cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
3032 Evans
3032 Evans estas malgranda, ne tre hela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Edward L. G. Bowell elde la Stacio Anderson Mesa de la observatorio Lowell apud Flagstaff (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras la aŭstralan sacerdoton kaj amatoran astronomon, Robert Evans, malkovrinton de multenombraj ekstergalaksiaj supernovaoj.
Corseul - Languenan (stacidomo)
Corseul - Languenan estas franca stacidomo sur linio -, situanta en  Languenan, apud Corseul, en departemento Côtes-d'Armor, regiono.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj aŭ aŭtoĉaroj.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Lison - Lamballe (415000).
Esperantigo de vortoj el franca fonto
Pri esperantigo el aliaj lingvoj vidu ĉe: Esperantigo de vortoj
Ĝeneralaĵoj
Esperantigo de la francaj nomoj estas problemo aparte malfacila, multe pli malfacila ol esperantigo de nomoj el aliaj nacilingvoj eŭropaj (ekz-e la germana). Tiu malfacileco havas plurajn kaŭzojn:
Provoj esperantigi francajn nomoj havas jam longan historion, pri tio atestas la bibliografiaj eroj W, PGl, PIV, P2. Tamen neniu el ili estas sufiĉe kompleta aŭ sistema.
Ĉi tiu artikolo ne prezentas definitivan solvon. Plie ĉi tiu studaĵo estas kompara analizo de problemoj kaj ĝisnunaj provoj solvi ilin.
Fine de la artikolo troveblas listo de praktikaj transskriboj. Ĝi entenas nur la bazajn skribelementojn de la franca skribosistemo (42 el 70; krome, 14 literoj kiuj funkcias idente en Esperanto kaj en la franca aperas tuj ĉi-sube en aparta listo).
Principe atentindas, ke en la vikipedio en Esperanto prefere ne enkondukiĝu novaj esperantigoj de vortoj kiuj ne jam uzatas en la esperantlingvaj literaturo aŭ amaskomunikiloj. Pro tio por esperantigo de nacilingva nomo prefere notiĝu ekstera(j) referenco(j).
La sonmaterialo
Por konvene analizi la grafikajn elementojn de la franca skribo necesas unue ekzameni la sonmaterialon (ĉar la skribelementojn oni apartigas surbaze de ilia sonvaloro).
La konsonantoj senproblemaj
Por 14 sonoj la esperantigo estas firme establita kaj ne bezonos pluan konsideron:
La sono [ɲ] en Esperanto malestas, tamen ĝia transskribo per nj estas tre bona aproksimo, ne kontestata kaj ne kontestinda.
La ceteraj 12 sonoj kaj literoj estas egalaj por la lingvoj franca kaj Esperanta.
La konsonantoj problemaj
La sonoj [s, ʃ, ʒ] bonege esprimeblas en Esperanto, sed la francaj transskriboj tre ofte skribisme tordas ilin en c, ĉ, ĝ : Laplaco anstataŭ Laplaso (fr Laplace [laplas]); Cevenoj anstataŭ Seveno (fr les Cévennes); Ĉerburgo anstataŭ Ŝerburgo (Cherbourg, [ʃεʁbuʁ]); Ĝirondo anstataŭ Ĵirondo (fr Gironde [ʒirɔ̃d]).
La sono [ʎ] (l-mouillé, la palata l) jam pli ol 150 jarojn ne plu ekzistas en la norma lingvo franca (sub la Julia monarkio ĝi ankoraŭ estis ornamo de la oratora prononco); tamen la transskriboj persiste apartigas ĝin de la simpla duonvokalo [j], en kiun ĝi jam delonge transformiĝis. Oni plej ofte esperantigas ĝin per lj (buljono, Marseljezo), sed vortfine estas plej ofte transskribi ĝin per jl (ajlo, kanajlo).
La duonvokaloj
Kvankam [j] ekzistas kaj egalas en ambaŭ lingvoj, tamen tiun francan sonon la esperantistoj plej ofte kodas per i [i].
Esperantigo per sontransskribo
Radikala sontransskribo ne maloftas en la dokumentoj de SAT; propre tio ne estas esperantigo, ĉar la vortoj ne havas normalan substantivan finaĵon: Ĵil (Gille), Miŝel (Michel) ; aŭ misinformas pri la kazo: Romen Rolan. Tia transskribo konvenus kiel parenteza indiko de proksimuma prononco, sed ne taŭgas kiel normala frazelemento (kvankam la tute fremdaj Michaŭ, Beaufront, Cart ktp estas ankoraŭ pli maltaŭgaj).
Tion eblus korekti per la apostrofo: Ĵil&apos;, Miŝel&apos;, Romen&apos; Rolan&apos; --- tamen ial tio ne estas praktikata (fakte, ankaŭ ĉe Zamenhof mankas tia apostrofo; regule devus esti aŭ Zamenhofo, aŭ Zamenhof&apos;). Sed la preferinda solvo estas aldoni la normalan substantivan finaĵon -o, samkiel oni faras en la lingvoj kun markita nominativo (Latino, la greka, la litova). Multaj vortoj rezultas tute bonaj: Ampero, Araso, Avinjono, Bodlero [PGl], Bomarŝeo [P2], Bonaparto, Borelo, Bulonjo-ĉe-Maro, Dordonjo, Finistero, Ĵoreso [PGl], Koŝio, Lafonteno, Lebego, Loreno, Mozelo, Napoleono, Pikardio, Puatuo, Sado, Sartro, Ŝopeno, Tulono, Tuluzo, Voltero.
La radikfina vokalo
Iuj transskriboj mem finiĝas je -o :
Se la nomo estas mallonga, tiam la duobla -oo ne ĝenas, kaj oni povas esperantigi laŭ la modelo de bureau → buroo: Rusoo. Tio estas pli bona ol la alia esperantigo (Russo [SAT]) — kaj ĉar ĝi estas prononcata laŭ la skribo, kaj ĉar ĝi konservas la radikon en derivaĵoj: rusoismo.
Aliflanke, en la nomoj longaj la ŝoviĝo de la akcento kaj mallongiĝo de la radiko malpli ĝenas ol la hiato, kaj oni povas fari finaĵon el la lasta vokalo:
Simile pri la nomoj kiuj finiĝas je transskribaj vokaloj -o, -a :
La sonformo rimarkeble fordrivas de la originala, sed la transskribo iĝas ege pli oportuna por Esperanto. La fontolingvan akcenton Esperanto principe ne povas ĉiam konservi, kaj tradicie preferas poresperantan oportunon: Lóndon → Londóno, Moskvá → Móskvo.
La radikfina konsonanto muta
En multaj okazoj oni povas eviti hiaton reprenante la normale mutan konsonanton vortofinan. Tio estas certa kompromiso kun la skribismo; sed tio spegulas ankaŭ fenomenojn fonetikajn (kunligiĝo, liaison) kaj la morfologian principon (la derivaĵoj rivelas kaŝitajn konsonantojn):
La morfologia principo funkcias ankaŭ inverse: Tours (Turo [W]) kaj Orléans (Orleano [W]) ne rivelas sian s, ĉar ĝi ne aperas en derivaĵoj un Orléanais (orleanano), Touraine (Turlando), Tourangeau (turano).
Kelkaj vortoj pli bone aspektas sen la muta konsonanto: Bomarŝeo [P2] (Beaumarchais). Oni kutime ne rivelas lt, ld en -auld, ault, ould (La Rochefoucauld ktp).
Esperantigo per traduko
Principe aprobindas la strebo minimumigi la nombron de radikoj produktante nomojn el aliaj nomoj aŭ eĉ komunaj radikoj: «Ĉampanio» [W] (la lando de ĉampano) — kontraste al la radikvorto «Ŝampanjo» (aŭ skribisme «Ĉampanjo», laŭ la PIV-oj); «Turlando» [W] (la lando de Turo, Tours) por Touraine; «Maniko» por la Manche.
Tamen tiu metodo estas evitinda, se la rezulta nomo estas nesufiĉe specifa. Ekz-e Blanka Monto por Mont Blanc [mɔ̃blɑ̃] estas tute fuŝa: ĉiu lando havas siajn Blankajn Montojn — kiel la usonaj the White Mountains aŭ la ĉeĥia monto ĉe kiu okazis la fatala Blankmonta batalo. La pliparto da lingvoj ne tradukas Mont Blanc, sed lasas ĝin en la formo franca (tiel en angla, germana, pola...). Simile faras la rusoj (Монблан) — eĉ en Esperanto (Monblano). La esperantigo PIV-a estas same maltaŭga, kiel esperantigo de Kartago per Novurbo.
Kelkaj nomoj deriveblas per retroformado: eĉ se malmultaj alilandanoj scias, kio estas Artois, multaj ja scias kio estas arteza puto — kaj tio helpas memorfiksi la nomon Artezo.
Esperantigo tra latinigo
La franca lingvo estas lingvo latinida, kaj multaj ĝiaj loknomoj devenas el la epoko romia; Latino estis la lingvo de la mezepoka klero, kaj tiamaj kleruloj kaj moŝtuloj havis latinan varianton de sia nomo. Ĉar Esperanto kelkrilate pli proksimas Latinon ol la francan, kelkajn nomojn oportunas esperantigi tra Latino:
Ne ĉiam latinaĵoj bonvenas. Mi trovas strangaj la formojn
Se Alençon [alɑ̃sɔ̃] estas Alensono [PIV], kial la rimanta Besançon [bəzɑ̃sɔ̃] ne estu Bezansono ?
El la latina Vienna la PIV-oj faras nomon «Vieno» por 3 lokoj; la nomo de la aŭstria estas tro enradikiĝinta, sed la franciajn (Vienne) eblus diferencigi laŭ la prononco [vjɛn]: Vjeno.
Simila problemo aperas ĉe
La nomo Valois estus pli rekonebla en Valuo ol el en Valezio (t.e. en la paro Valezo — Valuo oni tuj vidas, kiu estas kiu; dum en la paro Valezo — Valezio la elekto de la signifoj estas arbitra decido).
Trialingvaj
Iuj fremdaj nomoj konservas la formon de sia fontolingvo; aliaj iel franciĝas. Ne estas klara regulo pri tio — nek france, nek esperante.
Ekz-e la enciklopediisto d&apos;Holbach ankaŭ franclingve retenas la germanecan prononcon de la lasta konsonanto: [dɔlbak], kaj lia nomo estas traktata kiel germana, do Holbaĥo. Aliflanke la nomo de la firmao Schlumberger ricevis francan prononcon [ʃlœ̃bɛʁʒe], kiun imitas ĝiaj sonformoj angla [ˌslʌmbərˈʒeɪ] kaj rusa (Шлюмберже); tial konvena esperantigo estus Ŝlumberĵe(r)o.
Simile pri Ejfelo, Ŝvarco, Varingjeno, Luksembugo unuflanke, kaj Sarkozi&apos; aliflanke. Ajaccio havas francigitan sonformon en la franca, sed la originalan Ajaĉo [FE] en Esperanto.
Skribismo
Oni ne troigu ĉi tiun problemon: ja tutegale ekzistas multegaj samnomuloj (la franca Vikipedio entenas artikolojn pri 27 ges-roj «Kahn»); tamen iujn tio ial ĝenas, kaj ili preferas disingigi la nomojn Kanno kaj Kaeno. Ke Kanno ekzistas kaj en Italio, kaj en Francio; aŭ ke Kaeno iĝas tre simila al Kajeno (Cayenne [kajɛn]) ilin ne ĝenas.
Simile pri Izero = l&apos;Isère aŭ l&apos;Yser (kvankam la belgian eblus neprigi per la nederlanda y=ij=[ej]).
Pli sistema solvo estus la usona, laŭ la modelo Memphis (Tennessee) aŭ Aix-en-Provence, Aix-en-Diois, Aix-en-Ergny, Aix-en-Issart, Aix-en-Othe...
Kromsonoj
Skribismo trudas ankoraŭ unu fremdaĵon, kiu franclingve ne ekzistas: la literon (kaj sekve, en la okazo de Esperanto, ankaŭ la sonon) h : Hermito [P2] (franca matematikisto Ch. Hermite [ɛʁmit]) ktp.
En multaj vortoj skribismo sonigas mutajn literojn, ekz-e ĉiujn t en la vortoj Montrealo [W], Montparnaso [W], Montmartro [W], Montperlero [W].
Kromvortetoj (de, des, du, la...)
Multaj francaj nomoj entenas determinilojn kajaŭ prepoziciojn: la Seine, d&apos;Alembert, de Gaulle, La Rochefoucauld ktp. Ĉe esperantigo tiajn kromvortetojn oni povas
Se ne estas speciala motivo, la 1ª maniero estas la plej bona; kaj la 3ª maniero estas evidente malbona (de, du, des, la kolizias kun la komunaj vortoj esperantaj, kaj la limoj de la nomo estas malklaraj). Tamen la 2ª maniero fojfoje estas oportuna.
Ĉe multaj nomoj la kromvorto(j) estas perceptataj kiel nedisigebla parto, kaj pruntata en aliajn lingvojn en ilia formo franca. La artikolo de la Seine malaperas en traduko rusa (Сена), aŭ iĝas tradukita en teksto angla (the Seine); male, la nomoj La Rochefoucauld aŭ La Rochelle konservas sian francan La ankaŭ ruse kaj angle; tial Laroŝfuko kaj Laroŝelo estas pli rekoneblaj ol Roŝfuko aŭ la PIVa Roĉelo.
La kuna skribo helpas eviti homonimion. Se oni esperantigas la nomon de Gaulle per de Golo aŭ skribisme per de Gaŭlo, tiam la derivaĵoj gola, golismo aŭ resp. gaŭla, gaŭlisma pensigas pri goloj aŭ etno (gaŭlismo similas francismon aŭ rusismon). Male, la SAT-manieraj transskriboj Degolo, degola reĝimo, degolismo estas nemiskompreneblaj.
Cetere, la kuna skribo de tiaj nomoj estas sufiĉe kutima en la franca lingvo: Delacroix ← de la Croix. La malkuna skribo povas marki nobelecon (du Pont kontraste al Dupont), sed pri ĉi tiu nacilingva apartaĵo oni en Esperanto ne insistu, kaj se necesas, esprimu ĝin alimaniere (ekz-e per malimplica noto). Normale oni ne markas tion: nek por von Bismarck, nek por van Beethoven ktp; aŭ kunskribas: Donĵuano, Donkiĥoto, Ĉingisĥano.
La dirita ne koncernas kombinitajn nomojn kiel Tuluz-Lotreko (Toulouse-Lautrec), Ĵan-Ĵako (Jean-Jacques), Bulonjo-ĉe-Maro ktp. Tio tamen jes koncernas la nomojn kun netradukita Saint- (Sansimono, Sentetieno) — krom se oni tradukas tiun Saint- per Sankt-, Sankta.
Transskribo de liter(kombin)oj
Ĉi-sube ne reaperas la transskriboj jam listigitaj kiel senproblemaj aŭ evidentaj.
ae, aë
ai, ay
au
c aŭ skribisme c : Marcel [maʁsɛl] → Marcelo
ch aŭ skribisme ĉ : Chartre → Ĉartro [M], Champagne → Ĉampanjo (Ŝampanjo, Ĉampanio)
e
ei, ey
eu
g aŭ skribisme g : Gérard [ʒeʁaʁ] → Gerardo
gu
il, ill
lh
Provincoj de Sud-Koreio
La Korea Respubliko (nome Sud-Koreio) havas naŭ provincojn, kiuj estas la jenaj:
Krom tio, estas en Suda Koreio unu Speciala Urbo nome Seulo kaj ses memstaraj urbegoj.
Esperantigo de vortoj el franca fonto
Transskribo de liter(kombin)oj
Saint-
ti+vokalo
tz
26948 Annasato
26948 Annasato estas tre malgranda, treege hela asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Anna Sato, finalistino en 2012 de la Intel Science Talent Search, scienca konkurso por gelernantoj en lasta jaro de mezlernejo, pro ŝia projekto pri materiala inĝenierarto. Ŝi estis lernantino ĉe la Ward Melville High School de East Setauket (Nov-Jorkio).
National Geographic
Aperas 12 monataj numeroj de National Geographic jare, plus aldonaj mapaj suplementoj. La gazeto estas disponebla en sia tradicia printita eldono papera, aŭ pere de interagada cifereca eldono, disponebla rete. Eventuale aperas ankaŭ specialaj eldonoj de la gazeto. Ĝi enhavas artikolojn pri geografio, populara scienco, historio, kulturo, nunaj eventoj, kaj fotografio.
Urdiales del Páramo
Urdiales del Páramo [urDJAles delPAramo] estas municipo de la provinco Leono, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko El Páramo (Altebenaĵo aŭ Stepo), en la sudo de la provinco. Urdiales del Páramo estas komprenebla etimologie kiel Erikejoj de la Stepo.
Geografio
Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Urdiales del Páramo, Mansilla del Páramo kaj Villarrín del Páramo, okupas totalan areon de 32,84 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 480 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 1 000 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 36 km de Leono, provinca ĉefurbo.
Historio
En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Leono kaj precize al la senjorlando de la grafoj Luna, kies centro en Páramo estis en Laguna de Negrillos. Siaflanke, la iama loĝloko Barrio de Urdiales apartenis al Villazala, propraĵo de la markizlando de Astorga, kiu disigis tiun jurisdikcion en 1685 por formi novan jurteritorion kun ĉefurbo en Laguna Dalga. Urdiales del Páramo aperis inter 1857 kaj 1842 kiel municipo separinte sin el la municipo Santa María del Páramo.​
Tradiciaj enspezofontoj estas agrikulturo (iam vitejoj, poste maizo kaj aliaj irigaciaj cerealoj) kaj brutobredado. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).
Bocvano
Bocvano, signifante "lando de cvanoj," oficiale la Respubliko Botsvano (Republic of Botswana, Lafatshe la Botswana), estas stabila lando en la centro de suda Afriko. Ĝi iĝis sendependa ŝtato en 1966, ĝis tiam estis sub Brita protektorato (iama nomo Beĉuanalando).
Nun ĉi tiu estas unu el la politike kaj ekonomie plej stabilaj landoj de Afriko. Ne ekzistas malriĉecon kaj malsaton do multe ol en multaj aliaj landoj en Afriko. La nigra plejo kaj la blanka malplimulto havas relative afablajn rilatojn. Ĝi havas la plej grandan diamanteksportanton en la mondo kaj la plej rapide kreskantan ekonomion en Afriko.
Interna politiko
Ekde sendependeco en 1966 la landon regas la Bocvana Demokrata Partio. Dum la balotado en 2004 ĝi gajnis 44 de la 57 seĝoj. La aliaj seĝoj estis gajnitaj de la ĉefaj kontraŭstaraj partioj Bocvana Nacia Fronto kaj la Bocvana Partio de la Kongreso. De 2007 la Bocvanan Demokratan Partion estras Ian Khama, filo de la unua bocvana prezidento.
Ekstera politiko
Bocvano apartenas al la Brita regnaro kaj al la AKP-ŝtatoj, internacia organizaĵo de ĉi-momente 77 ŝtatoj el la regionoj Afriko, Karibio kaj la Pacifiko.
Jan Patočka
Jan Patočka (naskiĝis la 1-an de junio 1907 en Turnov – mortis la 13-an de marto 1977 en Prago) estis unu el la plej elstaraj ĉeĥaj filozofoj de la 20-a jarcento, Li okupiĝis pri fenomenologio, filozofio de historio, filozofia verkaro de Komenio, Tomáš Garrigue Masaryk kaj Edmund Husserl, ĉeĥa literaturo, arto kaj kulturo. Lia verkaro kaj personeco grave influis nuntempan ĉeĥan pensadon, precipe en medio de sendependaj intelektuloj kaj disidentoj de la 60-aj ĝis 80-aj jaroj. Al liaj disĉiploj apartenas i.a. lia bofilo Jan Sokol, Václav Bělohradský, Ladislav Hejdánek, Zdeněk Neubauer, Radim Palouš k.a.
Li estis unu el fondintoj kaj unu el la tri unuaj reprezentantoj de Ĉarto 77. Li mortis je postsekvoj de esplordemandado far la sekreta ŝtata polico.
Biografio
En la jaroj 1925-31 Patočka studis slavan filologion, romanikan filologion kaj filozofion en Filozofia fakultato de Universitato de Karolo. En 1928 dum sia studa restado en Parizo li unuafoje renkontiĝis kun Edmund Husserl. Ĉe li kaj ĉe Martin Heidegger poste en 1933 en Freiburg im Breisgau studis fenomenologion kaj ligis tutvivan amikecon kun la asistanto de Husserl Eugen Fink. Li partoprenis en fondo de Cercle philosophique de Prague (Praga filozofia rondeto), li fariĝis ĝia ĉeĥa sekretario kaj en [1936]] habilitiĝis per verko Natura mondo kiel filozofia problemo, kiu influis ĉeĥa filozofian medion por multaj jaroj. Ekde 1937 li estis redaktoro de la gazeto Česká mysl (Ĉeĥa menso), kunorganizis prelegojn de Husserl en Prago kaj post lia morto (1938) li meritis pri savo de lia heredaĵo.
Post fermo de ĉeĥaj altlernejoj en 1939 li instruis en gimnazio kaj eldonis plurajn librojn kiel preparon por estontaj studentoj de la universitato; fine de la milito li devige laboris en la konstruejo. En 1945 li revenis al la Universitato de Karolo, ĝis 1950 li laboris en Instituto de T. G. Masaryk, poste en Pedagogia esplorinstituto, kie li pretigis la unuan eldonon de la Pansofio de Komenio. Ekde 1964 li laboris en Filozofia instituto de Ĉeĥoslovaka akademio de sciencoj, realigis prelegajn restadojn en Franco kaj Germanio, en 1968 la duan fojon revenis al la praga universitato, estis nomumita profesoro, sed en 1972 estis pensiigita. Liaj prelegoj en loĝejaj seminarioj estis signifohavaj eventoj en ĝenerale griza kultura vivo dum la t.n. normaliga periodo de la 70aj jaroj.
Li fariĝis subskribinto de Ĉarto 77 kaj unu el ĝiaj unuaj tri publikparolantoj (kune kun Václav Havel kaj Jiří Hájek). Per siaj lastaj tekstoj al Ĉarto 77 li donis al ĝi elstaran civitanan kaj moralan karakteron (en spirito de sia propra filozofio). Post renkontiĝo kun la nederlanda ministro pri eksterlandaj aferoj Max van der Stoel li estis ripete esplordemandata far sekreta ŝtata polico, post unu postulema esplordemandado li estis transportita al hospitalo kaj forpasis pro apopleksio. Lia funebra ceremonio fariĝis grava evento de la kontraŭkomunismo rezisto.
Verkaro
La ĉefa parto de la ampleksa, eĉ se ofte torza verkaro de Patočka estas dediĉita al fenomenologio, en kiu li evoluigis malkovron de Husserl pri la natura mondo (Lebenswelt) de nia senpera, naiva sperto (kontraste al racieca mondo de la scienco), li klopodis kunligi heredaĵon de Husserl kaj Heidegger kaj esploris la nocion movo. La homan vivon li komprenas kiel trispecan movon: movon de ankrigiteco aŭ akcepto, movon de laboro kaj batalo, kaj movon de traboro aŭ vero. Li plu evoluigis ankaŭ la penson de Platono pri zorgo pri animo, kiu laŭ li estas la esenca kerno de la eŭropa identeco kaj unikeco. Li klopodis krei novan filozofion de historio kaj Kacířské eseje o filosofii dějin ("Herezaj eseoj pri filozofio de historio") el 1975 fariĝis lia plej konata kaj plej ofte tradukata verko. Pluaj multaj verkoj rilatas filozofian signifon de Komenio kaj filozofion de edukado, sed ankaŭ la ĉeĥa historion, literaturon, teatron kaj arton ĝenerale. Patočka estis bonega tradukisto kaj al la ĉeĥa lingvo li tradukis ekz. Fenomenologion de la spirito kaj Estetikon de Hegel, verkojn de Herder, Schelling aŭ Nikolao el Kuzo, male el la ĉeĥa al la germana li tradukis la libron Boží duha ("Dia ĉielarko") de Jaroslav Durych.
Natura mondo kiel filozofia problemo
Docentiga laboraĵo (1936), en kiu Patočka plu evoluigas pensojn de la maljunaĝa Husserl. Li klopodas malkovri la originan naturan sperton de la homo pri la mondo. Manko de tiu ĉi natura sperto kondukas al perceptado de la mondo nur sub prismo de scienco, kiu tamen rezignis pri kompreno de la mondo kiel tuto, anstataŭ tio ĝi dispecetigas ĝin je multaj nesupervideblaj partaj fakoj. Tiu ĉi stato de perceptado de la mondo kondukas fine al rezigno pri la demando pri senco de la homa ekzisto en la mondo kaj pasiva sindonemo al la fatalo sen ajna signo de respondeco. La libro estas dividita je du partoj. La unua parto estas teksto el 1936 (Patočka en sia analizo de la natura mondo eliras precipe el la trancendenta fenomenologio de Husserl). La dua parto estis verkita 33 jarojn pli poste kiel ampleksa aldono al la dua eldono de tiu ĉi libro (la aŭtoro eliras en mutalj kazoj el Heidegger kaj kritikas la absolutan reflektadon de Husserl pro ĝia ekstermondeco). Ĝuste en tiu ĉi dua parto estas klarigita problemo de tri ekzistaj movoj de la homa ekzisto (kio estas fakte pli detala prilaboro de la filozofio de Martin Heidegger en lia libro Estado kaj tempo).
Negativa platonismo
En tiu ĉi maldika skribaĵo, eĉ se verkita komence de la 1950-aj jaroj, ĝi aperis (neoficiale - kiel samizdato) nur en 1990, Patočka klopodas ŝanceligi la tradician imagon pri komprenado de metafiziko kiel imagon pri rigidaj, netempaj kaj eterne estantaj entoj, ideoj. Anstataŭ tio li strebas prezenti iaspecan "negativan metafizikon", kiu asertas, ke ideoj estas esence transcendaj, netuŝeblaj kaj precipe senobjektigantaj, ili ne havas en si pozitivan enhavon, ili estas eterna "minusa pluso", kiu transcendas ĉiun donitan enhavon. Surbaze de tiuj ĉi pensoj Patočka kritikas ĉiun pozitivan pretendon je vero kiel ekposedon de tio, kio estas por ideo esenca, kaj sekvan ekregon de la mondo, alproprigo de la vero kaj kreo de ideologio. Li asertas, ke la homo estas estaĵo libera, digna, reganta (en senco de scienco, en senco de komprenado de objektoj, de ilia priskribado kaj manipulado), sed ankaŭ humila kaj servanta al iu pli supera principo, kiu neniam montriĝas en sia tuteco. Tiel li montras homon kiel estaĵon senĉese serĉantan, kiel estaĵon de demando kaj de filozofio.
Herezaj eseoj pri filozofio de historio
Laboraĵo el 1975 rigardas filozofion de historio el vidpunkto de tri movoj de la homa ekzisto. Mateniĝon de la historio li perceptas kial travivadon de mita, memkomprenebla realaĵo, kiun pli poste ekregis logos, racio, racieco. Tiu origine signifis klopodon kompreni la homon kaj la mondon, sed ekde la 16-a jarcento ĝi rezignas pri kompreno kaj interna formigado de la homo, ĝi koncentriĝas pri la ekstera mondo, kiun krome klopodas pli regi ol kompreni. Tiu ĉi evoluo kondukis al unuflankeca disvolviĝo de tekniko kaj fine kulminis en jarcento de militoj kaj grandaj skuiĝoj. La homo do devintus sin mem kaj sian vivon ekrigardi kiel tutecan estadon, en kompleksa konekseco de ĝia senco kaj ĝia esenca rilatado al morto. Nur tiel oni povos batali kontraŭ veroj, kiujn oni trudas al ni deekstere, kaj nur tiel ni atingos la vivon en justa polis kaj ni scipovos vivi "la vivon en vero".
Formpritranĉo
Formpritranĉo aŭ formigtranĉo estas pritraĉado de junaj arboj por atingi celantan funkcion de la arbo rilate la krono kaj la por eviti miskreskon. La miskresko oni sufiĉe frue devas esti korektata. Ĉe junarboj la kukurencaj branĉoj devas esti fortranĉataj, precipe ĝemelaj branĉoj. Ĝis la dikeco de 4–5 cm en diamatro ili estu fartranĉataj kaj kun pli ol 4–5 cm en diametro ili estu stucataj. La gvidtigo estu, se necese stabilizata per bastono..
La krontranĉo ĉe junarboj estu farata tiel ke sana kaj laŭspeca krono kun stabila krona strukturo povas evoluiĝi. Tiu pritranĉo estas la plej grava afero ĉe juna fruktarbo. Ĉe juna arbo ankoraŭ eblas formi la arbon, sen kaŭzi grandan damaĝon. Precipe la gvida ŝoso devas esti subtenata per ŝtupa formigo de la arbo. Posta forbranĉigado devas esti ebla. Oni devas aranĝi la arbon tiel, ke ĝi ne estos poste tro densa. Netaŭgaj junplantoj estas pli bone anstaŭigablaj de taŭgaj arbidoj. Stabilaj ranĉoj kun vasta angulo estu stimulataj, kaj akre vertikalaj branĉoj estu forigataj. Ankaŭ la tro proksime kreskantaj branĉoj estu fortranĉataj.
Maja Lidia Kossakowska
Maja Lidia KOSSAKOWSKA (naskiĝis la en Varsovio, mortis la ) estis pola fantasta verkistino.
Biografio
Laŭreato de Premio Zajdel por jaro 2006. Ŝi studis arkeologion en Varsovia Universitato. Ŝi ankaŭ laboris kiel ĵurnalisto. Ŝi estis edzino de Jarosław Grzędowicz.
Ipeľ
Ipeľ (Ipoly) estas rivero en Slovakio kaj ankaŭ kreas slovak-hungaran limon je pli ol la duono de sia longeco.
Geografio
Ipeľ elfontas en montaro Volovské vrchy ne malproksime ĉe Lom nad Rimavicou, de komenco fluas suden, ĉe Veľká nad Ipľom atingas slovak – hungaran limon, poste malantaŭ Kováčovce turniĝas okcidenten preteras Balažské Ďarmoty, Šahy, Kubáňovo ĉe denove turniĝas suden kaj ĉe Chľaba enbuŝas en Danubon. La longeco de la rivero estas 232,5 km kaj 140 km kreas la limon inter Slovakio kaj Hungario. Entuta klinigo estas 596m. Trafluo ne estas malsama kaj ŝanĝiĝas laŭ jarsezono. Averaĵa traflukvanto estas 21m³/s (ĉe buŝo), ĝia riverbaseno estas 551 km².
Protektado
De iniciativo de naturprotektantoj de ambaŭ landoj estis kreita organizaĵo Ipeľská únia (hungare Ipoly unio) kiu celas protekti riveron kaj lia ĉirkaŭaĵon.
Ŝtonkavernaro de Mogao
La ŝtonkavernaro Mogao estas pompa konstruaĵo, arta palaco de sintezaj pikturo kaj skulpturo, kaj la plej grandskala kaj la plej enhavo-riĉa trezorejo de la ŝtonkavernaj artaĵoj en la mondo.
La ŝtonkavernaro Mogao estas nomata ankaŭ Milbudha Kaverno. Ĝi situas oriente de la Bruanta Sablomonto kaj sudoriente de Dunhŭango. La fosado de ŝtonkavernoj komenciĝis en la 4-a jarcento kaj finiĝis en la 14-a, do daŭris proksimume mil jarojn. Ĝis nun tie ankoraŭ bone konserviĝas divers-dinastiaj 492 ŝtonkavernoj, kun 2415 statuoj kaj freskoj de 45 000 kvadrataj metroj. Tiuj raraj trezoraĵoj vivece spegulas la religian kaj socian vivon de la mez-antikva tempo, precipe en la kampo de arta kreado, tiuj montras kaj propagandas eksterordinaran inteligentecon kaj eminentan atingon de la divers-dinastiaj popolanoj.
Legendo diras, ke bonzo Lezun, vagante tra la lando, foje atingis la piedon de la monto Sanwei. Abrupte antaŭ liaj okuloj aperis ore brilantaj radioj super la monto Sanwei, sur kies rokoj ŝajne sidis vico kaj vico da budhostatuoj. La bonzo konstatis, ke tio certe estas revelacio de la Budho. Li do postulis metiistojn fosi ŝtonkavernon sur la Bruanta Sablomonto vid-al-vida al la monto Sanwei.
Neniom strange estis, ke la bonzo Lezun siatempe vidis orajn radiojn kaj vicojn da budhostatuoj: La monto Sanwei tiam estis monto maljuna kaj kalva. Pro enteno de mineraloj, la rokoj sin montris brune ruĝaj. Lumigate de la subiranta suno, ili ofte flagradis orbrile kaj pompe. Ne mankis en la sekvanta tempo homoj, kiuj, kun la bonzo Lezun kiel ekzemplo, faris la samon, rezulte la nombro de ŝtonkavernoj pli kaj pli multiĝis.
De la dinastio Norda Wei ( 386-534) ĝis la komenco de la dinastio Tang (618-907) tie estiĝis pli ol mil kavernoj, pro tio la Ŝtonkavernaro Mogao estis nomata Mil-budha Kavernaro. Interalie, la dinastio Tang rekordis en la nombro, skalo kaj arteco de la fositaj kavernoj.
En la jaro 755 eksplodis la insurekcio lanĉita de An Lushan kaj Shi Siming kontraŭ la reĝimo de la dinastio Tang. Atakite de tio, la dinastio degeneris iom post iom, ankaŭ la ŝtonkavernaro Mogao perdis sian originan prosperon. Poste, ankaŭ la regno Tube kaj la regno Xixia fosis kelkajn kavernojn kun malpli grandaj skaloj. Sekve de forvelkado de la budaisma forto, la Ŝtonkavernaro Mogao ne povis teni plu sian brilecon. Precipe post kiam la dinastio Ming konstruis la pasejon Jiayuguan, Dunhuang estis bedaŭrinde forlasita eksteren de la Granda Muro, ankaŭ la Ŝtonkavernaro Mogao estis iom post iom enterigita de sablo, kaj de tiam perdiĝis en la homa horizonto. En silento kaj senbruado la Ŝtonkavernaro Mogao restis centojn da jaroj, rekte ĝis iu tago de la jaro 1900.
En la fino de la 19-a jarcento, la fama ŝtonkavernaro Mogao jam sin trovis en kadukiĝo. La ligna kornica vojo plejparte detruiĝis, la flusablo monte amasiĝis, kaj multaj kavernoj el la malsupra tavolo estis enterigitaj. Nur antaŭ la ŝtonkavernaro ankoraŭ restis tri kadukaj templetoj, nomataj respektive la supra, la meza kaj la malsupra laŭ la topografia situado. En la antaŭaj du templetoj loĝis kelkaj lama-oj, kaj la malsupra templeto estis reformita kiel taoisma templo fare de taoisto Wang Yuanlu. Iom post iom li fariĝis la verta administranto de la Ŝtonkavernaro Mogao, kaj li ofte dungis homojn ripari statuojn de la kavernoj aŭ forbalai fluosablon el ili. La 26-an de majo, 1900, kiam la menciita taoisto estis foriganta sablon el la enirejo de la kaverno n. 16, li hazarde trovis iun kaŝitan ĉambron. Tio ja estis la fama sutro-kaŝa groto mil-jare fermita. S-ro Joel Bellasen el Francio, kiu dufoje vojaĝis al Dunhuang, diris pri sia impreso: "La kulturaj relikvoj konservataj en la sutro-kaŝa groto ĉiu estas rara trezoraĵo je nekalkulebla valoro!" Jes, tio estas fakto. Sed la stulta taoisto siatempe ne konis ilian valoron, se ne paroli pri burokratoj la lokon administranta de la dinastio Qing. Ili nur dekretis al la taoisto, ke li faru konvenan hermetikan rezervon ĉeloke. Tamen la informo pri tiu trezorejo disvastiĝis kaj diversaj rabistoj sin direktis tien.
La unua el ili estis Aurel Stein, kiu atingis Dunhuang en la jaro 1907. Donante iom da arĝento kiel donacon al la taoisto, li forportis 24 kestegojn da antikvaj skribaĵoj kaj 5 kestegojn da pentraĵoj kaj silkaj brokatoj. En julio de la jaro 1908, franco Pochex sin ŝovis en la ŝtonkavernaron, kaj per pli ol 850 uncoj de arĝento li forprenis 6500 volumojn da kulturaj relikvoj.
En oktobro de la jaro 1910, japana ekspedicio estrata de Yochikawa Koichiro rabis 4 -5 volumojn de sutroj kaj du belajn statuojn.
Tamen, malgraŭ ke sciencistoj forportis multe da trezoraĵoj el la Ŝtonkavernaro Mogao, tio neniom reduktis ĝian artan valoron. Vizitinte la ŝtonkavernaron, alilandanoj faris jenan takson:
Iuj freskoj en la ŝtonkavernaro bildigas la supremenciitajn aktivadojn, aliaj temas pri rakontoj de la budhisma sutro. Ekzemple, estas la buldo "Nutrado de Satvo al Tigro". Satvo estis princo, iutage li vidis en la arbaro tigrinon kaj ĝiajn idojn mortontajn de malsato. Por savi ilin li pikis al si la kolon per ligna pikilo, ke ili suĉu lian sangon kaj formanĝu lin. Tio montras la bonkorecon kaj sinoferemon, predikitajn de budhistoj.
En alia bildo vidiĝas, ke grupoj kaj grupoj da ĉinaj kaj alilandaj bonzoj kun koloraj sutro-flagoj en la manoj marŝantaj sur la antikva Silka Vojo. Ankaŭ la freskoj en la ŝtonkavernaro Mogao prezentas la Silkan Vojon siatempan: Karavanoj kun kameloj ŝarĝitaj per silko malfacile marŝas inter altaj montoj. Kamelo estas falinta de sur monto. La mastro levas la falintan silkon. Rabistoj rabas kun armiloj…La mastro preĝas al Avalokiteŝvaro, kaj ĉi tiu venas lin savi, ke glavoj levitaj de rabistoj estas rompitaj en tri pecojn. Kiam la eminenta bonzo Xuanzang de la dinastio Tang (618 – 907) pilgrimis al la Okcidento por preni sutron, lin trafis la montaro Tianshan. Multaj el liaj sekvantoj kaj bovoj mortis de frosto. Pamiro 7 000 metrojn alta super la marnivelo, kiu tuŝas okcidentan Xinjiang, abundas je krutaĵoj. Oni ilin transiris unu post alia helpe de ŝnuro. Oni travadis riveron pere de dika ŝnuro super ĝi. Foje okazis tie neĝoŝtormo, kaj pli ol 10 000 komercistoj mortis de frosto. Tial ĉiuj senditoj, komercistoj kaj bonzoj senescepte benopetis de la Budho kaj eĉ donacis monon por konstrui kavernojn en Dunhuang.
La Silka Vojo kunfandis la kulturojn orientan kaj okcidentan. La freskoj en la kaverno n. 45 montras, ke en la 12-a jarcento, la bodisatvoj vestis sin per jupo el gazo kaj mallongan veston kun malalta kaj larĝa kolumo laŭ modo de la dinastio Tang, sin beligante per persaj orelringoj kaj hinda koliero. Tre interese!
Kiel skribite, en la jaro 1900, taoisto Wang Yuanlu malkaŝis la sekretan groton, en kiu konserviĝis almenaŭ 50 000 sutraj klasikaĵoj, dokumentoj kaj aliaj objektoj el la tempo de la jaro 359 ĝis 1006, temantaj pri politiko, ekonomio, militafero, historio, religio, filozifio, medicino, astronomio, geografio, nacio, filkloro, literaturo kaj arto. Tamen kvar kvinonoj el tiuj trezoraĵoj estis forportitaj aŭ forŝtelitaj de aliaj landoj.
En la jaro 1987, la ŝtonkavernaro Mogao estis enlistigita de Unesko en la Katalogon de Mondaj Kulturaj Heredaĵoj.
Ŝtonkavernaro de Mogao kaj Esperanto
En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome Poemo de Utnoa okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo anoŭdo. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kiu montras al li la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, el Ĉina Murego al insulo Srilanko. Jen kiel oni montras la Ŝtonkavernaron de Mogao:
Kolega reviziado
En la sciencaj fakoj, la kolega reviziado estas la taksado de laboro per homoj, kiuj havas la samajn kompetentecojn kiel la unuaj verkantoj. Ĝia celo estas kontroli kaj plibonigi la sciencajn kvalitojn kaj kredeblecojn de la fakoj.
Por scienca publikaĵo
Sciencisto kiu skribas artikolon aŭ prelegon publikigu ĝin en sciencan gazeton. Antaŭ la publikigo, aliaj spertuloj relegu la artikolon, kaj decidu ĉu ĝi estas sufiĉe scienc-valida aŭ ne. La spertuloj ĉu proponas plibonigojn, ĉu simple kritikas la neklaraĵojn. La eldonisto poste decidas ĉu la artikolon oni publikigu aŭ ne. Ĉiuokaze la eldonisto resendu ĝin al la verkintoj por plibonigi ĝin. Ĉiu sciencisto kaj publikigu kaj relegu artikolojn. Tio estas tre longa laboro, sed tiel la kvalitoj de la artikoloj estas multe pli bonaj. La proporcio de tuj forĵetitaj artikoloj varias laŭ la gazetoj. La plej popularaj gazetoj (Science kaj Nature) deklaras rifuzi 90% da ili.
Por evoluado de sciencisto
En multaj landoj, publikajn aŭ privatajn sciencistojn oni evoluadas regule laŭ la kvanto kaj kvalito de iliaj publikaĵoj. Ankaŭ antaŭ dungi novajn sciencistojn, institucioj povas peti al spertuloj taksadi iliajn ĝisnunajn produktaĵojn.
Por kontrolado de sciencistaro
Ĉiuj produktaĵoj de laboratorio povas ankaŭ estis taksataj de aliaj spertuloj. Ŝtataj institucioj ĝenerale petas tion por decidi ĉu ili plu financas la laboratorion.
Kritikoj
Eĉ en sciencaj gazetoj oni povas legi kritikojn pri la kolega reviziado. Laŭ Richard Smith, eldonisto de la British Medical Journal [Brita Medicina Gazeto], tiu procezo estas malefika, hazarda, kontraŭkreema, malrapida, multekosta, ktp. Li citis esplorojn, kiuj montras ke la kolega reviziado malavantaĝigas sciencistojn el provincoj kaj evolulandoj.
Komitato pri instruado, lernado kaj esplorado de 7 aŭstraliaj universitatoj eltrovis ke la kolega reviziado malavantaĝas la sciencistojn kiuj eklaboras.
Böhönye
Böhönye [bohonje] estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en subregiono de Marcali.
Situo
Böhönye situas sue ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ ĉefvojoj Kaposvár-Nagykanizsa kaj Balatono-Nagyatád, laŭ fervojo Somogyszob-Balatonszentgyörgy. Marcali troviĝas 24, Nagyatád 25, Kaposvár 34 km-ojn.
Historio
La unua mencio devenis el 1536 laŭ tiama ortografio "Byhene". Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kuracejo, apoteko, klubo de maljunuloj, polico, poŝto.
Famuloj
En Böhönye mortis grafo Andor Festetics (politikisto).
Jenő Herczeg
Jenő Herczeg [herceg], laŭ hungarlingve kutima nomordo Herczeg Jenő estis hungara aktoro, reĝisoro, kabaredisto. Lia origina familia nomo estis Haaz.
Jenő Haaz naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto.
Internaciaj Esperanto-Konferencoj
Internaciaj Esperanto-Konferencoj (IEK) estas serio de klerigaj konferencoj pri kulturaj temoj, kiuj okazas ekde 1988 daŭrigante la antaŭajn Internaciajn Konferencojn de la Neŭtrala Esperanto-Movado. Ekde 1989 ilin organizas OSIEK. Por ebligi rektajn interŝanĝojn, la nombro de partoprenantoj al IEK estas limigita al cent kvindek; ofte kunvenas ĉirkaŭ cent homoj.
Groĥolskij strateto (Moskvo)
Groĥolskij strateto (Грохольский переулок) situas en Meŝĉanskij distrikto de Centra administra arondismento de Moskvo, ĉefurbo de Rusio. Ĝi kunligas avenuon Propekt Mira kaj straton Kalanĉevskaja. En analoj ĝi estas unue menciita en 1716, ĉar domoposedanto Groĥolskij Tiĥon Ivanoviĉ donis sian nomon al ĉi-areo. Pli frue ĝin oni konis kiel Koptelka, ĉar tie funkciis samnoma drinkejo. Ĝi situis apud lageto, kiu iom post iom malprofundiĝis kaj do en 1886 ĝin oni enŝutis. Ekde tiam pitoreska skvaro estas plezura ripozejo.
En 1706 caro Petro la Unua en angulo de la strateto kaj la Unua Meŝĉanskaja strato fondis farmaciejon, en kiu oni plantis drogherbojn.
Komence de la 19-a jarcento tie ekfunkciis produktado de sonoriloj kaj do ties permanenta sonorado helpis al promenantoj gvidi sin.
Ekde fino de la 19-a jarcento iĝis vaste konataj du tieaj metiejoj produktintaj oraĵojn kaj briliantojn.
Reala centro kaj ŝatita rendevuejo tiea estis kinejo "Perekop", en kies subtera halo antaŭ seancoj okazis spektakloj de muzika ensemblo kun kantado. Poste ĝi akiris someran, sentegmentan kinejon.
Nuntempe en Groĥolskij strateto troviĝas la moderna bloko de la Moskva Scienc-Esplora Instituto de la Urĝa Helpo nome de Nikolaj Sklifosovskij. Apude staras alta konstruaĵo de administracio de la Nord-Orienta administra arondismento. Ankaŭ tie funkcias tri ambasadejoj: de Portugalio, Irlando kaj Japanio.
Waltensburg/Vuorz
Pri la komunumo
Waltensburg/Vuorz (la duobla nomo konsistas el la germanlingva formo Waltensburg kaj la romanclingva Vuorz) estas komunumo de la komunumaro Ruis kaj la distrikto Surselva en Kantono Grizono, Svislando. Ĝi havis 374 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.
Geografio
Waltensburg/Vuorz situas en la valo de la Antaŭa Rejno. La vilaĝo Waltensburg/Vuorz situas sur teraso proksimume 250 m super la valogrundo norde de la rivero. Sude de la rivero situas la komunumoparto Station Waltensburg/Wuorz, kie troviĝas la stacidomo de Retia Fervojo. Al la komunumo krome apartenas ĉe la kantona ĉefvojo la setlejoj Run Dadens, Fueina da Spral kaj Run Dado, orietne de la kernvilaĝo Tavellas, sudokcidente de la vilaĝo Nustein, Darleun kaj Scuein, supre de la vilaĝo okcidente Speschas, Spinatsch, Cuolms da Vuorz kaj Prau Grond, ĉe la vojo al Andiast Curtginet, krome pli sude Cupadials, Magagls kaj Resgia, kaj diversaj alpopaŝtejoj. En nordokcidento la komunumo etendiĝas ĝis supren al la kresto de la Glarusaj Alpoj. La plej altaj montoj estas kun 3107 m s.m. Ruchi kaj kun 3089 m s.m. Muttenstock. Inter Ruchi kaj Muttenstock naskiĝas la Gavirolas-Glaĉero. Sur la teritorio de la komunumo situas la ruino de la kvar burgoj Jörgenberg, Grünenfels (en la romanĉa lingvo Chischlatsch), Kropfenstein kaj Vogelberg (en la romanĉa lingvo Cafoghel).
Najbaraj komunumoj
La komunumo Waltensburg/Vuorz limas en nordo al Glaruso Sudo (GL), en oriento al Andiast, en sudoriento al Rueun, en sudo al Obersaxen, kaj en okcidento al Breil/Brigels.
Trafiko
Tra la komunumo pasas ĉe la norda bordo de la Antaŭa Rejno la kantona ĉefvojo n-ro 19 de Ilanz tra Disentis al Oberalppasejo kaj sude de la rivero la paralela fervojlinio de Retia Fervojo. De la stacidomo kondukas vojo trans ponto supren al la vilaĝo kaj pluen al Andiast.
Historio
La unua dokumenta mencio de Waltensburg/Vuorz datiĝas el la jaro 765 kiel Vorce. Dum mezepoko Waltensburg/Vuorz estis la centro de la Senjorujo Jörgenberg, al kiu apartenis ankaŭ Rueun, Siat, Pigniu, Andiast kaj Schlans. En la jaro 1734 la tribunalkomunumo sin liberaĉetis de la lastaj feŭdaj privilegioj de la Senjorujo Jörgenberg.
Adangbeoj
La adangbeoj (aliaj nomoj: Adantonwi, Agotime) estas etno en Ganao kaj Togolando. Ili vivas je la limo inter Ganao kaj Togolando kaj havas sian originon oriente de la urbo Ho en Ganao. La Fontindikoj pri la nombro da etnanoj diferencas. Dum en Ganao laŭinforme vivas proksimume 200 ĝis 2000 adangbeoj, tiu etno en la statistiko por Togolando parte ne plu estas menciita. Aliaj fontoj ankaŭ por Togolando indikas 2000 personojn de tiu etno.
La adangbeoj estas plejparte kristanoj aŭ anoj de tradicia religio. La adangbea lingvo estas mortanta lingvo de Ganao. Multaj adangbeoj ankaŭ parolas la gaan lingvon.
La adangbeoj estas parencaj al la igooj en Togolando.
Louvres
Louvres estas franca situanta en departemento Val-d'Oise, regiono Francilio.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Lupariens.
Károly Békésy
Békésy Károly [pr. be:ke:ŝi] estis hungara ĵurnalisto, ekonomika verkisto naskiĝinta en Koloĵvaro en 1850 kaj mortinta en Kluĵo en decembro de 1938.
Kariero
Békésy finis juron en Koloĵvaro kaj Budapeŝto. Inter 1875 kaj 1881 li redaktis la politikan tagĵurnalon Kelet. Károly Békési eldonis kaj redaktis la Kolozsvári Közlöny (1882-1886). Békésy instruis en la Universitato de Koloĵvaro. Li estis unu el fondintoj kaj direktoro ĝis 1914 de la Erdélyrészi Iparfejlesztő Egyletnek (Unuiĝo Porevoluiga de Transilvanujo).
Jonas Kaufmann
Jonas KAUFMANN (* 10-a julio 1969 in Munkeno, Bavarujo, Germanujo) estas germana tenoro.
Diskografio
Vidu en oficiala paĝo pri kompaktdiskoj kaj DVD-j:
Esperanto-movado en Mongolio
La Esperanto-movado en Mongolio en siaj unuaj jaroj komencis kun esperantistoj kiuj ekloĝis en la teritorio de Mongolio, precipe rusaj, ekzemple N. P. Efstifeieff en Urga (malnova nomo de Ulanbatoro) en 1900 kaj I. Puĉkovskij en la rus-mongola komerca limurbo Kjaĥta en 1889.
Sed mongoloj mem unue eksciis pri la lingvo Esperanto nur post la sendependiĝo de sia lando, nome kiam revenis el eksterlando (1924) la plej unua mongola esperantisto Namĝil Ĥajanĥjarvaa (1885-1934). De tiam pasis jam sepdek jaroj.
Kvar ĉefaj periodoj
La Mongola Esperanto-movado estas klare difinitaj kvar ĉefaj periodoj.
Unua periodo
La unua periodo ampleksas la tempon de 1924 ĝis 1950. Reveninte en sian landon en 1924 N.Ĥajanĥirvaa komencis propagandi Esperanton. Li el Esperanto mongoligis la fabelojn "Pri nuda reĝo" de H. K. Andersen (Danlanda) kaj "La ĉevaleto kun ĝibo" de Jerŝov (Rusa) kaj aperigis en la gazetoj "Partia gazeto", "Unen" (La Vero). Laŭ la parolo de maljunuloj, samtempe li instruis Esperanton al kelkaj junaj lernantoj kaj oficistoj, inter ili estis juna oficisto, estonta akademiano Junŝobu Rinĉen (1905-1977), kiu plenumis gravan rolon en Esperanto-movado en Mongolio.
"En 1925 bonan propagandon por Esperanto faris en Mongolio vizito de Sovetia ses-homa aeroplana flugekspedicio Moskvo-Ŝanhajo. Tiam okazis renkontiĝo inter Sovetia ĵurnalisto Rozenblat kaj Ĥajanĥirvaa, (kaj Esperanto servis inter ili kiel interkomprenilo", Enciklopedio de Esperanto, 2-a volumo, Budapeŝto, 1986, p. 376).
En Ulaanbaatar la unua Esperanto-kurso ekfunkciis en 1933 sub gvido de Rinĉen. Li multe laboris por tio, ke junularo konatiĝu kun Esperanto. Tiumaniere komenciĝis Esperanto-vivo en nia ĉefurbo, kie la ĉefaj laborantoj estis kamaradoj N. Ĥajanĥjarvaa kaj Ju. Rinĉen. Tiam esperantistiĝis kelkaj intelektuloj, kiel ekzemple estonta doktoro de historio D.Perlee, tipografia inĝeniero Baatarsenge kaj aliaj. Sed bedaŭrinde, ĵus komencinta Esperanto-movado en Mongolio tiam ne povis daŭri plu, ĉar en 1934-1937 estis arestitaj pro politika kaŭzo multaj intelektuloj kaj pli multo el ili estis pafmortigita. Inter ili estis preskaŭ ĉiuj, kiuj lernis Esperanton. Sinjoro N. Ĥajanhirvaa mortis en karcero (1934). Ju. Rinĉen kaj D. Perlee pasigis en malliberejo 5-6 jarojn. Unuvorte, pro la politika kaj ideologia kaŭzoj tiam Esperanto estis devigita silenti longdaŭre. La ĉefa rezulto de unua periodo estis, ke mongoloj eksciis la Internacian lingvon Esperanto.