cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Neŭrodiverseco
Historio
Singer uzis la vorton en ŝia tezo publikita en 1999, kiu demonstris ankaŭ, ke teorio pri friduja patrino malpravas. Blume skribis artikolon pri sama temo kaj publikis ĝin en The Atlantic en 1998 septembro 30. Li publikis en 1997 junio 30 alian artikolon en New York Times en kiu li skribis pri aŭtismo kiel modo de ekzisto kaj uzis alian esprimon: neŭrologia pluralismo. Li antaŭdiris rolon de la Interreto en movado de neŭrodiverseco.
Nerko
Nerko (Oncorhynchus nerka), ankaŭ konata kiel ruĝa salmo aŭ bludorsa salmo estas specio de salmo en norda Pacifika oceano kaj ĝiaj enfluantaj riveroj. Kelkaj populacioj de nerkoj estas insulitaj de la oceano kaj havas nur purakvan fazon. En tiu okazo la specio estas konata kiel "arĝenta truto". Nerko estas la tria plej disvastigita onkorinĥa specio post gorbuŝo kaj ketao.
Neŭrodiverseco
Historio
Iuj autoroj atribuas la konception al Jim Sinclair aŭtisma aktivulo, kiu estis frua organizatoro de interreta aŭtisma socio. Ili havis parolon en 1993 kun titolo "Don't mourn for us", en ki ili diris, ke aŭtismo estas unu modo de ekzistado, kaj ne estas disigebla de la persono.
Rapido
momenta rapido laŭ x-akso
meza rapido kie s estas distanco de movo, kaj t estas la tempointervalo dum kiu la movo ekzistis.
Neŭrodiverseco
En malkapablulaj movadoj
Unue aŭtismuloj uzis la vorton; poste ĝi estis uzita por aliaj kondiĉoj, kiel atentomanka-hiperaktiva perturbo, paroleraroj, disleksio, dispraksio, diskalkulio, disnomio, intelekta malkapablo, Tourette-sindromo, skizofrenio, dipolusa perturbo, skizoafektiva perturbo, kontraŭsocia karaktero, disociaj perturboj kaj obsesa-kompulsa perturbo. Anstataŭ de kuraca teniĝo, kiu volas kuraci ilin, aktivistoj sugestas sistemojn, kiuj helpas ilin, ekzemple servoj por integri ilin, helpajn teĥnologiojn kaj helpon, kiuj helpas ilin vivi memstare kaj fakan trajnadon. Intenco estas, ke aŭtentaj formoj de homa diverseco kaj memesprimado devas esti respektitaj kaj subtenitaj, anstataŭe premi la ulojn al unu ideala normaleco. Apogantoj kontribuas al nova koncepto de aŭtismo kaj aliaj kondiĉoj en socio laŭ tiuj konceptoj: se oni akceptas tiujn diferencojn, oni akceptas ankaŭ ke oni kun tiuj kondiĉo ne bezonas kuracon. Lingva esprimado de malsano, perturbo kaj malkapablo estas ŝanĝitaj al kondiĉo, kun signifiko, ke sano povas esti diversa, se povas vivi memsatre kun kunvena helpo. Novaj formoj de aŭtonomio estas rekonitaj, kaj donas rajtojn por decidi pri ilia terapio.
Nerko
En la angla lingvo nerko estas konata kiel sockeye salmon. La vorto sockeye (laŭlitere "soko-okulo") aspektas kiel sensencaĵo, sed vere ĝi estas angligo de suk-kegh , kiu estas nomo de la fiŝo en halkomelema lingvo, unu el indiĝenulaj lingvoj el baseno de rivero Frejzero. En tiu ĉi lingvo suk-kegh signifas "ruĝa fiŝo"
Rapido
Rapido estas ankaŭ nomo de stenografia sistemo adaptita el la germana al esperanta uzo en frua 20-a jarcento de Karl Wallon.
Neŭrodiverseco
En malkapablulaj movadoj
Esploro en 2009 kun 27 studentoj kun diversaj kondiĉoj esploris ilin laŭ ilia opino pri mem kaj ilia kondiĉo. Al tiuj kondiĉoj aperatenis aŭtismo, disleksio, perturbo de mova kundordigo, atentomanka-hiperaktiva perturbo kaj apoplesio. La du opinio estis diverseco kaj kuraca. Studentoj kun diverseca opinio (41%) havis pli bonan memestimon kaj konfidis pli bone en iliaj kapabloj, kaj pleje (73%) havis pli bonajn ekspektojn pri ilia kariero kun pozitivaj celoj. Ili raportis, ke tiu opinio estas de interretaj grupoj.
Nerko
Ekologio kaj Arealo
La plej sudaj populacioj de nerko observeblas en rivero Kolumbio kaj apudaj partoj de eosta Pacifika oceano, kvankam apartaj individuoj estis kaptitaj en Dekmejla rivero en Mendocino, Kalifornio kaj en nordaj partoj de Hokajdo, Japanio. La plej nordaj populacioj troveblas en Bathurst Inlet, norda Kanado, kaj en rivero Anadir, Siberio.
Kokanee
Ekzistas populacioj de nerkoj, kiuj vivas kaj reproduktas en fermitaj lagoj kaj ne havas oceanan fazon de reprodukto. Tiuj estas nomataj "arĝentaj trutoj" aŭ "kokanee" laŭ ilia nomo en okanagana lingvo, unu el indiĝenaj lingvoj de ŝtato Vaŝingtonio kaj Brita Kolumbio. Tiuj ĉi fiŝoj estas multe malpli grandaj ol la mirganta vario de sama specio kaj malofte superas 35 cm je longo. En Okanagan-lago, Brita Kolumbio, troveblas du populacioj de kokanee — unu reproduktas en rojoj ĉirkaŭ la lago kaj la dua apud la lagaj bordoj. Vorto "kokanee" troveblas en nomoj de almenaŭ du kanadaj provincaj parkoj — Kokanee Glacier kaj Kokanee Creek.
Neŭrodiverseco
Kritikoj
Paradigmo de neŭrodiverseco estas disputita inter aŭtismaj aktivistoj. Dominanta opinio estas la medika, kiu pensas, ke tiuj statoj estas mankaj, kiuj bezonas terapion.
Nerko
Kokanee
Lagaj nerkaj populacioj troveblas en kelkaj akvujoj de Jukono kaj Brita Kolumbio en Kanado kaj en Alasko, Vaŝingtonio, Oregono, Kalifornio, Nov-Jorkio, Utaho, Idaho, Montano, Nevado, Kolorado, Nov-Meksiko kaj Vajomingo en Usono.
Krome, ekzistas populacio de kokanee en Nantahala-lago, Norda Karolino. Tien ĝi estis artefarite enkondukita en 1960-aj jaroj far la Nord-Karolina Komisio pri Naturaj Risurcoj por establi nutran bazon por aliaj rabofiŝoj en la lago. Tiu ĉi populacio estas stabila kaj ofte iĝas celo por fiŝhokado.
Neŭrodiverseco
Kritikoj
Unu kritiko estas, ke ĝi iĝis tro diversa; oni devus ekskludi severajn kazojn. Nick Walker aŭtisma aktivisto kaj interdisciplina edukisto distingas pervasivajn neŭrokongitivajn diferencojn, ekzemple aŭtismo kaj medikaj statoj, ekzemple epilepsio.
John Elder Robison konsensas, ke malavantaĵoj de iuj statoj povas esti tial severaj, ke ili iĝas malkapabloj. Sed li pensas, ke tiuj statoj havas avantaĵojn, kiuj ne estas separeblaj de iliaj malavantaĵoj. Eblas, ke iu problemo estas solvebla nur por 1% de homoj, kiuj pensas alie. Li konsideras, ke tiu pensmaniero povas esti pleje malavantaĵa ĝis malkapableco. El vidpunkto de neŭrodiverseco ili estas ekcsesaj. Li agnoskas, ke iuj statoj estas malkapabloj, sed oni ne devus forgesi pri iliaj avantaĝoj.
Nerko
Kunimasu
En Japanio ekzistis alia vario de nerko, nomata "nigra truto" aŭ "kunimasu" en la japana lingvo. Tiu ĉi vario estis endemia al kelkaj lagoj en Gubernio Akita kaj estis rigardata formortinta post kiam hidroelektra projekto igis ĝia denaska lago pli acida. Tamen la vario travivis, supozeble pro movo de ovoj al Sai lago, kie ĝi estas re-malkovrita en 2010. Oni konsideras tiun ĉi varion sufiĉe distinga de la nerka specio por esti agnoskata kiel subspecio, Oncorhynchus nerka kawamurae, aŭ eĉ aparta specio Oncorhynchus kawamurae.
Reproduktiĝo
Nerkoj reproduktas en rojoj kaj riveroj, ĝenerale preferante tiujn, kies akvokolekta areo inkluzivas lagon. Naskintaj junuloj vivas ĝis tri jaroj en pura akvo. Krom la antaŭmenciitaj nemigrantaj varioj, ĉiuj nerkoj migras en oceanon post tiu tempo, kie ili vivas dum unu ĝis kvar pliaj jaroj. Do, fiŝoj, kiuj revenas al riveroj inter julio kaj aŭgusto por kompletigi sian reproduktiĝan ciklon, aĝas 4 ĝis 6 jarojn. Kiam jam sekse fekundaj fiŝoj revenas en puran akvon, reprodukta fazo okazas dum kiu granda kvanto de inoj metas ovojn kaj iĉoj fekundigas ilin per ellaso de spermoj en la akvo. Post produkto kaj fekundigo de ovoj, nerkoj mortas.
Nerkoj havas arĝentecan koloron dum infaneco kaj estas bluec-arĝentaj en oceana fazo. Sian karakteran intense ruĝan koloron ili ekhavas post enveno en reprodukta stato.
István Kemény
István KEMÉNY (naskita la en Budapeŝto) estas hungara verkisto.
István Kemény studis en la Universitato de Budapeŝto, unue juron, poste hungarajn literaturon kaj historion. En tiuj lastaj fakoj li ekzameniĝis en 1983. En 1984 li publikigis sian unuan poemaron "Csigalépcsõ az elfelejtett tanszékekhez". Sekvis deko da pliaj libroj.
De kelkaj jaroj li intervjuas maljunajn familianojn. Iliajn rememorojn pri 150 jaroj de eŭropa kaj hungara historio li registris sur pli ol cent sonbendoj. Li planas verki surbaze de tiu materialo grandan familian romanon.
Kemény ricevis plurajn hungarajn literaturajn stipendiojn kaj premiojn, ekzemple en 1989 la premion Zsigmond Móricz, en 1997 la premiojn Tibor Déry kaj Attila József, en 2001 la premion Zoltán Zelk.
István Kemény vivas kaj laboras en Budapeŝto.
Preĝejo Sankta Anna (Erevano)
Preĝejo Sankta Anna (armene: Սուրբ Աննա Եկեղեցի Surb Anna Jekegheci ) estas preĝejo de la Armena Apostola Eklezio malfermita en 2015 en la distrikto Kentrono de Erevano, Armenio, najbara al la preĝejo Katoghike de la 13-a jarcento.
Historio
La 4-an de julio 2009 la Katolikoso Garegino la 2-a benis la terenon por la konstruado de preĝejo Sankta Anna kaj apuda komplekso kiu servus kiel la Erevana loĝejo de la Katolikoso. La ceremonion ĉeestis prezidanto Serĵ Sargsjan; Prezidanto de la Konstitucia Tribunalo, Gagik Harutjunjan; Urbestro de Erevano, Gagik Beglarjan; membroj de la Frataro de Sankta Eĉhmiadzin, membroj de la supera spirita konsilio naciaj kaj armen-usonaj bonfarantoj Hirair Hovnanjan kaj lia edzino, Anna, laŭ kiu la preĝejo estis nomita.
Konstruado komenciĝis en 2011 kaj finiĝis en 2014. La 30-an de aprilo 2015 la preĝejo estis konsekrita de Katolikosa Garegino la 2-a.
Surbaze de projekto de arkitekto Vahagn Movsisjan, la preĝejo estas el unu-kupola krucoforma stilo kun sonorilturo ĉe la enirejo. La pontifika loĝejo situas okcidente de la preĝejo.
Kantono Klickitat (Vaŝingtonio)
Kantono Klickitat (angle Klickitat County) estas administra unuo en la suda parto de la usona ŝtato Vaŝingtonio. Ĝia administra sidejo estas en la urbo Goldendale. La kantono ampleksas 4 932 km² da areo, el kio 82 km² estas akva surfaco. Laŭ la usona censo de 2000, 19 161 homoj loĝis en Kantono Klickitat. La kantonon oni kreis la el parto de Kantono Walla Walla.
Vidu ankaŭ
Kantonoj de Vaŝingtonio
The Bloudy Tenent of Persecution for Cause of Conscience
The Bloudy Tenent of Persecution, for Cause of Conscience, Discussed in a Conference between Truth and Peace ("La sanga principo de persekutado pro afero de konscienco", Londono) estas libro de 1644 pri la registara forto verkita de Roger Williams, fondinto de la Providencaj Plantejoj en Nov-Anglio kaj kunfondinto de la Unua Baptisma Eklezio en Ameriko. Tenent estas eksmoda literumado de tenet, kaj la libro argumentas por la "separmuro" inter eklezio kaj ŝtato kaj por la toleremo fare de la ŝtato por la variaj kristanaj eklezioj, inter kiuj katolikismo, kaj ankaŭ por "paganoj, judoj, turkoj aŭ kontraŭ-kristanaj konsciencoj kaj adoroj." La libro prezentas la formon de dialogo inter Vero kaj Paco kaj estas respondo al korespondado kun la Bostona pastoro John Cotton rilate al la apogo fare de Cotton al la ŝtata plifortigo de religia unuformeco en la Kolonio de la Golfo de Masaĉuseco. Williams argumentas, ke kristanismo postulas la ekziston de aparta civila aŭtoritato kiu ĝenerale ne perfortu la pensolibero, kiun Williams interpretis kiel Di-donita rajto.
La traktaĵo The Bloudy Tenent of Persecution for Cause of Conscience estis amplekse legata en la denaska lando, kaj estis pasia plendo por absoluta religia libereco kaj la totala separado de eklezio kaj ŝtato. Libereco de konscio havis altan prioritatecon super la teologiaj, filozofiaj kaj politikaj farendaĵoj, ekde kiam Marteno Lutero malakceptis nuligi siajn kredojn antaŭ la Dieto de la Sankta Romia Imperio ĉe Worms en 1521, ĉar ili ne estis pruvitaj kiel falsaj fare de la Biblio.
NGC 1181
NGC 1181 (alia indiko — PGC 11427) estas galaksio en konstelacio Eridano.
Kraftsdorf
Kraftsdorf estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Greiz de la federacia lando Turingio. Fine de la jaro la komunumo havis  loĝantojn.
NGC 1181
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Listo de landaj kaj regionaj avifaŭnoj
Jene estas listo de avifaŭno laŭ landoj kaj mondoregionoj, kun aŭtoritataj kampogvidiloj.
Perelman
Perelman (aliskribe Perlman) estas populara aŝkenaza juda familinomo, kiu devenas de la virina nomo Perl, kiu siavice devenas de la jida vorto פּערל /perl/ ("perlo").
Andriankovo (distrikto Klin, municipo Klin)
Andriankovo (Андрианково) estas vilaĝo en distrikto Klin, Moskva provinco, Rusio. En 2010 ĝi havas 6 loĝantojn (laŭ tutrusia popolnombrado).
Ĵomon-epoko
La nomo devenas de la ornamaĵoj de la tiamaj potoj, kreitaj per ŝnuroj kaj kordoj. La homoj tiam estis kolektantoj kaj ĉasantoj. Ĉinio konkeris la korean duoninsulon dum la Han-epoko. Pro la proksimeco de la du kulturoj ekde tiam kultura interŝanĝo okazis inter Japanio kaj Ĉinio.
Herman Teirlinck
Herman Louis Cesar TEIRLINCK [TERlink] (naskiĝis en Sint-Jans-Molenbeek la, mortis en Lot la ) estis flandra verkisto kaj poeto.
Teirlinck estis la filo de la merita flandra verkisto Isidoor Teirlinck. En sia unua tempo li estis epigono de Stijn Streuvels sed poste li trovis propran vojon, allogata de l' bruego de la moderna urbo. La fantazio ludas en lia verko pli grandan rolon ol en tiu de Streuvels, sin foriganta ankoraŭ pli de la pttra naturalismo de Cyriel Buysse. Lia verko estas kelkfoje "ludo kun la vivo" kaj liaj personoj «siluetoj» pli ol homoj. Neniu tamen al li forrifuzas lian lokon inter la kvar aŭ kvin plej bonaj stilistoj. Post la milito li celis precipe la modernigon de la teatro, serĉante kuniĝon kun la popolo, plisimpligante la strukturformojn de la ludaĵo, laŭ mezepoka ekzemplo, kaj pliĝeneraligante la karakterojn i.a. per uzo de alegorio. La rezultato estas tre interesa sed ne kapablas tute kontentigi: «la interno ne estas tiel forta ke ĝi povu animi tute kaj proporcie la eksteron.»
Ĥizkija
Ĥizkija (hebree: חִזְקִיָּ֫הוּ ,חִזְקִיָּ֫ה ,יְחִזְקִיָּ֫הוּ, greke Ἐζεκίας Ezekias en la Septuaginto, latine Ezechias), (739-687 a.K.) estis partnera reĝo de Reĝlando de Judujo (ekde 729 a.K.), reĝo ekde 716 a.K ĝis lia morto en 697 a.K.. Li regis kun filo Manase. Dum la asira okupado li provis preferi la judajn tradiciojn al kultoj de la asiroj kaj povis akiri iometan politikan sendependecon. Lian regadon karakterizis nostalgio je ora epoko de Reĝo Davido. Dum lia regado okazis sieĝo de Jerusalemo fare de Sanĥerib.
Li naskiĝis kiel filo de juda reĝo Aĥaz. Li aĝis 25 jarojn, kiam li ekregis kaj regis dum 29 jaroj en Jerusalemo. Li estis pia reĝo, je konsilo de Jesaja, li elĵetigis ĉiujn fremdajn kultaĵojn, altarojn kaj ofertaĵojn el la templo, tiel savante la tutan landon disde la idol-adorado.
"Li agadis bone antaŭ la Eternulo, tiel same, kiel agadis lia patro David. 4 Li forigis la altaĵojn, rompis la statuojn, dehakis la sanktajn stangojn, kaj disbatis la kupran serpenton, kiun faris Moseo; ĉar ĝis tiu tempo la Izraelidoj incensadis al ĝi, kaj oni nomis ĝin Neĥuŝtan. 5 La Eternulon, Dion de Izrael, li fidis; kaj simila al li ne ekzistis inter ĉiuj reĝoj de Judujo post li, nek inter tiuj, kiuj estis antaŭ li. 6 Li forte tenis sin al la Eternulo, ne deturnis sin de Li, kaj li observadis Liajn ordonojn, kiujn la Eternulo donis al Moseo." 2-a libro de la Reĝoj, 18:3–6.
Post surtroniĝo, li aliĝis al la ribelo kontraŭ Asirio. La sieĝo de Jerusalemo fare de Sanĥerib estis sensukcesa, la urbo ne estis okupita, detruita. Por prepari la urbon kontraŭ la atako, sieĝo, li konstruigis onidire tunelon por la akvoprovizado de la urbo. La Ĥizkija-tunelo portas lin nomon. Laŭ esploroj en 2011, la tunelo tamen ekzistis jam en la naŭa kaj oka jarcentoj antaŭ nia erao tiel ke oni konstruis ĝin pro la pli fruaj atakoj.
Claviers
(jen france, okcitane Clavier) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Var, en la regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura (Provence-Alpes-Côte d'Azur, prononcata, okcitane Provença-Aups-Còsta d'Azur), kaj administre apartenas al la kunurba komunumo de Draguignan, kreita en 2001. Fine de en la komunumo vivis.
Norda maro
La Norda maro estas malprofunda bordomaro en la nordokcidenta Eŭropo. Ĝi estas parto de la Atlantiko kaj situantas sur la eŭropa kontinenta breto. Ĝi troviĝas (laŭ la horloĝa ordo) inter Britio, Norvegio, Svedio, Danio, Germanio, Nederlando, Belgio kaj Francio. Ĝi konektas kun la oceano tra la Angla Kanalo sude kaj tra la Norvega Maro norde. Ĝi estas pli ol 970 km longa kaj 580 km larĝa, kun areo de ĉirkaŭ 750,000 km².
Oni ĉiam povis multe navigi kaj fiŝkapti en la maro, kaj tiele estas populara celo por turismo el la ĉirkaŭaj landoj. Lastatempe ekgravis la profito el la fosiliaj brulaĵoj, inter kiuj troviĝas multe da nafto kaj natura gaso ĉi tie. Krome por la produktado de energio gravegas la disvastigon de la Ventoenergio kaj de la marondaj centraloj.
Historie, la Norda maro gravis elstare por aferoj pri geopolitiko kaj milito, partikulare en Norda Eŭropo sed ankaŭ tutmonde tra la povo kion nordeŭropanoj projektis tutmonde dum multo de la Mezepoko kaj eĉ ĝis la moderna epoko. La Norda maro estis la centro de la Vikinga disvastiĝo. Sekve, la Hansa ligo, la Nederlandanoj, kaj la Britoj ĉiu siaflanke serĉis dominadi la Nordan maron kaj tiele la aliron al la merkatoj kaj resursoj de la mondo. Ĉar temas pri la ununuraaliro de Germanio al la oceano, la Norda maro pluestis strategie grava dum ambaŭ Mondmilitoj.
La marbordo de la Nord Maro prezentas diversecon de geologiaj kaj geografiaj karakteroj. En la nordo, profundaj fjordoj kaj krutaj klifoj markas la marbordajn konturojn de Norvegio kaj de Skotlando, dum en la sudo ĝi konsistas unuarange el sablaj strandoj kaj larĝaj kotejaj vadoj. Pro sia densa loĝantaro, forta industriigo, kaj intensa uzado de la maro kaj de ties ĉirkaŭa areo, estis nombraj mediaj problemoj kiuj tuŝis la marajn ekosistemojn. Primediaj problemoj — komune inkludante trofiŝkaptadon, industriajn kaj agrikulturajn alfluaĵojn, dragadon, kaj marrubon inter aliaj — kondukis al nombraj klopodoj por eviti degradadon de la maro dum ankoraŭ oni profitas el ties ekonomiaj disponebloj.
Geografio
La Norda maro troviĝas sur kontinenta soklo, kaj estas preskaŭ izolita de la Atlantiko per la landoj ĉirkaŭ si. La meza profundeco estas nur 94 metrojn, sed la norda parto estas 300 metrojn profunda. Nur la Norvega Fosego estas pli profunda, je pli ol 800 metroj. La kanalo inter la tri Skandinaviaj landoj nomiĝas Skagerrak.
La Norda maro estas limigita de la Orkadoj kaj la orienta marbordo de Granda Britio okcidente kaj la kontinenta marbordo de norda kaj centra Eŭropo oriente kaj sude, ĉe Norvegio, Danio, Germanio, Nederlando, Belgio, kaj Francio. Sudokcidente, trans la Dover-kaleza Markolo, la Norda maro iĝas la Manika Markolo kiu konektas kun la Atlantika Oceano. Oriente, ĝi konektas kun la Balta maro tra la mallarĝaj markoloj Skagerrak kaj Kattegat, kiuj separas Danion el Norvegio kaj Svedio respektive. En la nordo ĝi estas limigita de la Ŝetlandoj, kaj konektas kun la Norvega maro, kiu kuŝas en plej nordorienta parto de Atlantiko.
La Norda maroestas pli ol 970 km longa kaj 580 km larĝa, kun areo de 750,000 km² kaj volumo de 94,000 km³. Ĉe la bordoj de la Norda maroestas grandaj insuloj kaj arkipelagoj, kiaj Ŝetlandoj, Orkadoj, kaj Frisaj Insuloj. La Norda maroricevas nesalan akvon el nombraj eŭropkontinentaj riverbasenoj, same kiel el la Brita Insularo. Granda parto de la eŭropa akvokolekta areo alfluas en la Nordan maron inkludante akvon el la Balta maro. La plej grandaj kaj ĉefaj riveroj kiuj fluas en la Nordan maron estas la Elbo kaj la riverbaseno de Rejno–Mozo. Ĉirkaŭ 185 milionoj da personoj loĝas en la akvokolekta areo de la riveroj kiuj alfluas en la Nordan maron, kaj ili loĝas en tre industriigitaj areoj.
Je la fino de la lasta glaciepoko partoj de la Norda maro teriĝis kaj parte estis sen glacio. Tiu regiono oni nomas Nordmarlando aŭ Dogerlando. Kiam la glacio pludegelis, tiu regiono subakviĝis dum la ĉeflando de la hodiaŭa Norvegujo leviĝis pro tio ke la glacio ne plu subpremis la teron.
Insuloj en Norda maro estas Ferooj.
Marbordoj
La orienta kaj okcidenta marbordoj de la Norda maro estas dentarecformaj, formitaj de glaĉeroj dum la glaciepokoj. La marbordoj laŭlonge de la plej suda parto estas kovrataj per restaĵoj de kuŝejoj de glaciaj sedimentoj. La Norvegaj montoj eniras en la maron kreante profundajn fjordojn kaj arkipelagojn. Sude de Stavanger, la marbordo mildiĝas, la insuloj iĝas malmultaj. La orienta skota marbordo estas simila, kvankam malpli kruta ol tiuj de Norvegio. El nordoriento de Anglio, la klifoj estas pli malaltaj kaj estas komponita de malpli rezistaj morenoj, kiuj erozias pli facile, kaj tial la marbordoj havas pli rondoformajn konturojn. En Nederlando, Belgio kaj en East Anglia la marbordo estas malalta kaj marĉeca. La orienta marbordo kaj sudoriento de la Norda maro (Vadmaro) havas marbordojn kiuj estas ĉefe sablecaj kaj rektaj pro la marborda drivo, aparte laŭlonge de Belgio kaj Danio.
Marborda kontrolo
La sudaj marbordaj areoj estis origine inundebenaĵoj kaj marĉa tereno. En areoj speciale tuŝeblaj de ŝtormoj, homoj setliĝis sur altaj digoj kaj sur naturaj areoj de altaj grundoj kiel terlangoj kaj sablejoj (geest). Tiom frue kiom ĝis 500 a.n.e., homoj estis konstruantaj rifuĝmontetojn pli altajn ol la antaŭaj inundeblaj niveloj. Nur ĉirkaŭ la komenco de la Meza mezepoko, en 1200 n.e., la loĝantoj ekkonektis solajn ringodigojn en digolinio laŭlonge de la tuta marbordo, tiel igante amfibiajn regionojn inter lando kaj maro en permanenta solida grundo.
La moderna formo de la digoj suplementita de superfluaj kaj flank-evitaj kanaloj, ekaperis en la 17-a kaj 18-a jarcentoj, konstruitaj en Nederlando. La nordmaraj inundoj de 1953 kaj 1962 estis pelilo al plia plialtigo de la digoj same kiel al la mallongigo de la marborda linio ĝis nuntempe kiel plej malgranda surfaca areo ebla por eviti la punojn fare de maro kaj ŝtormoj. Nuntempe, 27% de Nederlando estas sub marnivelo protektita de digoj, dunoj kaj strandaj ebenaĵoj.
Marborda kontrolo nuntempe konsistas el kelkaj diversaj niveloj. La digodeklivo reduktas la energion de la alvenanta maro, tiel ke la digo mem ne ricevas la tutan frapon. Digoj kiuj kuŝas rekte sur la maro estas speciale plifortigitaj. La digoj estis laŭlonge de la jaroj ripete plialtigitaj, sed foje ĝis 9 m kaj pliebenigitaj por pli bone redukti la onderozion. Kiam la dunoj estas sufiĉe altaj por protekti la teron inter ili el la maro, tiuj dunoj estas replantigitaj per strandoherboj (Ammophila arenaria) por protekti ilin el erozio fare de la vento, avo kaj piedpremado.
Grand Bourg (stacidomo)
Grand Bourg estas franca stacidomo sur linio D de RER, situanta en Ris-Orangis apud, departemento Essonne, regiono Francilio.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF).
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Villeneuve-St-Georges - Montargis (745000).
Norda maro
Ŝtormaj tajdoj
La unua registrita ŝtorma tajdinundo estis Julianenflut, en 17a de Februaro 1164. Je ties ondo, la Jadebusen, (golfo en la marbordo de Germanio), ekformiĝi. Oni registris ŝtormotajdon en 1228 kiu mortigis pli ol 100 000 personoj. En 1362, la Dua Sankt-Marcela Inundo, konata ankaŭ kiel Grote Manndrenke, frapis la tutan sudan marbordon de la Norda maro. Tiamaj kronikoj denove registris pli ol 100 000 mortojn, grandaj partoj de marbordo estis perditaj permanente al la maro, inklude la nune legendan perditan urbon Rungholt. En la 20-a jarcento, la nordmara inundo de 1953 inundis marbordojn de kelkaj landoj kaj kostis pli ol 2 000 vivojn. 315 Hamburganoj mortis en la nordmara inundo de 1962.
Cunamoj
Kvankam rare, la Norda maro estis loko de nombraj historie dokumentataj cunamoj. La terglitoj de Storegga estis serio de subakvaj terglitoj, en kiu peco de la norvega kontinenta ŝildo glitis al la Norvegan Maron. Tiuj enormaj terglitoj okazis inter 8150 a.n.e. kaj 6000 a.n.e, kaj okazigis cunamon ĝis 20 m alte kiu forbalais tra la tuta Norda maro, farante la plej grandan efikon al Skotlando kaj al la Ferooj. La tertremo de 1580 de la Dovro-kaleza Markolo estas inter la unuaj registritaj tertremoj en la Norda maro mezurita inter 5.6 kaj 5.9 laŭ la skalo Richter. Tiu okazaĵo faris etendan damaĝon en Kalezo kaj pere de la tremo mem kaj eble de la okazigita cunamo, kvankam tio neniam estis konfirmita. La teorio estas ke vasta subakva terglito en la Manika Markolo estis akrigita de la tertremo, kiu siavice okaziigis cunamon. La cunamo akrigita de la Lisbona tertremo en 1755 atingis Holandon, kvanakm la marondoj estis perdintaj sian detruan povon. La plej granda tertremo iam registrita en Britio estis la tertremo de 1931 de la Dogger-benko, kiu estis mezurita je 6.1 laŭ la Skalo de Richter kaj okazigis malgrandan cunamon kiu inundis partojn de la Brita marbordo.
Geologio
La Norda maro estiĝis kiam la superkontinento Pangeo fendiĝis je la fino de la paleozoiko. Dum la mezozoiko estis tertremoj kaj vulkanaj agadoj, kaj la tiama tera regiono malleviĝis, kaj estiĝis unu norda kaj unu suda mara golfo kun vulkana altaĵo en la centro de la maro. Ĝi estas grava fonto de nafto kaj gaso.
Neprofundaj ĉekontinentaj maroj kiel la nuntempa Norda maro delonge ekzistis en la eŭropa kontinenta breto. La rifto kiu formis la nordan parton de la Atlantika Oceano dum la periodoj Ĵurasio kaj Kretaceo, el antaŭ ĉirkaŭ 150 milionoj da jaroj, okazigis la tektonan levon en la Britaj Insuloj. Ekde tiam, neprofunda maro preskaŭ kontinue ekzistis inter la supraj teroj de la Fenoskandia aŭ Balta Ŝildo kaj de la Britaj Insuloj. Tiu antaŭaĵo de la nuntempa Norda maro kreskiĝis kaj dronis pro la leviĝo kaj falo de la marnivelo dum la geologia epoko. Foje ĝi estis konektita kun aliaj neprofundaj maroj, kiel la maro ĉe la Pariza Baseno sudokcidente, la Paratetisa maro sudoriente, aŭ la Tetisa Oceano sude.
Dum la fino de la Kretaco, antaŭ ĉirkaŭ 85 milionoj da jaroj, ĉio el la nuntempa kontinenta Eŭropo escepte Skandinavion estis disigaĵo de insuloj. Ĉirkaŭ la komenca Oligoceno, antaŭ ĉirkaŭ 34 ĝis 28 milionoj da jaroj, la apero de Okcidenta kaj Centra Eŭropo estis preskaŭ komplete separinta la Nordan maron el la Tetisa Oceano, kiu laŭgrade subakviĝis ĝis iĝi la Mediteraneo kiam Suda Eŭropo kaj Sudokcidenta Azio iĝis seka tero. La Norda maro estis fortranĉita el la Manika Markolo pere de mallarĝa terponto ĝis tiu estis rompita almenaŭ de du katastrofaj inundoj inter antaŭ 450 000 kaj 180 000 jaroj. Ekde la komenco de la Kvaternaro antaŭ ĉirkaŭ 2.6 milionoj da jaroj, la eŭstazia marnivelo estis malsuprenirinta dum ĉiu glaciepoko kaj poste supreniris denove. Ĉiun fojon la glacitavolo atingis sian plej grandan etendon, kaj la Norda maro iĝis preskaŭ komplete seka. La nuntempa marbordo formiĝis post la lasta glacimaksimumo kiam la maro ekinundis la eŭropan kontinentan breton.
En 2006 ostero estis trovita dum elfosado de nafto en la Norda maro. Analizoj indikis, ke ĝi estis el Plateosaurus el antaŭ 199 ĝis 216 milionoj da jaroj. Tiu estis la plej profunda dinosaŭra fosilio iam trovita kaj la unua trovita ĉe Norvegio.
Akvomaso
La meza akvotemperaturo en la somero estas 17 °C, kaj en la vintro 6 °C. La akvo en la Norda maro konsistas de saleta akvo de la Balta maro kaj sala akvo de la Golfa marfluo. La saleco estas proksimume de po 34-35 gramoj da salo por litro da akvo. La ĉefa fluo de akvo iras kontraŭhorloĝe laŭ la bordoj. La Norda maro estas brako de la Atlantiko, kaj ricevas la plej grandan marfluon de la nordokcidenta malfermo, kaj ankaŭ iom da varma marfluo tra la Manika markolo. Tiuj marfluoj foriras laŭ la norvega marbordo.
Biologio
La Norda maro estas tre produktiva. Fitoplanktono, zooplanktono, fiŝoj kiaj moruo, eglefino kaj plateso estas ekzemplo de la produktoj. Marbirdoj estas rimarkindaj kiaj norda sulo, fulmaro, trifingra mevo kaj aŭkedoj. Foje oni vidas cetacojn kiel balenopterojn, nordajn balenopterojn, bluajn balenojn, nanajn balenopterojn, blanknazajn lagenorinĥojn, longnaĝilajn globicefalojn kaj beluĥojn. Relative ofte oni vidas focenojn kaj delfenojn.
Tiu maro estas difinita kiel mara ekoregiono laŭ la Monda Natur-Fonduso (WWF) kaj la organizaĵo The Nature Conservancy, kaj tiele biogeografie apartenas al nordeŭropa mara provinco de la Mezvarm-nordatlantika Mara Regno, tiu ĉi estanta unu el la 13 Maraj Regnoj.
Fiŝoj kaj senvertebruloj
Kopepodoj kaj alia zooplanktono estas abunda en la Norda maro. Tiuj etaj organismoj estas gravaj elementoj de la manĝoĉeno subtenantaj multajn speciojn de fiŝoj. Ĉirkaŭ 230 speciojn de fiŝoj vivas en la Norda maro. Moruoj, eglefinoj, merlangoj, polakioj, platesoj, soleoj, skombroj, haringoj, trisopteroj, spratoj, kaj sablangiloj estas tre oftaj kaj estas fiŝkaptitaj komerce. Pro la variaj profundoj de la Nordmaraj fosejoj kaj diferencoj en salenhavo, temperaturo kaj akvomovado, kelkaj fiŝoj kiel rokfiŝoj kaj siganoj loĝas nur en malgrandaj areoj de Norda maro.
Ankaŭ krustuloj estas ofte troveblaj tra la tuta maro. Norvegaj omaroj, nordaj salikokoj, kaj brunaj krangonoj estas fiŝkaptitaj komerce, sed ankaŭ aliaj specioj de omaroj, salikokoj, ostroj, mituloj kaj anodontoj vivas en la Norda maro. Ĵuse neindiĝenaj specioj setliĝis kiel la Pacifika ostro (Magallana gigas) kaj la soleno (Ensis leei).
Birdoj
La marbordoj de la Norda maro estas hejmo de naturrezervejoj kiel la Estuaro de la rivero Ythan, la Naturrezervejo Fowlsheugh, kaj la insuloj Farneoj en Briio kaj la Nacia parko Vadmaro en Danio, Germanio kaj Nederlando. Tiuj lokoj havigas reproduktejajn habitatojn por dekoj da birdospecioj. Dekoj da milionoj de birdoj uzas areojn de la Norda maro por reproduktado, manĝado, aŭ migroripozejoj ĉiujare. Populacioj de trifingraj mevoj, fraterkuloj, nordaj suloj, nordaj fulmaroj, kaj specioj de petreloj, maranasoj, kolimboj), kormoranoj, mevoj, aŭkoj, kaj ŝternoj, kaj multaj aliaj marbirdoj faras tiujn marbordojn populara areo por birdumado.
Marmamuloj
La Norda maro estas hejmo ankaŭ de marmamuloj. fokoj, kaj havenaj focenoj povas esti trovataj laŭlonge de la marbordoj, je marinstalaĵoj, kaj sur insuloj. La plej nordaj insuloj de la Norda maro kiel la Ŝetlandoj estas foje hejmo de la plej granda vario de fokuloj kiel erignatoj, pagofiloj, cistoforoj kaj ringofokoj, kaj eĉ rosmaroj. Nordmaraj cetacoj estas variaj specioj de focenoj, delfenoj kaj balenoj.
9764 Morgenstern
9764 Morgenstern estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la germana astronomo Freimut Börngen elde la Observatorio Karl Schwarzschild, en Tautenburg (Germanio).
Gloĵan
Gloĵan, serbe Гложан, slave Gložan, slovake Hložany, hungare Dunagálos estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto Suda Baĉka en municipo Baĉki Petrovac.
Historio
Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. Post la turka erao diversaj popoloj alvenis al la senhomaj lokoj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1944 tio estis parto de Hungario. En 2002 loĝis en Gloĵan 2283 da homoj, (slovakoj 1985 (87 %), serboj 146 (6 %), jugoslavianoj 46, hungaroj 25 (1 %) kaj aliaj).
Famuloj
En la iama Dunagálos naskiĝis Gyula Dedinszky, luterana pastro.
Papua pingveno
La longvosta Papua pingveno (Pygoscelis papua) estas pingvena specio de la genro Pygoscelis, ĉefe proksime asocia kun la Adelia pingveno (P. adeliae) kaj la Antarkta pingveno (P. antarcticus). La unua scienca priskribo estis farita en 1781 de Johann Reinhold Forster surbaze de ekzemplero el Malvinoj. Ili alvokas per variaj vojoj, sed plej ofte aŭdata estas trumpetaĵo elsendita havante la kapon reen.
Taksonomio
La Papua pingveno estas unu el tri specioj de la genro Pygoscelis. Pruvaro per mitokondrio kaj nuklea DNA sugestas, ke la genro disiĝis el aliaj pingvenoj antaŭ 38 milionoj da jaroj, ĉirkaŭ 2 milionoj da jaroj post la prauloj de la genro Aptenodytes. Siavice la Adeliaj pingvenoj disiĝis el la aliaj membroj de la gento antaŭ ĉirkaŭ 19 milionoj da jaroj, kaj la Antarkta kaj la Papua pingvenoj finfine diverĝis antaŭ 14 milionoj da jaroj.
Oni agnoskis du subspeciojn de tiu pingveno: Pygoscelis papua papua kaj la pli malgranda ''Pygoscelis papua ellsworthii'
Aspekto
La Papua pingveno estas facile rekonata pro la ampleksa blanka strio kiu etendas el supraokulo al supraokulo tra la kapopinto kaj super nuko kaj ties brile oranĝecruga beko kun nigra pintoj kaj supra bordo. La kapo, kolo kaj dorso estas nigraj dum la subaj partoj estas blankaj, kiel ĉe aliaj pingvenoj. Ili havas palajn blankec-rozkolorecajn membranajn piedojn kaj tre longan voston – nome la plej elstara vosto el ĉiuj pingvenoj. Idoj havas grizajn dorsojn kun blankecaj fruntoj. Dum la Papua pingveno vagadas surtere, ties vosto skuiĝas el flanko al flanko, kaj de tie la scienca nomo Pygoscelis, kio signifas "pugo-vostaj".
Plenkreskulo de Papua pingveno atingas alton de 51 al 90 cm, kio faras ilin la tria plej granda specio de pingveno post la du gigantaj specioj, nome la Imperiestra pingveno kaj la Reĝa pingveno. Maskloj havas maksimuman alton de ĉirkaŭ 8.5 kg ĝuste antaŭ plumoŝanĝo, kaj minimuman pezon de ĉirkaŭ 4.9 kg ĝuste antaŭ pariĝado. Ĉe inoj la maksimuma pezo estas 8.2 kg ĝuste antaŭ plumoŝanĝado, sed ties pezo falas al tiom malmulte kiom ĝis 4.5 kg dum idozorgado en la nesto. Birdoj el nordo estas averaĝe 700 g pli fortikaj kaj 10 cm pli altaj ol la sudaj birdoj. Sudaj Papuaj pingvenoj atingas longon de 75–80 cm. Ili estas la plej rapidaj subakve naĝantaj pingvenoj, kiuj atingas rapidojn de 36 km/h. Papuaj pingvenoj estas adaptataj al tre akraj malvarmaj klimatoj.
Reproduktado
La reproduktaj kolonioj de Papuaj pingvenoj estas situantaj ĉe la senfrosta surfaco. Kolonioj povas esti rekte dependaj el la marbordo sed estas ankaŭ konsiderinde interne. Ili preferas neprofundajn marbordajn areojn kaj ofte nestumas inter herbotufoj aŭ rekte surherbe. En Suda Georgio, ekzemple, reproduktaj kolonioj estas je du kilometrojn interne. En kolonioj pli interne, kie la pingvenoj nestumas inter herbotufoj aŭ rekte surherbe, ili ŝanĝas lokon iomete ĉiun jaron ĉar la herbo povas iĝi piedpremita laŭlonge de la tempo.
La Papuaj pingvenoj reproduktiĝas sur multaj ĉeantarktaj insuloj. La ĉefaj kolonioj estas en la Falklandoj, Suda Georgio kaj Kergelenoj; pli malgrandaj populacioj troviĝas ĉe Makvora Insulo, Insulo Herdo, Sud-Ŝetlandoj kaj la Antarkta Duoninsulo. La totala reprodukta populacio estas ĉirkaŭkalkulita je 300,000 paroj. Nestoj estas kutime faritaj el iel cirkla amaso de ŝtonoj kaj povas esti tre granda, 20 cm alta kaj kun diametro de 25 cm. La ŝtonoj estas zorge tenitaj kaj ties posedrajto povas iĝi tialo por bruecaj polemikoj inter individuaj pingvenoj. Ili estas ankaŭ aprezataj de inoj, eĉ ĝis la punkto ke maskla pingveno povas atingi seksajn favorojn de ino kontraŭ propono de taŭga ŝtono.
La ino demetas du ovojn, kiuj pezas po 500 g. La gepatroj kunhavas respondecon por kovado, kaj ŝanĝas tiun devon ĉiutage. Eloviĝo okazas post 34 al 36 tagoj. La idoj restas en la nestoj dum ĉirkaŭ 30 tagoj antaŭ formi idovartejojn. La idoj plumoŝanĝas al antaŭ-plenkreska plumaro kaj iras al maro post ĉirkaŭ 80 al 100 tagoj.
Dieto
Papua pingveno manĝas ĉefe krustulojn kiaj krilo, kaj fiŝoj faras nur ĝis ĉirkaŭ 15% el la dieto. Tamen, ili estas oportunemaj manĝantoj, kaj ĉe la Malvinoj ili prenas preskaŭ samajn proporciojn el fiŝoj (specioj de genro Patagonotothen, Thysanopsetta naresi, Micromesistius australis), krustuloj (Munida gregaria) kaj kalmaroj (Loligo gahi, Gonatus antarcticus, Moroteuthis ingens).
Minacoj
En akvo, marleonoj, marleopardoj, kaj Granda orcino estas ĉiuj predantoj de la Papua pingveno. Surtere ne estas predantoj de plenkreskaj Papuaj pingvenoj. Rabmevoj povas ŝteli ties ovojn; tamen, foje aliaj marbirdoj sukcesas kapti idojn.
Konservostatuso
La IUCN Ruĝa Listo listigas la Papuan pingvenon kiel "preskaŭ minacata", pro rapida malpliiĝo en kelkaj gravaj populacioj kio supozeble estas tialo por modera ĝenerala malpliiĝo en la totala specia populacio. Ekzemplo estas la populacio ĉe Birdinsulo (Sud-Georgio), kie la populacio falis je du trionoj en 25 jaroj.
Fenila fosfato
Fenila fosfato aŭ C18H15O4P estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la esteroj de la fosfata acido kaj fenolo. Fenila fosfato estas blanka solidaĵo, uzata kiel kemia reakciaĵo en kemiaj sintezoj kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj kaj farmaciaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun sulfata acido kiel katalizilo. Fenila fosfato estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en alkoholo, duetila etero, kloroformo kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Fenila fosfato reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj kaj posedas antifungajn kaj antibakteriajn proprecojn.
Shirley Bassey
Shirley BASSEY, naskita la 8-an de januaro 1937, estas kimra kantistino.
Ŝi estis Artisto por Paco de Unesko.
47835 Stevecoe
47835 Stevecoe estas tre malgranda, tre hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la usona astronomo Richard Erik Hill en la kadro de la astronomia kampanjo Catalina Sky Survey elde la Stacio Catalina de la Observatorio Steward, nord-oriente de Tucson (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la amatora astronomo Steve Coe de la Astronoma Societo " Saguaro " de Fenikso (Arizono). Li verkis plurajn librojn pri astronomia observo.
Károly Kántás
Károly KÁNTÁS [kAroj kAntAŝ], laŭ la hungara skribmaniero Kántás Károly estis hungara geofizikisto, inĝeniero, profesoro, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio.
Károly Kántás naskiĝis la 1912 en Sóly. Li mortis la 1991 en Vieno.
Biografio
Károly Kántás frekventis universitaton en Budapeŝto, poste li partoprenis en serĉado de la landa naftofontoj ekde 1936. En 1947 li plulernis en universitato de Sopron. En 1951 li ekhavis postenojn en universitato en Miskolc kaj en instituto en Sopron. En 1955 li kunlaboris kun la ĉinoj en Ĉinio. Post la revolucio en 1956 li forlasis la landon kaj ĝismorte li vivis en Aŭstrio, kie li instruis en universitato de Leoben. Li ricevis premion Kossuth en 1952.
Andriankovo (distrikto Klin, municipo Voroninskoje)
Andriankovo (Андрианково) estas vilaĝo en distrikto Klin, Moskva provinco, Rusio. En 2010 ĝi havas 1 loĝanton (laŭ tutrusia popolnombrado).
Artosilla
Artosilla [artoSIlja] (Artosiella) estas loĝloko de la municipo Sabiñánigo de Hispanio​, en la sudo de la komarko Alto Gállego (kies ĉefurbo estas Sabiñánigo mem) apartenanta al la nordo de la Provinco Huesko (regiono Aragono). Fakte ĝi estas unu el pli ol 50 loĝlokoj de Sabiñánigo, kiu estas la municipo kiu enhavas pli da loĝlokoj en la provinco.
La loĝloko Artosilla (990 msm) mem estas en la suda valo Guarguera iom norde de la rivero Guarga. La loĝloko estas tipa domaro karaktera de montaro ĉe Pireneoj, kun deklivaj ardezaj tegmentoj, kaj tre tipaj konustrunkaj kamenoj. Proksime estas nune senhomejo Arruaba.
Historio
Fine de la 19-a jarcento oni ekkonstruis fervojon konektantan Zaragozon kun Francio tra Canfranc, kiu revivigis la lokon, sed poste la loĝantaro malaltiĝis pro alurba migrado kaj malalta naskindico.
Dum la Hispana Enlanda Milito, Artosilla suferis pro operacoj de la batalo de Sabiñánigo —inter septembro kaj novembro de 1937—. Pli forta respublika truparo konkeris lokojn, sed ne la celitan ĉefurbon Sabiñánigo, dum totalaj homperdoj estis preskaŭ 6 000 (pli inter frankistoj). En la fino de la 1970-aj jaroj la loko senhomiĝis, sed poste venis novaj loĝantoj. Multaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento pro rura elmigrado kaj en la areo ĉefe pro la milito, kaj ĉe Artosilla oni malaltiĝis el 20 loĝantoj en 1930 ĝis nunaj 27 loĝantoj (2021).
Aktualo
La ĉefa ekonomia enspezofonto tradicie estis malgrandaj agrikulturo kaj brutobredado, kio pluas ĉi tie male al aliaj apudaj lokoj, sed lastatempe la komarko turnis sin ankaŭ al kreskanta turismo ligita al la pirenea akso (valoj de Tena kaj de Aragón) kaj al la proksimeco al Sabiñánigo. Ĉefaj altiraĵoj estas naturaj lokoj.
Olt (rivero)
Olt (latine Alutus) estas rivero en Rumanio. Ĝi fontas en la Orientaj Karpatoj, trarompas la Sudajn Karpatojn kaj fluas en Danubon ekster la Karpat-baseno. Ĝia longo estas almenaŭ 615 km, laŭ kelkaj pli, depende de mezurado. Ĝi trafluas la jenajn distriktojn: Harghita, Covasna, Braşov, Sibiu, Vâlcea kaj Olt. Ĝia trafluejo tra la Sudaj Karpatoj ĉe Turnu Roşu (ruĝa turo) estas grava trafikvojo inter la centra kaj la suda Rumanio (Eŭropa Vojo 81). Ĝia dekliveco tie servas por produkti elektron. Flankaj riveroj: Râul Negru, Cibin, Lotru, Topolog, Olteţ.
Ĝia nomo devenas el la latina lingvo kaj signifas "argila". Por la germanlingva loĝantaro ĝi nomiĝas "Alt".
Laŭ la hungara poeto Ady (adi) Olt simbolizas Rumanion. En sia poemo li diras: Havas Danubo kaj Olt komunan voĉon. Laŭ transilvanianoj, frato de Olt estas Mureş, ja ili fontas preskaŭ en la sama loko.
Binningen BL
Pri la komunumo
Binningen estas urbo en la distrikto Arlesheim en Kantono Bazelo Kampara, Svislando. Ĝi havis 14533 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.
Geografio
Binningen situas en Leimenvalo ĉe la bordo de la rivero Birsig, sudoriente de Bazelo, al kies proksima aglomeraĵo ĝi apartenas. La urbo apenaŭ disponas pri propra industrio kaj estas ĉefe loĝloko de homoj, kiuj laboras en Bazelo.
Najbaraj komunumoj
La urbo Binningen limas en sudo al Bottmingen, en sudokcidento al Oberwil, en okcidento al Allschwil kaj en nordo kaj oriento al la urbo Bazelo.
Trafiko
Binningen estas konektita kun la tramreto de Bazelo per la tramlinioj 2, 10 kaj 17. La linio 2 apartenas al la kompanio Basler Verkehrsbetriebe kaj la linioj 10 kaj 17 al Baselland Transport AG. Krome la urbo ankaŭ estas servata de diversaj buslinioj.
Historio
La unua dokumenta mencio de Binningen datiĝas el la jaro 1004 jam per la hodiaŭa formo de la nomo Binningen.
Anton Mussert
Anton  (n. la 11-an de majo 1894 - m. la 7-an de majo 1946) estis unu el la fondintoj de la Nacisocialisma Movado (Nationaal-Socialistische Beweging, NSB) en Nederlando kaj ties efektiva estro. Li konsekvence estis la plej elstara nacisocialisto de nederlanda deveno antaŭ kaj dum la Dua mondmilito. Li estis subtenita de la germanaj okupaciaj fortoj sed estis sekve kondamnita je mortpuno pro ŝtatperfido.
Lustra
Najbaras la komunumoj Laureana Cilento, Omignano, Perdifumo, Perito, Rutino, Salento, Sessa Cilento kaj Torchiara.
Tibor Újlaky-Nagy
Vivo
Pro financaj problemoj la familio sendis Újlaky-Nagy al militista lernejo. Kiel profesia soldato li atingis la rangon de ĉefleŭtenanto. Post la milito li estis arestita pro falsa akuzo, sed post kelkaj jaroj pruviĝis lia senkulpeco, li forlasis la malliberejon kaj ankaŭ la armeon. En Budapeŝto li laboris kiel esplorinĝeniero pri hidraŭlikaj modeloj.
Esperanta agado
Újlaky-Nagy esperantistiĝis en aŭtuno 1959 kaj kiam en 1961 startis la revuo Hungara Vivo, li grave kontribuis per siaj artikoloj kaj tradukoj (el Kálmán Mikszáth, Géza Gárdonyi k. a.). Li krome kontribuis al aro de aliaj Esperanto-periodaĵoj kiel Budapeŝta Informilo, Heroldo de Esperanto, Scienca Revuo k.a. En 1972 aperis lia ampleksa libro pri ĉiuj olimpikaj sportoj.
"Li lernis Esperanton jam kiel 17-jara junulo kaj precipe post la Dua mondmilito viciĝis inter la plej aktivaj hungaraj esperantistoj. Dekomence li estis redakciano de Hungara Vivo, kie aperis multaj liaj artikoloj kaj tradukoj.
Ekde 1970 Ujlaky-Nagy dediĉis multan tempon al terminologia laboro. En 1972 aperis lia 300-paĝa proveldono de La sporta lingvo en Esperanto, kun tekstoj pri trideko da sportaj branĉoj.
Li kunlaboris ankaŭ en "Slipara Vortaro" de R. Eichholz. Ankoraŭ en aprilo 1977 li varbis kunlaborantojn por sia granda projekto de sep-lingva sporta terminaro kun difinoj en Esperanto."
Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko
La Uniĝintaj Provincoj de Centra Ameriko (UPCA), Unuiĝintaj Ŝtatoj de Centra Ameriko, Federacia Respubliko de Centra Ameriko aŭ Centramerika Konfederacio estis lando, kiu ekzistis en Centra Ameriko de julio 1823 al ĉirkaŭ 1840. Ĝi estiĝis kiel federacia respubliko modelita laŭ Usono. Sur la blazono en nacia flago de 1823 ĝis 1824 oni legis Provincias Unidas del Centro de América ("Unuiĝitaj Provincoj de Centra Ameriko"), sed la konstitucio de 1824 nomis la landon República Federal de Centroamérica ("Federacia Respubliko de Centra Ameriko")
Ĵelezniĉka Kolonija
Ĵelezniĉka Kolonija, serbe Железничка Колонија, kroate Železnička Kolonija, estas loĝata loko en Serbio, en distrikto Beogrado (sed geografie en Srem (regiono)), en municipo de Zemun.
Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko
La UPCA-n konsistigis la ŝtatoj Gvatemalo, Salvadoro, Honduraso, Nikaragvo kaj Kostariko. Ĉirkaŭ 1830 estis aligita ankaŭ ŝtato Los Altos, kies ĉefurbo estis Quetzaltenango, kiu enspacis partojn de nunaj nordo de Gvatemalo kaj la meksika subŝtato Chiapas. De 1838 ĝis 1840 la federacio solviĝis per interna milito.
Ĵelezniĉka Kolonija
Geografio
Ĵelezniĉka Kolonija etendiĝas laŭ fervojo Beogrado-Novi Sad inter Novbeogrado-Zemun. Pro la fervojo la loknomo signifas: apudfervoja kolonio.
Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko
Politiko
Centramerika liberuloj havis grandajn esperojn pri la federacia respubliko, kiu povus evolui al moderna kaj demokratia nacio, riĉa per komerco inter la Atlantiko kaj la Pacifiko. Tiu deziro estis reflektita en la emblemoj de l' federacia respubliko: la flago montris blanka bendon inter du bluaj strioj, reprezentante la lando inter la oceanoj. La blazono montris kvar montojn (unu po subŝtato) inter du oceanoj, surmontitaj de friga ĉapo, emblemo de respubliko.
Ĵelezniĉka Kolonija
Historio
En tiu loko oni komencis loĝadi ekde 1929. Komence 28 loĝdomoj konstruiĝis. Oni malsukcese nomumis la kolonion pri Franjine Rudine. Longe mankis elekto, akvo kaj similaj. Nuntempe la kolonio ricevis statuson submunicipo.
Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko
Politiko
Fakte, tamen, la federacio montris nesupereblajn problemojn. La liberalisma demokratia projekto estis forte kontraŭigita de konservemaj partioj apogitaj de katolika pastraro kaj terposedantoj. La transportoj kaj ligiloj inter la ŝtatoj estis tre malfacilaj. Plejparto de l' popolo malhavis senton de unuiĝo al aliaj ŝtatoj de federacio. La federacia burokratio en Gvatemalurbo estis nekompetenta. La planoj pri konstruo de kanalo en la regiono ankaŭ kreis internan konkurado pro la eblaj estontaj ekonomiaj profitoj. Tiu problemoj fine kaŭzis internan militon inter partioj kaj ŝtatoj.
Pereo de la Federacio
Multaj homoj proponis reunuigon Centra Ameriko en 19-a jarcento, sed ne sukcesis. La unua provo estis en 1842 de eks-prezidento Morazán, kiu provokis ribelon, sed li estis kaptita kaj mortigita en 1844. Dua provo okazis de oktobro ĝis novembro 1852, kiam Salvadoro, Honduraso kaj Nikaragvo kreis Federacion de Centrameriko kiu ne daŭris. Post, ĉirkaŭ 1880 la prezidento Gvatemalo Justo Rufino Barrios provis reunuigi la ŝtatojn perforte, sed fiaskis kaj estis mortigita. Alia konfederacio de Honduraso, Nikaragvo kaj Salvadoro, nomita República Mayor de Centroamérica (Granda Respubliko de Centra Ameriko) daŭris nur de 1896 ĝis 1898. La lasta provo okazis inter junio 1921 kaj januaro 1922, kiam Salvadoro, Gvatemalo kaj Honduraso kreis novan "Federacion de Centra Ameriko". Tiu nova federacio neniam fakte ekzistis.
La landoj de eksa federacio, en 1856-1857 sukcesis establigi militan koalicion por forpuŝi usonan invadon gvidita de William Walker.
Hodiaŭ ĉiuj kvin nacioj de eksa federacio portas flagojn kun bluaj kaj blankaj bendoj. Kostariko malheligis la bluon kaj metis ruĝan bendon en 1848 omaĝe al Francio.