cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mongolio
Klimato
Mongolio havas kontinento-specifan klimaton, pro tio, ke la teritorio de Mongolio troviĝas fore de oceanoj, je la alteco de 1600 metroj super marnivelo kaj trapasas tra la lando la suda limo de ĉiamfrosta grundo de la Norda parto de la Terglobo kaj la norda limo de la centra Azia Granda dezerto. Ankaŭ Mongolio situas en modera zono de norda parto de la Terglobo, en meza latitudo. Kvankam en la sama latitudo ankaŭ situas Usono, Kanado, Ĉinio, Japanio, Francio, Italio, Britio kaj landoj de meza Azio, tamen kompare al ili klimato de Mongolio multe malsamas. Vintro estas ege malvarma kaj longdaŭra, sed somero estas mallonga kaj varma.
Dzud
Ĉiuj kvin jaroj la lando konas nekutiman malvarmegan vintron kiun la mongoloj nomas dzud kaj por kiuj ili uzas vin diversajn nomojn. Tiel la Cagana dzud kaŭzas fortan neĝadon kiu malfaciligas ke bestoj povas manĝi. En 2010 okazis la plej terura dzud dum kiu mortis kvinono de la brutaro. Dzud-viktimoj ne povas ricevi monhelpon de la registaro kaj tial multnombre klopodas supervivi en la ĉefurbo. Ĉar ili tie ne povas pagi por lui domon, ĉiujare kreskas tiuj kiuj venas loĝadi en jurto ĉirkaŭ la centro. Ĉiujare la nombro de loĝantoj en la ĉefurbo kreskas kun 40 mil personoj.
Hidrografio
Multaj el Mongolaj akvaj rezervoj konsistas el surfacaj akvoj kaj ĝia tutjara averaĝa flueco estas 34,3 mlrd.m.kub. 51% de akvaj rezervoj koncernas al basenaro de Nordglacia oceano, 12% al basenaro de Pacifika oceano kaj 37% al interna basenaro de centra Azio. En la lando fluas ĉirkaŭ 4000 grandaj kaj malgrandaj riveroj, kiuj longas entute ĉirkaŭ 67 000 km, multaj el ili estas montaraj riveroj diafanaj kaj rapidfluaj. La plej longaj riveroj estas Orĥon (1124 km), Ĥerlen (en Mongolio 1090 km), Tuul (704 km), Zavĥan (670 km), Selenge (en Mongolio 593 km), Ĥovd (516 km), Eg (475 km), Ider (452 km), Delgermörön (445 km) kaj Onon (298 km en Mongolio dum 520 en Siberio). En montara kaj stepa regionoj estas sennombraj fontoj kaj riveretoj, el kiuj multaj havas mineralan akvon. Sufiĉe grandan parton de Mongolaj surfacaj akvoj okupas lagoj kaj troviĝas ĉirkaŭ 3000 lagoj, kiuj havas areojn pli granda ol 0,1 km.kv. Plej grandaj lagoj estas Uvs (3350 km²), Ĥuvsgul (2760 km²), Ĥar-Us (1852 km²) kaj Ĥjargas (1407 km²). La stepa kaj dezerta regionoj havas tre multe da putoj.
Mineraloj
Evidentigitaj en tiu lando ĉi-subaj utilaj mineraloj kaj kelkaj el ili estas elminigataj:
Ĉirkaŭ 100 mil mongoloj gajnus sian panon kiel neleĝaj fosistoj de oro kaj la neleĝa fosado de karbo.
La urbeto Erdenet en la nordo de la lando en la periodo de la regado de la rusoj, estis pro la tiea kuprominejo en si mem respondeca por 80 elcento de la MNP (malneta nacia produkto). Nova kuprominejo estas tiu de Oyu Tolgoi en la dezerto Gobiio, kiu povus fariĝi dekoble pli granda ol tiu de Erdenet.
Loĝantaro
Mongolio havas 3,3 milionoj da loĝantoj kaj estas la plej maldense loĝata lando en la mondo. Duono estas urbanoj. Oni konsideras Mongolion kiel junulara lando, ĉar pli ol 70% de loĝantaro estas junuloj malpli ol 35-jaraĝaj. Mongolio estas preskaŭ unuetna lando ĉar pli ol 90% de loĝantaro estas mongoloj, kiuj konsistas el ĉirkaŭ 20 etnogrupoj: ĥalĥoj, ojratoj, burjatoj, bargoj, darĥatoj, uzemĉinoj, caĥaroj ktp. Naciaj malplimultoj (6-7%): kazaĥoj, urjanĥoj kaj ĥotonoj, kiuj estas idaro de tjurkaj triboj, nun ili loĝas en plej okcidenta kaj nord-okcidenta partoj de Mongolio. Ĉinaj mongoloj en 2000 estis 1 323 konstantaj loĝantoj de ĉina deveno; ĉi tiu cifero ne inkluzivas naturigitajn civitanojn, portempajn loĝantojn, nek kontraŭleĝajn enmigrintojn. Kontraŭleĝaj enmigrantoj el Ĉinio estis taksitaj je 10 000 en la 1990-aj jaroj; iuj uzas Mongolion kiel transitpunkton en Rusion.
Edukado
Mongola edukada sistemo konsistas el antaŭlerneja (infanĝardena), elementa lerneja (1-5 klasoj), mezlerneja (6-10), altlerneja (11-12) kaj (inkluzive kolegian) universitata klerecoj. Oni senpage posedas ĝeneralan edukadon. Pli ol 90% de loĝantaro estas legoscia. Nuntempe en Mongolio funkcias ŝtataj kaj privataj klerigejoj: pli ol 700 ĝeneral-edukaj lernejoj kaj ĉirkaŭ 100 kolegioj kaj universitatoj.
Lingvo
La mongola lingvo estas aglutina lingvo, apartenas al la grupo de altajaj lingvoj. Ĝenerale, mongolan lingvon oni dividas je du grandaj partoj: la norda kaj la suda, kaj je multaj dialektoj. Mongoloj en Mongolio, sud-mongoloj en Ĉinio, burjat-mongoloj en Burjatio, respubliko de Rusia Federacio, kalmik-mongoloj en Kalmikio, respubliko de Rusia Federacio, kaj moguloj en Afganio parolas nordan mongolan, sed daguroj, dunsjanoj, mongoroj kaj baoanoj en Ĉinio parolas sudan mongolan. Naciaj malplimultoj: kazaĥoj, urjanĥoj kaj ĥotonoj parolas tjurkajn lingvojn.
Skribsistemoj
Dum sia historio, mongoloj verkis ĉirkaŭ 10 skribojn (alfabetojn) por verki. El ili estas uzata malnova mongola skribo dum ĉirkaŭ 1300 jaroj. Alivorte, la malnovan mongolan skribon, skribatan de supre malsupren, oni ekuzis ekde 8-a jarcento pere de sogdoj (kiuj loĝis sur la Silka Vojo en la nunaj teritorioj de Taĝikio kaj Uzbekio kaj estis internacie agantaj komercistoj). La mongola tradicia alfabeto permesis ke en la 12-a jarcento okazis intensaj interŝanĝoj de ideoj kaj inventoj inter Okcidento kaj Oriento.
Kulturo
Krom filozofia, religia kaj geografia klasifikado de homara kulturo kaj civilizo, aliflanke oni povas dividi ĝin en du grandajn partojn laŭ vivmaniero de homaro: loksida kaj migrada (aŭ nomada). Mongoloj estas nomada popolo kun antikva kulturo. Spirita kulturo de mongoloj, ekzemple popola kutimo kaj mordevo, mitoj, legendoj, fabeloj, Popolaj eposoj, proverboj, aforismoj, skriba literaturo, popola folkloro, tradicia kredo kaj religio, popola saĝeco, tradiciaj scioj kaj teknologioj estis malmulte pruntitaj de aliaj nacioj, sed progresis surbaze de kulturo de antikvaj mongolaj triboj. Tradicia loĝejo (vidu: Jurto), vestaĵo, manĝaĵo, viv-instrumentoj kaj teknologioj, manlaboroj, kiuj apartenas al materiala kulturo de mongoloj evoluinte perfektiĝis sub influo de nomada kulturo, vivmaniero kaj naturaj specifikecoj. Kvankam, mongola tradicia vivmaniero kaj kulturo relative profunde konservitaj en nuna globalisma epoko kompare al aliaj nomadaj popoloj, kulturaj elementoj de Hindujo kaj Tibeto relative multe aperas en Mongolio, ĉar de antikva tempo en tiu lando disvastiĝis kaj multe prosperis Budhismo kaj ĝi faris grandan influon al vidpunkto, filosofio, tradicio kaj vivmaniero de mongoloj. Nuntempe, en Mongolio jam atingis altan nivelon de progreso ĉiuj ĝenroj de arto, ekzemple opero, baleto, kino, dramo, plastikaj artoj, literaturo, eĉ moderna muziko ktp.
Supratona kantado
Grava elemento en la mongola kulturo estas la supratona kantado (angle: overtone singing, mongole: khöömii, karkhiraa aŭ isgeree) kies baza tekniko multaj mongoloj regas kaj ne malofte emocia esprimo kiun oferas al la naturo.
Koncize pri tradicia mongola civilizacio kaj kulturo
parto de prelego en la Japana kongreso de Esperanto en Jokohamo, 2005, fare de s-ro Chimedtseren ENKHEE Mongolio estas vasta lando. Dum multaj epokoj tie formiĝis klasika tradicio kaj figuro de nomadaj kulturo kaj civilizacio. Historiaj kaj kulturaj vidindaĵoj en Mongolio, ekzemple, restaĵ-loĝejoj, tombejoj kaj kriptoj, fajrobloviloj de antikvaj homoj, la ŝtonoj kun surskriboj kaj imagoj, urboruinoj kaj arkitekturoj ĝis nun rakontas historion de antikva epoko. Grandega, alta montaro, densaj arbaroj kaj tajgoj, senlimaj vastaĵoj kaj valoj, granda Gobio kun dezertoj kaj oazoj, diafanaj riveroj, akvofontoj kaj profundaj bluaj lagoj sub eterna kaj blua ĉielo... jen estas bela lando de mongoloj, nomada popolo.Mongoloj estas Orienta Azia nomada popolo, kiuj delonge loĝis dum multmiljaroj en Centra Azia vasta teritorio inter la lago Bajkalo kaj Granda Muro, kaj la montaroj Hingano kaj Altajo, bredante brutojn kaj ĉasadon.
Ne nur en Mongolio, kaj ankaŭ en aliaj mondopartoj ekzistis nomadaj civilizacioj, ĉefe en la vastaj stepoj ĉe bordoj de la Nigra kaj Kaspia maroj, en dezertoj de Arabio kaj Afriko, en Centra kaj Meza Azio, Centra Ameriko, kaj kelkaj lokoj de Aŭstralio. Tamen, de tempo al tempo la nomadaj popoloj de supre menciitaj regionoj jam transiĝis al loksidaj, kaj kelkaj el ili almenaŭ duonloksidaj civilizacioj, krom mongoloj.Sed, el ili nur mongoloj multe prosperigis klasikan nomadan civilizacion, kiu eĉ ĝis nun daŭrigatas, kaj samtempe dum sia historio ili akiris mirindan potencon, kaj dum tiu-ĉi tempo ili jam fondis en la Mondo grandiozan imperion trans du kontinentoj, Azio kaj Eŭropo. Nuntempe, nur en Mongolio restas nomada civilizacio konservata bone kaj klasikforme.
Spirita kulturo de mongoloj, ekzemple popola kutimo kaj mordevo, mitoj, legendoj, fabeloj, eposoj, proverboj, aforismoj, skriba literaturo, popola folkloro, tradicia kredo kaj religio, popola saĝeco, tradiciaj scioj kaj teknologioj estis malmulte pruntitaj de aliaj nacioj, sed progresis surbaze de kulturo de antikvaj mongolaj triboj. Kvankam, mongola tradicia vivmaniero kaj kulturo relative profunde konservitaj en nuna globalisma epoko kompare al aliaj nomadaj popoloj, tamen kulturaj elementoj de Hindujo kaj Tibeto relative multe aperas en Mongolio, ĉar de antikva tempo en nia lando disvastiĝis kaj multe prosperis Budhismo kaj ĝi faris grandan influon al vidpunkto, filozofio, tradicio kaj vivmaniero de mongoloj. Kvankam ni prezentiĝus detale pri supre menciitaj, ĉi-foje ni koncize klarigu nur pri tio, ke kial mongoloj dekomence havis nomadan civilizacion kaj kulturon.
Mongolio havas kontinentan specifan klimaton. Teritorio de Mongolio troviĝas fore de oceanoj, sur la alteco de 1600 metroj de super mar-nivelo, kaj trapasas tra la lando suda limo de eterna frostiĝo de la Norda Terglobo kaj norda limo de la Centra Azia Granda dezerto. Ankaŭ Mongolio situas en modera zono de norda parto de la Terglobo, en meza latitudo. Kvankam en la sama latitudo ankaŭ situas Usono, Kanado, Ĉinio, Japanio, Francio, Italio, Britio, landoj de meza Azio, postkomunismaj landoj de orienta Eŭropo, sed kompare al ili nur Mongola klimato multe diferenciĝas de ili, pro tio, ke ne tiel abunde penetras Mongolion malseka varmeta aero de foraj oceanoj, ĉar nia lando situas en siaspeca klimata zono, ĉirkaŭata de altaj montaroj. Male, malvarma aero de Nordglacia oceano, precipe dum vintre preskaŭ senobstakle penetras. Alie, ofte troviĝas supre de mongola teritorio anticiklono kiu atmosfera nivele ne penetrigas oceanan varmetan aeron. Koncize dire, depende de tiuj kialoj mongola klimato jam formiĝis kiel kontinenta specifa severa. Diferenco de vintra kaj somera temperaturoj atingas al preskaŭ 100. Alivorte, absolutaj temperaturoj atingas vintre ĝis minus 50, somere plus 40. Vintro estas malvarma kaj longdaŭra, sed somero estas mallonga kaj seka varma. Ne tiel multas relative grandaj riveroj, malsekaĵo ne sufiĉas, tutjara atmosfera precipitado estas nur 200 mm.
Kaŭze de tiaj malagrablaj kaj netaŭgaj klimato-geografiaj kondiĉoj, mongoloj dekomence ne havis eblecon agrikulturi. Tamen, kelkaj mongoloj triboj, samtempe de brutbredado, kaj ankaŭ agrikulturis. Precipe, okcidentaj mongoloj havas historion de agrikulturo, eĉ ĝis nun ĝi daŭrigatas. Dum periodo de manĉuria regado, kaj poste de tio tre malmultnombraj enmigrintaj ĉinoj kaj rusoj kultivis. Sed dum socialismaj jaroj multe aktiviĝis la movado por agrikulturo kaj kultivis kvankam ne tiel vaste, tamen rezulte de tio Mongolio plene provizadis sin je faruno kaj legomoj, eĉ eksportadis ilin.
Se, nia lando situus proksime al maroj kaj oceanoj, se libere penetrus malseka, taŭga varmeta aero de maroj, kaj norde de nia lando, alivorte en Siberio troviĝus granda montoĉeno kontraŭanta nordan malvarman aeron, do, tiam mongoloj estus loksida, kiel supre menciitaj landoj.
Tial, mongoloj nomadumis translokiĝis sezone por ekvilibrigi diferencojn de 100 gradusaj de dum vintra kaj somera temperaturoj, kaj ankaŭ por ekvilibrigi diferencojn de planta kovraĵo kaj denseco, speco kaj konsisto, kaj ventumado, sekeco kaj malsekeco, kaj geografia alteco de la paŝtejoj. Ekzemple, brutbredistoj preferas vintre translokiĝi kaj paŝti siajn brutojn ĉefe antaŭflanke de alta loko, de la montoj. Ĉar en nia lando ventumas ĝenerale denorde suden, tial antaŭflanke de altaj lokoj estas relative varmeta, malfortiĝas tie venta forto, kaj ne tiel abunde falas neĝo. Sed somere, male preferas vastecon, stepan ebenaĵon kie freŝas kaj agrable malvarmetas.
Por multfoje uzi la paŝtejojn oni devis gardi naturon, tre ame kaj ŝpareme uzi ĝin, ĉar pro la kontinenta specifa klimato la grundoj en nia lando estas tre sentema al erozio, tial ne povis paŝti tro multnombrajn brutarojn longtempe sur nur unu paŝtejo. Se ne tiel farus ekŝanĝiĝus la speco de kreskaĵoj kaj iom post iom ekerozius la grundo, eĉ plie ekdezertiĝus. Tio ja estus ekologia katastrofo, pli klarige katastrofo de normala vivado Kompreneble, brutbredisto tute ne deziras ja tion. Tial mongoloj regule nomadis, translokiĝis por eviti tiun katastrofon. Menciinde, ke mongola brutbredado estas tute alia ol brutarbredado en loksidaj landoj. Tie ekzistas ja farmeja brutbredado, tie nur la mastroj ĉiutage preparas la nutraĵon por sia brutaro, sed la brutojn ne tiel paŝtigas. Sed male, mongola brutaro mem nutriĝas en paŝtejoj dum 4 sezonoj de jaro.
La supre menciitaj najbarantaj familioj kutime estas parencoj aŭ bonaj amikoj kiuj delonge konas unu la alian kiel gefratoj. Ili ion ajn aferon faras kune kaj, au laŭvice. Se al unu de ili okazus ia malfacilaĵo kaj malfeliĉo tiam ĉiuj helpas, au okazus ia feliĉo ankaŭ ĉiuj ĝojas. Multe respektas la plej aĝulojn kaj volonte sekvas iliajn konsilojn kaj instruojn. En tia medio infanoj kreskas kaj edukiĝas respekti pliaĝulojn, ne nur pliaĝulojn sed lerni ami kaj helpi aliajn, harmonii kun aliaj. Ĝenerale, tie superas amikeca kaj ĝentileca atmosfero kiel de unu familio.
Nomadaj mongoloj loĝis kaj eĉ nun loĝas en geroj. Tre koncize dire, ke loĝejo de mongoloj brutbredistaj familioj tre konforma por nomadi, translokiĝi, treege facila starigi kaj malstarigi, bezonas ĉirkaŭ duon-horon. Dum vintro ege varma kaj somere freŝa malvarmeta kaj komforta. Dum multmiljaroj, de tempo al tempo ĝi pli perfektiĝis por nomada vivmaniero kaj stabiliĝis kontraŭ ventumado, pluvado kaj neĝado.
Al loĝantoj de la zono de specifika kontinenta klimato devas ĉiam rekompletigi sian jam perditan energion per la nutraĵoj riĉe je kalorio. Konsiderinte tiel, mongoloj multe manĝis viandon, precipe dum vintro, sed somere preferis laktaĵojn. Ankaŭ ili, kiel aliaj nacioj vaste uzis farunon, rizon, legomojn kaj fruktojn ktp. Abunde ekzistas en mongolaj stepoj kaj arbaroj diversaj kreskaĵoj kaj fruktoj por nutraĵoj. Sed, ĉefe rizo, faruno, kaj diversaj legomoj importatis de suda najbaro, Ĉinio.
Sub la influo de nomada vivmaniero kaj longdaŭraj militadoj, mongoloj jam sukcesis havigi al si perfektan teknologion pri prepari nutraĵojn kiujn dumlonge konservi kaj rezervi. Nur du ekzemploj el ili estas teknologioj sekigi viandon kaj lakton.
Brutbredado neniam bankrotis pro la konkurenco, kaj ĉiam donis “puran” profiton, neniam postulis tro elspezon, estis relative stabila, se ne okazus ventego, brulego kaj inundo ktp, aŭ ekologia katastrofo. Tial mongoloj ege protektemas kaj preĝas medion. Al tio ankaŭ multe helpas tradiciaj kredo kaj religio.
Artikolo de Ĉimidijn Dogsuren de 1995 en la revuo Kontakto substrekis, ke de antikvaj tempoj mongoloj kredis je ŝamanismo - ĉefe ĝis la 16-a jarcento, eĉ nun ĝi estas daŭrigata. En la antikvaj tempoj ili imagis, ke ĉiuj montegoj, riveregoj kaj grandaj lagoj havas sian mastron, in- au vir-seksan. Oni diras, ke nur en escepta okazo, precipe noblaj kaj senkulpaj homoj povas vidi ilin per siaj propraj okuloj. La mastroj povas havi diversajn aspektojn, ekzemple homan, au serpentan, au lupan. Mongoloj ankaŭ multe respektas la Ĉielon, Teron, Sunon, Lunon kaj Fajron. Ili kredas, ke eĉ la vento havas sian mastron. Jen kial ĝis hodiaŭ dommastrinoj ĉiumatene oferĵetas freŝan lakton por kontentigi ĉiujn menciitajn mastrojn. Samtempe ili petegas la favoron kaj gardadon de la mastroj.
Mongoloj tute ne permesas al si kaj al aliaj enigi sangon, viandon kaj lakton en riveron kaj lagon. Ili eĉ ne lavas ion en tiuj akvofontoj -se iu ne plenumus tiun tradician mordevon, tuj koleriĝus la koncerna mastro kaj pro tio ankaŭ tuj sekvos diversaj malfeliĉajhoj, ekzemple inundo, brulego, ventego au perdiĝo kaj pereo de la brutaro, nekuraceblaj hommalsanoj ktp. Bedaŭrinde nun la urbanoj tute ne plenumas tiun tradician mordevon de sia popolo.
Sed religio Budhismo la unuan fojon ekpenetris en nian landon dum periodo de la huna imperio, la unua ŝtato en Mongola teritorio, antaŭ 2000 jaroj. Kvankam en 7-8 jarcentoj Budhismo ankoraŭfoje ekdisvastiĝis trans la Ujgurio (nun ujguroj loĝas en okcidenta regiono de Ĉinio), tamen ne sukcesis esti kredo de ĉiuj mongoloj. Dum periodo de imperio de Ĝingis-Ĥano kaj liaj posteuloj, en Mongolio egalrajte prosperis multaj religioj: Ŝamanismo, Budhismo, Kristanismo kaj Islamo. Sed dum periodo de Mongola Juana imperio, Ĥubilaj ĥaan, nepo de Ĝingis-Ĥano, akceptis Hinajanan sekton de Budhismo kaj ĝi fariĝis kiel shtata religio. Meze de 17-a jarcento la religio de Budhismo ankoraŭfoje forte ekpenetris en Mongolion el Tibeto. Budhismo kaj ŝamanismo dum multaj jaroj interbatalis, sed fine venkis la unua. Tamen, iom post iom ŝamanismo kaj Budhismo reciproke influis inter si, precipe la instruoj pri protekti medion.
En la 17-a jarcento mongolaj "malgrandaj" reĝoj invitis en Mongolion la Gvidanton de Tibeta Mahajana sekto de Budhismo Sodnomghamc kaj donis al li la titolon Dalaj Lamao (Dalaj estas mongola vorto, en Esperanto kiel Oceano). De tiam Tibeta religia gvidanto nomiĝas Dalaj Lamao, kiel signifas Ocean-Lamao. Pro tio, tra la tuta Mongolio ekdisvastiĝis Mahajana sekto de Budhismo kaj ĝi jam fariĝis tutnacia religio. Tamen eĉ nun multaj mongoloj kredas du religiojn, Budhismon kaj Ŝamanismon. Dum jaroj de popola revolucio estis malpermesitaj religiaj rajtoj de mongolaj civitanoj, estis ekzekutitaj pli ol 30 000 lamaoj kaj detruitaj pli ol 700 grandaj temploj. Oni diras, ke antaŭ popola revolucio en nia lando estis ĉirkaŭ 100 000 lamaoj. Poste la venko de demokrata movado en la jaro 1990 Mongola registaro plene permesis religiajn aferojn al mongolaj civitanoj kaj temploj. Nun estas Budhismo ĉefa religio en Mongolio (sed ne ŝtata, ne oficiala). Pli ol 90% de loĝantaro kredas Budhismon. Tamen en la lando jam multiĝis ateistoj. En lastaj jaroj ekpenetris aliaj religioj, ekzemple Katolikismo, Bahaismo ktp. Nacia malplimulto - Kazaĥoj kredas je Islamo.
Tamen, mongoloj heredigas siajn sciojn kaj kredojn pri la naturo ĝis hodiaŭ. Kaj tio, pro merito de niaj antaŭuloj, multe helpas kaj helpos al ni protekti la medion.
Tial, oni povas diri, ke ĉefa fonto de nomada brutbredada ekonomia evoluo estis la konformeco, adaptiĝo de homo kaj brutaro kun naturo. Tial, mongolaj brutbredistoj ĉiam tendencis kiel eble konformi kaj adaptiĝi kun origina, virga naturo, respekti naturon, ĉielon kaj teron kiel Dioj, sed ne aliformigi naturon kaj medion. Surbaze de tiu-ĉi tendenco, la kulturo-civilizaciaj elementoj, ekzemple iliaj kredo kaj religio, kutimoj, mordevoj, vivmaniero, popola saĝeco, tradiciaj teknologioj jam enradikiĝis kaj evoluinte perfektiĝis.
Kiel ni jam menciis supre, ke kvankam brutbredado neniam bankrotis pro la konkurenco, kaj ĉiam donis “puran” profiton, neniam postulis tro elspezon, estis relative stabila, tamen ĝi ne povis kovri ĉiun bezonon de socio. Por provizi sian bezonon, mongoloj delonge multe aspiris kaj klopodis komerci, ŝanĝi varojn kun loksida popolo, alivorte kun ĉinoj. Mongoloj kaj ĉinoj ja havis longan historion reciproke ŝanĝi siajn varojn. Kutime mongoloj importis de Ĉinio nutraĵojn, trinkaĵojn, silkojn ktp, sed mongoloj eksportadis ĉefe krudaĵojn.
Tamen dum longa historio mongoloj kaj ĉinoj ĉiam ne povis ja interkonsenti. Reciproke multfoje ili fermis sian limon, kaj tiam ĉesis komercado. Tiam ili havis nur unu vojon solvi la problemon, tio estis milito. Multaj militoj estis inter ili. Nuntempe pense, mongoloj ne nur pro malkonsento kun ĉinoj, alikiale kiuj tute ne dependis de ĉinoj, ili sennombre ĝenis ja per militoj sian sudan najbaron.
Tiun historion ĝis nun rakontas al ni la Granda Muro, kiu nun restas kiel unu el 7 mondaj mirindaĵoj. Eble estis treege malfacila al ĉinoj batali kun mongoloj sen la Muro. Se mongoloj ne ĉiam invadus ĉinojn, la Granda Muro eble ne ekzistus nun en la Mondo. Multaj sciencistoj nun diras, ke tiam kiam mongoloj havis grandiozan potencon, ili multe influis al aliaj nacioj per siaj kulturo kaj civilizacio.
La mongolaj kulturo kaj civilizacio jam dufoje fariĝis centro de la homaro. Oni diras, ke vivo de homo multe influatas de planedoj. Tamen, laste ekaperas scienculoj, historiistoj, etnografistoj, kiuj konkludas, ke ekaperiĝo, prosperiĝo, forte potenciiĝo, malfortiĝo kaj refortiĝo de iu ajn nacio ankaŭ dependas de influoj de planedoj kaj ricevas de ili, ankaŭ de suno, eĉ de profundo de sia terglobo ian energion.
Brestovec (distrikto Myjava)
Brestovec (hungare Brezóvölgy [brezOvoldj]) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.
Mongolio
Koncize pri tradicia mongola civilizacio kaj kulturo
Unu el ĉefaj reprezentantoj de tiu-ĉi teorio estis Lev Gumiljov, rusa fama historiisto. Li aparte pristudis mongolan historion kaj civilizacion, rezulte de sia laboro li faris la konkludon kaj konsideris tiel, ke por mongoloj la ciklo de energiaj influoj ripetiĝas ĉiun 1200-1500 jarojn. Hodiaŭ multaj politologoj kaj ekonomiistoj multfoje diras, skribas, ke la 21-a jarcento estas Azia, pli klarigite dire, ĉina jarcento. Tial, eble ekkomencas bonaj influoj de la planedoj por azianoj! Eble ili sindoneme donis ja al ni siajn energiojn! Ĉu ekkomencas Azia jarcento je ĉinoj. Kvankam, en lastaj jarcentoj, alivorte, ekde periodo de Eŭropa renesanco tra la tuta mondo, unue Eŭropa, sekve Usona kulturo, civilizacio kaj lingvo superas, tamen hodiaŭ tendencas superi Azia jarcento. Se tiel ekkomencus nova erao de Azio, tio ne estus la plej unua Azia jarcento.
Brestovec (distrikto Myjava)
Situo
Brestovec situas meze de sakovojo, fervojo preteriras. Tie funkcias la plej longa tunelo de Slovakio (2987 m longa). Myjava troviĝas je 3 km.
Mongolio
Koncize pri tradicia mongola civilizacio kaj kulturo
Antaŭ tio, jam estis unuafoje, aŭ eble dufoje Aziaj jarcentoj. Pli klarige, 800 jarojn antaŭe, la 13-a kaj 14-a jarcentoj estis Aziaj, precipe mongolaj jarcentoj, ĉar mongoloj sinmontris sian superecon tra la tuta mondo. Tiam preskaŭ ne restis la lokoj en Azio kaj Eŭropo kien ne atingis mongolaj soldatoj kaj ĉevaloj. Eble tiam mongoloj jam ricevis potencan energion de la blua eterna ĉielo, laŭ teorio de Lev Gumiljov. Eble tiam ankaŭ estis aziaj jarcentoj. Sed unuaj aziaj jarcentoj estis dum mongola huna imperio, 300 AK - 300 PK. Multaj eŭropanoj tute ne sciis pri tio, ke hunoj estis prapatroj de mongoloj. Tion diris al eŭropanoj en jaro 1748 la franca sciencisto Joseph de Guignes.
Religio
De antikvaj tempoj mongoloj praktikis ŝamanismon, eĉ nun ĝi estas daŭrigata en pli foraj lokoj. Sed budhismo la unuan fojon ekpenetris en la landon dum periodo de la huna imperio, la unua ŝtato en Mongola teritorio, antaŭ 2000 jaroj. Kvankam en 7-8 jarcentoj budhismo ankoraŭfoje ekdisvastiĝis trans la Ujgurio (nun ujguroj loĝas en okcidenta regiono de Ĉinio), tamen ne sukcesis esti kredo de ĉiuj mongoloj. Dum periodo de imperio de Ĝingis-Ĥano kaj liaj posteuloj, en Mongolio egalrajte prosperis multaj religioj: Ŝamanismo, Budhismo, Kristanismo kaj Islamo.
Ŝtata religio
Dum periodo de Mongola Juana Imperio, Kublaj-Ĥano, nepo de Ĝingis-Ĥano, akceptis Hinajanan sekton de Budhismo kaj ĝi fariĝis en 1586 ŝtata religio. En la 16-a jarcento Mongolaj "malgrandaj" reĝoj invitis en Mongolion la Gvidanton de Tibeta Mahajana sekto de Budhismo Sodnomĝamc kaj donis al li la titolon Dalaj-Lamao (Dalaj estas mongola vorto, kiu signifas en Esperanto 'Oceano'). De tiam Tibeta religia gvidanto nomiĝas Dalaj Lamao, kiu signifas Ocean-Lamao. Pro tio, tra la tuta Mongolio ekdisvastiĝis Mahajana sekto de Budhismo kaj ĝi jam fariĝis tutnacia religio kaj ĉirkaŭ la duono de la loĝantaro konsideras sin budaistojn. Tamen eĉ nun multaj mongoloj kredas du religiojn, Budhismon kaj Ŝamanismon. Dum jaroj de popola revolucio estis malpermesitaj religiaj rajtoj de mongolaj civitanoj, estis ekzekutitaj pli ol 30000 lamaoj kaj detruitaj pli ol 700 grandaj temploj. Oni diras, ke antaŭ popola revolucio en la lando estis ĉirkaŭ 100 000 lamaoj. Poste la venko de demokrata movado en la jaro 1990 Mongola registaro plene permesis religiajn aferojn al mongolaj civitanoj kaj temploj. Nun estas Budhismo ĉefa religio en Mongolio (sed ne ŝtata, ne oficiala). Pli ol 90% de loĝantaro kredas Budhismon. Tamen en la lando jam multiĝis ateistoj. En lastaj jaroj ekpenetris aliaj religioj, ekzemple Kristanismo, Mormonismo, Katolikismo, Bahaa Kredo, Hinduismo, la Oomoto-movado ktp. La nacia malplimulto de kazaĥoj kredas je Islamo.
Ŝtata strukturo
Mongolio - konstitucia, parlamentisma, unitara lando. Ŝtatestro de Mongolio estas la Prezidento (www.president.mn) kun limigitaj rajtoj, kiu estas elektata de tutpopolo por 6 jaroj. La Prezidento prezidas Konsilion pri Nacia Sekureco de Mongolio, kaj estas (simbole) la ĉefkomandanto de la Nacia Armeo. Nuna prezidento estas Ukhnaa Khurelsukh (25.06.2021-). Antaŭa prezidento estis Khaltmaa Battulga 2017-2021.
Ĉefurbo Ulanbatoro
Ĉefurbo de Mongolio, Ulanbatoro, estis fondita en la jaro 1639 kun nomo Urgoo, ruse Urga, proksime de Mongola antikva ĉefurbo Karakorumo, kaj translokiĝinte ĉirkaŭ 20-foje tra la valoj de riveroj Orĥon, Selenge, Tuul, en jaro 1778 finlokiĝis en la nuna loko kun nomo Iĥ (iĥ) Ĥuree. En la jaro 1911 Mongolio liberiĝis el Manĉura imperio (Qing Dinastio) kaj proklamis Gvidanton de Mongola Budhismo Bogd Ĝavzandamba kiel Reĝon de Mongolio, sendependa ŝtato. Okaze de tio, la nomo de ĉefurbo ankaŭ ŝanĝiĝis kiel Nijslel Ĥuree. Tamen, en jaro 1921 venkis en Mongolio popola revolucio kaj forpasis la lasta Mongola Reĝo. En 1924 proklamitis Mongola Popola Respubliko, de tiam la ĉefurbo estas nomita Ulaanbaatar, kio signifas „Ruĝa Heroo“. Dum socialismaj jaroj Ulanbatoro pluvastiĝis kaj multe prosperis, kaj fariĝis sufiĉe moderna urbo.
Nun Ulanbatoro havas 1.4 milionon da loĝantoj, preskaŭ triono de la tuta mongola loĝantaro. Plej multaj nomadoj kiuj venis al Ulanbatoro loĝas en jurtoj (mongeole: ger) sur la flankoj de la montetaro ĉrikaŭ la centro de la urbo. Pli ol duono de la loĝantaro tie ne loĝas en domoj sed en tiuj jurtoj, malgraŭ ke mankas plejofte akvo-infrastrukturon. Vintre kiam frostas (ĝis -40° C) Ulanbatoro suferas multege pro forta aerpoluado pro hejtado de karbo en la jurtoj. Ulanbatoro estas politika, ekonomia, kultura, edukada kaj scienca centro de Mongolio, la plej granda urbo de la lando. Ĝia plej granda problemo nuntempe estas la mortige alta aera poluado (ĝis 100-oble pli alta ol la maksimuma tolerata nivelo 2,5 PM) pro la karbo-hejtado en la multegaj jurtoj tra la tuta urbo. Japana kompanio komencis konstrui sunenergiajn produktejojn kaj tio povus kovri iun ajn elektran energion  en Mongolio. Ulanbatoro nuntempe disponas pri rapida Interreto kaj multaj homoj scias paroli la anglan kaj el la laŭtparoliloj aŭdiĝas la samaj tutmondaj kantoj en la angla.
La plej facila maniero por vojaĝi de Ĉinio al Ulanbator sen aviadilo estas kun interurba rapidtrajno el Pekino, kun temporraba ŝanĝo de trajnoj je la landlimo pro diverenco en la larĝeco de la trako inter Mongolio kaj Ĉinio.
Koji Kataoka
Koji Kataoka (片岡 功二, n. ) estas japana futbalisto.
Mongolio
Historio
Mongola nacio estas unu el grandaj etnoj en la centra kaj nordorienta Azio, kaj mongola teritorio mem estis naskolando de antikva homaro. Fakuloj konfirmas, ke ekde pli ol 700 000 jarojn antaŭe tie loĝis homoj. Krome, la lando estas ege fama je antikvaj arkeologiaj fosiloj. Multe da ostoj kaj ŝtoniĝintaj ovoj de diversaj dinosaŭroj troviĝas el Mongolio.
Dum historio, sur mongolia teritorio mongolaj kaj tjurkaj regnoj alterne superis. Historiistoj supozas, ke la plej potenca ŝtato en Mongolio estis Hun-regno (Hunoj/Huns) antaŭ pli ol 2000 jaroj, etendiĝinta inter la lago Bajkalo kaj la Granda Muro, kaj okcidente Meza Azio kaj rivero Ljao, oriente. Poste hunoj migradis okcidenten dum pli ol du jarcentoj, kaj finfine ili fondis sian ŝtaton en Europo, nuna hungara vasta stepo, sub regado de Hano Attila. Sed en la 13–a jarcento Ĝingis-Ĥano unuigis ĉiujn mongolajn tribojn kaj fondis Unuiĝintan Mongolan Imperion. La monumento de Ĝingis-Ĥano ne troviĝas en la centro de Ulanbatoro, sed je 50km de la urbocentro. Ĝi estas la plej granda rajdista monumento en la mondo en alteco de 40 metroj farita el rustorezista ŝtalo.
Koji Kataoka
Li futbalis ĉe Tokushima Vortis.
Mongolio
Historio
Jen estas skiza historio de mongoloj:
Periodo de Sumbe-regno (jarcentoj I – IV)
Periodo de Nirun-regno (330 – 555)
Periodo de tjurka regno (552 – 745). Poste tjurkoj migris okcidenten kaj fondis sian regnon en malgranda Azio (nuna Turkio).
Periodo de ujgura regno (745 – 840)
Periodo de Hirgisa regno (840 – 924; prapatro de nuna kirgiza nacio)
Periodo de Kidana regno (917 – 1128; alinome Ljao regno). La plej granda kaj potenca ŝtato antaŭ la Mongola Unuiĝinta Imperio. Ĝia ĉefurbo estis nuna Pekino kaj limtuŝis sude ĉinan Sun-dinastion per nuna Ŝansi provinco.
La imperiestro de mongoloj kreis la plej grandan imperion en la homa historio, inter la Japana Maro kaj la Nigra Maro. Sed malsame al aliaj invadantoj, kiuj regis Eŭrazion dum jarcentoj, nur Ĝingis-Ĥano sukcesis starigi stabilan registaran sistemon kaj fari Azion antaŭ Eŭropo ne simple nekonata stepa kaj monta spaco, sed kunigita civilizacio. En la jaro 1220 Ĝingis-Ĥano fondis Karakorumon - la ĉefurbon de la Mongola imperio. Mongoloj honorigas Ĝingis-Ĥanon kiel la plej granda heroo kaj reformisto, preskaŭ kiel Dio.
Familia nomaro de Ĝingis-Ĥano daŭras ĝis la 20-a jarcento. En la jaro 1918 la religia estro de Mongolio Bogdo-gegen ordigis konservi Urgijn biĉig-on (t.n. familia listo) de mongolaj princoj. Ĉi tiu skriba dokumento aŭ manuskripto) estas gardata en muzeo sub nomo Mongol Ulsin ŝastir. Multaj rektaj posteuloj de Ĝingis-Ĥano de lia Ora klano loĝas en Mongolio kaj Interna Mongolio de Ĉinio kaj ankaŭ en aliaj landoj.
Kvankam Ĝingis-Ĥano kaj liaj filoj kaj nepoj fondis en la mondo la plej gigantan regnon sur 2 kontinentoj, Azio kaj Europo, tamen ĝi dividiĝis je 4 grandaj partoj, (preskaŭ memstaraj imperioj).
Periodo de Juan-regno (1271 – 1368). Nepo de Ĝingis-Ĥano nomata Kublaj-Ĥano fondis mongolan Juan–ŝtaton kaj poste proklamis urbon Dadu (nuna Pekino) kiel ĉefurbon de la nova imperio. Kublaj-Ĥano daurigis la politikon de siaj prapatroj kaj plivastigis sian teritorion ĝis la hinda–ĉina duonkontinento. Tamen pro ribelo de ĉinoj falis en Ĉinio la mongola Juan–ŝtato en 1368, kaj mongolojn forpelis oni malantaŭ la Grandan Muron. De tiam ĝis la jaro 1636 mongoloj regis sian ŝtaton sur sia teritorio.
Periodo de subregado de Manĉurio (Ora ŝtato, alie Qing-dinastio; 1636 – 1911). Nomada popolo en nordorienta Azio, manĉuoj okupiĝinte Ĉinion kaj Koreion, alpropriigis al si sudan parton de Mongolio en 1636 (nuna Interna Mongolio, Ĉinio), centran parton en 1691 (55 jarojn poste) kaj okcidentan parton en 1755 (64 aŭ 119 jarojn poste). Tio signifas, ke mongoloj batalis kontraŭ manĉua Ĉin-dinastio (Qing) preskaŭ 120 jarojn.
Sendependiĝo (1911 – ). Tamen post pli ol 200-jara regado de manĉua Ĉin-dinastio (Qing), Mongolio (en 1911), Ĉinio (en 1912) kaj aliaj okupitaj landoj samtempe liberiĝis de Manĉurio (Qing-dinastio kiu falis en 1912). Bedaŭrinde, en 1915 laŭ kontrakto de 3 landoj Ĉinio, Rusio kaj Mongolio ultimate estis nuligita plena sendependiĝo de Mongolio. Tiam ĝi havis limigitajn rajtojn sub kontrolo de Ĉinio kaj Rusio. Dum la jaroj 1919-1921 Mongolio estis invadita de ĉina kaj rusa cara armeoj. Por forpeli ilin mongola registaro petis kelkajn potencajn ŝtatojn, sed el ili nur Sovetio akceptis la peton. Tial helpe de Sovetia ruĝa armeo en 1921 en Mongolio venkis popola revolucio. Post forpaso de la lasta mongola reĝo en 1924 oni proklamis Mongolion Popola Respubliko. Ĝis la jaro 1990 la lando evoluis kiel socialisma sub influo de komunisma ideologio.
Demokratia periodo (1990 – ). En la jaro 1989 orienteŭropaj landoj eksurvojis al demokratiismo. Dank‘ al fondiĝo de Mongola Demokratia Unio la 10-an de decembro 1989 la mongola socio ankaŭ transiris al demokratio. Rezulte de protestaj agadoj de novfonditaj opoziciaj partioj la 9-an de marto 1990 eksoficiĝis Politika Buroo de Centra Komitato de Mongola Popol-revolucia Partio kiu regis la ŝtaton. Samjare en junio okazis la unua demokratia elekto de parlamento kaj estis deklarita nova konstitucio. Mongolio pace transiris al demokratia socio.
Les Bordes (Indre)
Les Bordes estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Indre, en la regiono Centro-Valo de Luaro (Centre-Val de Loire, prononco [). Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Issoudun kaj al la kantono .
Japana-korea aneksa traktato de 1907
La japana-korea aneksa traktato de 1907 estis finaranĝita la 24-an de julio 1907, inter la Japana kaj la Koreia Imperioj.
La Koreia Imperio iĝis protektorato de Japano sub kondiĉoj de la pli frua Traktato Eulsa de 1905 kaj perdis la rajtojn por apartaj diplomataj rilatoj al aliaj landoj. La korea imperiestro Gojong sendis sekrete komisiiton al la Haga Konferenco pri Monda Paco, por protesti kontraŭ la japana agado. Kiel represalio, Japano abdikigis la imperiestron la 18-an de julio 1907 kaj surtronigis lian filon Sunjong.
Ses tagojn poste, la korea registaro akceptis la traktaton. La korea armeo, polico, oficiroj iĝis subigitaj al la rezident-generalo.
Rosendahl
Rosendahl estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Coesfeld de la federacia lando Nordrejn-Vestfalio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Ĝia teritorio apartenas al la historia regiono Monastera Lando, al kiu ankaŭ apartenas tri najbaraj distriktoj kaj la urbo Monastero, germane Münster (Westfalen); la historia regiono ne havas fikse difinitajn limojn - pli-malpli limoj estas la mezalta montaro Teŭtoburga Arbaro nordoriente, la rivero Lippe sude kaj la limo al la najbara ŝtato Nederlando okcidente.
12834 Bomben
12834 Bomben estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak, proksime de Tucson (Arizono, Usono) en la kadro de la projekto Spacewatch.
Nomo
Ĝia nomo honoras la usonan testpiloton Craig R. Bomben de la Dryden Flight Research Center (nun Neil A. Armstrong Flight Research Center) de la NASA en Edwards (Kalifornio). li spertis pli ol 17 jarojn kaj 3800 horojn de flugo en pli ol 50 malsamaj tipoj de aviadiloj.
Grabe (Apače)
Grabe estas unu el la 21 vilaĝoj kiuj formas la Apačka-municipon en Slovenujo. Ĝi havis 98 loĝantojn en 2002.
Loko, priskribo
La vilaĝo situas en la Pomurska regiono en nordorienta Slovenio, en montaro, ĉirkaŭ 6,5 km okcidente de Apače, la administra centro de la komunumo. La areo de la vilaĝo estas 2,17 km² kaj la alteco super la marnivelo estas ĉirkaŭ 292 m.
Osip Mandelŝtam
Osip Emiljeviĉ Mandelŝtam (Осип Эмильевич Мандельштам, אָסיפּ מאַנדעלשטאַם, Osip Mandelsztam; naskiĝis la , mortis ) estis rusa poeto kaj eseisto, kiu vivis en Rusio dum kaj post ĝia revolucio kaj kresko de Sovetunio. Li estis unu el la plej bonkvalitaj membroj de la akmeista skolo de poetoj. Li estis arestita fare de la registaro de Josif Stalin dum la subpremo de la 1930-aj jaroj kaj sendita en internan ekzilon kun sia edzino Nadeĵda. Poste oni permesis al ili translokiĝi al Voroneĵ en sudokcidenta Rusio. En 1938 Mandelstam estis arestita denove kaj kondamnita al tendaro en Siberio. Li mortis tiun jaron en transita tendaro.
Vivo kaj laboro
Mandelŝtam estis naskita en Varsovio (tiam parto de la rusa Imperio) al riĉa pola juda familio. Lia patro, ledokomercisto laŭ profesio, povis ricevi specialan permeson, kiu liberigis la familion de la zono de juda setlejo kaj, baldaŭ post la naskiĝo de Osip, ili translokiĝis al Sankt-Peterburgo. En 1900, Mandelŝtam eniris la prestiĝan lernejon Teniŝevski. La verkisto Vladimir Nabokov kaj aliaj signifaj figuroj de rusa kaj sovetia kulturo estis inter ĝiaj eks-studentoj. Liaj unuaj poemoj estis presitaj en 1907 en la almanako de la lernejo.
En aprilo 1908, Mandelŝtam decidis eniri la Sorbonon en Parizo por studi literaturon kaj filozofion, sed li foriris la sekvan jaron por sekvi en la Universitato de Hajdelbergo en Germanio. En 1911, por daŭrigi sian edukon ĉe la Universitato de Sankt-Peterburgo, de kiu judoj estis ekskluditaj, li konvertiĝis al metodismo kaj membriĝis en la universitato la saman jaron. Li ne kompletigis formalan gradon.
La poezio de Mandelŝtam, akute popolisma en spirito post la unua rusa revolucio en 1905, iĝis proksime rilata al imagemo de simbolismo. En 1911, li kaj pluraj aliaj junaj rusaj poetoj formis la "Gildon de poetoj" (цех Поэтов, Ceĥ Poetov), sub la formala gvidado de Nikolaj Gumiljov kaj Sergej Gorodecki. La kerno de tiu grupo iĝis konata kiel Akmeistoj. Mandelŝtam skribis la manifeston por la nova movado: La mateno de Akmeismo (1913, publikigita en 1919). En 1913 li publikigis sian unuan kolekton de poemoj, La Ŝtono (ruse: камень, Kamjen); ĝi estis reeldonita en 1916 sub la sama titolo, sed kun novaj aldonitaj poemoj.
Geedziĝo kaj familio
Mandelŝtam laŭdire havis amaferon kun la poeto Anna Aĥmatova. Ŝi insistis dum sia vivo, ke ilia rilato ĉiam estis tre profunda amikeco, prefere ol seksa afero. En la 1910-aj jaroj, li estis denove enamiĝinta, sekrete kaj senreciproke, al kartvela princino kaj granda damo de Sanktapetersburga societo Salomea Andronikova, al kiu Mandelŝtam dediĉis sian poemon "Solominka" (1916).
En 1922, Mandelŝtam geedziĝis kun Nadeĵda Ĥazina en Kievo, Ukrainio, kie ŝi vivis kun sia familio. Li daŭre estis altirata al aliaj virinoj, foje grave. Ilia geedziĝo estis minacata, ĉar li enamiĝadis al aliaj virinoj, precipe al Olga Vaksel en 1924-25 kaj Marija Petroviĉ en 1933-34.
Kariero
En 1922, Mandelŝtam kaj Nadeĵda transloĝiĝis al Moskvo. En tiu tempo, lia dua libro de poemoj, Tristia, estis publikigita en Berlino. Dum pluraj jaroj poste li preskaŭ tute rezignis pri poezio, koncentriĝante al eseoj, literaturscienco, memuaroj (La Bruo De Tempo, la rusa: шум времени, Ŝum vremeni; феодосия, Teodozio - ambaŭ 1925) Bruo de Tempo kaj malgrand-formata prozo (La Egipta Stampo, rusa: египетская марка, Jegipetskaja marka - 1928). Kiel ĉeflaboro, li tradukis literaturon en la rusan (19 libroj en 6 jaroj), tiam laboris kiel korespondisto por gazetoj.
La nekonformismaj tendencoj de Mandelŝtam kontraŭ potenculoj ne estis bone maskitaj. Li kontraŭbatalis la ĉiam pli totalisman registaron sub Josif Stalin. En la aŭtuno de 1933, li verkis la poemon "Epigramo al Stalin", kiun li legis ĉe kelkaj malgrandaj privataj renkontiĝoj en Moskvo. La poemo estis akra kritiko de la "Kremla altlandano". Ĝi estis verŝajne inspirita fare de Mandelŝtam, post kiam li vidis la efikojn de la Granda malsatego tiun jaron, dum sia ferio en Krimeo. Tio estis la sekvo de la kolektivigado de Stalin en Sovetunio kaj lia klopodo ekstermi la "kulakojn" (vidu Senkulakigo).
Ses monatojn poste, Mandelŝtam estis arestita. Sed, post la kutima proforma enketado, li estis kondamnita ne al morto en Gulago, sed al ekzilo en Ĉerdinamio en la Norda Uralo kun sia edzino. Ĝi estis konsiderita preskaŭ mirakla okazaĵo, kutime klarigata fare de historiistoj per la persona interesiĝo de Stalin pri la sorto de la poeto. Post provo memmortigi sin kaj sekvanta propeto de Nikolaj Buĥarin, la verdikto estis moderigita ĝis elpelo de la plej grandaj urbegoj. Kiam oni permesis al li elekti sian novan lokon de loĝejo, Mandelŝtam kun sia edzino elektis Voroneĵ.
Tio pruvis provizoran prokraston de la puno. En la venontaj jaroj, Mandelŝtam skribis kolekton de poemoj konataj kiel la Voroneĵaj Notlibroj, kiu inkludis la cikloversojn pri la Nekonata Soldato. Li ankaŭ verkis plurajn poemojn kiuj ŝajnis glori Stalinon (inkluzive de "Odo al Stalin"). Tamen, en 1937, ĉe la komenco de la Granda Purigo, la literatura establado komenciĝis ataki lin en gazetaro, unue loke, kaj baldaŭ poste de Moskvo, akuzante lin je enhavado de kontraŭsovetiaj vidpunktoj. Frue la sekvan jaron, Mandelŝtam kaj lia edzino ricevis registaran kuponon por ferio ne longe de Moskvo. Dum ilia alveno en majo 1938, li estis arestita la 5-an de majo (ref. tendardokumento de la 12-a de oktobro 1938, subskribita fare de Mandelŝtam) kaj ŝargita per "kontraŭrevoluciaj agadoj". Kvar monatojn poste, la 2-an de aŭgusto 1938, Mandelŝtam estis kondamnita al kvin jaroj en reedukaj tendaroj. Li alvenis al la Vtoraja Reĉka (Dua Rivero), transita tendaro proksime de Vladivostoko en la Malproksima Oriento de Rusio kaj sukcesis sendi informon al sia edzino petante varmajn vestaĵojn; li neniam ricevus ilin. La oficiala kialo de lia morto estas nespecifita malsano.
La propra profetaĵo de Mandelŝtam estis plenumita: "Nur en Rusio estas poezio respektata, ĝi mortigas homojn. Ĉu ekzistas iu ajn alia loko, kie la poezio estas tiel ofte motivo por murdo?" Nadeĵda Mandelŝtam skribis memuarojn pri sia vivo kun sia edzo kaj la tempoj en Espero kontraŭ Espero  ) kaj Espero Abandonita Ŝi ankaŭ sukcesis konservi signifan parton de la neeldonita laboro de Mandelŝtam.
En 1956, dum la Ĥruŝĉova degelo, Osip Mandelŝtam estis rehabilitita kaj deklarita absolvita de la pagendaĵoj alportitaj kontraŭ li en 1938. La 28-an de oktobro 1987, dum la administrado de Miĥail Gorbaĉov, Mandelŝtam estis absolvita de la pagendaĵoj (1934) ankaŭ kaj tiel plene rehonorigita. En 1977, etplanedo 3461 Mandelŝtam, malkovrita fare de sovetia astronomo Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ, estis nomita laŭ li.
En Esperanto aperis
Gardu mian parolon sen ĉes', pro gusto de fum' kaj maldigno...
Distrikto Döbeln
La distrikto Döbeln (germane: Landkreis) estis parto de la Respubliko Saksio, kiu estas federacia lando de Germanio. La distrikto ekzistis ĝis la 31-a de julio 2008. La 1-an de aŭgusto 2008 ĝi kun la iamaj distriktoj Freiberg kaj Mittweida kunfandiĝis al nova distrikto Centra Saksio (germane Landkreis Mittelsachsen). La distrikto apartenis al la administra distriktaro Chemnitz, kaj ĝis la 1-a de marto 2012 ankaŭ la nova distrikto Centra Saksio apartenis al ĝi - ekde tiu dato en Saksio ne plu ekzistas la antaŭaj tri distriktaroj Chemnitz, Dresden kaj Leipzig.
La samnoma urbo Döbeln estis la administra centro de la distrikto. Sur ties areo de 423,91 km² loĝis 74.342 homoj; do meznombre 175 sur unu kvadrata kilometro. En tuta Saksio la koncerna nombro estas 238, en Germanio 231. En la sekvanta skema mapo la Distrikto Döbeln estas signita per 6.
Najbaraj distriktoj estis norde distrikto Torgau-Oschatz, oriente Meißen, sude Mittweida kaj en la okcidento la distrikto Muldental.
Lili Vörösmarty
VÖRÖSMARTY Lili  [pr. voeroeŝmarti] estis hungara aktorino naskiĝinta en Koloĵvaro la 10-an de majo 1924 kaj mortinta en Budapeŝto la 20-an de novembro 1964.
Kariero
Vörösmarty devenas el familio de poeto Mihály Vörösmarty. En postsigno de siaj patrino kaj avino ŝi elpaŝis en teatro kiel infano. Ekde 1941 ĝis 1944 ŝi ludis en pluraj teatroj de la lando, poste en 1944 ŝi fariĝis anino de la Magyar Színház. Post 1945 unue ŝi ludis en provinco, poste en la Kis Színház de la ĉefurbo. Ekde 1950 ĝis sia morto ŝi estis aktorino de la Magyar Rádió. Ŝia plej grava rolo estis la figuro de Ica en la radioserio Szabó család. En 1964 ŝi iĝis la aktorino de la Állami Bábszínház (Ŝtata Pupteatro).
Glacikampo
Glacikampo (aŭ frostokampo) estas areo malpli granda ol 50,000 km² da glacio ofte troviĝanta en la plej malvarmaj klimatoj kaj pli altaj altitudoj de la mondo kie estas sufiĉe da precipitaĵo. Ĝi estas etenda areo de interkonektitaj glaĉervaloj el kiu la plej altaj montopintoj staras kiel nunatakoj. Glacikampoj estas pli grandaj ol alpaj glaĉeroj, pli malgrandaj ol glacitavoloj kaj similaj laŭ areo al glaciĉapoj. La topografio de glacikampoj estas determinita de la formo de la ĉirkaŭaj terformoj, dum la glaciĉapoj havas siajn proprajn formojn sur la subaj formoj.
Muuratjärvi
Muuratjärvi estas lago en Meza Finnlando en komunumo Muurame kaj eksa komunumo Korpilahti, kiu nuntempe apartenas al Jyväskylä. Akvo de Muuratjärvi fluas en rivero Muuratjoki en Päijänne. Areo de Muuratjärvi estas 31,54 km². La surfaco de la lago estas 90,1 metrojn super la marnivelo.
Korpilahti
Kaliĥtiedoj
Kaliĥtiedoj, Callichthyidae, estas familio de katfiŝoj (ordo Siluroformaj), nomitaj kiraskatfiŝoj pro la du strioj de ostaj platoj (aŭ ŝildoj) laŭlonge de siaj korpoj. Ĝi enhavas kelkajn el la plej popularaj nesalakvaj akvariaj fiŝoj, kiel multaj specioj de la genro Corydoras.
Taksonomio
La familio derivigas sian nomon el la grekaj vortoj kallis (bela) kaj iĥtis (fiŝo). Kaliĥtiedoj estas unu el la ses familioj en la superfamilio Loricarioidea, kaj estas frata de klado formita de Skoloplacedoj, Astroblepedoj, kaj Lorikariedoj. Ene de la familio Kaliĥtiedoj, la du subfamilioj havas ok genrojn kaj ĉirkaŭ 177 speciojn, enkalkulante ĉirkaŭ 7% el ĉiuj katfiŝoj. Plej el tiuj specioj estas en la genro Corydoras, nome la plej granda katfiŝa genro.
La subfamilio Koridoradenoj enhavas ĉirkaŭ 90% el la specioj de la familio Kaliĥtiedoj kaj estas unu el la plej diversaj siluroformaj grupoj en Neotropiso, kun ĉirkaŭ 170 validaj specioj. Ĝi enhavas du tribojn, Aspidoradini kaj Corydoradini. Aspidoradini enhavas la genrojn Aspidoras kaj Scleromystax, dum Corydoradini enhavas la genrojn Corydoras kaj Brochis. Kelkaj kredas, ke la genro Brochis estu sinonimigita kun Corydoras.
La subfamilio Kaliĥtienoj enhavas la genrojn Callichthys, Dianema, Hoplosternum, Lepthoplosternum, kaj Megalechis. Laŭ artikolo de 1997, Callichthys estas la plej baza membro de la subfamilio. En studo de 2004, oni trovis diferencajn rilatojn inter Kaliĥtienoj: Dianema kaj Hoplosternum formas la plej bazan kladon, kaj Callichthys estas frata de Lepthoplosternum kaj Megalechis.
Domeno
Domeno povas esti:
Listo de francaj ministroj pri junularo kaj sportoj
Listo de francaj ministroj pri junularo kaj sportoj arigas sinsekvajn ministrojn, subministrojn aŭ sub-subministrojn de la registaroj de la 5-a respubliko.
5-a respubliko
Laŭ la strukturo de la francaj registaroj de la 5-a Respubliko, la respondeco pri junularo kaj sportoj estas ofte ligita al tiu de nacia edukado aŭ asocia vivo, kelkfoje ĝi havas rangon de ministerio aŭ de subministro.