cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Neĝblankulino
Konciza enhavo
La ĵaluza reĝa edzino tamen ekscias pri la fuĝo, kaj post du vanaj provoj fine sukcesas per truko venenigi la knabinon. La sep funebrantaj nanoj volas ĵus porti la vitran ĉerkon al la tombo, kiam juna princo vidas la mortan belulinon en la vitra ĉerko, tuj enamiĝas al ŝi, kaj petas la nanojn porti ŝin al sia gepatra kastelo. Dum la transportado tien, unu el la nanaj ĉerkoportantoj stumblas, la ĉerko falas kaj la ŝajne mortintino elsputas venenigitan pomopecon kaj respiras. La enamiĝinta princo petis la princinon edziniĝi al li, kaj ŝi konsentas.
Zagreba universitato
La Zagreba Universitato - kroate Sveučilište u Zagrebu, latine Universitas Studiorum Zagrabiensis - estas la universitato de la urbo Zagrebo kaj la plej granda universitata institucio en Kroatio. La altlernejo, fondita la 23-an de septembro 1669, estas la plej malnova, kontinue funkciinta universitato de tuta sudorienta Eŭropo. Gravan rolon en la historio universitata ludis ankaŭ la episkopa moŝto Josip Juraj Strossmayer.
Rilatoj al Esperanto
Ekde la ekesto de Esperanto, multaj universitataj studentoj kaj kunlaborantoj engaĝiĝis por la internacia lingvo. Plejparto el la membroj de la Studenta Esperanto-Klubo de Zagrebo estis aŭ estas anoj de la universitato, kaj pluraj tre konataj movadanoj, interalie ekzemple Tibor Sekelj, Ivo Rotkvić, Ivo Lapenna, Kreŝimir Barkoviĉ, Spomenka Štimec aŭ Nikola Rašić.
Thalwil (stacidomo)
Thalwil estas fervoja stacidomo en Thalwil, Svislando.
Balkány
Balkány [balkanj] estas urbo en Hungario en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en Distrikto Nagykálló.
Ildikó Komlósi
Ildikó Komlósi [komlOŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo Komlósi Ildikó estas hungara operokantisto (mezosoprano). Ildikó Komlósi naskiĝis la  en Békésszentandrás.
Biografio
Ildikó Komlósi akiris diplomon en Muzikakademio Franz Liszt en 1984, poste ŝi plulernis en Milano kaj Londono. Ŝi estis membro de Budapeŝta Ŝtata Operejo ĝis 1994, poste ŝi estas samloke gastokantisto. En 1986 ŝi atingis la unuan lokon en kantokonkurso. Pro tiu sukceso ŝi ricevis invitojn en la tuta mondo. Ŝi ricevis rolojn ekzemple en Vieno en 1989, Meksikurbo en 1993, Novjorko en 1999, Bruselo en 2004, Romo en 2008. Ŝi ricevis italan premion en 2006, hungaran en 2014, premion Kossuth en 2016.
Balkány
Geografio
Balkány havas proksime 2.000 horojn da ĉiujara sunbrilo, kiu estas la plej granda post la Ebenaĵa regiono. Averaĝa ĉiujara precipitaĵo estas ĉirkaŭ 560-590 mm, kaj la ĉiujara averaĝa temperaturo estas inter 9,5-9,6 °C.
Historio
Balkány estis unuafoje menciita en 1214. La signifo de ĝia nomo verŝajne venas de laturka lingvo, en kiu ĝi signifas marĉon aŭ malsekejon. La unuaj posedantoj de la regiono estis la nobla familio Gut-Keled, kies membroj ricevis Balkány donace de la reĝo en 1289. Poste Balkány estis dividita en la familio, la okcidenta parto estis donita al Paŭlo kaj Tomaso, la orientan parton ricevis filo de Paŭlo, Laŭrenco. Dum la atakoj de la turkoj kaj aliaj nomadaj triboj, la urba perdis sian loĝantaron. la sekva mencio okazis en 1578.
En 1839, ĝi estis la plej granda urbo en la departemento kun loĝantaro de 3.006.
Hodiaŭ
Balkány estas hejmo de 6.852 loĝantoj (2005), la plejparto el ili vivtenas sin en la agrikulturo, kiel pli frue. Senlaboreco estas serioza problemo: pli da laborlokoj perdiĝis ol novkreiĝis. Samkiel en la pasinteco, la plej granda sektoro de dungado estas agrikulturo. Tamen, la manko de investado kaj malaltaj prezoj por la varoj formas malfavoran negocan medion.
Agrostis ×murbeckii
Priskribo
Ĝi estas hibrido de Agrostis capillaris kaj de Agrostis stolonifera sed ĝi estas malfortika. Ĝi havas stolonojn en malsekaj grundoj kaj rizomojn en sekaj grundoj.
Limoges-Puy-Imbert (stacidomo)
Limoges-Puy-Imbert estas franca varstacidomo sur linio Les Aubrais-Orléans -, situanta en Limoĝo, en departemento Haute-Vienne, regiono Nova Akvitanio.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF).
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Les Aubrais-Orléans - Montauban-Ville-Bourbon (590000).
Limburg (Lahn)
La germana urbo Limburg situas en la federacia lando Hesio ĉe rivero Lahn. Ĝi apartenas al la distriktaro Gießen kaj ties distrikto Limburg-Weilburg, kaj estas la administra centro de la distrikto. Fine de la jaro la urbo havis  loĝantojn.
Famas la Katedralo de Limburgo kiel unu el la plej idealaj kreaĵoj de romanika arĥitekturo.
Post la Dua Mondmilito la eldonejo "Limburger Vereinsdruckerei" ("Limburga Asocia Presejo") publikigis multajn Esperantajn librojn, vortarojn kaj informilojn, i.a. la lernolibron de la fratoj Wilhelm kaj Hans Wingen kaj la vortaron de Butin/Sommer.
Esperanto en Limburg
Inter la 27-a de decembro 1959 kaj la 3-a de januaro 1960 la 3-a Internacia Seminario de Germana Esperanto-Junularo okazis en Limburg kaj pritraktis la temon "afrikaj kaj aziaj problemoj".
Dum 1968 en Limburg samtempe okazis la 32-a Kongreso de IKUE kaj la 21-a KELI-Kongreso.
Trafiko
La komunumo per individua motora trafiko konektiĝas al la autovojo. Ankaŭ estas moderna stacidomo Limburg por ICE-rapidtrajnoj. Krome la lokon oni kompreneble ankaŭ per bicikloj atingas facile, kaj ankaŭ per kajako per la rivero Lahn, venante el Marburg, Giessen, Runkel kaj Weilburg.
Nara (rivero)
Nara estas rivero en la Moskva provinco kaj Kaluga provinco en Rusio. Ĝi estas maldekstra alfluanto de Okao.
La longo de la rivero estas 158 km. La areo de ĝia akvokolekta areo estas 2030 km2. La averaĝa fluo de la akvo en la meza parto de la rivero estas 5 m3/s.
La rivero Nara frostiĝas en novembro aŭ decembro kaj restas sub la glacio ĝis aprilo. La urboj Naro-Fominsk kaj Serpuĥov situas sur la bordoj de la rivero Nara.
4335 Verono
4335 Verono estas tre malgranda, hela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  elde la observatorio de Cavriana en Italio.
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de la itala urbo Verono, kie naskiĝis ĝia tri malkovrintoj.
Katalin Kőváry
Katalin Kőváry [kOvAri], laŭ hungarlingve kutima nomordo Kőváry Katalin estas hungara reĝisoro, scenaristo, dramaturgo, altlerneja instruisto. Ŝia filino estas Dorka Gryllus.
Katalin Kőváry naskiĝis la en Békéscsaba.
Biografio
Katalin Kőváry studis en Scienca Universitato Loránd Eötvös inter 1961-1963, poste ŝi akiris reĝisoran diplomon en Teatroarta Altlernejo (ambaŭ en Budapeŝto) en 1968. Ŝia instruisto pri reĝisorado estis Kálmán Nádasdy. Post siaj studoj ŝi laboris en Hungara Radio, samtempe en Teatro Thália (Budapeŝto) (1968-1980). En 1984 ŝi ekinstruis en la Teatroarta Altlernejo. En 1992 ŝi fondis malgrandan teatron, en la sekva jaro ŝi ekhavis postenon en Operetoteatro (Budapeŝto). Ŝia unua edzo estis Gábor Zsámbéki, en 1972 ŝi denove edziniĝis al Dániel Gryllus, poste ŝi naskis 2 gefilojn. Ŝi ricevis premiojn en 1979 kaj 2017.
Likado
Likado estas maniero por materio forflui el ujo aŭ pri konfidencaj informoj estas vaste diskonigo de ili sen permeso.
Likado estas do aŭ nedezirite kroma elektra kurento de elektra cirkvito aŭ fluo de gaso aŭ likvaĵo, kiu fluas tien, kie ĝi devas ne flui, aŭ ankoraŭ sciigo de sekretaj aŭ konfidencaj informoj sen permeso de iliaj aŭtoroj.
Elektra likado
Elektra likado konsistas el elektra fluo inter du dratoj, (bornoj, konduktiloj) kaj ĝenerale dependas de tensio inter ili.
Ĝi ĝenerale aperas en:
Por ĉiu tia aparato, likado estas grava parametro.
Kutime la faranto garantias, ke la likado estas ne pli ol certa (skribita) valoro okaze de certaj tensio, temperaturo kaj aliaj kondiĉoj.
Likado povas esti priskribita ankaŭ per rezistanco de izolo,
R = U / i
kie R - rezistanco de izolo; U - aplikata tensio; i - malgranda lika kurento;
26183 Henrigodard
26183 Henrigodard estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.
Likado
Elektra likado
okaze de la samaj kondiĉoj.
26183 Henrigodard
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Henri Godard, profesoro pri franclingva literaturo ĉe la Universitato Paris Diderot Paris 7 kaj la Sorbono. Li fakiĝis pri pluraj famaj verkistoj de la 20-a jarcento (Giono, Malraux, Céline) kaj ankaŭ lekciis ĉe Harvard kaj Stanford.
Likado
Gasa kaj likvaĵa likado
Likado estas trueto aŭ filtrado en produkto aŭ inĝenieristika sistemo, kiu povas kaŭzi eniron aŭ eliron de solidoj, likvaĵoj aŭ gasoj en la sistemo. Liko povas konduki al malsukceso de tuta teknika sistemo. Mezuro de la grandeco de likado estas la likva indico esprimata en Pa·m3/s.
Benk
Benk estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en Distrikto Záhony.
Situo
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Tiso, fine de sakovojo. Záhony troviĝas 23, Vásárosnamény 22, Tuzsér 13 km-ojn for.
Historio
La unua mencio devenis el 1297 en formo Terra Benk. Posedantoj de la kampoj apartenis al diversaj bienuloj, fine en la 18-a jarcento akiris familio Vay, poste la aktuala episkopo de Szatmár.
En Benk migra poŝto servas.
Listo de asteroidoj (58001–59000)
Jen la listo de la asteroidoj kun numeroj 58001 al 59000.
Plejparte el la asteroidoj restas sennomaj kaj havas nenian menciindecon.
István Bognár
István BOGNÁR [iŝtvAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo Bognár István estis hungara pastro, abato, profesoro.
István Bognár naskiĝis la  1842 en Pest (urbo)(?). Pri la morto mankas informoj.
Biografio
István Bognár studis teologion en Romo, li pastriĝis en 1869. Li estis inspektoro en katolika altlernejo en Vieno ĝis 1874, poste li instruis en Esztergom. Ekde 1879 li instruis en Reĝa Universitato de Budapeŝto. En la studjaro 1896 li estis rektoro. En 1898 li estis nomumita abato.
Nicole Maestracci
Biografio
Diplomita je superaj studoj pri juro kun licencio pri beletro, ŝi estis agnoskita kompetenta por la profesio de advokato]]. Ŝi estis advokatino en la advokataro de Parizo de 1974 ĝis 1977.
Studentino de la Nacia Lernejo de la Magistrataro en 1977, ŝi komencis sian magistratan karieron kiel juĝisto pri infanoj en Melun (1979-1982) poste juĝisto pri punapliko en Parizo (1983-1984). Ŝi estis poste magistratino en la centra administracio de la ministerio pri justico (1984-1987).
Konsilantino en la ministerio pri infrastrukturoj de 1987 ĝis 1988, ŝi fariĝis teknika konsilantino de la sigelilgardisto Pierre Arpaillange kaj Henri Nallet de 1988 ĝis 1992. Ŝi estis poste juĝisto pri punapliko en Bobigny (1992-1996), konsilantino poste ĉambra prezidantino de la apelacia kortumo de Parizo (1996-1998). Poste, ŝi kondukis la interministerian komision de batalo kontraŭ drogoj kaj droga dependeco (MILDT) de 1998 ĝis 2002 antaŭ ol fariĝi prezidantino de la superinstanca tribunalo de Melun de 2003 ĝis 2010.
Nicole Maestracci estas konsiderata kiel « gravulino » de la Sindikato de la magistrataro,.
La, ŝi estis nomumita de François Hollande, prezidanto de la Respubliko, por kunsidi en la Konstitucia Konsilio por naŭjara mandato. La 14-an de marto, ŝi ĵuris antaŭ la prezidanto de la Respubliko.
Schönerer
Schönerer estas familia nomo de:
Planko
Planko estas malsupra ena faco de ĉambro aŭ veturilo, kiu estas malsupre, tio estas, sur kiu oni iras kaj sur kiu kuŝas kaj staras aĵoj. La malo estas plafono, tio estas la supra parto de ĉambro. Oni ne konfuzu plankon kun grundo (ne konstruita), kio oftas, ĉar en kelkaj lingvoj sama vorto utilas por ambaŭ disigendaj konceptoj.
Laŭ Francisko Azorín planko estas Plataĵo, kiu apartigas unu etaĝon de la alia. Li indikas etimologion el la latina planca, el planus (plataĵo).
Materialoj de la plankfaco
Faco/kovraĵo de planko estas farita el multaj materialoj,ekzemple.
Pargeto estas la plej prestiĝa varianto, sed en uzado ĝi estas la plej malbona, ĉar ĝi facile detruaiĝs pro akvo kaj eĉ pro portado de pezaĵoj sur la planko. Nuntempe ekzistas plastigitaj pargetoj sen tiuj problemoj.
Se planko estas metala, por ke ĝi ne estu tro glita ĝi ofte estas farita de specialaj metalaj folioj kun malglata faco.
Surveturo
Surveturo, origine hungare Gázolás estis grava nigra-blanka filmo dum la socialismo en Hungario.
Historia epoko
La historio estis okazanta en la fruaj 1950-aj jaroj en Hungario. Tiutempe la komunistoj firme havis la potencon. Oni permesis nur tiujn filmojn, kiuj prezentis la tiutempan laboriston aŭ kamparanon, kiu ekzemplodone vivas en la popoldemokratio. Spite tion la historio estas bone komprenebla. La temo estas simpla: taksio surveturas piediranton. La historio povas esti vera, ĉar ĵurnalo prezentis ĝin, el kio oni faris la filmon.
La Morto de Ivan Iljiĉ
La Morto de Ivan Iljiĉ (ruse: Смерть Ивана Ильича), Smert Ivana Iljiĉa), unue eldonita en 1886, estas novelo de Lev Tolstoj. Ĝi estas unu el la plej laŭdataj fikciaĵoj fare de Tolstoj de ties malfrua periodo.  La verko fontas parte el la angoraj intelektaj kaj spiritaj baraktoj de Tolstoj, kiuj kondukis al lia konvertiĝo al idiosinkrazia Budhismo-simila Kristanismo.  Kernas la rakonton ekzameno pri la naturo de kaj vivo kaj morto, kaj pri tio kiel homo povas akcepti la neeviteblecon mem de morto.  La novelon laŭdis Vladimir Nabokov kaj Mahatma Gandhi kiel la plej bona en la tuto de la Rusa literaturo.
Intriga resumo
Ivan Iljiĉ Golovin, juĝisto de supera juĝejo en Sankt-Peterburgo kun edzino kaj familio, vivas senzorgan vivon (comme il faut), kiu estas plej simpla kaj ordinara kaj tial plej terura. Iun tagon, falinte dum pendigado de kurtenoj, li komencas suferi de mistera doloro en sia maldekstra abdomeno. La doloro iĝadas pli kaj pli turmentega, kio devigis lin viziti kuracistojn, kiuj ne povas precizigi la fonton de lia malbonfarto (Tolstoj sugestetas, ke eble temas pri ia speco de kancero), kvankam baldaŭ evidentiĝas, ke lia stato estas mortocela. Li frontas vizaĝ-al-vizaĝe kun sia mortemeco, kaj konstatas, ke kvankam li scias pri tio, li ne vere kaptas la ideon mense.
Dum la longa doloriga procedo mortadi li reekzamenas sian senvaloran vivon, aldone al la hipokritecon kaj de si en la pasinteco kaj de la homoj ĉirkaŭ si, komfortigante sin nur per la simpleco de sia kamparula servisto Gerasim. Tolstoj zorge paŭsas sian evoluantan mensostaton dum li aliradas dolorigan morton. Ĉe la fino, sekundojn antaŭ sia morto, li vidas ion priskribitan kiel lumo, ekkonstatante ke lia antaŭa vivo estis la morto mem, kaj ke la vera vivo nur komencas:
Bagatelaĵoj
La filmon Ikiru (Vivi) de 1952 de Kurosawa Akira inspiris La Morto de Ivan Iljiĉ, kvankam la filmo ne estas rerakontado de la verko de Tolstoj.
Rotenburger
Rotenburger estas  familia nomo de jenaj personoj:
Verumeco
Verumeco (angle: truthiness) estas "vero", kiun homo asertas scii intuicie "el interne" aŭ ĉar ĝi "sentas esti ĝusta", malkonsiderante evidentaĵojn, logikon, intelektan ekzamenon aŭ faktojn.
Albanio
Albanio aŭ Albanujo (Shqipëri/ [ŝkiperi]), oficiale konata kiel Respubliko Albanio estas lando de Sudorienta Eŭropo, en Balkanio. Ĝin ĉirkaŭas Montenegro nordokcidente, Kosovo (disputate ĉu temas pri parto de Serbio aŭ suverena lando) nordoriente, Nord-Makedonio oriente kaj Grekio sude kaj sudoriente. Ĝi havas aliron al la Adriatiko okcidente, kaj al la Ionia Maro sudokcidente. Ĝi estas je malpli ol 72 kilometroj de Italio, tra la Otranta Markolo kiu kunigas la Adriatikon kun la Ionia Maro.
Albanio estas ano de Unuiĝintaj Nacioj, NATO, la Organizo por Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo, Konsilio de Eŭropo, Monda Komerca Organizaĵo, Organizaĵo de Islama Kunlaboro kaj unu el la membroj fondintoj de la Unio por la Mediteraneo. Albanio estas kandidato por aliĝo en la Eŭropa Unio ekde januaro 2003, kaj ĝi formale petis la aniĝon la 28-an de aprilo 2009. Albanio havas la distingon esti la unua suverena ŝtato kun islama plimulto tute ene de Eŭropo.
Verumeco
Usona televida komediisto Stephen Colbert ekkreis la vorton tiel kiel temo de parto nomata "The Wørd" (La Vørto) dum la pilota programo de sia programo de satiro politika The Colbert Report je 17 oktobro, 2005. Uzante ĉi-tion rutine, Colbert satirigis la misuzadon de la emocia apelo kaj korsento kiel retorikilo en nuntempa socipolitika parolado. Li specifike aplikis al la nomumo de Harriet Miers por la Suverena Kortumo de Usono fare de la tiama prezidento George W. Bush kaj la decido invadi Irakon en 2003. Colbert poste ankaŭ aplikis verumecon al aliaj organizaĵoj kaj instituicioj, kiel Vikipedio. Colbert kelkfoje uzis latinaĉan version, "veritasiness". Ekzemple, en la "Operation Iraqi Stephen: Going Commando", la vorto "veritasiness" videblas en la standardo super la aglo.
Firmao
Firmao (ankaŭ firmo) estas komerca organizaĵo. Ĝi estas jura vizaĝo.
Firmao vendas iajn ofertojn kaj pro tio ricevas monon, kio estas ĝenerala celo de firmao.
Gravas nomo de firmao kaj ĝiaj fabrikmarkoj. Ĝenerale firmao strebas, ke ĉiuj eblaj uzantoj de ĝiaj ofertoj sciu la nomon kaj la markojn kaj havu pri ili bonan opinion. Por tio estas uzata reklamo.
Por fari siajn laborojn firmao dungas laborantojn.
Verumeco
Verumeco estis elektita Vorto de la Jaro 2005 fare de la American Dialect Society kaj en 2006 fare de Merriam-Webster.
Referencoj
The Colbert Report
Estrun
Estrun estas franca komunumo lokita en la departemento Nord kaj en la regiono Nordo-Kaleza Markolo. Ĝi havis 421 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.
Geografio
Estrun estas unu el la vilaĝoj lokitaj ĉirkaŭ la urbeto Cambrai. Ĝi do situas kerne de la natura regiono Cambrésis, kiu ĉefe konsistas el malaltaj ebenaĵoj kaj vastaj agroj. Cambrésis situas inter du aliaj, iom pli montetaj regionoj, nome Avesnois oriente kaj Artezo okcidente.
Historio
Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la vilaĝo S-ro Jean-Luc Fasciaux, kiu do fariĝis la loka urbestro.
Administrado
Estrun apartenas al la kantono Cambrai-Est, kies ĉefurbo estas Cambrai. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Cambrai, unu el la 6 arondismentoj de la departemento Nord.
Albanio
Albanio estas parlamenta demokratio kun ekonomio en transiro. La albana ĉefurbo, Tirano, havas ĉirkaŭ 600 000 loĝantojn el 3 000 000 da enlandaj loĝantoj. La reformoj por libera merkato malfermis la landon al eksterlandaj investadoj, speciale la evoluigado de energio kaj transporta infrastrukturo. Albanio aperis en Lonely Planet kiel vizitinda lando por 2011.
Etimologio
Albanio estas la nomo de la lando en la mezepoka latino sed nomata Shqipëri de la albanoj. En la mezepoka greka lingvo, la landnomo estas Albania (Ἀλβανία) krom la variantoj Albanitia, Arbanitia.
La nomo eble deriviĝas de la ilira tribo Albani registrita de Ptolemeo, la geografo kaj astronomo el Aleksandrio kiu ellaboris mapon en 150 AD kiu montras la urbon Albanopolo (situantan nordoriente de Durrës).
La nomo eble estas la daŭro de la nomo de mezepoka setlejo nomata Albanon kaj Arbanon, kvankam oni ne certas ke ili estis en la sama loko. En sia Historio verkita en 1079–1080, la bizanca historiisto Miĥaelo Ataliates estis la unua kiu menciis Albanoi kiel partoprenantoj en ribelo kontraŭ Konstantinopolo en 1043 kaj ankaŭ menciis la Arbanitai-ojn kiel subuloj de la Duko de Dirakiumo. Dum la Mezepoko, la albanoj nomis sian landon Arbër aŭ Arbën kaj sinnomis Arbëresh aŭ Arbnesh.
Jam en la 16-a jarcento la nomo Shqipëria kaj la etna nomo Shqiptarë iom post iom anstataŭis la antaŭajn Arbëria kaj Arbëresh. Dum la du terminoj estas interpretitaj kiel "Aglolando" kaj "Filoj de la Agloj", ili deriviĝas de shqip, t.e. "interkomprenado".
Sub la Otomana Imperio Albanio estis oficiale nomata Arnavutluk kaj ĝiaj loĝantoj kiel Arnauts (oficiale Arnavutlar). Tiuj terminoj estas ankoraŭ uzataj en la Respubliko Turkio rilate al Albanio kaj albanoj. La vorto estas konsiderata metatezo de la vorto Arvanite, kiu estis la mezepoka greklingva nomo por la albanoj.
Historio
La historio de Albanio emerĝas el la prahistorio de la 4-a jarcento a.K., kun la unuaj mencioj pri Ilirio kaj pri ilira gento de Albanoj en Albanapolis (nuna Zgerdhesh, je 32 km for de Tirano) en Grek-romia historiografio. La nuna teritorio de Albanio ne koincidas kun la teritorio en la Antikvo, kiu havis partojn de la romiaj provincoj Dalmatio (sude Iliriko), Romia Makedonio (ĉefe Epirus Nova) kaj Moesia. La teritorio restis sub romi-bizanca regado ĝis la alveno de la slavoj en la 7-a jarcento, kiuj integris ĝin en la Bulgara Imperio en la 9-a jarcento.
Sub Otomana Imperio
La teritoria nukleo de la albana ŝtato estis formita en la Mezepoko kiel la Princlando Arbër kaj la Albana Reĝlando. Ankaŭ la unuaj mencioj pri la originoj de la albanoj kiel malsama etno venas de ĉi tiu periodo. En la 15-a jarcento okazis serio de konfrontoj inter albanoj gvidataj de Skanderbeg kaj la Otomana Imperio. Tuj post la morto de Skanderbeg la organizita rezistado ĉesis kaj la lando iĝis parto de la Otomana Imperio longe por 25 jaroj. Ĝi restis sub la otomana regado kiel parto de la provinco Rumelio ĝis 1912, kiam la unua sendependa Albanio estis deklarata. La naskiĝo de nacia albana konscio datiĝas de la 19-a jarcento kaj ĝi estis unu el la naciismoj naskiĝintaj en la Otomana Imperio. Kun regado de imperio alvenis,Islamo kiel 3-a religio ankaŭ prezentita en Albanio,ĝi kaŭzita masiva elmigratondo de Albanoj al aliaj kristanaj eŭropaj landoj. La procezo de konvertiĝo estas malrapide kaj neegale,plejparto de Albanoj estis kristanoj ankoraŭ en 16-jarcento.
Ĉar la religio,Albana lingvo ankaŭ dividis en du grupojn,en la albana,estas Gegët kaj Toskët,nordo kaj sudo de rivero Shkumbin. Dum imperiperiodo,multe muslima Albanaj gajnis altajn statusojn en la imperio,48 grandaj veziroj estis Albana origino,tiaj kiel Köprülü Mehmed Pasha,fondinto de Köprülü politika dinastio(Angle:Köprülü era),lia fino, Ahmed Köprülü estis gvidanto en milito inter Otomana Imperio kaj Habsburgo.
Sendependeco ĝis fino de malvarma milito
Mallongdaŭra monarkio (1914–1925) estis sukcedita de pli mallongdaŭra unua Albana Respubliko (1925–1928), anstataŭita de alia monarkio (1928–1939), kiu estis aneksita de la Faŝisma Italio dum la Dua Mondmilito. Post la kolapso de la Akso, Albanio iĝis komunisma ŝtato, la Albana Socialisma Popola Respubliko, regata de Enver Hoĝa (m. en 1985). La politika heredanto de Hoĝa, Ramiz Alia elmuntis la "Hoĝaisman" ŝtaton dum la ampleksa kolapso de la Orienta Bloko en la 1980-aj jaroj.
Respubliko ĝis hodiaŭ
La komunisma reĝimo falis en 1990, kaj la Respubliko Albanio estis fondita en 1991. La malnova komunisma partio estis venkita en la balotadoj de marto 1992, meze de ekonomia kolapso kaj socia malbonfarto. Ekonomia krizo ekis en 1996 kiel konsekvenco de la fiasko de la skemo Ponzi kiu estis farita en la lando kaj kiu okazigis en 1997 armitan ribelon, pro kiu albanoj amase elmigris al Italio, Grekio, Svislando, Germanio kaj Nordameriko.
Albanio iĝis membro de NATO en 2009. La lando estas kandidato por membriĝi en la Eŭropa Unio.
Teritoria organizado
La teritorio de Albanio estas administre dividita en 12 provincoj (albane: oficiale qark/qarku, ofte ankaŭ prefekturë/prefektura), fojfoje tradukata kiel prefektejo) kaj ĉiu el ili havas plurajn distriktojn (kelkfoje tradukataj kiel subprefektejoj). 72 distriktoj havas urbo-statuson (albane: qytet). Ĝi havas ĉirkaŭ 2980 vilaĝojn en la tuta Albanio.
Registaro, Politiko kaj Armitaj Fortoj
La Albana Respubliko estas parlamenta demokratio establita sub renovigita konstitucio en 1998. Balotadoj okazas ĉiun kvaran jaron por 140 sidlokoj en unuĉambra Popola Asembleo. En junio 2002, kompromisa kandidato, Alfred Moisiu, iama Generalo, estis elektita por sukcedi la Prezidanton Rexhep Meidani. Parlamentaj balotoj en junio 2005 venkigis Sali Berisha, eksan membron de la albana komunisma partio, kiel estro de la Demokratia Partio. La nuna prezidanto, Bamir Topi, estis elektita en julio 2007.
La eŭrop-atlantika integriĝo de Albanio estis la ĉefa celo de la postkomunismaj registaroj. La aliĝo de Albanio en la Eŭropa Unio estas prioritato por la Eŭropa Komisiono.
Albanio, kune kun Kroatio, eniris en NATO la 1-an de aprilo 2009 estante la 27-a kaj 28-a anoj, respektive, de la alianco.
La laborfortoj de Albanio daŭre migras al Grekio, Italio, Germanio kaj aliaj partoj de Eŭropo kaj Nordameriko. Malgraŭ tio, la migrofluo iom post iom malkreskas danke al la konstanta kaj pozitiva evoluo de la albana ekonomio.
Plenuma povo
La ŝtatestro en Albanio estas la Prezidanto de la Respubliko. La prezidanto estas elektata por kvinjara periodo fare de la Asembleo de la Respubliko Albanio per sekreta balotado, bezonante plimulton el la voĉoj (50%+1) de ĉiuj deputitoj. La onta balotado okazos en 2012. La nuna Prezidanto de la Respubliko estas Bamir Topi.
La Prezidanto havas la povon garantii la observadon de la konstitucio kaj de ĉiuj leĝoj, agante kiel ĉefkomandanto de la armitaj fortoj, uzante la funkciojn de la Parlamento de Albanio kiam la Asembleo ne sesias, kaj nomumas la Ĉefministron el la Konsilio de Ministroj.
La plenuma povo restas ĉe la Konsilio de Ministroj. La Ĉefministro estas elektata de la prezidento. Ministroj estas nomumitaj de la prezidento surbaze de la rekomendoj de la Ĉefministro. La Popola Asembleo fine (mal)akceptas la konsiston de la Konsilio. La Konsilio respondecas pri la ekstera kaj interna politiko. Ĝi gvidas kaj kontrolas la agadon de la ministerioj kaj aliaj ŝtataj organoj.
Leĝdona povo
La Asembleo de la Respubliko Albanio (Kuvendi i Republikës së Shqipërisë) estas la leĝfaranto de Albanio. Ĝi konsistas el 140 deputitoj en la Asambleo, kiuj estas elektataj laŭ sistemo el partia listo de proporcia reprezentado. La Prezidento de la Asambleo (aŭ Parolanto) havas du deputitojn kaj gvidas la Asembleon. Ĝi havas 15 konstantajn komisionojn aŭ komitatojn. Parlamentaj balotoj okazas minimume ĉiun kvaran jaron.
La Asembleo havas la povon decidi la direkton de la ekstera kaj interna politiko; aprobi aŭ amendi la konstitucion; deklari militon al alia ŝtato; ratifi aŭ nuligi internaciajn traktatojn; elekti la Prezidanton de la Respubliko, la Superan Kortumon kaj la Ĝeneralan Prokuroron kaj ĝiajn deputitojn; kaj kontroli la agadon de la ŝtataj radio, televido, novaĵagentejoj kaj aliaj ŝtataj amaskomunikiloj.
Armitaj Fortoj
La Albanaj Armitaj Fortoj (Forcat e Armatosura të Shqipërisë) estis unuafoje formitaj post la sendependiĝo en 1912. Albanio malpliigis la nombron da aktivaj trupoj ekde 1988 de 65,000 al 14,500 en 2009 kun malgranda aro da aviadiloj kaj ŝipoj. En la 1990-aj jaroj, la lando forĵetis multe da eksmodaj armiloj, tankoj kaj MSA-sistemoj el Ĉinio.
Hodiaŭ ĝi konsistas el la Ĝenerala Majora Ŝtato, la Albanaj Surteraj Fortoj, Albanaj Aerfortoj, Albanaj Maraj Defendfortoj, la Albana Logistika Brigado kaj la Albana Komando por Trejnado kaj Doktrino. Kreskanta militista buĝeto estis unu el la plej gravaj kondiĉoj por integriĝo en NATO. La militista elspezo estis ĉirkaŭ 2.7% el la MEP en 2008. Ekde februaro 2008, Albanio oficiale partoprenas en la Operaco Aktiva Forto de NATO en la Mediteraneo. kaj ricevis la aniĝ-inviton la 3-an de aprilo 2008. Albanio iĝis plena membro de NATO la 1-an de aprilo 2009.
Geografio
Albanio havas areon de 28,748 kvadrataj kilometroj. Ĝi troviĝas inter la latitudoj 39-a kaj 43-a N, kaj precipe inter la longitudoj 19° kaj 21-a O (eta areo troviĝas oriente de 21°). La longo de la albana marbordo estas 476 km kaj etendiĝas sur la Adriatiko kaj Ionia Maro. La malaltaj teroj de la okcidento estas banataj de la Adriatiko. Ĉirkaŭ 70% de la lando estas montara kaj ofte nealireble ekde la ekstero. La plej alta monto estas Korab situanta en la distrikto Dibër, atingante 2,753 metrojn. Jezerca (albane: Maja Jezercë) estas la plej alta punkto de Prokletije, kiu altas 2,694 m super marnivelo.
La internaj landaj kondiĉoj varias laŭ la alteco sed la altaĵoj ĝis ĉ. 1,500 m estas kutime malvarmaj kaj ofte neĝas en vintro; la neĝo povas restis ĝis la printempio. Krom la landa ĉefurbo Tirano, kiu havas 800,000 loĝantojn, la ceteraj gravaj urboj estas Durrës, Korçë, Elbasan, Shkodër, Gjirokastër, Vlorë kaj Kukës. En la albana gramatiko, la vortoj povas havi difinitan aŭ ne difinitan formon kaj tio ankaŭ apliĝas al la urbonomoj: Tiranë kaj Tirana, Shkodër kaj Shkodra estas uzataj.
La tri plej grandaj kaj profundaj tektonaj lagoj de la Balkana Duoninsulo estas parte situantaj en Albanio. Lago Shkodër en la landa nordokcidento havas areon kiu varias inter 370 km2 kaj 530 km2, el kiu triono apartenas al Albanio kaj la cetero al Montenegro. La lago de Ohrid estas situanta en la sudoriento kaj estas kundividata inter Albanio kaj Nord-Makedonio. Ĝi havas maksimuman profundecon je 289 metroj kaj unikan varion el floraro kaj bestaro troveblas tie, inkluzive de "vivantaj fosilioj" kaj pluraj endemiaj specioj. Pro la natura kaj historiaj valoroj, la lago de Ohrid estas sub la protekto de la Unesko. Tie ankaŭ estas la lago Butrinti kiu estas eta tektona lago. Ĝi troviĝas en la nacia parko de Butrint.
Klimato
Kun ĝia marbordo vizaĝe al la Adriatika kaj Ionia maroj, ĝiaj altebenaĵoj dorse al la levita balkana termaso, kaj la tuta landokuŝado ĉe latitudo kondiĉigita de gamo da malsamaj veteroj dum la vintro kaj somero, Albanio havas altan nombron da klimataj regionoj kompare kun la malgranda areo. La marborda malaltebenaĵo havas tipe mediteranean veteron; la altebenaĵoj havas mediteranean kontinentan klimaton. Kaj en la malaltebenaĵo kaj en la interno, la vetero varias rimarkinde de nordo ĝis sudo.
La malaltebenaĵo havas mildajn vintrojn, averaĝante proksimume 7 °C. Someraj temperaturoj averaĝas 24 °C. En la suda malaltebenaĵo, temperaturoj averaĝas proksimume 5 °C pli altaj ĝenerale en la jaro. La diferenco estas pli bonega ol 5 °C dum la somero kaj iom malpli dum la vintro.
Temperaturoj en la interno de la lando estas pli kondiĉigitaj de la alteco ol la latitudo aŭ ajna alia faktoro. Malaltaj vintraj temperaturoj en la montoj estas kaŭzitaj de la kontinenta aeramaso kiu regas la veteron en Orienta Eŭropo kaj Balkanoj. Nordaj kaj nordorientaj ventoj blovas dum multe da tempo. Mezaj someraj temperaturoj estas sub la nivelo en la marbordaj regionoj kaj multe malaltiĝas en altaĵoj, sed ĉiutage ili mildiĝas. Tagtempa maksimuma temperaturo en la internaj basenoj kaj rivervaloj estas tre altaj, sed la noktoj preskaŭ estas ĉiam freŝaj.
La plej altaj enlandaj montoj ricevas malpli da pluvado ol la mezaj ĉirkaŭaj regionoj. Terenaj diferencoj amplekse kaŭzas lokajn variojn, sed la laŭsezona distribuado estas la plej konsekvenca el ajna areo.
Floraro kaj bestaro
Pli ol triono de la teritorio de Albanio, proksimume 10,000 kvadrataj kilometroj (2.5 milionoj akreoj), estas arbarkovrita kaj la lando estas riĉega laŭ flaŭro. Proksimume 3,000 malsamaj specioj de plantoj kreskas en Albanio, multaj el kiuj estas uzitaj por medikamentaj celoj.
Fitogeografie, Albanio apartenas al la Boreala Regno kaj estas komuna inter la Adriatika kaj orientaj mediteraneaj regionoj de la Mediteranea Regiono kaj la Ilira provinco de la Cirkumboreala Regiono. Marbordaj regionoj kaj malaltebenaĵo havas tipan mediteranean makisan vegetaĵaron, dum kverkejoj kaj vegetaĵaro estas troveblaj sur pli altaj lokoj. Vastaj arbaroj de nigraj pinoj, fagoj kaj abioj estas troveblaj sur pli altaj montoj kaj alpaj herbejoj kreskas ĉe altecoj super 1800 metroj.
Laŭ la World Wide Fund for Nature kaj Cifereca Mapo de Eŭropaj Ekologiaj Regionoj de la Eŭropa Vivmedia Agentejo, la teritorio de Albanio povas esti subdividata en tri ekoregionojn: la Iliraj kadukfoliaj arbaroj, la miksitaj arbaroj ĉe Monto Pindo kaj miksitaj arbaroj ĉe la Dinara Montaro. La arbaroj estas hejmo de larĝa gamo da mamuloj, inkluzive de lupoj, ursoj, aproj kaj ĉamoj. Linkoj, sovaĝaj katoj, martesoj kaj putoroj estas maloftaj, sed pluvivas en kelkaj regionoj.
Ekzistas ĉirkaŭ 760 specioj de vertebruloj troveblaj ĝis nun en Albanio. Inter tiuj ekzistas 350 birdspecoj, 330 fiŝoj el sensala akvo kaj mara kaj 80 specioj de mamuloj. Ekzistas proksimume 91 tutmonde minacitaj specioj trovitaj ene de la lando, inter kiuj troviĝas la krispa pelikano, pigmea kormorano, kaj la ŝtonaj marbordaj regionoj en la sudo disponigas bonajn vivejojn por la endanĝerigita mediteranea monaĥosigelo.
Kelkaj el la plej signifaj birdspecoj troveblaj en la lando inkluzivas la reĝan aglon, konata kiel la nacia simbolo de Albanio, speciojn de vulturoj, urogaloj kaj multnombraj akvobirdoj. La albanaj arbaroj daŭre konservas signifajn komunumojn de grandaj mamuloj kiel ekzemple la brunurso, griza lupo, ĉamo kaj apro. La nordaj kaj orientaj montoj de la lando estas hejmo por la lasta restanta balkana linko, endanĝerigita specio de la eŭrazia linko.
Ekonomio
Albanio estas malriĉa lando laŭ la Okcidenteŭropa vivnivelo. Ĝia Malneta enlanda produkto (laŭ la aĉetpova pareco) staris ĉe 26 procentoj de la eŭropunia mezumo en 2010. Tamen, Albanio montris potencialon por ekonomia kresko, kiam pli kaj pli da komercejoj kiuj translokiĝas tie kaj konsumvaroj estas disponeblaj en emerĝantaj merkatoj de lokaj komercistoj kiel parto de la nuna masiva tutmonda praktikado de kostreduktado. Albanio, Kipro kaj Pollando estas la nuraj landoj en Eŭropo kiuj registris ekonomian kreskon en la unua kvarono de 2009. Internacia Mona Fonduso (IMF) antaŭvidis kreskon je 2.6% por Albanio en 2010 kaj 3.2% en 2011 Ekzistas signoj je kreskantaj investoj, kaj la elektromalŝaltoj estas reduktitaj laŭ la mezuro ke nun Albanio eksportas energion.
La lando havas kelkajn rezervejojn de nafto kaj tergaso, sed produktis nur 5,400 barelojn da petrolo por tago en 2009. Gasproduktado, taksita je proksimume 30 milionoj da kubaj metroj, sufiĉas por kontentigi la konsumadon. Aliaj krudmaterialoj inkludas karbon, baŭksiton, kupron kaj feron.
Scienco kaj teknologio
Elspezoj por scienca esplorado kaj evoluo en Albanio ne superas 0.18% de la MEP, kiu estas la plej malalta nivelo en Eŭropo. Ekonomia konkurado kaj eksportoj estas malaltaj, kun ekonomio daŭre peze misprezentita pro la malalta teknologio. Ekde 1993 la homrimedoj en sciencoj kaj teknologio draste malpliiĝis. Diversaj enketoj montras ke dum la periodo 1991-2005, ĉirkaŭ 50% el la profesoroj kaj esploristoj de la enlandaj universitatoj kaj sciencaj institucioj elmigris.
Tamen en 2009 la registaro aprobis la "Nacian Strategion por Scienco, Teknologio kaj Novigado en Albanio" kovrante la periodon 2009-2015. Ĝi planas triobligi publikan elspezadon en esplorado kaj evolu al 0.6% de la MEP kaj pliigi la internan elspezon tra la esplorprogramoj de la Eŭropa Unio, ĝis kovrado de 40% el esplorad-elspezado, inter aliaj.
Aŭtoŝoseoj
Nuntempe ekzistas tri ĉefaj kvar-vojaj aŭtoŝoseoj en Albanio: la aŭtoŝoseo kiu ligas Durrës kun Tirano, Durrës kun Lushnjë kaj la Aŭtoŝoseo Albanio-Kosovo.
La aŭtoŝoseo Albanio-Kosovo ligas Kosovon al la adriatika marbordo de Albanio: la albana flanko estis kompletigita en junio 2009, kaj nun estas nur du horoj kaj duono por iri de la Kosovo-limo ĝis Durrës. Entute la aŭtoŝoseo estos ĉirkaŭ 250 km kiam ĝi atingos Priŝtinon. La projekto estis la plej granda kaj plej multekosta infrastrukturprojekto iam entreprenita en Albanio. La kosto de la aŭtoŝoseo ŝajnas esti 800 milionoj da Eŭroj, kvankam la preciza kosto por la tuta aŭtoŝoseo ankoraŭ devas esti konfirmita de la registaro.
Du kromaj aŭtoŝoseoj estos konstruitaj Albanio en baldaŭa estonteco: 8-a Koridoro kiu interligos Albanion kun Nord-Makedonio kaj Bulgario, kaj la nord-suda aŭtoŝoseo, kiu proporcias al la albana flanko de la Adriatik-ionia aŭtoŝoseo, pli granda regiona aŭtoŝoseo liganta Kroation kun Grekio laŭ la Adriatikaj kaj ioniaj marbordoj. Kiam ĉiuj tri koridoroj estas finitaj, Albanio havos laŭtakse 759 kilometrojn da aŭtoŝoseoj interligante ĝin kun ĉiuj siaj najbaraj landoj: Kosovo, Nord-Makedonio, Montenegro, kaj Grekio.
Aviado
La civila aviadila transportado en Albanio ekiĝis en novembro 1924, kiam la Respubliko Albanio subskribis Registaran Interkonsenton kun la germana Deutsche Luft Hansa. Sur la bazo de dekjara koncesiinterkonsento, la albana Airlines Company Adria Aero Lloyd estis establita. En 1925, la unuaj enlandaj flugoj de Tirano ĝis Shkodër kaj Vlorë komenciĝis.
En aŭgusto 1927, oficejo de Civila Aviado kaj Trafiko de la Aer-Ministerio de Italio aĉetis la albanan flugkompanion. La firmao, nun ĉe italaj manoj, ampleksigis la flugojn al aliaj urboj, kiel ekzemple Elbasan, Korçë, Kukës, Peshkopi kaj Gjirokastër, kaj malfermis internaciajn liniojn al Romo, Milano, Tesaloniko, Sofio, Beogrado, kaj Podgorico.
La konstruado de pli moderna flughaveno en Laprakë komenciĝis en 1934 kaj estis kompletigitaj proksime de la fino de 1935. Tiu nova flughaveno, kiu poste estis oficiale nomata "Flughaveno de Tirano", estis konstruita laŭ modernaj teknologiaj parametroj de tiu tempo, kun plifortikigita konkreta aviejo de 1200 400m, kaj kompletigita kun teknika ekipaĵo kaj konvenaj konstruaĵoj.
Dum 1955-1957, la Flughaveno Rinasi estis konstruita por armeaj celoj. Poste, ĝia administracio estis ŝanĝita al la Trafikministerio. La 25-an de januaro 1957 la ŝtata Entrepreno de Internacia Aviadila Transportado (Albtransport) establis sian ĉefsidejon en Tirano. Aeroflot, Jat, Malév, TAROM kaj Interflug estis la flugkompanioj kiuj ekflugis al kaj el Albanio ĝis 1960.
Dum 1960-1978, pluraj flugkompanioj ĉesis funkcii en Albanio pro la komunisma enlanda politiko, kondukante al malkresko de flugoj kaj pasaĝeroj. En 1977 la registaro de Albanio subskribis interkonsenton kun Grekio por malfermi la unuajn aerliniojn de la lando kun ne-komunisma Eŭropo. Kiel rezulto, Olympic Airlines estis la unua ne-komunisma flugkompanio se temas pri komerce flugi en Albanio post la Dua Mondmilito. Proksime de 1991 Albanio havis aerliniojn kun multaj gravaj eŭropaj urboj, inkluzive de Parizo, Romo, Zuriko, Vieno kaj Budapeŝto, sed neniu regula enlada fluglinio.
Franc-albana komuna operacio de Ada Air, estis lanĉita en Albanio kiel la unua privata flugkompanio, en 1991. La firmao ofertis flugojn per tridek-ses-pasaĝera aviadilo kvar tagojn semajne inter Tirano kaj Bari, Italio kaj ĉartoservo por hejmaj kaj internaciaj cellokoj.
De 1989 al 1991, pro politikaj ŝanĝoj en la orienteŭropaj landoj, Albanio aliĝis al la Internacia Civila Aviada Organizo (ICAO), malfermis sian aerspacon al internaciaj flugoj, kaj estis difinitaj la devoj de la aertrafika kunordigo. Kiel rezulto de tiuj evoluoj, kondiĉoj estis kreitaj por apartigi la agadojn de aertrafika kunordigo de Albtransport. Anstataŭe, la Nacia Agentejo de Aviado estis establita kiel sendependa entrepreno. Krome, dum tiuj jaroj, registaraj interkonsentoj de civila aviadila transportado estis establitaj kun landoj kiel ekzemple Bulgario, Germanio, Slovenio, Italio, Rusio, Aŭstrio, Britio kaj Makedonio. La Ĝenerala Direktorio de Civila Aviado (DGCA) estis establita la 3-an de februaro 1991, por fari la evoluon postulata antaŭ la tempo.
En 2007 Albanio havis unu eksterlandan flughavenon: Tirana Internacia Flughaveno Patrino Terezo. La flughaveno estas ligita al 29 cellokoj de 14 flugkompanioj. Ĝi vidis pliiĝon de pasaĝernombroj kaj aviadilomovadoj ekde la 1990-aj jaroj. La datumoj por 2009 estas 1.3 milionoj da pasaĝeroj kaj mezeme 44 sur kaj alteriĝoj tage.
Fervojoj
La fervojoj en Albanio estas administrataj de la nacia fervojsocieto Hekurudha Shqiptare (HSH) (esperante "Fervojoj de Albanio"). Ĝi funkciigas 1, 435mm (4 ft 8 1⁄2 in) relsistemon en Albanio. Ĉiuj trajnoj estas transportitaj per dizelelektraj lokomotivoj faritaj de la ĉefa entrepreno ČKD.
La fervoja reto estis amplekse promociita de la totalisma reĝimo de Enver Hoĝa, en la tempo kiam la uzo de privata transporto estis malpermesita. Ekde la kolapso de la antaŭa reĝimo, ekzistis konsiderinda pliiĝo de aŭtoj kaj uzado de busoj. Dum pluraj ŝoseoj de la lando daŭre estas en tre malbona stato, ekzistis aliaj evoluoj (kiel ekzemple la konstruado de aŭtoŝoseo inter Tirano kaj Durrës) kiuj prenis multe da trafiko for de la fervojoj.
Demografio
La albana loĝantaro estas relative juna kompare kun aliaj eŭropaj landoj, kun meza aĝo je 28.9 jaroj. Post 1990 la albana loĝantaro alfrontis novajn fenomenojn kiel la migrado, kiu tre influis la distribuadon loĝantojn en la distriktoj kaj prefektejoj. Distriktoj en la nordo vidis malkreskantan loĝantaron, dum la distriktoj Tirano kaj Durrës pliigis la loĝantaron, pro interna enmigrado. La loĝantaro de Albanio estis 3,152.600 homoj la 1-an de januaro 2007 kaj 3,170.048 la 1-an de januaro 2008. ..
Alternativaj fontoj taksas la loĝantaron en julio 2009 je 3 639,453 kun jara kreskorapideco de 0.546%. Albanio estas plejparte etne homogena lando kun nur malgrandaj malplimultoj. La granda plimulto de la lando estas etnaj albanoj. La preciza grandeco de la etnaj malplimultoj ne estis konata, ĉar la lasta censo kiu enhavis etnografiajn datumojn estis farita en 1989. Tamen, etnografiaj datumoj estis inkluditaj por la censo de aprilo 2001. En februaro 2011 la registaro sciigis ke la censo estus prokrastita por prepari la komunumaj balotoj en majo, sed venis premo de diversaj grupoj kaj politikistoj por forigi la demandojn pri etneco kaj religio. Malplimultoj inkluzivas grekojn, vlakojn, montenegranojn, serbojn, makedonojn, bulgarojn, goranojn, balkanajn egiptanojn, romaojn kaj judojn. La grandeco de la greka malplimulto estas disputaĵo: la albana registaro asertas ke ĝi estas nur 60 000, dum kelkaj grekaj fontoj postulas eĉ 300,000. La plej multaj okcidentaj fontoj kalkulas la grandecon de la greka malplimulto je proksimume 200 000, t.e. 6% el la tuta loĝantaro, dum la Monda faktolibro de CIA taksas la grekan malplimulton je 3% de la loĝantaro kaj la Ŝtata Departemento de Usono mencias 1.17% por grekoj kaj 0.23% por aliaj malplimultoj. Tamen, la albana registaro timas ke se censo kun etnografiaj demandoj estus farita, konsiderinda parto de la albanianoj sin deklarus grekoj.
Lumeno
Se la lumfonto radias kun lumintenso de I_v en spacoangulo de dω, tiam la tuta lumflukso \Phi_v estas:
Albanio
Lingvoj
La reganta kaj oficiala lingvo estas la albana, reviziita kaj kombinita formo de la du ĉefaj dialektoj, gega kaj toska, sed kun pli granda influo de la toska kompare kun la gega. La rivero Shkumbin estas la limo inter la du dialektoj. En la areoj loĝitaj de la greka malplimulto, estas parolata dialekto de la greka kiu konservas perditajn aspektojn en la greka nuntempe parolata en Grekio. Aliaj lingvoj de la etnaj malplimultoj en Albanio inkluzivas la arumanan, serban (montenegran), makedonan, bulgaran kaj ciganan. Krom la albana, la plejmulto de la albanoj flue parolas la italan kaj la angla iĝas populara.
Lumeno
Se ekzemple izotropa lumfonto radias kun 1 kandelo, tio estas 1 lm je 1 sr elradias, oni ricevas la lumflukson per sumigo (integralo) de lumintenso tra tuta spaco, kiu ĉirkaŭas la lumfonton: , tio estas ĉirkaŭ.
Albanio
Religio
Ekzistas neniu oficiala statistiko pri religia membreco en Albanio. La Monda faktolibro de CIA distribuas ĝin tiel: 70% islamanoj, 20% orientaj ortodoksuloj, kaj 10% katolikoj. La demografia studo de 2009 de Pew Research Center montras alian distribuadon de islamanoj en Albanio je 79.9%. Laŭ la Monda Kristana Enciklopedio, en 2009 ĉirkaŭ 38% el la albanoj estis islamanoj, kaj 36% kristanoj. Laŭ la Ŝtata Departemento de Usono, kalkuloj pri aktiva partopreno en religiaj servoj estas inter 25 kaj 40%.
Listo de kantonoj de Suda Karolino
La usona ŝtato Suda Karolino entenas 46 kantonojn.
Albanio
Religio
La albanoj unue aperas en la historia arkivo en Bizancaj fontoj de la malfrua 11-a jarcento. En tiu tempo, ili jam estas plene kristanigitaj. Kristanismo poste estis iom forpelita pro Islamo. Post sendependeco (1912) de la Otomana Imperio, la albanaj respublikanoj, monarĥaj kaj poste komunistaj regadoj sekvis la sisteman politikon pro forigo de religio el oficialaj funkcioj kaj kultura vivo.
Albanio neniam havis oficialan ŝtatan religion aŭ kiel respubliko aŭ kiel regno. En la 20-a jarcento, la pastraro de ĉiuj kredoj estis malfortigita sub la monarkio, kaj finfine ekstermita dum la 1940-aj kaj 1950-aj jaroj, sub la ŝtata politiko je detruado de ĉiu organizita religion en albanaj teritorioj.
La komunista regado kiu prenis kontrolon de Albanio post la Dua Mondmilito persekutis kaj subpremis religian observon kaj instituciojn kaj tute ekskludis religion ĝis tia punkto ke Albanio estis oficiale deklarita la unua "ateisma ŝtato de la mondo". Religia libereco revenis al Albanio ekde la ŝanĝo de la reĝimo en 1992. Albanaj islamaj loĝantoj (plejparte sekularaj kaj de la sunaa branĉo) estas troveblaj ĝenerale en la lando, dum ortodoksaj kristanoj estas densaj en la sudo kaj katolikoj estas troveblaj en la nordo de la lando. Neniuj fidindaj datumoj estas haveblaj pri la aktiva partopreno en formalaj religiaj diservoj, kaj taksoj varias de 25% ĝis 40%.
Lumeno
Lumeno estas subjektiva unuo, kiu permesas taksi kiel estas perceptata lumkvanto; tial konsiderante la elsenditan energian lumflukson je unu sekundo pri la pli impresa ondolongo (555 nm) de homa okulo, sekvas la rilaton: 1 vato = 683 lumenoj.
Albanio
Religio
La unua registrita albana protestanto estis Said Toptani, kiu vojaĝis tra Eŭropo, en 1853 revenis al Tirano kaj predikis Protestantismon, estante arestita kaj malliberigita de la otomanaj aŭtoritatoj en 1864. Ĉeftendencaj evangeliaj protestantoj devenas de la laboro de la kongregacianoj kaj pli poste de la metodistaj misiistoj kaj la laboro de la Brita kaj Eksterlanda Bibliosocieto en la 19-a jarcento. La Misia Alianco, konata kiel VUSh estis fondita en 1892. Hodiaŭ en VUSh membriĝas proksimume 160 parokejoj el malsamaj protestantaj kongregacioj. VUSh organizas marŝadojn en Tirano kontraŭ la sangvenĝoj en 2010. Biblioj estas disponigataj fare de la Interkonfesia Bibliosocieto de Albanio. La unua plena albanlingva Biblio esti presita en 1990.
Ekzistas komunumo de atestantoj de Jehovo en Albanio taksita je 4 000 membroj. . Inter aliaj religiaj organizoj troviĝas la Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj (Mormona Eklezio). La implikiĝo de mormonoj en Albanio komenciĝis per humanitara helpo dum la 1990-aj jaroj. La unuaj misiistoj estis senditaj en 1992 kun la Misio Albanio-Tirano malfermita en 1996. En la jaro 2008, ekzistis preskaŭ 2 000 membroj de la Mormona Eklezio en Albanio, disvastigita ĝenerale en dek branĉoj kun du kapeloj kaj unu Familia Historia Centro.
Malgranda sed aktiva komunumo de bahaanoj troviĝas en Albanio. La Bahaa Kredo havas 12 lokajn asembleojn kaj Nacian Asembleon fondita en 1992. La unua bahaano kiu vizitis Albanion estis la Mano de la Afero de Dio kaj esperantistino, Martha Root. La bahaa komunumo registris 9,700 kredantojn en la jaro 1993. En 2011 ili estas pli ol 11,000 membroj kaj 9 lokaj spiritaj asembleoj.