cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Marbach (Erfurto)
Sporto
Loĝas en Marbach du iamaj profesiaj piedpilkistoj, Ronny Hebestreit kaj Andre Tews. Ankaŭ menciindas la malpeza atletino Maria Seifert. Ekde 2010 okazas somere konkursoj de ŝnurtira lukto.
Ekonomio kaj infrastrukturo
Dum GDR-tempo tre gravis la agrikulturo kaj multaj laboris ĉe la kolĥozo surloka. Poste setliĝis diversaj etaj kaj mezaj entreprenoj; infanĝardeno, gastejo kaj diversaj magazenoj krome plibeligas la vivon de la urbokvartalanoj.
Tra la Schwarzburga-strato de 1862 ekzistas rapida kaj rekta konekso al la erfurta centro. Buslinioj 90 (ĝis Salomonsborn) kaj 95 (norden, al la supermerkata centro Thüringen-Park) faciligas moviĝon por uzantoj de publika trafiko. Marbach en niaj tagoj tre ŝatatas pro la proksimeco al la landa ĉefurbo. Ekde 1990 la nombro de la loĝantoj kreskis de ne tute 1000 al pli ol 4100 homoj. Inter 1926 kaj 1967 ekzistis eĉ fervoja haltejo dum la ekzisto de la linio inter Erfurto kaj Nottleben.
Politiko
Post 1989 estiĝis novaj lokaj demokratiaj strukturoj. Eĉ forlaso de la erfurta teritorio pridiskutitis. Inter 1994 kaj 2014 urbestris la kristdemokratiano Michael Siegel; poste venis samfunkcie la senpartia politikistino Katrin Böhlke.
Heidenburg (Kreimbach-Kaulbach)
La Heidenburg (tradukita: „Pagana burgo“) estas iama romia „castrum“. Ĝi situas en la „Heidenburger Waldungen“ (arbaroj de Heidenburg“) sur la pinto de la monto „Kreimbergs“ en alteco de 390 m s.m. supre de la vilaĝo Kreimbach-Kaulbach ĉe la rivero Lauter en la distrikto Kusel, germana federacia lando Rejnlando-Palatinato.
Romia Kastelo
Ĉirkaŭ 400 a.K. la keltoj starigis fuĝburgon kun ringrempuro kaj 260 p. K. el ĝi fariĝis romia montkastelo kontraŭ la alemanoj. Trovitaĵoj de ceeramikaĵoj supozas utiligadon ĝis la 5a jarcento.
En 1890 la elfosado komenciĝis kaj el romiaj spolioj oni starigis elrigardturon. De la iamaj fortikaĵoj konserviĝas murrestaĵoj de la rempuro.
Zaragoza
La vorto havas plurajn signifojn:
Hispanio Meksiko
NGC 6075
NGC 6075 (aliaj indikoj — IC 4594, MCG 4-38-38, ZWG 137.55, VV 380, PGC 57426) estas galaksio en konstelacio Herkulo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Otava Ĉarto por Sandisvolvigo
La Otava Ĉarto por Sandisvolvigo, aŭ en angla Ottawa Charter for Health Promotion, estas la nomo de internacia traktato subskribita ĉe la Unua Internacia Konferenco pri Sandisvolvigo, organizita de la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS, aŭ en angla WHO) kaj okazinta en Otavo, Kanado, en Novembro 1986. Ĝi lanĉis serion de agadoj inter internaciaj organizaĵoj, naciaj registaroj kaj lokaj komunumoj por atingi la celon "Sano por ĉiuj" ĉirkaŭ la jaro 2000 kaj transe pere de pli bona sandisvolvigo.
Kunteksto
La trideka Asembleo de la MOS, okazinta en 1977, estis markinta la gravon de disvolvigi sanon por ke la internaciaj civitanoj havu "ekonomian produktan" nivelon de sano ĉirkaŭ la jaro 2000. Krome surloka eŭropa laborfakularo disvolvigis strategion por sandisvolvigo en la mondoregiono de Eŭropo por la MOS.
Paleogeno
Paleogeno estas geologiaj periodo kaj sistemo kiu ekis antaŭ 65.5 ± 0.3 kaj finis antaŭ 23.03 ± 0.05 milionoj da jaroj kaj enhavas la unuan parton de la Kenozoiko. Daxurante 42 milionoj da jaroj, la Paleogeno estas plej elstara kiel la epoko kiam mamuloj evoluis el relative malgrandaj, simplaj formoj al granda grupo de diversaj animaloj sur la tajdo de la Amasformorto de Kretaceo–Paleogeno kiu finis la antaŭan periodon Kretaceo. Ankaŭ birdoj evoluis konsiderinde dum tiu periodo, ŝanĝe al multe pli modernaj formoj.
Tiu periodo konsistas el Paleoceno, Eoceno, kaj Oligoceno.
25636 Vaishnav
25636 Vaishnav estas tre malgranda tre hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Hetal Kanjibhai Vaishnav, kiu gajnis la duan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2009 pro sia projekto pri media mastrumado. Ŝi estis lernantino ĉe la Late Shree S.G Dholakiya Memorial High School de Raĝkot (Guĝarato, Barato).
Huesca
Huesca (aŭ Ŭesko) estas urbo en la regiono Aragono en Hispanio. Ĝi estas la ĉefurbo de la t.n. Supra Aragono, nome Provinco Ŭesko. Oni foje uzas la esperantigon Osko, laŭ la malnova latina nomo Osca.
Ĝi havis (en 2022) 53 305 loĝantojn. Ĝi troviĝas je 488 m super marnivelo kaj je 70 km de distanco de Zaragozo.
Historio
La historio de Huesca ekis ĉe iberoj, kiuj nomis ĝin Bolskan; en tiu oni stampis lokan moneron el kiu oni trovis nombrajn ekzemplerojn. La romianoj konkeris la urbon, kaj en ĝi Kvinto Sertorio, romia generalo estro de hispana ribela konfederacio, fondis centron de latinaj studoj por la filoj de la hispanaj nobeloj. Tiu lernejo, nomita foje Akademio de Latineco, estas ofte konsiderata kiel antaŭaĵo de la mezepoka Universitato Sertoria.
La urbo estis romia municipo, kiu same stampis monerojn, eĉ arĝentajn.
Post visigotoj, ankaŭ araboj posedis la urbon, kiu iĝis tiel unu el la plej nordaj urboj de Al-Andalus. Post la kristana rekonkero, la urbo estis ligita al la reĝoj de Aragono.
Islama epoko
La urbo estis ekkontrolita de araboj en la jaro 719 laŭ pakto aŭ kapitulaco iĝante unu el la plej nordaj urboj de Al-Andalus. ĝia nomo Oska en latino ŝanĝiĝis al Ŭaska (Wasqa) en araba, kaj dum la jarcentoj en kiuj estis la araboj la urba socio islamiĝis, la reganta lingvo estis la araba, de kiu restis ekzemple la nomoj de du riveroj proksimaj al la urbo: nome Guatizalema kaj Alcanadre. La klano Banu Salama dominis la hueskajn terojn dum la 8-a jarcento ĝis grupo de muladioj enpoviĝis. La mozaraboj restis ĉirkaŭ la preĝejo de Sankta Petro. Oni ne konas ĉu jam tiam estis juda komunumo en la urbo. En 797 malsukcesis unua klopodo fare de kristanoj rekonkeri la urbon, estre de Ludoviko, filo de Karolo la Granda kaj estonta sukcedanto kiel Ludoviko la 1-a. En 799, laŭ la Annales regni Francorum, la guberniestro de Wasqa donis al Karolo la Granda simbole la ŝlosilojn de la urbo, kiel signalo de submetiĝo. Sed la franka dominado tamen ne efektiviĝis, kaj en la jaroj 801, 811 kaj 812 malsukcesis novaj karolidaj klopodoj konkeri la urbon.
Dum la 8-a kaj 11-a jarcentoj oni konstruis la moskeon de Wasqa en la loko kie nun estas la katedralo. Aktuale apenaŭ restas iom de la iama moskeo, nur kelkajn hufum-arkoj. Ekde 875 la emiro Muhammad la 1-a ordonis al la guberniestro de Wasqa ĉirkaŭmuregigi la urbon kaj la kvartalojn por eviti la kristanajn klopodon konkeri, pli kaj pli oftajn. La arabaj muregoj formis ovalforman ĉirkaŭon preskaŭ du kilometrojn longan, kun ĉirkaŭ naŭ dek turoj kaj kvar ĉefaj pordegoj, orientitaj al la kvar kompasdirektoj.
Post la malapero de la Kaliflando de Kordovo, Wasqa estis parto de la tajfo de Zaragozo, regata sinsekve de dinastioj tujibia kaj hudia. Lubb ben Hud, kiu regis en Wasqa, stampis monerojn de malaltkvalita oro, kun arablingvaj skribaĵoj kaj la urbonomo. Ĝi estis la nura ormonero stampita en Huesca laŭlonde de ĝia historio.
Kristana epoko
Sancho Ramírez, nome la dua reĝo de Aragono, konstruis Montearagón, nome granda kastelo proksime de Wasqa, cele al ties konkero. En ĝia interno oni starigis preĝejon. La konstruado de la fortikaĵo estis plenplena je simbolaro: starigita en teroj kiuj ankoraŭ estis sub islama kontrolo. En la jaro 1094 la reĝo Sancho Ramírez mortiĝis antaŭ la muregoj de Huesca dum klopodo konkeri la urbon ricevinte sagopafon, sed finfine la urbo estis konkerita de lia filo Petro la 1-a de Aragono en 1096, kiu venkis super Al-Musta'in la 2-a de Zaragozo en la batalo de Alcoraz.
La 7an de septembro 1134 mortiĝis Alfonso la 1-a, la Batalema pro vundoj ricevitaj dum batalo ĉe la domaro Poleñino kaj estis entombigita en la abatejo de Montearagón. En 1135 okazis iu ribelo kiu rezultis en la legendo nomita de la Sonorilo de Huesca. La reĝo Ramiro la 2-a de Aragono, laŭ la legendo, senkapigis dek du nobelojn kiuj opoziciis al li. Ramiro la 2-a mortiĝis en la urbo en aŭgusto 1157 kaj estis entombigita en la monaĥejo de Sankta Petro la Maljuna. La 29an de junio 1136 naskiĝis Petronila de Aragono, filino de Ramiro la 2-a kaj Agnesa de Poitou, estonta reĝino de Aragono kaj grafino de Barcelono.
En 1155 la reĝo Ludoviko la 7-a de Francio pasis tra Huesca pilgrime al Santiago de Compostela krome cele al vizito al la reĝo Alfonso la 7-a de Kastilio, kun kies filino li estis geedziĝinta konstatinte nuligon de sia geedzeco kun Eleonora de Akvitanio.
En la 12a de majo 1191 estis subskribita la Ligo de Huesca fare de la reprezentantoj de la reĝoj Alfonso la 2-a (Aragono), Sanĉo la 6-a (Navaro), Alfonso la 9-a de Leono kaj Sanĉo la 1-a (Portugalio) cele al milito kontraŭ la regno Kastilio, kie regis Alfonso la 8-a. ​
En 1273 oni ekkonstruis la aktualan katedralon ĉar tiam jam estis 8 000 loĝantoj, maksimuma mezepoka demografio de la urbo. Dum la 13-a jarcento okazis konsiderinda disvolvigo kaj agrikultura kaj artmetia. Komerco intensiĝis pere de bonaj konektoj laŭlonge de la akso nord-suda, krom facilaj alirejoj kaj al Navaro kaj al Katalunio. ​ La epidemio de nigra pesto de 1348 okzasigis egan damaĝon en la urbo kaj la loĝantaro malpliiĝis de 8 000 fine de la 13-a jarcento ĝis 4 000 en la 15-a jarcento. Rezulte de tiu krizo oni haltigis la konstruadon de la katedralo.
En 1349 oni malpermesis urbe la uzadon de la hebrea, de la araba kaj de la eŭska en la bazaro de la urbo laŭ kiu oni devigis la uzadon de la latinida lingvo de la epoko, nome la aragona. Tiu malpermeso indikas la ekonomian gravon de jam certa juda komunumo, restado de la araba loĝantaro eĉ du kaj duono da jarcentoj post la konkero, kaj eĉ grava rilato kun la eŭskoparolanta loĝantaro de la montaraj navaraj proksimaj areoj.
En 1461 la urba konsilantaro establiĝis en nova sidejo ĉe la placo de la katedralo, en kiu ĝi pluas ĝis nuntempo. De tiu dekomenca epoko oni konservas la korton kaj la salono de la "justicia" ―du grandaj supermetitaj ĉambregoj kun lignaj plafonoj. En la 16-a kaj 17-a jarcentoj la municipestroj faris diversajn aldonojn en la konstruaĵo (monumenta ŝtuparo, iama kunsidejo, fasado el briko), kiuj havigis fakte la nunan aspekton. Inter 1463 kaj 1465 okazis la definitiva refondo de la Universitato de Huesca. La urbo tiukadre ricevis la apogon de la reĝo Johano la 2-a. La Universitato de Huesca, diference de tio okazinta en la antaŭa jarcento, ja atingis papan aprobon (nome buleo de la papo Paŭlo la 2-a) kaj ekonomian financadon, havigitan el la hueska diocezo.
Moderna epoko
En 1515 oni finigis la konstruadon de la katedralo dum la longa episkopeco de Juan de Aragón y Navarra. La centra navo kaj la krucejo estis kovritaj per ŝtonaj volboj, post plialtigo de tiuj antaŭaj lignaj. Dum la 16-a kaj 17-a jarcentoj la urbo prosperis kulture kaj demografie, oni plifirmigis definitive la Universitaton de Huesca en permanenta sidejo, oni atingis interkonsenton en 1513 por ke la Universitato instaliĝu en la iama reĝa palaco kaj oni fondis ankaŭ la unuajn altlernejojn, inter kiuj elstaris tiuj de Santiago kaj San Vicente. En 1571 oni disigis la diocezon de Huesca-Jaca en tri episkopecoj; nome Huesca, Jaca kaj Barbastro. La presmaŝino alvenis al la urbo en 1575 pere de la propra Universitatoj kaj post unu jaro oni publikigis la unuan libron bazitan sur la komentarioj en latino pri la logiko kaj la dialektiko de Aristotelo.
En la 17-a jarcento floris la kulturo en la urbo; oni konstruis kelkajn ĉefajn monumentojn de la urbo ekzemple la preĝejojn de Sankta Laŭrenco kaj Sankta Dominiko, la oktangulan konstruaĵon de la Universitato kaj la akvobaraĵon de Arguis. En tiu jarcento elstaris grandaj gravuloj kiel Vincencio Juan de Lastanosa, mecenato de Baltasar Gracián kaj la artisto Francisco de Artiga.
En la 18-a jarcento startis la Milito de hispana sukcedo. Filipo la 5-a abolis la iaman hueskan konsilantaron, naskiĝintan en la Mezepoko, kiu estis prezidita de la gravulo "Justicia" de Huesca kaj la prioro de tribunaloj kaj anstataŭis ĝin per municipo simila al tiuj de kastilianoj, estrita de koregidoro, ĝenerale militista, kaj dek du lokaj registoj fidelaj al la ĵus ekregantaj Burbonoj. La Universitato vivis brilan periodon: aliĝis centoj de studentoj katalunaj, ĉar estis fermitaj la universitatoj de Katalunio per la Dekretoj de Nueva Planta.
Nuntempa epoko
La Milito de Hispana Sendependiĝo en Huesca okazis en junio 1808 la murdo de la kolonelo Antonio Clavería, koregidoro. Dum la Sieĝoj al Zaragozo, lokaj fortoj partoprenis en la defendo de Zaragozo. La periodo de franca dominado en la urbo daŭris ekde 1809 ĝis 1813. La urbo iĝis provinca ĉefurbo dum la provinca divido de 1833. Dum la Unua Karlisma Milito okazis batalo antaŭ la urbo inter la isabelismaj kaj la karlismaj trupoj de la Reĝa Ekspedicio kiu iris el Navaro al Katalunio kaj kiu okupis la urbon. La karlistoj venkis super la generalo Iribarren kiu mortis rezulte de vundoj ricevitaj dum la batalo.
En 1845 malaperis la Universitato de Huesca, kvin jarcentojn post sia fondo. En la sama konstruaĵo oni kreis poste la aktualan Muzeon de Huesca. Dum la desamortización Huesca perdis, kiel alia hispanaj urboj, siajn konventojn. Multaj el tiuj konstruaĵoj poste estis hejmo de civilaj institucio: Diputación Provincial, prizono kaj frenezulejo. La kastelo de Montearagón estis abandonita kaj la tomboj de Alfonso la 1-a kaj de la abato Fernando estis translokigitaj al la preĝejo de Sankta Petro la Maljunulo. En 1848 la loka respublikano Manuel Abad kaj ses kompanoj estis mortpafitaj en Huesca, post la revoluciaj okazaĵoj de tiu jaro. En 1864 alvenis fervojo al la urbo.
Huesca superis por la unua fojo 10 000 loĝantojn komence de la 20-a jarcento. La tiam juna verkisto Ramón J. Sender estis dum kelkaj jaroj redaktoro de la loka gazeto "La Tierra", kaj lia frato Manuel Sender estis poste urbestro de Huesca dum la Respubliko, kaj ankaŭ aliaj intelektuloj kaj artistoj floris en la 1930-aj jaroj. En la unua triono de la 20-a jarcento oni konstruis ĉefajn monumentojn kiel la kazino, unu de la ĉefaj verkoj de la loka modernismo, kaj la taŭrludejo, en la sama loko kie ĝi estis ekde la mezepoko, kaj oni kreis la municipan parkon Miguel Servet, nome verda pulmo de la urbo, en la sama loko kiun estis okupinta en la 17-a jarcento la ĝardenoj de Lastanosa. Krome en 1933 oni fondis Radion Huesca.
Dum la Hispana Enlanda Milito, la ribeluloj de la urbo Huesca ekkontrolis en julio 1936 la areon kontraŭ la registaro de la Respubliko kaj iom poste ĝi estis sieĝita de la respublika armeo, fakte de milicanoj de la CNT kaj POUM. La batalfronto tie stabiliĝis ĉe la rivero Gállego kaj eĉ okazis ofensivo de Huesca fare de la respublika armeo, kiu tamen ne sukcesis rekonkeri la urbon. Dum la frankisma militokupo, kiel en la tuta lando, okazis teruraj reprezalioj kaj subpremado fare de la frankistoj, inter kiuj ekzekutoj de respublikanaj gravuloj kaj aŭtoritatoj, kiel ekzemple la urbestro Manuel Sender, frato de jam konata maldekstra verkisto Ramón J. Sender, kiun la ribeluloj ne sukcesis kapti.
En marto 1938 la frankistoj sukcesis rompi la fronton kaj la sieĝon al la urbo. Post la fino de la milito, koncerna institucio Dirección General de Regiones Devastadas kreita de la reĝimo de Franco rekonstruis loĝlokojn Banariés, Huerrios, Banastás, Igriés kaj Lascasas (el kiuj la du unuaj loĝlokoj estas aktuale apartenantaj al la municipo Huesca).
En 1949 oni fondis la Instituton de Estudios Oscenses, kiu ekde 1977 laŭ la nomo Instituto de Estudios Altoaragoneses, dediĉis sin al eldonado de granda nombro de publikaĵoj kaj realigis/realigas aktivecon de esplorado kaj disvastigado de kulturo, aparte pri temoj kun iu rilato al la provinco. Ekde la fino de la milito kaj ĝis la mezo de la 1970-aj jaroj Huesca, pro sia graveco kiel provinca ĉefurbo, duobligis sian loĝantaron, helpe de la rura elmigrado, kiu senhomigis multajn loĝlokojn de la samprovincaj komarkoj, multaj el kiuj venis al la ĉefaj urboj kiel Huesko; tio rezultis en la fakto, ke la urba areo konsiderinde pliigis sian spacon.
En 1979 okazis la unua demokratia balotado kaj la unua demokratia konsilantaro estis regata de tiama partio UCD. Ekde tiam estis urbestroj de la partioj PSOE (plej ofte), PAR kaj PP. Okazis ankaŭ grandaj sportaj kaj kulturaj eventoj, ekzemple en 1983, kiam la loka klubo de korbopilko CB Peñas Huesca povis partopreni en la Ligo ACB aŭ en 2007, kiam la futbalklubo SD Huesca povis partopreni en la Dua Divizio. Aliaj gravaj faktoj estis la kreado de la komarko Hoya de Huesca, kun ĉefurbo en Huesca, la kreado de la gazeto Diario del Altoaragón, la malfermo de la linio de rapidtrajnoj AVE Huesca-Madrido kaj la kreado de la flughaveno de Huesca.
Demografio
La municipo de Huesca havis 52 463 loĝantojn laŭ la popolnombrado de 2018 de la INE, ​ de kiuj 25 023 (47,7 %) estis viroj kaj 27 440 (52,3 %) esti virinoj. Laŭ la censo de 2010 oni povas konstati, ke la majoritata loĝantaro estas de plenkreskuloj, inter 35 kaj 49 jaroj, kaj la sektoro inter 30 kaj 34 años majoritata kun 4 432 censitaj loĝantoj. La kvartaloj plej loĝataj estas San Lorenzo kun 11 230 loĝantoj sekve de Santo Domingo kaj San Martín kun 10 623 loĝantoj en 2011.
El la 1960-aj jaroj la loĝantaro ekpliiĝis pli rapide pro la elmigrado el ruraj zonoj de la provinco kaj la industriigo de la urbo. En 1960 Huesca havis 24 377 loĝantojn kaj en 1981 jam 44 372 loĝantojn, tio estas plus 19 995 loĝantoj en nur du jardekoj. La loĝantaro preskaŭ duobliĝis en du dek jaroj diference de la unua duono de la 20-a jarcento kiam la loĝantaro pliiĝis en 8 706 loĝantoj de 1900 ĝis 1950. En la lastaj jardekoj la enmigranta loĝantaro pliiĝis ĉefe el Orienta Eŭropo, Nordafriko kaj Sudameriko.
Provinco
Osko estas ĉefurbo de samnoma provinco, kun urboj kiel Jaca, Barbastro, Fraga, Ayerbe, Monzón kaj Sabiñánigo.
Moulins-sur-Yèvre
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Cher, en la regiono Centro-Valo de Luaro (Centre-Val de Loire, prononco [). Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Bourges kaj al la kantono .
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas moulinois.
Kazuki Kushibiki
Kazuki Kushibiki (櫛引 一紀, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Hokkaido Consadole Sapporo kaj Nagoya Grampus.
El Fondó de les Neus
El Fondó de les Neus estas hispana municipo apartenanta al Valencia Komunumo kaj lokanta en okcidento de provinco Alakanto. Tiu ampleksas 68,85 km2 kaj estis loĝejo de 2606 personoj en 2020. Kaj la valencilingva/katalunlingva loknomo El Fondó de les Neus, kaj la hispanlingva loknomo Hondón de las Nieves estas kun-oficialaj.
Fanny kaj Alexander
Fanny kaj Alexander (en sveda: Fanny och Alexander, esperantigebla ankaŭ kiel Fanjo kaj Aleksandro) estas historia drama filmo de 1982 verkita kaj reĝisorita de Ingmar Bergman. La intrigo fokusas sur du gefratoj kaj ilia ampleksa familio en Uppsala, Svedio, dum la unua jardeko de la 20-a jarcento. Post la morto de la patro de la infanoj (Allan Edwall), ilia patrino (Ewa Fröling) reedziniĝas al elstara episkopo (Jan Malmsjö) kiu iĝas tro rigida kaj severa al Alexander pro sia vigla imagopovo.
La kritikisto Roger Ebert observis ke la urbo de la filmo estas sennoma. Tamen, kelkaj publikaĵoj referencas al ĝi kiel la naskurbo de Bergman nome Uppsala. Frank Gado sugestas ke "kvankam ne identigita laŭ la nomo," la urbo estas "senerare Uppsala."
Fanny kaj Alexander ricevis premiojn, estis adaptita al teatro kaj en postaj filmaj versioj fare de aliaj reĝisoroj.
János Telegdy
János Telegdy [telegdi], laŭ hungarlingve kutima nomordo Telegdy János estis hungara pastro, ĉefepiskopo, episkopo, kanoniko, preposto. János Telegdy naskiĝis en 1574 ? en Újvár. Li mortis en 1647 aŭ en Kalocsa, aŭ en Újvár.
Biografio
János Telegdy lernis teologion en Vieno, poste la pastriĝis en 1594 en Győr. En la sama jaro li komencis sian pastran karieron en sia naskiĝurbo. Liaj sekvaj ĉefaj karieraj stacioj estis: En la sekva jaro Gabrielo Bethlen atakis la diocezon, Telegdy rifuĝis al Vieno. En 1623 li iĝis ĉefepiskopo de Kalocsa, sed li tenis ankaŭ titolon episkopo. Pro tio li estis kritikita, tial li forlasis la episkopan seĝon en 1644.
Thyrnau
Thyrnau estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Passau kaj en la distriktaro Malsupra Bavario de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Janko Kráľ
Janko KRÁĽ  (n. 24-an de aprilo 1822, Liptovský Mikuláš — m. 23-an de majo 1876, Zlaté Moravce) estis slovaka nacia renaskiganto kaj unu el la plej signifaj kaj la plej radikalaj poetoj de ŝturana generacio.
Infanaĝo
Janko Kráľ naskiĝis la 24-an de aprilo 1822 en familio de buĉisto kaj gastejestro Jan Kráľ kaj lia edzino Žofia. Klerecon li akiris en sia naskoloko, en Liptovský Mikuláš, en bazlernejo (1828-1834). En la jaroj 1835-1837 li vizitis gimnazion en Šajavský Gemer. La 4-an de decembro 1837 li enskribiĝis al liceo en Levoča, kie li studas ĝis la jaro 1841. El tiu ĉi periodo konserviĝis du liaj latinaj verkoj, inkluzive unu poemon, sed estas malfacile ĉi tie ankoraŭ konkrete paroli pri liaj unuaj poetaj naskaĵoj. El instruistoj de Kráľ el Levoča menciindas Pavol Tomášek kaj Michal Hlaváček. En la jaroj 1841–1842 li studis en liceo en Kežmarok, kie instruis lin Ján Benedikti.
Renkontiĝo kun ŝturanoj
La 20-an de septembro 1842 en la aĝo 20 jaroj li enskribiĝas al evangelia liceo en Bratislavo, en centro de junaj ŝturanoj frunte kun vicestro Juraj Palkovič — Ľudovít Štúr. Ĉi tie li komencis verki siajn unuajn naskaĵojn, tiam ankoraŭ en la ĉeĥa lingvo kaj ekde la jaro 1843 jam en slovaka lingvo de Štúr. Laŭ klasifikaj registroj li lernis kun meza prospero. Li aktive partoprenis literaturajn kaj precipe kolektistajn laborojn de Katedro de lingvo kaj literaturo ĉeĥoslovaka. Dum certa tempo li eĉ restadis ĉe Ľudovít Štúr.
La 1-an de januaro 1844 komune kun pliaj 22 studentoj li subskribas dokumenton kontraŭ revoko de Ľudovít Štúr el funkcio de vicestro kaj profesoro. La postulojn de studentoj oni ne konsideris kaj do Janko Kráľ la 5-an de februaro postulis duonjaran ateston. La 7-an de marto 1844 li foriris komune kun aliaj 13 plej fidelaj studentoj al Levoča. Sed li ne atingis Levoča, sed restis en Liptovský Mikuláš, kaj finis la ekzamenojn malĉeeste. En Liptovský Mikuláš li aktive partoprenis en preparoj de fondo de Tatrín. Tiam Kráľ jam apartenas al la plej agnoskataj junaj ŝturanaj poetoj. Sed poste Štúr malŝatis lin pro lia obstina karaktero, en letero el la 17-a de septembro 1845 li ekzemple skribis, ke Kráľ sendis al li leteron „impertinentan kaj vulgaran“, kritikanta Nacian ĵurnalon, respektive malfortan pozicion de slovaka principo en ĝi. Štúr firme kredis, ke „neniu sekvos tiun nekonanton kaj sektanon“.
Cranach-domo (Vajmaro)
Cranach-domo (germane: Cranachhaus) estas la maldekstra de du kvazaŭ identaj renesancaj domoj ĉe al orienta flanko de la bazarplaco centra en Vajmaro, Germanujo, rekte kontraŭe al la urbodomo. Tie ĉi vivis en la 16-a jarcento la pentristoj Lucas Cranach la Maljuna kaj lia filo Lucas Cranach la Juna.
Janko Kráľ
Vagadoj tra Eŭropo
1845–1847 estis tri jaroj de la vojaĝoj de Kráľ tra Slovakio kaj Malsupra Lando. El tiu ĉi periodo de lia vivo konserviĝis nur partaj informoj. En junio de 1845 li estis en la kroata Karlovac kaj en Zagrebo. En aŭgusto de la sama jaro li estis jam en sia naskoloko, en Liptov, kie li restis ĝis fino de oktobro. En la jaro 1846 li estis denove en Malsupra Lando — somere li vizitis ortodoksan episkopon Štefan Stratimirovič-on en Kulpin, pli poste li estis edukisto ĉe unu pastro. La 24-an de septembro li partoprenis en kunveno de baĉ-sremaj instruistoj kaj en administrado pri ĝi en Slovaka nacia ĵurnalo li riproĉas al ili hungarigon. La 29-an de septembro 1846 li estis en Baĉka Palanka, de kie li neatendite malaperis (laŭ kelkaj fontoj ĝis Turkio kaj Besarabio). Ekde tiu ĉi malapero ĝis aprilo de 1847 mankas mencioj pri lia vivo.
Cranach-domo (Vajmaro)
Historio
La fortimpresa, per kolonoj, konkoniĉoj kaj rondarkaj ornamaĵoj dekorita domo estas monumentprotektitaĵo kun horizontala projekciaĵo de ĉ. 1500m². La konstrutempo de la domo etendiĝis tra la jaroj inter 1547 kaj 1549. Ĝin konstruis la ĉefarĥitekto Nikolaus Gromann por la duka kanceliero Christian Brück, edzo de Barbara Cranach kaj bofilo de Lucas Cranach la Maljuna. Supre de la dekstra arko videblas la blazono de la pentristo, serpento kun flugiloj.
Lucas Cranach la Maljuna, unu el la plej gravaj germanaj renesancaj pentristoj, pasigis surloke la lastan vivojaron. La nur en 1552 Vajmaron atinginta oldulo fondis antaŭmorte en la domo ankoraŭ novan atelieron kaj gastigis du disĉiplojn. Li mem malgraŭ aĝo sia estis ankoraŭ aktiva kaj komencis en sia ateliero (la mansardo subtegmenta) la pentradon de la fama triptiko kiu admireblas nuntempe en la Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo. Finfaris ĝin ne antaŭ 1555 filo lia.
Dum la Dua mondmilito la domo ege damaĝitis sed originale rekonstruitis poste. Najbare al ĝi troviĝas aliaj belaj renesancaj domoj.
Janko Kráľ
Vagadoj tra Eŭropo
La 7-an de februaro 1848 li skribis el la kancelario de Vrchovský leteron al Samo Bohdan Hroboň. To estas lasta aŭtentika dokumento de Janko Kráľ, el tempoj antaŭ revolucio, kies unuan impulson el la 15-a de marto 1848 en Peŝto li persone spertis.
Cranach-domo (Vajmaro)
Hodiaŭa uzo
Post la vendo al invenstisto la galerio devis foriri. Nuntempe enestas la teatrejo Theater im Gewölbe kiu specialiĝis je la surcenigo de etaj dramoj de Goethe, Schiller kaj aliaj klasikuloj. Por neteatrospektantoj jam ne eblas enirado tie ĉi.
Janko Kráľ
Revolucio
Ekde la 25-a de marto ĝis la 30-a de marto, kiam oni kaptis lin, Kráľ travivas komune kun la ribeliĝintoj la plej aktivan vivon. La kaptita kaj torturita li estis komune kun Rotarides forkondukita en malliberejon en Šahy. Protestoj kaj postuloj je tralaso de Kráľ el la malliberejo de slovaka kaj slava publiko en Postuloj de slovaka nacio el la 10-a de majo 1848, „slovaka poeto kaj verkisto J. Kráľ… en malfacila malliberejo arestita, ke la popolo slovaka al defendado de liberecoj kuraĝigis… ni postulas…“, kaj en postuloj de grupo Požega, urboj Križevići, Koprivnica, Bakra, ĵupoj Zagreba kaj Varaĵdina aŭ antaŭe petoj de Hurban en departemento Nitra estis vanaj kaj Janko restis malliberigata en Šahy kaj pli poste en Peŝto ĝis januaro de 1849. En Peŝto li estis malliberigata en Kerepess-strato. Li estis kondamnita al morto.
En la jaro 1849 komence de januaro Janko Kráľ estis post 10 monatoj de malliberigado tralasita post onidira interveno de banuso Josip Jelačić aŭ eĉ Alfred Windischgrätz. Li restadis onidire ĉe Ján Kollár kaj en familio de mielisto Bobček. Komence de marto li partoprenas nacian funebron de slovakaj martiroj Viliam Šulek kaj Karol Holuby. Dum la funebro parolis Ján Francisci-Rimavský kaj Janko prelegis ĉi tie Duma dvoch bratov (Medito de du fratoj), en kiu estas rememorigataj ambaŭ martiroj.
La 16-an de marto 1849 li estas denove en Liptovský Mikuláš. Dum certa tempo li estis komandanto de volontuloj kaj nacia gvardio en ĵupa domo. Sed imperiestra komisaro Vietoris fine de marto denove malliberigas lin. Post liberigo fine de marto li foriras ĝis Vieno tra Moravio, tiun ĉi lian vojon raportis ankaŭ ĵurnalo. En Vieno li volis direkti gvidantojn de la revolucia movado prefere al sociaj ol naciaj eksplodoj. La traktadoj en Vieno estis nesukcesaj kaj Kráľ retiriĝis al Moravio al antaŭrevolucia amiko Bedřich Rozehnal ĝis Hulín, kie li pasigis proksimume 5 monatojn en intensa literatura laboro.
En septembro de la jaro 1849 li denove partoprenas en revoluciaj bataloj en Krupina kiel kapitano de la slovakaj volontuloj. La revolucio tiutempe jam transpaŝis sian kulminon kaj tiel eĉ ne la partopreno de Kráľ en ĝi povis esti pli aktiva.
La 21-a de novembro 1849 li finas tiun ĉi servon kaj foriras ĝis Peŝto.
Ŝtataj servoj
En Peŝto li donis petskribon en la ŝtatan servon kaj komence de decembro de 1849 li laboras kiel departementa skribisto en Balassagyarmat (slovake: Balážske Ďarmoty).
Ekde la jaro 1850 li plenumis intermite funkcion de vicĉefservanto kaj juĝanto en Modrý Kameň — kun kio evidente koneksas mesaĝo en slovaka ĵurnalo pri lia "hungarigo". En Lučenec li esploris rezistmovadanojn kaj rifuĝintojn, sed poste li restas subula departementa oficisto en Balassagyarmat, kie li laboris ĝis la jaro 1854. Ĉi tie li renkontiĝis kun Božena Němcová.
En la jaro 1851 li skribis en Slovaka ĵurnalo 5 artikolojn, en kiuj li reagis al politikaj rilatoj en departemento Nógrád. Tiutempe li vane postulis kaj serĉis siajn manuskriptojn per verso el hontia arkivejo en Šahy, kiuj estis evidente jam tiam perdintaj.
La 7-an de aprilo 1851 li geedziĝis kun Mária Modrány. En la jaroj 1852, 1853, 1857 kaj 1861 naskiĝis kvar iliaj infanoj.
En marto de la jaro 1854 li estis kiel distrikta adjunkto ĉe procesa ofico transoficiigita ĝis Čadca. En decembro de la jaro 1858 oni transoficiigis lin ĝis Martin kiel adjunkton ĉe distrikta ofico. Ĉi tie li renkontiĝadis eĉ kun Ján Botto. En la jaro 1860 oni denove transoficiigis lin ĝis Kláštor pod Znievom, kie li servis kiel distrikta juĝa adjunkto. Tiutempe li verkis publicistajn antaŭmemorandajn artikolojn, kiuj poste en memoranda jaro (1861) kulminis en lian novan poetan flagron.
En la jaro 1861 li postulis translokigon al procesa ofico ĝis Mošovce, sed subĵupestro de departemento Turiec rifuzis lian postulon post konsulto kun superularo de departemento Liptov.
La 25-an de februaro 1862 oni translokigis lin kiel asizon de juĝejo en departemento Tekov ĝis Zlaté Moravce.
En 1868 Kráľ estis, post aŭstra-hungara interkonsento (1867), senigita ankaŭ de tiu ĉi modesta ofico en Zlaté Moravce. Tial li devis rapide fari advokatan ekzamenon. Ĉi tie li poste mizere supervivis kiel helpa deponenta advokato kaj skribisto en fremdaj advokataj kancelarioj (lastfoje ĉe Emil Bittner).
Nekrologo
Ankoraŭ en la tago de lia morto verkis Vladimír Všeslav mortoanoncon en la hungara (en la mortoanonco estas indikita malĝusta aĝo de Janko Kráľ):
Tombo
Janko Kráľ estis sepultita la 25-an de majo je la 5-a horo posttagemeze en Zlaté Moravce. Lia tombo ne estis bone markita, tie estis nur kruco el popla ligno, sur kiu estis ĉizita la nomo de Kráľ fare de patro de lia bofilo. Pro nesufiĉa marko de la tombo, kiun dum jardekoj neniu vizitadis kaj transloĝiĝo de la familio de Kráľ el Zlaté Moravce, nun ne eblas ĝuste difini, kie li estas sepultita. Lia tombo onidire situas tuj apud la tombo de advokato Missura, markita per ŝtona memorejo. Apud advokato Missura, hodiaŭ situas simbola marmora memorejo. La simbola tombo de Janko Kráľ situas en Nacia tombejo en Martin. La unuan iniciaton por konstati la situon de tombo donis prezidento Masaryk kaj lia filino Alice. Spite al la iniciato de Matica slovenská kaj ties sekretario Štefan Krčméry oni ne konstatis, kie kuŝas Janko Kráľ. La saman tagon, la 15-an de aŭgusto 1923 skribis leteron ankaŭ edzo de Anastázia — Edmund Kacziány, kiu aldonas, ke li estis plurfoje ĉe la tombo de Kráľ kaj en la jaro 1905 kuŝis apud lia tombo 4–5 sennomaj tomboj, do li ne scius difini, kie precize la tombo de Kráľ situas. Li proponas, samkiel lia edzino, ke oni konstruu al li en la tombejo en Zlaté Moravce monumenton. Al la letero li aldonas rekomendon, ke ilia konato el Zlaté Moravce — d-ro. Koloman Benkö, eble scius difini, kie kuŝas la korprestaĵoj de Kráľ. Sed Benkö ne sciis.
La 11-an de aŭgusto 1925 komisio, gvidata de praga antropologo Jindřich Matiegko, trafosis la teron ĉirkaŭ la tombo de Mussura. Sed la komisio trovis nenion, kio rememorigus la ĉerkon kaj la ostojn.
Nova iniciato serĉi la tombon de Janko Kráľ venis post 15 jaroj de nova matica sekretario Stanislav Mečiar. Denove okazis pridemandado de la plej maljunaj loĝantoj de Zlaté Moravce kaj malgraŭ tio, ke neniu sciis diri, kie Kráľ estas sepultita, oni denove fosis — ĉifoje laŭ vico de enskribitoj en matriko de mortoj. En la jaro 1940 oni elfosis restaĵojn de ostaro kun triono en la manoj (li estis evangeliko kaj do havis ankaŭ evangelian funebron). Mečiar klarigis tion tiel, ke metis ĝin en lasta momento servistino de Kráľ — katolikistino. Sed Kráľ-anoj vivis jam antaŭ la morto de Janko en mizeraj kondiĉoj, do ili ne povis dungi servistinon.
La 3-an de novembro 1940, dum unua Slovaka respubliko, metis akompanantaro de Gvardio de Hlinka la elfositajn korprestaĵojn en novan metalan ĉerkon kaj kiel la skeleton de Kráľ oni transveturigis ĝin el Zlaté Moravce ĝis Martin en Nacian tombejon. Oni resepultis lin sur frunta loko kaj sur la tombo oni donis modestan ŝtonan memorejon kun marko: Janko Kráľ. Kontraŭ la ekstombigo de Mečiar en presaro stariĝis Rudo Brtáň.
Se la trovo kaj la transveturigo de la korprestaĵoj de Kráľ estis nekonvinkema kaj komprenata kun politika kunteksto, antiĉeĥoslovaka akcio okazinta en la tombejo en Zlaté Moravce la 23-an de majo 1966, al datreveno de 90 jaroj de la morto de Kráľ, senvualigis simbolan marmoran memorejon kun teksto, ke „en tiuj ĉi lokoj estis sepultita Janko Kráľ, 1822 – 1876, slovaka revolucia poeto“.
Laŭ kelkaj teorioj Janko Kráľ mortis pro ĥolero, li estis sepultita ankaŭ eĉ kun pajlolito kaj la tombon oni seninfektigis per kalko. Pro la subita morto pro la infekta malsano oni ne markis pli videble la tombon, do jam komence de la 20-a jarcento oni ne konis ĝian precizan lokon. Laŭ aliaj spekuloj li krimis memmortigon. La literatura historiisto Rudo Brtáň asertis, ke onidire kiel memmortiginton oni sepultis lin en tiama rando de la tombejo, en parto por evangelikoj. Fakte estas, ke en matriko de evangelia eklezio en Sľažany estas enskribita kiel kaŭzo de la morto de Kráľ „hagymáz“ ( abdomena tifo).
Personeco
Kráľ estis ribelanto kaj revoluciisto, lia poezio estis emocia kaj ŝargita per ideoj. Li apartenis al soluloj, sed interesiĝis pri komplika sorto de la slovaka nacio kaj travivis ĝin kun profunda ĉeesto. Tio plenigis imagon de la poeto. Verki li rekte devis, malofte li ŝanĝis, kion li jam skribis, nur malmulte da tekstoj li tralaboris, la ceteran lasis en nelegeblaj skicoj aŭ li nenigis tion. Al Štúr li onidire minacis, ke li pafmortigos lin, se li publikigos liajn nefinitajn poemojn. Pri lia fenomena memoro cirkulis mitoj. Li konis francan, anglan, germanan, hungaran, polan, rusan, serban, ĉeĥan.
Lia poezio, plena de revoluciaj kaj liberalaj opinioj, estis perceptata kontraŭverse. Iuj laŭdis lin, kiel ekzemple Ľudovít Štúr, kiu diris, ke Kráľ estas „modela poeto… kiu bildon de la slovaka vivo en la plej ekscitita formo elverŝis“. J. M. Hurban markis lin kiel poeton „kiu montros al slovakoj, kio estas poemaro“. Bedřich Rozehnal diris pri lia poezio: „pli geniajn poemojn slovakajn, eĉ ĉeĥoslovakajn mi ne legis“. Sed pase de tempo ilia opinio ŝanĝiĝis kaj tion influis ankaŭ karaktero de la opeto. Rezulte de tio aperis multe da maldezirantoj.
Pro karakterizaj nekonformaj sintenoj kaj neantaŭvidebla konduto restis al li kromnomo „La stranga Janko“. Božena Němcová en la jaro 1853 diris pri li: „saĝa kapo… la plej estetika homo… eterna opozicio… terura strangulo… tiu homo ja nur en frenezulejo mortos“; kaj en la jaro 1858: „stranga ulo kaj granda ciniko… sed ja honesta kaj poeto via plej granda“. J. M. Hurban pri Kráľ en la jaro 1877: „poeto, martiro kaj post multaj suferoj strangulo“.
Post sia morto en la jaro 1876 li estis verŝajne pli fama ekstrelande ol hejme. Pruvas tion eĉ pluraj alinaciaj artikoloj, kiuj estis verkitaj sub pseŭdonomo Janko Kráľ. Rusia Slaviansky zborník, volumo II. alportis altan aprezon de la poezio de Kráľ kaj markis lian baladon Zverbovaný (Rekrutita) kiel unu el la plej bonaj kreaĵoj de slava literaturo.
Ni ne konas lian precizan aspekton, sed konserviĝis pluraj popularaj portretoj. Unu el ili estis uzita dum modelado de statuo de Janko Kráľ, lokigita en Parko de Janko Kráľ en bratislava Petržalka.
Batilly (Orne)
Batilly estas malaperinta franca situanta en departemento Orne, regiono Normandio.
Janko Kráľ
Gepatroj kaj gefratoj
La patro de Janko, Ján Kráľ, estis buĉisto kaj gastejestro, geedziĝinta kun Žofia, naskita Šľachtová. La 24-jaran Žofion li prenis kiel 34-jara vidvo, kiu havis el lasta geedzeco unu filinon — Mária. Ján kun Žofia havis komune 5 infanojn, el kiuj du estis abortitaj. Janko elkreskis kun kvar gefratoj, nome kun duonfratino Mária kaj tri fratoj — Jozef, Ondrej kaj Adam. Žofia mortis la 21-an de aŭgusto 1847. Lia patrino estis, kiel li mem diris, unika virino, el ĉiuj iam ajn amataj de li. La patron, kiu mortis en la jaro 1854, li male malamis pro tio, kiel li kondutis al la patrino. Li konfidis sian sentojn al Božena Němcová, kiu rememorigis tion en letero al amikino Žofia Rotttrová-Podlipská la 17-an de majo 1853:
Batilly (Orne)
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Batillais.
Ĝi nun formas parton de Écouché-les-Vallées.
Janko Kráľ
Edzino kaj infanoj
La 7-an de aprilo 1851 en Horné Ozorovce li edziĝis kun, tiam 17-jara, Mária Polexína Modrány. Mária estis filino de oficisto de senjorejo Zayho en Uhrovec kaj fratino de forgesita ŝturana poeto Karol Alexander Modrány, kun kiu li interkonatiĝis dum la revoluciaj bataloj, kie Karol estis kapitano de slovaka volontula korpuso. La 26-an de julio kaj la 31-an de julio 1876 42-jara Mária post morto de sia edzo donas postulon, por ke ŝi povu ricevi emeriton post la eksa ŝtata oficisto. Ŝi ricevas modestan emeriton kaj transloĝiĝas de Zlaté Moravce al Levice, kie loĝis ŝia plej aĝa filo Vladimír. Poste ŝi vivis kun Anastázia kaj Mladen, kun kiu ŝi trairis ĉiujn liajn diverslokajn postenojn, ĝis Turda en hodiaŭa Rumanio. Dum la unua mondmilito ŝi transloĝiĝas el Turda al Irena, ŝia plej aĝa nepino, filino de Mladen, ĝis Polomka, kie ŝi vivis edziniĝinta kun instruisto Samuel Pál. La 30-an de septembro 1916 ĉi tie Mária kiel 82-jara mortis.
La 15-a de marto 1852 naskiĝis al li filo Vladimír Všeslav. Sur la mortoanonco de la patro li subskribis sin kiel Aladár, do li hungarigis sian baptonomon. En la tempo de la morto de l' patro li estis helpanto de publika notisto en Levice. Pli poste li fariĝis en tiu ĉi urbo memstara advokato. Dum aŭstra okupacio de Bosnio kaj Hercegovino en la jaro 1879 li devis soldatiĝi en militon (simile kiel ekzemple ankaŭ Svetozár Vajanský — filo de Hurban aŭ talenta poeto Jozef Bohuslav Bella). Dum batalagadoj li malsaniĝis pro malario kaj post antaŭtempa reveno al Levice li mortis pro meningito la 2-an de majo 1881 kiel 29-jara. Li postlasis ankaŭ literaturajn manuskriptajn verkojn: prozajn konsiderojn Búrka (Ŝtormo) kaj Na horách liptovských (Sur montoj liptovaj) kaj poemojn Dumka, Janko kaj Anička, en kiuj estas senteblaj reeĥoj de lia patro.
Andor Tittel
Andor TITTEL rumania hungara fakverkisto pri pedagogio, lernolibroverkisto. Li naskiĝis en Odorheiu Secuiesc la 20-an de novembro 1911 kaj mortis en Târgu Mureș la 18-an de novembro 1967.
Janko Kráľ
Edzino kaj infanoj
Lia dua filo, Mladen Radivoj Blasilius, naskiĝis la 2-an de aŭgusto 1853. Laŭaspekte li similis al la patro, diference de Vladimír, kiu estis simila al la patrino. Sur la mortoanonco li estis subskribita kiel Mlád, sed pli malfrue li uzis version de nomo Vazul. En la tempo de la morto de l' patro li havis 23 jarojn kaj estis aŭskultanto de bratislava jurista akademio. Li ne finis la akademion kaj tial li estis nur advokata tekstisto en pluraj lokoj en la jaro 1879 ekzemple en Martin (kie li certan tempon ludis en teatro) en kancelario de Matúš Dula. Pli poste li foriris en Budapeŝton al doganeja oficejo, kie li ankaŭ edziĝis. Sekve li venis ĝis Nagyenyed kaj poste ĝis Torda-Aranyos, do ĝis transilvana Turda. En Turda li laboris kiel oficisto, li restis ĉi tie ankaŭ kiel emerito kaj li mortis ĉi tie kiel 87-jara la 27-an de novembro 1940. Jam en li, sed ĉefe en liaj idoj estas videbla la hungarigo. Liaj filoj Lajoš, Béla kaj Jánoš jam en la jaro 1913 hungarigas la familian nomon je Szentkiráli.
La 26-an de oktobro 1857 al Mária naskiĝis filino — Anastázia (ŝi ricevis la nomon laŭ rusa princino). En la tempo de la morto de l' patro ŝi havis 19 jarojn. En Zlaté Moravce ŝi interkonatiĝis kun Edmund Kacziány. Edmund estis lerninta kolorigisto, devenanta el proksima vilaĝo Hostie. Patro de Edmund (kiu ankoraŭ skribis sin Kocian) estis kestisto kaj sur la tombo de Kráľ li faris lignan krucon el popla ligno. Anastázia edziniĝis al Edmund jam la 15-an de aŭgusto 1876 kaj ili foriras ĝis Zenta, kie Edmund fariĝis profesoro de pentrado en mezlernejo. Pli malfrue ili transloĝiĝis al Szeged kaj poste ĝis Budapeŝto. Komune ili havis du filinojn — Viola estis aktorino kaj Adriena pentristino. Edmund Kacziány mortis la 11-an de januaro 1933 kaj unu monaton post tio, la 20-an de februaro 1933 mortis ankaŭ Anastázia en siaj 76 jaroj. Ili estas sepultitaj en budapeŝta tombejo apud Kerepess-vojo, koincide en la strato, en kiu estis en la jaro 1848 malliberigata ŝia patro. Adriena kaj Viola edziniĝinte transloĝiĝis en Germanion.
La lasta filo Ivan Ján — János naskiĝis la 28-an de februaro 1861. Li ricevis la nomon laŭ la patro, en la tempo de lia morto li havis nur 15 jarojn kaj frekventis levican gimnazion. Li abiturientiĝis en Banská Štiavnica kaj daŭrigis la studadojn en bratislava teologio, kiun li finis en la jaro 1883. Li dediĉis sin ankaŭ al literaturo kaj en gazeto Gondolat li publikigis en la jaro 1882 en la hungarlingve konsideron pri sanga nokto bartolomea, kiu okazis en la jaro 1572. Li estis edukisto ĉe barono Uechtritz sur Žitný ostrov en Gabčíkovo. En Gabčíkovo li 24-jara pafmortigis sin la 20-an de junio 1885 — onidire pro malfeliĉa amo al baronino Amadé Uechtritz, kies junan filon li edukis.
La 8-an de majo 1867 en tempo de la proksimiĝanta aŭstra-hungara interkonsento li klopodas malhelpi la hungarigon de sia familio kaj tial li skribas leteron al J. M. Hurban, en kiu prezentas al li peton por helpi dum lia intenco de elmigri al Serbio aŭ Rusia imperio. Hurban la 13-an de majo respondas al li, por ke „li restu ĉi tie, apud la nacio forlasita; la elmigro nur en masoj prosperus: se tiaj homoj foriros, kiel Kráľ — kio estos el la nacio?“. Kráľ finfine ne kuraĝiĝos por elmigri kaj restas en Slovakio.
Kreado
La unuajn versojn Janko Kráľ verkis jam dum la studado en la bratislava liceo. Dekomence li verkis en la ĉeĥa, pli poste komencis uzi la literaturan slovakan kaj li estis inter la unuaj poetoj, kiuj uzis la slovakan de Štúr (la unua poemo en la slovaka de Štúr — Duma bratislavská estas ĝuste de Janko Kráľ). Štúr markis lin kiel la plej talentema poeto.
Li komencis verki rakontan poezion kun historia temaro, sed iom post iom proskimiĝis al popola literaturo, kiel tio kutimas ĉe ŝturanoj.
En la konscion de publiko li eniris kiel aŭtoro de baladoj kaj kantoj, sed lia kreado estis je multe pli vasta. Liaj baladoj, nutrataj de fontoj de popola literaturo, per kiuj li famiĝis, montris novan vojon al la slovaka poezio. Neniam temis al li pri simpla reproduktado de la popola literaturo, eĉ ne pri ties subjektiva interpretado. Tra subjektiva motivado de konfliktoj li transportis ilin en la plej aktualajn moralajn kaj sociajn relaciojn. Tio plian fojon pruvis, ke la literatura slovaka lingvo estas formema literatura lingvo, kapabla esprimi eĉ la plej subtilajn statojn de lirika subjekto. Li ĉeestigis en ili la mondon de la mora sentado de l' popolo, estimon al la homa doloro kaj reziston al senjorara arbitro.
Krom la baladoj kaj la kantoj li kreis ankaŭ poezion de tute alia karaktero, la tiel nomatajn ciklajn komponaĵojn. La poema rakonto eluzas ĉi tie variajn rimedojn, sintenojn kaj formojn: stiligitajn mitojn, dramajn monologojn kaj dialogojn, alegoriajn bildojn, refleksadojn, meditadojn kaj programajn alvokojn. Klopodante pri la tuteca vido li emfazigis foje en frunton bildon de imaginara fakto, alifoje denove senperan realecon.
La improvizitaj poemoj de Kráľ estas markitaj de lia pesimismo, sed ankaŭ de demokratismo kaj fatalismo, superkreskanta en mesianismon aŭ preskaŭ ĝis ĥiliastisma mistikismo. Per sia kreado li enviciĝas inter romantikismaj poetoj kaj fariĝis ĉefpersono en evoluo de la laŭtempa poezio.
Tradukoj
Janko Kráľ estis multilingva homo, kapabla paroli preskaŭ la 9 (eventuale eĉ 10) lingvojn. Apud sia kreado li rande dediĉis sin ankaŭ al tradukoj. En lia postrestaĵaro konserviĝis liaj ukrainaj elskribaĵoj el Zaleski, rusaj el Nestor kaj Pskova analo, el Ĥomiakov kaj Puŝkin. Laŭ la rusa traduko de Aleksandr A. Petrov el sanskrito li tradukis en la slovakan fragmentojn el Mahabharato, Ŝakuntalon de Kalidaso, miton pri Ribo kaj pri Nalo kaj Damajanto.
Leteroj
El la biografio de Kráľ, aŭtobiografio kaj korespondaro konserviĝis nur fragmentoj. Konataj estas nur liaj 10 leteroj. Ĉiuj leteroj aperis en kompleta reverko en Literárny archív, 1971.
Krom tiuj ĉi leteroj tri homoj menciis pri tri leteroj de Kráľ, kiujn li sendis al ili (Ľudovít Štúr en la jaro 1845, Karol Braxatoris en la jaro 1848 kaj Andrej Trúchly-Sytniansky en la jaro 1873).
Pergazete
Dum sia vivo Janko publikigis poemojn en pluraj gazetoj. De komence tio estis jarlibro Nitra, pli poste Orol tatranský kaj Sokol, pli malofte eĉ en gazetoj Černokňažník, Orol, Tábor, Concordia, Priateľ školy a literatúry kaj en aliaj.
Ĝis la revolucio li publikigis pluajn 9 poemojn en Orol tatranský de Štúr, temis pri poemoj: Orol, Piesne, Potecha, Pán v tŕní, Pieseň, Duma bratislavská, Kríž a čiapka, Choč kaj unu traduko de poemo de Puŝkin Morto de Oleg. Li proponis pli da poemoj por la publikigado, sed pro manko de publikigaj eblecoj, nekonvencieco kaj radikalismo de la tono la resto de lia poezio restis nur en la manuskriptoj. Ĝis la revolucio li tiel havis tempon por publikigi nur 17 poemojn, sed kio sufiĉis por ĝenerala laŭtempa agnosko de lia talento.
Post la revolucio li jam preskaŭ ne verkis poemojn. La malnovajn manuskriptojn li bruligis aŭ perdis, tial li ne povis plenumi petojn de redaktejo pri ilia publikigo. De tempo al tempo la amikoj de Kráľ sendis al la redaktejoj reskribojn de liaj versoj, kontraŭ kio li mem protestis. Kiam la revolucio estis fininta, li publikigis nur Duma Kollárova en Lumír en la jaro 1852 kaj 3 „memorandajn“ poemojn en la jaro 1861, tio estis: Slovo, Duma slovenská kaj Krakoviaky dobrovoľníkove.
Pli gravan kolektaron de reskriboj de pli malnovaj poemoj de Kráľ publikigis Bedřich Rozehnal en Moravské národní noviny en la jaro 1851, tio estis 6 poemoj (Hlásnik národa, Zverbovaný, Návrat, Dumy, Kvet, Dva orly — el ili 4 tradukitaj en la ĉeĥan), en gazeto Morava en la jaro 1864 9 poemojn (Hlásnik národa, Zverbovaný, Návrat, Dumy, Kvet, Dva orly, Jarná pieseň, Keby mohol ho postihnúť kaj Duma bratislavská — el kiuj ankaŭ 4 tradukitaj en la ĉeĥan).
Post Rozehnal publikigis Viliam Pauliny-Tóth en Sokol en la jaroj 1865 – 1866 10 poemojn, el kiuj 3 ĝis tiam nepublikitaj en la slovaka (Kvet, Dva orly, Duma I. — III) tradukis reen el la ĉeĥa ĝis la slovaka.
Peter Kellner-Hostinský dum la revolucio savis la manuskriptojn de Kráľ kaj gardis ilin de pereo ĝismorte. Li publikigis ilin en Slovenský pozorník, 1854; Concordia, 1858 kaj Tábor, 1870. Tio estis 3 poemoj: Slovenčina, Slovenom, Vyslobodenie.
Antaŭ fino de la vivo de Kráľ aperis 5 liaj poemoj, kiujn li, kiel li mem diris — „elskribis el la memoro“. Ili aperis en Orol de Sytniansky en la jaroj 1873 – 1874. Tio estis poemoj: Orol vták, Kvietok, Pierko, Husár kaj Rodina slovanská.