cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Graflando Ravensberg
Graflando Ravensberg estis teritorio de la Sankta Romia Imperio kaj ekestis en la 12-a jarcento. Ĝi lokis en la oriento de la Malsuprorejna-Vestfalia imperia cirklo, ĝia ĉefa loko estis Bielefeld. Ekestinta en la 12-a jarcento, ĝi estis ekde 1346 ligita kun Berg, ekde 1437 kun Jülich-Berg kaj per tio en 1511 kun Kleve. Ekde 1614 finfine ĝi apartenis al Brandenburgio-Prusujo, kiu en 1719 ligis la graflandon kun la princlando Minden kiel Minden-Ravensberg. En 1807 la teritorio integriĝis en la nova Reĝlando Vestfalio, por jam en 1810 parte iri al Francujo.
Helen Keane
Helen Keane (naskiĝis en 1923 je Novjorko; mortis en 1996 samloke) estis usona muzikproduktistino kaj artisto-agentino. Ŝi apartenis al la malmultaj virinoj en la muzikproduktado kaj famiĝis ĉefe pro sia kunlaborado kun Bill Evans.
Nubskrapulo
Nubskrapulo (prefereblas ĉielskrapanto aŭ nubskrapanto ) estas turdomo, altega konstruaĵo, kutime alta pli ol 150 metrojn, kiu kvazaŭ skrapas la nubojn. Ĉielskrapantoj laŭ sia formo ofte nomiĝas ankaŭ "turoj" kaj estas uzataj por diversaj celoj, interalie, kiel loĝejo, oficejo, kaj radia anteno.
La unuaj ĉielskrapantoj aperis je antaŭmilitaj malfrua 19-a kaj 20-a jarcentoj. Ilin ebligis la havebleco de fortaj konstruaj materialoj kiel ŝtalo kaj la invento de lifto por vertikala veturado. Oni ĝenerale agnoskas ke la Home Insurance Building, konstruita en Ĉikago en jaro 1885, 10-etaĝa kaj 42 metrojn alta, estis la unua nubskrapulo. Ĝi malkonstruiĝis en 1931. Samjare estis inaŭgurita la Empire State Building en Novjorko. Kun 381 metroj da alteco ĝi daŭre estis la plej alta konstruaĵo en la mondo dum 40 jaroj. La unua nubskrapulo sur la eŭropa kontinento, 97 metrojn alta, estas la Boerentoren (Kamparana turo) en Antverpeno, konstruata de 1929 ĝis 1931.
La evoluigo de rapidaj transportiloj sennecesigis altajn konstruaĵojn, speciale en Usono, kie konstruparceloj estas facile haveblaj. En 2001 la atako kontraŭ la Ĝemelturoj en Novjorko fortimigis kompaniojn de la ideo de ekstreme altaj konstruaĵoj.
NGC 7494
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Madame Tussauds
Madame Tussauds estas muzeo en Londono. Ĝi estas vaksfigura muzeo (panoptiko) kun pliaj filioj en Amsterdamo, Honkongo, Las Vegas, Ŝanhajo, Novjorko, Vaŝingtono, ekde julio de 2008 en Berlino. Oni ekspozicias vivgrandajn kaj vivfidelajn vaksfigurojn de historaj aŭ modaj personoj ekz. sportistojn, filmstelulojn, modelojn.
La fondintino de la muzeo estis Marie Tussaud. La ekspozicio estis establita en Londono en 1835 ĉe la Baker Street kaj ŝi gvidis la ekspozicion ĝis sia morto en 1850. Ŝia nepo decidis en 1884 translokigi la ekspozicion en la nunan lokon ĉe la Marylebone Road.
Dum la jaroj okazis multaj katastrofoj, kiuj parte neniigis la ekspozicion. Tiel okazis incendio en 1925, germana bombardado en 1940.
Novaj figuroj estas en 2008 Daniel Radcliffe, Justin Timberlake, Kate Moss kaj eĉ post dek jaroj denove politikisto, nome Angela Merkel.
Ĝi havas jam branĉojn en aliaj urbegoj, sub la sama nomo (Novjorko, Las Vegas, Honkongo, Holivudo, Vaŝingtono ).
Gimnazio Erasmus-von-Rotterdam (Viersen)
La gimnazio Erasmus-von-Rotterdam (germanlingve Erasmus-von-Rotterdam-Gymnasium Viersen) estas gimnazio en Viersen, en la germana federacia lando Nordrejn-Vestfalio. Ĝi estis fondita en 1992.
La lernejo nun akceptas ĉirkaŭ 1100 lernantojn. La lernantoj havas la eblon lerni Esperanton.
John Trimble
John Griffin Trimble, edzo de Bjo Trimble, estas fano de Star Trek, kiu kreis la kampanjon Savu Star Trek.
Li naskiĝis en Norda Dakoto kaj kreskis en Suda Kalifornio. Li militservis en usona aerarmeo dum Korea milito.
Paro Trimbler lanĉis leterkampanjon inter la fanoj de Star Trek post kiam NBC volis nuligi la originan serion post la dua sezono (1968), verŝajne, se tio okazis Star Trek estus hodiaŭ forgesita serio.
Verkoj
Libroj:
Eseoj:
Döschnitz
Döschnitz estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Saalfeld-Rudolstadt de la federacia lando Turingio, kaj krome estas parto de komunumaro, do grupiĝo de pluraj najbaraj komunumoj por komuna plenumo de iuj administraj servoj, nomata Verwaltungsgemeinschaft Schwarzatal. Fine de la jaro la komunumo havis  loĝantojn.
Pure Earth
La Pure Earth antaŭe konata kiel Blacksmith Institute  aŭ Instituto Blacksmith estas privata organizaĵo fondita en 1999 en Novjorko kaj apogas la eliminon de gravaj mediopoluadoj. Tiuterene, ĝi laboras srtikta kun aliaj sendependaj, neŝtataj organizoj (NGO). Ĝi donas strategian, teknikan, financan helpon kaj eĉ fakspertulojn por malkovri la problemojn kaj elimini tiujn.
La Instituto estis nomata post la angla nomo por forĝisto, kiu laboris inter malpuraj cikonstancoj, sed kreis tre utilajn ilojn.
La instituto komencis la projekton Polluted Places Initiative en novembro de 2003 por trovi, identigi la plej poluatajn lokojn de la mondo. La instituto publikigis la unuan liston la 18-an de oktobro 2006 pri la plej poluataj lokoj. Oni analizis 300 lokojn, sed publikigis nur la 10 plej polatajn.
La dua listo aperis en septembro de 2007 kaj entenis la jenajn lokojn:
Vladislav Listjev
Vladislav LISTJEV (: Владислав (Влад) Николаевич Листьев 10-a de majo 1956 — 1-a de marto 1995) estis rusia televida ĵurnalisto.
Li estis murdita la. La murdisto(j)n oni neniam arestis. Sekvan tagon kelkaj televidaj stacioj ĉesis sian programon dum la tuta tago, montrante nur sur nigra fono la foton de Listjev kun la surskribo ВЛАДИСЛАВ ЛИСТЬЕВ УБИТ (Vladislav Listjev mortigita)
Memorigo
La asteroido 4004 List'ev estis nomita en lia memoro.
Harry Revel
Harry Revel (21-a de decembro, 1905–3-a de novembro, 1958) estis angla komponisto. Li naskiĝis en Londono kaj translokiĝis al Usono en 1929. En la 30-aj jaroj li komponis muzikon por filmoj de Paramount Pictures kaj 20th Century Fox. Lia vortumisto dum ĉi tiu tempo estis Mack Gordon. Revel estis dufoje nomumita por la Oskaro.
Revel mortiĝis en 1958 en Novjorko. Li postmorte membriĝis en la Songwriters Hall of Fame.
Billy-lès-Chanceaux
Billy-lès-Chanceaux estas franca komunumo, kiu situas en departemento Orbordo en regiono Burgonjo-Franĉkonteo.
Fizika geografio
La rivero Sejno trapasas la vilaĝon.
Ekonomio
La firmao Benoit motorigas handikapulajn seĝojn.
Tie oni bredas bovojn.
Historio
La preĝejo Sankta Georgo datiĝas el la 18-a jarcento.
Chaowat Veerachat
Chaowat Veerachat (n. ) estas tajlanda futbalisto.
Li futbalis ĉe Cerezo Osaka.
CNOOC
CNOOC estas en 70 % ŝtata posedaĵo.
Origine, CNOOC estis akronimo por China National Offshore Oil Corp.
En junio de 2005, CNOOC ofertis kontantan $18.5 miliardojn da usonaj dolaroj por aĉeti la usonan naftokompanion Unocal Corporation, superante la pli fruan oferton de ChevronTexaco. Tio kaŭzis politikajn disputojn en Usono. La politika premo devigis CNOOC retiri sian oferton en aŭgusto de 2005.
Döschwitz
Döschwitz estas ekse administre sendependa komunumo kaj ekde la 1-a de januaro 2011 parto de la komunumo Kretzschau en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Burgenland de la federacia lando Saksio-Anhalto. Fine de la jaro 2008 la loĝloko havis 824 loĝantojn.
Konstantin Schmidt von Knobelsdorf
Konstantin Schmidt von Knobelsdorf (Frankfurto, 13a de decembro 1860 – Berlino, 1a de septembro 1936) estis generalo de Germanujo.
Biografio
Konstantin Schmidt von Knobelsdorf komencis sian karieron kiel oficiro de la prusa armeo 18jaraĝa, en 1878. en 1901 iĝis komandanto kaj en 1904 estro de la Stabo de la 10a Armeo, kaj de la 4a Regimento de Gvardio en 1908. En 1911 iĝis subleŭtenanto kaj membro de la Ĝenerala Germana Stabo. En 1914 iĝis leŭtenanto.
Koemnce de la Unua mondmilito iĝis estro de la Stabo de la 5a Armeo, komandata de iure de la Kronprinco Vilhelmo, Kun kiu li konfliktetis kaze de la batalo apud Verdun (1916). Ĉiukaze tiujare li ricevis la plej altan medalon jam akiritan la 17an de oktobro 1915.
La 21-a de aŭgusto 1916 li iĝis komandanto de la 10a Armeo, kun kiu li luktis en Alzaco ĝis la fino de la milito. Retiriĝis post la subskribo de la Traktato de Versajlo en 1919.
Humor-stabiligaĵo
Ekzemploj inkludas lition, valproatan acidon, karbamazepinon, kaj aliajn.
István Benedek (psikiatro, verkisto)
BENEDEK István estis hungara psikiatro, verkisto, kulturhistoriisto. Li naskiĝis en Budapeŝto la 17-an de januaro 1915 kaj mortis en Venecio la 9-an de junio 1996. Li estis la filo de Marcell Benedek.
Biografio
István Benedek estis uzinkuracisto de 1944 en Csepelen. De 1945 li instruis du jarojn en la Universitato Bolyai de Kluĵo. Li translokiĝis al Hungario en 1947.
Kunpho
Kunpho (군포시, laŭ ĉinaj literoj 軍浦市) estas universitata urbego en Sud-Koreio.
Geografio
Kunpho situas sude de Seulo kaj najbaras kun Anjan kaj Ansan. Anjan troviĝas 4, Ansan 10, Seulo 23 km.
Historio
Dum la historio en tiu areo pluraj dinastioj regis. Fervojhaltejo estis establita en tiu loko en 1905. La unua mencio pri Kunpho okazis nur en 1979 kaj ricevis la urban statuson ĝuste post jardeko pro la rapida urba kaj industria kresko de Seulo. Same en 1989 granda loĝkvartalo estis konstruita.
Klimato
Kunpho situas en kontinenta klimato kun malgranda influo de oceana kilimato. Jare la urbego ricevas 1284 mm da precipitaĵoj. La averaĝa jara temperaturo varias inter −3.2 °C (januare) kaj 26 °C (aŭguste).
Trafiko
En Kunpho servas 2 metroolinioj el Seulo, 3 fervojaj stacidomoj, du gravaj aŭtovojoj kaj loka malgranda aŭtobusa reto.
Belleville-en-Caux
Belleville-en-Caux estas franca situanta en departemento Seine-Maritime, regiono Normandio.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Bellevillais.
Listo de Filmoj kun esperanta nomo
Jen listo de diverslingvaj filmoj kun esperanta titolo. Bonvolu ekrekdakti se vi opinias esperantigon ne taŭga. La esperantigoj estis farita tute arbitre kaj do ne estas valora atestilo. La referenco restas la Listo de Filmoj kun originala nomo.
NGC 7495
NGC 7495 (aliaj indikoj — UGC 12391, MCG 2-59-3, ZWG 431.6, IRAS23064+1146, PGC 70566) estas galaksio en konstelacio Pegazo.
Mizuki Ando
Li futbalas ĉe Cerezo Osaka.
La Eta Spiru'
La albumoj eldoniĝas ĉe la eldonejo Dupuis en Belgio.
Dénes Máthé (biologo)
Dénes MÁTHÉ [ma:te:] estas rumania hungara biologo. Li naskiĝis en Aldea la 3-an de julio 1940.
Kariero
Dénes Máthé diplomitiĝis en UBB de Kluĵo (1960). Li estis instruisto en Liceo Vlăhița, poste 1978 en Licea Komerca de Sfântu Gheorghe, de 1991 instruisto de Székely Mikó Kollégium. Li publikigis en Tanügyi Újság, en Művelődés.
Yassero Al-Habib
Jassero JahJa Abdullah al-Habib (naskiĝis la 20-an de januaro 1979 en Kuvajto) estas ŝijaisma kleriko origine de Kuvajto sed vivas nun en Londono, kaj li estas diplomito de politikaj sciencoj de la Universitato de Kuvajto, tiel kiel li kutimis labori en la politika kampo per skribi artikolojn sur ĵurnaloj.
Li eskapis de Kuvajto, ĉar li ŝajne kalumniis Sunaismon religian kredon, kaj li insultis Abu Bakr kaj Umar.
Al-Habib signifas en la araba "la amiko".
Hannes Hafstein
Hannes HAFSTEIN (Hannes Þórður Hafstein) (naskiĝis la, mortis la ) estis islanda poeto kaj politikisto. Li estis la unua enlanda ministro (ĉar Islando estis parto de Danio ĝis 1918).
Hannes estis filo de alta oficisto. Li studis juron en Kopenhago, kaj samtempe komencis eldoni poezion. En Islando li estis distrikta juĝisto, kaj elektiĝis en la parlamenton. Li estis partiestro de la Hejmrega partio kaj sekve Islandministro kiam la ofico islandiĝis.
Hannes estis tre populara, parte pro sia poezio. Tamen sia partio suferis parlamentelektadan malvenkon en 1908 post Hannes kaj sampartianoj negocis provizoran traktaton kun Danio kiun la pli multaj islandanoj konsideris malfavoran. Hannes devis rezigni sian ministran oficon, sed rehavis ĝin post elektadan venkon en 1912.
Jean-Luca (Jutubisto)
Jean-Luca Simas Pinheiro  aŭ Jean-Luca estas brazila aktoro, publicisto kaj Jutubisto. Nuntempe havas +2 milionojn da abonantoj en lia YouTube-kanalo.
(9214) 1995 UC6
(9214) 1995 UC6 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japanaj astronomoj Sejĝi Ueda kaj Hiroŝi Kaneda elde la observatorio de Kuŝiro en Hokajdo (Japanio).
La Oroya
La Oroya estas urbo en la Provinco Yauli (Junín) en la peruaj Andoj, ĉe kunfluejo de riveroj Mantaro kaj Yauli. Ĝi havas ĉirkaŭ 35-50.000 loĝantojn kaj situas en alto de ĉirkaŭ 3.750 m, ĉirkaŭ 180 km nordoriente de Lima. La Oroya etendiĝas sur areo de ĉirkaŭ 388.42 km².
Oni minas en la ĉirkaŭo kupron, zinkon, arĝenton kaj plumbon, kiujn oni fandas kaj fajnigas en la urbo kiel minada centro. La urbo ricevas elektron el akvocentralo situanta 30 km sudokcidente.
Oni konstruis tien fervojan linion en 1893 kaj tio antaŭenigis la arĝentan minadon. La unua publika vojo estis konstruita en 1943.
Pro la daŭra minado, prilaboro de ercoj, malpezaj metaloj, la grundo kaj akvo tre poluiĝis kaj la urbo estas listigita kiel unu el la 10 plej poluataj lokoj de la mondo, laŭ la Blacksmith Institute.
Eŭdoksia Lopuĥina
Ŝi estis elektita kiel edzino por la caro fare de lia patrino Natalia Nariŝkina ĉefe pro la rilato de la patrino de Eŭdoksia kun la fama bojaro Fjodor Rtiŝĉev. Ŝi estis kronita carino en 1689 kaj naskis la Granddukon Aleksej Petroviĉ de Rusio la venontan jaron. Ŝi naskis du pliajn filojn de Petro, nome Aleksandro en 1692 kaj Paŭlo en 1693, sed ambaŭ mortis dum la infanaĝo. La caro ne eltenis ŝiajn konservativajn parencojn kaj tuj abandonis ŝin por belulino el Nederlando, nome Anna Mons.
Naoya Uozato
Naoya Uozato (魚里 直哉, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Cerezo Osaka.
Ŝinkansena linio Tohoku
Ŝinkansena linio Tohoku (東北新幹線 [tōhoku ŝinkansen], angle: Tōhoku Shinkansen) estas rapidega linio de fervoja reto Japana Fervojo. La linio apartenas al Orient-Japania Fervoja Kompanio. Ĝi etendiĝas je 674,9 km de Tokio ĝis Aomori.
Arcaĥa Reĝlando
La Arcaĥa Reĝlando (armene: Արցախի թագավորություն) estas la moderna nomo donata al la mezepoka orienta armena ŝtato sur la teritorio Arcaĥo (Montara Karabaĥo), Gardman kaj Gegharkunik. Tiutempaj fontoj nomis ĝin la "regno Aghuank" aŭ "Ĥaŝen". La reĝa familio de Arcaĥo estis malgranda branĉo de la antikva Sjunida dinastio. La reĝlando aperis kiam Hovhannes-Senekerim akiris la reĝan titolon en la jaro 1000. La monarkoj de Arcaĥo konservis internacie agnoskitan suverenan statuson, kvankam en la 13-a jarcento ili akceptis kartvelan, tiam mongolan regadon. Ili perdis la reĝan titolon post la murdo de Hasan-Jalal (1214-1261) de la Ilĥanida reganto Arghun Ĥano, sed daŭre regis Arcaĥon kiel princlando, kiu de la 16-a jarcento konsistis el kvin armenaj melikdomoj kaj daŭris ĝis la frua 19-a jarcento. La posteuloj de la reĝoj de Arcaĥo ludis elstaran rolon en la historio de Arcaĥo ĝis la 20-a jarcento.
55112 Mariangela
55112 Mariangela estas malgranda, meze hela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la hispana astronomo Joan Guarro i Fló elde la Observatorio de Piera (Katalunio, Hispanio).
Nomo
Ĝia nomo honoras Maria Angels Gassol i Avante, edzinon de la malkovrinto.
Péter Korniss
Biografio
Péter Korniss vivas ekde 1949 en Budapeŝto. Li abiturientiĝis en 1955, poste studis juron en ELTE, sed oni eligis lin el la universitato en 1957, ĉar en 1956 li estis revolucia komitatano de la universitato. Unu jaron li laboris kiel helplaboristo. En 1962 li akiris atestilon de fotografisto-faklaboristo. Inter 1961-1987 li estis fotoraportisto de revuo Nők Lapja, inter 1987-1989 ties bildredaktoro. En 1990-1991 li estis bildredaktoro de la revuo Magyar Nők Lapja. Ekde 1991 ĝis 1999 li estis bildredaktoro de revuo Színház. Ekde 1999 li estas liberprofesia fotografisto.
Premioj, distingoj
1975: Balázs Béla-premio; 1983: meritartisto; 1995: Premio de Magyar Művészetért Alapítvány; 1998: Berzsenyi-premio; 1999: Kossuth-premio 1966.
Dötlingen
Dötlingen estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Oldenburg de la federacia lando Malsupra Saksio. Historie la teritorio apartenas al la regiono Oldenburgio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
NGC 7496
NGC 7496 (aliaj indikoj — ESO 291-1, MCG -7-47-20, VV 771, IRAS23069-4341, PGC 70588) estas galaksio en konstelacio Gruo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
(18500) 1996 NX3
(18500) 1996 NX3 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.
Dößel
Dößel estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Saale de la federacia lando Saksio-Anhalto. La 30-an de junio 2005 la komunumo havis 372 loĝantojn.
Ceolwulf
Ceolwulf estas la nomo de pluraj anglosaksaj reĝoj:
Elipsoido
En matematiko, elipsoido estas tipo de kvadrika, kio estas pli altdimensia analogo de elipso. La ekvacio de norma elipsoido en sistemo de karteziaj koordinatoj x, y, z estas kie a, b kaj c estas la radiusoj laŭ x-, y- respektive z- aksoj, kaj ĉiuj tri estas difinitaj pozitivaj reelaj nombroj, kiuj difinas la formo de la elipsoido. Se du de tiuj nombroj estas egala, la elipsoido estas sferoido, se ĉiuj tri estas egala, ĝi estas sfero.
Se ni prenas a ≥ b ≥ c, tiam kiam:
Volumeno
La volumeno de elipsoido estas donita per:
Surfaca areo
La surfaca areo de elipsoido estas donita per:
kie
(105674) 2000 SQ42
(105674) 2000 SQ42 estas tre malgranda sed treege hela marsrenkonta asteroido malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo LONEOS elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, en Flagstaff (Arizono, Usono).
Orbito
Ĝia estas en orbita resonanco 2:7 kun la Tero.
Ĝia tre discentra klinata orbito krucas tiun de Marso, sed ĝia granda orbita klineco tenas ĝin malproksima de tiu ĉi planedo : ĝia marsa MOID estas 0,248909 astronomia unuo, tie estas 37,236 milionoj da km.
Dénes Máthé
Dénes Máthé
Elipsoido
Surfaca areo
kaj kaj  estas la nekompletaj elipsaj integraloj de la unua kaj dua speco.
Akurataj formuloj estas:
Aproksimita formulo estas:
Kie p ≈ 1.6075 rendimenta relativa eraro de maksimume 1.061% (formulo de Knud Thomsen); valoro de p = 8/5 = 1.6 estas optima por preskaŭ sfera elipsoido, kun relativa eraro de maksimume 1.178% (formulo de Davido W. Cantrell).
Linearaj transformoj
Se ni aplikas inversigeblan linearan transformon al sfero, ni ricevas elipsoidon; ĝi povas esti transformata al la norma formo per taŭga turnado, konsekvenco el la spektra teoremo. Se la lineara transformo estas prezentita per simetria 3-per-3 matrico, tiam la ajgenvektoroj de la matrico estas perpendikulara (pro la spektra teoremo) kaj prezentas la direktojn de la aksoj de la elipsoido: la longoj de la duonaksoj estas donitaj per la ajgenoj.
La komunaĵo de elipsoido kun ebeno estas malplena, sola punkto aŭ elipso.
Oni povas ankaŭ difini elipsoidojn en pli altaj dimensioj, kiel la bildoj de sferoj sub inversigeblaj linearaj transformoj. Per spektra teoremo oni denove ricevas norman ekvacion simile al la supre donita.
Ova formo
La formo de birda ovo estas kvazaŭ kunmetita ĉe la ekvatoro el du duonelipsoidoj, unu proksimume sfera, la dua pli longigita. elipsoido, sed, dum ĝi konservas cilindran simetrion, ĝi ne havas simetrio en ebeno orta al la longa akso.
Kaptolukto
Kaptolukto aludas al teknikoj, manovroj, kaj kontraŭstaroj aplikitaj al oponanto por atingi fizikan avantaĝon, tiaj kiaj plibonigo de relativa kaptosinteno, fuĝado, submetado, aŭ eĉ vundigo de la oponanto. Kaptolukto estas ĝenerala termino kiu kovras teknikojn uzatajn en multaj fakoj, stiloj kaj luktartoj kiuj estas praktikataj kaj kiel luktosporto kaj por memdefendo. Kaptolukto ne inkludas frapolukto aŭ plej ofte ankaŭ ne la uzadon de armiloj. Tamen, kelkaj luktostiloj aŭ luktartoj konataj speciale pro ties kaptoteknikoj aŭ lernotaktikoj kiuj inkludas frapojn kaj armilojn ĉu kun kaptado aŭ kombine kun ĝi.
Fundamentismo
Per la termino fundamentismo oni intencas ĝenerale ĉiun laŭliteran dogmeman interpretadon (aŭ samsencan, ekstere de la religia sfero), kiu deklaras relativajn preceptojn fundamentoj (laŭtipe de la religio kaj ne nur) rifuzante ĉiun ideologion kontrastantan kun ili. Foje tiu tendenco asociiĝas kun la provo neracie devigi aliajn tiel pensi kaj tiel agi. Nuntempe la termino ŝprucigas negativajn sentojn kaj reagojn.
Kaptolukto
Artikolukto estas kaptolukta tekniko kiu implicas manipuladon de la artikoj de luktanto tiele ke la artikoj atingas sian maksimuman gradon de movo.
Fundamentismo
La termino fundamentismo estas uzata ankaŭ por identigo de la kontraŭmodernismaj tendencoj de diversaj religioj kaj eklezioj. Foje ĝi estas konfuzigita aŭ eĉ sinonimigita kun jarmilismo (doktrino laŭ kiu Kristo revenos por regi surtere dum mil jaroj, antaŭ la lasta lukto kontraŭ la malbono, produktante la definitivan kondamno de la Diablo al la perdo de ties influo por la tuta eterneco antaŭ la Lasta juĝo) kaj kun la mesianismo aŭ estas asociita kun fanatikismo aŭ ekstremismo, kvankam tiu lasta termino estas plej ofte rezervata por sintenoj specife politikaj. La termino integrismo, tradicia en diversaj lingvoj por referenci al tiu fenomeno, estas semantike tre proksima, kvankam temas pri tre strikta interpretado, ĉar fundamentismo aludas al fenomeno tre moderna (nome formo de rifuzo al senreligiigaj konsekvencoj de la moderneco, sed aperinta jam ekde la komenco de la teknika moderneco), dum integrismo proponas tradiciisman reagon.
Flago de la Centr-Afrika Respubliko
La flago de la Centr-Afrika Respubliko estis oficiale akceptita la 1-an de decembro 1958. Ĝi estis desegnita de Barthélemy Boganda, la unua prezidanto de la aŭtonoma teritorio Ubangi-Ŝari. Boganda opiniis, ke "Francio kaj Afriko devas elpaŝi kune" : li tial kombinis la kolorojn de la flago de Francio (ruĝo, blanko, bluo) kun la panafrikaj koloroj (ruĝo, verdo kaj flavo). La ruĝa koloro simbolas la sangon de la centrafrika nacio (la sango disverŝita por obteni sendependiĝon, kaj tiu disverŝota por protekti la patrolandon), kaj per sia vertikaleco ligas la "eŭropajn" kaj "afrikajn" partojn de la flago. La blua koloro reprezentas ĉielon kaj liberecon. La blanka simbolas pacon kaj dignon, dum la verda kongruas kun espero kaj fido. Fine, la flava koloro reprezentas toleremon. Pli ĝenerale, la flago de Centr-Afrika Respubliko esprimas deziron pri la unueco de ĉiuj popoloj de la mondo, kaj pli precize de ĉiuj afrikaj popoloj.
Fundamentismo
Origino de la termino
Fundamentismo estis en la evoluo de religiaj tendencoj pensofluo de la protestanta religieco, kiu ekestis ekzemple en Usono en epoko inter 1878 kaj 1918, nome ekde la fino de la Usona Enlanda Milito al tiu de la Unua mondmilito
Temas pri pensofluo, naskiĝinta ene de la Baptisma Eklezio, kiu celis kontraŭstari al la teologiaj modernismo kaj raciismo tiam disvastiĝantaj inter la evangeliismaj fideluloj. Tiu termino, fundamentismo, dekomence ne havis negativan sencon: la konotacioj pejorativaj ekligiĝis al la fakto ke en 1909 estis publikigita kolekto de dekdu volumoj de eseoj nomitaj The Fundamentals. Tiuj tekstoj atakis la aplikadon al la Biblio de la metodoj de la filologio, historio, arkeologio kaj Metodo historia-kritika (kriterioj de la literatura kritiko), tiel dirita "Alta Kritiko". Ili, male, revenĝis la volon reaserti dogmoforme nerezigneblajn punktojn de la kredo difinitajn fundamentals, la fundamentojn, kiuj siavice korespondas al la postuloj de iu kredo facile komprenebla al unuopulo. Tiu revenĝo havis ankaŭ politikan-socian perspektivon, kun forta kritiko aspekte "kontraŭ-intelektula" aŭ "kontraŭ-elita" (kontraŭ la risko de monemaj socioj kaj moralo, nome tiu "de la advokatoj" kaj de filozofoj).
En tiu epoko la termino "fundamentals" aperadis en multaj flugfolioj disvantigitaj de la tradiciemaj grupoj.
Karakterizo de la pensado de fundamentistoj estis la reaserto de la laŭlitera valoro de la Biblio. Tiu estu konsiderita historia teksto kiu rakontas eventojn vere kaj reale okazintajn laŭ la maniero per kiu ili estas priskribitaj en la Sanktaj Skriboj, kun neta rifuzo de ĉiu nova interpreto kaj kun la "pretendo" ke la teologoj estu liberigitaj el la devo-rajto submeti la Biblion al la samaj analizo kaj teksta kritiko jam uzitaj por la klasikaj tekstoj de la antikva epoko. Aparte estis kritikata la Hipotezo dokumenta, la esploro kiu evidentigis ene de la Pentateŭko diversajn dokumentajn fontojn, nomumitajn "javeista", "elohista", "readmona" kaj "sacerdota". . Mallonge, fundamentismo rifuzis trakti la Biblion kiel tekston kompareblan, analizeblan kaj do pridiskuteblan samkiel la aliajn.
Plua karakterizo estas la atribuo de la sama valoro al ĉiuj tekstaj eroj de la kristana tradicio, kiu ne akceptus la tiaman teologian dialektikon kaj la portempajn normojn.
Batalante kontraŭ la “modernismaj vidpunktoj”, la fundamentistoj helpis la kristanaron superi la ŝokon de la sennombraj arkeologiaj malkovroj de la 19-a jarcento kiuj dokumentis farojn, popolojn kaj eventojn pri kiuj la Biblio konservis eĉ ne spurojn – aŭ rakontis malsammaniere eventojn aŭ kiujn la Biblio apenaŭ menciis – kaj de la ekestiĝo de Darvinismo krom de la progresoj de la filologio kaj de la naturaj sciencoj.
Unu el la venkaj intuicioj, tamen, de tiu movado estis la insisto sur la fakto ke la arkeologio povis ankaŭ esti uzata por konfirmi, krom por dementi (malkonfirmi), la Biblion. Por tion diri kune kun la titolo de famega furorlibro, aparte aprezita ĉe la fundamentistoj, ilia moto estis la Biblio rajtis.
Fundamentismo, sume, permesis vidi arkeologion kaj la histori-sciencan esploradon kiel instrumenton utiligeblan, ofte, por “konfirmi” siajn vidpunktojn anstataŭ ol kiel malamikon ĉiam obstaklendan.
Danke al financado de mecenato, petrolindustriisto, la volumoj publikigitaj de fundamentistoj (hodiaŭ grandparte retejas ), malkare eldonitaj, estis senpage poŝte senditaj al miloj da protestantaj pastoroj, liverante tiel tezojn kaj argumentojn pretigitajn por rebati argumentadojn de la liberala kaj modernisma kritiko.
Tiu fundamentismo radikiĝis precipe en la politika usona dekstrismo kaj energie batalis kontraŭ religiaj movadoj kiuj pretendis ricevinti novajn revelaciojn kompletigantajn tiujn biblian aŭ buŝe tradiciitajn, kiel okazis antaŭ la fenomeno Mormonismo. Vidu Kristana fundamentismo.
Teologio
Teologisence, nome, estas difinita fundamentisma ĉiu laŭlitera aliro al teksto rifuzanta la kritikan filologian analizon, kiam tiu ĉi ne akordiĝas kun la tradiciaj dogmoj antaŭe difinitaj. Religia fundamentismo koncernas la rektan legadon de la sanktaj tekstoj, rifuzanta la ekzegezajn aŭ hermeneŭtikajn instrumentojn. Tiu sinteno estas propra de iuj protestantaj interpretoj sed ĉeestas ankaŭ en iuj branĉoj de katolikismo kvankam ĉi kaze oportunas paroli pri limigo de ekscesoj de la moderna kritiko foje alproksimiĝanta al antaŭjuĝo. Vidu artikolojn Historio de la teksto kaj Priteksta kritiko
Oni kutime parolas – ankaŭ se ne ĉiam kun la sama signifo – pri "islama fundamentismo", "juda fundamentismo", "kristana fundamentismo", “hinduisma fundamentismo” ktp. La termino, kiu hodiaŭ havas vastan negativan valenton, referencas ankaŭ ĝenerale al sintenoj politika kaj kultura, precipe religia, kontraŭaj al la dialogo inter diversaj kulturoj kaj religioj, kvazaŭ tiu ĉi minacus la “neprinegoceblajn religiajn principojn” proprajn de iu dialoganto, dum la dialogo, el si mem kaj kiel propono, povas referenci nur al la komunaj reciprokaj kono kaj akcepto kaj kunlaborado por la plibonigo de la homa sorto.
Sociologoj kaj psikologoj pridiskutas pri la origino de la fundamentismo, kiu, foje, estas taksata fenomeno moderna kaŭzata de la obsedo de la modernaj sciencoj kaj kulturoj kiuj ŝajnas insidi la pacan konsiston de la religioj: do, fundamentismo estus sinprotekta reago.
Ĝenerale la religiaj regantoj de la grandaj religioj kontraŭas fundamentismon malgraŭ la, eventuala, samtempa reaserto pri la dia origino de iliaj Skriboj.
Kroma signifo de la termino. Malgraŭ ke la termino “fundamentismo”, en la komuna uzo, aplikiĝas al religiaj franĝoj aŭ al etnaj ekstremismaj movadoj kun religia motivaĵoj foje uzataj kiel preteksto, la termino havas ankaŭ konsentitan konotacion: ĉi-okaze, ĝi priskribas tendencon kaj strebon reveni al tiuj kiuj estis konsideritaj la originaj fundamentaj principoj, kun la intenco, foje, distingiĝi el neseveraj majoritataj kutimoj kaj kredoj, kiuj laŭlonge de la tempo koruptiĝus aŭ febliĝus ĝis la risko de la renversiĝo. (Vidu artikolojn Pentekosta Kristanismo, Adventismo kaj Atestantoj de Jehovo.
Kromaj modifoj de la sencoj
En ekonomiko, ekzemple, la kritikistoj pri ekonomia liberalismo foje akuzas pri "fundamentismo" la subtenantojn de la teorioj laŭ kiuj la merkato devus esti la ununura regulanto de la socia vivo, substrekante ke tiu principo estas fakte asertata dogmece. En religia kampo (alia ekzemplo) iuj grupoj akuzas pri "fondamentismo laikisma", do ne laika, poziciojn kiuj celas elimini la religiojn kiel publikan influanton en la socia vivo kaj ĝin redukti al afero tute privata.
Fundamentisma naturo de religio
Esence establita religio estas pli malpli korpo de leĝoj sur la kredularo, gvidata fare de la klerikaro, kiuj antaŭenpuŝas la ideologio kaj la obeemo al tiu sanka, kaj tiale deviga, leĝaro. Iuj pensuloj pri tiu temo analogias fundamentisman religion kiel organismon. Tiele, ĝi disvastiĝas precize kiom ĝi eblas. Precize kiel ĉiu vivanto, ĝi havas internan impulson pluvivi, kreski, kaj reprodukti, tiom kiom ĝi povas, vastiĝi ĝis la maksimumo ebla kaj ĝis la mediaj kondiĉoj ne plu permesos. Tio en praktiko povas signifi la grandigo de la numbro de la kredularo (prozelitismo, la misiismo por la savado de animoj) aŭ kontrolado de la mezuro de obeemo fare de la kredularo en socio kaj la kontrolo de la publikan spacon. Paroloj pri "agrablaj manieroj", pri persvado, pri dialogo, kvankam povas esti sinceraj, tamen tutcerte ne realiĝas praktike kiam temas pri kontrolo de socio fare de ŝtataj rimedoj. Organismoj ne dialogas pri vivrimedoj. Ne temas pri manko de bonvolo, ĉar al fundamentismo simple ne eblas vere fari kompromison.
Fundamentisma religio estas totalisma, kaj fakte korporaciisma kaj imperiisma. La sola celo kaj de korporacio kaj de imperio estas la disvastado de ĝia povo. Ĉi tio inkluzivas internan vetarmadon fare de la klarikularo kaj gvidantoj: kiu estos pli rigida en sia observado, kiu estos pli radikala kaj ne rezignu pri la plej eta peceto de la leĝaro. Okazas ideologia vetkuro kiu povas esti ĉesigita nur pro malvenko fare de pli pova faktoro ekstera de ĝi. Ĉar tiel longe kiel estas ebleco, la vetkuro daŭros, kaj la organismo vastiĝas.
Juda fundamentismo
La plejparto de la judaj skoloj kredas, ke la Tanaĥo (nome la Malnova Testamento) ne devas esti komprenita laŭlitere aŭ izole, sed male necesas akompanado konata kiel la parola Torao (en la kristana medio kutime estas konata kiel "juda leĝo" aŭ kelkfoje pervoĉa mosea leĝo (oni ne konfuzu ĝin kun la "mosea leĝo", Torao)). Tiu materialo estas enhavata en la Miŝno, la Talmudo, la Gemarao kaj la Midraŝo. Tamen, la Ortodoksa Judismo, kvankam ne komprenas nepre la Tanaĥon laŭlitere, ja konsideras ĝin didevena, senerara kaj transigita sen esencaj ŝanĝoj; kaj ĝi pligravigas ankaŭ la detalan atenton al la vortoj kaj eĉ al la precizaj literoj uzataj en la teksto.
La juda rabena religio juro estas nomata Halaĥo, kiu estas la kompilaĵo de la ĉefaj leĝoj (preceptoj) de Judismo, kiuj inkluzivas la 613 micvojn, kaj poste la talmudajn kaj rabenajn leĝojn, kaj ankaŭ la tradiciojn kaj morojn, kiel kompilitaj en Ŝulĥan Aruĥ en formo de jura kodekso.
Kiel la religiaj leĝoj en multaj aliaj kulturoj, judismo ne distingas la religian kaj la nereligian vivojn. Tial, halaĥo gvidas ne nur la religiajn preceptojn sed ankaŭ la ĉiutagan vivon. Sed la nivelo de la observado kaj praktikado varias laŭ la komunumoj kaj la tendencoj ene de judismo. Ortodoksaj judoj klopodas plenumi ĉiujn preceptojn dum la reformismaj konsideras ĝin kiel tre grava ilo sed nedeviga.
Similmaniere, kelkaj membroj de la Ortodoksa Judismo, plej precize la ĥaredoj, rigardas la Miŝnon, la Talmudon kaj la Midraŝon kiel didevenaj kaj seneraraj en ties senco, sed ne laŭ terminoj. La ĥasidismaj judoj siavice defendas la senerarecon de ilia propra interpretado de la tradiciaj fontoj de la vero. Laste, la karaistoj, laŭ ili mem, "estas juda sekto kiu ne agnoskas la aŭtoritatecon de la postbiblia tradicio aligita en la Talmudo kaj en la rabenaj verkoj pli postaj"; kaj same por la nejudaj samarianoj.
Kelkaj ultra-ortodoksaj de judismo pli minoritataj malaprezan cionismon kiel herezo, kaj malferme opozicias aktive la ekziston de la israela ŝtato kaj ĉiujn judojn identigitajn kun tiu kaj tiukadre eĉ malakceptas paroli la hebrean, uzante anstataŭe la jidan. La tialo estas, ke ili konsideras, ke la ekzistado de la israela ŝtato, nedezirita de Dio kiu forpelis la judan popolon en diasporojn tra la tuta mondo, kaj tiel la moderna ŝtato malhelpas la alvenon de la Mesio. La observo de endogamio pli malpli ĉiam estis fortega en judaj komonumoj.
Principoj
La Ortodoksa Judismo baziĝas sur la kredo en 13 principoj de Maimonido:
Kristana fundamentismo
Kristana fundamentismo estas aro de radikalaj tendencoj ene de la diversaj eklezioj kiuj komponas Kristanismon, ĉu inter katolikoj, protestantoj, ortodoksoj, ktp., sed plej ofte lastatempe oni uzas la terminon por aludi al diversaj radikalaj eklezioj de Usono. Nomita ankaŭ kristana integrismo, estas difinita de historiisto George M. Marsden kiel "batalanta kontraŭmodernisma protestanta evangeliismo." Marsden klarigas ke integristoj estis evangeliismaj kristanoj kiuj en la 20-a jarcento "batalas kontraŭ ambaŭ modernismoj kaj en teologio kaj en la kulturaj ŝanĝoj. La nomo estas prenita el la titolo de serio de eseoj eldonitaj de la Biblia Instituto de Losanĝeleso, La Fundamentoj: Atesto pri la Vero. Kiel organizita movado ĝi komenciĝis kiam eklezioj adoptis "bataladan stilon" kaj kelkajn teologiajn elementojn, kiel sendevigismo, sed estis ne organizita movado kaj ne havis nacian asocion aŭ oficialan komunikilon.
Integrismo estiĝis el brita kaj usona protestantismo en fino de 19-a jarcento kaj komenco de 20-a jarcento inter evangeliismaj kristanoj. La fondintoj reagis kontraŭ liberala teologio, aktive asertis ke la sekvaj ideoj estis fundamentoj de la kristana kredo: la nerakonteco de la Biblio, Sola Scriptura, la partenogenezo de Jesuo Kristo, la doktrino de anstataŭa pentofaro, la korpa resurekto de Jesuo, kaj la tuj okazonta reveno de Jesuo Kristo.
La termino "integristo" estas polemika en la 21-a jarcento; estas ofte uzita por ataki aŭ moki anojn, kvankam estis elpensita de gvidantoj. Iuj kiuj tenadas ĉi tiujn kredaron malakceptas la etikedon de "integrismo", vidanta ĝin kiel tro malŝatata dum al aliaj jam fariĝis fierrubando. Tiaj kristanoj preferas uzi la terminon fundamenta kontraste al integrismaj (e.g., Sendependaj Fundamentaj Baptistoj kaj Sendependaj Fundamentaj Eklezioj de Usono). Ĉi tiu termino estas foje konfuzita kun Kristana laŭleĝismo.
La kristana fundamentismo estas konsiderata inter la plej konservismaj branĉoj de kristanismo. Kelkaj el la karakteroj plej rimarkindaj atribuitaj al la kristana fundamentismo estas la laŭvorta interpretado de la biblia libro Genezo (kio estas nomita kreismo, tio estas kredo ke iu aŭ io kreis la tutan mondon, en ses tagoj laŭ la rakonto) kaj la malakcepto de la teorio de la evolucio fare de Darvino, kio evidente kontraŭas la laŭvortan akcepton ke animaloj estis kreitaj en nur unu tago kaj la homo en alia.
En Presbiterianismo
Plej ofte oni datigas la komencon de la uzado de la termino «fundamentismo» al fino de la 1910-aj jaroj, post la proklamo en 1910 fare de parto de la Ĝenerala Asembleo de la Presbiterianisma Eklezio de Usono de la nomitaj Kvin Fundamentoj necesaj kaj esencaj de la kristana religio. Tio rezultis el disputo de la antaŭa jaro ĉu oni devis ordenigi sacerdotoj grupon de pastorontoj kiuj malakceptis kredi la naskon de Kristo el korpo de virgulino (vidu senmakula koncipiĝo). La elektitaj Fundamentoj estis la jenaj:
Laŭ tiuj principoj estas evidenta, ke estas multaj ideoj kiuj nuntempe estus tuj atribuitaj al fundamentisto kaj kiuj tamen forestas el tiu deklaro de kiu ili havas la nomon. Por ekzemplo, ne ĉiuj kiuj asertas la senerarecon de la Biblio ankaŭ argumentas favore de laŭvorta interpretado de la libraro. Fakte, la 'laŭvortismaj' tendencoj havas radikojn multe pli profundajn ol la fundamentismo kaj reeniras al iamaj diskutoj pri aferoj ĉu la Biblio estas tradukebla, tradukinda, tradukenda ktp.
Ajnaokaze, ja estas certa ke estas multe pli facile trovi la kontraŭ-modernismajn kaj kontraŭ-sciencismajn trajtojn kiuj nuntempe oni asocias kun religia fundamentismo en tiuj kiuj akceptis la Kvin Fundamentojn. Al tio atentigis ankaŭ la baptisma teologo Dro. Harry Emerson Fosdick, kiam en 1922 verkis sian predikon Ĉu venkos la fundamentistoj?. Tiu estis la unua verko de disvastigo kiu montras enhavojn kiuj difinis la fundamentistojn per nuancoj tre similaj al aktualaj. Fosdick direktis sian kritikon al la elementoj de la presbiteriana kaj baptisma eklezioj kiuj kontraŭis la klopodojn de tiuj kiuj intencis kongruigi, unu foje pli, la sciencon kun la religio (fido, vidu Kristana Scienco). Tiel, li difinis la fundamentistojn kiel netoleremaj konservativuloj kiuj arbitre estis skizintaj la limojn de tio kio estas akceptebla en la teologia diskuto. Li proponis la kontraŭstaron al tio per la integrigo en la ĝenerala komunumo de tiuj kiuj eksponas dubojn pri aspektoj kiel la virgineco de Maria (Dipatrino) aŭ la resurekcio de Kristo bazite sur tio kion pruvas la scienco. Tiu prediko estis sukcesa kaj estis distribuata kiel broŝuro al ĉiuj protestantaj pastoroj de Usono. La provoko al la plej konservativuloj estis farita kaj la defio estis akceptita volonte de gravuloj kiel John Gresham Machen kaj Benjamin Breckinridge Warfield, kiuj en 1929 formis la Ortodoksan Presbiterianan Eklezion. Tiel la kristana fundamentismo komenciĝis rilate al la adhero (aŭ libero) al la Kvin Fundamentoj fare de membroj de tre diversaj protestantaj nomigoj.
En mormonoj
La mormona fundamentismo estas konservisma movado kiu kredas aŭ praktikas tion kion ties sekvantoj konsideras fundamentajn aspektojn de la mormonismo. Tio reprezentas rompon kontraŭ la oficiala linio de mormonismo praktikata de la Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj kaj revenon al doktrinoj kaj kutimoj kiujn la fundamentistoj konsideras malkonvene kaj erare abandonitaj, kiaj la poligamio, la Leĝo de la Konsakro, la Teorio de Adamo kiel nura Dio, la elaĉeto per elverŝado de sango, la patriarkeca pastreco, kaj elementoj de la mormona ceremoniaro. La mormonaj fundamentistoj formis nombrajn sektojn, multaj el kiuj estis establiĝintaj en izolaj komunumoj en malproksimaj areoj de Okcidenta Usono.
Islama fundamentismo
Tiu termino Islama fundamentismo aludas al movadoj kiuj sekvas strikte la indikojn de la Korano kaj de la islama leĝaro ŝario. Ili aperis kiel reago unuarange al la reformismaj klopodoj dum la unua duono de la 20a jarcento kiujn oni konsideris kiel tute inspiritaj de la okcidenta kaj kristana kulturoj- kaj duarange al la politika eksterlanda influo en la arabaj ŝtatoj - ĉefe pro ekonomiaj interesoj rilate al nafto kaj ties industrio kaj komerco. La Islama fundamentismo atingis grandajn politikajn sukcesojn: kreskanta nombro de landoj adoptis aŭ akceptis aplikojn de la islama aŭ islamisma juro.
En 1979, en Irano, revolucio enpovigis la ajatolahon Ĥomejni kaj nur unu monaton poste li dekretis, ke virinoj devus vestiĝi laŭ la reguloj de Islamo, tio estas "Modesta" vestaĵo, la hiĝabo. Grandegaj protestoj ekis en la lando, kaj forta opozicio estis esprimita fare de grandaj sekcioj de publiko. La ĉefministro, Mehdi Bazargan, akuzis la maldekstron kaj kontraŭrevoluciulojn je distordado de la vortoj de la Supera Gvidanto ke ne vere temas pri devigo sed de nura rekomendo. Aliaj politikistoj ankaŭ trankviligis la publikon kaj deklaris ke en la spirito de Islamo, devigo ne estas ebla, kaj ke la hijabo estas nur laŭvola, ne truda. Jaro kaj duono post la eko de la revolucio, kiam la potenco de la revolucia registaro estis jam bazita, la nacia armeo estis subigita, kaj la ĉasta polico jam patrolis la stratojn, portado de la hiĝabon fariĝis deviga por virinoj en ĉiu registara oficejo, kaj relative malmultaj manifestacioj estis registritaj. Du jarojn poste, en aprilo 1983, la hijabo iĝis laŭleĝe deviga por virinoj ĉie en Irano, la tutan tempon, inkluzive de ne-islamaj virinoj, eksterlandanoj kaj turistoj, kaj ĉi tio estas la kazo ĝis hodiaŭ, la iranaj amasprotestoj pri la hiĝabo de 2022.
En Somalio ekde la 1990-aj jaroj okazas konstanta stato de milito inter diversaj frakcioj,el kiuj kelkaj islamfundamentismaj. En Alĝerio la Islama savofronto, kiu estas forta islamisma movado, konkurencas kun pli modernaj politikaj partioj. En Afganio post la forpelo de la soveta reĝimo, kaj nova enlanda milito, instaliĝis la reĝimo de la talibanoj.
La defendo en la Kurano de la jihado, konsiderata kiel sankta milito, utilis al la radikalaj sektoroj por justigi uzadon de perforto por liberigo de islama lando, konsiderinte pri "liberigo" la instalon de islamisma reĝimo. Tiu sinteno ne estas kunsentata de aliaj pli moderaj islamanoj.
Ĉar Islamo dekomence en la historio estis religia sistemo pli ligata al la politika ŝtato ol ĉe aliaj religioj, kiaj kristanismo, judismo aŭ hinduismo, la kontraŭstaro de aliaj landoj kaj socioj estis konstanta ekde la apero de Islamo kaj ties dum epokoj forta rilato al la fundamentismo.
Hinduisma fundamentismo
Hinduisma fundamentismo estas komprenata kiel formata de la grupoj de fanatikuloj sekvantoj de hinduismo, ĉefe en Barato. Tiuj grupoj arigas ultrakonservativulojn kaj naciistojn, kiuj konsideras, ke Barato devas esti lando nur por la hinduoj, kaj proponas la forpelon de islamanoj, kristanoj kaj kredantoj de aliaj religioj. Ili proponas ankaŭ interpretadon laŭlitere de hinduismo kiu inkludas la restaŭradon de la sistemo de kastoj subigante la malsuprajn kastojn al sklaveco, la absolutan subigon de virinoj kaj la malpermeson de la religioj ne-hindiaj same kiel de la okcidentaj simboloj (kio rezultis eĉ en la detruo de vendejoj kie oni vendas okcidentstilajn produktojn kiel ekzemple bondeziraj kartoj de Sankt-Valentena tago).
La fundamentisma hinduismo estis rilata kun la konflikto inter hinduoj kaj islamanoj barat-pakistana, la konflikto inter hinduoj kaj siĥoj en Panĝabio kaj atakoj al minoritatoj. Mahatmo Gandhio estis murdita de fundamentismaj hinduoj. Pli ĵuse unu de la du ĉefaj politikaj partioj de Barato, nome la Partio de la Popolo de Barato (PPB) estis rilatigita kun la ekzisto de fundamentistaj grupoj ene de sia tendaro.
Fundamentismo en politiko
Ĉia fundamentisma iniciato facile klopodos entrudiĝi en la politiko de la ŝtato en kiu ĝi estas disvolviĝinta pro sia propra moralisma kaj reformisma naturo. Ĉar la ŝtato posedas la monopolon de la eduka sistemo aŭ, almenaŭ ties kontrolon iamaniere en preskaŭ la tuta mondo, la fundamentistoj konstante kontraŭas ĝin kiam iliaj doktrinoj estas evitataj, deflankigitaj aŭ, kiel ofte okazas en multaj landoj, tute kritikatas ĉu de la eduksistemo ĉu de la edukistoj mem. Evidentas ke ajna movado de tiuj karakteroj serĉos la plej ampleksan disvastigon de sia idearo inter la granda publiko kaj de tie la neceso kontroli la sistemojn kiuj enhavas kaj disvastigas la sciaron (eduksistemo, amaskomunikiloj, ekonomiaj instancoj ktp.). La fundamentistoj kutime bazas siajn proponojn sur pensoskoloj jam ekzistintaj kaj modifi ilin kongrue kun siaj intencoj kaj pli malofte kreas siajn proprajn platformojn.
Fundamentismo kaj Esperanto
Esperanto estas lingvo bazita sur Fundamento. Ekde la unuaj jardekoj de la uzado de la lingvo aperis du tendencoj en la proporcio inter strikta obeo al la fundamento kaj la iometa libero por plinovigo en vortotrezoro, vortoformado kaj eĉ gramatiko. En aliaj pli radikalaj okazoj, la tendenco prioritati reformojn super la fundamento, rezultis en Ido kaj aliaj lingvoproponoj. Inter tiuj kiuj restis fidelaj al la lingvo plue estas la du tendencoj, nome limigi sin al la funkciado tute ene de la Fundamento aŭ akcepto de neologismoj, novaj sufiksoj, eĉ gramatikaj vortoj, kiel pronomoj iŝi, ri ktp. La absoluta malakcepto de tiuj trarompoj estus esperantisma fundamentismo.
Fundamento de Esperanto
Fundamento de Esperanto estas libro de L. L. Zamenhof, eldonita en printempo 1905, kaj oficialigita per la 4-a artikolo de la Deklaracio pri la esenco de la Esperantismo (la "Bulonja Deklaracio"), aprobita la 9-an de aŭgusto 1905 en la unua Universala Kongreso en Bulonjo-ĉe-Maro. La "Fundamento de Esperanto" konsistas, krom antaŭparolo, el tri partoj: Gramatiko, Ekzercaro kaj Universala Vortaro. La decido de Zamenhof fiksi tiujn tri verkojn kiel neŝanĝeblajn estis klarigita en la Antaŭparolo, kiun oni poste ekkonsideris kiel mem apartenantan al la Fundamento. Escepte de la antaŭparolo, ĉiuj partoj devenas preskaŭ rekte de la pli fruaj verkoj de Zamenhof: la Gramatiko estas parto de la Unua Libro, aperinta en 1887, la Universala Vortaro aperis en 1893 kaj la Ekzercaro en 1894. Samrangaj al la Fundamento estas ties Oficialaj Aldonoj (ĝis nun ekzistas naŭ Oficialaj Aldonoj).
Konservativa Partio (Islando)
La Konservativa Partio estis mallongtempa politika partio en Islando. Ĝi estis antaŭpartio de la Sendependecpartio, kiu estas la plej granda politika partio en Islando ekde sia fondiĝo en 1929.
Post fondiĝo de la Popolpartio kaj Progrespartio en 1916 la malnovaj burĝaj partioj, kiuj estis ĉefe debatintaj pri metodoj por akiri sendependecon de Danio, maldisiĝis. Multaj parlamentanoj de la konfliktintaj Hejmrega partio kaj la malnova sendependecpartio kunlaboris en la malnova Burĝpartio en 1923, kaj la Konservativa partio fondiĝis la 24-an de februaro 1924 de la plejparto de la parlamentanoj de la Burĝpartio.
En 1929 la Konservativa Partio malfondiĝis kaj unuiĝis kun la Liberalpartio en la novfondita Sendependecpartio.
Partiestroj de la Konservativa Partio estis ĉefministro Jón Magnússon kaj Jón Þorláksson. Tiu lasta iĝis la unua partiestro de Sendependecpartio.
Vilmos Knöpfler
KNÖPLER Vilmos (pr. knoepler vilmoŝ) estis hungara kuracisto naskita en Boica (Aranykisbánya) 1815 kaj mortinta en Marosvásárhely la 28-an de septembro 1882.
Biografio
Vilmos Knöpfler komencis siajn medicinajn studojn en Vieno kaj diplomiĝis en Peŝto. Pli poste li faris studvojaĝon eksterlande, reveninte li estis ĉefkuracisto en 1841 de departemento Hunyad, pli poste ŝtata kuracisto pri minado. En 1850 li iĝis ĉefkuracisto de Sikullando kaj loksidiĝis en Marosvásárhely. En 1875 kaj ankoraŭ dufoje oni elektis lin landkunvena deputito. Al lia inicio konstruiĝis en 1882 la malsanulejo de Marosvásárhely.
NGC 7496A
NGC 7496A (aliaj indikoj — ESO 291-7, AM 2309-440, KDWG 274, PGC 70687) estas galaksio en konstelacio Gruo.
Ĉi tiu objekto ne estis en la originala versio de NGC-katalogo kaj estis aldonita poste.