cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Edward Flanagan
Edward Joseph FLANAGAN (13-a de julio 188615-a de majo 1948) estis katolika pastro en Usono. Li estis fondinto de la probable plej konata junula flegejo de Usono, kiu nomiĝas Girls and Boys Town (Urbo de Geknaboj), origine Boys Town, do Urbo de Knaboj, kaj troviĝas proksime de la urbo Omaha en la ŝtato Nebrasko. La loko ne estas simpla orfejo sed renoma centro por prizorgendaj infanoj kaj junuloj.
Flanagan naskiĝis en la distrikto Roscommon de Irlando, venis al Usono dum 1904 kaj iĝis usona civitano en 1919. Li vizitis la kolegion Mount St. Mary's University en Emmitsburg, Marilando, kie en 1908 li diplimiĝis. Poste li plustudis en la seminariejo St. Joseph's Seminary en Dunwoodie Novjorkio, kaj sekve al tio en Aŭstrio kaj Italio. Lia unua pastra posteno estis en O'Neill, Nebrasko, en preĝejo St. Patrick's (la nacia sanktulo de Irlando), kaj sekve li translokiĝis al Omaha, Nebrasko, kie li unue deĵoris en alia preĝejo St. Patrick's kaj poste en St. Philomena's.
Dum 1917 en Omaha li fondis Hejmon por Senhejmaj Knaboj. Ĉar la urbocentraj ejoj estis netaŭgaj, li post kvar jaroj, do en 1921, fondis la Urbon de Knaboj Boys Town 16 kilometrojn okcidente de Omaha. Sub lia direktado la Urbo de Knaboj iĝis larĝa komunumo kun propra knaba urbestro, lernejoj, kapelo, poŝtoficejo, farmbienoj, gimnastikejo kaj aliaj konstruaĵoj kie knaboj inter 10 kaj 16 jaroj ricevis edukon kaj lernis metion.
Dum 1938 ekestis filmo kun la titolo Boys Town, kiu bildigis la vivon de Edward Flanagan kaj montris la aktorojn Spencer Tracy, kiu ludis la pastron kaj gajnis la film-premion Oskaro pro sia rolo, kaj la tiam 17-jaran Mickey Rooney. Sekvaĵo sub la titolo Men of Boys Town aperis en 1941.
Edward Flanagan ricevis multajn premiojn pro sia laboro kun senhejmaj kaj socie komplikaj knaboj. Li deĵoris en pluraj komitatoj kaj estraroj pri la zorgado por infanoj, kaj aŭtoris multajn tiutemajn artikolojn. Internacie konata, Flanagan vojaĝis al Japanio kaj Koreio en 1947 por studi problemojn de infana prizorgado tie. Similan vojaĝon li faris al Aŭstrio kaj Germanio sekvajare, kaj dum tiu vojaĝo li mortis pro koratako la 15-an de majo 1948 en Germanio. Lia tombo troviĝas en la Kapelo Dowd en la Urbo de Geknaboj.
Dum 1986 aperis usona poŝtmarko de 4 cendoj, kiu memorigis pri Edward J. Flanagan. La poŝtmarko ankoraŭ nun estas vaste uzata.
Wojciech Zabłocki
Ekstersporta vivo
En 1954 finis Arkitekturan Fakultaton de la AGH Universitato de Scienco kaj Teknologio. En 1968 doktoriĝis, kaj en 1980 habilitiĝis. Sed antaŭ ĉio okupiĝis pri sportaj konstruaĵoj en Varsovio, Konin, Zgorzelec, Puławy, Halepo. Kreinto de la Monumento al Sileziaj Ribelintoj en Katowice kaj kunaŭtoro de la monumento pri la batalo de Monte Cassino en Varsovio (1999).
Dzhe (cirila alfabeto)
Џ estas litero de cirila alfabeto.
La litero sonas [d͡ʒ] (ĝe).
Ĉi tiu litero estas uzata en la serba lingvo kaj en la makedona lingvo.
Blazono de Maranjo
La blazono de Maranjo estas la herolda emblemo kaj unu el la oficialaj simboloj de la brazila ŝtato Maranjo.
Historio
La Ŝtatblazono estis kreita de Dekreto Nº 58, datita 30/12/1905, elŝutita de la unua vicprezidanto en ekzerco Alexandre Colares Moreira Junior kaj subtenita de Leĝo n. 416, datita la 27/08/1906, sankciita de Ŝtatestro Benedito Pereira Leite. La originala modelo havas la subskribon de la desegnisto Lucílio.
Herolda priskribo
Ĝi estas formita de ora kadro kaj centra rondo. En la centro estas kvar partoj kiuj reprezentas la flagon de Maranjo, la kolorojn de Brazilo kaj la instrukcio per plumo kaj pergamino. La formo de la konturo de la surfaco de la ŝildo estas la sama kiel la ŝildo de la Svisa Konfederacio kaj estas limigita per barokaj kadroj moldeblaj al la konturo; la kampo de la ŝildo estas dividita en kvar partojn - du partoj enhavantas la naciajn kolorojn, verdan kaj flavan, kaj la ceteraj, sur la alia flanko, enhavas la flagon de la ŝtato reproduktita pli supre, Emblemo de Instrukcio meze de radioj de lumo; la ŝildo estas superita de krono de laŭroj, kaj la kadroj, ornamaĵoj kaj krono estu oraj koloroj.
Joan Font i Giralt
Pastro Joan FONT i GIRALT [ĵuan' font i ĵiral'] (naskiĝis la 4an de aŭgusto 1899 en El Sallent (Gerona), mortis la 17an de aŭgusto 1936) estis filo de Silvestre Font kaj Mariè Giralt, kataluna esperantisto, pastro. Li estis aktiva en la katolika Esperanto-movado, prezidanto de IKUE de 1927 ĝis 1935, kaj redaktis kaj eldonis la revuon Espero Katolika de 1932. Li ĉeestis plurajn Universalajn Kongresojn kaj aliajn kongresojn, kie li elstaris kiel bona oratoro. Li estis mortigita de milicanoj dum la enlanda milito.
Li pastriĝis en 1924 kaj estis instruisto en la Seminario-Lernejo de Santa Maria del Collell (Provinco Ĝirono). Je la lasta tempo de sia vivo, tamen sen forpasi la instruadon, li responsis pri la paroĥo de Torn.
En la porpastra seminario de Gerona aktivis pastro Josep Casanovas i Genover (1884-1965), profesoro pri latina lingvo kaj prezidanto de la grupo "Ĝirona Espero", agema esperantisto ĝis sia morto, kiu plej entuziasme kaj sukcese disvastigis Esperanton kaj eĉ starigis grupon ĉe la seminario: "Studenta Juneco". Tio ĉi konjektigis, ke Font Giralt lernis Esperanton en la seminario. Male, dum intervjuo ĉe Radio Vieno (24.08.1931, publikigita de EK mar.-apr. 1932) li mem konigis la originon de sia esperantisteco: "Kiam okazis en septembro 1909 la 5a UK en Barcelono mi estis 9-jara knabo. Mia patro lernigis al mi la lingvon iomete antaŭ la Kongreso. Ĉiam kun fiero mi memoros la momenton, kiam mi salutis la Majstron Zamenhof".
En tiu sama perradia intervjuo, li sciigis, ke li prezidis kelkajn el la "Floraj Ludoj" en Esperanto de Katalunio (temas pri kataluna tradicio el la 13a jarcento: tiam la provencanaj trubaduroj en belaj poemoj prikantis siajn amatinojn. Kaj en la unua semajno de majo okazis konkurso. La venkinto ricevis floron kiun li publike donacis al sia amatino, kiu tiel fariĝis la "reĝino de la floraj ludoj". Tiu antikva kutimo, kiel dirite, estis kulturata pasintjarcente ankaŭ pere de la esperantistoj). En 1933 la Floraj Ludoj entenis ankaŭ "Premion Espero Katolika": dujara abono.
De 1920 li laboris en unu aŭ alia grava posteno en esperantistaj societoj aŭ organizaĵoj. De tiu sama jaro 1920 al Esperanto li oferdonis sian tutan libertempon kaj entuziasmon.
Proponita de la franca kaj de la nederlanda ligoj la 5-a de aŭgusto 1927, kadre de la 12a IKUE-Kongreso en Asizo, li estas elektita prezidanto.
Dum la UK en Krakovo 1931 li partoprenis kaj gajnis la unuan premion en la oratora konkurso. Li tiam estis faranta sian sukcesan vojaĝon tra Eŭropo: li vitizis dek unu landojn, 8 ligojn aŭ grupojn de IKUE, 13 urbojn, faris 10 paroladojn, inter kiuj 2 per radio (nome, en Vieno kaj Vroclavo) kaj kvarfoje li estis intervjuita.
Li estis redaktoro kaj eldonanto de EK ekde numero jan.- feb. 1932 "laŭ persona entrepreno, provizore". Tiu "provizoreco" daŭris ĝis la numero de oktobro 1934 kiu estis la lasta eldonita de li ĉe la presejo Ramon Bonet de Olot (Hispanio): la eldonado sen klarigo abrupte ĉesis.
Oni scios poste, ke Font Giralt estis ege malsana, tiom grave, ke post longa tempo da suferado (dum kiu li same strebis publikigi EK) li metis sin sub la zorgoj de kuracisto d-ro Pi Figueras en kliniko de Barcelono por operacio, kiu okazis la 29 de decembro 1934. Ĝis la fino de januaro, komence de februaro 1935, li daŭre estis en la hospitalo, kaj poste li revenis al Collell por daŭrigi siajn okupojn kiel profesoro en tiu Seminario.
Dum IKUE kaj EK renaskiĝas en Nederlando, en Hispanio eksplodas la interna milito, dum kiu estis murditaj 12 episkopoj, 300 monaĥinoj, 2365 monaĥoj, 4184 pastroj. Laŭ noto de la diocezo de Gerona (menciita en artikolo de Jean Amouroŭ, publikigita de "Katolika Esperantisto", aŭtuno 1999) "je la unuaj tagoj de la ribelo li trovis rifuĝon en paroĥan domon kvankam li estus povinta facile fuĝi. Li preferis resti kun siaj paroĥanoj fide kredante, ke al li okazos nenio. Venis la 15 de aŭgusto 1936 kaj li estis arestita de la "Komitato de la Popolo". Ili kondukis lin al teritorio de urbo Cellent, kaj, sur la vojo iranta de Banyoles al Olot tra Santa Pau, ĉe la ponto konata sub la nomo Esparragueras ili murdis lin post parolaj kaj fizikaj turmentoj. Unu el la ekzekutintoj, por ke estu pruvo pri tiu heroaĵo inter milicanoj, tranĉis al li orelon, kiun li konservis dum kelkaj tagoj en sia poŝo. Li konsideris, ke tiu viktimo estis grava kaptaĵo".
Jean Amouroŭ, en alia artikolo pri nia pioniro, raportas pri tio, kion s-rino Maria Assumpció Soler, nevino de Font Giralt, deklaris en 1985 al ĵurnalisto de “Presència”, ĉiusemajna aldono de “El Punt”, tagĵurnalo de Gerona (ŝia atesto aperis en la numero 703 de la 11.08.1985): “jes, mia onklo, Pastro Joan Font, estis instruisto en Collell. Li estis mortigita en 1936 kaj ni scias, kiu faris tion, tamen mi ne diris kaj neniam diros kiu. Mia onklo estis alta kaj fortika, li defendis sin kaj tiam ili forte frapis lin ĉe la nuko pere de kulaso de fusilo”. Alia atesto, verŝajne tiu plej proksima al la epoko de la murdo, estas tiu, kiun svisa esperantisto (St. Simeon, el Luzerno) havigis al EK en 1937: li hazarde konatiĝis kun kataluna pastro, kiu sciigis al li jenon: “Font Giralt estis terure martirigita de la maristoj, la 17an de aŭgusto 1936 sur la vojo de Colell al Gerona. La manoj estis forhakitaj kaj la korpo bruligita”.
Aldone al la supraj menciitaj, alia atesto rilate al la murdo de pastro Font Giralt aperas ankaŭ en la libro “Testimoniatge de Fe i de Fidelitat”, de pastro Josep M. Cervera i Berta, eldonita en la diocezo de Gerona en 1991.
Komoraj arbaroj
La komoraj arbaroj estas tersupraĵa ekoregiono el la madagaskara ekoprovinco de la afrotropisa ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF). Biome ĝi apartenas al la tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj de Komoroj, konsistantaj el kvar precipaj insuloj kiuj situas en Mozambika Kanalo inter Madagaskaro kaj Orientafriko. La komoraj arbaroj estas parto de la biodiverseco-riĉaĵejo "Madagaskaro kaj la hindoceanaj insuloj".
Priskribo
La ekoregiono kovras ĉirkaŭ 2 000 kvadratajn kilometrojn disdonitajn inter la ĉefaj vulkaninsuloj Granda Komoro, Anjuano, Mohéli, kiuj konstituas la Union de Komoroj, kaj Majoto kiu estas franca transmara departemento.
Tiuj insuloj estas faŭnoriĉaj kun endemiaj specioj inkluzive de kvar endanĝerigitaj specioj vivantaj en Kartala-Monto, la plej granda aktiva vulkano en Granda Komoro.
La insuloj havas humidan tropikan klimaton kun pluvsezono inter oktobro kaj aprilo.
Flauro
Kaj la flaŭro kaj la faŭno similas tiujn de Madagaskaro, kvankam ĉeestas pli ol 500 da plantospecioj, endemiaj en Komoroj. La du pli grandaj insuloj, Granda Komoro kaj Anjuano havas pli altajn pintojn kaj variaĵon de malaltaĵa kaj montara arbaro, kun mangrovoj laŭlonge de la marbordo.
Faŭno
Estas pli da birdoj, mamuloj, kaj reptiolioj ol antaŭvideble en insuloj de Hinda Oceano, inkluzive de lemuroj, kiel en apuda Madagaskaro. Endemiaj specioj inkludas dudek unu speciojn de birdoj, naŭ speciojn de reptilioj, kaj du speciojn de la fruktkiropteroj : Pteropus livingstonii kaj Rousettus obliviosus. Aliaj mamuloj inkludas Eulemur mongoz (lemuredoj) kaj subspecion de la sejŝela fruktkiroptero (Pteropus seychellensis comorensis).
Pluraj el la endemiaj birdospecioj estas minacataj de formorto :
Estas dekoj da endemiaj specioj de papilioj.
Minacoj kaj konservado
La loĝantaro de Komoroj nuntempe sumiĝas je pli ol 700 000 kaj ĉar ĝi pli kaj pli kreskas, pli kaj pli da senarbarigo okazas por agrikulturo. Vulkanaj erupcioj kaj ciklonoj plie difektas la arbaron, kaj speciale minacas la populaciojn de la fruktokiropteroj (Megachiroptera, Pteropodidae).
La plej granda sendifekta arbaro situas sur la pli altaj montaraj deklivoj inkluzive de Kartala-Monto, kiu ne estas protektita same kiel la arbaro en Ntingui de Anjuano. Protektitaj areoj inkludas Kombani-Monton kaj Nacian Parkon Sazilej en Majoto, dum la sola protektita areo en sendependaj Komoroj estas Mara Parko en Mohéli.
29-a de novembro
La 29-a de novembro estas la 333-a tago de la jaro (la 334-a en superjaroj) laŭ la Gregoria kalendaro. 32 tagoj restas.
Je la 29-a de novembro okazis, interalie:
Tagoj de semajno
La 29-a de novembro estas (laŭ gregoria kalendaro):
Yuzo Wada
Yuzo Wada (和田 雄三, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Shimizu S-Pulse, Oita Trinita kaj Ventforet Kofu.
Hardenburg
La burgp Hardenburg ĉe la orienta rando de la Palatinata Arbaro estas ankaŭ impona kiel ruino. La iam plej potenca burgo de Palatinato situas apud la distrikta ĉefurbo Bad Dürkheim en la germana federacia lando Rejnlando-Palatinato.
Geografia situo
Du kilometroj oriente estas la monaĥejo Kloster Limburg, kies historio parte similas al tiu de la burgo. Je la alia flanko, supre de la maldekstra riverbordo de la Isenach situas multe pli malnovaj atestoj pri la pasinteco de la regiono, nome la kelta ringremparo, la Heidenmauer kaj la romia ŝtonminejo Kriemhildenstuhl.
Historio
Plej malfrue inter 1205 kaj 1214 la Hardenburg estis konstruita de la grafoj de Leiningen, kiuj havis sian originan burgon en la 10 km fora Altleiningen.
NHF
La vorto havas plurajn signifojn:
Vastogirardi
Vastogirardi estas komunumo de Italio.
Fenila dubromoacetato
Fenila dubromoacetato aŭ C9H8Br2O2 estas kemia kombinaĵo rezultanta el interagado de la dubromoacetata acido kun fenolo, senkolora aŭ flaveca likvaĵo uzata en kemiaj sintezoj. Fenila dubromoacetato ne estas solvebla en akvo, sed estas solvebla en etanolo, propilena glikolo, kloroformo, eteroj, kaj oleoj.Saloj kaj esteroj de la dubromoacetata acido estas malstabilaj kaj malkomponiĝas kiam temperaturo altiĝas formantaj liberan bromon, bromoformon kaj karbonan duoksidon.
12595 Amandashaw
12595 Amandashaw estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Amanda Bryce Shaw, finalistino de la Intel International Science and Engineering Fair 2002 pro ŝia projekto pri matematiko. Ŝi estis lernantino ĉe la Seton School de Manassas, Virginio, Usono.
1802
1802 estis normala jaro komenciĝanta vendrede (ligilo montras kalendaron).
En la jaro 1802 post Kristo okazis, interalie:
Montreux-Château
Montreux-Château estas franca situanta en departemento Territoire de Belfort, regiono Burgonjo-Franĉkonteo.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Montreusiens.
Moska anaso
La Moska anaso aŭ Moskanaso (Cairina moschata) estas granda anaso indiĝena de Meksiko kaj Centra kaj Suda Ameriko ĝis centra Argentino kaj Urugvajo, de marnivelo ĝis 1000 msm. Malgranda natura populacio atingas eĉ Usonon en plej malsupra valo de Rio Grande de Teksaso. Estas ankaŭ sovaĝiĝintaj reproduktantaj populacioj en Nordameriko en kaj ĉirkaŭ publikaj parkoj de oreskaŭ ĉiu subŝtato de Usono kaj en la provincoj de Kanado; ekzistas ankaŭ sovaĝiĝintaj populacioj en Eŭropo.
Kvankam la Moska anaso estas tropika birdo, ĝi adaptiĝas al glaciaj kaj neĝaj kondiĉoj sub –12 °C (10 °F) kaj eĉ sube sen malsanaj efikoj. Ĝenerale ĉe kuirato oni uzas la terminon "Barbara anaso" por la C. moschata.
La Moska anaso ŝajnas malproksima parenco de la genro Aix kiu ekzemple enhavas la nordamerikan Arbanason. Kune ili ŝajnas rilataj al la tadornoj kaj C. moschata tiele estu lokigita en la Tadornenojn.
La hejmigita formo de la Moska anaso (Cairina moschata) estas multetroviĝanta anasoraso je (infan)farmbienoj kaj hobiantoj. La sovaĝa kaj origina formo estas el Mezameriko kaj Sudameriko en regiono kiu etendiĝas de Meksiko ĝis Peruo.
Ekde la 16-a jarcento ĝi troviĝas en Eŭropo, post kiam ili estis kunportitaj de hispanaj esploristoj. Intertempe ili estas preskaŭ malaperintaj el la okcidentaj sovaĝbestaraj kolektoj. Kelkaj bredistoj klopodas rekulturi la puran sovaĝan moskanason, sed tio ŝajnas tre malfacila tasko.
Aspekto
La Moska anaso havas longajn ungojn en siaj piedoj kaj grandan ebenan voston. Ĉe la hejmigita masklo la longo estas ĉirkaŭ 86 cm kaj pezo 4.6 - 6.8 kg, dum la hejmigita ino estas multe pli malgranda, 64 cm longa kaj 2.7 - 3.6 kg peza. Grandaj hejmigitaj maskloj ofte pezas ĝis 8 kg, kaj grandaj hejmigitaj inoj ĝis 5 kg. Unu masklo de aŭstralia raso pezis ĉirkaŭ 10 kg. La viranaso estas dufoje pli granda ol la ino.
La Moskanaso estas granda birdo kiu proporcie ne estas peza, sed kiu tamen havas mallongajn krurojn kaj grandajn piedojn. Averaĝe ili pezas inter 3000 kaj 4500 g. Malgraŭ tio ili povas bonege flugi.
Karakteriza por la Moskanaso estas la verukoj ĉirkaŭ la okuloj.
La veraj naturaj Moskanasoj, el kiuj devenas ĉiuj hejmigitaj Moskanasoj, estas ĝenerale nigreca, kun grandaj blankaj flugilmakuloj. Ankaŭ la beko estas nigreca. Longo povas gami el 66 al 84 cm, enverguro el 137 al 152 cm kaj pezo el 1.1 al 4.1 kg ĉe naturaj Moskanasoj.
La kruroj kaj membranaj piedoj estas nigrecaj. La natura ino estas simila laŭ plumaro, sed ĝi estas ankaŭ multe pli malgranda, kaj ŝi havas plumecan vizaĝon kaj ne havas la elstaran karunklon.
La junulo estas pli senkoloraj ĝenerale, kun malmulta aŭ neniu blanka en subflugiloj. Hejmigitaj birdoj povas aspekti simile; plej estas malhelbrunaj aŭ nigrecaj mikse kun blanka, ĉefe ĉe la kapo. Ankaŭ aliaj koloroj kiaj la lavenda aŭ blankeca videblas. Ambaŭ seksoj havas nudan nigraruĝan aŭ tutruĝan vizaĝon; la masklo havas ankaŭ elstarajn karunklojn ĉe la bazo de la beko kaj malaltan starigan kreston el plumoj.
La masklo havas malaltan spirecan alvokon, kaj la ino trankvilan triladon "kuuu".
Etimologio
La termino "Muscovy" en angla iel rilatas al la regiono de Moskvo, sed tiuj anasoj estas nek indiĝenaj nek enmetitaj tie antaŭ ili iĝis konataj en Okcidenta Eŭropo. Ne klaras kiel la termino formiĝis angle; ĝi estis verŝajne originata inter 1550 kaj 1600, sed ĝi ne disvastiĝis ĝis iom poste.
Kiel sugesto oni asertis, ke la Company of Merchant Adventurers to New Lands eble komercis tiujn anasojn al Eŭropo eventuale post 1550; tiu koloniiga kompanio iĝis eventuale konata kiel Moska Kompanio aŭ "Muscovite Company" tiele ke la anasoj povus esti nomataj "Muskovitaj anasoj" aŭ "Muskaj anasoj" laŭ la komuna praktiko ligi la importistan nomon al la produkto vendata de tiu. Sed dum la Muscovite Company iniciatis viglan komercon kun Rusio, ili entute ne faris tion kun aŭ el Ameriko; tiele malverŝajne ili komercis kun C. moschata je signifa etendo.
Alternative – same kiel ĉe la nomata angle "turkey" (meleagro) supozeble el Turkio (sed fakte ankaŭ el Ameriko), aŭ ĉe la same nomata angle "guineafowl" (tute ne limigita al Gvineo) – "Muscovy" povus esti ĝenerala termino por malfacile atingebla kaj ekzota loko, alude al la singulara aspekto de tiuj birdoj. Tio evidentiĝas ĉe aliaj nomoj sugestante speciojn venintajn el landoj el kiuj ili ne fakte devenas, sed el kiu multe aliaj stravagancaj produktoj estis importataj tiame (vidu sube). Pli ĵusa paralelo estas la "persa" kato, kiu similas al katoj el Ĥorasano kaj Ankaro, sed fakte bredita en Anglio.
Alia teorio – ne nekongruebla kun la jam menciitaj – ligas la specion kun la Mŭiska, indiĝena nacio de teritorioj de la nuna Kolombio. Tiu anaso ja estas indiĝena de tiuj teroj, kaj plej verŝajne estis hejmigita de la Mŭiskaoj kiel hejma animalo je ioma etendo. Verŝajnas ke termo kia "Mŭiska anaso", estu malfacile komprenebla por averaĝa eŭropano tiuepoke, pro kio ĝi koruptiĝis al io iomete pli familiara.
Ankaŭ la Miskitoj de la Miskita Marbordo en Nikaragvo kaj Honduro multe dependis el tiu hejmigita specio. Tiuj anasoj povus esti ricevinta nomon laŭ tiu de la popolo de tiu regiono.
Taksonomio kaj sistematiko
Tiu specio estis unuafoje science priskribata de Carl Linnaeus en sia eldono de 1758 de la Systema Naturae kiel Anas moschata, laŭlitere signifante "Moska anaso". Lia priskribo konsistas nur el mallonga sed tute malkonfuziga [Anas] facie nuda papillosa ("Anaso kun nuda kaj karunkuleca vizaĝo"), kaj lia unua referenco estas lia pli frua verko Fauna Svecica. Sed Linnaeus aludas ankaŭ al pli malnovaj fontoj, kaj tie estas multa informaro pri la origino de la komuna nomo.
Conrad Gessner estas menciata de Linnaeus kiel fonto, sed la Historiae animalium mencias la Moskan anason nur preterpase. Ulisse Aldrovandi studas la specion detale, menciante kaj la naturajn birdojn kaj la hejmigitajn rasojn varie kiel anas cairina, anas indica aŭ anas libyca – tio estas "anaso el Kairo", "Hindia anaso" (alude al Karibio tiam nomata kiel “Indio”) aŭ "Libia anaso". Sed lia anas indica (baze laŭ Gessner sur mallonga studo, laŭ la informoj pri la vojaĝoj de Kristoforo Kolumbo) ŝajne povus rilati al alia specio, eble fajfanaso (Dendrocygna). Jam tiam tamen la specio estis ligata al iom pli malpli nepriskribita "ekzota" loko – "Libya" povus ankoraŭ aludi al iu ajn loko en Nordafriko je tiu epoko – kie ĝi tute ne estis indiĝena loĝanto. Francis Willughby studas tiun specion kiel anas moschata kaj asertas sian kredon ke la anas cairina, anas indica kaj anas libyca de Aldrovandi kaj Gessner (kion li nomigas kiel "Gvinea anaso", aldonante alian miskomprenitan lokon de origino al la listo) aludas al la sama specio. Fine John Ray klarigis multe de la miskompreno havigante tiutempan klarigon pri la etimologio de tiu birdo: "'En angla ĝi estas nomata The Muscovy-Duck, kvankam tio ne rilatas el Muscovia [novlatina nomo de Moskvo], sed el pli forta moska odoro kiun ĝi eligas.'"
Tiu odoro estus eligita el la masklo dum la reprodukta sezono.
Linnaeus atestis la anasan "ĉasbestan" aromon rekte, kiel li mem asertis en Fauna Svecica kaj denove en vojaĝlibro pri ekskurso en 1746 al Västergötland. Simile la rusa nomo de tiu specio, muskusnaya utka (Мускусная утка), signifas "moskanaso" – sen iu ajn referenco al Moskvo – same kiel la Bokmål moskusand, nederlanda muskuseend, finna myskisorsa, franca canard musqué, germana Moschusente, itala anatra muschiata, hispana pato almizclado kaj sveda myskand. En angla tamen la nomo Musk Duck (Mosakanaso) aludas al la aŭstralia specio Biziura lobata.
En kelkaj regionoj la nomo Barbara anaso estas uzata por la hejmigitaj kaj "Muscovy Duck" por la naturaj birdoj; aliloke "Barbara anaso" aludas specife al la vendotaj aŭ manĝotaj kadavraĵoj, dum "Muscovy Duck" aplikiĝas al vivantaj C. moschata, senkonsidere ĉu temas pri naturaj aŭ pri hejmigitaj. Ĝenerale "Barbara anaso" estas la kutima termino por C. moschata en kunteksto de kuirarto.
Tiu specio estis iam lokigita ene de la parafiletika grupo de la "Kairinenoj", sed poste estis movita al la subfamilio de plaŭdanasoj nome Anasenoj. Analizoj de DNA, tamen, indikas, ke ĝi estus pli proksime al la genro Aix kaj pli bone estu lokigita en la tadorna subfamilio de Tadornenoj. Aldone la alia specio de Cairina, nome la rara Blankaflugila anaso (C. scutulata), ŝajnas aparteni al distinga genro. La genra nomo Cairina, dume, devenas el Aldrovandi, kaj ĉiukaze al miskompreno ke tiuj birdoj devenas el Egipto: tradukite, la nuna scienca nomo de la Moska anaso nome Cairina moschata signifus "la moska (moskulo) el Kairo" kaj se mistradukite "la moskva el Kairo".
Ekologio
La Moskanaso profitis el nestoskatoloj en Meksiko, sed ĝi estas iome nekomuna en multe de la orienta parto de siaj teritorioj pro troa ĉasado. Ĝi ne estas konsiderata tutmonde minacata fare de la IUCN tamen, ĉar ĝi estas amplekse distribuata.
Reproduktado
Tiu specio, kiel la Platbeka anaso, ne formas stabilajn parojn. Ili pariĝas surtere aŭ surakve (notu la submergitan inon en la bildaro sube). Hejmigitaj Moskanasoj povas reproduktiĝi ĝis trifoje jare.
La ino demetas 8-16 blankajn ovojn, kutime en arbotruo, kiuj estas kovataj dum 35 tagoj. La kovanta ino lasas la neston unufoje tage el 20 minutojn al uno horon kaj duone, kaj tiam fekas, trinkas akvon, manĝas kaj foje baniĝas. Post la ekeloviĝo dum 24 horoj la anasidoj rompas siajn ovokonkojn. Kiam naskiĝas sovaĝiĝintaj idoj kutime restas kun sia patrino dum 10–12 semajnoj. Ties korpoj ne povas produkti la tutan varmon kiun ili bezonas, ĉefe en moderklimataj regionoj, kaj tiele ili devas resti ĉe la patrino ĉefe nokte.
Rösterkopf
La monto Rösterkopf estas kun alteco de super marnivelo la plej alta altaĵo de la Osburger Hochwald en la mezmontaro  Hunsrück en Rejnlando-Palatinato. Je la piedo de la monto fontas la riveron Ruwer. La Rösterkopf apartenas al la komunumo Osburg.
Moska anaso
Reproduktado
Ofte la masklo restas ĉe la idaro dum kelkaj semajnoj. La masklo piediras kun la junuloj dum ties normalaj veturadoj serĉe de manĝo, kaj havigas protektadon. Ia pruvo el East Anglia, Britio, sugestas ke kiel reago al diferencaj mediaj kondiĉoj, aliaj plenkreskuloj helpas en idoprotektado kaj havigado de varmo nokte. Oni sugestis, ke tio eble okazas kiel reago al lokaj klopodoj kolekti ties ovojn, kio kondukis al netipa distribuado de maskloj kaj inoj same kiel ĉe junuloj kaj maturuloj.
Dum la unuaj semajnoj de vivo, Moskanasidoj manĝas grenon, maizon, herbon, insektojn, kaj preskaŭ ĉion ajn kiu moviĝas. Ties patrino instruas ilin frue kiel manĝi.
Sovaĝiĝintaj birdoj
Sovaĝiĝintaj Moskanasoj povas reproduktiĝi ĉe urbaj kaj ĉe ĉeurbaj lagoj kaj farmoj, nestumante en arbokavaĵoj aŭ surgrunde, sub arbustoj en kortoj, en komunumaj balkonoj aŭ sub tegmentaj kornicoj. Kelkaj sovaĝiĝintaj populacioj, kiaj tiuj de Florido, havas reputacion iĝi ĝenado kaj plago porokaze. Nokte ili ofte dormas akve, se estas disponebla akvejo, por ekfuĝi rapide el predantoj se ili estas vekitaj. Malgranda populacio de Moskanasoj povas troviĝi ankaŭ en Ely (Cambridgeshire), Britio, kie ili estas konsiderataj plago kaj ties ovoj plukokolektataj de la loka konsilio.
Laŭleĝaj metodoj por limigi reproduktadon inkludas ne manĝigi tiujn anasojn, forpeli ilin per bruo aŭ persekutado kaj trovi ties nestojn kaj forti skui ties ovojn por malhelpi ties disvolvigon. Remeti la ovojn al la nesto evitas reovodemetadon kion la ino farus se la ovaro estas forigita.
Ĵusa leĝaro en Usono malpermesas komercadon de Moskanasoj kaj oni planas projektojn por nuligi ilin kaj solvi la ĝenadajn problemojn.
Bredado
Ili aperas en multaj koloroj, de kiu la bunta estas la plej konata. La ina Moskanaso demetas ĉ. 188 ovojn dum sia vivo. Pro ilia forta kovemo ili ankaŭ estas uzataj por elkovi la ovojn de aliaj kortobirdoj.
Estas sufiĉe facile bredi ilin kaj ili estas tre malsovaĝaj. Ili estas tre fekundaj, povas demeti ĝis po 30 ovojn en nesto, sed la idoj estas sufiĉe malgrandaj kaj proksimume nur 5 el la granda nombro fariĝos plenkreskuloj.
La Moskanasoj estis hejmigitaj de diversaj amerikindiĝenaj kulturoj en Ameriko antaŭ kiam alvenis Kolumbo. La unuaj estis alportataj al Eŭropo fare de eŭropaj esploristoj almenaŭ ĉe la 16a jarcento.
La Moskanaso estis hejmigita dum jarcentoj, kaj estis amplekse vendata kiel "Barbara anaso". Mosakanasaj rasoj estas popularaj ĉar ili havas pli fortangustan viandon – foje kompare al rostita bovaĵo – ol la kutimaj hejmanasoj kiuj estas posteuloj de la Platbeka anaso (Anas platyrhynchos). La viando estas magra kompare al la grasa viando de platbekodevenaj anasoj, kaj ties magreco kaj moleco estis ofte komparata al Bovido. Moskanasoj estas ankaŭ malpli bruemaj, kaj foje konsiderataj senkvakaj anasoj; eĉ se ili ne estas komplete silentaj, ili fakte ne kvakas (escepte en kazoj de pleja ekscitiĝo). La kadavraĵo de Moskanaso estas ankaŭ multe pli peza ol plej parto de aliaj hejmanasoj, kio faras ĝin ideala por vesperaj receptoj.
Hejmigitaj Moskanasoj, kiel tiu en la bildo, ofte havas plumarojn diferencajn el tiuj de naturaj birdoj. La blankaj rasoj estas preferataj por la viandoproduktado, same kiel pli malhelaj povas havi multan melaninon en la haŭto, kio malallogas kelkajn homojn.
La Moskanaso povas esti krucbredata kun la Platbeka anaso en kaptiveco por produkti hibridon, konatan kiel mulanaso ("mula anaso") ĉar ili estas nefekundaj. Maskloj de Moskanasoj estas komerce krucbredataj kun platbekodevenaj anasinoj ĉu nature ĉu per artefarita fekundigo. La 40-60% el ovoj estas fekundaj rezulte en birdoj bredataj nur por ties viando aŭ por produktado de grashepataĵo: ili kreskas rapide kiel platbekodevenaj rasoj sed je plia grando kiel ĉe Moskanasoj. Inverse, kvankam krucbredi masklojn de Platbeka anaso kun inoj de Moskanasoj eblas, la idoj estas dezirindaj nek por viando nek por ovoproduktado.
Moskanasoj estis krucbredataj en Israelo kun Platbekaj anasoj por produkti koŝerajn anasproduktojn. La koŝera statuso de la Moskanaso estis temo de diskuto por rabenoj dum ĉirkaŭ 150 jaroj. Oscillococcinum estas homeopatia preparaĵo farata el hepato kaj koro de Moskanaso fabrikata de la franca kompanio Boiron; similaj produktoj estas disponeblaj ankaŭ el aliaj fabrikantoj. Tipe solvata kun laktozo kaj sakarozo je 1:10400 (pli da unu en unu guglo), ĝi estas vendata kiel rimedo kontraŭ simptomoj de gripo, sed ne estas pruvo de ties efiko.
Studo ekzamininte birdojn en nordokcidenta Kolombio pri sangoparazitoj trovis, ke la Moskanaso estas plej ofte infektata de Haemoproteus kaj de parazitoj de malario (nome Plasmodium) ol kokoj, hejmkolomboj kaj hejmaj meleagroj, kaj fakte ankaŭ ol preskaŭ ĉiuj naturaj birdospecioj studitaj. Oni notis, ke en aliaj partoj de la mondo, kokoj esti pli pretaj al tiaj infektoj ol ĉe la studareo, sed povus okazi ke la Moskanasoj estas ĝenerale plej ofte infektataj el tiaj parazitoj (kio eble ne kaŭzas markatan malsanon kaj estas nedamaĝa al homoj).
Koŝera statuso
Kiel jam menciite, la koŝera statuso de la Moskanaso estis temo de polemiko inter decidantoj de la Juda Leĝaro (poskim) en iamaj generacioj. Kvankam kelkaj konsideras la Moskanasoj nekoŝeraj, aliaj plue malkonsentas.
En 2008 vespermanĝa "Mesora Dinner" rekonfirmis la koŝeran statuson de diversaj specioj, kaj la Moskanaso estis en la menuo. Pri la temo ĉirkaŭ la specia koŝera statuso, oni notu, ke la Moskanaso estas "tre polemika, pro ties malpermeso en Usono fare de la akra Rabeno Bernard Illowy meze de la 1800-aj jaroj. Ĝis nun ĝi ne estas ankoraŭ agnoskata kiel koŝera en Usono, sed en Israelo tia malpermeso neniam eĉ ekzistis."
Lajos Dávid (apotekisto)
DÁVID Lajos estis hungara apotekisto, universitata profesoro naskita en Kézdivásárhely la 18-an de oktobro 1889 kaj mortinta en Segedo la 30-an de aŭgusto 1962.
Kariero
Lajos Dávid diplomiĝis en la Universitato de Koloĵvaro en 1910 li doktoriĝis en 1913. Li laboris ĝis 1920 en Koloĵvaro kaj poste en Segedo, kie li privatprofesoriĝis, ricevis la titolon de eksterordinara profesoro. Inter 1944–58 li estis la katedrestro pri farmacio.
Pietro Perugino
Pietro di Cristoforo Vannucci, konatiĝinta sub la nomo Il Perugino ("la Peruĝano") (1446-1524), naskiĝis apud Peruĝo, estis itala pentristo kaj unu inter la mastroj de Rafaelo.
Perugino kapabliĝis studante la verkojn de Piero della Francesca kaj Andrea del Verrocchio, kies lernanto li konjekteble estis en Florenco inter 1470 kaj 1472. li laboris probable en Umbrio, en Florenco kaj en Romo, kaj ankaŭ en Lucca, en Venecio, Kremono, Ferrara kaj Milano.
Max Linder
Max LINDER [li~dEr] (16-a de decembro 1883 – 31-a de oktobro 1925 en Parizo) estas franca reĝisoro, scenaristo kaj aktoro.
Max Linder, realnome Gabriel Leuvielle, naskiĝis en Saint-Loubès. Li eniris la firmaon Pathé en 1905 kie li kreis la faman rolon "Max". Pli ol 350 mutfilmoj aperis ĉiusemajne famigante lin en Eŭropo kaj Usono. Vundita dum la unua mondmilito, li aktoris en Ĉikago en 1916 kaj poste li laboris kiel reĝisoro en Holivudo.
Nersingen
Nersingen estas komunumo en la federacia lando Bavario de Germanio. Ĝi administre estas parto de la distrikto Neu-Ulm kaj la distriktaro Ŝvabio de Bavario, kaj krome de la regiono Danubo-Iller, kiu kovras partojn kaj de Baden-Virtembergo kaj de Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Ivan la Sesa (teatraĵo)
Ivan la Sesa estas 144-paĝa kvinakta historia teatraĵo, verkita de Geraldo Mattos kaj eldonita fare de Kultura Kooperativo de Esperantistoj el Rio de Ĵanejro en la jaro 1953.
Enhavo
Kurta skizo: Argumento - antaŭparolo de la verkinto. Al mi ŝajnas, ke Katarino liveris al la dramaturgiistoj temon por grandioza tragedio! -
Matthäus-Passion (Schütz)
La Matthäus-Passion (SWV 479), eo: Mateo-Pasiono, origina titolo: Historia des Leidens und Sterbens unseres Herrn und Heiland Jesu Christi nach dem Evangelisten Matthäus) estas religia ĥorverko de Heinrich Schütz. Schütz verkis ĝin en la jaro 1666, kiam li ankaŭ komponis la Johano-Pasionon. La verko staras en doria modalo sur la bazotono g. Kiel pasiono ĝi muzikigas la biblian pasionan tekston kaj prezentas ĉiĝenre fruan supron, laŭ la antaŭparolo de Kurt Gudewill por la kompleta eldono de la verkaro de Schütz: En la historioj de Heinrich Schütz la evoluo de la pasiono ekskluzive baziĝanta sur la biblia vorto kulminas; ekde tiam ĝi estis finfarita por longa tempo.
Muzikistaro
La ensemblo (Miksita ĥoro / SATB) estas, alie ol je la famaj pasionoj de Johann Sebastian Bach, nure kanta. Jenaj roloj aperas en la verko: : La ĥoro estas plejparte kvarvoĉe okupita per diskanto, alto, tenoro kaj baso. Kiam la altaj sacerdotoj staras en la malfono, Schütz transigas tamen al la pli malhela kantistaro aldo - tenoro - tenoro - baso. „Malhelajn“ scenojn li do efektoplene fortigas per pli malalte kaj malhele sona ĥorsono.
Unua prezentado en 1666
La Matthäuspassion havis fiksan lokon en la diservo de la dresdena kastelopreĝejo. Ĝi do estis kreita por liturgia uzo. En Dresdeno oni ne rajtis – kiel ankaŭ en multaj aliaj lokoj – uzi dum la pasiona tempo muzikajn instrumentojn en la preĝejo. Eĉ la ĝeneralbaso estas ekskluzivita je la Matthäuspassion de Schütz. La pasiono estis origine destinita por la dimanĉo Judica, la 5-a dimanĉo de la pasiona tempo. .
Apartaĵoj
Kiam Heinrich Schütz skribis la verkon en doria modalo sur g, forlasante per tio la tradician lidian modalon kiel pasiona tonalo, li rompas tradicion, kiun li ankoraŭ subtenis en sia Lukas-Passion.
Otto Brodde interpretis tion jene: "La evangeliisto Mateo prezentas Kriston kiel kreanton de la nova komunumo, eldiro fundamenta kaj pro tio por kristano ĝenerale valida. Por simboli tian fundamentan ĝeneralan validon, Schütz prenas la universalan tonalogrupon, kiu laŭ la skolo de Giovanni Gabrieli signece simbolas la mezon de ĉiuj eblaj afekcistatoj".
Schütz aldonis al la pasiono krom la kutima titoldona enkonduko "Das Leiden uns'res Herren Jesus Christus, wie es beschreibet der heilige Evangeliste Matthäus" [la sufero de nia Sinjoro Jesuo Kristo, kia ĝin priskribas la Sankta evangeliisto Mateo] finan ĥoraĵon daŭran proksimume du minutojn "Ehre sei dir Christe" [Glorata estu vi, Kristo].
Remalkovro
La verko estis ne plu prezentata dum pli ol 200 Jahre jaroj. Nur komence de la 1880-aj jaroj Friedrich Spitta laŭ instigo de Arnold Mendelssohn denove prezentis ĝin en Bonn. En la originala versio, do nur-kanta, oni unuafoje aŭdigis ĉi tiun pasionon en 1929 dum la dua Heinrich-Schütz-Festo je Celle.
Fonto
Kiel fonto validas skribad-arte plaĉa manskribaĵo de Johann Zacharias Grundig.
Häme
Tavastio (Häme, Tavastland, Tavastia, malnova nomo Tawastland), estas historia provinco en la interno de suda Finnlando.
La kernon de la historia Häme kovras kvar modernaj provincoj: Kanta-Häme (Egentliga Tavastland, Origina Tavastio), Päijät-Häme (Päijänne Tavastland, Päijänne-Tavastio), kaj Meza Finnlando, sed la limoj de la praa Häme entenis ankaŭ partojn el aliaj nunaj provincoj.
Legio
Legio en la armeo de Romia Imperio (de la latina vorto legere, kiu korespondas ne nur al la esperanta "legi", sed ankaŭ al "elekti" kaj "kolekti") estis memstare aganta armea unuo kun 4000 ĝis 6000 peze armitaj piedirantaj soldatoj, kaj simila nombro da malpeze armitaj helpaj soldatoj (auxiliari).
Dum la longa armea historio de la koncepto de legio, do dum la armea historio de la Romia Imperio entute, ŝanĝiĝis la nombro, konsisto kaj armilaro de la soldatoj en legio. La koncepto de la romia imperiestra epoko tre influiĝis de armea reformo, kiu komenciĝis dum la jaro 107 antaŭ Kristo.
Komuna eco de la legioj tra la longa armea historio estis iliaj dividoj en dek dekonojn, kiuj nomiĝis kohortoj.
La anoj de legio estis legionanoj.
Reĝa epoko
Ĉiuj informoj pri la tre frua reĝa epoko de la imperio estas legende beligitaj dum postaj romiaj epokoj – tio ankaŭ validas por informoj pri la koncepto legio. La origino de la koncepto estis meze de la 7-a jarcento antaŭ Kristo: Tiuepoke la soldatoj atakis en formo de grandega homa sagopinto, protektite de multaj ŝildoj, kaj havante lancojn kiel ĉefa armilo. La armeo dividiĝis en tri miloj da piedirantaj soldatoj, kiuj obeis al po unu armea tribunuso. Al tio aldoniĝis tri centoj da rajdantaj soldatoj, kiuj obeis al po unu rajdista tribunuso (tribunus celerum). Entute la ataka armeo de la reĝlando Romio komence do konsistis el 3300 soldatoj. Kiam la romiaj triboj de la regiono palatino kaj kvirinalo unuiĝis, oni duobligis la nombrojn al sesoble mil piedirantaj soldatoj kaj sesoble cent rajdistoj. Tiuepoke la vorto "legio" do priskribis la kompletan armeon de la romia ŝtato.
En la legio militservis la plej sanaj romiaj civitanoj inter la 18-a kaj 46-a vivojaroj. La pli aĝaj civitanoj havis la taskon protekti la urbomurojn hejme en Romo. Kiam plimultiĝis popoloj alianciĝantaj kun la imperio, iliaj armeoj flankigis la romian armeon. Kiam dum la 5-a kaj 4-a jarcento antaŭ Kristo la imperio tre fortiĝis, la ŝtato komencis havi plurajn legiojn kaj militis per pluraj samtempe.
Dum armea reformo de la reĝo Servius Tullius, kiu ankaŭ ordonis la konstruon de la unua fortika defenda urbomuro ĉirkaŭ Romo, la legioj novordiĝis. Ili nun konsistis el po 6000 soldatoj en ses vicoj, plus 2400 malpeze armitaj helpaj soldatoj. Aldoniĝis al legio po 600 rajdistaj soldatoj.
Romia Respubliko
Dum la epoko de la Romia Respubliko la armeo komence ankoraŭ konsistis el civitanaj soldatoj, kio signifas ne havi profesiajn soldatojn, kiuj restas soldatoj inter la militoj, sed ke la normalaj civitanoj dum la (tre oftaj) militoj vokiĝis al la armiloj kaj militokomence formis la armeon. Ĉiujn kvin jarojn la civitanoj laŭ sia kapitalo dividiĝis al unu el kvin klasoj, laŭ kiuj klaris, en kiu parto de la armeo la koncerna civitano militservu. La plej riĉaj civitanoj estis rajdistoj, la malpli bonhavaj peze armitaj piediraj soldatoj (da ili estis tri klasoj) kaj la ankoraŭ malpli bonhavaj malpeze armitaj helpaj soldatoj. La plejmalriĉuloj, kiuj ne posedis ion valoran krom la propran korpon, ne devis militservi.
Post la fino de la 2-a jarcento antaŭ Kristo la legio ankaŭ, sed ne ekskluzive, konsistis el profesiaj soldatoj. Dum tiu epoko la kompleta romia armeo havis proksiume 25 legiojn, kvankam pro la longdaŭra enŝtata milito la legioj ofte havis konsiderinde malpli ol la oficialajn 6000 plus 3000 soldatojn.
La ĉefa tasko de la legiaj rajdistoj tiuepoke ne estis la partopreno en la grandaj bataloj, sed la antaŭbatala esploro de la tereno kaj postbatala persekuto de armee gravaj fuĝantaj malamikoj. Tamen ankaŭ ĉiuj legiaj oficiroj batalis sur ĉevaloj. Proksimume 1000 aldonaj sklavoj por legio zorgis pri la ĉevaloj, inter kiuj krom la rajdobestoj por la elitaj soldatoj estis ankaŭ proksimume 1200 bestoj por transportado de pezaj materialoj.
La legioj armee kunlaboris kun helpaj armeoj el anoj de ne-romiaj, alianciĝintaj popoloj, kies soldatoj proksimume same multis kiel la legiaj soldatoj. Aparte famiĝis la lertaj arkopafistoj de la insulo Kreto kaj la ŝtonĵetistoj de la Balearaj insuloj. Al la piedirantaj batalantaj soldatoj kaj la romiaj rajdistoj, kiuj ne kunbatalis, sed havis strategiajn kromajn taskojn, aldoniĝis klasika rajdista armeoparto, kiu dum batalo flankigis la kernan armeon – la kavalerio: la rajdistoj de la kavalerio estis ekskluzive ne-romiaj soldatoj, el Iberio kaj Norda Afriko, sed ankaŭ el Gaŭlio kaj Ĝermanio.
Ŝanĝoj
Dum la 4-a jarcento antaŭ Kristo la origine fiksa ordigo de la soldatoj pliboniĝis fare de pli fleksebla ordo, tial ke la legioj en postaj bataloj estis superaj al la daŭre en fiksa ordigo batalantaj armeoj de Grekio kaj Makedonio. La legioj, kiuj nun konsistis el po 8400 romiaj soldatoj, dividiĝis en du legiojn de po 4200 soldatoj, plus 300 rajdistoj, kaj al tiuj 4500 romiaj soldatoj aldoniĝis sama nombro de aliancanaj soldatoj, tial ke inter la 4-a kaj 2-a jarcentoj legio konsistis el 9000 batalistoj. Ĉiu legio gvidiĝis fare de ses samrangaj armeaj tribunusoj.
En krizaj situacioj kiel la Punikaj Militoj kontraŭ la urboŝtato Kartago, aparte post la perdo de pluraj legioj kontraŭ la armeo de Hanibalo, ne eblis sekvi la sistemon, ke ĉiu civitano militservu en tiu armeoparto, kiu korespondis al sia socia rango. Pli malriĉaj civitanoj do plenigis la armeajn vicojn, kaj ĉar ili parte estis tro malriĉaj mem financi siajn uniformojn kaj armilojn, la ŝtato devis disponigi tion.
Post la Punikaj Militoj pli kaj pli la romiaj kamparanoj malriĉiĝis, kaj la ĝisnuna armea sistemo kolapsis, ĉar la malriĉiĝintaj, senhavaĵaj kamparanoj ne plu devis militservi.
La armea reformo de Marius
Konkrete temis interalie pri la jenaj ŝanĝoj:
La divido de la legioj post la reformo de Marius estis jena:
1 legio = 10 kohortoj = 3600–6000 soldatoj;
La komandon de legio havis armee sperta legato, al kiu asistis ses (ofte tre junaj) armeaj tribunusoj.
La bazoj de tiu reformo restis senŝanĝa dum la sekva reformo de imperiestro Augustus, tamen tiu sekva reformo ankoraŭ pli unuecigis la armean strukturon.
Post milito inter romiaj kaj alianciĝintaj soldatoj inter la jaroj 91 kaj 88 antaŭ Kristo, la aliancanoj ne plu havis proprajn armeopartojn. Legio de tiam estis nur 6000 piediraj soldatoj, kaj alianciĝintaj plus profesiaj soldatoj plenumis la taskojn de flankaj rajdistoj kaj malpeze armitaj soldatoj sub centra legia komando.
Dum la imperiestra epoko
Dum la imperiestra epoko la hierarkio en la legioj plurfoje restrukturiĝis, kaj ekzistis multaj soldataj kaj oficiraj rangoj. La Romia Imperio, kiu kovris la tutan teritorion de la Mediteranea Maro, grandajn partojn de norda kaj orienta Eŭropo, okcidenta Azio kaj norda Afriko, deponis legiojn en ĉiuj landopartoj, por povi rapide reagi al atakoj de malamikaj armeoj. Aparte en la nordo de centra Eŭropo, kie la plej granda parto de Ĝermanio kaj pliaj popoloj (ekzemple la finnoj aŭ la antaŭuloj de la hodiaŭaj litovoj) restis nekontroleblaj de la romia armeo, necesis instali fortikigitan limon por protekti la imperion kontraŭ atakoj de tie. La legioj do dum plej granda tempo ne migris kaj aktive batalis, sed vivis en konstantaj fortikaĵoj, kaj en la limaj regionoj devis dividiĝi al multaj fortikaĵetoj, por kovri la tutan longecon de la fortikita limo.
La legiaj simbolostangoj (signi) estis adorataj samkiel dioj kaj estis speciale protektitaj. En la unua kohorto, precipe en la cento de la simbolostango, militservis nur aparte elektitaj soldatoj.
Dum la malfrua imperiestra epoko imperiestroj kaj kontraŭimperiestroj estis deklaritaj de la legioj. La gvardio de pretorianoj, kiu en la imperio dumtempe kolektis tre grandan potencon kaj murdis plurajn imperiestrojn (ekzemple Caligula), ne estis legio, sed speciala armea unuo en la ĉefurbo Romo, samkiel la aliaj ĉefurbaj specialaj unuoj Cohortes urbanae (la "urbaj kohortoj"), Vigiles (kiuj kompareblis al fajrobrigado) kaj la imperiestra gvardio.
Situoj
La situo de la legioj dum la jarcentoj ŝanĝiĝis tiugrade, kiom ŝanĝiĝis la malamikoj de la imperio. Sub imperiestro Tiberius dum la jaro 23 post Kristo ok legioj situis laŭlonge de la rivero Rejno ĉe la limo al la nekonkerita parto de Ĝermanio (Magna Germania), ses situis en la regiono Balkano kaj laŭlonge de la rivero Danubo, same lime al Ĝermanio kaj pli oriente al pliaj popoloj de norda Eŭropo, tri troviĝis en Hispanio, du en la provinco Africa (kvankam unu el la du "afrikaj" legioj baldaŭ poste devis translokiĝi al Panonio, la hodiaŭa Hungario) kaj du en Egiptio, plus kvar en Sirio por protekto de la orienta imperia limo.
Dum la malfrua antikva epoko
Dum la malfrua antikva epoko la bildo de la legioj ŝanĝiĝis draste. Pro armea reformo de la imperiestro Diokleciano la nombro de la legioj tre altiĝis (al proskimume 60), sed la nombro de soldatoj draste malaltiĝis (al legioj de ĉ. po 1000 soldatoj). Samtempe kreskis la nombro de la tiel nomataj foederati, ne-romiaj batalantoj en la armeaj vicoj. Fine la armeo dividiĝis al
La rolo de la rajdistoj konstante pligraviĝis, speciale kadre de la militoj kontraŭ la ne-romiaj rajdistaj armeoj de la gotoj, hunoj kaj sasanidoj (kies rajdistoj kaj ĉevaloj havis bonegajn karapacojn – nekutima koncepto por la romianoj). La norma unuo de la romia armeo finfine estis la unuo numerus, kiu grupigis pli-malpli 300 soldatojn.
En la Bizanca Imperio la legioj fine de la 6-a kaj komence de la 7-a jarcento malfondiĝis. Inter la lastaj pruveblaj legioj estas la "legio IV Parthica" sub imperiestro Maurikios.
La Chapelle-Launay
La Chapelle-Launay estas franca komunumo de departemento Loire-Atlantique.
Ĝiaj loĝantoj estas nomataj franclingve Capellonésiens kaj Capellonésiennes.
Geografio
La Chapelle-Launay situas borde de estuaro de Luaro, 27 km oriente de Saint-Nazaire kaj 42 nord-okcidente Nantes.
La ĉelimaj komunumoj estas Donges, Prinquiau, Savenay, Campbon kaj Lavau-sur-Loire.
Ĝi estas urbeca? komunumo. Ĝi anas en la komunumaro Savenay-a, kiu kunigas nur tiujn du partojn. Ĝi estas plurpoluseca komunumo inter la areoj urbumaj de Nantes kaj Saint-Nazaire, ene de la 'espace urbain de Nantes-Saint-Nazaire'.
Évolution démographique
L'évolution du nombre d'habitants depuis 1793 est connue à travers les recensements de la population effectués à La Chapelle-Launay depuis cette date :
Histogramme (élaboration graphique par Wikipédia)
Divers
Selon le découpage de la région Bretagne fait par Erwan Vallerie, La Chapelle-Launay fait partie du pays traditionnel de la Brière et du pays historique du Pays nantais.
Liens externes
-->
Geografio
La Chapelle-Launay situas borde de elfluejo(estuaro) de Luaro, 27 km oriente de Saint-Nazaire ,42 km nordokcidente de Nantes.
La ĉelimaj komunumoj de la Chapelle-Launay estas Donges, Prinquiau, Savenay, Campbon kaj Lavau-sur-Loire.
San Diego de la Unión
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 34401 loĝantojn. El tiuj estas 15863 viroj kaj 18538 virinoj. La komunumo havas surfacon de 990,17 kvadratkilometroj kaj ĝi situas (meza punkto) je 2070 metroj super la marnivelo. La kvanto de precipitaĵo (jare) estas 463 milimetroj. La geografiaj koordinatoj de la komunumo estas 21° 28′ norda latitudo kaj 100° 52′ okcidenta longitudo.