cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gumpilko
Termino
La esprimo „flumo“ estas vortokunfando kaj devenas de filmo de Walt-Disney kun la germanlingva titolo „Der fliegende Pauker“ (The Absent Minded Professor, 1961). En ĝi inventis de Fred MacMurray ludata profesoro „miraklan“ guman miksaĵon, kiu povas fari mirigajn aferojn. Ĉi tiun inventaĵon li nomis „flubber“, kuntiraĵo de la angla „flying rubber“ kiel vorto por la etaj pilkoj kun diametro de 2 ĝis 6 cm. En la germana voĉaktorado estiĝis el ĉi tiu „flying rubber“ nun ĝuste tradukite „fliegender Gummi“ (fluganta gumo), kuntirita al „Flummi“. En pli posta refilmado kontraŭe ĉi tiu vorta kreaĵo jam esti tiel enradikiĝinta en la ĝeneralan lingvouzon, ke por doni altiran filmtitolon, tial la filmtitolo „Flubber“ ĉe la voĉaktorado restis netradukita.
Historio
La resalta pilko estis inventita de Kalifornia apotekisto nomita Norman Stingley. En 1965, Stingley elspezis sian liberan tempon eksperimentanta kun kaŭĉuko. Li kunpremis diversajn pecetojn de sinteza kaŭĉuko kune sub proksimume (3500 funtoj de premo por kvadrata colo). La rezulto estis kunpremita kaŭĉuka pilko kun ekstrema fortikeco kaj alta resalto.
Uzo
De infanoj gumpilkoj estas kutime uzataj por ĵetado kontraŭ firmaj obstakloj. Ĉe tio rezultiĝas interesaj konstelacioj el saltoforto kiel sekvo de la elasteco kaj ŝanĝo de la angula movokvanto ĉe ĉiu kontakto. Krome grandaj gumpilkoj (diametro ekde proksimume 7 cm) estas uzataj dum ĵonglado super la grundo.
Krome
Sony saltigis en la jaro 2005 250.000 flumiojn laŭ la stratoj de San Francisco, por varbi per la video por la „Sony Bravia“-televidiloj.
NGC 7436B
NGC 7436B (alia indiko — VV 84) estas galaksio en konstelacio Pegazo.
Ĉi tiu objekto ne estis en la originala versio de NGC-katalogo kaj estis aldonita poste.
VAZ
La tri-litera kombinaĵo VAZ havas plurajn signifojn, inter aliaj:
21087 Petsimpallas
21087 Petsimpallas estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la germana natursciencisto Peter Simon Pallas (1741–1811), kiu vivis kaj laboris en Rusio la plejparton el sia vivo. En 1768, Katerina la 2-a sendis lin en mision por esplori plurajn provincojn de la eŭropa parto de Rusio kaj Siberio. Ferometeorito trovita proksime de Krasnojarsk donis bazon al la kaso de la palasitoj.
Spacostango
Spacostango aŭ spacoklavo estas klavo sur komputila klavaro de preskaŭ ĉiuj komputiloj kaj skribmaŝinoj. Ĝi troviĝas sur la plej malalta vico de la klavaro kaj nomiĝas spacostango, ĉar la klavo ĉefe estas uzata por krei spacojn. Plej ofte tajpante oni premas la spacostangon per dikfingro.
Taiga Nishiyama
Taiga Nishiyama (西山 大雅, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalas ĉe Yokohama F. Marinos.
-510
En la jaro 510 antaŭ Kristo okazis, interalie:
Mortoj
Pitagoro
Naŭa Oficiala Aldono al la Universala Vortaro
La Naŭa Oficiala Aldono al la Universala Vortaro, parto de la Fundamento de Esperanto, estis ago de la Akademio de Esperanto, per kiu ĝi oficialigis 209 radikojn por la lingvo internacia Esperanto. La aprobo okazis en marto 2007. La Naŭa Oficiala Aldono prezentas nur difinojn en Esperanto, kaj ne enhavas tradukojn en naciajn lingvojn. (Nacilingvajn tradukojn malhavis ankaŭ la Sepa Oficiala Aldono al la Universala Vortaro kaj granda parto de la Dua Oficiala Aldono al la Universala Vortaro.)
14499 Satotoshio
14499 Satotoshio estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japanaj astronomoj Kin Endate kaj Kazurō Watanabe elde la observatorio de Kitami en Abaŝiri-subgubernio (insulo Hokajdo).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Toshio Sato, amatora astronomo bone konata kiel spertulo pri la moderna historio de la japana astronomio.
-1066
Dum la jaro okazis, inter alie:
VEN
La vorto havas plurajn signifojn:
Jin Ikoma
Jin Ikoma (生駒 仁, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalas ĉe Yokohama F. Marinos.
NGC 7437
NGC 7437 (aliaj indikoj — UGC 12270, MCG 2-58-41, ZWG 430.34, PGC 70131) estas galaksio en konstelacio Pegazo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Gerda malaperis (filmo)
Gerda malaperis estas brazila filmo, reĝisorita de Joe Bazilio Costa, aperinta en 2006 en DVD kaj nun senpage elŝutebla.
Temas pri unu el la maloftaj filmoj originale parolataj en Esperanto. Ĝi estas adapto de la samnoma romano Gerda malaperis!, de Claude Piron.
Dank' al dialogoj skribitaj per kutima vortprovizo, ĉi tiu filmo aparte taŭgas por lernantoj (ekde nivelo A2).
Temo
Dum la unuaj scenoj, la dialogoj estas celataj por esti facile kompreneblaj de homoj, kiuj lernas Esperanton.
François Gall
GALL François (originala nomo: Ferenc Gáll) estis hungardevena franca pentristo, redaktoro naskita la 22-an de marto 1912 en urbo Kolozsvár (tiam en Hungarujo, nun Cluj-Napoca en Rumanujo), kaj mortinta la 9-an de decembro 1987 en Francujo.
Biografio
François Gall komence lernis en Satmaro sub la gvido de Aurél Papp, sekve en Skolo Belle Arte de Kluĵo kaj poste de 1921 ĝis 1933 en Romo. Li pentris ankaŭ en la Artistkolonio de Baia Mare. En 1936 Gall iris en Parizon. Post la Dua Mondmilito li fariĝis franca civitano kaj kiel pentristo estis unu el la plej gravaj renovigintoj de la impresionismo kaj organizintoj de la arta vivo. En la jaroj de 1970-aj li estis prezidento de la Salons des Indépendants. Liaj majstroj estis: János Krizsán, András Mikola, Umberto Coromaldi, André Devambez.
NGC 7438
NGC 7438 estas grupo de steloj en konstelacio Lacerto.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Kapelo de Sankta Danielo de Moskvo
Kapelo de Sankta Danielo de Moskvo (Часо́вня Дании́ла Моско́вского) estas ortodoksisma kapelo en Moskvo je honoro de sankta princo Danielo la 1-a de Moskvo. Ĝi situas sur Serpuĥova placo proksime al Daniela monaĥejo (sur vojo al la monaĥejo de metrostacio "Tulskaja").
Historio
Unua tia kapelo estis konstruita jam ĝis 1722 speciale por pilgrimantoj kaj ortodoksaj religiuloj — vizitantoj de Daniela monaĥejo fondita de moskva princo Danielo la 1-a de Moskvo. Ĝi estis alikonstruita en 1784 kaj en 1869. En 1920 malnova kapelo estis detruita.
Priskribo
Sur fasado de kapelo estas mozaikaj ikonoj de kvar sanktuloj (princoj de malnova Rusio): Aleksandro Nevskij, Danielo la 1-a de Moskvo, Ivano Kalita, Dmitrij Donskoj.
Fay-en-Montagne
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Jura, nomita laŭ la montaro Ĵuraso, en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (Bourgogne-Franche-Comté). Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Dole kaj al la kantono Poligny.
Geografio
La vilaĝo situas sur la unua altebenaĵo de Ĵuraso, inter Poligny (Jura) kaj Champagnole.
Demografio
fonto: Insee
Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio
Ideon malaltigi la nombron de germanoj en Ĉeĥoslovakio per rezigno de kelkaj limregionaj terlangoj, pri kiuj oni pripensis eĉ en la tempo de estiĝo de Ĉeĥoslovakio, Beneš uzis jam en septembro de 1938 dum munkena krizo. Post la 2-a mondmilito fruntaj ĉeĥoslovakaj politikistoj eluzis la postmilitan atmosferon plenigita de naŭzo kaj malamo rilate al germanoj kaj sekve al ĉio germana. Kelke da dekretoj de prezidento Edvard Beneš kreis bazon por ilia postmilita ellandigo. Li mem estis ankaŭ pri neceseco de ellandigo de la germana loĝantaro konvinkita. Per Konstitucia dekreto de la prezidento de respubliko pri reguligo de la ĉeĥoslovaka ŝtata civitaneco de personoj de la naciecoj germana kaj hungara la germanoj estis senigitaj de ĉeĥoslovaka civitaneco kaj ili fariĝis tiel sur la teritorio de Ĉeĥoslovakio fremduloj, sekve ili estis forpelitaj kaj ilia posedaĵo falis al konfisko. .
Per takso estis transloĝigitaj 1,6 milionoj de la germanaj loĝantoj en usonan okupacian zonon de Germanio kaj 800 000 homoj en sovetan zonon. Certa nombro de germanoj ĉefe el suda Moravio kaj suda Bohemio aliris en tiam fare de venkintaj potencoj en same okupitan Aŭstrion.
La ellandigo de germanoj havis sian devenon nenur en la postmilita kontraŭgermana harmonio de la ĉeĥa nacio, sed ankaŭ en la politika programmo de politikistoj, kiuj en la tuta agado partoprenis komune kun la armeo kaj revoluciaj gvardioj. Ankoraŭ antaŭ Pocdama Konferenco okazis dum la "sovaĝa" forŝovo sur principo de kolektiva kulpo al perfortaĵoj, sangaj ekscesoj kaj murdoj de civilaj germanoj, sed ankaŭ al rabado kaj ŝteligado. Temis pri pripensita politiko de la ĉeĥoslovaka reprezentantaro, laŭ kiu devis esti ankoraŭ antaŭ intertraktado de tri postmilitaj grandpotencoj ellandigita kiel eble plej granda kvanto de germanoj, rilate al tio, ke la subteno de anticipe konsentita ellandigo elflanke de la grandpotencoj malfortiĝis.
Historio de ellandiga politiko
La ideo de amasa transporto de la loĝantaro estiĝis jam post la unua mondmilito. Solvo de la komplika nacieca konsisto kaj el ĝi fontantaj malfacilaj konfliktoj kaj nesupervenkeblaj antagonismoj, precipe en meza kaj orienta Eŭropo, devis alporti "plifaciligon de la nacieca konsisto". Unu el la unuaj, kun propagis tiun ĉi disponoj, estis ekzemple franca sociologo Bernard Lavergne. La ellandigo estis uzita dum solvado de rilatoj inter Grekio kaj Turkio en Balkano kaj en Malgranda Azio en la jaroj 1922–1923 post greka-turka milito. Sed en la intermilita Eŭropo temis pri escepta solvo. La komlikan naciecan konsiston solvis ankaŭ disponoj de traktato de Versajlo.
La politikistoj reprezentantaj la germanan minoritaton klopodis krei "germana Aŭstrion" kaj "Mezan Eŭropon". Ili klopodis pri la germana hegemonia ŝtato. Pro tio ankaŭ la germana centralisma politiko venis en konflikton kun tradicia ĉeĥa federalismo. Kio montriĝis en lastaj tagoj de la monarkio per klopodo de sudetgermanoj fariĝi konsisto de unueca germana ŝtato. La ĉeĥa flanko klopodis pri memstara ĉeĥa ŝtato. Tiu ĉi"konflikto inter la ĉeĥaj kaj la germanaj politikistoj ne solvis intertraktado, sed decido de la eŭropaj potencoj." La laŭtempan atmosferon de plimulto de ĉeĥoj kaj germanoj en komencoj de la frespubliko karakterizas vortoj de alie moderigita ministria prezidanto Vlastimil Tusar: "Espero por interkonsento inter ĉeĥoj kaj germanoj pri konsitucio preskaŭ ne estis. Estis nenia ponto inter la preparata konstituciaj proponoj kaj tiuj aŭtonomismaj planoj, pro kiuj tiutempe bolis ĉiu germana politikisto kaj ĉiu germana ĵurnalo. Inter la ĉeĥa kaj la germana klopodo estis malharmonio nesupervenkebla, la ĉeĥoj volis unuecigi la ŝtaton, la germanoj mkiel eble plej multe apartigi de la ĉeĥoj." Per Munkena interkonsento, devigira rezigno pri Sudetio al Germana imperio, sed ankaŭ per la Unua Viena Arbitracio pri ampleksaj teritorioj en Slovakio, Subkarpata Rusio kaj al Hungario, okazis en la jaro 1938 al plirapidiĝo de la tuta ĉeĥa-germana problemo. Dum protektorato kaj la militaj eventoj la streĉo inter la ĉeĥoj kaj la germanoj pliprofundiĝis.
Malbonaj spertoj kun ŝirmo de la minoritatoj enkadre de Versaila sistemo kaj kun agnosko de la naciecaj aŭ lingvaj minoritatoj estis ĉefa signifikatoro por la ellandigo de la minoritatjoj dum la milito, sed ankaŭ la solvo de "germana demando" La minoritatoj devis simple malaperi. La obsedo pro pureco de la nacio (Sauberkeitswahn) en meza Eŭropo certe aperis ankaŭ pli frue, sed Hitler dum la milito tre reviviĝis ĝin kaj plenigis ĝin pri rasa supereco de la nacio. Por forigi slavajn naciojn el Bohemio (enkadre de Fina solvo de ĉeĥa demando), Pollando kaj eŭropa parto de Sovetunio, parte per formo de ellandiigo malantaŭ Uralo, kaj al ilia anstataŭigo de germanoj estis kreita Generalplan Ost. La sekureco estis ĉefa motivigo de la post milita ĉeĥoslovaka nacieca politiko kaj tiu estis mkomprenata tra kolektiva aparteneco al la nacio. Nur poste venis demandoj ankaŭ politikaj opinioj aŭ aliaj elementoj de supervido al la loĝantaro. La londona ekzila registaro kaj tri unuaj postmilitaj kabinetoj donis al realigo de la forŝovo de germanoj grandan sekurecan signifon. La grandpotencoj konsentis kun la ellandigo kun kondiĉo, ke ĝi estos farita per humana maniero. La ellandigo de parto de la germana loĝantaro estis en la postmilita situacio konsiderata kiel laŭleĝa kaj preventa solvo de la demando minoritato, kiu povis esti eĉ plu fonto de streĉo en la internaciaj rilatoj. Ellandigitaj estis ankaŭ multaj germanoj el Slovakio, (Karpataj germanoj germane: Karpatendeutsche).
Ekzila registaro – de aŭtuno de 1938 ĝis aprilo de 1945
Ministro Jaromír Nečas prezentis en Parizo en duono de septembro de 1938 "kvinan planon" de prezidento Edvard Beneš, en kiu li unuafoje proponis partan transŝovon de germanoj. En la jaroj 1940–1941 Beneš pripensis eĉ super propra germana aŭtonomio en plejparte germane enloĝataj teritorioj. La hejma rezistmovado estis principe kontraŭ. En la internacia kunteksto postulis pri forŝovo de ĉiuj germanoj el la rezignita teritorio kiel la unua dum aŭtuno de 1939 pola ekzila registaro en Londono. Ĝi kritikis traktadojn de Edvard Beneš, kiujn li gvidis en la ekzilo ekde la 3-a de septembro 1939 kun reprezentantoj de sudetgdermanaj socialdemokratoj, precipe kun prezidanto Wenzel Jaksch.
La brita registaro konsentis kun transfero de la germanaj minoritatoj el meza kaj sudorienta Eŭropo surbaze de memorandumo el la 2.a de julio 1942, pri kio E. Beneš estis informita farede brita ministro de eksterlando A. Eden la 7-an de julio 1942. Sed sekve ankaŭ en oktobro de 1942 ĝi rekomendis al Beneš, por ke dum estonta realigo de la ellandigo de germanoj ne metu tro grandan emfazon al kriterioj kaj prijuĝado de kulpo aŭ neklupo de unuopaj germanoj. Sub premo de senĉesa kritiko de rezistmovadanoj el la patrujo Beneš devis interrompi kontaktojn kun reprezentantoj de la sudetgermana socialdemokratio gvidata de Jaksch. Proksimume tiel de la dua duono de la jaro 1942 la demando de transfero de germanoj fariĝis por la ĉeĥoslovakaj politikistoj en Londono prioritato. Okazis divesaj intertraktadoj kaj fine de la jaro 1943 Beneš akiris konsenton de Granda Britio, Usono kaj Sovetunio al la amasa transfero de la germanaj minoritatoj en la malvenkitan Germanion.
En Moskvo Beneš prezentis en novembro de 1943 sian ideon "komwnci tuj post liberigo de la respubliko kun deviga ellandigo de limigitaj grupoj tiel aŭ alie kulpiĝintaj germanoj". Beneš ĉi tie elparolis deziron seniĝi pro transloĝigo de minimume du milionoj de germanoj, sed li aldiris, ke "ju pli da ili estos for, des pli bone". En Moskvo li ankaŭ interkonsentis pri plua postmilita kunlaborado kun la ekzila gvidado de KPĈ. La 13-an de majo 1943 donis konsenton al la suma forŝovo Roosevelt dum vizito de Beneš en Usono Dum la vizito Beneš ricevis ankaŭ konsenton de la soveta registaro, nome pere de soveta grandambasadoro Bogomolov.
Fine de aŭtuno de 1944 la ĉeĥoslovaka registaro transdonis al Eŭropa konsila komisiono (European Advisory Commission) kaj sekve al reprezentantoj de tri grandpotencoj (kaj ankaŭ al Francio) siajn postenojn. Sur la teritorio de la respubliko laŭ la registaro devis resti post ĉefa ondo de malfluso proksimume okcent mil germanoj, kiuj devus esti civitane intergritaj kaj laŭetne asimilitaj. Pri "revolucia forpelo" estis en la materialoj eĉ ne unu vorto. Male, signe aperis spekulado, ke "proksimume duonmiliono de germanoj el la ĉeĥoslovaka ŝtata teritorio pro sekvoj de la estiĝinta situacio estos fuĝintaj kaj ke poste sekvos (dum tempo de du jaroj) organizita forŝovo de plua proksimume unu miliono sescent mil personoj." La brita kaj la usona flankoj ekprenis en siaj respondoj al la memorandumo de la registaro "atendeman" pozicion. Beneš menciis ankaŭ pri la proksimiĝanta restado en Moskvo kaj ombrigis eblecon fari la agadon kun la sovetoj.
Ekzila preparo de "hejma revolucio"
La ideo de la revolucia forpeligado de germanoj aperis ĉe la ekzila registaro ekde la komenco mem.
En januaro de 1942 Beneš proponis al la ekzila kabineto certigi la antaŭmunkenajn limojn "kaj lasi simple pason al la eventoj revoluciaj, kiuj post la falo de Germanio kun certeco venos". Kun tia progreso de "hejma revolucio" estis konatigita ankaŭ aparta "Studa grupo" de la londona ministerio de la nacia defendo. En julio de 1943 tiu ĉi grupo ellaboris kvar proponojn de la forŝovo:
Notoj
<references group="n." />
VER
La vorto havas plurajn signifojn:
Provinco Mwaro
La provinco Mwaro estas unu el la dek-ok provincoj de Burundo, situanta en la nordorienta parto de la lando. Ĝi kovras aeron de 839 kvadrataj kilometroj kaj en 2007 havis proksimume 287 000 loĝantojn. La provinca ĉefurbo same nomiĝas Mwaro. Ĝis la jaro 2002 la teritorio apartenis al la nun norde najbara provinco Muramvya.
Malsanulejo Rókus
Malsanulejo (Szent) Rókus [rOkuŝ] aŭ Sankta Roĥo apartenas al la plej malnovaj hospitaloj en Hungario. Ĝi situas (parte) laŭ Placo Blaha Lujza.
Gyula Kőváry
Gyula Kőváry [djula kOvAri], laŭ hungarlingve kutima nomordo Kőváry Gyula estis hungara aktoro, reĝisoro, scenaristo, ĵurnalisto, anoncisto en kabaredoj. Li apartenis al la plej gravaj figuroj de la hungara kabaredo.
Malsanulejo Rókus
Historio
Tiu ĉi hospitalo konstruiĝis apud Kapelo Sankta Roĥo (Budapeŝto) inter 1795-1798. Pro la infektoj oni trovis lokon por la malsanulejo for de la urbomuroj, nun tiu loko estas trafika centro de la urbo. La surskribo super la iama enirejo ankaŭ nun estas legebla latine: Pestanum Calamitosorum Domicilium (=Burĝa hospitalo de Pest). La malsanulejo estis duetaĝa kun 237 litoj, krome akceptis ankaŭ hejmon por malriĉuloj aŭ senhejmuloj. Komence 20 homoj laboris en la konstruaĵo.
Gyula Kőváry
Gyula Kőváry naskiĝis la  en Rimaszombat (nuntempa Rimavská Sobota en Slovakio), li mortis la  en Vieno (Aŭstrio).
Biografio
Gyula Kőváry abiturientis en 1902, poste li akiris diplomon en Tutlanda Teatra Lernejo en 1906. Post siaj studoj li aliĝis al trupo de Teatro Magyar. Lia unua teatraĵo estis prezentita en 1908. Inter 1908-1915 li laboris en diversaj ĉefurbaj kabaredoj. Ekde 1920 li estis anoncisto en pluraj kabaredoj, inter 1928 kaj 1933 li havis propran kabaredan trupon (Kabarett der Komiker) en Berlino. Hejmenveninta li kontinue verkis kabaredajn skeĉojn, teatraĵojn aŭ li estis kabareda anoncisto. Dum la Hungara revolucio de 1956 li disidis al Vieno, kie li verkadis, plej ofte li estis ĵurnalisto de aŭstraj ĵurnaloj. Li edziĝis trifoje (1914, 1917, 1921).
Malsanulejo Rókus
Historio
En 1838 la granda inundo de la Danubo atingis eĉ la malsanulejon. En 1847 kirurgo Ferenc Flór uzis unuafoje en Hungario kloroformon. En 1851 Ignaz Semmelweis transprenis la akuŝadon, samtempe li ordonis higienon. Inter 1860–1862 la malsanulejo pligrandiĝis, jam estis tie 678 litoj. En 1898 tie ekfunkciis la unua Rentgeno de Eŭropo. Dum la revolucio en 1956 la hospitalo kuracis multe da vundigitojn. Dum la socialismo la malsanulejo moderniĝis, sed el la nomo "szent" estis forigita, nur Rókus restis. En la malsanulejo laboris kremo de hungaraj kuracistoj.
Aliaj
Dum jardekoj estis apotekisto de la Malsanulejo Rókus János Molnár (apotekisto).
2-Acetilfenila benzoato
2-Acetilfenila benzoato aŭ 2-acetilfenila benzenometanato estas organika kombinaĵo apartenanta al la familio de la esteroj, rezultanta el interagado de la benzoata acido kaj 2-hidrokso-acetofenono. 2-Acetilfenila benzoato estas blanka solidaĵo, nesolvebla en akvo sed solvebla en alkoholoj kaj aliaj nepolaraj organikaj solvantoj. 2-Acetilfenila benzoato prezentas benzoatan grupon ligitan al 2-acetilfenila grupo. Ĝi konsistas je 15 karbonatomoj, 12 hidrogenatomoj, 3 oksigenatomoj kaj posedas antifungajn kaj antimikrobajn proprecojn.
Covasna
Covasna estas nomo de urbo, vilaĝo kaj distrikto en Rumanio:
NGC 7439
NGC 7439 (aliaj indikoj — UGC 12273, MCG 5-54-21, ZWG 496.27, NPM1G +28.0471, PGC 70134) estas galaksio en konstelacio Pegazo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Pogányszentpéter
Situo
Pogányszentpéter situas sur mildaj deklivoj, laŭ ĉefvojo Kaposvár-Nagykanizsa. La lasta urbo troviĝas 10, Csurgó 18 km-ojn for.
Historio
La unua mencio okazis en 1381. Pro la kontraŭturkaj bataladoj la vilaĝo senhomiĝis en 1554, poste rehomiĝis en la 1820-aj jaroj. En Pogányszentpéter migra poŝto servas.
Komunumoj de Sankta Petro en Hungara reĝlando
Pro grandeco de la tabelo vidu la ceterajn komunumojn en Transilvanio: Barcaszentpéter!
Dorobratovo
Dorobratovo (ukraine kaj ruse Доробратово, Drahobratovo, Drágabártfalva) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Irŝava.
Situo
Dorobratovo situas sur deklivoj, fine de tre mallonga sakovojo. Irŝava troviĝas je 18, Mukaĉeve je 20 km-oj.
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1378. Ĝis Traktato de Trianon Drágabártfalva apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Munkács, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon Karpata Ukrainio. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis Dorobratovo. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.
Kistokaj
Situo
Kistokaj situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Budapeŝto-Miskolc. La lasta urbo troviĝas 5, Nyékládháza 6, Felsőzsolca 10, Emőd 14 km-ojn.
Dorobratovo
Historio
Vilaĝservoj estas lernejo, biblioteko, kuracejo, poŝto, vendejoj.
Dinastio Witzleben
La nobela dinastio de la Witzleben-oj (germane:  Adelsgeschlecht Witzleben) rangas inter la turingiaj pradinastioj. La iama sidejo ĉefa estas hodiaŭ la eta komunumo Witzleben en la Distrikto Ilm en Germanio.
Historio
La unua vestiĝo de tiu ĉi familio troviĝas en la prapatra burgo de la Elgersburg-linio en formo de ŝtona blazono kun jardato de 1088, kiu tamen estiĝis nur pli malfrue. Laŭ legendo estis la unua nomportanto Erich von Witzleben, kiu vivis laŭdire inter 933 kaj 980 kaj kavaliritis fare de imperiestro Oto la 1-a en la jaro 964. Krome rakontatas pri iu Fritz von Witzleben falinta en 1115 en la Batalo ĉe Welfesholz. Sed la unua endokumenta pruvo datumas de 1133 sub Adalherus et Gerboto de Wiceleibe. Sekvadis la landgrafon Ludovikon de Turingio ankaŭ du Witzleben-oj. Komenco fakte resekvebla de la dinastianoj estas kun Hermann von Witzleben ekde 1251. Jam dum la 13-a jarcento pluraj linioj fariĝis. Unu komenciĝis ĉe Christian von Witzleben, posedanto de Barchfeld en 1290/91, alia ĉe kavaliro Friedrich von Witzleben, posedanto de Elgersburg, en 1288 aŭ tria samjare ĉe kavaliro Herbord (Herborto) von Witzleben kiel genealogia ekulo. Pluraj branĉoj denove malestiĝis. Ĝis hodiaŭ ekzistas tri linioj: nome de Elgersburg, Liebenstein kaj Wendelstein.
Posedaĵoj
La Witzlebenoj havis plurajn posedaĵojn, ekz.: Angelroda (1363 ĝis la 16-a jarcento; denove inter 1651–1946), Bad Berka (1422–1608), Bösleben, Elgersburg (1297–1316 kaj 1437–1802), Fröttstädt (ekde 1737), Geraberg, Liebenstein (1282–1363 kaj 1434–1820), Manebach (ekded 1660), Mittelsömmern (1502), Molschleben (1351–1737), Neuroda, Oberellen, Traßdorf, Wartenburg, Wendelstein (1355–1523), Łobżenica (ĝis 1945) kaj Wohlmirstedt (ĝis 1803).
Heinrich von Witzleben zum Wendelstein fondis en 1554 la ĝis hodiaŭ ekzistantan Monaĥejan lernejon Roßleben, kiun ĉefadministras ĝis hodiaŭ witzleben-ano. Tre gravis ankaŭ la posedaĵo witzleben-a de la grafoj de Ipigny en Belgio kiu restis ĉefamilie inter 1546 kaj 1645: Ipigny (Uppein), Charmoy, Gilet, Neuville kaj Franchoy-Bergaingne (Beauraing). Same eksterordinaris la posedaĵo de Heinrich von Witzleben-Alt-Doebern, kun kastelo Altdöbern, bierfarejo kaj la apudaj bienoj Reddern, Gräbendorf, Laasdorf, Göritz, Casel, Ilmersdorf kaj Muckwar. Ĉiuj ĉefamiliis inter 1879/1880 ĝis 1914.
La forpelo el Pollando post la Dua mondmilito kaj senproprietigo dum la sovetia okupado de Germanlando orienta en 1945/46 kaŭzis la perdon de ambaŭ bienoj en Łobżenica kaj Angelroda. Nuntempe nur la senjora domo ĉe Monaĥejo Hude (ekde 1678) de la liebensteina linio posedatas fare de familiaj membroj. La Roßleben-lernejo apartenas ekde 1554 al fondaĵo. Kastelo Weingartsgreuth estas - estante iama posedaĵo de la grafoj de Seckendorff - ekde 1962 en la posedaĵaro de la heredanta grafo de Seckendorff-von Witzleben.
Luhjoj
La luhjoj estas bantua etno, kiu vivas en la Okcidenta provinco (ĉefurbo: Kakamego) de Kenjo inter la Viktoria-lago, Ugando kaj Mount Elgon.
Ili estas preskaŭ kvin milionoj da etnanoj kaj la dua granda etno de Kenjo.
Inter ili estas klanoj kun propraj dialektoj. En Kenjo estas 18 klanoj. La plej gravaj en Kenjo estas Maragoli, bukusuoj, Nyore, vangaoj (Hanga aŭ Wanga), Idakho, Kisa, Isukha, Tiriki, Kabras, Gisu kaj Saamia. Unu klano vivas en la nordo de Tanzanio kaj kvar en Ugando.
Fikcio
Fikcio estas imagema formo de ajntipa rakonto kreita de la imagopovo, nome unu el la kvar sistemoj de diskurso. Kvankam la vorto fikcio estas derivita de la latina fingo, fingere, finxi, fictum "formi, krei", verkoj de fikcio ne devas esti tute imagaj kaj povas inkluzivi ankaŭ realajn homojn, ejojn, detalojn kaj eventojn. Fikcio povas esti skribita literaturo en novelo aŭ romano kaj similaj. Ĝi ankaŭ eblas esti parola, prezentita kiel filmo, teatraĵo, vivoteatraĵoj, radiodramo, televidprogramo, komputilaj ludoj, rolludoj, kaj ankaŭ vida, kiaj ĉe pentrarto, ornamarto ktp. Kvankam fikciaĵoj ne ĉiuj estas artemaj, ĝi ĝenerale estas konsiderata kiel formo de amuzaĵo aŭ artaĵo. Ĉiuokaze ĝenerale la termino fikcio estas uzata ĝenerale por aludi al la fikcia literaturo, kio inkludas romanojn, novelojn, rakontojn, kaj teatraĵojn. Fikcio konstituas ago de kreiva inventado, tiele ke fideleco al la realo tipe ne estas konsiderata; alivorte, fikcio supozeble ne prezentas nur rolulojn kiuj estas realaj personoj aŭ priskribojn kiuj estas fakte veraj. La kunteksto de fikcio estas ĝenerale malferma al la interpretado, pro la libero de la fikcio el ajna necesa inkrustado en realo; tamen, kelkaj fikciaj verkoj estas postulitaj, aŭ eĉ etikeditaj, kiel historie aŭ laŭfakte akurataj, malfaciligante la tradician distingon inter fikcio kaj nefikcio. Fikcio estas klasigo aŭ kategorio, pli ol specifa literatura maniero aŭ ĝenro, se ne uzata en pli mallarĝa senco kiel sinonimo por partikulara literatura fikcia formo.
Fikcio estas komparata al nefikcio, prezento de temo kiu estas verŝajne konsiderata kiel fakto. Fikcio kun elementoj de nefikcio estas ankoraŭ ofte konsiderata kiel fikcio.
Realo kaj fikcio
Fikcio estas ofte subdividita en vario de subtipoj, aŭ ĝenroj, el kiuj ĉiuj tipe estas difinitaj de rakontaj teknikoj, tonoj, enhavoj aŭ aliaj populare difinitaj kriterioj. Sciencfikcio ofte antaŭdiras aŭ supozas teknologiojn kiuj estas ne realaĵoj en la tempo de la verkokreado. Por ekzemplo, la romano de Jules Verne nome De la Terre à la Lune (El la Tero al la Luno) estis publikigita en 1865 kaj nur en 1969 la kosmonaŭto Neil Armstrong surluniĝis. La historia fikcio lokigas imagitajn rolulojn en realajn historiajn eventojn. En la frua historia romano Waverley de Walter Scott la fikcia rolulo Edward Waverley renkontiĝas kun la historia figuro de Bonnie Princo Karĉjo kaj partoprenas en la Batalo de Prestonpans.
Kelkaj verkoj de fikcio estas bazataj sur vera historio, fikciigita rakonto aŭ rekonstruita biografio. Ofte, eĉ kiam la aŭtoro plendas ke la historio estas vera, tiu povas enmeti gravajn aldonaĵojn kaj subtrahaĵojn el la vera historio faritaj por igi la rakonton pli interesa. Alia tia ekzemplo estus la verko de Tim O'Brien nome The Things They Carried (La aĵoj kiujn ili kunportis), nome serio de noveloj de historia fikcio pri la Vjetnama milito.
Laŭ terminoj de la tradicia separo inter fikcio kaj nefikcio, la linioj estas nuntempe ofte svagaj, montrante plie koincidon ol reciprokan ekskludon, speciale ĉar la realo povas esti prezentita pere de imagecaj kanaloj kaj konstruaĵoj, dum, samtempe, imago povas okazigi gravajn konkludojn pri realo kaj vero. Literaturkritikisto James Wood asertas ke "fikcio estas kaj artefariteco kaj verŝajneco," signife ke ĝi postulas kaj kreiva inventemo same kiel ioma akceptebla grado de kredebl(ec)o, nome nocio ofte enkadrita en esprimo de la poeto Samuel Taylor Coleridge nome intenca suspendo de dubeco. Ankaŭ, senfinaj fikciaj ebloj markas la maleblon tute koni realon, provokeme demonstrante ke ne estas kriterio por mezuri konstruon de realo.
Formoj de fikcio
Fikcio povas aperi en multaj formoj: kaj beletraj kaj spektaklaj. Tradicie, fikcio inkluzivas romanojn, novelojn, fabelojn, poezion, teatraĵojn, kaj epopeojn, tamen ĝi nun ankaŭ inkluzivas filmojn, komiksojn, videoludojn, kaj aliajn formojn.
La metafikcio estas formo de literaturo aŭ de memreferenca rakontostilo kiu temas pri aferoj de arto kaj pli precize pri la mekanismoj de fikcio mem.
Teknologiaj influoj de fikcio
Moderne, teknologio grandparte influas la disvastigon kaj traktadon de fikcio. La vasta atingo de fikcio per retejoj kiel Projekto Gutenberg permesas atingon al multaj verkoj en Esperanto kaj multaj aliaj lingvoj. Kopirajto - la rajto por kopiado de verko - helpas, ke la verkisto havigas sian verkon ĉar tiu profitas el tio, sed ankaŭ malhelpas la disvastigon de fikcioj kiuj estus pli etendaj sen tiaj baroj. Per la uzado de komputilo eblas interaktiva fikcio. Per la Interreto, fervoruloj kunlaboras po krei verkoj de fervorfikcio bazite sur popularaj filmoj kaj aliaj fikciaj formoj. Fikcio ankaŭ povas esti kreita kunlabore per vikio.
Elementoj de fikcio
Literaturo estas arto pli ol scienco, do ĉiuj elementoj de fikcio ne nepre ekzistas en ĉiu verko. Tamen, ofte fikcio uzas multajn el la jenaj elementoj por trakti sian temon. Temo mem ne estas elemento de fikcio, sed estas la rezulto de la aplikado de individuaj elementoj inter aliaj.
Kvankam "Fikcio" kaj "Rakonto" ne estas sinonimaj terminoj kaj konceptoj (ĉar ne ĉia fikcio estas rakonta, nek ĉia rakonto estas fikcia), la rakonto en si mem estas la hegemonia maniero prezenti fikciajn mondojn. Pro tio ekzistas koncepto konata kiel "tutrakontismo", konsistanta en la apliko (foje troa) de la iloj por rakonta analizado, tradicie disvolvigitaj en la fako de la kritiko de la literaturo, por ajna el la formoj en kiuj povas prezentiĝi la fikcio: kino, teatro, televido, bildoliteraturo, videoludoj ktp. La rakontologio aŭ studo de la rakontaro, disvolvigita fundamente de la strukturismaj tendencoj laŭlonge de la 20a jarcento, fokusas ĉefe al kvar de la elementoj kiuj konstituas la rakonton: nome la rakontisto, la roluloj, la tempo kaj la spaco.
Unupersonaj rakontantoj
Ĝenerale, unuapersona rakontanto alportas plian fokuson sur la sentojn, opiniojn, kaj perceptojn de la specifa rolulo en la rakonto, kaj sur tion, kiel la rolulo vidas la mondon kaj la opiniojn de la aliaj roluloj. Se la verkisto celas eniri la mondon de la rolulo, tiam ĝi estas bona elekto, kvankam triapersona limigita rakontanto estas alternativo kiu ne postulas, ke la verkisto malkaŝu ĉion kion ne scius unuapersona rakontanto-rolulo. Triapersona ĉioscia rakontanto provizas panoraman vidon pri la mondo de la historio, rigardante en multajn rolulojn kaj en la pli vastan fonon de la rakonto. Por historioj en kiuj la kunteksto kaj la vidoj de multaj roluloj gravas, triapersona rakontanto estas pli bona elekto.
Multoblaj rakontantoj
Verkisto povas elekti, ke kelkaj rakontantoj rakontu el iom diversaj vidpunktoj. Tiuokaze, la leganto decidu tion, kiu rakontanto ŝajnas plej fidinda por la unuopaj partoj de la historio. Vidu ekzemple la verkojn de Louise Erdrich. Ĝenerale la verkoj kiuj estas rakontataj de multaj rakontantoj laŭvice komplikigas la taskon de la leganto, kiu foje devas peni por distingi aŭ memori kiu rakontas en preciza momento; aliflanke tiaj verkoj riĉigas la perspektivojn kaj la finan rezulton de la emocioj en la leganto kiu disponas el pli abunda perspektivaro kaj povas krei mozaikecan komprenon. Iela troigo de tiaj literaturaj ludoj povas rezulti en duonigo de la paĝo en du vertikalaj duonoj (same kiel en malnovaj libroj) tiel ke en unu kolumno aperas la rakonto de unu rakontanto kaj en la apuda tiu de alia rakonto, kiu ne montru la saman rigardon al la sama okazo (Vidu ekzemple "La saga/fuga de J. B." de Gonzalo Torrente Ballester.
Nefidinda rakontanto
Nefidinda rakontanto estas forto malantaŭ la potenco de unuapersonaj rakontoj, kaj provizas la solajn senantaŭjuĝajn indicojn pri la karaktero (trajtoj) de la rakontanto. Ĝisiome ĉiuj rakontantoj estas nefidindaj, diversantaj laŭgrade de la fidinda Iŝmael en Moby Dick ĝis la ege mensfebla Benjy en La sono kaj la furiozo (en:The Sound and the Fury de William Faulkner) kaj la krimula Humbert Humbert en Lolita. Aliaj notindaj ekzemploj de nefidindaj rakontantoj inkluzivas la ĉefserviston Stevens en La restaĵoj de la tago (en:The Remains of the Day de Kazuo Ishiguro), Nick Carraway en The Great Gatsby, kaj Holden Caulfield en The Catcher in the Rye. Nefidindaj rakontantoj ne limiĝas al fikcio. Memoraĵoj, membiografioj kaj membiografia fikcio havas la aŭtoron kiel kaj rakontanto kaj rolulo; kaj foje okazas, ke la aŭtoro mem trudas specifan version de la rolulo al la rakontanto (eĉ se temas pri triopa individuo) por ricevi pli favoran akcepton de la leganto. Foje la aŭtoro laŭcele faras la rakontanton nefidinda kiel Jim Carroll en La korbopilkaj taglibroj (en:The Basketball Diaries).
Intrigo
Intrigo, aŭ rakontlinio, estas ofte listigita kiel unu el la fundamentaj elementoj de fikcio. Ĝi estas la formado kaj ordigo de la eventoj de rakonto. Je malgranda nivelo, intrigo konsistas de ago kaj reago (ĉefe cele al konflikto), ankaŭ konata kiel stimulo kaj respondo. Je pli granda nivelo, intrigo havas komencon, mezon, kaj finaĵon. Intrigo estas ofte montrita kiel arko kun zigzaga linio montranta la altigon kaj malaltigon de agado. Intrigo estas komponita de unu aŭ pliaj scenoj, kiuj siavice ankaŭ povas havi siajn proprajn intrigajn fluojn.
Tia varieco rezultas en ampleksa gamo el la plej simplaj intrigoj al la plej komplikaj. La plej simplaj povas konsisti en nur unusola fadeno de unusola rolulo protagonista, kiu trairas diversajn epizodojn ĝis la verkofino. En mezkomplikaj intrigoj povas okazi temposaltoj, kiuj povas klarigi la rilaton inter epizodoj, spite la malfacilon por la leganto kompreni neliniajn intrigitineron; oftas ekzemple en filmoj agadkomenco per la reala fino (mortokondamnito en prizono kiu memoras sian vivon, kiu kondukis lin al tia situacio). En pli komplikaj intrigoj povas okazi interplektiĝo de diversaj agadfadenoj kiuj povas montri reciprokan rilaton aŭ ne; ekzemple en La arbo de la sciado de Pío Baroja aperas diversaj fadenoj, sed fokuse al la rilato de la protagonisto Andrés kun lia onklo en la mezo de la romano kaj kun lia edzino en la tria triono de la verko, dum fluas aliaj agadfadenoj. Rekordo estas en mozaikecaj verkoj, en kiuj estas multe da roluloj, kiuj sekvas siajn proprajn intrigojn aŭ vivofluojn, kiel en La granda kaldrono de John Francis, kiu montras rolulojn en militepoko, sed en diversaj agadoj ĉu en ariergardo (Skotlando, Londono) ĉu en milito (kazernoj, tranĉea fronto) ĉu en la Unua ĉu en la Dua Mondmilito.
Fundamente elemento de la intrigo kaj en literaturo kaj en filmoj estas la surprizo, kiu povas emociigi, distri kaj eĉ kortuŝi la leganton (respektive spektanton). Ekzemple en krimromanoj (aŭ nigra filmo) multaj intrigoj estas muntitaj sur la neceso malkovri kiu estas la murdisto, krimulo ktp., aŭ kiel oni esploru tiun aferon. La intrigo des pli riĉiĝas, se, spite la disdonitajn ŝlosilojn, la fina rezulto estas surpriza. Tamen kiam la strukturaj rimedoj de verkoj elĉerpiĝas, la verkisto povas turni sin al radikala solvo, kiel ekzemple la absoluta nuligo de la surprizo en la intrigo. Ekzemple en la romano Crónica de una muerte anunciada (Kroniko pri anoncita morto) de Gabriel García Márquez la leganto scias jam de la komenco ke okazos murdo, kaj kiu estos la murdito kaj kiuj la murdintoj; tiel la intrigo devas devojiĝi ne al la malkovro de la ĉefaj elementoj de la ĉefa ago, sed al la esploro fare de ĵurnalisto, kiu post multaj jaroj revenas al la loko por klarigi inter la diversaj versioj de la faro pri kio, kiel kaj kial vere okazis kaj la precizon de la detaloj.
Rolulo
Rolulo (aŭ pli specife fikciulo) estas iu estaĵo kiu havas iun ajn influon en la rakonto. Rolulo ne devas esti homo, ekzemple en Winnie-la-Pu la roluloj estas pluŝbestoj, aŭ la komputilo HAL en 2001: A Space Odyssey. Rolulo ankaŭ povas esti tute ekster la rakonto, ekz-e la rolulo Godot en Atendante Godot de Samuel Beckett. Roluloj povas esti bazitaj de realaj homoj, aŭ tute imagitaj de la verkisto.
La bazaj specoj de roluloj estas la protagonisto aŭ ĉefrolulo, la kontraŭulo aŭ antagonisto, nome la rolulo kontraŭigita de la protagonisto, aŭ kontraŭanta tiun, kaj flankaj aŭ pli malgravaj roluloj. Kadre de la supre menciita varieco, antagonisto (same kiel protagonisto) povas esti io plej malkutima, ekzemple azeno en Platero kaj mi de Juan Ramón Jiménez.
La literatura kritikistaro faras klaran distingon inter personoj kaj roluloj, diferencigante inter realaj personoj kaj fikciaj roluloj. La persono apartenas al la reala mondo, dum la literatura rolulo estas nur fikcio, vortoj sur papero kiuj sugestas mensajn imagojn, kvankam tiuj povas esti bazitaj sur ekzistantaj aŭ ekzistintaj realaj personoj, ekzemple la rolulo de Simón Bolívar en La generalo en sia labirinto (la antaŭa ligilo kondukas al la artikolo pri la persono, ne pri la rolulo).
La kritikistaro de poezio kaj fikcio aludas al la "dua memo" kreita de la aŭtoro kaj tra kio la rakonto estas rakontita. La atribuoj kaj sintenoj asociaj kun la rolulo estas komprenataj kiel separataj el la aŭtora intenco, kvankam kompreneble povas fakte esti ia koincido inter ambaŭ. Ekzemple, en la romano de Fjodor Dostojevskij nome Leteroj Elsubteraj (ĝenerale konsiderata kiel la unua ekzistadisma romano), la rakontisto ne devus konfuziĝi kun la propra Dostojevskij mem, spite la fakton, ke Dostojevskij kaj lia rakontisto povas aŭ ne kunhavi multe komune. Tiusence, la rolulo estas ĉefe grava ilo por atingi partikularan mondkoncepton.
Fine, la 20a jarcento havigis al oni multajn intermezajn instancojn. Ekzemplo estas la romano de William Faulkner nome Dum mi agonias, historio rakontita entere laŭ la internaj monologoj de dekkvin diversaj unuapersonaj rakontistoj, kaj tio el la sama nombro de diferencaj vidpunktoj. Alia ekzemplo de nedifinita rilato inter rakontisto, ĉefrolulo kaj roluloj — eble la plej elstara ekzemplo de la anglalingva literaturo — povas troviĝi en la romano de James Joyce nome Uliso. Tie oni trafas ekzemplojn de rekta unuapersona rakontado, triapersona rakontado miksita kun unuapersona flukso de konscio, dekduoj da paĝoj de katekismaj demandoj kaj respondoj, superrealisma teatra epizodo kun dialogo kaj teatraj indikoj, kaj fine la fama etendita unuapersona konscifluo aŭ monologo kiu finigas la libron.
Por resumo, rolulo povas, larĝe parolante, esti komprenata kiel la "organizanta konscio" de la rakonto. Tio klare diferencigas ilin el roluloj, eĉ prilaboritaj, kiuj ne kondukas la vidpunkton de la leganto pri la eventoj.
Spaco
Delonge la plej tradicia maniero ŝajnigi, ke la fikcio vere okazas en iu loko de la realo. La plej populara kaj konata verko de la hispana literaturo nome La inĝenia hidalgo Don Quijote de la Mancha montras kaj en la titolo kaj en la unuaj vortoj de la libro la lokon kie okazos la agado kiel Manĉo, ne nur la preciza regionareo de sudcentra Hispanio, sed ĝenerale la rura hispana kamparo kie okazas la plej parto de la epizodoj de la verko, kies agado alvenas eĉ ĝis Barcelono, tute for, kie finfine finas la heroaĵoj de la protagonisto. En Tartarino de Taraskono la fona etoso de la lokaj ĉasistoj de Taraskono estas kontrastita kun la ironiaj agadoj de Tartarino en Afriko, tute for. Partikulara okazo estas tiu de la romano Robinson Crusoe de Daniel Defoe, en kiu la agado okazas en senhoma insulo ĝis venas indiĝeno de apuda insulo nome Vendredo kaj agadas kiel antagonisto de Robinson.
Ne ĉiam la loko de fikcio estas tiom precize indikita. La franca romanisto Jules Verne, kvankam sekvas tradiciajn intrigofadenojn, rekorde rompas la limigojn de tradiciajn literaturajn lokojn: En "Ĉirkaŭ la mondo dum okdek tagoj", kiel diras la titolo, la tuta mondo iĝas scenejo de la romanagado. En "Dudek mil leŭgoj sub la maroj" la agado okazas, denove kiel diras la titolo, submare, sed en epoko kiam ankoraŭ ne funkciis submarŝipoj, kiel tiu kiu estas eble la nepersona rolulo de la verko. Kaj finfine en "Vojaĝo al la centro de la Tero" aperas tute fikciega malreala vojo envulkana kiu kondukas el Islando al suda Italio. Tiel multaj Verne-aj romanoj estis adaptitaj al kinarto, ĉar ili havigas tre diversajn pejzaĝojn eĉ tiujn tute malrealajn.
Tiukadre kaj sekvante tiun tendencon, konsekvenca trarompo estas la kreado de sciencfikcio kiu spite sian nomon estas pli kontraŭscienca ol laŭscienca, ĉar temas pri fikcio kies intrigo okazas en loko (aŭ respektive tempo) tute nereala. Nesentiale oni konsideras ofte Jules Verne kiel patro de la sciencfikcio. Tiu subĝenro povas inkludi agadon okazantan en aliaj planedoj, galaksioj, aŭ estaĵoj kiuj devenas el tie, sociojn kiuj neniam ekzistis, aŭ en kiu eblas nerealaj okazoj, kiel tempoveturo ktp.
Tempo
Precizigoj pri la tempo en kiu okazas la agado povas helpi al la verkisto por la konstruo de la verko kaj laŭ ties daŭro kaj laŭ ties aktualo (aŭ malaktualo). Pri ties daŭro tiu precizigo eĉ venas ofte al la titoloj de la verkoj kiel en Unu tago el la vivo de Ivano Denisoviĉ (Один день Ивана Денисовича) de la rusa verkisto Aleksandr Solĵenicin aŭ pli precize Dudek kvar horoj el la vivo de virino de la aŭstra verkisto Stefan Zweig. Certe la tago estas klara temponocio en la vivo de homoj, kaj unu tago daŭras la agado ankaŭ en Uliso, la plej fama verko de la irlanda verkisto James Joyce, kiu okazas precize en la 16-an de junio, 1904, alinomatan ekde tiam Bloomsday ("Tago de Bloom") en Dublino.
Oni povas esti pli preciza, ekzemple en "Cinco horas con Mario" (Kvin horoj kun Mario), romano de la hispana verkisto Miguel Delibes en kiu ĵusa vidvino antaŭ la ĉerko de la mortinta edzo meditas kaj memoras ilian tutan kunvivon: do tie la kvin horoj estas falsa tempindiko (falseco estas grava elemento de fikcio). De la alia ekstremo ankaŭ jarcento estas klara temponocio en la historio de homoj, kaj tiel aperas en la titolo Cent jaroj da soleco de Gabriel García Márquez, kvankam la agado ne nepre daŭras precize cent jarojn. Kaj ĉiam povas veni rekordo: En La tragedio de l' homo de la hungara verkisto Imre Madách simbolaj roluloj kiel Adamo kaj Evo faras trairadon de la tuta historio de la homaro el sia propra tempo tra la epokoj de Antikva Egipto, Miltiades, Apostolo Petro, Bizanco, Kepler, la Franca Revolucio ĝis debato kun modernaj sciencistoj.
Ankaŭ el la vidpunkto el la aktualo (aŭ malaktualo) de la agado, la gamo de fikciaj historioj estas ampleksa. Romanoj kies agado okazas proksime de la propra vivo de la verkisto estas nepraj elementoj de la Realismo. Kompreneble homoj povas koni pli reale nur konatajn momentojn kaj lokojn. Aliflanke ekzotismo altiras el malproksimaj epokoj (aŭ lokoj). Tre populara estis en diversaj epokoj la subĝenro de la historia romano. Laŭ Georgo Lukács historia romano estas tiu, kiu celas proponi verecan version de historia epoko preferinde malproksima, tiele ke ŝajnu reala mondospegulo kaj kutima imago de moroj kaj idearo. En tiu tipo de romanoj uzindas vera faktaro kvankam la ĉefroluloj estu fikciaj.
Por diversaj nacilingvaj literaturoj, historiaj romanoj estis tre popularaj en diversaj kulturaj epokoj, ekzemple en brita, pola, hispana literaturoj. Por tiuj kulturoj estas relative facile rigardi reen al la pasinteco ĉar ili disponas el lingva pasinteco de almenaŭ ĉirkaŭ unu jarmilo. En la okazo de artefarita lingvo kiel Esperanto, la mekanismo devas esti alia. En Esperantujo oni disponas de tradiciaj historiaj verkoj nur per tradukoj, el la Biblio ĝis plej el la gravaj verkoj de la nacilingvaj literaturoj. Ĉiu esperantlingva verko kun historia fono estas tradukoj el aliaj lingvoj aŭ originalaj verkoj, sed ĉiuj verkitaj en proksimume nur la lasta jarcento. Tio signifas, ke estas nur relativa ebla rigardo al pasinteco en Esperantujo. Pro tio, esceptoj kiel la romanoj de Anna Löwenstein kies agado okazas en la Romia Imperio, kiel La ŝtona urbo kaj "Morto de artisto" estas plej salutindaj.
Konflikto
Konflikto estas ofta elemento de fikcio, kiu kontraŭigas la ĉefrolulon kontraŭ aliaj elementoj, kaj estas centra fokuso de la temo. La ĉefrolulo povas kontraŭigi aliajn rolulojn, aŭ medio, kiel en Robinson Crusoe. Oftaj konfliktoj estas "Rolulo kontraŭ li mem" (Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde de Robert Louis Stevenson), "Rolulo kontraŭ rolulo" (La grafo de Montekristo), "rolulo kontraŭ socio" (The Catcher in the Rye), "rolulo kontraŭ naturo" ("La vorágine" de la kolombia verkisto José Eustasio Rivera), "rolulo kontraŭ teknologio," kaj aliaj.
Simboligo
Simboligo estas la prezentado de simboloj en fikcio, prezentaĵoj kiuj kunportas aldonan signifon. Moby-Dick de la usona verkisto Herman Melville publikita en 1851 estas verko kun profunda simbolismo. Oni kutime konsideras ke ĝi havas karakterojn de la alegorio kaj epopeo. Ĝi inkluzivas referencojn al temoj tiel diversaj kiel biologio, religio, idealismo, obsedo, pragmatismo, venĝo, rasismo, hierarkio kaj politiko. Don Kiĥoto estas simbolo de idealismo kontraŭ la realo (ne kontraŭ realismo).
Perspektivo
Perspektivo traktas la rakontan vidpunkton de la fikcio, aŭ tiel ĝi estas rakontita. Variaj perspektivoj emfazas variajn vidpunktojn. Temas pri koncepto tre simila al tiu de la rakontanto, sed ne nepre ĉiam koincidanta. Rakontanto povas sekvi iun rolulon kiu estas la fadeno de la historio kaj tiele la vidpunkto foje estas plie tiu de la rolulo ol tiu de la rakontanto, kiu limiĝas al la persekutado de la rolulo.
En unuapersona perspektivo, unu el la roluloj rakontas rekte. Se la rakontanto estas la ĉefrolulo, li estas unuapersona ĉefrolulo. La rakontanto rigardante la agojn de la ĉefrolulo, kiel D-ro Watson en la Sherlock Holmes serio, estas konsiderata kiel unuapersona rigardanto. Ĉi tiu perspektivo povas rekte montri la menson de unu el la roluloj.
En triapersona perspektivo, la rakontanto ne estas rekta parto de la fikcio. Se la rakontanto montras la menson de ĉiuj roluloj, ĝi estas triapersona ĉioscia perspektivo. Rakontanto montranta la fikcion kiel kamero estas triapersona drameca perspektivo.
Vítkovice (ferfabriko)
Ferfabrikoj Vítkovice (FV) estas entrepreno de peza industrio, kiu estas unika pro sia situo rekte inter urbaj konstruaĵoj en Ostrava-Vítkovice. En pasinteco temis prio kombinato kun plena metalurgia fabrikado (t.e. ekde fabrikado de kruda fero kaj kun tio koneksantaj produktoj, tra fabrikado de ŝtalo ĝis ties prilaborado kaj produktado de produktoj el ŝtalo), sed nuntempe ĉi tie mankas la metalurgia baza fabrikado, t.e. altfornoj kun ligitaj uzinoj.
Gisejo de Rudolfo (1828 - 1843)
Komence de la 19-a jarcento sur teritorio de la hodiaŭa Moraviasilezia regiono troviĝis granda kvanto de ferfabrikaj gisejoj, kiuj eluzis lokan ferercon, sufiĉon de akvo kaj lignokarbon el ĉi tieaj arbaroj. Inter la plej signifaj apartenis gisejoj en senjorejoj Hukvaldy, kiu apartenis al ĉefepiskopujo Olomouc: temis pri gisejoj en Frýdlant, Ostravice kaj Čeladná. En ĉirkaŭaj senjorujoj estis poste ekz. gisejoj Baška, Ustroń, Ludvíkov, Janovice u Rýmařova aŭ Sobotín.