cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kaleŝo
Kaleŝo estas duaksa, kvarrada veturilo tirata per tirbestoj, plej ofte unu aŭ pluraj ĉevaloj, uzata por transporto de personoj (varotransporto okazas per ĉaregoj). La ekzisto de antaŭa (kaj posta) risortoj diferencigas ĝin i.a. de ĉaro. La kondukisto de tia ĉevalveturilo nomiĝas koĉero.
Historio
Kaleŝo evoluis ĉirkaŭ 1600 el ĉarego, kiun oni provizis per risortoj por certigi komforton por la veturantoj.
Multaj metiistoj laboras pri kaleŝo ĝis ties finpretigo: ekz. radfaristo, lignaĵisto, lakisto, meblisto ktp.
Kaleŝo estis pli frue statussimbolo, sed gravis ankaŭ ties tuta ekipaĵo. Kaleŝoj estis ĝis fino de la 19-a jarcento ĝenerale uzataj tralandaj veturiloj. Nur la evoluo de aŭtomobiloj malaperigis el la stratoj kaleŝojn.
Hodiaŭ la jungitara veturilo uzatas en Eŭropo nur kiel hobio aŭ sportospeco. Tamen en la oficiala veturplano de Svislando ekzistas ankoraŭ kaleŝ-linioj inter Pontresina kaj Roseg-Glaĉero kaj inter Davos kaj la Flüelapasejkulmino.
Kaleŝo kiel antaŭulo de aŭtomobilo
La 8-an de marto 1886 la aŭtomobila pioniro Gottlieb Daimler mendis kaleŝtipon "Americain" de Wilhelm Wimpff & Söhne en Stutgarto, kiun oni liveris en aŭgusto de 1886. Li intencis ĝin kiel donacon por sia edzino Emma, sed tiu kaleŝo iĝis la unua kvarrada aŭtomobilo, post kiam Daimler ekipis ĝin per eksplodmotoro.
<!-- La sekva ĉapitro estas tute malmatura, kaj multaj indikitaj ligiloj tute ne ekzistas. Kreu ilin, reviziu la ĉapitron kaj poste publikigu ĝin!
Distingaj trajtoj
Ekzistas do kelkaj karakteriziloj de kaleŝoj por klasifiki ilin:
Tipaj risortoformoj: _          _  \           \   \_        _/
_______  ____ ________  /       \ / \______/  \_______/ \________/
kaleŝaj tipoj
-->
Ovgort
Ovgort estas vilaĝo de Ŝuriŝkara subdistrikto de Jamala-Neneca aŭtonoma distrikto, Rusio. Ĝi situas ĉe la rivero Sinja. Ĝi estis fondita en 1895 kaj havas la loĝantaron de 1520 homoj (2006).
Ĉe la rivero Sinja estas 8 vilaĝoj: Njimvoĵgort, Vitvoĵgort, Lovsanĥom, Ovolingort, Horpungort, Muvgort, Tiltim, Evrigort.
Je 25 kilometroj laŭflue plue de la rivero troviĝas la vilaĝo Jamgort.
Vintre okazas aertrafiko sur la itinero Saleĥard — Ovgort — Muĵi. La pasaĝera trafiko okazas per helikoptero Mi-8.
Vintra trafiko okazas ankaŭ sur glacivojo, sur la rivero.
Aŭtovojo Rosario-Kordobo
La Aŭtovojo Rosario-Kordobo, AU 9 aŭ Autopista Córdoba-Rosario aŭ ankaŭ Autopista Rosario-Córdoba «Ernesto Guevara», estas rapida ŝoseo durela ĉiudirekte, kiu etendas proksimume paralele je ĉirkaŭ 2 al 4 km de la Nacia Ŝoseo 9. Ĝi ligas la urbojn Rosario en la Provinco Santa Fe kaj Kordobo en la provinco samnoma.
La aŭtovojo konstituas la ĉefan akson de la vojreto plej grava el Argentino pro la pampa situacio de la zono kie ĝi troviĝas, konekte kun la AU Kordobo-Carlos Paz, la AU Bonaero-Rosario kaj la AU 2 la interurban vojaron plej gravan de la lando, kie troviĝas la urboj Villa Carlos Paz, Kordobo, Rosario, Bonaero kaj Mar del Plata.
La verko, kiu estis projektita komence de la 1970-aj jaroj, estis haltigita pli ol 20 jaroj. La unuaj aroj inaŭguriĝis meze de la 1990-aj jaroj, kaj poste ĝi iĝis denove haltigita. Fine de la 1990-aj jaroj inaŭguriĝis du novaj aroj, nome Rosario-Roldán kaj Kordobo-Pilar kio pliigis la veturadan fluon. Por 2008, estis konstruitaj nur totale 100 km (Kordobo - Pilar kaj Rosario - Carcarañá), el la 400 necesaj. Entrepreno estis kontraktita por tiu verko. La aŭtovojo inaŭguriĝis la 22an de decembro de 2010.
(43818) 1992 ET32
(43818) 1992 ET32 estas malgranda malhela asteroido de la ekstera asteroida zono, ano de la Hilda grupo, malkovrita la far'de la teamo de la « Enketo de Upsalo-ESO pri Asteroidoj kaj Kometoj » ("Uppsala-ESO Survey of Asteroids and Comets", aŭ « UESAC »)
5316 Filatov
5316 Filatov estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la ukraina astronomino Ljudmila Georgijevna Karaĉkina elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno, tiam en Sovetunio, poste en Aŭtonoma Respubliko Krimeo (Ukrainio), nun en Rusio
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la rusa kirurgo okulkuracisto Vladimir Petrovitĉ Filatov (cirile : Владимир Петрович Филатов, 1875–1956).
Smokie
Smokie, komence literumita Smokey, estas angla muzika grupo, kiu estis fondita en la jaro 1965 kaj atingis siajn plej grandajn sukcesojn en la 70-aj jaroj. Smokie ludis glamrokan muzikon. La grupo ekzistas ĝis hodiaŭ eĉ en ŝanĝita konsisto.
Burgo Lobenstein
Burgo Lobenstein estas ruino en Bad Lobenstein, Germanujo. Ĝi troviĝas sur montokono meze de la malnova urbokerno. Ĉar nur la ne tute 30 metrojn alta belfrido konserviĝis kaj jam de longe videblas oni hodiaŭ plejfoje parolas nur pri Malnova turo. Memkompreneble ĝi emblemis por la urbo kaj belvederas estante surgrimpebla.
Historio
Kastelo kaj defendoturo starigitis inter 950 kaj 1150. En la unua endokumenta mencio de al urbo temas pri kavalira sidejo fondita verŝajne fare de la senjoroj de Lobdeburg. Ĉio tio paŝon post paŝo ŝanĝiĝis je urbo. Ĝis 1601 ĝi servis kiel rezidejo por la urboregantoj, unue al la voktoj de Gera kaj poste al la grafoj de Reuß-Lobenstein. Tiutempe finkonstruitis la Malnova kastelo malsupre de la burgo kiu tuj ne plu enloĝitis.
Ĉirkaŭ la jaro 1620 Henriko la 2-a Posthumus uzis la burgon kiel monfarejon.
Eschede
Eschede estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Celle de la federacia lando Malsupra Saksio. Fine de la urbo havis  loĝantojn. Samtempe la komunumo estas la administra sidejo de samnoma komunumaro, germanlingve nomata Samtgemeinde Eschede.
Hayato Kurosaki
Hayato Kurosaki (黒﨑 隼人, n. ) estas japana futbalisto.
Moses Hess
Entuziasma spinozisto, Hess estis profunde influita de la vivo kaj filozofio de Spinoza. Li estas konsiderata fondinto de Laborista Cionismo.
Róbert Csaba Szabó
SZABÓ Róbert Csaba [sabo:] estas rumanuja hungara verkisto, redaktoro naskita la 26-an de aprilo 1981 en Boghiş (Nuşfalău).
Biografio
Róbert Csaba Szabó pristudis filologion inter 1999 kaj 2003 en la Universitato Babeş-Bolyai de Kluĵo. Ekde decembro de 2005 li estas redaktoro de revuo Látó.
Furfurila alkoholo
Furfurila alkoholo aŭ C5H6O2 estas organika komponaĵo enhavanta furanan ringon ligitan al hidroksometila grupo. Ĝi estas senkolora likvaĵo kun karakteriza odoro kaj amara gusto, apartenanta al la familio de la ciklaj alkoholoj. Furfurila alkoholo estas solvebla en akvo sed ĝiaj solvaĵoj estas malstabilaj. Ĝi estas ankaŭ solvebla en la ordinaraj organikaj solvantoj. Industrie, ĝi produktiĝas per hidrogenigo de la furfuralo sed ekzistas sennombraj aliaj manieroj por produktado.
Vilmos Rubányi
Vilmos Rubányi [vilmoŝ rubAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo Rubányi Vilmos estis hungara dirigento, helpekzercisto, komponisto. Lia origina familia nomo estis Roubal.
Vilmos Rubányi naskiĝis la en Budapeŝto, li mortis la  en Debrecen (laŭ alia informo la mortoloko estas Budapeŝto).
Biografio
Vilmos Rubányi studis en la nacia muziklernejo en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt. Lia ĉefinstruisto estis Albert Siklós. Li komencis sian muzikan karieron en 1919 en Teatro Városi kiel orkestrano. Inter 1922-1924 li estis samloke helpekzercisto, poste jam en la Operejo de Budapeŝto li estis dirigento kaj helpekzercisto ĝis 1944. Depost la 2-a mondmilito li havis muzikan postenon en Győr, en la teatra jaro 1948 li partoprenis en opera branĉo de Teatro Csokonai (Debrecen), poste li dirigentis la urban filharmonian orkestron. Inter 1954–1957 li estis dirigento de Nacia Teatro (Szeged), poste li estis muzika direktoro en Nacia Teatro (Miskolc), fine li revenis al Debrecen, kie li estis dirigento kaj muzika direktoro ĝis la emeritiĝo en 1971. Li komponis orkestrajn verkojn kaj kantojn. Li ricevis premion en 1964.
Dolikonikso
La Dolikonikso laŭ genro, aŭ Rizovora dolikonikso laŭ la specio, Dolichonyx oryzivorus, estas malgranda birdo de la familio de Ikteredoj kaj ununura membro de la genro Dolichonyx.
Plenkreskuloj estas 16–18 cm longaj kun mallongaj fringecaj bekoj. Ili pezas ĉirkaŭ 28 g. Masklaj plenkreskuloj estas ĉefe nigraj, kvankam ili montras kremokolorajn nukojn, kaj blankecajn flugilmakulojn, plej malsuprajn dorsojn kaj pugojn. Inaj plenkreskuloj estas ĉefe helbrunaj, kvankam ties koloro inkludas nigran striecon en dorso kaj flankoj, kaj malhelajn striojn en kapo; ties flugiloj kaj vosto estas pli malhelaj. La kolektiva nomo por grupo de dolikoniksoj estas ĉeno.
Ties reproduktaj habitatoj estas malfermaj herbejoj, ĉefe de fojno, tra Nordameriko kaj ĉefe plej suda Kanado kaj norda duono de Usono escepte la okcidenta marbordo. En altakvalitaj habitatoj, maskloj estas ofte poliginaj. La ino demetas 5 al 6 ovojn en tasforma nesto, kiu estas ĉiam situa surgrunde kaj estas kutime bone kaŝita en densa vegetaĵaro. Ambaŭ gepatroj manĝigas la idojn.
Tiuj birdoj migras vintre al norda Argentino, Bolivio kaj Paragvajo, kaj eble ankaŭ al sudokcidenta Brazilo kaj perua marbordo. Unu birdo flugis 19,000 km dum unu jaro, kaj ĝis 1,800 km en unu tago.
Ili ofte migras en aroj, kaj manĝas kultivatan grenon kaj rizon, kio konsiderigas ilin kiel plago fare de farmistoj en kelkaj areoj, kaj kio nomigas la specion per la komuna nomo de Rizovora dolikonikso kaj per la latina scienca nomo oryzivorus kio signifas simile. Kvankam la dolikoniksoj migras longdistance, ili rare estis vidataj en Eŭropo— malkiel ĉe multaj vagantoj el Ameriko-, kaj majoritato de vidaĵoj estas el la Brita Insularo.
Dolikoniksoj manĝas sur aŭ ĉe grundo, kaj ĉefe semojn kaj insektojn.
Maskloj kantas brile bublecajn kantojn dumfluge; tiuj kantoj havigis al tiu specio la anglalingvan onomatopean komunan nomon de Bobolink.
La nombroj de tiuj birdoj malpliiĝas pro perdo de habitato. En Vermont, oni notis malpliiĝon de 75 % inter 1966 kaj 2007. Originale ili troviĝis en prerioj de altaj herboj kaj aliaj malfermaj areoj kun densa herbo. Kvankam kampoj de fojno estas taŭgaj nestohabitatoj, kampoj kiuj estas frue rikoltataj, aŭ multoble dum unu sezono povas ne permesi sufiĉan tempon por elnestiĝo. Tiu specio pliiĝas nombre kiam ĉevaloj estis unuaranga modo de transportado, kio postulis pli grandajn kvantojn de fojno.
En literaturo
Emily Dickinson verkis multajn poemojn pri tiu birdo, kiel jena:
(La teksto sekvas la eldonon de R.W. Franklin; la numero estas 1620 en tiu eldono de Franklin, dum ĝi listiĝas kiel 1591 ĉe Thomas H. Johnson.)
La Dolikonikso estas menciata ankaŭ en la kanto Evelina de Harold Arlen kaj Yip Harburg, el la muzikalo Bloomer Girl:
La Dolikonikso estas ankaŭ unu el multaj gravaj ornitologiaj referencoj de Vladimir Nabokov ekzemple en la poemo de John Shade nome "Pale Fire" en la samnoma novelo:
11782 Nikolajivanov
Nomo
Ĝia nomo honoras Nikolaj Miĥajloviĉ Ivanov, fakulon pri balistiko, estron de la Rusia Balistika Centro, kiu regas la misiojn de pilotataj aŭ senpilotaj kosmoŝipoj en proksima, meza kaj profunda kosmo. Li estas la aŭtoro de multaj sciencaj artikoloj, monografioj kaj popularaj sciencaj broŝuroj.
Helène Giroud
Hèlene GIROUD [elen' ĵiru'], svisino, profesoro en blindullernejo en Lyon. Naskiĝis en 1867 en Basel (Svisio). Ŝi estis la unua blinda Esperantistino, kaj la unua profesorino en la mondo (dum la lern-jaro 1895-96). De Jeanne Ranfaing-Zabilon d’Her ŝi ellernis Esperanton en 1895 sen libro, nur buŝe, kaj ŝi verkis libreton en brajlo. Ŝi instruis la plej bonajn gelernantojn de sia klaso, kaj daŭrigis dum multaj jaroj tiun propagandan taskon ĉe blinduloj.
Tiu ĉi artikolo fontas el la Enciklopedio de Esperanto.
Kanto de la marĉsoldatoj
La kanto de la marĉsoldatoj au mallonge marĉkanto estis kreita en la jaro 1933 de malliberuloj de la nazia koncentrejo Börgermoor apud Papenburg en la germana regiono Emsland. En tiu koncentrejo la nazioj malliberigis precipe politikaj kontraŭuloj. Per simplaj iloj, kiel ŝpato la malliberuloj devas kultivi la tiean marĉon.
Estiĝo de la kanto
La teksto de la kanto estis de ministo Johann Esser kaj de aktoro kaj reĝisoro Wolfgang Langhoff, la muzikon komponis la komerca deĵoranto Rudi Goguel. La kanto estis prezentata je evento nomita „Cirko Kanzentrani“ la unuan fojon la 27an de aŭgusto 1933 de 16 malliberuloj, grandparte iamaj membroj de la laborista kantasocio de Solingen.
Post la liberigo aŭ sendado de la malliberuloj al aliaj koncentrejoj la kanto disvastiĝis. 1935 la komponisto Hanns Eisler ekkonis ĝin en Londono. Li adaptiĝis la melodion al la kantisto Ernst Busch. Tiu aliĝis dum la Hispana Enlanda Milito (1936–1939) al la „Internaciaj Brigadoj“ (Brigadas Internacionales), kiuj defendis la hispanan respublikon kontraŭ la puĉisto Franco. Per tio la kanto fariĝis konata internacie. Oni devas konsciiĝi, ke la origina komenco de la melodio de Rudi Goguel per tri samaj tonoj ne sonis tiom esperiga kiel la versio de Eisler. Goguel respegulis la senesperan humoron per la tri samaj tonoj pli bone ol la melodio de Eisler.
La esperanta teksto estis de Manfred Ratislav.
Kantono Bazelo Kampara
La Kantono Bazelo Kampara estas unu el la 26 federaciaj ŝtatoj de Svislando, kiuj nomiĝas kantonoj. Ĝia ĉefurbo estas la komunumo Liestal. Fine de 2008, en la kantono vivis 273 147 loĝantoj. Ĝia ĉefurbo estas Liestal, kiu tamen laŭ grandeco estas nur la sesa komunumo de la kantono.
Nacilingvaj nomoj
Nacilingvaj nomoj de la kantono en la lingvoj de la Svisa Konfederacio estas germane Basel-Landschaft, france Bâle-Campagne, itale Basilea Campagna kaj romanĉe Basilea-Champagna.
Geografio
Kantono Bazelo Kampara situas sude de la urbo kaj Kantono Bazelo Urba al kiel aglomeraĵo ĝia norda parto kun tre urba karaktero apartenas. La suda kaj orienta parto de la kantono havas kontraste kamparan aspekton kaj situas en la Ĵurasa Montaro. La nordorientan limon formas la rivero Rejno, kiu ankaŭ estas la landlimo kun Germanio. En nordokcidento la kantono limas al Francio. Tiel Kantono Bazelo Kamparo, komplete disigas Kantonon Bazelon Urban de la cetera Svislando.
Riveroj kaj lagoj
Dum Kantono Bazelo Kampara estas kantono, kiu ne disponas pri gravaj lagoj, ĝian kamparon karakterizas malaltaj montoj kaj riveroj. Plej grava estas la rivero Rejno, kiu kvazaŭ estas la vivvejno de ambaŭ bazelaj kantonoj. Ĝi senakvigas la tutan kantonon, do la tuta kantona teritorio apartenas al la rejna akvokolekta regiono. La ĉefaj alfluantoj de Rejno en Bazelo Kampara estas Birs, Birsig kaj Ergolz kun ties alfluanto Frenke.
Historio
La Kantono Bazelo Kampara estas duonkantono kiu estiĝis en la jaro 1833 per la bazela kantondisiĝo el la iama Kantono Bazelo. En la jaro 1995 la antaŭe berna distrikto Laufen aliĝis al la kantono kiel kvina distrikto.
Administra divido
Kantono Bazelo Kampara konsistas el la 5 distriktoj Arlesheim, Laufen, Liestal, Sissach kaj Waldenburg. Vidu ankaŭ sub:
Raetoj
La raetoj estis tribo aŭ etna grupo de homoj de la antikva epoko en la orienta parto de la Alpoj, kiu probable vivis inter la lagoj Maggiore kaj Lago di Como, la nuna urbo Verono kaj la suba valo de la rivero Inn.
Kantono Bazelo Kampara
La urboj kaj komunumoj de Kantono Bazelo Kamparo
En tute la kantono (stato de 2009) konsistas el 86 komunumoj.
Raetoj
La etna nomo aperas ekde la 2-a jarcento antaŭ nia erao en antikvaj grekaj kaj romaj fontoj - greke, kaj latine Raeti.
La etna vivteritorio estis konkerita en la 1-a jarcento antaŭ nia erao fare de la armeo de la Romia Imperio kaj la lokaj loĝantoj sekve estis kulture romigitaj. La romia provinco Raetio estis nomita laŭ ili, kvankam ne ĉiuj de la provincaj loĝantoj estis origine raetoj. Laŭ unuopaj historiistoj varias la ekzakta difino kiuj grupiĝoj apartenis al la raetoj kaj kiuj ne, kaj sekve ankaŭ la difino de la vivteritorioj iom varias. Iuj sciencistoj supozigas kulturan parencecon al la etruskoj, sed ankaŭ tiu supozo estas malsamopinie pridiskutata. Tiu supozo jam ekzistis en la antikva periodo. En sia "Natura historio", en la 1-a jarcento p.K. Plinio la pli maljuna skribas: "La gaŭloj diras, ke la raetoj devenas de la etruskoj, forpelitaj kaj kondukitaj de sia estro Retus."
Tomíkovice
Tomíkovice (Domsdorf) estas vilaĝo en Ĉeĥio, loka parto de urbo Žulová. Ĝi troviĝas proksimume 2 km norde de Žulová laŭlonge laŭ ŝoseo al Vidnava, sur malsupra fluo de rojo Skorošický potok antaŭ enfluejo ĝis rivereto Vidnavka. Vivas ĉi tie.
Tomíkovice estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 6,12 km².
Historio
Tomíkovice estis ekde fino de la patrimonia administrado en la jaro 1850 memstara municipo ĝis la jaro 1960, kiam ĝi estis alligita al Skorošice. Komune kun Skorošice ĝi fariĝis ekde la 1-a de januaro 1976 konsisto de Žulová. Skorošice en la jaro 1990 denove memstariĝis de ĝi, sed Tomíkovice restis ĉe Žulová.
Al Tomíkovice apartenas ankaŭ malgranda domaro Žlíbek (ger. Schlippengrund aŭ nur Schlippe), estiĝinta fine de la 18-a jarcento ĉe muelejo de Schlippe sur rivereto Vidnavka. Komence de la 19-a jarcento estis en ĝi kvin domoj.
Evoluo de nombro de loĝantoj
Nombro de loĝantoj de Tomíkovice laŭ kalkulado aŭ aliaj oficaj registroj:
En Tomíkovice estas registritaj 84 adresoj, 76 daŭraj objektoj kaj 8 refreŝigejaj aŭ dumtempaj objektoj. Dum popolnombrado en la jaro 2001 ĉi tie estis kalkulitaj 70 domoj, el tio 62 daŭre loĝataj.
Lajos Szini
SZINI Lajos (sini) plumnomo Laji bá estis rumanuja hungara ĵurnalisto, redaktoro, verkisto naskita en Szárhegy la 2-an de julio 1891 kaj mortinta samloke la 5-an de julio 1933.
Biografio
Lajos Szini finis la gimnazion en Gyergyószentmiklós. Li redaktis la gazetojn Borszéki Lobogó, Székely Föld, inter 1923 kaj 1933 la gazeton Székely Szó. Li estis kunlaboranto de pluraj samtempaj gazetoj.
Plateno
Plateno estas kemia elemento, kiu havas la simbolon Pt kaj la atomnumeron 78. Ĝi estas peza, dratigebla, altvalora grizblanka transirmetalo kaj unu el la ses elementoj de la platena familio. Ĝi estas utiligata en juveloj, elektraj kontaktaĵoj, kataliziloj kaj dentprotezoj. Pro ĝia rezisto al korodo uziĝas en alojoj.
La norma difino de metro estis longtempe bazita sur la distanco inter du markoj sur gravurita stango el iridiplateno (90% plateno kaj 10% iridio) konservita ĉe Buroo Internacia pri Pezoj kaj Mezuroj (BIPM) en Sèvres en Francujo. Hodiaŭ, cilindro el iridiplateno, ankaŭ en la BIPM servas kiel prototipo de kilogramo.
= Pt - plateno =
Vortformoj
En la Unua Libro (1887), la metalo nomiĝis "platino", kaj tiu formo restis populara ĝis hodiaŭ. En la Fundamento de Esperanto (1905), tiu plej internacia formo estis ŝanĝita al "plateno" pro tendenco rezervi la finaĵon "in" al inseksuloj. Kiam malplifortiĝis tiu tendenco, la vorto "platino" estis ree enkondukita (en PIV), sed nun por nomi certan platan parton de presmaŝino. Kelkaj trovas la uzadon de la vorto "platino" en tiu signifo evitinda.
Stacio Ōmorimachi
Stacio Ōmorimachi (japane: 大森町駅 [Oomorimaĉi-eki], angle: Ōmorimachi Station) estas fervoja stacio en Kvartalo Ota, Tokio, Japanio. La stacio servas 1 linion de Korporacio Keikyū: Linio Keikyū (ĉefa).
Brehy
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1283 laŭ tiama hungara ortografio "Mogosmorth". Longe oni minadis tie oron kaj arĝenton. En 1601 oni komputis tie 55 domojn kaj drinkejon. En 1828 loĝis tie 613 vilaĝanoj en 98 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Magasmart 871 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Bars, al distrikto de Zlaté Moravce, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Brehy 1102 homoj, (1093 slovakoj).
33562 Amydunphy
33562 Amydunphy estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo LINEAR elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Fabrizio Pennacchietti
Fabrizio Angelo PENNACCHIETTI [faBRIcjo pennakKJETti] (naskita la 14-an de decembro 1938 en Torino) estas itala filologo kaj esperantisto. Lia laborkampo estas ŝemida filologio.
Pennacchietti studis ĉe la Beletra Fakultato en Torino kaj "Scuola Orientale" de la universitato de Romo. Tie li doktoriĝis en 1963 per disertacio pri ŝemida lingvistiko. Li plustudis ŝemidistikon ĉe la universitato de Munkeno. En novembro 1969 li ricevis instru-oficon pri Ŝemida Filologio ĉe la universitatoj de Torino kaj de Venecio. De 1969 ĝis 1974 li deĵoris kiel ĝenerala sekretario de la Iraka-Itala Instituto pri Arkeologio en Bagdado. En januaro 1976 li estis nomumita eksterorda profesoro pri hebreaj lingvo kaj literaturo ĉe la universitato de Venecio. En novembro 1979 li estis vokita kiel orda profesoro pri ŝemida filologio al la universitato de Torino.
Li estis ĉefredaktoro de la scienca revuo "Oriens Antiquus" (Romo) de 1977 al 1981. Li estis prezidanto de la instrufako pri orientaj lingvoj kaj literaturoj ĉe la Beletra kaj Filozofia Fakultato kaj membro de la komisiono por la projekto "Erasmus" de la sama fakultato. Li estis membro de "Istituto per l'Oriente" (Romo) kaj de la "Società Italiana di Glottologia".
Pennacchietti estas esperantisto kaj estis membro de la Akademio de Esperanto. Li estas membro de Akademio Comenius, fonda membro de AIS, ties multjara senatano kaj de 2008 al 2011 prezidanto, kaj krome li estas la prezidanto de la Torina Esperanto-Centro. Kadre de tio li inter aliaj homoj intervjuiĝis en februaro 2017 en la ŝtata itala televido RAI pri Esperanto.
(Parto de la ĉi-supra biografieto estas el ISD.)
Kantono Boone (Ilinojso)
La kantono Boone - angle Boone County - estas kantono de Usono en la subŝtato Ilinojso. La administra centro estas la urbo . La kantono estis fondita la.
Laŭ la stato de la jaro en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Stetten SH
Stetten estas komunumo en Kantono Ŝafhaŭzo, Svislando. Ĝi havis 1087 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.
Chinacla
estas urba municipo en Honduro. Ĝi situas en la departemento La-Paco. Laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Stetten SH
Najbaraj komunumoj
Stetten limas en sudo kaj sudokcidento al la urbo Ŝafhaŭzo en nordokcidento al Büttenhardt, en nordoriento al Lohn kaj en okcidento al Thayngen.
Trafiko
Stetten atingeblas per linia buso de Verkehrsbetriebe Schaffhausen ek de Ŝafhaŭzo.
Historio
La unua dokumenta mencio de Stetten datiĝas el la jaro 1080. En mezepoko la bienoj de Stetten apartenis al la Monaĥejo Sankt-Agnes en Ŝafhaŭzo kaj al la Monaĥejo Sankt-Katharinental en Diessenhofen. En 1529 respektive 1534 tiuj bienoj transiris al la urbo Ŝafhaŭzo kaj Stetten tiel fariĝis ŝafhaŭza posedaĵo.
(7598) 1994 CS
(7598) 1994 CS estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japanaj astronomoj Sejĝi Ueda kaj Hiroŝi Kaneda elde la observatorio de Kuŝiro en Hokajdo (Japanio).
Safrankapuĉa agelajo
La Safrankapuĉa agelajo (Xanthopsar flavus aŭ Agelaius flavus) estas specio de birdo de la familio de Ikteredoj, en la monotipa genro Xanthopsar aŭ enmetita en la plurspecia genro Agelaius.
Distribuado
Ĝi troviĝas en Argentino, Brazilo, Paragvajo kaj Urugvajo. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj herbejoj de malaltaj teroj, subtropikaj aŭ tropikaj laŭsezone humidaj aŭ eĉ inonditaj herbejoj de malaltaj teroj kaj paŝtejoj. Ĝi estas minacata pro habitatoperdo.
Aspekto
Tiu specio estas kazo de klara seksa duformismo, nome la masklo estas ĝenerale nigra kun tre rimarkinda flavaj markoj en ŝultroj kaj pugo, ĉiuj ege kontrastaj sur la nigra fono de flugiloj aŭ inter la tre nigraj dorso kaj vosto (de tie la latina scienca nomo flavus), dum la kapo estas safrankolora (de kie devenas la komuna nomo) same kiel la brusto kiu nuanciĝas al flava en ventro. La ino ne havas nigran koloron sed anstataŭe estas bruneca supre kaj la safrankoloro de kapo kaj brusto ne estas tiom markata,
26611 Madzlandon
26611 Madzlandon estas tre malgranda, treege hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Madeline Maley Landon, kiu gajnis la duan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2010 pro sia projekto pri scienco de la medio. Ŝi estis lernantino ĉe la Friendswood High School en Friendswood (Teksaso, Usono).
(14672) 1999 RO94
(14672) 1999 RO94 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la dum la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Pál Csató
Pál CSATÓ [ĉatO], laŭ hungarlingve kutima nomordo Csató Pál estis hungara verkisto, juristo, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio, membro de Societo Kisfaludy.
Pál Csató naskiĝis la  1804 en Sarkad. Li mortis la 1841 en Pozsony (nuntempa Bratislavo en Slovakio).
Biografio
Pál Csató komence lernis por iĝi pastro ĝis 1823, poste li studis juron, dume li lernis germane, angle, itale, france. En 1831 li ekhavis postenon en MTA, krome li helpis redaktan laboron de Mihály Helmeczy. En 1834 li estis familia edukisto en Transilvanio por unu jaro, poste li revenis al Pest (urbo). En 1836 li edziĝis. En la sekva jaro li iris al Pozsony, kie li helpis la parlamentan laboron. Li tre frue mortis.
Kantono Bazelo Urba
La Kantono Bazelo Urba estas unu el la 26 administraj unuoj de Svislando, kiuj nomiĝas kantonoj. Ĝia teritorio estas la urbo Bazelo. La 31-an de majo 2010 la kantono nombris 191500 loĝantojn.
La nacilingvaj nomoj de la kantono en la lingvoj de la Svisa Konfederacio estas Basel-Stadt, Bâle-Ville, Basilea-Città kaj romanĉe Basilea-Citad.
Geografio
La Kantono Bazelo Urba situas en la nordo de Svislando ambaŭflanke de la rivero Rejno. Ĝia teritorio formas la sudan finon de la Supra Rejna Malaltebenaĵo.
Administra subdivido kaj komunumoj
La Kantono Bazelo Urba ek de 1889 ne havas distriktojn. La kantono konsistas (stato je la 31-a de majo 2010) el tri komunumoj, nome la kantonĉefurbo Bazelo kun 169560 loĝantoj, Riehen kun 20725 loĝantoj kaj Bettingen kun 1215 loĝantoj.
Historio
La historio de la kantono estas forte ligita kun la historio de la urbo Bazelo, kiu aliĝis en la jaro 1501 al la Svisa Ĵurkomunumo.
La hodiaŭa duonkantono Bazelo Urba, kiu konsistas krom el la urbo Bazelo nur el du pliaj komunumoj, ekestis dum la jaro 1833, kiam okaze de la bazela kantondisiĝo de la tiama kantono Bazelo sendependiĝis la nuna kantono Bazelo Kampara. La kantono Bazelo Urba ĝis la jaro 2006 havis paragrafon en sia konstitucio, kiu antaŭvidis reunuiĝon. Plurfoje, laste dum la jaro 1969, la loĝantoj de ambaŭ kantonoj voĉdonis pri tia reunuiĝo: ĉiam la urbanoj voĉdonis por kaj la kamparanoj kontraŭ, timante tro grandan influon de urbaj interesoj en komuna kantono.
Trafiko
La Kantono Bazelo Urba diponas pri bonega transportsistemo. Unuflanke la loka tram- kaj busreto de Bazelo zorgas pri la fajna distribuo, alflanke la Svisaj Federaciaj Fervojoj la Germana Fervojo kaj la Nacia Societo de la Francaj Fervojoj zorgas por la regionaj, naciaj kaj internaciaj konektoj sur la reloj. La internacia Flughaveno Bazelo-Mulhouse-Freiburg konektas la urbon kaj kantonon Bazelo al la mondo, kaj la internacia Rejnhaveno estas la svisa portalo al la Norda Maro.
Vibrafono
Vibrafono estas kiel frapinstrumento pluevoluo de marimbo.
Konstruformo
Ĝi distingiĝas de marimbo per tio, ke la platoj konsistas el malmola metalalojo anstataŭ el ligno. Oni frapas vibrafonon per frapiloj, kies supra finaĵo konsistas el fadenvolvita gumokapo. La tonamplekso kutime estas tri oktoj ekde f ĝis f3. La vibrafono estis patentita en 1916 en usono kiel „ŝtalmarimbo“.
Svingo
Vibrafono estas unu el la klasikaj instrumentoj de ĵazo. La unuan sonregistraĵon de vibrafono kun ĵazpeco faris Lionel Hampton en la jaro 1930. Samtempe Red Norvo jam ludis vibrafonon kiel soloinstrumento en ĵazo, la privilegion de la unua sonregistraĵo tamen tenas Lionel Hampton. Dum sonregistrado en la studioj de NBC en Los-Anĝeleso Louis Armstrong malkovris vibrafonon kaj petis Hampton-on ludi ĝin. Hampton, kiu konis la instrumenton laŭ la principo de ksilofono, elprovis tion sukcese kaj sekve popularigis vibrafonon kiel ĵazinstrumento. Dum kiam Norvo ludis la instrumenton pianiste, bandestro Hampton uzis ĝin frazige-perkute antaŭ la fono de ritmaj ripetfrazoj de sia bandego.
Ekzotiko
Perkutinstrumetisto Cal Tjader enkondukis vibrafonon en la latinidan ĵazon kaj estas ĝis nun unu el la muzike plej influaj vibrafonistoj. Direktate de Martin Denny, Julius Wechter enkondukis la vibrafonon en la havajan muzikon kaj stampis per ĝi la muzikstilon „ekzotiko“, kiu estis populara en la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj. Sed ankaŭ en la fonmuziko de la 1960-aj jaroj la instrumento tenas sian rolon. Ankaŭ nuntempe oni uzas ĝin en modernaj muzikpecoj, ĉar ĝi havas atmosferan sonon.
Libera ĵazo
La germanaj ĵazmuzikistoj Gunter Hampel kaj Karl Berger uzas vibrafonon ekde la mezo de la 1960-aj jaroj en libera ĵazo. Hampel kreis en siaj variaj ensembloj sonplektaĵojn, uzante vibrafonon kun flutoj kaj altregistre ludataj saksofonoj.
Edukado
Vibrafono apartenas ene de la frapinstrumenta grupo al la bastonmuzikiloj. Per tio oni povas studi ĝin je ĉiuj institutoj muzikedukaj (muzikaltlernejoj, konservatorioj ktp), kiuj instruas la fakon frapinstrumento. Kelkaj institutoj ankaŭ proponas apartan instruadon sur la kampo ĵazo.
Clénay
Clénay estas franca komunumo, kiu situas en departemento Côte-d'Or kaj en regiono Burgonjo-Franĉkonteo.
Geografio
Clénay etendiĝas sur kaj havis  loĝantojn laŭ la lasta oficiala nombro de, tiel ke la loka loĝdenso estas po  homoj laŭ kvadrata kilometro. La komunumo situas en Côte-d'Or, en la nordorienta parto de Burgonjo.
Tie oni kulitivas akvokreson.
Tie oni fabrikas ceramikajn panelojn por hejti per gaso.
Vidindaĵo
La preĝejo datiĝas de 1867.
La fonto de la leono estas truo, enfonte oni vidas tremantan akvon.
Hitoshi Shiozawa
Hitoshi SHIOZAWA (japane : 塩沢 均, Shiozawa Hitoshi) estas japana astronomo.
Li malkovris aŭ kunmalkovris 29 asteroidojn kun Minoru Kizawa aŭ Takeŝi Urata.
21555 Levary
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de David Andrew Levary, kiu gajnis la duan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2006 pro sia projekto pri plantoscienco. Li estis lernanto ĉe la Parkway Central High School en Chesterfield (Misurio, Usono).
Sakro (anatomio)
² Sakro (latine os sacrum) estas triangula osto konsistanta en la homa korpo el la kunfandiĝo de la 5 sakraj vertebroj. Formante la dorsan parton de la pelvo, ĝi kuniĝas supre al la vertebra spino (5-a lumba vertebro), ekstere al la koksaj ostoj kaj malsupre al la kokcigo.
Hum
Hum estas la plej malgranda urbo en la mondo troviĝanta en la centra parto de duoninsulo Istrio, en la nordokcidenta Kroatio. Ĝi situas proksimume 7 kilometroj de urbo Roč kaj 14 km sudoriente de urbo Buzet. La urbo hodiaŭ havas sume 18 loĝantojn kaj ĝi estas enskribita en Guinness-libro de rekordoj. Hum estas ĉirkaŭigita per remparoj longaj 100 metroj kaj larĝaj 35 metroj, kie la domoj situas interne de la remparoj en nur tri vicoj.
Johan Afzelius
Johan Afzelius (1753-1837) (* Larv, Västergötland, en la 13-a de junio 1753 - Upsalo, en la 20-a de majo 1837) estis profesoro pri kemio, metalurgio kaj apoteko de la Universitato de Upsalo inter 1784 kaj 1820 kaj membro de la Reĝa Akademio de Sciencoj de Svedio. Krom esti profesoro kaj doktoriĝa konsilisto de Jöns Jacob Berzelius. Li izolis la formikacidon (HCO2H) dissolvante formikojn kaj elmontris ties diferencon de la acetatacido (CH3-COOH), krom tio, li studis la oksalatacidon (HOOC-COOH) kaj la nikelon. Li estis frato de la naturalisto Adam Afzelius (1750-1837) kaj de la kuracisto Pehr af Afzelius (1760-1843).
Komunumo de Plena Domo
Komunumo de Plena Domo estas katolika komunumo en Litovio, vilaĝo Panaros, distrikto Varėna, kiu unuigas kredantojn, volantajn atesti, unue por dispuŝitoj kaj esperperditoj, esperon de salviĝo, celante konstante renoviĝi en la Sankta Spirito, kaj sperti en la kristana voko, same servi por renoviĝo de Katolika Eklezio en Litovio. Fondinto de Komunumo de Plena Domo estas litova katolika sacerdoto Valerijus Rudzinskas.
Ĝi aĉetis lokon kaj domojn en vilaĝo kaj tie daŭras ties agadon. Kvankam loĝkondiĉoj estas tre bedaŭrindaj, ili pludaŭras. Ties materiala subteno –krom Dia graco- estas oferoj de bonfarantoj kaj la propra laboro. Ĉefe oni volas lerni helpi el malfeliĉuloj, suferantoj, perturbantoj de malsanoj de dependeco.
Funkciado
La ĉefa organo de administrado estas la Konsilo, kiu enhavas la fondinton kaj ĉiujn fratojn post lastaj votoj. La komuno havas proprajn signon kaj veston. La moto estas KONDOLENCO kaj FIDELECO. En komuno oni loĝas laŭ la ordo de speciala administro, tagordo kaj reguloj de interna vivo. Ĉiutage dum mateno kaj vespero oni preĝas liturgian horaron de popolo de Dio, ĉiuj partoprenas en la Sankta Meso, diversaj spiritaj ekzercoj, ankaŭ ĉiuj laboradas kaj studadas. Konstante oni volas kreski en la kredo kaj humanitara klereco. Krome, oni ekskursas, preparadas diversajn kulturajn programojn. En la komunumo sep fratoj donis lastajn eternajn tradiciajn monaĥajn votojn. Ankaŭ por la porpastra seminario oni preparis areton da klerikoj.
Celoj
Celo de misio de Komunumo de Plena Domo estas ke la homo, kiu havas problemojn, post tiam, kiam li ekloĝas en nia komunumo, estu kristanigata, akceptu la kredon, liberiĝu de dependecoj kaj prepariĝu reveni al memstara vivo aŭ sinoferu por nia servado. Ekde komenco de la laboro multaj homoj, kiuj vizitis la komunumon, spertis ateston de kristana vivo, paciĝis kun Dio kaj la Eklezio, ofte rericevis spiritan balancon kaj esperon.
Oni intencas per la komuna kristana vivo esti signo de Dia kondoleco por tiuj, kiuj pleje perdis la esperon kaj ĉiuj forpuŝitaj (komparu Lk 14, 16 – 24). Volo de Sinjoro „ke mia domo estu plena” (Lk 14, 24), plena de esperportanta Dia kondoleco eĉ por plej malfortegaj kaj forpuŝitaj, fariĝis fonto de influo por nia komuno. De tio aperis nomo de komunumo – Komunumo de Plena Domo.
Historio
La agado komenciĝis ekde jaro 1997. Dum la jaro 1999 oni donis Regulon por aprobo al la episkopo. La episkopo, ekde komenco benanta tiun agadon, en la jaro 2001 oficiale benis la Regulon kaj donis por ĝi statuson de jura persono.
Aliĝo
En la komunumo eblas alveni post la antaŭa interdecido. Pli longe oni eblas resti post la proba tempo. Post 1 – 3 da monatoj, se sinkonduko de alveninta estas sufiĉe bona, se li mem volas, skribas peton por la Konsilo de Komunumo, ke ekhavu eblecon fariĝi kiel tiu, kiu eksploras la vokon (tio dauriĝas ekde 6 da monatoj ĝis 2 jaroj). Tiuj, kiuj sukcese trapasas preparigan programon, povas doni peton por fariĝi vokataj por servado (ilia formado daŭriĝas dum 2 jaroj). Tiuj, kiuj fariĝas kiel vokataj, estas envestigataj en habiton. Poste ili donas provizorajn votojn (de unu ĝis tri jaroj). Fine, se ĉiu Konsilo unuvote konsentas, fratoj donas eternajn votojn. En la komunumo oni akceptas virojn ekde 18 ĝis 30 jaroj de la tuta mondo, precipe tiujn, kiuj volas probi fariĝi kiel monaĥoj en la komunumo.
Meyers Konversations-Lexikon
La plurvoluma enciklopedio Meyers Konversations-Lexikon estas signifa ĉiutema germanlingva enciklopedio kaj referencilo, eldonata en la 19-a kaj 20-a jarcentoj en pluraj eldonoj de la institucio Bibliographisches Institut (bibliografia instituto) en la urbo Mannheim. Ĝi havas sian nomon laŭ la instituta fondinto Joseph Meyer). La projekto ekde la jaro 1986 ne plu aktualiĝas, favore al la enciklopedio Brockhaus, post kiam la eldonejo Brockhaus kaj la bibliografia instituto en 1984 estis fuziigitaj.
Apartaĵoj
La legangoj de la enciklopedio de Meyer ekde la unua eldono, ekde la jaroj 1839 kaj 1855 eldonitaj en impresaj 52 volumoj, havis la eblecon komuniki kun la eldonistoj kaj proponi ŝanĝojn, esprimi kritikojn kaj deziri ampleksigojn. Ĉiu volumo havis aldonaĵon pri la korespondaĵo de la temoj traktataj en la volumo. Jam la unuaj volumoj havis multajn grafikaĵojn kaj planojn, kiuj klarigis temojn kompletige al la skriba teksto.
Reta eldono
Inter la jaroj 2006 kaj 2009 la eldonejo senkoste ofertis 150 000 historiajn artikolojn el la enciklopedio en la komputila reto. Laŭ eldonejaj informoj la oferto uziĝis pli ol 14 milionojn da fotoj ĉiumonate. Malgraŭ ampleksa prilaboro de la reta eldono en septembro 2008, la eldonejo finis tiun eldonon en marto 2009. La eldoneja klarigo estis ke la reta eldono de la enciklopedio de Meyer tre similas tiu de la enciklopedio Brockhaus, kaj ke la eldoneja nomo Brockhaus, sinonima por la samnoma enciklopedio, estonte ne ligiĝu al la koncepto de "universala enciklopedio", sed al novaj projektoj de la eldonejo pri infana literaturo kaj teme limigitaj, nur prigeografiaj enciklopedi(et)oj. Tamen la retejo retrobibliothek.de transprenis la retan eldonon de la enciklopedio de Meyer en la ne plu kopirajte protektita 16-voluma kvara eldono de la jaroj 1885 ĝis 1890 kaj plu senkoste disponigas ĝin.
En la vikimedia komunejo, kolekto de liberaj dosieroj uzeblaj en ĉiuj vikimediaj projektoj, ĉiuj 16 volumoj de la 4-a eldono - kaj tekstoj kaj ilustraĵoj - estas publikigitaj en skanita formo. En la germanlingva eldono de la projekto vikifontoj la dosiera materialo ankaŭ prezentatas en formo tekste serĉebla.
En vikifontoj
la 4-a enciklopedia eldono en la germanlingva branĉo de la projekto vikifontoj
Fiŝrabotaĵo
Fiŝrabotaĵo (строганина) estas tradicia plado el maldikaj longaj pecoj de rabotita kruda fiŝo (muksuno, nelmo, sturgo kaj aliaj). Ĝin konsumas la nordaj popoloj, inkluzive de la ĥantoj, mansoj, nenecoj, loĝantaj en Siberio (Rusio). Ankaŭ plejparto de la rusaj, ukrainaj kaj alietnaj loĝantoj de la nordaj regionoj de Rusio manĝas ĝin.
Kaptado kaj deponado de fiŝo
Plej taŭgas por fiŝrabotaĵo fiŝoj, kaptitaj de sub glacio. Eblas ankaŭ uzi fiŝojn kaptitajn somere aŭ aŭtune, sed necesas forte frostigi ilin kaj ne degeligi poste. Degelinta kaj denove frostiĝnta fiŝo iom glaciiĝas kaj sekiĝas, kio malbonigas la guston. Ankaŭ ne decas deponi fiŝon sub libera ĉielo, ĉar ĝi tro ventumiĝas kaj do la gusto iom memorigos paperon. Por longdaŭra stokado oni glaciigas fiŝon per neĝo kaj akvo. Por tio necesas dum frosta vetero kelkfoje trempi ĝin en sitelon da malvarma akvo kun neĝo kaj poste strikte envolvi en paperon aŭ tolon. Por mallongdaŭra konservado eblas teni fiŝojn en strikte ligitaj sakoj. Se kapto okazis somere, necesas tuj envolvi la fiŝon en polietilenon, eĉ pli bone — enigi en vakuon.
Dorminta fiŝo (tio estas kaptita per fiŝretoj) maltaŭgas por ĉi plado, ĉar ĝi per brankoj ensorbas akvon, do iĝas tro akvoplena kaj malbongusta. Se tio tamen okazas, necesas tuj post eligi la fiŝon el reto bati ĝian kapon kontraŭ glacio aŭ bati ĝian spinon per ligna bastono. Tio kaŭzas ektremon kaj fiŝa spino krake rektiĝas.
Forigo de skvamoj kaj haŭto
Post 15-20-minuta kuŝado dum frosta vetero necesas iom knedi la fiŝon, viligi ĝiajn skvamojn, rektigi la fiŝon kaj poste fine frostigi. Rektigo bezonatas por ke estu pli facile raboti ĝin. Post 10-12-hora frostigo oni povas prepari la pladon.
Poste oni prenas la fiŝon per ĉifono je la vosto, metas ĝian kapon kontraŭ truo en speciala lignoplato aŭ kontraŭ tolo kaj detranĉas naĝilojn por ke ili ne malhelpu forigi haŭton kaj skvamojn. Post tio oni atente — por ne lezi grastavolon — forigas la haŭton per akra tranĉilo. Unue oni forigas strion de sur la dorso, poste — de sur la ventro. Poste, kiam jam nenio malhelpas forigi la haŭton de sur la flankoj, kies surfaco estas pli glata kaj plata, oni komencas forigi ĝin per pli vastaj movoj. Por tio necesas havi sperton kaj ne tre dikan tranĉilon. Oni povas detavoligi la haŭton unue de la dekstra kaj maldekstra ekstremoj kaj poste, ektranĉinte la haŭton apud la vosto, per precizaj movoj oni detavoligas tutan flankaĵon per tri-kvar ĝustaj movoj de la tranĉilo. Sed por tio bezonatas granda sperto kaj scipovo ĝuste senti temperaturon en la ejo.
Oni ne povas malhaŭtigi tiel tre forte frostigitan fiŝon, do oni estos devigitaj akurate forigi la haŭton per la tranĉilo, penante ne detranĉi ruĝan grastavolon. Ne decas uzi tiucele bolantan akvon, manojn aŭ plattenajlon. Post malhaŭtigo de la fiŝo oni povas prepari la pladon mem. Estas malkonsilinde aĉeti jam malhaŭtigitan fiŝon, ĉar estas nekonate kiom longe ĝi troviĝis senskvamigita kaj pri kiu kvalito temas, ĉar belaj skvamoj ankaŭ estas indico de la alta kvalito.
Rabotado
Do nun oni komencas pretigi fiŝrabotaĵon mem. Kelkiuj rabotas la fiŝon sur larĝa tabureto aŭ benko, iuj surplanke. Oni denove disetendigas tolon, paperon aŭ viŝtukon. Se la fiŝo estas tre frostiĝinta, necesas doni al ĝi iom degeli, sed ne ĝis mola stato. Tro frostiĝinta fiŝo haketiĝas eĉ sub akra tranĉilo. Depende de la temperaturo de aero tiu etapo okupos 5 ĝis 10 minutojn.
Peretecon oni kontrolas per tranĉilo. Por tio necesas ekpremi per pinto de ĝi vertikale kontraŭ karnodika flanko de la fiŝo. Se tranĉilo jam eniĝas kun certa rezisto je 5-10 mm, do la fiŝo jam pretas por rabotado. Oni metas ĝin kapen kontraŭ truo en la disspeciga lignoplato aŭ kontraŭ faldigita kaj iom humidita ĉifono. La voston kun forhakitaj naĝiloj oni envolvas en viŝtukon je kelkaj tavoloj kaj metas kontraŭ genuoj aŭ ventro, depende de grandeco de la fiŝo. Tranĉilon oni prenas je dekstra mano kaj per maldekstra iom ekpremas je pinto de la malantaŭa ekstremo de la tranĉilo, direktante ĝin por detavoligo de la maldika rabotaĵo.
Gravas strikte observi sekurecregulojn kaj esti atentema. Se la tranĉilo estas sufiĉe bona kaj akra, kaj la fiŝo estas sufiĉe degelinta kaj grasa, do, kun iom da sperto, oni povas rabati eĉ per unu mano. Unue oni detavoligas dikajn rabotaĵojn de sur la spino kaj ventro. Oni disspecigas ilin transverse en pecojn 3-4 cm larĝajn. Alia varianto: laŭ la ventro kaj spino oni faras iom oblikvajn entranĉojn 1,5-2 cm profundajn, kaj poste detranĉas ilin per unu movo de la tranĉilo de la vosto al la kapo. Kelkaj majstroj detranĉas dikan rabotaĵon kun tiaj entranĉoj kaj disspecigas pecojn jam permane dum manĝado. Oni opinias, ke tiel pli densaj pecoj ne degelas dum pli longa tempo. Tio estas plej bongustaj kaj grasaj pecetoj (de la spino kaj ventro), do oni metas ilin en la fundon de de telero kaj manĝas lastvice. Laŭ polusa etiketo ne decas tuŝi ilin ĝis ne elĉerpiĝis ĉefaj rabotaĵoj.
Gravas prepari glatan kaj laŭregulan rabotaĵon. De la spino oni akurate demetas unue kelkajn grandajn rabotaĵojn laŭ la spino de la fiŝo — ekde la vosto ĝis la kapo, preskaŭ atingante la vertebraron. Se fari tion laŭregule, devas aperi rabotaĵoj egaldikaj laŭ tuta longo, kun tavoloj de la ruĝa graso je ambaŭ flankoj de rabotaĵo. Dum manĝado tian rabotaĵon oni rompas permane je kelkaj pecoj.
Poste komenciĝas la procezo de demetado de maldika karna rabotaĵo laŭ tuta longo de la alterne de ambaŭ flankoj de vertebraro, tiel ke ĉe randoj de rabotaĵoj restu tavolo de ruĝa graso (je tiuj rabotaĵoj la grastavolo restas nur je unu flanko). Rabotaĵojn oni kuŝigas forme de duonrondoj, je flanko, konstruante el ili akuratajn stokojn sur malsuprajn grasajn pecojn ĉe rando de la telero, do aperas siaspeca piramido el belaj egaldikaj rabotaĵoj.
Printempe stokigita fiŝo ekdegelas, do oni ĝin ne rabotas, sed post demeti la haŭton kaj skvamojn oni distranĉas ĝin je du pecoj laŭ longe de la spino, oblikve de malsupra parto ĝis la kapo, kaj dispecigas je akurataj duonrondoj, strebante enmeti la tranĉilon inter vertebrojn.
Se starigi la fiŝon surkape, direkti ĝian ventron de si kaj enmeti la tranĉilon iom pli alte de anuso, do ĉe laŭregula ekpremo sur la tranĉilon per du manoj je oblikva direkto al la nuka parto de la kapo, aperos glata kaj plata sekcio. Ĉe tio intestaro kun tuta sia enhavo restos flanke de la kapo, dum ĉe la vosto restos sufiĉe pura parto de la fiŝo. Se la tranĉilo ĝuste trafos inter vertebrojn, pecoj estos glataj kaj akurataj. Dum manĝado oni simple disrompas ilin permane, forĵetante internajn ostojn kun vertebroj. Freŝa aromo de la frostigia fiŝo restas sama.
Aranĝado de la plado
Laŭ arktikaj tradicioj oni ne metas fiŝrabotaĵon sur metalan aŭ fajencan teleraron, ĉar ĝi tuj ekdegelus kaj fine de trapezo preskaŭ tute malfrostiĝus, kio grave lezus la guston. Iuj antaŭtempe elportas tian teleron el domo dum frosto kaj metas la fiŝon sur frostiĝintan ĝis 40-45 gradoj teleron. Tio estas akceptebla, sed malsupra parto de la fiŝo alfrostiĝas al telero, do estas iom malkomforte deŝiri ĝin.
Ordinare oni disetendas laŭ la granda plata telero aŭ pli bone larĝa ligna pleto purajn densajn paperfoliojn. Estas pli bone meti du tavolojn de la papero kaj neniaokaze oni uzas gazetojn, ĉar ili postlasas nocajn farbospurojn sur la fiŝon. Papero necesas kiel materialo kun malbona varmkonduktiveco, kiu malhelpas al la fiŝpecoj degeli. Iuj uzas tiucele buŝtukojn, sed tio estas ne ĉiam komforta, ĉar post paso de la tempo iom degelinta fiŝo gluiĝos al molaj kaj lozaj buŝtukoj. Pli bone estas uzi tiucele pli densajn kaj larĝajn paperajn viŝtukojn.
Manĝado
Fiŝrabotaĵon same kiel panon oni prenas nur permane, do antaŭ ĝia manĝado nepras lavi la manojn. Unue oni manĝas suprajn rabotaĵojn. En antikva tempo en la Norda Rusio oni rigore observis ĉi regulon kaj punis, se iu prenis grasajn pecojn da ventro aŭ spino antaŭ estis formanĝitaj rabotaĵetoj. Sed kutime tion faris nur malgrandaj infanetoj, ĉar plenkreskuloj bone konis la tradicion kaj gastoj estis ĉi-kaze pardonataj.
Tre bongustaj kaj utilaj por sano oni konsideras frostigitajn fiŝajn hepaton, internan grason kaj frajaĵon. Ili estas elprenataj dum preparado de fiŝrabotaĵo lastvice kaj faras tion nur spertaj majstroj.
Veraj ŝatantoj de fiŝrabotaĵo manĝas ĝin kun salo kaj pano, sen iuj novaj spicoj, kiujn oni konsideras fuŝaĵoj, nocaj por gusto kaj aromo de ĉi freŝa plado. Tamen nun al fiŝrabotaĵo oni kutime donas ankaŭ salon, nigran pipron aŭ “trempaĵon” ( маканина; spico speciale preparita el pika tomatpasto, vinagro kaj dispremita ajlo, foje tio estas nura pika keĉupo). En antikva tempo oni uzis mustardon, ĉar tomatpasto mankis.
Vera Fomina, loĝantino de Tobolsko (Siberio, Rusio), kies patro en la 1930-aj jaroj laboris en Ĥanti-Mansio, tiel rememoris pri manĝado de la ĥantoj:
Menciindas, ke loĝantoj de la Norda Rusio uzis fiŝrabotaĵon nur kiel unuan aŭ tute apartan pladon. Antaŭ ĝi ne decas manĝi aliajn pladojn — salatojn, antaŭmanĝaĵojn, ktp. Kaj neniam oni trinkis dume varman teon kiel oni faras tion nun en Centra Jakutio. Inter manĝado de fiŝrabotaĵo kaj teotrinkado pasu almenaŭ 15-20 minutoj, ĉar alie drasta altiĝo de temperaturo damaĝos dentoemajlon.
Novuloj ofte prenas tutajn pecojn da fiŝrabotaĵo en buŝon kaj penas maĉi ilin kvazaŭ malmolan kolbason aŭ kuiritan viandon. Poste ili ofte pledas pri dentodoloro kaŭzita de malvarmo. Tion evitas spertaj norduloj, kiuj rapide formordas pecetojn, ĉirkaŭprenas ilin perlange, mildigante per salivo kaj poste direktas kvazaŭ bongustan, grasan kaj nutran glaciaĵon rekte en stomakon.