cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Anhingedoj
Sistematiko kaj evoluo
La Sulae estas unuigitaj ankaŭ pro sia karaktera memmontrada kutimaro, kiu kongruas kun la filogenetiko montrata de anatomio kaj de informo pri DNA. Dum la sagobirda manko de multaj memmontradaj kutimoj estas kunhavata de la suloj (kaj de kelkaj kormoranoj), tiuj estas ĉiuj simpleziomorfoj kiuj forestas ankaŭ ĉe fregatedoj, tropikbirdoj kaj pelikanoj. Kiel ĉe kormoranoj sed malkiel ĉe aliaj birdoj, ankaŭ sagobirdoj uzas sian hioidon por etendi la memmontrantan gorĝosakon. Ĉu la indika memmontrado de partneroj estas alia sinapomorfo de sagobirdoj kaj kormoranoj kiu estis forfalinta denove ĉe kelkaj el la lastaj, aŭ ĉu ĝi evoluis sendepende ĉe sagobirdoj kaj ĉe tiuj kormoranoj kiuj faras ĝin, ĝi ne klaras. La maskla flugilleva memmontrado ŝajne estas sinapomorfo de la Sulae; kiel ĉe preskaŭ ĉiuj kormoranoj kaj tufkormoranoj sed malkiel preskaŭ ĉiuj suloj kaj najvuloj, la sagobirdoj tenas siajn pojnojn falditaj dum ili levas la flugilojn memmontrade, sed ties alternanta flugilskuado, kiun ili montras ankaŭ antaŭ ekflugi, estas unika. La fakto ke ili ofte balanciĝas havante siajn etendajn flugilojn dum piedirado estas probable mempomorfo de sagobirdoj, necesaj esti pli diketaj ol la aliaj Sulae.
La Sulae estis tradicie inkludata en la Pelikanoformaj, nome parafiletika grupo de "Aequornithes". La supozataj trajtoj kiuj unuigas ilin, kiel la membranecaj fingroj kaj la nuda (senpluma) gorĝosako, estas nune konsiderataj konverĝaj, kaj la pelikanoj estas ŝajne plej proksimaj parencoj de la cikonioj ol de la Sulae. Tiele, la Sulae kaj la fregatedoj – kaj kelkaj prahistoriaj parencoj – estas pli kaj pli separataj kiel la Suloformaj, kiuj estas foje nomataj "Falakrokorakoformaj".
Vivantaj specioj
Estas kvar vivantaj specioj de sagobirdoj agnoskitaj, ĉiuj en la genro Anhinga, kvankam la malnovmondaj estis ofte kunigitaj kiel subspecioj de A. melanogaster. Ili povas formi superspecion kun konsidero al pli distinga amerika sagobirdo:
Fosiliaj registroj
La fosilaj registroj de la Anhingedoj estas tre densa, sed ankaŭ tre apomorfaj jam kaj ŝajne bazomankaj. La aliaj familioj situantaj ĉe la Falakrokorakoformaj sekve aperis tra la Eoceno, plej distinge – la fregatedoj – konataj ekde antaŭ preskaŭ 50 mj (milionoj da jaroj) kaj probable el origino de Paleoceno. Kun fosiliaj suloj konataj ekde meza Eoceno (ĉ. 40 mj) kaj fosiliaj kormoranoj aperante tuj poste, la origino de sagobirdoj kiel distinga stirpo okazis supozeble antaŭ ĉirkaŭ 50-40 mj, eble iom pli frue.
Oni konas fosiliojn de Anhingedoj eĉ el komenca Mioceno; oni priskribis nombrojn de prahistoriaj sagobirdoj similaj al tiuj ankoraŭ vivantaj, same kiel al pli distingaj genroj nune formortintaj. La diverseco estis plej alta en Sudameriko, kaj tiele plej verŝajne tiu familio originiĝis tie. Kelkaj el la genroj kiuj laste ixgis formortintaj estis tre grandaj, kaj oni notis tendencon iĝi neflugaj birdoj jam en prahistoriaj sagobirdoj. Ties distingeco estis suspekte dubinda, sed tio pro la fakto ke supozata "Anhinga" fraileyi estis tre simila al Macranhinga, pli ol pro simileco al vivanta specio:
Prahistoriaj membroj de la genro Anhinga estis supozeble distribuataj en similaj klimatoj kiel nune, kun teritorioj en Eŭropo en pli varma kaj humida Mioceno. Pro ties konsiderinda eltenivo kaj kontinentampleksa distribuada kapablo (pruvita de la Anhingo kaj de la malnovmonda superspecio), la pli malgranda stirpo survivis dum ĉirkaŭ 20 mj. Kiel pruvite de la biogeografio de la fosiliaj specioj centre ĉirkaŭ la ekvadoro, kun la plej junaj specioj kun teritorioj oriente el Ameriko, ŝajne la ĉelo de Hadley estis la ĉefa kondukanto por la genraj sukceso kaj survivado:
Protoplotus, malgranda falakrokorakoforma el Paleogeno de Sumatro, estis iam konsiderata pra-sagobirdo. Tamen, ĝi estis ankaŭ lokita en sia propra familio (Protoplotedoj) kaj povus esti baza membro de Sulae kaj/aŭ proksima al la komuna praulo de kormoranoj kaj sagobirdoj.
Vendaa lingvo
La a lingvo estas parolata en de  da parolantoj. Ĝia ISO-kodo estas  . Ekzistas Vikipedio en la a lingvo.
La vendaoj estas afrika etno, kies lingvo apartenas al la bantua lingvofamilio. Ili nombras proksimume 700.000 homojn.
Helen Barrett Montgomery
Montgomery estis aktivisto por virinoj kaj eksterlandaj kristanaj misioj; en 1910-1911 ŝi kolektis unu milionon da dolaroj (egala al pli ol 20 milionoj da nuntempaj dolaroj) per sia trausona prelega itinero. Tiu monon ŝi donacis ĉefe por subteni altlernejojn por virinoj en Ĉinio. En 1921 kiel prezidanto de la Amerika Baptista Eksterlanda Misia Societo, ŝi donis siajn "Jubileajn" kontribuojn de pli ol 450,000 USD al la Nacia Baptisma Konvencio. En 1924 ŝi estis la unua virino, kiu tradukis la Novan Testamenton en la anglan el la origina greka. Ŝi loĝis plejparte en Rochester, Nov-Jorkio, sed aktivis sur tutlandaj kaj internaciaj kampoj.
Malgesso
Malgesso estas komunumo de Italio.
São Francisco (Paraibo)
São Francisco estas municipo kaj urbo en la brazila subŝtato Paraibo, kiu havis 3.364 loĝantojn en 2010.
Niederhambach
Niederhambach estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Birkenfeld de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Daniella Monet
Daniella MONET, naskonome: Daniella Monet Zuvic (naskiĝis ) estas usona aktorino, kantistino, kaj dancistino. Ŝi estas plej bone konata pro ludoj en diversaj televidaj gast-roloj. Ŝi ankaŭ ĉefrolas kiel Trina Vega, la fratino de Tori Vega, en la Nickelodeon-a situacia komedio Victorious.
NGC 3291
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Punta de Tarifa
Punta de Tarifa, ankaŭ nomita punta Marroquí (Maroka pinto), estas promontoro aŭ kabo de plej suda Hispanio apartenanta al la municipa teritorio de Tarifa, sur la marbordo de Atlantiko de la provinco Kadizo, en Andaluzio.
Sur la plej sudorienta pinto de la insulo Palomas aŭ insulo de Tarifa, ĝi konstituas la plej sudan punkton de kontinenta Eŭropo (36º de norda latitudo kaj 5º 36' de okcidenta longitudo), kaj krome ĝi estas la geografia dividejo inter la Atlantiko kaj la Mediteraneo, ĝuste antaŭ la urba kerno de Tarifa. Tiel ĝi estas praktike la norda pinto de la Ĝibraltara Markolo. La marbordo de Maroko povas esti facile vidata el tiu punkto. La insulo estas konektita al la kontinento pere de altigita ŝoseo. La insulo estis okupita pere de militista instalaĵo inter la 1930-aj kaj 2001.
La nomo Tarifa, kaj de la insulo kaj de la municipo, devenas el Tarif ibn Malik, kiu en 710 startigis tie la komencon de la Islama invado de Iberio.
Kossi Gadoufia Edah
Kossi Gadoufia "Kingslim" EDAH (naskiĝis la 3-an de julio 1988) estas afrika esperantisto. Li nuntempe loĝas en Benino. Li elektiĝis kiel membro de la estraro de TEJO dum la 74-a IJK en Badaĥozo, Hispanio.
Muránska Zdychava
Bazaj informoj
Muránska Zdychava (murAnska zdihava), hungare Kakasalja (kakaŝalja) estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Revúca. Ĝis 1899 la oficiala hungara nomo estis Murány-Zdichava, poste la vilaĝo ricevis pli hungarecan nomon pro la hungariga politiko.
Situo
Muránska Zdychava situas sub monto 529 m-ojn alta, fine de sakovojo. Revúca troviĝas 7 km-ojn.
Historio
En la 14-a jarcento setlejo nomata "Lehota" fondiĝis. La unua mencio devenis el 1427. La kampoj komence apartenis al fortikaĵo de Muráň. Baldaŭe oni venigis rumanajn paŝtistojn, sekve la komunumo ricevis novan nomon Olachfaw (=vilaĝo de rumanoj). En la 16-a jarcento rutenoj alvenis. En 1556 kaj en 1584 la turkoj detruis la vilaĝon. Oni nombris en 1787 57 domojn kaj 498 homojn, en 1828 61 domojn kaj 606 homojn. En 1910 loĝis en Kakasalja 611 da homoj, (601 slovakoj, 3 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Gömör kaj Kis-Hont, al distrikto de Nagyrőce, poste al Ĉeĥoslovakio, fine inter 1938-1945 kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 loĝis en Muránska Zdychava 297 da homoj, (289 slovakoj, 2 hungaroj).
Maglóca
Maglóca [maglOca] estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Győr-Moson-Sopron, en Distrikto Csorna. Magilica slave estas tombo.
Situo
La komunumo situas sur ebenaĵo laŭ flankovojoj, ĉefvojo Csorna-Jánossomorja kaj urbo Csorna estas ne tro for.
Historio
La vilaĝo estis loĝata jam dum la neolitiko. Antaŭ la hungaroj avaroj vivis tie. Post la turka detruo okzis aŭstra detruo. En 1959 kolĥozo pri Rákóczi formiĝis. Nuntempe aŭstroj kaj germanoj aĉetas malplenajn domojn por ripozdomoj.
En Maglóca migra poŝto servas.
Vidindaĵoj
En 1754 katolika preĝejo konstruiĝis.
Arturo Crespo
Arturo CRESPO estas kolombia esperantisto. Li elektiĝis kiel membro de la estraro de TEJO dum la 74-a IJK en Badaĥozo, Hispanio. Li estis eksigita per voĉdono de la komitato dum la komitatkunsido de la 31-a decembro 2018 dum JES.
Dum la Komitatkunsidestro kadre de la Junulara E-Semajno 2018, La estrarano pri merkatiko, Arturo Crespo, kaptis la atenton de la komitato dum la unua sesio, kiam li ne volis klarigi la planatan uzon de 2000 eŭroj en la buĝeto por “Reta varbadego kaj aliaj decidotaj amasvarbadaj agadoj”. En tiu kaj la dua sesioj evidentiĝis ankaŭ lia malalta lingvonivelo (post kvar monatoj en la TEJO-estraro) kaj li konfesis, ke li ne legas ĉiujn mesaĝojn de aliaj estraranoj. Tial malgranda grupo de komitatanoj persone parolis kun Crespo por proponi, ke li demisiu kaj daŭrigu la laboron kiel komisiito pri merkatiko anstataŭ kiel estrarano. Ĉar li ne demisiis, je la fino de la tria sesio, post kelkaj provoj prokrasti la voĉdonon aŭ malebligi ĝin, tamen okazis sekreta voĉdono pri eksigo de Arturo Crespo el la estraro de TEJO. La komitato akceptis tiun proponon kun 11 voĉoj por, 6 kontraŭ, 4 sindetenoj kaj 1 nevalida voĉo. Tiam oficiale la komitato eksigis Arturon.
Die Toten Hosen
Die Toten Hosen estas germana rokgrupo el Duseldorfo. Germane, Die Toten Hosen signifas "La mortintaj pantalonoj" sed la frazo "Hier ist tote Hose" signifas "Nenio okazas ĉi tie".
Listo de asteroidoj (114001–115000)
Jen la listo de la asteroidoj kun numeroj 114001 ĝis 115000.
La asteroidoj ricevas numeron nur kiam ilia orbito estas konfirmita ; tio, kio povas okazi tre longtempe post ilia malkovro. Estas nenia kongruo inter la numero kaj la dato de la malkovro.
Krom numeron, kelkaj asteroidoj ricevas nomon. Plejparte el la aliaj asteroidoj havas nenian menciindecon.
Karafo
Karafo (el la franca esprimo Caraffe, el la araba غرافة) estas vitra aŭ kristala larĝbaza botelo por servado de trinkaĵo dum manĝo, kun aŭ sen tenilo. Oni produktis la plej belajn, ofte kun arĝento ornamitajn karafojn en la 19-a jarcento. La porvina karafo havas ĝenerale averaĝe volumenon de ĉ. 1 litro kaj servas ofte por dekantado (malverŝo de vinaj sedimentaĵoj).
tipoj
Grundofirmigo
Grundofirmigo aŭ Grundofirmiĝo (depende ĉu oni aludas al faktoroj kiuj okazigas ĝin aŭ ne) estas procezo per kiu grundoj malpliiĝas en volumeno. Laŭ Karl von Terzaghi "Grundofirmiĝo estas ajna procezo kiu inkludas malpliigon en akvoenhavo de saturata grundo sen anstataŭo de akvo fare de aero." Ĝenerale ĝi estas la procezo en kiu malpliiĝo de volumeno okazas per forigo de akvo laŭ longdaŭraj stataj ŝarĝoj. Ĝi okazas kiam streĉo estas aplikita al grundo kio okazigas ke la grundopartikloj kunpakiĝas pli dense, tiele malpliigante la kernan volumenon. Kiam tio okazas en grundo kiu estas saturata je akvo, tiu akvo estos forigita el la grundo. La mezuro de grundofirmiĝo povas esti antaŭvidita per multaj diferencaj metodoj. Laŭ la Klasika Metodo, disvolvigita de Terzaghi, grundoj estas testataj per edometra testado por determini ties premindicon. Tio povas esti uzata por antaŭdiri la kvanton de grundofirmiĝo.
Santo Antônio de Goiás
Santo Antônio de Goiás estas municipo de la brazila subŝtato Gojaso, kiu taksis 4.703 loĝantojn en 2010.
Buĝia lingvo
La buĝia lingvo estas parolata en de  da parolantoj. Ĝia ISO-kodo estas  . Ekzistas Vikipedio en la buĝia lingvo.
Rida al-Tubuli
Edukado
Al-Tubuli unue renkontis seksan diskriminacion je la aĝo de kvin, kiam ŝi ne rajtis akompani siajn fratojn ludantaj ekstere. Al-Tubuli studis ĉe la Universitato de Varsovio (Pollando) kaj diplomiĝis kun la grado de Magistro en 1987. Ŝi transloĝiĝis al Britio kie ŝi obtenis doktorigan gradon en farmakologio ĉe Imperial College London en 1997. Ŝi ankaŭ obtenis Master of Laws (magistron pri Juro) en Internacia juro de homaj rajtoj en la Universitato de Essex.
Aktivismo
Depost 2012 al-Tubuli laboris por aŭtonomigi virinojn en la demokratiiga procezo. Ŝi instigis virinojn esti pli okupataj kun decido-farado. Ŝi pridemandis kial la Unuiĝintaj Nacioj ne envolvigis libiajn virinojn en porpacaj paroladoj kiam virinoj suferis konsiderinde dum la milito. Ŝi pridiskutis kiel milito efikas je virinoj kaj je la movolibereco de knabinoj kaj ilia aliro al edukado. Ŝi kredas ke armila komerco kun Libio devus esti tute malpermesata. Al-Tubuli kunlaboras kun la Konsilio pri Homaj Rajtoj de Unuiĝintaj Nacioj koncerne la rajtojn de virinoj en Libio. Ŝi estas fakulo por la Konsilio de Eŭropo
Noto kaj referencoj
Tiu ĉi artikolo estas parta aŭ tuta traduko de la samtitola artikolo en la anglalingva vikipedio, Rida Ahmed al-Tubuli, listo de aŭtoroj.
Federacia Meritkruco (Germanio)
La Federacia Meritkruco (Verdienstorden der Bundesrepublik Deutschland, mallonge Bundesverdienstkreuz) estas ordeno de Federacia Respubliko Germanio pro elstaraj meritoj en politiko, ekonomiko, kulturo aŭ honorofica agado.
Ĝin enkondukis la 7-an de septembo 1951 la tiama Germana prezidento Theodor Heuss:
La ordeno, kiu ekzistas en 9 ŝtupoj, estas nuntempe donata ĉiujare al ĉirkaŭ 3.000-4.000 personoj. Ĝis oktobro 2005 entute ĉirkaŭ 210.000 homoj ricevis ĝin, inter ili ankaŭ kelkaj esperantistoj:
Quoit
Quoit estas portaltombo el la neolitiko, ĉe kiu pluraj vertikalaj megalitoj  portas unu solan kovroplaton. Tiuj dolmenoj nomiĝis en la 19a jarcento ankaŭ Cromlech-oj.
Disvastigo
Instalaĵoj de tiu tipo troviĝas en Kornvalo, Kimrujo kaj Irlando. En Irlando ili nomiĝas "tripod-Dolmeno" kiel speciala formo de portaltombo.
La plej konata quoit en Kornvalo estas la Lanyon Quoit, la plej bone konservata la Chûn Quoit, la arĥeologie plej interesa la Trethevy Quoit. Kromaj quoit-oj estas inter alia la restaŭrita Giant’s Quoit aŭ Carwynnen Quoit, la Bosporthennis Quoit, la Mulfra Quoit] kaj la [[Zennor Quoit. La plej ruinigita estas la Sperris Quoit.
Deveno de la termino
1769 klarigis William Borlase en siaj publikigaĵoj por la unua fojo de termino quoit: Priskribante la  Chûn quoit li klarigis, ke la termino devenas de la diskoforma kovroŝtono, kies formo rememoras ĵetdiskos (angle  quoit).
Datigado
El novaj elfosaĵoj ni scias, ke la megalitaj instalaĵoj estis konstruitaj en la neolitiko inter 3700 kaj 3300 a.K.Ili estis uzataj dum longa tempo kiel komunaj tomboj..
Joaquin Phoenix
Joaquin PHOENIX (naskiĝis la 28-an de oktobro, 1974 en Puerto Rico) estas usona aktoro. Li estas la frato de la aktoro River Phoenix.
Politiko de bona najbareco
Usono volis rezervi sian influon en Latinameriko per apogo de reĝimoj kaj per fortaj kulturaj kaj ekonomiaj kontaktoj.
Fono
Jam post anonco de la Monroe-doktrino en 1823, Usono pretendis la rajton por etigi la influon de la eŭropaj ŝtatoj en Latinameriko. „Ameriko por Amerikanoj“ estis la doktrino de la usona ekstera politiko. En la sekvaj jardekoj, la signifo de Monroe-doktrino daŭre larĝiĝis.
Post ekmilito de Usono en la unua mondmilito kaj la posta retiriĝo en la izolismo, la doktrino ne ŝanĝiĝis. La unuaj du respublikanaj prezidentoj post la unua mondmilito (Warren G. Harding kaj Calvin Coolidge apenaŭ interesiĝis pri la ekstera politiko. Tio ŝanĝiĝis nur kun Herbert Hoover, en kies inaŭgura parolo (en marto de 1929) li proklamis politikon de neinterveno en Latinameriko. Tiel forlasis usonaj marsoldatoj Nikaragvon kaj anoncis forlason de Haitio. Dume la usona ekstera ministerio sukcese peris inter Peruo kaj Ĉilio kaj same inter Peruo kaj Kolombio.
Anonco de la Politiko de la bona najbareco
La politiko havis ankaŭ kulturajn komponentojn, rezultante radioprogramon ekz. Viva America; kaj la filmon de Walt Disney en 1942, Saludos Amigos.
La politiko helpis Usonon formi aron de lojalaj landoj en epoko, kiam la faŝisma Germanio kaj la ekspansionisma Japanio minacis usonajn interesojn. Post la dua mondmilito, tiu politiko erodis al simpla ekonomia influa politiko.
28126 Nydegger
28126 Nydegger estas tre malgranda hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Jason Nydegger, mentoro de unu finalist(in)o de la Broadcom MASTERS de 2012, matematika kaj scienca konkurso por gelernantoj de mezlernejo. Li instruas ĉe la Keystone School de San Antonio (Teksaso).
Olga Șevcenco
Olga ȘEVCENCO (naskiĝis la 10-an de oktobro 1989) estas moldava esperantisto. Olga Șevcenco iĝis volontulo de TEJO en la fino de 2017. Ŝi elektiĝis kiel membro de la estraro de TEJO dum la 74-a IJK en Badaĥozo, Hispanio, do en aŭgusto 2018.
866 Fatme
866 Fatme estas meze granda, malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la, de la germana astronomo Max Wolf elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl.
Nomo
Ĝia nomo estas inspirita de "Fatime", rolulino en la opero Abu Hassan de Carl Maria von Weber.
Makula febro
Makula febro estas febra akuta malsano kiu povas mortigi. Ĝi estas kaŭzita de bakterio Rickettsia rickettsii kaj transkontaĝiita de amerikaj traĥeuloj Amblyomma cajennense de la genro Iksodo.
Por kontaĝigi la homo, la iksodo bezonas resti 4-6 horojn en la homa haŭto. Post la kontaĝo, la kova periodo estas 2-14 tagoj (plej ofte 7 tagoj) en homo. Post tiu periodo, la malsano komencas subite kaj daŭras 2 aŭ 3 semajnoj kun febro, kapdoloro, frostotremoj ktp. En la tria aŭ kvara tago, foje aperas rozkoloraj makuloj sur haŭto, ĉirkaŭ pugnoj kaj mazeoloj, kaj de tie al tuta haŭto. Hemoragioj estas oftaj, post kelka tempo okazas rumpo de vejnoj kaj sangado. Ĉirkaŭ 20% de suferantoj mortas.
Ĝi povas okazi de Usono ĝis Brazilo kaj estas plej ofta en San-Paŭlio. En 2005 kaŭzis kelkaj mortojn en turismaj lokoj de Rio-de-Ĵanejrio kaj en San-Paŭlo.
Por eviti ĝin, oni devas eviti kontaktojn kun traĥeuloj kiuj estas tre oftaj en herbo kaj arbaretoj. Kiel la besteto bezonas kelkajn horojn por transkontaĝio, oni devas forigi ilin tuj kiam sentas ilin. Brazilanoj baniĝas nepre ĉiutage por kulturaj kialoj, ofte du aŭ tri foje dum tago, tio helpas la evitadon de malsano, sed multaj fremdaj turistoj ne havas tiun moron kaj pro tio faciligas la kontaĝon.
Ĉina skribo
La ĉina skribo, aŭ ĉinaj signoj, estas uzataj en la ĉina lingvo, la japana lingvo kaj la korea lingvo (Sud-Koreio). La ĉinaj signoj malaperis el la vjetnama lingvo (la vjetnama lingvo uzis ĉinajn signojn ĝis la 20a jarcento) kaj en Nord-Koreio (kie estas uzata sole korea alfabeto).
La ĉinaj signoj (汉字/漢字) nomiĝas hànzì en la norma ĉina (mandarena, nordĉina), hon3 zi6 en la kantona, kanji en la japana, hanja en la korea, kaj hán tư en la vjetnama.
En la ĉina lingvo unu aŭ pluraj signoj (字) konsistigas vortojn (詞), ekzemplo: "hànzi" (漢字) havas du signojn.
La japana, la korea kaj la vjetnama lingvoj ne estas parencaj al la ĉina lingvo, kaj ili havas malsimilegan gramatikon. Tiel tiuj lingvoj ŝanĝis la signifon de la ĉinaj signoj. Ankaŭ kelkaj malsamaj (sed similaj) ĉinaj signoj havas la saman signifon.
Ekzemplo estas 愛人. 愛人 signifas "edzo/edzino" en la ĉina (Àirén), sed ĝi signifas "amato/amatino" en la korea (Aein), kaj "adulta amato/amatino" en la japana (Aijin). Alia ekzemplo estas 平和. 平和 signifas "paco" en la japana lingvo, sed en la ĉina lingvo oni diras 和平.
Tradicie, ĉinaj signoj estis skribitaj vertikale, maldekstren komence de la dekstro. Hodiaŭ, oni kutime skribas ilin laŭ okcidenta maniero: horizontale, suben komence de la supro.
Formado de ĉinaj ideogramoj
Tiuj kvin metodoj, kune kun obskura kategorio de "transformitaj similaĵoj", estis la unuan fojon klasitajn kiel la liùshū (en ĉina 六书 aŭ 六書) ("ses skriboj") fare de la fakulo Ŝu Ŝen en sia vortaro Ŝuoŭen Jiezi en la jaro 100. Kvankam tiu analizo estis foje problemiga kaj disputeble malkapablas respeguli la kompletan naturon de la ĉina skribsistemo, ĝi pluiras pro sia longa historio kaj konvinka uzado.
Kinnula
Kinnula estas komunumo en la norda parto de la provinco Meza Finnlando de Finnlando. Ĝis la jaro 2009 ĝi ankaŭ apartenis al la tiutempa gubernio Okcidenta Finnlando. Kinnula havas 1850 loĝantojn kaj ĝia areo estas 495,83 km², el kiu 34,89 km² estas akvo.
Ĉina skribo
Piktogramoj
Piktogramoj formas nur malgrandan parton de ĉinaj karaktroj. Karaktroj de tiu klaso derivas el bildoj de objektoj kiujn ili aludas. Laŭ latmepo ili estis standardigitaj, simpligitaj, kaj stiligitaj por fari ilin pli facile skribeblaj, kaj ties derivado estas tiele ne ĉiam evidenta. Ekzemploj estas 日 rì por "suno", 月 yuè por "luno", 木 mù por "arbo" aŭ "ligno", kaj 麻 má por "kanabo".
Ruĝa Kruco
Laŭ la konvencioj de Ĝenevo (1864) la vunditoj kaj malsanuloj sur la militkampo ne estas rigardataj kiel malamikoj kaj oni deklaris la neŭtralecon ankaŭ de la kuracistoj kaj flegistoj. Necesis organizoj, kiuj zorgu pri tiaj aferoj.
La Ruĝa Kruco estas internacia humaneca movado kun ĉirkaŭ 97 milionoj da volontuloj, membroj kaj kunlaborantaro tutmondaj kiu estis fondita por protekti homan vivon kaj sanon, por certigi respekton por ĉiuj homoj, kaj por malhelpi kaj mildigi homan suferon.
La movado konsistas el pluraj apartaj organizoj kiuj estas laŭleĝe sendependaj unu disde la alia, sed estas unuiĝintaj ene de la movado tra oftaj fundamentaj principoj, celoj, simboloj, statutoj kaj regantaj organizoj. La partoj de la movado estas:
Magia stelo
En matematiko, n-vertica Magia stelo estas steloplurlatero, kies simbolo de Schläfli estas, en kiu en n da verticoj kaj en n da intersekcoj troviĝas 2n diversaj nombroj (neniu nombro aperas pli ol unu fojon), kaj sumo de kvaropo da nombroj de ĉiu linio estas sama. Tiun sumon oni nomas magia konstanto. Norma magia stelo enhavas la pozitivan entjeron ekde 1 ĝis 2n. La magia konstanto de n-vertica norma magia stelo estas: Ekzistas neniu steloplurlatero, kiu havas malpli ol 5 verticojn. Ne eblas konstrui norman magian stelon, kiu havas 5 verticojn. Do la plej malgrandaj ekzemploj de norma magia stelo havas 6 verticojn. Kelkajn el ili vidu sube.
Ruĝa Kruco
Internacia Konferenco
El la 26a ĝis 29a de Oktobro 1863, la internacia konferenco organizita de la komitato okazis en Ĝenevo por disvolvigi eblajn politikojn por realigi medicinajn servojn en batalkampoj. En la konferenco partoprenis 36 individuoj: nome dek ok oficialaj delegitoj el ŝtataj registaroj, ses delegitoj el neregistaraj organizaĵoj, sep neoficialaj eksterlandaj delegitoj, kaj la kvin membroj de la Internacia Komitato. La ŝtatoj kaj regnoj reprezentitaj de oficialaj delegitoj estis jenaj: Aŭstria Imperio, Grandduklando Badeno, Reĝlando Bavario, Franca Imperio, Reĝlando Hanovro, Hesio-Darmstadt, Itala Reĝlando, Reĝlando de Nederlando, Reĝlando Prusio, Rusia Imperio, Reĝlando Saksio, Reĝlando Hispanio, Svedio-Norvegio, kaj Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando.
Ĉina skribo
Piktogramoj
Ne estas preciza nombro por la proporcio de modernaj karaktroj kiuj estas bildecaj nature; tamen, Ŝu Ŝen metis proksimume 4% de ĉinaj karaktroj en tiu kategorio.
Ruĝa Kruco
Internacia Konferenco
Inter la proponoj redaktitaj en la finaj rezolucioj de la konferenco, adoptitaj la 29an de Oktobro 1863, were:
Ĉina skribo
Simplaj ideogramoj
Nomita ankaŭ simplaj indikiloj, tiu malgranda kategorio enhavas karaktrojn kiuj estas rektaj ikonecaj bildoj. Ekzemploj estas 上 shàng "supre" kaj 下 xià "malsupre", origine nur punktoj super kaj sub linio.
Ruĝa Kruco
Ĝeneva Konvencio, naciaj societoj kaj IKRK
La konvencio enhavis dek artikolojn, kiuj establis por la unua fojo jure ligantajn regulojn garantiiantajn neŭtralecon kaj protektadon por vunditaj soldatoj, kampomedicinan personaron, kaj specifajn humanajn instituciojn en armita konflikto.
Rekte sekvante la establadon de la Ĝeneva Konvencio, la unuaj naciaj societoj estis fonditaj en Belgio, Danio, Francio, Granda Duklando de Oldenburgo, Prusio, Hispanio, kaj Virtembergo. Ankaŭ en 1864, Louis Appia kaj Charles van de Velde, kapitano de la Nederlanda Armeo, iĝis la unuaj sendependaj kaj neŭtralaj delegitoj por labori sub la simbolo de la Ruĝa Kruco en armita konflikto.
Ĉina skribo
Surekranigo de ĉinaj ideogramoj
La plej grandaj ĉinaj vortaroj distingas ĉ. 50.000 diversajn signojn, sed por legi gazetojn necesas nur (!) 1500-3000 signoj. La skribo de ĉinaj signoj komence okazis per tuĉo sur lignotabuloj, papero.
Ruĝa Kruco
Ĝeneva Konvencio, naciaj societoj kaj IKRK
La otomana registaro ratifis tiun traktaton la 5an de Julio 1865. La organizaĵo de la Turkia Ruĝa Krescento estis fondita en la Otomana Imperio en 1868, parte reage al la sperto de la Krimea milito (1853-1856), en kiu malsanoj superis bataladon kiel ĉefa kaŭzo de morto kaj sufero inter turkaj soldatoj. Ĝi estis la unua societo de Ruĝa Krescento de tiu tipo kaj unu el la plej gravaj bonfaraj organizaĵoj en la Islama Mondo.
Ĉina skribo
Surekranigo de ĉinaj ideogramoj
La ĉina skribmaŝino tre diferencis de la eŭropaj maŝinoj. Ĝi estis tre granda (ĝi elektis la necesajn signojn el 2000 ideogramoj, havataj sur pleto; pliajn ideogramojn oni povis akiri per krompletoj) kaj malrapida: ĝi ebligis tajpi po nur 20 signojn minute.
Ruĝa Kruco
Ĝeneva Konvencio, naciaj societoj kaj IKRK
En 1867, kunsidis la unua Internacia Konferenco de Naciaj Helposocietoj por la Zorgado de la Militvunditoj. Ankaŭ en 1867, Jean-Henri Dunant estis devigita deklari bankroton pro negocaj malsukcesoj en Alĝerio, parte ĉar li estis neglektinta siajn negocajn interesojn dum sia senlacaj aktivecoj por la Internacia Komitato. La polemiko pri la negocfarado de Dunant kaj la rezultinta negativa publika opinio, kombinita kun pliiĝanta konflikto kun Gustave Moynier, kondukis al la forpelo de Dunant el lia posteno kiel membro kaj sekretario. Li estis akuzita je fraŭda bankroto kaj oni elsendis averton por lia aresto. Tiel, li estis devigita foriri el Ĝenevo kaj neniam revenis al sia hejmurbo.
Mauschbach
Mauschbach estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Südwestpfalz de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Ruĝa Kruco
Ĝeneva Konvencio, naciaj societoj kaj IKRK
Kiam la unua Nobel-premio pri paco estis atribuita en 1901, la Norvega Nobel-Komitato decidis doni ĝin kune al Jean-Henri Dunant kaj Frédéric Passy, grava internacia pacisto. Pli grave ol la propra honoro de la premio mem, tiu premio markis la tamen malfruan rehabilitadon de Jean-Henri Dunant kaj reprezentis omaĝon al lia ŝlosila rolo en la formado de la Ruĝa Kruco. Dunant mortis naŭ jarojn poste en la malgranda svisa sanulejo de Heiden AR. Nur du monatojn antaŭe ankaŭ lia longdaŭra rivalo Gustave Moynier mortis, lasante markon en la historio de la komitato kiel ĝia plej longdaŭre servinta prezidanto.
En 1906, la Ĝeneva Konvencio de 1864 estis reviziita por la unua fojo. Unu jaron poste, la Haga 10-a Konvencio, adoptita en la Dua Internacia Packonferenco en Hago, etendis la atingon de la Ĝeneva Konvencio al la marmilito. Tuj antaŭ la komenco de la Unua Mondmilito en 1914, 50 jarojn post la fondo de la IKRK kaj de la adoptado de la unua Ĝeneva Konvencio, estis jam 45 naciaj helposocietoj tra la tuta mondo. La movado estis etendiĝinta trans Eŭropo kaj Nordameriko al Centra kaj Suda Ameriko (Argentina Respubliko, Unuiĝintaj Ŝtatoj de Brazilo, Respubliko Ĉilio, Respubliko Kubo, Unuiĝintaj Ŝtatoj de Meksiko, Respubliko Peruo, Respubliko Salvadoro, Orienta Respubliko Urugvajo, Unuiĝintaj Ŝtatoj de Venezuelo), Azio (Respubliko Ĉinio, Imperio de Japanio kaj Reĝlando Siamo), kaj Afriko (Unio de Sudafriko).
Ĉina skribo
Surekranigo de ĉinaj ideogramoj
Kiam la komputiloj aperis, la situacio ŝanĝiĝis: kvankam oni provas inventi specialajn klavarojn, disvastiĝis nur la angla klavaro (QWERTY), kiun oni uzas por aperigi la ĉinajn signojn per la latinaj literoj. La plej disvastiĝinta sistemo estas la entajpado de la pinjina transskribo de la ĉinaj vortoj kaj poste la elekto de la aŭtomate aperantaj ĉinaj eblaj ekvivalentoj en ia "fenestro". Tiun metodon uzas preskaŭ ĉiu kaj ankaŭ sur la poŝtelefonoj.
Ruĝa Kruco
Unua Mondmilito
Je la starto de la Unua Mondmilito, la IKRK troviĝis fronte al enormaj defioj kiujn ĝi povus aliri nur laborante kune kun la naciaj Ruĝkrucaj societoj. Flegistinoj de la Ruĝa Kruco el la tuta mondo, inklude de Usono kaj de Japanio, venis helpi la medicinajn servojn de la armitaj fortoj de la eŭropaj landoj implikitaj en la milito. La 15an de Aŭgusto 1914, tuj post la starto de la milito, la IKRK kreis la Internacian Agentejon pri Militprizonuloj (IAM) por serĉi militprizonulojn kaj re-establi komunikadon kun iliaj respektivaj familioj. La aŭstria verkisto kaj pacisto Stefan Zweig priskribis la situacio en la ĝeneva sidejo de IKRK:
Ĉina skribo
Surekranigo de ĉinaj ideogramoj
Pli rapida, sed iomete pli komplika varianto estas la tekstoentajpado „wubi” (5 strekoj). Ĝi baziĝas sur simpligita varianto de la ĉina lingvo, kiu malpliigis la nombron de la strekoj kaj literoj al min. 5 karakterizaj strekoj. Oni povas ankaŭ tiujn entajpi per QWERTY-klavaro per kvin zonoj surklavare (QWERT, YUIOP, ASDFG, HJKLM kaj XCVBN). Tiu metodo eluzas tiun econ de la ĉina gramatiko, ke gravas la vicordo de la skribitaj strekoj. Oni diras, ke sperta entajpisto povas alŝuti po 160 signojn minute.
Ruĝa Kruco
Unua Mondmilito
Tamen, ĉirkaŭ la fino de la jaro, la Agentejo jam havis ĉirkaŭ 1 200 volontulojn kiuj laboris en la Muzeo Rath de Ĝenevo, inter kiuj la franca verkisto kaj pacisto Romain Rolland. Kiam li ricevis la Nobel-premion pri literaturo en 1915, li donacis duonon de la premimono al la Agentejo. Plej granda parto de la anaro estis virinoj, kelkaj el kiuj – kiel Marguerite van Berchem, Marguerite Cramer kaj Suzanne Ferrière – servis en altaj postenoj kiel pioniroj de seksa egaleco en organizaĵo dominata de virinoj.
Je la fino de la milito, la Agentejo estis transigintaj ĉirkaŭ 20 milionojn da leteroj kaj mesaĝoj, 1.9 milionojn da pakaĵoj, kaj ĉirkaŭ 18 milionojn da svisaj frankoj en mondonacoj al militprizonuloj de ĉiuj implikitaj landoj. Krome, pro la interveno de la Agentejo, ĉirkaŭ 200 000 prizonuloj estis interŝanĝitaj inter la batalintaj partioj, liberigitaj el kaptiveco kaj revenigitaj al siaj hejmlandoj. La organiza ŝliparo de la Agentejo akumulis ĉirkaŭ 7 milionojn da registroj el 1914 ĝis 1923. LA ŝliparo kondukis al la identigo de ĉirkaŭ 2 milionoj da militprizonuloj kaj al la kapablo kontakti kun iliaj familioj. La kompleta ŝliparo estis pruntedonita el la IKRK al la Muzeo de la Internaciaj Ruĝa Kruco kaj Ruĝa Krescento en Ĝenevo. La rajto aliri al la ŝliparo estas ankoraŭ strikte restriktita al la IKRK.
Dum la tuta milito, la IKRK inspektis ĉe la militantaj partioj ties plenumon de la revizio de la Konvencioj de Ĝenevo de 1907 kaj elsendis plendojn pri malobeoj al la respektiva lando. Kiam oni uzis kemiajn armilojn en tiu milito por la unua fojo en la historio, la IKRK distrumpetis viglan proteston kontraŭ ties uzado. Eĉ sen havi mandaton el la Ĝenevaj Konvencioj, la IKRK klopodis mildigi la suferadon de la civilaj loĝantaroj. En teritorioj kiuj estis oficiale deklaritaj "okupaciitaj teritorioj", la IKRK povis helpi la civilajn loĝantarojn sur la bazo de la "Leĝoj kaj Kutimoj de Surtera Milito" de la Haga Konvencio de 1907. Tiu konvencio estis ankaŭ la jura bazo por la laboro de la IKRJ ĉe la militprizonuloj. Aldone al la laboro de la Internacia Agentejo pri Militprizonuloj jam priskribita, tio inkludis inspektajn vizitojn al la malliberejoj de militprizonuloj. Totalo de 524 malliberejoj tra tura Eŭropo estis vizititaj de 41 delegitoj el la IKRK ĝis la fino de la milito.
Inter 1916 kaj 1918, la IKRK publikigis nombrajn poŝtkartojn kun scenoj de la malliberejoj de militprizonuloj. La fotoj montris la prizonulojn en ĉiutagaj aktivecoj kiel la distribuado de leteroj el hejmo. La intenco de la IKRK estis havigi al la familioj de la prizonuloj iom da espero kaj trankvileco por mildigi iliajn nesciarojn pri la sorto de iliaj amataj samfamilianoj. Je la militfino, nome inter 1920 kaj 1922, la IKRK organizis la revenon de ĉirkaŭ 500 000 prizonuloj al siaj hejmlandoj. En 1920, la tasko de repatriigo estis transdonita al la ĵus fondita Ligo de Nacioj, kiu nomumis la norvegan diplomaton kaj scienciston Fridtjof Nansen kiel ĝia "Alta Komisionano por Repatriigo de Militprizonuloj". Lia jura mandato estis poste etendita por subteni kaj zorgi militrifuĝintojn kaj ellokigitaj personoj kiam lia posteno iĝis "Alta Komisionano por Rifuĝintoj" de la Ligo de Nacioj. Nansen, kiu kreis la Nansen pasporton por senŝtataj rifuĝintoj kaj ricevis la Nobel Pac-Premion en 1922, nomumis du delegitojn el la IKRK kiel siaj delegitoj.
Unu jaron antaŭ la militfino, la IKRK ricevis en 1917 la Nobel Pac-premion pro sia elstara milittempa laboro. Ĝi estis la nura Nobel Pac-premio atribuita en la milita periodo el 1914 ĝis 1918. En 1923, la Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco adoptis ŝanĝon en sia regularo pri la elekto de novaj membroj. Ĝis tiam, nur civitanoj el la urbo Ĝenevo povis servi en la komitato. Tiu limigo estis etendita por inkludi ĉiujn svisajn civitanojn. Rekta sekvo de la Unua Mondmilito, oni adoptis traktaton en 1925 kiu eksterleĝigis la uzadon de sufokigaj aŭ venenaj gasoj kaj biologiaj agentoj kiel armiloj. Kvar jarojn poste, la origina Konvencio estis reviziita kaj oni establis duan Ĝenevan Konvencion "rilata al la Plibonigo de la Stato de Vunditoj, Malsanuloj kaj Ŝiprompuloj Membroj de Armitaj Fortoj Mare". La okazaĵoj de la Unua Mondmilito kaj la respektivaj aktivecoj de la IKRK ege pliigis la bonan reputacion kaj aŭtoritaton de la Komitato inter la internacia komunumo kaj kondukis al etendo de ĝiaj agadoj.
Ĉina skribo
Stiloj
La pli fruaj signoj estas tiuj de "orakola skribo" (甲骨文) "jiǎgǔwén" uzata en la Shang-Dinastio, sekve de bronza skribo (金文) "jīnwén" uzata en Zhou-Dinastio. Tiuj skriboj estas kutime uzataj nur kiel kuriozaĵoj.
Ruĝa Kruco
Unua Mondmilito
Jam en 1934, skiza propono por aldona konvencio por la protektado de la civilaj loĝantaro en okupaciitaj teritorioj dum armita konflikto estis adoptita de la Internacia Ruĝkruca Konferenco. Bedaŭrinde, plej granda parto de registaroj havis malmultan intereson en la plenumo de tiu konvencio, kaj tio malhelpis ĝian validigon antaŭ la komenco de la Dua Mondmilito.
Dua Mondmilito
La reago de la Ruĝa Kruco al la Holokaŭsto estis celo de grava polemiko kaj kritikaro. Jam en Majo 1944, la IKRK estis kritikita pro sia indiferento al suferado kaj mortoj de Judoj — kritikoj kiuj intensiĝis post la militfino, kiam la tuta etendo de la Holokaŭsto iĝis nedisputebla. Unu defendo kontraŭ tiuj akuzoj estas ke la Ruĝa Kruco estis klopodante konservi sian reputacion kiel neŭtrala kaj senpartia organizaĵo ne intermetante sin en tio kio estis vidita kiel germana interna afero. La Ruĝa Kruco ankaŭ konsideris sia unua celo la militprizonulojn kies landoj estis subskribintaj la Ĝenevan Konvencion.
Ĉina skribo
La ĉinaj
La ĉina skribo nomata "hànzì" estas skribata en la norma ĉina lingvo aŭ la nordĉina dialektaro. Kutime la simpligita skribo estas uzata en la kontinento de Ĉinio, kaj la tradicia en Tajvano kaj Singapuro. Se oni forgesus ĉinan skribon, oni povus anstataŭe skribi la latinan transskribon pinjino en la kontinento kaj la specialan skribon bopomofo en Tajvano.
Ruĝa Kruco
Dua Mondmilito
La Ĝenevaj Konvencioj en sia revizio de 1929 formis la legalan bazon de la laboro de la IKRK dum la Dua Mondmilito. La aktivecoj de la komitato estis similaj al tiuj dum la Unua Mondmilito: viziti kaj inspekti malliberejojn de militprizonuloj, organizi helpan asistadon al la civilaj loĝantaroj, kaj administri la interŝanĝoj de mesaĝoj rilate al prizonulaj kaj malaperintaj personoj. Ĉirkaŭ la militfino, 179 delegitoj estis farintaj 12 750 vizitojn al malliberejoj de militprizonuloj en 41 landoj. La Centra Informagentejo pri Militprizonuloj (Agence centrale des prisonniers de guerre) havis 3 000 anojn, la ŝliparo de traserĉitaj prizonuloj enhavis 45 milionoj da kartoj, kaj la Agentejo estis interŝanĝinta 120 milionojn da mesaĝoj. Grava baro estis ke la Nazi-kontrolita Germana Ruĝa Kruco malakceptis kunlabori kun la Ĝenevaj statutoj rilate al la evidentaj malobeoj kiel la deportado de judoj el Germanio kaj la amasmurdoj faritaj en la Naziaj koncentrejoj. Krome, du aliaj gravaj partoj en la konflikto, nome Sovetunio kaj Japanio, ne estis parto de la Ĝenevaj Konvencioj de 1929 kaj ne estis jure devigitaj sekvi la regulojn de la konvencioj.
Monto Hemo
En Antikveco la Balkanaj Montoj estis konataj kiel Haemus Mons en la latina. Oni kredis ke la nomo estis derivita el la traka vorto *saimon, 'montokresto', kiu estis neatestita sed konsiderita la origina traka formo de la greka Emos.
Ĉina skribo
La ĉinaj
En aliaj dialektoj enhavantaj la kantonan, multaj parolataj vortoj ne estas skribeblaj per la ĉina skribo.
Ruĝa Kruco
Dua Mondmilito
Dum la milito, la IKRK estis malkapabla atingi interkonsenton kun Nazia Germanio pri la traktado de arestitoj en koncentrejoj, kaj finfine ĝi ĉesis meti premon por eviti interrompon de sia laboro ĉe la militprizonuloj. La IKRK estis malkapabla ankaŭ atingi respondon al fidinda informado pri la ekstermejoj kaj la amasmurdado de eŭropaj judoj, ciganoj, kaj aliaj grupoj de persekutitoj. Post Novembro 1943, la IKRK atingis permeson sendi paketojn (kun manĝaĵoj, tabako kaj higienaĵoj) al malliberejoj ĉe koncentrejoj kun konataj nomoj kaj lokoj. Ĉar la ricevoj de tiuj paketoj estis ofte subskribitaj de aliaj kolegoj, la IKRK sukcesis registri la identecojn de ĉirkaŭ 105 000 arestitoj el la koncentrejoj kaj liveris ĉirkaŭ 1.1 milionojn da paketoj, ĉefe al la koncentrejoj Dachau, Buchenwald, Ravensbrück, kaj Sachsenhausen.
Maurice Rossel estis sendita al Berlino kiel delegito de la Internacia Ruĝa Kruco; li vizitis la getoon de Theresienstadt en 1944. La elekto de la nesperta Rossel por tiu misio estis interpretita kiel indikilo de la indiferento de sia organizaĵo por la "Juda problemo", dum lia informo estis priskribita kiel "simbola de malsukceso de la IKRK" defendi judojn dum la Holokaŭsto. La informo de Rossel montris sian nekritikan akceptadon de la Naziisma propagando. Li erare asertis, ke oni ne deportis judojn el Theresienstadt. Claude Lanzmann registris siajn spertojn en 1979, produktante dokumentan filmeton titolitan A Visitor from the Living (en franca: Un vivant qui passe).
Monto Hemo
Alia klasika etimologio derivigas la nomon 'Haemos' el la mito pri la lukto de Zeŭso kaj la drako Tifono.
Ĉina skribo
La korea
Hanja (한자, elparolata kiel [hanĝa]) ne ofte estas uzata plu en la nuntempa Sud-Koreio. Ĝi jam tute malaperis en la Nord-Koreio. Tamen, la korea lingvo havas multe da ĉina vortprovizo, kaj kelke da homoj asertas la reviviĝon de Hanja por solvi problemon (kiel homonimo) de la nura uzado de korea alfabeto.
Ruĝa Kruco
Dua Mondmilito
La 12an de Marto 1945, la prezidanto de IKRK nome Jacob Burckhardt ricevis mesaĝon el SS Generalo Ernst Kaltenbrunner rajtigantan delegitojn de IKRK viziti la koncentrejojn. Tiu interkonsento estis ligita al kondiĉo ke tiuj delegitoj devas resti en la koncentrejoj ĝis la fino de la milito. Dek delegitoj, inter kiuj Louis Haefliger (Mauthausen-Gusen), Paul Dunant (Theresienstadt) kaj Victor Maurer (Dachau), akceptis la proponon kaj vizitis la koncentrejojn. Louis Haefliger evitis devigan malplenigon aŭ detruon de Mauthausen-Gusen alertante usonajn trupojn.
Ĉina skribo
La vjetnama
Hán tư (elparolata kiel [hantu]. Ankaŭ chữ nho, chữ hán) ne longe estas uzata en la hodiaŭa vjetnama. Tamen, malgraŭ ne-ĉinotibete, la vjetnama estas plena de ĉina vortprovizo. En la estinteco, oni kreis originan skribsistemon nomatan chữ nôm (chữ Nôm) kiu estas simila al sed pli malsimpla ol ĉina skribo. En lernejoj de Sud-Vjetnamio, oni instruis klasikan ĉinlingvon ĝis 1975.
Monto Hemo
En antikveco, la montairo kaj areo ĉirkaŭ ĝi estis loĝata de liberaj trakaj popoloj kiaj la Besioj, Diioj, kaj Satroj. Herodoto registris ke orakol-sanktejo de Dionizo (origine traka dio kies kulto disvastiĝis inter antikvaj grekoj estis situa sur la pinto de unu el ties montoj.
Ruĝa Kruco
Dua Mondmilito
Friedrich Born (1903–1963), delegito de IKRK en Budapesto savis la vivojn de ĉirkaŭ 11 000 ĝis 15 000 judoj en Hungario. Marcel Junod (1904–1961), kuracisto el Ĝenevo estis unu el la unuaj eksterlandanoj kiuj vizitis Hiroŝimon post la faligo de la atombombo.
En 1944, la IKRK ricevis sian duan Nobel Pac-premion. Kiel en la Unua Mondmilito, ĝi ricevis la nuran Nobel Pac-premion atribuitan dum la ĉefa periodo de milito, nome el 1939 ĝis 1945. Je la militfino, la IKRK laboris kun naciaj Ruĝkrucaj societoj por organizi helpan asistadon por tiuj landoj plej akre damaĝitaj. En 1948, la Komitato publikigis informon reviziante siajn milittempajn aktivecojn el la 1a de Septembro 1939 ĝis la 30a de Junio 1947. La IKRK malfermis siajn arkivojn el la Dua Mondmilito en 1996.
Sainte-Reine (Haute-Saône)
Sainte-Reine estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Haute-Saône (prononco [],, arpitane Hiôta-Sona), en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (Bourgogne-Franche-Comté, prononco []) kaj en la historia regiono Franĉkonteo. Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Vesoul (france arrondissement de Vesoul), la suda kaj okcidenta parto de la departemento, kaj al la kantono .
Ruĝa Kruco
Post la Dua Mondmilito
La 12an de Aŭgusto 1949, oni adoptis pluajn reviziojn de la jam ekzistintaj du Ĝenevaj Konvencioj. Aldona konvencio "por la Plibonigo de la Stato de Vunditoj, Malsanuloj kaj Ŝiprompuloj Membroj de Armitaj Fortoj Mare", nune nomita dua Ĝeneva Konvencio, estis metita sub la ombrelo de la Ĝeneva Konvencio kiel posteaĵo de la Deka Haga Konvencio de 1907. La Ĝeneva Konvencio de 1929 "rilata al la Traktado de Militprizonuloj" povus esti la dua Ĝeneva Konvencio el historia vidpunkto (ĉar ĝi fakte formuliĝis en Ĝenevo), sed post 1949 ĝi estis nomita la tria Konvencio ĉar ĝi venis kronologie pli malfrue ol la Haga Konvencio. Reage al la sperto de la Dua Mondmilito, oni establis la Kvaran Ĝenevan Konvencion, nome nova konvencio "rilata al la Protektado de Civiluloj en Milittempo". Ankaŭ, aldonaj protokoloj de la 8a de Junio 1977 intencis, ke la konvencioj estus aplikataj al internaj konfliktoj kiel ĉe la enlandaj militoj. Nuntempe, la kvar konvencioj kaj iliaj aldonitaj protokoloj enhavas pli ol 600 artikoloj, rimarkinda ekspansio ĉefe kompare al la nuraj 10 artikoloj en la unua konvencio de 1864.
Ĉina skribo
La ĝŭanga
Por la ĝŭanga, parolata de la ĝŭanga popolo, en Gŭangŝjio, Ĉinio, kun ĉirkaŭ 15,5 milionoj da parolantoj, oni hodiaŭ uzas principe la latinan transskribon sed antaŭe ĝi havis malnovan ĝŭangan skribon nomatan "sawndip".
Ruĝa Kruco
Post la Dua Mondmilito
En la celebrado de sia centjariĝo en 1963, la IKRK, kune kun la Ligo de Ruĝkrucaj Societoj, ricevis sian trian Nobel Pac-premion. Ekde 1993, ne-svisaj individuoj rajtis servi kiel delegitoj de la Komitato eksterlande, tasko kiu estis antaŭe restriktita al svisaj civitanoj. Fakte, ekde tiam, la proporcio de membroj sen svisa ŝtataneco pliiĝis ĝis ĉirkaŭ 35%.
La 16an de Oktobro 1990, la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj decidis garantii al la IKRK statuson de observantoj por siaj asembleaj sesioj kaj subkomitataj kunsidoj, nome la unua statuso de observanto havigita al privata organizaĵo. La rezolucio estis kune proponita de 138 membraj ŝtatoj kaj enkondukita de la itala ambasadoro, Vieri Traxler, memore al la deveno de la organizaĵo el la Batalo de Solferino. Interkonsento kun la svisa registaro subskribita en la 19a de Marto 1993, firmigis la jam longdaŭran politikon de tuta sendependeco de la komitato el ajna ebla interfero fare de Svisio. Tiu interkonsento protektas la tutan netuŝeblecon de ĉiuj propraĵoj de la IKRK en Svisio inklude ĝian sidejon kaj arkivon, garantias al membroj kaj dungitoj juran imunecon, liberigas la IKRK el ĉiuj impostoj kaj pagendaĵoj, garantias la protektitan kaj donganliberigitan transigon de havaĵoj, servoj kaj mono, havigas al la IKRK sekurajn komunikprivilegion je la sama nivelo kiel ĉe eksterlandaj ambasadejoj, kaj simpligas la komitatan veturadon en kaj el Svisio.
Ĉina skribo
Tradicia ĉina skribo
La tradicia ĉina skribo aŭ tradiciaj ĉinaj karaktroj (ĉine tradicie 正體字/繁體字; simpligite 正体字/繁体字; pinjine Zhèngtǐzì/Fántĭzì) estas ĉinaj karaktroj en ajna signaro kiuj ne enhavas karaktrojn aŭ karaktrajn anstataŭaĵojn nove kreitajn post 1946. Ili estas plej ofte la karaktroj en la normigitaj signaroj de Tajvano, Honkongo kaj Makao aŭ en la Kangxi-Vortaro.
Ruĝa Kruco
Simboloj
La insigno de tiuj ĉi helpaj organizaĵoj fariĝis laŭ la flago de Svisio invers-kolora, la ruĝa kruco. Iom post iom en la tuta mondo fondiĝis Ruĝ-Krucaj societoj kaj funkcias ankaŭ internacia organizo de la Ruĝa Kruco. La simbolo de la ruĝa kruco estas metenda sur homamaj kaj kuracdonaj veturiloj kaj konstruaĵoj laŭ la konvencioj de Ĝenevo, por ke ili protektiĝu de milita atako.
Oni ne konfuzu la Ruĝan Krucon kun la kruco de Sankta Georgo, kiu estas la flago de Anglio, Barcelono, Freiburg kaj multaj aliaj lokoj. La kruco de Sankta Georgo etendiĝas ĝis la rando de la flago, sed tiu de la flago de la Ruĝa Kruco ne etendiĝas tiel.
Origine nur la Ruĝan Krucon oni uzis kiel simbolon de la Konvencioj de Ĝenevo, sed kelkaj islamaj nacioj (ĉefe la otomana imperio, nun nomata Turkio) kontraŭstaris tion, kaj rezulte oni ebligis la uzadon de kroma simbolo (la Ruĝa Krescento). Poste, Persio (nun Irano) sukcese aldonigis ruĝan leonon kun suno – la leono kun suno estis simbolo de Persio – al la listo de uzeblaj simboloj; kvankam Irano ne plu uzas tiun simbolon preferante la simbolon de la Ruĝa Krescento, Irano pasintece rezervis la rajton ekreuzi ĝin iam ajn laŭ sia volo. Ekde 2005 validas por ne kristanaj landoj kaj ne islamaj landoj la simbolo de la Ruĝa Kristalo.
La israela sekcio kaj registaro tiam petis aldonon de Ruĝa Stelo de Davido, rezonante ke oni agnosku judan simbolon krom la kristana kaj islama. Tiun ĉi simbolon uzas la Israela Ruĝa Kruco, sed oni oficiale ne agnoskas ĝin sub internaciaj homamaj leĝoj. La Movado de la Ruĝa Kruco neis la peton rezonante ke, se oni donus alian simbolon al la judoj (aŭ alia grupo), nenombreble da grupoj petos proprajn simbolojn por si, ĉu religiecaj, ĉu ne. Tio malpliigus la originan celon de la simbolo de la Ruĝa Kruco: krei unu simbolon por indiki veturilojn kaj konstruaĵojn protektatajn pro homamo. Responde, la Movado de la Ruĝa Kruco nun prilaboras novan simbolon nereligiecan, kiu estu facile agnoskebla sur la batalkampo; kiam jam la Movado ekuzos la simbolon, oni prezentos ĝin al la Ŝtataj Partioj de la Konvencioj de Ĝenevo por amendi la traktatojn.
Esperanto kaj la Ruĝa Kruco
La iniciatinto de aplikado de Esperanto ĉe la Ruĝa Kruco estis la propagandisto de Esperanto en la franca armeo, nome kapitano Georges Bayol. Antaŭ la 2-a Universala Kongreso li eldonis libreton pri utileco de Esperanto por flegado de diverslingvaj vunditoj, ankaŭ specialajn ŝlosilojn kun necesa frazaro por flega servo. Post tio Esperanto komencis penetri en la naciajn societojn de Ruĝa Kruco.