cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Turka liro
La Otomana Imperio kaj la orbazo
La valuto de plej longa tempo la Otomana Imperio nomiĝis Akçe, kaj fine de la imperia epoko estis anstataŭigita de la Kuruş (groŝo). La subunuo nomiĝis Para, kvardekono de Kuruş. La Otomana Imperia Banko eldonis monon en valoroj inter 5 kaj 5.000 Kuruş.
Meze de la 70-aj jaroj de la 19-a jarcento kiel nova valuta unuo enkondukiĝis la liro, kiu egalvaloris al 100 Kuruş. Ĝis la fino de la Unua Mondmilito la valoro de la liro estis ligita la certa kvanto da oro kaj la valoro de la Kuruş al certa kvanto da arĝento. Post la milito enkondukiĝis "monbileta liro", kiu laŭ valoro proksimume egalis al naŭono de la ora liro.
Fondiĝo de la respubliko
Post la fondiĝo de la turka respubliko la otomana liro estis anstataŭigita de turka liro, kaj sur la antaŭa flanko de ĉiuj monbiletoj unue bildiĝis la portreto de la ŝtatestro Mustafa Kemal Atatürk. Post la morto de Atatürk dum la jaro 1938 enkondukiĝis monbiletoj kun la portreto de la nova prezidento İsmet İnönü, sed ekde la 50-aj jaroj de la 20-a jarcento oni reenkondukis protreton de Atatürk.
Inflacio
De ĉiam la otomana kaj poste turka liro suferis je granda inflacio, kiu gvidis al konstanta, forta valoroperdo de la liro kompare al aliaj valutoj. Ĝis la 70-aj jaroj de la 20-a jarcento tiu valoroperdo estis averaĝe 8 procentoj ĉiujare, sed poste drame kreskis kaj nur haltis dum la jaro 2004. Ekde tiam la valoro de la nun nova turka liro dneove kreskas:
Pro la grava inflacio la Kuruş fine de la 80-aj jaroj de la 20-a jarcento malaperis el la ĉiutaga vivo. Prezojn oni baldaŭ indiki en milionoj kaj miliardoj da liroj. Jam dum la 90-aj jaroj la tiama ĉefministrino Tansu Çiller] planis ŝanĝi la liron en rilato 1.000:1, sed ne sukcesis realigi tiun planon. Dum la jaro 2005 fine la valuto ŝanĝiĝis en rilato 1.000.000:1.
Pro la stabiliĝo de la nova turka liro oni reenkondukis la subunuon Kuruş, kiu ne plu estis uzita dum la antaŭaj dudek jaroj. 100 Kuruş nun egalvaloras al 1 nova turka liro. Pro tio, ke la Kuruş egalvaloras al centono de la baza valuta unuo, en Esperanto eblas simple nomi ĝin cendo. Novas monbiletoj en valoro de 50 kaj 100 liroj. Dum la jaro 2005 kaj la malnova kaj la nova turkaj liroj estis oficialaj pagiloj, ekde la 1-a de januaro 2006 nur eblas pagi per la novaj liroj.
La valuta reformo estas parto de la penoj pri reformoj de la turka ŝtato, por fine plenumi la kriteriojn por onta membreco en la Eŭropa Unio. De la nova liro la enloĝantoj de Turkio unuflanke atendas psikologian stabiliĝon de sia valuto (la malaltaj nombroj sur la monbiletoj redonu al la civitanoj la fidon en sian propran valuton), kaj aliflanke la vivo plifaciliĝis, ĉar pli simplas kalkuli per la novaj, pli etaj sumoj. La novaj monbiletoj krome nekompareble pli malfacile falsigeblas ol la malnovaj.
Monbiletojn de malnovaj turkaj liroj ankoraŭ ĝis la fino de la jaro 2015 eblos interŝanĝi je novaj liroj en la branĉoj de la turka centra banko; nur ekde la jaro 2016 ili estos senvalidaj.
La turka mallongigo YTL prononciĝas „JeTeLe“. Tiu nomo en Turkio tamen ankoraŭ ne ĝenerale uziĝas. Multaj turkoj plu parolas pri „milyon“ („miliono“).
Monbiletoj kaj moneroj
Monbileto ekzistas en valoroj de 1, 5, 10, 20, 50 kaj 100 Yeni Türk Lirası, moneroj en valoroj de 1, 5, 10, 25 kaj 50 Yeni Kuruş, plus 1 liro.
Kaj sur la antaŭa kaj sur la malantaŭa flanko de la monbiletoj trobeblas protertoj de la unua statestro de la moderna turka ŝtato, Mustafa Kemal Atatürk. La portretoj ne samas, sed bildigas diversajn fazojn de lia vivo. Krome sur la malantaŭaj flankoj bildiĝas kulturaj kaj naturaj monumentoj de Turkio.
La dezajno de la nova turka 1-lira monero kun latuno-kolora kerno kaj arĝento-kolora rando similas al la eŭropa monero de 2 Eŭroj. Ankaŭ grandeco kaj pezo tre similas, sed la valoro de la 1-lira monero nur estas pli-malpli kvarono de la 2-eŭra monero. La samo validas por la nova monero de 50 Yeni Kuruş, kiu tre similas al la eŭropa monero de 1 Eŭro.
Eksteraj ligiloj
Türk lirası
Kastilio kaj Leono
Kastilio kaj Leono estas hispana aŭtonoma komunumo (regiono). Ties areo estas de 94 226 km2 kaj ĝi havis 2 394 918 loĝantojn en 2020. Ĝi konsistas el la provincoj Avilo (Ávila), Burgoso (Burgos), Leono (León), Palencio (Palencia), Salamanko (Salamanca), Segovio (Segovia), Sorio (Soria), Valadolido (Valladolid), kaj Zamoro (Zamora).
Ĝi estas la hispana aŭtonoma komunumo kun plej granda areo. Ĝi konsistas en tre granda ebenaĵo (la Norda Altebenaĵo), ĉirkaŭata de relative altaj montaroj krom en la limo kun Portugalio, kie la landlimon markas ĉefe riveroj. La klimato estas ekstrema, kun someroj tre varmaj kaj sekaj, ĉefe en Aŭgusto, dum la cetero de la jaro montras malvarmajn temperaturojn. Dum multaj jaroj la ĉefa enspezo de la regiono estis la agrokulturo, ĉefe tritika, kaj la bestobredado. En la lastaj jaroj la regiono suferas fortan procezon de senhomigo, kun migrado ĉefe al Madrido kaj aliaj industriaj urboj.
La nuna regiono estas administracia unuiĝo de la plejparto de la historiaj regionoj Malnova Kastilio kaj Leono, post la nova organizado en Hispanio en 1983. La kastilia lingvo (la hispana de Kastilio) evoluis ĉi tie en la Mezepoko, kaj malrapide disvastiĝis al la aliaj regionoj dum la t.n. Rekonkero. Oni konsideras ĝin la plej pura formo de la hispana lingvo.
La Aŭtonoma Statuto difinas serion de esencaj valoroj kaj simboloj de la loĝantoj de Kastilio kaj Leono, kiel ilia lingva heredaĵo -alude al la kastilia lingvo kaj al la aliaj lingvoj parolataj en la komunumo: la leona kaj la galega aŭ ĝia historia heredaĵo, arta kaj natura. Inter la simboloj estas la blazono, la flago, la standardo, la himno - kvankam ĝi ne ekzistas - dum la 23a de Aprilo estas difinita kiel Tago de Kastilio kaj Leono, memorfestante la malvenkon suferita de la armeoj de Komunumoj de Kastilio en Villalar dum la Milito de la Komunumoj, en 1521.
En Kastilio kaj Leono troviĝas pli ol 60% el ĉiuj arkitekturaj, artaj, kulturaj kaj aliaj heredaĵoj ekzistantaj en Hispanio, kio signifas: 9 Mondaj Heredaĵoj, preskaŭ 1800 naciaj heredaĵoj klasifikitaj kiel kulturaj, 112 historiaj konstruaĵoj, 400 muzeoj, pli ol 500 kasteloj, el kiuj 16 estas konsiderataj de alta historia valoro, 12 katedraloj, 1 kunkatedralo, kaj la plej granda koncentriĝo de romanika arto en la mondo. Kastilio kaj Leono kune kun la itala regiono Lombardio konsistigas la mondan regionon kun la plej distingitaj aktivaĵoj, kun la plej alta protekto donita de Unesko, kun totalo de 11 heredaĵoj.
Krome la montoj de Valsaín kaj la montoj de Béjar kaj de Francio, en la Centra Sistemo, la valoj de Laciana, Omaña kaj Luna kaj la Montopintoj de Eŭropo kaj Los Ancares, en la Kantabra Montaro, kaj la Meseta Ibérica (Iberia Altebenaĵo), en la landlima areo kun Portugalio, estis deklaritaj biosfera rezervejo de Unesko, kiu ankaŭ agnoskas la geoparkon de La Lora per ĉi tiu speco de protekto. Krome, Kastilio kaj Leono forte rilatas al tri el la Mondaj Memorprogramoj de Unesko same kiel la Dekretoj de la Kortego de Leono de 1188, curia regia konsiderata kiel lulilo de la monda parlamentismo fare de la institucio mem,, la Ĝenerala Arkivo de Simanko kaj la Traktato de Tordesillas.
Laŭ datumoj de la Nacia Instituto de Statistiko de 2016, ĝia MEP-kapacito lokigas Kastilion kaj Leonon en la oka loko en Hispanio. Laŭ datumoj de 2007, ĝia homa disvolviĝa indekso (0.965) estas la 4a, nome la plej granda en la lando, kaj antaŭas al landoj kiel Francio, Svedio, Nederlando aŭ Japanio. La Indekso de evoluo de sociaj servoj reflektas, ke la komunumo havas unu el la plej bonaj sociaj servoj en la lando. Jen la tria aŭtonoma regiono, kiu ofertas la plej bonajn avantaĝojn al siaj civitanoj, malantaŭ Eŭskio kaj Navaro. Ilia edukado, laŭ la raporto PISA 2015, gvidas la poentarojn en legado kaj sciencoj kun poentaro komparebla al tiu de la dek plej bonaj landoj pri studado.
Geografio
Kastilio kaj Leono estas aŭtonoma komunumo sen eliro al la maro, kiu situas en la nordokcidenta kvadranto de la Iberia Duoninsulo. Ĝia teritorio limas norde kun la unuprovincaj komunumoj Asturio kaj Kantabrio krom kun Eŭskio (Biskajo kaj Alavo); oriente kun la unuprovinca komunumo Rioĥo kaj kun Aragono (provinco Zaragozo), sude kun la Madrida Regiono, Kastilio-Manĉo (provincoj Toledo kaj Gvadalaĥaro) kaj Ekstremaduro (provinco Kacereso) kaj okcidente kun Galegio (provincoj Lugo kaj Oŭrenso) kaj Portugalio.
La morfologio de Kastilio kaj Leono estas plejparte formata de la Norda Altebenaĵo kaj zono de montaj reliefoj. La Norda Altebenaĵo estas altebenaĵo, kiu havas averaĝan altecon proksima al 800 m, estas kovrita de deponejaj argilaj materialoj, kiuj kondukis al seka kaj arida pejzaĝo.
Sekvante la morfologion de la areo oni povas vidi: norde, la montoj de la provincoj Palencio kaj Leono kun altaj akraj pintoj kaj la montoj de la provinco Burgoso, dividitaj en du partojn de la Gorĝo de Pankorbo, kuna vojo inter Eŭskio kaj Kastilio. El ĉi tiuj, la norda parto apartenas al la Kantabra montaro kaj atingas la urbon Burgoso.
Dum la alpa faldo, la materialoj, kiuj formis la altebenaĵon, trairis multajn punktojn. De ĉi tiu frakturo leviĝis la montoj de Leono, kun montoj ne multe altaj kaj, konstituante la kernon de la Altebenaĵo, la Kantabra montaro kaj la Centra sistemo, formitaj de materialoj kiel granito aŭ metamorfaj ardezoj.
La karsta komplekso de Ojo Guareña, formita de 110 km da galerioj kaj ĝiaj kavernoj formitaj el karbonataj materialoj de la Konaciano, situantaj super nivelo de nepenetreblaj marnoj, estas la dua plej granda en la duoninsulo.
Ĉi tiu geologia agordo permesis aperturojn de mineral-kuracaj kaj / aŭ termikaj akvoj, uzataj nun aŭ en la pasinteco, en Almeida de Sayago, Boñar, Calabor, Caldas de Luna, Castromonte, Cucho, Gejuelo del Barro, Morales de Campos, Valdelateja kaj Villarijo, inter aliaj lokoj.
Faŭno
Kastilio kaj Leono prezentas grandan diversecon de faŭno. Estas multaj specioj kaj kelkaj el ili estas elde speciala intereso pro sia unikeco, kiel iuj endemiaj specioj, aŭ pro sia malabundo, kiel la bruna urso. En 2018, la ursa populacio kreskiĝis en la regiono, kiu enhavas 13 ursinojn kaj 21 ursidojn, dise inter la provincoj Palencio kaj Leono. Oni kalkulis 418 speciojn de vertebruloj, kiuj konsistigas 63% de ĉiuj vertebruloj kiuj vivas en Hispanio. Bestoj adaptitaj al vivo en la altaj montoj, loĝantoj de rokaj lokoj, loĝantoj de riveraj kursoj, ebenaĵoj kaj arbaraj loĝantoj formas la mozaikon de la kastili-leona faŭno.
132820 Miskotte
132820 Miskotte estas malgranda, malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  en la kadro de la astronomia kampanjo NEAT elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono).
Kastilio kaj Leono
Faŭno
Kelkaj malgrandaj kaj grandaj mamuloj kiel sciuroj, gliredoj, talpedoj, martedoj, vulpoj, sovaĝaj katoj, lupoj, sufiĉe abundaj en iuj lokoj, aproj, cervoj, kapreoloj kaj nur en la Kantabra montaro, iuj brunaj ursaj specimenoj kutime vizitadas la arbarojn.
132820 Miskotte
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la nederlanda sukeraĵisto kaj amatora astronomo Koen Miskotte, kiu interesiĝas pri meteora astronomio. Li estas tre fruktodona observanto de meteoroj aktiva en la Nederlanda Meteora Societo.
Internacia Sekurec-Asista Forto
La Internacia Sekurec-Asista Forto (International Security Assistance Force, mallonge ISAF) estis internacia armea misio sub gvido de la organizaĵo NATO ekde la jaro 2001 respondeca pri subteno de sekureco kaj konstruo en Afganio. La sidejo estis en la kvartalo Veziro Akbar Ĥano de Kabulo.
Kastilio kaj Leono
Historio
La aŭtonoma komunumo de Kastilio kaj Leono estas la rezulto de la kuniĝo de naŭ provincoj en 1983: la tri, kiuj, post la teritoria divido de 1833, per kiuj la nunaj provincoj estis kreitaj, estis atribuitaj al la Leona Regiono (Salamanko, Zamoro kaj Leono) kaj ses ligitaj al Malnova Kastilio (Burgoso, Sorio, Segovio, Avilo, Valadolido kaj Palencio), krom en la lasta kazo la provincoj Santandero (nuntempa aŭtonoma komunumo Kantabrio) kaj Logronjo (nuna Rioĥo).
En la kazo de Kantabrio, la kreado de aŭtonoma komunumo estis defendata pro historiaj, kulturaj kaj geografiaj kialoj, dum en Rioĥo la procezo estis pli kompleksa pro la ekzisto de tri vojoj, ĉiuj bazitaj sur historiaj kaj sociekonomiaj kialoj: kuniĝo kun Kastilio kaj Leono (Unión de Centro Democrático), unuiĝo al eŭska-navara komunumo (Socialista Partio kaj Komunista Partio) aŭ kreado de unuprovinca aŭtonomio, opcio antaŭ la plimulta subteno de ĝia loĝantaro.
Internacia Sekurec-Asista Forto
La unuo stariĝis laŭ peto de la partoprenantoj de la internacia konferenco de Petersberg proksime de la okcidentgermanaj urboj Bonno kaj Königswinter en 2001, kaj laŭ permeso de la Konsilio de Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj. Ĝi ne kalkuliĝis "blukaska" pactrupo de la Unuiĝintaj Nacioj, sed "perforta pacigo" en respondeco de la partoprenantaj ŝtatoj.
Kastilio kaj Leono
Historio
Pluraj estas la arkeologiaj eltrovoj, kiuj montras, ke en prahistoriaj tempoj ĉi tiuj teritorioj jam estis loĝataj. En la Atapuerka montaro, oni trovis grandan nombron de ostoj de la prauloj de Homo sapiens, farante ĉi tiujn eltrovojn unu el la plej gravaj por determini la historion de homa evoluo. La plej grava malkovro kiu internacie famigis la lokon estis la restaĵoj de Homo heidelbergensis.
Antaŭ la alveno de la romianoj, oni scias, ke la teritorioj, kiuj hodiaŭ konsistas el Kastilio kaj Leono, estis okupitaj de diversaj keltaj popoloj, kiel la vakceoj, la aŭtrigonoj, la turmogoj, la vetonoj, asturoj aŭ keltiberoj. Kun la alveno de la romiaj trupoj, kunfrontoj okazis inter la antaŭromiaj popoloj kaj ĉi tiuj. En la historio estas la rezisto de Numantio, proksime al la nuna urbo Sorio.
La romiigo estis nehaltigebla, kaj ĝis hodiaŭ estis grandaj romiaj vorkoj, ĉefe la Akvedukto de Segovio kaj ankaŭ multaj arkeologiaj restaĵoj kiel la antikva urbo Clunia, la Salejoj de Poza de la Sal kaj Vojo Plata el Astorgo (Asturica Augusta) kaj kiu trairas la okcidenton de la regiono al la ĉefurbo de Ekstremaduro, Merido (Augusta Emerita). Kun la falo de la Romia Imperio, la teritorioj estis okupitaj milite de la visigotoj. La posta alveno de la islamanoj kaj la posta rekonkero multe rilatas al la nuna etna komponado de la Iberia Duoninsulo. En la montara regiono de nuna Asturio malgranda kristana regno formiĝis kontraŭ la islama ĉeesto en la duoninsulo. Ili memproklamis sin heredantoj de la lastaj visigotaj reĝoj, kiuj siavice estis profunde romiecaj. Ĉi tiu rezisto de la visigota-romia heredaĵo kaj subtenata de kristanismo, fariĝis pli kaj pli kreskanta suden, pasigante sian ĉefurbon al la urbo Leono kaj tiel kreante la regnon Leono. Por favorigi la reloĝigadon de la novaj teritorioj, estis konceditaj de la monarkoj foruoj aŭ ĉartoj kiuj rajtigis kaj eĉ privilegiis la reloĝigadon.
En la Mezepoko populariĝis la pilgrimado de kristanoj al Santiago-de-Kompostelo. La Jakoba vojo trairas la regionon, kio kontribuis al la eŭropa kulturo kaj ties disvastiĝo tra la tuta duoninsulo. Hodiaŭ tiu vojo estas ankoraŭ turisma kaj kultura unuaranga allogaĵo.
En 1188 la baziliko de Sankta Isidoro de Leono estis la sidejo de la unuaj parlamentaj kortesoj en la historio de Eŭropo kun la partopreno de la Tria Stato. La reĝo, kiu alvokis ilin, estis Alfonso la 9-a.
Leono kaj Kastilio daŭre pligrandiĝis suden, eĉ trans la Doŭro kun sia celo batali kaj rekonkeri kontraŭ islamanoj. En la Mezepoko kaj eĉ poste heroaj kantoj rakontis pri la heroaĵoj de la kristanaj nobeloj, kiuj batalis kontraŭ la islama malamiko. Malgraŭ tio, kristanaj kaj islamaj reĝoj konservis diplomatiajn rilatojn. Klara ekzemplo estas Rodrigo Díaz de Vivar, Cido, paradigmo de mezepoka kristana kavaliro, kiu batalis kaj kontraŭ kristanaj reĝoj kaj kontraŭ islamanoj kaj ankaŭ favore al unuj aŭ aliaj. Postaj versioj de la militoj islam-kristanaj estis pli romantismaj, bazitaj sur jarcenta kunvivado.
La bazoj de la dinastia unuiĝo de la regnoj de Kastilio kaj Leono, apartigitaj dum sep jardekoj, estis enmetitaj en 1194. Alfonso la 8-a de Kastilio kaj Alfonso la 9-a de Leono subskribis en Tordehumos la traktaton kiu pacigis la areon de Kampartero kaj la bazoj estis metitaj por estonta reunuiĝo de la regnoj, firmigita en 1230 kun Ferdinando la 3-a nome la Sankta. Jam kun Ferdinando la 3-a, Kastilio kaj Leono estis kunigitaj sub la sama reĝo definitive kaj ĝis nun, kaj antaŭ li la regnoj jam restis sub la sama regado dum kelkaj sezonoj.
Dum la Malalta Mezepoko ekzistis ekonomia kaj politika krizo produktita de serio de malbonaj rikoltoj kaj disputoj inter nobeloj kaj la Krono pro potenco, same kiel inter malsamaj kontraŭuloj de la trono. En la Parlamento de Valadolido de 1295, Fernando la 4-a estis agnoskita kiel reĝo. La verko María de Molina prezentas sian filon al Fernando la 4-a en la Parlamento de Valadolid en 1295 hodiaŭ prezidas la Kongreson de Deputitoj kune kun pentraĵo de la Kortesoj de Kadizo, emfazante la parlamentan gravecon kiu havas la tutan evoluon de la kortesoj de Kastilio kaj Leono, malgraŭ ĝia posta malkresko. La Krono fariĝis pli aŭtoritata kaj la nobelaro pli dependis de ĝi.
La rekonkero daŭre progresis en ĉi tiu prospera Reĝlando Kastilio, kaj kulminis per la kapitulaco de la Nazaria Reĝlando Granado, la lasta islama fortikejo en la duoninsulo. Ĉe tiu tempo, la reĝoj jam akiris grandan potencon, tiel establante la epokon de aŭtoritatemaj monarkioj.
Precedencoj de aŭtonomeco
En junio 1978, Kastilio kaj Leono akiris la antaŭ-aŭtonoman reĝimon, per la kreado de la Ĝenerala Konsilio per Reĝa Dekreto 20/1978, de la 13-a de junio.
En la epoko de la Unua Respubliko (1873-1874), la federaciaj respublikanoj elpensis la projekton krei ununuran federacian ŝtaton el dek unu provincoj en la hispana valo de Doŭro, kiu ankaŭ inkludus la provincojn Santandero kaj Logronjo. Antaŭe, en 1869, kiel parto de manifesto, federaciaj respublikanoj reprezentantaj la 17 provincojn Albaceto, Avilo, Burgoso, Reĝurbo, Kvenko, Gvadalaĥaro, Leono, Logronjo, Madrido, Palencio, Salamanko, Santandero, Segovio, Sorio, Toledo, Valadolido kaj Zamoro proponis en la tiel nomata Kastilia Federacia Pakto la formadon de ento konsistanta el du malsamaj ŝtatoj: la ŝtato Malnova Kastilio - kiu estus konstituita de la nunaj kastili-leonaj provincoj kune kun tiuj de Logronjo kaj Santandero-, kaj la ŝtato Nova Kastilio, kiu estus konformita de la nunaj provincoj de Kastilio-Manĉo plus la provinco Madrido. La fino de la respubliko, komence de 1874, bremsis la iniciaton.
En 1921, okaze de la kvara centjariĝo de la batalo de Villalar, la Urbodomo de Santandero rekomendis la kreadon de kastilia kaj leona komunumo el dek unu provincoj, ideo, kiu estus konservita en postaj jaroj. Fine de 1931 kaj komencoj de 1932, leonano Eugenio Merino ellaboris tekston, en kiu li fondis la kastili-leonan regionismon. La teksto estis publikigita en la Diario de León.
Dum la Dua Respubliko, precipe en 1936, estis granda regionisma agado favora al regiono el dek unu provincoj, kaj eĉ disvolvis bazon por la Statuto de Aŭtonomeco. La fino de la Civila Milito kaj la komenco de la frankisma reĝimo ĉesigis la aspirojn de aŭtonomeco por la regiono. La filozofo José Ortega y Gasset kolektis ĉi tiun skemon en siaj publikaĵoj. Post la morto de Francisco Franco, regionistoj, aŭtonomistoj kaj naciismaj organizoj (kastili-leona regionismo kaj kastilia naciismo) aperis kiel la Regiona Alianco de Kastilio-Leono (1975), Regiona Instituto de Kastilio-Leono (1976) aŭ la Aŭtonoma Naciisma Partio de Kastilio kaj Leono. (1977). Poste, post la formorto de tiuj organizoj, la Regionisma Unuiĝo de Kastilio kaj Leono aperis en 1993.
Samtempe aperis aliaj el leona naturo, kiel la Leona Aŭtonoma Grupo (1978) aŭ la Regionisma Partio de la Leona Lando (1980), kiu rekomendis la kreadon de Leona aŭtonoma komunumo konsistanta el la provincoj Leono, Salamanko kaj Zamoro. La populara kaj politika subteno, kiu subtenis la unuprovincan aŭtonomion en Leono, fariĝis tre grava en tiu urbo.
Demografio
Kun 2 528 417 loĝantoj,el kiuj 1 251 082 estas viroj kaj 1 277 335 estas virinoj, la loĝantaro de Kastilio kaj Leono reprezentas 5,69% de la loĝantaro en Hispanio, kvankam ĝia vasta teritorio enhavas preskaŭ kvinan parton el la tuta areo de la lando. En januaro 2005, la loĝantaro de Kastilio kaj Leono estis dividita laŭ provincoj jene: Avilo, 168,638 loĝantoj; Burgoso, 365 972; Leono, 497 387; Palencio, 173 281; Salamanko, 351 326; Segovio, 159 322; Sorio, 93,593; Valadolido, 521 661; kaj Zamoro, 197 237.
La aŭtonoma komunumo havas tre malaltan loĝantaran densecon, ĉirkaŭ 26,57 loĝantoj/km², kio estas pli ol trioble pli malalta ol la nacia mezumo, kio indikas, ke ĝi estas malabunde loĝata kaj demografia malkreskanta regiono, precipe en kamparaj areoj kaj eĉ en malgrandaj tradiciaj urboj. La demografiaj karakterizaĵoj de la teritorio montras maljuniĝantan loĝantaron, kun malaltaj indicoj de naskiĝoj kaj forpasoj, kio alproksimiĝas al la ŝtata mezumo.
En la jaro 2000, la loĝantaro de Kastilio kaj Leono estis 2 479 118 homoj, tio estas, 6,12% de la hispana totalo. Ĝia vegetativa kresko estis unu el la plej malaltaj en Hispanio: -7223, kiel rezulto de la diferenco inter la 25,080 mortoj (10,12 de la malneta indico) kaj la 17,857 naskiĝoj (7, 20 de malneta indico). La nombro de loĝantoj en 1999 estis iomete pli alta (2 488 062), tiel ke, malgraŭ la negativa kresko, la relativa nombra stabileco estas parte pro la pliiĝo de enmigrado: el 22 910 enmigrintoj en 1999 ĝi atingis 24 340 en 2000. En tiu jaro, 59 infanoj sub la aĝo de unu jaro mortis.
La vivdaŭro estas pli alta ol la hispana mezumo: 83,24 por virinoj kaj 78,30 por viroj, supereco ripetita en la registro en 1999, ĉar virinoj estis 1 260 906 kaj maskloj 1 227 156. Studo de la Universitato de Porto (Portugalio) citas la regionon Kastilio kaj Leono inter la eŭropaj regionoj kies loĝantaro havas pli longan vivon.
En 1999, la aĝdistribuo donis la sekvajn rezultojn: 317 783 homoj de 0 ĝis 14 jaroj; 913 618 inter 15 kaj 39 jaroj; 576 183 de 40 ĝis 59 jaroj kaj 677 020 dum 60 jaroj.
La aktiva loĝantaro en 2001 estis 1 005 200 kaj la dungita loĝantaro estis 884 200, kun kiuj senlaboreco estis 12.1% de la aktiva loĝantaro. Laŭ sektoroj de la dungita loĝantaro, 10.9% laboris en agrikulturo, 20,6% en industrio, 12,7% en konstruo kaj 63,1% en la serva sektoro.
Lingvoj
Tra la aŭtonoma komunumo trapasas granda parto el la itinero de la kastilia lingvo, kio indikas la gravecon tradicie atribuitan al ĉi tiu regiono en la origino kaj posta disvolviĝo de tiu lingvo. En la provinco Burgoso komenciĝas la itinero, ĉar tie naskiĝis Ramón Menéndez Pidal kaj la fama Cantar de Mio Cid. Valadolido elstaras ĉar ĝi estis loĝejo de la aŭtoro de Don-Kiĥoto, Miguel de Cervantes, kaj ankaŭ aŭtoroj kiaj José Zorrilla aŭ Miguel Delibes kaj estis la antaŭenigo de lia universitato. En Avilo elstaras la mistikaj verkistoj Sankta Tereza de Jesuo kaj Johano de la Kruco. Finfine, Salamanko kaj ĝia universitato estigis grandajn verkojn por la kastilia lingvo, kiel Lazarillo de Tormes aŭ La Celestina. Ankaŭ instruistoj de ĝia universitato, kiel ekzemple la verkisto Miguel de Unamuno, donas al la urbo grandan gravecon en la evoluo de la lingvo. Finfine, Kampoj de Kastilio, de la andaluza verkisto Antonio Machado, kies temo estas dominita de admiro al la kastiliaj landoj, ĉefe pri Sorio.
Koncerne al la unuaj atestoj de la kastilia lingvo, en la Monaĥejo de Sankta Domingo de Silos konserviĝas tre malnova beataĵo, nome la Beataĵo de Silos. La Silosaj Glosoj devenas de ĉi tiu monaĥejo. Ankaŭ en la kastiliaj landoj estas la Monaĥejo de Sankta Petro de Kardenjo, loko kie la Beataĵo de Kardenjo estis verkita. Krome, la Statuto de Aŭtonomeco de la komunumo mencias la Monaĥejan Registron de Valpuesta kaj la Nodicia de Kesos kiel la plej komencaj spuroj de la kastilia lingvo. La Kastilia kaj Leona Instituto de la Lingvo realigas diversajn sciencajn laborojn ĉi-rilate.
Aldone al la kastilia, en Kastilio kaj Leono oni parolas aliajn du lingvojn aŭ lingvajn variaĵojn en reduktitaj areoj de la komunumo: nome la leona, kiu "estos celo de specifa protekto [...] pro sia aparta valoro en la lingva heredaĵo de la Komunumo" kaj la galega, kiu, laŭ la Statuto de Aŭtonomeco, "ĝuos respekton kaj protekton en la lokoj kie ĝi kutime uziĝas" (esence, en la areoj limantaj kun Galegio de la komarkoj El Bierzo kaj Sanabria). En la regiono Salamanca de Rebollar, oni parolas ekstremaduran varianton (de la asturi-leona branĉo) konata kiel parolaĵo de El Rebollar. En la merindado de Sotoscueva (provinco Burgoso) la kastilia estas parolata kun iuj dialektaj trajtoj de la asturileona.
Ekonomio
La kampoj de Kastilio kaj Leono estas aridaj kaj sekaj kvankam tre fekundaj, superregante en ili la pluvan agrikulturon. Malgraŭ tio, la akvumado akiris gravecon en la areoj de la valoj de Doŭro, Esla, Órbigo, Pisuergo kaj Tormes. La malabunda orografio kaj la plibonigo de komunikado favoris la eniron de teknikaj novigoj tra la agrikultura produktado-procezo, precipe en lokoj kiel la provincoj Valadolido aŭ Burgoso, kie la produktado laŭ hektaroj estas la plej alta en Hispanio. La plej fekunda regiono de Kastilio kaj Leono koincidas kun la valo de Esla, en Leono, en la kampoj de Valadolido kaj en Kampartero kiu etendiĝas inter Zamoro, Valadolido, Palencio kaj Leono.
Kastilio kaj Leono havas terkulturan areon de ĉirkaŭ 5 783 831 hektaroj, kio estas pli ol duono de la tuta areo de ĝia tuta teritorio. La plej multaj kampoj estas irigaciita pro la klimato kaj malabundaj pluvoj. Nur 10% de la areo estas irigaciita, kun ekspluatado de intensa produktado, multe pli profitodonaj ol pluva agrikulturo.
Malgraŭ la malpliiĝo de loĝantaro en kamparaj areoj, kastili-leona agrikultura produktado ankoraŭ reprezentas 15% de la hispana primara sektoro kaj ĝia averaĝa okupado estas pli malalta ol tiu de aliaj aŭtonomaj komunumoj.
Kastilio kaj Leono estas unu el la ĉefaj hispanaj cerealaj areoj. Kiel la populara diraĵo diras: "Kastilio, grenejo de Hispanio". Kvankam la plej tradicia rikolto estis tritiko, la produktado de hordeo gajnis terenon ekde la 1960-aj jaroj. Ĉi tiujn du cerealojn sekvas, laŭ nombro da hektaroj kultivitaj kaj volumeno de produktado, sekalo kaj aveno. Krom guŝoj, kiel karobo kaj kikeroj, sunflor-kultivado disvastiĝis en la suda kamparo.
Brutaro reprezentas gravan parton de la fina agrikultura produktado. Apud la malgrandaj brutaraj unuoj, kiuj kreskas en la regionoj de antaŭdifinita agrikultura dediĉo aŭ en la montaraj areoj, nun aperas moderna brutobredado, kun brutaroj, porkoj kaj ŝafoj. Ĉi tiuj bienoj estas orientitaj kaj al la produktado de viando kaj al la lakto-provizo por la kooperativoj, kiuj enkanaligas sian postan komercadon, ĉar la lakta produktado de Kastilio kaj Leono superas unu milionon kaj duono da litroj ĉiujare, kio estas la dua plej granda en Hispanio, nur superita de tiu de Galegio.
Turismo
Dum la 1990-aj jaroj, la turisma enfluo de turistoj en Kastilio kaj Leono kreskis, allogata ĉefe pro la historia kaj kultura valoro de iliaj urboj kaj la natura kaj pejzaĝa beleco de ĝiaj diversaj regionoj. En 2001, Kastilio kaj Leono ricevis ĉirkaŭ 315 000 vizitantojn, el kiuj 42 000 estis eksterlandanoj. La mondaj heredaĵaj urboj: Avilo, Salamanko kaj Segovio; la Jakoba Vojo trapasas la provincojn Burgoso, Palencio kaj Leono, kaj la duka urbo Lerma, estas la ĉefaj kolonoj de la kultura turismo en Kastilio kaj Leono.
Piracicaba (mikroregiono)
La mikroregiono de Piracicaba estas unu de la 64 mikroregionoj de la brazila subŝtato de San-Paŭlio. Ĝi enhavas 12 municipojn.
17645 Inarimori
17645 Inarimori estas malrapide rotacianta asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la japana astronomo Tomimaru Okuni elde la observatorio de Nan'jo (gubernio Jamagata, Japanio).
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la antikva tomba tumulo Inarimori, en la sudo de la urbo Nan'jo. Tiu tumulo, kun kvadratan fronto kaj cirkla ĉefparto, konstruita en la lasta parto de la 4-a jarcento, estis la tombo de unu ĉefo de la antikva provinco Okitama (suda parto de la gubernio Jamagata).
Kastilio kaj Leono
Turismo
Koncerne la turismon rilate al la praktikado de vintraj sportoj elstaras pluraj skiejoj, kiel ekzemple La Covatilla en la Montaro de Béjar, Sankta Isidoro kaj Leitariegos en Leono kaj La Pinilla en Segovio. Alia alloga kreskanta aktiveco estas rura turismo. En granda nombro de vilaĝoj de la komunumo oni valorigas kampardomojn akomodante ilin por speco de turisma alternativo kompare kun la turismo surbaze de "suno kaj plaĝo". Ili estas kutime proksimaj al naturaj areoj aŭ areoj el alta heredaĵa aŭ ekologia valoro.
Kastilio kaj Leono havas plurajn urbojn, kies Sankta Semajno estas konsiderata kiel el Internacia Turisma Intereso. Ekzemploj de ili estas Leono, Salamanko, Valadolido aŭ Zamoro.
La regiono ankaŭ havas ampleksan reton de Turismaj Restadejoj, bonkvalitaj hoteloj kiuj kutimas akomodi konstruaĵojn el granda historia valoro en unikaj lokoj por akceli turismon en la areo.
Edukado
Koncerne superan edukadon, oni notu, ke la du plej malnovaj universitatoj en la lando, kiuj ankaŭ estas inter la plej malnovaj en Eŭropo, estas tiuj de Salamanko kaj Valadolido. La Universitato de Salamanko estas unu el la kvin plej malnovaj en Eŭropo nuntempe funkciantaj, post tiuj de Bolonjo, Oksfordo kaj Parizo. Post la Universitata Aŭtonoma Akto de 1983 kreiĝis du pliaj publikaj universitatoj, nome la Universitato de Leono, iama kampuso en la urbo de la Universitato de Oviedo, kaj la Universitato de Burgoso, iama branĉo de la Universitato de Valadolido.
La plej malnova mezepoka pra-universitato nome Studium Generale en Hispanio estis tiu de Palencio - financita inter 1208 kaj 1214 - sed malaperis, eble pro translokiĝo al Valadolido. La dua plej malnova estis starigita en Salamanko en 1218, ĝermo de la Universitato de Salamanko. La Universitato de Salamanko estis la unua eŭropa instruejo akirinta la titolon universitato tra la papa buleo de Aleksandro la 4-a en la jaro 1255 per sia propra sigelo kaj la licentia ubique docendi.
La Universitato de Salamanko havas specialan gravecon interalie pri sia rolo post la malkovro de Ameriko rilate al la formado de internacia juro kaj homaj rajtoj, kun dominikanoj kiel Francisko de Vitorio en Salamanko kaj Bartolomé de las Casas defendantaj la veran protekton de malfavoratoj. Karlo la 1-a alvokis per la Konsilio de Valadolido por solvi la aferon pri la rajtoj de la indiĝenoj kaj la justaj titoloj de la kastilianoj por usona koloniigo.
Koncerne la originojn de la gregoria kalendaro, necesas reliefigi du studojn faritajn en 1515 kaj 1578 de sciencistoj de la katedro de Salamanko, disponigitaj al la papo en Romo. La dua studo akcelis la nunan mondan kalendaron postulatan post kiam la buleo Inter Gravissimas de papo Gregorio la 13-a starigis la nunan kalendaron.
Mansako
Mansako, retikulo (saketo) aŭ  burso (monsaketo) estas ina galanterio, akcesoraĵo, malgranda sako kun anso(j) mane aŭ ŝultre portebla por kunhavi ekstere diversajn utilaĵojn, kiaj buŝtukoj, okulvitroj, ŝminko, skribiloj, portebla telefono, kaj similaj.
Ĝi aperis en la 18-a jarcento, kiam oni komencis kudri senpoŝajn vestojn. Dum ne necesaj ĉiutage por viroj, viraj mansakoj aperas en moddefiladoj.
A Cidade
A Cidade (La urbo) estas portugallingva taggazeto aperanta ĉiutage en la brazila urbo Votuporango. Ĝia unua eldono aperis la 1-an de januaro de 1985.
La firmao Disdroga estis la unua posedanto de la gazeto, kaj vendis ĝin al la gazetisto João Carlos Andrioli Ferreira, kiu ekestris ĝin je la 3-a de junio 1987.
La gazeto apartenas al Grupo Cidade de Comunicação, kiu ankaŭ havas radiostaciojn.
Paul McCartney
James Paul McCartney (nask. je la 18-a de junio, 1942) estas brita rokmuzikisto. Li naskiĝis kaj kreskis en norda Liverpool, Britio, kaj famiĝis kiel kantisto kaj kantverkisto por The Beatles.
Wings —konata ankaŭ kiel Paul McCartney & Wings (Flugiloj)— estis grupo de rok-muziko formita en Aŭgusto 1971, apenaŭ unu jaron post la disigo de The Beatles, fare de Paul McCartney. Laŭlonge de la tempopaso, la nuraj tri komponantoj kiuj permanente restos ekde la komenco estis Paul McCartney mem, lia edzino Linda McCartney kaj la iama gitaristo de Moody Blues, nome Denny Laine.
Post morto de sia unua edzino Linda en 1998, li geedziĝis la 11-an de junio 2002 kun la iama modelo Heather Mills. Naskiĝis en 2003 filino Beatrice Milly, 5-a infano de McCartney. La geedza paro anoncis la 17-an de majo 2006 sian divorcon.
Por lia eble plej fama kanzono "Yesterday" ekzistas Esperanta traduko "Hieraŭ ĵus".
Tiszabezdéd
Situo
Tiszabezdéd situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Tiso, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Nyíregyháza-Záhony. Tiu lasta urbo kaj samtempe Ukrainio troviĝas 5 km-ojn for.
Historio
La vilaĝo estas unuafoje menciita en 1212 en formo de Bezder. En 1629 estro de fortikaĵo Kisvárda detruis la vilaĝon. Oni trovis tie gravan memoraĵojn el la hungara landokupa epoko (9-10-a jc.), i.a. ornaman kovran metallamenon por ujo (nun videbla en la Hungara Nacia Muzeo). Tiu sabrosako estis ornamita per la kutimaj palmofolioj kaj vivarboj, du paganaj mitologiaj monstroj (palmodrakoj) ĉirkaŭprenintaj bizancan krucon. La tombejo (trovitaĵejo) estis malkovrita en 1896.
JIM
La vorto havas plurajn signifojn:
Petrileni
Petrileni [petrilenj] (hungare Petrelény) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Oradea. En 1910 ĝi nombris 493 loĝantojn (rumanoj), en 1992 600. Ĝia unua skriba mencio estis en 1588. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Rieni.
Takahiro Endo
Takahiro Endo (遠藤 孝弘, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Avispa Fukuoka kaj Sagawa Express Tokyo.
Abraham de Moivre
Abraham de MOIVRE (naskiĝis la 26-an de majo 1667 en Vitry-le-François, Marne, Francio, mortis la 27-an de novembro 1754 en Londono, Anglio, Unuiĝinta Reĝlando) estis franca matematikisto. Li famas danke al Formulo de de Moivre pri potencigo de kompleksaj nombroj en goniometria formo.
Li estis franco, sed kiel hugenoto li devis foriri al Anglio.
Korpekzercado
Korpekzercado estas korpa agado kiu plibonigas aŭ daŭrigas fizikan sanecon kaj entutan sanon. Ĝi estas ofte praktikadita por plifortigi muskolojn kaj kardiovaskulan sistemon, kaj kreski atletajn kapablojn. Ofta kaj regula korpekzercado akcelas imunsistemon, kaj kunlabore malhelpas malsanojn de bonhaveco kiel kormalsanon, kardiovaskulan malsanon, kaj tipo-2an diabeton kaj obezecon. Ĝi ankaŭ plibonigas mensan sanon kaj kunlabore malhelpas melankolion.
Ekzercoj estas ĝenerale grupigitaj en tri tipojn depende de la ĝenerala efiko kiun ili havas sur la homa korpo: Flekseblecoj kiel ekzemple streĉado plibonigas la gamon de moviĝo de muskoloj kaj artikoj; aerobiaj ekzercoj kiel marŝado kaj kurado fokusiĝas al pliigo de kardiovaskula pacienco; kaj anaerobiaj ekzercoj kiel peztrejnado, funkcia trejnado aŭ sprintado pliigas mallongdaŭran muskolforton.
Muskola grandeco pliiĝas kiam persono kontinue defias la muskolojn por trakti pli altajn nivelojn de rezisto aŭ pezo. Ĉi tiu procezo estas konata kiel muskola hipertrofio. Muskola hipertrofio okazas kiam la fibroj de la muskoloj subtenas damaĝon aŭ vundon. La korpo riparas difektitajn fibrojn kunfandante ilin, kio pliigas la mason kaj grandecon de la muskoloj.
Heredeblo
En genetiko, la heredebleco aŭ heredeblo estas la proporcio de la fenotipa variado en difinita populacio atribuebla al la genotipa variado inter individuoj. La variado inter individuoj povas rilati al genetikaj aŭ mediaj faktoroj. La analizoj de heredeblo ĉirkaŭkalkulas la relativajn kontribuojn de la diferencoj en genetikaj kaj negenetikaj faktoroj al la fenotipa varieco totala en difinita populacio. La valoro de la heredeblo indikas laŭ kiu grado trajto aŭ malsano povas esti kaŭzata genétike aŭ medie.
Julio Ramón Ribeyro
Julio Ramón Ribeyro Zúñiga (Santa Beatriz, Limo, 31-a de aŭgusto 1929 - Limo, 4-a de decembro 1994) estis perua verkisto, konsiderata unu de la plej bonkvalitaj rakontistoj de la latinamerika literaturo. Ĝi estas grava figuro esltara de la Generacio de 1950 de Peruo, al kiu apartenas ankaŭ verkistoj kiel Mario Vargas Llosa, Enrique Congrains Martin kaj Carlos Eduardo Zavaleta. Lia verkaro estis tradukita al la angla, franca, germana, itala, nederlanda kaj pola. Kvankam plej parto de lia verkaro estas konstituata de rakontoj, li elstaris ankaŭ en aliaj ĝenroj: romano, eseo, teatro, taglibro kaj aforismo.
Li veturis tra Eŭropo, ĉefe en Francio kaj Germanio, dumlonge en la 1950-aj jaroj.
34681 Suhahussain
34681 Suhahussain estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo « LINEAR » elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras Suha Hussain, kiu gajnis la duan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2018 pro sia projekto pri programara sistemo. Ŝi estis lernantino ĉe la Queens High School for the Sciences ĉe York College de Jamaica (Nov-Jorkio, Usono).
1723 Klemola
1723 Klemola estas malgranda, meze hela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la finnlanda astronomo Yrjö Väisälä elde la Observatorio de Iso-Heikkilä en Turku.
Nomo
Ĝia nomo honoras samtempe la finnlandan astronominon kaj esperantistinon Irja Klemola kaj la usonan astronomon Arnold Richard Klemola.
Hotelo Angel (Monmouth)
La Hotelo Angel (The Angel Hotel, Tafarn yr Angel), Church Street, Monmouth, Monmouthshire, sud-orienta Kimrio estas konstruaĵo listigita Grado II. La konstruaĵo estis uzata kiel gastejo en 1700 kaj fermiĝis en 1985, la plej longa daŭro de kontinua historio de iu ajn trinkejo en Monmouth. La konstruaĵo estas 2-etaĝa, kun tegmento el kimraj ardezoj kaj Dorika ŝtuparo el ligno. Dum la malfrua 19-a jarcento, la hotelo estis la estrejo de la branĉo de Monmouth de biciklista klubo "Cyclists Touring Club" (CTC). Ĝi nun estas vendejo de mebloj, kaj unu el la 24 vidindaĵoj de la Monmouth Heritage Trail.
Massy - Palaiseau (stacidomo)
Stacidomo
Ĝi estis malfermita en 1854 de "Compagnie du chemin de fer de Paris à Orléans" (PO), kaj hodiaŭ estas ekspluatata de RATP. Temas pri eksa Linio de Sceaux, nun RER B.
Apude troviĝas stacidomo "Massy - Palaiseau - Grande-Ceinture" sur linio Grande Ceinture, ekspluata de SNCF, kie veturas RER C. Ĝi ankaŭ utilas por frajto.
Tria stacidomo estis malfermita en 1991 por trajnoj de TGV.
Kalvinana preĝejo (Komoró)
La Kalvinana preĝejo estas religia historia monumento en Hungario, en vilaĝo Komoró.
Historio
Laŭ arkeologoj la tiam katolika kirko estis konstruita iam en la mezepoko. Ĉirkaŭ en la 16-a jarcento la loĝantoj forlasis la katolikismon kaj prenis la kalvinismon, tial la kirko iĝis kalvinana. La unua mencio okazis en 1744. Inter 1784-1801 ĝi estis trakonstruita laŭ malfrubaroko. Ĝi estis renovigita en 1929, ekstere en 1985, interne en 1996, la turopinto en 2001. La lastfoja renoviĝo okazis en 2014. En 1996 la arkeologoj malkovris la mezepokajn partojn.
Konstruaĵo
La preĝejo situas sola en mezo de la vilaĝo laŭ la ĉefvojo. En mezo de la fasado la kvadrata turo plene reliefas. La enirejo troviĝas en flanko de la turo. La turopinto estas svelta piramido. La navo finiĝas en oklatera absido, la apogpilieroj supozeble estis malkonstruitaj. Interne estas kasona plafono. La mebloj estis faritaj en 1888.
Tamás Lipták
Tamás Lipták [tamAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Lipták Tamás estis hungara matematikisto. Lia nomo estis iam Lipták József.
Tamás Lipták naskiĝis la  en Budapeŝto. Li mortis la en Budapeŝto.
Biografio
Tamás Lipták akiris pedagogian diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1952 (sed li devis lerni dum vespera kurso pro politika preteksto). Post siaj studoj li laboris en akademia matematika instituto apud Alfréd Rényi. En la sekvaj jaroj li partoprenis en diskutoj en Rondo Petőfi. Li partoprenis en la Hungara revolucio de 1956, eĉ post la falo li disvastigis periodaĵojn. Li estis kondamnita je pli ol 2 jaraj malliberejoj, li liberiĝis en 1959 helpe de amnestio. Li povis labori en negravaj laborejoj. Li kreis ekonomian modelon kun János Kornai en 1962 (Kétszintű tervezés... (=Dunivela planado...)). Ĝi aperis post 3 jaroj ankaŭ angle "Two-level planning" kaj ĝi apartenis al la plej bonaj artikoloj inter 1933-1970. Spite tion li ne povis aparteni al la elitaj homoj en Hungario. En 1981 li ricevis pasporton al Britio, kie li ricevis statuson "rifuĝulo". Britio deklaris valida inviton en 1970 kaj li vivis plu en Kembriĝo, sed lia brila talento jam ne revenis. Post jaroj li hejmenvenis.
Ornukulo
La Ornukulo kiel komuna nomo aŭ Piroplekto laŭ la genro (Pyrrhoplectes epauletta) estas specio de fringo de la familio de Fringedoj. Ties genro Pyrrhoplectes estas monotipa. La latina scienca nomo estas kunmetaĵo de du radikoj el kiuj la unua signifas en la antikva greka “fajro”, alude al la plej rimarkinda karaktero de tiu birdospecio.
Nome la masklo estas tutnigra kun tre rimarkinda orflava (flava kun oranĝeca nuanco) supra krono kaj nuko, kio aperas kaj en la komuna nomo kaj en la scienca genra. Krome havas iom da simila orkoloro en ŝultro. Ĝi havas blankan strion en triarangaj flugilplumoj, kiuj videblas eĉ ripoze kiel malgranda marko ĉepuge. La ino estas olivecverda supre kaj bruna sube. La okuloj estas nigrecaj kaj la kruroj malhelrozkolorecaj. La beko estas nigreca kaj tre larĝa ĉebaze.
Ĝi troviĝas en Himalajo, tio estas en Butano, suda Ĉinio, norda Barato, norda Birmo kaj Nepalo. Ties natura habitato estas moderklimataj arbaroj en densa subkreskaĵaro kaj arbustaro de rododendroj kaj bambuo inter 1,600 kaj 4,000 m.
Parnaso (rivero)
Rivero Parnaso estas nomo de du etaj riveroj en Brazilo, unu en subŝtato Pernambuko, Brazilo, kiu enfluas al rivero Una, kaj alia en municipo Teresópolis en subŝtato Rio-de-Ĵanejrio.
Front Populaire (Tramtransporto en Parizo)
Front Populaire [fʁɔ̃ pɔpylɛʁ] (Popola Fronto) estas estonta haltejo de Tramvojo T8, situanta inter j kaj Aubervilliers, en departemento Seine-Saint-Denis, regiono Francilio. Ĝi memorigas pri la historia maldekstrema movado Popola Fronto de la 1940-aj jaroj.
Johano Diodato
Johano DIODATO (1576-1649) estis (latine: Johannes Datus) itala diplomato, hebreisto, kalvinisto, teologo kaj biblitradukisto, profesoro pri la hebrea en la Universitato de Ĝenevo, lernanto de Teodoro Beza (1519-1605), kiu estis sukcedanto de Johanno Kalvino (1509-1564), en Ĝenevo. Tie li fariĝis doktoro estante nur 19-jara, kaj sinsekve li enprofundiĝis en la studo pri la hebrea kaj la aramea lingvoj en la Universitato de Herborn, akirinte katedron pri la hebrea en 1596, estante nur 20-jara.
Li tre famiĝis pro tio ke li publikigis, en 1607, la unuan eldonon (kaj en 1641, la duan) de la Biblio, tio estas, la libroj pri la Malnova kaj Nova Testamentoj, tradukitaj en la itala lingvo senpere el la hebrea kaj antikva greka. En 1644, li eldonis la francan version de la biblio. La itala tradukaĵo estis konsiderata oficialan version de la protestantoj ĝis kiam Giovanni Luzzi (1856-1948) publikigis sian reviziitan eldonon en 1906. Li estis filo de Karlo Diodato (1541-1625), nevo de Mikaelo Diodato (1510-1583), frato de Teodoro Diodato (1575-1651) kaj amiko de la poeto John Milton (1608-1674).
Naskiĝo
Lia familio devenis el urbo Luko, kie ili estis konvertiĝintaj al Protestantismo dum restado de Pietro Martire Vermigli (1499-1562) en tiu urbo. La familio Diodati, unu el la plej antikvaj familioj de la respubliko, ĝis la 13-a jarcento okupis gravajn publikajn postenojn, kaj ili atingis rimarkindecon kaj pri beletro kaj pri sciencoj. Kurioza fakto okazis kun Mikaelo Diodato, avo de Johano kaj eminentulo en Luko.
En 1541, kunvenis en tiu urbo la imperiestro Karlo la 5-a (1500-1558) (amara malamiko de la Protestantismo) kaj la reĝo de Francio Francisko la 1-a (1494-1547) por pridiskuti diversajn politikajn demandojn, inter ili la protestantan ribelon en Germanio. Sed tiutempe, Anna Diodati, edzino de la urbokonsilanto Mikaelo, naskigis infanon (la estontan patron de Johano) kaj la imperiestro, informita pri la okazaĵo, mem decidas esti baptopatro kaj petas al la gepatroj ke la bebo portus lian nomon: Karlo.
La papo Paŭlo la 3-a (1468-1549), sciante pri la afero, sin proponas por la baptocelebrado. La interrilatoj de la tiama oficiala politiko kun la papeco ne malhelpos la intereson de Mikaelo Diodato pri la novaj protestantaj ideoj portitaj de Pier Martire Vermigli, kaj prenita je simpatio li decidas brakumi la novaj konceptoj pri reformo. En 1558, pro herezosuspekto, Mikaelo estis forigita el siaj oficialaj postenoj, kaj kunvokita ĉeesti en Romo antaŭ la Sankta Ofico, kiu liberigis lin nur post du jaroj da periodaj maltrankvilaĵoj (1558-1560). Lia filo, Karlo Diodato restas en Liono kiel komerca dungito, kie li estigas striktajn kontaktojn kun la pastroj de la eklezio reformita.
Tamen, kiam en Francio la protestanta fidoflamo estas pikata de la katolikaj persekutantoj, Karlo decidas fuĝi al Ĝenevo, en 1567. Tie, li malferme adoptis la Reformitan Eklezion, al kiu lia parencaro en Luko jam estis adoptita. La Diodatoj estis riĉaj rifuĝintoj kaj elstariĝis en la urbo kune kun aliaj familioj da ekzilitoj el Luko tiel kiel la Turetinoj kaj la Kalandrinoj. En la 29-a de decembro 1572, li estis nomumita ĝeneva civitano kaj fariĝis patricio, kaj en la posta jaro li elektiĝis por la "Konsilio de la Ducent" en la urbo. Dum lia dua nupto naskiĝis, en la 3-a de junio 1576, Johano Diodato, pli malfrue baptita de la reformita pastro el Luko, Nikolao Balbani. Karlo Diodato mortis estante 84-jara, en la 3-a de marto 1625.
Juneco
Johano kreskis tiel kiel serioza junulo, talentoplena kaj senlaca laboristo. Li studis teologion ĉe la Akademio de Ĝenevo, sub la gvidado de la sukcedintoj de Johanno Kalvino (1509- 1564), tiel kiel Teodoro Beza (1519-1605) kaj Izako Kazaŭbono (1559-1614). Krom tio, li studis la hebrean kaj la aramean en la reformata germana Akademio de Herborn, samkiel tiu de Ĝenevo kaj Lejdeno, fondita en 1584 kaj fermita de Napoleono en 1812. Tre eble li profesoro estis John Fisher (1469-1535), rektoro de la "Universitato de Herborn" inter 1584 kaj 1625 kaj siavice tradukisto de la Biblio de Berno. Johano tre antaŭtempe elmontris siajn talentojn kiel lingvisto.
Lia konekto kun la "Universitato de Herborn" estas grava por ekkompreni liajn interrilatojn al kelkaj eminentuloj de la puritana mondo, tiel kiel Johano Komenio (1592- 1670), Johannes Althusius (1563-1638), Johannes Piscator (1546-1625), Johann Heinrich Alsted (1588-1638), Johano Bukstorfo la 2-a (1599-1664), Cort Aslakssøn (1564-1624), ktp. Ĉiu ili, kune kun ties libroj presitaj en la Universitato de Herborn, plenumis gravan rolon en la Ameriko de la pilgrimantaj pastroj. Li ricevis sian diplomon pri teologidoktorecon estante nur 19-jara, kaj post unu jaro (1596) li fariĝis profesoro pri la hebrea en la Akademio de Ĝenevo, sukcedante al Kazaŭbono, kiu estis lasinta Ĝenevon por instrui en Montpellier.