cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maizo
Radiko
La planto havas du tipojn de radikoj. La unuarangaj estas fibrohavaj kaj krome havas rarlokajn radikojn, kiuj eliras el la unuaj nodoj super la surfaco de la grundo. Ambaŭ havas mision teni la planton staranta; tamen, pro sia granda maso de surfacaj radikoj, la planto povas suferi pro sekego aŭ falo okaze de fortaj ventoj (acame), kaj ĝi ne toleras grundojn al kiuj mankas nutraĵoj.
La planto postula fiziologian profundecon de inter 60 kaj 80 cm de grundo.
Tigo
La tigo estas komponita de tri tavoloj: ekstera epiderma histo, akvimuna kaj travidebla, muro tra kiu fluas la nutrosubstancoj kaj medolo de spongeca kaj blanka histo en kiu la planto stokas nutrorezervojn, speciale sukerojn.
Folioj
La folioj havas longecan formon tre intime ĉirkaŭantan la tigon, el kiu eliras la spikoj aŭ spadikoj. Ĉiu spadiko konsistas el trunko, aksokerno aŭ olote (en la origina Meksiko) kiu estas kovrita per strioj de grajnoj, la manĝebla parto de la planto por homoj; la aksokerno foje estas uzata por nutrado de bestoj.
Infloresko
Estas planto monoika de unuseksaj floroj; ties infloreskoj kaj masklaj kaj inaj estas klare diferencitaj en la sama planto:
Grenoj
En la spadiko, ĉiu grajno aŭ semo estas sendependa frukto nomita kariopso kiu estas enmetita en la cilindra rakio; la kvanto de greno produktita de ĉiu spadiko estas limigita per la nombro de grajnoj por strio kaj de strioj por spadiko.
Genetiko
La maizo estas grava model-organismo por la genetiko kaj la disvolviĝ-biologio.
Estas grava centro kiu koncentras de mutaciojn de maizo, nome la Centro de Stokado de Genetika Kunlaborado de Maizo, kun financo de la Usona Departamento de Agrikulturo, en la Departamento de Sciencoj de Kultivoj, en la Universitato de Ilinojso ĉe Urbana-Champaign. Tiu institucio posedas kolekton de ĉirkaŭ 80 000 specimenoj. La kerno de tiu kolekto konsistas el kelkaj centoj de nomitaj genoj, plus aldonaj kombinaĵoj de genoj kaj aliaj gravaj variaĵoj. Estas ĉirkaŭ 1000 aberacioj kromosomaj (p. ekz., translokigoj, inversigoj) kaj montroj kun nenormalaj kromosomonombroj (ekz., tetraploidiaj). La genetika informaro kiu priskribas la montrojn de mutacianta maizo posedas milojn de aliaj informaĵoj pri ties genetiko, kaj tio videblas en la retejo MaizeGDB: nome datumbazo pri genetiko de maizo kaj genomiko.
En 2005, la usona Nacia Fondaĵo por la Scienco (NSF laŭ ĝia anglalingva mallongigo, de National Science Foundation), la Departamento de Agrikulturo (USDA), kaj la Ŝtata Departamento pri Energio (DOE) formis kuninstancon por sekvencigi la genaron de la maizo. La rezultintaj informoj de la sekvencoj de DNA estis tuj stokitaj en GenBank, nome datumbazo de genaraj sekvencoj. La sekvencaro de la genaro de la maizo estis konsiderata malfacile prilaborebla pro siaj enorma grando kaj kompleksaj genetikaj aranĝoj. Ĝia genaro havas 50 000 - 60 000 genojn inter 2 500 milionoj de bazoj — molekuloj kiuj formas la strukturon de ĝia DNA — kiuj faras ĝiajn 10 parojn de kromosomoj (kompare, la homa genaro havas ĉirkaŭ 2 900 milionojn de bazoj kaj 26 000 genojn.)
La 26an de Februaro 2008 oni anoncis la atingon de la kompleta sekvenco de la genaro de la maizo. La nura alia kultivata planto kies kompleta genaro estis atingita ĝis tiam estas la rizo.
Fiziologio
Maizo estas planto de longaj noktoj kiu floras post ioma nombro de gradaj tagoj > 10 °C (50 °F) en la medio al kiu ĝi adaptiĝis. Tiu mezuro de la influo de la longaj noktoj faras, ke la nombro de tagoj necesaj antaŭ la florado estas genetike markita kaj regulita per la sistema fitokromo.
La fotoperiodeco povas estus ekstercentra en kultivovarioj de tropikaj zonoj, dum la longaj tagoj (mallongaj noktoj) propraj de altaj latitudoj permesas al la plantoj kreski tiom alte ke ili ne havas sufiĉan tempon por produkti semojn antaŭ esti damaĝitaj fare de frosto. Tiuj atributoj, tamen, povas esti tre utilaj por uzi tropikajn maizojn por produkti biobrulaĵojn.
Originoj
Maizo estas rekta malsovaĝigo de la teosinteo (Zea mays ssp. parviglumis), indiĝena al la Balsas-Valo de suda Meksiko aŭ el la Tehuakana Valo de Meksiko.
Oni kredas, ke kultivado de maizo ekis iam inter 7500 kaj 12000 jaroj antaŭ nun. Arkeologiaj trovaĵoj de la plej frua sensema spiko, el Guila Naquitz Kaverno el la Oaxaca Valo de Meksiko aĝas proksimume 6250 jarojn. La Olmekoj kaj Majaoj kultivis ĝin laŭ nombraj variantoj tra Mezameriko, kuiris, muelis aŭ procezis ĝin pere de nikstamaligo. El 2500 a.K., la rikolto etendiĝis tra multe de Ameriko. La regiono disvolvis komercan reton baze sur malmankoj kaj variantoj de maizaj rikoltoj.
Specia evoluo
Meksika kuiristino Elena Reygadas klarigis kiel maizo precize evoluis el naturaj plantoj, nomitaj "teosinte" aŭ "teocintle". Ŝi parolas ne pri rekta aldomigo, sed pri reciproka alproksimiĝo de homoj kaj plantoj okazinta antaŭ inter 9 000 kaj 6 200 jaroj. La teocintloj (naturaj specoj de la genro Zeo, havas kelkaj tigojn kiuj branĉiĝas. El tiuj branĉoj eliras malgrandaj spadiketoj, kiuj siavice havas duflankajn strukturojn (nura paro de grajnstrioj, protektitaj de rigida ŝelo). Anstataŭ kelkajn tigojn, maizo havas unusolan fortikan tigon, malmultaj spadikoj kiuj eliras el la plantocentro kaj estas multe pli grandaj ol tiuj de la teocintloj, mildaj kaj pli facile manĝeblaj. La grajnoj de maizo estas pli alireblaj kaj formas kelkajn striojn, ne nur du, tio estas, ties strukturo estas plurflanka.
La avantaĝoj de tiuj mutacioj rezultis gravegaj. La grando, la teksturo kaj la kvanto de la grajnoj pliiĝis. La grajnoj, jam senaj je rigida kovrilo, kapablis ĝermi pli rapide. Krome, ties rikolto iĝis pli facila. Dum la teocintleroj falis kaj disiĝis nature, la maizgrajnoj restis aligitaj al la spadiko, kio ebligis pli facilan rikoltadon kolektante la tutan spadikon kaj ne pli pene grajnon post grajno; krome eblis stoki la spadikojn kompletajn pli komforte ol la diserigitajn teocintlerojn. Sed diference de la teocintloj, maizo nature ne disvastiĝas: devas esti plantita de homoj. Necesas reciproka interagado.
Tutmonda disvastigo
Maizo etendiĝis al la cetero de la mondo pro ties kapablo por kreski en diversaj klimatoj. Suker-riĉaj variantoj nome sukermaizo estas kutime kreskitaj por homa konsumado kiel semoj, dum la variantoj de kampomaizo estas uzataj por bestomanĝo, variaj maiz-bazaj hom-nutraj uzoj (inklude mueladon al maizfaruno aŭ pasto, premitaj al maizoleo, kaj fermentadon kaj distiladon ĉe alkoholaj distilejoj de burbona maizviskio), kaj kiel kemiaĵo.
La kultivo de maizo estas interesa al sciencistoj. La manĝebla parto de sovaĝa maizo estas tro malgranda, por ke ĝi kultivindu. Multaj generacioj de selekta kultivado necesis por fari planton kun spikoj sufiĉe grandaj por manĝo.
Maizo estas la plej amplekse kreskita grenrikolto tra Ameriko, kun 332 milionoj da tunoj kreskitaj ĉiujare nur en Usono. Proksimume 40% el rikolto —130 milionoj da tunoj— estas uzata por produkti maizan etanolon. Genetike modifita maizo estas ĝis 85% el maize plantita en Usono jam en 2009.
La unuaj maizplantoj kreskis nur malgrande, kun spikoj nur unu colon grandaj, kaj nur unu por planto, sed artefarita selektado fare de indiĝenaj popoloj de Ameriko permesis kreskigi kelkajn spikojn por planto, kaj kutime longaj kelkajn colojn.
Kultivado
Maizo estas plantata en la printempo por profiti la printempajn pluvojn. Ĝia radik-sistemo estas malprofunda kaj la planto tre dependas de ofta pluvo aŭ irigacio.
Aktuale maizo estas semigita en ĉiuj landoj de Latinameriko. Tiu konstituas, kun la fazeolo, la kukurbo kaj la kapsiko, fundamentan manĝaĵon en tuta Ameriko. La produktiveco de la maizo de Centra kaj Suda Ameriko estas, tamen, tre malsupra al tiu de Usono, kio okazas pro la ekologiaj karakteroj kaj ĉefe, klimataj, kiuj diferencigas la du zonojn de produktado. La maizo estas cerealo de tre rapida kresko sed kiu postulas abundan provizon de sunradioj, multe pli en la "Corn Belt" (usona maiza zono), kie la someraj noktoj estas tre mallongaj, ol en la latinamerikaj ekvinoksaj zonoj. Ankaŭ en eŭropaj landoj estas kultivata granda kvanto de maizo cele ĉefe al nutrado de la enstaligita brutaro. La homa konsumo neniam estis hegemona: la hispanlingva proverbo a falta de pan, buenas son tortas (se mankas pano, estas bonvenaj maiztortoj) referencas al la situacio de malsatego en Hispanio dum la Hispana Enlanda Milito, kiam kelkaj latinamerikaj landoj (Meksiko partikulare) sendis grandajn kvantojn de maizo al la respublika zono por anstataŭi la manko de tritika faruno. Tamen en kelkaj regionoj de Hispanio, kaj ĉefe en nordokcidento (Galegio, Asturio ktp.), kie pli pluvas, ja estis relative ofta la konsumo de maizo por homa konsumado.
La kultivo de maizo sekvas diversajn fazojn en: Etapo 1a de semado - apero, etapo 2a de apero - paniklo, etapo 3a paniklo - spadiko, kaj etapo 4a spadiko - maturiĝo. La apero de la planteto estas la apero de la planteti sur la surfaco de la grundo. La posta etapo estas la apero de du kompletaj folietoj; poste okazas la etapo en kiu oni vidas la paniklon sen necesa helpo de la agrikulturistp. Kaj finfine estas la etapo en kiu videblas la stigmoj ok ĝis dek tagojn post la etapo 3a. Post proksimume kvin tagojn videblas la apero de la koleoptilo; post 12 tagojn videblas la apero de la dua folio. Poste la planto produktos inter 16 kaj 22 foliojn ĝis je la 55a tago videblas la lasta branĉo de la paniklo; je la 60a tago videblas la apero de la stigmoj kaj ekdisvolviĝas la spadiko. La ciklo de maizo daŭras inter 215 kaj 270 tagojn. La vegetala disvolvigo daŭras proksimume 60 tagojn dum por alveni al la florado necesas aliaj kromaj 60 tagoj.
Sistemoj de produktado
La maizo estas somera kultivo kiun oni semas en ambaŭ duongloboj. En la Suda Hemisfero la semogamo ampleksas el septembro ĝis januaro kaj oni rikoltas inter marto kaj aŭgusto, depende de la pluvsezono kaj de la momento en kiu startas la frosto, aparte en ĉiu regiono. En la Norda Hemisfero la semogamo ampleksas el aprilo ĝis majo kaj oni rikoltas inter septembro kaj oktobro.
Hibrida maizo
La maizon oni semas plej ofte per hibridaj semoj komercigitaj de semistoj. Tia semo ĉar estas hibrida posedas genojn kaj kvalitojn unikajn kiel produkto de la fekundigo de maskla kaj ina plantoj. Post la rikolto de kultivo de maizo produktita per hibridaj semoj, oni ne povas uzi tiujn semojn por resemado ĉar la rezulto ne havos la samajn kvualitojn. Tio okazigas, ke ĉiujare la terkulturisto devas aĉeti novajn semojn al la semofabrikanto por semi la novan maizkampon.
La "milpa"
La "milpa" estas konstituata kiel agrikultura ekosistemo de popularaj kultivoj inter la centramerikaj kamparanoj, jam de multaj jarcentoj ĝis nun. "Milpa" celas ĉefe alternan kreskigadon de maizo, fazeoloj kaj kukurboj kaj foje kapsikoj. Tia metodo estis uzita de la indiĝenaj majaaj popoloj en Meksiko, Gvatemalo, Honduro kaj Salvadoro. Tio rezultas en dinamiko de kultivoj. La "milpa" estas kultura heredo de la prapopoloj de Mezameriko kiu estis anstataŭata de la sistemoj organizitaj de produktado pelitaj de la verda revolucio.
Tipa afero pri milpa estas la fakto, ke la tri kune kreskigitaj plantoj: maizo, fazeoloj kaj kukurboj, estigas simbiozon. La maizo estas grimphelpilo por la fazeoloj, kiuj liveras al la maizo nitrogenon, dum la grandaj folioj de la kukurbo kovras la grundon kaj tiel malhelpas erozion per pluvo aŭ sekigo. Oni nomas tiajn tri plantojn ankaŭ "la tri fratinoj". Depende de la lokaj kondiĉoj pluraj specoj de tiuj plantoj, aŭ eĉ aliaj kombinaĵoj estas kreskigitaj, tiel ke la milpa-sistemo gravas por konservi la riĉecon de specioj.
Konvencia produktado
La datoj por semado estas el aŭgusto al septembro en la suda hemisfero. Semante per rekta semado oni devas meti po 60 mil ĝis 70 mil semojn las por hektaro. La sulkoj estu je 52 cm ĝis 70 cm.
En la semado oni sterkas la terenon per amonia dufosfato, kiu havigas fosforon kaj nitrogenon. La fosforo estas nutraĵo kiun nombraj kultivoj postulas je la momento de la grundapero, kaj pro tio oni nomas tiun tipon de sterko «startigiloj».
Ene de la produktosistemoj estas du variaĵoj: tiu senirigacia aŭ sezona kaj tiu irigacia. La sezonsistemo konsistas en la semado de la semo dum specifa epoko de la jaro, tio estas, en epoko de pluvo; la agrikulturisto devas adaptiĝi al la klimataj kondiĉoj por akiri profitojn. Aliflanke, ene de la irigacia sistemo, la agrikulturisto povos kultivi kiam tiu konsideru ĝin konvena, ĉae diference de la sezona kultivsistemo, tiu disponas de tereno proksima al akvoliverejo kaj ĝenerale tiu povas esti kontrolita de homoj, male al la pluvo.
Nutrado kaj higieno
En 2007, sciencistoj de la Centro de Disvolvigo de Biotaj Produktoj de la Nacia Plurteknika Instituto de Meksiko malkovris, ke la variaĵo, nomita pro la koloro de ties grajnoj blua aŭ "viola maizo" havas malpli da amelo kaj malpli da glukemia indico (GI) ol la variaĵoj de plej ofta konsumo en tiu momento; la malplia enhavo de amelo povas fari tian maizon ne tro taŭaga por la preparado de pladoj kiel lokro aŭ eĉ polento, sed ŝajne estas tre taŭga por tortiljoj, flokoj kaj krevmaizo ĉar ĝi havigas malpli da kalorioj, kio faras ĝin ideala por dietoj por maldikigo kaj por preventi la efikojn de la diabeto; krome aliflanke tiu blua maizo havas tiun koloron pro la enhavo de antocianinoj (komponantoj kiuj estas ankaŭ en la bluaj aŭ violaj fruktoj aŭ en la ruĝa vino), kiuj estas konsiderataj kiel antioksidantoj.
Nutrokonsumo
La ĉefa uzado de maizo estas kiel manĝaĵo. Ĝi povas esti kuirita per kompleta spadiko aŭ per eligitaj grajnoj (ekzemple kiel ingredienco de salatoj, supoj kaj aliaj pladoj). La maizfaruno (polento) povas esti kuirita aŭ uzita kiel ingredienco de aliaj receptoj. La maizoleo estas unu de la plej malmultekostaj oleoj kaj estas tre uzata por fritado de manĝaĵoj. Por la latinamerikaj popoloj, la produktoj kun bazo de maizpasto estas korespondaĵoj, anstataŭaĵoj aŭ surogatoj de la pano el tritiko.
En la malsupra mapo oni montras la konsumproporcion de maizo por persono je tutmonda nivelo; kiel estas videbla, en la mondo maizo hegemonis en du apartaj mondoregionoj, nome en Centrameriko kaj en Sudorienta kaj Suda Afriko, dum Meksiko, Gvatemalo, Sudafriko, Zimbabvo, Zambio, Lesoto kaj Malavio unuarangas en la listo de la ĉefaj konsumantoj de maizo.
[[Dosiero:Maize food average per capita.png|500px|center|eta|Konsumo por persono de maizo:
██ pli ol 100 kg/jaro
██ de 50 ĝis 99 kg/jaro
██ de 19 ĝis 49 kg/jaro
██ de 6 ĝis 18 kg/jaro
██ 5 aŭ malpli kg/jaro]]
La dependo de la maizo kiel nutrobazo fare de Meksiko estas evidenta, kaj tio rilatas al la fakto ke ekde ataŭkolumbaj epokoj ĝi estis la bazo de la nutrado, kun la kakao, la kapsiketo kaj la kukurbo.
En la latinamerika kuirarto maizo havas gravan partoprenon en tre diversaj pladoj kiel: tortiljoj kaj diversaj receptoj faritaj kun tortiljoj kiel la arepoj, la takoj, la enĉiladoj, la ĉilakiloj kaj la kesadiljoj; lokroj, supoj de kuĉuko, ĉoklo aŭ ĉokolo, de "elote" (spadiko), paragvaja supo, kaĉapoj, haljakoj, haljaketoj, sope, gordita, tlakoĝo, tlaĝudoj, ŭaraĉoj, molotoj, skvitoj, tamaloj kaj humitoj. Maizo estas aparte la ĉefa ingredienco de la arepoj, kiu estas la simbola plado en la gastronomio de Kolombio kaj Venezuelo, kaj populara ankaŭ en Ekvadoro kaj Panamo.
La fritita maizo estas relative ĵusa produkto kiu estas komercigita sub diversaj markoj kiel alternativo al la ensakigitaj terpomfingroj aŭ ternuksoj. Aliaj aplikaĵoj estas "tostadas" (duonebena tortiljo sur kiu oni aldonas legomojn kaj farĉaĵojn kun bazo de kokviando, fibrigita viando aŭ "cebiche"), snacks de la tipo Frito Lay, kaj maizflokoj por la matenmanĝo, kiel tiuj tutmonde fabrikitaj de la usona entrepreno Kellogg's (Corn Flakes kaj "Zucaritas" aŭ diversnome tutmonde).
Varma trinkaĵo kun bazo de maizo estas la atole, prilaborita preskaŭ ĉiam el faruno aŭ pasto el maizo. Malvarma trinkaĵo estas la "tehuino", ofta en la okcidento de Meksiko. La fermentita trinkaĵo "chicha" (ĉiĉo) estas parto de la indiĝena tradicioj en multaj latinamerikaj landoj (en Venezuelo estas konata kiel chicha andina (Anda ĉiĉo) ĉar en tiu lando la chicha propre dirite estas trinkaĵo farita ĉefe el rizo). En tiu lasta lando ekzistas ankaŭ densa trinkaĵo farita baze de maizo kiu ne estas fermentita konata kiel carato de maíz (maiza karato).
Estas variaĵo distribuita laŭlonge de la Centraj Andoj (Kolombio, Ekvadoro, Peruo kaj Bolivio) nomita viola maizo, el kiu oni produktas senalkoholan trinkaĵon konatan kiel chicha morada. El la sama tipo de maizo oni produktas ankaŭ la "api", tipa trinkaĵo de la andaj altebenaĵoj.
Laŭ la variaĵo de maizo kaj la temperaturo de la medio en kiu la planto kreskas, varias la kvalito de la maizoleo; fakte la maiztipoj kiuj kreskas je pli malaltaj temperaturoj produktas pli da oleoj saturitaj de la tipo oleeca ol tiuj kiuj kreskas en tropikaj zonoj. En Meksiko estas ĉirkaŭ 600 tiaj variaĵoj, dum tiuj de plej bona kvalito devenas el malvarmaj regionoj.
En la 1860-aj jaroj, Will Keith Kellogg ekproduktis malgrandan paston baze de integrita faruno el tritiko, aveno kaj maizo. Li fabrikis malgrandajn pecojn kaj rostigis ilin en forno por posta pakigo. Tiu estis la komenco de la maizflokoj konataj ofte per la usonangla nomo corn flakes aŭ cerealaj folietoj. Al la origina formulo ni aldonis sukerojn kaj aliajn komponantojn kaj poste oni fabrikis folietojn produktitajn nur el maizo.
En Kanarioj, el millo (maizo aŭ maizfaruno) oni produktas specifan farunon nekribitan nomitan "frangollo" uzata en recepta preparaĵo kiu estas konata per la sama nomo. Ties aspekto estas simila al tiu de la blanka faruno sed kun tono iom pli malhela kaj iom pli flaveca, depende de la uzata variaĵo. Oni produktas ankaŭ gofion el la maizsemoj ĉu rostitaj kaj muelitaj, kiu estas uzita por sennombra kvanto de pladoj aŭ por rekta konsumo post la masado kun akvo, lakto aŭ mielo.
En Panamo maizo estas konsumata varie, kiel tamaloj, buloj kaj malvarmiga trinkaĵo nome "ĉiĉeme", produktita el boligita maizo, akvo, sukero, cinamo kaj lakto, kiu povas esti konsumata ĉu malvarma ĉu varma. En Salvadoro estas unu de la ĉefaj manĝaĵoj el kiu oni preparas unu de la tipaj popularaj manĝaĵoj nome "pupusa", kaj konsistas el tortiljo farĉita je muelitaj frititaj fazeoloj, fromaĝo kaj y muelitaj viandorostaĵo.
Nutrovaloro
Kvankam la maizo estas manĝaĵo tre riĉa en nutrantoj, ĝis la punkto ke ĝi estis konsiderata la ĉefa vegetala nutraĵo inter la keĉuoj kaj ludas gravan rolon en la mitologio de la mezamerikaj popoloj —vidu ekzemple Popol Vuh—, la kemia kompono de la grajno de maizo estas tuŝita de la genotipo, la medio kaj la semkondiĉoj. Averaĝe, la enhavo de proteino estas de nur 10 % kaj pli ol 60 % estas prolaminoj (zeinoj).
La maizo havas tre malaltan enhavon de sencaj aminoacidoj, kiel lizino, triptofano kaj izoleŭcino, kio okazigas, ke la biologia valoro de la proteino estas malalta kaj de malriĉa nutrokvalito. Tio kondukis la plantoplibonigantojn al atingo de novaj materialoj kun pli bona nutromesaĝo.
Simileco kun la proteinoj de la tritiko kaj rolo en la dieto senglutena
La maizo estas unu de la cerealoj plej multe konsumitaj en la senglutena dieto, kiel anstataŭaĵo de la cerealoj kiuj enhavas glutenon.
Tamen, estas similaĵoj inter la prolaminoj de la maizo —zeinoj— kaj tiuj de la tritiko —gliadinoj—, kio povas rezulti en imunaj reagoj en kelkaj personoj celiakaj.
Spite la malgranda enhavo de zeinoj en la manĝaĵoj produktitaj el maizo kompare kun tiu de gliadinoj en manĝaĵoj kiuj enhavas tritikon, la maizo ŝajnas responsa pri la persistado de la damaĝo en la intesta mukozo en limigita subgrupo de pacientoj de la celiaka misordo, ĉar kaj la reago denaskimuna kaj la akirita kontraŭ la zeinoj estas similaj al la reago kontraŭ la gliadinoj. Konsekvence, la zeinoj povus esti klasitaj kiel damaĝaj por malgranda parto de celiakaj pacientoj, speciale tiuj kiuj montras nedeziratan reagon al senglutena dieto.
La konfirmo ke la zeinoj ludas rolon en la patogenezo de la celiaka malordo esta utila informo por fari la traktadon de kelkaj celiakaj pacientoj kiuj ne respondas al la senglutena dieto. Oni ĉirkaŭkalkulas, ke proksimume inter 10 kaj 18 % de tiuj kazoj prezentas refraktaran celiakion, kio estas pli grava diagnozo, kun klara tendenco al disvolvigo de grava malsano kaj malpli favora prognozo, kun ebla disvolvigo de problemoj pro la malbona absorbokapablo, ostoporozo kaj diversaj memimunaj malsanoj. La retirigo de la maizo de la dieto en kelkaj kazoj kiuj montras nedeziratan reagon al senglutena dieto permesas la kontrolon de la malsano, kun malapero de la simptomoj kaj rekuperado el la damaĝo en la intesta mukozo.
Argentino
Maizo gravas en la Argentina kuirarto, speciale en la regionoj Nordokcidento kaj Kujo. Kelkaj el la tradiciaj pladoj kuiritaj el maizo estas la lokro, la humito, la tamalo kaj la polento.
Kolombio
En Kolombio unu el plej tipaj pladoj estas la arepoj; kaj el maizo oni kuiras tre diversajn pladojn kiel kaĉapo, "bollos", "ĉuzo", pano, pasteĉoj, tortoj, farĉaĵoj, krevmaizo, "buñuelo", "natilla", ĉiĉo, supoj (kiaj la "sankoĉo" kaj la "mute" santandera), tamaloj, aĝakoj, lokro kaj trinkaĵoj kiel "peto", "kuĉuko", "ĉampús", "masato" kaj "ĉiĉeme". Krome oni manĝas ofte la nematuran spadikon boligetita, kiu povas esti poste rostita, sola aŭ kun butero kaj salo. El la maizfaruno produktita industrie oni preparas arepojn, tamalojn, farĉaĵojn kaj aliajn pladojn. La grajnoj de dolĉa nematura maizo peklaĵigita estas uzataj kiel ingredienco por salatoj kaj rizpladoj.
Ĉilio
La abundo de maizo estas malpli ofta en la gastronomio ĉilia ol en la cetero de la landoj de Ameriko. Tamen, oni povas prepari tipajn pladojn kiel la "humitoj" kaj kun fazeoloj prepari porotos granados con mazamorra kaj kun pilko. Maizo estas uzata ankaŭ en la dolĉaĵo de ĉoklo (sinonimo de maizo). Krome la maizo povas formi parton de kelkaj sandviĉoj.
Ekvadoro
En Ekvadoro maizo estas uzata en multaj tradiciaj preparaĵo, kiel en lokroj. La maizo (matura, malmatura aŭ jam en faruno) estas ĉefa ingredienco en receptoj kiel tamaloj, humitoj, kimbolitoj, ĉiŭil, ĉoklo, rostita kanĉa, mote, mote pillo, malpura mote, mote pata, tortiljoj, kaj en trinkaĵoj kiel ĉiĉo, moroĉo, "colada morada", "ĉampús", inter aliaj.
Meksiko
En la Meksika kuirarto la pasto de maizo estas uzata por kuiri tortiljoj, kiuj siavice estas uzataj en multaj tradiciaj pladoj, kiel takoj, "enĉilada", buritoj, "ĉilakile", "kesadija", supo de tortiljo, "flutoj", totopoj, rostpano, "papadzul" kaj multaj aliaj pladoj. La pasto utilas ankaŭ por kuiri sope, tlakogoj, hŭaraĉe, tamaloj, "gordita", "pikadita", fritaĵoj kaj aliaj tipoj de tortiljoj kiel la "tlaĝuda".
La maizpasto utilas ankaŭ kiel ĉefa ingredienco de la atole, tipa trinkaĵo produktita el maizpasto kun akvo aŭ lakto, dolĉigita kaj kun kondimentoj, spicoj aŭ fruktoj. La nematura maizo, nomita "elote", estas konsumita rostita aŭ boligita, kaj el tiu oni kuiras skvitojn, tlakskalojn, supon de elote kaj tamalojn de elote. Krome ĝi estas uzata kiel garnaĵo kaj kiel ingredienco de aliaj pladoj kiel rizo en kelkaj variaĵoj kaj en kelkaj salatoj.
La maizfaruno estas uzata por kuiri atole, biskvitojn, panon kaj maizkukojn. La seka matura maizo estas uzata por kuiri pozole kaj pinole kaj por prepari trinkaĵojn kiel "pozol" kaj fermentita "Pox".
En Latinameriko estas kutimo manĝi grajnojn el la spadiko boligitajn, el kiuj en Meksiko derivas du diferencaj tradiciaj pladoj: unu estas la esquites kaj alia estas la pozole. Depende de la regiono kaj de la individua plaĉo, al "esquites" oni povas aldoni kombinon de diversaj ingrediencoj, inter kiuj elstaras salo, citrono, polva kapsiketo, raspita fromaĝo, kremo kaj majonezo. La "pozole", siaflanke estas tradicia plado al kiu oni povas aldoni diversajn tipojn de viandoj kaj karakteriziĝas ĉar havas maizgrajnojn konsiderinde pli grandajn ol tiuj de la "esquites", nomita "cacahuazintle", kiu en naŭatla lingvo signifas ‘kakaa maizo’ (cacawa[tl] + sentli), reference al la grando de la grajno.
Nikaragvo
Maizo estas elstara produkto tre grava en la dieta de la nikaragvanoj, konsumita de la 80 procento de la loĝantaro en formo de tortiljo kaj konstituante ĉirkaŭ 29 procenton de la dieta energio de averaĝa nikaragvano.
Ene de la diverseco de manĝaĵoj derivitaj de la maizo estas la jenaj: tamalo, atol, "gvirila" (speco de tortiljo kuirita surbaze de nematura maizo), tortiljoj, "nakatamal", pastotamalo, tamalo "pizque", viandobuloj, "buñuelos", "perrerreque", ringodolĉaĵoj, "hojaldras", "viejitas", "pupusas jinoteganas", ĝoltamal, montuka, ĝoltaska, krevmaizo. Same derivas de la maizo diversa kvanto de tipaj trinkaĵoj kiel jenaj: pinol, pinolillo, tiste, tibio, pozol, chingue, ciliano, chicha, cususa, pelo de maíz, café de maíz, tata pinol.
Partikulare oni kuiras tre tipajn pladojn kiuj havas kiel bazon la maizo kiel "indio viejo" (maljuna indiano) kaj "sopa de queso" (fromaĝosupo). Aparte oni kuiras miksaĵojn kiel torta de sardina, sopa de albóndiga, pinol de iguana, pinol de venado, pinol de rabo, "chanfaina" (tripaĵo), ajiaco, cabeza de chancho (porkokapo), sopa de maíz, enchiladas, tortuga, marol, picadillos, tacos, lengua fingida, kaj pebre.
La kulturo de maizkonsumado estas tiom populara ke unu el la plej uzitaj karesnomoj por referenci al la nikaragvanoj estas “pinolero” (derivita de la tradicia nikaragva trinkaĵo nome "pinolillo") kaj tio aperas en popolkantoj simbolaj kiel “Nicaragua Mía” de Tino López Guerra. Xilonem estas la “Diino de la Freŝa Maizo” rememorata per foiro en la municipo Jalapa, departemento Nova Segovio.
En la popola kulturo la maizo elstaras en nikaragva kanto partikulara nomita "Somos hijos del Maíz" (Ni estas filoj de la maizo) de Luis Enrique Mejía Godoy. Tiu kanto aperis en 1980 pro la ekonomia blokado fare de Usono kontraŭ Nikaragvo kun la fono de la konkurenco inter la tritiko kaj la maizo.
Paragvajo
Maizo estas la ĉefa ingredienco por la tipaj naciaj pladoj: nome la paragvaja supo (kiu estas ne supo, sed saltorto) kaj la chipa guasú (ringopano).
Peruo
La maizo estas uzata en diversaj preparaĵoj kiel la kanĉa (kamĉa), mote, aka, api, humito (kaj dolĉa kaj sala), pastel de ĉoklo (dolĉa), api kun sopaipilla, ĉiĉo (aqa) de jora, chicha morada, charquicán, lokro kaj polento.
Salvadoro
En Salvadoro maizo estas amplekse uzata en la metia gastronomio kaj ĉefe, en la areoj en kiuj la indiĝenaj radikoj estas tre enradikitaj. La maizo kiel ĉefa ingredienco estas uzata en la tipaj pladoj kiel pupusas, riguas, tamaloj, atole, maiztortiljoj kaj en multaj el la tipaj preparaĵoj kiel la sopa de patas, sopa de res (bovsupo) kaj sopa de frijoles (fazeolsupo). En la ĉefurbo kaj en multaj aliaj urboj de Salvadoro la «elote loco» (freneza elote, freneza maizo) estas preparaĵo tre ofta ene de la salvadora kuirarto.
Venezuelo
Maizo ludas gravan rolon en la kuirarto de Venezuelo, ĉar el tiu oni produktas tradiciajn pladojn kiel arepoj, pasteĉoj, kaĉapoj, hallaca, hallaquita. Oni konsumas ankaŭ la freŝan spadikon (jojoto [hohoto]) boligita ĉu sola ĉu ŝmirita el butero aŭ margarino. Oni kuiras dolĉaĵojn kiel la mazamorra, majarete, ĉivato, ktp., same kiel trinkaĵoj kiel karato (densa) kaj la chicha andina (anda ĉiĉo, fermentita, nekonfuzenda kun la nealkohola chicha criolla). El la faruno de seka maizo, konata populare kiel harina PAN (kvankam estas ankaŭ aliaj markoj), oni kuiras la menciitaj pladoj (escepte la kaĉapoj kiuj estas kuiritaj el freŝa maizo). Kiam tiu faruno estas rostita oni akiras produkton nomitan fororo.
Krevmaizo
La krevmaizo, nomitaj ankaŭ palomitas de maíz (maizaj kolombetoj) aŭ maizaj rozetoj estas manĝaĵo kuirita el speciala variaĵo de maizo: nome la Zea mays everta, kies grajnoj eksplodas se varmigitaj ĉar ili havas malmolan ŝelon kiu sigelas la humidecon ene, same kiel amelan internon. Per la varmigo, la premo de la centro akumuliĝas ĝis rompi perforte la ŝelon. Nuntempe la krevmaizo estas asociata en la okcidenta kulturo, kaj ĉefe en Usono, kun la ĉeesto en kinejo por spekti filmon.
La krevmaizo estis tipa manĝaĵo de la indiĝenaj indianoj kaj estis kuriozaĵo por la unua eŭropaj esploristoj de la Nova Mondo. Surprizigitaj, Kristoforo Kolumbo kaj lia ŝipanaro aĉetis kolierojn de krevmaizo al la karibaj indiĝenoj. En 1519, kiam Hernán Cortés venis al tio kio estas nuntempe Meksikurbo, trafis, ke la aztekoj portis amuletojn formitajn de kolieroj de krevmaizo uzitajn en la religiaj ceremonioj.
Preparado
La indiĝenoj preparis la krevmaizon laŭ tri manieroj: la unua konsistis en trapikado de spadiko en bastoneto kaj rosti ĝin super la fajro, rikoltante la grajnojn, kiuj eksplodis kaj foriris. La dua konsistis en la separado de la grajnoj el la spadiko por ĵeti ilin rekte al la fajro kaj manĝi tiujn kiuj eksplodis. La lasta kaj plej komplika konsistis en la varmigo de ujo el argilo ne tro profunda, kiu enhavis sablon de dika grajno, kaj kiam la sablo atingis altan temperaturon, oni metis sur ĝin la maizgrajnojn jam for el la spadiko, kiuj varmigitaj eksplodis sur la sablosurfaco.
Lingvistiko
La deveno de la Esperanta vorto estis la taina (taíno) vorto 'mahiz', kiu pasis al eŭropaj lingvoj tra la hispana post la transpaso de maizo al Eŭropo, kio okazis post la malkovro de Ameriko.
Kanya Fujimoto
Li futbalas ĉe Tokyo Verdy.
Kulabah-eŭkalipto
Kulabah-eŭkalipto (Eucalyptus coolabah) estas eŭkalipto de ĉeriveraj areoj kaj troviĝas en Aŭstralio ekde landinternaj ĝis marbordaj regionoj. Angle la specio nomiĝas coolibah aŭ coolabah, estante fremdvorto el la indiĝen-aŭstraliana juvaalijaaj-vorto, gulabaa.
Priskribo
Propagado dependas de periodoj de mergado sub akvo por steriligi sembedojn kaj kiel rezulto la specio estas limigita al ejoj kiuj travivas minimume periodan inundadon. Tamen la arbo troveblas en vastaj areoj de riverebenaĵoj, laŭlonge de permanenta akvo same kiel proksime de laŭsezone inunditaj fontejoj aŭ apud daŭraj akvaĵoj.
Similaj specioj
Kulabag-eŭkalipto estas tre simila al E. microtheca. La ĉefa ekstera diferenco estas ke tiu-ĉi havas malglatan ŝelon ĉe la malgrandaj branĉoj, dum ĉe E.coolabah la branĉoj havas glatan blankan, palgrizan aŭ rozkoloran ŝelon. Kulabah-eŭkalipto pasinte estis konata sub E. microtheca ( kiu nun havas kelkajn subspeciojn ), antaŭ la subdivido en du speciojn.
Bžany (distrikto Stropkov)
Bžany (hungare Bodzás [bodzAŝ]) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.
Historio
La vilaĝon fondis ŝoltiso kun ekloĝintoj kaj la unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1372 laŭ tiama hungara nomo kaj ortografio "Bospataka". La pli nova hungara nomo "Bozyas" aperis en la 15-a jarcento. En 1493 oni komputis tie 5 familiojn. Baldaŭe rutenoj alvenis. En 1715 oni komputis tie jam 9, post 5 jaroj 10 familiojn. En 1869 239 vilaĝanoj en 32 domoj vivis. En 1796 laŭ la tutlanda geografia libro taksis la vilaĝon duaklasa. En 1828 loĝis tie 246 vilaĝanoj en 37 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Bodzás 195 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Zemplén, al distrikto de Stropkov, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Bžany 175 homoj, (163 slovakoj, 11 rutenoj).
Tamaoj
La tamaoj estas etno en Ĉado kaj Sudano. La tamaa lingvo apartenas al la nilo-saharaj lingvoj. La tamaoj supozeble estas pli ol 50.000 homoj.
La plej multaj tamaoj en Sudano loĝas en Kabkabyia en norda Darfuro.
Kvankam la tamaoj estas konsiderataj "afrikaj", ili havas radikojn en la hodiaŭa Sauda Arabio (Awlad Tamim).
En la Darfur-konflikto ili ne estis rekte atakitaj de la Janjaweed, sed tamen kelkaj el ili estis mortigitaj per "flanka damaĝo". Neverigitaj asertoj diras, ke ili havas proksimajn rilatojn al la registaro kaj la Janjaweed.
János Mercs
Biografio
János Mercs maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo. Li akiris aktoran diplomon en Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto) en 2006. Liaj plej gravaj instruistoj estis Andor Lukáts kaj Tamás Jordán (aktoro). Post la diplomo li membriĝis en Teatro Csokonai (Debrecen).
Almedina
Almedina (urbo aŭ urbocentro en araba) estas municipo de Hispanio, en la provinco de Ciudad Real, regiono de Kastilio-Manĉo.
Loĝantoj
La loĝantoj nomiĝas almedinenses. La censita populacio en 2010 estis de 692 loĝantoj kaj la denseco estas de 12,38 loĝ/km².
Situo
Almedina estas situa en la suda parto de Kastilio-Manĉo en la komarko aŭ distrikto Kamparo de Montiel en la suorienta parto de la provinco de Ciudad Real, je altitudo de 901 m; je 106 km el Ciudad Real, provinca ĉefurbo kaj lime kun la deklivaro de Sierra Morena sude kaj oriente kun la provinco de Albacete. La areo de ties teritorio estas de 55.90 km². La geografiaj koordinatoj estas 38°37′″ N 2°57′″ Ok.
Ekonomio
Agrikulturo (olivoj, vitoj, fruktoĝardenoj kaj cerealoj) kaj brutobredado. Iome da konstruado kaj tekstila industrio.
Historio
Kvankam la nomo estas tutaraba, estis antaŭaj setlejoj, eble eĉ antaŭromiaj, Kiel strategia punkto ĉe vojoj, estis grava setlejo dum la araba epoko.
Kangri Garpo
Kangri Garpo (en ĉina: 岗日嘎布; en pinjino: Gǎngrì Gābù) estas montaro en orienta Tibeto, situa ĉefe en Njingĉi Prefekturo same kiel en la parto de Ĉamdo Prefekturo en Tibeto, Ĉinio. La montaro kuŝas oriente de Himalajo kaj okcidente de Hengduan montaro. La montoj estas geografie suda etendo de orienta Transhimalajo.
La plej alta montopinto de Kangri Garpo, nome Bairiga aŭ Ruoni, staras en la centra parto de la teritorio ĝis alto de 6,882 m super marnivelo. Aliaj elstaraj pintoj estas Gemsongu je 6,450 m, Kone Kangri je 6,347 m, Yuhe Kangri je 6,327 m kaj Gheni je 6,177 m.
Kangri Garpo formas alt-altitudan barieron en la plej nordorienta limo de la Hinda subkontinento. La montoj tie estas sur la rekta vojo de la nordorientena sudazia musono kiu kondukas al Kangri Garpo estante la plej malseka loko en la Tibeta Altebenaĵo. Tio kondukas ankaŭ al unu el la plej altaj koncentroj de glaĉeroj en la regiono. Elstaraj glaĉeroj estas la spektakla Midiu Glaĉero, la Ata Glaĉero (nome la plej malalta glaĉero en Tibeto atinganta alton de 2,440 m kaj la 30 km-longa Lhagu Glaĉero.
Legion of Merit
La ordeno Legion of Merit (angle, „legio de merito“) estis iniciatinta la 20-an de julio 1942 pere de la kongreso de Usono. Temas pri altranga armea ordeno, kiu ne nur doniĝas al usonanoj, sed ankaŭ al eksterlandaj oficiroj kaj altrangaj personoj de publika atento. Krom la "medalo de honoro", la "Medal of Honor", temas pri la sola armea ordeno de Usono portata interalie per kola rubando.
Iuj honorigitoj (elekto)
ordigite laŭ ŝtato <!-- por poste, kaze ke ekestus artikoloj pri la menciataj personoj ... {|width="100%" align="center"|
Garde à vue (filmo)
Garde à vue (Gardado ĉe vido) estas franca filmo de Claude Miller, aperinta en 1981.
Temo
Iun silvestran vesperon, la korpoj de du knabinetoj, mortigitaj kaj perfortitaj, ĵus estis trovitaj en la dunoj.
Inspektoro Antoine Gallien, helpata de sia kunulo Belmont, akceptas en policejo notarion Martinaud, lokan burĝon. Martinaud bone konis unu el la knabinetoj, kaj ia mistero ŝvebas super lia privata vivo. Prema kaj senkompata senelira kunfruntiĝo komenciĝas...
Inspektoro Gallien komence ne kredas, ke temas pri la murdisto, tamen la ambigua sinteno de Martinaud, kies kolero iom post iom grandiĝas, kiam indicoj akumuliĝas kontraŭ li, ŝanĝas lian opinion: de atestanto, li fariĝas suspektato kaj Gallien gardas lin ĉe vido, Martinaud volante forlasi la policejon. Gallien tamen estas ĝenata de manko de pruvoj, kaj sciigas tion al sia superulo. Li retrovas Martinaud rastita de sia kunulo sed rifuzas denunci lin. La alveno de la edzino de Martinaud semas perturbon: laŭ ŝi, ŝia edzo (kun kiu seksaj rilatoj estas nulaj) havas nekonvenan emon al infanoj, kaj ŝi diras, ke ŝi pretas doni al inspektoro indicon kulpigantan ŝian edzon por unu el la murdoj. Martinaud tiam rezignas kaj rakontas la murdojn.
Tiam alvenas turnopunkto: la vera murdisto estas arestita kaj konfesas ĉion. Gallien forgardas Martinaud, kaj pridemandita de tiu ĉi - ĉu li kunvokus al tribunalo Camille, cititan de lia edzino, laŭ kiu Martinaud parolus al ŝi logmaniere -, la inspektoro ŝajnigas nekomprenon. Martinaud eliras kaj retrovas sian edzinon memmortigintan - post ŝi ĉeestis la malkovron, kiu senkulpigis lian edzon - en ilia aŭto. La filmo finiĝas per la konsternita vizaĝo de Gallien.
Pri la filmo
La estonta kantistino Elsa ludas unuafoje en kino, en rolo de Camille, knabineto al kiu Jérôme Martinaud enamiĝas, kio provokas ĵaluzon de lia edzino.
Rekompencoj
1982:
Regimento de marsoldataj rabatakantoj
La Regimento de marsoldataj rabatakantoj (angle: Marine Raider Regiment) antaŭe nomata Specialaj Operacioj Regimento de la Usona Marinfanterio, estas la trupoj de specialaj operacioj de la Usona Marinfanteria Korpuso (USMK), kiu estas parto de la Specialaj Operacioj Komando (SOKOM). La milita unuo estis renomita post ĝia antaŭulo, la elita trupo de la Dua Mondmilito, la Rabatakantoj de la Usona Marinfanteria Korpo, ĉi tiu unuo estas la ĉefa batala unuo de SOKOM kaj esti parto de la Usona Komando de Specialaj Operacioj (UKSO).
Dua mondmilito
La marsoldataj rabatakantoj de hodiaŭ povas spuri siajn radikojn reen al siaj antaŭuloj de la Dua Mondmilito, la Rabatakantoj de la Usona Marinfanteria Korpuso. La rabatakantoj estis malpeza infanteria elita unuo, establitaj de marsoldatoj kaj trejnitaj por efektivigi specialajn amfibiajn agadojn, precipe elŝipiĝant en ŝvelajn boatojn kaj operaciant malantaŭ malamikaj linioj. La membroj de la unua bataliono de Raiders, estis parto de la Unua Speciala Operacia Forto de Usono, kaj ankaŭ estis la unuaj en batali en la Pacifika Kampanjo, dum la Dua Mondmilito.
SOKOM
En februaro de 2006, la Specialaj Operacioj Komando (SOKOM) estis kreita en Camp Lejeune, en Norda Karolino. La unua kaj la dua specialaj batalionoj estis kreitaj per la speciala operacia grupo de la usona marinfanteria korpuso. La plej multaj el la batalpersonoj asignitaj al la du batalionoj venis de la skoltada forto de la usona marsoldata korpuso. En aprilo de 2009 la usona marinfanteria korpuso rediseŝis la specialan operacian regimenton, kaj aldonis novan nivelon de komando al la tri specialaj operaciaj batalionoj de la usona marinfanteria korpuso. Ĉiu bataliono konsistas de kvar kompanioj, ĉiu kompanio havas kvar specialaj operaciaj teamoj konsistantaj el dek kvar viroj.
Militbazo
La bazo de la marsoldataj rabatakantoj estas la Marinfanteria Teamo de Specialaj Operacioj (MTSO) formita de dek kvar viroj. Ĉiu teamo MTSO estas organizita en tri elementojn: Ĉefsidejo (HQ) kaj du identaj Taktikaj Eskadroj. La estrarkunsido konsistas el teamoĉefo kaj speciala operacioficiro (kapitano), estro de operacia teamo, (serĝento), kaj komunikada suboficiro (senkomisita oficiro). Ĉiu taktika elemento konsistas el elementa estro (suboficiro), tri kritikaj lerteknikistoj (serĝento aŭ kaporalo), kaj soldatoj de la speciala amfibia skolta unuo de la usona marsoldata korpuso. La organizo permesas al teamo funkcii sola, sed samtempe konservas la kapablon funkcii kiel parto de pli granda unuo, same kiel la Specialcelaj fortoj de la Usona Terarmeo. En 2014 estis sciigite la Specialaj Operacioj Regimento de la Usona Marinfanteria Korpuso (angle: Marine Corps Special Operations Regiment) kaj ĝiaj subordaj unuoj estis renomitaj: Marsoldataj Rabatakantoj (angle: Marine Raiders). Tamen, pro administraj prokrastoj la noma ŝanĝo ne efikiĝis ĝis la 19-a de junio de 2015.
Regimento de Specialaj Operacoj
La Regimento de specialaj operacoj de la usona marinfanterio, ankaŭ nomata Marsoldata Rabatakanta Regimento (angle: Marine Raider Regiment) en memoro de ĝiaj elitaj antaŭuloj de la Dua Mondmilito, estas la specialaj operaciaj trupoj de la Usona Marinfanteria Korpuso. La organizaĵo de la regimento finiĝis en 2007 kaj la unuo enhavas tri batalionojn: la unua, la dua kaj la tria bataliono de specialaj operacoj. La Regimento de Specialaj Operacoj de la Usona Marinfanterio estas la ĉefa batala komponento de la Specialoperaca Komando (SOKOM).
Howard Carter
Howard CARTER [HAŬard KARte] (naskiĝis je la 9-a de majo 1873, mortis je la 2-a de marto 1939) estis brita egiptologo kaj arkeologo, kiu fosis en el-Arman, Veseto kaj Reĝa Valo, kie li en 1922 malkovris la tombon de faraono Tutanĥamono. Liajn laborojn ebligis mecenato, lordo Carnarvon. La malkovro estis la plej signifa arkeologia evento de la 20-a jarcento kaj de egiptologio kaj vekis grandan intereson pri la egipta civilizacio en la tuta mondo. Pri la evento estis verkitaj multaj libroj, same ankaŭ biografioj de H. Carter.
La laboron de H. Carter popularigis C. W. Ceram en siaj popularsciencaj verkoj pri arkeologio, romanojn verkis Christian Jacq (Afero Tutanĥamono) kaj Phillipp Vandenberg (Reĝo el Luksoro).
Tisinec
Tisinec (hungare Tizsény [tiĵEnj]) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.
Situo
Tisinec situas laŭ maldekstra bordo de Ondava, laŭ ĉefvojo Svidník-Stropkov. La lastra urbo troviĝas je 2 km.
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1379. En 1600 10, en 1715 12 familioj pagis impostojn. En 1787 146 vilaĝanoj en 23 domoj, en 1828 279 vilaĝanoj en 35 domoj vivis. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Tizsény 138 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Sáros, al distrikto de Svidník, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Tisinec 375 homoj, (370 slovakoj).
6834 Hunfeld
6834 Hunfeld estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japanaj astronomoj Yoshisada Shimizu kaj Takeŝi Urata elde la observatorio de Naĉikacura en gubernio Ŭakajama (Japanio).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la nederlanda ĵurnalisto Jan Hunfeld (1934–2009), kiu aperigis semajnan paĝon pri scienco en la gazeto Meppeler Courant, en kiuj li inkludis novaĵojn pri la aktivecoj de la Reĝa Nederlanda Societo de Amatora Astronomio.
Hagen Kleinert
Hagen Kleinert (Festenberg, 5-a de junio 1941) estas germana fizikisto. Profesoro de teoria fiziko ĉe la Libera Universitato de Berlino ekde 1968, Honora Membro de la Rusa Akademio por Krea Engaĝo, kaj honora profesoro de la Kyrgyz-Rusa Slava Universitato. Pro siaj kontribuaĵoj al la studado de la fiziko de elementaj partikloj kaj de kondensita materio li ricevis la Max Born Premion 2008 kun koncerna medalo. Li eldonigis pli ol 370 verkojn pri la fiziko de elementaj partikloj, de nukleoj, de solida stato, de likvaj kristaloj, de biomembranoj, de mikroemulsioj, kaj de polimeroj. Li evoluigis plurajn matemetikajn teknikojn kiujn oni aplikis al fiziko kaj al financaj merkatoj (t.n. ekonomiofiziko). Li verkis plurajn librojn pri teoria fiziko. Lia plej konata libro “Integraloj laŭ difinitaj vojoj en la kvantuma mekaniko, en statistiko, en la fiziko de polimeroj kaj en financaj merkatoj” eldoniĝis kvarfoje ekde 1990 kaj akiris entuziasmajn recenzojn. Pro lia kontribuo al la festa libro okaze de la jarcenta naskiĝtago de Lev Davidoviĉ Landaŭ oni aljuĝis al li la Premion Majorana 2009. En majo 2009 li iĝis profesoro kaj honora doktoro ĉe la West University (Okcidenta Universitato) de Timisoara en Romanio.
Biografio Hagen Kleinert studis kaj doktoriĝis en Boulder, Colorado, kaj tie inter 1965 kaj 1967 lernis la principojn de ĝenerala relativeco el George Gamow, unu el la fondintoj de la teorio de Big Bang. Li komencis aktivi en 1972 kiel juna profesoro gasto de la Kalifornia Instituto por Teknologio (CalTech), kie lin impresis la fame konata fizikisto Richard Feynman. De tiu li lernis la teknikon de la integraloj laŭ difinitaj vojoj, kiujn li kiel unua aplikis (kun sia post-universitata lernanto J. Duru) al la atomo de hidrogeno. Tiu ĉi verko ege etendis la aplik-kampon de la Feinman-aj teknikoj. Kleinert kunlaboris kun Feinman por unu el ties lastaj verkoj. La metodo kune eltrovita portis lastatempe al matematika metodo por ŝanĝo de diverĝaj potencoserioj kun malforta kuplo-koeficiento al konverĝaj serioj kun forta kuplo-koeficiento: temas pri la tiel nomata teorio de perturba variado, kiu hodiaŭ estas la plej preciza teorio pri kritaj eksponentoj, konstatebla ĉe duarangaj termodinamikaj fazo-ŝanĝoj. La rezultojn konfirmis satelitaj eksperimentoj pri ŝanĝo al superfluida stato de heliumo.
En la kampo de kvantuma teorio de la kvarkoj, li malkovris la kialon de la reziduoj en la algebro de kuplado de la Regge-trajektorioj , supozitaj de N. Cabibbo, L. Horwitz kaj Y. Ne'eman (p.232 in in ).
Kun E. Maki li klarigis la dudek-edran strukturon en la intera stato de la kvazaŭ-kristaloj.
Pri la superkonduktantoj, en 1982 li antaŭvidis triopan kritan punkton en la faz-diagramo inter superkonduktantoj 1a-tipaj kaj 2a-tipaj, kie la 2a-ranga ŝanĝo iĝas 1a-ranga. Tiun antaŭvidon konfirmis en 2002 Monte-Carlo-tipa komputila simulado.
Bazo de tiu teorio estas la teorio de la sen-ordo-kampoj, priskribita en la volumoj pri la gaŭgo-kampoj en la kondensita materio (citaĵo). Laŭ tiu ĉi teorio, la statistikaj ecoj de la vortic-linioj (aŭ linioj de la kristal-difektoj) estas priskribitaj kiel elementaj ekscitoj helpe de kampoj, kies lini-vojojn indikas la Feinman-diagramoj. La kvantuma teorio de la senordo-kampoj estas komplementa vidpunkto kompare kun la kvantuma teorio de la ordo-kampoj de Landau por la priskribo de la fazoŝanĝoj.
En 1978, ĉe la somera lernejo de Erice (en Sicilio, Italujo), li proponis la ekziston de rompita super-simetrio en la atom-nukleoj, kiu poste estis eksperimente pruvita.
En 1986 li enkondukis la teorion de rigideco de la kordoj kutime kontrolataj de tensio; tio permesis plurajn plibonigojn de la fizikaj ecoj de la kordoj. Ĉar simila teorio estis samtempe proponita de la rusa fizikisto A. Polyakov, oni parolas pri Polyakov-Kleinert kordoi.
Kun A. Cervyakov li etendis la teorion de la probablo-distribuo de la linearaj spacoj al la duon-grupoj pere de unu-valora difino de iliaj produtoj (la tradicia matematiko akceptas nur la linearajn kombinojn). Tiu ampleksigo estis ebla obee al la fizika postulo, ke la laŭvoja integralo restas senŝanĝa sendepende de la koordinat-sistemo. Tio kuntrenas, ke la Schrödinger-a kvantumteorio kaj ĝia reesprimo per laŭvojaj integraloj estas samrezultaj.
Kiel alternativon al la Teorio de kordoj, Kleinert utiligis la kompletan analogion inter la ne-eŭklida geometrio kaj la geometrio de ne-perfektaj kristaloj. Tiel li eltrovis modelon de universo, nomatan kristala mondo au kristalo de Planck-Kleinert. Tiu modelo, je distancoj kompareblaj kun la Planck-longo, donas rezultojn malsamajn de tiuj de la Teorio de kordoj: laŭ ĝi, la materio kreas neregulaĵojn en la spaco-tempo, kaj tio naskas kurbecojn kaj ĉiujn aliajn ecojn de ĝenerala relativeco. Tiu teorio estis inspirfonto por la itala artistino Laura Pesce en la kreo de vitraj skulptaĵoj kun la titolo "kristala mondo". (hic)
H. Kleinert estas senjora fakultat-membro de la Internacia Projekto por Doktoreco pri Astro-fiziko (IRAP), parto de la internacia reto pri astro-fiziko |ICRANet. Li partoprenis ankaŭ en la projekto Cosmology in the Laboratory de la European Science Foundation.
ZHI
La tri-litera kombinaĵo ZHI havas plurajn signifojn, inter aliaj: