cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Historio de la urbo Freiburg im Breisgau
Freiburg sub la krono de Francio
La Hispana sukceda milito de 1701 ĝis 1713 ŝvelis al unua mondmilito de la eŭropa historio, en kiu la granda Alianco de Hago staris kontraŭ Ludoviko la 14-a en Nederlando, Italio, Hispanio kaj en la kolonioj. Antaŭ la fino de la milito la francoj sub marŝalo Claude-Louis-Hector de Villars transpasis ĉe Neuenburg la Rejnon kaj staris en septembro 1713 antaŭ Feiburg. La urbo danke al Vauban estis estis unu el la plej fortaj fortresoj en la imperio, sed al la 10.000 defendantoj sub la urbokomandanto von Harrsch kontraŭstaris proksimume 150.000 atakantoj. Post trisemajna sieĝo la defendantoj, malmultigitaj per la artileripafado, devis retiri sin al la Schlossberg (kastelmonto). Nun Freiburg senprotekte estis elmetitaj al la atakoj de la francoj. En ekstrema danĝero la urba sekretario d-ro Franz Ferdinand Mayer sub kuglohajlo sur unu el la bastionoj kaj svingante blankan flagon montris al la sieĝantoj la transdonon de la urbo. Post tio Villars deklaris Freiburg posedaĵo de la franca reĝo. pro lia kuraĝa ago la imperiestro promociis d-ron Mayer Freiher von Fahnenberg. En la Paco de Rastatt 1714 la imperiestro Karolo la 6-a la italajn kaj nederlandajn posedaĵojn de la hispanaj Habsburgoj. Ludoviko la 14-a retenis siajn maldekstrarejnajn akiraĵojn, sed devis redoni Freiburg, Breisach kaj Kehl.
Kiam Maria Theresia en 1744 en la dua Aŭstria sukceda milito bezonis siajn trupojn en la okcidento kontraŭ Frederiko la granda kaj fortirigis ilin (en Freiburg restis nur defendantaro de 6000 soldatoj), la francoj vidis ŝancon por plia atako al la imperia tereno. Unue ili venkis sub marŝalo François de Franquetot la 5-an de julio 1744 la aŭstrojn ĉe Weißenburg im Elsass ka poste enmarŝis en Breisgau. Ludoviko la 15-a persone gvidis de la Lorettoberg la kanonadon de Freiburg. Li loĝis en la kastelo de Munzingen. La urba sekretario ("Stadtschreiber") von Kornritter notis: En fin, es ware nit anderst, als wann die lebendige Höll offen stunde. Post sessemajna sieĝo Freiburg kapitulacis, kaj la francoj la trian fojon post 1638 kaj 1677 okupis Freiburg. Post la Paco de Füssen Ludoviko la 15-a en 1745 devis redoni al la Habsburgoj. Sed antaŭe la francoj detruis fortikaĵojn, kiujn ili mem estis konstruintaj, kaj ili eksplodigis ilin ĝisfunde, "tiel ke la domoj starintaj proksime al la fortikaĵoj estis totale ruinigitaj", kiel notas la kronisto. El la konstruaĵoj de Vaŭban nur la Breisacher Tor restis. En la urbo regis amara malriĉeco. En la jaro 1754 en Freiburg vivis ankoraŭ nur 1627 viraj kaj 2028 inaj loĝantoj.
En la jaro 1770 la urbo unu kaj duonan tagon estis stacio de la fianĉina vojaĝo de Marie Antoinette La frajburganoj preparis al la Dauphin entuziasman akcepton. Ne tiom entuziasma estis la financkontrola korto en Vieno, kiu riproĉis la troigitajn elspezojn. Imperiestro Joszefo la 2a vizitis Freiburg en la jaro 1777, sed en letero da la 20-a kaj 24-a de julio al sia patrino Maria Theresia li esprimis pli ol klare sian malplaĉon pri la urbo, la universitato kaj al komandantejo. La urbo transnomis la "Grandan straton" al "Kaiser-Joseph-Straße (Freiburg im Breisgau) kaj la ""Hotelon Storchen" honore al Jozefo la 2-a al „Hotel zum Römischen Kaiser“.
La sekvoj de la Franca revolucio
Kiam en Parizo en la jaro 1789 ekestis la revolucio, tiu okazaĵo trafis en Germanio kaj tiel ankaŭ en Freiburg senprepare la socion de la tri statoj, kiu dum jarcentoj estis kreskinta.
En la Breisgau (Brisgovio) la unua socia stato, la klerika, pro sia riĉeco estis la plej grava - oni pensu al la posedaĵoj de la monĥejoj St. Peter, St. Blasien kaj St. Trudpert. Al la dua socia stato apartenis la malnovaj imperiestraj nobeluloj kun siaj terposedaĵoj, sed ankaŭ pro la grandanimaj nobeluliga praktiko de la Habsburgoj, per kiu ekestis novaj, kvankam malriĉaj kavaliroj. ili donis al la feŭda socio solidan strukturon kiel administraj oficistoj, juristoj kaj universitataj profesoroj. Kiel tria socia stato la burĝaro, bone organizita en la Gildoj, akiris prosperon. Sed la kamparanoj, kvankam ne plu submetitaj al servuteco, vivis tamen ankoraŭ en dependeco de la ekleziaj kaj sekularaj terposedantoj. Interne restis kvieto en la Breisgaŭ, ĉar nia nacio estas nek tiom korupta, nek tiom subpremita, nek tiom entuziasma, kiel opiniis imperiestro Leopoldo la 2-a en la fora Vieno. Sed kiam la Nacia konvento decidis efektivigi la atingojn de la revolucio ankaŭ en aliaj landoj de Eŭropo, por certigi la "naturajn limojn" de Francio, la habsburgaj posedaĵoj je la supra Rejno estas minacataj. La Registarprezidanto de Freiburg Joseph Thaddäus von Sumerau skribis al sia imperiestro en Vien: "Sangas mia koro, se mi pensas, ke tiuj bonaj, fidelaj regatoj estus enmanigataj al la rabado kaj murdado de iliaj najbaroj, tiuj kanibaloj."
Post kiam jam en 1793 la revolucia armeo akupis Breisach, la francoj en somero 1796 konkeris Freiburg, sed nur post rezisto de la urbaj milicoj sub la "majoro kaj orbokonsilanto Ignaz Caluri", kiel la bofrato de Sumerau generalo Max Freiherr von Dominique dokumentis sur tabulo, kiu ankoraŭ nuntempe troviĝas sur la muro de Martinstor (pordo de Marteno) - supozeble malofta kazo, ke generalo metas monumenton pri siaj trupoj.
La napoleona epoko
Post pluraj malvenkoj de la aŭstroj en supera Italio kontraŭ la revolucitrupoj de la Armée des Alpes sub la komandanto Napoleono Bonaparte ĉi tiu en 1797 en la Paco de Campo Formio kunigis la konkeritajn teritoriojn al la Cisalpina republiko. Tiel la duko de Modena Ercole III. d’Este (Herkulo la 3-a) perdis siajn italajn posedaĵojn kaj rekompence en 1801 en la Paco de Lunéville la-breisgaŭ. Sed Herkulo la 3-a ne konsentis pri tiu interŝanĝo, ĉar li tion rigardis ne sufiĉa rekopenco. Ankaŭ kiam la princo pos plia malvenko de Aŭstrio en la Dua koalicia milito en 1801 krome ricevis la Ortenau, la regadoŝanĝo okazis nur hezite. La praktikan regadon gvidis Freiherr Hermann von Greifenegg, kiu la Breisgau nur la 2-an de marto 1803 prenis en posedon por la dinastio Este. Post la morto de Herkulo en 1803 la Breisgau fariĝis posedo de ties filino Maria Beatrice, kiu estis edzino de la aŭstra arkiduko Ferdinand, la onklo de imperiestro Francisko la 2-a. Tiel la Breisgau unue fakte restis habsburga, kvankam la regado formale transiris al apudlinio de la dinastio.
En 1805 Francisko la 2-a, intertempe kiel Francisko la 1-a aŭstria imperiestro, en la Tria koalicia milito defiis denove la same memnomumitan francan imperiestron Napoleono, sed en la Batalo ĉe Austerlitz Aŭstrio suferis detruan malvenkon. Tiel la modena-habsburga intermezo por la Breisgau kaj la Ortenau daŭris nur mallonge, ĉar jam el la okupita Vieno Napoleono destinis, ke tiuj teritorioj fariĝu posedaĵoj de Badeno. Freiburg tiamaniere troviĝis degradita de antaŭposteno de Habsburgo je la supera Rejno al provincurbo en bufroŝtato, kiu per graco de Napoleono estis promociita Grandduklando Badeno. . Senkompate Napoleono premis el la koaliciintaj ŝtatoj monon kaj precipe freŝajn trupojn, kiujn li bezonis por sia militiro kontraŭ Rusio. Inter la 412.000 soldatoj de la Grande Armée, kiu en 1812 batalmarŝis ĝis Moskvo, estis ankaŭ proksimume 150.000 germanoj, sed revenis al sia hejmlando nur 1.000.
Tiu sangotributo altenpuŝis la kontraŭnapoeonajn emociojn en la germanaj landoj. Sed dum ekzemple en Prusio liberaj korpusoj rezistis kontraŭ la napoleona regnado, grandduko Karl Friedrich ankoraŭ en 1813 en la Batalo de Leipzig bataligis badenajn soldulojn kadre de siaj devoj en la Rejna Federacio je la flanko de Napoleono. Pro tio ne mirindas, ke en la antaŭe habsburga Freiburg oni desur la registara domo deŝiris la badenan blazonon kaj sur la distrikta direktorejo oni muntis la imperiestran dukapan aglon.
Freiburg definitive fariĝas badena
Kiam la trupoj koaliciaj kontraŭ Napoleono envintro 1813 survoje al Parizo marŝis tra Freiburg, okazis renkontiĝo inter la aŭstria imperiestro Francisko la 1-a, (antaŭe romia-germana imperiestro Francisko la 2-a), la rusa caro Aleksandro la 2-a kaj la prusa reĝo Frederiko Vilhelmo la 3-a. Habsburgfidelaj loĝantoj de Freiburg entuziasme akceptis Franceskon la 1-an. Malnovaj sentimentoj elrompiĝis: Vieno kaj la habsburga-katolika Aŭstrio estis al la frajburganoj pli proksimaj ol Karlsruhe kaj la protestanta Nordbadeno.
Sed ĉiuj politikaj klopodoj de la urba konsilantaro nenion helpis. Freiburg kaj la Brisgovio restis ĉe Badeno. Per la definitiva rezigno pri la iamaj aŭstriaj antaŭlandoj en la Viena kongreso Metternich ĉesigis la jarcentojn daŭrintan konflikton je la Rejno inter Francio kaj la Habsburgoj, sed kreis novan potencialan franc-prusan, kiam anstataŭ Aŭstrio Prusio kun siaj novakiraĵoj je la malsupra Rejno transprenis la gvidan politikan rolon en la regionoj laŭ la Rejno.
Do Freiburg ne revenis sub la mildan manon de Aŭstrio". Multaj homoj estis seniluziigitaj, sed ankaŭ vidis la ŝancon por liberaligo. Ankaŭ la profesoro en Freiburg kaj liberalulo Karl von Rotteck unue plendis pri la "disŝiriĝo de la milda Sceptro, kiu de jarcentoj feliĉigis nin", sed tamen poste kunlaboris je la sufiĉe liberala badena konstitucio kaj vidis en ĝi antaŭ ĉio unuigan elementon: "ni ricevis konstantan konstitucion, politikan vivon kiel popolo - popolo de Badeno ni ne estis. Sed ekde nun ni estas unu popolo, javas komunan volon kaj - komunan leĝaron.''"
La Restaŭrado en la grandduklando Badeno
la Rezolucioj de Karlsbad sufokis la esperojn pri politka liberaligo en germanaj landoj, kiuj per la Liberigaj militoj kontraŭ Napoleono estis ĝermintaj. Kvankam Badeno havis kompare liberalan konstitucion, la registaro en Karlsruhe faris reakcian politikon. La burĝaro retiris sin al la hejmeco (Bidermajro). Freiburg en la jaroj post la Viena Kongreso evoluis al ekonomia kaj politika centro je la Supra Rejno. Ene de Badeno Freiburg estis la sidejo de Stadtamt Freiburg (urba oficejo), de Landamt Freiburg (regiona oficejo) kaj de Landamt St. Peter, la du lastaj estis unuigitaj al komuna Landamt Freiburg. En la jaro 1827 Freburg fariĝis sidejo de la nove fondita Ĉefepiskopujo Freiburg kun la Freiburger Münster kiel episkopa preĝejo.
Yosuke Kawamata
Yosuke Kawamata (川股 要佑, n. ) estas japana futbalisto.
Historio de la urbo Freiburg im Breisgau
La Restaŭrado en la grandduklando Badeno
Kiam en la jaro 1830 grandduko Ludoviko mortis, la popolo de Badeno havis grandajn esperojn al lia sukcedanto Leopoldo, kiu konfesis sin plene por la konstitucia monarkio. Lia nova kabineto kun progreseme pensantaj membroj kristnaske 1831 promulgis liberalan gazetarleĝon, sed jam en julio 1832 la badena registaro sub premo de la Bundestag en Frankfurt denove enkondukis la antaŭcenzuron. La sekvaj protestoj de la studentoj en Freiburg daŭris gis aŭtuno. Sekve de tio registara dekreto ordonis la fermon de la universitato Albertina-Ludovica  pro la senmoraliga direkto, kiun granda parto de la universitato plitike kaj morale de kelka tempo iras kaj kio havas ne malpli dekadencan influon al la klerigo de la studantoj. Post protesto de Karl von Rotteck kontraŭ despota ŝanĝo de la universitata konstitucio, su bkiu la instruado denove omenciĝis, la registaro la 26an de oktobro 1832 emeritigis lin kaj la liberalan profesoron Carl Theodor Welcker. Ankaŭ ilian gazeton Der Freisinnige (la liberalulo) oni malpermesis. Ekde 1832 Freiburg estis sidejo de la Oberrheinkreis (distrikto supera Rejno), al kiu apartenis pluraj oficejoj.
Yosuke Kawamata
Li futbalis ĉe Arte Takasaki kaj Shonan Bellmare.
Historio de la urbo Freiburg im Breisgau
La Restaŭrado en la grandduklando Badeno
Kiam la Frajburgano Karl von Rotteck en 1833 kun grandioza plimulto elektiĝis urbestro, la registaro mesaĝis: Post kolegia konsilado oni decidis al la elekto de la emerita grandduka konsilanto kaj profesoro d-ro Karl von Rotteck en Freiburg kiel urbestro ne konsenti. Por malebligi la reprezaliojn kontraŭ la urbo, kiujn la seph von Rotteck. registaro anoncis en kazo de rezisto, Karl von Rotteck rezignis pri la ofico de orbestro favor al sia nevo Joseph von Rotteck. Post kiam la norda parto de la Fervoja linio Mannheim-Basel atingis Freiburg, en 1845 okazis la inaŭguro de la ĉefstacidomo Freiburg.
La revolucio de 1848/49
Kiam fine de februaro 1848 en la originlando de la revolucio Ludoviko-Filipo estis detronigita kaj la dua respubliko estis proklamita, ankaŭ dekstre de la Rejno vekiĝis liberecmovado. EnBadeno precipe la advokatoj Friedrich Hecker kaj Gustav Struve, kiuj postulis senkondiĉan gazetarliberecon, asizajn tribunalojn laŭ la modelo de Anglio, armiloj por la popolo kaj la tuja realigo de germana parlamento. Kiel ĉie en germanaj landoj la tendaro de la revoluciuloj en Badeno estis disŝirita je apogantoj de konstitucia monarkio kaj anoj de respubliko. La disputoj pri tiu demando atingis la 26-an de marto 1848 sian kulminon en popolkunveno en Freiburg.
Per la ĵus antaŭe finita fervojo el Nordbadeno altransportitaj registaraj trupoj staris prete ĉe Freiburg, por frakasi la insurekcion. Pro tio la proksimume 1500 volontuloj barikadis sin en la urbo kaj atendis la liberigon per 5000 armitaj revoluciuloj sub Franz Sigel. Dume registaraj kaj hesaj trupoj la sieĝan ringon ĉirkaŭ la urbo pli kaj pli mallarĝigis. 300 batalantojn ampleksanta avangardo sub Gustav Struve kontraŭ la eksplicita ordono de Sigel rapidegis kontraŭ Freiburg. Suvoje mallonge antaŭ Günterstal la malgranda batalantaro ĉe la Jägerbrunnen renkontis pli fortan registaran soldataron. Dum nur mallonga batalo tri soldatoj kaj 20 volontulbatalantoj mortis. Ĉi tiuj amase fuĝis. Kiam la resto de la volontulbatalantoj de Sigel paskan lundon finfine aperis antaŭ la pordegoj de la urbo, ekestis sangaj bataloj kun la registaraj trupoj, en kiu la malbone armitaj insurekciuloj rapide malvenkis.
Post la malsukceso de Hecker Struve saltis en la breĉon. En septembro li, venante el Svislando, komencis en Sudbadeno kun komence 80 armitoj marŝon al Karlsruhe. En Lörrach kaj Müllheim li sub la devizo: Bonstaton, klerigon, liberecon por ĉiuj! proklamis la republikon. Sed ankaŭ tiu diletanta provo sufokiĝis en la pafadfajro dela registaraj trupoj. Antaŭ publika asiza tribunalo (unu el la revoluciaj postuloj) Struve en marto 1849 en Freiburg devis responsi sian agon.
La germanan konstitucion, kiun la Nacia asembleo en Frankfurt ellaboris, malakceptis la prusa reĝo kaj la plej multaj landaj suverenoj. Tio kondukis en 1849 al la Kampanjo por regna konstitucio. Ĝi signifis denovan indigniĝon de la revoluciaj streboj precipe en Badeno kaj en Palatinato. La 11-an de majo en Freiburg okazis fratiĝo de la respublikanoj kun la o2-a Badena infanteriregimento. La 12-an de majo la popolo en Offenburg postulis la agnoskon de la Regna konstitucio fare de la badena registaro. La fortreso Rastatt ribelis. Per la fuĝo de la grandduko Leopoldo el Karlsruhe la 13-an/14-an de majo en Badeno venkis la revolucio. La grandduko nun petis armilan helpon de Prusio kontraŭ la insurekcio.
Dum la revoluciarmeo post pluraj malvenkoj sin retiris al Freiburg, la 28-an de junio kunsidis konstitucikrea kunveno en la Basler Hof. Je propono de la deputito Struve, kiu estis liberigita el la malliberejo, la asembleo decidis daŭrigi la militon kontraŭ la malamikoj de la germana unueco per ĉiuj disponeblaj rimedoj. Kolonelo Sigel transprenis la komandon pri la restinta revoluciarmeo, al kiu aliĝis libervolbatalantoj el Alsaco kaj Svislando.
La sufokado de la insurekcio en Badeno kaj en Palatinato okazis per prusaj trupoj sub la ĉefa komando de Vilhelmo, nomata "Kartätschenprinz" (mitrajlprinco) La 7-an de julio 1849 dukofidelaj burĝoj transdonis Freiburg al la generalo Moritzvon Hirschfeld. Bataloj ĉe tio ne okazis, ĉar la publika opinio estis ŝanĝinta kaj multaj badenaj revolucisoldatoj iris en prusan kaptitecon. Hirschfeld tuj lasis ilin liberaj. La 11-an de julio prusa militjuĝejo la revoluciulon Johann Maximilian Dortu, kiun la urbo estis transdoninta, kondamnis al morto. La 24-an de julio kun la falo de la fortreso Rastatt ĉesis la revolucio. Poste en la lando prus-badenaj militjuĝejoj eklaboris. Kiel Dortu oni mortpafis Friedrich Neff kaj Gebhard Kromer sur la tombejo en la Wiehre, en Rastatt kaj Bruchsal pliajn 26 revoluciulojn. La frakasado de la badena insurekcio signifis dum longa tempo la ĉeson de la revoluciaj burĝaj libereco- kaj unuecostrebadoj en Germanio.
Periodo de spekulanto-kompanioj kaj imperiestra regno
En 1864 la urbadministrejon Freiburg kaj la ĉirkaŭaĵadministrejon Freiburg oni kunigis al distriktadministrejo Freiburg. Al la nova granddistrikto Freiburg apartenis la distriktoj Breisach, Emmendingen, Ettenheim, Freiburg, Kenzingen (en 1872 dissolvita), Neustadt im Schwarzwald kaj Staufen. En la sama jaro fondiĝis la Schwarzwaldverein, la unua germana migradasocio en la urbo.
En 1899 la universitato de Freiburg kiel unua universitato en Germanio enmatrikuligis virinon.
La urbo spertis la ekonomian ekprosperon en la periodo de spekulanto-kompanioj ne plej laste pro la aneksita Alsaco, ĉar Kolmaro en la maldekstrarejna "Reichsland" estis ligita kun Freiburg per fervojlinio. Antaŭ la fino de la 19-a jarcento sub la urbestro Otto Winterer ekestis konstruadhaŭso, ĝis tiam ne konata, pro kio oni nomis lin post 25jara oficotempo je lia emeritiĝo en 1913 "la dua fondinto de la urbo". Kiel streba kaj modernema urbo Fr.eiburg posedis elektran tramon, antaŭe jam ekde 1891 ĝi havis ĉevalomnibusojn. Aparte por tiu celo oni konstruis elektrocentralon en la urboparto Stühlinger. En oktobro 1901 oni funkciigis la linion A de Rennweg ĝis la Lorettostrasse.
En la jaro 1910 la nova urboteatro je la okcidenta rando de la urbocentro inaŭguriĝis, en 1911 oni transdonis al sia destino la ĉefkonstruaĵon de la universitato (hodiaŭ Kollegiengebäude I).
Tiu idilio vualis la sociajn tensiojn, kiuj kreskis. Dum en Wiehre (Goethe- aŭ Reichsgrafenstrasse) kaj en Herdern (Wölflin- kaj Tivolistrasse)loĝis plejparte almigrintaj bonstataj emerituloj, en Stühlingen ekzemple vivis kreskanta proletaro.
Estis indigniga provokado de la burĝa idilio de Freiburg, kiam Rosa Luxemburg en aprilo 1914 en la monatoj antaŭ la granda milito en la plenplena art-kaj festhalo publike akuzis la klasdiferencojn kaj la militismon. Por forigi tiujn ŝi vokis la laboristojn al ĝeneralstriko. Sub la influo de tiu parolado de la patrujperfidistino, kio ŝi estis en la okuloj de la burĝoj, 280 Frajburganoj aliĝis al la socialdemokrata partio.
La Unua mondmilito
La militstato, en Freiburg proklamita la 31-an de julio 1914 per ekstraeldonaj gazetoj, ĉe la plej multaj Frajburganoj incitis grandan jubiladon (vidu Aŭgusteŭforio).
Post bataloj kun francaj trupoj ĉe Mulhouse la unuaj vunditoj alvenis en Freiburg la 8-an de aŭgusto. Fine de la monato aŭgusto jam kuŝis pli ol 2000 vunditaj sldatoj en la haste instalitaj lazaretoj en lernejoj kaj sporthaloj. En aŭgusto 1914 Mulhouse dufoje mallongatempe estis konkerita de francaj trupoj, tiam oni deportis multajn civilulojn al Francio (vidu ankaŭ Historio de Alsaco)
Entute daŭre de la milito proksimume 100.000 vunditoj nombriĝis en la lazaretoj de la urbo. Ankaŭ la listoj de la mortigitoj plilongiĝis, kaj jam fine de 1914 ilin oni ne plu publikigis en la gazetoj. La Unua mondmilito ankaŭ la civilan loĝantaron trafis amar. La malbona stato de prizorgado (vidu ankaŭ Deutsche Wirtschaftsgeschichte im Ersten Weltkrieg) kaj la fluoj de rifuĝintoj el Alsaco estis pezaj ŝarĝoj por la civitanoj.
La Unua mondmilito - la unuan fojon la 14 d decembro 1914 - la franca aerarmeo (ĝi tiam estis unuaranga) jcetis bombojn sur la nearmitan kaj malfermitan urbon. Lagermana supera komando en tio vidis rompon de la internacijuraj limigoj laŭ la konvencioj de Hago; La aermilito ankaŭ kontraŭ civilaj celoj eskalis pli kaj pli.
La registaro de la Germana regno eluzis la atakojn tuj propagand: nomojn kaj specojn de vundiĝoj, prefere de infanoj plej rpide mesaĝu ĉi tien (nome al la ĝenerala stabo en Berlino)''. Pro ĝia proksimeco al la fronto la alianculaj aviadiloj kaj Zepelinoj bombadis Freiburg entute 25-foje. kaj tiel pli ofte ol aliajn germanajn urbojn.''
La aeratakoj ŝanĝis la publikan vivon pli kaj pli. en decembro 1914 dum aeratakoj validis elirmalpermeso; ekde aprilo 1916 oni devis fari aerprotektadon. En majo 1916 la urbo reduktis la publikan lumigadon al kvarono, en majo 1917 oni tute ĉesigis ĝin. Dum la plej forta aeratako, de francoj la 15-an de aprilo 1917, oni devis priplori 31 mortviktimojn.
La situo de la bomboĵetoj montras, ke la provizigaj vojoj tra la urbo al la fronto estis la celo de la ĵetoj, ĉar en Freiburg ne estis militogravaj celoj, d. h. nek fortreskonstruaĵoj, specialaj artilerikonstruaĵoj, nek pli grandaj trupokontingentoj aŭ gravaj armilproduktaj entreprenoj Sed la Farmakologia instituto produktis militogravajn fuzeopinglojn. , dum la Suprarejna Metalvarfabriko produktis grenadojn, obusojn kaj ŝarĝaŭtojn.
Krome la Frajburganoj vidis kaj aŭdis la militon en la proksima Alsaco: La kanonpafadoj sur la altoj de la Vogezoj aŭdeblis kaj videblis.
Baldaŭ montris sin kiel ĉie en la regno makoj je la prizorgado de la loĝantaro. La iom post iom eldonitaj nutraĵkartoj kaj ricevpermesoj por la bezonaĵoj de la ĉiutaga vivo ne valoris la paperon. Kiam rariĝis la faruno, oni almiksis al la pano terpomamelon, kaj kiam ankaŭ la terpomoj rariĝis, troviĝis pliaj aldonaĵoj en la militpano, ekzemple brano, maizo, hordeo, lentoj kaj eĉ segpolvo. Kiam en somero 1916 oni devis forliveri ĉiujn biciklopneŭojn, en Freiburg 10.000 bicikloj mankis por la transporto. Ledo apartenis al la krudmaterialo, kiu jam je la militkomenciĝo ne plu estis je dipono por civilaj celoj. Baldaŭ la plimulto de la Frajburganoj surhavis unuecajn suojn el ŝtofo kun lignaj plandoj aŭ iris nudpiede en somero. En julio 1917 oni devis fordoni la plej multajn sonorilojn de la katedralo. Post la fiasko de la Germana printempa ofensivo 1918 kaj ekde aŭgusto la malvenko estis antaŭvidebla, en oktobro la hispana gripo atakis la subnutratajn loxantojn kaj la vunditoj en la lazaretoj; en Freiburg mortis je ĝi 444 homoj.
Matenon de la 9-a novembro 1918 kunvenis, malobeante la ordonojn de la superuloj, pli ol 9.000 soldatoj kunvenis sur la Karlsplatz. Je siaj uniformoj ili portis ruĝajn kokardojn. Militpolico pafis, sed neniu vundiĝis. Oratoroj admonis pri prudento, postulis pacon kaj liberecon. Kiam posttagmeze venis la mesaĝo, ke Philipp Scheidemann en Berlino proklamis la respublikon, transprenis unue soldataj konsilantaroj transprenis la urbon. Vespere ili unuigis sin kun laboristaj konsilantaroj, por konservi juron kaj ordon en Freiburg.
La Vajmara Respubliko
La reŭnuiĝo de Alsaco kun Francio post la malvenko en la milito signifis por Freiburg la perdon de parto de la ĉirkaŭregiono. Per la instalo de senmilitista zono (entmilitarisierte Zone) de 50 km larĝeco, en kiu ankaŭ industriaj konstruaĵoj estas malpermesitaj, la urbo krome perdis sian garnizonon. Ambaŭ kontibuis al la ekonomia malkresko de la regiono.
En la juna Vajmara Respubliko en 1920 la 68-jara advokato, deputito de la Zentrumspartei kaj parlamentprezidento Constantin Fehrenbach post la disrompiĝo de la Koalicio de Weimar fariĝis kanceliero de minoritata registaro el Zentrum, Deutsche Demokratische Partei kaj Deutsche Volkspartei, sed jam en majo 1921 pro la malkonkordo de la koalicio pri la plenumo de la Traktato de Versajlo demisiis. Sukcedis post li la iama badena financministro, la maldekstra deputito de la Zentrumspartei el Freiburg Joseph Wirth kun sia kabineto el socialdemokratoj, Demokratische Partei kaj Zentrum. Li devis komenci la malpopularan Plenumpolitikon (Erfüllungspolitik). Serĉante aliancanojn kontraŭ la venkintaj potencoj Wirth kune kun sia ministro pri eksteraj aferoj Walther Rathenau la 16-an de aprilo 1922 kun ruslando la Traktaton de Rapallo kaj tiel gvidis Germanion el la eksterpolitika izoliteco. En novembro Wirth demisiis pro koalicikvereloj.
En la jaro 1923 je iniciato de la franca parlamentdeputito kaj pacifisto Marc Sangnier dum la 3-a Internacia Packongreso en Freiburg proksimume 7000 homoj el 23 ŝtatoj kunvenis, por konsili pri vojoj al malpliigo de malamo inter la nacioj, al interkompreniĝo inter la nacioj kaj la superado de la milito. Unu el la partoprenantoj estis la postea pacnobelpremiito Ludwig Qidde.
Je distriktreformo en 1924 oni dissolvis la distrikton Breisach kaj aldonis ties municipojn al la distrikto Freiburg.
La NSDAP en Breisgau jam antaŭ 1933 estis tre aktiva, sed hejmregione enradikiĝinta Zentrumspartei kaj forta socialdemokratio malhelpis en Freiburg pli fruan potenctransprenon de la nazioj, kiel ĝuste en la urbo de Goethe Weimar okazis jam en 1932. Dum vizito de Hitler en 1932 en la Mösle-stadiono okazis en la stadiono protestmanifestacioj de la Frajburga loĝantaro. Oni diras, ke li de tiam daŭre evitis la urbon Freiburg. Ju pli la ekonomia situacio malboniĝis, des pli la respubliko de Weimar perdis la apogon de la loĝantaro. Dum aranĝo memore al la fondo de la regno de Bismarck la 18-an de januaro 1933 la german-nacia, badena federacilanda deputito Paul Schmitthenner en Freiburg insiste vokis al fortigo de la germana militpreteco en la kredo al venonta granda Germana Regno, kiu uzas la germanajn fortojn kaj eliminas la malfortojn, konkordigas kapitalon kaj laboron, surtera regno en pompo kaj glogo.
Nacisocialismo
La "Machtergreifung" de la nacisocialistoj fine de januaro 1933 en Berlino kaŭzis ankaŭ en Freiburg rapidan brunan potenctransprenon:
En la universitato de Freiburg la nova rektoro Martin Heidegger en sia debuta parolado proklamas la grandecon de la nacisocialisma ekprogreso kaj la kulton al la Führer kaj glorigis la sangofortojn kiel solajn konservantojn de germana kulturo.
La 17-an de aprilo 1936 venis 27-persona grupo de anglaj lernejanoj sur Schauinsland en montembarason. Kvin el ili mortis. La okazintaĵon poste la nazireĝimo eluzis propagande. Du jarojn poste oni instalis la monumenton pri anglaj lernejanoj sur la monto Schaŭinsland.
En marto 1937 la "SS-Reichsführer" Heinrich Himmler pasigis dusemajnajn feriojn en Badenweiler kaj de tie li instalis vicon da kunagadoj inter arĥeologoj el Freiburg kun la organizo de Himmler nomita "Ahnenerbe".
Kiel multloke en Germanio ankaŭ en Freiburg en novembro 1928 dum la pogromo "kristala nokto" la malnova sinagogo estis brulige detruita. Poste konsiderinda nombro da judaj kuncivitanoj sub la preteksto "Schutzhaft (protekta aresto)" estis arestitaj. 100 el ili, judajn virojn el Freiburg pli ol 18-jarajn, oni deportis en la koncentrejon Dachau norde de Munkeno.
la 22-an de oktobro oni en Freiburg deportis la judojn (unue en la francan koncentrejon Camp de Gurs proksime de la hispana landlimo, poste de tie al la ekstermejoj. Por memorigi kaj admoni en Freiburg oni enmetis en la pavimojn multnombrajn stumbligajn ŝtonetojn.
Dua Mondmilito
De la bombmilito de la Aliancanoj Freiburg komence restis plejparte domaĝita; ĝis la vespero de la 27-a novembro 1944, kiam la brita Royal Air Force kadre de la Operacio Tigerfish bombadis la urbocentron, dum kiu 3.000 homoj estis mortigitaj kaj proksimume 9.600 vunditaj. 14.525 eksplod-, brul- kaj markigaj bomboj kun pezo de 1.723 tunoj estis jxetitaj sur la urbon, kiu plejprte dezertiĝis. Pliaj atakoj sekvis la 2-an/3-an de decembro interalie sur la okcidentan parton de Wiere kun detruoj sur la tereno de bierfareio Ganter kaj la 17-an de decembro 1944 sur la Stühlinger, dum kio la tiea Herz-Jesu-Kirche forte difektiĝis.
Christoph Meckel, kiu pasigis sian infanaĝon en Feiburg, priskribas en sia en 1965 perinta autobiografia rakonto la fajregon post la bombado de la urbocentro: ''Kaj je la loko, kie, kelkajn kilometrojn distance, ordinar videblis la siluto de Freiburg, brulis unusola monstra flamo. La montomuroj estis inunditaj de spasma fajrobrilo, la valoj flanke dronis en nigraj ombroj, la abioj je la deklivoj de Rosskopf klare montriĝis. Densa oranĝkolora fumo ŝaŭmis alten en la nokton, rulis sin voreme super la montokapojn kaj manĝegis cxion malhelan.''
La katedralo meze inter la ruinoj plejparte restis nedifektita. Ne rekte falis sur ĝin bombo, kaj la solida sxtonkonstruajxo el la mezepoko rezistis al la aerpremo de la bomboj, kiuj eksplodis proksime, nur la tegmento detruiĝis. Per tegmenttegoloj, grandanime donacitaj de la urbo Bazelo, oni povis tegi la katedralon plejparte ĝis januaro 1945.
Militfino kaj rekonstruado
La 21-an de aprilo 1945, ankoraŭ antaŭ la ĉeso de la milito, la francoj kun la 2-a regimento de la Chasseurs d'Afrique enmarŝis en la ruinojn de la malnovurbo. En oktobro generalo de Gaulle gvidis la venkoparadon sur la Kaiserstrasse. Freiburg apartenis al la france okupita zono Badeno. En la jaroj ĝis la valitreformo de 1948 la rekonstruo de la urbo nur helikmalrapide progresis. La rubojn oni fortransportis de 1947 al 1949 per la Frajburga rubfervojo, populare nomata "rubekspreso" al la Flückigersee.
En vintro 1947/48 mankis hejtmaterialo kaj nutraĵoj.
Multege helpis en tiu tempo de mizero la organizo de la kvakeroj kaj aliaj libervolulaj organizoj (detalaj informoj ĉi tie estas kompletigendaj.
De 1946 ĝis 1952 sekve de la nenatura disdivido de sudokcidenta Germanio je franca kaj usona okupadzonoj Freiburg estis la ĉefurbo de lando (ekde 1949 de federacia lando Badeno. Streboj, unuigi la landojn Württemberg-Baden, Württemberg-Hohenzollern kaj Baden al kapabla federacia lando, la sudokcidentŝtato, en 1951 kondukis al plebiscito, en kiu ja la plimulto entute aprobis la kunligon, sed la plimulto de la sudbadenanoj voĉdonis kontraŭe. Freiburg estis sub ministroprezidanto Leo Wohlleb la centro de la rezisto. Oni volis vidi la reekziston de la malnova lando Baden laŭlonge de la Suprarejno de Konstanco en la sudo ĝis Mannheim en la nordo. Spite al vehementaj protestoj de la sudbadenanoj oni kreis la federacilandon Baden-Virtembergo (Baden-Württemberg) kun Stuttgart (Stutgarto) kiel ĉefurbon. En ripeto de la voĉdono en la jaro 1970, kiun oni juĝeje devigis, ankoraŭ nur 18 % de la voĉdonrajtuloj pledis por la memstareco de Badeno. Nuntempe Freiburg estas sidejo de la samnoma distriktaro (Regierungsbezirk), kiu plejparte konformas al la iama federacilando (Sud-)Badeno.
Paralele al la rekonstruo de la kernurbo, kiu orientiĝis plejparte laŭ la originaj stratlaŭiroj, Freiburg ankaŭ sciis festi: En 1957 la Albert-Ludwig-universitato 500-jariĝis, en 1959 kun la franca universitaturbo Besançon fondiĝis la unua urboĝemeliĝo al kiu sekvis dum la daŭro de la jaroj ok pliaj. En 1964 Freiburg situis sur la itinero de la Tour de France.
La studentotumultoj de la malfruaj 1960-aj jaroj ankaŭ transsaltis al Freiburg. Ili komencĝis ĉi tie per manifestacio kontraŭ biletprezoj de la urba trafikentrepreno. Unuafoje la polico aktivigis akvokanonon.
En 1970 la urbo festis kun multnombraj aranĝoj sian 850-jaran ekziston.
En 1973, la 1-an de januaro, enkadre de la reformo de la distriktoj la distrikto Freiburg fariĝis parto de la nova Distrikto Breisgau-Hochschwarzwald. Freiburg denove fariĝis sidejo de la nova granddistrikto, sed mem restis sendependa de distriktadministracio (kreisfrei). la 1-an de julio 1974 oni la lastajn du marĝenmunicipojn Ebnet kaj Kappel enmunicipigis al Freiburg; tiel la reformo de la regionstrukturo estis kompletigita.
En la 1970-aj jaroj Freiburg kaŭze de la politika konscio, kiu kreskis post 1968, evoluis al centro de la alternativkulturo. Elirpunkto estis la disputoj pri la planita atomcentralo Whyl ĉe Wyhl am Kaiserstuhl, en kiu ankaŭ multj personoj kaj grupoj el Freiburg partoprenis. La sukcesa malebligo donis decidajn impulsojn por la ekekzistanta medimovado en Germanio. Sekve de tiuj okazintaĵoj en la urbo evoluis forta aŭtonoma sceno kaj vasta ekologie orientita spektro. Tiamaniere Freiburg fariĝis fortikaĵo de la nove fondita partio La Verduloj (Die Grünen). Sed ankaŭ science kaj ekonomie en Freiburg evoluis klimato, kiu akiris al la urbo gvidan rolon kiel mediurbo.
En 1980/81 en la urbo furiozis la Domokupado (Häuserkampf). Ĉar ankoraŭ regis manko de loĝejoj, parte okupiĝis domoj, kiuj estis neloĝitaj pro spekulado. Kiam oni uzis policajn fortojn por forigi la okupantojn, studentoj kaj anoj de la Aŭtonoma movado batalis plurajn semajnojn kun la plicanoj. Nur per engaĝiĝo de civitna grupola situacio iom post iom kvietiĝis.
En 1983 organiziĝis la unua Tendara muzikfestivalo, tiam ankoraŭ en la kernurbo.
En 1984 Freiburg kiel unua germana urbo enkondukis sukcese laŭ la ekzemplo de la najbara Bazelo novan transdoneblan favorprezan medibileton. Ĝi ekde 1991 en la kadro de la nove kreita trafikligo ("Regio") validas kiel regiona medibileto en la urbo kaj la najbaraj distriktoj Breisgaŭ-Hochschwarzwald kaj Emmendingen.
En 1986 Freiburg estis gastiganto de la sepa Landesgartenschau (ĝardenekspozicio) Baden-Württemberg. Tio gravis por la evoluigo de la okcidentaj urbopartoj kaj krome instigis la kreon de la ekologistacio. La tereno de la ĝardenekspozicio, la Seepark (lagoparko), hodiaŭ estas proksimekskursa ripozejo.
Ĉar en la 90-aj jaroj la nombro de la loĝantaro kreskis, necesis plukonstrui malnovajn kaj krei novajn loĝkvartalojn. Kiam en 1992 la franca garnizono forlasis la Vauban-/Schlageter-kazernon, sur tiu tereno ekestis la internacie atentata urboparto Vauban. En 1993 okazis la unua tranĉo per la ŝpato por la nova urboparto Rieselfeld en la okcidento de la urbo.
En 1996 Freiburg transpasis la nombron de 200.000 loĝantoj. Inter ili estis 30.000 studentoj, kiuj studis en la universitato aŭ en unu el la kvar pliaj altlernejoj. En la sama jaro malfermiĝis la Koncertdomo Freiburg. En la jaro 2000 la unuaj konstruaĵoj de la Foirejo Freiburg kompletiĝis. Ambaŭ institucioj pli kaj pli estas uzataj por kongresoj, foiroj kaj konferencoj.
La 21-a jarcento
En 2002 Dieter Salomom, politikisto de la Verduloj, elektiĝis ĉefurbestro de Freiburg, la unua verda ĉefurbestro de germana urbego.
En 2001 kaj 2002 en Freiburg okazis franc.germanaj pintkunvenoj de ŝtat- kaj registarĉefoj.
La 12-an de februaro 2008 la ĉefepiskopo de Freiburg Robert Zollitsch elektiĝis prezidanto de la Germana episkopa konferenco. Freiburg, kiu estas sidejo de la ĉefdiocezo samnoma kaj de katolikaj ekleziaj institucioj, ekzemple de la Germana Karitas-asocio, plifortigis sian pozicion de centro de la Katolika eklezio en Germanio.
Pro sia engaĝiĝo en mediaj aferoj Freiburg en 2010 kandidatis en Bruselo por la European Green Capital Award. La urbo atingis el inter 35 aspirantoj la pozicion ok kaj prezentis sin en la Expo 2010 en Ŝanhajo kiel "Green City".
Ekonomihistorio
Grandan signifon por Freiburg havis la firmao Mez, kiu minimume ekde 1828 sub la gvido de Carl Mez ekzistis en Freiburg. Ĝi en la 19-a jarcento dum kelka tempo estis la plej granda silkteksejo en Germanio kaj okupis fine de la 19-a jarcento proksimume 1200 kunlaborantojn. Ekde 1920 la firmaon paŝonpostpaŝe transprenis la skota firmao Coats, sed la familio Mez plu kunrestis en la gvidado de la firmao. Dum la Dua modnmilito la produktado devige interrompiĝis. En 1987 grandaj partoj de la adminstrado kaj produktado estis translokitaj al Kenzingen, en Freiburg en la Kartäuserstrasse restis la farbejo. Parto de la firmakonstruaĵoj trovis alian uziĝon, interalie tie ekestis la radidomo de la SWR (sudokcidentradio). Post 2000 la farbejon oni ĉesigis, kaj la tereno nove surkonstruiĝis.
En Freiburg 80 jarojn la firmao Michael Welte & Söhne havis sian firmasidejon (fondita en 1832 en Vöhrenbach en la Nigra arbaro, transmetita al Freiburg en 1872, detruita dum la bombatako en 1944, estingita en 1952). Ĝi produktis pneŭmatike stirataj muzikaŭtomatojn, antaŭ ĉio orkestrionojn, ekde 1905 ankaŭ la Welte-Mignon-reproduktopianon.
Franc Miklošič
Franc MIKLOŠIČ (Franz von Miklosich; naskiĝinta la en Radomerščak apud Ljutomer, mortinta la  en Vieno) estis aŭstra filologo kaj juristo. Lia patro estis vitejposedanto; en 1852 li nuptis Cäcilia Rössler.
Vivo
Kun la subteno de lia onklo, kleriko, li povis frekventi gimaziojn en Varaždin kaj Maribor inter 1824 kaj 1830. Poste li studis ĉe la Universitato de Graz. Tie li doktoriĝis en 1838; antaŭe li reprezentis la katedron de filozofio en la akademia jaro 1837/38. Li daŭrigis siajn studojn en Vieno, kie li doktoriĝis en 1840 pri jurscienco. Sekvis kvar jaroj da staĝo en vienaj advokatfirmaoj, ĝis lia samlandano Jernej Kopitar, kiu rimarkis liajn imponajn lingvokapablojn, peris por li postenon ĉe la Kortega biblioteko de Vieno. Post la morto de Kopitar (1844) Miklošič iĝis cenzuristo por aĵoj en slavaj lingvoj sed ankaŭ en la moderna greka kaj la rumana.
Fakulare Miklošič populariĝis en 1844 per sia kritiko de la verko Vergleichende Grammatik des Sanskrit, Zend, Griechischen, Lateinischen, Litauischen, Gotischen und Deutschen (I-IV, 1833-40) de Franz Bopp en la gazeto "Wiener Jbb. d. Lit." (150, 1844, pp. 43-70). En 1845 sekvis la verko Radices linguae slovenicae veteris dialecti. Laŭ la rekomendo de ministro Franz Seraph von Stadion, kiun li renkontis en 1849 kiel membro de la dieto de Kroměříž, li iĝis la unua profesoro pri slava filologio kaj literaturo en Aŭstrio ĉe la Universitato de Vieno (lektoro 1849, orda profesoro 1850–85, dekano 1851/52 kaj 1856/57, rektoro 1854/55). En 1848 Miklošič estis koresponda, en 1851 fakta membro de la Imperiestra akademio de Sciencoj surbaze de lia verko Die Lautlehre der gesamten slawischen Sprachen als Grundlage und Bestandteil einer vergleichenden Slawischen Grammatik (=unua parto de lia kvarvoluma kompara gramatiko de la slavaj lingvoj; 1852-68).
Politikiste
Lia politika agado estis evidentiĝis en proklamo skribita en la revolucia jaro 1848 en favoro de unuiĝo de ĉiuj slovenoj en propra aŭstria kronlando. Miklošič estis parlamentano ekde 1849 kaj membro de la unua ĉambro ekde 1862, kie li aperis sur la modera alo de la liberala konstitucia partio. Li krome estis implikita en la reformo de la aŭstra lerneja sistemo, de 1854 ĝis 1879 li estis prezidanto de la ekzamenkomitato por mezlernejaj instruistoj.
Graveco
La granda filologia kaj lingvolerna talentoj de Miklošič por lingvoj jam evidentiĝis en mezlernejaj jaroj, kiam li verkis en la slovena kaj la kroata. Fakte iĝis li fondinto de moderna slava lingvistiko ligante la atingojn de Josef Dobrovský kaj Aleksandr Christoforovič Vostokov en la kampo de slavaj studoj kun la etimologiaj esploroj de Jakob Grimm kaj la lingvistiko de Franz Bopp. Per siaj sisteme kaj klare strukturitaj bazaj verkoj, Miklošič finfine igis la slavajn lingvojn alireblaj por hindeŭropaj studoj. Samtempe li estis unu el la unuaj fakuloj, kiuj atentis la balkanajn lingvojn rumana kaj albana kaj ankaŭ la ciganaj lingvoj. Lia laboro havis daŭrantan efikon al la evoluo de slavaj studoj; estas preskaŭ neniu branĉo de ĉi tiu temo, pri kiu ne ekzistis komentoj de tiu ĉi elstara fakulo. Nenombrebla estis lia disĉiplaro (ekz. Emil Kałużniacki, Stepan Smal-Stotskyi).
Fonto
Pohl, Heinz Dieter, "Miklosich, Franz Ritter von", ĉe: Neue Deutsche Biographie 17 (1994), p. 493-494 (tie ĉi interrete)
Bílenec
Bílenec estas vilaĝo en Ĉeĥio, loka parto de municipo Petrohrad en distrikto Louny. Ĝi troviĝas 11 km de Podbořany. Estas ĉi tie registritaj 40 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Moderna scienco
Dum 1600-1850, moderna scienco estis plejparte la afero de amatoroj kiuj laboras ekster aŭ spite de la universitatoj. La pasio de riĉuloj (Darvino) kaj la hobio de burĝoj (Franklin). Tiam scienco nur estis branĉo de filozofio, t.e., "natura filozofio", la filozofio pri naturo.
En la 19-a jarcento, unuafoje en Germanio, scienco estis profesiigita kaj fariĝis la afero de profesoroj kaj fakoj de universitatoj. Kaj scienco ne jam estis branĉo de filozofio: kontraŭe, filozofio fariĝis la malriĉa parenco de scienco.
Bílenec
Bílenec estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 6,44 km².
Historio
La plej malnova skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1352.
Saalstadt
Saalstadt estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Südwestpfalz de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
José Antonio Labordeta
José Antonio LABORDETA Subías (naskiĝinta en Zaragozo, la, mortis la ) estas aragona kanzonisto, verkisto, instruisto kaj politikisto.
Dolge
Dolge estas la familia nomo de la jenaj personoj:
José Antonio Labordeta
Li famiĝis en la movado de la kantaŭtoroj de la fino de la reĝimo de Francisco Franco en la 1970-aj jaroj. La plej konata kanto diras en sia rekantaĵo: "Estos tago kiam ĉiuj, levinte la rigardon, ni vidos teron, nomatan liberec'".
Poste li refamiĝis per programo en la nacia televido nomata "Un país en la mochila" (Lando en dorsosako), per kiu li piediris de unu loko al alia montrante la landon.
Li estis deputito en la hispana parlamenta malalta ĉambro (Congreso de los Diputados), ununura reprezentanto de Chunta Aragonesista (Aragonisma Kunaro) en la 7-a kaj 8-a Leĝigperiodoj (2000-2004, 2004-2008).
En esperanto
Poemoj de José Antonio Labordeta estis tradukitaj de Miguel Fernández, kaj ili aperas en la libro "Poezio: armilo ŝargita per futuro".
Subkotiledono
Subkotiledono (aŭ hipokotilo) estas fakesprimo en la botaniko kaj signifas la suban parton de ĝermanta plantido sub la kotiledono. Okaze de dikiĝo de la subkotiledono, oni parolas pri subkotiledona tubero. Tio servas - kiel aliaj plataj tuberoj - pro rezervado de nutromaterialoj (ekz. rafano, ruĝa beto aŭ la alpa ciklameno. Aliflanke, estas superkotiledono.
Saint-Martin-de-Fenouillet
Saint-Martin-de-Fenouillet (Sant Martí de Fenollet, Sant Martin d'Endalens) estas franca situanta en departemento Pyrénées-Orientales, regiono.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Saint-Martinois.
25183 Grantfisher
25183 Grantfisher estas asteroido de la ĉefa zono malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Imre Madách (ĉambelano)
Imre Madách [nadAĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Madách Imre estis hungara bienulo, ĉambelano, juristo. Liaj nobelaj antaŭnomoj estis sztregovai kaj kiskelecsényi. Lia patro estis Sándor Madách, lia filo estis la samnoma dramisto Imre Madách.
Imre Madách naskiĝis la  1781 en Hungara reĝlando en Alsósztregova (nuntempa Dolná Strehová en Slovakio). Li mortis la 1834 en Alsósztregova.
Biografio
Imre Madách frekventis universitatojn komence en Pest (urbo), poste en Pozsony (nuntempa Bratislavo en Slovakio). Post la diplomo li havis juristajn taskojn. En nekonata tempo li ricevis la dignon ĉambelano.
Mohrbach (Glan)
La rojo Mohrbach estas 14,9 km longa, orografie dekstra flankrivero de la rivereto Glan en la germana federacia lando Rejnlando-Palatinato.
Geografio
La Mohrbach fontas en la nordo de la urbeto Landstuhl sur alteco de 237 m super marnivelo, proksime de la aŭtostrado A6. unue la rojo fluas laŭlonge de la aŭtostrado orienten, sed ŝanĝas sian vojon post unu kilometro okcidenten tra la areo de Ramstein Air Base, kie estas parte naturprotektejo. Post la komunumoj Ramstein-Miesenbach, Steinwenden kaj Niedermohr la rojo enfluas sur alteco de 209 m super marnivelo la rivereton Glan.
Sur sia 14,9 km longa vojo la rojo superas altodiferencon de 28 m, kio egalas al meza dekliveco de 1,9 ‰. Ĝi deakvigas 101,634 km² granda akvokolektan arein trans Glan, Nahe kaj Rejno al la Norda Maro.
Flankriveroj
La plej grava flankrivero de la Mohrbach estas la rojo Floßbach, kiu enfluas la rojon Mohrbach sur la areo dela Usona aerbazo Ramstein. Ĝi havas aakvokolektan areon de 24,922 km², kiu egalas al ¼ de la akvokolekta areo de la Mohrbach. Mallonge post la enfluo parto de la akvo fluas tra la Kindsbacher Graben (fosaĵo). Pliaj flankriveoj kun pli ol 10 km² akvokolektan areon estas la Krebsbach kaj la Schwanderbach.
Medio
La rojo Mohrbach etas fajnmineralriĉa,, silikata mezmontara rojo. Ĝia akveja strukturkvalito estas grandparte tre fort ĝis komplete ŝanĝita. La akvokvalito estas preskaŭ ĉie meze ŝarĝita (stato 2005).
Lunca (Baia de Criș)
Lunca [lunka] (hungare: Lunkány, germane: Elendorf) estas vilaĝo en Rumanio sude de Orăștie. En 1910 ĝi havis 1 201 loĝantojn (rumanoj) en 1992 725 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1750. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Hunyad vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Baia de Criș.
Lívia Dobák
Lívia DOBÁK, laŭ hungarlingve kutima nomordo Dobák Lívia estis hungara dramaturgo.
Lívia Dobák naskiĝis la  en Budapeŝto kaj mortis la 8-a de januaro 2023.