cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Albo
La modernaj alboj, foje, estas provizitaj per kolumo kiu adheras al la kolo kun ĉarniro sur la brusto aŭ sur la ŝultro. Uziĝas ankaŭ novaj tipoj de alboj similaj al la monaĥaj vestoj kun manikoj larĝaj kaj kapuĉo.
Super la albo la sacerdoto surmetas la liturgian stolon kaj la kazublon (aŭ, se temas pri diakono, la dalmatikon).
Olenegorsk
Olenegorsk (ruse Оленегорск) estas urbo en Murmanska provinco en Rusio.
Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 47417.
La urbo estis fondita en jaro 1916 kiel loĝejo ĉe fervoja stacio.
Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1957.
La interurba telefona kodo estas 81552, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).
La urbo antaŭe estis nomita kiel:
Geografiaj koordinatoj de la urbo estas.
En la urbo estas fervoja stacio (malfermita en 1916).
En jaro 1959 la urbo havis 12,1 mil loĝantojn.
En jaro 2002 la urbo havis 25,2 mil loĝantojn.
Prometeismo
Prometeismo aŭ prometea sinteno estas etika sinteno, por kiu morala idealo estas memvola subiĝo de unuopulo al la bono de pli grandaj sociaj grupoj aŭ eĉ de la tuta homaro. Oni aludas al mita Prometeo. Ankaŭ ĝi signifas ribelon kontraŭ diaj verdiktoj kaj fortoj de la naturo kaj propran suferon je la nomo de feliĉo de ĉiuj.
Nocio, kiu ligiĝas kun la sinteno de Prometeo estas t.n. komplekso de Prometeo, aŭ strebo superregi propran patron. Prometeismo estis ankaŭ politika projekto de Józef Piłsudski kontraŭa al Sovetunio en la intermilita periodo.
Valo de la Reĝoj
La Valo de la Reĝoj (en araba, Uadi Biban Al-Muluk (وادي الملوك): Valo de la Pordoj de la Reĝoj), estas nekropolo de antikva Egipto, en la proksimeco de Luksoro, kie troviĝas la tomboj de plej faraonoj de la Nova Imperio (18-a, 19-a kaj 20-a egiptaj dinastioj), tiel kiel de diversaj reĝinoj, princoj, nobeloj kaj eĉ de kelkaj animaloj. Populare ĝi estis konata de egiptoj kiel Ta-seĥet-ma'at (granda kampo).
Formas parton de la aro nomita Antikva Tebo kun ties nekropolo, deklarita Monda heredaĵo fare de Unesko en 1979. Ĝi troviĝas situanta sur la okcidenta bordo de la rivero Nilo, ĉe Tebo (moderna Luksoro), en el kerno de la Nekropolo.
János Martonyi (politikisto)
János MARTONYI [pr. martonji], laŭ hungarlingve kutima nomordo Martonyi János estas hungara politikisto, ministro, juristo, profesoro, diplomato. Lia patro estis János Martonyi (juristo).
János Martonyi naskiĝis la 5-an de aprilo 1944 en Hungario en Kolozsvár (nuntempa Cluj en Rumanio).
Kariero
Martonyi abiturientis en 1962; li finis juron en 1966 en Scienca Universitato de Szeged. Li komence havis advokatajn helpotaskojn en Budapeŝto kaj Szeged. En la jaro 1968 li plulernis en Londono, post 2 jaroj en Hago. Inter la 2 jaroj li advokatiĝis. En 1979 li kandidatiĝis, inter 1979 kaj 1984 li laboris en Bruselo en la hungara ambasadorejo. Ekde 1985 li laboris en ministerio pri komerco 4 jarojn, poste li aliĝis al la komunistoj, krome li ricevis signifan postenon. Inter 1991 kaj 1994 li estis subministro pri eksteraj rilatoj. En 1994 li establis privatan advokatan kontoron, post 3 jaroj li estis nomumita katedrestro en Szeged, ankaŭ docento. Li estis ministro por eksterlandaj aferoj de Hungarujo en la Unua Kabineto Orbán inter 1998-2002, same en la Dua Kabineto Orbán inter 2010-2014. En 2000 li estis oficiale universitata profesoro, li instruis ankaŭ en Universitato de Budapeŝto. Li ricevis Honoran legion en 2000, post 3 jaroj hungaran premion.
Anglosaksaj ĉartoj
Anglosaksaj ĉartoj estas dokumentoj el la frua mezepoka periodo en Britujo, kiuj ĉefe atestas donacon de bieno au privilegio. Ili estas kutime skribitaj sur pergameno en la latina, sed ofte entenas partojn en loka lingvo, priskibante la limojn de bienoj, kiuj ofte kongruis al la nuntempaj paroĥaj limoj. La plej fruaj konservitaj ĉartoj estis verkitaj en la 670-aj jaroj kaj transdonis bienojn al la romkatolika eklezio. Ekde la 8-a jarcento ĉartoj uziĝis pli kaj pli ofte por donaci bienojn al laikuloj.
La termino ĉarto kovras tutan aron da skribitaj leĝaj dokumentoj inkluzive de diplomoj, skribaĵoj kaj testamentoj. Diplomo (angle: diploma) estas reĝa ĉarto, tio estas donaco de rajtoj super bieno aŭ privilegioj fare de la reĝo. Kontraŭe skribaĵo (angle: writ) estas ordono aŭ malpermeso de la reĝo, kiu povas enteni evidenton pri rajtoj aŭ privilegioj. Tia skribaĵo estis identigita pere de sigelo kaj iom post iom anstataŭis la diplomon kiel pruvo de grundoposedaĵo en la malfrua anglosaksa kaj frua normana periodoj. Grundo aŭ lando akirita per ĉarto estis konata kiel bookland, tio estas librolando.
Ĉartoj estas fundamenta baza materialo por kompreni anglosaksan Anglujon kaj kompletigas la anglosaksan kronikon kaj aliajn bibliografiajn fontojn. Ili estas katalogitaj en la verko de Peter Sawyer kaj oni kutime uzas la numeron en tiu katalogo por identigi ilin, ekzemple S407.
Margit Szilvitzky
Margit SZILVITZKY [silvicki], laŭ hungarlingve kutima nomordo Szilvitzky Margit estis hungara tekstilartisto, pentristo, altlerneja instruisto. Ŝia edzo estis István Gergely (arkitekto pri internaj spacoj) (ŝia geedziĝa nomo estis  Gergely Istvánné).
Margit Szilvitzky naskiĝis la en Budapeŝto, ŝi mortis la  en Budapeŝto.
Biografio
Margit Szilvitzky akiris diplomon en Industriarta Altlernejo en 1954. En la 1960-aj jaroj ŝi okupiĝis pri vestofasonadoj. Inter 1963 kaj 1995 ŝi instruis en la Industriarta Altlernejo, kie ŝi estis atelierestro inter 1985-1995. Ŝi estis nomumita altlerneja instruisto en 1990, en la sekva jaro ŝi vivis en Romo helpe de stipendio. Ŝi ricevis premiojn inter 1962-2004. Ŝi naskis filinon en 1956.
Hazaraga lingvo
La Hazaraga Lingvo estas dialekto de la Persa lingvo, la ĉefa diferenco kun la norma Persa (parolata en Irano kaj Afganio) fare de la hazaroj, ke okazis pli multa pruntado el la vortprovizoj de la Tjurkaj kaj Mongolaj lingvoj. Ĝi estas parolata de la Hazara popolo de centra Afganio kaj ankaŭ de granda rifuĝinta loĝantaro trovita en nordorienta Irano kaj en partoj de Pakistano, kia Quetta.
Klasifiko
La Hazaraga estas facile disstingebla disde aliaj Persaj dialektoj parolataj en Afganio. La Hazaraga enhavas multajn Mongolajn kaj Tjurkajn vortojn.
Großensee
Großensee havas diversajn signifojn:
Internacia Dadaisma Monato
Internacia Dadaisma Monato estas monato de celebrado de la Dadaisma movado.
Je la 27-a de decembro, 2005, Urbestro Dennis "Boog" HIGHBERGER de Lawrence, Kansaso, proklamis Internacian Dadaisman Monaton. Tamen, en la spirito de Dadaismo, Highberger ne elektis specifikan monaton celebri Dadaismon. Anstataŭ, li proklamis Internacian Dadaisman Monaton kiel la 4-a de februaro, la 28-a de marto, la 1-a de aprilo, la 15-a de julio, la 2-a de aŭgusto, la 7-a de aŭgusto, la 16-a de aŭgusto, la 26-a de aŭgusto, la 18-a de septembro, la 22-a de septembro, la 1-a de oktobro, la 17-a de oktobro, kaj la 26-a de oktobro. Highberger elektis la datojn per rulado de ĵetkubo kaj eltirado de numeroj el ĉapelo.
Inter aliaj, la muzeo POINT JAUNE en St. Gallen, Svislando estas partoprenanto de la ideo de Higberger. Ĝi ankaŭ estas celebrita per kelkaj loĝantoj de Athens, Georgio.
Portugalio
Portugalio estas tre malnova lando, loĝata ekde prahistorio, certe de keltoj, kaj vizititaj kaj eĉ invaditaj ofte de diversaj popoloj, inter kiuj fenicoj, grekoj, romianoj, ĝermanoj, araboj ktp. Portugalio kiel lando estis establita dum la komenco de la procezo de konkero fare de kristanoj kontraŭ islamanoj nomita Reconquista. Fondita en 868, la graflando Portugalio elstaris per la Batalo de São Mamede (1128). La Reĝlando Portugalio estis poste proklamita post la Batalo de Ourique (1139), kaj la sendependiĝo el ĉefa tiama iberia regno nome Reĝlando Leono estis agnoskita per la Traktato de Zamoro (1143).
En la 15-a kaj 16-a jarcentoj, Portugalio establis la unuan tutmondan mar-komercan imperion, kaj tial iĝis unu el la ĉefaj ekonomiaj, politikaj kaj militaj potencoj de la mondo. Dum tiu periodo, nuntempe referencata kiel Epoko de Malkovroj, portugalaj esploristoj pioniris maresploradon per la malkovro por eŭropanoj de la afrika marbordo kaj de tio kio estos Brazilo (1500). Dum tiu epoko Portugalio monopolis la spickomercon, dividis la mondon en du hemisferoj de dominado kun Kastilio, kaj la imperio etendiĝis per militkampanjoj en Azio. Ĉirkaŭ la 18-a jarcento tamen, okazaĵoj kiel la Lisbona tertremo en 1755, la okupacio de la lando dum la Napoleonaj Militoj, kaj la sendependigo de Brazilo (1822) kondukis al la dekadenco de Portugalio. Tio estis sekvita de enlanda milito inter liberalaj konstituciistoj kaj konservativaj absolutistoj pri la reĝa sukcedo, kio daŭris el 1828 ĝis 1834.
La oktobra revolucio de 1910 renversis la malnovan monarkion de Portugalio, kaj establis la demokratian sed nestabilan portugalan Unuan Respublikon, poste renversita de la diktatoreca Estado Novo. Demokratio estis restaŭrita post la Revolucio de la Diantoj (1974), kiu finigis ankaŭ la Portugalajn Koloniajn Militojn.
Portugalujo havas altan nivelon de disvolviĝo. Portugalio lasis profundan kulturan, arkitekturan kaj lingvan influon tra la tuta mondo, kun heredo de ĉirkaŭ 250 milionoj da parolantoj de la portugala lingvo. Ĝi estas disvolviĝinta lando kun progresinta ekonomio kaj alta vivnivelo. Aldone, ĝi estas alte rangigita en pacindico, demokratio, gazetarlibereco, stabileco, socia progreso, prospereco kaj flueco en eksterlandaj lingvoj. Membro de Unuiĝintaj Nacioj, de Eŭropa Unio, de Schengen-spaco kaj de la Konsilio de Eŭropo, Portugalio estis ankaŭ unue el la fondaj membroj de NATO, de la eŭrozono, de la OEKE, kaj de la Komunumo de portugallingvaj landoj.
Etimologio
Nomo de la lando estiĝis el romia markigo Portus Cale. Cale estis markigo de origina vilaĝo en delto de rivero Doŭro. Tiun ĉi teritorion akiris ĉirkaŭ la jaro 200 antaŭ Kristo romianoj de Kartago en la paso de la dua punika milito. Visigotoj poste en mezepoko ŝanĝis nomon de la teritorio al Portucale, kiu pli malfrue donis estiĝon de nomo Portugale, do Portugalio. En la 9-a jarcento nocio Portugalio ensumigis teritorion proksimume inter riveroj Minjo kaj Doŭro. El la nomo Portugalio estis per ties mallongigo derivita ankaŭ hodiaŭa nomo de urbo troviĝanta sur la loko de la origina vilaĝo Cale, do Porto.
Historio
Sur la teritorio de Portugalio dum lastaj 3000 jaroj alternis multe da civilizoj. Fenicoj, keltoj, grekoj, kartaganoj, romianoj kaj araboj – ĉiuj ŝanĝis kaj markis la evoluon de tiu ĉi parto de Eŭropo, tute sendiference kun la teritorio de apuda nuna Hispanio. En la 14-a jarcento kaj en la 15-a jarcento tio estis male portugaloj, kiuj pro siaj transmaraj malkovroj ŝanĝis la vizaĝon de la tuta mondo.
Prahistorio
La regiono de nuntempa Portugalio estis loĝata de Neandertaloj kaj poste de Homo sapiens, kiu vagadis la tiaman senliman regionon de norda Iberio. Tiuj estis viveltenaj socioj kaj kvankam ili ne stablis prosperajn setlejojn, ili ja formis organizitajn societojn. Neolitika Portugalio konis aldomigon de gregoj, kultivadon de kelkaj cerealoj kaj fiŝkaptadon ĉe riveroj kaj maro.
Modernaj arkeologio kaj esplorado montras portugalan radikon de Keltoj kaj en Portugalio kaj aliloke. Dum tiu periodo kaj ĝis la romianaj invadoj, la kulturo de kastrumoj (variaĵo de la Kulturoj de urnaj kampoj konata ankaŭ kiel Urnenfelderkultur) estis fekunda en la areoj de nuntempaj kaj Portugalio kaj Galegio. Tiu kulturo, kun la survivantaj elementoj de la Atlantika megalitika kulturo kaj la kontribuoj el plej okcidentmediteraneaj kulturoj, finis en tio kio estis nomita Cultura Castreja aŭ kastruma kulturo.
Ŝajne temis pri patrineca societo, kun militista kaj religia aristokrataro probable kun rilato al la terposedo. La figuroj de maksimumaj aŭtoritatecoj estis la ĉefo (tribestro), de militista tipo kaj kun aŭtoritato en sia kastrumo aŭ klano, kaj la druido, ĉefe kun kuracaj kaj religiaj funkcioj kiuj povus esti komunaj al kelkaj kastrumoj. La kelta kosmogonio restis homogena pro la kutimo de druidoj renkontiĝi en kunsidoj kun la druidoj de aliaj areoj, kiuj sekurigis la transigadon de sciaro kaj la konon de plej gravaj okazaĵoj.
La plej fruaj dokumentaj referencoj al la kastruma societo estas havigitaj de kronikistoj de la romiaj militkampanjoj kiel Strabo, Herodoto kaj Plinio la Maljuna inter aliaj, pri la socia organizado, kaj priskribante la loĝantojn de tiuj teritorioj, nome la Gallaeci de nuna Norda Portugalio jene:
Antikva historio
La fruaj grekaj marnavigaciintoj nomis tiun ĉi teritorion Ophiussa (greke Lando de serpentoj), ĉar lokaj loĝantoj adoris serpentojn. Post ili alnavigaciis al bordoj de Portugalio fenicianoj – ĉirkaŭ la jaro 1104 antaŭ Kristo postlasinte ankaŭ multnombrajn spurojn en la loka kulturo. Post la jaro 238 a.K. ekokupis la bordojn de Iberio kartaganoj. Sed je nuraj dek naŭ jaroj pli poste enpaŝis sur Iberion ankaŭ romianoj, kiuj dum la punikaj militoj forpuŝis kartaganojn el la duoninsulo.
Romo sendis nombrajn legiojn kaj siajn plej gravajn generalojn al Luzitanio por subpremadi la ribelon, sed malsukcese kaj la Luzitanoj plue konkeris teritorion. La romianestroj devis subaĉeti aliancanojn de Viriato por mortigi lin en 139 a.n.e. Ĉiuokaze la kompleta romiigo de Luzitanio okazis jam en la epoko de Visigotoj. En 27 a.n.e., Luzitanio akiris la statuso de Romia provinco. Poste, norda provinco de Luzitanio estis formita, konata kiel Gallaecia, kun ĉefurbo en Bracara Augusta, nuntempe Braga en norda Portugalio. Estas ankoraŭ multaj ruinoj de kastrumoj tra nuntempa Portugalio kaj restaĵoj de la kastruma kulturo. Kelkaj urbaj restaĵoj estas tre grandaj, kiel Konimbriga kaj Mirobriga. Konimbriga estas unu el plej grandaj romiaj setlejoj en Portugalio, je 16 km el Coimbra, kiu siavice estis iam Aeminium. Tiu loko havas muzeon kiu ekspozicias objektojn trovitajn de arkeologoj dum la elfosadoj.
Unua Kabineto István Tisza
Unua Kabineto István Tisza [iŝtvAn tisa] estis la dekdua (preskaŭ sendependa) registaro en Hungario depost Aŭstra-hungara interkonsento. Ĝi gvidis la landon inter 1903 kaj 1905.
Portugalio
Antikva historio
Kelkaj vorkoj de inĝenierado, kiel banejoj, temploj, pontoj, ŝoseoj, ĉevalkurejoj, teatroj kaj juĝejoj estas konservataj tra la tuta lando. Oni trovis monerojn, kelkajn stampitajn en Luzitania lando, same kiel nombrajn pecojn de ceramiko. Tiutempaj historiistoj estis Paŭlo Orosio (ĉ. 375–418) kaj Hidacio (ĉ. 400–469), episkopo de Aquae Flaviae (nuntempa Chaves, kiu informis pri la finaj jaroj de la Romia regado kaj la alveno de Ĝermanaj popoloj.
Mezepoko
En la 5-a jarcento estiĝis sueva regno, kiun konkeris visigotoj, je tri jarcentoj pli poste araboj. En la 11-a jarcento estiĝis en la paso de Reconquista portugala grafolando, kiu en la jaro 1139 proklamis sin kiel reĝlando. Reconquista estis el historia vidpunkto longa armea, politika kaj civiliziga procezo de rekonkero de Iberio per eŭropa civilizo, kiu iom post iom dispartigis la t. n. kordovan ĥalifujon. Ĝi kulminis ĝuste pro estiĝo de du kristanismaj, pli precize katolikaj, reĝlandoj – Hispanio kaj Portugalio. Portugaloj rekonkeris Lisbonon reen en la jaro 1147, Reconquista estis en Portugalio finita en la jaro 1250, Granado estis konkerita per kristanoj nur en la jaro 1492.
Ĝermanaj regnoj: Sueboj kaj Visigotoj
Komence de la 5-a jarcento, ĝermanaj triboj, ĉefe de Sueboj kaj de Vandaloj (Silingoj kaj Asdingoj) kune kun iliaj aliancanoj, nome Sarmatoj kaj Alanoj invadis la Iberian Duoninsulon kie ili kreis sian regnon. La Regno de Sueboj estis la ĝermana postromia regno, establita en la iamaj romiaj provincoj Gallaecia-Lusitania. Oni trovis restaĵojn de la 5-a jarcento de setlejoj de Alanoj en Alenquer Distrikto Lisbono (el malnovĝermana Alan kerk, templo de Alanoj), Coimbra kaj Lisbono.
Ĉirkaŭ 410 kaj dum la 6-a jarcento estis formale deklarita la Regno de Sueboj, en kiu la reĝo Hermeriko faris pactraktaton kun galegoj antaŭ pasigi sian regnon al Reĥilo, sia filo, kiu en 448 lasis la ŝtaton al Reĥiar. Post lia morto kontraŭ la visigotoj, la sueba regno estis dividita kaj Frantan kaj Agiulfo regis samtempe el 456 ĝis 457, kiam Maldras (457–459) reunuigis la regnon antaŭ sia murdo post malsukcesa romi-visigota konspiro. La Sueba Regno estis denove dividita inter Frumario (459–463) kaj Remismundo, filo de Maldras (459–469) kiu re-reunigis la regnon de sia patro en 463. Li estis devigita adopti Arianismon en 465 pro la visigota influo. Ĉirkaŭ la jaro 500, la Visigota Regno instaliĝis en Iberio, kun sidejo en Toledo, kreante minacon al la sueba regado. Poste estis malhela epoko, pri kiu ne estas multaj informoj, nur ke plej probable Teodemundo regis la suebojn; tio finis per la regado de Kariariko (550–559) kiu reinstalis la katolikan kredon en 550. Lin sukcedis Teodemiro (559–570) dum kies regado okazis la Unua Konsilio de Braga (561).
La konsilioj reprezentis avancon en la organizado de la teritorio kaj en la kristanigo de la ankoraŭ pagana loĝantaro (De correctione rusticorum) kun la apogoj de Marteno de Brago (São Martinho de Braga). Post la morto de Teodomiro, Miro (570–583) estis lia sukcedanto, kaj dum lia regado okazis la Dua Konsilio de Braga (572). Visigota interna milito ekis en 577. Miro intervenis, kaj en 583 li organizis malsukcesan ekspedicion por konkeri Sevilon kaj revenante li mortis. Inter sueboj pluis internaj luktoj: Eboriko (583–584) estis elpostenigita de Andeko (584–585), kiu malsukcesis eviti la visigotan invadon estritan de Leovigildo kaj finitan en 585. Leovigildo estis kronita Reĝo de Gallaecia, Hispania kaj Gallia Narbonensis.
Bracara Augusta, nuntempa Braga kaj iama ĉefurbo de Gallaecia, iĝis la ĉefurbo de Sueboj. Krom kulturaj kaj kelkaj lingvaj restaĵoj, la Sueboj lasis ankaŭ la plej grandan ĝermanan genetikan kontribuon al la Iberia Duoninsulo en teroj de nuna Portugalio kaj Galegio. Alia ĝermana grupo kiu akompanis la Suebojn kaj setliĝis en Gallaecia estis la Buri. Ili setliĝis en la regiono inter la riveroj Cávado kaj Homem, en la areo konata kiel municipo Terras de Bouro (Teroj de Buri).
Islama periodo kaj Reconquista
Nuntempa kontinenta Portugalio, kun plej el la nuntempa Hispanio, estis parto de al-Andalus inter 726 kaj 1249, post la Umajida Kaliflando konkeris preskaŭ la tuton de la Iberia Duoninsulo. Tiu regado daŭris el kelkaj jardekoj en la nordo ĝis kvin jarcentoj en la Sudo.
Venkinte la Visigotojn dum nur kelkaj monatoj, la Umajida Kaliflando ekekspansiis rapide en la duoninsulo. El 726, la lando kiu nun estas Portugalio estis parto de la Umajida imperio de Damasko, kiu etendiĝis el la rivero Induso en Suda Azio ĝis la Sudo de Francio, ĝis ties kolapso en 750. En tiu jaro la okcidento de la imperio atingis sian sendependigon kun Abd ar-Rahman la 1-a kaj la establado de la Emirlando de Kordovo. Post preskaŭ du jarcentoj, la Emirlando iĝis Kordova Kaliflando en 929, ĝis ties dissolvo post unu jarcento en 1031 en ĉirkaŭ 23 regnetoj, nomitaj Tajfoj.
Ĉiuj guberniestroj de la tajfoj proklamiĝis Emiroj de siaj provincoj kaj establis diplomatiajn rilatojn kun la nordaj kristanaj regnoj. Granda parto de la nuntempa Portugalio estis teritorio de la Tajfo de Badajoz de la Aftasida Dinastio, kaj post mallonga regado de la Tajfo de Lisbono en 1022, falis sub la dominado de la Tajfo de Sevilo de la Abadidaj poetoj. Tiu periodo finiĝis pro la konkero fare de la Almoravidoj kiuj venis el Maroko en 1086 kaj venkis en la grava Batalo de Sagrajas; post unu jarcento, en 1147, estis dua periodo de Tajfoj, fare de Almohadoj, ankaŭ el Marakeŝo. Al-Andalus estis dividita en diversaj distriktoj nome Kura. Gharb Al-Andalus (okcidenta al-Andalus)]] kiam plej ampleksa konsistis el dek kura-oj, ĉiu kun propra ĉefurbo kaj guberniestro. La ĉefaj urboj de tiu periodo en Portugalio estis en la suda duono de la nuna lando: nome Beja, Silves, Alcácer do Sal, Santarém kaj Lisbono. La islama loĝantaro de la regiono konsistis ĉefe de indiĝenaj iberiaj konvertitoj al Islamo (nomitaj Muŭallad aŭ Muladioj) kaj Araboj. La Araboj estis ĉefe nobeloj el Sirio kaj Omano; kaj kvankam ili estis malmultnombraj, ili konstituis la eliton de la loĝantaro. La Berberoj estis origine el la regiono de Rif kaj Atlasa montaro de Nordafriko kaj estis nomadoj.
Kristana konkero kaj sendependigo
Astura visigota nobelo nomita Pelaĝo de Asturio en 718 estis elektita estro de la tieaj nobeloj kaj li alvokis ceterajn visigotajn armee ribeli kontraŭ la Maŭroj kaj regrupiĝi en la nekonkeritaj altaj teroj de Asturio, plej bone konitaj nuntempe kiel Kantabra Montaro. Ŝajne la plano Pelaĝo estis fari la Kantabran Montaron startejo por rekuperi la regnon kiun visigotoj estis perdintaj. Post legenda venko en supozita Batalo de Covadonga en 722, Pelaĝo estis proklamita reĝo, tiel fondante la kristanan Reĝlandon Asturio kaj startante militon de kristana rekonkero konata en portugala kiel la Reconquista Cristã (Kristana Rekonkero).
Nur fine de la 9-a jarcento, la regiono de nuna Portugalio inter la riveroj Minjo kaj Doŭro, estis konkeritaj el la Maŭroj fare de nobela kavaliro Vímara Peres je ordenoj de la reĝo Alfonso la 3-a (Asturio). En la regiono estis du ĉefaj urboj – Portus Cale ĉe la marbordo kaj Braga en la interno, sed la cetero estis tre senhoma kaj li decidis reloĝigi ĝin per portugaloj, galegoj kaj aliaj kristanaj alvenintoj. Krom la Araboj el la Sudo, la marbordaj regionoj en la Nordo estis atakitaj ankaŭ de Normanoj kaj Vikingoj ĉefe el 844. Vímara Peres organizis la konkeritan regionon, kiun li igis Graflando Portugalio laŭ la ĉefa havenurbo de la regiono – nome Portus Cale aŭ nuntempa Porto. Unu el la unuaj urboj kiuj Vimara Peres fondis tiam estis Vimaranes, konata nuntempe kiel Guimarães – konsiderataj de portugaloj kiel "naskoloko de Portugalio" aŭ "lulila urbo" (Cidade Berço en portugala).
La Graflando Portugalio iĝis unu el kelkaj graflandoj kiuj formis la regnon Reĝlando Asturio, kaj ĝia reĝo Alfonso la 3-a kavalirigis Vímara Peres, en 868, kiel la unua grafo de Portus Cale (Portugalio). La regiono iĝis konata kiel Portucale, Portugale, kaj samtempe Portugália – nome Graflando Portugalio. Poste la Reĝlando Asturio, je la abdiko de Alfonso la 3-a devigita de liaj filoj en 910, disiĝis en tri apartaj regnoj, kiuj estis eventuale reunuigitaj en 924 kiel Reĝlando Leono. EIn 1093, Alfonso la 6-a de Leono donis la graflandon al Henriko de Burgonjo kaj edzigis lin al sia ekstergeedza filino, Tereza de Leono, dankema pro ricevita helpo kontraŭ la sudaj maŭroj. Henriko faris ĉefurbon en Bracara Augusta (nuntempa Braga), kiu jam estis iam ĉefurbo de la romia provinco kaj de aliaj iamaj regnoj.
La 24an de Junio 1128, okazis la Batalo de São Mamede okazis proksime de Guimarães. Afonso Henriques, Grafo de Portugalio, venkis sian patrinon Tereza kaj ŝian amanton Fernão Peres de Trava, tiel li establiĝis kiel nura estro kaj entreprenis ekspansion kontraŭ sudaj araboj. La 25an de Julio 1139, li venkegis en la Batalo de Ourique, kaj sekve li estis proklamita Reĝo de Portugalio fare de siaj soldatoj. Tio estis tradicie konsiderata la okazo kiam la Graflando Portugalio, feŭdo de la Reĝlando Leono, transformiĝis en la sendependa Reĝlando Portugalio. Afonso estis agnoskita en 1143 fare de la reĝo Alfonso la 7-a de Leono, kaj en 1179 de la papo Aleksandro la 3-a. Afonso Henriques kaj liaj posteuloj, helpita de militistaj monaĥordenoj, pelis suden la maŭrojn. Tiam Portugalio kovris nur ĉirkaŭ la duonon de sia nuna areo. En 1249, la Reconquista finiĝiss per la kapto de Algarve kaj kompleta forpelo de lastaj maŭraj setlejoj de la suda marbordo, kio havigis al Portugalio ties nunajn bordojn, je minoraj esceptoj.
En unu el tiuj situacioj de konflikto kontraŭ la Reĝlando Kastilio, Denizo subskribis kun la reĝo Fernando la 4-a de Kastilio (reprezentita, kiel minora, de sia patrino la reĝino Maria de Molina) la Traktaton de Alcañices (1297), kiu markis inter aliaj la limojn inter Portugalio kaj Leono, en kiu la disputita urbo Olivenza estis inkludita. La regadoj de Denizo la 1-a, Alfonso la 4-a kaj Petro la 1-a okazis pace kun la ceteraj kristanaj regnoj de Iberio.
En 1348 kaj 1349 Portugalio, kiel la cetero de Eŭropo, estis ruinigita de la Nigra morto. En 1373, Portugalio faris aliancon kun Anglio, kiu estis unu el la plej antikvaj daŭraj aliancoj en la mondo. Tio malfermis geopolitikan kaj militan kunlaboradon (kontraŭ interesoj de Francio, Hispanio kaj Nederlando) kaj bontenis komercajn kaj kulturajn ligojn inter ambaŭ aliancanoj.
En 1383, Johano la 1-a de Kastilio, edzo de Beatriz de Portugalio kaj bofilo de Fernando la 1-a de Portugalio, postulis la tronon de Portugalio. Portugaloj estritaj de Johano de Aviz (posta reĝo Johano la 1-a de Portugalio) kaj komanditaj de generalo Nuno Álvares Pereira venkis super kastilianoj en la Batalo de Alĵubaroto, pro kio la Dinastio Aviso iĝis la reganta familio de Portugalio. La novreganta dinastio portis Portugalion al la pinto de la eŭropaj politiko kaj kulturo, per patronado de literaturo, kiel ĉe Crónicas d'el Rei D. João I de Fernão Lopes, tradukoj de multaj alilandaj verkoj kaj disvastigo de lokaj verkoj kiel la Tratado da Vertuosa Benfeytoria. Kiel klopodo por solidigo kaj centrigo de la reĝa povo la monarkoj de tiu dinastio ordonis la kompiladon, organizadon kaj publikigon de la unuaj tri kompilaĵoj de leĝoj en Portugalio: nome Ordenações d'el Rei D. Duarte, kiu neniam estis validigita; la Ordenações Afonsinas, kies aplikado kaj validigo ne estis kompleta en la tuta regno; kaj la Ordenações Manuelinas, kiuj jam profitis de presarto por atingi ĉiun angulon de la regno. La Dinastio Aviso patronis ankaŭ verkojn de arkitekturo kiel la Mosteiro da Batalha (laŭvorte, la Monaĥejo de la Batalo) kio rezultos en la kreado de la manuelisma stilo de arkitekturo en la 16.a jarcento.
Malkovroj
Portugalio fariĝis en la paso de la 15-a jarcento pioniro de transmara ekspansio, ĝi entreprenis malkovrigajn navigaciojn ĉirkaŭ Afriko ĝis Hindio akirante ampleksajn koloniajn posedaĵojn. Ekz. Orienta Timoro liberiĝis el la koloniigo nur en la jaro 1975. La plej signifaj kolonioj estadis Brazilo, Angolo kaj Mozambiko.
Portugalio akcelis la eŭropan esploradon de la mondo kaj la progreson de la Epoko de Malkovroj. Princo Henriko la Navigisto, filo de la reĝo Johano la 1-a de Portugalio, iĝis la ĉefa patrono de tiu iniciato. Dum tiu periodo, Portugalio esploris la Atlantikan Oceanon, malkovris la atlantikajn insularojn Azoroj, Madeira, kaj Kaboverdo; esploris la afrikan marbordon; koloniigis kelkajn areojn de Afriko; malkovris orientan marvojon al Hindio tra la Kabo de Bona Espero; malkovris Brazilon, esploris la Hindan Oceanon, establis komercvojojn tra plej el Suda Azio; kaj sendis la unuajn rektajn eŭropajn markomercajn kaj diplomatiajn misiojn al Ĉinio kaj Japanio. En 1415, Portugalio akiris la unuan de siaj transmarajn koloniojn konkerante Ceuta, en Nordafriko. Sekvis la unuaj malkovroj en Atlantiko: Madeira kaj Azoroj, kio rezultis en pioniraj koloniismaj movadoj.
En 1422, per dekreto de la reĝo Johano la 1-a, Portugalio oficiale abandonis la ĝistiaman datsistemon, nome la Erao de Cezaro, kaj adoptis la sistemon Anno Domini, estante la lasta katolika regno kiu faris tion. Tra la tuta 15-a jarcento, Portugalaj esploristoj navigis laŭ la marbordo de Afriko, kaj establis komercejojn por diversaj oftaj tiamaj varoj, game el oro ĝis sklavoj, dum ili serĉis vojon al Hindio kaj ties spicoj, kiuj esti tre dezirataj en Eŭropo. La Traktato de Tordesillas, intencis solvi la disputojn kreitajn post la reveno de Kristoforo Kolumbo, fare de la papo Aleksandro la 6-a, peranto inter Portugalio kaj Hispanio (fakte Kastilio). Ĝi estis subskribita la 7an de Junio 1494, kaj dividis la ĵus malkovritajn landojn ekster Eŭropo inter ambaŭ landoj laŭlonge de la meridiano 370 leŭgojn okcidente de Kaboverdo (ĉe la okcidenta marbordo de Afriko).
Moderna epoko
En 1498, Vasco da Gama plenumis kion Kolumbo ŝajne planis kaj iĝis la unua eŭropano kiu atingis Hindion mare irante ĉiam okcidenten, kio alportis ekonomian prosperon al Portugalio kaj ties 1.7 milionoj da loĝantoj, helpante la aperon de Portugala Renesanco. En 1500, la portugala esploristo Gaspar Corte-Real atingis tion kio estas nun Kanado kaj fondis la urbon Portugal Cove-St. Philip's, Novlando kaj Labradoro, longe antaŭ la alveno de francoj kaj angloj tien, kaj iĝante unu el multaj portugalaj kolonioj en Ameriko.
In 1500, Pedro Álvares Cabral malkovris Brazilon kaj postulis ĝin por Portugalio. Dek jarojn poste, Afonso de Albuquerque konkeris Goa en Hindio, Maskaton kaj Hormuzon en la Hormuza Markolo, kaj Malako, nune ŝtato de Malajzio. Tiel, la Portugala Imperio tenis dominadon super la komerco en la Hinda Oceano kaj en Suda Atlantiko. Portugalaj maristoj atingis Orientan Azion, nome ĝis lokoj kiel Tajvano, Japanio, Timoro, kaj la Molukoj.
Kvankam dumlonge oni supozis, ke la Nederlandanoj estis la unuaj eŭropanoj kiuj alvenis en Aŭstralion, estas fakuloj kiuj proponas, ke eble estis portugaloj kiuj unuaj alvenis al Aŭstralio en 1521. El 1519 ĝis 1522 Fernão de Magalhães estris hispanan ekspedicion ĝis Orientaj Hindioj kio rezultis en la unua ĉirkaŭnavigado tutmonda. Magelano neniam revenis al Eŭropo ĉar estis mortigita en batalo kontraŭ indiĝenoj en Filipinoj en 1521. En tiu ekspedicioj navigis kaj hispanoj kaj portugaloj, sed tute for de la portugala kontrolo.
La Traktato de Zaragozo, subskribita la 22an de Aprilo 1529 inter Portugalio kaj Hispanio, specifis la meridianon por limigo de la decidoj de la Traktato de Tordesillas. Portugalio estis unu el la ĉefaj ekonomiaj, militistaj, kaj politikaj potencoj en la 15-a jarcento ĝis la fino de la 16-a jarcento.
Portugalio eniris en dinastia unio inter 1580 kaj 1640, ĉar la du lastaj reĝoj de la Dinastio Aviso – nome la reĝo Sebastiano, kiu mortis en la batalo de Alkazarkibir en Maroko, kaj lia av-onklo kaj sukcedanto, la reĝ-kardinalo Henriko la 1-a – ambaŭ mortis nelasante rektajn heredantojn, rezulte en portugala sukcedkrizo en 1580. Sekve, Filipo la 2-a postulis la tronon kaj estis akceptita kiel Filipo la 1-a de Portugalio. Portugalio ne perdis sian formalan sendependecon, kaj dum mallonge formis Iberian Union de du regnoj kun Hispanio kiu tiam jam estis plurteritoria ŝtato. Tiu kunigo de du reĝlandoj senigis Portugalion de sendependa eksterlanda politiko kaj kondukis al eniro en la Okdekjara Milito inter Hispanio kaj Nederlando.
Tiu milito rezultis en malbonigo de la rilatoj kun Anglio, plej malnova aliancano de Portugalio, kaj en la perdo de Hormuzo, strategia komercejo inter Irano kaj Omano. El 1595 ĝis 1663 la Nederland-Portugala Milito konsistis en invado de multaj portugalaj kolonioj kaj komercaj interesoj en Brazilo, Afriko, Hindio kaj Malproksima Oriento fare de nederlandaj kompanioj, rezulte en la perdo de la portugala hindia markomerca monopolo. Tiukadre en 1640, Johano la 4a de Portugalio estris ribelon apogitan de malkontentaj nobeloj kaj estis proklamita reĝo. La Portugala Restaŭrmilito finigis la sesdekjaran periodon de la Iberia Unio sub la Habsburgoj. Tio estis la komenco de la Dinastio de Braganzo, kiu reĝis en Portugalio ĝis 1910.
La filo de Petro, Johano la 5-a, havis regadon karakterizitan de la enveno de oro en la reĝa trezoro, ĉefe el la reĝa kvinono (imposto al valoraj metaloj) kiu estis ricevita el la portugalaj kolonioj Brazilo kaj Maranhão. Kontraŭ la tradiciaj portugalaj reginstitucioj, Johano la 5-a agadis kiel absolutisma monarko, preskaŭ elspezante la ŝtatajn impostenspezojn en ambiciaj arkitekturaj vorkoj, ĉefe en la Mafra Palaco, kaj en mendoj kaj aldonoj por siaj enormaj art-literaturaj kolektoj. Cele al internacia diplomata agnosko, Johano elspezis grandajn monsumojn ankaŭ por ambasadoj al kortegoj de Eŭropo, ĉefe tiuj famaj al Parizo en 1715 kaj al Romo en 1716.
Oficialaj ĉirkaŭkalkuloj metis la nombron de portugalaj migrantoj al Kolonia Brazilo dum or-impeto de la 18-a jarcento en 600 000. Tio estis unu el la plej grandaj movadoj de eŭropa loĝantaro al ties kolonioj en Ameriko dum la koloniaj tempoj.
Pombalisma klerismo
En 1738, fidalgo Sebastião José de Carvalho e Melo (poste nobeligita kiel la 1a Markizo de Pombal) komencis diplomatian karieron kiel la Portugala Ambasadoro en Londono kaj poste en Vieno. La reĝedzino, Maria Ana de Aŭstrio, apogis lin sed la reĝo Johano la 5-a, tamen, ne ŝatis lin kaj alvokis Carvalho e Melo al Portugalio en 1749. Johano la 5-a mortis la venontan jaron kaj lian filon, Jozefo la 1-a, estis reĝigita. Kontraste al sia patro, Jozefo la 1-a ja ŝatis Carvalho e Melo, kaj kun la aprobo de la patrin-reĝino, nomumis Carvalho e Melo ministro de Eksterlandaj Aferoj.
Ju pli la reĝo fidis en Carvalho e Melo, des pli la reĝo havigis al li plian kontrolon de la ŝtato. Ĉirkaŭ 1755, Sebastião José de Carvalho e Melo estis farita ĉefministro. Plaĉis al li la brita ekonomia sukceso kiam li estis tie ambasadoro, kaj tial li sukcese plenumis similajn ekonomiajn politikojn en Portugalio. Li abolis sklavecon en kontinenta Portugalio kaj en la portugalaj kolonioj de Hindio, reorganizis la armeon kaj la ŝiparmeon, restrukturis la Universitaton de Koimbro, kaj finigis la juran diskriminacion kontraŭ diversaj kristanismaj tendencoj en Portugalio abolante la distigon inter malnovkristanoj kaj novkristanoj.
Katastrofo skuis Portugalion en la mateno de la 1a de Novembro 1755, kiam Lisbono estis frapita de violenta tertremo kun ĉirkaŭkalkulita momanta magnitudo de 8.5–9. La urbo estis detruita ĝis grunda nivelo fare de la tertremo kaj postaj cunamo kaj incendioj, ĉar tiamaj lumigaj sistemoj estis fajraj kaj tiuj falis sur lignaj plankoj. Carvalho e Melo survivis bonsorte kaj tuj entreprenis la rekonstruado de la urbo, pere de sia fama citaĵo: "Kion nun? Ni enterigu la mortintojn kaj zorgu la vivantajn."
Spite la katastrofon kaj la kvanton de mortintoj, Lisbono bonsorte ne suferis gravajn epidemiojn kaj post malpli ol unu jaro ĝi jam estis rekonstruita. La nova urbocentro de Lisbono estis desegnita por rezisti venontajn tertremojn. Oni konstruis arkitekturajn modelojn por testaĵoj. La konstruaĵoj kaj grandaj placoj de la Lisbona centra kvartalo Baixa, nomita ankaŭ Baixa Pombalina (Pombala urbocentro) ankoraŭ restas kiel unu el plej gravaj turismaj allogaĵoj de Lisbono. Carvalho e Melo grave kontribuis al la studo de sismologio per detala esploro pri la efikoj de la tertremo, nome la "Paroĥaj Memoroj de 1758", kiuj estis petitaj al ĉiu paroĥo en la lando; tiu informaro ebligis al la modernaj sciencistoj rekonstruon de la okazaĵo kun ioma grado de scienca precizeco dum ankaŭ oni havigis al nuntempaj historiistoj enorman kvanton de demografia, topografia kaj persona informaro el la tuta regno kaj el urbaj kaj ruraj areoj.
Post la tertremo, la reĝo Jozefo la 1-a donis al sia ĉefministro eĉ plian povon, kaj Carvalho de Melo iĝis povega, progresema diktatoro. Ju pli lia povo kreskiĝis, des pli liaj malamikoj pliiĝis laŭnombre, kaj akraj disputoj kun la supra nobelaro oftiĝis. En 1758 Jozefo la 1-a estis vundita en murdoklopodo. La Markizo de Távora kaj la Duko de Aveiro estis tuje ekzekutitaj post rapida juĝo. La venontan jaron, la Ordeno de Jezuitoj estis nuligita kaj forpelita el la lando. Tio estis la fina frapo al opozicio publike montrante, ke eĉ la aristokrataro estis senpova antaŭ la povega ministro de la reĝo, kiu nobeligis Carvalho e Melo kiel Grafo de Oeiras en 1759.
En 1762, Hispanio invadis Portugalian teritorion kiel parto de la Sepjara milito, sed ĉirkaŭ 1763 la iama status quo inter Hispanio kaj Portugalio antaŭmilita estis restaŭrita. Post la afero de la familio Távora, la ĵus Grafo de Oeiras ne havis opozicion. Poste titolita "Markizo de Pombal" en 1770, li efektive regis Portugalion ĝis la morto de la reĝo Jozefo la 1-a en 1777. La nova reĝo, fakte reĝino Maria la 1-a, malŝatis la Markizon de Pombal pro la povo kiun li estis amasiginta, kaj neniam pardonis lin pro la akreco de la afero Távora, kaj post sia enpovigo ŝi retiris ĉiujn liajn politikajn postenojn. La Markizo de Pombal estis sendita al sia bieno de Pombal, kie li mortis en 1782.
Historiistoj sugestas, ke la progresema "klerismo" de Pombal, estis fakte mekanismo por plibonigo de aŭtokracio kontraŭ individua libereco kaj speciale kontraŭ opozicio, subpremante kritikaron, kaj pliigante kolonian ekonomian ekspluatadon same kiel intensigon de librocenzuro kaj plifirmigon de personaj kontroloj kaj profitoj.
Napoleona epoko
Portugalio gvidas longan disputon kontraŭ Hispanio pri teritorio en orienta limo kun Hispanio nomata Olivença, hispane Olivenza. Laŭ Viena kongreso el la jaro 1815 la teritorio estis aljuĝita al Portugalio kaj devigis Hispanion redoni ĝin. Sed tio neniam okazis, pri kio Portugalio regule atentigis. Olivença estas sub hispana administrado ekde la jaro 1801.
161278 Cesarmendoza
161278 Cesarmendoza estas tre malgranda, malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono, proksima de la orbita resonanco 1:4 kun la Tero.
Portugalio
Napoleona epoko
Je la invado fare de Napoleono, Portugalio eksuferis malrapidan sed konstantan dekadencon kiu daŭris ĝis la 20-a jarcento, kio estis akcelita per la Sendependigo de Brazilo, nome la plej granda kolonia portugalia posedaĵo. Aŭtuno de 1807, Napoleono sendis francajn trupojn tra Hispanio por invadi Portugalion. El 1807 ĝis 1811, brit-portugalaj fortoj sukcese luktis kontraŭ la franca invado de Portugalio en la Duoninsula Milito, dum kiu la reĝa familio kaj la portugala nobelaro, inklude Maria la 1-a, translokiĝis en 1807 al la portugala teritorio de Brazilo, tiam ankoraŭ kolonio de la Portugala Imperio, en Sudameriko, kio fakte konsistis en translokigo de la Portugala Kortego al Brazilo. Johano la 6-a, kiel Princa Regento, establis sin en Rio de Janeiro kiel ĉefurbo de la Portugala Imperio. En 1815, Brazilo estis deklarita Reĝlando kaj la Reĝlando Portugalio estis fakte unuigita al ĝi, formante plurkontinentan ŝtaton, nome Unuiĝinta Reĝlando de Portugalio, Brazilo kaj Algarvo.
Kiel rezulto en la ŝanĝo de ties statuso kaj de la alveno de la portugala reĝa familio, la brazilaj administracia, civila, ekonomia, militista, eduka kaj scienca aparatoj estis etenditaj kaj tre modernigitaj. Portugalaj kaj aliancaj Britiaj trupoj luktis kontraŭ la Franca Invado de Portugalio kaj ĉirkaŭ 1815 la situacio en Eŭropo tiom estis ŝanĝiĝintaj ke Johano la 6-a estis povinta reveni sekure al Lisbono. Tamen la Reĝo de Portugalio restis en Brazilo ĝis la Liberala Revolucio de 1820, startita en Porto, postulis lian revenon al Lisbono en 1821.
161278 Cesarmendoza
Ĝi estis malkovrita la de la venezuelaj astronomoj Ignacio Ramón Ferrín Vázquez kaj Carlos Leal elde la Nacia Astronomia Observatorio de Llano del Hato en Merido (Venezuelo).
Portugalio
Napoleona epoko
Tiel li revenis al Portugalio, sed lasis sian filon Petron estre de Brazilo. Kiam la Portugala Registaro klopodis la venontan jaron revenigi la Regnon Brazilon al subordigita statuso, lia filo Petro, kun apogo de brazilaj elitoj, deklaris la sendependecon de Brazilo disde Portugalio. La Provinco Cisplatina (nuntempe suverena ŝtato de Urugvajo) en la sudo estis unu el la lastaj aldonoj al la teritorio de Brazilo sub portugala regado.
161278 Cesarmendoza
Ĝi estis nomita en memoro de la venezuela astrofizikisto Cesar Mendoza (1962 – 2008), kiu faris gravajn kontribuojn en la kampo de la suna fiziko. Lia produktema aktivo estis ĉesigitaj je frua aĝo, sed liaj kontribuoj al la fiziko ne estis haltigitaj, dank'al lia dediĉo al junaj talentuloj, kiuj daŭrigos kaj pligrandigis lian laboron.
Herbotapiŝo
Herbotapiŝo, razeno aŭ gazono estas speco de herbejo kun densa kovraĵo de herbo flegata tiel ke ĝi havu unuecan malgrandan altecon. Herbotapiŝoj troviĝas en lokoj kiel ĝardenoj, parkoj kaj sportejoj. Kutime la herbo de herbotapiŝo havas altecon de kvin ĝis dek centimetroj, sed foje ankaŭ malpli (ekzemple tri ĝis kvar milimetroj ĉe la verdejoj de golfejoj).
Portugalio
Napoleona epoko
Brazila sendependeco estis agnoskita en 1825, kiam la imperiestro Petro garantiis al sia patro la honoran titolon de Imperiestro de Brazilo. La morto de Johano la 6-a en 1826 okazigis konflikton por lia sukcedo. Kvankam Petro estis lia heredanto, kaj eĉ reĝis por mallonge kiel Petro la 4-a, lia statuso kiel Brazila monarko estis konsiderita malhelpo por teni la portugalan tronon de ambaŭ landoj. Petro abdikis favore al sia filino, Maria la 2-a. Tamen, la frato de Petro, Infanto Mikaelo, postulis la tronon proteste kaj finfine enpovigis kiel reĝo Mikaelo la 1-a, en 1828. Por defendi la rajtojn de sia filino al la trono, Petro lanĉis la Liberalajn Militojn por reinstali sian filinon kaj establi konstitucian monarkion en Portugalio. La milito finiĝis en 1834, per la malvenko de Mikaelo, la promulgado de konstitucio, kaj la reinstaligo de la reĝino Maria la 2-a.
Konstitucia monarkio
La filo de la reĝino Maria la 2-a kaj de la reĝo Fernando la 2-a nome reĝo Petro la 5-a modernigis la landon dum sia mallonga regado (1853–1861). Dum lia regado oni konstruis ŝoseojn, telegrafojn, kaj fervojojn kaj oni progresis en publika sano. Lia populareco pliiĝis kiam, dum epidemio de ĥolero de 1853–1856, li vizitis hospitalojn disdonante donacojn kaj komfortigante malsanulojn. La regado de Petro estis mallonga, ĉar li mortis pro ĥolero en 1861, post serio de mortoj en la reĝa familio, kiel liaj du fratoj Infantoj Fernando kaj Johano, kaj lia edzino, Stefanio de Hohenzollern-Sigmaringen. Ĉar Petro ne havis filojn, lia frato, Ludoviko la 1-a de Portugalio ascendis al la trono kaj pluigis la modernigon.
Post la pinto de la eŭropa koloniismo en la 19-a jarcento, Portugalio jam estis perdinta sian teritorion en Sudameriko kaj preskaŭ ĉiujn siajn bazojn en Azio. La portugala koloniismo klopodis ekspansii siajn marbordajn lokojn en Afriko al land-grandaj teritorioj por konkurenci kun aliaj eŭropaj tieaj potencoj. Ekde kiam la Berlina Konferenco de 1884 estis markinta la limojn de la portugalaj teritorioj en Afriko kadre de la Disdivido de Afriko, Portugalio estis fondinta aŭ redisvolviginta urbojn interne. Jame en la 20-a jarcento oni ekkonstruis la fervojojn de Bengelo en Angolo, kaj de Beira en Mozambiko, kiuj intencis ligig marbordajn areojn kun kelkaj internaj regionoj. Grava epizodo tiukadre estis la Brita Ultimato de 1890, kiu devigis portugalajn militistojn retiriĝi el teritorio inter Mozambiko kaj Angolo (en nuntempa Zimbabvo kaj Zambio), kiu estis postulita de Portugalio kaj kiu estus rompinta la Britian intencon krei fervojon el Kablando ĝis Kairo. Portugalaj teritorioj en Afriko estis Kaboverdo, Santomeo kaj Princo, Portugala Gvineo, Angolo, kaj Mozambiko. Krome, Portugalio ankoraŭ regis la Aziajn teritoriojn de Portugala Hindio, Timoro kaj Makao.
La 1an de Februaro 1908, la reĝo Dom Karlo la 1-a kaj lia heredunto kaj plia aĝa filo, Princo Ludoviko Filipo, Duko de Braganzo, estis murditaj en Lisbono en centra placo Terreiro do Paço fare de du portugalaj respublikanaj revoluciaj aktivuloj, nome Alfredo Luís da Costa kaj Manuel Buíça. Dum lia regado, Portugalio estis deklarinta bankroton dufoje nome en 14a de Junio 1892 kaj en 10a de Majo 1902, kio rezultis en socia malkontento, ekonomiaj malfacilaĵoj, koleraj protestoj, ribeloj kaj kritikaro kontraŭ la monarkio. Lia dua kaj pli juna filo, Manuelo la 2-a, iĝis la nova reĝo, sed estis tuj renversita per respublika revolucio en la 5a de Oktobro 1910, kiu abolis la monarkion kaj instalis respublikan registaron en Portugalio, dum li kaj la reĝa familio iris al ekzilo en Londonon, Anglio.
Unua Respubliko kaj Estado Novo
En la jaro 1932 generalo Salazar enpraktikigis en la lando skuiĝanta en la krizo diktatorecon, kiel sekvo de la naciisma reakcia diktatoreco rezultanta en dekstrema diktatoreco de la reĝimo nomita Estado Novo kiun estris António de Oliveira Salazar en 1933.
Dum la Dua mondmilito Portugalio estis neŭtrala, kaj iĝis konvena loko por agado de spionoj de ambaŭ flankoj ĉefe rilate al la import-eksportado de tungsteno por la kirasitaj armiloj kaj al la uzado de la marbordoj ĉefe por submarŝipoj. El la fino de lamilito ĝis la 1960-aj jaroj, Portugalio estis fonda membro de NATO, de OECD kaj de Eŭropa Liber-Komerca Asocio (EFTA). Laŭgrade, oni entreprenis novajn ekonomiajn disvolvigajn projektojn kaj translokigon de kontinentaj portugalanoj al transmaraj provincoj en Afriko, kun Angolo kaj Mozambiko, kiel la plej grandaj kaj plej riĉaj trasmaraj teritorioj, kiel la ĉefaj celoj de tiuj iniciatoj. Tiuj agadoj estis uzitaj por plifirmigi la statuson de Portugalio kiel transkontinenta nacio kaj ne kiel kolonia imperio.
Kvankam Portugalio estis ekonomie sufiĉe forta, ĝi ne sukcesis pluteni siajn koloniojn. Ties disfalo komenciĝis ekde la jaro 1954, kiam Barato alligis multnombrajn teritoriojn pace inkluzive de Goao sed nur post militeto en 1960. Samtempe senĉese pli ofte aŭdiĝis voĉoj de pluaj, plejparte de afrikaj kolonioj (Angolo, Mozambiko, Gvineo Bisaŭa, Sao-Tomeo kaj Principeo, Kabo-Verdo), ĉar ties elitoj jam estis konsciaj pri la ekonomia ekspluatado fare de la metropolo.
Tra longa kolonimilita periodo Portugalio devis barakti kontraŭ kreskiĝinta disidentaro, armil-embargoj kaj aliaj punsankcioj truditaj de parto de la internacia komunumo. Tamen en epoko de Malvarma Milito la kapitalista bloko aprezis la kontraŭkomunismon de la portugala diktaturo. Ĉiuokaze la aŭtoritatema kaj konservema Estado Novo, dekomence instalita kaj regita de António de Oliveira Salazar kaj el 1968 antaŭen fare de Marcelo Caetano, klopodis konservi la jarcent-longan interkontinentan imperion kun totala areo de 2 168 071 km2. Ĝuste multekostaj kaj nesukcesaj militoj (1961–1974) gvidis fine al falo de la reĝimo de Salazar.
T'oung Pao
T’oung Pao (通報; laŭvorte 'Mesaĝoj, Cirkuleroj'), fondita en 1890, estas nederlanda ĵurnalo kaj la plej malnova internacia ĵurnalo pri ĉinologio. Ĝi estas eldonita de la eldonisto E. J. Brill en Leiden.
Portugalio
La Revolucio de Diantoj kaj integrado en Eŭropo
Marcello Caetano, sekvanto de Salazar, estis detronigita per armeo en la jaro 1974 (Revolucio de la Diantoj) kaj Portugalio fine ekpaŝis sur vojon de plurala demokratio. En la jaro 1986 la lando enpaŝis en Eŭropan Komunumon.
La portugalaj registaro kaj armeestraro rezistis la malkoloniigon de siaj transmaraj teritorioj ĝis Aprilo 1974, kiam puĉo farita de maldekstraj militistoj (fakte ĉefe kapitanoj, do ne plej altrangaj, sed kun tre forta popola apogo) en Lisbono, konata kiel Revolucio de la Diantoj en la 25-a de Aprilo 1974, malfermis la vojon al la sendependenco de la transmaraj teritorioj en Afriko kaj en Azio, same kiel por la restaŭrado de la demokratio. Dekomence okazis dujara transira periodo konata kiel PREC (Processo Revolucionário Em Curso, Funkcianta Revolucia Procezo). En tiu epoko la plej maldekstraj militestroj apogis la agadon de maldekstraj kamparanoj de la sudo kaj de laboristoj de Lisbono kaj aliaj grandurboj. Somere 1975, okazis diversaj renversklopodoj el kiuj la nomita Naŭopo sukcesis haltigi la maldkstrajn reformojn. La retiriĝo de la portugala ŝtato el la transmaraj teritorioj kaj la instalado tie de maldekstraj indiĝenaj reĝimoj kondukis al internaj militoj kaj malakcepto de potugalaj eks-koloniistoj en 1975, kio rezultis en amasa enmigrado de portugaloj ĉefe el la afrikaj teritorioj (ĉefe el Angolo kaj Mozambiko).