cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Doktrino de Monroe
La baza pretendo
La mesaĝo de Monroe postulis, ke la landoj de Eŭropo ne klopodu akiri pliajn koloniojn en la Amerikoj kaj ne enmiksiĝu en la aferojn de suverenaj amerikaj ŝtatoj. Kompense Usono ne enmiksiĝu en aferojn de eŭropaj suverenaj ŝtatoj.
Brunbeka tukano
Birdobredado
Estas kontraŭleĝa preni tukanojn aŭ aliajn protektitajn sovaĝajn birdospeciojn el ties nesto.
Doktrino de Monroe
La baza pretendo
La registaro de Monroe en 1822 agnoskis la sendependiĝintajn eks-koloniojn (hispanajn) Argentino, Ĉilio, Peruo, Kolombio kaj Meksiko. Hispanio planis rekonkeri siajn koloniojn, sed Usono celis rezervi al si tiujn teritoriojn kiel ekskluzivan komercejon (merkaton) kaj malhelpi, ke Hispanio kaj Francio (re)akiru potencon en la Amerikoj. Ĉi-lasta plaĉis al Britio, kiu defendis la doktrinon.
Plua evoluo
Postaj usonaj prezidentoj ofte referencis al la doktrino kaj laŭnecese plivastigis ĝian enhavon (fakte nur pri la rajtoj, ne pri la devoj de Usono).
En 1845 prezidento James K. Polk deklaris al la Usona Kongreso, ke por eldevigi la doktrinon de Monroe Usono agrese ekspansiu okcidenten por sekurigi la tieajn teritoriojn. (Tio kontraŭis al la origina intenco de Usono, neniam strebi al perforta pligrandiĝo.) Subtenantoj de tiu politiko argumentis, ke estas la evidenta destino (manifest destiny) de Usono regi tiujn teritoriojn.
Prezidento Theodore Roosevelt en decembro 1904 aldonis al la doktrino la korolarion de Roosevelt, per kiu Usono pretendis la rajton interveni en aferojn de Latinameriko. (Lia moto estis "paroli milde, sed ĉiam porti dikan bastonon".) Nur en 1930 la memorando de Clark esprimis la limigon, ke tia interveno eblas nur, kiam eŭropaj potencoj minacas Latinamerikon. Tio estis fakta nuligo de la korolario de Roosevelt. Usono tamen plu influis Latinamerikon per siaj sekretaj servoj.
La doktrino ne ĉiam estis eksplicite uzita kiel argumento, kiam Usono enmiksiĝis en aliaj amerikaj landoj. Kiam en 1903 Usono forprenis Panamon de Kolombio, tio okazis kvazaŭ subteno al sendependiĝo, sen apogiĝo al la doktrino. Ankaŭ kiam Usono en 1983 invadis la komunisme influatan insulon Grenado, oni ne referencis al la doktrino, sed al la necesa protektado de tie vivantaj usonanoj.
Almenaŭ interne de Usono oni ja argumentis per la doktrino, kiam komence de la jaroj 1960aj oni preparis invadon al Kubo, kiu poste fiaskis en la Golfo de la Porkoj.
Horloĝo
Horloĝo estas ilo por mezuri tempon. Multaj horloĝoj mezuras horojn kaj minutojn, aliaj mezuras ankaŭ la sekundojn aŭ pli malgrandajn unuojn, kaj iuj montras la daton aŭ la fazojn de la luno. La moderna 24-hora horloĝo estis inventita en la 15-a jarcento. Horloĝoj povas esti grandaj aŭ malgrandaj. Porteblaj horloĝoj sur la brako estas nomataj brakhorloĝoj.
La plej precizaj horloĝoj uzas oscilantajn atomojn, ekzemple de cezio. En kelkaj landoj ekzistas stacioj, kiuj regule elsendas radio-signalon kun la tempo de tia horloĝo por sinkronigi aliajn horloĝojn, kiuj tiel havas similan precizecon.
Horloĝisto estas homo, kies laboro estas krei kaj/aŭ ripari horloĝojn. Tiu metio estis historie tradicia en Svisio kaj pli precize en kelkaj ties kantonoj.
Historio de horloĝoj
La antikvaj civilizoj konis jam diversajn speciojn de horloĝoj. Vitruvio parolis pri akvohorloĝo aŭ klepsidro, pri aliaj el aero (vento), el suno kaj pri aliaj specoj nuntempe nekonataj. La egiptoj mezuris per akvohorloĝo la movojn de la Suno. Tiun rimedon uzis ankaŭ astronomoj por siaj observoj. La akvohorloĝoj kaj sunhorloĝoj estis inventitaj en Egipto en tempo de la Ptolemeoj.
Sunhorloĝo
Sunhorloĝo estas uzita instrumento ekde praaj tempoj por la celo mezuri la paŝon de la horoj, minutoj kaj duaj (tempo). Ili uzas la ombron projektitan de gnomono, montrilo aŭ stilo sur surfaco kun skalo por indiki la pozicion de la Suno en la taga movado. Laŭ la dispozicio de la gnomono kaj de la formo de la skalo oni povas mezuri malsamajn tipojn de tempo, estante la plej kutima la ŝajna suntempo. La scienco dediĉita ellabori teoriojn kaj kunveni konojn pri sunhorloĝoj nomiĝas gnomoniko.
Sablohorloĝo
Sablohorloĝo estas instrumento, kiu permesas mezuri intervalon de tempo per fluo de sablo aŭ alia pulvoro.
Historiaj epokoj
La klepsidroj aŭ akvohorloĝoj estis perfektigitaj fare de Publjo Korneljo Scipjono Nasika aŭ laŭ aliaj fare de Ktesibios (disĉiplo de la romiaj oratoroj kiuj mezuris per ili la daŭron de siaj diskursoj.)
Oni supozas, ke la grandaj horloĝoj de peziloj kaj radoj estis inventitaj en Okcidento fare de la monaĥo de benediktanoj nom Gerberto (posta papo, laŭ la nomo Silvestro la 2-a, fine de la 10-a jarcento) kvankam jam iom antaŭe oni konis ilin en la Bizanca Imperio. Dante, en La dia komedio, kanto 10a de La paradizo, antaŭ la jaro 1321, priskribas mekanikajn horloĝojn kun funkcio de alarmo, "kies radoj moviĝas unu pro aliaj, kaj akcelas tiun kiu iras antaŭe ĝis oni aŭdas tin tin per notoj tiom dolĉaj", kiom io tute normala.
Laŭ aliaj fontoj, la unua horloĝo pri kiu parolas historia teksto konstruita per mekanikaj principoj estas tiu de Richard de Wallingford, abato de Sankta Albano, kiu vivis en Anglio ĉirkaŭ 1326, ĉar ŝajne la invento de Gerberto (poste Silvestro la 2-a) estis nur sunhorloĝo. La dua estas tiu kiun Jakvo Dondis konstruigis en Padovo ĉirkaŭ 1344 kaj en kiu laŭ oni referencis oni vidis la iradon kaj de la suno kaj de la planedoj. La tria estis tiu de la Luvro de Parizo, alportigita el Germanio fare de la reĝo Karlo la 5-a de Francio. La plej rekta antaŭulo de tiuj instrumentoj eble estis la komplika Meĥanismo de Antikithera, datita inter 150 a. K. kaj 100 a. K.
La unua kiu imagis konstrui poŝhorloĝon estis Pedro Bell de Nurembergo; ties aspekto havigis la nomon de «ovoj de Nurembergo». En 1647, Christiaan Huygens aplikis al la turhorloĝo aŭ al murhorloĝo la pendolon, kies malkovro estis atribuita al Galileo. La sama fizikisto mem aplikis en 1665 la spiralan risorton al poŝhorloĝoj. En 1647, la ĝeneva Gruet, loĝanta en Londono, aplikis al horloĝoj la ĉeneto el ŝtalo kiu utilas por transigi la movadon el la tamburo al la konuso, anstataŭante la kordojn de vihuelao uzitajn ĝis tiam. Du jarojn poste oni inventis la horloĝojn de ripetado.
Laŭlonge de la 19a jarcento kaj ĉefe dum la 20a jarcento oni starigis grandajn horloĝojn en ĉefaj lokoj de urboj kaj grandurboj, ekzemple placoj, turoj kaj plej diversaj monumentoj. Foje la horloĝo mem estis la celo de la konstruaĵo aŭ de la ornama faceto de la alo de la konstruaĵo. En urbaj placoj la horloĝo utilis kiel renkontigejo kaj indikilo por rendevuoj. En vilaĝoj kaj ruraj areoj la horloĝoj konektitaj al sonoriloj utilis por averti pri la horoj necesaj por la labordistribuado en epokoj kiam ne ĉiuj laboristoj disponis de horloĝoj.
Estas granda vario de tipoj diferencaj de horloĝoj. Aktuale la personaj horloĝoj estas majoritate mekanikaj kaj elektronikaj, ĉu ili estas analogiaj aŭ ciferecaj, funkcias per malgranda elektra baterio kiu pere de peletoj turnigas la montrilojn (analogiaj horloĝoj) aŭ markas la ciferojn (ciferecaj horloĝoj).
Ekzistas granda kvanto de mekanikaj horloĝoj por persona uzado (ĉu brak- ĉu poŝ-horloĝoj) aŭ ĝenerala (mur- kaj salon-horloĝoj). La mekanikaj horloĝoj estas ankoraŭ aprezataj kaj valoras pli ol tiuj elektronikaj spite ties pli malgrandan precizecon kaj pli grandan prezon, ĉar ili estas konsiderataj de la fakuloj kiel mekanikaj artaĵoj.
Aktuale ekzistas granda kvanto de horloĝfabrikaj entreprenoj, kiuj produktas mekanikajn horloĝojn, kaj personajn kaj fiksajn. Landoj kiel Germanio, Svisio, Japanio, Ĉinio, Unuiĝinta Reĝlando, Usono kaj Rusio, estas hejmo de gravaj entreprenoj de la sektoro. En la analogia formato ekzista fiksa skalo kaj du montriloj kiuj giras je konstanta rapideco; la plej mallonga kaj larĝa montrilo indikas la horojn, kaj postulas dekdu horojn por finkompletigi la tutan cirklon, dum la la plej longa kaj mallarĝa montrilo, nome la minutilo, indikas la minutojn kaj postulas unu horon por finkompletigi la tutan cirklon de la horloĝo. Povas ekzisti tria montrilo en la sama akso aŭ ĉirkaŭ alia akso kiu indikas la sekundojn kaj postulas unu minuton por finkompletigi la tutan cirklon. Alia aparta sektoro estas la luksaj valoregaj mekanikaj horloĝoj, komercitaj kiel veraj juveloj, kio kreas tute apartan industrion, konsumantaron, kolektistojn, kaj distribuajn servojn. Eĉ estas specialaj ŝtelistoj kiuj "fakas" pri tiu negoco.
Ampoița
Ampoița [ampojca] (hungare: Kisompoly [kiŝompoj], germane: Ampoifluss) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Alba Iulia. En 1910 ĝi havis 938 loĝantojn (rumanoj); en 1992 — 1042 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1551 (laŭ aliaj el 1293). Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Alsó-Fehér vármegye). Administre ĝi apartenas al Meteș.
Vyšný Kubín
Situo
Vyšný Kubín situas inter montoj laŭ ĉefvojo Ružomberok-Dolný Kubín. La lasta urbo troviĝas je 3 km.
Horloĝo
Historiaj epokoj
Pri ciferecaj horloĝoj, estas normale du grupoj de po du ciferoj, separataj per la signo de du punktoj, el kiuj la du unuaj indikas la horon en formato de 24 horoj, tio estas el 0 ĝis 23 aŭ en formato de 12 horoj el 1 ĝis 12; la dua grupo de ciferoj indikas la minutojn en gamo de 0 ĝis 59, en kelkaj okazoj povas ekzisti tria grupo de du ciferoj kiu indikas la sekundojn en gamo de 0 ĝis 59 sekundoj. Tiu sistemo estas uzata ankaŭ en la horloĝoj de komputiloj, poŝtelefonoj kaj aliaj elektronikaj aparatoj. Fakte tiu fenomeno komence de la 21a jarcento estas la tialo de forta malpliigo de la nombro de personoj kiuj jam ne plu portas brakhorloĝojn, kvankam antaŭ la eksplodego kaj universaleco de la persona portado de poŝtelefonoj portis brakhorloĝojn. Krome en kelkaj sociaj tavoloj de nekleraj junuloj kaj nejunuloj la universaleco de la cifereca sistemo indiki la horon faras, ke kelkaj unuopuloj jam ne facile komprenas la sistemon de mekanikaj montriloj (indikiloj) ĉefe en horloĝoj kun malplenaj cirkloj (sen numeroj) kiuj oftas ekzemple en murhorloĝoj.
Mügeln
Mügeln estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Torgau-Oschatz de la federacia lando Saksio. La 30-an de septembro 2005 la komunumo havis 4798 loĝantojn.
Vyšný Kubín
Historio
La loko estis loĝata jam dum la bronzepoko. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1325 en latina formo "Superior Kolbin" kaj en hungara formo "Felseukolbin". En 1681 ĝi estis nomumita loko por artikoleja preĝejo. En 1778 455 vilaĝanoj loĝis tie, en 1828 535 vilaĝanoj loĝis en 78 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Felsőkubin 475 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Árva (reĝa departemento), al distrikto de Dolný Kubín, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio.
Horloĝo
Murhorloĝo
Murhorloĝo estas horloĝo kiu staras aŭ pendas sur muro. Pendolhorloĝo estas la plej konata tipo de murhorloĝo.
Pendolhorloĝo
Pendolhorloĝo estas speco de horloĝo, kiu funkcias ĉar pendolo svingas tien kaj reen. Tiel longe kiel la eksteraj fortoj, kiuj influas la pendolon, estas malgrandaj rilate al la gravito, la tempo en kiu la pendolo movas tien kaj reen praktike restos konstanta. Tielmaniere la pendolo zorgas ke la horloĝo restos funkcii regulmezure. Ĉi tio estis grava disvolviĝo en la tempomezurado. La inventinto de ĉi tiu horloĝo estas la nederlandano Christiaan Huygens. Li akiris patenton por la pendolhorloĝo en 1657.
Kukolhorloĝo
Speciala subtipo estas la Kukolhorloĝo. Kukolhorloĝo, ŝvarcvalda horloĝo aŭ kukuhorloĝo estas speco de kutime mekanika horloĝo movata per pendopeziloj. Kukolhorloĝo havas kovrilon, kiu aspektas kiel eta domo, kun etaj pordoj kiuj malfermeblas. Ĝi nomiĝas tiel, ĉar je la komenco de ĉiu horo la etaj pordoj en la horloĝo malfermas kaj elvenas eta ligna aŭ plasta birdo (kukolo) el la pordo. La horloĝo tiam kalkulas la horon, sonante per birdeca pepo (ku-ku). Pej ofte la birdobildo tute ne similas al kukolo, sed male ĝi montras buntajn kolorojn kaj morfologion pri propran de paseroformaj; nur la voĉo similas plej kutime al tiu de la kukolo.
Poŝhorloĝo
Poŝhorloĝo estas horloĝo, kiu estas tiel malgranda, ke oni tenas ĝin en veŝtopoŝo kaj kiu ofte pendas je ĉeno. La poŝhorloĝo jam ne estas moda, anstataŭigis ĝin la brakhorloĝoj. La poŝhorloĝo estis populara antaŭ la dua mondmilito, kiam portis ĝin riĉuloj.
La evoluo de la poŝhorloĝoj ebliĝis post eltrovo de la risorta movigo en la frua 15-a jarcento. Ĝis tiam, la horloĝojn movis la pezo (gravito). La ekipumo per risorto ebligis la malgrandigon de la horloĝoj. La unuajn poŝhorloĝojn oni nomis Nurenberga ovo, sed ili ne ĉiam havis ovoformon. La eleganta poŝhorloĝo havis/havas ornaman, saltan kovrilon (la kovrilo abrupte supren-malfermiĝas per premo de butono).
Vekhorloĝo
Vekhorloĝo estas horloĝo kiu, je antaŭe indikita momento, donas signalon kun la celo veki aŭ averti la uzanton. Kiam oni vekiĝis aŭ oni estas jam avertita oni povas elŝalti la signalon. La klasika vekhorloĝo estas mekanika horloĝo, kiun oni ĉiutage devas streĉi. Ĉe la supro estas du sonoriloj, kun sonormartelo inter ili. Je la dorsoflanko oni povas alĝustigi la montrilojn de la tempo kaj vektempo. Nuntempaj vekhorloĝoj havas prokrastilon por plu dormi kaj reaŭdigi la veksonon post kelkaj minutoj.
Kiam la aparato ankaŭ posedas radioricevilon, oni parolas pri vekradio. La radio ofte ankaŭ povas esti uzata kiel veksignalo. Modernaj vekhorloĝoj povas inkludi aliajn helpilojn kian lumon kiun oni povas ŝalti dumnokte por certigi pri la horo nuna. Historie tiu aparato anstataŭas alian tre uzatan pli naturan vekilon kiu estis virkoko kiu pli malpli regule ekkantis je vekhoro.
En multaj verkoj, ĉu literaturaj, kinaj aŭ teatraj, ĉapitroj aŭ koncernaj eroj komencas per la fakto kiam vekhorloĝo vekas la rolulon kiu devas ellitiĝi por komenci taglaboron. Tiu fakto povas aperi kiel ĉiutaĝaĵo, peza tasko, tragedia, parodia aŭ bonhumora, kiam ekzemple la vekito frapas la vekhorloĝon kvazaŭ revenĝe.
Brakhorloĝo
Brakhorloĝo estas horloĝo portebla per rimeno ĉe manartiko. Ĝi estis inventita de Patek Philippe je la fino de la 19-a jarcento. Tiam ĝi ĉefe estis vidata kie ornamaĵo por virinoj.
Saĝhorloĝo estas brakhorloĝo kiu ne nur estas uzata por informi pri la horo, sed estas plurfunkcia. Ĝi estas komparebla kun aparatoj kiel saĝtelefonoj kaj tabulkomputiloj, sed estas portata ĉirkaŭ la brako.
Vorthorloĝo
Vorthorloĝo estas horloĝo kiu montras la tempon per vortoj, normale skribitaj sed ankaŭ parole.
Japana horloĝo
Japana horloĝo (和時計 ŭadokei) estas mekanika horloĝo desegnita por indiki la japanan tradician horon. Mekanikaj horloĝoj estis enkondukitaj en Japanion de jezuitaj misiistoj kaj nederlandaj komercistoj en la deksesa jarcento. Tiuj horloĝoj estis lantern-formaj, tradicie faritaj el latuno aŭ fero, kaj uzis la relative primitivan ellasadon per bastono kaj pez-pendolo. Tokugaŭa Iejasu posedis lantern-forman horloĝon faritan en Eŭropo.
Nek la pendolo nek la kontraŭpeza risorto estis en uzo ĉe la tiamaj eŭropaj horloĝoj, sekve ili ne estis disponeblaj teknologiaĵoj dum la izoliĝisma periodo de la japana historio, kiu komenciĝis en 1641. Dum tiu periodo, la japanaj horloĝistoj devis labori per siaj propraj rimedoj, sen informo pri evoluoj rilate horloĝofaradon okcidentan. Ili tamen montris rimarkindan inĝeniecon por taŭgigi la eŭropan mekanikan teknologion pri horloĝofarado al japanaj horloĝoj.
Ŝakhorloĝo
Ŝakhorloĝo konsistas en du apudaj horloĝoj kun butonoj por haltigi unu horloĝon kaj starti la alian, tiel ke la du horloĝoj neniam funkciu samtempe. Ŝakhorloĝoj estas uzitaj en ŝako kaj aliaj du-ludantaj ludoj kie la ludantoj moviĝas laŭ victurnoj. La celo estas konservi kalkulon de la sumtempo, kiun ĉiu ludanto prenas por siaj propraj movoj kaj certigi ke neniu ludanto prokrastas la ludon.
Ŝakhorloĝoj unue estis uzitaj grandskale en ŝakturniroj kaj ofte estas nomitaj ludhorloĝoj. La unuan fojon kiun ludhorloĝoj estis uzitaj en ŝakturniro estis en la Londono 1883. Ilia uzo poste atingis turnirojn de skrablo, ŝogio, goo, kaj preskaŭ ĉiu konkurenca du-ludanta tabulludo. La komencaj movoj en ŝako ofte estas luditaj rapide pro la teorio pri ŝaka malfermo, kiu lasas pli da tempo al la ludantoj tiel ke ili pripensu pli kompleksajn kaj nekonatajn poziciojn poste.
Funkciado de mekanikaj horloĝoj
La mekanikaj horloĝoj ne havas plej ofte de elektronikaj komponantoj; tiu tipo de horloĝoj havas mekanikan sistemon fabrikita ĝeneral el metalo, en kiu la moviga forto necesa por funkciigi la maŝinaron estas havigita per moviga risorto aŭ pere de peziloj konektitaj per ĉenoj aŭ kabloj.
Horloĝindustrio
La horloĝindustrio ekis tre frue Svisio kaj poste en Anglio, uzante multajn inventojn kaj sistemojn por la labororganizado kaj por la amasproduktado, kio ebligis rapidan progreson por la epoko, kaj en la teknologio kaj en la rafinado de produktoj, sur fono de interveno fare de la politika povo. Precizeco, aŭtomatismo, laboro en rafinado de metaloj, ebligis meti mejloŝtonojn por aliaj strategiaj aktivadoj, partikulare navigado, kaj aliaj estontaj mekanikaj industrioj. Tiu industrihistorio akceliĝis iom post iom el la 18-a jarcento pro la apero de amasa praindustrio en atelieroj de la svisaj montaroj, kiu antaŭis al la industria revolucio, dum samtempe kontribuis iel al ties disvastigo kaj rezistis al ties laborsistemoj dum longe.
La svisaj montaraj regionoj konis alvenon de francaj hugenotaj rifuĝintoj, jam post la Edikto de Fontainebleau, kaj ĉefe post la Masakro de la Sankta-Bartolomea tago en Francio en 1572. Tio koincidis kun la fakto ke ekde 1541, la reformaciisto Jean Calvin malpermesis en Ĝenevo la signojn de riĉeco, devigante la juvelistojn turniĝi al horloĝindustrio. La regularo de juvelistoj de 1566 malpermesis la fabrikadon de krucoj, kalikoj kaj aliaj objektoj uzitaj en la katolika kulto, devigante la koncernajn metiistojn konduki sian laboron al horloĝujoj: la horloĝoj estas praktikaj iloj, do ne nur riĉomontriloj, sed ties skatoloj povas esti veraj juveloj kiuj krome povas esti kaŝitaj en la interno de la vestaĵoj.
La nederlandaj kaj anglaj navigistoj, kiuj ekdominis la oceanojn ekde la mezo de la 17a jarcento, pere de pli grandaj ŝipoj, bezonis markronometrojn kiuj plej bone kalkulu la distancojn. Ĝis la mezo de la 17a jarcento, la horloĝoj estis malmulte precizaj kaj plej ofte havis nur unu montrilon. En 1657, la tekniko progresis per la uzado de balancilo, fare de la nederlanda matematikisto, kuracisto kaj astronomo Christian Huygens, kiu sekvis la laboron de Galileo.
Nova progreso okazas en 1670, per la enkonduko de la ellaso fare de la angla sceincisto Robert Hooke (1653–1703). La angla horloĝindustrio disvolviĝos pere de la inventoj de Daniel Quare (1649 – 1724), kiu adaptis en 1686 la montrilon de minutoj en la centro de la horloĝcirklo. Ĝis tiam oni uzis nur la montrilon de horoj.
Tiam, en Francio, post la morto de Ludoviko la 14-a, la regento Filipo de Orléans entuziasmiĝis por la mekanikaj artoj, kaj partikulare por la horloĝindustrio. Li volis krei lernejon de elitartistoj, el Londono, el kiuj Henry de Sully, kiu loĝis iam en Anglio, fondis en 1718 fabrikon de horloĝoj en Versajlo kaj konstruis marhorloĝon por kiu li inventis mekanismon de ellaso kun flosripozilo. Sully havis sekvantojn Lebon kaj Gaudron, dum Julien Le Roy imagis pendolon de ekvacio, kiu estis laŭdita de la Akademio de Sciencoj de Francio. Inspirinte sin el Isaac Newton, li uzis oleon en la radopivotiloj kaj balanciloj por malpliigi la frotadoperdojn.
Industriigo
En la komenco de la 18a jarcento la horloĝindustrio disvolviĝis en Svisio kiel rezulto de la alveno de hugenotoj kiuj kunportis teknologian progreson kun rivaleco inter la urbo Ĝenevo kaj la foririntoj al la montaroj de Ĵuraso kaj Gekso kie ili profitis aŭtonomecon. La produktado svisa restos ĉe sendependaj horloĝistoj aŭ ĉe malgrandaj atelieroj specializitaj, ĝis mezo de la 19-a jarcento. La mastro-horloĝisto devis prezenti tre zorgitan horloĝon antaŭ ricevi sian fabrikpermesilon. Ĉiu metiisto dediĉis sin al fabrikado de po unu peco kaj la metilernantoj specialiĝis al fabrikado de po unu pecaro, laŭ la arkivoj de la svisa movado de horloĝistoj.
En la 1740-aj jaroj la horloĝisto Mathieu Biaudet kreis la unuan poŝhorloĝon, ekipitan de mekanismo de muzikujo. Tiel ekis disvolviĝo de nova produktosistemo praindustria nome muntado kiu etendiĝis en la montaro de la Kantono Neŭŝatelo koncerne ĉefe al la horloĝindustrio. Ĉirkaŭ la mezo de la jarcento, Jean Romilly inventis horloĝon kiu povis funkcii dum unu tutan jaron sen esti remuntita, kaj Ferdinand Berthoud donis al tiu invento la necesan gradon de precizeco. Ĉirkaŭ 1770, Voltaire malfermis, en Ĝenevo la fabrikon «Manufacture royale des montres de Ferney» kiu prosperis, sed poste fermis. En 1777, Abraham Louis Perrelet kreis la ofte konsiderata unua aŭtomata horloĝo, kaj en 1778 Hubert Sarton registris dokumenton priskribanta «aŭtomatan horloĝon», ĉe la Akademio de Sciencoj de Francio.
Ĉirkaŭ 1785, ĉirkaŭ 20 000 personoj laboris en la horloĝindustrio en Ĝenevo, produktante 85 000 horloĝojn jare, kaj 50 000 horloĝoj estis produktitaj en Ĵuraso. La svisa komerco de horloĝoj ampleksiĝis, partikulare kun Anglio en la dua parto de la 18a jarcento ĉar antaŭ tiu dato, la brita Clockmaker Company malpermesis la importadon de horloĝoj. Sed la svisaj produktoj estis aprezataj en la tuta Eŭropo.
En Francio samtempe, disvolviĝis tre popularaj horloĝtipoj, nome la salon horloĝoj, kiuj tuj formos parton de la bazan meblaron de la francaj hejmoj, kun tre diversaj regionaj variaĵoj. Fine de la 18.a jarcento, la industria revolucio enkondukis konsiderindan aliron al la industriigo en Franche-Comté, Cluses en Haute-Savoie, Morteau en Doubs kaj Saint-Nicolas-d'Aliermont en Normandio, kaj ĉefe en Besançon, kio produktis milojn da horloĝoj ĉiumonate ĉefe pendol- kaj poste vek-horloĝoj.
La 19-a kaj 20-a jarcentoj
Diversaj kontribuoj popularigis la personajn uzadojn de horloĝoj. Tiel en 1810 la Abraham-Louis Breguet kreis la unuan brakhorloĝon de la historio por la edzin-reĝino de Napolo Caroline Bonaparte, kaj Georges-Frédéric Roskopf kreis en 1867 la Prolétaire: kun nur 57 pecoj konstituantaj anstataŭ 200 kaj tiel multe pli malmultekosta.
En Usono la firmao Waltham Watch Company malfermis fabrikon en Waltham en 1854. Ĝi estis la unua firmao kiu fabrikis poŝhorloĝojn per muntoĉeno. Pli ol 40 milionoj da poŝhorloĝoj, murhorloĝoj, kaj aliaj instrumentoj estis fabrikitaj de Waltham Watch Company ĝis la fermo en 1957. Post Waltham ankaŭ Elgin Watch Company kaj aliaj entreprenoj sekvis tiun vojon. En 1876, dum la Centennial Exposition de 1876 en Filadelfio, la Waltham Watch Company ludis gravegan rolon. Tio estis konita en Svisio kie oni akcelis la muntoĉenon.
La usona horloĝindustrio estis hegemoniita de Bulova, kiu estis fondita en 1875 de Joseph Bulova, ĉeĥa elmigranto 25-jaraĝa, kiu lasis Tiffany por malfermi vendejon en Novjorko por vendi horloĝojn je favoran prezon. Temas pri la unua firmao kiu faris reklamadon per radio, jam en 1926, kaj poste en 1941 per televido.
En Japanio laŭlonge de la 20-a jarcento la firmao Seiko ludis gravan rolon en la fabrikado kaj popularigo de la uzado de horloĝoj, poste de kvarc-horloĝoj, kaj ekfaris fortan tutmondan konkurencon al la svisa industrio, kiu fine de la 20-a jarcento jam okupas nur malgrandan parton en la tutmonda merkato. En la komenco de la 21-a jarcento malfermis novan sektoron en la industrio la apero de la saĝhorloĝo, kiu ne nur estas uzata por informi pri la horo, sed estas plurfunkcia. Ĝi estas komparebla kun aparatoj kiel saĝtelefonoj kaj tabulkomputiloj, sed estas portata ĉirkaŭ la brako.
Bedegkér
Bedegkér estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Tab. Kér estas nomo de unu el la 7 hungaraj gentoj. eta|dekstre[Blazono de Bedegkér
Situo
Bedegkér situas en valo de rojo, fine de sakovojo. Tab troviĝas 13, Tamási 21 km-ojn for.
Historio
Bedeg kaj Magyarkér unuiĝis en 1939. Pli frue la apartaj vilaĝoj havis gloran epokon en la 19-a jarcento. Tiutempe Elek Fényes skribis pri la vilaĝo:
"BEDEG aŭ Bedek estas hungara vilaĝo en Tolna (historia departemento) en la proksimeco de Pincehely. La bienoj apartenas al familio Eszterházy. La loĝantoj estas katolikoj, la kampoj estas profitdonaj, la fojno estas riĉa. En la apudaĵo vitoj etendiĝas, tial la vilaĝo estas unuklasa."
Marcelo Miguel
Marcelo Miguel (n. ) estas brazila futbalisto. Li ludis kiel defendanto en teamoj kiel Guarani, Portuguesa Desportos, Goiás, Paraguaçuense, Malutrom, Avaí, União	kaj Mogi Mirim.
Bedegkér
Historio
En Bedegkér migra poŝto servas.
Marcelo Miguel
Li futbalis en la Japana Ligo ĉe Shimizu S-Pulse.
Bedegkér
Komunumoj pri Kér en Hungara reĝlando
Kér estas unu el la 7 hungaraj gentoj.
Matrico (tekniko)
Matrico, laŭ NPIV povas refernci al:
Laŭ Francisko Azorín matrico estas ''Muldilo por fari inversereliefajn pecojn per fandado, frapo, giso, premo. Kartona formo, preme reproduktita de kompostaĵo, per kiu oni povas gisi stereotipojn. Li indikas etimologion el la latina clinicus''. Kaj li aldonas la terminon matrix, matricis (matrico).
Tivadar Bakody
Tivadar Bakody [bakodi], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo Bakody Tivadar József estis hungara kuracisto, altlerneja instruisto, homeopato, framasono. Lia familia nomvarianto estis Bakodi, lia patro estis József Bakody (kuracisto).
Tivadar Bakody naskiĝis la en Győr, li mortis la  en Budapeŝto.
Biografio
Tivadar Bakody studis juron kaj filozofion en Universitato de Lepsiko (1845–1848), poste li estis kapitano dum la hungara revolucio de 1848, fine li akiris medicinan diplomon en Universitato de Vieno en 1854. Li studvojaĝis en Eŭropo inter 1854–1856, poste li translokiĝis al Lemberg. En la studjaro 1860 li instruis en Universitato de Lemberg kaj establis proprakosta medicinan-gimnastikan halon. En 1861 li revenis al Pest (urbo), kie li estis privata kuracisto kaj apoganto de gimnastiko. Inter 1873 kaj 1905 li instruis en Reĝa Universitato de Budapeŝto. Li estis ankaŭ ĉefkuracisto de infanhospitalo, ekde 1874 en Malsanulejo Rókus. Li strebis multe pri la gimnastiko. Li estis ankaŭ framasono eĉ ĉefmajstro. Lia edzino naskis 2 gefilojn.
Lasitio
Lasitio (Λασίθι respektive Νομός Λασιθίου - Nomos Lasithiu) ĝis administra reformo efektivita komence de 2011 estis unu el la kvar provincoj de la insulo Kreto kaj unu el la 51 provincoj de Grekio ("prefektujoj", kiuj greke nomigas Νομός, do "nomos"). Ĝi kovras areon de kaj dum la jaro 2001 havis proksimume 76,000 loĝantojn. Ĉefa loĝloko estas la urbo Agios Nikolaos. La teritorio apartenas al la administra regiono ("periferio") Kreto (Περιφέρεια Κρήτης, Periferia Kritis) kaj kovras la plej orientan parton de ĝi, najbare al la provinco Iraklio en la okcidento.
La provinco havas sian nomon de la pitoreska altebenaĵo en la montaro Dikti. Laŭ la helena mitologio la dio Zeŭso naskiĝis en kavo de tiu montaro, ĉe la sudokcidenta rando de la altebenaĵo. Troviĝas pluraj arkeologiaj lokoj el la antikva minoa civilizo, kaj belaj sablaj plaĝoj, interalie la palma plaĝo de Vai. Kompare al la aliaj partoj de la insulo Kreto tamen la provinco estas malpli grandkvante vizitata de turistoj, kaj dum someroj pli trankvila. La preĝejo de la ĉefurbo Agios Nikolaos el la 10-a jarcento cetere estas inter la plej malnovaj ankoraŭ funkciantaj religiaj konstruaĵoj en Grekio.
Al la provinco krom la oriento de la insulo Kreto ankoraŭ apartenas la pli eta insulo Spinalonga.
Imre Vahot
Imre Vahot, laŭ hungarlingve kutima nomordo Vahot Imre estis hungara juristo, dramisto, redaktoro. Lia nobela antaŭnomo estis vachottfalvi. Lia frato estis Sándor Vachott.
Imre Vahot naskiĝis kiel Vachott Imre la  1820 en Gyöngyös. Li mortis la 1879 en Budapeŝto.
Biografio
Imre Vahot frekventis lernejojn komenence en sia naskiĝurbo, poste en Eperjes (nuntempa Prešov en Slovakio). Li debutis jam en 1837. En la sekva jaro li translokiĝis al Pest (urbo), kie li frekventis universitaton. En 1839 li rondvojaĝis en Habsburga Imperio kaj Prusio. Hejmenveninta en 1840 li redaktis diversajn revuojn. Li estis la unua, kiu malkovris talenton de Sándor Petőfi, kies poemojn li aperigis en la revuoj. Inter 1857-1862 li redaktis gazeton Napkelet.
Johnny Cash
Johnny CASH (naskiĝis J. R. CASH la 26-an de februaro 1932, mortis la 12-an de septembro 2003) estis usona kantisto de kontrea muziko - muzikstilo populara origine ĉe usonaj suduloj - kaj ankaŭ verkisto de kantotekstoj.
Mihály Füredi
Mihály Füredi [mihAj], laŭ hungarlingve kutima nomordo Füredi Mihály estis hungara operkantisto, (baritono), aktoro, komponisto, popolkanto-kolektanto. Lia origina familia nomo estis Aszalkovics [asalkoviĉ].
Mihály Aszalkovics naskiĝis la  en Vác, li mortis la  apud Vác.
Biografio
Mihály Füredi komence estis forĝisto poste li frekventis bestkuracistan kurson en Pest (urbo) en la jaroj 1834 kaj 1835. Spite tion li aliĝis al koruso de Teatro Magyar de Pest en 1837, en la sekva jaro li estis sur scenejo de Hungara Teatro en Kassa, poste kun migranta teatra trupo al Kolozsvár. Li debutis kiel operkantisto en 1842 en Nacia Teatro en Pest. En 1844 li lernis kantoteknikon en Vieno, poste li revenis al la Nacia Teatro, kie li restis ĝis la emeritiĝo en 1863. Pro deziro de Elizabeto de Aŭstrio-Hungario li havis rolon en 1866.
Krom la roladoj li okupiĝis pri komponadoj kaj kolektadoj de popolkantoj.
Chaux-des-Crotenay
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Jura, nomita laŭ la montaro Ĵuraso, en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (Bourgogne-Franche-Comté. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Lons-le-Saunier kaj al la kantono .
La teritorio havas komunan limon kun.
ELM
La vorto havas plurajn signifojn:
Chaux-des-Crotenay
Ĝiaj loĝantoj en la franca nomiĝas chauliens.
52225 Panchenko
52225 Panchenko estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la rusaj astronomoj Gurij Antonoviĉ Pljugin kaj Jurij A. Beljaev elde la Observatorio de Cerro El Roble en Ĉilio.
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la rusa sovetunia sciencisto Vladislav Jakovleviĉ Panĉenko (cirile : Владислав Яковлевич Панченко), aŭtoritato pri teknologioj de la lasero kaj informo, scienca instrumentaro, nelineara optiko kaj medicina fiziko. Li estas direktoro de la Instituto pri Teknologioj de Lasero kaj Informo.
23672 Swiggum
23672 Swiggum estas tre malgranda, hela asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Leslie Swiggum, mentorino en 2012 de unu finalist(in)o de la Intel Science Talent Search, scienca konkurso por gelernantoj en lasta jaro de mezlernejo. Ŝi estas instruistino ĉe la Wayzata High School de Plymouth (Minesoto).
São Rafael
São Rafael estas urbo de la brazila subŝtato Norda Rio-Grando. Fondita en 1948, la municipo havas 8.357 loĝantojn.
Nigrabeka tukano
La Nigrabeka tukano (Ramphastos ambiguus) estas granda kaj kolorbela birdo el la familio de la Ramfastedoj kaj ordo de Pegoformaj de Sudameriko. Temas pri birdo kun granda beko, de ĉefe nigra supra plumaro kaj kiu troviĝas en nordo de Sudameriko.
Distribuo
Ties distribuo teritorias laŭlonge de la orienta flanko de Andoj el Peruo, norden tra Ekvadoro kaj Kolombio, al Venezuelo ĝis la marbordaj regionoj.
Ĝi loĝas je altitudoj de 100-2400 m. en humidaj montararbaroj, kun prefero por branĉaro kaj arbarbordo.
Aspekto
Ĝi estas tukano tre simila al la Ĉokoa tukano, tio estas nigra supre kaj flava en brusto kun beko diagonale dividita, sed anstataŭ kun malsupra duono nigra kun malsupra duono pli bruneca aŭ grenatkolora kiel la Brunbeka tukano. Fakte foje tiu ĉi specio estas konsiderata kiel subspecio de tiu laste menciita, el kiu diferenciĝas nur iom da pli malhela koloro en beko, tio estas nur iomete pli nigra. Krome la bordo inter la flava brusto kaj la nigra ventro montras ĉe la Nigrabeka tukano pli mallarĝan ruĝan bendon kaj pli simillarĝan blankan bendon. Ankaŭ la distribuo ne koincidas, ĉar tiu ĉi estas pli suda kaj la Brunbeka tukano pli centramerika. Ĝi havas totalan longon de 47-61 cm. La beko estas ĉirkaŭ 18 cm longa. Ties pezo estas 620-740 g.
La specio manĝas fruktojn.
Obelisko de Vatikano
La Obelisko de Vatikano estas unu el la dek tri antikvaj obeliskoj de Romo kaj ĝi situas en la Placo Sankta Petro. El ruĝa granito kaj alta je 25,5 metroj, ĝi kun bazo de kvar leonoj el bronzo (verko de Prospero Antichi) kaj kun la kruco atingas preskaŭ 40 metrojn. Sur la bazo la enskribaĵo tekstas ECCE CRUX DOMINI - FVGITE - PARTES ADVERSAE - VICIT LEO DE TRIBV IVDA, t.e. "Jen la kruco de la Sinjoro, fuĝu malamikoj, triumfas la leono de la tribo de Jehuda". Ĝi estas la sola antikva obelisko en Romo, kiu ne plu estas falinta.
Ĝi devenas el Egiptio sed malhavas hieroglifajn skribaĵojn. Laŭ Plinio, la ŝtonaĵo havas sian originon en la urbo Heliopolo. Unue ĝi estis instalita en la Forum Iulii de Aleksandrio kaj poste Kaligulo venigis ĝin al Romo en la jaro 40, al Cirko de Nerono. Poste ĝi troviĝis flanke de la malnova baziliko de Sankta Petro, proksime de la preĝejo Santa Maria della Febbre.
Ĝi estis restarigita pro deziro de Papo Siksto la 5-a dum la somero de 1586, laboro kunordigita de la arĥitekto Domenico Fontana kiu bezonis kvar monatojn por realigo. Ĝi estis la unua obelisko restarigita. Dum la operacio, la aŭdiĝis la fama krio de maristo Benedetto Bresca: "Acqua alle funi!" (Akvon al la ŝnuroj!) por eviti akcidenton pro la ŝnuroj, kiuj preskaŭ rompiĝis pro la granda pezo de la obelisko.
Kebraĉa aspidospermo
La kebraĉa aspidospermo aŭ blanka kebraĉo (Aspidosperma quebracho-blanco) estas arbospecio trovebla en la nordaj regionoj de Argentino. Oni ne konfuzu ĝin kun aliaj specioj ankaŭ konataj kiel kebraĉo (hispane : quebracho), sed apartenantaj al la genro Schinopsis.
Priskribo
Tiu mezgranda neotropisa arbo havas rektstarantan fortikan trunkon, modere larĝan arbokronon kaj malsuprenpendantajn branĉetojn. La preskaŭ kontraŭstrantaj folioj estas ovalaj-lancformaj, glatrandaj kaj iomete ledecaj. La diskretaj floroj estas duseksaj. La frukto estas preskaŭ ok centimetrojn longa kaj proksimume 5 centimetrojn larĝa, malsimetrie elipsa.
Ligno
La ligno estas unuforme flava-okra, sen diferencoj inter la durameno kaj la alburno. Ĝi estas sufiĉe peza (relativa denseco = 0,885 g/cm³) kaj malmola, kaj reagas bone al fleksado kaj ŝoko. Post sekiĝado ĝi emas kolapsi, produktante deformaĵojn kaj fendetojn, do la sekigadprocezo estu malrapida. La ligno devas esti manipulata helpe de fungicidoj. Estas facile labori kaj havas multajn uzojn en lignaĵejo (ĉaroj, radoj, plankoj, ŝuoj, iloteniloj, meblaro); ĝi ankaŭ estas bona por fari ŝakpecojn, skiojn, ktp. Konservite kun kreozoto ĝi povas esti uzata ekstere. En kelkaj lokoj ĝi estas vaste utiligata kiel lignokarbo, ĉar ĝi ne produktas fajrerojn aŭ grandajn kvantojn da cindro, kaj ĝi brulas forte kaj malrapide.
Kemiaĵo
La kebraĉitolo estas ciklitolo, cikla poliolo trovata en la arboŝelo de kebraĉa aspidospermo.
(17605) 1995 SR26
(17605) 1995 SR26 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la projekto Spacewatch, elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak, proksime de Tucson (Arizono, Usono).
-428
En la jaro 428 antaŭ nia erao okazis, interalie:
Ferenc Óvári
Ferenc Óvári, laŭ hungarlingve kutima nomordo Óvári Ferenc estis hungara advokato, parlamenta deputito, senatano. Lia origina familia nomo estis Obele ĝis 1872, lia baldaŭa nomvarianto estis Óváry.
Ferenc Obele naskiĝis la en Veszprém (urbo), li mortis la  en Veszprém (urbo).
Chahains
Chahains estas franca situanta en departemento Orne, regiono Normandio.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Séchehains.
1701 Okavango
1701 Okavango estas malgranda hela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la sud-afrika astronomo Joseph Churms elde la Observatorio de la Unio en Johanesburgo.
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la afrika riverego Okavango.
Lunca Ampoiței
Lunca Ampoiței [lunka ampojcej] (hungare: Lunkatanya) estas vilaĝo en Rumanio administre apartenanta al Meteș.
Proksime estas la natura rezervejo Cheile Ampoiței.
Tysons Corner (Metroo de Vaŝingtono)
Tysons Corner estas stacio de la Metroo de Vaŝingtono sur la arĝenta linio; ĝi estas unu el la kvar stacioj en la Tysons Corner regiono. La stacio troviĝas apud la strato Chain Bridge Road en kantono Fairfax en Virginio.
La interetaĝo estas sub la insula (intertraka) kajo. Ponto transiras la vojon de la interetaĝo.
Ĝi estas alirebla al rulseĝoj.
Samu Szádeczky-Kardoss
Samu SZÁDECZKY-KARDOSS [sAdecki-kardoŝ] hungara klasik-filologo, universitata profesoro. Li naskiĝis en Koloĵvaro la 21-an de januaro 1918 kaj mortis en Segedo la 10-an de novembro 2004.
Kariero
Samu Szádeczky-Kardoss diplomitiĝis en Segedo en 1940 pri latina-helena lingvoj. De februaro 1941 ĝis 1845 li instruis en la Universitato de Koloĵvaro, poste en Segedo ĝis 1988.
Agios Nikolaos
Agios Nikolaos (greke Άγιος Νικόλαος) estas la ĉefurbo de la provinco Lasitio, la orienta parto de la insulo Kreto de Grekio. Dum 2001 la urbo havis 19.462 loĝantojn, ĝi estas signifa turisma centro.
Geografio
Agios Nikolaos situas ĉe la okcidenta marbordo de la Golfo de Mirabelo. Meze de la urbo troviĝas la salakva lago Vulismeni, kiu estas konektata al la maro kaj ĉirkaŭata de multnombraj tavernoj kaj restoracioj.
Inter la vidindaĵoj de la urbo estas la arkeologia muzeo, kiu ekspoziciigas la prahistoriajn kaj antikvajn trovaĵojn antaŭe stokitajn en la pli okcidenta urbo Iraklio.
ELO
La tri-litera kombinaĵo ELO havas plurajn signifojn, inter aliaj:
Alsószentiván
Alsószentiván [alŝOsentivAn] estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Fejér, en Distrikto Sárbogárd. La loknomo signifas: malsupra-sankta-Ivano. Ivano estas Johano ruse.
Situo
Alsószentiván situas sur malebenaĵo, laŭ ĉefvojo Dunaföldvár-Balatono. Proksimaj urboj estas Sárbogárd, Dunaföldvár kaj Simontornya.
Vidindaĵoj
La preĝejo estas pilgrimloko omaĝe al Sankta Virgulino en Fatima.
Thika
estas grandurbo kaj universitata urbo en Kenjo. Ĝi estas administra centro de distrikto.
Geografio
situas sur altebenaĵo laŭ rivero same nomata en meza (iomete suda) parto de la lando. Najrobio etendiĝas 40 km.
Historio
En antaŭ la koloniado diversaj triboj vivis. En la 1900-aj jaroj ankaŭ britoj kaj azianoj ekloĝis. Ĝi estis duaklasa municipo en 1963, post 5 jaroj ĝi ricevis la statuson urbo.
Ekonomio
estas centro de la ananasokulturo. Aliaj okupiĝas pri hortikulturoj, kafoj, tritikoj, teksaĵoj. La lasta industrio estis tre grava en la paseo.
Trafiko
havas fervojan linion kaj ĉefvojojn al Najrobio, Nyeri, Nakuru kaj Garissa.
Klimato
situas tre proksime al la ekvatoro, tamen pro sia konsiderinda alto ĝi havas ne vere tropikan, sed preskaŭ subtropikan klimaton. La averaĝa jara temperaturo estas ĉ. 20 °C. Jare pluvas malpli, ol 1000 mm. En ĉiuj monatoj pluvas.
Vidindaĵoj
En proksimeco de Thika estas videblaj "Dekkvar-Akvofaloj" kaj Nacia parko.
Internacia Reto de Muzeoj por Paco
La Internacia Reto de Muzeoj por Paco, angle International Network of Museums for Peace (origine Internacia Reto de Pacmuzeoj, angle International Network of Peace Museums) estis establita sekvante konferencon en Bradford en 1992, organizita de brita kvakerisma karitata organizaĵo, la fondaĵo Give Peace A Chance ("donu ŝancon al paco"). Ĉe tiu konferenco, unuafoje kunvenis direktoroj kaj kuratoroj de pripacaj kaj kontraŭmilita muzeoj tutmonde. La ekestinta neformala reto celas promocii kunlaboron inter la ekzistantaj pacmuzeoj kaj stimuli la kreon de novaj pacmuzeoj trans la mondo.
Vidu ankaŭ
Pacmuzeo Hiroŝimo, membro de la reto kaj ekzemplo de muzeo pri paco
Paco
Vredevzw
Azia nananaso
La Azia nananaso, Kotonanaso aŭ Koromandela anaso, Nettapus coromandelianus estas malgranda anaso de la grupo de kairinenoj kiu reproduktiĝas en Pakistano, Barato, Bangladeŝo, sudorienta Azio kaj suda al norda Aŭstralio.
Priskribo
Tiuj estas la plej malgrandaj akvobirdoj en la mondo, nome tiom malgrandaj kiom ĝis 160 g pezaj kaj ĝis 26 cm longaj. Blanka koloro hegemonias en la plumaro de tiu birdospecio. La beko estas mallonga, brilnigreca, fortika ĉebaze kaj ansereca.
La ino estas pli pala, sen nigra kolumo kaj nur mallarĝa aŭ foresta blanka flugilstrio. Anstataŭ la tutblanka vizaĝo de la masklo, ŝi montras malhelan traokulan strion. En nereprodukta plumaro (eklipsa plumaro) la masklo similas al ino escepte pro sia blanka flugilstrio.
Gúdar
Gúdar [GUdar] estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la sudorienta komarko Gúdar-Javalambre, kies komarka ĉefurbo estas Mora de Rubielos.
Azia nananaso
Priskribo
Tiu specio ariĝas en akvejoj.
La alvoko estas pekuliara klukado, kriate dumfluge.
Gúdar
Geografio
Ĝi estas je 55 km de Teruelo, provinca ĉefurbo. Al Teruelo alvenas de nordo tri ŝoseoj, de sudo aliaj tri kaj unu okcidente el Gea de Albarracín. El la tri nordaj, tiu plej orienta nome A-226 venas el Teruelo al Corbalán, Cedrillas, Monteagudo del Castillo kaj Allepuz. De tie la ŝoseo A-228 venas al Gúdar. Alia itinero pli komplika estas tra Alcalá de la Selva al Cedrillas.
La municipa teritorio etendiĝas ĉe la montaro Gúdar kaj la loĝloko mem staras je 1581 m super marnivelo.
Azia nananaso
Distribuado
Tiu estas abunda specio en Azio, kvankam la iom pli granda aŭstralia raso ŝajne mapliiĝas en nombroj.
Ĝi troviĝas en ĉiaj fluantakvaj lagoj, pluvoplenaj irigaciaj kanaletoj, inundataj rizkampoj, irigaciaj akvorezervejoj ktp. Ĝi iĝas fidema ĉe vilaĝaj akvorezervejoj kie ĝi estis neĝenita kaj alkutimiĝis al homa proksimeco.
Gúdar
Geografio
Vintroj estas tre malvarmaj. Tial eblas praktiko de vintraj sportoj en la skiejo de Aramón Valdelinares proksime de la urba kerno. En la someraj monatoj eblas diversaj montaktivecoj. Krome la speciala altmontara medio ebligas tre specifajn flaŭron kaj faŭnon.
Azia nananaso
Kutimaro
Ĝi estas rapide fluganto, kaj povas plonĝi foje.
Gúdar
Historio
Estis restaĵoj de Bronzepoko kaj de iberoj.
Azia nananaso
Kutimaro
Ties manĝo estas ĉefe semoj kaj vegetala materialo, ĉefe de nimfoj; foje ili povas manĝi ankaŭ insektojn, krustulojn ktp.
Gúdar
Historio
Dum la Mezepoko kaj la Antikva Reĝimo, ĝis la provinca divido de 1833, ĝi estis areo de reĝlando (ne senjorlando), kadre de la komunumo de domaroj de Teruelo en la Sesma del Campo de Monteagudo. La situo de la loĝloko ŝanĝiĝis: dum la 16-a jarcento, la loĝantaro loĝis sur la roko Magdalena, sed laŭ la tempopaso, ili malsupreniris ĝis la aktuala loko.
Azia nananaso
Kutimaro
La reprodukta sezono estas julio al septembro (sudokcidenta musono), sed tio dependas el la regiono. Ties nesto estas natura truo en arbotrunko super aŭ ĉe akvo, foje kovrita el herbo, rubo kaj plumoj. La ino demetas 6 al 12 ovojn, kiuj estas eburblankaj.
Gúdar
Aktualo
Bazo de ekonomio estis forstado kaj brutobredado. Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj tiukadre ankaŭ en Gúdar oni malaltiĝis el 786 loĝantoj en 1877 ĝis nunaj 79 loĝantoj. Nune plej gravas turismo.
Inter vidindaĵoj menciindas la preĝejo, la ermitejo, popola arkitekturo, naturaj lokoj ktp.
Igar
Ne miskomprenu kun Igal!
Igar estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Fejér, en subregiono de Sárbogárd.
Situo
Igar situas laŭ ĉefvojo Dunaföldvár-Balatono. Simontornya troviĝas nur 2, Enying 29 km-ojn.
Kvorumo de la Dek du Apostoloj
En la Movado de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj, la Kvorumo de la Dek du Apostoloj aŭ simple Kvorumo de la Dek du) estis unu el la regantaj korpoj de la (kvorumoj) eklezia hierakio organizita de la fondinto Joseph Smith, laŭ la sama modelo de la dek du apostoloj de Kristo. Ĝiaj membroj estas konsiderataj apostoloj, kun speciala vokado al evangelia reprezentado tra la mondo.
Shinichi Niimura
Shinichi Niimura (新村 真一, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Shimizu S-Pulse.
L’Unità
L'Unità (= la unueco) estas itala ĵurnalo, kiu estas tre firme ligita al la Partio de la Demokratoj de la Maldekstro.
La ĵurnalo estis fondita en 1924 de Antonio Gramsci kiel la oficiala ĵurnalo de la Itala Komunisma Partio. Ĝia publikigo estis tuj malpermesata de la faŝisma registaro, sed oni rekomencis publikigi ĝin en 1944, post la Usona kaj Brita konkero de Romo.
Kiam la Komunisma Partio ŝanĝis sian nomon al "Partio de la Demokratoj de la Maldekstro", l'Unità restis fidela al la partio.
En februaro 2005 la ĵurnalo vendis averaĝe 62.000 ekzemplerojn tage.
(19951) 1982 UW2
(19951) 1982 UW2 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Gregory Scott Aldering elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak (Arizono, Usono).
Kun granda duonakso de 3,19573433 (kalkulita por la epoko de la ), ĝi orbitas ĉ. 638 100 km cis la arbitra limo de 3,2 AU inter la meza kaj la ekstera asteroida zono.
Saint-Ellier-les-Bois
Saint-Ellier-les-Bois estas franca situanta en departemento Orne, regiono Normandio.
8810 Johnmcfarland
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de John McFarland, kiu faris gravajn kontribuojn al la promocio de astronomio en la observatorio de Armagh. Li estas konata kiel verkinto de la biografio de Kenneth Edgeworth, la skota astronomo kiu, kun Gerard Kuiper, antaŭvidis la ĉeeston de la Edgeworth-Kuiper-zono.
Centaŭro (konstelacio)
Centaŭro estas konstelacio videbla el la suda hemisfero, kies plej lumforta stelo, Alpha Centauri, kune kun Proxima Centauri (foje oni konsideras Proksima-on parto de triopo Alfa, foje ne), estas la steloj plej proksimaj al la suno.
2637 Bobrovnikoff
2637 Bobrovnikoff estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 22-an de septembro 1919 de la germana astronomo Karl Wilhelm Reinmuth elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl.
Nomo
Ĝia nomo honoras la usonan astronomon Nicholas T. Bobrovnikoff (1896–1988)
Jenő Ernst (kuracisto)
Jenő Ernst, laŭ hungarlingve kutima nomordo Ernst Jenő estis hungara kuracisto, biofizikisto, profesoro, membro (korespondanta kaj ordinara en 1946) de Hungara Scienca Akademio.
Jenő Ernst naskiĝis la  1895 en Baja. Li mortis la 1981 en Pécs.
Biografio
Jenő Ernst frekventis universitaton en Pécs, kie li akiris diplomon en 1923. En 1928 li atingis la rangon privata profesoro. En 1938 Albert Szent-Györgyi invitis lin al Szeged por esplori kune. Ili okupiĝis pri funkcio de la muskoloj. Inter 1945-1972 li gvidis universitatan instituton en Pécs, krome li estis ankaŭ katedrestro inter 1948-1972. Li ricevis premiojn Kossuth en 1948 kaj 1956, krome ankaŭ aliajn medalojn kaj premiojn.
EMA
EMA povas rilati al: