cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nov-Kaledonia Esperanto-Asocio
Nov-Kaledonia Esperanto-Asocio estas la asocio por subteno de la Esperanto-movado en la oceania teritorio Nov-Kaledonio politike dependa de Francio. Ĝi estas Landa Asocio esperantista ne aliĝinta al UEA, kaj havas sian asocian sidejon en la teritoria ĉefurbo Numeo (Nouméa). Ĝiaj aktivuloj kunlaboras inter alie kun la landa asocio esperantista en Francio, Espéranto-France, sed ankaŭ kun la du aliaj naciaj asocioj esperantistaj en Oceanio, Aŭstralia Esperanto-Asocio kaj Nov-Zelanda Esperanto-Asocio.
Horšovský Týn
Horšovský Týn (Bischofteinitz) estas la dua plej granda urbo en distrikto Domažlice en Ĉeĥio. Tra la urbo trafluas rivero Radbuza. Ĝi situas 42 km sudokcidente de urbo Plzeň kaj loĝas en ĝi.
Historio
La unua skribmencio pri vilaĝo devenas el la jaro 1184.
NGC 3377
NGC 3377 (aliaj indikoj — UGC 5899, MCG 2-28-9, ZWG 66.16, PGC 32249) estas galaksio en konstelacio Leono.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Ĵanna Agalakova
Ĵanna Leonidovna AGALAKOVA (Жа́нна Леони́довна Агала́кова; naskiĝinta la en Kirov) estas rusa ĵurnalistino, speciala korespondantino kaj prezentistino de televidaj novaĵoj.
En 2002 ŝi nomumitis kandidatino je TEFI-premio kaj gajnis en 2006 rusregistaran meritordenon. En marto 2022 ŝi ĉesigis laboradon por la ŝtata rusia televido pro la invado de Rusio en Ukrainion.
Kariero
En 1992 Agalakova iĝis socia klaĉ-raportantino por RIA Novosti. Ekde 1996 ŝi videblas ĉe la kanalo NTV (Russia). En oktobro de la 1999-a jaro Agalakova venis je la unua kanalo de la rusia ŝtata televido Pervij Kanal prezentonte la dumtagan kaj vesperan eldonojn de la novaĵoj kiel ankaŭ la ĉefan eldonon Vremja. En majo 2000 ŝi anoncis la balotrezultojn de la ĵurianoj koncerne la taksadon de la muzikkontribuaĵoj de Eŭrovido-Kantokonkurso okazigata en Stokholmo. Inter 2000 kaj 2002 ŝi moderigis la elsendon Vremena kune kun Vladimir Pozner.
En septembro 2005 Agalakova nomumitis speciala korespondantino de Pervij Kanal en Parizo kaj inter januaro 2012 kaj aŭgusto 2019 en Novjorko.
Ŝia lasta raporto sur Pervij Kanal faritis en la 17-a de februaro 2022. Je la 3-a de marto 2022 ŝi anoncis la intencon forlasi la ŝtatan televidkanalon; oficiale tio iĝis en la 17-a de marto. Tio ŝuldiĝis je la eksplodigo de milito en Ukrainio fare de Ruslando; tiurilate ŝi esprimis la bedaŭregon ke rusia televido lasas sin iĝi komplico de kremla-propagando.
Vámosatya
Vámosatya [vAmoŝatja] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en Distrikto Vásárosnamény. La loknomo signifas: dogana-patro.
Situo
Vámosatya situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Vásárosnamény troviĝas 13, Kisvárda 30, Nyíregyháza 80 km-ojn.
Ágost Schöpf-Merei
Ágost Schöpf-Merei [Agoŝt ŝopf-merei], laŭ hungarlingve kutima nomordo Schöpf-Merei Ágost estis hungara kuracisto pri infanoj, profesoro, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1835). Lia origina nomo estis Schoepf-Merei, krome menciindas, ke nomformo Schöpf-Mérei estas malĝusta. Ágost Schöpf-Merei naskiĝis la  1804 en Győr. Li mortis la 1858 en Manchester.
Andreas Aubert
Fredrik Ludvig Andreas Vibe AUBERT (n. la 28-an de januaro 1851 - m. la 10-an de majo 1913) estis norvega arthistoriisto. Aubert precipe studis la verkojn de Edvard Munch, Puvis de Chavannes, Arnold Böcklin, Max Klinger, Gabriel von Max, kaj Vilhelm Hammershøi. Ĉiuj tiuj artistoj estis laŭ li "neŭrasteniaj", ĉar liaj verkoj analizendas laŭ psikologia vidpunkto.
Ágost Schöpf-Merei
Biografio
Ágost Schöpf-Merei frekventis universitatojn laŭvice en Vieno, Prago, Padovo, Pavio. Li komencis kuracadi en Vieno en 1832. En 1836 li fondis instituton en Pest (urbo), kiun la granda inundo forviŝis post 2 jaroj. Same tiam en 1836 li ekinstruis en la universitato kiel titulara eksterordinara profesoro. En 1839 li fondis malsanulejon por infanoj. Li frue profitis la metodon: frapeti la korpon dume aŭdadi por konstati eblajn malsanojn. Dum la hungara revolucio de 1848 li estis armea kuracisto de la itala legio. Post falo de la liberecbatalo li fuĝis al Manchester, kie li fondis porinfanan malsanulejon.
Vámosatya
Historio
Pri la vilaĝo la unua mencio devenis el 1289 en formo "Athya", pri la doganejo en 1333, pri la preĝejo en 1341, pri la fortikaĵo en 1557. La lastan en 1564 Stefano Báthory okupis kaj detruis. Post 3 jaroj la tataroj bruldetruis la vilaĝon. En 1658 kaj 1710 tie okazis departementa kunsido. Fine de la 2-a mondmilito la alveninta Ruĝa Armeo deportis vilaĝanojn al gulago. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, poŝto.
Andreas Aubert
Li ludis gravan rolon por rehonorigi kaj repopularigi la germanan romantikistan pentriston Caspar David Friedrich fine de la 19-a jarcento.
Stotzing
Stotzing, hungare Lajtaszék, estas komunumo en Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Burgenland kaj al la distrikto Eisenstadt. Komence de la jaro en la komunumo vivis  loĝantoj. Ekde 1898 pro hungariga politiko de la registaro oni devis uzi la hungaran nomon Lajtaszék anstataŭ Stotzing.
Situo
Stotzing situas inter montoj. Eisenstadt troviĝas 6 km-ojn.
Historio
Rupprecht von Stotzingen fondis la vilaĝon en 1583, en 1594 preĝejo kaj abatejo konstruiĝis. En 1683 la turkoj detruis ĉion. En 1713 oni malkovris statuon pri Maria, ĝuste ĉe la kaŝejo kapelo konstruiĝis omaĝe al Retrovo. En 1910 loĝis en Lajtaszék 677 da homoj, plejparte aŭstroj. Ĝis 1920 Lajtaszék apartenis al Hungario, al Sopron (reĝa departemento), al distrikto de Kismarton, poste al Aŭstrio.
4740 Veniamina
4740 Veniamina estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la rusa astronomino Ljudmila Vasilievna Ĵuravljova elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.
Monguzzo
Monguzzo estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Lombardio kaj la Provinco Como. Fine de en la komunumo vivis. Kristana patrono estas la sanktulo Blazio, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.
Najbaras la komunumoj Albavilla, Alserio, Anzano del Parco, Erba, Lurago d'Erba kaj Merone.
Ŝapuro la 2-a
Ŝapuro la 2-a aŭ Saporo la 2-a (mezpersa lingvo Šābuhr ; nova persa lingvo: شاپور, Šāpur, 309 - 379), ankaŭ konata kiel Ŝapuro la Granda , estis la deka sasanida Reĝo de Reĝoj (ŝahanŝaho) de Irano. La plej longe reganta monarko en irana historio, li regis por sia tuta 70-jara vivo de 309 ĝis 379. Li estis la filo de Hormizdo la 2-a (ĉ. 302-309).
Lia regado vidis la militan revigliĝon de la lando, kaj la vastiĝon de ĝia teritorio, kio markis la komencon de la unua Sasanida ora epoko. Li estas tiel kune kun Ŝapuro la 1-a, Kavado la 1-a kaj Ĥosrov la 1-a, rigardita kiel unu el la plej gloraj sasanidaj reĝoj. Liaj tri rektaj posteuloj, aliflanke, estis malpli sukcesaj.
Ŝapuro la 1-a traktis severan religian politikon. Sub lia regado, la kolekto de la Avesto, la sanktaj tekstoj de Zaratuŝtrismo, estis finita, herezo kaj rezignado estis punitaj, kaj kristanoj estis persekutitaj. Ĉi-lasta estis reago kontraŭ la kristanigo de la Romia Imperio fare de Konstanteno la Granda. Ŝapuro la 2-a, same kiel Ŝapuro la 1-a, amikis al judoj, kiuj vivis en relativa libereco kaj akiris multajn avantaĝojn en tiu periodo. Dum la morto de Ŝapuro, la Sasanida Imperio estis pli forta ol iam ajn, kun ĝiaj malamikoj en la oriento pacigitaj kaj Armenio sub sasanida regado.
1459
En la jaro 1459 post Kristo okazis, interalie:
Sopronnémeti
Sopronnémeti [ŝopronEmeti] estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Győr-Moson-Sopron, en Distrikto Csorna. La loknomo estas hungare: Sopron-germana.
Situo
Sopronnémeti situas laŭ flankovojo kaj laŭ fervojo Szombathely-Győr. Csorna troviĝas je 10 km-oj.
Historio
La unua mencio devenis el 1318 laŭ tiama hungara ortografio "Nemithy". Vilaĝservoj estas vendejo, kuracejo, migra poŝto.
Famuloj
En la iama Németi naskiĝis kemiisto Zsigmond Zalka.
Benzila hipofosfato
Benzila hipofosfato aŭ tetrabenzila hipofosfato estas organika kombinaĵo rezultanta el interagado de la benzila alkoholo kaj hipofosfata acido. Ĝi estas flava oleeca likvaĵo, nesolvebla en akvo. Benzila hipofosfato posedas 24 karbonatomojn, 28 hidrogenatomojn, 2 fosforatomojn kaj 6 oksigenatomojn. Benzila hipofosfato uzatas en kemiaj sintezoj kaj en la preparado de benzilaj derivaĵoj.
Elmer Gedeon
Elmer John GEDEON (naskiĝis la en Cleveland, Ohio, Usono; mortis la  ĉe Saint-Pol, Francujo) estis basbalisto, kiu mortis dum milita agado en la dua mondmilito. Li flugis dum pluraj misioj kiel oficiro de la usona aerarmeo antaŭ sia lasta fatala misio.
Vivo
Elmer Gedeon naskiĝis en Cleveland, Ohio, kaj estis elstara atleto ĉe la tiea West High School, kiun li vizitis kiel ano de la klaso 1935. Li havis bonajn rezultojn ĉe usona piedpilkado, basbalo kaj atletiko. Dum glitkurado en Brookside Park, Cleveland, la glacio cedis kaj la kuzo de de Elmer subakviĝis ĝiskole. La kuzo poste memoris: "Elmer glitis surventre sur la glacio kaj eltiris min." La onklo de Gedeon, Joe Gedeon, estis basbalisto ĉe la grandaj basballigoj kaj kompromitiĝis en la skandalo de la Black Sox.
La familinomo de Gedeon estis kutima en Cleveland, ĉar multaj homoj devenis de Sudetio, kie ĝi disvastiĝis.
Novofjodorovka (Kirovska distrikto, Krimeo)
Novofjodorovka (Новофедорівка, Новофёдоровка) estas vilaĝo en la de la Respubliko Krimeo, parto de la Jarkopola komunumo de la Aŭtonoma Respubliko Krimeo.
Gyárfás Kurkó
KURKÓ Gyárfás estis rumania hungara publicisto, verkisto, politikisto naskita en Csíkszentdomokos la 2-an de decembro 1909 kaj mortinta en Braŝovo la 21-an de majo 1983.
Biografio
Gyárfás Kurkó estis fondantano de MADOSZ. Li partoprenis en la Vásárhelyi Találkozó (1937). Post la dua Viena arbitracio oni elpelis lin el Hungarujo. En 1943 oni malliberigis lin, ĉar li rifuzis la soldatservon. Post la dua mondmilito li fondis la organizon Magyar Népi Szövetség, kies li estis prezidento ĝis 1947. En 1949 oni erestis lin kaj malliberigis. Li liberiĝis en 1964 kaj vivis retiriĝinte kiel pensiulo de la rumana verkista ligo. Liaj publikaĵoj aperis en Világosság, Falvak Népe, Utunk, Népi Egység, kies li estis unu el ĉefredaktoroj.
Rafleziacoj
La rafleziacoj (Rafflesiaceae) estas planta familio el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo malpigialoj (Malpighiales). Ĝi enhavas 3 genrojn kaj ĉirkaŭ 20 speciojn,. Ĝia tipa genro estas raflezio.
El Europeo
El Europeo (la eŭropano) estis revuo publikita en Barcelono inter 1823 kaj 1824 fare de du redaktistoj italaj, nome enmigrintoj liberalaj Fiorenzo Galli kaj Luigi Monteggia, unu angla, nome la germandevena Carlos Ernest Cook, kaj la junaj katalunoj Bonaventura Carles Aribau kaj Ramón López Soler. Tiu publikaĵo defendis la Romantismon moderan kaj tradiciisman sekve la modelon de Böhl, neante tute la valorojn de la novklasikismo. En ties paĝoj oni montris la unuan fojon la ideologion romantikan pere de artikolo de Luigi Monteggia titolita precize Romanticismo.
Rafleziacoj
Tiuj plantoj estas parazitaj sentigaj kaj senfoliaj herboj (la vegetativaj partoj kreskas en la parazitita planto) kun gigantaj floroj. Ili kreskas en sud-orienta Azio kaj eligas kadavrecan odoron.
Taksonomio
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (31 maj. 2020), , jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj :
El Europeo
En tiu revuo oni disvastigis la literaturan eŭropan etoson kaj oni klarigis la novajn tendencojn romantikajn ne nur kiel propre hispanaj, sed en la pli ampleksa senco kiel en Germanio, Italio kaj Anglio. Ĝi aperis la 1an de oktobro de 1823 kaj en ĝi aperis la unuan fojon en kastilia la poemo de Byron El Giaour; same kiel la nomoj de la grandaj poetoj eŭropaj de la romantismo.
Ĝi estis publikita en 2009 per faksimila eldono fare de la hispanistino Paula A. Sprague, ''El Europeo (Barcelona 1823-1824). Prensa, modernidad y universalismo'' (Madrid/Frankfurt: Iberoamericana/Vervuert, 2009).
Antal Schütz
Antal Schütz [ŝuc], laŭ hungarlingve kutima nomordo Schütz Antal estis hungara pastro, teologo, profesoro, instruisto, filozofo, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1938).
Antal Schütz naskiĝis la  1880 en Hungara reĝlando en Kistószeg (nuntempa Novi Kozarci en Serbio). Li mortis la 1953 en Budapeŝto.
Biografio
Antal Schütz devenis el ŝvaba familio. Li frekventis gimnazion en Szeged, poste en 1899 li aliĝis al piaristoj. Li plulernis en Universitato Pázmány Péter (baldaŭe en Würzburg), krome li pastriĝis en 1904. Li instruis en gimnazioj en Szeged, poste en Budapeŝto. Inter 1916-1944 li instruis jam en universitato en Budapeŝto, dume li estis dufoje dekano, unuafoje rektoro. Li ricevis premiojn en 1930 kaj 1942.
Universitato Wesleyan en Ohio
La universitato estas unu el la plej prestiĝaj en Ohio. Ĝi havas ĉirkaŭ 200 fakultatanojn kaj ĉirkaŭ studentojn antaŭdiplomajn kaj 0 postdiplomajn.
1655 Comas Solá
1655 Comas Solá estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la la kataluna astronomo Josep Comas i Solá elde la Observatorio Fabra de Barcelono.
Manga Kenkanryu
Manga Kenkanryu (Japane: マンガ 嫌韓流; [manga kenkanrjū]-, ISBN 4-88380-478-X, tradukebla kiel “Mangao ―La Anti-Korea Ondo” “Mangao ―La Malŝata Korea Ondo” ) estas japana mangao de Yamano Sharin de Shinyusha publikita je 26-a de julio 2005. Sekve dua volumo マンガ 嫌韓流2 ISBN 4-88380-516-6 je 22-a de februaro(Tago de Takeŝima) 2006, tria volumo マンガ 嫌韓流3 ISBN 4-88380-630-8 je 28-a de aŭgusto 2007.
En la mangao Sharin traktas problemojn inter Japanio kaj Koreio: Liancourt-Rokoj, Polemiko pri Japana historia lernolibro, diskriminacioj kontraŭ Zainiĉi-Koreoj kaj Korea-Japanoj, Kontraŭjapanismo, virino de komfoto k.c. je vidpunkto kritika kontraŭ Sud-Koreio.
(16976) 1999 AC2
(16976) 1999 AC2 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la kroata astronomo Korado Korlević elde la Observatorio de Višnjan (Kroatio).
NGC 3377A
NGC 3377A (aliaj indikoj — UGC 5889, MCG 2-28-7, DDO 88, ZWG 66.14, PGC 32226) estas galaksio en konstelacio Leono.
Ĉi tiu objekto ne estis en la originala versio de NGC-katalogo kaj estis aldonita poste.
Muzeo Munch
La muzeo Munch (norvege Munchmuseet) estas muzeo lokita en Oslo, la ĉefurbo de Norvegio. Ĝi estas dediĉita al la verkoj kaj vivo de la pentristo Edvard Munch.
La muzeo estis financita danke al la enspezoj de la oslaj municipaj kinejoj, kaj estis oficiale inaŭgurita en 1963 por celebri la 100-an datrevenon de la naskiĝo de la pentristo. Ĝia kolekto konsistas el verkoj kaj variaj artaĵoj heredigitaj de Munch al la municipo de Oslo. Estas krome aliaj verkoj donitaj de lia fratino Inger Munch aŭ akiritaj per interŝanĝoj de duplikaĵoj, ktp... La muzeo konsekvence prezentas hodiaŭ pli ol unu duonon de la tuta verkaro de la artisto, tio estas 1 000 pentraĵoj, 2 240 libroj, ses skulptaĵoj kaj aliaj variaj aĵoj.
Béla Szabó (agronomo)
Béla SZABÓ [sabO] rumania hungara agronomo naskita la 20-an de septembro 1935 en Pişcolt.
Kariero
Béla Szabó diplomotiĝis en 1960 Agrikutura Altlernejo de Kluĵo. Ĝis 1991 li laboris en agrikultura kooperatvo de sia naskiĝvilaĝo, poste en agrikultura centro samloke.
Algazelo
Abū Ḥāmid Muḥammad ibn Muḥammad al-Ghazālī (1058–1111) (persa lingvo: ابو حامد محمد ابن محمد الغزالی), aŭ Algazelo en Esperanto, naskiĝis kaj mortis en Tuso (Ĥorasano) en Persio. Li estis islama teologo, juristo, filozofo, astronomo, mistikulo, kaj restas unu el la plej konataj pensistoj de Sunaismo. Li estis persa deveno.
Ujados
Ujados [uĤAdos] estas municipo de Hispanio, en la Provinco Gvadalaĥaro, regiono de Kastilio-Manĉo.
Algazelo
Kelkaj islamanoj konsideras lin Muĝadido, tio estas renoviginto de la religio kiu, laŭ la profeta hadito, aperas unufoje ĉiun jarcenton por restaŭri la fidon de la Ummao (nome "la Islama Komunumo"). Liaj verkoj estis tiom laŭditaj de liaj samtempuloj ke al-Gazelo ricevis premie la honoran titolon "Pruvo de Islamo" (Huĝĝat al-Islām).
Al-Gazelo kredis, ke la Islama spirita tradicio estas mortanta kaj ke la spiritaj sciencoj instruitaj de la unua generacio de islamanoj estis forgesita. Tio rezultis en sia granda verko titolita Iḥjā’ ‘ulūm ad-dīn ("La revivigo de la religiaj sciencoj"). Inter liaj aliaj verkoj, la Tahāfut al-Falāsifa ("La nekohereco de la filozofoj") estas grava markilo en la historio de filozofio, ĉar ĝi antaŭenigis la kritikon de la scienco el Aristotelo disvolvigita poste en la 14a-jarcenta Eŭropo.
Li estas konsiderata pioniro de la metodoj de dubado kaj skeptikismo. En La nekohereco de filozofoj, li ŝanĝis la direkton de frua islama filozofio, formovante ĝin de islama metafiziko influita de helena filozofio, al filozofio bazita de kaŭzo kaj efiko determinita de Dio aŭ anĝeloj.
Biografio
La supozata dato de la nasko de Algazelo, havigita de Ibn al-Ĝaŭzi, estas 450 de la IK (nome 1058/9). Modernaj kalkuloj metas ĝin en 448 IK (1056/7), sur la bazo de kelkaj asertoj de la korespondado kaj membiografio de Algazelo. Ĉiuokaze estas ĝenerale akceptita ke li estis islama fakulor, juristo, raciisma kaj spiritisma de Persia deveno. Algazelo naskiĝis en Tabaran, urbo de la distrikto de Tuso, Ĥorasano (nune parto de Irano), ne longe post la Selĝukoj konkeris Bagdadon el la Ŝijaismaj Bujidoj kaj establis Sunaisman Kaliflandon sub komisio de la Abasida Dinastio en 1055 p.K.
Lia familio estis sunaisma kaj de intelekta tradicio, do ĝi preparis Algazelon kaj lian pli junan fraton al religia studado. Lia patro, persa, ano de la populara mistika movado sufiisma, laŭ postmorta tradicio, kies aŭtentikeco estis pridubita de ĵusaj fakuloj, mortis, kiam Algazelo estis ankoraŭ knabo. Lin kaj lian pli junan fraton Ahmad Ghazali, kiu estis konatiĝonta kiel teoriisto de mistika amo, dum kelkaj jaroj zorgis amiko de la patro, sufiisto. Samtempulo de Algazelo kaj lia unua biografiisto, 'Abd al-Ghafir al-Farisi, registris ke Algazelo ekricevis instruadon en fikho (Islama jurisprudenco) el Ahmad al-Radhakani, nome loka instruisto. (pp. 26–27)
15526 Kokura
15526 Kokura estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la en la kadro de la programo Lowell Observatory Near-Earth-Object Search (LONEOS) elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, sud-oriente de Flagstaff (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la Mezlernejo Kokura en Kitakjuŝu (gubernio Fukuoka, Japanio), kies kelkaj studantoj partoprenas je observoj de asteroidoj. La lernejo estis selektita kiel unu el la de la japana registaro.
Algazelo
Biografio
Poste ili reiris al Tuso. Estis ĉirkaŭ 1080 kiam Algazelo iris al Nejŝaburo en la nord-oriento de Irano, tiutempe unu el la plej gravaj intelektaj centroj de la islama mondo, kaj tie komencis studi en fama islama lernejo. Krom la Koranon li studis la haditojn (islamajn tradiciaĵojn), la religiajn komentojn, la islaman juron (ŝarion) kaj la subtenajn sciencojn (kromfakojn) kiaj la gramatiko kaj la leksikografio.
En Nejŝaburo Algazelo estis disĉiplo de Al-Haramajn al Ĝuvajni, la plej prestiĝa teologo de tiu epoko, ĝis ties morto en 1085. Poste Algazelo lokiĝis ĉe la selĝuka veziro Nizam al-Mulk, kiu nomumis lin en 1091 la instruisto de fikho en la madrasa (: islama altlernejo) Nizamija, fondita mem en Bagdado. Tiu kortego estis tamen plej verŝajne centrita en Isfahano. Post havigi al Algazelo la titolojn de "Brilego de la Religio" kaj "Elstarulo inter la Religiaj Estroj," Nizam al-Mulk promociis Algazelon en julio 1091 al la "plej prestiĝa kaj plej defia" profesoreco tiame: nome la Nizamija madrasa en Bagdado.
Ujados
Loĝantoj
La loĝanto nomiĝas ujadeño [uĥaDEnjo]. La censita loĝantaro en 2016 estis de 33 loĝantoj kaj la denseco estas de 2,79 loĝ/km².
Algazelo
Biografio
En 1095, post la murdo de Nizam al-Mulk fare de sepimamismanoj, la filozofo suferis krizon, forlasis sian karieron kaj Bagdadon mem kaj sian familion pretekste ke li intencas fari la haĝon, nome pilgrimado al Mekko. Li disponis el sia riĉo por dediĉi sin al mistikismo. Laŭ la biografiisto Duncan B. Macdonald, la celo eviti la skolastikan laboron estis fronti la spiritan esperton kaj pli ordinare la komprenon de "la Parolo kaj la Tradicioj." Travivinte en Damasko, Jerusalemo, kun vizito al Medino kaj Mekko en 1096 kaj al aliaj urboj dum 11 jaroj, li revenis al Tuso, parte retiriĝinte kun sufiismaj mistikemuloj; tie li pasigis la venontajn kelkajn jarojn en 'uzla (enfermiteco). Tiu enfermiteco konsistis en evito el ajna instruado je publikaj institucioj, sed li daŭre publikigis, ricevis vizitantojn kaj ja instruis en la "zaŭija" madraso kaj en la "ĥankaho" (Sufiisma monaĥejo) kiun li estis konstruiginta.
En 1106 Algazelo akceptis la inviton fare de Faĥr al-Mulk (la filo de Nizam al-Mulk kaj tiutempe la veziro de la selĝuka sultano Ahmad Sanĝar) kaj ekinstruis en madrasa Nizamija en Nejŝaburo. Travivinte tempon, kiun eblas nomi spirita krizo, li manifestis sian novan religian komprenon. Tamen li rifuzis la rektorecon de la altlernejo en 1110 el la granda veziro de la Selĝuka Sultano Muhammad la 1-a. Nelonge antaŭ sia morto la filozofo revenis en Tuson. Laŭ 'Abd al-Ghafir al-Farisi, li havis kelkajn filinojn, sed ne havis filojn.
Ujados
Situo
Ujados situas en la nordorienta parto de Kastilio-Manĉo en la komarko aŭ distrikto Montaro de Gvadalaĥaro en la nord-okcidenta parto de la Provinco Gvadalaĥaro, je altitudo de 1.152 m super marnivelo; je 105 km el Gvadalaĥaro, provinca ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 11,84 km². La geografiaj koordinatoj estas 41°14′06″N 3°00′21″Ok.
Historio
Dum la unuaj jardekoj de la 20-a jarcento la loĝantaro estis preskaŭ ĉiam super la 200 loĝantoj, sed poste venis dekadenco kaj la loĝantaro malpliiĝis. Post la Hispana Enlanda Milito la loĝantaro falis el pinto de 189 loĝantoj en 1930 al 33, tio estis oni perdis pli ol 150 loĝantojn pro diversaj tialoj: nome bataloj, prizono, politika persekutado, malsato ktp. Meze de la 20a jarcento la loĝantaro de multaj vilaĝoj de la regiono atingis pinton, kaj ankaŭ ĉe Ujados, sed poste okazis elmigrado, senloĝigo kaj maljuniĝo de la loĝantaro ĉefe dum la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj, kaj ankaŭ ĉe Ujados kie oni falis al la nunaj 33.
Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado tradicie. Pensioj de emerituloj. Forstado, fungokolektado.
Richard Kralik
Richard KRALIK-MEYRSWALDEN (naskiĝinta en la 1-a de oktobro 1852 en Lenora, mortinta la 4-an de februaro 1934 en Vieno) estis aŭstra verkisto, historiisto kaj filozofo. Li apartenis al la movado de Renouveau catholique.
Algazelo
Biografio
Algazelo estis ne nur teologo, sed studis ankaŭ la kampojn de kosmologio, fiziko kaj jurisprudenco. Li ricevis altajn honorajn titolojn, ekzemple "honoro de la imamoj" (: شرف الائمه, ŝaraf al-a'imma), "ornamo de la fido" (زین الدین, zajn al-dīn) kaj "pruvo de la Islamo" (حجة الاسلام, huĝĝat al-Islām). Ĉi-lastan titolon islamanoj donis al neniu alia.
Richard Kralik
Biografio
Post pasigo de la junaj jaroj kaj la lernejtempo en Linz Kralik iris en 1870 Vienon por studi juron (doktoriĝo en la 1876-a jaro). Krome li frekventis ĉealtlerneje prelegojn pri arthistorio, arkeologio, egiptologio, historio, filozofio kaj nacia ekonomio: tio ĉia pli estis konforma al liaj veraj interesoj ol jursciencoj. Poste li estis tri semestrojn en Bonno kaj Berlino kie li konatiĝis kun gravaj sciencistoj kiel Usener kaj Jakob Bernays, Mommsen kaj Lepsius, Treitschke kaj Herman Grimm. Daŭripovaj impresoj de la vojaĝo en Italujon (1877/78) igis Kralik rezigni pri jurista ĉeuniversitata kariero, malgraŭ spronoj de sia profesoro Rudolf von Jhering. Inverse Kralik iĝis liberprofesia verkistoj kaj privata docento. Financan bazon liveris al li patraj fondusoj.
Algazelo
Skol-aliĝoj
Algazelo ege kontribuis al la disvolvigo de sistema rigardado al Sufiismo kaj al ties integrigo kaj akcepto en la hegemonia Islamo. Kiel fakulo de ortodoksa Islamo, li apartenis al la Ŝafiisma skolo de Islama jurisprudenco kaj al la Aŝariisma skolo de teologio. Algazelo ricevis el tio multajn titolojn kiel Ŝaraf ul-Aʾimma (شرف الأئمة), Zajn ud-dīn (زين الدين) kaj Ḥuĝĝat ul-Islām (حجة الإسلام).
Richard Kralik
Biografio
Kralik, se ne paroli pri unu longa studvojaĝo en Greklandon, la reston de la vivo vivis en Vieno. Ekde la 1880-aj jaroj li pli kaj pli gravis literature kaj kulturpolitike en la senco de kristana-ĝermana kulturidealismo. Lia produktiveco kaj engaĝiĝo ĉe ĉiuj intelektulaj temoj de la epoko estis frapanta. Tiel Kralik konatiĝis kun reprezentantoj de tre diversaj movadoj. Ĉiuj, kvankam de tre diversaj vidpunktoj kaj ideologioj, estis konvinkitaj ke la tiama tempo kriza kaj kadukiĝanta anoncus la finon de maletburĝa-liberala erao. Kralik mem evoluiĝis de malpacienca, iel socialisma ulo al konservativisto en ĉiuj domenoj (arto, politiko, religio). Unue Kralik simpatiis kun adeptoj de Wagner aŭ Friedrich Nietzsche kiel Siegfried Lipiner (radikaluloj) respektive kun pli moderaj anoj de la t.n. Montagsgesellschaft ĉirkaŭ la arthistoriisto Albert Ilg aŭ la gazeto Iduna (redaktita de Fritz Lemmermayer, amiko de Rudolf Steiner). Fine Kralik sekvis propran vojon. Baldaŭ klaris por li ke vera renovigo de la centreŭropa kaj tuteŭropa kulturoj nur eblus se oni rekomencus ŝategi la komunajn kristanajn radikojn. Al la aliaj fontoj (greka-romia antikveco kaj ĝermana-romanika mezepoko) la kralikanoj ne donis multo da riverenco.
Algazelo
Skol-aliĝoj
Li estis konsiderata kiel ŝlosila membro de la influa Aŝariisma skolo de la frua Islama filozofio kaj la plej grava kontraŭanto de la Mutazili-anoj. Tamen, li elektis ioman diferencan sintenon en komparo kun la Aŝariismanoj. Liaj kredoj kaj pensoj diferencas en kelkaj aspektoj el la ortodoksa Aŝariisma skolo.
Filozofio
Same kiel falasifa (filozofoj), Algazelo dividis homojn laŭ la niveloj de iliaj kapabloj por ekkono, en la du partojn: "vastan publikon", "amason" (al-’amma, al-’avamm) kaj "elektitojn" (al-hassa). Al la unuaj li rilatigis ordinarajn kredantojn, kiuj blinde sekvas religian tradicion. Por ke ne konfuzi tiujn, oni ne povas doni al ili la simbol-alegorian interpreton de sakramentaj tekstoj. Ankaŭ al tiuj rilatas mutakallim-oj, kiuj en siaj interpretoj deiras el dialektikaj (en la aristotela senco) tezoj kaj la funkcio de kiuj devas esti limigita per la defendo de dogmoj de Islamo. Fojfoje Algazelo eligis mutakallim-ojn en la aparta kategorio de kredantoj, kiu iom altiĝis super ordinara amaso.
Richard Kralik
Nova katolika memkonfido
Je la komenco Kralik engaĝiĝis sole por "romantika" literatur- kaj kulturprogramo. Baldaŭ kreskis la grego de liaj disĉiploj strebantaj al la pureco de eŭropaj fontoj. Ekde la 1890-a jaroj ili modernis, ĉar tiam ankaŭ la katolikismo replifortiĝis post tempo de stagnado kaj apatio. Por tio estis karakteriza en Aŭstrio la fondo de la Kristansociala partio CSP en 1893 kial ankaŭ de la Leo-societo (1892). Kralik povis nun meti sian tutan forton en la batalo kontraŭ "memdetruantoj" klerismaj per propagando de alternativa unueca vizio de la mondo, t.e. novromantika/nobaroka. Kralik ekde la komenco estis kontraŭ liberalaj "l'art pour l'art"-pensoj kaj verkistoj tro individuaj kiuj ne plu estus konsciaj pri sia tasko morala kaj politika antaŭ la popolo kaj la patrujo. Kralik intencis plipopularigi arton kaj malfermi ĝin por ĉiuj sociaj klasoj. Li pli estis imitanto ol kreanto kaj kopiis malnovajn, arkaikan poemformojn kiuj ekde la tempo de la Vajmara klasiko konsideritis kvazaŭ tro opakaj kaj jezuitaj: ekzemple malfrumezepokajn misteriajn ludojn aŭ lernejajn dramojn, sed ankaŭ (laŭ aŭstria tradicio!) la kristanakjn kaj paskajn, kamparanajn pupludojn fare de migrantaj scenejstarigantoj. Spiras la saman spiriton ankaŭ liaj klopodoj sukcesaj revivigi karnavalajn tratraĵojn de Hans Sachs aŭ de Calderón. Li mem verkis amason da porokazaj poemoj de ĉia ajn ĝenro. Literature pli grava estas lia verko Deutsches Götter- und Heldenbuch (6 vol., 1900–04), kies enhavo ne nur legotis sed ankaŭ en maniero de rapsodoj recitotis kun akompano de muziko. Gravis ankaŭ la du serioj de patrujaj rakontoj Heimaterzählungen (1909/10), kun konataj apud nekonataj historioj, krome du dramaj cikloj. En ili estu surscenigitaj - tetralogie kaj heptalogie - scenoj gravaj el la frunovepokaj historio de Aŭstrio. Menciindas Die Revolution (1908), kun dramigo de historiaj okazoj de inter 1789-1815.
Algazelo
Filozofio
Al la dua kategorio li alkalkulis (ofte en maskita formo) antaŭ ĉio filozofojn (falasifa), kiuj estas strebantaj koncepti veron pere de pruvoj, baziĝintaj sur kredindaj antaŭtezoj. Krome al la elektitoj Algazelo rilatigis sufiistojn, kiuj aliras al la monisma opinio al estado pere de intuicio, sed ne logikaj pruvoj. Praktikan utilon de la sufiismo li vidis en ties direkteco al la etika perfektiĝo. Samtempe Algazelo refutis la pretendojn de sufiistoj pri la ontologia integreco kun Dio, agnoskinte la "integrecon" nur kiel la simbolon de la konceptado de Dio per la plej alta ekkona forto — la intelekta intuicio.
Richard Kralik
Filozofiaj/historiaj verkoj
En intima kunteksto kun popolklerigaj streboj de Kralik sur la kampo artista estas ankaŭ liaj historiaj kaj filozofiaj verkoj. En ili ankoraŭ pli senteblas lia katolika pensado. Superrigardo pri tiaĵoj pro la amaso malfacilas. Atentigindas al Historo de Vieno (1912) kaj al Allgemeinen Geschichte der Neuesten Zeit von 1815 bis zur Gegenwart (6 vol., 1915–23), sed ankaŭ al Die Weltgeschichte nach Menschenaltern (1903). En ties titoloj videblas klarege ŝatata ideo de Kralik pri la po tri generaciojn ampleksanta brikoj de mondhistorio (kp. la konceptoj de Ottokar Lorenz). Tie ĉi montras sin similaĵoj al mezepoka kaj eĉ pli fruaj formoj historiografiaj; la prezento sub anala-kronika formo efektivigis pli historiteologiajn ol historisciencajn verkojn. La naskiĝo de Jesuo Kristo ne plu taŭgas kiel nura kronologia turnbuo sed estas vere sekulara epokdividilo inter helenismo kaj kristanismo. Ŝato de tripartitaj konstruoj senteblas ankaŭ en lia filozofia ĉefverko Weltweisheit, kiu en tri volumoj (Weltwissenschaft, 1896; Weltgerechtigkeit, 1893; Weltschönheit, 1894) traktas metafizikon, etikon kaj estetikon. Ĉerpante el aristotelaj kaj kant-aj kategoroj Kralik serĉas alproksimigon de la sferoj de kredo kaj konoj, kiel Novalis kaj aliaj romantikuloj. El amikoj de Kralik estiĝis vera komunumo, kiu nomiĝis sin en 1905 "Gralbund"; eldonitis ankaŭ gazeto kaj libroserio sub la sama nomo "Gral". La gral-liganoj estis fakte splitiĝintaj de la societo "Verband katholischer Schriftsteller Österreichs" kun religia-nacia kulturprogramo; grava kunorganizanto estis Franz Eichert. Tiu ĉi forumo baldaŭ ankaŭ servis kiel areno en kiu Kralik okazigis la t.n. Katolikan literaturkverelon kun la liberala gazeto "Hochland" de Carl Muth. Muth finfine venkis malgraŭ papa subteno de la tezoj de Kralik.
Ekde la fino de la 19-a jarcento kaj ankoraŭ pli post la Unua mondmilito Kralik, la porparolanto de kultura kaj literatura katolikismo en Aŭstrio, ankoraŭ pli sentis sin sendita defendi la veron per sribaĵoj. Ĉ. 700 fojojn okazis en la privata domo de Kralik la t.n. "Mardaj prelegoj" inter 1920-33. Ĝis la maljuna aĝo Kralik aktivis kaj povis ankoraŭ vidi la fruktojn de siaj agadoj: ekzemple en la de Reinhardt, Hofmannsthal kaj Roller por Salcburgo adoptita festivalideo aŭ en la laikula movado je teatroludado (J. A. Lux, G. Terramare, R. Sobotka) inter la du mondmilitoj. Sendube poste kelkaj liaj verkoj dum la Aŭstrofaŝismo distorditis respektive malobjektive misuzitis.
Algazelo
Filozofio
Liaj verkoj konatiĝis en Eŭropo precipe per latinaj tradukoj faritaj en la traduka instituto de Toledo, Hispanio, nome Tradukskolo de Toledo kaj kredeble estis la unuaj islamaj verkoj serioze atentataj de eŭropaj (kristanaj) kleruloj, ekz. Tomaso de Akvino.
Algazelo konis verkojn de antikvaj filozofoj, sed ne akceptis ilin pro ilia nekredo, kvankam ili vivis longe antaŭ la heĝiro. Tamen li okupiĝis pri la teorio de la greka kaj barata atomismo kaj asertis, ke atomoj estas la sola daŭrema substanco en la universo.
Influo
Algazelo havis gravan influon sur kaj islamaj filozofoj kaj kristanaj mezepokaj filozofoj. Margaret Smith skribas en sia libro Al-Ghazali: The Mystic (Londono 1944): "povas ekzisti sendube ke la verkoj de al-Ghazali estus inter la unuaj se temas pri altiri la atenton de tiuj eŭropaj akademiuloj" (paĝo 220). Tiam ŝi emfazas, "La plej grandan el tiuj kristanaj verkistoj kiuj estis influitaj fare de Algazelo estis Sankta Tomaso de Akvino (1225-1274), kiu faris studon de la arabaj verkistoj kaj konfesis sian ŝuldoŝarĝon al ili. Li studis ĉe la Universitato de Napolo kie la influo de araba literaturo kaj kulturo estis superrega tiutempe." Krome, la intereso de la Akvinano en islamaj studoj povus esti atribuita al la enfiltriĝo de "Latina Averoismo" en la 13-a jarcento, precipe ĉe la universitatoj kaj altlernejoj de Parizo.
La influo de Al-Ghazali estis komparita kun la verkoj de Tomaso de Akvino en kristana teologio, sed la du malsamis multe laŭ metodoj kaj kredoj. Dum Algazelo malaprobis ne-islamajn filozofojn kiaj ekzemple Aristotelo kaj vidis konvulsion por forĵeti sian instruon surbaze de sia "malfido", Tomaso de Akvino ampleksis ilin kaj integrigis malnovgrekan kaj latinan pensaron en siaj propraj filozofiaj skribaĵoj.
Algazelo ankaŭ ludis tre gravan rolon en integrado de sufiismo kun ŝariaho. Li ankaŭ estis la unua se temas pri prezenti formalan priskribon de sufiismo en siaj verkoj. Liaj verkoj ankaŭ fortigis la statuson de sunaismo kontraŭ aliaj skoloj. La Batinite (Sepimamismo) aperis en persaj teritorioj kaj akiris pli kaj pli da potenco dum la periodo de Algazelo, kiam Nizam al-Mulk estis murdita fare de la membroj de Ismailidoj. Algazelo forte malaprobis ilian ideologion kaj skribis plurajn librojn pri kritiko de Baatinjas, kiu signife malfortigis ilian statuson.
Verkoj
En letero al sultano Ahmad Sanĝar Algazelo, maljuna, skribis, ke liaj libroj estas pli ol 70; nun oni atribuas al li ĝis pli ol 400, sed laŭ strikta vidpunkto nur ĉirkaŭ 60 estas cente atribuendaj. Filologoj analizis ilin, sed estas malfacile konstati, kiuj estas aŭtentikaj.
Superrigardon pri lia verkaro donas la ruslingva retejo sufizm.
Filozofio
Tiu verko markis gravan mejloŝtonon en la Islama epistemologio. La renkonto kun skeptikismo kondukis Algazelon al akcepto de ia formo de teologia okazismo, aŭ al la kredo ke ĉiuj kaŭzaj aferoj kaj interagadoj estas ne la produkto de materiaj konjunkturoj sed anstataŭe la tuja kaj certa Volo de Dio. En la venonta jarcento ja Ibn-Ruŝd skizis longan malakcepton de la Nekohereco de Algazelo titolita la nekohereco de la nekohereco; tamen, la epistemologia fluo de la Islama pensaro jam estis metita. Algazelo montris kiel ekzemplo de la iluzio de sendependaj leĝoj de kaŭzo la fakton ke kotono brulas kiam venas en kontakto kun fajro. Kvankam ĝi povus aspekti kvazaŭ natura leĝo funkcianta, tio okazis ĉiam kaj ĉiufoje nur ĉar Dio deziris, ke tio okazos — la okazaĵo estis "rekta produkto de dia interveno kiel ajna plia atento okazanta miraklon". Averroes, kontraste insistis je tio ke kvankam Dio kreis la naturan leĝon, homoj "povus pli utile diri, ke fajro okazigis la kotonbrulon — ĉae la kreitaĵaro havas modelon kiun tiu povas sekvi."
La Nekohereco markis ankaŭ gravan mejloŝtonon en Islama filozofio pro sia arda malakcepto de Aristotelo kaj Platono. La libro direkis sin al la falasifa, svage difinita grupo de Islamaj filozofoj el la 8a al la 11a jarcentoj (ĉefe inter ili Aviceno kaj Al-Farabi) kiuj venis intelektule el la Antikvaj Grekoj. Tiu longdaŭra polemiko ricevis multajn kritikojn. La priislama usona profesoro George Saliba en 2007 argumentis, ke la malaltigo de la scienco en la 11a jarcento estis subkomprenita, indikante al la kontinuaj progresoj, partikulare en astronomio, tiom malfrue kiom ĝis la 14a jarcento. Aliflanke la siridevena usonano Hassan Hassan en 2012 argumentis, ke ja kvankam la scienca pensaro en Islamo estis subpremita en la 11a jarcento, la kulpa persono estis ne Algazelo mem sed la Sultano Nizam al-Mulk.
Avenuo Rustaveli
Avenuo Rustaveli kartvele Rustavelis Gamziri — (antaŭe konata kiel Strato Golovin) estas avenuo kiu troviĝas en la centro de Tbiliso (ĉefurbo de Kartvelio), tiel nomata honore al la kartvela mezepoka poeto Ŝota Rustaveli. La avenuo ekas en la placo de la Libereco kaj etendiĝas ĉirkaŭ 1,5 kilometrojn antaŭ la kuniĝo kun branĉo de la strato Kostava. La Avenuo Rustaveli estas konsiderata la plej grava strato de Tbiliso ĉar tie troviĝas la plejmulto de la registaraj, publikaj, kulturaj kaj entreprenaj konstruaĵoj kiuj situas laŭlonge de la avenuo. La Parlamentejo de Kartvelio, la Preĝejo Kaŝveti, la Nacia Muzeo de Kartvelio, la Opero Paliaŝvili, la Ŝtata Akademio de Teatro Rustaveli kaj la Akademio de Sciencoj de Kartvelio, inter aliaj, troviĝas en la avenuo Rustaveli. La avenuo ricevas la servojn de pluraj buslinioj kaj la metroo de Tbiliso.
Vámosoroszi
Vámosoroszi [vAmoŝorosi] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en Distrikto Fehérgyarmat. La loknomo signifas: dogana-rusa.
Situo
Vámosoroszi situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ flankovojoj. Fehérgyarmat troviĝas 15, Csenger 21 km-ojn.
Historio
Pri la vilaĝo la unua mencio devenis el 1324 en formo "Uruczy". Tiam la vilaĝo ricevis doganprenan rajton. Dum liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a la vilaĝo senhomiĝis. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, kulturdomo, migra poŝto, kuracejo.
Žygimantas Kęstutaitis
Žygimantas Kęstutatis aŭ Sigismondo la 1-a (naskiĝis proksimume 1365, mortis 20-an de marto 1440 en Trakai) estis Grandduko de Litovio (1432-1440). Filo de Kęstutis, frato de Vytautas.
Biografio
Dum lukto inter Vytautas kaj Jogaila, li estis kaptita de Jogaila (1382-1384). En la jaro 1384 en Prusio kune kun Vytautas kontraktis kun Ordeno de Germanaj Kavaliroj kontraŭ Jogailo, al kiu li subiĝis en la jaro 1386.
Partoprenis en intertraktadoj kaj subskribo de paktoj kun Ordeno de Germanaj Kavaliroj en la jaroj 1398, 1411, 1422, 1431. Partoprenis en Batalo de Grunwald. Dum regado de Vytautas ne havis politikan influon kaj subtenis fraton.
Rudolf Genée
Henriko Rudolfo GENÉE (naskiĝinta la 12-an de decembro 1824 en Berlino, mortinta la 19-an de januaro 1914 samloke) estis germana verkisto, teatrohistoriisto kaj recitisto.
Žygimantas Kęstutaitis
Biografio
Post la morto de Vitautas kaj ekreĝado de Švitrigaila, en la jaro 1432, Žygimantas partoprenis en komploto kontraŭ li. Post fugo de Švitrigaila en Polack, Žygimantis estis proklamita kiel grandduko. Li venkis sian kontraŭulon en milito dum 1432-1437. Žygimantas pliigis rajtojn ne nur al katolikaj sed same al ortodoksaj nobeloj, sed ili plejparte ne subtenis lin, ĉar la grandduko strebis subigi la Grandduklandon de Litovio al Pollando.
Rudolf Genée
Vivo
Sen maturiĝekzameno li forlasis la gimnazion Zum Grauen Kloster en Berlino kaj trejniĝis ĉe Friedrich Wilhelm Gubitz kiel ksilografo. Poste li mallonge estis kantisto (baso) ĉe la teatro en Dancigo kie estris lia patro Friedrich Genée (1796-1856). Tie li fariĝis ankaŭ reĝisoro.
Žygimantas Kęstutaitis
Mortigo
Žygimantas estis tre suspektema, eble sciante pri forta opozicio al si, kaj pro tio konstante serĉis komplotanojn, kruele punis ilin, konfiskadis bienojn, mortpunis. Pro tio ekis onidiroj, ke la grandduko eĉ volas plene ekstermi la nobelaron. Kontraŭ grandduko estis aranĝita komploto kunligita kun Švitrigaila. La grandduko estis mortigita en sia kastelo.
Rudolf Genée
Vivo
En 1859 li iĝis redaktoro de la ĵurnalo Danziger Zeitung por foriri en 1861 al Coburg al la Coburger Zeitung, kiun li eldonadis ĝis 1864.
Li ankaŭ okupiĝis pri germana teatrohistorio, pri Hans Sachs, pri la Elizabeta teatro kaj honore doktoriĝis en 1874 fare de la Universitato de Jena. Liaj esploroj ĉirkaŭ William Shakespeare, ĉefe la verko Geschichte der Shakespeare'schen Dramen in Deutschland (1870) ege pridiskutiĝis de la fakularo jam ekde la eldono.
Loĝante ek de 1879 denove en la germana ĉefurbo, li vojaĝadis kiel Ŝekspir-recitanto tra la germanaj landoj kaj preparis per diligenta publikista agado la t.n. Münchner Bühnenreform (reformteatron munĥenan). Fondiĝis de li en 1894 en Berlino la "Mozartgemeinde" (asocio de la amikoj de la muziko de Mozart), kiun li gvidis 20 jarojn ĝis sia forpaso.
En la 1895-a jaro li ricevis honore la titolon de profesoro. Li estis la frato de la aktorino Ottilie Genée (1834-1911) kaj de la komponisto Richard Genée (1823-1895).
Luminismo
Luminismo (angle Luminism) estas usona pejzaĝisma arta movado, kiu aperis en la 1850-aj jaroj kaj daŭris ĝis la 1870-aj jaroj. La membroj de tiu skolo emis krei multajn lumefektojn en siaj pejzaĝoj, per aera perspektivo, evitante tro abruptajn penikmovojn. La luminismaj pejzaĝoj emfazas kvietecon : ili ofte bildigas kvietan, respegulantan akvon kaj dolĉan ĉielon.
La vorto luminism estis kreita en la 20-a jarcento de arthistoriistoj por priskribi tiun 19-an jarcentan usonan pentradstilon, kiu unue disvolviĝis kiel branĉo de la skolo de la rivero Hudsono. La artistoj de tiu movado ne mem aludis al si per tiu vorto.
Arbara bizono
La Arbara bizono diferencas de la Preria bizono (Bison bison bison), la alia subspecio de la amerika bizono, diversmaniere. La arbara bizono estas pli peza - grandaj virbizonoj povas pezi pli ol 900 kilogramojn - kaj ĝi estas la plej granda terbesto de Nordameriko. La plej alta parto de la arbara bizono troviĝas multe antaŭ la antaŭaj kruroj, dum la plej alta parto de la preria bizono troviĝas tuj antaŭ la antaŭaj kruroj.
Ĉasado malaltigis la nombron de arbaraj bizonoj de 168.000 ĝis malpli ol 250 en la jaro 1900, sed la arbara bizono intertempe plimultiĝis tiel ke nun estas proksimume 9000 bizonoj, ĉefe danke al la konservadaj klopodoj de registaraj agentejoj de Kanado. En 1888 la Komitato pri la statuso de Endangeritaj Specioj en Kanado (angle: Committee on the Status of Endangered Wildlife in Canada (COSEWIC)) ŝanĝis la konservan statuson de la arbara bizono de "en danĝero" al "minacata".
Publikaj libere migrantaj gregoj en Alberto, Jukonio, kaj la Nordokcidentaj Teritorioj nun konsistigas la pli grandan parton de la plue vivantaj arbaraj bizonoj, kvankam ses malgrandaj publikaj kaj privataj gregoj de kaptitaj bizoj tenitaj por bredado (por konservado) konsistigas proksimume 10% de la tuta bizonaro (n≈900). Ĉi tiuj gregoj de kaptitaj bizonoj kaj du grandaj gregoj de libere migrantaj bizonoj en Jukono kaj la Nordokcidentaj Teritorioj, kiuj ĉiuj devenas de morfologie reprezentantaj bizonoj liberaj je malsano trovitaj en Nacia Parko de la Arbara Bizono, estas precipe gravaj por konservado kaj resanigado ĉar la grandaj libere migrantaj gregoj en kaj ĉirkaŭ Nacia Parko de la Arbara Bizono infektiĝis je bova brucelozo kaj tuberkulozo kiam la federacia registaro barĝe sendis 7000 preriajn bizonojn al Nacia Parko de la Arbara Bizono dum la 1920-aj jaroj. Ĉi tiu enkondukado de preriaj bizonoj al Nacia Parko de la Arbara Bizono rezultigis la hibrigidon de ĉiuj konataj arbaraj bizonoj (tio estas, ne plu estas "genetike puraj" arbaraj bizonoj). La du malsanoj ankoraŭ estas en la gregoj vivantaj en kaj proksime al Nacia Parko de la Arbara Bizono, kio prezentas gravan problemon por registaroj, diversaj indiĝenaj grupoj, kaj la bov-ranĉada industrio (kiu rapide sin trudas je la limoj de la parko). Strategioj kaj iniciatoj por regi la malsanojn komencis en la 1950-aj jaroj, sed ili ankoraŭ ne sukcesis malpliigi la disvastiĝon de la malsanoj spite granda monelspezado kaj enplektiĝo de la publiko.
Malgrandaj gregoj de arbaraj bizonoj ankaŭ troviĝas en privata tenejo apud Anchorage (n=15) kaj en "Plejstocena Parko" en Siberio (n=30), kiel ankaŭ en kelkaj zooj.
Ĉeboksari
Ĉeboksari, alternativa esperantigo: Ĉeboksaro (Шупашкар, Чебоксары) estas ĉefurbo de Ĉuvaŝio en Rusio, kaj situas sur la dekstra bordo de rivero Volgo. En la urbo loĝas 446 800 loĝantoj (laŭ informoj de 2005). La urbo Ĉeboksari havas propran flagon, blazonon kaj himnon.
La unua mencio pri la urbo venas de la jaro 1469. Dum la foslaboroj estis trovitaj setlaĵoj de bolgaroj, kiuj datiĝas de la 14a jarcento. En 1555 Ĉeboksari fariĝas fortikaĵo de Moskva ŝtato. En la jaro 1781 ĝi fariĝas urbo.
La interurba telefona kodo estas 8352, la enurbaj telefonnumeroj estas sesciferaj (en jaro 2005).
En la urbo estas fervoja stacio, fino de linio de Kanaŝ.
En jaro 1959 la urbo havis 94 mil loĝantojn.
En jaro 2003 estis konstruita la Monumento al Patrino Mastrino.
Vidindaĵoj
La parko etnokultura Suvar estas plezurparko sur la maldekstra bordo de la rivero Volgo, proksime de Čeboksari, en la terenoj de ĉuvaŝa sanprotekta ferieja komplekso.
Esperanto-movado
Ĉeboksari estas konata en la esperanto-movado pro la Lingvaj Festivaloj, Novjarfestoj en Betularo (NEBO), ĉeforganizo de pluraj rusiaj esperanto-aranĝoj: Volgia Esperanto-Renkontiĝo (VER, 1990), trifoje EoLA (1993, 2002, 2008), OkSEJT (1998), Rusia Esperantista Kongreso (REK, 2000). Ekde la jaro 1997 estas Junulara Esperanto-Asocio de Ĉuvaŝa Respubliko (JEAĈR), kiu ĉefrolas en la Esperanto-movado de Ĉeboksari. La Asocio havas oficejon, konatan ankaŭ kiel Ĉeboksara Esperanto-Centro.
La Esperanto-artisto JoMo verkis kanton kiu nomiĝas "Ĉeboksaro". Ĝia teksto rakontas pri la brileco de la urbo kaj la ĉarmeco de ties loĝantoj.
Lingva Festivalo
Ekde 1996 en Ĉeboksari okazas ĉiujara tradicia Lingva Festivalo, kie dekoj da lingvoj estas prezentataj. Tradicie la Festivalo okazas antaŭlastan semajnfinon de oktobro. Bazaj programeroj de la Lingva Festivalo estas prezento de lingvoj, lingvaj teritorioj, lingvaj konkursoj, kvizoj, rondaj tabloj pri lingvaj temoj, malfermaj dialogoj kun honoraj gastoj, internacia koncerto k.a. Krom la festivala programo estas ankaŭ tiel nomata antaŭfestivala programo kun konkursoj inter studentaj teamoj, karavanoj - kulturaj etfestivaloj en mezlernejoj, lingvaj konkursoj en amaskomunikiloj, ekspozicioj ks.
Ĝemelurboj
Ĉeboksari havas la sekvajn ĝemelurbojn :
Sofoklo
Sofoklo (en greka Σοφοκλῆς, Sofoklēs, ĉirkaŭ 497/6 a.n.e. – vintro de 406 aŭ 405 a.n.e.) estis antikva greka dramisto (inter Esĥilo kaj Eŭripido, nome unu el tri klasikaj tragediistoj, kies verkitaj tragedioj survivis), pastro kaj politikisto de Ateno. Li estis ankaŭ generalo de la Atena Imperio dum la Peloponeza Milito, kaj dum sia servo, li estris kontraŭ la peloponeza insulo Samoso.
Li estas precipe konata pro sia abunda verkado. Li verkis 123 teatraĵojn. Liaj plej famaj verkoj estas la Tri Tebaj Tragedioj ('Reĝo Edipo', 'Antigona' kaj 'Edipo en Kolono'). Liaj unuaj verkoj estis verkitaj post tiuj de Esĥilo, kaj antaŭ aŭ samtempe kun tiuj de Eŭripido. Dum preskaŭ 50 jaroj, Sofoklo estis la plej celebrata dramaturgo en la teatraj konkurencoj de la urboŝtato Ateno kiuj okazis dum la religiaj festivaloj de Lenaia kaj de Dionizo. Li konkurencis en ĉirkaŭ 30 konkurencoj, venkis eble en 24, kaj neniam estis juĝita pli malsupre ol ĉe la dua rango. Esĥilo siaflanke venkis en 14 konkurencoj, kaj estis foje venkita de Sofoklo, dum Eŭripido venkis nur en 4 konkurencoj.
La plej famaj tragedioj de Sofoklo aperigas la rolulojn de Edipo kaj de Antigona: ili estas ĝenerale konataj kiel la Tebaj Tragedioj, kvankam ĉiu verko estas fakte parto de diferenca tetralogio, kies aliaj membroj estas nune perditaj. Sofoklo influis la disvolviĝon de la teatra arto, ĉefe per aldono de tria aktoro, tiele reduktante la gravon de la ĥoro en la prezentado de la intrigo. Li disvolvigis ankaŭ la rolulojn al pli granda etendo ol pli fruaj dramaturgoj kiaj Esĥilo.
Verkoj
Laŭ la 10-a-jarcenta enciklopedio Suido Sofoklo verkis almenaŭ 123 teatraĵojn. La plimulto da ili perdiĝis. Nur la jenaj sep tragedioj estas ankoraŭ komplete konataj:
Krome oni povas aludi al La flarhundoj (ĉirkaŭ 450 a.K.; satirusa ludo).
8732 Champion
8732 Champion estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Tsutomu Seki elde Geisei en la gubernio Koĉi (Japanio).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro la usona aviadisto Frank Champion (1884–1917) Li flugis al Japanio en aviadilo el ligno. Li donis spektaklon de aviada akrobatio por 100 000 japanoj super Koĉi ; sed flugilo akcidente rompiĝis kaj li estis mortigita. Estas monumento pri li en Koĉi.