cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Koloniismo
Ideologiaj
La partianoj de koloniismo, foje, aljustigis tiun tendencon kreante ideologion surbaze en rasismo. Unu el tiuj bazoj estas kredi, ke la koloniismo havis civilizan mision, konsiderante, ke la ununuraj civilizitaj estas la «grandaj landoj», dum la resto estas konsiderata necivilizita kaj sovaĝa. Tiu rasisma ideologio generis en Eŭropo senton de supereco. Sed estis ankaŭ dura kritiko kontraŭ la imperiismo, nome la socialistoj kaj la membroj de la sindikatoj estis inter kiuj plej kritikis tion. Tria vojo, ĉe la plej moderaj inter la partianoj, justigis ĝin per aserto, ke temas pri solvo al la kapitalisma eŭropa krizo.
Historio
Agadoj nomeblaj kiel koloniismo havas longan historion, starte per la pra-koloniaj Afrikaj imperioj kiuj kondukis la egiptojn, fenicojn, grekojn kaj romianojn al konstruo de kolonioj en la antikveco aŭ prakolonioj. La vorto "metropolo" devenas el la greka metropolis [greka: "μητρόπολις"]—"patrina urbo". La vorto "kolonio" devenas el la latina colonia—"loko por agrikulturo". Inter la 11a kaj la 18a jarcentoj, la vjetnamoj establis militajn koloniojn sude de ties origina teritorio kaj prenis tiun novan, en procezo konata kiel nam tiến.
Moderna koloniismo startas danke al la epoko de malkovroj. Portugalio kaj Hispanio malkovris novajn terojn, ĝis tiam nekonatajn de eŭropanoj, tra la oceanoj kaj konstruis komercan reton aŭ konkeris grandajn etendojn de tero. Por kelkaj, estas tiu konstruado de kolonireto tra la oceanoj kio diferencigas koloniismon el aliaj tipoj de ekspansiismo. Tiuj novaj teroj estis dividitaj inter la Portugala Imperio kaj la Hispana Imperio, unue fare de papa buleo Inter caetera kaj poste de la Traktato de Tordesillas kaj la Traktato de Zaragozo (1529).
Tiu periodo estis asociata ankaŭ kun la komerca revolucio. La fino de la Mezepoko vidis reformojn pri ekonomiko kaj bankado en Italio kaj en orienta Mediteraneo. Tiuj ideoj estis adoptitaj kaj adaptitaj en Okcidenta Eŭropo rilate al altaj riskoj kaj enspezoj asociaj kun koloniaj adventuroj.
La 17a jarcento vidis la kreadon de la Franca kolonia imperio kaj de la Nederlanda Imperio, same kiel de la anglaj transmaraj posedoj, kiuj poste iĝos la Brita Imperio. Ĝi vidis ankaŭ la starigon de Dana kolonia imperio kaj de kelkaj Svedaj transmaraj kolonioj.
La etendo de koloniaj imperioj estis limigita al fino de la 18a kaj komenco de la 19a jarcentoj pro la Usona Milito de Sendependeco kaj la Latinamerikaj militoj de Sendependeco. Tamen multaj novaj kolonioj setlis post tiu tempo, inklude tiujn de la Germana kolonia imperio kaj de la Belga kolonia imperio. Fine de la 19a jarcento, multaj eŭropaj ŝtatoj estis implikitaj en la Disdivido de Afriko.
La Rusia Imperio, Otomana Imperio kaj la Aŭstra Imperio ekzistis samtempe kiel la aliaj imperioj, sed ne etendiĝis transamare. Male tiuj imperioj etendiĝis tra la pli tradicia konkervojoj al najbaraj teritorioj. Estis tamen ankaŭ ia Rusia koloniigo de Ameriko tra la Beringa Markolo. La Imperio de Japanio fariĝis laŭ la modelo de la eŭropaj koloniaj imperioj. Usono gajnis transmarajn teritoriojn post la Hispana-usona milito pro kiuj oni konstruis la terminon "Usona Imperio".
Krome, dekduoj da sendependigaj movadoj kaj projektoj por tutmonda politika solidareco kiaj la Movado de Nealiancitaj Landoj ludis gravan rolon en la malkoloniigaj klopodoj de iamaj kolonioj.
Eŭropdependaj kolonioj en 1914
Ĉefaj eŭropaj imperioj konsistis el jenaj kolonioj starte de la Unua Mondmilito (iamaj kolonioj de la Hispana Imperio iĝis sendependaj antaŭ 1914 - precipe pro la hispana-usona milito de 1898, kiu finiĝis per usona konkero de Kubo, Porto-Riko, Gvamo kaj de la Filipinoj - kaj ne aperas en la listo; ankaŭ iamaj kolonioj de aliaj eŭropaj imperioj kiuj estis iĝintaj sendependaj, kiaj la iama franca kolonio Haitio, ne estas listigitaj): Britaj kolonioj kaj protektoratoj:
Nederlandaj kolonioj:
Francaj kolonioj:
Germanimperiaj kolonioj:
Italaj kolonioj:
Portugalaj kolonioj:
Nombroj de eŭropaj setlantoj en kolonioj (1500–1914)
Ĉirkaŭ 1914, eŭropanoj estis elmigrintaj al kolonioj laŭ milionoj. Kelkaj intencis resti en la kolonioj kiel portempaj setlantoj, ĉefe kiel militistoj aŭ negocistoj. Aliaj iris al la kolonioj kiel elmigrantoj. Britoj estis certe la plej multnombraj kiuj migris al la kolonioj: 2.5 milionoj setliĝi en Kanado; 1.5 milionoj en Aŭstralio; 750,000 en Novzelando; 450,000 en Unio de Suda Afriko; kaj 200,000 en Barato. Ankaŭ francaj civitanoj migris grandnombre, ĉefe al kolonioj en Nordafriko, nome regiono de Magrebo: 1.3 milionoj setlis en Alĝerio; 200,000 en Maroko; 100,000 en Tunizio; dum nur 20,000 migris al la Franca Hindoĉinio. Nederlandaj kaj Germanaj kolonioj vidis relative malabundan eŭropan migradon, ĉar la nederlanda kaj la germana kolonia etendo centriĝis al komercaj celoj pli ol al setlado. Portugalio sendis 150,000 setlantojn al Angolo, 80,000 al Mozambiko, kaj 20,000 al Goa. Dum la epoko de la Hispana Imperio, proksimume 550,000 hispana setlantoj migris al Latinameriko. Brazilo ricevis preskaŭ similan kvanton da eŭropaj elmigrantoj.
Novkoloniismo
La termino Novkoloniismo estis uzita por aludi al vario de kuntekstoj ekde kiam komencis malkoloniigo post la Dua Mondmilito. Ĝenerale ĝi ne aludas al tipo de rekta koloniigo, sed al koloniismo farita per aliaj rimedoj. Specife, novkoloniismo aludas al teorio ke iamaj aŭ ekzistintaj ekonomiaj rilatoj, kiaj la Ĝenerala Interkonsento pri Tarifoj kaj Komerco kaj la Centramerika Interkonsento pri Libera Komerco, kreitaj de iamaj koloniaj povoj estis aŭ estas uzataj por pluteni kontrolon de iamaj kolonioj kaj dependaĵoj post la koloniaj sendependigaj movadoj de la periodo post la Dua Mondmilito.
Universalismo
Romanoj trovis kompetentecon per impono de universalisma politiko al siaj kolonioj laŭ diversaj manieroj. La Romia juro estis imponita al romianaj civitanoj, same kiel al koloniaj subjektoj, tra la imperio. Latino disvastiĝis kiel komuna lingvo de regado kaj de komerco, kiel lingvafrankao, tra la tuta imperio. Romianoj fieris ke ili imponis pacon inter siaj diversaj eksterlandaj subuloj, kion ili priskribis laŭ boniga termino Pax Romana (romia paco). La uzado de universala regulado fare de romianoj markis la aperon de eŭropa koncepto de universalismo kaj internaciismo. Tolero de aliaj kulturoj kaj kredoj estis ĉiam duaranga por la celoj de la imperioj, tamen. La Romia Imperio estis iagrade tolera al diversaj kulturoj kaj religiaj praktikoj, kondiĉe ke tiuj ne minacu la romian aŭtoritaton. La ministro pri Eksterlandaj Aferoj de Napoleono nome Charles Maurice de Talleyrand, iam rimarkis: "Imperio estas arto meti homojn en ties lokon".
Koloniismo kaj geografio
Setlantoj agadis kiel ligilo inter indiĝenoj kaj la imperia hegemonio, konstruante pontojn super la geografia, ideologia kaj komerca malpleno inter kolonoj kaj koloniigitoj. Progresinta teknologio ebligis la etendon de eŭropaj ŝtatoj. Per iloj kiaj maposcienco, ŝipkonstruado, navigado, minado kaj agrikultura produktiveco kolonoj estis superaj. Ties konaro pri la tera surfaco kaj abundo de praktikak kapabloj havigis la kolonojn per tia konaro ke siavice ĝi kreis povon.
Painter kaj Jeffrey asertis, ke geografio kiel fako ne estas kaj ne estis objektiva scienco, male ĝi estas bazita sur konceptoj pri la fizika mondo. Dum ĝi povus esti doninta al la "Okcidento" avantaĝon kiam ĝi venis al esplorado, ĝi kreis ankaŭ zonoj de rasa malsupero. Geografiaj kredoj kiaj media determinismo, la konsidero, ke kelkaj partoj de la mondo estas subdisvolvigitaj, iel legitimis koloniismon kaj kreis principojn de oblikva evoluo. Tiuj estas nune vidataj kiel elementaj konceptoj. Politikaj geografoj asertas, ke la kolonia konduto plifortiĝis per la fizika mapado de la mondo, laŭvide separante "ilin" kaj "nin". Geografoj estas ĉefe koncentritaj ĉe la spacoj de koloniismo kaj imperiismo, pli specife, la materiala kaj simbola alproprigo de la spaco permesante koloniismon.
Koloniismo kaj imperiismo
Kolonio estas parto de imperio kaj tiele koloniismo estas proksime rilata al imperiismo. Oni ĝenerale akceptas, ke koloniismo kaj imperiismo estas interŝanĝeblaj, tamen Robert J. C. Young sugestas, ke imperiismo estas la koncepto laŭ kiu koloniismo estas la praktiko. Koloniismo estas bazita sur imperia rigardo, tiele kreante sekvan rilataron. Pere de imperio, koloniismo stariĝas kaj kapitalismo etendiĝas; aliflanke kapitalisma ekonomio nature plifortigas imperion.
Marksisma vidpunkto pri koloniismo
Marksismo rigardas koloniismon kiel formo de kapitalismo, substrekante espluatadon kaj socian ŝanĝon. Marx pensis, ke funkciante ene de la tutmonda kapitalisma sistemo, koloniismo estas proksime asocia kun malegala disvolviĝo. Ĝi estas "ilo de absoluta detruado, dependeco kaj laŭsistema espluatado produktanta misajn ekonomiojn, socio-psikologian misorientadon, amasan malriĉon kaj novkolonian dependecon." Kolonioj estas konstruitaj kiel sistemoj de produktado. La serĉado de krudaj materialoj kaj la nuna serĉado de novaj investadaj oportunoj estas rezulto de inter-kapitalista rivaleco por la kapitala akumulado. Lenino konsideris koloniismon kiel radika kaŭzo de imperiismo, ĉar imperiismo distingiĝas el monopola kapitalismo pere de koloniismo kaj kiel Lyal S. Sunga klarigas: "Vladimir Lenin advokatis forte por la principo de mem-determinado de popoloj en siaj "Tezoj pri la Socialisma Revolucio kaj la Rajto de Nacioj al Mem-Determinado" kiel integra platformo en la programo de socialisma internaciismo" kaj li citas Leninon kiu diris, ke "La rajto de nacioj al mem-determinado implicas eksklusive la rajton al sendependeco en la politika senco, la rajto al libera politika separado el la subpremanta lando. Specife, tiu postulo por politika demokratio implicas kompletan liberon por agiti por secesio kaj por referendumo pri secesio el la secedanta nacio." Ne rusiaj marksistoj ene de Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko kaj poste de Sovetunio, kiel Sultan Galiev kaj Vasil Ŝaĥrai, dume, inter 1918 kaj 1923 kaj post 1929, konsideris la Sovetan Reĝimon renovigitan version de rusia imperiismo kaj koloniismo.
En sia kritiko de koloniismo en Afriko, la gujana historiisto kaj politika aktivulo Walter Rodney asertis:
Liberalismo, kapitalismo kaj koloniismo
Klasikaj liberaloj ĝenerale kontraŭmetas koloniismon (maligita al koloniigo) kaj imperiismon, kiaj Adam Smith, Frédéric Bastiat, Richard Cobden, John Bright, Henry Richard, Herbert Spencer, H. R. Fox Bourne, Edward Morel, Josephine Butler, W. J. Fox and William Ewart Gladstone.
Adam Smith verkis en sia La Riĉo de Nacioj ke Britio devus liberigi ĉiujn siajn koloniojn kaj ankaŭ notis, ke ĝi estus profita ekonomie por la brita popolo averaĝe, kvankam la komercistoj kiuj havas merkantilismajn privilegiojn perdus.
Scienca pensaro pri koloniismo, raso kaj genro
La akto koloniigi disvastigis kaj sintezigis sociajn kaj politikajn okcidentdevenajn ideojn pri genro (vira kaj ina) kaj rasa hierarkio al koloniigitaj areoj, same kiel atingis pluan disvolviĝon de ideoj pri genra disigo kaj rasaj dividoj en eŭropa socio dum la kolonia epoko. Populara politika praktiko de la epoko estis elteni la koloniisman regadon pere de legitimado de la eŭropa maskla aŭtoritateco krom de la ina kaj ne-eŭropa inferioritateco pere de studoj pri kraniologio, kompara anatomio, kaj frenologio. Biologoj, naturalistoj, antropologoj, kaj etnologoj de la 1800-aj jaroj centriĝis al la studado de koloniigitaj indiĝeninoj, kiel ĉe la studo de Georges Cuvier pri Sarah Baartman. Tiaj kazoj konsideris naturajn superecan kaj malsuperecan rilataron inter rasoj baze sur la observoj de eŭropaj naturalistoj; tiuj vekis la percepto, ke la anatomio de afrikaninoj, kaj ĉefe genersistema, similis al tiuj de mezgrandaj simioj, tiele diferencigante koloniigitajn afrikanojn el kio estis konsiderata kiel trajtoj de evolue superaj, kaj tiele rajtohavaj aŭtoritataj, eŭropaj virinoj.
Krom tio, kiu nun estas konsiderata absolute falssciencaj studoj pri raso kiu eltenis la novan rashierarkian kaj evoluan ideologion de la epoko, nova scienco bazita sur ideologio pri genro aperis kiel reago al la kolonia epoko de eŭropa historio. Ina malsupereco tra kulturoj estis aperinte kiel ideo bazita sur kraniologio kiu kondukis la sciencistojn aserti ke la cerbogradno de la homaj virinoj, baze sur kraniaj mezuroj, estis malgranda kaj tiele malpli disvolvigita kaj malpli evolutogite progresa kompare kun tiu de viroj. La influo kiu kondukis al tia studaro estis la starigo de kompara anatomio de homoj kiu disvolivigis kiel reago al alprofundigo fare de eŭropaj sciencistoj al la demando pri biologiaj rasdiferencoj.
Győrsövényház
Győrsövényház (djOrŝovEnjhAz) estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Győr-Moson-Sopron, en subregiono de Csorna. La loknomo signifas hungare: Győr-heĝo-domo.
Koloniismo
Scienca pensaro pri koloniismo, raso kaj genro
Tiele neeŭropanoj kaj virinoj frontis invademan studon fare de koloniaj povoj por intereso de scienca ideologio kaj teorio kiu enkuraĝigis la politikan institucion de koloniismo. Tiaj studoj pri raso kaj genro koincidis kun la epoko de koloniismo kaj kun la enkonduko de eksterlandaj kulturoj, aspektoj, kaj genraj (seksaj) roloj laŭ la vidpunktoj de eŭropaj fakuloj.
Győrsövényház
Situo
Győrsövényház situas sur ebenaĵo for de ĉefvojo, fervojo kaj rivero, ĉe rojo Rábca. La apudaĵo apartenas al Nacia parko Őrség-Hanság.
Koloniismo
Postkoloniismo
Postkoloniismo (aŭ postkoloniisma teorio) povas aludi al serio de teorioj en filozofio kaj literaturo kiu rilatas al la heredo de la kolonia regado. Tiurilate, postkolonia literaturo povas esti konsiderata branĉo de postmoderna literaturo koncerne al la politika kaj kultura sendependeco de popoloj iam subigitaj en koloniaj imperioj. Multaj fakuloj take la libron de Edward Saïd nome Orientalismo (1978) kiel la teorifonda verko (kvankam francaj teoriistoj kiaj Aimé Césaire kaj Frantz Fanon faris similajn postulojn jardekojn antaŭ Said).
Győrsövényház
Historio
La unua mencio postrestis en formo "Svény". En 1704 aŭstroj detruis la vilaĝon. Poste hungaroj kaj ŝvaboj refondis ĝin. En 1946 la ŝvaboj estis deportitaj al Germanio.
Vidindaĵoj
Győrsövényház havas katolikan barokan preĝejon.
Koloniismo
Postkoloniismo
Saïd analizis la verkojn de Balzac, Baudelaire kaj Lautréamont asertante, ke ili helpis formi socian fantazion de eŭropa rasa supereco. Verkistoj de post-kolonia fikcio interagadas kun la tradicia kolonia diskurso, sed modifas aŭ ŝanĝas ĝin; ekzmeple rerakontante familian historion el vidpunkto de subpremita malgranda rolulo en la historio. La verko de Gayatri Chakravorty Spivak nome Ĉu povas subalterno paroli? (1998) havigis nomon al Subalternaj Studoj.
En Kritiko de Postkolonia Racio (1999), Spivak asertis, ke ĉefaj verkoj de eŭropa metafiziko (kiaj tiuj de Kant kaj Hegel) ne nur tendencas ekskludi la subalternon el ties studoj, sed aktive evitas ke ne-eŭropanoj okupu poziciojn kiel tute homaj subjektoj. La verko de Hegel nome Fenomenologio de la Spirito (1807), fama pro sia klara etnocentrismo, konsideras la okcidentan kulturon kiel plej progresa el ĉiuj, dum Kant ankaŭ havis kelkajn ŝpurojn de rasismo en sia verkaro.
Konsekvencoj
La konsekvencoj de koloniigo estis enormaj kaj ĉieaj. Diversaj efikoj, kaj tujaj kaj maltujaj, estis disvastigo de virulentaj malsanoj, malegalecaj sociaj rilatoj, ekspluatado, sklaveco, medicina progreso, kreado de novaj institucioj, abolismo, plibonigitaj infrastrukturoj, kaj teknologia progreso. Kolonia praktiko disvastigis ankaŭ la etendon de lingvoj, literaturoj kaj kulturaj institucioj. Ankaŭ la indiĝenaj kulturoj de la koloniigitaj popoloj povis havi povan influon ĉe la imperia metropolo.
La altrudo de eŭropaj lingvoj kaj kulturoj al koloniigitaj popoloj estis ŝlosila komponanto de la procezo de koloniismo. Koloniaj potencoj trudis siajn naciajn lingvojn, ofte kaŭzante la erozion de indiĝenaj lingvoj.
Komercado
La ekonomia etendo ĉiam akompanis imperian etendon ekde antikvaj epokoj. La grekaj komercaj retoj disvastiĝis tra la mondoregiono de la Mediteraneo, dum la romia komerco etendiĝis pro la ĉefa celo direkti la impostojn kaj riĉon el la koloniigitaj areoj al la roma metropolo. Laŭ Strabono, el la tempo de la imperiestro Aŭgusto Cezaro, ĝis la jaro 120 romiaj ŝipoj almariĝis ĉiujare el Mios Hormos en Romia Egipto al Hindio. Pro la disvolvigo de la komercaj vojoj dum la epoko de la Otomana Imperio, " guĝarataj hinduoj, siriaj islamanoj, judoj, armenoj, kristanoj el suda kaj centra Eŭropo funkciigis komercajn vojojn kiuj havigis de persaj kaj arabaj ĉevaloj al la armeoj de ĉiuj tri imperioj, mokaa kafo al Delhio kaj Belgrado, persa silko al Hindio kaj Istanbulo".
Aztekoj disvolviĝis al granda imperio kiu, multe kiel la Romia Imperio, havis la celon elpreni impostadon el la konkeritaj koloniaj areoj. Ĉe Aztekoj, plej grava impostado estis akiro de porbuĉaj viktimoj por siaj religiaj ritaroj.
Aliflanke, eŭropaj koloniaj imperioj foje klopodis kontroli, limigi aŭ malhelpi tiun komercon ĉe siaj kolonioj, trudante la aktivadon tra la metropolo kaj tra impostado.
Sklavoj kaj nepagitaj servistoj
Eŭropaj landoj eniris en siaj imperiaj projektoj cele al pliriĉigo de la eŭropa metropolo. Ekspluatado de ne-eŭropanoj kaj de aliaj eŭropanoj por elteni la imperiajn celojn estis akceptebla por la koloniigantoj. Du konsekvencoj de tiu imperia intenco estis sklaveco kaj nepagita servisteco. En la 17a jarcento, preskaŭ du trionoj de anglaj setlantoj venis al Nordameriko kiel nepagitaj servistoj.
Afrika sklaveco estis ekzistinta dumlonge antaŭ la eŭropanoj malkovris ĝin kiel ekspluatebla sistemo por krei malkostan laborforton por la kolonioj. Eŭropanoj havigis transportadan teknologion al jam ekzistinta praktiko, alportante grandajn nombrojn de afrikaj sklavoj al Ameriko perŝipe. Hispanio kaj Portugalio estis alportintaj tra Atlantiko afrikajn sklavojn por labori ĉe afrikaj kolonioj kiaj Kaboverdo kaj ankaŭ al Azoroj, kaj poste al Latinameriko, dum la 16a jarcento. La britoj, francoj kaj nederlandanoj aliĝis al la sklava komerco dum la venontaj jarcentoj. Laste, ĉirkaŭ 11 milionoj da afrikanoj estis alportitaj al Karibio kaj al Norda kaj al Suda Amerikoj kiel sklavoj fare de eŭropaj koloniigantoj.
Aboliciistoj en Eŭropo kaj Ameriko protestis kontraŭ la nehumana traktado de afrikaj sklavoj, kio kondukis al abolicio de la sklavokomerco fine de la 18a jarcento. La manko de laboro kiu rezultis el tio inspiris la eŭropajn koloniigantoj por disvolvigi novan fonton de laboro, uzante sistemojn de nepagita servisteco. Nepagitaj servistoj akceptis ian dungadon kun la eŭropaj kolonoj. aŭ tiu dungado, la servisto laborus por sia dunginto dum almenaŭ unu jaro, dum la dunginto interkonsentis por pagi al la servisto la veturon al la kolonio, eble ankaŭ por la reveno al la origina lando, kaj pagus ankaŭ iom da mono sed ne tiom kiom al normala laboristo. Tiu dungito estis "deviga" al la dunginto ĉar tiu ŝuldis al la kolono por sia vetur-spezo al la kolonio, kion tiu intencis pagi pere de ties preskaŭ salajro. Praktike, nepagitaj servistoj estis ekspluatitaj pere de terura laborkondiĉoj kaj ŝarĝaj kromŝuldoj kiuj estis kreitaj de la dungintoj, pri kio la servistoj ne povis negocadi post sia alveno al la kolonio.
Hindio kaj Ĉinio estis la plej granda fonto de nepagitaj servistoj dum la kolonia epoko. Nepagitaj servistoj el Barato veturis al la britaj kolonioj en Azio, Afriko kaj Karibio, kaj ankaŭ al francaj aŭ portugalaj kolonioj, dum ĉinaj servistoj veturis al britaj kaj nederlandaj kolonioj. Inter 1830 kaj 1930, ĉirkaŭ 30 milionoj da nepagitaj laboristoj migris el Barato, kaj 24 milionoj revenis tien. Ĉinio sendis pli nepagitajn laboristojn al eŭropaj kolonioj, kaj ĉirkaŭ sama proporcio revenis al Ĉinio.
Sekve la epoko de la disdivido de Afriko, komenca sed duaranga afero por plej el la koloniaj reĝimoj estis nuligo de sklaveco kaj de la sklavokomerco. Fine de la kolonia periodo ili estis ĉefe sukcesaj tiudirekte, kvankam sklaveco estas ankoraŭ tre aktiva en kelkaj areoj de Afriko.
Milita plinovigo
Imperia etendo sekvis militan konkerojn plej ofte. Imperiaj armeoj tiele havas longan historion de milita plinovigo por akiri avantaĝon super la armeo de la popolo konkerota. Grekoj disvolvigis la sistemon de la falango, kiu permesis al siaj militaj unuoj prezentiĝi antaŭ sia malamiko kiel muro, kies perpiedaj soldatoj uzis ŝildojn por kovri unu la alian dum sia avanco en la batalkampo. Dum la regado de Filipo la 2-a, ili kapablis organizi milojn da soldatoj en teruran batalforton, kunuzante zorge trejnitajn infanteriajn kaj kavaleriajn regimentojn. Aleksandro la Granda ekspluatis tiujn militajn trovojn plue en siaj konkeroj.
La Hispana Imperio ĝuis ĉefan avantaĝon super militistoj de Mezameriko pere de la uzado de armiloj fabrikitaj el pli forta metalo, ĉefe fero, kio permesis superi la tranĉon de hakiloj uzitaj de Aztekoj kaj aliaj. La eŭropa disvolviĝo de pafiloj uzante nigra pulvo markis ties militan avantaĝon super la popoloj kiujn ili klopodis subigi en Ameriko kaj aliloke.
Fino de imperioj
La loĝantaroj de kelkaj koloniaj teritorioj, kiaj Kanado, ĝuis relativan pacon kaj prosperon kiel parton de eŭropa povo, almenaŭ inter la majoritato; tamen, minoritataj loĝantoj kiaj la popoloj de la Unuaj nacioj kaj francparolantaj kanadanoj espertis marĝenigon kaj suferis pro koloniaj praktikoj. Francparolantaj loĝantoj de Kebekio, ekzemple, kontraŭstaris konscripcion al armeaj servoj por lukti je la konto de Britio dum la Unua Mondmilito, rezulte en la Konskripcia krizo de 1917. Aliaj eŭropaj kolonioj havis multe pli markitajn konfliktojn inter eŭropaj setlantoj kaj la loka loĝantaro. Ribeloj eksplodis en la pli lastaj jardekoj de la imperia epoko, kiaj ĉe Barato la Ribelo de sipajoj de 1857.
La teritoriaj limoj truditaj de eŭropaj koloniigintoj, ĉefe en centra Afriko kaj suda Azio, defiis la ekzistintajn limojn de indiĝenaj loĝantaroj kiuj antaŭe estis funkciintaj. Eŭropaj koloniigintoj diskonsideris indiĝenajn politikajn kaj kulturajn malamikecojn, trudante pacon sur la popoloj sub sia militista kontrolo. Indiĝenaj popoloj estis relokigitaj laŭvole de la koloniaj administrantoj. Post sendependeco for el la eŭropana kontrolo, eksplodis enlandaj militoj aŭ sangoverŝaj konfliktoj en kelkaj iamaj kolonioj, kiam indiĝenaj loĝantoj luktis por rekapti teritoriojn por sia propra etna, kultura, politika aŭ religia grupo. La Dispartigo de Hindio, estis enlanda milito de 1947 kiu okazis tuj post Hindio sendependiĝis el Britio, nome konflikto kun 500,000 mortintoj. Luktado komencis inter la hinda, siĥa kaj islama komunumoj kiam ili luktis por teritoria dominado. Islamanoj luktis por sendependa lando partigota kie ili ne estus religia minoritato, rezulte en la kreado de Pakistano.
Postsendependaj loĝantarmovoj
Post la Dua Mondmilito ĉirkaŭ 300,000 nederlandanoj el Nederlanda Hindio, el kiuj majoritato estis homoj de eŭrazia deveno called Indo, repatriiĝis al Nederlando. Grava nombro poste migris al Usono, Kanado, Aŭstralio kaj Novzelando.
Tutmonda veturado kaj migrado ĝenerale disvolviĝis je nekredebla rapido tra la epoko de eŭropa kolonia etendo. Civitanoj de iamaj kolonioj de eŭropaj landoj povus havi privilegian statuson foje rilate al enmigradaj rajtoj por setligo en la iama eŭropa imperia lando. Ekzemple, rajto al duobla civitaneco povas esti malavara, aŭ pli grandaj nombrolimoj povas esti etenditaj al iamaj kolonioj.
Foje, la iama eŭropa imperia lando plutenas politikajn kaj ekonomiajn ligojn kun la iama kolonio. La Komunumo de Nacioj estas organizo kiu helpas la kunlaboradon inter Britio kaj siaj iamaj kolonioj, nome la komunumaj membroj. Simila organizo ekzistas por iamaj kolonioj de Francio, nome Franclingvio; la Komunumo de portugallingvaj landoj ludas similan rolon por iamaj portugalaj kolonioj, dum la Akademio de la nederlanda lingvo estas ekvivalento por iamaj kolonioj de Nederlando.
Migrado el iamaj kolonioj estis foje problema por eŭropaj landoj, kie parto de la loĝantaro povas esprimi malamikecon kontraŭ etnaj minoritatoj kiuj elmigris el iamaj kolonioj. Kulturaj kaj religiaj konfliktoj foje okazis en Francio en ĵusaj jardekoj, inter elmigrintoj el Magrebo kaj partoj de la loĝantaro aŭ kontraŭ la ŝtataj fortoj. Ĉiukaze la enmigrado absolute ŝanĝis la etnan komponon de Francio; ĉirkaŭ la 1980-aj jaroj, 25% el la totala loĝantaro de "interna Parizo" kaj 14% el la metropolita regiono estis de eksterlanda origino, ĉefe de alĝerianoj.
Efiko al sano
Renkonto inter esploristoj kaj loĝantaroj de la resto de la mondo ofte enmetis novajn malsanojn, kiuj foje okazigis lokajn epidemiojn de eksterordinara virulenteco. Ekzemple, de variolo, morbilo, malario, flava fevro, kaj aliaj kiuj estis nekonataj en antaŭkolumbia Ameriko.
Malsanoj ŝajne inter aliaj tialoj mortigis la tutan indiĝenan loĝantaron (Guanĉoj) de Kanarioj en la 16a jarcento. Duono de la indiĝena loĝantaro de Hispaniolo en 1518 estis mortigita de variolo, kiu amasmortigis ankaŭ en Meksiko en la 1520-aj jaroj, mortigante 150,000 nur en Tenochtitlan, inklude la imperiestron, kaj en Peruo en la 1530-aj jaroj, helpante tiele la intencojn de la eŭropaj konkerantoj. Morbilo mortigis ĉirkaŭ du milionoj da meksikaj indiĝenoj en la 17a jarcento. En 1618–1619, variolo forbalais 90% de la indianoj de la Golfo de Masaĉuseco. Epidemioj de variolo en 1780–1782 kaj de 1837-1838 alportis detruadon kaj drastan senloĝigon inter la Preriindianoj. Kelkaj fakuloj opinias, ke la morto de ĝis 95% el la Indianoj de Ameriko estis kaŭzita de malsanoj venigitaj el la Malnova Mondo. Dum jarcentoj, la eŭropanoj estis kreintaj alajn gradojn de imuneco al tiuj malsanoj, dum la indiĝenaj popoloj ne havistempon por konstrui imunecon.
Variolo dekonigis la indiĝenan loĝantaron de Aŭstralio, mortigante ĉirkaŭ 50% el indiĝenaj aŭstralianoj en la komencaj jaroj de brita koloniigo. Ĝi mortigis ankaŭ multajn Maoriojn el Novzelando. Tiom malfrue kiom ĉe 1848–49, tiom multaj kiom ĝis 40,000 el 150,000 Havajanoj estis ĉirkaŭkalkulite mortiĝis pro morbilo, kokluŝo kaj gripo. Enmetitaj malsanoj, ĉefe variolo, preskaŭ forbalais la tutan indiĝenan loĝantaron de Paskinsulo. En 1875, morbilo mortigis ĉirkaŭ 40,000 fiĝianojn, proksimume unu trionon de la tuta loĝantaro. La loĝantaro de Ajnuoj draste malpliiĝis en la 19a jarcento, pro grandparte infektaj malsanoj alportitaj de japanaj setlantoj venintaj al Hokkaido.
Inverse, fakuloj konkludis, ke sifiliso estis portita el Ameriko al Eŭropo post la veturoj de Kolumbo. Ties trovoj sugestis, ke eŭropanoj eble portis la neveneran tropikan bakterion hejmen, kie la organismoj povis mutacii al pli mortiga formo en la diferencaj kondiĉoj de Eŭropo. Tiu malsano iĝis pli ofte mortiga ol ĝi estas nune; sifiliso estis ĉefa mortiganto en Eŭropo dum la Renesanco. La unua pandemio pro ĥolero ekis en Bengalo, poste etendiĝis tra Hindio ĉirkaŭ 1820. Dekmilo da britaj trupoj kaj sennombraj baratanoj mortiĝis dum tiu pandemio. Inter 1736 kaj 1834 nur ĉirkaŭ 10% el la oficiroj de la Brita Orienthinda Kompanio survivis por reveni hejmen. Waldemar Haffkine, kiu laboris ĉefe en Barato, kiu disvolvigis kaj uzis vakcinojn kontraŭ ĥolero kaj bubona pesto en la 1890-aj jaroj, estis konsiderata la unua mikrobiologo.
Vakcinado
Jam en 1803, la hispana krono organizis mision (nome Ekspedicio Balmis) por transporti la vakcinon kontraŭ variolo al la hispanaj kolonioj, kaj establis amasvakcinadajn programojn tie. Ĉirkaŭ 1832, la federala registaro de Usono aplikis programon por kontraŭvariola vakcinado por indianoj. Sub la estreco de Mountstuart Elphinstone oni starigis programon por apliki kontraŭvariolan vakcinadon en Barato. El la komenco de la 20a jarcenton antaŭen, la nuligo aŭ kontrolo de la malsano en tropikaj landoj iĝis grava celo por ĉiuj koloniaj povoj. La epidemioj de dormomalsano en Afriko estis haltigitaj danke al teamoj kiuj sisteme ekzamenis milionojn de homoj sub risko. En la 20a jarcento, okazis plej granda pliigo de la monda loĝantaro en homa historio pro malaltigo de la mortindico en multaj landoj pro kuracprogresado. La monda populacio kreskiĝis el 1.6 mil milionoj en 1900 al ĉirkaŭ 7 mil milionoj nune.
Koloniaj migradoj
Nacioj kaj regionoj for de Eŭropo kun gravaj loĝantaroj de eŭropaj prauloj
Literaturo
Jean Codjo: La paŝo senelirejen, Antverpeno, FEL, 2007.
Max Havelaar (libro) kaj (nl) "De Tolk van Java" (2016) aŭ "Interpretisto de Javo", romano de Alfred Birney pri la ne-rakontita nederlanda kolonia historio.
Listo de revoluciaj kantoj
Revoluciaj kantoj estas kantoj celantaj esti kantataj de la popolo aŭ la proletaro dum la sociaj luktoj aŭ revolucioj.
Ĉefanĝelo
La vorto venas el la greka αρχαγγελος (archangelos) kunmetita el αρχ- (arĥ- = unua, ĉef-) kaj αγγελος (angelos = mesaĝisto).
Fortnite
Fortnite - proksimuma prononco, mallonge por angle "fortune night", "fortuna nokto" - estas interreta videoludo disvolvita de la usona firma Epic Games en Raleigh (Norda Karolino) kaj publikigita en 2017 (tutmonde krom en Ĉinio). Ĝi estas havebla en tri distingaj ludreĝimaj versioj, kiuj alie dividas la saman ĝeneralan ludan ideon: Fortnite: Savu la Mondon (angle save the world), kooperativa preterviva ludo por ĝis kvar ludantoj batalantaj kontraŭ zombioj, sorĉe vekitaj mortintoj kaj defendantaj objektojn per konstrueblaj fortikaĵoj; Fortnite - reĝa batalo (angle battle royale), senpaga interbatala ludo kie ĝis 100 ludantoj batalas por esti la lasta homo preterviva, kaj Fortnite kreema (angle creative), kie ludantoj ricevas kompletan liberecon krei mondojn kaj batalajn arenojn. La unuaj du ludaj reĝimoj estis publikigitaj en 2017 kaj kreema estis publikigita la 6-an de decembro 2018. Save the World estas havebla nur por Vindozo, macOS, PlayStation 4, kaj Xbox One, dum Battle Royale kaj Creative liberigis por tiuj platformoj kaj aldone por aparatoj de la sistemoj Nintendo Switch, iOS kaj Android.
Casavieja
Casavieja [kasaBJEĥa] estas municipo en la sudo de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al Komarko de Arenas de San Pedro kaj al la jurisdikcia teritorio de Arenas de San Pedro, en la sudo de la provinco. La loknomo Casavieja estas etimologie komprenebla kiel Malnova Domo kaj pro tio aperas en la blazono domo rompita flanke.
Geografio
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 39,25 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 1 422 loĝantojn. Ĝi perdis 1 500 loĝantojn el la 1930-aj jaroj pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 88 km de Avilo, provinca ĉefurbo.
Historio
Plej verŝajne estis jam loĝado en epoko de Al Andalus. En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio. Casavieja dependis de la senjorlando de La Adrada kiu estis donacita de la reĝo Alfonso la 11-a meze de la 14-a jarcento al Ruy López Dávalos, kaj poste al Álvaro de Luna, Beltrán de la Cueva ktp. Poste ricevis statuson de villa (urbo) malfrue en 1662 fare de la reĝo Filipo la 4-a.
Ĉefa montoĉeno de la Krimea montaro
La Ĉefa montoĉeno de la Krimea montaro estas la plej alta montokresto de la Krimea montaro, kiu situas plej sude (inter la Interna montoĉeno kaj la Suda bordo de Krimeo). La plej alta pinto de la montoĉeno - la monto Romankoŝo - estas ankaŭ la plej alta punkto de Krimeo (1545 m.).
Geografio
La montoĉeno estas etendita de sud-okcidento al nord-oriento; ĝi longas ĉirkaŭ 180 km., larĝas 15-30 km kaj kovras la areon de ĉirkaŭ 1900 km². Ĝi komenciĝas ĉe la kabo Ajo proksime al Balaklavo. Ĝia okcidenta kaj centra partoj estas prezentitaj de sistemo de alt-ebenaĵoj, kies altoj laŭgrade kreskas de okcidento al oriento: la altoj de la Bajdara altebenaĵo atingas 750 metrojn, la sekva Ajpetra altebenaĵo altas ĝis 1200-1300 metrojn, ĝin sekvas la Jalta, Gurzufa kaj Babugana altebenaĵoj (averaghaj altoj - ĉirkaŭ 1300-1500). La sekva altebenaĵo, la Ĉatirdaga, estas apartigita disde la Babugana altebenaĵo (okcidente) kaj disde la Demerĝia altebenaĵo (oriente) pere de sufiĉe profundaj riveraj valoj. Ĉe plua moviĝo al oriento la altoj de la ĉefa montoĉeno iom post iom malgrandiĝas: la Demerĝia altebenaĵo altas ĝis 1350 metrojn, la Dolgorukova (troviĝanta iom norde) altas ĝis 1000 metrojn); ilin sekvas la Karabia altebenaĵo (la plej vasta; ĝis 1100-1200 metrojn alta).
Klimato
Sur la ĉefa montoĉeno regas plejparte humida kaj venta vetero kun modere malvarma kaj neĝa vintro kaj modere varma somero. La averaĝa temperaturo de januaro varias inter +2°C kaj +4,7°C; la averaĝaj temperaturoj de julio estas inter +12,5° kaj +23°. La jara kvanto de precipitaĵoj varias inter 565 (sur Karabio) ĝis 1000 mm (sur Ajpetro). Vintre la ĉefan montoĉenon kovras neĝo (averaĝe dum 3-4 monatoj).
Homa aktivado
La suproj de la ĉefa montoĉeno estas tre malmulte loĝataj; ilia granda parto apartenas al diversaj naturaj rezervejoj, i.a. - al la Krimea naturrezervejo. Sur la deklivoj de la montoĉeno kaj en la valoj inter ĝiaj kromkrestoj troviĝas ĉefe negrandaj vilaĝoj; grandaj loĝlokoj mankas.
Potyond
Potyond [potjond] estas tre malgranda vilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Győr-Moson-Sopron, en Distrikto Csorna.
Situo
Potyond situas sur ebenaĵo for de ĉefvojo, fervojo kaj rivero, laŭ traira flankovojo. La komunumo preskaŭ kontaktiĝas kun Bogyoszló. Csorna troviĝas 11, Győr 43, Budapeŝto 163 kilometrojn.
Historio
La unua mencio okazis en 1256 en formo Putund. En 1594 la turkoj plene detruis la vilaĝon. En 1851 loĝis en la vilaĝo 160 katolikoj, 300 luteranoj kaj 30 judoj. En 1952 kolĥozo formiĝis.
Menciindaĵoj
Vilaĝservoj estas kuracejo, biblioteko, migra poŝto. En la telefonlibro de Budapeŝto troviĝas 10 familioj havantaj la nomon Potyondi.
Famuloj
En Potyond naskigxis bestokuracisto László Szutter.
Preĝejo Sankta Georgo (Zalavég)
La Preĝejo Sankta Georgo estas romkatolika Monumento historia en Hungario, en vilaĝo Zalavég.
Historio
Origine la romanika preĝejo estis konstruita en la frua 13-a jarcento. Inter 1748-1751 ĝi estis trakonstruita. En 1834 incendio okazis, poste la kirko estis rekonstruita, sed oni profitis la fundamenton kaj la restintajn kaj uzeblajn murojn. La turo estis farita en 1870. La orgeno alvenis en 1889. La paroĥo funkcias ekde 1945. La lasta renoviĝo okazis en 1992.
Konstruaĵo
La preĝejo situas sola sur malalta monteto en korto laŭ la ĉefvojo. En la korto ankaŭ ŝtona kruco estas videbla (1835). En mezo de la fasado la kvadrata turo reliefas, kie ankaŭ la enirejo funkcias. Malantaŭ la fasado la navo estas bazilika, do estas ĉefnavo kun 2 flankonavoj. etendiĝas, la absido estas rektangula. Sakristio kun pilieroj aliĝas al la absido. Interne ĉe la enirejo galerio etendiĝas.
György Szemere
György Szemere naskiĝis la 1863 en Szabolcs. Li mortis la 1930 en Budapeŝto.
Biografio
György Szemere frekventis universitaton pri juro en Budapeŝto, poste tuj li studvojaĝis al eksterlando. En 1887 li ekhavis ŝtatan administran postenon. Ekde 1892 li okupiĝis pri kultivado de bieno, ekde 1902 li vivis en Budapeŝto, kie li nur verkadis. Ekde 1910 li redaktis gazeton Világ, ekde 1917 gazeton Országgyűlési Napló.
Keish
Keish pli konata laŭ lia angla nomo Skookum Jim Mason (naskiĝis ĉ. 1855; mortis la 11-an de julio 1916) estis membro de la unuaj nacioj, Tagiŝho en Jukonio, Kanado. Li naskiĝis proksime al la lago Bennett. Lia patrino estis Taltanino el la regiono de la rojo Telegraph, kaj pro la patrineca socio ankaŭ li estis Taltano. Li vivis en Carcross.
Meze de la 1880-aj jaroj li laboris kiel portisto ĉe la Ĉilkot-intermonto, portante provizojn por ministoj. Tie li ricevis sian kromnomon Skookum pro sia eksterordinara forto (skookum, prononcata proksimume "sku-kam", signifas forta, granda kaj fidinda en la Ĉinuka piĝino de la pacifika nordokcidento).
Li helpis William Ogilvie en ties esploradoj de la supera parto de la Jukono. Li ankaŭ montris al membroj de la ekspedicio la vojon tra la Blankan intermonton (White Pass).
Nuntempe oni supozas, ke tiu, kiu malkovris la oron, kiu estigis la Alaskan orimpetegon estis Keish, kvankam ĝi estis agnoskita al George Carmack, lia bofrato. Sed eblas ankaŭ, ke la malkovron faris la fratino de Keish, Shaaw Tláa (Kate Carmack).
Carmack, lia bofrato, priskribis lin tiel: "rekta kiel pafila tubo, fortika kun fortaj deklivaj ŝultroj, pintiĝanta malsupren ĉe la talio, kiel ŝlosilŝtono. Li estis konata kiel la plej bona ĉasisto kaj kaptilisto ĉe la rivero, fakte li estis supera specimeno de la nordaj indianoj" (Skookum Jim Oral History Project- Archives)
Li mortis en Whitehorse en 1916. Supervivis lin filino, Daisy Mason, fratino, Kate Carmack, kaj kuzo, Tagish John.
Inter-Amerika observatorio de Cerro Tololo
La Inter-Amerika observatorio de Cerro Tololo (aŭ angle : "Cerro Tololo Inter-American Observatory" aŭ CTIO, hispane "Observatorio Interamericano de Cerro Tololo") estas usona astronomia observatorio situanta en supermara alteco de 2.200 m en la Valo de Elqui, sur la monto Cerro Tololo en Ĉilio, proksimume 80 km oriente de La Serena. Ĝi estas parto de la Nacia Optika Astronomia Observatorio (NOAO), grupo de kvar usonaj observatorioj mastrumata de ununura direkcio.
Big Joe Turner
Big Joe Turner (n. 18-an de majo 1911 en Kansasurbo, Missouri; m. 24-an de novembro 1985 en Inglewood, Kalifornio; fakte Joseph Vernon TURNER), estis usona bugio-, bluso- kaj rokenrolo-kantisto.
Inter-Amerika observatorio de Cerro Tololo
La observatorio havas plurajn malgrandajn teleskopojn kaj unu teleskopon de 4 metroj de diametro: la Teleskopo Victor M. Blanco, tiel nomata honore al la porto-rika astronomo Victor M. Blanco.
Big Joe Turner
Vivo kaj agado
Jam en la aĝo de dek kvar jaroj li influis per sia kantado la surlokan ĵazmondon en sia naskiĝurbo. Meze de la 1930-aj jaroj li konatiĝis kun bugio-pianisto Pete Johnson, kun kiu li kune prezentis ekde tiam. En 1936 li iris unuafoje al Novjorko, kie li konatiĝis kun Count Basie.
Inter-Amerika observatorio de Cerro Tololo
Proksimaj de tiu observatorio estas la observatorio de Cerro Pachón kie estas la suda teleskopo Gemini kaj la teleskopo SOAR. Pli norde estas la observatorioj La Silla kaj Las Campanas.
Big Joe Turner
Vivo kaj agado
La 23-an de decembro 1938 ekestis kune kun Johnson liaj unuaj kantoj en svingokoncerto en Carnegie Hall, nome Low Down Dog kaj It's All Right, Baby. Lin tiujare antaŭenigis John Hammond. La 30-an de decembro 1938 li sonregistris kune kun Pete Johnson ties komponaĵon Roll 'em Pete je diskeldonejo (Vocalion n-ro 4607), sekvis la 30-an de junio 1939 Cherry Red. Poste li prezentis kun diversaj ĵaz-gravuloj kiel Benny Goodman, Duke Ellington kaj Art Tatum. En la jaro 1945 li subskribis sondiskan kontrakton ĉe eldonejo National Records, kie sonregistris Herb Abramson. En 1951 Abramson atentigis entrepreniston Ahmet Ertegün pri li, kiu kontraktis kun li nome de sia diskeldonejo Atlantic Records. Sekve de tiu ekestis la unupeca disko Chains Of Love, kiu atingis altan rangon en la ritmenblusaj ranglistoj kaj de kiu Pat Boone poste faris novversion. En la 1950-aj jaroj li produktis kelkajn grandajn kaj malpli grandajn furoraĵojn, inter ili Shake, Rattle and Roll, Flip, Flop & Fly kaj Corrine, Corrina, kaj li ludis interalie kun Elmore James (TV Mama) kaj King Curtis. Entute la sukcesoj ja restis limigitaj, sufiĉis tamem por vivteni lin.
Inter-Amerika observatorio de Cerro Tololo
Historio
...
Big Joe Turner
Vivo kaj agado
En la 60-aj kaj 70-aj jaroj Turner koncertvojaĝis la plejmultan tempon. Li surdiskigis kun ĵazgranduloj kiel Dizzy Gillespie kaj Roy Eldridge kaj ludis ankaŭ kun Axel Zwingenberger, kun kiu li krome sonregistris por du treege sukcesaj diskoj. Tamen kora insuficienco kaj diabeto malfaciligis al li la vivon. Liaj lastaj sonregistraĵoj ekestis kune kun Jimmy Witherspoon. La 24-an de novembro 1985 Big Joe Turner mortis en in Kalifornio pro renomalfunkcio.
Inter-Amerika observatorio de Cerro Tololo
Ĉefoj de la observatorio
...
Big Joe Turner
Vivo kaj agado
Du el siaj plej famaj kanoj estis:
Inter-Amerika observatorio de Cerro Tololo
Instrumentoj
...
Big Joe Turner
Vivo kaj agado
Big Joe Turner ne estas konfuzenda kun la paŝpiano-ludanto kaj kantisto Joe Turner (1907-1990), samkiel la bluskantisto kaj -basisto Big Joe Turner (1944-2008).
Inter-Amerika observatorio de Cerro Tololo
Esploroj
...
Daniel Freund
Studadoj
Li akiris diplomon pri politika scienco, ekonomio kaj juro de la Universitato de Lepsiko, poste magistron pri publikaj aferoj de la Instituto de Politikaj Studoj en Parizo, dum kiu li faris studviziton al la Elliott School en Universitato George Washington.
En 2005 li aniĝis al la partio Alianco '90/La Verduloj.
Kariero
Post plenumado de kelkaj staĝoj tie, Freund laboris de 2013 ĝis 2014 kiel asistanto de la eŭropdeputito Gerald Häfner en Bruselo. De julio 2014, li laboris ĉe la oficejo de Travideblo Internacia en Bruselo kiel "Estro de Pledado por EU-Honesteco" ĝis majo 2019.
Dum la Eŭropaj balotoj de 2019, Alianco '90/La Verduloj gajnis 21 el la 96 germanaj parlamentaj seĝoj kaj Freund, kiu estis dudeka sur la Verdula listo, estas elektita al la Eŭropa Parlamento.
Li reprezentas la parlamentan grupon Frakcio de la Verduloj kaj Eŭropa Libera Alianco kiel ano de la Komisiono pri Buĝeta Kontrolo kaj de la Komitato pri Konstituciaj Aferoj, kaj por la Konferenco pri la estonteco de Eŭropo. Freund ankaŭ estas anstataŭa membro de la Komisiono pri Transporto kaj Turismo. Komence de la mandata periodo 2019-2024, Freund fondis la intergrupon por "la batalo kontraŭ korupto en la EU", kiun li kunprezidas kun Roberta Metsola, kaj li estas ano de la intergrupo por la defendo de la rajtoj de GLAT-homoj.
Ekde sia elekto, Daniel Freund partoprenis en la intertraktadoj pri ĝenerala kondiĉa reĝimo por protekto de la buĝeto de la Unio. Daniel Freund ankaŭ pledas por kreo de sendependa etika komitato.
Formikejo
Formikejo aŭ formika kolonio estas subtera hejmotruaro kie formikoj loĝas, manĝas, kaj zorgas la ovojn produktitajn de la formika reĝino. Kolonioj konsistas el serioj de subteraj ĉambroj, konektitaj unu kun alia kaj kun la tersurfaco per malgrandaj tuneloj. Estas ĉambroj por idovartejoj kaj manĝotenado ktp. La kolonio estas konstruita kaj bontenita de legioj de laborformikoj, kiuj portas etajn ecojn el forĵetaĵojn per siaj makzeloj kaj lasas ilin ĉe la elirejo de la kolonio, formante foemikejan monteton. Manĝoportado fare de laborformikoj estas plenumata el la ĉirkaŭ medio kaj povas estis markata el kolonio al kolonio per la uzado de izotopoj.
Formikaj kolonioj estas ekzemplo de bonsociemo, kaj estas tre similaj al tiuj troviĝantaj ĉe aliaj sociaj himenopteroj, kvankam la diversaj grupoj de tiuj disvolvigis sociemon sendepende pere de konverĝa evoluo. La ovoj estas demetataj de unu aŭ foje pliaj reĝinoj. Reĝinoj estas diferencaj laŭ strukturo; ili estas la plej grandaj formikoj de la kolonio kiel konsekvenco de la ovodemetado. Plej el la ovoj demetataj de la reĝinoj kreskiĝas ĝis iĝi senflugilaj, sterilaj inoj nomataj "laboristoj". Periode svarmoj de novflugilaj reĝinoj kaj maskloj (la flugiluloj) estas produktataj ĉe plej specioj, kio kondukas al pariĝado. La maskloj mortiĝas tuj poste, dum la survivintaj reĝinoj ĉu trovas novajn koloniojn aŭ foje revenas al siaj malnovaj hejmoj. La survivintaj reĝinoj povas vivi ĝis ĉirkaŭ 21 jaroj. Homoj "bredas" formikarojn en kaptiveco kiel priserĉado kaj kiel ŝatokupo. La "formika terejo" uzata por tiu celo estas nomata formikarejo. Ili estas ofte farata sufiĉe fajna ke oni povas vidi la tutan kolonion ene de ties nesto. Tiuj estas nomataj ankaŭ formikofarmoj.
Unukolonieco kaj superkolonioj
Plej komune, formikoj el diversaj nestoj montras agresemon unuj kontraŭ aliaj. Tamen kelkaj formikoj montras la fenomenon nomatan unukoloniecon, kie laborformikoj estas libere miksaj inter diversaj nestoj. Grupo de nestoj kies formikoj ne montras mutuan agresemon estas konata kiel superkolonio — tiu formo de organizado estas konata kiel superkolonieco, kaj la formikoj el diversaj superkolonioj de la sama specio ja montras mutuan agresemon. Populacioj de superkolonioj ne necese kunhavas apudan areon.
Ĝis 2000, la plej granda konata formika superkolonio estis en la marbordo de Iŝikari ĉe Hokajdo, Japanio. La kolonio estis ĉirkaŭkalkulata kiel enhavanta 306 milionojn da laborformikoj kaj unu milionon da reĝinoj vivantaj en 45,000 nestoj interkonektitaj de subteraj trapasejoj ĉe areo de 2.7 km². En 2000, oni trovis enorman superkolonion de Argentina formiko en Suda Eŭropo (informo publikita en 2002). El 33 formikaj populacioj nestumantaj laŭlonge de 6,004 km etende de la Mediteraneaj kaj Atlantikaj marbordoj de Suda Eŭropo, 30 apartenis al unu superkolonio kun ĉirkaŭkalkule milionoj de nestoj kaj bilionoj de laborformikoj, interdise kun tri populacioj de alia superkolonio. Priserĉistoj asertas, ke tiu kazo de unukolonieco ne povas esti eksplikata pro perdo de ties genetika diverseco pro genetika botelkolo ĉe la importitaj formikoj. En 2009, oni demonstris, ke la plej grandaj superkolonioj de Argentina formiko de Japanio, Kalifornio kaj Eŭropo estis fakte parto de ununura tutmonda "megakolonio".
Alia superkolonio, proksimume 100 km larĝa, estis trovata ĉe Melburno, Aŭstralio en 2004.
Formikejaj montetoj
Formikeja monteto, en sia plej simpla formo, estas amaso de tero, sablo, pinopingloj, aŭ argilo aŭ kompono de tiuj kaj aliaj materialoj kiuj estas konstruataj super la enirejoj de la subteraj formikejoj de la formikokolonioj dum tiuj estas elfosataj. Kolonio estas konstruita kaj eltenita de legioj de laborformikoj, kiuj portas etajn ecojn de forĵetaĵoj kaj ŝtonetetoj per siaj makzeloj kaj lasas ilin ĉe la elirejo de la kolonio. Ili kutime simple lasas la restaĵojn aŭ vegetaĵarerojn ĉe la pinto de la monteto por eviti, ke ĝi falu denove reen en la kolonion, sed ĉe kelkaj specioj ili aktive skulptas la materialon kiel specifaj formoj, kaj povas krei nestoĉambrojn per tiu koto.
En kelkaj areoj de la mondo ekzemple en Afriko, la termino "formikeja monteto" aŭ "formikomonteto" aludas al termitoj. Notu, ke la termitoj ne estas formikoj.
Gigantaj formikejaj montetoj kiel tiu dekstre troviĝanta en Zambio estas ofte uzataj por baki brikojn ĉar la argilo de la formikejaj montetoj estas sur la surfaco kio evitas labortempo elfosante grandajn truojn engrunde por havi ĝin. Ili estas konstruitaj de termitoj kiuj estas lumsensitivaj kaj tiele estas sekura elfosi en ties montetoj sen esti atakata.
Eksteraj ligiloj
Ameisen
Kerĉa markolo
Kerĉa markolo estas la markolo, kiu konektas la Azovan kaj Nigran marojn kaj disigas Krimeon (pli ĝuste, ĝian orientan parton - la Kerĉan duoninsulon) disde la Tamana duoninsulo de Rusio. La nomo de la markolo venas de la urbo Kerĉo, kiu situas ĉe ĝia okcidenta bordo.
La antikva nomo de la markolo estas Cimeria Bosporo (laŭ la nomo de la duonmita antikva ŝtato Cimerio). La markolo larĝas inter 4,5 kaj 15 km.; la maksimuma profundo estas 18 metroj, la longo atingas 5 kilometrojn (ĉe la malpli larĝa parto). Ŝajnas, ke en la antikva tempo la markolo estis malpli larĝa kaj enhavis multajn etajn insulojn, kiuj ebligis la surglacian transiron de la markolo dum vintro.