cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
NGC 5009
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Pelagro
La pelagro (pelle agra = malmola haŭto) estas malsano pro manko de niacino (B3-vitamino). La simptomojn priskribis unuafoje Casal en 1735. la malsano estis ofta en tiuj areoj, kie la ĉefa aŭ sola nutraĵo estas la maizo. La mankmalsano aperas nuntempe ĉefe en Barato kaj sudafrikaj landoj.
La plej okulfrapa simptomo de la pelagro estas la multiĝo de la malhelaj makuloj kaj la haŭtkorno sur la sunatingeblaj partoj de la haŭto. Krom tio povas aperi simptomoj rilate al la muko de la digesta sistemo kaj al la nerva sistemo.
La malsano estas hodiaŭ kuracebla, la efikaĵo kontraŭ ĝi estas la niacino.
Lucheng
Lucheng (潞城 ; Pinyin: Lùchéng) estas urbo en la provinco Shanxi en Ĉinio. En 1999 ĝi havis 203.866 enloĝantojn.
En la vilaĝo Dongyi (Dongyi longwang miao 东邑龙王庙) situas la temploj juangi (Yuanqi si 原起寺) kaj drakoreĝo-templo. Ili estas listigitaj kiel monumentoj de la respubliko Ĉinio.
Colonia del Sacramento
Colonia del Sacramento, konata surloke kiel simple Colonia [koLOnja] (Kolonio), estas la ĉefurbo de la departemento Kolonio, en la sudokcidento de Urugvajo. Ĝi situas ĉe la norda — maldekstra — bordo de la Rivero Plata, je 177 kilometroj de Montevideo kaj je nur 50 kilometroj de la marbordoj de Bonaero.
Colonia troviĝas ĉe la kabo kiun formas la pintoj San Pedro kaj Santa Rita. Ties historia kvartalo estis deklarita Monda heredaĵo de Unesko en 1995 ĉar tie sukcese miksiĝas stiloj portugala, hispana kaj postkolonia. Tiu antikva kerno enhavas 12 hektarojn de la okcidenta pinto de la urbo. La plano estas de portugala deveno kaj kontrastas kun la normo kiun preskribis la hispana leĝaro de Okcidentaj Indioj. Oni memoru, ke Urugvajo iel apartenis en la komenco al la portugala kolonio de Brazilo (fino de 1670-aj jaroj kun diversaj povoŝanĝoj ĝis la 2a de decembro de 1828, kiam la urbo restis definitive ene de la ĵus kreita Urugvajo). Ĝi karakteriziĝas per siaj mallarĝaj stratoj kun ŝtona pavimo, kiuj markas ĝian militan tradicion.
Colonia kaj Esperanto
La 47-a ILEI-Konferenco 2014 okazis en Julio 2014 en Montevideo, Urugvajo. Fine de ĝi 45 konferencanoj veturis per buso al Colonia, vizitis la urbeton, kaj poste iris per ŝipo al Buenos Aires, Argentino, por partopreni Universalan Kongreson. Dum la UK tuttaga ekskurso gvidis la partoprenantojn al Colonia.
Regiono Tabuko
Tabuko (تبوك) estas unu el la 13 administraj regionoj (arabe manatik idarija, singulare mintaka idarija) kiuj sume konsistigas la teritorion de Sauda Arabio. Ĝi situas laŭlonge de la nordorienta marbordo de la lando, antaŭ Egiptio tra la Ruĝa Maro. La regiono havas kvadratajn kilometrojn kaj  loĝantojn (1999). Ĝia ĉefurbo estas la samnoma Tabuko. La regiono Tabuko estas konata pro la eksportado de floroj al Eŭropo.
Vidu ankaŭ
28°N, 37°W
École spéciale de mécanique et d'électricité
Sudria estas la nomo de la unua direktoro.
34285 Dorothydady
34285 Dorothydady estas tre malgranda tre hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo « LINEAR » (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Kodekso Eyckensis
La Kodekso Eyckensis estas manuskripto datata je unua duono de la 8-a jarcento. Ĝi estas nomata “Eyckensis”, ĉar ĝis estis rezervita dum jarcentoj en la monaĥinejo de Aldeneik, proksime al Maaseik, Belgio. Ĝi estas la plej malnova evangelia libro de Benelukso. Laŭ malnova legendo, tiu kodekso estis skribita kaj ilustrita fare de Sankta Harlindis kaj Sankta Relindis, fratinoj kaj fondintinoj de monaĥinejo de  Aldeneik.
La manuskripto entenas tekston de la kvar evangelioj en la latina lingvo, la unua paĝo montras portreton de iu evangeliisto.
La kodekso estas bindita en du partoj, la unu entenas 5 paĝojn, la evangelistan portreton kaj kanonajn tabulojn. La dua parto konsistas el kompletaj kanonaj tabuloj kaj evangeliojn.
Oni volis konservi la kodekson en 1957 per travidebla PVC-lakaĵo, sed tio evidentiĝi poste damaĝa je la pergameno. En 1990, teamo de la belgia Reĝa Instituto pri Kultura Heredaĵo – gvidata de Jan Wouters – forigis la flaviĝintan PVC-lakaĵon.
La kodekso nun estas rezervita en la preĝejo Sankta Katerino en Maaseik, Belgio.
E4
La kombino E4 havas plurajn signifojn:
Dua parta derivaĵa provo
Estu f(x ,y) reela funkcio de du reelaj argumentoj. Estu (a, b) sojla punkto de la funkcio, do punkto kie la unuaj partaj derivaĵoj estas nulaj:
Tiam la matrico de Hessian estas de amplekso 2×2 kaj ĝia determinanto en la punkto estas
Tiam:
La variabloj x kaj y estas egalrajtaj, tiel la kondiĉoj de loka minimumo kaj loka maksimumo povas esti ekvivalente reskribitaj kun uzo de la dua derivaĵo je variablo y sed ne je x:
Barelfaristo
Tradicie, la barelfaristo estas homo, kiu faras barelojn, tinojn, sitelojn, kaj aliajn objektojn el ligno.
Post apero de la plastaj ujoj kaj bareloj, la barelisto ĉefe faras altkvalitajn lignajn bareletojn por ornamaĵo.
Dum lia laboro la unua paŝo estas la farado de daŭboj: tiel li fendas, aŭ segas, tabuletojn kaj konvene frezas ilin (maldikigas la internon por elastigi ĝin). Poste li mallarĝigas la finojn de la daŭboj kaj oblikvigas la randojn. Samtempe li faras la fundojn, kies randojn li pintigas. La prilaboritajn daŭbojn li vaporumas, per barelbendoj (ringegoj) kuntiras ilin. Poste li frezas la randojn de la barelo kaj frezas fendon por la barelfundoj ene de barelo. Fine li alŝutas la fundojn kaj boras la necesajn truojn.
Pliaj specialaj iloj, esprimoj laŭ Esperanta Bildvortaro:
Takanobu Komiyama
Takanobu Komiyama (小宮山 尊信, n. ) estas japana futbalisto.
Lola Gálffy
GÁLFFY Lola, (galfi) Kántor Andorné estis hungara pentristino. Ŝi naskiĝis en Nagyenyed la 26-an de majo 1902 kaj mortis en Szentendre la 13-an de junio 1980.
Biografio
Lola Gálffy de 1920 vivis en Budapeŝto. Inter 1921-28 ŝi studis en Belarta Altlernejo, kie ŝiaj majstroj estis István Réti kaj Edvi Illés Aladár. Ŝi tre juna kontaktiĝis kun artistoj de Nagybánya kaj la somerojn ŝi pasigis tie. Ekde 1927 ŝi instruis. Inter 1950 kaj 1963 ŝi estis instruistino de Belarta kaj Industriarta Gimnazio, poste ŝi gvidis la tekstiklason. Ekde 1937 en someroj ŝi pentris en Szentendre kaj ŝi estis ano de malnova Artistkolonio de Szentendre.
Harry J. Lewis
Harry J. LEWIS (naskiĝis en 1913; mortis la 11-an de novembro 1993) estis kanada esperantisto, dumviva UEA-membro kaj longtempa delegito en Halifakso (Kanado). Li ankaŭ servis kiel estrarano de Kanada Esperanto-Asocio, interalie kiel redaktoro de ĝia revuo Lumo. Lian grandan kolekton de Esperantaj libroj transprenis Stevens T. Norvell, kiu faris el ĝi Libraron Ludovikan, la plej grandan ankoraŭ kreskantan Esperantan libraron de Nord-Ameriko.
Laŭdego de la Sankta Kruco
En la ortodoksaj, romkatolikaj kaj anglikanaj kristanaj eklezioj, tiu festo okazas la 14-an de septembro (laŭ ilia eklezia kalendaro). La festo ankaŭ nomiĝas Gloro de la Kruco aŭ Krucofesto, krucotrovo kaj krucaltigo.
Enhavo kaj historio
Ĝi rememoras la krucon, sur kiu Jesuo Kristo mortis en la jaro 33-a, la instrumento, laŭ la fido de kristanoj, de la savo de la homaro--sed samtempe la simbolo de la homa krueleco, kiun Dio venkis en lia Filo.
La daton de tiu festo kaŭzis la patrino de la imperiestro Konstantino, Sankta Helena, kiu, laŭ la legendo, trovis la veran krucon kiam ŝi faris pilgrimo al Jerusalemo. Kvankam, ĉar ŝi iris al Jerusalem nur en la kvara jarcento post Kristo, oni devas kredi, ke se ŝi trovis la veran krucon (kiun neniu konservus kiam Jesuo mortis), ĝi estus vere miraklo--sed miraklo por kiu oni ne trovis grandan kialon. Tamen, hodiaŭaj kristanoj observas tiun feston por memori la krucon de Jesuo kaj tutan ĝian signifon por la homaro, kaj ne la (mitan aŭ ne) trovaĵon de Sankta Helena en Jerusalemo.
Beroun
Beroun estas industria, distrikta urbo en Ĉeĥio. Ĝi situas en mezbohemia regiono, sudokcidente de la ĉefurbo Prago. Vivas ĉi tie.
Historio
La unua skriba mencio pri la reĝa urbo Beroun devenas el la jaro 1265, kvankam la loko estis loĝigita jam antaŭe. Beroun antaŭe estis konata pro la kotono, maŝinaro, sukero- kaj lignoindustrioj. Hodiaŭ, Beroun daŭre estas industria urbo kun, interalie cementfabrikoj kaj ferpretigaj kompanioj. Ĝi kalkulis 19,641 loĝantojn en 2021.
Situo
La urbo estas lokigita sur strategia ligo inter Prago kaj Pilseno en bela monteteca pejzaĝo, ĉe rivero Berounka, 25 kilometrojn sudokcidente de Prago je la aŭtovojo D5 kaj ligita kun grava fervoja linio inter Pilseno kaj Prago. Tiu ĉi fakto kaj multnombraj historiaj memorindaĵoj faras ĝin grava elirpunkto de piedmigraj padoj.
Kulturo
Tutŝtatan signifon havas ĉiujare aranĝata ceramik-merkato. Konata estas ankaŭ internacia muzika festivalo "Talichův Beroun" (nomita laŭ la dirigento Václav Talich, kiu en la urbo naskiĝis).
Ceramiko
Beroun havas ceramikmerkaton, kie ceramikistoj kaj ceramikmajstroj el la tuta mondo estas invititaj dufoje jare depost 2017 (en printempo kaj aŭtuno).
Esperanto.
En Beroun okazos la 73-a IFEF-kongreso de la 6-a ĝis la 11-a de majo 2022. Postkongreso okazos de la 12-a ĝis la 15-a de majo 2022 kun vizitoj planitaj al Pardubice, Litomyšl, Svitavy, Hradec Králové, Třebechovice.
Sterling Heights
Sterling Heights estas grandurbo en Usono, en subŝtato Miĉigano, en Kantono Macomb. La urbego apartenas al urbaro de Detrojto.
Geografio
Sterling Heights situas sur montetaro en norda parto de Usono, en sudorienta parto de Miĉigano kaj en sudokcidenta parto de la kantono. Warren (Miĉigano) estas la plej proksima urbego.
Historio
Inter 1836-1838 en tiu loko urbeto Jefferson, poste urbeto Sterling etendiĝis. Sterling Heights urbiĝis en 1968. Ĝi estis ĝis la 1950-aj jaroj agrikultura areo plejparte oni kultivis rabarbojn kaj aliajn kultivaĵojn venditajn en Detrojto.
Industrio
Sterling Heights havas grandan industrian zonon, kie la plej konata entrepreno estas Daimler Chrysler.
Klimato
En Sterling Heights la temperaturo en januaro averaĝe estas 5 °C, en julio averaĝe 22 °C. Jare oni mezuras precipitaĵojn po 797 mm. En ĉiuj monatoj oni mezuras precipitaĵojn.
Clara (Cuqui) Nicola
Clara (Cuqui) Nicola (naskiĝinta en 1926 je Havano en Cuba, mortis la 14-a de julio 2017) estis elstara kuba gitaristino kaj profesorino. Ŝi estis fratino de Isaac Nicola, kiu mortis en 1997. En 2012 ŝi estis distingata per la premio “Cubadisco de Honor”
Kariero
Clara (Cuqui) Nicola studis gitaron ĉe sia patrino Clara Romero de Nicola, renoma gitaristo kaj fondinto de la moderna Kuba Skolo de Gitaro, kaj ŝi finstudis ĉe la Urba Konservatorio de Havano. Ŝi ankaŭ partoprenis aktive sub kuratoreco de sia patrino en la porinfana societo pri belaj artoj SIBA, junulara sekcio de la kulturinstitucio “Pro-Arte Musical.”
Verkado
Post la Kuba Revolucio de 1959 Clara (Cuqui) Nicola kunlaboris kun sia frato Isaac Nicola same kiel kun aliaj gitaristoj kaj profesoroj kiel Marta Cuervo je la enkonduko de unueca metodo por instrui gitarludon je la muziklernejoj en Kubo. Ŝi realigis valoran kontribuon al la disvolvo de sistema nacia pedagogio de gitarado.
Cuqui Nicola laboris kiel profesoro en la Escuela Nacional de Instructores de Arte (ENIA). Inter siaj multaj lernintoj estas menciendaj la fama kuba ĵazgitaristo Carlos Emilio Morales, kaj komponisto Edesio Alejandro.
Ŝi ankaŭ laboris kiel konsultanto de televidprogramoj kiel ekzemple “Aficionados en TV” de 1967 ĝis 1968.
E5
La kombino E5 havas plurajn signifojn:
Pierre Vassiliu
Pierre VASSILIU [pier vasilju], nask. la 23-an de oktobro 1937, estas franca kanzonisto. Li mortis la 17-an de aŭgusto 2014 (76 jaroj) en Sète (Hérault). Lia kanzono Qui c'est celui-là? (kiu 'stas tiu-ul'?) el ario de fama brazila kanzono de Chico Buarque, eligita en 1973 iĝis furora ĝis venditis la disko pli da 300.000 ekzempleroj. Kvankam ĝenerale humuraj, liaj tekstoj tre varistilas kaj esprimas;
En la ĉiflanka foto, freŝa, li aspektas jam iom maljuna, sed ĝisnelonge li amuze similis, kun lia plenkarneco kaj vastaj falantaj lipharoj, je la bildstria rolulo Obeliks.
José de Garro
Marcos José de Garro Senei de Artola (1623, Mondragón, Gipuzko - 1702, Donostio, Gipuzko), estis hispana militisto kiu plenumis diversajn postenojn en la kolonia administrado de la Hispana Imperio: nome guberniestro de Tukumano (1674-1678), guberniestro de Bonaero (1678-1682) kaj reĝa guberniestro de Ĉilio (1682-1692). En Hispanio li estis militkomandanto de Ĝibraltaro ĝis 1701, tuj antaŭ ties konkero fare de la angloj en 1704. Inter 1701 kaj 1702 li estis guberniestro kaj generala kapitano de Eŭskio, kio li estis ĝis sia morto.
Barelo
Barelo estas granda, ronda, cilindroforma (el neligno), ventroforma (el ligno) ujo. Ĝi produktiĝas el ligno, metalo aŭ plasto kaj aliaj materialoj. Ĝi servas normalokaze por deponi likvaĵojn de la kvanto kelkaj ĝis plurcent litroj. La barelo havas aŭ 1-2 aperturon por la plenigo- malplenigo de likvaĵoj aŭ ĝi estas unuflanke malfermita kaj fermeblas tie per fundo. Tiu lasta tipo uzatas ankaŭ por deponado de solidaj aŭ pulvaj materialoj.
Oni uzas la barelojn fermenti alkoholaĵon en ĝi. (vidu ekz. mosto)
La lignan barelon oni produktas el lignaj kurbaj tabuletoj (daŭboj), kunfirmigitaj per feraj aŭ lignaj ringoj, kun du plataj fundoj. La homo, kiu faras la lignan barelon nomiĝas barelfaristo aŭ barelisto.
Historio
En la antikva epoko en Eŭropo, oni deponis, liveris la likvaĵojn (oleon kaj vinon) per potoj, ekz. en amforo, fermita per pinaca rezino. La romianoj komencis uzi la barelojn en la 3-a jarcento a.K. post la komercaj kaj militaj kontaktoj kun la gaŭloj, kiuj faris barelojn jam jarcentojn antaŭe.
Dum ĉ. 2,000 jaroj, la bareloj estis la plej konvenaj liveraj ujoj, ĉar aliaj pakaĵoj, skatoloj estis malfacile moveblaj per mano ĉe la sama maso. La bareloj perdis la signifon en la 20-a jarcento, kun la enkonduko de paleto-bazita logistiko kaj la kontenera livero, disvastiĝo de grumaŝinoj en la havenoj.
La barelo devas elteni grandan premon, allasi oksigenon (ĉe vina, biera fermentado). La lignaj bareloj ofte donas iometan guston al alkoholaĵoj (kverka barelo).
Bareltipoj
pliaj barelnomoj
Barelfarado
La barelfarado el ligno havas tradician signifon, ĉar la barelojn tradicie manfaras barelfaristoj.
Antaŭ la ekuzo de la barelo oni manipulas ĝin per varmega akvo, vaporumado, kemiaĵoj por depreni la lignan guston. Antaŭ postaj uzoj oni bruligas sulfuraĵon en la barelo.
Produktado de plastaj bareloj laŭ speciala metodo /de
Ŝtala drumo
Oni produktas muzikilojn, drumojn el la naftaj bareloj per kurtigo de la barela mantelo. Oni povas per batoj sonigi 6-8 tonojn.
La origino de la ŝtaldruma muzikiloj iras al Trinidado kaj Tobago, insularo en la Atlantiko antaŭ Venezuelo, de kia la steluloj de la ŝtaldruma muziko venis.
Barelo (mezurunuo)
Barelo estas mezurunuo de volumeno, kiu valoras laŭ malnova franca unuo 220 l por vino, aŭ laŭ angla kaj usona unuo 159 l por nafto.
Proverbo
Ekzistas pluraj proverboj pri barelo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof :
Srby (distrikto Plzeň-sudo)
Srby estas municipo troviĝanta en Ĉeĥio, en distrikto Plzeň-sudo. Vivas ĉi tie.
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo estas el la jaro 1558.
NGC 5010
NGC 5010 (aliaj indikoj — MCG -3-34-15, 2SZ 8, IRAS13097-1531, PGC 45868) estas galaksio en konstelacio Virgo.
4159 Freeman
Nomo
Ĝi estis nomita in honoro de Ann Freeman, ĝenerala sekretariino de la Laboratorio pri Tertremoscienco de la Kalifornia Instituto de Teknologio kaj amikino de la malkovristino.
NGC 5010
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
E6
La kombino E6 havas plurajn signifojn:
Chouday
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Indre, en la regiono Centro-Valo de Luaro (Centre-Val de Loire, prononco [). Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Issoudun kaj al la kantono .
Hopeo
Hopeo (Hopea) estas plantogenro en la familio de dipterokarpacoj. La genro estis nomita laŭ John Hope, 1725-1786, la unua reĝa konservisto de la Reĝa Botanika Ĝardeno, Edinburgo. Ĝi ampleksas proksimume 104 da specioj, distribuitaj ekde Srilanko kaj suda Barato ĝis suda Ĉinujo, kaj suden tra Malajzio ĝis Novgvineo. Ili estas plejparte kanopeaj kaj subarbaraĵaj arboj de malaltaĵa pluvarbaro, sed kelkaj specioj ankaŭ povas iĝi emerĝaj arboj (ekzemple Hopea nutans).
La specioj inkludas :
Roßbach (Wied)
Roßbach estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Neuwied de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
20570 Molchan
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Bonnie Molchan, mentorino de unu finalist(in)o de la scienca konkurso de mezlernejoj The Discovery Channel Young Scientist Challenge (DCYSC) de 2004. Ŝi estis instruistino ĉe la St. Angela Merici School de Fairview Park (Ohio, Usono).
Distrikto Porto
Municipoj
La distrikton konsistigas la sekvaj 18 municipoj:
Akesajĉino
Akesajĉino (simpligita ĉina: 阿克赛钦, tradicia ĉina: 阿克賽欽, pinjino: Ākèsàiqīn, Hindia: अकसाई चिन, latina transkribo: Aksai Chin) estas limregiono de Ĉinio, Pakistano kaj Barato. Ĝi estas unu el du regionoj de limkonflikto inter Barato kaj Ĉinio, la alia estas Arunaĉal-Pradeŝo.
Akesajĉino estas administrata de Ĉinio kaj postulata de Barato. En 1962 okazis milito pro la limkonflikto. La batalhalta linio, kiu dividas la regionon estas nomata linio de aktuala kontrolo (LAK).
Akesajĉino (la nomo laŭvorte signifas "blankŝtona dezerto de Ĉin") estas altmontara salodezerto en alteco de. Ĝi kovras areon de km², aŭ proksimume kvinonon de Ĝamuo kaj Kaŝmiro. Geografie ĝi apartenas al la Tibeta altebenaĵo. La regiono estas maldense loĝata. Ĝi ricevas tre malmulte da pluvo aŭ neĝo, ĉar la Himalajo blokas la musonon.
E7
La kombino E7 havas plurajn signifojn:
Guamaggiore
Guamaggiore - jen itale, sarde Gomajòri - estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la aŭtonoma regiono Sardio, situas en la suda parto de la insulo kaj ekde aprilo 2021 estas parto de la administra unuo metropola urbo Kaljaro. Antaŭe ĝi kvin jarojn estis parto de la provinco Sud-Sardio kaj antaŭ 2016 apartenis al la provinco Kaljaro, kiu malfondiĝis en februaro 2016. Laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Najbaraj komunumoj estas Gesico, Guasila, Ortacesus kaj Selegas.
Kristana patrono estas la sankta, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.
Jun Uruno
Jun Uruno (宇留野 純, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Ventforet Kofu kaj Roasso Kumamoto.
Poullan-sur-Mer
(jen france, bretone Poullann) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Finistère (jen france, Penn-ar-Bed), en la regiono Bretonio (Bretagne, Breizh). Fine de en la komunumo vivis.
Gergely Berzeviczy
Gergely Berzeviczy [gergej berzevici], laŭ hungarlingve kutima nomordo Berzeviczy Gergely estis oficisto, patro de la hungaria ekonomio. Liaj nobelaj antaŭnomoj estis berzevicei kaj kakaslomnici. Gergely Berzeviczy naskiĝis la en Nagy-Lomnic (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Veľká Lomnica en Slovakio), li mortis la  en Kakaslomnic (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntema Veľká Lomnica en Slovakio).
Biografio
Gergely Berzeviczy akiris juran diplometon en liceo en Késmárk en 1783, poste li plustudis tri jarojn en Universitato de Göttingen, pli poste li studvojaĝis en Germanio, Belgio, Francio kaj Britio. Hejmenveninta li estis ŝtata oficisto. Li kolektis la studvojaĝajn spertojn kaj li kompilis ekonomian planon, kiun li sendis al la reĝo. Li ne ricevis respondon. Li kontaktiĝis kun la jakobena rondo de Ignác Martinovics, sed depost la fiasko en 1795 li retiriĝis. Li turnis al la scienco, precipe al ekonomio kaj etnografio. Li ekkomprenis, ke la feŭdismo peze blokas la ekonomiajn eblecojn de la lando, krome li volis plenan sendependecon de Hungarlando. Li ankaŭ kritikis la ekspluaton de la kamparanoj fare de la nobeloj. Li propraokule serĉis komercajn eblecojn al la nordaj landoj, tial li vojaĝis al Varsovio kaj Danzig. Ekde 1801 ĝis sia morto li havis postenon en la luterana eklezio. Li ankaŭ estis entuziasma peranto de turismo en Altaj Tatroj. Li kontribuis nur en la latina kaj la germana.
Regiono Naĝrano
Naĝrano (نجران, DMG-latinliterigo Naǧrān) estas unu el la 13 administraj regionoj (arabe manatik idarija, singulare mintaka idarija) kiuj sume konsistigas la teritorion de Sauda Arabio. Ĝi situas en la sudo de la lando laŭlonge de la landlimo kun Jemeno. La regiono havas areon de kvadrataj kilometroj kaj en 2010 havis  loĝantojn. Ĝia ĉefurbo havas la saman nomon, Naĝran.
17.49167°N, 44.13222°W
Herznach
Pri la komunumo
Herznach estas komunumo en la distrikto Laufenburg de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 1290 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.
Geografio
Herznach situas en la valo de Staffelegg, flanka valo de la rivero Sissle en la transirzono de la Tavola Ĵuraso al la Falda Ĵuraso. La komunumo konsistas el la du partoj Oberdorf, kie troviĝas la preĝejo, kaj Unterdorf, kie situas la muelejo.
La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 6,26 km², de kiuj 1,54 km² estas kovritaj de arbaro kaj 0,72 km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 604 m s.m. sur la kulmino de la monto Egg, dum la plej malalta punkto situas sur alteco de 405 m s.m. ĉe la bordo de la rivereto Staffeleggbach.
Trafiko
Herznach estas konektita al la publika transportreto per du poŝtaŭtolinioj, unu de Araŭo al Frick kaj la alia de Herznach al Effingen.
Herznach troviĝas ĉe la norda alveturejo al la Staffelegg-Pasejo, kiu konektas Araŭon kun Frick. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A3 situas norde en Oberfrick en distanco de proksimume 4 km de la vilaĝocentro.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Herznach limas en nordo al Ueken, en oriento al Zeihen, en sudo al Densbüren, en okcidento al Wölflinswil, kaj en nordokcidento al Gipf-Oberfrick.
Historio
La unua dokumenta mencio de Herznach datiĝas el la jaro 1097 kiel Hercenahc.
En Herznach en frua mezepoko residencis la Senjoroj de Herznach, kies kastelo detruiĝis 1356 dum la Tertremo de Bazelo. La landaj regantoj estis la Grafoj de Habsburgo-Laufenburg kaj poste la ĉeflinio de la Habsburgoj. Post la Milito de Waldshut en la jaro 1468 la Habsburgoj pandigis la tutan Frick-Valon al Burgonjo, sed post la burgonja malvenko dum la Burgonjaj Militoj kontraŭ la Svisa Ĵurkomunumo, la regiono en 1477 revenis sub la kontrolon de la Habsburgoj, kiuj pluregis tie ĝis la jaro 1797. En la jaro 1499 la vilaĝo dum la Ŝvaba Milito estis rabatakita de bernaj kaj friburgaj trupoj. En la jaro 1797 la francoj okupis la regionon. Ek de tiam la Frick-Valo formis francan protektoraĵon, kiu en la jaro 1802 estis integrita kiel Kantono Frick-Valo al la Helveta Respubliko kaj en la jaro 1803 fariĝis parto de Kantono Argovio, kaj Herznach estiĝis komunumo de la argovia distrikto Laufenburg.
Masakro en Nemmersdorf
Masakro en Nemmersdorf estis masakro de la germana civila loĝantaro fare de soldatoj de Ruĝa Armeo fine de la dua mondmilito en vilaĝo Nemmersdorf en tiama Orienta Prusio (hodiaŭ Majakovskoje en Kaliningrada provinco). La unua urbo, kie aperis soveta armeo dum la dua mondmilito, estis Majakovskoje (tiam ĝi nomiĝis Nemmersdorf). Ekzistas teorio, ke tie okazis la plej teruraj sovetaj krimoj.
Post tio, ke nazioj reakiris la urbon, oni mesaĝis pri multo da murditaj civilanoj.
Goebbels aktive uzis ĉi tiun informon por aperigu ĉe germanaj civilanoj malamon al sovetoj. Propagando verkis kelkajn filmojn, kaj multaj civilanoj lasis siajn domojn kiam venis sovetoj.
Tombo de la Nekonata Soldato
La Tombo de la Nekonata Soldato estas la nomo kiun ricevas la starigitaj monumentoj (cenotafoj) de la nacioj por honorigi la soldatojn mortintajn en militoj kiuj ne povis esti identigitaj. Kelkfoje ĝi estas simbola tombo memore al ĉiuj loĝantoj de iu lando kiuj forpasis en determinita konflikto sen konata identeco, kvankam multaj el tiuj ĉi monumentoj enhavas la restaĵojn de soldatoj forpasintaj en tiuj ĉi okazintaĵoj.
Literaturo de Portugalio en Esperanto
Literaturo de Portugalio en Esperanto.
La ĉi-suba tabelo organizadas tradukojn el la portugala literaturo sendepende de la eldonaĵoj, en kiuj ili aperis. Apud ĉiu traduko-titolo sekvas la originala titolo, la aŭtoro, la tradukinto, la verko-tipo, la eldonjaro, kiu estas la jaro en kiu la verkaĵo aperis unuafoje esperantlingve, kaj la eldonaĵo aperiginta ĝin (se ne memstara eldono). La tabelo permesas organizi ĉiun kolonon laŭ alfabet-numera ordo.
Tombo de la Nekonata Soldato
La moderna tradicio de tiu ĉi praktiko starigi tiajn monumentojn komenciĝis en Britio kiam, finiĝinta la Unua Mondmilito, estis la unua lando kiu enterigis nekonatan batalanton nome de ĉiuj armeoj de la Brita Imperio, en la Abatejo Westminster en 1920, kio igis aliajn landojn sekvi ĉi tiun ekzemplon. Unu el la plej famaj tomboj troviĝas en Francio, sub la Triumfa Arko de Parizo, kiu estis kreita en 1921 kiel omaĝo al la neidentigitaj mortintoj de la Unua Mondmilito.
Bommiers
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Indre, en la regiono Centro-Valo de Luaro (Centre-Val de Loire, prononco [). Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Issoudun kaj al la kantono .
Lago de Lucerno
La Lago de Lucerno aŭ Golfo de Lucerno (germane: Luzernersee) estas la norda brako de la Kvarkantona Lago.
La nomo Lago de Lucerno en multaj lingvoj fariĝis sinonimo por la tuta Kvarkantona Lago.
La Lago de Lucerno sude estas en krucpunkto ligita kun la Baseno de Weggis, la Golfoj de Horw kaj Stansstad kaj la Lago de Küssnacht. Ĉe la norda flanko de la lago situas la urbo Lucerno, ĉefurbo de la samnoma Kantono Lucerno kaj de 1778 ĝis 1803 ĉefurbo de la Helveta Respubliko. De Lucerno per belaj vapor-ŝipekskursoj oni povas ŝipe veturi ĝis Flüelen ĉe suda pinto de la kvarkantona lago.
En la 16-a jarcento tertremo kaŭzis rokfalon apud Brunnen, kies sekvo estis granda Cunamo, kies plurmetra ondego inundis la urbon Lucernon kaj dronigis plucent homojn.
Ragnhildur Helgadóttir
Ragnhildur Helgadóttir  (naskiĝis la 26-an de majo 1930, mortis la ) estis islanda politikistino kaj eks-ministrino. En 1961 ŝi estis la unua virino kiu elektiĝis prezidanto de la islanda parlamento. Ŝi estis parlamentano de la Sendependecpartio 1956—1963, 1971—1979 kaj 1983—1991.
Ŝia patro estas psiĥiatro Helgi Tómasson.
NGC 5011
NGC 5011 (aliaj indikoj — ESO 269-65, MCG -7-27-42, DCL 528, PGC 45898) estas galaksio en konstelacio Centaŭro.
Rigo
Historio
Dum la jaro 1199 la Arĥiepiskopo el Bremeno sendis episkopon Alberto al Livonio. Alberto estis pli diplomato ol pastro kaj li ruze sukcesis venki la fortajn livoniajn gentojn ĉe la rivereto Rigo. Alberto sukcesis atingi, ke la Papo Innocento la 3-a en Romo eldonis specialan dokumenton, kiu permesis, ke Alberto okupu Livonion. Al ĉiu, kiu partoprenis la okupan militon, li donis pardonon de pekoj. Dum la jaro 1200 Alberto kun 23 ŝipoj venis al Rigo. Dum tiu tempo sur la tero de Latvio loĝis multaj gentoj: livonoj, kuronoj, zemgaloj, seloj, latgaloj. Ili ĉiuj estis batalemaj inter si, tial Alberto sukcesis venki ilin.
NGC 5011
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Rigo
Historio
Dum 1201 Episkopo Alberto komencis konstrui sur la loko de antaŭa maldekstra vilaĝo sian fortikaĵon – la urbon Rigo. Unuan fojon estas menciita la nomo de la urbo Rigo, dum 400 jaroj regas germanoj.
Dum 1204 Alberto komencis konstruigi la unuan ŝtonan kastelon el kalkoŝtono.
Nur tricent jarojn poste, dum 1561, Rigo recevis rajtojn de libera urbo.
Sveda okupo skuis la urbon dum 1629.
1812 Napoleono atakigis Rigon, la loĝantaro forbruligis la antaŭurbon.
1873 La unua Latva Kantofesto en Rigo.
Migra falko
La migra, pilgrima aŭ vaga falko (Falco peregrinus) estas specio de la ordo de falkoformaj birdoj kaj familio de falkedoj, kiu estas fame konata kiel la plej rapide fluganta birdo.
Rigo
Historio
1918 Latvio deklaris sendependecon.
Migra falko
Ĝi estas korvogranda falko, kun bluecgriza dorso, striecaj blankaj malsupraj partoj, kaj nigraj kapo kaj "mustaĉo". Fakuloj agnoskas 17 al 19 subspecioj, kiuj varias laŭ aspekto kaj teritorio; ne estas interkonsento ĉu la distingita Nordafrika falko estas subspecio aŭ ja distingita specio. Tipe ĉe birdomanĝantaj rabobirdoj, ĉiuj subspecioj de F. peregrinus, inklude la nomigan, estas sekse duformaj, ĉar inoj estas konsiderinde pli grandaj ol maskloj.
Seibersbach
Seibersbach apartenas al la mezalta montaro kaj pejzaĝa regiono Hunsrück [prononco "Hunsryk"].
Migra falko
Ĝi vivas sur ĉiu kontinento - krom Antarkto -, tio estas el arkta tundro ĝis Tropikoj, sed la nombro de la birdoj estas tre malgranda. Ili ne vivas en dezertoj, nek en plej polusaj areoj, nek en montaraj lokoj super 2000 m, nek en plej tropikaj pluvarbaroj; la ununura granda neglacia teramaso el kiu ĝi tute forestas estas Novzelando. Pro sia universaleco ĝi estas la plej disvastigata rabobirdo. Kaj la komuna nomo kaj la latina scienca nomo de tiu specio signifas "vagada falko", alude al la migrantaj kutimoj de multaj nordaj populacioj.
La vagaj falkoj plejparte vivas sur larĝaj kampoj kaj herbejoj en rivervaloj kaj montoregionoj, sed ne vizitas grandajn densajn arbarojn. Ili flugas rapide kaj rektalinie kaj intertempe faras mallong-distancan glisadon. Flugante ili eligas intermitajn kaj akrajn kriojn.
Rigo
Historio
1941 La Dua Mondmilito atingas Latvion. Nazia Germanio okupas la landon. Okazas pogromoj kontraŭ judoj ekzemple en julio (vidu artikolon Forbruligo de la sinagogoj de Rigo).
1944 Soveta armeo la duan fojon okupas Latvion kaj forpelas la armeon de nazia Germanio.
Migra falko
Kvankam ĝia dieto konsistas preskaŭ nur el mezgrandaj birdoj, la Migra falko foje ĉasas malgrandajn mamulojn, malgrandajn reptiliojn aŭ eĉ insektojn. Ili atingas seksan maturecon post unu jaro, kaj ili pariĝas porvive kaj nestas en skrapaĵo, kutime sur klifokornico aŭ, pli ĵuse, sur altaj homfaritaj strukturoj. La Migra falko iĝis minacata specio en multaj areoj pro uzado de pesticidoj, ĉefe de DDT. Ekde ties malpermeso komence de la 1970-aj jaroj, la populacioj rekuperiĝis, helpate de grandaskala protektado de nestolokoj kaj de liberigo al naturo.
Rigo
Historio
1949 Amaso da homoj fortransportiĝas al Siberio.
Migra falko
Aspekto
Ĉefaj trajtoj de tiu specio estas ardeznigraj kapo kaj nuko, bluecgriza dorso, blankaj mentono kaj gorĝo, nigra komo sur ambaŭ blankaj vangoj, hela subparto kun nigraj makuloj. Longeco estas 34–58 cm, enverguro 83–120 cm. La masklo kaj la ino havas similajn markojn kaj plumaron, sed kiel ĉe multaj rabobirdoj la Migra falko montras markatan inversan seksan dimorfismon laŭ grando, kaj tiele la inoj estas ĝis 30 % pli grandaj ol la maskloj. Maskloj pezas 440-750 g kaj la rimarkinde pli grandaj inoj pezas 910-1500 g; pri vario laŭpeze inter subspecioj, vidu sube en la koncerna loko.
Rigo
Historio
1987 La unua malkaŝa protesto kontraŭ Soveta Unio apud la Monumento de Libereco.
1989 Baltia Vojo aŭ Baltia Ĉeno de Talino tra Rigo ĝis Vilno - staris homoj en ĉeno man-mane.
Migra falko
Aspekto
La kapo, nuko, vangoj, orelplumoj kaj mallongaj kaj larĝaj makzelaj strioj estas nigraj kun blueca brilo, la ceteraj partoj de la supra korpo kaj malsupraj kovraj plumoj de la flugiloj - grizbluaj, la malsupra korpo-blanka kun iom da brunetaj plumoj. Rondoforma vosto fino iom malhela, sed sen kontrasta nigra strio, kiel ĉe aliaj falkoj.
Rigo
Historio
1991 Nova sendependeco.
Migra falko
Aspekto
La dorso kaj la longaj pintecaj flugiloj de plenkreskuloj estas kutime bluecnigraj al ardezgrizaj kun nedistinga pli malhela strieco (vidu "Subspeciojn" sube); la flugilpintoj estas nigraj. La blankaj al ruĝecaj subaj partoj estas strihavaj per fajnaj bendoj de malhelbruna aŭ nigro. La vosto, samkolora kiel la dorso sed kun pli fajnaj strioj, estas longa, mallarĝa kaj rondoforma pinte kun nigra fino kaj blanka bordo je la plej fino. La krono kaj "mustaĉo" en vangoj estas nigraj, kontraste klare kun la palaj kolflankoj kaj blanka gorĝo. La vaksaĵo estas flava, kiel la piedoj, kaj la beko kaj ungoj estas nigraj. La supra bekoduono estas hokoforma pinte, adaptaĵo kiu permesas falkojn mortigi predon per akra vundigo al la kolvertebroj. La nematuruloj estas multe pli brunaj kun vertikalstriecaj, pli ol horizontalstrietecaj, malsupraj partoj, kaj havas palbluecajn vaksaĵojn kaj ĉirkaŭringojn.
Taksonomio kaj sistematiko
Tiu specio estis unuafoje priskribita fare de Marmaduke Tunstall en sia verko de 1771 Ornithologia Britannica laŭ ties nuna scienca nomo. La scienca nomo Falco peregrinus, signifas "vagadanta falko" en latina. Ankaŭ la komunaj nomoj aludas al ties ampleksa teritorio en plej parto de eŭropaj lingvoj. La latina termino por falko nome falco, devenas el falx, nome falĉilo, alude al la konturo de la falkaj longaj, pintecaj flugiloj dumfluge.
La migra falko apartenas al genro kies stirpo inkludas la hierofalkojn kaj la specion de la Prerifalko (F. mexicanus). Tiu stirpo probable diverĝis el aliaj falkoj ĉirkaŭ la fino de la Mioceno aŭ en la komenco de la Plioceno, antaŭ ĉirkaŭ 8–5 milionoj da jaroj (mj). Ĉar la grupo de la migra falko plus la hierofalkoj inkludas kaj malnovmondajn kaj nordamerikajn speciojn, verŝajne la stirpo originiĝis en okcidenta Eŭrazio aŭ Afriko. Ties rilato al aliaj falkoj ne estas klara; la afero estas komplikigita pro disvastigita hibridiĝo konfuzante la analizojn de DNA; ekzemple oni scias, ke la genetika stirpo de la tartarfalko (F. cherrug) originiĝis el maskla tartarfalko kiu produktis fekundan idon kun ino de praulo de migra falko.
Nune migraj falkoj estas regule hibridigitaj en kaptiveco kun aliaj specioj kiaj la balkanfalko (F. biarmicus) por produkti la "perilanner", iome populara birdo ĉe falkado ĉar ĝi kombinas la ĉaskapablon de la migra kun la kuraĝo de la Balkanfalko, aŭ kiaj la ĉasfalko por produkti grandajn, rimarkinde kolorajn birdojn por uzado de falkadistoj. Tiele la migra estas ankoraŭ genetike proksima al la hierofalkoj, kvankam ties stirpoj diverĝis en la fina Plioceno (eble antaŭ ĉirkaŭ 2.5–2 mj en la Gelaziano).
Rigo
Historio
2001 Rigo festas 800-jariĝon de la urbo.
Migra falko
Subspecioj
Tiuj lastaj du rasoj estas ofte disigitaj kiel Nordafrika falko Falco pelegrinoides. Estas 0.6–0.7 % de genetika distanco inter la komplekso de Migra kaj Nordafrika falkoj ("peregrinoid"). Tiuj birdoj loĝas en aridaj regionoj el Kanarioj laŭlonge de la bordo de Saharo tra Mezoriento ĝis Centra Azio kaj Mongolio. Ili havas rugan kolmakulon sed aliflanke diferencas laŭ aspekto el la Migra laŭ la Regulo de Gloger. La Nordafrika falko havas apartan flugmanieron, frapante nur la eksteran parton de siaj flugiloj kiel faras foje fulmaroj; tio okazas ankaŭ ĉe la Migra, sed malpli ofte kaj malpli markate. La ostoj de ŝultro kaj pelvo de la Nordafrika falko estas fortikaj kompare kun tiuj de la Migra, kaj ties piedoj estas pli malgrandaj. Ili ne havas postzigotajn reproduktajn barojn surloke, sed ili reproduktiĝas je diferencaj jarepokoj ol la najbaraj subspecioj de Migra falko.
Ekologio kaj kutimoj
La Migra falko loĝas ĉefe ĉe montoĉenoj, rivervaloj, marbordoj, kaj pli kaj pli en urboj. En regionoj de moderklimataj vintroj, ĝi estas kutime specio de loĝantaj birdoj, kaj kelkaj individuoj, ĉefe plenkreskaj maskloj, restas en la reprodukta teritorio. Nur populacioj kiuj reproduktiĝas en arktaj klimatoj tipe migras granddistance dum la norda vintro.
Rigo
Historio
Oni diras, ke Rigo komenciĝas de Alberta Placo. Antaŭe ĉi tie troviĝis maldekstra vilaĝo, kaj rivereto Rigo faris bonan naturan havenon. En la rivereton Rigo envenis multaj boatoj, kiuj laŭ Daŭgavo venis el Rusio, kaj ŝipoj laŭ Balta maro de Germanio, de Gotlando, kaj ĉi tiu loko estis bona por interŝanĝi varojn.
Migra falko
Ekologio kaj kutimoj
Tiu altfluga ĉasulo estas la superpredanto de la ĉielo. Ĝi ĉasas nur flugantajn birdojn foje eĉ pli grandajn ol si mem. Kiam escepte ĝi ŝajnas ataki birdojn lokatajn sur grundo, estas nur ruzaĵo por ekflugigi ilin kaj poste kapti ilin. Kutime migra falko staras sur gvatripozejo de kie ĝi vidas flugantajn birdojn tre malproksime, tiam ĝi postflugas pli kaj pli rapide kaj prenas ilin de malsupre, aŭ ĝi ne vidite suprenflugas tre alte antaŭ flugfali sur ilin. Tiuokaze la migra falko atingas rapidecon ĝis 320 aŭ 350–400 km/h depende de la kalkulintaj fakuloj.
Rigo
Katedralo de la Sankta Jakobo
En ĝia arkitekturo videblas transiro de romaniko al gotiko. La kupra turo de la preĝejo kies alteco estas 86 metroj dum jarcentoj senbriliĝis, sur ĝi troviĝas la plej malnova horloĝo en Antikva Rigo, kiu estas starigita en la jaro 1480. la turo de tiu ĉi preĝejo estas sola, kiu havas sonorilon ekster la preĝejo mem. Ĝi troviĝas sub speciala tegmenta konstruo kaj estas bone videbla.
Preĝejo de la Sankta Petro
Tiu ĉi preĝejo ĉiam apartenis al Riganoj, ili komencis konstrui ĝin en 1209, kaj ĉiam ĝi estis la plej alta en la urbo. Apud la preĝejo oni povas vidi interesan statuon "Bremenaj muzikistoj", donaco de ĝemelurbo Bremen. Ankaŭ apud la preĝejo de la sankta Petro ofte kantas surstrataj muzikistoj.
Doma Katedralo
Sur la ĉefa placo de Rigo, Doma Placo situas Doma Katedralo. La nomo venas de latina “Domus Dei” (Domo de Dio). Doman preĝejon komencis konstrui episkopo Alberto en 1211, kaj ĝi estas la 2-a plej antikva konstruajo en Rigo. La Preĝejo estis dediĉita al la Sankta Maria, same kiel la tero de Latvio estis dediĉita al la Sankta Maria. Oni komencis konstrui la preĝejon sur la loko kie jam estis sanktejo de maldekstroj, tombejo. La Katedralon oni finis en 1250.
Migra falko
Ekologio kaj kutimoj
La migra falko estas ofte konsiderata la plej rapida animalo en la planedo dum sia ĉasplonĝo, kio implicas ŝvebadon je granda alto kaj poste ekplonĝon je rapidoj komune konsiderataj super 320 km/h, kaj frapegon kontraŭ flugilo de sia predaĵo por ne damaĝi sin mem pro la frapo. Studo pri la flugofiziko de "ideala falko" trovis teorian rapidlimon je 400 km/h ĉe malalta flugo kaj 625 km/h por alta flugo. En 2005, Ken Franklin konstatis falkon ekfalantan je maksimuma rapido de 389 km/h. Fimeto de unu el tiuj ĉasplonĝoj videblas ĉe tiu ligo.
Rigo
Doma Katedralo
La plej valora estas orgeno de Doma Katedralo, kiun konstruis en 1884 germana firmao, kaj ĝi estis tiam la plej granda kaj moderna. La instrumento estas 25 m alta, 11 m larĝa, 10 m profunda. Oni povas ludi per ĝi de sur du balkonoj, povas doni koncerton por du orgenoj. La orgeno havas 124 agordojn.
Apud Doma Katedralo situas klostro, nun tie troviĝas Muzeo pri Riga historio kaj navigado. La muzeo estas la plej malnova, fondita en 1773. Tie oni tenas nun pli ol duonmilionon da unuoj pri historio de Rigo.
Monumento de Libereco
La Monumenton konstruis arĥitekto Kārlis Zāle dum 1931-1935. Por tiu ĉi monumento tuta popolo kolektis la monon. Sur la monumento oni skribis vortojn "Por Patrujo kaj Libereco".
Rilatoj al Esperanto
La urbo, geografie kaj kulture proksima al la vivlokoj de L. L. Zamenhof en la litova kaj pola partoj de la tiutempa Rusia Imperio, kie ekĝermis la unua subteno por la nova lingvo Esperanto en 1887, rapide ekhavis vervajn esperantistojn kaj urbajn Esperanto-klubojn. Interalie en Rigo vivis Vladimír Szmurlo (1865-1931, fondinto de la Esperanto-societo "Riga Stelo" en 1910), Peteris Kikauka (n. en 1886), Peter Kadik (m. en 1924), Edgars Grots (n. en 1894), Talivalds Indra (same n. en 1894), Jānis Loja (1896-1970), Nikolajs Ķurzēns (1910-1959), Aleksandrs Strautmanis (1912-1995) kaj Mirdza Burgmeisters [1921-1989). Rigan Esperanto-klubon ĉe Latva Societo de Rigo gvidas Biruta Rozenfelde.
Migra falko
Ekologio kaj kutimoj
La migra falko estas gasto de gamo de parazitoj kaj patogenoj. Ĝi estas vektoro por Avipoksviruso, malsano de Newcastle, Falkeda herpesviruso 1 (kaj eble aliaj Herpesviridae), kaj kelkaj mikozoj kaj bakteriaj infektoj. Endoparazitoj estas Plasmodium relictum (kutime nekaŭzanta malarion ĉe la Migra falko), Strigeidae trematodojn, Serratospiculum amaculata (nematodojn), kaj Cestoda. Konataj ektoparazitoj de la migra falko estas Mallophaga Ceratophyllus garei (pulo), kaj muŝoj Hipoboscedoj (Icosta nigra, Ornithoctona erythrocephala).
Manĝo
Ili manĝas anasojn, mevojn, galinagojn, turdojn, paserojn, turtojn. Ĉasante flugantan birdon, ili forte frapas ĝin per siaj tarsoj. La migra falko atakas ĉasaĵon tre rapide. Kiam la falko estas 1,500 m for de ĉasaĵo, ĝi jam komencas sin pafi al ĝi per rapideco de 75–100 m/sekunde, plonĝante en angulo de 25 gradoj. Ĝi ofte rompas la kolon de kaptito per sia akra hoka beko kaj trapikas la nukan vertebraron aŭ portas ĝin al rifuĝejo aŭ sia nesto por ĝin mortigi. Voronte, ĝi senplumigas kaj dispecigas la kaptiton.
La migra falko manĝas preskaŭ nur mezgrandajn birdojn kiaj turtoj, akvobirdoj, kantobirdoj, vadbirdoj kaj kolomboj. Tutmonde oni ĉirkaŭkalkulas ke estas inter 1 500 kaj 2 000 birdospecioj (kvinono de la tutmondaj birdospecioj) predataj de tiuj falkoj. En Nordameriko, predo varias laŭ grando el la 3-g kolibroj al 3.1-kg Kanada gruo (mortigita de migra falko per ĉasfalo). Predo povas inkludi ankaŭ malgrandan rabobirdon, nome la Amerika turfalko. Escepte ĉe vespertoj kaptataj nokte, ĝi rare ĉasas malgrandajn mamulojn, sed foje kaptas ratojn, kampomusojn, leporojn, sorikojn, musojn kaj sciurojn; la marbordaj populacioj de la granda subspecio pealei manĝas preskaŭ nur marbirdojn. En la brazila mangrovo-marĉo de Cubatão, vintranta falko de la subspecio tundrius estis observata dum sukcese ĉasis junan ekzempleron de Roza ibiso. Insektoj kaj reptilioj formas malgrandan proporcion de la dieto, kio varias grande depende de kiu predo estas disponebla. Ĉe urbaj areoj, la ĉefa predo de la dieto de la migra falko estas la Rokaj aŭ Urbokolomboj, kio faras 80% aŭ pli de la dieto manĝata de falkoj en kelkaj urboj. Aliaj komunaj urbaj birdoj estas ankaŭ manĝataj regule, kiaj la Plorturto, la Komuna apuso, la Brustornama pego, la Komuna sturno, la Migra turdo kaj diversaj korvedoj (ĉefe Pigo kaj Korniko).
La migra falko ĉasas mateniĝe kaj krepuske, kiam predoj estas plej aktivaj, sed en urboj ankaŭ nokte, ĉefe dum migradoperiodoj kiam ĉaso nokta povas esti hegemonia. Noktemaj migrantoj kaptataj de la migra falko estas specioj tiom diversaj kiaj la Flavbeka kukolo, Nigrakola grebo, Virginia ralo aŭ la Koturno. Oni postulas malferman spacon por ĉasado, kaj tiele ili ofte ĉasas ĉe malferma akvo, marĉoj, valoj, kampoj kaj tundro. Ili serĉas predon ĉu el alta ripozejo aŭ el aero. Kiam ĝi vidas predon, ĝi ekfalas per faldo reen de vosto kaj flugiloj, kun kaŝitaj piedoj. La aerpremo el plonĝo de 320 km/h povus eble damaĝi la falkajn pulmojn, sed malgrandaj ostecaj tuberkloj en la falkaj naztruoj gvidas la povegan aerfluon for el la naztruoj, permesante la birdon spiri pli facile dumfale malpliiĝante la aerpremon. Por protekti siajn okulojn, la falkoj uzas siajn niktitantajn membranojn (triaj palpebroj) por forigi larmojn kaj rubaĵojn el siaj okuloj pluhavante vidkapablon. Predo estas farata kaj kaptata mezaere; la migra falko frapas sian predon per fermita piedo, frapegante aŭ mortigante ĝin, poste revenas kapti ĝin mezaere. La migra falko portas ĝin surgrunden kaj manĝas ĝin se estas tro peza por porti ĝin. Predo estas senplumigita antaŭ konsumo.
Reproduktado
La migra falkino demetas ovon en fendo de krutaĵo malfacile atingebla. En ĝia nesto estas sternitaj plumoj kaj herbotigoj, iukaze la nesto estas kun nenia kovraĵo. Iam ĝi okupas malnovan neston de aglo, ardeo aŭ korvo. Inter marto kaj majo la ino demetas ovojn. Post kiam ŝi demetas 3-4 ovojn, ili kovas ilin. La kovadon kaj nutradon de idoj plenumas la gepatraj birdoj kune. La kovado daŭras 29 tagojn. La ĵus eloviĝinta falkido portas sur si blankan, mallongan lanugon. La elnestiĝo okazas post 35-40 tagoj.
La birdo malaperis el multaj landoj dum la 1960-aj jaroj pro la intensa uzado de DDT en la agrikulturo. Ĝi kaŭzis hormonajn ŝanĝojn ĉe la birdo, forestis ofte la pariĝo, la demetintaj ovoj estis molaj, ĉar ne enkonstruiĝis sufiĉa kalcio. La Migra falko ne nestis en Hungario ekde 1964 ĝis 1997, en 2005 vivas tie nur 7 paroj.
Migra falko nestas prefere en klifo, sed oni trovas nestojn en arboj aŭ eĉ sur modernaj urbaj konstruaĵoj. La ovoj estas demetitaj finon de marto kaj kovataj dum unu monato. Migra falko vivas en ciuj kontinentoj eĉ insuloj, krom Islando kaj Nov-Zelando. Ĝi migras el tiuj landoj kie vintro estas tro malvarma.
La migra falko estas sekse maturaj fine de la unua jaro sed en fortaj populacioj ili reproduktiĝas post 2 ĝis 3 jaroj. La paro pariĝas porvive kaj revenas al sama nestoloko ĉiujare. La pariĝaj flugoj inkludas mikson de aera akrobatio, precize spiraloj kaj subitaj faloj. La masklo pasigas predon, kiun li estis preninta, al ino mezaere. Por ebligi tion, la ino fakte flugas kapalteren por ricevi la manĝon el la masklaj ungoj. La migra falko estas teritoriema dum la reprodukta sezono; nestoparoj estas kutime pli da 1 km aparte unu de alia, kaj ofte multe plie, eĉ en areoj kun granda nombro de paroj. La distanco inter nestoj certigas sufiĉan manĝodisponeblon por paroj kaj ties idoj. Ene de reprodukta teritorio, paro povas havi kelkajn nestokornicojn; la nombro uzata de paro povas varii el unu al sep en periodo de 16 jaroj. La paro defendas la elektitan nestolokon kontraŭ aliaj migraj falkoj, kaj ofte kontraŭ korakoj, ardeoj, mevoj kaj (ĉe grunda nesto) mamuloj kiaj vulpoj, guloj, felisedoj, ursoj kaj lupoj. Kaj nestoj kaj (malpli ofte) plenkreskuloj estas predataj el pli grandaj rabobirdoj kiaj agloj, grandaj gufoj, aŭ ĉasfalkoj. La migra falko defendante sian neston sukcesis mortigi rabobirdojn tiom grandajn kiom la Reĝa aglo kaj la Blankkapa maraglo (ambaŭ el kiuj kutime evitataj kiel eventualaj predantoj) kiuj venis tro proksime al la nesto.
La Migra falko nestas en skrapaĵo, kutime en klifokornicoj, aŭ nune ofte en multaj partoj de sia teritorio, en altaj konstruaĵoj aŭ pontoj. Klifaj nestoj estas ĝenerale situaj sub elstaraĵoj, sur kornicoj kun vegetaĵoj, kaj oni preferas sudfasadajn lokojn. En kelkaj regionoj, kiel en partoj de Aŭstralio kaj en okcidentaj marbordoj de Norda Nordameriko, grandaj arbotruoj estas uzataj por nestado. Antaŭ la malpliiĝo de plej eŭropaj migraj, estis granda populacio de migraj en centra kaj okcidenta Eŭropo kiuj uzis la neuzatajn nestojn de aliaj grandaj birdoj. La ino elektas nestolokon, kie ŝi skrapas neprofundan truon en simpla grundo, sablo aŭ mortinta vegetaĵaro sur kiu demeti ovojn. Oni ne aldonas nestomaterialon. En malproksimaj neĝenataj areoj kiaj ĉe Arkto, ili povas uzi krutajn deklivojn kaj eĉ malaltajn rokojn kaj amasojn kiel nestolokojn. La homfaritaj strukturoj uzataj por reproduktado ege similas al la naturaj klifokornicoj kiujn la migra falko preferas por siaj nestolokoj.