cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kulturo de Grekio
Filozofio, scienco kaj matematiko
Taleson de Mileto konsideras multaj kiel la patron de la scienco; li estis la unua greka filozofo, kiu donis al la fizika mondo naturajn kaŭzojn prefere ol supernaturajn. Pitagoro estis greka matematikisto konata en Okcidento kiel la « patro de la nombroj »; oni pensas ke li estis la unua, kiu determinis la ciferecajn kvocientojn kiuj estas la bazo de la muzika gamo, kaj oni atribuas al li same la Teoremon de Pitagoro. Diofanton de Aleksandrio oni foje nomas la « patro de la Algebro »; kaj granda parto de la moderna geometrio baziĝas sur la laboroj de Eŭklido. Eratosteno estis unu el la unuaj sciencaj geografoj, kalkulante la cirkonferencon de la Tero kaj realigante mapojn bazitajn sur sciencaj principoj. Hiparkon oni konsideras Okcidente kiel la plej grandan astronomon de Antikvo, kaj tiu estis probable la unua, kiu disvolvis metodon precizan por antaŭanonci sunajn eklipsojn. Aristarko de Samoso estis la unua astronomo, kiu proponis suncentran modelon de la sunsistemo, kvankam la tercentran modelon de Ptolemeo oni vaste akceptis en Eŭropo ĝis la 12-a  jarcento. Ptolemeo ankaŭ alportis novaĵojn en kartografio kaj en optiko. Arkimedo estis la unua, kiu kalkulis la valoron de Pi kaj geometrian serion. Li malkovris la tiel nomatajn arkimedajn leĝojn kaj inventis ilon utila por irigacio konata kiel arkimeda ŝraŭbo.
Inter la modernaj kontribuoj de Grekujo al la scienco, oni povas noti :
Muziko
La populardancaj trupoj estas tre videblaj kaj profunde enradikiĝintaj en la Greka kulturo. Estas proksimume kvin cent okdek tiaj trupoj, precipe en Epiro.
Inter la modernaj muzikistoj troveblas Ĥaris Aleksiu, Maria Callas, Mikis Theodorakis, Vangelis, Demis Roussos, Nana Mouskouri, Sakis Rouvas, Anna Vissi, Elena Paparizu, ktp.
Kuirarto
La Greka kuirarto apartenas al la granda kulinara familio inter Suda Italujo kaj Orienta Mediteraneo. Ĝi estas enlistigita en la nemateria kultura heredaĵo de la homaro, fare de Unesko. La Greka kuirarto posedas grandan varion da lokaj pladoj kiaj la musako, la stifado aŭ la Spanakopita. La reciproka influo de la kuirartoj de ĉiuj popoloj, kiujn enhavis la imperioj Bizanca kaj poste Otomana, estas vaste videbla en iuj pladoj kiel la tsatsiki (jogurto kun kukumo kaj kun ajlo), la souvláki (broŝedo de viando rostita foje servita en flano de pano nomata pita) kaj la fama musako (legomoj kun viando kaj beŝamelo). Oni retrovas same la venecian influon, pli aparte en la Ioniaj insuloj, kun ŝato por la pastoj.
La Kretanoj estas famaj pro sia sana mediteranea reĝimo.
La Grekoj ĝenerale ŝatas manĝi diversajn malgrandajn pladojn kiel mezeojn kun malsamaj komponantoj, ekzemple kun Tsatsiki, kun kalmaro rostita, kun fetao, kun gemista-o (legomoj tegitaj, de la Greka vorto "gemizo", plenigi), kun dolmoj (rizo, pinsemoj kaj vinberoj volvitaj en folio de vitejo), kun olivoj aŭ kun fromaĝo. Kiel desertoj troveblas la galaktobureko aŭ la baklavo. Inter la trinkaĵoj, la plej popularaj estas la oŭzo, la metaksa same kiel tuta vario de vinoj kiel ekzemple la recina. La olivoleo estas aldonita al preskaŭ ĉiuj pladoj. Troan konceptadon en la kuirarto oni ĝenerale konsideras kiel kontraŭa al la spirito de la greka kuirarto.
Sporto
La Tutgrekaj Ludoj (la plej famaj estas la Olimpiaj Ludoj) venas de Helenujo. Centris elprovoj kiel la bokso, la lukto, la ĉara konkurenco, la longosalto, la lancoĵeto kaj la diskoĵeto.
La unuaj olimpikaj Ludoj modernaj efektiviĝis en Ateno en 1896. Akceptante ilin denove en 2004, Ateno fariĝis tiam la kvara urbo post Parizo, Londono kaj Los Angeles kiu organizis du fojojn la Olimpikajn Ludojn somerajn. Grekujo partoprenis al ĉiuj someraj Olimpikoj same kiel Aŭstralio, Francujo, Britujo kaj Svislando.
Futbalo estas populara sporto en Grekujo. La Greka nacia teamo sukcesis la Eŭropan Ĉampionadon de 2004 kontraŭ ĉiu espero, batante fine la landon gastigantan: Portugalujon. Inter la kluboj troveblas la AEK Ateno, la Olimpiakos, la Panathinaikos kaj la PAOK Saloniko.
La basketbalo same forte popularas. La nacia teamo, gvidata de Nikos Galis, sukcesis la Eŭropan Ĉampionadon pri vira basketbalo en 1987 en Ateno, kontraŭ Sovetunio. Ĝi denove ricevis la trofeon en 2005, en Beogrado, kontraŭ Germanujo. La Grekaj kluboj estas inter la plej bonaj el la Eŭropa ligo: la Panatinaikos estis sesfoje ĉampiono de Eŭropo (1996, 2000, 2002, 2007, 2009 kaj 2011); la Olimpiakos sukcesis la eŭropan Ĉampionkonkurson en 1997 kaj 2012. La PAOK Saloniko gajnis la Saporta-Pokalon en 1991 same kiel la Koraĉ-Pokalo n en 1994.
Muzeoj
La Greka kultura kaj sporta ministraro listigas la muzeojn de Grekujo ĉe sia retejo Tiu retejo ankaŭ enhavas la sekvan liston de sep elstaraj muzeoj: Alia notinda muzeo estas ekzemple la Muzeo Benaki.
Miley Cyrus
Laŭ la stato de 2023 ŝi vivas en la protektita urbeto Hidden Hills, iom pli ol 40 kilometrojn nordokcidente de la urbocentro de Los-Anĝeleso kaj de Holivudo, kun multaj same socie konataj najbaroj.
Kulturo de Grekio
Listo de monda heredaĵo
Eniĝis en la liston de la monda Heredaĵo de Unesko :
Reprezenta listo de la nemateria kultura heredaĵo de la homaro
La programo nemateria kultura heredaĵo (UNESKO, 2003) enskribis (statuso la 9-an de januaro 2016) :
Internacia registro "Memoro de la mondo"
La programo Memoro de la mondo (UNESKO, 1992) enskribis en sian internacian registron Memoron de la mondo (statuso la 10-an de januaro 2016) :
Ferenc Puskás (armeinĝeniero)
Ferenc Puskás [ferenc puŝkAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Puskás Ferenc estis hungara armeinĝeniero, negocisto. Lia nobela antaŭnomo estis ditrói. Lia frato estis Tivadar Puskás. Ferenc Puskás naskiĝis la  en Pest (urbo). Li mortis la en Budapeŝto.
Biografio
Ferenc Puskás frekventis lernejojn ĉefe en Vieno, kie li akiris diplomon. Post siaj studoj li iĝis oficiro, sed pro peto de sia frato li forlasis la armeon kaj ili kune establis telefoncentralojn ekde 1879 en la pli grandaj urboj en Hungarlando. Pro la multe da laboro li mortis frue, sed estas li, kiu instalis la unuan hungaran telefoncentralon.
Ace Frehley (albumo)
Ace Frehley estas muzikalbumo de KISS. Ĝi estis publikigita en 1978.
San Pietro in Lama
San Pietro in Lama estas komunumo de Italio.
73453 Ninomanfredi
73453 Ninomanfredi estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la italaj  Gianluca Masi kaj Franco Mallia elde la Observatorio de Campo Catino en Guarcino (Italio).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la itala aktoro kaj reĝisoro Nino Manfredi (1921–2004), naskiĝinta en Castro dei Volsci. Li aktoris en L'Impiegato (1960), La ballata del boia (1963) kaj Nell'anno del Signore (1969). Li ankaŭ reĝisoris la filmojn L'avventura di un soldato (1962), Per grazia ricevuta (1971) kaj Nudo di donna (1981).
Dániel Gondol
Biografio
Dániel Gondol finis teologion en Pápa, pli poste en Vieno li estis edukisto. En 1855 li estis oficiro en la kortega kancelierejo de Vieno. Post la hungara revolucio kaj liberecbatalo de 1848–49 li vivis en provinco. En 1867 li revenis Peŝton kaj laboris en ministerio por financaj aferoj. Post sia pensiiĝo en 1880 li mastrumadis en Alvinc. En 1858 li inventis novforman plugilon. Li verkis poemojn, romanojn, lernolibrojn kaj tradukis multe, precipe de la anglaj verkistoj.
Gusta sistemo
La gusta sistemo estas la sensa sistemo de la nerva sistemo, kiu permesas al organismo sensi kaj apartigi iujn kemiaĵojn laŭ gusto. La ĉefa organo por gusto estas la lango. La gusta sistemo estas ofte priparolata kun la flara sistemo, ĉar ambaŭ de la sistemoj tradukas kemiajn signalojn al percepto.
Ekzistas kvin ĉefaj kategorioj de la sensiloj (gustpunktetoj) sur la lango: saleco, acideco, amaro, dolĉo, kaj umamo.
En homoj, la senso de gusto estas kunmetita per tri de la dekdu kraniaj nervoj. La vizaĝa nervo (VII) portas gustajn sensaĵojn de la postaj du trionoj de la lango; la faringa nervo (IX) portas gustan sensaĵojn de la posta unu triono de la lango. Ankaŭ branĉo de la vago (X) portas iujn gust-sensaĵojn de la poston de la buŝa kavaĵeto.
Goat island
Goat Island („kapro-insulo“) estas la nomo de jenaj insuloj:
45500 Motegi
Nomo
Ĝia nomo honoras la japanan Hiromitsu Motegi, ĉefe interesita pri cifereca bildigo. Kiel instruisto ĉe multenombraj kunvenoj de observantoj, li dividis sian konon kun aliaj, precipe infanoj. Li ankaŭ kunlaboris kun aliaj amatoraj astronomoj tra sia TTT-ejo.
Trafikakcidento
Trafikakcidento  estas akcidento, kiu ligiĝas al la trafiko kaj en kiu partoprenas almenaŭ unu veturilo kaj almenaŭ unu homo: ekzistas akcidentoj inter unu veturilo kaj fiksa objekto, unu veturilo kaj senveturila homo kaj inter du respektive pli multaj veturiloj. Temas pri evento almenaŭ neantaŭvidebla por unu el la akcidentaj partoprenantoj. En pli strikta senco oni kutime komprenas, ke la vorto trafikakcidento temus pri akcidenta evento sur strato, vojo aŭ placo, do havu kiel partoprenanton almenaŭ unu aŭton, kamionon, biciklon, motorciklon aŭ senmotoran ĉaron. Sed fakte ankaŭ akcidentaj eventoj, kiuj havas kiel partoprenanton relan veturilon (trajnon, tramon ktp.), aeran aŭ akvan veturilon, estas trafikakcidentoj.
Eberhardo
Eberhardo estas malnova ĝermana nomo kun la signifo "forta kiel apro".
En la nederlanda Everhard aŭ Evert kaj familia nomo Eerhard.
Fouchères
Fouchères estas la nomo de pluraj artikoloj.
Universitato de Jyväskylä
Universitato de Jyväskylä fariĝis tuta universitato en 1966. Antaŭe la lernejo estis pedagogia altlernejo ekde la jaro 1934. Nun en la lernejo estas proksimume 14 500 studentoj kaj 2500 popula membroj. Nun en la lernejo estas fakultato de homaj sciencoj kaj de sociaj sciencoj, informadik-teknologia fakultato, fakultato de pedagogiko kaj psikologio, matematik-naturscienca fakultato, nura sporta fakultato en tuta Finnlando kaj komerca altlernejo de Jyväskylä. Medicina fakultato por la universitato estas planata. La origina kampuso estas Seminaarinmäki. Nuntempe la universitato havas ankaŭ du aliajn kampusojn: Mattilanniemi kaj Ylistönrinne sur strando de lago Jyväsjärvi. En 2019 en la universitato fariĝis 1 235 kandidatoj, 1 575 magistroj kaj 127 doktoroj. La nuna rektoro estas Keijo Hämäläinen.
Niversac (stacidomo)
Niversac estas franca stacidomo sur linio -, situanta en  Saint-Laurent-sur-Manoire, en departemento , regiono Nova Akvitanio.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Nova Akvitanio.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Coutras - Tulle (621000).
Corod
Corod [korod] (Szamoskóród) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Satu Mare. Administre ĝi apartenas al Culciu.
Loĝantaro
En 1910 ĝi nombris 504 loĝantojn (hungaroj, rumanoj), en 1992 745 (rumanoj, 45% hungaroj.
Historio
Ĝia unua skriba mencio estis en 1344. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szatmár).
Sumia provinco
Sumia provinco (Сумська область) estas unu el la 24 administraj unuoj de Ukrainio, kiuj nomiĝas область. Norde kaj oriente ĝi limas kun Rusio. Ĝiaj plej grandaj urboj estas krom la administra centro Sumio (Суми) la urboj Konotop (Конотоп), Lebedin (Лебедин), Oĥtirka (Охтирка), Romni (Ромни) kaj Ŝostka (Шостка).
En la regiono vivas proksimume 1,22 milionoj da homoj (stato de decembro 2005).
Calihualá
Calihualá estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaĥako (Oaxaca). La ĉefurbo de la komunumo estas Calihuala. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la nacia geografia instituto INEGI estas 20 011.
Geografio
Calihualá apartenas al la distrikto Silacayoapam al kiuj apartenas entute 19 komunumoj. Ĝi situas en la Miŝteka regiono de Oaĥako (regiono Mixteca), kiu apartenas al la nordokcidenta parto de la subŝtato. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 1057 loĝantojn. El tiuj estis 526 viroj kaj 531 virinoj. La komunumo havas surfacon de 132.69 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 1330 metroj super la marnivelo.
Sociogeografio
Fontoj: Statistikoj de la nacia geografia instituto INEGI pri la censo de 2005 (hispane: Conteo de Población y Vivienda de 2005).
Léoville
Léoville [] estas franca komunumo en la departemento Charente-Maritime, en la regiono Puatuo-Ĉarentoj. Ĝi havis 328 loĝantojn en la jaro 2012.
Geografio
Léoville situas en la sudo de Charente-Maritime, sude de Cognac.
34666 Bohyunsan
34666 Bohyunsan estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la sud-koreaj astronomoj Y.-B. Jeon kaj B.-C. Lee elde la Observatorio de Bohyunsan proksime de Jeongĉeon (Sud-Koreio).
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de la monto Bohyun (koree, Bohyunsan), ĉirkaŭ 200 km sude de Seulo, kie situiĝas plej granda astronomia observatorio en Koreio. La Astronomia Optika Observatorio de Bohyunsan estas ekipita per teleskopo de 1,8 m, per kiu la asteroido estis malkovrita, kaj suna teleskopo por protuberancoj.
Fouchères (Yonne)
Fouchères estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 398 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.
Geografio
Fouchères etendiĝas sur 14.72 km², kaj havis 398 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 27 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.
Historio
La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio.
Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro René Guérin, kiu do fariĝis la loka urbestro.
Administrado
Fouchères apartenas al la kantono de Chéroy, kies ĉefurbo estas Chéroy. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Sens, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.
21888 Ďurech
21888 Ďurech estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la programo Lowell Observatory Near-Earth-Object Search (LONEOS) elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, en Flagstaff (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Josef Ďurech, de la Instituto de Astronomio de la Universitato de Karolo en Prago. Li provizis modelojn de inversigo de luma kurbo por dek-duo da asteroidoj (inklude la detekto de la efiko YORP), verkis publikan programaron por inversigo de luma kurbo kaj kontribuis al la kunlaboro inter profesiaj kaj amatoraj astronomoj.
Baldueno
Baldueno estas vira persona nomo.
13226 Soulié
13226 Soulié estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la ĉeĥa astronomino Lenka Kotková elde la Observatorio de Ondřejov; en Ondřejov (distrikto Prago-oriento, Ĉeĥa Respubliko).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la franca astronomo Guy Soulié, kiu faris fotometriajn observojn de la zodiaka lumo, mezuris la pozicion de kometoj, planedoj kaj ties satelitoj kaj kreis programojn de astrometria redukto. Ano de la teamo de eniroj de la Katalogo Hiparko, li ankaŭ malkovris duopajn stelojn kaj asteroidoj.
Kenichi Ebina
Kenichi EBINA (蛯名 健一, [ebina ken-iĉi], naskiĝis en 1974), kromnomo Ebiken, estas danca artisto el Tokio, Japanio. Lia unuopa danca prezentado montras sian memlernitan stilon kiu kombinas plurajn malsamajn dancostilojn, inter ili troviĝas liberstila hiphopo, mimiko, ĵazo kaj etna danco.
Inter 2006 kaj 2007 li gajnis sepfoje la premion Apollo Amateur Night, kaj iĝis do la plej granda venkanto tiu-sezona. En 2001 lia danco-grupo BiTriP gajnis la 1-an lokon en la Apollo Amateur Night. Li restas kiel la sola du-foja grand-venkanto. Li ankaŭ aperis en Angelina Ballerina: The Next Steps kie li parolas pri sia danco-prezentado enhavanta rakonton pri montrofenestra pupo viviĝanta.
En 1974 li translokiĝis al Usono kaj studis en la universitato de Brigeport. Tie li memstare lernis plurajn dancostilojn. Dum dancado, Ebina kutimas uzi iluziaĵojn por plimirigi ĉiujn.
Li ĵus dancis en la ĉikagaj kapablo-provoj de America's Got Talent por la 8a sezono, realigante Matrico-stilan dancadon, kio miregigis la juĝistojn, kiuj donis la plenan jes-aron. Tian dancon li nomas "dance-ish", elpensita vorto tradukebla kiel "danca".
Etilfurano
Etilfurano aŭ C6H8O estas organika kombinaĵo, konsistante je unu furanila ringo ligita al etila grupo (-CH2CH3). Ĝi estas gustigagento nesolvebla en akvo kun potencialo por uzo kiel alternativa fuelo. Ĝi ankaŭ povas esti uzata en polimerizaj reakcioj en la produktado de polifuranoj. Hidrogenigo de furanoderivaĵoj estas gravaj en la produktado de biofueloj kaj etilkvarhidrofurano.
Paul Stanley (albumo)
Paul Stanley estas muzikalbumo de KISS. Ĝi estis publikigita en 1978.
Dynasty (albumo)
Dynasty estas muzikalbumo de KISS. Ĝi estis publikigita en 1979.
Invado de Rusio en Ukrainion (2022)
La rusia invado en Ukrainion en 2022 estas milito komencita la 24-an de februaro 2022 laŭ ordono de rusia prezidento Vladimir Putin.
Tiu milita operaco estas konsiderata la plej grava milito, kiun Eŭropo travivis ekde la fino de la Dua Mondmilito en 1945. Ĝi ankaŭ estas la plej dokumentita kaj raportita milito en la historio danke al la disvastigo de saĝtelefonoj kaj la elsendoj de la sociaj retejoj.
La invado rapide disvastiĝas en la nordo de la lando, minacante precipe la ĉefurbon Kievon, en la oriento Ĥarkiven kaj en la sudo al Ĥersono kaj Mariupolo. La milito kaŭzis cetere amasan fuĝon el Ukrainio kaj instigis senprecedencan solidarecan impeton tra Eŭropo por la ukrainia popolo.
Kunteksto
Post la disrompo de Sovetunio en 1991, Ukrainio kaj Rusio daŭre konservis proksimajn rilatojn. En 1994, Ukrainio jesis rezigni je sia nuklea arsenalo kaj subskribis la Budapeŝtan Memorandon certigante la teritorian integrecon de Ukrainio kaj ĝian politikan suvereneco. Kvankam Ukrainio estas agnoskita sendependa lando ekde 1991, ĝi estis vidita de rusiaj gvidantoj kiel parto de ilia influkampo pro la fakto ke ĝi estas iama konsistiga respubliko de la Sovetunio. En 2008, rusia prezidento Vladimir Putin parolis kontraŭ la membreco de la iamaj respublikoj de Sovetunio en NATO. Post semajnoj da manifestacioj kadre de la movado Eŭromajdano (inter 2013 kaj 2014), Viktor Janukoviĉ, la tiama por-rusia ukrainia prezidento, kaj la gvidantoj de la ukrainia parlamenta opozicio subskribis, la 21-an de februaro 2014, kompromisan interkonsenton kiu planis fruigitajn balotojn. La sekvan tagon, post la revolucia puĉo de februaro 2014, Janukoviĉ fuĝis el Kievo post voĉdono de la restintaj membroj de la ukrainia parlamento, senigante lin de sia prezidenta posteno. Tamen, la gvidantoj de la ruslingvaj regionoj de orienta Ukrainio deklaris, ke ili restas fidelaj al Janukoviĉ, okazis manifestacioj kaj fine secesio. . Al tiuj eventoj sekvis la aneksado de Krimeo fare de Rusio en marto 2014 kaj la Milito en Donbaso, kiu komenciĝis en aprilo 2014 per la kreado de la memproklamitaj popolaj respublikoj Donecko kaj Luhansko, subtenataj de Rusio, tiel markante la komencon de la rus-ukrainia konflikto.
La 14-an de septembro 2020, la ukrainia prezidento Volodimir Zelenskij, elektita en 2019 kontraŭ sia antaŭulo Petro Poroŝenko, aprobis novan nacian sekurecan strategion por Ukrainio, kiu provizas "la evoluon de la karakteriza partnereco kun NATO kun la celo de NATO-membreco". La 24-an de marto 2021, Zelenskij subskribis dekreton aprobantan la "strategion de malokupado kaj reintegrigo de la provizore okupata teritorio de la Aŭtonoma Respubliko Krimeo kaj la urbo Sebastopolo".
En julio 2021, Putin publikigis eseon titolitan Pri la Historia Unueco de Rusoj kaj Ukrainoj, en kiu li reasertis sian opinion ke rusoj kaj ukrainoj estas "unu popolo". La usona historiisto Timothy Snyder nomas la ideojn de Putin imperiismo. La brita ĵurnalisto Edward Lucas priskribas ilin kiel historian reviziismon. Aliaj observantoj argumentas, ke la rusia gvidantaro havas misformitan vidon de moderna Ukrainio kaj ĝia historio.
Rusio deklaris, ke la ebla membreco de Ukrainio en NATO kaj pligrandigo de la alianco ĝenerale minacas ĝian nacian sekurecon. Responde, Ukrainio kaj aliaj eŭropaj landoj najbaraj de Rusio akuzis Putin-on pri rusa iredentismo kaj plenumado de agresema milita politiko.
Por Amélie Zami, doktoro pri politika scienco kaj fakulo pri NATO, la demando pri NATO estas preteksto por Rusio: "Ĝuste en 2008 NATO levis la eblecon de aliĝo al Ukrainio. Sed la organizo opinias, ke Ukrainio, sendependa ekde 1991, ankoraŭ ne estas preta. Ĝia politika sistemo, kie regas korupto, devas esti reformita. Neniu proceduro de membreco estis komencita. […] Kiam oni diras, ke Ukrainio estas en la procezo de aliĝo al NATO, tio estas tute malvera. Ekde 2014 [kiam Krimeo estis aneksita], Ukrainio estas parte okupaciata teritorio. Dokumentoj de NATO precizigas, ke por iĝi membroj, landoj ne devas havi internaciajn disputojn".
John Mearsheimer, usona politikologo kiu vaste verkis pri sekurecaj aferoj kaj internacia politiko, ne neas la agreson de Rusio, sed lia kritiko estas direktita al EU kaj NATO. Meersheimer opinias ke se ne estus decido movi NATO orienten por inkluzivi Ukrainion, ankaŭ Krimeo kaj Donbaso estus hodiaŭ parto de Ukrainio, kaj ne estus milito en Ukrainio. Li opinias ke Rusio konsideras nedezirinde ke Ukrainio iam estu en NATO kun la ebleco ke armilaro estu de tie direktata al Rusio, same kiel Usono trovis neakceptebla ke Sovetunio instalintus armilaron en Kubo direktita al Usono. Laŭ li estus en la intereso de Ukrainio kaj la okcidento ke Ukrainio restu neŭtrala lando kaj ke la ruslingva minoritato en la orientaj provincoj ricevu ian formon de aŭtonomion kaj lingvajn rajtojn. Tamen la Tutmonda Koalicio por Lingvaj Rajtoj (GCLR ) kiu pledas kaj defendas lingvajn rajtojn por antaŭenigi pacon, prosperon kaj justecon por ĉiuj, kondamnas la lastatempan misuzon de lingvorajtaj diskursoj por false portreti la rusan invadon de Ukrainio kiel defendon de lingvaj rajtoj de ruslingvanoj. Rilate al la atomstatuso de Ukrainio, Mearsheimer en artikolo (1993) argumentis ke la decido de Ukrainio forlasi sian nuklean arsenalon estis eraro, ĉar ĝi pliigis la verŝajnecon de rusa agreso.
En oktobro 2021, la usonaj kaj britaj spionservoj indikis al siaj aliancanoj, inkluzive de eŭropanoj, "la eblecon de rusia interveno en Ukrainio", sen tamen kunhavi la pruvojn antaŭ la mez-novembra decido de la Blanka Domo ratifi la kreadon de kunlabora procezo inter usonaj, britaj, francaj, germanaj kaj italaj spionaj agentejoj. Meze de januaro 2022, Rusio kaj Belorusio amasigis soldatojn por nova raŭndo de komunaj militaj ekzercoj ĉe la ukrainia limo la sekvan monaton. Ĉe sociaj retoj cirkulis filmetoj montrantaj la movadon de rusiaj militfortoj kaj pezaj armiloj apud la ukrainia landlimo. La 11-an de februaro 2022, eŭropaj kaj usonaj gvidantoj taksis ke pli ol 100.000 rusiaj soldatoj estis amasigitaj proksime de la ukrainia limo, kiun la usonanoj taksis kiel pretiĝon de la rusia armeo por invado de Ukrainio.
La 21-an de februaro 2022, Vladimir Putin disvolvigis sian vizion de historio neante la ekziston de ukraina identeco, moderna Ukrainio liaopinie "estis tute kreita de Rusio, pli precize de bolŝevika kaj komunista Rusio. Lenin, Stalin, Ĥruŝĉov sinsekve formis Ukrainion elŝirante partojn de la historia teritorio de Rusio". Li samtage subskribis la ukazojn pri agnosko de Donecka kaj Luganska Popolaj Respublikoj. Sekvis subskribo de traktatoj pri amikeco, kunlaboro kaj reciproka helpo inter ili kaj Rusio. Li deklaris, ke proksimiĝo de milita infrastrukturo de NATO al limoj de Rusio kreas neakcepteblajn minacojn, same kiel deklaro de la ukrainia prezidanto pri intenco forlasi la Budapeŝtan memorandon, kiu interalie malpermesas al Ukrainio posedi la nukleajn armilojn. Li diris ke pasis sep jaroj post subskribo de la Minskaj interkonsentoj, sed la ukrainia registaro ne plenumis ilin, nek intencas plenumi. Li diris ke pro tio suferas milionoj da homoj ĉiutage bombataj kaj suferantaj pro la agoj kiuj meritas nomiĝi genocido (ref?). Li aldonis ke Rusio pretas al pliaj sankcioj, kiuj neeviteble estus starigitaj kontraŭ ĝi sendepende de tiu ĉi paŝo. Fine li anoncis la subskribon de la menciitaj dokumentoj kaj postulis ke la ukrainia registaro senprokraste ĉesigu la militadon: "Kaj de tiuj, kiuj kaptis kaj detenas la potencon en Kievo, ni postulas senprokraste ĉesigi la bataladon. En alia kazo la tuta respondeco pri eventuala daŭrigo de sangoverŝado tute kaj komplete kuŝos sur la konscienco de la reĝimo reganta en la teritorio de Ukrainio".
Norda fronto
Dum la unuaj tagoj de la invado, rusiaj klopodoj kapti Kievon inkludis ĉefan ofensivon de suda Belorusio laŭ la okcidenta bordo de la Dnepro, kun la ŝajna celo de ĉirkaŭi la grandurbon el la okcidento. Tiu movado estis apogata per du apartaj rusiaj aksoj de antaŭeniĝo laŭ la orienta bordo de la Dnepro. Rusia aerportitaj trupoj provis ekpreni du esencajn flughavenojn ĉirkaŭ Kievo, sed ĉi-tiuj atakoj malsukcesis ĉirkaŭbari Kievon. Komence de marto okazis pliaj etaj rusiaj progresoj laŭ la okcidenta flanko de la Dnepro, post suferado de malsukcesoj pro la ukraina defendo109,108. La 5-an de marto, granda rusa konvojo 64 kilometrojn longa renkontis multajn loĝistikajn problemojn kaj blokiĝis ĉirkaŭ tridek kilometrojn de la centro de Kievo. Progresoj laŭ la akso de Ĉernihivo estis plejparte haltitaj kiam ties sieĝo komenciĝis. Rusiaj trupoj daŭre antaŭeniris en nordokcidento kaptante Buĉa, Hostomel kaj Vorzel la 5-an de marto kvankam Irpin daŭre restis pribatalita la 9-a marto. La 11-an de marto, la longa konvojo estis parte redeplojita, alprenante poziciojn ofertantajn arbarkovron. La 16-an de marto, ukrainaj trupoj lanĉis kontraŭofensivon por forpuŝi rusiajn trupojn alproksimiĝantajn al Kievo de pluraj ĉirkaŭaj urboj. Rusiaj trupoj trovis sin blokitaj ĉe la alproksimiĝo al Kievo pro pluraj faktoroj, inkluzive de la malegaleco en laboretoso kaj efikeco inter ukrainaj kaj rusiaj trupoj, ukraina uzo de sofistikaj porteblaj armiloj liveritaj fare de okcidentaj aliancanoj, malbona efikeco de rusa loĝistiko kaj ekipaĵo, manko de aersupereco de la rusia aerarmeo, kaj rusia armea eluziĝo dum ilia sieĝo de gravaj grandurboj. Nekapabla atingi rapidan venkon en Kievo, la rusiaj trupoj adoptis alian strategion kaj komencis uzi long-pafdistancajn armilojn, sendistingajn bombadojn kaj sieĝmilitadon. La 25-an de marto, la ukraina kontraŭofensivo kaŭzis la reprenon de pluraj urboj, en la oriento kaj okcidento de Kievo. Fine, la retiriĝo de rusiaj trupoj permesis al ukrainaj trupoj rekapti la tutan okupatan teritorion norde de Kievo dum la unuaj tagoj de aprilo. Ukrainiaj trupoj eniris Buĉa-on la 1-an de aprilo kaj malkovris centojn da kadavroj de mortintaj civiluloj sur la stratoj. La 2-an de aprilo, la ukrainia vicministro pri defendo, Ganna Maliar deklaris, ke la lokoj "de Irpin, Buĉa, Hostomel kaj la tuta regiono de Kievo estis liberigitaj de la invadinto". Senminigaj operacioj sekvis la retiriĝon de rusiaj trupoj.
Orienta Fronto
Oriente, rusiaj trupoj provis kapti Ĥarkivon, situanta malpli ol 35 kilometrojn de la rusia landlimo. Dum la batalado, la rusiaj tankoj venis kontraŭ forta ukrainia rezisto. La 1-an de marto, Denis Puŝilin, la prezidanto de la Donecka Popola Respubliko, anoncis, ke la separismaj trupoj preskaŭ ĉirkaŭis la urbon Volnovaĥa. La 2-an de marto, rusiaj trupoj estis puŝitaj reen el Severodoneck post atako al la urbo. Laŭ la rusia Defenda Ministerio, Rusio pretis ekde la 25-a de marto eniri la duan fazon de militaj operacioj serĉante okupi la ĉefajn ukrainiajn urbojn en orienta Ukrainio. La 31-an de marto, PBS News raportis ke Ĥarkivo estis celita de multaj bombadoj kaj misilatakoj, la saman tagon kiam pacnegocadoj devis rekomenci en Istanbulo.
Meze de intensigita rusia bombardo de Ĥarkivo la 31-an de marto 2022, Rusio raportis helikopteran ukrainian atakon kiu celis naftoprovizan deponejon proksimume 40 kilometrojn norde de la landlimo ĉe Belgorodo.
La 11-an de aprilo, prezidanto Zelenskij anoncis, ke Ukrainio atendas novan gravan rusian ofensivon en la oriento. Laŭ usonaj oficialuloj, Rusio prepariĝas por nova fazo de siaj armeaj operacioj ŝanĝante sian fokuson orienten, pro reprovizo kaj redeplojo de infanteria kaj kirasaj sekcioj al la frontoj de sudorienta Ukrainio. Armeaj satelitoj montras longajn rusiajn konvojojn de infanteria kaj motoraj unuoj deplojantaj suden de Ĥarkivo ĝis Izium la 11-an de aprilo, kiel parto de la rusia redeplojo de la nordoriento ĝis la sudorienta fronto. Ukrainaj trupoj sciigis la 14-an de aprilo ke ili detruis strategian ponton inter Ĥarkivo kaj Izjum, kiujn la rusioj uzis por redeploji sin al Izjum.
La 18-an de April, 2022, Rusio lanĉis novan ofensivon en la Donbaso. En la sama tago, rusiaj trupoj kaj separismaj fortoj de LPR eniris la urbon Kreminna, kaj prenis ĝin kelkajn horojn poste post kolizioj kun la ukraina armeo. La 13an de majo, BBC raportis ke rusiaj soldatoj en Ĥarkivo estis retiritaj kaj redeplojitaj al aliaj frontoj en Ukrainio, post la progresoj de ukrainiaj soldatoj en ĉirkaŭajn grandurbojn kaj Ĥarkivon mem, kiuj inkludis la detruon de strategiaj flospontoj konstruitaj fare de rusiaj soldatoj por transiri la Riveron Severskij-Donec kaj antaŭe uzita por rapida tankdeplojo en la regiono. La rusiaj tupoj sukcesis preni la urbojn Severodoneck la 24-an de junio kaj Lisiĉansk la 3-a de julio.
Suda fronto
Vidu Batalo de Azovstal.
Orienten
Dum la mateno de la 25-an de februaro, rusiaj trupoj avancis direkte al Mariupolo kaj renkontis ukrainajn trupojn proksime de la vilaĝo de Pavlopil, kie ili estis venkitaj. La 26-an de februaro komenciĝis sieĝo de Mariupolo. Survoje al Mariupolo, la rusiaj trupoj eniris Berdjansko antaŭ ol kapti ĝin la sekvan tagon. La 1-an de marto, rusiaj trupoj prepariĝis por atako al Melitopolo kaj aliaj proksimaj urboj. La urbestro de la urbo poste anoncis la kapton de la urbo fare de la rusioj. Vespere, la Rusia Mararmeo lanĉis amfibian atakon sur la marbordoj de la Azova maro 70 kilometrojn okcidente de Mariupolo. La 9-an de marto 2022, la rusia aerarmeo bombis akuŝejon en Mariupolo. Post nova misilatako kontraŭ Mariupolo, la ukrainia registaro anoncis la 14-an de marto la morton de pli ol 2 500 civiluloj ekde la komenco de la sieĝo. La 18-an de marto, Mariupolo estis tute ĉirkaŭita kaj batalado atingis la urbocentron, malhelpante klopodojn evakui civilulojn. La 20-an de marto, teatrejo en la urbo, kie rifuĝis ĉirkaŭ 400 homoj, estis detruita de rusia bombado. En la sama tago, ĉar rusiaj trupoj daŭrigis sian sieĝon de la urbo, la rusia registaro postulis plenan kapitulacon, kiun pluraj ukrainiaj registaroficistoj rifuzis. La 24-an de marto, rusiaj trupoj eniris centran Mariupolon kiel parto de la dua fazo de la invado. La 27-an de marto, laŭ ukrainia vicĉefministro Olga Stefaniŝina, la loĝantoj de Mariupolo havis nek aliron al akvo, nek al nutraĵojkaj pli ol 85% de la tuta urbo estas detruitaj. Dum telefona interparolo inter Emmanuel Macron kaj Vladimir Putin la 29-an de marto, ĉi-lasta deklaris, ke la bombado de Mariupolo finiĝos en la okazo de kompleta kapitulaco de la ukrainiaj trupoj, pro la progresinta stato de ruiniĝo de la urbo. La sieĝo finiĝis la 16-an de majo 2022, post la kapitulaco de la pluĉeestinta soldatoj de la Azov-bataliono de la Azovstal Fer- kaj Ŝtalfabrikejo, la Rusa Militministerio deklaris ke la ukrainoj "kapitulacis", vorto kiun Ukrainiaj aŭtoritatoj evitis uzi. La Unuiĝintaj Nacioj deklaris ke ĝi konfirmis la mortojn de 1,348 civiluloj, sed asertis ke la vera mortnombro estis verŝajne miloj pli alta, kaj aldonis ke 90% de la loĝkonstruaĵoj de la grandurbo estis difektitaj aŭ detruitaj.
Norden
Rusia taĉmento avancis norden el Krimeo, alproksimiĝis al la atomcentralo de Zaporiĵo la 26an de februaro. Du tagojn poste, la sieĝo de Enerhodar komenciĝis. La centralo estis trafita de rusia bombado, kaŭzante fajron. Laŭ la Internacia Atomenergia Organizo, tio ne kaŭzis ajnan damaĝon al esencaj ekipaĵoj, la centralo registris neniujn radiadajn likojn. La 4-an de marto la nuklea centralo falis sub rusian kontrolon. Tria rusia taĉmento moviĝis nordokcidenten, kie ĝi kaptis pontojn tra la Dnepro. La 2-an de marto rusiaj trupoj venkis en strategia batalo ĉe Ĥersono. Ĝi restis, ĝis la 6-a de aprilo 2022, la nura grava ukrainia urbo sub la rusia kontrolo. Ĝi ne estas fortranĉita de la cetera Ukrainio, civitanoj trapasantaj kun filtrado laŭ la bonvolo de la rusiaj okupantoj. Ĝia rekonkero fare de la Ukraina Ŝtato reprezentas dilemon, konsiderante la eblajn sekvojn, kiujn la batalado havus sur la civilaj loĝantaroj, kaj tial ne ŝajnas esti prioritato.
Okcidenten
Rusiaj trupoj ekde la 24-a de februaro avancis al Mikolajiv kaj atakis du tagojn poste, antaŭ esti forpuŝitaj fare de ukrainiaj trupoj.
La 22an de aprilo, la rusia generalo Rustam Minnekayev, parolante dum defendministeria gazetarkonferenco, indikis ke Rusio planus etendi sian Mikolajiv-Odesan fronton post la sieĝo de Mariupol pli okcidenten en Ukrainion por inkludi la separisman regionon de Ĉednestrio sur la limo de Ukrainio kun Moldavio. La Ministerio pri Defendo de Ukrainio respondis al tiu ĉi anonco priskribante la intencojn de Rusio kiel imperiismon, asertante ke ĝi kontraŭdiris antaŭajn rusiajn asertojn ke Rusio ne havas teritoriajn ambiciojn super Ukrainio kaj ke Rusio koncedis ke "la celo de la "dua fazo" de la milito ne estas venko super la mitaj nazioj, sed simple la okupo de orienta kaj suda Ukrainio". La 24an de aprilo, Rusio rekomencis siajn misilatakojn al Odeso detruante armeajn instalaĵojn kaj kaŭzante du dekduojn da civilviktimoj.
La 27an de aprilo, ukrainiaj fontoj indikis ke eksplodoj detruis du rusiajn elsendoturojn en Ĉednestrio, kiuj estis uzitaj ĉefe por redissendi rusan televidprogramadon. Fine de aprilo, Rusio rekomencis misilatakojn sur kurejoj en Odeso, detruante kelkajn el ili, en plia provo malfortigi la transportinfrastrukturon de Ukrainio. Dum la semajno de la 10-a de majo, ukrainaj soldatoj komencis armeajn atakojn por forpeli rusiajn trupojn instalintajn sin sur Serpento-insulo en Nigra Maro proksimume 200 km for de Odeso.
Mara milito
La 28-an de februaro, Turkio alvokas la Konvencion de Montreux de 1936 kaj fermas la markolon al rusiaj batalŝipoj ne registritaj en la hejmhavenoj de la Nigra Maro kaj ne revenantaj al siaj devenhavenoj, rifuzante la trairejon de kvar rusiaj mararmeaj ŝipoj en la turka markolo.
La 24-an de marto, Ukrainio anoncis la detruon en la okupata haveno Berdjansk de la rusian amfibian militŝipon Saratov kaj la difektigon de alteriĝoŝipon.
Nokte de la 14-a de aprilo, la ukrainaj aŭtoritatoj anoncas, ke la rusia krozŝipo Moskva estas brulanta kaj evakuita de sia ŝipanaro, ĝi estus trafita de Neptune-misiloj sed laŭ la Rusia Militministerio, la krozŝipo estis "grave difektita" de eksplodo de municio kaŭzita de fajro. Dum remorkado al rusia haveno, la grava damaĝo suferita de la ŝipo, aldonita al la malbona vetero, kaŭzis la sinkon de la militŝipon la 14-an de aprilo, laŭ gazetara komuniko de la Rusia Defendministerio. La 2-an de majo, Ukrainio asertis ke "du rusiajn Raptor-klasajn patrolŝipojn" estis dronigitaj per Bajraktar batalspavoj, proksime de la Serpento-insulo. Rusio ne konfirmis tiujn perdojn.
La 6-an de majo, la ukraina ĝenerala stabo asertis esti trafinta proksime de la Insulo de Serpentoj, la antaŭan vesperon, la rusian fregaton Admiralo Makarov, per misiloj R-360 Neptune.
La 30-an de junio 2022, Rusio sciigis ke ĝi retiris soldatojn de la Serpento-insulo en "gesto de bonvolo" post kiam armeaj celoj estis kompletaj. Laŭ Ukrainio, hasta retiriĝo de rusiaj trupoj sekvis serion de ruinigaj atakoj sur la strategie grava insulo kaj ajna ŝipo alportanta soldatojn kaj armilojn. Samtage Reuters raportis ke "Novaj armiloj senditaj fare de la Okcidento igis la rusian garnizonon eĉ pli vundebla, aparte HIMARS, raketsistemo liverita fare de Usono kiun Ukrainio komencis lanĉi la lastan semajnon. La rezigno de Rusio pri la insulo estis "prognozebla". rezulto de NATO-armilliveroj al Ukrainio, diris Rob Lee de la usona Eksterpolitika Esplorinstituto.
Popola rezistado
Ukrainiaj civiluloj aktive partoprenis en la rusia invado, volontulante por teritoriaj defendaj brigadoj, farante brulbotelojn, disdonante manĝaĵojn, konstruante barikadojn kiel ĉeĥaj erinacoj kaj helpante transporti rifuĝintojn, helpadante la ukrainiajn armeajn fortojn per ĉiuj siaj eblaj rimedoj. Respondante al voko de la transportagentejo de Ukrainio, Ukravtodor, civiluloj malmuntis aŭ modifis vojsignojn, konstruis improvizitajn barojn kaj blokis vojojn. Sociaj amaskomunikiloj raportas spontaneajn stratprotestojn kontraŭ rusiaj trupoj en okupataj teritorioj.
Laŭ la Instituto por la Espolorado pri Milito, rusiaj okupaciadminstracioj daŭre alfrontis defiojn subpremante ukrainian rezistadon kaj trovante partiajn subtenantojn malgraŭ ĉiam pli drakonaj okupaciaj rimedoj kaj provoj subaĉeti ukrainiajn civilulojn.
Informdissendo kaj amaskomuniko
La milito ankaŭ estas milito de informo por kontroli kaj gajni la publikan opinion kaj de la mondo, kaj de la ukrainianoj, kaj de la rusianoj. La plenumado de ĝusta informado renkontas misinformadon kaj disvastigon de falsnovaĵoj en sociaj retoj. Kvankam misinformado venas el ambaŭ flankoj, la proporcioj kaj rimedoj multe diferencas, kaj iliaj temoj estas nesimetriaj: rusia misinformado konsistas el retoriko bazita sur reviziismo interalie celanta malstabiligi okcidentajn diskursojn eĉ pri enlandaj politikoj, kaj trovas perantojn tutmonde, kio donas al ĝi pli sisteman kaj organizitan karakteron. Ukrainia misinformado celas pligrandigi la homajn dramojn, la katastrofojn, aŭ la heroecon de la rezistado per misaranĝado de la faktoj, kaj trovas internacian eĥon pelitan de publika emocio, kio estas pli amatoreca misinformado. Inter ĉi tiuj du partoj, ekzistas ankaŭ triaj partioj kiuj enmetas mistifikojn, cele al populareco aŭ humuro.
En la apo Telegram estas kanalo nomata Ukraine Now, kiu dissendas informojn en dek lingvoj.
La 3-an de marto, Fondumo Vikimedio publikigis deklaron dirinte ke "la Vikimedia Fondumo staras kun siaj komunumoj tutmonde defendante liberan scion antaŭ minacoj de la rusia registaro".
En Rusio
La 24-an de februaro, la Rusa Agentejo pri Monitorado de Komunikadoj, Roskomnadzor, devigas naciajn amaskomunikilojn, kiam kovras la konflikton en Ukrainio, "uzi informojn kaj datumojn ricevitajn nur de oficialaj rusaj fontoj". La 26-an de februaro, Roskomnadzor ordonas al dek ruslingvaj amaskomunikiloj forigi siajn publikaĵojn raportantajn civilulojn mortigitajn de la rusia armeo en Ukrainio aŭ enhavantajn la esprimojn "invado", "ofensivo" aŭ "militdeklaro". En Rusio, la invado estas do oficiale nomita "speciala armea operacio", ruse специальная военная операция. La 1-an de marto, du sendependaj amaskomunikiloj, akuzitaj pro elsendo de falsaj informoj, estis blokitaj: la reta televidkanalo Doĵd kaj la radiostacio Eĥo de Moskvo.
La 4-an de marto, Vladimir Putin subskribis leĝon unuanime aprobitan de la Dumao, kiu severe limigas sinesprimliberecon kaj aliron al informoj. La leĝo antaŭvidas ĝis 15 jarojn da malliberejo por ĉiu, kiu publikigas "malverajn informojn" pri la rusia armeo. Ĝi koncernas individuojn same kiel la rusian kaj eksterlandan amaskomunikilaron. La rusia sendependa amaskomunikilaro Znak sekve fermis sian retejon. La NRO Raportistoj sen limoj opiniis, ke la rusia gvidanto "klare metas sian landon sub glason", la vicolisto de RSF lokas Rusion en la 150-a loko el 180 ŝtatoj por gazetara libereco. Pluraj aliaj rusiaj amaskomunikiloj, inkluzive de Новая газета, la ĵurnalo de la Nobel-premiito pri paco Dmitrij Muratov, anoncis la forigon aŭ modifon de sia enhavo rilata al la konflikto en Ukrainio por protekti sin kontraŭ ebla procesigo laŭ la nova leĝo. La 4-an de marto, la rusiaj aŭtoritatoj blokis la socian reton Facebook kaj limigis la aliron al Tvitero.
La 18-an de marto, Vladimir Putin aperis unuafoje publike ekde la komenco de la invado kadre de organizado de grava mitingo-koncerto en la Luzhniki-stadiono en Moskvo, festante la okan datrevenon de la aneksado de Krimeo. Nomita de la aŭtoritatoj "Por mondo sen Naziismo" (ruse: "Zа мир без нацизма"), la evento bonvenigis 203 000 por-Kremlaj subtenantojn, inkluzive de 95 000 en la ĉirkaŭaĵo, laŭ la rusia ministrejo pri enlandaj aferoj.
En Eŭropa Unio
La 27-an de februaro 2022, la Prezidanto de la Eŭropa Komisiono Ursula von der Leyen anoncis la malpermeson de RT-kanaloj kaj Sputnik tra la Eŭropa Unio.
Krizo de rifuĝintoj
La milito kaŭzis gravan rifuĝan kaj humanitaran krizon ene de Eŭropo ne viditan ekde la 1990-aj Jugoslavaj Militoj ; UN priskribis ĝin kiel la plej rapide kreskantan tian krizon ekde 2-a Mondmilito. Pro la daŭra armea amasiĝo en Rusio laŭ la ukrainia limo, multaj najbaraj registaroj kaj helporganizoj prepariĝis por amasa delokiĝo en la semajnoj antaŭ la invado. En decembro 2021, la ukrainia defendministro taksis ke invado povus devigi el tri ĝis kvin milionojn da homoj fuĝi de siaj hejmoj.
Laŭ la Alta Komisaro de la Unuiĝintaj Nacioj pri Rifuĝintoj, en la unua tago de la batalo, miloj da ukrainoj transiris la landlimon al najbaraj landoj - ĉefe Moldavio kaj Rumanio, kaj ĉirkaŭ 100 000 ukrainiaj loĝantoj fuĝis de siaj hejmoj pro la batalado. La 26-an de februaro la pollanda landlima polico anoncis, ke pli ol 46 000 homoj transpasis la landlimon. En la tria tago de la batalado, la agentejo anoncis, ke oni taksis, ke la nombro da rifuĝintoj estos 4 milionoj. Usono kaj eŭropaj landoj mobiliziĝis por la rifuĝintoj.
Ukrainianoj, estante loĝantoj de Eŭropo, ne estas postulataj havi vizon por eniri EU-teritoriojn tiel ke landoj ne povas deporti ilin al aliaj cellokoj. La leĝo permesas al ili resti ene de la unio dum 90 tagoj.
En la unua semajno de la invado, UN raportis ke pli ol miliono da rifuĝintoj fuĝis el Ukrainio; tio poste pliiĝis al pli ol 3,1 milionoj la 15-an de marto. Plej multaj rifuĝintoj estis virinoj, infanoj, maljunuloj aŭ handikapuloj. La plej multaj viraj ukrainiaj ŝtatanoj en aĝo de 18 ĝis 60 estis malpermesitaj pri elirejo de Ukrainio kadre de deviga militservo, krom viraj ŝtatanoj se ili respondecis pri la financa subteno de tri aŭ pli da infanoj, ununuraj patroj, aŭ estis la gepatro/kuratoro de infanoj kun handikapoj. Multaj ukrainiaj viroj, inkluzive de adoleskantoj, ĉiukaze elektis resti en Ukrainio por aliĝi al la rezisto kontraŭ la rusia invado. Okazis enfluo de pli ol 66.200 ukrainiaj viroj al Ukrainio, kiuj revenis de eksterlande por batali. Dua krizo de rifuĝintoj kaŭzita de la invado kaj de la subpremo de la rusia registaro estis la fuĝo de ĝis 200.000 rusiaj politikaj rifuĝintoj, al landoj kiel la baltaj ŝtatoj kaj Turkio. Kelkaj el tiuj alfrontis diskriminacion pro esti rusiano.
La 14-an de marto, BBC News, fidante je datenoj de la UN-Alta Komisiono por Rifuĝintoj, raportis ke la totala nombro de rifuĝintoj tiam superis 2,8 milionojn da homoj, la plimulto de kiuj transiris la limon al Pollando. La BBC-raporto disponigis la nombron da rifuĝintoj serĉantaj rifuĝon en specifaj landoj, deklarante ke Pollando ricevis 1.720.227 rifuĝintojn, Hungario 255.291, Slovakio 204.862, Moldavio 106.994, Rumanio 84.671 (kiel je la 8-a de marto), Rusio 131.366 kaj Belorusio 1226. La EU aktivigis la Provizoran Protektan Direktivon unuafoje en sia historio, donante al ukrainiaj rifuĝintoj la rajton vivi kaj labori en la Eŭropa Unio dum tri jaroj. Turkio estis alia signifa celloko, registrante 20.550 ukrainiajn rifuĝintojn la 7-an de marto, laŭ deklaroj de la turka Enlanda Ministerio.
Internaciaj organizaĵoj
La du internaciaj futbalaj federacioj UEFA kaj FIFA, la eŭropa kaj la monda, decidis kune la 28-an de februaro suspendi la rusiajn klubojn kaj la nacian teamon de ĉia konkurso "ĝis nova avizo", kio fakte kondukas al ĝia nepartopreno en la finaj matĉoj por la kvalifiko por la Monda Pokalo 2022 kaj sekve ĝia foresto de la konkurso, kiu okazos en Kataro
La 25-an de februaro, Formula One Group sciigas la nuligon de la 2022-a rusia Grandpremio, antaŭ rompi ĝian kontrakton kun la Grandpremio-reklamanto, signifante ke dum la venontaj jaroj ĝi ne plu ĉeestos en Rusio.
La Internacia Federacio de Ĵudo anoncis, ke ĝi decidis rifuzi al la rusia prezidanto Vladimir Putin la titolon de honora prezidanto de la organizo, kiun li ricevis en 2010.
La reguliga organo de la Eŭropa Radio kaj Televido Unio decidis suspendi Rusion de Eŭrovision 2022.
Esperanto-asocioj
UEA faris deklaron pri la milito kiu vokis por paco sed substrekis ke "UEA ne prenas politikajn poziciojn" kaj ne menciis la nomojn de Ukrainio aŭ Rusio.
TEJO deklaris ke "kiel organizo dediĉita al libereco kaj la respekto de homaj rajtoj, TEJO kondamnas la invadon de Ukrainio iniciatitan de la registaro de Rusio."
Kvar eks-prezidantoj de la Rusia Esperantista Unio sendis deklaron al Libera Folio protestante kontraŭ la milito. Sed post unu tago, ili forstrekis kelkajn frazojn kiuj kritikis la rusian registaron el la deklaro kaj pro ilia peto Libera Folio kaŝis la artikolon. La prezidanto de la Rusia Esperantista Unio, Aleksandr Lebedev deklaris, ke ilia opinio reprezentas nek REU nek ĝian membraron, kiu laŭ li, havas la malan opinion. Li diris, ke li "plene kaj senkondiĉe subtenas la specialan operacion de la rusia armeo, kiu okazas nun en Ukrainio" kaj se REU deklarus kontraŭ la milito, li demisius kaj batalus por nuligi la deklaron.
SAT nuligis sian planitan kongreson en Moskvo kaj deklaris: "Ni kondamnas la teruran agreson de la nuntempa registaro en Rusio kontraŭ la ukraina popolo."
E@I anoncis ke ĝi "forte kondamnas la nunan agreson de Rusio en Ukrainio. Ĝi estas nepravigebla krimo".
La Internacia Jurista Esperanto-Asocio anoncis ke ĝi: "kondamnas la ĵusan agreson realigitan de Rusio kontraŭ Ukrainio, ĉar ĉi tiu agado tute ne kongruas kun la principoj de Unuiĝintaj Nacioj".
Esperanto-Ligo en Israelo diris ke "Ni konstatas, ke ju pli longe daŭras la milito, des pli grandaj kaj kruelaj estas la damaĝo kaj la krimoj kontraŭ la civila loĝantaro. Tial ankaŭ ni vokas al ĉesigo de la milito kiel eble plej rapide."
La Senato de la Esperanta Civito unuanime aprobis deklaron laŭ kiu ĝi decidas "firme malaprobi la konduton de la rusia registaro kaj esprimi solidarecon al la viktimoj en Ukrainio kaj al la disidentoj en Rusio".