cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mikel Koliqi
Romkatolika kardinalo
Post 1990 Papo Johano Paŭlo la Dua akceptis lin en la Kolegio de Kardinaloj (novembro 1994) skribante ke “Mikel estas brava pastro” kaj “heroeca pastro elteninta la komunisman teroron”. Kiam Mikel Koliqi estis invitita al la Kolegio de Kardinaloj, la novaĵagentejo de Vatikano anoncis ke “tio estis simboleca gesto pro la eklezia dankemo por iu, kiu neniam rezignis je la kredo, sed daŭrigis kaŝe sian agadon dum la severa diktatoreca reĝimo”. Li estis unu el 30 novaj kardinaloj elektitaj tiujare, kiel parto de klopodoj por daŭrigi la tradicion de la plivastiĝo ne nur per personoj de itala deveno. Li estis ankaŭ la unua albana kardinalo kaj la plej maljuna el la tri dekduoj da katolikaj pastroj kiuj postvivis persekutadon de la komunistaj aŭtoritatoj.
Li mortis la 28-an de januaro 1997, kaj estis entombigita en la kripto de la katedralo en Shkodër (elp.ŝkodra).
Akademioj de sciencoj Svisujo
Adresoj
Akademio de natursciencoj Svisujo - (SCNAT) Schwarztorstrato 9 CH-3007 Berno www.scnat.ch info@scnat.ch
svisa Akademio de hom- kaj sociaj sciencoj (SAGW) Poŝtfako 8160 CH-3001 Berno
Karbona monooksido
Ekbrulante, ĝi brulas per blueta flamo al karbona dioksido.
Akademioj de sciencoj Svisujo
Adresoj
svisa Akademio de medicinaj sciencoj (SAMW) Petersplaco 13 CH-4051 Bazelo
Karbona monooksido
Ĝi estas bona reduktilo, uzata en la metalurgio. En organometala kemio karbona monooksido funkcias kiel ligento ekzemple al metaloj kiel rodio, tungsteno kaj multaj aliaj.
Por homoj kaj bestoj karbona monooksido estas danĝera veneno, ĉar ĝi ligiĝas al hemoglobino multe pli forte ol la dezirata oksigeno, kaj tiel blokas la transporton de oksigeno en la korpo. Tiu ĉi estas danĝere kiam temas pri fornoj malbone konservitaj, ĉar nekompleta brulado de la fuelo povas formi karbona monooksidon. La nazioj murdis judojn per ĝi antaŭ ol uzi hidrogenan cianidon.
Brandon (Florido)
Brandon estas grandurbo, tamen nur censa loko en Usono, en subŝtato Florido, en Kantono Hillsborough.
Geografio
Brandon situas sur ebenaĵo en la sudorienta parto de Usono, en la okcidenta parto de la subŝtato.
Historio
En la nuna Brandon la historio komenciĝis en 1857, tiam John Brandon aĉetis tie kampojn por bieno. Post sia domo li konstruis post 4 jaroj ankaŭ preĝejon, kiu funkciis ankaŭ lernejo. En 1890 proksime oni establis fervojan stacidomon, kiu allogis homojn tie vivi. La loko prenis la loknomon pri Brandon. En 1905 vera lernejo ekfunkciis. En 1925 pavimita vojo estis konstruita. En 1953 alvenis la unua kuracisto. Brandon komencis evolui, kiel antaŭurbo aŭ dormourbo de Tampa.
Distrikto Kitzingen
La distrikto Kitzingen situas en la distrikaro Malsupra Frankonio (Unterfranken) de la germana federacia lando Bavario. Administra centro estas la samnoma urbo Kitzingen. La distrikto havas areon de 684 km², kaj fine de la jaro ĝi havis  loĝantojn.
Brandon (Florido)
Klimato
Brando situas en subtropika klimato. La temperaturo estas en somero averaĝe 85 °F, en vintro averaĝe 62 °F. Vintre nokte malofte la temperaturo falas sub frostopunkto. Jare pluvas po 1100 mm. Preskaŭ neniam neĝas.
Distrikto Kitzingen
La distrikto situas en la sudoriento de la distriktaro, oriente de la urbo Würzburg. Najbaras norde la distrikto Schweinfurt, oriente la distrikto Bamberg, sudoriente kaj sude la distrikto Neustadt an der Aisch-Bad Windsheim kaj okcidente la distrikto Würzburg. Granda parto de la distrikta areo apartenas al la arbara regiono Steigerwald.
Akademioj de sciencoj Svisujo
Adresoj
svisa Akademio de teknikaj sciencoj (SATW) Seidengasse 16 CH-8001 Zuriĥo
Fondaĵo "Science et Cité" (scienco kaj societo en dialogo) Marktgasse 50 CH-3011 Berno
td-net, retverko pri transdisciplina esplorado Schwarztorstrato 9 CH-3007 Berno www.transdisciplinarity.ch
Komisiono pri scienca integreco sekretariato SAMV Petersplaco 13 CH-4051 Bazelo info@samw.ch
interakademia komisiono por alpinaj esploradoj ICAS Schwarztorstrato 9, CH - 3007 Berno Svisujo www.alpinestudies.ch/icas.html info@scnat.ch
svisa komitato pri polusa kaj alta alteco esplorado Schwarztorstrato 9, CH - 3007 Berno Svisujo www.polar-research.ch/ info@scnat.ch
etika komisiono pri bestoeksperimentoj Instituto por anatomio Universitato Berno Baltzerstrato 2 CH- 3000 Berno 9 info@ana.unibe.ch http://www.samw.ch/content/d_Ethik_Tierethik.php
Aktivadoj
Akademio de natursciencoj Svisujo - (SCNAT) Internacia jaro de astronomio 2009 (International Year of astronomy IYA 2009) http://www.astronomy2009.org
La 13-a ĝis la 14-a novembro 2009 estas la fina solenaĵo de internacia jaro de astronomio 2009 kaj la 189-a jarokongreso SCNAT en CH-6000 Lucerno, Svisujo, en trafika domo http://www.verkehrshaus.ch/ (trafika muzeo) Lucerno, kun prelegoj en angla lingvo de profesoroj Millar, de Belfast, Udry de Ĝenevo, Benz de Berno, Wieler de ETHZ Zuriĥo, Bada de San Diego, Martin, de D-Duseldorfo, Huttner de Dresden, Bettencourt de Los Alamos NL kaj SFI kaj fina ĝenerala diskuto kun profesoro Denis Monard, presidanto de SCNAT pri temo "Is there anybody out there?" Vidu http://www.kongress09.scnat.ch kaj http://www.luzern-incoming.ch
28331 Dianebérard
28331 Dianebérard estas malgranda, malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo Lowell Observatory Near-Earth-Object Search (LONEOS) elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, sudoriente de Flagstaff (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la franca esplora inĝenierino Diane Bérard de la Observatorio de Parizo en Meudon. Ŝia laboro inkludas observojn de stelaj kaŝadoj por studi la ringajn sistemojn de malgrandaj korpoj (Kariklo kaj Haŭmeo) kaj astronomia popularigo.
17-a de junio
La 17-a de junio estas la 168-a tago de la jaro (la 169-a en superjaroj) laŭ la Gregoria kalendaro. 197 tagoj restas.
Je la 17-a de junio okazis, interalie:
Tagoj de semajno
La 17-a de junio estas (laŭ gregoria kalendaro):
Malberg (Eifel)
Malberg estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Bitburg-Prüm de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Ndalioj
La ndalioj estas etno kun aparta lingvo, kiu loĝas en suda Tanzanio, en la distrikto Ileje en la regiono Mbeya kaj en norda Malavio. En 1987 la ndalioj en Tanzanio estis taksitaj 150.000 homoj, kaj en Malavio 70.000, entute proksimume 220.000 homoj.
Montsoult
Montsoult estas franca situanta en departemento Val-d'Oise, regiono Francilio.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Montsoultois.
Târgoviște (Balinț)
Târgoviște, hungare: Vásáros , malnova nomo Tergovest, estas komunumo en Rumanio nordokcidente de Lugoj. Administre ĝi apartenas al la komunumo Balinț.
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 305 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 450 (rumanoj, 5,8 % da hungaroj).
Historio
Ĝia unua mencio estas el 1690–1700 sub la nomo Tergovistie. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Krassó-Szörény).
Pax Praetoriana
Pax Praetoriana (aŭ Pax Pretoriana) estas la relativa stabileco de moderna Sudafriko kaj la (ekonomie kaj politike) domina ekstera politiko de la lando ekte al Afriko kaj ĝia instigo de stabilaj, respondecaj, demokrataj registaroj en aliaj afrikaj ŝtatoj. La esprimo Pax Nigeriana foje estas uzita rilate al la simila statuso de Niĝerio en Okcidentafriko. Ambaŭ esprimoj venas de Pax Romana - la romia paco. La esprimo Praetoriana ankaŭ venas de Pretorio, la administra ĉefurbo de Sudafriko.
Waidmannsfeld
Waidmannsfeld (germane "ĉasista kampo") estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Malsupra Aŭstrio kaj al la distrikto Wiener Neustadt(-Land). Krome ĝi situas en la historia regiono Industrieviertel (industria regiono). Komence de la jaro en la komunumo vivis  loĝantoj.
Senarbarigo
Senarbarigo estas la transformo de arbaraj areoj al nearbara zono por uzado kiel plugebla tero, paŝtejo, setlejo, lignorikolta areo, aŭ nefruktodona tero. Ĝenerale, la forigo aŭ detruo de signifa kvanto de arbaraj areoj kaŭzas degraditan medion kun reduktita biodiverseco. En multaj landoj, amasa senarbarigo estas survoje kaj ŝanĝas kaj la klimaton kaj la geografion. Senarbarigo rezultas el forigo de arboj sen sufiĉa rearbarigo, kaj rezultas en malpliigo de habitato kaj biodiverseco. Akiro de ligno estas unu el la kaŭzoj, sed ekzistas multaj pliaj.
Konstatoj
El la mezo de la 19-a jarcento, ĉirkaŭ 1852, la planedo spertis neantaŭviditajn ŝanĝon kaj detruon de arbaroj tutmonde. Arbaroj en Eŭropo estis danĝere damaĝitaj de acida pluvo kaj oni tro maldensigis tre grandajn areojn de Siberio post la malfondiĝo de Sovetunio. En la lastaj du jardekoj, Afganio perdis ĉirkaŭ 70% de siaj arbaroj tra la lando. Tamen, plej drasta estas la detruo nuntempe en la tutmondaj grandaj tropikaj pluvarbaroj, kie arbarmaldensigado kaŭzas pli negativan efekton sur la biodiverseco kaj kontribuas al la pliiĝanta holocena amasmortigo.
Pierre Le Moyne d'Iberville
Pierre Le Moyne d'Iberville et d’Ardillières (16-a de Julio 1661, Ville-Marie (nuntempe Montrealo), Kanado – 9-a de Julio 1706, Havano, Kubo) estis franc-kanada maristo, komercisto, militisto, esploristo kaj administraciisto kolonia en Kanado en epoko en kiu Kanado estis ankoraŭ unu de la tri regionoj de Nova Francio. Li luktis efike kontraŭ la brita armeo dum la plej parto de sia vico, detruis kelkajn malamikajn koloniojn, kaj fondis fortikaĵojn por partopreni en la esplorado de Nordameriko. Li estis la fondinto de la franca kolonio de Luiziano, en Nova Francio, kaj de la urboj Biloxi (nuntempa Misisipio) kaj Mobile.
Senarbarigo
Konstatoj
Arbarojn oni detruas je la ritmo de la rapida homa populacia multobliĝo. Se oni ne prenos signifajn decidojn je tutmonda nivelo por konservi arbarojn, en 2030 restos nur 10% de la nunaj areoj kun aliaj 10% en degraditaj kondiĉoj. 80 % estos perditaj kaj kun tio okazos la neŝanĝebla perdo de centoj da miloj da specioj.
Multaj tropikaj landoj, inkludante Indonezion, Tajlandon, Malajzion, Bangladeŝon, Ĉinion, Srilankon, Laoson, Niĝerion, Liberion, Gvineon, Ganaon kaj Eburbordon jam perdis grandajn areojn de siaj pluvarbaroj. 90% de la arbaroj de la Filipinoj jam estas fortranĉitaj. En 1960 Centrameriko ankoraŭ havis 4/5 de sia origina arbaro; nuntempe restas nur 2/5 : senarbarigo en Argentino, Ekuadoro, Kolombio. La filmo Frontera Invisible ilustras la situacion en Kolombio.Madagaskaro perdis 95% de siaj pluvarbaroj kaj Brazilo jam perdis 90-95% de sia arbaro nomita Atlantika arbaro. Duono de la Brazila ŝtato de Rondonia, tio estas 24.3 milionoj da hektaroj da arbaroj estis detruitaj aŭ draste degraditaj en la lastaj jaroj. En 2007, nur malpli ol 1% de la arbaroj de Haitio restis, kaj nuntempe multaj nomas Haition la kariba dezerto. Inter 1990 kaj 2005, Niĝerio perdis surprizan 79% de siaj malnovaj arbaroj. . Multaj landoj, inter kiuj rimarkindas Filipinoj, Tajlando kaj Barato, deklaris sian senarbarigon kiel nacian urĝan kriz-okazon.
Sekvoj en la medio
Ĝenerale, la forigon aŭ detruon de grandaj areoj de arbara kovrotavolo sekvis degradita medio kun reduktita biodiverseco. Senarbarigo estas esenca kontribuanto al la tutmonda varmiĝo, kaj kvankam 70% de la oksigeno, kiun oni enspiras devenas de la fotosintezo de la maraj verdaj algoj kaj de la cianobakterioj, la amasdetruo de la tutmondaj pluvarbaroj ne plibonigas onian medion. Krome, la bruligo de la arbaraj plantoj por netigi la teron ellasas tunojn de CO2, kiu pliigas la sekvojn de la tutmonda varmiĝo.
Senarbarigo reduktas la enhavon de akvo en la grundo kaj la atmosferan humidecon. Senarbarigo reduktas la grund-adheron, kaj pro tio ofte okazas erodo, inundoj kaj terglitado. La arbaroj entenas konsiderindan biodiversecon, havigante valoran habitaton por naturo; krome, arbaroj loĝigas kuracplantojn kaj estas rezervejo de akvofluejoj. Dum arbaraj biotopoj estas neanstataŭebla fontaro de novaj drogoj kaj medikamentoj (kiel taksolo), senarbarigo povas detrui genetikajn variantojn definitive.
Malpliiĝanta arbara kovrotavolo reduktas la kapablon de la tereno por bari, reteni kaj transporti pluvaĵon. Anstataŭ kapti la pluvofluon, kiu poste filtriĝas al la grundakvaj sistemoj, la senarbarigitaj areoj iĝas fontoj de forfluanta akvo sur la surfaco, kiu moviĝas multe pli rapide ol tiu, kiu fluas subsurface. Tiu pli rapida transporto de surfaca akvo povas kaŭzi inundojn pli danĝerajn ol tiuj okazintaj antaŭ senarbarigo, kio ankaŭ kontribuas al malpliigo de vaporiĝ-transpiro, kiu malpliigas la atmosferan humidecon. Tio ĉe kelkaj kazoj malpliigas la pluvonivelojn sur la senarbarigitaj areoj, ĉar la akvo ne estas resendita al la senarbarigitaj areoj, sed forperdita al la fluo rapida al oceanoj. Laŭ kelkaj pristudoj, en senarbarigita norda kaj nordokcidenta Ĉinio, la mezaveraĝa jara pluvokvanto malpliiĝis je unu triono inter la 1950-aj jaroj kaj la 1980-aj jaroj.
Longdaŭran enspezadon oni povas akiri per pritraktado de la arbaroj kaj pluhavado de la kovrotavolo kaj havigo de biodegradita renovigebla resursofontaro. Arbaroj estas ankaŭ gravaj stokejoj de organika karbo, kaj arbaroj povas elpreni karbonan dioksidon kaj aliajn poluilojn el la aero, tiel kontribuante al la biosfera stabileco. Senarbarigo (ĉefe en tropikaj areoj) forigas ĝis unu trionon de la totala antropogenika elsendado de karbona dioksido. Fine arbaroj valoras ankaŭ pro sia estetika beleco kaj kultura enspezofonto kiel turista allogaĵo.
“Redukti elsendojn el la tropika senarbarigo kaj de la arbara degradado en disvolviĝantaj landoj aperis kiel nova grava temo por komplementi la nunajn priklimatajn mezurojn. La ideo konsistas en havigo de financa kompenso por la malpliigo de elsendoj de varmigaj gasoj (GHG) pro senarbarigo kaj arbardegradado”.
Ekonomiaj sekvoj
Historie la uzado de arbaraj produktoj, inkludante lignon kaj karbolignon, ludis ŝlosilan rolon en homa socio, kompareblan al la roloj de akvo kaj kultivebla tero. Nuntempe, evoluiĝintaj landoj plue uzas lignon por konstrui domojn, kaj lignopulpon por fabriki paperon. En disvolviĝantaj landoj preskaŭ trimil milionoj da homoj dependas de ligno por varmigado kaj kuirado. La industrio de arbaraj produktoj estas granda parto de la ekonomio en kaj disvolvigataj kaj disvolviĝantaj landoj. Mallongdaŭraj enspezoj akiritaj pro ŝanĝo de arbaroj en agrikulturo, aŭ troekspluatado de lignoproduktoj, ĝnerale alkondukas al perdo de longdaŭra enspezo kaj de longdaŭra biologia produktiveco (de tie malpliigo ĉe naturaj servoj). Okcidenta Afriko, Madagaskaro, sudorienta Azio kaj multaj aliaj regionoj spertis malaltan enspezadon pro malpliiĝantaj lignorikoltoj. Kontraŭleĝa lignorikoltado kaŭzas milojn da milionoj da dolaroj de perdo por la naciaj ekonomioj ĉiujare.
La novaj sistemoj por akiri amasajn kvantojn de ligno kaŭzas pli da damaĝo al la ekonomio kaj troigas la kvanton de mono elspezitan de dungitoj por lignorikolto. Laŭ ĵusa pristudo, "en la plej granda parto de la studitaj areoj, la diversaj sekvoj, kiuj igis senarbarigon, malofte generis pli ol 5 usonajn dolarojn por ĉiu tuno da karbo, kiun oni elsendis kaj ofte tio enspezigis multe malpli ol 1 usonan dolaron." La prezo de la eŭropa merkato por produkto ligita al unutuna karbomalpliigo estas 23 eŭroj (ĉirkaŭ 35 usonaj dolaroj).
Karakteroj
Laŭlonge de plej granda parto de historio, homoj konsideris arbarmaldensigon necesa por siaj plej multaj agadoj krom lignorikolto. En la plej multaj landoj, nur post drasta malpliigo de ligno kaj de aliaj arbarproduktoj, aperis agadoj por plibonigi la arbarproduktadon kiel daŭripova sistemo. Tipe en disvolviĝintaj landoj, dum pligrandiĝas urbigado kaj ekonomia kresko, la tero iame uzata por terkulturado estis forlasita kaj rekreskis arbaroj. Nuntempe, en la disvolvigita mondo, la plej multaj landoj spertas rearbarigadon kaj la plej multaj perdoj de arbarteritorio koincidas kun la etendiĝo de urbaj areoj.
Ĉe disvolviĝantaj landoj, homkaŭzita senarbarigo kaj degradado de arbarhabitato estas unue kaŭzita de la etendiĝo de agrikulturo, de praktikoj de hakado kaj bruligado (anstataŭ hakado kaj karbigado), urba etendiĝo, kontraŭleĝa lignorikoltado, trorikoltado de karboligno, minado kaj naftoekspluatado.
Oni asertis, ke senarbarigo kutime sekvas la kurvon de Kuzneco kvankam se vere tio estas diskutebla en krizaj lokoj pro la risko de neŝanĝebla perdo de neekonomia arbarvaloro ekzemple de valoro de perdo de habitato aŭ specioj.
Palavana pavofazano
La Palavana pavofazano, Polyplectron napoleonis, estas mezgranda membro de la fazanoj de la familio de Kokoformaj birdoj nome Fazanedoj. Ĝi estas mezgranda (ĝis 50 cm longa) birdo de la familio de Fazanedoj. Ĝi estis delonge konata kiel Polyplectron emphanum (Dickinson 2001).
Senarbarigo
Karakteroj
La sekvoj de homrilata senarbarigo povas esti malpliigitaj pere de mediaj subteneblaj praktikoj kiuj malpliigas la konstantan detruon de arbaroj aŭ eĉ agadas por konservi kaj rearanĝi la disrompitan arbarteritorion (vidu artikolojn pri rearbarigo kaj arboplantado). Tiuj metodoj helpas kaj havigas subteneblan kreskon de arbaroj kaj permesas, ke lignorikolto iĝu renovigebla enspezofonto.
Palavana pavofazano
Aspekto
La masklo estas la plej bela kaj rimarkinda membro de la grupo de pavofazanoj en la genro Polyplectron. Ĝi havas erekteblan kreston, blankajn superokulan strion kaj vangon kaj tre irizecan metalecan verdanigran plumaron. La vostoplumoj estas ornamataj de grandaj bluverdaj ocelli, kies vosto povas esti malfermita kiel ventumilo por pariĝada memmontrado; aspekto kaj uzado estas similaj al tiuj de la parencaj Bornea pavofazano kaj Malaja pavofazano. Tamen la resto de la korpo estas ege diferenca nome pro la blankaj vizaĝaj markoj kaj la ĝenerale nigreca plumaro ege markitaj de tre kontrastaj kaj brilaj bluaj plumoj ĉefe en supra dorso kaj flugiloj.
Senarbarigo
Atmosfera poluado
Senarbarigo estas ofte menciata kiel unu el la plej danĝera kaŭzoj de la pliiĝanta forceja efiko. Laŭ Interregistara Spertularo pri Klimata Ŝanĝiĝo senarbarigo, ĉefe en tropikaj areoj, respondecas pri unu triono de la totala antropogenika elsendado de karbona dioksido. Arboj kaj aliaj plantoj forigas karbon (laŭ formo de karbona dioksido) el la atmosfero dum la procezo de la fotosintezo. Kaj forigo kaj bruligo de ligno elsendas multe el tiu stokita karbo reen al la atmosfero. Senarbarigo kaŭzas ankaŭ la elsendon de karbo stokita engrunde. Arbaroj estas stokoj de karbo kaj povas esti fontoj aŭ fluejoj depende de la mediaj cirkonstancoj. Plenkreskaj arbaroj povas esti stokoj de karbona dioksido.
Ankaŭ akvociklo suferas la sekvojn de senarbarigo. Arboj elprenas grundakvon tra siaj radikoj kaj elsendas ĝin al la atmosfero. Kiam parto de arbaro estas forigita, la regiono ne plu povas reteni tiom da akvo kaj sekvas pro tio multe pli seka klimato.
Palavana pavofazano
Aspekto
Estas klara kazo de seksa duformismo. La ino estas pli malgranda ol la masklo. Ĝi havas malhelbrunan plumaron kun mallonga kresto kaj estas blankeca en gorĝo, vangoj kaj superokulo.
Senarbarigo
Biodiverseco
John Vidal, ĵurnalisto, verkisto kaj iama eldonisto pri mediprotektado de The Guardian, disvolvigas la tezon, ke nuntempaj pandemioj pli kaj pli rilatas al perdo de biodiverseco kaj partikulare pro senarbarigo kaj intensiva brutobredado, kiuj unuflanke perdigas speciojn kiuj povus bremsi la disvastigon de virusaj zoonozoj kaj aliflanke alproksimigas homojn al naskoloko de la malsanoj, kiuj slatas el unu specio al alia specio.
Terglitoj
Arboradikoj retenas la grundon, kaj se tiu estas sufiĉe neprofunda ili retenas ĝin surloke interligante ĝin al pli profundaj roktavoloj. Arboforigo en deklivoj kun neprofunda grundo pliigas la riskon de terglitoj, kiuj povas minaci homojn loĝantajn proksime. Tamen plej ofte senarbarigo damaĝas nur la arbotrunkojn, permesante al la radikoj resti enradikiĝintaj kaj malpermesante terglitojn; sed se post la arboforigo okazos forigo de la radikoj por daŭre senarbarigi la teron, malaperos la eblo reteni la grundon kaj la risko de terglitado endanĝerigos la vivojn kaj posedaĵojn de la loĝantaro.
Akvocirkulado kaj akvofontoj
La arboj kaj plantoj ĝenerale, afektas kaj influas akvocirkuladon ege signife:
Palavana pavofazano
Distribuado kaj habitato
Endemia de Filipinoj, la Palavana pavofazano troviĝas en la humidaj arbaroj de Palavano en la suda parto de Filipinoj.
Senarbarigo
Akvocirkulado kaj akvofontoj
Kiel rezulto, la ĉeesto aŭ malĉeesto de arboj povas ŝanĝi signife la kvanton de akvo ĉe la surfaco, en la grundo aŭ akvogrundo, aŭ en la atmosfero. Tio siavice ŝanĝas la indicojn de erozio kaj la disponeblon de akvo ĉu por la ekosistemaj funkcioj ĉu por homaj servoj.
Arbaro povas efiki ankaŭ rilate al inundoj en kazo de grandaj pluvoj, kiuj superus la stokokapablon de la arbargrundo, se la grundo jam estas pli-malpli saturita.
Grunderozio
Netuŝitaj arbaroj suferas malaltajn indicojn de grundoperdo, de proksimume 2 tunoj por 1 km². Senarbarigo ĝenerale pliigas la indicojn de grunda erozio, pro pliigo de la kvanto de surfaca akvofluo kaj pro malpliigo de la protekto de la grundo farita el arborestaĵoj. Tio povas esti avantaĝo ĉe troaj filtritaj tropikaj pluvarbaraj grundoj. Ankaŭ forsta agado povas pliigi erozion pro disvolvigo de ŝoseoj kaj uzado de maŝinaro.
La loesa ebenaĵo de Ĉinio estis senarbarigita jam antaŭ jarmiloj. Ekde tiam ĝi estis eroziata kaj kreiĝis imprese profundaj valoj. Venas de tie la sedimento, kiu donas al la Flava Rivero ties flavan koloron kaj kio kaŭzas la inundojn laŭ riverujo eĉ en malalta akvoaltiĝo (de tie venas la ĉina kromnomo de la rivero Ĉina peno).
Palavana pavofazano
Distribuado kaj habitato
La ino kutime demetas du ovojn.
Melin
estas aparte malgranda komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Haute-Saône (prononco [],, arpitane Hiôta-Sona), en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (Bourgogne-Franche-Comté, prononco []) kaj en la historia regiono Franĉkonteo. Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Vesoul (france arrondissement de Vesoul), la suda kaj okcidenta parto de la departemento, kaj al la kantono .
Palavana pavofazano
Taksonomio
La Palavana pavofazano, kun sia unika maskla plumaro kaj malproksima teritorio, reprezentas bazan (komenca? Plioceno, antaŭ ĉ.5-4 mj ) elirata el genro Polyplectron (Kimball et al. 2001).
Statuso kaj konservado
Pro pliiĝanta habitatoperdo, malgranda populacio kaj limigita teritorio, same kiel pro ĉasado kaj kaptado por komercado, la Palavana pavofazano estas klasita kiel Vundebla ĉe la IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Ĝi estas listita en la Apendico I de CITES.
Senarbarigo
Grunderozio
La forigo de arboj ne ĉiam pliigas la indicojn de erozio. En kelkaj regionoj de sudokcidenta Usono, arbustoj kaj arboj estis invadintaj la herbejojn. La arboj mem foje pligrandigas la perdon de grundo inter kaj sub la arbobranĉaro. Tiele la nudaj interarbaj areoj iĝis tre erozieblaj. La usona forsta servo, en la nacia monumento Bandelier ekzemple, pristudas kiel restarigi la iaman ekosistemon, kaj redukti erozion, per forigo de arboj.
Farmado
Oni disvolvigas novajn metodojn por farmi pli intensive, kiel per hibridaj plantaĵoj de alta produktiveco, forcejoj, ĝardenado de aŭtonomaj domoj kaj hidroponiko. Tiuj metodoj ofte dependas de amasa kemia aldonado por pluhavi necesan produktivecon. Ĉe cikla agrikulturo, oni bredas gregaron por setligi farmadon. Cikla agrikulturo aktuale pliigas la fruktodonecon de la grundo. Ankaŭ intensiva farmado povas malpliigi la grundonutraĵojn pro trokonsumado laŭ pli rapida ritmo ol tiu bezonata de la mineraloj por plantokresko.
Forstumado
Klopodojn haltigi aŭ bremsi senarbarigon estis faritaj dum jarcentoj ĉar delonge oni sciis, ke senarbarigo povas kaŭzi sufiĉe gravan median damaĝon, kiu en kelkaj kazoj povas eĉ kaŭzi la paralizon de la propra socio. En Tonga, la registaro disvolvigis decidojn por eviti konfliktojn inter la mallongdaŭra enspezado el transformo de arbaroj al farmobienoj kaj eventuala longdaŭra problemaro pro perdo de arbaroj. Dum la 17-a kaj 18-a jarcentoj en Tokugawa Japanio la ŝogunoj disvolvigis tre prilaboritan sistemon de longdaŭra planado por haltigi senarbarigon el la antaŭaj jarcentoj kaj eĉ rearbarigi per anstataŭigo de ligno per aliaj produktoj, kaj per pli efika uzado de la tero, kiu estis farmigita dum multaj jarcentoj. En la 16-a jarcento la terposedantoj en Germanio disvolvigis silvikulturon por alfrunti la problemon de senarbarigo. Tamen, tiuj politikaj decidoj estis kutime limigitaj al medioj kun sufiĉa pluvo, senseka sezono kaj tre junaj grundoj (pro vulkanismo aŭ glaĉeriĝo). Ĉar ĉe pli malnovaj kaj malpli fruktodonaj grundoj arboj kreskas tro malrapide por silvikulturo por esti ekonomie produktivaj, dum ĉe areoj kun forte seka sezono estas ĉiam risko de incendioj detruantaj arborikoltadon antaŭ la plenkresko.
Ĉe areoj de "hakado kaj bruligado”, ŝanĝo al “hakado kaj karbigado” evitus rapidan senarbarigon kaj sinsekvan degradadon de grundoj. La biomaso tiel kreita, redonita al la grundo, estis ne nur daŭrebla karborabada metodo, sed ankaŭ tre fruktodona plibonigilo de la grundo. Miksita kun la biomaso ĝi kreis nigran teron, unu el la plej riĉaj grundoj en la planedo kaj la ununura konata, kiu regeneras sin mem.
Uzo de la termino Senarbarigo
La termino havas en Britio ankaŭ tradician leĝan sencon kiel konverto de Royal forest (reĝaj aŭ ŝtataj arbaroj) en purlieu (degraditaj areoj) aŭ aliaj nearbaraj teruzadoj.
Prahistorio
Senarbarigo estis jam praktikataj de homoj ekde la komenco de civilizo. Fajro estis la unua ilo, kiu ebligis homojn modifi la pejzaĝon. La unua pruvo de senarbarigo aperis en la mezolitiko. Ĝi estis probable uzata por konduki ĉasbestaron al pli atingeblaj areoj. Je la alveno de agrikulturo, fajro iĝis la ĉefa ilo por senarbarigi terojn por rikoltado. En Eŭropo estas certa pruvo antaŭ 7000 a.K., ke ĉasistoj-kolektistoj de la mezolitiko kutime uzis fajron por krei arbarmaldensejojn por la ruĝa cervo kaj apro. En tio, kio poste estos Britio ombremajn speciojn kiel kverko kaj frakseno anstataŭis laŭ esploro de poleno avelujoj, rubusoj, herboj kaj urtikoj. Forigo de la arbaroj rezultis en degradita transpirado pro la formado de torfejoj. Malpliigo de ulmo-poleno tra Eŭropo inter 8400 a.K. kaj 8300 a.K. kaj 7200 a.K. kaj 7000 a.K., komence en suda Eŭropo kaj laŭgrade moviĝante norden al la teritorio de la nuna Britio, povas indiki senarbarigado per fajro ĉe la komenco de la neolitika agrikulturo.
Oni trovis pruvojn de senarbarigo en Minoa Kreto; ekzemple la ĉirkaŭaĵoj de la palaco de Knossos estis jam draste senarbarigitaj en la bronzepoko.
Praindustria historio
Paskinsulo suferis drastan grunderozion en la lastaj jarcentoj, eble drastigita de agrikultura kaj amasa senarbarigo. Jared Diamond faras ekstensan rigardon al la paralizo de la antikvaj paskinsulanoj en sia libro Collapse. La malapero de la arboj de la insulo ŝajne koincidis kun la malpliigo de la civilizo ĉirkaŭ la 17-a kaj 18-a jarcentoj.
La fama sedimentado de la haveno de Bruĝo, kiu translokigis la havenkomercon al Antverpeno, sekvis periodon de pliiĝanta setladokresko (kaj ŝajne de senarbarigo) en la supra riverbaseno. En frua mezepoka ĉe Riez en supra Provenco, pluva sedimentado el du etaj riveroj levis la riverbordojn kaj etendis la ebenaĵon, kiu malrapide enterigis la romian setlejon en pluva sedimentado kaj laŭgrade movis novan konstruadon al pli altaj teroj; sinsekve la ĉeakvaj valoj ĉe Riez malfermiĝis al paŝtado.
Tipa ekzemplo de progreso estas, ke urboj ofte estis konstruataj en arbaraj areoj havigantaj lignon por kelkaj industrioj (ekz. konstruado, ŝipkonstruado, potfarado). Kiam okazas senarbarigo sen replantado, loka lignoprovizo iĝas malfacila proksime je produktiva grado, kaŭzante forlason de la urbo, kiel okazis ripete en antikva Malgrand-Azio. La kombino de minado kun metalurgio ofte akompanis tiun memdetruan vojon.
Dum la plej granda parto de la loĝantaro restis aktiva en (aŭ nerekte dependa de) la agrikultura sektoro, la ĉefa premo en la plej multaj areoj restas senarbarigo por rikoltoj kaj brutobredado; feliĉe sufiĉan liberan naturon oni lasis kreski ĉiam (kaj parte uzata, ekz. por kolekti fajrolignon, lignon kaj fruktojn, aŭ bredi porkojn), tiel ke libera naturo restis ĉiam daŭrigebla, kaj eĉ la ĉasadaj privilegioj de la elito (nobelularo kaj alta klerikaro) ofte protektis gravajn arbarojn.
Kiam demografio vere fiaskis pro kaŭzoj kiaj Nigra morto aŭ katastrofaj militagadoj (ekzemple la mongolaj invadoj de Ĝingis-Ĥano en orientan kaj centran Eŭropon, la tridekjara milito en Germanio), oni abandonis setlejojn, forlasante teron al la naturo, eĉ kvankam al la duaranga arbaro kutime mankas la originala biodiverseco.
De 1100 al 1500 grava senarbarigo okazis en okcidenta Eŭropo kiel rezulto de troloĝiĝo. La troa ŝipkonstruado el ligno de marbordaj ŝipposedantoj ekde la 15-a jarcento por esplorado, koloniigo, sklavo- kaj aliaj komercoj kaj (ofte rilataj) marmilitoj (kiel la malsukcesa invado de Britio klopodita de la hispana nevenkebla mararmeo en 1559 kaj la batalo de Lepanto en 1571 estis kazoj de alta uzado de ligno; ĉiu el la militŝipoj de Nelson en la batalo apud Trafalgar estis farita el 6.000 plenkreskaj kverkoj kaj piratado signifis, ke arbaraj regionoj estis komplete detruitaj, kiel en Hispanio, kie tio kontribuis al la paradoksa malfortigo de la loka ekonomio ĉar la malkovro de Ameriko igis la kolonian agadon (rabado, minado, brutobredado, plantado, komerco...) hegemonian.
Industria historio
En Changes in the Land (1983), William Cronon kolektis informojn de sezonaj inundoj en la 17-a jarcento en New England dum la epoko, kiam la arbaroj estis unue maldensigitaj.
La amasa uzado de karbo en industria kvanto en frua moderna Eŭropo iĝis nova akcelo en la drasta malpliigo de la okcidentaj arbaroj; eĉ en la stuarda Anglio, la relative praproduktado de karbo atingis jam impresan nivelon. Por ŝipoligno, stuarda Anglio estis tiom senarbarigita, ke ĝi dependis de la komerco de Baltio kaj eĉ kalkulis pri la netuŝitaj arbaroj de New England por tiu neceso. En Francio, Colbert plantigis kverkoarbarojn kiel onta provizo de la franca ŝiparo; tamen, kiam tiu kverkaroj maturiĝis en la 19-a jarcento, lignaj mastoj jam ne plu estis bezonataj.
Specifaj paraleloj estas vidataj en la senarbarigo de la 20-a jarcento okazanta en multaj jam disvolviĝantaj landoj.
(19696) 1999 SW1
(19696) 1999 SW1 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Senarbarigo
Senarbarigo nuntempe
Hakado kaj bruligado estas metodo foje uzata de migrokultivistoj por krei mallongdaŭran produktivecon el marĝenaj grundoj. Kiam praktikataj ripete, aŭ sen interveno de kultivohaltaj periodoj, la nutraĵ-malriĉaj grundoj povas malriĉiĝi aŭ eroziiĝi ĝis neproduktiva stato. La teknikoj de hakado kaj bruligado estas uzataj de indiĝenaj popoloj, tio estas ĉirkaŭ 200 milionoj da homoj tutmonde. Mallongvidaj, merkatregata forstaj praktikoj estas ofte unu el la ĉefaj kaŭzoj de senarbarigo. La ĉefaj homrilataj kaŭzoj de senarbarigo estas agrikulturo kaj brutobredado, urbetendiĝo, minado kaj naftoeltirado. Tutmonda pliiĝanta postulo de ligno por fajroligno aŭ konstruado, papero kaj meblaro - kaj ankaŭ kiel maldensigado por komerca kaj industria disvolviĝo (inkludante ŝosekonstruadon) kombinis kun kresko de lokaj populacioj kaj ties peostuloj de agrikultura etendiĝo kaj fajroligno por endanĝerigi eĉ pli grandajn arbarajn areojn.
Skizoj de agrikultura disvolviĝo en Meksiko, Brazilo kaj Indonezio (transmigrada programo) translokigis grandajn populaciojn al la zono de pluvarbaroj, pliigante tie la senarbarigon. Unu kvinono de la tutmondaj tropikaj pluvarbaroj estis detruitaj inter 1960 kaj 1990. Kalkuloj de senarbarigo de tropikaj arbaroj por la 1990-aj jaroj ampleksas de ĉirkaŭ 55.630 al 120.000 km² ĉiujare. Je tia ritmo, ĉiu tropika arbaro estos malaperinta ĉirkaŭ la jaro 2090.
Laŭ la brita konservisto Norman Myers, 5% de senarbarigo estas kaŭzata de brutobredado en ranĉoj, 19% de troa lignorikoltado, 22% de grandiiĝanta sektoro de la plantejoj de palmoleo kaj 54% de la praktikoj de hakado kaj bruligado.
Etiopio
La ĉefa kaŭzo de senarbarigo en Etiopio, lokita en orienta Afriko, estas la kresko de populacio kaj sinsekva alta postulo de produktado de agrikulturo, brutobredado kaj karboligno. Aliaj kialoj inkludas malaltan edukadon kaj neagadon de la registaro, kvankam la nuna iom faris por alfrunti la senarbarigon. Organizaĵoj kiel Farm Africa laboras kun la federa kaj loka registaroj por krei sistemon de forstumado. Etiopio, la tria plej loĝata lando en Afriko, suferis malsategon multfoje pro manko de pluvo kaj elĉerpo de naturaj fontoj. Senarbarigo malpliigis la ŝanxojn ricevi pluvon, kiu jam falis malmulte, kaj tio kaŭzas erozion. Bercele Bayisa, etiopia farmisto, donis ekzemplon, kial senarbarigo okazas. Li diris, ke lia distrikto estis arbara kaj plena je natura vivo, sed troloĝiĝo igis, ke la homoj venis al tiu tero kaj senarbarigis ĝin por planti rikoltaĵojn, hakadi ĉiujn arbojn por vendi ilin kiel fajroligno.
Etiopio perdis 98% de siaj arbaraj regionoj en la lastaj 50 jaroj. Je la komenco de la 20-a jarcento, ĉirkaŭ 420,000 km² aŭ 35% de la tero de Etiopio estis kovrita de arbaroj. Ĵusaj informoj indikas, ke la arbaroj jam kovras malpli da 14.2% aŭ eĉ nur 11.9% nuntempe. Inter 1990 kaj 2005, la lando perdis 14% de siaj arbaroj, tio estas 21.000 km².
Madagaskaro
Amasa senarbarigo kun rezulta dezertiĝado, degradado de akvoprovizo kaj grundoperdo afektis proksimume 94% de la iamaj biologie produktivaj teroj de Madagaskaro. La plej granda parto de tiu perdo okazis ekde la sendependeco de Francio, ĉar por klopodi supervivi la lokanoj uzis la agrikulturan teknikon de hakado kaj bruligado. Pro senarbarigo, la lando povas nuntempe provizi manĝaĵon, freŝan akvon kaj sanigaĵojn por sia rapide pliiĝanta populacio.
Niĝerio
Laŭ FAO, Niĝerio havas la plej altan indicon de senarbarigo en la mondo rilate al unuarangaj arbaroj aŭ praarbaroj. Tiu lando perdis pli ol duono el ili dum la lastaj kvin jaroj. Oni citis kaŭzojn kiel lignorikoltado, agrikulturaj praktikoj de hakado kaj bruligado kaj produktado de petrolo.
Indonezio
Kvarono de la indoneziaj arbaroj malaperis dum la 25 lastaj jaroj kiu egalas al 31 milionoj da hektaroj. Indonezio estas la tria plej granda tutmonda eliganto de forcejaj gasoj pro deforestado. Estas signife grandaj areoj de arbaroj en Indonezio, kiuj perdiĝis dum indiĝenaj arbaroj estis senarbigitaj de grandaj multnaciaj pasto-entreprenoj kaj anstataŭigitaj de plantejoj. En Sumatro milionoj da hektaroj da arbaroj estis forhakitaj ofte sub la kontrolo de la centra registaro de Ĝakarto, kiu akceptas postulojn de multnaciaj kompanioj por forigi la arbaron pro neceso forpagi la internaciajn ŝuldodevigojn kaj disvolviĝi ekonomie. En Kalimantan la sekvoj de la senarbarigo estis gravegaj kaj inter 1991 kaj 1999 brulis grandaj areoj de la arbaro pro nekontrolebla fajro, kiu kaŭzis atmosferan poluadon tra tuta Sudorienta Azio. Ĉiujare, farmistoj kaj plantejoposedantoj incendiis tutajn arbarojn (la teknikoj de hakado kaj bruligado estas uzataj tutmonde de 200 ĝis 500 milionoj da homoj). Ĉefa kaŭzinto de senarbarigo estas la ligna industrio, regata ĉefe de Ĉinio kaj Japanio.
Usono
Antaŭ la alveno de eŭropanoj ĉirkaŭ unu duono de de la teritorio de la nuna Usono estis arbaro, tio estas ĉirkaŭ 4 milionoj da km² en 1600. Dum la venontaj 300 jaroj la tero estis senarbarigita, ĉefe por agrikulturo je indico, kiu kongruis kun la kresko de populacio. Por ĉiu persono aldonita al la populacio, oni kultivis pliajn unu ĝis du hektarojn de tero. Tiu tendenco daŭris ĝis la 1920-aj jaroj, kiam la kresko de la kultivita tero stabiliĝis, spite la daŭra kresko de populacio. Dum abandonita farmotero revenis al arbaroj, la kvanto de arbartero pliiĝis ekde 1952 atingante pinton en 1963 de 3.080.000 km². Ekde 1963 ne estis konstanta malpliiĝo de arbaroj kun la escepto de klekaj pliiĝoj ekde 1997. Pliiĝoj en arbartero okazis pro transformo de kultivotero kaj paŝtejoj je pli alta indico ol perdo de arbaroj pro disvolviĝo. Ĉar oni supozas, ke la urba disvolviĝo daŭros, oni antaŭkalkulas, ke oni perdos 93.000 km² de arbartero antaŭ 2050, tio estas malpliiĝo de 3% ekde 1997. Aliaj kvalitaj temoj estis identigitaj kiel daŭra perdo de praarbaro, la konstanta fragmentado de arbartero kaj la pliiĝanta urbigado de arbartero.
Formortintaj specioj en orientaj arbaroj
Laŭ informo de Stuart L. Pimm la amplekso de la arbarareo en orienta Usono atingis sian plej malaltan pinton ĉirkaŭ 1872 kun ĉirkaŭ 48 % kompare kun la kvanto de arbarareo en 1620. El la 28 arbaraj birdospecioj kun habitato ekskluzive en tiua arbaro, Pimm plendas, ke 4 jam iĝis fromortintaj ĉu komplete aŭ ĉefe pro la perdo de habitato, nome migrokolombo, karolina konuro, eburbeka pego kaj baĉmana parulio.
Aŭstralio
La restantajn arbarojn de ruĝa eŭkalipto ĉe Viktorio kaj Novsudkimrio inkludante tiujn de Barmah-Millewa ĉe rivero Murray, oni pli kaj pli forhakis uzante meĥanikajn lignorikoltilojn, detruante jam rarajn habitatojn. Macnally taksas, ke proksimume 82% de la hakita ligno estis elprenita el la suda baseno de Murray Darling, kaj de la arbarareo de Mez-Murray (inkludante la arbarojn de Barmah kaj Gunbower), kiuj havigis ĉirkaŭ 90% de la ligno de ruĝa eŭkalipto de Viktorio.
Rearbarigo
Rearbarigo estas unu el la plej efikaj sistemoj por eviti problemojn kaj sekvojn de senarbarigo.
Konservado
La programo "Fondaĵo Arbotago" de Rain Forest Rescue (Pluvarbarosavo) estas neregistara organizo, kiu helpas eviti senarbarigon. Tiu organizo donacas monon por aĉeti kaj prizorgi pluvarbarajn teritoriojn antaŭ kiam la lignentreprenoj povu aĉeti ilin. La Fondaĵo Arbotago protektas la teron de senarbarigo. Tio koncernas ankaŭ la vivmanieron de pratriboj vivantaj ankoraŭ en arbaraj teritorioj. Organizoj kiel Community Forestry International, The Nature Conservancy, WWF, Conservation International, African Conservation Foundation kaj Greenpeace zorgas ankaŭ pri la konservado de arbaraj habitatoj. Greenpeace precize mapis la arbarojn, kiuj estas ankoraŭ sentuŝitaj kaj publikis tion ĉe interreto. . La organizo HowStuffWorks siavice, faris pli simplan teman mapon montrante la kvanton de arbaro ekzistanta antaŭ la homepoko (antaŭ ĉirkaŭ 8000 jaroj) kaj en la nuntempo (reduktita). Tiu mapo de Greenpeace, same kiel tiu tema mapo el howstuffworks markas la kvanton de rearbarigo necesan por solvi la damaĝon kaŭzitan de la homo.
Milita kunteksto
Dum la hegemonio ĉe senarbarigo estis kaŭzita de postuloj pri agrikultura kaj urba uzado por la homa populacio, estas kelkaj ekzemploj de milita kaŭzoj. Ekzemplo de intencita senarbarigo estas tiu, kiun oni faris en la de Usono okupitaj zonoj en Germanio post la Dua Mondmilito. Antaŭ la komenco de la Malvarma Milito la venkita Germanio estis ankoraŭ konsiderata eventuala estonta minaco pli ol onta aliancano. Por alfrunti tiun minacon, oni faris klopodojn por malaltigi la germanan industrikapablon, por kiu oni bezonis arbarojn. Fontoj de la usona registaro konfesis, ke tiu klopodo celis la "lastan detruon de la militeblo de la germanaj arbaroj." La tial okazinta senarbarigo povus "esti anstataŭita nur de grava forsta disvolviĝo eble post unu jarcento."
Milito povas esti ankaŭ rekta kaŭzo de senarbarigo, ĉu intence aŭ kiel sekvo de la uzado de la Agent Orange dum la vjetnama milito kie, kune kun bomboj kaj buldozoj, ĝi kontribuis al la detruo de 44 % de la arbarareo, aŭ senintence kiel en 1945 dum la batalo de Okinavo, kie bombardado kaj aliaj militoperacoj reduktis la superabundan tropikan pejzaĝon al "ampleksa kampo el koto, plumbo, putro kaj vermoj".
János Róka
János Róka [jAnoŝ rOka], laŭ hungarlingve kutima nomordo Róka János estis hungara katolika pastro, jezuita monaĥo, lernejstro, titulara kanoniko.
János Róka naskiĝis la en Győr (Hungara reĝlando, Habsburga Imperio), li mortis en 1790 en Pozsony (Hungara reĝlando, Habsburga Imperio, nuntempa Bratislavo en Slovakio).
Biografio
János Róka aliĝis al la jezuitoj, poste li studis en sia naskiĝurbo, Nagyszombat kaj Vieno. Li pasis 8 jarojn inter jezuitoj, poste li estis forigita, pli poste li estis juĝisto en la policejo. Li doktoriĝis el teologio en 1765 en Universitato de Vieno. En 1768 li estis pastro de Taksony, en la sekva jaro li ricevis postenon en episkopejo de Vác. Li ricevis la rangon titulara kanoniko en 1771 (denove en 1775), samtempe li estis pastro en Torontál, kie li strebis por kulturo de francoj vivantaj tie. De 1773 ĝismorte li estis lernejestro en Pozsony.
Aleksander Aleksandroviĉ Andronov
Aleksander Aleksandroviĉ ANDRONOV, n. 11a aprilo 1901 en Moskvo — m. 31-a oktobro 1952 en Gorki estis soveta Fizikisto. (Teksto estas laŭ germana vikipedio).
Edward Dyer
Kavaliro Edward DYER (n. oktobron 1543, m. ĉirkaŭ majon 1607) estis angla poeto kaj kortegano.
Alcanadre
Alcanadre [alkaNAdre] estas vilaĝo kaj municipo de Rioĥo (norda Hispanio), nome en la norda Komarko de Logronjo kun ĉefurbo en la provinca kaj regiona ĉefurbo Logronjo. La loknomo Alcanadre devenas de la araba القناطر AL-QANÃȚIR "la pontoj", el la radiko KNTR. ​
Edward Dyer
Vivo
Li estis filo de Kavaliro Thomas Dyer, kaj naskiĝis ĉe Sharpham Park, Sharpham, Somerset. Li edukiĝis ĉe la Universitato de Oksfordo, sed (kiel tiuepoke oftis) ne diplomiĝis. Post vojaĝo tra Eŭropo li ĉeestis la kortegon de Elizabeto la 1-a (Anglio), kaj ĝuis la favoron de Robert Dudley (1-a grafo de Leicester), kiu estis favorato de la reĝino.
Alcanadre
Geografio
Ĝi estas en la oriento de la malsupra parto de la nomita Valo de Ocón je 32 km de la rioĥa ĉefurbo, en angulo lime kun Navaro kiu estas tute apude al la urba kerno. Norde de la municipa teritorio fluas la rivero Ebro kiu trapasas la teritorion.
Edward Dyer
Vivo
Li partoprenis plurajn diplomatajn misiojn, inkluzive al Nederlando en 1584 kaj al Danio en 1589. Elizabeto komisiis lin enketi pri bienoj en sudokcidenta Anglio antaŭe poseditaj de anglaj regantoj: malgraŭ ke la rezulto malplaĉis al Elizabeto, ŝi donis bienojn en Somerset al Dyer en 1588. En 1596 li kavaliriĝis. Li entombiĝis en Southwark la 11-an de majo 1607.
Alcanadre
Geografio
La municipa teritorio estas atingebla de la regiona ŝoseo LR-260. Laŭ tiu, Alcanadre estas inter la aŭtoŝoseo AP-68, kiu komunikas kun Calahorra sudoriente kaj Arrúbal, Agoncillo kaj Logronjo nordokcidente, kaj plej proksime la apuda Lodosa en Navaro trans Ebro.
Edward Dyer
Vivo
Edward Dyer estis amiko de aliaj verkistoj, inkluzive Philip Sidney kiu testamentis al li duonon de siaj libroj.
Alcanadre
Historio
Alcanadre kaj la apuda Aradón formis areon de eŭska deveno kaj arabigita en la 8-a jarcento laŭ hegemonio de grafo Kasjo aŭ berbera tribo Banu Kasi. El islama pasinteco devenas la kapoj de maŭroj kiuj aperas simbole en la municipa blazono.
Edward Dyer
Verkoj
Edward Dyer verkis prozaĵon, La laŭdo de nenio, sed plej famas pro siaj poemoj, kiuj eldoniĝis en pluraj liatempaj antologioj. Multaj estis en la laŭmoda pastorala stilo.
Alcanadre
Historio
Aradón estis je 7 km de Alcanadre, kaj el tio restas nur ermitejo.
Aktualo
La rura elmigrado okazis ĝenerale en multaj apudaj loĝlokoj laŭlonge de la 20-a jarcento, kaj same en Galilea, kie oni malaltiĝis el 1 869 loĝantoj en 1940 ĝis nunaj 647.
La ekonomio estas bazata ĉefe sur la brutobredado, agrikulturo (irigacio, okivarkoj kaj vitoj) kaj turismo. Iam estis ankaŭ minado de glaŭberito kaj halito (salo) kaj gipso.
Vizitindaĵoj estas la preĝejo, la ermitejo, la Monto de la Botelo, fontanoj, banloko kaj naturaj lokoj ktp.
Himero
Lia patrino estis Sparta, filino de la rivera dio Eŭroto. Iliaj gefratoj estis Amiklo, estonta sekvanto sur la trono kaj fratinoj Eŭridiko (ŝi ne estas identa kun edzino de Orfeo), Asino kaj Kleodiko.
Diino Afrodita forte influadis Hímeron. Dum unu nokto ŝi vekis en li sovaĝan amsopiron, kiun li subiĝis kaj senkonscie pekis kun sia fratino Kleodiko. Kiam li vekiĝis kaj malkovris kio okazis, pro malespero ĵetis sin en riveron, kiu estis laŭ li nomata. Pli poste oni nomis ĝin Eŭroto.
Hímero en transigita signifo estas personigita amsopiro, kiu akompanadis diinon de amo Afrodíton kaj ŝian akompanaron.
Fonto
Erotes (mythology)
Maisons-Alfort - Les Juilliottes (pariza metrostacio)
Stacio
La stacio estis malfermita la. Ĝi disponas pri kvar elirejoj laŭlonge de Avenuo de Général-Leclerc, en kvartalo Les Juilliottes.
Ĝi konsistigis la sud-orientan finstacion de linio 8 ĝis la, daton de la ekfunkciigo de plilongigo ĝis , sekvita ĉirkaŭ unu jaron poste de la plilongigo ĝis , kaj poste ĝis la. Pro tio, ĝi havas tri vojojn.
2539 Ningŝjao
2539 Ningŝjao estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la elde la Observatorio de Purpura Monto, apud Nankingo (Ĉinio).
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de la aŭtonoma regiono Ningŝjao.
Katja Petrovskaja
Katja Petrovskaja, ruse: Екатерина Мироновна Петровская (naskiĝinta en la 3-a de februaro 1970 en Kievo) estas ukraina-germana verkistino kaj ĵurnalistino. Kun sia viro kaj du infanoj ŝi vivas en Berlino. En la 2013-a jaro oni aljuĝis al ŝi la premion ''Ingeborg Bachmann.
Vivo
Post la pasigo de la junaj jaroj en la ukraina ĉefurbo ŝi studis sciencon literaturon kaj slavajn lingvojn ĉe la universitato de Tartu. En 1994/95 ŝi frekventis - danke al ricevo de stipendio de American Council of Teachers of Russian (ACTR) la Universitaton Stanford kaj la Universitaton Kolumbio. En la 1998-a jaro ŝi doktoriĝis ĉe la Moskva Ŝtata Universitato per esplorlaboro pri la poetiko de Vladislav Felicianoviĉ Ĥodaseviĉ. En 1999 ŝi transloĝiĝis Berlinon por raportadi en diversaj rusaj amaskomunikikoj, i.a. por la gazeto Snob ; krome ŝi ankaŭ verkis por germanlingvaj gazetoj, i.a. por Neue Zürcher Zeitung kaj Die tageszeitung. Por la Frankfurter Allgemeine Zeitung ŝi skribis ekde 2011 la dimanĉan kolumnon Die west-östliche Diva.
En 2010 ŝi ricevis la Grenzgänger-stipendio de la fondaĵo Robert Bosch pro la reserĉoj por la verko ''Vielleicht Esther. Geschichten''. En 2013 oni donis al ŝi stipendion de Künstlerhaus Ahrenshoop.
Furoro verkista
Por la bildlibro Die Auserwählten ŝi akompanis la fotografinon Anita Back en la junulartendaron Orljonok proksime de Tuapse kaj priskribis esee la serĉadon je parto de sia infanaĝo dum sovetaj tempoj.
En 2013 Hildegard Elisabeth Keller invitis ŝin partopreni la Konkurson Ingeborg Bachmann kie ŝi gajnis la unuan rangon leginte eltiraĵon el Vielleicht Esther. Tie rakontatas la murdo de judoj en Kievo per la historio de Esther, kiu estas tre simila al la praavino de Petrovskaja (malaperigita en 1941 kaj murdita dum la masakro de Babij Jar. La aljuĝintoj rimarkis ke ŝia teksto estu kvazaŭ donaco al la germana lingvo kaj samtempe helpilo al la nova generacio lerni historion.
Eksteraj ligiloj
Prezentado ĉe orf.at
Handrij Zejler
Handrij Zejler (Andreas Seiler; naskiĝis la en Salzenforst apud Budyšin / Bautzen; mortis la  en Lohsa) konsideratas la fondinto de la moderna poezio en la suprasoraba lingvo, kaj kreinto de la fundamentoj de la nacia kulturo en tiu lingvo.