cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fiŝa kato
La Fiŝa kato aŭ Fiŝkato (Prionailurus viverrinus aŭ Felis viverrina) el la ordo de karnovoruloj kaj familio de felisedoj vivas en Junnan kaj Hajnan-insulo de Ĉinio kaj ankaŭ en Nepalo, la okcidenta parto de Barato, Birmo, Tajlando, kaj Indonezio. Ĝi longas 73-78 centimetrojn, pezas 7-11 kilogramojn, kaj ĝia vosto estas 25-29 centimetrojn longa. Ĝi havas mallongajn krurojn kaj orelojn, longan kapon kaj p,atforman bruston. Ĝi havas mallongan kaj maldikan hararon grizan aŭ brunan kun brunnigraj makuloj ĉe ambaŭ flankoj de la korpo kaj kun strioj ĉe la dorso. Ĝiaj vangoj kaj buŝo estas grizblankaj, kaj strioj troviĝas de la okuloj ĝis sub la oreloj. Griza estas ĝia vosto, ĉe kies bazo vidiĝas malhelaj makuloj kaj ĉe kies pinto nigraj harringoj. Duonnaĝhaŭto kunligas la fingrojn de ĝiaj antaŭaj piedoj, kies ungoj elmontras siajn pintojn eksteren Jum la kuntiriĝado. Sed la ungoj de ĝiaj postaj piedoj nur duone kuntiriĝas.
Sudameriko
Vegetaĵaro
En la marbordaj marĉoj de la malaltaj regionoj kreskiĝas mangloj. En la ebenaĵoj de Amazonio, proksimaj al Ekvatoro, la interna varmo kaj la abundaj pluvoj kreas ĝangalojn aŭ tropikaj pluvarbaroj. La ĝangaloj de Amazonio estas la plej etendaj de la mondo. Tamen lastatempe tiuj ĝangaloj estas minacataj je senarbarigo fare de diversaj faktoroj, kiel forstado, minado, etendo de industria agrikulturo ktp.
Fiŝa kato
La fiŝa kato ordinare vivas en arbustaroj ĉe akvo kaj manĝas prefere fiŝojn, krabojn, ronĝulojn, birdojn, krustulojn kaj moluskojn. Dum fiŝkaptado ĝi kaŭras sur ŝtono ĉe riverbordo. Kiam alnaĝas fiŝo, ĝi subite kaptas ĝin per siaj ungoj kaj jetas ĝin sur la bordon. Ĝi ne povas libere enakviĝi por fiŝkapti kiel la platkapa kato, sed la bredata fiŝa kato povas rapide ellerni naĝi. La fiŝa kato estas kruelega kaj atakema. Laŭ eksterlanda informo, iu fiŝa kato mortigis leopardon, duoble pli grandan ol ĝi. En Hindio iu fiŝa kato eĉ gratvundis infanon. La fiŝa katino gravedas 90-95 tagojn kaj ĉiufoje naskas du aŭ tri idojn. La ĵus naskita katido pezas 170 gramojn, kun bone elkreskintaj ungoj kaj belkolora hararo. Breditaj katidoj elnestiĝas post 3-4 semajnoj, komencas manĝi karnon post 53-54 tagoj kaj maturiĝas post ok kaj duona monatoj.
Sudameriko
Vegetaĵaro
La savanoj estas ĉefa pejzaĝo en Mato Grosso, Llanos de Kolombio kaj Venezuelo ktp. La dezerto preskaŭ absoluta, nome la plej arida de la mondo estas en Atakamo, ĉe la marbordo de Pacifiko inter 21 kaj 27 gradoj de latitudo.
Kaŝima Antlers
Kaŝima Antlers aŭ Kashima Antlers ((鹿島アントラーズ, latinliterigite Kashima Antorāzu) estas profesia futbalteamo de Japanio, kies unua vira teamo nune ludas en la 1-a Japana Ligo. La oficiala hejmurbo de la teamo estas Kaŝima, kaj Antlers, la angla vorto por ramuroj, do la atakaj, defendaj, ornamaj organoj de cervedoj, aludas al la urba nomo, kiu laŭlitere signifas "cerveda insulo".
Miklós Mester
MESTER Miklós (meŝter) estis hungara historiisto naskita en Rugonfalva la 8-an de marto 1906 kaj mortinta en Budapeŝto la 5-an de januaro 1989.
Biografio
Miklós Mester abiturientiĝis en la unitariisma gimnazio de Székelykeresztúr. Ekde 1918 por du jaroj li studis en ekonomiscienca universitato de Budapeŝto kaj pli poste en la Pázmány Péter Tudományegyetem. En 1925 li doktoriĝis pri la historio de Orient-Eŭropo. Liaj studoj aperis en la eldonaĵoj de la Bartha Miklós Társaság, en revuoj de Koloĵvaro en Magyar Út, en Magyarságtudomány. Ĝis 1939 li estis kunlaboranto de la Népies Irodalmi Társaság. Apartenis al ĝia agosfero la biblioteko kaj la studenthejmo, kies li estis unue la sekretario, pli poste ekde 1936 direktoro. En 1939 oni elektis lin deputito. En 1944 li iĝis ŝtatsekretario en la ministerio por religi- kaj instruaferoj. Li forlimitiĝis de la ekstremecoj en sia agado. La 15-a de oktobro 1944 li eniris en kontraŭleĝecon. En 1945 la rusaj aŭtoritatoj arestis lin, sed baldaŭ eliberigis lin. Lia ekzemplodonanta konduto praviĝis ankaŭ antaŭ la hungaraj aŭtoritatoj. Ĝis la fino de 1949 li gvidis studenthejmon kaj pli poste li laboris ĉe la Entrepreno Librodisvastiganta Horizont. En junio de 1951 oni elsetligis lin la vilaĝon Felsővadász en Borsod, kie li laboris en agrikulturo kaj en arbaro. Li povis reveni Budapeŝton nur post 1956. Li plulaboris ĉe la Horizont ĝis 1959, sekve li laboris unu jaron en elektroteknika fabriko ĝis sia pensiuliĝo en 1960. Ĝis 1966 li estis oficisto ĉe la entrepreno de hungara libraroprovizo. Ekde la kvindekaj jaroj publikis liajn artikolojn eksterlandaj revuoj. Liaj manuskriptojn konservas la Manustriptarejo de MTA.
Sudameriko
Vegetaĵaro
La moderklimataj zonoj inkludas la pampojn, en kiuj hegemonias la poacoj; makiso kaj Sklerofila arbaro en la centra nordo de Ĉilio, dum el centra sudo de Ĉilio hegemonias la moderklimataj arbaroj.
Faŭno
En la riveroj estas manatoj, riveraj delfenoj, gigantaj siluroj kaj elektraj angiloj. Ankoraŭ estas identigotaj kaj esplorotaj multaj el miloj da arbaraj insektoj.
Andoj estas la hejmo de la alpako kaj la vikuno, malproksimaj parencoj de la kamelo. Ĝia lano estas tre aprezata, same kiel tiu de la montaraj ĉinĉiloj, animalo simila al la kuniklo. La nanduo, vivas en la prerioj de la pampoj. En la plej malvarmaj regionoj de la suda ekstremo estas pingvenoj kaj fokoj. Ĉe la marbordo de Ekvadoro, la insuloj Galapagoj enhavas spektaklajn vivajn estaĵojn kiel la fama giganta testudo (Chelonoidis abingdonii). En aliaj regionoj estas unikaj animaloj, kiel la blua lacerto de la kolombia insulo Gorgona (Anolis gorgonae), la venena ora rano (Phyllobates terribilis) nome la plej venena vertebrulo, kaj la pudu, tre malgranda cervo, inter multaj aliaj.
En la aktualo multaj habitatoj kaj specioj estas minacataj en Sudameriko. Dum oni maldensigas la tropikajn arbarojn por krei minojn, ŝoseojn kaj kultivejojn, malaperas la naturaj habitatoj de multaj animaloj, kio malebligas ilian survivadon. Oni perdas plantojn de nekalkulebla valoro, ĉar la sciencistoj apenaŭ ekmalkovris la kuracilajn substancojn kiujn ili enhavas aŭ povus enhavi.
Antaŭkolumba epoko
La tradicia teorio pri la praloĝantoj de Sudameriko diras, ke ili inter la jaroj 13.000 kaj 14.000 antaŭ nia epoko venis tra Nordameriko el Azio. Tamen la setlejoj de Tiahuanaco iĝis arĥeologia mistero ; la multeco de tre malnovaj arĥeologiaj trovaĵoj, precipe en la nordo, kaj la genaraj diferencoj inter nord- kaj sudamerikaj indianoj igis kelkajn esploristojn hipotezi pri aparta praloĝantaro de Sudameriko, kiu ne venis de la nordo. Tiu hipotezo rilatas al teorio pri enmigrado el Oceanio tra Antarkto, kaj ŝajnas konfirmi ĝin trovaĵoj de setlejoj de marbordaj triboj ĉirkaŭ 14.800 jarojn aĝaj en Monte Verde en Ĉilio.
Dum tiu migrado kaj speciale post la malkovro de la agrikulturo, la amerikaj praloĝantoj setliĝis en la areoj kiujn ili konsideris plej taŭgaj por sia disvolvigo kaj vivmaniero. En iama Ajakuĉo, nuna Peruo, jam oni aldomigis lamojn 5 000 jarojn a.n.e. En postaj jarcentoj, oni disvolvigis ankaŭ en diversaj regionoj de la subkontinento, areojn por la kultivado de arakaĉo, batato, kukurbo, ananaso, fazeolo, terpomo, kvinoo, manioko, kaj dioskoreo, kiuj estas originaj de Sudameriko. Izolitaj dum jarmiloj rilate al la socioj de la Malnova Mondo, la sudamerikaj popoloj kreis aŭtonomajn kulturojn originalajn ĝis la punkto ke okazis du apartaj neolitikaj revolucioj. En centraj Andoj aperis dekoj da civilizacioj kiuj praktikis agrikulturon kaj ceramikon, kelkaj el kiuj konsideris la argilan kaldronon simbolo de granda spirita valoro, ĉar ĝi reprezentis kaj la universon de la dioj, la loko de enterigoj, la ujo por fermenti la ĉiĉon kaj la ujo por prepari la manĝaĵojn.
La kulturo Ĉinĉoro, disvolvigita sur la marbordo de nuna norda Ĉilio (Atakamo) kaj sudo de Peruo, praktikis teknikojn de mumiigo preskaŭ du mil jarojn antaŭ la egiptanoj, kaj iliaj mumioj estas konsiderataj la plej antikvaj de la mondo.
Ĉirkaŭ la 12-a jarcento, la influsfero de kuskaj inkaoj atingis teritoriojn de nunaj Peruo, Bolivio kaj Ekvadoro, krom la nordo de Ĉilio, nordo, nordokcidento kaj okcidento de Argentino, kaj eĉ sudo de Kolombio. El Kusko, la Inkaa imperio plifirmigis ŝtaton kiu sukcesis sintezigi kaj disvastigi la ampleksajn artajn, sciencajn kaj teknikajn sciarojn de siaj prauloj. Tiuj sciaroj, tamen ne inkludis skribadon, ĉar tiu estis nekonata en Sudameriko antaŭ la alveno de la eŭropanoj. Aktuale, kelkaj kutimoj, lingvoj kaj tradicioj de la malaperinta inkaa civilizacio restas en andaj etnoj kiel ĉe la keĉuoj kaj ajmaroj. Siaflanke la teritorio de la nuna Brazilo estis loĝata ekde antaŭ almenaŭ 8 000 jaroj.
La kolonia erao
Kiel unuaj eŭropanoj alvenis la hispana kaj la portugala imperioj, kiuj komencis konkeri la kontinenton kaj eksetlis unue precipe en la sudo de Nordameriko, en Mezameriko (kun la karibaj insuloj) kaj en la anda regiono de Sudameriko (respektive en la azteka kaj inkaa imperioj). Hispanio forte establiĝis en nun Meksiko kaj de tie iris suden al la centra zono de nuna Ĉilio. Samtempe ĝi fondis urbojn ĉe la estuaro de la Plata-rivero, precipe Asunciono.
La traktato de Tordesillas, subskribita en 1494 de la Katolikaj Gereĝoj kaj reĝo Johano la 2-a de Portugalio establis dispartigon de la aneksaj zonoj de la Nova Mondo. La orienta parto de Sudameriko, la orienta parto de nuna Brazilo, estis atribuita al la agadkampo de Portugalio, kiu submetis ĝin, kiam en 1500 Pedro Álvares Cabral albordiĝis tie.
La unua ekveturo de eŭropanoj al Sudameriko jam okazis la, kiam Kristoforo Kolumbo ekveturis suden ekde Hispaniolo kaj sur insulo Cubagua fondis la unuan eŭropan setlejon en Sudameriko, Nueva Cádiz. En 1515 estis fondita la unua setlejo sur firma tero, Cumaná en nuna Venezuelo.
En 1532 la hispana konkistadoro Francisco Pizarro alvenis en Kaŝamarko, malliberigis la inkaan monarĥon Ataŭalpo kaj poste ordonis ekzekuti lin. Aliance kun la nobelaro de Cuzco li sukcesis konkeri la inkaan imperion. Tamen laŭ li la inkaa ĉefurbo Kusko estis tro fora tra la montoj kaj malproksima de la maro por taŭgi kiel hispana ĉefurbo de Peruo, tial Pizarro fondis la novan urbon Lima, je la 18-a de januaro de 1535. Post kiam Almagro batalsuperis la finan klopodon de la inkaa armeo por rekapti Kuskon, interna milito eksplodis inter Diego de Almagro kaj Pizarro pri la limoj de ilia jurisdikcio. Almagro estis venkita ĉe la urbo Ute (1538) kaj mortigita; baldaŭ liaj subtenantoj konspiris kaj siavice murdis Pizarron je la 26-a de junio de 1541.
Pli longdaŭra kaj eble pli sangelverŝa estis la konkero de la teritorio de la nuna Ĉilio fare de hispanoj. Pedro de Valdivia alvenis tien en 1540 kaj la kampanjo estis milita ĝis la morto de Martín García Óñez de Loyola en 1598 post la batalo de Curalaba inter hispanoj kaj mapuĉoj. Ju pli suden des pli arda estis la rezistado fare de la indiĝenoj. La hispanoj establis prilaboritan sistemon de koloniado kaj eksportis enormajn kvantojn da valoraj metaloj al metropola Hispanio, dum imposrtis al Sudameriko politikajn, kulturajn, ekleziajn instancojn.
Portugalio alproprigis al si la pliparton de la altantika rando de norda Sudameriko, el kiu poste ekestis Brazilo. Dum la 300 jaroj de brazila kolonia historio, la ekonomia ekspluatado de la teritorio estis bazita unue sur eltiro de brazil-arboj (16-a jarcento), produktado de sukero (16-a ĝis 18-a jarcentoj), kaj fine sur minado de oro kaj diamantoj (18-a jarcento). Sklavoj, speciale tiuj portitaj el Afriko, disponigis la plejmulton de la laborforto de la brazila ekonomio. En kontrasto kun la najbaraj fragmentitaj hispanaj posedaĵoj, la brazilaj kolonioj konstruitaj fare de la portugaloj en Latinameriko tenis sian teritorian unuecon kaj lingvan integrecon post la ŝtata sendependiĝo de Portugalio, tiel ke la Brazila Imperio (de 1822 ĝis 1889) kaj la sekva respubliko Brazilo iĝis la plej granda lando en la regiono.
Anglio establis, krom dek tri Koloniojn en la atlantika rando de Norda Ameriko, kelkajn sur iuj karibaj insuloj. La nun britaj insuloj Falklandoj estis eksetlitaj nur en 1764, de francoj. Francio okupis nunan Francan Gujanon kaj nordamerike Luizianon kaj Kebekion. Nederlando establis koloniojn en Surinamo kaj sur la Nederlandaj Antiloj kaj Arubo.
Emancipiĝo
Ĉirkaŭ 1808 la premo fare de Napoléon Bonaparte ekigis serion de eventoj, kiu pli malbonigis la situacion de Hispanio. Reĝo Karlo la 4-a abdikis la favore al sia filo Ferdinando la 7-a post la sukcesoj de la ribelo de Aranjuez, kaj la  ambaŭ devis cedi la tronon al Napoleono, kiu nomumis sian fraton, Jozefon la 1-an, nova reĝo de Hispanio. Tio provokis la militon de Hispana Sendependiĝo, kaj en Ameriko same kiel en Hispanio formiĝis regionaj konsilioj, kiuj favoris la luktadon kontraŭ la francaj invadintoj por reestabli la laŭleĝan monarĥon. Tamen multaj el la amerikaj konsilioj estis konsiderataj kun malfido de la hispanaj aŭtoritatoj, kiuj suspektis ilin favori la francojn kaj ne estis forgesintaj kampanjojn kiaj tiu de Antonio Nariño, kiu en Bogoto publikigis la Deklaracion de la Homaj kaj Civitanaj Rajtoj, la movadon de Juan Picornell, la komspiron de Manuel Gual kaj José María España aŭ la tri frakasitajn armeajn ekspediciojn de Francisco de Miranda en Venezuelo.
La Militoj de la hispanamerika sendependiĝo komenciĝis en 1809 per la Revolucio de La Paz en la altejoj de Peruo kaj kulminis per la okupado de la fortresoj de Kallao en 1826. En 1817 la liberigista generalo José de San Martín sukcesis kun sia armeo transiron de la Andoj kaj venkis la reĝanojn en Ĉilio. Poste li direktiĝis al Lima por frapi la centron de la hispana potenco en Ameriko. La meza alto de 3.000 metroj kaj la pinta de 4.800 kaŭzis en la armeo altomalsanon; la vojo larĝis mezume 30 centimetrojn kaj estis malunueca. El la 5.400 armeanoj 300 mortis survoje; de la 9.200 muloj alvenis nur 5.000, kaj de la 1.500 ĉevaloj nur 500. San Martín samtempe gvidis ses kolonojn, kiuj krucis la ĉenmontaron je malsamaj lokoj, kun la celo konfuzi kaj disigi la reĝanajn fortojn, kiuj lin atendis. Je la alveno en Ĉilio la ribela armeo sub la komando de San Martín sukcesis ŝlosilan triumfon en la batalo e Chacabuco. Tiujn eventojn komplementis la kampanjoj de la liberigisto Simón Bolívar en la nordo de la Sudameriko, kiu faris sian unuan grandan baton en la Batalo de Bojakao.
La sudamerika integriĝo
Grava paŝo por la ekesto de Brazilo kiel naciŝtato estis la ŝanĝo de la portugala ĉefurbo de Lisbono al Rio-de-Ĵanejro, kiu implicis la regnecon de Brazilo, kiel reĝlando ene de la Unuiĝinta Reĝlando de Portugalio, Brazilo kaj Algarvo (1807–1821); kiam ĉi tiu regno pace dissolviĝis, ekestis la imperio de Brazilo. Ties sendependecon proklamis en 1822 la filo de la reĝo de Portugalio, Petro la 1-a, kiu establis konstitucian monarĥion, daŭrontan ĝis la proklamo de respubliko en 1889.
Pro sia sendependeco Sudamerio suferis en kelkaj landoj diversajn tipojn de diktaturo kaj fortaj homoj. Tamen fine de la 20-a jarcento la pliparto de la duonkontinento sukcesis akiri demokratie elektitajn registarojn, kvankam ne en ĉiuj cirkonstancoj ekestis daŭremaj institucioj. Dum la unua kaj dua mondmilitoj Sudameriko sukcesis resti ekster la detruaj okazaĵoj kaj akceptis milojn da rifuĝantoj. Tamen en 1941/2 okazis la Perua-Ekvadora Milito.
En la 1960-aj jaroj ekestis serio da diktatoraj reĝimoj subtenataj de lokaj aristokrataroj, kun helpo de Usono celanta nuligi registarojn kun socialisma tendenco en Brazilo, Argentino, Urugvajo, Paragvajo, Ĉilio kaj Bolivio. Ekde 1999 la sudamerikaj landoj escepte de Kolombio elektis centrajn-maldekstrajn aŭ maldekstrajn registarojn, sed la plimulto subtenas la liberan merkaton.
En 2008 okazis la kreado de la Komunumo Sudamerika de Nacioj (Unasur) kaj de la Suda Banko kiu celas politikojn de integrigo ekonomie, politike kaj kulture inter la landoj membroj, kaj la defendon de la demokratio en mondoregiono konata pri la puĉoj. Ekzemplo de tio estas la reago de sudamerikaj landoj kaj speciale de Unasur en la politika krizo en Ekvadoro en 2010, aŭ en la politika krizo en Bolivio en 2008.
Pri publika ordo, la armita konflikto en Kolombio rezultis en la fakto ke aliaj ŝtatoj de la subkontinento eniris iel en la disvolvigo de la milito. La nomita "humanitara interkonsento" rezultis el la aktiva partopreno de kelkaj sudamerikaj registaroj, speciale ĉe la Operación Emmanuel, nome partopreno de la registaro de Hugo Chávez. La situacio rezultis en la diplomatia krizo de Kolombio kun Ekvadoro kaj Venezuelo de 2008 kiu finiĝis en la 20a Pintokunveno de la Rio-grupo; en 2010 okazis nova diplomatia krizo inter Kolombio kaj Venezuelo kiu finiĝis per la perado de Unasur.
Ekonomio
Sudameriko enhavas evidentan diversecon ne nur ĉe la sociaj, kulturaj kaj demografiaj aspektoj, kaj same ankaŭ pri la ekonomiaj politikaj ekzistantaj, kaj krome estas historie nestabila mondoregiono, pro la kontinuo fokusŝanĝo al la monvalutaj politikoj en la landoj de la mondoregiono, kio generis konstantajn internajn konfliktojn same kiel eksteraj konfliktojn en Sudameriko.
Saint-Cyprien (Dordogne)
Saint-Cyprien (jen france, okcitane Sent Cibra) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Dordogne (jen france, okcitane Dordonha), en la administra regiono Nova Akvitanio (Nouvelle-Aquitaine, prononco [], do, Nòva Aquitània, Akitania Berria), kaj historie apartenas al la landoparto Perigordo. Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Sarlat-la-Canéda (france arrondissement de Sarlat-la-Canéda, okcitane Arrondiment de Sarlat e La Canedat) kaj al la kantono . Ĝiaj loĝantoj france nomiĝas cypriotes.
Sudameriko
Ekonomio
Spite tion, en la lastaj jaroj kelkaj landoj de Sudameriko atingis konsiderindan progreson, kiel pruvas la ciferoj kiuj kelkaj landoj atingis en aferoj kiel la MEP, Indico de homa disvolviĝo, tutmonda konkurenco, rekta eksterlanda investado inter aliaj.
La plej grandaj ekonomioj de Sudameriko laŭ MEP kaj Aĉetpova egaleco (APE) estas hegemoniitaj de Brazilo je preskaŭ 3 248 000 milionoj de dolaroj, sekvita de Argentino kun 922 000 milionoj kaj Kolombio kun 712 000 milionoj, dum la plej disvolvigitaj ekonomioj laŭ porpersona MEP estas hegemoniigitaj de Ĉilio per 24 600 usonaj dolaroj, sekvita de Urugvajo per (22 400 usonaj dolaroj) kaj Argentino (20 900 usonaj dolaroj) dum la landoj kun plej bona IHD laŭ la PUND de UN en sia lasta informo pri Indico de homa disvolviĝo estas Ĉilio (0,819), Argentino (0,811) kaj Urugvajo (0,792)
La Monda Banko katalogis la ekonomiojn de Ĉilio kaj Urugvajo kiel ekonomioj de riĉaj landoj (altaj enspezoj), kaj tiu estas la unua fojo en la historio de Latinameriko en kiu landoj de la mondoregiono kunhavas tiun statuson; la Monda Banko grupigas la landojn surbaze de la porpersona MEP laŭ la Metodo Athlas de 2013.
La Monda Banko faras ĉiujare liston de la ĉefaj landoj fabrikantoj laŭ la totala valoro de la fabrikitaj produktoj. Laŭ la listo de 2019, Brazilo havis la 13an plej valoran ekonomion de la mondo (173.6 mil milionoj da usonaj dolaroj), Venezuelo la 30an plej grandan (58 200 mil milionoj, tamen tiu dependas de la nafto por akiri tiun valoron), Argentino la 31an plej grandan (57,7 mil milionoj), Kolombio la 46an plej grandan (35,4 mil milionoj), Peruo la 50an plej grandan (28,7 mil milionoj) kaj Ĉilio la 51an plej grandan (28,3 mil milionoj). La ĝeneralaj trajtoj de la industriaj kaj produktivaj sektoroj de la ekonomioj eksportantaj el Sudameriko estas la elfosado de naturaj resursoj, ĉefe la industrioj minadaj kaj naftelfosaj, industria fabrikado kaj agrikulturo.
La landoj en kiu la agrikulturo estas la ĉefa ekonomia sektoro estas Brazilo (20%) estante la ĉefa tutmonda produktanto de sukerkano, sojo, oranĝoj, kafo, gvaranao, asaio kaj bertoletio,  Argentino (27%) estante unu de la kvin ĉefaj tutmondaj produktantoj de matea herbo, sojo, maizo, citronoj, piroj kaj sunflorsemoj, kaj Paragvajo (55%), dum Urugvajo estas ĉefa brutoprodukta per 19% sekvita de agrikulturo kun 16%; pri naftindustrio, ĝi estas ĉefa en Venezuelo per 63% de ĝiaj eksportoj, Ekvadoro (46%), Kolombio (40%) kaj Bolivio per eksportado kaj de gaso kaj de nafto kun 37%.
La landoj en kiuj la minindustrio estas ĉefa estas Ĉilio (51%) estante la ĉefa tutmonda produktanto de kupro, litio kaj jodo,  kaj Peruo (58%) estante la dua tutmonda produktanto de arĝento.
Pri eksportado, en 2019 la ĉefaj ekonomioj estis Brazilo kun 217 000 milionoj da usonaj dolaroj, Ĉilio kun 69 000 milionoj, Argentino kun 58 000 milionoj kaj Peruo kun 45 000 milionoj. Pri importado, la plej aktivaj ekonomioj estas Brazilo pere de 153 000 milionoj da usonaj dolaroj, Argentino kun 64 000 milionoj, Ĉilio kun 61 000 milionoj kaj Kolombio kun 44 000 milionoj ĉiam en 2019.
Iván Seres
Iván Seres [ŝereŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Seres Iván estis hungara matematikisto, instruisto.
Iván Seres naskiĝis la  en Budapeŝto. Li mortis la en Budapeŝto.
Biografio
Iván Seres akiris pedagogian diplomon pri matematiko kaj fiziko en Scienca Universitato Péter Pázmány en 1930. Post siaj studoj li ne havis postenon, li vivtenis sin el privata instruado aŭ li laboris en asekura kompanio. Post la 2-a mondmilito li instruis en gimnazio pri judoj, poste en Tutlanda Biblioteko Széchényi, baldaŭ en ŝtata entrepreno, fine ĝismorte en matematika esplora instituto. Li kandidatiĝis en 1954. Li okupiĝis pri polinomoj kaj kombinatoriko.
Valve Corporation
Valve Corporation (antaŭe Valve Software, kutime nomata Valve) estas usona videoluda firmao, kies sidejo estas en Bellevue (Vaŝingtonio). Fondita en 1996 de Gabe Newell kaj Mike Harrington, iamaj dungitoj de Microsoft, Valve kreis popularajn videoludajn seriojn kiel Half-Life, Portal kaj Left 4 Dead. Ĝi ankaŭ kreis kaj evoluigas la ludsistemon Source, kiu funkciigas plej multajn el ĝiaj ludoj, kaj la elŝutejon Steam.
Cosolapa
Cosolapa estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaĥako (Oaxaca). La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Cosolapa. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la nacia geografia instituto INEGI estas 20 021.
Geografio
Cosolapa apartenas al la distrikto Tuxtepec al kiuj apartenas entute 14 komunumoj. Ĝi situas en la regiono Papaloapan, kiu apartenas al la nordorienta parto de la subŝtato Oaxaca kaj havas limon kun la subŝtato Veracruz. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 14305 loĝantojn. El tiuj estis 6912 viroj kaj 7393 virinoj. La komunumo havas surfacon de 149.27 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 200 metroj super la marnivelo.
Sociogeografio
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 865 indiĝenoj. El tiuj 658 aĝis pli ol 5 jaroj. Entute 658 personoj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).
Fontoj: Statistikoj de la nacia geografia instituto INEGI pri la censo de 2005 (hispane: Conteo de Población y Vivienda de 2005).
Farbo
Farbo estas la ĝenerala termino por variaj produktoj kiuj estas uzataj por kolorigi aĵon aŭ surfacon per maldika pigment-ŝelo. Farboj konsistas ĉefe el oleo laŭeble rapide sekiĝanta kaj el koloraj pigmentoj - aparte multe uzata estas linoleo.
Laŭ la difino de la vorto "farbo" en Akademia Vortaro, oni ŝmiras surfacon per farbo "en la intenco ĝin ŝirmi aŭ ĝin kolorigi".
Laŭ arto, farbo estas pigmento kiun pentristo aplikas al verko dum pentrado.
Johann Wilhelm Gmelin
Johann Wilhelm Gmelin (1541-1612) estis germana protestanta pastoro en Gärtringen kaj nuntempe patrono de tiu urbo. La familio Gmelin akiris renomon en 1777, tiam kiam Georgo Vaŝingtono starigis sian ĉefkazernon en Worcester Township, Pensilvanio, en la domo de Rosina Gmelin, fratino de Christina Gmelin kaj edzino de Jacob Treitz.
La radikoj de familio Gmelin etendiĝas al Michael Gmelin (1510-1576). Johann Wilhelm Gmelin estis filo de apotekisto, kemiisto kaj kuracisto Michael Gmelin (1510-1576) kaj lia edzino Margaretha Nägelin (1514-1568), kaj patro de Wilhelm Gmelin (1573-1635).
Biografio
En 1557, Vilhelmo eniras en la Luteranan Monaĥejon de la Kastelo Maulbronn. En 1559 li estas premiita per teologia studo en la Universitato de Tubingeno kaj en 1560 li ricevis sian bakalaŭrecan diplomon. Post tri jaroj li diplomiĝas kun Majstreca Grado. En 1564, Vilhelmo iĝas Diakono en la Ŝtata Evangelia Preĝejo, en Bad Cannstatt (nuntempe ĝi estas parto de Stutgarto), kie li konatiĝas sian edzinon Magdalena Rieger (1540-1580).
Magdalena estis filino de la municipa urbestro Simon Rieger (c1505-1568), kaj lia edzino Magdalena Mayer (c1512-c1570). En 1565, Vilhelmo estas indikita kiel Pastoro en la Preĝejo de Sankta Vito, en Gärtringen, Württemberg, apud Stutgarto kaj majstro en la urba lernejo. En la 13-a de februaro 1565 li ediziĝis al Magdalena Rieger (1540-1580) en Gärtringen. Vilhelmo kaj Magdalena havis dek infanojn: paro de ĝemeloj, Margaretha (1567), Simon (1569), Magdalena (1570), unu sennoma filino kiu mortis dumnaskiĝe (1572), Johann Wilhelm(1573-1635), Johann Georg (1577) du sennomaj infanoj kiuj mortis dumnaskiĝe (1578 kaj 1579) kaj Barbara (1580). Lia edzino Magdalena mortis en la 11-a de decembro 1580, 21 tagoj post naskigi ŝian lastan filinon, Barbara.
En la 30 de novembro 1581, Vilhelmo edziĝas al Agnes Waiblinger (c1537-1617) en Gärtringen. Vilhelmo kaj Agnes havis unu filinon, Maria, naskiĝinta en 1583. en 1606, Vilhelmo enmatrikuligas la filon de sia filino Margareta, kies nomo estis Wilhelm Schickard (1592-1635), en la lernejo de la Monaĥejo en Bebenhausen. En 1623 Schickard inventis la kalkulmaŝinon, la unua mekanika kalkulaparato, konsiderata la praaĵo de nia moderna komputilo. En la 9-a de januaro 1612 Vilhelmo mortis aĝante 71 jarojn kaj estis sepultita en al Preĝejo de Sankta Vito.
Fosforo
Fosforo estas kemia elemento de la perioda tabelo kun la simbolo P kaj atomnumero 15.
Fosforo ekzistas je diversaj alotropaj formoj inkluzive de blanka (aŭ flava), ruĝa, kaj nigra (aŭ violkolora). Kutime, fajna fosforo troviĝas kiel kristaloj de P4, kun kvaredra geometrio.
fosfata acido
Blanka fosforo
Blanka fosforo estas la plej aktiva modifaĵo de la fosforo. Ĝi havas la denson de 1,82 g/cm3, kaj fandopunkton de 44,1 °C, bolpunkton de 280 °C. Ĝi estas diafana kaj vaksosimila. La malpurigitan blankan fosforon nomas oni ankaŭ kiel flava fosforo. La kubostruktura blanka fosforo estas tre bone solvebla en fosfortriklorido kaj karbondisulfido CS2; 100 g karbondisulfido solvas pli ol 1 kg da fosforo. En kvarklormetano, benzolo aŭ etero, la fosforo tre malbone solviĝas.
Ĉe -77 °C la kubostruktura formo (α-formo) transformiĝas al heksagonala formo (β-formo). En ĉiu formo (α-, β-, en solvaĵo), la fosforo formas P4-tetraedron kun liga angulo de 60°.
En bone disdividita stato, la blanka fosforo ekflamiĝas spontane, ekde 50 °C ekflamiĝas ankaŭ kompaktaj pecoj kaj forbruliĝas pere la aero al fosfor(V)-oksido.
Blanka fosforo estas tre venena, jam 50 mg estas mortefika. La morto aperas nur post 5 ĝis 10 tagoj, la venena efiko baziĝas sur ĝenado de la proteina kaj karbonhidrata sintezo.
Ĝi estis uzata dum la dua mondmilito por brulbomboj, kiam la angloj uzis ties miksaĵon kun kaŭĉuko. Per la kaŭĉuko gluiĝas la materialo kaj kaŭzas ĉe la viktimoj tre malbone kuraceblajn vundojn.
En 2005 evidentiĝis, ke ankaŭ Usono uzis la blankan fosforon. Blanka fosforo estas hodiaŭ uzata en nebulgranatoj, ĉar ĝi formas abrupte grandajn nebulmurojn. Tiujn granatoj uzis Usono dum la Iraka milito en 2003 en la urbo de Faluĝa kontraŭ la ribeluloj, sed mortis ankaŭ civitanoj.
Antinomio
Antinomio (greke ἀντί "anti" pri kontraŭ, νόμος "nomos" pri leĝo, do analoga al "malkongruo al leĝoj") estas speciala speco de logika kontraŭdiro, en kiu la reciproke kontraŭdiraj asertoj estas same bone bazitaj aŭ (en la kazo de formalaj sistemoj) same pruvitaj.
Malambiguigo
Antinomio uzatas kiel fakvorto, kvankam ne laŭ la laŭvorta senco de Platono (vidu Fedro-n 102, Rep. 523 ff., Parm. 135 E). La moderna maniero uzi ĝin revenas al jura koncepto de la 17-a jarcento. Ĝi ricevas filozofian signifon en la Kritiko de Pura Racio de Immanuel Kant. En la transcenda dialektiko, Kant difinas antinomion kiel "konflikton de leĝoj" (KrV A407 / B434).
Sub "kontraŭdiro" siavice estas komprenita en moderna logiko simple la kombino de iu propozicio kaj ĝia negacio. Ĉi tiu (tre larĝa) koncepto estas neŭtrala rilate al la demando pri kapableco aŭ pravigo. Ekzemple, tiaj kontraŭdiroj, kiuj estas esprimitaj en la kunteksto de nerekta pruvo specife por la celo malkonfirmi unu el la supozoj implicitaj en la disputo. Ne ĉiu kontraŭdiro estas filozofie problema.
Denove, sendepende de tio - en la moderna senco logika - uzi la ambiguan vorton "kontraŭdiro" ankaŭ estas uzata en la hegela dialektiko tute malsama kaj inkludas ankaŭ tie sociajn kontraŭdirojn, konfliktojn kaj similajn.
Distingo inter semantikaj kaj logikaj antinomioj
Komuna estas la distingo pri antinomioj semantikaj kaj logikaj.
Logikaj antinomioj estas antinomioj, kiuj aperas nur por formalaj logikaj kialoj. (Anstataŭe oni parolas pri logikaj paradoksoj aŭ pri teoriaj antinomioj.)
Semantikaj antinomioj estas antinomioj, kiuj devenas de la semantiko de la terminoj uzataj. (Parolante la lingva aŭ gramatika antinomioj estas sinonimoj ).
Solvoj
Por superponti la logikajn antinomiojn, Bertrand Russell enkondukis la tielnomitan teorion de tipoj.
Oni kritikas, ke ĝi evitas la Russelan antinomion, sed ne solvas la paradoksojn de Epimenides (paradokso de mensoganto) kaj de Grellings. .
Unu maniero solvi la semantikajn antinomio estas la malpermeson de rilato al si mem.
Antinomioj de Kant
La kvar antinomioj de Kant estas priskribitaj en la 'Kritiko de pura racio:
Kantono Hancock (Ilinojso)
La kantono Hancock (Hancock County) estas kantono de Usono en la subŝtato Ilinojso. La administra centro estas la urbo . La kantono estis fondita la.
Unna (apartigilo)
Unna estas nomo:
Kantono Hancock (Ilinojso)
Laŭ la stato de la jaro en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Unna (apartigilo)
kiel familia nomo:
rigardu ankaŭ:
Archiud
Archiud [arkjud] (hungare: Mezőerked, germane: Arkeden) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Bistriţa. Administre ĝi apartenas al Teaca.
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 171 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 805 (rumanoj, 4% hungaroj).
Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1238. En mezepoko ĝi estis saksa vilaĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (Kolozs).
Centro Democrático y Social
La Centro Democrático y Social (Demokratia kaj Socia Centro) estas politika partio hispana de ideologio modera kaj centrista.
Li estis fondita la 29-a de julio de 1982 de la eksprezidento de la registaro hispana Adolfo Suárez kun grupo de disidentoj de lia antaŭa partio, la UCD. En la unua kongreso, en oktobro de 1982, oni elektis Suárez kiel prezidanto kaj la eks-ministroj Agustín Rodríguez Sahagún, Rafael Calvo Ortega kaj Manuel Jiménez de Parga kiel membroj de la Nacia Komitato, kun aliaj eks-membroj de la UCD kiaj José Ramón Caso, Jesús María de Viana, Joaquín Abril Martorell, Fernando Castedo, Gerardo Harguindey, José Antonio Escudero López, Abel Cádiz kaj José Luis González Quirós.
Ĝi prezentiĝis en la balotado de 1982 kiam ĝi akiris pli da 600,000 voĉojn sed nur 2 deputitojn: nome la propra Suárez el Madrido kaj Rodríguez Sahagún el Avilo. Decembre José Ramón Caso estis elektita ĝenerala sekretario de la CDS. Tiu partio klopodis akapari la majoritaton de la voĉdonantaro antaŭa de la ankoraŭ ekzistanta UCD, sed vidiĝis superita de la PSOE kaj Alianza Popular.
10581 Jeníkhollan
10581 Jeníkhollan estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la ĉeĥa astronomo Petr Pravec elde la Observatorio de Ondřejov en distrikto Prago-oriento, ĉirkaŭ 35 km sud-oriente de Prago.
Nomo
Ĝia nomo honoras Jan (Jeník) Hollan astronomon kaj mediprotektemon ĉe la Observatorio de Brno. Li profunde influis multajn studentojn kaj observantojn, inter kiuj la makovrinton. Kelkfoje en nekutimaj manieroj, li insistas por instrui al siaj lernantoj, ke ili ekzamenu la plej substancajn punktojn.
Łódź Fabryczna (stacidomo)
Łódź Fabryczna estas la plej granda kaj plej moderna fervoja stacidomo en la industria urbo Lodzo, Pollando. Ĝi estis origine konstruita je la iniciato de industriisto Karol Scheibler en 1865. En la malnova pola klasifiko de stacidomoj ĝi estis metita en kategorio B.
La stacidomo estas lokita en la centro de Lodzo. Trajnoj ofte foriras tra Koluszki al stacidomo Warszawa Wschodnia, Krakovo, Radom, Częstochowa, kaj Tomaszów Mazowiecki. Ĝi estis fermita la kiel parto de grava renoviga projekto por konstrui novan fervojan stacidomon kaj transportan interŝanĝejon kaj estis remalfermita la.
Historio
La konstruado de la fervoja linio Lodzo–Koluszki komenciĝis la post kiam la permeso estis donita de Caro Aleksandro la 2-a en julio 1865. La nova linio ligis Lodzon kun la Varsovia-Viena Fervojo kiu estis finkonstruita en 1848. Reloj estis almetitaj samtempe de Lodzo kaj de Koluszki. La frajtaj servoj komencis uzi la linion. Pasaĝeraj servoj komenciĝis la sekvantan junion.
La konstruo de la fervojo estis la komenco de la kreo de Cirkla Linio de Lodzo.
Komence la stacidomo troviĝis pli okcidente sur la loko de la hodiaŭa Łódzki Dom Kultury (Lodza Kultur-Domo). La trakoj preskaŭ atingis ulica Sienkiewicza (Straton Sienkiewicz). En 1868 nova stacidomo estis konstruita, dezajnita de la Varsovia arĥitekto Adolf Schimmelpfennig. La stacidomo estis pligrandigita en 1930. En junio 2012 la stacidomo estis malkonstruita por ebligi la konstruadon de nova subtera stacidomo.
Rekonstruo
La modernigo de la linio Lodzo–Varsovio inkluzivas konstruon de nova subgrunda stacidomo, norde de la loko de la antaŭa stacidomo Łódź Fabryczna. Deklivo, kondukanta al nova tunelo, komenciĝas tuj post stacidomo Łódź Widzew, kaj la tunelo mem komenciĝas apud la loko de stacidomo Łódź Niciarniana. Komence estis planite alinomi la stacidomon al Łódź-Central aŭ Central, sed laŭ la plej lastaj planoj, la nomo de la stacidomo ne ŝanĝiĝos ĉar ĝi estas tro bone asociata al la aktuala stacidomo.
Estis komence projektite enservigi novan grandrapidan trajnon kiu devus veturi sur nova grandrapida linio, "la 'Y' linio", projektita ligi Varsovion tra Lodzo kaj Kalisz al Vroklavo kaj Poznano. Pro la plej lasta estimata kosto de 10 bilionoj da Eŭroj, la grandrapida linio estis prokrastita fare de Sławomir Nowak, tiama Ministro de Transporto, Konstruo kaj Mara Ekonomio kiam oni alprenis la decidon.
Translokado de Łódź Fabryczna sub la grundon liberigas terenon por disvolviĝo apud la urbocentro. Estas projektita moderna transporta interŝanĝejo inter trajnoj de PKP, Lodzaj tramoj de MPK, busoj kaj aŭtoĉaroj de PKS. La fervoja linio estas pligrandigota per nova trans-urba du-traka tunelo al stacidomo Łódź Kaliska.
En novembro 2010 PKP PLK publikigis liston de kvin konsorcioj tiuj estis invititaj de la fervoja infrastruktura mastrumanto submeti oferton por konstrui la subgrundan stacidomon. Finkonstruo estis plenumota en 2014.
En 2013 la estimata kosto de la projekto rangis inter 1.7 kaj 1.9 bilionoj da zlotoj kaj la dato de plenumo estis nekonata. Rekonstrua laboro finiĝis en decembro 2016 kaj la stacidomo estis remalfermita.
Uitgeest
Uitgeest estas urbo kaj municipo de Nederlando. Ĝi apartenas al la provinco Nord-Holando (Noord-Holland), en la okcidenta parto de la lando. Komence de en la municipo vivis.
Attila Sikó
Attila Sikó [ŝikO], laŭ hungarlingve kutima nomordo Sikó Attila estis hungara hidrologo.
Attila Sikó naskiĝis la  en Tiszavárkony. Li mortis la en Budapeŝto.
Biografio
Attila Sikó post siaj studoj li laboris en internacia haveno de Budapeŝto, poste en hidrologia instituto. Ekde 1938 li havis postenon en oficejo pri akvumado, poste en hidrologia esplora instituto. En 1961 li kandidatiĝis. Li partoprenis en konstruado de digoj de Rába ĉe Nick. Lia plej elstara projekto estis la tubokluzo apud Tiszabura.
Ĉelo (biologio)
Ĉiu konata vivaĵo konsistas el bazaj unuoj, nome la ĉeloj. Ĉelo (el latina cellula, diminutivo de cella, ‘truo’) estas la plej malgranda mem-konservanta kaj mem-reproduktanta ero. Tio estas, la unuo kaj morfologia kaj funkcia de ĉiu viva estaĵo. Fakte, la ĉelo estas la malplej granda elemento konsiderebla vivanta. Tiele, oni povas klasigi la vivajn organismojn laŭ la nombro de ĉeloj kiujn ili posedas: se ili havas nur unu, oni nomas ilin unuĉeluloj (kiaj la protozooj aŭ la bakterioj, nome mikroskopaj organismoj); se ili havas pliajn, oni nomas ilin plurĉeluloj. Ĉe tiuj lastaj la nombro de ĉeloj estas variebla: el kelkaj centoj, kiel ĉe kelkaj nematodoj, al centoj de bilionoj (1014), kiaj ĉe la kazo de la homo. La ĉeloj kutime posedas grandon de 10 µm kaj mason de 1 ng, sed ekzistas ĉeloj multe pli grandaj.
La ĉelteorio, proponita en 1838 por vegetaloj kaj en 1839 por animaloj, de Matthias Jakob Schleiden kaj Theodor Schwann, postulas ke ĉiuj organismoj estas komponitaj de ĉeloj, kaj ke ĉiuj ĉeloj derivas el aliaj antaŭaj. Tiele, ĉiaj vivaj funkcioj eliras el la ĉela maŝinaro kaj el la interagado inter apudaj ĉeloj; krome, la havo de gena informaro, bazo de la heredo, en sia DNA permesas la transmitadon de tiu el generacio al generacio.
La apero de la unua organismo viva sur la Tero kutime asociiĝas al nasko de la unua ĉelo. Kvankam ekzistas multaj hipotezoj kiuj spekulativis kiel tio okazis, kutime tio priskribas ke la procezo komencis danke al la transformado de neorganikaj molekuloj al organikaj laŭ taŭgaj mediaj kondiĉoj; post tio, tiuj biomolekuloj asociiĝas okazigante komplikajn entojn kapablajn memkopiiĝis. Ekzistas ebla pruvaro fosilia de ĉelaj strukturoj en rokoj datitaj je ĉirkaŭ 4 aŭ 3,5 miloj de milionoj da jaroj (giga-jaroj aŭ Gj.). Oni trovis tre klaran pruvaron de formoj de vivo unuĉelaj fosiliigitaj en mikrostrujturoj en rokoj de la formaĵo Strelley Pool, en Okcidenta Aŭstralio, kun antikveco de 3,4 Gj. Temus pri la fosilioj de ĉeloj plej antikvaj trovitaj ĝis nun. Aldona pruvaro pruvis ke ties metabolo estus anaeroba kaj bazita sur la sulfido.
Konsisto
Ĉiu konata ĉelo (krom kelkaj specialigitaj ĉel-tipoj) havas komunajn bazajn elementojn:
Funkcioj
Ĉeloj ankaŭ havas komunajn kapablojn respektive celojn:
Agustín Rodríguez Sahagún
Agustín Rodríguez Sahagún (n. Ávila; 27-a de marto de 1932 - m. Parizo; 13-a de oktobro de 1991), politikisto kaj entreprenisto hispana, doktoro pri Ekonomiko kaj Juro.
Ĉelo (biologio)
Specoj
Estas 220 specoj de ĉeloj kaj histoj kiuj konsistigas la homan korpon same kiel tiujn de aliaj organismoj.
Dieppe (stacidomo)
Dieppe estas franca stacidomo, finstacio de linio - Dieppe, situanta en  Dieppe, en departemento Seine-Maritime, regiono Normandio.
Ĉelo (biologio)
Specoj
Estas tri bazaj specoj de ĉeloj: prokariotoj, arĥeoj, kaj eŭkariotoj. Kaj multaj subtipoj, kiaj mastocitoj...
Dieppe (stacidomo)
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF) priservata de trajnoj de Normandio.
Ĉelo (biologio)
Vivo kaj morto de la ĉeloj
Ĉelmorto signifas en la biologio la mortado de ĉeloj. Oni distingas plurajn komplete diversajn formojn:
Agustín Rodríguez Sahagún
Li ekkarieris en politiko la 24-a de februaro de 1978, kiam ekformis parton de la registaro de la Unión de Centro Democrático, prezidita de Adolfo Suárez, kie li respondecis pri la Ministerio de Industrio anstataŭe de Alberto Oliart Saussol. En la venonta registaro, en februaro de 1979, li iĝis respondeca pri la Ministerio de Defendo (Milito), posteno kiun li estis okupanta dum la klopodo de Puĉo en Hispanio la 23a de februaro de 1981.
Ĉelo (biologio)
Vivo kaj morto de la ĉeloj
La ĉela ciklo estas ordigita sekvenco de vitalaj eventoj per kiuj ĉelo pasas kaj kiuj reguligas ĝian kreskon, divizon kaj proliferadon. La ĉela ciklo komencas en la momento en kiu aperas nova ĉelo, la posteulo de alia ĉelo dividita antaŭe, kaj finas en la momento en kiu tiu ĉelo dividiĝas denove. Ĉiuj ĉeloj, eŭkariotoj kaj prokariotoj, sekvas ciklojn dum kiuj ili kreskas, replikas sian DNA kaj dividiĝas.
Agustín Rodríguez Sahagún
Same februare de 1981, li estis elektita prezidante de la UCD, partio kiun li abandonos venontjare por akompani Adolfo Suárez en la kreado de nova partio, la Centro Democrático y Social (CDS). En la elektoj de 1982 kaj 1986 li akiris sidlokon kiel deputito el CDS, ĉefa politika heredanto de la UCD.
Jakab Lázár
LÁZÁR Jakab (la:za:r) hungara arbarkultura fakverkisto: Alvinc, 19-a de januaro 1824 – Vieno, 1-a de decembro 1895.
Agustín Rodríguez Sahagún
En la municipaj elektoj de 1987, li kandidatiĝis al urbestreco de Madrido por sia partio, la CDS. Tiu iĝis nur la tria politika partio en Madrido post la PSOE kaj AP. En 1989, okazis skabena voĉdonado kontraŭ la ĝistiama urbestro madrida nome Juan Barranco (PSOE), kaj per 29 voĉdonoj el totalo de 55, nome 20 voĉoj de la PP kaj 8 de la CDS, iĝis urbestro Rodríguez Sahagún. Kiel tio, li klopodis malsukcese ke la ampleksigo de la Flughaveno Madrido-Baraĥo iĝu konstruado de dua Flughaveno Madrida. Li restis urbestro ĝis aprilo de 1991, kiam li rezignis rekandidatiĝi pro santialoj.
Jakab Lázár
Biografio
Li lernis en Transilvanio, poste li akiris diplomon en Akademio de Selmec. Ekde 1846 li estis fiska praktikanto en Buda, en 1848 asistanto en la akademio. Li estis la unua tie, kiu instruis en hungara lingvo. Post la hungara revolucio de 1848 li laboris ĉe la forstoficejo de Bélabánya, pli poste en Transilvanujo. Ekde 1867 li denove instruis en la akademio de Selmec. Ekde 1872 li estis direktoro de la bienaro de Fogaras. Li verkis la unuan priarbaran faklibron en hungara lingvo. Liaj fakstudoj aperis en Gazdasági Lapok kaj en Erdészeti és Gazdászati Lapok.
Ĉelo (biologio)
Historio
La historio de la ĉelbiologio estis ligita al teknika disvolviĝo kiu eltenis ties studadon. Tiele, la unua alproksimiĝo al ties morfologio komencis per la popularigo de la pra-mikroskopo konstruita per lensoj komponitaj en la 17-a jarcento, komplementata per diversaj histaj teknikoj por optika mikroskopo en la 19-a kaj 20-a jarcentoj kaj atingas plej altan nivelon rezolucian pere de la studado per elektrona, fluoreska kaj kunfokusa mikroskopoj, inter aliaj, jam en la 20-a jarcento. La disvolvigo de molekula konaro, bazita sur la manipulado de nukleaj acidoj kaj enzimoj permesis analizon pli detalan laŭlonge de la 20-a jarcento.
Malkovroj
La unuaj alproksimiĝoj al la studado de la ĉelo aperis en la 17-a jarcento; post la disvolvigo fine de la 16-a jarcento de la unuaj mikroskopioj. Tiuj permesis realigi nombrajn observojn, kiuj kondukis en apenauz ducent jaroj al morfologia konaro relative akceptebla. Sube jenas mallonga kronologio de tiauj malkovroj:
Ĉelteorio
La ĉelteorio estas inter la plej fundamendaj ekkonoj en la scienca fako biologio. La teorio postulas, ke ĉiuj organoj, kiom ajn diversaspektaj ili estu, ĉiam konsistas el unuopaj ĉeloj.
Tiu teorio sekvigis ampleksajn konkludojn: Kreskado estas proceso, laŭ kiuj produktiĝas pli kaj pli da ĉeloj, kiuj ekestas el pli fruaj ĉeloj. Ankaŭ en la proceso de reproduktado de bestoj inkluzive de la homoj la ĉelo havas centran rolon. Novaj individuoj ĉiam ekestas el vivaj ĉeloj per ĉeldivido, neniam per abiogenezo, do la ekesto de ĉeloj el morta materialo. La ekkonoj de la ĉela teorio fine gvidis al fundamenta frazo de la biologio, kiu latine formuliĝis tiel: omnis cellula e cellula ("ĉiu ĉelo [ekestas] el ĉelo").
Ĉelterapio
Ĉelterapio (nomata ankaŭ ĉela terapio aŭ neologisme citoterapio) estas terapio en kiu ĉela materialo estas injektata en pacienton; tio ĝenerale signifas netuŝitajn, vivantajn ĉelojn. Por ekzemplo, T ĉeloj kapablaj lukti kontraŭ kancerajn ĉelojn pere de ĉelpera imuneco povas esti injektataj en la uzado de imunoterapio.
Ĉelterapio originiĝis en la 19a jarcento kiam sciencistoj eksperimentis per injektado de animala materialo en klopodo preventi kaj trakti malsanon. Kvankam tiaj klopodoj ne produktis pozitivan profiton, plua esplorado trovis en la mezo de la 20a jarcento ke homaj ĉeloj povas esti uzataj por malhelpi ke la homa korpo malakceptu transplantitajn organojn, konduke post tempo al sukcesa transplantado de ostomedolo.
Flerovio
Flerovio (Flerovium, antaŭe nomata Ununkvadio, mallonge ankaŭ Florovumo) estas kemia elemento de la perioda tabelo kun la simbolo Fl kaj atomnumero 114.
Flerovio ne ekzistas nature, sed estis unuafoje kreita, en 1998, fare de scientistoj ĉe la Instituto por Atomfizika Esploro en Dubna, Rusio. Ili puŝigis atomojn de kalcio kontraŭ atomoj de plutonio, kreante unu solan atomon de ununkvadio-289. Tri monatojn poste, ili produktis alian izotopon du Uuq, depost kiam neniu serioze disputis la trovaĵon.
La la IUPAK proponis la nomon florovumo, omaĝe al la sovetia fizikisto Georgij Florov (Гео́ргий Никола́евич Флёров), fondinto de la Instituto por Atomfizika Esploro.
La la IUPAK aprobis la nomon "flerovium".
Cuinchy (stacidomo)
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Hauts-de-France.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Fives - Abbeville (289000).
Serranía de Cuenca
La Serranía de Cuenca (Kvenka Montaro) estas unu de la plej grandaj montaroj de Hispanio. Ĝi estas en la nordorienta parto de la provinco Kvenko (Kastilio-Manĉo) kaj sudo de la provinco Teruelo (Aragono).
Parto de ties centra sektoro konstituis dum multaj jaroj (el 1973 al 2007) ĉasrezervejon, kio ebligis konservadon de ties flaŭro kaj faŭno. En la aktualo ĝi inkludas la Naturan Parkon Serranía de Cuenca. ​ Laŭ sia nomo, la Serranía de Cuenca ne konstituas zonon de alta montaro, sed serion de krutaj formoj de reliefo kaj interplektitaj geologiaj formaĵoj, kiuj estas kovritaj el densaj pinaroj. Tri ĉefaj riveroj trafluas ĝin: nome Cuervo kaj Escabas, kiuj fluas al Taĵo, kaj Júcar, kiu fluas rekte al Mediteraneo.
Faŭno
Ekde kiam en 1973 estis establita nacia ĉasrezervejo ĉe ties centra sektoro, la populacio de kapreoloj, aproj kaj muflonoj ege kreskiĝis. Krome, la montaro estas hejmo ankaŭ de la montara kapro.
Abundas la gipoj kaj aliaj rabobirdoj, belaj papilioj, kaj ekzistas eĉ lutroj... En la lagetoj estas koncentroj de fulikoj, anasoj kaj aliaj akvobirdoj. Fakte la vario de montaraj medioj de la zono favoras la disvolvigon de alta faŭna biodiverseco.
Komarko
La komarkego Serranía de Cuenca estas formata de la komarkoj Serranía Alta kaj Serranía Media-Campichuelo y Serranía Baja. La municipoj kiuj kunformas ĝin estas la jenaj: Albaladejo del Cuende, La Parra de las Vegas, Alcalá de la Vega, Algarra, Barchín del Hoyo, Beteta, Buenache de la Sierra, Fresneda de Altarejos, la Huérguina, Huélamo, Zarzuela, Cañizares, Fuertescusa, Palomera, Las Majadas, Valdemeca, Sotorribas, La Cierva, Portilla, Villalba de la Sierra, Valdemoro-Sierra, Vega del Codorno, Cañamares, Campillos-Sierra, Huerta del Marquesado, Villaconejos de Trabaque, Tejadillos, Poyatos, La Frontera, Arcos de la Sierra, Alcantud, Beamud, Campillos-Paravientos, Víllora, Tragacete , Landete, Talayuelas, Santa Cruz de Moya, Fuentelespino de Moya, Cañete, Salvacañete, Campillos-Paravientos, San Martín de Boniches, Villar del Humo, Henarejos kaj Garaballa, Aliaguilla.
Tamás Lengyel
Tamás Lengyel [tamAŝ lendjel], laŭ hungarlingve kutima nomordo Lengyel Tamás estis hungara aktoro, voĉoaktoro, anoncisto.