cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fitna
Fitna (aŭ fitnah, pl. fitan; فتنة, فتن: "tento, probo; insurekcio, civila lukt" ) estas araba vorto kun etendaj konotacioj pri juĝo, sufero aŭ angoro. Temas pri vorto ŝarĝita per gravaj historiaj interplektiĝoj, ankaŭ amplekse uzata en moderna araba. Same kiel ĉe ajna vorto en araba, oni devas distingi inter la signifoj de fitna kiel uzita en klasika araba kaj la signifoj de fitna kiel uzita en Moderna Normiga Araba kaj en variaj kolokvaj dialektoj. Krome, pro la koncepta gravo de fitna en la Korano, ties uzo en tiu verko estu konsiderata separate, kvankam pli proksima al tiu de la vorto en klasika araba.
Krom ties uzado en la Korano, fitna estas uszata kiel termino por la kvar fortaj enlandaj militoj ene de la Islama Kaliflando el la 7a al la 9a jarcentoj n.e.
Ferenc Lopussny
Ferenc Lopussny [lopuŝni], laŭ hungarlingve kutima nomordo Lopussny Ferenc, laŭ slovaka ortografio František Lopušný estis hungaria (supozeble slovaka) katolika pastro, kanoniko, titulara abato, seminaria kaj universitata instruisto. Lia familia nomvarianto estis Lopusnyi.
Ferenc Lopussny naskiĝis la en Briesen (Hungara reĝlando, nuntempa Brezno en Slovakio), li mortis la  en Breznóbánya (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Brezno en Slovakio.
Biografio
Ferenc Lopussny frekventis liceon en sia naskiĝurbo, poste li studis teologion en Reĝa Universitato de Pest inter 1831-1836, en la lasta jaro li pastriĝis. Li komencis sian pastran karieron en Besztercebánya, sed post jaro li estis en la sama urbo bibliotekestro de la episkopa biblioteko, en 1839 seminaria prefekto. Li doktoriĝis el teologio en 1840, poste li instruis en gimnazio kaj seminario. Inter 1849 kaj 1860 li instruis en la menciita universitato, eĉ li estis dekano (1851-1860). En 1860 li iĝis kanoniko de Nagyvárad, post jaroj titulara abato. Laŭ slovaka fonto li subtenis la slovakan nacian kaj kulturan movadojn.
47707 Jamieson
47707 Jamieson estas malgranda, malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono, en orbita resonanco 3:7 kun Marso.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo Catalina Sky Survey, elde la Stacio Catalina de la Observatorio Steward kaj elde la Observatorio de Monto Lemmon, proksime de Tucson (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝi estas nomita en honoro de Harry D. Jamieson, unu el la gvidantaj lumoj de la Asocio de Lunaj kaj Planedaj Observantoj en 1960 - 2000. Alterne, li servis kiel Luna Registranto, Ano de la Estraro, Sekretario de la Membro kaj Direktoro (1988 - 2000). Dum tia tempo, li organizis ilian programon « Luna Kupolo ».
Kristana laborista junularo
CAJ – Christliche Arbeiterjugend (germane: kristana laborista junularo) estas fondita en 1929 de la belga sacerdoto Joseph Cardijn. Li radikale bazis la vivon sur la evangelion kaj karisme aliris la junajn laboristojn. Rapide kreskis mondvaste soci-religia movado kun la celo, regajni la laboristaron por la eklezio. CAJ ekzistas en pli ol 50 naciaj organizoj kun multaj lokaj grupoj. Ĝi estas parto de la junulara laboro de la eklezio. Ĉiun kvaran jaron kunvenas Monda Konsilantaro de CAJ. CAJ estas konvinkita, ke kredo kaj vivo estas unueco. Tiel evoluis la Viva Evangelio kaj la klerig-metodo "Vidi-juĝi-agi", kiuj helpas ekkoni la kristanan vivo-vojon.
CAJ estas la mallongigo de la germana nomo. Ĝi havas interalie jenajn nomojn en aliaj lingvoj:
10986 Govert
10986 Govert estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels, de la Observatorio de la Monto Palomar kaj de la nederlandaj geastronomoj geedzoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la "Tria Enketo pri Trojanoj" (Third Trojan Survey).
Nomo
Ĝia nomo honoras la nederlandan amatoran astronomon kaj sciencan ĵurnaliston kaj verkiston Govert Schilling. Li estis popularigisto pri astronomio de la komencaj 1970-aj jaroj, poste ĉefredaktisto de la nederlanda astronomia revuo Zenit kaj estro de la Planetario de Amsterdamo.
Gin to Kin
"Gin to Kin" (Arĝento kaj Oro) estas mangao de Japanio. Kreata de Fukumoto Nobuyuki. La manga sekvi la operacioj de Reĝo Gin (Gin-ou) kaj lia ombren usuriston organizmon.
Ĉefaj Karakteroj
Tetsuo Morita
Morita estas ĉefa persono de la manga. Estas 21 jaroj vetludisto.
'Asocioj' de "Reĝo Gin"
Iwao Yasuda
Yuzo Tatsumi
Eksa gazetraportisto kaj esploristo dum organizmo de Gin.
Masaŝi Funada
Eksa persekutisto (advokatisto) en Publikpersekutisto Ofico de Tokio Distrikto.
Atsuŝi Izawa
Estas politika akcesora de la "Libera Civiladministracio Partio." Post la 1955 Politika Disfali (Sistemo de '55, 55年体制), Ginĝi savos li ekde ruino.
Fontdokumento (Japana): http://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%8A%80%E3%81%A8%E9%87%91
Suda saknestulo
La Suda saknestulo (Anthoscopus minutus) estas specio de birdo de la familio de Remizedoj.
Aspekto
La Suda saknestulo havas longon de 10 cm kaj pezon de ĉirkaŭ 8 g. Ĝi estas specio simila al la samgenra Karola saknestulo, tio estas griza supre kaj hela sube, sed ĉe tiu specio la limmarkoj ne estas tiom klaraj. Ĉiukaze la supra grizo montras nigrajn traokulan strion kaj fruntajn markojn, dum la flugiloj estas pli grizbrunaj ol nigrecaj. Kiel ĉe la parenca specio, ĉe la Anthoscopus minutus la beko estas mallonga, konusfoma kaj akrapinta kiel ĉe aliaj remizedoj, dum la gamboj kaj piedoj estas grizaj. La vosto estas pli mallonga ol ĉe la saknestuloj de la genro Remiz, kaj la subvosto estas hela. La gorĝo estas grizblankeca, kiel ĉe la Karola saknestulo, sed la brusto kaj la tutaj subaj partoj, inklude la ventron, estas flavokraj.
Kutimoj
Tiu birdo manĝas insektojn kiaj papilioj, abeloj, vespoj, lokustoj kaj formikoj el la folioj, arboŝelo aŭ eĉ el araneretoj. Tiuj senvertebruloj estas ofte ĉasataj dumfluge, mortigitaj kaj poste manĝataj. Ankaŭ semojn aŭ etajn fruktojn. La Anthoscopus minutus manĝas ĉefe surgrunde en arbustejoj, en la bazo aŭ en la foliaro de arboj.
La Suda saknestulo estas monogama birdo kiu pariĝas kaj reproduktiĝas kun ununura partnero dum la resto de sia vivo. La ino demetas 4 al 7 blankajn ovojn kovotajn dum 13 al 15 tagoj. La neston ambaŭ seksoj konstruas alte inter foliaro kaj estas protektata el predantoj de branĉoj kaj de la densa verda foliaro; ĝi estas ovalforma kaj konstruita el planta materialo, lano ĉefe el nigraj ŝafoj, haŭtaĵo el kaproj kaj alia simila materialo. Estas gluebla enirejo en la supro, kiu estas malfermita de la el- aŭ enironto kaj poste fermita. Sub la enirejo estas sojlo kiu utilas kiel ripozejo por la birdo por malfermi la enirpordon per unu piedo. La konstruantoj uzas araneretojn pro tiuj aferoj. La nesto estas ĉirkaŭ 5-10 m supergrunde. La paro povas ĝui helpantojn kaj okazas du ovodemetadoj jare. Elnestiĝo okazas 16-22 tagojn post eloviĝo, sed la idoj sendependiĝas nur ĉirkaŭ la fino de la reprodukta sezono (oni observas junulojn ripoze kun la idoj de la dua ovodemetado).
Tiu birdo kutime vivas en etaj familiaj grupoj aŭ en grandaj aroj.
Skaraba amuleto
La skarabo estis ligita al la dio Ĥepri, formo de Reo kiel naskiĝanta suno, kaj estis simbolo de la konstanta transformado de la ekzisto.
La skarabo estis asociita al Ĥepri, la dio asociita al la naskiĝanta suno. Antikve, oni kredis ke la skarabo estis nur virseksa kaj ke la reproduktado okazis elverŝante spermon en sterko-bulon. La supozata memreproduktado de la skarabo similigas ĝin al Ĥepri, la dio kiu kreis sin mem el la nenio. Aliflanke, la sterkobulo rulata de la skarabo similas al la suno. La egiptoj kredis ke Ĥepri renovigis la sunon ĉiutage post ĝia malapero ĉe la horizonto, metante ĝin en subteran mondon, Duato, post la sunsubiro por renovigi ĝin por la sekva tago. Kelkaj reĝaj tomboj de la Nova Egipta Imperio montras trioblan bildon de la suno, kun la skarabo kiel simbolo de la matena suno. La astronomia plafono de la tombo de Ramseso la 6-a rakontas la "morton" ĉiunokte kaj la "renaskiĝo" de la suno ĉiumatene, estante glutata de Nut, diino de la ĉielo, kaj reapetante el ŝia utero kiel Ĥepri. La bildo de la skarabo asociita al ideoj pri transformiĝo kaj resurekto estas ĉieesta en la religia kaj funebra arto en Antikva Egiptio.
La skarabaj amuletoj estis tajlitaj sur pluraj materialoj: talko, bazalto, granito kaj noblaj ŝtonoj kiaj lazurito, ametisto, karneolo, kaj eĉ sur metaloj kiaj oro. La arkeologiaj elfosaĵoj en Egiptio malkovris bildojn pri skaraboj tajlitaj sur ostoj, eburo, ŝtono, fajenco egipta kaj noblaj metaloj, el la 6a dinastio ĝis la romia periodo.
Temas pri kutime malgrandaj skaraboj kun trueo por povi esti uzita en kolĉeno, kaj en la bazo ĝi havas enskribon aŭ kartuŝon. Ili estis precipe uzitaj kiel amuletoj, kaj en ilia reverso aperis bildoj aŭ tekstoj. Kelkaj havis la nomon d la posedanto kaj estis uzitaj kiel sigeloj, etendiĝinta uzo en la vin-amforoj, luksa varo. La faraonoj mendadis la fabrikadon de skaraboj kun la plej longaj enskriboj, kiel la memoriga skarabo de la geedziĝo de la reĝino Tij. Grandaj skulptaĵoj troveblas en la temploj de Tebo, en la Serapeum de Aleksandrio kaj en aliaj lokoj de Egiptio.
La argentina verkisto Manuel Mujica Láinez publikigis historian romanon El escarabajo (La skarabo, 1982), pri egipta ringo montranta skarabon kio estas rakontisto de la historioj de ĝiaj posedintoj ekde reĝino Nefertari ĝis nordamerika milionulino, tra unu el la murdintoj de Julio Cezaro aŭ Mikelanĝelo inter aliaj.
Giovanni Battista Martini
Giovanni Battista MARTINI OFM Conv. aŭ Giambattista Martini, nomata Frato Martini (naskiĝis la 24-an de aprilo 1706 en Bolonjo, mortis la 3-an de aŭgusto 1784 samloke) estis itala minoritano, komponisto kaj muzikteoriisto.
Biografio
Giovanni Battista Martini ricevis unuan muzikinstruon de sia patro Antonio Maria Martini, violonisto kaj violonĉelisto. Pluaj instruistoj estis Frato Pradieri (klaviceno); Giovanni Antonio Riccieri (1679-1746) (kontrapunkto), Giacomo Antonio Perti (kompozicio), Angelo Predieri (1655-1731), Francesco Antonio Pistocchi.
En 1722 li aniĝis en la Minorito-ordeno. Li entreprenis cele al sia edukado longajn vojaĝojn kaj poste sin dediĉis nure al la muziko. En 1725 li fariĝis muzikdirektisto de la minoritana preĝejo en Bolonjo, kie li altiris la intereson per siaj komponaĵoj. Tie li fondis muziklernejon, kiun post lia morto pluestris lia lernanto Mattei ĝis en la 19-an jarcento kaj kiu edukis multajn renomajn artistojn de Italujo kaj el elsterlando. Kiel instruisto li preferis la malnovan roman kompozicitradicion. Li estis grava instruisto kaj muzikteoriisto, kiu posedis bibliotekon de proksimume 15.000 volumoj kaj pri muzikaj demandoj validis kiel plej alta instanco, pro kio oni konsultis lin pri multaj disputataĵoj. Johann Christian Bach apartenis al siaj lernantoj. Juna Wolfgang Amadeus Mozart lernis ĉe li kontrapunkton dum sia unua vojaĝo en Italujo. Ankaŭ aliaj komponistoj ŝatis la konsilon de Martini, ekz. Giovanni Battista Cirri, Vicente Martín y Soler, Christoph Willibald Gluck, Franz Xaver Sterkel, Niccolò Jommelli, André Grétry, Antonio Boroni kaj aliaj.
Martini verkis gravajn instrulibrojn pri muziko kaj korespondis kun la plej renomaj muzikistoj kaj kleruloj el tuta Eŭropo. El liaj komponaĵoj oni foje aŭdas la flutkonĉerton en G-maĵoro.
Verkoj
Padre Martini verkis krom 32 mesoj kaj rekviemo ĉefe ekleziajn komponaĵojn, la plej multaj restis nepublikigitaj, la “Liceo” en Bolonjo posedas plurajn manskribaĵojn, du oratoriojn, la "Litaniae atque antlphonae finales B. V. Mariae" el 1734 kaj multajn kantaton kaj ariojn. Entute li komponis 94 sonatojn por klavarinstrumentoj, inter ili la dek du "Sonate d'intavolalura, ses sonatoj por klaviceno kaj Duetti da camera" (sonatojn por fluto kaj ĝeneralbaso), 24 simfoniojn, inter ili „Sinfonia con violoncello e violino obbligati“ kaj plurajn konĉertojn por soloinstrumentoj kaj arĉinstrumentoj. Martini komponis kvin scenejajn verkojn, inter ili „L'Impresario delle canarie“ (1744).
Li plej grava heredaĵo estas la teoriaj verkoj:
Siajn kapablojn kiel komponisto li konservis en sia instrulibro "Saggio fondamentale pratico di contrapunto", tiun kiel muzikhistoriisto en sia fama "Storia della musica", kiu, kvankam nekompleta kaj manke de sistema aldordigo, tamen servis al multaj pli malfruaj muzikhistorioj kiel deirpunkto.
Templo de Fukuoka
La Templo de Fukuoka, Japanio, estas unu el la temploj konstruitaj kaj funkciantaj por La Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj, la numero 88 konstruita de la Eklezio kaj la dua de Japanio, lokita en la urbo de Fukuoka, konsiderita la loko de naskiĝo de la japana civilizacio kaj la plej proksima haveno al firma tero azia. Al la templo, pro proksimeco al la komunumoj, ĉeestas ankaŭ devenaj membroj de Kyūshū kaj de la prefektujoj de Jamaguĉi, Hiroŝimo kaj Okinavo.
Esperan
Esperan estas Esperantido kaj estis inventita de Matthias Liszt en Wien, Aŭstrio en la jaro 2003. La aŭtoro kreis tiun lingvon pro "estetikaj" kialoj aŭ por havi lingvon kiu plaĉas siajn personajn imagojn de bela lingvo. Kelkaj tekstoj kaj poemoj en esperan aperis en soc.culture.esperanto, en retpoŝtlisto nomiĝanta bablo kaj ie alie en la reto. Ankaŭ du propraj retpoŝtlistoj fondiĝis kiel esperan kaj esperanzisnun (esperan ĝis nun).
La vorprovizo de esperan
La vortprovizo devenis preskaŭ cent elcente de esperanto. Pro belecaj kialoj la vortoj estis mallongigitaj kaj konsonanto ĉiam devas esti ĉe vokalo. Do vortoj kiel "strukturo" kaj "strato" ne povas ekzisti ĉar ili estas kontraŭ la fonetika sistemo de la lingvo. Post la sonoj "r" kaj "l" ĉiam devas aperi vokalo. La senvokala "r" kaŭzis al la aŭtoro prononcan problemon pro gepatrolingvaj kialoj. En fruaj versioj de la lingvo la silabfina "r" estis skribita kun apostrofo sed poste la aŭtoro decidis uzi duobligitan konsonanton anstataŭ do el "no'do" iĝis "noddo" (nordo), "mo't" iĝis "motto" (morto) kaj "vo't" iĝis "votto" (vorto). Silabofina "l" iĝis "j". Do "muj" (multaj, multe), "soj" (sole, nur) ktp.
La esperanta "ĝ" kaj "ĵ" iĝis plej ofte "z".
Han Myung-Sook
HAN Myung-sook aŭ HAn Mjong Suk (naskiĝis la 24-an de marto 1944 en Pjongjango, en la hodiaŭa Nord-Koreio) estis la ĉefministro de Sud-Koreio. Ŝia antaŭulo estis Lee Hae-chan, kiu devis abdiki la 15-an de marto 2006 pro la t.n. golfluda afero.
Ŝi studis en Seulo, en la virina universitato Ehwa pri franca literaturo. Ŝi partoprenis en la 1970-aj jaroj en la kontraŭdiktaturaj, pordemokratiaj movadoj kaj pro tio li pasigis 9 jarojn en prizono.
Ŝi anas en la Uri-Partio kaj estas rigardata kiel modera politikisto. Ŝi estis ekde 2001 la unua virina ministro de Sud-Koreio por egalrajto kaj familio, ekde 2003 estis ŝi ministro pri medio. Ŝi estas la unua virina ĉefministro de la lando.
Esperan
La vorprovizo de esperan
Vorto ne rajtas finiĝi je voĉa konsonanto do la vokalo devas resti en vortoj kiel "imaga" (imagas), "imagi" (imagi). Inter du vokaloj ĉiam devas esti "j". Do "via" iĝis "vija".
Kelkaj vortoj devenas de aliaj lingvoj aŭ estas forte fuŝitaj esperantaj vortoj kiel ekz. "sa" (estas, esti, komparu hispane ser), "ap" (sed, komparu germane 'aber) , "gu" (kiu, kiuj), "tu" (tiu, tiuj, tio, tiun, tion, tiujn, ...), "go" (kio) , "ge" (kie,kiel) , "gele" (kiel) , "jo" (iu,io,...), "co" (ĉiu, ĉiuj, ĉio) , "vu" (vi) , "po" (povas, povis, ...) , "ho" (havas, havi, ...), "kek" (kelkaj, kelkajn) , "ka" (kaj) aŭ "ca" (ĉar).
La finaĵoj de la esperan - le finazo de la esperan
En la lingvo estas forigitaj multaj finaĵo de esperanto kiel la plurala finaĵo "-j" kaj la verba duonfinaĵo "-s". Do "pensas" iĝis "pensa". Se la finaĵo "-s" aperas ĝi markas la pluralon kaj formoj kiel "vis" por "viaj" estis apenaŭ uzataj.
La finaĵoj "-ante", "-anto" ktp. iĝis "an" do "esperan" estas rekta traduko de la vorto "esperanto".
Gramatiko
La gramatiko similas pli tiun de la angla. La lingvo havas ankaŭ maldefinitan artikolon "un".
La esperan havas la difinitan pluralan artikolon "le" kune kun la esperanta artikolo "la".
La esperan ne havas akuzativon kaj ne markas la pluralon ĉe adjektivoj kaj adverboj. Ĝi ankaŭ ne mankas la tempon ĉe sufiĉe mallongigitaj vortoj. Al ĝi mankas la imperativa finaĵo "-u" kaj anstataŭ estas uzata la vorto "su" aŭ simple la infinitivo.
Ĝi ne faras distingon inter "pro" kaj "por" kiuj iĝas "po". La sama vorto "po" ankaŭ signifas "povas, povis, ..." sed nur antaŭ verbo en infinitivo.
Ankaŭ "de" signifas "devas, devis, ..." antaŭ verbo en infinitivo.
Oni povas krei la pasintan tempon kun la helpverbo "ho".
La skribaj malsamoj inter esperanto kaj la esperan
La esperan ne uzas la literojn "ĝ" kaj "ĵ". "Ĉ" ĉiam estas skribita kiel "c" kaj "ŝ" estas skribita "sy".
La litero "ŭ" neniam ekzistis kaj la lingvo havas propran alfabeton en kiu ĉiu litero estas unustreka.
Nomain
Nomain estas franca situanta en departemento Nord, regiono Hauts-de-France.
Kamparanaj ribeloj
De la 14a ĝis la 17a jarcento ofte okazis kamparanaj ribeloj  en Eŭropo. Ofte la ribeloj okazis ne nur fare de la klaso de la kamparanoj, ankaŭ la loĝantoj de la liberaj urboj kaj membroj de la nobelaro partoprenis aŭ minimume simpatiis kun la ribelantoj.
Nomain
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Nomainois.
Kamparanaj ribeloj
Kamparanaj ribeloj en la malfrua mezepoko kaj la novtempo en Eŭropo
en la novtempo:
Noémi László
LÁSZLÓ Noémi (la:slo:) estas rumanuja hungara poetino, tradukistino, laŭreatino de premio Attila József (2010) naskita en Kluĵo la 28-an de julio 1973.
Biografio
László finis kaj la mezlernejon kaj la universitaton en sia naskiĝurbo, la lastan en 1997. Ŝi estas anino de E-MIL, de februaro 20012 ĝia prezidantino.
San Miguel Suchixtepec
San Miguel Suchixtepec estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaxaca. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas San Miguel Suchixtepec. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 20 279.
Geografio
San Miguel Suchixtepec apartenas al la distrikto Miahuatlán al kiuj apartenas entute 32 komunumoj. Ĝi situas en la regiono Sierra Sur, kiu apartenas al la sudokcidenta parto de la subŝtato Oaxaca. La plej granda parto de tiu regiono apartenas al la montara ĉeno Sierra Madre del Sur. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 2694 loĝantojn. El tiuj estis 1275 viroj kaj 1419 virinoj. La komunumo havas surfacon de 107,17 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 2460 metroj super la marnivelo.
Sociogeografio
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 1811 indiĝenoj. El tiuj 1493 aĝis pli ol 5 jaroj. Entute 1493 personoj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
(76834) 2000 SA244
Ĝi orbitas kun ioma orbita klineco, en la ĉirkaŭaĵo de la punkto de Lagrange L5 de la sistemo Suno-Jupitero, ĝi do estas ano de la tiel nomata « Troja Tendaro ».
Dániel Benkő (liutisto)
Biografio
Dániel Benkő apartenis al la armena minoritato de la lando. Li maturiĝis en muzikarta mezlernejo en sia naskiĝurbo en 1969, poste li akiris diplomon en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt en 1971. Lia majstro estis László Szendrey-Karper. En la jaro de la diplomo li fondis orkestron, kiu ludis majstre verkojn de Bálint Bakfark. Li partoprenis en majstrokurso en Anglio inter 1971-1973. Ĝis 1976 li instruis gitarludon, poste liutludon en la Muzikarta Altlernejo. Krom la instruado li ofte koncertis. Li ricevis premiojn en 1991 kaj 1998. En la 21-a jarcento lia vivo plene ŝanĝiĝis. Li estis ofta partoprenanto en distraj programoj de komercaj televizioj, kiuj ne decas al serioza liutisto. Tio ŝokis la muzikeman publikon.
Tristan-akordo
La Tristan-akordo estas akordo, kiun Richard Wagner uzis „gvidmotive“ en sia muzikdramo „Tristan und Isolde“, unuafoje prezentata en 1865. Ĝi aperas je la komenco de la verko en la dua takto de la antaŭludo (kiun Wagner nomis „enkonduko“) en la violonĉeloj kaj lignobloviloj; la ludinstrukcio tekstas: „langsam und schmachtend“ [malrapide kaj sopirege]. La akordo sin evitas pro sia harmonia malklareco ĝis nun al simpla resp. ĝenerale akceptita interpretado. Ĉiam denove okazis tre malsamaj provoj, interpreti ĝin funkciharmonie. Ĝia plursignifo krome estas tipa por la eksterordinare kromata kaj tonale malkonstanta harmoniaro de la tonmetaĵo en Tristan kaj Isolde, en kiu la svisa muziksciencisto Ernst Kurth ekkonis "krizon" de la romantisma harmoniaro.
Aliigita fremdnota akordo
Oni rigardas „g♯1“ kiel fremdnoton, kiu dissolviĝas al „a1“, tiel ke la vera akordo tekstas „f-b-d♯1-a1“. Tiun ĉi aliigitan tritkvart-akordon siaflanke oni povas malsame interpreti: La interpretado kiel fremdnota akordo havas la avantaĝon, ke la dissolvo-akordo sin senĝene enordigas en kadencan pason, estis tamen ankaŭ ofte kritikata, ĉar la dissolvo pro sia mallonga daŭro havas tro malmultan pezon por esti sentata ĉefakordo.
Laŭ la tradicia harmoniscienco
Ĉi tiu interpreta variaĵo komprenas la tonon „d♯1“ kiel aliigo supren de „d1“, tiel ke la origina akordo havus la strukturon „f-b-d1-g♯1“. Reordigite sur la baza pozicion en malvasta tonaranĝo rezultas la diminuita septakordo „g♯-b-d1-f1“, kio laŭ la ŝtupoteorio estus la 7-a ŝtupo de a-minoro kaj laŭ la funkciteorio "senbazotona" dominanta naŭtakordo (mankas la bazotono „e“).
1925
1925 estis normala jaro komenciĝanta ĵaŭde (ligilo montras kalendaron).
Tristan-akordo
Muzikhistoria graveco
Konsidere la historian pluevoluon de la harmoniaro estas aparte interesaj la originalaj kaj vojmontraj daŭrigoj de la Tristan-akordo dum la paso de la tuta verko same kiel la enigo en la alte streĉan kromatan aliigostilon de la opero. Ekzemple la akordo aperas ofte kun la samaj tonŝtupoj, sed enharmonie aliigite (ekz. „f, b, e♭, a♭” aŭ „f, c♭, e♭, a♭“) kaj en alia tonala kaj harmonia ĉirkaŭaĵo, kio ankaŭ aldone malfaciligas la analizon de la komenco. Per tio la Tristan-akordo estas iaspeca esenco de malfruromantisma harmoniaro, kiu ekde tiam pli kaj pli perdas firmecon kaj ligopovon al la toniko, ĝis kiam je la fino proksimume 1910 okazas kompleta turniĝo al la maltonaleco.
1925
En la jaro 1925 post Kristo okazis, interalie:
Tristan-akordo
Muzikhistoria graveco
Muzikhistorie grave estas ankaŭ, ke la Tristan-akordo distingiĝas per sia fakte ne ekzistanta strebefiko. Kiel dominanto kun sestofremdnoto oni ne aŭdas ĝin, ĉar oni aŭdas la dissolvon de la fremdnoto en la septon nur kiel kromata trapaso (ĉar je tiu ĉi temas nur pri okona noto). Kiel subdominanto ĝi tamen ankaŭ ne povas konvinki. Ĝi staras komence sendirektiĝe, ĝis kiam la postsekva okazaĵo, kiu poste enbuŝiĝas en la dominanton „E“, ekkonigas la tonalan interligon kun a-minoro.
Plua aspekto ofte neglektata en la diskuto pri la Tristan-akordo estas la fakto, ke ne nur la Tristan-akordo por si mem ne havas tendencon de la dissolviĝo (ĝuste tio ja konsistigas ĝian plursensecon), sed ke male la dominanto, en kiun ĝi enbuŝiĝas, ne plu estas sentata kiel disonanco kun nepre postulata dissolviĝo. Aŭskultanto sentas ĉi tiun dominanton pli kiel dissolviĝon ol kiel dissolvendan akordon.
Jen do okazas tio, kion pli malfrue Arnold Schönberg nomis „emancipado de la disonanco“, kio poste en la frua 20-a jarcento sekvigis komponstilojn, je kiu disonancoj tute ne havas strebotendencojn laŭ la tradicia senco.
La Tristan-akordo ĉe aliaj komponistoj
La Tristan-akordo estas en la muzikteorio tiel konata, ke aliaj komponistoj ĝin pli malfrue citis.
Pli frua apero
Diference al Wagner la funkcia enordigo en kadencan pason ne metas problemojn. Temas fakte pri inversa formo de la subdominanta a♭-minora akordo kun aldona sesto rilatigenda sur e♭-minoro kiel toniko, kiu je la komenco de la notekzemplo eĉ aperas en sia originala formo. Beethoven traktas la „e♭“ de la akordo kiel disonanco kaj dissolvas ĝin al „d“. Ĉar la dissolvo-akordo tamen mem estas disonanca akordo (diminuita septakordo kun dominanta funkcio), oni ne povas diri "dissolvo" laŭ vera senco, des pli multe ĉar forrestas la toniko atendata kiel fino de la kadenco. Entute kvar fojojn Beethoven lasas ĉi tiun disonancakordon sen dissolvo, du fojojn en e♭-minoro kaj du fojojn transpoziciite al f-minoro. Tiu ĉi ekzemplo dokumentas, ke la „emancipado de la disonanco“ ne nur komencas je Wagner, kvankam tiu ĉi ĝin treege progresigis.
Grafeno
Grafeno estas simpla plata tavolo el sp²-ligitaj karbonatomoj. Oni povas imagi ĝin, kiel disetenditajn nanotubojn; ĝi estas aromata, tio estas, ĝi formiĝas laŭ heksagonaj ringoj. Oni povas produkti nun plataĵon je 10 mikrometroj dikan, sed planas dikajn je centimetro. Ĝi havas elstarajn elektrokondukajn ecojn (tiel tre gravas por la transistoroj), ĝi estas elasta kun bonega kemia stabileco (ĝi ne reakcias kun gasoj kaj humideco de la aero).
4656 Huchra
4656 Huchra estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usonaj geastronomoj Eleanor Francis Helin kaj Schelte J. Bus elde la Observatorio de la Monto Palomar, norde de San-Diego (Kalifornio, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la usona astronomo kaj profesoro pri kosmologio John Peter Huchra (1948–2010).
33826 Kevynadams
33826 Kevynadams estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la dum la astronomia kampanjo « LINEAR » (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
30242 Naymark
30242 Naymark estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
33826 Kevynadams
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Kevyn Adams, kiu mentoris unu finalist(in)on de la Broadcom MASTERS de 2017, konkurso pri matematiko kaj scienco por gestudentoj de meza lernejo. Li instruas ĉe la BASIS Independent Silicon Valley de San Jose (Kalifornio).
30242 Naymark
Nomo
Ĝia nomo honoras Alissa Naymark, mentorinon de unu finalist(in)o de la Broadcom MASTERS de 2014, matematika kaj scienca konkurso por gestudentoj de mezlernejo. Ŝi estis instruistino ĉe la Friedell Middle School de Rochester (Minesoto).
Procelarioformaj birdoj
Procelarioformaj birdoj estas ordo de marbirdoj kiu enhavas kvar familiojn: nome albatrosoj, petreloj kaj pufinoj, ŝtormopetreloj, kaj plonĝopetreloj. Iam nomitaj Tubinares kaj ankoraŭ nomataj tubenozoj, ili estas ofte menciitaj kolektive kiel petreloj, nome termino kiu estas aplikita al ĉiuj Procelarioformaj, aŭ pli komune al ĉiuj familioj escepte la albatrosoj. Ĉiuj estas tre pelagaj birdoj (ili manĝas en alta maro), kaj havas tutmondan distribuon tra tutmondaj oceanoj, kun plej alta diverseco ĉe Novzelando.
Procelarioformaj estas koloniaj, ĉefe nestumantaj sur malproksimegaj, senpredantaj insuloj. La plej grandaj specioj nestumas surgrunde, dum plej malgrandaj specioj nestumas en naturaj kavaĵoj kaj nestotruoj. Ili montras foran filopatrion, kaj revenas al siaj naskokolonioj por reproduktiĝi kaj eĉ revenas al la sama nestoloko dum multaj jaroj. Procelarioformaj estas monogamaj kaj formas longdaŭrajn parligojn kiuj estas formataj dum kelkaj jaroj kaj povas daŭri dum la tuta vivo de la paro. La ino demetas unusolan ovon por ĉiu nestoklopodo, kaj kutime oni faras unusolan nestoklopodon jare, kvankam la plej grandaj albatrosoj povas nestumi nur unufoje ĉiun duan jaron. Ambaŭ gepatroj partoprenas en la kovado kaj idozorgado. La kovada periodo estas longa kompare kun aliaj birdoj, same kiel la periodo antaŭ elnestiĝo. Post tio ne estas plua patra zorgo.
Procelarioformaj birdoj devenas el la latina vorto procella, kio signifas ŝtormon, pro tio, ke oni supozis, ke apero de albatroso estis anonco de venonta ŝtormo.
Ĉiuj havas siajn naztruojn en unu aŭ du tuboj sur siaj rektaj, striaj bekoj kun hokaj pintoj. La bekoj konsistas je platoj. Ties flugiloj estas longaj kaj mallarĝaj; la piedoj estas retaj kaj la malantaŭa fingro estas ĉu maldisvolviĝinta ĉu neekzistanta. La plumaro estas ĉefe nigra aŭ griza. La surbekaj tuboj utilas por flari aŭ por ekskrecii salon kiam la birdoj trinkas salan akvon.
La specioj kiuj havas plej longajn flugilojn uzas toboganan metodon por malpliigi la flugilbatantan energion. Ĉiuj manĝas fiŝojn, kalmarojn aŭ similajn marpredojn. La plej granda parto ne scipovas piediri surtere kaj multaj specioj vizitas siajn reproduktejajn insulojn nur nokte. La eksceptoj estas la grandaj albatrosoj, kelkaj petreloj, pufinoj kaj la fulmopetrelo.
Estas entute 93 tutmondaj specioj de procelarioformaj en 4 familioj:
Procelarioformaj proksime rilatas al Sfeniskoformaj birdoj (pingvenoj).
Procelarioformaj havis longan rilato kun homoj. Ili estis grava manĝofonto por multaj popoloj, kaj pluestas ĉasataj en kelkaj mondopartoj. La albatrosoj partikulare estis celo de nombraj kulturaj konsideroj. Procelarioformaj estas unu el plej endanĝerita birdotaksonoj, kaj multaj specioj estis minacataj al formorto pro enmetitaj predantoj en siaj reproduktaj kolonioj, marpoluado kaj la danĝero de fiŝkaptada aldona kaptado. Sciencistoj, konservadistoj, fiŝkaptistoj kaj registaroj tutmonde kunlaboras por malpliigi la minacojn kiuj agadas kontraŭ ili, kaj tiuj penoj kondukis al la subskribo de la Traktato pri Konservado de Albatrosoj kaj Petreloj en 2001.
Distribuado kaj movoj
La ŝtormopetreloj estas preskaŭ tiom disvastigita kiel la procelariedoj, kaj dividiĝas en du distingaj subfamilioj; nome Oceanitenoj havas ĉefe sudhemisferan distribuon kaj la Hidrobatenoj troviĝas ĉefe en la Norda Hemisfero. Inter albatrosoj la majoritato de la familio limiĝas ene de la Suda Hemisfero, kaj manĝas kaj nestumas en malvarmaj moderklimataj areoj, kvankam unu genro, nome Phoebastria, havas teritoriojn tra la norda Pacifiko. La familio forestas el la norda Atlantiko, kvankam fosiliaj trovitaj restaĵoj indikas, ke ili reproduktiĝis tie iam. Fine la plonĝopetreloj estas limigitaj al la Suda Hemisfero.
Migrado
La variaj specioj ene de la ordo havas varion de migradaj strategioj. Kelkaj specioj entreprenas regulajn trans-ekvatorajn migradojn, kiaj la Griza pufino kiu ĉiujare migras el sia reproduktejoj en Novzelando kaj Ĉilio al la Norda Pacifiko ĉe Japanio, Alasko kaj Kalifornio, nome ĉiujara veturado de 64,000 km, la plej longa mezurita ĉiujara migrado inter iuj ajn birdoj. Nombraj aliaj petrelaj specioj entreprenas trans-ekvatorajn migradojn, inklude la Vilsona ŝtormopetrelo kaj la Solandra petrelo, sed neniu albatroso trapasas la ekvatoron, ĉar ili dependas el la ventohelpa flugo. Estas aliaj long-distance migrantoj ene de la ordo; Svinhoa petrelo reproduktiĝas en okcidenta Pacifiko kaj migras al okcidenta Hinda Oceano, kaj la Bonina petrelo nestumintaj en Havajo migras al la marbordoj de Japanio for de la reprodukta sezono.
Morfologio kaj flugo
Tiu ordo havas kelkajn unuigantajn karakterojn, starte per ties tubecaj nazaj trapasejoj kiuj estas uzataj por flarado. Tiu kapablo flari helpas lokigi dise distribuatan predon mare kaj povas helpi ankaŭ lokigi ties nestojn ene de nestokolonioj. La strukturo de la beko, kiu enhavas sep al naŭ distingajn kornecajn platojn, estas alia unuiginta karaktero, kvankam estas diferencoj ene de la ordo. Petreloj havas platon nome makzela ungvo kiu formas hokon en la makzelo. La plej malgrandaj membroj de la ordo havas kombilecan makzelon, danke al la tranĉila bekoborda plato, taŭga por manĝi planktonon. Plej membroj de la ordo estas malkapablaj bone piediri surtere, kaj multaj specioj vizitas siajn malproksimegajn reproduktejajn insulojn nur nokte por eviti predadon fare de grandaj mevoj aŭ rabmevoj. La esceptoj estas la grandaj albatrosoj, kelkaj el la burdopetreloj kaj el la pufinoj kaj la fulmaroj. Tiuj lastaj povas forigi eĉ grandajn predantaj birdojn per sia haladza stomakoleo, kion ili povas lanĉi al ioma distanco. Tiu stomakoleo, stokita en la proventrikulo, estas digesta produkto kreita en la antaŭintesto de ĉiuj tubenozoj escepte la plonĝopetreloj, kaj estas uzata ĉefe kiel stokilo de energi-riĉa manĝo dum ties longaj flugoj. Tiu oleo estas ankaŭ nutro por la junuloj, same kiel povas esti uzata por defendo.
Procelarioformaj trinkas marakvon, kaj tiele ili devas forpeli malmankan salon. Ĉiuj birdoj havas grandan nazan glandon ĉe la bekobazo, super la okuloj, kaj ĉe la Procelarioformaj tiu glando estas aktiva. Ĝenerale la salglando forigas la salon el la sistemo kaj formas 5porcentan salan solvaĵon kiu eliras el la naztruoj, aŭ eĉ estas forte forpelita ĉe kelkaj petreloj. La procezo malantaŭ tio implicas altajn nivelojn de reakiro de natrio al la sangoplasmo ene de la renoj, kaj elirigon de natria klorido tra la salglandoj uzante malpli da akvo ol oni akiras, kio esence generas sensalan akvon por aliaj fiziologiaj uzoj. Tiu alta efiko de natriakiro estas atribuata al la mamultipaj nefronoj.
Plej albatrosoj kaj procelariedoj uzas du teknikojn por minimumi la barakton dumfluge, nome, kaj dinamika kaj dekliva ŝvebado. La albatrosoj kaj la gigantaj petreloj kunhavas morfologian adapton por helpi dumfluge, nome ero de tendeno kiu fermas la flugilon kiam tute etenda, premesante ĝin ties restadon supre kaj for sen iu ajn muskolpeno. Inter la Oceanitenoj la ŝtormopetreloj estas du unikaj flugomodeloj, el kiu unu estas sursurfaca plaŭdado (preskaŭ piedirado). Laŭ tio ili moviĝas super la akva surfaco tenante kaj movante siajn piedojn sur la akva surfaco dum regule iras super ĝi, kaj restas senmove per rapida flugilfrapado uzante la venton por restigi sin surloke. Simila flugometodo ŝajne estis uzita de la formortinta petrelfamilio Diomedeoidedoj. The Blankavizaĝa petrelo posedas unikan variaĵon en la modelo: tenante siajn flugilojn senmove kaj je ia angulo en la vento, ke ĝi elpelas sin ĉe la akva surfaco per serio de saltetoj.
Dieto kaj manĝo
La Procelarioformaj estas ĉefe nur mare manĝantaj; la nura escepto al tio estas la du specioj de gigantaj petreloj, kiuj regule manĝas kadavraĵojn aŭ aliajn marbirdojn surtere. Dum ankaŭ kelkaj aliaj specioj de fulmaroj kaj de petreloj de la genro Procellaria manĝas kadavraĵon, la dieto de plej specioj de albatrosoj kaj petreloj estas hegemoniata de fiŝoj, kalmaroj, krilo kaj alia mara zooplanktono. La gravo de tiuj manĝofontoj varias el specio al specio kaj el familio al familio. Ekzemple, el la du albatrosaj specioj troviĝantaj en Havajo, la Nigrapieda albatroso manĝas ĉefe fiŝojn, dum la Lajsana manĝas ĉefe kalmarojn. La albatrosoj ĝenerale manĝas fiŝojn, kalmarojn kaj krilon. Inter la procelariedoj, la prionoj koncentriĝas al malgrandaj krustuloj, la fulmaraj petreloj manĝas fiŝojn kaj krilon sed malmulte kalmarojn, dum la petreloj Procellaria konsumas ĉefe kalmarojn. La ŝtormopetreloj manĝas malgrandajn gutoflakojn el oleo el la surfaco de la akvo, same kiel malgrandajn krustulojn kaj fiŝojn.
Petreloj akiras manĝon per kaptado de predo dumnaĝe sur la surfaco, kaptante predon dumlfuge aŭ per plonĝo subakve por persekuti la predon. Plonĝo el flugo estas plej komune uzata de la burdopetreloj kaj de la ŝtormopetreloj. Estis registroj de Pacifikaj pufinoj kaptantaj flugofiŝojn el la aero, sed kiel regula tiu tekniko estas rara. Kelkaj plonĝantaj birdoj povas helpi sin per plonĝo dekomence el la aero, sed por plej parto petreloj estas aktivaj subnaĝantoj kaj uzas siajn flugilojn por moviĝi subakve. La atingitaj profundoj de variaj specioj estis determinitaj en la 1990-aj jaroj kaj iĝis surprizo por sciencistoj; la Fajnbeka pufino estis registrita dumplonĝe ĝis 70 m kaj la Heldorsa albatroso ĝis 12.
Reproduktaj kolonioj
Ĉiuj Procellarioformaj estas koloniaj, kaj reproduktiĝas ĉefe ĉe marbordoj aŭ en oceanaj insuloj. La malmultaj specioj kiuj nestumas sur kontinentoj faras tion en neloĝataj medioj kiaj sekaj dezertoj aŭ en Antarkto. Tiuj kolonioj povas varii el amplekse disaj kolonioj de gigantaj petreloj al la densaj kolonioj kun ĝis 3.6 milionoj de Forkvosta petrelo. Por preskaŭ ĉiuj specioj la neceso reproduktiĝi estas la ununura tialo por ke la Procelarioformaj revenu surteren. Kelkaj el la plej grandaj petreloj devas nestumi sur ventrofrapataj lokoj ĉar ili bezonas venton por ekflugi al manĝo. Ene de la kolonioj, la paroj defendas kutime malgrandajn teritoriojn (la gigantaj petreloj kaj kelkaj albatrosoj povas havi tre grandajn teritoriojn) kiuj estas la malgranda areo ĉirkaŭ ĉu la nesto aŭ la nestotruo. La konkurenco inter paroj povas esti intensa, same kiel konkurenco inter specioj, partikulare por nestotruoj. Pli grandaj specioj de petreloj eĉ mortigas la idojn kaj eĉ plenkreskulojn de la pli malgrandaj specioj dum kvereloj por la nestotruoj. Nestotruoj kaj naturaj fendoj estas plej komune uzataj de la plej malgrandaj specioj; ĉiuj ŝtormopetreloj kaj plonĝopetreloj estas kavonestumantoj, kiel multaj el la procelariedoj. La fulmaraj petreloj kaj kelkaj tropikaj burdopetreloj kaj pufinoj estas surface nestumantoj, kiel ĉiuj la albatrosoj.
Procelarioformaj montras altajn nivelojn de filopatrio, kaj lokan fidelecon kaj naskiĝlokan filopatrion. Naskiĝloka filopatrio estas la tendenco de individua birdo reveni al sia naska kolonio por reproduktiĝi, ofte multajn jarojn post esti abandoninta la kolonion kiel ĵus elnestiĝinta ido. Tiu tendenco estis pruvata pere de ringadaj studoj kaj pri mitokondria DNA. Birdoj ringitaj kiel idoj estis rekaptitaj ĉe siaj originaj nestoj, foje eĉ tre proksime; ĉe la Lajsana albatroso la averaĝa distanco inter eloviĝinta loko kaj la loko kie la birdo setlis sian propran teritorion estis nur 22 m, kaj studo pri Flavbeka pufino nestumante ĉe Korsiko trovis, ke 9 el 61 masklaj idoj kiuj estis revenintaj reproduktiĝi ĉe siaj naska kolonio fakte reproduktiĝas en la sama nestotruo kie ili estis eloviĝintaj. Mitokondria DNA havigas pruveron de limigita genfluo inter diversaj kolonioj, ege sugestante filopatrion.
La alia tipo de filopatrio montras lokofidelecon, laŭ kio birdoparoj revenas al la sama nestoloko dum nombraj jaroj. Inter plej ekstremaj ekzemploj konataj de tiu tendenco estis la fideleco de ringita Norda fulmaro kiu revenis al la sama nesto dum 25 jaroj. La averaĝa nombro da birdoj revenante al la samaj nestolokoj estas alta ĉe ĉiuj specioj studitaj, nome ĉirkaŭ 91 procente ĉe la Bulvera petrelo, kaj 85 % ĉe maskloj kaj 76 % ĉe inoj de la Flavbeka pufino (post sukcesa reprodukta klopodo).
Nestumado kaj idozorgado
La majoritato de Procelarioformaj nestumas unufoje jare kaj faras tion sezone. Kelkaj tropikaj pufinoj, kiaj la Kristnaska pufino, kapablas nestumi laŭ cikloj iomete pli mallongaj ol unu jaro, kaj la egaj grandaj albatrosoj (genro Diomedea) nestumas ĉiun duan jaron (se sukcesas). Plej moderklimataj kaj polusareaj specioj nestumas ĉe printempo kaj somero, kvankam kelkaj albatrosoj kaj procelariedoj nestumas vintre. En la tropikoj, kelkaj specioj povas esti trovitaj reproduktantaj tra la tuta jaro, sed plej nestumas en apartaj periodoj. Procelarioformajs revenas al la nestokolonioj eĉ kekajn monatojn antaŭ la ovodemeto, kaj atendas ĉe siaj nestolokoj regule antaŭ kopulacioj. Antaŭ la ovodemetado, la inoj engaĝiĝas al antaŭdemeta veturado por havigi energirezervojn por demeti la escepte grandan ovon. Ĉe la Hidrobatedoj, nome tre malgrandaj procelarioformaj, la ovo povas esti 29 procento el la korpopezo de la ino, dum ĉe la Grandaflugila petrelo, la ino povas dediĉi tiom multe kiom ĝis 80 tagojn manĝante mare post la pariĝado antaŭ la ovodemeto.
Post kiam la ino revenas kaj ovodemetas, la kovado estas farata de ambaŭ gepatroj, kaj la masklo faras la unuan kovovicon dum la ino revenas maren. La daŭro de individuaj kovovicoj varias el ĝuste kelkaj tagoj al tiom multe kiom ĝis kelkaj semajnoj, dum kiuj la kovanta birdo povas perdi konsiderindan kvanton de pezo. La kovoperiodo varias el specio al specio, ĉirkaŭ 40 tagojn por la plej malgrandaj ŝtormopetreloj sed pli longdaŭra por la plej grandaj specioj; por albatrosoj ĝi povas daŭri 70 al 80 tagojn, kio estas la plej longa kovoperiodo inter ĉiuj ajn birdoj.
Post eloviĝo, la idoj estas duonfrumaturaj, havante malfermajn okulojn, densan kovron de blanka aŭ griza lanugo, kaj kapablon moviĝi ĉe la nestoloko. Post eloviĝo, la kovanta plenkreskulo restas kun la ido dum nombro de tagoj, periodo konata kiel la gvarda fazo. Kaze de plej trunestumantaj specioj, tio okazas nur ĝis la ido kapablas termoreguliĝi, kutime du aŭ tri tagojn. La idoj de plonĝopetreloj postulas pli longan tempon por termoreguliĝi kaj havas pli longan gvardan fazon ol la aliaj trunestumantaj specioj. Tamen, surface nestumantaj specioj, kiuj devas fronti pli grandan gamon de vetero kaj predantojn kiaj la rabmevoj kaj la fregatedoj, sekve havas pli longan gvardofazon (tiom longe ĝis du semajnoj ĉe procelariedoj kaj tri semajnoj ĉe albatrosoj).
La ido estas nutrata de ambaŭ gepatroj. La idoj ricevas fiŝojn, kalmarojn, krilon kaj stomakoleon. Stomakoleo estas oleo komponita de neutralaj lipidoj kiuj estas la restaĵo kreita de la digesto de la predoj. Kiel energia fonto por idoj ĝi havas kelkajn avantaĝojn super nedigestitaj predoj, nome ties kaloria valoro estas ĉirkaŭ 9.6 kkal por g, kiu estas nur iome pli malalta ol la valoro por dizeloleo. Tio povas esti reala avantaĝo por specioj kiuj havas teritoriojn tra grandaj distancoj por havigi manĝon por malsataj idoj. Tiu oleo estas uzata nkaŭ por defendo. Ĉiuj Procelarioformaj kreas stomakoleon escepte la plonĝopetreloj.
La elnestiĝo okazas inter du kaj naŭ monatojn post eloviĝo, preskaŭ duoble longe de la tempo por mevo de la sama korpomaso. La tialoj por tiu daŭro estas asociaj kun la distanco el la reprodukteja loko al manĝo. Unue estas malmultaj predantoj ĉe la nestokolonioj, tiele ne estas premo al rapida elnestiĝo. Due la tempo inter manĝoj estas longa pro la distanco el la nestoloko al la loko kie la plenkreskulo manĝas, tiele ido kiu estis havanta pli altan kreskindicon havus pli bonan ŝancon rezisti kontraŭ malsato ĝis morto. La daŭro inter manĝoj varias inter specioj kaj laŭ la momento de la disvolviĝo. Malgrandaj manĝoj oftas dum la gvardofazo, sed poste ixgas malpli oftaj. Tamen, ĉiu manĝo povas okazigi grandan kvanton de energio; la idoj de kaj la griza pufino kaj de la makulpetrelo estis registrita post duobligi sian pezon en ununura nokto, probable post esti nutrataj de ambaŭ gepatroj.
Rolo en kulturo
Plej grava familio ekde kultura vidpunkto estas la albatrosoj, kiuj estis priskribitaj kiel "the most legendary of birds" (plej legendaj el birdoj). Albatrosoj aperis en poezio en la formo de la fama poemo de Samuel Taylor Coleridge de 1798 nome The Rime of the Ancient Mariner, kiu siavice starigis la uzadon de albatroso kiel metaforo por ŝarĝo. Pli ĝenerale, albatrosoj estis konsiderataj kiel bonaj aŭguroj kaj mortigi albatroson alportus malbonan sorton. Estas malmultaj ekzemploj de petreloj en kulturo, kvankam estas maristaj legendoj pri la ŝtormopetreloj, kiuj estas konsiderataj kiel averto pri tujaj ŝtormoj. Ĝenerale, petreloj estis konsiderataj "animaj birdoj", reprezentantaj la animojn de dronitaj maristoj, kaj estis konsiderata malbonsorta tuŝi ilin.
En rusa lingvo, multaj petrelaj specioj el la familioj de Hidrobatedoj kaj Pelekanoidedoj de la ordo Procelarioformaj estas konataj kiel burevecnik, kio laŭvorte signifas 'la anoncanto de la ŝtormo'. Kiam en 1901, la rusa verkisto Maksim Gorki turnis sin al la bildaro de la ĉeantarkta birdaro por priskribi la sintenojn de la rusa societo rilate al la venonta revolucio, uzis la ŝtorm-anoncan petrelon kiel ĉefa rolulo de poemo kiu tuj iĝis populara en la revoluciaj etoso kiel la "batala himno de la revolucio". Kvankam la specioj nome "ŝtormopetreloj" ne estas el tiuj al kiu oni aplikas la nomon burevecnik en rusa (ĝi, fakte, estas konata en rusa kiel tute neromantisma kaĉurka), la tradukistoj uniforme uzas bildon de "ŝtormopetrelo" en siaj tradukoj de la poemo, kutime konata kiel La kanto de la ŝtormopetrelo.
Ekspluatado
Albatrosoj kaj petreloj estis grava manĝofonto por homoj dumlonge ekde kiam ili kapablis atingi ties malproksimegaj reproduktaj kolonioj. Inter la plej fruaj konataj ekzemploj de tiu estas la restoj de pufinoj kaj albatrosoj kun tiuj de aliaj marbirdoj en 5,000-jaraĝaj sambakioj en Ĉilio, kvankam ŝajne ili estis ekspluatataj antaŭ tio. Ekde tiam, multaj aliaj maraj kulturoj, kaj de vivtenado kaj industriaj, ekspluatis Procelarioformajn, en kelkaj kazoj preskaŭ gis formorto. Kelkaj kulturoj plukolektas pufinojn (praktiko konata kiel petrelidumo); ekzemple, la maorioj de Novzelando uzas elteneblan tradician metodon konatan kiel kaitiakitanga. En Alasko, loĝantoj de Insulo Kodiak harpunas Mallongvostajn albatrosojn, Diomedea albatrus, kaj ĝis la finaj 1980-aj jaroj loĝantoj de Tristaninsulo en la suda Hinda Oceano kolektis la ovojn de Flavbeka albatroso, Diomedea chlororhynchos, kaj de Malhelbruna albatroso, Phoebetria fusca. Albatrosoj kaj petreloj estas ankaŭ nune turismaj allogaĵoj en kelkaj lokoj, kiaj la Kabo Taiaroa. Kvankam tia ekspluatado ne estas forkonsuma, ĝi povas havi damaĝajn efikojn kiuj postulas zorgan administradon por protekti kaj la birdojn kaj la turismon.
La angla naturalisto William Yarrell verkis en 1843 ke "antaŭ dej aŭ dudej jaroj, Sro. Gould montris 24 [ŝtormopetrelojn], sur granda telero, ĉe unu el la vesperaj kunsidoj de la Zoological Society".
La gravuristo Thomas Bewick skribis en 1804 ke "Pennant, parolante pri tiuj [birdoj] kiu reproduktas aŭ loĝas ĉe la Insulo Sankta Kildo, diras—'Neniu birdo estas de pli multe uzado por la insulanoj kiel tiu: la Fulmaro havigas al ili oleon por ties lampoj, lanugon por ties litoj, delikataĵon por ties tabloj, balzamo por ties vundoj, kaj medicino por ties fevroj.'" Foto de George Washington Wilson farita ĉirkaŭ 1886 montras "vidon de viroj kaj virinoj de Sankta Kildo surstrande dividante la kaptaĵojn de fulmaro". James Fisher, aŭtoro de The Fulmar (1952) kalkulis, ke ĉiu persono en Sankta Kildo konsumis ĉirkaŭ 100 fulmarojn ĉiujare; ties viando estis ĉefa nutra manĝo, kaj ili kaptis ĉirkaŭ 12,000 birdojn ĉiujare. Tamen, kiam la homa populacio lasis Sanktan Kildon en 1930, la populacio ne subite kreskis.
Minacoj kaj konservado
La albatrosoj kaj petreloj estas "inter la plej draste minacataj taksonoj tutmonde". Ili frontas varion de minacoj, kies drasteco ege varias el specio al specio. Kelkaj specioj estas inter la plej komunaj marbirdoj, kiaj la Vilsona ŝtormopetrelo (ĉirkaŭkalkule 12 al 30 milionoj da individuoj) kaj la Mallongvosta pufino (23 milionoj da individuoj); dum la totala populacio de kelkaj aliaj specioj estas nur dekelkaj centoj. Estas malpli ol 200 individuoj de Magenta petrelo reproduktantaj sur la Ĉathamoj, nur 130 al 160 de Zinoa petrelo kaj nur 170 de Amsterdama albatroso. Oni supozas, ke nur unu specio iĝis formortinta ekde 1600, nome la Guadalupa ŝtormopetrelo de Meksiko, kvankam nombraj specioj formortiĝis antaŭ tiu. Nombraj specioj estas malbone konataj; ekzemple, la Fiĝia petrelo kiu estis rare vidata ekde sia malkovro. La reprodukta kolonio de la Novzelanda petrelo ne estis trovita ĝis februaro 2013; fakte ĝi estis konsiderata formortinta dum 150 jaroj ĝis sia malkovro en 2003, dum la Bermuda petrelo estis konsiderata formortinta dum preskaŭ 300 jaroj.