cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Deus vult
Deus vult (latine, Dio ĝin volas) estis la krio de batalo de la homoj en la momento de la deklaro de la Unua krucmilito por papo Urbano la 2-a en la Apelacio de Clermont-Ferrand de 1095. La frazo aperas en la fontoj de diversaj formoj, jam estu kiel deus vult (klasika latino), dieu le veut (franca), deus lo vult (vulgara latino), ktp.
Nakazawa Keiji
Li naskiĝis en 1939 en Hiroshima kaj mortis la 19-an de decembro 2012. Li loĝis en Hiroshima, kiam la urbo estis detruita per atombombo en 1945. Lia tuta familio pereis krom la patrino kaj tiuj, kiuj jam foriris.
En 1961 li transloĝiĝis al Tokio kaj iĝis profesia komiksisto. Li verkis mallongajn rakontojn por diversaj antologioj, ekzemple Shonen Gaho, Shonen King kaj Bokura.
En 1966, post la morto de sia patrino, Nakazawa ekrakontis siajn memorojn de Hiroŝimo. Trafita de nigra pluvo estis unua el kvin libroj; ĝi estis fikcia rakonto pri travivintoj de Hiroŝimo kaj postmilita krimo. En 1972 li decidis rakonti pri siaj propraj spertoj en Mi vidis ĝin, kiu publikiĝis en Monata Shonen Jump.
Tuj post tio, Nakazawa ekverkis sian grandan verkon Hadashi no Gen (Nudpieda Gen). Ĉi tiu serio finfine konsistis el dek volumoj. La unua estas tradukita en Esperanton kaj finiĝas per la atombomb-atako. La postaj volumoj priskribas vivon post tio en japana socio.
Nathan Júnior
Nathan Júnior (n. ) estas brazila futbalisto.
Li futbalis ĉe Tokushima Vortis.
20426 Fridlund
Nomo
Ĝia nomo honoras la svedan astronomon Malcolm Fridlund, kiu laboris ĉe la Eŭropa Kosma Agentejo pri projektoj kiel la Darwin kaj CoRoT.
Sabha
Historio
La urbo evoluis el tri komunumoj nomataj al-Ĝedid, al-Gorda kaj al-Haĝara. Dum la itala kolonia epoko, la centro de Fezano translokiĝis de Murzuk al Sabha.
Trafiko
La flughaveno Sabha situas ĉe la sudoriento de la urborando.
Joan Corominas
Joan Coromines i Vigneaux (Barcelono, 21-a de marto de 1905– Pineda de Mar, Barcelono, 2-a de januaro de 1997) estis filologo kaj etimologo hispana kaj kataluna, aŭtoro de la fama etimologia vortaro Diccionario crítico etimológico castellano e hispánico, kiu multe konstribuis al studado de la kataluna, la hispana kaj aliaj latinidaj lingvoj.
Ĉefa verkaro
^Diccionario crítico etimológico castellano e hispánico. Obra completa. Madrid: Editorial Gredos. [Con la colaboración de José A. Pascual]. 1991-1997. ISBN 978-84-249-1362-5.
Île-d'Arz
(jen france, bretone An Arzh) estas insulo kaj komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Morbihan (jen france, Mor-Bihan), en la regiono Bretonio (Bretagne, Breizh). Fine de en la komunumo vivis.
Pakistano en la Olimpikoj
Pakistanaj sportistoj unue en 1948 en aparta teamo partoprenis olimpikon - antaŭe ili kune kun barataj kaj bangladeŝaj sportistoj konkuris en la olimpika teamo de brita Hindio. Ekde 1948 oficiala pakistana teamo partoprenas la somerajn olimpikojn, kaj ne maltrafis eventon ekde tiam, krom en 1964, kiam la sportistoj unufoje partoprenis en la teamo de Malajzio, kaj en la Somera Olimpiko 1980, kiam la teamo aliĝis al bojkoto de la ludoj en protesto pri la invado de armeaj unuoj de Sovetunio en la landon Afganion najbaran al Pakistano fine de 1979. En vintraj olimpikoj estis po unu aktiva pakistana partoprenanto ekde la Vintra Olimpiko 2010, kaj vintra medalo ankoraŭ ne atingiĝis. Tamen en la someraj olimpikoj la teamoj ne estas sensukcesaj: ĝis inkluzive la olimpiko de 2020, pro la kronvirusa pandemio prokrastita el somero 2021, la teamo sume atingis 3 orajn,  3 arĝentajn kaj  4 bronzajn medalojn. Laŭ tiu stato ĝi havis la 80-an rangon inter ĉiuj partoprenintaj teamoj.
La pakistana vira teamo de hokeo (jen en la olimpiko de 2008, oka rango) inter 1956 kaj 1992 kontribuis 3 orajn, 3 arĝentajn kaj du bronzajn medalojn por Pakistano: preskaŭ ĉiuj pakistanaj medaloj do ekestis tiel. Ke la sukceso ne daŭrigeblis, kaj en 2016 kaj 2020 la pakistana vira teamo de hokeo eĉ ne kvalifikiĝis por la olimpikoj, tial estas aparte malbonŝanciga por la pakistananoj.
La Pakistana Olimpika Asocio (POA, urdue پاکستان اولمپک ایسوسی ایشن) kunordigas la teamojn kiel "nacia olimpika komitato" (NOK) - la organizaĵo estis kreita en 1948 kaj rekonita de la Internacia Olimpika Komitato samjare.
Düngenheim
Düngenheim estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Cochem-Zell de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Torrejón de Ardoz
Torrejón de Ardoz estas municipo de la Madrida Regiono, Hispanio. Ĝi havas 32 kvadratajn kilometrojn kaj ĉirkaŭ 120.000 loĝantojn. La municipo troviĝas en strategia enklavo: je 20 km de la Pordo de la Suno de Madrido, tre proksime al la flughaveno Madrido-Baraĥo, al Foirejo Johano Karlo la 1-a, kaj al la fervojo Madrido-Barcelono, la aŭtoŝoseo M-50 kaj la ŝoseo M-206 al Loeches kaj Ajalvir.
Kvankam la urbo ĉiam estis administre sendependa, ĝi estas sub la influo de Madrido kaj Alcalá de Henares. Nuntempe ĝi estas la 54-a plej loĝata urbo en Hispanio. Inter ĝiaj parkoj kaj monumentoj elstaras la Parko de Eŭropo, kiu havas imitaĵojn pri eŭropaĵoj.
Médoc
Médoc [] (gaskone Medòc []) estas duoninsulo en la nordo de Gaskonio, en la franca departemento Ĝirondio, en la regiono Nova Akvitanio.
Ĝi estas limata de la Atlantika Oceano, la estuaro Ĝirondo, la kabo Grave kaj la marĉo de Bruges (proksime de Bordeaux), kaj ĝi konsistas el tri historiaj regionoj (Bas-Médoc, Haut-Médoc kaj Landes) kaj pluraj agrikulturaj teritorioj (interalie la vinkultivejo de Médoc).
Ĝia ĉefurbo estas Lesparre-Médoc, kiu hodiaŭ estas subprefektejo. Ankaŭ Pauillac estas grava ekonomia centro pro sia situo en vinkultivejoj. La marbordo estas semita per pluraj banurboj tre vizitataj somere (Soulac, Montalivet, Carcans, Hourtin, Lacanau).
La ekonomio de Médoc baziĝas sur vinkultivado kaj turismo.
Etimologio
La nomo « Médoc » orignas de la natura evoluo de la latina adjektivo medulicus formita el la nomo de la populo Meduli (akvitana etno de la ĝironda marbordo dum la protohistorio kaj la antikva epoko).
Geografio
Médoc okupas la nordokcidentan trionon de la departemento Gironde kaj estas konata ĉefe pro siaj vinkultivejoj, kie oni produktas la mondfamajn vinojn de Bordeaux. Ĝi tamen havas grandan pejzaĝan diversecon: marĉoj en la sudo, grandaj rektaj strandoj ĉe la oceano, la kabo Grave kie renkontiĝas la akvoj de Atlantiko kaj Ĝirondo, la arbaro de Landes kun multegaj marbordaj pinoj, lagoj (Hourtin-Carcans kaj Lacanau), ktp.
La suda limo de Médoc, iom arbitre difinita, estas inter Le Porge kaj Arès tra la marĉoj de Bruges.
Vinkultivado
La klasifiko de Premiers Grands Crus ("Unuaj Grandaj Krudaĵoj") en Pauillac kaj Margaux dum la Universala Ekspozicio de 1855 konfirmis Médoc-an kiel komparnorma tero por plej altnivelaj ruĝaj vinoj.
Žižki
Žižki [ĵiĵki], hungare Zsizsekszer [ĵiĵikser] estas malgranda vilaĝo en Slovenio en provinco Prekmurje, en statistika regiono Pomurske, en Občina Črenšovci.
Situo
Žižki situas kontaktiĝante kun Črenšovci en valo laŭ rojo, laŭ traira flankovojo. Lendava troviĝas 10, Murska Sobota 20 km-ojn.
Historio
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1381 laŭ hungara formo "Markushaza". Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungario, al Zala (reĝa departemento), al distrikto de Lendva, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. Inter 1941-1945 Tüskeszer denove aparternis al Hungario, fine ekde 1991 al Slovenio.
13009 Voloshchuk
13009 Voloshchuk estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la rusa astronomo Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno, (en tiama Sovetunio, nun en Rusio).
Nomo
Ĝia nomo honoras la radioastronomon Jurij Ivanoviĉ Voloŝĉuk, (cirile: Юрий Иванович Волощук), profesoron ĉe la Ĥarkova Nacia Universitato de Radio-Elektroniko. Li faris valorajn kontribuojn al la evoluo de scienco kaj edukado en tiu ĉi universitato kaj estas ĉefe konata pro sia esplorado pri meteoroj kaj kongruaj malgrandaj korpoj en la sunsistemo.
Piotr Skarga
Piotr SKARGA blazono Pawęża, SJ, alia formo de la nomo: Piotr Powęski (naskiĝis la 2-an de februaro 1536 en Grójec, mortis la 27-an de septembro 1612 en Krakovo) – pola jezuito, teologo, verkisto kaj predikanto, grava pola reprezentanto de kontraŭreformacio, kortega predikanto de Sigismondo la 3-a Vasa, rektoro de Kolegio de Jezuitoj en Vilno, la unua rektoro de Vilna Universitato.
Vivo kaj agado
En la jaroj 1552-1555 studis en Akademia Krakowska, akirante gradon de bakalaŭro ĉe Filozofia Fakultato. En 1564 en Lvovo ordiniĝis kaj kiel kanoniko komencis agadon de predikanto, i.a. ĉe Lvova Katedralo. Post kelkaj jaroj vojaĝis al Italio, kie en Romo en 1569 eniris monaĥejon de jezuitoj. Reveninte post du jaroj okupiĝis pri fondado en Pollando jezuitajn kolegiojn kaj pri bonfaranta agado por protekti homojn kontraŭ procentego. Estis planita unua rektoro de Kolegio en Poznań, kiu fine iĝis Jakub Wujek. Li estis eminenta animzorganto de Litovio kaj Belorusio, fondis kelke da jezuitaj kolegioj, ekz. en Polack, Rigo kaj Tartu.
Tuteca ena reflekto
En elektromagnetismo, plejofte en optiko, tuteca ena reflekto estas fenomeno kiu okazas kiam radio de lumo trafas randon inter mediumoj je angulo pli granda ol certa krita angulo kun respekto al la normalo al la surfaco. Se la refrakta indico estas pli malgranda trans la rando, do lumo ne povas trapasi kaj la tuta lumo estas reflektita. La krita angulo estas la angulo de klino pli supre de kiu la tuteca ena reflekto okazas.
Kiam lumo trapasas randon inter materialoj kun malsamaj refraktaj indeksoj, la luma fasko estas parte refraktata je la randa surfaco, kaj parte reflektata. Tamen, se la angulo de klino estas pli granda (kio estas la radio estas pli proksima al estado paralela al la rando) ol la krita angulo (kiu estas la angulo de klino je kiu lumo estas refraktata tiel ke ĝi vojaĝas laŭ la rando) do la lumo ne trapasas la randon entute kaj anstataŭe estas tutece reflektata reen enen. Ĉi tio povas nur okazi kie lumo vojaĝas el mediumo kun pli granda refrakta indico al tiu kun malgranda refrakta indico. Ekzemple, ĝi estos okazas en traoasado el vitro enen de aero, sed ne en trapasado el aero enen de vitro.
Demonstraciado
Tuteca ena reflekto povas esti demonstraciita uzante duone-cirklan vitran blokon. Mallarĝa fasko (radio) de lumo trafas sur la vitron. La duone-cirkla formo certigas ke radio direktiĝanta la centro de la ebena edro trafas la malrektan surfaco je orto; ĉi tio malebligas refrakto je la aero-vitra rando de la malrekta surfaco. Tio kio okazas je la vitro-aera rando de la ebena surfaco, dependas de la angulo de turniĝo de la vitra bloko, kaj povas esti tuteca ena reflekto.
Krita angulo
La krita angulo estas la angulo de klino pli supre de kiu tuteca ena reflekto okazas. La angulo de klino estas mezurata kun respekto al la normalo al la refrakta rando. La krita angulo θc estas donita per:
kie n2 estas la refrakta indico de la malpli optike densa mediumo, el kiu la lumo fontas;
Se la incida radio estas precize je la kritika angulo, la refraktis radio estas tanĝanto al la rando je la punkto de klino. Se ekzemple, videbla lumo estis vojaĝanta tra materialo kun indekso de refrakto de 1,50 en aeron kun indekso de refrakto de 1,00, do
Se la frakcio estas pli granda ol 1, do la sinusarko estas ne difinita je reelaj nombroj, kio signifas ke tuteca ena reflekto ne okazas.
Eksponente malpligrandiĝanta ondo
Grava flanka efiko de tuteca ena reflekto estas la disvastigo de eksponente malpligrandiĝanta ondo trans la randa surfaco. Esence, eĉ kvankam la tuta incida ondo estas reflektita reen enen de la devena mediumo, estas iu penetro en la duan mediumon je la rando. La eksponente malpligrandiĝanta ondo vojaĝas laŭ la rando inter la du materialoj, kondukante al la ŝovo de Goos-Hänchen.
Se ebena ondo, limigita al la xz-ebeno, estas incida sur izolon kun angulo θI kaj ondovektoro  kI tiam elsendita radio kreiĝas kun respektiva angulo de elsendado kiel estas montrite en fig. 1. La elsendita ondovektoro estas donita per:
Se n1>n2, tiam sin(θT)>1 ĉar en la rilato ricevita de leĝo de Snell,  estas pli granda ol 1. Sekve de ĉi tio cos(θT) estas kompleksa:
La elektra kampo de la elsendita ebena ondo estas donita per
kaj do
Uzante tion ke kaj de leĝo de Snell rezultas:
kie ;
Ĉi tiu ondo en la optike malpli densa mediumo estas sciata kiel la eksponente malpligrandiĝanta ondo. Ĝia karakterizatas per disvastigo en la x-direkto kaj eksponenta malpligrandiĝo en la z-direkto. Alia unika trajto de eksponente malpligrandiĝanta ondo estas ke averaĝe neniu energio estas elsendita perpendikulare al la rando inter la mediumoj.
Rompita tuteca ena reflekto
Sub ordinaraj kondiĉoj la ekzisto de eksponente malpligrandiĝanta ondo ne influas la principon de konservado de energio, kio estas ke la eksponente malpligrandiĝanta ondo elsendas nulan entutan energion. Tamen, se tria mediumo kun pli alta refrakta indico ol la dua mediumo estas lokita je pli proksime ol kelkaj ondolongoj de distanco de la rando inter la unua mediumo kaj la dua mediumo, do la eksponente malpligrandiĝanta ondo malsamas de la tiu sub ordinaraj kondiĉoj kaj tiam ĝi tradonas energion tra la duan en la trian mediumon.
Estu travidebla materialo kun malgranda refrakta indico, metita inter du prismoj de alia materialo. Ĉi tio permesas al la fasko tuneliĝi tra, el unu prismo en la sekvan en procezo tre simila al kvantuma tunelado.
Faza ŝovo en tuteca ena reflekto
En tuteca ena reflekto, la reflektita lumo havas fazan ŝovon inter la reflektita kaj incida lumo, dependan de la angulo. Matematike ĉi tio signifas ke la reflekta koeficiento de Fresnel iĝas kompleksan anstataŭ reela nombro. Ĉi tiu faza ŝovo estas dependa de polarizo kaj kreskas se la klina angulo dekliniĝas plu de la kritika angulo al tanĝado.
La polarize dependa faza ŝovo estas longe sciata kaj estas uzata en dizajno de la rombo de Fresnel kiu permesas konverti cirklan polarizon en linearan polarizon kaj reen por larĝa limigo de ondolongoj (koloroj), en kontrasto al la ortangula onda telero. La polariza dependeco de faza ŝovo estas ankaŭ la kaŭzo de tio ke TE kaj TM ondoj en ondokonduktilo havas malsamajn variancajn rilatojn.
Bajka
Bajka (ankaŭ hungare) estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Levice.
Situo
La vilaĝo situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Levice troviĝas 14 km.
Historio
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1286 en formo "Bayka". En 1910 loĝis tie 320 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis Traktato de Trianon Bajka apartenis al Bars, al distrikto de Léva, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝoj rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj estis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 333 da homoj (242 slovakoj kaj 89 hungaroj).
Nogales (Veracruz)
Nogales estas komunumo en la meksika subŝtato Veracruz. La ĉefurbo de la komunumo estas Nogales. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 30 115. "Nogales" signifas en la hispana "juglandarbaro", sed tutcerte la fondintoj volis omaĝi samnoman vilaĝon Nogales ekzistanta en Hispanio en Provinco Badajoz, de kie devenas multaj el la unuaj hispanoj konkerintoj en Meksiko, kiel kutime okazis en aliaj hispanamerikaj lokoj (ankaŭ meksikaj), kiel Mérida (Meksiko) aŭ Medellín (Kolombio) kiel samnomaj lokoj de tiu menciita hispana provinco.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 31818 loĝantojn. El tiuj estis 15152 viroj kaj 16666 virinoj. La komunumo havas surfacon de 77.3 kvadratkilometroj. La komunumo situas je 18 gradoj kaj 49 minutoj norda latitudo kaj 97 gradoj kaj 10 minutoj okcidenta longitudo. La meza alteco estas 1280 metroj super la marnivelo.
Sociogeografio
En la jaro 1995 en la komunumo vivis 30755 personoj. En la jaro 2000 temis pri 30945, do temis pri kresko / malkresko je 0.12 %. En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 27809 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 1612 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al % de la loĝantoj.
Fontoj: Statistikoj de la INEGI
Eksteraj ligiloj
http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/veracruz/municipios/30115a.htm
Walter de Gruyter
Walter de Gruyter GmbH (prononco de la vorto Gruyter aŭ ; marka nomo: De Gruyter aŭ pli mallonge De G) estas eldonejo specialigita pri akademia literaturo. La kompanio havas siajn radikojn en la librejo de la mezlernejo Königliche Realschule en Berlino, kiu ricevis la reĝan privilegion presi librojn fare de la reĝo Frederiko la 2-a de Prusio en 1749. En 1801 la vendejo estis transprenita de Georg Reimer. En 1919, Walter de Gruyter (1862-1923) kunfandis ĝin kun 4 aliaj eldonejoj en la kompanio, kiu fariĝis "Verlag Walter de Gruyter & Co" en 1923, kaj Walter de Gruyter GmbH en 2012.
De Gruyter havas oficejojn ĉirkaŭ la mondo, en Berlino, Bazelo, Bostono, Munkeno, Pekino, Varsovio kaj Vieno.
Sub-eldonejoj kaj partnerecoj
Pluraj iamaj eldonejoj fariĝis sub-eldonejoj kaj komerconomoj de De Gruyter:
Chorges (stacidomo)
Chorges estas franca stacidomo sur linio Veynes -, situanta en Chorges, en departemento Hautes-Alpes, regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Intercités kaj Provenco-Alpoj-Bordo Lazura.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de linio Veynes - Briançon (915000).
Jack Scanlon
Jack Scanlon naskiĝis en Canterbury, do nun -jara) estas brita infana aktoro. Li havis unu el la du ĉefaj roloj en la filmo La knabo en striita piĵamo de 2008. Kvankam li naskiĝis en Canterbury, li nun loĝas en Deal, Kent, kun siaj gepatroj kaj kun pli juna frato. Li estas skolto kaj ŝatas futbalon.
Por la rolo en la filmo  La knabo en striita piĵamo  li kandidatiĝis pro sia lerneja teatra klubo, kaj li elektiĝis por la rolo de la juda knabo Ŝmuel post kiam la reĝisoro Mark Herman limigis sin al tri kandidatoj kaj pare aktorigis ĉiujn el tiuj tri knaboj kun la alia ĉefaktoro, la knabo Asa Butterfield. Jack kaj Asa tiom bone interagis, ke tio decidigis la elekton.
Kvankam La knabo en striita piĵamo por Jack Scanlon estas la unua rolo en kineja filmo, li aktoris antaŭe: li aperis en 10-minuta mallonga filmo "The Eye of the Butterfly" ("La okulo de la papilio"), kaj en epizodo de 2007 de la televida programo Peter Serafinowicz Show. Krome li ludis la rolon de pli juna frato de la ĉefrolulo Sean (William Miller) en la brita porinfana televida serieto Runaway, dissendita tra la kanalo BBC One, kiu estis parto de filmaro pri senhejmeco.
Île-d'Houat
(jen france, bretone Enez Houad) estas insulo kaj komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Morbihan (jen france, Mor-Bihan), en la regiono Bretonio (Bretagne, Breizh). Fine de en la komunumo vivis.
Liko
Liko - (helene Λύκος, latine Lycus) estis en la helena mitologio citita kelkfoje, dufoje temis pri reĝoj, alifoje temis pri nomo de Kentaŭro kaj ankaŭ tiun ĉi nomon havas subtera rivero en Frigio.
Liko de Tebo
En Tebo, post morto de Labdako transprenis regadon Nikteo, kiu havis belegan filinon Antiopon, kiun kontraŭ volo de ŝia patro edziĝis Sikiona reĝo Epopeo. Nikteo kontraŭ li malsukcese militis kaj sur mortlito petis sian fraton Likon, venĝi lin. Liko aranĝis militekspedicion al Peloponezo, detruis urbon Sikionon kaj reĝon Epopeon mortigis.
Sur reenvojaĝo al Tebo Antiopo naskis du filojn, Amfionon kaj Zeton, sed Liko ordonis forĵeti ilin en arbaro. Duan tagon trovis ilin paŝtisto kaj prenis ilin por edukado. Antiopo vivis sen ĝojo kaj turmentiĝis pro sopiro pri infanoj. Ankaŭ suferis pro malbona traktado de Lika edzino Dirka. Ŝi postulis de Antiopo multe da laboro, batadis kaj turmentis ŝin. Zeŭso ekamis forte Antiopon, malfermis ŝian malliberejon ke Antiopo povu forkuri. Ŝi venis al paŝtisto, kiu savis ŝiajn filojn. Sed Dirka elesploris ŝin kaj mensoge sciigis al ŝiaj filoj ĉion plej malbonan kaj instigis ilin la nekonatan virinon forpeli. Persvadis ilin eĉ al la plej terura krimego: ke ili ligu ŝin al sovaĝa virbovo kaj mortŝanceligu ŝin. Lastmomente la paŝtisto malkovris al la knaboj, kia estis lia sonĝo kaj rakontis al ili kiel li trovis ilin antaŭ kelkaj jaroj kaj ke nun aperiĝis ilia propra patrino. Amfiono kaj Zeto konsciiĝis kio povis okazi kaj turniĝis kontraŭ Dirka kaj faris al ŝi kion ŝi konsilis fari al Antiopo. Sovaĝa virbovo mortigis ŝin kaj el ŝia sango elŝprucis fonto, kiun oni nomis Dirka. Antiopo kaj ŝiaj filoj revenis en Tebon. Pro konsilo de dio Hermeso ili rezignis pri puno al la reĝo Liko, donacis al li vivon, sed forpelis lin el la urbo. Eblas ankaŭ, ke validas alia versio de tiu ĉi okazaĵo, ke ili mortigis lin. Ili transprenis regadon, plibonigadis la urbon kaj ekkonstruadis fortajn muregojn ĉirkaŭ ĝi.
Liko kaj Heraklo
Argonaŭtoj sur vojaĝo al Kolĉido vizitis landon nomatan Misio, kie regis alia reĝo Liko. Tiu akceptis ŝipanojn gastame kaj pruve de amikeco preparis sian filon Daskilon al forvojaĝo kun Jasona ekspedicio, kies admiranto li estis. Li estis amiko de Heraklo kiu ekstremis sovaĝajn Bebrikojn, kiam ili atakis lian landon. Ilian landon Heraklo dediĉis al Liko, kiu pro dankemo nomis ĝin Herakleio.
Alia versio priskribas Likon tute negative, onidire li perfidis Heraklon dum lia ekskurso en submondon, kaptis lian edzinon kaj infanojn kaj volis pereigi ilin. Sed Heraklo ĝustatempe revenis, savis sian familion kaj Likon mortigis. Tiel li estas ankaŭ arte esprimita en tiuj ĉi verkoj:
Lesencetomaj
Lesencetomaj [leŝencetomaj] estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Tapolca.
Situo
Lesencetomaj situas sur ebenaĵo, laŭ rojo nomata "Lesence", laŭ flankovojoj. Tapolca troviĝas 8, Badacsony 15, Keszthely 17, Hévíz 20 km-ojn.
Historio
Pli frue romianoj vivis tie. La unua mencio devenis el 1121. Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, poŝto.
Famuloj
En Lesencetomaj naskiĝis:
Račice (distrikto Rakovník)
Račice (la katastra teritorio kaj fervoja stacio nomiĝas Račice nad Berounkou) estas municipo en Ĉeĥio troviĝanta en distrikto Rakovník, en Mezbohemia regiono sur la dekstra bordo de rivero Berounka, netutaj 17 km sudoriente de Rakovník kaj 13 km nordokcidente de Beroun. Vivas ĉi tie. Tra la municipo kondukas fervojlinio 174, kuniganta ambaŭ menciitajn urbojn.
Historio
Unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1556.
Nudpieda Gen
Nudpieda Gen (japane :はだしのゲン [hadaŝi no gen]) estas membiografia mangao de Nakazawa Keiji pri la atombombado de Hiroŝimo la 6-an de aŭgusto 1945. Ĝi baziĝas sur reala sperto de la verkisto dum la Dua Mondmilito kaj lia vivo post la milito. La verkisto perdis siajn patron kaj gefratojn pro la atombombado, samkiel la ĉefrolulo Gen. La mangao apartenas al ĝenro ŝonen (por adoleskaj knaboj), entenanta dramon kaj historiajn scenojn.
La unua ĉapitro estis publikigita en la ĉiusemajna magazino Shōnen Jump (kiu antaŭe publikigis la membiografan rakonton Ore wa Mita [おれは見た; Mi vidis ĝin] de Nakazawa) en 1973, kaj nuliĝis en la jaro 1974. Ĝi moviĝis al tri aliaj malpli disvastigitaj magazinoj: Shimin (Civitano), Bunka Hyoron (Kultura kriticismo), kaj Kyoiku Hyoron (Eduka kriticismo).
Tradukoj
Anglalingva grupo (Project Gen) en 1976 komencis traduki ĝin en la anglan; la unuaj kvar volumoj ekzistas angle. Alie, franclingva, germanlingva, itallingva, korealingva, ruslingva, hispanlingva kaj indonezialingva versioj estas jam eldonataj.
Esperanta grupo (Rondo Gen) eldonis nur la unuan libron en Esperanto en 1982; ĉeftradukisto estis Izumi Yukio.
Filmoj
Ĝis nun serion da tri filmoj reĝisoris Yamada Tengo.
Kerno (teorio de kategorioj)
En teorio de kategorioj kaj ties aplikoj al aliaj branĉoj de matematiko, kernoj estas ĝeneraligo de la kernoj de grupaj homomorfioj kaj la kernoj de modulo-homomorfioj kaj certaj aliaj kernoj de algebro. Intuicie, la kerno de la strukturkonservanta transformo f : X → Y estas la "plej ĝenerala" strukturkonservanta transformo k : K → X kiu, kiam komponita kun f, rendonas nulon.
Notu, ke kerno-paroj kaj diferenco-kernoj (alinome duumaj egaligiloj) iam estis juĝitaj laŭ la nomo "kerno"; dum rilatantaj, ĉi tiuj ne estas sufiĉe la sama afero kaj estas ne diskutita en ĉi tiu artikolo.
Difino
Estu C kategorio. Por difini kernon en la ĝenerala kategorio-teoria senco, C devas havi nulajn strukturkonservantajn transformojn. En tiu kazo, se f: X → Y estas ajna strukturkonservanta transformo en C, tiam kerno de f estas egaligilo de f kaj la nula strukturkonservanta transformo de X al Y. En simboloj:
Por esti pli eksplicita, jena universala propreco povas esti uzata. Kerno de f estas iu ajn strukturkonservanta transformo k : K → X tia, ke:
Notu, ke en multaj konkretaj ĉirkaŭtekstoj, oni devus nomi la objekton K kiel la "kerno", anstataŭ la strukturkonservanta transformo k. En tiuj situacioj, K devus esti subaro de X, kaj tiu devus esti sufiĉa por rekonstrui k kiel inkluziveca surĵeto; en la nekonkreta okazo, kontraste, oni bezonas la strukturkonservantan transformon k por priskribi kiel K devas esti interpretita kiel subobjekto de X. Ĉiukaze, oni povas montri, ke k estas ĉiam _monomorphism_ (en la kategoria senco de la vorto). Oni povas preferi konsideri la kernon kiel la paron (K, k) anstataŭ kiel simple K aŭ k sola.
Ekzemploj
Kernoj estas konataj en multaj kategorioj de abstrakta algebro, kiel la kategorio de grupoj aŭ la kategorio de restaĵaj moduloj super fiksita ringo (inkluzivante vektorajn spacojn super invarianta korpo). Eksplicite, se f : X → Y estas homomorfio en unu el ĉi tiuj kategorioj, kaj K estas ĝia kerno en la kutima algebra senco, tiam K estas subalgebro de X kaj la inkluziveca homomorfio de K al X estas kerno en la kategoria senco.
Notu, ke en la kategorio de monoidoj, kategorio-teoriaj kernoj ekzistas nur kiel por grupoj, sed ĉi tiuj kernoj ne portas sufiĉan informon por algebraj celoj. Pro tio, la nocio de kerno studita en monoida teorio estas malmulte malsama. Male, en la kategorio de ringoj, ne estas kernoj en la kategorio-teoria senco; ja, ĉi tiu kategorio eĉ ne havas nulajn strukturkonservantajn transformojn. Tamen, estas ankoraŭ nocio de kerno studita en ringa teorio. Vidu la ĉapitron interrilato al algebraj kernoj pli sube por la rezolucio de ĉi tiu paradokso.
Rilato al aliaj kategoriaj konceptoj
La duala koncepto al tiu de kerno estas kunnukleo. Tio estas, la kerno de strukturkonservanta transformo estas ĝia kunnukleo en la kontraŭa kategorio, kaj reen.
Kiel menciite pli supre, kerno estas tipo de duuma egaligilo, aŭ diferenca kerno. Male, en antaŭadicieca kategorio, ĉiu duuma egaligilo povas esti konstruita kiel kerno. Por esti specifa, la egaligilo de la strukturkonservantaj transformoj f kaj g estas la kerno de la diferenco g − f. En simboloj:
Estas pro ĉi tiu fakto, ke duumaj egaligiloj estas nomitaj kiel "diferenco-kernoj", eĉ en ne-antaŭadiciecaj kategorioj kie strukturkonservantaj transformoj ne povas esti subtrahitaj.
Ĉiu kerno, kiel iu ajn alia egaligilo, estas _monomorphism_. Male, _monomorphism_ estas nomata kiel normala se ĝi estas la kerno de iu strukturkonservanta transformo. Kategorio estas nomita normala se ĉiu _monomorphism_ estas normala.
Abelaj kategorioj, aparte, estas ĉiam normalaj. En ĉi tiu situacio, la kerno de la kunnukleo de iu ajn strukturkonservanta transformo (kiu ĉiam ekzistas en abela kategorio) estas la bildo de tiu strukturkonservanta transformo; en simboloj:
Kiam m estas _monomorphism_, ĝi devas esti sia propra bildo; tial, ne nur estas abelaj kategorioj normalaj, tiel ke ĉiu _monomorphism_ estas kerno, sed oni ankaŭ scias de kiu strukturkonservanta transformo la _monomorphism_ estas kerno, al sprito, ĝia kunnukleo. En simboloj:
Interrilato al algebraj kernoj
Universala algebro difinas nocion de kerno por homomorfioj inter du algebraj strukturoj de la sama speco. Ĉi tiu koncepto de kerno mezuras kiel malproksima la donita homomorfio estas de estado disĵeta. Estas iu parte kovro inter ĉi tiu algebra nocio kaj la kategoria nocio de kerno ĉar ambaŭ ĝeneraligas la situacion de grupoj kaj moduloj menciitaj pli supre. Ĝenerale, tamen, la universala algebra nocio de kerno estas pli ol la kategorio-teoria koncepto de kerna paro. Aparte, kerno-paroj povas kutime interpreti kernojn en monoida teorio aŭ ringa teorio en kategorio-teoriaj termoj.
Gančani
Situo
Gančani situas sur deklivoj, laŭ flanka vojoj.
Historio
Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Zala (reĝa departemento), al distrikto de Lendva, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj. Inter 1941-1945 Lendvarózsavölgy denove apartenis al Hungario, ekde 1991 al Slovenio.
(119528) 2001 US179
(119528) 2001 US179 estas malgranda, malhela, troja asteroido de Jupitero malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo Near Earth Asteroid Tracking elde la stacio de Maui de la reto GEODSS sur la monto Haleakalā (Havajo, Usono).
Ĝi orbitas, kun ioma klineco, en la ĉirkaŭaĵo de ĉe la punkto de Lagrange L5 de la sistemo Suno-Jupitero; do estas ano de la tiel nomata «Troja Tendaro».
Badugns
Badugns estas la nomo de la sekvantaj lokoj:
Submara vulkano
Submara vulkano estas vulkano en parto de tera surfaco kovrita de akvo de maro aŭ oceano. Ĝi estas fendo, el kiu magmo povas eliĝi.
Plejparo de nuntempaj vulkanoj situas en 3 ĉefaj vulkanaj terzonoj: pacifika, mediteraneo-indonezia kaj atlantika. Laŭ pritaksoj, submaraj vulkanoj faras je 3 ... 15 fojoj pli grandan entutan magman eligon ol nesubmaraj vulkanoj. La vasta plejparto situas proksime de areoj de tektona plata movado, konataj kiel oceanaj krestoj. Kvankam plejparto situas en profunda akvo, iuj ankaŭ ekzistas en malprofunda akvo kaj povas elĵeti materialon en aeron dum erupcio. Varmakvaj ventoj, situoj de abunda biologia agado, estas kutime trovataj proksime al submaraj vulkanoj.
La ekzisto de akvo povas grande aliigi la karakterizojn de vulkana erupcio kaj la eksplodojn faritajn per ĉi tiuj. Ekzemple, la pli granda varmeca konduktokapablo de akva kaŭzas, ke magmo malvarmiĝas kaj solidiĝas multe pli rapide ol en surtera erupcio, ofte iĝante vulkana vitro. Pli sube en oceanaj profundoj de proksimume 2200 metroj, kie la premo superas 218 atmosferojn, la kritan premon de akvo, ĝi povas jam ne boliĝi; ĝi iĝas superkrita fluaĵo. Sen boladaj sonoj, profundo-maraj vulkanoj estas malfacile detekteblaj je grandaj distancoj.
Lafo formita per submara vulkano estas sufiĉe malsama de surtera lafo. En kontakto kun akvo, solida krusto formiĝas ĉirkaŭ la lafo. Antaŭeniĝanta lafo fluas en ĉi tiun kruston, formanta ion kio estas konata kiel kusena lafo.
Sciencistoj ankoraŭ havas multon por lerni pri la situo kaj agado de subakvaj vulkanoj. La subakva vulkano Kolumbo en la Egea Maro estis esplorita en 1650, kiam ĝi eksplodis el la maro kaj erupciis, mortigante 70 homojn sur la apuda insulo Santorino. Poste Oficejo de Oceana Esplorado de NOAA fondusis misiojn por esplori submarajn vulkanojn. Rimarkinda inter ĉi tiuj estas la misio "Ringo de Fajro" al la Mariana Arko en la Pacifika Oceano. Uzante demalproksime stiratajn veturilojn, sciencistoj studis subakvajn erupciojn, lagojn de fandita sulfuro, kraterojn de nigraj fumantoj kaj eĉ maran vivon adaptitan al ĉi tiu profunda varma ĉirkaŭaĵo.
Multaj submaraj vulkanoj estas kutime trovataj kiel submaraj montoj. Ĉi tiuj estas tipe formitaj de estingiĝintaj vulkanoj, kiuj havas abruptajn deklivojn kaj estas kutime sur mara fundo de 1000 ... 4000 metroj de profundo. Ili estas difinitaj de oceanografiisto kiel sendependaj trajtoj, kiuj pligrandiĝas al minimume 1000 metroj pli supre la mara fundo. La kulminoj estas ofte je centoj aŭ miloj de metroj sub la surfaco, kaj estas pro tio konsiderataj esti en la profunda maro. Laŭ pritaksoj 30.000 submaraj montoj ekzistas sur Tero, kaj nur kelkaj estas studitaj. Tamen, iuj submaraj montoj estas ankaŭ nekutimaj. Ekzemple, dum kiam la montopintoj de submaraj montoj estas normale centojn de metroj sub de marnivelo, la submara monto Bowie en kanadaj pacifikaj akvoj altiĝas de profundo de proksimume 3000 metroj al 24 metroj sub mara surfaco.
21250 Kamikouchi
21250 Kamikouchi estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la japana amatora astronomo Naoto Sato elde la privata observatorio de Ĉiĉibu (gubernio Saitama, Japanio).
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la valo Kamikoĉi (japane 上高地 ; Kamikōchi), nomita kiel "Speciala Natura Trezoro" en 1952. Kamikoĉi estis enkondukita en la mondo en Mountaineering and Exploration in the Japanese Alps publikita en Londono en 1896 kaj verkita de Walter Weston (1861–1940), brita kleriko kaj montgrimpisto.
NGC 7590
NGC 7590 (aliaj indikoj — ESO 347-33, MCG -7-47-30, IRAS23161-4230, PGC 71031) estas galaksio en konstelacio Gruo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Preĝejo Marteno de Tours (Pétervására)
La preĝejo Marteno de Tours estas sakrala historia monumento en urbo Pétervására (Hungario).
Historio
En tiu loko kirko jam ekzistis en 1332, sed oni konjektas, ke ĝi estis konstruita en la 11-a jarcento. En 1696 oni konstruis en la nuna loko alian kirkon, ĝi estis renovigita en 1767. Tamen en 1811 ĝi estis malkonstruita kaj poste la nun videbla preĝejo estis finkonstruita en 1817. La orgeno estis kreita en 1869.
Valuto
Valuto aŭ monunuo estas teritoria formo de mono uzita en komerco kiel pagilo por interŝanĝoj. Ĝenerale, valuto estas la moneroj aŭ monbiletoj establitaj oficiale de lando aŭ teritorio. Ĝi estas parto de monprovizo de lando, kune kun ĉekoj, debetkartoj, kaj aliaj formoj de pagado.
Multe pli ĝenerala uzado de la termino valuto estas io ajn kiu estas uzata en iu ajn cirkonstancoj, kiel porpaga interŝanĝilo. Por tiu uzo, "valuto" estas sinonimo por la koncepto de mono.
Difino de intermeza ĝeneraleco estas ke valuto estas sistemo de mono (monununuo) en komuna uzado, ĉefe ene de lando. Laŭ tiu difino, britaj pundoj, usonaj dolaroj, kaj eŭropaj eŭroj estas diversaj tipoj de valuto, aŭ monunuoj. Valutoj en tiu difino ne bezonas esti fizikaj objektoj, sed kiel stokiloj de valoro estas celo de komerco inter landoj en internacia komerco, kio determinas la relativajn valorojn de la diversaj valutoj. Valutoj en la senco uzata de internacia komerco, estas difinitaj de registaroj, kaj ĉiu tipo suferas limigojn de akcepteblo. Ĉar valutoj signifas valorojn, ili en financa komerco ankaŭ estas objektoj de spekulado kaj arbitraĝo.
La menciitaj difinoj de la termimo "valuto" estas studataj en ties respektivaj sinonimaj artikoloj monbileto, monero, kaj mono. Tiu lasta difino, koncerne al la valutaj validaj sistemoj de landoj, estas la temo de tiu artikolo. Valutoj povas esti klasitaj en du monsistemoj: fidata mono kaj varmono, depende el kio garantias la valoron (ĉu ekonomio larĝsence aŭ la fizikaj metalrezervoj de registaro). Kelkaj valutoj estas leĝaj valutoj en iaj jurisdikcioj, kio signifas, ke ili ne povas esti malakceptataj kiel pagilo por ŝuldopago. Aliaj estas simple komercataj pro siaj ekonomia valoro. Cifereca valuto staris pro la populareco de komputiloj kaj de Interreto.
Priskribo
Homa civilizo uzis valutojn almenaŭ antaŭ 10.000 a.K. Trans historio, oraj aŭ arĝentaj moneroj de iom da valoro estis la plej oftaj formoj. Tamen, preskaŭ ĉiuj modernaj monsistemoj havas valoron nur pro ŝtata dekreto. Tiel, registaro, ofte per centra banko, deklaras monbiletojn kaj monerojn kiel leĝa mono, do estus kontraŭleĝa ne akcepti la monon kiel rimedo por repagado de publikaj kaj privataj ŝuldoj.
Ĉefaj trajtoj de valuto estas la jenaj:
Rezulte de internaciaj rilatoj, valutoj de iuj landoj akiras internacian karakteron. Ekzemple, usona dolaro servas kiel internacia pag-rimedo inter iuj landoj. En aliaj epokoj aliaj monunuoj fukciis sammaniere, ekzemple la Hispana dolaro. ISO 4217 fiksas triliteran kodon por ĉiu valuto.
Komencaj valutoj
Valuto evoluis el du bazaj inventoj, kiuj ambaŭ okazis antaŭ 2000 a.K. Origine mono estis formo de kvitanco, reprezentante grenon stokitan en templogrenejoj en Sumero en praa Mezopotamio, kaj poste en antikva Egipto.
En tiu unua fazo de valuto, metaloj estis utiligitaj kiel simboloj por reprezenti valoron stokitan en la formo de krudvaroj. Tio formis la bazon de komerco en la Fekunda duonluno dum pli ol 1500 jaroj. Tamen, la dekadenco de la komerca sistemo de Proksima Oriento montris difekton: en epoko kiam ekzistis neniu loko kiu estis sekura por stoki valoron, la valoro de cirkulanta mono povus nur valori tiom kiom la fortoj kiuj defendis tiun stokejon. Komerco povis nur atingi ĝis la kredindeco de tiu militistaro. Antaŭ la fino de la Bronzepoko, aliflanke, serio de traktatoj establis sekurecan garantion por komercistoj ĉirkaŭ la orienta Mediteraneo, disvastiĝante de minoa Kreto kaj Mikeno en la nordokcidento ĝis Elamo kaj Barejno en la sudoriento. Estas ne konata kio estis utiligita kiel valuto por tiuj interŝanĝoj, sed supozeble ke bovhaŭtformaj ingotoj el kupro, produktita en Kipro, eble funkciis kiel valuto.
Supozeble ke la pliiĝo en piratado kaj trudenirado asocias kun la Bronzepoka dekadenco, eventuale produktite fare de la Popoloj de la Maro, alportis la komercsistemon de bovhaŭtaj ingotoj al fino. Ĝi estis nur kun la reakiro de fenica komercado en la 10-a kaj 9-a jarcentoj a.K., kio vidis revenon al prospero, kaj la aspekton de reala produktado, eventuale unue en Anatolio kun Krezo de Lidio kaj poste kun la grekoj kaj la persoj. En Afriko multaj formoj de varmono estis uzitaj, inkluzive de artperloj, ingotoj, eburo, diversaj formoj de armiloj, brutaro, la manilla valuto, kaj okro kaj aliaj teroksidoj. La manillaj ringoj de Okcidentafriko estis unu el la valutoj uzitaj de la 15-a jarcento pluen por vendi sklavojn. Afrika valutaro daŭre estas rimarkinda pro sia diverseco, kaj en multaj lokoj diversaj formoj de interŝanĝo daŭre uzatas.
Moneroj
Tiuj faktoroj kondukis al la fakto ke metalo mem estiĝis la kerno de valoro: unua arĝento, tiam kaj arĝento kaj oro, kaj ĉe iuj punktoj ankaŭ bronzo. Tiam oni havis kuprerojn kaj aliajn ne-altvalorajn metalojn kiel moneroj. Metaloj estis elminitaj, pezitaj, kaj stampitaj en moneroj. Tio devis certigi la individuon por prenadi la moneron ke li ricevis certan konatan pezon de valormetalo. Moneroj povus esti falsigitaj, sed oni ankaŭ kreis novan unuon de informo, kiu helpis konduki al bankado. La principo de Arkimedo disponigis la venontan ligon: moneroj nun povis esti facile testitaj pri sia bona pezo de metalo, kaj tiel la valoro de monero povus esti determinita, eĉ se ĝi estis razita, fortranĉita aŭ alie mistraktita (vidu artikolon Numismatiko).
En la Klasika epoko estis la forto de imperioj kiuj etendis la universalecon de ties valutoj nome Greka Imperio, Romia Imperio kaj Bizanca Imperio. Eble estis Islamo kun plej grandan teritorian amplekson etende el Al-Andalus en Hispanio al Hindio, kaj eĉ pli transe danke al komercado, etendis la valutajn modelojn de la diversaj islamaj ŝtatoj kaj imperioj (kalifujoj).
Papermono
En antaŭmoderna Ĉinio, la bezono de kredito por komercado kiu estis malpli fizike maloportuna ol nombregoj da necesaj kupreroj kondukis al la enkonduko de papermono, t.e. monbiletoj. Ilia enkonduko estis laŭpaŝa procezo kiu daŭris de la forpasinta Dinastio Tang (618-907) al la Dinastio Song (960-1279). Ĝi komenciĝis kiel rimedo por komercistoj por interŝanĝi pezan produktadon kontraŭ kvitancoj de deponaĵo eldonita kiel kambioj fare de la butikoj de pograndistoj. Tiuj notoj estis validaj por provizora uzado en malgranda regiona teritorio. En la 10-a jarcento, la registaro de la Dinastio Song komencis cirkuligi tiujn notojn inter la borsistoj en ĝia monopoligita salindustrio. La Song-registaro donis al pluraj butikoj la rajton emisii monbiletojn, kaj en la komenco de la 12-a jarcento la registaro finfine transprenis tiujn butikojn por produkti ŝtat-eldonitan valuton. Ankoraŭ la monbiletoj eldonitaj daŭre estis nur loke kaj provizore validaj: daŭris ĝis la mezo de la 13-a jarcento kiam norma kaj unuforma registara sistemo de papermono iĝis akceptebla kiel tutlanda valuto. La jam ĝeneraligitaj metodoj de lignobrika presado kaj poste tiuj moveblaj tipoj de Bi Ŝeng por presadi ekde la 11-a jarcento estis la impeto por la amasproduktado de papermono en antaŭmoderna Ĉinio. Ĉe ĉirkaŭ la sama tempo en la mezepoka islama mondo, forta mona ekonomio estis kreita dum la 7-a-12-a jarcentoj surbaze de la vastigaj niveloj de cirkulado de stabila alt-valora valuto (la dinaro). Inventoj lanĉitaj fare de islamaj ekonomiistoj, borsistoj kaj komercistoj inkludas la plej fruajn uzojn de kredito, [6] ĉekoj, kambioj, [7] ŝparkontoj, transagaj raportoj, pruntedonante, fidoj, kurzojn, la akademian transkreditigon kaj ŝuldo, [8] kaj bankinstituciojn por pruntoj kaj enpagoj.
Dinastio Lusignan
Originoj
La familio venas de la kastelo Lusignan, proksime de Poitiers, fortikaĵo kiu ankoraŭ estas unu el la plej grandaj de Francio. Laŭ la legendo, la unua kastelo estis konstruita de la feino Meluzino. La senjoroj de la kastelo estis la grafoj de Marĉo.
Valuto
Papermono
En Eŭropo, papermono unue estis lanĉita sur regula bazo en Svedio en 1661 (kvankam Washington Irving registras pli fruan akutuzon de ĝi, de la hispanoj en sieĝo dum la Conquest of Granada (Konkero de Granado)). Svedio estis riĉa je kupro, tiel, pro la malalta valoro de kupro, eksterordinare grandaj moneroj (ofte pezantaj plurajn kilogramojn) devis esti gajnitaj.
Dinastio Lusignan
Krucmilitaj reĝoj
La Lusignananoj estis kelkaj el la francaj nobeloj kiuj amplekse partoprenis la krucmilitojn. En la 1170-a jardeko, la fratoj Guy kaj Amalriko atingis Jerusalemon, forpelitaj de iliaj posedaĵoj far Rikardo Leonkoro. En Sankta Lando ili alianciĝis kun Renaud de Châtillon, estro de unu el la branĉoj de la reĝlando, konsistanta ĉefe el ĵusalvenintoj, kompare al tiu de Rajmondo la 3-a de Tripolo, formita el familioj establitaj ekde antaŭ Outremer. En 1179 Amalriko fariĝis grafo en la reĝlando, kun la helpo de Ines de Courtenay, patrino de la reĝo. Guy fariĝis reĝo en 1186 kiel edzo de la nova reĝino Sibila de Jerusalemo.
Valuto
Papermono
La avantaĝoj de papervaluto estis multaj: reduktis la bezonon transporti oron kaj arĝenton, kio estis riska; ĝi faciligis pruntojn de oro aŭ arĝento ĉe intereso, ekde la subesta monero (oro aŭ arĝento) neniam forlasis la posedon de la pruntedonanto ĝis iu alia reakiris la noton; kaj ĝi permesis dividadon de valuto en krediton kaj monero malantaŭeniris formojn. Ĝi ebligis la vendon de akcioj en akciaj kompanioj, kaj la elsaviĝo de tiuj akcioj en formo de biletoj.
Dinastio Lusignan
Krucmilitaj reĝoj
La regado de Guy ĉiam estas konsiderita kiel kaosa: li estis venkita de Saladino en la batalo apud Hattin (1187) kaj devis forfuĝi al Kipro perdinte preskaŭ la tutan reĝlandon. En la insulo, Rikardo Leonkoro, kiel estro de la Tria Krucmilito, vendis Kipron al Guy, kaj li fariĝis la unua latina reĝo de Kipro. Sukcedis lin Amlariko, kiu ankaŭ estis reĝo de Jerusalemo en 1197.
Valuto
Papermono
Sed ekzistis ankaŭ malavantaĝoj. Unue, ĉar noto havas neniun propran valoron, ekzistis nenio ĉesi eldoni aŭtoritatojn presantajn pli da notoj ol ili havis moneron por malantaŭeniri ilin kun. Due, ĉar ĝi pliigis la monprovizon, ĝi pliigis inflaciajn premojn, fakton observitan fare de David Hume en la 18-a jarcento. Tiel papermono ofte kondukus al inflacia veziko, kiu povus kolapsi se homoj komencis postuli durmonon, igante la postulon je papernotoj fali al nul. La printado de papermono ankaŭ estis asociita kun militoj, kaj financado de militoj, kaj tial rigardita kiel parto de konservado de staranta armeo. Pro tiuj kialoj, papervaluto estis tenita en suspekto kaj malamikeco en Eŭropo kaj Ameriko. Ĝi ankaŭ estis kutimiga, ekde la konjektaj profitoj de komerco kaj elstara kreado estis tre granda. Gravaj nacioj establis mentojn por presi monon kaj mentmonerojn, kaj branĉojn de sia fisko por postuladi impostojn kaj teni oron kaj arĝentajn akciojn.
Dinastio Lusignan
Krucmilitaj reĝoj
La virseksa linio en Oriento malaperis en 1267, per Hugo la 2-a de Kipro, pranepo de Amlariko. Sed Hugo de Antioĥio, kies patrina avo estis Hugo la 1-a de Kipro, prenis la nomon Lusignan, kreante duan linion de la nobela domo, kiu pluvivigis la reĝlandon Kipro ĝis 1489 kaj la Jerusaleman reĝlandon, en Akko, ĝis la forperdo en 1291. En la 13-a jarcento geedziĝis al la familioj de Antioĥia princlando kaj armena reĝlando en Kilikio.
Valuto
Papermono
En tiu tempo, kaj arĝento kaj oro estis konsideritaj legala pagilo, kaj akceptitaj fare de registaroj por impostoj. Tamen, la malstabileco en la proporcio inter la du kreskis dum de la 19-a jarcento, kun la pliiĝoj kaj en liverado de tiuj metaloj, precipe arĝentaj, kaj en komerco. La paralela uzo de ambaŭ metaloj estas nomita dumetalismo, kaj la provo krei bimetalan normon kie kaj oro kaj arĝento malantaŭeniris valuton restis en cirkulado okupis la klopodojn de inflaciistoj. Registaroj ĉe tiu punkto povis utiligi valuton kiel instrumenton de politiko, kopipapero-valuto kiel ekzemple Usono Dolaro, por pagi por armeaj elspezoj. Ili ankaŭ povis meti la esprimojn ĉe kiuj ili reakirus notojn por monero, per limigado de la kvanto de aĉeto, aŭ la mimimumsumo kiuj povus esti reakiritaj.
Antaŭ 1900, la plej multaj el la industriigaj nacioj estis sur iu formo de orbazo, kun papernotoj kaj arĝentaj moneroj konstituantaj la cirkulantan medion. Privatbankoj kaj registaroj trans la mondo sekvis Gresham's Juron: konservante la oron kaj arĝenton ili ricevis, sed pagante en notoj. Tio ne okazis tute ĉirkaŭ la mondo en la sama tempo, sed sporade okazis, ĝenerale en militaj tempoj aŭ financkrizo, komenciĝante en la frua parto de la 20-a jarcento kaj daŭrante trans la mondo ĝis la malfrua 20-a jarcento, kiam la registaro de flosigado de dekretvalutoj venis en forton. Unu el la lastaj landoj se temas pri liberiĝi de la orbazo estis Usono en 1971.
Neniu lando ie ajn en la mondo hodiaŭ havas devigeblan orbazon aŭ arĝentnorman valutsistemon.
Valutmerkato
La valutmerkato (aŭ devizmerkato) estas tutmonda malcentralizita aŭ senperanta merkato por komercado de valutoj. Ĉi tiu merkato determinas valutajn kurzojn por ĉiu valuto. Ĝi inkluzivas ĉiujn aspektojn pri aĉeto, vendo kaj interŝanĝo de valutoj ĉe nunaj aŭ difinitaj prezoj. Rilate al komerca volumo, ĝi estas senkompare la plej granda merkato en la mondo, sekvata de la kredita merkato.