cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sinjoro Mxyzptlk
Sinjoro Mixzpitlik estas elfo el la kvina dimensio, kiu unue estis prezentita en la ora epoko de komiksoj kaj ofte estas priskribita kiel intrigo, en la mitologia signifo de la vorto. Li ne estas limigita per la konataj leĝoj de fiziko, tiel ke liaj agoj ŝajnas esti agoj de magio. Komence, la planoj de Mixy estis konkeri la mondon kaj fari kiel li plaĉis kun ĝi, sed poste li estis kontenta ĉikani Superman kiam ajn li ricevis la ŝancon. Interalie, li ŝajnigis esti trafita de kamiono kaj mortigita, nur por pliigi sian korpomason kiam la ambulanco alvenis, vekiĝi kaj miregigi la sukuristojn. Li menciis al Superman ke li estis kortega pajaco sur sia hejmmondo, kiu klarigas kial li uzas siajn potencojn tiri trukojn. Liaj nuraj malfortoj estas ke li ne povas elteni esti embarasita, kaj se li estas trompita en dirado de sia nomo aŭ literumado ĝin malantaŭen, li estas sendita reen al sia hejmmondo en la kvina dimensio. Ĉi tiu ago tenos lin tie dum 90 tagoj. Tamen, tiu limigo de la rolulo estis forigita post la krizo en la senfinaj mondoj de 1986, post kiu li foriras nur kiam li konsentas pri ĝi memvole kaj post kiam liaj kondiĉoj - kiel absurdaj kiel ili povas esti - estis renkontitaj.
La rolulo de s-ro Mixzpitlik estas vicigita 76-a en la listo de la 100 plej grandaj superfiuloj de ĉiuj tempoj, laŭ la retejo de IGN.
Noktardeo
La Noktardeo (Nycticorax nycticorax) estas birdospecio, nome vadbirdo el la familio de Ardeedoj. Ĝi nomiĝas plej precize Nigrakrona noktardeo, komune mallongigite al nur Noktardeo en Eŭrazio, estas mezgranda ardeo troviĝanta tra tre granda parto de la mondo, escepte en la plej malvarmaj regionoj kaj Aŭstralazio (kie ĝi estas anstataŭata de la tre proksime rilata Oceania noktardeo, kun kiu ĝi hibridiĝis en la kontaktareo).
Aspekto
Ĝi grandas averaĝe ĉ. 60 cm, sed plenkreskuloj povas esti 64 cm longaj kaj povas pezi ĉirkuax 800 g. Ĝi havas malsveltan fortikan diketan korpon, kaj mallongajn krurojn, male al aliaj vadbirdoj, eĉ al tipaj ardeoj. Ĝi havas ankaŭ pli mallongajn bekon, krurojn kaj kolon ol la pli familiaraj kuzoj, nome laegretardeoj kaj la “tagaj” ardeoj. Ties ripozsinteno estas normale iome ĝibeca sed por ĉasado ĝi etendas sian kolon kaj aspektas pli kiel aliaj vadbirdoj.
La korposubo estas blankeca kun flaveta aŭ griza nuancoj. La krono, dorso kaj skapulaj estas nigraj (kun blanka frunto kaj iome da traokula strio el bridoj), el la nuko etendiĝas posten du aŭ tri blankaj longfadenaj ornamplumoj, kiuj erektiĝas por salutado kaj pariĝadaj ceremonioj kontraste kun la nigra krono. La okulirisoj estas rimarkinde tre ruĝaj, la beko dika, la kruroj flavaj (dum la reprodukta sezono helruĝecaj al karnokoloraj). La flugiloj estas grandaj, larĝaj kaj helgrizaj, kaj ankaŭ pugo kaj vosto estas grizaj. La beko estas nigra kaj fortika. Ambaŭ seksoj estas similaj laŭ aspekto kvankam maskloj estas iome pli grandaj.
Dorso, kapo kaj flugiloj de la junbirdoj estas malpurec-brunaj (grizecbrunaj) kun densa, helflava makulado. Ties subaj partoj estas pli palaj kaj striecaj je bruna. Junuloj havas oranĝecajn okulirisojn kaj pli senkolore flavverdecajn krurojn. La birdidoj ne havas ornamplumojn.
Ili estas tre bruemaj birdoj en siaj nestokolonioj, kun alvokoj kiuj estas komune transkribitaj kiel kvok aŭ ŭok.
Distribuado
La reprodukta biotopo estas kaj salakvaj kaj nesalakvaj humidejoj tra multe de la mondo. La subspecio N. n. hoactli reproduktiĝas en Norda kaj Sudameriko el Kanado ĝis tiom for suden kio ĝis norda Argentino kaj Ĉilio, N. n. obscurus en plej suda Sudameriko, N. n. falklandicus en la Falklandoj, kaj la nomiga raso N. n. nycticorax en Eŭropo, Azio kaj Afriko.
Tiu ardeo estas migranta en plej nordaj partoj de siaj teritorioj, sed aliloke estas specio de loĝantaj birdoj (eĉ en malvarma Patagonio). La nordamerika populacio vintras en Meksiko, suda Usono, Centrameriko, kaj Karibio, kaj la birdoj de la Malnova Mondo vintrumas en tropika Afriko kaj suda Azio.
Kutimaro
Ili flugas havante kuntiritan kolon kaj bekon indikantan suben, dum la kruroj apenaŭ videblas. La Noktardeo moviĝas – krom la kovperiodo- nur krepuske, dumtage ĝi kaŝe ripozas en arbusto, sur branĉo kaj ĉe krepusko ekiras por nutraĵo. Dum la reprodukta sezono ili manĝas ankaŭ tage.
Ĝia voĉo estas karakteriza „kvak-kvakk", aŭdebla ĉefe dum krepusko.
Oni supozas, ke ili estas monogamaj. Parformado estas markata ĉar maskloj iĝas agresemaj kaj plenumas memmontrna ceremoniojn, kiuj konsistas je kaŭra piedirado, kaposubigo, bekofrapado aŭ prenado de bastoneto; sekvas averta memmontrado kun fajfoj kaj dancado por allogi inojn. Por tio li etendas sian kolon kaj klinas sian kapon, kaj kiam lia kapo estas samnivele kun liaj piedoj, li iel fajfas. Bastonprenado kaj plumaranĝado povas okazi interkante. Oni sugestis, ke tiuj ceremonioj havigas socian kuraĝigon al aliaj birdoj, kiuj pretas al memmontrado. Tiu kuraĝigo en koloniaj specioj povas esti grava por sukcesa reproduktado. Inoj dekomence estas malakceptitaj de la ceremonia masklo sed poste unu estas akceptata en lia teritorio. La ĵusformita paro poste engaĝiĝas en plumaranĝado kaj reciproka bekumado. Tiam la kruroj de ambaŭ partneroj iĝis rozkoloraj. Kopulacio kutime okazas sur aŭ ĉe la nesto, kaj ekas la unuan aŭ duan tagon post la parformo. La konstruado de la nesto komencas ceremonie per montrado de bastonetoj fare de la masklo sed poste iĝas efektiva nestokonstruado (aŭ rekonstruado). La ino demetas 3 al 8 ovojn. La kovado daŭras 24-26 tagojn kaj ambaŭ gepatroj kaj kovas kaj idozorgadas. Elnestiĝo okazas du semajnojn post eloviĝo. Elflugo nur post 6 aŭ 7 semajnoj.
Tiuj birdoj staras senmove ĉe akvobordo kaj atendas gvatante predon, ĉefe nokte aŭ frumatene. Ili ĉefe manĝas malgrandajn fiŝojn, krustulojn, ranojn, reptiliojn, akvajn insektojn, araneojn, malgrandajn mamulojn (kiaj vespertoj) kaj malgrandajn birdojn: ili estas oportunemaj. La subspecio N. n. hoactli estas pli gregema for de la reprodukta sezono ol la nomiga raso.
Temas pri migrobirdo.
Populacioj
La tutmonda populacio estas ĉirkaŭkalkulata je 510,000-3,600,000 individuoj (Wetlands International 2006), dum kelkaj ŝtataj populacioj estas ĉirkaŭkalkulitaj je: 100,000-1 milionoj da reproduktaj paroj, >10,000 individuoj dum migrado kaj >10,000 vintrantaj individuoj en Ĉinio; 100,000-1 miliono da reproduktaj paroj en Tajvano; 10,000-100,000 reproduktaj paroj kaj 50-1,000 vintrantaj individuoj en Koreio kaj 10,000-100,000 reproduktaj paroj kaj 1,000-10,000 individuoj dum migrato en Japanio (Brazil 2009). En Hispanio oni ĉirkaŭkalkulis historian maksimumon de vintrumantaj ekzempleroj en la delto de la rivero Ebro, nome pli ol milo da ekzempleroj en Januaro 2013.
Minacoj estas sekigado de humidejoj, uzado de pesticidoj, naftopoluado, birda gripo kaj eĉ predado ĉu por manĝo ĉu ĉe akvokulturo ĉar ili predas tie fiŝojn.
Etimologio
La latina scienca nomo, Nycticorax, signifas laŭvorte "nokta korako", kaj tio aludas kaj al la noktulaj kutimoj de la specio kaj al ties akra korveca alvoko.
En la Falklandoj, tiu birdospecio nomiĝas "quark", kio estas onomatopeo simila al ties nomo en multaj aliaj lingvoj, kiel "kwak" en nederlanda kaj frisa, "kvakoš noční" en ĉeĥa, "квак" en ukraina, "кваква" en rusa, "Vạc" en vjetnama, "Kowak-malam" en indonezia, kaj "Waqwa" en keĉua.
Wilhelmus Johannes Arnoldus Manders
Wilhelmus Johannes Arnoldus (Wiel) MANDERS [wil MANders] aŭ Rethel (naskiĝis la  en Venlo, mortis la  en Venray) estis nederlanda esperantisto, docento pri la antikva greka kaj latina lingvoj. Li estis anstataŭanta ekzamenanto de Nederlanda Katoliko. Manders tradukis el la antikva greka Odiseado de Homero en 1932.
Kongreso de Angostura
La Kongreso de Angostura, inaŭgurita la 15an de februaro de 1819 fare de la Libertador Simón Bolívar, sub la inspiro de la Idearo de la generalo Francisco de Miranda en Angostura (nune Ciudad Bolívar), reprezentis la duan Konstitucifaran Kongreson de la Respubliko de Venezuelo. Ĝi okazis en la kunteksto de la militoj de sendependeco de Venezuelo kaj de Nova Granado.
En 1818, kvankam sub kontrolo fare de hispanoj, la sendependentista elano pluis kaj reaktivigis la konstituciajn dezirojn. La 15an de februaro de 1819, ses monatoj antaŭ la Batalo de Bojakao, kunsidis 26 reprezentantoj el 30 elektitaj, kiuj reprezentis la provincojn Karakaso, Kumanao, Trujillo, Margarita, Barinas, Barcelono kaj Guajano. Post la invado Nova Granado (aktuale Kolombio) Bolívar deziris ke ankaŭ tiu regiono sendu delegitojn. Kaj tuj poste same pri Kito, ankoraŭ sub hispana dominado.
Vojka (Stara Pazova)
Vojka, serbe Војка, hungare Vajka estas granda vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojevodio, en distrikto Srem (regiono), en municipo de Stara Pazova.
Geografio
Vojka situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Beogrado-Novi Sad.
Historio
La unua mencio pri la vilaĝo okazis en 1416, tiam apartenanta al Hungara reĝlando. Ĝis Traktato de Trianon la loko havis laŭvice hungaran, turkan kaj aŭstrian-hungaran kontrolojn, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, fine al Serbio ĝi apartenis. En 2002 loĝis en Vojka 4608 serboj (92 %), 212 ciganoj, 28 jugoslavianoj, 25 slovakoj, 13 kroatoj kaj aliaj.
Ratufo
La ratufo (Ratufa) estas orientalisa genro en la ordo de ronĝuloj kaj familio de sciuredoj. La specioj vivas en Junnan, Gŭangŝji kaj Hajnan-insulo de Ĉinio, kaj ankaŭ en la Hindoĉina Duoninsulo, Nepalo kaj Indonezio. Ili estas grandaj sciuroj. La korpo de la sciuro longas 35-40 cm. kaj la vosto eĉ pli longa ol la korpo. Ĝi pezas 1 700-1 900 g. Ĝia kapo estas mallonga kaj ronda, kun hartufoj sur la aŭrikloj, ĝiaj dorso, korpoflankoj, la supra kaj malsupra partoj de la vosto kaj la eksteraj flankoj de la kvar membroj estas nigraj. Inter la kolo kaj ingveno sur la ventro kaj ĉe la internaj flankoj de la kvar membroj kreskas oranĝflavaj haroj kun nigraj harradikoj. Flavaj haroj kreskas sur ĝiaj vangoj, buŝanguloj, orelloboj, kaj ĉe ambaŭ flankoj de la kolo. Ĉirkaŭ la orbitoj kaj sur la mandiblo estas nigraj haroj. Proksime de la lipoj vidiĝas du nigraj punktoj. Ĝia ronda vosto estas hirta. La ratufoj loĝas sur altaj arboj en la tropika zono. Ĝenerale ili vivas en la loko 500-1 000 metrojn super la marnivelo. Iliaj nestoj el sekaj branĉoj kaj folioj troviĝas sur la arbobranĉoj pli ol 20 metrojn altaj. Ili tage aktivadas unuope kaj nur malofte arope. Tre sagacaj, ili rapide forkuras laŭ arbobranĉoj ĉe ajna surprizo. Ili tre lertas en saltado kaj povas transsalti la distancon de 2 metroj. Saltante, ili rektigas sian voston por teni sin en ekvilibro. Dum ripozo kaj sinkaŝado, ili kuŝas sur arbo kun vosto pendanta kaj de tempo al tempo eligas mallongan krion "ga...ga...". ili manĝas vegetalan manĝaĵon, ĉefe diversajn fruktojn, ŝosojn, foliojn, stamenon, pistilon kaj aliajn kaj ronĝas tre subtile. Sidante, ili per la antaŭaj piedoj enbuŝigas manĝaĵojn. Pro la ŝanĝiĝo de la sezonoj kaj manko de manĝaĵoj, ili translokiĝas en certagrada sfero. Ili sekskuniĝas printempe kaj naskas idojn maje. La sciurino havas tri parojn da mamoj, tamen ĝi estas ne tre fekunda. Kaŭze de la arbohakado kaj homa aktivado ilia nombro pli kaj pli malgrandiĝas.
Johann Christian Lossius
Johann Christian LOSSIUS (naskiĝinta en la 22-a de aprilo 1743 en Liebstedt, mortinta en la 8-a de januaro 1813 en Erfurto) estis germana materialisma filozofo.
Sistemo filozofia
Lossius esploris la rilatojn inter spirita vivo kaj encerbaj procesoj. La vero laŭ li ne estus iu metafizika sed nur rilataĵo al la pensanto. Psikologie la vero estus agrabla sento rezultanta el la konkordo de la vibrado de la fibroj en la cerbo.
La samtempaj metafizikistoj ŝajne ne tro ŝatis liajn ideojn. Friedrich Hegel kaj Immanuel Kant taksis ke ili estas nur popularfilozofaĵoj, kiuj malrespektus la verajn problemojn filozofiajn.
33750 Davehiggins
33750 Davehiggins estas malgranda, ne tre hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la usona amatora astronomo Charles W. Juels elde la Observatorio de Fountain Hills (Arizono, Usono).
Ĝardena atriplo
La ĝardena atriplo (Atriplex hortensis) estas plantspecio el la familio de la Amarantacoj (Amaranthaceae). Ĝi estas unu el la plej malnovaj kulturplanto kaj estas/estis kultivata kiel legomo, salatplanto, kuracplanto, kaj tinkura planto, respektive ornamplanto.
Habito kaj folioj
La ĝardena atriplo estas unujara herba planto, kiu kreskas ĝis 2,5 metroj. La superteraj plantopartoj estas milde farunecaj kaj glimas ruĝece. La staranta, verde strieca tigo havas kvareĝan kversekcon.
La alterne sidantaj folioj havas folitigon kaj foliplaton. La folitigo havas longecon de 0,3 ĝis 4 cm. La ambaŭflankaj nebrilaj malhelverdaj surfacoj estas lobaj kaj havas longecon de 5 ĝis 25 cm kaj larĝecon de 3 ĝis 18 cm. La folirando estas glata aŭ malmulte loba.
Floraro kaj floroj
La ĝardena atriplo floras en moderaj klimatoj de julio ĝis septembro. La floroj staras en la akseloj de brakteoj en volvaĵoj. La infloresko estas kunmetitaj spikaj floraroj.
La verdaj aŭ ruĝaj floroj estas masklaj, inaj aŭ duseksaj. Duseksaj floroj (sen antaŭfolioj) konsistas el kvin longecaj terpaloj kaj kvin stamenoj kaj el unuhorizontale karpelo. Ĉe la masklaj floroj mankas la karpelo, ĉe la inaj la stamenoj. La inaj "vertikalaj" floroj estas envolvitaj de du antaŭfolioj, ekzistas nur unu ovario.
Frukto kaj semoj
La fruktaro tre forte suben-kliniĝas pro la pezo. La vertikala frukto estas ĉirkaŭvolvita de duontravideblaj antaŭfolioj, kiuj pligrandiĝas je 15 mm.
Maldika fruktomuro ĉirkaŭas la semon. La ŝajnfruktoj tre diverse aspektas: plantaj, rondaj, flugilhavaj kaj 5 ĝis 10 mm grandaj. Ekzistas du semotipoj (heterokarpio), kiuj troviĝas kaj en vertikalaj kaj en horizontalaj floroj. La flave brunaj semoj havas diametron de 3-4 mm kaj estas nebrilaj kaj la semo estas tuj ĝermebla. La nigraj semoj kun diametro de nur nur 1,5 ĝis 2 mm estas glataj, kaj havas dikan kaj ledan tegumenton. Ĝi ĝermas nur post du jaroj.
Kromosoma nombro
La kromosomonombro estas 2n=18.
Ekologio
La ĝardena atriplo estas C3-planto kun normala folia anatomio.
La polenigado okazas per mempolenigado, sed ankaŭ polenigado pere de insektoj, aŭ de vento, estas ebla.
La disvastigado de la diasporoj okazas kiel semaĥorio.
Enhavaj substancoj
La ĝardena atriplo estas kiel multaj aliaj legomoj, riĉa je vitaminoj (A, C) kaj  mineraloj (kalcio, kalio, magnezio, fosforo) kaj proteino. Simile al spinaco la ĝardena atriplo enhavas ankaŭ multe da okzalata acido. La semoj enhavas saponinon, kiu respondecas pri ĝia laksiga efiko.
Francesco Barozzi
Vidu ankaŭ
<Center> <Gallery> Euclid statue, Oxford University Museum of Natural History, UK - 20080315.jpg| Geometrio PappusBook.jpg| Papuso de Aleksandrio (4-a jarcento) Plato-raphael.jpg|Platono (427 a. K. - 347 a. K.) Euclid statue, Oxford University Museum of Natural History, UK - 20080315.jpg|Eŭklido (365 a. K. - 300 a. K.) Domenico-Fetti_Archimedes_1620.jpg|Arkimedo (287 a. K. - 212 a. K.) Heron.jpeg|Herono de Aleksandrio (10 AD - 70 AD) Proclus Diadochus (412-485).png|Proklo Diadoklo (412-485) Historia chronica.png|Johano Malalaso (491-578) Equation_in_circle_proved_by_the_method_of_indivisibles.gif|Abraham bar Hija (1070-1145) Sacrobosco_Lunar_eclipse.jpg|Johano de Sakrobosko (1195-1256) Pietro_d%27Abano.jpg|Pietro d'Abano (1250-1316) Cornelius_agrippa.png|Kornelio Agripo (1486-1535) Nostradamus1.jpg|Nostradamus (1503-1566) Paolo_Veronese_016.jpg|Daniele Barbaro (1514-1570) Fotothek_df_tg_0006932_Philosophie_%5E_Mathematik_%5E_Jesuiten_%5E_Wappen.jpg|Kristoforo Klavo (1528-1612) Mechanicorum-liber-guido-baldi.jpg|Guidobaldo del Monte (1545-1607) Thomas_Bodley.jpg|Thomas Bodley (1545-1613) </Gallery> </Center>
Ĝardena atriplo
Kreskejo kaj kulturformo
La ĝardena atriplo estas disvastigita en tuta Eŭropo, en la mediteranea regiono ĝis Ĉinujo. Ĝi hejmiĝas en Proksima Oriento kaj Oriento. Ĝi nur malofte troviĝas en la tropikoj.
Laŭ arĥeologiaj trovaĵoj oni scias, ke la planto jam estis kultivata ekde jarmiloj. La sovaĝa formo Atriplex aucheri verŝajne venas el meza Azio.
Jam la antikvaj grekoj konis la planton kaj ĝi tiam ne nur estis kultivata en la mediteranea regiono, sed ankaŭ ĝis Tibeto kaj Bengalujo. La plej frua priskribo estis de Teofrasto (371-287 a. K.). La grekoj nomis la planton atrafaksis, andrafaks aŭ ĥrisolaĥanon', kiu signifas  "ora legumo" kiu rilatas al la ora koloro de la monerformaj fruktoj. La romianoj nomis la planton Atriplex, verŝajne pro la triangula ("triplex") foliformo. Same kiel folibeto la romianoj portis la planton al Mezeŭropo. La uzo de la ĝardena atriplo kiel nutraĵo en Eŭropo nur maloftiĝis post la enkonduko de spinaco ĉirkaŭ la jaro 1200.
Hodiaŭ la ĝardeno nur estas malofte kultivata en meza Eŭropo. La planto sovaĝiĝis en agroj kaj ĝardenoj.
Taksonomio
La ĝardena atriplo (Atriplex hortensis) apartenas al la genro  Atriplex sekcio Atriplex. kaj al la tribo Atripliceae en la subfamilio Chenopodioideae ene de la familio Amarantacoj (Amaranthaceae). Tie troviĝas la Ĉenopodacoj (Chenopodiaceae).
La unua priskribo de Atriplex hortensis okazis en  1753 fare de  Carl von Linné en Species Plantarum 2, p.v1053. Atriplex hortensis fariĝis la tipa specio (lectotypus) de la genro Atriplex.
Sinonimo de Atriplex hortensis L. estas Chenopodium hortense (L.) E.H.L. KRAUSE kaj Atriplex microthecaMOQ.
La ĝardena atriplo ekzistas en minimume kvar varioj:
Nutraĵplanto
La ĝardena atriplo estas manĝata kiel spinaco aŭ la juna folioj povas esti uzataj nekuiritaj kiel salato. En Francujo atriplo estas manĝata kun okzalo. Ankaŭ la semo estas manĝebla.
Tinktura planto
El la semoj oni povas gajni bluan koloraĵon. Jam en mezepoko oni sciis, ke per atriplo oni povas kolorigi harojn nigraj kaj ŝtofo verda.
Ornamplanto
La ruĝaj kulturformoj estas kultivataj en ĝardenoj kiel ornamplantoj.
Kultivado
Atriplo toleras malsekecon (30 ĝis 140 mm precipitaĵo jare), froston, ankaŭ acidan grundon (pH 5,0 ĝis 8,2), varmegon, salon, sablan grundon kaj fiherbon. La rikoltkvanto estas inter 450 ĝis 800 kg folilegomoj po hektaro. Po 14 t de biomaso po hektaro eblas. Tio egalas al unu tuno da proteino.
(141498) 2002 EZ16
(141498) 2002 EZ16 estas terrenkonta, venusrenkonta kaj merkurrenkonta atona asteroido malkovrita la de la usona astronomo David J. Tholen elde la Observatorioj de Mauna Kea, en Hawaii, Usono.
Orbito
Ĝi estas en orbita resonanco 9:8 kun la Tero.
Ĝia discentra orbito krucas tiujn de la Tero, de Venuso kaj de Merkuro, ĝia granda orbita klineco tenas ĝin malproksima de la orbitoj de Venuso kaj de la Tero, sed ĝia suprenira nodo estas tre proksima de la merkura orbito.
Preĝejo Stefano la 1-a (Sopron)
La preĝejo Stefano la 1-a (Hungario) estas moderna romkatolika konstruaĵo en Hungario, en Sopron.
Historio
En 1932 decido naskiĝis pri nova preĝejo en Sopron. Post 3 jaroj oni komencis kolekti monojn. La konstruado mem okazis en la jaroj 1940 kaj 1941, poste 2 jarojn okazis la internaj instaladaj laboroj. Oni pentradis la freskojn kontinue inter 1945 kaj 1961. La orgeno estis produktita en 1956, renovigita en 1999.
Konstruaĵo
La konstruaĵo estas komplika, estas videblaj rektaj kaj kurbaj elementoj. La navo estas duonronda havanta 12 kolonojn, kiuj simbolizas la apostolojn. La navo havas 24 suprajn fenestrojn. La altara bildo prezentas sanktan Stefanon, kiu dediĉas la kronon al Sankta Maria. La maldekstra flanka altaro estas nomumita pri Elizabeto de Hungario, la dekstra pri Margareta de Hungario.
Malbeno de Krudmaterialo
La Malbeno de Krudmaterialo estas ekonomia paradokso, laŭ kiu enspezo el krudmaterialoj ne kreskas disvolviĝon de ekonomio, sed male malbonigas politikan kaj ekonomian disvolviĝon.
Ekonomio
Tamen, pro enspezo el krudmaterialoj, registaroj pasive klopodas aŭ ne rekonas bezonaĵon de ekonomian disvolviĝon el disvolviĝintaj landoj. Pro pasiva klopodo por kreski produktivecon, tio malgrandigas sendenpendencan enspezon de aliaj industriaj sektoroj kaj kreskas dependencon el krudmaterialeksportaj enspezoj. Foresto de sendenpendenca ekonomia fundamento kaŭzas senlaborecon, kio kreskas socian malkontenton kontraŭ registaro. Ekzemple, kiam Nigerio iĝis sendenpenda en 1960, multaj spertuloj opiniis ke Niĝerio havas grandan potencon por disvolviĝo, ĉar Nigerio havas grandajn naftajn minejojn. Speciale nafteksporta enspezado de Niĝerio kreskis en la 1970-jaroj, dum la naftokrizo inter OPEC kaj unua mondo. Inter 1970-jaroj kaj 2000-jaroj Niĝerio gajnis 350 milionojn da dolaroj el nafteksporta enspezo. Sed enspezo el nafto ne helpis kaj ne plibonigis vivnivelon de Niĝeria popolo. Ekzemple, Niĝeria Malneta enlanda produkto por ĉiu persono malgrandigis ekde USD 1.113 de 1970 al USD 1.084 de 2000.
Por eviti kaj malgrandigi dependencon el krudmaterialoj, registaroj investas por alia estonta subteno. Ekzemple, dum la 1960-aj jaroj en Norda Maro troviĝis multaj minejoj de naftoj. Por nafteksporto, Norvegio akiris financan subtenon por disvolviĝo. En 1990 Registaro de Norvegio decidis krei Registaran Petrolan Subtenon (poste alinomita kiel Registara Pensia Subteno Tutmonda) por ŝpari enspezon el nafteksporto. Registara pensia subteno tutmonda investas en multaj entreprenoj de la mondo, nun ĝia valoro estis NOK 7.736 duiliono. (USD 873 miliardo) Norvegia registaro ankaŭ investas en Bioenergio por malgrandigi influencon de naftoj. Nuntempe Norvegio planas malpermesi ĉiujn eksplodmotorajn aŭtomobilojn en 2025, anstataŭigos naftan kaj gasan aŭtomobilon per elektra aŭtomobilo.
Politiko
Enspenzo el krudmaterialoj ne nur oferas enspezon al registaroj, ankaŭ oferas financajn metodojn por registaro. Speciale por aŭtokrataj reĝimoj, kiuj monopoligas aŭ dominas ekonomion de sian landon, enspezo el krudmaterialo estas efektiva metodo por kompensi al obeemaj de reĝimo kaj por subteni regadon. Fakte, en Centrafriko kaj Sudafriko, multaj militsenjoroj vendis krudmaterialojn por aĉeto de militfortaj ekipaĵoj. Ĝi helpis subteni konfrontadon inter militsenjoroj, kiel enlanda milito.
Florida (Kubo)
Florida estas municipo kiu troviĝas en la centro-okcidenta parto de la provinco Camagüey, Kubo. Ĝia municipa ĉefurbo estas samnoma kaj tie loĝas preskaŭ 90% de la tuta municipa loĝantaro.
Ĝi havas 1760 km2. La loĝantaro estas ĉ. 76.854: el ili 54.375 en la urbo kaj 22.259 en la kamparo. Florida estas unu el la 32 kubaj urboj plej grandaj kaj ĝi atingeblas kaj per trajno kaj pere de la nacia centra ŝoseo kiu donas al ĝi prosperan vivon. Abundas fabrikoj el jogurto, biskvitoj, vermiĉeloj, refreŝigaĵoj, du sukerfabrikoj (ĝia nomo venas de la sukerfabriko Florida), ĉemizoj kaj cemento inter aliaj.
Historio
Dum la antaŭkolumba epoko en la marbordo de la municipo loĝis kelkaj indiĝenaj triboj de kiuj ankoraŭ troviĝas kelkaj instrumentoj en la Municipa Muzeo. Dum la kolonia epoko ekzistis eta vilaĝo (ankoraŭ ekzistanta) nomata San Jerónimo kiu estas konsiderata kiel la unua grava vilaĝo de la nuna municipo. Ĝi situis borde de la Reĝa Ŝoseo konstruata de la hispanoj por la komercado kaj transportado de Havano ĝis Santiago de Kubo. Ĝi havis preĝejon, gastejon kaj ĉevalejon por la vojaĝantoj. Post la konstruado de la nacia fervojreto iom post iom lavilaĝanoj translokiĝis proksime de la fervojo kaj fariĝis domaro. El tio naskiĝis aparta vilaĝeto kiu floris danke al la konstruado de sukerfabriko apartenanta al usona riĉa familio kiu baptis ĝin laŭ la nomo de la usona ŝtato Florida. Tiu nomo fariĝis poste la oficiala nomo de la municipo kaj la urbo. Dum la paso de la tempo tiu vilaĝeto kreskis kaj ekonomie floris danke al pluraj fabrikoj kaj la alveno de pluraj enmigrantoj el Kubo kaj eksterlando (ĉinoj, hispanoj, haitianoj...). Tamen, plejparto de la loĝantaro estis malriĉa. Post la kastrisma revolucio multaj el tiuj fabrikoj ne plu funkcias.
Florida havas limojn norde kun Céspedes kaj Esmeralda, sude kun Vertientes, oriente kun Camagüey kaj okcidente kun Baraguá (municipo de la provinco Ciego de Ávila
Ebalo
Laŭ la helena mitologio, Ebalo (el la greka Οίβαλος, kun pridiskutita signifo) estis reĝo de Sparto. Li estis filo de Kinorto, kaj iĝis la dua edzo de Gorgofono, kiu faris lin patro de Tindaro kaj Ikario. Ebalo amindumis ankaŭ la najadon Batio, kun kiu havis filon nomita Hipokoonto.
Apolodoro anstataŭis Ebalon per Periero (la unua edzo de Gorgofono) kiel reĝo kaj filo de Kinorto. Tiel, Periero estis la patro de Afareo, Leŭkipo, Tindaro kaj Ikario; kaj Ebalo restus nur kiel patro de Areno (la edzino de Afareo) kaj laŭ malmultaj tradicioj, ankaŭ de Jacinto. Tria versio, kiu klopodas akordigi la antaŭajn, asertas ke Ebalo estis filo de Periero.
Post sia morto, Ebalo estis kultita kiel heroo, kaj oni atribuis la patro-nomon Ebaido ne nur al lia idaro, sed ankaŭ al ĉiuj spartanoj (ekzemple Jacinto, Kastoro, Polukso kaj Heleno ricevis tiun kromnomon).
Aliaj personoj kun la sama nomo
Krom la antaŭa, diversaj roluloj de la helena mitologio nomiĝis Ebalo:
Brunkapa molotro
La Brunkapa molotro (Molothrus ater) estas specio de birdoj de la familio de Ikteredoj kaj genro de molotroj kiu enhavas 5 speciojn de nestoparazitaj birdoj. Tiu specio fakte suferis malpliiĝon fine de la 20a jarcento kaj komence de la 21a pro kampanjoj kiuj celas forigon de tiu ĉi specio por savi aliajn endanĝerigitajn speciojn kiuj siavice estis suferantaj la parazitadon de la molotroj kaj malaperon de sia propraj idaroj.
Aspekto
Ili similas al la Ikteroj laŭ ĝenerala formo sed havas fringecajn kapon kaj mallongan, fortan kaj preskaŭ konusforman bekon. Plenkreskuloj havas mallongan fringecan bekon kaj malhelbrunajn okulojn. Tiu ĉi specio estas klara kazo de seksa duformismo. Maskla plenkreskulo estas ĉefe brilnigra kun tre bruna kapo kio nuanciĝas ĉebruste, tiu bruna kapo estas stranga inter molotroj. Briloj estas iom verdecaj aŭ bluecaj ĉefe ĉe ŝultroj kaj dorso. Ina plenkreskulo estas griza kun helaj kapo, gorĝo kaj fajna strieco en subaj partoj.
Bekoj kaj kruroj estas malhelgrizaj.
Inoj estas averaĝe pli malgrandaj ol maskloj. Plenkreskuloj estas 15 al 20 cm longaj kaj havas enverguron de 32 al 38 cm. Ili pezas de 38 al 50 g.
Similaj specioj
La Brunkapa molotro povas foje estis konfuzita kun aliaj specioj.
La ino povas esti konfuzata kun tiu de la Ruĝaflugila agelajo, sed tiu lasta havas pliajn malhelajn markojn bruste kaj montras malhelgrizan dorson kaj helan superokulan strion.
De malproksime kaj laŭ la lumo, la kapo de la masklo povas ŝajni pli malhela kaj tiam estos malfacile distingi lin el aliaj nigraj birdoj de brila plumaro de la samaj regionoj. Tiele li estas foje konfuzata kun kelkaj Ikteredoj kiaj la Komuna kviskalo aŭ la Purpurkapa eŭfago, sed tiuj lastaj estas pli dikaj, havas pli longajn vostojn, havas bluajn nuancojn en la plumaro kaj havas flavajn okulojn kaj ne nigrajn. La Brunkapa molotro povas esti konfuzata ankaŭ kun aliaj molotroj, kiaj la Bronzomolotro aŭ la Brila molotro kiuj ĉiukaze havas pli longajn bekojn kaj estas tute nigraj, sen ia bruna surkape; la Bronzomolotro krome havas ruĝajn okulojn kaj bluviolajn nuancojn ĉe flugiloj.
Habitato kaj kutimaro
Ili loĝas en malfermaj aŭ duonmalfermaj kamparoj kaj ofte veturas are en multnombraj birdaroj, foje mikse kun la Ruĝaflugila agelajo (ĉefe printempe) kaj kun la Dolikonikso (ĉefe aŭtune), same kiel kun la Komuna kviskalo aŭ la Eŭropa sturno.
Tiele ne raras vidi tiun birdon ene de nuboj enhavantaj centon da miloj de individuoj. Una nubo de birdoj formita en Kentukio, enhavantaj kelkajn speciojn inter kiuj la Brunkapa molotro, estis ĉirkaŭkalkulita je pli da kvin milionoj de individuoj. Nokte la Brunkapa molotro ripozas ankaŭ en komunaj dormejoj.
Ili evitas tre densajn arbarojn, ekzemple de koniferoj.
Manĝo
La Brunkapa molotro manĝas ĉefe semojn kiuj faras tri kvaronojn de ties nutrado. Temas ĉefe pri semoj de herboj de prerio, sed ili konsumas ankaŭ kultivitan grenon. Kvarono de ties nutrado estas konstituata de insektoj, kiaj akridoj kaj diversaj koleopteroj. La Brunkapa molotro estas multe pli insektovoraj dum la reprodukta sezono, ĉefe inoj.
La inoj de Brunkapa molotro demetas grandajn nombrojn de ovojn kaj bezonas kalcion. Por tia celo, ili konsumas konkojn de helikojn, kaj foje eĉ la ovon, kiujn ili forigis el la parazitita nesto.
Reproduktado
Tiu birdo estas nestoparazito: la ino demetas siajn ovojn en nestoj de aliaj malgrandaj paserinoj, ĉefe tiuj kiuj konstruas tasformajn nestojn kaj kiuj konsumas grenon sed ankaŭ insektojn. La ovoj de la Brunkapa molotro estis bone dokumentitaj en nestoj de almenaŭ 220 gastigantaj specioj, inklude kolibrojn kaj rabobirdojn. (Ortega 1998) Junaj molotridoj estas manĝigataj de la gastigantaj gepatroj malprofite por siaj propraj idoj. La idoj de la gastigantaj gepatroj se ili ne estis forigitaj de la molotroj, malsatmortos (ĉar la molotrido plie kreskos) aŭ eĉ estos forigitaj de la molotrido.
Inoj de Brunkapa molotro povas demeti 36 ovojn en unu sezono. Oni scias ke ĝis pli da 140 diversaj specioj de birdoj zorgis molotridojn.
Inter la plej komunaj gastigantoj, oni citu la speciojn de la Ora parulio, la Melodia melospizo, la Paserspizelo, la Orienta febo, la Ruĝokula vireo, la Ruĝflanka pipilo, la Makula pipilo kaj la Ruĝaflugila agelajo. Tiu nestoparazitado povas esti problemiga kiam temas pri specioj kies populacioj estas jam malpliiĝantaj, kiel ĉe la Kirtlanda parulio, la Nigrakapa vireo aŭ la Bella vireo.
Malkiel la Kukolo, ĝi ne havas genojn kies ovoj imitas tiujn de preciza gastiganto.
Ovoforigo
Gastigantaj gepatroj povas foje facile rimarki la molotrovojn, je kio diversaj gastigantaj specioj reagas diference. Malakcepto povas okazi laŭ tri formoj: nestabandono (ekz. ĉe Blugriza polioptilo), enterigo de la ovo sub nova nestomaterialo (ekz. ĉe Ora parulio), kaj fizika forigo de la ovo el la nesto (ekz. ĉe Bruna toksostomo).
Ankaŭ idoj de la Brunkapa molotro estas foje forigitaj el la nesto ekzemple fare de la Bruna toksostomo aŭ de la Poliglota toksostomo.
Netaŭga dieto
La Ruĝkapa karpodako manĝigas sian idon per vegetarana dieto, kiu estas netaŭga por la idoj de la Brunkapa molotro. Kvankam la ovoj de Brunkapa molotro demetataj en nesto de Ruĝkapa karpodako atingos eloviĝon, preskaŭ neniu survivos ĝis elnestiĝo.
Parazita reago
Ŝajne la Brunkapaj molotroj foje kontrolas siajn ovojn kaj idojn post la ovodemetado. Forigo de la parazita ovo povas eksplodigi kutimaran reagon konata laŭ la termino "mafia kutimo". Laŭ studo de la Florida Museum of Natural History publikita en 2007, la molotro revenas detrui la nestojn de ia gamo de gastigantaj specioj (56 % de la kazoj). Krome la molotro detruas nestojn kiel ia "farmiga kutimo" por devigi la gastigantojn konstrui novajn nestojn. Tiam la molotroj demetos siajn ovojn en la novaj nestoj je 85 % de la kazoj.
Pariĝado
Printempe reproduktaj plenkreskuloj ariĝas en arbara zono por komenci la pariĝadon. Ĉe kelkaj populacioj (ĉefe tiuj de Kansaso), ne estas parligoj kaj inoj pariĝas kun diversaj partneroj kaj inverse; dum ĉe aliaj (ĉefe en Kalifornio), funkcias la monogamio.
La pariĝa ceremonio, realigata foje are fare de maskloj, enhavas kantojn kaj sintenojn. Ili levas ŝultrojn, ŝveligas ŝultrajn kaj dorsajn plumojn kaj salutas profonde, dum ili malfermas la voston kiel ventumilo kaj finas memmontradon per frotado de la beko sur branĉo.
La ovodemeto okazas el majo al fino de junio. Post seksumado la inoj serĉas parazitotajn nestojn. Por tio ili serĉas birdojn kiuj montras konstrukutimon aŭ eĉ rekte kiuj eliras el nesto. Ili preferas ovodemeti ĉe tasformaj nestoj sed ankaŭ ĉe surgrundaj, pendataj aŭ situaj en kavaĵo de arbotrunko. Kiam la parazitota nesto estis elektita, ili forigas ovon de la ovaro de la gastiganto kaj ovodemetas anstataŭe.
La molotrinoj povas demeti ĝis 36 ovojn dum unu reprodukta sezono. Tiuj ovoj estas 1,8–2.5 cm×1,5–1.8 cm kaj estas blankaj aŭ grizblankecaj, forte makulitaj de bruna aŭ malhelgriza. La kovado daŭras 11 tagojn averaĝe (de 10 al 12 tagoj). La molotridoj pezas dumnaske apenaŭ pli da du gramoj. Ilo estas nudaj kaj blindaj. Ili grandiĝas pli rapide ol la adoptaj gefratoj, kio permesas ilin profiti atenton kaj zorgon de la adoptaj gepatroj. Ili elnestiĝas post 8 al 13 tagoj, sed junuloj restas dependaj de la adoptaj gepatroj ĝis aĝo de 25 al 39 tagoj. Estas nur unu ovosezono jare.
La rekordo de vivodaŭro ĉe tiu specio estas de 16 jaroj kaj 9 monatoj por individuo en naturo. Seksa matureco estas akirita post unu jaro, sed maskloj pariĝas rare antaŭ la aĝo de du jaroj.
Predantoj de la Brunkapa molotro
Kelkaj grandas rabobirdoj kiaj la Marĉostrigo kaj la Granda kornostrigo povas ataki kaj la molotrojn kaj la molotridojn. Tiuj lastaj estas predoj ankaŭ de serpentoj kaj de la Blua garolo.
Sistematiko
Tiu specio estis unuafoje priskribita de Pieter Boddaert en 1783 laŭ la nomo Oriolus ater. Ĝi ricevis poste aliajn sciencajn nomojn kiel jenaj: Icterus pecoris de Charles Lucien Bonaparte en 1824, Molothrus pecoris de William Swainson en 1831, kaj Fringilla ambigua de Thomas Nuttall en 1832. En 1870 la specio ricevis sian nunan sciencan nomon Molothrus ater, atribuita de George Robert Gray.
Molothrus ater havas tri subspeciojn :
Laŭleĝa statuso
La IUCN klasis tiun specion en la kategorio Malplej Zorgiga, pro ties granda teritorio (ĉ. 11 milionoj de km²) kaj grava populacio (ĉ. 56 milionoj de individuoj). La specio tamen estas protektita, kiel ĉiuj migrantaj usonaj birdoj, fare de la Migratory Bird Treaty Act
Forigo de la Brunkapa molotro
En kelkaj subŝtatoj de Usono, kiaj ekzemple Miĉigano, la Brunkapa molotro estas ĉu kaptata ĉu pafata por malpliigi la indicon de parazitado suferata de minacataj specioj. Komence de la 1970-aj jaroj, la populacioj de la Kirtlanda parulio estis ege malmultnombraj (malpli de 170 paroj). Okazis en 1972 en Miĉigano kampanjo de forigo de la Brunkapa molotro kune kun klopodoj por pluestigi la tre specialan habitaton de tiu parulio, kio permesis la stabiligon de la populacioj de la endanĝerita specio kiu ĝuis ioman pliiĝon komence de la 1990-aj jaroj. Ankaŭ tio sukcesis ĉe la Bella vireo, post kaptado de la Brunkapa molotro en la ĉeriveraj areoj okupataj de tiu minacata specio.
Tiu forigo estigas etikajn kaj jurajn problemojn. Fakte la Brunkapa molotro estas censita protektita estaĵo fare de la Migratory Bird Treaty Act. Pro tio tiu sistemo povas esti nur provizora solvo: la savado de la minacataj specioj devas veni de restaŭrado de ties natura habitato, nome arbaro sufiĉe granda por ke la Brunkapa molotro ne atingu ties nestojn. Tamen necesus tro granda rearbarigado ekzemple en Teksaso.
Paolo Borsellino
Biografio
En majo 1992 la mafio murdis Falcone, kaj monaton poste eksplodigis 100-kilograman bombon, kiam Borsellino iris viziti sian patrinon en strato via D'Amelio en Palermo. La bombo mortigis lin kaj kvin el liaj gardistoj.
Jaron poste fondiĝis "litotuka komitato", kiu sur litotukoj presis bildojn de Borsellino kaj Falcone kun la teksto "vi ne mortigis ilin – iliaj ideoj marŝas sur niaj gamboj".
Multaj lernejoj kaj asocioj estis nomitaj honore al Borsellino. La flughaveno de Palermo portas lian nomon kaj tiun de lia kolego Giovanni Falcone.
Beketa tinamo
La Beketa tinamo (Crypturellus parvirostris) estas birdospecio de la familio de Tinamedoj komune troviĝanta en seka savano de la Amazonia Sudameriko.
Aspekto
La Beketa tinamo estas proksimume 22 cm longa. Ties supraj partoj estas malhelbrunaj, kun grizaj al brunecaj subaj partoj kaj kapo. Ties beko, okuloj kaj kruroj estas ruĝaj.
Taksonomio
La Beketa tinamo estas monotipa specio. Ĉiuj tinamoj estas el la familio Tinamedoj, kaj en pli granda skemo estas ankaŭ Paleognatoj. Malkiel la tre konataj neflugaj birdoj el Paleognatoj nome Strutoformaj kiaj la Struto, la Emuo kaj aliaj, la tinamoj povas flugi, kvankam ĝenerale ili ne estas fortaj flugantoj. Ĉiuj Strutoformaj evoluis el prahistoriaj flugantaj birdoj, kaj la Tinamoformaj estas la plej proksimaj vivantaj parencoj de tiuj birdoj.
Etimologio
Crypturellus estas formata el la grekaj vortoj κρυπτός (kriptós), "kovrita" aŭ "kaŝita", οὐρά (urá), "vosto", kaj -ellus, latina diminutiva sufikso. La genronomo Crypturellus entute signifus "malgranda kaŝvostulo". La specinomo parvirostris originis el la latinaj vortoj parvis (malgranda) kaj rostris (beko) kio kongruigas la sciencan latinlingvan nomon kun la komuna nomo.
Latvoj
La latvoj (latvieši) - estas etno kies tradicia vivteritorio situas en Latvio, ŝtato en la nordoriento de Eŭropo, kaj kies anoj parolas la latvan lingvon, lingvon el la balta lingvofamilio, kiu apartenas al la hindeŭropa lingvaro. En Latvio 62,1 procentaĵoj de la ŝtata civitanaro estas latvoj. Kulture la latvoj konsideras sin proksimaj al la litovoj, kiuj ankaŭ parolas lingvon el la balta lingvaro, kaj al la estonoj, kiuj parolas lingvon el la finn-ugra lingvaro: La koncernaj tri landoj kune nomiĝas Baltio, kaj la tri etnoj kune kun la baltaj germanoj ofte komune nomatas baltoj (kvankam ja la estona kaj germana ne estas lingvoj de la balta lingvaro). Du trionoj de la latvoj estas luteranoj kaj iom pli ol kvarono katolikoj. Per la procentaĵo de 62,1 laŭ la stato de 2011 la latvoj konsistigas la absolutan plimulton inter la latvianoj, do la ŝtatanoj de Latvio, sed pli ol triono de la ŝtatanoj sekve ne estas latvoj (precipe rusoj, vivantaj en la latvia ĉefurbo Rigo, kaj translokiĝintaj tien dum la sovetunia okupo de Latvio).
Beketa tinamo
Kutimaro
Kiel ĉe aliaj tinamoj, ankaŭ la Rusta tinamo manĝas frukton falintajn sur la grundon aŭ el malaltaj arbustoj. Ili manĝas ankaŭ malgrandajn kvantojn de senvertebruloj, florburĝonoj, freŝaj folioj, semoj, kaj radikoj. La masklo kovas la ovojn kiuj povas veni el tiom multaj kiom el ĝis 4 diferencaj inoj, kaj poste li mem zorgas la idojn ĝis ili pretas de si mem, kutime 2–3 semajnoj. La nesto estas situanta surgrunde en densa arbustaro inter altaj apogradikoj interplektitaj.
Latvoj
Historio
La balta triboj de latgaloj, zemgaloj, selonoj kaj kuronoj estis la praloĝantoj de la nuna Latvio. Aldoniĝas la livonoj, parolantoj de la finn-ugra livona lingvo, kiuj loĝis marborde de la golfo de Rigo.
Beketa tinamo
Teritorio kaj habitato
La Beketa tinamo preferas sekan savanon, sed ankaŭ loĝas en arbustaro de malaltaj teroj. Ties teritorio estas Amazonia Sudameriko; nome Brazilo escepte ĉe la sudorienta parto, nordorienta Peruo, orienta Bolivio, Paragvajo, kaj nordorienta Argentino.
Konservado
La IUCN klasigas tiun tinamon kiel Malplej Zorgiga, kun loĝa teritorio de 6,700,000 km².
Latvoj
Historio
Albert von Bŭhoeveden, katedrala episkopo de Bremeno kaj pli poste episkopo de Livonio, en 1139 helpe de la Glavofrata Ordeno, pli poste Livonia Ordeno kaj la armeaj unuoj de la alianciĝintaj latvoj kaj livonoj komencis konkeri la nekristanajn loĝantojn de Latgalio, Zemgalio, Kuronio, Selonio kaj Livonio, kaj koloniigi la teritorion. . Post la konkero, la selonoj, zemgaloj, kuronoj kaj parte la livonoj iom post iom unuiĝis al nova etno de latvoj. Georg Mancelius, profesoro pri teologio en la tiutempe germanlingva Universitato Dorpat (nun Tartu en Estonio), en 1638 verkis la unuan germanan-latvian leksikonon "Lettus".
La nocion "latva etno" unuafoje uzis la germanlingva luterana pastro Paul Einhorn en siaj latinlingvaj verkaĵoj "Reformatio gentis Letticae en Ducatu Curlandiae" ("reformacio de la latva gento en la Duklando Kuronio kaj Zemgalio", el 1636) kaj "Historia Lettica" ("historio de Latvio", 1649). La decidan rolon por evoluo de la latva literatura lingvaĵo havis la pastro Gotthard Friedrich Stender (1714–1796). Ĝis la 19-a jarcento la latvoj kutime estis neurbaj farmejaj laboristoj sub rego de germanbaltaj kavaliraj sinjoroj. La urbojn de Latvio dominis la germanaj baltoj, kies prapatroj fondis tiujn urbojn.
Nur per la iom-post-ioma liberigo de la farmejaj laboristoj per agrikulturaj reformoj kaj vendoj de kamparaj teritorioj ekde la mezo de la 19-a jarcento ŝanĝiĝis la situacio. Ekestis malgranda socia tavolo de latvaj farmbienestroj. Per la industriigo kreskis la marhavenaj urboj Rigo kaj Liepāja, kaj la latvoj nun ankaŭ en la urboj konsistigis la plimulton. Ekestis latva laborista klaso, latva meza socia tavolo kaj mallarĝa supera tavolo de latvaj edukitaj burĝoj - el la lasta tavolo fontis la unuaj signoj de "nacia vekiĝo". Sub la caro Aleksandro la 3-a de Rusio ekde la jaro 1881 preme la baltaj provincoj estis ruslingvigitaj. Kontraŭ la duobla kultura premo de germanaj baltoj unuflanke kaj de rusoj aliflanke la latvoj ribelis en 1905. Fine de la jaro la farmbienestroj kaj rusiaj armeanoj estis preskaŭ komplete forpelitaj el la lando. La "latva revolucio" celis la administran unuiĝon de la latvaj teritorioj, enkondukon de la latva lingvo kiel administra kaj lerneja lingvoj, kaj kulturan aŭtonomion. Per la forigo de la rusia caro en 1917 tiuj postuloj denove laŭte esprimiĝis. Unua sukceso estis la agnosko de demokratie elektita "landa konsilio" pere de la provizora rusia registaro. Tamen la regiono Kuronio, de germanaj naciistoj pro la antaŭaj germanaj regantoj konsiderata "germanlingva", jam en 1915 estis okupita fare de la armeo de la Germana Regno. En 1918 "latva popola konsilio" elvokis la sendependan respublikon Latvio, kaj ties subtenantoj en pezaj bataloj fine povis venki la anojn de unua latva soveta respubliko. En 1920 interkonsentiĝis le "pactraktato de Rigo" inter Latvio, Sovetunio kaj la Germana Regno. En 1934 ekregis faŝisma registaro, kiu sub la slogano "Latvion al la latvoj" precipe kontraŭis la judan malplimulton, kiu en 1935 konsistigis 4,8 procentaĵojn de la loĝantaro, kaj la malplimulton de baltaj germanoj, kiu en 1935 konsistigis 3,2 procentaĵojn de la loĝantaro.
Sed jam en 1940 la litovoj iĝis viktimoj de la Pakto Ribbentrop-Molotov kaj en junio 1940 la lando estis konkerita fare de la Ruĝa Armeo de Sovetunio. Multaj latvoj nur en 1941 de la sovetuniaj okupantoj estis perforte translokigitaj al Siberio, pliaj ekde la jaro 1944, tiel ke fine pli ol 150 000 latvoj estis perforte translokigitaj. Parto de ili mortis pro la mizeraj cirkonstancoj, parto post la morto de Josif Stalin rajtis reveni al Latvio, plia parto devis resti en Siberio. Post la disfalo de Sovetunio en 1990/1991 sukcesis restarigi sendependan respublikon Litovio. En la maltrankvila periodo inter majo 1990 kaj aŭgusto 1991, kiam ne klaris ĉu la sovetuniaj regantoj toleros la malaliĝon de Latvio el la sovetunia ŝtato, tamen multaj pliaj latvoj translokiĝis al okcidenta Eŭropo kaj Norda Ameriko, post kiam jam en pluraj antaŭaj ondoj de elmigroj ekde la komenco de la 20-a jarcentoj granda nombro da latvoj translokiĝis okcidenten.
Latva diasporo
Latva diasporo (latve trimda) — estas latvaj elmigrantoj, kiuj plejparte loĝas en Eŭropo, Nord-Ameriko kaj Aŭstralio.
Ĉerokoj
La Ĉerokoj (ĉeroke: ᎠᏂᏴᏫᏯᎢ, latinigite: Aniyvwiyaʔi, aŭ ĉeroke: ᏣᎳᎩ, latinigite: Tsalagi) estas unu el la indiĝenaj popoloj de la Sudorientaj Arbaroj de Usono. Antaŭ la 18a jarcento, ili estis loĝis plejparte en siaj hejmlandoj, en urbetoj laŭ rivervaloj de la nuntempa sudokcidenta Nord-Karolino, sudorienta Tenesio, randoj de okcidenta Sud-Karolino, norda Georgio, kaj nordorienta Alabamo.
Sed antropologo Thomas R. Whyte verkis en 2007, datigante la fendon inter la popoloj pli frua. Li diris, ke la deveno de la prairokeza lingvo estis probable la Apalaĉa regiono, kaj la fendo inter Norda kaj Suda irokezaj lingvoj komenciĝis jarojn antaŭe.
Je la 1800aj jaroj, eŭropdevenaj usonaj setlantoj klasifikis la ĉerokojn de la sudorienta usono unu el la "Kvin Civilizaj Triboj" en la regiono. Ili farmis, loĝis en konstantaj vilaĝoj, kaj komencis adopti kelkajn kulturajn kaj teknologiajn praktikojn de la blankulaj setlantoj. Ili ankaŭ kreis sian propran skribon.
Hodiaŭ tri ĉerokaj triboj estas federale agnoskataj: la Unuiĝinta Kituva Bando de Ĉerokaj Indiĝenoj en Oklahomo, la Ĉeroka Nacio en Oklahomo, kaj la Orienta Bando de Ĉerokaj Indiĝenoj en Nord-Karolino.
La Ĉeroka Nacio havas pli ol  tribanoj, do ĝi estas la plej granda el la 567 federale agnoskataj triboj en Usono. Krome, pluraj grupoj asertas ĉerokan devenon, kaj kelkaj el ĉi tiuj estas ŝtate agnoskataj. Entute oni taksas, ke pli ol homoj havas ĉerokan genealogion laŭ la usona censo. La plejparto ne estas enskribiĝintaj membrojn de iu tribo.
Nomo
Ĉeroklingva nomo por ĉerokoj estas Aniyvwiyaʔi (ᎠᏂᏴᏫᏯ), kiu signifas "Ĉefaj Homoj". Tsalagi (ᏣᎳᎩ) estas la ĉeroklingva vorto por la ĉeroka lingvo.
Ekzistas multaj teorioj, kvankam ĉiuj ne pruvitaj, pri la deveno de la angla nomo "Cherokee" (ĉeroki), de kiu venas la (ne-PIVa) Esperanta nomo "ĉeroko". Ĝi eble devenas de alia tribo de la regiono, ekzemple, la ĉoktalingva vorto ĉa-la-ki signifas "homojn kiuj loĝas en la montoj", kaj la ĉoktalingva ĉi-luk-ik-bi, signifas "homojn kiuj loĝas en la kaverna lando". La ĉerokoj ja loĝis laŭ riveroj en montaj areoj.
La plej frua hispana transliterumo de la nomo, de 1755, estis Tchalaquei (prononce: ĉalakej), sed ĝi datiĝas al kontoj rilatitaj al la ekspedicio de Hernando de Soto en la mezaj 1500aj jaroj. Alia teorio estas, ke "ĉeroko" devenas de Malalt-Kriklingva vorto Cvlakke (prononce: ĉa-log-gi), ĉar la Krika popolo ankaŭ estis en ĉi tiu monta regiono.
Frua kulturo
Multe da tio, kio estas sciita pri antaŭ-1700-aj indiĝenaj amerikaj kulturoj venas de skribaĵoj de hispanaj ekspedicioj. La plej fruaj de la mez-1500-aj jaroj renkontis popolojn de la Misisipa kultura epoko, kiu estis prauloj de triboj kiuj aperis en la sudoriento de nordameriko, ekzemple la ĉerokoj, muskogioj, ĉeraoj, kaj katabaoj. Specife, en 1540-41, hispana ekspedicio gvidita de Hernando de Soto pasis tra hodiaŭa Sud-Karolino, daŭrante en okcidentan Nord-Karolinon kaj al tio, kio estas konsiderata ĉeroka lando. La hispanoj skribis pri popolo Chalaque kiuj loĝis ĉirkaŭ la Rivero Keowee, kie okcidenta Nord-Karolino, Sud-Karolino, kaj nordorienta Georgio kunvenas. La ĉerokoj konsideras ĉi tiun areon parto de siaj hejmlandoj, kiuj ankaŭ etendiĝis en sudorientan Tenesion.
Pli okcidente, la ekspedicio de De Soto vizitis vilaĝojn en hodiaŭa nordokcidenta Georgio, skribante, ke ilin regis tiutempe la ĉefulo Kusa. Oni kredas, ke tiu ĉi ĉefuleco estas praula al la Muskogia Krika popolo, kiu evoluis kiel muskogilingvanoj kun aparta kulturo.
En 1566, la ekspedicio de Juan Pardo veturis de la hodiaŭa Sud-Karolina marbordo al ĝia interna parto, kaj al okcidenta Nord-Karolino kaj sudorienta Tenesio. Li skribis, ke li renkontis ĉeroklingvanojn, kiuj vizitis lin dum li restis ĉe la estrolando Joara (norde de hodiaŭa Morganton, Nord-Karolino). La historia Catawba-oj poste loĝis en ĉi tiu areo de la supra Rivero Catawba. Pardo kaj siaj soldatoj pasigis la vintron ĉe Joara, konstruante Fortikaĵon San Juan tie en 1567.