cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lasero
Iuj laseroj malvarmigas atomojn ĝis malpli ol unu mK per ekzemple ses laseroj po du uzataj vidalvide (Doppler-a malvarmigo): la atomoj sorbas la laserfotonojn, kies energio estas proksimume al tiu de la diferenco de energionivelo inter elektronikaj tavoloj de malvarmigitaj atomoj.
Laserlumo povas esti ege intensa, eĉ povante tranĉi ŝtalon kaj aliajn metalojn, kvazaŭ farus maldika fasko de energiaj partikloj.
Fizikaj principoj
La bazo de la funkciado de laseroj estas la "stimulata eligo" de fotonoj (lumo). Eligo nomiĝas stimulata, se ĝi okazas ne spontanee, sed pro stimulado de alia fotono. Tiuokaze la du fotonoj havas la samajn energion, direkton, polarizitecon kaj fazan angulon; ili estas koheraj.
Lumo, kiu trairas materialon, normale estas sorbata; tio estas, ĝi transdonas sian energion al la renkontataj atomoj, ekscitante ilin, ĉar la atomoj estas al malalt-energia stato. Se la atomoj estas ekscitataj per ekstera energifonto, laŭ Einstein la probablo, ke okazu stimulata eligo aŭ sorbo estas laŭ la proporcioj inter ekscititaj kaj malalt-energiaj atomoj. Estu:
Tiam la probabloj de eligo respektive de sorbo estas:
Ĉi tiu stimulado aŭ pumpado povas okazi elektre aŭ lume:
La lasera lumo ekestanta en la perila materialo estas kaptata inter du speguloj, inter kiuj ĝi iras tien-reen por plurfoje trairi la perilon. Por ke parto de la lumo povu eskapi kaj esti utiligata, unu el la speguloj reflektas nur parton de la lumo.
Klasado laŭ la perilo
Laŭ la perilo (foje nomata medio), kiu estas stimulata, oni dividas laserojn en 6 klasojn.
Kristalaj laseroj
Kristalaj laseroj uzas perilon solidan, kristalan aŭ vitran, por elsendi fotonojn. La kristalo aŭ vitro estas nur portaĵo kaj devas esti drogita per jonigita materialo; tial oni uzas ankaŭ la nomon "jona lasero".
La historie plej malnova kristala lasero estas la rubena lasero, kiu uzas rubenon drogitan per kromo (Cr3+).
Kolorigilaj laseroj
Kolorigilaj, alinome tinkturaj, laseroj uzas fluaĵon kiel perilon. La nomo devenas de la fakto, ke tiuj fluaĵoj servas ankaŭ kiel kolorigiloj.
Gasaj laseroj
La perilo de gasa lasero estas gaso enfermita en vitra aŭ kvarca tubo. Tia lasero havas tre maldikan radion je tre malmulte etendita frekvenco. Ekzemplo estas la helia-neona lasero, kiu elsendas ruĝan lumon kun ondolongo de 632,8 nm.
La laseroj uzataj por lumspektakloj kutime estas gasaj laseroj.
Diodaj laseroj
Ĉe diodaj aŭ duonkonduktaĵaj laseroj la stimulado okazas per elektra kurento, kiu riĉigas la perilan substancon je elektronoj kaj je elektron-truoj. Per rekombiniĝo de truoj kaj elektronoj ekestas lumo.
Ega plimulto de la industrie aplikataj laseroj estas diodaj laseroj, ĉar ilia lumo estas rekte influebla de elektra kurento. Tiel ekzemple elektraj impulsoj (kodantaj informon) estas rekte transformeblaj al laseraj impulsoj, transsendeblaj en lumfibraj kabloj.
Liber-elektronaj laseroj
Liber-elektronaj laseroj (LEL) elsendas lumon per akcelo de partikloj; striktasence ĝi ne estas lasero, ĉar mankan la stimulado.
Fibraj laseroj
Fibra lasero similas al kristala lasero, sed la drogita perilo ne estas kristalo, sed optika fibro. Fibraj laseroj estas kompare malmultekostaj, precipe kie temas pri grandaj povoj.
Mezurado de distancoj
Kiel priskrbite supre eblas mezuri distancojn mezurante la tempon, kiun lasera radio bezonas por iri al reflektilo (spegularo) kaj reveni. Tio eblas ankaŭ per ordinara lumo; la avantaĝo de lasera lumo estas, ke pro sia paraleleco ĝi malfortiĝas nur tre malmulte, eĉ je longa distanco.
Ekstradoso (arkitekturo)
La ekstradoso estas aŭ la supra faco de volbo aŭ de arko, aŭ la supra faco de volboŝtono.
Lasero
Mezurado de distancoj
En termezurado laseraj mezuriloj jam grandparte anstataŭas mezurbendojn.
Ekstradoso (arkitekturo)
Laŭ Francisko Azorín ekstradoso estas Dorsa, konveksa, ekstera surfaco de arkaĵo, volbo. Kaj li indikas etimologion el la latina extra + dorsum (ekstera dorso).
Lasero
Borado kaj tranĉado
Laseroj kapablas bori truojn en malmola materialo aŭ ĝin distranĉi. Lasera borado eblas ankaŭ, se la truo havu tre malgrandan angulon kun la traborata surfaco, tiel ke meĥanika borilo ne povus almeti sian pinton aŭ eĉ rompiĝus.
Lasero povas prilabori materialon laŭ tri maniero: Per fandado, vaporigo aŭ bruligo. Ĉiu tri estas industrie aplikataj. Per surfaca bruligo eblas ekzemple skribi sur surfacoj sen rekta meĥanika kontakto kun ili. Fandado utilas ne nur por tranĉi aŭ bori, sed ankaŭ por veldi.
Daten-transigo
Lasera lumo povas, pro sia frekvenco alta kompare kun radiaj ondoj, transsendi grandajn kvantojn da datenoj. Alia daten-transiga apliko de laseroj estas en la legado de lumdiskoj.
Miksaĵo inter meĥanika kaj datena apliko de lasero estas la lasera presilo. Ĝi uzas negative ŝargitan lum-sensivan cilindron, kiu estas kovrata per elektre ŝargita farbo. Lasero tiam prilumas partojn de la cilindro, forigante de tie la elektran ŝargon; sekve tie la ŝargita farbo defalas. Sur aliaj lokoj, kiujn la lasero ne tuŝis, la farbo restas kaj povas esti transigita al la presota portaĵo, ekzemple papero.
Lum-dinamika tumoro-terapio
Tumoroj en sia komenca stadio estas trakteblaj sen-tranĉe per lasera radiado. Tiu teĥniko nomiĝas "lum-dinamika". Por apliki ĝin oni injektas en la histon iun lum-sensivan substancon, kiu aliĝas nur al la malsanaj ĉeloj kaj prilumas ĝin per lasera lumo de certa ondolongo. La radiado kaŭzas reakcion kun oksigeno, kiu detruas la malsanajn ĉelojn.
Kuracado de hemoroidoj
Lasero permesas traktadon de hemoroidoj per tre milda operacio. La lasero atakas ne la hemoroidojn mem, sed aron da 12 arterietoj, kiuj provizas ilin per sango. Post fermado de tiuj arterietoj la hemoroidoj sekiĝas.
Por precize lokalizi la arterietojn servas Doppler-sondilo, kiu mezuras iliajn lokojn sen penetri sub la haŭton aŭ mukozon.
Terapio de la retino
Per lasero lumanta en la okulon eblas detrui malsanajn partojn de la retino por protekti kaj fiksi apudajn sanajn partojn. Ĉe tio la lasero lumas tra la kristalino.
Terapio de miopeco (refrakta kirurgio)
Forigante per lasero partojn de la korneo eblas transformi ĉi tiun en artefaritan lenson, kiu kompensas refraktajn problemojn en la okulo, kiuj kaŭzas miopecon aŭastigmatismon. Tio apartenas al la refrakta kirurgio, kiu estas farebla ankaŭ per konvenciaj, tranĉilaj metodoj. Ĝi ebligas al la pacientoj bonan vidon per malpli fortaj aŭ eĉ tute sen okulvitroj. Ĉar ne eblas perfekte antaŭvidi, kiel la korneo cikatriĝos post la operacio, la sukceso ne ĉiam estas perfekta.
Batalilaj aplikoj
Lasera celilo de pafilo konsistas el lasero, kiu sendas radion de videbla lumo, ofte ruĝan, proksimume paralele al la paftubo. Se la kuglo flugus perfekte rekte, ĝi sekvus la radion kaj do atingus punkton tre proksime de la luma makulo sur la celata objekto. Ĉar la kuglo dum la flugo iomete falas pro sia pezo, necesas korekti la radion depende de la celdistanco. Lasera celilo estas pli facile manipulebla ol vida celilo; la pafanto ne bezonas meti la pafilon al la okulo.
La usona programo Strategia Defend-Iniciato (Strategic Defense Initiative, SDI) en la 1980-aj jaroj planis instali potencajn laserojn sur satelitoj, kiuj detruu flugantajn misilojn. La fizikaj problemoj de tia projekto tamen estas tro grandaj por realigo.
Diskutata estas la uzo de laseroj por blindigi homojn aŭ aŭtomatajn armil-sistemojn, kiuj orientiĝas optike. Jam okazis, ke sstiristoj de aviadiloj estis dumtempe blindigitaj per laseroj por perturbi la surteriĝon de aviadilo.
Rapida lernado de Esperanto
Laŭ multaj asertoj de Esperanto-lernintoj kaj de diversaj lernejaj studoj Esperanto estas pli rapide lernebla ol aliaj lingvoj. Tio ŝuldiĝas al pluraj ecoj de Esperanto:
Wellesley College, Department of Psychology (Massachusetts, USA)
Esploro pri la demando, ĉu la konstruitaj lingvoj povas esti lernataj pli facile kaj rapide ol etnaj lingvoj. Komparo inter Esperanto kaj la dana. Esperanto studentoj atingis pli bonajn rezultojn kompare kun tiuj lernintaj la danan, parte pro la interna strukturo de Esperanto kaj ankaŭ pro la intereso kaj entuziasmo kreita per Esperanto en la animoj de la studentoj.
=== Columbia University, New York (USA) === Rimarko: La eksperimento estis organizita laŭ peto de IALA (International Auxiliary Language Association) fare de Dr. Edward Thorndike, direktoro de la psikologia sekcio de la instituto por pedagogia esploro de la "Columbia University".
Distrikto Regiono Hanovro
La distrikto Regiono Hanovro (germane Region Hannover) estas speciala regiona distrikto en la federacia lando Malsupra Saksio, en la nordokcidento de Germanio. Ĝi inkluzivas la urbon Hanovro, la ĉefurbo de la federacia lando, kaj 20 ĉirkaŭajn komunumojn, kiuj fakte ĉiuj estas antaŭurboj de Hanovro. La distrikto havas areon de 2 290 km², kaj fine de ĝi havis  loĝantojn. Parto de la distrikta teritorio estas la Lago de Steinhude, la plej granda lago de Malsupra Saksio.
Rapida lernado de Esperanto
Eötvös Lorand University, Budapest (H)
Por la hungaraj infanoj la koeficientoj de la rezulto, kompare kun antaŭdifinitaj edukaj celoj, evidentiĝas esti la sekvaj: 30% por la rusa, 40% por la germana, 60% por la angla kaj 130% por Esperanto. "Tiaj indikoj perfekte konfirmas la komencan observojn faritajn de prof. Barczi: En lernejaj lingvo-instruaj cirkonstancoj Esperanto estas la sola fremda lingvo, por kiu eblas atingi la edukajn celojn."
Distrikto Regiono Hanovro
Administra disdivido
(loĝantoj laŭ la stato fino de )
Rapida lernado de Esperanto
Studoj inkluzivantaj la pli rapidan lernadon de Esperanto
Kelkaj studoj havas aldone al la esploro de la pli rapida lernado de Esperanto ankaŭ la celon esplori eblan propedeŭtikan efikon de Esperanto. En la angla vikipedio pri la propedeŭtiko de Esperanto ekzemple:
De blazono
de blazono, pollingve herbu, estas esprimo trovebla en la nomoj de polaj nobeloj. Ĝi rilatas al la fakto, ke en la pola nobelaro pluraj, foje multaj familioj dividis unu blazonon (rody herbowe = blazonaj familioj). Tial nobelo havis familian nomon kaj aldone indikis sian blazonon.
Distrikto Regiono Hanovro
Administra disdivido
Komunumoj (indiko, se temas pri urbo)
De blazono
Foje polaj nobeloj transformis siajn blazonajn nomojn metante dividstrekon aŭ la francan prepozicion "de" anstataŭ "herbu". Kelkaj lingvoj tradukas la esprimon per "el la klano".
Ekzemploj estas:
Socket 479
Socket 479 - parto de ĉeftabulo, ŝtopingo por procesoro Intel Pentium M, kiu havas 479 ŝtiftijn (piedetojn). Procesoringojn projektas kaj produktas firmao SKT. Por komuti la procesoron al ĉefbordo de Pentium 4 eblas uzi adaptilon, ekz CT-479. Per la adaptilo procesoron kun 479-ŝtifta ŝtopilo Socket 479 eblas munti al ŝtopingo Socket 478 por 478-ŝtifta procesoro.
Protektita Deven-nomado
La karakterizaĵoj de la tiel protektitaj produktoj estas esence ligitaj al la produktloko. La eŭropa PDN-emblemo, deviga, certigas ĉi tiun identigon. La eŭropa reglamento n-ro 510/2006 de la 20a de marto 2006 celas prioritate establi komunuman protektosistemon garantiantan egalajn konkurencajn kondiĉojn inter la produktantoj de produktoj, kiuj portas ĉi tiujn menciojn. Ĉi tiu eŭropa regularo devas garantii la reputacion de regionaj produktoj, adapti ekzistantajn naciajn protektojn por kongruigi ilin kun la postuloj de la Monda Komerca Organizo kaj informi konsumantojn, ke produktoj kun la emblemo de protektita deven-nomado plenumas la produktokondiĉojn kaj originon specifitajn de ĉi tiu nomo. Ĉi tiu regularo koncernas iujn agrikulturajn produktojn kaj manĝaĵojn, por kiuj ekzistas ligo inter la karakterizaĵoj de la produkto aŭ la manĝaĵo kaj ĝia geografia deveno: ĝi povas esti vinoj, fromaĝoj, ŝinkoj, kolbasoj, olivoj, bieroj, fruktoj, legomoj, panoj aŭ porbrutaraj nutraĵoj.
San Juan del Estado
San Juan del Estado estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaxaca. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas San Juan del Estado. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 20 193.
Sociogeografio
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 12 indiĝenoj. El tiuj 6 aĝis pli ol 5 jaroj. Entute 6 personoj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).
Donaldo (persona nomo)
Donaldo estas vira skota-angla persona nomo keltdevena. Ekvivalento virina estas Donalda.
Diverslandaj variantoj
Donald, Don , Donnie , Donny , Domhnall , Domnall , Domhnall , Domnall , Donal , Dónal
Tom Avery
Thomas Avery (17a de Decembro 1975) estas brita esploristo kaj verkisto. Li faris rekordan vojaĝon al la Suda Poluso en 2002. Li estis veturante perpiede kaj al la Norda kaj al la Suda Polusoj.
Avery ludis gravan rolon en la polemiko pri la vereco aŭ falseco de la postuloj de Robert Peary kiu asertis esti atinginta la geografian Nordan poluson per sia ekspedicio la 6an de aprilo 1909. Baze sur kalkuloj pri la propraj registroj de Peary, la brita polusesploristo Wally Herbert konkludis en libro de 1989 ke Peary ne atingis la poluson, kvankam li povus esti tiom proksima kiom ĝis je 60 mejloj (97 km). Liaj konkludoj estis amplekse akceptitaj.
Andělská Hora
Andělská Hora (Engelsberg) estas urbo situanta en distrikto Bruntál en Ĉeĥio. Vivas ĉi tie.
Historio
Ĝi estis fondita en la jaro 1540 kiel minejurbo laŭ urba rajto de Jihlava. El la urbo devenis ankaŭ komponisto Eduard Schön. En sidejo de starosto troviĝas Urba minimuzeo kun historiaj objektoj kaj dokumentoj. Ekde la jaro 1961 ĝis la 23-a de novembro 1990 Andělská Hora estis parto de municipo Světlá Hora kaj nur en 1990 ĝi akiris memstarecon. Ĝi konsistas el partoj Andělská Hora kaj Pustá Rudná. Ekde la 23-a de aprilo 2008 estis al la municipo renovigita statuso de urbo.
Tukimoto Kitadi
TUKIMOTO Kitadi naskiĝis la  en Okajama) estis japana esperantisto kaj kuracisto.
Li estis esperantisto de 1906, prezidanto de Kobe-Esperanto-Asocio kaj UEA-delegito.
Roy Clingan
Roy CLINGAN estas usona amatora astronomo naskiĝinta en 1950.
Sceaux (stacidomo)
Sceaux estas franca stacidomo de Linio de Sceaux, situanta en komunumo (departemento Hauts-de-Seine).
Temas pri stacidomo de Régie autonome des transports parisiens (RATP) priservata de trajnoj de linio B (branĉo B2) de RER.
28482 Bauerle
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Matthew Russel Bauerle, kiu estis plej bona en sia kategorio kaj gajnis la unuan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2011 pro sia projekto en pri matematika sciencoj. Li hejmlernis en Fenton (Miĉigano, Usono).
Saint-Germain-en-Laye
Saint-Germain-en-Laye [sɛ̃ ʒɛʁmɛ̃ ɑ̃ lɛ] estas franca komunumo kaj unu el la okcidentaj ĉirkaŭurboj de Parizo, 19 kilometrojn okcidente de la ĉefurbo. Saint-Germain-en-Laye estas ankaŭ subprefektejo de la departemento Yvelines.
Fourqueux estis kunfandita kun Saint-Germain-en-Laye la por formi novan komunumon.
Historio
Saint-Germain-en-Laye estis fondita en 1020, kiam la reĝo Roberto la Pia (996-1031) starigis monaĥinejon tie, kie la eklezio nun troviĝas. Antaŭ la Franca revolucio de 1789, tiu urbo estis oficiala domejo de multaj francaj reĝoj.
La kastelo de Saint-Germain-en-Laye estis konstruita en 1348 de Karlo la 5-a, super la ruinoj de pli malnova kastelo datiĝinta de Ludoviko la 9-a. La kastelo estis renovita kaj plivastigita de Francisko la 1-a dum la 16-a jarcento. (Traktato de Saint-Germain-en-Laye)
La glora reĝo Ludoviko la 14-a naskiĝis en Saint-Germain-en-Laye (tial la blazono de la urbo enhavas infanliton) kaj loĝis ĉi tie ekde 1661 ĝis 1681, kiam li pruntedonis la kastelon al la ekzilita angla reĝo Jakobo la 2-a.
Pli poste, Napoleono la 3-a establis la Muzeon de la Naciaj Antikvaĵoj (Musée des Antiquités Nationales) en tiu ĉi kastelo.
Albenga
Albenga estas komunumo de nordokcidenta Italio. Tre grava rimedo por la transporto kaj ekonomio de la areo estas la Riviera Flughaveno sep kilometrojn okcidente de Albenga, en la komunumo Villanova d'Albenga.
Kristana patrono de Albenga estas la ĉefanĝelo Miĥaelo.
Rilatoj al Esperanto
La urbo Albenga havas la solan Zamenhof/Esperanto-objekton en Ligurio.
Hautot-sur-Mer
Hautot-sur-Mer estas franca situanta en departemento Seine-Maritime, regiono Normandio.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Hautotais.
Viñegra de Moraña
Geografio
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 10,19 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 50 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 35 km de Avilo, provinca ĉefurbo.
Historio
En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio.
Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).
NGC 1871
NGC 1871 (alia indiko — ESO 56-SC85) estas malfermita stelamaso kun emisia nebulozo en konstelacio Orfiŝo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Kokoformaj birdoj
Kokoformaj birdoj estas birda ordo de fortikaj surgrunde manĝantaj specioj, kiu enhavas meleagrojn, lagopojn, koturnojn, fazanojn kaj aliajn. Ĉirkaŭ 290 specioj estas tutmonde. El ili almenaŭ unu troviĝas en esence ĉiu ajn parto de la tutmondaj kontinentoj (escepte la plej internaj dezertoj kaj konstanta frosto). Ili estas pli raraj en insuloj, kaj kontraste al la tre proksime rilataj Anseroformaj forestas el insuloj de oceanoj - escepte se enmetitaj tie fare de homoj. Kelkaj specioj estis aldomigitaj dum ties longa kaj etenda rilataro kun homoj.
Tiu ordo enhavas ĉefe agnoskitajn kvin familiojn: nome Fazanedoj (inklude kokojn, koturnojn, perdrikojn, fazanojn, meleagrojn, kaj tetraojn), Odontoforedoj (aŭ novmondaj koturnoj), Numidedoj (numidoj), Kracedoj (inklude ĉaĉalakoj kaj mutuoj), kaj Megapodedoj (nestamasuloj, kovejbirdoj aŭ amaskonstruistoj). Ĉiuj gravas kiel semodisigantoj kaj predantoj en la ekosistemoj kie ili loĝas, kaj estas ofte bredataj kiel ĉasbirdoj fare de homoj por ties viando kaj ovoj kaj por distra ĉasado. Multaj kokecaj specioj estas lertaj kurantoj kaj fuĝas el predantoj per kurado pli ol per flugado. Maskloj de plej specioj estas pli koloraj ol inoj, do oftas seksa duformismo. Maskloj ofte havas prilaboritajn pariĝadajn kutimarojn kiuj inkludas pavomontradon, ŝveladon de vosto aŭ kapo plumoj, kaj voĉajn sonojn. Ili estas ĉefe nemigrantaj. Tiuj birdoj malsimilas laŭ grando, sed ĉiuj estas fortikaj, havas mallongajn larĝajn bekojn kiuj estas adaptitaj je semomanĝo kaj beromanĝo. La idoj manĝas ankaŭ insektojn. La plej granda parto de tiuj birdoj ne migras, krom kelkaj malgrandaj kiel koturnoj. Multaj estas malsimilaj laŭ la sekso en ties grando aŭ aspekto.
Familioj
Krom tio, la familio de turnico, nome turnicedoj, estis tradicie listita inter Kokoformaj; tamen lastatempe spertuloj konsideras ilin aparta familio. Simile pri la hoacino, kiu antaŭe estis listigita inter Kokoformaj, sed nun laŭ DNA komparo oni scias, ke klare temas pri specio de la Kukoloformaj.
Sistematiko kaj evoluo
La vivantaj Kokoformaj estis iam dividitaj en sep aŭ pliaj familioj. Oni supozas nun ke la tre distingaspektaj tetraoj kaj meleagroj ne garantias separaadon kiel familioj pro ties ĵusa origino el perdrikecaj aŭ fazanecaj birdoj. Meleagroj iĝis pli grandaj post ties prauloj koloniigis moderklimatan kaj subtropikan Nordamerikon kie fazanecaj konkurantoj forestis. La prauloj de tetraoj, aliflanke, adaptitaj al akraj klimatoj kaj la tetraoj povis tiele kolonigi ĉearktajn regionojn. Sekve, la Fazanedoj etendiĝis laŭ nuna taksonomio por inkludi la iamajn Tetraonedojn kaj Meleagredojj kiel subfamilioj.
La Anseroformaj kun la Kokoformaj kune formas la Kokanserojn. Ili estas bazaj inter la vivantaj Neognatoj, kaj normale sekvas la Paleognatojn (strutoformaj kaj tinamoj) en modernaj birdoklasigaj sistemoj. Tio estis unuafoje proponita en la Taksonomio de Sibley-Ahlquist kaj estis la ĉefa ŝanĝo de tiu proponita skemo kiu estis preskaŭ universale adoptita. Aliflanke, la Kokoformaj kiel estis tradicie limigitaj estas nomataj Gallomorphae en la taksonomio de Sibley-Ahlquist, kiu disigas la Kracedojn kaj la Megapodedojn kiel ordo "Craciformes" (Kracoformaj). Tio ne estas natura grupo tamen, sed erara rezulto de nune eksmoda metodologio pri fenetiko uzita en la taksonomio de Sibley-Ahlquist. Fenetikaj studoj ne distingas inter trajtoj pro pleziomorfo kaj apomorfo, kio kondukas al bazaj stirpoj aperantaj kiel monofiletikaj grupoj.
Historie, ankaŭ la turnicoj (Turnicedoj), mesitoj (Mesitornitedoj) kaj la Hoacino (Opisthocomus hoazin) estis lokitaj en la Kokoformaj. La unuaj estas nune konataj kiel vadbirdoj adaptitaj al interna vivostilo, dum la mesitoj estas probable proksime rilataj al kolomboj kaj turtoj. La rilataro de la Hoacino estas tute malhela, kaj ĝi estas kutime traktata kiel monotipa ordo Opistokomoformaj.
Evoluo
La plej fruaj kokoformecaj fosilioj datas el fina Kretaceo, plej rimarkinde tiuj de Austinornis lentus. Ties parta maldekstra tarsometatarso estis trovita en la Aŭstina Kuŝejo ĉe Aŭstino, Teksaso, date el ĉirkaŭ antaŭ 85 milionoj da jaroj. Tiu birdo estis tre certe proksime rilata al la Kokoformaj, sed ĉu ĝi estis parto de tiuj aŭ apartenas aliloke en la malmulte konata kokoforma branĉo de la Kokanseroj ne klaras. Tamen, en 2004, Clarke klasigis ĝin kiel membro de la pli granda grupo Pangaloformaj, pli proksime rilataj al kokoj ol al anasoj, sed ne membro mem de la krongrupo kiu inkludas ĉiujn modernajn kokoformajn. Alia specimeno, nome PVPH 237, el fina Kretaceo Portezuelo Kuŝejo (Turoniano-Koniaciano, antaŭ ĉirkaŭ 90 mj) en la montaro Sierra de Portezuelo (Argentino) sugestis ankaŭ ke ĝi estas frua kokoforma parenco. Tiu estas parta korakoido de neornitena birdo, kiu laŭ sia ĝenerala formo kaj partikulare larĝo kaj profundeco de la ligo al la muskolo kuniganta la korakoidon kaj la humero (supra brako) similas la plej bazajn stirpojn de kokoformaj.
Aldonaj kokoformecaj pangaloformaj estas formortintaj familioj el la Paleogeno, nome la Galinuloidedoj, Paraortigedoj kaj Kvercimegapodedoj. El komenca Kenozoiko, estas kelkaj aldonaj birdoj kiuj povas aŭ ne esti Kokoformaj, kvankam eĉ se ili estas tio, estas malverŝajne ke tiuj apartenas al nunaj familioj:
El meza Eoceno antaŭen – antaŭ ĉirkaŭ 45 jm pli malpli – oni konas verajn kokoformajn, kaj tuij komplete anstataŭis siajn pli malnovajn parencojn komence de la Neogeno. Ĉar la plej fruaj reprezentantoj de vivantaj kokoformaj familioj ŝajne apartenas al Fazanedoj – nome la plej juna familio de kokoformaj -, la aliaj familioj de Kokoformaj devas esti almenaŭ de la komenca Eoceno sed povus esti eĉ tiom malnovaj kiom de fina Kretaceo. La iĥnotaksono Tristraguloolithus cracioides estas bazita sur fosiliaj ovoŝelaj fragmentoj el fina Kretaceo, nome el Oldmana Formacio de suda Alberto, Kanado, kiu estas similaj al ovoj de ĉaĉalakoj, sed pro malesto de osta materialo ties rilataro ne povas esti determinita escepte ke ili ŝajne ne estas el nebirda dinosaŭro.
Modernaj genroj de fazanedoj ekaperis ĉirkaŭ la limo inter Oligoceno kaj Mioceno, antaŭ ĉirkaŭ 25–20 mj. Oni ne konas bone ĉu la vivantaj genroj de la aliaj, pli malnovaj, kokoformaj familioj originiĝis ĉirkaŭ la sama tempo aŭ pli frue, kvankam almenaŭ ĉe la Odontoforedoj, formoj de antaŭ-Neogeno ŝajne apartenas al genroj kiuj iĝis tute formortintaj poste.
Nombraj fosilioj de Paleogeno al meza Neogeno estas tre certe Kokoformaj, sed ties preciza rilataro en la ordo ne povas esti determinita:
Listo de ĉefaj taksonoj
Dumlonge, la fazanoj, perdrikoj kaj parencoj estis sendistinge metitaj en la Fazanedoj, varie inkludante aŭ ekskludante meleagrojn, tetraonedojn, odontoforedojn kaj numidojn, kaj dividitaj en du subfamilioj – la Fazanenoj (fazanecaj formoj) kaj la Perdrikenoj (perdrikecaj formoj). Tiu simpla aranĝo estis delonge konsiderata sub serioza neceso de revizio, sed eĉ per modernaj analizoj pere de DNA kaj metodoj de kladistiko, la filogenetiko de la Fazanedoj rezistis kompletan solvon.
Provizora listo de la pli altnivelaj kokoformaj taksonoj, listitaj laŭ evolua sekvenco, estas la jena:
La rilataro de multaj fazanoj kaj perdrikoj estas ankoraŭ tre malbone solvita kaj estas multa konfuzo pro adapta radiado (ĉe la unuaj) kaj pro konverĝa evoluo (ĉe la lastaj). Tiele, la kerno de la Fazanedoj povas alternative esti traktata kiel ununura subfamilio Fazanenoj. La tetraoj, meleagroj, veraj fazanoj ktp., iĝu tiele triboj de tiu subfamilio, simila al kiel la Koturnicenoj estas komune disigataj en koturna kaj frankolina triboj.
Notu, ke la taksono Perdrikenoj estas provizore limigita al la genro Perdix kaj eble al unu aŭ du pliaj. Ke "la" perdriko de Eŭropo ne estas proksime rilata al aliaj perdrikecaj Kokoformaj estas jam indikita de ties seksa dimorfismo laŭ koloraro kaj nombraj (pli ol 14) vostoplumoj, trajtoj kiujn ĝi kunhavas kun la aliaj fazanedoj. Tamen inter tiuj, ties rilataro estas malhela; estas tute neklara ĉu ĝi estas pli proksima al meleagroj aŭ al iaj mallongvostaj fazanoj kiaj la genroj Ithaginis, Lophophorus, Pucrasia kaj Tragopan.
Aspekto
Kokoformaj birdoj estas arboremaj aŭ surteremaj animaloj; multaj preferas ne flugi, sed anstataŭe piediras aŭ kuras por moviĝi. Ili vivas 5–8 jarojn en naturo kaj ĝis 30 jarojn en kaptiveco. Ili povas troviĝi tutmonde kaj ĉe vario de habitatoj, inklude arbarojn, dezertojn kaj herbejojn. Ili uzas vidajn memmontradojn kaj voĉojn por komunikado, pariĝado, luktado, teritoriemo kaj reproduktado.
Ili havas diversajn pariĝadajn strategiojn: kelkaj estas monogamaj, dum aliaj estas poligamaj aŭ poliginandraj. Maskla pariĝado inkludas foje prilaboratajn vidajn memmontradojn de plumaro. Ili reproduktiĝas laŭsezone kongrue kun la klimato kaj la ino demetas inter 3-16 ovojn jare en nestoj konstruitaj surgrunde aŭ en arboj.
Kokoformaj birdoj manĝas varion de planta kaj animala materialo, kiu povas inkludi fruktojn, semojn, foliojn, burĝonojn, florojn, tuberojn, radikojn, insektojn, helikojn, vermojn, lacertojn, serpentojn, malgrandajn rodulojn, kaj ovojn.
Tiuj birdoj varis laŭgrande el la eta Ĉina koturno (Coturnix chinensis) kiu pezas nur 28–40 g al plej granda nune vivanta kokoforma specio, nome la nordamerika Komuna meleagro (Meleagris gallopavo), kiu povas pezi tiom multe kiom ĝis 14 kg kaj povas superi la 120 cm de longo.
La kokoforma birdospecio kun la plej granda enverguro kaj la plej granda ĝenerala longo estas plej verŝajne la Verda pavo (Pavo muticus). Plej kokoformaj genroj estas diketaj kun dikaj koloj kaj modere longaj kruroj, kun rondoformaj kaj mallongaj flugiloj. tetraoj, fazanoj, frankolinoj, kaj perdrikoj estas tipaj pro ties fortikaj konturoj. Dum plej kokoformaj estas malfortaj flugantoj, ne estas neflugaj birdoj inter la vivantaj membroj de la ordo. La Sylviornis, nome granda prahistorie formortinta eble nestamasulo el Novkaledonio, estis nefluga, sed male al plej aliaj neflugaj birdoj kiaj Strutoformaj aŭ insulaj raloj kiuj iĝis neflugaj pro ĉeso de disvolviĝo de ties fluga sistemo kaj sekve evoluis al plia grando, la Sylviornis ŝajne iĝis nefluga simple pro sia grando, kaj malgrandigo de ties flugiloj estus konsekvenco, ne tialo por neflugeco. Estas nombraj prahistorie formortintaj nestamasuloj el insulo de Pacifiko, kaj tiuj ŝajne alvenis al neflugeco laŭ kutima maniero.
Masklaj plenkreskuloj de multaj kokoformaj birdospecioj havas po unu aŭ kelkajn akrajn kornecajn spronojn dorse de ĉiu kruro, kiujn ili uzas por luktado. Ĉe kelkaj stirpoj, estas tre markita seksa dimorfismo, kaj inter ĉiu klado de kokoformaj, la plej apomorfaj ("progresaj") stirpoj tendencas esti pli sekse dimorfaj.
Kutimaro kaj ekologio
Plej kokoformaj birdoj estas pli malpli loĝantaj, sed kelkaj el la plej malgrandaj specioj de moderklimataj areoj (kiaj koturnoj) ja migras konsiderindajn distancojn. Altitudina migrado estas evidente tre komuna inter specioj de montararbaroj kaj kelkaj specioj de subtropikaj kaj ĉearktaj regionoj devas atingi siajn akvajn aŭ manĝajn areojn danke al longdistanca flugo. Specioj konataj kiuj faras etendajn flugojn estas la lagopoj, centrocerkoj (Centrocercus), Krestoperdriko, Verda pavo, Krestargusa fazano, Monta pavofazano (Polyplectron inopinatum), Koklass-fazano (Pucrasia macrolopha), kaj Longvosta fazano (Syrmaticus reevesii). Aliaj specioj – plej el Odontoforedoj (konataj ankaŭ kiel dentokoturnoj), la enigma Ŝtonperdriko (Ptilopachus petrosus) de Afriko, la numidoj kaj orelfazanoj (Crossoptilon)- elstaras pro ties ĉiutagaj ekskursoj piede kiuj povas etendi al multaj mejloj tage.
Kelkaj Kokoformaj estas adaptitaj al habitato de herbejoj, kaj tiuj genroj rimarkindas pro siaj longaj, fajnaj koloj, longaj kruroj kaj grandaj, larĝaj flugiloj. Tre nerilataj specioj kiaj la Krestofazano (Lophura ignita), Vulturnumido (Acryllium vulturinum) kaj la Ocela nestamasulo (Leipoa ocellata) estas rimarkinde similaj laŭ ties korpotipoj (vidu ankaŭ artikolon konverĝa evoluo).
Lommatzsch
Lommatzsch estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Meißen de la federacia lando Saksio. Fine de la jaro la komunumo havis  loĝantojn.
Kokoformaj birdoj
Kutimaro kaj ekologio
Plej specioj kiuj montras nur limigitajn kazojn de seksa dimorfismo elstaras pro la granda kvanto de movo postulita por trovi manĝon tra plej parto de la jaro. Tiuj specioj kiuj estas tre sedentaj sed kun markataj ekologiaj transformoj laŭ la sezonoj montras markitajn distingajn diferencojn inter seksoj laŭ grando kaj/aŭ aspekto. Orelfazanoj, numidoj, dentokoturnoj kaj la Neĝoperdriko (Lerwa lerwa) estas ekzemploj de limigitaj seksaj diferencoj kaj postuloj por veturi sur ampleksa tereno por manĝi.
La Bronzvosta pavofazano (Polyplectron chalcurum), Neĝoperdriko, Bunta spronkoko (Galloperdix lunulata) kaj la Ruĝkapa perdriko (Haematortyx sanguiniceps) elstaras pro siaj kutimoj movadi laŭ paroj ne nur piede sed ankaŭ aere.
Vintra ekologio
Kokoformaj birdoj estas bone adaptitaj al regionoj kun malvarmaj vintroj. Ties grando, pliiĝanta plumaro, kaj malalta agadniveloj helpas ili elteni malvarmon kaj konservi energion. Laŭ tiaj kondiĉoj, ili povas ŝanĝi sian manĝostrategion preskaŭ al tiu de remaĉulo. Tio permesas ilin manĝi kaj elpreni energion kaj nutraĵojn el aspra, fibreca plantomaterialo, kiaj burĝonoj, bastonetoj, aŭ koniferaj pingloj. Tio havigas preskaŭ nelimigitan fonton de alirebla manĝo kaj postulas malmultan energion por kolekti ĝin.
Manĝo
Herbovoruloj al iome ĉiomanĝantaj kokoformaj, enhavante majoritaton de la grupo, estas tipe tfortikaj kaj havas mallongajn dikajn bekojn ĉefe adaptitajn por manĝi surgrunde radiketojn aŭ por konsumo de alia plantomaterialo kia makisaj burĝonoj. Junaj birdoj manĝas ankaŭ insektojn.
Pavoj, tipaj kokoj kaj plej el la subtropikaj fazanaj genroj havas tre diferencajn manĝopostulojn el la tipaj genroj de la Palearkto. La Himalaja monalo (Lophophorus impejanus) estis observata dum elfosado inter putriĝinta ligno de falinta trunko laŭ simila maniero al tiu de pegedoj kiam elfosas senvertebrulojn, eĉ helpante sin per sia kvadrata vosto. La Valiĉa fazano (Catreus wallichi), la Krestargusa fazano (Rheinardia ocellata), la Rulperdriko (Rollulus roulroul) kaj la Krestonumido (Guttera pucherani) estas similaj ekologie al la Himalaja monalo je tio ke ili manĝas ankaŭ en putriĝinta ligno termitojn, formikojn kaj larvojn de skaraboj, moluskojn, krustulojn kaj junajn rodulojn.
(122159) 2000 JM81
(122159) 2000 JM81 estas marsrenkonta asteroido malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo Lincoln Near-Earth Asteroid Research elde la observatorio de la Laboratorio Lincoln en Socorro (Nov-Meksiko, Usono).
Kokoformaj birdoj
Manĝo
Tipaj pavoj (Pavo), plej el la Pavofazanoj (Polyplectron), la Bulvera bridofazano (Lophura bulweri), la Oraj fazanoj (Chrysolophus) kaj la Arbofiloj (Arborophila) havas mallarĝajn, relative delikatajn bekojn, maltaŭgajn por elfosado. Tiuj kokoformaj genroj preferas anstataŭe kapti vivajn senvertebrulojn en mortinta foliaro, en sablo kaj en neprofundaj flakoj aŭ laŭlonge de rojaj bordoj. Tiuj genroj estas ankaŭ eksterordinare similaj je tio ke ili havas esceptajn longajn, delikatajn krurojn kaj fingrojn kaj la tendenco al oftaj laŭsezone malsekaj habitatoj por manĝo, ĉefe dum idozorgado. La Barata pavo (Pavo cristatus) famas en sia indiĝena Barato pro sia ŝato de serpentoj – eĉ la venenaj kobroj – kiujn ili kaptas per siaj fortaj kruroj kaj akra beko. La Blankventra fazano (Chrysolophus amherstiae), Verda pavo (Pavo muticus), Bulvera fazano kaj la Ruĝokula fazano (Lophura erythrophthalma) elstaras pro sia kapablo manĝi krustulojn kiaj kankroj kaj aliajn akvajn malgrandajn animalojn en neprofundaj rojoj simile al kelkaj membroj de la rala familio (Raledoj). Simile, kvankam la Meleagro (Meleagris gallopavo) havas dieton ĉefe el vegetaĵaro, ili manĝas insektojn, musojn, lacertojn kaj amfibiojn, vadante en akvo por ĉasi tiujn lastajn. Aldomigitaj gekokoj (Gallus domesticus) kunhavas tiun oportuneman kutimaron kaj manĝas insektojn, musojn, vermojn kaj amfibiojn.
(122159) 2000 JM81
Orbito
Ĝi estas proksima de la 1:2 kun Marso kaj 3:1 kun Jupitero.
Kokoformaj birdoj
Manĝo
La tragopanoj (Tragopan), la Nigra longovosta fazano (Syrmaticus mikado) kaj kelkaj specioj de tetraoj kaj lagopoj estas esceptaj je siaj tre vegetaraj kaj arbaj manĝokutimoj; tetraoj estas speciale elstaraj por sia kapablo manĝi plantojn riĉajn en terpenoj kaj kinonoj - kiaj artemizioj aŭ koniferoj – kiuj estas ofte evitataj de aliaj herbovoruloj. Sed multaj specioj de moderaj altitudoj — ekzemple la longvostaj fazanoj de la genro Syrmaticus — ankaŭ serĉas grandan parton de sia ĉiutagaj manĝopostuloj en la kanopeo, ĉefe dum neĝaj kaj pluvaj periodoj kiam manĝo surgrunde estas danĝera kaj ne fruktodona pro vario de tialoj. Kvankam membroj de la genro Syrmaticus kapablas vivteni sin preskaŭ nur el vegetara materialo dum monatoj, tio ne veras ĉe multaj el la subtropikaj genroj. Ekzemple, la Argusfazano (Argusianus argus) kaj la Krestargusa fazano povas fari plej el sia manĝo dum pluvaj monatoj en la kanopeo de la ĝangalo. Tie ili manĝas limakojn, helikojn, formikojn kaj amfibiojn kun ekskludo de planta materialo. Oni ne scias kiel ili manĝas en la arbara kanopeo dum la pluvaj monatoj, sed ĝi estas defia temo por futura studado.
(122159) 2000 JM81
Orbito
Ĝia discentra orbito ekstere malproksime tanĝas tiun de Marso. Ĝia marsa MOID estas 0,29397 astronomia unuo, tie estas 43,977 milionoj da km.
Kokoformaj birdoj
Reproduktado
Plej kokoformaj estas tre fekundaj, kaj ties ovokvanto regule superas 10 ovojn ĉe multaj specioj. Kontraste al plej birdoj kiuj estas – almenaŭ por ĉiu partikulara reprodukta sezono – monogamaj, kokoformaj estas ofte poliginiaj aŭ poligamaj. Tiaj specioj povas esti rekonitaj pro sia markata seksa dimorfismo.
Junaj kokoformaj estas tre frumaturaj kaj vagadas ĉe la patrino – aŭ ĉe ambaŭ gepatroj ĉe la monogamaj specioj – malmultajn horojn post eloviĝo. Plej ekstrema kazo estas la Megapodedoj, kie plenkreskulo absolute ne kovas sed lasas la kovadon al varmo el amasnestoj de putriĝinta vegetaĵaro, vulkanaj cindroj aŭ malvarma sablo. La junuloj devas elfosiĝi el la nestamasoj post eloviĝo, sed ili aperas el la ovoj tute plumohavantaj, kaj post lasi la amasneston ili kapablas flugi konsiderindajn distancojn.
Komunaj specioj
Tetraoj kaj lagopoj.- Familio Tetraonedoj
Tetraoj, lagopoj kaj prerikokoj estas ĉiuj kokecaj birdoj kun mallongaj, kurbaj, fortaj bekoj, parto de la familio Tetraonedoj. Tiu grupo inkludas 25 speciojn loĝantajn ĉefe en Nordameriko. Ili estas ĉefe surgrunde loĝantaj kaj havas mallongajn, rondoformajn flugilojn por mallongdaŭraj flugoj. Ili estas bone adaptitaj al vintro per kreskado de “neĝoŝuaj” plumoj sur siaj piedoj kaj ripozado inter la neĝo. Ili gamas laŭgrande el la 13-cola Blankvosta lagopo al la 28-cola Artemizia lagopo. Ties plumaro estas densa kaj milda kaj estas plej komune troviĝanta en nuancoj de ruĝa, bruna, kaj griza por kamufliĝi ĉegrunde. Ili estas poligamaj kaj la maskla pariĝada kutimaro inkludas pavoparadadon kaj dancadon kaj agreseman luktadon por la posedo de inoj. La tipa ovokvanto estas inter 7 kaj 12 ovoj.
Meleagroj.- Familio Meleagredoj
Meleagroj estas grandaj, longkruraj birdoj kiuj povas kreski ĝis kvar futoj alte kaj pezi ĝis 30 pundojn en naturo. Ili havas longan larĝan, rondoforman voston kun 14-19 senpintaj plumoj. Ili havas nudan faltan kapon kaj pluman korpon. La nordamerika natura meleagro - Meleagris gallopavo - havas 5 distingajn subspeciojn (nome Orienta, Rio Grande, Florido aŭ Osceola, Merriams, kaj Goulds). Estas ankaŭ hibridoj kie la teritorioj de tiuj subspecioj koincidas. Ĉiuj estas indiĝenaj nur de Nordameriko, kvankam ekzistas enemetitaj populacioj aliloke. Ties plumaro diferencas iome laŭ subspecioj, sed estas ĝenerale malhela al nigra ĉe maskloj, kun sablokoloraj al kremokoloraj nuancoj, kaj ĝenerale senkolore bruna ĉe inoj. La plumoj estas tre irizecaj kaj povas preni distingajn ruĝecajn al kuprokolorajn nuancoj sub sunlumo. Ties plumoj estas bone difinitaj per larĝaj, kvadrataj pintoj, kiuj havigas al la birdo la aspekton esti kovrita per skvamoj. Maskloj havas “barbaĵon” de aspraj nigraj bridoj pendantaj el la centro de sia supra brusto kaj tendencas havi pli brilkoloran plumaron ol inoj. Ili reproduktiĝas printempe kaj ties tipa ovokvanto estas inter 10 kaj 12 ovoj. La Jukatana meleagro (Meleagris ocellata) estas diferenca specio de meleagro, kaj nune ekzistas nur en parto de la Jukatana duoninsulo. Post la 19a kaj komenca 20a jarcento la populacioj de naturaj meleagroj ege falis pro ĉasado kaj habitatoperdo. Tamen populacioj nune floras denove danke al ĉasadministrado kaj translokigo. La Jukatana meleagro, ne komune ĉasata, estas nune minacata pro pliiĝanta habitatoperdo en Jukatano.
Fazanoj, koturnoj kaj perdrikoj.- Familio Fazanedoj
Tiu familio estas dividata en kvar grupoj: 30 specioj de novmondaj koturnoj (odontoforedoj), loĝantaj inter Paragvajo kaj Kanado, 11 specioj de malnovmondaj koturnoj en Afriko, Aŭstralio, kaj Azio, 94 specioj de perdrikoj, kaj 48 specioj de fazanoj. Tiu familio inkludas ampleksan gamon de birdograndoj el 5 ½-cola koturno al fazanoj ĝis preskaŭ 30 coloj. Fazanoj kaj koturnoj havas fortikajn, rondoformajn korpojn kaj rondoformajn flugilojn. Kvankam ili havas mallongajn krurojn, ili estas tre rapidaj kurantoj kiuj fuĝas el predantoj.
Ĉaĉalakoj.- Familio Kracedoj
Ansa kaj Oiva
Ansa kaj Oiva estas paro kreita de finna verkinto Timo Parvela, kiuj havas aventurojn en siaj propraj televidserialoj kaj du infanlibroj.
La titola televidserialo de Ansa ja Oiva estis produktita inter 1995 kaj 2001, kaj en la fruaj jaroj ĝi estis montrita lige kun la Veturi programo. En la serio, Ansa (Mari Vainio) estas la trejnistogastigantino kaj Oiva (Ari-Kyösti Seppo) estas la direktisto. Fortigitaj de ilia populareco, ili finfine ricevis sian propran televidspektaklon, kie la du starigis relevidstacion. Preskaŭ 300 epizodoj estis akumulitaj ĝis la serio estis maldaŭrigita kun la televidrenovigo de Yle.
Timo Parvela verkis du librojn de Ansa ja Oiva. La unua el ili, Ansa ja Oiva, publikigita en 1999, estis nomumita por la Finlandia Award.
Ankaŭ estis faritaj du registradoj de Ansa ja Oiva, Ansa ja Oiva kun lokomotivaj orkestroj kaj Ansa ja Oiva: Hej Kelaa! Ansa kaj Oiva: Saluton Kelaa! estas registrado produktita fare de Edel Records en 2001, kie Mari Vainio kaj Ari-Kyösti Seppo kantas kantojn skribitajn fare de Timo Parvela kaj Pentti Rasinkangas, kunmetitan fare de Rasinkangas.
(15241) 1989 ST3
(15241) 1989 ST3 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.
T-54
La T-54 estis tanko de Sovetunio, kiun oni evoluigis post la dua mondmilito. Ĝi estis la pluevoluigo de T-44. Ĉefa karakterizo de la tanko estis la uzo de 100-mm-a kanono.
La T-54 aperis unuafoje antaŭ la publiko en la hungara revolucio de 1956.
Laŭ la militaj spertoj kun T-34, oni enkonstruis pli grandan turon kaj pli fortan kanonon.
David Ritchie Tullo
Li estis esperantisto de 1908. Li estis kasisto de Skota EF (1920-27) kaj de UK 1926. Delegito al la Komerca Konferenco en Venezia, 1923. Ĉefdelelgito de UEA por Skotlando de 1927. Komitatano de UEA, 1931.
Miklós Bodánszky
Miklós Bodánszky [miklOŝ bodAnski], laŭ hungarlingve kutima nomordo Bodánszky Miklós estis hungara-usona kemiisto, profesoro, membro (ekstera en 1990) de Hungara Scienca Akademio.
Miklós Bodánszky naskiĝis la  1915 en Budapeŝto. Li mortis la 2007 en Princeton (Nov-Ĵerzejo).
Biografio
Miklós Bodánszky frekventis teknikuniversitaton en Budapeŝto ricevinta diplomon en 1939, baldaŭe li samloke doktoriĝis en 1949. Post la 2-a mondmilito li laboris en farmacia uzino, ekde 1950 en medikamenta instituto. Li ankaŭ ekinstruis en la teknikuniversitato en 1950. Li atingis la sciencan gradon PhD en 1956. Post falo de la Hungara revolucio de 1956 li migris al Usono kun sia edzino kaj filino. Li laboris 2 jarojn en instituto en Novjorko, pote en Nov-Ĵerzejo, fine li instruis kaj esploris en Cleveland. Kiel emerito li vivis en Princeton, kie li verkis artikolojn, krome li havis kontaktojn ankaŭ kun hungaraj kemiistoj. Li okupiĝis precipe pri la peptidoj. Li ricevis 3 premiojn inter 1977-1979.
Jeremy Corbyn
Jeremy Bernard CORBYN (naskiĝis la ) estas brita socialisto kaj politikisto por la Brita Laborista Partio, estanta sur la maldekstra flanko de sia partio. Li iĝas partiĉefo kaj gvidanto de opozicio la.
Li estas parlamentano por Islington North ekde 1983, reelektinte sep fojojn. Antaŭ tio li laboris por sindikatoj.
Corbyn identis sin kiel demokratan socialiston kaj proponas la renaciigon de utilprogramoj kaj fervojoj, la remalfermon de karbaj minejoj, unuflankan nuklean senarmiĝon, politikon kontraŭ la evito de impostoj, QE-on kaj opozicion al la fiska aŭstereco.
Corbyn anoncis sian kandidatecon la. Li unue estis nur konsiderata kiel la franĝa kandidato, sed li poste fariĝis la ĉefa kandidato laŭ opini-sondadoj kaj li gajnis la subtenon de la plejmulto de sindikatoj filiaj al la Brita Laborista Partio kaj ankaŭ tri nefiliaj sindikatoj. La li gajnis la elekton por partiestro kun 59,5% de unuaj voĉdonoj.
Frua vivo
Corbyn naskiĝis en Chippenham en Wiltshire kaj estis kreskigita en Kington St Michael. Li estas la pli juna frato de veterprognozisto Pierre Corbyn kaj la filo de David Corbyn, elektra inĝeniero kaj spertulo de rektifiloj, kaj Naomi Corbyn, instruisto de matematiko. Liaj gepatroj estis packampanistoj kiuj renkontas dum la Hispana Enlanda Milito. Kiam Jeremy Corbyn aĝis sep, sia familio transloĝiĝis al Shropshire ĉe Pave Lane, kie David Corbyn aĉetis la Yew Tree Guesthouse kaj refasonis ĝin al sepdormoĉambra senjora domo.
Li frekventis la sendependan Castle House Preparatory School kaj Adams' Grammar School, ambaŭ internulejo kaj taga lernejo, en Newport, Shropshire. Dum Corbyn ankaraŭ frekventis lernejon, li aktiviĝis en la Wrekin Constituency Young Socialists, sia loka Labour Party kaj la League Against Cruel Sports. Li gajnis du A-levels, antaŭ ol li forlasis lernejon aĝanta 18. Post forlasi lernejon, li laboris du jarojn por Voluntary Service Overseas en Jamajko. Sekvonte li gungiĝis kiel plentempa organizisto ĉe la National Union of Public Employees, sekvita per mallonga periodo de studo ĉe North London Polytechnic, kiu li forlasis sen atingi gradon.
Corbyn pli poste laboris kiel oficisto por la National Union of Tailors and Garment Workers, iĝis ano de distrikta aŭtoritato de saneco kaj elektiĝis en 1974 al Haringey Council, reprizentanta la kvartalo Harringay ĝis 1983. Li laboris por la sensukcesa kampanjo de Tony Benn en 1981 por fariĝi vicĉefo de Laborista Partio kaj estis elektita kiel sekretario de Laborista grupo de Islington Borough.
Parlamentano
Corbyn selektiĝis en 1982 kiel la Laborista kandidato por sia loka seĝo de Islington North. Li estis elektata dum la 1983 ĝenerala balotado en tiu funkcio kaj tuj membriĝis la Socialist Campaign Group, distinganta lin kiel unu da plej maldekstra parlamentanoj de Laborista Partio, kaj ĉeestis la London Regional Select Committee de 1983 ĝis 1987. Li komenciĝis skribi rubrikon en la Morning Star mallonge post sia elektiĝo, kiun li faras ĝis hodiaŭ. Li poste estis membro de Social Security Select Committee de 1992 ĝis 1997, la London Regional Select Committee por dua fojo de 2009 ĝis 2010 kaj Justice Select Committee de 2010 ĝis 2015. Corbyn reelektiĝis membro de parlamento por Islington North sep fojon, la plej laste en 2015, kiam li gajnis 60,24% de voĉdonoj kaj plejmulto de 21194 balotoj. Inter 1997 kaj 2010, dum la plej lastatempa Laborista registaro, Corbyn estis la plej ribelema de ĉiuj Laboristaj parlamentanoj, ofte defianta triobla whips. Nur en la parlamento de 2005–2010 li defiis la whip 238 fojojn, ĉirkaŭ 25% de ĉiuj voĉdonoj.
En Oktobro 2001 Corbyn estis elektata al la direktanta komitato de la Stop the War Coalition (haltu la militon-koalicio), kiu formiĝis oponi la afganan militon poste tijare. Li feroce oponis la iraka milito en 2003 kaj parolis ĉe dekoj de kontraŭ-militaj kunvenoj en Britujo kaj transmare. Li asistis organizi la Februara kontraŭ-milita protesto kio estis kredita esti la plej granda politika protesto en brita historio. Li elektiĝis estro de la koalicio sukcesante Andrew Murray en Septembro 2011. En 2006 Corbyn estis unu da dek du Laboristaj parlamentanoj subteni la vokon de Partio de Kimrujo kaj la Skota Nacia Partio por enketo en la iraka milito. Li forte oponas armilojn de amasa detruo kaj estis longtempa subtenilo de Campaign for Nuclear Disarmament, membrita la organizacio en 1966 dum li estis lernulo kaj estanta unu da tri viĉestroj. Corbyn kritiĝis por inviti Gerry Adams kaj aliaj membroj de Sinn Féin al la parlamento en 1984 semajnojn post la bombatako en Brighton per la IRA, kiu mortigis kvin homojn.
Corbyn membras nombron de sindicataj grupoj en la parlamento. Li estas sponsorata per kelkaj sindikatoj, inkluzive de Unison, la National Union of Rail, Maritime and Transport Workers kaj Unite the Union. Li estas devoliginta kontraŭ-faŝisto, parolinta ĉe la grandega kombinata kunveno de Unite Against Fascism kaj Trades Union Congress kontraŭ la British National Party en Decembro 2001, kaj li estis la ĉefa parolanto ĉe la jara konferenco de Unite Against Fascism en 2007.
Corbyn estas estro de la All-Party Parliamentary Group (APPG) sur la Ĉagosoj, estro de la APPG sur Meksiko, vicestro de la APPG sur Latin-Ameriko kaj vicestro de la APPG sur homaj rajtoj. Li estas pledinta kaj pledanta por la rajtoj de la fortece forigitaj Ĉagosanoj por reiri al la Brita Hindoceana Teritorio kaj estas agitisto por solidareco kun Venezuelo (kun la socialisma venezuela registaro). Li ankaŭ estas membro de la sekvaj APPG-oj: Bolivio, Britio–Palestino, fromaĝo, biciklado, dalitoj, Grandaj Lagoj, la International Parliamentary Union kaj vojaĝantleĝa reformo.