cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hilir Perak
Hilir Perak estas la suda parto de Perako, en Malajzio.
Medlov (Zborovice)
Medlov estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Zborovice en distrikto Kroměříž. Ĝi troviĝas proksimume 1,5 km nordokcidente de Zborovice. En la jaro 2011 ĉi tie estis registritaj 94 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Medlov situas en katastra teritorio Medlov u Zborovic kun areo 2,66 km².
Villotte-Saint-Seine
Villotte-Saint-Seine estas franca komunumo, kiu situas en Francio, regiono Burgonjo-Franĉkonteo, departemento Côte-d'Or.
Geografio
Villotte-Saint-Seine etendiĝas sur kaj havis  loĝantojn laŭ la lasta oficiala nombro de, tiel ke la loka loĝdenso estas po  homoj laŭ kvadrata kilometro. La komunumo situas en Côte-d'Or, en la nordorienta parto de Burgonjo.
7699 Božek
7699 Božek estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la ĉeĥa astronomo Antonín Mrkos elde la Observatorio Kleť, apud České Budějovice en tiama Ĉeĥoslovakio (de 1993 en Ĉeĥa Respubliko).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de Josef Božek, (1782–1835), horloĝisto en la Clementinum de Prago kaj kreinto de astronomiaj horloĝoj. Li ankaŭ konstruis la unuajn vapormaŝinojn en Bohemio. Lia filo Romuald (1814–1898) rekonstruis la Astronomian Horloĝon de la malnova Prago.
Rœux
Rœux estas franca situanta en departemento Pas-de-Calais, regiono Hauts-de-France.
Fernando la 1-a (Aragono)
Fernando la 1-a de Aragono (n. en Medina del Campo, la 27-an de novembro 1380 - m. en Igualada, la 2-an de aprilo 1416). Ankaŭ nomata Fernando de Trastamaro, Fernando de Antekero, Fernando la Justa kaj Fernando la Honesta, estis Infanto de Kastilio, Reĝo de Aragono, de Valencio, de Majorko, de Korsiko, de Sicilio kaj de Sardio; duko de Novpatrio kaj Ateno (nome); grafo de Barcelono, de Rusiljono, de Sardenjo; kaj regento de Kastilio. Li estis la unua aragona monarko de la kastilia dinastio de la Trastamaroj.
Árchez
Árchez [ARĉez] estas hispana municipo de la provinco Malago, regiono Andaluzio. Estas en la orienta parto de la marborda provinco Malago, kiu siavice estas en la Costa del Sol, borde de la Mediteranea Maro kaj sur la deklivaro de montaro. Ĝi estas en la komarko Axarquía sur la deklivaro de la montaroj Tejeda kaj Almijara je 530 msm. Árchez estas unu de la 31 vilaĝoj kiuj kunformas la komarkon Axarquía. Estis en 2017 nur 405 loĝantoj. Ties areo estas de 4,8 km² kaj tiel ĝi estas la plej malgranda laŭetende municipo de la provinco. Limas N kaj O kun la municipo Canillas de Albaida, E kun Cómpeta kaj S kaj O kun Sayalonga.
La urba kerno estas apud la rivero Turvilla kaj sur la deklivaro de la montaroj Tejeda kaj Almijara, je 435 msm. Distas 21 km de Vélez-Málaga kaj 52 km de Malago. Trafluas la teritorion la rivero Turvilla, la rojo Cortijuelo [kortiĤŬElo] (Kampardometo) kaj la irigacia kanaleto Corumbela, kiu ĝis meze de la 19a jarcento estis sendependa municipo.
La ĉefa ekonomia enspezofonto estas la agrikulturo (olivarboj, vitejoj...). Fine de la 19a jarcento okazis plago kiu detruis la vitejojn.
Scurcola Marsicana
Scurcola Marsicana estas komunumo de Italio.
Marcel Delforge
Marcel DELFORGE (naskiĝis en 1931, forpasis la 6-an de oktobro 2018) estis belga esperantisto. Ankaŭ lia patro Marc Delforge estis esperantisto, kaj kvankam li aŭdis Esperanton dum sia tuta vivo li eklernis la lingvon nur en la jaro 1980.
Tomasz Zan
Tomasz Zan - (pole- Tomasz Zan, beloruse - Тамаш Зан 21-an de decembro 1796, vilaĝo Mjasata, apud Aŝmjani - 19-an de julio 1855, bieno Kaĥaĉin apud Orŝa) - partoprenanto de liberigada movado, esploristo de naturo, verkisto, geologo, esploristo de naturaj trezoroj de Uralo, amiko de Adam Mickiewicz kaj Jan Czeczot, fondisto de unuaj revoluciaj organizaĵoj en Belorusio kaj Litvo. Ludis gravan rolon en evoluo de nova literatura tendenco - revolucia romantikismo. Unua el rondo de vilnaj poetoj, li agnoskis belorusan popolan kreadon, kiel ĉefan parton de sia poezia programo.
Infanaj jaroj
La poeto devenis el nobela familio, komence studis en lernejo en vilaĝo Uzda, ĉe guvernisto, en najbara vilaĝo Slabada, poste, en la jaro 1807, kune kun frato, oni lin forsendis en gimnazio en Minsko, kie li estis unu el plej bonaj lernantoj. Ĉi tie li studis ĝis la jaro 1812, post ĉi tia tempo, li finis studadon pro malsano. Poste li studis kune kun fratoj Ignas kaj Stefan en lernejo en Maladzeĉna. Informoj pri ĉi tiu periodo de lia vivo konserviĝis nur en policiaj paperoj de juĝesploro pri filomatoj.
Junek
Junek estas familionomo de jenaj personoj:
Tomasz Zan
Infanaj jaroj
Zan estis akuzita en "ne dezirinda iro de pensoj", kio estis bazita je tio, ke Tomasz "de sia infanaĝo, de studado en maladzaeĉna distrikta lermejo humiligis estaron kaj verkis mallojalecajn versojn, kaj same fondis tie ian socion". Menciita socio estis subkomprenita speco de milita ludo, dum kia knaboj dividiĝis je du "armeoj": rusa-armeo de Marso, kiu personiĝis krudan forton, kaj pola-armeo de Apolono, dio de amo. Per armeo de Apolono ofte estris Tomasz Zan, kiu omaĝis amikojn pro lia "minska studado". Al juĝesploro estis aldonita verso verkita per Zan en la jaro 1815 kun nomo "Marŝo por Studantoj de Apolona armeo", en kiu estis rekta alvoko al milito kontraŭ "moskvano" kaj nefinita komedio "Maturo en kamaradeco", same direktita kontraŭ rusia estraro.
Vilna universitato: 1815-1820
En la jaro 1815 Tomasz Zan kontraŭ propraj monoj ekstudis je fizikmatematika fakultato de Vilna universitato, kaj por enspezi monojn, laboris kiel guvernisto. Estris per patriota kolegaro, ekmembris en framasona loĝio.
En la jaro 1817 Tomasz Zan kunfondis Filomatan Asocion, en la jaro 1820 fondis Radiantan Asocion, poste reformita en Filareta Asocio. Akorde kun nomo de "teorio de radioj", de ĉiu bonvola homo eliras radioj, kiuj bone influas je ĉirkaŭuloj. En kolegaro aniĝis 200 membroj, grandparte el belorusa junularo.
En la jaro 1823 Tomasz Zan estis arestita. Konserviĝis dokumentoj pri aldono al Zan de diplomon de magistreco pri filozofio, sed li ne ricevis ĝin pro aresto. Dum juĝesploro kulpo pri fondo kaj agado de kolegaroj li prenis al si, pro kio aliaj arestitoj, inter kiuj estis Adam Mickiewicz, Jan Czeczot, Ignacy Domeyko estis nur ekzilitaj, sed ne enprizonitaj. Poste, Adam Mickiewicz verkis pri honesteco de Zan en tria parto de sia poemo "Dziady".
Royal Society of Arts
Royal Society of Arts aŭ Reĝa Societo de Artoj estas mallongigo de Royal Society for the encouragement of Arts, Manufactures & Commerce ("Reĝa societo por kuraĝigo de artoj, manufakturoj kaj komerco). Ĝi estas societo kies sidejo estas en Londono, Britio. Ĝi estis fondita en 1754 kaj ricevis en 1847 reĝan ĉaton. Ĝi havis famegajn membrojn, kiel Benjamin Franklin, Karl Marx, Adam Smith, William Hogarth, Charles Dickens, Guglielmo Marconi kaj John Diefenbaker. Hodiaŭ, ĝi estas tre grava scienca societo en Britio.
Tomasz Zan
Ekzilo: 1824-1837
Pro fondo de kaŝaj komunumoj Tomasz Zan en oktobro de la jaro 1824 ekziligis en Orenburga forto, de kiu li estis liberigita la 22-an de novembro 1825. Tie li konservis siajn ideojn, membris en lokaj kaŝrezistaj organizacioj de revolucianoj. En la jaro 1833 li membris en komploto, kun celo ribeli kontraŭ registaro kaj fuĝi eksterlande, sed tio fiaskis.
Royal Society of Arts
Royal Society of Arts kaj Esperanto
Ĉirkaŭ 1930 la „Royal Society of Arts“ decidis aranĝi la Esperanto-ekzamenojn en Britio. Dum 20 jaroj ekde ĉirkaŭ 1950 la pastro William John Downes, membro de la Akademio de Esperanto de post 1950, estis la ĉefa ekzamenisto.
Tomasz Zan
Ekzilo: 1824-1837
Dum sia ekzilo Zan rendevuis kun fama esploristo Alexander von Humboldt, kiu veturis al Uralo por sciencaj esploroj. Sub lia influo Zan ekintersiĝis pri geologio kaj botaniko, kaj dum sia ekzilo li komencis geologiajn esplorojn, dum kiuj li elserĉis minkampoj de oro, nafto, kupra ercoj.
Katabolo
Katabolo estas disiĝa procezo en kiu sorbitaj digestaj produktoj estas disrompitaj por provizi la ĉelojn per energio en la formo de adenozina trifosfato (ATF, ankaŭ nomita ATP). (Malkombino de histaj proteinoj al aminoacidoj ankaŭ apartenas al katabolo, kvankam tiaokaze neniu ATF produktiĝas.)
Tomasz Zan
Ekzilo: 1824-1837
Pro siaj meritoj en esploro de de naturo de Uralo kaj pro malkovro de oraj mintavoloj, li estis liberigita en majo de la jaro 1863.
Sankt-Peterburgo: 1837-1841
En oktobro 1837 Zan alveturis en Sankt-Peterburgo, kie li eklaboris kiel bibliotekisto en Mina instituto, verkis libron pri siaj geologiaj esploroj, sed ĝi ne estis eldonita, kaj kie estis manuskripto, nuntempe ne estas konata. Kompilis mapon de urala regiono. En la jaro 1839 estis kvalifikigita kiel mina inĝeniero.
Reveno
En la jaro 1841 Zan revenis al patrolando. komence li laboris kiel mina inĝeniero kaj oficisto. En la jaro 1845 li estis eksigita. Verkis muzikon, kantoj, interalie je vortoj de Jan Czeczot. Tiatempe li konatiĝis kun Brigita Sventaĵeckaja, kun kiu li poste edziĝis. Havis 4 filojn.
Verkoj
Tomasz Zan estas aŭtoro de fonditaj sur belorusa folkloro pollingvaj verkoj. Uzis belorusan folkloron en komedio "Fagopiraj kukoj" (1817, surscenigita en Orenburgo 11-an de februaro 1830), same en poemo "Tabakujo" (1818). Verkis baladojn kaj poemojn "Ciganino", "Svicjaz-lago" (ambaŭ en la jaro 1820).
33677 Truell
33677 Truell estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo « LINEAR » (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Dénes Lengyel
LENGYEL Dénes (lendjel) estis hungara literaturhistoriisto. Li naskiĝis en Kisbacon la 7-an de aŭgusto 1910 kaj mortis en Budapeŝto la 17-an de julio 1987. Li estis la nepo de verkisto Elek Benedek, la edzo de folkloristino Ágnes Kovács, la patro de ekonomikisto László Lengyel.
Katabolo
vidu: metabolo, anabolo
Tomasz Zan
Verkoj
En sia taglibro li skribis, ke volas verki en belorusa lingvo, sed neniu el ĉi tiaj verkoj konserviĝis.
33677 Truell
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Michael Truell, kiu gajnis la duan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2016 pro sia projekto en teamo pri robotiko kaj inteligentaj maŝinoj. Li estis lernanto ĉe la Horace Mann School de Bronkso (Nov-Jorko, Nov-Jorkio, Usono).
Dénes Lengyel
Biografio
Dénes Lengyel havigis diplomon pri hungara-latina-franca lingvoj en 1932 en Universitato de Budapeŝto. Li estis mezlerneja instruisto en Budapeŝto (1935-52); katedrestro de la Központi Pedagógiai Továbbképző Intézet (1952-61), pli poste vicdirektoro de la Petőfi Irodalmi Múzeum ĝis sia pensiuliĝo (1970).
Rœux (stacidomo)
Rœux estas franca stacidomo sur linio Paris-Nord - Lille, situanta en Rœux, en departemento Pas-de-Calais, regiono Hauts-de-France.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Hauts-de-France.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Paris-Nord - Lille (272000).
Anabolo
Anabolo uzas haveblan energion por la sintezo de novaj ĉelaj komponantoj. Sekve, oni ankaŭ nomas anabolon biosintezo.
Chlorella vulgaris
Chlorella vulgaris vivas en fluakvoj kaj nefluakvoj, en dolĉaj kaj saletaj akvoj, ĝi disvastiĝis dismonde.
Chlorella vulgaris estas kultivebla en grandaj kvantoj kaj uzebla kiel nutraĵaldonaĵo, krudmaterialo por kosmetikaĵoj, nutraĵo por larvoj en la akvokulturo. La sekigita biomaso de Chlorella vulgaris entenas ĉirkaŭ 50 procentojn da proteino kaj produkteco po hektaro estas 120 tu/ha (komparu al tritiko: ĉirkaŭ 7 tu/ha).
Dumtempe la algo graviĝis plu kiel fonto de iaj plurfoje nesaturitaj grasacidoj (ekz. alfa-linolenacidoj) kaj karotinoidoj (ekz. luteino).
Hufo
Jam la biblio distingis la bestojn laŭ ties hufo „ĉiun bruton, kiu havas disfenditajn hufojn kaj distranĉan sulkon sur la hufoj, vi povas manĝi.”
Krono (coronale) estas supra rando de la ĉevala hufo sub la fanono (fanono (compedale?) estas tiu parto de la ĉevakruro, kie hartufo kreskas malantaŭ la pasternartiko
parhufuloj, neparhufuloj, rostruloj
Edgár Balogh
BALOGH Edgár ĝis 1926 Kessler estis ĉeĥoslovakia, poste rumania hungara publicisto, redaktoro, memuaristo naskita en Temeŝvaro la 7-an de septembro 1906 kaj mortinta en Kluĵo la 19-an de junio 1996.
Biografio
Edgár Balogh estis filo de saksfamilia oficiro kaj de hungara literaturfaka instruistino. Li estis realginaziano en Pozsony, sekve studis en Prago filozofion en germana lingvo. Li preparis sin etnografo. En 1931 redaktis kun Zoltán Fábry en Prago la revuon Az Út. En 1935 elpelis lin la aŭtoritatoj de Ĉeĥoslovakio kaj li unue loksidiĝis en Kluĵo, poste en Braŝovo. Li estis interna kunlaboranto de Korunk, publicisto de Brassói Lapok. Post la dua viena arbitracio kelktempe instruis en Kalotaszentkirály, poste li fariĝis redaktoro koloĵvara de Kelet Népe (1941) kunlaboranto de Magyar Nemzet, ekde 1942 de budapeŝta Kis Újság. Li iniciatis la eldonadon la 18-an de oktobro 1944 de la ĵurnalo Világosság, kies ĝis 1948 li estis ĉefredaktoro. En 1948 li iĝis universitata profesoro, en 1949 rektoro de Bolyai Tudományegyetem. En aŭtuno 1949 kune kun pluraj aliaj gvidantoj de MNSZ oni arestis kaj aljuĝis lin malliberejo. Nur 1956 oni rehonorigis lin. Ĝis 1971 li estis viĉefredaktoro de revuo Korunk, de 1981 ĉefredaktoro de la konsultlibro Romániai magyar irodalmi lexikon.
Pop-muziko
Pop-muziko (devenebla el la angla pop music, mallongigo de popular music, "populara muziko") aŭ popa muziko (aŭ popo ) estas muziko kiu plaĉas kaj sukcesas ĉe larĝa publiko. Ĝiaj strukturoj plej ofte estas simplaj, memoreblaj kaj dancotaŭgaj. Pop-muziko ĉefe plaĉas al junuloj, kiuj ofte dancas dum la aŭskultado. Multaj televidaj kanaloj kiel MTV, Viva aŭ All Music elsendas ĉefe pop-muzikon.
Klokočůvek
Klokočůvek (Klein Glockersdorf) estas vilaĝo en Ĉeĥio, loka parto de urbo Odry en distrikto Nový Jičín. Ĝi troviĝas proksimume 9 km nordokcidente de Odry. En la jaro ĉi tie daŭre vivis. En la jaro 2009 ĉi tie estis registritaj 176 adresoj.
Klokočůvek estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 3,33 km².
Turismo
Rande de la vilaĝo estas pilgrima loko virgulino Maria en roko. En la vilaĝo troviĝas ankaŭ refreŝigeja domaro Spálovský Mlýn.
Vsevolod Pudovkin
Vsevolod Illarionoviĉ PUDOVKIN (Все́волод Илларио́нович Пудо́вкин) (16a de februaro 1893 – 30a de junio 1953 ) estis rusa kaj soveta kinreĝisoro, scenaristo kaj aktoro kiu disvolvigis influajn teoriojn pri muntado. La ĉefverkoj de Pudovkin estas ofte kontrastataj kun tiuj de lia samtempulo Sergej Eisenstein, sed dum Eisenstein uzis muntadon por gloriigi la povon de homamasoj, Pudovkin preferis koncentriĝis al la kuraĝo kaj rezistemo de individuoj.
Otto Liebetrau
Otto LIEBETRAU (naskiĝinta en la 6-a de aŭgusto 1855 en Gräfentonna, mortinta en la 25-a de septembro 1928 en Gotha) estis germana politikisto.
Vivo
Liebetrau trapasis la abiturientan ekzamenon ĉe Ernestinum (Gotha) kaj studis jursciencojn ekde 1874 en Marburg, Leipzig kaj Jena. Samjare li iĝis membro de la studenta korporacio Arminia Marburg. Li soldatis unu jaron (rezervleŭtenanto). Post finstudoj li estis ekde 1878 helpanto jurista en Gotha Ohrdruf kaj Tonna. En 1880 li faris la ekzamenon pri asesoreco che la Supera landa tribunalo en Jena kaj ighis en 1881 Ofica advokato che la Tribunalo de unua instanco.
Milena Holcová
Milena HOLCOVÁ (naskiĝis la 13-an de marto 1954 en Brno) estas ĉeĥa esplorvojaĝistino kaj verkistino.
Junaĝo
Jam kiel knabineto ŝi bone lernis, pentris, elstaris en atletiko, sed ankaŭ perdiĝadis el antaŭlernejo. Post matur-ekzameno ŝi studis juron. Sopiro malkovradi, transgrimpi barilojn, ĉirkaŭrigardi la mondon, ne forlasis ŝin. Eĉ edziniĝo ne estingis la sopiron. En sia trideka jaro ŝi komprenis, ke ĉio estas malbone. Ŝi forlasis prestiĝan okupiĝon kaj kun nova edzo ŝi komencis fari tion, kion ŝi vere volis. Ŝi sciis, ke kun iometa humileco oni povas vojaĝi eĉ sen mono, aventuri respondece kaj veturpeti eblas eĉ kun tri gefiloj.
Kariero
Nuntempe ŝi estas esplorvojaĝistino. Ŝiaj principoj de vojaĝo estas simplaj: plej proksime al homoj, plej eta dorsosako, plej multe da tempo, plej distance de turistoj, penetri trans „muron“ de kutimoj, tradicioj kaj unuopaj homaj sortoj. Pri siaj vojaĝoj ŝi verkas raportojn. Ŝi loĝis ĉe mongolaj paŝtistoj, afrikaj masajoj, zambiaj kamparanoj, islandaj farmistoj, ĉe usona meza klaso, laponlandaj intelektuloj, afganaj taliboj, ŝi ekkonis Indianojn de Orinoko kaj Meksiko, indiĝenojn en Laoso, kamparanojn en Kubo. Ĝis nun ŝi aŭtoris dek unu librojn.
Slaská
Slaská, hungare Mogyorómál [modjorOmAl] estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Žiar nad Hronom. Ĝis 1890 la oficiala hungara loknomo estis Slaska (pli frue Szlaszka), poste pro la hungariga politiko la vilaĝo ricevis hungarecan nomon.
Situo
Slaská situas sur malebenaĵo en valo de rojo, flanke de monto 677 m-ojn alta, laŭ traira flankovojo. Žiar nad Hronom troviĝas 8 km-ojn.
Historio
La unua mencio devenis el 1454 en formo "Szilezka", apartenanta al ĉefepiskopejo de Esztergom. En 1828 vivis en Szlaszka 475 homoj en 69 domoj. En 1910 vivis en Mogyorómál 646 homoj, (628 slovakoj, 10 hungaroj, 8 germanoj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Bars, al distrikto de Garamszentkereszt, poste al Ĉeĥoslovakio, inter 1938-1945 kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 loĝis en Slaská 470 homoj (459 slovakoj, 3 ĉeĥoj kaj aliaj).
Universitato de Brita Kolumbio
La Universitato de Brita Kolumbio (University of British Columbia (UBC)) estas kanada publika esplor-universitato kun kampusoj en Vankuvero (UBCV) kaj Kelowna (UBCO). Oni taksas UBC inter la plej bonaj universitatoj de Kanado.
Miroslav Vitouš
Miroslav Vitouš (naskiĝis la 6-an de decembro 1947 en Prago, Ĉeĥoslovakio) estas ĵaza basinstrumentisto kaj komponisto. Li famiĝis kiel kunfondinto de la mita ĵazroko-ensemblo Weather Report.
Magnetismo
Magnetismo estas:
Petro
Petro (de πέτρος /petros/ = ŝtono, aŭ πέτρα = roko en la greka) signifas (laŭ NPIV):
Miroslav Vitouš
Vivo
En la aĝo de ses jaroj li komencis ludi violonon, dekjaraĝe pianon, ekde la 14-a vivojaro li ludas kontrabason. Junaĝe li sukcese partoprenis naĝokonkursojn – tio sufiĉis por eniĝo en la ĉeĥan skipon por la olimpiaj ludoj. Unu el liaj unuaj muzikensembloj estis la triopo Junior Trio kun sia frato Alan ĉe frapinstrumentaro kaj sia ĉeĥa amiko Jan Hammer (kiu pli malfrue lanĉos per la titolmuziko por la televidserio Miami Vice vendofuroraĵon) ĉe muzikilaj klavaroj. Li havis klasikmuzikan edukadon pri kontrabaso ĉe la Praga Konservatorio de František Pošta kaj gajnis en 1967 kun sia triopo la Friedrich-Gulda-konkurson en Vieno, kio alportis al li kaj Jan Hammer stipendion por Muzikaltlernejo Berklee je Bostono.
Magnetismo
El la ĉiutaga vivo estas konata precipe la feromagnetismo de kelkaj metaloj, precipe fero, sed ankaŭ nikelo kaj kobalto. Ĝi ebligas per magneto altiri tiajn metalojn kaj tiel ekzemple disigi ilin de aliaj metaloj, kio gravas en la utiligo de forĵetaĵoj.
Petro
- en geologio, konsistigan materialon de la terkrusto (NPIVa termino «petro» anstataŭ la esperante pli kutima termino rokaĵo), kaj
Miroslav Vitouš
Vivo
La virtuoza ĵaza basludo de Vitouš igis la recenzistojn envicigi lin en unu klason kune kun Scott LaFaro, Dave Holland, Niels-Henning Ørsted Pedersen kaj Christian McBride. Karakteriza ekzemplo por la kontrabasludo de Vitouš estas aŭdebla je la sondisko Now He Sings, Now He Sobs (1968) kun Chick Corea ĉe piano kaj Roy Haynes ĉe frapinstrumentaron. Ĉi tiu albumo montras lian fortan ritman senton, novspecan promenbason samkiel lian forton kaj senzorgemon je la improvizado.
Magnetismo
Daŭraj magnetoj havas konstantajn magnetajn momantojn, kiuj kaŭzas feromagnetismon. Tamen, plej multaj materialoj ne havas konstantajn momantojn. Inter tiuj lastaj, iuj estas nur iomete altiritaj de la ĉeesto de magneta kampo (paramagnetismo); aliaj estas male forpuŝitaj de ĝi (diamagnetismo); ankoraŭ aliaj havas multe pli kompleksan rilaton al aplikata magneta kampo (antiferomagnetismo kaj ferimagnetismo).
Petro
- en anatomio, la malmolan oston de la temporalo, entenanta la orelajn kavojn.
Tiu termino estas ankaŭ esperantigo de populara vira persona nomo. Eblaj diverslingvaj variaĵoj estas "Peter", "Petr", "Pete", "Pjotr," kaj aliaj.
Magnetismo
Malfortigo kaj elimino
Magnetismo estos eliminita aŭ malfortigita per hazarda aranĝo de la direkto de la magnetaj polusoj (Domajnoj).
Miroslav Vitouš
Vivo
Sian unuan albumon Infinite Search el la jaro 1969, kiun li faris kiel bandestro, kaj kiu republikiĝis pli malfrue kiel Mountain In The Clouds, li verkis kune kun la pioniroj de la komencanta rokĵazo, John McLaughlin, Herbie Hancock kaj Jack DeJohnette, sed ankaŭ kun Eddie kaj Joe Henderson.
György Berecz
BERECZ György [pr. berec] estis hungara ŝoforo, ribelanto dum la hungara revolucio de 1956 naskiĝinta en Kluĵo la 11-an de majo 1924 kaj mortinta en Budapeŝto la 28-an de januaro 1958.
Magnetismo
Malfortigo kaj elimino
Permanentaj magnetoj povas esti malmagnetitaj per la sekvaj manieroj:
György Berecz
Kariero
Berecz estis ekzekutita pro partopreno en la hungara revolucio de 1956.
Magnetismo
Elektromagnetismo
Branĉo de fiziko, kiu pritraktas la interagojn inter elektraj kaj magnetaj kampoj kaj iliaj fontoj, nome elektraj ŝargoj kaj kurentoj. Formalan priskribon donas la ekvacioj de Maxwell.
La magneta dupoluso estas la plej elementa formo en kiu povas okazi magnetismo. Ĉiuj komplikaj magnetaj strukturoj povas esti kunmetitaj el dupolusoj.
Miroslav Vitouš
Vivo
Li estis fonda membro de la bando Weather Report kaj verkis kun Jan Hammer, Freddie Hubbard, Miles Davis, Chick Corea, Wayne Shorter, Joe Zawinul kaj Jan Garbarek.
Vitouš esprimiĝis en kelkaj intervjuoj pri sia pridisputata forlasado dela ensemblo Weather Report, aparte pri sia rilato al Joe Zawinul. Alphonso Johnson, kiu Vitouš anstataŭis, jam post mallonga tempo estis forŝovata de la tre novigema kaj influa basgitaristo Jaco Pastorius.
En 1988 li revenis al Eŭropo kaj koncentriĝis nun pri komponado, muzikas tamen foje sur ĵazfestivaloj.
Manjung
Manjung estas administra distrikto en Perako, Malajzio. Seri Manjung estas la ĉefurbo de Manjung.
Karolo la 8-a (Svedio)
Karl Knutsson (naskiĝis oktobro 1408 aŭ 1409, mortis la 15-an de majo 1470) de la dinastio Bonde estis reĝo de Norvegio kun la nomo Karl I (Karolo la 1-a) de 1449 ĝis 1450, kaj estis reĝo de Svedio dum tri periodoj.
Manjung
Esperanto kaj Manjung
Kelkaj loĝantoj konis Esperanton.
Karolo la 8-a (Svedio)
Karl ankaŭ estas konata per la nomo Karolo la 8-a de Svedio (ekzemple, foje en la sveda, Karl VIII), kiun oni komencis uzi longe post lia morto en Svedio. En lia tempo, ŝajnas kiel oni fakte iam uzis Karolo la 2-a (Karl II) en Svedio. La pli nova nomo Karolo la 8-a estas bazita sur malĝusta historioscio ekde la 16-a jarcento, ĉefe de historiisto-episkopo Johannes Magnus, kaj tiel ne vere estas ĝusta. Oni ne scias pri la nomoj de ĉiuj reĝoj de Svedio, sed el tiuj kiujn oni certe konas, Karl Knutsson fakte ja estas la dua kun la nomo Karl.
Biografio
Li estis reĝo de Svedio en unu el la plej turbulemaj periodoj de la historio de tiu lando. La tiam kuranta politika malstabileco dufoje kaŭzis lian ekzilon eksteren de la lando, kaj li kvar fojojn okupis la povon (tri kiel reĝo).
Li estis monarko kiu montris grandan forton kontraŭ siaj malamikoj kaj penis rekapti la povon pere de la Unio de Kalmar, kie li estis devigata alfronti, en longa konflikto, la reĝon de Danio, kiu same aspiris lian tronon. La milito kiun li tenis kontraŭ Danio speguliĝis ĉe la neebleco de ia unuigo kaj tio estis la komenco de granda kaj malfermita rivaleco inter ambaŭ regnoj.
(16383) 1981 EV30
(16383) 1981 EV30 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la usona astronomo Schelte J. Bus elde la Observatorio de Siding Spring, apud Coonabarabran en Novsudkimrio (Aŭstralio).
Belartoj
Arto > Belartoj
La belartoj estas nocio tradicie aplikata al kampoj de la homa agado, kiun oni konsideras arto en estetika senco, do arto kiu celas ĉefe al beleco. Kontraste al tio la metiartoj, la metioj, servas al praktika celo. Ekzemple ekspoziciita tekruĉo, kiu ne funkcias estas belartaĵo, sed tekruĉo servanta kiel ujo por teo estas metiaĵo.
En klasika Eŭropo, dum la 18-a jarcento, validis la listo de ses belartoj, nome: arkitekturo, skulptarto, pentrado, muziko, gravuro kaj desegnado. Pli modernaj inventaĵoj pretendis je sekvaj lokoj en la listo: fotografio volis esti la sepa belarto, kino la oka belarto, kaj tiel plu...
Sudetgermanoj
Sudetgermanoj estas nomataj tiu parto de la germana gento, kiu loĝis en Sudetoj, nome en la regiono de la Sudeta montaro, kaj pli speciale en la limzonoj de la nuna Ĉeĥio, ĝis 1945 kaj 1946, kiam ili estis preskaŭ ĉiuj elpelitaj el siaj loĝregionoj.
Ilia loĝregiono, Sudetoj, havas ĉefe du signifojn: 1. la montaraj regionoj en la limzonoj inter Ĉeĥio, Germanio kaj Pollando, ĉefe en Ĉeĥio, sed kun partoj ankaŭ en Pollando kaj Germanio; 2. - ankaŭ nomata Sudetlando - tiu parto de nuntempa Ĉeĥio kiu estis priloĝata de germanoj - ankaŭ nomataj sudetgermanoj, ĝis la fino de la dua mondmilito. Tiu germana loĝantaro konsistigis proksimume trionon de la tuta loĝantaro de Ĉeĥio.
En la sekvo temas pri la regiono 2 kaj pri ties loĝantaro.
Enkonduko
La loĝantaro en la jaroj de 1910 ĝis 1945 ŝancelis inter 3,2 kaj 3,3 milionoj da homoj. La antaŭuloj de la sudetgermanoj supozeble eniris, ĉefe en la 12-a kaj 13-a jarcento, dum la germana orienta setlado, el Bavario, Frankonio, supra Saksio kaj Aŭstrio en la preskaŭ senhomajn regionojn de Bohemio kaj Moravio ene de la Sankta Romia Regno (de germana nacio). Ili pro tio distingiĝas laŭ dialekto, deveno kaj regiona kulturo disde la najbaraj bavaroj, frankonoj, supraj saksoj (turingoj) kaj silezianoj. Ili parolis nordbavarajn, ankaŭ de la frankona dialekto influitajn lokajn dialektojn en la nordokcidenta Egerlando, sileziajn lokajn dialektojn en norda Moravio kaj bavarajn lokajn dialektojn en la sudo kaj sudokcidento de la lando. En Sudetio - aŭ Sudetlando - ili estis la absoluta plimulto (pli ol 90 elcentoj), dum ilia proporcio en la bohemaj landoj de Aŭstrio-Hungrio, la regiono de la nuna Ĉeĥio, laŭ popolnombradoj de 1910, 1921, 1930 kaj 1939 estis nur proksimume triono kun iomete falanta tendenco.
Dialektaj variaĵoj
La diversaj sudetgermanaj dialektoj disdivideblas en kvin dialektregionoj:
La dialektoj de la sudetgermanaj regionoj estas leksikografie priskribataj en la Sudetgermana Vortaro ("Sudetendeutsches Wörterbuch"). La lingvan geografion priskribas la Atlado de la historiaj germanaj dialektoj sur la teritorio de Ĉeĥio ("Atlas der historischen deutschen Mundarten auf dem Gebiet der Tschechischen Republik").
Deveno de la termino
La nomo "sudetgermanoj", en la Egerlanda dialekto Suaderer, kiel anstataŭaĵo de la pli malnova memnomaĵo "bohemgermanoj" aperis nur post la unua mondmilito, post kiam la lando estis apartenigita al la nova Ĉeĥoslovakio; ĝi baziĝas sur la ja pejorative intencata „Sudetští Nĕmci" (sudetgermanoj) de ĉeĥoj por la germana popolparto, kiun uzis kaj disvastigis ĉeĥaj naciistoj, ĉefe la junĉeĥoj, ekde la 19-a jarcento.
La nomo "sudetgermanoj" estas derivita de la montaro Sudetoj, kiu etendiĝas en la nordo de Bohemio, Moravio kaj sudeta Silezio sur 330 km da longeco. La nomo "sudetgermanoj" estis uzata jam en la 19-a jarcento kaj trudiĝis komence de la 20-a jarcento, ĉefe ekde 1919, kiel komuna termino por la pli ol tri milionoj da germanoj en la bohemaj landoj.
Multaj "sudetgermanoj" kiel ekz-e Peter Glotz (kun germana patro kaj ĉeĥa patrino) preferas nomi sian "germanbohemoj" (Čeští Nĕmci), kio estas precipe en Aŭstrio de ĉiam la preferata nomo; tie oni kelkfoje parolas ankaŭ pri germanaj "Randlböhmen": margenbohemoj.
Historio
Ĉar sudetgermanoj estas kuniga termino por la germanoj ĉe la rando de la Sudetmontaro, oni distingas ĉe la setlad-historio inter la diversaj germanaj popolgrupoj. La setlada regiono troviĝis geografie en la regionoj de la Bohema arbaro, la Egerlando, norda Bohemio, Orienta Bohemio, Silezio, norda kaj suda Moravio. Krome ekzistis kelkaj germanaj lingvoinsuloj kiel la Schönhengstgau kaj germanaj malplimultoj en urboj kun plimulta ĉeĥa loĝantaro. Ni konsideru ĉi tie unue la setlan historion de Bohemio, la plej densa kaj plej granda regiono.
Antaŭ la popolmigrada epoko Bohemio estis loĝata de keltaj kaj ĝermanaj triboj. Dum la popolmigrado tiuj homoj estis grandparte forpelitaj de slavaj triboj. La vere influo de germana kulturo kaj de germana priloĝado de Bohemio komencis post tio ree en la erao de la Franka imperio kaj de la bohema dinastio de la "Přemyslidoj". Plej malfrue kun la reĝado de Karolo la 4-a, naskita en Prago, kiel imperiestro de la Germana Regno kaj Reĝo de Bohemio ekestis la dominado de la germana lingvo kaj kulturo: la 1348 fondita Praga Karol-Univeristato ("Karls-Universität Prag") estis la unua germana universitato; Johano de Saco (Johannes von Saaz) verkis la gravan prozopoemon "La kampulo el Bohemio" ("Der Ackermann aus Böhmen"), germanaj setlejoj, kampkulturado, metio kaj arto estis subtenataj en la lando. Dum la husismaj militoj, kiuj havis preter la religiajn ĉefe naciajn kaŭzojn, la dominanta germana influo estis forŝovita, tamen okazis faca ĉeĥa-germana kunvivado, ekzemple sub influo de la Bohemiaj Fratoj. Dum la reformacia periodo ekzistis ankaŭ vilaĝaj komunumoj kun pluraj religiaj konfesioj.
La vitroindustrio, poste kun mondfame elstara graveco, komencis en la tempo antaŭ la Tridekjara milito en la bohemaj arbarregionoj.
La epoko de la Tridekjara Milito estis stampita de abomenindaĵoj kaj viktimoj en la loĝantaro; kelkej fontoj parolas pri redukto de la loĝantaro al kvinono. Ĝis la lasta generacio ankoraŭ kurantaj insultvortoj inter germanbohemoj estis "Vi svedo" - la plej akra verdikto entute - aŭ "der elendige Krawat" [la mizera - "el eksterlando devena" - kroato], ambaŭ devenaj de la respektiva soldularo kiuj hantis la landon dum tiu epoko. La posta kontraŭreformacio fare de la habsburganoj subtenis la denonvan priloĝadon de forlasitaj kaj elsangigitaj regionoj per almigrantoj el la najbaraj germanaj limregionoj. Meze de la 17-a jarcento okazis ekonomia kaj kultura elano, kvankam la libereco de la individuo, de la kamparano kaj de la urboj estis forte limigita pro la reganta absolutismo. Nur sub Maria Terezia kaj ties filo, la imperiestro Jozefo la 2-a la situacio pliboniĝis; la enkonduko de deviga lernejo kaj la nuligo de la servuto estas du ekzemploj. La germana lingvo estis lingvo vekikla kaj de klereco, la epoko de raciismo kaj de la vajmara klasikismo kontribuis al la fortiĝanta kultura influo de la germana lingvo ne nur en Bohemio.
Dum kaj post la epoko de romantiko en la 19-a jarcento denove aperis ĉeĥaj naciaj movadoj, poste ankaŭ tiaj strebantaj al sendependa ŝtato, kiel tiu de la aŭstroslavismo, kiuj atingis unuan kulminon post la unua mondmilito en la fondo de Ĉeĥoslovakio kaj cedigis la dominadon de la germanaj lingvo kaj kulturo en Bohemio al la germanaj loĝregionoj. Dum tiu fazo, en la ĉeĥa historiografio ekde fine de la 19-a jarcento nomata nacia renaskiĝo de la ĉeĥoj, Josef Jungmann, kiu ĝuas en la ĉeĥa filologio rangon kiel en Germanio la Fratoj Grimm, sian verkon "Pri la ĉeĥa lingvo, unua interparolado" (O jazyku českém, rozmlouvání první) .
Elpelo
Post la dua mondmilito la sudetgermanoj estis en la tempo de majo ĝis decembro 1945 preskaŭ komplete elpelitaj aŭ post tio inter januaro kaj decembro 1946 trude elmigrigataj, en ĉeĥa formulo "elŝovita". La teritorioj transigitaj en la Munkena interkonsento al Germanio estis, per referendo referenca al la Traktato de Saint-Germain-en-Laye ree enigitaj al Ĉeĥoslovakio. La perforta forŝovo (ĉeĥe "odsun", do "forŝovo") de la germanlingva malplimulto estis post fino de la milito surbaze de la decidoj de la Potsdama Konferenco, de la Potsdama Protokolo kaj de la Potsdama Interkonsento iniciita de la dekretoj de Beneš kaj de la venkaj potencoj tolerataj, kvankam unue grandaj partoj de Okcidenta Bohemio estis okupataj de la usona armeo..
Kalkulo de la viktimoj eldonita de la sudetgermana "samlandanaro" (Sudetendeutsche Landsmannschaft) baziĝas sur nombroj de la Eklezia Serĉoservo de la asocio Caritas kaj sur ties hejmlok-sliparo kaj venas al la rezulto (stato de 1959) de proksimume 241.000 mortviktimoj .
La dekretoj de Beneš estis retroefike aprobitaj de la ĉeĥoslovaka parlamento kaj estas ĝis nun jure validaj, sed, laŭ ĉeĥa interpreto, estas "ne plu aplikataj" kaj estas por antifaŝistoj ekde marto 2002 komplete nuligitaj.
Loĝregionoj post la elpelo
La sudetgermanoj ekloĝis post tio plejparte en la limregionaj germanaj landoj Bavario, Saksujo, Turingio, Malsupra Saksujo, Hesio, Badenio-Virtembergo, en Aŭstrio kaj proksimume 500 familioj ankaŭ en Hungario. Kelkaj sudetgermanoj ekloĝis en aliaj landoj aŭ elmigris transmaren.
En la rejnlanda Rheinbach ekzemple ekloĝis granda nombro da vitroartistoj kaj vitrorafinistoj el Steinschönau (nuntempe Kamenický Šenov) kaj ĉirkaŭaĵo kaj tie rekonstruis sian hejman vitroindustrion, interalie ankaŭ la ŝtatan vitrofaklernejon Rheinbach kaj partojn de la lustroinduGerstrio. Multaj homoj organizis sin en elpelit-asocioj ("Vertriebenenverbände"), por havigi al si politikan esprimon. Kiel "advokato" de la sudetgermanoj prezentas sin antaŭ ĉio la partio Kristansociala Unio (CSU) en Bavario, kiu deklaris la sudetgermanojn "kvara tribo de Bavario apud malnovaj bavaroj, ŝvaboj kaj frankonoj" (Franz Josef Strauß), kio tamen ne havas etnologian bazon. En Bavario, sed ankaŭ en aliaj germanaj landoj la popolstrukturoj ŝanĝiĝis pro la amasa alveno de elpelitoj. La multaj elpelitoj, interalie la sudetgermanoj, estis, de la loka loĝantaro en la postmilita tempo ofte konsiderataj kun suspekto kaj malŝate nomataj "rifuĝintoj" - kio ekvivalentis por la viktimoj kiel insulto. Tiel estiĝis tute novaj urbokvartaloj, kiel ekz-e Neutraubling apud Regensburgo (alia formo: Ratisbono), aŭ Neugablonz apartenanta al Kaufbeuren, aŭ Geretsried, Traunreut aŭ Waldkraiburg.
Germana malplimulto en Ĉeĥio
Proksimume 200.000 germanlingvanoj, do proksimume ses elcentoj, ne estis elpelitaj post 1945. Tiuj homoj estis parte miksaj geedzoj, en kiu unu generinto estis germana, la alia ĉeĥa. Tiaj familioj ricevis kelkfoje la eblecon elekti restadon, plej ofte kiam la patro (do la familia ĉefo kiu el tiama vidpunkto donis sian civitanecon al la tuta familio) estis ĉeĥo. Ofte temis ankaŭ pri antifaŝistoj, ekz-e tiaj kiuj estis kunlaborintaj kun la ĉeĥoslovaka rezistado aŭ kiuj pro la membreco en la Germana Socialdemokrata Laboristpartio in la Ĉeĥoslovaka Respubliko (Deutsche sozialdemokratische Arbeiterpartei in der Tschechoslowakischen Republik, DSAP) estis persekutitaj de la hitlera reĝimo. Tiuj homoj ricevis poste de la administracio "antifaŝist-identigilon" kaj povis libere elekti ĉu resti aŭ elmigri; ĉe elmigro ili povis - kontraste al la fakte elpelitaj (en ĉeĥa interpreto: "elŝovitoj") - kunporti sian tutan havaĵon, dum la trude elpelitaj povis kunporti nun 40 kilogramojn. Antifaŝitoj ankaŭ ne devis porti la fifaman brakbendon kiu devis tuj rekonigi ilin kiel anoj de la germana loĝantaro (N por "Nĕmec") - kiel en la tielnomata Tria Regno la Juda stelo la judojn (entnologie ĝuste: la hebreojn). Krome temis pri fakuloj al kiuj kelkfoje la ĉeĥoslovaka postmilita registaro rifuzis la - volitan - vojaĝon eksterlanden, ĉar la ŝtato bezonis ilian fakan scion. Kroma granda grupo estis germanoj, kiuj estis kategoriigitaj kiel "ekonomie nemalhaveblaj", interalie multaj germanaj ministoj. Hodiaŭ la anoj de la germana malplimulto en Ĉeĥio nomas sin Germanoj en Ĉeĥio, ĉeĥaj germanoj, Ĉeĥigermanoj aŭ germanbohemoj.
La nombro da germanlingvaj loĝantoj post tio pli kaj pli malpliiĝis, unue per elmigrado, en postaj generacioj per kreskanta asimilado.
1989 okazis en la tiama Ĉeĥoslovakio la Velura revolucio. El la iamaj germanaj loĝantoj, kiuj fine de la 20-a jarcento estis plejparte en granda aĝo, respektive iliaj idoj, kelkaj ja revenis en sian iaman patrujon, sed iliaj iamaj havaĵoj restis eksproprietigitaj.
Nunaj ĉeĥaj-germanaj rilatoj
La rilato de kelkaj ĉeĥoj al forpelitoj el Sudetoj - kaj inverse - estas ĝis hodiaŭ streĉita kaj parte ŝarĝita de gravaj antaŭjuĝoj. Ĝis nun kiel antaŭe repaciĝo kaj kompensado estas problemecaj kaj la dialogo inter la najbaroj estas daŭre malfaciligata de malfido ĉe ambaŭ flankoj. Tiel, la Beneŝ-dekretoj estas de la ĉeĥa flanko ĝis nun ne komplete nuligitaj. La dekretoj estas tamen, ekde marto 2002, laŭ verdikto de la ĉeĥa konstitucia kortumo en Brno (Ústavní soud) ) rilate certajn germanajn kaj hungarajn rezistadgrupojn kaj persekutitajn de la nazia epoko komplete nuligitaj (kio estas apenaŭ konata en la publika debato). En la verdikto tekstas laŭvorte: "La eksproprietigo de antifaŝistoj estis grava maljustaĵo" (ankaŭ kaj ĝuste en la kazo ke ili estis "libervole" elmigrintaj - la verdikto estis atingita de bohema "judo", kiu post la milito transloĝiĝis al Usono kaj kies nemoveblaĵoj en Bohemio estis konfiskitaj). Tiuj rondoj havas laŭ tio rajton je kompleta kompensado kaj reŝtatanigo.
La timo de multaj ĉeĥoj rilatas ĉefe la eblan valorigon de propriet-pretendoj, se la Beneŝ-dekretoj estus nuligotaj ankaŭ por "aliaj" iamaj partoj de la loĝantaro. Efektive restos al la ĉeĥa popolo nur eta parto de la propra lando, se ĝi cedus la pretendojn ekz-e de la katolika eklezio - kiu nomis sia gravajn partojn de la lando - kaj de la iamaj germanaj, hungaraj kaj polaj bienproprietuloj, pretendojn kiuj estis tuj faritaj post la ŝanĝo de 1990/91.
Reprezentiĝoj
La Sudetgermana Samlandanaro ("Sudetendeutsche Landsmannschaft") kondutas kiel la gvida reprezentiĝo de la elpelitoj el Bohemio kaj Moravio. Sed nur malgranda parto de la elpelitaj sudetgermanoj respektive germanbohemoj apartenas al ĝi. Ĝi nombras proksimume 250.000 membrojn, kio estas 7,3 elcentoj de la 3,4 milionoj da elpelitoj. Multaj ne dividas ĝiajn celojn - ekz-e ke ĝi, kun apogo de la bavara registaro, postulas esti de la Praga registaro agnoskata kiel intertraktad-partnero.
Malpli konata respektive reklamefika estas la katolike inspirita Ackermann-Komunumo ("Ackermann-Gemeinde"), kiu nomas sin laŭ la prozopoemo "La kampulo el Bohemio" ("Der Ackermann aus Böhmen") de la mezepoka mistikisto Johannes von Tepl (aŭ: Johannes von Saatz). Ĝi vidas sian ĉefan agadon en la "praktika paclaboro en la servo de popolrepaciĝo".
Inter la organizoj apogantaj kulturan kaj artan interŝanĝon intr germanoj kaj ĉeĥoj estas la Asocio Adalbert Stifter ("Adalbert-Stifter-Verein) en Munkeno.
Vosto
Vosto (latine cauda) estas la lasta korpoparto malantaŭ la postaj membroj de diversaj vertebruloj, konsistanta el la ekstremo de spino kovrita de muskoloj kaj haŭto. La vosto estas ĉefa karakterizo por vertebruloj, en kiuj ĝi formas la pinton de la vertebraro, sed ĝi ankaŭ ekzistas ĉe kelkaj senvertebruloj, ekzemple skorpioj. Ankaŭ vosto nomiĝas postaĵa plumtufo de birdoj, postaĵa apendico ĉe diversaj bestoj aŭ en figura senco fina parto de io.
Ĝi diferenciĝas forte ĉe mamuloj disde la aliaj korpopartoj, formas transiron de la korpo ĉe la birdoj kaj transiras sen forta diferenco de al korpo ĉe fiŝoj. Ĝia longo dependas de la enhavantaj vertebroj. La vostaj vertebroj (4-6) de birdoj kunfandiĝis al urostilo (unu vostosto), ĉe la homo rudimentiĝis.
Korpa uzo
La simioj kaj aliaj bestoj uzas la voston por preni branĉojn, moviĝi, grimpi, salti; aliaj bestoj apogas sin per tio (kanguruo). La vosto aŭ senvosteco povas karakterizi bestojn (manksa kato).
Birdoj
La vosto ludas gravan rolon en la flugo de birdoj. Je malaltaj rapidecoj la vosto pliigas la levoforton. La vosto ankaŭ reduktas la kirlojn de la fluorando, kaj estas uzita por stirado kaj stabiligo
Uzado per la homo
Homo ĉasas bestojn, kiel vulpoj, por elmontri iliajn vostojn kaj uzi ilin en la peltindustrio. Ĉevalvosta hararo estas uzata por fari brosojn, farbopenikojn, arĉojn por kordinstrumentoj kiel violono aŭ kontrabaso kaj balailojn de alta kvalito.
Vostotondado
Foje homoj tranĉas la vostojn de grandaj purrasaj hundoj, kiel Rotvejla hundo. Iuj asertas, ke la hundo riskas tordi sian spinon se ĝia vosto ne estas tranĉita, ĉar ĝi povas tro forte trafi ĝin. Beleckonkursoj de certaj rasoj postulas vostotranĉon. En kelkaj landoj bestvostotondado estas difinita kiel misuzo, kaj estas malpermesita perleĝe.
En Esperanto
Laŭ "Tabuaj vortoj en Esperanto" de Hèctor Alòs i Font kaj Kiril Velkov "vosto" aŭ "vira vosto" estas sinonimo por peniso; "vosti" estas uzata en la Sekretaj Sonetoj de Peter Peneter.
Proverbo
Ekzistas proverboj pri vosto en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili :
György Gera
GERA György estis hungara verkisto, tradukisto naskita en Nadjvarado la 23-an de februaro 1922 kaj mortinta en Budapeŝto la 11-an de decembro 1977.
Kariero
György Gera estis en 1943 en laborkampo, poste kaptito de la koncentrejo de Mauthausen. En 1945 li studis en la altlernejo pri teksumo. Poste li ricevis diplomon en la fako pri sociologio, filozofio kaj estetiko en la Universitato Bolyai de Kluĵo (1947). En 1947 per stipendio li vojaĝis Parizon kaj dum kvar jaroj estis studento de Sorbono. De 1948 li laboris en Budapeŝto kiel ĵurnalisto pri kulturo, kritikisto, film- kaj teatrodramaturgo (gazetoj MA-FILM, Színház és Mozi). De 1971 ĝis sia morto li estis redaktoro de la librorevuo en tri fremdlingvoj aperinta apud Könyvvilág. Lia unua verko aperis en 1941 en gazeto Népszava, poste li publikis en la revuo de Kortárs redaktita de Lajos Kassák. Li tradukis precipe el verkoj de Ionesco, Merle, Ramuz, Dürrenmatt, Feuchtwanger, Apollinaire, Aragon, Thomas Mann. 12:05, 23. Dec 2010 (UTC)
Sinderezo
Sinderezo, ankaŭ en la varianto sinterezo, devenas el la greka lingvo συν (=kun) kaj συτήρησιν (= vido) el “τηρέω”, verbo signfanta “vidi, observi, fiksi la rigardon”: do, ankaŭ en la direkton de si mem, de sia eno. Sinderezo indikas prudenton aŭ moralan senton de la konscienco kiu distingas la bonon el la malbono.
Sinderezo kunlimas sed ne identas kun la natura morala leĝo aŭ morala konscienco: tiuj ĉi estas amplekso de normoj jam posedita de la intelekto, tiu estas la kutima inklino trovi kaj apliki tiujn preceptojn. Temas do ne pri specifa fakulto sed pri vesto (latine: habitus) de la animo, kvazaŭ psika vesto kreita de la ripetado de la samaj agoj.
Laŭ Sankta Hieronimo en la verko Komento pri Jeĥezkel (I,c. I), sinderezo estus tiu parto de la animo alimaniere difinita konscienco: Nome, ĝi ebligas ke la homo havu memkonscion, kapablu sin ekzameni. En ĝi li vidas “spontanan emon distingi la bonon el la malbono, memdirektiĝon al tio kio ĝin konservas, favorante per tiu ekzercado ankaŭ sian konservadon.
Laŭ Tomaso de Akvino, la sinderezo esprimas la emon kunnaskan de la homa animo al la bono kaj reĵeto de la malbono. El la sinderezo, do, dependas la kapablon de la homo deziri kaj senti konsciencriproĉon pro la malbono plenumita.
La tuta skolastikismo kutime sekvas tiun difinon de Sankta Tomaso kiu igas la sinderezon scintilla coscientiae, (= fajrero de la konscienco); sed proksimume sur la sama difino spekulativas ankaŭ la skolastukuloj de la Platoniĝanta skolo kiel Sankta Bonaventura, laŭ kiu sinderezo krom intelekta preteco en la aplikado estas ankaŭ vola aplikado.
La termino ‘sinderezo’ ne estas uzata en la modernaj filozofioj aŭ pro tio ke oni ne interesiĝas pri la strukturo de la homa konscienco aŭ por ke tiu nocio kunfandiĝas en tiujn pli ĝeneralajn de morala konscienco aŭ natura morala leĝo, aŭ pro tio ke estas neata ĝia ekzisto mem.
Universitato de Mesino
La Universitato de Mesino (itale: Università degli Studi di Messina, UNIME) estas publika universitato situanta en Mesino, Italio. Fondita en 1548 fare de Ignaco Lojola, ĝi fariĝis la modelo por centoj da jezuitaj lernejoj. La universitato estas organizita en 11 Fakultatoj. La Universitato de Mesino havas malnovan kulturan kaj edukan tradicion, kiu fontas el la 13-a jarcento kiam tie fondiĝis lernejo.
Darienio
Darienio (en hispana Región del Darién aŭ Tapón del Darién) estas granda areo de marĉoj kaj ĝangaloj kiu separas la teritoriojn de la provinco de Panamo Darieno en Centrameriko el Kolombio en Sudameriko. Ĝi estas ĉirkaŭ 160 km longa kaj ĉirkaŭ 50 km larĝa. Ŝosekonstruo tra tiu areo estas multekosta, kaj la media danĝero grava. Politika akcepto favora al la ŝosekonstruo ne ankoraŭ aperis. Sekve ne estas ŝosekonekto tra Darienio liganta Nordan kaj Centran Amerikon kun Sudameriko kaj ĝi estas la mankanta ligo de la Tut-Amerika Ŝoseo.
Universitato de Mesino
La antaŭula institucio de la universitato estis la Kolegio de Mesino (Studium generale) fondita en 1548 fare de Ignaco Lojola.
Darienio
La geografio de Darienio ĉe la kolombia flanko estas dominata ĉefe de la riverdelto de Atrato, kiu kreas ebenan marĉon de almenaŭ 80 km larĝa. La panama flanko, ege kontrasta, estas monta pluvarbaro, kun tereno atingante el 60 m en la valo al 1,845 m ĉe la plej altaj pintoj (Monteto Takarkuna).
Universitato de Mesino
En la deksepa jarcento homoj kiel Giovanni Alfonso Borelli, Pietro Castelli, Giovan Battista Cortesi, Carlo Fracassati, Giacomo Gallo, Mario Giurba, Marcello Malpighi kaj Francesco Maurolico estis en la universitato, sed en 1678 estis fermita pro la revolucio kontraŭ la hispanoj. La Universitato estis refondita en 1838 de la reĝo Ferdinando la 2-a. En 1847, kiel rezulto de la kontraŭburbona revolucio de la urbo, la universitato denove estis fermita kaj remalfermita post du jaroj, kun restriktoj al studentoj de aliaj regionoj ol Sicilio.
La tertremo en 1908 detruis grandan parton de la konstruaĵoj de la universitato inkluzive sian faman bibliotekon kaj sciencan ekipaĵon. Sed nur unu jaron poste en 1909 la Fakultato de Juro estis remalfermita. La Fakultatoj de Scienco, Farmacio kaj Medicino remalfermiĝis en la jaroj 1914/15.
Burgo Dattenberg
La burgo Dattenberg estas parte konservata montburgo rande de la komunumo Dattenberg en la distrikto Neuwied, en la nordo de la germana federacia lando Rejnlando-Palatinato.
Promeropedoj
La Promeropedoj (Promeropidae) estas malgranda familio el la ordo de la Paseroformaj birdoj kun nur unu genro Promeropo (Promerops) kaj du specioj, ambaŭ limigitaj tute al suda Afriko, same kiel la Ketopedoj (Chaetipidae).
Burgo Dattenberg
Historio
La burgo estis konstruita ĉ. 1220 de malaltnobela senjoro de Dattenberg. La burgo estis Ĉ. 1320 en podedo de Kurköln (ĉefepiskopo Heinrich la 2a de Virneburg). En 1624 ĝi estas nomata disfalinta.
Promeropedoj
Promeropedoj estas specialistaj nektaro-manĝantoj, sed ankaŭ manĝas insektojn.
Laŭ siaj ĝenerala aperaĵo kaj kondutoj ili similas al Nektariniedoj (Nectariniidae), sed eble estas pli proksime parencaj al la aŭstralia Melifagedoj (Meliphagiidae). Ili havas brunecan plumaron, longan subenkurbigitan bekon, tipan por paseroformaj nektarmanĝantoj, kaj longajn vostoplumojn.
Oni ofte povas vidi ilin sur la floroj de la Proteo-arbustoj, karakterizaj por la pejzaĝo de la sudafrikaj altaĵoj.
Ili metas du ovojn en neston sur forko de arbobranĉo.
Genro kaj specioj
La specio Promerops gurneyi troviĝas de Zambio suden, escepte de la ekstrema sudo de Sudafriko.
La specio Promerops cafer troviĝas en la Kap-provincoj de Sudafriko. Antaŭe iuj konsideris ĝin unu specio kun Promerops gurneyi.
Moravičany
Moravičany (Morawitschan) estas municipo en Ĉeĥio, en Regiono Olomouc, en distrikto Šumperk. Vivas ĉi tie.
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1249. Post Mohelnice (1140) kaj Žádlovice (1078) Moravičany estas la tria plej maljuna municipo en nordokcidenta Moravio.