cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Paul Stegmüller
Vivo
En la 8.6.1879 li fondis, i.a. kun von Ihne, la berlinan Arkitektan kaj inĝenieran societon (Architekten- und Ingenieur-Verein zu Berlin) kies anoj estis forlasintaj la societon Verein Berliner Architekten.
En 1884 Stegmüller edizinigis la filinon de la renomita berlina akademiano kaj arkitekto Hermann Ende. Post la morto de Stegmüller kontinuigis la servo de ties klientaro Ernst von Ihne.
Konstruaĵoj kaj planitaĵoj
en la buroo Ihne und Stegmüller (1878–1888):
post la profesia separiĝo de von Ihne (1888–1891):
Borerajo
Borerajo (Boreray, Boraraigh) estas neloĝata insulo en la arkipelago Sankta Kilda nome insularo en Norda Atlantiko.
Geografio
Borerajo kuŝas je ĉirkaŭ 66 km okcidente-nordokcidente de Norda Uist. Ĝi kovras ĉirkaŭ 77 ha, kaj atingas alton de 384 m ĉe Mullach an Eilein.
Honoraj membroj de GEA
Jen listo de la honoraj membroj de Germana Esperanto-Asocio (GEA), ordigita laŭ la jaro de la nomumo.
Senbedaŭre amo rabas
EdE-S
Simon (parenco de Jesuo)
En la Nova Testamento Simon estas menciita kiel "frato" (adelfòs) de Jesuo en du pasaĵoj: Mk 6,3; Mt 13,55-57. Mk 6,3: “Ĉu ĉi tiu ne estas la ĉarpentisto, filo de Maria, kaj frato de Jakobo kaj Joses kaj Judas kaj Simon?”; Mt 13,55-57: “Ĉu ĉi tiu ne estas la filo de la ĉarpentisto? ĉu lia patrino ne estas nomata Maria? kaj liaj fratoj Jakobo kaj Joses kaj Simon kaj Judas? 56 Kaj ĉu liaj fratinoj ne estas ĉiuj ĉe ni? De kie do li ĉion tion havas? 57 Kaj ili ofendiĝis pro li. Sed Jesuo diris al ili: Profeto ne estas sen honoro, krom en sia patrujo kaj en sia domo. 58 Kaj pro ilia nekredemo li faris tie ne multajn potencaĵojn. “.
Pro la plursenca de la greka ŝemidsenca termino kaj pro la malofto de aludoj al la parencaro de Jesuo de novtestamentaj, neeblas reiri al lia reala parenceco kun Jesuo, kaj estis hipotezitaj diversaj alternativoj: frato, duonfrato, kuzo (vidu: Fratoj de Jesuo).
Historiistoj lin identigis kun Simeono de Jerusalemo aŭ Simeono la 1-a de Jerusalemo kiu estis la dua episkopo de tiu urbo, por la mortigo de Jakobo la Justulo ekde 62 ĝis 107.
30184 Okasinski
30184 Okasinski estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Jonathan Guanghong Okasinski, finalisto de la Broadcom MASTERS de 2014, matematika kaj scienca konkurso por gestudentoj de mezlernejo, pro lia projekto pri fizika scienco. Li estis lernanto ĉe la Pennfield Middle School de Hatfield (Pensilvanio).
Fat Possum Records
Fat Possum Records estas usona sendependa diskeldonejo de bluso, kun sidejo en Water Valley kaj Oxford, Misisipio. Dekomence Fat Possum fokusiĝis preskaŭ tute al registrado de iam nekonataj blusartistoj el Misisipio (tipe el Oxford aŭ Holly Springs). Pli ĵuse, Fat Possum subskribis kun pli junaj rokartistoj kiel baza fonto. La firmao aperis en The New York Times, New Yorker, The Observer, en programo de Sundance Channel, en NPR,  kaj en dokumenta filmo de 2004, nome You See Me Laughin. Fat Possum distribuas ankaŭ la katalogon de Hi Records.
Ness (Lewis)
Ness (en gaela Nis) estas la plej norda parto de la Insulo Lewis, komunumo konsista el ĉirkaŭ 16 vilaĝoj, inklude Lionel, Habost, Swainbost, Cross, North kaj South Dell, Cross Skigersta, Skigersta, Eorodale, Adabrock, Ness-Haveno, Knockaird, Fivepenny kaj Eoropie. Ĝi estas la plej nordokcidenta komunumo en la Eŭropa Unio. Ties plej norda pinto estas Butt of Lewis. La nomo Ness devenas el malnovnordlanda lingvo por ĉeftero aŭ terkolo kaj ankaŭ multaj aliaj lokonomoj de la areo havas malnovnordlanda originon.
Stachovice
Stachovice (Stachenwald) estas vilaĝo, apartenanta administrative al la urbo Fulnek en Ĉeĥio. Ĝi situas proksimume 2,5 km sudoriente de Fulnek. En la jaro 2009 ĉi tie etis registritaj 169 adresoj. En la jaro ĉi tie vivis.
Stachovice estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 6,69 km².
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1293.
Situo
La vilaĝo mem, samkiel ankaŭ preskaŭ la tuta ties teritorio situas en Moravio, sed kelkaj parceloj devene apartenis al katastra teritorio de Děrné kaj ĝi do situas en Silezio. Stachovice etendiĝas ambaŭflanke de rojo Husí potok en supermara alteco 260–270 m.
Tra Stachovice kondukas fervojlinio Suchdol nad Odrou - Fulnek kaj ŝoseo I/57.
Personecoj
Naskiĝis ĉi tie aŭstra juristo kaj politikisto de germana nacieco Gustav Bodirsky (1864–1934).
Trezoro de Guarrazar
La epoko visigota (409–711) lasis en Guadamur, provinco de Toledo, Hispanio, la plej interesan ĉapitron de sia historio. En aŭgusto de 1858, fortaj tempestoj malkovris ĉe fruktaĝardenaro de Guarrazar serio de tomboj. La lokanoj Francisco Morales kaj María Pérez malkovris tiele la nomitan Trezoro de Guarrazar, la plej grava el la trovitaj en Iberio rilate al la visigotoj. Tiuj trovitaĵoj plus aliaj kromaj (aprilo de 1859), formis aron konsista el: ses kronoj, kvin krucoj, pendjuvelo kaj restoj de platoj kaj ĉenoj (preskaŭ ĉio el oro, nune en la Nacia Arkeologia Muzeo de Madrido); krono kaj kruco el oro plus juvelo kun gravuraĵo de la Anonco al la Virgulino (nune en la Reĝa Palaco de Madrido); tri kronoj, du krucoj, ĉeneroj kaj penjuveloj el oro (nune en la Nacia Muzeo pri la Mezepoko, Parizo); krono, fragmentoj de alia kaj spiko kun bulo de rokokristalo (pecoj ŝtelitaj el la Reĝa Palaco de Madrido en 1921 kaj ankoraŭ netrovitaj). La peco plej valora de la aro estas la krono de Recesvinto, reĝo kiu nun nomigas la ĉefa placon de la vilaĝo: ties pecoj el safiro devenas el la antikva Srilanko. Aperis ankaŭ nombraj skulptaj fragmentoj kaj restoj de konstruaĵo, eble romia delubrum (nome sanktejo aŭ purigejo) kiu en postaj jarcentoj oni dediĉis al kristana kulto kiel pregejo aŭ baziliko, kaj kiu loĝigis serion de tomboj: en la plej grava kuŝis skeleto sur kuŝejo el kalko kaj sablo, kaj konserviĝis la tomboŝtono el ardezo, kies latina skribaĵo, de la presbitero Krispino, datas el la jaro 693 (51 de la regado de Egiko, jaro de la 16a Koncilio de Toledo). Tiu tomboŝtono troviĝas nune en la Nacia Arkeologia Muzeo de Madrido.
Alfréd Temesi
TEMESI Alfréd (temeŝi) estis hungara instruisto, profesoro, lernejestro, pedagogia esploristo naskita en Temesvár la 11-an de februaro 1911 kaj mortinta en Budapeŝto la 1-an de januaro 1978.
Kariero
Temesi studis kaj doktoriĝis (1933) en Pécs, sed dume kiel stipendiulo li studis ankaŭ en Strasbourg kaj Parizo. De 1933 li estis instruisto en la katedro de la franca lingvo de la Universitato de Pécs, de 1936 en mezlernejo de Győr, poste de Pápa. Komisie de UNESCO li estis studdirektoro en la Porinstruista Ĉeflernejo de Tananarivo en Madagaskaro (1966–68) kaj je la peto de la UNESCO kaj de la malgaŝa registaro li estis ĉefkonsilanto (1969–72).
10967 Billallen
10967 Billallen estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels, de la Observatorio de la Monto Palomar kaj de la nederlandaj geastronomoj geedzoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la "Palomar-Leiden Enketo pri Trojanoj" (Palomar-Leiden Trojan Survey).
Asbest
Asbest (Асбест) estas urbo en Sverdlovska provinco en Rusio, nomata tiel pro ĝia asbesta industrio.
10967 Billallen
Nomo
Ĝia nomo honoras la elektran inĝenierarton kaj amatoran astronomon William H. Allen, kiu konstruis sian privatan observatorion en Rapaura (Nov-Zelando). Li partoprenis al fotometriaj kampanjoj pri kataklismaj variantaj steloj, notinde Eto Karena, kaj ankaŭ pri stela kaŝadoj fare de asteroidoj.
Saint-Denis - Université (pariza metrostacio)
Saint-Denis - Université [sɛ̃ dəni ynivɛʁsite] estas stacio de la Metroo de Parizo, sur linio 13, situanta norde de komunumo, lime kun tiu de Pierrefitte-sur-Seine, en Seine-Saint-Denis. Ĝi estis malfermita la. Depost tiu dato, ĝi estas la finstacio de linio 13 sur ĝia nord-orienta branĉo.
Stacio
Inaŭgurita la, la stacio provizas aliron al Universitato Parizo 8 en Saint-Denis, kiel indikas ĝia nomo.
Asbest
Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 65409.
Vernier-Meyrin Cargo (stacidomo)
Vernier-Meyrin Cargo estas varstacidomo en Meyrin, Svislando.
Asbest
La urbo estis fondita en jaro 1889.
Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1933.
La urbo antaŭe estis nomita kiel:
La interurba telefona kodo estas 34365, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).
Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 2 horoj (en jaro 2005).
Geografiaj koordinatoj de la urbo estas: latitudo 57°00' norde, longitudo 61°28' oriente.
La urbo estas sur orienta deklivo de meza Uralo, ĉe rivero Boljŝoj Reft (Большой Рефт).
En la urbo estas fervoja stacio.
En jaro 1959 la urbo havis 62.8 mil loĝantojn.
En jaro 2002 la urbo havis 76.3 mil loĝantojn.
Etnokratio
Etnokratio, ankaŭ nomata etna demokratio, estas regadformo, en kiu reprezentantoj de iu etno aŭ iuj etnoj tenas nombron de postenoj en la regadaparato, kiu estas eksterproporcie granda en rilato al la procentaĵo de la koncerna(j) etno(j) en la tuta loĝantaro, kaj en kiu ili eluzas la neproporciecon por plibonigi la pozicion de sia(j) etno(j) malavantaĝe al aliaj. La minoritataj etnoj estas objektoj de sistema diskriminacio fare de la ŝtato kaj eventuale frontas reprezaliojn aŭ malobservojn de siaj homaj rajtoj fare de ŝtataj organoj. Etnokratio povas esti ankaŭ politika reĝimo establita surbaze de restriktita rajto je ŝtataniĝo kaj ĉe kiu la etna aparteneco (difinita surbaze de raso, deveno, religio aŭ lingvo) estas la distinga principo. Plej ofte la ekzistokialo de etnokratia regadformo estas certigi, ke la plej gravaj instrumentoj de la ŝtata regpovo troviĝu en la manoj de difinita etna kolektivo. Ĉiuj aliaj konsideroj koncerne la distribuon de potenco estas subordigitaj al tiu fundamenta intenco. Etnokratieco ne dependas de iu specifa regadsistemo; etnokratioj ekzistas laŭlonge de la tuta gamo inter (neliberalaj) demokratioj kaj diktaturoj.
Etnokratiojn karakterizas ilia sistemo de superregado – la leĝaj, instituciaj kaj fizikaj instrumentoj de regpovo, kiujn oni juĝas necesaj por certigi la etnan dominadon. La grado de sistema diskriminacio multe varias laŭ la kazo kaj laŭ la situacio. Se la dominanta grupo (kies interesojn la sistemo celas servi kaj kies identecon ĝi celas reprezenti) estas malgranda malplimulto (20% aŭ malpli) de la loĝantaro ene de la ŝtata teritorio, ekstremaj gradoj de institucia subpremado plej verŝajne necesas por teni la aktualan staton stabila. La alia flanko povas esti sistemo de plene evoluinta demokratio (inkluziva kaj konkurenca laŭ la terminologio de Robert Dahl) por la privilegiita loĝantaro. Jen io, kion Pierre van den Berghe (1981) nomas demokratio de mastra popolo [Herrenvolk democracy] (reference al Sud-Afriko sub la apartismo). Tio estas sistemo de etnokratio, kiu proponas demokratian partoprenadon nur al la dominanta grupo.
Israelo
Sed se la dominanta grupo konsistigas grandan plimulton (80% aŭ pli), eblas atendi, ke nur malalta nivelo de subpremado necesas por certigi la etnan dominadon. Tiuspecan etnokration Smooha kaj Hanf (1992) nomas etna demokratio. Ilia ĉefa empiria referenco estas la Ŝtato Israelo (en siaj landlimoj de 1949, ene de kiuj palestinaj araboj konsistigas proksimume 17% de la loĝantaro). Tio estas sistemo, en kiu oni donas al la malplimulto iujn politikajn kaj civilajn rajtojn, ĉar ili estas civitanoj de la koncerna ŝtato. Pro tio pravigeblas laŭ Smooha kaj Hanf, ke "demokratio" estu elemento de la termino. Tamen, kiel ili klare eldiras ankaŭ, "etna demokratio diferencas de aliaj demokratio-formoj per tio, ke ĝi atribuas strukturitan superan statuson" al la dominanta grupo kaj fortenas la nedominantajn grupojn de la plej altaj oficoj de la ŝtato kaj forfremdigas ilin de la karaktero de la ŝtato esprimata per ĝiaj simboloj, oficiala lingvo, religio, enmigro-politiko (Smooha kaj Hanf 1992). Kaj plej grave, ĝi estas sistemo, en kiu "la nacio alprenas la ĉefrangecon respektive la ŝtaton aŭ la civilan socion" (samloke).
La uzado de la termino "demokratio" fare de van den Berghe estas akceptebla, ĉar ĝi referencas al politika strukturo, kiu ene de siaj limoj estas sendube demokratia. "Demokratio de mastra popolo [Herrenvolk]" povus esti esprimo, kiu fruktodone kombinas inter si kontraŭdirajn terminojn. Ĝi rilatas al la ĉeesto de demokratiaj institucioj (establitaj de la dominanta grupo), sed ankaŭ al la ekskluziva kaj rasisma (des pli pro la germanaj konotacioj de la koncerna terminelemento) naturo de la sistemo. La uzo de "demokratio" ĉe Smooha kaj Hanf estas pli problema, ĉar ĝi referencas specife al la rajtoj atribuataj al la ne-dominanta grupo. Tiuj rajtoj estas ne nur limigitaj en gravaj partoj, sed ankaŭ kondiĉitaj je la naciaj interesoj de la dominanta grupo. Sistemo, en kiu "la nacio [de la dominanta grupo] pli alte rangas ol la ŝtato aŭ la civila socio" ne konsistigas tipon, kiu kongruas kun iu ajn establita koncepto de demokratio, ĉar ĝi subordigas la demokratiajn rajtojn al ekskluzivisma nacia doktrino.
Eino Nieminen
Eino Vilho Kalervo Nieminen (naskiĝis la 23-an de majo 1891 en Helsinko, mortis la 24-an de majo 1962 samloke) - finna lingvisto, slavistikisto kaj filologo pri la pola lingvo
Etnokratio
Israelo
La kondiĉitecon de demokratiaj rajtoj en "etna demokratio" bone ilustras Smooha kaj Hanf mem, kiam ili observas, ke "Israelo povas permesi al si etendi la demokration al la israelaj araboj, ĉar ili konsistigas nur seponon de la israela loĝantaro kaj proksimume seponon de la palestina popolo. Jen kial la etna demokratio estas realisma opcio nur respektive la israelajn arabojn." (1992) Implicita en tiu eldiro estas:
Eino Nieminen
Vivo
De 1939 profesoro de la Universitato de Helsinko. Dum germana invado en Pollandon sendis protestan leteron al germanaj regopovoj. De 1950 estis membro de Finna Scienca Akademio. Okupiĝis pri slava lingvaro, balta lingvaro kaj la finnaj; esploristo de la mezepoka pola lingvo de militistaj ĵuroj; kunkreinto de la pola historia dialektologio.
Epizodoj de Cleopatra 2525 (unua sezono)
La unua sezono de Cleopatra 2525 estis elsendita en Usono ekde la 17-a de januaro ĝis la 27-a de novembro 2000 en syndication.
Etnokratio
Israelo
- ke se pligrandiĝos la proporcio de la israleaj araboj en la israela loĝantaro (kio fakte okazas pro alta naskokvoto), ili eble perdos demokratiajn rajtojn;
- ke la palestinanoj de Cisjordanio kaj la Gaza Sektoro kiel ankaŭ palestinaj rifuĝintoj en aliaj landoj ne rajtas legitime pretendi reprezentiĝon en la ekzistantaj demokratiaj institucioj de sia hejmlando.
Anstataŭ inkluzivi Israelon en la klaso de demokratioj, "etnokratio" laŭdifine povas instigi al pli malfermitaj analizoj pri demokratiaj kaj ankaŭ nedemokratiaj aspektoj de etnaj politikaj unuoj. "Etnokratio" estas tutsimple nomo por reĝimoj, kiuj esprimas la identecon kaj la aspirojn de unu etno en etne dividita socio. Ĝi estas regadformo bazita sur la regado de unu etno super aliaj. La konstitucia kaj institucia karaktero de etnokratia reĝimo estas rigardebla kiel rezulto de aŭ etapo ene de konflikto, en kiu etnaj kolektivoj luktas por la regado super teritoria spaco, naturaj riĉaĵoj kaj politikaj institucioj, kaj ofte ankaŭ por internaciaj legitimeco kaj subteno. Etnokratio povas ekzisti en alispecaj politikaj reĝimoj.
Sud-Afriko
"Etnokratio" indikas specifan principon de potencdistribuo en iu socio. En sia libro Power-Sharing in South Africa [Potencdividado en Sud-Afriko] (ISBN 0-87725-524-5), Arend Lijphart klasas la tiutempajn konstituciajn proponojn por solvi la sudafrikan konflikton per kvar kategorioj:
- plimultismaj (unu homo - unu voĉo)
- nedemokratiaj (varioj de blankula dominado)
- kunsociismaj (potencdividado per proporcia reprezento kaj interakordiĝo de la elitoj) (1985)
Ne mirigas, ke Lijphart forte argumentas favore al la kunsociisma modelo, kaj liaj kategorioj evidentigas, ke sur konstitucia nivelo la ŝtata regpovo povas distribuiĝi laŭlonge de du dimensioj: la jura-institucia kaj la teritoria.
Laŭlonge de la jura-institucia dimensio, ni povas distingi inter singularismo (de potenco centralizita laŭ la membreco en specifa grupo), plurismo (kun distribuo de potenco inter difinitaj grupoj laŭ ilia relativa amplekso), kaj universalismo (distribuo de potenco sen specifaj limigoj). La tri ĉefaj alternativoj laŭ la teritoria dimensio estas la unueca ŝtato, "meznivela restrukturigo" (ene de unu formala suvereneco), kaj dispartigo (per kiu estiĝas apartaj politikaj unuoj).
Latvio
Post la regajno de sendependeco en 1991, la latvia registaro atribuis la ŝtatanecon al la homoj, kiuj vivis en Latvio antaŭ 1940, kaj al iliaj senperaj posteuloj. Sed tio lasis preskaŭ duonon de la loĝantaro, kiu enmigris en Latvion, post kiam ĝi fariĝis parto de Sovetunio, el kiuj la plimulto estis etne rusaj, sen ŝtataneco – en klaso de "neŝtatanaj" daŭraj loĝantoj, kiuj devis pagi impostojn sen havi rajton je senpera partoprenado en la regprocezo. Sekve, la granda (preskaŭ 40% en 2006) ruslingva malplimulto en Latvio estis kaj plu estas subreprezentata en la Sejmo (Saeima). Unu el la faroj de la latvia registaro estis la ekskludo de la rusa lingvo, la dua oficiala lingvo de la Latvia SSR kune kun la latva lingvo, el la uzado por ŝtataj, juraj kaj parte por komercaj celoj, kaj kiuj severe limigis ĝian uzadon en la sistemo de publika klerigado. Nuntempe, pli ol 18% de la latvia loĝantaro ne posedas la ŝtatanecon. La politika partio Por homaj rajtoj en Unuiĝinta Latvio, kiu havas 6 mandatojn en la Sejmo kaj kiun gvidas Tatjana Ždanoka kaj Jakovs Pliners, laboras por la starigo de liberala demokratio kaj la antaŭenigo de minoritataj rajtoj en Latvio.
Vidu ankaŭ
etna naciismo, etnismo, identisma movado
142757 Collinge
142757 Collinge estas asteroido de la ĉefa asteroida zono ne malproksima de orbita resonanco 1:4 kun la Tero.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo Sloan Digital Sky Survey (SDSS), elde la Observatorio de Apache Point en Sunspot (Nov-Meksiko, Usono).
Kétegyháza
Kétegyháza [kEtedjhAza], rumane Chitighaz estas grandvilaĝo en Hungario en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Békés, en Distrikto Gyula. La loknomo signifas: ambaŭ eklezioj.
Geografio
Kétegyháza situas sur ebenaĵo, laŭ la landlimo hungara-rumana, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Budapeŝto-Arad (urbo), krome estas fervojo al Makó kaj iam al Kisjenő. Elek estas proksime.
Historio
La kampoj longe apartenis al fortikaĵo de Gyula. La unua mencio devenis el 1412. La vilaĝo senhomiĝis en 1686 pro la kontraŭturkaj bataloj. En 1723 rumanoj refondis ĝin. Kastelo de Andrássy-Almássy (andrAŝi-almAŝi) en 1742, en 1749 kapelo, en 1779 ortodoksa preĝejo konstruiĝis. La rumanoj okupis la komunumon en 1919, ekde 1920 la nova limo preteriras. Nun en la kastelo faklernejo kaj muzeo pri kampaj maŝinoj troviĝas.
Famuloj
En Kétegyháza naskiĝis oraĵisto Lajos Pál.
Gvatemalo
Gvatemalo (Guatemala) estas lando en Meza Ameriko. Ĝi estas membro de UNO ekde 1945.
La nomo de la lando kaj la ĉefurbo ne estas tute fiksita en Esperanto. Laŭ gvatemalanoj, la nomo de la lando kaj la ĉefurbo estas Gvatemalo. Aliaj eblecoj estas Gvatemalio por la lando kaj Gvatemal-urbo aŭ Nova Gvatemalo por la ĉefurbo.
Loĝantoj
Inter la 12,7 milionoj da loĝantoj 45 % estas majaoj-kiĉeoj, 35 % estas mestizoj, 20 % estas blankuloj. 58 % de la loĝantoj parolas la hispanan. 40 % de la loĝantaro parolas majaajn lingvojn. 2 % de la loĝantoj parolas la anglan aŭ germanan, aparte iuj posteuloj de familioj kun alta socia pozicio.
La plejmulto de la loĝantoj estas katolikoj (52 %), sekvate de kreskanta protestanta komunumo (29 %). 3 % de loĝantoj apartenas al la majaa fido kaj aliaj religiaj malplimultoj. Kaj 16 % ne havas religian apartenon.
Ekonomio
La lando eksportas ĉefe kafon, bananojn, kotonon kaj sukeron.
Geografio
Banita de la du oceanoj, Gvatemalo estas en sia pleja parto montara lando, kun tropika klimato.
LUG
La vorto havas plurajn signifojn:
Gvatemalo
Teritoria organizado
La lando organiziĝas laŭ 22 departementoj:
La granda Lago de Izabal situas proksime de la kariba marbordo.
Historio
Inter la jarcentoj 4-a kaj 11-a la regiono de Petén estis la kerno de la majaa civilizo kiu perdis sian potencon post tiuj jaroj.
En 1523 unuafoje alvenis la hispanaj konkerantoj, kaj okupis la areon.
Gvatemalo sendependiĝis de Hispanio en 1821, unue kiel parto de la Mezamerika Konfederacio, kaj en 1840 kiel sendependa lando.
Kun la eniro de Prezidanto Justo Rufino Barrios, Gvatemalo spertis liberalajn reformojn, ankaŭ pro la influo de fremdaj landoj, inkluzive de Germanio, kiu instalis fortan kolonion de kafo dum multaj jardekoj. Rafael Carrera estis la prezidanto de Gvatemalo de 1844 ĝis 1848 kaj de 1851 ĝis sia morto en 1865.
La gvatemalan historion karakterizis sinsekvo de revolucioj, puĉoj kaj nedemokratiaj registaroj, kiujn elstare priskribis la gvatemala nobelpremiita verkisto Miguel Ángel Asturias.
Je la 17-a de junio 1954 grupo de pagsoldatoj trejnitaj de CIA eniras la landon kaj faligas la demokratie elektita prezidanto Jacobo Arbenz, kiu planis agro-reformon, koncernante interalie vastajn bienojn poseditajn de usonaj firmaoj (United Fruit Company, ktp).
La ŝtato longe havis konflikton kun Belizo, kun kiuj diplomataj rilatoj estis restarigitaj en 1991.
Dum multaj jaroj kontinua sanga enlanda milito malstabiligis la landon. Nur en 1996 ĝin ĉesigis pacakordoj. En 1985 estis elektita prezidento la konservativa Vinicio Cerezo. De 2020 la prezidento estas Alejandro Giammattei.
Esperanto-movado
(laŭ Ivan Ŝirjaev en Enciklopedio de Esperanto)
NGC 2056
NGC 2056 (alia indiko — ESO 56-SC172) estas malfermita stelamaso en konstelacio Tablomonto.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Gvatemalo
Esperanto-movado
Pioniro estis en 1906 Abato Abrill, kiu en urbo Gvatemalo estis rekompencita (dum nacia ekspozicio) de la registaro per ora medalo por la propagando de Esperanto. Liaj propagandaj artikoloj aperis en Boletín de la Exposición kaj La República. En la historia centro de Gvatemalurbo li fondis Esperanto-grupon kaj klubon de junaj Esperantistoj Geinfana Zamenhofa Grupo, eĉ kelkan tempon eldonis gazeton Centrameriko Esperantista.
Sed la movado baldaŭ ĉesis kaj laŭ la Dietterle-statistiko en 1928 Esperantistoj troviĝis nur en San Pedro. Laŭ la ICK-raporto 1929 ''la propagando de kurs-finintoj sekvigis kreon de kurso inter la skoltaro de Gvatemalo. Anonciĝis tuj 50 junuloj.''
Josef Valčík
La 18-an de junio 1942 li pafmortigis sin dum ĉirkaŭigo en batalo kontraŭ gestapo kaj germanaj policaj organoj en templo de sanktaj Cirilo kaj Metodo en Resslova-strato en Prago.
Săcalu de Pădure
Săcalu de Pădure [səkalu de pədure] (hungare: Erdőszakál erdosakal) estas vilaĝo en Rumanio norde de Reghin. En 1910 ĝi havis 901 loĝantojn (rumanoj) kaj en 1992 492 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas en 1319. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario (Maros-Torda vármegye). Ĝi apartenas al Brâncoveneşti.
Le Père Duchêne Illustré
Aperadis sub titolo "Le Fils du Père Duchêne Illustré" (t. e. La Filo de la Patro Duchêne, ilustrita) kvazaŭ ilustrita suplemento de Le Père Duchêne,  10 numeroj de la 21-a de aprilo ĝis la 24-a de majo 1871, montritaj en la tabelo. Tiu titolo havis pli satiran kaj humuran tonon kompare kun Le Père Duchêne pli akra kaj politike kritika. La kolekto ebligas perbilde sekvi la eventojn de la Komunumo, la lasta numero aperinta dum la Sanga Semajno eĉ montras la foriron de la Komunumo.
András Bozóki
András Bozóki [andrAŝ bozOki], laŭ hungarlingve kutima nomordo (kaj laŭ plena nomo) Bozóki Tamás András estas hungara politikisto, ministro, politologo, sociologo, profesoro.
András Bozóki naskiĝis la  1959 en Budapeŝto.
Biografio
András Bozóki studis en Scienca Universitato pri Eötvös Loránd ekde 1978. En 1983 li akiris juran diplomon, post 2 jaroj ankaŭ sociologian diplomon. Post la jura diplomo li restis por instrui en la universitato. Ekde 1987 li vizitis nekomunistajn partiajn renkontiĝojn (tiam tio estis krimo!), post 2 jaroj li fondis gazeton, sed li kontribuis ofte en diversaj gazetoj. En 1992 li kandidatiĝis. Li atingis la instruan rangon docento en 1999, krome ekde la sama jaro li instruis ankaŭ en Mez-Eŭropa Universitato. En 2005 li estis nomumita universitata profesoro. Tiutempe li esploris ĉefe en eksterlandaj institutoj, krome li estis gastoprofesoro ekzemple en Usono, Italio, Svedio. Li estis ministro pri nacia kultura heredaĵo inter 2005-2006 en Unua Kabineto Gyurcsány. Li ricevis premiojn en 1991, 1993, 2009.
Imre Kelen
Imre Kelen, laŭ hungarlingve kutima nomordo Kelen Imre estis hungara grafikisto, karikaturisto, verkisto. Lia familia nomvarianto estis Klein, liaj personaj nomvariantoj estis eksterlande Emery, Emerich.
Imre Kelen naskiĝis la en Győr, li mortis la  en Vieno (laŭ la germana Vikipedio la mortotago estas la 12-a).
Biografio
Imre Kelen abiturientis en sia naskiĝurbo en 1915, poste li batalis dum la 1-a mondmilito inter 1915-1917, poste li eksiĝis kun ordeno. Ekde 1917 liaj karikaturoj, ilustraĵoj aperis en signifaj gazetoj (ankaŭ dum la Hungara Sovetrespubliko). Post falo de la Sovetrespubliko li migris al Munkeno. Li studis en privata lernejo de en:Hans Hofmann, dume liaj desegnaĵoj aperis en germanaj kaj hungaraj gazetoj. En 1922 li translokiĝis al Ĝenevo, kie liaj politikaj karikaturoj iĝis mondfamaj. Iom poste li estis migra karikaturisto en eŭropaj urboj. Antaŭ la 2-a mondmilito li translokiĝis al Novjorko, kie plej ofte li estis radiisto kaj televiziisto. Ĝis 1963 li redaktis hungarlingvajn dissendojn. Post la emeritiĝo li verkis librojn.
Norwich
Norwich (pron. /ˈnɒɹɪʧ/) estas urbo en okcidenta Anglio, ĉefurbo de la angla provinco Norfolk; ĝi situas je proksimume 30 km for de la Norda Maro. Ĝia loĝantaro nombris je 177.636 en 2005. Ĝi enhavas la universitaton University of East Anglia (universitaton de orienta Anglio), kiu fondiĝis en 1963, kaj ankaŭ malnovajn kastelon kaj katedralon.
Varo
Laŭ PIV varo estas "Objekto, fabrikita por vendado; artiklo de komerco", kiel unua signifo, kaj "Iu ajn materia aŭ nemateria aĵo, kiun oni povas uzi por kontentigi bezonojn", kaj tiusence preskaŭ sinonima al havaĵo.
En ekonomiko, varo estas ekonomia havaĵo, kutime resurso, kiu havas plenan aŭ substancan konsumiĝeblon: tio estas, la merkato traktas instancojn de varo kiel ekvivalentaj aŭ preskaŭ sen rilato al tiuj kiu produktis ilin, ekzemple ekzempleroj de gazeto kiu kostas po unu dolaro, aŭ bazaj manĝaĵoj kiuj superbazaro vendas subkoste por altiri klientojn.
La prezo de varo estas tipe determinita kiel funkcio de sia merkato kiel tuto: bone establitaj fizikaj varoj havas aktivajn komercejojn kaj derivatajn merkatojn. La ampleksa disponeblo de varoj tipe kondukas al pli malgrandaj profitkvantoj kaj malpliigas la gravon de faktoroj (kiel varmarko) krom de la prezo. Plej varoj estas krudaj materialoj, bazaj resursoj, agrikulturaj, aŭ minproduktoj, kiel fererco, sukero, aŭ grenoj kiel rizo kaj tritiko. Varoj povas esti ankaŭ amasproduktitaj specializitaj produktoj kiel kemiaĵoj kaj memoriloj por komputiloj.
Ipupiara
Ipupiara estas municipo en la brazila subŝtato Bahio, kiu havis 9.285 loĝantojn en 2010.
Zoltán Tibor Sinka
SINKA Zoltán Tibor [ŝinka] estis rumania hungara lingvisto. Li naskiĝis en Turda la 19-an de februaro 1925 kaj mortis en Kluĵo la 6-an de februaro 2000.
Kariero
Zoltán Tibor Sinka studis en la universitatoj Ferenc József, Pázmány Péter, kaj li diplomitiĝis pri rumana-germana lingvoj kaj psikologio en Universitato Bolyai en 1947. Li doktoriĝis en UBB de Kluĵo. Li instruis en Kluĵo, en Zalău kaj li estis de 1959 ano de la katedro pri germana lingvo de UBB ĝis sia pensiuliĝo (1985).
Kněždub
Kněždub (Kniezdub) estas municipo en distrikto Hodonín, en Sudmoravia regiono en Ĉeĥio 6 km oriente de Strážnice. Vivas ĉi tie.
János Temesvári
TEMESVÁRI János (temeŝva:ri) estis hungara epika kantaŭtoro naskita en ? kaj mortinta en ? post 1606.
Kariero
Temesvári de 1575 li estis ĉefnotario de departemento Belső-Szolnok, de 1584 notario de Dés, pli poste ĝia ĉefurbestro. Gáspár Heltai en 1574 eldonis lian epikan kanton pri la mongol-invado verkita laŭ la verko de Antonio Bonfini (nova eldono de Lajos Dézsi Régi Magy. Költők Tára, VIII., Bp., 1930)
Marie-Elizabeth Cléry
Marie-Elizabeth Cléry (aŭ Mme Duverge-Cléry) nasknomo Du Verger aŭ Du Rando (n. 1761 - m. post 1795) estis franca kantistino, harpisto kaj komponisto.
Vivo
Ŝi naskiĝis en Versajlo en familio de muzikistoj, ŝia patro Monsieur Duverge, estis en la muzika kortego de la reĝo Ludoviko la 16-a. Malmulton oni povas scii pri ŝia vivo aŭ trejnado. Ŝi aperis en la pariza muzika scenejo ĉe la Mercure de France, ĉe la Concerts Spirituels kaj kiam ŝi estis nomumita harpistino en la kortego de Marie-Antoinette en 1779.
La muziko en Francio dum la Klerisma 18-a jarcento estis iom virineca; speciala rolo en la renovigo de la artoj apartenas al la reĝino Marie Antoinette, kiu pasia de la muziko stimulis kaj protektis la rafiniĝon de la artoj. Por Marie Antoinette la harpo estis ne nur muzika instrumento, sed la centra fokuso en la scenejo de la kortegaj rondoj. Ludi harpon (kiun ŝi mem ludis) estis rigardata kiel "signo de rafinita virineco”, kiu vekis intimecon, sensivecon kaj enamiĝon.
En la kortego Marie Elizabeth konatiĝis kun Jean-Baptiste Cléry (1759–1809), kiu tiutempe estis sekretario de la princino Guéméné (Madame de Guéméné). Sekvante lian biografion oni povas scii ke ili geedziĝis la 30-an de septembro 1782, en la paroko de Notre-Dame de Versailles. De tiu geedzeco naskiĝis tri infanoj: Bénédicte, Charles kaj Hubertine.
Bedaŭrinde Jean Baptiste ĵus edziĝinta, subite troviĝis sen laboro pro la bankroto kaj deviga ekziliĝo de la dunginta familio Guéméné… Avertita pri la malstabila situacio de la edzo de sia harpistino, la reĝino nomumis Jean Baptiste barbiro de la reĝo kaj rezervis por li la postenon de ĉambra helpanto por la venonta reĝa filo.
Post la geedziĝo, kaj post kiam la edzo ricevis tiun definitivan laboron, Marie Elizabeth forlasis sian kortegan postenon, malgraŭ ke ŝi daŭre ludis sian instrumenton: tri jarojn poste ŝi publikigis “Tri sonatojn por harpo aŭ piano akompanata per violono”. (Trois Sonates pour La Harpe ou Piano-forte avec Accompagnement de Violon. (1785). Antaŭ 1791 ŝi estis unu el la plej bonaj harpistoj en Parizo.
La franca revolucio
Sed iris tempo de fortaj ribeloj kaj revolucio en Francio fine de la 18-a jarcento kaj la reĝa familio devis fuĝi de la tumulto de Versajlo al Parizo (la 6-an de oktobro 1789). Marie Elizabeth kaj Jean Baptiste kune kun la nobelaro sekvis ilin. Tamen la ribelo daŭre bruis kaj finfine la gereĝoj estis kaptitaj kaj enkarcerigitaj (la 10-an de aŭgusto 1792).
De la servistaro nur Cléry saviĝis de la ribelantoj saltante el palaca fenestro. Dek kvin tagojn poste Cléry petis permeson al urbestro de Parizo, por servi la reĝon dum lia kaptiteco en la Tour du Temple. Tiel Jean Baptiste Cléry iĝis ĉambra helpanto de la reĝo Ludoviko la 16-a al kiu li povis fidele servi dum liaj kvin lastaj monatoj…
Marie Elizabeth Cléry luis du ĉambrojn proksime de la ĝardeno de la Tour du Temple kaj ludis sian harpon dum la reĝino piediris tra tiu ĝardeno. Ŝi ankaŭ pagis strat-diskoniganton, kiu laŭte anoncis tra la stratoj la gravajn publikaĵojn kaj la konsiderojn de la Kongreso. Tio ebligis al Jean Baptiste Cléry teni la reĝon informita pri la novaĵoj kaj lia sorto.
Heredo
Marie Elizabeth sendube verkis multe pli da sonatoj kaj aliajn pecojn dum tiuj konvulsiaj jaroj, nur ŝi ne povis eldoni ilin. La aŭtoro Andre Mount, en sia libro “Fundamentoj, Funkcio kaj Formo. Teorio kaj Analizo de Tona Muziko de Okcidenta Arto (Fundamentals, Function, and Form” Theory and Analysis of Tonal Western Art Music) profunde esploras kaj komparas tri sonatajn formojn, de tri malsamaj komponistoj: Johann Christian Bach, Maria Hester Park kaj Marie Elizabeth Cléry.
Li skribas: ''“la unuaj du estas relative simplaj, dum la tria montras kelkajn el la ludemaj ŝanĝoj kiujn komponistoj emas fari dum verkado en sonata formo.” “Nia tria analiza ekzemplo de sonata formo estas prenita de harpsonato”…. “Sonato por Harpo en Do-maĵora, Allegro moderato” de Marie-Elizabeth Cléry.''
Vanguard Records
Vanguard Records estas usona diskeldonejo, kun sidejo en Novjorko, fondita de la fratoj Maynard kaj Seymour Solomon en 1950. Ĝi startis kiel klasika firmao, sed ĝi estas eble plej bone konata pro sia katalogo de registraĵoj de multnombraj gravaj muzikistoj de ĵazo, popola muziko kaj bluso. The Bach Guild estis filia marko.
Tiu firmao estis akirita de Concord Bicycle Music en Aprilo 2015.
Inter nunaj artistoj elstaras Chris Isaak, inter iamaj Robert Cray, Buddy Guy, Big Walter Horton, Mississippi John Hurt, Skip James, Sinéad O'Connor, Otis Rush, Jimmy Rushing, kaj aliaj.
Olivetta San Michele
Olivetta San Michele estas komunumo de Italio, rekte ĉe la limo al Francio. Ĝi apartenas al la administra regiono Ligurio kaj al la provinco Imperio. Laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kristana patrono estas la sankta, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.
Najbaraj komunumoj estas Airole, Breil-sur-Roya (FR-06), Castellar (FR-06) kaj Ventimiglia.
Germana lingvo
La germana lingvo (deutsche Sprache, Deutsch ) estas ĝermana lingvo, parolata ĉefe en Germanio, Aŭstrio, Liĥtenŝtejno kaj Svisio.
Hodiaŭ proksimume 100 milionoj da homoj parolas la germanan kiel unuan lingvon, kaj eble pliaj 28 milionoj kiel duan lingvon (World Almanac 2000). Ĝi estas la oficiala lingvo de Germanio, Aŭstrio kaj Liĥtenŝtejno, kaj unu el la oficialaj lingvoj de Svislando, Luksemburgio kaj Belgio (Germanlingva Komunumo de Belgio) sume oni nomas tiun teritorion Germanlingvio. En la plej norda provinco de Italio, Sudtirolo, ĝi estas oficiala lingvo samranga kun la itala kaj unua lingvo de la plejparto de la loĝantaro, kaj ankaŭ en suda Danio ĝi estas oficiala. Ĝi ja estas parolata en partoj de la Opola provinco. Historie, ankaŭ estis multaj germanlingvanoj en grandaj partoj de la hodiaŭaj ŝtatoj Pollando, Litovio, Latvio kaj Estonio, Ĉeĥio kaj Slovakio, Hungario, Rumanio (aparte en Transsilvanio), Ukrainio, Belarusio kaj Rusio (krom en Orienta Prusio aparte laŭlonge de la rivero Volgo) – kaj post perfortaj translokiĝoj ene de Sovetunio dum la 1930-aj kaj 1940-aj jaroj ankaŭ en Kazaĥio – sed post 1945 kaj post 1990 la plej multaj germanlingvanoj, parte devigite, parte propravole, forloĝiĝis de tie. En Brazilo la germana estas gepatra lingvo de ĉirkaŭ 20 mil homoj, pranepoj de germanoj, kiuj alvenis al tiu lando dum la 19-a kaj komenco de la 20-a jarcentoj, kaj ankaŭ en Argentino, Paragvajo kaj Venezuelo, Usono kaj Kanado signifa procentaĵo de la enmigrintoj el Eŭropo kaj iliaj posteuloj estas germanlingvaj – en Usono la lingvo interalie flegiĝas en iuj tradiciaj religiaj komunumoj, kiuj dum 17-a kaj 18-a jarcentoj estis subpremataj en Eŭropo. Krome ankaŭ en Sud-Afriko kaj Namibio estas signifa nombro de germanlingvanoj.
Ĝi estas la dua ĝermana lingvo plej parolata, post la angla lingvo, kaj unu de la plej gravaj lingvoj de la mondo. En la Eŭropa Unio ĝi havas pli da indiĝenaj parolantoj ol ajna alia: ĉirkaŭ 90 milionoj. Inter la plej instruitaj/lernitaj lingvoj kiel fremda lingvo, ĝi troviĝas en la tria aŭ kvara rango, depende de kiel oni interpretas la ciferojn.
NGC 2057
NGC 2057 (alia indiko — ESO 56-SC174) estas malfermita stelamaso en konstelacio Tablomonto.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Germana lingvo
Sintakse, la germana havas vortordon V2.
Fonologio
Kvankam la ortografion oficiale normas la internacia Konsilio por Germana Ortografio, la prononco ne havas oficialan normon. La neoficialan normon dokumentas konsultverkoj. Tiu neoficiala normo estas intence planita kaj ne prenita rekte de iu germanlingva regiono, sed parolantoj kutime konsideras ĝin plej simila al la urba prononco de Hanovro.
Vokaloj
La diftongoj estas /aɪ̯/, /aʊ̯/, /ɔʏ̯/.
Skribo
La germana uzas la 26 literojn de la latina alfabeto, tri vokalojn kun supersigno, la umlaŭtojn ä, ö kaj ü, kaj unu aparta simbolo ß, eszett (ligaturo de s kaj de z) aŭ akra S, kiu anstataŭas duoblan s post vokalo longa aŭ diftongo).
Svislando ne plu uzas la ß ekde la 1930-aj jaroj.
Ĝis la 1940-aj jaroj, la germana estis presita per gotikaj literoj (Frakturo) kaj skribata per la Germana manskribo (Deutsche Kurrentschrift), kiuj estas malsamaj versioj de la latina alfabeto.
Ortografio
La germana ortografio dedukteblas kutime de la prononcado kaj de minimuma scio. Sed pro fortaj regionaj malsamoj rilate al la prononcado tio povas esti malfacila. La ĉefaj malfacilaĵoj de la germana ortografio rilatas al:
Reformo de la ortografio
Por malaltigi parton de la malfacilaĵoj priskribitaj supre reprezentantoj germanaj, svisaj kaŭ aŭstraj konsentis pri reformo de la ortografio. Ĝi validiĝis en 1998 en Germanujo kaj iĝis deviga meze de 2005. Antaŭa reformo okazis en 1901 kaj rilatis interalie al la forigo de la h en Thor kaj la aldono de e por longaj vokaloj, ekzemple kritisirt ➜ kritisiert).
Tiu reformo estas forte kritikata en Germanujo. La lando Schleswig-Holstein voĉdonis la revenon al la tradicia ortografio en 1998 (decido tamen nuligita de la regiona parlamento) kaj iuj gazetoj kaj eldonistoj decidis reveni al la tradicia ortografio.
Norma germana
Norma germana, Supra germana aŭ pli precize Norma supra germana (en germana: Standarddeutsch, Hochdeutsch aŭ, en Svisio, Schriftdeutsch), estas la norma variaĵo de la germana lingvo uzata en formalaj kuntekstoj kaj por komunikado inter diferencaj dialektaj areoj. Ĝi estas plurcentra Dachsprache kun tri kodigitaj (aŭ "normigitaj") specifaj regionaj variaĵoj: Germania norma germana, Aŭstria norma germana kaj Svisa norma germana. Pri literumado kaj interpunkcio, rekomendita normo estas publikigita de la Rat für deutsche Rechtschreibung (formita en 2004) kiu reprezentas la registarojn de ĉiuj kaj majoritataj kaj minoritataj german-parolantaj landoj kaj dependaĵoj.
Gramatiko
La germana estas fleksihava lingvo. La fleksio tuŝas ne nur la finon de la vorto, sed ankaŭ ĝian radikon, kio komplikigas la deklinacion kaj la konjugacion. Kompare kun la samfamilia angla lingvo, ĝi havas morfologian strukturon pli komplikan pro la noma fleksio kaj la verba konjugacio, sed ĝia gramatika strukturo ne estas reale multe pli komplika ol tiu de la plej parto de hindeŭropaj lingvoj kun noma kaj verba fleksioj.
Ĝiaj avantaĝoj por la lernanto, estas jenaj:
Ĝiaj malavantaĝoj por la lernanto (kiel dua lingvo) estas jenaj:
Genro
En la germana, kiel en multaj hindeŭropaj lingvoj, ĉiu substantivo havas genron. Ekzistas tri genroj: virseksa, ina kaj neŭtra. Ĉiuj genroj estas samaj je multenombro.
Deklinacio
La germana havas deklinacion. Ekzistas kvar kazoj: nominativo, akuzativo, dativo kaj genitivo. Substantivoj malmulte ŝanĝiĝas laŭ kazo: deklinacio okazas ĉefe ĉe artikoloj, pronomoj kaj adjektivoj. Jen la deklinacio de la difinita artikolo (der, kiu signifas “la”), kaj tiu de nedifinita kazo (ein, “unu”, sed plej ofte ne tradukita Esperanten), laŭ genro kaj kazo.
Dialektoj de la germana
La mezfranka dialektaro aŭ mozelfranka dialektaro (altgermane Mittelfränkisch) estas grupo de dialektoj de la germana lingvo en okcidenta centra Eŭropo. La nomo rilatas al la regiono de la rivero Mozelo kaj al antikva ĝermana etno frankoj, kaj tute ne rilatas al la regiono Frankonio de Bavario.
La vestfala lingvo (vestfale: Wäästfaalisch) estas unu el la ĉefaj dialektgrupoj de la okcidentplatgermana lingvo.
Historio de la lingvo
Abrogans, pli ĝuste Codex Abrogans (klostra biblioteko de monaĥejo Sankt-Galo, kodekso 911), estas latina- malnovaltgermana glosaro, kies konservita kopio en Sankt-Galo estas rigardita kiel la plej malnova konservita libro en la germana lingvo. Historiajn demandojn starigas ankau la etimologioj inter kiuj brilis, por la germana lingvo, ekz. Ernst Wasserzieher populariginte sciencojn prie.
Historie, la epoko kiam lingvo eknormiĝas estas majloŝtona por ĝia uzo kiel oficiala lingvo. Antaŭ la 15-a jarcento ĉiu regiono uzis preskaŭ nur sian regionan varion. En la nordo de la aktuala Germanio ĝis la 17-a jarcento la prestiĝa lingvo estis la malsupra germana (nome grupo de frataj varioj kiuj formis la malsupran germanan kiu estas la bazo de la nuna norma lingvo). Jam ekde la 15-a kaj la 16-a jarcentoj la oficialaj dokumentoj ne plu estas redaktata hegemonie en latino kaj ekaperis en la regiono kiun nun okupas la centrorienta germana klopodo uzi germanan kiu reprezentu intermezon inter regionaj varioj. Estis tiam kiam ekformiĝis interkonsento inter aŭtoritatoj kaj parolantoj por determini kiel la lingvo estos kaj verkita kaj parolata, kvankam tio ne malhelpis la ekzistadon de regionaj varioj. El tiu interkonsento, la norma lingvo ekestis konsiderata kiel prestiĝa variaĵo, kaj oni faris decidojn por reguligi la manieron laŭ kiu oni instruos ĝin kiel ĉefa vehikla lingvo en la instrusistemo, same kiel dua lingvo aŭ fremda lingvo. La juraj skribaĵĵoj en centrorienta germana kaj la Biblio de Lutero (1522-34) estis la elirejo por la formigo de la moderna germana norma lingvo. Tiukadre oni diris la jenon:
Tiu normigo de la lingvo konsistas en la elekto de reguloj el inter regionaj alternativaj formoj. En la germana nur meze de la 18a jarcento estas la epoko kiam jam oni povas konsideri establita skriban normigon definitivan, kaj dum la 19-a jarcento oni fiksigos ankaŭ la normigan prononcmanieron. Kvankam la prusia unuigo kaj ties Germana Doganunio (Zollverein) estis forta elano por la norma lingvo, origine en la prusia teritorio la hegemonia lingvo estis la masupra germana, kvankam en la eduksistemo oni helpis la ĵusan normigon bazitan sur la supra germana. Tiu normiga germana ne estis akceptita kiel oficiala lingvo ĝis 1902, kiam la Dua Ortografia Konferenco establis la unuajn regulojn por la normiga germana. Paralele la regionaj lingvoj plue estis uzataj ĝis nuntempe, speciale por neformalaj aferoj kaj ĉiam inter samregionanoj.
Norma lingvo
Kvankam oni uzas la terminon «germana» por referenci al la skribita kaj al la norma lingvo, en la parolata tereno estas granda kvanto de lingvovarioj kun aŭtonoma lingva disvolviĝo. La norma germana, konata kiel Hochdeutsch (supra germana), ne originiĝis el preciza dialekto, sed oni kreis ĝin el la diversaj dialektoj, ĉefe el tiuj centraj kaj sudaj, kiel skriba lingvo. Jam ekde la 15a jarcento, tiu ebligis la komunikadon inter tiuj, sed por parolado ne estis unuigita modelo. La kreado de norma prononcado iĝis necesa por la pliiĝo de la gravo de la teatro en la 19a jarcento kiu kondukis la responsulojn de la trupoj serĉi klopodojn kiel formo deklami unika kiu estu komprenita en la tutlanda teritorio. Tiel oni kreis la Bühnendeutsch aŭ sursceneja germana, kiu finfine iĝis la normiga prononcmaniero de la germana, kvankam kelkaj el ties preceptoj kiel ke «-ig» = /-iç/ ne obeas al lingvaj tialoj sed al akustikaj tialoj.
Folkways Records
Folkways Records estis usona diskeldonejo fondita de Moses Asch kiu dokumentis registrojn de tutmonda, porinfana kaj popola muzikoj. Ĝi estis akirita de Smithsonian Institution en 1987 kaj estas nune parto de Smithsonian Folkways.
Germana lingvo
Norma lingvo
Nuntempo, en la plej parto de la regionoj de la Nordo de Germanio, la popolo estis abandoninta siajn regionajn dialektojn (apartenantajn al la Platgermana lingvo) dum kolokve oni parolis ĉefe norman germanan; la plej ekstremaj okazoj estas tiuj de la Ruhr-regiono (areo kien venis enmigrantoj el la tuta Germanio laŭlonge de la 19a jarcento) kaj la sudo de la ŝtato Brandenburgio, en la nomita Saksio prusia, kie la dialekto praktike estis malaperinta. Tio ne okazas en la sudo de Germanio, Aŭstrio kaj ĉefe Svisio, kie la norma germana apenaŭ estas parolata, nur en esceptaj okazoj, kiel por paroli kun kiu ne komprenas kun la svisa dialekto. En kelkaj germanaj regionoj, ĉefe en kelkaj grandurboj, granda parto de la loĝantaro parolas nur la norman lingvon.
Folkways Records
La katalogo de Folkways inkludas tradician kaj nuntempan muzikon el la tuta mondo, poezio, parolado, lingvoinstruado, kaj kampaj registraĵoj de popolo kaj de naturo. Folkways estis frua subtenanto de Woody Guthrie, Pete Seeger, kaj Lead Belly, kiuj formis la centron de la revivigo de la usona popola muziko.
Germana lingvo
Norma lingvo
La norma lingvo prezentas regionan diferencojn, speciale en la vortotrezoro, sed ankaŭ en prononcmaniero kaj gramatiko. Tiuj diferencoj estas multe pli malgrandaj ol tiuj kiuj ekzistas inter la lokaj dialektoj. Tamen, la germana estas konsiderata plurcentra lingvo, ĉar la varioj de la tri plej grandaj germanparolantaj landoj estas konsiderataj normigaj sammaniere.
Klasigo
La germana apartenas al la okcidenta branĉo de la ĝermana lingvaro en la familio hindeŭropa. Kun la nederlanda, nome ĝia plej proksima parenco, ĝi formas lingvaran zonon tre koheran kaj tre bone difinita kiu klare apartiĝas disde siaj najbaroj per precizaj lingvaj limoj. Tiuj najbaroj estas la jenaj: norde, la frisa kaj la dana; oriente, la pola, la soraba, la ĉeĥo, la hungara kaj la kroata; sude, la slovena, la friula, la ladina, la romanĉa, la lombarda kaj la itala; kaj okcidente, la nederlanda, la limburga, la luksemburga, la franca kaj la frankoprovenca. Scepte pro la frisa, la nederlanda, la limburga kaj la luksemburga, neniu el tiuj lingvoj estas okcidenta ĝermana: konsekvence, ili estas klare diferencaj el la germana kaj el la nederlanda. Tamen, spite la fakton ke la frisa estas ĝermana lingvo, same kiel la germana kaj la nederlanda, oni konsideras, ke ĝi ne estas reciproke komprenebla kun tiuj.
La situacio estas pli komplika rilate al la distingo inter la germana kaj la nederlanda. Ĝis antaŭ nelonge estis dialekta komplekso laŭlonge de la tuta germanparolanta areo, sen lingvaj limoj. En tiu dialektaro, la dialektoj ĉiam estas reciproke interkompreneblaj kun siaj plej najbaraj dialektoj, sed tiuj kiuj estas pli malproksimaj plej ofte ne estas interkompreneblaj. La germana-nederlanda dialekta komplekso rilatas al klasigo de la dialektoj en supra germana kaj malsupra germana kun bazo sur la dua konsonanta mutacio. Tiel la nederlanda estus parto de la grupo malsupra germana. Tamen, pro la politika apartigo inter Germanio kaj Nederlando, la dialektoj de la malsupra germana de Germanio kaj de Nederlando ekevoluis sendepende laŭlonge de la 20a jarcento. Krome, en ambaŭ landoj multaj dialektoj estas preskaŭ formortantaj ĉar ili estas anstataŭataj per la normiga lingvo. Pro tio, ekformiĝas la lingva limo inter la nederlanda kaj la germana.
Kvankam la germana estas gramatike tre simila al la nederlanda, ĝi estas tre diferenca en la dialogo. Parolanto de unu de la lingvoj bezonas iom da praktiko por kompreni parolanton de la alian. Komparu, por ekzemplo:
La unulingvaj parolantoj de nederlanda ĝenerale kapablas legi germanan, kaj la parolantoj de malsupra germana ĝenerale kapablas legi la nederlandan, sed ili havas problemojn por kompreni la parolatan nederlandan.