cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Senj
Historio
La adriatikaj havenoj Rijeka, Senj, Bakar kaj Kraljevica konge konkurencis pri la rolo de la plej signifa komercejo. Kiam dum la jaro 1873 Rijeka ricevas konekton al la fervoja reto kaj Senj ne, la dua urbo perdas sian signifon. La komerco en la urbo draste malmultiĝas kaj la urbanoj elmigras. Nova enspezofonto iĝas la prilaboro kaj ŝipa fortransporto de ligno.
So Jinsu
Por la evoluo de azia belarta merkato li fondis AMRI, Arta Market Research Institute, kaj verkas artikolojn kaj prelegas pri korea kaj azia belarta merkato en Seulo, Tokio, Pekino, Tajpejo. Organizante la studan komunumon inter aziaj studistoj pri belarta merkato kaj galeriaj asocioj, li publikigis raportojn pri azia bazaro de belarto por la jaroj 2015-7 kun aŭspicio de Kultura, Sporta kaj Turisma Ministrejo de Koreio.
Senj
Historio
Dum la bombado de la urbo kadre de al Dua Mondmilito dum la jaro 1943 multaj historiaj monumentoj detruiĝas, sed tamen la urbocentro ankoraŭ nuntempe havas la etoson de antikva loko.
En la regiono de la urbo Senj kaj ties ĉirkaŭaĵo ekde la 10-a jarcento uziĝis la kroata skribsistemo Glagolica, kaj la kristanaj mesoj celebriĝis ekskluzive en la kroata, ne en la latina lingvo. La plej malnova tabulo kun tiu skribsistemo troviĝis en la urbo kaj kreiĝis fine de la 11-a aŭ komence de la 12-a jarcento. Dum la jaroj 1493/94 en Senj fondiĝis la unua kroata presejo de la skribsistemo Glagolica.
Senj en la literaturo
Multaj mezeŭropanoj konas la urbon pro la porinfana romano "La ruĝa Zora kaj ŝia bando" de Kurt Held. La historio de la kuraĝa knabineto, kiu iom simile kiel la sentima Pipi Ŝtrumpolonga kaŝiĝas kun bando da amikoj en la uskoka fortikaĵo Nehaj de Senj kaj incitas iujn civitanojn de la urbo, enhavas multajn detalajn lokajn priskribojn. Ankaŭ en la filmaj adaptoj de la romano la urbocentra stratetoj de Senj kaj la fortikaĵo videblas.
Famuloj
En Senj naskiĝis:
Stefana kolombo
La Stefana kolombo (Chalcophaps stephani) estas specio de birdo de la familio de Kolombedoj kiu estas loĝanto kaj reproduktanto en tropika plej sudorienta Azio en Indonezio, Papuo-Nov-Gvineo kaj en insuloj Salomonoj, tio estas nordoriente de la teritorio de sia samgenrano kaj tre simila kolombo, nome la Smeralda kolombo. Ĝi loĝas en pluvarbaroj kaj densaj ĝangaloj ekde la marnivelo ĝis 1,050 metroj de alteco.
Aspekto
La Stefana kolombo estas fortika, mezgranda kolombo, tipe 24 centimetrojn longa. La dorso estas bruna kaj la flugiloj estas brilsmeralde verdaj, sed ne tiom amplekse kiom ĉe sia samgenrano kaj tre simila kolombo la Smeralda kolombo. La flugilplumoj kaj vosto estas nigrecaj. La kapo kaj nuko estas grizaj, la frunto blankega kaj la subaj partoj estas brunaj. La okuloj estas nigraj kun malhelbrunaj okulringoj, la beko estas brilruĝa kaj la kruroj kaj piedoj ruĝecaj.
Zoltán Lengyel (advokato)
LENGYEL Zoltán (pro. lendjel) estis hungara advokato, ĵurnalisto naskita en Kraszna en 1873 kaj mortinta en Budapeŝto la 8-an de januaro 1940.
Biografio
Zoltán Lengyel en jaroj 1901 – 40 li estis advokato en Budapeŝto, de 1901 sendependpartia deputito en la landkunveno. De 1904 li estis ĉefredaktoro de la gazeto Független Magyarország. Li estis fama krimafera defendinto.
Haghpat
Haghpat (armene: Հաղպատ) estas vilaĝo en la norda provinco Lori de Armenio, proksime de la urbo Alaverdo kaj la landlimo kun Kartvelio.
Ĝi estas konata urbo pro la samnoma Monaĥejo Haghpat, religia komplekso fondita en la 10-a jarcento kaj inkludita en la Monda heredaĵo de Unesko kun monaĥejo en proksima Sanahin. La monaĥejo estas elstara kaj grandioza ekzemplo de mezepoka armena arkitekturo kiu altiris kreskantajn nombrojn da turistoj.
Farkas-Zoltán Hajdú
HAJDÚ-FARKAS Zoltán (pseŭdnimo en Radio Libera Eŭropo Bors Tamás) estas rumanuja hungara verkisto, tradukisto naskita en Miercurea Ciuc la 15-an de decembro 1959. Li estas la pli aĝa frato de Áron Hajdú.
Haghpat
La vilaĝo mem ricevas nur malmulte da profito el tiuj turistoj kaj restas malriĉa, kun la plimulto de la loĝantoj konservantaj brutaron kaj kreskigantaj legomojn por manĝado. Kelkaj loĝantoj povas trovi laboron en la urbo Alaverdo, proksimume je 10 km de Haghpat, dum aliaj kolektas berojn (plejparte rubusberoj kaj kornusoj) de la proksimaj arbaroj kaj vendas ilin. Akvo estas kolektita de la multaj monto-risortoj, kio estas riĉa en la areo.
La vilaĝo situas sur altebenaĵo, granda plata areo disa pro profundaj "fendetoj" formitaj de riveroj, inkluzive de la rivero Debed.
Farkas-Zoltán Hajdú
Biografio
Farkas-Zoltán Hajdú estas patrinbranĉe saksdevena. La mezlernejon li finis en sia naskiĝurbo kaj la hungaran-germanan fakojn en la Universitato Babeş-Bolyai en Kluĵo. Li doktoriĝis en la sama universitato en 1998 per disertacio A kölcsönös segítség és intézményei a székelyeknél és az erdélyi szászoknál (La reciproka helpo kaj ĝiaj institucioj ĉe la sikuloj kaj ĉe la transilvaniaj saksoj) sub direktado de János Péntek. Li estis instruisto, lernejestro en vilaĝo Armăşeni. En 1987 li elmigris Germanujon (Heidelberg). En 1990 li partoprenis la establon de la libroeldonejo Pro-Print Könyvkiadó en Miercurea Ciuc. Ekde 1993 por kvar jaroj li redaktis ĉe la libroeldonejo Pallas-Akadémia Könyvkiadó la libroseriojn Krónika Könyvek kaj pli poste Nobile Officium. Inter 1996 kaj 2007 li estis ano de la redakcikonsilantaro de revuo Korunk.
Regna Burgo Trifels
La regna burgo Trifels estas rokburgo en la Palatinata Arbaro supre de la urbeto Annweiler en la distrikto Südliche Weinstraße, germana federacia lando Rejnlando-Palatinato. En la alta mezepoko ĝi havis dum du jarcentoj, de 1113 ĝis verŝajne 1310, la statuson de regna burgo. Ĝi estas protektita kulturmonumento laŭ la Haga konvencio.
Restaŭrado
eta|links|novkonstruo de la ĉefa konstruaĵo, ĉ. 1942
Henry Thomas Bailey
Henry Thomas BAILEY [bejli] (naskiĝis la en Portsmouth) estis angla esperantisto kaj stenografiisto.
Li lernis Esperanton en 1902. Li faris paroladojn ĉe Stenografia Asocio kaj verkis artikolojn en stenografiaj ĵurnaloj. Li mankopiis La Batalo de l' Vivo el Zamenhofa ĵurnalo Esperantisto por posta presado. Dum multaj jaroj li helpis al Georgo K. Davidov fari lian faman kolekton de Esperanto-ĵurnaloj. Dum multaj jaroj li estis membro de UEA, BEA kaj Londona Esperanto-klubo.
Fekakvo
Higiena risko
Unu el la plej grandaj sukcesoj de industriaj socioj estas la malpliigo de infektado per fekakvo, atingita per kreado de higienaj reguloj kaj salubrigajn procedojn, interalie la evoluigon de drensistemoj kaj tubkonstruado.
4516 Pugovkin
4516 Pugovkin estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 28-an de septembro 1973 de la rusa astronomo Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.
Nomo
Ĝia nomo honoras la sovetan filman aktoron Miĥail Ivanoviĉ Pugovkin (cirile : Михаил Иванович Пуговкин, 1923–2008), honora civitano de Jalto
Dakotoj
La nunaj usonaj ŝtatoj Norda Dakoto kaj Suda Dakoto estas nomitaj laŭ la tribo.
Famaj dakotoj
Unu el la plej famaj dakotoj estas la aktoro kaj kantisto Floyd Westerman. Li famiĝis ĉefe pro sia rolo de ĉefo Dek-ursoj en la filmo Dancas kun lupoj de Kevin Costner.
Tyskie
Tyskie (en pola prononco: [ˈtɨskʲɛ]) estas pola marko de biero. Ties nomo devenas el la bierfarejo en Tychy, Silezia provinco, Pollando. Ĝi estas produktita de la Tychy Princa Bierfarejo (pole Tyskie Browary Książęce), parto de la bierfara grupo Kompania Piwowarska, kiu estis akirita de Asahi Group Holdings en 2017.
La bierfarejo estas unu el la plej malnovaj en Eŭropo. Biero estis produktita en Tychy kontinue dum preskaŭ 400 jaroj. Ekde 1629, la bierfarejo, tiam konata en germana kiel "Fürstliche Brauerei Tichau" (Tychy Princa Bierfarejo), estis posedaĵo de la germana nobela familio Promnitz.
Tyskie estas unu el la ĉefaj markoj de biero en Pollando, kun ĉirkaŭ 18% de la Pola merkato. Tyskie ankaŭ havas grandan ekportan distribuadon pere de sia patra kompanio. La ĉefaj eksportaĵoj estas Tyskie Gronie, 5.0% pale lager. Tyskie Gronie estas kun 5.2% ABV produktita de la bierfarejo Tychy.
La boteloj de Tyskie estas konataj pro sia distingiga blanka etikedo. La bildo montras reĝan kronon por memorigi pri Johano la 3-a Sobieski, reĝo de Pollando, kiu naskiĝis en 1629, en la sama jaro kiam la familio von Promnitz establis bierfarejon en Tychy.
En 2004, la Muzeo Tyskie Browarium estis fondita en la instalaĵoj de la bierfarejo en Tychy. Tiu muzeo estas grava "mejloŝtono" de la Eŭropa Itinero de Industria Heredo en Pollando.
Stanford (Kalifornio)
Stanford estas urbo en Kalifornio (Usono), en la nordokcidenta angulo de la kantono Santa Clara. La loĝloko estas hejmo de la universitato Stanford, ekestis post kiam la universiato jam estis konstruita, kaj havas sian nomon de la altlenejo. Laŭ la stato de la censo de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La urbo norde kaj oriente limas al la najbara urbo Palo Alto.
Sporto
En 1999 la Federacia Pokalo (nova nomo ekde septembro 2020 Pokalo Billie Jean King), la plej grava konkurso pri naciaj virinaj naciaj teamoj de teniso, okazis en Stanford.
Lestkov (distrikto Tachov)
Lestkov (Leskau) estas municipo en Ĉeĥio, en Regiono Plzeň, en distrikto Tachov. Vivas ĉi tie.
Historio
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1257. Municipon Lestkov notis forŝovo de germana loĝantaro.
Vivakvo
Foje oni nomigas vivakvo aŭ akvo vivigita al tiu akvo kiu, post difinitaj procezoj, supozeble akirus proprecojn profitajn por la sano. Tiuj proprecoj estas tute malaprobitaj de la scienca komunumo, kiu konsideras tiujn praktikojn "vivigitajn" kiel superstiĉoj aŭ fraŭdoj. En kelkaj okazoj okazis kazoj de juraj procesoj kontraŭ entreprenoj akuzitaj je fraŭdo per tiaj akvoj.
Ĉapelo (supersigno)
En tipografio ĉapelo estas supersigno angul-forma, kies malferma flanko estas malsupre. Aliaj nomoj estas tegmento kaj cirkumflekso. Ĝi estas uzata en la alfabeto de pluraj lingvoj, kiel Esperanto, la greka, la franca, la portugala, la norvega, la rumana, la vjetnama ktp.
En Esperanto la ĉapelo estas uzata super la literoj C, G, H, J kaj S por formi la ĉapelitajn literojn Ĉ, Ĝ, Ĥ, Ĵ kaj Ŝ. Aliaj lingvoj uzas ĝin super vokaloj, ofte por marki ties akcentatan kaj/aŭ longan prononcon. En la kimra lingvo ĝi povas aperi ankaŭ super la literoj W (Ŵ) kaj Y (Ŷ), kiuj estas vokaloj en tiu lingvo. En la okcidentfrisa lingvo ĝi povas aperi super la literoj a (â), e (ê), o (ô) kaj u (û). Sed la supersignoj ne estas partoj de la literoj, en la okcidentfrisa, kaj jen kial ili kutime ne estas skribitaj grandlitere.
Kvankam la vortoj "ĉapelo" kaj "cirkumflekso" ofte estas uzataj kvazaŭ sinonimoj, tute strikte "ĉapelo" rilatas al la formo de la signo kaj "cirkumflekso" al ĝia fonetika funkcio. La malnova helena lingvo posedis cirkumflekson, kiu tamen plej ofte estis skribata kiel tildo (~).
Aalsmeer
[[Media:Nl-Aalsmeer.ogg|Aalsmeer]] estas loĝloko kaj municipo en la nederlanda provinco Nord-Holando. La municipo havis la 1-an de januaro 2007 25 020 loĝantojn sur areo de 34,40 km² (de kiu 11,71 km² estas akvo). Antaŭ ĉio ĝi estas konata pro ĝia floraŭkciejo kaj ĉiujara florparado.
Bel-Air LEB (stacidomo)
Bel-Air LEB estas fervoja stacidomo en Cheseaux-sur-Lausanne, Svislando.
Groß (familia nomo)
Groß aŭ Gross estas la familia nomo de jenaj personoj:
Stacio Hirata (Ŝiga)
Stacio Hirata (japane: 平田駅 [Hirata-eki], angle: Hirata Station) estas fervoja stacio en Higaŝiomi, Gubernio Ŝiga, Japanio. La stacio servas 1 linion de Fervojo Ohmi: Linio Fervojo Ohmi-Yōkaichi.
Mallongbeka tufalaŭdo
Temas pri malgranda alaŭdo, iomete pli malgranda ol la kampalaŭdo. Ĝi distingiĝas inter la aliaj alaŭdoj per sia komoforma tufo levebla sur la krono. Kiel aliaj alaŭdoj, estas bruna supre kun pli helaj subaj partoj brunstriita enbruste, sed ĝi estas iom pli grizbruna ol la kampalaŭdo kaj ne havas la blankajn bordojn de la flugiloj kaj vosto de tiu specio kaj ankaŭ la dorsa striado estas malpli videbla, ĉar tiu ĉi estas pli ĝenerale bruna eĉ pli bruna ol la proksima parenco la tufalaŭdo (ĉefe ĉe suba dorso kaj vosto) kaj pro tio estas sufiĉe videbla la superokula blankeca strio. Krome kaj diference el tiu, tiu ĉi havas iomete pli mallongan bekon (de kie venas la specifa nomo) kaj estas pli klare striita en la brusto kaj montras grizan koloron en la subflugiloj anstataŭ ruĝecan.
La kanto estas melodia kaj varia, kun plendeca fajfado. Ĝi estas pli milda kaj altatona ol tiu de la tufalaŭdo.
T. Grahame Bailey
De 1895 ĝis 1920 li estis misiisto; de 1920 li estis profesoro ĉe la Londona Universitato. Li verkis naŭ librojn kaj multajn artikolojn pri hindaj lingvoj. Li estis honora prezidanto de Londona Esperanta Klubo kaj membro de la Lingva Komitato. Li estris diservojn dum la 18-a kaj 22-a Universalaj Kongresoj.
Citronelila salikato
Citronelila salikato aŭ citronelila 2-hidroksobenzoato estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la esteroj de la salikata acido kaj citronelolo. Citronelila salikato estas kemia reakciaĵo kaj senkolora aŭ flaveca likvaĵo kun agrabla odoro, uzata kiel gustigagento kaj odorigagento en la nutrondustrio kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj kaj farmaciaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun sulfata acido kiel katalizilo. Citronelila salikato estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en alkoholo, duetila etero, kloroformo kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Citronelila salikato reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj kaj posedas antifungajn kaj antibakteriajn proprecojn.
Andoro Malnova
Andoro Malnova (Andorra la Vella [Andorra la Belja]) estas la ĉefurbo de Andora Princlando kaj unu el la sep paroĥejoj konsistigantaj tiun landon (12 km² kaj 20,724 loĝantoj en 2002), estante la plej malgranda kaj la plej loĝata samtempe. Ĝi situas en la kunfluiĝo de la riveroj Valira d'Orient kaj Valira del Nord, kie la nova naskiĝanta rivero ricevas la simplan nomon la Valira, je 1,013 m da altitudo. Andoro Malnova formas, kune kun Escaldes-Engordany urbego enhavanta 40,000 loĝantojn aranĝitaj laŭlonge de la tiu rivero.
La ĉefa industrio estas turismo, malgraŭ ke ankaŭ komerco kaj bankoj elstaras ĉar en Andoro ne estas rektaj impostoj. Ankaŭ oni tradicie produktas tabakon --la antaŭa ĉefa motoro de la Andora ekonomio.
La plej grava konstruaĵo de la urbo estas la Casa de la Vall [la Kaza de la Valj, esperante: la Domo de la Valo], fortikaĵo konstruita dum la XVI jc, sidejo de el Consell General [el Konselj' Ĝeneral'] (la Andora parlamento), aktiva de 1702. La paroĥa preĝejo estas dediĉita je Sankta Estefano. Ĝi enhavas romanikajn absidon kaj sonoril-turon konstruitajn dum la XI jc. Sude de la urbo-centro estas la interesa antaŭromanika preĝejo de Sankta Coloma kun cilindra sonoril-turo.
Historio
La urbo estis nomita unufoje en la konsigraj aktoj de la katedralo de la Seu d'Urgell (ĉefurbo de la suda kataluna regiono) okazinta en la jaro 839. Andoro Malnova estas la ĉefa urbo de la Princlando de 1278, kiam la grafo de Fois kaj la episkopo Urgell [Urĵelj'] signis interkonsenton (traktaton) nomitan Pareatge, pro kio ambaŭ senjoroj kunregis Andoron ekde tiam.
La jaron 1978 Escaldes-Engordany disiĝis el Andoro Malnova estigante novan paroĥejon (provinco).
En 1993, la unua konstitucio de la lando estigis parlamentan demokration kun tri sendependaj potencoj (ekzekutiva, leĝo-dona kaj juĝa) kies sidejoj staras en la ĉefurbo: La parlamentejo havas la nomon Casa de la Vall ("Domo de la Valo").
Andoro Malnova celis esti la sidejo de la Vintraj olimpikoj de la jaro 2010, la 21-aj de la moderna olimpika historio, kiuj fine okazis en Vankuvero (Kanado).
Kálmán Papp (episkopo)
Kálmán Papp laŭ hungarlingve kutima nomordo Papp Kálmán estis hungara pastro, episkopo, preposto, kanoniko. Lia pli kompleta nomo estis ’’Papp Kálmán József’’.
Kálmán Papp naskiĝis la  1886 en Sopron. Li mortis la 1966 en Győr.
Biografio
Kálmán Papp frekventis gimnaziojn en sia naskiĝurbo kaj Győr, poste li lernis teologion en Győr. En 1908 ji pastriĝis. Komence li estis pastro en Moson, poste li edukis ĉe familio. En 1912 li komencis instrui en mezlernejo en Győr. Dum la 1-a mondmilito li estis pastro inter la soldatoj. Liaj baldaŭaj ĉefaj postenoj kaj titoloj estis: Li estis entombigita en Baziliko-katedralo de Győr.
Enrique Granados
Enrique GRANADOS (n. 27-an de julio 1867 en Ilerdo; m. 24-an de marto 1916 post torpedado de la pasaĝero-vaporŝipo Sussex en la Manika Markolo) estis hispana komponisto kaj pianisto.
Granados fariĝis elstara kaj sukcesa pianisto. Li skribis ĉefe lidojn kaj pianokomponaĵojn. La graveco de liaj operoj, hispanaj operetoj kaj simfoniaj poemoj staras post tiu de lia pianomuziko. Inter ili la temperamentaj Danzas españolas, la Valses Poeticos, samkiel la poeziaj Goyescas (1911) elstaras. La pianociklo Goyescas, al kiu Granados estis inspirita per la bildoj de la pentristo Francisco de Goya (1746–1828) kaj kiun li dediĉis al sia edzino, priskribas la popolan vivon de la epoko de Goya. La Goyescas apartenas al la plej virtuozaj pianokomponaĵoj de Granados. Lia plej fama peco estas Quejas o la Maja y el Ruiseñor (eo: Plendokantoj aŭ la belulino kaj la najtingalo), el kiu devenas la melodio de la modkanto Bésame Mucho, poste farita de Consuelo Velázquez.
Multaj el liaj komponaĵoj ekzistas ankaŭ kiel transskribaĵoj por gitaro, kiuj apartenas al la normrepertuaro de gitaristoj. Elstaraj sonregistraĵoj de liaj verkoj por gitaro ekzistas i.a. de John Williams, Julian Bream, Pepe Romero, Andrés Segovia, David Russell aŭ Manuel Barrueco. En 1901 Granados fondis en Barcelono Academia Granados poste Academia Marshall), kiun li direktis ĝis sia morto.
La Pariza opero donis al Granados komision komponi operon. Pro tio li komencis aliversii belegan pianociklon Goyescas. Post eksplodo de la unua mondmilito la Pariza Opero devis nuligi la komision. La novjorka Metropola Operejo, jam delonge interesita je peco de hispana komponisto, sekve de tio komisiis Granados, finfari la operon. Granados, kiu dum sia vivo ne ŝate kaj ofte vojaĝintis, veturis kune kun sia edzino kaj la kantistensemblo por la unua prezentado de la opero al Novjorko. Tie li travivis feliĉan tempon, estis festata kaj jubilata. Dum la hejmenvojaĝo, je la transveturado de Folkestone al Dieppe, la vaporŝipo Sussex estis torpedita de germana submarŝipo kaj sinkis. Granados ja unue povis esti savita, sed vidante sian edzinon senhelpe drivi en la maro, por malespera provo savi ŝin plonĝis reen en la akvon, en kiu ambaŭ dronis.
Jud Süß
Jud Süß estas kontraŭjudisma propaganda filmo kreita de la nazioj en 1940 (reĝisoro Veit Harlan). Ĝi estas bazita sur la samnoma novelo Jud Süß de Wilhelm Hauff de 1827, kaj iom sur la samnoma romano Jud Süß de Lion Feuchtwanger de 1925.
La filmo prezentis la historian figuron Joseph Süß Oppenheimer (1698-1738), intence en negativa prezento, en kontraŭjudisma tono. Tio antaŭpreparis persekuton de la judoj.
Enhavo de la filmo
La fimo prezentis Joseph Süß Oppenheimer kiel judan financiston, kiu aspektas kiel Mefistofelo kaj provas per ĉiu metodo akiri simpation de la princo kaj eluzi lin por siaj luksaj bezonoj. Oppenheimer same provis tenti la arjan Dorothea, kies edzo apartenis al opozicio de la princo kaj kiu iĝis turmentita - je komisio de Oppenheimer. Oppenheimer perfortas Dorothea, kiu pro tio memmortigas sin. Ŝia edzo trovas la kadavron en la rivero. Ekokazas ribelo.
Kiam la princon trafas abrupta morto, oni arestas Oppenheimer kaj mortpunas lin pro seksumado kun kristano.
Fine de la filmo, oni pendumigas la petadan Oppenheimer. Pri fino de la filmo decidis mem Joseph Goebbels, kiu volis prezenton de Oppenheimer kiel mizerulo en tiu sceno.
Grizakvo
Grizakvoj, nome grizaj aŭ uzitaj akvoj estas forĵetakvoj kiuj devenas el la hejma uzado, tiaj kiaj de la lavado de iloj kaj de vestaĵoj same kiel de la banado de personoj. Ekzemple ili povas esti reuzataj rekte en la necesejo, por ŝpari akvon.
Nyugotszenterzsébet
Nyugotszenterzsébet [njugotsenterĵEbet] estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Szigetvár. Szenterzsébet signifas: Sankta Elizabeto.
Grizakvo
Ili distingiĝas el la defluejaj akvoj poluitaj per fekaĵoj el la necesejo, nomitaj nigraj akvoj, ĉar ili ne enhavas fekajn bakteriojn, kiaj Escherichia coli. La grizaj estas de forta gravo, ĉar ili povas esti de multa utilo en la kampo de la ekologia irigacio.
Nyugotszenterzsébet
Situo
Nyugotszenterzsébet situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, fine de sakovojo. Szentlőrinc troviĝas 9, Szigetvár 11, Sellye 28 km-ojn.
Grizakvo
Ĝenerale ili malkomponiĝas pli rapide ol la aliaj kaj ili havas multe malpli da nitrogeno kaj de fosforo. Tamen, ties miksoj enhavas ioman procenton de nigraj akvoj, inklude patogenojn de diversaj klasoj.
Nyugotszenterzsébet
Historio
La unua mencio okazis en 1332 en formo S. Elyzabeth. Dum dominado de turkoj la vilaĝo daŭre estis loĝata. En Nyugotszenterzsébet migra poŝto servas.
Sandviĉa ŝterno
La Sandviĉa ŝterno, Nigrakrura ŝterno aŭ Blanka ŝterno (Thalasseus sandvicensis, iame Sterna sandvicensis - vidu Bridge et al, 2005) estas ŝterno, tio estas birdo de la familio de Ŝternedoj kaj genro de Thalasseus aŭ krestoŝternoj. Tiuj specioj havas “malkombitajn” krestojn inter krono kaj nuko malantaŭen direktitajn. Tiu ĉi specio estas tre parence rilata kun la Bengala krestoŝterno T. bengalensis, Ĉina krestoŝterno T. bernsteini kaj kun la Eleganta ŝterno T. elegans, kaj krome oni scias, ke ĝi interreproduktiĝis kun la Bengala krestoŝterno.
Ĉe birdoj, la specia nomo sandvicensis kutime signifas, ke tiu specio estis unuafoje priskribata el Havajo, tiame konata kiel insularo "Sandwich". Tamen la Sandviĉa ŝterno ne ĉeestas tiun insularon; en tiu kazo, la specia nomo aludas al Sandwich, Kent, Tipo (biologio) de la ornitologo John Latham.
Subspecioj kaj disvastiĝo
Tiu birdo havas tri subspeciojn:
Kutimaro
Tiu ĉi specio estas socia birdo kiu reproduktiĝas en tre densaj kolonioj en marbordoj kaj insuloj (sablejoj aŭ rokejoj), kaj kiel escepto en taŭgaj grandaj nesalaj lagoj proksime de marbordo.
Por pariĝado okazas ceremoniaj kaj akrobataj flugoj. La nesto estas engrunda nuda truo (foje kovrita nur de ŝtonetoj aŭ konkeroj) kie la ino demetas unu ĝi tri, blankajn, brunajn aŭ rozecajn ovojn. Malkiel kelkaj el la plej etaj blankaj ŝternoj, ĝi ne estas tre agresema kontraŭ eventualaj predantoj, pro la propra denseco de la nestoj (ofte nur 20–30 cm apartaj) kaj pro la nestado ĉe aliaj pli agresemaj specioj kiel la Arkta ŝterno aŭ la Ridmevo por malhelpi predadon. Ambaŭ gepatroj kovas kaj zorgas la idojn. La specio atingas la seksan maturecon la kvaran jaron.
La Sandviĉa ŝterno manĝas per plonĝado de tre alte fiŝojn, preskaŭ ĉiam el maro, kiel plej granda parto de la ŝternoj de la genro Thalasseus, kaj ĉefe anĉovojn kaj pilĉardojn, foje etajn krustulojn. Ĝi kutime plonĝas rekte kaj ne laŭŝtupe kiel la Arkta ŝterno. Propono de fiŝo de la masklo al la ino estas parto de la ceremonia pariĝado. La flugo estas akrobata.
Aspekto
Tiu ĉi estas mezgranda ŝterno, 37–43 cm longa kun enverguro de 85–110 cm kaj peza 210 ĝis 260 g, kiu malfacile povas esti konfuzita kun iu ajn specio en sia teritorio, kvankam la sudamerika raso povas esti konfuzita kun la Eleganta ŝterno.
Krestoŝternoj diferenciĝas plej facile pri siaj bekoj. La Sandviĉa ŝterno havas maldikan pintakran nigran bekon kun flava pinto, escepte ĉe la flavbeka aŭ oranĝbeka Sudamerika raso. Krome ili havas nigrajn kronon kaj kreston kaj ankaŭ iliaj mallongaj kruroj estas nigraj, de tie la nomo Nigrokrura ŝterno. La supraflugiloj estas helgrizaj kaj la vizaĝo, pugo, vosto (tre forkoforma) kaj subaj partoj blankaj, pro tio tiu ŝterno aspektas tre blanke dumfluge, de tie la nomo Blanka ŝterno, kvankam la unuaj plumoj ĉe flugilpinto malheliiĝas somere. La voĉo estas karaktera laŭta iritiga bruo.
La Bengala krestoŝterno kaj la Eleganta ŝterno diferenciĝas pro havi entute oranĝajn bekojn; la Bengala krestoŝterno diferenciĝas ankaŭ pro havi grizan pugon kaj parte pli fortikan bekon, kaj la Eleganta pro havi iomete pli longan, maldikan bekon. Ĉina krestoŝterno estas la plej simila al la Sandviĉa, sed ĝi havas inversan bekokolorigon, nome flava kun nigra pinto; tiu ne koincidas laŭ teritorio kun la Sandviĉa ŝterno, do la konfuzo estas malprobabla. Vintre, la frunto de la Sandviĉa ŝterno blankiĝas. Junuloj de Sandviĉa ŝterno montras skvamecan aspekton kiel junuloj de Roza ŝterno.
Aliaj
Ili vivas ĝis 24 jarojn.
La Sandviĉa ŝterno estas specio protektita de la Traktato por la konservado de Afrikeŭraziaj Migrantaj Akvobirdoj (AEWA en la angla).
Skribo
Skribo estas kolekto de literoj kaj aliaj skribaj signoj aŭ simboloj uzataj por grafike reprezenti tekstajn informojn en unu aŭ pli da skribosistemoj. Skribado distingiĝas de ilustrado kaj registrado de parolo per aliaj rimedoj (kiel aŭdlibro).
Kolekto de literoj kaj aliaj skribaj signoj uzataj por reprezenti tekstajn informojn en unu aŭ pli da skribosistemoj.
En Eŭrazio skribo aperis rezulte de bezono pri kalkulado. Ĉirkaŭ la 4-a miljaro antaŭ Kristo komplikeco de komerco kaj administrado superis kapablojn de homa memoro kaj aperis skribo, kiel maniero konservi informojn. En Mezameriko skribo eble aperis pro bezonoj pri kalendaro kaj registro de politikaj eventoj.
Maniero registri informojn
Wells argumentis, ke skribo estis la kapablo "registri konsentojn, leĝojn, ordonojn. Ĝi ebligis la kreskon de ŝtatoj pli grandaj ol la malnovaj urboŝtatoj. La ordono de pastro aŭ reĝo kaj lia sigelo iris pli foren ol lia vido kaj voĉo, kaj supervivis lian morton"
Skribsistemoj
La pli multaj skribsistemoj iras en unu el kvar kategorioj: Alia kategorio, ideograma skribo, kiu havas simbolojn por ideoj, neniam sufiĉe evoluis por reprezenti lingvon. Sesa kategorio, piktograma skribo ne sufiĉas por memstare reprezenti lingvon, sed ofte estas la kerno de logogramoj.
Vorterosignoj
Vorterosigno aŭ logogramo estas skribita litero, kiu reprezentas vorton aŭ morfemon. La vasta nombro de vorterosignoj bezonataj por skribi lingvon, kaj la multaj jaroj necesaj por lerni ĝin estas la plej granda malavantaĝo de la vorterosigna sistemo rilate al alfabetaj sistemoj. Tamen la efika legado de logograma skribo lernita estas granda avantaĝo.
Neniu skribsistemo estas tute logograma: ĉiuj havas fonemajn erojn aldone al logogramoj, kiel En la ĉina, ĉirkaŭ 90 % de la literoj estas kombinaĵo de semantika (signifoklariga) ero, nomita radiko kun ekzistanta litero por indiki la elparolon, nomita fonetika. Tamen tiaj fonetikaj eroj kompletigas la vorterosignajn erojn, ne male.
La ĉefa vorterosigna sistemo uzita nuntempe estas la ĉinaj literoj, uzataj kun kelkaj modifoj de multaj lingvoj de Ĉinujo, de la japana, kaj iom malpli de la korea en Sudkoreujo. alia estas la klasika Yi-skribo.
Silabaroj
Silabaro estas aro de skribaj simboloj, kiuj reprezentas pli-malpli silabojn. Signo en silabaro tipe reprezentas konsonanton sekvatan de vokalo, aŭ nur vokalon, kvankam en iuj skriboj pli kompleksaj silaboj (ekzemple konsonanto-vokalo-konsonanto aŭ konsonanto-konsonanto-vokalo) povas havi apartajn signojn. Silaboj rilataj fonetike ne estas indikitaj en la skribo, tiel ekzemple la silabo "ka" povas esti tute malsama de la silabo "ki", same ankaŭ silaboj kun samaj vokaloj povas esti tute malsamaj.
Silabaroj taŭgas plej bone al lingvoj kun relative simpla silaba strukturo, kiel la japana. Aliaj lingvoj, kiuj inkluzivas silaban skribon estas liniskribo B de la mikena greka, la ĉeroka, la ndjuka (angle bazita kreola lingvo de Surinamo) kaj la vai-lingvo de Liberio.
Alfabetoj
Alfabeto estas malgranda aro de simboloj, el kiuj ĉiu reprezentas pli-malpli aŭ historie fonemon de la lingvo. En perfekte fonologa sistemo, kiel estas tiu de Esperanto, fonemoj kaj literoj korespondas perfekte dudirekten: skribanto povas antaŭdiri la ortografion de vorto elparolata, kaj parolanto povas antaŭdiri la elparoladon de vorto pro la ortografio.
Ĉar lingvoj ofte evoluas sendepende de sia skribsistemo, kaj skribsistemoj pruntis el lingvoj al kiuj ili ne estis destinitaj, la grado je kiu literoj de alfabeto korespondas al fonemoj de lingvo, grande varias de unu lingvo al la alia, kaj eĉ ene de unu lingvo.
Abĵadoj
En la plej multaj alfabetoj de la Mezoriento, nur konsonantoj estas reprezentataj, aŭ vokaloj povas esti indikataj per aldonaj signetoj. Tia eco devenas de la egiptaj hieroglifoj. Tiajn sistemojn oni nomas abĵadoj, kiu devenas de la araba vorto por alfabeto.
Abugidoj
En la plej multaj alfabetoj de Hindujo kaj sudorienta Azio, vokaloj estas reprezentataj per signetoj aŭ modifo de la formo de la konsonanto. Tiujn oni nomas abugidoj. Iuj abugidoj, kiel la etiopa kaj la algonkena lingvaro estas lernataj de infanoj kiel silabaroj kaj estas ofte nomitaj tiel. Tamen, male al veraj silabaroj, ne ekzistas sendependaj signoj por ĉiu silabo.
Trajtecaj skriboj
Alia trajteca skribo estas la signoskribo, la plej populara skribsistemo por multaj gestlingvoj, kie formoj kaj movoj de la manoj kaj vizaĝo estas bilde reprezentataj.
Trajteca skriboj ankaŭ oftas en fikciaj aŭ inventitaj sistemoj, kiel la tengvara de Tolkien.
Historia signifo de skribsistemoj
Historiistoj distingas inter prahistorio kaj historio, kiu perdifine komenciĝis kiam estiĝis skribo. Kavaj pentraĵoj kaj petroglifoj de prahistoriaj popoloj povas esti konsiderataj prauloj de skribo, sed ili ne estas konsiderataj skribo, ĉar ili ne rekte reprezentas la lingvon.
Skribsistemoj daŭre evoluas kaj ŝanĝiĝas laŭbezone de la popoloj, kiuj uzas ilin. Foje ankaŭ la formo, la direkto kaj la signifo de individuaj signoj ŝanĝiĝas laŭtempe. Sekvante evoluon de skribo eblas lerni pri la bezonoj de la popoloj, kiuj uzis ĝin, same pri la maniero, kiel ĝi ŝanĝiĝis laŭ la tempo.
Iloj kaj materialoj
La multaj materialoj uzataj tra jarcentoj por skribi inkludis la jenojn: Laŭ la materialo oni uzis por skribi jenajn ilojn: Ekzistis ankaŭ diversaj formoj de litografio.
Oni supozas, ke la inkaoj uzis noditajn ŝnurojn, nomitajn kipuoj kiel skribsistemon.
Lastatempe skribmaŝino kaj diversaj tekstprogramoj iĝis pli kaj pli disvastiĝintaj skribiloj. Ekzistas diversaj esploroj, ĉu la maniero skribi (per tradiciaj aŭ modernaj iloj) influas la skribon.
Historio
Laŭ difino historio komenciĝis, kiam homoj skribis, antaŭ tiu momento oni parolas pri prahistorio.
Skribo evoluis pro ekonomia bezono en la Mezoriento. La arkeologo Denise Schmandt-Besserat klarigis pri la ligilo inter antaŭe ne klasigitaj argilaj tabuletoj kaj la unua konata kojnoskribo. La argilaj tabuletoj estis uzitaj por reprezenti varojn, kaj eble eĉ tempo-unuojn uzitajn por laboro, kaj ilia nombro kaj speco iĝis pli kompleksaj, kiam evoluis la civilizo. Ia komplekseco alvenis, kiam pli ol cent diversaj specoj de tabuletoj devis esti kalkulataj, kaj tabuletoj estis volvitaj en argilo kaj bruligitaj kun markoj pri la enhavo de la enaj tabuletoj. Tiaj markoj baldaŭ anstataŭis la tabuletojn kaj la argilaj kovertoj estis la prototipo de la unuaj argilaj skribtabuletoj.
Mezopotamio
La originala mezopotamia skribsistemo devenis de tia metodo de librotenado kaj fine de la 4-a jarmilo a.K., tiu evoluis al triangula grifelo premita en molan argilon por noti nombrojn. Al tio aldoniĝis ideograma skribo per akra grifelo por indiki, kio estis nombrita. Rond-grifela kaj akra-grifela skribo estis iom post iom anstataŭita de skribo, kiu uzis kojnoforman grifelon (de kie venas la nomo kojnoskribo), unue nur por vorterosigno, sed evoluis por inkludi fonemajn erojn ĉirkaŭ la 29-a jarcento a.K.. Ĉirkaŭ la 26-a jarcento a.K. kojnoskribo komencis reprezenti silabojn de la parolata sumera lingvo. En tiu periodo, kojnoskribo iĝis ankaŭ ĝenerala skribosistemo por vorterosignoj, silaboj kaj nombroj, kaj tiu skribo estis adaptita al alia mezopotamia lingvo, la akada, kaj de tiu al aliaj, kiel la huria kaj la hitita. Skriboj similaspektaj al tiu skribosistemo inkludas tiujn de la ugaritika kaj la malnova persa.
Ĉinujo
En Ĉinujo historiistoj trovis multon pri fruaj ĉinaj dinastiioj el tiamaj skribaj dokumentoj. La plej multaj de tiuj skribaĵoj el la dinastio Shang supervivis sur ostoj aŭ bronzaj platoj. Markoj sur testuda kiraso (uzitaj kiel orakola osto) estis datumita per karbono 14 je ĉirkaŭ 1500 a.K. Historiistoj eltrovis, ke la tipo de la materialo uzita efikis sur la aĵoj pri kiuj temis la skribo kaj la uzmaniero.
Oni antaŭlonge malkovris gravuraĵojn sur testudaj kirasoj el ĉirkaŭ 6.000 a.K., sed ĉu tiuj gravuraĵoj estas sufiĉe kompleksaj por esti nomitaj skribo, pri tio oni ankoraŭ diskutas. Se ĝi estos agnoskita skriba lingvo, tiam skribo en Ĉinujo antaŭis la mezopotamian kojnoskribon, kiun oni jam delonge konsideris la unuan skribon.
Egiptujo
La plej malnovaj konataj egiptaj hieroglifoj estas tiuj de la paletro Narmer datita je ĉirkaŭ 3200 a.K., kaj kelkaj lasttempaj malkovroj, kiuj eble estas iom pli malnovaj, kvankam la hieroglifoj estis bazitaj sur multe pli malnova arta tradicio. La hieroglifa skribo estis logografa kun fonetikaj aldonaĵoj, kiuj inkludis efektivan alfabeton.
La plej malnova konata alfabeto, la pra-ŝemida alfabeto, estis kreita en Egiptujo ĉirkaŭ 2000 a.K. el la hieroglifa prototipo kaj disvastiĝis dum la sekvaj 500 jaroj al Kanaano kaj al la cetero de la mondo.
Indusa valo
La indusoskribo rilatas al mallongaj vicoj de simboloj asociataj al la Induso-civilizacio, uzitaj inter -2600 kaj –1900. Spite de multaj provoj malĉifri ĝin, oni neniam sukcesis. Ĝi rilatas kutime al la Harappan-periodo, verŝajne evoluinta el pli baza formo post 3500 a.K.. Oni skribas ĝin de dekstre maldekstren, kaj foje ĝi iras tien kaj reen. Ĉar la nombro de ĉefaj signoj estas inter ĉirkaŭ 400 kaj 600, meze inter tipaj vorterosigna kaj silaba skriboj, multaj fakuloj taksis la skribon silaba (tipaj silabaj skriboj havas ĉirkaŭ 50 ĝis 100 signoj, kontraŭe vorterosignaj skriboj havas multe pli da ĉefaj signoj). Iuj fakuloj subtenas, ka struktura analizo indikas, ke algluema lingvo kuŝas sub la skribo. Tamen tion kontraŭas la ĉeesto de signoj, kiuj verŝajne reprezentas sufiksojn komence aŭ meze de vortoj.
Turkmenujo
Lastatempe arkeologoj malkovris, ke ekzistis civilizacio en centra Azio, kiu uzis skribadon antaŭ 4.000 jaroj. Elfosado ĉe Aŝgabato, la ĉefurbo de Turkmenujo, rivelis skribaĵon sur ŝtonero uzita kiel stampa sigelo.
Fenicujo
La fenica skribo estis adaptita ĉirkaŭ la 11-a jarcento a.K. de pra-kanaa skribo, kiu mem pruntis ideojn el la egiptaj hieroglifoj. La skriba sistemo estis abĵada, tio estas skribsistemo, en kiu nur konsonantoj estis reprezentitaj. Tiu skribo estis transprenita kaj adaptita de la grekoj, kiuj adaptis iujn konsonantajn signojn por reprezenti siajn vokalojn. La alfabeto de Cumae estis varianto de la frua greka alfabeto kaj estis praulo de la etruska alfabeto kaj ties posteuloj kiel la latina alfabeto kaj la runoj. Aliaj posteuloj de la greka alfabeto estas la cirila alfabeto uzata por skribi interalie la rusan. La fenica sistemo estis ankaŭ transprenita al la aramea skribo, el kiu evoluis la hebrea skribo kaj la araba.
La tifinaga skribo (berberaj lingvoj) evoluis el la libia-berbera skribo, kiun oni supozas fenicdevena.
Mezameriko
Ŝtonplato kun 3.000-jaraĝa surskribaĵo estis malkovrita en la meksika ŝtato Veracruz, kaj estas ekzemplo de la plej malnova skribo en la okcidenta duonsfero. La dua plej malnova konata skribo estas tiu de la zapotekoj, datita je ĉirkaŭ 500 a.K.. Oni supozas ĝin olmeka.
El pluraj prakolumbiaj skriboj en Mezameriko, la plej evoluinta, kaj la nuran, kiun oni malĉifris estas la majaa skribo. La plej fruaj skribaĵoj identigeblaj kiel majaaj datiĝas de la 3-a jarcento a.K.. Skribon oni uzis ĝis iom post la alveno de la hispanaj konkistadoroj en la 16-a jarcento. La majaa skribo uzis vorterosignojn kompletigitaj de aro de silabaj glifoj, iom simila al la moderna japana skribo.
Henicophaps
Henicophaps estas eta genro de birdoj de la familio Kolombedoj, kiuj estas endemiaj de Nov-Gvineo kaj la Bismarkoj. Tiuj estas fortikaj kolomboj kun maloftaj longaj fortaj bekoj kiuj vivas en humidaj arbaroj kaj manĝas ĉefe surgrunde.
Angla zoologo George Robert Gray enkondukis la genron Henicophaps en 1862 por enmeti la specion Novgvinea bronzflugilulo (Henicophaps albifrons) kiu estis kolektita de natursciencisto Alfred Russel Wallace en la insulo Vaigeo, nordokcidenta Nov-Gvineo. La genronomo kombinas la vorton de la Antikva greka henikos kun signifo "unika" kaj "phaps" signife "kolombo".
Charlotte
Charlotte estas metropolo en Usono, en ŝtato Norda Karolino, en departemento Macklenburg, kies departementejo estas. Neoficiale oni uzas ankaŭ nomojn "The Queen City", "The QC", "The Hornet's Nest", "Crown Town".
Historio
Charlotte fondiĝis en 1768. Precipe germanoj evoluigis la komunumon por industria kaj komerca centroj. En 1775 oni tie proklamis la sendependecon de Anglio. Dum la Usona enlanda milito inter Nordo kaj Sudo Charlotte estis grava bazo de la sudistoj. Tie okazis lasta kunsido de kabineto de Jefferson Davis.
Ekonomio
En la urbo estas sidejoj de gravaj entreprenoj, kiel Honeywell.
Turo Spaco
La Turo Spaco (Torre Espacio) estas la kvara plej alta nubskrapulo de Hispanio kaj unu el la plej altaj de Eŭropo. Ĝi troviĝas en la ĉefurbo, Madrido. La turo havas 224 metrojn alte kaj 57 etaĝojn. La fasado estas ekskluzive kovrita de vitro, la etaĝoj estas kvadrataj en la bazo, sed modifiĝas dum la plialtiĝo ĝis atingo de ogiva formo, formante kurvon kiu matematike reprezentas la kosinusan funkcion. La konstruaĵo troviĝas en la limo de la madridaj distriktoj Ĉamartino kaj Fuenkaralo-Pardo, en la financa nubskrapula komplekso Kvar Turoj Negoc-Areo, en la fino de la Avenuo de la Kastilia, en kiu ankaŭ troviĝas la Turo Ŝparkaso Madrido, la plej alta de Hispanio. La Turo Spaco estis la unua de la antaŭe konata kiel Madrido Sablo kiu finkonstruiĝis. La konstruaĵo gastigas oficejojn de pluraj entreprenoj kaj ambasadejojn.
Skorbutherbo
Skorbutherbo (Cochlearia officinalis) estas plantspecio, kiu apartenas al la Brasikacoj (Brassicaceae).
Priskribo
La skorbutherbo kreskas kiel dujara ĝis multjara herba planto kaj atingas kreskoalton de 20 ĝis 50 cm. La superteraj plantpartoj estas kalvaj. La folioj staras  en baza rozeto. La bazah folioj estas plejofte renformaj. La suprau folioj ĉe la tigo ne havas pedunklon kaj kreskas ĉirkaŭ la tigo. La formo estas korforma.
La floroj staras ĉe grapolaj  floraroj. La odorantaj, duseksaj floroj estas kvarnombraj. La kvar liberaj petaloj longas 3 ĝis 5,5 mm kaj estas blankaj.
La kromozomnombro estas 2n = 24.
Uzado
Antaŭ 300 jaroj la planto hejmiĝis en preskaŭ ĉiu eŭropa ĝardeno, ĉar ĝi estis efika planto kontraŭ skorbuto. Oni ensaligas la planton kaj kunportis ĝin en barelojn dum marvojaĝoj. Jam la vikingoj uzis tiun sanigan efikon de la planto.
La sorbutplanto bone kreskas ĉe suna lokoj, sed ankaŭ en duonombro kaj ombro. La planto bezonas humidecon. La planto estas elsemebla de printempo ĝis aŭtuno. La semoj bezonas 21 ĝis 28 tagoj por ĝermado. La planto kreskas ĉ. 30 cm alten.
Skorrbutherbo gustas kiel kreso (ankaŭ specio el la familio de la Brasikacoj). Ĝi taŭgas por fari kiel folisalato, herba kazeo, herba butero kaj kiel almanĝaĵo al terpomoj.
Popola medicino
Lal skorbutplanto helpas kontraŭ laceco en printemp kaj lacecp por granda korpa streĉado. Ĝi estingas sangadon en la buŝo kaj nazo. Infuzaĵo el la sekigita planto helpas kontraŭ reŭmatismo kaj artrito. Kiel la nomparto „officinalis“ (= apoteka) montras, la planto estis grava apoteka planto.
Enhavosubstancoj
Vitamino C, sinapa glikozido glukokoĥlearino , isotiocianatoe , amaraĵoj , mineraloj , taninoo , Volatilaj oleoj.
19149 Boccaccio
19149 Boccaccio estas asteroido de la ekstera asteroida zono malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la itala poeto kaj eseisto Giovanni Boccaccio (1313–1375), konata pro lia psikologia romanco Elegia di Madonna Fiammetta (1343 - 1344) en kiu li eldiras sian amon por Maria d'Aquino, filino de la reĝo de Napolo. Li estas plej fama pro sia ĉefverko Il Decamerone (1349 - 1351) verkita en ordinara lingvaĵo.
22146 Samaan
22146 Samaan estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras Fida Samaan, kiu mentoris unu finalist(in)on de la scienca konkurso por lernantoj en lasta jaro de mezlernejo The Discovery Channel Young Scientist Challenge (DCYSC) de 2005. Ŝi instruas ĉe la Hunter's Creek Middle School de Orlando (Florido).
Surtsey
Surtsey (nord. Insulo de Surt) estas vulkana insulo en la Atlantiko, estiĝinta la. Ĝi situas ĉirkaŭ 30 kilometrojn sude de Islando kaj apartenas al la "Okcidenthomaj insuloj" (Vestmannaeyjar). La loko estas listigata en la Monda heredaĵo de Unesko.
Surtsey estiĝis pro submara vulkana erupcio. Ĝi estis nomata laŭ Surt, la norda fajrogiganto kaj malamiko de Ase. Hodiaŭ troviĝas esplorstacio sur la insulo.
La insulon forportas la erozia efiko de ondoj (abrazio), pluvo kaj vento. Sur la suda marbordo estiĝis ĉefe krutaj rifoj. En la nordo, la formordita materialo formas sablan areon.
Rezultoj de NASA-esploristoj, kiuj ekzamenis la insulon per mezuriloj, aviadiloj kaj satelitoj, montras, ke plejparto de la insulo malaperos en la sekvaj 100 jaroj kaj restos nur la roka kerno (por pliaj 1000 jaroj kiel sola nuda rifo), kiu konsistas el polagonita ŝtonaro.
Ĉe la estiĝo la insulo grandis kaj altis 173 metrojn. En la jaro de 2001 ĝi grandis jam nur kaj altis nur 154 metrojn.
Flaŭro kaj faŭno
En 1964, la islanda registaro deklaris la insulon esplora tereno kaj permesis alveturon nur por sciencistoj, por protekti la unikan sukcesiajn procezojn sur la insulo.
La unuaj plantoj jam aperis en 1965, nome mara sinapo?. Poste sekvis stranda aveno, sala stelario kaj la ostra planto? (pliaj: Cakile arctica?, Leymus arenarius ~sabla elimo ). Ili venis de la insulo Heimaey 20 km fore.
La birdoj aperis ĉefine de la erupcio kiel Cepphus grylle, Fulmarus glacialis, poste Rissa tridactyla. Hodiaŭ jam nestas tie 13 birdospecioj, el kiuj la plej nova estas la Fratercula arctica.
Per koloniado de la mevoj – en 1999 estis tie 300 paroj – verdiĝis la insulo. La mevoj kunportis semojn kaj semis per guano la grundon. Aperis la plantoj Empetrum nigrum, Ranunculus acris kaj diversaj herbospecioj.
Plej nove aperis la salikacoj.
Rejn-Vestervalda vulkana montodorso
Karakterizaĵoj de la pejzaĝo
La Rejn-vestervalda vulkana montdorso kuŝas sur devona rokaĵo kaj formas la akvodislimon inter Rejno kaj la riveron Wied kaj je la norda rando inter Rejno kaj Sieg. La vulkanaj kupoloj ofte estas parte aŭ komplete forigitaj fosante bazalton kaj latiton dum la 19a kaj 20a aj jarcentoj. Tial troviĝas tie multaj lagojn („bazaltaj lagoj“). La montdorso estas je tri kvarono konvrata de miksarbaro.
Vilaĝoj
Jenaj vilaĝoj troviĝas en la regiono Ginsterhahn, Grendel, Hargarten, Kaimig, St. Katharinen), Kretzhaus (urbo Linz am Rhein), Ober- kaj Untererl, Kasbach-Ohlenberg), la sudokcidenta parto de Vettelschoß, Oberkalenborn, Ronigerhof (Linz am Rhein) kaj Rothe Kreuz (Leubsdorf).
Rémilly (Moselle)
Ĝiaj enloĝantoj nomiĝas Rémillois.
Hoppegarten
Hoppegarten estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Märkisch-Oderland de la federacia lando Brandenburgio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Egea regiono de Turkio
La Egea regiono (turke Ege Bölgesi) estas unu el la 7 popolnombradaj regionoj de Turkio.
Ĝi situas en la okcidenta parto de la lando, limata de la Egea maro (Ege Denizi) okcidente, Marmora regiono norde, Mediteranea regiono sude kaj sudokcidente, Centra Anatolio oriente.
Castell de l'Areny
Castell de l'Areny estas kataluna municipo en la komarko Berguedà, provinco Barcelono.
La municipo komprenas unu vilaĝon nome Castell de l'Areny, unu paroĥon nome Sant Romà de la Clusa, kaj tri vilaĝetojn nome Vilella, Sant Ramon kaj Castell.
William Bailey
Bailey esperantistiĝis en 1905 kaj de tiam li kunlaboris en la periodaĵoj The British Esperantist, La Esperanta Instruisto, Esperanto Monthly kaj Literaturo''. Li profunde studis la verkojn de L.L. Zamenhof kaj ĝisoste sekvis ilin. Li estis "vivanta konkordanco" al la Zamenhofa verkaro.
Vortaraj laboroj
Li kunlaboris en la Esperanta-Angla vortaro de Edward Alfred Millidge (1912, 1922, 1924, 1931, 1942) kaj en la kontrolado de la tradukoj de l' esperanta, t.n. "Londona Biblio" (1926). En 1938 li kun J.R.G. Isbrücker prezentis provon de esperantaj difinoj de la Vortaro Oficiala, kiu atingis tamen nur literon A.
66479 Healy
66479 Healy estas malgranda, ne tre hela asteroido de la ĉefa asteroida zono en orbita resonanco 3:7 kun Marso.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la usonaj astronomoj Michael Collins kaj Minor White elde Anza (Kalifornio, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la usona astronomo David Healy (1936–2011), kiu establis la Observatorion Junk Bond en Arizono, unue por pervida laboro kaj retrovo de malgrandaj planedoj. Dum li partoprenis al tiu valora laboro, la Observatorio Junk Bond estis la situejo de pli ol 60 novaj malkovroj. Kiel pioniro en la astrofotografio, Healy estis origina kontribuinto al la Celestial Handbook de Burnham.
Fortikaĵo Nehaj
Historio
La urbo Senj ĝis la 15-a jarcento estis posedaĵo de la kroata nobela familio de Frankopanoj. Kadre de la rekonstruo de la fortikaĵo dum la jaro 1965 oni trovis la restaĵojn de mezepoka preĝejo de la sanktulo Jurai ek la 11-a kaj 12-a jarcentoj. Tiu preĝejo forbrulis dum atako de la turkoj kaj la restoj estis forigitaj dum la konstruo de la fortikaĵo. Dum la elfosoj oni trovis tabulon en la skribsistemo Glagolica el la tempo ĉirkaŭ la jaro 1100, kiu estas inter la plj aĝaj skribaj dokumentoj en la kroata lingvo.
Dum la jaro 1539 la oficiro Ivan Lenković iĝis komandanto de Senj. Li raportis al la kortumo de la imperiestro Ferdinando la 1-a de la germane dominita Sankta Romia Imperio pri la stato de fortikitaj lokoj en la regiono kaj iniciatis la konstruon de solida fortikaĵo sur la monto. Post kiam la imperiestro promesis la necesan monon, la fortikaĵo konstruiĝis ekde la jaro 1558. Ĉiuj ŝtonaj konstruaĵoj ekster la urbaj remparoj de Senj por tio malkonstruiĝis kaj la ŝtonoj uziĝis por la fortikaĵo.
La konstruaĵo havas kvadratan fundamenton de 23,5 oble 23,5 metroj kaj altecon de 18 metroj. En tri etaĝoj estas 100 pafaj lokoj por manaj armiloj kaj 11 por kanonoj. En la dua etaĝo kaj sur la tegmenta platformo ekzistas en ĉiuj kvar anguloj duonturoj, kiuj permesas pafadon de la eksterfortikaĵa tereno tuj ĉe la muroj. Interne de la kastelo estas malvasta korto.