cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fumarata acido
Fumarata acido aŭ trans-butenodiojka acido estas kemia kombinaĵo kun formulo HO2CCH=CHCO2H. Ĉi-kombinaĵo blanka kristaleca estas unu el la du dukarboksilataj izomeraj acidoj, kune kun la maleata acido. En la fumarata acido, la karboksilataj grupoj estas trans-aj kaj en la maleata acido ili estas cis-aj. Fumarata acido posedas fruktecan guston. La saloj kaj esteroj estas konataj kiel fumaratoj.
Fumarata acido estis unue preparita el la sukcenata acido. Tradicia sintezo envolvas la oksidadon de la furfuralo (el la maiza procezigo) uzante kloraton en la ĉeesto de vanadobaza katalizilo. Nuntempe, la industria sintezo de la fumarata acido ĉefe baziĝas sur kataliza izomerigo de la maleata acido en akva solvaĵo kun malalta pH. Maleata acido estas disponebla je altaj volumenoj kiel hidroliza produkto de la maleata anhidrido, produktita per kataliza oksidado de benzeno aŭ butano.
La kemiaj proprecoj de la fumarata acido estas anticipeblaj elde ties funkcia grupo de la komponanto. Ĉi tiu malforta acido estigas diesteron, ĝi suferas aldonojn pere de la duobla ligo, kaj ĝi estas bonega dienofilo.
Fumarata acido ne brulas en Bombo kalorimetro sub kondiĉoj kie la maleata acido eksplodas senprobleme. Kiel instrueksperimento, kreitaj por mezuri la energian diferencon inter la cis- kaj trans-izomeroj, iu mezurita kvanto da karbono estas muelebla kune kun la respektiva kombinaĵo kaj la entalpio pri brulado komputiĝas per diferenco.
Biologio
Fumarata acido troviĝas en fumario, manĝeblaj boletoj, ĉefe la Boletus fomentarius var. pseudo-igniarius, likenoj kaj islandaj muskoj.
La fumarato estas peranto en la ciklo de la citrata acido uzata de la ĉeloj por produktado da energio laŭ la formo de ATP el la nutraĵoj. Ĝi estiĝas per oksidado de la sukcenato de la enzimo sukcenata malhidrogenazo. La fumarato tiam konvertiĝas de la enzimo fumarazo al maleato. La homa haŭto estigas fumaratan acidon kiam ekspoziciita al sunlumo.
Fumarato same produktiĝas dum la Ciklo de Ureo.
Uzo kiel nutraĵo
Kiel nutroaldonaĵo, uzata en Usono, Aŭstralio kaj Nov-Zelando, la fumarata acido uziĝas kiel acidokontrolanto kaj estas agnoskita de la E-numero 297. Fumarata acido estas nutroacidiganto uzata ekde 1946. Ĝenerale, ĝi estas uzata en trinkaĵoj kaj bakpulvoroj por kies uzo necesas alta grado de pureco. Kutime ĝi uzatas kiel substituanto de la tartrata acido kaj okaze kiel anstataŭanto de la citrata acido, kun grado je 1.36 g da citrata acido por ĉiu 0.91 gramoj de fumarata acido por aldoni acidecon, laŭmaniere kiel uziĝas la malikata acido. Krom esti komponanto en kelkaj artefaritaj gustigiloj por vinagroj, ĝi ankaŭ uzatas kiel koagulanto en porpudingaj miksaĵoj.
En pacientoj kun recidiva multobla sklerozo, la dumetila fumarato mapliigas sufiĉe la recidivon kaj malpermesis la pludaŭron de la malsano en trietapa provo. Ĝi aktivigas la efikon de la Nrf2 kontraŭoksida responso, la primara ĉeldefendo kontraŭ la citotoksajn efektojn de la oksidiva tensio.
Fumarata acido same uziĝas en la manufakturo de poliesteraj rezinoj kaj polihidrataj alkoholoj kaj kiel mordanto por tinkturo. La fumarata acido konvertiĝas en la irita maleata anhidrido pere de parta oksidado. Ĝi entute estas netoksa, tamen, altaj dozoj certe kaŭzas nefrotoksiĝon post longatempa uzado.
Vidu ankaŭ
<Center>
Vilno (stacidomo)
Stacidomo Vilno (Vilniaus geležinkelio stotis) estas fervoja stacidomo de Vilno en Litovio.
Historio
La stacidomo estis malfermita en 1861 dum konstruado de fervojo "Sankt-Petersburgo–Varsovio" kaj rekonstruita post la dua mondmilito en stilo de Socialisma realismo. La konstruaĵo estis renovigita en 2001. La fervoja stacidomo situas apud la busstacio de Vilno.
Fervojaj servoj
La ĉefaj lokaj fervojoj de la stacidomo estas "Vilno–Klaipėda", "Vilno–Kaŭno" kaj "Vilno–Turmantas".
La stacidomo estas priservata de la sekvaj lokaj kaj internaciaj servoj:
Publikaj transportoj
La stacidomo estas ankaŭ grava publika transport-nabo de Vilno. Ĝi estas priservata de la sekvaj servoj:
Elisabeth Käsemann
Elisabeth Käsemann aŭ Elisabeth Kaesemann 11-a de majo 1947 en Gelsenkirchen; 24-a de majo 1977 en Monte Grande, Argentino) estas unu el la plej konataj viktimoj de la argentina militista diktaturo (1976–1983). Ŝi studis en Bonaero kaj laboris kiel socia laboristino en la ĉefurbo. Por la regantaj milituloj ŝi estas suspekta pro tiu agado kaj post kiam ŝi helpis al persektutitaj homoj fuĝi al eksterlando oni deklaris ŝin, kiel kontraŭregistara teroristino. Je la 8-a de marto 1977 argentinaj sekurec-soldatoj enprizonigis ŝin. En sekreta malliberejo oni forte torturis ŝin kaj je la 24-a de majo 1977 ŝi estis pafekzekutita. La tiutempa germana registaro nenion faris por liberigi ŝin.
Juan-les-Pins (stacidomo)
Juan-les-Pins estas franca stacidomo sur linio -  (landlimo), situanta en  Antibes, en departemento Alpes-Maritimes, regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Provenco-Alpoj-Bordo Lazura.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de linio Marseille-St-Charles - Vintimille (frontière) (930000).
NGC 271
NGC 271 (aliaj indikoj — PGC 2949, UGC 519, MCG 0-3-12, ZWG 384.13, IRAS00481-0210) estas galaksio en konstelacio Baleno.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Erto e Casso
estas komunumo en la orienta parto de norda Italio, ĉ. 100 kilometrojn norde de Venecio. Ĝi situas en la regiono Friulo-Venecio Julia kaj, ene de ĝi, en la provinco Pordenone, formale ekde oktobro 2017 restrukturita (pri tio vidu la provincan tekston). Fine de en la komunumo vivis.
Digo de Vajont
La digo de Vajont estas neuzita digo en la kumunuma areo, estas unu el la plej altaj digoj en la mondo, kun alteco de 262 m. Ĝi situas en la valo de la Vajont Rivero sub Monte Toc.
Konstruita de 1957 ĝis 1960, ĝi inkluzivas hidroelektran centralon. Ne nur rekorda laŭ alteco, ĝia dezajno estis pionierca per konstruo kiel duoble-arka digo, kiu kurbiĝis kaj altece kaj larĝe. Ĉi tiu ununura formo de la digo estis konstruita por disipi la puŝon kreitan de la pezo de la akvo al la flankoj de la digo, en la monton mem
Nokte, La 9-an de oktobro 1963, kaŭze de la preso de la akvoj, okazis terglito kiu descendis de Monto Toc kaj daŭris pli ol du mejlojn. Kiam la lavango trafis la akvon, ĝi kreis tri grandegajn cunamondojn. La unua trafis la proksiman vilaĝon Casso, la dua detruis partojn de la vilaĝo Erto. La tria ondo, kun laŭtaksa volumeno de 50 milionoj kubaj metroj da akvo kaj 250 metrojn alta, leviĝis preter la digo en la direkto de la urbo Longarone kiu situis malsupre de la diga rivero. La intenseco de la ondo kiu trafis Longarona estis duoble tiu de la atombombo kiu falis sur Hiroŝimon. Tiun nokton, 1 917 homoj estis mortigitaj.
Tiu estis unu el la plej severaj hom-kaŭzitaj katastrofoj, ilustrante la danĝeron enecan en grandskalaj inĝenieristikaj projektoj kiuj ĝenas la delikatan ekvilibron de la natura medio.
Xara
Xara estas arta lingvo kreita de Jim Taylor. Kvankam ĝi estas apriora lingvo, ĝi havas influeton de Esperanto ĉefe en prononco kaj korelativoj. La gramatiko estas simpla, malgraŭ la deklinacio kun multaj kazoj.
Specimeno (Babela Turo Gen. 11: 1-9)
1. tanol aovanme durar puran melomer tan ha xulasme xu termeyer feloman ha umilasme.
2. si ha falerimasme do selugem uneyedir rahuyan do Xinar ha sumasme xu ha rumasme reun.
3. osmeyir ha milonasme 'puturmeyer ja jiyeledisme xu asmeyer ja garevalisme takuan. xu puturme asmeyir ha orjiasme lifome xu dulegom asmeyir ha orjias tujul.
4. ha milonasme 'zimader ja givodilisme xeye zukuler si xulas xeye ro vul si sumavaras goru na orjiasme kemilan xu ri ki na hanulimasme fo dur.'
5. ne Xor zimadir xu zukulir xeyer ha givodilasme ha xumas gevol.
7. ne ja xumis gevol xu melomer asmeyan ja soleyimis goru melever osmeyan ri ja gelejasme.'
8. xu Xor asmeyer ha legexas no seun ro rahul durar puran xu ha gumasme zimader givodil.
9. seyen seun ki a ilijas Babel rojo seun Xor melomeyer gean durar puran ha soleyimas xu Xor aovanmeyer ha legexas no seun ro rahul durar puran.
13436 Enid
13436 Enid estas asteroido de la ekstera asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Tom Stafford elde la Observatorio Zeno en Edmond (Oklahomo, Usono)
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de la urbo Enid, en norda Oklahomo, fondita la en la Cherokee Outlet. Ĝi kuŝas sur la Chisholm Trail : grava vojo de migro de brutoj de Teksaso al Kansaso en la malfruaj 1800-aj jaroj.
Dornach-Arlesheim (stacidomo)
Dornach-Arlesheim estas fervoja stacidomo en Dornach, Svislando.
La Longeville
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Doubs, en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (Bourgogne-Franche-Comté, prononco []) kaj en la historia regiono Franĉkonteo. Laŭ la stato de la jaro en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Pontarlier (france arrondissement de Pontarlier), la centra kaj suda parto de la departemento, kaj al la kantono .
Volokolamskaja (stacio de Moskva metroo)
Volokolamskaja (Волоколамская) estas stacio de la Metroo de Moskvo nord-okcidente de Moskvo. Ĝi estas stacio de Arbatsko-Pokrovskaja linio kaj situas inter la stacioj ' kaj '.
Niagara Istmo
La Niagara istmo (populare nomata Niagara duoninsulo, angle Niagara Peninsula, france Péninsule du Niagara) estas la parto de la kanada provinco Ontario, kiu situas inter la okcidenta parto de la suda bordo de la Ontaria Lago kaj la orienta parto de la norda bordo de la Eria Lago. La urbo Hamiltono situas ĉe la nordokcidenta limo de la regiono, kaj ĝia orienta limo (ankaŭ la landlimo inter Kanado kaj Usono) estas la Niagara Rivero. La istmon enloĝas ĉ. 1 000 000 homoj. Trans la rivero ĉe la orienta ekstremaĵo de la Eria Lago situas la urbo Bufalo (Novjorkio). Demografie oni ofte rigardas la istmon kiel parto de pli granda "Bufalo-Niagara Regiono" ampleksanta terpartojn kaj kanadajn kaj usonajn.
Faulbach (apartigilo)
Faulbach estas la nomo de lokoj en Germanujo:
Faulbach estas la nomo de fluantaj akvejoj:
en Aŭstrio
Faulbach estas la nomo de :
Vidu ankaŭ:
Stacio Nishi-Hiroshima
Stacio Nishi-Hiroshima (japane: 西広島駅 [Niŝi-Hiroŝima-eki], angle: Nishi-Hiroshima Station) estas fervoja stacio en Niŝi-ku, Hiroŝimo, Japanio. La stacio servas 1 linion de JR Okcidenta: Linio Sanyō (ĉefa).
Eichenbach (apartigilo)
Eichenbach estas loknomo:
Eichenbach estas nomo de rivero:
Malabo
Malabo estas la ĉefurbo de Ekvatora Gvineo. Ĝi situas en la norda parto de la insulo Bioko (antaŭe insulo de Fernando Poo), en 3°45' Nordo, 8°45' Oriento.
La loĝantaro kreskis tre rapide en la lastaj dek jaroj, kaj nun atingas probable 100.000 homojn.
La urbo kiel tia estis fondita en 1827 de la britoj kun la nomo Port Clarence, por tie lokigi malliberigitajn sklavojn. Kvankam plejmultaj poste iris al Sieraleono, la posteuloj de aliaj ankoraŭ loĝas en la insulo, kie ili estas nomataj fernandinos, kaj parolas propran pidĝinan lingvon.
Kiam la insulo revenis al hispana kontrolo ĝi estis rebaptita al Santa Isabel (Sankta Izabela). Kiam la lando fariĝis sendependa en 1969 la urbo fariĝis ĉefurbo, anstataŭ la antaŭa kolonia ĉefurbo Batao, en la kontinento, kaj en 1973 ĝi ricevis sian nunan nomon ene de la kampanjo de prezidento Francisco Macías Nguema por krei aŭtentajn afrikajn nomojn.
Oni modifis ankaŭ la etnan konsiston de la insulo, kiam la prezidento tie lokigis anojn de sia tribo, la fangoj, kaj mortigis multajn bubiojn, la ĝis tiam majoritatan etnon.
Post la malkovro de petrolo en la lando la loĝantaro tre kreskis, kaj oni fondis interalie flughavenon.
Bílá Bříza
Bílá Bříza, (1880 Biala-Brzeza, 1890–1910 Biala-Brzoza, pole: Biała Brzoza) estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Štěpánkovice en distrikto Opava. Ĝi troviĝas proksimume 2 km nordokcidente de Štěpánkovice. En la jaro 2009 ĉi tie estis registritaj 14 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis. Kvankam Bílá Bříza estas registrita kiel memstara sidej-unuo, fakte ĝi estas kunligita kun vilaĝo Svoboda.
Bílá Bříza situas en katastra teritorio Štěpánkovice kun areo 12,53 km².
Hogerverfa fazano
La Hogerverfa fazano (Lophura hoogerwerfi) konata ankaŭ kiel Aceha fazano aŭ Sumatra fazano estas mezgranda, ĝis 55 cm longa, birdo de la familio de Fazanedoj. La masklo estas senkresta bluecnigra fazano kun nuda senpluma ruĝa vizaĝa haŭtaĵo, mallonga vosto kaj grizaj kruroj. La ino estas ruĝecbruna birdo kun malhelaj bluecgrizaj kruroj kaj mallonga malhela vosto.
Ties aspekto similas al kaj foje estas konsiderata kiel subspecio de la Salvadoria fazano. La ino estas diferenca el tiu pro pli malhelbruna, manko de sabokolora makuleco kaj pli senmarka plumaro.
Kiel endemio de Indonezio, tiu malmulte konata fazano loĝas en mez-montaj arbaroj de la Nacia Parko Gunung Leuser en la provinco Aceho. Dekomence konata nur el du inaj specimenoj, ĝi ĵus estis malkovrita en merkato en Medano, Norda Sumatro.
Parola literaturo
La parola literaturo aŭ literaturo de parola tradicio estas la aro de literaturaj tekstoj kiuj restis en la memoro kaj estas transpasitaj pere de la voĉo ene de komunumo. Kvankam la parola esprimo povas veni el skriba teksto antaŭa aŭ povas rezulti en skriba kompilo posta, ties ĉefa transiga rimedo estas la voĉo.
Hogerverfa fazano
La nomo rememoras la nederlanda ornitologo kaj remburisto Andries Hoogerwerf.
Parola literaturo
La parola literaturo estas kategorio uzata por grupigi artajn montrojn kiel la legendoj, mitoj, tradiciaj popol-rakontoj, kantoj, romancoj, anekdotoj, enigmoj, proverboj kaj ajna alia parola esprimo kiu havu estetikan trajtaron kaj estas transpasata uzante voĉon. ​ Tiu klasigo de literaturo enhavas verkojn aŭditajn, rakontitajn aŭ kantitajn sen pera interveno de skribado. ​
Hogerverfa fazano
Pro pliiĝanta habitatoperdo, malgranda populacio kaj limigita teritorio, la Hogerverfa fazano estis pritaksita kiel Vundebla ĉe la IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.
Emanuel Nobel
Emanuel NOBEL (n. 1859; m. 1932) estis sveda-rusa naftomagnato, filo de Ludvig Nobel, frato de Alfred Nobel.
Parola literaturo
La tekstoj apartenantaj al tia literaturo kutime montras la identecon, valorojn kaj gravajn demandojn por la komunumo el kiu ili formas parton, ĉar se male, tiuj tekstoj ne estas retenitaj kaj ankaŭ ne ripetitaj kaj disvastigitaj. ​
Ĉar la majoritato de kulturoj havas parolajn literaturajn montrojn, oni povas aserti, ke estas tiom da literaturoj de parola tradicio kiom diversaj kulturoj estas en la mondo. Kvankam kelkaj temoj, roluloj kaj rakonteroj estas ripetitaj en diversaj komunumoj, ĉiu el ili havas propran repertorion de parolaj literaturaj tekstoj kiuj korespondas al tiu grupo, socio, lingvo aŭ geografia areo. ​
Emanuel Nobel
Emanuel Nobel konstruis la unuan naftotubon kaj naftocisternan ŝipon (1878) de Rusio. Lia naftocisterna vagono de 1883 estis la unua en la mondo.
Li interkontraktis en februaro de 1898 kun Rudolf Diesel en Berlin pri licenc-rajtoj de ties motoro. Li subskribis la licenckontrakton la 16-an de februaro, kiu certigis por Nobel, dizelmotorojn produkti por Rusio kaj vendi en Rusio. Per tiu dizelmotoro estis ekipita la unua dizelmotora ŝipo, la Vandal kaj poste aliaj naftoliveraj ŝipoj.
Post kiam la bolŝevikoj okupis Bakuon, li devis fuĝi en aprilo de 1920.
Jérémie Kisling
Jérémie Kisling naskiĝinta kiel Jérémie Tschanz, Laŭzano, 27-a de februaro 1976) estas kant-aŭtoro svisa kantisto. Li esploris plurajn formojn de esprimo antaŭ la kanto. Liaj kantoj priskribas sombran, delikatan kaj petoleman universon.
Magda Gyenes
Magda Gyenes [djeneŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Gyenes Magda estis hungara operetkantisto, subreto.
Magda Gyenes naskiĝis la  en Budapeŝto, ŝi mortis la ?.
Biografio
Magda Gyenes akiris diplomon en privata aktorlernejo de Kálmán Rózsahegyi en 1940. Post siaj studoj ŝi havis rolojn province, ekzemple en 1944 en Nacia Teatro (Pécs). Post 2 jaroj ŝi apartenis al ĉefurbaj teatrejoj, la plej longe ŝi estis en Operetoteatro (Budapeŝto) (1951-1960, 1964-1967). Ekde 1967 ŝi vivis en Usono, kie plej ofte ŝi estis videbla antaŭ hungara publiko, krome ŝi ricevis unufoje rolon en usona filmo.
Sztum
Sztum (legu: Ŝtum) estas urbo en Pomerio (provinco de Pollando) en Pollando. Ĝi apartenas al komunumo Sztum en la distrikto Sztumski. En la urbo estas la Teŭtona Kastelo el la 14-a jc, konstruita dum la jaroj 1326 - 1331 fare de Germana Ordeno el Malbork, en la kastelo grandaj estroj de la ordeno havis sian someran rezidejon.
Situo
La urbo situas inter la lagoj Zajezierskie kaj Barlewickie, en la Regiono Powiśle  (Ĉevistula Regiono), proksime de la rivero Vistulo kaj ĝia dekstra riverbrako Nogat. Tra la urbo iras la landa vojo n-ro 55 kaj ĝi 12 km norde atingas la urbon Malbork kaj 28 km sude la urbon Kwidzyn.
Ŝtumo apartenas al la organizaĵo Polaj Gotikaj Kasteloj.
Hohendorf (Antaŭpomerio)
Hohendorf estas eksa komunumo en Germanio. Ĝi troviĝis en la distrikto Antaŭpomerio-Greifswald de la federacia lando Meklenburgo-Antaŭpomerio, kaj konsistis el la komunumopartoj Hohendorf, Schalense, Pritzier kaj Zarnitz. La 30-an de junio 2006 la komunumo havis 965 loĝantojn. Ekde la jaro 2012 Hohendorf estas parto de la urbo Wolgast.
Sztum
Prahistorio
La setlado en la Gdanska Pomerio. Arkeologiaj trovaĵoj montras, ke la ĉirkaŭaĵo sude de Malborko kaj norde de Ŝtumo, Tczew kaj Gdansko estis setligita de la homo jam antaŭ 3000 - 1700 jaroj a.K., t.e. en neolitiko kaj ĥalkolitiko / kuproepoko t.n. funelpokalkulturo kiu situis en la suda Skandinavio kaj norda Eŭropo (ekde Nederlando ĝis la hodiaŭa Ukrainio). La funelpokalkulturo estis kulturo en la neolitiko / nova ŝtonepoko de ĉ. la 4350 jaroj a.K. ĝis la 2800 - 2700 jaroj a.K. La nomo funelpokalkulturo estas kolektiva nomo. Estis granda nombro da parencaj komunumoj en la nova ŝtonepoko aŭ neolitiko, kiuj situis en suda Skandinavio kaj norda Eŭropo (ekde Nederlando ĝis la hodiaŭa Ukrainio t.e. orienten de Volinio kaj laŭ tuta Danubo. Oni trovas ankaŭ ornamaĵojn kaj ilojn el la Hallstatt-epoko / halŝtata ferepoko la (500-400 jaroj a.K.). Poste el la bronzepoko kaj la ferepoko estas la lasta etapo de la homara prahistorio. La unuaj setlejoj en tiu regiono jam estis en la ŝtonepoko. La nomo ferepoko devenas de la fakto, ke iloj trovitaj el tiu epoko estis faritaj el fero. Oni trovas ĉi tie la romiajn restaĵojn el la 1-a jarcento kaj la 2-a jarcento p.K. de la t.n. la Sukcena Vojo kiu ligis la Mediteraneon kun la Balta Maro. Sukceno estas fosilia rezino de pinofitoj, rara en Mediteraneo kaj tre aprezata de la antikvuloj, kiuj vidis en ĝi resanigan kaj magian gemon kaj bruligeblan ŝtonon. De la bronzepoko, la mediteraneaj etnoj (egiptoj, grekoj, fenicoj) importis sukcenon de Balta Maro, laŭ teraj vojoj, kiuj sekvis la valojn de Vistulo kaj Dnepro. Oni trovis, en la tombo de Tutanĥamono, aĵojn el sukceno de la Balta Maro, oni scias, ke oferaĵoj de sukcenaĵoj estis senditaj de Norda Maro al la Apolona sanktejo de Delfo.
Hohendorf (Antaŭpomerio)
La regiono troviĝas ĉiujare sur la migradvojo de gruoj (jen bildoj).
Sztum
Prahistorio
En la 2-a jarcento p.K. venis de suda Svedio la gotoj kiuj havas orient-ĝermanan devenon, ili praloĝis en suda parto de la nuntempa Svedio kaj en Gotlando kaj de tie translokiĝis al riverdelto / riverbuŝo de Vistulo ili migris en la 3-a jarcento p.K. suden kaj disiĝis al du partoj: la okcidentaj gotoj (visigotoj) setlis en Dakio, la orientaj (ostrogotoj) en norda parto de la Nigra Maro. Gotoj estinte en tiu regiono kreis t.n. Wielbark-kulturon (en la 3a jc p.K. /la nomo Wielbark-kulturo estas de la kvartalo Wielbark en Malborko / Malbork). Restaĵojn de gotoj kiel Wielbark-kulturo oni trovas en kvartalo Wielbark kaj en la vilaĝo Gościszewo (inter Malborko kaj Ŝtumo) kaj proksime de vilaĝo Odry en Kaŝubio en Distrikto Chojnicki (tie konata ekzemplo de la Wielbark-kulturo kiel kromleĥoj, tio estas ŝtoncirkloj, parto de granda nekropolo de gotoj.
Historio
En la 12 jc kaj komence de la 13 jc tiu regiono estis nomata Pomezanio kaj grandparte apartenis la la pomeriaj princoj t.e. kaŝubiaj princoj. Tiam 10 km suden de la nuna urbo Malborko kaj 6 km okcidenten de Ŝtumo la praprusoj aŭ kaŝubiaj princoj konstruis la lignan kastelon Zantyr (legu: Zantir) (la hodiaŭa: Ŝtum aŭ Biała Góra / legu: Biaŭa Gura /traduko: Blanka Monto) ĉe la dekstra bordo de la Nogat-rivero (bonvolu scii ke la rivero Nogat estis limo inter praprusoj kaj Kaŝubio). En la jaro 1250 la pomeria princo Sambor la Dua aŭ lia frato la princo Swiatopelk la Granda (Świętopełk Wielki) vendas aŭ donacas la kastelon al la Ordeno de germanaj kavaliroj (aŭ al episkopo Kristiano). En la jaro 1274 la germanaj kavaliroj nomataj ankaŭ la teŭtonoj komencas konstrui la kastelon en Malborko parte de la materialoj de la malkonstruita kastelo Zantyr.
En la tereno de la hodiaŭa urbo Ŝtumo en la frua mezepoko loĝis praprusoj kaj ilian burgon/kastelon en la jaro 1236 konkeris la Germana Ordeno el Malborko kaj jam ili konstruis dum la jaroj 1326 - 1331 la novan teŭtonan kastelon, en la kastelo grandaj majstroj de la ordeno havis sian someran rezidejon. En la jaro 1377 la urbon vizitis la princo de Aŭstrio Albrecht, kiu postlasis sian privatan blazonon kiun poste uzadis la vokto de Ŝtumo, krome li donacis monon por konstrui la kastelturon. La urbo havas urborajton de la jaro 1416 ricevante ilin de la Granda Majstro de la Ordeno Michael Küchmeister von Sternberg (vidu la supran foton), kiujn ripetis poste la pola reĝo Sigismondo la 2-a (Pollando-Litovio) en la jaro 1533. Dum la Dektrijara Milito (1454-66) por mallonga tempo esti kaptita de pola armeo sub la gvido de Andreo el Brachcice. En la mezepoko la urbon ĉirkaŭadis la defendmuroj kun du pordegoj en la akso nordo-sudo de la vojo Malborko - Kwidzyn. En tiama tempo oni difinis 50 parcelojn por setlantoj. En la urbo regis la konsilantaro sub gvido de vokto. Dufoje jare okazadis tie foiroj (t.e. la 22an de junio kaj la 11an de novembro) kaj ĉiu-vendrede funkciadis la bazaro.
Post la Dua Paco de Toruno en la jaro 1466 eniris en la limoj de Krono de la Regno de Pollando. Dum la jaroj 1468–1772 - ĝi estis la distrikta urbo en la Malborka Vojevodio kaj tie okazadis la Sejmetoj de la vojevodio. La pola nomo Sztum aperis la unuan fojon en la dokumentitaj fontoj en la jaro 1565.
En la loka preĝejo konstruita post la Dektrijara Milito (1454-66) okazadis ofte de la 16a jc la vojevodiaj sejmetoj kaj en la tiama urbodomo la nobelaj juĝoj por la malborka vojevodio. La urbanoj kultivadis la teron kaj produktis bieron. Dum la 5a pol-sveda milito pri tn. "Vistulo-elfluo" la urbon okupis la sveda armeo. Post la malvenko en la granda batalo ĉe la proksima vilaĝo Trzciana Gustavo la 2-a Adolfo (vidu la supran bildon Gustavo la 2-a Adolfo en Ŝtumo) fuĝis la la ŝtuma kastelo. Rezulte de la armistico (aŭ militĉesigo) subskribita en Stary Targ la urbo kaj la kastelo apartenis al la Brandenburgia Elektoro kaj de la 6a de septembro 1629 ĝis la armistico subskribita en Sztumska Wieś la 12an de septembro 1635 (vidu la apudan foton). Denove la urbo estis okupita de svedoj dum la t.n. Sveda diluvo dum Nordia Milito 1655-1660. Post la unua dispartigo de Pollando en la jaro 1772, en la urbo estis sidejo de loka prusia administrejo, de la jaro 1818 sidejo de la Distrikto Sztum en la Okcidenta Prusio.
Esperanto
La 8an de septembro 2014 venis de Loviĉo al Ŝtumo dum sia turneo tra Pollando la Senata Esperanto-ekspozicio, kiu unue estis oktobre 2012 en Varsovio en la Pola Senato kaj estis organizita okaze de la 125-jara Jubileo de Esperanto kaj la Konferenco pri Esperanto en Pola Parlamento organizita de polaj parlamentanoj i.a. senatano Edmund Wittbrodt kaj fare de Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto (EDE-Pollando) kun financa helpo de Mecenato de Esperanto el Japanio Etsuo Miyoshi. La E-ekspozicio post la Senato estis prezentata en Varsovio, Malborko, Nowy Staw, Tczew, Gdynia, Pelplin, Wołów, Złotoryja, Vroclavo, Sosnowiec, Czeladź, Będzin, Lębork, Lodzo kaj Loviĉo la ekspozicion invitis al la urbo la Distrikt-estro, t.e. Starosto de la Distrikto Sztum Wojciech Cymerys sub kies Patroneco okazis la Ekspozicio kaj la loka Esperanto-amiko Krystian Zdziennicki, la prezidanto de la Junula Ago-Grupo de la Ŝtuma Distrikto (la abituriento de la Liceo en Ŝtumo, nun licenciato pri historio kaj ankoraŭ studento de la Historia Fakultato de Gdanska Universitato) kune kun la Direktorino de la Liceo en Ŝtumo mag. Wiesława Kowalik (vidu la apudan foton de la Liceo en Ŝtumo). La ekspozicio daŭris ĝis la 30a de septembro 2014 kaj je la fino de la ekspoziciado en Ŝtumo okazis la finanta vernisaĝo la 22an de septembro 2014 kun la Aŭtoritatoj de la Urbo kaj Distrikto kaj la loka gazetaro kaj eĉ venis la redaktoro de la Elbląg-gazeto kie en novembro venos la Senata Ekspozicio. Krome la saman tagon okazis la monologo "Doktoro Esperanto" de Mario Migliucci en la traduko al la pola de Roman Dobrzyński kaj prezentis ĝin la loka esperantistino Helena Biskup, de la 22-a ĝis 30a de septembro 2014 akompanis la Senatan Esperanto-ekspozicion la rapida Esperanto-kurso gvidata de Eduardo Kozyra el Malborko, la vic-prezidanto de Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto (EDE-Pollando) kaj kunordiganto de la ekspozicio. Aliĝis al la Esperanto-kurso 4 lernantoj de la liceo kaj krome kelkaj loĝantoj de la urbo i.a. licenciato Krystian Zdziennicki.
La 30an de septembro 2014 la Senata Ekspozicio veturis al najbara urbo Kwidzyn, kie la 3an de oktobro okazos la vernisaĝo.
Nacia Veluro (filmo)
La scenaro baziĝas sur samnoma romano verkita de Enid Bagnold el 1935.
NBC produktis televidserialon pri la romano kiu elsendiĝis en 1960-1962.
En 1978, daŭrigo nomita "International Velvet" (Internacia Veluro) estis produktita kun Tatum O'Neal en la gvidrolo.
En 2003, la filmo estis elektita por konservado en la Nacia Filmarkivo de Usono fare de la Biblioteko de Kongreso por esti de kultura, historia kaj estetika graveco.
La intrigo okazas en la marborda urbo Swales en la graflando Sussex en Anglio fine de la 1920-aj jaroj.
Intriga resumo
Velvet Brown (Elizabeth Taylor) estas 12-jaraĝa knabino kiu vivas kun sia familio en urbeto en la distrikto de Sussex en Anglio. Ŝia patro Herbert (Donald Crisp) estas buĉisto kaj prizorgas sian butikon kun la helpo de sia edzino (Ann Rabir). Ili kutime alparolas unu la alian kiel sinjorino kaj sinjoro Brown. Ŝia plejaĝa adoleskta fratino estas Alvina (Angela Lansbury) kaj ĉeestas ankaŭ Mellie (Juanita Quigley) kaj la fileto Donaldo (Jackie Jenkins). Velvet estas ĉevalamanto preskaŭ de naskiĝo.
Vaganta knabo nomita Mikaelo "Mee" Taylor (Mickey Rooney) alvenas en la urbon. Lia patro mortis kaj ekde tiam li vagas tra la lando. Li trovis la nomon de sinjorino Brown en la kajero de sia patro kaj decidis iri tien. Velvet renkontas lin reveninte de lernejo kaj invitas lin por tagmanĝi ĉe ilia domo. La patrino ne malkovras ke la patro de Mee estis ŝia naĝtrejnisto antaŭ ol ŝi naĝis trans la Manika Markolo, kio estis atingo por virina naĝanto tiutempe. Mee decidas resti ĉe la domo de la Brown-oj kaj helpi la gepatrojn ĉe ilia familia entrepreno, loka buĉejo.
Velvet enamiĝas al la sovaĝa ĉevalo de la najbara farmisto Id. Post kiam la ĉevalo iĝas sovaĝa kaj kaŭzas damaĝon en la urbo, li estas nomumita por vendado en loterio. Velvet partoprenas, venkas la beston kaj nomas ĝin "Pie". Kune kun Mee ŝi komencas ekzerci rajdi ĝin kaj salti super obstakloj. Komence, Mee ne rakontas al ŝi, ke li estis ĵokeo en Manĉestro kaj ke en unu el la konkursoj li trafis apudan rajdanton kaj rezulte mortigis lin do ekde tiam li ne plu rajdas.
La revo de Velvet estas, ke "Pie" partoprenos en la prestiĝa Grand National- konkurso en Londono. Mee dubas pri tio pro la grandaj elspezoj. Sed la patrino instigas ŝin kaj donas al ŝi la premimonon, kiun ŝi ricevis ĝustatempe por transiri la markolon. Finfine ili foriras al Londono kun "Pie" sed Mee ne povas trovi ĵokeon kiu rajdos Pie-n spite la ofertita pago.
La nokton antaŭ la konkurso, Mee venkas ŝiajn timojn, rajdas "Pie" kaj informas Velvet ke li rajdos por la konkurso. Velvet informas al li ke ŝi rajdos la ĉevalon en la konkurso kaj ŝajnigos esti viro. Mee akceptas tion kun timo sed finfine konsentas kaj helpas al ŝi tondante ŝian hararon. Antaŭ la konkurso ŝi ekzameniĝas kaj plenumas ĉiujn testojn kaj oni ne malkovras ke ŝi estas knabino.
Finfine, "Pie" atingas la cellinion unua, sed Velvet falas pro elĉerpiĝo kaj fortostreĉo. Ŝi estas alportita por kuracista ekzameno kaj tiam la kuracisto malkovras al sia miro ke ĝi estas knabino. La rezulto estas kompreneble nuligita sed la novaĵo estas publikigita en la tuta mondo kaj Velvet kaj "Pie" fariĝas famuloj.
Oni proponas al ŝi kontrakton de 5000 USD en Holivudo sed ŝi rifuzas. Mee sentas ke lia misio estas finita kaj li forlasas ŝin sen adiaŭi sed estas ŝi kiu rajdas al li kaj adiaŭas lin
Faedis
estas komunumo en la orienta parto de norda Italio, proksime je la limo al Slovenio. Ĝi situas en la regiono Friulo-Venecio Julia kaj, ene de ĝi, en la tradicia provinco Udine, kiu ekde aprilo 2018 ne plu estas oficiala administra unuo - nun la loko formale apartenas al administra unuo nomata ''. Fine de en la komunumo vivis. Kristana patroneco estas la dogmo pri, kies memortago sekve estas la komunuma festotago. Najbaras la komunumoj Attimis, Kobarid (SLO), Moimacco, Povoletto, Pulfero, Remanzacco, Taipana kaj Torreano.
Cerny
Cerny [sɛʁni] estas franca situanta en departemento Essonne, regiono Francilio.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Cernois.
Seneskalo
Truchsess aŭ Truchseß, (el la malnovgermana truhtsâzo signifas estron de la milita veturilaro; la sinonimo estas Seneschall el kiu ankaŭ seneskalo; nomoj en aliaj lingvoj: dapifer en la latina, écuyer tranchant en la franca, steward en la angla) estis mezepoka titolo en la Sankta Romia Imperio.
La tiel honorigita persono estis samtempe la unua servisto de la suvereno ĉebankede, poste la ĉefinspektoro mastrumada. Ekde imperiestro Oto la 1-a tiu ĉi ofico apartenis inter la arki-oficoj. Arkseneskalo ("ĉefkelnero", "ĉefkelisto") kortega estis ĝis 1623 la princo-elektisto de Palatinato, poste la princ-elektisto de Bavario, inter 1706-14 denove la persono de Bavario respektive de la bavaria parto de Palatinato. Hereda ĉefseneskalo estis la grafo de Waldburg (ekz. ankaŭ Gebhardo de Waldburg-Trauchburg, kiu eksplodigis la Kolonjan militon). Ĉe la aŭstra kortego la kelneroj estis range sub la ĉambristoj. Ofte tiu ĉi digneco estis unuigita kun bienposedoj.
Kantono Ashland (Viskonsino)
Kantono Ashland - angle Ashland County - estas kantono en la usona subŝtato Viskonsino. Laŭ la stato de la jaro en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La kantona ĉefurbo estas la samnoma urbo . La kantono estis fondita la. La kantono situas ĉe la norda limo de la subŝtato, borde de la Supra Lago, unu el la Kvin Grandaj Lagoj de Nordameriko, kaj je pli ol duono de la surfaco konsistas el akva areo. Parto de la teritorio estas la "Apostolaj Insuloj" en la lago.
Insulo Sankta Maria
Urbo
La ĉefurbo de la insulo Sankta Maria estas Ambodifototra. Politike, la tuta insulo estas konsiderata kiel urba komunumo Sankta Maria (commune urbaine Sainte-Marie). Ĝi estas en la provinco Toamasina.
Piratoj
La insulo Sankta Maria iĝis konata kaj amata de la piratoj kiel bazo dum la 17a kaj 18a jarcentoj pro diversaj kialoj: - Ĝi situas ne malproksime de la mara itinero elektata de la ŝipoj kunprenantaj multe da posedaĵoj, kiuj revenis de Barato. - La insulo havas multajn golfetojn kaj riveretojn protektataj kontraŭ ŝtormoj. - Ĝi estas fruktoriĉa kaj situas en kvieta maro.
Legendaj priatoj kiel William Kidd, RobertCulliford, Avery, Thomas Tew kaj Olivier Levasseur loĝis sur la insulo nomata Île aux Forbans. Tiu ĉi estas insuleto en la golfeto de la ĉefurbo Ambodifototra. Multaj el ili havis familion sur tiu ĉi insuleto. Oni povas observi ankoraŭ multajn spurojn de tiuj historiaj rakontoj.
Ankaŭ sur tiu ĉi insuleto Île aux Forbans troviĝas tombejo de la piratoj.
Tradicioj
La loĝantaro el Sankta Maria estas ligita al tradicioj. La sociaj aŭ familiaj eventoj estas kredoriĉaj kaj ligitaj al ritoj elvokantaj praulajn spiritojn. La varieco kaj riĉeco je ritoj emfazas la aŭtentecon de la insulokulturo.
Ashland
Ashland - angle, proksimuma prononco, signifo "cindra lando" - povas interalie aludi al la jene geografiaj lokoj:
Insulo Sankta Maria
Plantaro kaj bestaro
La insulaj ecoj kaj la apartecoj de la korala tero favorigis plurajn adaptojn, koncerne kaj la plantaron kaj la bestaron. Tiuj ĉi gvidis al unikaj interrilatoj. Do, Sankta Maria estas dotata per riĉega plantaro kaj bestaro. Renkonteblas pluraj lemurspecoj kaj multege da orkideoj. Inter ili kreskas la belega Reĝino de Madagaskaro (Eulophiella roempleriana). Tiu ĉi insulo ankaŭ estis la sola loko, de kie ekzistas bone dokumentitajn pruvoj ke oni vidis neparasitan kukolon, la delalandea kukolo (Coua delalandei). Tiu ĉi speco jam formortis dum la malfrua 19-a jarcento.
Urbo, Piratoj, Tradicioj, Plantaro kaj Bestaro
Marcus Samuel
Marcus SAMUEL (5-an de novembro 1853 - 17-an de januaro 1927) estis fondinto de Shell Transport and Trading Company, antaŭulo de Royal Dutch Shell.
Lia patro - same Marcus Samuel - efektivigis sukcesan eksporton-imposton al la Orienta Azio.
Li iĝis barono en 1921, danke al apogo al Britio per naftoliveroj dum la unua mondmilito. Lia filo estis Walter Horace Samuel, kiu heredis la firmaon.
Garaĝo
Garaĝo estas konstruaĵo, kie oni deponas, ŝirmas aŭ riparas motorajn veturilojn kaj ciklojn: garaĝo de bicikloj, de aŭtoj.
Laŭ Francisko Azorín garaĝo estas Aŭtomobila remizo. Li indikas etimologion el la franca gar (stacidomo).
Garaĝo povas esti loko kie oni sekure (kontraŭ ŝtelistoj kaj influo de vetero) parkas aŭton. Ĝi povas esti parto de alia konstruaĵo (ekzemple domo) aŭ stari aparte. Ekzistas ankaŭ garaĝaroj, lokoj kie estas multaj garaĝoj kune.
Garaĝo povas ankaŭ esti riparejo.
Berghia
Berghia [bergia] (hungare: Mezőbergenye mezoe:bergenje) estas komunumo en Rumanio okcidente de Târgu Mureș.
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 998 loĝantojn (hungaroj, rumanoj), en 1992 1 209 (67% hungaroj).
Historio
Ĝia unua mencio estas en 1334 kiel ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Maros-Torda). Administre ĝi apartenas al la komunumo Pănet.
Sărmașu
Sărmașu [sǝrmaŝu] (hungare Nagysármás [nadjŝarmaŝ]) estas urbo en la distrikto Mureș en Rumanio, nordoriente de Târgu Mureș. Administre apartenas al ĝi Balda (Báld), Larga (Lárgatelep), Moruț (Marócháza), Sărmășel (Kissármás), Sărmășel-Gară (Bánffytanya), Titiana (Titiána) kaj Vișinelu (Csehtelke).
Sărmașu ricevis la titolon "urbo" la.
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 2101 loĝantojn (hungaroj, rumanoj), en 1992 estis 4008 (55 % da rumanoj, hungaroj).
Historio
Ĝia unua mencio estis en 1311. En 1332 ĝi estis ekleziejo. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Kolozs).
46514 Lasswitz
46514 Lasswitz estas malgranda, ne tre hela, malrapide rotacianta malbone konata asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la de la germana astronomo Hans-Emil Schuster elde la Observatorio La Silla de ESO en Ĉilio.
Listo de asteroidoj (67001–68000)
Jen la listo de la asteroidoj kun numeroj 67001 al 68000.
La asteroidoj ricevas numeron nur kiam ilia orbito estas konfirmita ; tio, kio povas okazi tre longtempe post ilia malkovro. Ne estas kongruo inter la numero kaj la dato de la malkovro.
Esceptokaze, kelkaj raraj asteroidoj ricevis nomon ; plejparte el la aliaj havas nenian menciindecon.
Nová Víska (Dolní Poustevna)
Nová Víska estas vilaĝo en Ĉeĥio, loka parto de urbo Dolní Poustevna. Ĝi troviĝas proksimume 2,5 km norde de Dolní Poustevna. Estas ĉi tie registritaj 9 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Nová Víska situas en katastra teritorio Nová Víska u Dolní Poustevny kun areo 3,2 km².
Historio
La plej malnova skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1451.
Stacio Shin-Inokuchi
Stacio Shin-Inokuchi (japane: 新井口駅 [Ŝin-Inokuĉi-eki], angle: Shin-Inokuchi Station) estas fervoja stacio en Niŝi-ku, Hiroŝimo, Japanio. La stacio servas 1 linion de JR Okcidenta: Linio Sanyō (ĉefa).
Montana (Bulgario)
La urbo Montana – Монтана – situas en la nordokcidento de Bulgario, borde de la rivero Ogosta, 30 kilometrojn nordokcidente de la limo al Serbio kaj 50 kilometrojn sude de la rivero Danubo kaj la limo al Rumanio. La urbo estas la administra centro de samnoma provinco (oblasto) kaj havas loĝantaron de ĉ. 54 900 homoj – pli-malpli 30 procentaĵoj el la sumaj loĝantoj de la provinco. Veturiloj registritaj en la urbo samkiel la ĉirkaŭaj municipoj de la provinco rekoneblas per la regiona aŭtokodo M.
András Cházár
András Cházár naskiĝis la  1745 en Hungara reĝlando en Jólész (nuntempa Jovice en Slovakio). Li mortis la 1816 en Rozsnyó (nuntempa Rožňava en Slovakio).
Montana (Bulgario)
En la loko de la urbo iam estis romia fuorto, kiu ĉirkaŭ la jaro 160 ricevis la latinan nomon Municipio Montanensium. El ĝi ekestis la hodiaŭa nomo. Inter 1944 kaj 1993 la urbo portis la nomon Miĥajlovgrad, laŭ la komunista aktivulo Ĥristo Popmiĥajlov (Христо Попмихайлов), kiu mortis en 1944.
András Cházár
Biografio
András Cházár frekventis lernejojn en diversaj urboj de Supra Hungarujo. En 1767 li advokatiĝis kaj li laboris en diversaj lokoj (ekzemple en Pest (urbo) inter 1771 kaj 1773. En la 1790-aj jaroj li estis ĉefnotario en Gömör, kie li akre kritikis imperiestron Jozefo la 2-a. En 1799 li vizitis surdomutan instituton en Vieno, poste li multe strebis por establi similan en Hungario. Ĝi ekfunkciis en 1802 en Vác, tamen sen András Cházár. Li hejmenvenis kaj li okupiĝis pri disvastigo de terpomoj.
Tihamér Czika
Tihamér CZIKA [cika] rumania hungara juristo, politikisto, publicisto. Li naskiĝis en Sfântu Gheorghe la 7-an de novembro 1981.
Kariero
Tihamér Czika diplomitiĝis pri juro en 2007 en Kristiana Universitato D. Cantemir, en 2008 en UBB pri eŭropa privatjuro en Kluĵo. Nuntempe li laboras en Bruselo.
Melo
Melo (Meles meles) estas mamulo, kies piedoj kaj ungegoj estas plataj fosiloj; ĝi havas maldelikatan grizblankan hararon kun brunnigraj sektoroj en harlongo. Sur la kapo ĝi havas blankajn kaj nigrajn striojn kaj kompare kun aliaj musteledoj ĝi estas relative dika, ankaŭ la irmaniero memorigas pri ursido.
Tiuj bestoj vivas en Eŭropo kaj Azio el Skandinavio kaj Hispanio al Japanio kaj suda Ĉinio. Ties vivejo estas ĉefe arbaroj en valoj, sed ankaŭ proksime de terkultivejoj kaj farmoj.
Aspekto
La korpo de melo estas inter 80 kaj 100 cm longa kaj 10 ĝis 20 kg peza. La hararo estas densa kaj krispa kaj la besto hirtigas ĝin kiam timemas, tiele ĝi ŝajnas pli granda. La kapo estas blanka sed kun du larĝaj nigraj strioj el la oreloj al la muzelo kie situas la okuloj apenaŭ videblaj sur tiu nigra fono; ankaŭ la oreloj estas ene de la nigraj strioj, sed tiuj videblas pro iliaj blankecaj supraj bordoj. Ankaŭ la tuta suba parto estas nigra el kio videblas en normala sinteno la kruroj. La vosto estas mallonga kaj blankeca.
Kutimaro
La nutraĵojn ĝi serĉas nokte, per siaj plataj piedoj disfosas la grundon, renversas putrajn arbostumpojn, elfosas etajn bestetojn ĉefe vermoj, kio konsistigas la duonon de la dieto, sed ĉefe dum seka epoko ĝi manĝas ankaŭ insektojn (larvojn de vespo), limakojn prenitajn el la arboŝelo, ranojn, malgrandajn mamulojn, ovojn de birdoj nestantaj surgrunde, kadavraĵojn, kaj la menuon kompletigas per arbaraj fruktoj ĉu naturaj kiel rubusoj, ĉu kultivataj kiel pomoj, radikoj, fungoj. Temas pri videble varia dieto.
En la tero ĝi fosas sistemon de koridoroj, eĉ 10 m longajn kaj 5 m profunde; la tuta etendo povas atingi ĝis 70 m en tri etaĝoj. Ĉe la fino ĝi havas kavan kuŝejon, kie la melo kaŝas sin dumtage, travintras kaj la femalo naskas idojn. Ili kovras siajn koridorojn kaj ĉefe la ĉambrojn per seka pajlo kies amasetojn ili povas treni centojn da metroj.
Ili vivas kutime en familiaj grupoj konsistaj el ĉirkaŭ 3 inoj, 2 aŭ 3 virmeloj kaj unu hegemonia virmelo, kiu pariĝas kun preskaŭ ĉiu ino atingebla. Virmeloj defias unu la alian, konstante; post akra kverelo foje venkita masklo forlasas la grupon kaj setlas aparte.
Tiu palearktisa specio estas timida kaj timema besto, kiu preferas subteran vivon. Ili malbone vidkapablas, kaj orientiĝas per tuŝo kaj flaro. Dumtage ili restas en la nestotruo, tre ofte gratante sin.
Reproduktado
Pariĝado okazas ĉefe printempe, sed foje eĉ ĝis komenco de aŭtuno. La fekundigita ovo restas en trankvilo kaj nur en decembro komencas evolui. Post 7 semajnoj naskiĝas 2 ĝis 4 idoj kaj plej ofte 3, kies okuloj malfermiĝas post 28-30 tagoj kaj ekvideblas la kapaj strioj. La femalo mamnutras 2 monatojn, post duonjaro la melidoj memstariĝas. Ankaŭ la masklaj idoj kverelas kiel preparo al la plenkreska vivo, kie ili devos defendi sian hierarkion. Krome la 3 idoj estas filoj ne nepre de la sama patro, kvankam ili naskiĝis samtempe, kio plibonigas la ĝeneralan genetikan kondiĉon.
Meloj kaj homoj
El la melfelo estas produktataj brosoj kaj penikoj. Ĉiujare dekmiloj da meloj estas ĉasataj. Unue temis pri sporto, poste oni ekprotektis la specion, kaj poste oni pluĉasas ilin kiel supozata protekto al supozataj damaĝoj en kultivoj, kvankam la homa mortigado ĉefe okazas sur ŝoseoj (ĉirkaŭ la kvaronon de la specio homoj mortigas). Antaŭe la naturaj predantoj estis ursoj kaj lupoj; nuntempe homo. La specio ne tiom damaĝas la kultivaĵojn, ĉar ankaŭ forigas multajn damaĝajn bestetojn; krome ili helpas per siaj elfositaj koridoroj kaj manĝado de semoj distribuon de specioj, kiel ekzemple la natura ĉerizarbo en Britio.
Malnova kruela "distrado" estis en Eŭropo tio, kio nomatas en Anglio badger baiting: oni ligas melon per kateno kaj atakigas ĝin per vico de hundoj, kiuj enviciĝas sinsekve por ataki ĝin kaj esti ĉiam "freŝa", dum la melo estas pli kaj pli malfreŝa kaj vundita. Fine kiam ĝi ne plu kapablas lukti, kaj "doni spektaklon", oni mortigas ĝin. Tiu "ludo" estis malpermesita ne pli frue ol 1973 en Anglio, kaj fakte plu estas praktikata kontraŭleĝe. Alia maniero mortigi melojn, kiu ankaŭ estis malpermesita de tiu leĝo (kaj kiu ankaŭ pluiras kaŝe) estas la elfosado de meloj en siaj ternestoj.
Subspecioj
Al la melo estas pluraj subspecioj :
Kaŭkaza melo ( Meles canescens ), trovita en Okcidenta Azio, antaŭe estis klasifikita kiel subspecio de la ordinara melo sed estis decidite konsideri ĝin sendependa specio..
Svoboda (Štěpánkovice)
Svoboda, (Swoboda, Swoboda) estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Štěpánkovice en distrikto Opava. Ĝi troviĝas proksimume 2,5 km nordokcidente de Štěpánkovice. En la jaro 2009 ĉi tie estis registritaj 57 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Svoboda situas en katastra teritorio Štěpánkovice kun areo 12,53 km².
Tupelo
La tupelo (Nyssa) estas nomdona genro de la familio tupelacoj (Nyssaceae) en la ordo kornusaloj (Cornales); iuj subordigas ĝin al la familio kornusacoj. La genro havas 9 speciojn el kiuj 5 kreskas en marĉa, humida regiono de orienta Usono. La aliaj specioj estas indiĝenaj en Orient-Azio kaj en okcidenta Malajzio. Iliaj branĉoj estas horizontalaj aŭ subenkliniĝantaj, la larĝaj folioj staras dise, la arboj estas unuseksaj.
La plej disvastiĝanta specio en Nord-Ameriko estas la nigra tupelo (Nyssa sylvatica). Ĝi altas 18 m, malofte eĉ 30 m. Oni plantas ĝin kiel ornamplanton pro la skarlatruĝa aŭtuna foliaro.
La akvo-tupelo (N. aquatica) kreskas ĝis 24–30 m, la trunko estas okulfrape dikiĝanta ĉe la bazo.
La ogiĉia tupelo (N. ogeche) estas malofta specio kun manĝebla frukto.
La floroj de la tupelo-arboj estas etaj, verd-blankaj, la fruktoj estas malgrandaj, blu-nigraj aŭ purpuraj beroj.
Dagon
Dagon (hebree דגון) estas la hebrea nomo de Dagan, rimarkinda orienta mezopotamia kaj ŝemida diaĵo; estis la dio de la fekundeco kaj de la rikolto en la panteono de la kanaanoj, kiu laŭ la mito estis patro de Baalo. Ĝia aspekto prezentiĝis kiel homo naskiĝanta el grena spiko, aŭ de barbohava ulo kun la malsupra parto de la korpo fiŝforma.Ĝia kulto disvastiĝis el Palestino ĝis Mezopotamio. Dagon estis adoptita kiel precipa diaĵo ĉe la filiŝta konfederacio kiun komponis diversaj prahindaeŭropaj popoloj devenantaj el Egeo kaj Anatolio, kaj origine adorantaj al la Patrino Tero. En la Biblio estas memorigata epizodo, en la 1Samuelo 5,1-7, laŭ kiu la statuo de Dagon, en la urbo Aŝdod, falruiniĝas antaŭ la Kesto de Interligo. Dagon eniris en la panteonon de la diaĵoj adorataj de la fenicoj, kaj en ĝia fiŝformo la fenicoj ĝin konigis al la greka mondo kiu ĝin difinis Tritono kaj eĉ nuntempe Tritono restas unu el la plej oftaj simboloj ligitaj al la maro kaj al la navigado.
En la mezepokaj pridemonologiaj traktatoj, Dagon estis konsiderata duaranga demono (ŝanĝita, se citi fantaziaĵojn de demonologoj, konfekcii la kukojn en la kuirejo de la Infero!).
Aliaj projektoj
KOMUNEJO:
Jukatana meleagro
La Jukatana meleagro loĝas nur en malgranda teritorio de 130,000 km² de la Jukatana Duoninsulo de Meksiko kiu inkludas la ŝtatojn de Quintana Roo, Campeche kaj Yucatán, eble same kiel partojn de suda Tabasco kaj nordoriente Chiapas. Ili povas troviĝi ankaŭ en nordaj partoj de Belizo kaj Gvatemalo.
Ili okupas gamon de biotopoj el arbaroj al paŝtejoj kaj terkultivejoj borditaj de arbaroj. Surloke ili estas nomataj kiel meleagroj “montaj”.
Aspekto
Inoj estas pli malgrandaj. La korpoplumoj de ambaŭ seksoj estas miksaĵo de bronzaj kaj verdaj irizaj briloj. Kvankam inoj povas esti pli senkoloraj kun pli da verdo, la brustoplumoj ĝenerale ne diferencas kaj ne povas esti uzataj por determini sekson. Neniu el ambaŭ seksoj posedas la barbojn tipe troviĝantaj ĉe Komunaj meleagroj. Vostoplumoj de ambaŭ seksoj estas bluec-grizaj kun okulforma, bluec-bronza punkto ĉe la fino kun tre brilkolora pinto. La punktoj aŭ ocelli (okuloj), situaj en la vosto, laŭ kiuj devenas la latina scienca nomo de M. ocellata, ligiĝas al la komuna konsidero pri la similaj bildoj troviĝantaj en la vostoj de Pavo, kio estas kialo ke en la hispana oni uzas saman vorton por ambaŭ birdoj. La supra granda duaranga flugilkovrilo estas tre irizeca kuprokolora. La unuarangaj kaj duarangaj flugilplumoj havas similan striecon kiel la nordamerikaj meleagroj, sed la duarangaj havas pli da blanko ĉefe ĉe bordoj.
Ambaŭ seksoj havas bluajn kapojn kun iom da oranĝecaj aŭ ruĝaj karunkloj, kiuj estas pli markataj ĉe maskloj. La maskloj havas ankaŭ karnecan bluan kronon kovritan per karunkloj, similaj al tiuj de la kolo. Dum la reprodukta sezono tiu krono ŝvelas kaj iĝas pli brila kaj pli markata en sia flavoranĝa koloro. La okulo estas ĉirkaŭata de ringo de brila ruĝa haŭto, kiu estas pli videbla ĉe maskloj dum la reprodukta sezono. La kruroj estas tre ruĝaj kaj estas pli mallongaj kaj fajnaj ol tiuj de la nordamerikaj meleagroj. Maskloj el unujaraj havas spronojn en kruroj kiu averaĝas 4 cm, kun konstatitaj longoj de pli da 6 cm. Tiuj spronoj estas multe pli longaj kaj maldikaj ol tiuj de la nordamerikaj meleagroj.