cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ledinci
Historio
Dum la 2-a mondmilito la faŝistoj plene detruis la tiaman vilaĝon, kiu nun estas Stari Ledinci. Poste la loĝantoj iom fore fondis novan vilaĝon Ledinci, sed baldaŭe ankaŭ Stari Ledinci rehomiĝis. En 2002 loĝis en Ledinci 1623 homoj, (1458 serboj (89 %), 33 jugoslavianoj, 15 kroatoj, 11 hungaroj kaj aliaj).
2601 Bolonjo
2601 Bolonjo estas malgranda, meze hela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la elde la Observatorio San Vittore en Bolonjo.
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de la itala urbo, elde kiu ĝi estis malkovrita.
Meuselwitz
Meuselwitz estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Altenburger Land de la federacia lando Turingio. La 30-an de junio 2006 la komunumo havis 9470 loĝantojn.
Ĝis detruo fare de komunismaj humanistoj ekzistis en Meuselwitz kastelo.
Kontraŭsimetria matrico
En lineara algebro, kontraŭsimetria matrico aŭ deklivo-simetria matrico aŭ malsimetria matrico estas kvadrata matrico A kies transpono egalas al ĝia negativo:
Tiel se la elementoj estas A=(aij), do aij=-aji por ĉiuj eblaj valoroj de i kaj j.
Stabiligilo (ŝipo)
En la metio pri konstruo de velŝipoj kaj sekve ankaŭ en velado stabiligilo – en la angla nomata centreboard, do "centra breto", en la germana kaj pluraj aliaj lingvoj, ekzemple la bulgara, litova kaj rusa Schwert, do "glavo" – estas breto el ŝtalo, ligno aŭ vitrofibro-fortigita plasto sub la ŝipa trunko, instalita paralele al la veturdirekto.
Kontraŭsimetria matrico
Ekzemple, jena matrico estas deklivo-simetria:
Stabiligilo (ŝipo)
La breto povas esti fikse instalita ĉe la ŝipa subo, aŭ metita en ŝipocentran mallarĝan keston, tial ke ŝipano povas levi aŭ mallevi ĝin. Celo de la stabiligilo, kiel la vorto indikas, estas stabiligi la ŝipan direkton: se velŝipo veturas per vento, kiu venas ekzemple dedekstre kaj kies energion la velo(j) transformas al rapido antaŭen, sen stabiligilo la boato (ju pli malgranda la subakva aŭ karena surfaco, despli forte) aldone al la vela moviĝo antaŭen ankaŭ rekte de la vento ŝoviĝus flanken, do en tiu-ĉi ekzemplo maldekstren – tian flankenpuŝiĝon malhelpu la stabiligilo. Ankaŭ velaj katamaranoj, do boatoj kun du trunkoj, povas havi stabiligilon.
Kontraŭsimetria matrico
Kompari ĉi tiun kun simetria matrico kies transpono estas la sama kiel la matrico: AT = A.
Stabiligilo (ŝipo)
Krom la ĉefa tipo, la ŝipocentra stabiligilo, ekzistas flankaj stabiligilo sub la ŝipa trunko kaj - kiel ekzemple montras la bildo de historia kargoŝipo maldekstre - ankaŭ flanke de ĝi.
Kontraŭsimetria matrico
Propraĵoj
Sumo de deklivo-simetriaj matricoj estas denove deklivo-simetria. Produtoj de deklivo-simetria matrico kun skalaro estas denove deklivo-simetria. Tiel, la deklivo-simetriaj matricoj formas vektoran spacon. Ĝia dimensio estas.
Stabiligilo (ŝipo)
Kontraste al ŝipdirekta stabiligilo, kilo estas nepre fiksa, pli larĝa kaj multe pli peza plej suba, peza trabego de ŝipa trunko aŭ aldonaĵo sub ĝi, kiu havas la funkcion malplialtigi la gravitocentron de la ŝipo, por ke ĝi estu pli stabila en la akvo - kilo do malpliigas la ŝanceliĝon de la ŝipo kaj rezulte malhelpas sinkadon, sed ĝi aliflanke igas la ŝipon pli peza kaj malpli rapida. Ekzistas kombinoj el la du funkcioj, nomeblaj "moveblaj kiloj" aŭ "stabiligilo-kiloj", kiuj kaj atentas pri aparta pezo kaj pri stabiligo de la vojdirekto, kaj estas moveblaj.
Kontraŭsimetria matrico
Propraĵoj
Se matrico A estas deklivo-simetria, kaj B estas ajna matrico, tiam produto BTAB'' estas deklivo-simetria.
La "deklivo-simetria komponanto" de kvadrata matrico A estas la matrico ; la "simetria komponanto" de A estas ; la matrico A estas sumo de ĝia simetria kaj deklivo-simetriaj komponantoj.
A estas deklivo-simetria se kaj nur se xTAx = 0 por ĉiuj reelaj vektoroj x.
Ĉiuj ĉefdiagonalaj elementoj de kontraŭsimetria matrico estas nuloj, Tiel la spuro estas nulo.
Determinanto
Do se n estas nepara la determinanto estas nulo. Ĉi tiu rezulto estas jakobia teoremo.
En la para-dimensia okazo, la determinanto de A por povas esti skribita kiel kvadrato de polinomo de elementoj de A (teoremo de Thomas Muir):
Ĉi tiu polinomo estas signifita kiel Pf(A). Tial la determinanto de reela kontraŭsimetria matrico estas ĉiam nenegativa.
Spektra teorio
La ejgenoj de kontraŭsimetria matrico ĉiam estas en paroj ±λ, escepti dn la nepara-dimensia okazo kiam estas aldona unuopa ejgeno 0. Por reela kontraŭsimetria matrico la ĉiuj nenulaj ejgenoj estas pure imaginaraj kaj tial estas de formo iλ1, -iλ1, iλ2, -iλ2, ..., kie ĉiuj λk'' estas reelaj.
Reela deklivo-simetria matrico estas normala matrico (ĝi komutiĝi kun sia adjunkta matrico) kaj tial laŭ la spektra teoremo reela kontraŭsimetria matrico povas esti diagonaligita per unita matrico. Pro tio ke ejgenoj de reela kontraŭsimetria matrico estas kompleksaj ĝin ne eblas diagonaligi per reela matrico. Tamen, ĉiun kontraŭsimetrian matrico eblas transformi al diagonala bloka matrico per orta matrico. Aparte, ĉiu 2n × 2n reela kontraŭsimetria matrico povas esti skribita en formo A=QΣQT kie Q estas orta kaj por reelaj λk. La ejgenoj de ĉi tiu matrico estas ±iλk. En la neparo-dimensia okazo Σ havas almenaŭ unu linion de nuloj kaj almenaŭ unu kolumnon de nuloj.
Alterna formo
Alterna formo de vektora spaco V estas dulineara funkcio φ(v, w) (v kaj w estas el V) tia ke Ĉi tia φ(v, w) estas prezentata per kontraŭsimetria matrico A:
Roncesvalles
Roncesvalles (en la eŭska Orreaga kaj oficiale Orreaga / Roncesvalles) estas municipo de Navaro, Hispanio, situanta en la merindado de Sangüesa, en la regiono de Auñamendi kaj je 47,7 km de la ĉefurbo de la municipo, Pamplono. Ĝia loĝantaro en 2017 estis 21 loĝantoj (INS).
Pro sia strategia loko apud la landlimo inter Francio kaj Hispanio, Roncesvalo ludis gravan rolon en historio.
Universitato de Tampere
Universitato de Tampere (finne Tampereen yliopisto) estas unu el grandaj universitatoj de Finnlando. Ĝi havas proksimume 15 000 studentojn kaj ses fakultatojn:
La kampuso de la universitato situas en la urbocentro de Tampere, sed la universitato havas agadon ankaŭ en urboj Hämeenlinna, Pori kaj Seinäjoki.
Historio
La universitato estas fondita surbaze de Popola altlernejo kies agado komenciĝis en Helsinki en 1925. Ekde 1930 ĝia nomo estis Socia Altlernejo (finne Yhteiskunnallinen korkeakoulu, YKK). En 1956 la urbo Tampere kaj la altlernejo interkonsentis pri la translokiĝo de la altlernejo al Tampere kaj 1960 la translokiĝo realiĝis. La altlernejo ricevis nomon Universitato de Tampere en 1966 kaj ĝi fariĝis ŝtata altlernejo en 1974.
La rektoro de la universitato estas Krista Varantola.
Ligoj
La hejmpaĝo de la universitato (en la finna kaj la angla).
Trévago
Geografio
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 20,51 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 43 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis 400 loĝantojn el la 1930-aj jaroj.
Ĝi distas 42 km de Sorio, provinca ĉefurbo. Oriente estas Fuentestrún kaj Castilruiz, dum norde estas Valdelagua del Cerro kaj nordokcidente Magaña.
Historio
La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado en la 10-a jarcento. En la jaro 915 oni menciis Trévago, kiam al reĝo de Navaro, García Sánchez, konkeris Ágreda kaj ties komarkon el la islamanoj. En la 11-a jarcento, Trévago estas limo inter Kastilio, Navaro kaj Aragono.
Aktualo
Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj), forstado kaj transmigra brutobredado (ŝafoj kaj bovoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun kultura kaj rura turismo, piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj estas la preĝejo la ermitejo kaj turo.
Listo de urboj de Gvatemalo
Listo de urboj de Gvatemalo
Listo de urboj kaj naturaj estaĵoj en Gvatemalo
Tatsuru Mukojima
Tatsuru Mukojima (向島 建, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Toshiba, Shimizu S-Pulse kaj Kawasaki Frontale.
Adolf Kunc
Adolf KUNC (aŭ KUNCZ [kunc]), laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj pli komplete Kuncz Adolf József estis hungara pastro, monaĥo, kanoniko, instruisto, parlamentano.
Adolf Kunc naskiĝis la  en Sál. Li mortis la en Keszthely.
Biografio
Adolf Kunc frekventis gimnaziojn en Keszthely kaj Szombathely. En 1857 li aliĝis al la ordeno, li ekinstruis en Keszthely en 1860, en 1863 li monaĥiĝis, en 1864 li pastriĝis. Li akiris pedagogian diplomon en Reĝa Universitato de Pest en 1867, post 2 jaroj li doktoriĝis. Liaj plej gravaj profesoroj estis Ányos Jedlik kaj Ottó Petzval. Post siaj studoj li daŭris la instruadon, inter 1875 kaj 1884 li estis gimnaziestro en Szombathely, poste ĝis 1887 li estis parlamenta deputito de Szombathely. En 1884 li estis nomumita preposto de Csorna.
Li multe okupiĝis pri sciencoj. En 1878 li establis telefonlineon en Szombathely, post 2 jaroj li prezentis kune kun Jenő Gothard pendolon de Foucault en kupolo de Katedralo de Vizito de Maria (Szombathely).
En 1878 li ricevis signifan premion.
Ponte in Valtellina
estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la regiono Lombardio kaj la provinco Sondrio. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Castello dell'Acqua, Chiuro, Montagna in Valtellina, Piateda, Teglio, Tresivio kaj Valbondione (BG).
Alajos Schuller
Alajos Schuller [alajoŝ ŝuler], laŭ hungarlingve kutima nomordo Schuller Alajos estis hungara fizikisto, profesoro, membro (korespondanta en 1880, ordinara en 1891) de Hungara Scienca Akademio.
Alajos Schuller naskiĝis la  1845 en Pest (urbo). Li mortis la 1920 en Budapeŝto.
Didelfedoj
Didelfedoj (de la ordo de didelfuloj, didelphimorphia) konsistigas la plej grandan ordon de marsupiuloj en la Okcidenta Hemisfero, inklude 103 aŭ pliajn speciojn en 19 genroj. La norda didelfo estis la unua animalo nomata kiel opossum (ne konfuze kun nerilataj aŭstraliaj samnomaj bestoj); uzado de la nomo estis publikita en 1610. Didelfoj probable diverĝis el la bazaj sudamerikaj marsupiuloj fine de la Kretaceo aŭ komence de la Paleoceno.
Alajos Schuller
Biografio
Alajos Schuller frekventis gimnazion, poste teknikan universitaton en Buda ekde 1863. Li plulernis unu jaron en Heidelberg kie li lernis de Gustav Robert Kirchhoff, poste li revenis al la origina universitato por instrui en 1872. Li strebis multe por altigi nivelon de la instruado. Li pensiuliĝis en 1916.
Didelfedoj
Ilia nespecialigita biologio, fleksebla dieto kaj reprodukta strategio faras ilin sukcesaj koloniigantoj kaj survivantoj en diversaj lokoj kaj kondiĉoj.
São Luís (Maranjo)
São Luís, ofte esperantigita San-Luiso, estas la nordorienta urbo kaj ĉefurbo de la brazila subŝtato Maranjo. Ĝi estas lokita sur insulo de sama nomo (Upaon-Açu, en la antikva nomado donita je indigenoj Tupinambás, signifas "Insulego"), en Sudatlantiko, inter la golfeto de São Marcos kaj São José de Ribamar. Ĝi havas loĝantaron de 959.124 personoj (en 2004}.
Franca invado
Daniel de La Touche, konata kiel Sinjoro de La Ravardière, kun ĉirkaŭ 500 viroj el la francaj urboj de Cancale kaj Saint-Malo, alvenis en tiu regiono en 1612 por fondi la Ekvinoksan Francion kaj realigi la francan revon pri enloĝiĝo en tropika regiono. Meso preĝita de kapucenoj kaj konstruado de fuorto nomita Saint-Louis franclingve ("São Luís", portugalingve), omaĝe al la fuorta patrono, reĝo Ludoviko la Naŭa de Francio kaj la tiama franca reĝo Ludoviko la Dektria, signis la fondiĝdaton de la nova urbo: la 8-an de septembro. La francoj aliancis kun la indianoj, kiuj estis fidelaj kunuloj en batalo kontraŭ devenintaj portugaloj de Pernambuko determinitaj por rekonkeri la teritorion, kiu okazis post kelkaj jaroj.
Komandita de Alexandre de Moura, la luzitana trupo elpelis la francojn en 1615 kaj Jerônimo de Albuquerque estis elektita por komandi la urbon. Azoranoj alvenis en 1620 kaj sukerkana plantejo por produktado de sukero kaj brando iĝis la precipa ekonomio de la regiono. La indianoj estis uzataj kiel laborforto en agrikulturo. La produktado estis malgranda dum la 17a jarcento kaj, pro tio, ke mono praktike malcirkulis en tiu regiono, plusoj estis intersanĝitaj por devenintaj produktoj de Parao, Amazonio kaj Portugalio.
Nederlanda invado
Ĉirkaŭ 1641, nederlanda ŝiparo konsistita el 18 ŝipoj kaj 1000 soldatoj alvenis al San-Luiso. La ĉefa celo de la nederlandanoj estis elvolvi sian sukeran produktadon en la nordorienta parto de Brazilo. Antaŭ la alvenado al San-Luiso, la nederlandanoj jam okupis plejparton de brazila nordoriento, okupinte urbojn kiel Recifo, Olinda kaj Salvador. La Portugala Imperio sciis tiun invadon nur en 1642, kiam portugalaj soldatoj kaj maranjanoj ekis gerilon por elpeli la invadantoj. Post du jaroj kaj preskaŭ detrui la plejparton de San-Luiso, la portugala armeo finfine elpelis la invadantojn en 1644.
21-a de januaro
La 21-a de januaro estas la 21-a tago de la jaro laŭ la gregoria kalendaro. 344 tagoj restas (345 en superjaroj).
Je la 21-a de januaro okazis, interalie:
Tagoj de semajno
La 21-a de januaro estas (laŭ gregoria kalendaro):
Retablo
Retablo estas vando en kristana preĝejo malantaŭ altaro kun religiaj skulptaĵoj aŭ pentraĵoj, ofte aranĝita kiel triptiko. La etimologio de la vorto esprimas la pozicion re- : «malantaŭ» la altaro.
Caseneuve
(jen france, okcitane -) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Vaucluse (franca elparolo: [], okcitane Vauclusa), en la regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura (Provence-Alpes-Côte d'Azur, prononcata, okcitane Provença-Aups-Còsta d'Azur). Fine de en la komunumo vivis.
Duklando Karniolo
La Duklando Karniolo (en slovena Vojvodina Kranjska, en germana Herzogtum Krain) do ankaŭ Krajino, estis Imperia Ŝtato de la Sankta Romia Imperio establita en 1364. (Antaŭe estis markio/margraflando Karniolo.) Ĝi estis hereda lando de la Habsburga Monarkio, kaj iĝis konstituanto de la Aŭstria Imperio en 1804 kaj parto de la Reĝlando Ilirio ĝis 1849. Ĝi iĝis separata kronlando el 1849, kaj estis re-aligita al la teritorioj de Cislajtio de Aŭstrio-Hungario el 1867 ĝis la ŝtata dissolvo en 1918. Ĉefurbo de la regno estis Ljubljano. Hodiaŭ ĝi apartenas al Slovenio, kiu ankaŭ havas la saman ĉefurbon.
Autrey-lès-Gray
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Haute-Saône (prononco [],, arpitane Hiôta-Sona), en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (Bourgogne-Franche-Comté, prononco []) kaj en la historia regiono Franĉkonteo. Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Vesoul (france arrondissement de Vesoul), la suda kaj okcidenta parto de la departemento, kaj al la kantono .
Ĝiaj loĝantoj france nomiĝas Attuariens.
Financial Times
Financial Times (FT) estas internacia gazeto, kiu fokusiĝas pri ekonomiaj, unuavice financaj kaj komercaj temoj. La gazeto aperas ĉiutage matene, estas publikigata en Londono kaj presita en 24 urboj tutmonde. Origine ĝi aperas anglalingve, sed intertempe ankaŭ aldoniĝis eldonoj en la germana kaj ĉina lingvoj. Ĝia precipa rivalo estas la gazeto Wall Street Journal publikigata en Nov-Jorko. Laŭ la stato de decembro 2010, ĉiutage presiĝas iom pli ol 380 000 ekzempleroj. Kune kun la gazeta retejo FT.com, la eldonaĵo havas proksimume 2,1 milionojn da legantoj ĉiutage. La retejo FT.com laŭ la stato de inter oktobro 2010 kaj januaro 2011 havis 3,4 milionoj da senkoste registritajn uzantojn kaj 224 000 abonantojn de la cifereca gazeta eldono, aldone al 605 400 koste registritaj uzantoj. La ĉinlingva eldono havas pli ol 1,5 milionoj da rete senkoste registritaj uzantoj.
Fondita en 1888 fare de James Sheridan kaj Horatio Bottomley, la Financial Times komence konkurencis kun kvar aliaj prifinancaj anglalingvaj gazetoj. En 1945 ĝi absorbis unu el tiuj kvar konkurantoj, la gazeton Financial News, kiu ekzistis ekde 1884. Aparta fokuso de la gazeto Financal Times, krom la internaciaj komercaj kaj financaj novaĵoj, estas tiuj pri la ekonomio de Britio. La eldonaĵo estas la sola kiu provizas plenajn ĉiutagajn informojn pri la Londona Borso. De aliaj gazetoj la eldonaĵo aspekte diferenciĝas interalie per sia nekutima, helrozkolora papero.
Croix de Chavaux (pariza metrostacio)
Croix de Chavaux [kʁwa də ʃavo] estas stacio sur linio 9 de la Metroo de Parizo, en komunumo.
Stacio
Ĝi situas sub Placo Jacques Duclos (antaŭe: Croix de Chavaux).
Oni pensas ke « Chavaux » estas misformiĝo de la vorto « chevaux » (ĉevaloj). En croix de Chavaux, kruciĝas ses vojoj, kiuj iras al Parizo okcidenten, Rosny-sous-Bois orienten, Bagnolet norden, Vincennes suden. En tiu kruciĝejo troviĝis stacio kie oni ŝanĝis ĉevalojn de diliĝencoj. La termino « croix » devenas de vojranda kruco aŭ kruciĝeja kruco kiu estas videbla sur mapo de Roussel kaj mapo de Cassini.
Ringremparo de Otzenhausen
La ringremparo de Otzenhausen (de la popolo ankaŭ nomata  Hunnenring ) estas granda kelta fortikaĵo (Opidumo) ĉe la deklivo de la monto Dollberg apud  Otzenhausen, komunumparto  de la komunumo Nonnweiler en norda Sarlando proksime de la baraĵlago de la Prims.
Arĥeologoj opinias ke la ringremparo estis el la La-Tène-epoko (5ª –1ª jarcento a.K.). La loko verŝajne estas unu el la kvin konataj urbosimilaj setlejoj de la Treveroj.
La remparo kaj ĝia signifo
La Ringremparo estas restaĵo de fortikaĵo de  „opidumo“, latine.:urbo, de la kelta tribo Treveroj. La tiea fortikaĵo sur la monto Dollberg apud Otzenhausen ludis specialan rolon inter la malfrukeltaj fortikaĵoj de la Treveroj, ĉar sur la monto verŝajne jam staris en la frukelta tempo fortikaĵo. Pro la limigita surfaco de 18 hektaroj la fakuloj longe hezitis nomi ĝin “opidumo“. .
Varŝajne la fortikaĵo estis konstruita inter la jaroj 78 ĝis 67 a.K. por protekti la Treverojn kontraŭ la ĝermanaj sueboj, same ankaŭ la trevera „Castella“ kaj ĉirkaŭo. . Tre verŝajne la instalaĵo estis la sidejo de la trevera reganto Indutiomarus.
La fortikaĵo estis forlasita meze de la 1a jarcento a.K., do post la gaŭla milito: nur la ĉirkaŭantaj setlejoj restis loĝataj.
Konstrumaniero
Pordego en la okcidento estis la enirejo al la interna arealo. Interne estas fonto, kiu haviga al la loĝantoj per akvo.
La remparo havas longecon de preskaŭ 2,5 km kaj pli ol 18 ha. Ĝi altis maksimume 10 metrojn kaj la baza larĝeco estas 40 metroj. La tiamaj muroj estis konstruitaj en la „Murus Gallicus“-tekniko, kun speco de faktraba skafaldo el ligno kaj ŝtonoj..
Hodiaŭo
La instalaĵo estas libere alirebla, sed ne taŭga por handikapuloj. Tri informvojoj gvidas la vizitantojn trans la arealo:
17508 Takumadan
17508 'Takumadan' estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la japana astronomo Tsutomu Seki elde Geisei en la gubernio Koĉi (Japanio).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la japana entreprenisto Dan Takuma (japane 團琢磨, 1858–1932). Post lernado en la Masaĉuseca Instituto de Teknologio, li reiris en Japanion kaj fariĝis lektoro pri astronomio en la Universitato de Tokio. Pli malfrue, li estris la japanan industrion de minado kaj fariĝis financisto.
Margaret Chan
Margaret CHAN (tuta nomo: Margaret Chan Fung Fu-chun, en tradicia ĉina lingvo: 陳馮富珍, en simpligita ĉina lingvo: 陈冯富珍) estas ĉina kuracistino (naskiĝis en 1947 en Hongkongo), direktoro de la Monda Organizaĵo pri Sano inter 2007 kaj 2017.
Chan komencis sian deĵorperiodon ekde la 4-a de januaro 2007, anstataŭante Lee Jong-wook, subite mortintan la 22-an de majo 2006. En 2012 ŝi reelektiĝis por dua oficperiodo, kaj plu oficis ĝis 2017, kiam ŝi estis anstataŭata de Tedros Adhanom. Ŝi estas la unua ĉinino kiu prezidis mondan organizaĵon proksime ligitan al la Unuiĝintaj Nacioj.
(131318) 2001 FL194
(131318) 2001 FL194 estas granda transneptuna objekto malkovrita la elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak en Tucson (Arizono, Usono).
Ecoj
Por Michael E. Brown, ĝi verŝajne ne estas nanplanedo kun taksata diametro de 125 km.
Pierogi
Pjerogoj (pole: pierogi) estas plado aperanta en Pollando, Litovio, Rusio, Belorusio, Ukrainio, Ĉinio, Japanio kaj Italio. Similaj pladoj estas rusaj pelmenoj kaj ukrainaj varenikoj. En Italio ekzistas ravioloj kaj tortellini, en Ĉinio oni manĝas: wonton, guo tie kaj ĝozon. En sudokcidenta Germanio, Baden-Virtembergo, popularaj estas Maultaschen, kun farĉo kazea, vianda aŭ legoma, en formo de rektangulo; origine ili devenas de ŝvaba kuirarto.
Kutime estas uzata en pola lingvo plurala formo pierogi anstataŭ singulara formo pieróg, kiu povas signifi ankaŭ alian manĝaĵon.
Priskribo
La vorto pierogi signifas pladon preparitan el faruna maso kuirita, rostita aŭ fritita en oleo, maldike rulpremita kaj plenigita per diversaj farĉoj. En Pollando, kutimaj farĉoj estas viando (iomete fritita viandhaketaĵo, en litovaj koldunoj - kruda viando), acida brasiko kun fungoj (komune muelita), sezonaj fruktoj (mirteloj, fragoj, ktp.), fagopira kaĉo, kazeo – dolĉe aŭ kun kuiritaj terpomoj kaj kazeo kun fritita cepo (rutenaj pjerogoj – pierogi ruskie; post la invado de Rusio en Ukrainion en 2022 ofte nomata ukrainaj pierogoj - pierogi ukraińskie). En orienta Pollando tre populara tradicia plado estas ankaŭ pjerogoj kun lento.
En aliaj landoj kiel farĉo uzataj estas ankaŭ kuiritaj ovoj, fiŝoj, spinaco, marmelado aŭ eĉ ĉokolado kaj mielo. Rimarko: pigraj pjerogoj, pole leniwe pierogi ne estas pjerogoj, sed farunbuleto (pole kluski).
Kalvinana preĝejo (Püspökladány)
La Kalvinana kirko estas religia Monumento historia en Hungario, en urbo Püspökladány.
Historio
La loĝantoj prenis la protestantismon en la 16-a jarcento. Ili tuj profitis la katolikan preĝejon, kiu bruldetruiĝis en 1658. Püspökladány ricevis la eblecon artikola preĝejo en 1681. En 1739 ĥoleroepidemio okazis, el la lignaĵoj (plafono, benkoj) oni kreis ĉerkojn. En 1771 la kirko estis pligrandigita. La nun videbla kvadrata turo estis konstruita inter 1786 kaj 1788, poste oni malkonstruis la malantaŭan gotikan navon kaj pli nova estis konstruita inter 1793-1800 kun interna galerio. En 1840 incendio okazis, tial en 1859 la turo estis renovigita, samtempe estis konstruita rondira teraso por la fajrobrigado. Postaj renovigoj okazis en 1904, 1935, 1974, 2002. La orgeno alvenis en 1905.
Konstruaĵo
La konstruaĵo situas sola en parko. La fasado konsistas preskaŭ el la turo, malsupre estas la ĉefenirejo. La unusola navo finiĝas en duonronda sanktejo. Interne 2 galerioj estas videblaj.
Gyula Túry
Gyula Túry [djula tUri], laŭ hungarlingve kutima nomordo Túry Gyula estis hungara pentristo. Gyula Túry naskiĝis la en Cegléd, li mortis la  en Budapeŝto.
Biografio
Gyula Túry studis en Reĝa Modela Desegna Lernejo de Károly Lotz, poste en Akademio de Belartoj de Vieno inter 1887-1890 helpe de stipendio, fine en simila akademio en Munkeno. En 1893 li pentradis en Vieno kaj Romo. Hejmenveninta li debutis en ekspozicio. En 1901 li edziĝis. Li pentradis portretojn, pejzaĝojn, ĝenrojn, tamen liaj plej gravaj bildoj estas ekleziaj. Li ricevis premiojn en 1904 kaj 1925.
Albert Siklós
Albert Siklós naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto.
Biografio
Albert Siklós devenis el juda familio. Li lernis ekde 1891 en Hungara Muzika Lernejo, krome li studis juron en sia naskiĝurbo. En 1896 li debutis kiel komponisto. Inter 1901-1904 li estis violonĉelisto. En la jaroj 1903, 1906 kaj 1907 li studvojaĝis al Francio, Germanio kaj Italio. Inter 1903-1907 kaj 1905-1919 li instruis en muziklernejo, ekde 1910 en Muzika Altlernejo. Li longe redaktis muzikan revuon, li multe kontribuis en libroj, eĉ en leksikono.
Unterlunkhofen
Pri la komunumo
Unterlunkhofen estas komunumo en la distrikto Bremgarten de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 1261 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.
Geografio
Unterlunkhofen situas sur la okcidenta deklivo de la monto Holzbirrliberg ĉe la orienta bordo de la rivero Reuss. Sur la teritorio de Unterlunkhofen kaj la najbara komunumo Rottenschwil situas la artefarita lago Flachsee, kiu estiĝis per reteno de la rivero Reuss. Laŭlonge de la lago estiĝis granda naturprotekta areo, kiu estas rezervejo por multaj minacataj birdospecoj.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Unterlunkhofen limas en nordo al Oberwil-Lieli, en oriento al Arni, en sudo al Oberlunkhofen, kaj en okcidento aliflanke de la rivero Reuss al Rottenschwil kaj Hermetschwil-Staffeln, kaj en nordokcidento al Zufikon.
Trafiko
Unterlunkhofen situas ĉe la kantona ĉefvojo de Bremgarten al Affoltern ĉe Albis kaj estas konektita per ponto tra la rivero Reuss kun Rottenschwil. En la vilaĝo kruciĝas la poŝtaŭtolinioj de Muri al Zuriko-Wiedikon kaj Bremgarten al Affoltern ĉe Albis.
Kvin kilometrojn oriente en Aesch troviĝas ek de somero 2009 rekta alveturejo al la svisa aŭtovojo A3 kaj A4, kaj tra la nova aŭtovoja tunelo tra Uetliberg de la komunumo en malpli ol 20 minutoj aŭtomobile atingeblas la centro de la urbo Zuriko.
Historio
La unua dokumenta mencio de Lunkhofen kiel Lunchunft datas jam el la jaro 694. En tiu tempo pastro donacis sian bienon al la nove fondita Monaĥejo St. Leodegar al Lucerno. En la jaro 758 Pipino la pli juna donacis la bienon Keln, al kiu apartenis Oberlunkhofen, Unterlunkhofen, Jonen kaj Arni-Islisberg al la Monaĥejo Murbach en Alzaco.
En mezepoko la vilaĝo apartenis al la habsburga Distrikto Keln (germane Kelleramt). La Kelndistrikto en la jaro 1415 estis konkerita de la urbo Zuriko kaj transprenis de la Habsburgjoj la superan jurisdikcion, dum la malalta jurisdikcio jam ek de 1410 apartenis al la urbo Bremgarten. En 1529 Unterlunkhofen estis reformaciigita, sed post la 2-a Milito de Kappel, kiun la urbo Zuriko perdis, la vilaĝo refariĝis katolika. En la jaro 1797 unu jaron antaŭ la Helveta Revolucio kaj la disfalo de la malnova ordo, la urbo Bremgarten vendis siajn privilegiojn al la vilaĝaj komunumoj.
Kiam la francaj trupoj en la jaro 1798 liberigis Argovion de la servuto de la Svisa Ĵurkomunumo la Distrikto Keln estis malfondita kaj kreiĝis la kvar komunumoj Unterlunkhofen Oberlunkhofen, Jonen kaj Arni-Islisberg. Tiuj apartenis unue al la Kantono Baden kaj post la fino de la Helveta Respubliko en la jaro 1803 ili estis integritaj al la nova Kantono Argovio.
Santiago-de-Kompostelo
Santiago-de-Kompostelo, mallonge Santiago (galege Santiago de Compostela [s̪an'tjaɰo ð̞e kompos̪'tɛla]), estas la ĉefurbo de la aŭtonoma komunumo Galegio, en la nordokcidento de Hispanio. Ĝi situas en la provinco Koruno.
Deveno de la nomo
La nomo estas kunmetaĵo el Santiago (t.e. Sankta Jakobo), kio venis tra la formo Sant Iago, el la latina Sanctus Iacobus kaj Compostela, el la latina Cŏmposĭtĕlla, t.e. 'tombejeto'. Laŭ duonklera tradicio, kaj pro ia lumaĵo legende ligita al la tombo de Jakobo, oni imagis ke la nomo devenas el la latina campus stellae, t.e. stelkampo (vidu la urban blazonon: stelo kaj relikvujo).
Historio
La nuntempa Santiago evoluis el antikva ĉevalstacio de la romia poŝto. Ĝi troviĝis je la vojkruco inter la ekspresvojo XIX (19) de Bracara Augusta tra Lucus Augustus al Asturica Augusta, nuntempe Braga, Lugo kaj Astorga respektive, kaj la vojo al Iria Flavia, la plej grava haveno de Gallaecia (proksimume la nuna Galegio) kaj al Brigantium. Nuntempe oni emas identigi tiun ĉevalstacion kaj la tiean postan loĝlokon kun Asseconia.
La urbo naskiĝis kiel malgranda setlejo de monaĥoj gardantaj la ĵus malkovrintan tombon de supozeble Sankta Jakobo ĉirkaŭ 820. La disvolviĝo de la urbo mezepoke estis rimarkinda danke al organizado de pilgrimadoj, kiu igis ĝin unu el la tri ĉefaj referencoj en la tiama kristanaro kun Romo kaj Jerusalemo. Kristaj apostoloj entombigitaj en Eŭropo estus nur Sankta Petro en Romo kaj Sankta Jakobo en Santiago. Unu el la ĉefaj organizantoj, politikaj kaj militaj estroj kaj konstruigantoj estis la episkopo Diego Gelmírez. Dum la mezepoko la urbo kaj la areo ankaŭ suferis atakojn de hispanaj araboj kaj de vikingoj. Aliaj gravaj episkopoj estis Diego Peláez kaj Kreskonio.
El la 15-a al la 19-a jarcento la urbo trapasis periodojn de dekadenco kiam malpliiĝis pilgrimado kaj de renovigo, sed la perdita graveco por pilgrimado estis anstataŭita de graveco kiel kultura kaj universitata ejo. La renesanco kaj baroko videblas ankoraŭ en la palacoj, preĝejoj, monaĥejoj kaj aliaj konstruaĵoj en la urbo. .
Dum la dua duono de la 20-a jarcento la urbo ĝuis la renovigon de la modo de pilgrimado kaj krome pluhavis la allogon kiel turisma kaj kultura referenco. Krome, dum la lasta kvarono de la 20-a jarcento Santiago estas la ĉefurbo de la aŭtonoma komunumo de Galegio kaj ricevis ties necesajn resursojn krom aliajn, dum daŭre estas grava allogejo. Ĉefe kiam la festo de Sankta Jakobo (25a de julio) estas dimanĉo, okazas la tiel nomata Kompostela Jakoba Jaro, kiu allogas multajn turistojn aŭ pilgrimantojn kiel en 2004, 2010 ktp.
En 1985 Santiago de Compostela estis deklarita monda kulturherdaĵo de UNESKO. La pilgrimvojo al Santiago iĝis en 1987 unua eŭropa kulturvojo. En la jaro 2000 Santiago de Compostela estis la kultura ĉefurbo de Eŭropo.
Pilgrimejo
Santiago ŝajne estis pilgrimejo jam en antaŭkristana tempo, antaŭ la romiaj invadoj, dum la epoko de la keltoj. Tiaj paganaj influoj eble estas la deveno de la posta kristana pilgrimejo.
En 830, kiam oni trovis en tombo ostojn, laŭdire de la apostolo Jakobo, Santiago iĝis pilgrimejo. En la impresa katedralo orumita baldakeno ornamas la altaron. Konstanta pilgrimulfluo vicas antaŭ granda sidanta statuo de Sankta Jakobo, kiun oni ĉirkaŭbrakas kaj kisas.
Santiago de Compostela estas, kiel Romo kaj Jerusalemo, unu el la plej gravaj pilgrimejoj de la kristana mezepoko. Pilgrimuloj venis el tiaj foraj landoj kiel Skandinavio aŭ la orienta Eŭropo. Ekde la 15-a jarcento ekzistas sanktaj jakobaj jaroj, kiuj estas festitaj kiam la tago de Jakobo (la 25-a de julio) estas dimanĉo. Ekde la sankta jaro 1976 renaskiĝas la Jakoba Vojo. Jare ĉirkaŭ 75.000 pilgrimuloj alvenas piede, bicikle, ĉevalrajde aŭ ankaŭ rulseĝe al Santiago.
Ekde la frua 11-a jarcento la jakoba pekteno (Pecten maximus) estas konata simbolo de pilgrimuloj. En 1106 oni atestas en Italio pri mirakloj okazintaj nur post tuŝo de tia pilgrimsimbolo. La konkoj estis alportitaj de la atlantika marbordo ĝis Santiago, kutime du truoj estis boritaj en ĉiu kaj oni vendis ilin al al pilgrimuloj ĉe la bazaro norde de la enirpordo de la katedralo. La konkojn oni portis antaŭe surĉapele kaj ofte entombigis ilin kun la pilgrimulo. Grava strato en Santiago-de-Kompostelo ankoraŭ nomiĝas Rua dos Concheiros, t.e. 'Strato de la Konkistoj', ĉar en ĝi laboris konko-metiistoj por la pilgrimantoj.
Alia pilgrimvojo iris de Sevilo al Santiago, la tiel nomata Ruta de la Plata ('arĝenta vojo'). Ĝi iris laŭ la limo al Portugalio tra Ekstremaduro kaj estis konstruita de la romianoj antaŭ ĉirkaŭ 2000 jaroj. La Maŭroj nomis ĝin Ruta Bal´latta, kio signifas "larĝa ŝtonita vojo".
Historio de la pilgrimado
La historia gravo de la rio de Arousa, de la rivero Ulla kaj de la urbo Santiago-de-Kompostelo rilatas al la legendoj pri la alveno al Galegio tramare de la korpo de la apostolo Sankta Jakobo (Santiago), post lia martiro kaj mortigo en Jerusalemo la jaron 44. Li estis estinta laŭdire maristo kaj fiŝkaptisto en Galileo kaj poste disĉiplo de Kristo kaj evangeliisto okcidente. Lian mortigon ordonis Herodo Agripa, kiu laŭ la Biblio “Tiam la reĝo Herodo kaptis kelkajn ekleziulojn por fiagi ilin. Li mortigis Santan Jakobon, fraton de Johano, per glavo” (Agoj, 12, 1-2).
Mezepokaj legendoj plifortigitaj per iuj tekstoj asertas, ke post la martiro, kelkaj disĉiploj de Santiago prenis la senkapigitan korpon kaj translokigis ĝin al la palestina marbordo. El Jafo per ŝipo laŭiris la Mediteraneon kaj la iberian marbordon ĝis la pinto de Iberio, fino de la tiam konata eŭropa mondo. La ŝipo laŭ legendo estis “ŝtona boato”. Laŭlegende tiukaze tiu ŝipo eniris en la rio de Arousa kaj poste en la rivero Ulla ĉe romiaj setlejoj de Turris Augusti kaj Pontecesures. Poste ĝis Padrón, la rivera haveno de la romia urbo Iria Flavia.
Nuntempe oni celebras marriveran procesion laŭ la rio de Arousa kaj la rivero Ulla rememore de la supozita translokigo de la apostola korpo.
La Jakoba Vojo
Ekde la disvastigo de la malkovro de supozitaj restaĵoj de apostolo (kompreneble tiam oni komunikis tion kiel certege) en la komenco de la 9-a jarcento komencis organiziĝi pilgrimadoj el ĉiuj punktoj de la kristana Eŭropo. Tiele fakte oni teksis ne unikan vojon sed tutan reton de vojoj, la Jakobaj Vojoj. Hegemonio de tiu agado okazis dum la 11-a, 12-a kaj 13-a jarcentoj, kiam oni ricevis specialajn religiajn kaj socialajn privilegiojn por la pilgrimantoj. Je la fino de la 20-a jarcento la jam dekadenca vojaro ricevis novan modon kun la kombino de kulturaj kaj turismaj elementoj.
Dum la epoko de hegemonio de la jakoba vojaro fluis tra tiu reto granda kvanto de kultura informaro, oni organizis la unuan asistan kaj turisman reton, oni kreis monaĥejojn, katedralojn kaj eĉ novajn urbojn. Eĉ la unuaj suveniroj datiĝas el la pilgrimoj: la Jakoba pekteno. La vojoj komencis en suda Britio, suda Skandinavio, Latvio, Hungario kaj eĉ Konstantinopolo (tiam kristana), Ateno kaj eĉ Andaluzio (tiam islama sed kun kristana loĝantaro). Ili ĉefe trapasis Francion, Germanion kaj Italion. En Galegio funkcias reto de vojoj al Santiago; ili estas el la plej uzata Franca Vojo el la oriento, la Norda Vojo el la nordoriento, la Angla Vojo el maro kaj la nordo, la Portugala Vojo el la sudo, kaj la sudorienta vojo el la Arĝenta Vojo, krom la apartaj Vojo de Fisterra el la okcidenta maro kaj la Vojo de Arousa laŭ la samnoma rio. Ĉiuj trapasas kaj la urbon kaj la urbareon al la katedralo.
Vidindaĵoj
Vidinda estas la katedralo kun ĝiaj relikvoj. La fronta muro de la katedralo troviĝas sur la hispanaj moneroj (0,01 € ĝis 0,05 €).
Apud la katedralo troviĝas la 'Hostal de los Reyes Católicos', kiu ekde 1499 estas reĝa hospico por akcepti vojaĝantojn. Nuntempe ĝi estas unu el la plej famaj kaj luksaj Parador-hoteloj. La hotelo estas unu el la plej malnovaj de la mondo. Troviĝas en ĝi kvar belegaj renesancaj klostroj, elegantaj ĉambroj kaj ĉambregoj kaj granda festsalono.
Tre vidinda estas la tuta de UNESKO protektita malnova urbocentro, kiu kun la katedralo kaj la jakoba vojo estas monda heredaĵo.
La plej viva strato de la urbocentro de Santiago estas la Rúa do Franco (Strato de la Franco, ĉar francaj pilgrimintoj enloĝiĝis tie), kiu rekte kondukas al la katedrala placo, la Praza do Obradoiro. Tie troviĝas multaj restoracioj, kiuj proponas galegajn specialaĵojn.
En la parko Alameda kie situas la Promenejo da Ferradura, de kie ebligas ĝui belan vidon de la malnova urbocentro kaj la katedralo. Sub la ombro de la arboj okazis ĝis la dua duono de la 20-a jarcento la tradicia bestbazaro.
La katedralo
Ĝia konstruado komenciĝis en 1075 kaj nun arigas diversajn stilojn sed ĉefe romanikon kaj barokon, ekzemple en la fasado Obradoiro (1738-1750). Dum la vizito al la katedralo la pilgrimanto vizitas ĉe la ĉefaltaro la romanikan skulptaĵon de Sankta Jakobo kaj eĉ brakumas ĝin, vizitas la supozitajn restaĵojn en la subtera tombejo, vizitas la romanikan Portikon de la Gloro, ĉeestas la pilgriman meson kaj se eble vidas la spektaklan ceremonion de giganta incensujo nomata Botafumeiro. Poste oni povas peti de la ekleziaj instancoj dokumenton kiu utilas kiel atestilo de pilgrimado.
Santiago kaj Esperanto
Krom organizoj kaj aliaj eventoj en Santiago okazis la 69-a Hispana Kongreso de Esperanto de la 2-a ĝis la 5-a de julio de 2010, organizita de galegaj esperantistoj el la Galega Esperanto-Asocio. Inter aliaj programeroj okazis prelegoj pri la Jakoba Vojo, meso en Esperanto en la katedralo (en la kapelo de Sankta Andreo), vizito al la Rio de Arousa kie la kongresanoj povis viziti la domon de Rosalía de Castro kaj gustumi tie bredatajn mitulojn surŝipe, kaj vizito al la urbo sub la gvido de historiistino Gualteria Muíños, kiu prelegis pri la malbonaj virinoj ĉe la katedralo.
3,5-Duaminobenzoata acido
3,5-Duaminobenzoata acido aŭ 3,5-duaminobenzoata acido estas organika kombinaĵo apartenanta al la familio de la acidoj, rezultanta el hidrolizo de la 3,5-Duaminobenzoila klorido aŭ oksidado de la 3,5-duaminobenzila alkoholo. 3,5-Duaminobenzoata acido estas blanka aŭ cindrokolora solidaĵo, solvebla en akvo, alkoholoj kaj aliaj nepolaraj organikaj solvantoj. 3,5-Duaminobenzoata acido prezentas acidan grupon ligitan al 3,5-duaminobenzoata grupo. Ĝi konsistas je 7 karbonatomoj, 8 hidrogenatomoj, 2 oksigenatomoj, 1 nitrogenatomo kaj posedas antifungajn kaj antimikrobajn proprecojn.
Nigraverta pasero
Nigraverta pasero aŭ Saksaula pasero (Passer ammodendri) estas paseroforma birdo de la familio de paseredoj kaj tipa genro de Paseroj. Ĝi loĝas en orienta Rusio, Turkmenio, Mongolio kaj Ĉinio. Ĝi troviĝas je la Ruĝa Listo de IUCN.
23308 Niyomsatian
23308 Niyomsatian estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nigraverta pasero
Oni scias malmulte pri la kutimaro de tiu specio. Ili manĝas ĉefe semojn, kaj manĝas ankaŭ insektojn dum la reprodukta sezono. Dum reproduktado ĝi ne estas socia, sed ĝi vagadas kaj formas arojn for de la reprodukta sezono. Nestoj estas rondoformaj amasetoj de planta materialo konstruitaj en truoj, kutime en bordoj. La ino faras du ovodemetadojn de po 5 aŭ 6 ovoj kutime ĉiusezone. Maskloj kaj ino konstruas la neston kaj zorgas la ovojn kaj idojn kune.
23308 Niyomsatian
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Korawich Niyomsatian, kiu gajnis en 2007 la unuan rangon de la Intel International Science and Engineering Fair pro sia projekto en teamo pri plantoscienco. Li ankaŭ ricevis la Premion de la Eŭropa Unia Konkurso por Junaj Sciencistoj. Li estis lernanto ĉe la Lernejo Trium Udom Suksa (taje :โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา) de Bankoko (Tajlando).
Nigraverta pasero
Aspekto
La Saksaula pasero estas unu el la plej grandaj paseroj 14 – 16 cm longa kaj 25 -27 g peza. Enverguro varias el 7.1 al 8.1 cm, kun maskloj ĝenerale pli grandaj. La vosto estas mallonga, 6.3 – 6.95 cm. La kruroj de la Nigraverta pasero estas palaj aŭ rozbrunecaj, kun tarso 1.95 cm longa. La beko estas 1.0 – 1.3 cm longa, palgriza ĉe junuloj, palflavecaj kun nigra pinto ĉe la reprodukta ino kaj nigra ĉe la reprodukta masklo. Kiel ĉiuj aliaj paseroj, ili flugas rapide kaj ofte alte.
La Saksaula pasero estas distinga, ĉefe ĉe la kapaj markoj, kaj ne konfuzeblas kun iu ajn alia birdo. La Saksaula pasero havas sablokoloran aspekton, kun plumaro varia inter kaj eĉ ene de subspecioj, kun gamo el sablokolore griza al varme sablobruna. Birdoj de la nomiga subspecio ammodendri estas sablogrizaj, dum birdoj nigricans estas similaj sed pli malhelaj, kaj la birdoj stoliczkae estas varme brunaj aŭ ruĝecaj. Birdoj de la subspecio stoliczkae kaj tiuj el sudokcidento de la teritorio de ammodendri diferencas ankaŭ el la kutima ammodendri pro manko de strieco en pugo kaj supra vosto. Birdoj de Mongolio havas pli grandan kaj fortan bekon kaj larĝajn bluecajn striojn en brusto.
La masklo de la Saksaula pasero havas fortajn markojn, kun nigra strizono el la frunto laŭlonge de la kapopinto kaj alia tra okulo el la beko al la okulo larĝa kaj malantaŭokule mallarĝa. Li havas nigrajn plumojn kiel "antaŭtuko" en gorĝareo kaj supra brusto, sed multe malpli ol la Dompasero kaj iom simile al la Montopasero. Kompare kun aliaj paseroj tiu estas tre fajna en gorĝo kaj larĝa en brusto. Tiuj kvar nigraj strioj (frunte, ambaŭflanke kaj sube) ĉirkaŭ la ankaŭ nigra beko videblas defrunte kiel tre nigra kruco; de tie devenas la nomo de Nigraverta pasero. La masklo havas brilajn ruĝecbrunajn makulojn flanke de la krono kaj al la nuko borditajn sube de la mallarĝa postokula strio kiu eĉ kurviĝas kiel tenilo de okulvitroj. Inter la ruĝecbruna makulo kaj la du nigraj strioj vertikala kaj horizontala estas hela ĉebeka makulo. La tutaj vangoj estas palgrizaj al hele sablokoloraj, kaj la subaj partoj estas blankaj, nuance al sablogrizaj flanke. Ties dorso estas griza aŭ tre bruna, strieca varie je nigro. Ties ŝultroj estas pli hele strieca je nigraj strietoj, kaj subŝultre videblas du blankaj flugilstrioj. La mallarĝa vosto estas bruna, kun bordoj kaj pintoj de plumoj pli palaj. La mezaj vostokovriloj estas nigraj kun blankaj pintoj, dum ties aliaj flugilplumoj estas varie malhelbrunaj, cinamaj aŭ nigraj kun sablokoloraj aŭ blankecaj pintoj kaj grizaj bordoj. La nereprodukta masklo diferencas en iome pli pala plumaro.
La ino estas simila iel al masklo, sed pli pala kaj senkolora. Ŝi estas sablogriza aŭ bruna, kun nigra bildo kiel tiu de la masklo, kaj blankaj al blankecaj subaj partoj. La kapo de la inoj de la subspecioj ammodendri kaj nigricans estas malhelgrizaj kun pli malhelaj makuloj en frunto, malantaŭokule kaj ĉe gorĝo. La ino de la subspecio stoliczkae estas sablobrunaj kun blanka gorĝo, videbla pala superokula strio, pli helaj vangoj kaj pli malhela frunto. Junuloj esta similaj al ino, diference pro manko de malhelaj nuancoj ei gorĝo kaj krono. Ĉe plenkreskuloj plumoŝanĝado komencas en julio kaj finas fine de aŭgusto aŭ komence de septembro. La postjuna plumoŝanĝado estas kompleta, kaj okazas varie el junio al aŭgusto.
La voĉo de la Saksaula pasero ne estas bone konata. En sia verko de 1903 Die Vögel der paläarktischen Fauna [La Birdoj de la Palearkta Faŭno], Ernst Hartert priskribis ties alvokon kiel "pasereca". Rusia naturalisto V. N. Ŝnitnikov priskribis la kanton kiel "ne laŭta, sed agrable melodia kun tre diversaj entonadoj" en sia verko de 1949 Птицы Семиречье [Birdoj de Semireĉje], kaj aliaj aŭtoroj priskribis ties voĉon kiel "melodia ĉirpado kaj akra fajfo".
Taksonomio
Ene de la genro Passer, ties rilatoj ne estas klaraj, kvankam pro ties nigra gorĝoplumaro ĝi estis kutime konsiderata parto de la grupo de "palaearktaj nigraantaŭtukaj paseroj" rilata al la Dompasero. J. Denis Summers-Smith sugestis ke ĝi evoluis antaŭ ĉirkaŭ 25,000 al 15,000 jaroj, dum la lasta glaciepoko. Dum tiu tempo, paseroj estis izolataj en senglacia populacia rifuĝejo, kia ia stepa regiono de Centra Azio, kie Summers-Smith sugestis, ke la Saksaula pasero evoluis. Genetika kaj fosilia evidentoj sugestas multe pli fruan originon por la specioj de Passer, eble en la Mioceno kaj Plioceno, kiel sugestis Luis Allende kaj kolegoj en sia filogenetika analizo de 2002 laŭ DNA. Tiu analizo sugestis ankaŭ ke la Saksaula pasero povus esti frua ido descenda aŭ baza specio en sia genro, parenco de iaj afrikaj paseroj kiaj la Grizkapa pasero. Se la Saksaula pasero estas rilata al tiuj specioj, aŭ la Saksaula pasero iam loĝis en la dezertoj de Afriko kaj Arabio, aŭ ĉiu el la grupoj de Passer estas de afrika origino.
Habitato
La Saksaula pasero troviĝas en malproksimaj partoj de Centra Azio, kie distribuado okazas en ses disaj areoj, kvankam tio ne estas tute certa pro malabundo de informo. Ĝi troviĝas en dezertoj, ĉefe ĉe riveroj kaj oazoj. Ĝi troviĝas kutime ĉe arbustoj kiaj saksaulo (kelkaj specioj de Haloxylon), poplo (Populus), aŭ tamariko (Tamarix). Foje ĝi loĝas ĉe setlejoj, ĉefe dum vintro. En kultivejaj areoj kaj urboj ĝi estas anstataŭata de la Kampopasero, en pli humidaj riveretoj de la Hispana pasero, kaj en malferma kamparo de la Dompasero. Oni supozas ke ĝi ne estas minacata, ĉar estas konstatita kiel surloke komuna tra ampleksa teritorio, kaj ĝi estas klasita kiel Malplej Zorgiga en la Ruĝa Listo de IUCN. Tamen ŝajne perdis grandajn partojn de sia teritorio pro intensivo de agrikulturo kaj dezertiĝo kaŭzata de troa paŝtado.
Kutimaro
La kutimaro de la Saksaula pasero ne estas bone konata, pro ties malproksima teritorio. Ĝi estas timida en multaj areoj, kaj pasas multan tempon kaŝite inter foliaro, sed ĝi estis konstatita kiel fidema en Mongolio. For de la reprodukta sezono, ĝi estas socia, kaj povas formi arojn de ĝis 50 birdoj, foje asociaj kun la Kampopasero, la Hispana pasero aŭ la Dompasero. En kelkaj regionoj, ĝi faras malgrandajn lokajn migradetojn. Printempe la Saksaula pasero formas parojn ene de sia aro, antaŭ disiĝi en aprilo. Ili manĝas ĉefe semojn, ĉefe de la nomiga saksaulo, kaj ankaŭ insektojn kiaj kurkulionoj, akridoj kaj raŭpoj. En studo de insektoj manĝataj de la idoj ĉe la valo de Rivero Ili, oni trovis ke skaraboj hegemonias, kaj kurkulionoj kaj Kokcinelo estas 60 kaj 30 % de la resto de la dieto de idoj, respektive. La Saksaula pasero regule flugas por trovi akvon, foje al longaj distancoj. Pro ties habitato kaj malabundo, ĝi ne estas plago por agrikulturo.
Dum la mallonga reprodukta sezono en aprilo kaj junio, la Saksaula pasero estas malpli socia ol aliaj paseroj. Tio pro ties seka habitato kaj ties elektoj de nestolokoj, en truoj, kaj en terbordoj kaj en arboj. Kutime ĉe paseroj, ĝi ne estis konstatita kun nestoj en branĉoj, kvankam tio povus simple reprezenti mankon de publikita informo. Nestoj estas ofte konstruitaj en arbokavaĵoj, kie foje ili kuniĝas. Alia komuna nestoloko estas terbordoj kaj rokaj deklivoj, kaj oni konstatis nestojn en nestoj de rabobirdo, abandonitaj konstruaĵoj, kaj elektraj fostoj. Nestoj povas esti tre proksime de la grundo, ĉefe kiam ili estas konstruitaj en arboj. La nestoj de la Saksaula pasero estas toskaj kupolformaj konstruaĵoj, kun flanka aŭ pinta enirejo. Ili estas konstruitaj el herbo, radikoj, kaj alia planta materialo, kaj estas kovrataj de plumoj, haro de kamelo kaj haŭtaĵo. Tipa ovodemetado estas de 5 al 6 ovoj kaj kutime okazas du ovodemetadoj jare. Ovoj estas de larĝa kaj iom pinteca ovala formo kaj brila grundoblanka koloro iom nuanca de ruĝecgriza aŭ flavecbruna. En kelkaj ovaroj, unu ovo estas rimarkinde pli pala ol la aliaj. Kvar ovoj kolektitaj de Zarudni el Transkaspio havis averaĝan grandon de 1.9 × 1.4 cm. Inoj faras la ĉefan parton en ovokovado, kaj maskloj povas ofte esti vidataj gardantaj la nestojn dum la kovado. Maskloj kaj inoj kunhavas la idomanĝigadon, kion ili faras ĉiun 4an al 12an minuton. Post elnestiĝo junuloj restas proksime ĝis post la plumoŝanĝado, antaŭ la eliro al la vintrularoj, sekve poste de la plenkreskuloj.
Mallongbeka larĝvostulo
La Mallongbeka larĝvostulo aŭ Ventumilvostulo (Schoenicola brevirostris) estas specio de birdo de la genro Larĝvostuloj aŭ Schoenicola de la familio de Megaluredoj iam en tiu de Silviedoj.
Ĝi estas specio bruna supre kun iom da hela superokula strio kaj tre blankaj subaj partoj separataj per flaveca nuanco. La vosto esta longa, tre larĝa (kio nomigas la genron en Esperanto) kaj kaj tre malhelbruna. La kruroj estas ruĝecaj, la irisoj malhelbrunaj kaj la beko nigreca kaj mallonga (kio nomigas la specion en Esperanto kaj en la latina scienca nomo kie brevirostris tradukeblas per “de mallonga beko”).