cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Biharo
Historio
La regiono de Biharo pratempe nomiĝis Magadha, kaj en ĝi floris, interalie du grandaj imperioj de Barato: la Maŭrja imperio (321-184 a.K.), kaj la imperio Gupta (280-550 p.K.). La fama reĝo Aŝoka estis la nepo de la fondinto de la imperio Maurya. Biharo ankaŭ estis la lulilo de la religioj budhismo kaj ĝajnismo. Gautama Budho atingis sian vekiĝon en la bihara urbo Gaja, kaj Mahavira naskiĝis en la urbo Vaishali.
Geografio
La tuta areo de Biharo (21°-58'-10" N ~ 27°-31'-15" N latitudoj kaj inter 82°-19'-50" E ~ 88°-17'-40" E longitudo) estas ĉirkaŭ 94.163 km². Biharo estas dividita en du malsamajn duonojn per la rivero Gango, kiu fluas de okcidento al oriento. La aliaj riveroj en la gubernio estas Son, Budhi Gandak, Chandan, Orhani kaj Falgu. La arbara areo estas ĉirkaŭ 6.764,14 km², kiu estas 7,1% de geografia areo. La centraj partoj de la Biharo havas multajn montetojn, ekz. la montetojn Rajgir [raĝgir].
Klimato
Decembro kaj januaro estas la vintraj monatoj (ĉ. 5-10 C). Aprilo-junio estas la somero (ĉ. 35-40 C). Junio-septembro estas la pluvsezono.
.ng
.ng estas interreta nacia domajno de la alta nivelo de Niĝerio.
Eksteraj ligiloj
Toppdomän
Mari Benedek
Mari Benedek, laŭ hungarlingve kutima nomordo Benedek Mari (ankaŭ Benedek Mária) estas hungara dekoraciisto, kostumisto. Ŝia patro estis Árpád Benedek.
Biografio
Mari Benedek frekventis industriartan gimnazion en sia naskiĝurbo, poste akademion en Moskvo inter 1979–1981, fine ŝi akiris diplomon en Hungara Belarta Altlernejo en 1985. Post siaj studoj ŝi laboris en diversaj ĉefurbaj kaj provincaj teatrejoj, ekzemple Teatro Madách, Nacia Teatro (Pécs), Teatro József Attila. Ŝi ricevis diversajn premiojn inter 1998 kaj 2004. Ŝi kreas fantaziajn kaj modernajn kostumojn.
Veraj papagoj
La veraj papagoj aŭ papagoideaj (Psittacoidea) estas superfamilio de birdoj el ordo papagoformaj. Ĝi enhavas 3 familiojn kaj entute ĉ. 350 speciojn de papagoj de multaj regionoj de la mondo: Meksiko, Centra Ameriko, Sudameriko, Subsahara Afriko, Barato, Sudeosta Azio, Aŭstralio kaj Oceanio ĝis Polinezio. Al veraj papagoj apartenas tiaj konataj papagaj specioj kiel araoj, konuroj, lorioj, amazonaj papagoj,, ktp.
Aliaj du superfamilioj de papagoformaj estas Cacatuidea (kakatuideaj) kaj Strigopoidea (novzelandaj papagoj).
Sistematiko
Sistematiko de papagoj, aparte la veraj papagoj, dum longa tempo estis necerta kaj pridubebla. Ĉi-sekve estas la plej nova varianto de klasado surbaze de la plej freŝaj eksploroj en jaro 2020:
Familio Psittacidae, Novmondaj kaj afrikaj papagoj
Familio Psittrichasiidae, Papagoj de Hindia oceano
Familio Psittaculidae, Aziaj kaj Aŭstralaziaj papagoj
Randstad
Randstad (Randurbo) estas kunurbejo kaj eŭropa metropola regiono en okcidenta Nederlando, ampleksanta kvar aglomeraĵojn: Amsterdamo, Roterdamo, Utrecht kaj Hago kaj ankaŭ aliajn urbojn. Ĝi havas 7,1 milionojn da loĝantoj, tio estas ĉirkaŭ 40% de la landa loĝantaro.
Villar Pellice
Villar Pellice estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Piemonto kaj al la provinco Torino, kiu ekde la 1-a de januaro 2015 havas la nomon metropola urbo Torino. Najbaraj komunumoj estas Perrero, Prali, Angrogna, Bobbio Pellice, Torre Pellice, Rorà, Bagnolo Piemonte (CN) kaj Crissolo (CN).
Juglando (genro)
Juglando, juglandarbo , juglandujo (science: Juglans) estas genro de falfolia, unuseksa arbo kun grandaj, pinataj duope kontraŭesidantaj, tre aromaj folioj. La stamenaj floroj staras en amento, la ina floro en fasko. La frukto evoluas el sube staranta ovario, kiu estas drupo kun ekstere verda, karneca, tavolo defalanta je maturiĝo. La verda kovraĵo evoluas ankaŭ el perigonio kaj hipsofolioj (folioj kreskantaj super la foliaro). Tiu arbo devenas el Malgrand-Azio.
1912 Anubo
1912 Anubo estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita de Cornelis Johannes van Houten kaj Ingrid van Houten-Groeneveld, de la observatorio de Leiden, post ekzameno de fotografiaj platoj.
Juglando (genro)
La vorto juglando devenas el la latina Jovis glans, «jupitera glano».
1912 Anubo
Ĝi estis fotita, en la kadro de la Palomar–Leiden survey, la 24-an de septembro 1960 de la usona astronomo Tom Gehrels per la Schmidt-teleskopo de 48 coloj (122 cm) de la Observatorio de la Monto Palomar, kaj la fotografiaj platoj estis senditaj en Nederlandon.
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de la antikva egiptia dio Anubo.
Louisville (Kentukio)
Louisville (prononcata Lu-i-vil, indiĝena prononco Lu-e-vul) estas metropolo en la usona ŝtato de Kentukio. La urbego situas ĉe la rivero Ohio en norda Kentukio. Ĝi estas la ĉefurbo de la Kantono Jefferson. Louisville estas la plej granda urbo en Kentukio.
Laŭ la stato de la censo en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Historio
Ĝi estis fondita en 1778 de George Rogers Clark kaj nomita omaĝe al la francia reĝo Ludoviko la 16-a.
Interesaĵoj
Interesaĵo pri Louisville estas la prononco de la nomo de la urbo. La urbo estis nomita je Franca reĝo kaj la plejparto de usonanoj prononcas france "Luivil"; tamen, homoj naskiĝintaj en Louisville prononcas "Luevul". Plejmulto de Louisville-anoj konas ĉi tiun fakton, kaj ili povas identigi fremdulojn per ĉi tiu metodo. La stranga noma prononco eble devenas de la miksiĝo de norda kaj suda prononcmaniero, kiu okazas en Louisville.
Kajang
Kajang (加影) estas universitata urbego en Malajzio, en subŝtato Selangor. Ĝi estas antaŭurbo de Kuala-Lumpuro.
Geografio
Kajang situas en meza-okcidenta parto de Malaja Duoninsulo. Kuala-Lumpuro troviĝas 20 km.
Historio
Kajang estis establita en 1709, poste en 1807. Kajang estis kafobieno en la 1890-aj jaroj. Pro ĝia centra loko, ĝi fariĝis distriktoĉefurbo. En 1997 Kajang ricevis municipan statuson.
Loĝantaro
La populacio de Kajang estas malaja,  ĉina,  hinda, kaj  aliaj etnoj.
Trafiko
Kajang havas federaciajn aŭtovojojn. En la urbego fervoja stacidomo funkcias.
Ascanio in Alba
Ascanio in Alba, K. 111, estas paŝtismeca opero en du partoj (Festa teatrale in due parti) de Wolfgang Amadeus Mozart por itallingva libreto de Giuseppe Parini. Ĝi estis komisiita de la imperestrino Maria Tereza de Aŭstrio por la nuptofesto de ŝia filo, la Ĉefduko Ferdinand Karl, al Maria Beatrice d'Este la 15an de Oktobro 1771.
Ĝi estis por la unua fojo ludita en la Teatro Regio Ducale en Milano la 17an de Oktobro 1771. Ĝi estis ludita nkaŭ en Oktobro 2006 por la 250a datreveno de la nasko de Mozart en La Scala, Milano, kun dirigentado de Giovanni Antonini.
La temo rilatas al okazoj antaŭ la fondo de Romo en la loko de Alba Longa. Askanio estas la filo de Eneo kaj Venuso, kiu proponas al Askanio la lokon por la fonof de urbo. Aliaj mitologiaj entoj intervenas en la kompliko.
Famaj arioj
Parto 1a
Parto 2a
Desiderata
Desiderata (latine: "deziderataj aferoj") estas proza poemo de usona verkisto Max Ehrmann el la jaro 1927. Plejparte nekonata dum la vivdaŭro de la aŭtoro, la teksto fariĝis ĝenerale konata post ĝia uzo en religiaj registraĵoj kaj en registraĵoj de parolata voĉo en 1971 kaj 1972.
La Desiderata
Iru trankvile meze de la bruo kaj hasto, kaj rememoru kian pacon oni povas trovi en silento. Kiel eble plej multe, sen kompromito, estu afabla kun ĉiuj homoj.
Parolu vian veron kviete kaj klare. Kaj aŭskultu aliajn, eĉ la mallertajn kaj malklerajn; ankaŭ ili havas sian rakonton.
Evitu laŭtajn kaj agresemajn homojn; ili malĝojigas la spiriton. Se vi komparas vin al aliaj, vi eble iĝos vanta, aŭ amara, ĉar ĉiam estos homoj pli grandaj kaj malpli malgrandaj ol vi.
Ĝuu viajn atingojn kaj viajn planojn. Restu ĉiam interesata pri via propra kariero, kiel ajn malaltranga; ĝi estas vera posedaĵo tra la onda fortuno de tempo.
Estu singarda en viaj komercaj aferoj, ĉar la mondo estas plena de trompado. Sed ĉi tio ne blindigu vin al tia virto, kiu ekzistas; multaj homoj strebas al altaj idealoj, kaj ĉie la vivo estas plena de heroeco.
Akceptu afable la konsilon de la jaroj, gracie forlasante la aferojn de juneco.
Kultivu forton en via spirito por ŝirmi vin kontraŭ subita missorto. Sed ne ĝenu vin per malhelaj elpensaĵoj. Multaj timoj naskiĝas de laceco kaj soleco.
Preter salubra disciplino, estu milda kun vi mem. Vi estas infano de la universo ne malpli ol la arboj kaj la steloj; Vi rajtas esti ĉi tie.
Ĉu estas klare al vi, aŭ ne, la universo disvolviĝas laŭplane. Tial estu en paco kun Dio, kia ajn estas via koncepto de Li.
Ĵores Alfjorov
Ĵores Ivanoviĉ ALFJOROV ( Жорес Иванович Алфёров; naskiĝis la 15-an de marto 1930 en Vitebsk, Belorusio, mortis 1-an de marto 2019 Sankt-Peterburgo, Rusio) estas sovetia kaj rusia fizikisto, nobelpremiito 2000 pro la ellaboro de duonkonduktantaj heterostrukturoj kaj kreo de rapidaj opto- kaj mikro-elektronaj komponentoj. Liaj esploroj ludis grandan rolon en la informadiko. Li estas deputito de la Dumao de Rusia Federacio, estis iniciatinto de la establo de la premio Globala energio (kies fondintoj estas Gazprom, RAO "Unuigita Energetika Sistemo" (RAO UES), Jukos kaj kompanio Surgutneftgaz (2005)). Ĝis 2006 li gvidis Internacian komitaton pri premiado je la premio «Globala energio».
Bibligrafio
Ĵores Alfjorov naskiĝis en belorusa-hebrea familio de Ivan Kaproviĉ Alfjorov kaj Anna Vladimirovna Rozenblum, kiu devenis de la loko Ĉaŝniki. La nomon li ricevis honore al Jean Jaurès, fondinto de la ĵurnalo «L'Humanité» kaj gvidanto de la socialista partio. La antaŭmilitajn jarojn li pasigis en Stalingrado (Volgogrado), Novosibirsk, Barnaul kaj Leningrada provinco. Dum la milito la familio translokiĝis en Sverdlovskan provincon kaj post la fino de la milito venis al Minsk.
Alfjorov havas pli ol 500 sciencajn verkojn, 3 monografiojn kaj ĉirkaŭ 50 inventaĵojn.
Politike li estas komunisto kaj en la balotoj 2007 por la Ŝtata Dumao de la Federacia Kunveno de la 5-a kunvoko estas la dua numero en la federacia listo de la Komunista Partio de Rusia Federacio.
Desiderata
Kaj kiaj ajn viaj laboroj kaj aspiroj, en la malkvieta konfuzo de la vivo, konservu la pacon en via animo. Kun ĉiuj siaj kapricoj, penoj kaj rompitaj sonĝoj, ĝi ankoraŭ estas bela mondo. Estu honesta. Strebu esti feliĉa.
Historio
Usona verkisto Max Ehrmann (1872–1945) skribis la prozan poemon "Desiderata" en 1927. En 1956, la Reverendo Frederick Kates, rektoro de Preĝejo de Sankta Paŭlo en Baltimore, Marilando, enigis Desiderata en kompilon de religiaj materialoj por sia kongregacio. La kompilo enhavis la daton de fondiĝo de la preĝejo: "Malnova Preĝejo de la Sankta Paŭlo, Baltimore 1692 p.K.". Sekve, la dato de kreo de la teksto estis (kaj ankoraŭ estas) ĝenerale malĝuste komprenata kiel la jaro 1692.
Ĉefplumo
Ĉefplumoj estas longaj, rigidaj kaj malsimetriaj plumoj sur la flugiloj kaj la vosto de birdoj.
La ĉefplumoj de la flugiloj estas nomataj flugoplumoj, kaj tiuj de vosto: vostoplumoj.
Ilia ĉefa funkcio estas generi la movoforton kaj la levoforton neprajn al la flugo. Ili tamen povas havi aliajn funkciojn (defendo de la teritorio, seksa allogo, manĝo...)
Dentetoj ĉe la pinto de flugplumoj de noktaj birdoj (Strigedoj) faras, ke ili flugas senbrue por pli efike ĉasi. La rigidegaj vostoplumoj de la Pegedoj helpas alkroĉi sin al la trunkoj, kiujn ili beke frapadas.
Eĉ la neflugantaj birdoj gardis ĉefplumojn, kvankam foje kun tute ŝangita formo.
La mudo de tiaj plumoj grave malhelpas la birdojn. Ili evoluigis variajn strategojn: Iuj perdas ĉiujn ĉefplumojn kune, kaj rezignas flugi mallongtempe, aliaj daŭrigas la mudon dum pluraj jaroj.
Flugplumoj
Flugplumoj situas ĉe la supra parto de la flugilo. Ligamento ligas iliajn kalamojn kun la flugilaj ostoj. Ili formas kontinuan planon. Oni dividas ilin al
Vostoplumoj
Ilia nombro estas pliofte dekdu (ses paroj). La centra paro povas esti pli longa (kiel ĉe la Faetonedoj). Ili utilas kiel bremso por la alteriĝo.
Parazitologio
Parazitologio estas scienco pri la animalaj kaj vegetalaj organismoj (parazitoj). Tio ekzamenas la aspekton, evoluon, pliiĝon de parazitoj; la kaŭzitan damaĝon kaj ellaboras la protektajn metodojn.
Vyšné Repaše
Vyšné Repaše (hungare Felsőrépás [felŝOrEpAŝ], germane Ober-Ripsch [ripŝ]) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.
Situo
Vyšné Repaše situas laŭ traira flankovojo. Levoča troviĝas je 10 km.
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1323 laŭ tiama hungara nomo "Keeth Repas" (=ambaŭ karotoj). En 1787 441 vilaĝanoj loĝis en 71 domoj, en 1828 638 vilaĝanoj en 88 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Felsőrépás 398 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Szepes (reĝa departemento), al distrikto de Levoča, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 1961 incendio okazis. En 2001 vivis en Vyšné Repaše 128 homoj, (125 slovakoj).
NGC 4745B
NGC 4745B (alia indiko — PGC 43529) estas galaksio en konstelacio Berenica Hararo.
Ĉi tiu objekto ne estis en la originala versio de NGC-katalogo kaj estis aldonita poste.
Piramido (geometrio)
Geometrio > Geometriaj korpoj > Piramido
Piramido estas pluredro, kies surfaco konsistas el plurlatero (ĝia bazo) kaj trianguloj inter lateroj de la bazo kaj certa punkto - apekso de la piramido. Se la bazo havas n laterojn, la piramido posedas
Nedegenera piramido (ĉi kiu la apekso ne kuŝas en ebeno de la bazo) estas konveksa se kaj nur se ĝia bazo estas konveksa plurlatero.
Tiu ĉi difino validas en tri dimensioj. Eblas ĝeneraligi la difinon de piramido al pli da dimensioj.
La longo de la ortanto de la pinto al la bazo nomiĝas alto de la piramido. Se la bazo estas regula plurlatero kaj la pinto troviĝas en ties akso, la piramido nomiĝas regula.
La volumeno de piramido estas triono de la volumeno de prismo kun la samaj bazo kaj alto.
Du piramidoj kunigitaj je iliaj bazoj estas dupiramido.
Piramide
15945 Raymondavid
15945 Raymondavid estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la en la kadro de la kampanjo OCA-DLR Asteroid Survey (ODAS) elde la Observatorio de la altebenaĵo de Calern, en Caussols (Alpes-Maritimes, Francio).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la franca amatora astronomo Raymond David (1941–2009), instruisto pri skiado pro alvokiĝo, fakulo pri elektroniko, li estis netaksebla en la konstruo kaj disdono de ŝargkuplitaj fotiloj kiuj helpis multenombrajn amatorajn astronomojn por observi malgrandajn planedojn.
.ni
''Ĉi tiu artikolo estas pri domajno de la alta nivelo. Pri la aliaj signifoj de la dulitera kombino vidu apartigilon Ni''.
.ni estas interreta nacia domajno de la alta nivelo de Nikaragvo.
Eksteraj ligiloj
Toppdomän
Skota ŝafhundo
La skota ŝafhundo (angle: Scotch Collie) estas raso de skotlanda ŝafhundo, longhara, popularigita en kino kaj televido per la fama rolulo de Lassie. (eo:Lasi)
Kun sia nemisrekonebla aspekto samtempe ŝike "nobeleca" kaj naive "ridetanta", la skota ŝafhundo estas ŝafhundo milda, kortuŝiĝema, ege fidela, inteligenta, kvieta dum cetere ege ŝatanta elsporti pofoje per impetaj kurludoj, sed rapide reiras al sia mastro, al kiu ĝi dediĉas senliman korinklinon kaj senmankan fidelecon. Al ĝi pli plaĉas kuregi sur neĝo ol sunumi.
Ĝi ne estas timema sed malfidema kontraŭ la fremduloj, sed ĝi tre kapablas simpatiiĝi kun ili kiam ĝi sentas, ke ili estas afablaj kaj malmalicaj, kiel ĝi mem. Ĝi ŝatas, ke oni komprenu ĝin kaj respektu ĝin. Neniam seniluziigu ĝin, ĝi iĝus ege malfeliĉa pro tio; oni estu psikologia kaj komprenema. Ĝin oni eduku kun mildo kaj firmo, sed sen akra ordonemo, kaj ne laŭtigante la voĉon; ĝi malŝategas se oni riproĉas senkiale aŭ maljuste, ĝi postulas klarigojn. Ĝi estas milda kaj pacienca kun la infanoj, kiujn ĝi gardas zorgeme. Ankaŭ la domon ĝi gardas, sed sen agresemo, nur bojante ĝustacele. Ĝi ĉiam direktas tenerplenan rigardon al sia mastro, al kiu ĝi sindonemas kaj serĉas plezurigi. Ĝi sentas kiam tiu estas malfeliĉa kaj tiam provas tiun konsoli. Ĝi havas paŭteman faceton, kiu donas al ĝia personeco ian ĉarmon, ĝi izoliĝas por paŭti kiam ĝi spertas ĉagrenon kaj ne volas ĝin montri; ĝi esperas esti dorlotita tiam.
Tiu raso ekzistas laŭ tri kolorvarioj:
La raso estis finfiksita fine de la 19-a jarcento per iom da mestizigo per la rusaj leporhundoj.
Listo de gravaj personoj de Salonta
Listo de gravaj personoj de Salonta
Rochlitz
Rochlitz - prononco - estas urba komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Centra Saksio de la federacia lando Saksio. Fine de la jaro la komunumo havis  loĝantojn. Kun la najbaraj komunumoj Königsfeld, Seelitz kaj Zettlitz ĝi formas administran komunumaron, nomata Verwaltungsgemeinschaft Rochlitz.
Jona Wallach
Yona Wallach (יונה וולך: ;
Kirjat Ono 10-an de junio, 1944 – Holon 26-an de septembro, 1985) estis israela poeto. Ŝia familia nomo ankaŭ aperas kiel Volach. Ŝi estas konsiderita revolucia feministo poŝtmodernisma.
Biografio
Wallach estis promesplena juna poeto, kvankam ŝi neglektis siajn talentojn dum multaj jaroj kiam ŝi eksperimentis kun drogoj kaj esploris la Judan mistikismon, kiu influis multe de ŝia verkado. Ŝi ne ricevis kritikan aklamon por ŝia laboro ĝis la malfruaj 70-aj jaroj. Wallach suferis maman kanceron en 1981 kaj unue rifuzis traktadon.
Kvankam ŝi estis bone konata en literaturaj cirkloj, ŝi ricevis malmulte kritikan aklamon ĝis la mezo de la 1970-aj jaroj. Ŝia volumo de poemoj, Shira, eldonita je 1976, ricevis tujan aklamon. Ŝi estis unuanime akceptita en la Tel-Aviv Fundamento por Kulturo kaj Arto kaj gajnis tri literaturajn premiojn inter la someroj de 1977 kaj 1978. Ŝia fina kolekto, Mofa, estis eldonita postmorte en 1985.
Wallach komencis sursceneji sian poezion kun roka bando kiun ŝi formis kun du el siaj viraj muzikistaj amikoj. Ili ne lasus ŝin kanti ŝian poezion, nur deklami ĝin, ĉar ŝi estis tiel ekstere de melodio. Wallach ekscitis amasojn per sia provokativa vestaĵo kaj eksplicitaj seksaj poemoj.
Izobutila nitroacetato
Izobutila nitroacetato aŭ C6H11NO4 estas kemia kombinaĵo rezultanta el interagado de la nitroacetata acido kun izobutila alkoholo, senkolora aŭ flaveca likvaĵo uzata en kemiaj sintezoj. Izobutila nitroacetato ne estas solvebla en akvo, sed estas solvebla en etanolo, propilena glikolo, kloroformo, eteroj, kaj oleoj. Izobutila nitroacetato reakcias acide per hidrolizo kaj ĝia katjono estas pli forta ol acetata acido. Izobutila nitroacetato estas uzata por produktado de aliaj nitroacetatoj inklude de la nitrometano. Ĝi estas neakordigebla kun fortaj bazoj.
São Lourenço (mikroregiono)
La mikroregiono São Lourenço (esperante: Saunloŭrenso, nomita kompreneble laŭ la kristana sanktulo Laŭrenco de Romo) estas unu de la 66 mikroregionoj de la brazila subŝtato de Minas-Ĝerajso. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo kaj en la mezoregiono Sul e Sudoeste de Minas. La teritorio kovras areon de kvadrataj kilometroj. La mikroregiono enhavas 16 municipojn.
Julio González
Julio González Pellicer (Barcelono, 1876 - Parizo, 1942) estis skulptisto hispana.
Li lernis la metion de forĝisto ĉe sia avo en Barcelono.
Lia verko troviĝas en nombraj muzeoj, kiaj la Muzeo Reĝino Sofia de Madrido, la Centro Georges Pompidou de Parizo aŭ la IVAM de Valencio.
Port-Valais
Port-Valais (prononcu: [porvale]) estas svisa komunumo en la Kantono Valezo, ĉe la okcidenta parto de la delto, kiun faras Rodano en Lago Lemano. Ĝi situas ĉe la suda bordo de lago Lemano, ĉirkaŭ 10 km sude de Montreux.
Ĝi entenas vilaĝojn Le Bouveret kaj Les Evouettes
La najbaraj komunumoj estas: Saint-Gingolph, Vouvry, Chessel kaj Noville.
Trutokvinteto
La pianokvinteto opus post. 114 - D 667 en A-maĵoro de Franz Schubert estas konata sub la nomo Forellenquintett (eo:trutokvinteto). Estas la ununura pianokvinteto de Schubert kaj postulas la nekutiman instrumentaron piano, violono, vjolo, violonĉelo kaj kontrabaso.
Historio
Schubert komencis komponi la gajan pecon supozeble en la jaro 1819 dum sia unua restado en Steyr (Aŭstrujo) kaj pretigis ĝin en Vieno. Kiel ununura manskriba fonto restis kopio en voĉoj de Albert Stadler, amiko de Schubert. El ĝia titolpaĝo evidentas, ke la kvinteto ekestis laŭ instigo kaj deziro de Silvester Paumgartner, muzika mecenato kaj violonĉelisto el Steyr, al kiu ĝi ankaŭ estas dediĉita.
Unua evidente neatendita publikado okazis jam la 7-an de decembro 1820 en la revuo Wiener Zeitschrift für Kunst, Literatur, Theater und Mode. En la jaro post la morto de Schubert, 1829, la viena muzikeldonisto Josef Czerny, kiu estis aĉetinta la memskriban originalon el la postlasaĵo de Schubert, publikigis ĉi tiun kvinteton ankaŭ en voĉoj kiel op. post. 114. La memskribaĵo ĝis nun estas perdiĝinta, sed kun sufiĉa certeco ĝi estas ŝablono por kopiaĵo kaj unua eldono. Se oni komparas la voĉojn de Stadler kun tiuj de la viena unua eldono, el multaj detaloj evidentiĝas, ke la memskribaĵo devus esti notita en partituro.
Movimentoj
La trutokvinteto konsistas el kvin movimentoj:
Commerzbank Tower
Commerzbank Tower [komœɹzbænk tauə] (germane: Commerzbank-Tower [komercbank tauə]) estas ŝtala konstruaĵo en Frankfurto kun 56 etaĝoj, kun alto de 259 m.
Oni ekipis ĝin per tv-anteno, tiel altigante ĝin al 300 m.
Bopala tragedio
la Bopala tragedio okazinta dum la nokto inter la 2-a kaj la, estas la plej grava industria katastrofo ĝis nun.
Pro eksplodo en fabrikejo de la firmao Union Carbide (kiu poste alinomiĝis al Dow Chemical) tunojn da metilocianato (H3C-N=C=O), potenca gasa veneno, ellasiĝis en la aero de la urbo Bopalo. Oficiale, 3 828 loĝantoj mortis kaj centoj da miloj da aliaj suferis sekvaĵojn pli malpli daŭrajn, eĉ definitivajn. Fakte, la reala nombro da mortoj restas nekonata: oni parolis pri 10 000 mortintoj.
Fortikaĵo de Gyula
Fortikaĵo de Gyula estas unika, sendifekta fortikaĵo en Hungario konstruita el briko.
Bopala tragedio
Warren Anderson, tiama estro de Union Carbide, akuzita de murdo far de la barata juĝpovo, neniam prezentiĝis al sia proceso. Li nun vivas en Long Island.
Fortikaĵo de Gyula
Historio
La fortikaĵo konstruiĝis en la 14-a kaj 15-a jarcentoj sur ebenaĵo. En 1476 banuso Johano Corvin ricevis la fortikaĵon, poste diversaj familioj. En 1514 György Dózsa ne povis okupi ĝin, sed poste tio sukcesis al Johano la 1-a (Hungario) en 1530. La turkoj vane sieĝis la fortikaĵon en 1553 kaj poste en 1556, sed tio sukcesis en 1566. La hungaroj baldaŭe reokupis ĝin. En 1705 armeo de Francisko Rákóczi la 2-a ne povis okupi ĝin, same en 1735 ribelaj kamparanoj. En la 19-a jarcento oni malkonstruis la eksterajn murojn.
1088 Mitaka
1088 Mitaka estas asteroido de la ĉefa asteroida zono, ano de la Flora familio.
Fortikaĵo de Gyula
Historio
Nun oni profitas ĝin, kiel muzeo kaj somera teatrejo. La muzeo havas 24 ĉambrojn kaj prezentas la longan historion de Gyula. Estas ankaŭ kapelo, kie oni aranĝas edziĝfestojn, granda ĉambro por konferencoj, drinkejo kaj edukejo por lernantoj.
1088 Mitaka
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la japana astronomo Oikawa Okurō elde la Nacia Observatorio de Japanio.
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de Mitaka, urbo en la gubernio de Tokio.
Listo de pomkultivaroj
Tiu ĉi listo de la pomkultivaroj kompletigas la ĉefan artikolon pri la kulturpomoj; Ĝi entenas ĉirkaŭ 850 kultivaroj de la pomo.
Pigmaliono el Tiro
Pigmaliono el Tiro estis mita reĝo en fenicia urbo Tiro, frato de fondintino de Kartago Dido. Li regis en jaroj 831 – 785 a.K.
Imre Kubovics
Imre Kubovics [kuboviĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Kubovics Imre estas hungara geologo, altlerneja instruisto.
Biografio
Imre Kubovics apartenis al la hungara minoritato en Ĉeĥoslovakio. La kutiman lernadon disrompis la 2-a mondmilito, li estis helpsoldato (1944), poste militkaptito (1945). Post hejmenveno pro Dekretoj de Beneš li rifuĝis al Hungario kaj en 1947 li maturiĝis. Inter 1947-1949 li studis en Teknikuniversitato de Budapeŝto, poste li akiris geologian diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1953. Li estis samloke asistanto (1954-1958), lektoro (1958-1966), docento (1966-1975), katedrestro (1966-1993), dekano (1977-1983), fine ekde 1996 emerita profesoro. Intertempe li doktoriĝis en la universitato en 1962, li kandidatiĝis post 4 jaroj, li doktoriĝis ĉe la Hungara Scienca Akademio en 1975. Li ricevis premiojn inter 1965-2007.
Rhône (departemento)
Rhône havas landlimojn kun la metropolo de Liono kaj la departementoj Ain, Isère, Loire kaj Saône-et-Loire. La vorto « Rhône » estas la franclingva vorto por la riverego Rodano kiu, kune kun la rivero Saône, trafluas Lionon kaj la departementon.
La departemento tute enhavas 226 komunumojn.
Muta cigno
La Muta cigno facile kutimiĝis al homa najbaro. La specio suferas pro la viruso de birda gripo nome H5N1.
Taksonomio
La Muta cigno estis unuafoje priskribata de la germana naturalisto Johann Friedrich Gmelin kiel Anas olor en 1789, kaj estis translokita de Johann Matthäus Bechstein al la nova genro Cygnus en 1803. Ĝi estas la tipa specio de la genro Cygnus. Kaj cygnus kaj olor signifas "cigno" en latina; cygnus estas rilata al la greka kyknos. La sinonimo Sthenelides olor estis foje uzata pasinte.
NGC 4746
NGC 4746 (aliaj indikoj — UGC 8007, MCG 2-33-29, ZWG 71.60, IRAS12494+1221, PGC 43601) estas galaksio en konstelacio Virgo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Muta cigno
Taksonomio
Spite ties Eŭrazian originon, ties plej proksimaj parencoj estas la Nigra cigno de Aŭstralio kaj la Nigrakola cigno de Sudameriko, kaj ne la aliaj nordhemisferaj cignoj. Tiu specio estas monotipa sen vivantaj subspecioj.
La kondutaj karakteroj sugestas ligojn de proksima parenceco kun la Nigra cigno (Cygnus atratus) de Aŭstralio pli ol kun la aliaj specioj de cignoj de la norda hemisfero. Tamen analizo de morfologio subtenas la regrupigon de cignoj ĉe la tribo Cygnini. Tiu cigno estus lokata en la subgenro Cygnus proksime de la subgenro Olor kiu regrupus la aliajn speciojn de cignoj de la norda hemisfero. Pri la Nigra cigno kaj la Nigrakola cigno (Cygnus melancoryphus) estus lokitaj en la subgenro Chenopis laŭ tiu klasigo.
La Muta cigno povas hibridiĝi kun la Nigra cigno, la Kantocigno, la Trumpetocigno kaj la Malgranda cigno, kio sugestas gravajn sistematikajn afinecojn inter tiuj kvin specioj.
Evoluo
Oni trovis fosiliojn de Muta cigno, 6,000jaraĝajn, en post-glaciaj torfejoj de East Anglia, Britio. Ili estis trovitaj ankaŭ el Irlando al Portugalio kaj al Italio, kaj el Francio, de antaŭ 13,000 jaroj (Desbrosse kaj Mourer-Chauvire 1972–1973). La paleosubspecio Cygnus olor bergmanni, kiu diferencis nur laŭ grando el la vivanta birdo, estas konata el fosilioj trovitaj en Azerbajĝano.
Oni trovis fosiliojn de pracignoj pli malproksime rilataj al Muta cigno en kvar usonaj ŝtatoj: nome Kalifornio, Arizono, Idaho kaj Oregono. La tempolimo estas el Mioceno al la fina Pleistoceno, aŭ antaŭ 10,000 jaroj. La plej ĵusa trovo estis en la Dezerto Anza Borrego, nome nacia parko en Kalifornio. Fosilioj el Pleistoceno inklude Cygnus paloregonus el Lago Fosilio, Oregono, Froman's Ferry, Idaho, kaj Arizono, menciataj de Howard en The Waterfowl of the World kiel "probable la tipa muta cigno".
Záluží (distrikto Litoměřice)
Historio
Unua skriba mencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1295. Dum inundo en jaro 2002 estis multaj domoj damaĝitaj kaj unu detruita.
Muta cigno
Evoluo
La plej grandaj Mutaj cignoj troviĝis en la areo de la Kaspia Maro, dum migrado.
Aspekto
Longeco de plenkreskulo de muta cigno estas 140–160 cm, kvankam ili povas gami en ekstremaj kazoj el 127 al 170 cm, kun enverguro 200–240 cm. Surtere ili povas alti 1,20 m. Maskloj estas pli grandaj ol inoj kaj havas pli grandan nodon super siaj bekoj. Averaĝe, tiu estas la dua plej granda specio de akvobirdo post la Trumpetocigno, kvankam masklo de Muta cigno povas facile egali aŭ eĉ superi la pezon de masklo de Trumpetocigno.
La Muta cigno estas unu el plej pezaj flugantaj birdoj, kies maskloj averaĝe pezas 12 kg, dum la iom pli malgrandaj inoj pezas ĉirkaŭ 9 kg. Dum la plej rekorda normala pezo por granda masklo estas 15 kg, nekutima granda Pola masklo pezis preskaŭ 23 kg kaj tio estus la plej granda konstatita pezo de fluganta birdo, kvankam estas duboj ĉe tiu pezega cigno povus ankoraŭ ekflugi. Ties grando, oranĝecruĝeca beko kaj tute blanka plumaro faras tiun cignon preskaŭ nekonfuzebla de proksime. Kompare kun la aliaj nordaj cignoj, la Muta cigno povas facile esti distingata per sia kurba kolo kaj oranĝeca, nigra nodo super beko. Tiu tubero de masklo forte kreskas printempe por la reprodukta sezono. Malkiel plej aliaj nordaj cignospecioj (kiuj kutime loĝas nur en puraj humidejoj sen regula homa interveno), la Muta cigno alkutimiĝis, en kelkaj partoj de la mondo, sentime ĉe homoj. Tiaj cignoj estas ofte vidataj deproksime en urbaj areoj kun akvejoj. La plumaro de la nejuna birdo estas pure blanka. Ĝi tenas la kolon dum naĝado en S-formo, la beko direktiĝas suben. La okuloj estas avelkoloraj. La bridoj de plenkreskulo estas nudaj, kojnformaj kaj nigraj. La beko estas oranĝa sed kun la rimarkinda nigra karunklo.
La plumaro de la junbirdoj estas grizecbruna, kaj ne brilblanka kiel ĉe maturuloj, kaj ties beko estas grizec-nigra, ne oranĝa, dum la unua jaro kaj ne havas tuberon super la beko. Ties kruroj kaj beko estas grizaj kaj la lanugo povas gami el pure blanka al griza kaj sablokolora, sed griza/sablokolora plej oftas. La blankaj cignidoj havas leŭcisman genon, kiu plej oftas en centraj nordamerikaj ŝtatoj kaj en Pollando; ili havas flavan bekon kaj rozkolorajn krurojn. Dum la unua vintro la junuloj havas pli rozkoloran bekon, malgrandan karunklon kaj ĝis tiam ili havas plumojn en siaj bridoj. Ĉiuj Mutaj cignoj estas blankaj maturaĝe, kvankam la plumoj (ĉefe de kapo kaj kolo) estas ofte nuancaj al oranĝec-bruna pro fero kaj taninoj en akvo.
La morfo immutabilis ("Pola cigno") havas rozkolorajn (ne grizajn) krurojn kaj blankecajn cignidojn; kiel ĉe la blankaj Bredanseroj, kaj ili troviĝas laŭ kelkaj nur ĉe populacioj kun historio de hejmigo. Ili estis iam konsiderataj subspecio kaj eĉ propra specio. La nomo devenas el Londono, kien komercistoj alportis tiajn birdojn el la polaj marbordoj de la Balta Maro. Ne temas pri albinismo, sed pri hereda geno. Tio aperis fine de la 19a jarcento.
Diferencoj inter eŭropaj cignoj
Temas pri tre similaj specioj, jam separataj pro la geografia distribuado: nome, la Muta cigno estas la plej suda, kun reproduktejoj el suda Skandinavio tra Baltio. Pollando kaj Ukrainio al suda Rusio kaj Centra Azio (vintrejoj tra Germanio, Francio kaj Brita Insularo), dum la Kantocigno reproduktiĝas en Islando, Svedio, Finnlando kaj norda Rusio (vintrejoj en Britio, Danio kaj laŭ la Danubo al Nigra Maro) kaj la Malgranda cigno reproduktiĝas eĉ pli norde nur en pleja norda Rusio ĉe la Arkto (kun disaj vintrejoj foje koincidaj kun tiuj de la Kantocigno).
Laŭ aspekto, la unua diferenco separas la Malgrandan cignon el la aliaj du, pli grandaj, nome maksimuma longo de 127 cm kontraŭ 160 cm respektive. Tamen la Kantocigno kaj la Malgranda cigno havas flavan bekobazon anstataŭ oranĝeca (kiel la Muta cigno) kaj nigran bekobordon, dum ili diferenciĝas inter si pro pli granda flava areo de la Kantocigno. Krome la Kantocigno kaj la Malgranda cigno koincidas ankaŭ en pli rekta kolsinteno, dum la Muta cigno plej ofte tenas ĝin kurbece kiel formo de litero so. Eĉ plej rimarkinde la Muta cigno montras kontrastan nigran karunklon super la bekobazo, tute foresta el la aliaj du specioj; klare ankaŭ studoj pri evoluo kaj speciparenceco separas la Mutan cignon el la aliaj du.
Konduto
Ĝi vivas - krom dum la kovado - en asocioj, grupoj. Malkiel ĉe la Nigra cigno, la Mutaj cignoj estas kutime tre teritoriemaj kun nur sola paro en pli malgrandaj lagoj, kvankam en kelkaj lokoj kie troviĝas granda areo de taŭga manĝohabitato ili povas esti koloniaj. La plej grandaj kolonioj havas ĉirkaŭ 100 parojn, kiaj la kolonio ĉe Abbotsbury Swannery en suda Anglio, kaj ĉe la suda pinto de la insulo Öland, nome ĉe la rezervejo Ottenby, en la marbordaj akvoj de la Balta Maro, kaj povas havi nestojn dise tiom malmulte kiom ĝis 2 m aparte. Ne pariĝintaj junuloj ĝis 3–4jaraĝaj ankaŭ komune formas grandajn arojn, kiuj povas enhavi totale kelkajn centojn da birdoj, ofte je regulaj tradiciaj lokoj. Rimarkinda aro de nereproduktuloj troviĝas ĉe la estuaro de la Rivero Tweed apud Berwick-upon-Tweed en nordorienta Anglio, kun maksimuma kalkulo de 787 birdoj. Kiam plenkreskuloj pariĝas, ili serĉas siajn proprajn teritoriojn kaj ofte vivas proksime al anasoj kaj mevoj, kiuj povas eltiri profiton el la cigna kapablo atingi plantojn el profunda akvo, kiuj poste disiĝas tra la akva surfaco. La junuloj povas vivi are, sed la paroj estas monogamaj.
La muta cigno estas facile ekscitebla, baldaŭ pretas por atako. Tiam ĝi kurbigas la kolon, duonetendas la flugilojn. Tiu konata sinteno estas minaca memmontro, ĉefe fare de maskloj sed ankaŭ de inoj je pli malgranda etendo. La Nigra cigno kaj la Kantocigno estas malpli agresemaj kaj ne tiom defendaj kontraŭ predantoj. La Trumpetocigno foje lasas siajn nestojn kaze de minaco. Mutaj cignoj atakas terbestojn defende de siaj familioj, dum la periodo antaŭ ekflugo de la idaro (kiu, kun ses monatoj, estas pli longdaŭra ol tiuj de plej aliaj birdoj). Kvankam tiu birdo povas esti alhomigita, ĉefe ĉe tiuj kiuj manĝigas ilin ĉiutage, ili estas agresemaj defende de sia nesto, kaj ties grando kaj impresa siblo faras ilin timigan malamikon por animaloj tiom grandaj kiom kojoto. Diversaj predantoj estas eventualaj predantoj de cignidoj kaj tiele plenkreskuloj devas esti regule viglaj. En Novjorko, plej komuna predanto de cignidoj estas la serpentotestudo. Ankaŭ grandaj akvobirdoj, kiaj la Kanada ansero, povas esti agreseme forpelitaj, kaj la Mutaj cignoj regule atakas homojn kiuj eniras en sian teritorion. La vircigno estas ankaŭ responsa pri defendo de la cignidoj surakve, kaj foje atakas malgrandajn boatojn, kiaj kanuoj, ĉar ili sentas ilin kiel minaco por la junuloj. La masklo povas forplei la predanton for de lia familia teritorio, kaj kontrolos for animalojn kiaj vulpoj aŭ rabobirdoj. Sanaj plenkreskuloj rare estos predataj, kvankam kanisedoj kiaj kojotoj, felisedoj kiaj linkoj kaj ursoj povas esti minacoj al malsanuletoj (ĉar sanuloj povas kutime fornaĝi el danĝero se ne defendas nestojn) kaj estis kelkaj kazoj de sanaj plenkreskuloj kiuj falis prede al Reĝa aglo.
Tiu cigno montras sian agresemon per flugilagitado kaj frapante akvon per siaj retaj piedoj, kio produktas bruon aŭdeblan el kelkaj centoj de metroj. Dum bataloj, la plenkreskulo persekutas sian rivalon havante kapon kaj kolon sur la korpo, la flugilojn levitaj kaj la bekon pointe antaŭe kaj proksime de la kolo. Tiu sinteno estas karaktera de ties agresemo. La du kontraŭuloj same uzas saijn flugilojn por frapi unu la alian, ili miksas saijn kolojn kaj mordas sin unu la alian ĉe la dorso kaj la kolo. La hegemonia masklo povas supreniri sian rivalon, uzi siajn krurojn kaj kolon por peli la alian cignon subakve ĝis tiu abandonas la lukton aŭ eĉ dronas.
Oni povas observi grupojn de pli da cent individuoj. Tiuj grandaj cignaroj estas ĝenerale konstituataj de junuloj nepariĝintaj. Okazas ankaŭ ke la familiaj grupoj restas kune dum la vintro.
Tiu cigno flugas per etendita kolo, per forta rektalinia flugo. La flugilbatoj estas susuraj, belsonaj. Tiu sono estas unika de tiu specio, kaj povas esti aŭdata el 1 al 2 km, indiko de ties valoro kiel kontakta sono inter birdoj dumfluge. Ĝi eligas siblan voĉon, tiel ĝi ne estas muta, sed pli mallaŭta ol la du aliaj eŭropaj cignoj. Ili faras ankaŭ gruntojn, raŭkajn fajfojn, snufojn ktp. Tiu cigno estas malpli voĉema ol la Kantocigno kaj ol la Malgranda cigno; kaj la plej karaktera sono estas la menciita flugilfrapo. Tiu sono estis precize notita de John James Audubon en sia verko The Birds of America. Tamen la plenkreskulo uzas el 8 al 10 diversajn kriojn por precizaj situacioj. Ekzemple, ekzistas specifikaj krioj por marki la saluton inter partneroj, la reagoj kontraŭ ĝenado, la defendo de la teritorio, la interagado inter la membroj de sama grupo, la stampaĵo de la voĉo kaj la manĝopeto, inter aliaj. Ambaŭ seksoj voĉas dame. Estas ankaŭ krioj uzataj unike de la cignidoj: kontaktkrio, lertokrio, salutkrio, lacokrio kaj defendokrio.
Tiu specio havas mallongajn krurojn tuj antaŭ la vosto, kaj tiele ili piediras mallerte. Tamen plenkreskuloj povas kuri rapide kaze de supozata minaco. Ili ekflugas el grundo aŭ akvo. Ili bezonas kuri sur distanco de 8 al 10 m antaŭ povi ekflugi. Ili povas flugi je rapideco de 80.5 km/h kaj ĝis altitudo de 150 m. La grandaj grupoj uzas la formadon en V. Ili ĝenerale venas surakve, sed foje ankaŭ sur tero aŭ glacio. Tiu specio moviĝas surakve lerte. La flugiloj estas ofte iom levataj kio permesas esti helpata de la vento. La plenkreskuloj povas plonĝi ĝis profundo de 10 m. Dum la plumoŝanĝado, la individuoj pelas la akvon per siaj flugiloj por atingi plian rapidon. La junuloj foje iras surdorse de unu el la gepatroj.
Manĝado
Ili manĝas ampleksan gamon de vegetaĵaro, kaj submerĝitajn akvoplantojn kiujn ili atingas per siaj longaj koloj, kaj per paŝtado surtera. La manĝo estas konstituata ĉefe de akvoplantoj kiaj la kanada elodeo, la junkoj, ĥaracoj de la genro Chara, verdaj algoj kaj eĉ folioj de junaj salikoj. Ties manĝo komune inkludas agrikulturajn plantojn kiaj kolzo kaj tritiko, kaj manĝantaroj vintre povas okazigi gravajn rikoltajn damaĝojn, ofte tiom multe per piedpremado per siaj grandaj retaj piedoj, kiom per rekta konsumado.
La muta cigno manĝas priserĉante en ŝlimo ĉefe akvajn kreskaĵojn, sed ankaŭ molusketojn, kaj eĉ fiŝetojn, insektojn, amfibiojn (ranoj) kaj eĉ pli malgrandajn birdojn. Dum vintro naturaj cignoj venas ĝis urboj por profiti el la homaj donacoj. En Miĉigano oni konstatis, ke la cignoj manĝas animalan materion ĉefe dum la periodo de la mudo au komence de la printempo kiam la vegetaĵaro estas pli rara. Tiu specio preferas la akvejoj kies profondo permesas ilin atingi la fondon (ĝis unu metro) per sia longa kolo. Ili manĝas surtere terajn plantojn, kiaj poacoj, kaj kelkajn senvertebrulojn (malgrandaj helikoj, limakoj aŭ insektoj manĝataj kun la englutitaj folioj).
Ili uzas tri metodojn por manĝi: surface, plonĝado de kapo kaj kolo kaj plonĝado de la tuta korpk. Dum manĝado en surfaco, la beko estas tenita horizontale kaj filtras la akvon. Tiu metodo estas uzata de 51 al pli de 60 % de la tempo. La plonĝado de kapo kaj kolo povas daŭri 10 sekundojn; la korpo estas tiam tenita horizontale surface. Por la plonĝado de la tuta korpo, tiu estas submerĝata escepte la vosto kaj la kruroj. Ankaŭ la cignidoj povas plonĝi sub la surfaco de la akvo.
Kiam la profondeco permesas ĝin, tiu birdo agitas la krurojn subakve. Tiu movo kirlas kaj la plej pezaj organismoj akumuliĝas, kaj tiele ili estas pli facile manĝeblaj. Tamen tiele ili povas ankaŭ engluti ĉasplumbaĵojn, kaj morti pro saturnismo (kio estas ofta kaŭzo de morto de cignoj de zono kie multe oni ĉasas).
La ĉiutaga manĝo de cigno estis ĉirkaŭkalkulata inter 3,6 kaj 4 kg ĉe plenkreskuloj dum mudo. Okazas mudo unu fojon jare, dum 4 al 6 semajnoj, kiam ili ne povas flugi.
Reproduktado
Post ties formo, kio okazas aŭtune aŭ vintre, la paro atendos unu jaron antaŭ reproduktiĝi sed restos ĝenerale unuiĝinta porvive. Tiuj cignoj montras kelkajn konduterojn por pariĝado, el starigo de kolplumoj al plumaranĝado kaj starigo de la korpo for de la akvo. Kiam la plenkreskuloj pariĝis, ĉiu paro serĉas teritorion. Ili instaliĝas ofte ĉe anasoj aŭ mevoj kiuj profitas la kapablon de cignoj atingi la akvoplantojn. Ili defendas agreseme la teritorion de grando varia, el 1,2 al 4,7 ha. La teritorioj estas ĝenerale sufiĉe apartaj. En Anglio, studo de 1967 kalkulis averaĝan distancon inter nestoj de 2,4 al 3,2 km.
Amabaŭ gepatroj konstruas la neston. Mutaj cignoj nestumas sur grandaj amasoj kiujn ili konstruas el akvoplantoj (kun interno remburita el pli milda materialo kaj lanugo) en neprofunda akvo en insuloj meze aŭ ĉe la bordo de lago. Ili estas monogamaj (se unu partnero mortas, la alia serĉas novan partneron) kaj ofte reuzas la saman neston ĉiujare, restaŭrinte aŭ rekonstruinte ĝin se necese. La nesto tiele povas atingi diametron de 2 m kaj alton de 0,6 al 0,8 m. Ili nestumas po unu fojon jare, sed en kaptiveco ĝis dufoje. Dum printempo (la reprodukta sezono estas de marto al aprilo) la cignino demetas de tri ĝis ok verdecbluajn ovojn (po unu ĉiun duan tagon) kiujn ĉefe ŝi kovas dum kvin semajnoj (ĝis 41 tagoj), sed ankaŭ la patro nestozorgas. La ovoj estas nesamgrandaj, la unua kaj la lasta estas plej malgrandaj. Ili defendas agreseme ne nur la tiujarajn cignidojn sed ankaŭ tiujn de pasinta jaro, kaj atakas, piedpremas kaj eĉ dronigas supozatajn minacintajn bestojn. La cignidoj estas nidifugaj kaj restas ĉeneste malpli de 48 horoj. La grizaj cignidoj tuj iros akvon, sekvantaj patrinon, patro sekvanta ilin. Masklo kaj ino kunhavas zorgon de la nesto, kaj eĉ post la idozorgado oftas vidi la tutan familion manĝoserĉantan.
Seksa maturiĝo venas nur post tri jaroj; ĉe inoj eble nur post la dua jaro. Plej parto reproduktiĝas je la kvara aŭ kvina jaro. Ili vivas averaĝe 14 jarojn en naturo, kaj oni registris ĝis 23 vivojarojn.
Naturaj mutaj cignoj nestas en Mezeŭropo, sed oni povas trovi ilin en multaj aliaj landoj kie homoj enkondukis ilin.
La longviva daŭro registrita ĉe tiu specio estas de 26 jaroj kaj 9 monatoj.
Habitato
Tiu cigno prefaras trankvilajn akvejojn kun malmulte profundaj bordoj kaj nombraj akvoplantoj. Ili bone toleras la habitatjn eŭtrofiajn.
Distribuado
La etendo de la populacioj de Muta cigno kovras la nordon kaj centron de Eŭrazio kio inkludas la Britan Insularon, la sudon de Skandinavio, la sudorienton de Rusio, la centron de Eŭropo, Turkion, Balkanion, la KAspian Maron, Kazaĥion,, sudan Siberion ĝis la lago Baikalo, la sudorienton de Siberio, nordan Mongolion kaj la nordon de Ĉinio. Ili same reproduktiĝas en Nordameriko, ĉefe laŭlonge de la marbordo de Atlantiko, ĉe la Grandaj Lagoj kaj sude de Brita Kolumbio.
Ili estas vagantoj en Hispanio, Hungario, Irano, Irako, Jordanio, Egipto, Kipro, Malto, Acoroj, el Afganio al Barato, Koreio kaj Japanio. Ankaŭ individuoj duonkaptivaj estas same en kelkaj lokoj de Nordameriko.
La Muta cigno troviĝas nature ĉefe en moderklimataj areoj de Eŭropo tra okcidenta Azio, tiom oriente kiom ĝis Ĉemara Regiono, ĉe Sidemi, en plej sudorienta azia Ruzio. Gmelin (1789) kaj John Latham (1824) informis pri Mutaj cignoj en Kamĉatko en la 18a jarcento.
En Eŭrazio, tiu specio estas ĉu migranta birdo ĉu loĝanta. La movoj sezonaj estas influataj de la klimataj kondiĉoj. Ĝi estas nur en nordo kaj oriento migranta birdo, nome tra nordaj latitudoj en Eŭropo kaj Azio, tiom sude kiom ĝis norda Afriko, la Mediteraneo kaj ĝis Barato kaj sudorienta Ĉinio. Oni konis kaj registris nestumadon en Islando kaj estas vaganto en tiu areo, same kiel ĝis Bermudo, laŭ la usona media programo de internacia statuso por birdospecioj, kiu lokigas ĝin en 70 landoj, reproduktante en 49, kaj vaganto en 16. Dum plej el la nuna populacio en Japanio estas enmetita, Mutaj cignoj estis pentritaj sur pergamenoj antaŭ pli da milo da jaroj, kaj naturaj birdoj el la kontinenta azia populacio ankoraŭ venas rare vintre. Naturaj migrantoj en Japanio kutime venas kun la Kantocigno kaj foje kun la Malgranda cigno.
La Muta cigno estas protektata en plej el sia teritorio, sed tio ne evitis kontraŭleĝan ĉasadon kaj ŝtelĉasado. Ĝi estas ofte tenita en kaptiveco for de ties natura teritorio, kiel ormano de parkoj kaj lagetoj, kaj okazas fuĝoj. La posteuloj de tiuj birdoj iĝis naturigitaj en orienta Usono kaj la Grandaj Lagoj, multe kiel la Kanada ansero faris en Eŭropo. Oni povas trovi ilin en multaj aliaj landoj kie homoj enkondukis ilin.
Ĝi travintras apud maro, ĉe senfrostaj akvoj.
Indiĝenaj populacioj
La totala indiĝena populacio de Mutaj cignoj estas ĉirkaŭ 500,000 birdoj fine de la reprodukta sezono (nome plenkreskuloj plus junuloj), el kiuj 350,000 estis en la teritorioj de la iama Sovetunio. La plej granda sola reprodukta koncentro estas 11,000 paroj en la Volga Delto. La ĝenerala teritorio estas ĉirkaŭkalkulata je 100,000 al 1,000,000 da km². La populacioj de Muta cigno estas malproksime el atingo de la sojlo por esti lokitaj en la listo de vundeblaj specioj (tio estas malpliiĝo de pli da 30 % en 10 jaroj aŭ tri generacioj).
En 1993, la totala nombro de Mutaj cignoj en Usono ŝajne estis ĉirkaŭ 10,000. De 1986 al 1993, la populacioj grave pliiĝis ĉe la atlantika marbordo.
La populacio en Britio, post malpermeso de plumbo en ĉasado, estas ĉirkaŭ 22,000 birdoj, ekzemple vintre de 2006-2007, nome iometa malpliiĝo el la pinto de ĉirkaŭ 26,000-27,000 birdoj en 1990. Tio supozas ĉirkaŭ 5,300 reproduktaj paroj, dum la resto estus nematuruloj. Aliaj gravaj populacioj en Eŭropo estas la 6,800-8,300 reproduktaj paroj en Germanio, 4,500 paroj en Danio, 4,000-4,200 paroj en Pollando, 3,000-4,000 paroj en Nederlando, ĉirkaŭ 2,500 paroj en Irlando, kaj 1,200-1,700 paroj en Ukrainio.
Populacioj de okcidenta Eŭropo estis ege reduktitaj pro ĉaspremo en la 13a-19a jarcentoj, kun la escepto de duonhejmigitaj birdoj tenitaj kiel kortobirdoj fare de grandaj terposedantoj. Plej bona protektado fine de la 19a kaj komence de la 20a jarcento permesis tiujn birdojn reveni al plej el ties iama teritorio. Pl iĵuse en la periodo ĉirkaŭ about 1960 ĝis komence de la 1980-aj jaroj, la nombroj denove malpliiĝis grave en multaj areoj, ĉefe pro plumbovenenado de birdoj englutintaj perdintaj kanpeziloj faritaj el plumbo. Post kiam la plumbaj kanpeziloj estis anstataŭataj de aliaj malpli venenaj alternativoj, la nombroj de Mutaj cignoj denove repliiĝis rapide.
Enmetitaj populacioj
Dum la 16a kaj 17a jarcentoj, tiu specio estis enmetita en kelkaj landoj de okcidenta kaj centra Eŭropo. Krome, ties areo de eŭropa disvastiĝo etendiĝis dum la dua duono de la 20a jarcento. La Muta cigno estis same enmetita en kelkaj aliaj landoj kiaj Sudafriko, Novzelando (kelkaj enmetoj de 1866 al 1871), Aŭstralio (kelkaj enmetoj de 1853 al 1920) kaj Japanio.
Mutaj cignoj estis enmetitaj en Nordamerikon kaj la pliiĝo de ties nombro rezultis en la fakto, ke ili iĝis invada specio. Aliaj enmetitaj populacioj estas malgrandaj, kun ĉirkaŭ 200 en Japanio, malpli da 200 en Novzelando kaj Aŭstralio, kaj ĉirkaŭ 120 en Sudafriko.