cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Afganio
Lingvoj
Estas du oficialaj lingvoj de Afganio (la paŝtuna, parolata de 55% de la loĝantaro kaj la daria, parolata de 35%)..La aliaj ŝtataj lingvoj estas la uzbeka, turkmena, beluĉa, ktp.
La du oficialaj lingvoj, la persa kaj la paŝtuna, estas la plej ofte parolataj. La persa lingvo ankaŭ nomiĝas Dari, Farsi, estas parolata de duono de la popolo. Ĉi tiu pocentaĵo inkluzivas ĉirkaŭ du milionojn da parolantoj de la Hazaragi-dialekto. La paŝtuna lingvo estas parolata de 35 % de la popolo.
Krome estas parolataj diversaj tjurkaj lingvoj, nome la turkmena kaj la uzbeka, krome pli ol tridek aliaj lingvoj. Granda parto de la popolo estas dulingva.
Afganio en Esperanto
Tahar Bekri: Poemoj (Salam sur Gazao; Li amis...; Afganio; trad. Suso Moinhos). Beletra Almanako (27), oktobro 2016. Paĝoj 73-76. La poemo Afganio en paĝoj 75-76.
Religio
Ĉirkaŭ 99% el la loĝantaro de Afganio estas islamanoj; ĝis 90% estas de la branĉo de Sunaismo, 7–19% estas ŝijaismaj.
Ĝis la 1890-aj jaroj, la regiono ĉirkaŭ Nuristano estis konata kiel Kafiristano (tero de kafiroj (nekredantoj)) pro ties ne-islamaj loĝantoj, nome Nuristananoj, etna distinga popolo kies religiaj praktikoj inkludis animismon, politeismon, kaj ŝamanismon. Ankaŭ miloj da Afganaj Sikoj kaj Hinduoj troviĝas en la ĉefaj urboj. Estis malgranda juda komunumo en Afganio kiu estis elmigrinta al Israelo kaj Usono fine de la 20a jarcento; nur unu fama judo, nome Zablon Simintov, restis en 2005.
Politiko
Post la efektiva kolapso de la Islama Respubliko Afganio en 2021, la talibanoj deklaris la landon Islama Emirlando. Duma registaro estis anoncita la 7-an de septembro. La talibanoj inter multaj aliaj decidoj ŝanĝis la flagon de la lando al nura blanka standardo enhavanta la Ŝahadon.
Tradicie grava instanco en afgana politiko estas granda asembleo nomata Loja Ĝirga (paŝtune, لویه جرگه), en kiu origine ĉeestis paŝtunoj, sed kiu poste inkluzivis aliajn etnajn grupojn. Inter ĝiaj ĉeestantoj estas tribestroj, politikistoj, militistoj, religiaj kaj nobelaj altranguloj, ŝtatlaboristoj, ktp. La asembleo estas kunvokata neregule, kelkfoje de la reganto. Kelkaj historiistoj diras, ke tiu tradicio estas pli ol jarmila.
Ekonomio
Afganio estas unu el la malriĉigitaj aŭ malplej evoluigitaj landoj, fakte unu el la plej malriĉaj de la mondo pro jardekoj de milito kaj sekva manko de eksterlanda investado. En 2018, la MEP de la lando estis ĉirkaŭ 72.9 mil milionoj da usonaj dolaroj laŭ aĉetpovo (oficiale 21.7 mil milionoj da usonaj dolaroj) kaj la MEP por persono estis 2,024 usonaj dolaroj. La eksportoj de la lando totalis 2.7 mil milionojn da usonaj dolaroj en 2012. Ĝia sendungeca indico estis en 2008 ĉirkaŭ 35%. Laŭ informo de 2009, ĉirkaŭ 42% el la loĝantaro vivas el malpli ol 1 usona dolaro tage. La lando havas 2.8 mil milionojn da usonaj dolaroj da ekstera ŝuldo.
La ekonomio de Afganio estis kreskanta je ĉirkaŭ 10% jare en la lasta jardeko, pro la enmeto de ĉirkaŭ 50 mil milionoj da usonaj dolaroj kiel internacia helpo kaj sendoj el afganaj elmigrintoj. Tio estas kaŭzata ankaŭ de plibonigoj faritaj en la transporta sistemo kaj en la agrikultura produktado, kio estas la kerno de la landa ekonomio. La lando estas konata pro sia produktado de kelkaj el la plej bonkvalitaj granatoj, vinberoj, abrikotoj, melonoj kaj kelkaj aliaj freŝaj kaj sekaj fruktoj, kiaj juglandoj. Multaj fontoj indikas ke tiom multe kiom ĝis 11% aŭ plie el la ekonomio de Afganio estas derivata el la kultivado kaj vendado de opio, kaj Afganio estas amplekse konsiderata la plej granda produktanto de opio en la mondo spite la klopodojn de la afgana registaro kaj de internaciaj organizaĵoj por elradikigi tiun kultivon.
Kvankam la deficito de la lando estis ege financata pere de donacita mono, nur malgranda parto estis havigata rekte al la registara buĝeto. La cetero estis havigata el ne-buĝeta elspezo kaj al projektoj deciditaj de donantoj tra la sistemo de Unuiĝintaj Nacioj kaj de neregistaraj organizaĵoj. La eksa Afgana Ministerio de Financo estis fokusante al plibonigo de enspeza kolektado kaj disciplino al elspezado en la publika sektoro. Ekzemple, la enspezoj de la registaro pliiĝis je 31% al 1.7 mil milionoj da usonaj dolaroj el Marto 2010 al Marto 2011.
Da Afghanistan Bank estas la centra banko de la lando kaj la "afganio" (AFN) estas la landa valuto, kun koresponda valoro de ĉirkaŭ 47 "afganioj" por 1 usona dolaro. Ekde 2003, malfermiĝis ĉirkaŭ 16 novaj bankoj en la lando, kiaj la Afgania Internacia Banko, la Kabul Bank, la Azizi Bank, la Paŝtuna Banko, la Standard Chartered Bank, kaj la First Micro Finance Bank.
Unu el la ĉefaj faktoroj por la nuntempa ekonomia rekupero de la lando estas la reveno de ĉirkaŭ 5 milionoj de afganaj elmigrintoj, kiuj kunportis kun si laboran energion, entreprenemon kaj riĉokreantan lertecon same kiel la necesegan monon por startigi negocojn. Por la unua fojo post la 1970-aj jaroj, Afganoj entreprenis konstruadon, unu el la plej grandaj enspezofontoj de la lando. Kelkaj el ĉefaj landaj konstruprojektoj estas tiu de Nova Kabulo por 35 mil milionoj da usonaj dolaroj ĉe la ĉefurbo, la urbo Ghazi Amanullah Ĥan ĉe Jalalabad, kaj Aino Mena en Kandahar. Similaj disvolvigaj projektoj startis ankaŭ en Herat, Mazar-i Ŝarif, kaj aliaj urboj.
Aldone, diversaj entreprenoj kaj malgrandaj fabrikoj ekfunkciis en diversaj partoj de la lando, kiuj ne nur havigas enspezojn al la registaro sed ankaŭ kreas novajn laborpostenojn. Plibonigoj en la negoca medio rezultis en pli ol 1.5 mil milionoj da usonaj dolaroj en investado en telekomunikado kaj kreis pli ol 100,000 laborlokojn ekde 2003. Afganaj tapiŝoj iĝis popularaj denove, kio ebligis ke multaj tapiŝkomercistoj tra la tuta lando dungu pli da laboristoj.
La Islama Respubliko Afganio estis membro de WTO, SAURK, EKO, kaj OIK. Ĝi havis observantan statuson en ŜOK. La Ministro pri Eksterlandaj Aferoj nome Zalmai Rassoul diris al ĵurnalistoj en 2011 ke la celo de lia lando "estas atingi afganan ekonomion kies kresko estu bazita sur komerco, privata entrepreno kaj investado". Fakuloj kredis ke tio revoluciigos la ekonomion de la mondoregiono. La produktado de opio en Afganio alvenis al rekordo en 2007 kun ĉirkaŭ 3 milionoj da personoj enmetitaj en tiu negoco, sed poste ĝi ege mallpliiĝis en la sekvaj jaroj. La registaro startis programojn por helpi malpliigon de la papava kultivado, kaj ĉirkaŭ 2010 oni informis ke 24 el la 34 provincoj estas jam liberaj el papava kultivado. En Junio 2012, Barato postulis privatan investadon en la enspezado de la lando kaj la kreadon de taŭga ekonomia medio.
Agrikulturo
Agrikultura produktado estas la ĉefapogo de la ekonomio de Afganio kaj tradicie dominis ĝin, dungigante proksimume 40% el la dungitaro en 2018. La lando estas konata pro produktado de granatoj, vinberoj, abrikotoj, melonoj, kaj pliaj freŝaj kaj sekigitaj fruktoj. Ĝi ankaŭ estas konata kiel la plej granda produktanto de opio en la mondo – 16% aŭ pli de la nacia ekonomio devenas de la kultivado kaj vendado de opio. Ĝi ankaŭ estas unu el la ĉefaj produktantoj de kanabo en la mondo. Lastatempe plimultiĝis produktado de la multegekosta spico safrano por anstataŭi kultivadon de opipapavoj.
Minado
Naturaj resursoj en Afganio inkluzivas: karbon, kupron, feran ercon, lition, uranion, rarajn terojn, kromiton, oron, zinkon, talkon, bariton, sulfuron, plumbon, marmoron, gemojn, tergason, kaj nafton. En 2010, usonaj kaj afganaj instancoj taksis, ke neminitaj mineralejoj trovitaj en 2007 de la United States Geological Survey valoras almenaŭ $1 bilionon. Unu asertis, ke "ĉi tio fariĝos la ĉefapogo de la afgana ekonomio" kaj Pentagona memorando tekstis, ke Afganio povus fariĝi la "Saud-Arabio de litio".
Energio
Laŭ la Monda Banko, 98% el la kampara loĝantaro havis aliron al elektro en 2018, kontraste al 28% en 2008. Tutlande la cifero estas 98.7%. En 2016, Afganio produktis 1,400 megavatojn da povo, sed ankoraŭ importas la plejparton de sia elektro laŭ transmisiaj lineoj el Irano kaj la centr-aziaj ŝtatoj. La plejparto de elektra produktado estas akvoenergio, favorata de la nombro de riveroj, kiuj fluas el la montoj. Elektro tamen ne ĉiam estas fidinda kaj okazas senelektriĝoj, eĉ en Kabulo. Lastatempe oni konstruis pliiĝantan nombron de suna j, biomasaj, kaj ventaj centraloj. Estas evoluigataj la projekto CASA-1000 por transmisii elektron el Kirgizujo kaj Taĝikujo, kaj la Turkmena-Afgana-Pakistana-Barata gasodukto. Povon mastrumas Da Afghanistan Breshna Sherkat (DABS, Afgana Elektra Kompanio).
Turismo
Turismo estas malgranda industrio en Afganio pro sekurecaj problemoj. En 2016, 20.000 eksterlandaj turistoj vizitis jare. Aparte grava regiono por enlanda kaj eksterlanda turismo estas la pitoreska Valo de Bamijano, havanta lagojn, kanjonojn, kaj historiajn lokojn. Ekde la malfruaj 1960-aj jaroj, Afganio estis populara ero de la fama Hipipado, altirante multajn eŭropanojn kaj amerikanojn. El Irano la pado kondukis tra diversaj afganaj provincoj kaj urboj, interalie Herato, Kandaharo, kaj Kabulo, antaŭ transiro al norda Pakistano, norda Barato, kaj Nepalo. Turismo atingis sian pinton en 1977, la jaro antaŭ la eko de politika malstabilo kaj militaj konfliktoj.
Transporto
Pro geografiaj kialoj, transporto inter diversaj partoj de la lando historie estis malfacila. La ĉefligo de la afgana vojaro estas Ŝoseo 1, ofte nomata la "Ringa Vojo", kiu longas 2.210 km kaj kunligas kvin gravajn urbojn: Kabulon, Gaznion, Kandaharon, Heraton, kaj Mazariŝarifon, kun flankaj vojoj al Kunduz kaj Ĝalalabad kaj diversaj translimiroj, dum ĝi ĉirkaŭiras la Hindukuŝan montaron. Aviada transporto estas liverata de la nacia aviada kompanio, Afgana Fluglinio Ariana, kaj la privata Kam Air. La lando havas tri mallongajn fervojojn, kiuj ne transportas vojaĝantojn, sed nur varojn. Privataj veturiloj rimarkinde plimultiĝis dum la 2000-aj kaj 2010-aj jaroj.
Kulturo
La kulturo de Afganio pluis dum ĉirkaŭ du jarmiloj, el almenaŭ la epoko de la Akemenida Imperio en 500 a.K. Temas ĉefe pri nomada kaj triba societo, kaj diversaj regionoj de la lando havas siajn proprajn tradiciojn, kio respegulas mult-kulturan kaj mult-lingvan karakteron de la lando. En la sudaj kaj orientaj regionoj la popolo loĝas laŭ la Paŝtuna kulturo laŭ la sekva Paŝtunvalia, kio estas antikva vivostilo kiu estas ankoraŭ konservata. La cetero de la lando estas kulture persa kaj Tjurka. Kelkaj ne-Paŝtunoj kiuj loĝas en proksimeco kun Paŝtunoj adoptis Paŝtunvalia en procezo nomita Paŝtunigo (aŭ Afganigo), dum kelkaj Paŝtunoj estis persiigitaj. Milionoj de Afganoj kiuj estis loĝantaj en Pakistano kaj Irano dum la lastaj ĉirkaŭ 30 jaroj estis influitaj de kulturoj de tiuj najbaraj landoj.
Afganoj montras fieron por siaj kulturo, nacio, praularo kaj ĉefe religio kaj sendependeco. Kiel ĉe aliaj altateruloj, ili estas rigardataj per mikso de superrigardo kaj auperkontrolo, pro ties alta konsidero al persona honoro, al ties triba lojaleco kaj al preteco uzi perforton por solvi disputojn. Ĉar triba milito kaj interna feŭdismo estis unu el ties ĉefaj okupoj ekde senmemora tempo, tiu individuisma trajto malhelpis la konkeron fare de eksterlandanoj. Tony Heathcote konsideras ke la triba sistemo estas la plej bona vojo organizi grandajn grupojn de personoj en lando kiu estas geografie malfacila, kaj en socio kiu, el materiisma vidpunkto, havas nekomplikan vivostilon. Estas ĉirkaŭkalkule 60 ĉefaj paŝtunaj triboj, kaj la Afganoj nomadaj estas ĉirkaŭkalkule 2–3 milionoj.
La lando havas komplikan historion kiu survivis ĉu en siaj nunaj kulturoj aŭ en la formo de variaj lingvoj kaj monumentoj. Tamen, multaj el ties historiaj monumentoj estis damaĝita de ĵusaj militoj aŭ kontraŭkulturaj reĝimoj. La du famaj Budhoj de Bamijan estis detruitaj de Taliboj, kiuj konsideris ilin kiel idolecaj. Krom tio, arkeologoj estas ankoraŭ trovantaj Budhismajn restaĵojn en diversaj partoj de la lando, kelkaj el ili datitaj el la 2a jarcento. Tio indikas ke Budhismo estis disvastigita en Afganio. Aliaj historiaj lokoj estas la urboj Herat, Kandahar, Gazni, Mazar-i Ŝarif, kaj Zaranĝ. La Minareto de Ĝam en la valo de la rivero Hari, estas Monda heredaĵo de Unesko. Mantelo laŭtradicie vestita de la islama profeto Muhammad estas tenita ene de la Sanktejo de la Mantelo en Kandahar, urbo fondita de Aleksandro kaj la unua ĉefurbo de Afganio. La citadelo de Aleksandro en la okcidenta urbo Herato estis plinovigita en ĵusaj jaroj kaj estas populara allogaĵo por turistoj. En la nordo de la lando estas la Maŭzoleo de Hazrat Ali, supozata de multaj kiel la loko kie Ali estis entombigita. La Afgana Ministerio de Informado kaj Kulturo estas plinovigante 42 historiajn lokojn en Gazni ĝis 2013, kiam la provinco estos deklarita kiel ĉefurbo de Islama civilizo. La Nacia Muzeo de Afganio estas en Kabulo.
Kvankam edukiteco estas malalta, la klasikaj persa kaj paŝtuna poezio ludas gravan rolon en la afgana kulturo. Poezio ĉiam estis unu el la ĉefaj edukaj pilieroj en la regiono, ĝis nivelo ke ĝi estas integrata en ĝenerala kulturo. Kelkaj elstaraj poetoj estas Rumi, Rabi'a Balĥi, Sanai, Jami, Ĥuŝal Ĥan Ĥattak, Rahman Baba, Ĥalilullah Ĥalili, kaj Parŭin Paĵŭak.
La urbo Kabulo estas hejmo de multaj muzikistoj kiuj estis mastroj kaj de tradicia kaj moderna afgana muziko. Tradicia muziko estas populara ĉefe dum la celebroj de Noruzo (Novjaro) kaj de la Nacia Sendependeca Tago. Ahmad Zahir, Naŝenas, Ustad Sarahang, Sarban, Ubaidullah Jan, Farhad Darja, kaj Naghma estas kelkaj el la elstaraj afganaj muzikistoj, sed estas multaj aliaj. Plej afganoj estas alkutimiĝintaj rigardi hindajn filmojn de Bolivudo kaj aŭskulti ties filmajn kantojn. Multaj gravaj filmosteluloj de Bolivudo havas radikojn el Afganio, kiaj Salman Ĥan, Saif Ali Ĥan, Shah Rukh Khan (SRK), Aamir Ĥan, Feroz Ĥan, Kader Ĥan, Nasrudin Ŝah, Zarine Ĥan kaj Celina Jaitli. Aldone, kelkaj filmoj de Bolivudo, kiaj Dharmatma, Khuda Gawah, Escape from Taliban, kaj Kabul Express estis filmitaj en Afganio.
Emil Weil
Emil Weil naskiĝis la 1897 en Dombegyház. Li mortis la 1954 en Budapeŝto.
Biografio
Emil Weil frekventis universitaton. En 1928 li konatiĝis kun la komunista movado, kie li havis gravan pozicion. Kiel kuracisto, li okupiĝis pri rentgenado kaj laboris en Csepel en la rentgena laboratorio. En 1936 pro komunistaj agadoj li estis kondamnita je malliberejo. Post la 2-a mondmilito li elstare agadis kontraŭ epidemioj, poste li gvidis la sanservon en la vilaĝoj, li okupiĝis ankaŭ pri sindikatoj kaj kuracistaj fakrevuoj. Inter 1950-1953 li estis diplomato en Vaŝingtono. Li ricevis premion Kossuth en 1949, krome ankaŭ aliajn premiojn.
Pamiro
Pamiro estas alta montaro en Centra Azio. La nomo laŭ indikoj de la germanlingva enciklopedio Der Große Brockhaus venu el la Tjurka lingvaro kun signifo "malvarma stepa paŝtejo", laŭ la anglalingva The Columbia Encyclopedia tamen malsamopinie el la persa lingvo kun signifo "monda tegmento".
Geografio
La montaro, kiu laŭ la nuna lingvouzo kune kun la Himalajo kaj la Tibeta Altebenaĵo nomatas la "Monda Tegmento", havas areon de proksimume 120.000 km², el kiuj 1.200 km² estas glaĉeroj. La pleja nordo de la geologie falda montaro apartenas al la ŝtato Kirgizio, la oriento al Ĉinio, la sudo al Afganio kaj la resto al Taĝikio. La montaro Pamiro ligas plurajn el la grandaj montaroĉenoj de Azio: Tianŝan en la nordo, Karakorum en la sudo, Kunlun Ŝan (la supra parto de la rivero Jarkend estas la limo) en la sudoriento kaj Hindukuŝo en la sudokcidento. En la oriento la Pamira teritorio tuŝas la Tibetan Altebenaĵon.
La averaĝa alteco de la montaro estas inter 3.600 ĝis 4.400 m, kio plejparte estas super la limo de arba kreskado, kiu ĉi-tie troviĝas ĉe 3.700 metroj super la marnivelo. En la montaro Pamiro fontas interalie la samnoma rivero Pamiro, kiu poste enfluas la riveron Pjandaŝ. La plej granda lago en la montaro estas la lago Kara-Kul en Taĝikio.
Relative ofte okazas tertremoj, per unu el ili dum la jaro 1911 ekestis la lago Sares. La klimato estas malvarma, venta kaj seka. La loĝantoj plejparte bredas jakojn kaj ŝafojn.
Montoj
Inter la montoj de la montaro Pamiro estas inter alie:
Noto: La montopintoj de la Kongur- kaj Muztagata-grupo en iuj fontoj kalkuliĝas al la najbara montaro Kunlun, kaj laŭ tiu kalkulo la Pik Ismoil Somoni estus la plej alta montopinto de la Pamiro.
Niels Henrik Abel
Niels Henrik ABEL [Abel] (naskiĝis la 5-an de aŭgusto 1802 en Finnøy (Norvegio), mortis la 6-an de aprilo 1829 en Froland (Norvegio)) estis norvega matematikisto.
Abel faris gravajn kontribuojn al la teorioj de elipsaj funkcioj kaj de grupoj. Laŭ li oni nomas grupon, kiu plenumas la komutecon, "abela". En 1824 li pruvis, ke la solvojn de ĝeneralaj polinomoj kvina-gradaj ne eblas kalkuli aŭ esprimi per algebra formulo.
Tony Garnier (muzikisto)
Tony Garnier (naskita la 18-an de aŭgusto, 1956 en Saint Paul, Minesoto) estas usona basgitaristo, plej konata kiel akompanisto al Bob Dylan, kun kiu li ludis ekde 1989. Li estas Dylan-a plej longtempa muzika akompanado.
Krom labori kun Dylan, Garnier estis registrita kun Tom Waits, Loudon Wainwright III, Paul Simon, Marc Ribot, Eric Andersen kaj Chris O'Connell, ekskantistino de Asleep at the Wheel, kun kiu li ankaŭ ludis kaj registris de 1976 ĝis 1978, kaj The Lounge Lizards. Li ankaŭ ludis kun Robert Gordon en la fruaj 1980-aj jaroj. Li ankaŭ estis longtempa akompanisto por David Johansen en lia Buster Poindexter persono, kaj ankaŭ estis nelonge membro de la Saturday Night Live bando.
Lia muzika heredaĵo devenas el la Camelia Brass Band en Nov-Orleano, gvidita de lia avo, D'Jalma Garnier, (ankaŭ literumita Ganier dum kun Camelia Brass Band), legenda frua ludisto de ĵazo notita sur la Preservation Hall Roster en Nov-Orleano.
Antaŭ aliĝado al la bando de Dylan, en 1989, Tony ludis bason por la filmoj de Jim Jarmusch, plej precipe Down By Law (Malsupren de Leĝo) filmita en Luiziano. Li aperis en Bob Dylan-a 2003 filmo Masked and Anonymous.
Nov-Ĵerzejo
Nov-Ĵerzejo (New Jersey ) estas subŝtato resp. ŝtato de Usono. Ĝi estas unu el la plej malgrandaj subŝtatoj, sed ĝi havas la plej altan loĝdenson (8,41 milionoj sur 22.608 kvadrataj kilometroj). Ĝi fariĝis la 3-a subŝtato de Usono la.
Shumpei Naruse
Shumpei Naruse (成瀬 竣平, n. ) estas japana futbalisto.
Nov-Ĵerzejo
Geografio
Nov-Ĵerzejo, estante inter du grandaj urboj, Filadelfio kaj Novjorko, estas unu el la plej riĉaj kaj dense urbaj subŝtatoj en Usono. En la nordoriento estas la antaŭurboj de Novjorko, en la sudokcidento estas la antaŭurboj de Filadelfio, en la mezo estas Princeton kaj en la oriento laŭ la oceano estas Atlantic City.
Shumpei Naruse
Li futbalas ĉe Nagoya Grampus.
Nov-Ĵerzejo
Historio
La regiono kiu estas nun Nov-Ĵerzejo unue estis loĝata de la indiana tribo Lenapoj, kiu nomis ĝin Scheyichbi. En la jaro 1630, la nederlandoj estis la unuaj eǔropanoj loĝantaj laǔ la okcidenta bordo de la rivero Hudsono, kiel parto el ilia kolonio Nova Nederlando. La Novjorka kaj Novĵerzeja kampanjo konsistis el serio de bataloj por la kontrolo de Novjorko kaj la Nov-Ĵerzejo en la Usona Revolucia Milito inter britaj militfortoj sub estreco de la generalo Siro William Howe kaj tiuj de la Kontinenta Armeo sub estreco de la generalo George Washington en 1776 kaj la vintraj monatoj de 1777.
Inventoj el Nov-Ĵerzejo
ampolo, fonografo, kino, elektra gitaro, ladskatola supo, transistoro, kolora televido, videobendo.
Famuloj
En Nov-Ĵerzejo mortis hungara-usona sociologo Károly Nagy.
Rudolf Balejík
Rudolf Balejík (naskiĝis la ; mortis la en Trenčín) estis slovaka esperantisto. Li estis delegito de UEA pri sporto, vegetarismo kaj naturismo en Trenčín, prezidanto de E-klubo en Trenčín. Li prelegis dum AEST en 1981.
Konsilantaro por Helpo al Judoj
Konsilantaro por Helpo al Judoj (Rada Pomocy Żydom przy Delegacie Rządu RP na Kraj) estis pola subtera organizaĵo aganta en la jaroj 1942-1945 kiel organo de pola registaro en ekzilo, kies tasko estis helpado al judoj en getoj kaj ekster ili, malgraŭ mincanta mortpuno fare de germanaj nazioj. La konsilantaro aktivis sub sekreta nomo Żegota.
(9210) 1995 BW2
(9210) 1995 BW2 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japanaj astronomoj Sejĝi Ueda kaj Hiroŝi Kaneda elde la observatorio de Kuŝiro en Hokajdo (Japanio).
Konsilantaro por Helpo al Judoj
Żegota estis fondita la 4-an de decembro 1942 kiel daŭrigo de fondita samjare septembre Provizora Komitato por Helpo al Judoj fare de Zofia Kossak-Szczucka kaj Wanda Krahelska-Filipowicz. Ĝia unua prezidanto fariĝis politikisto de Pola Partio Socialista.
Agado
En 1943 fondiĝis filioj en Krakovo kaj Lvovo. La Konsilantaro helpis materie por ĉirkaŭ 4 mil personoj, liveris falsajn dokumentojn por ĉ.50 mil personoj, zorgis pri loĝlokoj, kaŝejoj kaj pri infanoj (en Varsovio por ĉirkaŭ 2,5 mil). Financajn rimedojn ĝi ricevis de Registara Delegitaro de Pola Respubliko por la Lando (90%), donacoj de la socio kaj de Bund kaj Juda Nacia Komitato. En Ĝenerala Gubernio ĉirkaŭ 40-50 mil personoj ricevis diversan helpon.
La Konsilantaro kunlaboris kun Pola Subtera Ŝtato por kontraŭbatali ĉantaĝistojn (szmalcownicy). Ĝi (la Konsilantaro) alvokadis por helpado al judoj, aranĝis kelke da fuĝoj de la koncentrejoj kaj forveturigoj de judoj al Hungario. Inter aktivaj kunlaborantoj estis i.a. Irena Sendlerowa kaj Władysław Bartoszewski.
Monumento al Konsilantaro por Helpo al Judoj troviĝanta en Varsovio en ĝardenplaco ĉe la strato Ludoviko Zamenhof.
La monumento malkovrita la 27-an de septembro 1995 de Władysław Bartoszewski memorigas agadon kaj batalon de Konsilantaro por Helpo al Judoj “Żegota” dum la dua mondmilito. Ĝin projektis juda arkitektino Hanna Szmalenberg kaj pola artisto Marek Moderau.
La enhavo en lingvoj: pola, angla kaj hebrea tekstas: Organizo kreita de Pola Subtera Ŝtato por savi judojn dum holokaŭsto, inter similaj al ĝi agantaj en okupata Eŭropo estis la sola financata de sia registaro, la Registaro de Pola Respubliko en Ekzilo.
Apud la monumento kreskas plantita en 1988, kadre de celebrado de la 45-a datreveno de la ribelo en Varsovia geto, kverko – Arbo de Komuna Memoro pri Poloj kaj Judoj.
Germanaj verdiktoj de mortpuno pro helpo al judoj
13.11.1942: Speciala juĝejo en Poznań verdiktis mortpunon al polo, kiu liveris al judoj en labortendaro ne malpli ol kvindek panbulojn.
Ganshoren
Ganshoren (nederlande: [GANSho:r'n]) estas municipo en Belgio, unu el la 19 municipoj de la Brusela Ĉefurba Regiono.
Korporacia identeco
La korporacia identeco estas la fizika manifestado aŭ prezentado de marko aŭ firmao. Ĝi referencas al la rekoneblaj vidaj aspektoj de la identeco de korporacio, tio estas en la organiza komunikado.
Ĝenerale, ĝi inkludas logoon kaj subtenajn elementojn (koloroj, figuroj ktp.), ĝenerale komgruigitaj pere de grupo de konsuklinioj kolektitaj plej ofte per dokumento nomita manlibro de korporacia identeco.
Iloj
Tiuj regolinioj establas kiel plej ofte estas montrita la imago de markoj kaj ili povas inkludi ilojn kiel la jenaj:
Listo de Filmoj kun originala nomo
Jen listo de diverslingvaj filmoj kun originala titolo, sistemo uzata ĝisnun en Vikipedio por indiki filmojn.
Ankaŭ ekzistas Listo de Filmoj kun esperanta nomo.
Se vi aldonas filmon ĉi-sube, pripensu ankaŭ aperigi ĝin en la alia listo kaj en la multaj kategorioj.
Universitata Lernejo pri Entrepreno-Studado en Donostio
Universitata Lernejo pri Entrepreno-Studado en Donostio (oficiale Donostiako Enpresa Ikasketen Unibertsitate Eskola kaj Escuela Universitaria de Estudios Empresariales) estas lernejo en Donostio por oficiala lernado de entreprena administrado en la Universitato de Eŭskio. La lernejo estis fondata en la jaro 1915.
Modo
Modo estas aktuala tendenco (daŭre ŝanĝiĝanta), preferata precipe de facilanimeco ol de praktikaj, logikaj aŭ intelektaj kialoj. Modo estas populara stilo aŭ praktiko, precipe en vestado, piedvestado, akcesoraĵoj, ŝminko, korpa traborado, aŭ meblaro. Modo estas karakteriza kaj ofte kutima tendenco en la stilo en kiu persono vestiĝas. Ĝi estas la dominaj stiloj en konduto kaj la plej novaj kreadoj de tekstilaj dezajnistoj. "Modo" estas "Nedaŭra, kaprica kutimo, moro aŭ maniero, koncernanta precipe vestadon".
Kvankam aspektoj de modo povas esti ĉu virinecaj aŭ viraj, kelkaj tendencoj estas androginaj aŭ indiferentaj. Ĉiuokaze la modo kiu vekas la atenton de amaskomunikiloj, komercan intereson kaj socian prestiĝon (vidu ekzemple manekenojn) estis disvastigitaj tutmonde almenaŭ dum la dua duono de la 20a jarcento kaj komenco de la 21a, ĉefe tiu porvirina.
Sferoj influitaj de modo
Modo estas socie-psiĥologia fenomeno, kiu influas al diversaj homaj aktivaĵoj kaj pensadoj.
Plej okulfrape modo aplikiĝas ĉe vestoj kaj aliaj eroj de homa aspekto, sed ĝi ankaŭ influas al:
Aciso
Aciso - (helene Άκις Acis) estas en helena mitologio filo de arbara dio Faŭno kaj rivera nimfo Semaitido, filino de la Sicilia rivero Symaethus. Iuj fontoj prezentas lian patron Dionizon. En Ovidiaj "Metamorfozoj" Aciso estas spirito de la rivero Acis, kiu fluas sub la vulkano Etna sur Sicilio.
Modo
Historio
Fruaj okcidentaj vojaĝantoj, ĉu al Persio, Turkio, Hindio, aŭ Ĉinio, ofte rimarkis pri la foresto de ŝanĝo en modo tie, kaj observantoj de tiuj aliaj kulturoj komentis la malkonvenan rapidecon de la okcidenta modo, kiun multaj sentis kiel tendenco al malstabileco kaj al manko de ordo en okcidenta kulturo. La sekretario de la japana ŝoguno fanfaronis (ne tute precize) al hispana vizitanto en 1609, ke japana vestaĵaro ne ŝanĝiĝis dum miloj da jaroj. Tamen, ekzistas konsiderinda indico en Minga Ĉinio de rapida ŝanĝo de modoj en ĉina vestaĵaro. Ŝanĝoj en kostumo ofte okazis en tempoj de ekonomiaj aŭ sociaj ŝanĝoj, kiel okazite en antikva Romo kaj la mezepoka Kaliflando, sed post longa periodo sen gravaj ŝanĝoj tiuj ĉiuokaze okazas. En 8-a-jarcenta maŭra Hispanio la muzikisto Zirjab prezentis en Kordovon sofistikajn vestaĵo-stilojn surbaze de laŭsezonaj kaj ĉiutagaj modoj de lia indiĝena Bagdado, modifitaj memstare per propra inspiro. Similaj ŝanĝoj en modo okazis en la 11-a jarcento en la Proksima Oriento sekvanta la alvenon de la turkoj kiuj lanĉis vestantajn stilojn de Mezazio kaj de la Malproksima Oriento.
Aciso
Aciso estis belaspekta juna viro al kiu plaĉis mara nimfo Nereidino Galatea. Ankaŭ ŝi ekamis lin.
Modo
Historio
La komenco en Eŭropo de kontinua kaj ĉiam pli rapida ŝanĝo en vestado de stiloj povas esti ĝuste fidinde datita. Historiistoj, kiaj James Laver kaj Fernand Braudel, datas la komencon de okcidenta modo en vestado al la mezo de la 14-a jarcento. La plej spektakla frua ŝanĝo en modo estis subita drasta mallongigo kaj streĉiĝo de la maskla tro-vesto de suro-longo ĝis apenaŭ kovrado de la pugo, foje akompanitaj kun farĉo en la brusto por igi ĝin aspekti pli granda. Tio kreis la karakterizan okcidentan skizon de tajlorita brustoĉemizo portita super gamaŝoj aŭ pantalono.
Aciso
Sed krom Aciso admiris ŝin grandega sovaĝa ciklopo, unuokula giganto Polifemo. Li senespere ekamis kaj sekrete sekvis ŝin. Foje li ekvidis belan Galateon kun Aciso interparolantajn sur marbordo. Polifemo ne bridis sin kaj en furioza ĵaluzo ĵetis sur ilin grandan ŝtonegon.
Modo
Historio
La rapideco da ŝanĝo akceliĝis konsiderinde en la sekva jarcento, kaj virin- kaj vir-modo, precipe en la frizado kaj ornamado de la hararo, iĝis same kompleksa. Arthistoriistoj povas tial utiligi modon kun fido kaj precizeco por dati bildojn, ofte ene de kvin jaroj, precipe koncerne bildojn ekde la 15-a jarcento. Komence, ŝanĝoj en modo kaŭzis fragmentiĝon trans la superajn klasojn de Eŭropo de kio antaŭe estis tre simila stilo de frizado kaj la posta evoluo de karakterizaj naciaj stiloj. Tiuj naciaj stiloj restis tre malsamaj ĝis kontraŭmovado en la 17-a ĝis 18-a jarcentoj trudis similajn stilojn denove, plejparte originante de malnovreĝima Francio. Kvankam la riĉuloj kutime gvidis modon, la kreskanta bonstato de frua moderna Eŭropo kondukis la burĝaron kaj eĉ la kamparanojn sekvi tendencojn ĉe distanco, sed daŭre malagrable por la elitoj - faktoro kiun Fernand Braudel rigardas kiel unu el ĉefaj motoroj de varia modo.
Aciso
Galateo savis sin sen vundo en la maro, sed Acison la ŝtonego trafis plene. Fluantan sangon Galateo ŝanĝis en puran akvon de la Sicilia rivereto Aciso.
Reflekto en arto
Ĉi tiu mita okazintaĵo estis tre konata kaj preferata en la 17a kaj 18a jarcentoj. Ĝi estis prilaborita en opero, baleto, poemoj kaj alie. Sed nuntempe tiuj ĉi verkoj ne estas prezentataj. Unu el la lastaj esceptoj estis bonega plenumo de la opero de G.F. Händel "Acis and Galatea" en Reĝa operdomo (Royal opera House) en Covent Garden en Londono en marto kaj aprilo 2009. Ĉeĥa ensemblo "The Czech Ensemble Baroque" ankaŭ prilaboris tiun ĉi operon por Muzika festivalo en Znojmo en julio 2005 kaj por festivalo Holešov en septembro 2011.
Modo
Historio
En la 16-a jarcento naciaj diferencoj estis ĉe sia plej okulfrapa pinto. Dek 16-a-jarcentaj portretoj de germanaj aŭ italaj sinjoroj povas montri dek totale malsamajn ĉapelojn. Albrecht Dürer ilustris la diferencojn en sia fakta (aŭ sinteza) kontrasto de modoj el Nurenbergo kaj Venecio ĉe la fino de la 15-a jarcento (ilustraĵo, dekstra). La "Hispana stilo" de la fino de la 16-a jarcento komencis la movon reen al sinkroneco inter superklasaj eŭropanoj, kaj post lukto en la mezo de la 17-a jarcento, francaj stiloj decide transprenis gvidadon, procezon kompletigitan en la 18-a jarcento.
Kvankam tekstilaj koloroj kaj padronoj ŝanĝiĝis de jaro al jaro, kaj la tranĉo de la mantelo de sinjoro kaj la longo de lia veŝtaro, aŭ la padrono laŭ kiu la robo de sinjorino estis tranĉata, ŝanĝiĝis pli malrapide. Virmodoj estis plejparte derivitaj de armeaj modeloj, kaj ŝanĝoj en eŭropa maskla silueto estis galvanizitaj en scenejoj de eŭropa milito kie sinjoroj oficiroj havis ŝancojn fari notojn de eksterlandaj stiloj kiel ekzemple la "Steinkirk" kravato.
Kvankam okazis distribuado de vestitaj pupoj de Francio ekde la 16-a jarcento kaj Abraham Bosse produktis kuprogravurojn de modo en la 1620-aj jaroj, la rapideco da ŝanĝo kolektita en la 1780-aj jaroj kun pliigita publikigo de francaj kuprogravuroj ilustrantaj la plej malfruajn parizajn stilojn. Antaŭ 1800, ĉiuj okcidenteŭropanoj vestiĝis egale (aŭ almenaŭ opiniis, ke ili vestiĝis egale); loka variaro iĝis unua signo de provinca kulturo kaj poste insigno de la konservativa kamparano.
Kvankam tajloroj kaj robofaristoj estis sendube respondecaj por multaj inventoj, kaj la teksa industrio certe gvidis multajn tendencojn, la historio de moda dezajno estas normale komprenita ĝis nun de 1858 kiam la angle-naskita Charles Frederick Worth malfermis la unuan veran artmodan domon en Parizo. La Alta modo estis la nomo establita fare de registaro por la modaj entreprenoj kiuj kontentigis la normojn de industrio. Tiuj modentreprenoj devos adheri al normoj kiaj ekzemple konservado de almenaŭ dudek dungitoj okupitaj pri farado de la vestaĵoj, montrado de du kolektoj ĉiujare, kaj prezentado de ia nombro da padronoj al konsumantoj. Ekde tiam, la profesia dezajnisto fariĝis ĉiam pli domina figuro, malgraŭ la origino de multaj modoj en strata modo. Por virinoj, la adoleskecaj stiloj de la 1920-aj jaroj markis la plej signifan ŝanĝon en okcidenta virinmodo en pluraj jarcentoj, kun drasta mallongigo de jupo-longoj kaj de vestaĵoj. Kun foja reanimado de longaj jupoj, varioj de la pli mallonga longo restis dominaj iam-ajna poste. Kvankam ekzistis multaj varioj, la "adoleskantina uniformo", konsistis el altkalkanumaj ŝuoj, kiuj ofte estis plibeligitaj per bukoj aŭ gemoj, signifaj kvantoj de juvelaĵoj, aparte pecoj ornamitaj per gemoj kaj perloj, kaj pli mallongaj roboj, kies supra parto povis esti aŭ loza aŭ formo-deca. Adoleskantinoj ankaŭ ofte eluzis vitrokloŝojn, malgrandajn ĉapelojn ofte havante mallarĝajn, malsupreniĝ-orientitajn randojn, por enkadrigi siajn mallongajn hararanĝojn. Adoleskantinoj estis viditaj kiel aparte sorĉaj figuroj, kaj ilia modo estis tiutempe kontestata de multaj.
La kvar gravaj aktualmodaj ĉefurboj estas agnoskite Parizo, Milano, Novjorko, kaj Londono, kiuj estas ĉiuj ĉefsidejoj al la plej grandaj modfirmaoj kaj estas famaj pro sia plej grava influo en tutmonda modo. Modsemajnoj estas tenitaj en tiuj grandurboj, kie dezajnistoj elmontras siajn novajn vestajn kolektojn al spektantaroj. Heredo de gravaj dezajnistoj kiel ekzemple Coco Chanel kaj Yves Saint-Laurent konservis Parizon kiel la centro la plej multe observita de la cetero de la mondo, kvankam artmodo nun estas subvenciita per la vendado de pretkudritaj kolektoj, parfumoj kaj aliaj varoj uzantaj la saman markigon.
Modernaj okcidentanoj havas larĝan nombron da elektoj haveblaj en la selektado de siaj vestaĵoj. Kion persono elektas por vestuzi povas reflekti sian personecon aŭ interesojn. Kiam homoj kiuj havas altan kulturan statuson komencas vestoporti novajn aŭ malsamajn vestaĵojn, aŭ uzi plej varian varon aŭ kutimon, modotendenco povas komenci. Homoj kiuj ŝatas aŭ respektas tiujn homojn iĝas influitaj per ties propra stilo kaj komencas porti similstilajn vestaĵojn. Modoj povas varii konsiderinde ene de socio laŭ aĝo, socia klaso, generacio, laborokupo, kaj geografio kaj ankaŭ povas varii dum tempo. Se pli maljuna persono vestiĝas laŭ la modo kiun junularoj utiligas, li aŭ ŝi povas aspekti ridindaj en la okuloj de kaj junaj kaj pli maljunaj homoj. La esprimoj modista kaj modviktimo rilatas al iu kiu sklavece sekvas aktualajn modojn.
En la lastaj jaroj, azia modo fariĝis ĉiam pli signifa en lokaj kaj tutmondaj merkatoj. Landoj kiaj ekzemple Ĉinio, Japanio, Barato, kaj Pakistano tradicie havis grandajn teksajn industriojn, sur kiuj ofte estis tiritaj fare de okcidentaj dezajnistoj, sed nun azianoj vestantaj stilojn ankaŭ akiras influon bazitan sur siaj propraj ideoj.
La efiko de la amaskomunikiloj
La socio de amaskonsumado elkudis gravan rolon en la epoko en kiu la modo eketendiĝis kiel la neceso marki distingon inter ĉiuj individuoj, pro kio parolis Pierre Bourdieu kaj Jean Baudrillard. La modo formas parton de onia kunteksto kiel personoj, influas en diversaj aspektoj de oniaj vivoj, el tio kion oni manĝas kaj tio kion oni trinkas ĝis la lokoj kiujn oni devas viziti aŭ eĉ ofte aliri. Aktuale, la simpla fakto vesti iel kunportas faktorojn tiom diversajn kiel la memestimo, la sekureco, la estetika sperto, la praktikoj de konsumo kaj imitado kaj la deziro esti inkludita. Neniam oni forgesu, ke ĉiuj modoj estas danĝeraj, se ili iĝas ekstremaj, kaj trompemaj ĉar ili celas la amaskonsumadon super la dekomencaj voloj de la konsumantoj.
Oni vivas en la epoko de la komunikado: la komunikiloj faras la konsumantojn komplicaj de ajnatipa informado kaj estas respondecaj por la instruo modeli la perceptojn kiun oni havas de la realo. Tiuj komunikiloj bombardas la tutan loĝantaron, kvankam ties celo estas ĉefe adoleskuloj kaj junaj plenkreskuloj, per serioj, televida reklamado, programoj, reality shows, sociaj retoj kiel Instagram kaj Facebook, revuoj kaj muziko, inter aliaj. Ĉio tio kondukas al nova multkultura konsumismo. La efiko de la sociaj retoj kaj de la novaj teknologioj inter junuloj, baze sur la sociologiaj konceptoj de grupo kaj de unuarangaj rilatoj, generas inter junuloj neceson de identeco.
La influo de la markoj
La modo kaj la vestomaniero montras kompleksan rilaton kun la identeco: la vestaĵaro kiun oni elektas povas esti maniero esprimi kiu kaj kia oni estas, havigi detalojn pri onia sekso kaj socia ĝenra rolo, socia klaso, pozicio aŭ posteno, por ekzemplo.
La nova generacio de konsumantoj ne ricevas pasive la rakontojn de la markoj rakontitajn de la entreprenoj, sed tiu mem estas kunkreanto de la direktoj de la modo. Por la vendistoj kaj reklamistoj, tio signifas, ke la malnova strategio distrumpeti la fantaston kaj mirindecon de marko aŭ ties uzado jam ne plu funkcias. Nuntempe plej esenca estas la taktiko aŭskulti (aŭ ŝajnigi aŭskulti) la junajn konsumantojn por kompreni kiel ili kongruigas la markojn en siaj vivostiloj kaj klopodi manipuli ilin.
En siaj sondesploroj Talk Track realigitaj al pli ol 2000 adoleskuloj en Usono de inter 13 kaj 17 jaroj, la grupo Keller Fay trovis, ke tiuj junuloj faras averaĝe 145 konversaciojn semajne pri markoj kaj ĉefe kompreneble pri tiuj kiuj plej plaĉas al ili.
Ankaŭ kompreneble, ĉiu lando kaj mondoregiono havas siajn lokajn preferatajn markojn. "Topshop" dominas la industrion en Granda Britio, Zara estas hegemonia en Hispanio kaj G-Star en Nederlando; sed, ĝenerale, estas H&M kiu atingas plej fortan sukceson je internacia nivelo en la merkato de junuloj de la Y-Generacio.
Koloro kiel grava parto de la modo
Oni scias, ke estas forta kongrueco inter emocioj, konsumo de modo kaj koloro, estu ajnaj la kulturaj radikoj aŭ la diversaj tipoj de loĝantaroj analizitaj; tio estas, la koloro montras korespondon kun signifoj kaj estas asocia al emocioj. Krome, el la analizo de la sondenketoj realigitaj en ununura regiono, oni povas konkludi, ke estas forta tendenco al sekvo al la preferoj de koloro kaj en la decidfarado eniri en butikojn kaj en la decidfarado de la aĉeto mem; tio venas al rezultoj kaj konkludaj kaj definitivaj plejparte, kio ebligas kompreni, ke la konsumo estas influita de la koloro kaj ke oni povas influi super la konsumanto ĝis tia punkto ke tiu rezignu pri la konsumo de varo se tiu ne trovas sian favoritan nuancon.
La ligo de la koloro kun la konsumo de modo ne estas logike konsistanta kaj generas konfliktojn rilate al la signifoj de specifa koloro, sed oni konkludas, ke el la efikoj de la koloro en la emocioj de la individuoj, la vero devas sekvi la tendencojn kaj kolorajn gamojn el la perspektivo de la dezajno por povi kovri plej eble plej grandan kvanton de individuaj decidoj kaj elektoj. La plej rimarkinda fakto pri la modaj decidoj pri koloroj estas ke ĉiujare okazas du modoŝanĝoj en la favoritaj koloroj por la venonta sezono. Estas logiko, ke oni elektas malvarmigajn, helajn kaj brilajn kolorojn por printempo kaj somero (ekzemple rozaj, verdaj, ruĝaj, flavaj ktp.), kaj varmigajn, malhelajn kaj ebenajn kolorojn por aŭtuno kaj vintro (ekzemple brunaj, grizaj, nigraj ktp.). Tamen tute ne estas logika, ke tiu koloro (aŭ nuanckoloro) estas tute taŭga por iu jaro, sed tute ne por la venonta. Tamen la teksa kaj venda industrio bezonas produkti kaj vendi ĉiujare, do ili konstante devas ŝanĝi la preferojn de la publiko, kiu devos aĉeti novajn vestojn, eĉ se la ĵus aĉetitaj varoj apenaŭ estis uzitaj, eĉ ne eluzitaj. Tio estas profito por la industrio kaj la loĝantaroj kaj sektoroj kiuj dependas el tio, sed malprofita por la konsumantaro kaj la medio kiu devas suferi la negativajn konsekvencojn de la troa produktado kaj forĵetado.
Serĉado de identeco
La modo kaj la markoj ne nur enhavas la deziron imiti aliulojn aŭ eĉ difinitan komunumon, sed ankaŭ por esprimi individuecon; tio estas, kvankam la vestaro indikas la propran aliron al preciza komunumo kaj esprimas kunhavatajn valorojn, ideojn kaj vivostilojn, ĝenerale oni ne volas esti «klonoj» vestitaj laŭ identaj manieroj al la membroj de tiu komunumo. La vestaro kiun oni elektas reprezentas kompromiton inter la postuloj de la socia mondo, la medio al kiu oni apartenas kaj la individuaj deziroj.
Por ke modo estu sukcesa, ĝi devas kapti la «animstaton» aŭ la «plaĉoj» kiuj estas aperantaj. La modo, kiel diskurso kaj kiel praktiko, direktas sin al la korpo, farante ĝin socia kaj identigebla kaj klarigas kiel tiu konstruo de la korpo tra la vestaĵaro estas de konsiderinda gravo por la disvolvigo de la nuntempa socio.
Laŭlonge de la historio, la diversaj kulturoj, urboj kaj sociaj grupoj estis uzante vestaĵaron apartenanta al la modo kiel subteno por fari publikan montron de la simbola partikulara mondo, tio estas, la ideologioj, kredoj, emocia kulturo, tradicioj, ktp.; same kiel komunika elemento por informi pri la grupo kiu kreis ĝin. «Ankaŭ la individuoj, konsideritaj en terminoj de persona identeco, perceptas, ke “la vesto parolas” kaj plenumas sociigan funkcion pri tio kion oni vestas kontribuas al la procezo de la kreado de onia figuro, komprenita en terminoj, ne de tio kio reale oni estas, sed de kiel la aliuloj perceptas onin.»
Tiel, la modo iĝis kultura esprimo de gustoj, vivostiloj aŭ persona identeco, alivorte, metakulturo kapabla etendiĝi per la helpo de la sociaj amaskomunikiloj, kiuj pere de la reklamado kaj marketing, segmentigas la merkaton kaj direktas sin al la homamasojn laŭ ŝajnigite personigita maniero; ekspluatante la rolon de akiro kaj konstruado de la personeco esprimita pere de konsumvaroj kiuj iĝas etendo de tio kio oni estas, pro la signifo kion oni havigas en la amaskomunikiloj, ĉu heredita, ĉu tradicia aŭ ĵus aperinta. «La modo utilus kiel efika kontraŭpesilo por stimuli la personan enton kaj per tio nian kondiĉon de personoj».
Novaj defioj de la modo
Aktuale, la industrio de la modo ricevas fortajn kritikojn el diversaj vidpunktoj kaj partikulare pro ties produkta procezo kaj pro ties konsumo en la nuntempa konsumsocio.
Socio, politiko kaj modo
Laŭlonge de la historio, la modo kaj ties ŝanĝoj estis forte influitaj kaj foje eĉ rekte okazigitaj de specifaj sociaj aŭ politikaj faktoroj. Ekde prahistoriaj tempoj, plej verŝajne la kontaktoj inter popoloj kun diversaj kutimoj devis okazigi foje ŝanĝojn en kutimoj, same kiel okazis pri la alpreno de artefaktoj. Migradoj kaj komerco nepre rezultis en la fakto, ke arkeologoj ofte trovis varojn el fora deveno en precizaj kuŝejoj. Ekzistas dokumentoj kiuj pruvas, ke romianoj alprenis multajn kutimojn el konkeritaj aŭ kontaktitaj popoloj, ekzemple grekajn instruistojn, orientajn religiojn, ktp. En mezepoka Al Andalus estas dokumentita, ke gravaj nordaj kristanoj foje uzis islamajn vestomanierojn, same kiel aliajn aferojn; logike pro la alta kultura prestiĝo de la islama civilizo.
La epoko de malkovroj akcelis la alprenon de kontaktitaj popoloj kaj inverse: ekde la epoko de la Konkero de Ameriko fare de eŭropanoj diversaj popoloj inter indianoj de la tuta kontinento ekuzis la modon uzi ĉapelojn imitante la eŭropanojn, por akiri ilian prestiĝon. Tiu modokutimo ankoraŭ ekzistas en grandaj areoj de Andoj. Komence de la 17a jarcento la moriska loĝantaro en Hispanio, posteuloj de islamanoj grandparte konvertitaj al kristanismo, pli ol unu jarcenton post la konkero ankoraŭ uzis la islamajn vestomanierojn, ĉefe virinoj, kio estis unu el la ekskuzo por forpeli ilin el la lando. Fine de la 18-a jarcento la Franca revolucio interalie rezultis en abandono de kelkaj el la vesto- kaj kutim-manieroj de la aristokrataro, venkita en la revolucio. Tiukadre, en Hispanio, jam en 1766 okazis la Tumulto de Eskilaĉo kiam ministro klopodis reguli la vestomanieron de la madridanoj, kaj specife mallongigi la mantelojn kiujn laŭmode uzis ili.
Ankaŭ aliaj proletaraj revolucioj rezultis en simpligo de la modo. En Ĉinio kaj ĉefe en la kadro de la Kultura Revolucio, sed fakte el la epoko de Sun Jatsen, la nomita "Mao uniformo" populariĝis kaj eĉ trudiĝis kiel nura vestomaniero en Ĉinio, do plej forta apliko de la modo. Kaj tio transiris ankaŭ al aliaj mondopartoj. Alia revolucia modo estis tiu de la palestina kapotuko popularigita de Jaser Arafat en la lasta kvarono de la 20-a jarcento. Pli amplekse, sociaj ŝanĝoj, foje ligitaj al la hipia movado kaj al la studentaj movadoj ĉefe post Majo de 1968, rezultis en pli komforta vestomodo, ekzemple per ĵinzoj, T-ĉemizoj kaj senkravate.
Modaj ĉefurboj
Moda ĉefurbo estas urbo kiu havas gravan influon sur tendencoj de internacia modo, kaj en kiu la dezajno, produktado kaj vendado de modaj produktoj - plus okazaĵoj kiel modaj semajnoj, premioj kaj komercaj foiroj - ekonomie aparte signifas. La tutmondaj urboj konsideritaj la "kvar grandaj" modaj ĉefurboj de la 20-a jarcento estis Parizo, Milano, Londono kaj Novjorko; tamen la moda scenejo iĝis pli multpolusa en la 21-a jarcento kun aliaj gravaj centroj kiaj Berlino, Barcelono, Tokio, Sao-Paŭlo kaj Los-Anĝeleso. Modaj ĉefurboj kutime havas larĝan miksaĵon de komerco, financo, distro, kulturaj kaj libertempaj aktivecoj kaj estas internacie rekonataj pro la ĝuado de forta kaj specialan identecon. Oni notu ankaŭ, ke la statuso de moda ĉefurbo fariĝis pli kaj pli ligata al la enlanda kaj internacia "profilo", renomo, de la koncerna urbo. Modaj ĉefurboj estas ankaŭ aparte forta parto de pli larĝa dezajna scenejo, kun dezajnaj lernejoj, primodaj revuoj kaj surloka forta merkato de konsumantoj.
Eksteraj ligiloj
Listo de la plej bonkvalitaj dezajnistoj de modo de la historio. En hispana.
Funcke
Funcke estas la familia nomo de jenaj prersonoj:
Vidu ankaŭ:
Unita operatoro
En funkcionala analitiko, unita operatoro estas barita lineara operatoro U sur hilberta spaco tia ke
Lineareco
La postulo de lineareco en la difino de unita operatoro povas esti forigita, car ĝi sekvas el la propraĵoj de la ena produto:
Analoge
Kwangmyong (pjongjanga metrostacio)
Stacio Kwangmyong (광명역) estas metroa stacio de Hyoksin-linio de la Metroo de Pjongjango.
Gjon Buzuku
Gjon Buzuku (16-a jarcento) estis albana katolika pastro kiu presis la unuan libron en la albana lingvo. La Meŝari, enhavas plurajn preĝojn, bibliajn tekstojn, komentariojn kaj liturgiaĵojn. Li kreis ĝin por la uzado de katolikaj albanoj en siaj ĉiutagaj diservoj. Eble li printis ĝin en Venecio aŭ Shkodër.
Beaussault
Beaussault estas franca situanta en departemento Seine-Maritime, regiono Normandio.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Beaussaultois.
Avileso
Avileso (Avilés) estas la plej grava urbo de la provinco Asturio en Hispanio. Ĝi situas ĉe koordinatoj. Ĝi havis 84.242 loĝantojn en 2009.
NGC 7487
NGC 7487 (aliaj indikoj — UGC 12368, MCG 5-54-35, ZWG 496.43, NPM1G +27.0644, PGC 70496) estas galaksio en konstelacio Pegazo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Cw-klimato
Cw-klimato aŭ Ĉinujo-klimato estas laŭ la Klimata klasifiko de Köppen, modera klimato kun humidaj someroj. La plej humida somera monato havas minumune dekfojan kvanton de precipitaĵo kompare kun tiu de la plej seka vintra monato kaj, kiel ĉiuj moderaj klimatoj, la averaĝa monat-temperaturo de la plej malvarma monato situas inter -3 °C kaj 18 °C kaj almenaŭ unu monato de la jaro prezentas averaĝan temperaturon de 10 °C aŭ pli.
Karakterizaĵoj
Pro la longaj kaj tre humidaj someroj, la Ĉinujo-klimato estas tre konvena por la grandskala kultivado de kreskaĵoj, kiel rizo.
Disvastiĝo
Malgraŭ la nomo de "Ĉinujo-klimato", la klimato situas ne nur en Ĉinujo, kie tamen ĝi ne ĉie troviĝas. La klimato ankaŭ ĉeestas interalie en Norda Hindujo, partoj de la sudo de Brazilo, Paragvajo kaj aliaj partoj de suda Sudameriko, kaj de Suda Afriko.
Pesaguero
Pesaguero [pesaGEro] estas municipo en okcidenta Kantabrio, Hispanio, en la komarko Liébana.
Geografio
Ĝi limas norde kun Cabezón de Liébana, oriente kun Polaciones, okcidente kun Vega de Liébana kaj sude kun la provinco Palencio (Kastilio kaj Leono).
Demografio
La 294 loĝantoj (2021) estas distribuataj en:​
Fonto: INE
Pesaguero estas siavice la municipa ĉefurbo. En 2006 ĝi havis 50 loĝantoj (INE). Ĝi estas je distanco de 129 km de la kantabra ĉefurbo,, kaj je altitudo de 614 metroj super la marnivelo. El Pesaguero ekas vojo por piedirado, nome sendero de pequeño recorrido PR-S.5, ĝis la Monaĥejo de Sankta Toribio de Liébana, kun totala longo de 23,5 km, kion oni faras dum ĉirkaŭ ses horoj.
Ekonomio
Tradicie, la ekonomia agado de la municipo estis agrikulturo kaj brutobredado, sed translokiĝis al turismo. Ĉefaj altiraĵoj estas la apuda Nacia Parko Picos de Europa kaj la ermitejo de Caloca. Krome, en Valdeprado estas nobela domo de la 17-a jarcento.