cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Michael Dante
Lia lastaj laboroj estis en televidserio Find Your Future Reality kaj en kinfilmo Unbelievable!!!!! en 2018.
Tbiliso
Tbiliso [thbilísi] თბილისი (ĝis 1936 Tiflis ) estas la ĉefurbo de Kartvelio. Ĝi situas en ambaŭ bordoj de rivero Mtkvari (Kura). Ĝi estis fondata en la 5-a jarcento p.K. de Vaĥtang la 1-a Gorgasali, la kartvela reĝo de Kartli kiu ĉefurbigis ĝin en la 6-a jc p.K. Tbiliso estas grava industria, socia kaj kultura centro. La urbo estas grava vojo de la tutmonda energio kaj la komerco tra Kaŭkazio. Strategie situanta ĉe vojkruciĝo inter Eŭropo kaj Azio kaj kuŝas sur unu el la padoj de la historie antikva Silka Vojo, Tbiliso kelkfoje fariĝis batalkampo en la rilatoj de rivalaj imperioj. La historio de la urbo videblas per ĝia diverskonsista arkitekturo: la Avenuo Rustaveli, dezajnata de la Barono Haussmann, kaj la urbocentro miksiĝas kun la mallarĝaj stratoj de la mezepoka distrikto Narikalo.
Pratempo
Laŭ la legendo, la nuna teritorio de Tbiliso estis kovrita de densaj arbaroj ĝis la jaro 458. La legendo pri la fondiĝo de Tbiliso kaj amplekse akceptata rakontas ke la reĝo Vaĥtang la 1-a Gorgasali de Kartvelio iris ĉasi al tiu regiono kun falko. La falko de la reĝo supozeble prenis fazanon dum la ĉasado, poste ambaŭ birdoj falis sur la termajn akvojn kaj forpasis pro la fajro. La reĝo Vaĥtang tiom impresiĝis pro la termaj akvoj ke li decidis dehaki la arbaron kaj konstrui urbon tie. La nomo "Tbilisi" deriviĝas de la antikva kartvela vorto Tpili kio signifas "varma akvo". La urbo Tbilisi, eble pro tio, ricevis tiun nomon pro la multnombraj termaj akvoj el sulfuro kiujn ankoraŭ havas la urbo. Arkeologiaj esploroj revelaciis ke la regiono jam estis loĝita en la jaro 4.000 a.K. Oni ankaŭ scias ke la ekloĝado de la areo okazis dum la dua duono de la 4-a jarcento a.K, kiam fortikaĵo estis konstruita dum la regado de Varaz-Bakuro. Je la fino de la 4-a jc., la fortikaĵo falis sub regado de la persoj, poste ĝi apartenis al la reĝo de Kartli (parto de la nuna Kartvelio) en la duono de la 5-a jarcento. La reĝo Vaĥtang estas la ĉefa figuro al kiu oni atribuas la fondadon kaj rekonstruadon de la urbo. La zono kie konstruiĝis la antikva Tbiliso korespondas al la nunaj distriktoj Meteĥi kaj Abanotubani.
Ĉefurba nomumado
La reĝo Daĉi la 1-a Ujarmeli (komence de la 6-a jc.) estis la sukcedinto de Vaĥtang la 1-a Gorgasali kaj li translokigis la ĉefurban sidejon de Mcĥeta al Tbiliso. Menciindas ke Tbiliso ne estis la ĉefurbo de la unuiĝinta teritorio de Kartvelio sed nur de la oriento ĉar la teritorio de Kolĥido ne apartenis al la regno. Dum lia regado, Daĉi finkonstruigis la muregon kiu ĉirkaŭis la fortikaĵon kaj limigis la novajn landlimojn de la urbo. Komence de la 6-a jc., komencis ĝui pacan periodon danke al la favora kaj strategia situacio kiel vojkruciĝo inter Eŭropo kaj Azio.
Eksterlanda regado
La pacperiodo finiĝis kaj pro la strategia situacio de Tbiliso ĝi estis dezirata de pluraj imperioj de la regiono: Persio, Bizancio, Arabio kaj la turkaj selĝukoj. La kultura disvolviĝo dependis de tiu kiu regis la urbon en tiuj kaosaj periodoj. Kvankam Tbiliso, kaj la oriento de Kartvelio ĝenerale, estis kapablaj konservi memregadon ene de la imperio de la konkerantoj, la eksterlanda regado komenciĝis en la lasta duono de la 6-a jc. kaj finiĝis en la 10-a jc. Ekde la jaro 570 ĝis 580, la persoj regis Tbilison. En la jaro 627, Tbiliso estis disrabita fare de la bizancoj kaj la ĥazaroj. De 736 al 738, la araba armeo eniris en la urbon sub regado de Marvano la 2-a Ibn-Muhamad. Post tio, la araboj establis emirlandon en Tbiliso. Oni devas mencii ke la araboj alportis sekurecan ordon al la regiono kaj modernan juran sistemon en Kartvelion. En 764, la urbo denove estis disrabita far la ĥazaroj, kiu ankoraŭ estis sub araba kontrolo. En 853 la trupoj de la araba gvidanto Bugha Al-Turki invadis la urbon por establi kaliflandon. La araba regado daŭris ĝis 1050 pro la malsukcesoj de la kartveloj forpeli la arabojn. Tbiliso denove estis disrabita, sed ĉifoje nur de la selĝukoj en 1068 sub gvido de la sultano Alp Arslan.
Tbiliso: ĉefurbo de la unuiĝinta kartvela ŝtato
En 1122, post la akra batalo de 60.000 kartveloj kontraŭ 300.000 turkoj, la trupoj de la reĝo Davido la 4-a de Kartvelio eniris en Kartvelion. Kiam la bataloj finiĝis, la reĝo translokigis la reĝan rezidejon ekde Kutaisi, okcidente de Kartvelio, ĝis Tbiliso, kiu estis deklarita kiel ĉefurbo de la unuiĝinta reĝlando de Kartvelio. En la 12-a-13-a jarcentoj, Tbiliso fariĝis regiona potenco kun prospera ekonomio, tre disvolviĝinta komerco kaj solida socia strukturo. Fine de la 12-a jarcento ĝi havis ĉ. 80.000 loĝantojn. La urbo ankaŭ estis kultura kaj literatura centro tre grava ne nur en Kartvelio sed ankaŭ en la tuta mondo tiam konata. Dum regado de la reĝino Tamara de Kartvelio, Ŝota Rustaveli laboris kiel kasisto por la reĝa familio en Tbiliso dume li verkis la nacian kartvelan eposon, La kavaliro en panterfelo. Ĉi tiu periodo estas konata kiel la Oraĝo de Kartvelio aŭ la Kartvela Renesanco.
La mongola regado kaj posta nestabila periodo
La oraĝo de Tbiliso apenaŭ daŭris unu jarcenton. En 1226 la urbo estis kaptita de la Ĥorezma Imperio kaj ĝiaj defendiloj estis ruinigitaj de la mongola armeo. En 1236 Kartvelio falis sub la kontrolo de la mongoloj sed malgraŭ tio la kartveloj povis konservi sian duon-sendependan regadsistemon kaj ne perdis la kartvelan kulturon kaj identecon. Tamen, Tbiliso suferis la grandan influon de la mongoloj kaj politike kaj kulture. Ĉirkaŭ la jaro 1320, la mongoloj estis perforte forpelitaj kaj Tbiliso fariĝis denove la ĉefurbo de Kartvelio. En 1366 pro la nigra morto, la urbo perdis grandan parton de la loĝantaro kaj la postvivintoj suferis la konsekvencojn de tia malsano.
Ekde la fino de la 14-a jc. ĝis la fino de la 18-a jc. Tbiliso estis posedaĵo de diversaj invadintoj kaj plurokaze tute bruligita. En 1366 la urbo estis konkerata de Tamerlano. En 1444 ĝi estis invadita kaj detruita de Jahano, la ŝaho de la persa urbo Tabrizo. Inter 1477 kaj 1478 la urbo estis konkerata de Ak Kojunlu de la tribo de Uzun Hasano. En 1522, Tbiliso falis sub la persa kontrolo sed ĝi estis rekonkerata en 1524 de la reĝo Davido la 10-a. Dum tiu ĉi periodo diversaj partoj de la urbo estis rekonstruataj danke al la iniciatoj de la reĝo. Dum la 17-a kaj 18-a jarcentoj, Tbiliso estis denove rivalcelo, ĉifoje inter osmanidoj kaj persoj. La reĝo Irakli la 2-a de Kartvelio intencis, plurfoje sukcese, liberigi Tbilison de la persoj sed fine la urbo estis bruligita ĝis la bazo en 1795 far Agha-Mohamad Ĥan. Estas en tiu ĉi epoko, kiam la reĝo Irakli la 2-a sciante ke Kartvelio ne povas batali sola kontraŭ Persio, petis helpon al Rusio.
Tbiliso sub rusa regado
En 1801, kiam la kartvela reĝlando Kartli-Kaĥeti aliĝis al la Rusia Imperio, Tbiliso fariĝis la sidejo de la Registaro de Tbiliso (Gubernio). Komence de la 19-a jc. la urbo ekkreskis politike kaj ekonomie. Danke al tiu florado novaj konstruaĵoj ĉefe el eŭropa stilo estis konstruitaj en la urbo. Ankaŭ novaj ŝoseoj kaj fervojoj por komuniki Tbilison kun aliaj urboj de Rusio kaj de Transkaŭkazio kiel Batumi, Poti, Bakuo kaj Erevano. En la jardeko 1850 ĝi denove floris kiel kultura kaj komerca centro. Ilia Ĉavĉavadze, Akaki Cereteli, Iakob Gogebaŝvili, Aleksandro Gribojedov kaj multaj aliaj artistoj trovis sian hejmon en Tbiliso, centro de la kartvela kulturo. La urbo estis vizitita multfoje kaj speciale admirata de Aleksandr Puŝkin, Lev Tolstoj, Miĥail Lermontov, la familio Romanov kaj aliaj. La familio Romanov establis sian rezidejon de Transkaŭkazio en la strato Golovin (nuntempe konata kiel Avenuo Rustaveli).
Laŭlonge de la jarcento, la ekonomia, politika kaj kultura rolo de la urbo kun ĝiaj diversaj kaj buntaj etnoj, religioj kaj kulturoj (armenoj, kartveloj kaj rusoj konsistis el 38,1%, 26,3 % kaj el 24,8 % de la loĝantaro respektive) estis signifa ne nur en Kartvelio sed en tuta Kaŭkazio. Ekde tiam la urbo iom post iom akiris novan vizaĝon kun propraj monumentoj tipaj de urbo el internacia projekciado.
Efemera sendependiĝo (1918-1921)
Post la Rusa Revolucio de 1917, la urbo estis la sidejo de la registaro de Transkaŭkazio kie establiĝis, en la printempo de 1918, la sendependan Transkaŭkaza Federacia Demokratia Respubliko kun ĉefurbo en Tbiliso. Estis ĉi tie, en la antikva Reĝa Palaco de Kaŭkazio, kie la sendependeco de la tri kaŭkauzaj nacioj -Kartvelio, Armenio kaj Azerbajĝano- estis deklarita de la 26-a al la 28-a de majo 1918. Ekde tiam, Tbiliso fariĝis la ĉefurbo de la Kartvela Demokratia Respubliko ĝis la 25-a de februaro 1921. De 1918 ĝis 1919 Tbiliso estis la sidejo de la militkazernoj de britoj kaj germanoj okaze de la Unua Mondmilito.
Sub nacia regado, Tbiliso havis la unuan universitatan urbon de Kaŭkazio, post kiam la Ŝtata Universitato de Tbiliso estis fondata en 1918, revo de multaj kartveloj ĉar tiu projekto estis malpermesata de la rusa aŭtoritato dum multaj jardekoj. La 25-an de februaro 1921 la Bolŝevika Armeo invadis Tbilison, post akra batalo en la ekstero de la urbo. Pere de ĝi, la sovetoj altrudis la komunisman politikon kaj la regadon ekde Rusio.
Sub la soveta regado
En 1921, la Kartvela Demokratia Respubliko estis okupita de sovetaj bolŝevikaj trupoj de Rusio. Ĝis 1936 Tbiliso estis la ĉefurbo de la Transkaŭkaza Federacia Soveta Socialisma Respubliko, kiu inkluzivis Armenion, Azerbajĝanon kaj Kartvelion. Poste, ĝis 1991, ĝi estis la ĉefurbo de la Kartvela Soveta Socialisma Respubliko. Dum la soveta epoko la tbilisa loĝantaro konsiderinde kreskis, la urbo industriiĝis kaj fariĝis unu el la kulturaj, politikaj kaj sociaj centroj de Sovetio.
En Tbiliso okazis tri kontraŭ-rusaj manifestacioj: en 1956 proteste al la kontraŭ-stalina politiko de Nikita Ĥruŝĉov (Stalino estis kartvelo), en 1978 kaj en 1989. Tiuj en 1956 kaj 1989 finiĝis per sangoverŝado.
Tbilison influis la kontraŭnaciismaj politikoj de Sovetio, en ĝiaj diversaj epokoj. Kristanismo, grava por la historia identeco de la kartveloj, estis konsiderata subpremilo, kaj preskaŭ ĉiuj religiaj konstruaĵoj estis konfiskitaj for de la Kartvela Eklezio. Pastroj kaj kredantoj estis persekutataj, ekzilataj aŭ mortigataj. Ankaŭ la tradicia kartvela arkitekturo, kiu havis trajtojn similajn al la eŭropa, estis konsiderata burĝa. Pro tio oni devis forlasi tiun stilon, kaj la novaj konstruaĵoj sekvis la ekzemplon de aliaj sovetaj respublikoj. Rezulte, en plejparto de la moderna urbo kaj eĉ interne de la historia urboparto oni konstruis laŭ sovetieca stilo, tiel forigante la kartvelstilan animon de la urbo.
Tamen, la urbo tre prosperis dum la soveta regado. Ĝi estis industria kaj produktis maŝinojn, teksaĵojn, metalojn kaj manĝaĵojn eksportataj al la tuta Sovetunio. La urbo estis juneca pro la granda nombro de studcentroj, kaj tie oni celebris en 1980 la unuan rokmuzikan festivalon de Sovetio.
Tbiliso post la sendependiĝo
La 14an de junio 2015 fortaj pluvoj inundis la stratojn de Tbilisi, okazigis almenaŭ naŭ mortojn kaj liberigis kelkajn sovaĝojn bestojn el la loka bestoĝardeno. Temas pri almenaŭ ses leonoj, kvin tigroj, 13 lupoj kaj kelkaj hipopotamoj kiuj vagadas tra la urbo. La aŭtoritatoj informis pri almenaŭ tri mortintoj ĉe la zono kie estis la lupoj kaj petis la lokanojn resti hejme ĝis la reveno de la animaloj al la bestoĝardeno.
Politiko kaj administrado
Tbiliso, estas la ĉefurbo de la lando, laŭ la artikolo 10 de la Konstitucio de la lando (1995) kaj la Leĝo pri la ĉefurbo de Kartvelio - Tbiliso(20 feb. 1998). Administre, la urbo estas dividita en rajonoj (distriktoj), kiuj havas siajn proprajn distriktajn registarojn kun limigita jurisdikcio pri diversaj aferoj koncerne al la rajono. Tiu subdivido estis kreita sub la soveta regado en la jardeko de 1930 kadre de la Ĝenerala Subdirekcio de Sovetio. La plimulto de la rajonoj ankaŭ subdividiĝas en pluraj historiaj kvartaloj de la urbo. Ekde la sendependiĝo de Kartvelio, la sistemo pri rajonoj daŭre funkciis sed kun modifoj kaj reformoj. Laŭ la lasta reviziado, la rajonoj estis la jenaj: Malnova Tbiliso (ძველი თბილისი), Vake-Saburtalo (ვაკე - საბურთალო), Didube-Chugureti (დიდუბე - ჩუღურეთი), Gldani-Nadzaladevi (გლდანი - ნაძალადევი), Isani-Samgori (ისანი - სამგორი), Didgori (დიდგორი; 2007–2013). Alia distrikto estas Abanotubani (en kartvela lingvo აბანოთუბანი, laŭvorte "baneja distrikto").
Ekonomio
Kiel ĉefurbo de la lando kaj plej granda urbo de Kartvelio, Tbiliso estas la ĉefa ekonomika centro de la lando kaj grava transporta nodo de la Kaŭkazia regiono. Ĉi tie troviĝas la plej gravaj institucioj de la lando kaj multaj el ili tre renomaj ekde la ekzistado de la antaŭa Kartvela Soveta Socialisma Respubliko. Ĝi kalkulas je Scienca akademio, 3 universitatoj, institutoj, 14 teatroj, 20 muzeoj, artgalerioj. Dum sovetia tempo estis konstruita la 4kvara metroo post Moskvo, Leningrado kaj Kievo. Ĝi tre similas al aliaj eks-sovetaj metrooj. Ili estas tre profundaj. En sud-orienta parto de la urbo funkcias balneologia kurorto. La urba loĝantaro nun estas ĉ. 1,3 mln. Ĝi estas la dua plej loĝata ĉefurbo en Kaŭkazio post Bakuo kaj sekvata de Erevano. Post la deklaro de sendependiĝo, Tbiliso fariĝis ankaŭ diplomatia urbo, kie rezidas dekon da ambasadejoj kaj konsulejoj de diversaj landoj kaj internaciaj organizaĵoj. Tbiliso havas aktivajn kulturajn rilatojn kun siaj ĝemelurboj: Saarbrucken, Nantes, Ljubljana, Palermo, Atlanta, Bilbao, k.a. Malgraŭ la konfliktoj kaj ekonomia krizo ekde la malapero de Sovetio, Tbiliso fariĝis unu el la plej turismaj urboj de Kaŭkazio. Ĝin allogis ĉefe rusoj, tamen tiu turismo estis severe damaĝata pro la milito dum la somero 2008 inter Rusio kaj Kartvelio pro la aŭtonomaj respublikoj Abĥazio kaj Sud-Osetio. Danke al la internacia flughaveno en la urbo, pluraj miloj da turistoj kaj elmigrintaj kartveloj vizitas la urbon ĉiujare kaj tiu nombro komencas kreski. La ekonomiko de Tbiliso ankaŭ estas subtenata far la milionoj da eŭroj sendataj de tbilisaj elmigrintoj al siaj familioj.
Geografio
Urba teritorio estas ĉirkaŭita de altaj montoj. Ĝia varma klimato, ŝtonaj domoj konstruitaj ĉirkaŭ kortoj, ornamitaj per vinberoj, kaj mallarĝaj stratetoj igas la urbon tre amata kun mediteranea atmosfero. Tbiliso estis fondita en la 4-a jarcento kiel reĝa rezidejo, laŭ iniciato de Vaĥtang la 1-a Gorgasali, anstataŭanta antikvan ĉefurbon de Iberio - Mcĥeta. La nova loko por la ĉefurbo estis elektita pro la varmaj kuracaj sulfurakvoj ("tbili" en kartvela lingvo signifas "varman"). Tio estas laŭ legendo, sed fakte, eĉ hodiaŭ ekzistas sulfuraj banejoj en malnova urbo. La urbo estas markita de la paso de la rivero Kuro tra la urbo Tbiliso. Ĝi dividas la urbon inter la mezepoka/malnova kaj la moderna urbo. Malgraŭ la arideco de la tereno pro la rokecaj altaj montoj ĝi havas plurajn verdajn zonojn kiuj verdigas la urbon kaj ĝian ĉirkaŭon. Tio estas profitata por kreado de protektitaj parkoj kun spacioj de tipaj kaŭkazaj plantoj. Pro la intensa industriigo de Tbiliso dum la soveta epoko, multaj riveroj kaj lagoj estis tre poluataj sed nunaj projektoj iom post iom purigas la akvon kaj la areojn ĝenerale.
Lisi-lago (kartvele: ლისის ტბა) estas malgranda lago en la najbareco de Tbiliso; apartenas al la Kura valo, hejmo al granda miksuza evoluiga projekto sub la samnomo. La pejzaĝo estas ŝtona kaj arida kun arbusta vegetaĵaro kaj intrigoj de stepo. La lago kaj ĉirkaŭa regiono disponigas vivejon por diverseco de malsamaj specioj de ekzotikaj birdoj. Aldone al diversaj birdaj specioj, la areo ĉirkaŭ la lago provizas rifuĝon al diversaj bestoj kiaj testudoj, vulpoj kaj leporoj. La areo estas konata pro la granda populacio de serpentoj, kiuj vivas en la montoflankoj ĉirkaŭ la lago.
Sportoj
Tbiliso havas historion tre riĉa pri sportoj. Kiel multaj urboj el Proksima Oriento, kun fortaj kulturaj influoj de Azio, Tbiliso historie havis specialan spacon de la urbo kiu estis celita por sportivaj konkuradoj. La nunaj distriktoj Saburtalo kaj Didube estis la plej oftaj areoj por la celebrado de tiuj konkuradoj. Ĝis komenco de la 19-a jarcento, la sportoj kiel rajdado, luktarto, bokso, kaj marksmano estis la plej popularaj de la urbo. Kiam Tbiliso komencis disvolviĝi ekonomie kaj socie kaj plialproksimiĝi al Okcidento, la novaj sportoj de Eŭropo estis enkondukitaj. Sovetio helpis al tiu enkonduko de la plej komunaj eŭropaj sportoj kaj, iom malpli, la nerekta influo de Usono. Tbiliso disvolvigis la necesan infrastruktoron por la diversaj profesiaj sportoj. La urbo disponigas ĉ. 250 grandajn kaj malgrandajn sportejojn por multaj sportoj. La plej popularaj sportoj en la nuna Tbiliso estasa piedpilko, rugbio, manpilko kaj luktarto. Aliaj popularaj estas teniso, naĝado kaj akvopilko.
Amaskomunikiloj
La plimulto de la komunik-entreprenoj de Kartvelio (inkluzive de la televido, gazetaro kaj radio) havas sian sidejon en Tbiliso. En la urbo troviĝas la sidejo de la populara Rustavi 2, televidkanalo kiu disfamiĝis pro la viva elsendado de la okazintaĵoj dum la Revolucio de la rozoj kiu fariĝis emblemo por la nuna historio de Kartvelio. Krom Rustavi 2, la ceteraj tri el la ĉefaj kvar publikaj televidkanaloj ankaŭ estas tre popularaj kaj variaj kiuj inkluzivas programojn en aliaj lingvoj kiel la armena kaj la rusa. La televidmerkato de Tbiliso spertis plurajn rimarkindajn ŝanĝojn ekde la dua duono de 2005, kiam Rustavi 2 sukcese aĉetis la kanalon Mze TV al privata entrepreno kaj Rupert Murdoch el News Corporation fariĝis akciulo de Imedi Media Holding komence de 2006. Rilate al la gazetaro, Tbiliso havas plurajn eldonejojn. Kelkaj el la plej rimarkindaj periodaĵoj inkluzivas la tagĵurnalon 24 Saati ( "24 Horoj"), Rezonansi( "Rezonado"),Alia, la anglalingva tagĵurnalo El Messenger, la komerca semjnĵurnalo Kartvelio hodiaŭ, kaj la anglalingva semajnĵurnalo The Georgian Times. La etnaj komunumoj havas siajn proprajn eldonejojn kaj periodaĵojn.
Edukado
Ĉar Tbiliso estas la ĉefurbo kaj plej granda urbo de tiu kaŭkaza lando ĝi estas la sidejo de multaj el la elstaraj lernejoj kaj institutoj de la tuta regiono. La Universitato de Tbiliso estis la unua el la kaŭkazaj landoj. La aliaj institutoj kaj universitatoj poste konstruiĝis dum la soveta epoko kiu sin dediĉis al la edukado kaj klerigado de la tuta loĝantaro. Dum longa tempo la instruado okazis plejparte en la rusa kaj iom malpli en la kartvela. La rusa lingvo havas abundegon da sciencaj kaj teknikaj libroj kiuj kolapsigis la kartvelan por tia celo. Tamen, post la sendependiĝo la rusa estas studobjekto ol lingvo por instruado kaj la kartvela lingvo ĉefrolas en la studado.
Arkitekturo
La arkitektura stilo de la urbo Tbiliso estas miksaĵo de la tradicia loka arkitekturo, kun forta influo de la arkitekturaj stiloj de la iama Bizancio, Europo, Rusio (novklasikismo), kaj Mezoriento. La plej antikvaj partoj de la urbo, inkluzive de Abanot-Ubani, Avlabari, kaj iom de la distriktoj Sololaki havas rimarkindan aspekton de la tradicia kartvela arkitekturo kun influoj de Mezoriento. La areoj de la urbo, ĉefe la konstruitaj post la 19-a jarcento (Avenuo Rustaveli, distrikto Vera, ktp) havas la kontraston de Eŭropo kaj Rusio. En la komenco de la 20-a jarcento malgraŭ la bataloj kontraŭ la turkoj kaj nestabila periodo, aperis kvazaŭ renesanco de la kartvela arkitektura stilo, ĉefe per la stilo art nouveau. Tamen, post la establiĝo de la komunisma reĝimo la stilo estis deklarita kiel burĝa kaj pro tio abandonita. Fine de la 20-a jc. la kartveloj identigas la tipan sovetian arkitekturon kun nebula periodo por la nacio kaj la lando komencas serĉi sian propran kartvelan identecon pere de la rekuperado de ĝia stilo.
Metroo
La Metroo de Tbiliso (თბილისის მეტროპოლიტენი, Tbilisis Met'rop'olit'eni) estas la metrosistemo kiu funkcias en Tbiliso, kaj la sola metroo de la lando. Ĝi estis malfermita al la publiko en la jaro 1966, ĝi fariĝis la kvara metroo en la antikva Sovetio. Kiel la plimulto de tiuj eks-sovetaj metrooj, la metrostacioj estas tre profundaj kaj dekoraciataj. Nuntempe la metroo konsistas el du linioj, 22 stacioj kaj 26,4 kilometroj longe. Dudek stacioj estas subteraj kaj du surteraj.
Dum la periodo de la jardeko 1990, la plimulto de la nomoj de la metrostacioj el la sovetia epoko estis rebaptataj, malgraŭ la ekonomiaj malfacilaĵoj severe frapis la sistemon en ĝia infrastrukturo, funkciado kaj plilongigoj post la kolapso de Sovetio. Ĝis antaŭnelonge la metroo estis funkciigita per tre malfacilaj kondiĉoj pro la nesufiĉa elektro. Ankaŭ ĝi fifamiĝis kiel ŝtelejo. Post tiu kriza epoko la metroo de Tbiliso, la sola de Kartvelio, ekfunkcias bone kaj ĝi estas uzata de granda procento de la loĝantaro kaj la turistoj.
Fervojo
La stacidomo de Tbiliso (თბილისის ცენტრალური სადგური) estas fervoja stacio origine konstruita en 1872, kiu spertis diversajn arkitekturajn transformojn, kaj nuntempe funkcias kiel kombinita fervoja stacidomo kaj komerca centro.
Tundra leŭkostikto
La Tundra leŭkostikto (Leucosticte arctoa) estas specio de birdoj de la familio de Fringedoj kaj genro de Leŭkostiktoj, kiuj estas grizaj, brunaj aŭ grizbrunaj birdoj kun rozkolorecaj areoj en subaj partoj aŭ flugiloj.
Ĝi troviĝas en Ĉinio, Japanio, Kazaĥio, Koreio, Mongolio kaj Rusio. Ties natura habitato estas tundro kaj moderklimataj herbejoj.
Henry Sidgwick
Henry SIDGWICK (anglalingva prononco /ˈsɪdʒwɪk/; 31a de majo 1838 – 28a de aŭgusto 1900) estis angla utilisma filozofo kaj ekonomikisto. Li estis Profesoro "Knightbridge" de Morala Filozofio en la Universitato de Kembriĝo el 1883 ĝis sia morto, kaj estas plej bone konata en filozofio pro sia utilisma traktaĵo The Methods of Ethics. Li estis unu el la fondintoj kaj unua prezidanto de la Societo por Psika Esplorado kaj membro de la Metafizika Societo kaj helpis la plej altan edukon de virinoj. Ankaŭ lia verkaro en ekonomiko havis daŭran influon.
En 1875 li kunfondis Newnham College, porvirina konstituanta kolegio de la Universitato de Kembriĝo. Ĝi estis la dua kembriĝa kolegio kiu akceptis virinojn, post Girton College. La kunfondinto de la Newnham College estis Millicent Garrett Fawcett.
Madagaskara kanbirdo
La Madagaskara kanbirdo (Acrocephalus newtoni) estas paserina birdo de la genro Acrocephalus aŭ kanbirdoj kiuj estas brunecaj birdoj kiuj loĝas en kareksejoj kaj apartenas al la familio de Akrocefaledoj, sed iam estis inkludataj en la grupo de Silviedoj. Ĝi troviĝas kiel endemio nur en Madagaskaro. Ties natura habitato estas marĉoj kie la specio nutras sin kaj nestumas en kareksejoj kaj junkejoj.
Ĝi estas grizbruna birdo supre kaj pli hela sube ĉefe en la blankeca gorĝo. Kiel ĉe plej parto de kanbirdoj, videblas malhelbruna traokula strio kaj hela superokula strio. La beko estas fortika kaj pintakra.
Fra Mauro
Fra Maŭro, kamaldula, (ĉ. 1400–1464) estis veneciana kartografo kiu vivis en la Venecia respubliko. Li kreis la plej detalan kaj akuratan mapo de la tiam konata mondo ekde Eŭropo, nome Mapo de Fra Mauro.
Maŭro estis monaĥo de la kamaldula Monaĥejo de Sankta Mikaelo, sur la insulo Murano en la Venecia Laguno. Tie li entreprenis kartografian atelieron. Li estis dungita de kelkaj povaj gravuloj kiel la portugala princo Henriko la Navigisto.
Fra Mauro naskiĝis antaŭ aŭ ĉirkaŭ la jaro 1400. June, Maŭro estis multe veturanta kiel komercisto kaj soldato. Li estis familiara Kun Mezoriento. Li estis registrita en la registroj de la Monaĥejo de Sankta Mikaelo el la jaro 1409. En la monaĥejo, Maŭro estis dungita kiel mapisto. Li estis registrita nakaŭ kiel kolektisto de la enspezoj de la monaĥejo, sed ekde la 1450.aj jaroj li estis ankaŭ menciita kiel kreanto de serio de mondaj mapoj. Kvankam li jam ne plu estis libera por veturi, pro sia religia statuso, li ofte konsultis kun komercistoj de la urbo je iliaj revenoj el transmaraj vojaĝoj.
Ĉirkaŭ 1450 li komponis grandan mondan mapon kiu rezultos en nuntempa gapiga akurateco, inkludante grandajn verkitajn komentojn kiuj montras la geografiajn sciaron de tiu tempo. La mapo estas konata nuntempe kiel la "Mapo de Fra Mauro". Ĝi estas cirkla planisfero desegnata sur pergameno kaj enkadrita en ligna kadro kiu estas ĉirkaŭ 2 por 2 metroj. La mapo estas mapo de la mondo kaj inkludas Azion, la Hindan Oceanon, Afrikon, Eŭropon kaj la Atlantikon. La mapo estas orientita kun la sudo je la pinto.
Woźniki
Woźniki estas urbo en Silezio (provinco de Pollando) en Pollando. Ĝi apartenas al komunumo Woźniki en distrikto Lubliniecki.
Kalkecaj sponguloj
La sponguloj de klaso Calcarea —aŭ kalkecaj sponguloj— estas membroj de la besta filumo Porifera. Ili estas la solaj sponguloj, kies minerala skeleto konsistas el kalcia karbonato (CaCO3) spiketoj kristaligitaj en formo de kalcito aŭ aragonito. Ili estas la plej komenca grupo de sponguloj. Nuntempe estas konataj ĉirkaŭ 400 specioj apartenantaj al ĉi tiu filumo.
Karakterizaĵoj
Plej multaj specioj de ĉi tiu klaso apenaŭ atingas 10 cm de longo. Ili estas la nura klaso de sponguloj, kiuj povas prezenti la tri nivelojn de organizo: askonoida, sikonoida kaj leukonoida. La spiketoj malhavas aksajn kanalojn. Ili povas esti unu, du aŭ tri radioj. Ofte, la spiketoj projekciiĝas preter la pinakodermo, donante karakterizan aspekton al la sponguloj.
Biologio
La kalkecaj sponguloj estas ĉiuj maraj. Kiel ĉiuj sponguloj, ili manĝas filtrante organikajn erojn el la akvo, kiu ĉirkaŭas ilin. Ili estas hermafrodita kaj povas reproduktiĝi sekse aŭ nesekse (per fragmentiĝo). La fekundaj ovoj evoluas ene de la spongulo. La larvoj havas flagelojn kiuj permesas al ili naĝi, sed ilia libera vivo ne daŭras pli ol 2 tagoj.
Komunumaro Freinsheim
La komunumaro Freinsheim - germane Verbandsgemeinde Freinsheim - estas adminstra komunumaro en Germanio, ĉirkaŭ la urbo Freinsheim. Ĝi troviĝas en la distrikto Bad Dürkheim de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumaro havis 0 loĝantojn. La administrejo de la komunumaro centre plenumas iujn oficejajn servojn por la loĝantoj de ĉiuj membraj komunumoj, kiuj parte en komparo kun aliaj partoj de Germanio havas relative malmultajn loĝantojn, tial ke vivteno de administrejo kun ĉiuj servoj en ĉiu unuopa komunumo estus malekonomia.
{|
Unuopaj membraj komunumoj
La blazono de la komunumaro ĉefe simboligas la historiajn regintojn: La arĝenta aglo sur helblua fono reprezentas la historian grafan dinastion Leiningen, la arĝenta ŝlosilo sur ora fono la antaŭan episkopujon Worms kaj la ora leono sur nigra fono la historian regnon Palatinato. Krome la blua vinbero sur ora fono indikas, ke en la teritorio de la komunumaro la vinkultivado estas la plej grava enspezofonto kaj kompare al aliaj partoj de Germanio jam tre frue grandkvante kultiviĝis vitejoj por ruĝa vino, tiel ke nuntempe proksimume duono de la vitejo rezultigas blankan kaj la alia duono ruĝan vinon.
Borrés
Borrés [boRES] estas loĝloko de la municipo Sabiñánigo de Hispanio​, en la okcidento de la komarko Alto Gállego (kies ĉefurbo estas Sabiñánigo mem) apartenanta al la nordo de la Provinco Huesko (regiono Aragono). Fakte ĝi estas unu el pli ol 50 loĝlokoj de Sabiñánigo, kiu estas la municipo kiu enhavas pli da loĝlokoj en la provinco.
La loĝloko Borrés mem estas en la norda Valo Val Ancha. La loĝloko estas tipa domaro karaktera de montaro ĉe Pireneoj, kun tre deklivaj ardezaj tegmentoj, kaj tre tipaj konustrunkaj kamenoj.
Historio
Dum la Hispana Enlanda Milito, Borrés suferis pro operacoj de la batalo de Sabiñánigo —inter septembro kaj novembro de 1937—. Pli forta respublika truparo konkeris lokojn, sed ne la celitan ĉefurbon Sabiñánigo, dum totalaj homperdoj estis preskaŭ 6 000 (pli inter frankistoj). Multaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento pro rura elmigrado kaj en la areo ĉefe pro la milito, kaj ĉe Borrés oni malaltiĝis ĝis nunaj 16 loĝantoj (2019).
Aktualo
La ĉefa ekonomia enspezofonto tradicie estis malgrandaj agrikulturo kaj brutobredado, sed lastatempe la komarko turnis sin ankaŭ al kreskanta turismo ligita al la pirenea akso (valoj de Tena kaj de Aragón) kaj al la proksimeco al Sabiñánigo.
Huahine
Huahine estas atolo en la Pacifika Oceano. La insulo apartenas kune kun ok aliaj insuloj al la Deventaj Insuloj de Franca Polinezio. La insulo konsistas el estingiĝinta vulkano, la 669 metre alta Monto Turi, kaj per rifo ĉirkaŭita laguno.
En la jaro 2002 la insulo havis 5 757 loĝantojn. En 2012 tiu nombro altiĝis al 6 303.
Ariano Irpino
Ariano Irpino estas komunumo de Italio.
Huahine
La ekonomio grandparte dependas de la kultivado de vanilo kaj kokosnuksoj.
Chaetura
Chaetura estas genro de birdoj de la pinglovostuloj en la familio de apusedoj. Ili similas multe laŭ aspekto kaj estas konfuzitaj kun la hirundoj, pro ties pintvostoj, sed ili entute ne estas rilataj al tiuj (vidu ankaŭ konverĝa evoluo).
Temas pri genro kiu loĝas en Ameriko.
Balsfjord
Balsfjord estas komunumo de norda Norvegio. Ĝi apartenas al la departemento Troms. Fine de en la komunumo vivis.
NGC 891
NGC 891 (aliaj indikoj — PGC 9031, UGC 1831, MCG 7-5-46, ZWG 538.52, IRAS02195+4209) estas galaksio en konstelacio Andromedo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Isny im Allgäu
Isny im Allgäu estas urba komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Ravensburg kaj en la distriktaro Tübingen de la federacia lando Baden-Virtembergo. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Animala kognaro
La esplorado en animala kognaro realiĝas ĉefe ĉe mamuloj, speciale primatoj, cetacoj kaj elefantoj, same kiel hundoj, katoj, lavursoj kaj roduloj. En la lastaj jardekoj, tamen, pliiĝis konsiderinde la studoj pri birdoj (papagoj, korvedoj kaj kolomboj). Estas amikemaj polemikoj pro la sana rivaleco inter primatologoj kaj ornitologoj rilate al la mensaj kapabloj de iliaj studobjektoj. Oni esploras ankaŭ pri reptilioj (lacertoj, serpentoj), kaj fiŝoj, eĉ pri senvertebruloj (cefalopodoj, araneoj kaj insektoj).
Historio
Jam en la antikveco, la pensuloj ne interkonsentis pri la mensaj kapabloj de la animaloj. Aristotelo, sen malakcepti la biologian naturon kiun la homo havas komune kun la animaloj, diris, ke nur la homo estas racia, kio montriĝas per ties parolkapablo, kio ebligas esprimi sin pri ĉio ajn. Descartes asertis, ke la nura diferenco inter la maŝinoj kaj la animaloj estas la komplekseco de la mekanismoj. Tio estas, la animaloj estis laŭ li, ĉar ili ne havas animon, tio kio nuntempe estus nomitaj robotoj. Ne ĉiuj filozofoj samopiniis. Voltero opiniis, ke la animaloj havas ideojn, memoron kaj inteligenton. Laŭ li, se la animaloj estus simplaj maŝinoj, tio estus kroma tialo por pensi, ke ankaŭ la homo estas tio.
10811 Lau
10811 Lau estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la en la kadro de la "Enketo de Upsalo-ESO pri Asteroidoj kaj Kometoj" (Uppsala-ESO Survey of Asteroids and Comets, aŭ "UESAC"), elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la komunumo Lau en sudo de Gotlando. En ties kirko, la eĥo resonas dum ĝis dekdu sekundoj.
Villiers-Saint-Frédéric
Villiers-Saint-Frédéric estas franca situanta en departemento Yvelines, regiono Francilio.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Villersois.
Biharkeresztes
Biharkeresztes [biharkeresteŝ] estas urbo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en Distrikto Berettyóújfalu. Bihar estas departemento, keresztes estas kruca.
Masaki Tsuchihashi
Masaki Tsuchihashi (en Esperanto Masaki Cuĉihaŝi kaj japane 土橋 正樹, n. 23-an de julio 1972) estas japana futbalisto. Li en 1996 membris en la japana nacia teamo de futbalo.
Biharkeresztes
Historio
La nuna Biharkeresztes estis loĝata dum la neolitiko, bronzepoko, ferepoko, de keltoj, dakoj, sarmatoj, avaroj. Ĝi komence nomiĝis Fancsal (fanĉal), post la tataroj ĝi apartenis al altaristo de Sankta Kruco el Nagyvárad, tial estis nomata Mezőkeresztes. En 1910 la komunumo ricevis la lastan nomon Biharkeresztes, ĉar la pli frua nomo jam estis okupita. La rumanoj okupis la komunumon en 1919, fine en 1920 ĝi estis limoapuda komunumo.
La setlejo en mezo de la 19-a jarcento estis kampurbo, krome distriktejo ĝis 1970. Ĝi rericevis la rangon urbo en 1989.
NGC 892
NGC 892 (aliaj indikoj — PGC 8926, ESO 478-26) estas galaksio en konstelacio Baleno.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Leŭkoantocianidino
Leŭkoantocianidino aŭ C15H14O3 estas natura fitokemiaĵo trovata en plantoj kaj fruktoj tiaj kiaj Theobroma cacao, Anadenanthera peregrina, kaj en pluraj specioj da karnovoraj plantoj tiel kiel Nepenthes burbidgeae kaj aliaj. Leŭkoantocianidinoj estas flavonoidaj derivaĵoj de la flavanoj, nesolveblaj en akvoj, kiuj posedas bonegajn farmakologiajn proprecojn. Tiaj antioksidigaĵoj estas vaste trovata en la foliaro, histoj kaj polenoj de plantoj. Flavonoj kaj izoflavonoj estas uzataj en la traktado de peptidaj ulceroj. Resume, flavonoidoj estas gravaj substancoj por la normala kreskado, disvolvo kaj defendo de nia sano.
(19223) 1993 QH8
(19223) 1993 QH8 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.
Lago Emosson
La Lago Emosson aŭ en franca Lac d'Émosson estas akvorezervejo en la kantono de Valais, Svislando. Ĝi situas en la municipoj Salvan kaj Finhaut. La plej malgranda urbo en Svislando estas Martigny. La lago havas surfacan areon de 3.27 km² kaj alton de 1,930 m. La maksimuma profundo estas 161 m. La celo de la Akvobaraĵo de Émosson estas produktado de hidroelektra energio. Akvo el la rezervejo unue funkciigas la 189 MW Vallorcine Power Station, ĝuste super la limo en Vallorcine, Francio. La akvo estas poste sendata tra kanala tunelo al 162 MW stacio La Bâtiaz, 12 km oriente en Martigny, Svislando. La falo inter la akvobaraĵo kaj stacio La Bâtiaz estas 1400 m.
46.07167°N, 6.91944°W
Finŝa muŝkaptulturdo
Finŝa muŝkaptulturdo, Neocossyphus (aŭ Stizorhina) finschi, estas malmulte konata birdo de la familio de turdedoj de la arbaroj de Okcidenta Afriko. Ĝi estas ofte konsiderata subspecio de la Ruĝeca muŝkaptulturdo.
Teritorio kaj habitato
Tiu afrotropisa specio loĝas je malaltaj niveloj de la plej densaj partoj de arbaroj, ofte ĉe riveraj aŭ marĉaj areoj en arbaraj marĉoj, el marnivelo al 1500 m, en la sudaj partoj de Sieraleono, Liberio, Ganao, Benino kaj Niĝerio. (Vidaĵo el suda Togolando povus reprezenti malgrandan populacion tie.) Ili estas loĝantaj birdoj.
Ĝi estas rara en multaj areoj, sed komuna en kelkaj aliaj.
Exxon Valdez
La SeaRiver Mediterranean estis naftoŝipo en posedo de konzerno ExxonMobil. Ĝi havis origine la nomon Exxon Valdez, ĝi estis alinomata, post kiam ĝi kaŭzis en 1989 nafteliron kaj tiel unu el la plej grandaj naturkatastrofoj de la marŝipado.
Finŝa muŝkaptulturdo
Aspekto
Finŝaj muŝkaptulturdoj estas 18 al 20 cm longaj. Plenkreskuloj estas brunaj supre kaj oranĝecaj sube, pli grizecaj aŭ olivecaj en nuko kaj brusto kaj pli ruĝecaj en la dorso. La vosto estas malhelbruna kun blankaj anguloj. Vangoj kaj gorĝo estas palaj kun grizaj kaj oranĝaj nuancoj. Nematuruloj estas ankoraŭ nepriskribitaj.
Exxon Valdez
La naftoŝipo estis transdonita en decembro de 1986 al ExxonMobil. Ĝi longas 300 m, havis 20-metran sinkon, pezis – sen ŝarĝo – 30.000 tunojn, elpremis la akvomason de pli ol 200.000 tunoj kaj povis transporti per konstanta maksimuma rapido de 16,25 knotoj 235 milionojn da litroj da nafto. Ĉe la akcidento la cisternŝipo liveris 163.000 tunojn da nafto, el kiuj forfluis 40.000 tunoj.
Finŝa muŝkaptulturdo
Aspekto
La voĉo estas simila al tiu de la Ruĝeca muŝkaptulturdo. En Liberio ĝi kantas el majo al oktobro. La kanto konsistas el kvar melodiaj fajfoj, "huuii, huuii huuii-huuII, pli malrapidaj kaj malaltatonaj ol la kanto de la Ruĝeca muŝkaptulturdo". Unu alvoko estas kvar rapide ripetitaj notoj, "cuii-cuii-cuii-cuii" kun la varianto "cu-cii… cuiiii"; alia estas "longa, plendeca fajfo ''uii… uiiiii-ii." Por alarmo kaŭzata de predantoj ili faras "zuman uerd-uerd-uerd." Malkiel la Ruĝeca muŝkaptulturdo, tiu specio respondas al surbendigoj de sia alvoko.
Kutimaro
Finŝa muŝkaptulturdo estas kutime sola aŭ en paroj. Dum la reprodukta sezono ĝi estas tre teritoria, sed je aliaj epokoj ili povas aliĝi al manĝantaroj de miksitaj specioj je armeformikoj. Tamen, ili rilatas multe malpli al armeformikoj ol la aliaj du membroj de la genro Neocossyphus, nome la Blankavosta kaj la Ruĝavosta formikoturdoj. Anstataŭ tion ili kaptas insektojn per siaj bekoj kiel muŝkaptuledoj, gvatinte el ripozejoj aŭ prenante ilin el sub folioj dum ŝvebado. Preferataj insektoj estas termitoj, akridoj, formikoj, skaraboj, muŝoj kaj aliaj diversaj etaj specioj. Ili povas ripozi dumlonge senmove sur horizontala ripozejo. Ili ofte ekmontras siajn eksterajn flugilplumojn flanken kiel tondileca ekmontro.
Exxon Valdez
La ŝipo iĝis konata sub la tiama nomo Exxon Valdez. La 24-an de marto 1989, ĝi estis plenigita per nafto kaj liveris de la naftodeponejo de trans-alaska-naftotubo – en haveno Valdez en suda direkto, kiam ĝi iom post meznokto trafis Bligh-rifon en akvoj de Sud-Alasko nome en Marbrako de Princo Vilhelmo. La kapitano Joseph Hazelwood troviĝis tiutempe ebria en sia kajuto. La regadon de la ŝipo efektivigis tiutempe la tria oficiro Cousins. Li ne havis sufiĉe da sperto por navigi tra markoloj kaj faris manovran eraron, elfluigis 40.000 tunoj da nafto kaj kaŭzis detruon de la ekosistemo. Mortis centmiloj da fiŝoj, marbirdoj, kaj aliaj bestoj pro rektaj kaŭzoj de la akcidento. Aperis eĉ la respondeco de la marborda gardado, kiu ne avertis la ŝipon, sed ili atestis pri tiutempa nefunkciado de la radar-aparatoj kaj ke okazis skipoŝanĝo.
Finŝa muŝkaptulturdo
Kutimaro
En Niĝerio oni vidis en marto birdon kolektantan nestomaterialon ĉe la bazo de epifito. En Liberio, oni observis birdojn en reproduktaj kondiĉoj el junio al decembro kaj sendependaj junuloj en septembro. Oni scias malmulte pli pri la reproduktado de tiu specio.
Exxon Valdez
La riparado daŭris 10 monatojn kaj kostis 30 milionojn da USD, la ŝipo alinomiĝis al Exxon Mediterranean, kaj en 1993 al SeaRiver Mediterranean kaj estis denove uzata. La kapitano Joseph Hazelwood devis pagi monpunon de nur 5.000 USD.
Finŝa muŝkaptulturdo
Taksonomio
Kelkaj fakuloj kunigas tiun specion kun la Ruĝeca muŝkaptulturdo, parte pro observado de birdoj en suda Niĝerio kun plumaro kaj kantoj inter tiuj de la du specioj. Ĉi tie ĝi estas traktata kiel separata specio laŭ la Handbook of the Birds of the World kaj aliaj fakuloj.
Exxon Valdez
De septembro 2002 la SeaRiver Mediterranean estis ne plu uzata.
Finŝa muŝkaptulturdo
Taksonomio
La specifa nomo honoras la esploriston Otto Finsch. Ĝi estas ofte literumata finschii, sed literumado kun ununura i estas ĝusta.
Izerogardado
La Izerogardado aŭ IJzerwake en la nederlanda lingvo estas flandra naciisma manifestacio, kiu ekestis kiel deŝiro de la Izeropilgrimado.
Kial Paul Daels kaj Lionel Vandenberghe estis prezidantoj de la komitato de la Izeropelgrimado, ekestis malkontekto ĉe la radikaluloj ene de la Flandra Movado. La originala mesaĝo "Milito neniam plu", "Memregado" kaj "Dia paco" estis retradukitaj al "Paco", "Libereco" kaj "Toleremo". La radikaluloj opiniis ke la naciflandraj temoj tro foniĝis. Ankaŭ ene de la aktivuloj de la politika partio Vlaams Blok "toleremo" estis konsiderata kiel kritiko al ilia agado.
Diversaj protestgrupoj ekestis, interalie laborgrupo por la pliradikaligo de la Izeropligrimado. Rilatoj plu-malboniĝis kaj kiam Lionel Vandenberghe publike konfesis subteni la maldesktreman politikan partion SPIRIT (kiu kunlaboras kun la flandra socialisma partio), estis tro da streĉo por kune daŭrigi.
La 24an de aŭgusto 2004 por la unua fojo la radikuloj decidis organizi alternativan pelgrimadon en Steenstrate, ĉe la monumento de la gefratoj Van Raemdonck. La organizadon faris la aspc IJzerwake vzw, asocio kiu kunlaboras kun la Vlaams Blok (ekde 2004: Vlaams Belang), precipe ĉar kaj kaj la prezidanto(Johan Vanslambrouck, ankaŭ prezidanto de Voorpost), la kasisto (Luk Dieudonné), kunlaboranto (Luk Vermeulen) kaj la retejestro (Hans Verreyt) estas deĵorantoj de la Vlaams Belang. La antverpena membro de la konsilantaro de N-VA Luk Lemmens aliĝis al la estraro de la Izerogardado.
Precipe ekde la eldono de 2005 la subteno por la alternativa pelgrimado kreskas pro ĉeesto de famuloj ene de la Flandra Movado.
Distrikto Vilno
La Distrikto Vilno de la jaro 1995 ĝis la 1-a de julio 2010 estis unu el dek administraj distriktoj de Litovio. Kvankam ĝi nun sekve ne plu havas administran funkcion, la loĝantoj de Litovio ankaŭ en 2023 ankoraŭ amplekse uzas ĝin en priskriboj kaj referas al ĝi. La laŭ areo kaj ankaŭ laŭ nombro de loĝantoj plej granda distrikto de Litovio situis en la sudoriento de la lando, ene de la historia regiono Aŭkŝtajtio, ĉirkaŭ la litovia ĉefurbo Vilnius.
Administra disdivido
La Distrikto Vilnius disdividiĝis en ok administraj komunumoj (litove savivaldybės). (loĝantoj laŭ stato januaro 2006)
Centro pri la Ĉeno de Generacioj
Centro pri la Ĉeno de Generacioj (The Chain of Generations Center מרכז שרשרת הדורות) estas "artmuzeo" ĉe la Placo de la Muro de lamentadoj en la juda kvartalo de la Malnova Urbo de Jerusalemo apud la Okcidenta Muro, kiu estas dediĉita al la juda personoj historion en Pokaloj. La "Centro" specialaj ekspozicioj situas en tunelo, kiu kuras plurajn subteraj spacoj, inkluzive de verkoj skulptita vitro, lumo ludoj, fumo, sono, hologramoj kaj arkeologiaj trovaĵoj estas. La muzeo estis malfermita en 2006.
Malnovfrisa lingvo
La malnovfrisa lingvo estas la antaŭŝtupo de la moderna frisa lingvaro. La lingvo estas dokumentita aparte pere de juraj libroj kaj atestaĵoj el la 13-a kaj 16-a jarcento kaj uziĝis en la regiono inter la rivero Weser oriente kaj la golfo IJsselmeer (Zuiderzee) okcidente.
La malnovfrisa lingvo havas relative arkaikan formon kaj tial konsieriĝas sur la sama evolua ŝtupo kiel la malnovangla, malnovsaksa kaj malnovaltgermana lingvoj, kvankam ĝi skribe uziĝis en epoko, en kiu tiuj aliaj tri lingvoj jam estis historiaj kaj uziĝis la mezangla, mezmalaltgermana kaj mezaltgermana lingvoj.
Komparo kun aliaj okcidentĝermanaj lingvoj
Sekve kompariĝas iuj malnovfrisaj vortoj kun parencaj ekvivalentoj el aliaj okcidentĝermanaj lingvoj.
Eszter Perényi
Eszter Perényi [ester perEnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo Perényi Eszter estis hungara violonisto, altlerneja instruisto. Ŝia frato estis Miklós Perényi, ŝi estis la unua edzo de István Bujtor.
Malnovfrisa lingvo
Komunaĵoj kun la malnovangla lingvo
La malnovfrisa lingvo havas plurajn komunajn fonologiajn evoluojn kun la malnovangla lingvo, dum la malnovsaksa lingvo staras inter la moderna germana lingvo unuflanke kaj la malnovfrisa kaj malnovangla lingvoj.
Eszter Perényi
Eszter Perényi naskiĝis la en Budapeŝto.
Malnovfrisa lingvo
Komunaĵoj kun la norena lingvo
Interesas ke la malnovfrisa lingvo havas ecojn komunajn kun la malnova skandinavia norena lingvo, kiuj mankas en la malnovangla aŭ malnovsaksa lingvoj.
Eszter Perényi
Biografio
Eszter Perényi studis en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt inter 1961-1967. Ŝia ĉefinstruisto estis Dénes Kovács (violonisto). Post siaj studoj ŝi recitalis ekzemple en Germanio, Italio kaj Svedio. Ekde 1975 ŝi instruis en la Muzikarta Altlernejo, ekde 1988 en rango universitata instruisto. Inter 2006 kaj 2010 ŝi estis katedrestro. Dum la instrua periodo ŝi gvidis majstrokursojn ekzemple en Budapeŝto, Pekino, Madrido, Amsterdamo, Prago. En la lerneja jaro 2011 ŝi estis gastoinstruisto en Tokio. Ŝi ricevis hungarajn ŝtatajn premiojn inter 1987-2007, en 2023 premion Kossuth. Ŝi naskis dufoje en la 1970-aj jaroj.
Malnovfrisa lingvo
Komunaĵoj kun sudaj najbaraj lingvoj
La malnovfrisa ankaŭ havas komunajoĵn kun aliaj okcidentĝermanaj lingvoj, kiuj ne troveblas en la malnovangla: Ekzemplo estas manko de konsonanta ŝanĝo de s al r. Ekzemple la malnovfrisa vorto hasa [leporo] tenas la konsonanton "s" kiel la malnovaltgermana haso, aŭ la moderna germana Hase, dum en la malnovangla la vorto estas hara kaj en la moderna angla hare.
Skribo
La la malnovfrisaj tekstoj uzis la latinan alfabeton sen aldonaj literoj. Por la du dentaj frikativoj oni uzis la literokombinon "th", kiel en la moderna angla. Por la vokalo "u" kaj la konsonantoj "v" kaj "w" oni sen sistemeco skribis aŭ "u" aŭ "v" aŭ "w". Same arbitraj estis la uzo de la literoj "c" kaj "k" por la sono "k".
La longeco de vokalo nur konsideriĝas en pli junaj, okcidentaj malnovfrisaj tekstoj, kiuj jam estis en transira fazo al la moderna okcidentfrisa lingvo: Tiam longa vokalo indikiĝis per duobla litero, ekzemple "ee" anstataŭ "e". Parte laŭ la nederlanda modelo ankaŭ uziĝis la literokombino "oe" por la sono "u". En modernaj eldonoj de malnovfrisaj tekstoj oni indikas la vokalolongecon per horizontala streko aŭ foej cirkumflekso super la vokala litero, kiel en āge aŭ âge ("okulo").
Variaĵoj de la malnovfrisa
Kadre de la lingvo diferencatas malnova ("klasika") kaj juna ("postklasika") formo de la malnovfrisa – la limdato estas proksimume la jaro 1450. Antaŭe oni supozis, ke ekzistas okcidenta kaj orienta dialekta variaĵoj. Intertempe klaras, ke simple pro la fakto ke ĉirkaŭ la jaro 1450 la malnovfrisa lingvo en la nederlanda provinco Groningerland kaj la intertempe germania regiono Orientfrislando estis anstataŭigita pere de la platgermana lingvo, kaŭzas ke ekde la jaro 1450 ne plu estas malnovfrisaj manuskriptoj el tiuj regionoj, kaj do la malsamaj variaĵoj nur diferencas pro la tempo. Manuskriptoj de post 1450 do devenas el la nuna nederlanda provinco Frislando.
Uaĝet
Uaĝet estas bildigita kiel virino kun la ruĝa krono de la Suba Egiptio kaj la ureuso. Ankaŭ kiel kobro, sur korbo, kun la ruĝa krono. En aliaj okazoj kiel leonino kun la sundisko kaj la ureuso.
Ŝi estis filino de Anubiso kaj edzino de Hapi-Meht. Ŝi mamnutrigis la infanon Horuso, filo de Iziso, kaj protektis lin el Setho.
Uaĝet estis diino origine el Buto, kie ŝi estis la patronino, en la Suba Egiptio, kie ŝi havis faman orakolon. Ŝi estis kultata ankaŭ en Taniso.
3770 Nizami
3770 Nizami estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la rusa astronomino Ljudmila Ivanovna Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la azera poeto kaj filozofo Nizami Gianĝevi Abu Muĥammed Il'jas ibn Jusub (1141–1209).
Dikbeka kanbirdo
La Dikbeka kanbirdo (Iduna aedon aŭ Acrocephalus aedon) estas paserina birdo de la genro Acrocephalus aŭ kanbirdoj kiuj estas brunecaj birdoj kiuj loĝas en kareksejoj kaj apartenas al la familio de Akrocefaledoj, sed iam estis inkludataj en la grupo de Silviedoj. Tiu specio reproduktiĝas en moderklimata orienta Azio. Ĝi estas migranta specio, kiu vintrumas en tropika sudorienta Azio. Ĝi estas tre rara vaganto en okcidenta Eŭropo.
Tiu paserina birdo estas specio troviĝanta en densa vegetaĵaro kia kareksejoj, arbustoj kaj densa sunkreskaĵaro. La ino demetas 5-6 ovojn en nesto en malalta arbo.
Tiu estas granda kanbirdo, 16-17.5 cm longa preskaŭ tiom granda kiom la Turda kanbirdo. Plenkreskulo havas nestriecan brunan dorson kaj sablokolorajn subajn partojn, kun malmulte da evidentaj plumarmarkoj. La frunto estas rondoforma, kaj la beko estas mallonga kaj pintakra kun pli malhela supra makzelo. Ambaŭ seksoj estas identaj, kiel ĉe plej parto de kanbirdoj, sed junuloj estas pli sablokoloraj sube. Kiel plej parto de kanbirdoj, ankaŭ tiu estas insektovora, sed ili manĝas ankaŭ aliajn malgrandajn predojn.
La kanto estas rapida kaj laŭta, kaj simila al tiu de la Grenokanbirdo, kun multe da imitado kaj krome tipaj akrocefalecaj fajfoj.
Ĝi estis iam lokita en la monotipa genro Phragmaticola (aŭ Phragamaticola) kaj dum longe kiel Acrocephalus kaj en 2009 oni trovis, ke ĝi apartenas al kaldo Iduna.
Matty
Situo
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, Dravo preterfluas 4 km-ojn, kiu estas ankaŭ la kroata landlimo. Siklós kaj Harkány troviĝas po 8, Beremend 17, Villány 21 km-ojn.