cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ŝipo
La ŝipestro (iafoje nomata "kapitano") estas nekontestebla mastro de ĉio, kio okazas surŝipe kaj tradicie estas la lasta kiu forlasas la ŝipon kaze de vrako aŭ simila danĝero.
La ŝtatoj de la mondo dividas siajn ŝipojn en militan ŝiparon kaj komercan ŝiparon aŭ respektive militfloton kaj komercfloton, ambaŭ kune estus floto.
Ŝipoj estas uzataj sur lagoj, maroj, kaj riveroj por vario de agadoj, kiaj transporto de personoj aŭ varoj, fiŝkaptado, distrado, publika sekureco aŭ landlima kontrolo, kaj milito. Historie, "ŝipo" estis velŝipo kun almenaŭ tri mastoj kaj kompleta busprito.
Ŝipoj kaj boatoj disvolviĝis laŭlonge de la historio de la homaro. En armitaj konfliktoj kaj en ĉiutaga vivo ili estis integra parto de modernaj komercaj kaj militistaj sistemoj. Fiŝboatoj estas uzataj de milionoj de fiŝkaptistoj tra la tuta mondo. Militfortoj funkciigas ŝipojn por marmilito kaj transportado kaj elteno de fortoj transmare. Komercaj ŝipoj, preskaŭ 35,000 en nombro, portis 7.4 mil milionoj da tunoj da ŝarĝo en 2007. Je 2011, estas ĉirkaŭ 104,304 ŝipoj kun identigaj nombroj IMO en la mondo.
Ŝipoj estis ĉiam ŝlosilaj en la grandaj esploroj kaj sciencaj kaj teknologiaj disvolviĝoj en la historio de la mondo. Navigistoj kiaj Ĉeng He etendis inventojn kiaj la kompaso kaj la nigra pulvo. Ŝipoj estis uzataj por celoj kiaj koloniismo kaj sklavkomerco, kaj utilis por necesoj sciencaj, kulturaj, kaj humanitaraj. Post la 16a jarcento, novaj produktoj kiuj estis venintaj el Ameriko danke al la eŭropaj maristoj grave kontribuis al la monda loĝantaro. Akva transporto absolute ŝanĝis la tutmondan ekonomion al la nuntempa energi-intensivaj modeloj.
Prahistorio kaj antikveco
La unuaj konataj akvoveturiloj datiĝas reen antaŭ ĉirkaŭ 10,000 jaroj, sed ili povus ne esti priskribitaj kiel ŝipoj. La unuaj navigistoj komencis uzadi animalajn ĥautaĵojn aŭ teksitajn fabrikaĵojn (veloj. Fiksitaj pinte de fosto supren en boato, tiuj veloj markus la komencajn ŝipotipojn. Tio permesis homojn esplori amplekse, ebligante la setladon de homoj en Oceanio ekzemple (antaŭ ĉirkaŭ 3,000 jaroj).
Ĉirkaŭ la 30-a jarcento a.K., antikvaj egiptanoj konis kiel kunigi lignajn tabulegojn en korpon. Ili uzis teksitajn rimenojn por kunligi la tabulegojn, kaj papirusaĵojn aŭ herbon remburitajn inter la tabulegojn por helpi sigeli la kunigojn. La greka historiisto kaj geografiisto Agatarko estis dokumentinta ŝip-faradon ĉe la komencaj egiptoj: "Dum la prospera periodo de la malnova imperio, inter la 30-a kaj la 25-a jarcentoj a.K., la river-vojoj esits tenitaj sub ordo, kaj egiptaj ŝipoj navigis tra la Ruĝa Maro tiom for kiom ĝis la lando de mirho." La antikva ŝipo el cedra ligno de Snofru nome Laŭdo de Du Landoj estas la unua referenco registrita (2613 a.K.) de ŝipo aludita per ties nomo.
La egiptanoj estis tre kapablaj konstrui velboatojn. Rimarkinda ekzemplo de ties lerteco por ŝipkonstruado estis la Ĥufua ŝipo, nome ŝipo 44 m longa entombigita ĉe la Piramido de Keopso ĉirkaŭ la jaro 2,500 a.K. kaj trovita senŝanĝe en 1954.
Oni konas ke la antikvaj loĝantoj de Nubio/Aksumo komercis kun Hindio, kaj estas pruvaro ke ŝipoj el Nordorienta Afriko povus esti naviginta tien kaj reen inter Barato/Srilanko kaj Nubio komercante varojn kaj eĉ al Persio, Himjar kaj al Romo. Aksumo estis konata de la Grekoj ĉar havis havenojn por la ŝipoj venantaj el Grekio kaj Jemeno.
Aliloke en Nordorienta Afriko, la Periplo de la Ruĝa Maro informas ke somaloj, tra siaj nordaj havenurboj kiaj Zeila kaj Berbera, estis komercante olibanon kaj aliajn varojn kun la loĝantoj de la Araba Duoninsulo multe antaŭ la alveno de Islamo same kiel kun la Rom-kontrolita Egiptio.
Tabulo trovita ĉe Mohenĝo-daro priskribis velŝipon. Ŝipoj estis de multaj tipoj; ties konstruado estis vive priskribita en Jukti Kalpa Taru, antikva hindia teksto pri ŝipkonstruado. Tiu traktaĵo havigas teknikan eksponon pri la teknikoj de ŝipkonstruado. Ĝi havigas detalojn pri variaj tipoj de ŝipoj, ties grandoj, kaj la materialoj el kiuj ili estas konstruitaj. La Jukti Kalpa Taru resumas en kondensita formo la tutan disponeblan informaron. Tiu teksto donas sufiĉan informaron kaj datojn por pruvi ke en antikvaj epokoj hindiaj ŝipkonstruistoj jam havis bonan konon pri la materialoj kiuj estis uzataj en ŝipkonstruado. Krome oni komentas la kvalitojn de la diversaj tipoj de ligno kaj ties taŭgeco por ŝipkonstruado.
La Fenicianoj, nome la unuaj kiuj navigis tute ĉirkaŭ Afriko, kaj Grekoj laŭgrade mastris marnavigadon pere de triremoj, esplorante kaj koloniigante la Mediteraneon pere de ŝipoj. Ĉirkaŭ la jaro 340 a.K., la greka navigisto Piteaso de Masilio (Marsejlo) kuraĝis ŝipveturi el Grekio al Okcidenta Eŭropo kaj Granda Britio. Unue fenicanoj, poste grekoj, poste samtempe romanoj kaj kartaganoj (fenicanidoj) koloniigis la tutan Mediteraneon kaj fondis koloniojn kie loĝis kolonoj kiuj komercis kaj moviĝis laŭ la novaj ŝipvojoj. Dum la fluo de la 2a jarcento a.K., Romo iris detrui Kartagon kaj subpremis la helenismajn regnojn de la orienta Mediteraneo, atingante kompletan mastrecon de la interna maro, kiun ili nomigis Mare Nostrum (nia maro). La musona ventosistemo de la Hinda Oceano estis unuafoje navigita de la greka navigisto Eŭdokso de Ciziko en la jaro 118 a.K. Ĝis kiam en la 19a jarcento oni aplikos la vapormaŝinon al ŝipoj, ĉiuj antikvaj civilizoj devos dependi el siaj konoj pri la ventosistemoj por moviĝi laŭ la maroj. Ankaŭ geografiaj konoj kaj maparto estos necesaj por bona disvolvigo de la marnavigacio.
La popoloj de la Svahila Marbordo havis varijan etendajn komercajn havenojn laŭlonge de la marbordo de la mezepoka Orienta Afriko kaj Granda Zimbabvo havis etendajn komercajn kontaktojn kun Centra Afriko, kaj plej verŝajne ankaŭ importis varojn alportitajn al Afriko tra la marbordo de Sudorienta Afriko nome ĉe Kilŭa en moderna Tanzanio.
Historiistoj scias ke ĉe sia florado la Malia Imperio konstruis grandan floton sub la Imperiestro Mansa Musa fine de la 13a kaj komence de la 14a jarcentoj. Arabaj fontoj priskribas tion kion ili konsideris vizitojn al la Nova Mondo fare de Malia floto en 1311.
Antaŭ la enkonduko de la kompaso, la ĉiela navigado estis la ĉefa metodo por navigado tramare. En Ĉinio, komencaj versioj de la magneta kompaso estis disvolvigitaj kaj uzitaj en navigado inter 1040 kaj 1117. La veraj maristaj kompasoj, uzante pivotan nadlon ene de seka skatolo, estis disvolvigita en Eŭropo iom antaŭ 1300.
Renesanco
Ĝis la Renesanco, la navigada teknologio restis kompare primitiva. Tiu manko de teknologio ne malhelpis ke kelkaj civilizoj iĝu marpotencoj. Ekzemploj estas la mar-respublikoj Ĝenovo kaj Venecio, la Hansa ligo, kaj la floto de la Bizanca imperio. La Vikingoj uzis siajn knarr por esplori ĝis Norda Ameriko, komerci en la Balta Maro kaj rabadi multajn el la marbordaj regionoj de Okcidenta Eŭropo. Pri tio vidu artikolon Vikingŝipo. Ĉirkaŭ la fino de la 14a jarcentoj, ŝipoj kiel la karako ekdisvolvigis turojn sur la pruo kaj la pobo. Tiuj turoj malpliigis la ŝipan stabilecon, kaj en la 15a jarcento, la karavelo, dezajnitaj de portugaloj, bazita sur la araba qarib kiu povus navigi pli proksima al la vento, iĝis pli amplekse uzata. La turoj estis laŭgrade anstataŭataj de prua ferdeko kaj de poba ferdeko, kiel ĉe la fama ŝipo Santa María de Kristoforo Kolumbo. Tio pliigis la liberan spacon kio siavice permesis alian plinovigon: la liberan ferdekon, kaj la artilerion asocian kun ĝi.
En la 16a jarcento, la uzado de libera spaco kaj de la liberaj ferdekoj disvolviĝis ĉe galionoj. Angloj modifis siajn ŝipojn por pligrandigi siajn pafpovojn kaj pruvis la efikon de tiu doktrino, en 1588, per venko super la hispana Nevenkebla mararmeo kiu estis venkita ankaŭ de vetero kaj aliaj katastrofoj.
Tiam, ŝipoj estis disvolviĝantaj en Azio same multe kiel en Eŭropo. Japanio uzis defendajn ŝipteknikojn ĉe la Mongolaj invadoj al Japanio en 1281. Plej verŝajne la tiamaj Mongoloj ekhavis avantaĝon kaj el eŭropaj kaj el aziaj ŝipkonstruaj teknikoj. Dum la 15a jarcento, la Dinastio Ming de Ĉinio formadis unu el plej grandaj kaj plej povegaj flotoj en la mondo por la diplomataj kaj potencetendaj marvojaĝoj de Ĉeng He. Aliloke, nome en Japanio en la 15a jarcento, oni konstruis unu el la unuaj fer-kovritaj ŝipoj, nome "Tekkōsen" (鉄甲船), laŭvorte signife "ferŝipoj". En Japanio, dum la Epoko Sengoku el la 15a al la 17a jarcentoj, la granda lukto por feŭda hegemonio estis farita parte de marbordaj flotoj de kelkaj centoj da boatoj, kiaj la atakebune.
Dum la Epoko de Ajuran, la somalaj sultanlandoj kaj respublikoj de Merka, Mogadiŝo, Baraŭo, Objo kaj ties respektivaj havenurboj floris, profitante enspezan eksterlandan komercon per ŝipoj navigantaj kaj revenantaj el Arabio, Hindio, Veneto, Persio, Egiptio, Portugalio kaj tiom for kiom ĝis Ĉinio. En la 16a jarcento, Duarte Barbosa notis ke multaj ŝipoj el Regno Kambajo en kio estas moderna Barato navigis al Mogadiŝo kunportante tekstilaĵoj kaj spicoj, pri kio ili revene ricevis oron, vakson kaj eburon. Barbosa rimarkigis ankaŭ pri la abundo de viando, tritiko, hordeo, ĉevaloj, kaj fruktoj ĉe la marbordaj merkatoj, kio generis enorman riĉon por la komercistoj.
Oni scias ke mezepokaj svahilaj regnoj havis komercajn havenojn por grandaj ŝipoj kaj komercaj itineroj kun la islama mondo kaj Azio estis priskribitaj de grekaj historiistoj kiel "metropolises". Famaj afrikaj komercaj havenurboj kiaj Mombasa, Zanzibaro, kaj Kilwa estis konataj de ĉinaj maristoj kiaj Ĉeng He kaj de mezepokaj islamaj historiistoj kiaj la islama berbera vojaĝisto Abu Abdullah ibn Battua. En la 14a jarcento, la reĝo Abubakari la 1-a, nome frato de la reĝo Mansa Musa de la Malia Imperio, ŝajne havis grandan ŝiparon ĉe la marbordo de Okcidenta Afriko. Tio estis konfirmita de ibn Battuta mem kiu kalkulis kelkajn centojn da maliaj ŝipoj ĉe la marbordo. Tio kondukis al hipoteza polemiko, kun historia pruvaro, ke eble maliaj maristoj estus povintaj atingi la marbordon de Antaŭkolumba Ameriko dum la regado de Abubakari la 2-a, preskaŭ du jarcentojn antaŭ Kristoforo Kolumbo kaj ke eble sklavokomercistoj estis en Ameriko antaŭ Kristoforo Kolumbo. Kvindek jarojn antaŭ Kristoforo Kolumbo, la ĉina navigisto Ĉeng He veturis la konitan mondon estre de kio estis tiam grnda ŝiparo, kies plej grandaj ŝipoj havis naŭ mastojn, estis 130 m longaj kaj havis baŭon de 55 m. Lia floto kunportis 30,000 homojn sur 70 ŝipoj, kun celo alporti gloron al la ĉina imperiestro.
La karako kaj poste la karavelo disvolviĝis en Iberio. Post Kolumbo, la eŭropana esplorado rapide akceliĝis, kaj oni organizis multajn novajn komercvojojn. En 1498, atingante Hindion, Vasco da Gama pruvis ke eblas la aliro al la Hinda Oceano el Atlantiko. Tiuj esploradoj en Atlantika kaj Hinda Oceanoj estis tuj sekvataj de Francio, Anglio kaj Nederlando, kiu esploris la komercajn vojojn de portugaloja kaj hispanoj al la Pacifika Oceano, atingante Aŭstralion en 1606 kaj Novzelandon en 1642. En la 17a jarcento nederlandaj esploristoj kiaj Abel Tasman esploris la marbordojn de Aŭstralio, dum en la 18a jarcento estis la brita esploristo James Cook kiu mapigis multe el Polinezio.
Specializigo kaj modernigo
Paralele al disvolvigo de militŝipoj, oni disvolvigis ankaŭ ŝipojn je la servo de maraj fiŝkaptado kaj komerco en la periodo inter antikveco kaj Renesanco. Dekomence temis pri ĉeborda afero, ĉefe ĉae fiŝkaptado estas dediĉo praktikita de unuopuloj, kiu pro maldispono de mono, uzis ĉefe malgrandajn boatojn. Tamen komerco estis de la mezepoko ligita al la politika povo de imperioj kaj landoj pro kio bezonis la apogon de ŝtataj aŭ preskaŭŝtataj marklopodoj.
Mara komerco estis kondukita de la disvolvigo de ŝipentreprenoj disponantaj el gravaj financaj rimedoj. Kanalbarĝoj, trenitaj de ŝarĝanimaloj tra apudaj haŭlvojoj, konkurencis kun fervojoj ĝis kaj post la komencaj tagoj de la industria revolucio. Ankaŭ ebenpintaj kaj flekseblaj (varie uzeblaj) gabaroj iĝis amplekse uzataj por transportado de malgrandaj varŝarĝoi. Komercaj interŝanĝoj iris vidalvide kun esplorado, foje ŝtat-financita aŭ -apogita sed plej ofte financita de komercaj profitoj de esplorado.
Dum la unua duono de la 18a jarcento, la Franca Floto ekdisvolvigis novan tipon de ŝipo konata kiel liniŝipo, kiu kunportis 74 kanonojn. Tiu tipo de ŝipo iĝis la vertebraro de ĉiuj eŭropaj militflotoj. Tiuj ŝipoj estis 56 m longaj kaj ties konstruado postulis porunu ŝipo po 2,800 kverkarbojn kaj 40 km da ŝnuroj; ili portis ŝipanaron de ĉirkaŭ 800 maristoj kaj soldatoj.
Dum la 19a jarcento la brita Reĝa Mararmeo publikigis malpermeson pri sklava komerco, agadis por nuligi la piratecon, kaj pluigis la mapigon de la mondo. Klipero estis tre rapida velŝipo de la 19a jarcento. La klipervojoj falis en komerca maluzigon pro la enkonduko de vaporŝipoj kun pli bona energiefikeco, kaj la malfermo de la Sueza kaj de la Panama kanaloj.
En lumo de tio, klasifiko de ŝipoj per tipo aŭ funkcio povas esti malfacila. Eĉ uzante tre larĝajn funkciajn klasifikojn kiel ekzemple fiŝkaptado, komerco, armeo, kaj esplorado ne klasifikas la plej multajn el la malnovaj ŝipoj. Tiu malfacileco estas pliigita per la fakto ke la esprimoj kiel ekzemple ŝalupo kaj fregato estas uzitaj kaj por malnovaj kaj por novaj ŝipoj egale, kaj ofte la modernaj ŝipoj foje havas malmulton komune kun siaj antaŭuloj.
Nuntempe
En 2007, la floto de la mondo inkluzivis 34,882 komercajn ŝipojn kun kruda tunaro de pli ol 1,000 tunoj, totale nombrante 1.04 miliardojn da tunoj. Tiuj ŝipoj portis 7.4 miliardojn da tunoj da kargo en 2006, sumo kiu kreskis je 8% dum la antaŭa jaro. Laŭ tunaro, 39% de tiuj ŝipoj estas petrolŝipoj, 26% estas ŝutvaraj ŝipoj, 17% konteneraj ŝipoj kaj 15% estis aliaj tipoj.
En 2002, ekzistis 1,240 batalŝipoj funkciigantaj en la mondo, ne enkalkulante malgrandajn ŝipojn kiel ekzemple patrolŝipoj. Usono respondecis pri 3 milionoj da tunvaloro de tiuj ŝipoj, Rusio pri 1.35 milionoj da tunoj, Britio pri 504,660 tunoj kaj Ĉinio pri 402,830 tunoj. La 20-a jarcento vidis multajn marbatalojn dum la du mondmilitoj, la Malvarma Milito, kaj la ascendo al potenco de ŝipartrupoj de la du blokoj. La plej gravaj potencoj de la mondo ĵus uzis sian marpotencon en kazoj kiel ekzemple Britio en la Malvinoj kaj Usono en Irako.
La grandecon de la fiŝkapta ŝiparo de la mondo plie malfacilas taksi. La plej grandaj de tiuj estas nombritaj kiel komercaj ŝipoj, sed la plej etaj estas legio. Fiŝkaptaj ŝipoj povas esti trovitaj en la plej multaj marbordaj vilaĝoj en la mondo. Je 2004, la Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo de Unuiĝintaj Nacioj taksis 4 milionojn da fiŝistŝipoj funkciigantaj tutmonde. La sama studo taksis ke la 29 milionoj de la mondaj fiŝkaptistoj kaptis 85,800,000 tunojn (84,400,000 longajn tunojn; 94,600,000 mallongajn tunojn) da fiŝo kaj marisko tiun jaron.
Militaj ŝipoj
Milita ŝiparo estas la centro de la mararmeo. Specoj de militaj ŝipoj estas:
Proverbo
Ekzistas pluraj proverboj pri ŝipo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili :
Max Ernst
Max ERNST (naskiĝis la 2-an de aprilo 1891 - mortis la 1-an de aprilo 1976) estis germana dadaista kaj superrealista artisto.
Vivo
Max Ernst naskiĝis en Bruhl, Germanio. En 1910, li ekĉeestis kursojn en la Universitato de Bonn por studi filozofion sed baldaŭ forlasis la kursojn.
En 1918 li edziĝis kun la arthistoriisto Luise Straus - ŝtorma interrilato kiu ne daŭros. Ŝi mortis en Auschwitz en 1945. En 1919 Ernst vizitis la artiston Paul Klee kaj kreis siajn unuajn pentraĵojn, blokpresaĵojn kaj kolaĝojn, kaj eksperimentis kun miksita artmaterialo. Dum la Unua Mondmilito li servis en la germana armeo kaj post la milito, plena je novaj ideoj, Ernst, Jean Arp kaj sociala agitanto Alfred Grünwald, formis la Dadaistan grupon de Kolonjo, Germanio, sed du jarojn poste, en 1922, li reiris la artistan komunumon ĉe Montparnasse en Parizo.
Kontinue eksperimentante, en 1925 li inventis teknikon de grafiko nomita frotado, kiu uzas krajonfrotojn kiel objektoj kaj kiel fonto de bildoj. La veninta jaro li kunlaboris kun Joan Miró pri desegnoj por Sergej Djagilev. Kun la helpo de Miró, Ernst pioniris gratadon en kiu li trulis pigmenton de liaj kanvasoj.
Ernst allogis grandan polemikon kun sia 1926-a pentraĵo La Virgulino pugfrapadante la Kristan Infanon: André Breton, Paul Éluard kaj la Pentristo.
En Montparnasse li estis centrulo en la nasko de la deziro de Breton ekstermeti amikon de Ernst, Éluard.
En 1927 li edziĝis kun Marie-Berthe Aurenche. Oni diras, ke "lia interrilato kun ŝi eble estis inspirinta la erotikan subjektaĵon de tiu pentraĵo kaj aliaj de tiu jaro."
Rizovora molotro
Distribuado
Ĝi troviĝas en suda Meksiko tra suda Jukatano suden laŭ okcidenta marbordo de Centrameriko (Atlantiko) kaj Panamo al tuta norda Sudameriko escepte perua marbordo kaj plej okcidenta pinto de Brazilo al plej norda Argentino, kaj en Trinidado kaj Tobago. Ĝi povus esti ĵuse koloniiginta la laste menciatan insulon.
Max Ernst
Vivo
Ernst ekskulptis en 1934 kaj pasigis tempon kun Alberto Giacometti.
Rizovora molotro
Distribuado
Ĝi asociiĝas al duonarbaroj kaj terkultivejoj kun grandaj arboj, sed ĝi estas ankaŭ la ununura molotro kiu troviĝas en densa arbaro. Ĝi estas silentema birdo, precipe strange inter ikteredoj, sed la masklo havas neagrablan grincan fajfon, ŝŭiiee-tpik-tpik. La alvoko estas akra ĉek-ĉik. Ili ankaŭ voĉimitas.
Max Ernst
Vivo
Ernst disvolvis fascinon pri birdoj kiu estis multloka en lia verko. Lia alia-egoo en pentraĵoj, kiun li nomis Loplop, estis birdo, kiu, li sugestis, esti etendaĵo de li, tiginte de frua konfuzo de birdoj kaj homoj. Li diris, ke lia fratino naskiĝis baldaŭ post lia birdo mortis. Loplop ofte aperas en kolaĝoj de la verko de aliaj artistoj, kiel la kolaĝoj Loplop prezentas al André Breton, kaj ili kutime havas birdan pieduman objekton surmetita al tio de la Edzino de alia artisto.
Rizovora molotro
Aspekto
La masklo de Rizovora molotro estas 36 cm longa, iom ĝibeca, pezas 180 g kaj estas irizeca brilnigra, kun longa vosto, longa beko, malgranda kapo kaj kolumo kiu ŝveliĝas kiel memmontrado. La beko estas nigra kaj iom subenkurbeca. La ino estas pli malgranda, averaĝe 28 cm longa kaj peza 135 g. Ŝi estas malpli irizeca ol la masklo, kaj foresto de kolumo faras ŝin malpligrandkapa. La iriso estas oranĝeca ĉe maskloj kaj bruneca ĉe inoj. Junaj maskloj estas similaj al masklaj plenkreskuloj, sed pli brunaj, kaj kun hela, ne nigra, beko.
Max Ernst
Vivo
Post la komenciĝo de la Dua Mondmilito, Ernst estis retenita kiel malamika alilandano en Francio, sed kun la helpo de la usona ĵurnalisto Varian Fry en Marseille, li apenaŭ povis eskapi el la lando kun Peggy Guggenheim. Li forlasis sian amatinon, Leonora Carrington, fakto kiu kaŭzis ŝin suferi grandan mensan averion. Ernst kaj Guggenheim alvenis en Usonon en 1941 kaj edziĝis la sekvan jaron. Kune kun aliaj artistoj kaj amikoj (Marcel Duchamp kaj Marc Chagall) kiu estis fuĝinta de la milito kaj vivis en Novjorko, Ernst helpis inspiri la evoluon de abstrakta ekspresionismo.
Rizovora molotro
Kutimaro
Kiel ĉe aliaj molotroj, ankaŭ tiu ĉi estas nestoparazito, kiu demetas siajn ovojn en nestoj de psarokolioj kaj kacikoj. La ovoj estas de du tipoj: ĉu blankecaj kaj senpunktaj ĉu palbluaj aŭ verdecaj kun malhelaj punktoj kaj makuletoj. La ovoj kaj idoj de la gastigantoj ne estas detruitaj, sed estas konsiderinda dubo pri la teorio ke la juna Rizovora molotro profitas el la gastigantido ĉar elprenas ties parazitajn muŝojn.
Max Ernst
Vivo
Lia edzeco kun Guggenheim ne daŭris, kaj en Beverly Hills, Kalifornio en oktobro de 1946, en duobla ceremonio kun Man Ray kaj Juliet Browner, li edziĝis kun Dorothea Tanning.
Rizovora molotro
Kutimaro
Ties ikteredaj gastigantoj reproduktiĝas kolonie, kaj defendas siajn nestojn akre, tiele ke nur granda, kuraĝa kaj agresema specio kia la Rizovora molotro povas kovri etendan teritorion por trovi sufiĉajn ovodemetajn oportunojn. Kelkaj ovoj de Rizovora molotro povas esti demetataj en ununura gastiganta nesto.
Max Ernst
Vivo
Ersnt restis precipe en Usono, loĝante en Sedono, Arizono, kaj en 1948 skribis la traktaĵon Preter Pentrado. Kiel rezulto de la publikeco, li ekgajnis financan sukceson.
Rizovora molotro
Kutimaro
Tiu gregema birdo manĝas precipe insektojn, kaj kelkajn semojn, inklude rizon (kio nomigas la specion kaj en la komuna nomo kaj en la latina scienca nomo kie oryzivorus estas kunmetaĵo kiu signifas precize “rizovora”). Nutrado okazas surgrunde aŭ en arboj. Ili rare ripozas sur gregoj, malkiel kelkaj parencoj, sed en Brazilo ili rajdas sur Kapibaroj kies muŝoj elprenas.
Max Ernst
Vivo
En 1963 li kaj Tanning transloĝiĝis al malgranda urbeto en suda Francio kie li kontinuis labori. He City, kaj la Galeries Nationales du Grand-Palais en Parizo eldonis kompletan katalogon de liaj verkoj.
Ernst mortis la 1-an aprilo 1976 en Parizo, Francio, kaj enteriĝis tie en la Tombejo Père-Lachaise.
Postviva famo
Usona postpunka grupo Mission of Burma titolis du kantojn por la artisto: Max Ernst en 1979, kaj La Revo de Max Ernst en 2004. La verko de Ernst ankaŭ estis centre sur la komercaĵoj de la usona rokgrupo The Mars Volta.
Dunatria inozinato
Dunatria inozinato, inozinato de dunatrio aŭ C10H11N4Na2O8P estas organika dunatria salo el "inozinata acido", uzata kiel nutro-aldonaĵo (E631) kaj ofte trovata en rapidofaraj makaronio, frititaj terpomoj kaj gamo da aliaj manĝetoj. Tiu kombinaĵo estas stabila sed neakoridgebla kun fortaj oksidigagentoj.
Uzo kiel nutro-aldonaĵo
Dunatria inozinato uzatas kiel gustiga plibonigilo kune kun ununatria glutamato por krei la guston de umamo. Kune kun dunatria guanilato, ĝi aldonatas al nutraĵoj, sed ununatria glutamato laŭŝajne forestas, eble pro tio ke glutamata acido estas provizita kiel parto de alia ingredienco aŭ nature okazas en aliaj produktoj tiel kiel tomatoj, parmezana fromaĝo aŭ gistoekstrataĵoj.
Origino
Dunatria inozinato ĝenerale derivatas el viando aŭ fiŝo. Kvankam ĝi kutime estas ne-vegetara produkto, ĝi prepareblas el tapioka amido sen ajna bestoprodukto partoprenante en ĝia manufakturado. La produktanto povas provizi informojn pri la origino kaj kelkfoje ĝi estas identigita kiel "vegetara" en listoj da ingrediencoj kiam produktita elde plantofontoj.
Toksologio kaj sekureco
En Usono la averaĝa konsumo de ribonukleotidoj estas 4 mg potage, kompare al 2 g potage de la nature okazantaj purinoj. Raportoj de la FDA komitato ne trovis evidentaĵojn pri kancerogeneco, teratogeneco aŭ adversaj efektoj pri reproduktiĝo. En 2004, dunatria inozinato estis forigita el la listo de nutro-aldonaĵoj fare de Komisio pri Nutro-kodekso, tamen, ĝi ankoraŭ listiĝas en la lasta listo de la jaro 2009.
Andrea Alciato
Giovanni Andrea ALCIATO (1492-1550) estis itala memorlibristo, juristo, humanisto, helenisto, latinisto kaj profesoro pri Juro. Li renomiĝis pro sia erudicio, literaturo pri juro kaj lecionoj en pluraj eŭropaj universitatoj. Ĉar li vivis grandan parton de sia vivo en Francio, li estas rigardata kiel la fondinto de la franca skolo pri juraj homsciencoj, kies partianoj reagis kontraŭ la Komentistojn, havis ĝeneralan malŝaton pri la mezepoko kaj kredis ke nenio bona povas veni el ĝi.
Vivo
Alĉiato ricevis altnivelan edukon en la Universitatoj de Pavio (1507-1510), Bolonjo (1511-1514) kaj post en Ferrara (1515-1516), kie li ricevis sian doktoriĝon pri civila kaj kanona juro en la 18-a de marto 1516. Li transloĝiĝis al Francio kaj tie li instruis en Avinjono kaj pli malfrue en Bourges, laŭ invito de Francisko la 1-a kiu vizitadis kelkajn el liaj lecionoj. Poste li reiris al Italio por instrui en la Universitatoj de Pavio (1533-1537), Bolonjo (1537-1542) kaj Universitato de Ferrara (1542-1546) laŭ invito de Herkulo la 2-a d'Este (1508-1559) kaj poste denove en Pavio inter 1546 kaj 1550.
En 1520 Alĉiato konatiĝis kun Bonifacius Amerbach (1495-1562) kiu konektis lin kun Desiderius Erasmus. En 1521 la papo Leono la 10-a (1475-1513) iĝis lin palatina grafo kaj la duko de Milano Francisko Sforza (1495-1535) indikis lin al la milana senato. En 1546 li rifuzis la kardinalecon donitan al li de la papo Paŭlo la 3-a (1468-1549) sed anstataŭe li akceptis la postenon kiel apostola protonotario. Li mortis en la 21-a de januaro 1550 kaj lia funebra monumento erektiĝis en la Preĝejo de Sankta Epifania, en Milano, sed en 1773 li estis translokita al la Universitato de Pavio kie ĝi restas ĝis la hodiaŭa tago.
Duobla spiono
Duobla spiono estas termino por spiono, kiu samtempe laboras por du malamikaj sekretaj servoj. Eblas diversaj konstelacioj:
La plej multaj laboris nur favore al unu el la du sekretaj servoj, ekzemple la germano Richard Sorge nur por la sovetunia servo KGB, nur ŝajne ankaŭ por la nazia servo Abwehr.
Konataj duoblaj spionoj estis:
Ĥovd
La rivero Ĥovd (Ховд гол, laŭ elparolo: ) estas rivero de Mongolio. Ĝi fontas sur la monto Таван Богдын (Tavan Bogdin), parto de la Altaja Montaro, kaj enfluas la lagon Ĥar-Us. La plena riverlongo estas 516 km, tiel ĝi estas la sesa plej longa rivero de Mongolio.
San Benedetto dei Marsi
San Benedetto dei Marsi estas komunumo de Italio.
Kastoro
La kastoro el la ordo de ronĝuloj kaj familio de kastoredoj troveblas en la norda parto de Eŭrazio kaj Nordameriko. Ĝi havas dikan korpon, kun mallongaj kruroj kaj plata vosto remilforma 22-30 centimetrojn longa kaj 10-13 centimetrojn larĝa. Kun korpolongo de 74-130 centimetroj kaj meznombra korpopezo de 10 kilogramoj ĝi apartenas al grandaj ronĝuloj. La plej granda korpopezo de kastoro atingas 22 kilogramojn.
La kastoroj povas konstrui en rivero aŭ lago digon kaj loĝejon; pro tio ili estas rigardataj kiel inĝenieroj en la animala mondo. Ili ŝatas loĝi ĉe akvorando kaj konstruas la elirejon de sia loĝejo sub akvo malfacile troveblan. Se la medio ne estas ideala, ili konstruas digon por bari akvon. La digoj estas konstruataj per koto, ŝtonetoj, lignostumpoj kaj branĉoj, kaj longas meznombre pli ol 20 metrojn, iuj eĉ pli ol 600 metrojn. Kastoroj ofte riparas la digojn. Same kiel digoj, iliaj loĝejoj en arkoformo estas konstruitaj per branĉoj kaj koto. La dormejo estas ordinare super la akvonivelo kaj havas unu aŭ plurajn elirejojn kondukantajn sub akvon. Kastoroj loĝas grupe, kun familio kiel unuo. Ili vivas harmonie kaj laboras kune en konstruado de digoj.
Tiuj holarktisaj ronĝuloj pariĝas en januaro kaj februaro kaj naskas en aprilo kaj majo, ĉiufoje 2-4 idojn. La kastoroj estas lertaj en naĝado. Ambaŭflanke de ilia anuso estas po unu glando, kiu povas sekrecii aromaĵon. Ili, per siaj grandaj kaj akraj dentoj, povas mordofaligi arbon. Ili manĝas ĉefe arboŝelojn, ŝosojn, arbajn foliojn kaj radikojn kaj diversajn akvajn plantojn. Por konservi nutraĵojn por vintro ili morde faligas junajn arbojn, pecigas ilin en kelkajn partojn kaj kolektas ilin ĉe la akvorando. Tial oni povas trovi abundajn tiajn manĝaĵojn eĉ en iliaj loĝejoj. La kastoroj bredataj povas vivi 15-20 jarojn.
Taksonomio
(N.B.† signas genro aŭ specio mortinta)
Divertikulo
Divertikulo estas anatomia, patologia aŭ teratologia sakforma kavaĵo en la korpo, komunikiĝanta kun kanalo aŭ dukto. Depende el la tavoloj de la koncerna strukturo, divertikuloj estas priskribita kiel ĉu vera ĉu falsa. En medicino, la termino kutime indikas ke la strukturo ne ĉiam ekzistas.
Komisaro de la Sankta Inkvizicio
La komisaro de la Sankta Inkvizicio estis la ministro aŭ eklezia delegito, kiun la tribunalo de la Inkvizicio havis en la ĉefpastrejoj kaj loĝlokoj por plenumi kelkajn aferojn kiuj koncernis al li, kaj precipe, por krei la liston de deliktoj kiun tiu tribunalo jam konis.
Kreinte tiun ĉi institucion en Hispanion pere de buleo de la papo Siksto la 4-a, ekspedita en 1479, laŭ peto de la Katolikaj Gereĝoj, nur estis nomumitaj du inkvizitoroj en Reĝlando de Kastilio. Poste ĝi ampleksiĝis samkiel iliaj koncernaĵoj, pro kio ili devis nomumi delegitojn kiuj helpus ilin en la plenumado de iliaj taskoj. Pere de tio ĉi kreiĝis la komisaroj de la Sankta Inkvizicio, kiuj komence apenaŭ plenumis gravajn taskojn sed poste ili ricevis pli gravan pozicion.
Tubo de Mikola
La tubo de Mikola estas longa, kolora, vitrotubo plenigita per akvo, ŝanĝanta sian pozicion de la horizontala ĝis la vertikala.
Funkcio
En la tubo bobelo movas. Tiu tubo ricevis sian nomon pri inventisto Sándor Mikola.
Kaze de adekvata tubodikeco kaj bobeloformato tio movadas malrapidete kaj tuj atingas rapidecon pendantan de situo de la tubo. Tio estas eksperimenta ilo por demonstri rektolinian egalmezuran movon. Ja manipulado de la tubo de Mikola estas tre simpla, la lernantoj frue povas alproprigi bazajn metodojn de la eksperimentado kaj protokolfarado.
Tubo de Mikola estas necesa el la fizikilaj ĉambroj.
Haserich
Haserich estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Cochem-Zell de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Ministraro dua de Jean-Marc Ayrault
La 2-a registaro de Jean-Marc Ayrault estis la 36-a registaro de la Kvina Respubliko de Francio.
Post prezento de la demisio de sia registaro sekve de la deputitaj balotoj, la eliranta ĉefministro Jean-Marc Ayrault estis, per apliko de la artikolo 8 de la Konstitucio, renomumita en tiu ofico per dekreto de la prezidanto de la respubliko, de la.
La aliaj anoj de la registaro estis nomumitaj per dekreto de la.
Temas pri la dua registaro nomumita de la prezidanto de la franca respubliko François Hollande.
Konsisto
Sekve de la dekretoj de la, kaj , la registaro konsistas el :
Politika deveno de la ministroj
Inter la ministroj :
Konsisto laŭ aĝo
La meza aĝo de la dua registaro de Jean-Marc Ayrault estas 53 jaroj :
Perkabla stirado
Perkabla stirado, en angla internacie Drive by wire, DbW by-wire, Steer-by-wire, Fly-by-wire aŭ x-by-wire estas teknologio en la aŭtomobila industrio estas la uzado de elektraj aŭ elektr-mekanikaj sistemoj por plenumi la vehiklajn funkciojn tradicie atingitaj per mekanikaj rimedoj. Tiu teknologio anstataŭas tradiciajn mekanikajn kontrolsistemojn pere de elektronikaj kontrolsistemoj kiuj uzas elektromekanikajn funkciilojn kaj hom-maŝinajn interfacojn kiaj pedaloj kaj stirsentaj ŝajnigiloj. Komponantoj kiaj la stirkolono, intermezaj ŝaftoj, pumpiloj, hosoj, zonoj, malvarmigiloj, servo-bremsoj kaj mastrocilindroj estas eliminataj el la vehiklo.
Ekzemploj de tia teknologio estas la elektronikaj akceliloj kaj la perkabla bremsado.
Eustache Deschamps
Eustache Deschamps, ankaŭ Eustache Morel (ĉ. 1345 en Vertus/Champagne – ĉirkaŭ 1405) estis grava franca poeto en dua duono de la 14-a jarcento, verkisto de L'Art de dictier (Arto de la poetado; 1392), la unua franca versa studaĵo.
Li plenkreskis en Reimsben, lia instruisto estis la poeto Guillaume de Machaut, kiu tre efikis je li. Li studis juron en Orléans, poste laboris dum regado de 5-a kaj 6-a Karloj en administrado kaj diplomata posteno. Li dediĉis sian libertempon por la poezio. Li estis tre produktema verkisto: li verkis komediojn, tradiciajn amverkaĵojn kaj satirojn. El la satiroj plej fama estas la poemo pri virinoj.
Laŭ sia propra karakterizado, Deschamps estis bonhumora, vigla persono. La centjara milito amarigis lin kaj en liaj malfruaj verkaĵoj respeguliĝas konsento kun la suferanta popolo kaj la patrujamo.
Deschamps efikis je brita poeto Geoffrey Chaucer, al kiu verkis baladon.
Donecka Popola Respubliko
Donecka Popola Respubliko (Донецкая народная республика, vaste uzanta siglo: "DPR", ДНР) estis parte agnoskita ŝtato situinta en Donbaso, kiu laŭ internacia juro estas sud-orienta parto de Ukrainio. Ĝi estis agnoskita de Rusio, Sirio kaj Nord-Koreio. Multaj politikologoj konsideras ĝin marioneta ŝtato de Rusio. Ukrainio konsideras ĝin terorista organizo. En 2022 jaro, la ŝtato estis aneksita per Rusio.
Historio
La agado komenciĝis la 7-an de aprilo 2014, kiam separistoj okupis konstruaĵon de provinca administrejo kaj urba konsilantaro en Donecko. Semajnon poste aktivistoj de Donecka Popola Respubliko transprenis kontrolon de pluraj administrejoj en multaj urboj de la Donecka provinco: Mariupol, Horlivka, Makijivka, Slovjansko aŭ Kramatorsko.
La 16-an de majo 2014 sur postenon de la ĉefministro de la respubliko estis nomumita fare de Plejsupera Konsilio rusia civitano Aleksandr Borodaj.
La 24-an de majo 2014 Donecka Popola Respubliko kaj Luhanska Popola Respubliko subskribis interkonsenton pri kreo de Federacia Respubliko Novorusio.
Batalgrupoj de Donecka Popola Respubliko estas akuzataj pri pluraj militkrimoj dum batalado kontraŭ la ukraina armeo, same akuzata je militkrimoj.
La 17-an de julio 2014 autoritatoj de Donecka Popola Respubliko estis akuzitaj pri pafalterigo de la pasaĝera aviadilo de Malajzia Aerlinio. Konforme al la donitaĵoj de spionagentejoj de Ukrainio kaj Usono la pafalterigo okazis helpe de kontraŭaviada sistemo BUK, priservata de tiel nomataj „verdaj hometoj" (batalantoj en uniformoj sen rangosignoj), poste oni asertis, ke tio estas soldatoj de rusiaj taĉmentoj kaj ankaŭ anoj de la rusia Federacia Sekureca Servo.
En la respubliko ofte okazis homforkaptoj kaj eksterjuĝaj ekzekutoj. En aprilode kiu jaro? batalgrupoj forkondukis en Slovjansko mision de la Organizo por Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo, kies membroj estis dum kelkaj semajnoj entenataj en la urbo. En Slovjansko oni ankaŭ kaptis kaj murdis plurajn civitanojn de Ukrainio. Sur la teritorio de la rekonkerita urbo oni trovis amasan tombon, kie oni sukcesis identigi korpojn de kvar paroĥanoj de loka ortodoksa preĝejo. Laŭ Sekureca Servo de Ukrainio de aŭgusto 2014, batalgrupoj de Donecka Popola Respubliko detenis kelkcent ostaĝojn.
La ĉefministro de la respubliko Aleksandr Zaĥarĉenko estis morte vundita pro eksplodo en kafejo en Donecko.
La prezidanto de Rusio Vladimir Putin subskribis la ukazon pri agnosko de Donecka Popola Respubliko. Sekvis subskribo de traktatoj pri amikeco, kunlaboro kaj reciproka helpo.
De la 23-a ĝis la 27-a de septembro 2022 en la respubliko okazis referendumo, surbaze de kiu la 30-an de septembro estis subskribita kontrakto pri ĝia aliĝo al Rusio. Ĝi iĝis regiono de Rusio, sed konservis sian historian nomon. Multe da ŝtatoj ne rekonis rezulton de referendumo kaj nomis ĝin aneksado, kondamninte per rezolucio de Ĝenerala Asembleo de UN.
Liévin (stacidomo)
Liévin estas franca stacidomo sur linio - -Locale, situanta en  Liévin, en departemento Pas-de-Calais, regiono Hauts-de-France.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Hauts-de-France.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Arras - Dunkerque-Locale (301000).
Kariba arbanaso
La Kariba arbanaso, Dendrocygna arborea, estas membro de la grupo de arbanasoj kiu reproduktiĝas en Karibio. Alternativaj nomoj estas Nigrabeka arbanaso kaj Kuba arbanaso.
Disvastiĝo
La Kariba arbanaso estas amplekse disigita tra Karibio, inklude grandan reproduktantan populacion en Bahamoj, kaj pli malgrandajn nombrojn en Kubo, Kajmanoj, Antigvo-Barbudo, kaj Jamajko. Ĝi estas tre sedenta, krom lokaj movoj, kiuj povas esti de 100 km aŭ plie. Ĉefe inter insuloj.
Nestoj estis registritaj en arbokavoj, aŭ branĉoj (el kio la genra komuna nomo), en herbotufoj de Bromeliacoj, kaj surgrunde sub tegmentopalmoj kaj aliaj densaj arbustoj. Ili kutime ripozas en arboj, kio havigas kaj la komunan genran nomon kaj ambaŭ nomojn laŭ la latina scienca nomo, ĉar Dendrocygna estas kunmetaĵo de du radikoj el kiuj la unua nome greka Dendro aludas al arbo, dum la dua nome latina cygna aludas al cignoj, dum arborea por la specifa nomo signifas en la latina simple “arba” aŭ “arboloĝanta”. Ĉiukaze tiu arba kutimo estas pli ofta en tiu ĉi specio ol ĉe la aliaj samgenraj.
Kutimaro
Tiuj birdoj estas ĉefe noktuloj kaj sekretemaj, kaj loĝas en arbaraj marĉoj kaj mangrovoj, kie tiu anaso ripozas kaj manĝas plantojn inklude la fruktojn de la palmoj de la genro Roystonea. Ili pasas malmultan tempon ĉeakve kaj pleje ĉearbe.
La kutima ovargrando estas 10-16 ovoj.
Aspekto
La Kariba arbanaso estas la plej granda (48-58 cm longa) kaj plej malhela el sia genro. Ĝi havas longan nigran bekon, longan kapon kaj longecajn nigrajn krurojn. Ĝi havas palan kolon kaj helbrunan vizaĝon. La krono, dorso, brusto kaj flugiloj estas malhelbrunaj al nigrecaj, kaj la resto de subaj partoj estas blankaj kun tre nigraj markoj.
Ĉiuj plumaroj estas similaj, escepte ke junuloj estas iom pli sankoloraj kaj havas malpli kontrastan ventrobildon.
Minacoj
La Kariba arbanaso suferis etendan troan ĉasadon pro ties ovoj kaj por sporto. Humidejoj estas tre limigita habitato en Karibio, kun konstanta konverto al disvolviĝo kaj agrikulturo. Pli da 50% de la restantaj humidejoj estas draste degradataj pro forhakado de mangrovoj kaj marĉarbaroj, poluado (ĉefe pro troa uzado de pesticidoj) kaj naturaj katastrofoj kiaj sekego kaj uraganoj. Predado estas maltaŭge dokumentata sed povus esti alia faktoro.
La tutmonda populacio estas ĉirkaukalkulata je 15,000 individuoj.
Nunaj konservoproponoj
Tiu specio aperas en CITES, Apendico II kaj ĉe la CMS, Apendico II. Ĝi estas laŭleĝe protektata tra multe de sia teritorio, sed la leĝobeo maltaŭgas. Laŭ N. L. Staus (1997) la West Indian Whistling Duck Working Group iniciatis konservoprogramon en 1997. Laŭ L. G. Sorenson (1997) estas kelkaj protektataj areoj en la regiono sed, ĝenerale, la taŭgaj habitatoj, ĉefe humidejoj, estas sub-protektataj. Laŭ N. L. Staus (1997) tiuj anasoj estas predataj en Antigvo de la herpestoj enmetitaj por kontroli la kanratojn kio ege malsukcesis ĉar tiuj ratoj loĝas en arboj.
Alonso de Salazar y Frías
Alonso de SALAZAR y Frías (Burgoso, 1564 - ? ,1636) estis pastro kaj inkvizitoro de Hispanio kiu estas konata pro sia partopreno en la tribunalo de la Hispana Inkvizicio de Logronjo kiu juĝis la kazon de la sorĉistinoj de Zugarramurdi en 1610. En la diskutado de la verdikto kaj pri la posta reviziado de la kazo ordonita de la Konsilio de la Supera Inkvizicio li estaris pro sia pozicio kredi je la teorioj pri sorĉado. Lia ampleksa raporto sendita al la Supera Tribunalo starigis la bazon por ke la hispana inkvizicia jurisprudenco estu skeptika pri la realeco de la sorĉado kaj ke estu zorgema pri la akceptado de la denuncoj pro ĉi afero.
Eg (rivero)
La rivero Eg (Эг гол respektive en genitiva formo Эгийн гол, Egijn gol, do “rivero de Eg”) estas rivero de Mongolio. Ĝi estas la sola elfluejo de la lago Ĥövsgöl, kaj enfluas la riveron Selenge, kiu enfluas la Bajkalon. La plena riverlongo estas 475 km, tiel ĝi estas la sepa plej longa rivero de Mongolio.
Respondeco
Respondeco, aŭ responso (laŭ PIV), signifas porti la sekvojn por propraj aŭ fremdaj agoj. Ĝi esprimiĝas en tio, esti preta kaj kapabla poste doni respondon al eblaj demandoj pri la sekvoj. Respondeco signifas ĉiam ankaŭ zorgi pri tio, ke la evoluo en la respondeco-spaco okazu en la dezirata kadro.
Signifo
Respondeco metas la homan agadon en kaŭzajn kuntekstojn. Tiuj estas ekz-e tempaj, sociaj aŭ religiaj. Ene de respondeca kadro sekvas el la agado konsekvencoj en formo de sukceso, malsukceso, gloro, honto, merito aŭ kulpo. Respondeco estas krome io akompana, oni parolas pri respondeco-sento, kiel ankaŭ io antaŭeca - kiu lasas sin taskigi pri io, transprenas la respondecon por antaŭvidebla estonteco.
El la sociologio venas la indiko, ke la respondeco havas sencon nur en malcerteco, do kiam estontaj evoluoj aŭ agosekvoj ne estas anticipe planeblaj. Nur en tiu kunteksto de kontingenco respondeco povas valori.
Pro tio la ofte okazanta konfuzo de la nocioj respondeco kaj kulpo montriĝas malĝusta, ĉar la ekzisto de kulpo kondiĉas ke la aganta persono intence aŭ malzorge lezas ekzistantajn normojn, dum la respondeco invokeblas ankaŭ tiam, kiam ago konsiderata ĝusta (egale laŭ kiaj cirkonstancoj) havas negativajn sekvojn.
Pro la kontingenco unuflanke eblas atingi sukceson per senrespondeca ago, aliflanke respondeca aŭ respondec-konscia ago povas konduki al malsukceso. Pro tio ne eblas ekkoni nur laŭ la rezulto, ĉu la koncernulo agis respondece.
Respondeco estas ofte konsiderata morale pozitiva ento. Kiu havas respondecon, tiu konsciu pri tio, ĉar aliaj homoj estas pozitive influataj de tio. Sed kiu agas senrespondece, malutilas al sia ĉirkaŭaĵo, komunumo, medio aŭ estonteco aŭ endanĝerigas ilin. En la kampo de la medi-problemaro, sed de tie ankaŭ radianta al aliaj temoj, oni ligas la respondecon kun la koncepto de daŭrigeblo. La demando, ĉu la homo entute posedas rektan respondecon pri sia agado, estas krome filozofie ligita kun la libera volo, la determinismo kaj la antaŭdestino.
Respondec-difuzo oni nomas staton en kiu la atribuado de respondeco al respondec-portanto estas evitata, per tio ke ĉiuj eblaj kandidatoj evitas transpreni la respondecon. La nocio difuzo, pruntita el la fiziko, indikas, ke tiu evitado ne okazas direktate, sed senregule.
Johannes Schwartländer
Laŭ Johannes Schwartländer la respondeco havas "tri-valoran rilaton":
Max Weber
En Politiko kiel profesio Max Weber distingas la tensiokampon, en kiu politikistoj agas, per la ŝajna kontraŭdiro de "pasio en la senco de laŭtaskeco". Politikistoj - almenaŭ tiaj kiuj havas la "alvokitecon" al politiko - distingiĝas per "dediĉemo al la tasko". Por tio necesas minimumo da tendenc-konscienco kaj krome la necesan mezuron. Sed politikistoj ne rajtas esti "sterile ekscititaj" - la konscienco devas esti aŭtenta, sed devas esti kadrita de respondeca etiko. En tio la respondeco aperas kiel kontraŭdiro al, sed ankaŭ kiel kondiĉo por politikaj tendenc-sintenoj.
Juraj respondecoj
Jure la respondeco estas komprenata kiel devo de persono pravigi sin pri siaj decidoj kaj agoj. Se al persono estas atribuita tasko kaj la por tio necesa kompetento, tiam la persono devas plenumi ĝin kaj, se okazas eraroj, porti la sekvojn. En la angla oni uzas la terminon accountability.
Oni distingas:
Ekzistas ĉeno inter respondeco - taskoj - agoj. Taskoj estas labor- aŭ ago-opcioj, parte havas celojn; agoj estas subordigitaj al taskoj. La agoj parte delegeblas, sed neniel la tasko.
Specoj de politikaj respondecoj
En politiko renkonteblas du specoj de respondeco, la kunrespondeco kaj la memrespondeco:
Tiuj du specoj, la kunrespondeco kaj la memrespondeco, distingas sin en la respondeco-kampo kaj per tio difinas la ŝtatajn taskojn. Dum en la tempo post la dua mondmilito la kunrespondeco estis senkonteste dominanta en ĉiuj tavoloj de la socio, ĝi estas en la lastaj jaroj, per la emfazo de la memrespondeco pli kaj pli forŝovata. Nek kunrespondeco nek memrespondeco estas pli valora speco de respondeco, sed ambaŭ estas ofte necesaj en kombino.
Valo Demone
Valo Demone aŭ Valo Demona (itale: 'Val Demone') estas historia kaj geografia regiono ampleksiganta la nordorientan trionon de Sicilio. Historie, ĝi estis unu el la tri valoj de Sicilio.
Valo Demone estis la lasta parto de la insulo konkerita de la araboj en la 10-a jarcento. Kristanaj rifuĝintoj el aliaj partoj de Sicilio kunvenis tie, kaj la regiono restis en kontakto kun la bizancaj provincoj en suda Italio. Ĝi estis la bazo por la bizanca provo rekonkeri Sicilion sub Georgo Maniako en la frua 11-a jarcento. Sekve ĝi estis la malpli arabigita kaj islamigita parto de Sicilio, kaj daŭre estis plejparte grek-parolanta dum la normanda konkero en la 11-a jarcento.
Tutin
Tutin (Тутин, Tutin, Tutin) estas urbo en la regiono Sandžak de Serbio (parto de la Raška Distrikto). Laŭ popolnombrado de 2002, la urbo Tutin havas 30.054 loĝantojn (94,23% el ili konsideris sin bosnoj).
En la Esperanto-movado ĝi mallonge famiĝis en 2008, kiam serba esperantisto Bedun E. Kivenić anoncis, ke IJK 2009 okazos "en urbo Tutin', dediĉita al virinoj en la mondo". Tiu informo sekve estis malkonfirmita de la estraro de TEJO kaj kiel loko de la 65-a IJK en 2009 poste efektive estis elektita la ĉeĥa urbo Liberec'. Temis pri ŝerco pro la ŝercotago. La nomo de tiu esperantisto estas anagramo de la ĉeĥa vorto "duben" kaj la pola vorto "kwiecień", kiuj ambaŭ signifas "aprilo".
La Danĝera Libro por Knaboj
La Danĝera Libro por Knaboj (angle: The Dangerous Book for Boys), verkita de Conn kaj Hal Iggulden, estas gvidlibro publikigita de HarperCollins, kiu celas “8-jarajn knabojn ĝis 80-jarajn knabojn”. Ĝi enhavas preskaŭ okdek temojn, ekz-e kiel konstruii arbhejmon, krei kristalon, aŭ scii direkton per horloĝo. Ĝi enhavas ankaŭ famajn citaĵojn, historiojn, militojn, kaj frazojn, kiujn “ĉiu knabo devus scii”. Ĝi estis publikigita la 5-an de junio 2006 kaj fariĝis la plejvendita nefikcia libro plurfoje, ĉar duona miliono da kopioj estis aĉetitaj.
San Benedetto in Perillis
San Benedetto in Perillis estas komunumo de Italio.
Harold Walter Kroto
Sir Harold Walter KROTO (naskiĝis en Wisbech, Cambridgeshire, Anglio, 7-an de oktobro 1939, mortis Lewes, Anglio, 30-a de aprilo 2016) estis brita kemiisto kiu ricevis la Nobel-premion en kemio en 1996.
Birda gripo
Birda gripo estas infekta malsano kaŭzata de subgrupo de A-tipaj gripaj virusoj, determinita de la Internacia Oficejo de Epizootioj kiel A-klasa infekta malsano. Ĝi estas nomata ankaŭ vera kokpesto au eŭropa kokpesto. Ne nur kokoj, sed ankaŭ aliaj kortobirdoj kaj sovaĝaj birdoj estas infekteblaj de birda gripo.
Viruso
Necesas konatiĝi ankoraŭ kun du tre gravaj antigenoj (proteinaj substancoj) en la supraĵa kovrilo de la gripviruso: hemaglutinino kaj neŭraminidazo. Precipe kontraŭ ili en la infektita organismo aperas antikorpoj, kapablaj neniigi la gripajn virusojn. Tamen precize por la viruso de gripo A estas karakteriza la ofta variemo en la strukturo de ĉi tiuj antigenoj, kio ebligas al la viruso eskapi de la mortiga influo de la imunsistemo.
Epidemiologio
Birda gripo disvastiĝas ĉefe per kontakto inter infektitaj kaj sanaj birdoj, kvankam ĝi ankaŭ povas disvastiĝi nerekte sur poluitaj laboriloj. Ĉe birdoj la gripvirusoj reproduktiĝas en la intestaro kaj eliĝas precipe kun la ekskrementoj. Ĝi ankaŭ troviĝas en la naztruoj, buŝoj, kaj okuloj. Infekto per APBG atingas homojn per rekta kontakto kun infektitaj birdoj, kiel dum buĉado kaj senplumigado. Alte patogenaj varioj disinfektas birdarojn rapide kaj povas detrui ilin en malpli ol 28 horoj.
Hom-al-homa transdono de birda gripa viruso estas multe malpli facila ol bird-al-homa. Sanistoj kredas, ke virusaj varioj eble mutacios por iĝi pli facile transinfektaj inter homoj.
Kvin homaj ekspluatsistemoj kontribuis al la nuntempa ekologio de birda gripo: integrita endoma bredado, surkampa komerca bredado, birdaj vivbazaroj, amatora bredado, kaj birda kaptado kaj kolektado, inklude je kokluktado. Endoma komerca bredado plej influis la disvastiĝon de APBG, kiu plimultiĝis ĉefe pro plimultiĝanta komerca bredado post la jardeko de 1990. La plej signifoplena rezervujo de gripaj virusoj estas sovaĝaj birdoj, precipe anasoj, sed ankaŭ anseroj, mevoj kaj aliaj. Multaj el ili ĉiujare migras transkontinente, disportante ĉien multajn gripajn virusojn. Kvankam multaj sovaĝaj specioj povas porti la viruson, malmultaj kutime suferas gravan malsanon de ĝi; tamen la birdagripa pandemio de 2022 kaŭzis amasajn mortojn en senprecedenca diverso de specioj.