cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nový Tekov
Famuloj
En la vilaĝo naskiĝis hungara orientalisto János Repiczky.
Adrianus Turnebus
Biografio
Li naskiĝis en urbo Les Andelys, Normandio. Kiam li estis 12-jara li estis sendita al Parizo por studi en la universitato, kaj li altiris grandan atenton pro siaj notindaj lertoj. Post okupi la postenon kiel profesoro pri beletristiko en la Universitato de Tuluzo, en 1547, li reiris al Parizo, kiel reĝa profesoro pri la greka en la Reĝa Kolegio. En 1562, li interŝanĝis ĉi tiun postenon je la katedro de greka filozofio.
En 1552, oni komisiis lin je printado de grekaj libroj ĉe la reĝa presejo, kie li helpis lian amikon Guillaume Morel (1505-1564). Joseph Justus Scaliger estis lia lernanto. Li mortis pro tuberkulozo en la 12-a de junio 1565, en Parizo.
Michel de Montaigne skribis ke li "scipovis pli kaj plej bone, tion, kion li scipovis, ol iu ajn homo liaaĝe aŭ el multaj epokoj en la pasinteco. Liaj verkoj konsistas je filologiaj disertacioj, komentarioj (sur Esĥilo, Sofoklo, Teofrasto, Filo de Aleksandrio kaj partoj de Cicerono), krom tradukoj el grekaj aŭtoroj en la latinan kaj francan. Lia filo Étienne publikigis lian kompletan verkaron en tri-volumoj (Estrasburgo, 1600), kaj lia filo Adrien publikigis lian "Adversaria", entenante klarigojn kaj korektadojn pri sennombraj eltiraĵoj el klasikaj verkistoj.
Bohuslavice u Zlína
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1362.
NGC 5059
NGC 5059 (aliaj indikoj — UGC 8344, ZWG 44.50, FGC 1589, PGC 46244) estas galaksio en konstelacio Virgo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
14116 Ogea
14116 Ogea estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la dum la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Archia
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 192 loĝantojn (rumanoj); en 1992 84 (rumanoj).
Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1332. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Hunyad).
Belloy - Saint-Martin (stacidomo)
Belloy - Saint-Martin (plennome Belloy-en-France - Saint-Martin-du-Tertre) estas franca stacidomo sur linio -  situanta en  Belloy-en-France, apud  en departemento Val-d'Oise, regiono Francilio.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF) priservata de trajnoj de linio H de Transilien.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Montsoult-Maffliers - Luzarches (315000).
Psikologia Altlernejo Berlino
La Psikologia Altlernejo Berlino (Psychologische Hochschule Berlin) estas neŝtata faka altlernejo en Berlino. Ĝi komence de la jaro 2010 estis fondita fare de la psikologia asocio Berufsverband Deutscher Psychologinnen und Psychologen ("Profesia Asocio de Germanaj Gepsikologoj") kaj havas sian sidejon en la konstruaĵo Haus der Psychologie ("domo de psikologio") en la centra distrikto de Berlino. La 5-an de majo 2010 la urba senata administrejo pri eduko, scienco kaj esploro agnoskis ĝin neŝtata altlernejo je nivelo de universitato, kaj la unua studa semestro komenciĝis en oktobro 2010.
Cobonne
Cobonne estas franca komunumo lokita en la departemento Drôme kaj en la regiono Rodano-Alpoj. Ĝi havis 166 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2009.
Geografio
Cobonne etendiĝas sur 11.2 km², kaj havis 166 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 15 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Drôme, en la okcidenta parto de la francaj Alpoj.
Historio
La departemento Drôme estis oficiale kreita la 5-an de marto 1790 dum la franca revolucio.
La vilaĝo spertis fortegajn bombadojn dum la Dua mondmilito kaj estis preskaŭ senhomigita. Novaj loĝantoj el ĉirkaŭaj urboj enloĝiĝis en la 1970-aj jaroj kaj ekrenovigis la domojn.
Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ino Michelle Gascoin, kiu do fariĝis la loka urbestro.
Administrado
Cobonne apartenas al la kantono Crest-Nord, kies ĉefurbo estas Crest. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Die, unu el la tri arondismentoj de la departemento Drôme.
Kontraŭusonismo
La vorto kontraŭusonismo reprezentas daŭran malamikecon al la registaro, kulturo, aŭ popolo de Usono. Oni ofte priskribas kontraŭusonismon kiel fenomenon kiu estas absolute malamika al Usono sendepende de la veraj atribuoj de la nacio, kaj tial havas trajtojn de aparta ideologio. Tamen, ĉu la frazo reprezentas veran ideologian movadon, ĉu simple hazarda kunfandigo de stereotipoj, antaŭjuĝoj kaj kritikoj al Usonanoj aŭ Usono, estas multe diskutata. Eksterlanda kritikado de Usono estas ofte forŝovita de usonanoj kiel kontraŭusonismo sen konsideri la kritikojn mem.
Uzo de la vorto "kontraŭusonismo"
Perceptoj de kontraŭusonismo estas abundaj, sed malfacile difineblaj kaj izoleblaj. La frazo mem ne implikas kritikan sintenon bazita je raciaj objektoj sed anstataŭe implikas antaŭjuĝan pensosistemon. Tial, la frazo estas nekutime uzita kiel sinidentilo (ekz. "Mi estas antusonisto...") ĉar ĉi tio esence impikas antaŭjuĝon. Anstataŭe, ĝi estas ofte uzita kiel mallaŭdo per tiuj kiuj kontraŭas la sinteno pri Usono de alia individuo aŭ grupo.
Advokatoj de la signifeco de la frazo proponas ke kontraŭusonismo reprezentas koheran kaj danĝeran ideologia kurento, komparebla al antisemitismo. Kvankam la '-ism' sufikso ofte implikas kredaro, izoli difinan ideologian bazon por kontraŭusonismomalfacilas pro la multaj facetoj de kritiko de Usono. Tamen, pluraj originoj de la fenomeno kiel ideologio estis proponitaj.
Tamen, kritikantoj de la frazo konsideras ĝin kiel propaganda nomigo uzita por subfosi verbazan krikon de Usona politiko, kaj ke ĝi povas kunfandigi verbazan kritikon kun malaman retorikon kaj antaŭjuĝon. Esti kontraŭ Usona politiko (aŭ kontraŭusona ) en precipa kazo (kaj esprimi tion pace) estas malsame, oni proponas, ol esti kontraŭusona per onia fundamenta kredaro. Fine, oni rezonas ke konsista kontraŭusona ideologio estas defendinda se oni faras tion je ekonomia aŭ politika bazo anstataŭ ol je malamo de Usona kulturo aŭ Usona etna aŭ rasa idento.
Historio
Fortaj sentimoj kontraŭ Usono (kaj kelkfoje la Nordamerikan kontinenton) daŭris ekde la origina koloniado de la lando, kaj kritikoj multe variis laŭ enhavo kaj motivo.
Degenera tezo
La degenera tezo kelkfoje priskribis Usonon kiel minaco al la mondo kaj, kiel skribis la verkisto Henry de Montherlant per la voĉo de karaktero: "Unu nacio kiu sukcesas malaltigi inteligentecon, moralecon, homan kvaliton je preskaŭ la tuta supro de la tero, tio estas neniam antaŭe vidita en la historio de la planedo. Mi akuzas Usonon je daŭra stato de krimo kontraŭ la homaro." La degenera tezo poste iome ŝanĝis, kaj fokuzis je la kulturajn kvalitojn de Usono kaj iom post iom malagnoskis aliajn Amerikajn ŝtatojn. Multaj el la argumentoj kiuj povus esti egale aplikitaj al aliaj Usonaj ŝtatoj kiel Kanado kaj Meksiko, aplikiĝis nur pri Usono en la kunteksto de la priskribo de kontraŭusona ideologio.
Romantika malamikeco
La Franca Revolucio, kiun kelkaj konsideris kiel kaŭzita per la Usona Revolucio, kreis novan specon de kontraŭusonismo, malamika al la politikaj institucioj de Usono kaj ties afekto al Eŭropo. Plue, la Romantika aspektoj de Eŭropa penso kaj literaturo, malamika al la Ilumina vidpunkto pri racio kaj historio kaj nacia karaktero, maldegnis la Usonan projekton. La Germana poeto Nikolaus Lenau perfekte reprezentis la Romantikan vidpunkton: "Kun la esprimo Bodenlosigkeit (senradika) mi pensas ke mi povas indiki la generalan karakteron de ĉiuj Usonaj institucioj; kion ni nomas Patrolando, nur estas proprieta asekuro-projekto."
Rasismo
Meze de la 19-a jarcento, la rasismaj teorioj de Arthur de Bogineau kaj aliaj disiĝis tra Eŭropo. La ĉeesto de nigruloj kaj "malaltkvalitaj" enmigrintaroj igis ke rasistaj pensuloj malakceptis la potencialon de Usono. La senfina miksado de Usono kondukos al la absoluta degenero. Gobineau diris ke Usono kreis "plej granda mezkvalito en ĉiuj kampoj: mezkvalito de fizika forto, mezkvalito de beleco, mezkvalito de intelektaj kapabloj - ni povus diri preskaŭ nenio."
Kontraŭ-teĥnologio kaj konsumismo
Kun la pligravigo de Usona industrio je la fino de la 19-a jarcento, intelekta kontraŭusonismo trovis novan formon. Amasprodukto, la Tajlora sistemo, kaj la rapideco de Usona vivo kaj laboro iĝis granda minaco al la vidpunkto de kelkaj intelektuloj de Eŭropa vivo kaj tradicio. Nietzsche skribis: "La spiriga rapideco kun kiu ili (Usonanoj) laboras - la distinkta manio de la nova mondo - jam komencas furioze infekti malnovan Eŭropan kaj diskreas spiritan malplenon trans la kontinento."
Ĉi tiu tezo transformiĝis en Heideggerecan kritikon de teĥnologismo. Heidegger skribis en 1935: "Eŭropo hodiaŭ kurŝas en granda pinĉilo, stringita inter Rusujo ĉe unu flanko kaj Usono ĉe la alia. Laŭ metafizika vidpunkto, Rusujo kaj Usono estas samaj, kun la sama tediga teĥnologia manio kaj la sama senbrida organizado de la simpla homo." Stranga dervo de la tezo pri la senanimeco de Usono kaj ĝia estonta minaco al Eŭrop ankaŭ estis uzata en Faŝista retoriko kaj en Germana kaj Japana propagandoj dum la dua mondmilito. La Heideggera kritiko, enkorpiginta en al ekzistadiisma (Sartre) kaj maldekstra filozofio post ol la milito, havis centran rolon en la politika retoriko de multaj Okcidenteŭropaj Komunismaj partioj.
Politika hipokriteco
Samuel Johnson faris unu tezon kiu, en diversaj kaj malsamaj formoj, longe difinis kelkajn formojn de kontraŭusona sentimo: la perceptita hipokriteco de supozeble liberema popolo kiu okupas sin pri maladmirindaj praktikoj. Usonanoj, laŭ li, estas hipokrituloj en siaj rilatoj kun indiĝenaj popoloj kaj afrikaj sklavoj: "Kial estas ke ni aŭdas la plej fortaj krioj por libereco inter la kondukistoj de nigruloj?" Li fame diris ke, "Mi pretas ami la tutan homaron, krom Usonano." Usonanoj, siavice, speguligis ĉi tiun kritikon kun la traktado de koloniaj subjektoj de Eŭropaj potencoj.
"La alia"
Same kiel Usono sin difinis kontraŭ Komunismaj reĝimoj dum ĝia historio kaj povas nun sin difini kontraŭ terorismo, radikala islamo, la uzo de kontraŭusonismaj ideologioj eble reprezentas manieron por nacioj unuigi la landon kaj kunfandigi politikaj dividojn kaj/aŭ kaŝi evidentaj eraroj en ĝia politika aŭ ekonomia sistemo. Iuj formoj de socia identa teorio tezas ke la ekzisto de "alia" gravegas al la evoluo de grupa idento. En la kazo de klamita Eŭropa speco de kontraŭusonismo, eblas ke ĝi parte ekzistas por helpi al la kreado de kuniĝanta Eŭropa identeco.
Kelkaj kritikantoj tezas ke kontraŭusona ideologio ofte troviĝas inter aliaj formoj de perceptita ekstremismo, kiel ekstremnaciismaj movadoj, radikala islamismo, aŭ komunismo. Si-nomita franca anti-kontraŭusonisto, Bernard-Henri Levy, priskribis ĉi tiun vidpunkton: "Kontraŭusonismo estas teruro. ... Ĝi estas traktilo de la plej malbona. En la tuta mondo, kaj precipe en Francujo, ĉiu kiu estas la plej malbona en la mensoj de homo kunvenas kun kontraŭusonismo: rasismo, naciismo, ŝovinismo, antisemitismo."
Giovanni Pascoli
Giovanni PASCOLI (naskiĝis la, mortis la ) estis itala poeto kaj klasika studisto.
Li naskiĝis en vilaĝo San Mauro di Romagna, kie lia patro administris bienon de romaj princoj. La impresoj, la sugestoj de la kampara medio, de la naturo, kiujn li ricevis dum sia infaneco restos ĉiam vivaj en lia koro kaj influos lian poezion. La patro sendis lin sepjaran studi en religia kolegio en Urbino kaj li revenis al la kampara hejmo dum la libertempo. Li ankaŭ ofte partoprenis la latinlingvan konkurson Certamen poeticum Hoeufftianum.
Biografio
Tiu tragika okazaĵo konsternis lin kaj stampis, en lian psikon, porĉiaman penson pri la neklarigebla tragika destino de la homo: kaj tio ankaŭ influos la temojn kaj la tonojn de lia poezio. Komenciĝis malfacilaj mizeraj jaroj por lia multnombra familio: la situacio pligraviĝis pro la morto de la patrino. Ricevinte stipendion, li, dudekjaraĝa, vizitadis la beletrajn kursojn ĉe la universitato de Bologna.
Li sukcesis doktoriĝi pri itala literaturo kaj instruis en liceoj de pluraj urboj; en Castelvecchio di Barga (Toskanio), en kampara domon li trovis sian hejman rifuĝejon vivante kun la zorgema fratino Mariù. Li profesoris poste en universitatoj de Messina, Pisa, kaj fine de Bologna, kie li anstataŭis Carducci. Li mortis en 1912 en Bologna, kaj estis entombigita en Castelvecchio ĉe lia amata rifuĝejo.
Lia poezio antaŭanoncas la Dekadencismon de la poetoj de la dudeka jarcento: li esprimas en siaj versoj, per kvazaŭ infana naiveco, la miron pri la ĉeesto de arkana mistero en la homa vivo, en la naturo; li estis soleca poeto, kapabla senti kaj mirinde esprimi la etaĵojn de la mondo. Ritmoj novaj, onomatopeoj, kvazaŭ melodiaj agordoj kaj silentopaŭzoj estas en liaj versoj: per ili esprimiĝas intima muziko kongrua kun la enhavo. Lia poezia produktaĵo estas tre vasta; ankaŭ liaj latinlingvaj poemoj estas valoraj: fakte plurfoje li gajnis la unua premion en la amsterdamaj konkursoj de latina poezio.
En Esperanto
El la latina Luigi Minnaja esperantistigis Thallusa; eld. 1969 Roma.
El la itala Nicolino Rossi tradukis Myricae (Mirikoj); versa esperantigo de la tuta poemaro; Edizioni EVA, 2012.
(1) La 10an de aŭgusto 1867 estis pafile murdita la patro de la poeto, Ruggiero. Laŭtradicie, la 10an de aŭgusto dediĉita al Sankta Laŭrenco, oni admiras ĉiele intensigon de fajrantaj meteoritoj.
Trukolombo
La Trukolombo aŭ Arbokolombo (Columba oenas) estas membro de la familio de birdoj Kolombedoj aŭ kolomboj.
Junya Hosokawa
Junya Hosokawa (細川 淳矢, n. ) estas japana futbalisto.
Trukolombo
Disvastiĝo kaj subspecioj
En la norda parto de sia teritorio en Eŭropo kaj okcidenta Azio la Trukolombo estas migranta sudokcidenten por vintri, krome la specio estas loĝanta la tutan jaron en la suda parto de sia teritorio. Ĝi estas sufiĉe disvastigita. Estas du subspecioj, la jenaj:
Junya Hosokawa
Li futbalis ĉe Vegalta Sendai kaj Mito HollyHock.
Trukolombo
Similaj samgenranoj
La tri okcidentaj kolomboj de Eŭropo de la genro Columba, kvankam ŝajne similaj, havas tre diferencigajn karakterojn. La Palumbo estas diferencebla pro iome plia grandeco kaj blanka makulo en la kolo kaj blankaj strioj en la flugiloj. La Rokkolombo kaj la Trukolombo estas pli similaj laŭ grando kaj plumaro, sed sovaĝaj specimenoj de la unua havas rimarkindan blankan pugon kaj du bone markitajn nigrajn striojn en flugiloj aŭ flankoj, dum ĉe la Trukolombo la pugo estas griza kaj la du flugilstrioj estas nekompletaj, temas nur pri komenco de strioj. Urbokolomboj (la sama specio kiel Rokkolombo) estas treege variebla, kaj ne diferenceblaj malhelgrizaj specimenoj sen blanka pugo povas foje ege similaspekti kun la Trukolombo.
Sekreta armita organizaĵo
La Sekreta armita organizaĵo - france Organisation Armée Secrète aŭ OAS - estis ekstreme dekstra franca disidenta milicia organizaĵo dum la Milito de Alĝerio. La OAS faris teroristajn atakojn, inkluzive de bombadoj kaj atencoj, en provo malhelpi la sendependecon de Alĝerio de franca kolonia regado. Ĝia devizo estis "Alĝerio estas franca kaj restos tiel".
Ásta R. Jóhannesdóttir
Ásta R. Jóhannesdóttir (Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir) (n. ) estas islanda politikisto. Ekde la 1-a de februaro 2009 ŝi estas ministro pri sociaj aferoj. Ŝi estas membro de la islanda parlamento Althing ekde 1995.
Sekreta armita organizaĵo
La OAS estis formita de ekzistantaj retoj, nomante sin "kontraŭ-teroristoj", "memdefendaj grupoj", aŭ "rezisto", kiuj faris atakojn kontraŭ la FLN (la alĝeria Fronto Liberiga Nacia) kaj siaj perceptitaj subtenantoj ekde frua fazo de la milito. Ĝi estis oficiale formita en Frankista Hispanio, en Madrido en januaro 1961, kiel respondo de kelkaj francaj politikistoj kaj francaj armeaj oficiroj al la referendumo de la 8-a de januaro 1961 pri memdeterminado koncerne Alĝerion, kiu estis organizita fare de prezidanto de Gaulle.
Ásta R. Jóhannesdóttir
Ásta estas nepino de ministro Bjarni Ásgeirsson
Sekreta armita organizaĵo
Per agoj de bombadoj kaj laŭcelaj atencoj en kaj ĉeflanda Francio kaj francaj alĝeriaj teritorioj, kiuj estas taksitaj esti rezultinta en 2 000 mortoj inter aprilo 1961 kaj aprilo 1962, la OAS provis malhelpi la alĝerian sendependecon. Tiu kampanjo kulminis per ondo de atakoj kiuj sekvis la Évian-Akordojn de marto 1962, kiuj donis sendependecon al Alĝerio, kaj en la aŭtobombo de Jean Bastien-Thiry en 1962 kontraŭ prezidanto de Gaulle en la pariza antaŭurbo Le Petit-Clamart. Alia elstara celo estis la ekzistadisma filozofo Jean-Paul Sartre, kiu subtenis la FLN.
Exideuil-sur-Vienne (stacidomo)
Exideuil, plennome Exideuil-sur-Vienne estas franca stacidomo fermita al pasaĝeroj sur linio -, situanta en  Exideuil-sur-Vienne, en departemento Charente, regiono Nova Akvitanio.
Sekreta armita organizaĵo
La OAS ankoraŭ havas admirantojn en francaj naciismaj movadoj. En julio 2006, kelkaj OAS-subtenemuloj provis reŝalti la flamon de la Tombo de la Nekonata Soldato por festi la Oran-masakron la 5an de julio 1962.
Israela Akademio de Sciencoj kaj Beletroj
La Israela Akademio de Sciencoj kaj Beletroj, bazita en Jerusalemo, estis starigita en 1961 de la ŝtato Israelo por nutri kontakton inter fakuloj de la sciencoj kaj homoj en Israelo, por konsili la registaron en esplorprojektoj de nacia graveco, kaj promocii ekscelencon. Ĝi konsistas el 102 de la israelaj plej distingitaj erudiciuloj.
Trukolombo
Kutimoj
La preferataj lokoj de la Trukolombo estas pli malpli ĉe malferma kamparo, pro tio la specio faras neston en arboj preferinde de maldensaj parkoj anstataŭ en densaj arbaroj. Ĝi estas komuna en marbordoj kie klifoj havigas truojn, sed ili preferas internajn klifojn, kiel ĉe montoj, abandonitaj ŝtonminejoj, ktp. La flugo estas rapida, per regula frapado, kun eventuala subita flugilfrapo, karaktera de kolomboj ĝenerale.
Israela Akademio de Sciencoj kaj Beletroj
La Akademia sidejo estas apud pordo al la oficiala restadejo de la prezidento de Israelo kaj la Konsilio por Supera Edukado en Israelo ĉe Placo Albert Einstein en Jerusalemo.
En la Sciencoj, la Akademio fondusprojektas pri geologio, flaŭro, kaj faŭno de Israelo, kaj faciligas la partoprenon de israelaj sciencistoj en esploro en internaciaj projektoj, kiel alta energifiziko en CERN kaj sinkrotrona radiado ĉe la Europe Synchrotron Radiation Facility.
En Beletroj, esplorado estas financita en la studo de la Tanaĥo kaj Talmudo, juda historio, juda filozofio, juda arto, kaj la hebrea lingvo, tiel kiel la hebreaj prozo kaj poezio.
La Akademio administras la Ejnŝtejnan Kunularfonduson, kiu nutras la rilatojn inter sciencistoj el la tuta mondo kaj la israela akademia komunumo, la Israelan Scienco-Fonduson, kun jara buĝeto de $ 53 milionoj, kaj nombron de esplorfondusoj bazitaj sur subvencioj de la Adler-Fonduso por spaca priserĉado, la Wolf Foundation, kaj la Fulks Foundation por medicina esplorado. La Akademio ankaŭ respondecas pri la Israela Akademia Centro en Kairo, kiuj helpas israelajn klerulojn per esploroj pri Egiptujo kaj Egipta kulturo, kaj faciligas kunlaboron kun egiptaj akademianoj.
La Akademio havas observantan statuson ĉe la Europe Science Foundation, kaj zorgas pri programoj kun la brita Reĝa Societo, la brita Akademio, la Sveda Akademio, kaj la National Research Council de Singapuro.
Trukolombo
Kutimoj
Ili manĝas vegetalojn; ĉefe burĝonojn, foliojn, fruktojn kaj ĉefe semojn.
La voĉo estas mallonga, akra, uŭoo tre diferenciga disde la pli melodia kverado de la Ringokolombo; ĝi estas sufiĉe laŭta por esti priskribita kiel hurlo.
Reproduktado
Ĝi por pariĝada ceremonio piediras laŭ horizontala branĉo kun pufigita kolo, malaltigitaj flugiloj kaj ventumiligita vosto. Dum cirkloflugado oni vipas la flugilojn. La nesto (kvankam la nestomaterialo estas preskaŭ ĉio uzita) estas kutime en truo de arbo (de tie la nomo de la specio kaj eventuala kaŭzo de ties malpliiĝo kiam oni forhakas malnovajn arbojn), fendo en rokmuro, aŭ eĉ en kuniklejo, sed tiu birdo nestumas ankaŭ en Hedero aŭ en la dikaj kreskaĵoj ĉirkaŭ la trunkoj de la Tilioj. Ili uzas ankaŭ nestoskatolojn. La ino demetas du ovojn kaj kovas ilin dum ĉirkaŭ 17 tagojn. Ambaŭ gepatroj manĝigas la idojn (unue per kropolakto kaj poste kun aldono de semoj), kiuj ekflugas post unu monato. Povas ekzisti dua aŭ tria ovodemetado, kion la ino preparas kiam la masklo ankoraŭ zorgas la antaŭan idaron.
Referencoj
Ne minacata
Exideuil-sur-Vienne (stacidomo)
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF).
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de linio Limoges-Bénédictins - Angoulême (610000).
Selsingen
Selsingen estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Rotenburg (Wümme) de la federacia lando Malsupra Saksio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. Ĝi apartenas al la metropola regiono Hamburgo, ne al la najbara metropola regiono Bremeno-Oldenburgo, kvankam la regiono situas pli-malpli mezvoje inter Bremeno kaj Hamburgo kaj ekonomie orientiĝas al ambaŭ urboj kaj ties metropolaj regionoj.
Samtempe la komunumo estas la administra sidejo de komunumaro, do administra ligo de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kiu germanlingve nomiĝas Samtgemeinde Selsingen. Al ĝi apartenas la komunumoj
Münster-Geschinen
Münster-Geschinen estas ĉefloko kaj komunumo de la Distrikto Goms en Kantono Valezo en Svislando.
Geografio
Münster-Geschinen situas proksimume 170 km (aerdistanco) oriente de Ĝenevo kaj 108 km (aerdistanco) sudokcidente de Zuriko.
La ĉefa setlejo situas en la alta valo de Rodano, (je alteco de 1397 m s.m.) ĉe la alfluo de la rivereto Minstigerbach al Rodano. La komunumo etendiĝas norde ĝis la krestoj de Blatthörner (3000 m). En la alta valo de Minstigerbach, estas pluraj lageto; inter kiuj lago Trützisee (2579 m), sub monto Löffelhorn (3095 m).
Najbaraj komunumoj
La komunumo Münster-Geschinen limas en nordo al Guttannen (BE) en oriento al Obergoms en sudo kaj okcidento al Reckingen-Gluringen kaj en nordokcidento al Fieschertal.
Itapirapuã
Itapirapuã estas municipo de la brazila subŝtato Gojaso, kiu taksis 7.835 loĝantojn en 2010.
NGC 5060
NGC 5060 (aliaj indikoj — UGC 8351, MCG 1-34-15, ZWG 44.53, IRAS13147+0618, PGC 46278) estas galaksio en konstelacio Virgo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
54439 Topeko
54439 Topeko estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la usona amatora astronomo Gary Hug elde la Observatorio Farpoint proksime de Eskridge (Kansaso, Usono).
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la urbo Topeko, ĉefurbo de Kansaso kaj hejmo de la Atchison, Topeka and Santa Fe Railway, de la Fondaĵo Menninger kaj de la Universitato Washburn, la ununura universitato posedata de municipo en Usono. Topeko havas bonegan bestoĝardenon, ellaborita n bibliotekon kaj la mirindan Topekan Simfonian Orkestron.
32073 Cassidyryan
32073 Cassidyryan esta malbone konata asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Pianezzo
Pianezzo estas komunumo de la komunumaro Giubiasco kaj la distrikto Belinzono en Kantono Tiĉino, Svislando. Ĝi havis 579 loĝantojn je la 31-a de decembro 2011.
32073 Cassidyryan
Nomo
Ĝia nomo honoras Cassidy Ryan, kiu gajnis la duan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2015 pro sia projekto pri terscienco kaj scienco de la medio. Ŝi estis lernanto ĉe la Notre Dame Academy de Park Hills (Kentukio, Usono).
Pianezzo
Geografio
Pianezzo situas en la Valo Morobbia, flanka rivero de Tiĉino, oriente de Giubiasco, priksimume 5 kilometrojn sude de Belinzono. La komunumo konsistas el la vilaĝoj Pianezzo kaj Paudo, kaj la alpopaŝtejaj setlejoj Monti di Paudo, Monti di Pedevilla, Monti di Scertara, Monti di Stagno kaj Monti di Verona.
La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 8,02 km², de kiuj 88,8% estas kovritaj de arbaro, 2,7% servas por agrikulturo kaj 5,1% por setlado.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Pianezzo limas en nordo al Belinzono, en oriento al Sant'Antonio, en sudo al la interkomuna teritorio de Cadenazzo kaj Monteceneri, en oriento al Camorino, kaj en nordoriento al Giubiasco.
Trafiko
Pianezzo situas flanke de la gravaj trafikvojoj. Tra Pianezzo pasas la vojo tra la Valo Morobbia de Giubiasco al Sant'Antonio. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A2 estas Belinzono-Sudo, kiu situas 5 kilometrojn okcidente de la komunumo en Camorino. Pere de buslinio de Sant'Antonio al la stacidomo de Belinzono la komunumo estas konektita al la publika transportreto.
Historio
La unua dokumenta mencio de Pianezzo datiĝas el la jaro 1382 kiel Planezio. Dum mezepoko ĝis 1831 Pianezzo estis flagofrakcio de la komunumo Vallemorobbia, kiu apartenis al la Grafejo Belinzono respektive post la konkero fare de la Svisa Ĵurkomunumo al la Voktejo Belinzono. La politika komunumo Pianezzo estis kreita en la jaro 1831 per la divido de la malnova Najbararo Valo Morobbia al la tri komunumo Pianezzo, Sant'Antonio kaj Vallemorobbia in Piano.
Sek-Butila glikolato
Sek-Butila glikolato aŭ C6H12O3 estas kemia kombinaĵo rezultanta el interagado de la glikolata acido kun sek-butila alkoholo, senkolora aŭ flaveca likvaĵo uzata en kemiaj sintezoj. Sek-Butila glikolato ne estas solvebla en akvo, sed estas solvebla en etanolo, propilena glikolo, kloroformo, eteroj, kaj oleoj.
(18096) 2000 LM16
(18096) 2000 LM16 estas malrapide rotacianta asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Finn Olav Gundelach
Finn Olav GUNDELACH (naskiĝis la 23-an de aprilo 1925 en Vejle, mortis la 13-an de januaro 1981 en Strasburgo) estis dana politikisto. Li interalie estis komisaro en la Eŭropa Komisiono Thorn, kiu gvidis la Eŭropan Komunumon inter la jaroj 1981 kaj 1985. En la Eŭropa Komisiono, li prezidis la fakojn agrikulturo kaj fiŝado. Tamen li mortis jam dum la unua jaro de la ofic-periodo, kaj lian postenon transprenis la samlandano Poul Dalsager.
Nicolae Grigorescu
Li estis influita de la realismemaj francaj pentristoj el la Skolo de Barbizon. Li samtempe artsente, kaj por la postjarcentuloj, dokumente bildigis la vivon en rumanaj kamparoj fine de la 19-a jarcento.
Miklós Bittera
Miklós Bittera [miklOŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Bittera Miklós estis hungara agronomo, altlerneja instruisto, senatano. Lia nobela antaŭnomo estis hideghéti. Miklós Bittera naskiĝis la en Pozono (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Bratislavo en Slovakio), li mortis la  en Magyaróvár (Hungario).
Biografio
Miklós Bittera akiris agronomian diplomon en Ekonomia Akademio (Magyaróvár) en 1908, juran diplomon en Scienca Universitato de Budapeŝto en 1909, fine li studis en universitato de Ĝenevo en la sekva studjaro. Li estis asistanto en la ekonomia akademio en Kolozsvár (1910-1914), poste li batalis en la 1-a mondmilito, kie li vundiĝis kaj li estis handikapulo. Li instruis en la akademio de Magyaróvár ekde 1919 ĝis sia emeritiĝo (1946). En 1927 li habilitiĝis, poste li estis katedrestro (docento). Inter 1939 kaj 1945 li estis membro de la senato. Lia ĉefa labortereno estis la sterkado. Li edziĝis en 1917.
Chihuahua
Por aliaj signifoj de Chihuahua vidu Chihuahua (apartigilo). Chihuaha [ĉiŬAŭa], Esperantigite Ĉiŭaŭo, estas la aree plej granda federacia subŝtato de Meksiko.
La subŝtato Chihuahua havas areon de preskaŭ kaj loĝantaron de ĉirkaŭ  milionoj. Al ĝi apartenas 67 komunumoj. Vidu ankaŭ la liston de komunumoj en Chihuahua. Ĝia ĉefurbo estas la samnoma urbo Chihuahua.
La plej granda urbo estas Ciudad Juárez. Dum la liberiga milito ĝi estis (tiam sub la nomo "El Paso") la lasta retiriĝejo de Benito JUÁREZ, de kie li sukcesis rekonkeri la landon. La nomon El Paso [del Norte] ankoraŭ portas la usona urbo aliborde de rivero Rio Grande del Norte.
La kodo laŭ ISO 3166-2 estas "MX-CHH".
Balthasar Hubmaier
Balthasar Hubmaier (1485-1528) estis tre respektata germana teologo kaj reformisto, anabaptisma komandanto kiu estris grandan kongregacion kaj renomiĝis pro la kvanto kaj graveco de siaj skribaĵoj. Tamen lia influo perdiĝis dum la posta anabaptisma-menonita movado, pro kelkaj diverĝecoj de la ĉefa linio de la anabaptistoj rilate al la demando pri la neperfortemo, kaj la grupo de liaj sekvantoj ne supervivis unu aŭ du jarojn post lia morto. Lia moto estis "La vero estas senmorta".
Biografio
En 1515 li iĝis vico-rektoro de la universitato. Lia famo kiel oratoro ĉien disvastiĝis. En 1516, li lasis Ingolstadt-on interŝanĝe de pastora posteno en romkatolika preĝejo en Regensburgo. Post la morto de Maksimiliano la 1-a, en 1519, Hubmaier ekplenumis perfortan pogromon kontraŭ la judojn de Regensburgo, samkiel kompletan detruadon de iliaj sinagogoj. Post la murdo kaj elpelo de la judaro, li estis la ĉefa komandanto de ia bilda kulto al Maria en Regensburgo, proksime al loko de la iama sinagogo.
Tia kulto altiris pilgrimantojn el la tuta Eŭropo kaj estis tre kritikita de aliaj reformistoj. En 1521, li komencis servi kiel paroĥano en la preĝejo de Waldshut sur la Rejno, situata apud la svisa bordo. La periodo kiam Hubmaier tie vivis estis turbulemaj pro tio ke la fajrero de la reformo jam estis ekbruligita en Germanio. Waldshut estis sub aŭstra regado, tamen pro la fakto ke ĝi estis tiel proksima al la bordo, ĝi spertadis la influon de la reformo en Svisio. Tiucele Hubmaier ekkontaktis kun Desiderius Erasmus kaj Johannes Oecolampadius, reformistoj el Bazelo.
En 1522 li enamikiĝis al Henricus Glareanus. En marto 1523, en Zuriko, Hubmaier renkontiĝis kun Ulrich Zwingli kaj eĉ partoprenis tie en disputo oktobre de tiu jaro. Ekzakte lia fundamento sur la skribaĵoj determinis kaj formis Hubmaier-on kiel reformiston. Li ne aliĝis al Lutero nek al Zvinglo, sed kontraŭe li pavimis sian vojon per religia praktikado kiu baziĝas ekskluzive sur la aŭtoritateco de la Sanktaj Skribaĵoj, kaj ne influita de la ekleziaj tradicioj. Tiamaniere ke la teologio de Hubmaier estis sendependa de ĉiuj aliaj teologiaj konceptoj. En 1524, li edziĝis al Elizabeth Hügline el Reichenau. En 1525, la anabaptisto Wilhelm Reublin (1484-1559) alvenis al Waldshut, estinte forpelita el Zuriko. En aprilo de tiu jaro Reublin baptis Hubmaier-on kaj sesdek aliajn homojn. Iom post iom la kreskantaj vidpunktoj de Hubmaier gajnis la malfavarojn de la princo Ferdinando la 1-a. Kaj estis tiu rivaleco kiu eventuale kondukis Hubmaier-on al martireco. Hubmaier komence iris al Schaffhausen por peti protekton kontraŭ la princo.
En decembro 1525, Hubmaier ree fuĝis al Zuriko por eskapi for de la aŭstra armeo. Esperante trovi rifuĝon, Zvinglo anstataŭe arestigis lin. Dum sia arestado, Hubmaier petis disputon pri la baptismo, kiu estis permesita. La disputo produktis kelkajn nekutimajn eventojn. Dek virhomoj, kvar el kiuj petitaj de Hubmaier, ĉeestis la disputon. En la varmo de la diskuto, Hubmaier ekmenciis deklarojn per kiuj Zvinglo asertis ke la infanoj ne devas baptiĝi ĝis kiam ili estu orientitaj. Zvinglo respondis ke li estis miskomprenita.
La kritikoj de Hubmaier estis pli akraj kiam li deklaris la demandon pri la reformo de Zvinglo kontraŭ la katolikoj. Pli malfrue Hubmaier skribis: "Se vi ne elmontros la baptismon de infanoj en la skribaĵoj, la vikario plendos ke vi uzis kontraŭ lin glavon kiun nun vi preterlasas". Malgraŭ la argumentoj de Hubmaier, la konsilio reagis favore al Zvinglo. La konsternita Hubmaier konsentis refari siajn vidpunktojn. Sed antaŭ ol la kongregacio de la venonta tago, li atestis sian mensan kaj spiritan angorojn vekitajn de siaj agoj kaj deklaris: "Mi povas kaj mi neniam refaros miajn vidpunktojn".
Reen al arestejo kaj sub la premo de kruelaj turmentoj li proponis sian erarkonfeson. Antaŭ tio, oni permesis al li forlasis Svision kaj vojaĝi al Nikolsburgo, en Moravio. Ĉi-tiu malforteco perturbis lin kaj aperigis sian "Mallongan Apologion", en 1526, kiuj unkluzivas la deklarojn: "Mi eble eraris - Mi estas homo - sed herezulo certe mi ne estas ... Ho Dio, pardonu al mi miajn malfortojn."
En Nikolsburgo, la predikoj de Hubmaier baldaŭ konvertis al Anabaptismo kelkajn el la grupo de Zvinglo kiuj vivis en tiu regiono. Politikaj altranguloj konvertiĝis ankaŭ, tamen, Ferdinando, al kiu Hubmaier jam estis iĝinta malamiko dum lia restado en Waldshut, estis la reganto de Bohemio, kaj tio metis Hubmaier-on sub la jurisdikcio de Ferdinando la 1-a. Hubmaier kaj lia edzino estis kaptitaj de la aŭstra aŭtoritateco kaj kondukitaj al Vieno.
Li estis tenita en la Kastelo Gratzenstein ĝis marto 1528. Li suferis torturon kaj estis juĝita pri herezo kaj kondamnita. En la 10-a de marto 1528 li estis kondukita al publika placo kaj ekzekutita en la paliso. Lia edzino admonis lin resti firma. Iu monumento omaĝe al Balthasar Hubmaier erektiĝis sur la kontraŭa statuo de la anti-semita urbestro de Vieno. Tri tagojn post lia ekzektuo, lia edzino, kun ŝtono liĝita ĉirkaŭ la kolo, estis dronita en la rivero Danubo.
Tanhuato
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 12294 loĝantojn. El tiuj estas 5905 viroj kaj 6389 virinoj. La komunumo havas surfacon de 351.78 kvadratkilometroj.
Sociogeografio
En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 11560 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 43 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al 0.37 % de la loĝantoj.
Fontoj: Statistikoj de la INEGI
Eksteraj ligiloj
http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/michoacan/mpios/16087a.htm
8255 Masiero
8255 Masiero estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Schelte J. Bus elde la Observatorio de Siding Spring, apud Coonabarabran en Novsudkimrio (Aŭstralio).
Kongreso de Anahŭako
La Kongreso de Anahŭako, en hispana Congreso de Anáhuac, nomita ankaŭ Congreso de Chilpancingo, estis kunvokita en Chilpancingo en la tiama Provinco Tecpan, la 13a de Septembro 1813 de José María Morelos y Pavón. Ĝi estis la unua sendependema kongreso kiu anstataŭis la Junton de Zitácuaro, deklarante la sendependecon de Nordameriko el la Hispana Imperio.
En tiu evento, Morelos legis dokumenton kiun li nomis Sentimientos de la Nación (sentoj de la lando), en kiu li emfazas la gravon de la homaj rajtoj kaj de la libereco. Tiu dokumento estas konata kiel la unua antaŭaĵo de la Politika Konstitucio de la Meksikaj Unuiĝintaj Ŝtatoj.
La Kongreso abolis la sklavecon, establis la rajtojn de la popolo, sen distingo de klasoj nek de kastoj; ordonis la dispartigon de la latifundioj (bienoj de pli ol du leŭgoj), kaj voĉdonis la deklaracion de sendependigo.
La 22an de Oktobro 1814, en Apatzingán, la kongreso ratifis la Konstitucian Dekreton por la Libereco de la Meksika Ameriko, konata ankaŭ kiel la Konstitucio de Apatzingán.
Partoprenantoj
Partoprenus en la Kongreso jenaj politikistoj:
12860 Turney
12860 Turney estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras Shannon Quinn Turney, finalistinon de la Intel International Science and Engineering Fair 2002 pro ŝia projekto pri konduta kaj socia sciencoj. Ŝi estis lernantino ĉe la Notre Dame Academy de Park Hills, Kentukio, Usono.
Ryohei Suzuki (1983)
Ryohei Suzuki (1983) (鈴木 亮平, n. ) estas japana futbalisto.
Ŝingono
Ŝingon (真言宗 (Shingon-shū)) estas unu el la plej gravaj skoloj de budhismo en Japanio kaj unu el la malmultaj travivantaj linioj de Vaĝrajano en orienta Azio, unue disvastigita de Barato al Ĉinio de vojaĝantaj bikŝuoj, kiel Vajrabodhi kaj Amoghavajra. La vorto Ŝingon estas la elparolo de la ĉina vorto 真言 (zhēnyán), kiu estas la ĉinigo de la Sanskrita vorto mantra.
En Ĉinio la skolo estis nomita Tángmì (Esotereco de Táng), kaj ĝi prosperis en Japanio dank' al la bikŝuo Kūkai (空海), kiu vojaĝis al Ĉinio de Táng por studi la sutron Mahāvairocana Tantra, kiu estis verkita en Sanskrito en la abugido Siddhaṃ kaj nur parte tradukita. Tial la skolo Ŝingon estas kelkfoje nomata Japana esotera budhismo.
Tangancícuaro
Tanhuato estas komunumo en la meksika subŝtato Michoacán. La ĉefurbo de la komunumo estas Tanhuato de Guerrero. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 16 086.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 14579 loĝantojn. El tiuj estas 6899 viroj kaj 7680 virinoj. La komunumo havas surfacon de 232.79 kvadratkilometroj.
Sociogeografio
En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 12664 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 28 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al 0.22 % de la loĝantoj.
Entute 9 422 personoj (en 2000) aĝis pli ol 15 jaroj. El tiuj personoj 8 056 estis alfabetoj kaj 1 360 analfabetoj. Tio signifas ke 14.43 % de la loĝantaro de la jaro 2000 estis analfabetoj.
Fontoj: Statistikoj de la INEGI
Eksteraj ligiloj
http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/michoacan/mpios/16086a.htm
2851 Harbino
2851 Harbino estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la elde la Observatorio de Purpura Monto, apud Nankingo (Ĉinio).
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de la ĉina urbo Harbino, ĉefurbo de la orienta provinco Hejlongĝjango.
Pola Enlanda Armeo
Pola Enlanda Armeo (Armia Krajowa) estis konspirita armita forto de la Pola Subtera Ŝtato dum la dua mondmilito, aganta sub germana kaj soveta okupadoj de la pola ŝtato. Estis la plej forta kaj la plej bone organizita subtera armeo tiutempe aganta en Eŭropo. Ĝia ĉefa celo estis armita rezisto kontraŭ la germana okupanto kaj pretigo de eksplodonta tutpollanda ribelo.
Deveno
Kvankam Pola Enlanda Armeo devenis de la Asocio de Armita Batalado kaj Polski Związek Powstańczy (Pola Ribela Asocio) en ĝian konsiston eniris multe da etaj organizoj, kiel:
Komunistaj reprezalioj
La 23-an de aŭgusto 1944 250 oficiroj de Pola Enlanda Armeo kaj Naciaj Armitaj Fortoj de Pollando, enprizonigitaj de NKVD en postgermana koncentrejo Majdanek, estis forveturigitaj al gulagoj de Sovetunio (en Rjazan, Grjazovec, Ĉerepovec kaj aliloke).
Memorigo
Bataloj de la soldatoj de Landa Armeo estis memorigitaj sur la Tombo de Nekonata Soldato en Varsovio, per surskribo sur unu el tabuloj post 1945 "ARMIA KRAJOWA".
John Ronald Reuel Tolkien
John Ronald Reuel TOLKIEN ( esperantigite Johano Ronaldo Ruelo TOLKINO) (naskiĝis la en Sudafriko en la urbo Bloemfontein, mortis la  en Bournemouth, Anglio) estis filologo kaj profesoro de Oxford, kiu verkis romanojn de fantasto. Liaj ĉefverkoj estas La Hobito (origintitole: The Hobbit - or There and Back Again), La Mastro de l' Ringoj (The Lord of the Rings) kaj Silmariliono (The Silmarillion), kiuj mirinde kaj detale priskribas la imagan mondon Mez-Tero. Por sia mondo, Tolkien inventis lingvojn, historion, landojn, reĝojn, heroojn, mitojn, kantojn kaj kreitaĵojn. Mez-Tero estas mondo de elfoj, drakoj, reĝoj, ringoj magiaj, gnomoj, ktp, sed kiam Tolkien verkas, ĉio iel ŝajnas pli reala ol nia mondo. Same kiel mitologio, la vero de Tolkien sidas ne en la historiaj supraĵoj de la rakonto, sed en la morala centro, kiu rakontas pri la lukto de bono kontraŭ malbono.
Vivo
Ĉe lernejo, li lernis la antikvajn helenajn kaj latinajn lingvojn kaj la anglosaksan lingvon. Tolkien estis tre talenta lingve kaj li frue memstare lernis aŭ "gustumis" plurajn, interalie la francan (kiun li vere malamis), Esperanton (kiun li lernis 17-jaraĝe, kaj ŝatis), la gotan (kiu senspirigis lin), la italan (kiun li daŭre amis), la hispanan (kiu neniam ĉesis ravi lin), la gaelan (kiun li profunde malŝatis), la kimran (kiun li amegis) kaj la finnan (kiu ebriigis lin). Precipe la du lastaj multe influis lin kiel lingvokreanton. Kaptis la atenton de Tolkien ne la strukturo (gramatiko, reguloj, "matematiko", rilatoj al pensado, ktp.) de lingvoj, sed kontraŭe, la estetiko (sonkombinoj, la "melodio" kaj poezieco) de lingvoj. Ekzemple, li trovis la kimran vorton wybren [ŭibren] pli trafa (konvena al ĝia signifo, kiu ĉi-kaze estas "ĉielo") ol la angla sky [skaj]. Iam kiam li estis juna li hazarde malkovris libron de la finna gramatiko, kaj li klarigis sian ĝojiĝon tiel ĉi: "Estis kiel ektrovi kelon plena je tiklaj vinoj, neniam antaŭe gustumitaj. Tio tute ebriigis min."
Alia aparta valoro lingva estis por li ĝia emo kreigi mitologion. Li amase legis dum junaĝo, kaj trovis en la mitoj memstaran veron. Li favoris la literaturon nord-eŭropan, speciale la pra-Skandinavian, la pra-Anglan (fama estas lia disertacio pri Beowulf) kaj la Finnan naci-epopeon Kalevala. El moderna literaturo lin interesis nur grajneto krom sciencfikcio.
Lia plej kara amo, tamen, nomiĝis Edith Bratt. Ili konatiĝis en 1908, kiam havis Tolkien 16 jarojn kaj ŝi 19. Post la morto de sia panjo, Tolkien kaj la frato Hilary plurjare loĝis ĉe onklino, sed menciitajare ilia prizorganto Pastro Francis decidis translokigi ilin al s-ino Faulkner en Birminghamo. Tie ankaŭ loĝis sengepatra, malhelhara belulino, kaj post nelonge ŝi kaj Tolkien profunde enamiĝis. Ilian amon, tamen, malkovris severeca Pastro Francis, kaj kiam Tolkien havis 18 jarojn, lin (kune kun lia frato) oni devigis translokiĝi kaj rompi la kontakton kun sia kara. Je sia plenrajtiĝo je 21, li rekontaktis ŝin, kaj sukcesis konvinki ŝin rompi ĵusan fianĉiĝon. Tuj poste, en 1916 ili geedziĝis. Edith naskis al si kaj Tolkien 4 idojn: John (knabo, 1917), Michael (knabo, 1920), Christopher (knabo, 1924), kaj Priscilla (knabino, 1929).
Tolkien ĉeestis Oksfordon (kolegio de Exeter) por studi la anglan lingvon kaj ĝian literaturon. Li diplomiĝis en 1915 kaj en 1916 li edziĝis kaj iris al milito. Li batalis en Batalo de Somme—li travivis, sed du el liaj bonaj amikoj mortis. Li malsaniĝis kaj revenis al Anglio.
En 1925 li fariĝis profesoro de la anglosaksa en Oksfordo ĉe la kolegio Pembroke kaj poste, 1945-59, profesoro de angla lingvo kaj literaturo ĉe la kolegio Merton en Oksfordo. Li estis unu el la plej bonaj filologoj de sia tempo. Li studis pri la lingvo kaj literaturo de la West Midlands (Okcidentaj Mezlandoj) de Anglio, precipe en Beowulf, Ancrene Wisse kaj Sir Gawain and the Green Knight.
Dum siaj lastaj jaroj Tolkien frontis plurajn problemojn (morto de Edith, agacaj admirantoj kiuj daŭre altelefonis kaj leterpetis) kiuj malebligis la finverkadon de Silmariliono, la vera vivoverko lia. Ĝin redaktis kaj eldonis lia filo Christopher tuj post lia morto. Tolkien kuŝas en tombo kune kun sia edzino ĉe Oksfordo.
Tolkien, Esperanto kaj Eŭropo
- Tolkien eklernis Esperanton proks. en 1907 kaj verketis en Esperanto en 1909.
Tolkien havis kontakton kun Esperanto ĉefe en la periodoj 1907-1909 kaj 1930-1933. Li kiel junulo lernis Esperanton, kun kiu li konatiĝis per de la 'Officers' Training Corps' kaj la Skolta movado de Lord Baden-Powell; li faris notojn en Esperanto en 1909, en la aĝo de 17 jaroj ("The Book of the Foxrook").
- Li diris kaj skribis multajn afablaĵojn pri Esperanto ĉirkaŭ 1930/32.
Li mem skribis en 1932, ke li lernis la gramatikon kaj strukturon de Esperanto kaj legis sufĉan kvanton de tekstoj en ĝi - sed la trovitaj notoj el 1909 montras, ke almenaŭ tiam li kapablis ankaŭ skribi en Esperanto.
En sia konferenca prelego "A secret vice" (1931) pri sia inklino al lingvo-kreado li diris enkonduke, ke li persone estas "kredanto je 'artefarita' lingvo, ĉiukaze por Eŭropo"; li detaligas, ke tio estas kredado "je ĝia dezirindeco, kiel unu afero antaŭe necesa por la unuiĝo de Eŭropo, antaŭ ol ĝi estas glutita de ne-Eŭropo" same kiel "pro multaj aliaj bonaj kaŭzoj". Li "specife ŝatas Esperanton", ne laste, ĉar ĝi estas kreaĵo de unu homo.
En letero al la Brita Esperanto-Asocio Tolkien skribis en 1932, ke li "interesiĝas, kiel filologo, kaj kiel ĉiu filologo devus, pri la internaci-lingva movado" kaj ke li simpatias speciale kun la asertoj de Esperanto. Li informas, ke 25 jarojn pli frue li lernis kaj li ne forgesis la gramatikon kaj strukturon de Esperanto, kaj ke li legis sufiĉan kvanton skribitan en ĝi ("a fair amount").
Anna Löwenstein en sia artikolo ''Al Tonkin pri Tolkien. Aŭ: Kial serioza profesoro interesiĝu pri "La mastro de la ringoj"?'' analizas kiel Tolkien kreis siajn majstroverkojn; ja li ege interesiĝis pri lingvoj, precipe la greka, sed ĉefe la finna kaj la kimra kiuj kondukis lin al mitaj lingvoj, artefaritaj lingvoj, kiel Esperanto, kies ekzemplo helpis lin krei lingvojn Quenya kaj Sindarin, bazaj en sia klopodo krei mitan fonon "Silmariliono" sur la bazo de Beowulf, por la posta kreo de La hobito (1937) kaj La mastro de la ringoj. Tiukadre gravis "lia amo al la angla kamparo" (magiaj entoj kiel la vivantaj arboj), kaj memoroj de la katastrofo de la tranĉeoj en la Unua Mondmilito.
Kritiko
"Estis ĝuste kiam la milito de 1914 eksplodis al mi, ke mi malkovris, ke la «legendoj» dependas de la lingvo al kiu ili apartenas; sed vivanta lingvo same dependas de siaj legendoj, kiujn ĝi komunikas tradicie. […] Volapuko, Esperanto, Ido, Novialo, ktp. ktp. estas ĉiuj mortaj, multe pli ol la praaj, ne plu uzataj lingvoj, ĉar iliaj aŭtoroj neniam elpensis Esperanto-legendojn…"
Supozeble ne estas saĝe tiri tro grandajn konkludojn el privata leterskizo, kies teksto eble neniam sendiĝis. Aldone indas konsideri la fakton, ke Esperanto viviĝintis intertempe havante eĉ ne malmultajn denaskajn parolantojn, dum la aliaj nomitaj lingvoprojektoj ne aŭ apenaŭ; same la lingoskizoj de Tolkien.
Verkoj
Dum la jardekoj kiel profesoro kaj poste, 1925-73, li verkis kaj perfektigis siajn librojn pri Mez-Tero. Li rakontis pri Bilbo Baginzo al siaj infanoj kaj, en 1937, eldonis la rakonton kiel La Hobito. Post tio, li verkis aliajn librojn pri Mez-Tero: La Mastro de l' Ringoj (eldonita en 1954-55) kiel tri libroj pro longeco: La Kunularo de l' Ringo, La Du Turegoj kaj La Reveno de la Reĝo kaj Silmariliono (1973, post lia morto).
<ul> <li>La Hobito (1937) - la rakonto de Bilbo Baginzo, kiu vojaĝis tra Mez-Tero kun dek du gnomoj kaj la sorĉisto Gandalfo por batali kontraŭ la drako Smaŭgo kaj repreni la trezoron, kiun li ŝtelis de la gnomoj. Dum la vojaĝo, en la profunda interno de monto, Bilbo malkovris ringon...
<li>La Mastro de l' Ringoj (1954-55) - Frodo, adoptita filo de Bilbo, heredis la ringon. Per la ringo Frodo povas regi la mondon, sed por savi la mondon, li devas detrui ĝin. Granda lukto inter bono kaj malbono, kiu finis la Trian Epokon de Mez-Tero.
<li>Silmariliono (1973) - la antikvaj rakontoj pri la Unua Epoko de Mez-Tero, kiam la Elfoj floris. Tolkien verkis ĝin 1971-73, sed neniam tute finis ĝin. Ĝin redaktis kaj eldonis post lia morto la filo Christopher. </ul>
Ĉar la mono por tajpisto mankis al Tolkien, li devis retajpi siajn librojn antaŭ eldono.