cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hipotezo de Sapir-Whorf
Franz Boas
Unu rimarkebla filozofia fluo estis reviviĝo de intereso por la verko de Immanuel Kant. Kant opiniis ke scio estas rezulto de konkreta sciakirpeno sur parto de individuo; realeco ("sensa intuicio") estas nature ŝanĝiĝema, kaj el ĝi rezultas kompreno kiam iu prenas tiun intuicion kaj interpretas ĝin tra siaj komprenkategorioj. Sekve malsamaj individuoj povas percepti la saman noumenon kiaj fenomenaj instancoj de ĝiaj malsamaj individuaj konceptoj.
En Usono Boas konatiĝis kun indianaj lingvoj el multaj malsamaj lingvofamilioj, ĉiuj el ili estis tre malsimilaj al la semitaj kaj hindeŭropaj normoj, tiam studataj de plej multaj eŭropaj lingvoesploristoj. Boas konstatis kiagrade vivmanieroj kaj gramatikaj kategorioj varias de loko al loko. El tio rezultis ke li subtenis ke kulturo kaj vivmaniero de popoloj estas spegulitaj en ties lingvoj.
Edward Sapir
Sapir estis unu el la plej brilaj studentoj de Boas. Li antaŭenirigis la argumenton de Boas, rimarkinte ke lingvoj estas formale plenaj sistemoj. Sekve ne estas iu aŭ alia aparta vorto kiu esprimas apartan pensmanieron kaj sintenon, sed la kohera kaj sistema naturo de lingvo interaganta je pli larĝa nivelo kun penso kaj sinteno. Ĉar lia vidpunkto evoluis, je la fino de sia vivo Sapir subtenis ke lingvo ne simple reflektas kuturon kaj kutimojn, sed ke lingvo kaj penso havas reciprokan influan interrilaton proksimiĝantan al determinismo.
Benjamin Whorf
Whorf plifajnigis tiun ideon kaj precizigis ĝin ekzamenante la apartan gramatikan meĥanismon per kiu lingvo influas la penson. Li enkadrigis sian elpaŝon jene :
Ni sekcias naturon laŭ linioj difinitaj de nia denaska lingvo. Kategoriojn kaj tipojn kiujn ni apartigas el la mondo de la fenomenoj ni ne trovas tie ĉar ili evidentas al ĉiuj observantoj; male, la mondo estas prezentata en kaleidoskopa fluo de impresoj kiujn niaj mensoj devas organizi - kaj tio signifas larĝe per la lingvistika sistemo de niaj cerboj. Ni sekcias la naturon organizas ĝin laŭ konceptoj kaj atribuas signifojn kiel ni faras grandparte ĉar ni partoprenas en konsento por organizi ĝin tiamaniere - konsento kiu baziĝas sur nia lingva komunumo kaj estas kodita en la ŝablonoj de nia lingvo [...] ĉiuj observantoj ne estas gviditaj de la sama fizika evidenteco al la sama bildo de la universo, krom se iliaj lingvaj fonoj similas, aŭ iel povas esti kalibrigita
Malgraŭ kritikoj de lia hipotezo pro ĝiaj unukaŭzeco kaj determinismo, Whorf insistis ke penso kaj ago estas lingvistike kaj socie mediaciitaj kaj ne monolite determinitaj. Li tiel kontraŭstaris tion kion li nomis vidpunkton de "natura logiko" kiu subtenis, laŭ li, ke "paroli aŭ uzi lingvon estas supozite nur esprimi ion kio jam estis esence nelingve formulita." Laŭ tia vidpunkto, li argumentis, "pensoj ne dependas de gramatiko sed de logikaj kaj raciaj leĝoj kiuj estas supozitaj esti la samaj por ĉiuj observantoj de la universo."
La analizo de Whorf pri malsameco inter la angla kaj la hopia lingvoj (menciita en fama ekzemplo) altigas la baron je analizo de interrilatado inter lingvo, penso kaj realeco pli fidante al detala analizo de gramatika strukturo, ol al ĝenerala impreso pri malsamecoj inter ekzemple vortoj en lingvo. Ekzemple "Norma Averaĝa Eŭropano" (NAE t.e. okcidentaj lingvoj ĝenerale) emas analizi realaĵojn kiel objektojn en la spaco : nuno kaj estonto estas pensitaj kiel "lokoj" kaj tempo kiel vojo kiu ligas ilin. Vortgrupo kia "tri tagoj" esta gramatike ekvivalenta al "tri pomoj" aŭ "tri kilometroj". Aliaj lingvoj, inkluzivantaj indianajn lingvojn, orientiĝas al procesoj. Por unulingvaj parolantoj de tiuj lingvoj, la konkreta, spaca metaforo de NAE-gramatiko estas sensignifa. Whorf diris, ke pro la tempo-strukturo de tiu lingvo, ĝiaj parolantoj havas tre malsamajn ideojn pri tempo ol la parolantoj de hindo-eŭropaj lingvoj. Whorf mem sciigis ke lia laboro pri HSW estis inspirita de lia kredo ke hopiparolanto pli facile komprenus la teorion pri relativeco ol NAE-parolanto.
Influo kaj reagoj
Lingvistikaj teorioj de la 1960-aj (kiaj tiuj proponitaj de Noam Chomsky) fokusiĝas sur la kunnaskeco kaj universaleco de lingvo. El tio rezultas ke la laboro de Whorf estas mistaksata. Ekzemplo de lasta Chomsky-eca aliro pri tiu temo estas la libro de Steven Pinker : The Language Instinct. Pinker argumentas el vidpunkto de kontraŭa skolo kiu defendas ke universala gramatika subestas al ĉiuj lingvoj. La plej ekstremaj subtenantoj de tiu teorio, kiaj Pinker, asertas ke penso estas sendependa de lingvo, kaj ke lingvo mem estas sensignifa en iu ajn fundamenta homa pensmaniero, kaj ke homoj eĉ ne pensas en natura lingvo, t.e. iu ajn lingvo en kiu ni nun interkomunikas; pli ĝuste ni pensas en iu meta-lingvo, antaŭekzistanta al ĉiu lingvo, nomita "mensa lingvo". Pinker, nomante ĝin "radikala pozicio de Whorf", arde kontraŭstaras ke lingvo entenas ian penson aŭ kulturon, dirante "ju pli vi ekzamenas la argumentojn de Whorf, des malpli da senco ili havas" (1994 p. 60)
El pli Whorf-eca aliro, George Lakoff argumentis ke granda parto de lingvo estas metafora. Ekzemple la angla uzas multajn metaforojn kiuj egaligas monon kun tempo, ekzemple :
Whorf povus interpreti ke tiu uzado afekcias la manieron kiel anglalingvanoj konceptas la noumenon "time" (tempo). Fine de la 1980-aj jaroj kaj komence de la 90-aj progresoj en la sciakira psikologio kaj antropologia lingvistiko renovigis interesiĝon por HSW. Nuntempaj esploristoj malkonsentas - ofte arde - pri kiel forte lingvo influas al penso. Tamen tiu malkonsento ekestigis kreskantan interesiĝon pri la temo kaj grandan kvanton da novigaj kaj gravaj esploroj.
Eksperimenta subteno
La plej ekstrema kontraŭa vidpunkto - ke lingvo absolute ne influas penson - estas larĝe konsiderata kiel malĝusta (Gumperz: introduction to Gumperz 1996). Sed la plej radikala versio de HSW - ke lingvo determinas penson - estas ankaŭ konsiderata kiel malprava. Whorf mem neniam subtenis tiun radikalan opinion; ĝi pli estas teoria konstruaĵo uzata kiel forlogilo. La plej komune akceptata vidpunkto estas ke la vero kuŝas ie inter ambaŭ. Nunaj lingvistoj, prefere al studi ĉu lingvo influas pensojn, studas kiel ĝi influas pensojn. Pli frue granda parto de la esplorado koncentriĝis sur subteno aŭ subfosado de la hipotezo; la eksperimentaj datenoj ne sukcesis malpruvi ĝin (Lucy 1992; Gumperz & Levinson 1996).
Teorio de impeto
Teorio de impeto aŭ “impetus” estas mezepoka teorio, el kiu sekve evoluiĝis la moderna fizika principo de inerteco. Tiu teorio instruis ke kurigi sagon ĵetitan de la arko ne estas movata de nevidebla aera vortico kumuliĝanta malantaŭ la sago kiel diris Aristotelo. La aristotela fiziko tiun epokon regulis kaj ligis spertojn de esploristo. La teorio de impeto subtenas ke la kaŭzo de la movo de la sago estas la forto (impetus) originita el la pafosendo mem.
Hipotezo de Sapir-Whorf
Eksperimenta subteno
Esplorado pri memorado de lingvistikaj entoj konfirmas ke la menso konservas asociojn inter semantikaj konceptoj (kiel la ideo de domo) kaj fonetika reprezentado (la sonoj kiuj konsistas la vorton "domo"). La komencaj sonoj pli gravas por memorado ol sekvaj. Rilatoj inter semantikaj konceptoj ankaŭ estas konservitaj, sed nerektaj rilatoj inter senrilataj konceptoj povas esti neatendite vokitaj de ponto per fonetika rilato. Ekzemple la memorado de la ideo de domo povas esti plirapidigita per prezento de la vorto "dormo" ĉar ili havas samajn komencsonojn.
Teorio de impeto
Se la teorio estis unue proponita de kristana scienculo rektoro de la Skolo de Aleksandrio, Johano Filopono de la 6-a jarcento kaj iuaspekte tuŝetita de islama Aviceno, laŭ kiuj ne videblas la efiko de aera vortico malantaŭ la sago, la teorio preciziĝis iniciate de Buridano (komence de la 14-a jarcento), laŭ kiu la movo de la sago estas la impeto mem liverita de la arko kaj la sago daŭrus ĉiam kun la sama kvanto de movo se neobstaklata de la ĉirkaua medio.
Hipotezo de Sapir-Whorf
Lingvistika determinismo
Inter la plej ofte cititaj ekzemploj de lingvistika determinismo estas la studo de Whorf pri inuita popolo, pri kiu estas opiniita ke ili havas multajn vortojn por priparoli neĝon. Li argumentas ke tio ŝanĝas la vidmanieron de la mondo de inuitoj, kreante alian vivmanieron por ili ol ekzemple por angloparolanto. La lingvisto Geoffrey Pullum montris ke falsa estas la ideo ke loĝantoj el Arktiko havas nekutiman grandan nombron da vortoj por neĝo. En eseo titolita "The Great Eskimo Vocabulary Hoax" ("La mistifiko pri granda inuita vortprovizo"), li spuras la fonton de la rakonto, laste atribuante ĝin al Whorf mem kaj sugestante malseriozecon de liaj observoj. Fakto estas ke Whorf estis aŭtodidakta lingvisto, kiu edukiĝis en alia fako (kemio), havis ne lingvistan profesion (li zorgis pri asekurkompanio). Pri la nomoj de neĝo en inuita lingvo, li ne mem kontrolis la faktojn, sed nur fidis diraĵon de Boas kiun li interpretis laŭ propra vidpunkto. Boas nur menciis ke inuitoj uzas tri malsamajn vortojn por priskribi neĝon en situacio en kiu la angla uzas nur unu. Tamen ankaŭ aliaj lingvoj ol la inuita havas diversajn vortojn rilatajn al neĝo (neĝo, blizardo, skio, ...). Cetere inuitaj lingvoj estas diversaj, kaj Whorf ne precizigas en kiu el tiuj lingvoj li trovis tiun riĉan vortprovizon. Laste, inuitaj lingvoj estas aglutinaj lingvoj kiuj esprimas per multmorfema "vorto" tion kion aliaj lingvoj esprimas per multvorta frazo.
Multaj studoj pri kolorsento tra diversaj kulturoj rezultis en malsamajn vidpunktojn. Laste aperinta studo de Peter Gordon ekzamenas la pirahanan lingvon, parolatan de Pirahanoj en Brazilo. Laŭ Gordon la lingvo de tiu etno entenas nur tri nombrovortojn: "unu", "du" kaj "pluraj" kaj emfazas ke eĉ la vortoj por unu kaj du ne ĉiam estas uzataj por tiuj kvantoj (ili pli ĝuste signifus "iom" kaj "iom pli"). Gordon montris per ekspermimentoj ke Pirahanoj malfacile memoras kolekton de objektoj kiam estas pli ol tri da ili. Al tio estis respondite ke se la vivmaniero de tiuj homoj kaŭzas ke ili tute ne bezonas nombri, manko de vortoj kaj de kapablo nombri estas memkomprenebla.
Listo de ornitologoj
Tiu estas listo de ornitologoj kiuj dediĉis almenaŭ parton de sia laboro al ornitologio, laŭ alfabeta ordo laŭ ties familinomo.
Hipotezo de Sapir-Whorf
Lingvistika determinismo
Tamen, Daniel Everett, lingvisto kiu loĝis kun la Pirahã dum multaj jaroj, diras ke ĉe ili temas pri influo de kulturo sur lingvo, ne inverse.
Richelieu (stacidomo)
Richelieu estas franca stacidomo sur linio Ligré-Rivière - Richelieu, situanta en, en departemento Indre-et-Loire, regiono Centro-Valo de Luaro.
Hipotezo de Sapir-Whorf
La hipotezo en literaturo
La hipotezo estas ofta ŝablona temo en sciencfikcio kiu temas pri lingvistiko, interalie en The Embedding de Ian Watson, Babel-17 de Samuel R. Delany, kaj la romanserio Native Tongue de Suzette Haden ELGIN.
Richelieu (stacidomo)
Temas pri stacidomo de "Train à Vapeur Thouarsais" (TVT).
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Ligré-Rivière - Richelieu (572000).
Hipotezo de Sapir-Whorf
Vidu ankaŭ
Lera Borodickaja
Ef (cirila alfabeto)
ф estas litero de la cirila alfabeto. Ĝia majuskla formo estas Ф.
Carterton
Carterton estas la nomo de pluraj artikoloj.
Haut-Rhin
Haut-Rhin [] estas unu el la departementoj de la franca regiono Grand Est. Ĝi etendiĝas sur kaj havas 758,723 loĝantojn. La ĉefurbo estas Colmar. Ĝia nomo signifas “alta Rejno”. La administra unuo kovras la sudan parton de la kultura regiono Alzaco, kies historia nomo estis Supra Alzaco. La adjektivo kontrastigas ĝin de la norda parto de Alzaco, kiu historie nomiĝis Suba Alzaco kaj en 1790 ricevis la departementan nomon Bas-Rhin, "malalta Rejno". En ambaŭ departementoj tradicie aparte parolatas la alemana (ĉi-tie ankaŭ nomata alzaca), dialekto de la germana lingvo same parolata en Badeno, la sudokcidenta parto de Germanio kaj en la germanlingva parto de Svislando (tie ankaŭ nomata svisgermana) - pri tio indikas sennombraj nomoj de loĝlokoj, geografiaj objektoj, kulturaĵoj kaj nelaste la nomoj de la loĝantoj.
La departemento tute enhavas 366 komunumojn.
Ef (cirila alfabeto)
En la rusa lingvo ĝi estas la 22-a litero de la alfabeto, kaj ĝi havas la nomon "Ef" kaj la prononcon "f" (laŭ Esperanta ortografio).
Haut-Rhin
La Eŭropa kolektivumo de Alzaco (Collectivité européenne d'Alsace, alzace D'Europäischa Gebiatskärwerschàft Elsàssest) estas teritoria kolektivumo en Francio kiu ekvalidis la. Ĝi rezultas el la kunfandiĝo de la departementoj Bas-Rhin kaj Haut-Rhin kiuj daŭre ekzistos kiel administraj unuoj de la ŝtato.
La nomo en Esperanto
Laŭ eŭropa perspektivo klaras, ke la rivero Rejno ne komenciĝas inter Bazelo kaj Saint-Louis, kie ĝi ektuŝas Francion, kaj ne finiĝas en Lauterbourg, la lasta franca komunumo ĉe la rivera bordo. Tial klaras ke el tiu eŭropa perspektivo la esperanta termino Malsupra Rejno "pli malsupre" indikas regionon ĉe la limo inter Germanio kaj Nederlando, kaj la termino Alta Rejno "pli supre" fakte indikas la svislandan kaj germanian riveroparton inter la elfluo el la Bodenlago kaj la urbo Bazelo. Tial tute sencas en Esperanto koresponde al la tradicia loka lingvo, la dialekto alemana (ĉi-tie ankaŭ nomata alzaca) nomi la regionon Supra Alzaco, kvankam la historia teritorio samnoma ne ekzaktae samas al la nuna departemento.
Geografio
Haut-Rhin havas landlimojn kun la departementoj Bas-Rhin, Vosges kaj Territoire-de-Belfort, sed ankaŭ kun Germanio kaj Svislando.
Teorio de impeto
Laŭ filozofoj de la Scienco (Stanley Jaki, ekzemple), Buridano en tiu intuicio estis helpata de sia biblia doktrino pri la kreado kaj, do, pri kompleta separado de la mondo el Dio kreinta: la mondo, do, ne estas animata de iu ajn estaĵo kiel okazas en doktrinoj panteismemaj kaj animismemaj. Fakte, Buridano definitive ekskludis ke la ĉielaj astroj estas movataj de “inteligentoj” anĝelaj, kiel inokulitaj de la aristotela filozofio kaj akceptite de skolastikuloj.
Bibliografio
Stanley L. Jaki, Jesus, Islam, Science. ISBN 978-88-6409-013-9.
PBO
La vorto havas plurajn signifojn:
Kantono Jefferson (Teksaso)
La kantono Jefferson situas en la subŝtato Teksaso de Usono. Laŭ censa takso de ĝi havis  loĝantojn. La kantona ĉefloko kaj administra centro nomiĝas Beaumont.
Jasenica (apartigilo)
Jasenica povas esti:
Lago Aleksandrina (Suda Aŭstralio)
La Lago Aleksandrina estas lago en Suda Aŭstralio apuda al la marbordo de la Suda Oceano, je ĉirkaŭ 100 km sudoriente de Adelajdo.
Nomo
La lago ricevis nomon laŭ la Princino Aleksandrina, nevino kaj sukcedonto de Vilhelmo la 4-a de Granda Britio kaj Irlando. Kiam la princino ascendis al la trono kaj adoptis la nomon de Reĝino Viktoria oni iome parolis pri la ŝanĝo de la nomo de la lago al Lago Viktoria, sed la ideo finfine falis.
Birdoj
-35.41667°N, 139.11667°W
Géza Illyés
Géza Illyés
PBR
La vorto havas plurajn signifojn:
Ágnes Tóth
Ágnes TÓTH [tOt] rumania hungara ĵurnalistino, poetino, verkistino. Ŝi naskiĝis en Oradea la.
Kariero
Ágnes Tóth estas de 1990 raportistino, redaktorino de Bihari Napló. De 1994 ĝis 2002 ŝi estis raportisto de Duna Televízió de Budapeŝto. Ŝi publikigis plurajn poemvolumojn porinfanajn kaj prozaĵvolumon. Ŝia farso Csupabohócok estis prezentita en 1995 de pupteatro de Oradea.
Distrikto Nové Mesto nad Váhom
Distrikto Nové Mesto nad Váhom estas meza distrikto en Regiono Trenčín. Ĉefa urbo de distrikto estas Nové Mesto nad Váhom. La distrikto najbaras kun Distrikto Myjava (okcidente), Distrikto Piešťany kaj Distrikto Topoľčany (sude), Distrikto Trenčín kaj Distrikto Bánovce nad Bebravou (oriente), Moravio (norde). La distrikto apartenas al nuntempa regiono Stredné Považie (Meza Ĉevaho).
Voroncovskaja (BKL Moskvo)
Voroncovskaja (Воронцовская) (Antaŭe nomita "Kaluĵskaja") estas stacio de la Metroo de Moskvo sur Bolŝaja kolcevaja linio, ĝi situas inter la stacioj ' kaj ' sud-okcidente de Moskvo. Ĝi estis malfermita la.
Interkonektoj
De tie ekzistas transirejo al:
(17722) 1997 YT1
(17722) 1997 YT1 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la Beijing Schmidt CCD Asteroida Programo elde la Stacio Singlong de la Observatorio de Purpura Monto, en provinco Hebejo (Ĉinio).
PBS
La vorto havas plurajn signifojn:
Chrbonín
Chrbonín (Cherbonin) estas municipo de Ĉeĥio troviĝanta en distrikto Tábor, en Sudbohemia regiono. En ĉi tie vivis.
Historio
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1379.
Lütschine
La Lütschine estas rivero en la berna regiono Oberland de Svislando. La Lütschine fluas de Zweilütschinen, kie ĝiaj du alfluantoj aliĝas, al Brienz ĉe Bönigen. La Schwarze Lütschine, aŭ Nigra Lütschine, fluas de Grindelwald al Zweilütschinen. La Weisse Lütschine, aŭ Blanka Lütschine, fluas el Lauterbrunnen al Zweilütschinen. La komuna fako de la rivero havas longecon de 8.6 kilometroj (5.3 mi), dum la Schwarze Lütschine estas 12.3 kilometrojn (7.6 mi) longa kaj la Weisse Lütschine estas 13.1 kilometrojn (8.1 mi) longa.
La montopasejo Kleine Scheidegg estas akvodivido inter la du branĉoj de la rivero Lütschine.
Rakonto preterpasis buŝe montrante vilaĝan amikeman ŝercon inter kiuj loĝis ĉe la du riveroj, laŭ kiu la popolo ĉe la Weisse Lütschine diras, ke la aliaj estas tiel malpuraj ke igis la riveron nigra kaj la vilaĝanoj en la Schwarze Lütschine asertas, ke la aliaj neniam eĉ laviĝis tiele ke la alia alfluanto restas tiel perfekte blanka.
15728 Karlmay
15728 Karlmay estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la germanaj astronomoj Freimut Börngen kaj Lutz D. Schmadel elde la Observatorio Karl Schwarzschild en Tautenburg (Germanio).
Tomanivi
Monto Tomanivi (alto je 1 324 m), kiu antaŭe nomiĝis Monto Viktorio, estas la plej alta punkto de insuloj Fiĝio. Ĝi situas sur la ĉefa insulo Viti Levu kaj estas parto de la ĉeno da montoj kiu trairas la insulo de nordo al sudo.
La ĉefaj riveroj de la insulo, riveroj Rewa, Navua, Sigatoka kaj Ba, ciuj fontas el tiu monto.
Anna Faris
Anna Kay Faris (29-an de novembro 1976 en Baltimore, Maryland) estas usona aktorino.
Biografio
Faris plenkreskis en Edmonds (Vaŝingtonio, Usono), norde de Seattle. Ŝiaj gepatroj instigis ŝin jam junaĝe al aktorado. Ŝia aktorada debuto okazis en aĝo de 9 jaroj ĉe Seattle Repertory Theatre. Post ŝia finstudo en „Edmonds Woodway High School”. Ŝi studis anglistikon en University of Washington. Post ŝia filma debuto en Lovers Lane (1999), ŝi translokiĝis en Los Angeles. Ŝi ludis ĉefrolon en filmoj Scary Movie (2000), Scary Movie 2 (2001), Scary Movie 3 (2003) kaj Scary Movie 4 (2006). Pro ŝia ludo en la hororfilma parodio Scary Movie, oni nomumis ŝin je MTV Movie Award en du kategorioj. Post Lost in Translation, ŝi sukcesis ludi seriozan rolon en Brokeback Mountain.
Private
Ŝi geedziĝis en 2004 kun aktoro Ben Indra, ili divorcis en 2007. Anna Faris vivas ekde 2009 en geedzeco kun aktoro Chris Pratt, ili havas komunan filon, naskiĝintan la 25-an de aŭgusto 2012.
Imnos is tin Eleftherian
Imnos is tin Eleftherian  (greke: „Ύμνος είς την Ελευθερίαν“, "Himno je la libero") estas kanto, kies tekston verkis en la jaro 1823 Dionisios Solomos kaj kiu ampleksas impresajn 158 strofojn. La muzikon komponis Nikolaos Mantcaros. En 1865 la unuaj du strofoj estis deklaritaj la nacia himno de Grekio. En la jaro 1966 la du strofoj ankaŭ iĝis la nacia himno de la Respubliko Kipro.
La himno sonas okaze de ĉiuj Olimpiaj ludoj memore al la origina lando de la olimipia movado.
Eksteraj ligiloj
((reflist))
Mikroorganismo
eta|Aro da [[Escherichia coli]] Mikroorganismoj aŭ mikroboj estas unuĉela, mikroskope malgrandaj organismo, kies unuopuloj ne estas rimarkeblaj per propra okulo. Bakterioj, arĥeoj, protistoj, fungoj estas mikroorganismoj. Ankaŭ la virusoj estas konsiderataj kiel mikroboj, kvankam ili ne vivas sed nur parazitas.
La mikroba teorio pri malsanoj aŭ ĝerma teorio pri malsanoj estas scienca teorio kiu proponas, ke la mikroorganismoj estas la kaŭzo de ampleksa gamo de malsanoj. Tiuj malgrandaj organismoj, preskaŭ ĉiuj tro malgrandaj por ebligi ties vidadon per simpla rigardo, invadas homojn, aliajn animalojn kaj aliajn gastigantojn. Ties kresko kaj reproduktado ene de la gastiganto povas produkti malsanon. "Ĝermo" aŭ "mikrobo" estas terminoj kiuj povas referenci al viruso, bakterio, protisto, fungo aŭ priono. La mikroorganismoj kaŭzantaj de malsanoj estas nomataj patogenoj kaj la malsanoj kiujn ili kaŭzas estas nomataj infektaj malsanoj.
Vyšný Klátov
Bazaj informoj
Vyšný Klátov, hungare Felsőtőkés (felŝOtOkEŝ) estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo. La historia slovaka nomo estis Vyšný Tejkeš. Vyšný kaj felső signifas: supra.
Historio
La vilaĝo estis unue menciita en la jaro 1317 en formo "villa Vyfolu seu Nemutfolu". Tiutempe germanoj fondis la vilaĝon. En 1910 loĝis en Felsőtőkés 511 homoj, (480 slovakoj, 18 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Abaúj-Torna, al distrikto de Kassa, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1945 Felsőtőkés rehungariĝis pro la unua Arbitracio de Vieno. La unusola vojo ligiĝis al Hungario, tial la slovaka vilaĝo ne restis en Slovakio. En 2001 loĝis en Vyšný Klátov 412 homoj, (409 slovakoj, 2 hungaroj, unusola cigano).
Ŝnurliteraturo
Literaturo de cordel (de la portugallingva aŭ hispanlingva esprimo Literatura de cordel, laŭlitere Ŝnurliteraturo) estas popola literatura ĝenro, kiu utiligas intense rimojn kaj estas publikigitaj en malmultekostaj presitaj broŝuroj. Ili enhavas romanojn, poemojn kaj kantojn, kies produktado kaj vendo okazas en foiroj, fare de stratovendistoj en la Nordorienta Brazilo kaj iam en multaj regionoj de Eŭropo kaj Ameriko.
Ĝi estas tiel nomita, ĉar oni ofte pendigas la broŝuretojn el ŝnuroj por elmontri ilin al eblaj klientoj. Ili reprezentas unu el la malplej ŝanĝitaj daŭrigoj de la okcidentaj tradicioj de triviala literaturo. Tiu ĝenro de literaturo ankaŭ estis trovita en Hispanio dum la 18-a kaj 19-a jarcentoj kaj ĝis la mezo de la 20-a jarcento en parataj regionoj, kaj oferis al legantoj larĝan aron de temoj, de baza instruo ĝis politikaj temoj. La presaĵoj estas kutime nigrablankaj kaj ilustritaj per ksilografiaĵoj.
La Ŝnurliteraturo trovis sian zeniton dum la 1920-aj kaj 1930-aj jaroj, kiam furoris la popolaj legendoj kreitaj ĉirkaŭ la figuroj de la kangasistoj, rabistoj kiuj terurigis la regionon dum multaj jaroj. La Milito de Canudos, armea konflikto en la ŝtato Bahio, 1896-1897, estis ankaŭ ofta temo en la Ŝnurliteraturo pro ĝia eposa grandeco kaj graveco por la historio de la Nordorienta Brazilo.
Kelkaj el la ĉefverkintoj de la pasinteco estas Leandro Gomes de Barros (1865-1918) kaj João Martins de Athayde (1880-1959). Hodiaŭ kelkaj verkintoj kiel Marcelo Soares, Davi Teixeira, Meca Moreco kaj Altair Leal retenas tiun popularan esprimon vivanta. Ili kaj aliaj helpas montri al Brazilo kaj al la mondo la gravecon de la popola arto.
Nuntempe ankoraŭ ekzistas en Brazilo amaso da aliaj nemulte konataj verkintoj. Ekzemplo de broŝuroj faritaj dum la pasintaj jardekoj estas: "Chegada de Lampião ao Inferno" (La Alveno de Lampião al Infero) de José Pacheco, samkiel "A Chegada de Lula no Inferno" (La alveno de Lula al Infero).
Literaturo de cordel daŭre troveblas en la Nordorientaj brazilaj subŝtatoj, plej precipe en Pernambuko, Paraibo kaj Cearao.
=Fonto=
Savigny-sur-Aisne
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Ardennes (prononco []), en la regiono Grand Est (prononco [], (france, en Esperanto Granda Oriento) kaj en la antaŭa regiono Ĉampanjo-Ardenoj. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Vouziers (prononco [], ) kaj al la kantono .
Domo
Domo estas konstruaĵo aŭ strukturo konstruita de homoj por uzado de tiuj aŭ de aliaj bestoj, kiu ĝenerale havas murojn kaj tegmenton, sed povas inkludi simplajn loĝejojn range el toskaj kabanetoj aŭ tendoj de nomadoj al kompleksaj strukturoj komponitaj el multaj sistemoj. Ĝi ŝirmas kontraŭ polvo, pluvo, vento, varmo, malvarmo kaj invadantaj homoj aŭ aliaj bestoj. Kiam ĝi estas la regula loĝejo de iuj homoj, ĝi estas nomata ilia hejmo; tiam oni subkomprenas ke temas pri familia unuo, sed povas utili ankaŭ por aliaj grupoj aŭ unuopuloj. Homoj eble forestas de sia hejmo dum la tago pro la laboro aŭ hobioj, sed ĝenerale almenaŭ dormas hejme. Domo havas minimume unu enirejon, ĝenerale pordon, kaj povas havi iom ajn da fenestroj, eĉ neniujn.
Apartaj formoj estas arba domo, neĝa domo, kaverno kaj domboato.
Historio de domoj
La historio kaj evoluo de domoj iel apudas al la historio de la urbo. Ĝi ne estas homogena, nek la kvalito de la konstruaĵoj estas ascenda por ĉiuj loĝantoj, ĉar en ĉiuj epokoj kunestis ekzemploj de riĉaj domoj kiuj kontrastas kun la enorma abundo de malriĉegaj loĝejaĉoj.
Aperis la unuaj konataj setlejoj ĉirkaŭ 6000 a.K., en la fruktodonaj bordoj de la grandaj riveroj de Mezoriento, ligitaj al agrikultura agado. En la regionoj de la Mediteraneo ĉirkaŭ 5500 a.K., oni konstruis domojn el adobo apud la kultivkampoj. Sude de la duoninsulo Anatolio troviĝas la kuŝejo Çatalhöyük, nome urba setlejo de la periodoj de Neolitiko kaj Kalkolitiko. Estis formita de ortangulaj domoj el adobo, la enirado estis farata tra la tegmentoj ĉar la domoj estis amasigitaj kvazaŭ abelsvarmo.
Kvartalo Ĝoto
Kvartalo Ĝoto aŭ Ĝoto-ku (城東区; [ĝōtō-ku]; Hepburn, Jōtō, Kunrej: Zyôtô) estas kvartalo en urbo Osako, en Gubernio Osaka en Japanio.
Domo
Antikveco
En la valo de Induso, urboj kiel Mohenjo-Daro, Kalibangan kaj Harappa, havis grandajn domojn kun korto (ĉirkaŭ 1800 a.K.). La palaco de la reĝo Minoo datas el 1700 a.K.
Ĥa (cirila alfabeto)
х estas litero de la cirila alfabeto.
Domo
Antikveco
Estas ankoraŭ palafitoj (domoj sur fostoj) meze de lagoj, en diversaj partoj de Centrameriko. Ĉirkaŭ la jaro 1300 a.K. aperis la civilizacio de olmekoj. La olmekoj de Centrameriko konstruis domojn el koto, el kiuj kompreneble apenaŭ restas io.
Ĥa (cirila alfabeto)
En la rusa lingvo, ĝi estas la 23-a litero de la alfabeto, kaj ĝi havas la nomon "Ĥa" kaj la prononcon "ĥ" (laŭ Esperanta ortografio). Ankaŭ, 24-a litero de belorusa, 26-a litero de ukraina, serba, 22-a litero de bulgara, 27-a litero de makedona.
Domo
Antikveco
La keltoj de Nordeŭropo konstruis ĉirkaŭ la jaro 500 a.K. cirkloformajn domojn el ŝtono, kun tegmento el pajlo. En la grekaj urbo-ŝtatoj oni konstruis domojn kun korto ĉirkaŭ la jaro 400 a.K. Oni ĉirkaŭkalkulas, ke Aleksandrio en la jaro 200 a.K. havis ĉirkaŭ 300 000 loĝantojn, kio povas havigi ideojn pri kiom da domoj estas.
Ĥa (cirila alfabeto)
Ĝia majuskla formo estas Х.
Domo
Antikveco
En la unua jarcento de la kristana epoko, en la grandaj urboj de Romio oni konstruis kompletajn domblokojn de konnstruaĵoj de loĝejoj, nome insula, kaj en la ĉirkaŭaj "kampardomoj" aŭ "vilaoj". En Romo, la fasado de la multfamiliaj konstruaĵoj estis okupita de tendo aŭ ejo de la pordista sklavo. La vestiblo kondukis al la atrio, ampleksa kvadrata ĉambro, kun malfermejo en la centro tra kiu la pluvakvo falis en akvujo. Tiu estis ĉirkaŭita de la dependejoj kaj utilis por ricevi la nefamilianojn. Posteulo de tiu atrio estas la andaluza korto. El tie, tra vestiblo (tablinum) kaj tra du koridoroj (fauces) oni eniris al la "peristilo" iel komponita kiel la atrio kaj el kiu oni aliris al la ĉambroj (cubicula) dediĉitaj al la familio. En la teretaĝo, estis la ĉambroj por la servistaro (cenakulum). Oni ĉirkaŭkalkulas, ke la Antikva Romo en 100 a.K., havis ĉirkaŭ 450 000 loĝantojn. Tio havigas proksimuman ideon de la kvanto de domoj.
Ĥa (cirila alfabeto)
Ĝiaj Unikodaj pozicioj estas la jenaj:
Domo
Mezepoko kaj Moderna Epoko
Tamen, ĉirkaŭ la jaro 700, pro diversaj tialoj, ĉu defendaj aŭ klimataj, multaj loĝantoj vivis en kavoj elfositaj kiel la komunumoj de la Oriento de Centrazio (kelkaj ankoraŭ restas), en Ĉinio, ktp. Dume ĉirkaŭ la jaro 800, la palacoj el ŝtono, kiel ĉe majaoj, apud domoj el adobo por la popolo, aŭ el ligno (ĉe la vikingoj) indikis la statuson, la klimaton aŭ la disponeblajn rimedojn. En Eŭropo, en la 13-a jarcento, la novaj riĉaj tavoloj (komercistoj, bankistoj kaj riĉaj nobeloj) konstruis grandiozajn domojn el ŝtono, dum la popolo plue uzis la kabanojn de lignaj muroj superkovritaj el koto kaj ŝirmitaj el pajlo.
En la Mezepoko, depende de la konstrumaterialoj disponeblaj en la regiono, la domoj de kamparanoj estis el adobo kaj nur iom da ŝtono kaj konsistis el ampleksa ejo aŭ ĉambrego, kun ŝirmo el pajlo kaj kun fajrujo (fajrejo) kiel centro de la loĝejo. Estis la loĝejo de la tuta familio kaj estis uzata ankaŭ kiel grenejo, kaj plej kutime ĝi estis ankaŭ la stalo. Ĝis la 13-a jarcento oni ne kreis apartajn ejojn kaj por la homoj kaj por la animaloj en la interno de la domoj. La tablo estis la esenca ero de la meblaro ĉirkaŭ kiu ĉiu familiano atingis komfortan lokon, side sur benkoj. Estis bretoj por stoki la malmultajn objektojn kiujn oni posedis kaj lignajn hokojn por pendigi la vestaĵojn. Plej ofte ne estis litoj, oni dormis surplanke, plej ofte sur pajlo, aŭ sur matracaĉoj plenplenaj el pajlo.
La 19-a kaj 20-a jarcentoj
Komence de la 19-a jarcento la urboj estis plenplenaj je laboristoj kiuj elmigris el la kamparo por serĉi laborpostenon en fabrikoj aŭ minareoj. Ili loĝis en la nomitaj "malaltaj kvartaloj", amasigitaj, en malsanigaj kondiĉoj, sen taŭgaj manĝado, nutrado, varmigado kaj vestoj, la majoritato en totala malriĉego. Fine de la 19-a jarcento aperis la unuaj loĝejaj kvartaloj, la domblokoj de eklektika stilo, la ĉaledoj kaj la ĝardenurboj por la burĝaro. Kelkaj historiistoj konsideras la Ruĝan Domon de Philip Webb (1859) la unua dezajno de "moderna domo".
Dum la 20-a jarcento la denseco de loĝejoj en urboj pligrandiĝas, kaj la nombro de domoj malpliiĝis dum pliiĝis la nombro de etaĝoj aŭ loĝejoj en alteco. La unufamiliaj domoj translokiĝis al la plej riĉaj kvartaloj en la periferio de la urboj. Ili oftas ankaŭ kiel dua loĝejo, por ferioj kaj semajnfinoj kaj la konceptoj de ekstera kaj interna dekoracio pligraviĝis.
Kompono
Ideale, arkitektoj de domoj dezajnas ĉambrojn por solvi la diversajn bezonojn de la homoj kiuj vivos (loĝos) en la domo. Tia fasonado, konata kiel "interna arkitekturo", fariĝis populara temo en universitatoj kaj aliaj studinstitucioj. Ĉefaj elementoj, kiujn oni devas konsideri por la dezajno (desegno), estas la grando kaj ebeneco aŭ malebeneco de la tereno disponebla, la media ĉirkaŭo, la situo de la sudo aŭ de la flanko de kie venas la sunradioj kaj la plej oftaj ventoj kaj pluvoj.
Fengŝuo, originale ĉina metodo de loĝado laŭ tiaj faktoroj kiel pluvo kaj mikroklimatoj, ĵus vastigis sian amplekson por trakti la dezajnon de internaj spacoj, kun vido al antaŭenigado de harmoniaj efikoj al la homoj vivantaj ene de la domo. Fengŝuo ankaŭ povas signifi la "aŭron" en aŭ ĉirkaŭ loĝejo. Farante ĝin komparebla al la dom-aŭ-tera vendokoncepto de "endoma/eksterdoma fluo".
La kvadrata plano de domo en Usono raportas la areon de "vivejo", ekskludante la garaĝon kaj aliajn ne-vivejajn spacojn. La cifero por "kvadrataj metroj" de domo en Eŭropo raportas la areon interne de la muroj ĉirkaŭbarantaj la hejmon, kaj tiel inkludas ajnan fiksitan garaĝon kaj ne-vivejajn spacojn. La koncerna koncepto estas "konstruita surfaco". La nombro da etaĝoj, aŭ niveloj konsistigantaj la domon povas klare influi la kvadratan mapon de hejmo. Ĝardenoj ja restas ekster la doma surfaco, kvankam ene de la disponebña tereno por la hejmo.
Partoj
Multaj domoj havas plurajn grandajn ĉambrojn kun specialaj funkcioj kaj plurajn pli malgrandajn lokojn por aliaj diversaj kialoj. Tiuj povas inkludi vivejan areon aŭ manĝareon, dormareon, kaj (se taŭgaj instalaĵoj kaj servoj ekzistas) apartan aŭ kombinitan lav- kaj necesej-areojn. Plie, kuraclokĉambro, endoma naĝejo, endoma basketbalejo, kaj tiel antaŭen. En tradiciaj agrikultur-orientitaj socioj, bredbestoj kiel ekzemple gekokoj aŭ pli granda brutaro (kiel bovoj aŭ ŝafoj) ofte kunhavas parton de la domo kun homoj. La plej multaj konvenciaj modernaj domoj minimume enhavos dormoĉambron, banĉambron, kuirejon aŭ kuiradareon, studejon kaj loĝoĉambron. Tipa "kvarangula domo" (kiel imagita) okazis ofte en la frua historio de Usono, kiel ekzemplo de nova socio, kie ili estis plejparte konstruitaj, kun ŝtuparo en la centro de la domo, ĉirkaŭita de kvar ĉambroj, kaj ligita al aliaj sekcioj de la hejmo (en pli lastatempaj epokoj garaĝo).
Historio de la interno
Malmulto estas konata pri la plej frua origino de la domo kaj ĝia interno, sed ĝi povas esti spurita reen al la plej simpla formo de ŝirmejoj. La teorioj de romia arkitekto Vitruvio postulis la unuan formon de arkitekturo kiel kadro de ligno-branĉoj finita en koto, ankaŭ konsiderata kiel la primitiva kabano. Philip Tabor poste deklaras la kontribuon de 17-a-jarcentaj nederlandaj domoj kiel la fondo de nuntempaj domoj.
"Tiom kiom la ideo de la hejmo estas koncerna, la hejmo de la hejmo estas Nederlando. La kristaliĝo de tiu ideo eble estos datita al la unuaj tri kvaronoj de la 17-a jarcento, kiam la holanda Nederlando amasigis la senprecedencan kaj unikan amasiĝon de kapitalo, kaj malplenigis siajn monujojn en hejman spacon."
La posta historio de la homaro konsistas en kiel la domoj suferis la plej diversajn transformojn, normale al plibonigoj, sed ne nepre. Krome tio iĝis unu el la plej gravaj fakoj de la tutmonda ekonomio. Ja domo estas universala neceso: ĉiu persono bezonas domon, eĉ nomadoj.
Komunumaj ĉambroj
En la Mezepoko, la grandaj bienoj faciligis malsamajn agadojn kaj okazaĵojn. Krome, la domoj gastigis multajn homojn, inkluzive de familio, parencoj, dungitoj, servistoj kaj siaj gastoj. Iliaj vivstiloj estis plejparte komunumaj, kiam areoj kiel ekzemple la grandaj salonoj permesis la kutimon de manĝado kaj renkontiĝoj kaj aliaj permesis komunajn dormolitojn. Lastatempe domoj estis adaptitaj pli kaj pli al familiaj unuoj kaj eĉ al unuopaj soluloj, kio certe kondiĉigis la strukturojn kaj servojn de domoj.
Interligante ĉambrojn
Dum la 15-a kaj 16-a jarcentoj, la palacoj de la Itala Renesanco konsistis el abundaj ĉambroj de konektebleco. Male al la kvalitoj kaj uzoj de la grandaj bienoj, la plej multaj ĉambroj de la palaco enhavis neniun celon, ankoraŭ ĝuis plurajn pordojn. Tiuj pordoj ĝislimis ĉambrojn kiujn Robin Evans priskribas kiel "matricon de diskretaj sed ĝisfunde interligitaj kameroj." La dispono permesis al loĝantoj libere piediri el ĉambro al ĉambro de unu pordo al alia, tiel rompante la limojn de privateco.
"Foje ene de ĝi estas necesa pasi de sur ĉambro al la venonta, tiam al la plej proksime aŭ trapasu la konstruaĵon. Kie trairejoj kaj ŝtuparoj estas utiligitaj, tiel neeviteble ili estas, ili preskaŭ ĉiam ligas nur unu spaceton al alia kaj neniam funkcias kiel ĝeneralaj distribuiloj de movado. Tiel, malgraŭ la preciza arkitektura reteno ofertita per la aldono de ĉambro sur ĉambro, la vilao estis, laŭ okupo, malferma plano, relative penetrebla al la multaj membroj de la domanaro."
Kvankam tre publika, la malferma plano apogis societemon kaj konekteblecon por ĉiuj loĝantoj.
Koridoro
Frua ekzemplo de la apartigo de ĉambroj kaj sekva pliigo de privateco povas esti trovita en 1597 ĉe la Beaufort House enkonstruita en Chelsea. Ĝi estis dezajnita fare de angla arkitekto John Thorpe kiu skribis en siaj planoj, "A Long Entry through all" (Longa eniro al ĉio). La apartigo de la trairejo de la ĉambro evoluigis la funkcion de la koridoro. Tiu nova etendaĵo estis revolucia tiutempe, permesante la integriĝon de po unu pordo por ĉambro, en kiu ĉio universale ligiĝas al la sama koridoro. Angla arkitekto Sir Roger Pratt deklaras "laŭ la komuna maniero en la mezo tra la tuta longo de la domo, [evitas] la oficoj de unu molestante la aliajn pro kontinua pasado tra ili." Sociaj hierarkioj ene de la 17-a jarcento estis altagrade rigarditaj, kiam arkitekturo estis kapabla karakterizi la servistojn kaj la superan klason. Pli da privateco estas ofertita al la loĝanto kiam Pratt plue postulas, "la ordinaraj servistoj neniam povas publike aperi preterpase tien kaj reen por siaj okazoj tie." Tiu socia disigo inter riĉulo kaj senhavuloj preferis la fizikan integriĝon de la koridoro en loĝigon ekde la 19-a jarcento.
Sociologo Witold Rybczynski skribis, "la subsekcio de la domo en tagnokton uzas, kaj en formalaj kaj neformalaj areoj, komenciĝis." Ĉambroj estis ŝanĝitaj de publikaj al malpublikaj kiam ununuraj enirejoj devigis nociojn de enirado de ĉambro kun specifa celo.
Labor-libera hejmo
Komparita al la grandaj ŝtuparaj domoj en Anglio kaj de la Renesanco, la 17-a-jarcenta nederlanda domo estis pli malgranda, kaj estis nur loĝita fare de ĝis kvar al kvin membroj. Tio ŝuldiĝis al ilia ampleksa "memfido", kontraste al la dependeco de servistoj, kaj dezajno por vivstilo centriĝis ĉirkaŭ la familio. Estis grave ke la nederlandanoj apartigis laboron de hejmeco, kiam la hejmo iĝis fuĝo kaj loko por komforto. Tiu vivmaniero kaj la hejmo estis tre simila al la nuntempa familio kaj iliaj loĝejoj. Domplano ankaŭ asimilis la ideon de la koridoro same kiel la gravecon de funkcio kaj privateco.
Antaŭ la fino de la 17-a jarcento, la domplano baldaŭ estis transformita por iĝi labor-libera, devigante tiujn ideojn por estonteco. Tio povis atendi favoron de la industria revolucio, akirante grandskalan fabrikproduktadon kaj laboristojn. La domplano de la nederlandanoj kaj ĝiaj funkcioj daŭre estas signifa ankoraŭ hodiaŭ. La nomoj de partoj de domo ofte eĥigas la nomojn de partoj de aliaj konstruaĵoj, sed povis tipe inkludi:
Teknologio kaj privateco
La enkonduko da teknologio kaj elektronikaj sistemoj ene de la domo pridubis la impresojn de privateco same kiel la apartigon de laboro disde hejmo. Teknologiaj progresoj de kontrolo kaj komunikado permesas komprenon de personaj kutimoj kaj privatajn vivojn. Kiel rezulto, la "malpubliko daŭre iĝas pli publika, [kaj] la deziro al protektaj familivivaj pliiĝoj, instigitaj fare de la amaskomunikilaro mem kiuj subfosas ĝin" Hill skribas. Laboro ankaŭ, estis ŝanĝita pro la pliiĝo de komunikadoj. La "diluvo de informoj", esprimis la klopodojn de laboro, komforte akirante aliron ene de la domo. Kvankam allaborirado estas reduktita, "la deziro apartigi funkciadon kaj vivi restas." En la libro Immature Architecture de Jonathan Hill, li identigas tiun novan privatecofendon kiel Elektromagneta Vetero. Natura aŭ homfarita vetero restas samtempe interne aŭ ekster la domo, ankoraŭ la elektromagneta vetero povas generi ene de ambaŭ pozicioj. Aliflanke, kelkaj arkitektoj dezajnis hejmojn en kiu manĝi, funkciadi kaj vivadi estas faritaj kune.
Komence de la 21-a jarcento, tamen la evoluo ŝanĝis direkton kaj profesiuloj kiuj laboras ne per grandaj maŝinoj aŭ rimedoj en grandaj fabrikoj, sed en oficejoj tre ofte per malgrandaj komputiloj aŭ aliaj altteknologiaj aparatetoj, kiuj povas esti facile transportitaj al hejmo aŭ eĉ jam ili estas tie, povas parte aŭ tuttempe labori hejme. Tio iom ŝanĝis la koncepton de la familia domo. Unuflanke tute necesas aparta ĉcambro, kiu funkciu kiel laborejo, do anstataŭ la iama ateliero, pro kio oni nuligas la koncepton de provateco en hejmo. Aliflanke infanoj ekzemple ne rajtas veni al tiu neprivata ejo de la privataj hejmoj.
Domotipoj
Loĝdomo estas domo precipe uzata por loĝado, do por kontinua protekto de homoj tie vivantaj kontraŭ klimataj malhelpoj kiaj bruo, polvo, pluvo, neĝo, vento, forta sunbrilo, kontraŭ atakado fare de bestoj aŭ de aliaj homoj kaj kontraŭ ŝtelado de la tieaj havaĵoj. Loĝdomo povas konsisti el unu aŭ el pluraj loĝejoj, kaj sekve povas tre diferenci laŭ grandeco.
Identigi domojn
Pli sistema kaj ĝenerala aliro al identigado de domoj povas uzi diversajn metodojn de domnumerado (laŭstrate, laŭ stratoflanko, laŭurbe ktp.) per cifera nombrado. Tiel plej ofte la ĉefa adreso de persono aŭ familio konsistas el nomo de strato plus numero de domo, krom la urbonomo, poŝta kodo ktp.
Animalaj domoj
Homoj ofte konstruas "domojn" por bred- aŭ sovaĝaj bestoj, ofte similaj al pli malgrandaj versioj de homaj domiciloj. Konataj bestaj domoj konstruitaj fare de homoj inkludas birdejojn, kokejojn kaj hundejojn (hundobredejoj); dum enhavantaj agrikulturajn bestojn pli ofte estas kiel garbejoj kaj staloj. Tamen, homa intereso en konstruado de domoj por bestoj ne ĉesas ĉe la breddorlotbestoj. Homoj konstruas vespertodomojn, nestadejojn por anasoj kaj aliaj birdoj, abeldomojn (abelujoj), ĝirafdomojn, kanguruodomojn, vermodomojn, ermitkrabajn domojn, same kiel ŝirmejojn por multaj aliaj bestoj.
Domoj kaj simboleco
Domoj povas esprimi la cirkonstancojn aŭ opiniojn pri siaj konstruantoj aŭ siaj loĝantoj. Tiel, vasta kaj kompleksa domo povas funkcii kiel signo de okulfrapa riĉaĵo, dum malkosta domo konstruita el reciklitaj aŭ facile kaj proksime disponeblaj materialoj povas indiki subtenon de energiŝparo.
Domoj de speciala historia signifo (iamaj loĝejoj de famuloj, ekzemple, aŭ eĉ ĵus tre malnovaj domoj) povas akiri protektitan statuson en urboplanado kiel ekzemploj de finkonstruita heredaĵo kaj/aŭ de strattertigo. Memortabuloj povas marki tiajn strukturojn. Sen neceso de aparta informo kelkaj domoj estas tutmonde konataj kiel la Blanka Domo aŭ la Rozkolora Domo, kiel centroj de povo.
Domposedo okazigas komunan mezuron de prospero en ekonomio. Kontrastu la gravecon de domdetruo, tendloĝejo kaj domrekonstruado en la sekvo de multaj naturkatastrofoj.
La "House for the Dance of Death" (Domo por la Danco de Morto) de Peter Olshavsky disponigas 'patafizikan' varion pri domo.
Domo kaj arto
Oni povas kompreni, ke arkitekturo estas la esenca arto rilate al domoj, sed certe ĝi ne estis la unua. Plej frue, kiam homoj ankoraŭ eĉ konstruis nek domon nek ion ajn, ili iel dekoris la murojn de la kavernoj aŭ naturaj ŝirmejoj, kie ili rifuĝiĝis. Oni ne povas certi pri kion sentis tiuj unuaj artistoj kaj ĝis kioma grado ili konsideris la lokon domo aŭ eĉ hejmo. Sed la certo estas estas, ke ili loĝis en ejoj kies muroj estis ornamitaj per rokpentraĵoj. Multaj jarcentoj poste, simila ornamado aperis en plej luksaj domoj, nome tiuj de la reganta klaso en diversaj civilizacioj de Mezoriento. Sen en tiuj palacoj jam aperis ankaŭ kaheloj, artaj ceramikaĵoj, basreliefoj, skulptaĵoj ktp., enkalkulante jam kompreneble la arton arkitekturo por konstruaĵoj el kiuj kelkaj ankoraŭ vizitendas. Ankaŭ en Orienta Azio simila lukso aperis en palacoj ekzemple de Ĉinio, sed ne nur. Tie krome aperis diversaj ornamaj artoj, ekzmeple por ceramiko, artoplenaj mebloj ktp. Tiel oni atingis la punkton, ke domoj ne nur plenumis la bazajn necesojn de loĝado, sed ankaŭ la spiritan plaĉon al arta kontemplado.
Ege kortuŝa atingo en tiu direkto estis la Piramidoj de Egipto, ne nur simplaj tomboj, sed ankaŭ iel "domoj" de mortintoj. Ja tia estis le kredo, ke la mortintoj pluvivas en la alia vivo kaj pro tio multaj artaĵoj estis entombigitaj kun la mortinta faraono, sed ankaŭ la enormeco de la konstruado mem de la grandaj piramidoj montras grandegan organizadon kaj disponon de laborfortoj. En aliaj civilizacioj de la Antikveco simile oni konstruis artajn palacojn kaj templojn, kiuj montru la superecon de la diversaj regantaj klasoj: imperiestroj, sacerdotoj ktp. Eble estis en la Romia epoko, kiam domoj de mezklasanoj jam povis inkludi artajn murpentraĵojn, mozaikojn ktp. Dekomence tiu lukso eble estis apartaĵo de plej altaj klasoj, sed dum la Romia Imperio disvastiĝis kaj ampleksiĝis, certe tiu kutimo ornami kaj murojn kaj plankojn estis adoptitaj de nenobelaj mezklasanoj, komercistoj ktp.
En la Mezepoko tri proksimaj kaj interkonektitaj civlizacioj montris apartajn konsiderojn pri la rilato inter arto kaj domoj. En la Bizanca Imperio, kultura heredanto de la Orienta Romia Imperio kaj de la greka civilizacio, la emo al lukso en palacoj (kaj religiaj konstruaĵoj) rezultis en granda ornamema tendenco pere de murpentraj mozajkoj, oraĵoj, ornamaj artoj ktp. Kompreneble palacoj markis diferencojn kun la domoj de la malriĉa popolo, kiuj ne povis disponi el tiaj superflua. En la kristana Eŭropo arto rifuĝiĝis en preĝejoj kaj monaĥejoj, dum eĉ palacoj kaj kasteloj mem apenaŭ enkondukis artajn ornamerojn kaj nur arkitekturajn elementojn necesajn por la praktikaj postuloj: turoj, kreneloj ktp. Malofte oni nomas palacojn aŭ kastelojn en la kategorio domo, kvankam ja tiuj utilis ankaŭ por loĝaj celoj. Ankaŭ en Eŭropo la domoj de malriĉuloj estis simple evoluoj de kabanoj, kun iom da ŝtono por fundamentoj, adobo kaj lignaj traboj, kaj tegmentoj de vegetalaj materialoj norde kaj el tegoloj sude. Tie apenaŭ estis loko por artaĵoj. Kaj trie en la landoj kie Islamo disvastiĝis, la religiaj konstruaĵoj (moskeoj) disponis el prilaborita arkitekturo (iel heredita el Bizanco) kaj pentrarto, koncentrita ĉefe en azuleĥoj kaj aliaj ceramikaĵoj, kiuj ne montris personajn bildojn kaj ja multe da geometriaj, vegetalaj kaj ornamaj elementoj. Tio povis facile eniri ne nur en palacoj de la regantaj klasoj, sed ankaŭ de mezklasaj domoj,. kie ili trovis naturan kongruon, same kiel pri la ĝardenoj. Ekzemple la konstruo de malgrandaj banujoj aŭ akvujoj pasis de la ofta romia domo al la araba domo, kaj same pri la apartigo de viroj kaj virinoj, kio disvastigis la arton de la ĵaluzio.
Domo en literaturo kaj fikcio
En la dua duono de la 19-a jarcento disvastiĝis nova tendenco el la franca literaturo, nome "realisma romano" kiu fokusiĝis en la priskribo de la burĝaj familioj, kompreneble en la etoso de la familia domo. Tiele plimultiĝis romanoj kies agado okazas en domaj etosoj kaj foje eĉ la vorto "domo" aliras al la titolo, tiel ĉe Bleak House de Charles Dickens, ĉe la novelo The Fall of the House of Usher de la usona verkisto Edgar Allan Poe kaj ĉe la teatraĵo La casa de Bernarda Alba de la hispana poeto Federico García Lorca. En Hispanameriko menciindas La casa de los espíritus de la ĉilia verkistino Isabel Allende, kiu iĝis german-nederland-portugala filmo Das Geisterhaus. Alidirekte "La ĉokolada nomo" estas en kelkaj lingvoj alternativa nomo por la rakonto Hänsel und Gretel de la Fratoj Grimm.
Proverbo
Ekzistas pluraj proverboj pri domo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili :
23904 Amytang
23904 Amytang estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono)
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Amy B. Tang, finalistino en 2007 de la Discovery Channel Young Scientist Challenge (DCYSC), scienca konkurso por mezlernejoj, pro ŝia projekto pri sciencoj de la medio. Ŝi estis lernantino ĉe la  Meadow Park Middle School, Summa Academy de Beaverton (Oregono).
Colonia Jardín (metroo de Madrido)
Colonia Jardín (Kolonio-Ĝardeno aŭ kolonio ĝardena) estas stacidomo de la linioj 10 de la Metroo de Madrido kaj ML-2 kaj ML-3 de malpeza Metroo lokita en la distrikto Latina sub la Ŝoseo de Karabanĉelo al Aravako.
La stacio estis inaŭgurita la 22-an de oktobro 2002 por linio 10 kaj kvin jarojn poste, la 27-an de julio 2007, la fina stacio de linioj ML-2 kaj ML-3 estis malfermita. Ĉi tiu stacio estis la kapo de linio 10 ĝis 2003. Ekde la 28-a de junio 2014, Colonia Jardín iĝis la fina stacio de ĉiuj linioj, kiuj alvenis al la stacio por la plibonigaj laboroj de la instalaĵoj inter ĉi tiu stacio kaj la.
La malpezaj fervojaj platformoj estas unu pli alta nivelo ol tiuj de linio 10. Inter la du platformoj estas du vojoj: unu por linio ML2 kaj alia por linio ML3.
En ĉiuj malpezaj fervojaj stacioj estas bilet-maŝinoj, kie eblas uzi monkarton. Ili ne akceptas biletojn, nur monerojn, krom en la stacioj kaj Colonia Jardín.