cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tigraja lingvo
Oni distingu inter la tigraja lingvo kaj la parenca tigrea lingvo, parolata en la malaltaj regionoj en Eritreo norde kaj okcidente de la regiono kie paroliĝas la tigraja.
Netvibo
Netvibo estas franca retportalo (ankaŭ esperantlingva) personigebla, mens-trafa ekzemplo pri tio, kion oni nomas reto 2.0. Ĝi estas retgvatejo, tio estas, ĝi ebligas gvatadi aktualaĵojn el preferataj retejoj kiuj proponas abonrilateblon. Ĝin lanĉis la 15an de septembro 2005 samnoma ekfirmao situanta en Parizo kaj en Londono. Ĝin fondis la francoj Tariq Krim kaj Florent Frémont. De junio 2006, Pierre Chapaz, fondinto de Kelkoo, kunestras la entreprenon kun Tariq Krim.
Prezento
La hejmpaĝo de tiu retejo eriĝas en modulojn, grafike reprezentitaj pere de blokoj (ortanguloj). Danke al la uzado de AĴAKSO, la uzanto povas tre simple reorganizi sian paĝon translokante, forigante aŭ aldonante blokojn.
Netvibo proponas neniun propran enhavon, sed arigas la enhavojn el aliaj retejoj. Por tio, ĝi apogas sin sur normaj teknologioj tiaj, kiaj vere simpla abonrilato (RSS), Atom kaj iKalendaro, tio ebligas integri la enhavon de ĉiu retejo, kiu disligas titolojn en tiuj formatoj. Specialaj moduloj estis disvolvitaj por kreskigi la integradon de retejoj aparte popularaj (gmail, del.icio.us, flickr...). Oni ankaŭ povas aldoni antaŭprogramitajn modulojn tiajn, kiaj veterprognozaj, retpoŝtkontaj (POP), aŭ retumsignaj...
Kiel multe da aplikaĵoj reto 2.0, Netvibo lanĉis provversion kaj plu estas tiastata. Ĝi do plu evoluas. Novaj servoj aldoniĝas regule ĉe la retejo. Tiuj moduloj foje enhavas bitcimojn, kiujn uzantoj sciigas.
Krom la portalo alirebla de ĉiuj, la skipo de Netvibo eldonas rettaglibron, en kiu estas anoncitaj novaĵoj pri la servo kaj vikion, kiu servas kiel interŝanĝejon inter la uzantoj kaj la programa skipo.
Netvibo ricevis la specialan premion de la ĵurio de la 9a "ora musklako" en junio 2006.
Netviba programinterfaco
Netvibo publikigis la 3an de marto 2006 programinterfacon (API),kiu ebligas al programistoj produkti siajn proprajn modulojn. Tiuj moduloj estas etaj retejoj gastigataj ĉe serviloj sendependaj de tiuj de Netvibo. Pluraj novaj moduloj estas rapide disponeblaj, referencigitaj ĉe la oficiala retejo aŭ ĉe kromaj retejoj.
Netviba ekosistemo
En majo 2006, Netvibo ĉeretigis "Netvibes-ekosistemon", kiun konsistigas granda datenbazo al kiu ĉiu povas kontribui. Ĝi enhavas :
Eksteraj ligiloj
Netvibes.com
Siljan (lago)
Siljan en Dalekarlia en centra Svedio estas svedia la 7-a plej granda lago.<!-- Mapo de _Siljan_ en Svedio]]
_Vattenfall_ (Sveda (Ŝtato, Stato, Stati) Pova Estraro) alezis profunda bone en (serĉi, serĉo) de tergaso. Svedio estis serĉanta por energifontoj, sed ĵusa glaciepoko (cikloj, ciklas) forprenita sedimento kiu kutime devus esti serĉita por oleo kaj tergaso. Tomasa Oro helpis montri tie (majo, povas) esti _abiogenic_ oleo (krustoj, krustas, deponas) en la areo, pro al la meteorita influo havanta kreis multaj profunda (klakas, krakas) en la roko. La (projekcii, projekto) komencita kiel profunda komerca sovaĝa kato bone, kaj ĝia nekutima situo en ostrompiĝis granito allogis scienca atento.
La _Gravberg_-1 bone situo, en la nordo-nordorienta sekcio de la ringo, estis elektita ĉar gravita anomalio indikas malpli densa roko pli sube, kaj kvar _seismic_ reflektiloj (majo, povas) prezenti ĉapa roko pli supre tergaso _reservior_. Elektra rezistanco estas suba en la ringo ol ekster ĝi, (pensiganta, sugestanta) fluaĵo estas en la rokoj. Grundo en la areo montris klara (spuroj, spuras) de metano kaj peza (hidrokarbonoj, hidrokarbonas, hidrokarbidoj, hidrokarbidas), kun (haloo, nimbo, aŭreolo) ĉirkaŭ la ringo koincida kun vanado kaj nikelaj spuraj eroj; la sedimento estis montrita al ne esti la fonto de la (hidrokarbonoj, hidrokarbonas, hidrokarbidoj, hidrokarbidas) pro al ilia situo, glacia delokiga ŝablono, kaj malalta nivelo de matureco. Kvankam la plej granda gaso _leakage_ estis en la nordo-nordokcidenta angulo, la manko de _leakage_ en la centra area sugestita suba ĉapo.
Alezanta komencita sur 1-a de julio, 1986. Per Septembro 1987 ĝi atingis 6700 (mezuriloj, metroj) en profundo.
Kvar _seismic_ reflektiloj estis detektita je 1440, 2800, 4740 kaj 7400 sinjoro La unua tri estita penetrita kaj (fundamenti, trovita) al esti _dolerite_ sojloj, sed la kvara havis estas (identigita, identigita) antaŭ alezanta kiel havanta la plej bona potencialo por gaso (produktado, produkto). La _dolerite_ estas kredita al havi ekzistita kiel multa kiel 1/2 bilionaj jaroj antaŭ la meteorita influo. La granito estas (mult)amplekse ostrompiĝis, kun _calcite_ kiel la ĉefa cemento suben al la 3.2 km profundo, kun malpli grandaj kvantoj al 5 km.
(Spuroj, Spuras) de metano estis (fundamenti, trovita) ajn profundoj, kun pli altaj niveloj en _dolerite_. Kvankam ili ŝajni de _abiogenic_ fonto, nur (tiu, ke, kiu) proksima la _dolerite_ sojlaj punktoj al verŝajna gasmufa fonto. Hidrogeno estis (fundamenti, trovita) en plej sekcioj de la truo, _correlated_ kun heliumo. La heliumo _isotopic_ ŝablono estis konsekvenca kun _radiogenic_, _crustal_ fonto.
Nigra adhera esenco estis (fundamenti, trovita) al esti (baranta, ŝtipanta, kojnanta, blokanta) la (alezi, alezilo) (akvokondukilo, pipo, ŝalmo) kiam cirkulado estis (digita, endigigita, haltita) por kelkaj tagoj je profundo de 5520 sinjoro La esenco estis nigra, adhera kiam malseka, _powdry_ kiam seka, montris ne _fluorescence_, kaj estis forte magneta. Neniu de la alezantaj materialoj montris gaso _chromatographic_ ŝablonoj kiu korespondis kun la nigra esenco. Ĝi enhavis ne ordinara roko (mineraloj, mineralas), neniu de la granitaj naĝiloj atendis en la alezanta fluaĵo, sed estas farita supren de mikroskopa magnetito tenis kune per (oleoj, oleas).
(Sekundo, Dua) truo, _Stenberg_-1, estis alezita en la centro de la ringo, 12 km malproksima de la ringo (sedimentoj, sedimentas) kaj de _Gravberg_-1. Ĉi tiu bone iris al profundo de 6500 sinjoro Tie estitaj gasoj kaj _oily_ magnetita postpuriga ŝlimo simila al tiuj (fundamenti, trovita) en _Gravberg_-1.
(Lokoj, Situoj, Situas) en la _Siljan_ Ringo
-->
Skaneateles
Skaneateles estas unu el la Fingraj Lagoj en centra Nov-Jorkio, Usono. La nomo Skaneateles signifas longa lago en unu el la lokaj irokezaj lingvoj. <!-- _Skaneateles_ Landa Klubo]]
La lago havas longa estas populara por (aliformiga, ripoza) (velanta, velado). (Regattoj, Regattas) kun (jaĥtoj, jaĥtas) de aliaj lagoj kaj ankaŭ _Skaneateles_ komencita en 1847. La _Skaneateles_ Landa Klubo kiel nun boatanta centro. La Fulmo, rasanta _dinghy_, estis (dizajnita, desegnita) kaj produktis en _Skaneateles_, kiel estis la Kometo. Estas kelkaj _marinas_ aŭ aliaj komercaj aparatoj sur la laga bordo. Regas estas rigora, ĉar la lago estas fonto akva por la Urbo de Sirakuso. La _Skaneatels_ (Velanta, Velado) Klubo estas situita sur la orienta flanko de la lago, kie estas ankaŭ publiki boata lanĉanta situo provizis per (Nov-Jorkio, Novjorko) (Ŝtato, Stato, Stati). _Glen_ _Haven_, je la (piedo, futo) de la lago, (oferas, ofertas) _marina_ kaj garaĝanta. Krozas estas havebla de la vilaĝo. _Mailboat_ (servanta, deĵoranta) dometoj laŭ la lago ankaŭ portas (pasaĝeroj, pasaĝeras).
Mejloŝtonoj kaj scena (esprimiloj, esprimas) aperi ĉirkaŭ la lago. Multaj historiaj konstruaĵoj plimultigi la vilaĝo de _Skaneateles_. Lignaĵista Falas estas en naturo konfiti alirebla al la publiki proksima Nova Esperi sur la okcidenta flanko de la lago, kie la Nova Esperi Frezi ankaŭ (majo, povas) esti vizitita. La suda fino de la lago, barita per altaj montetoj (pli sube, (ĝusta, dekstra, rajto)) diferencas en signo de la nordo. _Glen_ _Haven_, hamleto situita tie, iam esprimis granda ripozloka hotelo sed nun (oferas, ofertas) pli malgrandaj vizitantaj aranĝoj kaj sezona brueganta. Sur la okcidenta flanko, la alta Urbo de (Niloj, Nas), (Nov-Jorkio, Novjorko) provizas scena _prospects_. Sur la orienta flanko, la alta Urbo de _Spafford_, (Nov-Jorkio, Novjorko) (oferas, ofertas) _panoramic_ vidoj (pli supre, (ĝusta, dekstra, rajto), kaj ligi pli sube). Inter ĉi tiuj urboj (mensogoj, mensogas, kuŝas) profunda _Glen_ _Haven_ valo en la Urbo de _Scott_, (Nov-Jorkio, Novjorko), en la tria departemento. _Splendid_ (enkadrigis, kadrita) _vista_ de _Glen_ _Haven_ _northward_ supren Skaneateles (aperas, ŝajnas, aspektas) en la _Scott_, (Nov-Jorkio, Novjorko) artikolo, kun vidoj de aliaj urboj (aperanta, ŝajnanta, aspektanta) iliaj respektivaj artikoloj. La hamleto de _Borodino_ en _Spafford_ retenas 1830 preĝejo, malgranda aliigis, en la Federacia stilo kaj (tononomis, notita) kiel centro de la kontraŭsklavecista delokigo kie _Frederick_ Duglasa spoko.
-->
Konga lingvo
La konga lingvo (en propra lingvo: kikongo) estas afrika interkomunik- kaj komerclingvo parolata en suda Kongo Brazavila, sud-okcidenta Kongo Kinŝasa kaj norda Angolo de 8 milionoj da parolantoj. Ĝi havas multajn nomojn en konga lingvo mem, kiel kikongo, kikongo ya leta, kileta, kituba kaj munukutuba. Ĝia ISO-kodo estas. Ekzistas Vikipedio en la konga lingvo.
Deveno
Origine la konga lingvo estis interkomuniklingvo de etnaj kongoj, kiuj parolas multajn parencajn sed ne interkompreneblajn lingvojn, ekzemple kilari, kindibu, kintandu, kisolongo, kisundi, kijombe kaj ĉivili. Aliaj etnoj adoptis la kongan lingvon dum konstruado de fervojo de Matadi ĝis Kinŝaso (1890-1898) kaj de Pŭantenŭaro ĝis Brazavilo (1924-1934), ĉar tiaj grandaj verkoj bezonis pli da laboristoj ol la konga regiono povis doni. Do multe da nekongaj popoloj kunlaboris kun la kongoj, kaj ili uzis la kongan interkomuniklingvon por interkomunikado.
Al la kreo de la konga interlingvo ankaŭ kontribuis la koloniistoj. Al ili estis malfacile lerni la multajn parencajn lingvojn, tiel ili kreis novan lingvon el la kikonga, nomita kikonga de la ŝtato.
Disvastiĝo
La konga lingvo havas oficialan statuson en Kongo Brazavila, Kongo Kinŝasa kaj Angolo, kie ĝi estas nacia lingvo.
Samoa lingvo
Samoa lingvo estas la indiĝena lingvo de Samoo kaj Usona Samoo kaj estas oficiala lingvo (kune kun angla lingvo) en ambaŭ regionoj. Ĝi estas parto de la samoa lingvaro de la Aŭstroneziaj lingvoj.
Estas proksimume 370,000 parolantoj de samoa tutmonde, preskaŭ duono en la samoa insularo. Grandparto de parolantoj estas en Nov-Zelando.
Oroma lingvo
La oroma lingvo estas parolata en Etiopujo, Kenjo kaj Somalujo de pli ol 5 milionoj da parolantoj. Ĝia ISO-kodo estas  . Ekzistas Vikipedio en la oroma lingvo.
Somala lingvo
La Somala lingvo (nomo en la somala lingvo: Af Soomaali) estas lingvo kiun oni parolas en Somalio, sudorienta Etiopio, Ĝibutio kaj la nordoriento de Kenjo. La lingvo apartenas al la orient-kuŝida lingvaro. Ĝi estas la lingvo de la somala popolo kaj estas la oficiala administra lingvo ekde la fino de 1972. Oni do uzas ĝin en administrado, edukado kaj amaskomunikiloj
Specimeno
1-a Artikolo de Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj
Ni ĉiuj naskiĝis liberaj. Ni ĉiuj havas niajn proprajn pensojn kaj ideojn. Oni devas nin ĉiujn trakti same.
Aadanaha dhammaantiis wuxuu dhashaa isagoo xor ah kana siman xagga sharafta iyo xuquuqada Waxaa Alle (Ilaah) siiyay aqoon iyo wacyi, waana in qof la arkaa qofka kale ula dhaqmaa si walaaltinimo ah.
(fonto: http://hooyo.web.free.fr )
Odia lingvo
La odia lingvo (propalingve orija aŭ ଓଡ଼ିଆ) estas la oficiala kaj plej disvastige parolata lingvo en la ŝtato Odiŝo de Barato. Ĝi apartenas al la grupo de la hindarja lingvaro de la hindeŭropa lingvaro. La odia estas unu el la oficialaj lingvoj de Barato. En 2014, la registaro nomis ĝin "klasika lingvo"; la odia tiel iĝis la 6-a klasika lingvo de la lando.
Marŝala lingvo
La marŝala lingvo (propralingve: Kajin M̧ajeļ aŭ Kajin Majõl) estas malajo-polinezia lingvo de la Marŝala Insularo. La lingvo estas parolata de proksimume 44000 personoj.
Norda Ndebela lingvo
La norda ndebela lingvo estas parolata precipe en Zimbabvo kaj ankaŭ en Bocvano kaj Sud-Afriko de 1 558 000 da parolantoj. Ĝia ISO-kodo estas  . La Norda Ndebela lingvo (nguna []) ne rekte rilatas al suda ndebela, Soto-Cvana lingvo parolata en Sud-Afriko [].
Grandega kalidro
La Grandega kalidro, Calidris tenuirostris, estas eta fortika vadbirdo aŭ kalidro de la familio de Skolopedoj kaj ordo de Ĥaradrioformaj. Ĝi estas tamen la plej granda de la Kalidroj.
Ties reprodukta medio estas tundro en nordorienta Siberio. Ili konstruas neston surplanke; la ino demetas kvar ovojn en surplanka truo. Ili estas migrantaj birdoj kiuj vintras en marbordoj en sudorienta Azio el Irano kaj Barato ĝis Filipinoj kaj suden ĝis Aŭstralio. Tiu palearktisa specio formas grandegajn arojn vintre. Ĝi estas rara vagulo en okcidenta Eŭropo.
Temas pri mezgranda birdo 27 ĝis 30 cm longa kaj ĉirkaŭ 160 g peza. Tiu specio havas mallongajn malhelajn krurojn kaj mezlongan maldikan malhelan bekon. Breduloj havas makulitajn grizajn suprajn partojn kun kelkaj ruĝecaj plumoj. Vizaĝo kaj ĉefe gorĝo kaj brusto estas tre punktitaj nigre kaj estas ankaŭ kelkaj strioj en malantaŭa ventro. Vintre la plumaro iĝas tute helgriza supre.
Tiu birdo estas parence rilata kun la pli disvastigata Granda kalidro. En reprodukta plumaro, tiu lasta montras diferencigan ruĝecajn vizaĝon, bruston kaj ventron. En aliaj plumaroj, la Grandega kalidro povas esti identigita pro sia pli granda grando, pli longa beko, pli akra mentono kaj pli striitaj supraj partoj.
La Grandega kalidro estas specio protektita de la Traktato por la konservado de afrikeŭraziaj migrantaj vadbirdoj (AEWA).
Ndonga lingvo
La ndonga lingvo estas parolata en Namibio kaj suda Angolo da 1 miliono da parolantoj ( 810 000 en Namibio enkalkulante parolantojn de la kuanjama kaj de la kvamba, 260 000 en Angolo). La ndonga estas konsiderata kiel dialekto de la oŝivamba kaj estas interkomprenebla kun ties aliaj dialektoj kuanjama kaj mbaĝa. Ĝia ISO-kodo estas  .
Sunda lingvo
La Sunda lingvo (en la denaska lingvo Basa Sunda, lit. lingvo de Sunda) estas parolata de ĉ 42 milionoj da parolantoj (15% de la tuta indonezia loĝantaro) en okcidenta parto de la insulo Javo kaj en la provinco Banteno. Ĝi apartenas al la grupo de malajopolineziaj lingvoj, subgrupo de la aŭronezia lingvaro, kaj inkluzivas pluraj dialektojn nomatajn laŭ la regionoj de iliaj parolantoj de kiuj la ĉefaj estas:
La lingvovarianto cirebona (Cirebon) ne estas sunda, sed java lingvovarianto.
La plej antikva dokumento redaktita en la sundana ĝis nun konata estas la surskriboj (prasasti) "de Astana Gede" aŭ "de Kawali", malkovritaj en la vilaĝo de Kawali, okcidenta Javo. Ili nombras ses kaj estas skribitaj per la malnova sundana alfabeto, nomata "kaganga".
Bibliografio
Viviane Sukanda-Tessier: Parlons soundanais - Langue et culture sunda - L'Harmattan, 2007 ( ISBN 978-2-296-02364-2 )
Eksteraj ligiloj
(eo) Tradukitaj literaturaĵoj en la sunda lingvo
(en) Sunda lingvo, en; Languages of the World, Ethnologue.
Aïssa Maïga
Aïssa Maïga (naskiĝis la en Dakaro) estas senegaldevena franca aktorino, reĝisorino kaj scenaristino. Ŝi estas parto de la nova generacio de junaj francaj aktoroj kiuj komencas famiĝi pro kelkaj produktaĵoj franca kaj eŭropa. Pro siaj okcident-afrikaj devenoj, Aïssa Maïga jam reĝisoris en 2006 tre persona verko nomiĝante Il faut quitter Bamako, kies produkto estas ambaŭ franca kaj malia. Aïssa estas hodiaŭ patrino vivanta inter Afriko kaj Eŭropo.
Biografio
Kvankam ŝi naskiĝis en Dakaro, Senegalo, Aïssa Maïga havas ankaŭ radikoj en Malio pere de sia patro kaj en Gambio pere de sia patrino. Aĝante 4, ŝi transloĝiĝis Parizen. Post sukcesi sian Baccalauréat (ĉefa antaŭ-universita diplomo en Francio), ŝi hezitis inter studi sociologion aŭ partopreni teatran universitaton en Saint-Denis. Ŝi finfine alprenis la duan elekton, sed haltis post kelkaj monatoj ĉar ŝi opiniis la kursojn tro teoriaj. Ŝi poste fariĝis kelnero.
Iom hazarde, ŝi rolis muzikan komedion La nuit la plus longue ĉiusomere dum tri jaroj. Instigita de sia onklino, eksa komediisto kiu strebos trejni ŝin, Aïssa obtenas sian unuan rolon en mallonga filmo pere de amiko en sia liceo: Le Royaume du Passage. Ŝia unua partopreno en longa filmo okazos en 1996 en Saraka Bo kun Richard Bohringer kaj Yvan Attal. Ĝi temas pri polica enketo en afrikdevenula kvartalo en Parizo.
Ŝi estas rimarkita kaj baldaŭ rolados kun famaj eŭropaj reĝisoroj, kiel Michael Haneke aŭ Claude Berri, sed ŝia nomo vere famiĝas en la franca publiko okaze de la sekvaĵo de L'auberge espagnole: Les Poupées Russes en kiu ŝi rolas la umikinon de Romain Duris. Ŝi ankaŭ ĉefrolis en la mallonga filmo de Paris, je t'aime en 2005 (tiu de la 19-a arondismento).
Lucy Liu
Lucy LIU, propranome Lucy Alexis Liu, (naskiĝinta la 2-an de decembro 1968 en Queens, New York, Usono) estas usona aktorino.
Lucy Liu naskiĝis al ĉinaj almigrintoj. La patrino estas biokemiistino, la patro teknikisto. Ŝi havas fratinon kaj fraton. Fininte studadon en mezlernejo en Stuyvesant en Manhattan en la jaro 1986 ŝi komencis studi en Universitato de Novjorko. Tie ne plaĉis al ŝi kaj post unu jaro de "malhela kaj sarkasma" atmosfero ŝi transiĝis al Universitato de Miĉigano, kie ŝi dediĉis sin al ĉina lingvo kaj kulturo. Dum la studado ŝi interesiĝis ankaŭ pri danco, kantado, arto kaj filmado.
Fininte la studadon ŝi decidiĝis dediĉi sin al la filmado profesie. Ŝi transloĝiĝis ĝis Los Angeles, kie perlaboris por vivteni sin kiel instruistino de aerobiko kaj en kiosko de rapida refreŝigo. En sia libera tempo ŝi poste ĉirkaŭiradis konkursojn kaj ŝi akiris malgrandajn aŭ pli grandajn rolojn precipe en televidaj serioj: "Beverly Hills, 90210" (1990), "NYPD Blue" (1993), "ER" (1994), "The X Files" (1993), "Pearl" (1996). Sur filman ekranon ŝi venis unuanfojon en la jaro 1996 en filmo "Jerry Maguire".
Rompo en ŝia kariero fariĝis serio "Ally McBeal" (1997). Ŝi aperis (krom aliaj roloj) ankaŭ kiel princino Pei Pei en vesterna komedio de Jackie Chan "Shanghai Noon" kaj pli poste en komerce sukcesa akcia komedio "Charlie's Angels".
En sia libera tempo ŝi dediĉas sin al montogrimpado, skiado, rajdado sur ĉevalo, ŝi ludas akordeonon kaj trejnas batalartojn - kick-bokso, kung-fuo kaj kali-eskrimasilat.
Naura lingvo
La naura lingvo (naure Dorerin Naoero aŭ Ekaiairũ Naoero) estas lingvo parolata de ĉirkaŭ 6,000 denaskaj parolantoj en Nauro, kie ĝi estas oficiala lingvo. Ĝi estas parolata de 50% el la loĝantoj de Nauro, ĉar la angla estas la dua oficiala lingvo de la insulo.
Konsonantoj
La naura havas 19 konsonantojn.
Vokaloj
La akcento estas je la antaŭlasta silabo, se la vorto finiĝas per vokalo. Ĝi estas sur la lasta silabo, se la vorto finiĝas per konsonanto.
Njanĝa lingvo
La njanĝa lingvo, kelkfoje nomata ĉeva lingvo aŭ ĉiĉeva lingvo, angle; chichewa, simpligita ankaŭ kiel chewa) estas bantua lingvo, parolata en Malavio, Mozambiko, Zambio kaj Zimbabvo de pli ol 9 milionoj da parolantoj (Malavio : 3 200 000 - Zambio: 989 000 - Mozambiko: 423 000 - Zimbabvo 251 800 - Tanzanio: ? inkluzivante ĉiujn dialektojn). Ĝia ISO-kodo estas  . Ekzistas Vikipedio en la njanĝa lingvo. En Zimbabvo la ĉeva lingvo estas ekde 2013 oficiala lingvo.
La unua ĉeva gramatiko estis verkita de brita lingvisto en 1880. Kaj la Biblio kaj la Korano estis tradukitaj al chewa.
Pri la nomo
La nomo de la lingvo aŭ povas inkluzivi la prefikson "chi", kun la signifo de la klaso de lingvoj (chicheva, chinyanja) aŭ preterlasi ĝin (cheva, nyanja).
Ekde 1968 ĝi nomiĝis la Cheva lingvo en Malavio. En aliaj landoj ĝi nomiĝas Nyanja.
Kuanjama lingvo
La kuanjama lingvo estas parolata en Angolo kaj Namibio de 700 mil da parolantoj. Ĝi estas normigita dialekto  de la oŝivamba lingvo, kaj estas  reciproke komprenebla  kun  Ndonga, la nura alia Oŝivamba dialekto havante normon skribitan formon. Ĝia ISO-kodo estas  .
La tuta kristana Biblio estis tradukita al kuanjama lingvo kaj publikigita en 1974 sub titolo Ombibeli de la Sudafrika Biblia Asocio (South African Bible Society).
Cvana lingvo
La cvana lingvo (Setswana) estas parolata de pli ol da parolantoj. Ĝia ISO-kodo estas  . Ekzistas Vikipedio en la cvana lingvo.
La cvana lingvo estas parenca al la peda lingvo.
Siĉuana loloa lingvo
La siĉuana loloa lingvo (ankaŭ konata per sia ĉina nomo, jia, aŭ sia propra, nuosu) estas parolata en Ĉinujo (Siĉuano, Junano) de pli ol 6,5 milionoj da parolantoj. Ĝia ISO-kodo estas  . Ekzistas Vikipedio en la siĉuana loloa lingvo.
Mariupolo
Mariupolo (Маріуполь, Мариуполь) estas urbo de Ukrainio, apartenas al Donecka regiono, havena urbo ĉe la Azova Maro. Ĝi situas ĉe Kalmiuso-rivero. La urbo havas 500 000 loĝantojn. Tuta areo estas 166 km². Industria loko, marhaveno.
De marto 2022 Urbo-Heroo de Ukrainio. De majo 2022 okupata de rusoj, kaj la 30-an de septembro 2022 aneksita kune kun la tuta Donecka provinco kaj tri aliaj provincoj.
Turkia sito
La Turkia sito estas eta paseroforma birdo. Ĝi estas endemismo en Turkio kaj Kaŭkazo.
Mariupolo
Historio
Mariupol estiĝis somere de la 1778 kiel Pavlovsk, surloke de fortikigita gardejo de zaporogoj el la 16-a jarcento. En 1789 ricevis urborajton (la plej malnova urbo de la Donecka provinco). La nomo Mariupol aperas nur en 1780, omaĝe al edzino de posta caro de Rusio Paŭlo la 1-a. Ekde 1948 ĝis 1989 la urbo havis nomon Ĵdanovo (Жданов).
La 24-an de januaro 2015 sur loĝkvartalon de la urbo falis bomboj de la misilo Grad mortigante 30 civilulojn kaj vundante preskaŭ 100. La evento estis parto de ofensivo gvidata de porrusaj separistoj kadre de la hibrida milito en orienta Ukrainio. Ukrainaj regopovoj kaj Organizo por Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo (OSKE) konfirmis, ke la atako okazis de la teritorio kontrolata de separistoj de tiel nomata Popola Respubliko de Donecko. La atako estis kondamnita flanke de regopovoj de Eŭropa Unio, NATO, OSKE kaj Usono. Prezidento de Ukrainio Petro Poroŝenko agnoskis ĝin kiel krimon subigitan al Internacia puna kortumo en Hago. Sekureca Servo de Ukrainio malkaŝis por publika scio, ke la atakon ordonis rusa oficiro komandanta specialan batalionon.
Turkia sito
Nutrado
Ĝi manĝas insektojn, semojn. Flugkaptanta.
Mariupolo
Demografio
Historia etna konsisto surbaze de oficialaj rusiaj, sovetaij kaj ukrainaj fontoj:
1897
Turkia sito
Vivmaniero
Ĝi havas kapablecon, kiel aliaj sitoj - grimpi "kaposuben" sur la trunkoj de arboj. Dum vintro kun aliaj birdoj kreas „vintrajn birdarojn“ simile, kiel eŭropa sito kun paruedoj.
Mariupolo
Demografio
1939
2002
Turkia sito
Nestado
Ĝi estas teritoriema birdo kaj nestumas simile kiel aliaj sitoj en kavoj de trunkoj. Sed malsame de ili, ĝi povas ĉizi nestkavon en mola (putrita) ligno. Argilo ne estas uzata per ĝi por malgrandigi enflutruon. Ino demetas de 5 ĝis 7 ovojn.
Voĉo
Ĝia voĉo konsistas el trinotaj partoj kaj ankaŭ partoj de du alternaj tonoj.
Rilatoj
Tiu palearktisa specio estas parenca kun aliaj "supercilaj" (havantaj blankajn superokulajn stripetojn) sitedoj - S. ledanti, S. whiteheadi, S. canadensis, S. vilosa kaj S. junanensis.
Stato de endanĝero
En Turkio konstruado de turistaj centroj laŭ marbordo detruas ĝian vivmedion simile kiel ĉe aliaj specioj ĉirkaŭ Mediteraneo.
Suda Ndebela lingvo
La Suda Ndebela lingvo (isiNdebele aŭ Nrebele propralingve) estas niĝerkonga lingvo en la Soto-Cvana lingvaro de bantuaj lingvoj, kaj parolata de la amaNdebele (la ndebela popolo de Sud-Afriko). Ĝi estas unu el dek unu oficialaj lingvoj en Sud-Afriko, kaj kelkaj dialektoj ekzistas.
Ĝi havas proksimume 640 000 parolantojn (laŭ popolnombrado de 2006). Ĝia ISO-kodo estas  .
La Suda Ndebela lingvo (Soto-Cvana []) ne rekte rilatas al norda ndebela, nguna lingvo parolata precipe en Zimbabvo   [].
Fiĝia lingvo
La fiĝia lingvo estas lingvo el la grupo de la aŭstroneziaj lingvoj. Ĝi parolatas sur la insulara ŝtato Fiĝio en la Pacifika Oceano. Lingva ekzemplo en Vikipedio estas la nacia himno de la Fiĝio, nomata Meda Dau Doka.
Ortografio
En la ortografio estas kelkaj apartaĵoj:
La vokaloj prononcatas aŭ mallonge aŭ longe. Kutime oni ne indikas ĉu vokalo estas longa aŭ mallonga, sed en lernmaterialojn ktp. longaj vokaloj indikatas per uzo de makronoj (ekzemple: ā, ē, ī, ō, ū).
Kanura lingvo
La kanura lingvo estas nilo-sahara lingvo parolata plejparte en malaltebenaĵo de la  baseno de la Ĉada Lago  en Niĝerio, Niĝero, Ĉado, Sudano kaj Kameruno de pli ol 5 milionoj da parolantoj. Ĝia ISO-kodo estas  . Ekzistas Vikipedio en la kanura lingvo.
Sinhala lingvo
La sinhala lingvo estas parolata en Srilanko de pli ol 15 milionoj da parolantoj, apud la tamila (ankaŭ oficiala lingvo) kaj la angla kiel 'interlingvo'. Ĝiaj ISO-kodoj estas si kaj sin. La lingvo havas apartan alfabeton kaj la plej multaj lingvanoj etne estas sinhaloj. Ekzistas vikipedio en la sinhala lingvo.
La palia kaj la sanskrita lingvoj ankaŭ influis la disvolviĝon de la sinhala pro sia asocio kun budaismo. Tial la sinhala estas la lingva koro de la budaisma praktiko en Srilanko. La kontakto de la sinhala kun la portugala, nederlanda kaj angla sekvis la kolonigon de la lando fare de la portugaloj, nederlandanoj kaj britoj inter 1505 kaj 1948 (Rogers 1994, 2004).
Pri la angla en Srilanko
Post kiam Srilanko gajnis sendependecon de la britoj en 1948 la angla restis la dominanta lingva influo sur la sinhala en nuntempa Srilanko. La Oficejo de Oficialaj Lingvoj de Sri-Lanko estas la sola aŭtoritato kiu havas la povon efektivigi lingvopolitikojn en la lando.
Ĝis la jaro 1956 la angla estis la oficiala lingvo laŭ la srilanka konstitucio. La socia, kultura, ekonomia kaj politika influoj de la angla lingvo sekve de ĝia konstitucia pozicio, severe subfosis la statuson de sinhala. Multaj srilankanoj vidis en la angla lingvo rimedon kaj al enpovigo kaj fremdigo (alienation), kvankam nuntempe la sinteno vidalvide de la angla iĝis pli pozitiva sub la influokresko de ĝia prestiĝo akiri pli altajn profesiajn postenojn.
Vidu ankaŭ
Mahla lingvo aŭ diveh/maldiva lingvo.
Eksteraj ligiloj
(angla) Tanya Nissani Ilangakkone Ekanayaka, Sinhala, English and multilingualism in Sri Lanka: An overview (sinhala, angla kaj plurlingveco en Srilanko), p. 17, En : Theorising the Practice of Language Mixing in Music: An Interdisciplinary (Linguistic and Musicological) Investigation of Sri Lanka’s Leading Genre of Contemporary Popular Song and its Community (PDF)
Canada
La vorto havas plurajn signifojn:
Bihara lingvo
La biharaj lingvoj estas parolataj en Barato (Biharo), Nepalo, Maŭricio de pli ol 35 milionoj  da parolantoj. Ĝia ISO-kodo estas  . Ekzistas Vikipedio en la bihara lingvo.
Afara lingvo
La afara lingvo estas lingvo el afrikazia familio parolata en de  da parolantoj. Ĝia ISO-kodo estas  . Ekzistas Vikipedio en la afara lingvo.
Birma lingvo
La Birma lingvo (birme: ) estas la oficiala lingvo en la ŝtato Birmo. Kvankam la registaro de la ŝtato nomas ĝin oficiale "Myanmar", la plej multo de la loĝantaro de la lando nomas ĝin "la birma lingvo." Ĝi estas la denaska lingvo de la Rakhine kaj aliaj subetnaj grupoj de Bamar. Ĝi estas parolata de 32 milionoj de homoj kiel lingvo unua, kaj kiel lingvo dua de la grupoj etnaj en Birmo.
La birma lingvo estas membro de la tibetobirma lingvaro, kaj ĉi tie estas subfamilio de la ĉinotibeta lingvaro. La birma lingvo estas tonlingvo en kiu ankaŭ voĉtipo estas distingiva. Morfologie, ĝi estas analiza. Ĝi estas skribita per la Birma skribo, derivata de la Mona skribo, kiu mem estas derivata de la Brama skribo.
Igba lingvo
La igba (alia nomformo: iboa) estas parolata en Niĝerio de proksimume 18 milionoj da parolantoj. La disvastiĝa regiono de la lingvo estas la sudoriento de Niĝerio, kiu inter 1967 kaj 1970 kiel Biafro (Biafra) estis sendependa. La igboa lingvo apartenas al la benuekongaj lingvoj de la niĝerkonga lingvaro. La igba estas apud la haŭsa kaj la joruba lingvoj unu el la ĉefaj lingvoj de Niĝerio. Ĝia ISO-kodo estas  . Ekzistas Vikipedio en la igboa lingvo.
Tekstekzemplo
Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj:
Ekfirmao
Ekfirmao (startup) estas entrepreno en konstruata fazo, kiu ne ankoraŭ lanĉiĝis ĉe la komerca merkato (aŭ nur eksperimentcele). Ĝi estas en pli aŭ malpli longa produktaĵo, ideo aŭ merkat-disvolva fazo, aŭ en merkatstuda periodo, ktp.
Unukornuloj
La listo de la unukornuloj, kiel oni kutimas nomi privatajn ekfirmaojn kostaj po pli unu miliardo da dolaroj, en 2020 estas dominata de firmaoj el Usono (233) kaj Ĉinio (227). Kvar el kvin plej grandaj ekfirmaoj troviĝas el Ĉinio kaj sume al la du landoj apartenas 79% el la 586 unukornuloj. Tio okazas malgraŭ la fakto, ke Usono kaj Ĉinio kontribuas nur al 40% de la tutmonda Malneta Enlanda Produkto (MEP). Suma kosto de ĉiuj unukornuloj konsistigas 1,9 trilionojn da dolaroj, kio egalas al MEP de Italio.
La unuan pozicion en la rangolisto okupas la ĉina firmao Ant Financial, pli konata kiel Alipay. Tio estas financa servo de la holdingo Alibaba Group, ebliganta facilajn ĝirojn kaj pagojn, ĉefe en elektronika medio. Ĝi kostas 150 miliardojn da usonaj dolaroj.
La duan pozicion okupas la ĉina firmao ByteDance, plej konata kiel kreinto de la videoservo TikTok. Kosto de tiu ĉi unikornulo estas taksata je 80 miliardoj da dolaroj. Ĝi plu prosperas malgraŭ blokado fare de aŭtoritatoj de Barato, kaŭzita de konfrontiĝo de la ĉinaj kaj barataj militistoj, kaj minaco fare de la usona prezidanto Donald Trump malpermesi TikTok en Usono se ĝis la 15-a de septembro 2020 ĝi ne estos vendita.
La trian pozicion okupas la ĉina firmao DiDi, konata kiel la plej granda en la lando proponanto de transportaj servoj, uzeblaj per aplikaĵoj — de taksio ĝis organizita kunveturado kaj pruntobicikloj. Ĝia kosto estas taksata je 55 miliardoj da dolaroj.
La kvaran lokon okupas la ĉina holdingo Lufax, kiu specialiĝas ĉefe pri la egalrajta kreditado per Interreto kaj administrado de riĉaĵoj. Ĝi estas taksata je 38 miliardoj da dolaroj.
La kvinan lokon okupas la usona korporacio SpaceX, fondita de la miliardulo kaj karismulo Elon Musk. Ĝia kosto estas taksata je 36 miliardoj da dolaroj.
Nun ĉiuj unukornuloj koncentriĝis je 29 landoj kaj sidas en 145 urboj. La unuan lokon okupas Pekino, kie troviĝas ĉefsidejoj de 93 unikornuloj. Sekvas San-Francisko (68), Ŝanhajo (47), Nov-Jorko (33), Ŝenĵeno (20), Hangĝoŭo (20), Londono (16), Palo Alto (12), Nankino (11), Redwood City (10). El regionoj elstaras Silicia Valo, kie funkcias 122 unukornuloj, kio konsisitigas 21% de la tutmonda unukornularo. Rimarkindas ke el 61 baratdevenaj unukornuloj du trionoj sidas ekster la lando (ĉefe en Silicia Valo) kaj nur 21 funkcias en Barato. Nur 58 unukornuloj troviĝas en Eŭropo, el kiuj la plej granda estas la biofarmacia ekfirmao Roivant Sciences (Svislando), kies koston oni taksas je 7 miliardoj da dolaroj. Plejmulto de la eŭropaj unukornuloj rezidas en Britio, kiu havas pli da ili ol Germanio, Francio, Svedio, Hispanio, Italio, Rusio kaj Nederlando sume. Sur la kontinento la unuan lokon okupas Parizo kun 6 unukornuloj, kiun sekvas Berlino (5).
En 2020 al la listo aldoniĝis 58 usonaj kaj 38 ĉinaj ekfirmaoj. Ilin sekvas Britio, aldoninta ĉi-jare 24 unukornulojn, el kiuj la plej granda estas cifereca banko Revolut (6 miliardoj da dolaroj). La kvaran lokon laŭ nombro de unukornuloj okupas Barato, kies plej grandaj ekfirmaoj estas la elektronika pagsistemo One97 Communications (16 miliardoj da dolaroj), loĝserĉa servo OYO Rooms (8 miliardoj), ret-eduka servo BYJU’s (8 miliardoj) kaj taksio-servo Ola Cabs (6 miliardoj). Sekvas Sud-Koreio kun 11 unukornuloj, el kiuj 5 aldoniĝis lastjare kaj Germanio kun unukornuloj, inkluzive tri novajn. La sepan lokon kundividas du neproporciaj laŭ loĝantaro landoj: Israelo (8 unukornuloj, el kiuj 1 nova) kaj Brazilo (8, el kiuj 4 novaj). Sekvas Francio kun 7 unukornuloj (3 novaj) kaj Svislando kun 5 (2 novaj).
Inter la landoj kiuj havas plej grandajn MEP, sed eĉ ne unu unukornulon, la unuan lokon okupas Italio (la 8-a laŭ MEP je 1989 miliardoj da dolaroj), la duan — Rusio (la 11-a kun 1638 miliardoj), la trian — Meksiko (la 15-a kun 1274 miliardoj), la kvaran — Nederlando (la 17-a kun 902 miliardoj), la kvinan — Saud-Arabio (la 18-a kun 779 miliardoj). Laŭ kontinentoj unuan lokon okupas Azio kun 278 unukornuloj (55%), la duan — Nordameriko kun 236 (37%), la trian — Eŭropo kun 58 (6%), la kvaran — Sudameriko kun 10 (1%), la kvinan — Oceanio kun 2 kaj la sesan — Afriko kun 1.
Usonaj unukornuloj okupiĝas precipe pri programaro (37), artefarita intelekto (35), retkomerco (23), financoj (21), kunlaboreca ekonomio (12). Ĉinaj unukornuloj plej aktivas en retkomerco (39), artefarita intelekto (21), financoj (18), loĝistiko kaj medicinaj teknologioj (po 16).
Averaĝe la firmaoj estis fonditaj antaŭ naŭ jaroj. 80% okupiĝas pri vendado de programaro kaj servoj kaj 60% priservas la konsumantojn. Nur 5% apartenas al tradiciaj sektoroj, plejparte al financoj, pomalgranda vendado, distrado, sanservo, loĝistiko, aŭtoj kaj komerca administrado.
Ekde 2019 kostoj de 89 unukornuloj kreskis kaj tiu de 23 malkreskis. 142 ekfirmaoj aldoniĝis al la listo dum 50 forlasis ĝin, el kiuj 30 malaperis ĉar ili estis ŝtatigitaj aŭ aĉetitaj kaj 20 ĉar ilia kosto falis sub unu miliardon da dolaroj.
Conga lingvo
La conga lingvo, en aliaj lingvoj konata ankaŭ je la nomoj thonga, tonga, gwamba, shangaan o shangana, (nomo denaska xiTsonga) estas parolata en Sud-Afriko (regionoj Limpopo, Mpumalanga ), Mozambiko, Svazilando, Zimbabvo de pli ol 4 milionoj da parolantoj plejparte congoj.
Ĝia ISO-kodo estas  . Ekzistas Vikipedio en la conga lingvo.
Teksto ekzemplo
Patro nia en la conga:
Bislama lingvo
La bislama lingvo (aŭ biŝlama lingvo) estas kreola lingvo evoluinta el la angla lingvo, parolata en Vanuatuo denaske de 6,200 parolantoj, dualingve de 200,000. Ĝi estas la lingvafrankao kaj nacia lingvo de tiu lando, kaj ankaŭ oficiala lingvo kune kun la angla kaj la franca.
La bislama similas al la tokpisina lingvo de Papuo-Nov-Gvineo kaj al la piĵina de Salomonoj.
Conga lingvo
Bibliografio
La tribu et la langue thonga, avec quelques échantillons du folklore thonga, (La congaj tribo kaj lingvo, kun kelkaj eroj el la conga folkloro), Junod, Henri Alexandre, (1863-1934), 1896, Lausanne G. Bridel, numerigita de University of Ottawa el libro havigita de Robarts - University of Toronto, AFV-4739, rete legebla, Temo: Congaj popolo kaj lingvo,
Bislama lingvo
La bislama havas paĝojn en Vikipedio
Vidu ankaŭ
Lingvoj de Vanuatuo
Conga lingvo
Bibliografio
Language in South Africa, (Lingvo en Sudafriko), Naomi Ogasawara, Review: Lang Description/Socioling: Mesthrie (2002),
Eksteraj ligiloj
Pri la conga en Omniglot
Ekzemploteksto en la retejo language-museum.com kun angla traduko
Ekzemploteksto en la retejo proel.org
Lingva Mapo de Suda Afriko
Lingva Mapo de Sudorienta Afriko
(angla) Bela iniciato por promocii la 'changanan ', conga varianto
Programaro kaj lokaĵigado
PanAfriL10n, retejo pri la conga lingvo
Conga en translatewiki.net
Conga reta vortaro en Xitsonga.org
Mozilla Firefox, retumilo
Mozilla Thunderbird, retpoŝtilo
Translate.org.za - projekto por senpage traduki per malfermitkoda programo al la conga kaj aliaj sudafrikaj lingvoj
Pootle - interreta komunuma lokaĵigada servo por multegaj lingvoj de la mondo
Luna Bonamo
Luna Lovegood (Luna Bonamo en Esperanto) estas persono de la Hari Poter-libroj. Ŝi aperas en la kvina libro "Hari Poter kaj la ordeno de la fenikso", kaj ankaŭ en la sesa libro. Ŝia patro laboras kiel eldonisto de la magazino "La ĉikanisto" (The Quibbler). En la filmoj ŝin rolulas la irlandanino Evanna Lynch.
Vedlejší postavy v Harrym Potterovi Bipersoner i Harry Potter-universet Figuren der Harry-Potter-Romane Dumbledore's Army Poudlard הארי פוטר - דמויות משנה Dumbldoro kariauna Ravnklo Dumbledore'un Ordusu Quân đoàn Dumbledore
Palia lingvo
Palio aŭ la palia lingvo estas mezhinda lingvo kaj la plej frua sankta lingvo de budhismo. La budho Gotamo, kiu loĝis en Norda Hindio, parolis almenaŭ unu formon de prakrito, eble plurajn; la budhisma kanono de la teravado, la unua versio de la Tripitako), estis redaktita en normigita prakrito, kiun uni nomis tutsimple "tekstlingvo" - en tiu lingo pāḷi-bhāsa, poste pli mallonge pāḷi (kio do fakte signifas "teksto").
Palio estas parenca al Sanskrito, sed ne estas ido de Sanskrito; la prahinda, el kiu ĝi devenis, estis verŝajne pli proksima al la veda ol al la sanskrita. La buŝa instruado de la Budho en Palio venis al Cejlono/Srilanko en la 4-a jarcento a.K., kaj tie ĝi estas skribe fiksita kelkajn jarcentojn poste (vidu Tripitako). El Hindio kaj Cejlono, la lingvo disvastiĝis en multajn landojn, precipe al la regiono tiam nomata palie Suvanna-bhūmi, sanskrite Suvarna-bhūmi. "Or-lando", kie nun estas Birmo, Siamo/Tajlando, Laoso kaj Kamboĝo.
Palio kaj Budhismo
Krom la Tripitakon, oni verkis en Palio multajn postkanonajn tekstojn. La unua estis Milinda-pañhā ("La demandoj de Milinda"), pri dialogo inter la monaĥo Nāgasena kaj la greka reĝo Menandros (en Palio: Milinda), kiu regis en Baktrio en la nordokcidenta parto de la hinda subkontinento. Grava paliverkisto, ĉirkaŭ mil jarojn post la Budho, estas Buddhaghoṣa (5-a jarcento p.K.), kiu verkis unue la dikan kompendion Visuddhi-magga ("Vojo de la puriĝo"), kaj poste longajn komentariojn al multaj tekstoj de la Tripitako (surbaze de antaŭa komentario en la sinhala, nun malaperinta); lin postsekvis la pli juna komentariisto Dhammapāla. La birma monaĥo Ledi Sayadaw verkis palilingvajn disertaciojn ankoraŭ antaŭ ĉirkaŭ cent jaroj.
Fine de la 19a jarcento, fondiĝis en Britio Pali Text Society, por eldoni la paliajn tekstojn en originalo (latinlitere) kaj en angla traduko.
Hodiaŭ, multaj homoj ankoraŭ lernas la lingvon. Oni regule recitadas en ĝi en theravadbudhismaj temploj.
La palilingva vikipedio havas la adreson <http://pi.wikipedia.org/wiki>
Telfero
Telfero estas transportilo, kies veturiloj pendas ĉe ŝnuro aŭ kablo. Tiuj veturiloj povas esti fermitaj ĉeloj, similaj al vagonoj, aŭ simplaj seĝoj por la pasaĝeroj. Ekzistas ankaŭ telferoj por varoj. Aertelfero estas telfero, ĉe kiu veturiloj pendante de unu aŭ du seninterrompaj dratŝnuregoj trafikas ŝvebante en la aero.
Funikularoj kaj telferoj estas kune nomataj "kablovojoj". Ambaŭ specoj de transportiloj taŭgas por transportoj kun grandaj nivel-diferencoj, ekzemple en montaro. Sed dum funikularoj ĉiam havas konsiderindan niveldiferencon, ekzistas telferoj preskaŭ ununivelaj.
Priskribo
Eblas distingi telferojn laŭ la maniero, kiel ili estas movataj:
Ĉe alternaj telferoj la ofteco de la veturado estas limigita de ĝia daŭro. Tial la ĉeloj de tiaj telferoj ofte estas grandaj, por tamen transporti multajn pasaĝerojn. Kontinuaj telferoj povas veturi pli ofte. Industriaj telferoj, kiuj transportas varojn, preskaŭ ĉiam estas kontinuaj, same seĝ-telferoj por montaj turistoj aŭ skiveturantoj.
Ĉe alternaj telferoj la porta kablo estas multe pli forta ol la trena kablo; ĝi ja devas porti la tutan pezon de la veturilo, dum ke la porta kablo bezonas nur la forton por movi ĝin. Alternaj telferoj havas krizan bremson por la okazo, ke la trena kablo rompiĝu; tiam aŭtomataj premiloj kaptas la portan kablon kaj malhelpas senhaltan gliton malsupren.
Tvia lingvo
La tvia lingvo estas la plej granda dialekto de la akana lingvo, lingvogrupo  parolata en Ganao, Surinamo kaj orienta Ebur-Bordo de 19 milionoj da parolantoj. La dialektoj asanta (parolata de 2,8 milionoj) kaj akvapema (parolata de 0,555 milionoj) kune estas nomataj tvia lingvo. Ĝia ISO-kodo estas  . Ekzistas Vikipedio en la tvia dialekto de la akana lingvo.
Klasifiko
Jen klasifika arbo de akanaj lingvoj kaj dialektoj:
Zazie
Zazie (naskiĝis Isabelle de Truchis de Varennes en Boulogne-Billancourt) estas franca kantistino kaj kantverkistino. Ŝi ankaŭ estas kunproduktisto de siaj propraj albumoj kun aliaj produktistoj.
Lingala lingvo
Lingala lingvo (Lingála aŭ Ngála, liNgála) estas Afrika interkomunik- kaj komerclingvo parolata en Kongo Brazavila, Kongo Kinŝasa kaj Centr-Afrika Respubliko. Ĝi ankaŭ etendas sin suden ĝis Angolo. Ĝia ISO-kodo estas  . Ekzistas Vikipedio en la lingala lingvo.
Deveno
Lingala estas bantua lingvo, parolata en Orient- kaj Centrafriko. Ĝi devenis laŭlonge de la Kongo el la provinco Equateur. Unue Lingala (origine nomita Lobangi) estis lingvo de la Bangaloj. Centre de la regiono, kiu loĝata de tiuj, inter Kinŝasa kaj Kisangani konstruiĝis la haveno Makanza kiel unu el la unuaj komercstacioj de Kongo. Lobangi fariĝis miksite kun aliaj Bantulingvoj en la 19-a jarcento superregiona interkomunik- kaj komerclingvo.
El la franca kaj la svahila estas prunteprenitaj kelkaj apogvortoj. Lingala estas Lusengo-lingvo kaj estas simila al bangala kaj bobanga.
Disvastiĝo
En Kongo Kinŝasa Lingala ne estas instruadlingvo en la lernejoj spite al ĝia granda disvastigo. Sed private efektiviĝas sukcesegaj alfabetigkursoj de lokaj popolkomitatoj je la helpo de UNESKO en la internlando. Estas vortaroj ekzemple en la Hispana, Franca aŭ Angla. Ekde 1970 la Biblio estas tradukita en lingalan, sed estas malsamaj eldonoj de la nova testamento kaj la psalmoj.
Partio (lando)
Partio aŭ Partujo (latine: Parthia) estas nomo de la regno de la Partoj.
Priskribo
Oriente ĝi landlimitis de Medio, norde de Hirkanio, oriente de Aria[?] kaj Margiana[?] kaj sude de la Karamania dezerto[?]. La regno ampleksis partojn de la nunaj pejzaĝoj Ĥorasano kaj Kohistan[?].
Temas pri lando monteca, ŝtona, malriĉa je akvo kaj bona nur je paŝto. La riveroj ofte ensabliĝas fine (fenomeno kiu en la sudo pli oftas). Oni povus taksi ĝin transira lando por homaj masoj inter la oriento kaj okcidento de Irano.
La plej grava produkto estis la ĉevaloj, ĉefurbo estis Hekatompilo en la nordo, la nuna Ŝahr-e Qumis[?].
Fonto
Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 15. Leipzig 1908, p. 470, kio legeblas tie ĉi interrete.
Stokholma sangobano
Stokholma sangobano nomiĝis la ekzekutadoj kiuj okazis de la 7-a ĝis la 10-a de novembro 1520 post la kronado de Kristiano la 2-a kiel reĝo de Svedio. Inter la entute 94 ekzekutitoj troviĝis du episkopoj kaj multaj gvidantaj nobeloj de Svedio.
Unu el la ekzekutitoj estis Erik Johansson de familio Vasa. Lia filo, Gustavo Vasa, post tio klopodis, kaj fine sukcesis, forpuŝi Kristianon la 2-an de la potenco, kaj poste mem fariĝis sveda reĝo.
Tupperware
Tupperware estas usona firmao kiu produktas plastajn ujojn kaj ilojn por kuirejo.
En 1946, la usona kemiisto Earl Tupper inventas novan produkton por fabriki plastajn skatolojn por enteni manĝaĵojn.Nuntempe la firmao ankoraŭ vendas tiujn varojn per hejma vendado.
Shamrock
La shamrock estas irlanda nacia simbolo. La shamrock fakte estas juna, ankoraŭ blanka, trifolio kun do tri folioj. La shamrock estis uzata dum antikva tempo pro ĝiaj supozate medicinaj ecoj.
La shamrock estis uzata laŭ legendoj de Sankta Patriko, la patrono de Irlando kaj la persono kiu alportis la kristanismon al Irlando, kiel ekzemplo por la Sankta Triunuo. Poste ĝi fariĝis la simbolo por Irlando, sed ankoraŭ ĉiam ne estas oficiale agnoskita. Ĉi tiu honoro restas rezervita por la harpo. La vorto shamrock estas la angla literumado de la irlanda vorto seamróg, kio ordinare signifas junan trifolion.
Makedona lingvo
La norma makedona lingvo efektiviĝis kiel oficiala lingvo de la Socialisma Respubliko Makedonio en 1945 kaj poste evoluis modernan literaturon. La plejparto da la kodigo formaliĝis dum la sama periodo.
Makedonaj dialektoj formas kontinuumon kun bulgaraj dialektoj kaj pli vastan kontinuumon kun la serbokroataj per la intermezaj torlakaj dialektoj.
La nomo de la makedona lingvo estas polemika afero en Grekio kaj Bulgario, samkiel ĝia distingeco kompare kun la bulgara en Bulgario. En Bulgario ĝi estas ofte konsiderata kiel unu el tri lingvaj normoj de la bulgara, la makedona lingva normo. Ĝi ne estas agnoskita de la Instituto por la Bulgara Lingvo ĉe la Bulgara Akademio de Sciencoj. Dum oficialaj kontaktoj inter delegatoj de Makedonio kaj tiaj de Bulgario kaj Grekio, la lastaj ne agnoskas la makedonan kiel memstaran lingvon.
La makedona estas skribata per cirila alfabeto kun tri propraj literoj: ѓ, ќ kaj ѕ.
La moderna makedona ne estas identa kun la klasikepoka makedona lingvo, ankaŭ hindeŭropa lingvo kiun ni konas nur el kelkaj propraj nomoj kaj simile, kaj estis verŝajne tre parenca al la greka, ĉu kiel dialekto aŭ kiel parto de pli vasta hindeŭropa branĉo, kiu inkludus la grekan kaj makedonan.
Stanisław Wyspiański
Vivo
Kiam li lernis en gimnazio de Sankta Anno en Krakovo li amikiĝis kun Józef Mehoffer - granda pentristo modernisma, Lucjan Rydel - poeto, Stanisław Estreicher - historiisto kaj aliaj. Dum loĝado en Parizo post studoj en filozofia fakultato ĉe la Jagelona Universitato li studis en Académie Colarossi. Tie li ekkonis Paul Gauguin kaj Nabis (artistoj). Tre grava impreso estis por li la ekkono kun pentraĵoj de Pierre Puvis de Chavannes.
Post reveno al Pollando li komencis pentri modernisme. Li kreis tiam vitralojn de benita Salomeo, Sankta Francisko kaj Dio Patro - "Stań się" (esp.Fariĝu).
Poste, pentrante per tute novaj metodoj de pentrado kreitaj de si - nova metodo de pentro-lavado kun uzo de koloroj - li komencis ĝenerale verki dramojn. Fariĝis eminenta poeto kaj dramisto. Inter Protesilas kaj Laodamia, Klątwa (Malbeno) kaj Lelewel al pola kaj monda teatro tre mankus aldonitaj Legion (Legio), Noc Listopadowa (Novembra Nokto - la dramo pri la novembra ribelo kontraŭ Rusia Imperio) kaj Wesele (La nupto aŭ Nuptofesto).
La nupto
Por "Wesele" (La nupto aŭ Nuptofesto) Wyspiański kunvenigis ĝeneralan avangardon de Krakovo. Tiu avangardo apogis sin sur la verkoj de Tadeusz Peiper - grava pola modernisto. "Wesele" estas mistika dramo pri nupto de pola nobelo kun kamparanino. La fenomeno de chłopomania - edziĝado de polaj aristokratoj kun kamparanoj estis tiutempe tre populara. La agado de la dramo estas do grava montro de la pola socio de tiu tempo - kamparanoj kaj aristokratoj en vere pola nupto. En dramo estas ankaŭ montritaj famaj personoj de krakova vivo de tiu tempo. La Poeto - persono de la verko - persvadas en nupto, ke kamparanino bonvenigu popolajn spiritojn de Pollando. Al la nupto do alvenas inter aliaj Chochoł - popola spirito-demono, Stańczyk - malfeliĉa bufono, Jakub Szela - popola ribelisto kiu mortigis polajn aristokratulojn dum rabacja. Alvenas ankaŭ Vernihoro, "la avo kun liro" kiu enportas oran kornon. Tiu korno vekigos Pollandon por sendependeco (Wyspiański ne ĝisvivis la renaskiĝon de Pollando). La dramo estas opiniata kiel genia pro bonega montro de realeco de tiu tempo en Pollando.
Wyspiański mortis en 1907. La entombigo estis silenta konforme kun volo de Wyspiański. La jaro 2007 estis en Pollando la jaro de Stanisław Wyspiański.