cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Clemens August Carl Klenze
Vivo
Clemens Klenze ankaŭ engaĝiĝis Berline en la pligrandigo de la centra urbokvartalo Friedrich-Wilhelm-Stadt, en la fondaĵo de Nikolao-hospitalo kaj en diveraj industriaj entreprenoj. Tiel li riĉiĝis. Klenze estis fondito de la lagonaĝejo en Heringsdorf, kie li konstruigis privatan domon je Kulm-strato. Ekde 1833 li deputitis en la berlina urboparlamento kie li porparolantis por diversaj komunutilaj aferoj. Li ankaŭ membris en fondaĵo kiun fondis en 1836 Heinrich Ludwig Lobeck, Berlinische Lebens-Versicherungs-Gesellschaft.
Ekde 1824 loĝis en la domo de la Klenze-oj la klasika filologo Karl Lachmann. Post la morto de Klenze li transprenis la redaktadon de la fakgazeto "Philologische Abhandlungen".
12179 Taufiq
12179 Taufiq estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels, de la Observatorio de la Monto Palomar (Usono) kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la "Tria Enketo pri Trojanoj" (Third Trojan Survey).
Nomo
Ĝia nomo honoras la indonezian astronomon Taufiq Hidayat, asociata profesoro ĉe la Instituto de Teknolologio de Bandung kaj direktoron de la Observatorio Bosscha de Lembang dum 2006 - 2009. Konata pro lia laboroj pri la pasadoj en la sunsistemo kaj ekster sunsistemo, li aktive kontraŭbatalas la nocajn efikojn de la urbanizado ĉirkaŭ la observatorio.
Lanans
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Doubs, en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (Bourgogne-Franche-Comté, prononco []) kaj en la historia regiono Franĉkonteo. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Besançon (france arrondissement de Besançon), la okcidenta parto de la departemento, kaj al la kantono .
Yéspola
Yéspola [ĜESpola] (Yespola) estas loĝloko de la municipo Sabiñánigo de Hispanio​, en la sudo de la komarko Alto Gállego (kies ĉefurbo estas Sabiñánigo mem) apartenanta al la nordo de la Provinco Huesko (regiono Aragono). Fakte ĝi estas unu el pli ol 50 loĝlokoj de Sabiñánigo, kiu estas la municipo kiu enhavas pli da loĝlokoj en la provinco.
La loĝloko Yéspola (881 msm) estas en la suda valo Guarguera iomete sude de la rivero Guarga mem. La loĝloko estas tipa domaro karaktera de montaro ĉe Pireneoj, kun deklivaj ardezaj tegmentoj, kaj tre tipaj konustrunkaj kamenoj. Ĝi estas alirebla el Grasa kaj oriente de Belarra.
Historio
Laŭ Agustín Ubieto Arteta, la plej frua mencio de la loko estas de 1030, citite en la verko de lia frato Antonio Ubieto Arteta, Cartulario de Monasterio de San Juan de la Peña, I (en Textos Medievales, 6, Valencia, 1962), kiu dokumentas literumadojn Iespola, Espola, Gespula kaj Spolla. ​
17088 Giupalazzolo
17088 Giupalazzolo estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Yéspola
Historio
Kun Arraso, ĝi apartenis al la historia municipo Arraso y Éspola, kiel citas Pascual Madoz en Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar, III (Madrid, 1847).
Fine de la 19-a jarcento oni ekkonstruis fervojon konektantan Zaragozon kun Francio tra Canfranc, kiu revivigis la lokon, sed poste la loĝantaro malaltiĝis pro alurba migrado kaj malalta naskindico.
17088 Giupalazzolo
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Giuseppe William Palazzolo, kiu gajnis la kvaran rangon en la Intel International Science and Engineering Fair 2003 pro sia projekto en teamo pri komputado. Li estis lernanto ĉe la Vincent Massey Secondary School de Windsor (Ontario, Kanado).
Yéspola
Aktualo
La ĉefa ekonomia enspezofonto tradicie estis malgrandaj agrikulturo kaj brutobredado, sed lastatempe la komarko turnis sin ankaŭ al kreskanta turismo ligita al la pirenea akso (valoj de Tena kaj de Aragón) kaj al la proksimeco al Sabiñánigo. Ĉefaj altiraĵoj estas naturaj lokoj.
Kvarlatero
En geometrio, kvarlatero estas plurlatero kun kvar lateroj kaj kvar verticoj aŭ anguloj. La enaj anguloj de kvarlatero sume estas 360 gradoj.
Kvarlatero povas esti simpla (ne sin-sekcanta) aŭ komplekso (sin-sekcanta). Simpla kvarlatero povas esti konveksa aŭ konkava.
Konveksaj kvarlateroj
Konveksaj kvarlateroj estas klasifikitaj:
Transhumano
Transhumano (transira homo) laŭ transhumanismo estas la nuntempa homo, kiu situas inter la pasinta homo kaj la venonta homo, t.e. posthumano. Posthomo estos tute distingebla de homo, kiun ĝis nun ni konas.
Unu el la ĉefaj taskoj de transhumanoj estas pereigi malsanojn kaj plilongigi (aŭ eternigi) la vivon. Tion ili volas plenumi pere de diversaj branĉoj de scienco, precipe BRINK. Transhumanoj planas pliprogresigi/plikapabligi kaj la homan intelekton kaj la homan korpon. Jam ekzistas ciborgoj, kiujn oni povas rigardi kiel la unuajn realiĝojn de tiu ĉi ideo.
Otto
Otto (kelkfoje esperantigita kiel Oto por eviti duoblajn konsonantojn) estas ĝermana vira persona nomo kaj ankaŭ familia nomo.
Signifo
En malnovaltgermana lingvo ot "posedaĵo, heredaĵo". Origine "Otto" estis nur mallonga formo de diversaj nomoj kun komenco "Ot-" (Otmar, Otfried, Otbert, ...), poste ĝi fariĝis memstara nomo.
Variaĵoj
Viraj: Udo, Odo, Otello, Othello, Otfrid, Otfried, Ottfried, Othmar, Ottmar, Othon, Eŭdo, Odón, Oddone
Virinaj: Ottilie, Ottilia, Otilia, Odilia, Odile, Uta
La nomo Ulriko kaj ĝiaj variaĵoj havas la saman radikon.
Nomtago
30-a de junio (Otto von Bamberg)
Ceteraĵoj
Ambaŭ vortoj "Otto" kaj "Oto" estas palindromoj.
Souffelweyersheim
(jen france, origine germane kaj alemane Suffelweyersheim) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Bas-Rhin, en la historia kultura regiono regiono Alzaco kaj la nuna administra regiono Grand Est ("Granda Oriento"). Fine de en la komunumo vivis.
Gertrud Weigelt
Gertrud (Maria Mathilde Elisabeth) WEIGELT (naskiĝis 4-7-1911 en La Plata, Argentino - mortis 1987 en Spiegel, Svislando) estis dumviva membro de UEA. Esperantistino de 1939. De 1956 ŝi estis berna fakdelegito pri bibliotekoj kaj vegetarismo. Ŝi prezidis la E-Societon en Berno (1958-59). Ekde 1959 kunlaborantino de la Feriaj kultursemajnoj "Esperanto kaj Geonismo" en Münchenwiler ap. Murten. Ŝatokupoj : Ĝardenado, tendumado, skiado.
Orșova
Orșova [orŝova] (hungare: Orsova [orŝova], germane: Orschowa, ĉeĥe Oršava) estas urbo en la distrikto Mehedinți en Rumanio.
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 5 795 loĝantojn (germanoj, hungaroj, rumanoj), en 1992 16 009 (rumanoj). Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Krassó-Szörény vármegye).
Historio
Oni mencias la urbon unuafoje en 1150 kiel Ursoua. Tie venkis en 1091 armeo de Ladislao la 1-a la atakantajn kumanojn. En la postaj jarcentoj la urbon posedis hungaroj, turkoj, serboj, rumanoj (ekde 1919). Oni tie kaŝis (enterigis) la hungaran kronon en 1849 kaj retrovis ĝin en 1853. Tie staris kapelo, kiu subakviĝis pro la konstruo de la akvocentralo Ferpordo.
Dian Fossey
Dian FOSSEY (naskiĝis la, mortis la ) estis usona etologino.
Naskiĝinte en San-Francisko, ŝi unue okupiĝis pri laborterapio. En la jaro 1963 ŝi unuafoje vojaĝis al Afriko. La montaj goriloj sovaĝe vivantaj ĉe la vulkana Virunga Montaro kaptis ŝian atenton, kaj la bestoj baldaŭ kutimiĝis al la proksimeco de la virino observanta ilian konduton de tute proksime. En 1967 ŝi fondis en Ruando la esplorcentron Karisoke. Siajn observojn pri la socia vivo de la goriloj ŝi fiksis en la libro Gorillas in the Mist, kiu aperis en 1983.
Dian Fossey dum sia agado en Afriko daŭre batalis kontraŭ ŝtelĉasistoj, kiuj minacis la vivon de la goriloj. En la jaro 1985 oni trovis ŝin morta en ŝia loĝejo en la Nacia Parko Virunga, supozeble murdita de ŝtelĉasistoj.
La filmo Gorillas in the Mist: The Story of Dian Fossey montras la vivon kaj la laboron de Dian Fossey en Afriko. En la ĉefrolo videblas Sigourney Weaver.
Bernát Alexander
Bernát Alexander [aleksander], laŭ la hungara skribmaniero Alexander Bernát estis hungara filozofo, esteto, kritikisto, tradukisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio. Lia filo estis Ferenc Alexander. Bernát Alexander naskiĝis la 1850 en Pest (urbo). Li mortis la 1927 en Budapeŝto.
Biografio
Bernát Alexander devenis el juda familio. Li frekventis universitaton en Pest, poste li profitis stipendiojn en Vieno, Berlino, Göttingen, Lejpcigo, Parizo kaj Londono. Inter 1876-1904 li instruis en Budapeŝto, ekde 1878 ankaŭ en universitato li instruis. En 1911 li komencis verki kritikojn, sed pli frue li redaktis ankaŭ periodaĵojn. Li ofte kontribuis en Athenaeum (revuo). En 1919 li ekloĝis en Svislando kaj Germanio. Li hejmenvenis en 1923.
3110 Wagman
3110 Wagman estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 28-an de septembro 1975 de la usona astronomo Henry Lee Giclas elde la Stacio Anderson Mesa de la observatorio Lowell en la Konteo Coconino, apud Flagstaff (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras la usonan astronomon Nicholas E. Wagman (1905 – 1980), direktoron de la Observatorio Allegheny kaj prezidenton de la departemento de astronomio de la Universitato de Pitsburgo de 1941 ĝis 1970.
NGC 1312
NGC 1312 estas duopa stelo en konstelacio Taŭro.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Matthias Humet
Matthias HUMET CIENFUEGOS-JOVELLANOS (naskiĝis la en Borgerhout, mortis ) estis belga esperantisto.
Sudtirola dialekto
La sudtirola dialekto (sudtirole: Südtiroulerisch aŭ Sîdtiroul(er)isch) estas lingvo (ofte konsiderata parto de la bavara lingvo) parolata en Sudtirolo. Ĝi havas multajn trajtojn, kiujn la Aŭstra-germana havas.
Matthias Humet
Matthias (aŭ Mateo esperante aŭ Mateu katalune) Humet studis inĝenieradon. De 2010 ĝis 2018 li laboris en la informadika fako de la Katolika Universitato de Loveno, en esplorgrupo pri cifereca analitiko kaj aplika matematiko.
Li estis denaska esperantisto el familio de kataluna patro (Alex Humet) kaj flandra patrino (Ite Tytgat), kiuj ambaŭ en siaj junaĝoj aktivis en TEJO kaj poste plu restis aktivaj movadanoj. Matthias estis estrarano, dumtempe ankaŭ prezidanto, de Flandra Esperantista Junulara Asocio (FLEJA), la landa sekcio de TEJO en Flandrio. De 2011 ĝis 2013 li nome de tiu nacia asocio estis membro de la komitato de TEJO. Krome en 2010 kaj 2011 li estis inter la gvidantoj de la Internacia Infana Kongreseto. Post infanaĝaj jaroj en Antverpeno, Matthias loĝis en Leuven.
Sudtirola dialekto
En Sudtirolo la kerno de la gento parolas sudtirole, fakte tie la itala estis ekuzata ekde 1919, kiam tiu lando estis konkerata de la italoj post la unua mondmilito. Dum la faŝisma periodo la parolantoj de la sudtirola dialekto estis persekutataj por la lingva unuecigo, kiun ili volas.
Otomana dinastio
La Otomana dinastio estis formata de la membroj de la imperio Domo de Osmano (osmanide |خاندان آل عثمان, Ḫānedān-ı Āl-ı ʿO s mān; Osmanlı Hanedanı). Laŭ la Otomana tradicio, la familio originiĝis el la tribo Kayı, nome branĉo de Oguzaj Turkoj, sub Osman la 1-a en nordokcidenta Anatolio kaj regis en la Otomana Imperio el 1299 al 1922 komence per patriarko kaj nomiginto Osman la 1-a (nekalkulinte lian patron Ertuğrul), kvankam la dinastio ne estis proklamita ĝis la filo de Osman Orhan deklaris sin mem sultano kaj, kiel oftis kaj en Eŭropo kaj en Mezoriento tiame, nomigis la dinastion kaj regnon laŭ sia patro.
Dum multo de la historio de le Imperio, la sultano estis la absoluta reganto, ŝtatestro, kaj ĉefministro, kvankam multo de la povo ofte iris al aliaj funkciuloj kiaj la Granda Veziro. Dum la Unua (1876–78) kaj Dua Konstituciaj Epokoj (1908–20) de la fino de la Imperio, oni faris ŝanĝon al konstitucia monarkio, kaj la Granda Veziro ekhavis rolon de ĉefministro, registarestro kaj kondukanto de Ĝenerala Asembleo.
La imperia familio estis elpostenigita kaj elpovigita kaj la sultanlando estis abolita la 1an de novembro 1922 post la Milito por Turka Sendependiĝo. La Respubliko Turkio estis deklarita la venontan jaron. La vivantaj membroj de la dinastio estis dekomence senditaj en ekzilon laŭ la figuro de persona non grata, kvankam kelkaj poste estis rajtigitaj reveni kaj vivi kiel privatuloj en Turkio. En sia nuna formo, la familio estas konata kiel familio Osmanoğlu.
Legomkukurbo
La legomkukurbo, italia kukurbeto aŭ peponeto, latine Cucurbita pepo subsp. pepo convar. giromontiina, estas subspecio de la ĝardenkukurbo, kiu apartenas al la plantfamilio de la Kukurbacoj (Cucurbitaceae). Legomkukurbo estas monoika. Tio signifas, ke la viraj kaj inaj floroj estas sur la sama planto.
Legomkukurbo originas en Eŭropo, kie ĝi aperis fine de la 17-a jarcento. La surmerkatigo komenciĝis en Italio. Per plantbredado ili evoluiĝis el la ĝardenkukurbo, kiu ĝis la malkovro de la du Amerikoj estis kultivataj de la sudoriento de Kanado ĝis Kostariko.
Orbita rapido
La orbita rapido de iu korpo, ĝenerale planedo, natura satelito,  artefarita satelito, aŭ kelkopa stelo, estas la rapido je kiu ĝi orbitas ĉirkaŭ la maso-centro de la sistemo, normale ĉirkaŭ pli masa korpo. Ĉi tiu termino estas uzata por paroli pri la averaĝa orbita rapido (la averaĝa rapido je kiu ĝi faras kompletan orbiton) kaj pri la tuja orbita rapido (la rapideco en iu ajn konkreta punkto ĉe la orbito).
Legomkukurbo
Priskribo kaj kultivado
La planto de la legomkukurbo similas al tiu de la ĝardenkukurboj, sed la folioj estas signife pli malgrandaj. Ĝi havas neniun ĉiron, do ĝi ne grimpas. Ekzistas flavaj, malhelverdaj kaj striataj fruktoj. La fruktoj estas oblongaj kaj rondaj beroj. La rikolto okazu, se la frukto estas inter 10 ĝis 20 cm longa, tiam vi ricevas delikatan legomon. Se oni lasas ĝin kreski, ĝi preskaŭ atingas grandecon de kukurboj. Preferata rikolttempo en Mezeŭropo estas de junio ĝis oktobro. En mezeŭropo ĝi estas plantita de aprilo ĝis fino de majo, la planto ŝatas humozan kaj sufiĉe humidan grundon. La 7-a de majo estas laŭ itala tradicio la „tago de la kukurbeto“ (giorno del zucchetto). Ĉi tiu planto bezonas 1,5 ĝis 2 m² da loko por libere kreski kaj frukti. La semoj bezonas unu ĝis du semajnoj por ĝermi.
Orbita rapido
La orbita rapido je iuj ajn punkto sur orbito povas esti kalkulita de la distanco al la ĉefa korpo kaj la specifa orbita energio, kiu estas sendependa de la posizio.
Legomkukurbo
Utiligado
La kukurbetoj povas esti manĝataj krude, kuirite aŭ fritite. Ankaŭ la tre grandaj flavaj floroj povas esti manĝataj. Ili estas veraj delikataĵoj; se oni nur prenas la virajn foliojn, la fruktrikolto ne estas reduktita.
Lipót Auer
Lipót AUER [aŭer], laŭ hungarlingve kutima nomordo Auer Lipót, konata en Germanio Leopold von Auer estis hungara-usona violonisto, koncertmajstro, dirigento, komponisto, profesoro. Lipót Auer naskiĝis la  1845 en Veszprém (urbo). Li mortis la 1930 en Loschwitz [loŝvic] (nun kvartalo en Dresdeno).
Orbita rapido
Averaĝa orbita rapido
Por orbitoj kun malgrandaj discentrecoj, la distanco de la orbito estas preskaŭ la sama ol por cirkla orbito, kaj la averaĝa rapido povas esti kalkulita kiel bona alproksimaĝo el la observoj de la orbita periodo kaj la granda duonakso de sia orbito, aŭ el la masoj kaj la du korpoj kaj la granda duonakso.
Lipót Auer
Biografio
Lipót Auer devenis el juda familio. Li lernis laŭvice en Pest (urbo), Vieno, Hannover. Li instruis en la Sankt-Peterburga Konservatorio inter 1868 kaj 1917. Depost Oktobra Revolucio li rifuĝis al Usono. Li instruis en Filadelfio (Pensilvanio) kaj Novjorko. En 1926 li ricevis ŝtatiĝon de Usono.
Orbita rapido
Averaĝa orbita rapido
kie v_o\,\! estas la orbita rapido, a\,\! estas la longo de la granda duonakso, T\,\! estas la orbita periodo, kaj \mu\,\! estas la norma gravita parametro. Rimarku ke ĉi tio estas bona alproksimiĝo kiam la maso de la orbitanta korpo estas multe pli malgranda ol tiu de la orbitata, kaj la discentreco estas proksime nula.
Legomkukurbo
Utiligado
Legomkukurboj enhavas, kiel la aliaj kukurboj ankaŭ, multe da akvo. Ili estas malriĉaj je energio, vitaminriĉaj kaj bone digesteblaj. 100 g freŝpezo de legomkukurboj enhavas averaĝe: 80 kJ, 93 g akvo, 2,2 g digesteblaj karbonhidratoj, 1,6 g proteino, 1,1 g fibroj, 152 mg kalio, 30 mg kalcio, 25 mg fosforo, 3 mg natrio, 1,5 mg fero, vitaminoj A kaj C.
Orbita rapido
Averaĝa orbita rapido
Se oni konsideras la mason de la orbitata korpo,
Legomkukurbo
Etimologio
La fakto ke la legomkukurbo estas subspecio de ĝardenkukurbo jam montras la itala nomo, kiu estas uzata en multaj lingvoj, zucchino plurale „zucchini“. La nomo estas dimunitiva formo de „zucca“, do „kukurbeto“. En la franca la frukto nomiĝas courgette, same en la nederlanda kaj britangla. En la usonangla kaj germana ĝi nomiĝas zucchini, en la hispana calabacín kaj en la portugala abobrinha.
Eŭfrato
La eŭfrata rivero (الفرات [al-furat aŭ al-firat], Fırat, Ευφράτης) estas la plej granda rivero en sudokcidenta Azio kun longeco de 2700 kilometroj. Ĝi komenciĝas en montaro de orienta Turkio, trapasas orientan Sirion kaj fluas sudokcidenten tra la tuta Irako. Pro la tre varma klimato de Irako, granda parto de la akvo en la rivero vaporiĝas aŭ estas uzata por irigacio. Turkio kontrolas la fonton de la riveroj Eŭfrato kaj Tigriso. La tuta regiono (sudorienta Turkio, nordorienta Sirio kaj norda Irako) estas ĉefe loĝata de kurdoj. Eŭfrato kolektas akvon plejparte de pluvo kaj neĝo. Tigriso, ĝia ĝemela rivero, fluas preskaŭ paralele. Je la 160 km-oj de la enfluejo en Persa Golfo, ili kunfluas farante la riveron Ŝatt al-Arab, arabaj literoj: شط العرب.
Orbita rapido
Averaĝa orbita rapido
kie m_1\,\! estas nun la maso de la orbitanta korpo, m_2\,\! estas la maso de la orbitata korpo, r\,\! estas la distanto inter ambaŭ korpoj, kaj G\,\! estas la gravita konstanto. Ĉi tiu estas simpligita versio; ĝi ne utilas por elipsaj orbitoj, sed ĝi almenaŭ taŭgas por korpoj kun similaj masoj.
Blanka ĥionido
La Blanka ĥionido (Chionis albus), konata ankaŭ kiel Granda ĥionido aŭ Neĝa ĥionido, estas unu el du specioj de ĥionidoj. Ĝi kutime troviĝas surgrunde. Ĝi estas la ununura surtera birdospecio de Antarktio.
Eŭfrato
Historio
La teroj inter la du riveroj estis frua centro de civilizacio nomata Mezopotamio (Vd. Akado, Asirio, Babilonio, Sumero). En la 13-a jarcento, mongoloj detruis la irigacian sistemon, funkcianta de la tempoj de tiu civilizacio kaj riĉaj fekundaj valoj denove fariĝis dezertoj kaj marĉoj. Malgraŭ la moderna irigacio, terfekundeco de antikvaj civilizacioj ankoraŭ ne estas plene reatingita.
Orbita rapido
Averaĝa orbita rapido
Por objekto laŭ elipsa orbito orbitanta multe pli grandan korpon, la distanco de la orbito malprigrandiĝas laŭ la discentreco e\,\!. Ĉi tio povas esti uzata por havi pli ekzaktan alproksimiĝon de la orbita rapido:
Referencoj
Kozmikus sebességek
Posthumano
Posthumano (posta homo) laŭ transhumanismo estas la venonta homo, kiu situos post la nuntempa homo, t.e. transhomo. Posthumano estos tute distingebla de homo, kiun ĝis nun ni konas.
Unu el la ĉefaj trajtoj de posthumanoj estos manko de malsanoj kaj plilonga (aŭ eterna) vivo. Tion ili akiros pere de diversaj branĉoj de scienco, precipe BRINK. Posthumanoj estos pliprogresintaj/plikapabaj kaj intelekte kaj korpe. Jam ekzistas ciborgoj, kiujn oni povas rigardi kiel la unuajn ekzemplojn ĉiterene.
Kaoru Nagadome
Kaoru Nagadome (永留 かおる n. ) estas japana futbalisto. Ŝi de 1997 ĝis 1999 membris en la japana virina nacia teamo de futbalo.
NNS Karaduwa (P102)
La NNS Karaduwa /karaduŭa/ estas nigeri-farita defend-boato farita de Niĝeria Mararmeo kun Durman Long engineering, kompanio kiu fabrikis la plej de la boato, kiam Blue.inc igis la plej de la ilaro. Ĝia nomo elvenas el boato el la rivero Karaduwa.
Mezuroj de la ŝipo
La ŝipo mezuras 40 metrojn. Ĝi estas farita por iri mez-distance en la maron. La ŝipo povas iri al 45 kilometroj pleje. Ĝi havas ankaŭ du 12.5mm maŝinpafilojn, kaj unu grenadĵetilon de 40mm.
La plej grava pafilo estas de 30mm, kaj povas esti kontrolita distance.
Măguri (Lugoj)
Măguri (Lugoj) [məgurj] (hungare:Szendelak) estas vilaĝo en Rumanio orient-sudoriente de Lugoj. En 1910 ĝi havis 235 loĝantojn (rumanoj); en 1992 825 (ciganoj, rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1448. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Krassó-Szörény vármegye). Administre ĝi apartenas al Lugoj.
Kansas Joe McCoy
Wilbur "Kansas Joe" McCoy (11a de Majo, 1905 – 28a de Januaro, 1950) estis usona gitaristo, kantoverkisto kaj kantisto de Delta bluso.
Li faris teamon kun tiu kiu estos poste lia edzino, nome Lizzie Douglas, gitaristino plej bone konata kiel Memphis Minnie, kaj ilia sonregistraĵo de 1930 de la kanto "Bumble Bee" por Columbia Records estis granda sukceso. En 1930, la paro translokiĝis al Ĉikago, kie ili estis grava parto de la burĝona blusa tiea etoso. Post ilia divorco, McCoy teamis kun sia frato por formi la Harlem Hamfats, bando kiu ludis kaj registris dum la dua duono de la 1930-aj jaroj.
Ŝabnami Surajo
Ŝabnami Surajo aŭ Ŝabnam Suraja (Шабнами Сурайё, per arabaj literoj شبنم ثریا; naskiĝinta la en Kulob, Taĝikio) estas taĝika kantistino. Nun ŝi estas unu el la plej popularaj kantistinoj en Taĝikio.
Biografio
Ŝabnami Surajo naskiĝis en Kulobo (Taĝikio). Ŝia patrino kaj ŝia fratino estas famaj taĝikaj kantistinoj. Ŝabnami komencis sian kantistinan karieron en la jaro 2004, sed iĝis fama nur en 2006, kiam unu el siaj kantoj iĝis la unua en la taĝika nacia furorlisto. Nun ŝi estas populara en la tuta iranlingva mondo.
Ŝabnami Surajo ofte kantis kun aliaj taĝikaj kaj afganaj kantistoj.
655 Briseïs
Malkovris ĝin la usona astronomo Joel Hastings Metcalf elde Taunton (Masaĉuseco) la.
Tadeo Kazimiro Hodakowski
Tadeo Kazimiro HODAKOWSKI (naskiĝinta la en Galicio; mortinta la  ) estis pola esperantisto kaj gimnazia instruisto.
Inka Wasi
Inkaŭasi aŭ Inka Wasi (en keĉua inka Inkaa, wasi domo, "Inkaa domo", literumita ankaŭ Incahuasi, Inca Huasi) estas arkeologia loko en la Departemento Huankavelika en Peruo. La Inkaa palaco estas konsiderata unu el la plej gravaj monumentoj de la Huankavelika Regiono. Inka Wasi estas en Huajtara Provinco, Huajtara Distrikto, je ĉirkaŭ 25 km el Huajtara. Ĝi estas je alto de 3804 m.
Tadeo Kazimiro Hodakowski
De 1960 ĝis 1972 li estis estrarano de Pola Esperanto-Asocio. En 1963 li fariĝis membro de la Akademio de Esperanto. Tiam li loĝis en Nowy Sącz.
Inka Wasi
En Peruo estas du aliaj arkeologiaj lokoj kun la sama nomo Inkaŭasi (Palaco de Inkao) nome en la Departemento Ajakuĉo kaj en la Lima Regiono respektive.
Tshopo
Tshopo estas unu el la novaj dudek ses provincoj de Demokratia Respubliko Kongo kreitaj en 2015, en la norda parto de la lando. Laŭ oficiala takso el la jaro 2005 ĝi havis loĝantojn. Konsiderante ke la provinca areo estas kvadrataj kilometroj, el tio rezultas loĝdenso de po 13 homoj por kvadrata kilometro. Administra centro estas la urbo Kisangani.
La provincoj Ituri, Supra Uele, Tshopo kaj Malsupra Uele estis rezulto de la disigo de la iama Provinco Orientale.
La provinco ekhavas sian nomon laŭ la rivero Tshopo. Ili vivtenas sin ĉefe el farmado kaj ĉasado, krom ioma riverkomerco.
NNS Andoni (P100)
La NNS Andoni estas boato de la niĝeria mararmeo. Ĝi estas la unua el tri boatoj siaklase, el kiuj ĉiu estas pli granda variaĵo de tiu antaŭa.
La nomo de la boato venas el la popolo Andoni en sudorienta Niĝerio.
Elizabeth Hogg
Elizabeth HOGG estis angla instruistino kaj esperantisto, naskiĝita la 29an de januario 1889 en Liverpool, Britio. Hogg enkondukis Esperanton en lernejon, en kiu ŝi instruis, kaj raporto pri tio, la Eksperimento de Eccles, estis tradukita en multajn lingvojn. Ŝi ankaŭ verkis artikolojn pri instruo de Esperanto al infanoj, kaj ĉeestis la Internacian Konferencon de Esperanto-Instruistoj en Ĝenevo, Svislando, en 1921.
Ziemiełowice
Ziemiełowice estas vilaĝo en Pollando, en komunumo Namysłów, en Distrikto Namysłowski, en Vojevodio Opole.
Situo
La vilaĝo situas 4 km sude de Namysłów, ĉe la landa vojo al Opole.
Historio
Unuaj historiaj mencioj pri la vilaĝo estas el la jaro 1309; ĝia tiama nomo estis Zemilewicz, de la jaro 1353 nomita Symelwicz. En la jaro 1475 en la latinaj dokumentoj de la vroclavaj episkopoj: Statuta synodalia episcoporum Wratislaviensis la vilaĝo estis nomita jene: Semilwicz.
Historiaj antikvaĵoj
En la liston de la Nacia instituto de heredaĵo estas enskribitaj du objektoj : Pli frue estis nur ligna kapelo. Posta la incendio en la jaro 1762 restis ruinaĵo ĝis la rekonstruo en la jaroj 1958 - 1960 fare de vilaĝanoj. La palacon konstruis la familio Methner en la jaro 1898 kun multaj elementoj novmanierismaj kaj novbarokaj. En la jaroj de 1980 ĝis 1989 multe estis detruita kaj estis preskaŭ ruinaĵo. Komence de 21-a jc renovigis ĝin la familio Praski el Opole la nova posedanto.
La grava disvolvo de la bieno estis en la 18-a kaj 19-a jarcentoj; oni konstruis tiam ekz. brandofabrikon, grandan forĝejon kaj aliajn mastrumadajn konstruaĵojn. En la 19-a jarcento la posedanto de la bieno ekestis Rudolf von Methner, kaj la bieno havis 700 hektarojn. Ĉefaj celoj de la bieno estis terkulturado, bredado de bovinoj kaj ŝafoj. En la jaro 1898 kiam oni konstruis novan palacon la malnova biendomo servis por la ĝardenisto kaj estis rekonstruita kiel (trabfakaĵo). La topografio de la vilaĝo estis neŝanĝita de la 19-a jc kun tipa divido de la parceloj kaj kun la gabloj de la domoj situantaj fronte al la strato. Plimulto de la loĝdomoj kaj mastrumdomoj estas el la 20-a jc. Ziemiłowice antaŭ la 1945 apartenis al la grupo de la vilaĝoj de la distrikto kiuj malgraŭ la germanigado granada parto de la loĝantaro restis pola, kun polaj familiaj nomoj kaj uzis la polan lingvon.
Bibliografio
Elżbieta Molak, Ireneusz Racławicki, Zapomniane zabytki "Dwory i pałace wiejskie południowej Polski, Śląsk Opolski" /La forlasitaj antikvaĵoj "Bienoj kaj vilaĝaj palacoj de suda Pollando, Opolia Silezio", 2009 Dariusz Karbowiak, Marek Rzewuski, "Ziemia Namysłowska" / "La Tero de Namysłów", Namysłów 1999
Strukturo
Komunumo Namysłów Sidejo: Namysłów Vilaĝoj: Baldwinowice • Barzyna • Brzezinka • Brzozowiec • Bukowa Śląska • Głuszyna • Igłowice • Jastrzębie • Józefków • Kamienna • Kowalowice • Krasowice • Ligota Książęca • Ligotka • Łączany • Michalice • Mikowice • Minkowskie • Niwki • Nowe Smarchowice • Nowy Folwark • Objazda • Pawłowice Namysłowskie • Przeczów • Rychnów • Smarchowice Małe • Smarchowice Śląskie • Smarchowice Wielkie • Smogorzów • Woskowice Małe • Ziemiełowice • Żaba Partoj de la vilaĝoj: Bławaciska • Borek • Grabówka • Hałderze • Karolówka • Krzemieniec • Lesiny • Marysin • Młynek • Młyńskie Stawy • Nowy Dwór • Piękna Studnia • Pod Jedlinką • Rychnów Dolny • Siedlec • Stanek • Staszków • Winniki • Wszemil • Wszeradów • Zbytki • Zielony Dąb • Żabiak • Żabka Fonto: La pola vikipedio.
Maltusismo
Maltusismo estas la plusekvo de la ideoj kaj teorioj de la brita ekonomikisto Thomas Malthus pri la kresko de la tutmonda loĝantaro kaj neceso haltigi ĝin.
Laŭ Malthus la tutmonda loĝantaro (kaj de ĉiu lando) pligrandiĝis geometrie, dum la disponebla resursoj (ĉefe manĝaĵoj) pligrandiĝis nur aritmetike. Nepras pro tio la limigo de naskiĝoj. La metodoj estus: limigo aŭ prokrastigo de geedziĝoj, seksa nepraktiko, ktp. Tiu idearo rapide disvastiĝis tra la tuta intelektularo kaj multaj apogis tiujn bazajn ideojn, aliaj kritikis ilin, ktp. La daŭrigo de kelkaj el tiuj ideoj en postaj ideologiaj aŭ sciencaj esprimoj oni nomas “novmaltusianismo”.
Idearo de Malthus
Ties idearo aperis en la Eseo pri Populacio de 1798, kaj tiu kortuŝis la tiaman intelektularon. Ĉe la unua paĝo de lia libro li elektis analogion al la besta mondo en kiu li skribis ke ĉiuj specioj havas emon reproduktiĝi preter la resursoj haveblaj al ili kaj ke nenio limigas la tutsumon de individuoj krom "ilia homamasiĝo kaj la kolizio inter ilin por la vivrimedoj". De tio li faris analogion al homa socio kaj asertis ke neniu socia teorio kaj neniu revolucio povis ekstermi malriĉecon de homa socio. Homo, kiel bestoj, dependas de la grundo kaj ĝia produkto (manĝaĵo) por sia vivteno. Aliflanke, la homo havas tre fortan seksan impulson, kiu rezultigas tre rapidan kreskon de la homa loĝantaro. Ĉi tiu kresko estas kun multe pli granda rapideco ol la kreskorapideco de homa scio kaj teknologio, tio estas, de la ebleco pliigi kultivaĵojn kaj la kvanton de manĝaĵo. Ĉi tio kreas grandan kaj ĉiam pli danĝeran interspacon inter la nombro da homoj kaj la kvanto de disponebla manĝaĵo. Li dividis la solvon de la problemo en tri ĉefajn kategoriojn, kiujn li nomis "detenoj" kaj ili estas: morala sindeteno, malbono kaj manko.
Alia solvo, pri kiu li pensis, estas "vivo de peko", tio estas, seksumi evitante la naskiĝon de infanoj. Kiel pastro, Maltuso kontraŭbatalis tiun solvon pro moralaj kialoj. Maltuso ankaŭ kredis ke granda nombro da naskiĝoj finfine kondukas al pluso de laboro kaj tiel al malkresko de salajroj kaj pliiĝo de malriĉeco. Troa laboro ankaŭ kaŭzas pliiĝon de krimo, al kiu turnos tiuj, kiuj ne povas trovi laboron. Pro tio, Maltuso kontraŭbatalis bonfartan politikon de donado de monhelpoj al la senhavuloj kiu, laŭ li, kaŭzintus la pliiĝon de la malriĉa populacio.
Maltuso bazigis sian tezon sur du principoj: la portanta kapablo de la tero kaj adaptado (sur socia, kogna-kompreno, institucia kaj teknologia nivelo). Uzante ilin, li proponis tri scenarojn por kompreni ĉu la homaro iras al troloĝiĝo:
Laŭ la unua scenaro, la rapideco de loĝantarkresko estas rapida, la portakapablo estas limigita kaj ne ekzistas kapablo adaptiĝi. En ĉi tiu situacio, loĝanta eksplodo okazos kaj la homaro formortos. Laŭ la dua scenaro, la indico de loĝantarkresko estas sub kontrolo, la portakapablo estas limigita sed ekzistas kapablo adaptiĝi. En ĉi tiu situacio, ni povas daŭre ekzisti dum generacioj, malgraŭ masiva kresko de la kvanto de loĝantaro. Laŭ la tria scenaro, la rapideco de loĝantarkresko estas rapida ĉar ne estas limo al la nombro da naskiĝoj, la portakapablo estas senlima kaj la adaptebleco estas granda. Ĉi tiu estas la plej utopia scenaro.
Interpreto
Maltuso estas proparolanto de la burĝa-kapitalisma socio, kiu komencis disvolviĝi en la 18-a jarcento. Tial liaj instruoj:
Kritiko
La kritikistoj de Maltuso faris plurajn asertojn:
Maltusismo
Ĝenerale multaj intelektuloj kaj verkistoj komprenis la danĝerojn avertitajn de Malthus, sed plej parto malsamopiniis pri la aplikendaj metodoj. En 1823 Francis Place defendis la artefaritan kontrolon de la fekundeco, kiu estas en la bazo de la troa pliiĝo de la homa vivulantaro. Ankaŭ la ekonomikistoj James Mill kaj J. Stuart Mill defendis la kontraŭkoncipilojn kiel neperforta metodo por haltigi la troan kreskon de la populacioj. Ties celo estus la plialtigo de la salajroj. En 1854 la brita kuracisto George Drysale kunigis biologion kun demografio en siaj Elementoj de Socia Scienco, kio estus la unua verko tute novmaltusana. Eĉ oni fondis ligojn kaj asociojn por agi politike cele la legitimigo de la kontraŭcipiloj por kontroli (kaj ekhaltigi) la populacian pliiĝon kiu endanĝerigis la ekonomian bonfarton. Tiuj proponoj rapide levigis la kontraŭstaron de la konservativularo, kiu sentis danĝeron kontraŭ la religiaj tradicioj kaj kontraŭ la ekonomia bonfarto de la posedantoj.
NovMaltusismo
Maltusianaj ideoj komencis reaperi en la 20-a jarcento. Sociaj pensuloj revenis al la ideo pri la danĝero de loĝantarkresko, sed ĉi-foje ne en la establita okcidenta socio, kiel ĉe Malthus, sed en la evoluantaj landoj de la tria mondo. Tial, defendantoj de ĉi tiuj opinioj, revenu al la ideoj limigi la naskoprocenton, ekzemple per la politiko de unu infano en Ĉinio dum la dua duono de la 20-a jarcento. En la praktiko, ĉi-tipaj politikoj malsukcesas kaj eĉ povas konduki al labormanko kondukanta al la fenomeno de migrantaj laboristoj.
Kontraŭ-Maltusianaj pozicioj aperis inter 20-a-jarcentaj ekonomiistoj. Unu el ili estis Esther Bosrup, kiu evoluigis kritikan teorion pri Maltuso kaj liaj posteuloj.
Gyula Gazdag
Gyula Gazdag [djula], laŭ hungarlingve kutima nomordo Gazdag Gyula estas hungara reĝisoro, scenaristo, filmomuntisto, produktoro.
Maltusismo
Bibliotekoj
Xavier Diez, El anarquismo individualista en España (1923-1938), Virus, Bilbao, 2007.
Jaén
Jaén (elp. Ĥaen', esperantigita kiel Ĥaeno) estas nomo de andaluza urbo, kiu nomigis aliajn urbojn kaj administrajn dividojn:
Gyula Gazdag
Biografio
Gyula Gazdag frekventis mezlernejon en sia naskiĝurbo, poste li akiris reĝisoran diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1970. Jam dum la studentaj jaroj kaj poste li estis asistanto en la filma produktejo. Li debutis filma reĝisoro en 1971. Li estis reĝisoro de Teatro Csiky Gergely (Kaposvár) inter 1975 kaj 1986. Ekde 1985 li instruas en la menciita Teatra kaj Filma Altlernejo (inter 1990-1993 li estis katedrestro). Ekde 1993 li instruas ankaŭ en Kalifornio. En 1999 li akiris sciencan gradon DLA en la Teatra kaj Filma Altlernejo. Li ricevis premiojn en 1985, 1989, 1997.
NGC 1313
NGC 1313 (aliaj indikoj — PGC 12286, ESO 82-11, VV 436, AM 0317-664, IRAS03176-6640) estas galaksio en konstelacio Reteto.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Bentué de Nocito
Bentué de Nocito [benTŬE denoZIto] estas loĝloko de la municipo Sabiñánigo de Hispanio​, en la sudo de la komarko Alto Gállego (kies ĉefurbo estas Sabiñánigo mem) apartenanta al la nordo de la Provinco Huesko (regiono Aragono). Fakte ĝi estas unu el pli ol 50 loĝlokoj de Sabiñánigo, kiu estas la municipo kiu enhavas pli da loĝlokoj en la provinco.
La loĝloko Bentué de Nocito (840 msm) estas en la plej suda parto de la municipo nome sur la nordo de la montaro Guara, ene de la protektita periferia areo de la Natura Parko Sierra kaj Cañones de Guara. La loĝloko estas tipa domaro karaktera de montaro ĉe Pireneoj, kun deklivaj ardezaj tegmentoj, kaj tre tipaj konustrunkaj kamenoj. Okcidente estas Nocito, nun en Nueno.
Aktualo
La ĉefa ekonomia enspezofonto tradicie estis malgrandaj agrikulturo kaj brutobredado, sed lastatempe la komarko turnis sin ankaŭ al kreskanta turismo ligita al la pirenea akso (valoj de Tena kaj de Aragón) kaj al la proksimeco al Sabiñánigo. Ĉefaj altiraĵoj estas naturaj lokoj. Proksime estas la ruinoj de la preĝejo de Sankta Marteno kaj la ermitejo de Can de Used.
Hermann Oberth
Hermann Julius OBERTH [hEaman Obeat], naskiĝis je la en Sibiu, mortis je la  en Nurenbergo, estis saksa-germana fizikisto kaj kosmo-vetura pioniro de germana etno.
Laŭ propra diro li entuziasmiĝis pri kosmonaŭtiko pro la noveloj de Jules Verne kiam li gimnazianis en Sighișoara. Jam en 1917 li desegnis raketon propulsitan per alkoholo kaj oksigeno; en 1923 li priskribis la precipajn elementojn de fluid-brulaĵaj raketoj. Liaj verkoj influis interalie Wernher von Braun, kun kiu li poste kunlaboris.
Dum la dua mondmilito li laboris en la germana armea eksperimentejo en Peenemünde, intereralie pri la defend-batalilo "V2".
Post la milito lia familio iris al Feucht en suda Germanio; li mem de 1948 laboris en Svislando. Poste li iris al Italio kaj Usono, kie li laboris inter 1954 kaj 1956, kaj poste en 1960.
Dum la 1960-aj jaroj li estis membro de la Naci-Demokratia partio de Germanio (NPD; dekstrema).
Ruĝkapa perdriko
La Ruĝkapa perdriko (Haematortyx sanguiniceps) estas mezgranda birdo de la familio de Fazanedoj de la ordo de Kokoformaj kaj subfamilio de Perdrikenoj. Ĝi estas la ununura specio de la monotipa genro Haematortyx kaj kiel specio ankaŭ ĝi estas monotipa, tio estas sen agnoskitaj subspecioj.
Hermann Oberth
Kratero sur Luno estas nomita laŭ Oberth. En la film-novela serio Star Trek 3 klaso da kosmoŝipoj portas lian nomon.
Ruĝkapa perdriko
Tiu orientalisa specio troviĝas en Indonezio kaj Malajzio nome kiel endemio en la montoj de norda Borneo, kie ĝi estas sufiĉete disvastigata. Ties natura biotopo estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj montararbaroj. Ĝi estis iam konsiderata komuna (Smythies, 1981) sed nune nekomuna inter 500 kaj 1700 m, foje pli sube ĝis 200 m. Ĝenerale estas limigita al makisaj arbaroj kaj sekaj sablecaj arbaroj de altaj valoj ĉe montoj.
Ĝi estas mezgranda (25 cm) diketa perdriko kun nekonfuzebla skarlataj kapo, brusto kaj subvosto. La rimarkinda ruĝa kapo nomigas la specion laŭ la komuna nomo kaj laŭ la latina scienca nomo kie Haematortyx sanguiniceps montras en la genro la radikon de la antikva greka Haemato signife "sango" kaj denove en la specio kunmetaĵon de du latinaj radikojn signife respektiva "sango" kaj "kapo". La resto de la plumaro ĉe maskloj estas nigrecbruna kaj pli kontrasta kun la ruĝaj partoj; dume ĉe inoj estas olivecbruna kaj iom pli senkolora. La iriso estas bruna; la beko flava ĉe masklo, dum bruna ĉe inoj; piedoj estas grizaj kun du spronoj ĉe maskloj kaj unu ĉe inoj. Evidentiĝas ke temas pri kazo de seksa duformismo. Estas ankaŭ hela okulringo, pli videbla ĉe masklo.
La voĉo estas altatona, akra klukado kak kak kak. Ankaŭ pom-prang, pom-prang ripete kelkajn fojojn per malgranda, metaleca voĉo.
Centra Luzono
Centra Luzono estas administracia regiono en Filipinoj, servanta por organizi la 7 provincoj de la vastaj centraj ebenaĵoj de la insulo de Luzon (la plej granda insulo). La regiono enhavas la plej grandan ebenaĵon en la lando kaj produktas plejparto de la rizo de la lando, gajnanta ĝin mem la kromnoma "Rizo Deponejo de Filipinoj". Ties provincoj estas: Aurora, Bataan, Bulacan, Nueva Ecija, Pampanga, Tarlac kaj Zambales.
Logaritmo
La logaritmo de nombro estas aplikrezulto de logaritma funkcio al tiu nombro. Logaritma funkcio estas inversa funkcio de la eksponenta funkcio. La notacio por la logaritma funkcio estas \log. Ĉi tiu funkcio trovas la potencon, kiam estas donitaj la bazo kaj la rezulto. Alivorte, ĝi estas la respondo al la demando "Al kiu potenco necesas eksponenciale levi la bazon, por ke la rezulto egalu donitan nombron?". La notacio por la logaritmo de a laŭ la bazo b estas \log_ab.
Formala difino
Logaritmo de iu nombro y je iu bazo a estas tiu nombro x, por kiu validas ax = y
Logaritmo kun bazo a estas la inversa funkcio de eksponenta funkcio kun la sama bazo y = ax kiel funkcio de x. Se la potenciga funkcio estas konsiderata kiel funkcio de a, ĝia inverso estas la x-a radiko.
Oni notas la logaritman funkcion de y je bazo a per la simbolo "loga y" = x; ĝi estas diinita por ĉiuj pozitivaj variabloj (y ĉitie).
La logaritmaj funkcioj je diversaj bazoj a kaj b diferencas je konstanta faktoro, kiu egalas al logab = 1/logba; ekzemple: logax = (1/logba). logbx
La natura logaritmo estas la logaritmo kun bazo e, skribita kiel "ln y".
La natura logaritmo estas la inversa funkcio (alinomita reciproka funkcio) de eksponenta funkcio, t.e. x = ln(ex).
La dekuma logaritmo (aŭ dekbaza logaritmo) estas la logaritmo kun bazo 10, skribita kiel "lg y".
Historia fono
La logaritmoj estis inventitaj en la frua 17-a jarcento fare de John Napier. Ĝis ilia anstataŭigo, unue per la fruaj komputiloj kaj poste per la kalkuliloj, enkondukitaj en 1970-aj jaroj, logaritmoj estis grava ilo por kalkulado, uzante logaritmajn tabelojn kaj glitkalkulilon. La baza ideo malantaŭ ĉi tiuj du komputadaj helpiloj estas la regulo, ke la logaritmo de produto estas egala al la sumo de la logaritmoj de ĉiu el la multiplikatoj. Tiu ĉi regulo ebligas anstataŭigi multiplikan operacion, kiu estas relative kompleksa, per la pli simpla adicia operacio. Ĉi tiuj iloj estas bazitaj sur la bazo = 10 de la dekuma nombrosistemo.
John Napier (latinigita Neperus) publikigis en 1614 sian libron Mirifici Logarithmorum Canonis Descriptio. Joost Bürgi, svisa matematikisto kaj horloĝisto je la servo de la duko de Hesse-Kassel, konceptis por la unua fojo la logaritmojn; tamen, li publikigis sian malkovron kvar jarojn post Napier. La dekomenca rezistado uzi logaritmojn estis forigita de Keplero, pro la entuziasma apogo al lia publikaĵo kaj la sendifekta klarigo kiel ili funkcias.
Tiu metodo kontribuis al la progreso de la scienco, kaj speciale de la astronomio, ĉar ĝi faciligis la solvon de kalkuloj tre kompleksaj. La logaritmoj estis kutime uzitaj en geodezio, marnavigado kaj aliaj branĉoj de la aplikmatematiko, antaŭ la alveno de la kalkuliloj kaj komputiloj. Krom utileco en kalkulo, logaritmoj ludis gravan rolon ankaŭ en la plej antaŭenirigita matematiko; la natura logaritmo havigas solvon por la problemo de la kvadrateco de hiperbola sektoro ideita de Gregoire de Saint-Vincent en 1647.
Kalkulado
En la historio de matematiko logaritmoj havis grandan signifon, ĉar multipliko de nombro egalas al adicio de iliaj logaritmoj, kaj adicio estas multe pli facile kaj rapide farebla ol multipliko (sen poŝkalkulilo). Tial iam ĉiu matematikisto kaj inĝeniero posedis libron kun tabeloj de logaritmoj (je bazo 10, kvar- aŭ kvin-ciferaj), per kiuj li povis multipliki pli rapide. Sur la sama principo baziĝas la glitkalkulilo, kiu havas logaritmajn skalojn, kiuj estas (fizike, per apudmeto) adiciataj.
Serio de Taylor
En matematiko, serio de Taylor estas prezento de funkcio kiel serio (malfinia sumo de termoj kalkulitaj laŭ valoroj de derivaĵoj de la funkcio je sola punkto. Se la punkto kie estas kalkulitaj derivaĵoj estas nulo, la serio estas nomata ankaŭ kiel serio de Maclaurin. La serio de Taylor de reela aŭ kompleksa funkcio f(x), kiu estas malfinie diferencialebla en najbaraĵo de nombro a, estas la potencoserio
aŭ la samo alie skribita:
kie n! estas la faktorialo de n
Ĉi tie estas uzataj (x-a)0=1 kaj 0!=1.
Sub certaj kondiĉoj (vidu sube), serio de Taylor de f(x) egalas al f(x) mem por ĉiuj x sufiĉe proksimaj al a.
Diskreta logaritmo
En matematiko, diskreta logaritmo estas grupa analogo de ordinara logaritmo. Estu multiplika grupo de entjeroj module n (Zp)×, kiu estas la aro de entjeroj {1, …, p − 1} sub multipliko module la primo p.
Se oni bezonas trovi la k-an potencon de unu el la nombroj en ĉi tiu grupo, oni povas fari ĉi tion per trovo de ĝia k-a potenco kiel entjero kaj tiam trovo la resto post divido per p. Ĉi tiu procezo estas la diskreta potencigo. Ekzemple, estu (Z17)×. Por komputi 34 en ĉi tiu grupo, oni unue komputu 34 = 81, kaj tiam dividu 81 per 17, ricevante reston 13. Tial 34 = 13 en la grupo (Z17)×. Diskreta logaritmo estas la inversa operacio. Estu donite ke 3k ≡ 13 (mod 17), kio estas la k? Reale, estas malfinie multaj respondoj, pro la modula naturo de la problemo; oni tipe strebas al la plej malgranda nenegativa respondo, kiu estas k=4.
Logaritmaj tabeloj
Kiam elektronikaj kalkuliloj ne ekzistis, la plej rapida maniero trovi (dekumajn) logaritmojn estis konsulti tabel-libron. La matematikisto Henry Briggs en 1617 publikigis la unuan tian tabelon, kiu enhavis 14-poziciajn logaritmojn de ĉiuj entjeroj ĝis 20.000 kaj de 90.000 al 100.000. La nederlandano Adrian VLACQ en 1628 komplementis la intervalon de 20.000 al 90.000 (kun 10 pozicioj).
14 pozicioj estas tre multaj, sed ili ne estis vere utiligeblaj en la praktiko, ĉar la logaritmojn de nombroj inter la listigitaj oni devis poli, kaj tio perdigis multon el la mirinda 14-pozicia precizeco.
Ĉar la logaritmoj de iu nombro kaj de ĝia dekoblo diferencas ekzakte je 1, ne necesas listigi ĉiujn nombrojn ek de 1; sufiĉas ajna intervalo inter iu nombro kaj ĝia dekoblo. Nunaj logaritmaj tabeloj kutime uzas la intervalon inter 0,1 kaj 1,0.
Terminoj
Ĉe uzo de logaritma tabelo por multipliko oni distingas inter la entjera kaj la frakcia partoj de la logaritmo. La entjera parto, kiu respondas al potencoj de 10 (do al la pozicio de la komo), nomiĝas karakteristiko, la frakcia parto mantiso.
La karakteristiko estas do tio, kion en komputa matematiko oni nomas eksponento, dum ke la mantiso estas la logaritmo de tio, kion la komputa matematiko nomas signifikaĵo.
La dekumaj logaritmoj (logaritmoj je bazo 10) estas nomataj laŭ la menciita Henry Briggs kiel "logaritmoj de Briggs". Logaritmoj je la bazo e nomiĝas "logaritmoj de Euler" (ĉar e estas ankaŭ nomata "nombro de Euler") aŭ "naturaj logaritmoj", mallonge "ln" (logarithmus naturalis). En komputiko gravas la "duumaj logaritmoj" (je bazo 2) kaj foje la "dek-ses-umaj logaritmoj" (je bazo 16).
Etimologio
La vorto logaritmo devenas el la helena lingvo, en kiu arithmos (αριθμoς) signifas "nombro" kaj logos (λoγoς) havas multegajn signifojn, inter ili "rilato".
Holanda Esperantisto
Holanda Esperantisto estis la kunigo de Nederland-Esperanto kaj La Holanda Pioniro. Ĝi aperis en Amsterdam Redaktis Adriaan Kloek. La gazeto enhavis propagandon, kronikon, instruleterojn, post januaro 1924 ankaŭ literaturon.
Logaritmo
Vidu ankaŭ
Iuj el la pioniroj pri logaritma kalkulado
Cornelis de Jager
Cornelis "Kees" de JAGER (naskiĝis en Den Burg, Texel, la 29-an de aprilo 1921 - 27-an de majo 2021) estis nederlanda astronomo.
Eduko
Naskita en Texel, de Jager pasigis siajn lernejajn jarojn en la Nederlandaj Orienthindiaj Insuloj. De 1939 ĝis 1945 li studis matematikon, fizikon kaj astronomion en la Universitato Utrecht. La 13an de oktobro 1952 li akiris sian doktorecon per tezo nomita "The Hydrogen Spectrum of the Sun" (La Hidrogeno-Spektro de la Suno). Lia konsilisto estis Marcel Minnaert.
Suna kaj stela esplorado
De Jager laboris pri steloj kaj la suno, rilate al kiu li estis fondredaktisto de la ĵurnalo Solar Physics. En 1980 li estis ĉefenketisto de la Hard X-ray Imaging Spectrometer en la Solar Maximum Mission satelito.
De 1978 pluen de Jager laboris pri la plej lumaj steloj, konataj kiel hipergigantoj.
De 1960 ĝis 1986 de Jager estis profesoro en Universitato Utrecht.
Sun-klimataj rilatoj
La aktuala esplorado de De Jager temas pri antaŭdirado de suna vario por taksi la efikon de la Suno al estonta klimato. Kutime suna agado estas difinita laŭ la toroidala magneta kampo de la Suno, la kampokomponento paralela al la suna ekvatoro. Sunmakuloj estas esprimo de tiu komponento. De Jager proponas la poloidalan kampon de la suno, kiu ligas ĝiajn du polusojn, kiel faktoron de eventuale simila graveco. Li prenas 19-jarajn periodajn averaĝojn por elimini ĉiujn efikojn kiuj daŭras nur unu aŭ du sunajn ciklojn. Poste li punktskribas ambaŭ komponentojn en diagramo, tiel kreante eksperimentan fazportreton. La trako de la du komponentoj iris de malalta al alta agado ĉirkaŭ 1925. Ĉirkaŭ 2009 la sama punkto estis preterpasita en la kontraŭa direkto. Tiel suna agado en la 21-a jarcento estas atendita esti en malalta nivelo ol la nivelo kiun ĝi havis por la plej granda parto de la 20-a jarcento. Redukto en suna agado signifas malpli energialkondukon al la Tero, tiel kontraŭaganta mondvarmiĝon.
Aliaj agadoj
De Jager estis la Ĝenerala sekretario de la IAU de 1967 ĝis 1973 kaj iama direktoro de la observatorio en Utrecht. Li ankaŭ estas ulo de la Committee for Skeptical Inquiry (Komisiono por skeptika enketo).
Lizine
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Doubs, en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (Bourgogne-Franche-Comté, prononco []) kaj en la historia regiono Franĉkonteo. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Besançon (france arrondissement de Besançon), la okcidenta parto de la departemento, kaj al la kantono .
3111 Misuzu
Nomo
Ĝia nomo, "Misuzu", estis la kromnomo de la tiama provinco Shinano, nun Gubernio Nagano.
48159 Saint-Véran
48159 Saint-Véran estas tre malgranda, meze hela asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la de  elde la Observatorio de Saint-Véran sur la Pic de Château Renard en Saint-Véran (Hautes-Alpes, Francio).