cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Berlina muro
Disigita lando
Post la kvarpartia akordo de 1971 la nombro de transirejoj inter la orienta kaj okcidentaj urboparoj pligrandiĝis ĝis 10. La politiko de Willy Brandt kaj Erich Honecker, komence de la 1970-aj jaroj, proksimigis la du germanajn respublikojn kaj iom plifaciligis la transiron inter la du landoj. La GDR pli facile disdonis vojaĝpermesojn aleksterlandajn, ĉefe al neproduktuloj kiel emerituloj, kaj permesis mallongajn vizitojn de okcidentgermanoj al ĉelimaj regionoj. Kiel prezo de pli granda cirkullibereco la GDR postulis rekonon de sia stato kiel suverena ŝtato kaj la ekstradicion de siaj alokcidente fuĝintaj ŝtatanoj. Tiajn postulojn, kontraŭajn al la konstitucio, okcidenta Germanio daŭre rifuzis. Por multaj germanoj la starigo de la muro estis fakte disŝiro kaj humiliĝo, kiuj emfazis la rankoron de disiĝo. Neatendita sekvo de la murkonstruo estis estiĝo en la koroj de germanoj de ideo pri reunuiĝo.
La du urbopartoj malsame evoluis. Orienta Berlino, ĉefurbo de la GDR, ricevis prestiĝajn konstruaĵojn ĉirkaŭ Alexanderplatz kaj Marx-Engels-Platz. La centro de Berlino (Mitte) situanta en la orienta parto, perdis sian viglecon. Konstruaĵoj ne plu estis prizorgataj, ĉefe la belegaj konstruaĵoj sur la insulo de muzeoj, inkluzive la grava Pergamo-muzeo. Daŭrigante evoluigon de la socialisma ekonomio, la reĝimo inaŭguris en 1967 en la industria zono de Oberschöneweide, la unuan industrian kombinaĵon de la GDR, la "Kombinat VEB Kabelwerke Oberspree (KWO)" por kabloj. En 1970 ekis konstruado de 11 ĝis 25-etaĝaj domoj en la strato de Leipzig, kiuj transformaĉis la urban spacon.
La GDR-propagando daŭre nomis la muron kaj ĉiajn siajn limkonstruaĵojn "kontraŭfaŝisman remparon" protektante la Germanan Demokratian Respublikon kontraŭ "elmigro, kerniĝo, spionado, sabotado, kontrabando, forvendo kaj agreso el okcidento". Reale ĉiaj ĉi sistemoj estis starigitaj ĉefe kontraŭ la propraj ŝtatanoj.
Okcidenta Berlino iĝis rapide montrofenestro de la okcidento. La monreformo haltigis la mankon kaj la rekonstrulaboroj antaŭeniris multe rapide ol en la orienta parto. Potsdamer Platz restis memorloko. Panorama platformo ebligis vidon trans la muron, kaj iĝis celo de vizitantoj ĉefe inter la jaroj 1970 kaj 1980.
Tamen la dispartigo malfortigis la ekonomion de la okcidenta sektoro. Fakte la industrio devis eksporti produktaĵojn el GDR. Por eviti industrian spionadon altteknikaj industrioj nur malofte instaliĝis en okcidenta Berlino. Aparta eco de la okcidenta parto ekde 1967 iĝis la studenta SDS = socialista germana asocio. La urbo estis kaj estas tradicie universitata urbo kaj la kulturo vivo estas tre vigla kaj vasta. ( fondiĝis Libera universitato FU) Okazis en 68- aj jaroj manifestacioj kontraŭ Usono ( precipe la vjetnama milito) kaj novfaŝismo en germanio)
Falo de la muro
La muro falis dum la nokto de ĵaŭdo, la 9-a de novembro, al vendredo, la 10-a de novembro post pli ol 28-jara ekzisto. Ĉefaj kialoj estis la manifestacioj, la postulo pri vojaĝlibereco kaj la daŭra "respublikfuĝo" de multaj loĝantoj tra orienteŭropaj ĉefurboj al okcidenta Germanio.
En 1989 la situa geopolitika ŝanĝiĝis. Sovetio anoncis senvenkan foriron el Afganio. Lech Walesa iĝis ĉefministro de Pollando. Hungario malfermas la feran kurtenon. Iuj observantoj opiniis, ke ankaŭ germanoj infektiĝos pri libereco, kiel ekzemple ĝeneralo Vernon Walters, usona ambasadoro en okcidenta Germanio de 1989 ĝis 1991. Pretekstante feriojn en Hungario, kie la landlimoj estis malfermitaj ekde la 11-a de septembro, orientgermanoj forlasis la landon centope kaj milope. 25.000 civitanoj tiel alvenis en okcidenta Germanio tra Hungario kaj Aŭstrio dum tri semajnoj. En Prago kaj Varsovio dekoj da miloj da orientgermanoj sieĝis la ambasadorejon de Okcidenta Germanio.
En orienta Germanio protestoj grandiĝis. En protestantaj preĝejoj, kiel tiu de Sankta Nikolao en Leipzig, homoj preĝadis por paco. Tio estis la ĝermo de la lundaj manifestacioj ekde septembro. 20.000 manifestaciantoj paŝis laŭ la stratoj de Leipzig la 2-an de oktobro 1989. Miĥail Gorbaĉov, veninte al orienta Berlino por festi la kvardekan datrevenon de la estiĝo de la Germana Demokratia Respubliko, indikis al la registaranoj, ke nepre ne estu uzata armea subpremado. Malgraŭ provo far renoviguloj de la komunista partio la manifestacioj daŭrigis: unu miliono da manifestaciantoj en orienta Berlino la 4-an de novembro, centoj da miloj en aliaj grandaj urboj de GDR.
La 6-an de novembro publikigita plano de nova vojaĝleĝo estis kritikegita kaj la ĉeĥa registaro diplomate pli kaj pli protestis kontraŭ la elmigrado de GDR-anoj tra sia lando, la SED-estraro decidis la 7-an de novembro, pli rapide starigi regularon por permanentaj vojaĝoj.
Tia ellaborita malneto, kiu enhavis aldonan parton pri vizitvojaĝoj estis aprobita la 9-an de novembro de la politika buroo kaj transsendata al ministrokonsilio (registaro). Poste estis kreita laŭ la malneto, propono al la konsilio, kiu estis akceptita la saman tagon antaŭ 18:00 laŭ rapida procedo, sed devis esti publikigita de la ŝtata novaĵagentejo ADN nur la sekvan matenon, la 10-an de novembro je la 4-a matene.
Tamen protestis la justicministerio la 9-an de novembro. Paralele al la rapida procedo la propono al la ministrokonsilio estis traktita la 9-an de novembro de la centra komitato(CK) kaj iom modifita. La manskribe modifitan ekzempleron de la ministrokonsilio transdonis Egon Krenz al Günter Schabowski, SED-estrarano, kiu ne ĉeestis la antaŭajn diskutojn en la politika buroo kaj la centra komitato, antaŭ ol tiu iris al la gazetara konferenco pri rezultoj de la CK-sesio.
Tiu gazetara konferenco kun Günter Schabowski en la internacia gazetara centro, en la Ost-Berliner Mohrenstraße 38, kiu estis dissendita rekte kaj vidita de multaj homoj estis la startilo de la murmalfermo. Je 18:53 la korespondanto de la itala agentejo Ansa, Riccardo Ehrman, starigis demandon pri la vojaĝleĝo. La demando, laŭ protokolo de la gazetara konferenco estis: "Vi parolis pri eraroj. Ĉu vi ne opinias, ke estis granda eraro, tia vojaĝleĝmalneto, kiun vi prezentis antaŭ kelkaj tagoj?" Tiun demandon Schabowski respondis tre komplike kaj vaste. Fine li diris: "Kaj tial ni decidis, adopti hodiaŭ regulon, kiu ebligos ĉiun GDR-civitanon elvojaĝi tra limtransirejoj el GDR." Al demando de alia ĵurnalisto: "Ekde kiam tio ĉi ekvalidos? Ĉu tuj?" Schabowski respondis, je 18:57, legante la de Krenz transdonitan paperon:
"Privataj vojaĝoj aleksterlandaj povos esti petataj sen iaj kondiĉoj - vojaĝmotivoj kaj familirilatoj. Permesoj estos donitaj rapide. La koncernaj departementoj, pasportejo kaj registarejoj de la popolpolico en GDR estas ordonataj, tuj starigi vizojn por permanentaj vojaĝoj aleksterlandajn, sen necesa plenumigo de la ankoraŭ nun validaj kondiĉoj. Permanentaj vojaĝoj povas okazi ĉe ĉiuj landlimtransirejo inter orienta kaj okcidenta Germanioj..."
Schabowki rapide legis la al li transdonitan dekretmalneton por la ministrokonsilio. Al la rea demando de ĵurnalisto: "'Kiam tio ekvalidos?'" Schabowski respondis: "'Laŭ mia scio ... tio estas tuj, sen prokrasto.'" Post duobla demando de ĵurnalisto: "'Ĉu tio validas ankaŭ por okcidenta Berlino?'" Schabowski fine trovis la bonan paragrafon: "La permanenta elvojaĝo povos okazi tra ĉiu landlimtransirejoj de orienta al okcidenta Germanio, kaj al okcidenta Berlino."
Pro la elsendo, tuj disvastigata de okcidentgermanaj kaj okcidentberlinaj radioj kaj televidoj, ke la muro estas "malfermata", pluraj miloj da orientberlinanoj iris al la transirejoj kaj postulis tujan malfermon. Tiam nek la limtrupoj, nek la pasportkontroloficistoj de la ministerio pri ŝtatsekureco ricevintis ian informon.
Sen precizaj informoj kaj sub premo de la amasoj, je 23:30 la limtransirejo en la Bornholmer Straße estis malfermita por GDR-anoj; tiel ordonis la oficiro de la pasportkontrolo, ĉefleŭtenanto Harald Jäger. Aliaj limmalfermoj okazis dum la sekvaj horoj kaj en Berlino, kaj laŭ la interna landimo de Germanio. Jam malfruvespere multaj spektis televide la malfermon de la limo kaj ekiris tuj. Matene de la 10-a de novembro amaso transiris la limon, ĉar multaj dormis dum la noktomeza malfermo.
GDR-anoj estis entuziasme bonvenigita de la okcidentberlina loĝantaro. La plej multaj trinkejoj proksime al la muro ofertis senpagan bieron kaj sur la Kurfürstendamm okazis granda kunveno kun hupantaj aŭtoj kaj fremdaj homoj, kiuj ĉirkaŭbrakumis unu la alian. Kiam eksciis pri la malfermo de la berlina muro la Bundestag-anoj en Bonn vespere, preskaŭ ĉiu ekkantis la germanan nacian himnon.
La falo de la muro estis eksterordinara evento de la monda historio kaj estis festata interalie dum kristnasko 1989 per koncerto de Leonard Bernstein.
Evoluo post la falo
Post la 9-a de novembre la muro estis komence same gardata, oni pliofte malpermesis nekontrolatajn limtransirojn. Ŝajnas, ke tiam ekzistis ankoraŭ en GDR la ideo, ke la limo daŭre ekzistu iamaniere. Dum la unuaj semajnoj kelkaj trupoj eĉ provis ripari la truojn de la muro.
Jam por la semajnfino post la 9-a de novembro, GDR anoncis neatendite malfermon de aliaj limtransirejoj, inter kiuj kelkaj tre simbolaj, kiel Potsdamer Platz, Glienicker Brücke kaj Bernauer Straße. Ĉe tiuj transirejoj kuniĝis homamasoj atendantaj la malfermon kaj aplaŭdante ĉiun forprenitan betonpecon. Kvankam temas nur pri konstruo de novaj transirejoj, multaj fotoj kaj filmoj de tiuj eventoj nomas ilin erare disŝiro de la muro.
Okcidentgermanoj kaj -berlinanoj unue rajtis eniri GDR-on senvize la 24-an de decembro 1989 je 0:00; ĝis tiam validis ankoraŭ la malnovaj reguloj kun deviga vizo kaj minimuma ŝanĝo de markoj. Dum la semajnoj inter la 9-a de novembro kaj la 23-a de decembro GDR-anoj ĝuis do iel "pli grandan vojaĝliberecon" ol okcidentgermanoj.
Oni malpli kaj malpli kontrolis la muron, kaj toleris transiron tra ĉiam pli grandaj truoj en la muro. Samtempe ĉe la transirejoj oni kontrolis nur de tempo al tempo la trafikfluon. Ĝis la 30-a de junio 1990 kontinue malfermiĝis aliaj limtransirejoj, la plej fama inter ili ĉe la Brandenburga pordego jam la 22-an de decembro 1989.
La 1-an de julio 1990 ĉesis la gardo de la muro kaj de ĉiuj limkontroloj. Jam la 13-an de junio 1990 ekis la oficiala malkonstruo ĉe la Bernauer Straße. Neoficiale ĝi ekis ĉe la Bornholmer Straße, pro fervojlaboroj. Partoprenis entute 300 GDR-landlimsoldatoj, kaj post la 3-a de oktobro 1990, 600 okcidentgermanaj armeanoj. Ekipaĵo konsistis el 175 kamionoj, 65 gruoj, 55 ŝovelmaŝinoj kaj 13 buldozoj. La malkonstruo de la enurba muro finiĝis oficiale la 30-an de novembro 1990. Restis ses partoj, konservitaj kiel memoraĵoj. La cetero de la muro, cefe ĉe la berlin-brandenburga limo malaperis ĝis novembro 1991.
Kelkaj murpartoj troviĝas nuntempe en diversaj lokoj en la mondo. Tiel la usona sekreta servo CIA konservis por sia nova konstruaĵo en Langley, Virginio, kelkajn arte ornamitajn murpartojn. Alia parto de la muro estis videbla en la domo de historio en Bonn. Sur la Königinstraße ĉe la angla ĝardeno en Munkeno troviĝas alia parto.
Detaloj de la muro
La 43,1 kilometrojn longa muro (longeco ene de Berlino) estas aldonaĵo al la longa landlimo inter la orienta kaj la okcidenta Germanioj. Ĝi estis parto de la okcidenta limo de la landoj de la Varsovia Kontrakto, videbla konstruaĵo de la fera kurteno. La muro distranĉis 193 stratojn. Kiel la cetero de la landlimo inter la du Germanioj, la berlina muro estis ekipita de sistemo tre kompleta de pikdratoj, fosaĵoj, tankokaptiloj, rondvojoj kaj gvatturoj. Komence de la 1980-aj jaroj, laboris ĉe la landlimo 1000 gardhundoj. La sistemo perfektiĝis pli kaj pli. La domoj proksime al la muro estis iom post iom malplenigitaj de loĝantoj kaj muritaj. Tio daŭrigis ĝis la 28-an de januaro 1985, kiam estis detruita la preĝejo de la repacigo ĉe la Bernauer Straße. Malpleno klara disdividas tiam iom dense loĝatan kaj malhelan Berlinon en du partojn.
Je la fina stato, kiu laŭloke ne estis atingita antaŭ la fino de la 1980-aj jaroj, la laŭlimaj instalaĵoj konsistis el:
La larĝeco de tiuj instalaĵoj dependis de la denseco de la domoj ĉe la landlimo kaj variis inter ĉirkaŭ 30 kaj 500 metroj. Ne estis konstruitaj minkampoj kaj aŭtomataj pafiloj ne ekzistis ĉe la muro en Berlino, kontraŭe al la ena interna germana landlimo (sed tion oni ĝenerale ne sciis en GDR). La detalo de tiuj instalaĵoj, nomitaj interne "agadzono", estis sub militista sekreto kaj do malbone konata de civitanoj de la GDR. La TV kaj ĵurnaloj en okcidenta germanio vaste kaj detale raportis pri ĉia incidento je la landlimo. Ĉiu orientgermano estis informita pri la danĝero trapasi la limon. La ĉelandlimaj soldatoj devis prisilenti tiajn aferojn. La etoso estis tiel, ke neniu sciis, ĉu la najbaro estis aŭ ne spiono de la ŝtata polico, kaj la plimultaj do silentis. Tiu, kiu interesiĝis tro pri la ĉelandlimaj instalaĵoj riskis almenaŭ arestiĝon kaj identeckontrolon. Sed povis sekvi ankaŭ kondamno al malliberejo pro plano de fuĝo. Por aliri la zonon proksime de la muro en la orienta parto de Berlino, necesis speciala permesilo.
En 2007 Deutsche Welle prezentis dokumentan animeon, kiu detale montras la unuopajn instalaĵojn kaj klarigas ilian funkciadon (spektebla kun esperanto subtekstoj).
Akvaj limoj
Ĉelimaj fortikaĵoj de la GDR troviĝis ĉiam sur la bordo, tial kelkaj lagoj de la Havel estis preskaŭ enmuritaj. La plej granda malrekta vojo troviĝis ĉe la Jungfern-lago, kie la muro troviĝis ĉirkaŭ 2 km for de la landlimo. Foje la limstrio trairis malnovajn akvujojn, kiuj do iĝis neuzeblaj al la loĝantoj, kiel ekzemple ĉe la okcidenta bordo de la lago Groß-Glienicke kaj sur la suda bordo de la lago Griebnitz.
Sur riveroj de la interna landlimo, la limo troviĝis ĉiam aŭ sur la okcidenta aŭ sur la orienta bordo, tial ne troviĝis markaĵo surkave. La fortikaĵoj troviĝis ĉiam sur la orienta bordo, sed la riveroj apartenantaj al orienta Berlino estis daŭre gardataj.
Sur kanaloj kaj kunfluantaj riveroj la situoj foje estis malfacile kompreneblaj. Multaj naĝantoj kaj boatoj okcidentberlinaj tiel troviĝis erare sur orientberlina teritorio kaj estis alpafitaj, kelkaj el ili mortigitaj.
Je kelkaj lokoj sur la Spree-rivero, ekzistis subakvaj bariloj kontraŭ naĝantoj. Fuĝantoj ne facile sciis, kiam ili atingis la okcidentan sektoron kaj riskis mortpafon eĉ post transiro de la muro.
Transirejoj
Ekzistis 25 transirejoj por transiri la muron: 13 surstrataj, 4 fervojaj kaj 8 surakvaj. En Berlino okazis ĉirkaŭ 60% de ĉiuj tansiroj inter okcidenta kaj orienta Germanioj. La transirejoj estis tre sekurigitaj GDR-flanke. Tiuj, kiuj deziris transiri estis severe, plurfoje kontrolitaj far dogananoj, elmigrad- kaj enmigradservoj, sed la formalaĵoj disvolviĝis korekte. Veturiloj estis detale traserĉataj (malfermo de la valizujo, motorujo, kontrolo de la seĝoj, perspegula kontrolo de la malsupro). Tiaj formalaĵoj permesis nur malgrandan trafikon. Tamen evidentiĝis poste, ke ekzistis sekretaj pasejoj sub la muro, uzitaj foje, subtervojoj elfositaj de sekretaj servoj de la GDR aŭ de fuĝhelpantoj.
Okcidentflanke oni trapasis policejon kaj doganejon, sed simplaj personoj kutime ne estis kontrolitaj. Nur por simpla transiro oni statistike petis informojn pri la celloko kaj okaze estis farita pli detala kontrolo. Vartrafiko al eksterlando estis dogane kontrolita, al GDR nur statistike. Policanoj okcidentgermanaj kaj aliancanaj patroloj raportis pri suspektaj agadoj por eviti alvenon de orientaj espionoj.
La aliancanoj instalis kontrolejojn por oficialaj personoj ĉe Checkpoint Bravo (Dreilinden) kaj Checkpoint Charlie (Friedrichstrasse), sed tio tute ne influis la trafikon de vojaĝantoj kaj vizitantoj.
Nombro de viktimoj nekonata
La ekzakta nombro de viktimoj ne estas konata: GDR sekretis ofte pri novaj viktimoj. Laŭ esploroj de la berlina laboristaro "Grupo de la 13-a de aŭgusto", 1.135 personoj estis tie mortigitaj. La prokuroro de Berlino nombris 270, ĉe kiuj videblas perforta agado de la GDR. La Zentrale Ermittlungsgruppe für Regierungs- und Vereinigungskriminalität (centra grupo de esploroj pri la krimoj de la registaro kaj de la reuniĝo) nombris nur 421 mortintojn pro armeanoj de la GDR. Aliaj fontoj indikas 125 mortintojn en Berlino. .
La unua mortinta viktimo estis Ida Siekmann, kiu mortis elsaltinte el fenestro sur la Bernauer Straße, la 22-an de aŭgusto 1961. Unuaj mortigaj kugloj estas pafitaj de la vojpolico la 24-an de aŭgusto 1961 al Günter Litfin (24-jara) ĉe la stacidomo Friedrichstraße, dek unu tagojn post la fermo de la landlimo. La 17-an de aŭgusto Peter Fechter (22-jara) perdas sian sangon sur la "mortopisto". En 1966 du infanoj, 10 kaj 13-jaraj estas mortpafitaj de entute 40 kugloj.
Oni taksas ĝis 75.000 la nombro de viroj kaj virinoj kondamnitaj ĝis dujara mallibereco pro respublika dizerto. La kondamno superis kutime kvin jarojn se la fuĝemulo difektis liminstalaĵojn, portis armilon, estis soldato aŭ detenis sekretojn.
Inter la viktimoj de la muro estis ankaŭ kelkaj soldatoj. La plej fama kazo estas sendube tiu de la soldato Reinhold Huhn, mortigita per transkondukanto.
Memorejoj
Por memori la viktimojn de la berlina muro ekzistas tre diversaj monumentoj. Malgrandaj krucoj aŭ aliaj memoraĵoj ĉefe pri mortpafitaj fuĝintoj estas ofte private starigitaj kaj troviĝas ĉe la iama murlinio. Sed ekzistas ankaŭ kelkaj grandaj publikaj memorejoj.
Murmuzeo ĉe Checkpoint Charlie
La murmuzeo en domo ĉe Checkpoint Charlie estis malfermita en 1963 ĉe la tiama limo de la historiisto Rainer Hildebrandt. Ĝi estas unu el la plej vizitataj muzeoj en Berlino. En la muzeo videblas la sekurigsistemo ĉe la berlina muro kaj dosieroj pri sukcesaj fuĝoj kaj ties iloj kiel balonoj, aŭtoj, telferoj kaj malgranda submara ŝipo. La nuna estrino de la muzeo estas la vidvino de la fondinto, Alexandra Hildebrandt.
Memorejo ĉe la Bernauer Straße
Ekde la fino de la 1990-aj jaroj ekzistas ĉe la Bernauer Straße inter la iamaj kvartaloj Wedding kaj Berlin-Mitte memorejo pri la berlina muro kaj la ''Kapelle der Versöhnung' (kapelo de repacigo) '. La memorejo konsistas el nova konstruita murparto ĉe la iama loko. Ekzistas dokumentejo ekde la 9-a de novembro 1999 kaj ekde 2003 turo, el kies supero bone videblas la murkonstruaĵo de la memorejo. Estas organizataj tie seminarioj kaj aliaj okazaĵoj.
Historia mejlo de la berlina muro
La historia mejlo de la berlina muro estas kvarlingva permanenta ekspozicio, kiu konsistas el 21 informtabuloj, kiuj troviĝas laŭ la ena linio de la iama muro. Ili surhavas fotojn kaj tekstojn pri eventoj kie okazas en la koncernaj lokoj, ekzemple sukcesaj aŭ malsukcesaj fuĝoj. En 2006 tiu historia mejlo estis plilongigita ekster la urbo mem pri aldonaj informtabuloj.
Procesoj de la respondeculoj
Serio de procesoj por scii, kiu havis la juran respondecon pri pafordono al fuĝantoj, finiĝis nur printempe 2004. Inter la akuzitoj troviĝis interalie la prezidinto de la ŝtata konsilio Erich Honecker, ties posteulo Egon Krenz, la membroj de la nacia defendokonsilio Erich Mielke, Willi Stoph, Heinz Keßler, Fritz Streletz kaj Hans Albrecht, la SED-estro por la distrikto Suhl kaj kelkaj generaloj, kiel ekzemple Klaus-Dieter Baumgarten, komandanta la limtrupojn inter 1979 kaj 1990.
Ekestis vigla diskuto en Germanio, ĉar multaj akuzitoj diris, ke iliaj tiamaj agadoj ne estis kontraŭleĝaj al la orientgermana leĝo kaj akuzis tribunalojn praktiki "justicon de venkintoj".
La pafontoj devenis ĉefe de la nacia popola armeo aŭ de la limtrupoj. Inter la akuzitaj, 35 estis malkondamnitaj, 44 kondamnitaj je elprovo kaj 11 je mallibereco: inter ili Albrecht, Streletz, Keßler kaj Baumgarten (al inter 4 kaj 6,5 jaroj). La lasta komunista estro de GDR, Egon Krenz, estis kondamnita en 1997 al 6,5-jara mallibereco pro la morto de kvar personoj laŭ la berlina muro dum la 1980-aj jaroj.
En aŭgusto 2004 la tribunalo de Berlino kondamnis du eksanojn de la politika buroo al provo. La lasta proceso de la murpafintoj finiĝis per kondamno la 9-an de novembro 2004, 15 jarojn ekzakte post la falo de la berlina muro.
Utiligo
La iama limstrio estas nuntempe ankoraŭ facile rekonebla multloke. Tiel ekzistas grandaj nekonstruitaj areoj, ekzemple ĉe la Bernauer Straße kaj laŭ la Kommandantenstraße, Alten Jakobstraße, Stallschreiberstraße, Alexandrinenstraße kaj Sebastianstraße. La larĝa strio inter la du eksaj murlinioj estis nuntempe nomita murstrio.
En la ĉie dense konstruita berlina urbo la strio estis rapide vendita kaj konstruita. Sed ĝi estas diverse utiligita, tiel ekzemple en la kvartalo Prenzlauer Berg, kie parto de la iama murstrio iĝis parko, la tiel nomata murparko. La parto ĉe la orienta Teltowkanalo iĝis parto de la aŭtovojo A113 de la berlina urboringo al Schönefeld.
Disputo pri la redono de la murterenoj tamen ankoraŭ ne finiĝis. La posedintoj de terenoj antaŭ konstruo de la muro estis eksposedigitaj kaj la loĝantoj transsetlitaj. La demando pri redono kaj kompenso de la koncernatoj ne eniris la unuiĝkontrakton subskribitan la 31-an de aŭgusto 1990. Nur la "leĝo pri vendo de mur- kaj limterenoj al la iamaj posedintoj (murterenleĝo)" de la 15-a de julio 1996 indikis, ke eksposedigitoj rericevas sian havaĵon nur, se li pagas 25 % de la nuna valoro kaj ke la federacio ne bezonas ĝin por gravaj propraj publikaj celoj aŭ deziras vendi ĝin al aliuloj pro publika intereso. Tiukaze ĝi kompensas per 75 procenta valoro de la tereno.
La berlina murpado
Laŭ la murstrio ĉirkaŭ la tuta okcidenta parto de Berlino iras la berlina murpado. Tiu pado por biciklantoj kaj piedirantoj ĉirkaŭ la 160 km longa vojo de la iama limfortikaĵoj estas plejparte bone konstruita kaj ekde 2005 ĉie bone indikita. Krom kelkaj malgrandaj partoj la tuta vojo estas asfaltita. La pado iras ĉefe laŭ ankaŭ ekzistaj iama doganpadoj, eksaj trupvojoj aŭ novinstalitaj padoj en la limstrio, aliloke sur publikaj trafikvojoj paralelaj al la ekslimo.
Restoj de la muro
Nuntempo eblas nenie, eĉ tie, kie estas konservitaj restoj de la muro, imagi la abrupteco de la disdivido. Ofte en la kunkreskiĝanta urbo eĉ ne plu videblas la eksa limo.
La plej fama resto de la muro staras ĉe la Mühlenstraße, ĉe la rivero Spree inter la orienta stacidomo kaj la Oberbaumbrücke. Ĝi ne estis parto de la ekstera muro, sed de la tiel nomata internalanda muro, kiu fermis la limstrion al orienta Berlino. En 1990 ĝi estis transformita de internaciaj artistoj al East Side Gallery (orientflanka galerio), kaj protektita kiel memoraĵo en 1991. Ne ekzistis ekstera muro je tiu loko; la limo troviĝis laŭ transa flanko de la Spree.
Alia resto de la "vera" muro troviĝas ĉe la Niederkirchnerstraße en la berlina kvartalo centro, ĉe la berlina domo de deputitoj. Ankaŭ ĝi estis protektita kiel memoraĵo en 1990. Kontraŭe la limkonstruaĵoj en la murmemorejo Bernauer Straße ne estas originalaj, sed rekonstruitaj.
El la iamaj 302 limgardturoj staras nuntempe ankoraŭ kvin:
En la 1990-aj jaroj ekestis en la berlina politiko diskuto pri diversaj ideoj por vidigi kaj marki la iaman murvojon. Proponita estis ekzemple duobla vico de kvadrataj pavimoŝtonoj enmetota en la vojon, enmetota bronza bendo kaj markado de ambaŭ muroj (la ekstera kaj la inlanda muroj) per diverskoloraj strioj. Ĉiuj tri variantoj estis montrita ĉe la domo de deputitoj sur mallonga vojo. Kiel rezulto de tiu diskuto, pluraj partoj, ĉefe en la urbocentro, sur entute 8 km estis markitaj per duobla vico de pavimŝtonoj.
Flavokula muŝkaptulo
La Flavokula muŝkaptulo, Melaenornis ardesiacus, estas malgranda paserina birdo de la familio de Muŝkaptuledoj. Ĝi estas foje lokata en la genro Dioptrornis anstataŭ Melaenornis. Ĝi estas indiĝena de Afriko.
Plenkreskuloj de tiu specio estas tutnigraj, kiel tiuj de la Norda kaj Suda nigra muŝkaptulo, sed tiu ĉi specio montras tre rimarkindan flavan okulringon kio nomigas la specion. Ĝi estas krome pli mallongvosta ol la Suda nigra muŝkaptulo, sed ne tiom kiom la norda samgenrano.
Luís de Otaola Faon
Luís de OTAOLA FAON (naskiĝis en 1903, mortis la 9-an de aprilo 1995) estis hispana esperantisto. Li lernis Esperanton en 1918 kaj estis delegito kaj multfoja prezidanto de la grupo en Bilbao. Ofte li gvidis kursojn.
Usellus
Usellus estas komunumo de Italio. La komunumo apartenas al la insulo kaj administra regiono Sardio kaj al la provinco Oristano. Fine de en la komunumo vivis. Kristana patrono estas la sankta Sankta Bartolomeo, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.
Najbaraj komunumoj estas.
Santec
(jen france, bretone Santeg) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Finistère (jen france, Penn-ar-Bed), en la regiono Bretonio (Bretagne, Breizh). Fine de en la komunumo vivis.
NGC 5336
NGC 5336 (aliaj indikoj — UGC 8785, MCG 7-29-3, ZWG 219.11, ZWG 218.66, IRAS13500+4329, PGC 49250) estas galaksio en konstelacio Ĉashundoj.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Mikroregionoj de Alagoaso
La brazila subŝtato de Alagoaso dividiĝas geografie kaj statistike (sed ne politike aŭ administracie) en 13 mikroregionoj, kiu estas en tri mezoregionoj:
Agreste Alagoano
Leste Alagoano
Sertão Alagoano
Formale tiuj mezo- kaj mikroregionoj nur ekzistis inter la jaroj 1989 kaj 2017, sed neformale ili daŭre uzatas por priskribi situon de urbaj kaj neurbaj municipoj kaj aliajn geografiajn lokojn, kiel montoj, lagoj, riveroj, akvobaraĵoj, minejoj kaj simile.
Bueng Boraphet
Bueng Boraphet (en taja บึงบอระเพ็ด, [bɯŋ bɔːra.pʰét]) estas la plej granda nesalakva marĉo kaj lago en centra Tajlando. Ĝi kovras areon de 224 km² oriente de Naĥon Savan, sude de la rivero Nan ĉe ties kunfluo kun la rivero Ping.
Origine la areo estis kovrata de granda marĉo, kiu estis inundata en 1930 po konstruo de akvorezervejo por plibonigi fiŝkaptadon.
Tiu estis la ununura konata loko de la Blankokula riverhirundo kiu vintrumis tie, sed ĝi ne estis vidata ekde 1980, kaj eble jam estas formortinta.
106 km² de lago estis deklarataj ĉaslibera areo en 1975. En 2000 ĝi estis deklarita ankaŭhumidejo de internacia gravo fare de la Tajlanda registaro.
Sŭainsona frankolino
La Sŭainsona frankolino (Francolinus swainsonii) estas birdo de la familio de Fazanedoj de la ordo de Kokoformaj kaj grupo de afrikaj frankolinoj. Oni ĵus proponis reorganizadon de tiu specio de Francolinus en la genro Pternistis kun 23 aliaj specioj.
Ĝi troviĝas en Angolo, Bocvano, Malavio, Mozambiko, Namibio, Sudafriko, Zambio kaj Zimbabvo.
Temas pri tre bruna frankolino kun blankanigre tre strieca kolo. La beko, nuda vizaĝa haŭtaĵo kaj gorĝomakuleto estas brilruĝaj dum kruroj estas nigrecaj.
Zhenbao
La insulo Zhenbao (ĉine 珍宝岛, zhēnbǎo dǎo, "Malofta trezora insulo") aŭ insulo Damanskij (остров Даманский) estas insuleto kun areo de 0,74 km², en la rivero Ussuri sur limo inter Rusio kaj Ĉinio. Ĝi estis subjekto de teritoria disputo inter la Sovetunio kaj la Ĉina Popola Respubliko en 1969. La du landoj interkonsentis la 19-an de majo, 1991, ke la insulo apartenas al Ĉinio. En 2005 ambaŭ flankoj - la Rusa Federacio kaj la Popola Respubliko Ĉinio - ratifikis la kontrakton pri limoj kaj tiel la insulo fariĝis definitive ĉina.
Peter Christopherson
Peter Martin CHRISTOPHERSON - naskiĝis, mortis , kromnomata Sleazy - estas brita muzikisto, komponisto kaj muzikfilmeta produktisto. Li estis kunfondinto de la muzika stilo industria muziko kaj dum sia muzikista kariero interalie membro de la influa brita grupo Hipgnosis.
Horní Myslová
Horní Myslová (Ober Mislau) estas municipo en Ĉeĥio, en Moravio en distrikto Jihlava, regiono Vysočina. En la jaro vivis ĉi tie.
Historio
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1385.
Janko Pali
Janko PALI (1897 en Izmiro, Turkio – en Korfuo, Grekio) estis albana esperantisto. Li estis inter la unuaj albanaj adeptoj de Esperanto, kiun li lernis en 1926. Li verkis neeldonitan lernolibron kaj faris tradukojn el la albana poezio. Marte 2010 la urbodomo de Vlora honoris lin per la titolo de Dankemo pro lia kontribuo surkampe de edukado.
Regna Laborservo
Regna Laborservo (Reichsarbeitsdienst, mallongigo: RAD) estis rekrutado de laboristoj por publikaj projektoj en Nazia Germanio.
Historio
Jam la registaro de Heinrich Brüning estis kreinta t.n. Laborservon (germane: Arbeitsdienst) en 1931 por okupi la amason da senlaboruloj maljunaj. La nazioj etendis ĝin kaj lasis konstrui ĉefe stratojn, kanalojn kaj digojn aŭ plifortiki militaran objektojn. Ankaŭ agrikulture ĝi aktivu.
Samtempe ĝi helpis edukadi la germanojn al unu popola komunumo laŭ la ideologio nacisocialisma. Kiel ĉenero inter la Hitlera Junularo kaj armeo RAD estis ankaŭ duonarmea organizo.
Por virinoj
Ekde 1935 leĝo devigis ĉiujn dum duona jaro partopreni, por virinoj (Arbeitsmaiden) tio validis de post 1939. Jam en 1938 ili devis absolvi agrikulturan aŭ dommastrumadan jaron; rajtis tiel anstataŭi la RAD-devojn. Dum la Dua mondmilito aldone estis duonjara Milithelpservo (ekde 1941).
Aire-sur-l'Adour (stacidomo)
Aire-sur-l'Adour estas franca varstacidomo sur linio -, situanta en  Aire-sur-l'Adour, en departemento Landes, regiono Nova Akvitanio.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF).
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de linio Morcenx - Bagnères-de-Bigorre (652000).
Sándor Belák (agronomo)
Sándor BELÁK [ŝAndor], laŭ hungarlingve kutima nomordo Belák Sándor estis hungara agronomo, profesoro, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1970). Lia patro estis Sándor Belák (kuracisto), lia filo estis Sándor Belák (bestokuracisto).
Sándor Belák naskiĝis la  1919 en Enying. Li mortis la 1978 en Keszthely.
Biografio
Sándor Belák post la universitataj jaroj eklaboris en Keszthely en 1951. Ekde 1960 li instruis en la Agrikultura Akademio en la sama urbo. Baldaŭe li estis tie rektoro, dume li doktoriĝis. Li okupiĝis pri grundoj de marĉoj kaj pri plantokulturadoj.
Ernst Toller
Ernst TOLLER (naskiĝis la 1-an de decembro 1893, mortis la 22-an de majo 1939) estis jud-germana dramisto kaj verkisto plej konata pro siaj ekspresionismaj teatraĵoj kaj pro sia permanenta ofico kiel prezidento de la Bavara Soveta Respubliko, dum ses tagoj en aprilo 1919.
Toller naskiĝis en Samotschin (numtempe: Szamocin en Pollando), kiel filo de juda komercisto. Li studis juron en Grenoble kaj partoprenis la Unuan Mondmiliton. Pro sanecaj kialoj li revenis al Germanio kaj daŭrigis sian studadon en Munkeno kaj Heidelberg.
Toller fariĝis pacifisto kaj socidemokrato, partoprenis strikojn kaj revoluciajn batalojn. Li estis implikita en la establado de la Bavara Soveta Respubliko en 1919, kune kun gvidaj anarkiistoj, inkluzive de B. Traven kaj Gustav Landauer kaj kun la komunistoj. Li funkciis kiel Prezidanto de la Respubliko de la 6-an ĝis 12-an de aprilo. Pro tio li estis kondamnata al 5-jara aresto. Dum en malliberejo li kompletigis la verkadon de multaj verkoj, inkluzive de la teatraĵoj "Masse Mensch" (La homo de la amasoj), "Der Maschinenstürmer" (La maŝinrompantoj), "Der deutsche Hinkemann" kaj multaj poemoj. Liaj plej gravaj ekspresionismaj dramoj estiĝis en la malliberejo.
La danĝeron de la estiĝanta faŝismo li jam frue ekkonis. En la jaro 1933 li elmigris tra Svislando kaj Britio al Usono. En 1939 li en Novjorko finis sian vivon per suicido.
En Esperanto aperis
La Hirundlibro / tradukis: Helene Wolff. - Köln: propra eld., [1924].
Mateo el Krakovo
Mateo el Krakovo, Mateusz z Krakowa, Matthäus von Krakau, Matthaeus de Cracovia, laŭ A. Brückner: "Stadtschreiber" = "Dictus Notarii" (naskiĝis ĉ. 1330 en Krakovo, mortis la 5-an de marto 1410 en Heidelberg) estis pola skolastikisto, profesoro pri teologio en la Universitato de Karolo en Prago, episkopo de Worms, en 1396 rektoro de la Universitato de Hajdelbergo, edukisto de la unuaj profesoroj de Krakova Akademio.
Vivo
Mateo el Krakovo naskiĝis en Krakovo, verŝajne en riĉa urbana familio. Lia patro estis probable germana notario el Krakovo. Komence lernis surloke. En 1347 eniris fakultaton de sep liberaj artoj en la Universitato de Karolo en Prago kaj akiris titolon de bakalaŭro en 1355, kaj titolon de magistro en 1367. Li komencis lekciojn, poste studis teologion: en 1380 iĝis licenciato, jaron poste akiris magistrecon. Dum kelkaj kadencoj estis dekano de la fakultato. Ĉirkaŭ 1390 pro konfliktoj pri beneficojn forlasis Pragon.
Kreado
Oni konsideras lin reprezentanto de via moderna en skolastikismo. En teodiceo Rationale operum divinorum sive quod Deus omnie bene fecit malkaŝis inspirojn ne nur el Platono kaj Aŭgusteno de Hipono, sed ankaŭ el okhama nominalismo, kun kiu konatiĝis dum sia restado en Okcidenta Eŭropo. Li ligis kontaktojn kun la plej eminentaj intelektuloj de la epoko.
Pli gravaj verkoj
Leteroj
Mario Puzo
Mario Gianluigi Puzo (itala prononco ; naskiĝis la, mortis la ) estis usona verkisto kaj scenaristo. Li estas konata pro liaj romanoj pri la mafio, plej precipe  The Godfather ("La Baptopatro", 1969), kiun li poste kunadaptis al tri-parta filma sagao direktita de Francis Ford Coppola. Li ricevis la Akademian Premion por plej bona scenaro de la unua filmo en 1972 kaj la dua parto en 1974. Puzo ankaŭ skribis la originan scenaron por la filmo Superman de 1978. Lia lasta romano, The Family, publikiĝis du jarojn post lia morto en 1999.
Ernst Udet
Ernst Udet (naskita la en Frankfurto ĉe Majno, mortinta la  en Berlino) estis germana piloto kaj aerarmea generalo.
Li lernis flugi antaŭ 1914 kaj estis unu de la plej elstaraj germanaj flug-asoj en la unua mondmilito, kun 62 aeraj venkoj. Post malvenko de la unua mondmilito, li aliĝis al la refondiĝanta germana aerarmeo, kie li agadis kiel teknika organizisto. Li estis elstara piloto, sed ne havis kapablon pri la strategia planado.
Liaj ŝatataj aviadiloj estis la Messerschmitt Bf 109, Stuka kaj la malpezaj bombaviadiloj. Post la malsukcesoj de la angliaj aerbataloj (kaj nesukcesoj en la Sovetunio) rompis lin, sed helpis tion ankaŭ personaj konfliktoj.
Li memmortigis sin en novembro de 1941, sed la nazia propagando prezentis la aferon kvazaŭ li mortintus je akcidento dum elprovo de nova armilo.
Germana verkisto Carl Zuckmayer portretis lin kiel generalo Harras en la teatraĵo „Des Teufels General“ (La generalo de l' diablo).
NGC 5337
NGC 5337 (aliaj indikoj — UGC 8789, MCG 7-29-4, ZWG 219.12, PGC 49275) estas galaksio en konstelacio Ĉashundoj.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Kalia krotonato
Kalia krotonato aŭ C4H5KO2 estas kalia organika salo de krotonata acido uzata en polimerizaj reakcioj kaj en aliaj organikaj sintezoj. Ĝi estas blanka solidaĵo kun milda baza karaktero en akva solvaĵo. Krotonato de kalio estas geometria izomero de du aliaj saloj: izokrotonato de kalio kaj metakrilato de kalio.
Lajos Bernát Kumorovitz
Lajos Bernát Kumorovitz naskiĝis la  1900 en Hungara reĝlando en Ötösbánya (nuntempa Rudňany en Slovakio). Li mortis la 1992 en Budapeŝto.
Biografio
Lajos Kumorovitz aliĝis al premonstratoj en 1918, poste li lernis teologion. Li pastriĝis kaj prenis la nomon Bernát en 1923, poste li plulernis en Universitato Pázmány Péter, kie li ricevis 2 diplomojn en 1928. Inter 1926-1948 li instruis en gimnazio de Gödöllő, ekde 1934 ankaŭ en la universitato. En 1938 li esploris en Italio. En 1950 la premonstratoj estis forigitaj, Kumorovitz devis esti simpla laboristo. Post la revolucio en 1956 li ekhavis postenon en muzeo, ekde 1959 eĉ li rajtis instrui en la universitato. Li okupiĝis precipe pri sigeloj, blazonoj kaj dokumentoj.
Uttigen (stacidomo)
Uttigen estas fervoja stacidomo en Uttigen, Svislando.
Kilometronombrilo
La kilometronombrilo estas instrumento por mezuri la trairitan distancon de veturilo, uzanta la mezurunuon kilometro. En aŭto ĝi troviĝas kutime meze de, aŭ sub la rapidmezurilo. Nuntempe ankaŭ multaj bicikloj havas ciferecan kilometronombrilon.
Ĉiuj aŭtoj havas kilometronombrilon, kiu mezuras la tutan distancon trairitan de la veturilo, ekde ĝia konstruado. Kutime ekzistas ankaŭ alia kilometronombrilo por mezuri la longon de difinita vojpeco. La valoro indikita de tiu mezurilo povas esti renuligita laŭplaĉe. Tio povas esti utila ekzemple por scii kiom da kilometoj oni veturis ekde la lasta benzinplenigo kaj tiele kontroli la elspezon, rapidecon ktp. Vidu ankaŭ: Hodometro
Vincenzo Tamagni
Vincenzo Tamagni (1492 – ĉ. 1516) estis itala pentristo de la Renesanco. Naskiĝinta en San Gimignano, li iĝis metilernanto unue kun Il Sodoma ĉe Monte Oliveto Maggiore, kaj poste laboris ĉe Vatikano kun Rafaelo en Romo (1512-1516). Ekzistas desegnoj de freskoj de Rafaelo faritaj de Tamagni. Li pentris ĉefe en urboj ĉirkaŭ Sieno. Li pentris altarojn por San Girolamo kaj Sant'Agostino en San Gimignano. Li aperas en la verko de Giorgio Vasari nome Le Vite, kiu aludas lin kiel Vincenzo da San Gimignano.
Enlanda ŝipo
Enlanda ŝipo estas ŝipo, kiu estas uzata por veturi sur enlandaj lagoj, riveroj kaj kanaloj - do sur enlanda akvovojo, kontraste al marŝipo, kiu povas veturi tra oceano.
Vincenzo Tamagni
Liaj plej fruaj verkoj estas kelkaj freskoj en Montalcino, urbeto ĉe Sieno. Sur la absido de Santa Maria d'Arrone en Umbrio, li pentris freskojn kun Lo Spagna.
Enlanda ŝipo
La ordigo laŭ la grandeco en boato (malgranda), barko (mezgranda) kaj ŝipo (granda) estas pli aŭ malpli teorio. Ŝipestro kutimas moke paroli pri boato eĉ se temas pri grandega marŝipo. Difinitaj limoj por la apliko de la terminoj ne ekzistas.
Laŭ la celo de la utiligado ekzistas jena tipoj
La Eŭropa Konferenco de la Ministroj pri Trafiko (CEMT) difinis la jenajn klasojn:
Krome ekzistas multaj specoj de laborŝipoj, ekz. de Polico aŭ Fajrobrigado, naĝantaj restoracioj kaj preĝejoj, pramŝipoj kaj aliaj.
Mediaj aspektoj
La enlanda ŝipo estas kompare al kamiono kaj fervojo pli favora transportilo. Por la transporto de 10 000 tunoj da erco de Rotterdam al Duisburg kvar Ŝovo-ŝipoj bezonas 12 000 l da dizeloleo. Por transporti la saman kvanton en kamionoj oni bezonus 370 veturilojn kaj pli ol 30 000 l da dizeloleo. La ŝipo bezonas 8 laboristojn kontraste al 370 ŝoforoj.
Ekde la validas la jenaj limoj por ŝipaj motoroj: Nova motoro:
Malnova motoro:
Aliflanke eĉ nur la plilarĝigo de la ekzistantaj kanaloj kaj rivero por ebligi la transiron de pli grandaj kaj pli pezaj kargoŝipoj kaŭzas severan detruon de la naturo.
Kelkloke estas protestoj kontraŭ tro ambicia pligrandigo, kies kostoj ne ĉiam estas kovritaj per la avantaĝoj. Planoj pri novaj kanaloj estas maloftaj, kutime temas pri plilarĝigo de ekzistanta kanalo (ekz. "Verkehrsprojekt Deutsche Einheit" en Berlino), kies rezulto estus "akvoautoŝoseo" sen ekologia aŭ estetika valoro.
Aliflanke okazas la revigligo de mallarĝaj kanaloj por turismaj celoj. Kelkfoje oni rezignis pri kargoŝipoj kaj malfermas la kanalon al pli malgrandaj ŝportŝipoj. Tre sukcese tio okazis per la Canal du Midi en suda Francio kaj per la rivero Havel norde de Berlino en la direkto al la lago Müritz.
Nansen-premio
La Nansen-premio porrifuĝinta estis instalita en 1954, por honorigi unuopulojn aŭ organizaĵojn, kiuj aparte engaĝiĝis por rifuĝintoj.
La premio estis nomita laŭ Fridtjof Nansen, la norvega polus-esploristo kaj unua Alta Komisaro pri Rifuĝintoj. La premio inkluzivas medalon kaj depost 1979 la donacon de 100.000 usonaj dolaroj al iu projekto por rifuĝintoj, kiun la premioto rajtas nomumi.
La premion aljuĝas Nansen Refugee Award Committee, kies prezidento estas la Alta Komisaro pri Rifuĝintoj de la Unuiĝintaj Nacioj.
Mangaia
Mangaia estas insulo de la Kukinsuloj. La areo estas 51 km² kaj la plej alta punkto estas 169 metroj. Troviĝas nur unu mamulo sur la insulo, la Pteropus tonganus, kiu havas grandan disvastiĝon en la Pacifiko.
Marian Przełęcki
Diplomito de Universitato de Lodzo (1949). Disĉiplo de Tadeusz Kotarbiński, Kazimierz Ajdukiewicz kaj Janina Kotarbińska. Reprezentanto de Lvova-Varsovia skolo. De 1971 profesoro en Filozofia Instituto de Varsovia Universitato, de 1984 membro de TNW (Scienca Societo Varsovia), membro de Internacia Filozofia Instituto en Parizo. Entombigita en Varsovio.
Salz (Malsupra Frankonio)
Salz estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Rhön-Grabfeld kaj en la distriktaro Malsupra Frankonio de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Kirkossald (South Ayrshire)
Kirkossald (Kirkoswald) estas urbeto en Suda Erŝiro, Skotlando. Ĝi situas apud la marbordo. Ĝi havas sian nomon el kirk (kirko), dediĉita al Oswald de Northumbria, kiu laŭdire venkis batalon tie en la 7a jarcento.
Usini
Usini estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la insulo kaj administra regiono Sardio kaj al la provinco Sassari, ekde aprilo 2021 nomata metropola urbo Sassari. Laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kristana patrono estas la sankta, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.
Sud-saharaj stepo kaj duonarbaroj
La sud-saharaj stepo kaj duonarbaroj estas tersupraĵa ekoregiono el la dezertega ekoprovinco de la palearktisa ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF). Biome ĝi apartenas al la dezertoj kaj kserofitaroj de norda Afriko.
Priskribo
La ekoregiono kovras 1 101 700 kvadratajn kilometrojn en Alĝerio, Ĉado, Malio, Maŭritanio, Niĝero, kaj Sudano. Ĝi etendiĝas okcidente-orienten laŭzone tra la kontinento, konstituante transiron inter la plenarida sahar-dezerta ekoregiono norden kaj la sahelaj herbejoj kaj savanoj suden.
Movoj de la zono de intertropika konverĝo alportas somerajn pluvojn dum julio kaj aŭgusto kiuj averaĝas 100 ĝis 200 mm, sed multe varias de jaro al jaro. Tiuj ĉi precipitaĵoj subtenas somerajn paŝtejojn de gresoj kaj herboj, kun sekaj duonarbaroj kaj arbustaroj laŭlonge de sezonaj riveretoj.
Parfino (setlejo)
Parfino estas urbotipa loĝloko en la Novgoroda provinco, Rusio; la administra centro de la distrikto Parfinskij.
Parfino troviĝas meze en la provinco, je 116 km sude de la Novgorodo kaj je 20 km oriente de la Staraja Russa (La distancoj estis kalkulitaj ne laŭ rektoj, sed laŭ ekzistantaj vojoj). La setlejo situas sur la bordo de la rivereto Lovatj, je 30 km de ties enfluejo al la lago Ilmenj. En la setlejo en 2020 loĝis 6350 homoj.
Historio
En la apudaĵoj de nuna Parfino estis menciitaj la vilaĝo Parfeevo en 1495, la vilaĝo Parfino en 1539, sed ne temis pri la ĝusta loko de la nuna Parfino.
Bardenas Reales
Bardenas Reales [] estas dezerto en la sudo de la hispana regiono Navaro, etendiĝanta inter Tudela kaj Carcastillo sur tereno de 415 km².
Parfino (setlejo)
Historio
En 1910 estis fondita tavolligna uzino sur la dekstra bordo de Lovatj, sur la tereno de la vilaĝo Ĵereslo. Sed oni rigardis tiun nomon kiel malbelsona kaj malfacile prononcebla, kaj nomis la ĉeuzinan loĝlokon Parfino, laŭ la plej proksima fervoja stacio kaj laŭ la proksima vilaĝo, situanta sur la alia bordo de Lovatj.
La Parfino ricevis la statuson de urbotipa loĝloko. La estis fondita la distrikto Parfinskij, kaj ties administra centro fariĝis Parfino.
Bardenas Reales
La areo estas naturparko, kaj la Bardenas Reales estis proklamita biosfera rezervejo de UNESCO.
La pejzaĝo estas bizara, aspektas kvazaŭ skulptaĵoj. La strukturoj konsistas ĉefe el flaveca argilo kaj facile rompeblas.
Jaksona frankolino
Tiu afrotropisa specio troviĝas en montoj de okcidenta kaj centra Kenjo kaj iom en Ugando.
Zelený
Zelený (ĝis la jaro 1946 Grünwald) estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de urbo Úštěk en distrikto Litoměřice. Ĝi troviĝas proksimume 6 km nordokcidente de Úštěk. En la jaro 2011 ĉi tie estis registritaj 7 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Zelený situas en katastra teritorio Brusov kun areo 3,85 km².
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1654.
Alois Pfeiffer
Alois Pfeiffer, naskiĝinta la 25-an de septembro 1924 en Marburgo (Hesio), mortinta la 1-an de aŭgusto 1987, estis germana sindikatisto kaj politikisto. Li interalie estis komisaro en la unua periodo de la Eŭropa Komisiono Delors, kiu gvidis la Eŭropan Komunumon inter la jaroj 1985 kaj 1989. En la Eŭropa Komisiono, li prezidis la fakojn ekonomio kaj okupateco, ĝis li mortis dum septembro 1987. Lian postenon transprenis la samlanda konservativa politikisto Peter Schmidhuber. Alois Pfeiffer estis membro de la socialdemokratia partio SPD de Germanio.
Vilma Sindona Eichholz
Vilma Sindona EICHHOLZ (naskiĝis kiel germanino en 1926 en tiam germana parto de Silezio; mortis la en Bailieboro, Ontario pro kancero) estis instruistino, kanada esperantistino kaj vicprezidantino de Kanada Esperanto-Asocio.
Francisco Cruz Gutiérrez
Francisco Cruz Gutiérrez kromnome 'Seisdedos' (en hispana signifas "Sesfingrulo") estis hispana anarkiisto kaj membro de la Confederación Nacional del Trabajo, loĝinta en Casas Viejas, provinco de Kadizo.
Parlement of Foules
La Parlement of Foules (konata ankaŭ kiel Parliament of Foules, Parlement of Briddes, Assembly of Fowls, Assemble of Foules, aŭ The Parliament of Birds) estas poemo de Geoffrey Chaucer (1343?–1400) formita de proksimume 700 linioj. La poemo estas en la formo de vizia sonĝo en rhyme royal stanza (sep linioj, kutime en jamba kvinametro kun skemo ABABBCC) kaj ĝi enhavas unu el la plej fruaj referencoj al la ideo ke la Sankt-Valentena tago estu speciala tago por amantoj. La poemo ekas kun la rakontisto legante la verkon de Cicerono nome Somnium Scipionis kun la espero lerni ion. Kiam li endormiĝas Skipio Afrikar aperas kaj gvidas lin tra la ĉielaj sferoj.
Francisco Cruz Gutiérrez
Dum la nomita Insurekcio de Januaro de 1933 liaj samfamilianoj kunpartoprenis aktive en la okazintaĵoj konitaj kiel Eventoj de Casas Viejas kaj post la enirado de la policanoj en la vilaĝo, li estis sieĝitaj kun pliaj samideanoj kaj samfamilianoj en sia kabano, kiu poste estis incendiita de la policanoj kiuj tie mortigis ĝis ĉirkaŭ dek homojn, dum aliaj kamparanoj estis poste mortigitaj ĉe la kabano.
Post tiuj eventoj, kvankam li estis jam tre maljuna kaj apenaŭ partoprenis en ili, li iĝis simbolo de la liberecana kamparanaro kaj de la malhumana subpremado fare de policanoj dum la Dua Hispana Respubliko.
Vilma Sindona Eichholz
Vivo
Post fuĝo el Silezio dum la fino de la dua mondmilito ŝi ekkonis Rüdiger Eichholz en okcidenta Germanio kaj edziniĝis al li. Komence de la 1950-aj jaroj la paro elmigris al Kanado, kie naskiĝis tri infanoj, kiujn la geedzoj edukis kiel denaskulojn.