cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
RMS Titanic
Radiokomunikado
Ĉimomente, mallonge post tio, kiam la kapitano Smith foriris el la ponteto kaj kiam la gardista oficiro Lightoller ordonis al la gvatistoj atenteme observi la surfacon de oceano, kiam restis al ili nur dudek minutojn ĝis la alternigo de deĵoroj, Titanic ricevis pluan averton, la plej ravan el ĉiuj, kiujn ties radiostacio ĝis nu akceptis.
Aparataron en la radiotelegrafia kajuto priservis pli aĝa radisto Jack Phillips. Kiam Philips plenlaboris, je la 9-a kaj 40 minutoj aŭdiĝis proksimume du cent mejloj oriente de Titanic navigacianta vaporŝipo Mesaba de kompanio Atlantic Transport Co. kun averto: "De Mesaba al Titanic... Glacio en regiono 42° ĝis 41° 25' de la norda latitudo kaj 49° 30' de la okcidenta longitudo. Ni vidis multe da akumuligitaj grandaj pecoj de glacio kaj grandan nombron de grandaj glacimontoj. Ankaŭ glaciaj kampoj. La vetero estas bona, klara."
Mallongtempe post forsendo de la depeŝo S. H. Adams, radiotelegrafisto de Mesaba ricevis koncizan respondon: "Akceptita, dankon." Adams ankoraŭ atendis, ke venos plua respondo de la kapitano de Titanic. Sed li atendis vane, kapitano Smith ne aŭdiĝis. Adams tial ekregistris en taglibro la tempon de forsendo kaj ankaŭ la tempon, kiam Phillips konfirmis ties akcepton, kaj plu li sole aŭdis, kiel Titanic daŭrigas en radia korespondado kun kabo Race.
Dum tiu tago tio estis jam la tria averto - la unua venis antaŭ la tagmezo de vaporŝipo Noordam kaj la dua en la posttagmezaj horoj de vaporŝipo Amerika - kiu restis forgesita en radiotelegrafia kajuto. Estas verŝajne, ke trolaborinta Jack Phillips entute ne konsciis la signifon de sciigo el Mesaba, tial li prokrastis ties enmanigon sur la ponteton por tempo, kiam la plej granda impeto de laboro pasos. Sed la fatala momento por Titanic venis pli baldaŭ, ol Phillips povis sian forgeson ripari.
Je la deka horo vespere kvar ekbatoj de la ŝipa sonorilo anoncis la alterigon de deĵoroj. Frederick Fleet kaj Reginald Robinson Lee el la gvatistaro ascendis sur ŝtupetaro tra internejoj de la antaŭa masto al la gvatnesto, kie jam senpacience atendis la frostumitaj Jewell kaj Symons. Al la nove venantaj viroj ili transdonis la ordonon de la dua oficiro Lightoller serĉi kun la plej granda atentemo la glacion, precipe malpli grandajn pecojn kaj malgrandajn glacimontojn. Apenaŭ Fleet kun Lee ripetis la ordonon, Symons kun Jewell rapide foriris en varmon de siaj kajutoj. Lee ekokupis lokon sur la dekstra flanko kaj Fleet sur la maldekstra flanko de la gvatnesto.
Viévola (stacidomo)
Viévola estas franca stacidomo sur linio -, situanta en  Tende, en departemento Alpes-Maritimes, regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura.
Hebrelingva Vikipedio
La hebrelingva Vikipedio estas aŭtonomeca eldono de Vikipedio en la hebrea lingvo. Sialingve ĝi havas la titolon ויקיפדיה: האנציקלופדיה החופשית; latinliterigite Vikipedja: ha-entsiklopedja ha-ḥofŝit, []. La projekto fondiĝis en julio 2003 kaj atingis 100 000 artikolojn en januaro 2010. La 1-an de 2023 ĝi enhavas  artikolojn kaj  aktivaj redaktantoj.
RMS Titanic
Radiokomunikado
La dua stiristo Robert Hitchens venis alternigi sur la ponteton stiriston Alfred Olliver-on. "289 gradoj," anoncis Olliver, kiam li estis transdonanta la stirradon. Hitchens ripetis la kurson. En la sama tempo sur la ponteto aperis kun la koltuko ĉirkaŭ la kolo kaj en varma mantelo la unua oficiro W. M. Murdoch. Liaj unuaj vortoj estis: "Estas bela malvarmego!" "Jes, estas, frostas," respondis Lightoller. La temperaturo tiutempe sinkis je plua grado kaj ĝi estis sur punkto de frosto. Lightoller sciigis al la nove venanta gardanta oficiro la indikojn pri la nuntempa pozicio de ŝipo, ties kurso kaj rapideco, pri veterkondiĉoj kaj la informoj rilatantaj al la glacio. Samtempe li rimarkis: "Ĉiumomente ni nun povas veni inter la glacion."
Viévola (stacidomo)
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de linio Coni - Vintimille (946000).
RMS Titanic
Radiokomunikado
Titanic nun navigaciis per rapideco proksimume 21 knotoj. Kaj sub paperpezigilo sur la tablo en la telegrafia kajuto kuŝis la averto parolanta per klara parolo pri tio, ke la plej granda kaj la plej moderna vaporŝipo en la mondo impetas per la alta rapideco en la regionon de glacio.
Je la 22-a kaj 30 minutoj Titanic preterpasis de glacio damaĝigitan vaporŝipon Rappahannoc. Lampo el ferdeko de Rappahannoc anoncis: "Ni ĵus tranavigaciis tra glacia kampo kaj inter kelke da glacimontoj." El Titanic venis respondo: "Via anonco akceptita. Ni dankas. Bonan nokton."
Rappahannoc estis malaperanta malantaŭ la pobo de Titanic, sed nenia ŝanĝo okazis sur ĝi. Per nemalgrandigita rapideco ĝi navigaciis en la danĝeran regionon, kiu nun troviĝis netutaj 25 mejloj antaŭ ties pruo. Murdoch tenis senĉese la saman kurson difinita de la kapitano kaj konfidis pri tio, ke se li renkontiĝos kun la glacio, li kapablos ĝustatempe eviti al ĝi.
En la sama tempo, kiam Titanic impetis plenvapore renkonte al la katastrofo, nordokcidente celis de ĝi per rapideco proksimume 12 knotoj okcidenten al usona Boston poŝtvaporŝipo Californian, kiu fornavigaciis la 5-an de aprilo el Londono. Ĝi apartenis al brita ŝipposedejo Leyland Line, kiu same kiel White Star Line estis parto de trusto IMM de Morgan. Sur ties ponteto staris kapitano Stanley Lord.
Je la 18-a horo kaj 30 minutoj posttagmeze la 14-an de aprilo Californian preterpasis en distanco de kvin mejloj tri grandajn glacimontojn. Laŭ ordono de Lord je unu horo pli poste radiotelegrafisto informis pri ili vaporŝipon Antillian-on kaj tiun ĉi averton registris ankaŭ la radiostacio de Titanic, kion mallongtempe post tio radiotelegrafisto Phillips konfirmis al Californian. Je la oka vespere kapitano Lord ordonis duobligi gvatistarojn: krom unu viro en gvatnesto li starigis pluan sur la pruon.
Post du horoj, je la 20-a kaj 15 minutoj, Lord ekvidis sur la okcidenta horizonto pli helan strion. Li akrigis lornon kaj baldaŭ li distingis, ke temas pri ampleksa glacia kampo etendiĝanta maldekstre kaj dekstre antaŭ la pruo de ŝipo. Tuj kiam li akiris certecon, li signalis per ŝipa telegrafo en maŝinjeon ordonon "Haltu!" kaj tuj poste: "Plenvapore reen!" Samtempe li ordonis al la stiristo: "Tute maldekstren!" Kiel komencis la pruo de ŝipo turniĝi, aŭdiĝis la gvatistaro: "Glacio rekte antaŭ ni!" malgrandaj pecoj de glacio frotiĝis je la pruo kaj post nelonge estis ĉirkaŭita de ĝi la tuta ŝipo. Kapitano Lord transiris al la maldekstra alo de ponteto kaj nun li ekvidis la glacian kampon tute klare en distanco kvarono ĝi duono de mejlo en direkto de la antaŭa kurso. Post la farita turnigo li denove ordonis al la maŝinejo "Haltu!" La ŝipa pruo ĉimomente direktis al orientnordoriento.
Ĉirkaŭ la dekunua horo vespere, kiam Lord foriris el la ponteto, li ekvidis en la orienta horizonto lumon. Lord estis konvinkita, ke la lumo, kiun li vidis en malproksimo, estas navigacianta vaporŝipo. Tial li ekcelis al la radiotelegrafia kajuto, por ke li demandu radiotelegrafiston Cyril Furmston Evans-on, ĉu proksime ne elsendas ia ŝipo, kaj se jes, do kia. Li eĉ ne ĝisiris tien, la radiotelegrafisto ĝuste eliris al la ferdeko. Al la demando de la kapitano li respondis, ke povus temi pri Titanic. Lord ordonis al la radiotelegrafisto, por ke li atentigu lin, ke Californian haltis, ĉar ĝi estas ĉirkaŭita de glacio. Antaŭ la dekunua horo vespere la nekonata ŝipo jam alproksimiĝis tiom, ke la tria oficiro Groves iris en mapejon por anonci al kapitano Lord. La kapitano ordonis al li: "Voku ĝin per lampo de Morse. Vi ekvidos, se ĝi respondos." Groves revenis sur la ponteton kaj komencis elsendi. Sed la vaporŝipo ne reagis.
Sur Titanic dum Jack Phillips senĉese laboregis dum forsendado de telegramoj de vojaĝantoj al la stacio sur kabo Race. Kiam aŭdiĝis sendostacio de Californian, ĝi tute superbruigis senĉese ankoraŭ malfortan signalon el kabo Race. Antaŭ vickomitato de senatoro Smith en Novjorko radiotelegrafisto Evans elparolis, ke li forsendis: "Saluton, maljunulĉjo, ni haltis kaj glacio estas ĉirkaŭ ni." El Titanic venis bruska respondo: "Silentiĝu, mi havas laboron. Mi estas en konekto kun kabo Race kaj ci distras min!"
El la elparolo de la radiotelegrafisto de Californian estis evidenta unu signifa fakto: rilate al la formulado de lia depeŝo, precipe al gaja alparolo, la trolaborinta Phillips povis konsideri sole kiel amikan saluton de alia kolego-radiotelegrafisto, kiu volas babili, kio okazis sur la nordatlantikaj linioj kutime. Sed ekzistis kategorio de telegrafaj informoj nomataj "kapitanaj deĵoraj depeŝoj". Temis pri gravaj mesaĝoj inter la kapitanoj. Kapitano Lord ne elektis tiun ĉi formon kaj plie li neniel signis al Evans Phillips, ke temas pri mesaĝo de la kapitano. Sekve de tio ne estis enmanigita sur la ponteton de Titanic nek la kvara kaj el ĉiuj plej urĝa averto.
Ni povas rajtigite konstati, ke sur la ferdeko de Californian ĵus okazis la unua el la fatalaj duboj. Evans devis ĉiuokaze anonci al Phillips, ke temas pri mesaĝo de la kapitano, kaj li ne devis sendi ĝin pli baldaŭ, ol la radiotelegrafisto de Titanic per preskribita maniero - tio estas per elsendo de litero K - komprenigis lin, ke li estas preparita akcepti la depeŝon.
Je la 23-a horo kaj 30 minutoj Cyril Evans finis sian laboron. Li estis laca. Kiel unusola radiisto sur la ŝipo li komencis en tiu tago sian deĵoron je la sepa matene kaj post pli ol dek kvin horoj li ĝojis, ke li povas iri dormi.
La glacimonto
Sed ĉu la ordono "Tute dekstren!" suferis de lingva konfuziĝo inter la tiama velŝipa sistemo (kie "dekstren" = ŝipo iru baborden) kaj la moderna sistemo kiu tiutempe ekuziĝis (kie "dekstren" = ŝipo iru triborden)? En 2010, Louise Patten, nepino de Lightoller, asertis ke la stiristo aŭdante la alvokon "dekstren!" unue ekturnis la stirilon dekstrume (do direkte al la glacimonto), kaj nur poste kompreninte la eraron li turnis en la alia direkto (kontraŭ direkto de hor-montriletoj, livume).
Lundo la 15-a de aprilo - la dronado de Titanic
La kvara oficiro de Titanic Boxhall forpafis sume ok raketojn, laŭ ĝenerale agnoskataj kutimoj anoncantaj, ke la ŝipo troviĝas en stato de la plej granda endanĝerigo. Sed la nekonata ŝipo ne reagis al ili.
Savitaj de Carpathia
La fina nombro de la savitoj, kiujn Carpathia forveturigis el la loko de tragedio, estis 706 personoj. Tio signifas, ke el la 1-a klaso de Titanic saviĝis 60 % da vojaĝantoj (145 virinoj kaj infanoj kaj 54 viroj), el la 2-a klaso 42 % (104 virinoj kaj infanoj kaj 15 viroj), el la 3-a klaso 25 % (105 virinoj kaj infanoj kaj 69 viroj) kaj 24 % da skipanoj saviĝis (20 virinoj kaj 194 viroj). Do proksimume du trionoj el tiuj, kiu troviĝis sur Titanic, dum ties unua navigacio mortis, nur unu triono supervivis la katastrofon.
Sur la troplenigita Carpathia baldaŭ ekaperis aferoj, pro kiuj kapitano Rostron neniel ĝojis. Disharmonioj kaj streĉoj evidentaj jam sur kelkaj savboatoj reviviĝis kaj de tempo al tempo ili minacis superkreski en malfermitajn konfliktojn. La kapitano kaj liaj oficiroj devis multe klopodi por malebligi gravajn malagrablaĵojn. La esenco de problemo estis evidenta: post la unua ĝojo pro savo, multaj el la savitaj virinoj, kiuj perdis siajn edzojn, fratojn aŭ amikojn, komencis riproĉi al viroj, kiuj venis en la savboatojn, ke ili supervivis. Ilia indigno ankoraŭ kreskis, kiam ili eksciis, kiom da virinoj kaj infanoj, por kiuj jam ne estis loko en la savboatoj, dronis kun Titanic. La streĉo atingis tian gradon, ke ekz. majoro A. G. Peuchen devis postuli de la dua oficiro Lightoller, ke li preparu al li skribkonfirmon pri tio, ke li ordonis al li enŝipiĝi en savboaton. Kelkaj atestintoj asertis, ke ili aŭdis, kiel Molly Brown parolante pri Bruce Ismay uzis durajn vortojn pri tio, ke pro sia konduto li estus ĉe ili en Colorado pendumita sur la plej proksima pino.
Ekscio pri kulpigita malfeliĉo
La situacio ankoraŭ malpliboniĝis, kiam merkrede la 17-an de aprilo matene komencis tralikiĝi famoj pri avertoj antaŭ glacia danĝero, kiuj venis al Titanic, sed ne estis dediĉita al ili atentemo, respektive ne estis faritaj bezonataj disponoj. Kiam posttagmeze al rekta demando unu el la savitaj oficiroj de Titanic konfirmis, ke tio vere estis tiel, ĉiujn atakis hororigo. Ne temis do - kiel ĝis nun preskaŭ ĉiuj konjektis - pri tragika kaj nekulpigita malfeliĉo, kiam ŝipo subite kaj neatendite troviĝis inter glacimontoj. Male, la kapitano kaj la oficiroj respondecaj pri navigacio sciis pri la danĝero jam horojn antaŭ la kolizio. Reago de la frakasiĝintoj je tiu ĉi malkovro estis tute komprenebla ondo de indigno.
Instruisto Lawrence Beesley komencis skribi leteron destinitan al eldonisto de la londona ĵurnalo The Times. Li decidis fari ĉion, por ke la angla publiko eksciu tion, kio vere okazis, por ke en estonteco ne plu okazu tia tragedio. Samtempe li preparis priskribon de la katastrofo kaj la cirkonstancoj, kiuj akompanis ĝin, por la usonaj ĵurnaloj. Tuj elbordiĝinte en Novjorko li transdonis tiujn ĉi materialojn al reprezentanto de la agentejo Associated Press. Tuj poste ili estis publikigitaj kaj fariĝis la plej kompleta kaj la plej serioza priskribo de la malfeliĉo, kiu estis en la unuaj tagoj plena de histerio, suspektoj kaj elpensitaĵoj.
Alveno de Carpathia en Novjorko
Merkrede la 17-an de aprilo Carpathia aperis en densa nebulo, tra kiu ĝi trabaris sin fakte dum la tuta resto de la navigacio. Kapitano Rostron devis malaltigi rapidecon kaj ĉiun duonminuton eksonis ŝipa hupo avertanta ĉiujn ĉirkaŭajn navigaciilojn. Li bone konsciis, kiel la averta hupado devas efiki je la nervoj de frakasiĝintoj. Sed tio estis neevitenda, la nebulo prezentis la saman danĝeron kiel la glacimontoj. Ĵaŭde posttagmeze el la griza kurteno fine aŭdiĝis hupo de lumtura ŝipo apud insulo Fire kaj poste je la sesa vespere Carpathia alproksimiĝis al alia lumtura ŝipo, kie ĝi devis enŝipigi stiriston, kiu kondukos ĝin tra novjorka golfo en havenon. Nur nun la laca kapitano Rostron el la profundaĵo de la animo elspiris. La plej drama navigacio de lia vivo post nelonge estis finiĝonta.
Kun la alveturo de Carpathia havis plenajn zorgojn ankaŭ novjorka urbestro kaj policestro. Jam posttagmeze policaj kordonoj fermis stratojn kondukantaj al albordiĝejo de ŝipoj de Cunard kaj la regiono de kajo, kie el Carpathia la frakasiĝintoj devis elŝipiĝi, estis barita per barieroj. En tiun ĉi spacon estis koncentrigitaj grandaj policaj fortoj inkluzive de rajdpolicanoj kaj detektivoj en civilo. La tuta urbo Novjorko vivis en tiuj ĉi tagoj pro la atendado de baldaŭa alveturo de ŝipo kun kelke de centoj da frakasiĝintoj. Institutoj kaj privataj personoj proponis helpon. Irlandaj, italaj, judaj, germanaj kaj svedaj almigrintaj kompanioj proponis loĝig-spacojn, urbo Novjorko donis 700 litojn, YMCA kaj Armeo de savo pluajn. Magazeno Gimbel donis por dumtempa loĝigo de la frakasiĝintoj je dispozicio 200 lokojn. Sume estis antaŭ la alveturo de Carpathia certigita loĝigo por pli ol 5000 homoj, kio tre superis la verajn bezonojn. Ĉiu malsanulejo en la urbo preparis sin por akcepti tiujn, kiuj bezonos kuracistan helpon, medikamentojn kaj nutraĵojn proponis ankaŭ Ruĝa Kruco. Samtempe alvenis mon-kontribuoj por la vojaĝantoj de la 3-a klaso, kiujn la katastrofo senigis de ĉiu havaĵo. Organizadon de kolekto ekprenis edzino de multimilionulo Vanderbildt kaj grandan sumon ŝi amasigis de membroj de novjorka borso. Vincent Astor kontribuis 10000 dolarojn, Andrew Carnegie 5000, John Rockefeller 2500 dolarojn. George M. Cohan, la konata figuro de novjorka teatra mondo, kolektis inter siaj kolegoj preskaŭ 9000 dolarojn kaj al la frakasiĝintoj el Titanic devis esti transdonita ankaŭ profito de aparta sabata prezento de unu el teatroj en Broadway. Aliĝis ankaŭ sportistoj, prezidanto de fotbala klubo New York Giants anoncis, ke profito el dimanĉa matĉo iros al la sama konto. La gvidantaro de pensilvanaj fervojoj proponis, ke ĉiujn vojaĝontojn ĝis Philadelphia kaj plu okcidenten transportos je siaj kostoj.
La amasiĝintaj homamasoj atendis, ke Carpathia ekcelos al la kajo de Cunard, sed por surprizigi ĉiujn ĝi daŭrigis tra la golfo supren al albordiĝejo de ŝipposedejo White Star Line kaj tie ĝi haltis. Ĉimomente ekpluvis, tondro ŝtormis kaj fulmoj krucigis la firmamenton. En ties lumo homoj en akompanig-ŝipoj kaj sur kajoj vidis, ke Carpathia malsuprenigas savboatojn. Tio estis la savboatoj de Titanic, kiujn ĝi kolektis sur la loko de katastrofo kaj antaŭ ankrigo estis necese forgi ilin el la ferdeko, por ke ili ne malebligu manipuladon kun allig-ŝnuregoj. Ĉiun el ili nun priservis du el la savitaj maristoj de Titanic. Tiujn ĉi dek tri boatoj prezentis ĉion, kio restis el la plej granda kaj la plej perfekta ŝipo de sia tempo.
Kiam la lasta boato estis alligita al la kaja digo, Carpathia malrapide turniĝis kaj revenis tien, kie atendis la dekmilaj homamasoj. Je la 9-a horo kaj 35 minutoj fortaj ŝtalŝnuregoj katenigis ĝin al la moleo. Kiam pontetoj estis malsuprenigitaj, la unuaj homoj komencis veni al la kajo. Plua ĉagreno: tio ne estis tiom atendataj frakasiĝintoj, sed la vojaĝantoj de Carpathia. Nur kiam ĉiuj vojaĝantoj foriris el la ŝipo, aperis sur ŝtupetoj virino, kiu je la unua ekvido diferenciĝis de la bone vestitaj kaj ordigitaj vojaĝantoj de Carpathia. Ŝi estis blondhara, ŝi faris kelke da paŝoj kaj konfuzite ŝi haltis ekvidinte milojn da vizaĝoj, kiuj turnis sin al ŝi. Ĉi tie jam ne povis okazi eraro - la ferdekon de Carpathia forlasis la unua el 706 frakasiĝintoj, kiuj supervivis la plej grandan surmaran katastrofon de ĉiuj tempoj. Post ŝi sekvis en rapida sekvo pluaj, laŭ tio, en kiu klaso ili vojaĝis; la vojaĝantoj de la 1-a klaso estis forirantaj plej baldaŭ. Plimulte atendis ilin aŭtomobiloj, kiuj rapide forveturigis ilin el mandistanco de atakantaj raportistoj kaj el ĉirkaŭigo de la scivolema homamaso.
Poste forlasis Carpathia-on vojaĝantoj de la 2-a klaso el Titanic. Ankaŭ plimulto de ili estis atendata kaj pri tiuj, kiujn neniu venis bonvenigi, estis prompte zorgite.
La vojaĝantoj de la 3-a klaso foriris el Carpathia kiel la lastaj. Ministro Charles Nagel instruis almigrintajn oficejojn, por ke ili en tiu ĉi, tute eksterordinara okazo forlasu kutimajn komplikajn kaj plurfoje degradigajn procedurojn. Tiuj, kiujn atendis parencoj aŭ amikoj, povis foriri tuj, ĉe ceteraj sep aparte destinitaj almigrintaj inspektistoj aranĝis formalaĵojn rekte sur la ferdeko de Carpathia kaj poste ili estis transdonitaj en la zorgon de ĥaritaj organizaĵoj.
La esplorado de la frakasiĝo de Titanic
Brita komitato por komerco kreis specialan esplorkomisionon subgvide de lordo Mersey, kiu detale esploris la tutan eventon surbaze de ĉiuj alireblaj datoj kaj prilaborado de atestparoloj de 283 pasaĝeroj kaj eldonis taksigan raporton.
La ŝipruino de Titanic
D-ro Robert D. Ballard, gvidanto de laboratorio por profundeca mergiĝado de oceanografia instituto de Woodsholes en ŝtato Massachusetts, prepariĝis por ekspedicio al Titanic dek tri jarojn.
Filmoj pri Titanic
La unua filma prilaborado de la katastrofo (en aspekto de muta filmo) aperis jam kelke da semajnoj post la katastrofo, en unu el ĉeroluloj aperis aktorino, kiu supervivis la katastrofon.
Sekvis pluaj filmoj:
Emil Lenz
Heinrich Friedrich Emil LENZ en germana aŭ Emil Ĥristianoviĉ LENZ en rusa: Эмилий Христианович Ленц; 12a de februaro 1804 – 10a de februaro 1865), kutime citita kiel Emil Lenz, estis rusa fizikisto. Li estas plej fama pro la formulado de la Leĝo de Lenz en elektrodinamiko en 1834.
Lenz laboris en la Sankt-Peterburga Ŝtata Universitato, Rusio, ekzemple kiel Dekano de Matematiko kaj Fiziko el 1840 ĝis 1863 kaj kiel Rektoro el 1863 ĝis sia morto en 1865. Lenz instruis en la Petrischule en 1830 kaj 1831, kaj en la Miĥailovskaja Artileria Akademio.
Lenz ekstudis elektromagnetismon en 1831. Krom la Leĝo de Lenz tiel nomita siahonore, Lenz sendepende malkovris la Ĵulan leĝon en 1842; por honorigi siajn klopodojn por la problemo, ĝi ricevis ankaŭ la nomon "Leĝo de Joule–Lenz," tiel nomita pro James Prescott Joule. Lenz ankaŭ partoprenis en la disvolvigo de la teknologio de elektrolamenado, inventita de sia amiko kaj kolego Moritz von Jacobi.
Seľany
Situo
Seľany situas laŭ traira flankovojo. Veľký Krtíš troviĝas je 15 km-oj.
Historio
La unua mencio okazis pri la unueca vilaĝo en 1252 en formo "Zelan", pri la baldaŭa Alsószelény (=Suba Zelan) en 1268. En 1715 oni komputis tie 3 domojn. En 1828 loĝis tie 336 vilaĝanoj en 56 domoj.
6597 Kreil
6597 Kreil estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la ĉeĥa astronomo Antonín Mrkos elde la Observatorio Kleť, apud České Budějovice, en tiama Ĉeĥoslovakio (nun en Ĉeĥa Respubliko).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la aŭstra astronomo kaj meteologo Karl Kreil (1798–1862), sesa direktoro de la Observatorio de Clementinum en Prago. Li faris geomagnetikajn mezurojn en Aŭstrio-Hungario kaj poste estis direktoro de la Centra Instituto pri Meteologio kaj Geomagnetiko en Vieno.
Kallmünz
Kallmünz estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Regensburg kaj en la distriktaro Supra Palatinato de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Peter Finke
Peter Finke estas la nomo de jenaj personoj:
Protestoj sur placo Tian An Men
De la 15-a de aprilo ĝis la 4-an de junio 1989 okazis manifestaciado de studentoj, laboristoj kaj intelektuloj en la placo Tian An Men de Pekino, Ĉinio. En la fino la ĉinaj ŝtataj aŭtoritatoj ordonis perfortan punon; la Popola Liberiga Armeo invadis la Placon Tian An Men helpe de tankoj, terurante kaj mortigante: oni kalkulas ĝis 2 600 mortintojn kaj 10 000 vunditojn en nura semajnfino. (La ĉina registaro oficiale diras, ke nur kelkcent pereis.)
Moio della Civitella
estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la regiono Kampanio kaj la provinco Salerno. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kristana patrono estas la sankta Veneranda, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.
Kapuĉanaso
La Kapuĉanaso (Anas versicolor) estas birdospecio de la grupo de plaŭdanasoj de la tipa genro Anas. Ĝi reproduktiĝas en Sudameriko.
Aspekto
Tiu anaso estas 51 cm longa kaj pezas de 300 al 500 g. Ĝi havas nigrecan kronon el la supra bekobazo sub la okuloj kaj al la nukoflankoj, kaj helblua beko kun flava bazo de supra makzelo. Ili havas ankaŭ verdan speguleton kun blanka bordo.
La resto de la vizaĝo estas sablokolora kaj en kolo komencas makuleteco kiu fariĝas makuloj en brusto kaj strieco en flankoj kaj ventro, nome malhelbrunaj markoj kun sablokoloraj bordoj. La plej suba ventro kaj mallonga vosto montras tre fajnan striecon, dum la flugilplumoj estas malhelbrunaj.
Distribuado
Ties geografia distribuado enhavas regionojn de la Punao en centra Peruo, suda Bolivio kaj nordo de Ĉilio. Aliaj populacioj troviĝas el pleja sudo de la kontinento al centra Ĉilio, norda Argentino, Bolivio, Paragvajo, Urugvajo kaj suda Brazilo, krom en la insuloj Malvinoj, Suda Georgio kaj Sud-Sandviĉinsuloj,. La plej sudaj birdoj migras al suda Brazilo vintre kaj tie koincidas kun la loka populacio de loĝantaj birdoj.
La Punaa kreko estis iam konsiderata subspecio de tiu birdo. Nune oni agnoskas la jenajn du subspeciojn:
Ekologio
Ili manĝas ĉefe vegetalajn materialojn kiaj semoj kaj akvaj plantoj, sed povas komplementi sian dieton pere de etaj senvertebruloj, kiaj artropodoj kaj insektoj.
Killacycle
KillaCycle estas elektro-pelita motorciklo cel-konstruita por akcela konkurso. Ĝi estis konstruita kaj manaĝita fare de la malgranda motorkonstrua teamo, posedata kaj gvidata de Bill Dube. Ĝi estas la plej rapida elektra motorciklo de la mondo.
NGC 1211
NGC 1211 (aliaj indikoj — PGC 11670, UGC 2545, MCG 0-8-93, ZWG 389.81, IRAS03043-0059) estas galaksio en konstelacio Baleno.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Pomy
Pomy estas la nomo de la sekvantaj lokoj:
Granda Lago St. Marys
Granda Lago St. Marys estas artefarita lago situanta apud kaj sudoriente de Celina (Ohio) kaj apud kaj okcidente de St. Marys (Ohio). La lago kovras 13.500 akreojn (55 km²) en departementoj Auglaize kaj Mercer.
Teujo
Teujo estas skatolo por konservi sekan teon.
Andersson
Andersson estas unu el la plej ordinaraj familinomoj en Svedio. Ĝi signifas filon de Anders. Krom Svedio, ĝi estas vaste uzata en Finnlando.
Esperanto-movado en Japanio
La Esperanto-movado havas longan historion en Japanio. Por la historio ĝis 1934 vidu la artikolon Esperanto-movado en Japanio (ĝis 1934).
Listo de Esperanto-grupoj en Japanio
k.a.
Pomy VD
-
Pomy estas komunumo en la distrikto Vaŭda Nordĵuraso en Kantono Vaŭdo, Svislando. Ĝi havis 694 loĝantojn je la 31-a de decembro 2012.
Geografio
La komunumo Pomy situas sur la molasaj mondetoj de la Vaŭda Mezlando proksimume 5 kilometrojn norde de la Lago de Neŭŝatelo kaj trikilometrojn nordnordoriente de la distriktĉefurbo Yverdon-les-Bains. La komunumo konsistas el la vilaĝo Pomy kaj la setlejoj Chevressy kaj Calamin.
La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 5,62 km², de kiuj 15,7% estas kovritaj de arbaro, 77,6% servas por agrikulturo kaj 6,0% por setlado.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Pomy limas en nordoriento al Cuarny, en sudoriento al Cronay, en sudo al Ursins, en sudokcidento al Valeyres-sous-Ursins, kaj en nordokcidento al Yverdon-les-Bains.
Trafiko
Tra Pomy pasas la kantona vojo de Yverdon-les-Bains al Moudon. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1, kiu pasas sub la komunuma teritorio tra tunelo, situas rekte nordokcidente de la komunuma limo sur la teritorio de la komunumo Yverdon-les-Bains.
Historio
La unua dokumenta mencio de Pomy datiĝas el la jaro 1184 kiel Pomiers. Sur la teritorio de la komunumo estis trovitaj restaĵoj de pluraj gaŭlaj kaj romiaj setlejoj. Dum mezepoko Pomy apartenis al la Senjorujo Belmont kaj la Abatejo Montheron posedis diversajn bienojn en la komunumo. La havaĵoj de la Abtejo Monthero dum la reformacio falis al la urbo Laŭzano kaj parte al la familio Manuel, kiu kompletigis siajn havaĵojn en Pomy pere de aĉetoj. Sub la berna regado de 1536 ĝis la Helveta Revolucio de 1798 Pomy apartenis al la Voktejo Yverdon. Post la Helveta Revolucio ĝi estis atribuita al la Distrikto Yverdon, kiu kun efiko de la 1-a de januaro 2008 surbaze de la administra reformo de 2006 estis integrita al la nova Distrikto Vaŭda Nordĵuraso. En la jaro 1964 la setlejo kun la bieno La Grand-Fin estis koncedita al la komunumo Cuarny.
Gábor Melegh
Gábor Melegh [meleg], laŭ hungarlingve kutima nomordo Melegh Gábor estis hungara pentristo, grafikisto. Gábor Melegh  naskiĝis la  en Versec (Habsburga Imperio, Hungara reĝlando, nuntempa Vršac en Serbio), li mortis la  en Trieste (Habsburga Imperio, nuntempe en Italio).
Biografio
Gábor Melegh komence lernis pentradon en sia naskiĝurbo, poste inter 1817 kaj 1829 li studis en Akademio de Belartoj de Vieno. En tiu periodo kelkfoje li havis stipendiojn kaj interrompe la lernadon kelkfoje li pentradis hejme. Ekde 1829 liaj grafikaĵoj aperis en revuo. Li pentradis foje en Versec, foje en Vieno. Plej ofte li pentradis portretojn de hungaraj kai aŭstraj aristokratoj, krome li kreis ankaŭ grafikaĵojn. En Versec li ankaŭ instruis pentradon. En 1835 li studvojaĝis al Italio, sed en la unua stacio li tragike droniĝis en la maro. Li ricevis premiojn en 1819, 1823 kaj iam en kortegan arĝentan medalon.
Fontain
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Doubs, en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (Bourgogne-Franche-Comté, prononco []) kaj en la historia regiono Franĉkonteo. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Besançon (france arrondissement de Besançon), la okcidenta parto de la departemento, kaj al la kantono .
Nagle
Nagle estas la familia nomo de jenaj personoj:
Vidu ankaŭ:
Tessenderlo
Tessenderlo (nederlande, proksimuma prononco ) estas municipo en Belgio. Komence de ĝi havis  loĝantojn. Tessenderlo situas en la procinco Limburgo, en la okcidento de la nederlandlingva Flandra Regiono - loke aldone ankaŭ parolatas variaĵoj de la proksime parenca limburga dialektaro. La municipo apartenas al la distrikto (aŭ arondismento) Haselto.
3103 Eger
3103 Eger estas tre malgranda kaj tre hela apolona asteroido, marsrenkonta kaj terrenkonta asteroido ĉar ĝi trairas la orbitojn de ambaŭ planedoj.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la astronomo Miklós Lovas elde la Stacio de Piszkéstető de la Konkoly Observatorio sur la monto Mátra, nemalproksime de Mátraszentimre en Hungario; ĝi ŝuldas sian nomon al la hungara urbo Eger.
La, ĝi pasis al 0,1151 AU (17,217 milionoj de km) de Tero, estis la plej proksima paso konata ĝis la fino de la 22-a jarcento. Venonta proksimiĝo okazos la, kun 0,1894 AU (28,336 milionoj de km). Ĝi teorie povas proksimiĝi al 0,0790 AU (11,817 milionoj de km) de la Tera orbito.
Etila glikolato
Etila glikolato aŭ C4H8O3 estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la esteroj de la glikolata acido kaj etanolo. Etila glikolato estas senkolora likvaĵo, uzata kiel gustigagento kaj odorigagento en la nutrondustrio kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj kaj farmaciaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun sulfata acido kiel katalizilo. Etila glikolato estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en alkoholo, duetila etero, kloroformo kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Etila glikolato reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj.
Gaboltov
Gaboltov (hungare Galbatő) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.
Situo
Gaboltov situas laŭ traira flankovojo proksime de la pola landlimo. Bardejov troviĝas je 14 km.
Historio
Laŭ la legendo episkopo Sankta Adalberto dumvoje ripozis ĉe puto. Dum la mezepoko oni konstruis unua kapelon, poste kavaliroj de Sankta Kruco konstruis abatejon kaj supozeble ili fondis ankaŭ la vilaĝon. La unua mencio okazis en 1247. La loko estis ankaŭ doganprena loko kaj en nekonata tempo ĝi ricevis la rangon kampurbo. En 1796 laŭ la tutlanda geografia libro taksis la vilaĝon duaklasa. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Galbatő 492 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Sáros, al distrikto de Bardejov, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Gaboltov 531 homoj, (513 slovakoj).
(15080) 1999 CR20
(15080) 1999 CR20 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la dum la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Bergues (stacidomo)
Bergues estas franca stacidomo sur linio - -Locale, situanta en  Bergues, en departemento Nord, regiono Hauts-de-France.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Hauts-de-France.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Arras - Dunkerque-Locale (301000).
Georg Simmel
Georg SIMMEL (1-a de marto 1858 - 28-a de septembro 1918) estis unu el la unua generacio de germanaj socisciencistoj. Simmel naskiĝis en Berlino kaj tie li vivis la plejmulton de sia vivo. Post la frua morto de lia patro, gardanto estis elektita por li. Liaj studoj estis pioniraj je la koncepto de socia strukturo. Lia plej fama verko hodiaŭ estas verŝajne La filozofio de mono.
Etsuko Handa
Etsuko Handa (半田 悦子 n. ) estas japana futbalisto. Ŝi de 1981 ĝis 1996 membris en la japana virina nacia teamo de futbalo. Estis unu el plej aktivaj teamanoj, partopreninte en 75 matĉoj kaj atinginte 19 golojn.
9651 Arii-SooHoo
9651 Arii-SooHoo estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la elde la usona aerarmea observatorio, Air Force Maui Optical and Supercomputing observatory (AMOS) sur la monto Haleakala, en la havaja insulo Maui.
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Vicki Arii-SooHoo, estrino de la teamo de AMOS de 1997 kaj senpera responsulino pri la sukcesoj de la programo AMOS. Kun senlaca apogo de sia familio, ŝi dediĉis longajn horojn kaj sendormajn noktojn por certigi ke la teamo de AMOS estu produktema, efika kaj motivita.
Croix-d'Hins (stacidomo)
Croix-d'Hins estas fermita franca stacidomo sur linio -, situanta en komunumo Marcheprime, en departemento Gironde, regiono Nova Akvitanio.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF).
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Bordeaux-St-Jean - Irun (655000).
Pampecaj Montaroj
Pampecaj Montaroj aŭ Pampaj Montaroj, en hispana Sierras Pampeanas estas la nomo kiun ricevas unu el la regionoj geografiaj en kiuj troviĝas dividita Argentino.
Ties proksimuma areo estas de 300 000 km², koincide kelkaj okcidentaj zonoj de ĉi regiono kun kelkaj el la NOA kaj kelkaj zonoj de sudokcidento kun kelkaj zonoj de la regiono Kujo.
Gésera
Gésera [ĤEsera] (Chésera) estas loĝloko de la municipo Sabiñánigo de Hispanio​, en la sudo de la komarko Alto Gállego (kies ĉefurbo estas Sabiñánigo mem) apartenanta al la nordo de la Provinco Huesko (regiono Aragono). Fakte ĝi estas unu el pli ol 50 loĝlokoj de Sabiñánigo, kiu estas la municipo kiu enhavas pli da loĝlokoj en la provinco.
Pampecaj Montaroj
Ĉi regiono spite sian nomon, enhavas areojn de peneplanoj kaj altebenaĵoj kvankam ĝi ricevas tiun nomon pro la reliefoj dominaj en tiu regiono, tio estas, pro la aro de montaroj (serranías) kiuj etendas tra la centro-okcidento de Argentino, de nordo al sudo tra sep provincoj: nome Tukumano, Katamarko, La Rioja, Santiago del Estero, San Juan, Kordobo kaj San Luis.
Gésera
La loĝloko Gésera mem estas en la suda valo Guarguera iom sude de la rivero Guarga. La loĝloko estas tipa domaro karaktera de montaro ĉe Pireneoj, kun deklivaj ardezaj tegmentoj, kaj tre tipaj konustrunkaj kamenoj. Proksime estas vilaĝetoj kiel San Esteban de Guarga kaj Grasa.
Historio
Fine de la 19-a jarcento oni ekkonstruis fervojon konektantan Zaragozon kun Francio tra Canfranc, kiu revivigis la lokon, sed poste la loĝantaro malaltiĝis pro alurba migrado kaj malalta naskindico.
Pampecaj Montaroj
Ĉefaj areoj
-32°N, -65°W
Gésera
Historio
Dum la Hispana Enlanda Milito, Gésera suferis pro operacoj de la batalo de Sabiñánigo —inter septembro kaj novembro de 1937—. Pli forta respublika truparo konkeris lokojn, sed ne la celitan ĉefurbon Sabiñánigo, dum totalaj homperdoj estis preskaŭ 6 000 (pli inter frankistoj). En la fino de la 1970-aj jaroj la loko senhomiĝis, sed poste venis novaj loĝantoj. Multaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento pro rura elmigrado kaj en la areo ĉefe pro la milito, kaj ĉe Gésera oni malaltiĝis el 85 loĝantoj en 1930 ĝis nunaj 7 loĝantoj (2019).
Aktualo
La ĉefa ekonomia enspezofonto tradicie estis malgrandaj agrikulturo kaj brutobredado, kio pluas ĉi tie male al aliaj apudaj lokoj, sed lastatempe la komarko turnis sin ankaŭ al kreskanta turismo ligita al la pirenea akso (valoj de Tena kaj de Aragón) kaj al la proksimeco al Sabiñánigo. Ĉefaj altiraĵoj estas naturaj lokoj kaj la preĝejo.
Jena (Gavojdia)
Jena (Gavojdia) [ĵena] (hungare: Zséna) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Lugoj. En 1910 ĝi havis 659 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 542 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1548. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Krassó-Szörény vármegye). Administre ĝi apartenas al Gavojdia.
Famuloj
En la iama Zsena naskiĝis hungara geologo Gyula Halaváts.
Elektrokemia ĉelo
Elektrokemia ĉelo estas aparato kapabla de ajna produktanta elektra energio de kemiaj reagoj aŭ faciliganta kemiajn reagojn tra la enkonduko de elektra energio. Ofta ekzemplo de elektrokemia ĉelo estas norma 1.5-volta "baterio". (Efektive ununura "Galvana ĉelo"; baterio konvene konsistas de multoblaj ĉeloj, konektita en ajna paralela aŭ seria skemo.)
Duonĉeloj
Elektrokemia ĉelo konsistas de du duonĉeloj. Ĉiu duonĉelo konsistas de elektrodo kaj elektrolizaĵo. La du duonĉeloj povas uzi la saman elektrolizaĵon aŭ ili povas uzi malsamajn elektrolizaĵojn. La kemiaj reakcioj en la ĉelo povas okupi la elektrolizaĵon, la elektrodoj aŭ ekstera substanco (kiel en karburaĵaj ĉeloj kiu povas uzi hidrogenan gason kiel reakcianto). En plena elektrokemia ĉelo, specio de unu duonĉelo perdas elektronojn (oksidado) al ilia elektrodo dum specio de la alia duonĉela akiras elektronojn (reduktado) de ilia elektrodo.
Sala ponto (ekz., filtrila papero trempita en KNO3) estas ofte utiligata por provizi jonan kontakton inter du duonĉeloj kun malsamaj elektrolizaĵoj, ankoraŭ ili povas malhelpi la solvataĵojn kaŭzante nedezirajn flankajn reakciojn. Alternativo por sala ponto estas permesi rektan kontakton (kaj miksanta) inter la du duonĉeloj, ekzemple en simpla elektrolizo de akvo.
Kiel elektrona fluo de unu duonĉelo al la alia tra ekstera cirkvito, la ŝargdiferenco estas difinita. Se jona kontakto estas ne provizita, ĉi tiu ŝarĝdiferenco rapide malhelpus pluan fluon de elektronoj. Sala ponto permesas la fluon de (negativaj) jonoj daŭrigante konstantŝtata ŝarĝa elfluo inter la oksidiga kaj reduktiga ujoj, kaj samtempe tenante la enhavojn apartajn. Aliaj aparatoj por atinganta apartigon de solvaĵoj estas poraj kruĉoj kaj ĝelaj solvaĵoj. Pora kruĉo estas uzita en la ĉelo de Bunsen (dekstre).
Ekvilibra reago
Ĉiu duonĉelo havas apartan potencialon. Diversaj elektoj de substancoj por ĉiu duonĉelo donas malsamajn potencialajn diferencojn. Ĉiu reakcio en ekvilibro inter malsamaj oksidigaj statoj de la jonoj: Kiam ekvilibro estas atingita, la ĉelo ne povas havi signitan potencialon. En duonĉelo havante oksidigan reakcion, ju pli la ekvilibro ĉeestos ĉe atomo/jono de alta pozitiva oksideca stato, des pli da potenciala diferenco ekestos. Same, en la reduktiga reakcio, ju pli la ekvilibro ekestos ĉe pli atomo/jonoj kun pli negativaj oksidecaj statoj, des pli la potencialo ekestos.
Ĉela potencialo
La ĉela potencialo povas esti antaŭvidita per la uzado de elektrodaj potencialoj (la duonĉelaj potencialoj estas difinitaj relative al la 0 volto de norma hidrogena elektroda (SHE). (Vidas tabelon de normaj elektrodaj potencialoj). La potenciala diferenco inter elektrodaj potencialoj donas prognozon por la mezurita potencialo. Kiam kalkulante la diferencon inter potencialoj, oni devas unue renversi la duonĉelan reakcion por havi la bilancita redoksa ekvacio.
Notu ke la ĉela potencialo ne ŝanĝas kiam la reakcio estas multobligita de konstanto.
Ĉelaj potencialoj havas eblan gamon de proksimuma nulo ĝis 6 voltoj. Ĉeloj uzanta akvbazitaj elektrolizaĵoj estas kutime limigita al ĉelaj potencialoj malpli ol 2,5 voltoj, ĉar la tre la plej potencaj oksidigaj kaj reduktigaj agantojn, kiu povus produkti altan ĉelan potencialon emas reakcii kun akvo. Pli altaj ĉelaj potencialoj eblas, uzante ĉelojn kun alia solvaĵoj anstataŭ akvo. Ekzemple, litiaj ĉeloj kun 3-volta potencialo estas ofte haveblaj.
La ĉela potencialo dependas de koncentriĝo de la reakciantoj,kiel ankaŭ de iliaj propraĵoj. Kiam la ĉelo estas ŝarĝe eluzitaj, la koncentriĝo de la reackiaĵoj malkreskas kaj la ĉela potencialo ankaŭ malkreskas.
3791 Marci
3791 Marci estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la ĉeĥa astronomo Antonín Mrkos elde la Observatorio Kleť, apud České Budějovice.
Porka gripo
Porka gripo estas akuta infekta malsano de la spirorganoj ĉe porkoj pere de gripaj virusoj ĉe porkoj de la tipo A. Per reordigo de la genaj segmentoj de la virusoj povas ekesti novaj virusaj variaĵoj, kiuj por porkoj, kaj eventuale ankaŭ por homoj respektive por aliaj bestoj, povas havi novajn malsanigajn karakterizaĵojn. Tiaj eblaj novaj subtipoj, spontanee ekestiĝintaj el virusoj de porka gripo, tamen ne konsideriĝas tipaj kaŭzantoj de porka gripo, sed konsistigas novajn malsanojn.
3791 Marci
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la ĉeĥa kuracisto kaj filozofo Jan Marek Marci (1595–1667).
Porka gripo
La virusoj
Plej oftaj kaŭzantoj de la porka gripo estas gripaj virusoj de la tipo A kaj subtipo H1N1, malofte de la subtipo H3N2. Tre malofte homaj gripaj virusoj de la tipo C estis trovitaj en porkoj. Krom gripaj virusoj, kiuj kaŭzas gripan infektiĝon de la bestoj, en porkoj ankaŭ trovatis pluraj specoj de homaj, birdaj kaj porkaj virusaj subtipoj, kiuj ne kaŭzas la simptomojn de gripa infektiĝo ĉe la bestoj.
La unua porka gripa viruso (A/swine/Iowa/15/30 [H1N1]) registriĝis dum la jaro 1930. En Eŭropo tiu speco de viruso fine de la 1950-aj jaroj komplete malaperis, ĝis ĝi dum la jaro 1976 re-registriĝis probable pro enportitaj porkoj kaj de tiam restis endemia. La porkaj virusaj H1N1-subtipoj dum la lastaj 60 jaroj montris altan genan stabilecon. Nur dum la jaro 1979 unuafoje aperis birda virusa H1N1-subtipo ĉe porkoj en Eŭropo, kiu tre similis al la subtipoj de virusoj ĉe anasoj. Ekde tiam pruveblas cirkulo de virusaj subtipoj inter birdoj kaj porkoj.
Fine de la 1990-aj jaroj en Usono ankaŭ registriĝis H1N2-reordigoj ĉe porkoj, kiuj konsistigis miksaĵon el porkaj H1N1- kaj homaj respektive birdaj H3N2-reordigoj.
La malsano
La porkaj gripaj virusoj per gutetoj da likvaĵo en la spira aero transportiĝas al la mukozo de la spirorganoj, kie ili unue plimultiĝas en unuopaj ĉeloj de la epitelio. Jam en tiu stadio la infektiĝinta besto povas infekti pliajn bestojn. La inkubacia tempo estas 1 ĝis 4 tagoj. Sen ke mezureblas altaj kvantoj de virusoj en la sango, la infekto ene de malmultaj tagoj ekampleksas la tutan spiran sistemon inkluzive de la pulmoj. Rapide kreskanta, alta febro de ĝis 42 °C, forta inflamo de la spirorganoj, forte plimultiĝinta produkto de muko en la nazo kaj forta produktado de larmoj karakterizas la malsanon. Pneŭmonio kaj akuta bronkito tipas.
La porka gripo estas altkvante kontaĝa kaj rapide disvastiĝas inter la kune vivantaj bestoj. Tamen malmultaj porkoj mortas je la infekto, sed post 5 ĝis 7 tagoj la malsanaj simptomoj iom post iom remalaperas. Komplikaĵo ofte estas aldona bakteria infekto pro la virus-gripe malfortigita korpa kontraŭinfekta sistemo. Oftas aldonaj infektoj per la bakteriaj specioj Pasteurella, Mycoplasma kaj Bordetella. La porkaj gripo-virusoj ankoraŭ ĝis 5 semajnojn post la malapero de ĉiaj malsano-simptomoj povas esti trovataj en la besta fekaĵo.
Porka kaj homa gripo
La kutimaj specioj de porkaj gripo-virusoj en homoj nur malofte kaŭzas malsaniĝojn, kaj tiam malseverajn. Tamen la virusa plimultiĝo en la porkoj povas krei novajn miksiĝojn de la virusaj genaj segmentoj kaj sekve povas ekesti novaj specioj de virusoj, kiuj povas havi tute aliajn malsanigajn karakterizaĵojn. La porkoj de virusologoj jam plurfoje nomatis "miksa kaldrono" por la ekesto de novaj, home malsanigaj gripaj virusoj. Dum la transiro de virusoj inter la specioj de "gastigantoj" aperas porkaj virusaj variaĵoj ĉe homoj, kaj homaj respektive birdaj virusaj variaĵoj ĉe porkoj.
Gripa epidemio de Meksiko 2009
Gripa epidemio de Meksiko 2009 Google Maps
Dynasty
Dynasty (Dinastio) estas usona ĉefhorara televidserio kiu estis elsendita per la kanalaro ABC el la 12a de januaro, 1981, al la 11a de majo, 1989. Tiu serio, kreita de Richard kaj Esther Shapiro kaj produktorita de Aaron Spelling, temas pri la familio Carrington, nome riĉuloj kiuj loĝas en Denver, Koloradio. Dynasty estis ĉefludita de John Forsythe kiel naftomagnato Blake Carrington, Linda Evans kiel lia nova edzino Krystle, kaj poste Joan Collins kiel lia iama edzino Alexis.
Dynasty estis planita be ABC por konkurenci kun la ĉefhorara televidserio de CBS nome Dallas. La sukceso de la unua sezono de la serio estis nur relativa, sed la enkonduko de la dua sezono kiu inkludis la alvenon de Collins en la rolo de Alexis metis la programon inter la 20 unuarangaj. Je aŭtuno de 1982, ĝi estis inter la 10 unuarangaj, kaj printempe de 1985, ĝi estis la unuaranga programo en Usono. La serio konsiderinde malaltiĝis en populareco dum siaj finaj du sezonoj, kaj estis finfine nuligita en la printempo de 1989 post naŭ sezonoj kaj 220 epizodoj.
NGC 1212
NGC 1212 (aliaj indikoj — IC 1883, PGC 11815, UGC 2560) estas galaksio en konstelacio Perseo.
Ekspedicio Hanazoro
La Ekspedicio Ĥanazoro (armene:Խանասորի Արշաւանքը, "Ĥanasori Arŝaŭankĕ") estis atako de la armena neregula unuo kontraŭ la kurda tribo Mazriko la 25-an de julio 1897. En 1896, en la sekvo de la Defendo de Van, la Mazrik-tribo embuskis kaj buĉis multajn el armenaj defendantoj de Van kiam ili retiriĝis al Irano. Daŝnako decidis venĝi sin, kondukante al la Ekspedicio Ĥanazoro.
Proksimume unu jaron post la okazaĵoj de la Preno de la Otomana Banko en 1896, la Daŝnako decidis venĝi sin kaj "puni" la kurdan Mazrik-tribon pro ĝia rolo en la Hamidaj masakroj kaj ĝia embusko kontraŭ defendantoj de Van. La Mazrik-tribo troviĝis en la kamparo de Ĥanazoro, proksime de Avarajr. La Armena Revolucia Federacio, kun la subteno de la Hunĉaka Partio kaj la Armenakanoj, organizis atakon kontraŭ la tribo. La operacio estis ideo de Nigol Duman kune kun Vardan Mehrpanjan kaj Iŝĥan Arghutjan, ĉiuj partoprenis kiel komandantoj de la operacio. La 25-an de julio 1897, ĉe la tagiĝo, 150 armenaj fidajoj atakis la Mazrik-tribon, mortigante ĉiujn virojn kaj nur lasis vivantaj la virinojn kaj infanojn. La Mazrik-estro, Ŝaraf Beg, sukcesis eskapi danke al la mallumo. La atako finiĝis la 27-an de julio 1897.
Kvankam Garo, frato de unu el la fondintoj de Daŝnako (Stepan Zorjan) kaj 25 aliaj fidajoj estis inter la viktimoj, la ekspedicio estis malgranda triumfo por la armenoj, kaj armee kaj morale. Kiel rezulto, armenoj konstruis sian memfidon; ilia kredo sur kapablo defendi sin estis nun plifortigita. Tiu tago estas memorata de Armena Revolucia Federacio kiel grava okazaĵo en la historio de la armena lukto por libereco.
Sojla punkto (matematiko)
Ĉi tiuj difinoj povas esti ĝeneraligitaj al funkcioj de kelkaj variabloj, diferencialeblaj bildigoj inter  Rm kaj  Rn, kaj diferencialeblaj bildigoj inter diferencialeblaj sternaĵoj.
Sojlaj punktoj povas esti videblaj en la grafikaĵo de f: je sojla punkto, la grafikaĵo ne havas la tanĝanton aŭ la tanĝanto estas vertikala aŭ horizontala.
Per teoremo de Fermat pri senmovaj punktoj, loka maksimumo kaj minimumo de funkcio povas okazi nur je ĝiaj sojlaj punktoj. Tamen, ne ĉiu senmova punkto estas maksimumo aŭ minimumo de la funkcio, ĉar ĝi povas esti ankaŭ trafleksa punkto de la grafikaĵo, kiel ekzemple por f(x) = x3 je x=0, aŭ la grafikaĵo povas oscili en la najbareco de la punkto, kiel ĉe la funkcio difinita kiel f(x) = x2sin(1/x) por x≠0 kaj f(0) = 0, je la punkto x = 0.
Funkcioj de kelkaj variabloj
En ĉi tiu ĉapitro, funkcioj estas alprenita al esti glataj.
Por glata funkcio de kelkaj reelaj variabloj, la kondiĉo de sojla punkto estas ekvivalenta al tio ke ĉiuj ĝiaj partaj derivaĵoj estas nuloj; por funkcio sur sternaĵo, ĝi estas ekvivalento al ke ĝia diferencialo estas nulo.