Szczecin
Esperanto-rondo kaj Filio de PEA
Esperanto-rondo datiĝas de vintro de la 1956-a jaro (februaro). Iniciatis ĝin Jan Maziakowski, antikvaĵisto. Ĝi apartenis tiam komence al la vroclava regiono kaj estis subordigita al Filio de PEA (Pola Esperanto-Asocio) en Vroclavo, kies la estraro (de tiama rondo) estis: Jan Maziakowski, Jerzy Ogiński (legu: Georgo Oginjski), Kurt Prabucki kaj Bogdan Frankiewicz (legu: Frankjeviĉ). Inter membroj estis ankaŭ studentoj. Dum la unuaj monatoj la laboro konsistis el varbado de membroj kaj ilia konatigo kun Esperanto-movado, kiu en la 1956-a jaro komencis sin disvastigadi ĉiam pli kaj pli. Daŭris tiam zorgoj pri organizo de Ŝtetina Filio. La unua kunsido de organiza komitato okazis la 21-an de marto 1956 en Dom Książki (librejo), ĉe la str. Wojska Polskiego n-ro 38. La Filio registriĝis en Urba Oficejo de Nacia Konsilantaro sub n-ro 17 de Sociaj Organizaĵoj. La Komitato konstituiĝis la 21-an de majo 1956. En majo 1957 okazis ĝenerala kunveno, dum kiu oni elektis novan estraron, jen ĝi: Jerzy Ogiński – prezidanto, Stefan Poślednik (legu: Stefano Poŝlednik) – vicprezidanto, Stefania Palica – sekretario, Stanisław Gończaruk (legu: Stanislao Gonjĉaruk) – kasisto. La Filio de komenco ne posedis propran ejon, do agis gaste ekz. ĉe: “Dom Książki” (librejo), Instrumetodika Centro de Fakinstruado, Junulara Palaco de Kulturo, kafejo “Esperanto”, ktp. La ĉefa tasko de Filio de PEA estas agadgvidado laŭ principoj de statuto de PEA kaj jenaj specifoj: 1/ propagando de ideo de internacia lingvo Esperanto, 2/ informado al socio pri esenco de lingvaj baroj, pri edukaj kaj utiligaj valoraj de esperantismo, 3/ instruado de la lingvo Esperanto, 4/ kontentigo de bezonoj por esperantistaj medioj en sfero de perfektigado de lingvokono, disvolvigo de Esperanto-kulturo kaj eksterlandaj kontaktoj, 5/ utiligo de Esperanto por popularigo de historio, pola kulturo kaj scio pri nia regiono en eksterlando. La unua informrenkontiĝo kun ŝtetinaj loĝantoj okazis la 5-an de septembro de 1956 j. kaj evidentiĝis tre interesa. En la unua provizora ejo de la filio, kiu situis en „Dom Książki” (librejo) ĉe la str. Wojska Polskiego n-ro 38 inaŭguris sian komencon la unua kurso de Esperanto. De tiu momento la Ŝtetina Filio de PEA organizadis kursojn, prelegojn kaj renkontojn kun reprezentantoj de PEA el Pollando kaj eksterlandanoj. En sekvontaj klubejoj de Ŝtetina Filio plu okazadis ĉiumerkredaj kunvenoj, kiuj ebligis ankaŭ sisteman kontinuadon de Esperanto-kursoj. Oni organizis la kursojn por komencantoj kaj progresintoj, konversaciojn kaj renkontojn por partoprenantoj de korespondkursoj. Oni organizis ankaŭ kursojn por blinduloj kaj instruistoj. Instruista sekcio organizis adeptojn por kursoj kaj sur bazo de kleriga permeso de Kuratoreco eldonadis atestilojn de kursofiniĝoj. Oni organizis la Ekzamenan Komisionon kaj gvidadon de la kursoj fare de veraj instruistoj esperantistoj danke al tio kelkaj niaj membroj ricevis ŝtatajn kvalifikojn por Esperanto-instruado. Tiel nomatan „Lingvan Angulon” oni popularigis en urba gazeto „Kurier Szczeciński” (Ŝtetina Kuriero). Ĝi enhavis bazon de Esperanto-gramatiko. Plue aperas Esperanto-rondoj kiel: Esperanto Rondo ĉe PTTK (Pola Societo de Turisma Landkono), Fervojista Rondo, Esperanto Rondoj en Świnoujście (legu: Ŝvinoujŝĉje) kaj Stargard, Esperanto-sekcio en la Junulara Palaco. Fare de instruado de la ingvo Esperanto oni ampleksis Ŝtetinan Vojevodion: Międzyzdroje (legu: Mjendzizdroje), Maszewo (legu: Maŝevo), Łobez (legu: Ŭobes), Goleniów (legu: Golenjuf), Stargard Szczeciński (legu: Ŝĉecjinjski), Nowogard, Pyrzyce (legu: Piĵice). En kadroj de internacia kunlaboro niaj esperantistoj gvidis kursojn en: Stralsund, Dresdeno, Finnlando, Svedio, Novbrandenburgo / Neubrandenburg. Sur la kampo de esperantlingva instruado tre grandajn meritojn havas: Jerzy Ogiński, Edward Jaśkiewicz (legu: Edvard Jaŝkjeviĉ), Stefania Palica, Miłosława Kolińska (legu: Miŭosŭava Kolinjska), Janina Czeraszkiewicz (legu: Ĉeraŝkjeviĉ), Alfred Wojnowski, Ireneusz Wilczyński (legu: Ireneuŝ Vilĉinjski), Jan Karwik, Kurt Prabucki, Stanisław Gończaruk (legu: Stanislao Gonjĉaruk), Henryk Barański (legu: Henriko Baranjsji), Sławomir Lenczewski (legu: Sŭavomir Lenĉevski), Wiesław Dyduch (legu: Vjesŭav Diduĥ), Ryszard Kamiński (legu: Rikardo Kaminjski), Janina Szymczyk (legu: Ŝimĉik), Henryk Grabowski, Józefa Dołgowska (legu: Juzefa Doŭgovska) kaj aliaj. Por popularigo de la lingvo internacia kontribuis propagando en formo de sistemaj anoncoj en ĉiutaga gazetaro: Kurier Szczeciński (Ŝtetina Kuriero), Głos Szczeciński (Voĉo de Ŝtetino), Dziennik Bałtycki (Balta Ĵurnalo) kaj Radio Szczecin (legu: Ŝĉeĉin), kiuj publikis kaj sukcese elsendadis plurajn intervjuojn kaj anoncojn pri kursoj, klubagadoj, pri ĉiuj esperantistaj datrevenoj, sociaj agadoj de Esperanto-aktivuloj kaj notis informojn pri merkredaj kunvenoj kun ilia temaro. Oni informis ankaŭ pri Esperanto-feriadoj samtempe invitante al partopreno en ties renkontoj simpatiulojn de internacia lingvo. En la jaro 1961 Jan Karwik konata esperantisto iĝas la radiokorespondanto en la lingvo Esperanto ĉe Pola Radio Gdańsk (Gdansko) kaj ĉiulunde disaudigataj estis jenaj radioelsendoj: „El Ŝĉecino parolas Jan Karwik“, en kiuj li informis pri gravaj klubaj eventoj. La alia formo de popularigo de Esperanto estis ĉiujare organizado kaj funkciado de Esperanto–literaturo – standoj okaze de la Libro kaj Gazetaro-Tagoj kun ebleco de aĉetado ties. Dum multaj jaroj estis organizitaj ekspozicioj je Esperanto-temaro en la vitrinoj: librejo „Światowid“ (legu: Ŝvjatovit), antikvaĵejo „Dom Książki“ (librejo), klubejo de Internacia Libro kaj Gazetaro kaj konstantaj ekspozicioj ĉe fenestroj de PTTK-Klubejo, en ekspoziciejo ĉe str. Jagiellońska, reklamkonstruaĵo kun informo pri Esperanto ĉe PKP (Pola Fervoj-Kompanio) en la Stacidomo Dąbie (legu: Dombje) kaj Sportstadiono de Pogoń-Klubo (legu: Pogonj). Plua, grava festa evento estis inaŭguro de ZEO (Zamenhof-Esperanto-Objekto), t.e. malkovro de memortabulo en Kikorze (legu: Kikoĵe), en la pola kaj Esperanta lingvoj okaze de la 500-jara datreveno de la naskiĝo de Nikolao Koperniko (1473–1543). Sur la tabulo oni metis surskribon, ke en tiu ĉi loko trapasas la 15-a meridiano. Laŭ iniciatoj de ŝtetinaj esperantistoj unu el urboplacoj ricevis nomon Zamenhof (la dua ZEO) kaj ĉe la str. Monte Cassino n-ro 13/14 ŝtetinaj esperantistoj okaze de 100-jara datreveno de Esperanto inaŭguris ŝtonegon kun bronza tabulo, kies subskribo tekstas: "100 jaroj de Esperanto" (la tria ZEO). En la jaroj 1973 danke al penoj de Ŝtetinaj esperantistoj ekestis kafejo „Esperanto“ (la kvara ZEO), kie okazadis diversaj asociaj solenaĵoj kaj renkontiĝoj kun eksterlandaj esperantistoj prezentataj prelegojn en Esperanto kun pollingvaj interpretadoj. Ili vekis grandan interesiĝon de aŭskultantoj, ne eblas nomi ĉiujn meritajn personojn. Precipe meritplena por nia Ŝtetina Filio estis aŭstro Hugo Kraus (legu: Kraŭs), kiu faris multe da prelegoj kun belegaj diapozitivoj (lumbildoj). La temaro estis diversspeca, kiel ekz. „Venko de la reĝo Johano la Tria Sobieski ĉe Vieno“, „Vojaĝo laŭ rivero Danubo“, „Muzeoj de Florenco“ ktp. Interalie prelegantoj estis jenaj: japano – Teruo Kawanishi (legu: Kavaniŝi), usonano – Henry B. Milsted, greko – G. Griniastas, germano el Berlino – Rudi Graetz (legu: Grec), Werner Bormann el Hamburgo kaj aliaj. La signifoplena atingo de Ŝtetina Filio estas disvolvigo de kulturkleriga kunlaboro inter landaj kaj eksterlandaj Esperanto–organizaĵoj. Oni ligis individuajn kaj grupajn kontaktojn kun esperantistoj el: Bulgario kaj el Rostoko / Rostock (legu: Rostok), Schwerin (legu: Ŝverin), Stralsund, Rigo / Riga, Talino / Tallin, Gyula, Vápalota /Hungario/, Turku / Turkuo /Finnlando/, Vieno, Gotenburgo, Nov-Zelando, Litovio, Anglio, Novbrandenburgo / Neubrandenburg k.a. La grandaj eventoj por nia Ŝtetina Filio estis solene organizitaj du Tutpollandaj E-Kongresoj; la 19-a en la 1976 jaro kaj la 22-a en la 1984 jaro. Ekde la 1972 jaro dum kelkaj jaroj oni organizis Printempajn Renkontiĝojn de esperantistoj el la Ŝtetina Regiono t.n. (“El Ŝtetina Tero“) kuneksterlandaj gastpartoprenantoj. La jubileoj de datrevenoj de nia filio estis festataj eksterordinare solene kun ĉeesto de aktoroj el ŝtetinaj teatroj kaj kun akompano de invititaj gastoj. Ŝtetinaj esperantistoj partoprenis naciajn festojn kiel: datrevenoj de liberigo de Ŝtetino fare de sovetia Armeo – ĉi okaze la membroj de nia filio partoprenis marŝojn organizitajn fare de PTTK (Landkona Societo) laŭ t.n. „vojo de liberigo“. Dum unuamajaj paradoj la ŝtetinaj esperantistoj marŝantaj laŭ urbaj stratoj portadis panelojn kun surskribo „Esperanto“. Post politikaj ŝanĝoj – kaŭze de strikoj – oni metadis la florkronojn ĉe la tabulo dediĉita memore al mortpafitaj ŝipfaristoj. Oni aktivadis ankaŭ kolektojn da mono - en esperantista medio – por noblaj sociaj celoj: Centro por Infansano, konstruado de Hospitalo-Monumento, rekonstruado de la Reĝa Kastelo en Varsovio. La datrevenojn de naskiĝo kaj morto de Ludoviko Zamenhof, ankaŭ datrevenon de la lingvo Esperanto oni festis tre solene. Dum la 49-a datreveno de la morto de L. Zamenhof en la Kastelo de Pomeriaj Princoj la Ŝtetina Ĥoro el Politekniko kantis en la lingvo internacia Esperanto himnon „La Espero“. Ŝtetinaj esperantistoj ekde la 1971 ĝis la 1977 j. kaj de la 1992 j. dum multaj jaroj kun granda sukceso organizis Internaciajn Esperanto-Feriadojn en Międzyzdroje (legu: Miendzizdroje) kunlabore kun Turisma Oficejo „Gromada“ (komunumo) kiuj ĝuis aprobon precipe inter eksterlandaj gastoj. Estis organizataj ankaŭ karnavalaj baloj kun kotiljonoj kaj dancgvidantoj. Tiuj baloj ĝuis grandan sukceson. La esperantistoj de PEA – Filio en Ŝtetino partoprenis en dekoj da landaj kaj eksterlandaj solenaĵoj kaj esperantistaj aranĝoj en landaj kaj Universalaj Kongresoj de Esperanto. Ankaŭ dum multaj jaroj partoprenis la internaciajn Esperanto-feriadojn organizitajn en Pollando kaj en eksterlando. Omaĝe al la 44-a UK en Varsovio en la jaro 1959 oni eldonis informlibreton sub titolo “Nia Belega Ŝĉecino”, en kiu W. Myślenicki (legu: Miŝlenicki) priskribis atingojn de nia regiono kaj Jerzy Ogiński tradukis en Esperanton. La libretojn oni disdonis al partoprenantoj de la 44-a UK en Varsovio. El nia medio devenas du poetoj verkantaj poeziaĵojn originale en Esperanto. Unu el ili tradukas /esperantigas/ ankaŭ el la naciaj: pola, rusa kaj ukraina lingvoj. Jan Karwik eldonis volumeton da poeziaĵoj sub titolo „Eroj”, enhavanta komikpoemetojn, satirojn, pripensojn, lirikon kaj aliajn. Monatrevuo la „Verda Ŝĉecino” redaktita kaj eldonita de kol. J. Karwik ĝuis grandan aprobon kaj mendadon el inter enlandaj kaj eksterlandaj esperantistoj. Ĝi enhavis esperantistajn raportaĵojn, lingvan anguleton, kuriozaĵojn el kluba vivo, anoncojn, skizoplanojn de asociaj agadoj, humuraĵojn, intervjuojn kun personoj de esperantista movado k.a. Edward Jaśkiewicz (legu: Edvard Jaŝkjeviĉ) eldonis tri Esperanto-volumetojn da poeziaĵoj originale verkitajn kaj esperantigitajn el la lingvoj: pola, rusa kaj ukraina. La unua kaj la dua estis en Esperanto kaj la tria estas en Esperanto kaj pola lingvo. Krom tio li verkis kelkajn tekstojn de Esperanto-kantoj kaj esperantigis pli ol 40 kantojn el la supre menciitaj naciaj lingvoj. Li verkis t.n. Esperanto-Feriadan Himnon, kiun kantis partoprenantoj de Esperanto-Feriadoj en Międzyzdroje (legu: Mjendzizdroje) – devenantaj el pli ol dek landoj – dum sep jaroj, t.e. ekde 1971 ĝis 1977. De la jaro 1976 ĝis la jaro 1979 mag. Irena Kozyra (legu: Kozira) en urbo Pyrzyce (legu: Piĵice), 40 km sude de Ŝtetino instruis oficiale en la loka liceo Esperanton kiel fakultativan lingvon. Ŝi translokiĝis al Malborko / Malbork en la jaro 1979 (tie ankaŭ ŝi daŭre instruis Esperanton fakultative en la loka mezlernejo, krome la francan kaj la rusan lingvojn). Dum 50-jara agado de Filio en Ŝtetino multe da membroj ricevis la titolon de Honora Membro de PEA, Insignon de Merita Esperantisto, Insignon de Pomeria Grifo, medalon de 40-a jaraĝo de Pola Popola Respubliko, Oran Meritkrucon de Honora Kulturaganto, Oran turisman Insignon de Kavalira Kruco kaj multajn aliajn insignojn kaj diplomojn. Eksprezidantino de Ŝtetina Filio de PEA Miłosława Kolińska / Mila van der Horst-Kolińska (legu: Miŭosŭava van der Horst-Kolinjska) nuntempe loĝanta en Nederlando iĝis Honora Membro de UEA.