cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Niĝero (rivero)
Interna Niĝera Delto
Tiu delto konsistas el la meza fluejo de la Niĝera Rivero, inter la disigita Niĝero kaj ties alfluanto, nome la Bani, kiu el tie fluas norden al la dezerto. Urboj kiaj la havenurboj Mopti, Sévaré kaj Djenné, kun ties kot-brika Granda Moskeo de Djenné kuŝas ĉe la 400 km-longa regiono. La Fulanoj kaj Dogonoj loĝas en la Macina regiono kaj en la ĉirkaŭa areo, kiu havas ĉirkaŭ 500 000 loĝantojn. Plej el la jaro la areo havas malvarman kaj sekan klimaton, kun varmaj ventoj el proksima Saharo kio altigas la temperaturon ĝis 40°C. Dum la malseka sezono, kii daŭras el julio al septembro sed daŭras plie en la sudo, kie la marĉo inundas kiel lago kaj nature irigacias la teron. Kiam venas la seka sezono, Macina iĝas reto de lagoj kaj kanaloj. Brutobredado, peniseto, kaj rizo estas ties ĉefaj agrikulturaj produktoj. La Macina interna delto havigas ankaŭ akvon kaj fiŝon por la malianoj kiuj loĝas tie kaj dum la malseka sezono estas hejmo por grandaj nombroj de birdoj, inter kiuj endemioj de la regiono: kiel la estrildo cinama kulikoro (Lagonosticta virata) kaj la Rivera prinio (Prinia fluviatilis). En tiu areo estas hejmo de la plej granda populacio de la minacata afrika manato (Trichechus senegalensis) kaj trapasejo por milionoj de migrobirdoj. Pro sia proksimeco al la larĝe pliiĝanta Sahelo, oni studas, ke eble la Macina povas iĝi malpli pluva ĉiujare.
Interna Delto
La interna delto de la Niĝero estas natura regiono de Malio kiu atingas 64.000 km², inter Timbuktuo kaj Léré. Tiu areo estas trairita de la rivero Niĝero kaj de ties alfluanto nome la Bani kaj de la Kanalo de Sahelo. Estas multaj lagoj en tiu regiono: nome la lagoj Korientzé, He, Niangay, Do, Haribongo, Kabara, Tanda, la Fati, Horo kaj Figibine.
La biodiverseco de la regiono estas tre grava, kaj pro la flaŭro kaj pro la faŭno. En la areo estas nombritaj ĉirkaŭ 130 specioj de fiŝoj kaj ĉirkaŭ 350 specioj de fiŝoj, kaj nemigrantaj kaj migrantaj kiel la marĉanaso, la pintvostanaso aŭ la kuleranaso. La Interna Niĝera Delto estas la zono por fiŝkaptado plej granda de Malio, kio produktas inter 80 kaj 90% de la tutlanda produktado.
Meza Niĝero
En Alcongui, la mediana jara akvokvanto aŭ "modulo" observita en tiu periodo estis de 9 m³/sekundo por zono ĉirkaŭkalkulita je pli malpli de 44 900 km², nome preskaŭ la tuta drenbaseno de la rivero. La alfluo al la baseno estas tre malgranda, de 6 mm jare. La rivero Gorouol estas intermita fluaĵo, tre malabunda kaj tre malregula. Ĝi estas tute seka el Januaro ĝis Majo, ambaŭ inklude, kaj nur dum la monatoj de Julio ĝis Septembro havigas certecon, ke ne estos seka.
Piero
Piero aŭ marponto estas elŝipejo ĉe marbordo, kiu servas kiel bordiĝejo por ŝipoj, por ke homoj kaj/aŭ varoj en- kaj elŝipiĝu.
Grandeco kaj longeco, konstrutipo kaj konstrumaterialo de piero (historie: ligno, hodiaŭ kutime betono aŭ ŝtalo) dependas de la celo: specifaj pieroj taŭgas por la en-/elŝipado de turistoj, por la en- kaj elŝarĝigo de konteneroj, de danĝeraj varoj (ekzemple tergaso aŭ oleo aŭ kemiaĵoj) ktp.
Kiam dum la lastaj jardekoj la transportŝipoj iĝis pli kaj pli grandaj, la pieroj iĝis tro malgrandaj kaj tro malprofundaj por ke la varoj povu esti (mal)ŝarĝitaj. Dum oni konstruis por ili pli profundajn havenojn, la malnovaj pieroj en la centroj de havenurboj hodiaŭ servas ĉefe al turistaj celoj, portante restoraciojn, muzeojn kaj aliajn allogaĵojn kiel ekzemple en Novjorko aŭ Sanfrancisko.
Kontraste al pieroj aŭ marpontoj, kiuj kutime staras sur palisoj kaj ne estas signifa obstaklo por maraj ondoj, ĝetoj estas masivaj marbordaj konstruaĵoj kiuj servas kiel ondoŝirmiloj kaj ankaŭ povas servi kiel en- kaj elŝipejoj.
Podolie
Podolie, hungare Felsőleszéte [felŝOlesEte] estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio. Ankaŭ alia vilaĝo apartenas al la municipo.
Piero
La vorto "marponto" estas tradiciiĝinta esperantlingva traduko el pluraj naciaj lingvoj, ekzemple germane "Seebrücke" aŭ litove "jūros tiltas", kvankam piero aŭ marponto ne vere plenumas la funkcion de ponto voje ligi du fiksajn lokojn kaj iusence nomeblus nur "duonponto".
Podolie
Situo
Podolie situas laŭ traira flankovojo. Nové Mesto nad Váhom troviĝas je 10 km-oj.
Historio
La loko estis loĝata jam dum la pratempoj. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en la 13-a jarcento laŭ tiama hungara ortografio "Leszete". En 1792 pro incendio la vilaĝo cindriĝis. En 1828 vivis tie 1217 vilaĝanoj en 174 domoj. En 1898 la oficiala hungara loknomo iĝis la origina Felsőleszéte, anstataŭ la longe uzata Podola. La vorteto Felső (=supra) aldoniĝis pro peto de poŝto por fari diferencon de la alia Leszéte. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Felsőleszéte 1423 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Vágújhely, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Podolie 2049 homoj, (1994 slovakoj).
Departemento Yoro
Yoro estas unu el la 18 departementoj de Honduro en Centra Ameriko.
La departemento enhavas riĉan agrikulturan teron, plejparte en la valo de la Rivero Aguan kaj en la Valo Sula, ĉe kontraŭaj flankoj de la departemento.
Ĝia departementa ĉefurbo estas Yoro.
La departemento kovras areon de, kaj en 2005, havis taksitan popolnombron de 503,886.
Yoro famas pro sia pluvo de fiŝoj (hispane, Lluvia de Peces): tradicia mito, laŭ kiu fiŝoj falas el la ĉielo dum fortaj pluvoj.
Josef Boleslav Pecka
Teksisto, veldisto, aŭtodidakte li lernis france kaj germane, studis socialismon kaj marksismon, kunforndis unuan ĉeĥan laboristan gazeton Budoucnost (Estonteco), prizorgis Laboristan bibliotekon. Pro siaj opinioj li estis enkarcerigita, post liberiĝo li elmigris al Usono.
Li verkis artikolojn kaj broŝurojn pri laborista movado kaj kritikajn eseojn pri arto (Arto kaj socialismo). Eldonis plurajn laboristajn kantarojn.
Departemento Olancho
Departemento Olancho estas la plej granda el la 18 departementoj de Honduro, kaj Honduranoj ofte elmontras, ke la departemento estas pli granda ol la najboranta Respubliko de Salvadoro. En la 18-a kaj 19-a jarcentoj, Olancho rezistis la registaran aŭtoritaton de Tegucigalpa ĝis la punkto de enlanda milito. Eĉ ĝis hodiaŭ, la malnovaj sendependismaj sentoj restas inter Olanĉanoj (Olanchanos), kvankam la departementa rolo kiel agrikultura produktejo faras ĝin havenda parto de la Hondura ekonomio. La ĵus inaŭgurita prezidento de Honduro, Manuel Zelaya, venis el la departemento, pli precize el la urbo de Catacamas.
La departementa ĉefurbo de Olancho estas Juticalpa.
Malebenegaj montaroj leviĝas en la okcidenta kaj norda teritorio de la departemento, notinde la Sierra de Agalta, la Montaña de Tembladeros, kaj la Montaña de Botaderos. Vastaj pinaj kaj foliarbaj arbaregoj kovras ĉi tiujn montojn. Meza Olancho havas ebenejojn, akvumitajn de la Rivero Guayape kaj ĝiaj enfluantoj. Ĉi tiuj ebenejoj, iufoje nomataj pampas pro sia simileco al la vastaj Argentinaj ebenejoj de la sama nomo, famas pro siaj grandaj bovaroj kaj ega agrikulturo. La plej gravaj urboj, Juticalpa and Catacamas, lokiĝas tie. La orientan parton de la departemento pluvarbaroj kovras, kvankam la influo de malriĉaj, senteraj kamparanoj kaj senĉesa ligno-produktado pligrandigas malarbarigadon en la regiono. Parto de la Naturmedia Parko Rio Platano -- kiu estas tropika pluvarbaro kun diversa bestaro deklarita "Mond-Hereda" situo de UNESCO -- troviĝas sur la limo de Olancho kaj la apudaj departementoj de Gracias a Dios kaj Colón.
La Rivero Guayape famas pro sia aluvia oro. Unue profitigite de la Hispanoj dum la kolonia erao, ĉi tiuj oraj aluviaĵoj ankoraŭ produktas. Lokajn homojn oni povas vidi serĉantajn oron per pladoj ĉe riverbordoj dum la seka sezono.
La Kaverno de Talgua, ankaŭ konata kiel "la Kaverno de la Lumantaj Kranioj," troviĝas proksime al Catacamas. Ĝi estis tombejo uzita de la indiĝenaj popoloj, kaj iom post iom, la ostojn tie forlasitajn kovris la kalcito gutanta el la plafono, kio donas al la ostoj timigan, trembrilantan aspekton. Radiokarbona testado indikas, ke la entombigoj okazis ĉirkaŭ 900 a.K., multe antaŭ ol la leviĝo de la Majaoj kaj aliaj civilizacioj. La ostejon malkovris en 1994 Packorpusa Volontulo Timothy Berg, kune kun du lokuloj el Catacamas nomataj Desiderio Reyes kaj Jorge Yánez. Esplorado ankoraŭ daŭras en la regiono.
La departemento kovras areon de. En 2005 ĝi havis taksitan popolnombron de 458,365.
Eichstegen
Eichstegen estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Ravensburg kaj en la distriktaro Tübingen de la federacia lando Baden-Virtembergo. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
La Rivière-de-Mansac (stacidomo)
La Rivière-de-Mansac estas franca stacidomo sur linio -, situanta en  Mansac, en departemento Corrèze, regiono Nova Akvitanio.
Kerepes
Kerepes [kerepeŝ] estas urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Gödöllő. La loknomo signifas: ŝipeto.
Situo
Kerepes situas inter arbaroj laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Miskolc, laŭ interurba tramo Budapeŝto-Gödöllő. La ĉefurbo troviĝas 20 km.
Historio
Apud la komunumo estas restaĵoj de Remparo de Ĉorso. Inter 1541-1686 ĝi apartenis al la Osmana Imperio kaj ĝi senhomiĝis. Poste slovakoj, germanoj kaj hungaroj alvenis. En 1882 la interurba tramo ekfunkciis, en 1912 katolika preĝejo konstruiĝis. Inter 1978-1994 la komunumo kune kun Kistarcsa fondis urbon Kerepestarcsa, sed ili disiĝis en 1994. Kerepes jam memstare ricevis urborangon en 2013.
Famuloj
En la vilaĝo vivis verkistino Magda Szabó.
En Kerepes mortis:
Esperanto
Estas delegito de UEA tie.
14543 Sajigawasuiseki
14543 Sajigawasuiseki estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la elde la Observatorio de Saĵi, (gubernio Tottori, Japanio).
Nomo
Ĝia nomo aludas al la sajigawa-suiseki, tipo de ŝtonoj trovitaj en la Rivero Saĵi (japane 佐治川, Saji-gawa), kiu akvumas la vilaĝon Saĵi. La sajigawa-suiseki estas popularaj kaj bone konataj de la japanoj kaj pliŝatataj por uzo en ĝardeno aŭ por fari pletojn por servi specialaĵojn.
Temoaya
Temoaya estas komunumo en la meksika subŝtato Meksikŝtato (Estado de México). La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Temoaya.
Hirunda ŝterno
La hirunda ŝterno, ordinara ŝterno, aŭ simple ŝterno en Eŭropo, ĉar temas pri la plej ofta birdo de la genro Sterna, (Sterna hirundo) estas svelta kaj eleganta marbirdo de la familio Ŝternedoj aŭ ŝternoj.
Disvastiĝo
Tiu holarktisa birdo havas ĉirkaŭpolusan distribuadon kaj reproduktiĝas en mezvarmaj aŭ subarktaj regionoj de Eŭropo, Azio kaj orienta kaj centra Norda Ameriko, pli precize en Ameriko ĉirkaŭ la Grandaj Lagoj kaj en centra kaj orienta suda Kanado, la orienta marbordo de Usono kaj la Karibo, en marbordoj de centra kaj norda Eŭropo kaj en internaj regionoj de Pollando tra suda Rusio ĝis orienta Siberio kaj norda kaj okcidenta Ĉinio; ankaŭ en insuloj kaj lagoj kaj laŭ grandaj riveroj. Ĝi estas ege migranta birdo kiu vintras en subtropikaj kaj tropikaj oceanoj, ekzemple en Eŭropo el suda Hispanio suden al Afriko, Aŭstralio kaj Novzelando.
Aspekto
Tiu estas mezgranda ŝterno, 31–37 cm longa kun enverguro de 80–95 cm kaj pezo de 90 ĝis 150 g. En la reprodukta teritorio estas facile konfuzebla kun la simila Arkta ŝterno Sterna paradisaea kaj kun la Roza ŝterno Sterna dougalli.
Ĝi havas helgrizajn suprajn partojn -kun pli grizaj flugilpintoj- kaj blankajn subajn partojn, sed la plej rimarkinda eco estas la nigra krono de somera plenkreskulo el la bekosupro tra sub la okulo ĝis la nuko. La fajna beko estas ruĝa kun malhela pinto. Ankaŭ la longaj kruroj estas ruĝaj. La supraj flugiloj montras pli malhelan flugilpinton ol la Arkta ŝterno kiu havas pli unukolore grizajn flugilpintojn kaj bekon nur ruĝan. La longa vosto longiĝas kiam la birdo staras nur ĝis la flugilpintoj, dum ĉe la Arkta ŝterno kaj ĉe la Roza ŝterno, la vostoj longiĝas plie ol la flugilpintoj. Ĝi ne estas tiom pala ol la Roza ŝterno, kaj havas pli longajn flugilojn.
Vintre, la frunto kaj la subaj partoj estas blankaj. Junuloj de Hirunda ŝterno montras pli malhelan plumaron ol tiuj de Roza ŝterno kaj mankas en ili la skvama aspekto de tiuj. Junuloj de Hirunda ŝterno montras klare malhelan grizan bordon en antaŭaj supraflugiloj.
Subspecioj
La Hirunda ŝterno havas 4 subspeciojn:
Kutimoj
La voĉo estas klara pepado, kiel de Arkta ŝterno se ne tiom akra.
La Hirunda ŝterno reproduktiĝas en kolonioj en marbordoj aŭ insuloj kaj ofte en internaj teroj aŭ taŭgaj nesalaj lagoj. Tie la gepatroj konstruas flosantan amason da akva plantaro aŭ surgrundan neston kie la ino demetas du ĝis kvar ovojn. Kiel multaj aliaj ŝternoj, ĝi estas tre defendema de nesto kaj idoj kaj atakas homojn aŭ aliajn grandajn predantoj, sed diference de la pli agresema Arkta ŝterno malofte frapas la entrudulon sed nur superflugas ĝin minace kaj disiĝas lastamomente.
Kiel ĉiu ŝterno de la genro Sterna, la Hirunda ŝterno manĝas per plonĝado fiŝojn, ĉemare aŭ ĉe nesalaj lagoj aŭ grandaj riveroj, sed ankaŭ krustulojn aŭ aliajn etajn akvobestetojn. Ĝi plonĝas plej ofte rekte sur fiŝaroj, kaj ne laŭ "ŝtupoj", preferata metodo de la Arkta ŝterno. La masklo oferas fiŝojn al la ino kiel parto de la ceremonia parigado.
La Hirunda ŝterno atingas aĝon de 25 jarojn aŭ eĉ plie (Austin, 1953).
La Hirunda ŝterno estas specio protektita de la Traktato por la konservado de Afrikeŭraziaj Migrantaj Akvobirdoj (AEWA en la angla). La tutmonda loĝantaro povas esti ĉirkaŭ 100,000 aŭ 125,000 paroj.
Bonifacio Sotos Ochando
Bonifacio Sotos Ochando estis hispana gramatikisto, lingvisto kaj doktoro de teologio, kiu kreis artefaritan lingvon nomata Universal. Li naskiĝis en Casas Ibáñez, provinco Albaceto, Hispanujo la 5-an de junio 1785, kaj mortis en Munera, samprovince, la 9-an de novembro 1869.
Li interesiĝis krei universalan lingvon kaj alfabeton, kaj eldonis unuan malneton en 1851: Proyecto y ensayo de una lengua universal, y filosófica (Dezajno kaj testado de filozofia kaj universala lingvo), Madrido. Post presentado al la Lingvistika societo de Paris – kiu trovis ĝin la plej bonan proponon por universala lingvo prezentita al ĝi ĝis tiam, ĉar ĝi estis fondita de logiko – Sotos Ochando fondis la societon Societo por la lingvo universala.
En 1862 aperis la librojn Diccionario de lengua universal (Vortaro de universala lingvo) kaj Curso de lengua universal (Kurso de universala lingvo) – la lasta tamen estis verkita de la hispana kuracisto, verkisto kaj politikisto Pedro Mata, kiu membris la Societon por la lingvo universala. Ankaŭ aliaj libroj estis publikigitaj, kaj la societo ankaŭ havis la Boletín de la Sociedad de Lengua Universal (Bulteno de la societo de la lingvo universala, 1862–1864), farita de la hispana humanisto kaj politikisto Lope Gisbert.
Batalo de Ponto Milvio
Oni konas kiel la batalo de Ponto Milvio la batalon kiu okazis en la 28-a de oktobro de 312 inter la armeoj de la imperiestroj Konstantino kaj de Maksencio. La venko de la unua derivis en la fino de la tetrarkio (registara sistemo en kiu la povo estis plenumita de kvar personoj konitaj kiel tetrarkoj) kaj igis lin plej suprema aŭtoritato de la teritorioj okcidentaj de la Imperio, dum lia bofrato Licinio regis en la provincoj de Oriento.
Tiu batalo konstituas gravan referencpunkton en la historio de kristanismo, ĉar la kristanaj historiistoj de tiu epoko kaj postaj, influitaj de la rakonto de Eŭsebio de Cezareo, atribuis la venkon de Konstantino al dia interveno.
Zuheros
Demografio
Laŭ statistikoj de la andaluza registaro (SIMA, 2007) la 812 geloĝantoj de la municipo Zuheros estas 390 inoj kaj 422 viroj. En la 42-kvadratkilometra teritorio estas nur la vilaĝo, kie loĝas 812 geloĝantoj, kaj neniu loĝas dise en kamparo. Lasta konata nombro de naskiĝoj po jaro estis 7, 2 inoj kaj 5 viroj, kaj mortis 8, 5 inoj kaj 3 viroj. Tiel la natura kresko estis -1 (-0.1%). La laborkapabla loĝantaro estis 313 homoj (38.5%).
Bohdan Jelínek
Bohdan JELÍNEK (naskiĝis la 21-an de junio 1851 - mortis la 19-an de majo 1874) estis ĉeĥa poeto.
Kótaj
Kótaj estas vilaĝo en orienta Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en Distrikto Nyíregyháza.
Bohdan Jelínek
Gimnazia kunlernanto de Alois Jirásek kaj amiko de Jaroslav Vrchlický, kiu post lia frua morto eldonis lian poezion. Li studis medicinon, sed pro tuberkulozo li rompis studadon kaj laboris kiel poŝtisto.
Lia poezio dissemita tra gazetaro atestas pri granda talento, kiun li ne povis disvolvi. Li verkis precipe lirikon, sed ankaŭ kelkajn epikajn poemojn kaj prozon. En siaj rakontoj uzis principon de rememoroj.
Kótaj
Situo
Kótaj situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Dombrád-Nyíregyháza. La lasta urbo troviĝas 10 km-ojn.
Historio
En 1411 familio Csapy [ĉapi] ricevis la vilaĝon de la reĝo. En 1447 la vilaĝo estis menciita sub nomo Keresztút. Tiu loknomo restis ĝis 1800, poste la nuna formo Kótaj.
Famuloj
Naskiĝis en Kótaj:
250 Bettina
250 Bettina estas granda hela asteroido de la ĉefa asteroida zono. Ĝi estis malkovrita de la aŭstria astronomo Johann Palisa la elde la observatorio de Vieno.
La viena bankisto Albert Salomon Anselm von Rothschild aĉetis (por 50 £) la rajton nomi tiun asteroidon ; li dediĉis ĝin al sia edzino, la grafino Bettina von Rothschild.
Almașu Mic (Pestișu Mic)
Almașu Mic [almaŝu mik] (hungare: Keresztényalmás [kerestenjalmaŝ], germane: Obstdorf) estas vilaĝo en Rumanio norde de Hunedoara. En 1910 Keresztényalmás havis 225 loĝantojn (rumanoj); en 1992 88 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas el 1406. Ĝis 1919 ĝi apartenis al la Hungara reĝlando (Hunyad vármegye). Administre ĝi apartenas al Pestișu Mic.
Canal 13
Canal 13 estas ĉilia senpaga televida kanalo. Ĝi estis lanĉita la 21an de aŭgusto 1959, sur UHF-kanalo 2 de Santiago, en elsendo gvidita de grupo de inĝenieroj de la Pontifika Katolika Universitato de Ĉilio. Poste la televidstacio movis sian frekvencon al UHF-kanalo 13, kiu estigis sian nunan nomon. En ĝiaj komencoj, unu el ĝiaj plej gravaj mejloŝtonoj estis la elsendo de la Futbala Mondpokalo 1962, okazinta en Ĉilio.
Sereroj
La sereroj estas post la volofoj kaj la fulboj la plej granda etno en Senegalo. La serera lingvo estas niĝer-konga lingvo. La plej multaj sereroj ankaŭ parolas la volofan, kiu dominas en la urboj.
Canal 13
Posedata de la grupo Luksic, Kanalo 13 estas la dua plej malnova televida stacio en Ĉilio. Ĝi estis nomita Corporación de Televisión de la Pontificia Universidad Católica de Chile (Televida Korporacio de la Pontifika Katolika Universitato de Ĉilio) ĝis 2010. Tamen la stacio estas konata en Ĉilio kiel El 13 (la dektria) ekde sia komenco.
Ĝiaj centraj studioj situas en la Eleodoro Rodríguez Matte Television Centre, kiu gastigas la produktajn kaj elsendajn instalaĵojn de la kanalo ekde la 1980-aj jaroj. La komplekso situas en Providencia, Metropola Regiono de Santiago kaj havas 5 hektarojn da infrastrukturo. Ekde 1998, ĉi tiuj dependecoj ricevis la nomon de la forpasinta plenuma direktoro de la stacio, Eleodoro Rodríguez Matte, kiu estis unu el la plej longe servantaj viroj en ĉi tiu pozicio.
Sereroj
Ilia socio estas matrolinie strukturita kaj distingas sin per strikte apartaj kastoj : nobeluloj, militistoj, burĝoj, sklavoj kaj metiistoj (ekzemple forĝistoj kaj artistoj (ekzemple griodoj).
Hodiaŭ distingiĝas plejparte ankoraŭ nur du socitavoloj: agrikulturistoj kaj grundposedantoj. La sereroj estas agrokultivistoj (rizo, milio, sorgo) kaj bestbredantoj.
Laŭ siaj propraj legendoj ili inter la 10-a kaj 13-a jarcento venante el la nordo enmigris en centran Senegalon.
Religio
Ili estas tre ligitaj en sia tradicia religio al universala dio (nomata Roog). Ilia mondkoncepto ampleksas diversajn formojn de vivo kaj morto, spaco kaj tempo kaj per tio klarigas kial eblas komuniki kun la praavoj. Tial la islamo kaj la katolikismo nur malrapide envenis.
Nigra rato
La Nigra rato (Rattus rattus) estas komuna longvosta rodulo de la genro Rattus (ratoj) en la subfamilio Murenoj (murenaj roduloj). La specio originiĝis en tropika Azio kaj etendiĝis tra Proksima Oriento en romia epoko antaŭ atingi Eŭropon ĉirkaŭ la 1-a jarcento kaj kun eŭropanoj disvastiĝi tra la tuta mondo.
Etiopa klorocebo
La Etiopa klorocebo (Chlorocebus aethiops) estas cerkopitekedo kun longaj blankaj hartufoj ambaŭflanke de la vizaĝo. Kelkaj fakuloj konsideras tiun kaj ĉiujn membrojn de la genro Chlorocebus kiel ununura specio, Cercopithecus aethiops. Tiele difinita, tiu simio estus limigita al Etiopio, Sudano, Ĝibutio kaj Eritreo. En la suda parto de sia teritorio ĝi kontaktas kun la tre proksime rilataj ruĝpuga klorocebo (C. pygerythrus) kaj balmonta klorocebo (C. djamdjamensis). Hibridiĝo inter ili eblas, kaj povas prezenti minacon al la vundebla balmonta klorocebo. Malkiel tiu specio, la Etiopa klorocebo estas komuna kaj taksata kiel Malplej Zorgiga fare de la IUCN.
Nigra rato
Taksonomio
La Nigra rato estis unu el multaj specioj origine priskribataj de Linnaeus en sia verko de la 18-a jarcento nome Systema Naturae, kaj ĝi postas ankoraŭ la originan nomon de Rattus rattus. Ĝi estas la tipa specio de la genro Rattus. Alternativaj nomoj estas ŝiporato, tegmentorato, hejmrato, kaj kloakorato.
Aspekto
Tipa plenkreskulo de Nigra rato estas 32.4–46.4 cm longa, inklude voston de 17–25 cm, kaj pezas 110–340 g. Spite ties nomon, la Nigra rato montras kelkajn kolorformpjn. Ĝi estas kutime nigra al malhelbruna kun pli helaj subaj partoj. En la 1920-aj jaroj en Anglio, oni bredis kelkajn variantojn mikse al aldomigitaj ekzempleroj de bruna rato. Tio inkludis malkutiman verdecnuancan varianton. La Nigra rato havas ankaŭ malabundan harmantelon de nigra haŭto, kaj estas iome pli malgranda ol la bruna (norvega) rato.
Diferenciala geometrio
Diferenciala Geometrio estas matematika fako kiu uzas la metodojn de diferenciala kaj integrala infinitezima kalkulo, kaj ankaŭ lineara kaj multlineara algebro, por studi problemojn pri geometrio. La teorio de ebenaj kaj spacaj kurboj kaj de surfacoj en la tri-dimensia Eŭklida spaco formis la bazon por la 18-a kaj 19-a jarcentoj. Ekde la fino de la 19-a jarcento, diferenciala geometrio evoluis en kampo pli interesita pri geometriaj strukturoj sur glataj sternaĵoj.
Estas rilata kun diferenciala topologio kaj kun la geometriaj aspektoj de la diferencialaj ekvacioj. Grigori Perelman-a pruvo de la Konjekto de Poincaré, uzante la teknikojn de Ricci-a fluo, montris la potencon de la diferencialageometria metodo por problemoj pri topologio kaj reliefigis la gravan rolon de la analitikaj metodoj.
Diferenciala geometrio havas sian precipan aplikon en la ĝenerala teorio de relativeco, kie ĝi permesas modeli kurbecon de spactempo.
Guapiaçu
Guapiaçu estas municipo de la brazila subŝtato San-Paŭlio, kiu taksis 17.869 loĝantojn en 2010.
Muzeo Picasso (Parizo)
Muzeo Picasso, plennome Muzeo nacia Picasso-Parizo (Musée national Picasso-Paris) situas en la tiel nomata Hôtel Salé situanta sur strato Thorigny en Parizo, Francio.
Pro longaj renovigaj laboroj jam en 2008-2009, ĉi tiu muzeo cedis grandajn grupojn da verkoj por portempa ekspozicio al eksterlandaj centroj, ekzemple la Muzeo Reĝino Sofia de Madrido. Tiamaniere oni kolektis financojn por la muzeo, oni diskonigis ĝian famon kaj oni evitis, ke tiaj gravaj verkoj restu konservataj neekspoziciataj dum jaroj.
En junio 2009, kaj koincidante kun parta malfermo de la muzeo, okazis ŝtelo de skizlibro de Picasso, taksita je 9 milionoj da eŭroj.
La muzeo jam renovigita estis denove malfermita en oktobro 2014, kun la ĉeesto de prezidanto François Hollande. Tiel finiĝis serio da polemikoj pri kosto kaj prokrastoj en la laboroj same kiel ŝanĝo en la estraro de la muzeo pridemandita de familianoj de Picasso. En 2016 Laurent Le Bon estis nomita prezidanto de la muzeo.
Kolekto
La kolekto de la muzeo konsistas el 300 pentraĵoj, 100 skulptaĵoj kaj ceramikaĵoj kaj pli ol desegnaĵoj kaj gravuraĵoj kovrantaj ĉiujn periodojn de Picasso: la blua, rozkolora kaj kubisma periodoj, la Rusaj Baletoj, lia novklasika epoko, lia pikasa stilo kaj la persona kolekto de la pentristo, kiu inkluzivis verkojn de Paul Cézanne aŭ Henri Rousseau. La muzeo posedas 50 meblojn dezajnitajn de Diego Giacometti por Hôtel Salé kaj ĝardenon de skulptaĵoj kun verkoj de la 1930-aj ĝis la 1950-aj jaroj.
10381 Malinsmith
10381 Malinsmith estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la brita astronomo Brian G. W. Manning elde la observatorio de Stakenbridge, apud Stourbridge (West Midlands, Unuiĝinta Reĝlando).
Muzeo Picasso (Parizo)
Kolekto
La artaĵoj de Picasso estas akompanataj de multaj informoj pri la periodo kaj la rilato de la periodo al la verkoj - ekzemple, kune kun bildoj de Picasso de la 1950-aj jaroj, bildstrioj de la periodo estas montritaj montrante la sintenon de la homoj de la periodo (kutime negativa) al la verkoj. La verkoj estas prezentitaj laŭ kronologia sinsekvo, kune kun bildoj de Picasso mem kaj la procezo de kreado de la verkoj. La muzeo ankaŭ provas montri la rilaton inter la persona vivo kaj verkoj de Picasso. Ekzemple, la muzeo montras kiel la naskiĝo de la nepo de Picasso influis liajn verkojn, kiuj fariĝis malpli abstraktaj post la naskiĝo.
10381 Malinsmith
Nomo
Ĝia nomo honoras Konrad Malin-Smith, emeritan instruiston pri sciencoj. Li faris amuzantajn prelegojn al lokaj astronomiaj societoj en sudorienta Anglio dum 20 jaroj. Li kaj lia filino Beverley amuzis kaj amikiĝis kun multnombraj ĉasistoj de eklipsoj dum freŝadataj kaj ankaŭ akiris belegajn fotografiaj rezultojn.
Komitato de Katin
Komitato de Katin – pola eksterregistara organizo kun la celo memorigi viktimojn de la Masakro de Katin kaj la polajn viktimojn de komunismo en Sovetunio.
Ĝi estis kreita en 1979 en la preĝejo al sankta Venceslao en la varsovia kvartalo Praga fare de la pastro Wacław Karłowicz kaj Stefan Melak (kiu fariĝis prezidanto) kiel Konspira Komitato de Katin. La fondan deklaracion subskribis 19 personoj.
La 13-an de aprilo 1979 post datrevena manifestacio en Dolinka Katyńska (Katina Valeto) en Militista Tombejo en Powązki (kie ekde 1974 okazis ĉiujare religi-patriotaj solenaĵoj) sekureca servo arestis ĝiajn partoprenantojn.
Laŭ iniciato de la komitato la 31-an de julio 1981 en Powązki-Tombejo stariĝis la unua en Pollando monumento al la viktimoj de la katina krimo, forveturigita de sekureca servo jam la venontan nokton. La monumento estis reakirita en 1989 kaj denove starigita en 1995.
De 1984 la komitato atribuas simbolan kruceton por la servo al "Solidareco"  kaj agado favore al sendependeco. La unua distingito estis pastro Jerzy Popiełuszko.
De 1989 la komitato agadas malkaŝe, laŭstatute, sub la prezidanteco de Stefan Melak (ĝis la 10-a de aprilo 2010, kiam li pereis en katastrofo de pola Tu-154M en Smolensk), kaj poste de lia frato Andrzej Melak (prezidanto ekde la 24-a de aprilo 2010).
En 2010 la komitato ricevis premion de la Gardanto de Nacia Memoro (Kustosz Pamięci Narodowej), kies ĝisnunaj laŭreatoj estas i.a.: Władysław Bartoszewski (2004), Zofia Romaszewska kaj Zbigniew Romaszewski (2006), Wacław Karłowicz kaj Paweł Jasienica (2007), Janusz Kurtyka kaj Tadeusz Isakowicz-Zaleski (2010), Memorial (2012).
Vändåtberget
Vändåtberget estas naturrezervejo en Örnsköldsvik en Svedio. La areo estas 345 ha.
Faŭno
Kelkaj gravaj specioj estas la jenaj:
• Fenikuro, Phoenicurus phoenicurus • Ordinara apuso, Apus apus • Blanknigra muŝkaptulo, Ficedula hypoleuca • Griza muŝkaptulo, Muscicapa striata
Revue des Deux Mondes
Revue des Deux Mondes (revuo de la du mondoj) estas dumonata revuo aperanta en Francio. Ĝi estis fondita la de François Buloz kaj estas la plej malnova ankoraŭ aperanta revuo de Eŭropo.
Precipa celo de la fondinto estis prezenti ideojn de Francio rilate al aliaj eŭropaj landoj kaj precipe al Ameriko. De tiuj du "mondoj", Eŭropo kaj Ameriko, deriviĝas la nomo de la revuo.
Kelkaj el ĝiaj direktoroj aŭ prezidantoj estis:
En 2008 la revuo fondis premion de 10.000 € por eseistoj.
Ministerio pri Publika Edukado (Kostariko)
La Ministerio pri Publika Edukado (Ministerio de Educación Pública, mallongigite MEP) de Kostariko estas la registara ministerio kies tasko estas administri la kostarikan sistemon de publika edukado. Ĝiaj funkcioj estas efektivigi planojn, programojn, kaj aliajn determinojn por garantii ĝeneralan edukon bazan, publikan, kaj senpagan; kunordigi la rilaton de la Plenuma Povo kun la naciaj institucioj por altnivela instruado kaj aliaj internaciaj institucioj, kaj kunordigi kaj kontroli la agadon de privataj edukejoj.
Fondita la 22-an de oktobro de 1869 kiel la Sekretario pri Publika Instruado, ĝi estas direktata de ministro, kiu havas la ĉefan respondecon pri administrado kaj ordigado de la institucio kaj formulado de la nacia eduka politiko. Ekde la 1-a de majo 2022, la Ministro pri Publika Edukado estas Anna Katharina Müller Castro, kiun nomumis la Prezidanto de la Respubliko, Rodrigo Chaves Robles, post sia enposteniĝo.
Ministro
La Ministro estas la ministeriestro kaj ĉefa respondeculo pri organizado kaj formulado de politikoj pri publika edukado, kaj ankaŭ pri kontrolado de la publika kaj privata eduksistemoj, kaj respondecas pri la direktado kaj organizado de la minesterio. La Ministron nomumas la Prezidanto de la Respubliko per plenuma dekreto. Ŝi aŭ li prezidas la Superan Konsilion pri Edukado kaj konsilas la departementojn de la ministerio pri edukaj kaj administraj aferoj, kaj ankaŭ la Registaron de la Respubliko kaj la aliajn ministeriojn. Ekde la 1-a de majo 2022, la Ministro pri Publika Edukado estas Anna Katharina Müller Castro, kiun nomumis la Prezidanto de la Respubliko, Rodrigo Chaves Robles, post sia enposteniĝo.
Inter la aliaj taskoj de la Ministro estas kune kun la Prezidanto libere nomumi kaj eksigi dungitojn kaj oficistojn kiuj havas konfidencajn postenojn; reprezenti la ministerion antaŭ aliaj institucioj kaj eksterlande; kaj aprobi, nuligi, modifi, aŭ malvalidigi la agojn de la direktoroj de la suborganizoj de la ministerio Ŝin aŭ lin akompanas en la ministraj funkcioj la vicministroj, kaj ankaŭ oficaro de departementoj, asistantoj, kaj konsilantoj.
Supera Konsilio pri Edukado
Por pli efike efektivigi kaj kunordigi la laboron de la ministerio, devas flanke agadi administra konsila konsilio, la Supera Konsilio pri Edukado (CSE), dependa organizo prezidata de la Ministro kaj konsistanta el la estro kaj direktoroj de la departementoj de la Ministerio, kiu diskutas tiujn aferojn, kiujn la Ministro konigas al ĝi.
Vicministerioj
La Prezidanto de la Respubliko rajtas nomumi diversajn vicministrojn, kiuj alprenos la funkciojn kaj povojn difinitajn en la Ĝenerala Leĝo de Publika Administrado, interalie anstataŭi la Ministron dum ties foresto. Nuntempe la Ministerio pri Publika Edukado konsistas el tri vicministerioj.
Instruaj Aferoj
La vicministreco pri Instruaj Aferoj aperis en la prezidanteco de Miguel Ángel Rodríguez Echeverría, kaj prizorgas aferojn rilataj al la kvalito, studenta partopreno, studenta orientiteco, kaj pritaksado de la eduka sistemo. La postenon aktuale okupas Melvin Chaves
Administraj Aferoj
La vicministreco pri Administraj Aferoj aperis en la prezidanteco de Miguel Ángel Rodríguez Echeverría, kaj prizorgas aferojn rilatajn al administrado, financo, eduka infrastrukturo, laboro, kaj transporto. y se encarga de gestionar los asuntos relacionados con la administración, finanzas, mantenimiento de la infraestructura educativa, recursos humanos y transporte. La postenon aktuale okupas Sofía Ramírez.
Planado kaj Interinstitucio Kunordigo
La vicministreco pri Planado kaj Interinstitucia Kunordigo aperis en la prezidanteco de Laura Chinchilla Miranda, kaj prizorgas la administradon de la Regionaj Oficejoj pri Edukado. La postenon aktuale okupas Leonardo Sánchez
Bohdan Kaminský
Bohdan KAMINSKÝ, propranome Karel Bušek (naskiĝis la 24-an de februaro 1859 en Husa - mortis la 13-an de julio 1929 en Poděbrady) estis ĉeĥa verkisto kaj poeto.
Li studis skulpt-arton, sed poste dediĉis sin al ĵurnalistiko kaj literaturo. Lia poezio estas sentimentala kaj retorika, lia liriko estis influita de personaj tragedioj (morto de la gepatroj kaj de la gefratoj). Liaj noveloj priskribis vivon de Pragaj malriĉaj boemoj. Malpli gravaj estas liaj bonhumoraj-satiraj felietonoj.
Sabloŝtono de Kordel
Sabloŝtono de Kordel, aŭ Volcina sabloŝtono, estas flave griza aŭ ruĝa sabloŝtono, kiu estas elfosata apud la komunumo Kordel proksime de Treviro en la germana federacia lando Rejnlando-Palatinato. La fama romia podego Porta Nigra en Treviro estas el tiu ŝtono. Tiu sabloŝtono estiĝis en la frua triaso kaj estas la plej grava konstruŝtono de Trevira lando.
Priskribo de la ŝtonaĵo kaj mineralkonsisto
Ĝi estas flave griza aŭ ruĝeca sabloŝtono, kiu estas riĉa je ŝtonrompitaĵoj. Ĝi estas fajn- ĝis mezgrajna kaj havas ĝis 3 mm grandaj, malhelajn makulojn. La poroj havas grandecon de 0,15 kaj 1 mm.
Uzado
La sabloŝtono estas uzata por masivkonstruaĵoj, plankokovraĵoj, ŝtuparoj, fenestrobretoj aŭ por kovri fasadojn. Ŝtonskulptisto uzas ĝin por monumentoj kaj tomboŝtonoj. La ŝtono estas relative persista kontraŭ veterdisfalo.
Jenaj konstruaĵoj estis faritaj el la sabloŝtono: Porta Nigra, katedralo de Treviro, faka altlernejo en Treviro, Benediktana abatejo en Luksemburgo, Evangelia ĉefpreĝejo de Rheydt, skulpta kruciganta grupo sur tombejo Petersfriedhof en Frankfurto ĉe Majno, Barmer Ruhmeshalle en Wuppertal kaj la junulardomo de Kordel.
Julius Schulhoff
Julius SCHULHOFF (n. 22-an de aŭgusto 1825 en Prago — m. 13-a de marto 1898 en Berlino) estis aŭstria pianisto kaj komponisto.
Béla Endre
Béla Endre, laŭ hungarlingve kutima nomordo Endre Béla estis hungara pentristo, ceramikisto. Béla Endre naskiĝis la  en Szeged, li mortis la  en Mártély.
Biografio
Béla Endre studis inĝenierajn studojn, kiun li interrompis kaj lernis pentradon de Ödön Kacziány, poste en akademioj Julian (Parizo) kaj Raffaello Romo. Post siaj studoj li havis komunan atelieron en Hódmezővásárhely kun János Tornyai kaj Gyula Rudnay. Ekde 1910 ĝismorte li pentradis en Mártély. Plej ofte li pentradis pejzaĝojn. En 1912 li iniciatis fondon de uzino pri majolikoj, baldaŭ li ofte kreis ceramikaĵojn.
H. Arnold Barton
H. Arnold BARTON estas usona historiisto kaj profesoro pri historio. Li naskiĝis en Los-Anĝeleso (Kalifornio) en 1929. Ĉar li mem estis sveddevena, li dediĉis sian karieron al la historio de Skandinavio, precipe de Svedio kaj de svedoj en Nord-Ameriko.
Li interalie laboris en la universitato de Alberto de Edmontono (Alberto) kaj en la Universitato de Kalifornio ĉe Santa Barbara. Doktoro Barton emeritiĝis en 1996.
Olomouc
Olomouc estas distrikta kaj regiona urbo de Regiono Olomouc en Ĉeĥio, situanta en meza Moravio, super kunfluejo de riveroj Moravo kaj Bystřice, centro de la regiono, kies nomo estas Hanakio. En Olomouc vivas. Troviĝas tie Universitato Palacký kaj Scienca biblioteko. La urbo estas konata pro tutŝtataj flor-ekspozicioj Flora Olomouc, karakterizaj fromaĝetoj el Olomouc (forte fetoraj), maŝinfabriko Sigma Olomouc.
Historio
La teritorio de la hodiaŭa urbo estas loĝigita jam ekde neolitiko. En la 11-a jarcento ĉi tie estis en loko de pli malnova burgejo fondita burgo, kiu fariĝis la plej signifa el tri sidejoj de moraviaj přemyslidaj princoj. Vratislav, la unua ĉeĥa reĝo, ĉi tie fondis episkopejon, kiu ekde la jaro 1131 havis sidejon rekte en la burgo. En la jaro 1253 estis fondita reĝa urbo. En la jaro 1306 ĉi tie estis murdita reĝo Venceslao la 3-a, kaj sekve de tio dinastio de Přemyslidoj estas formortanta laŭglave. Karolo la 4-a, ĉi tie ofte restanta kiel marggrafo moravia, fondis oficejon de moraviaj landaj tabuloj. En la tempo de husanaj militoj la urbo staris en flanko de imperiestro Zigmundo la 1-a, pli malfrue ĝi stariĝis kontraŭ reĝo Jiří z Poděbrad, kiam ĝi alkliniĝis al flanko de bofilo de Jiří, al hungara reĝo Matiaso la 1-a Korvino. Korvín ĉi tie estis eĉ proklamita de rezistmovadaj moraviaj nobelaroj en la jaro 1469 kiel ĉeĥa reĝo kaj Moravio poste dum kelke da jaroj estis administrata de la hungara reganto. La situacio solviĝis nur pro kronado de Vladislao la 2-a Jagello kiel hungara reĝo. En la jaro 1573 estis en la urbo fondita akademio de jezuitoj, kiu poste fariĝis universitato al kies tradicioj ligas la hodiaŭa Universitato Palacký. Dum la tridekjara milito Olomouc estis okupita de svedaj soldataroj. Tiutempe la urbo perdis la postenon de la moravia metropolo kaj ĉefurbo de Moravio fariĝis Brno. En la jaro 1741 en la tempo de sileziaj militoj prusoj okupis la urbon, tial estis decidite, ke la urbo estos alikonstruita en barokan fortreson (tiel okazis en la jaroj 1742–1754). La remparoj ja savis la urbon en la jaro 1758 kontraŭ plua atako de prusoj, sed samtempe ili malhelpis ties kreskon kaj evoluon. Olomouc tial pro kunpremo de la barokaj remparoj estis industriigita eĉ ne post alkonduko de fervojo en la jaro 1841. Reviviĝo okazis nur post malvalidigo de la fortreso en lasta kvarono de la 19-a jarcento. En la jaro 1848 ĉi tie havis sidejon provizore la viena kortego kaj imperiestro Ferdinando la 5-a ĉi tie abdikis la tronon. Post la unua mondmilito la urbo estis forte industriigita. Nuntempe estas reprezentata maŝinindustrio, ĥemia kaj farmacia industrioj, teksindustrio, vestindustrio kaj nutraĵindustrio. En Olomouc okazas ankaŭ festivaloj – Akademiafilm kaj Internacia orgenfestivalo.
Ĉar en 1777 la urbo estis ĉefepiskopejo, Olomouc restis eklezia centro, tial ĝi povas fieri per historiaj memorigaĵoj (urbodomo kun astronomia horloĝo, preĝejo de Sankta Venceslao, palaco de Přemyslidoj, ĉefepiskopa palaco, barokaj fontanoj kaj statuoj).
Trajna transporto
Olomouc situas je grava elektrizita fervoja linio de Bohumín al Česká Třebová (temas pri linio numero 270). Do, tra Olomouc veturas trajnoj de Prago al Ostrava kaj al aliaj lokoj. Pro la graveco de Olomouc, haltas ĉi tie ĉiuj longdistancaj trajnoj (krom unu konekto de Prago al Třinec kaj male). Regulaj konektoj estas dum tago ankaŭ kun Brno, Břeclav, Jeseník kaj Šumperk.
Urba transporto
Pri la urba transporto zorgas urba transporta entrepreno. En Olomouc oni uzas tramojn (7 linioj sume) kaj aŭtobusojn. Entuta longeco de tramlinioj estas 39 km.
Esperanto-Movado
La loka Esperanto-klubo (vidu informon ĉi tie) estis fondita jam la 14-an de marto 1911. En 1987 okazis en la urbo la 5-a kongreso de Ĉeĥa Esperanto-Asocio kaj de la 9-a ĝis la 16-a de aŭgusto 1992 la "Mezeŭropa Junulara Semajno" de la junularaj Esperanto-organizaĵoj en Aŭstrio, Ĉeĥio, Germanio, Hungario, Slovakio kaj Pollando.
Tenancingo (Meksikŝtato)
Tenancingo estas komunumo en la meksika subŝtato Meksikŝtato (Estado de México). La ĉefurbo de la komunumo estas Tenancingo de Degollado.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la Inegi) 80 183 loĝantojn. El tiuj 38.698 viroj kaj 41 485 virinoj. La komunumo havas surfacon de 160,18 kvadrataj kilometroj kaj ĝi situas je 2020 metroj super la marnivelo. La kvanto de precipitaĵo estas 1 199 milimetroj.
Fresendelf
Fresendelf estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Nordfriesland de la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. La teritorio estas parto de la komunumaro Nordsee-Treene, administra ligo de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj.
Alĝerio
Alĝerio (الجزائر; oficiale: الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية, [Al-Ĝumhurija al-Ĝaza'irija ad-Dimukratija aŝ-Ŝaabija] signifante Demokratia Popolrespubliko Alĝerio; en berbera ⴷⵣⴰⵢⴻⵔ [Dzayer]) estas lando nome suverena ŝtato en norda Afriko, sude de la suda Mediteranea marbordo.
Ties ĉefurbo kaj plej loĝata urbo estas Alĝero, situanta en la plej nordo de la lando. Kun areo de kvadrataj kilometroj, Alĝerio estas la deka plej granda lando en la mondo, kaj la plej granda en Afriko. Alĝerio limas nordoriente kun Tunizio, oriente kun Libio, okcidente kun Maroko, sudokcidente kun Okcidenta Saharo, Maŭritanio, kaj Malio, sudoriente kun Niĝero, kaj norde kun la Mediteranea Maro. La lando estas duon-prezidenta respubliko konsistanta el 48 provincoj kaj komunumoj (kantonoj). Abdelaziz Bouteflika estis Prezidanto ekde 1999.
Alĝerio estas regiona povo. La nordafrika lando liveras grandajn kvantojn de natura gaso al Eŭropo, kaj eksportoj de energio estas la kerno de la landa ekonomio. Laŭ OPEC Alĝerio havas la 17ajn plej grandajn rezervejon el nafto en la mondo kaj la duajn plej grandajn en Afriko, dum ĝi havas la 9ajn plej grandajn rezervejojn el natura gaso. Sonatrach, nome la landa naftokompanjo, estas la plej granda entrepreno en Afriko. Alĝerio havas unu el la plej grandaj militistarojn en Afriko kaj la plej granda armea buĝeto en la kontinento; plej el la armiloj de Alĝerio estas importitaj el Rusio, kun kiu Alĝerio estis dum jardekoj forta aliancano. Alĝerio estas membro de la ŝtat-asocioj Frankofonio, Afrika Unio, Araba Ligo, OPEC, Unuiĝintaj Nacioj kaj estas fonda membro de la Magreba Unio.
Etimologio
La nomoj "Alĝero" kaj "Alĝerio" devenas de la franca vorto Algiers, francigo de la araba vorto al-ĝazajir, kiu signifas "insulo". Tian nomon havis unue nur la urbo, kiu situis sur 4 insuloj, pli poste la nomo estis uzata rilate al la tuta lando. La nomo de la urbo derivas el la araba al-Jazā'ir (الجزائر, "la insuloj"), kripligita formo de la antikva Jazā'ir Banī Mazghanna (جزائر بني مزغنة, "Insuloj de Mazghanna Tribo"), uzita de mezepoka geografoj kiaj al-Idrisi.
Historio
Alĝerio estis haveno por berberaj piratoj sub la turka imperio. Ĝi estis franca kolonio kaj sendependiĝis en 1962 post terura milito (1954-1962) kontraŭ Francio, sub estrado de la Fronto de Nacia Liberigo (FNL). En 1963, la FNL aŭ FLN, ununura laŭleĝa politika partio, muntas sian reĝimon sur tri pilieroj: sociala politiko, kampara reformo kaj kontraŭimperiismo. De 1989 aperis limigita politika pluralismo kiu permesis islamistojn (islama fundamentismo) politike konkurenci. En 1992 la armeo intervenis por eviti triumfon de islamistoj de FIS (IFF) en la balotado. En 1993 la islamisma partio estis deklarita eksterleĝa kaj komencis serion de terorismaj atencoj.
Kelkaj mondaj heredaĵoj de UNESKO troviĝas en Alĝerio: temas pri Kalat Beni Hammad (urboruinoj el la 11-a jarcento), la nekropolo de Nepasa, la fortikaĵoj de Mzabi-valo, la Ĝamila komplekso kaj la islama urbo Kasba.
Amerisko
Amerisko (Amerysk) estas planlingvo proponita de Paal-Eirik Filssunu (eble plumnomo) en 1979. Amerisko estis kreita por la membroj de Asatru (Normana Paganisma) religio en Nordameriko. Ĝi estas kompromisplanlingvo bazita sur malnova normana lingvo kaj angla lingvo.
Alĝerio
Antikva historio
La plej antikvaj randindustrioj en Nordafriko estas nomataj Iberomaŭrusia (situe ĉefe en la regiono de Orano). Tiu industrio ŝajne etendis tra la marbordaj regionoj de Magrebo inter 15,000 kaj 10,000 a.K. Neolitika civilizo (animala aldomigo kaj agrikulturo) disvolviĝis en la Sahara kaj Mediteranea Magrebo eble tiom frue kiom ĝis 11,000 a.K. aŭ tiom malfrue kiom inter 6000 kaj 2000 a.K. Tiu vivo, riĉe priskribita en la pentraĵoj de Tasilin-Aĝer, hegemoniis en Alĝerio ĝis la klasika periodo.
Amerisko
Alfabeto kaj prononco
Amerysk uzas furtharkan alfabeton. Ĝi havas ok vokalojN: /a/, /e/,/i/,/o/, /i:/, /ə/, /ø/.Ĝi havas 14 konsonantojn kaj unu duonvokalo(/j/).
Alĝerio
Antikva historio
La mikso de popoloj de Nordafriko kristaliĝis finfine en distinga indiĝena loĝantaro kiu iĝis nomata Berberoj, kiuj estas la indiĝenaj popoloj de norda Afriko.
El sia ĉefa povocentro ĉe Kartago, la Kartaganoj etendiĝis kaj establis malgrandajn setlejojn laŭlonge de la nordafrika marbordo; ĉirkaŭ 600 a.K., ekzistis fenicianoj ĉe Tipasa, oriente de Ĉerĉelo, Hippo Regius (nuntempa Annaba) kaj Rusicade (nuntempa Skikda). Tiuj setlejoj utilis kiel merkataj urboj same kiel havenurboj.
Dum la Kartaga povo kreskiĝis, ties efiko sur la indiĝenah loĝantaroj evidente pliiĝis. Berbera civilizo estis jam je stadio en kiu agrikulturo, manfarado, komerco, kaj politika organizado subtenis kelkajn diversajn statojn. Komercaj ligoj inter Kartago kaj la Berberoj en la internaj regionoj kreskiĝis, sed la teritoria etendo rezultis ankaŭ en sklavigo aŭ perforta militrekrutado de kelkaj Berberoj kaj en la elpreno de impostado el aliaj.
Komence de la 4a jarcento a.K., Berberoj formis la nura plej granda elemento de la kartaga armeo. En la Ribelo de la solduloj, Berberaj soldatoj ribelis el 241 al 238 a.K. post resti nepagitaj post la malvenko de Kartago en la Unua Punika Milito. Ili sukcesis akiri kontrolon de multo el la kartagaj nordafrikaj teritorioj, kaj ili stampis monerojn portantajn la nomo Libio, uzitaj de Grekoj por priskribi la indiĝenojn de Nordafriko. La Kartaga ŝtato malpliiĝis pro sinsekvaj malvenkoj fare antaŭ la romianoj en la Punikaj Militoj.
En 146 a.K. la urbo Kartago estis detruita. Dum la kartaga povo malfortiĝis, la influo de Berberestroj en la interŝtato kreskiĝis. Ĉirkaŭ la 2a jarcento a.K., kelkaj grandaj sed izole administrataj Berberaj regnoj aperis. Du el ili establiĝis en Numidio, ĉe la marbordaj areoj antaŭe kontrolitaj de Kartago. Okcidente de Numidio kuŝas Mauretania, kiu etendis trans la riveron Muluja en nuntempa Maroko ĝis la Atlantika Oceano. La alta pinto de la Berbera civilizo restis senegaligita ĝis la alveno de Almohadoj kaj Almoravidoj pli ol unu jarmilon poste, ĝi estis atingita dum la regado de Masiniso en la 2a jarcento a.K.
Stacio Wien Hauptbahnhof
Wien Hauptbahnhof (Hauptbahnhof = ĉefstacio) estas trairebla fervoja stacio en Vieno, la ĉefurbo de Aŭstrujo.
Alĝerio
Antikva historio
Dum kelkaj jarcentoj Alĝerio estis regata de Romianoj, kiuj fondis multajn koloniojn en la regiono. Kiel en la cetero de Nordafriko, Alĝerio estis unu el la panproduktejoj de la imperio, kiu eksportis cerealojn kaj aliajn agrikulturajn produktojn. Sankta Aŭgusteno estis la episkopo de Hippo Regius (en nuntempa Alĝerio), situa en la Romia provinco Afriko. La ĝermanaj Vandaloj de Gaisariks translokiĝis en Nordafrikon en 429, kaj ĉirkaŭ 435 kontrolis marbordajn areojn de Numidio. Ili ne faris gravajn setlejojn en la lando, ĉar ili estis ĉikanitaj de lokcjl triboj, fakte je la tempo de la alveno de Bizancanoj, Lepcis Magna estis abandonita kaj la regiono Mselata estis okupita de la indiĝenaj Laguatanoj kiuj estis estantaj faciligante Amazigan politikan, militistan kaj kulturan revivadon.
Mezepoko
Post apenaŭa rezistado fare de lokanoj, la araboj konkeris Alĝerion en la mezo de la 7a jarcento kaj granda nombro de la indiĝena popolo konvertiĝis al la nova religio. Post la falo de la Umajada Kaliflando, aperis nombraj lokaj dinastioj, kiaj la Aglabidoj, Almohadoj, Abdalŭadidoj, Ziridoj, Rustamidoj, Hammadidoj, Almoravidoj kaj Fatimidoj.
Stacio Wien Hauptbahnhof
Post ĝia parta malfermiĝo en decembro 2012, en ĝi haltas nur regionaj trajnoj. Post ĝia plena malfermiĝo en decembro 2014, tie haltos ankaŭ malproksimcelaj kaj internaciaj trajnoj.