cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Michel Sardou
Filo kaj nepo de geaktoroj, lia patro Fernand Sardou estis fama. Li estis ĉefe vartita kiam infana en vilaĝo Coeur-la-Petite sed ankaŭ sekvis siajn gepatrojn dum ties turneoj kaj spertis vivon migradantan de la teatruloj. Internulo en pensiona kolegio dum jaroj 1950, li ne ŝatas tiun vivon kaj en 1963 kaŝfuĝas la establon, kaj diras al siaj gepatroj, ke li ne volas plu studi, sed iri Brazilon! Anstataŭe li fariĝas kelnero-artisto en la kabaredo, kiun lia patro fondis.
Li edziniĝas kun dancistino, sekvas teatrolecionojn, kantas en kabaredoj. En 1965 li registras sian unuan diskon. En 1966 li ekkonatiĝas kun Jacques Revaux, kiu verkos la tekstojn de liaj plej furoraj kanzonoj. Ankaŭ Vline Buggy, kaj poste Didier Barbelivien verkos por li kelkajn el liaj furoraĵoj.
Liaj kanzonoj rakontas erojn da vivo, kie sentiĝas la profundaj konvikoj de la artisto, sufiĉe tradiciaj (li kantas pri sia amo al la patrujo, kantas ne nur pri la efemeraj amoj - Mi memoras adiaŭon, kiu daŭris dek tagojn - sed ankaŭ pri la fidelaj maljunaj paroj, dediĉas kanzonon al la ŝipego France, kie li riproĉas Francion pro ĝin vendi al alia lando pro ne sufiĉa profitdoneco. En alia li deklaras sin favora al mortpuno, kie li traktas kun simplaj vortoj, sed foje multe da poezio kaj emocio, la temojn plej kortuŝantajn la popolan publikon, aŭ sociajn aktualaĵajn aferojn travivitaj de la homoj. Tial li faris al si kelkajn malamikojn, sed ĉefe multe da favorantojn kaj sukceson.
En 1976 lia patro mortas. Lia filo Romain naskiĝas en 1974, dua Davy en 1978, la du kun lia dua edzino Babette. La dua Davy fariĝas aktoro, tiel pluanta la familian tradicion (Michel en unu kanzono elvokas sian patron spektantan lian filon, kaj en ties lasta strofo li metas siavice en la rolon de la patro antaŭvidante similan situacion). Li ankaŭ rolas kiel aktoro en kelkaj filmoj. En 1990 li ricevas premion donita al la artisto kiun plej da spektantoj venis vidi surscene. En 1999 li eksedziĝiĝas de ‚Babette. Dum tiuj jaroj li plu sekvigas novajn diskojn, turneojn, sukcesajn spektaklojn en prestiĝaj kanzonteatroj. Laŭlonge la jarojn lia «metieco» kaj arto kanti esprimive siajn kanzonoj pli kaj pli boniĝis.
10430 Martschmidt
10430 Martschmidt estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels de la Observatorio de la Monto Palomar kaj de la nederlandaj geastronomoj kaj geezoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la Palomar–Leiden survey.
(6242) 1990 OJ2
(6242) 1990 OJ2 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Henry E. Holt elde la Observatorio de la Monto Palomar, (Kantono San Diego, Kalifornio, Usono).
Pedro Calderón de la Barca
Pedro Calderón de la Barca (Madrido, 17-a de januaro 1600 - 25-a de majo 1681) estis hispana poeto kaj dramisto. Unu el la ĉefaj aŭtoroj de la Hispana ora epoko en beletro, kun Miguel de Cervantes kaj Lope de Vega.
Calderón verkis religiajn verkojn, komediojn kaj dramojn. Li estas konsiderata kiel unu el plej gravaj reprezentantoj de la honoro (en la malnova senco de la vorto) kaj la tradicio.
Vivo
Calderón iĝis edukotulo de la jezuitoj estante 9-jara. Kiel 13-jarulo li eniris la Altlernejon de Salamanca kie li dediĉis sin al studoj jursciencaj, filozofiaj kaj matematikaj: kontraŭ la volo de la piega patrino kiu ŝatus farigi lin katolika pastro. Krome li interesiĝis pri la ekflorigo de poeta talento sia. Jam kiel 14-a jara li rikoltis la unuan frukton de tiu talento publikiginte la dramon »El carro del cielo«. En 1619 li revenis al Madrido partoprenonte publikan poetan konkurson okaze de la beatigo de Izidoro (1620). Li ne nur gajnis per tio monon, sed ankaŭ trovis influajn amikojn ĉe la kortego. Tamen li forlasis tiun medion jam en 1625 por eksoldati. Dum dek jaroj li militis por la reĝo, en Milano kaj en Nederlando, sen akiri heroan gloron.
Filipo la 4-a revokis lin en 1635 al la kortego kaj transdonis al li la estradon de la reĝo teatreo en la Plezurkastelo Buen-Retiro kaj la respondon pri ĉiuj reĝaj festoj kaj plezuroj. En 1637 Calderón faritis Kavaliro de la ordeno de Santiago.
Komisiite liveri dramon por la reĝaj scenejoj Calderón verkis »Certamen de amor y celos« kaj reiris soldati inter la kavaliraron hispanan en Katalunio. Tiam li ja gajnis militan gloron. La reĝo ne nur superŝutis lin per premioj kaj komisioj artaj kaj por la reĝa palaco kaj por la Eklezio, sed ankaŭ donis al li pension altan. La dramoj estu surscenigataj kiel eble pompe.
Membiografie Calderón rakontis ke dum tiu tempo li vunditis ĉe la maldekstra tempio pro pri-amatina kverelo kaj kutimis diversokaze bataleti (ekz. ankaŭ dum prova aktorado).
Sacerdotiĝo
Kiel 50-jara li iĝis mistikulo kaj li eniris en 1651 la pastran karieron. En 1653 li fariĝis laŭ ordono de lia reĝa moshto kapelano ĉe la ĉefepiskopa kirko de Toledo. Calderón restis surpostene, ankaŭ post kiam Filipo la 4-a donis al li la postenon de la reĝa kapelestro en Madrido: la reĝo simple volis havi la poeton en la proksimeco. Jam antaŭ la sacerdotiĝo Calderón plejofte artiste partoprenis en diversaj pli malpli sakralaj "agadoj" (hispane: autos), dum kiuj surscenigitis mallongaj teatraĵoj transportantaj diversajn mesaĝojn al la spektantaro (ekz. pri historio, teologio ktp.) Pli rapide ol la famo esti sekulara poeto lia poeteco religia konatiĝis tra tuta Hispanio: de ĉiuj gravaj urboj (Madrid, Toledo, Sevilla, Granada) li ricevis multajn komisiojn. En 1663 li nomumitis membro de la Fratio de Sankta Petro de Madrido kaj iĝis kelkajn jarojn poste ties ĉefkapelano.
Ĝojegante pri tiu ĉi honoro Calderón postlasis grandan parton de siaj posedaĵoj al tiu ĉi pia organizaĵo. Lia kadavro pli ol 150 jaroj restis en la Kirko Sankta Savinto en Madrido; en 1841 ĝi transportitis ĉe la tombejon de la Monakejo Sankta Nikolao antaŭ la Atocha-portalo. Skulptaĵo bronza de la sidanta poeto de Figueras malvualigitis en 1880 ĉe la Placo Sankta Anna en Madrido.
Graveco persona kaj verkara
Sendube estis Calderón la plej brila literatura geniulo de katolikismo estante poeto de admirinda bunteco. Liaj verkoj estas multaj (pli ol 200) sed ne konservitis laŭ kronologia vidpunkto - kaj ofte malkomplete. La verkoj povas esti klasifikataj laŭ "Autos sacramentales" (ekz. »La cena de Baltasar« kaj »La vida es sueño«); miraklaj komedioj (inter ili plej famas verko verkita en junuleco »La devocion de la cruz« kaj »El mágico prodigioso«); tragedioj (ekz. »El alcalde de Zalamea«, »El principe constante«, »La niña de Gomez Arias«); konversaciaĵoj (kiel »Dicha y desdicha del nombre«, »La dama duende«, »Guárdate del agua mansa«); mitologiaj festivaloj (ekz. »Eco y Narciso«, »El mayor encanto amor«); kavaliraj spektakloj (ekz. »La puente de Mantible«, »En esta vida todo es verdad y todo mentira«); historiaĵoj (»Hija del aire«, »Afectos de odio y amor« u. a.); romantikaĵoj de malegala kvalito, el kiuj brilegas »La vida es sueño«
Koncerne la poezian valoron evidentiĝis en la traktado kalderona de dramaj enhavoj multe da artista kalkulo kaj intenca flankenshovo de fantazio. Li ja reklamas vidpunktojn kaj plialtigas la animon de la spektanto. Calderón venkis antaŭulojn siajn koncerne psikologion kaj etikon, harmonian ordigon de la scenoj kaj lingvokvaliton. Li tamen ne ŝatis eksperimenti tro sed ripetis ofte sukcesajn temojn. Liaj bildoj malrare revenas kaj daŭre havas alogecon per ĉiam ŝanĝiĝanta kunmeto. La enhavo spirita de la teatraĵoj tamen varias, de tempo al tempo dogmemo retorika lacigadas. Ankaŭ la tro oftaj alegorioj ne ĉiam plaĉas. Verkoj de la maljuna Calderón malkaŝas privivan enuon, verkoj de la juna poeto estas tro ŝarĝita bilde kaj stile (estilo culto). Calderón en la kuro de la jaroj pli koncentriĝis pri sakralaj enhavoj. En kelkajn liajn teatraĵojn enmiksitis fremdaj eroj fare de aliaj artistoj, kiuj fiagoj de tempo al tempo tute fremdigas la orginalecon ilian.
Inter la verkoj estantaj sendube de Calderón mem konatas 108 komedioj kaj 73 "autos sacramentales" (kun la necesaj "loas"). El liaj 100 "sainetes" nur malmultaj konservitis. Lia lasta teatraĵo (verkita de 81-jara) estis »Hado y divisa de Leonido y Marfisa«. Kantoj, sonetoj, romantikaĵoj kaj aliaj malgrandaĵoj restis nepresitaj longan tempon. Pri la savo de ili ŝuldiĝas merito unue al de Castro (»Poesias de C.«, Cadiz 1848).
Akcepto en Germanlingvio
La merito je taŭgigo de la kalderonaĵoj por germanlingvaj scenejoj ŝuldighas al Goeto kaj August Wilhelm Schlegel. En Vajmaro jam en 1811 prezentitis »Der standhafte Prinz«; en 1816 spekteblis la sama teatraĵo en Berlino. En Vieno jam en 1668 okazis la dramigo de »Alles geben und nichts geben«. Post 1750 faritis pluraj novaj provoj de popularigo. Poste fare de West (Schreyvogel) la verko »Das Leben ein Traŭm« (presite en 1867) surscenigitis. Ĝenerale sukcesego - malgraŭ buntaj prezentadoj - mankis, verŝajne pro troa aliesto de hispanaĵoj. Nur poste oni pli libere adaptis kalderonaĵojn. Krom Goeto kaj Schlegel laŭdis la hispanan geniuloj ankaŭ Valentin Schmidt, kiu faris la unuan filologian komenton (»Wiener Jahrbücher der Literatur«, vol. 17–19/1822).
Fonto
Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 3. Leipzig 1905, p. 698-699, kio legeblas tie ĉi interrete.
Busse
Busse estas germanlingva familia nomo, kiu interalie rilatas al <!--
T
-->* Theodor Busse (1897–1986), germana generalo
Manuel de Pedrolo
Manuel de Pedrolo (n. en 1918, la 1an de aprilo - m. en 1990, la 26an de junio). Li estis verkisto nur katalunlingva.
Biografio
En 1918 li naskiĝis en Aranyó, kie lia familio loĝis de antikve. La infanĝon li pasigis en la urbeto Tàrrega kie li studis ĉe la Eskulapanoj kaj poste ĉe la Moderna Liceo. Li sin klinis por la studado de medicino, sed komencinte la Interna Milito de Hispanio en 1936, li batalis ĉe la respublika flanko, en artilerio. Pro la elnodiĝo de la milito, liaj projektoj malsukcesis.
Verkaro
La literatura produktado estas tre abunda, kun pli ol cent titoloj ampleksantaj ĉiujn grandajn ĝenrojn: poezion, eseon, teatron… sed elstaras pro kvanto kaj kvalito la romano. Li menciis pli ol unufoje sian intencon fari vastan verkaron por tuŝi multajn temojn, por elprovi ĉiujn teknikojn kaj ankaŭ por provizi dokumenton pri la realo.
Inter 1949 kaj 1985 li publikigis 72 romanojn. La precipa temo estas la manko de libereco en la tiama socio. La aŭtoro prezentas la realon miksante detalajn priskribojn kun situacioj malverŝajnaj, fojfoje absurdaj. Lia rigardo sur la mondo estas pesimisma kun iom da optimismo kiam la homoj estas solidaraj kaj kuniĝas laborante por idealo.
Lia verkista alvokiĝo lin kondukis al eksperimentado per teknikaj rimedoj tre malsimilaj por montri la realon per ĉiuj manieroj kiujn la beletro permesas. Ĉi tiel li ludas per la koordinatoj de tempo kaj spaco, modifante ilin. Ekzemplo de tio troveblas en la sciencfikcia novelaro Trajecte final (1975). En aliaj okazoj la ludon faras la kontrasto inter rolpersonoj, la absurda situacio en kiu ili sin trovas.
Komencoj
La unuajn jarojn de lia romana produktado karakterizas lia konvikiteco ke la verkisto devas esti engaĝiĝinta kun la socio en kiu li vivas kaj devas transformigi ĝin pere de sia verkaro. Pro tio kelkaj verkoj estis malpermesitaj de la cenzuro kaj ne publikiĝis ĝis kelkajn jarojn poste. Cendra per Martina (1952) kaj Domicili provisional (1953) estus karakterizaj verkoj de tiu periodo.
1960a jardeko
Ekde 1963 li komencis la serion Temps obert, kolekton da 11 romanoj kies protagonisto estas Daniel Bastida, knabo kiu loĝas en la barcelona kvartalo de Gràcia kun siaj gepatroj kaj gefratoj. Ĉiu el la romanoj de la serio reprezentas malsaman potencialon de la persona realiĝo kiun povas veki hazarda fakto: ĉiu romano esploras malsaman eblon de vivo. Ĉe tiu periodo la verkoj de la aŭtoro multe proksimiĝas al la ĉirkaŭa realo kaj kreskigas la denoncon pri maljustaj situacioj kiuj subpremas la socion. Krom la menciita serio, dum tiu jardeko ankaŭ elstaras la romanoj M’enterro en els fonaments (1962), Totes les bèsties de càrrega (1965), kaj Joc brut (1965) unu el la plej furoraj verkoj de la aŭtoro, kaj esperantigita sub la titolo Fia ludo.
1970a jardeko
La cenzuro kiu malhelpis la publikigon de liaj verkoj, mildiĝas kaj aliflanke plivastiĝas la merkato de kultura konsumo en la kataluna lingvo, tiel ke publikiĝas multaj verkoj jam skribitaj, kiel Tocats pel foc (1976, skribita en 1959) aŭ Hem posat les mans a la crònica (1977, skribita en 1969). Dum ĉi tiuj jaroj li verkis Sòlids en suspensió (1974), No hi fa res si el comte-duc va caure del cavall, a Tàrrega (1980), kaj la serion Apòcrifs. Al tiu ĉi periodo apartenas ankaŭ la sciencfikcia Mecanoscrit del segon origen (1974),tre fama romano por kelkaj generacioj de geknaboj de lia lando.
Corbeilles
Corbeilles, foje nomita Corbeilles-en-Gâtinais, estas franca situanta en departemento Loiret, regiono Centro-Valo de Luaro.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Corbeillois.
Medeĝino
Medellín (Esperantigita nun kiel Medeĝino, antaŭe ankaŭ kiel Medelino kaj Medeljino) estas la ĉefurbo de la provinco Antjokio en Kolombio, fondita en 1616 (Vidu Historion malsupre).
Medellín estas kontinuece kunurbigita kun aglomeraĵo de aliaj naŭ najbaraj municipoj, kio kunformas la t.n. "Najbara Zono" (vidu ĉi malsupre).
Situo kaj klimato
Alia kromnomo kiun akiris Medellín en la lando estas Ĉefurbo de la montoj, ĉar ĝi estas ĉirkaŭita fare de montoj kiuj atingas ie alton de 3.000 metroj. Do, la urbo kaj sia Najbara Zono (vidu ĉi malsupre) kuŝas en valo nomata Valo de Aburrá, kies longo, en direkto proksimume de sudokcidento al nordoriento estas 70 km, kaj kies varianta amplekso estas maksimume 10 km. Laŭ la vala longo fluas norden la Rivero Medellín.
Najbara Zono
Najbaraj al Medellín, estas serio de naŭ municipoj, tiel ĉi: Ekde Medellín Nordorienten: Bello, Copacabana, Girardota kaj Barbosa, kaj suden: Itagüí, Envigado, Sabaneta, La Estrella kaj Caldas. Kompreneble, pro la najbareco kaj fortaj interrilatoj de loĝado, transporto kaj laborado de la enloĝantoj de la dek municipoj, pro la iompostioma kunurbaniĝo kaj kontinueco de konstruaĵoj, kaj konsiderante la relativa plia graveco de Medellín, la aro de dek municipoj estas grava geografia kaj ekonomia unuo kiun oni nomas: Najbara Zono de Medellín, kies entuta loĝantaro (laŭ popolnombrado farita inter 2005 kaj 2006) estas 3.312.165 homoj, dum tiu de Medellín propre estas 2.223.078, do 67,12% el la tuto.
La loĝantaro distribuiĝas en Medeĝino kaj la municipoj de ĝia Najbara Zono, kiel montras la sekvanta tabelo:
Loĝantoj
Laŭ popolnombrado farita inter 2005 kaj 2006, la averaĝo de homoj en hejmo malkreskis ĝis 3,64; meze de la 1970-aj jaroj tiu averaĝo estis 5,7.
En la urbo estas 130.000 universitataj studentoj.
Divido
La urbo estas dividita en 220 kvartaloj, kiuj grupiĝas en 16 komunumojn (nomataj: "Comunas"). Ĉiu komunumo estas konata per numero aŭ per la nomo de kvartalo apartenanta al ĝi: 1 aŭ Popular, 2 aŭ Santa Cruz, 3 aŭ Manrique, 4 aŭ Aranjuez, 5 aŭ Castilla, 6 aŭ Doce de Octubre, 7 aŭ Robledo, 8 aŭ Villa Hermosa, 9 aŭ Buenos Aires, 10 aŭ La Candelaria, 11 aŭ Laureles Estadio, 12 aŭ La América, 13 aŭ San Javier, 14 aŭ El Poblado, 15 aŭ Guayabal kaj 16 aŭ Belén. Medellín ankaŭ enhavas 5 kamparajn vilaĝojn: Santa Elena, Belén Altavista, Palmitas, San Cristóbal kaj San Antonio de Prado.
Urba instalaĵaro
La urbo havas 15 muzeojn, inter ili artaj, antropologiaj, kaj muzeo pri scienco kaj tekniko rilataj al publikaj servoj (akvo, elektro, telekomunikado). Nuntempe (2006) oni desegnas novan sciencan museon, nomata Explora.
Elek Benedek
Elek BENEDEK estis hungara verkisto kaj publicisto naskiĝinta la en Kisbacon, Hungario kaj mortinta la  en Băţanii Mici, Rumanio. Li estis la patro de verkisto Marcell Benedek, avo de literaturhistoriisto Dénes Lengyel.
Desná (alfluanto de Loučná)
Rivereto Desná fontas en distanco de unu kilometro norde de fervoja haltejo Borová, fluas norden kaj post kvin kilometroj ĉe Budislav turniĝas nordorienten al Litomyšl, kie ŝanĝas sian direktadon al nordokcidento kaj ĉe Nová Sídla enfluas de maldekstre en riveron Loučná.
Medeĝino
Urba instalaĵaro
La bezonoj de trinkebla akvo kaj energio -elektra aŭ gasa- estas plenumetaj por 99.5% de la medellina loĝantaro.
Elek Benedek
Biografio
Elek Benedek lernis en Székelyudvarhely kaj Budapeŝto. Li estis ankoraŭ studento, kiam eldonis sian unuan folklorajn kolektaĵojn. Li estis kunlaborinto kaj fondinto de pli multaj ĵurnaloj kaj revuoj (Budapesti Hírlap, Ország-Világ, Az Én Újságom, Magyar Világ, Magyar Kritika, Magyarság, Néptanítók Lapja). En 1921 li loksidiĝis en sia naskiĝvilaĝo kaj surprenis grandan taskon por organizi la hungaran kulturan kaj literaturan vivon en Transilvanio. Li redaktis la plej altnivelan infanrevuon de la tiama epoko sub titolo Cimbora (Bonkunulo). Lia ĉefverko estas la kvinvoluma Magyar mese- és mondavilág (Hungara fabel- kaj legendmondo) (1894-1896). Ekde 2005 la naskiĝtago de la verkisto en Hungario estas la Tago de Popolfabelo. Laŭ li apartenis al framasonoj. Li estis membro de Societo Kisfaludy.
Desná (alfluanto de Loučná)
Rivereto Desná fluas trans vilaĝoj Budislav, Poříčí u Litomyšle, Desná, Dolní Újezd, Osík, Tržek kaj Nová Sídla.
Medeĝino
Urba instalaĵaro
La urbo havas interne flughavenon Olaya Herrera por regionaj flugoj, kaj je nur 40 kilometroj oriente, en municipo Rionegro, internacian flughavenon José María Córdova.
En la urbo funkcias bonan financan sistemon, kiu inkluzivas la plej grandan bankon de la lando, kaj elektroservaj entreprenoj de internacia atingopovo kiel ISA kaj Isagen, kiuj estas modelaj almenaŭ en Latinameriko.
Ekde 1995 Medellín havas metroon kiu trairas la urbon norde↔sude inter Itagüí kaj Bello (vidu mapon pri la NAJBARA ZONO). La metroo havas 19 stacidomojn en la ĉefa linio de 23,2 Km, 7 stacidomojn en transversa linio de 5,6 Km, plus 3 stacidomojn en telfera linio. Nun (2006) oni konstruas plian telferan linion por atingi altajn kvartalojn. Prie vidu artikolon Telfero de Medellín.
La lastjaraj urbaj planistoj kaj estraroj laboradas por fortikigi la urbon kiel centro de internaciaj negocoj. Inter tiucelaj disvolvaĵoj elstaras la Plaza Mayor ("Ĉefa Placo") kiu enhavas modernan kongresejon kaj ekspoziciejo.
Ekonomio
Medellín estas tradicie industria urbo en Kolombio. Plej konata pro ĝia teksaĵa industrio kaj rilataj fakoj kiel produktado de vestaĵoj.
Laŭ la Komerca Ĉambro de Medellín, la ekonomio de la urbo kreskis 4,1 procenton dum la jaro 2004 kaj 4,3 procenton dum la jaro 2005.
Historio
La hispano Jerónimo Luis Tejelo, kunulo de la konkeristo Jorge Robledo, "malkovris" la valon kie situas Medellín en 1541. Tiam la loko estis enloĝita fare de indiĝenoj.
Oni povas kalkuli la fondon de Medellín ekde kiam la 2an de Marto de 1616, la hispano Francisco Herrera Campuzano, fondis vilaĝon San Lorenzo de Aburrá. La urbo ne estis fondita en la nuntempa urbocentro, sed en loko kiu nun estas kvartalo El Poblado ("la popolumita"), kaj ĝi translokiĝis en 1646 proksime al la nuna urbocentro. En 1649 la lokon oni eknomis Nuestra Señora de La Candelaria de Aná.
Tamen, oni plejofte kalkulas la aĝon de la urbo nur ekde la 2a de novembro 1675, kiam la guberniestro Miguel de Aguinaga refondis ĝin kun la nomo Villa Real de Nuestra Señora de la Candelaria de Medellín ("Reĝa Vilaĝo de Nia sinjorino de La Candelaria de Medellín"). Ekzemple tial en 1975 oni festis la "300-jariĝo" de la urbo per multaj eventoj.
La titolon de "urbo" ĝi ricevis en 1813 de la tiama guberniestro Juan del Corral.
La urbo fariĝis ĉefurbo de departemento Antjokio en 1826, per ordono fare de la Nacia Senato. Antaŭ tio, la ĉefurbo estis la samnoma municipo Antjokio.
Anekdoto
Medellín estas menciita en kanzono de Shakira "Un poco de amor":
Washi
Washi (japane: 和紙, わし ) aŭ Wagami estas manfarita papero el Japanio. La tekniko krei washi-paperon el iuj plantofibroj ekzistas de pli ol 1300 jaroj.
Kiam papero estis importita dum la Meiji-Restarigado (ekde 1868) tradicie kreita washi perdis sian rolon kaj estas hodiaŭ artaĵo.
Washi estas faritaj el longaj kruciĝintaj fibroj kaj famas pro sia malpezo, fleksebleco kaj solideco. Ekzistas pli ol 400 specoj de papero kun variaj motivoj kaj koloroj, kiujn oni uzas por krei invitilojn aŭ kartojn, kovri skatolojn aŭ donacojn aŭ por fabriki kajtojn.
La plej famaj fibroj nomiĝas kozo, gampi kaj mitsumata. Ĉiu inter ili donas specifan econ al la papero.
Alexander Shlafer
Alexander SHLAFER (Александр Шляфер, naskiĝis la 18-an de aŭgusto 1956 en Rusio) estas esperantisto, membro de Akademio de Esperanto,.
Esperanto
Aleksandro estas patro de du denaskaj esperantistoj, kiuj siatempe, dum siaj studentaj jaroj, mem oficiale instruis Esperanton en Universitato de Kalifornio en Berkeley (Kalifornio) kaj aktivis en Esperanto-movado.
Profesie
Alexander Shlafer doktoriĝis pri matematiko en la fako matematika logiko/algebro/nombro-teorio (1987).
Laborante en universitatoj, sciencaj kaj informo-teĥnologiaj organizaĵoj kaj sendepende, li profesie okupiĝis pri matematiko, logiko, artefarita intelekto, komputado, informa teĥnologio, lingvoinstruado, lingvoscienco matematika/komputa kaj ĝenerala, interlingvistiko kaj esperantologio.
Eksteraj ligiloj
Verkoj/Recenzoj:
Akva muziko (Händel)
Akva muziko (Water Music, HWV 348, 349, 350) estas kolekto de orkestraj verkoj de Georg Friedrich Händel, kiuj konsistigas tri orkestrajn suitojn.
Kreado kaj premiero
Ne estas sciate, ĝuste kiam Händel verkis Akvan muzikon. Oni datas ĝin je la periodo de 1715 ĝis 1717.
Laŭ unu versio, la verko estis komponita en la jaro 1715 kaj devis pacigi la komponiston kun la angla reĝo Georgo la 1-a, eksa princo-elektisto de Hanovrio, ĉe kiu servis Händel. Tamen Händel ne estis diligenta servisto, li ofte permesis al si longajn forveturojn, kio kaŭzis malkontentecon de la reĝo.
Dokumentoj priskribas efektivan plenumadon de la komponaĵo en 1717. La 17an de julio 1717 por la reĝo estis aranĝita akva amuz-vojaĝo laŭ Tamizo, dum kiu estis plenumata Akva muziko. Apud la reĝa boato moviĝis boato kun 50 muzikistoj, kiuj ludis plej diversajn muzikilojn: trumpetojn, kornojn, hobojojn, fagotojn, flutojn, violonojn kaj kontrabasojn. La reĝo estis tiom admirita de la muziko, ke ordonis ripeti ĝin dufoje antaŭ la manĝado kaj unufoje post la manĝado. Ankaŭ homoj ĉe la randoj de Tamizo kaj en boatoj surakve partoprenis la reĝan gajon.
Swakop
Swakop estas - kun la alfluanto Khan - la plej granda (provizora) rivero en Okcidenta Namibio. Ĝi longas 460 km kaj havas 30.100 km² akvokolektan areon. Ĝi alfluas la sudan Atlantikon ĉe Swakopmund. La nomo venas el la lingvo de namaoj kaj damaraoj: "Tsoa-ksaub". "Tsoa" signifas aperturon pro ekskremento kaj "ksaub" por ekskremento. Tiu nomo venas el tiu observo, ke okaze de pluvoj, la rivero kunportas grandan mason el homa ekskrementa bruna ŝlimo al la Atlantiko.
Akva muziko (Händel)
Muziko
La komponaĵon konsistigas tri suitoj. La ĝusta ordo de la pecoj en la suitoj ne estas konata, iufoje eĉ pecoj el diversaj suitoj estas miksitaj. Eble, dum la premiero por la reĝo malrapidaj, ofte mallaŭtaj partoj estis plenumataj, kiam la boatoj de la reĝo kaj de la muzikistoj proksimis, kaj laŭtaj, viglaj pecoj, kiam la boatoj disiĝis.
Swakop
La plej granda punkto de la akvokolekta areo altas 2480 m. La jara precipitaĵo varias de 0 mm ĝis 475 mm. 39 % de la areo ricevas pli ol 300 mm/jaro, dum 80 % pli ol 100 mm.
Akva muziko (Händel)
Muziko
La muzikaĵo enhavas ĉirkaŭ 20 pecojn, plejparte dancecajn. Uverturon sekvas diversaj stiligitaj dancaj pecoj: menuetoj, bureoj, rigadono, kelkaj malrapidaj pecoj, nomitaj ario, ktp.
Muzikilaro: du flutoj, du hobojoj, fagoto, du kornoj, du trumpetoj, du solo-violonoj, kordmuzikiloj, klaviceno.
Specifa trajto de la orkestraĵo estas multnombraj solooj de blovinstrumentoj.
Plenumado
Brile plenumadis Akvan muzikon la Berlina filharmonia orkestro, direktita de Herbert von Karajan.
Lorcy
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Loiret, en la regiono Centro-Valo de Luaro (Centre-Val de Loire ). Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Pithiviers kaj al la kantono . Ĝiaj loĝantoj nomiĝas lorcéens.
Gizella Flattné Győrffy
Gizella Flattné Győrffy [djOrfi], laŭ hungarlingve kutima nomordo Flattné Győrffy Gizella, laŭ WikiData Gizella Flatt-Győrffy estis hungara operkantisto (mezosoprano). Ŝia origina familia nomo estis Győrffy, ŝia geedziĝa nomvarianto estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) Flatt Gasztonné.
Gizella Győrffy naskiĝis la  en Bakonycsernye, ŝi mortis la  en Budapeŝto.
Biografio
Gizella Flattné Győrffy post la lernejaj jaroj estis simpla edzino de advokato, sed pro la malbonaj financaj problemoj ŝi elektis la kantistan profesion. Ŝi akiris diplomon en Reĝa Muzikakademio de Budapeŝto, inter 1901-1902 ŝi havis stipendion de Reĝa Operejo de Budapeŝto. Ŝia ĉefinstruisto estis Georg Anthes. Ŝi estis membro de la Operejo inter 1903-1912. Ŝi vidviniĝis en 1926.
Étienne Louis Geoffroy
Étienne Louis Geoffroy estis franca kuracisto, entomologo, apotekisto, kiu uzis la binomian nomenklaturon de Karolo Lineo kaj sin dediĉis ĉefe al skaraboj.
Vieno
Vieno (Wien [vin], Wean, Bécs [bEĉ], Dunaj [DUnaj]) estas kaj la ĉefurbo kaj federacia lando de la respubliko Aŭstrio.
Vieno troviĝas apud ambaŭ bordoj de la Danubo, 40 km for de la limo al Slovakio kaj la slovaka ĉefurbo Bratislavo, kaj apud la rivero Vieno. Ekkonilo de Vieno estas la Stefana Katedralo, sidejo de la ĉefepiskopo de Vieno.
Vieno estas la sidejo de diversaj internaciaj organizaĵoj kiel la Organizaĵo de Petrol-Eksportaj Landoj (OPEL) kaj la Internacia Atomenergia Agentejo (IAEA). Vieno estas la tria UNO-urbo. La urbocentro de Vieno estas rigardata kiel Monda Kulturheredaĵo de Unesko.
La historia centro de Vieno, la 1-a distrikto (Innere Stadt [INEre ŝtat]), estis elektita de la Unesko por la internacia programo de Monda Kultura kaj Natura Heredaĵo pro ties kultura valoro.
Vieno konsistas el 23 distriktoj (vidu Vienaj Urbodistriktoj).
Geografio
Vieno estas kun sia areo de 414,65 km² la plej malgranda federacia lando de Aŭstrio. 11,3 % de ĝia tuta areo estas surkonstruita tereno, 11,1 % estas ŝoseoj kaj 2,2 % trajntrakoj. Samtempe Vieno estas la federacia lando kun la plej granda parto de ĝardenareoj, kiuj nombras je 28,4 % aŭ 117,76 km². Rilate akvosurfacojn (4,6 % aŭ 19,1 km²) ilia proporcio estas nur en la federacia lando Burgenland pli granda. Vieno estas unu el kvar federaciaj landoj en kiu oni kultivas vinon. 1,7 % de la areo okupas vinĝardenoj. Arbaroj kovras 16,6 % kaj agrikulturo utiligas en Vieno 15,8 % de la tereno.
La Viena Baseno (germane: Wiener Becken, ĉeĥe: Vídeňská pánev, slovake: Viedenská kotlina) estas sedimentbaseno inter la Orientaj Alpoj kaj la Karpatoj. Ĝi estas grava geografia elemento de la areo ĉirkaŭ Vieno.
Danubo estis reguligita en Vieno inter 1870 kaj 1875; postrestaĵoj de tiu reguligo estas Malnova Danubo, la Danuba Kanalo kaj kelkaj aliaj akvejoj. La Vieno-rivero enfluas en la Danuban Kanalon apud la centro de Vieno.
Prahistorio, romia epoĥo, mezepoko
Laŭ arkeologiaj trovitaĵoj la monto Kahlenberg estis loĝata jam en la pli frua ŝtonepoko, ankaŭ el la bronza kaj pli frua fera epoko ekzistas pruvaĵoj de loĝejoj. Riĉaj trovitaĵoj ekzistas el la epoko de La Tène, kiam keltoj ekloĝis sur la okcidentaj montdeklivoj kaj en la nuna urba regiono. Ili donis al la urbo la nomon - Vindomina-Vindobona.
Dum la romia regado gardis la soldataro de Vindobona la maldekstran flankon de la legia kastelo Carnuntum. Ekde tiu ĉi tempo komenciĝas la skribaj sciigoj pri Vieno. Malmulte oni scias pri la okazoj dum la popolmigrado, sed kontinua enloĝado estas supozata.
La Salcburgaj Kronikoj mencias Wenia [venia] en 881 rilate al batalo kontraŭ hungaroj. Aliaj pruviloj informas pri Vieno kiel komerca loko. Samtempe kun la etendiĝo de la Babenberga regno al la oriento, Vieno iom post iom gravis. En 1137 oni nomas ĝin civitas (latine por civito). Henriko la 2-a Jasomirgott faris Vienon rezidejo de sia duklando kaj konstruis ĉi tie sian kastelon. Tiu ĉi funkcio de la urbo destinis ĝian sorton dum la sekvontaj jaroj, ĝian evoluon al komerca centro, ĝian signifon kiel arta kaj kultura centro.
Habsburgoj, baroko, klasikismo
En 1296 Vieno ricevis de la Habsburgoj - kiuj sekvis al la Babenbergoj kiel potenculoj - novan urboprivilegion. Per la fondo de universitato en 1365 la urbo atrakciis sciencistojn okcidentajn. Imponaj preĝejaj konstruaĵoj, nova kastelo kaj plivastigo de la urbo montras la supreniron al mezepoka grandurbo. Ekde 1439 ĝis 1806 Vieno estis konstanta kortego de la romia-germana imperiestro, la rezideja ĉefurbo kaj samtempe centro de la heredlandoj de la Habsburgoj ĝis 1918.
En 1683 Jan Sobieski el Pollando kaj Karlo la 5-a de Loreno venkis la turkan armeon. Post la fino de la turka minaco Vieno spertis en la 17-a kaj 18-a jarcento egan prosperon. La atestiloj de tiu ĉi periodo - barokaj palacoj kaj preĝejoj - ankoraŭ nuntempe pliriĉigas la urbon. Vieno estis plukonstruata kiel imperiestra rezidejo, sed ankaŭ la komerco rapide progresis dum la merkantilismo. Post la militoj kontraŭ Napoleono Vieno estas konferencejo de la Viena Kongreso en 1815.
Imperiestra urbo
Sed ankoraŭ la urbo estis ĉirkaŭata per fortikaĵmuroj sufokantaj. Nur en 1857 la juna imperiestro Francisko Jozefo ordonis malkonstrui la bastonojn kaj kunigi la antaŭurbetojn kun la urbocentro. Dum mallonga tempo ekestis la grandstila Ringstraße (ringostrato [RINGŝtrase]) kun siaj pompkonstruaĵoj kaj belegaj parkoj. Post la inunda katastrofo en 1830 oni komencis pripensi reguligon de la Danubo. La necesaj laboroj ekestis 1868 kaj finis 1875. Ene de 50 jaroj Vieno fariĝis per ekspansio, popolkreskado kaj enmigrado milionhoma urbego. Dum la dua parto de 19-a jarcento la imperia kaj rezideja urbo allogis per vigla belarto kaj muzikprosperigo kelkajn el la plej bonaj artistoj de Eŭropo. Komence de la unua mondmilito Vieno havis 2,2 milionojn da loĝantoj.
Unua respubliko, la "ruĝa Vieno"
Post la pereo de la Danuba Monarkio en 1918 Vieno kiel ĉefurbo de la malkreskigita respubliko Aŭstrio (komenca oficiala nomo Deutschösterreich German-Aŭstrio) loĝigis preskaŭ trionon de la ŝtatanaro. Ĉefe pro la diferencoj inter la socialdemokratia urba registaro kaj la kristan-sociala landa registaro Vieno estis separita de la federacia lando Malsupra Aŭstrio en 1922.
La laboro de la viena urboregistaro estis aprezata internacie pro la vasta sociala programo, ĉefe la konstruado de malmultekostaj, bone konstruitaj komunumaj loĝejoj famiĝis ("Gemeindebauten" [geMAJNdebaŭten] Karl-Marx-Hof, George-Washington-Hof). Speciale lukso estis impostita. Por montri la utilon de tiu ĉi politiko la urba administrado demonstris per detala kalkulo kiuj socialaj bonfaroj ebligis ekzemple nur per servistino-imposto de la familio Rothschild.
Interna milito, diktaturoj, dua mondmilito
Sed la batalo inter la politikaj partioj pli kaj pli akrigis. Ĉefaj kontraŭuloj estis unuflanke la reganta kristan-sociala ligo kaj aliflanke la en la urbo Vieno regantaj socialdemokratoj. Kontraŭuloj de ambaŭ estis la aŭstriaj Nacisocialistoj, kiuj celis unuiĝon de la "orienta limlando" (Ostmark - "orienta marko") kun la "regno" kaj havis ekster Vieno grandan anaron. Krome paramilitistaj kompanioj ludis gravan rolon, ekzemple la Heimwehr je la dekstra flanko de la politika spektro (sen klara partia ligo) kaj la Republikanischer Schutzbund (Respublika Protektligo) je la maldekstra flanko. En 1933 la kristan-sociala Federacia Kanceliero Engelbert Dollfuss [ENgelbert DOLfus] malfunkciigis la Parlamenton, komencis instali sin kiel diktatoro kaj establis ŝtaton, kiu estis organizita laŭ profesiaj klasoj, laŭ faŝista modelo. Li malpermesis ĉiujn partiojn, escepte de la Patrolanda Fronto kaj arestigis politikajn kontraŭulojn. Ankaŭ la aŭstriaj nacisocialistoj estis arestitaj, per kio la sendependeco de Aŭstrio estis emfazita. Dum domtraserĉo en Linz je la 12-a de februaro 1934 okazis fortaj bataloj inter la socialdemokratoj kaj la Heimwehr respektive Aŭstria armeo, kiu plivastiĝas al interna milito. Je la fino komencis la diktatoreco de Dollfuss, kiu estis mortpafita en 1934 de SS-anoj. Post la sufoko de la nacisocialisma ribelo Kurt Schuschnigg [Kurt ŜUŜnik] transprenis la registarestrecon.
Je la 12-a de marto 1938 Adolf Hitler enmarŝigis la germanajn trupojn en Aŭstrion. Prompte judaj vienanoj estis turmentitaj. 120.000 el la proksimume 200.000 judaj vienanoj estis prirabitaj kaj pelitaj en emigracio; fuĝinto tre konata estis Sigmund Freud; ĉirkaŭ 60.000 estis murditaj). De la balkono de la urbodomo Hitler ŝvelparolis ke Vieno estas perlo kaj li faros ĝin en enkadrigon indan por ĝi. Ekde la 17-a de marto 1944 okazis aviadilaj atakoj kontraŭ Vieno, proksimume kvinono de la urbo estis detruita. Sekve de elrabado ankaŭ la katedralo Sankta Stefano estis en flamoj.
En aprilo 1945 komencis la batalo pri Vieno, kiu finiĝis per la malvenko de la SS-trupoj kaj la okupado de la urbo per la Ruĝa Armeo. La Viena Ofensivo estis lanĉita de la sovetaj 2a kaj 3a Ukrainiaj Frontoj por konkeri Vienon. La ofensivo daŭris el la 2a al la 13a de aprilo 1945. Oni ĉirkaŭkalkulis po 30 000 mortojn el ĉiu flanko. La germanoj perdis duoble da tankoj kaj kanonoj, dum krome estis ankaŭ 125 000 kaptitoj.
Okupado, dua respubliko, rekonstruado
Kelkajn tagojn post la bataloj la Ruĝa Armeo zorgis pri refunkciigo de nova urba administracio; ankaŭ politikaj partioj reformiĝis. Nur en aŭtuno 1945 la soveta militistaro enlasis la aliajn tri aliancanojn, Usono, Britio kaj Francio en la urbon. Vieno fariĝis 4-okupadsekcia-urbo; en la unua distrikto, la malnova Innere Stadt, la milit-estraro ŝanĝiĝis ĉiun monaton. Sur la Schwarzenberg-placo (ek 1945 ĝis 1956 nomita Stalin-placo) la Ruĝa Armeo konstruigis monumenton kun la nomojn Heroo-monumento aŭ Monumento de la Ruĝa Armeo; ĝia ekzistaĵo estis garantiita per la ŝtata traktato. La sovetianoj malkonstruis en sia zono fabrikajn instalaĵojn, multaj aferoj, kiu estis deklarita "Germania posedaĵo", estis konfiskitaj. En la okcidentaj okupad-zonoj de Usono, Britio kaj Francio ekfunkciiĝis la tiel nomata Plano Marshall. La brita filmo The Third Man (angle por "La tria viro") imprese rakontas pri la situacio en Vieno postmilita. Pro la malfacila ekonomia situacio komunistaj laboristoj ekstrikis, tiu ĉi Oktobra striko - ofte konsiderita kiel komunista puĉ-klopodo - estis sufokita de socialdemokratoj de la sindikato por konstrulaboristoj. Finfine rericevis Aŭstrio en 1955 sian malnovan nomon kaj sian suverenecon per la ŝtata traktato kun la okupadaj potencoj. Kiel kompensaĵo tiu 2-a respubliko de Aŭstrio proklamis sian ĉiaman neŭtralecon kaj firmigis tion per konstitucia leĝo.
Turismo
Danke al multnombraj imponaj konstruaĵoj el la rom-germana kaj la aŭstria imperiestra epoko, riĉaj kulturaj ofertoj kaj ankaŭ dank al ĝia famo kiel ĉefurbo de muziko, kiun akiris Vieno pro la verkado de multaj famaj klasikaj muzikistoj kiel Mozart, Beethoven aŭ Mahler, la urbo estas mondskale konata kaj ŝatata celo de turistoj.
Fiakroj veturigas gastojn tra la urbocentro kiu apartenas al la kulturaj mondaj heredaĵoj de UNESKO. Meze de ĝi troviĝas la katedralo de Sankta Stefano (Stephansdom). Tie en la unua distrikto estas ankaŭ la ŝtata operejo (Staatsoper), la imperiestra kastelo (Hofburg), la plej frekventata piediranta strato de Aŭstrio (Kärntner Straße), konataj hoteloj kaj kafejoj same kiel la impona ringstrato (Ringstraße) kiu ĉirkaŭas la urbocentron. Ekde la 1980aj jaroj Vieno evoluigis tre viglan kaj multfacetan "scenon" kun trinkejaj kvartaloj, artaj galerioj, kabaretoj, ĵazkluboj kaj multaj aranĝoj ĉiuspecaj.
La plej grandan parton inter la 9,7 milionoj da tranoktoj (2007) konsistigas germanaj turistoj kun 1,9 milionoj, sekvataj de aŭstroj el la ceteraj federaciaj landoj (1,7 milionoj), poste usonanoj (656.000), italoj (572.000), britoj (411.000), hispanoj (362.000), svislandanoj, francoj, japanoj, rumanoj, nederlandanoj, grekoj, araboj (azia parto) kaj australianoj. Tranoktoj de gastoj el centraj orientaj landoj kaj aziaj arabaj landoj forte kreskis dum la lastaj jaroj. Ĝenerale la turismo en Vieno kreskis inter 1997 kaj 2007 averaĝe po 3 % jare. La gastigada kapablo dum la lastaj jaroj pligrandiĝis pro novkonstruo de pluraj hoteloj. En majo 2007 la gastoj povis disponi pri 23.485 ĉambroj kun 44.464 litoj, kaj la nombro daŭre kreskas.
Konsiderindan nombron da vizitantoj kaŭzas pluraj kongresoj kaj entreprenaj renkontiĝoj. Kun 147 internaciaj aranĝoj en 2006 Vieno estis antaŭ Parizo kaj Singapuro la plej ŝatata kongresurbo de la mondo.
Kulturo
Viena kafejo (en germana: Wiener Kaffeehaus) estas tipa institucio de Vieno kiu ankoraŭ plenumas gravan rolon en la kulturo kaj tradicio de la ĉefurbo de Aŭstrio.
La Internacia Kinfestivalo de Vieno aŭ Viennale estas kinfestivalo kiu okazas en Vieno ĉiujn oktobrojn ekde 1960. La averaĝo de publiko ĉeesta al la festivalo estas de 75 000. La kinejoj kie tradicie okazis la festivalo estas la jenaj: Gartenbaukino, Urania, Metro-Kino, Filmmuseum kaj Stadtkino.
Viena Agadismo estis mallonga kaj agita movado en la arto de la 20-a jarcento kiu agadis ĉefe en Vieno. Ĝi povas esti rigardita kiel parto de multaj sendependaj klopodoj en la 1960-aj jaroj por disvolvigo de la "performance art" (ludarto, Fluxus, happening, agadpentrarto, korp-arto, ktp.). Ties ĉefaj partoprenantoj estis Günter Brus, Otto Mühl, Hermann Nitsch, kaj Rudolf Schwarzkogler. Kiel "agadistoj", ili estis aktivaj inter 1960 kaj 1971. Plej pluigis siajn artajn laborojn sendepende el la komenco de la 1970-aj jaroj antaŭen.
La Viena skolo de fantazia realismo (germane: Wiener Schule des Phantastischen Realismus) estas termino inventita en la 1950-aj jaroj fare de Johann Muschik por tendencaro en la aŭstra arto kiu proksimas al surrealismo.
Muziko
En muzikhistorio, Vieno estas ligita al du grupoj de gravegaj komponistoj verkantaj tie, nome la 1-a (Joseph Haydn, Wolfgang Amadeus Mozart, Ludwig van Beethoven) kaj 2-a Vienaj ŝkoloj (Arnold Schönberg, Alban Berg, Anton Webern). Aliaj gravaj Vienaj komponistoj estas ekz-e Franz Schubert, kaj Johann Strauß (patro), Eduard Strauß, Johann Strauß (filo) kaj Josef Strauß.
La Novjara koncerto de la vienaj filharmonikistoj (en germana, Das Neujahrskonzert der Wiener Philharmoniker) de la Filharmonia Orkestro de Vieno estas koncerto kiu okazas ĉiujare en la mateno de la 1-a de januaro en la Granda Salono aŭ Ora Salono (Große Saal aŭ Goldener Saal) de la Musikverein de Vieno. Ĝi estas transmitita tutmonde por eventuala aŭskultantaro ĉirkaŭkalkulita en 1000 milionoj de personoj en 54 landoj.
Teatro kaj Opero
Popola Operejo Vieno germane Volksoper Wien aŭ Operejo de Viena Loĝantaro, estas la dua plej granda opereja domo en Vieno. Ĝi prezentas ĉ. tri cent surcenigojn de dudek kvin produktadoj dum ĉiujara sezono de septembro ĝis junio.
Viena dialekto
La viena dialekto estas parto de la bavaraj dialektoj, ĝiaj apartaĵoj troviĝas ĉefe en la vorttrezoro, kiu enhavas multajn esprimojn el la ĉeĥa, la hungara, la itala kaj el la jida lingvoj. Ĉi tiu lingva variaĵo de la altgermana havas sian firman bazon en la kultura vivo, ekzemple en la teatro (Ferdinand Raimund, Johann Nestroy), en la literaturo (H. C. Artmann), en la pop-muziko (Wolfgang Ambros, Rainhard Fendrich), en la "klasika" popola muziko - la Wienerlied (Viena Kantaĵo) ktp. La uzado de la viena dialekto neniam dependis de la socia tavolo, male: unuflanke multaj akademianoj maljunaj uzas ĝin kaj aliaflanke senkleraj junuloj nuntempe ofte parolas fuŝitan altgermanan. La tiel nomata Wiener Schmäh ([VIna ŝme] viena sprito) manifestiĝanta en la dialekto efikas por nealkutimiĝinta orelo ofte maldelikata aŭ eĉ ofenda.
Kelkaj ekzemploj:
Enloĝantaro
Laŭ la popolnombrado en la jaro 2001 en Vieno loĝis en Vieno 1 550 123 da loĝantoj. Kompare kun jaro 1991, kiam en Vieno loĝis 1 539 848 loĝantoj, temas pri kresko (ŝanĝo 0,7 %).
=== Nombro de loĝantoj en jaroj 1961 ĝis 2008 ===
! Jaro ! Loĝantoj ! Ŝanĝo de nombro de loĝantoj ! Virinoj ! Viroj
Substrukturo
Vieno estas dividita en 23 distriktojn. La distriktojn 1an ĝis 9an kaj 20an oni ofte nomas "internajn distriktojn", dum la aliaj estas "eksteraj distriktoj". Kvankam ĉiuj distriktoj havas nomon, estas en Vieno pli ofte uzi nur la numeron, kiu ankaŭ estas skribita sur ĉiuj stratsignoj, parolante pri distrikto.
Ripozo
Parkoj
Politiko
Jam ekde 1919, ĉe ĉiuj liberaj balotoj la SPÖ starigis la urbestron, kaj plej ofte ankaŭ havis absolutan plimulton en la urba registaro - sed nun (2012) ne, ĉar en 2010 ĝi ĝin perdis kaj koalicias nun kun la Verduloj.
Religiaj konstruaĵoj
La katedralo de sankta Stefano, situanta en la unua distrikto de Vieno, estas ekde 1469/1479 episkopa sidejo kaj ekde 1723 la ĉefpreĝejo de la arkiepiskopo de Vieno. Tiun ekkonilon de la urbo la loĝantoj nomas mallonge Steffl ([ŜTEfl], Steĉjo).
La konstruaĵo estas 107 metrojn longa kaj 34 metrojn larĝa. Ĝi reprezentas unu el la plej grandaj gotikaj konstruaĵoj en Aŭstrio. Partoj de la malfrua romanika epoko (1230/40-1263) konserviĝis. Ekzistas kvar turoj: La plej alta estas la sudturo kun 136,4 metroj; la nordturo neniam finkontruiĝis kaj altas nur je 68 metroj. Maldekstre kaj dekstre de la ĉefenirejo troviĝas la tiel nomataj paganaj turoj kun proksimuma alteco de 65 metroj.
Dum la epoko de la Aŭstri-Hungara monarkio oni ne havis la permeson konstrui preĝejon pli altan ol la sudturon. Tiu turo estas arkitekta majstroverko de sia tempo kaj malgraŭ sia respektinda alteco havas apenaŭ 4 metrojn profundan fundamenton. Ĝi staras komplete libere, sen ligo al la ĉefparto de la preĝejo kaj entenas 18 sonorilojn, de kiuj 13 funkcias kiel la ĉefa sonorilaro de la katedralo. Pummerin ([PUmerin]), inter la aktivaj preĝejsonoriloj de Eŭropo la dua en grandeco, troviĝas en la nordturo en renesancepoka sonorilejo.
Publika transporto
Vieno havas grandan reton de publikaj transportiloj, ĉefe operaciatan de la firmao Wiener Linien, posedata de la urbo mem.
Metroo
La plej ofte uzata transportilo estas la metroo (germane: U-Bahn), kiu konsistas el 5 linioj U1-U4 kaj U6. Ĝi ekzistas sub tiu ĉi nomo ekde 1976, sed uzas malnovajn trakojn de la Stadtbahn (urbfervojo) jam malfermita ekde 1898.
Kvalito-rega sistemo
Kvalito-rega sistemo estas aro de organizaj aĵoj kiuj ebligas esti pli certaj pri kvalito de produktaĵoj de entrepreno.
Hagoita
Hagoita (japane: 羽子板) estas japana ligna rakedo, kiu iam utilis por ludi hanetsuki-on, knabina ludo simila al badmintono.
Nuntempe hagoita estas nura artaĵo, kie montriĝas pentritaj aŭ el fajnaj ŝtofoj kudritaj bildoj de gejŝoj aŭ samurajoj.
Oni donacas hagoita-ojn okaze de naskiĝo kiel bonŝanchelpilo kiu fortenas malbonajn spiritojn.
Nová Dedina
Nová Dedina, hungare Garamújfalu, germane Neues Dorf estas unuigita vilaĝo kaj municipo en Slovakio. Nová, új kaj neues signifas: nova.
Závadka (distrikto Michalovce)
Situo
Závadka situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Košice-Sobrance, aŭtoŝoseo en la sama direkto preteriras. Michalovce troviĝas 12 km-ojn.
Historio
La unua mencio pri la vilaĝo devenis de 1405 en formo "Zavada". En 1910 loĝis en Fogas 461 da homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon Fogas apartenis al Hungara Reĝlando, al Ung, al distrikto de Szobránc, poste al Ĉeĥoslovakio, fine dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis en Závadka 401 da homoj, (389 slovakoj).
Vieno
Tramo
Ekzistas tramreto kun 28 tramolinioj, kies originoj kuŝas en la jaro 1883.
Nová Dedina
Situo
Nová Dedina situas laŭ flankovojoj. Levice troviĝas je 9 km-oj.
Historio
La loko estis loĝata jam dum la neolitiko. Nová Dedina formiĝis en 1974 el 3 vilaĝoj menciitaj sube. Tiam unuiĝis vilaĝo al vilaĝo-duopo. Pli frue ĝis Traktato de Trianon la triopo apartenis al Hungara reĝlando, al Bars, al distrikto de Léva, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. Garamapáti kaj Garamújfalu unuiĝis en 1960, fine ankaŭ Garamsolymos aliĝis en 1974. En 2001 vivis en Nová Dedina 1565 homoj, (1550 slovakoj).
Tekovská Nová Ves
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1331 laŭ tiama hungara ortografio "Vyfalv" (=nova vilaĝo). Post unu jaro aperis la latina formo "Nova Villa". En 1601 oni komputis tie 75 domojn, 2 nobeldomojn, paroĥon kaj drinkejon. En 1828 loĝis tie 457 vilaĝanoj en 68 domoj. Poŝto ekfunkciis en 1878. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Garamújfalu 770 homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Post la 1-a mondmilito la oficiala slovaka loknomo estis Hronská Nová Ves ĝis 1928, poste Tekovská Nová Ves.
Kvalito-rega sistemo
Oni povas labori laŭ normoj ISO 9000, ISO 9001, kaj ISO 9002 kiel pri organizado de la sistemo.
Nová Dedina
Opatová
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1075. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Garamapáti 216 homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato).
Vieno
Busoj
Preskaŭ ĉiujn lokojn, kie ne jam estas metroa aŭ trama transporteblo, servas buslinioj. Ekzistas kaj normalaj kaj artikaj busoj, kaj iam ekzistis ankaŭ duetaĝaj busoj. Speciala bustipo estas la KB 235, kiu ne estas multe pli granda ol persona aŭto, kaj kiu estas uzata ĉefe sur la mallarĝaj urbcentraj stratetoj, kie estus malfacile uzi aliajn busojn.
Nová Dedina
Svätý Kríž
En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Garamsolymos 465 homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato).
Muro de Hadriano
La Hadriana Muro (Vallum Hadriani, Hadrian's Wall) estas ŝtona fortikaĵo konstruita de la Romia Imperio trans la larĝo de Britio (la tiuepoka romia provinco Britannia), kaj estas parto de la Limeso", la fortikita linio, kiu en la hodiaŭaj ŝtatoj Britio kaj Germanio defendis la nordajn limojn de la Romia Imperio. La Hadriana Muro estis la dua el tri tielaj fortikaĵoj konstruitaj trans Britio, la unua estis Gask Ridge kaj la fina la Antonina Muro. Ĉiuj tri estis konstruitaj por malhelpi militistajn rastadojn de la Piktaj triboj (antikvaj loĝantoj de Skotlando) norde, por plibonigi ekonomian stabilecon kaj provizi pacajn kondiĉojn en la Roma provinco de "Britannia" sude, kaj fizike marki la landlimon de la Imperio. La Hadriana Muro estas la plej fama el la tri, ĉar ĝi restas la plej bone konservita kaj videbla hodiaŭ.
Traktato de Waitangi
La Traktato de Waitangi (Treaty of Waitangi, Tiriti o Waitangi) estis subskribita la 6-an de februaro 1840 ĉe Waitangi en la „Golfo de Insuloj“, Nov-Zelando. Ĝin subskribis unuflanke la brita reĝlando, aliflanke la reprezentaj gvidantoj de la maoriaj triboj. Hodiaŭ, la 6-a de februaro estas nacia festotago de Nov-Zelando.
"La Traktato" - kiel ĝin nomumas ofte la nov-zelandanoj - igis Nov-Zelandon brita kolonio, aliflanke la maorioj rezignis pri ĉiu suvereneco, iĝis britaj civitanoj. Oni garantiis al la maorioj, ke ili plu rajtas posedi siajn teron, terpecojn kaj aliajn posedaĵojn.
Pro la tradukaj malfacilaĵoj, la traktato baldaŭ estis diverse komprenita kaj kondukis fine al la nov-zelandaj militoj. (La setlistoj volis pluajn terojn.)