cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Iseltwald
Trafiko
Ĝis la konstruo de la aŭtovojo Iseltwald en la jaro 1988 surtere atingeblis nur per mallarĝa vojeto de Bönigen. La komunumo disponas pri propra alveturejo al la svisa aŭtovojo A8. La konekto de Iseltwald al la publika transportreto okazas pere de la ŝipoj sur la Lago de Brienz kaj buslinio al Interlaken.
Loĝantaro
Fine de la 19-a jarcento la loĝantaro kun 585 atingis maksimumon. Poste la nombro malkreskis ĝis la 1980-aj jaroj kaj ek de tiam stagins ĉe la aktuala nivelo.
Historio
La unua dokumenta mencio de Iseltwald datiĝas el la jaro 1146 kiel Iseltwalt. Dum mezepoko la vilaĝo Iseltwald estis imperia feŭdo de oberalandaj baronoj. La burgo sur la duoninsulo supozeble estis la sidejo de la Baronoj de Matten. Post kverelo pri la arbaro la rajtoj pri Iseltwald en la jaro 1303 transiris al la Monaĥejo Interlaken. En la jaro 1342 dum militaj disputoj kun la monaĥejo trupoj de Untervaldo rabobrulis la vilaĝon. En la jaroj 1348 kaj 1349 la vilaĝanoj de Iseltwald partoprenis la ribelado kontraŭ la monaĥejo kaj en la jaroj 1445 kaj 1446 ĝis membris en la Malica Federacio kontraŭ Berno. Post la reformacio en la jaro 1528 la komunumo de Berno, kiu al si havigis la posedaĵojn de la iama monaĥejo, estis atribuita al la Voktejo Interlaken. La voktejo post la fino de la Helveta Revolucio post kvinjara aparteno al la tiama Kantono Oberlando estis transformita al la distrikto Interlaken, kiu en la jaro 2010 estis integrita al la nova administra distrikto Interlaken-Oberhasli.
Svealand
Svealand, esperante Sveonujo, estas la meza landotriono de Svedio en kaj ĉirkaŭ akvobaseno de la lago Melareno. Historie ĝi inkluzivas la historiajn provincojn Dalarna, Västmanland, Uppland, Närke, Södermanland kaj Värmland, kvankam el lingva (akĉenta) vidpunkto ĉi lasta pli apartenas al Gaŭtalando.
Materiiĝoj en Mantes
Materiiĝoj en Mantes estas libro de Jules Thiébault, lanĉita en unua eldono en 1925, pri okazaĵo en la domo n-ro 23 de la strato Maurepas en Mantes (Seine-et-Oise), Francio.
Ĉiun sabaton, dum sinsekvaj monatoj, je la dudeka kaj duono, en la naŭetaĝa salono de la domo de gesinjoroj Alexandre, aperas propakorpe kun karno kaj ostoj, laŭ natura amplekso, iu fraŭlino mortinta jam de pli ol kvin jaroj, kiu estis ilia unika filino, Madeleine Alexandre. Oni vidas ŝin, oni tuŝas ŝin, oni aŭdas ŝin. Poste, la ĉiusemajnaj aperoj ĉesas dum sama daŭro de unu monato necesa por ke la estigantaj elementoj povu sufiĉe ripozi; poste denove la samaj fenomenoj ripetiĝas kun karakteroj de spontaneo kaj sendependeco.Aliaj spiritoj, krom Madelene, materiiĝis, tiel farante la kunsidoj em Mantes, la plej belaj kaj riĉaj manifestiĝoj de la spiritoj.
El tiuj, kiuj feliĉis partopreni en la kunsidoj, troviĝis Sro. Thièbault, ankaŭ esperantisto. El la notoj de li faritaj li verkis ĉi tiun libron. Li prezentis ankoraŭ observojn pri la spiritoj, kiuj sin prezentis, citante la tagon de liaj elkarniĝoj, kaj ilia faraĵojn kiam enkarnaj. En la raporto, li prezentas al ni inkluzive desegnaĵoj pri la ĉambro, kie okazis la manifestiĝoj. En la lasta ĉapitro, li prezentas per klara kaj objektiva lingvaĵo la sciencajn konkludojn kaj la praktikajn konkludojn.
Phil Graham
Philip Leslie "Phil" Graham (18a de Julio, 1915 - 3a de Aŭgusto, 1963) estis usona publikigisto de gazetoj. Li estis la publikigisto (el 1946 ĝis sia morto) kaj kunposedanto (el 1948) de The Washington Post. Li estis edzo de Katharine Graham, nome filino de Eugene Meyer, antaŭa posedanto de The Washington Post.
Hažín nad Cirochou
Hažín nad Cirochou [haĵin nad Cirohoŭ], (hungare Kisgézsény [kiŝgEĵEnj]) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.
Situo
Hažín nad Cirochou situas laŭ rojo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Snina-Humenné. La lasta urbo troviĝas je 4 km.
Historio
La loko estis loĝata jam dum la 9-a jarcento. La loĝantoj estis slavoj. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1317. En 1623 3 familioj pagis imposton. En 1715 la vilaĝo ne estis loĝata, sed post 5 jaroj 11 familioj vivis tie. En 1787 loĝis tie 588 vilaĝanoj en 54 domoj, en 1828 588 vilaĝanoj en 77 domoj. En 1796 la tutlanda geografia libro taksis la lokon unuaklasa. En la 19-a jarcento brikouzino konstruiĝis. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis Hazsina, poste ĝi ricevis pli oportunan nomon. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Kisgézsény 413 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Zemplén, al distrikto de Humenné, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 1958 kolĥozo formiĝis. Inter 1966-1990 la municipo estis en Kamenica nad Cirochou. En 2001 vivis en Hažín nad Cirochou 680 homoj, (670 slovakoj).
Mounir Abjiou
Mounir Abjiou (منير أبجيو) naskiĝis estas maroka esperantisto. Ekde 2019 ĝis 2020 li deĵoras kiel vicprezidanto kadre de la estraro de TEJO. De septembro 2012 ĝis septembro 2014 li fariĝis Magistro (Strategia Mastrumado de Turismaj Organizaĵoj). Mounir volontulis dum du monatoj de 2014 en la Centra Oficejo de TEJO kaj ekde novembro 2015 li fariĝis la plentempa subvencia oficisto de TEJO ĝis aŭgusto 2019.
Vidu ankaŭ
La regionisto, plurlingva reta artikolaro kun fokuso pri regionaj aferoj de Eŭropo,
Transkomuniko
Transkomuniko estas provo krei teĥnikon, kiu permesus la interkomunikon kun mortintoj uzante elektronikajn aparatojn. Iuj esploristoj uzas sonregistrilojn, radioaparatojn, televidilojn kaj eĉ komputilojn, speciale preparitajn por kapti la signalojn el spirita mondo. Tiu ideo ne estas nova, Edisono kaj Michael Faraday partoprenis tian esploradon kaj penis krei aparatojn por la kontakto kun mortintoj.
Álvaro Noboa
Álvaro Fernando Noboa Pontón (21an Novembro, 1950, en Guayaquil) estas negocisto kaj politikisto de Ekvadoro.
Orienta Bloko
Orienta Bloko estis la nomo por socialisma-aŭtoritate gvidita grupo da ŝtatoj sub gvido de Sovetunio inter la jaroj 1947 kaj 1989. La Orienta Bloko ampleksis la membroŝtatojn de la armea Varsovia Kontrakto.
NGC 4159
NGC 4159 (aliaj indikoj — UGC 7174, MCG 13-9-15, ZWG 352.22, IRAS12085+7624, PGC 38777) estas galaksio en konstelacio Drako.
Álvaro Noboa
Noboa estis aktive envolvita en politiko, malsukcese konkurence por la posteno de Prezidento de Ekvadoro en 1998, 2002, 2006, kaj 2009. En 2007, tamen, li estis elektita nacia deputito. Noboa anoncis la 2an de Majo, 2012, ke li konkurencos la kvinan fojon por iĝis la Prezidento de Ekvadoro en la prezidentaj elektoj de la venonta 2013.
Orienta Bloko
La termino kreiĝis en la parlamente demokratiaj ŝtatoj de okcidenta Eŭropo kaj norda Ameriko, kiuj kontraste nomeblas Okcidenta Bloko. Ambaŭ "bloko"-nomoj respegulas la komprenon de la interŝtata konflikto dum la Malvarma Milito. Laŭ tiu kompreno oni vidis la Sovetunion kaj siajn satelitajn ŝtatojn kiel unueca bloko, kiu en ĉiuj decidaj temaroj havis unuecan politikon, kiu baziĝis sur la ideoj de la nacie reganta komunisma partio, respektive baziĝis sur la malsame forta dependeco de la unuopaj naciaj komunismaj registaroj de la gvidado de la komunisma partio de la Sovetunio.
Álvaro Noboa
En 1997, kiam jam posedis 24% de la fame entrepreno Bonita Bananas de frukto-eksportado kaj ĉefe de bananoj, Noboa aĉetis alian 25% el la entrepreno. Nune li regas la Grupon Noboa de Entreprenoj kaj la Korporacion Noboa, kun pli ol 110 entreprenoj en Ekvadoro kaj tutmonde, inklude branĉofiliojn en Usono, Antverpeno, Romo, Japanio, Argentino, kaj Novzelando. Kelkaj el la entreprenoj de Noboa suferis jurprocezojn kaj priserĉadojn de la fiskaj instancoj. La bananeksporta entrepreno devis trapasi priserĉadojn de internaciaj organizoj pro uzado de infanlaboro kaj pro strikaj konfliktoj.
Orienta Bloko
La bloko ampleksis la ŝtatojn Sovetunio, Pollando, GDR, Ĉeĥoslovakio, Hungario kaj Bulgario, dum iom da jaroj aldone ankaŭ Rumanio kaj Albanio. Erare oni en la okcidentaj ŝtatoj ofte al la bloko ankaŭ alkalkulis la komunisman Jugoslavion, kvankam ĝi neniam apartenis al la membroŝtatoj de la Varsovia Pakto; la jugoslavia ŝtata prezidento Josip Broz Tito kontraŭe estis inter la kunfondintoj de la movado de senblokaj ŝtatoj.
"Dua Mondo"
Kontraste al la terminoj "Unua mondo", la frue industriiĝintaj kaj pli-malpli kapitalismaj ŝtatoj de Okcidenta Eŭropo, Ameriko, iusence Arabio, krome Sud-Afriko, Aŭstralio, Nov-Zelando, Japanio kaj Sud-Koreio, kaj la "Tria mondo", esence la AKP-ŝtatoj de Afriko, Karibio kaj la Pacifika regiono, la komunismaj ŝtatoj de la mondo dum la malvarma milito nomiĝis "Dua mondo". Al tiuj ŝtatoj krom la Orienta Bloko de Eŭropo alkalkuliĝis parte aŭ dumtempe ankaŭ la sekvaj ekstereŭropaj ŝtatoj: Mongolio, Kubo kaj Afganio, en pli vasta senco ankaŭ Popola Respubliko de Ĉinio, Nord-Koreio, Nord-Vjetnamo (de 1976 Vjetnamo), Laoso kaj Kamboĝo.
Ankaŭ iuj arabaj kaj afrikaj ŝtatoj kiel Demokratia Popola Respubliko Jemeno, Respubliko Kongo, Angolo kaj Etiopio dumtempe alkalkuliĝis al tiu bloko, ĉar ankaŭ ĉi-tie ekzistis reĝimoj forte subtenataj de Sovetunio. Dum pli postaj jaroj de la 20-a jarcento la politiko de tiuj socialismaj ŝtatoj pli kaj pli sendependiĝis de Sovetunio aŭ deviis malferme de la sovetunia politika direktiĝo.
Vidu ankaŭ
la artikolojn pri
Kalvinana preĝejo (Nagybajom)
La kalvinana preĝejo estas sakrala konstruaĵo en urbo Nagybajom (Hungario).
Historio
En Nagybajom ekzistis katolika kirko dum la mezepoko. Dum dominado de turkoj en 1542 kalvinana predikisto alvenis, poste la loĝantoj elektis la kalvinismon kaj ili uzis nature la katolikan kirkon, kiun la katolikoj reprenis en 1717. Alia nova kalvinana preĝejo estis konstruita en la jaroj 1786 kaj 1787, kiu estis eksplodigita en 1945 dum la 2-a mondmilito. Ĝi estis rekonstruita en 1948, sed fulmo plene detruis ĝin, poste oni konstruis la nun videblan modernan kirkon.
Konstruaĵo
La konstruaĵo situas en korto. En la fasado la plurlatera turo plene reliefas.
4948 Hideonishimura
4948 Hideonishimura estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japanaj astronomoj Minoru Kizawa, Watari Kakei kaj Takeŝi Urata elde la Observatorio de Nihondaira en Ŝimizu (komunumo nun kunfandita en Ŝizuoka).
Nomo
Ĝia nomo honoras la japanan astronomon Hideo Nishimura, kunmalkovrinto de la kometo C/1994 N1 Nakamura-Nishimura-Machholz. Li malovris ankaŭ naǔ novaojn.
Svisa aŭtovojo A16
La svisa aŭtovojo A16 estas aŭtovojo en la kantonoj Berno kaj Ĵuruaso en Svislando. Ĝi kongruas kun la nacia vojo N16 kaj nomiĝas ankaŭ Transĵurasa Aŭtovojo (france Transjurassienne), ĉar ĝi trapasas la tutan Ĵurasan Montaron. Post ĝia finkonstruo la aŭtovojo havos longecon de 84 kilometroj. Aktuale en la jaro 2010 proksimume du trionoj estas pretaj. Mankas la parto de Courtedoux ĝis Boncourt ĉe la lima al Francio. Post gixa finkonstruo la svisa aŭtovojo A16 konektos la svisajn aŭtovojojn A5 kaj A6 kun la franca aŭtovojo A19, kiu nuntempe ankaŭ estas en konstruo.
Vojo
La svisa aŭtovojo A16 komenciĝas okcidente de Bielo kvazaŭ kiel longigo de la svisa aŭtovojo A6, ĉe la aŭtovojkruco Brüggmoos. Per rampo sur pontoj kaj tra tuneloj kaj galerioj la vojo pasas la plej sudan ĉenon de la Ĵurasa Montaro. Ĝis la alveturejo Pery ĝi kongruas kun la svisa aŭtovojo A6. Tiam la vojo oficiale dum peceto fariĝas kantona ĉefvojo, tamen ĝi restas 4-veturvoja, tiel ke oni tion ne vere konstatas. Ek de Tavannes ĝi nun oficiale estas la aŭtovojo A16. La vojo pasas tiam preter Moutier, sekvas tunelo, kiu ankoraŭ estas en konstruo, kiu estas la limo inter Kantono Berno kaj Kantono Ĵuraso. Sekvas la ĵurasa kantonĉefurbo Delemonto, Bassecourt, Glovelier, Saint-Ursanne, Porrentruy kaj tiam la vojo finiĝas nuntempe apud Courtedoux.
Finkonstruo ĝis 2012
La lasta parto de Courtedoux tra Bure ĝis la limo al Francio en Boncourt laŭplane devos esti inaŭgurita en la jaro 2012. Kiam la aŭtovojo pretos ĝi nombros 26 tunelojn, kies tuta longeco estas pli ol triono de la tuta vojo.
Gramado dos Loureiros
Gramado dos Loureiros estas municipo en la brazila subŝtato Suda Rio-Grando, kiu havis 2.269 loĝantojn en 2010.
Vojranda kruco
Vojranda kruco estas kristana kruco aŭ krucifikso sur soklo, kiu simbole rememorigas montopinton de Golgoto (latine Kalvario), sur kiu estis krucumita Jesuo Kristo. En Eŭropaj regionoj influitaj de katolikismo tiaj krucoj estiĝis en kamparo, sur montetoj, apud vojkruciĝoj, ĉe kapeloj aŭ en lokoj, kie iu pereis.
Ne estas facile dati precize la unuajn vojrandajn krucojn, ili aperis probable kun kristanigo de la regiono.
Post vico da parcelreformoj, precipe post kunigado de etaj kampoj por kampegoj enkadre de kolektivigo en la 50-a jaroj de la 20-a jarcento perdiĝis unusignifaj indikiloj de la konkretaj lokoj. La konservitaj kamparaj krucoj komune kun la memorigaj arboj ĉirkaŭantaj prezentas gravajn orientigpunktojn ne nur por turistoj, sed ĉefe por posedantoj kaj administrantoj de la parceloj.
Lajos Hernádi
Lajos HERNÁDI [lajoŝ], hungare Hernádi Lajos estis hungara pianisto kaj altlerneja instruisto. Lajos Hernádi naskiĝis, kiel Heimlich Lajos la 1906 en Budapeŝto. Li mortis la 1986 en Budapeŝto.
Biografio
Lajos Hernádi devenis el juda familio. Li lernis frue pianoludojn en Budapeŝto, kiun poste daŭris en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt inter 1924-1929. En 1933 li ricevis premion de Hungara Radio. Dum la 2-a mondmilito li estis deportita trudlaboristo. Inter 1945 ĝis la emeritiĝo en 1975 li instruis en Muzikakademio, dume li faris koncertojn en ĉiuj kontinentoj, escepte Aŭstralion. Li roladis ekzemple kun Ernő Dohnányi, János Ferencsik, Otto Klemperer, Georg Solti. Li verkis fakverkojn pri pianludo. Li ricevis premion Kossuth en 1956, en 1953 alian premion.
János Jánosi
JÁNOSI János (ja:noŝi) origine Ioan-Maximilian Jánosi, rumana verkistnomo Ion Ianoşi (janoŝi) estis rumanlingva kaj hungarlingva estetikisto, literaturhistoriisto naskita en Braŝovo la 1-a de majo 1928 kaj mortis la 1-a de julio 2016. Li estis la filo de verkistino Anna Látó.
Biografio
János Jánosi finis la mezlernejon en sia naskiĝurbo (1947), poste li pristudis filozofion en la Bolyai Tudományegyetem de Kluĵo (1949), pli poste en Leningrado, kie li doktoriĝis (1955). Ekde 1968 li estis universitata profesoro en Universitato Bukareŝto. Li publikigis kaj en la hungara kaj en la rumana lingvoj.
Jung Yuro
Jung Yuro Seto Nika (정유로 青遠ニカ) (naskiĝis la 10a de novembro 1985) estas sud-korea esperantisto. Ekde 2019 ĝis 2020 ŝi deĵoras kiel estrarano kadre de la estraro de TEJO.
Schladen
Schladen estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Wolfenbüttel de la federacia lando Malsupra Saksio. La 31-an de decembro 2004 la komunumo havis 5271 loĝantojn.
Romia Imperio
Aŭgusto Cezaro.La Romia Imperio (27 a.K. ĝis 1453 p.K., se temas pri la orienta romia imperio, nome Bizanca Imperio) estis imperio de la epoko de la Grek-romia antikvo, kies ĉefurbo estis Romo, kaj kiu regis la landojn ĉirkaŭ la Mediteraneo dum kvin jarcentoj laŭ sistemo de aŭtoritatismo. En 476 Romio kaj la okcidentaj provincoj disfalis pro la atakoj de ĝermanoj. La orienta, greklingva parto de la imperio, kiu hegemoniis aparte depost 395, travivis kaj daŭre ekzistis sub la gvido de Konstantinopolo sub la nomo Orienta Romia Imperio aŭ Bizanca Imperio. La ĝermanoj mem poste penis restarigi la iaman imperion sub la nomo Sankta Romia Imperio.
La romia imperio estis la posteulo de la Romia Respubliko. Dum la finaj cent jaroj de la respubliko, Romio grande kreskis per eksterlandaj militoj, sed interne baraktis pro enlandaj militoj. La enlandaj militoj finiĝis, kiam Oktavio restis kiel la nura forta generalo, kiu ankoraŭ vivis. En -27 la senato nomis lin Aŭgusto Cezaro, kaj donis al li la potencon de imperiestro. Post jarcentoj da militoj, la Mediteraneo sub la imperio fine vidis jarcentojn da paco - la tiel nomata Pax Romana aŭ romia paco. Dum la imperia epoko la teritorio sub regado de Romio plupliiĝis ĝis atingi sian maksimuman etendon dum la regado de Trajano, kiam ĝi ampleksis el Atlantika Oceano okcidente ĝis la bordoj de la Kaspia Maro, la Ruĝa Maro kaj la golfo Persa oriente, kaj ekde la dezerto Sahara sude ĝis la arbaraj teroj borde de la riveroj Rejno kaj Danubo kaj la limo kun Kaledonio norde. Je sia maksimumo, ĉirkaŭ 120, la imperio regis Eŭropon sude de la Danubo kaj okcidente de la Rejno, Brition sude de la Muro de Hadriano, Dacion (la nunan Rumanion), Anatolion, Sirion, Palestinon, Egiption kaj la nordan marbordon de Afriko. Portempe, sub la regno de Trajano Romio ankaŭ tenis Armenion, Mezopotamion, kaj okcidentan Germanion.
La imperio romiigis okcidentan Eŭropon, provizinte la kulturan fundamenton de la Okcidento. En la oriento, la greka kulturo estis tro forta por permesi similan procezon. En norda Afriko, la araba imperio poste forviŝis ĉian reston de la romia kulturo, kiu eble ankoraŭ restis tie.
Historio
La historio de romia imperio disigeblas en kvar fazojn, kies datoj tamen historie ne estas fiksataj:
Romia disvastiĝo komenciĝis en la tagoj de la Respubliko, sed atingis sian zeniton sub imperiestro Trajano. Ĉe ĉi tiu teritoria pinto, la Romia Imperio regadis proksimume 6,5 milionojn da km² de landa surfaco.
En la fino de la 3-a jarcento, Diokleciano establis la praktikon disigi aŭtoritaton inter kvar kunimperiestroj, por pli bone sekurigi la vastan teritorion. Dum la sekvantaj jardekoj la imperio estis ofte disigita laŭ orienta/okcidenta akso. Post la morto de Teodosio la 1-a en 395 ĝi estis disigita lastan fojon.
Provincoj
Interkrampe la jaro de kreado kiel provinco.
Ekonomio
La ekonomio de la Imperio estis bazita sur reto de regionaj ekonomioj, en kiu la ŝtato intervenis kaj regulis la komercon por sekurigi siajn proprajn enspezojn. La teritoria ekspansio ebligis la reorganizadon de la teruzado, kio kondukis al la produktado de agrikulturaj plusoj kaj al iompostioma labordivido, aparte en la regionoj de la nordo de Afriko. Kelkaj urboj funkciis kiel ĉefaj regionaj centroj de specifa ekonomia sektoro, industrio aŭ komerca agado. La skalo de la konstruaĵon en urbaj areoj indikis ekziston de konstruado komplete disvolvigita. Dokumentoj en papiruso montras metodojn de kompleksa kontado kiuj sugestas elementojn de ekonomika raciismo en ekonomio tre dependa de la stampado kaj uzado de moneroj. Dum la unuaj jarcentoj de la Imperio, la retoj de ŝoseoj kaj la sistemoj de transporto ege ekspansiis, unuigante rapide la funkciadon de la regionaj ekonomioj. La ekonomia kresko, kvankam kompreneble nekomparebla al tiu de la modernaj ekonomioj, estis supera al la kresko de la plej granda parto de socioj antaŭaj al la industriigo.
Metaloj kaj metalurgio estis konataj de la popolo de la teritorio kie nun estas la moderna Italio ekde la Bronzepoko. Ĉirkaŭ la 86 a.K., Romo jam estis etendinta sian kontrolon al la enorma regiono de la Mediteraneo. Tio inkludis naŭ provincojn radie el Italio al ties insuloj, Hispania, Macedonia, Africa, Asia Minor, Syria kaj Grekio, kaj je la fino de la regado de la imperiestro Konstantino, la Romia Imperio estis kreskinta ĝis enhavi partojn de Britio, Egipto, la tuto el la moderna Germanio okcidente de la rivero Rejno, Dakio, Noricum, Judujo, Armenio, Ilirio kaj Trakio. Same kiel kreskis la imperio, tiele faris neceso por metaloj. Centra Italio mem ne estis riĉa en metalaj ercoj, konduke al necesa reto de komerco por plenumi la peton de metalo por la Respubliko. Kun la konkero de Etrurio en 275 a.K. kaj la sekvaj akiroj pro la Punikaj Militoj, Romo havis la kapablon etendi minadon al Gallia Narbonensis kaj Iberio, ambaŭ areoj riĉaj en mineraloj. Je la epoko de la Romia Imperio, Romo espluatis mineralajn rimedojn el Mauretania Tingitana el nordokcidenta Afriko al Egipto, Arabio al Norda Armenio, Galatia al Germania, kaj Britannia al Iberio, enhavante ĉion el la marbordo de Mediteraneo. Britanio, Iberio, Dakio, kaj Noricum estis de speciala signifo, ĉar ili estis tre riĉaj en kuŝejoj kaj iĝis ĉefaj lokoj por espluatado de rimedoj.
Socio
La Romia Imperio estis socio plurkultura, kun rimarkinda kapablo de kohero por krei senton de komuna identeco asimilante la plej diversajn popolojn. La romia priokupo por la kreado de monumentoj kaj komunumaj lokoj malfermaj al la publiko, tiaj kiaj forumoj, amfiteatroj, cirkoj aŭ banlokoj, helpis la establadon de la komuna sento de «romieco». Kvankam la romia socio posedis kompleksan sistemon de hierarkioj, tiu ne estis facile kongruebla kun la moderna koncepto de «socia klaso».
La du jardekoj de enlanda milito antaŭaj al la regado de Aŭgusto lasis la tradician romian socion en stato de konfuzeco kaj kortuŝeco. Tamen, la disigo de la rigida hierarkio de la respubliko kondukis al kreskiĝanta socia moviĝeblo inter romianoj, kaj supren kaj malsupren, kaj pli rimarkinde ol ĉe ajna alia dokumentita socio de la antikveco. La virinoj kaj la sklavoj havis oportunojn kiuj antaŭe estis al ili malpermesitaj. La vivo en socio en la Imperio, precize por tiuj kiuj ne estis riĉaj, estis akcelita fare de la abundo de volontulaj asocioj kaj fratrioj (collegia kaj sodalitates) formitaj por tre diversaj celoj: profesiaj kaj komercaj gildoj, grupoj de veteranoj, religiaj asocioj, kuirartaj kluboj kaj artaj kompanioj. Dum la regado de Nerono ne estis rara, ke sklavo estus pli riĉa ol civitano denaske libera, aŭ kavaliro (ĉevalrajdisto) estus pli influa ol senatano.
Sklavoj
En la epoko de Aŭgusto, ĉirkaŭ 35% de la loĝantoj en Italia estis sklavoj. Sklaveco estis kompleksa institucio ekonomie tre utila kiu subtenis la romian socian strukturon, ĉar la industrio kaj la agrikulturo dependis de la laboro (kaj ekspluatado) de sklavoj. En urboj, la sklavoj povis plenumi diversajn profesiojn, inkludi instruistoj, kurcistoj, kuiristoj kaj kontistoj, ekzemple grekdevenaj kiuj estis pli kleraj ol averaĝaj sklavoj de aliaj landoj, kvankam la plej granda parto realigis nur pli facilajn neklerajn sed pezajn taskojn. Ekster Italia, la sklavoj estis averaĝe inter la 10 kaj la 20% de la loĝantaro. Kvankam la sklaveco iom malpliiĝis en la 3-a kaj 4-a jarcentoj, ĝi plue estis integra parto de la romia socio ĝis la 5-a jarcento, kaj malaperis laŭgrade dum la 6-a kaj 7-a jarcentoj. Tio okazis paralele al dekadenco de la urbaj centroj kaj la desintegrado de la kompleksa ekonomia sistemo.
La romia sklaveco ne baziĝis sur rasa diskriminacio. Dum la ekspansio en la respublika epoko, periodo en kiu generaliĝis la sklaveco, la ĉefa fonto de sklavoj estis la militprizonuloj de la plej diversaj etnoj. La konkero de Grekio havigis al Romio grandan nombron de sklavoj tre alte kvalifikiraj kaj edukitaj. La sklavoj ankaŭ estis vendeblaj en la merkatoj kaj, foje fare de piratoj. Inter aliaj fontoj de sklavoj estis la forlaso de infanoj kaj la memsklavigo inter la plej malriĉaj. La vernoj (vernae) estis sklavoj naskitaj de sklava patrino kiuj naskiĝis kaj kreskiĝis ĉe la posedantoj. Kvankam ili ne havis personan juran protektadon, la posedanto kiu fitraktis aŭ ne bone zorgis sian propraĵon estis malbone konsiderataj de la socio, ĉar ili estis komprenitaj kiel parto de la familio, kaj povis esti eĉ filoj de la liberaj viroj de la familio.
La leĝaro pri sklaveco estis kompleksa. Lau la romia juro, la sklavoj estis konsiderataj propraĵoj kaj ne havis juran personecon. Sklavo povis ricevi formojn de korpopunoj malpermesitaj al civitanoj, same kiel la seksan ekspluatadon, torturon kaj eĉ ekzekuton. En juraj terminoj, sklavo ne povis «esti perfortita», ĉar perforto povis esti farita nur al liberaj personoj; la perfortisto de sklavo ĉiuokaze povis esti akuzita de la sklavposedanto pro materiaj damaĝoj. La sklavoj ne rajtis geedziĝi, kvankam foje oni povis agnoski la uniojn kaj ja ili povis geedziĝi okaze de liberigo de ambaŭ partneroj. Teknike, sklavo ne povis posedi propraĵojn, kvankam sklavo kiu realigas negocojn povis havi aliron al persona fonduso aŭ konto (peculium), de kiu li povis disponi libere. La terminoj de tiu mondisponeblo variis laŭ la fidorilato inter la posedanto kaj la sklavo. Sklavo kun kapablo por la negocoj povis havi konsiderindan aŭtonomecon por administri entreprenojn kaj eĉ aliajn sklavojn. Ene de loĝejo aŭ ateliero, oftis hierarkio inter sklavoj, tiel ke unu el ili estis estro de la ceteraj. La sukcesaj sklavoj povis akumuli sufiĉe da mono por aĉeti sian liberecon aŭ rekte esti liberigitaj pro plenumitaj servoj. La sklavemancipo (sklavliberigo) iĝis tiom ofta ke, en la 2-a jarcento, leĝo limigis la nombron de sklavoj kiujn posedanto rajtas liberigi.
Post la sklavmilitoj (131-71 a.n.e.), la leĝaro klopodis malpliigi la minacon de ribeloj de sklavoj limigante la grandon de la laborgrupoj kaj atakante fuĝintojn. Ĉiuokaze laŭlonge de la jarcentoj, la sklavoj atingis iom post iom pli grandan juran protekton, inklude la rajton prezenti akuzojn kontraŭ siaj posedantoj. Aĉeto-kontrakto povis eviti la ekspluatadon de sklavo; tiukadre oni konsideru, ke la plej granda parto de geprostituitoj estis sklavoj. La kresko de la vend-aĉeto de sklavaj eŭnukoj fine de la 1-a jarcento rezultis en leĝaro kiu malpermesis la kastradon de sklavo kontraŭ ĝia volo.
Virinoj
Dum la Respubliko kaj la Imperio, la liberaj romiaj virinoj estis konsiderataj civitanaj kaj, eĉ se ne ekzistis virina balotrajto, tiuj sukcesis okupi politikajn postenojn kaj eĉ militservi. La romia virino retenis la fraŭlinan familinomon dum sia tuta vivo. Plej ofte, la filoj ricevis la familinomon de la patro, sed en la epoko imperia ili povis ankaŭ reteni tiun de la patrino. La romiaj virinoj rajtis posedi propraĵojn, stabli kontraktojn kaj fari negocojn, inklude fabrikadon, transporton kaj monpruntojn. Ofte la virinoj financis publikajn vorkojn, kio indikas, ke multaj el ili posedis aŭ administris konsiderindajn monriĉojn. La virinoj havis samajn rajtojn kiul viroj rilate al heredrajto sen testamento de la patro. La rajto posedi kaj administri propraĵojn, inklude la rajton al propra testamento, havigis al la romiaj virinoj enorman influon super siaj gefiloj, eĉ en ilia plenkreskaĝo.
Max Jacob
Max JACOB (naskiĝis 12-an de julio 1876 - mortis 5-an de marto, 1944) estis franca poeto, pentristo, skribisto kaj kritikisto de la movado de superrealismo.
Romia Imperio
Kulturo
La kulturo de antikva Romo ekzistis laŭlonge de preskaŭ 1200-jara historio de civilizo de Antikva Romo. La termino aludas al la kulturo de la Roma Respubliko, poste de la Romia Imperio, kiu siapinte kovris areon el Malsupra Skotlando kaj Maroko ĝis la rivero Eŭfrato.
17908 Chriskuyu
17908 Chriskuyu estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Christopher Ku Yu, kiu gajnis la trian rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2003 pro sia projekto pri medicino kaj sano. Li estis lernanto ĉe la Caddo Parish Magnet High School de Shreveport (Luiziano Usono).
Romia Imperio
Kulturo
La urbo Romo estis la plej granda megalopolo tiutempa, kun loĝantaro kiu povis superi unu milionon da personoj, kun maksimuma ĉirkaŭkalkulo de 3.6 milionoj kaj minimuma ĉirkaŭkalkulo de 450,000. Grava proporcio de la loĝantaro sub la ĉefurba jurisdikcio loĝis en sennombraj urbocentroj, kun loĝantaro de almenaŭ 10,000 kaj kelkaj militistaj setlejoj, nome tre alta proporcio de urbanizado en antaŭ-industriaj niveloj. La plej urbanizita parto de la imperio estis Italio, kiu havis ĉirkaŭkalkulitan proporcion de urbanizado de 32%, nome sama proporcio de urbanizado de Anglio en 1800. Plej Romiaj urboj havis forumojn, templojn kaj la saman tipon de konstruaĵoj, je pli malgranda skalo, kiuj troviĝis en Romo. La granda urba loĝantaro postulis senfinan disponon el manĝon kio okazigis kompleksan logistikan taskon, inklude akiron, transportadon, stokadon kaj distribuadon de manĝaĵoj por Romo kaj por aliaj urbaj centroj. Italiaj farmoj liveris vegetalojn kaj fruktojn, sed fiŝaĵoj kaj viando estis luksaĵoj. Akveduktoj estis konstruitaj por alporti akvon al urbaj centroj kaj vino kaj oleo estis importitaj el Hispania, Gaŭlio kaj Africa.
Religio
La romia religio konsistis, same kiel inter la grekoj, en aro de kultoj pli ol en doktrinaro. Estis du klasoj de kultoj: tiuj hejmaj, kiuj ligis la familion, kaj tiuj publikaj, kiuj apogis la patriotismon kaj la respekton al la ŝtato. En la imperia epoko oni aldonis la kulton al imperiestro. En ĝeneralaj terminoj, temas pri religio tolerema al ĉiuj eksterlandaj religioj, ĉar la romianoj akceptis diojn grekajn, egiptajn, frigiajn ktp. Ĝi estis ankaŭ kontrakta religio, ĉar la preĝoj kaj oferoj utilis kiel pakto kun la dioj, tio estas, por ricevi favorojn, kaj se la kredanto komprenis, ke la diaĵo ne plenumis, tiu ĉesis adori la diaĵon.
Rilato kun la Persa Imperio
Geoffrey Greatrex per tre detala studo fokuzas al pacaj, diplomataj rilatoj, kiuj evidente ekzistis inter ambaŭ imperioj, krom la militaj konfliktoj, kaj al la rezultoj de tio. Estis oftaj kontaktoj inter ambaŭ imperioj, ambasadoj inter la respektivaj regantoj, helpopetoj fare de disidentoj, translimaj koincidoj, komerco, pilgrimadoj ktp. Nevole ekzistis deportitoj, rifuĝintoj aŭ transfuĝintoj, ktp. La influkampoj estis diversaj. La romiaj kuracistoj estis prestiĝaj inter persoj, kaj tiel ludis gravan rolon en altaj kontaktoj, rilate foje al diplomatio. Kristanismo (alitipa, neortodoksa) iom disvastiĝis en teritorio persa ofte pere de romianoj; sed en mala direkto ankaŭ persdevena maniĥeismo disvastiĝis al la Romia Imperio kaj Diokleciano kaj Konstanteno devis instigi persekuton kontraŭ ili. Teorie la oficialaj religioj (kristanismo en Romio, zoroastrismo en Persio) estis toleritaj en la alia imperio, sed foje okazis iaj premoj unu- aŭ aliloke. En arto romiaj kaptitoj kaj translokigitoj en Persion estis ofte gravaj metiistoj kiuj helpis en konstruado (kaj respektive arkitektura ornamado) el la 3a al la 6a jarcentoj. Simila influo okazis en la inversa direkto. Partikulara estis la dudirekta influo en mozaikoj kaj silkaĵoj. Fakte ekzistis ia komuna kulturo, laŭ kiu foje en precizaj detaloj malfacilas klarigi kiu estis la direkto de la influo. Tio konstateblas ekzemple en kelkaj sociaj moroj, kiel ludoj kaj distraĵoj. Pro la forta graveco de la greka filozofio evidentas ke tiukampe la influo iris orienten, foje helpe de la siria lingvo. Kontraste la longdaŭra milita "kunvivado" dum jarcentoj konstruis ankaŭ komunan militan teknologion, en kiu la persoj estis kompetentaj, ekzemple por sieĝoj.
La fino de la antikva imperio
Komence de la 7-a jarcento ene de la orientromia imperio estiĝis religiaj disputoj inter kristanaj grupoj (monofizitoj kontraŭ ortodoksoj) kaj malkontento de grandaj partoj de la popolo pro altaj impostoj pro daŭraj militoj, kiel en Sirio kaj Egiptujo. Vastaj partoj de la lando estis konkeritaj de la sasanidoj. Tiuokaze la persaj trupoj gvidataj de Kosro la 2-a dufoje antaŭeniris ĝis Bizanco kaj rabis la sanktan krucon, kiun laŭdire trovis Helena, la patrino de Konstantino, kaj kiu estis la plej alta trezoro de la imperio. Post kiam la imperiestro Heraklio post longaj klopodoj fine sukcese venkis en la milito, la laciĝinta imperio apenaŭ sukcesis kontraŭstari la atakon de islamanaj araboj (araba ekspansio) kaj perdis la tutan Sirion kaj Afrikon. Ĉefe la perdo de la riĉa Egiptujo, kiu pro perfido de la patriarko Kiros, preskaŭ senbatale iris al la araboj, malfortigegis la orientan reston de Romio. Heraklio disiĝis de la romia tradicio, akceptante la malnovgrekan reĝan titolon de Basileus anstataŭ tiun de Imperator kaj igante la grekan oficialan lingvon. Tiel la imperio perdis sian antikvan romian karakteron. Tiel ankaŭ en la oriento komenciĝis la mezepoko.
Kvankam la orientromia imperio kun sia ĉefurbo Konstantinoplo daŭre ekzistis ĝis la 15-a jarcento, kaj ke la grekoj ankoraŭ nuntempe nomas sin foje „rhomoi“, tio estas romianoj, ŝanĝiĝis la enaj strukturoj tiel funde ekde 640, ke oni de tiam parolu pri la bizanca imperio. Tamen notindas, ke la termino bizancanoj estiĝis nur en la 19-a jarcento sen ia ajn historia tradicio. La katolika okcidento de la mezepoko preferis la nomon imperio de la grekoj, al kiuj oni tute ne volis agnoski la heredaĵon de la romia imperio, pro la de la papeco forfalintaj ortodoksaj kristanoj de la oriento. Prefere oni uzis tian heredaĵon por si mem, kiel sankta romia imperio de ĝermanaj nacioj, kio estis la oficiala nomo de la mezepoka ĝermana imperio. Kiam tamen bizancano parolis pri grekoj (hellenoi), tiam ĉiam temis pri la antaŭkristanismaj antikvaj grekoj. Same kiel ĉe bizancanoj, la loĝantoj de la mezepokaj islamanaj imperioj uzis la nomon romia imperio (aŭ Rum) por la bizanca imperio.
Max Jacob
Li naskiĝis en Quimper, Bretonio, Francio. Li studis en la Kolonia Lernejo de Parizo, sed li lasis ĝin en 1897 por arta kariero. Sur la Bulvardo Voltaire, li dividis ĉambron kun Pablo Picasso, kiu prezentis lin al Guillaume Apollinaire, kiu prezentis lin al Georges Braque. Li iĝus bona amiko de Jean Cocteau, Christopher Wood, kaj Amedeo Modigliani, kiu pentris lian portreton en 1916. Li ankaŭ amikiĝis kaj kuraĝigis la artiston Romanin, alinomite Jean Moulin, la francan politikiston kaj estontan gvidanton de la Rezistado.
Jacob, kiu havis judajn originojn, diris ke li havis vizion de Kristo en 1909, kaj li konvertis al katolikismo. Sed, malgraŭ liaj esperoj, lia nova religio ne povis malembarasi lin de liaj samseksemoj. Pri tiuj deziroj li unufoje diris, "Se Ĉielo atestas miajn bedaŭrojn, Ĉielo pardonos min por la plezuroj, kiuj ĝi scias esti malvolontaj." Aĉe fama por lia peza drinkado, Jacob diris ke li kuniĝis en la arta komunumo en Montparnasse por "peki honte." En 1915, li eniris ebrie la entombigon de la amatino de Picasso, Eva Gödel kaj provis delogi la kondukiston de la ĉerkveturilo.
Max Jacob estas konsiderata grava ligo inter la Simbolistoj kaj la Superrealistoj, kiel oni povas vidi en lia prozaj poemoj Le cornet à dés (Skatolo de ĵetkubo, 1917) kaj liaj pentraĵoj, kies ekspozicioj estis en Novjorko en 1930 kaj 1938.
Liaj skribataj verkoj inkluzivas la romanon Saint Matorel (1911), la versoj Le laboratoire central (1921), kaj Le défense de Tartuffe (1919), kiu temas iliajn filozofian kaj religian sintenojn.
Eventuale li devus movi al Saint-Benoît-sur-Loire, Loiret, kie li kaŝis sin dum la Germana okupacio de la dua mondmilito. Naske Juda, la frato de Jacob estis deportita al Auschwitz kaj lia fratino Mirthé-Léa kaj ŝia edzo estis deportitaj, kie la Nazioj murdis ilin. 24-an de februaro, 1944, Max Jacob ankaŭ estis arestita fare de gestapo kaj ili metis lin en la malliberejo de Orléans. Ili translokis lin al retenejo en Drancy por transporto al koncentrejo en Germanio. Tamen, li suferis de bronka pneŭmonio, kaj li mortis en la Drancy deportejo 5-an de marto.
Unue enteriĝis en Ivry, post la fino de la milito en 1945 liaj restaĵoj estis translokitaj al la tombejo ĉe Saint-Benoît-sur-Loire en la departemento de Loiret.
János Espersit
ESPERSIT János (eŝperŝit), eperjesi estis hungara advokato, ĵurnalisto, framasono naskita en Nagyszentmiklós la 18-an de januaro 1879 kaj mortinta en Mezőhegyes la 29-an de novembro 1931.
Kariero
Espersit János studis en la Universitato de Koloĵvaro kaj apud sia advokatpraktiko li publikigis multe en la gazeto Makói Újság, de 1910 kiel respondecredaktoro de la Makói Független Újság li disvastigis la ideojn de la burĝa demokracio, liberalismo kaj radikalismo. En 1918 li estis prezidanto de la Departementa Nacikonslilantaro de Makó. Post la falo de la Konslilantarrespubliko oni starigis lin antaŭ tribunalon. Post liberiĝo el internigejo li transprenis la redaktadon de la gazeto Makói Újság, kies titolon li ŝanĝis pli poste al Makói Reggeli Újság. Li interamikiĝis en 1913 kun Gyula Juhász, en 1921 kun Attila József.
Commana
(jen france, bretone Kommana) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Finistère (jen france, Penn-ar-Bed), en la regiono Bretonio (Bretagne, Breizh). Fine de en la komunumo vivis.
Fazıl Hüsnü Dağlarca
Fazıl Hüsnü Dağlarca (* 26-a de aŭgusto 1914 en Konstantinopolo, hodiaŭ Istanbulo; † 15-a de oktobro 2008 ankaŭ en Istanbulo) estis unu el la plej kreemaj turkaj poetoj de la 20-a jarcento. Li publikigis pli ol 60 kolektojn de siaj poemoj. La poemoj de Fazıl Hüsnü Dağlarca traktas temojn kiel la prahistorio de la homaro, la kosmon, kontraumilitajn temojn kaj la militon pri la turka sendependeco. Kelkaj elektitaj poemoj eldoniĝis en la angla lingvo: Talat Sait Halman (Selected Poems, Pittsburgh, PA: University of Pittsburgh Press, 1969).
Paraibao
Paraibao (Paraíba do Sul, aŭ simple Paraíba), estas rivero en la sudoriento de Brazilo. Ĝi fluas 1 137 kilometrojn okcidenten-nordorienten ekde sia plej fora fonto, je la fonto de rivero Paraitingao al maro apud Campos dos Goytacazes. La rivero ricevas sian nomon kiam ĝi renkontas la riveron Paraibunao je Paraibuna-Baraĵo.
Ĝiaj precipaj alfluantoj estas Jagvario, Bukvirao, Paraibunao, Preto, Pombao kaj Muriaeo. Tiu lastaj du estas la plej longaj kaj ili aliĝis al la precipa rivero 140 kilometrojn kaj 50 kilometrojn ekde la riverbuŝo respektive.
Paraiba-Valo situas inter la latitudoj 20°26' kaj 23°39'S kaj la longitudoj 41° kaj 46°30'W kaj kovras areon de ĉirkaŭ 57 000 da kvadrataj kilometroj disdonataj je tri subŝtatoj. La precipaj ekonomiaj aktivecoj estas industrio kaj brutarbredado. La Valo de Paraibao (portugale Vale do Paraíba) estas regiono en la orienta parto de San-Paŭlio kaj okcidenta parto de Rio-de-Ĵanejrio, en Brazilo. La regiono lokiĝas laŭlonge de la rivero Paraibao, inter la urboj Rio-de-Ĵanejro kaj San-Paŭlo. Ĝi estas kaj estis historie unu el la plej gravaj ekonomiaj regionoj de Brazilo ekde la komenco de kafo-produktado dum la 19-a jarcento.
Bordo Opala
Bordo Opala estas marborda regiono de Francio proksima al Belgio, situanta fronte al la sudorientaj klifoj de Britio, borderanta la Manikan Markolon kaj la Nordan Maron.
Origino kaj derivado de la nomo
Édouard Lévêque, pentristo de Le Touquet-Paris-Plage, verkisto, botanisto, estas la inventinto de la nomo « Côte d'Opale » en februaro 1911. Li tiel nomis la marbordon inter Le Crotoy kaj Équihen-Plage, omaĝe al ties tre aparta kaj ŝanĝiĝema lumo.
Geografio
Nun, la nomo « Côte d'Opale » kovras la marbordon de la arondismentoj Dunkerko, Kalezo, Saint-Omer, Boulogne-sur-Mer kaj Montreuil, t.e. de marbordoj inter la belga landlimo kaj la limo kun la regiono Pikardio (je la nivelo de Berck).
La grandaj urboj estas Dunkerko, Kalezo kaj Bulonjo. Pro sia centra pozicio, Boulogne-sur-Mer estas konsiderata de multaj kiel la « ĉefurbo de Bordo Opala »,.
Geologio, reliefoj kaj pejzaĝoj
La pejzaĝoj de Bordo Opala estas diversaj : plaĝoj, dunoj, marĉoj, deltoj, klifoj kaj enlandaj medioj.
Grandaj klifoj situas inter Kalezo kaj Bulonjo : Kabo Blanc-Nez, kulminanta je kaj Kabo Gris-Nez, je. Tiu ĉi kabo estas la plej proksima punkto de la franca marbordo al Anglio.
Klimato
Bordo Opala havas tre veran oceanan klimaton. La vintroj estas dolĉaj kaj la someroj malvarmetaj. La tagoj kun prujno kaj neĝo estas malmultaj. La teritorio estas forte submetata al ventoj dum la tuta jaro, kio malstabiligas la veteron.
Banurboj
Jen la banurboj de Bray-Dunes (norde) ĝis Berck (sude) :
Senato de Argentino
La Senato komponiĝas de tri (3) reprezentantoj el ĉiu el la provincoj federitaj, plus tri el la Federala Ĉefurbo (Ciudad Autónoma de Buenos Aires, Aŭtonoma Urbo Bonaero); ili estas elektitaj per rekta voĉdonado fare de la loĝantoj de ĉiu distrikto, pere de la sistemo de listo nekompleta, korespondante du al la listo kiu ricevis plej grandan kvanton de voĉdonoj kaj unu al tiu kiu postsekvos (el tiuj tri elektitaj senatanoj, almenaŭ unu devas esti virino).
La senatanoj daŭras ses jarojn en sia regotempo, sed la Senato renoviĝas trione ĉiun duan jaron, koresponde realigi la elektadojn por renovigo laŭ distriktoj alterne.
Aldeamayor de San Martín
Aldeamayor de San Martín [aldeamaĜOR desanmarTIN] estas municipo en la centro de la provinco Valadolido, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko Tierra de Pinares (Pinartero) en la sudo de la provinco. Aldeamayor de San Martín estas komprenebla etimologie kiel Plejgranda Domaro de Sankta Marteno.
Geografio
Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 53,56 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 5 789 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, sed poste, jam en la 21-a jarcento akiris ĉirkaŭ 4 500 el la 1990-aj jaroj pro sia proksimeco al la provinca ĉefurbo kaj ekfunkciado kiel dormurbo. Ĝi distas 19 km de Valadolido, provinca ĉefurbo.
Ĝi limas kun municipoj Boecillo, Tudela de Duero (eksklavo), La Cistérniga, Tudela de Duero, La Pedraja de Portillo, La Parrilla kaj Portillo. Ĝia municipa teritorio estas ebeneca.
Historio
Estas restaĵoj de Ferepoko, de Romia Imperio kaj de visigotoj. La areo apartenis unue al la Regno Leono kaj poste al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado, ĉirkaŭ la 14-a jarcento, kiam estis sep setlejoj dependaj de Portillo, el kiuj Aldeamayor estis la plej granda kaj pro tio ricevis la nomon de "Plejgranda Domaro". Karolo la 3-a havigis la titolon de Villa.
En la 19-a jarcento ekzistis tekstila industrio.
Aktualo
Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, vitejoj, legomoj kaj terpomoj) kaj brutobredado (ŝafoj) kaj rilata komercado ekzemple pro muelejoj de rubio. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).
De la historia pasinteco restis vizitindaj vidindaĵoj el kiuj menciindas la preĝejo de la 16-a jarcento kaj la ermitejo.
Lago
Lago (okaze de malgrandaj areoj lageto) estas natura akvorezervejo en terkavaĵo, plenigita de akvo.
Depende de sia origino lagoj disspeciĝas je tektonikaj, glaciaj, riveraj, ĉemaraj (lagunoj kaj limanoj), karstaj, vulkanaj kaj artefaritaj lagoj. Laŭ akvobilanco lagoj estas defluaj aŭ maldefluaj, laŭ kemia konsisto de la akvo oni distingas trinkeblajn kaj mineralajn (ankaŭ sal(ohav)ajn) lagojn.
La entuta surfaca areo de ĉiuj lagoj tutmonde estas ĉirkaŭ 2,7 milionoj da km2, kio konsistigas 1,8% de la planeda surfaco.
Laga biologio
Ĝis profundo de cent metroj, la surfacaj akvoj, bone proviziataj de lumo, varmo, oksigeno kaj nutraĵo, kutime prezentas grandan riĉon de planktono, dum en la profundaj akvoj hegemonias la bakterioj. La lagobordaj zonoj prezentas merĝitan aŭ duonmerĝitan vegetaĵaron. Pri faŭno, tio adaptiĝas ĝenerale al la klimataj kondiĉoj, la salkvanteco kaj la lagofluoj.
Formado de lagoj
La lagoj pli profundaj eble formiĝis pro tektonaj movoj, tio estas, kiam alprofundiĝas blokoj de tera krusto; la rondoformaj kaj de altaj bordoj lagoj eble formiĝis kiam falis aŭ flugis kratero de vulkano; la longecaj eble estas restoj de glaĉeraj valoj; laste tiuj de formo de lunduono estas kutime produkto de pli ĵusaj ŝanĝoj en riverfluo. Tamen neniu de tiuj korpoj de flua akvo estas konstanta. Tiele originiĝis la Kaspia Maro kaj la lago Viktorio.
Alifalnke dum malfermiĝas faŭltoj, kelkaj lagoj malaperas entute. Same kiel la grundo formis ilin, ankaŭ tiu povas malfomi ilin. La riveroj trenas sedimentojn kiuj sukcesas plenegi el koto lagojn. Krom multobligo de iaj plantoj, kiaj la akva lilio, ŝtopas ilin entute. Lagoj malaperas pro sekeco, aŭ pro agado de homoj, kiuj sekigas ilin.
Lagoj kaj homoj
La modernaj civilizoj generis grandajn ŝanĝojn en la ekologiaj sistemoj de multaj lagoj. La uzado de akvoj ellagaj por la homa konsumado, irigacio, produktado de elektra energio, transporto kaj distraj agadoj okazis ofte sen atenti taŭgajn zorgojn por pluhavi la biologian riĉon.
Montoj Stanovoj
La montoj Stanovoj (Станово́й хребе́т), estas montaro en Orienta Siberio, nome en azia Rusio. La regiono de la montoj Stavonoj estas preskaŭ senhoma. Administracie ĝi apartenas al la Jakutio kaj al la Ĥabarovska regiono de la Federacio de Rusio.
Priskribo
La montoj Stavonoj etendiĝas en direkto Or-Ok ĉirkaŭ 720 km de longo, el la valo de la rivero Oljokma (proksime de la lago Bajkalo), en la okcidento, ĝis la valo de la rivero Uĉur, en la oriento, preskaŭ en la Oĥotska Maro. Ties larĝo estas de 100-180 km. Tiuj montoj separas la basenon de la rivero Lena, norde, disde la baseno de la rivero Amur, sude. La nombraj glaĉeroj de la montoj Stanovoj estas la ĉefa fonto de la rivero Lena. La montoj Ĝablonovi foje estas konsiderataj etendo sudokcidenta de la montoj Stanavoj. La pluiĝo nordoriente estas la montoj Dĵugdzhur, kiu etendiĝas paralele al la marbordo de la Oĥotska Maro.
La plej alta punkto estas la monto Skalisti, kun 2482 m, en la centro de la montoĉeno kaj ankaŭ la Roka Goleco, de 2412 m. En la reliefo de la montoj Stanovoj, la altebenaĵoj estas tre etendaj. En la areo estas kelkaj naciaj parkoj, kio helpas la konservadon de naturaj specioj kaj de biodiverseco.
Tipara fasono
Tipara fasono karakterizas grafikan specon de tiparo en tipara familio; rekta, oblikva, kursiva, majuskleta estas tiparaj fasonoj.
Tipara grado (kiom da punktoj aŭ milimetroj alta estas la tiparo) ne estas tipara fasono. Tiparan pezon (grasa, graseta, malgrasa ktp) oni povas rigardi tipara fasono (precipe se ĝi havas apartan emfazan funkcion en kompostata teksto); sed en aliaj konsideroj ĝi povas ne roli tiel (ekz-e se oni plipezigas la tutan tekston de legata bitlibro, adaptante la tiparon al la kontrasto de la ekrano de librolegilo por pli komforta legado).
Historie la tiparaj fasonoj evoluis el sendependaj tiparaj stiloj. Dum Renesanco oni komencis kombini diversstilajn tiparojn, atribuante al ili apartajn funkciojn: rektan klasikan tiparon oni ekuzis por la ĉefteksto; kursivon, por tipografia emfazo. El harmoniigo de tiaj malsamstilaj tiparoj estiĝis la tiparaj familioj.
Juan de Mena
Juan de Mena (Kordovo (Hispanio), 1411 - Torrelaguna (Madrido), 1456), hispana poeto apartenanta al la alegoria-danteska skolo de la Antaŭrenesanco hispana, konata ĉefe pro sia verko Laberinto de Fortuna.
Vivo kaj verkoj
La malesto de dokumentaro pri la gepatroj suspektigas, ke li estis de judkonvertita deveno. Ŝajne li estis la nepo de la senjoro de Almenara Ruy Fernández de Peñalosa kaj filo de Pedrarias, registo aŭ jurano de Kordovo, kaj iĝis orfo tuje. Post ekstudi tie, plustudis en la Universitato de Salamanko (1434), kie majstriĝis pri Arto. Tie kontaktiĝis kun la kardenalo Torquemada, en kies akompanantaro li veturis al Florenco en 1441 kaj poste al Romo. En 1443, revene al Kastilio, li eniris en la servo de Johano la 2-a kiel sekretario de latinaj leteroj, postenon kiu havis kun la isto de 24arano (registo) de la urbo de Kordovo. Post unu jaro la reĝo elektis lin kiel oficiala kronikisto de la regno, kvankam lia aŭtoreco de la Kronica de Johano la 2a estis pridisputata.
En 1499 oni publikigis Las cincuenta (La 50) aŭ Coronación del marqués de Santillana (Kronigo de la markiso de Santijana), tre fama poemo tre disvastigita tiame, laŭ la granda kvanto de la manuskriptoj konservitaj. Ĝi klopodas kombini la tradicion alegori-danteskan kun la kanzonara liriko per la Claroscuro (Klaroskuro), komponita laŭ strofoj longversaj kaj mallongversaj. En la Coplas de los siete pecados mortales (Koploj de la sep mortopekoj) Mena uzas pli facilan lingvaĵon, sed ne finigis la verkon kaj aliaj aŭtoroj sekvis ĝin. Alonso de Cartagena priskribas lin kiel palulo kaj malsaneca, dediĉita al studo kaj laborema, obseda pro la poezio. Kaj Juan de Lucena diras, laŭ Mena, ke li ege ŝatokupis pri tiu profesio sen memori pri manĝo.