cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Métabief
Esperanto-movado
De la 14-a ĝis la 17-a de oktobro 2010 en la feria domo Les Sapins de l'Amitié okazis la 3-a Svisa Familia kaj Feria Esperanto-Renkontiĝo (SFERO) sub aŭspicio de Svisa Esperanto-Societo, kiun partoprenis 45 personoj ĉefe el Francio, Svislando kaj Germanio.
En tiu sama loko okazis FESTO 2012.
En la feria centro “Azureva” okazos dum pasko 2013 kongreso de SAT-Amikaro.
En la feria domo Les Sapins de l'Amitié okazis plurjare tutsemajnaj staĝoj pri esperanto organizitaj de Anne-Marie Ferrier.
Fervojlinio Milotice nad Opavou – Vrbno pod Pradědem
Fervojlinio Milotice nad Opavou - Vrbno pod Pradědem (en horaro por vojaĝantoj markita per numero 313) estas unurela regiona fervojo. La fervojlinio kondukas el Milotice nad Opavou ĝis Vrbno pod Pradědem laŭlonge rivero Opava kaj ĝia trafikanto estas kompanio Advanced World Transport. Trafiko sur la fervojlinio estis komencita en la jaro 1880. La linio estis kelkfoje grave difektita per inundoj, lastfoje per inundo en la jaro 1997.
Personan transporton sur la fervojo per linio S17 sekurigas ekde la 12-a de decembro 2010 kompanio GW Train Regio a. s.
(15441) 1998 WJ9
(15441) 1998 WJ9 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la kroata astronomo Korado Korlević elde la Observatorio de Višnjan (Kroatio).
Miraguaí
Miraguaí estas municipo en la brazila subŝtato Suda Rio-Grando, kiu havis 4.855 loĝantojn en 2010.
(23186) 2000 PO8
(23186) 2000 PO8 estas asteroido de la Hilda grupo en la ekstera asteroida zono.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la usona amatora astronomo William G. Dillon elde Needville (Teksaso, Usono).
Kinkono
Kinkono (Cinchona el rubiacoj) estas genro de daŭrafoliaj arboj el Peruo, kiuj liveras amaran kaj kontraŭfebran ŝelon.
Kinkono estas ankaŭ uzata kiel nomo por la ŝelo mem.
Ecoj
La efika biokemia substanco estas kinino, kiun oni uzis kontraŭ malario.
Etimologio kaj historio
La kinkono, aŭ kina-kina (ŝelo de ŝeloj), estis importita en Eŭropon sub la nomo perua ŝelo. Jam la peruanaj indiĝenoj malkovris la kontraŭ-malariajn ecojn de la kinkono. La latina nomo devenas de la edzino de la vicreĝo de Peruo, la grafino de El Chinchon kiu laŭdire resaniĝis danke al tiu ŝelo. Dankeme ŝi helpis importon de la drogo en Hispanion kie ĝi nomiĝis "pulvoro de la grafino". Enmarketigita far la jezuitoj ĝi iĝis "pulvoro de la jezuitoj", alinome Kinkona arboŝelo. Por lukti kontraŭ malario, kiu suferigas homojn eĉ en Versajlo, Ludoviko la 14-a venigis kinkonon en Francion.
Marbach am Neckar
Marbach am Neckar - prononco - estas urba komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Ludwigsburg kaj en la distriktaro Stutgarto de la federacia lando Baden-Virtembergo. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. La komunuma teritorio estas trafluata per la rivero Neckar kaj per la rivereto Murr, kiu ĉi tie enfluas la riveron Neckar.
34239 Louisgolowich
34239 Louisgolowich estas tre malgranda, tre hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la far'de la teamo de la astronomia kampanjo « LINEAR » (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono)
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Louis Golowich, finaliston de la Regeneron Science Talent Search de 2018, scienca konkurso por gelernantoj en lasta jaro de mezlernejo, pro lia projekto pri komputado. Li estis lernanto ĉe la Lexington High School en Lexington (Masaĉuseco).
Ą
A kun ogoneko (majuskle Ą, minuskle ą; latine a caudata, svede svansförsett a, litove a nosinė) estas litero interalie de la lingvoj pola, kaŝuba, litova kaj krika.
En la pola ĝi havas la prononcon de nazala O.
Doĝo-palaco
Doĝo-palaco aŭ Duka Palaco (Palazzo Ducale, antaŭe Palazzo Dogale) estis oficiala loĝejo de la elektita gvidanto de la Venecia respubliko, la Doĝo. Tiu ĉi konstruaĵo estas unu el la simboloj de la urbo Venecio kaj ĉefverko de venecia gotiko, kiu staras en la monumenta areo de Placo Sankta Marko, en la sesona kvartalo Sankta Marko, inter la homonima Placeto Sankta Marko kaj moleo de Palazzo Ducale, apud la Baziliko de Sankta Marko.
Distingita de stilo kiu, inspirita de bizanca arkitekturo kaj de la Oriento, bone ekzempligas la intensecon de la komercaj kaj kulturaj rilatoj inter la Serenissima kaj aliaj eŭropaj ŝtatoj, ĝia beleco baziĝas sur ruza paradokso. estetika kaj fizika, ligita al la fakto, ke la peza ŝvelaĵo de la ĉefa korpo estas subtenata de ŝajne sveltaj inkrustitaj kolonoj. La internoj, nun parte senigitaj de la verkoj, kiuj iam ornamis ilin, konservas ankoraŭ grandan artan galerion, kiu enhavas verkojn de la plej famaj veneciaj majstroj, inkluzive de Jacopo kaj  Domenico Tintoretto,  Tiziano Vecellio, Francesco Bassano, Paolo Veronese, Giambattista Zelotti, Jacopo Palma il Giovane, Andrea Vicentino kaj Antonio Vassilacchi. Incendio neniigis freskojn de Il Pisanello, pentraĵojn de la Bellini-familio kaj Tiziano. Por anstataŭi tiujn valoraĵojn, oni petis pentri Tintoretto kaj Paolo Veronese, kies pentraĵoj ankoraŭ hodiaŭ estas alrigardeblaj.
Antikva sidejo de la Doĝo kaj de la Respubliko de Venecio, fondita en la jaro 814, plurfoje trafita de brulegoj kaj rekonstruigita, post la aneksado de Venecio al Reĝolando de Italio ĝi iĝis urba muzeo, en 2012 visitita de 1 319 527 persone.
Oni konstruis la unuan palacon en 814, sed ĝi bruliĝis en 976. Ĝi estis rekonstruita, sed nova incendio damaĝis ĝin. La hodiaŭa formo komencis formiĝi en komenco de la 14-a jarcento. Oni plilarĝigis en 1424 la venecian gotikstilan palacon kaj la du flugilojn, rigardantajn al la ŝtuparoj (moleo) kaj al la placeto de Sankta Marko (Piazzetta San Marco).
La Porta della Carta kaj la ĉefenirejo estis konstruitaj laŭ planoj de Giovanni kaj Bartolomeo Bon (Buon) (ekde 1438). Pro la oftaj bruloj en la konstruaĵo necesis rekonstruo de partoj.
EuroparlTV
EuroparlTV estas interreta televidkanalo pri la Eŭropa Parlamento, kun ĉiuj programoj tradukitaj al 23 lingvoj de Eŭropa Unio (foje voĉe, foje subtitole). Oni komencis elsendi ekde la 17-a de septembro 2008.
Planedo Naŭ
Planedo Naŭ (Planet Nine) estas antaŭsupozata planedo en la sunsistemo, kies gravitaj efektoj klarigus la malprobablaj orbitoj de almenaŭ ses transneptunaj objektoj. Ĝian eblan ekziston anoncis sciencistoj el Kalifornia Instituto de Teknologio en januaro 2016. La planedo ne estis observita rekte, sed ĝia ekzisto estas derivita el konduto de transneptunaj objektoj. Ĝi havus dekoble pli da maso ol la Tero kaj sia orbito komencus je proksimume 200 AU ĝis 1200 AU.
Ignác Nagy
Ignác NAGY [nadj], laŭ hungarlingve kutima nomordo Nagy Ignác estis hungara verkisto, redaktoro, ĵurnalisto, tradukisto, dramisto, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio, membro de Societo Kisfaludy.
Planedo Naŭ
Ĝis jaro 2006 estis la planedo Plutono konsiderita kiel la naŭa planedo, sed dum Ĝenerala Asembleo de Internacia Astronomia Unio tiujare por ĝi estis kreita nova kategorio nanplanedo, ekde tiam la sunsistemo havas 8 konatajn planedojn.
Evoluhelpo
Evoluhelpo, aŭ pli moderne Evolua Kunlaboro aŭ Evolua Politiko estas koncepto de modernaj industriaj ŝtatoj (kiel la ŝtatoj de Eŭropo, Norda Ameriko, Japanio, Aŭstralio, Nov-Zelando) aŭ ŝtatokomunumoj kun la celo plibonigi la ekonomian, socian kaj politikan situacion de "evolu-landoj", kiuj grandparte dum la 19-a kaj parte 20-a jarcento estis koloniigitaj kaj ekspluatitaj de (tiuj aŭ aliaj) industriaj ŝtatoj. La baza celo estas krei tie elteneblajn vivkondiĉojn laŭ la modelo de la modernaj industriaj ŝtatoj. La evoluhelpa politiko inkluzivas ĉiujn metodojn kaj agojn, kiuj servas al tiu celo.
Ignác Nagy
Ignác Nagy naskiĝis la 1810 en Keszthely. Li mortis la 1854 en Pest (urbo).
Ĝarden-krizantemo
Priskribo
La ĝarden-krizantemo estas multjara herba aŭ je la bazo malmulte lignigita planto, kiuj atingas altecon de  20 ĝis 150 centimetroj. La tigoj estas starantaj. La folij estas larĝe ovoformaj kaj estas kojnoformaj je la folitigo, la folioj longas pli ol 6 centimetroj. La bazaj folioj estas pinataj kaj la apikalaj folioj fariĝas pli kaj pli glatrandaj. La teksturo estas dika kaj leda. La floroj staras en kapituloj kaj pluraj kapituloj staras kune. Ene de kapitulo ekzistas du specoj de floroj, la plataj aŭ langofloroj kaj la tubaj floroj (tubfloroj). La langofloroj, kiuj nur estas inaj, povas havi diversajn kolorojn (verda, blanka, flava, rosea, ruĝa kaj purpurkolora). La tubfloroj estas duseksaj. Ekzistas kulturvarioj kun simplaj kaj plenaj kapituloj.
Botanika historio
La gepratroj de la ĝardenaj krizantemoj estas diversaj orientaziaj Chrysanthemum-specioj. La ĉefa specio estas la hinda krizantemo (Chrysanthemum indicum), la partoj de la aliaj specioj al la hibridoj estas necerta.
En Ĉinujo la ĝardena krizantemo estas konata jam ekde ĉ. 500 a. K.  1630 oni menciis tie jam  500 kultivaroj. En Eŭropo, precipe en Nederlando, estas konataj ekde la mezo de la 17a jarcento multaj kultivaroj. La planto disvastiĝis grandskale tamen nur ekde la 19a jarcento.
Post 1789 kiam enkondukiĝis en Francujo tri ĉinaj ĝardenformoj la botanikisto Thomas Albin Joseph d'Audibert de Ramatuelle, ke tiu hibrido ne apartenas al la specio Chrysanthemum indicum L. kaj metis ĝin al la nova specio Anthemis grandiflora, kiun Siro Kitamura nomiĝis Dendranthema ×grandiflorum, kiu nomiĝu post la restarigo de la genra nomo Chrysanthemum 1998 devas havi la nomon Chrysanthemum ×grandiflorum. tiu ĉi nomo Broussonet uzis unuafoje en 1805 apud ''Ch. indicum'', sed kiel nomen nudum, kiel „nomo sen priskribo“. Ramatuelle proponis la nomon Chrysanthemum morifolium, sed la aŭtoroj de Flora of China 2011 dubis pri tiu nomon. Aliaj sinonimoj estas ekzemple Chrysanthemum ×hortorum hort. fide W.T.MILL., Chrysanthemum ×indicum hort. kaj Chrysanthemum ×morifolium HEMSL.
La nomo Chrysanthemum ×hortorum ne taŭgas, ĉar la menciita aŭtoro Wilhelm Miller ĝin nur menciis kiel nomen nudum
La pli ol  1.000 kultivaroj estas enordigitaj en multaj kultivaraj grupoj. La Indicum-hibridoj kiel la plej maljuna grupo havas la hindan krizantemon (Chrysanthemum indicum) kiel gepatra parto, la de 1917 konataj  Koreanum-hibridoj devenas de la Chrysanthemum zawadzkii HERBICH, la Rubellum-hibridoj, kiuj venis en la jaro 1930 al Anglujo estas idoj de  Chrysanthemum chanetii H.LÉV.
Sanigaj efikoj
En la Ajurvedo-medicino la  „pseŭdantio “ estas uzata kontraŭ inflamo kaj malpuran haŭton.
La kontakto kun plantpartoj kaŭzas kelkfoje haŭtajn iritadojn kaj alergion.
Kulturaj signifoj
En Japanujo la krizantemo, aŭ pli precize la ĝardena krizantemo (japane 菊, kiku) estas la simbolo de la Japana imperiestra domo kaj la trono ankaŭ havas la kromnomon “krizantema trono“. La imperiestra krizantema sigelo ankaŭ estas uzata kiel ŝtata blazono kaj la plej alta distingo estas la Krizantema ordeno.
En Francujo la ĝardenkrizantemo estas simbolo por morto kaj malĝojo. Ĝi estas firme ligita al la katolika festo  festo de ĉiuj sanktuloj.
Cincovillas
Loĝantoj
La censita loĝantaro en 2016 estis de 22 loĝantoj kaj la denseco estas de 1,34 loĝ/km².
Situo
Cincovillas situas en la nordorienta parto de Kastilio-Manĉo en la komarko aŭ distrikto Montaro de Gvadalaĥaro en la nord-okcidenta parto de la Provinco Gvadalaĥaro, je altitudo de 1012 m super marnivelo; je 93 km el Gvadalaĥaro, provinca ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 16,40 km². La geografiaj koordinatoj estas 41°12′19″N 2°49′10″Ok.
Historio
Post la Hispana Enlanda Milito la loĝantaro falis el pinto en 1950 al 22, tio estis oni perdis loĝantojn pro diversaj tialoj: nome bataloj, prizono, politika persekutado, malsato ktp. Meze de la 20a jarcento la loĝantaro de multaj vilaĝoj de la regiono atingis pinton, kaj ankaŭ ĉe Cincovillas, sed poste okazis elmigrado, senloĝigo kaj maljuniĝo de la loĝantaro ĉefe dum la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj, kaj ankaŭ ĉe Cincovillas kie oni falis al la nunaj 22.
Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado tradicie. Servoj kaj loĝejoj.
NGC 3061
NGC 3061 (aliaj indikoj — UGC 5319, MCG 13-7-40, ZWG 350.36, KARA 382, IRAS09513+7606, PGC 28670) estas galaksio en konstelacio Drako.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Liudolfidoj
La Liudolfidoj, ankaŭ nomataj Otto-idoj aŭ Otidoj, Liudolfinger, Ottonen, estis saksa gento kaj germana dinastio. La Liudolfidoj regis en la orientfranka regno de 919 ĝis 1024. La plej malnova familia ano estis grafo Liudolf (mortis 866). La nomo Otto-idoj venis de la tri liudolfidaj imperiestroj: Oto la 1-a, Oto la 2-a kaj Oto la 3-a.
Komencoj
(kompletigenda)
Damouzy
- prononco laŭ sistemo IFA [] - estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Ardennes (prononco []), en la regiono Grand Est (prononco [], (france, en Esperanto Granda Oriento) kaj en la antaŭa regiono Ĉampanjo-Ardenoj. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Charleville-Mézières, kaj al la kantono .
Fusilo
Fusilo estas mana, pulva aŭ pneŭmata armilo (pafilo) kun longa tubo.
Ferenc Király (vitisto)
Ferenc Király [kirAj], laŭ hungarlingve kutima nomordo Király Ferenc estis hungara vitisto, plibonigisto, altlerneja instruisto.
Ferenc Király naskiĝis la en Abony, li mortis la  en Eger.
Biografio
Ferenc Király post siaj studoj li estis inspektoro pri vitoj kaj vinoj. Li laboris ekde 1930 en esplora instituto pri vitoj en Pécs, kie li plibonigis novajn vitospecojn. Post jaroj li laboris en similaj institutoj en Badacsony, Mór kaj Eger. Inter 1962–1972 li ankaŭ instruis en altlernejo en Gyöngyös. Li emeritiĝis en 1972. Li kreis novajn vitospecojn, inter ili "Királyfurmint" portas lian nomon Király.
Miniaturo
La vorto miniaturo signifas
Miniaturigi signifas
Miniaturoj estas libreto da poemoj de Geoffrey Dalrymple Nash
4-a de junio
La 4-a de junio estas la 155-a tago de la jaro (la 156-a en superjaroj) laŭ la Gregoria kalendaro. 210 tagoj restas.
Lajos Szádeczky-Kardoss
SZÁDECZKY-KARDOSS Lajos (sa:decki-kardoŝ) estis hungara historiisto, universitata porfesoro, ano de MTA naskita en Pusztafalu la 5-an de aprilo 1859 kaj mortinta en Budapeŝto la 29-an de decembro 1935. Li estis la pli aĝa frato de Gyula Szádeczky-Kardoss.
4-a de junio
Je la 4-a de junio okazis, interalie:
Tagoj de semajno
La 4-a de junio estas (laŭ gregoria kalendaro):
Lajos Szádeczky-Kardoss
Biografio
Lajos Szádeczky-Kardoss studis en Budapeŝto kaj Vieno kaj 1881 li havigis diplomon de instruisto kaj 1882 de filologia doktoro. Inter 1882 kaj 1891 li estis oficisto de Universitata Biblioteko de Budapeŝto. Ekde 1883 li estis privatprofesoro de budapeŝta universitato, ekde 1891 ĝis 1919 profesoro de la hungara historio de la Universitato de Koloĵvaro, en 1910-1911 rektoro de la universitato. En 1920 – 22 li estis parlamenta deputito. Li esploris en rumanaj, polaj, turkaj arkivejoj. Li partoprenis la ekspedicion de Kaŭkazo de Jenő Zichy en 1895 kaj ĝin priskribis en taglibro. Li priokupiĝis precipe historion de Transilvanujo en la 16 – 17-aj jarcentoj. Li redaktis la Székely oklevéltár (Sikula arkivaro) (V-VII. volumoj). Li eldonis la versajn verkojn kaj korespondadon de Péter Apor (1903), la korespondadon de Bethlen Gábor kaj Gáspár Illésházy (1914), memuarojn de Miklós Bethlen (1923).
3210 Lupishko
3210 Lupishko estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Edward L. G. Bowell elde la Stacio Anderson Mesa de la observatorio Lowell apud Flagstaff (Arizono, Usono).
Gia nomo honoras la ukrainan astronomon Dmitro Fedoroviĉ Lupiŝko (cirile : Дмитро Федорович Лупішко).
Rayón (Chiapas)
Rayón estas unu el la 118 komunumoj de la meksika subŝtato Chiapas, kiu estas la subŝtato kiu situas plej sude. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Rayón. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 07073.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 7965 loĝantojn. El tiuj estis 4009 viroj kaj 3956 virinoj. La komunumo havas surfacon de 94 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 1340 metroj super la marnivelo.
Sociogeografio
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 3740 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 2454 scipovis legi kaj skribi kaj 1281 personoj estis analfabetoj. Do 66% de la personoj scipovis legi kaj skribi kaj 34% estis analfabetoj.
6870 personoj en la jaro 2000 aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 2295 personoj estis indiĝenoj. Tio signifas ke 33.41% de la loĝantaro en la koncerna jaro estis indiĝenoj.
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Maravi
Maravi, - Islamikong Lungsod ng Marawi - estas kvaraklasa universitata urbego, ankaŭ komponenturbo en Filipinoj, en insulo Mindanao, en regiono Aŭtonoma Regiono Islama Mindanao, kie ĝi estas ĉefurbo de la provinco Suda Lanao.
Geografio
Maravi situas laŭ lago en interno de la insulo. Cagayan de Oro troviĝas 61, Butuan 173, Dabao 179, General Santos 232, ĉefurbo Manilo 816, Kezonurbo 822 kilometrojn (aere).
Historio
Maravi estis fondita kiel Dansalan en 1639 fare de la hispanoj. Tamen en la sama jaro ili forlasis la lokon pro forta atako de loka armeo. La hispanoj revenis en malfrua 19-a jarcento. Ekde 1900 dominado de Usono daŭris ĝis 1946, tiutempe (1907-1940) la urbeto estis administra centro de la provinco. La japanoj havis la areon inter 1942-1945. La oficiala nomo iĝis Maravi en 1956. Ĝi atingis la internacian klasifikadon grandurbo en la fruaj 1990-aj jaroj. En 2017 por-islama taĉmento atakis la urbegon, estis deklarita militjuro en la insulo.
Ekonomio
La ekonomio de Maravi estas plejparte bazita sur agrikulturo, komerco kaj eksporto. La industria branĉo estas ĉefe prilaborado de agrikulturaĵoj (rizoj, maizoj, lignaĵoj, krome estas vestoproduktado.
Religio
Plimulto de la loĝantoj estas islama (99,6%). Nur en tiu urbo en Filipinoj regas la ŝario tamen sen ŝtonumo, amputoj, vipadoj. La distribuado de alkoholaj produktoj kaj hazardludo estas malpermesita kaj virinoj devas kovri siajn kapojn.
Eduko
Maravi estas hejmo de la ĉefkampuso de Mindanao Universitato.
Klimato
Maravi situas en la tropika klimato, tamen pro ĝia alta alteco (700 m), la vetero estas malvarmeta en tropika senco. Jare falas po 2791 mm, en ĉiuj monatoj ofte pluvas. La averaĝa temperaturo varias inter 18-28 °C. Ne estas grandaj diferencoj inter la monatoj.
Francisco Hernández de Córdoba
Francisco Hernández de Córdoba povas aludi al:
Konciliismo
Konciliismo aludas, en la Historio de la Eklezio, doktrinon, ĉiam malmajoritatan tamen, laŭ kiu la Ekumena Koncilio havas aŭtoritaton superan al tiu de la papo, nome la papo devas obei, rilate kredindaĵojn kaj disciplinaĵojn, la decidojn de la Ekumena Koncilio. Se spuroj de Konciliismo troviĝas jam en la Mezepoko, ĝia historia momento okazis precipe en la 14-a kaj 15-a jarcentoj.
Konciliismaj ideoj ricevis en Umberto el Silva Kandida, vivinta meze del XI jarcento, definiivan formon per la tezo, tie kaj tie subtenita en la antaŭa jarcento, pri papo kiu povas eventuale herezi: nome papo hereza povas esti submetita al juĝo. La formulo-nocio plaĉis al kanonistoj kaj kelka aperigis en la Decretum Gratiani: “Papa a nenime est judicandus, nisi deprehendatur a fide devius” (Papo ĉe neniu estas juĝenda, krom se okazas devoiĝo el la kredo). La supera aŭtoritato en la Eklezia apartenas ja jes al la papo, sed li povas fali en herezon aŭ en skismon, kaj tiam li povas esti depostenigita de la koncilio kiu, nepre kunvokita de la episkoparo aŭ de tiu kiu havas aŭtoritaton. Ĉe kaninistoj bedaŭrinde la koncepro de herezo ne havis la precizan signifon en la tiutempa Eklezio. Kiel oni vidas, ĉiuj ajn tiaspecaj obĵetoj perdas konsiston antaŭ la dogma dekreto pri la neeraripovo de la papo deklarita en la unua Ekumena Vatikana Koncilio (1870), laŭ kiu la papo ne povas (kaj ne povis) hereze instrui pro la konstanta asisto de la Sankta Spirito kiu malhelpas ke li plenumu erarojn rilate la kredon kaj la moralon.
La konciliisma ideo plu svarmis dum la Skismo Okcidenta (1378-1417) kaj trovis sian kulminan eksplodon en la Koncilio de Konstanco kaj Bazelo, kies aktoj kaj dekretoj tamen neniam estis aprobitaj de la papa kurio kaj fakte malagnoskitaj. La Konstanca dekreto “Haec sancta” ordonas ke sian aŭtoritaton ĝi ricevas nur de Kristo kaj ke “kiu ajn, je kiu ajn aŭtoritata kaj digneca nivelo, inkluzive de tiu papa, estas devigata obei al ĝi rilate la kredon kaj la ĉesigon de la skismo”.
Hodiaŭ historiistoj kiuj sienchistorie esploris tiujn eventojn (Jedin, Franzen, Martina...) vidas en tiu dokumento ne deklaron doktrinan aŭ dogman (nome valida, do, ĉiam kaj laŭ definitiva maniero), sed nur leĝan aranĝilon validan en escepta kaj ekscepcia kazo, tiu nome necesa por subteni aŭtoritaton energie engaĝita revenigi unuecon en la Eklszio sub unusola papo (da tiuj tiam estis tri samtempaj) Kaj jam la Koncilio Laterana V (1512-1517) establis ke apartenas nur al la papo la rajton kunvoki, delokigi kaj ĉesigi Koncilion.
Alkiono
Alkiono en la greka mitologio estis filino de Eolo. Dronigis sin pro ĉagreno kaj ŝanĝiĝis en la birdon alciono.
Tamen en tiu tiom ampleksa greka mitologio, Alkiono (en greka Ἀλκυόνη) estis vere ne malkutima nomo kiu rilatas al kelkaj personuloj:
Alkiono, edzino de Ceico
Alkiono estis la edzino de Keikso, filo de Eosforo kaj reĝo de Trakinio en Tesalio. Ŝi estis konsiderata de unua filino de Eolo, la dio de la ventoj, kaj de Enareto aŭ Egiale; kaj de aliaj filino de la samnoma filo de Heleno. Ambaŭ estis tre feliĉaj kaj estis gepatroj de Hipaso kaj Hilas.
Ekzistas du diversaj versioj de la legendo de Alkiono kaj Ceico:
Alkiono, la plejado
Alia Alkiono estis unu el la sep plejadoj, filinoj de la titano Atlaso kaj de la mara nimfo Plejoneo.
De tiu geunuiĝo kun Pozidono naskiĝis Etuzo, Hirieo kaj Hiperenoro, al kiuj Pausanias aldonas Hiperes kaj Antas, fondintoj de Treceno.
Neila de San Miguel
Neila de San Miguel [NEJla desanmiGEL] estas municipo en la sudokcidento de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al Komarko de El Barco de Ávila-Piedrahíta kaj al la jurisdikcia teritorio de Piedrahíta, en la sudokcidento de la provinco. La loknomo Neila de San Miguel estas komprenebla etimologie kiel N. de Sankta Mikaelo.
Geografio
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 7,89 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 65 loĝantojn. Ĝi perdis 500 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 101 km de Avilo, provinca ĉefurbo.
Ĝi limas kun Sorihuela (Salamanko), Medinilla, San Bartolomé de Béjar kaj Becedas. Estas granda arbara naturo.
Historio
En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio.
Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado (bovoj, ŝafoj kaj iom porko kaj kortobirdoj) kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).
828 Lindemannia
828 Lindemannia estas mezgranda malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la de la aŭstria astronomo Johann Palisa elde la observatorio de Vieno.
Nomo
Ĝi ricevis la nomon "Lindemannia " en honoro al la germandevena brita inĝeniero kaj astronomo Adolph Friedrich Lindemann.
Kostěnice
Municipo Kostěnice situas en Ĉeĥio, regiono Pardubice, distrikto Pardubice, en ebenaĵo de rivero Loučná, ĉe ŝoseo inter Dašice kaj Hrochův Týnec, 2 km sude de urbo Dašice, 11 km oriente de urbo Pardubice. Vivas ĉi tie.
Virkoko aperas en ties blazono.
Historio
Kostěnice ekestis kiel vilaĝo huba sur strata plano. En ĉi tiu tipo de vilaĝo bienoj situis sur ambaŭ flankoj de la rivereto kaj ĉe apuda vojo ofte kun vilaĝplaco. Ĉiu bieno havis malantaŭe siajn kampojn. Tia estis ankaŭ Kostěnice. Tero ĉi tie estis sableca, suferis per sekeco kaj produktado estis malabunda. Pro tio Kostěnice estis relative malriĉa vilaĝo. Historio de Kostěnice estis ĉiam kunigita kun proksima Dašice, ĉar ĝi apartenis al senjorejo Dašice.
La unua mencio pri vilaĝo Kostěnice estas el la jaro 1398, kiam Budiš el Dašice vendis sian havaĵon en Dašice kaj Kostěnice al Boček el Kunštát. Komence de la 16-a jarcento aĉetis Dašice kaj Kostěnice Vilém el Pernštejn kaj alligis ĝin al la senjorejo Pardubice. Proksime de Kostěnice estis fonditaj kelkaj fiŝlagoj, nome Bahenec, Kozlovec, Bělečko kaj Moravanský (tiutempe nomata Husojedský). Ĉiuj kvar fiŝlagoj estis en la 18-a kaj 19-a jarcentoj resekigitaj.
Tridekjara milito kruele influis ankaŭ la vivon en Kostěnice. Katastrofo okazigis ĉefe militiro de sveda armeo de Vysoké Mýto al Pardubice en oktobro de la jaro 1645. Loĝantaro suferis ankaŭ post la milito, ĉefe per religia premo, rekatoligado, germanigo kaj alta impostado.
De mezepoko Kostěnice apartenis al paroĥejo Dašice kaj infanoj vizitis tie paroĥejan lernejon, poste vizitis lernejon en Hostovice. De la jaro 1842 instruado estis en la vilaĝo, komence en privataj domoj. En la jaro 1853 oni konstruis novan lernejon.
Kristanigo
Kristanigo laŭvorte signifas "influon al iu persono, por ke tiu iĝu kristano". Plej ofte per la vorto oni celas la kolektivan kristanigon de tutaj popoloj aŭ kulturaj regionoj aŭ ilian perfortan subigon sub novan kristanisman kulturon. En tiu vort-uzo, kristanigo, kontraŭe al al individua kristaniĝo de unuopulo, priskribas la historian proceson, dum kiu plejparto de la homoj de popolo aŭ kultura regiono alprenas la kristanan kredon.
Misiado kaj kristanigo estas parencaj vortoj, kvankam misiado celas la teologian dimension de la fenomeno, kaj kristanigo fokusigas la kulturan kaj historian dimension. Kristanigo estas sukcesa misiado de tutaj popoloj en historia kunteksto.
Kristanigo kaj kulturo
Multaj el la unuaj kristanaj preĝejoj estis konstruitaj en lokoj, kie oni antaŭe praktikis nekristanajn kultojn, ĉar oni opiniis tiujn lokojn sanktaj, kaj la kristanigendaj homoj jam kutimis kolektiĝi tie. Aliaj "paganaj" (ne-kristanaj) sanktejoj, kiel la stxonegaroj en norda Germanio kaj en keltaj regionoj, ricevis forpuŝajn nomojn ("diablaj stxonoj", "diabla forno"), kiujn ili parte ankoraŭ nuntempe havas. Aliflanke multaj homoj sukcesis plupraktiki iujn pra-kristanajn religiajn kutimojn post la kristanigo, kiujn ili simple difinis "lokaj kutimoj".
La kristanigo ofte estis sekvo de politika evoluo. Tial ekzemple la ĝermanaj, hungaraj, slavaj kaj baltiaj triboj konkeritaj dum la frua mezepoko en Eŭropo kolektive baptiĝis aŭ estis perforte baptigitaj. Politika kaj dia potenco, kiel ĉe reĝo Karolo la Granda, estis preskaŭ la samo.
En iuj lokoj kristanigo kaj koloniigo okazis kune, dum en aliaj lokoj ekestis fortaj diferencoj inter misiistoj kaj koloniistoj.
La kristanigo, malgraŭ ĉiuj kritikeblaj flankoj, ĝenerale ankaŭ signifis la volon doni evoluhelpon, do la alportadon de novaj scioj, komprenoj kaj kapabloj en la kristanigitan regionon. Konstruiĝis ne nur kristanaj preĝejoj kaj monaĥejoj, sed ankaŭ lernejoj, flegejoj kaj hospitaloj. Per tiu konstruado ekestis novaj regionaj centroj, kiuj ofte poste dum longa tempo influis grandajn regionojn. Precipe en centra kaj suda Ameriko oni ade propagandis al la lokaj loĝantoj, ke ilia antaŭa, pra-kristana religio estis fuŝa, la tradicia vivstilo primitiva. Oni igis ilin vaste alpreni eŭropajn normojn, kultivi la teron laŭ eŭropa stilo, preni eŭropajn nomojn, vesti sin signife pli ol antaŭe - tion jam dum la jaroj ekde 1800 tre kritike priskribis la sciencisto Alexander von Humboldt.
Historio
La unua nacio kolektive kristanigita estis Armenio: la unuaj misiistoj, la apostoloj Tadeo kaj Bartolomeo, jam predikis tie meze de la unua jarcento post Kristo, kaj ekestis "subtera" (tio signifas: kaŝe funkcianta) eklezio. Ĉirkaŭ la jaro 301 pro iuj dramaj okazaĵoj, en kiuj partoprenis kristanoj de la "subtera" eklezio, la reĝo Tiridato la 3-a kristaniĝis kaj proklamis kristanismon ŝtata religio.
Elstaran rolon en la frua kristanigo de centra Eŭropo ĉirkaŭ la sesa jarcento post Kristo havis irlandaj kaj skotaj monaĥoj, subtenitaj de Romo. Inter tiuj misiistoj estis la sanktuloj Bonifatius, Columban, Gallus kaj Kilian. Ilia laboro ne estis sendanĝera - pluraj el ili estis mortigitaj de la ankoraŭ-ne-kristanoj. Reĝo Karolo la Granda ĉirkaŭ la jaro 800 venkis la ĝermanajn saksajn tribojn en norda Germanio kaj proklamis ĉiujn venkitojn kristanoj. Li ordonis, ke praktikado de pra-kristanaj kutimoj estu punata per devo pagi grandajn monsumojn, aŭ alternative puna laborado por la kristana eklezio.
Aldone al la fakta historio de misiigo ekestis multaj legendoj.
El hodiaŭa vidpunkto aparte problema estas la kristanigo de la "Nova Mondo" en norda, sed precipe Mezameriko kaj Sudameriko, ĉar ĝi okazis per aparte granda brutaleco. Ne mirigas, ke la hodiaŭa centra kaj suda Ameriko estas preskaŭ centprocente katolika.
Oomicetoj
Oomicetoj (Oomycetes) estas la nura klaso de la filumo oomikotoj (Oomycota). Ili estas senklorofilaj fadenformaj eukariotoj, iam klasifikitaj en la fungoj, ili enhavas ĉirkaŭ 580 speciojn el 74 genroj. Ili estas teraj, dolĉakvaj aŭ maraj. En oomikotoj oni trovas gravajn plantparazitojn kiel terpomŝimo (Phytophthora infestans) aŭ foliŝimo de vinberujo (Plasmopara viticola).
Priskribo
Oomikotoj formas daŭrajn zigotojn nomataj oosporoj. Iliaj zoosporoj havas ĝenerale du flagelojn, kiuj estas malsimilaj.
Unuiĝinta Reĝlando
La Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Nord-Irlando, kutime konata kiel Unuiĝinta Reĝlando (UR), Britio aŭ Britujo, estas ŝtato en Okcidenta Eŭropo, sur la insuloj Granda Britio kaj Irlando (norda parto), kune kun kelkaj insuletoj. Ĝi prezentas politikan union de Anglio, Skotlando, Kimrio kaj Nord-Irlando. Ligitaj al la Unuiĝinta Reĝlando estas la Manikinsuloj kaj Manksinsulo.
La Britaj Insuloj, nuntempe kelkfoje nomataj la Insuloj de la Nord-Atlantiko (IONA), konsistas el Britio, Irlando, Manksinsulo kaj multaj aliaj insuletoj ĉirkaŭaj. La Manikinsuloj apud Francio apartenas al la reĝoj de Anglio kiel dukoj de Normandio, sed ili ne estas partoj de la Unuiĝinta Reĝlando.
En la jaro 1921, la plejmulto de Irlando sendependiĝis kiel la Respubliko de Irlando, kaj nun nur ses provinceroj, aŭ graflandoj (The Six Counties) en la nordorienta parto de la insulo daŭre apartenas al la Unuiĝinta Reĝlando.
La insulo Britio mem (Great Britain aŭ Britain angle) havas areon da 229.893 km², kaj estas la 9a plej granda insulo en la mondo. Ĝia areo estas 244.100 km² kun laŭtaksa populacio en 2020 de 67 milionoj. La ĉefurbo estas Londono. La regnestrino estas la reĝino Elizabeth la 2-a, sed la efektivan politikan potencon havas la parlamento. La nuntempa ĉefministro estas Liz Truss, kaj la registaro estas de la la Konservativa Partio.
Pro sia mara potenco kaj sia industria produktado, la Unuiĝinta Reĝlando establis la tutmondan Britan imperion, kiu antaŭ 1945 havis koloniojn en ĉiuj kontinentoj (escepte de Antarkto). Antaŭe, preskaŭ kvarono de la mondloĝantaro loĝis en la vasta Brita imperio. Hodiaŭ, la imperio preskaŭ ne ekzistas, sed multaj el la iamaj kolonioj restas membroj de la malplifortega internacia asocio, la Komunumo de Nacioj (Commonwealth of Nations angle, antaŭe British Commonwealth of Nations).
Historio
La 1-an de majo 1707, la Reĝlando de Granda Britio estis kreita de la politika unio de la Reĝlando de Anglio (inkluzivinte Kimrion) kaj la Reĝlando de Skotlando. Ĉi tiu evento estis la rezulto de la Traktato de Unio kiu estis subskribita la 22-an de julio 1706, kaj adoptita de Parlamento de Anglio kaj Parlamento de Skotlando, ambaŭ farante Aktojn de Unio en 1707. Preskaŭ post jarcento, la Reĝlando de Irlando, jam sub angla kontrolo ekde 1691, kuniĝis kun la Reĝlando de Granda Britio por formi la Unuiĝintan Reĝlandon de Granda Britio kaj Irlando per la adopto de la Akto de Unio de 1800. Kvankam Anglio kaj Skotlando estis apartaj ŝtatoj antaŭ 1707, ili estis ligitaj ekde la Unio de la Kronoj en 1603, kiam Jakobo la 1-a heredis la tronon de la Reĝlandoj de Anglio kaj Irlando kaj translokigis sian kortegon de Edinburgo al Londono.
En sia unua jarcento, la Unuiĝinta Reĝlando grave rolis disvolvante okcidentajn ideojn de la parlamenta sistemo, kaj farante gravajn kontribuojn al literaturo, artoj, kaj sciencoj. Ĝia Industria Revolucio transformis la landon kaj servis kiel motoro al la kreskantan Britan Imperion. Dum ĉi tiu tempo, ĝi ekspluatis sklavecon, tamen post la adopto de la Akto pri Sklava Komerco en 1807, ĝi estris kiel unu el la kelkaj landoj kontraŭ sklaveco.
Post la venko super Napoléon Bonaparte en la Napoleonaj Militoj (kaj posta relativa venko super Usono en la Brit-usona milito de 1812), Unuiĝinta Reĝlando havis la ĉefan maran armadon de la 19-a jarcento, kaj estis mara superpotenco ĝis meza 20-a jarcento. La Brita Imperio kreskis ĝis sia maksimuma grandeco en 1921, akirinte la germanajn kaj osmanidajn posedaĵojn sekve al la Unua Mondmilito kaj kadre de aljuĝoj far la Ligo de Nacioj. Post unu jaro, la BBC, la unua mondvasta elsenda servo, estis kreita.
La Unuiĝinta Reĝlando estis unu el la Aliancanoj de la Dua Mondmilito. Sekve de la malvenko de ĝia eŭropaj aliancanoj en la unua jaro de la milito, Britio kontinuis la batalon kontraŭ Germanio en la aerarmea kampanjo konata kiel la Batalo de Anglio. Post la venko, Britio estis inter la superpotencoj kiuj planis la postmilitan mondon. La Dua Mondmilito finance damaĝis Brition. Tamen, kun la helpo de la Plano Marshall kaj pruntoj de Usono kaj Kanado, la brita ekonomia situacio denove pliboniĝis.
Dum la unuaj post-militaj jaroj kreiĝis la sociala ŝtato, inkludante tre novan kaj kompreneblan sanosistemon, konata kiel la nacia prisana servo de britio (angle NHS). Pro la postulado de repliboniĝanta ekonomio, multaj eksterlandanoj el la Commonwealth migris en Brition, kio kondukis al la estigo de multetna Britio. Kvankam la fino de la Dua Mondmilito signifis malpligraviĝon de la brita politiko, kio montriĝis en la malkoloniigo, la internacia disvastigo de la angla lingvo samtempe kontribuis al la ankoraŭa influo de la britaj literaturo kaj kulturo, precipe de la popola kulturo en la 1960-aj jaroj.
La 23-an de junio 2016 Britio per referendumo elektis forlasi la Eŭropan Union (52% por kaj 48% kontraŭ). La Briteliro (forlaso de EU) fine okazis la. <!-- Following a period of global economic slowdown and industrial strife in the 1970s, the 1980s saw the inflow of substantial North Sea oil revenues and economic growth. The premiership of Margaret Thatcher marked a significant change of direction from the post-war political and economic consensus; a path that has continued under the New Labour governments of Tony Blair and Gordon Brown since 1997.
The United Kingdom was one of the 12 founding members of the European Union at its launch in 1992 with the signing of the Maastricht Treaty. Prior to that, it had been a member of the EU's forerunner, the European Economic Community (EEC), from 1973. The attitude of the present Labour government towards further integration with this organisation is mixed, with the Official Opposition, the Conservative Party, favouring fewer powers and competencies being transferred to the EU. The end of the 20th century saw major changes to the governance of the UK with the establishment of devolved national administrations for Northern Ireland, Scotland, and Wales following pre-legislative referenda. -->
Geografio
La subŝtatoj Anglio, Skotlando kaj Kimrio situas sur insulo nord-okcidenta de la eŭropa kontinento, kiu lokiĝas en la Norda maro. La nordo de la insulo, kie estas Skotlando, famas pro sia vasta montaro, kiu estas anglalingve nomata Scottish Highlands (esperante Skotaj altlandoj). Okcidente de la brita insulo estas la irlanda.
Onidire la vetero en Anglio kaj la ceteraj subŝtatoj estas ofte pluva kaj nesuna, sed fakte la vetero ne estas tre malsimila al la vetero de la apudaj kontinentaj landoj kiel Francio aŭ Germanio. Krome la vetero estas relative milda pro la proksimeco al la Atlantika Oceano, de kies okcidento venas la varmeco de la Golfa Marfluo.
Landonomo en la oficialaj lingvoj
La ŝtato Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Nord-Irlando nomiĝas en la oficialaj lingvoj de la lando:
Politiko
10 Downing Street, do "registaro de sia majesto" kaj la oficiala restadejo kaj oficejo de la "Unua Senjoro de la Fisko", kiu dum granda parto de la 18-a kaj 19-a jarcentoj kaj senescepte ekde 1905 estas plenumata de la Ĉefministro de Unuiĝinta Reĝlando.
La kabineto (angle Cabinet) de brita registaro de Britio estas oficiala organo, kies membroj estas la altrangaj ministroj de la registaro. La membroj de la kabineto estas elektitaj de la brita Ĉefministro. La ministroj kiuj estas membroj de la kabineto portas la titolon "Ŝtatsekretarioj". Kabinetanoj devas esti membroj de unu el la domoj de la brita parlamento. La Kabineto estas la centra decida organo de la plenuma povo en Britio.
La brita parlamento, la Parliament of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland (Parlamento de la Unuiĝinta Reĝlando de Britio kaj Nord-Irlando) estas la plej supera leĝfaranta estraro de Britio. Ĝi konsistas el la House of Commons (Ĉambro de Komunuloj, aŭ la Suba ĉambro) kaj la House of Lords (Ĉambro de lordoj, aŭ la Supera ĉambro), kiujn titole estras la brita reĝo, nuntempe Karlo la 3-a. Ĝi troveblas en Londono, ĉe la palaco de Westminster, konata kiel Houses of Parliament (Ĉambroj de parlamento). Laŭ la neskribita konstitucio de Britio, la ĉefministro kaj registaro devas esti parlamentanoj, ordinare de la Komunuloj, sed kelkfoje de la Lordoj.
Ekonomio
Britio havas parte reguligitan merkatan ekonomion. Surbaze de merkatkurzoj, la UK hodiaŭ estas la kvina plej granda ekonomio en la mondo kaj la dua plej granda en Eŭropo post Germanio.
La Banko de Anglio estas la centra banko de Britio kaj respondecas pri emisiado de biletoj kaj moneroj en la valuto de la nacio, la brita pundo (sterlingo). Bankoj en Skotlando kaj Nord-Irlando konservas la rajton emisii siajn proprajn biletojn, kondiĉe de reteni sufiĉe da biletoj emisiitaj de la Banko de Anglio en rezervo por kovri sian propran emision. La brita pundo estas la kvara plej granda rezerva valuto de la mondo (post la usona dolaro, eŭro kaj japana eno).
Post la Dua Mondmilito kaj la disfalo de la brita imperio, la ekonomio de Britio estis difektita kaj ĝi perdis sian lokon kiel ekonomia superpotenco. Ĉar aliaj nacioj industriiĝis, kunligita kun ekonomia malkresko post du mondmilitoj, Britio komencis perdi sian konkurencivan avantaĝon kaj peza industrio malkreskis, iom post iom, dum la 20-a jarcento. Produktado restas signifa parto de la ekonomio sed respondecis pri nur 16.7 procentoj de nacia produktado en 2003.
Kvankam Britio ne revenis al sia antaŭa pozicio, ĝi estas unu el la plej prosperaj landoj en la mondo kaj ĝia MEP estas la 8-a en la mondo. Ĉe la bazo de la ekonomio estas industrio, kiu dungas ĉirkaŭ kvaronon de la laboristaro kaj provizas la plej granda parto de la eksportaj varoj. La plej granda parot de la ekonomio estasla serva sektoro, kaj ĉirkaŭ 70 % de la laborforto estas dungita en servoj. Turismo, bankado kaj komerco ankaŭ estas tre gravaj. Agrikulturo progresas, kaj tiuj dungitaj en ĝi (2 % de la laboristaro) provizas proksimume 90% de lokaj bezonoj. Ĝis 1975, Britio estis dependa de importado de nafto kaj tergaso por ĝiaj industrioj, sed post la malkovro de petrolo kaj gaso en la marfundo de la Norda Maro, ĉirkaŭ 75% de kiuj estas sub la kontrolo de Britio, ĝi provizas sian tutan konsumon kaj eĉ eksportas petrolon. Tradicie kaj historie, krom la uzo de petrolo kaj tergaso, Britio ankaŭ uzas karbon, kiu originas de la Britaj Insuloj mem, por produkti energion. En la Britaj Insuloj estas aliaj mineraloj kiel stano, fero, plumbo kaj kupro.
La ĉefaj ekonomiaj partneroj de Britio estas la landoj de Eŭropa Unio, ĉefe Germanio kaj Francio, Usono kaj aliaj okcidentaj landoj. Britio estas membro de la Organizo de Industriigitaj Landoj, kaj do ankaŭ de la G20.
Specife Londono estas unu el la plej grandaj financaj centroj de la mondo, vicigante dua en la mondo, malantaŭ Novjorko. Londono ankaŭ havas la plej grandan urbokerna MEP en Eŭropo; kun Edinburgo vicigita 17-a en la mondo, kaj sesa en Okcidenta eŭropo.
Demografio
En la censo de 2011 la totala populacio de Unuiĝinta Reĝlando estis de 63 181 775 loĝantoj. Ĝi estas la kvara plej granda lando en Eŭropo (post nur Rusio, Germanio kaj Francio), la kvina plej granda en la Komunumo de Nacioj kaj la 22a plej granda en la mondo. Inter 2014 kaj 2015 ĉefe internacia migrado kontribuis al la populacikresko. Inter 2012 kaj 2013 ĉefe natura ŝanĝo kontribuis al la populacikresko. Inter 2001 kaj 2011 la populacio pliiĝis je averaĝa jara indico de proksimume 0.7 procento. La censo de 2011 montris ankaŭ, ke laŭlonge de la antaŭaj 100 jaroj, la proporcio de la populacio 0–14-aĝa falis el 31 procento ĝis 18 procento, kaj la proporcio de homoj super 65-jaraĝo kreskiĝis el 5 ĝis 16 procento. En 2018 la mezaveraĝa aĝo de la brita populacio estis 41.7 jaroj.
La angla populacio en 2011 estis 53 milionoj da loĝantoj, kio estas ĉirkaŭ 84 procento de la totalo de UR. Ĝi estas unu el la plej dense loĝataj landoj en la mondo, kun 420 personoj por kvadrata kilometro meze de 2015, kun aparta koncentrado en Londono kaj en la sudoriento. La censo de 2011 markis por Skotlando populacion de 5.3 milionoj da loĝantoj, por Kimrio 3.06 milionojn kaj por Norda Irlando 1.81 milionojn.
En 2017 la averaĝa fekundindico en Unuiĝinta Reĝlando estis de 1.74 naskitoj por virino. Kvankam alta naskindico estas kontribuanta al populacikresko, ĝi restas konsiderinde sub la pinta naskeskplodo de 2.95 naskitoj por virino en 1964, aŭ multe sub la alta nivelo de 6.02 naskitoj por virino en 1815, sub la anstataŭa indico de 2.1 naskitoj por virino, sed pli alte ol la malalta rekordo de 2001 kun nur 1.63 naskitoj por virino. En 2011, 47.3 procento de naskoj en Unuiĝinta Reĝlando estis de needzinaj virinoj. La Oficejo pri Naciaj Statistikoj reportis en 2015 ke el la tuta brita populacio de 16 jaroj kaj pli, 1.7 procento identigas sin sam- aŭ duseksemulo (2.0 procento de maskloj kaj 1.5 procento de inoj); 4.5 procento de respondintoj respondis per "alia", "mi ne scias", aŭ tute ne respondis. La nombron de transgenruloj en Unuiĝinta Reĝlando estis ĉirkaŭkalkulita inter 65 000 kaj 300 000 laŭ esploroj inter 2001 kaj 2008.
Etneco
Historie, oni pensis, ke indiĝenaj Britoj estas posteuloj el variaj etnaj grupoj kiuj setliĝis tie antaŭ la 12-a jarcento: nome Keltoj, Romianoj, Anglosaksoj, Nordanoj kaj Normanoj. Kimroj eble estas la plej antikva etna grupo en la teritorio de nuna Unuiĝinta Reĝlando. Unuiĝinta Reĝlando havas historo de enmigrado de neblankuloj kun Liverpool havante la plej antikvan nigrulan populacion en la lando datita el almenaŭ la 1730-aj jaroj dum la periodo de Afrika sklavokomerco. Dum tiu periodo oni ĉirkaŭkalkulis la afrik-karibian populacion de Granda Britio je 10 000 ĝis 15 000 kio poste malpliiĝis pro la abolo de la sklaveco. Unuiĝinta Reĝlando havas ankaŭ la plej antikvan ĉinan komunumon en Eŭropo, datita el la alveno de ĉinaj maristoj en la 19-a jarcento. Laŭ la brita censo de 2011, 87.2 procento de la populacio de Unuiĝinta Reĝlando identigis sin kiel blankuloj, kio signifas, ke 12.8 procento de la populacio de Unuiĝinta Reĝlando identigas sin kiel ano de grupo de etna malplimulto.
Etneca diverseco ege varias tra Unuiĝinta Reĝlando. 30.4 procento de la Londona populacio kaj 37.4 procento de la populacio de Leicester estis ĉirkaŭkalkulita kiel neblankula en 2005, dum malpli ol 5 procento de la populacioj de Nordorienta Anglio, Kimrio kaj Sudokcidenta Anglio estis el etnaj malplimultoj, laŭ la censo de 2001. En 2016, 31.4 procento de bazlernejanoj kaj 27.9 procento de mezlernejanoj en ŝtataj lernejoj en Anglio estis membroj de etna malplimulto.
Lingvoj
La angla lingvo estas la oficiala kaj plej parolata lingvo de Unuiĝinta Reĝlando, kiu originiĝis el Anglio. Unuiĝinta Reĝlando aktive promocias la lingvan tutmondecon por konstrui konektojn, interkomprenemon kaj fidon inter la loĝantoj de UR kaj kun la diversaj landoj de la tuta mondo. Oni ĉirkaŭkalkulis, ke 95 procento de la brita populacio estas unulingva parolanto de angla. Oni ĉirkaŭkalkulis, ke 5.5 procento de la populacio parolas aliajn lingvojn alportitajn al Britio kiel rezulto de relative ĵusa enmigrado. Sudaziaj lingvoj estas la plej granda grupo kiu inkludas Panĝaban, Urduan, Bengalan, Silhetian (el Bangladeŝo), Hindian kaj Guĝaratan. Laŭ la censo de 2011, la pola iĝis la dua plej parolata lingvo en Anglio kun 546 000 parolantoj. En 2019, ĉirkaŭ tri kvaronoj de milionoj da personoj parolis malmulte aŭ tute ne anglan.
Oni parolas tri indiĝenajn keltajn lingvojn en Unuiĝinta Reĝlando: nome Kimra, Irlanda kaj Skotgaela. La Kornvala, kiu formortis kiel unua lingvo fine de la 18-a jarcento, estas celo de revivigaj klopodoj kaj havas malgrandan grupon de parolantoj kiel dua lingvo. Laŭ la censo de 2021, la populacio de Kimrio parolanta kimran de tri aŭ pliaj jaroj estis 538 300 personoj (17.8 procento). Krome, oni ĉirkaŭkalkulas, ke ĉirkaŭ 200 000 parolantoj de kimra loĝas en Anglio. En la censo de 2011 en Norda Irlando 167 487 personoj (10.4 procento) asertis, ke ili havas "ioman scion de irlanda", preskaŭ ekskluzive en la naciisma (ĉefe katolika) populacio. Ĉirkaŭ 92 000 personoj en Skotlando (ĝuste sub 2 procento de la populacio) havis ioman kapablon ĉe gaela lingvo, inklude 72 procenton de tiuj kiuj loĝas en Eksteraj Hebridoj. La nombro de infanoj kiuj lernas ĉu kimran ĉu skotgaelan estas pliiĝanta. La Skota, lingvo devena el frua norda Mezangla, havas limigitan agnoskon kun sia regiona varianto, nome la Ulsterskota en Norda Irlando, sen specifa postulo por protektado kaj promocio. Aprile 2020, oni diris, ke estas ĉirkaŭ 151 000 uzantoj de Brita signolingvo (BSL), nome signolingvo uzata de surduloj, en Unuiĝinta Reĝlando.
Kulturo
La kulturo de Unuiĝinta Reĝlando estas influita de multaj faktoroj kiel: la insula statuso de la lando; ĝia historio; kaj esti politika unio de kvar landoj el kiuj ĉiu konservas elementojn de distingaj tradicioj, kutimoj kaj simboleco. Kiel rezulto de la Brita Imperio, la britan influon oni observas ankaŭ en la lingvo, kulturo kaj juraj sistemoj de multaj el ties iamaj kolonioj, precize de Usono, Auzstralio, Kanado, Novzelando kaj Irlando, komuna kulturo konata nuntempe kiel "Anglosfero". La esenca kultura influo de Unuiĝinta Reĝlando kondukis al la fakto esti priskribita kiel "kultura superpotenco". Tutmonda opinienketo fare por BBC vidis, ke Unuiĝinta Reĝlando rangiĝis kiel la tria plej positive rigardata lando en la mondo (malantaŭ Germanio kaj Kanado) en 2013 kaj 2014.
British Council (esperante: Britia Konsilio) estas internacia organizaĵo, fondita kaj subtenata de la registaro de la Unuiĝinta Reĝlando de Britio kaj Nord-Irlando (Britio). Ĝia celo estas disvastigado de la kulturo de sia lando kaj de la angla lingvo.