cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fajro
Tipaj flamotemperaturoj
La "adiabatikaj flamotemperaturoj" de difinita paro de brulaĵo plus oksidigilo indikas la temperaturon je kiu la gasoj atingas stabilan brulon.
Fosilia registro
La fosilia registro de fajro unuafoje aperis kun la establo de ter-bazita flaŭro en la mezo de la Ordovicio, antaŭ 470 milionoj da jaroj, kio ebligis la akumuladon de oksigeno en la atmosfero kiel neniam antaŭe, ĉar la novaj amasoj de terplantoj elpumpis ĝin kiel ruba produkto. Kiam tiu koncentro superis la 13%, ĝi ebligis naturajn fajrojn. Natura fajro estis unuafoje registrita en fosilioj de fino de la Silurio, antaŭ 420 milionoj da jaroj, ĉe fosilioj de karbigitaj plantoj. Krom polemika vakuo en la fino de Devonio, karbo ekzistis ekde tiam. La nivelo de atmosfera oksigeno estas tre rilata al la hegemonio de karbo: klare oksigeno estas ŝlosila faktoro por la abundo de naturaj fajroj. Fajro iĝis pli abunda ankaŭ kiam herboj disradiiĝis kaj iĝis la hegemonia komponanto de multaj ekosistemoj, antaŭ ĉirkaŭ 6 al 7 milionoj da jaroj; tiu brulaĵotaro havigis tindron kiu ebligis pli rapidan disvastigon de fajro. Tiuj disvastigitaj fajroj povis estis komencintaj pozitivan memnutran procezon, pere de kiu ili produktis pli varman, pli sekan klimaton pli preta bruliĝi.
Homa kontrolo
Regado de fajro fare de unuaj homoj estis turnpunkto en la socikultura evoluo, kiu ebligis homojn disvastiĝi pro la nutrado per kuiritaj proteinoj kaj karbohidratoj, pro ebligo de homa agado dum noktaj horoj kaj pro protekto kontraŭ rabobestoj. La fajro generis varmon kaj lumon, kio permesis la kuiradon, samtempe pliigante la varion kaj disponeblon de nutraĵoj kaj malpliigante malsanojn per mortigo de organismoj en la manĝaĵoj. La varmo produktis ankaŭ helpon por resti varme dum la malvarma vetero, ebligante la vivon en pli malvarmaj klimatoj. Fajro ankaŭ tenis noktajn predantojn for. Pruvaro de kuirita manĝo troviĝis en restaĵoj de antaŭ 1.9 milionoj da jaroj, kvankam estas teorio ke fajro povis esti uzata per kontrolita maniero antaŭ ĉirkaŭ unu miliono da jaroj. Estas pruvaro ke ĝi disvastiĝis antaŭ ĉirkaŭ 50 al 100 mil jaroj, sugestante regulan uzadon ekde tiam; rezistado al aerpoluado ekevoluis en homaj populacioj je simila punkto. La uzado de fajro iĝis iom post iom pli prilaborita, kaj ĝi estis uzata por krei karbon kaj por kontroli la naturon ekde antaŭ dekoj da miloj da jaroj.
Fajro estis uzita dum jarcentoj ankaŭ kiel metodo de torturo kaj ekzekuto, kiel pruvas la ekzisto de brulŝtiparoj same kiel de torturaparatoj kiel la ferboto, kiu estis plenigita el akvo, oleo aŭ eĉ plumbo kaj poste varmigita super malferma fajro ĝis agonio de la botulo.
Ĉirkaŭ la Neolitika revolucio, dum la enkonduko de gren-bazita agrikulturo, popoloj tra la tuta mondo uzis fajron kiel ilo por la regado de la pejzaĝo. Tiuj fajroj estis tipe kontrolitaj incendioj aŭ "malvarmaj incendioj", notraste al la nekontrolitaj "varmaj incendioj", kiuj damaĝas la grundon. Varmaj incendioj detruas plantojn kaj animalojn, kaj endanĝeras komunumojn. Tio estas speciale problemo en la nuntempaj arbaroj kie tradiciaj incendioj estas evitataj por helpi la kreskadon de lignorikoltoj. Malvarmaj incendioj estas ĝenerale farataj printempe kaj aŭtune. Ili celas klarigi subkreskaĵaron, forbruligante biomason kiu povus nutri varmajn incendiojn se ĝi fariĝas tro densa. Ili povus havigi grandan varion de medioj, kiu helpus la diversecon de ĉasbestoj kaj plantoj. Por homoj, malvarmaj incendioj povas fari densajn, netrapaseblajn arbarojn trauzeblaj. Alia homa uzado por malvarmaj incendioj rilate al la regado de la pejzaĝo estas ties uzado por klarigi la teron por agrikulturo, sed kio iĝis ege problemiga en multaj mondopartoj nuntempe. Agrikulturo per hakado kaj bruligado estas ankoraŭ ofta en multaj mondopartoj kaj partikulare de multo de tropika Afriko, Azio kaj Sudameriko. "Por malgrandaj terkultivistoj, temas pri taŭga maniero klarigi subkreskaĵaron el areoj kaj liberigi nutraĵojn el la staranta vegetaĵaro reen al la grundo", diris Miguel Pinedo-Vasquez, ekologiisto de la Earth Institute’s Center for Environmental Research and Conservation. Tamen tiu iam utila strategio estas nuntempe ege problemiga. Kreskantaj populacioj, fragmentado de arbaroj kaj plivarmiĝinta klimato faras la Teran surfaco pli preta al tre grandaj arbarincendioj. Tio detruas ekosistemojn kaj homajn infrastrukturojn, okazigas sanproblemojn, kaj elsendas spiralojn de karbo kaj cindroj kiuj povas helpi pli da varmigo en la atmosfero – kaj tiel nutri siavice pli da incendioj. Tutmonde nuntempe, tiom multe kiom ĝis 5 milionoj da kvadrataj kilometroj – nome areo pli ol duono de la grando de Usono – estas bruligita en unu jaro.
Estas nombraj modernaj aplikoj de fajro. En ties plej larĝa senco, fajro estas uzata de preskaŭ ĉiu homa estaĵo sur la tero en kontrolata maniero ĉiutage. Uzantoj de veturiloj de eksplodmotoroj uzas fajron ĉiam kiam ili ŝoforas. Termikaj elektroproduktejoj havigas elektron dum granda parto de la historio de la homaro.
La uzado de fajro en milito havas longdaŭran historion. Fajro estis la bazo de ĉiuj fruaj varmig-armiloj. Homero detalis la uzadon de fajro fare de grekaj soldatoj kiuj kaŝiĝis en ligna ĉevalo por bruligi Trojon dum la Troja milito. Poste la Bizanca ŝiparo uzis la nomitan Grekan fajron por ataki ŝipojn kaj homojn. En la Unua Mondmilito, la unuaj modernaj flamĵetiloi estis uzitaj de la infanterio, kaj estis sukcese muntitaj sur kiras-vehikloj en la Dua Mondmilito. En tiu lasta jaro, incendiaj bomboj estis uzitaj kaj de la Aksaj potencoj kaj de la Aliancanoj simile, notinde sur Tokio, Roterdamo, Londono, Hamburgo kaj, plej notinde sur Dresdeno; en tiuj du laste menciitaj urboj oni kreis intencajn fajroŝtormojn en kiuj oni okazigis fajroringon ĉirkaŭ ĉiu urbo kiu etendiĝis internen helpite de centra kerno de fajroj. Ankaŭ la Usonarmea Aerforto etende uzis incendiojn kontraŭ celojn en Japanion en la lastaj monatoj de la milito, detruante tutajn urbojn de domoj konstruitaj ĉefe el ligno kaj papero. La uzado de napalmo estis faritaj jam en julio 1944, proksime al la fino de la Dua Mondmilito; kvankam ties terura uzado akiris publikan atenton dum la Vjetnama milito kiam usonanoj detruegis per ĝi tutajn ĝangalojn, malamikojn, civilajn loĝantojn, bestojn, plantojn kaj la tutan naturon, kiu bezonis jardekojn por iel rekuperiĝi. En diversaj lokoj kaj epokoj estis uzataj ankaŭ Molotov-kokteloj.
Danĝeroj
Aliaj danĝeroj tre oftaj estas la venenigo pro enspirado de fumo. En multaj okazoj la fajro estas minimume granda kun tre malgrandaj kaj eĉ apenaŭ konstateblaj flamoj, sed la produktado de fumo estas konstanta kaj enhavanta diversajn brulproduktojn, kio povas rezulti en tuja morto de homoj aŭ bestoj, onidiras, ke tute sendolora kaj neavertebla. Foje tio okazas kiam venas forta malvarmo kaj oni urĝe turnas sin al netaŭgaj varmigiloj, kiuj povas produkti fajron.
En la fako psikologio estas la piromanio, kiu estas difinita kiel mensa malordo en kiu persono sentas la neceson bruli ion kaj ju pli granda la fajro des pli bone (por la piromaniulo). Tiu ne estu konfuzita kun la incendiemulo kiu estas la persono kiu intence decidas okazigi incendiojn antaŭplane, cele al ekonomia gajno (per reuzado de la bruligaĵo aŭ senbalastigo) aŭ simple por okazigi damaĝon al celita persono aŭ institucio aŭ eĉ al iu ajn (tiuokaze la mensa malordo ne celas specife fajron, sed la damaĝon mem). Ambaŭ aferoj ofte rezultas en intencitaj urbaj aŭ arbaraj incendioj ege damaĝaj al posedaĵoj (fabrikoj, bienoj, domoj, bestoj ktp) kaj tro ofte al la vivo de personoj (loĝantoj, fajrestingantoj, foje eĉ piromaniuloj mem) kaj bestoj (naturo kaj brutobredado).
Proverboj
Ekzistas pluraj proverboj pri fajro en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili :
Biomedicina inĝenierio
Biomedicina Inĝenierio estas interdisciplina scienco, kombinanta elektronikon, meĥanikon, komputikon, fizikon k.a. por apliki ilin en medicino. Ĝiaj bazaj fakoj estas:
San José Teacalco
San José Teacalco estas unu el la 60 komunumoj de la meksika subŝtato Tlaxcala, kiu estas meksika subŝtato kiu situas en la centra Meksiko, relative proksime al la urbo de Meksiko. La ĉefurbo de la komunumo estas San José Teacalco. Krom la ĉefurbo 7 aliaj loĝlokoj (statistike: urboj, vilaĝoj vilaĝetoj, domaroj) apartenas al la komunumo. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 29052.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 5118 loĝantojn. El tiuj estis 2483 viroj kaj 2635 virinoj. La komunumo havas surfacon de 3,72 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 2600 metroj super la marnivelo.
Klimato
En la komunumo jare falas averaĝe 812 mm/m2 de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas 13,7 °C.
Sociogeografio
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Frakturo
Frakturo, en neformala lingvouzo ankaŭ ostorompiĝo, estas fendiĝo aŭ rompiĝo de osto, do de parto el la skeleta sistemo.
Dum la saniĝo la disiĝintaj ostopartoj denove kunkreskas. Gravas do atenti pri tio, ke ili troviĝas (kaj sekve kunkreskas) en anatomie kaj funkcie ĝusta pozicio. Por pliverŝajnigi tion, kaj por ĝenerale eviti sanigomalhelpajn moviĝojn inter la disiĝintaj ostopartoj, oni provas malmovi la koncernan korpoparton. En okazo de frakturoj de braka aŭ krura osto, ofte fiksiĝo de la korporegiono per gipsa bandaĝo sufiĉas. En iuj okazoj necesas operacie enmeti en la oston metalan platon, metalan najlon aŭ pli komplike konstruitan fiksilon. En okazo de aliaj frakturoj, ekzemple de ripoj, teknike ne eblas fiksado, kaj nur eblas per rentgenaj bildoj kontroli la spontanan kunkreskiĝon.
Se oni ne fiksas la disiĝintajn ostopartojn, kaj ili sekve tro intermoviĝas, povas okazi ke ili ne kunkreskas kaj ekestas "pseŭdoartrozo", do falsa artiko en loko, kie funkcie ne antaŭvidatas artiko.
Michael McGlinchey
Michael McGlinchey (n. ) estas novzelanda futbalisto. Ekde la jaro 2009 li membras en la novzelanda nacia teamo de futbalo. Li estis aktiva teamano kiu partoprenis en 52 matĉoj kaj atingis 5 golojn.
Otomana armeo
La Armeo de la Otomana Imperio estis unu el la kreintoj de la otomana regado sur grandaj teritorioj de Eŭropo (Balkanio) kaj Meza Oriento inter la 15-a kaj 20-a jarcentoj. Ĝi baziĝis sur kompleksa sistemo je rekrutado kaj feŭdaj posedaĵoj kiel kompenso pro militista apogo. En la otomana armeo, la leĝera kavalerio dum longa tempo estis la plimulto de ĝiaj trupoj kaj pro tio ricevis feŭdaĵojn nomataj timar. La kavalerio uzis arkojn kaj mallongajn glavojn kaj nomadajn taktikojn simile al tiuj de la Mongola Imperio. La Otomana Armeo en sia epoko estis unu el la plej avangardaj armeoj en la mondo, ĝi estis inter la unuaj kiuj uzis musketojn kaj arkebuzojn. La fama Korpo de Janiĉaroj proporciigis elitajn trupojn kaj estis la sekurgardistaro de la sultano.
Tamen, post la 17-a jarcento, la otomanoj ne plu havis modernajn bataltrupojn pro manko de reformoj, ĉefe pro la etendita koruptado inter la janiĉaroj. La nuligado de la Janiĉara Gardistaro en 1826 ne sufiĉis, kaj en la milito kontraŭ Rusio, la Otomana Imperio ne havis modernajn teknologiojn kaj armilaron por povi konfronti la malamikon.
La modernigado de la Otomana Imperio en la 19-a jarcento komenciĝis per la armeo. Ĉi tiu estis la unua otomana institucio kiu serĉis la servojn de eksterlandaj spertuloj, kaj ankaŭ ĝi sendis multnombrajn oficirojn al Okcidenta Eŭropo por akiri militistajn konitaĵojn. La teknologio kaj la novaj armilaroj estis donitaj al la Imperio, inter ili germanaj kaj britaj fajrarmiloj, Aera Forto kaj moderna Militŝiparo. La Imperio sukcesis modernigi la armeon. Malgraŭ tio, ĝi ne efikis antaŭ la tiuepokaj okcidentaj potencoj kiuj povis vidi la deklivon kaj finon de tiu Imperio.
Osmanska riket
Wolfsgraben
Wolfsgraben estas komunumo de Aŭstrio, kiu konsidereblas antaŭurbo de Vieno. Ĝi apartenas al la federacia lando Malsupra Aŭstrio. Ĝis la fino de 2016 temis pri parto de la tiutempa distrikto Vieno, ekde januaro 2017 ĝi apartenas al la distrikto Sankt Pölten(-Land). Krome ĝi apartenas al la pejzaĝo Viena Arbaro, kaj al la historia regiono Industrieviertel (industria regiono). Fine de en la komunumo vivis.
22589 Minor
22589 Minor estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Tom Minor, kiu mentoris unu finalist(in)on de la Intel Science Talent Search de 2006, scienca konkurso por lernantoj en lasta jaro de mezlernejo. Li estas instruisto ĉe la Dayton Christian High School, proksime de Dayton (Ohio).
Vitry-le-François
Vitry-le-François [] estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Marne, en la regiono Granda Oriento (Grand Est). Fine de en la komunumo vivis. Ĝi estas unu el la subprefektejoj de la departemento, kaj do estras la arondismento Vitry-le-François kaj same de kantono 'Vitry-le-François-Champagne et Der'.
Geografio
Vitry-le-François situas en plata regiono en la sudoriento de Marne.
Karol G
Carolina GIRALDO NAVARRO naskiĝis pli bone konata per ŝia artista nomo Karol G, estas kolombia kantistino, kantverkisto kaj regetonistino.
15294 Underwood
15294 Underwood estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomino Carolyn S. Shoemaker kaj de la kanada astronomo David H. Levy elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono).
Karol G
Frua vivo kaj kariero
Dum ŝia infanaĝo, Giraldo partoprenis la televidan programon X Faktoro. Ŝi antaŭenigis studojn ĉe Calasanz en Medeĝino, kaj studis muzikon ĉe la Universitato de Antjokio poste ŝi translokiĝis al Novjorko por okupiĝi pri sian muzikan karieron. En 2007, ŝi komencis uzi la artistan nomon Karol G.
15294 Underwood
Nomo
Ĝia nomo honoras Lynn Underwood, ekzameniston de konstruaĵaj planoj de Vail (Arizono), kiu plenumis sukcesan kaj novigantan fasonadon du ĉefaj vastigaĵoj de la Observatorio Jarnac, permrsante duopigi la tieajn observadojn kaj aliĝi al la ekspansia programo de publika observado kun Dean Koenig kaj "Starizona".
Karol G
Frua vivo kaj kariero
En 2013, ŝi kunlaboris kun usona artisto, Nicky Jam kaj publikigis la kanzonon, "Amor De Dos" kiu iĝis tre popularaj en Kolombio kaj atingis pli ol 80 milionojn da vizitoj en YouTube.
En 2015, ŝi liberigis propran adapton de la kanto "Mil Horas" de argentina rokmuzika grupo Los Abuelos de La Nada, kiu havis moderan sukceson en Kolombio. En marto 2016, ŝi publikigis la kanton, "Casi Nadan" kaj en aprilo de la sama jaro ŝi publikigis la kanton, "Muñeco De Lego".
En 2017, ŝia kunlaboris kun Bad Bunny en "Ahora Me Llama" ĝi iĝis populara kaj rapide akiris pli ol 490 milionojn da videbloj en YouTube. Iom poste en la sama jaro, ŝi liberigis la kanton, "A Ellan" kiu iĝis populara en Kolombio. Poste en la jaro ŝi kunlaboris kun kunula kolombia regetonisto Kevin Roldán kaj publikigis la kanton, "Eres mi Todo". Ankaŭ dum la jaro, ŝi eniris la talentan televidprogramon, Pequeños Gigantes USA, kiel grupgvidanto kaj juĝisto kune kun Prince Royce, Luis Coronel kaj Bianca Marroquín.
Montefiascone
Montefiascone estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Latio kaj al la provinco Viterbo. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Bagnoregio, Bolsena, Capodimonte, Gradoli, Marta, San Lorenzo Nuovo kaj la provinca ĉefurbo Viterbo.
Schmidt-teleskopo
Schmidt-teleskopo (aŭ Schmidt-kamerao) estas astronomia teleskopo konstruita en la celo de havi grandan kampan angulon kun malgrandaj optikaj aberacioj.
Orient Airways
Orient Airways Ltd. estis flugkompanio establita en 1946 kun sidejo en Kolkato, Bengalio, Brita Hindio. La aerlinio ŝanĝis funkciadon al la ĵus sendependiĝinta ŝtato Pakistano en 1947, kaj estis renomita kiel Pakistan International Airlines en 1955. Ĝi estis la unua kaj nura islamanposedata aviadilkompanio en Brita Hindio kaj flugis el 1947 al 1955.
Schmidt-teleskopo
Eltrovo kaj konstituo
la Schmidt-teleskopo estis eltrovita en 1930 de la germana astronomo kaj optikisto Bernhard Schmidt (1879 – 1935). Ĝia ĉefa komponanto estas sfera spegulo, pli facile konstruebla ol parabola spegulo, kaj nesfera lenso kun speciala kurbeco, tiel nomata ĝustiga plato de Schmidt. Tiu plato, lokigita en la centro de kurbeco de la sfera spegulo, celas korekti la aberaciojn de la spegulo. La kampo tiel akirita estas almenaŭ 100-obla de tiu de tradicia teleskopo kaj povas kovri unu milonon de la tuta "surfaco" de la ĉielo.
La sensilo (fotografia filmo au lumkaptilo) estas lokita en la fokuso de la spegulo, do en meza distanco inter la spegulo kaj ties centro de kurbeco. Fakte, la "fokusa ebeno" estas kurba, tio, kiu neprigas, ke la lumkaptilo estu kongrue kurba. Fotografia fimo povas esti kurbita per ŝraŭbo aŭ per pneŭmatika malpremo (vakuo). Oni povas ankaŭ uzi kroman lenson por "ebenigi" la fokusan ebenon : tiel funkcias la Schmidt-Väisälä-teleskopo.
Uzo
Ĉefe fama Schmidt-teleskopo estas la Teleskopo Samuel Oschin de la Observatorio de la Monto Palomar, uzita de la National Geographic Society por diversaj astronomiaj enketoj: Palomar Observatory Sky Survey (POSS), Palomar–Leiden survey, Second Palomar Observatory Sky Survey (POSS-II) kaj aliaj.
La teleskopo uzita de la Lowell Observatory Near-Earth-Object Search (LONEOS) ankaŭ estas Schmidt-teleskopo. Plej granda Schmidt-teleskopo en la mondo estas la "Teleskopo Alfred-Jensch" kun spegulo de 2 m de diametro, kiu troviĝas en la Observatorio Karl Schwarzschild de Tautenburg (Germanio).
Tango (flamenko)
Kelkaj teorioj indikas, ke la origino de la flamenka tango estas en Kadizo kaj Sevilo, el kie ĝi disvastigis sian influon al Sudameriko, kie kristaliĝis en la posta argentin-urugvaja aŭ rioplata tango. Aliaj teorioj indikas, ke la origino estas en la kvartalo de nigruloj de Havano (Kubo) en 1823 kaj kiu poste veturis al Sevilo (Hispanio). Post multaj jaroj de disvolvigo kun la antikvaj kantoj danceblaj de la 19a jarcento, veturis al aliaj landoj kiel al Parizo, Meksiko, Novorleano, Peruo kaj Bonaero, kie fine de la 19a jarcento formiĝis la bonaeran tangon, nome la plje fama tutmonde.
Arifvala
Arifvala, عارِف والا estas urbego en provinco Panĝabo (Pakistano), en kantono de Pakpatan, kie Arifvala estas sidejo de la samnoma distrikto.
Geografio
Arifvala situas en orienta parto de la lando sur ebenaĵo sudokcidente de la kantona sidejo Pakpatan.
Historio
En la 19-a jarcento en tiu loko estis nur vilaĝo nomata laŭ brita administracio Chak-n-ro 61 / EB. En 1908 oni fondis la novan urbon Arifvala.
Ekonomio
Industrio de Arifvala dependas de la ĉirkaŭa agrikultura produkto. En la urbego oni produktas trinkaĵojn kaj manĝaĵojn, krome rizaj kaj farunaj muelejoj funkcias. La grenmerkato de Arifvala estas unu el la plej grandaj grenmerkatoj en Pakistano.
Loĝantaro
La populacio de Arifvala kreskis preskaŭ kvaroble inter 1972 kaj 2017. Inter 1998 kaj 2017 la meza jara kresko estis 2,2%, iomete malpli alta, ol la nacia mezumo (2,4%). La panĝaba estas la denaska parolata lingvo, sed la urdua ankaŭ estas vaste uzata.
Trafiko
Arifvala situas laŭ fervoja linio Bahavalpur-Lahoro en la etapo Pakpatan-Burevala. Vojoj kuras al Burevala, Pakpatan, Bahavalnagar kaj Sahival (ŝoseo mankas).
Klimato
La klimato de Arifvala estas ekstrema, atingante 45 °C somere, la temperaturo falas preskaŭ al frostopunkto vintre.
Samsaĝo Vato
Samsaĝo Vato (angle Samwise Gamgee; naskiĝis en 2983 de la Tria Epoko, mortis en la Kvara Epoko ) – rolulo el la mitologio de Mez-Tero de J.R.R. Tolkien. Unu el la ĉefroluloj de la romano La Mastro de l' Ringoj. En la romano li plej ofte estas nomata Sam.
Li kaŝaŭskultis la Konsiliĝon ĉe Elrondo, sekve oni elektis lin membro de la Kunularo de la Ringo. Post kiam la Kunularo disiĝis en Part Galeno, Sam sekvis Frodon al Mordoro por detrui la Unu Ringon en la fajro de la Monto de Sorto. Dum iom da tempo post la batalo kun Ŝeloba Sam estis konvinkita, ke Frodo mortis, kaj tial fariĝis portempa Ringoportanto.
Reveninte de la vojaĝo, li edziĝis al Roza (Rozinjo) Kotono kaj vivis en Bag-Endo kun Frodo. En 3021 li akompanis Frodon en lia lasta vojaĝo al Mitlondo, de kie Frodo, kune kun Bilbo, Gandalfo, Elrondo kaj Galadriela, forveturis al la Benita Regno (Amano).
Samsaĝo Vato heredis de Baginzoj Bag-Endon kaj estis elektita la urbestro de La Provinco sep fojojn en la jaroj 7–56 de la Kvara Epoko. Post la morto de Rozinjo Sam konfidis la Ruĝan Libron al sia plej aĝa filino Elanora kaj forveturis trans la Maron kiel la lasta el la Ringoportantoj. Al Amano li foriris en la jaro 86 de la Kvara Epoko.
Germana Imperiestra Regno
La Germana Imperiestra Regno (Deutsches Kaiserreich, neoficiala nomo, formale nur Germana Regno resp. Deutsches Reich) ekzistis de 1871 ĝis 1918, kiam abdikis imperiestro Vilhelmo la 2-a. La ŝtato mem plu ekzistis, sub la sama oficiala nomo Germana Regno (Deutsches Reich), kiel Vajmara Respubliko. Pro la Francia-Prusia Milito en 1870, la sudgermanaj princoj aliĝis al la Nordgermana Federacio, kiu ŝanĝis sian nomon al Germana Regno kaj ricevis novan konstitucion en 1871. Plej alta organo estis la Federacia Konsilio de la ŝtatoj kaj urboj, kies prezidanto estis la prusa reĝo, nomata Germana Imperiestro. Tiu imperiestro nomumis regnan kancelieron, la estron de la ĉiutaga politiko. Sed ekzistis krome parlamento (Reichstag), kiu estis elektita laŭ ĝenerala balotrajto (por viroj).
La Regno estis federacio de 25 ŝtatoj (inkluzive de tri liberaj urboj, ekskluzive de la Regna Lando Alzaco-Loreno). Ekde 1884 Germanio havis koloniojn, komence en Afriko, poste ankaŭ en Pacifiko. Germanio fariĝis unu el la plej gravaj industriaj landoj de la mondo.
Post la devigita abdiko de Vilhelmo la 2-a en 1918, Germanio donis al si en 1919 respublikan konstitucion. Komenciĝis la periodo de la Vajmara Respubliko (1919-1933).
Germanaj Imperiestroj
La funkcio de Germanaj Imperiestroj estis herede ligita al la reĝoj de Prusio; do ĉiuj tri imperiestroj apartenis al la dinastio de la Hohencolernoj. La sekvaj estis la regantoj de la imperio:
La 9-an de novembro 1918 la kanceliero Max von Baden, sub politika premo, anoncis la eksiĝon de Vilhelmo la 2-a. Tiu fakte nur poste konfirmis tion. Vilhelmo neniam revenis al Germanujo (li estis en Belgio dum la eksigo) kaj mortis en 1941 en ekzilo en Nederlando. Ankoraŭ hodiaŭ vivas idoj de Vilhelmo.
Estigo de la Regno (1871)
La Germana Imperiestra Regno estis la unua tutgermana nacio-ŝtato. Antaŭ 1871, multaj diversaj germanaj landoj ekzistis sur la mapo de Eŭropo, el kiuj la plej dominantaj, Prusujo kaj Aŭstrujo, vivis en longa konkurenco, kiu montriĝis ekzemple en la sepjara milito meze de la 18-a jarcento. En la 19-a jarcento, pli ekzakte en 1864, ambaŭ germanaj ĉefpotencoj militis kune kontraŭ Danujo kaj gajnis Ŝlesvigon kaj Holstinion por la Germana Federacio (kiu estis kvazaŭ alianco inter la germanaj landoj). Kiam ekis konflikto inter ili pri la administrado de la akiritaj landoj, la Germana Federacio dissolviĝis (pro la militado inter ĝiaj membroŝtatoj) kaj Prusujo superis Aŭstrujon finfine. Kiam Otto von Bismarck kiel ĉefministro de Prusujo vidis la eblon ataki Francujon, kiu estis la komuna malamiko de la germanoj tiutempe, por veki naciismon en la germanoj kaj por formi Germanan nacion sub prusa regado, li prenis la unuan ŝancon kaj militis kontraŭ la okcidenta najbaro. Kiam la franca reĝo kaj ties registaro estis malfortigataj per prusaj armeoj, la germanaj subŝtatoj unuiĝis en ties deziro je nacia unueco. La prusa reĝo, Vilhelmo la 1-a, estis proklamata kiel Unua Germana Imperiestro, kaj Bismarck iĝis la unua kanceliero de la germana regno. Pro lia opinio, ke nur “fero kaj sango” povas decidi pri la “grandaj demandoj de l’ tempo”, pro lia militismo, kiu unuigis la germanan regnon, kaj pro lia forta efekto kaj amasa influo al la politiko de la regno ĝis 1890, li estas ofte nomata “la fera kanceliero”.
1871-1878
Dum la unuaj jaroj post la estigo de la Germana Regno, ĝia fondinto Bismarck ankoraŭ ludis tre gravan rolon kiel regna kanceliero. Ĝis ĉirkaŭ 1878/1879, li preferis kaj subtenis la politikon de la Nacia Liberala Partio, kiu estis la plej granda partio en la unua regna elekto de 1871 gajninte 30,1% de la voĉoj. Sub la regado de la liberala partio, pluraj ekonomiaj reformoj plimodernigis la germanan nacio-ŝtaton, i.a. la forigo de restaj doganoj, la enkonduko de nacivasta monunuo (la tiel-nomata Mark) kaj aliaj normitaj mezuroj. Ankaŭ juraj reformoj kontribuis al la interkultura unuigo de la germanaj subŝtatoj. Tamen, la granda subŝtato Prusujo, kies estraro ĉefe organizis la germanan union, ankoraŭ estis dominanta en la regna politiko, ĉar la imperiestro samtempe estis prusa reĝo kaj la ĉefministro de Prusujo preskaŭ ĉiam ankaŭ estis la kanceliero de la germana regno.
En 1873, ekonomia krizo nomita Gründerkrach (germane: krako de fondintoj) ŝokis la financan merkaton, i.a. en Usono, Aŭstrio-Hungario kaj en la Germana Regno. Post 1871, la germana ŝtato ricevis kontribuciojn de la Tria Respubliko de Francio, kiu malsukcesis en la milito kontraŭ Prusujo. Aldone, la liberala politiko ebligis pli facilan kreon de akciaj entreprenoj. Sekve, ekonomia optimismo pligrandiĝis en la germana regno kaj la akcioj kreskis rapide. Malmulte poste, la spekulativa bobelo eksplodis kaj la krizo evidentiĝis. En la sekvaj jaroj, la ekonomio ankoraŭ suferis sub la krizo, pro kio oni nomis la fazon post la akcia falo Gründerkrise (germane: krizo de fondintoj). Ĉar la ekonomia politiko de la liberala partio antaŭiris la krizon, oni akuzis la liberalulojn kaj la judojn, kiuj estis la ĉefiniciatintoj de ekonomiaj krizoj laŭ la opinio de tiuj, kiuj serĉis propekan kapron.
Post la krizo, Bismarck ne plu laboris kun la liberaluloj, kiuj perdis 7% de la voĉoj inter 1871 kaj 1878, sed li nun pli intense laboris kun la konservativaj partioj. Dume, li enkondukis leĝon kontraŭ socialismo, per kiu li intencis malfortigi la plifortiĝantan socialdemokratian partion.
Horcajo de las Torres
Horcajo de las Torres [orKAĥo delasTOres] estas municipo en la nordokcidento de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko La Moraña aŭ Komarko de Arévalo kaj al la jurisdikcia teritorio de Arévalo, en la nordo de la provinco. La nomo Horcajo de las Torres estas etimologie komprenebla kiel Kunfluejo de la Turoj, alude al kunfluejo de la rojoj Trabancos kaj Regamón, kio videblas simbole en la supra duono de la blazono sur verda fono.
Germana Imperiestra Regno
1878-1890
Jam en 1875, Bismarck estis diranta, ke li volas reenkonduki kelkajn doganojn, por ke la danĝero de denova financa krizo estu malplialtigata. Tia protektisma formo de ekonomia politiko kontraŭis la opiniojn de la liberaluloj, do diversaj ministroj de la Nacia Liberala Partio anoncis sian abdikon. Fine, la subŝtataj politikistoj, kiuj ankoraŭ malfidis je la nova protektismo de Bismarck, estis konvinkataj de ekonomiistoj kaj industriuloj, kiuj mem petis la ŝanĝon de la ekonomia politiko.
Horcajo de las Torres
Geografio
Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 47,32 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 481 loĝantojn. Ĝi perdis 1 000 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 85 km de Avilo, provinca ĉefurbo. Madrigal de las Altas Torres estas je 8 km, kaj Rasueros estas je 5 km.
Germana Imperiestra Regno
1878-1890
Ekde la 1880-aj jaroj, Bismarck pluigis sian batalon kontraŭ la socialismo per la enkonduko de tri asekuroj, nome al la malsanulara, la maljunulara kaj la akcidenta asekuroj. La kanceliero ne nur intencis bati la socialistojn per fari reformojn, kiujn ili deziris kaj kiuj ilin popularigis. La reformoj ankaŭ parte solvis la socian demandon per la interveno de la ŝtato, alie ol la liberaluloj volis. Ilia intenco estis, ke la socia demando estu solvata ene de la socio, ekzemple per memhelpaj organizaĵoj.
Intertempe, la germana regno evoluis al granda potenco, kies ekonomio kaj ĉefurbo kreskis tiel rapide, ke ĝi baldaŭ kapablis konkurenci kun landoj kiel Britujo kaj Rusujo. En 1877, la germana ĉefurbo Berlino havis unu milionon da loĝantoj, dum nek Moskvo nek Sankt-Peterburgo havis pli ol 800.000 loĝantoj. Iĝinte pli forta, la regno ankaŭ estis konfrontata kun pli da internaciaj konfliktoj, ekzemple kun la milito-jam-videblas-krizo, en kiu Rusujo kaj Britujo certigis, ke ili intervenus, se Germanujo denove atakus Francujon. Sed la regno ankaŭ kapablis akiri prestiĝon kiel gastiganto de la Berlina kongreso, kiu precipe koncernis la politike ŝanceliĝantan situacion en la Balkano.
Horcajo de las Torres
Geografio
Ĝi limas kun Cantalapiedra (provinco Salamanko), Madrigal de las Altas Torres, Palaciosrubios (provinco Salamanko), Zorita de la Frontera (provinco Salamanko), Rágama (provinco Salamanko) kaj Rasueros.
Germana Imperiestra Regno
1878-1890
Eksterpolitike, la nove fondita imperio devis alianciĝi kun aliaj potencoj por ne esti izolita. Lokiĝante inter Francujo kaj Rusujo, Bismarck konstante timis aliancon inter tiuj landoj, kiuj kune povus ataki Germanujon ĉe du frontoj. Por eviti tian kontraŭgermanujan koalicion, Bismarck formis sekretan aliancon kun Rusujo en 1887. Krom tio, Germanujo jam estis en alianco kun Aŭstrujo-Hungarujo ekde 1879, al kiu sin aldonis Italujo tri jarojn poste. En tiu sistemo, Bismarck evitis la eblon de alianco kontraŭ Germanujo kaj samtempe ekskludis Francujon el la alianca sistemo. Britujo ajnkaze ne apartenis al iu ajn alianco tiutempe.
Horcajo de las Torres
Historio
En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio.
Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).
Germana Imperiestra Regno
Paca tempo (1888/1890-1914)
Kontraste al Bismarck, Vilhelmo la 2-a ne opiniis, ke la teritorio, kiun Germanujo havis ekde 1871, sufiĉis por esti granda potenco. Anstataŭe, la imperiestro pligrandigis la militan ŝiparon por konkurenci kun Britujo kaj akiri koloniojn en aliaj kontinentoj. La germana koloniismo, kvankam Vilhelmo tutenergie provis ĝin praktiki, ne estis tre fruktodona, ĉar la plejmulto de la eblaj kolonioj jam estis okupata de aliaj potenco, i.a. Britujo, Francujo kaj la Otomana Imperio. Tamen, kelkaj koloniaj restoj povis esti aneksataj, ekzemple Germana Sudokcidenta Afriko aŭ Germana Orient-Afriko kaj iuj insuloj en la pacifiko. Entute, oni koloniis ĉ. 2,7 milionoj da kvadratigataj kilometroj.
La tiel-nomata Weltpolitik (germane: Mondpolitiko), kiel oni nomis la germanan imperialismon, precipe estis malŝatata de la socialdemokratoj, kiuj pli kaj pli fortiĝis en la germana regno. Nek la kontraŭsocialisma leĝo nek la sociaj reformoj enkondukitaj de Bismarck povis haltigi la sukceson de la socialisma partio, SPD, kiu en la elekto de 1912 eĉ gajnis 34,8% kaj estis la plej granda partio en la nova parlamento. La socia demando, al kiu Bismarck provis respondi per la novaj asekuroj, denove graviĝis en granda ondo de la industriigo, kiu okazis fine de la 19-a jarcento: Inter 1882 kaj 1907, la ekonomiaj sektoroj de industrio kaj komerco kune kreskis je 10,9%, dum la agrikulturo malkreskis je eĉ 13,2%.
Kadre de la mondopolitiko, la germana regno konkurencis kun Britujo pri la kreado de ŝipoj, en kiu venkis Britujo. Inter 1906 kaj 1914, la Unuiĝinta Reĝlando kreis 38 batalŝipojn kaj Germanujo kreis 24. Sed la konkurenco ne nur estis restriktata je ŝipkreado, sed oni ankaŭ batalis pri kolonioj: Dufoje la germana regno provis pliintensigi sian influon en Maroko per sendi ŝipojn tien, sed Francujo, al kiu apartenis la Maroka teritorio tiutempe, kaj Britujo sin defendis kontraŭ Germanujo sukcese.
Dum la eksterpolitikaj malfacilaĵoj plimultiĝis, la alianca sistemo de Bismarck iompostiome ŝanĝiĝis malavantaĝe por Germanujo. Vilhelmo la 2-a ne pluigis la sekuran aliancon kun Rusujo, kaj kelkaj politikistoj kaj diplomatoj preferis la forfalon de tiu alianco, i.a. Bernhard von Bülow, kiu poste iĝis kanceliero kaj posteulo de Caprivi. Bülow anstataŭe volis refirmigi la aliancon kun Aŭstrujo-Hungarujo, kiu estis malamiko de Rusujo pro konfliktoj en Balkano. Intertempe, Britujo kaj Francujo alianciĝis en 1904 kaj Rusujo aliĝis al tiu alianco en 1907. Tiumaniere, Germanujo estus havinta du frontojn kontraŭ la malamika alianco inter Francujo, Britujo kaj Rusujo, se milito okazus.
La Unua Mondmilito (1914-1918)
La 28-an de junio 1914, la heredanto de la aŭstra trono, Franz Ferdinand, estis murdata de serba naciisto en la urbo Sarajevo. Sekve de tiu okazaĵo en la Balkano, kiu jam estis de longe la plej malstabila regiono en Eŭropo, Aŭstrujo-Hungarujo deklaris militon al Serbujo. Antaŭ ol Rusujo, kiu sin komprenis kiel savanto de la balkanaj landoj, povis ataki Aŭstrujo-Hungarujon, Germanujo sendis ultimaton al Rusujo kaj al Francujo, kaj post kiam la ultimatoj ne estis respondataj, la regno deklaris militon al ambaŭ la 1-an kaj la 3-an de Aŭgusto 1914. La aliancoj efikis kiel ĉenreakcio, en kiu unu ago sekvis aŭtomate al la alia. La Unua Mondmilito estiĝis.
Origine la germanaj soldatoj pensis, ke la milito jam estus finita je decembro 1914, sed baldaŭ evidentiĝis, ke tio estis utopio. Ĉe la okcidenta fronto, inter Germanujo kaj Francujo estiĝis grandega aro da tranĉeoj, kiuj apenaŭ moviĝis. Ĉe la orienta fronto, inter Germanujo kaj Rusujo, la germanaj trupoj estis pli sukcesaj. En 1917, la Rusa Revolucio okazis kaj sekve, la komunistoj, kiuj ekde tiam regis en Rusujo, igis pacon kun la regna registaro. Dume, britaj ŝipoj blokis la nordan maron por eviti manĝaĵan komercon al Germanujo. Kiam en vintro 1916/1917 la enlanda produktado de manĝaĵoj estis katastrofe malsufiĉa, grandaj partoj de la popolo suferis malsaton. Post kiam Usono aliĝis al la kontraŭgermana alianco, la milita malsukceso de la regno preskaŭ certis. En Oktobro 1918, la registaro iomete demokratiiĝis sub la rego de la socialdemokratia partio, ĉar Usono postulis demokratian ŝanĝon antaŭ la subskribo de paca kontrakto kun Germanujo. Tamen, sub la premo de maldekstraj revoluciistoj kaj ribelantaj soldatoj, la kanceliero Max von Baden anoncis la abdikon de Vilhelmo la 2-a, sen ke tiu intencis abdiki. La 9-an de Novembro, la socialdemokrato Philipp Scheidemann proklamis la Germanan Respublikon kaj per tio finigis la imperiestran regnon. Du tagojn poste, la milito finiĝis por Germanujo.
Konstitucia historio
Kiam la unuiĝo de la germanaj ŝtatoj jam antaŭvidebliĝis dum la milito inter ili kaj Francujo, la duklandoj Badeno kaj Hesio-Darmstadt kune kun la Nord-Germana Federacio fondis novan Germanan Federacion, al kiu ankaŭ aliĝis Bavarujo kaj Virtembergo. La konstitucio de tiu nova Germana Federacio validiĝis la 1-an de Januaro 1871. Ĝia ŝtatestro jam nomiĝis imperiestro (Kaiser) kaj fakte ĝi nur enhavis malmultajn malsimilojn al la posta konstitucio. Post kiam la unua imperiestro estis enoficigata la 18-an de Januaro samjare, oni tamen estigis novan konstitucion, laŭ kiu la nova Germana Federacio estu alinomigata kiel Germana Regno. Tiu konstitucio validiĝis je la 16-a de Aprilo.
Konstitucio de la Germana Regno
La Germana Regno en 1871 jure nek estis nova ŝtato nek estis vera nacio, sed nur estis pligrandigita formo de la Nordgermana Federacio de 1866/1867. Same kiel en ĉi-lasta, gravan pozicion en la Germana Regno havis la unuopaj subŝtatoj (la tiel-nomataj Bundesländer). Nur iompostiome la Germana Regno estis konsiderata kiel pli ol nura federacio, kiel firma unuo regata de la imperiestro (la Kaiser).
Kvankam la ŝtataneco de la regnaj civitanoj, kiu estis skribita sur ties legitimilo, ne estis germana oficiale, sed tiu de la respektiva federacia subŝtato (ekz-e Prusujo aŭ Bavarujo), la tria artikolo de la konstitucio difinas, ke ĉiu regna civitano devas esti trajtata egale, do sendepende de sia subŝtata civitaneco.
Kiel rezulto de la federacia tradicio de Germanujo, la regno havis duĉambran parlamenton – la regnan parlamenton (Reichstag) elektatan ĉiujn tri jarojn (ekde la konstitucia reformo de 1890 ĉiujn kvin jarojn) kaj la federacian konsilion (Bundesrat, resp. malnova ortografio: Bundesrath), en kiu reprezentiĝis la registaroj de la subŝtatoj. Ambaŭ institucioj kune estigis leĝojn, sed la imperiestro, kiu ĉiam estis la reĝo de Prusujo samtempe, rajtis revoki la ĉambrojn kaj krome dissolvi la regnan parlamenton. Li ankaŭ reprezentis Germanujon popoljure kaj estis ordonanto de la armeo. Malgraŭ la grava pozicio de la imperiestro, la federacia konsilio laŭkonstitucie estis la plej supra institucio de la regno, i.a. ĉar ĝi havis la rajton iniciati kaj vetoi leĝojn kaj dissolvi la regnan parlamenton. Ĝia prezidento samtempe estis ministro-prezidanto de Prusujo kaj kanceliero de la Regno, kiu kune kun sia registaro estas nomata de la imperiestro. La nombro da membroj de la konsilio, kiujn ĉiu subŝtato rajtis sendi, dependis de la grandeco de tiu federacia subŝtato. Jen listo.
Ekonomio
La grava rolo de la Germana Regno sur la scenejo de internacia politiko ne nur estis kaŭzata de sia grandeco kaj militforteco. Precipe la ekonomio ebligis la pligravigon de Germanujo kiel Eŭropa grandpotenco. Fine de la 19-a jarcento okazis plua ondo de la Industria Revolucio, kiu unuflanke pliintensigis la gravecon de la Socia demando kaj rezulte plifortigis la influon de la germana socialdemokratio kaj aliflanke promociis la ekonomian kapaciton de Germanujo. Per la pligrandigo de la industria sektoro, la konstruado de armiloj, ŝipoj, aviadiloj kaj aliaj militiloj kaj la urbanizado plirapidiĝis. La industria koro de Germanujo estis la Ruhr-regiono, kie ĝis hodiaŭ lokiĝas la ĉefejoj de ThyssenKrupp, kiu subtenis la germanan ŝtaton i.a. kun armiloj (ankaŭ dum la nazia tempo).
La urbanizado kaj la industriigo bezonigis pli bonan infrastrukturon, kiu ankaŭ estis rapide konstruata en Germanujo. Kun preskaŭ ok fervojoj per kvadratigata kilometro, Germanujo havis unu de la plej bone evoluitaj fervojsistemoj. Krome, la Germana Regno fortegis koncerne komercon, ĉar valoroj je 5,6 miliardoj da markoj estis eksportataj en 1904, do Germanujo estis je la tria plej alta pozicio de eskportantaj landoj post Usono kaj Britujo. Ankaŭ la enlanda ekonomia forteco de la regno estis tre progresa, ekzemple konsiderante la mezan nombron de senlaboruloj inter 1871 kaj 1914, kiu nur estis 1-2%, dum en Britujo je la sama tempo la nombro fluktuis inter 5% kaj 10% kaj en la Tria Respubliko de Francio inter 6% kaj 10%. Krome, la fakto, ke la regna ekonomio baziĝis sur oro, kontribuis al la stabileco de la prezoj kaj de la valuto. Inter la fondiĝo de la imperio kaj la eko de la unua mondmilito, la ĉiujara inflacio meze estis nur 0,48%.
Naciaj Identeco kaj Eŭforio
La fondiĝo de la germana regno post longa tempo donis respondon al la tiel-nomata germana demando, kiu povus esti formulata tiel: “Kiel akireblas germana nacio-ŝtato?”. Tiu demando longe ne povis esti facile respondata, ĉar la germanoj estis subdividataj en multegaj diversaj subetnoj, i.a. la prusoj, la aŭstroj, la bavaroj, la hamburganoj kaj multaj aliaj. Sed ekde la militoj kontraŭ Napoleono Bonaparte, kiuj vekis naciajn interesojn en Germanujo, la enpopola volo de unuiĝo estis tiel forta, ke en 1848 eksplodis revolucio por libereco kaj tutgermana unuiĝo. Sed la plejmulto de la princoj kaj reĝoj de la unuopaj germanaj landoj timis, ke ili povus perdi sian sendependecon kaj potencon, se Germanujo iĝus unu nacio. Do, kiam Bismarck unuigis la germanajn landojn, li kreis la germanan imperiestran regnon en 1871 kiel federacion de princoj. La princoj ne perdis sian potencon entute, sed tamen la popolo estis en grandega eŭforio post la regna unuiĝo. La revo de komuna nacio-ŝtato plene realiĝis.
Kiam Vilhelmo la 2-a iĝis imperiestro, li pligravigis la rolon de la militistoj en la nacio. Tiumaniere, la nacia konscienco orientiĝis laŭ la prusa tradicio de militarismo – jam Frederiko la Granda, kiu metis Prusujon en egalnivelan pozicion kun Aŭstrujo meze ĝis fine de la 18-a jarcento. La plejmulto de la germanoj ne nur kontentis, sed eĉ ĝojis pri sia regno, ankaŭ pro la ega sukceso ekonomia de la regno, kaj sekve ili kunĝojis pri la soldatismo de Vilhelmo, kiu promesis “lokon ĉe la suno”, kio signifis, ke Germanujo iĝus mondpotenco. Aliflanke, tiuj, kiuj malŝatis la militismon – pleje la socialdemokratoj – estis nomataj “senpatriaj kamaradoj” de la politika elito. Pro la malbonaj laborkondiĉoj, la socialdemokratoj tamen fortiĝis kaj transformis la regnon iompostiome al socia ŝtato, kaj fine la plej granda amaso da germanoj amis sian patrion tiutempe kaj eŭforis pri la Unua Mondmilito, kiu ebligis pligrandigon de Germanujo.
Seniluziigitaj post la milito malsukcesa por Germanujo, la plejmulto de la germanoj malŝatis la Vajmaran Republikon kiel sekvantan ŝtaton de la imperiestra regno, ĉar la respubliko estis asociata kun ekonomia krizo kaj nacia subpremo (ĉar la venkintoj de la milito forprenis de Germanujo unu seponon de ĝia teritorio). Multaj deziris denove havi stabilan kaj fortan, eĉ se ne demokratian Germanujon kiel la imperiestran regnon kaj do voĉdonis por Adolf Hitler, kiu misuzis la revojn kaj dezirojn de la germanoj. Malgraŭ la dua seniluziigo sekve de la dua mondmilito, multegaj germanoj ĝis hodiaŭ pensas, ke Otto von Bismarck estas tiu persono, kiu faris plej multon por la germana nacio. Tio pruvas, ke eĉ hodiaŭ la nacia unuigo per Bismarck ne nur restas en la memoro de la germanoj, sed ankaŭ estas rigardata kiel tre feliĉa momento kaj identigilo en la germana historio.
Politikaj partioj
Jen la plej gravaj partioj en la imperiestra regno:
Albin Haller
Albin HALLER (Fellering, 7-an de marto 1849 - 1-an de majo 1925) estas franca kemiisto.
Li unue frekventis la unuagradan superan lernejon de Wesserling, kaj fariĝis metilernanto pri lignaĵarto ĉe sia patro. Post kiam loka apotekisto atentis pri li, li estis sendita ĉe apotekisto de Munster, kie li lernis kemion kun Georges Jacquemin (1862-1925), estis lernanto de Gerhardt, kies nomo en la Lernejo de Farmacio de Strasburgo estas ligita al la historio de la salikatoj.
Abituriento pri sciencoj en Strasburgo en 1870, li, en 1872, sekvis kursojn de la Supera Lernejo de Farmacio nove fondita en Nancy. En Parizo, li prezentis disertacion pri kamforo por doktoriĝi pri sciencoj. Docento en 1879, profesoro en 1884, li fariĝis direktoro de la Kemia Instituto de Nancy, kreita en 1892, kaj poste profesoro, en 1899, en Sorbono kie li transprenis de Charles Friedel la katedron de organika kemio. Li estis direktoro de la supera Lernejo de industriaj fiziko kaj kemio de la urbo Parizo en 1905 kaj prezidanto de la Kemia Societo de Francio. En 1900, li estis elektita kiel membro de la Akademio de sciencoj, kies prezidanto li fariĝis en 1923. Li estis ankaŭ membro de la Akademio de medicino kaj de la Akademio de Agrikulturo de Francio. Li ricevis la Medalon Davy de la Reĝa Societo de Londono en 1917.
Albin Haller apartenis al la patrona komitato de Internacia Scienca Asocio Esperanta, kies prezidanto estis generalo Hippolyte Sébert.
Gustav Schreck
Gustav Ernst SCHRECK (* 8-an de septembro 1849 en Zeulenroda; † 22-an de januaro 1918 en Lepsiko) estis germana muzikinstruisto, komponisto kaj Thomas-kantoro de la Thomas-lernejo en Lepsiko ekde 1893 ĝis 1918.
Vivo
Schreck naskiĝis en 1849 kiel filo de ŝtrumpoteksisto – tiam kutima profesio en ĉi tiu najbara regiono de Voktolando. Ankaŭ la infanoj sidis antaŭ la teksilo kontribuante al la vivteno de la familio. La unutonecon de la agado familio Schreck distris per kantado dum la laboro. La muzikan talenton de la infano Gustav frue antaŭigis pianoinstruo. Ekde 1863 ĝis 1867 Gustav vizitis la instruistan seminarion en Greiz kaj fariĝis sub muzikdirektoro Urban prefekto de la lernantoĥoro. Post finado de la edukado li dumtempe laboris kiel vilaĝa instruisto en Gommla kaj Remptendorf, sed jam en la jaro 1868 li transloĝiĝis al Lepsiko, por studi ĉe la Konservatorio je Lepsiko muzikon, inter alie ĉe Thomas-kantoro Ernst Friedrich Richter. En 1870 la 21-jarulo sekvis sian fraton al Viborg en Finnlando kaj instruis tie muzikon ĉe la germana gimnazio. Geedziĝinte kun poetino Emmy Krohn li revenis kiel liberprofesia komponisto kaj muzikisto en 1874 al Lepsiko.
Yagi Hideo
D-ro YAGI Hideo　( [jagi hideo]; naskiĝis en 1899 en Nada-kvartalo de Kobeo; mortis la ) estis japana esperantisto kaj ginekologo. Li estis profesoro de medicina fakultato Okayama kaj estris kancerinstituton.
Gustav Schreck
Vivo
En majo 1892 Thomas-kantoro Wilhelm Rust mortis, kaj lian postenon prizorgis dum unu jaro la muzikinstruisto de la eksteruloj, Bernhard Friedrich Richter, filo de la iama posteno-tenanto, ĝis kiam Gustav Schreck estis elektita kaj ekdeĵoris la 17-an de aprilo 1893. Li konsciis pri la respondeco, kiu estas ligita kun ĉi tiu "unuaranga kantorposteno de la mondo". Kun ega konscienceco li plenumis la starigitajn taskojn; liaj pedagogiaj kapabloj, lia ampleksa teoria scio kaj la kono de la lepsika muzikvivo estas je tio idealaj auntaŭkondiĉoj.
Yagi Hideo
Li ekkonis Esperanton en 1914. En 1919 li fondis grupon en Tria Nacia Kolegio, 1920 ĝian organon Libero. De 1959 li estis estrarano de UEA, de 1962 ĝis iom antaŭ sia morto li funkciis kiel prezidanto. La 50-a UK 1965 en Tokio en 1965 estis iniciato ĉefe de Yagi.
Borŝĉiv (stacidomo)
Borŝĉiv (Борщів) estas fervoja stacio en Borŝĉiv (Ternopila provinco), urbo en Ukrainio.
Gustav Schreck
Vivo
La laborkondiĉoj por la Thomas-lernejanoj estis modelaj post la translokiĝo en la novkonstruaĵoj de lernejo (1877) kaj lernejo-hejmo (1881). Je la sama tempo la samaĝulo de Schreck, Franz Emil Jungmann, estis rektoro de la lernejo, novhumanisto klera kaj akceptema al muziko, kiu engaĝiĝis por vasta agokampo por siaj lernantoj.
Yagi Hideo
Li prelegis en la Internacia Somera Universitato en la 39-a UK 1954 pri "La problemo de loĝantaro en Japanujo", kaj en la 43-a UK 1958 pri "Damaĝo de la Atombombo en Postaj Jaroj".
Gustav Schreck
Vivo
La eklezimuzikajn taskojn en Thomas- kaj Nikolai-preĝejoj Schreck plenumis pli kaj pli per verkoj de Johann Sebastian Bach kaj de aliaj iamaj Thomas-kantoroj. Gustav Schreck eldonis serion de ĥorkajeroj kaj okaze de la 700-jara jubileo de la Thomas-lernejo en 1912 li prezentis koncerton nure kun verkoj de la Thomas-kantoroj ekde Georg Rhau ĝis Schreck. La taskokampo de la ĥoro estis plivastigata, ĝi partoprenis per ĥorsimfoniaj verkoj la koncertojn de Gewandhaus, kaj la novjaraj koncertoj de la Thomas-anoj fariĝis la ĉiujara kulmino de la Gewandhaus-sezono.
Yagi Hideo
Nekrologo aperis en la revuo Internacia Ĵurnalisto, 1964-2, p. 1.
Gustav Schreck
Vivo
La arta kvalito de la prezentadoj kreskis sub la estrado de Schreck – rekone por sia agado li ricevis i.a. la profesortitolon (1898) kaj la honordoktoron (1909) de la lepsika universitato. Gustav Schreck dediĉis la moteton Der Herr ist mein Hirte al rektoro Jugmann okaze de la 25-jara oficjubileo (1906). La festokantatoj por la 500-jara jubileo de la universitato (1909) kaj por la 700-jara jubileo de la „Schola Thomana“ estas honoraj mendoj de komponaĵoj, kiuj dokumentas lian estimon. La tekstoj de la kantatoj denove devenis de lia edzino, kiu ankaŭ integriĝis en la laboron de sia edzo per la pentrado de portretoj pri iamaj Thomas-kantoroj, kiuj eĉ nun estas rigardeblaj en la probosalono de la Thomas-lernantohejmo.