cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Flaro
Flar(ad)o,  flarsenso aŭ olfakto, estas la senso pri odoro. Ĉi tiun senson efektivigas specialaj sensaj ĉeloj de la naza kavo de vertebruloj, kiuj povas esti konsiderataj analogaj al sensaj ĉeloj de la palpiloj de senvertebruloj. En homoj, olfakto okazas kiam odoraj molekuloj ligiĝas al specifaj kemiajoj sur la olfaktaj ricevantoj. Ĉi tiuj ricevantoj estas uzataj sensi la ĉeeston de odoro. Ili kuniĝas ĉe la glomerulo, strukturo kiu sendas signalojn al la olfakta ampolo (cerba strukturo rekte super la naza kavo kaj sub la fronta lobo). Multaj vertebruloj, inkluzive plejmultajn mamulojn kaj rampulojn, havas du apartajn olfaktajn sistemojn—la ĉefa olfakta sistemo kaj la akcesora olfakta sistemo (uzata plejparte sensi feromonojn). Por aerospirantaj bestoj, la ĉefa olfakta sistemo sensas volatilajn kemiaĵojn kaj la akcesora flara sistemo sensas fluidajn kemiaĵojn. Olfakto, kune kun gusto, estas formo de kemisensilo. La kemiaĵoj kiuj aktivigas la olfaktan sistemon, ĝenerale je tre malaltaj koncentriĝoj, nomiĝas odorantoj. Kvankam gusto kaj odoro estas apartaj sensaj sistemoj en landaj bestoj, akvoloĝantaj organismoj ofte havas unu kemian senson.
Volatilaj etmolekulaj odorantoj, nevolatilaj proteinoj kaj nevolatilaj hidrokarbonoj povas produkti flarajn sensojn. Iuj bestaj specioj kapablas flari karbonan dioksidon en etaj koncentriĝoj.
Studo de olfakto
Frua scienca studado de olfakto inkluzivas la vastan doktorecan disertacion de Eleanor Gamble, eldonita en 1898, kiu komparis la flaran al aliaj sensoj kaj implicis ke odoro havas malpli intensan distingopovon. Kiel la epikura kaj atomisma roma filozofo Lucretius (1a Jarcento KE) konjektis, malsamaj odoroj estas atribuataj al malsamaj formoj kaj grandecoj de "atomoj" (odoraj molekuloj en la moderna kompreno) kiuj stimulas la flaran organon. Moderna manifestacio de tiu teorio estis la klonado de flaraj ricevantaj proteinoj fare de Linda B. Buck kaj Richard Axel (kiuj ricevis Nobelpremion en 2004) kaj posta parigo de odoraj molekuloj al specifaj ricevantaj proteinoj. Ĉiu odora ricevanta molekulo rekonas nur specifan molekulan trajton aŭ klason de odoraj molekuloj. Mamuloj havas ĉirkaŭ mil genojn kiuj kodas por odorricevo. El la genoj kiuj kodas por odoraj ricevantoj, nur frakcio povas funkcii. Homoj havas ege malpli da aktivaj odoraj ricevantaj genoj ol aliaj primatoj kaj aliaj mamuloj. En mamuloj, ĉiu flara ricevanta neŭrono esprimas nur unu funkcikapablan odoran ricevanton. Odoraj ricevantaj nervaj ĉeloj funkcias kiel ŝlosilo-serura sistemo: Se la aerportataj molekuloj de certa kemiaĵo povas bone sidi en la seruro, la nerva ĉelo respondas. Ekzistas, nuntempe, nombro da konkurencaj teorioj koncerne al la mekanismo de odorkodigo kaj percepto. Laŭ la forma teorio, ĉiu ricevanto sensas trajton de la odora molekulo. Malforta-forma teorio, nomita odotopa teorio, sugestas ke malsamaj ricevantoj trovas nur malgrandajn pecojn de molekuloj kaj ĉi tiuj minimumaj enigoj kombiniĝas formi pli grandan flaran percepton (simile al kiel la vida percepto konstruiĝas el malpli grandaj, informo-malriĉaj sensoj, kombinitaj kaj rafinitaj por krei detalan entutan percepton).[Citaĵo bezonata] Alternativa teorio, la  vibra teorio  proponita de Luca Turin, postulatas ke odoraj ricevantoj sensas la frekvencojn de vibroj de odoraj molekuloj en la transruĝa gamo de kvantuma tunelado. Tamen, la kondutaj prognozoj de ĉi tiu teorio estas dubindaj. Neniu teorio kontentige klarigas flaran percepton.
Ĉefa flara sistemo
Vertebruloj sensas odorojn per olfaktaj sensaj neŭronoj en la olfakta epitelio. La olfakta epitelio konsistas el almenaŭ ses morfologie kaj biokemie malsamaj ĉelaj tipoj. La proporcio de olfakta epitelio kompare al spira epitelio (ne nervizita) donas indikon de flara sensiveco de la besto. Homoj havas ĉirkaŭ 10 cm2 de olfakta epitelio, dum iuj hundoj havas 170 cm2. Hunda olfakta epitelio estas ankaŭ konsiderinde pli dense nervizita, kun centoble pli da ricevantoj por kvadrata centimetro.
Molekuloj de odorantoj pasante tra la supera naza konko de la nazaj trairejoj solviĝas en la interna tegaĵo de muko de la supera parto de la kavo kaj estas sensataj de flaraj ricevantoj sur la dendritoj de la flarsensaj neŭronoj. Tio ĉi povas okazi per difuzado aŭ per ligado de la odoranto al odorantligaj proteinoj. La muko kovranta la epitelion enhavas mukopolisakaridojn, salojn, enzimojn kaj antikorpojn (ĉi tiuj estas tre gravaj, ĉar la flaraj neŭronoj provizas rektan trairon por infekto pasi al la cerbo). Ĉi tiu muko agas kiel solvento por odoraj molekuloj, fluas konstante kaj estas anstataŭigita post proksimume ĉiu 10 minuta periodo.
En insektoj, odoroj estas sensataj de flarsensaj neŭronoj en la kemiosensaj sensiloj, kiuj ĉeestas en insektaj antenoj, palpiloj kaj tarsoj, sed ankaŭ sur aliaj partoj de la insekta korpo. Odorantoj penetras en la kutiklajn porojn de kemiosensaj sensiloj kaj kontaktas insektajn odorligajn proteinojn (OBPs) aŭ Kemiosensajn proteinojn (CSPs), antaŭ ol aktivigi la sensajn neŭronojn.
Ricevanta neŭrono
La ligado de la ligando (odoranta molekulo) al la ricevanto kondukas al aga potencialo en la ricevanta neŭrono, tra dua mesaĝista vojo, dependante de la organismo. En mamuloj, la odorantoj stimulas adenilatan ciklazon sintezi cAMP tra G-proteino nomita Golfo. cAMP, kiu estas la dua mesaĝisto ĉi tie, malfermas ciklan nukleotid-ŝaltitan jonkanalon (CNG), produktante enfluon de katjonoj (plejparte Ca2+ kun kelkaj Na+) en la ĉelon, iomete despolarizante ĝin. La Ca2+ siavice malfermas Ca2+-aktivigitan kloridan kanalon, kaŭzante elfluadon de Cl-, plue despolarizante la ĉelon kaj ekkaŭzante agan potencialon. Ca2+ estas tiam elpremata tra natrio-kalcio interŝanĝanto. Kalcio-kalmodulin-komplekso ankaŭ agas malhelpi la ligadon de cAMP al la cAMP-dependa kanalo, kaj tiel kontribuante al olfakta adapto. Ĉi tiu mekanismo de transmetado estas iom unika, en tio ke cAMP funkcias rekte ligante al la jona kanalo prefere ol per aktivigo de proteina kinazo-A. Ĝi estas simila al la transmetada mekanismo por lumsensiloj, en kiu la dua mesaĝisto cGMP funkcias rekte ligante al jonaj kanaloj, kiu sugestas ke eble unu el ĉi tiuj ricevantoj evolue adaptis al la alia. Estas ankaŭ konsiderindaj similecoj en la tuja procesado de stimuloj per latera inhibado. Oni povas mezuri la mezan aktivecon de la ricevantaj neŭronoj per pluraj metodoj. En vertebruloj, respondoj al odoro estas mezureblaj per elektro-olfaktogramo aŭ per kalcia bildigo de ricevantaj neŭronaj finaĵoj en la olfakta ampolo. En insektoj, oni povas fari elektroantenogramon aŭ ankaŭ kalcian bildigon ene de la olfakta ampolo.
Olfaktampolaj projekcioj
Olfaktaj sensaj neŭronoj projekcias aksonojn al la cerbo ene de la olfakta nervo, (cerba nervo I). Ĉi tiuj nervaj fibroj, sen mjelinaj ingoj, pasas al la olfakta ampolo de la cerbo tra perforaĵo en la kribreca plato, kiu siavice projekcias olfaktan informon al la olfakta kortiko kaj aliaj areoj. La aksonoj de la olfaktaj ricevantoj konverĝas en la ekstera tavolo de la olfakta ampolo ene de malgrandaj (~50 mikrometrojn laŭ diametro) strukturoj nomitaj glomeruloj. Mitralaj ĉeloj, kiuj troviĝas en la interna tavolo de la olfakta ampolo, formas sinapsojn kun la aksonoj de la sensaj neŭronoj en glomeruloj kaj sendas la informon pri la odoro al aliaj partoj de la olfakta sistemo, kie multaj signaloj povas esti procezataj formi sintezitan olfaktan percepton. Granda grado de konverĝo okazas, kun dudekkvinmil aksonoj sinapsantaj ĉe ĉirkaŭ dudek kvin mitralaj ĉeloj kaj kun ĉiu de ĉi tiuj mitralaj ĉeloj projekciantaj al multoblaj glomeruloj. Mitralaj ĉeloj ankaŭ projekcias al periglomerulaj ĉeloj kaj granulaj ĉeloj kiu inhibas la mitralajn ĉelojn kiuj ĉirkaŭas ĝin (flanka inhibo). Granulaj ĉeloj ankaŭ efektivigas inhibon kaj eksciton de mitralaj ĉeloj tra vojoj de centrifugaj fibroj kaj la antaŭaj olfaktaj nukleoj. Neŭromodulantoj, kiel Acetilkolino, Serotonino kaj Norepinefrino, ĉiuj sendas aksonojn al la olfakta ampolo kaj estis implikitaj en pliiga modulado, skema apartigo kaj memoraj funkcioj, respektive.
La mitralaj ĉeloj lasas la olfaktan ampolon en la flanka olfakta traktuso, kiu sinapsas sur kvin ĉefaj regionoj de la cerebro: la antaŭa olfakta nukleo, la olfakta tubereto, la amigdalo, la piriforma kortiko kaj la entorina kortiko. La antaŭa olfakta nukleo projekcias, tra la antaŭa komisuro, al la kontralatera olfakta ampolo, inhibi ĝin. La piriforma kortiko havas du gravajn dividaĵojn kun anatome klaraj organizoj kaj funkcioj. La antaŭa piriforma kortiko (APC) estas pli bone asociita kun la mezurado de la kemia strukturo de la odorantaj molekuloj kaj dum la posta piriforma kortiko (PPC) estas plej bone sciita pro ĝia forta rolo klasifiki odorojn kaj taksi similecojn inter odoroj (ekz. menta, ligna, kaj citrusa estas odoroj kiuj estas distingeblaj per la PPC malgraŭ ke ili estas tre diversaj kemiaĵoj kaj en koncentriĝo-sendependa maniero). La piriforma kortiko projekcias al la meza dorsa nukleo de la talamo, kiu tiam projekcias al la orbitofronta kortiko. La orbitofronta kortiko efektivigas konscian percepton de la odoro. La tritavola piriforma kortiko projekcias al nombro da talamaj kaj hipotalamaj nukleoj, la hipokampo kaj amigdalo kaj la orbitofronta kortiko sed ĝia funkcio estas plejparte nekonata. La entorina kortiko projekcias al la amigdalo kaj okupiĝas en emociaj kaj aŭtonomaj respondoj al odoro. Ĝi ankaŭ projekcias al la hipokampo kaj okupiĝas pri instigo kaj memoro. Odora informo konserviĝas en longatempa memoro kaj havas fortajn konektojn al emocia memoro. Tio ĉi estas eble pro proksimaj anatomiaj ligoj de la olfakta sistemo al la limba sistemo kaj hipokampo, areoj de la cerbo kiuj estas okupitaj en emocio kaj loka memoroj, respektive.
Pro tio ke iu ajn ricevanto estas respondemaj al diversaj odorantoj kaj ekzistas multa konverĝo ĉe la nivelo de la olfakta ampolo, ŝajnas strange ke homoj kapablas distingi tiom multe da malsamaj odoroj. Ŝajnas ke devas okazi tre kompleksa formo de procezado; tamen, kiel oni povas montri, dum multaj neŭronoj en la olfakta ampolo (kaj eĉ la piriforma kortiko kaj amigdalo) estas respondemaj al multaj malsamaj odoroj, duono de la neŭronoj en la orbitofronta kortiko estas respondema al nur unu odoro kaj la aliaj al nur kelkaj. Estis montrite per mikroelektrodaj studoj ke ĉiu individua odoro donas apartan specifan spacan mapon de ekscito en la olfakta ampolo. Eblas ke, per spaca kodado, la cerbo kapablas distingi specifajn odorojn. Tamen, oni devas ankaŭ konsideri tempan kodiĝon. Dum tempo, la spacaj mapoj ŝanĝiĝas, eĉ por unu aparta odoro kaj la cerbo devas esti kapabla procezi ĉi tiujn detalojn ankaŭ.
En insektoj, odoroj estas sensataj de sensiloj kiuj troviĝas sur la antenoj kaj makzela palpilo kaj unue traktataj de la antena lobo (analoge al la olfakta ampolo) kaj poste de la agarikaj korpoj kaj latera korno.
Akcesora flara sistemo
Multaj bestoj, inkluzive plejmultajn mamulojn kaj rampulojn, sed ne homoj, havas du apartajn olfaktajn sistemojn: ĉefan olfaktan sistemon, kiu sensas volatilajn stimulojn, kaj akcesoran olfaktan sistemon, kiu sensas fluidajn stimulojn. Konduta pruvo sugestas ke ĉi tiuj fluidfazaj stimuloj ofte funkcias kiel feromonoj, kvankam feromonoj ankaŭ povas esti sensataj de la ĉefa olfakta sistemo. En la akcesora olfakta sistemo, stimuloj estas sensataj de la vomeronaza organo, kiu troviĝas en la vomero, inter la nazo kaj la buŝo. Serpentoj uzas ĝin por flari predon, eligante sian langon kaj tuŝante ĝin al la organo. Kelkaj mamuloj faras flemenreagon (germane flehmen) por direkti stimulojn al ĉi tiu organo.
La sensaj ricevantoj de la akcesora olfakta sistemo troviĝas en la vomeronaza organo. Kiel en la ĉefa olfakta sistemo, la aksonoj de ĉi tiuj sensaj neŭronoj projekcias de la vomeronaza organo al la akcesora olfakta ampolo, kiu en la muso troviĝas sur la dorsa-posta parto de la ĉefa olfakta ampolo. Diference al en la ĉefa olfakta sistemo, la aksonoj kiuj lasas la akcesoran olfaktan ampolon ne projekcias al la kortiko de la cerbo sed prefere al celoj en la amigdalo kaj lita nukleo de la nerva fibro stria terminalis kaj de tie al la hipotalamo, kie ili povas influi agresan kaj pariĝa kondutojn.
Homa flara sistemo
En virinoj, la flarsenso estas plej forta ĉirkaŭ la tempo de ovolado, signife pli forta ol dum aliaj fazoj de la menstrua ciklo kaj pli forta ol la senso en viroj.
La MHC-genoj (nomitaj HLA en homoj) estas grupo de genoj en multaj bestoj kaj grava por la imuna sistemo; ĝenerale, ido de gepatroj kun malsamaj MHC-genoj havas pli fortan imunan sistemon. Fiŝoj, musoj kaj virinoj kapablas flari iun econ de la MHC-genoj de eblaj sekspartneroj kaj preferas partnerojn kun MHC-genoj malsamaj al la propraj.
Homoj povas sensi individuojn kiu estas sango-rilatitaj (patrinaj/patroj kaj infanoj sed ne edzoj kaj edzinoj) per olfakto. Patrinoj povas identigi per korpa odoro siajn biologiajn infanojn sed ne iliajn vicinfanojn. Antaŭadoleskaj infanoj povas olfakte sensi siajn plenajn gefratojn sed ne duongefratojn aŭ vicgefratojn kaj tio ĉi povus klarigi evitadon de incesto kaj la Westermarck-efikon. Funkcia bildigo montras ke ĉi tiu flara parenceca malkaŝa procezo okupas la fronta-tempiostan kuniĝon, la insulan kortikon kaj la dorsomedialan prefrontan kortikon sed ne la primaran aŭ duarangan olfaktajn kortikojn aŭ la rilatajn piriforman kortikon aŭ orbitofrontan kortikon.
En insektoj, odoroj estas sensataj de flarsensaj neŭronoj en la kemiosensaj sensiloj, kiuj ĉeestas en insektaj antenoj, palpiloj kaj tarsoj, sed ankaŭ sur aliaj partoj de la insekta korpo. Odorantoj penetras en la kutiklajn porojn de kemiosensaj sensiloj kaj kontaktas insektajn odorligajn proteinojn (OBPs) aŭ Kemiosensajn proteinojn (CSPs), antaŭ ol aktivigi la sensajn neŭronojn.
Olfakta kodigo kaj percepto
Ĝenerala ideo estas, ke la aranĝo de cerbaj strukturoj respondas al fizikaj trajtoj de stimuloj (nome topografia kodigo) kaj similaj analogioj estas faritaj en olfakto pri konceptoj kiel la aranĝo rilata al kemiaj trajtoj (nomita kemiotopio) aŭ perceptaj trajtoj. Dum kemiotopio estas tre polemikiga koncepto, ekzistas plua pruvo por percepta informo efektivigita en la spacaj dimensioj de olfaktaj retoj.
Kvankam komuna saĝo kaj laika literaturo, bazitaj sur impresionismaj eltrovoj en la 1920aj jaroj, longe prezentis homan olfakton esti kapabla distingi inter proksimume 10,000 unikaj odoroj, lastatempa esplorado sugestis ke la ordinara individuo kapablas distingi inter pli ol unu triliono da unikaj odoroj. Esploristoj en la plej ĝisdata studo notis ke ĉi tiu takso estas "konservativa" kaj ke kelkaj testatoj — testoj inkludis elprovi la psikofizikajn respondojn al kombinaĵoj de pli ol 128 unikaj odormolekuloj kun kombinaĵoj kunmetitaj el ĝis 30 malsamaj komponantaj molekuloj — eble kapablas deĉifri inter mil trilionoj da odorantoj, dum ili taksis ke ilia plej malbona faranto povas distingi inter 80 milionoj da odoroj. La aŭtoroj de la studo konkludis, "Tio ĉi estas ege pli ol antaŭaj taksoj de distingeblaj olfaktaj stimuloj. Ĝi montras ke la homa flara sistemo, kun ĝiaj centoj da malsamaj flaraj ricevantoj, ege superas la aliajn sensojn laŭ la nombro de fizike malsamaj stimuloj kiujn ĝi povas distingi." Tamen, la aŭtoroj ankaŭ notis ke la kapableco distingi inter odoroj ne estas analoga al la kapablo konsekvence identigi ilin kaj ke eksperimentatoj ne estas tipe kapablaj identigi individuajn odorajn stimulantojn el la odoroj kiujn la esploristoj kunmetis de multaj odoraj molekuloj. La studon forte kritikis sciencisto Markus Meister, kiu skribis ke "ekstravagancaj asertoj estas bazitaj sur eraroj pri matematika logiko". La logikon de ĉi tiu referaĵo laŭvice kritikis denove la aŭtoroj de la origina referaĵo.
Genetiko de olfakto
Diversaj homoj flaras diversajn odorojn kaj plejmultaj diferencoj estas kaŭzitaj de genetikaj diferencoj. Kvankam odorantaj ricevantaj genoj konsistigas iun el la grandaj genaj familioj en la homa genaro, nur manpleno da genoj estas ligitaj konklude al specifaj odoroj. Ekzemple, la odoranta ricevanto OR5A1 kaj ĝiaj genetikaj variantoj (aleloj) estas responsaj por nia kapablo (aŭ malkapablo) flari β-iononon, grava aromo en manĝaĵoj kaj trinkaĵoj. Simile, la odoranta ricevanto OR2J3 rilatas al la kapablo sensi la gresosimilan odoron, cis-3-hexen-1-olo. La prefero (aŭ malŝato) al koriandro estas ligita al la olfakta ricevanto OR6A2.
Olfakto kaj gustumado
Olfaktaj, gustumaj kaj triĝeminaj ricevantoj (ankaŭ nomita kemestezo) kune kontribuas al gusto. La homa lango povas distingi inter nur kvin apartaj kvalitoj de gusto, dum la nazo povas distingi inter enormaj nombroj da substancoj, eĉ en etaj kvantoj. Estas dum elspirado kiam okazas la olfakta kontribuo al gusto, kontraste al tio de vera flarado, kiu okazas dum la enspira fazo. La flara sistemo estas la nura homa senso kiu preteriras la talamon kaj konektiĝas rekte al la antaŭcerbo.
Olfakto kaj aŭdado
Oni montris ke olfakta kaj sona informoj konverĝas en la flaraj tuberetoj de ronĝuloj. Oni proponis ke ĉi tiu neŭra konverĝo estigas percepton nomitan angle smound (odor-sono). Dum gustumo rezultas el interagoj inter odoro kaj gusto, odor-sono eble rezultas el interagoj inter odoro kaj sono.
Kvantigi olfakton en industrio
Sciencistoj elpensis metodojn por kvantigi la intensecon de odoroj, precipe por analizi malagrablajn aŭ abomenajn odorojn liberigitajn de industria fonto en komunumon. Ek de la 1800-aj jaroj, industriaj landoj renkontis okazojn kie la proksimeco de industria fonto aŭ rubodeponejo produktis malfavorajn reagojn ĉe apudaj loĝantoj pri aerportata odoro. La baza teorio de odoranalizo estas mezuri tioman diluon per "pura" aero, kiu estas postulita por fari la samplon neapartigebla de la "pura" aŭ referenca normo. Pro tio ke ĉiu persono perceptas odoron malsame, odorpanelo konsistanta de pluraj homoj estas kunmetita, ĉiu ekflaranta la saman samplon de diluita aero. Portebla olfaktometro estas utiligebla por mezuri la kvanton de odoro.
Olfakto en plantoj kaj bestoj
La ĉiroj de plantoj estas tre sensivaj al aerportataj volatilaj organikaj kombinaĵoj. Parazitoj, ekzemple kuskuto, utiligas tion serĉante siajn preferatajn gastigantojn. La emano de volatilaj kombinaĵoj estas mezurebla kiam foliaro estas paŝtata de bestoj. Minacitaj plantoj povas tiam defendi sin per kemiaĵoj, ekzemple movante taninajn kombinaĵojn al iliaj folioj. (Vidu ĉe Planta percepto).
La graveco kaj sensiveco de flarado varias inter malsamaj organismoj; plejmultaj mamuloj havas bonan flarsenson, dum plejmultaj birdoj ne, krom la procelarioformaj birdoj (ekz., petreloj kaj albatrosoj), certaj specioj de vulturoj kaj la kivioj. Inter mamuloj, la flarsenso estas evoluinta en la karnomanĝuloj kaj hufuloj, kiuj ĉiam devas esti konsciaj, unu pri la alia, kaj ĉe tiuj kiuj serĉas per odoro por ilia manĝaĵo, kiel talpoj.
Kalkuloj sugestantaj plian aŭ malplian sensivecon en diversaj specioj reflektas eksperimentajn trovojn de la reagoj de bestoj spertantaj aromojn en konataj ekstremaj diluoj. Ĉi tiuj estas, tial, bazitaj sur perceptoj de ĉi tiuj bestoj, anstataŭ nur naza funkcio. Tio estas, la odoro de la cerbo-rekonantaj centroj devas reagi al la stimulo sensata, por ke la besto montru respondon al la odoro testata. Oni taksis ke hundoj ĝenerale havas flarsenson proksimume cent mil al milionfoje pli akuta ol tiu de homo.[Citaĵo bezonata] Tion ĉi ne signifas ke ili estas superverŝitaj de odoroj kiujn homaj nazoj povas sensi; anstataŭe, tio signifas ke ili povas percepti molekulan ĉeeston kiam ĝi estas multe pli diluita en la aero.
Ursoj, ekzemple la bruna urso en partoj de Nordameriko, havas flarsenson sep fojojn pli akuta ol tio de la ĉashundoj, nepre utila por trovi subterajn manĝaĵon. Uzante siajn longajn ungojn, ursoj fosadas profundajn tranĉeojn serĉante tunelantajn bestojn kaj nestojn kaj ankaŭ radikojn, bulbojn kaj insektojn. Ursoj povas sensi la odoron de manĝaĵo for de ĝis 30 kilometroj. Pro ilia grandeco, ili ofte postpredas nove mortigitajn bestojn, forpelante la predantojn (inkluzive luparojn kaj homajn ĉasistojn).
La flarsenso estas malpli evoluigita en la katarinaj primatoj kaj mankas ĉe cetacoj, kiuj kompensas per bone evoluigita gustosenso.[Citaĵo bezonata] En kelkaj strepsirinoj, kiel la ruĝventra lemuro, odoraj glandoj troviĝas sur la kapo. En multaj specioj, olfakto estas tre agordita al feromonoj; maskla silkraŭpa moteo, ekzemple, povas sensi ununuran molekulon de bombikolo.
Ankaŭ fiŝoj havas bone evoluigitan flarsenson, kvankam ili loĝas en akva medio. Salmo utiligas sian flarsenson identigi kaj reveni al sia hejma rivereto. Katfiŝo uzas sian flarsenson identigi alian individuan katfiŝon kaj daŭrigi socian hierarkion. Multaj fiŝoj uzas la flarsenson por identigi eblajn partnerojn aŭ por atentigi al la ĉeesto de manĝaĵo.
Eviti endogamion
Pro tio ke endogamio (samsangeco) estas malutila, ĝi emas esti evitata. En la hejma muso, la ĉefa urina proteina (MUP) genfasko provizas tre polimorfan odoran signalon de genetika identeco kiu ŝajne subtenas la kapablon rekoni parencojn kaj eviti endogamion. Pro tio okazas malpli da pariĝoj inter musoj kiuj havas la samajn MUP haplotipojn ol oni atendus se okazus hazardaj pariĝoj.
Monda ĉampioneco en glacihokeo
La monda ĉampioneco en glacihokeo estas konkurso de reprezentaroj de membraj ŝtatoj de la Internacia glacihokea federacio (IIHF). La unua ĉampioneco okazis jam dum la Somera Olimpiko 1920 en Antverpeno, oficiale ĝi estis rekonita en la jaro 1982.
Kahl am Main
Kahl am Main estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Aschaffenburg kaj en la distriktaro Malsupra Frankonio de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Monda ĉampioneco en glacihokeo
De la jaro 1924 la monda ĉampioneco en glacihokeo estis parto de la vintraj olimpikoj, de jaro 1972 la ĉampioneco okazas aparte, sed en 1980, 1984, 1988 ĝi ne okazis, ĉar samjare okazis vintraj olimpikoj. En 2013 la monda ĉampioneco de la ĉefdivizio en glacihokeo okazis en Helsinko (Finnlando) kaj Stokholmo (Svedio) laŭ nova ludomodelo.
Jesuo kaj la virino adulta
Jesuo kaj la virino adulta (populare dirita ankaŭ “epizodo de Jesuo kaj la adultulino" aŭ ankaŭ "parabolo de la adultulino") estas pasaĵo de la Evangelio laŭ Johano (8,1-11), en kiu virino, kaptita en adulto, estas enkondukita, de fariseoj kaj skribistoj, antaŭ Jesuo por scii lian opinion pri la mortokondamno per ŝtonigo laŭ la mosea tradicio. Temas pri la epizodo el kiu originis la onidiro: “kiu estas senpeka unua ĵetu la ŝtonon”.
Jen la teksto kiu kutime aperas en Johano el 7,53 ĝis 8,11:
"7,53 [Kaj ĉiu iris al sia domo;
8,1 sed Jesuo iris al la monto Olivarba. 2 Kaj li revenis frumatene en la templon, kaj la tuta popolo venis al li; kaj li sidiĝis, kaj instruadis ilin. 3 Kaj la skribistoj kaj Fariseoj alkondukis virinon, kaptitan en adulto; kaj stariginte ŝin en la mezo, 4 ili diris al li: Majstro, ĉi tiu virino estas kaptita adultante, en la faro mem. 5 En la leĝo Moseo ordonis al ni tiajn ŝtonmortigi; sed kion vi diras? 6 Kaj tion ili diris, provante lin, por povi lin akuzi pri io. Sed Jesuo sin klinis, kaj per fingro skribis sur la tero. 7 Kiam ili ankoraŭ demandis lin, li leviĝis, kaj diris al ili: Kiu el vi estas senpeka, tiu unua ĵetu sur ŝin ŝtonon. 8 Kaj denove li sin klinis kaj skribis sur la tero. 9 Sed aŭdinte tion, ili eliris unu post alia, komencante de la plej maljunaj kaj ĝis la lastaj; kaj restis Jesuo sola, kaj la virino staranta en la mezo. 10 Kaj Jesuo leviĝis, kaj diris al ŝi: Virino, kie ili estas? ĉu neniu vin kondamnis? 11 Kaj ŝi diris: Neniu, Sinjoro. Jesuo diris al ŝi: Ankaŭ mi vin ne kondamnas; iru, kaj de nun ne plu peku.]
Priteksta kritiko
La rakonto de la virino adulta ne legiĝas en siaj ĝustaj lokoj en la plej antikvaj grekaj manuskriptoj nin atingintaj; nek en la du papirusoj de la 3-a jarcento kiuj entenas la Evangelion laŭ Johano, nome papiruso 66 kaj papiruso 75 (kolekto papirusoj Bodmer), nek en la du kodeksoj datiĝintaj je la 4-a jarcento, nome la Codex Sinaiticus kaj Codex Vaticanus. La manuskripto plej antikva entenanta tiun pecon estas la Kodekso Beza, dulingva (latina kaj greka) teksto de la 4-a jarcento.
Papia el Hierapolis informas, ĉirkaŭ 125, pri rakonto pri Jesuo kaj pri virino “akuzita pri multaj pekoj” entenata en la apokrifa Evangelio de la Hebreoj, eble referencanta al tiu epizodo de "Jesuo kaj la virino adulta". Referenco pli certa, male, troviĝas en la Didaskalia Apostolorum (instruo de la apostoloj), sirilingva verko de la 3-a jarcento, kiu tamen ne precizigas ĉu la peco devenas el Evangelio kaj eventuale el kiu.
En verko retrovita en 1941 kaj kompilita de Didimo la Blindulo de la dua duono de la 4-a jarcento, estas aludata la pericope adulterae (perikopo de la adultulino), kaj estas asertate ke ĝi “troviĝas en multaj evangelioj”. Hodiaŭ pritekstaj kritikistoj deduktas ke tiu teksto gastiĝis en eta nombro de grekaj manuskriptoj de la 4-a jarcento kopiitaj en Aleksandrio: je konfirmo de tiu tezo helpas ankaŭ la ĉeesto de aparta signo ĉe la fino de la ĉapitro 7 de la “Evangelio laŭ Johano” de la Vatikana Kodekso, aranĝita en Egiptio, kiu indikas ke alterna versio en tiu punkto estis konata de la skribisto.
Sankta Hieronimo rakontas ke rakonto ĉeestis en multaj manuskriptoj grekoj kaj latinaj de la 4-a jarcento: liaj vortoj estas konfermitaj de Ambrozio de Milano kaj Aŭgusteno de Hipono, kiu raportas ke la peco estintus intence forigita, en iuj kopioj, por eviti la impreson ke Jesuo ne kondamnis la adulton.
Manuskriptaj atestoj
La Novum Testamentum Graece (NA27 = Nova Testamento greklingva) kaj United Bible Societies (UBS4) forlasas tiun perikopon (kaj ĝin anstataŭigas per rektaj parentezoj [...]. Sed ĝi ĉeestas en la Vulgato kaj Nova Vulgato.
,#*Papirusoj: Papiruso 66 (200 ĉirkaŭ), Papiruso 75 (komence de la 3-a jarcento) kaj Papiruso 45 (250 ĉirkaŭ);
Preĝejo Sankta Johano (Sohrol)
La Preĝejo Sankta Johano (armene: Սուրբ Յովհաննէս Եկեղեցի) estas armena katolika preĝejo konstruita en la 5-a aŭ 6-a jarcento en Sohrol, distrikto Ŝabestar, en la provinco Orienta Azerbajĝano, Irano. Ĝi estas rekonstruita en 1840 de Samson Makincev (membro de la bataliono Bogatiro) farita el brikoj sur la pli malnova preĝeja bazo..
Tournon-Saint-Martin (stacidomo)
Tournon-Saint-Martin estas franca varstacidomo sur linio -, situanta en  Tournon-Saint-Martin, en departemento Indre, regiono Centro-Valo de Luaro.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF).
Servoklubo
Servoklubo estas tipo de organizaĵo kies membroj kundividas la samajn valorojn. Ili regule renkontiĝas kaj gvidas karitatajn kaj edukajn agadojn, ĉu memstare, ĉu pere de financa helpo de aliaj asocioj.
Trans la eksplicitaj celoj difinitaj en la statuto de la servokluboj mem, tiuj kluboj estas taŭgaj por aliaj funkcioj, ekzemple eniri en iu socia vivo en kiu utilas havi interesajn profesiajn ligojn danke al la solidareco inter membroj.
Jérôme Cahuzac
Jérôme Cahuzac (naskiĝis la en Talence (Gironde) estis franca politikisto, membro de la Socialista Partio.
Servoklubo
Multaj servokluboj ekestis en la 20-a jarcento kiel Rotario, Lions (Leonoj kluboj), Interact klubo, Kiwanis, Altrusa Internacia, JCI, Civitan International, Sertoma, Soroptimist, Zonta,...Nova generacio de servokluboj estas ekzemple BEAN, Golden, HandsOn Network aŭ Amitiè Sans Frontières (Amikeco sen Limoj).
Jérôme Cahuzac
Li estis ministro delegita al buĝeto (16-a de majo 2012 – 19-a de marto 2013) sed li devis demisii ĉar li kaŝis monojn en Svisio.
Reschitzaer Zeitung
Reschitzaer Zeitung (ĝis 1918 Resiczaer Zeitung) estis germanlingva semajngazeto (pli malfrue eĉ taggazeto) kiu aperis inter januaro 1887 kaj 1940 en Reșița.
Amikeco sen Limoj
Amikeco sen Limoj (fondita en 1991 en Monako de Régine Vardon-West sub la nomo Amitié sans Frontières) kaj Amikeco sen Limoj internacia (fondita en 1996, ankaŭ en Monako) estas servoklubo kun 20 sekcioj ĉirkaŭ la mondo kun la ĉefa celo "antaŭenigi spiriton de toleremo, justeco kaj amikeco, tiele kontribuante al la paco, sendepende de sekso, religio, raso, nacieco kaj profesio".
"Amikeco sen Limoj internacia" ricevis en 2003 kiel "neregistara organizaĵo" konsultajn rilatojn kun Unuiĝintaj Nacioj. La agadoj de Amikeco sen Limoj internacia subtenas precipe humanajn agadojn ĉirkaŭ temo ĉiujare difinita kaj proponita de la Ĝenerala Asembleo de la UN.
Pocinhos
Pocinhos estas urbo kaj municipo en subŝtato Paraibo, Brazilo. Ĝi kuŝas sur la okcidenta parto de Borborema Altebenaĵo. La urbo estas 624 m sur marnivelo. Ĝi estas 152 km for João Pessoa, ĉefurbo de subŝtato. La municipo havas areon 629 km² kaj havas 14.237 loĝantoj (2000). Krom urbo Pocinhos (7.549 loĝantoj) ankaŭ estas en municipo la distrikta vilaĝo Nazaré kaj vilaĝetoj Arruda, Pedra Redonda kaj Vinte-e-Um.
En Pocinhos estas Lagoa Salgada, fonto de rivero Mamanguape. Estas en municipo la divortium aquarum de tri akvokolektaj areoj: de rivero Mamanguape, de rivero Paraíba kaj de rivero Seridó.
La meza temperaturo en Pocinhos estas 23 °C, kaj malmute varias dum la jaro, restante inter maksimume 32º dum somero kaj 18º dum vintro. Mezvalore, 60% de la ĉielo estas kovrita de nuboj, sed malmute pluvis (400–600 mm po jaro). Estas, meze, 225 tagoj sen pluvo dum jaro. La endemia flaŭro preskaŭ ne plu ekzistas ekde mezo de 20-a jarcento.
La urbo de Pocinhos estas unu el "mortaj punkto" de l' mondo, tie tre malfacile funkcias elektronikaj aparatoj kiel telefonoj, radioj aŭ komputiloj.
En Pocinhos oni trovis unu el ĉefaj rezervejoj de uranio de Ameriko.
Esperanto en Pocinhos
Unua esperantisto kiu loĝis en Pocinhos estis Ricardo Viana ĉirkaŭ 1985, sed li ne propagandis. En 1986 ĉirkaŭ 10 homoj kiuj ekkonis pri Esperanto en Campina Grande, petis al Roberto S. Ribeiro por organizi kurson tie.
Ŝtata Universitato de Ohio
Ĝi estas konsiderata de U.S. News & World Report kiel la plej bonkvalita universitato de Ohio, inter la 150 plej bonkvalitaj universitatoj de la mondo, inter la 50 plej bonkvalitaj universitatoj de Usono, kaj inter la 10 plej bonkvalitaj publikaj universitatoj de Usono, ​ kaj en la 66a rango de la mondo kaj 43a de Nordameriko fare de la Times Higher Education’s 2010-2011 World University Ranking, unu de la plej prestiĝaj akademiaj rangistoj de la mondo.
Nuntempe estas en la universitato 5 584 profesoroj, aliaj 21 693 laboristoj, kaj 55 014 studentoj (nur en la kampuso Columbus), dum 63 217 (en ĉiuj kampusoj).
Gedhun Choekyi Nyima
Gedhun Choekyi Nyima (དགེ་འདུན་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མ་ en la tibeta) estas la 11-a reenkarniĝo de la panĉen-lamao. Li naskiĝis la 25-an de aprilo 1989 en Bagshu, Tibeto kaj estas la filo de Kunchok Phuntsok kaj Dechen Choedon.
La 11-a reenkarniĝo de la Panĉen-lamao
Post la neatendita kaj mistera morto la 28-a de januaro 1989 de la 10-a Panĉen-lamao Choekyi Gyaltsen (kelkaj asertas ke lin la ĉina registaro toksigis), la tibetaj aŭtoritatoj komencis serĉadi lian reenkarniĝon. La afero estis tre grava por la tuta tibeta popolo kaj ĝi rapide fariĝis tikla demando, dum rilatadoj inter la Popolrespubliko de Ĉinio kaj la Ekzilita tibeta registaro daŭre estis streĉita. Chadrel Rinpoche, la ĉefo de serĉanta komitato, sukcesis sekrete komuniki kun la 14-a Dalai-lamao, kiu, laŭ la tradicio, estas la oficiala kaj unika elektanto de la panĉen-lamaa reenkarniĝo. La 14-an de majo 1995, post diligente priatenti 30 infanojn, la Dalai-lamao nomumis la ses-jaraĝan Gedhun Choekyi Nyima kiel la 11-a Panĉen-lamao.
Tamen, ignorante la dalai-lamaan anoncon, la ĉinaj aŭtoritatoj arestis Chadrel Rinpoche kaj anstataŭis lin per Sengchen Lobsang Gyaltsen kape de la serĉanta komitato. Finfine, la 11-an de novembro 1995 Gyaincain Norbu estis elektita el listo de finalistoj en ora urno. Tiun tradicion establis la ĉina imperiestro Qianlong en 1792 okaze de alia kontesto. Laŭ la ĉina juĝo, Gyaincain Norbu estas do la vera 11-a panĉen-lamao kaj Gedhun Choekyi Nyima estas nur uzurpanto.
Iom poste, Gedhun Choekyi Nyima oni deklaris malaperinta kaj ŝveliĝis la rumoro de forrabo far ĉinoj. Efektive, unu jaro poste, la ĉina registaro deklaris ke li ja vivas norme en Ĉinio, lernadas en lernejo kaj ke ĉinoj konservas lian vivlokon kaŝita por protekti lin. Laŭ la ekzilita tibeta registaro, Gedhun Choekyi Nyima estas la plej juna politika kaptito en la mondo kaj postulas liberigon de tiu grava tibeta gvidanto. La monaĥejo Tashilhunpo (བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོ་) cetere promesis rekompencon al iu ajn kiu donas verajn informojn pri la lokiĝo de Gedhun.
Cheick Modibo Diarra
Cheick Modibo Diarra (1952) estas malia astrofizikisto, komercisto kaj politikisto. De la 17-a de Aprilo ĝis la 11-a de Decembro 2012 Diarra gvidis provizoran registaron en Malio.
Biografio
Diarra naskiĝis en Nioro du Sahel kaj estas bofilo de la iama malia prezidento Moussa Traoré. Li studis matematikon, fizikon kaj analizan mekanikon ĉe la Universitato Pierre kaj Marie Curie en Parizo. Poste, li akiris mastrogradon en kosmofluga inĝenierarto kaj doktoriĝis en mekanika inĝenierarto ĉe Universitato Howard  en Washington D. C. Li estis dungita de la Jet Propulsion Laboratory de Caltech, kie li laboris por diversaj programoj de NASA. Li poste fariĝis la edukdirektoro por la Marsa Esplorprogramo de NASA. Diarra, ankaŭ laboris por Microsoft kaj akiris la Usonan civitanecon.
En 1999 NASA permesis al Diarra labori partatempe por ke li povu okupiĝi pri la disvolviĝo de la edukado en Afriko. Tiucele li fondis la Pathfinder Foundation (Skolta Fondumo). En 2002 li prenis "sabbatical leave" por krei esploran laboratorion por sunenergio en Bamako. La antaŭaj du jaroj Diarra jam estis goodwill ambassador por UNESKO. En 2002 kaj 2003, li denove estis prezidanto de la African Virtual University (Afrika Virtuala Universitato) en Kenjo. De 2006 ĝis la fino de 2011, li estis la prezidanto de Microsoft por Afriko.
ISO 3166-2:AT
ISO 3166-2:AT estas subaro de la normo ISO 3166-2 rilate Aŭstrion. Ĉiu kodo konsistas el du partoj. La unua estas AT, la ISO 3166-1 dulitera (alpha-2) kodo de Aŭstrio. La dua parto estas cifero, laŭ la alfabeta ordo de la germanlingvaj landonomoj.
76628 Kozí Hrádek
76628 Kozí Hrádek estas tre malgranda, meze hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la ĉeĥaj geedzoj geastronomoj Jana Tichá kaj Miloš Tichý elde la Observatorio Kleť, proksime de České Budějovice en Ĉeĥa Respubliko.
Scienca Revuo
Scienca Revuo estas organo de la Internacia Scienca Asocio Esperantista (ISAE), kiu alportas fakajn artikolojn pri diversaj sciencaj temoj. La revuo aperas ekde 1949 kaj estas daŭriganto de la Internacia Scienca Revuo fondita en 1904. De 1949 ĝis 1954 ĝi estis eldonita de privata eldonejo Muusses en Nederlando kaj ĝin redaktis W.P. Roelofs kaj G. F. Makkink. Poste la redaktadon transprenis P-ro Boĵidar Popoviĉ kiu fariĝis la sekretario de ISAE. La revuo tiam estis presita en Jugoslavio. Ekde la jarvolumo 21 la revuo aperis 6-foje jare minimume po 32 paĝoj en pli granda formato. Ĝis la fino de 2011 la redaktisto estis Rüdiger Sachs kaj kunredaktisto (iama redaktisto) Josef Kavka. Komence de 2012 tiun rolon transprenis Johannes Mueller.
Kutime la revuo aperas kvarfoje jare, ĝis 2011 nur paperforme. Ekde 2012 ekestis nova eldonsistemo, kiu inkluzivas retajn versiojn de la revuo. La revuo ne aperis ekde 2015.
Historio de la revuo
Antaŭ la dua mondmilito jam ekzistis antaŭaj projektoj, nome Internacia Scienca Revuo, Scienca Gazeto, Teknika Revuo kaj Bulteno de ISAE.
Kolombia peso
Historio
En la epoko de hispana koloniismo en Kolombio kaj ankaŭ dum la sekvaj militoj pri ŝtata sendependeco cirkulis multaj specoj de moneroj el oro kaj arĝento. Oraj moneroj dominis, ĉar tiu materialo en la regiono mem mineje havebliĝis. Post la ŝtata sendependiĝo en 1810 respektive 1819, la regantoj ekkonis la malavantaĝojn havi malsamspecajn pagilojn, sed nur en 1838 la Respublika Kongreso de Kolombio (Congreso de la Républica), la nacia parlamento, decidis kolekti ĉiujn monerojn, el kiuj parto eĉ ankoraŭ devenis el la kolonia tempo. Samtempe la nacia produktejo de moneroj, la Tesorería, decidis anstataŭigi la pli altkvalitajn monerojn per monbiletoj, kio gvidis al unua grandkvanta valuta produktado en la historio de Kolombio. Tamen mankis unueca produktopolitiko, tiel ke baldaŭ denove ekzistis malsamaj specoj de moneroj kaj monbiletoj. Ĉar malgraŭ la relative grandkvanta produktado la naciaj moneroj kaj monbiletoj tamen ne sufiĉis por la bezonoj de la landa ekonomio, aldoniĝis eksterlandaj moneroj kaj monbiletoj, kies uzon permesis la kolombiaj ŝtataj aŭtoritatoj. Samtempe ekde la jaro 1872 definitive fiksiĝis la dekuma sistemo de valuta unuo (la peso) kaj centono de ĝi.
Ekde la jaro 1886 observeblis inflaciaj tendencoj: produktiĝis pli kaj pli da monbiletoj, kaj en 1907 la valoro de la peso tiel malaltiĝis, ke ĝi kompareblis al tiu de la centavo de antaŭaj jaroj. Ekde la jaro 1918 la valuto de la nacia valuto denove stabiliĝis, kaj ekde tiam la valuto tendence tenas sian valoron.
Nova inflacio en la lastaj jardekoj de la 20-a jarcento gvidis al plimultigo de la nombroj "antaŭ la komo". Centavojn la pli junaj generacioj de kolombianoj praktike neniam uzis. Ekde la 10-a de novembro 2003 la kolombian peson (COP) kompletigas la nova Unidad de Valor real (COU). La inflacia kvoto en 2005 estis proksimume 5 %.
Tra la jaro 2007 la kolombia peso tre gajnis je valoro, malgraŭ ke la ŝtato aĉetis fremdajn valutojn. La nacia valuto de decembro 2006, kiam unu usona dolaro egalvaloris al 2950 pesoj, gajnis tiel ke jaron poste temis pri nur 1912 pesoj po usona dolaro.
Monbiletoj
Ekde 1992 la monbiletoj havas dezajnon de kolombiaj artistoj, kiuj orientiĝas laŭ la plibonigitaj sekurecaj karakterizaĵoj de la monbiletoj kaj laŭ poe antaŭe elektita temo. La evoluo de komenca planado ĝis ekuzo de nova monbileto daŭras proksimume jaron.
La sekvaj monbiletoj cirkulas laŭ la stato de la jaro 2012
Andrej Lunjov
Andrej Lunjov aŭ plennome Andrej Jevgenjeviĉ Lunjov - cirile Андрей Евгеньевич Лунёв, angle latinliterigata Andrey Yevgenyevich Lunyov - estas rusia futbalisto. Li naskiĝis en Moskvo, do nun estas -jara.
Ekde la jaro 2017 li profesie ludas futbalon en la unua vira teamo de la klubo Zenit Sankt-Peterburgo. Krome Andrej Lunjov same ekde la jaro 2017 estas membro de la rusia nacia teamo de futbalo. Kadre de ĝi li kunkonkuras pri la Futbala Mondpokalo 2018 en Rusio. Matĉe li en la nacia teamo de 2018 rekoneblas per la numero "12".
Oszkár Asbóth (grafikisto)
Oszkár Asbóth [oskAr aŝbOt], laŭ hungarlingve kutima nomordo Asbóth Oszkár, en Aŭstrio Oscar von Asboth estis hungara-aŭstra grafikisto-pentristo. Li apartenis al la reprezentantoj de la tiel nomata "metafizika realismo".
Biografio
Oszkár Asbóth studis ĉefe en privata artlenejo de József Szécsy-Hacker. Post falo de la Hungara revolucio de 1956 li disidis al Aŭstrio unue en Mödling, poste en Vienon. Li iĝis membro de aŭstraj grafikistoj, belarta asocio en Mödling, galerio de Linz, Monda Federacio de Hungaraj Artistoj en Novjorko, Asocio de Nuntempa Arto, akademio Árpád en Cleveland.
Ekspozicioj
Ekde la 1960-aj jaroj en Aŭstrio kaj Usono.
Rivière
Rivière (france: "rivero") povas aludi al diversaj loknomoj.
Interalie povas temi pri
27845 Josephmeyer
27845 Josephmeyer estas tre malgranda, malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la germana astronomo Freimut Börngen elde la Observatorio Karl Schwarzschild en Tautenburg (Germanio).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la germana komercisto, eldonisto kaj publikigisto Joseph Meyer (1796–1856), fondinto de la Bibliographisches Institut en Gotha en 1826, kiun heredis liaj filo kaj nepoj. Tiu instituto iniciatis la sistemon de abono por la eldono de enciklopedio. Li estas konata ankaŭ pro siaj geografiaj manlibroj Meyers Reisebücher.
Rudolf-insulo
La insulo estis elirpunkto por polusaj ekspedicioj fine de la 19a jarcento kaj komence de la 20a jarcento (Teplic-golfo). Umberto Cagni (1863-1932) eliris el tiu insulo en Aprilo 1900 kun la celo atingi la punkton de la Norda Poluso; lia ekspedicio malsukcesis en sia celo atingi ĝin, sed la 25an de aprilo 1900 Cagni kaj liaj subuloj atingis la plej nordan punkton atingitan de esplorado ĝis tiam, nome 86° 34′ N.
La rusa polusesploristo Georgij Sedov (1877-1914) mortis proksime al al Rudolf-insulo kaj estis tie entombigita.
Nubo
Nuboj estas meteologie grandaj kolektaĵoj de akvovaporo, akvoguto, glaciguto en la troposfero.
En ĉiutaga parolo, oni nomas "nubo" simile aspektantajn aerajn kolektaĵon el sablo, polvo, insektoj, birdoj ktp.
Formiĝo
Nuboj ekestas kiam akvo sur tero estas vaporigita laŭ la varmo de la Suno. La varma aero kun la vaporo altiĝas, ĝis ĝi malvarmiĝas alte. Ĉi tio malvaporigas la akvon pro la fizika fenomeno de kondensado. La kondensado de akva vaporo, en likva akvo aŭ glacio, okazas komence ĉirkaŭ mikropartikloj nomataj kondensadaj aŭ glaciigaj kernoj. La aro da akvaj gutetoj aŭ glaciaj kristaloj tiam en la aero estas nubo.
Nubosemado (nomita ofte artefarita pluvo) estas formo de modifo de vetero, nome sistemo por ŝanĝi la kvanton aŭ tipon de precipitaĵo kiu falas el nuboj, pere de disigado de substancoj en la aeron kio utilas kiel nuba kondensado aŭ kiel kerno de glacio, kio siavice ŝanĝas la mikrofizikajn procezojn ene de la nubo. La kutima klopodo estas por pliigo de la kvanto de precipitaĵo (ĉu de pluvo aŭ de neĝo), sed ankaŭ oni intencas eviti hajlon kaj nebulon ekzemple ĉe flughavenoj.
En aliaj planedoj
En planedoj aliaj ol la Tero la nuboj povas esti komponitaj de aliaj substancoj.
Titano estas kovrita per densa nebulo de hidrokarbonidoj, kiuj kaŝas nubojn el metano. La gigantaj planedoj, nome Jupitero kaj Saturno havas superajn nubojn el amoniako kaj posedas intermezajn nubojn el hidrosulfido de amonio kaj profundajn nubojn el akvo. Urano kaj Neptuno posedas tre probable profundajn nubojn similajn al tiuj de Jupitero kaj, certe, superajn nubojn el metano.
NGC 1145
NGC 1145 (aliaj indikoj — PGC 10965, ESO 546-29, MCG -3-8-42, UGCA 45, FGC 360, IRAS02522-1850) estas galaksio en konstelacio Eridano.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Le Bioley
Le Bioley estas la nomo de la sekvantaj lokoj:
Gricignano di Aversa
Gricignano di Aversa estas komunumo de Italio. Ĝi situas apud la fervojo de Napolo al Caserta.
Kottenheim
Kottenheim estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Mayen-Koblenz de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Zeca Pagodinho
Zeca Pagodinho, kies vera nomo estas Jessé Gomes da SILVA FILHO (naskiĝis en Rio-de-Ĵanejro) estas kantisto, muzikisto, kaj komponisto de sambo.
Biografio
Li naskiĝis en 1959 en Irajá, kvartalo en la nordo de Rio-de-Ĵanejro, kie li lernis sambon en la Portela Lernejo de Sambo kiel infano.
Nuntempe li vivas kun sia edzino Monica Silva en la kvartalo Tijuca kun siaj kvar gefiloj Eduardo, Elisa, Louis kaj Maria Eduarda.
Jenő Szenkár
Jenő Szenkár [jenO senkAr], laŭ hungarlingve kutima nomordo Szenkár Jenő estis hungara-germana-brazila dirigento, komponisto.
Jenő Szenkár naskiĝis la en Budapeŝto, li mortis la  en Duseldorfo (Okcidenta Germanio).
Biografio
Jenő Szenkár devenis el juda muzikista familio. Li studis komence muzikon kun sia patro, kiu estis elstara orgenisto, poste en Tutlanda Hungara Reĝa Muzikakademio inter 1908 kaj 1911. Lia ĉefinstruisto estis Viktor Herzfeld. Post siaj studoj li estis helpekzercisto en pluraj teatroj, en 1912 li dirigentis en germana teatro de Prago, inter 1913-1915 en Teatro Népopera. Ekde la sekva jaro li vivis eksterlande, en Salzburg li dirigentis kaj instruis en Mozarteum (1915-16), en Altenburg (1916-20), Operejo de Frankfurto ĉe Majno (1920-1923), Operejo de Berlino (1923-24, ankaŭ muzika direktoro), Operejo de Kolonjo (1924-33). En 1933 li fuĝis pro la nazioj al Vieno. Iom poste li ricevis laboron en Moskvo, li estis ĉefdirigento de la filharmonia orkestro. En 1937 li denove fuĝis pro purigado de Stalino tra Kairo kaj Tel-Avivo al Rio-de-Ĵanejro, kie li vivis jardekon kaj fondis la nacian simfonian orkestron. En 1950 li reiris al Okcidenta Germanio. Inter 1950-1952 li estis muzika direktoro en Mannheim kaj estis samtempe gastodirigento en Kolonjo, poste li laboris en Operejo de Düsseldorf. Li ankaŭ komponadis, sed pli malofte.
17051 Oflynn
17051 Oflynn estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono)
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Colin Patrick O'Flynn, kiu gajnis la trian rangon en la 'Intel International Science and Engineering Fair'' 2003 pro sia projekto pri inĝenierarto. Li estis lernanto ĉe la  Westdale Secondary School de Hamiltono (Ontario, Kanado).
Écutigny
Écutigny estas franca komunumo, kiu situas en departemento Orbordo en regiono Burgonjo-Franĉkonteo.
Historio
La kastelo datiĝas el la17-a jarcento.
Lando Georgo
La Lando Georgo (ruse Земля Георга, Zemlja Georga) estas insulo lokita ĉe 80,5 (norda latitudo) kaj 49 (orienta langitudo). Ĝi estas parto de la insularo Lando Francisko Jozefo, Rusio.
Ĝi havas la surfacon de 2.821 km², tiel ĝi estas la plej granda insulo de la insularo. Ĝi havas tri kabajn punktojn sudokcidente ĉe ties suda bordo: Kabo Neale, Kabo Crowther kaj Cape Grant. La plej alta pinto de la insulo estas 416 m.
La Kembriĝa kanalo situas inter la Lando Georgo kaj Lando Aleksandra.
Individuaj olimpikaj atletoj en la Somera Olimpiko 2000
Kvar atletoj el Orienta Timoro partoprenis kiel individuaj olimpikaj atletoj en la Somera Olimpiko 2000 en Sidnejo, Aŭstralio. La landokodo uzita de la Internacia Olimpia Komitato por tiuj atletoj estas IOA.
Bistritzer Deutsche Zeitung
Bistritzer Deutsche Zeitung estis germanlingva semajngazeto kiu aperis inter 1913 kaj 1941 en Bistrița.
Lando Georgo
La Najtingala kanalo situas oriente de Lando Georgo kaj dividas al Insulo Bruce.
La Lando Georgo estis nomumita je honoro al Princo Georgo de Hesse-Darmstadt, kiu estis Generalfeldwachtmeister en la Aŭstra armeo en 1694 kaj ties kampomarŝalo ekde 1699.
Insulo David (lat. 80.15 N long. 47.33 E) estas malgranda insuleto. situanta ĉe la sudokcidenta punkto de la Lando Georgo.
Internacia Scienca Revuo
Esperanto-gazeto - ISAE
Kuba peso
La kuba peso (hispane peso cubano) estas la valuto de Kubo (lando). La hispana vorto peso havas la signifon "pezo". Unu peso dividiĝas en 100 centavojn. La kodo laŭ la normo ISO 4217 estas CUP. En la lingvouzo de Kubo ĝi ofte nomatas moneda nacional ("mono nacia" aŭ "nacia valuto") kaj tiam mallongiĝas MN. Ĝi estas nur por la loka loĝantaro, sed praktike ankaŭ eksterlandanoj povas pagi per ĝi. La valuto estas planata kaj uzata precipe por la aĉeto de ŝtate subvenciigitaj varoj.
Internacia Scienca Revuo
Internacia Scienca Revuo estis organo de ISAE, fondita en 1904, ĉesis en 1923. Sume estis eldonitaj pli ol 4000 paĝoj po 8 grandformataj volumoj ĉiu-jare. Redaktis Fruictier, Saussure, Thalwitzer, Döhler, Robin, Rollet de l'Isle kaj Wüster.
Kuba peso
En ŝtataj monŝanĝejoj, en Kubo nomataj CADECA (Casa de cambio), konverteblaj pesoj povas esti ŝanĝataj al kaj el nacia valuto. La kurzo estas ŝtate fiksita kaj laŭ la stato de aprilo 2009 estas 1 CUC = 24 CUP (vendo de CUP) respektive 1 CUC = 25 CUP (aĉeto de CUP). En la suma nacia ekonomia buĝeto kalkuliĝas rilato de 1 CUC = 1 CUP, kvazaŭ la du valutoj interŝanĝeblus.