cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Suno
Persatelita kaj perkosmosondila esploroj
Helpe de kosmosondiloj oni provas alproksimiĝi la Sunon por studi la proksiman ĉirkaŭon de la Suno. Tamen pro la altegaj temperaturo kaj radiado, tio estas teknike malfacilega afero. Tiel la german-usonaj sondiloj Helios sukcesis alproksimiĝi la Sunon nur je distanco de ĉirkaŭ 43,4 milionoj da kilometroj.
La kosmosondilo Ulysses startigita en 1990 esploris la polusojn de la Suno, kiuj ne estas videblaj de la Tero, nek de satelitaj kaj kosmosondiloj troviĝantaj ĉe la planeda nivelo. Tial Ulysses flugis unue al la planeto Jupitero, kie estis ŝanĝita la vojo per aparta manovro por ke la sondilo flugu fore de la ekliptiko. De tiam ĝi jam dufoje superflugis la sunpolusojn. Per kutimaj konvenciaj raketmotoroj, sen flugo preter Jupitero, tia misio ne povus okazi.
En 2001 startis la kosmosondilo Genesis kaj trovis iom poste pozicion en la punkto de Lagrange L1 por kolekti tie dum 2,5 jaroj sondaĵojn de la sunvento por porti ilin al la Tero. Septembre 2004 la sondilo revenis surteren, sed pro ne malfermiĝinta paraŝuto ĝi kraŝis kaj multaj sondaĵoj detruiĝis. Iuj tamen estas esploritaj nuntempe de sciencistoj.
La 26-an de oktobro 2006 startis la du kosmosondiloj STEREO kaj unuan fojon sendis 3-dimensian bildon de la Suno kaj de ties ĉirkaŭo. Por sukcesi tion la kosmosondiloj estas en diversaj lokoj. Je io momento de misio unu el la sondiloj poziciiĝis en la punkto de Lagrange L4, la alia en L5.
Kulturaj aspektoj
La Suno estas la centra kosma korpo videbla desur la tero kaj de ĝi dependas ĉiu vivo surtera. Tian ĉefan signifon jam rekonis homoj de prahistorio. Homoj jam delonge lernis la scion pri la fundamentaj periodoj, kiel la tago kaj la jaro, kaj utiligis ilin.
La regula ĉiutaga kaj ĉiujara reveno de la Suno estis parte time atendata kaj alvokata per kultaj aŭ magiaj ritoj. Ĉefe sunaj eklipsoj timegis homojn. En la Ĉina imperio oni kredis, ke drako voris la Sunon. Per granda bruego oni provis igi la drakon rekraĉi la Sunon.
Sumeranoj reprezentis la Sunon kiel sundion Utu. Ĉe la babilonanoj ĝi korespondis al la dio Ŝamaŝ, kiu ĉiutage alpaŝis al la ĉielo kaj kies radioj ĉion malkaŝis. En la antikva Egiptujo oni adoris Reon, nomita ankaŭ Re aŭ Re-Atum. Aĥnaton akceptis nur la unu dion Atonon, la personigita sundisko, kaj nuliigis ĉiujn aliajn egiptajn diaĵojn. En la Ĉina imperio la Suno estis simbolo por la oriento, printempo, vireco kaj naskiĝo, sed ankaŭ por la imperiestro.
La plej multaj antikvaj socioj diigis la Sunon: Helios kaj Apolono en la greka mitologio, Sol en la romia mitologio. Nuntempaj novpaganoj kultas ĝin kiel aspekton de la virdio.
Kalendaroj
Homoj jam delonge lernis la scion pri la fundamentaj periodoj kiel la tago kaj la jaro kaj utiligis ilin. La Suno estas natura horloĝo; la sekvo de la sezonoj estigis kalendarojn, kiu estis gravega por kultivado. La Suno, kiel la plej videbla astro, formas la bazon por multaj kalendaroj, inkluzive de la okcidenta gregoria kalendaro.
Nomoj de la tago dimanĉo estas ligataj kun la Suno en multaj lingvoj, inter ili la ĝermanaj (ekzemple la angla Sunday kaj la germana Sonntag - suntago, tago de la Suno), iuj hindaj kaj keltaj.
Simboloj
En alkemio kaj blazono-tradicio, la Suno asociiĝis al la metalo oro.
En multaj tradiciaj sciaroj kaj fabeloj la Suno funkcias kiel kontraŭo aŭ komplemento de la Luno.
Proverbo
Ekzistas pluraj proverboj pri la Suno en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili :
Oskava
Oskava (Oskau) estas municipo en Ĉeĥio. Ĝi situas en norda Moravio, en Regiono Olomouc kaj Distrikto Šumperk, en valo de samnomata rivero Oskava, proksimume 13 km sudoriente de Šumperk. Vivas ĉi tie.
Proksime troviĝas vintra centro Třemešek kun skitreno kaj kun deglitejo, la tiea naturo estas tre alloga por ekskursoj el la urbo kaj por aranĝado de someraj tendaroj.
Kraso
Kraso aŭ Krasso (en latino: Marcus Licinius Crassus Dives; (naskiĝis ĉirkaŭ -115, mortis -53) estis romia generalo kaj politikisto kiu komandis la maldekstran flankon de la armeo de Sulla ĉe la Batalo de Porta Colline, kaj subpremis la sklavan ribelon gviditan fare de Spartacus kaj formis parton de la sekreta pakto, konata kiel la Unua triumviraro, kun Gnaeus Pompeius Magnus kaj Julio Cezaro.
Oskava
Historio
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1344.
Kraso
Li estis unu el la plej riĉaj homoj de la epoko kaj daŭre viciĝas inter la plej riĉaj el la tuta historio.
Oskava
Historio
En la jaro 1960 al Oskava aliĝis domaro Bedřichov. En ambaŭ partoj funkciis fabrikoj de kompanio Moravolen, alligita uzino de Moravolen Šumperk. Ekde la jaro 1992 ĝi nomiĝis Nobleslen a.s. En la jaro 2007 unu halon kaptis incendio, kiu neniigis multon de ekipaĵo, kiu poste estis riparita, eventuale aĉetita kaj denove ĝi funkcias. Ekde la jaro 2004 la tekstila fabriko havas novan posedanton kaj la nomon. Ties nomo estas CNM textil a.s. kun sidejo en Baška ĉe Frýdek-Místek. La fabriko blankigas, kolorigas kaj presas ŝtofojn.
Kraso
La signifo de Crassus en monda historio, aliflanke, devenas de lia financa kaj politika subteno de la malriĉa juna Julio Cezaro, kio permesis al Cezaro enŝipiĝi sur sia propra politika kariero.
Biografio
Kraso estis la tria kaj plej juna filo de Publius Licinius Crassus Dives, kiu estis konsulo en -97. Li kaj liaj fratoj estis kreskigitaj kune en malgranda modesta domo malgraŭ la bonege heredita riĉaĵo de la familio kaj la enorma persona riĉaĵo de la patro. Kiel tiam kutime, la du pli aĝaj fratoj vivis kun siaj gepatroj kaj plej juna frato eĉ post kiam ili geedziĝis kaj havis infanojn.
La plej granda de liaj fratoj, Publio, mortis dum la Socia Milito, dum lia patro kaj lia alia frato, Ezoko, estis viktimoj de la sanga subpremo de Cayo Mario kaj de Cinna kiam Kraso estis ankoraŭ juna. Por eskapi de la morto, li serĉis rifuĝon en Hispania (85 a.K.), kie, utiligante la klientarojn kiujn lia patro estis etendinta dum sia registaro en la Hispania Ulterior, li varbis malgrandan armeon, metante sin je la ordonoj de Sila kiam ĉi tiu revenis en Italion kiel legaco aŭ prefekto.
Kraso elstaris en la Unua Civila Milito, kaj tre speciale en la konata Batalo de Portas Collina (1 de novembro de 82 a.K.). Post la starigo de la diktatoreco de Sila li riĉiĝis eksterordinare. De tiam restis lia kapableco por la negocoj. Negocante, spekulante kaj ĉantaĝante, li kunigis enorman fortunon kun aktivecoj tiel variaj kiel domoj de prostituado aŭ brigadoj de fajrestingistoj. Bona parto de lia fortuno estis uzata kun politikaj finoj, etendante la popularajn klientarojn, havigante pruntojn al noblaj familioj en malfacila ekonomia situacio kaj subtenante bonajn rilatojn kun la kapitalismaj kernoj de la rajda ordeno.
Milito de Spartako
En la jaro 73 a.K., la sklavoj de Italio stariĝis kontraŭ Romo sub la komando de Spartako kaj ili disvenkis plurajn fojojn al romaj armeoj. La Senato, alarmita jam por la ŝajne nehaltigebla ribelo de la sudo de Italio, konfidis al Kraso la taskon sufoki la ribelon. Kraso estis estinta Pretoro en 73 a. K. Kaj, kvankam li estis konita pro siaj politikaj rilatoj kaj sia familio, li ne havis reputacion kiel milita ĉefo.
La legioj de Kraso venkis en pluraj alfrontoj, mortigante milojn da ribelemaj sklavoj kaj pelante al Spartako retiriĝi sude tra Basilikato al la markoloj de Mesino. Laŭ Plutarko, Spartako faris traktaton kun piratoj el Kilikio por transporti lin kaj ĉirkaŭ 2.000 homojn al Sicilio, kie li pretendis instigi ribelon de sklavoj kaj atingi plifortigoj. Tamen, ili estis perfiditaj de la piratoj, kiu ricevis la pagon sed forlasis la ribelemajn sklavojn.
En ĉi tiu momento, la legioj de Pompejo revenis al Italio post sufoki la ribelon de Sertorio en Hispania. Kun la legioj de Pompejo marŝante de la nordo kaj la trupoj de Lukulo de Brundisium, Kraso rimarkis ke se ĝi ne finigus la ribelon kun rapideco, la valoro de la milito apartenus al la generalo kiu alvenis kun la plifortigojn, kaj sekve li spronis al liaj legioj por ke ili donu rapidan finon al la konflikto. <!-- Ŝajne la roma plano estis bari al la sklavoj de tri *frentes: nordokcidenta (*Pompeyo kun 7 legioj), sudokcidenta (*Craso kun 8 legioj) kaj ĉi tiu (*Lúculo kun 5 legioj) En tuta, la romanoj adicius ĉirkaŭ 20 legiojn (ĉirkaŭ 120.000 viroj).
Post scii de la proksimigo de *Pompeyo, *Espartaco provis negoci kun *Craso por doni fino al la konflikto antaŭ ol ili alvenis la romajn plifortigojn. Kiam *Craso neis, parto de la fortoj de *Espartaco rompis la *confinamiento kaj ili fuĝis al la montoj okcidente de *Petelia (la aktuala *Strongoli) en *Bruttium, kun la legioj de *Craso en persekutado. La legioj atingis atingi al parto de la ribeluloj –sub la komando de *Cánico kaj Ĉasta– aparta de la ĉefa armeo, mortigante al 12.300 de ili. Tamen, la legioj de *Craso ankaŭ suferis perdojn, pro tio ke iuj de la sklavoj en fuĝo donis la rondveturon por alfronti al la romaj fortoj sub la komando de oficiala de kavalerio nomita Ezoko *Quicio kaj la *cuestor *Cneo *Tremelio *Escrofa, disvenkante ilin. En ajna kazo, la ribelemaj sklavoj ne konstituis profesian armeon kaj ili estis alvenintaj al lian limon. Ne volis fuĝi pli kaj pluraj grupoj de viroj disigis de la ĉefa forto por ataki de sendependa maniero al la legioj de *Craso. Kun la disciplino difektante, *Espartaco donis la revenita al liaj fortoj kaj ĝi uzis ĉiun lian potencon por teni al la legioj *vinientes. En ĉi tiu lasta batalo, la fortoj de *Espartaco estis disvenkitaj tute, kaj la granda plimulto de liaj viroj mortis en la kampo de batalo. ne konas la destinon fino de la propra *Espartaco, pro tio ke ĝi neniam trovis lian korpon, sed la historiistoj rakontas ke ĝi pereis en batalo apud liaj viroj. -->
La Triumviraro
Ĉirkaŭ la jaro 59 a.K. okazis la sekretan aliancon inter Craso kaj la du politikistoj pli gravaj de la momento, Pompejo kaj Cezaro, alianco konita kiel Unua triumviraro. Ĉiu el ili havis siajn proprajn interesojn.
En novembro de 55, Kraso forlasis Italion por direkti sin al sia nova provinco, kie li pretigus grandiozan ekspedicion kontraŭ la partoj (vintro de la 55–54). En la monato de junio de la jaro 53 a.K., lia armeo estis buĉita en la Batalo de Carrhae —antaŭ la supereco de la kavalerio malamika— en la proksimecoj de Carras, aktuala Harran en Turkio. La legioj de Kraso estis nekapablaj manovri tiel rapide kiel iliaj kontraŭuloj. Pli ol 20.000 soldatoj perdis la vivon kaj proksime de 10.000 estis faritaj malliberuloj (vidu Legio perdita). Kraso estis kaptita kaj murdita per la devigo trinki pokalon de oro fandita kiel simbolon de lia klopodo por la riĉecoj.
Liteks Loveĉ
PFK Liteks Loveĉ - plena nomo Професионален футболен клуб Литекс Ловеч, ПФК Литекс Ловеч, PFK Liteks Loveĉ - estas unu el la pli konataj futbalkluboj de Bulgario. Kiel la nomo indikas, ĝi baziĝas en la urbo Loveĉ.
La unua vira teamo kvalifikiĝis por la unua parto de la UEFA-Pokalo en la sezono 2007/08. Tie la klubo estis submetita al malvenkis kontraŭ la koncerna teamo de la germana klubo Hamburger SV. Interalie en 2004, 2008 kaj 2009 la unua vira teamo akiris la "pokalon de Bulgario".
Okazis skandalo la 20-an matĉotagon de la sezono 2015/2016 en ludo kontraŭ la teamo de Levski Sofija en ties stadiono. La arbitraciisto Georgi Jordanov decidis punon en la 44-a minuto de la ludo pro atakado de Litex. La kolombiano Rafael Pérez, kiu kaptis la hispanon Miguel Bedoya per la kolo, ankaŭ ricevis la ruĝan karton pro ĉi tiu ago. Liteks jam ludis kun dek ludantoj ĉe ĉi tiu punkto, post kiam la usonano Bjorn Johnsen ankaŭ ricevis la ruĝan karton pro atakado de Miguel Bedoya. Bedoya malsupreniris post du rapidaj puŝetoj. La teamo de Loveĉ forlasis la ludkampon en protesto kontraŭ la arbitraciisto laŭ instrukcioj de la administranto Stojĉo Stojlov kaj la kluba prezidanto Trifon Popov. Ili akuzis la arbitraciiston pri taksado de similaj scenoj malsammaniere. Ekzemple, ili argumentis, li punis puŝon de Veselin Minev de la teamo Levski Sofija kontraŭ la kolombia atakanto Danilo Asprilla nur per flava karto. La ludo estis nuligita, kaj la Bulgara Futbalasocio fikis la teamo Levski Sofija gajnis je 3: 0 poentoj, dum fakte Danilo Asprilla trafis la solan golon por Liteks en la 20-a minuto de la ludo. pro decido de la Bulgara Futbalasocio (BFS) Liteks estis ekskludita de la 1-a bulgara ligo de profesia futbalo. Ekde la sezono 2016/17, la klubo rajtas ludi en la 2-a bulgara ligo de profesia futbalo (Vtora liga).
En la sezono 2020/21, la unua vira teamo de la klubo atingis la 7-an pozicion de la 2-a bulgara ligo.
Hermannsburg
Hermannsburg estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Celle de la federacia lando Malsupra Saksio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
John Henry Gurney
John Henry Gurney (4a Julio 1819 – 20a Aprilo 1890) estis angla bankisto, amatora ornitologo, kaj politikisto el la Liberala Partio.
Gurney publikigis nombrajn artikolojn en The Zoologist pri birdoj de Norfolk. Li ankaŭ komencis kolekton de rabobirdoj. En 1864 hli publikigis unuan parton de sia Descriptive Catalogue (priskriba katalogo) de tiu kolekto, kaj en 1872 li eldonis The Birds of Damara Land el notoj de sia amiko Charles John Andersson.
El 1875 al 1882 li produktis serion de notoj en The Ibis pri la unua volumeno de Catalogue of Birds in the British Museum, kaj en 1884 aperigis List of Diurnal Birds of Prey, with References and Annotations. La arkivoj de la Muzeo de Zoologio de la Universitato de Kembriĝo enhavas kvin volumenojn de korespondado inter Alfred Newton kaj Gurney, kiu estis fondomembro de la Norfolk Naturalists Trust.
La sudafrika raso de la Nigrakola grebo, Podiceps nigricollis gurneyi, ricevis nomon de la sudafrika zoologo kaj aŭtoro Austin Roberts en 1919 kiel honoro kaj al la patro kaj al la filo Gurney, ambaŭ ornitologoj.
Blaha Lujza tér (metrostacio)
La Blaha Lujza tér (=Placo Blaha Lujza) estas signifa subtera metrostacio en Budapeŝto. La nomo devenas de la placo, kie haltas la metroo, Lujza Blaha estis signifa aktoro, konata kiel najtingalo de la nacio.
San Martino d'Agri
San Martino d'Agri estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Basilikato kaj al la provinco Potenza. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Armento, Gallicchio, Montemurro, San Chirico Raparo kaj Spinoso.
Băleni
Băleni (balenj) (Balalény) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Beiuş. En 1910 ĝi nombris 366 loĝantojn (rumanoj), en 1992 263. Ĝi estis unue menciita skribe en 1580. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Lazuri de Beiuş.
Ĥaim Sutin
Ĥaim Sutin (Хаим Соломонович Сутин; Chaïm Soutine; naskiĝis en Smiloviĉi, Gubernio de Minsk, mortis  en Parizo) estis rusia pentristo apartenanta al la Skolo de Parizo.
Biografio
Naskiĝinte en malgranda belorusa vilaĝeto tiam apartenanta al Rusia Imperio, Sutin estis la 10-a filo el gefrataro de 11. Lia patro, tajloro, ne vidis per favoraj okuloj la interesiĝon de la eta Ĥaim pri arto; tial ke, en la sino de la ortodoksa juda komunumo kie li vivis, estis malpermesite realigi bildojn konsiderante ilin pekaj.
En 1909 li translokiĝis al Minsko, kie li ricevis siajn unuajn artajn lecionojn. La sekvan jaron li preparis sian eniron al la Belarta Lernejo de Vilno. En 1913, fininte siajn studojn, Li transiris al Parizo, instalante sin en Montparnasse, kune kun du samlandanoj, ankaŭ artistoj. Estis malfacila periodo, dum kiu Sutin vivis en mizeraj kondiĉoj. Tamen li povis daŭrigi siajn studojn en la Belarta Lernejo, sub la direkto de akademia artisto Cormon. En tiu epoko li konatiĝis kun Modigliani, kun kiu ligiĝis amikeco, eĉ servante al li kiel modelo por almenaŭ tri el la portretoj de la itala pentristo. En 1923 nordamerika kolektanto akiris grandan nombron de la verkoj de la pentristo, dank' al kio lia financa stato notinde pliboniĝis. En 1927 li celebris sian unuan ekspozicion en la galerio de Henri Bing. Tiamaniere li estis plene enkondukita en la artan merkaton. En 1937 iuj el liaj verkoj estis inkluzivitaj en la Ekspozicio de Sendependaj Artistoj, honoro malofte farita en Francio al eksterlanda pentristo. La ekflagro de la Dua mondmilito signifis la komencon de lia dekadenco, ĉefe kiam la urbo estis invadita de naziaj soldatoj, tial ke Sutin estis oficiale judo, pro kio li elektis malproksimiĝi de Parizo, rifuĝante en malgranda urbeto apud Tours. La angoro de ebla denunco pligravigis liajn san-problemojn. Fine en 1943 li suferis atakon de ulcero, kiu krevis, kaj devigis lin al urĝa ĥirurgia operacio. Ĥaim Sutin mortis sur la tablo de operacio.
Verko
Lia produkto estis tre influita de artistoj kiaj Van Gogh, Cézanne, Rembrandt, kaj El Greco, povante difiniĝi kiel ekspresionisma pentristo.
Li neniam estis kapabla pentri se li ne havis modelon antaŭ si. Li pentris per freneza maniero, kvazaŭ posedita de atako de febro, ŝprucigante la farbojn sur la tolon. Li trairis la buĉejojn de Parizo serĉante la kokinon kiu havus la ĝustajn koloron kaj aspekton kiun li volis reprezenti. Iufoje li akiris kaj transportis al sia studio tutan bovon, mortintan, dediĉante sin al ĝia pripentrado ĝis la odoro de putriĝanta viando alertis unue la najbarojn, kaj poste la aŭtoritatojn.
Li estis granda amiko de Modiglani, por kiu li pozis kiel modelo, almenaŭ tri fojojn. En 1997 unu el liaj portretoj atingis 13 milionojn da dolaroj.
Lerminia turdo
La Lerminia turdo (Cichlherminia lherminieri) estas specio de birdo de la familio de Turdedoj. Ĝi estas monotipa, tio estas la ununura specio, en la genro Cichlherminia. Ĝi troviĝas en Malgrandaj Antiloj nome en Dominiko, Gvadelupo, Moncerato kaj Sankta Lucia. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montarbaroj. Ĝi estas minacata de habitatoperdo.
Ĝi estas 25-27 cm longa mezgranda turdo. La supraj partoj estas tute malhelbrunaj. Ĝi estas bruneca sube kun blankaj makuletoj (skvameca) en brusto, flankoj kaj supra ventro, kaj pli blanka en suba ventro. Estas flavaj gamboj, beko kaj nuda haŭtaĵo ĉirkaŭokula ege rimarkinda. La voĉo estas muzika kanto el altaj ripozejoj.
(19021) 2000 SC8
(19021) 2000 SC8 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Michael Worbs
Michael WORBS, naskiĝis la en Ulmo. Li estis prezidanto de la Plenumkomitato de UNESKO de la ĝis la.
Timur kaj lia taĉmento
"Timur kaj lia taĉmento" (Тимур и его команда) estas romano de la soveta kaj rusa aŭtoro Arkadij Petroviĉ Gajdar.
Tiu ĉi mallonga romano estas la plej fama el la verkoj de Gajdar. En ĝi li priskribas junularan grupon, kiu en rusa vilaĝo helpas al la postrestintaj virinoj kaj familioj ĉe la solvado de ĉiutagaj problemoj.
"Timur kaj lia taĉmento" fariĝis lerneja legaĵo en Sovetunio kaj en aliaj t.n. realsocialismaj landoj, kie laŭ la donita ekzemplo grandnombre fondiĝis "Timuraj taĉmentoj".
"Gajdar...(kapablas)...senpere enrigardi en la delikatan infanan animon kaj atente tuŝi ĝiajn plej sentemajn kordojn. Gajdar bone scias, ke la plej grava en la vivo de la infanoj estas la ludo - la senfina kaj alloga infana ludo, kaj pere de sia romano...proponas al la infanoj interesan kaj noblan ludon.
''En sia romano Gajdar ne predikas, ne mentoras. Li nur majstre kaj alloge prikribas la neordinarajn aventurojn de siaj herooj kaj tiel li nerimarkeble inspiras al la junuloj homamon kaj noblajn agojn''." (el recenzo de Georgi Mihalkov en Hungara Vivo 1982-5)
Esperantlingvan tradukon, faritan de E. S. PERVERTAJLO kaj R. GRINŜPAN (kantoj), eldonis Hungara Esperanto-Asocio en Budapeŝto 1982 (ISBN 963-571-079-8).
Akvogrunda cimo
La akvogrunda cimo (Aphelocheirus aestivalis) estas ĉ. unucentimetran granda insekto. Ĝi havas malhela-brunan koloron, sur kiu estas videblaj flavaj matricoj; flugilstumpojn kaj malfortajn krurojn.
Ĝi vivas sur akvogrundoj, kie ĝi moviĝas duone kurante, duone naĝante. la larvoj spiras tra la haŭto, dum la plenkreskaj besoj havas fizikan plumon. Tiu funkcias per gasŝanĝo inter la akvo kaj la tre maldika aerfilmo, kiun tenas la densaj haretoj sur la ventra parto. Tiuj estas ligitaj kun pluraj spirtruoj (stigmoj) kaj tiumetoda alvenas la necesa oksigeno en la korpon. Ĉe elspiro, estiĝas aerveziko.
Ĝi forlasa la akvon nur unufoje kaj la aerfilmo tiam estiĝas kaj tenas ĝis ĝia vivo.
Vivloko
Por la gas-ŝanĝo necesas rapide dluanta kaj oksigeniĉa akvo. Ĝi vivas dise en Eŭropo, sed la specio estas relative malofta.
Generado
La plenkreskaj insektoj travintrumas. Post la pariĝo, la femalo klebas la ovoj sur la grundon.
Nutrado
Interalie pizokonkoj, kiujn ili elsuĉas.
Interesaĵoj
Laŭ ĝia propreco pri tenado de aerfilmo longtempe, esploristoj de Universitato de Bonn evoluigis materialon (banveston), kiu restas seka (min. 4 tagojn en ondanta akvo).
Tajĝiĉuano
Tajĝiĉŭano [ IPA: taj dZi tSjwano] mallongita kiel tajĝio -- foje ankaŭ tajĉŭano (en la ĉina 太極拳  (pinjine tàijíquán, tradukebla kiel "tajĝia batalarto" aŭ "senlima batalarto") estas ĉina interna batalarto, kreita de Ĝang San Feng en la 13a jarcento, kvankam verŝajne elementoj de la batalarto jam ekzistis antaŭe. La populareco de Tajĝiĉuano, kiu havas tutmonde milionojn da praktikantoj, kredeble havas jenajn kaŭzojn:
La ekzercado per tajĝiĉŭano tre utilas al nia sano en maniero ne same oportune trovebla en aliaj sportoj. En okcidentaj landoj Tajĝiĉŭano estas konata kiel malpeza sporto aŭ ĉina matena gimnastiko. Tajĝiĉŭano konvenas por ĉiaj homoj, inkluzive de la maljunaj kaj malfortaj. La konstanta ekzercado kun malstreĉiĝo de korpo, koncentriĝo de spirito kaj mildaj movoj havas efikojn por akceli la funkcion de la nerva sistemo, teni la artikojn flekseblaj kaj plibonigi la funkcion de la interno de la korpo. Precipe ĝi multe helpas por kontraŭefiki hipertension, ulceron, kormalsanon, ftizon ktp.
Tajĝiĉŭano estas sindefendeca batalarto kun siaj specialaj teknikoj, konate kiel unu el la internaj skoloj de ĉina batalarto, kiu kontrastas kun la pli konataj eksteraj. Multaj homoj, precipe junuloj, interesiĝas pri tiu ĉi batalarto, ili lernas kiel resti en bona ekvilibro dum movado, kiel lerte uzi sian forton.
Chautauqua
Chautauqua estas malgranda urbeto en la usona ŝtato Novjorko. Laŭ la censo de aprilo 2020, ĝi havas 4 236 loĝantojn kaj areon de 173,7 km², kio korespondas al 67,1 kvadrataj mejloj. Ĝi situas laŭ lago, kaj la nomo devenas la indiĝena lingvo, kiu signifas "loko kie fiŝojn oni kaptas".
Tajĝiĉuano
Superrigardo
La ideo de la Tajĝio ("senfine nesuperebla"), kontraste kun Wuĝi ("sen supro"), aperas kaj en Taoisma kaj en Konfucea Ĉinaj filozofioj, en kiuj ĝi simbolas la unuiĝon de Jin kaj Jang en unu plej altan, simbolata de la taijitu simbolo. La teorio kaj praktiko de tajĝiĉŭano evoluis laŭ multaj Ĉinaj filozofiaj principoj, inkluzive tiujn de Taoismo kaj Konfuceismo.
Chautauqua
Esperanto en Chautauqua
En 1908, tie okazis unua usona kunveno de Esperanto.
En 1909, la urbo tre penis inviti kaj okazigi la Universalan Kongreson de Esperanto, kiu tamen fine okazis en Barcelono. Pri tio raportas la ampleksa artikolo La “Kvina” de Chautauqua – Kronologio de universala kongreso, kiu neniam okazis de Bernd Krause en la festlibro En la mondon venis nova lingvo de 2008.
Praia da Salema
Praia da Salema, kelkfoje nomata nur Salema, estas fiŝistovilaĝo de la loĝloko (freguesia) Budens, komunumo Vila do Bispo, Algarve, en Portugalio. Ĝi situas je la bazo de deklivo laŭlonge la vilaĝo kun la sama nomo. La vilaĝo havas videblajn spurojn de ĝia ligoj kun la fiŝkaptado, kun serpentumantaj stratetoj inter tradiciaj blanke farbitaj domoj. La vilaĝo estas integrita en la naturparko Parque Natural do Sudoeste Alentejano e Costa Vicentina.
Tajĝiĉuano
Superrigardo
Tajĝiĉŭanaj ekzercoj enhavas kvin partojn: taolu (unuhomaj mano- kaj batalilo- rutinoj/poziciaroj/formoj), neigong kaj qigong (spirado, movado kaj konsciigaj ekzercoj kaj meditado), tuishou (ekzercoj por kultivi la respondokapablon) kaj sanshou (memdefendaj rimedoj). Vaste konata pro ĝiaj malrapidaj movoj, pluraj tajĝiĉŭano-stiloj (inter kiuj estas la tri plej popularaj – Jang, Ŭu, kaj Ĉen) – havas aldonajn formojn pli rapide faratajn. Kelkaj tradiciaj tajĝiĉŭano-skoloj instruas partner-ekzercojn, kiujn oni nomas tuishou ("puŝantaj manoj"), kaj batalutiloj de la movojn de la taolu (movaro/pozaro/poziciaro).
Praia da Salema
En 2016 la gazeto The Guardian konsideris ke Praia da Salema estas unu el la plej bonkvalitaj strandoj de Eŭropo por familioj kaj la 13-a en la mondo.
Delureni (Bratca)
Delureni (Bratca) [delurenj] (hungare: Báródbeznye) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Oradea. En 1910 ĝi nombris 1 765 loĝantojn (rumanoj), en 1992 1 600. Ĝi estis unue menciita skribe en 1406. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Bratca.
Phương Mai
La 5-an de aŭgusto 1971, princino Phương Mai edziniĝis kun Pietro Badoglio, 2-a duko de Adisabebo kaj markizo de Sabotino. Ili havas du infanojn:
Tajĝiĉuano
Superrigardo
Ekde la komenco de la vasta propagandado pri la sano-kultivaj trajtoj de tajĝiĉŭano fare de Yang Shaohou, Yang Chengfu, Wu Chien-ch'uan, kaj Sun Lutang en la frua 20a jarcento, multaj homoj, kiujn ne (aŭ malmulte) interesas la batalado, pro ĝia helpo pri sano-kultivado.
Diriĝas, ke per koncentriĝo de la menso sole sur la movoj de la movaro helpas atingi trankvilan kaj klaran menso-staton. Krom la ĝeneralaj sano-pliboniĝo kaj malstreĉiĝo kiun oni atribuas al tajĝiĉŭano, oni ankaŭ instruas tradiciajn ĉinajn kurac-artajn temojn al alt-nivelaj tajĝiĉŭano-studentoj en kelkaj tradiciaj lernejoj.
En kelkaj aliaj batalartoj estas devige, ke la studentoj portu uniformon dum ekzerciĝo/praktiko. Ĝenerale, uniformo ne estas deviga ĉe tajĝiĉŭanaj lernejoj, sed kaj tradiciaj kaj modernaj instruistoj ofte rekomendas malstreĉajn, komfortajn vestojn kaj plat-plandumajn ŝuojn.
La "Tajĝiĉŭanaj Klasikaj Verkoj", verkaro de tradiciaj mastroj, priskribas la korpajn tekikojn de tajĝiĉŭano. La teknikoj inkluzivas la utilon de levpovo tra la artikoj surbaze de kunordigo kaj malstreĉiĝo, anstataŭ ol muskola streĉiĝo, por neŭtraligi, cedi, aŭ komenci atakojn. La lerno-proceso pri la produktado de tiu levopovo okazas per malrapida, ripeta laboro, kiu malrapide pliigas, kiu malfermas la internan cirkuliĝon (spirado, korpa varmo, sango, limfo, peristalto, ktp.).
Historio kaj Stiloj
Estas kvin ĉefaj stiloj de tajĝiĉuano, ĉiu nomita laŭ la Ĉina familio, de kiu ĝi originis:
Tio estas la ordo laŭ la aĝo de la kreintoj. Laŭ populareco (numero da praktikantoj) la ordo estas Jang, Wu, Ĉen, Sun, kaj Wu/Hao. La ĉefaj familiaj stiloj kunpartas grandan parton de la baza teorio, sed diferencas en instru- kaj ekzerco- rimedoj.
Youri Tielemans
estas belgia futbalisto. Li naskiĝis en Sint-Pieters-Leeuw, do nun estas -jara. Ekde la jaro 2016 li estas membro de la vira belga nacia teamo de futbalo, post antaŭaj kvar jaroj en la nacia teamo de sub-15 ĝis sub-21-jaruloj. Kadre de la nacia teamo li ankaŭ partoprenis en la Futbala Mondpokalo 2022. Matĉe li en la aperoj en la nacia teamo kutime rekoneblas per la numero "8".
John Henry Gurney la Juna
John Henry Gurney Jr. (1848-1922), estis brita ornitologo, filo de John Henry Gurney kaj membro de la riĉa familio Gurney de Norwich.
Gyula Zichy
Grafo Gyula ZICHY [djula ziĉi], laŭ hungarlingve kutima nomordo Zichy Gyula estis hungara ĉefepiskopo. Grafo Gyula Zichy naskiĝis la  1871 en Nagyláng. Li mortis la 1942 en Kalocsa.
Biografio
Gyula Zichy frekventis gimnaziojn en Vieno kaj Székesfehérvár, poste li studis teologion en Innsbruck. Li pastriĝis en 1895, post 2 jaroj li plulernis en Romo. En Romo li ekhavis diversajn postenojn. Inter 1905-1926 li estis episkopo de Pécs, ekde 1925 ĉefepiskopo de Kalocsa. Li fondis gimnazion, presejon, hospitalon. En 1929 kaj 1931 li gvidis pilgrimojn al Sankta Tero. Li estis ankaŭ senatano.
Kvartalo Kita-ku
Kvartalo Kita-ku (北区 [kita-ku]) estas komuna nomo de diversaj kvartaloj en Japanio:
Elek Bakk
BAKK Elek d-ro, estis hungara kuracisto. Li naskiĝis en Felsőboldogfalva la 13-an de aprilo 1899 kaj mortis en Odorheiu Secuiesc la 21-an de januaro 1972. Lia edzino estis kuracistino, memuaristino Sára B. Takács, la patro de Anikó László-Bakk.
György Losonczy
György Losonczy naskiĝis la 1905 en Lébény - mortis la  1972 en Budapeŝto.
Biografio
György Losonczy frekventis muzikakademion en Budapeŝto. Li komencis sian kantistan karieron en Budapeŝta Ŝtata Operejo en 1928 kaj li estis tie ano ĝis 1968. Li gastroladis en Berlino, Milano, Vieno. Li ricevis premion Kossuth en 1956, pli frue kaj poste po unu premiojn.
Reputacio
Reputacio estas la reago de serio da ecoj kiuj spontane kun persono, organismo aŭ objekto estas asociata. Se temas ĉefe pri negativaj ecoj tiam oni parolas pri malbona aŭ malica reputacio, se temas kontraŭe pri plejparte pozitivaj ecoj tiam la reputacio estas bona.
Maria Elise Turner Lauder
Maria Elise Turner Lauder (Plumnomo: Toofie Lauder, ankaŭ konata kiel Maria Elise Turner de Touffe Lauder (naskiĝis, mortis estis kanada instruistino, lingvistino, kaj aŭtoro kiu vojaĝis tra Eŭropo. Ŝi publikigis romanojn kaj poezion, sed plejparte estis konata pro verkado pri siaj vojaĝoj. Lauder ankaŭ estis filantropo, implikita en la kontraŭalkohola movado.
Boĵodi-kvarteto
Bozsodi Kvarteto (boĵodi) estas hungara klasikmuzika ensemblo, kies membroj naskiĝis en Târgu Mureş (Rumanio) kaj estas fratoj.
Kariero
En somero 1989 la Bozsodi-fratoj translokiĝis Hungarion en urbon Szombathely. Lóránt, Szabolcs kaj Zoltán havigis diplomon en la Muzikarta Akademio de Vieno. Post aliĝo de Tamás ili studis kamermuzikon por du jaroj ĉe profesoro Thomas Kakuska, ano de Alban Berg Quartett kaj ĉe profesoro Sándor Devich, kiu estis dum 25 jaroj ano de Bartók Kvarteto. La Bozsodi Kvarteto distingiĝis en 1995 en Vieno, kiam ĝi havigis la 1-an premion de la publiko en la kamerkonkurso de la muzikakademioj de urboj Prago-Vieno-Budapeŝto.
Smara
Smara (ankaŭ Semara) estas urbo en norda parto de Okcidenta Saharo. Ĝi estas ĉefurbo de la provinco Es Semara. Kiel aliaj partoj de Okcidenta Saharo, ankaŭ Smara estas okupita de Maroko. En Smara vivas 40.347 loĝantoj (2004).
Smara estis fondita en 1869 kiel ripozejo por karavano inter la oazoj en suda Maroko kaj Maŭritanio.
En la urbocentro troviĝas ŝtonaj restaĵoj de fortikaĵo Zaoula Maalainin, kiun ĉirkaŭis moskeo. En la fortikaĵo vivis la tribestro Maalainin (1830 - 1910) kiu gvidis la nomadajn tribojn en batalo kontraŭ la koloniaj regantoj.
La unua eŭropano, kiu povis viziti la la urbon estis Michel Vieuchange. Li vizitis Smara en 1930. La urbo longtempe malpermesis eniron al kristanoj.
Arundel (Sussex)
Arundel estas malgranda urbo de West Sussex, Anglio. En 2001, laŭ la tiujara censo, ĝi enhavis ĉirkaŭ 3,400 loĝantojn.
La urbo situas 16 kilometrojn oriente de Chichester. Ĝi fondiĝis dum la 12-a jarcento sed plejparte rekonstruiĝis dum la 19-a.
Vizitindaĵoj
La ĉefaj vizitindaĵoj estas:
Kantono Linn (Misurio)
La kantono Linn (Linn County) estas kantono de Usono en la subŝtato Misurio. La administra centro estas la urbo . La kantono estis fondita la.
Laŭ la stato de la jaro en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Jozef Bican
Josef "Peppy" BICAN ( la 25-an‏ de septembro 1913 - la 12-an de decembro 2001) estis aŭstra - ĉeĥoslovaka futbalisto. Laŭ la International Federation of Football History and Statistics (IFFHS), Bican trafis 805 oficialajn golojn dum sia kariero - nombro kiu lokis lin dum jardekoj kiel la plej produktiva poentinto en la historio de monda piedpilko kaj kiel la futbalisto kun la plej alta mezuma nombro da goloj po ludo (1.51). Kiel rezulto, la organizo aljuĝis al li la premion "Golden Ball" por la plej granda poentinto en la 20-a jarcento.
Bican, kiu estas konsiderita unu el la plej grandaj futbalistoj de Slavia Prago, finis kvin sezonojn kun la titolo de "sezona plejgolinto de Eŭropo" kaj eĉ estis parto de la aŭstra mirakla teamo, kiu atingis la kvaran lokon en la Monda Pokalo 1934. Krome, li estis elstara sprintulo kaj povis kuri 100 metrojn en 10.8 sekundoj (rezulto tenita fare de multaj kuristoj de tiu tempo).
Kariero
Bican naskiĝis en la grandurbo de Vieno en Aŭstrio, tiam parto de la Aŭstro-Hungara-Imperio), kiel la dua infano en ĉeĥa familio de tri infanoj. Lia patro, Frantisek, estis futbalisto por Hertha Vienna, kaj mortis en la aĝo de 30 post rifuzado sperti kirurgion sur reno kiu estis difektita dum futbala matĉo. En 1925, kvar jarojn post la morto de lia patro, Bican aliĝis al la infana teamo de la Hertha Vieno kaj ludis tie dum du jaroj. En 1931, post pluraj jaroj en malgrandaj teamoj, Bican aliĝis al la plej granda teamo de la grandurbo - Rapid Wien. Dum kvar jaroj en la Rapida uniformo, Bican trafis 100 ligogolojn, kaj tiam translokiĝis al [[FC Admira Wacker Mödling
En 1937, Bican decidis forlasi Vienon kaj subskribis kun Slavia Prago en Ĉeĥoslovakio. Dum 11 sezonoj en la Slavia uniformo, Bican trafis 496 ligogolojn en nur 217 ludoj. Dum ĉi tiuj jaroj, li gajnis la plejgolintotitolon de la Ĉeĥoslovaka Supra Ligo dek fojojn, inkluzive de unu jaro en kiu li trafis 57 golojn en 24 ludoj. Inter 1940 kaj 1944, li finis kiel la plejgolinto de Eŭropo, sed faris tion dum la plej multaj junaj futbalistoj batalis en Dua Mondmilito.
Post la milito, Bican ricevis plurajn ofertojn de la luksaj kluboj de Eŭropo, sed li rifuzis forlasi Pragon. Juventus proponis al li tre bonajn vivkondiĉojn, sed Bican asertis, ke li ne volas iri al Italio ĉar tie regas komunismo. Ironie, en 1948 la Komunista Partio ekregis en Ĉeĥoslovakio, kiu rapide iĝis posteulo de Sovet-Unio. Bican rifuzis aliĝi al la Komunista Partio, same kiel li rifuzis aliĝi al la NSDAP en Aŭstrio en la 1930-aj jaroj.
Poste, por plibonigi liajn rilatojn kun la komunista registaro, Bican aliĝis al Vítkovice, kiu estis parti-kontrolita grupo. En 1952, li forlasis Vítkovice kaj subskribis por Radec Kralova. Post iom da tempo, la aŭtoritatoj devigis lin forlasi la grandurbon kaj la teamon, kaj Bican decidis reveni al Slavia Prago, kiu en tiuj tagoj estis nomita "Dinamo Prago". Li ludis du jarojn en la uniformo de la teamo, kaj en 1955 li retiriĝis de aktiva ludo post 27-jara kariero. Je lia emeritiĝo, Bican estis la plej maljuna futbalisto en la ĉeĥoslovaka ligo.
Internaciaj teamoj
La 29-an de novembro 1933, kiam li havis 20 jarojn kaj 64 tagojn, Bican debutis en la aŭstra nacia teamo en matĉo kontraŭ Skotlando. Jaron poste, li estis parto de la "mirakla teamo" de Hugo Meisel, kiu finis kvara en la Monda Pokalo 1934. Dum la turniro, Bican trafis nur unu golon - en 2-3 venko super Francio en la rondo de 16. Dum tri jaroj en la aŭstra nacia teamo, Bican trafis 19 golojn en 30 ludoj.
Kun lia movo al Slavia Prago, Bican petis pri ĉeĥoslovaka civitaneco tiel ke li povis ludi por la nacia teamo. Post ricevado de civitaneco, li atendis aliĝi al la nacia teamo en Futbala Mondpokalo 1938, sed klerikala eraro malhelpis lin vojaĝi al la turniro. Bican daŭre ludis por la ĉeĥoslovaka nacia teamo ĝis 1949, kaj trafis 12 golojn en 14 ludoj. Lia lasta aspekto en la uniformo de la nacia teamo estis en 1-3 venko super Bulgario la 4-an de septembro 1949.
En 1939, Bican faris unu prezentiĝon en la uniformo de la nacia teamo de Bohemio kaj Moravio, kiu en tiuj tagoj estis sub la okupacio de Nazia Germanio. En la sama ludo (kontraŭ Jugoslavio) li gajnis tritrafon.
Emeritiĝo
Post lia emeritiĝo, Bican komencis karieron trejnante ĉeĥoslovakajn teamojn. En 1968, la aŭtoritatoj permesis al li translokiĝi kaj trejni ekster la lando, kaj Bican subskribis kun la belga teamo Tongren. Dum lia restado tie, Bican estis relative sukcesa kaj dum tri jaroj li gvidis la teamon de la kvara ligo al la dua ligo. En 1972, Bican forlasis la teamon kaj finis sian trejnadkarieron, krom malgranda ekskurso en 1977 en favoro de Banshav.
Ĉirkaŭ la sama tempo, kiam li trejnis Bican en Belgio, la brazila Pelé komencis alproksimiĝi al sia 1,000-a kariercelo (inkluzive de geamikoj). Sekvante la atingojn de Pelé, multaj ĵurnalistoj komencis esplori kaj serĉi alian futbaliston kiu trafis tian nombron da goloj. Post multaj serĉoj, la ĵurnalistoj atingis Franz Binder, iama aŭstra futbalisto, kiu asertis ke Bican trafis pli ol 5,000 golojn dum sia kariero. Malgraŭ la asertoj de Binder, 5,000 goloj postulintuntaj Bican averaĝi 185 golojn en ĉiu el liaj 27 kariersezonoj - fakto kiu estis tre neverŝajna en la okuloj de ĵurnalistoj. Hodiaŭ estas kutime noti ke Bican havis 805 golojn en 530 oficialaj matĉoj kaj 1 468 golojn en ĉiuj kadroj (inkluzive de amikaj matĉoj).
Glasgovo
Glasgovo, foje ankaŭ Glasgo (angle: Glasgow [GLAZgo], Glaschu [KLAsaĥu], Glesga [GLEZga]) estas la plej granda urbo de Skotlando kaj la kvara urbo en Britio kun la plej altnombra loĝantaro (post Londono, Birmingham kaj Leeds). Krome ĝi estas unu el la 32 lokaj administraj regionoj ("konsiliaj areoj") de Skotlando.
La urbo estas la kvina plej populara turistloko en Britio. Ĝi ankaŭ estas unu el la dek ses plej grandaj financaj centroj de Eŭropo kaj enhavas multajn el la plej grandaj entreprenaj ĉefsidejoj de Skotlando kaj estas tial grava parto de la UK-ekonomio.
En la lastaj jaroj, la plej multaj el la domoj spertis fasadajn renovigadojn kaj reakiris siajn originajn kolorojn. Elstaraj modernaj konstruaĵoj en Glasgovo inkludas la Glasgow Royal Concert Hall, la Glasgovan Sciencocentron kaj la Skotan Ekspozician kaj Konferencan Centron, kun la Clyde Auditorium dezajnita fare de Norman Foster.
Geografio
Glasgovo situas en la nordokcidento de Britio, en la centra parto de la Skota Malaltebenaĵo antaŭ la Altaj Landoj de Skotlando ĉe la rivero Clyde, 32 km de ĝia enfluejo. Alteco super marnivelo variadas ene de 70 ĝis 200 metroj. Ĝi situas je 74 km de Edinburgo kaj je 653 km de Londono.
Klimato
Glasgovo havas oceanan klimaton kun multe da pluvokvanto. Laŭsezonaj fluktuoj estas malgrandaj - iom pli ol 10 °C.
Someroj estas malvarmemaj, malsekaj kaj pluvemaj,. Vintroj estas mildaj, ankaŭ kun domina nuba vetero.
Turismo
Turismo ludas gravan rolon en la ekonomio de la urbo  - Glasgovo estas konsiderata la tria plej populara urbo en Britio (post Londono kaj Edinburgo ) kaj ĉiujare ricevas ĉirkaŭ 4 milionojn da turistoj.
Trafiko
La ĉefa flughaveno de la urbo estas Glasgova Internacia Flughavenkiu situas je 13 kilometroj okcidente de la urbocentro. Proksime de Prestwick, 46 kilometrojn sude de Glasgovo estas la Glasgova Prestwick Flughaveno, kiu ĉefe servas por malmultekostaj flugoj kaj atingeblas per regionaj trajnoj. Estas ankaŭ flughavenaj naveda servo al la Edinburga Flughaveno.
Estas kvar stacidomoj, de kiuj du en la urbocentroj. La loka transporto de la urbo konsistas el busoj kaj metroo kiu veturas en ringa linio.
Bibliotekoj
La grandurbo havas 37 publikajn bibliotekojn, inkluzive de la plej granda referencbiblioteko en Eŭropo, la Mitchell Library, fondita en 1877 laŭ peto de tabako-magnato Stephen Mitchell. Ĝia kolekto enhavas 1,3 milionojn da libroj kaj 35,000 mapojn, same kiel fotojn, mikrofilmojn kaj gazetarkivon.
Esperanto
Estas gastiganto de Pasporta Servo tie.
Literaturo
Julien Brygo, Vivi riĉule en urbo de malriĉuloj 'Le Monde Diplomatique en Esperanto', aŭgusto 2010.
Vidu ankaŭ
Universitato de Glasgow
István Barra
BARRA István estis hungara natursciencisto, kuracisto naskiĝinta en Nagyajta en 1805 kaj mortinta en Kiskőrös la 5-an de decembro 1865.
Guelta Zemmur
Guelta Zemmur (aŭ Guelta Zemour, tamazigte „olivarba lageto“) estas malgranda komunumo en Okcidenta Saharo.
La loko situas ĉirkaŭ gelto, kiun plenigas pluvakvo kaj kiu restas en la basenoj longtempe. La loko estis uzata kiel ripozejo por karavanoj de saharaj nomadoj.
Post kiam Maroko kaj Maŭritanio ricevis la regrajton pri Okcidenta Saharo - laŭ Madrida Traktato de 1975- rifuĝintoj el la iama hispana kolonio inundis la lokon Zemmur kaj tra la urbo plu al sahara rifuĝejo en la Alĝeria Tindouf. Krom tio, ekzistis ti grava apogpunkto por Polisario.
Dum la bataloj de 1975–1991 inter Polisario kaj Maroko, okazis ankaŭ militiroj eĉ el Guelta Zemmur. La plej akraj bataloj okazis de la 24-a ĝis la 27-a de marto kaj la 13-an de oktobro 1981. Nuntempe regas la urbon Maroko kaj havas tie militistan apogpunkton.
János Szabó (defenda ministro)
János Szabó [jAnoŝ sabO], laŭ hungarlingve kutima nomordo Szabó János estas hungara politikisto, ministro, parlamentano, advokato. János Szabó  naskiĝis la  1941 en Füzesabony.
Biografio
János Szabó lernis juron en Universitato Eötvös Loránd, kie li akiris diplomon en 1965. Post lernado li estis prokuroro 4 jarojn. Ekde 1971 li estis jura konsilisto en diversaj kolĥozoj. En 1993 li aliĝis al Etbienula Partio. Li estis parlamenta deputito inter 1997 kaj 2002, dume li estis ministro pri defendo inter 1998 kaj 2002 en Unua Kabineto Orbán. Menciindas, ke li neniam estis soldato. Li plene forlasis la politikon depost 2002.
Etfolia tilio
La etfolia tilio (Tilia cordata) estas specio de tilio indiĝena en multo de Eŭropo kaj okcidenta Azio. La natura arealo etendiĝas norde ĝis Britujo (ĝis Durham ) kaj centra Skandinavujo, oriente ĝis centra Rusujo, kaj sude ĝis centra Hispanujo, Italujo, Bulgarujo, Turkujo, kaj Kaŭkazo. En la sudo de sia arealo ĝi estas limigita al altaj altitudoj.
Priskribo
Ĝi estas foliarbo kiu altas ĝis 20-38 metrojn, kun trunko ĝis diametro de 1-2 metroj. La folioj estas alterne aranĝitaj, rondaj ĝis triangulaj-ovalaj, 3-8 cm longaj kaj larĝaj, plejofte senharaj (male al la parenca grandfolia tilio - Tilia platyphyllos) krom malgrandaj tufoj de bruna hararo en la foliovejnoakseloj - la folioj estas karakterize keroformaj. Dum somerokomenco la malgrandaj flavverdaj androginaj floroj estas arete produktatajpo kvin ĝis dek unu kun folieca flavverda malsuprenkurba brakteo. Ili havas riĉan, fortan odoron. La arboj estas multe vizitataj fare de abeloj. La frukto estas seka nukseca drupo kiu longas 6-7 mm kaj larĝas 4 mm, komence lanuga, iĝante glata ĉe matureco, kaj (male al grandfolia tilio) ne riphava.
Ĝi facile hibridiĝas kun grandfolia tilio; la hibrido estas nomata Tilio × europaea (sin. T. × vulgaris). En Britujo ĝi estas indikilo de malnova duonarbaro kaj iĝas ĉiam pli malofta.
Kultivado kaj uzado
Tiu palearktisa specio estas vaste kultivata kiel ornama arbo ĝenerale tra ĝia indiĝena arealo en Eŭropo. Ĝi estis multe plantata por formi aleojn en la pejzaĝoplanado de la 17-a kaj la frua 18-a jarcentoj. Fama ekzemplo estas Unter den Linden en Berlino. La stratojn de Sarajevo antaŭe borderis tilioj, kaj ili ankaŭ inspiris kanton fare de Bijelo Dugme. Ili estas ankaŭ vaste kultivataj en Nordameriko kiel anstataŭaĵo de la indiĝena amerika tilio (Tilia americana), kiu havas pli grandan folion, estas teksture pli kruda; tie ĝi renomiĝis Little-leaf linden.
En la landoj de Mezeŭropo kaj en la antaŭa Jugoslavujo, tiliofloroj estas tradicia herba kuracilo (tiliflora teo), konsiderata esti valora kiel kontraŭinflamaĵo en aro da spiradaj problemoj: kataroj, febro, gripo, angino, bronkito, tusado kaj aliaj.
Valora unuflora mielo estas produktata fare de abeloj kiuj vizitas tiliojn. La junaj folioj povas esti manĝataj kiel salatolegomo. La blanka ligno, kun fajna teksturo estas klasika elekto por delikataj lignoĉizaĵoj kiel ekzemple tiuj de Grinling Gibbons aŭ de pluraj elstaraj mezepokaj altaroj.
Ĝi estas la nacia arbo de Ĉeĥujo kaj Slovakujo.
Armand Dethier
Armand DETHIER estis apotekisto el Lieĝo, la unua belga esperantisto, direktoro de L'Annonce Timbrologique. Li en 1892 raportis favore pri volapukaj kursoj en Lieĝo kaj Verviers, sed, en junio 1893 li, pro aperinta artikolo pri Esperanto, fare de Louis de Beaufront Beaufront en alia, franca filatelista revuo La Gazette Timbrologique, entuziasme esprimas admiron por Esperanto, kiun li baldaŭ poste ankaŭ lernas. Li raportas pri tiu lernado en sia revuo en septembro 1893 (4-a jarkolekto, n-ro 43). Lia nomo aperas en la dek-sesa adresaro - kiu listigas la aliĝojn inter oktobro 1893 kaj 1895.
Huautepec
Huautepec estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaxaca. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Huautepec. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 20 040.
Geografio
Huautepec apartenas al la distrikto Teotitlán al kiuj apartenas entute 26 komunumoj. Ĝi situas en la kanjona regiono de Oaĥako (regiono Cañada), kiu apartenas al la norda parto de la subŝtato. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 5672 loĝantojn. El tiuj estis 2746 viroj kaj 2926 virinoj. La komunumo havas surfacon de 35.72 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 1660 metroj super la marnivelo.
Sociogeografio
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 5548 indiĝenoj. El tiuj 4629 aĝis pli ol 5 jaroj. Entute 4629 personoj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Olimpiakos Pireo FK
Olimpiakos Pireo FK (greke ΠΑΕ Ολυμπιακός Σ.Φ.Π., ofte nur Ολυμπιακός, Olimpiakos) - estas unu el la pli konataj futbalkluboj de Grekio. Kiel la nomo indikas, ĝi baziĝas en la urbo Pireo, havena proksime al Ateno. En la sezono 2021/22, la unua vira teamo de la klubo atingis la 1-an pozicion de la supera ligo de Grekio, do nuntempe konsideriĝas la plej bona vira futbalteamo de la lando.
La 10-an de aŭgusto 2021 la unua vira teamo en ĉeesto de pluraj esperantistoj, interalie la germano Wieland Pusch, post longe egala rezulto kaj fina penalado per rezulto de 3:6 goloj malvenkis kontraŭ Ludogorets Razgrad, la aktuale plej bona vira futbalteamo de Bulgario, en antaŭmatĉo de la Ligo de Ĉampionoj de UEFA.
Ordeno de la Blanka Aglo
La Ordeno de la Blanka Aglo (pole: Order Orła Białego) estas la plej alta ŝtata honoraĵo en Pollando, atribuata pro eminentaj civilaj kaj militaj meritoj por Pollando jam de la komenco de 18a jc, dum paco aŭ dum milito. Ĝin povas ricevi la plej eminentaj poloj kaj la plej altaj reprezentantoj de aliaj landoj. En la 18a jc la ordenon ricevis i.a. Ivan Mazepa kaj primaso de Pollando kaj Litovio Adam Ignacy Komorowski.
La Ordenon oni portas sur blua rubando ĉirkaŭanta la maldekstran ŝultron. La stelon de la Ordeno oni portas sur la maldekstra flanko de la brusto.
Nun estas i.a. jenaj anoj de la Kapitulo de la Ordeno: prof. Władysław Bartoszewski, Krzysztof Penderecki kaj Aleksander Hall.
Atribuitoj
La unua Kavaliro de la Ordeno post ĝia restituo (pro interrompo de 1948 ĝis 1992) estis, en la jaro 1993, la Papo Johano Paŭlo la 2-a.
La Ordenon ricevis i.a. la jenaj Kavaliroj kaj Damoj de la Ordeno:
Postmorte ricevis
Okaze de la 100-a datreveno de sendependeco prezidento de Pollando Andrzej Duda enmanigis postmorte la Ordenon de Blanka Aglo al pli ol 20 escepte meritaj personoj:
Mamnutrado
Mamnutrado estas la nutrado de bebo kaj infaneto ĉe la homa mamo.
Daŭro
Ĉar patrina lakto korespondas ekzakte al la bezono de la bebo kaj ĉar mamnutrado interalie malpligrandigas kaj bebomortadon kaj mamkanceron, UNICEF konsilis en la Innocenti-deklaro, ekskluzive mamnutri dum kvar ĝis ses monatoj, poste ĝis fino de la dua vivojaro aldone al adaptitaj manĝaĵoj, kaj poste tiom longe, kiom patrino kaj infano tion deziras.