cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dinastio Han
Ŭang Mang kaj Enlanda Milito
Ŭang Mang iniciatis serion de gravaj reformoj kiuj estis finfine malsukcesaj. Tiuj reformoj inkludis eksterleĝigon de sklaveco, ŝtatigon de la tero egalece distribuota inter familioj, kaj enkondukon de novaj valutoj, nome ŝanĝo kiu malaltigis la valoron de la moneroj. Kvankam tiuj reformoj provokis konsiderindan opozicion, la reĝimo de Ŭang fakte falis pro la amasaj inundoj de ĉ. la jaroj 3 kaj 11 de nia erao. Laŭgradaj sedimentaj pliiĝoj ĉe la Flava Rivero estis plialtigantaj la akvonivelon kio superis la vorkojn por la inunda kontrolo. La Flava Rivero disiĝis en du novaj branĉoj: unu elfluanta al la nordo kaj la alia al la sudo de la Duoninsulo Ŝandongo, kvankam la inĝenieroj Han sukcesis baraĝi la sudan branĉon ĉirkaŭ la jaro 70 de nia erao.
La inundoj disloĝigis milojn de kamparanoj, multaj el kiuj aliĝis al banditaj kaj ribelaj grupoj kiaj tiuj de la Ruĝaj Brovoj por survivi. La armeoj de Ŭang Mang estis malkapablaj venki super tiuj pligrandigitaj ribelgrupoj. Finfine, insurekcia homamaso malfermis sian vojon al la Palaco Ŭeijang kaj mortigis Ŭang Mang.
Orienta Han
Post ducent jaroj, la dinastio Han estis interrompita dum mallonga periodo kiu daŭris el la jaro 9 al 24. La ekonomia situacio malboniĝis en la lastaj jaorj kaj Vang Mang, membro de la familioj de terposedantoj kiuj estis akirintaj grandan povon dum la regado de Han, enpoviĝis kaj fondis la dinastion Xin, kiu daŭris nur kelkajn jarojn ĝis oni restarigis denove la dinastion Han.
Iom fora parenco de la reĝa familio Liu, nome Liu Xiu, estris la ribelon kontraŭ Wang Mang kun la apogo de la komercistoj kaj de la terposedantoj. Li sukcesis tiele restarigi la dinastion Han en Lŭojango, kiu regos dum pluaj ducent jaroj, kaj tiel li iĝis la imperiestro Guangvu.
En la jaro 105, jam en la epoko de la dinastio Han orienta, funkciulo kaj inventisto nomita Cai Lun inventis la teknikon por fabriki papelon grandkvalitan. La invento de papero estas konsiderata revolucio en komunikado kaj instruado, draste malpligante la koston de edukado.
Tiu estis unu el la plej prosperaj periodoj el la dinastio Han, almenaŭ dum la regado de la unuaj tri imperiestroj, dum kiu estis gravaj ribeloj nek ene de Ĉinio nek kun la Xiongnu. La komerco floris kaj la silkovojo iĝis unu de la plej gravaj vojoj por la ekstera komerco.
Sed la akumulado de povo por la terposedantoj kaj la premo pli kaj pli granda sur la kamparanoj ekgeneris novajn ribelojn, akcelante la ruran krizon. La katastrofaj inundoj de la Flava Rivero ĉirkaŭ la 170-aj jaroj malbonigis tiun situon. La perdo de la rikolotoj okazigis periodojn de malsatego kiuj nutris rebelojn. La plej grava el ĉiuj tiuj ribeloj estis tiu de la Flavaj Turbanoj en la ebenaĵoj de la nordo de Ĉinio, nome la ĉefa agrikultura areo de la lando. Tiu ribelo estis estrita de Zhang Jiao kaj liaj du fratoj, kiuj defendis la doktrinoj de taoismo de egaleco de rajtoj kaj egaleco en la distribuado de teroj, doktrinoj kiuj estis ankaŭ en la sekto de la Tajpinga ribelo. Spite la morton de la tri fratoj, la ribeloj pluis. La povo de la imperiestroj iĝis pli kaj pli malpli influa favore de la militistaj tavoloj, kiuj fakte regis la landon. La lasta immperiestro Han, nome Xian Di, estis pupa imperiestro metita en la povo fare de Dong Zhuo, komandanto de la armeo, kaj li regis ĝis 220 kvankam sen plenumi realan kontrolon. Tiele finis la periodo Han kaj Ĉinio jam ne plu estis unuigita en unusola ŝtato dum pli ol 50 jaroj, ĝis ĝi estis reunuigita denove fare de la dinastio Jin post la tumulta periodo de la Tri Regnoj.
Socia, kultura kaj ekonomia ekspansio
La dinastio Han reprezentis ankaŭ kulturan kaj ekonomian floradon. La instruoj de Konfuceo estis ŝtate agnoskitaj, kvankam ankoraŭ regis daoismo. Krome alvenis la hinddevena budhismo en Ĉinujon. Ĉirkaŭ -65 oni provis kun rimarkindaj partaj sukcesoj restarigi la en -213 bruligitan kaj perditan literaturon. En Han Dinastio aperis nova poezia formo "jŭefu"-o aŭ "fu"-o, kiu diferencas el pli tradicia poezio per ritmo, ekstravaganceco, kaj mikso kun prozo. Tiuj priskribas urbojn, palacojn kaj nobelojn. Ban Gu, Yang Xiong kaj Cai Yong estis elstaraj fu-istoj. En la kortego estis fondita ento Yuefu por kolekti popolkantojn, kiuj priskribis la malriĉan vivon de laboristoj. En "Malsanulino" mortinta patrino lasas tri filojn al malriĉa vidvo. "Orfo" priskribas kverelojn interfratajn pro heredo. "Batalo sude de la urbo" kaj "Soldatiĝo" kontraŭas militojn.
Ankaŭ ĝardenarto evoluegis, kio fakte iĝis temo de poezio.
Červeňany
Červeňany, hungare Veres [vereŝ] estas tre malgranda vilaĝeto kaj municipo en Slovakio. La slovaka historia loknomo estis Vereš ĝis 1948.
Dinastio Han
Socia, kultura kaj ekonomia ekspansio
Ekonomio floris pro la kreskeganta komerco pri silko, lakaĵoj kaj jado, kaj multego de inventaĵoj: ŝtal-produktado, rudro (2-a jarcento), mankranko, Vernierlongmezurilo (bronza modelo el la jaro 9), ĉarumo, ĉenpumpilo (plej frua ĉina mencio ĉe la filozofo Wang Chong ĉirkaŭ la jaro 80), pendoponto, borilo pere de peklakvo (tomboreliefo, 1-a jarcento), grenpurigilo, semigilo, papero (la plej malnova trovaĵo datiĝas el la epoko de la imperiestro Wus), sismoskopo kaj aliaj.
Červeňany
Situo
Červeňany situas laŭ rojo, laŭ traira flankovojo. Veľký Krtíš troviĝas je 29 km-oj.
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1345 laŭ tiama hungara ortografio "Verus", post 3 jaroj jam aperis la perfekta hungara nomo. En 1828 loĝis tie 172 vilaĝanoj en 26 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Veres 203 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Nógrád (reĝa departemento), al distrikto de Gács, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Červeňany 29 homoj, (19 slovakoj).
Dinastio Han
Socia, kultura kaj ekonomia ekspansio
La gravaj ekonomiaj branĉoj de fero kaj salo estis dum almenaŭ jarcento ŝtata monopolo (ekde -117). sed ekzistis ankaŭ privataj entreprenoj de riĉaj komercistaj familioj, ekzemple ĉe la grava silko-produktado. Ĉinaj oficistoj provis pligrandigi agrikulturajn areojn, pli intense kulturigi ilin kaj konvinki nomadajn tribojn ĉe la landlimoj setliĝi.
La kreskanta ekonomia potenco de Ĉinujo sub la dinastio Han kaj ĝia politika militista ekspansio favoris la komercon inter Ĉinujo kaj aliaj regionoj de Azio.
Regantoj de la dinastio Han
N.B. : la ĉinaj nomoj skribitaj laŭ la literumado "pinyin", por vidi kiel prononci ilin vidu: Hanyu Pinyin)
N.B. : Por la nomoj de Han regantoj la ĉinaj metas : "Han" + postmorta nomo + "di", ekzemple la lastan imperiestron Xian oni nomu Han Xian Di; tio ne validas por Liu Gong, Liu Hong, Liu He, Liu Ying, Liu Yi and Liu Bian. Por la ĉinaj familiaj nomoj kaj personaj, aŭ donita nomo, vidu en Ĉinaj personaj nomoj.
4548 Wielen
4548 Wielen estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 24-an de septembro 1960 de la usona astronomo Tom Gehrels kaj de la nederlandaj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la observatorio de Leiden, en la kadro de la Palomar–Leiden survey.
Por tiu enketo, Tom Gehrels fotis la ĉielon en septembro kaj oktobro 1960, elde la Observatorio de la Monto Palomar (apud San-Diego). La, senditaj en Leiden (Nederlandon), estis ekzamenitaj de la geedzoj Ingrid kaj Cornelis van Houten dum la sekvantaj jaroj.
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la germana astronomo Roland Wielen.
Oni ne konfuzu ĝin kun 4514 Vilen.
Ohanes
Ohanes estas vilaĝo kaj municipo de la Aŭtonoma Komunumo Andaluzio, en la provinco Almería, sude de Hispanio. Ĝi estas en la komarko Alpujarra Almeria. La areo de la municipo estas 32 km2 kie loĝas 772 geloĝantoj, do loĝdenso estas 24.1 loĝ./km2. Ohanes situas je 52 km de la provinca ĉefurbo Almería.
Historio
En epoko de Al Andalus okazis kvereloj inter lokaj islamigitoj kaj kristanoj unuflanke kaj alvenintaj jemenanoj aliflanke. En la 16a jarcento post la kristana konkero okazis ribelo de moriskoj kaj sekve la areo restis senhoma.
En junio 1810, dum la Milito de Hispana Sendependiĝo, la urbestro de Ohanes, Francisco Moreno kromnome "el Negro" (la Nigrulo), ribelis kontraŭ la francaj okupaciantoj kun la najbaraj urbestroj. La apogo de la lokanoj al ribeluloj estis reprezaliata fare de la franca armeo kiu rabadis la vilaĝon kaj poste, en 1812, incendiis la municipan grenstokejon.
En la 19a jarcento okazis la enkonduko de la nomita vinbero de Ohanes, ekster la provinco nomita vinbero de Almerio (produktita por manĝo ne por vinproduktado).
En la unua duono de la 20a jarcento estis pli ol 2000 loĝantoj, poste oni falis ĝis sub la nunaj 600.
En la demokratia epoko la urbestro estis ĉiam socialisto.
Demografio
Laŭ statistikoj de la andaluza registaro (SIMA, 2007) la 772 geloĝantoj de la municipo Ohanes estas 390 inoj kaj 382 viroj. En la vilaĝo loĝas 748 geloĝantoj, kaj aliaj 24 geloĝantoj loĝas dise en kamparo. Lasta konata nombro de naskiĝoj po jaro estis 1, 0 inoj kaj 1 viroj, kaj mortis 10, 0 inoj kaj 10 viroj. Tiel la natura kresko estis -9 (-1.2%). La laborkapabla loĝantaro estis 285 homoj (36.9%).
Ikofono
La ikofono estas instrumento de parolsintezo elpensita de Émile Leipp en 1964. La du komencaj ikofonoj estis fabrikitaj en la laborejo de meĥaniko fizika de Lernejo Saint-Cyr en Francujo.
La principo de la ikofono estas la reprezentado kiun spektrometro faras de la sono. La spektrogramo analizas parolon, frazon, aŭ pli ĝenerale sonon, kaj montras la distribuon de la variajn frekvencojn kun iliaj rilataj intensecoj. La komencaj maŝinoj kiuj sintezis parolojn fabrikiĝis per la montro de la formo de la spektrogramo sur rubandeto travidebla, kiu kontrolis serion de oscililoj sekvantaj la ĉeeston aŭ foreston de nigra marko sur la rubandeto. Leipp sukcesis distingi la segmentoj de parolita sona fenomeno, kaj sintezi ilin de tre simpligita montraĵo.
Pli vaste konata estis la Pattern playback, kiu funkciis laŭ la sama principo kaj estis konstruita de Franklin S. Cooper kaj inter aliaj John M. Borst kaj Caryl Haskins, en Haskins Laboratories (Usono) jam fine de la 1940aj jaroj.
Polusa nokto
La polusa nokto okazas kiam la nokto daŭras dum pli ol 24 horoj. Tio okazas ene de la polusaj cirkloj. La mala fenomeno, nome polusa tago, aŭ noktomeza suno, okazas kiam la Suno restas super la horizonto dum pli ol 24 horoj. "Nokto" estas komprenata kiel la centro de la Suno super libera horizonto. Ĉar la atmosfero kurbigas la radiojn de la Suno, la polusa tago estas pli longa ol la polusa nokto, kaj la areo kiu estas tuŝita de polusa nokto estas iome pli malgranda ol la areo de noktomeza suno. La polusa cirklo estas situa je latitudo inter tiuj du areoj, je latitudo de proksimume 66.5 gradoj. En la plej norda urbo de Svedio, nome Kiruna, je 67°51'N, la polusa nokto daŭras ĉirkaŭ 28 dudekkvar-horajn periodojn, dum la noktomeza suno daŭras ĉirkaŭ 50 dudekkvar-horajn periodojn. Kiam estas tago en la Arkta Cirklo estas nokto en la Antarkta Cirklo.
Disproporcio (kemio)
En kemio disproporcio, dismutacio aŭ misproporcio estas specifa tipo de redoksa reakcio kie iu specio estas samtempe reduktita kaj oksidata al du malsamaj produktoj.
Ekzemplo de disproporcio
I2 + 2 KOH → 2 KIO + H2 2 HClO2 → HClO + HClO3
NGC 711
NGC 711 (aliaj indikoj — PGC 6940, UGC 1342, MCG 3-5-24, ZWG 460.38, NPM1G +17.0073) estas galaksio en konstelacio Ŝafo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Géza Podmaniczky
Barono Géza Podmaniczky [podmanicki], laŭ hungarlingve kutima nomordo Podmaniczky Géza estis hungara amatora astronomo, bienulo, membro honora de Hungara Scienca Akademio (1889). Géza Podmaniczky naskiĝis la  1839 en Aszód. Li mortis la 1923 en Kartal.
Biografio
Géza Podmaniczky havis bienon, kiu sufiĉis por vivteno de la familio. Li ĉiam estis tiutempe moderna zorganto pri la kultivado, krome li estis ĉasisto. En 1884 li establis observatorion, kiun Radó Kövesligethy gvidis. Alvenis ankaŭ astronomoj, kiuj faris la kutimajn laborojn, sed ankaŭ Podmaniczky mem faris observadojn. Li ricevis la ŝtatan rangon "interna sekreta konsilanto" en 1896. Lia kolektita biblioteko konsistis el 35 mil da volumoj. Li estis ankaŭ parlamentano. Li ricevis Honoran Legion en 1878.
Osen
Osen estas komunumo de Norvegio. Ĝi apartenas al la departemento Trøndelag (ĝis 2017 al Sør-Trøndelag). Fine de en la komunumo vivis. La administra centro de la komunumo situas en la loĝloko Steinsdalen.
Metropolita Teatro de Medeĝino
La Metropolita Teatro de Medeĝino José Gutiérrez Gómez (hispana nomo: Teatro Metropolitano de Medellín José Gutiérrez Gómez) estas teatro de Medeĝino (Medellín). La Metropolita Teatro funkcias ekde 1987. La kapacito de la teatro estas 1643 personoj kaj havas spacojn por lernejojn.
Magda Mózes
Kariero
Magda Mózes diplomiĝis en la Universitato Bolyai (1948) kaj estis dungita de OGYI de Târgu Mureș, de 1958 ŝi estis katedrestrino, de 1963 kandidato de medicinaj sciencoj, de 1964 laboratoria ĉefkuracistino, de 1970 docento ĝis sia pensiiĝo (1983). Li estis redakcia sekretario de revuo Revista Medicală – Orvosi Szemle.
Villanúa
Villanúa [biljaNUa] (aragonlingve Villanuga aŭ Bellanuga) estas urbeto kaj municipo de Hispanio, en la oriento de la komarko Jacetania (kies ĉefurbo estas Ĥako) apartenanta al la nordokcidenta pinto de la Provinco Huesko (regiono Aragono). En la loĝloko, krom la hispanan, oni parolas variaĵon de la aragona lingvo uzitan en la okcidentaj Pireneoj.
Villanúa estas urbeto grava en la pasinteco kiel komerca kaj financa kerno de la zono survoje el Jaca al Canfranc. Ĝi estas proksime de Jaca sur la Valo de la rivero Aragón. La municipa teritorio enhavas ankaŭ la senhomejojn Cenarbe, Aruej, Lierde, Izuel kaj Santiago.
Geografio
Ĝia municipa teritorio estas en la oriento de la komarko Jacetania. Ĝi estas inter Canfranc norde kaj Jaca sude. Ĝi estas en aragonaj okcidentaj Pireneoj. Parto de la municipa teritorio estas okupata de la Natura Parko de Valles Occidentales.
La municipa teritorio limas norde kun Canfranc kaj Aísa, oriente kun Borau kaj Castiello de Jaca, kaj sude kun Jaca. De nordo suden ĝi estas trafluata de la rivero Aragón.
(35396) 1997 XF11
(35396) 1997 XF11 estas tre malgranda marsrenkonta, terrenkonta kaj venusrenkonta apolona asteroido, rigardita kiel potence danĝera objekto.
Villanúa
Geografio
La altitudo gamas inter 2886 m (Pico Collarada) kaj 900 m borde de la rivero Aragón. La klimato estas de alta montaro, sed kun pli mildaj mediteraneaj klimato kaj vegetaĵaro en la malsupraj herbejoj.
(35396) 1997 XF11
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la usona astronomo James Vernon Scotti en la kadro de la kampanjo Spacewatch elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak proksime de Tucson (Usono).
Villanúa
Geografio
La loĝloko Villanúa mem (953 msm) estas je 83 km norde de Huesca kun konekto kun Canfranc norde kaj laŭ la nacia ŝoseo N-330 kun Castiello de Jaca kaj Jaca sude.
(35396) 1997 XF11
Malkovro
La, komunikaĵo de IAU anoncis, ke la objekto pasos je inter 600 000 kaj 1 000 000 kilometroj de Tero. Tiu anonco estigas maltranviliĝo en la amaskomunikiloj. La morgaŭo JPL anoncis, ke laŭ novaj observoj, la ebleco de alfrapo estas preskaŭ nula.
Ĝi pasas ankaŭ proksime de Marso kaj Venuso:
Villanúa
Geografio
Kvankam en 2022 estis nur 560 censitaj loĝantoj laŭ INE, kun 9,62 loĝ/km², la loko estas esence turisma, kaj ricevas aktuale ĉirkaŭ 6 000 personojn dum feritempa sezono kaj laŭ la censo de 2005, el 3 000 loĝejoj ĉirkaŭ 90% estas duaj feritempaj loĝejoj, distribuitaj en kvin novaj kvartaloj: nome Casco Viejo, Arrabal, La Espata, La Bujaquera kaj Santiago.
Historio
Plej fruaj mencioj rilatas al dono de la loko fare de aragonaj reĝoj al la monaĥejo de Santa Cruz de la Serós en 992 (poste en aliaj dokumentoj de 1079 kaj 1097), kaj denove en 1118, ktp. Plej verŝajne la unuaj loĝantoj estis francdevenaj, kiel atestas kelkaj familinomoj. En la 16-a jarcento, sur iama romanika preĝejo, oni konstruis preĝejon.
Multaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento pro rura elmigrado, kaj same ĉe Villanúa: oni malaltiĝis el pli ol mil loĝantoj en la komenco de la 20-a jarcento ĝis nur 200 loĝantoj; poste oni rekuperiĝis ĝis nunaj 500 loĝantoj (2022) pere de turismo. Villanúa, el tradiciaj montaraj agrikulturo, brutobredado kaj forstado, atingis pinton en la dua jardeko de la 20-a jarcento, pro la konstruado de la fervojo de Canfranc spite tradicion de forta elmigrado al Ameriko kaj al Francio de la junaj filoj kiuj heredis nek domon nek teron. Inter la 1960-aj kaj 1980-aj jaroj akriĝis tiu migrado al urboj kaj la loĝantaro venis al minimumo de 199 loĝantoj.
Aktualo
La loka ekonomio evoluis el la tradiciaj montaraj agrikulturo kaj brutobredado (ŝafoj, kaj ĉefe bovoj kaj komerco de ĉevaloj kun Francio) al irigaciaj kultivoj, plus forstado, kaj lastatempe ĉefe natura, sporta, kultura kaj rura turismo.
Ĉefaj vidindaĵoj estas la preĝejo de Sankta Stefano, la Groto Las Güixas rilata al lokaj legendoj pri kunsidejo de sorĉistinoj, fervoja viadukto kun 26 arkoj, tri dolmenoj, ermitejo de Sankta Johano, montara arkitekturo, ardezaj tegmentoj kun kolekto de kamenoj, kvar blazondomoj, ponto "Puente Viejo" je Jakoba Vojo, senhomejoj Cenarbe (restas preĝejo), Aruej (romanika preĝejo kaj turo), Lierde, Izuel kaj Santiago, sportaventura parko ktp.
Ichiro Hosotani
Ichiro Hosotani (japane 細谷 一郎, n. 21-an de januaro 1946) estas japana futbalisto. Li en 1978 membris en la japana nacia teamo de futbalo.
Szabadszállás
Szabadszállás [sabadsAlAŝ] estas urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Bács-Kiskun, en Distrikto Kunszentmiklós. La loknomo signifas: libera-tranoktejo.
Situo
Szabadszállás situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Budapeŝto-Beogrado. Kunszentmiklós troviĝas 20, Kecskemét 39, Budapeŝto 81 km.
Historio
En 1922 parto el la urbo disiĝis kaj fondiĝis memstara vilaĝo Jakabszállás. La komunumo ricevis la rangojn grandvilaĝo en 1970, urbo en 1995.
Vidindaĵoj
La Kalvinana preĝejo (Szabadszállás) konstruiĝis en 1759, la pastrejo en 1803. La Preĝejo Terezo el Lisieux (Szabadszállás) estas kuntirita konstruaĵo el la 20-a jarcento.
Famuloj
En Szabadszállás naskiĝis:
Historiema koncertado
Historiema koncertado, aŭ historie informita koncertado, nomiĝas la klopodo prezenti la muzikon el pasintaj epokoj per aŭtentika instrumentaro, historia ludotekniko kaj sciante la artajn interpretajn rimedojn de la respektiva epoko. Komence la nocio rilatis al malnova muziko, do al la interpretado de verkoj ekestintaj antaŭ ĉirkaŭ 1830. Ekde la lastaj jardekoj, historiema koncertado okupiĝas pli kaj pli pri verkoj de la romantika kaj malfruromantika periodoj, sed ankaŭ de la frua 20-a jarcento.
Instrumentaro
Multfoje en la muzikhistorio oni uzis instrumentojn, kiuj poste eksuziĝis, ekz. gambovjoloj, klarionoj, krumornoj. Se oni nuntempe volas prezenti muzikon per tiaj instrumentoj, unue instrumentfaristo devas kopii la malmultajn konserviĝintajn kaj plejparte ne plu ludeblajn originalojn. Krome la ellernado de la pokaze necesaj ludoteknikoj postulas apartan fontostudadon, ĉar la kontinueco de la instrua tradicio estas interrompita.
La ne eksuziĝintaj instrumentoj estis konstrue pluevoluitaj dum la paso de la tempo. Ekzemple la baroka violono havis aliajn mezurojn ol la moderna violono. Ĝiaj kordoj konsistis kutime el bestintesto anstataŭ el metalo aŭ plasto. Ili estis ludataj per arĉo, kiu alie ol hodiaŭaj arĉoj estis streĉita ĝis konveksa anstataŭ konkava, kio efikas entute sur la necesa ludmaniero kaj per tio ankaŭ sur la sono.
Alia ekzemplo estas la korno, kiu antaŭ ĉ. 1840 ne havis valvojn kaj pro tio nur disponis pri limigitaj eblecoj, estigi kromatajn tonvicojn. La diferenca konstrumaniero samkiel la apartaj ludoteknikoj de la naturkorno kaŭzas siaflanke apartan sonon, kiu diferenciĝas de tiu de moderna valvokorno.
Jam antaŭ la elekto de la instrumentaro ekestas do la demando, ĝis kiu grado oni devus aŭ povus uzi originalajn instrumentojn resp. iliajn kopiojn, aŭ ĉu alproksimiĝo al supozate historia sonidealo ankaŭ eblas sur modernaj instrumentoj.
Agordotono
Antaŭ la unua tutmonda agordotona konferenco en Parizo en la jaro 1858 la frekvenco de la ĉambrotono a1 ne estis unuece fiksita. Trovaĵoj de instrumentoj tamen pruvas, ke en la 18-a jarcento oni muzikis pleje per pli malalta ĉambrotono. Krom ĉambrotono por prefere profana instrumentmuziko por orgenoj kaj per tio ankaŭ por la sakrala voĉkanta muziko ekzistis la t.n. ĥortono, kiu situis ĉ. plentonon super la respektiva ĉambrotono.
Ludmanieroj kaj rilato al notacio
Ĝisfine de la baroka epoko oni atendis de la koncertaj muzikistoj, ke ili memstare aldonu al la nototeksto proprajn ornamojn kaj improvizadojn. Krome la komponistoj en ĝenerale ne tiel detale notaciis kiel en postaj epokoj. Ili povis ekzemple supozi, ke praktikantaj muzikistoj scius, kiel realigi tempoŝanĝon. La libereco por la respondeco de instrumentisto esprimis sin ankaŭ en la tekniko de ĝeneralbaso.
Precipe en la franca muziko de la baroko la ritma malegaleco estis nemalhavebla stilrimedo: plurajn sinsekvajn notojn samvalorajn oni ludis malsame longaj. La franca malegaleco rilatas ĉefe sur paroj da oktonoj, kies unua estas plilarĝigata kaj kies dua estas malllongigata kiel ĉe punktado.
Ankaŭ por itala (Frescobaldi) kaj hispana barokmuziko (Fray Tomás de Santa Maria) malegalaj ritmaj interpretmanieroj estas tradiciitaj. Alia kutima ritma variado estas la pliakrigo de punktadoj, kiun oni ja aplikas lige kun la franca uverturo, sed kiun tamen ankaŭ Leopold Mozart kelkloke rekomendas.
Tempoj
El la epoko de la baroko estas postlasitaj en formo de longecindikoj por fadenpendolo parte rapidegaj tempoj i.a. de la kortegokantisto Michel l’Affilard (1705), de la generalpoŝtmajstro Louis-Léon Pajot (d'Onzembray) (1732) kaj de l' parlamentadvokato Henri-Louis Choquel (1762). Malgraŭ oftaj citaĵoj en la muzikscienca literaturo oni konsideru ilin singardeme kiel fontoj.
Quantz difinis en 1752 laŭ simpla regulo por „junuloj deciĉantaj sin al la muziko“ la plej kutimajn tempojn per pulso de 80 batoj pro minuto. Li neniam skribis, ke oni iam ajn profesie muzikis laŭ ĉi tiu skemo.
Friedrich Wilhelm Marpurg notis en 1763: „Ĉi tiu laŭorda valoro (de la 4/4-takto) devas esti lernata el la uzo, ĉar la pulsbato tiel malmulte estas malerara regulo kiel la paŝo de homo.“
Al komponistoj de la baroko sufiĉis kiel tempindiko unuavice la „natura movo“ de la taktspeco; Johann Philipp Kirnberger skribis 1776: „Ĝenerale do estas rimarkenda, ke el ĉiuj taktspecoj, kiuj havas same multajn tempojn, tiu, kiu havas pli grandajn aŭ longajn taktpartojn, laŭnature estas pli serioza ol tiu de mallongaj tempoj: ekz. la 4/4 takto estas malpli vigla ol la 4/8 takto; la 3/2 takto pli pezeca ol la 3/4, kaj ĉi tiu ne tiom vigla ol la 3/8 takto.“ c servis por signado de pli malrapida peco, ¢ de pli rapida. En la stile antico de la eklezia muziko validis ¢ por duoble rapida kiel c.
Duavice la tempo ekestis el la plej malgrandaj tempsignifikaj notvaloroj: „Rigarde la notspecoj la dancaĵoj, en kiuj aperas deksesonaj kaj tridekduonaj partoj, havas pli malrapidan taktmovon ol tiuj, kiuj je la sama taktspeco eltenas nur okonojn, maksimume deksesonojn. Do la tempo giusto estas difinita per la taktspeco kaj per la longaj kaj mallongaj notspecoj de muzikaĵo.“
En la dua duono de la 18-a necesiĝis, pli konkrete diferencigi la tempindikojn: „Se la juna komponisto nur havas tiun ĉi (la tempon ĝustan) en la sento, tiam li baldaŭ komprenos, kiom la epitetoj largo, adagio, andante, allegro, presto kaj iliaj modifoj ... al la natura taktmovo aldonas aŭ forprenas rapidecon aŭ malrapidecon“
Kontraŭe al posta uzo dum la malfrua 18-a jarcento do ne la tempovorto sole estis la „tempindiko“. La kombinado de taktspeco, notklaso kaj tempovorto difinis kaj la akcentstrukturon kaj ankaŭ la tempon, la karakteron kaj la ludmanieron, do la „movo“ kaj la prezentado en plej vasta senco. „Prezentado kaj movo estas difinitaj per la longaj aŭ mallongaj notspecoj, kiuj karakterizas ĉiun taktspecon, nome pezeca kaj malrapide je tiuj, kaj malpezecaj kaj viglaj je tiuj ĉi. ... La 3/8 takto ekz. havas malpezecan prezentadon; se tamen peco en ĉi tiu taktspeco estas indikata per adaĝo kaj plenigita per tridekduonaj partoj, tiam ties prezentado estas pli pezeca ol ĝi estus sen tio, sed ne tiom pezeca, kvazaŭ la sama peco estus komponita en la 3/4 takto.“
Krom traktaĵojn pri siatempa ludpraktiko ankaŭ oni esploras ludaŭtomatojn, kiuj jam ekzistis dum vivtempo de Händel kaj por kiuj aparte li skribis pecojn, kiel eblaj fontoj por respondi demandojn pri tempo kaj ornamteknikoj. En Francio konserviĝis ĉ. 500 stiftitaj ruloj por aŭtomataj ludhorloĝoj kaj orgenoj. Probleme por ilia utiligo kiel fontoj pri la muzikprezenta praktiko estas - krom en la tonotechnie de Père Engramelle, kiu indikis la ludodaŭrojn per minutoj, - ilia nur malofte kontrolebla movigorapideco. Françoise Cossart-Cotte avertis, antikvaĵistoj kaj restaŭristoj povus esti tentataj, ellogi el la aparatoj ĝuste tiujn „historiajn rapidajn“ tempojn, kiujn la muziksciencistoj kaj kolektistoj atendas de ili.
Reprezentantoj de la tempo-giusto-movado opinias, ke multaj klasikaj verkoj nuntempo ofte estas tro rapide ludataj. La muzikistoj de la "tempo giusto" engaĝiĝas por la "ĝusta tempo", nova malrapideco en la muzika esprimo.
Vd. ankaŭ Tempoindiko (muziko)
Ensemblo-amplekso
Precipe la amplekso de la ĥoroj ne egalis al nuntempaj kutimoj. Kelkaj reprezentantoj de la historiema koncertado, ekz. Joshua Rifkin kaj Andrew Parrott, defendas la hipotezon, ke verkoj, kiujn oni nun atribuas al la ĥormuziko, dum la renesanco kaj baroko oni plejparte koncertis soliste, maksimume tamen per nur du kantistoj pro voĉo.
Kantvoĉoj
Diferenco al la nuntempa eklezimuzika praktiko estas la antaŭa intensa uzado de knabvoĉoj (ĉitempe la voĉoŝanĝiĝo komencas pli frue), kaŭzita precipe pro la muzikadmalpermeso por virinoj. Krome kaj en la sakrala muziko kaj ankaŭ en la opero oni utiligis kastritojn. Tamen ekz, en la preĝejoj de la tiam grava muzikcentro Hamburgo aŭ en Anglio dum la oratorioj de Händel ankaŭ kantis inaj solistoj. Laŭ Michael Talbot la ĥorverkojn de Vivaldi ekskluzive kantis la knabinoj de la Venecia orfejo. Supozendas, ke (ankaŭ inaj) kantvoĉoj estis alimaniere edukitaj kaj pli similis la sonon de knabaj aŭ kastritaj voĉoj ol nuntempe. Plenkreskaj kantistoj hodiaŭ estas averaĝe pli altaj ol fine de la 17-a jarcento, kio povas efiki sur sono kaj tonalto. Entute oni supozas, ke la voĉoj antaŭe estis pli „malgrandaj“ kaj uzis malpli da vibrato. Pro tio la uzado de moderne edukitaj inaj voĉoj por soprano kaj aldo laŭ koncertpraktika vidpunkto estas ege dubinda.
Ekzistas multnombraj knaboĥoroj, kiuj sekvas kelkajn komprenojn de la historiema koncertado kaj muzikas kun la instrumentaro de la respektiva epoko. Precipe Nikolaus Harnoncourt, Gustav Leonhardt (kompleta registrado de la kantatoj de J.S. Bach), Ton Koopman (registrado de Buxtehude-kantatoj) kaj Heinz Hennig (registrado de multaj verkoj de Heinrich Schütz, Andreas Hammerschmidt kaj aliaj kun la Knaboĥoro Hanovro) parte realigis ekde la 1970-aj jaroj la komprenojn de la historiaj koncertmanieroj inkludante knaboĥorojn.
Fakte ekde la 1990-aj jaroj multaj dirigentoj kaj ensembloj pli kaj pli rezignas pri la uzado de knaboĥoroj. Ĉi tio estas unuavice pragmata decido, ĉar la uzado de profesiaj muzikistoj kontraŭe al tiu de infanoj ebligas pli flekseblecon. Aliflanke nuntempe estas pli kaj pli kantistinoj kaj kontratenoroj specialiĝintaj je adekvata sono.
Notmaterialo
Voĉkantaj verkoj de la renesanco kaj de la baroko kutime aperis kiel unuopaj voĉoj. Tio ĉi ebligis al instrumentistoj, plifortigi aŭ anstataŭigi la voĉojn de verkoj en akapelo-stilo. En modernaj eldonoj unuopaj voĉoj estas pli esceptaj.
Ejoj
Al historie orientita koncertpraktiko ankaŭ apartenas la elekto de taŭgaj koncertejoj. Ofte ekkoneblas, ĉu malnova muzikverko estis komponita por malgranda kaj akustike seka aŭ male por granda eĥema salonego. Ĉirilate gravegas la fakto, ke multaj komonaĵoj eksplicite inkluzivas la etendiĝon de la salono, kiel ekz. la plurĥoraj komponaĵoj el Venecio.
Disponigo de la kunagantoj en la salono
Bildoj, lokadoskizoj kaj skribaj fontoj nin informas pri la spaca starigo de la kunagantoj. La nuntempe kutima praktiko, starigi la ĥoron malantaŭ la orkestron ja ankaŭ estas dokumentita, verŝajne tamen estis escepto (Johann Mattheson: „La kantistoj ĉiukaze staru antaŭe“ ).
Ni renkontas kun jenaj bazaj lokadoj:
Historio
Grava mejloŝtono por la remalkovro de malnova muziko estis la rekoncertado de la Mateo-pasiono de J.S. Bach 1829 per Felix Mendelssohn Bartholdy. Tiu tamen vaste aranĝis la verkon (instrumentado, mallongigoj), ĉar li sentis ĝin en ĝia praformo kiel ne taŭga por la publiko. Krome li uzis nur la tiam kutimajn instrumentojn, ludoteknikojn kaj orkestrograndojn.
Komence de la 20-a jarcento iom post iom oni ekkonsciis pri pli verkfidelaj koncertadoteknikoj unue ĉe baroka muziko helpe de originale konserviĝintaj instrumentoj kaj ekzaktaj kopikonstruaĵoj.
En Francio Henri Casadesus (Viola d'amore) kaj Eduard Nanny (kontrabaso) fondis en 1901 la „société de concerts des instruments anciens“ (Koncertsocieto por historiaj instrumentoj), kiu substaris la prezidantecon de la komponisto Camille Saint-Saëns. La societo celis la revivigon de la muziko el la 17-a kaj 18-a jarcentoj sur originalaj instrumentoj. Elirante de ĉi tiu grupo, kiun anis ekskluzive premiitoj de la Pariza Konservatorio, komencis intensa esploro de la barokmuziko.
En Germanio la violonĉelisto Christian Döbereiner (1874–1961) okupiĝis pri la gambovjolo kaj en 1905 fondis la „Asocion por Malnova Muziko“. La t.n. „gambovjola movado“ de la 1920-aj jaroj estis simile al la „Migradbirdo“-movado speco de protesto kontraŭ la (ĉikaze arta) reganta klaso.
Ekde 1927 August Wenzinger, devena el Bazelo, muzikis subtenate de la amatora volinisto kaj industriisto Hans Hoesch el Hagen kun aliaj interesitaj muzikistoj en la „Kabeler Kammermusik“ parte sur historiaj instrumentoj. Mejloŝtono de ĉi tiu laboro estis la 18-a de septembro 1954, kiam la unua orkestro kun originalinstrumentoj, fondita en majo 1954, Cappella Coloniensis aŭdiĝis sub la gvidado de Wenzinger, kaj Karl Richter kun progamo de J.S. Bach en la Kolonja radiostacio de la tiama NWDR. Preskaŭ samtempe aktivis Hans Grischkat en Reutlingen ekde 1931, Li uzis historiajn instrumentojn kaj je la interpretado de la Vespro della Beata Vergine de Claudio Monteverdi kaj ankaŭ en la grandaj pasionoj de Bach, kiujn li kune kun la ĥoro Schwäbischer Singkreis prezentis en siaj eklezikoncertoj nemallongigitaj.
Pluajn impulsojn ekigis la poldevena pianistino Wanda Landowska, kiu engaĝiĝis por la reuzado de la klaviceno, tamen ne en ĝia historia formo, sed kiel novkonstruaĵo kun ŝtalkadro. Por la reuzado de klavaroj laŭ historiaj konstrumodeloj precipe aktivis Ralph Kirkpatrick kaj Fritz Neumeyer. Ĉilasta jam en 1927 fondis en Saarbrücken ankaŭ „Asocion por Malnova Muziko“, kiu ĉefe prezentis ĉambromuzikon de la 18-a jarcento. La radiostacio „Radio Saarbrücken“ dissendis en la 1930-aj kaj 1940-aj jaroj multajn koncertojn liajn.
Ĝisfine de la 1970-aj jaroj historiema koncertado preskaŭ nure okupiĝis pri malnova muziko ĝis meze de la 18-a jarcento. I.a. per registraĵoj de la simfonioj kaj konĉertoj de Mozart, Haydn kaj Beethoven dirigentoj kiel Trevor Pinnock, Christopher Hogwood, Roger Norrington kaj John Eliot Gardiner ekkulturis la kampon de la Viena klasika muziko. Intertempe la historiema koncertado sindediĉas ankaŭ al la romantiko kaj malfrua romantiko. La diferenco inter la frua 20-a jarcento kaj la nuntempo estas laŭ instrumentaro kaj ludmaniero jam tiel konsiderinda, ke en 2006 aperis historieme orientita registrado de orkestroverkoj de Maurice Ravel.
Kritiko
La historiema koncertado trafis ĉefe en la komenco sur kritika refuzo. Nuntempe tamen la plej multaj interpretistoj konsideras komprenojn el la historiema koncertado por sia propra muzikado. Pro la kontinua kultivigo kaj esploro de la ludoteknikoj kaj de la interpretado la kontraŭaj argumentoj perdis sian forton. Tiu ĉi kritiko ekestis de diversaj vidpunktoj:
Registraĵoj
„Datumportioj“ por mekanikaj muzikaŭtomatoj (stiftitaj ruloj ktp.) ekzistas jam ekde la 17-a jarcento. En Francio ekz. konserviĝis ĉ. 500 ruloj por aŭtomataj ludhorloĝoj kaj orgenoj. La teknika problemo de ilia uzado kiel fonto por la koncertadopraktiko estas la nur malofte kontrolebla movigorapideco (vd. supre „Tempi“). Escepto estas la „tonotechnie“ de Père Engramelle, kiu indikis la ludodaŭro en minutoj.
Pli fidindaj dokumentoj ekzistas nur en la pli juna historio, ekz. en formo de fonograforegistraĵoj (eblaj ekde ĉ. 1877, muzikregistraĵoj tamen nur per la plibonigita vaksrula fonografo de Edison ekde 1888) aŭ de Welte-Mignon-ruloj (ekde 1904). Nur ekde tiu ĉi tempo oni povas paroli pri nedubindaj, aŭskulteblaj pruvoj por koncertadopraktiko.
Nototeksto
Presita nototeksto ne aŭtomate estas fidinda fonto, ĉar inter la komponado kaj presado estas pluraj larborpaŝoj, je kiuj partoprenas diversaj personoj. Eĉ manskribaĵo ne ĉiam montras la lastan validan volon de la komponisto.
Ludwig van Beethoven ĉiam devis konfronti la kopiistojn kaj notgravuristojn, kio dirigis lin, ke la presitaj partituroj estas tiom plena je eraroj kiel estas fiŝoj en la akvo. Tio ĉi ne nur atribuendis al malatentemo. Kompoziciajn novigojn de Beethoven la prilaboristoj foje interpretis kiel korektendaj eraroj. Aliflanke iliaj propraj eraroj rezultigis foje muzike sencoplenajn variaĵojn, kio ankoraŭ nuntempe malfaciligas identigi ilin kiel eraroj.
La prilaboristoj defendis sin argumentante, ke la manskribo de Beethoven estas ne legebla kaj parte rifuzis pluan kunlaboron. Krome la ŝanĝado de la stereotipo tiam estis malrapida kaj multkosta procezo. Tial eldonistoj aldonis prefere erararon.
Metronomindikoj
Pro sia surdeco Beethoven fine de sia vivo estis devigita komuniki skribe. Pro tio ni konas detalojn de la kreoprocezo, kiuj perdiĝis je aliaj komponistoj. Li zorgis ekz. pri la ĝusta tempo je fremdaj prezentadoj de siaj verkoj. Pro tio li bonvenigis la inventon de la metronomo kaj uzis metronomnombrojn – kvankam nur en 25 de siaj pli ol 400 verkoj – por eviti misinterpretadoj de la temponomoj.
Tamen Beethoven diris jenan:
"Neniun metronomon! Kiu havas ĝustan senton, ne bezonas ĝin, kaj kiu ne havas tiun, al tiu ĝi ja ne utilas "
La ĝusta interpretado de liaj tempoindikoj estas ege disputata. Intertempe plurfoje refutita teorio diras ekz., ke la metronomindikoj laŭ hodiaŭa kompreno estu duonigendaj.
Distanco al la ekestotempo
Ju pli proksime al la nuntempo, des pli la komponistoj klopodiĝis pri kiel eble plej ekzaktaj instrukcioj. Je la elektronika muziko komponisto mem definitive registras la komponaĵon sur sonbendoj, tiel ke interpreto ne ixas necesa. Male oni trovas des malpli interpretadinstrukciojn, ju pli oni reiras en la pasintecon.
En la baroka muziko ekz. oni indikis la harmoniojn nur per ciferoj. La ekzakta realigo de la akordoj estis tasko de la interpreto.
Tempo, dinamiko, agordo, elekto de instrumentoj ktp. por verkoj antaŭ ĉ. 1750 ofte ne plu estas certaj. La praktika koncertado do ĉiam havas karakteron de interpreta rekonstruaĵo. La situacio similas al la esploro de mortaj lingvoj, kies skriban oni ja lernis malĉifri, je kies prononco tamen ekzistas nur malgranda perspektivo pri fina klarigo.
Muzikfilozofio
Similan direkton celas la kritiko obĵetita de Adorno. Laŭ tio por frua muziko neniam ekzistis la intenco de komponisto pri fiksita koncertadopraktiko, male oni agis laŭ la faktaj kondiĉoj (nombro kaj kvalito de la muzikistoj, ejoj). Male ili allasis improvizan liberecon. La ideo, ke ekzistas ekzakte ĝusta koncertado de tiuj verkoj, do estus absurda.
Fakte la ideo de fiksa verko elformiĝis nur fine de la Viena klasiko, en la romantiko ja eĉ la ideo de eterna verko kreinta de la genio. Pro tio oni malatentus, ke por la aprezado de ĉiu verko ekzistu komuna (socia) kunteksto inter komponisto kaj aŭskultanto. Harmonio, kiu validintus dum la ekesto de komponaĵo kiel aŭdaca, nuntempe povus esti trivialaĵo. Drasta ekzemplo por ĉi tiu problemo estas la demando, kion signifas la „Simfonio kun la Timbalfrapo“ de Haydn por indiano en la amazona regiono.
Adorno komentas en sia verko „Neue Tempi“ (novaj tempoj) la observon, ke komponistoj tendencas al pli kaj pli malgrandaj notvaloroj, ju pli ili proksimiĝas al la nuntempo. La tridekduonaj notoj ekz. nur ekde 1920 plioftiĝis. Adorno kaj aliaj aŭtoroj parolas pri ŝanĝo de la temposento ekde la poŝtkaleŝa epoko ĝis nun. Konsidere ĉi tiun spertofono „ĝusta“ tempo por malnova muziko estus dubinda.
Finfine li demandas, kiom da energio investu socio en la esploro kaj koncertado de malnova muziko, ĉar ĉi tiun ja oni necese devas detiri de la fortoj de muzika progreso.
La kontraŭdiroj kaj problemoj de la moderna epoko tamen respeguliĝas en la nova muziko. La aŭskultantoj fortimigitaj de ĝi sopirus „imperion de malnova muziko“, kies ekzisto tamen pridubendus.
La kritiko de Adorno tamen rilate la hodiaŭa stato de la koncertada praktiko plejparte mistrafas. La plej multaj koncertadaj praktikantoj ne celas ĝenerale validan interpretadon, sed difinon de taŭga interpreta spaco. La demando pri komuna kunteksto de interpreto kaj aŭskultanto ĉiukaze ekestas je ĉiuspeca muziko. La establigo de la koncertada praktiko parte jam (re)kreis tian kuntekston.
Ankaŭ la polariza aserto de Adorno pri antagonismo inter aktuala nova kaj historiema koncertado de malnova muziko ne defendeblas, ĉar nuntempe ne maloftas kaj aŭskultantoj kaj interpretoj ŝatantaj ambaŭ muzikojn. Adorno tamen ne povis baziĝi sur la ampleksaj sciencaj kaj interpretaj komprenoj, kiujn intertempe naskis la historiema koncertado.
Kompromisoj
Nuntempaj interpretistoj nur parte povos realigi la komprenojn de la historiema koncertado, dum kiam ili devas akcepti kompomisojn je kelkaj el la supre menciitaj punktoj. Ekz. eĉ renomaj ensembloj historieme koncertantaj nur malofte starigas la ĥoron antaŭ la orkestron. Tamen eĉ sub malfavoraj kondiĉoj (ekz. se ne disponeblas historiaj instrumentoj aŭ se oni devas uzi amatorĥoron), ĉiam troviĝas partaspektoj realigeblaj.
3081 Martinůboh
3081 Martinůboh estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la ĉeĥa astronomo Luboš Kohoutek elde la Observatorio de Hamburgo (Germanio).
Nomo
Ĝia nomo estis komponita en honoro de la ĉeĥa komponisto Bohuslav Martinů, civitaniĝinta usonano (1890–1959).
Kolaziono
Kolaziono estas posttagmeza intermanĝeto inter la tagmeza kaj vespera manĝoj.
En Francio tia kolaziono nomiĝas ankaŭ kvarahora, donita precipe al infanoj kiam ili hejmenvenas je 16:30 post la lerneja tempo. Tia kolaziono povas esti ekzemple pantranĉo kun butero kaj marmelado aŭ ĉokolado. Plenkreskuloj preferas kuketojn kun teo aŭ kafo, se ili libertempas.
Igersheim
Igersheim estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Main-Tauber kaj en la distriktaro Stutgarto de la federacia lando Baden-Virtembergo. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
(75079) 1999 VN24
(75079) 1999 VN24 estas tre malgranda, treege hela marsrenkonta asteroido malkovrita la de la usona amatora astronomo Charles W. Juels elde la Observatorio de Fountain Hills (Arizono, Usono).
Ĝia discentra klinita orbito ekstere tanĝas tiun de Marso, sed ĝia granda orbita klineco tenas ĝin malproksima de tiu ĉi planedo. Ĝia marsa MOID estas 0,267537 AU, tie estas 40,023 milionoj da km.
Stacio Kyōbate
Stacio Kyōbate (japane: 京終駅 [Kjoobate-eki], angle: Kyōbate Station) estas fervoja stacio en Nara, Gubernio Nara, Japanio. La stacio servas 1 linion de JR Okcidenta: Linio Sakurai.
John Colicos
John COLICOS (1928 – 2000) estis kanada aktoro.
Li komencis sian karieron per kinfilmo Forbidden Journey en 1950 kaj debutis en televido per Captain Brassbound's Conversion  en 1953. En teatro li ekis en 1957 per teatraĵo Mary Stuart ĉe Phoenix Theatre en New York City. Dum 1950-aj jaroj li havis malgrandajn rolojn en televidaĵoj kaj en kinfilmoj kiel War Drums.
En 1960-a jardeko li partoprenis televidseriojn kiel The Defenders, Star Trek, The Name of the Game krom kinfilmo Anne of the Thousand Days.
Dum 1980-a kaj 1990 jardekoj li partoprenis kinfilmojn The Changeling, The Postman Always Rings Twice, Nowhere to Hide, No Contest, kaj televidaĵoj kiel Alfred Hitchcock Presents, Counterstrike, X-Men (voĉe), The Last Don kaj Star Trek: Deep Space Nine.
15109 Wilber
15109 Wilber estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la dum la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de  Harold T. Wilber, mentoro en 2001 de unu finalisto de la konkurso de sciencaj mezlernejoj Discovery Young Scientist Challenge (DYSC) ; Wilber estis instruisto ĉe la Franklin Middle School de Springfield (Ilinojo, Usono).
Papasidero
Papasidero estas komunumo de Italio.
Ferdinando Longoni
Ferdinando LONGONI (naskiĝis en 1916 en Milano, Italio, mortis la 24-an de oktobro 1975 en Limbiate) estis itala pastro kaj prezidanto de Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista (IKUE).
Árpád Farkas
Árpád Farkas
Ferdinando Longoni
Profesia vivo
Longoni naskiĝis en tre nombra familio de laboristoj. Li pastriĝis en 1939 kaj estis paroĥestro dum 16 jaroj en Cerro, apud la Majora Lago (Lago Maggiore), kaj dum 17 en Limbiate, Milano. Sur la tereno de la karitata agado li fondis la Asocion de la "Arĝenta Kruco", unu el la plej aktivaj en kazoj de urĝa helpo, kaj sidejon por volontulaj sangodonacantoj.
Esperanta agado
Longoni esperantiĝis en 1954 kaj partoprenis en multaj kongresoj kaj kunvenoj, naciaj kaj internaciaj, en okcidento kaj oriento. En 1971 li estis elektita kiel prezidanto de IKUE, en 1974 reelektita preskaŭ unuanime (168 el 183 voĉoj). Li partoprenis la IKUE-kongresojn de Como (1972), Hamburgo (1974) kaj Romo (1975). De la kongreso de Como li estis la ĉefa organizanto; por la kongreso de Romo 1975 li preparis belan preĝaron malgraŭ sia malbona farto.
Sur la nacia nivelo Longoni estis longtempe vicprezidanto de la italaj katolikaj esperantistoj.
Honorigoj
La Katolika Esperanto-Centro en Milano nomiĝas laŭ li "Don Ferdinando Longoni". Ĝi eldonis "Bultenon" de 1976 ĝis 2000.
Dimanĉon la 15-an de junio 2008 en la tombejo de Limbiate (apud Milano, Italio) okazis la translokado de lia tombo el tombejo “Monumentalino” (privata tombejo jam nun forlasita, ĉar ĝi estas malfacile atingebla kaj iom kaduka) al la nova “famulejo” de la antaŭ ne longe rebonigita kapelo de la pastroj en la “granda tombejo” de Limbiate. Apud la ĉerko de pastro Ferdinando oni metis ankaŭ la ujon kun la ostoj de lia patrino. La ceremonio komenciĝis per Meso celebrata de la nuna paroĥestro de sankta Georgo, pastro Angelo Gornati kaj estis kuncelebrata de multaj pastroj, inter ili pastro Luigi Alfano (esperantisto). Post la Meso la prezidanto de la itala IKUE-sekcio, Giovanni Daminelli, solene memorigis pastron Ferdinandon kiel esperantiston.
Bolland
La vorto Bolland havas plurajn signifojn:
Interalie temas pri partoj de la komunumoj
Krome la vorto, kiel la nomoj de multaj loĝlokoj, ankaŭ uzatas kiel familia nomo.
Dačov Lom
Situo
Dačov Lom situas laŭ traira flankovojo. Veľký Krtíš troviĝas je 16 km-oj.
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1333. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Dacsólám (tiam disigita al Supra kaj Suba partoj) resume 971 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Hont, al distrikto de Korpona, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Dačov Lom 415 homoj, (395 slovakoj).
Papago de Pesquet
Papago de Pesquet (Psittrichas fulgidus), ankaŭ konata kiel agla papago aŭ Drakula papago estas specio de papago el familio de aglaj papagoj (Psittrichasiidae). Ĝi estas la sola specio en sia genro Psittrichas kaj en sia subfamilio Psittrichadinae. La birdoj estas endemiaj en montaj pluvarbaroj de Novgvineo.
Priskribo
Papagoj de Pesquet estas relative grandaj papagoj kiuj longas ĉ. 46 cm kaj pezas inter 680 kaj 800 g. Iliaj plumaroj estas nigraj kun ioma grizeco ĉe la brusto kaj brile sange ruĝa ventro, ventra parto de vosto kaj plej eksteraj partoj de flugiloj. Plenkreskaj maskloj ankaŭ havas malgrandajn ruĝajn makulojn malantaŭ okuloj, kiujn inoj aŭ junuloj neniam havas. Ili havas kalvan, senpluman vizaĝon kaj parton de kalva haŭto sur kapo, pro kio iliaj kapoj ŝajnas relative malgrandaj. La haŭto en tiuj ĉi kalvaj areoj estas nigra. La beko de papago de Pesquet estas nekutime longa por papago kaj hokoforma. Entute la birdo aspektas iom kiel aglo aŭ vulturo, de kio devenas la alternativaj nomoj de la specio agla papago aŭ vultura papago — la ĉi-lasta, tamen, estas evitenda ĉar ĝi kaŭzas konfuzon de papago de Pesquet kun alia papaga specio, la vultura papago (Pyrilia vulturina).
Konduto
La papago de Pesquet estas tre specializita fruktomanĝulo kaj absoluta plejparto de ĝia dieto konsistas de kelkaj specioj de figoj. Krome en iuj okazoj ili manĝas florojn kaj nektaron. Almenaŭ en partoj de ĝia arealo la birdoj migras posezone laŭ atingeblo de la fruktoj. Kalvaj partoj de la kapo estas supozeble adapto al manĝo de tre gluecaj fruktoj, kies suko aliokaze kungluus vizaĝplumojn de la papago.
Pariĝo kaj reproduktiĝo de papagoj de Pesquet ekster kapteco estas malbone studita. Oni scias nur ke la birdoj nestas en grandaj arbokavernoj kaj metas po du ovojn. En naturo oni observas la papagojn aŭ popare, aŭ en grupoj ĝis 20 individuoj. Flugante ili alternas inter rapidaj plaŭdoj kaj mallongaj glisoj.
Konserva statuso
Plumoj de la papago de Pesquet estas tre belaj kaj valoraj. Kombine kun ega malfacileco kaj multekosteco de komerca bredado de tiu ĉi birdo, tio kondukis al troĉasado. Ankaŭ habitatodetruo en Novgvineaj montaraj regionoj estas notinda problemo por la specio. Pro tiuj ĉi kialoj ĝi estas listigita en la Ruĝa Listo de IUCN kiel vundebla. Ĝi ankaŭ estas listita en Apendaĵo II de CITES.