cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Respubliko de Beletroj
Respubliko de Beletroj (en la angla: Republic of Letters, en la franca: République des Lettres, -laŭ tio ankaŭ Respubliko de leteroj-, en la latina: Respublica Literaria -laŭ tio ankaŭ Literatura Respubliko-) estas la nomo de internacia intelektula komunumo en la evoluintaj landoj en Eŭropo kaj poste en Ameriko je la fino de la 17-a jarcento kaj la 18-a jarcento, en la Klerisma Epoko, kaj plejparte baziĝis al verkado de personaj leteroj, broŝuroj kaj aliaj skribaj tekstoj. Historiistoj hodiaŭ atribuas al la Respubliko de Beletroj grandan influon en la disvastigado de ideojn en la kampoj de politiko, religio, filozofio, scienco kaj arto en epoko de la klerismo.
Historio
La esprimo en ĝia latina formo Respublica Literatura estis unue trovita en letero de Francesco Barbaro, venecia diplomato kaj humanisto, al Fujio Bratziolini, itala erudiciulo kaj humanista, Julio 6, 1417. La vorto Literatura tiutempe signifis "studo" aŭ "scio", inkluzive sciencajn sciojn, ne "literaturon" kiel en la mallarĝa senco de hodiaŭ, kaj la radiko publica signifis "publika". La frazo en la renesanca periodo rilatis al la studo aŭ amasiĝo de scioj por la avantaĝo de publiko, kaj konservis tiun signifon eĉ poste kiam riĉigite per kromaj signifoj.
La uzo de la frazo disvastiĝis en la 16-a kaj 17-a jarcentoj, ĉe kies fino ĝi estis inkluzivita en la titoloj de pluraj gravaj periodaĵoj en Eŭropo. Aparte, en 1684, la franca filozofo kaj aŭtoro Pierre Bayle komencis eldoni revuon pri literatura kritiko nomata Nouvelles de la république des lettres (france: "Novaĵoj pri la Respubliko de Leteroj").
La frazo en lingvoj kiel la franca aŭ la angla ankaŭ povas esti tradukita kiel "Respubliko de Leteroj" kaj estis proksima al la frazo viroj de literoj (laŭvorte: "leteraj homoj" aŭ "literaj homoj") kiu origine signifis simple "kleraj homoj". En la 17a kaj 18a jarcentoj, dum la klerismo, legoscio ekdisvastiĝis inter la eŭropa loĝantaro, kaj la frazo menciis pli kaj pli klerajn intelektulojn, kiuj interesiĝis pri multaj temoj kaj povis esprimi sin skribe. Literatura kritiko same kiel arta kaj muzika kritiko, same kiel filozofia, scienca kaj politika diskuto, fariĝis ofta kaj aprezita ŝatokupo en sociaj salonoj. Oftaj salonoj formiĝis ĉirkaŭ sociaj virinoj kiel Catherine de Rambouille, Madame Jofferin (Marie Thérèse Rodet Geoffrin ) kaj Rachel Wernhagen. En socio, kie plej multaj ebloj por akiri edukadon estis blokitaj al virinoj, salonoj kaj leterinterŝanĝoj ludis gravan rolon en kreado de identeco, havigo de edukado kaj povigo al la virinoj, kiuj partoprenis ilin. Edukitaj homoj kaj membroj de salonoj kelkfoje nomis sin " civitanoj en la Respubliko de Leteroj".
La Respubliko de Beletroj ankaŭ ludis gravan rolon en formado de sciencaj institucioj kaj sciencaj metodoj: akademiuloj, kiel la Franca Akademio fondita en 1635; Sciencaj asocioj, kiel la Brita Reĝa Societo fondita en 1660; la scienca revuo ; La scienca artikolo ; Kaj scienca kolega revizio. La procezo de publikigado kaj prijuĝo de sciencaj rezultoj efektivigas ĝis hodiaŭ per leteroj senditaj per poŝto, sed en la lastaj jaroj kutime per retpoŝto. Multaj sciencaj revuoj ankoraŭ nomiĝas per nomoj, kiuj enhavas la vortojn leteroj, kaj prezentas iujn specojn de artikoloj kiel "leteron al la redaktoro".
La Respubliko de Beletroj neniam estis oficiala institucio, kiel akademio aŭ literatura asocio, sed ekzistis kiel ideo kaj koncepto en la percepto de iuj el ĝiaj membroj. Inter historiistoj kaj pensuloj en la 21-a jarcento, ĝi ofte estas difinita kiel socia reto, kompare al interretaj sociaj retoj en la moderna cifereca erao, kaj esplorita pri kvantaj metodoj por analizado de sociaj retoj, kiel la matematika grafeteorio. Ekzemplo de tio estas la kunlabora esplorprojekto "Mapado de la Respubliko de Leteroj" en Universitato Stanford.
NGC 3117
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Laissey
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Doubs, en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (Bourgogne-Franche-Comté, prononco []) kaj en la historia regiono Franĉkonteo. Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Besançon (france arrondissement de Besançon), la okcidenta parto de la departemento, kaj al la kantono .
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Laisséens.
Tritona anstataŭado
Tritona anstataŭado signifas kutime la anstataŭadon de dominanta septakordo per dominanta septakordo, kies baza tono troviĝas tritonon for. Ĉi tion oni volonte faras je la kvina ŝtupo de kadenco 2-5-1 en ĵazo, tio signifas, ke oni povas anstataŭi la 5-an ŝtupon per b2 al 2-b2-1, sed ankaŭ ĉiujn aliajn dominantojn (duoblajn dominantojn). en moderna ĵazo ankaŭ toniko kaj subdominanto estas anstataŭeblaj.
Tritona anstataŭado ankaŭ estas rigardebla kiel aliinterpretado de la elirakordo (komparu publikaĵojn de Werner Pöhlert, ekz. Grundlagenharmonik); oni kompletigas la kvintfalon ("kontinuan kvintfalon", do la kvintociklon kiel elirpunkto de la pripensoj) per tio, ke oni apudmetas duan de tritona distanco. Tio egalrangigas la kromatismon kun la klasika kvintfalo. Similan vidmanieron defendas aro da aliaj harmoniinstruistoj, ekz. Frank Haunschild.
Tritona anstataŭado havigas multvariajn eblecojn por la „sentoformado”, do de emocia esprimo: Pro tio ĵazo, soŭlo kaj gospelo uzas ĝin; krome ĝi plilarĝigas la harmoniajn eblecojn de simplaj kadencoj. Ties pura formo, ŝtupanalize interpretata kiel aŭgmentita tritokvarta akordo, jam eniris en la klasikan muzikon.
Formado kiel dominanta septakordo
La tritona anstataŭado de dominanta septakordo estas la plej ofta variaĵo. La trito de la akordo G7 estas b, la septo f. Se la baza tono nun estas tritonon pli malalta, do je D♭, ĉi tiu akordo D♭7 nun havas la triton f kaj la septon b (enharmonie c♭). La streĉo generita per la tritono inter la dominantaj strebotonoj supren kaj malsupren restas konstanta je la tritona anstataŭado, tiel ke rezultas fremdigitaj, sed klaraj streĉarkoj. Jen du eblecoj kiel dominanta septakordo:
Pura formo (kaŝita, malhela koloriĝo)
Oni aliigas la kvinton de la elirakordo (jen: G7 al G7/♭5) duontonon malsupren (de D al D♭), per kio sur la tritono, nun uzata kiel baza tono, estas formebla elŝanĝa aŭ anstataŭa akordo (jen: D♭7/♭5), kiu havas precize la saman strukturon de la elirakordo kaj samtempe ebligas, transiri en novan tonikon.
Ekzemple:
La akordo G7/♭5 enhavas do jenajn tonojn: G, B, D♭, F. D♭7/♭5 enhavas D♭, F, A♭♭, C♭, kiuj enharmonie (A♭ = G, C♭ = B) plene konformas. Do G7/♭5 estas – laŭ nure fizika vidpunkto – la sama kiel D♭7/♭5, ĉar la strukturo estas sama: 1-3 kaj 5-7 estas egaj trioj, 3-5 kaj 7-1 egaj dutoj. Tial fariĝas klare, ke la tekniko de la aliigo de la kvinto malsupren povas funkcii nur je maĵorakordoj, ĉar la ega trito ĝuste destinas ĉi tiun karakteron, la eta septo tamen destinas la funkcian signifon preskaŭ nure sur la dominanton.
La parenca strukturo de la du akordoj ebligas aliinterpreti ilin kaj uzi unu el ili kiel komuna akordo por modulado inter du tonaloj:
G7/♭5 = dominanto, do C-maĵoro resp. c-minoro = toniko, sed ankaŭ
Tiamaniere ekzemple eblas modulado ekde C-maĵoro resp. c-minoro trans D♭7/♭5 al F♯-maĵoro resp. f♯-minoro.
Pro la liga parenceco de la strukturo ekzistas inkluzive enharmoniojn nur ses el tiaj akordoj:
Miksformo (malferma, pli hela koloriĝo)
Praktike oni aliigas la kvinton de la elirakordo (jen ekde G7 la G7/♯5) duontonon supren (ekde D al D♯) kaj ŝovas samtempe la bazan tonon (jen la bas-tonon) sur la tritonon, kio ankaŭ ĉikaze ebligas formi sur la tritono elŝanĝan aŭ anstataŭan akordon (jen: D♭7/9). Teorie oni povas rigardi la ŝovadon de la baza tono sur la tritonon ankoraŭ – same kiel en la unua kazo – kiel aliigo de la kvinto malsupren, je kio oni enmetas kroman 5♯. Al la sona kompreno tio tamen nenion kontribuas, tial la praktika vidmaniero estas preferenda. La miksformo konsistas en tio, ke oni uzas kaj 5♭ kaj 5♯. Ankaŭ ĉikaze la tritona anstataŭa akordo devas esti rigardata pro la eta septo kiel dominanta septakordo, per kiu ĝi poste glitas en la tonikon mem (kromata baspaŝo 2-2♭-1) aŭ en la tonikon de la anstataŭaĵo (2-2♭-1♭).
Ekzemplo (kun senchava akordmetado):
D♭7/9 estas pro la eta septo denove dominanta septakordo (toniko resp. subdominanto uzas la egan septon), tiel ke ĝi ankaŭ strebas en la supre menciitan tonikon.
La sonkaraktero de la supre prezentitaj aliigoj de la 5-a tono estas kolorigeblaj per kromaj aliigoj kaj aldontonoj. Popularaj kaj ofte uzataj en ĵazo estas miksformoj de la supre prezentitaj tritonaj anstataŭaĵoj.
Ekzemplo kun aliaj aliigoj
Jen alia ekzemplo de tritona anstataŭado de G7/alt (= G7 aliigita) per D♭7/alt.:
Uzado kiel dominanta septakordo
Oni uzas la tritonan anstataŭadon, kiel jam menciita supre, ofte en akordŝtupa sinsekvo 2–5–1. Tio estus ekzemple en C-maĵoro ligo 2–5–1 Dm7, G7, Cmaj7 (= gamapartenaj kvarsonoj de la C-maĵora gamo). Se oni nun aplikas la tritonan anstataŭadon, oni ricevas ligon 2-2♭-1. Ekzemple en C-maĵoro estus Dm7 - D♭7 – Cmaj7; en c-minoro Dm7/♭5 - D♭7 - CMaj7. (Ĉiuj ekzemplaj akordoj estas ŝanĝeblaj aŭ plilarĝigeblaj per aliigoj kaj kromtonoj, ekz. Dm7/♭5/11 sen 3 - D♭7/♭5 - C xxx ) En la ligo 2–5–1 la dominanto resp. ĝia anstataŭaĵo okupas prefere duonan aŭ plenan takton.
Spontane la anstataŭa akordo alvenas de pli malpeza al pli peza taktotempo. En la praktiko oni tion atingas per anstataŭo de la bas-tono. La baza tono de anstataŭa akordo formas tipe promenbasan kromatan trapasotonon al la venonta akordo (ekz. G7–D♭7–CMaj7). Krome estas profita, se akordmetadoj plejeble malhavas bazajn tonojn kaj kvintojn, ĉar per tio oni evitas kvintajn kaj oktajn paralelojn. Ju pli aliigitajn tonojn oni aldonas anstataŭe, des pli bone stabiliĝas la akordo. La supra tabelo montras la parencecon de aliigitaj tonoj kun la triton-anstataŭita dominanta septakordo.
Kiel maĵora akordo
En pli moderna ĵazo oni aplikas tritonan anstataŭadon ankaŭ je akordoj de tonika tipo (toniko maj7 / subdominant maj7 – kaj en maĵoro kaj ankaŭ en minoro). Tiuj ĉi akordoj tiam sonas jam tre "fremdaj". Oni sentas ilin persistemaj, trankvilaj kaj eĉ rigidaj, foje tamen ankaŭ ekzotaj aŭ netonalaj.
Ekzemplo: Cmaj7/5♭ = F♯7/Sus4/5♭ (C-E- G♭/F♯ -B)
Ĉi tiun sus-akordon oni ludas anstataŭ la toniko resp. de la subdominanto. Per la anstataŭado de la bas-tono aŭskultanto plene preteraŭdas ian rilaton al la originala tonalo; nesperta aŭdo ne plu perceptas postsekvan ajnan tonaloŝanĝon en harmonia kunteksto.
Ĝi estas bona ekzemplo por abstrakta akordo kaj estas unu el la "plej helaj" akordoj (ekzemplo por "malhela" akordo: m7/♭5).
Kiel minora akordo
Ekzemplo: c-minora maj7/5♭ = F♯6/sus4/5♭ C - E♭ - G♭/F♯ -B)
Formado kiel sus-akordo
Ekzemplo: Cmaj7/sus4/5♭ = F#maj7/sus4/5b (C- F- G♭/F♯ -B)
La trito estas ŝovata duontonon supren (4-3 fremdnota akordo – sen dissolvo), je kio la kvinto  - kiel je klasika uzo kiel dominanta septakordo – estas ŝovata duontonon malsupren (aliigo de la kvinto).
Ĉi tiu akordo havas simetrian strukturon (kvarto - eta duto - kvarto - eta duto). Ĉar ĝi ne enhavas etan triton, ĝi estas nek maĵora nek minora kiel ĉiuj sus-akordoj. Oni uzas ĝin (pro la ega 7) kiel tonika resp. subdominanta akordo. Ĉar ĝi enhavas du etajn dutojn, ĝi estas unu el la plej streĉoriĉaj akordoj.
Michaelis-rombo
La Michaelis-rombo, ankaŭ nomata lumba rombo, estas romba formo de la surfaca reliefo sur la suba dorso. Ĝi ricevis la nomon de la ginekologo Gustav Adolph Michaelis (1798–1848).
La suba duono de la Michalis-rombo respondas al la sakra triangulo (Trigonum sacrale).
Kabo San Antonio (Kubo)
Kabo San Antonio estas kabo kiu formas la okcidentan pinton de Kubo. Ĝi etendas al la Jukatana Markolo, kaj estas parto de la municipo Sandino, en la Provinco Pinar del Río. Tie situantas la biosfera rezervejo de la Duoninsulo Guanahacabibes kaj la lumturo Roncali 22,5 metroj alta, konstruita en la dua duono de la 19a jarcento, fare de la samnoma kapitano. Ties koordenatoj estas 21°52′44″ de latitudo norda kaj 84°49′23″ de latitudo okcidenta.
Mirpur
Mirpur aŭ en Esperanto Mirpuro (en urdua, aŭ mirpura panĝaba: مِيرپُور) estas la ĉefurbo de la distrikto Mirpur kaj unu el plej grandaj urboj de la areo de la historia regiono Kaŝmiro administrata de Pakistano. La urbo mem trapasis fortan procezon de modernigo dum plej el la ĉirkaŭa areo restas agrikultura. Mirpur estas konata pro ties grandaj konstruaĵoj kaj bangaloj konstruitaj ĉefe al faro de elmigrinta komunumo loĝanta ĉefe en Britio, Eŭropo kaj Nordameriko. La ĉefa kultivata produkto dum printempo estas milio. Tamen, estas lokoj kie oni kultivas ankaŭ tritikon, maizon kaj aliajn vegetalojn. La produktado de elektro, pere de Akvorezervejo Mangla faras tiun distrikton iome unika en la entuta regiono kio havigas energinecesojn por Azad Kaŝmiro kaj Norda Panĝabo por malprofito de lokanoj kiuj tipe suferas pro neanoncitaj energi-liverĉesoj.
Pro la enorma grando de la elmigrinta komunumo (ĉefe en Britio kaj ĉefe en Okcidenta Jorkŝiro) Mirpur estas foje konata kiel "Little England" (Angleto). Multaj produktoj el Unuiĝinta Reĝlando troveblas en tiu urbo.
Kommunar
En la urbo situas kelkaj fabrikoj, kiuj produktas paperon kaj kartonon.
Jibert
Jibert (hungare: Zsiberk, germane: Seiburg, Sibricht) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Făgăraş. Administre apartenas al ĝi Dacia, Grânari, Lovnic, Văleni (Jibert).
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 433 loĝantojn (germanoj, rumanoj, ciganoj), en 1992 790 (rumanoj, 2% hungaroj).
Historio
Ĝia unua skriba mencio estas 1289. Ĝis 1919 Zsiberk apartenis al Hungario (Nagy-Küküllő).
Kolĉugino
Urbo Leninsk-Kuzneckij en Kemerova provinco en Rusio antaŭe nomiĝis kiel Kolĉugino.
Kolĉugino (Кольчугино) estas urbo en Vladimira provinco en Rusio.
Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 17430.
La urbo estis fondita en jaro 1871 kiel loĝejo ĉe metalprilabora uzino.
Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1931.
La interurba telefona kodo estas 09245, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj.
La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo.
La urbo estas ĉe rivero Pekŝa (Пекша), kiu enenfluas en riveron Klazjma (Клязьма).
En jaro 2002 la urbo havis 47,1 mil loĝantojn, kaj laŭ la stato de en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Reigoldswil
Najbaraj komunumoj
La komunumo Reigoldswil limas en nordo al Seewen (Kantono Soloturno) kaj Ziefen, en oriento al Arboldswil, Titterten kaj Liedertswil, en sudoriento al Waldenburg, en sudo al Mümliswil-Ramiswil (Kantono Soloturno), kaj en okcidento al Lauwil kaj Bretzwil.
Trafiko
Jam de la komenco de la 20-a jarcento ekzistis en Reigoldswil la unua aŭtobuslinio kun oficiala permeso de la Svisa Federacio, kiu konektis la komunumon Reigoldswil kun la kantonĉefurbo Liestal.
Nuntempe la komunumo atingeblas per la aŭtobuslinioj 70 kaj 71 ek de Liestal kaj 91 ek de la stacidomo Waldenburg de la kampara tramo Waldenburgerbahn.
En la jaro 1873 fiaskis la Fervojprojekto Wasserfallen pro bankrotiĝo de la projektgrupo. Ekzistis tiam plano konstrui tra Reigoldswil fervojlinion de Bazelo al Soloturno. La sudportalo de la komencita tunelkonstruo ankoraŭ hodiaŭ videblas en Reigoldswil.
En Reigoldswil situas la vala haltejo de la seĝtelfero Wasserfallenbahn al la monto Wasserfallen sur ĉeno de la Ĵurasa Montaro je alteco de 928 m s.m.. Pro sia belvido Wasserfallen estas ŝatata celo por loka turismo el la regiono de Bazelo.
Historio
La unua dokumenta mencio de Reigoldswil datiĝas el la jaro 1152 kiel Rigoldswilre.
Aleksandro la 2-a (Skotlando)
Alexander II, Alaxandair mac Uilliam aŭ Alasdair mac Uilleim (naskiĝis la, mortis la ) estis reĝo de Skotlando de 1214 ĝis 1249. Li estas la sola virseksa filo de la reĝo Vilhelmo la 1-a kaj Ermengarde de Beaumont.
Frua vivo
Li naskiĝis en Haddington, Orienta Lothian. Li elspezis tempon en Anglio antaŭ ol sekvi al la trono post la morto de sia patro la. Li estis kronita en Scone la en la sama jaro.
Reĝo de la Skotoj
En 1215, la jaro post lia kronado, la klanoj Meic Uilleim kaj MacHeths, obstinaj malamikoj de la Skota krono, ribelis; sed lojaluloj devigis rapide sufoki la ribelon.
Paco inter Henry la 3-a, la franca princo kaj Aleksandro sekvis, la 12-an septembro 1217, kun la traktato de Kingston. Diplomatio cetere plifortigis la repacigon kun la geedziĝo de Aleksandro al la fratino de Henry, Joan de Anglio, la 18-an aŭ la 25-an de junio 1221.
Joan mortis en marto 1238 en Essex. Alexander edzigis sian duan edzinon, Marie de Coucy, la sekvanta jaro je la 15-a de majo 1239. Ili havis unu filon, la estonta Aleksandro la 3-a, naskiĝinta en 1241.
Minaco de invado de Henry en 1243 provizore interrompis la amikajn rilatojn inter la du landoj; sed la akurata ago de Alexander por anticipi lian atakon kaj la malvolo de la anglaj baronoj por milito, devigis lin fari pacon la sekvanta jaro en Newcastle. Alexander nun okupiĝis pri sekurigi la Forajn Hebridojn, kiuj ankoraŭ ŝuldis nominalan apartenon al Norvegio. Li multfoje provis intertraktadojn kaj aĉeton, sed sen sukceso.
La angla kronikisto Matthew Paris en sia Chronica Majora priskribis Aleksandron kiel rufharulo.
Lisa
Lisa (hungare: Lisza, germane: Lissa) estas komunumo en Rumanio sudokcidente de Făgăraş. En 1910 ĝi havis 1500 loĝantojn (rumanoj), en 1992 1085 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas 1527. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Fogaras vármegye). Administre apartenas al ĝi Pojorta.
Nyírmártonfalva
Nyírmártonfalva (njIrmArtonfalva) estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en subregiono Hajdúhadház. La nomo signifas vilaĝo-de-betulo-Marteno.
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, fine de etfervojo el Debrecen, Vámospércs estas proksime.
En la apudaĵo 2 vilaĝoj estis, kiuj senhomiĝis en la 16-a j.c. La kampoj apartenis al Stefano Bocskay, kiu plantis kverkoarbaron. En la 18-a j.c. loĝantoj el Nyírmihálydi elhakis iom da arboj, sur senarbarejo nova setlejo ekburĝonis. Poste por la lignoj oni konstruis etfervojon.
En la arbaro vivas damcervo, apro, kapreolo, leporo, fazano, perdriko, sovaĝkato, sciuro. Vidindaĵoj estas ruinaĵo de mezepoka preĝejo, kalvinana kaj grek-katolika preĝejoj, sonorilstablo, nobeldomo de Vay.
Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, biblioteko, poŝto, kuracejo, sportejo.
Llewelyn Rockwell
Llewelyn ROCKWELL estas ekonomikisto de la Aŭstria skolo, kiu nun estas la estro de Instituto Ludwig von Mises (honore je Ludwig von Mises).
Li estas intimulo de Murray Rothbard.
Baĉko Dobro Polje
Baĉko Dobro Polje, serbe Бачко Добро Полје, slave Bačko Dobro Polje, germane Kleinker, hungare Kiskér estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto Suda Baĉka, en municipo de Vrbas. Klein kaj kis signifas: malgranda.
Situo
Baĉko Dobro Polje situas sur ebenaĵo.
Famuloj
En la iama Kiskér naskiĝis hungara-franca mikrobiologo Dávid Gruby.
Komunumoj pri Kér en Hungara reĝlando
Kér estas unu el la 7 hungaraj gentoj.
Kojoto
La kojoto (Canis latrans, kio signifas "bojanta hundo"), nomita ankaŭ preria lupo ) estas membro de la (hunda) familio de la kanisedoj kaj parenco de la hejma hundo. La kojoto estas indiĝena besto de Nordameriko, kaj oni trovas ilin nur en Nordameriko kaj Centra Ameriko (plejsude en Kostariko). Eŭropaj esploristoj unue renkontis ĉi tiujn kanisedojn dum iliaj vojaĝoj en la sudokcidento de Nordameriko. Ili foje kuniĝas en malgrandaj aroj sed kutime ĉasas sole. Kojotoj meze vivas ses ĝis dek jarojn. La vorto "kojoto" venas al Esperanto de la (meksika) hispana lingvo, kiu siavice pruntis ĝin de la navatla lingvo kie ĝi havis la formon (IPA ) kaj eble signifis "kantanta hundo".
Oni trovas tiu nearktisa-neotropisa specio interalie en jenaj ekoregionoj : la arbaroj de norda-centra Rokmontaro, la alegan-altaĵaj arbaroj, la arbaroj de Frejzer-Altebenaĵo kaj Frejzer-Baseno, la centra-meksikaltebenaĵa kserofitaro, la centra-meksika kserofitaro, la malaltebenaĵaj arbaroj oriente de Grandaj Lagoj kaj la novanglaj-akadiaj arbaroj.
Subspecioj
Ekzistas 19 subspecioj de kojotoj kaj pluraj pli formortintaj subspecioj:
Neustadt an der Aisch
Neustadt an der Aisch estas urbo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Neustadt an der Aisch-Bad Windsheim kaj en la distriktaro Meza Frankonio de la federacia lando Bavario, kaj estas la administra centro de la distrikto. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Kojoto
Kojotoj en Esperanto
Marjorie Boulton, en sia mikspota libro Faktoj kaj fantazioj, dediĉas ties 21an ĉapitron "Fabeloj de indiana tribo en Usono" al komentoj pri tiuj popoloj, sed ĉefe al du rakontoj pri kojotoj.
Longa Depresio
Longa Depresio aŭ Granda Depresio estas nomoj, kiuj estiĝis en la 1920-aj jaroj, por malpinto de la internacia ekonomia konjunkturo, kiu okazis en la jaroj 1873 ĝis 1896.
Konjunkturo 1873–1896
Ĝis en la 19-a jarcento agrikulturo havis gravan influon al la konjunkturo, kiu tiel dependis unue de la naturo. Tia dependeco perdiĝis dum la industria revolucio per la faktoroj komerco, industrio kaj financo. Ĉefe pro la rapide kreskanta komerco estiĝis vastarea integro, kaj la antaŭe grande variaj konjunkturoj samiĝis. Kreskoj kaj malkreskoj iĝis internacia fenomenoj. Post longa kreska fazo ekde 1820, la konjunkturo falegis en 1873 unue en Vieno pro la borsokraŝo, poste en la tuta mondo.
En la komencaj 1880-aj jaroj la tendenco kreskis denove antaŭ dua grava krizo, kiu daŭris ĝis 1886. Okazis alia kresko kaj malkresketo post la fiasko de la Barings Bank en 1890. De 1896 la kresko de la ekonomio estis senfala ĝis la komenco de la unua mondmilito en la jaro 1914.
Preĝejo Koro de Jesuo (Mezőkövesd)
La paroĥa preĝejo Koro de Jesuo estas romkatolika konstruaĵo en urbo Mezőkövesd (Hungario). Ĝi estas la dua (pli nova) katolika preĝejo.
Malnova preĝejo
En Mezőkövesd jezuita misio alvenis en 1914. Ili konstruis malgrandan kirkon en 1923 kaj ties aopartenaĵoj estis pilgrimado kaj kermeso. Post du jaroj halo estis konstruita por kunvenoj. En 1950 la monaĥoj estis forigitaj, sed la kirko funkciis plu helpe de kutimaj pastroj. Ĝi ricevis paroĥan statuson en 1963.
Nova preĝejo
Inter 1996-2001 pli nova impona kirko konstruiĝis, poste la malnova ne estis uzita.
Ĝi situas sola en korto ĉe lago. En la korto estas aparta loko por urnoj, antaŭe estas statuo pri Sankta Maria. La fasado estas simetria, al la fasada enirejo tre larĝaj ŝtupoj kuras. La du randoj de la fasado estas mem turoj. Inter la turoj estas videbla la triopa larĝa enirejo. Super la enirejo estas same larĝa kaj granda fenestro, kiu estis disigita al 8 partoj. La ĉefnavo havas krucnavon.
Kermeso okazas en tago de Koro de Jesuo.
Samuel Colt
Li estis ankoraŭ juna matroso, kiam li skulptis el ligno modelon de la unua revolvero, jarojn poste li perfektigis la funkciantan version kaj patentigis ĝin en 1835 en Anglio kaj Francio, unu jaron poste en Usono. La unutubaj pistoloj kaj pafiloj de Colt - ĉe kiuj la tiro de la ĉano turnis la ŝargilon unu lokon plu - disvastiĝis malfacile, kaj la firmao fondita por produktado de ili en Paterson, New Jersey bankrotis en 1842.
Colt planis en la sekvaj jaroj elektosparkajn marajn minojn, kiuj ebligis teledirektitajn eksplodigojn. Li partoprensi ankaŭ en la telegrafa negoco: li demetis la unuan submaran kablon de la mondo.
Kiam disvastiĝis inter la soldatoj, ke la revolveroj de Colt estis tre efikaj en Florido kaj Teksaso kontraŭ la indianoj, Colt ricevis ŝtatan mendon je 1000 revolveroj, dum la meksika milito. Li rekomencis la produkdaton de la armiloj en 1847 kaj konstruis en Hartford la plej grandan privatan armilproduktan fabrikon de la mondo.
Li kunlaboris kun pli juna Eli Whitney kaj ili ellaboris la produktadon de ŝanĝeblaj produkteroj, la ĉenbandan muntadon. Li iĝis riĉulo danke al la inventaĵo.
La revolveroj disvastiĝis amase dum la usona enlanda milito. En 1873 aperis la sespafaĵa, unupafa tipo, kiu iĝis sub la nomo la Peacemaker (pacofaristo) plej fama manpafilo de la sovaĝa okcidento.
Blankastelulo
La Blankastelulo (Pogonocichla stellata) estas afrotropisa malgranda paserina birdo kiu estis iam klasita kiel membro de la familio de Turdedoj, sed nuntempe estas pli ĝenerale konsiderata membro de la familio de Muŝkaptuledoj. Tiu kaj aliaj similaj specioj formas la grupon de Saksikolenoj. Tiu estas la ununura specio de la genro Pogonocichla.
San Vicente Coatlán
San Vicente Coatlán estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaĥako (Oaxaca). La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas San Vicente Coatlán. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 20 534.
Blankastelulo
Aspekto
Temas pri malgranda birdo 15-16 cm longa kaj peza 18-26 g. Ĝi havas ardezgriajn aŭ bluecgrizajn kapon (kaj gorĝon) kaj flugilojn, malhelbrunajn nukon kaj dorson (iom olivecajn), kaj tre helflavajn subajn partojn kontrastegajn kun la malhelaj supraj partoj. La okuloj kaj beko estas nigraj, dum la kruroj estas grizecaj. La vosto estas nigra kaj duonigita kaj en ĉiu duono estas flavaj centraj plumoj same kontrastegaj kun la nigra vostoresto ĉefe dumfluge. La plej karaktera eco estas etaj blankaj makuloj inter la okuloj kaj la frunto (ankaŭ en gorĝo sed nevideblaj) kio memoras makulojn en ĉevalfruntoj al kiuj oni nomigas kiel “steloj”, de tie venas la nomo de la specio en Esperanto, en aliaj lingvoj kaj en la latina scienca nomo kie stellata signifas “enhavanta stelon”.
Disvastiĝo kaj kutimaro
Ĝi troviĝas en orienta Afriko el suda Sudano al Sudafriko. Nome ĉeestas en la landoj Burundio, Demokratia Respubliko Kongo, Kenjo, Malavio, Mozambiko, Ruando, Sudafriko, Sudano, Svazilando, Tanzanio, Ugando, Zambio kaj Zimbabvo.
San Vicente Coatlán
Geografio
San Vicente Coatlán apartenas al la distrikto Ejutla al kiuj apartenas entute 13 komunumoj. Ĝi situas en la regiono Centraj valoj de Oaĥako, en la centro de la subŝtato. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 3378 loĝantojn. El tiuj estis 1515 viroj kaj 1863 virinoj. La komunumo havas surfacon de 135,24 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 1360 metroj super la marnivelo.
Blankastelulo
Disvastiĝo kaj kutimaro
Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montarbaroj, sekaj makisoj aŭ humidaj arbustejoj aŭ de altaj altitudoj. Ili reproduktiĝas en subkreskaĵaro de montarbaroj, sed estas altituda migranto; kiam ne reproduktiĝas, uzas ampleksan varion de arbaraj habitatoj (inklude ĝardenojn kaj riverarbarojn).
San Vicente Coatlán
Sociogeografio
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 3150 indiĝenoj. El tiuj 2524 aĝis pli ol 5 jaroj. Entute 2524 personoj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).
Blankastelulo
Disvastiĝo kaj kutimaro
Temas pri kutime solema birdo. Manĝas en subkreskaĵaro kaj kanopeo (neniam estas vidata surgrunde, ĉiam almenaŭ 1 m supergrunde), ĉefe senvertebrulojn (ĉefe skarabojn); ankaŭ malgrandajn fruktojn kaj malgrandajn vertebrulojn (kiel ranetojn).
San Vicente Coatlán
Sociogeografio
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Blankastelulo
Subspecioj
La specio Pogonocichla stellata havas 10 agnoskitajn subspeciojn:
Huntera cistikolo
La Huntera cistikolo (Cisticola hunteri) estas specio de birdo de la familio de Cistikoledoj kaj ties tipa genro Cistikoloj, kiuj estas malgrandaj birdoj ĉefe el Afriko, kvankam kelkaj specioj estas en Azio kaj nur unu ankaŭ en Eŭropo, nome la tre disvastigata Herbosilvio.
Ĝi troviĝas en Orienta Afriko nome en okcidenta kaj centra Kenjo, norda Tanzanio kaj iome en Ugando. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montararbaroj kaj altaltitudaj arbustaroj ĉefe super 2400 m en vario de habitatoj kiuj inkludas densajn ĝardenojn, arbustaroj, bambuejoj kaj alta makiso, kie ĝi estas tre komuna.
Ĝi formas superspecion kun la proksimaj samgenraj Ĉuba cistikolo, Cisticola chubbi, kaj la Nigrabrida cistikolo, C. nigriloris, kaj ŝajne kun ankoraŭ nepriskribita “Kilombera cistikolo” el sudorienta Tanzanio.
Tiu afrotropisa specio havas tre brunan kronon kaj malhelbrunan vizaĝon kie kontrastas per pura limo kun tre blanka gorĝo, siavice separata el helgriza resto de subaj partoj. La nuko esta griza kaj la dorso tre malhelbruna same kiel la vosto kiu montras nigrecan vostofinon kun hela finfino. La kruroj estas ruĝecaj kaj la okuloj, bridoj kaj beko nigraj.
Kvankam kelkaj fakuloj konsideras tiun specion kiel samspecifa kun la Ĉuba cistikolo, ne estas pruvo de interreproduktado kie ambaŭ teritorioj koincidas (ĉefe ĉe ĉirkaŭ 2700 m en Monto Elgon). Ambaŭ specioj estas tamen similaj kvankam la Ĉuba cistikolo ne havas striecon en sia dorso kaj havas iom pli brilruĝecan kronon kaj kolon. Kvankam tiu birdo estas timida kaj retirema kiam ili ne kantoceremonias, ili plenumas distingan antifonan duopeton kaj estas videblaj dum kantado dum la reprodukta sezono kaj malfacile videbla for de tiu.
Abilene (Teksaso)
Abilene estas grandurbo en Usono, en subŝtato Teksaso, en distriktoj Taylor kaj Jones. La urbego estas ankaŭ universitata urbo.
Geografio
Abilene situas sur montetaro en la suda landparto de Usono, en la meza parto de Teksaso. Fort Worth troviĝas 257 km. 3 lagoj apartenas al la urbego.
Historio
Dum kunstruado de fervojo en 1881 naskiĝis tiu urbo kaj estis nomita pri urbo Abilene (Kansaso). En la sekva jaro ĝi oficiale deklariĝis urbo. La unua universitata ĝermo estis fondita en 1891. Baldaŭe la armeo trovis konvena fondi apud la urbo aerbazon, kiu nun estas la plej grava dunganto de Abilene.
Trafiko
Abilene havas flughavenon. Aŭtoŝoseoj kaj trajnoj kuras al El Paso kaj Dallas, ĉefvojoj kuras al nordo kaj sudo.
Klimato
Abilene situas ĉe limoj de humida subtropika kaj senpluva stepa klimatoj. La temperaturo averaĝe estas 25 °C. La varmo kulminas en julio kun 35 °C, la malvarmo kulminas en januaro kun frostoj. Jare pluvas po 620 mm, en ĉiuj monatoj pluvas. Plej ofte pluvas en septembro, plej malofte decembre kaj januare.
Jef Lambrecht
Jef Lambrecht (n. en Avelgem (Belgio), la 20-an de aŭgusto 1948 - m. en Antverpeno, la 11-an de septembro 2016) estis flandra ĵurnalisto. Ĝis lia emeritiĝo fine de 2009 li estis raportisto, ĉefredaktisto ĉe la Flandra Radio kaj Televido (VRT).
Biografio
Lambrecht studis Politikajn kaj Sociajn Sciencojn ĉe la Katolika Universitato de Loveno kaj ankaŭ akiris postbakalaŭran diplomon pri Kultura Antropologio. En 1977 li trapasis la ĵurnalistan ekzamenon de la tiama Belga Radio kaj Televido (BRT). En 1978 li fariĝis ĵurnalisto por la novaĵelsendoj je la radio.
Kvankam Lambrecht kiel radioĵurnalisto komence fokusas ĉefe pri kulturo, kiel eksterlanda raportisto li ekde la unua persa golfo-milito ankaŭ atente sekvas la novaĵojn pri la Mezoriento. Dum kaj post la regado de talibanoj, li regule vizitis Afganion.
En 2017 li estis postmorte honorita en Avelgem per kulturpremio, kiu estas donita al la loĝantoj de Avelgem, kiuj influis kulturon ene kaj ekster la municipio.
Verkaro
Komence de junio 2009, Lambrecht publikigis sian libron De heilige wereldoorlog: halfweg de kruistocht tegen het moslimterrorisme [La Sankta Mondmilito: Duonvoje tra la Krucmilito kontraŭ Islama Terorismo]. Ĝi estas la kulmino de lia ĵurnalisma trilogio kaj de dudek jaroj da milito-raportado. Lambrecht klarigas en sia libro, kiel laŭ li ni alvenis duonvoje de la krucmilito kontraŭ islamisma terorismo kaj ni devas demandi nin, ĉu venos nova tutmonda ekvilibro aŭ tuta disrompigo fare de la teroristoj. Li mem vidas esperigajn signojn: en Teherano, kie la irana reĝimo estas kritikata de la loĝantaro, sed ankaŭ de la usona ŝtatprezidinto Barack Obama, kiu en Usono parolis pacigan lingvon rilate al Islamo.
Lambrecht ankaŭ estis poeto, pentristo kaj amiko de verkistoj, interalie de la fama flandra verkisto Hugo Claus.
Noto kaj referencoj
Tiu ĉi artikolo estas parta aŭ tuta traduko de la samtitola artikolo en la nederlanda, listo de aŭtoroj.
Vidu ankaŭ
Peter Minuit
Băcăinți
Băcăinți [bəkəincj] (hungare: Bokajalfalu, germane: Bocksdorf) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Alba Iulia. En 1910 ĝi havis 870 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 322 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1263 (laŭ aliaj: 1278). Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Hunyad vármegye). Administre ĝi apartenas al Șibot.
69460 Christibarnard
69460 Christibarnard estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la itala amatora astronomo Vincenzo Silvano Casulli elde la Observatorio Colleverde di Guidonia en Guidonia Montecelio (Italio).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la sud-afrika korĥirurgo Christiaan Barnard (1922–2001), kiu plenumis la unuan de homo al homo en 1967.
Friedrich von Bodenstedt
Friedrich Martin von BODENSTEDT (nobeliĝo en 1867; naskiĝinta la en Peine, mortinta la  en Wiesbaden) estis germana verkisto kaj tradukisto.
Vivo
Estante filo de bierfaristo li iĝis unue estis komercista lernoknabo antaŭ ol povi studi, sub malfacilaĵoj, historion kaj fremdajn lingvojn ĉe la Universitato de Göttingen. Li iĝis gvidinstruisto de princo Gallitzin en Moskvo de 1840 ĝis 1843, tiam gimnazia instruisto en Tiflis. Tie li renkontis Mirza Schaffy, instruisto de la tatara lingvo, kun kiu li amikiĝis. En 1845 li revenis al Germanio, vojaĝis al Italio kaj Svislando, estis redaktoro en Triesto, Vieno, Berlino kaj Bremeno ĝis reĝo Maksimiliano la 2-a (Bavario) nomumis lin profesoro pri slavaj lingvoj en Munkeno en 1854. En 1867 li iris al Meiningen kiel kortega teatrodirektoro; post sia eksiĝo (1874) li vivis en Wiesbaden.
Graveco
Per sia unua verko Lieder des Mirza Schaffy (1851, 264-a eldono en 1917) li tuj akiris internacian famon; postaj poemaroj ricevis malmulte da atento. Liaj dramaj kaj rakontaj verkoj, kiujn li laŭ propra aserto skribis nur pro neceso, ankaŭ ne estas super averaĝa kvalito. Sed kiel tradukisto Bodenstein gajnis la plej grandan renomon. Li unue prezentis al germanoj verkojn i.a. de Puŝkin, Raskov, Lermontoff, Turgenev, Kolzov, Feth. Li ankaŭ peris persajn poetojn kiel ekzemple Hafiz kaj Chajjām laŭ modelaj eldonoj. Krome, lia okupiteco pri Shakespeares Zeitgenossen und ihre Werke (1858-60) ankaŭ donis valoran frukton. Li estis la unua se temas pri traduki ok ŝekspirajn ludojn kaj provaĵojn de ludoj de John Webster, John Ford, John Lilly, Robert Green, Christopher Marlowe, Thomas Dekker, John Marston kaj Thomas Rowley (Chatterton).
Fine ni ŝuldas al lia restado en Rusio la kulturhistorie valorajn librojn Die Völker des Kaukasus und ihre Freiheitskampfe gegen Rußland (1848) kaj Tausend und ein Tag im Orient (2 volumoj, 1849/50; tie troviĝas la unua versio de la kantoj de Mirza Schaffy). Li starigis belan monumenton al la reĝo Maksimiliano en la libreto Eines Königs Reise (1879). Vojaĝo al Anglio produktis la anoniman verkon Enthüllungen aus England (1860), restado en Ameriko la viglan priskribon Vom Atlantischen zum Stillen Ozean (1882).
Interesega kaj allogaj estas la memuara verko Erinnerungen aus meinem Leben (2 volumoj, 1888-90) kiuj bedaŭrinde derompas jam en 1850.
Fonto
Stemplinger, Eduard, "Bodenstedt, Friedrich von" ĉe: Neue Deutsche Biographie 2 (1955), p. 355-356 (tie ĉi interrete)
Flóra Martos
Flóra Martos [martoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Martos Flóra estis hungara kemiisto, komunisto. Ŝia origina familia nomo estis Mandl ĝis 1916.
Flóra Mandl naskiĝis la en Budapeŝto, ŝi mortis la  en Prago.
Biografio
Flóra Mandl devenis el juda familio. Ŝi volis fariĝi kuracisto, sed ŝia familio ne povis pagi la necesajn elspezojn. Ŝi eklaboris, kiel helpisto en kliniko pri radiologio. En 1918 ŝi aliĝis al la socialdemokratoj. Dum la Hungara Sovetrespubliko ŝi laboris por la infanamika movado. Post falo de la respubliko ŝi subtenis la arestitojn, ĉefe en Zalaegerszeg. Martos akiris kemian diplomon kaj ŝi eklaboris en nafta laboratorio apud Budapeŝto. En 1927 ŝi aliĝis al la kontraŭleĝa komunista partio kaj ŝi estis ĉefo de ties "Ruĝa Helpo". Ŝi estis arestita en la 1930-aj jaroj dufoje, kie ŝi malsaniĝis. Martos mortis en sanatorio en Prago.
Sándor Major
Sándor Major [ŝAndor major], laŭ hungarlingve kutima nomordo Major Sándor estis hungara bestokuracisto, altlerneja instruisto, generalo.
Sándor Major naskiĝis la en Sárvár, li mortis la  en Budapeŝto.
Biografio
Sándor Major maturiĝis en luterana liceo en Sopron en 1908, poste li akiris bestokuracistan diplomon helpe de armea stipendio en Veterinara Altlernejo de Budapeŝto en 1912. Samtempe li ricevis la rangon leŭtenanto. Li instruis en la armea akademio inter 1912-1949. En tiu longa periodo li estis ankaŭ asistanto en kliniko de la menciita altlernejo (1913–1914) kaj dum la 1-a mondmilito li estis armea bestokuracisto. Li doktoriĝis en la altlernejo en 1916. En la pli pacaj tempoj li havis postenon en la defenda ministerio (1918–1921), poste li instruis en la armea akademio kaj nature ankaŭ bestokuracisto en pli altaj rangoj. Li partoprenis en la 2-a mondmilito, fine li estis militkaptito en Sovetunio inter 1945-1948. Hejmenveninta lia generala rango restis, tamen li estis forigita el la armeo en 1949. Li estis civila bestokuracisto ĉe ĉevalaro, sed en 1952 li estis akuzita, tial li laboris plu en Budapeŝto ĝis 1955. Li ricevis armeajn medalojn ĝis 1945. Li edziĝis en 1948.
Senrubeco
La senrubeco (zero waste) estas kaj movado kiu celas je ula skalo malpliigi la kvanton de produktataj ruboj (ekzemple per la uzado de reuzeblaj produktoj prefere de forĵetendaj aŭ malnoviĝontaj produktoj, aŭ la aĉetado de grocaj nutraĵoj), kaj pli ĝenerala strategio kiu strebas malpliigon de la produkto de ruboj de la industriaj socioj. Ĉi-tiu strategio apogiĝas sur:
Laŭ la Zero Waste International Alliance (angle: "Senrubeca internacia alianco"), senrubeco estas "konservado de ĉiuj rimedoj per respondeca produktado, konsumo, reuzado kaj reakiro de produktoj, pakumoj kaj materialoj sen cindrigado kaj sen surteraj, akvaj aŭ aeraj elfluoj, kiuj minacas la medion aŭ la homan sanon."
Historio
Ekde la 1970-aj jaroj, kelketaj civitanoj elektis senrubecan vivostilon, kontraŭe de la konsumema vivstilo proponita de la okcidenta civilizo, ili tiam ofte estis konsideritaj kiel marĝenuloj. Preter ulaj iniciatoj, dum la 1990-aj jaroj senrubecaj kolektivoj komencis strukturiĝi. En 2004 estis internacie akceptita la unua difino de senrubeco verkita de la Zero Waste International Alliance.
Ĝis 2008, «Senrubeco» estis esprimo uzata ĉefe por priskribi manufakturajn kaj municipajn rubmastrumadajn praktikojn. Béa Johnson, franc-usona ino loĝanta en Kalifornio, decidis apliki ĝin al sia 4-persona hejmo. En 2009, ŝi komencis konigi sian sperton tra la populara blogo Zero Waste Home (angle: "Senruba Hejmo"), kaj en 2010 estis menciata en artikolo de The New York Times. La artikolo, kiu enkondukis la koncepton de senruba vivado, ricevis multajn kritikojn de homoj konfuzantaj ĝin kun bohemiisma vivmaniero. Ĉi-tiuj mallaŭdaj recenzoj ŝanĝiĝis post kiam fotoj de la familio kaj de ilia hejminterno estis vaste elsenditaj en tutmondajn amaskomunikilojn. En 2013, Johnson publikigis Zero Waste Home: The Ultimate Guide to Simplifying your Life by Reducing your Waste (angle: "Hejma senrubeco: la lasta manlibro por simpligi vian vivon per malpliigo de la rubaro"). Kronigita kiel "Biblio por la senrubeca-komencantoj" de Book Riot, ĝi provizas la simple sekveblan metodaron de la 5 R-oj (Refuse, Reduce, Re-use, Recycle, Rot ) kun ege praktikaj konsiloj pri la maniero malmultigi rubojn hejme. Tradukite al 27 lingvoj (ĝis 2019), la internacia furorlibro helpis disvastigi la koncepton al vasta publiko.
Iuj el la sekvantoj kaj legantoj de Johnson daŭrigis jene: kreante siajn proprajn blogojn (kiel Lauren Singer, ekoligiisma aktivulo loĝanta en Novjorko, kies sociaj retkanaloj disvastigis la koncepton al la Y-Generacio), iniciatante butikojn (kiel Marie Delapierre, kiu estigis la unuan senpakuman butikon en Germanio ), lanĉante neprofitocelajn organizaĵojn (kiel Natalie Bino, kunfondinto de Zero Waste Switzerland (angle: "Senrubeca Svislando") ). Tra la jaroj, la senrubeca vivmaniero spertis signifan multiĝon de anoj. Miloj da sociaj retkanaloj, blogoj, senpakumaj butikoj, gamoj de reuzeblaj havaĵoj kaj organizaĵoj aperis tutmonde. Kaj siavice, la rapide evoluanta movado kreis postuladon por grandaj firmaoj, ekzemple Unilever kaj Procter & Gamble, kiuj konceptis reuzeblajn alternativojn kontraŭ la forĵetendaj objektoj.
Defioj
Laŭ raporto de la Monda Banko, la tutmonda produktado de ĉedomaj ruboj estis 2,01 miliardoj da tunoj en 2016 kaj kreskus ĝis 3,4 miliardoj da tunoj ĉiujare ĉirkaŭ 2050. Laŭ la lando, la produktado de ruboj ege varias: usonano produktas po 773 kilogramojn porhome ĉiujare, dum bangladeŝano produktas nur po 150. Tamen, ankaŭ la administrado de ruboj ege varias: la procento de kolektado de ruboj varias el 39% en la evolulandoj ĝis 96% en la disvolviĝintaj landoj, sammaniere, la procento de recikligo varias el 3,7 ĝis 29%. Ĉi-tiuj municipaj ruboj konsistas mondskale el: Ilia destino estas: Ĉi-tiu situacio havas gravegajn konsekvecojn: rubodeponejoj transirigas poluadajn substancoj al la grundo kaj al la grundakvoj, ruboforbruligiloj al la aero: ili emisiadas pli ol 2000 toksaj molekuloj el kiuj nur dudeko estas kontroleblaj. Reciklado estas ege limigita: ĝi necesas grandajn infrastrukturojn, efikan sektoron por la kolektado, kaj civitanajn partoprenon, aldone, multaj plastoj ne estas reuzeblaj. Finfine, en Francio, la procento de reciklado atingas nur 66% por la papero kaj la kartono, 55% por la vitro, kaj 7% por la plasto, koste de grandaj energiaj kaj monaj elspezoj, plejparte respondecitaj de publikaj aŭtoritatoj. Preskaŭ ĉiuj ruboj do fine alvenas al naturo: tiel ok milionoj da tunoj da plasto estas forĵetataj en la oceanon ĉiujare. "Malbona administrado de ruboj poluas la oceanojn, ŝtopas drenajn kanalojn kaj kaŭzas inundojn, disvastigas malsanojn, pliigas spirajn problemojn pro senkaŝa brulado de rubo, mortigas bestojn kaj influas ekonomian disvolviĝon, ekzemple damaĝante turismon", memoras Sameh Wahba, direktoro respondeca pri urba kaj teritoria disvolviĝo, mastrumado de katastrofaj riskoj kaj daŭripovo ĉe la Monda Banko.
Principoj
La senrubeco estas elekto de vivstilo, per kiuj homoj strebas malpliigi la malbonajn efikojn de sia konsumado al naturmedio kaj al homa socio, plibonigante siajn vivajn kondiĉojn. Ĉi-tiu elekto implicas diversajn agadojn laŭ la skalo: La senrubeca metodaro do ofertas alternativan rubmastrumadon, multe malpli multkostan laŭ rimedoj ol konvencia rubmastrumado, en kiu novaj rimedoj estas konstante reuzataj por anstataŭigi rimedojn perditajn de rubodeponejoj aŭ ruboforbruligo. Krome, la senrubeca metodaro rezultigas signifan redukton de la poluado generita de ĉi-tiu procezo, kun rubodeponejoj kaj ruboforbruligo reduktitaj al minimumo. Ĝi do estas ankaŭ fonto de daŭripovaj lokaj laborpostenoj netranslokigeblaj, kadre de pli cirkla ekonomio.
Skeme, eblas resumi la senrubecan strategion en kvar punktoj:
Konsiloj al komencantoj
Aŭtoroj kaj blogistoj treofte verkis pri la unuaj paŝoj de transiro al senrubeco. Eblas sintezi tiel:
Aĉetado
La plejparto de la hejmaj konsumaĵoj nuntempe ekzistas laŭ groca, senpakuma aŭ reuzebla versio. Ĉi-tiu aĉetmaniero nur necesas havi proprajn ujojn laŭ la uzo: tolsakoj, bokaloj, skatolo, ktp. Kiam tio ne eblas, oni preferu produktojn kun reciklebla pakumo, alivorte ladskatoloj, paperosakoj, kartonaj skatoloj, vitraj boteloj kaj bokaloj, kaj finfine se la plasto ne estas evitebla, oni preferu pakumojn el malmolaj plastoj, kiuj estas malpli malfacile recikleblaj ol la aliaj. Sammetodare, preferindas brokante aĉeti hejm-aparataron, vestojn, librojn, meblojn, ludilojn, ktp.
Rubmastrumado
Senrubeco postulas ĉiaman atentiĝon pri la ordigo de la ruboj cele de ilia recikligo, kies reguloj povas ŝanĝi laŭ la lokaj rubokolektadaj sistemoj. Tamen, senrubeculoj nepre memoru ke la nura "bona" rubo estas la rubo, kiun oni ne produktas. Por la organikaj ruboj (kuirejaj aŭ ĝardenaj defalaĵoj), estas du solvoj laŭ la hejmo: en domo kun ĝardeno, oni preferu kompoŝtilo, kesto en kiuj la ruboj iĝos kompoŝto per la agado de vermoj, insektoj kaj mikroorganismoj, la kompoŝton oni povos uzi ĝardenume. En apartementoj oni preferu vermokompoŝtilon, kiu estas hermetika kesto en kiu vermoj transformas la organikajn rubojn al kompoŝto.
Socia agado
Senrubeco ne estas nur afero de individuoj aŭ de hejmoj, ĝi ja praktikiĝas ĉe firmaoj aŭ landskale.
Ĉe firmaoj
Esploro de ADEME pruvis ke ĉiu salajrulo produktas inter 120 kaj 140 kg da ruboj ĉiujare en sia oficejo. Per senrubeco la firmaoj povas repensi kaj raciigi sian ruban administradon kaj tiel monŝpari, reklami pri si ĉe klientoj, provizantoj aŭ dungotoj, pri sia ekologia klopodo, kaj motivigi sian dungitaron ĉirkaŭ komunan projekton, kiu helpos al pli bona vivo en oficejoj.
Jen kelkaj ekzemploj de organizindaj agoj proponitaj de la asocio Zero Waste France al firmaoj :
Ĉiaj firmaoj jam lanĉiĝis al senrubeco: kaj grandegaj mondfamaj firmaoj, ekzemple Toyota, Google, kaj malgrandaj lokaj firmaoj, ekzemple Capoue (brusela glaciaĵa vendejaro) aŭ Juste Bio (franca produktisto de sekigitaj fruktoj el ekologia agrikulturo).
Politika agado
Politika agado pri senrubeco plejofte organiziĝas komunumskale aŭ komunumgrupskale. La unua paŝo estas difini metodon. Tiel necesas kulturigi partnerojn kaj teknikajn servojn, antaŭvidi leĝajn kaj kontraktajn obstaklojn, utiligi iujn templimojn kiel la vivfino de rubadministrada instalaĵo, antaŭvidi la rezistojn al ŝanĝo. Ankaŭ necesas mobilizi la loĝantojn adaptante komunikadon kaj uzante netrudajn ilojn kiel sugestoj.
Diversaj komunumaj registaroj deklaris senrubecon kiel celo, inkluzive:
Oftaj antaŭjuĝoj pri senrubeco
Aktivuloj ofte atestas, ke senrubeco kontraŭas psikan rezistadon al movo, kaj ke ili suferis antaŭjuĝojn de nekleruloj. Jen listo de kelkaj el ili:
Citaĵoj
"Se ni volas antaŭeniri al malmulte poluanta daŭripova socio, ni bezonas pensigi konsumantojn pri iliaj aĉetoj." David Suzuki
"Ne povas esti ĝuste fabriki miliardojn da objektoj uzataj dum kelkaj minutoj, kaj poste kun ni dum jarcentoj." Roz Savage