cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ludilo
Puzloj
Puzlo estas problemo aŭ enigmo kiu estas defio al genio. Solvoj al puzlo povas postuli agnoski modelojn kaj krei partikularan ordon. Personoj kun alta kapablo por indukta logiko povas pli bone solvi tiujn puzlojn ol aliaj. Puzloj bazitaj sur la procezo de esplorado kaj malkovro por kompleti ilin povas esti solvitaj pli rapide de tiuj personoj, kiuj havas bonajn dedukto-kapablojn. Populara puzlo ludilo estas la Kubo de Rubik, inventita de la hungara Ernő Rubik en 1974. Estinte popularigita en la 1980-aj jaroj, solvi la kubon postulas planadon kaj problem-solvajn kapablojn kaj implicas algoritmojn.
Estas multaj diferencaj tipoj de puzloj, ekzemple labirinto estas tipo de veturpuzlo. Aliaj kategorioj estas konstrupuzloj, bastonpuzloj, kahelenigmoj, transportpuzloj, malkroĉopuzloj, glitopuzloj, logikaj enigmoj, bildopuzloj, serurpuzloj kaj mekanikaj puzloj.
Kolekteroj
Kelkaj ludiloj, kiaj Beanie Baby, allogas grandajn nombrojn de entuziasmuloj, eventuale iĝante kolekteroj. Aliaj ludiloj, kiaj Ursoj Boyds estas merkatigitaj por plenkreskuloj kiel kolekteroj. Kelkaj personoj elspezas grandajn kvantojn da mono en klopodo por akiri pli grandajn kaj pli kompletajn kolektojn. La registro por unuopa bonbon-liverilo PEZ je aŭkcio, for ekzemple, estas de 1,100 usonaj dolaroj.
Reklama vararo
Multaj sukcesaj filmoj, televidaj programoj, libroj kaj sportaj teamoj havas oficialajn vararojn, kiuj ofte inkludas rilatajn ludilojn. Kelkaj elstaraj ekzemploj estas ludiloj ege popularaj pri Star Wars (filmoserio de scienc-fikcio) kaj pri Arsenal, nome angla futbala klubo.
Reklamadaj ludiloj povas esti konsideritaj en ajna el aliaj ludilkategorioj; ekzemple ili povas esti pupoj aŭ agofiguroj baze sur la roluloj de filmoj aŭ profesiaj atletoj, aŭ ili povas esti pilkoj, jo-joj, kaj manĝujoj kun logooj sur ili. Foje ili estas senpage donacitaj kiel formo de reklamado. Aviadmodeloj estas ofte ludiloj, kiuj estas uzataj de flugkompanioj por reklamdi sian markon, ĝuste kiel ludilaj aŭtoj kaj kamionoj kaj modeltrajnoj estas uzataj ankaŭ de kamiontransportado, fervojoj kaj aliaj kompanioj. Multaj manĝofabrikantoj faras reklamadon, per kiuj ludilo estas inkludata en la ĉefa produkto kiel kromaĵo. Ludiloj estas ankaŭ uzataj kiel kromaĵo, kie konsumantoj ŝanĝas aĉetpruvojn el produktoj kaj pagas nur sendokostojn por akiri la promesitan ludilon. Kelkaj personoj eĉ faras grandajn penojn por kolekti tiujn reklamadajn ludilojn, kio eĉ iĝas manio.
Ciferecaj ludiloj
Ciferecaj ludiloj estas ludiloj, kiuj enhavas ioman formon de interagada cifereca teknologio. Ekzemploj de ciferecaj ludiloj estas ciferecaj maskotoj kaj poŝkomputilaj ludiloj. Inter plej fruaj ciferecaj ludiloj estas la aŭtokurkonkurenco de Mattel kaj la Little Professor (eta profesoro), ambaŭ publikigitaj en 1976. La koncepto uzi teknologion laŭ maniero kiu kunigas la ciferecan kun la fizika mondo, havigante unikajn interagadajn spertojn por la uzanto estis referencata en moderna angla per konstruita neologismo “Phygital” (fizereca ?).
Fizika aktiveco
Multegaj ludiloj estas parto de aktiva ludado. Tiuj estas tradiciaj ludiloj kiaj rulringoj, turboj, saltoŝnuroj kaj pilkoj, same kiel pli modernaj ludiloj kiaj flugdiskoj, piedsakoj, Astrojax (triplika ŝnuro), kaj Mjaĉi.
Ludi per tiuj specoj de ludiloj permesas al infanoj korpekzercadon, konstrui fortajn ostojn kaj muskolojn kaj helpi en fizika taŭgeco. Ĵeti kaj preni pilkojn kaj flugdiskojn povas plibonigi man-okulan kunordigon. Ŝnursaltado kaj ludado per piedsaketoj povas plibonigi ekvilibrajn kapablojn.
Sekurecaj reguloj
Multaj landoj estis aprobintaj sekurecajn standardojn limigantajn la tipojn de ludiloj, kiuj povas esti vendataj. Plej el tiuj intencas limigi eblajn akcidentojn, kiaj misgluto aŭ incendiaj akcidentoj, kiuj povas kaŭzi vundojn. Infanoj, ĉefe ĉe tre malgrandaj, ofte metas ludilojn en siaj buŝoj, kaj la materialoj uzitaj por fari ludilojn estas regulataj por eviti venenadon. Materialoj estas ankaŭ regulataj por eviti incendiajn akcidentojn. Infanoj ofte ne ankoraŭ lernis juĝi kio estas sekura kaj kio estas danĝera, kaj gepatroj ne ĉiam imagas pri ĉiuj eblaj situacioj, kaj tiel tiaj avertoj kaj reguloj estas gravaj por ludiloj.
Por ludilsekureco, ĉiu lando havas sian proprajn regulojn. Sed ekde la tutmondiĝo kaj malfermo de merkatoj, plej el ili klopodas harmoniigi ties regulojn. La plej ofta agado ĉe infanoj estas meti ludilojn en siaj buŝoj. Tio estas kial ĝi estas grava por reguligi kemiaĵojn, kiuj estas enhavata en farboj kaj aliaj materialoj el kiuj la infanaj produktoj estas farataj. Landoj aŭ komercaj zonoj kiaj la Eŭropa Unio regule publikigas la listojn por reguligi la kvantojn aŭ malpermesas kemiaĵojn el ludiloj kaj junulaj produktoj.
Estis ankaŭ aferoj pri ludilsekureco rilate al plumbofarbo. Kelkaj ludilfabrikoj, kiam projektoj iĝas tro grandaj por ili, la kroma produktado estas translokigita al malpli konatajn fabrikojn, ofte en aliaj landoj. Ĵuse, estis kelkaj en Ĉinio, kiujn Usono sendis for. La subdungantoj povas ne esti kontrolitaj tiom akurate kaj foje uzas maltaŭgajn fabrikajn metodojn. La usona registaro kaj aliaj, kun amasvendejoj, estas nuntempe farante movojn por postuli al kompanioj adapti siajn produktojn al testado antaŭ ili venas sur vendejajn bretojn.
Alia aspekto kiu rilatas al ludilsekureco estas tiu de imitaĵoj. Tio okazas ankaŭ ĉe aliaj sektoroj de la industrio kaj de la komerco, kiel ĉe multekostaj vestaĵoj, akcesoraĵoj, ŝuoj, parfumoj, horloĝoj ktp., sed ĉe tiuj kazoj temas pri famaj varmarkoj, kiuj pluas en la tempo. Male, ĉe ludiloj la vendado de falsaj ludiloj, kiuj false prezentas varmarkojn, kiuj ne korespondas al ili, okazas ĉirkaŭ la ĉefaj festoj ekzemple en decembro, kaj ofte rilatas al roluloj, kiuj famiĝis danke al televida aŭ alitipa reklamado (kantistoj, animaciaj roluloj ktp.) kaj kies famo plej verŝajne por la venonta jaro jam ne pluos aŭ al ĉiatipaj ludiloj, kiuj same perdos sian modon la venontan jaron. Tiele ties vendo devas okazi tuje kaj pro tio pli malmultekoste. Tiele la kvalitaj kaj sekurecaj kontroloj apenaŭ ekzistas aŭ eĉ entute ne. Ekzemple profesia asocio taksis en Hispanio en 2015 ke falsaĵoj estus 16,6% de la rektaj vendaĵoj, tio estas, 167 milionoj da eŭroj. Laŭ rekomendo de tiu asocio, plej bona solvo por detekti falsajn ludilojn estus ne fidi je konataj kaj relative fidindaj ludilvendejoj, sed malfidi je malaltaj prezoj.
Redisponeblo
Kiam ludiloj estis eluzitaj aŭ ne estas plu dezirataj, reuzado estas foje konsiderata. Ili povas esti donacitaj tra multaj neprofitaj organizaĵoj kiaj Goodwill Industries aŭ la Armeo de Savo, venditaj ĉe surstrata pulbazaro aŭ aŭkcio, foj eĉ donacitaj al muzeoj. Tamen, kiam ludiloj estas rompitaj, elĉerpitaj aŭ alimaniere maltaŭga por plia uzado, oni devas zorgi por disponigi ilin. Donacotaj aŭ revendotaj ludiloj devas esti uzeblaj, puraj kaj havi ĉiujn partojn. Antaŭ disponigo de ajna plifunkcianta ludilo, piloj devas esti elprenitaj kaj reciklitaj; kelkaj komunumoj postulas tiojn. Kelkaj fabrikantoj, kiaj Little Tikes, reprenas kaj reciklas tiujn produktojn.
En 2007, amasaj avertoj pri ludiloj produkitaj en Ĉinio kondukis al multaj usonaj neprofitaj organizoj ĉesi, aŭ eĉ displuigi, ties akcepton de uzataj ludiloj. Goodwill ĉesis akcepti donacojn de ajnaj ludiloj escepte remburitaj pluŝaj animaloj, kaj aliaj neprofitaj organizoj testis ĉiujn ludilojn kontraŭ la registaraj testolistoj.
La direktivo pri Elektraj kaj Elektronikaj Rubaĵoj de la Eŭropa Unio, kiu celas la pliigantan re-uzadon, recikladon kaj malpliigadon de elektrona rubo, aplikiĝas ekzemple al ludiloj en Unuiĝinta Reĝlando ekde la 2a de Januaro 2007.
En kulturo
Ĉar oni konstatis, ke pluŝaj ursoj iĝas tre ofte io pli ol simplaj ludiloj por iĝi kvazaŭ amiko aŭ konsolilo de plej junaj infanoj, simile al tolaĵoj, lavtuketoj ktp., unu paŝo antaŭen estas la konsidero de tiu rolo de neseparebla amiko plenumita de nevidebla amiko, tio estas imagita figuro, kiu iel plenumas la rolojn kaj de amiko kaj ludilo, ne tiom separeblaj en tiaj aĝoj (ekzemple de 3 al 5, vidu transira objekto). Tia afero aperis en kelkaj filmoj ĉu kiel detaloj de ĉiutaga vivo, ĉu kiel ĉefa ingredienco de la centra intrigo, el kiuj eble unu el plej famaj estas Harvey (1950), kvankam tiukaze temas ne pri infano, sed pri plenkreskulo. Certe la kina lingvaĵo favoras al montro de tiuj "nevideblaj" estaĵoj, kiel parto de la vivo de infanoj.
Toy Story (Rakonto de ludilo) estas animacia kina filmo produktita de Pixar en 1995 kaj distribuita de Walt Disney Pictures. Ĝi fame estas la unua animacio, kio plene estas kreita per komputila grafiko. La historio okazis kun la homoformaj ludiloj de Andy (8-jara knabo). Tiuj intencas ŝajni senvivaj kiam ne ĉeestas homoj. Ĉefaj roluloj estas vakero kaj kosmonaŭto.
Ludiluzado ĉe animaloj
Ne estas malkutime ĉe kelkaj animaloj ke ili ludas per ludiloj. Ekzemplo de tio estas delfenoj, kiuj estas trejnataj por peli pilkon tra ludringo. Junaj ĉimpanzoj uzas bastonojn kiel ludilojn - la socia aspekto estas vidata per la fakto, ke junaj inoj pli ofte uzas bastonojn tiele ol junaj virĉimpanzoj. Ili portas siajn elektitajn bastonojn kaj metas ilin en siajn nestojn. Tia kutimo estas ankaŭ vidata en kelkaj plenkreskaj ĉimpanzinoj, sed neniam post ili iĝis patrinoj.
Ankaŭ junaj hundoj kaj ĉefe katoj ludas per ĉio ajn disponebla sed tre ofte per kutimaj ludiloj, kiel pilkoj, gumaĵoj ktp., kaj plej ofte tiuj precizaj animaloj iel perdas tiun ĉi kutimon laŭlonge de la jaroj. Multaj hundoj male akiras dum trejnado kutimon persekuti ĵetitan pilkon, flugdiskon aŭ bastoneton (eĉ ŝtonon), por redoni ĝin al sia zorganto, por ke tiu ludo ripetiĝu, kaj certe ripeto estas nepra trajto de ludoj. Eble tiu konduto estas konverto de iama ĉaskutimo al afero de ludeca moderna socio. Vendejoj specializitaj en materialo por maskotoj organizis dum la lastaj jardekoj fakon por ludiloj ĉefe por hundoj, ekzemple falsaj ostoj, kiel plej tipaj.
Morskoj fasad (metrostacio en Sankt-Peterburgo)
Morskoj fasad (Морской фасад) estos finstacio de la Metroo de Sankt-Peterburgo sur Laĥtinsko-Pravobereĵnaja linio, ĝi situos najbare de la stacio  en Sankt-Peterburgo. Ĝi estos malfermita en 2021-2022.
(88254) 2001 FM129
(88254) 2001 FM129 estas malgranda, tre hela kaj potence danĝera apolona asteroido.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Orbito
Ĝi estas en orbita resonanco 7:9 kun la Tero kaj iom proksima de la resonanco 3:2 kun Marso.
Ĝia discentra orbito ekstere malproksime tanĝas tiujn de Merkuro kaj krucas tiujn de Venuso, de la Tero kaj de Marso, kun danĝere febla orbita klineco. Ĝi do estas merkurrenkonta venusrenkonta, terrenkonta kaj marsrenkonta asteroido.
5706 Finkelstein
5706 Finkelstein estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno (en tiama Sovetunio, nun en Respubliko Krimeo).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la rusa astronomo Andrej Miĥajloviĉh Finkelstein, spertulo pri ĉiela mekaniko, fondinto kaj direktoro de la Instituto de Aplikata Astronomio de la Rusia Akademio de Sciencoj.
Maurício Rodorigues Alves Domingues
Maurício Rodorigues Alves Domingues (n. ) estas brazila futbalisto. Li ludis kiel mezkampulo.
Leontodono
Leontodono (science Leontodon) estas asteraca genro de plurjaraj laktosukohavaj herboj kun baza rozeto el pli-malpli entranĉaj folioj, kun senfolia, senbranĉa pedunklo, apekse portanta flavan, langetfloran kapitulon, kaj kun senbekaj akenoj, havantaj plumecajn harojn po pluraj; ĉirkaŭ 50 specioj en Eŭropo, Azio kaj Norda Afriko.
Gunda Niemann-Stirnemann
Gunda NIEMANN-STIRNEMANN (naskiĝinta la 7-an de septembro 1966 en Sondershausen) estas germana rapid-sketistino.
Sportista vivo emininenta
Ŝi estis i.a. venkintino ĉe la Olimpiaj ludoj en 1992 ((3000, 5000 m) kaj en 1998 (3000 m), ok fojojn mondĉampionino (inter 1991-99) kaj sep fojojn eŭropa ĉampionino (inter 1989-2001) en la sportspeco Granda samalogo. Ne malpli ofte ol 11 fojoj ŝi fariĝis mondĉampionino sur la unuopaj distancoj (inter 1996-2001).
Ŝia sportista karieto estis komenciĝinta tamen en la sekcio de malpeza atletiko kiel hurdokuristino je 400 metroj. Nur en 1983 ŝi ekkoncentriĝis pri rapid-sketado. Dum la sezono 1996/97 ŝi prenis - kiel ŝiaj konkurencantinoj jam antaŭe - la novajn klapsketilojn.
Dum la Vintraj Olimpikoj 2002 en Sallaga Urbo ŝi laboris por la kanalo ZDF kiel fakkomentistino, havante forpermeson patrinecan. Kiel 37-jaraĝulino ŝi reaperis en la sportarenoj en oktobro de 2003 kaj gajnis sian 34-an oran medalon dum nacia konkurso. Pro dorsodoloregoj ŝi devis retiriĝi en oktobro 2005. Sume ŝi gajnis 98 venkojn inernaciajn kaj posedis 19 rekordojn.
Honoroj
En 1999 li estis honorita eĉ kiel la "rapid-sketadistino de la jarcento"! En Erfurto oni nomis omaĝe al ŝi sportohalon Gunda-Niemann-Stirnemann-halo.
Osnes
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Ardennes (prononco []), en la regiono Grand Est (prononco [], (france, en Esperanto Granda Oriento) kaj en la antaŭa regiono Ĉampanjo-Ardenoj. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Sedan (prononco [], ) kaj al la kantono .
Origino de la armenoj
La origino de la armenoj estas temo pri la apero de la armena popolo kaj la lando nomata Armenio. La plej frua universale akceptita referenco al la homoj kaj la lando devenas de la 6-a jarcento a.K. en la Behistun-surskribo, sekvita per pluraj grekaj fragmentoj kaj libroj. La plej frua konata referenco al geopolitika ento de kie armenoj originis estas datita al la 13-a jarcento a.K. kiel Uruatri. en la malnova asiria lingvo. Historiistoj kaj armenologoj konjektis pri la pli frua origino de la armena popolo, sed neniu konsento estis atingita ĝis nun. Lingve, la armenoj parolas hindeŭropan lingvon tiel longe kiel ĝi estis atestita ekde la 5-a jarcento p.K., kaj genetikaj studoj montras, ke armenaj homoj estas indiĝenaj loĝantoj de la historia Armenio, montrante malmultajn aŭ neniujn signojn de etnaj miksaĵoj ekde ĉirkaŭ la 13-a jarcento. A.K.
Genetikaj originoj
Lastatempaj studoj montris ke la armenoj estas indiĝenaj loĝantoj de la Armena Altebenaĵo kaj formas klaran genetikan izolitaĵon en la regiono. Analizoj de mitokondria antikva DNA de skeletoj de Armenio kaj Arcaĥo dum 7.800 jaroj, inkluzive de DNA de Neolitiko, Bronzepoko, Urartaj, klasikepokaj kaj mezepokaj armenaj skeletoj, malkaŝis, ke modernaj armenoj havas la malplej genetikan distancon al ili ol al najbaraj popoloj. La armenoj ankaŭ estas unu el la genetikaj izolitaj popoloj de la Proksima Oriento, kiuj kundividas similecojn kun la neolitikaj kamparanoj, kiuj disvastiĝis tra Eŭropo antaŭ ĉirkaŭ 8,000 jaroj. Estas signoj de konsiderinda genetika aldonaĵo en la armenoj inter 3000 a.K. kaj 2000 a.K. sed ili malpliiĝas je sensignifaj niveloj ekde 1200 a.K., restante stabilaj ĝis hodiaŭ.
Analizo de antikva DNA
En studo publikigita en 2017, la kompletaj mitokondriaj genaroj de 52 antikvaj skeletoj de nunaj Armenio kaj Arcaĥo dum 7.800 jaroj estis analizitaj kaj kombinitaj kun 206 mitokondriaj genaroj de modernaj armenoj kaj antaŭe publikigitaj datumoj de sep najbaraj loĝantaroj (482 homoj). Kunfluaj analizoj sugestas, ke la loĝantaro en la regiono rapide pliiĝis post la Lasta Glacimaksimumo antaŭ ĉirkaŭ 18 000 jaroj. Dum la bronzaj kaj feraj epokoj, multaj kompleksaj socioj eliris el distingaj kulturoj kiel Kura-Aras, Trialeti-Vanadzor, Sevan-Arcaĥo, Karmir-Berd, Karmir-Vank, Lĝaŝen-Mecamor, kaj Urarta. Neniuj ŝanĝoj en la virina genprovizo povus esti dokumentitaj, subtenante kulturan difuzan modelon en la regiono (la disvastiĝo de kulturaj aĵoj, kiel ideoj, stiloj, religioj, teknologioj, lingvoj, inter individuoj, ĉu ene de unu kulturo aŭ de unu kulturo al alia).
La studo celis 44 antikvajn homajn skeletojn laŭ establitaj ADN-gvidlinioj de entute 19 arkeologiaj lokoj en Armenio kaj Arcaĥo. Surbaze de kunteksta datado de artefaktoj, iliaj aĝoj estas taksitaj inter 300 kaj 7,800 jaroj aĝaj, kio kovras sep klare difinitajn kulturajn transirojn.
La studo montras, ke modernaj armenoj havas la plej malaltan genetikan distancon inter la antikvaj individuoj en ĉi tiu datumaro, sekvata atente de kartveloj, kompare kun aliaj loĝantaroj en la regiono kiel turkoj, persoj kaj azeroj.
Simileco kun neolitikaj kamparanoj
Laŭ studo publikigita en 2015, en kiu genoma vario en 173 armenoj estis analizita kaj komparita kun 78 aliaj tutmondaj loĝantaroj, la armenoj formas distingan genetikan areton kiu ligas la Proksiman Orienton, Eŭropon kaj Kaŭkazon.
La genetika pejzaĝo en la Proksima Oriento havis pli da simileco al Neolitika Eŭropo ol al la nunaj loĝantaroj. La armenoj ŝajnas havi saman similecon kun tiuj neolitikaj kamparanoj same kiel aliaj genetikaj izolitaĵoj en la Proksima Oriento, kiel kipranoj, judoj kaj kristanoj. 29% el armenaj devenoj ŝajnas origini de praula loĝantaro plej bone reprezentata de neolitikaj eŭropanoj. Ĉi tio sugestas, ke ili eble devenas de homoj, kiuj loĝis la Proksiman Orienton dum la neolitika ekspansio de kamparanoj de Proksima Oriento en Eŭropon, komenciĝante antaŭ ĉirkaŭ 8.000 jaroj.
Pli frua studo de 2011  ankaŭ montris troan pezon de neolitikaj patraj kromosomoj asociitaj kun la Agrikultura Revolucio. Kolektive ili konsistas 77% el la observataj patraj genlinioj en la Armena Altebenaĵo, 58% en Sasuno kaj mezume 84% en Valo Ararato, Gardman kaj Lago Van.
Aldonaĵo dum la Bronzepoko
Demografiaj procezoj de Bronzepoko havis grandan postsekvon sur la genetiko de loĝantaroj en la Armena Altebenaĵo. Armenoj ŝajnas deveni de miksaĵo de diversaj loĝantaroj okazantaj de 3000 a.K al 2000 a.K. Ĉi tiu periodo koincidas kun la kulturo Kura-Aras, la apero de hititoj en Anatolio, gravaj loĝantaraj migradoj post la hejmigo de la ĉevalo kaj la apero de ĉaroj. Ĝi ankaŭ koincidas kun la legenda fondo de la armena nacio en 2492 a.K. Laŭ la Genetika atlaso de homa aldona historio eldonita de Hellenthal en 2014, aldonaĵo ne estas konkludita aŭ estas necerta.
Ĝis antaŭ nelonge oni hipotezis, ke la armena popolo migris de Balkanio al la Armena Altebenaĵo, surbaze de verkero de Herodoto en la 5-a jarcento a.K. postulanta parencecon inter armenoj kaj frigianoj. Tamen, la rezultoj de studo pri armena genetiko en 2020 "forte malakceptas" ĉi tiun multjaran rakonton, kaj montras, ke la armenoj estas genetike apartaj de la antikvaj loĝantaroj de Balkanio.
Kiel konkludite en pli fruaj studoj, la studo de 2020 reasertas la tavolon de genetika simileco inter modernaj armenoj kaj la antikvaj loĝantoj de la armenaj historiaj regionoj ĉirkaŭ la monto Ararato ekde la ĥalkolitiko. Ĝi malkaŝas "okulfrape altan" nivelon de regiona genetika kontinueco dum pli ol 6000 jaroj kun nur unu mezurebla enigo de mistera sarda- simila popolo dum aŭ ĵus post la meza ĝis malfrua Bronzepoko. Modernaj sardoj, havante la plej altan genetikan similecon al fruaj eŭropaj farmistoj, kiuj migris en Eŭropon de Anatolio kaj enkondukis terkultivadon antaŭ ĉirkaŭ 8,000 jaroj, havas 38-44% de deveno de Irano, stepoj kaj Nordafriko, laŭ diversaj fontoj. Tamen, neniuj mezureblaj signoj de enigo de fontoj similaj al anatoliaj farmistoj aŭ irananoj estis detektitaj, kiuj eble ŝanĝis la genan grupon de la loĝantaro de la Armena Altebenaĵo. La eniro kredeble venis per nordaj migradoj el Proksima Oriento anstataŭ la izolita insulo Sardio, sed ankoraŭ neniu konkludo estis farita pri la identeco de la migrantaj popoloj, nek ĉu la kaŭzo estis kultura aŭ klimata.
Komence de la jaro 1200 a.K., dum la malfrua bronzepoka kolapso, ĉirkaŭ la tempo, kiam la tribo-konfederacio Nairi kaj Urartu komencas aperi en historiaj registroj, signoj de aldonaĵo malpliiĝas al sensignifaj niveloj ĝis hodiaŭ. Ŝajnas, ke disvastigita detruo kaj forlaso de ĉefaj urboj kaj komercaj vojoj kaŭzis la izoladon de la armenoj de ilia ĉirkaŭaĵo, kaj ilian adopton de apartaj kulturo kaj identeco frue en ilia historio, genetike izoligis ilin de grava aldonaĵo tra la sekvaj jarmiloj.
Moderna genetika strukturo
La genetika pejzaĝo de la Proksima Oriento ŝajnas esti kontinue ŝanĝiĝanta ekde la Bronzepoko. Estas subsahara afrika genfluo antaŭ ĉirkaŭ 850 jaroj en sirianoj, palestinanoj kaj jordanianoj kongruaj kun antaŭaj raportoj pri freŝa genfluo de afrikanoj al levanteniaj loĝantaroj post la arabaj ekspansioj. Ekzistas ankaŭ orientazia deveno en turkoj pro aldonaĵo okazanta antaŭ ĉirkaŭ 800 jaroj koincidante kun la alveno de la selĝukaj turkoj al Anatolio de iliaj originalaj patrujoj proksime al la Arala maro. La enkonduko de ĉi tiuj loĝantaroj ŝajnas ne tuŝi la armenojn signife. Antaŭ ĉirkaŭ 500 jaroj, genetika strukturo ene de la loĝantaro ŝajne disvolviĝis, kio koincidas kun periodo, kiam la armena popolo dividiĝis inter la Otomana Imperio kaj la sinsekvaj iranaj imperioj.
Plej fruaj mencioj
Armenio kaj la armenoj estis menciitaj multfoje ĉe la fino de la ferepoko kaj la komenco de la antikva epoko.
Ebla mencio en luvaj surskriboj
Armenoj (kiel "Hai") estis eventuale menciitaj en la 10-a jarcento a.K. en hieroglifaj luvaj surskriboj el Karkemiŝ.
Behistun-surskribo
La plej frua registraĵo pri tio, kio unusignife identigeblas kiel armenaj, devenas de la trilingva Behistun-surskribo, verkita iam post la jaro 522 a.K., rilate al lando kaj homoj asociitaj kun ĝi. La sekva tabelo konfirmas la mencion en la tri lingvoj, en kiuj ĝi estis skribita :
La surskriboj kronikas la batalojn kaj konkerojn de Dario la Granda dum la unua Persa Imperio. Multnombraj armenaj homoj estis menciitaj en ili:
En la babilona akada versio, tiuj homoj estas nomataj urartanoj.
Hekateo el Mileto
La plej frua konata mencio en la greka lingvo estas el fragmento atribuita al greka historiisto Hekateo el Mileto, kiu en iuj fontoj estas datita antaŭ la Behistun-surskribo. En ĝi, li mencias la kalibojn en Pontio, preter la rivero Thermōdōn, kun la armenoj kiel iliaj sudaj najbaroj: "Χάλυβες, περὶ τὸν Πόντον ἔθνος ἐπὶ τῷ Θερμώδοντι, περὶ ὧν Εὔδοξος ἐν πρώτῳ ... Καὶ Χάλυβοι παρ ̓ Ἑκαταίῳ · «πρὸς νότον Χαλύβοισι Ἀρμένιοι δμουρέουσι.»-"
Kserkso la 1-a
Kserkso la 1-a estis reĝo de aĥemenida Irano post la regado de sia patro, Dario la Granda, kiu aŭtoris la Behistunan Surskribon. Kserkso verkis surskribon en la aĥemenida provinco Armenio iam inter 486–465 a.K., situanta en nuntempa Van, Turkio. La surskribo ankaŭ estas skribita tri lingvoj, en la malnovpersa, elama, kaj en la babilona dialekto de la akada, kaj estas la lasta konata renkonto de la nomo Urartu / Uraŝtu rilate al Armenio.
Herodoto
Herodoto mencias la armenan popolon plurfoje en sia libro La Historioj:Apud la kilikianoj, estas la armenoj, alia popolo riĉa je aroj, kaj post la armenoj, la matieni, [...]
Herodoto ankaŭ listigas la etnojn en la persa armeo, kaj asertas, ke armenoj estas setlantoj el Frigio. Tamen ĉi tio estas etiologia etikedo aldonita de la etnografo respondeca pri la listo, kiu sentis devon klarigi, de kie venis ĉiu el la etnoj, la praaj armenoj mem ŝajnas havi neniun scion pri la migrado de siaj prapatroj el Frigio.
Ksenofono
En sia libro pri Ciro, la unua Imperiestro de Persio, Ksenofono skribis pri konversacio inter Ciro kaj la Reĝo de Armenio pri pasinta milito inter la armenoj kaj la medoj gviditaj de Astjago (eventoj antaŭ tiuj menciitaj en la Behistun-surskribo):
Strabono
Rilate al tempo antikva al li, Strabono mencias Armenion kiu alfrontis Sirion (malnovgreke por Asirio) kaj regantan la tutan Azion (verŝajne kun la signifo Okcidenta Azio) ĝis la tempo de Astjago de la Meda Imperio (ĉ. 585-550 a.K.) de la mano de Ciro de la Persa Imperio (ĉ. 559-530 a.K.), post kiu ĝi konservis sian "antikvan dignon"  :
Historiografio
Akademiuloj ankaŭ konsideris la etimologiajn radikojn de la radikoj Armen- kaj Haj-, de kiuj devenas la modernaj eksonimoj kaj endonimoj de Armenio kaj armenoj, por proponi kandidatojn por grupoj (t.e. praarmenoj), kiuj eble kontribuis al la armena etnogenezo. Ĉi tiuj proponoj estas nur spekulativaj kaj estas plejparte bazitaj sur geografia proksimeco, simileco inter nomoj, lingvistiko kaj ekstrapoladoj faritaj de konataj historiaj eventoj de la epoko.
Oni supozis, ke la jenaj kulturoj, popoloj kaj politikoj kontribuis al la etnogenezo de la armena popolo.
Prahistoriaj kulturoj
Estas pruvoj de kulturoj de la epokoj Neolitiko, Ĥalkolitiko kaj Bronzepoko en landoj historie kaj nuntempe loĝataj de armenaj homoj, datiĝantaj ĉirkaŭ 4000 a.K. Arkeologiaj esploroj en 2010 kaj 2011 ĉe la kaverna komplekso Areni-1 rezultigis la malkovron de la plej fruaj konataj ledaj ŝuoj, jupoj kaj vinproduktaj instalaĵoj de la mondo.
Armani kaj Subartu
Fakuloj komence de la 20-a jarcento sugestis, ke la nomo "Armenio" eble estis registrita unuafoje sur surskribo, kiu mencias Armani (aŭ Armânum) kune kun Ibla, el teritorioj konkeritaj de Naram-Sin (2300 a.K.) identigitaj kun akada kolonio en la nuna regiono Dijarbakiro; tamen la precizaj lokoj kaj de Armani kaj Ibla estas neklaraj. Kelkaj modernaj esploristoj metis Armani (Armi) en la ĝeneralan areon de moderna Samsat, kaj sugestis, ke ĝi estis loĝata, almenaŭ parte, de frua hindoeŭrop-parolanta popolo. Hodiaŭ, la modernaj asirianoj (kiuj tradicie parolas novaramean, ne akadan) nomas la armenojn per la nomo Armani. Tutmoso la 3-a de Egiptio, en la 33-a jaro de sia regado (1446 a.K.), menciis kiel homojn de "Ermenen", asertante ke en ilia lando "ĉielo ripozas sur siaj kvar kolonoj". Armenio estas eventuale ligita al Manna, kiu povas esti identa al la regiono Minni menciita en la Biblio. Tamen, kion ĉiuj ĉi atestoj raportas, ne povas esti determinita kun certeco.
Hajasa-Aci
Hititaj surskriboj deĉifritaj en la 1920-aj jaroj de la svisa erudiciulo Emil Forrer atestas pri la ekzisto de montara lando, la hajasa kaj/aŭ la acia, kuŝanta ĉirkaŭ la lago Van. Pluraj elstaraj aŭtoritatoj konsentas pri situado de Aci en la nordo de Iŝuvo. Aliaj vidas la lokojn Hajasa kaj Aci kiel identaj.
Registraĵoj de la epoko inter Telipinu kaj Tudalija la 3-a estas nekompletaj. La hititoj ŝajne forlasis sian ĉefurbon en Hattusa kaj transloĝiĝis al Sapinuvo sub unu el la pli fruaj reĝoj Tudalija. En la frua 14-a jarcento a.K., Sapinuvo ankaŭ estis bruligita. Hattusili la 3-a registris tiuepoke ke Aci "igis de Samuha ĝian limon". La moderna kartvela termino someĥi "armena" eble finfine devenas de Samuha.
Frigoj kaj Muŝkioj
Unu el la komunaj teorioj por la enkonduko de la armena lingvo en la Armenan Altebenaĵon, devenanta de la aserto de Herodoto, ke la armenoj estis frigaj setlantoj, estas ke ĝi alvenis pere de frigoj kaj/aŭ parencaj popoloj konataj kiel la muŝkioj, kiel prabalkan-parolantaj setlantoj retroaktive nomitaj armeno-frigoj, kiuj jam ekloĝis en la okcidentaj partoj de la regiono antaŭ la starigo de Urartu, kaj fariĝis la reganta elito sub la Meda Imperio, sekvita de la Aĥmenida dinastia Imperio. Laŭ Igor Diakonoff, la Muŝki estis traka-friga grupo kiu portis sian praarmenan lingvon de la Balkanoj tra Malgranda Azio, miksante ĝin kun la hurida lingvo (kaj kun urarta lingvo) kaj la luva lingvo survoje. Diakonoff teoriadis, ke la radiko de la nomo Muŝki estis "Muŝ" (aŭ eble "Mus", "Mos" aŭ "Moŝ") kun la aldono de la armena plurala sufikso -k. Armen Petrosjan klarigas ĉi tion, sugestante ke -ki estis praarmena formo de la klasika armena -k  kaj etimologie ligas la vorto "Muŝ" kun la signifo "laboristo" aŭ "agrikulturisto".
Tamen, malgraŭ la asertoj de Diakonoff, la ligo inter la muŝkia kaj armena lingvoj estas nekonata kaj kelkaj modernaj erudiciuloj malakceptis rektan lingvan rilaton se la muŝkioj estis trakoj aŭ frigoj. Aldone, genetika esplorado ne subtenas signifan aldonaĵon en la armenan nacion post 1200 a.K., farante la muŝkiojn, se ili efektive migris de balkana aŭ okcidenta anatolia patrujo dum aŭ post la Bronzepoka Kolapso, neverŝajnaj kandidatoj por la praarmenoj. Tamen, ĉar aliaj lokigis (almenaŭ la orientan) muŝkan patrujon en la Armena altebenaĵo kaj sudkaŭkaza regiono, eblas ke almenaŭ kelkaj el la muŝkioj estis armenlingvanoj aŭ parolantoj de proksime rilata lingvo. Oni konjektis, ke la muŝkioj (kaj iliaj aliancanoj, la urumu-oj) estis ligitaj al la disvastiĝo de la tiel nomata transkaŭkaza ceramika varo, kiu aperis tiel okcidente kiel moderna Elazig, Turkio fine de la dua jarmilo antaŭ Kristo. Oni kredas, ke ĉi tiu ceramika varo estis disvolvita en la regiono de Suda Kaŭkazio, eble de la kulturo Trialeti-Vanadzor origine, kio sugestas orientan patrujon por la muŝkioj.
Plinio en la 1-a jarcento post Kristo mencias Moscheni en suda Armenio ("Armenio" tiutempe etendiĝanta suden kaj okcidente al Mediteraneo, limanta kun Kapadocio). En bizanca historiografio, Moschoi estis nomo ekvivalenta aŭ konsiderata kiel la prapatroj de "kapadocanoj" (Eŭsebio) kun sia ĉefurbo ĉe Mazaka (pli posta Caesarea Mazaca, moderna Kayseri). Laŭ armena tradicio, la urbo Mazaka estis fondita de Miŝak (Misak, Moŝok), kuzo kaj generalo de la legenda patriarko Aram. Akademiuloj proponis ligon inter la nomo Miŝak kaj Muŝki.
La armena regiono Mosk kaj la urbo Muŝ, Turkio, eble devenigas siajn nomojn de la muŝkioj.
Laŭ profesoro James R. Russell de la Universitato de Harvardo, la kartvela nomo por armenoj Someĥi konservas la malnovan nomon de la muŝkioj. Tamen ekzistas aliaj teorioj pri la originoj de ĉi tiu eksonimo ankaŭ.
Urarto
Urarto (alinome Ararat, Uraŝtu) estas la geografia nomo uzata dum la Ferepoko por la regiono, kiu poste estis konata kiel la Armena Altebenaĵo. La kunularo, kiu aperis en la regiono kiel konfederacio de triboj, estis la Reĝlando Van, kiu estis centrita ĉirkaŭ Lago Van en nuntempa Turkio. La regno ekregis meze de la 9-a jarcento a.K., sed iom post iom malpliiĝis kaj fine estis konkerita de la iranaj medoj komence de la 6-a jarcento a.K.  La geopolitika regiono reaperos kiel Armenio baldaŭ. Estante heredantoj de la urarta sfero, la plej fruaj identigeblaj prapatroj de la armenoj estas la popoloj de Urarto. La urarta konfederacio unuigis la malsimilajn popolojn de la altebenaĵoj, kiuj komencis procezon je intermiksiĝo de la popoloj kaj kulturoj (inkluzive de supozeblaj armenaj triboj) kaj lingvoj (eble inkluzive de la praarmena lingvo) ene la altebenaĵoj. Ĉi tiu miksado finfine kulminis per la apero de la armenoj kiel la reganta kunularo kaj kulturo de la Armena Altebenaĵo, kaj kiel la rektaj posteuloj kaj heredantoj de la urarta regado.
Laŭ historiisto M. Chahin:
Laŭ la armena tradicio, la medoj helpis la armenojn starigi la orontidan dinastion (Jervanduni). Ĉi tio indikas du scenejojn, ĉu medoj poste konkeris Urarton, kaŭzante ĝian postan forpason, aŭ Urarto konservis sian sendependecon kaj potencon, trapasante nuran dinastian ŝanĝon, kiel loka armena dinastio aŭ dinastioj (la Hajkazunidoj kaj/aŭ la Orontidoj) renversis la regantan familion kun la helpo de la meda armeo. Praaj fontoj subtenas ĉi tiun lastan version: Ksenofono, ekzemple, asertas, ke Armenio, regata de orontida reĝo, ne estis konkerita ĝis la regado de la meda reĝo Astjago (585-550 a.K.), longe post la meda invado de la fino de la 7-a jarcento a.K.. Simile, Strabono (1-a jarcento antaŭ Kristo - 1-a jarcento post Kristo) skribis, ke "en antikvaj tempoj Granda Armenio regis la tutan Azion, post kiam ĝi detruis la imperion de la sirianoj, sed poste, en la tempo de Astjago, ĝi estis senigita de tiu granda aŭtoritato [...]." Mezepokaj armenaj kronikoj konfirmas la grekajn kaj hebreajn fontojn. Aparte, Moseo de Ĥoreno skribis ke la armena reĝo Skajordi Hajkazuni estis politika malamiko de Asirio dum la regado de Sanĥerib (705-681 a.K.), kiu estis samtempa kun la regado de Argiŝti la 2-a. La filo de Skajordi, Parujr Hajkazuni (ankaŭ konata kiel Parujr Skajordi), helpis Cjaksaron kaj liajn aliancanojn konkeri Asirion, pro kio Cjaksaro rekonis lin kiel la reĝon de Armenio. Laŭ Moseo de Ĥoreno, Medujo konkeris Armenion nur multe poste, sub Astjago. Eblas, ke la lasta urarta reĝo, Rusa la 4-a, havis rilatojn kun la estonta alvenanta armena Orontida dinastio.
Kun la regiono reunuiĝinta denove sub Armenio, la malsimilaj popoloj de la regiono miksiĝis kaj fariĝis pli unuecaj kaj unueca identeca sento disvolviĝis, kaj la armena lingvo fariĝis la superrega lingvo.
Armenologo Armen Petrosjan proponis, ke la potenca konfederacio Etiuni, situanta en la nuna teritorio de nordorienta Turkio kaj Armenio, eble estis la nomo, kiun la urartanoj uzis por la armenlingvaj triboj. Laŭ kaj urartaj kaj asiriaj registraĵoj, la Etiunidoj estis malamikaj al la urarta regado. Tribaj nomoj kiel Uduri, Uelikuni, Lusa, same kiel la persona nomo Diasuni, povas esti el armenaj originoj.
Ĉeesto de la armena lingvo
La skriba lingvo, kiun uzis la politika elito de la reĝlando, estas nomata urarta, kiu aperas en kojnskribaj surskriboj en Armenio kaj orienta Turkio. Oni ne scias, kia lingvo estis parolata de la popoloj de Urarto dum la ekzisto de la reĝlando Van, sed ekzistas lingvaj pruvoj pri kontakto inter la praarmena lingvo kaj la urarta lingvo en frua dato (iam inter la 3a—2a jarmilo a.K.), okazanta antaŭ la formiĝo de Urarto kiel reĝlando.
La ĉeesto de loĝantaro, kiu parolis praarmenan en Urarto antaŭ ĝia forpaso, estas spekulata, sed la ekzisto de urartaj vortoj en la armena lingvo sugestas fruan kontakton inter la du lingvoj kaj longa dulingvismo ĉe la armenoj. Estas ĝenerale supozite ke praarmenlingvanoj eniris Anatolion ĉirkaŭ 1200 a.K., dum la Bronzepoka kolapso, kiu estis tri ĝis kvar jarcentojn antaŭ la apero de la Urarta reĝlando. Sendepende de tio, la urarta konfederacio kunigis la diversajn popolojn de la altebenaĵoj, kiuj komencis procezon je intermiksiĝo de la popoloj kaj kulturoj (probable inkluzive armenajn tribojn) kaj lingvojn (probable inkluzive la praarmenan) ene de la altebenaĵoj. Ĉi tiu miksado finfine kulminis per la apero de la armena lingvo kiel la reganta lingvo en la regiono.
Alia teorio sugestas, ke armenoj estis triboj indiĝenaj de la nordaj bordoj de la lago Van aŭ de la norda periferio de Urarto (eble kiel la Hajasanoj, Etuini, kaj/aŭ Diauehi, kiuj ĉiuj estas konataj nur de referencoj lasitaj de najbaraj popoloj kiaj la hititoj, urartanoj kaj airianoj). Dum la urarta lingvo estis uzita de la reĝa elito, la loĝantaro, kiun ili regis, eble estis plurlingva, kaj pluraj el ĉi tiuj triboj parolis armenan.
Kompleta teorio, sugestita de Tamaz V. Gamkrelidze kaj Ivanov en 1984, lokigas la pra-hindeŭropan patrujon (la loko, el kiu hindeŭropa lingvo estus naskiĝinta) en la Armena Altebenaĵo, kio implicus la ĉeeston de praarmenoj en la areo dum la tuta vivo de la urarta ŝtato. La armena hipotezo subtenas la teorion, ke la urarta lingvo ne estis parolata, sed simple skribita, kaj postulas, ke la armena lingvo kiel surloka disvolviĝo de antaŭhindeŭropa lingvo en la 3-a jarmilo antaŭ Kristo.
Apero de Armenio
La orontida dinastio, ankaŭ konata per sia denaska nomo Eruandid aŭ Jervanduni, estis hereda armena dinastio kaj la regantoj de la anstataŭa ŝtato al la ferepoka reĝlando Urarto (Ararat). La orontidoj establis sian superecon super Armenio ĉirkaŭ la tempo de la skita kaj meda invado en la 6-a jarcento a.K.
Sardino
Tiu artikolo temas pri ĉiuj specioj nomitaj kutime "sardino". Por la specio plej konata, vidu ĉe Pilĉardo (Sardina pilchardus).
Origino de la armenoj
Apero de Armenio
Malmulto estas konata ĉirkaŭ la originoj de la Orontida dinastio. Kelkaj historiistoj kredas ke la orontidaj reĝoj estis de armena aŭ urarta origino. Krome, historiistoj kredas, ke la dinastio eble havis iranan originon per ebla rilato kun la aĥemenidoj, ĉu per geedzeco, ĉu per sango.
La nomo Orontes estas la helenigita formo de vira nomo de irana origino; Ru Ervand en la malnova armena lingvo. La nomo estas menciita nur en la greka lingvo (greke: Ὀρόντης ). Ankaŭ ekzistas la avesta ligo Auruuant (kuraĝa, heroo) kaj Mez-Persa Aruand (moderna persa اروند Arvand). Kelkaj sugestis kontinuecon kun la hitita nomo Arnuwanda. Diversaj grekaj transskribaĵoj de la nomo en klasikaj fontoj estas literumitaj kiel Orontes, Aruandes aŭ Ardoates. La ĉeesto de ĉi tiu dinastio estas atestita de almenaŭ 400 a.K., kaj ĝi povas montriĝi kiel originaj regantoj de Armavir kaj poste de Jervandaŝat. Armaviro estas nomata la "unua ĉefurbo de la orontida dinastio", kelkaj greklingvaj surskriboj estis trovitaj, sed la penetro de helena civilizo en Armaviro ŝajnas esti limigita.
Sardino
La vorto «sardino» povas aludi al diversaj specioj de fiŝoj de la familio de la Klupeedoj, proksime parenca kun la engraŭloj kaj la haringoj.
17842 Jorgegarcia
17842 Jorgegarcia estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Origino de la armenoj
Apero de Armenio
La preciza dato de la fondo de la Orontida dinastio estas diskutita de fakuloj ĝis hodiaŭ, sed ekzistas konsento, ke ĝi okazis post la detruo de Urarto fare de la skitoj kaj medoj ĉirkaŭ la jaro 612 a.K.
Sardino
La nomo sardino supozeble devenis de la nomo de la mediteranea insulo Sardio, apartenanta al Italio, kie ĝi iam estis abunda. Ĝia scienca nomo estas Sardina pilchardus.
En Esperanto, oni nomas la fiŝon “pilĉardo“, kaj la nomon ”sardino“ oni uzas kiam ĝi estas enskatoligita, kun oleo.
Origino de la armenoj
Religio
Oni kredas, ke la plej fruaj religiaj kredoj de la armenoj estis miksaĵo de hindeŭropaj, mezopotamiaj kaj indiĝenaj anatoliaj kredoj. Indiĝenaj dioj kaj diinoj adoritaj inkludis Ar (Arev, Areg), Тоrk Аngеgh, Astghik, Ajg, Vanatur, kaj aliajn.
Dum meda kaj persa superregado, iranaj religiaj influoj ekmiksiĝis kun indiĝenaj armenaj kredoj, kondukante al kultado de novaj, sinkretaj diaĵoj kiel Mihr, Aramazd, Vahagn kaj Anahit.
Kristanismo disvastiĝis en la lando jam en 40 p.K. Tiridato la 3-a de Armenio (238-314) igis kristanismon la ŝtata religio en 301, parte, spite al la Sasanida Imperio, ŝajnas, iĝante la unua oficiale kristana ŝtato, dek jarojn antaŭ la Romia Imperio donis al kristanismo oficialan toleremon sub Kajo Galerio, kaj 36 jarojn antaŭ ol Konstanteno la Granda estis baptita. Antaŭ tio, dum ĉi-lasta parto de la parta periodo, Armenio estis ĉefe zaratuŝtra lando.
Gyula Miklóssy
Gyula MIKLÓSSY [djula miklOsi] rumania hungara fotisto. Li naskiĝis en Kluĵo la -an de 1954. Li estas la filo de pentristino Vilma Kondorosi kaj pentristo Gábor Miklóssy.
The Wall Street Journal
The Wall Street Journal estas financa periodaĵo fondata la 8-an de julio 1889 de la usona entrepreno Dow Jones & Company. Ĝia sidejo troviĝas en la urbo Nov-Jorko kaj ĝia tendeco estas konservativa. Ĝi ricevis 33-foje la premion Pulitzer. La periodaĵo Wall Street Journal karakteriziĝas pro ĝia promociado kaj apogado de la libera merkato. Ĝi manifestaciiĝis favora al la ŝtatpuĉo okazinta en Honduro 2009, kiel demokratia kaj laŭleĝa.
Les Martres-de-Veyre (stacidomo)
Les Martres-de-Veyre estas franca stacidomo sur linio - -Courbessac, situanta en  Les Martres-de-Veyre, en departemento Puy-de-Dôme, regiono Aŭvernjo-Rodano-Alpoj.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Aŭvernjo-Rodano-Alpoj.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio St-Germain-des-Fossés - Nîmes-CRB1 (790000).
Jean (Luksemburgo)
Jean von Nassau-Weilburg aŭ Johano la 1-a de Luksemburgo (naskiĝis la en Kastelo Berg, Luksemburgo, mortis la 23-an de aprilo 2019) estis de 1964 ĝis 2000 grandduko de Luksemburgo kaj (titole, sed ne fakte) duko de Nassau.
Tiranosaŭroideoj
Tiranosaŭroideoj (Tyrannosauroidea = "tirano-lacert-similaj") estis membroj de superfamilio de karnovoraj dinosaŭroj. En ĉi tiu grupo estis la familio de tiranosaŭredoj, en kiu siavice estis la bone konata tiranosaŭro. Ĉi tiu artikolo pritraktos la pli bazajn ("primitivajn") membrojn de la tiranosaŭroidea superfamilio.
Klasado kaj difino
La superfamilion Tyrannosauroidea unue nomis Henry Fairfield Osborn en 1905. En moderna paleontologia esplorado oni malofte uzas taksonojn de ĉi tiu rango. Precizan kladistikan difinon de tiranosaŭroideoj unue donis Paul Sereno en 1998: Tyrannosaurus rex kaj ĉiuj specioj pli proksimaj al Tyrannosaurus ol al modernaj birdoj. En la jaro 2004 Thomas Holtz proponis potenciale pli limigan difinon: Tyrannosaurus rex kaj tiuj specioj pli proksimaj al tiranosaŭro ol al deinoniko, ornitomimo, aŭ alosaŭro.
Priskribo
Tiranosaŭroideoj karakteriziĝas ĉefe laŭ komunaj skeletaj strukturoj, precipe laŭ la frapa strukturo de iliaj koksostoj kaj la kunfandiĝo de nazostoj. Al fruaj tiranosaŭrideoj mankis la tipaj larĝaj, masivaj kranioj kaj reduktitaj brakoj de iliaj pli evoluintaj posteuloj. Ĉi tiuj fruaj specioj kutime havis mez- ĝis malgrandajn kraniojn kompare kun ilia korpograndeco, pli malpezan, gracilan korpostrukturon, kaj longajn, tri-fingrajn brakojn. Al la plimulto mankis la frapaj bananoformaj (D-formaj en kversekco) dentoj de la tiranosaŭredoj. Almenaŭ supraĵe ili aspektis pli similaj al la celuredoj ol al postaj tiranosaŭroideoj. Iuj esploristoj sugestas ke iuj aŭ ĉiuj el la ĝis nun konataj celuredoj eble estas fruaj tiranosaŭroideoj, kvankam oni ankoraŭ faris rigoran esploradon kiu povus pruvi aŭ malpruvi ĉi tiun hipotezon.
Notu: La supra difino estas vera por ĉiuj tiranosaŭoideoj, inkluzive la tiranosaŭredojn. La fruaj tiranosaŭroideoj ĝenerale estis malgrandaj kaj vivis inter la mezo de la malfrua ĵurasio kaj la frua kretaceo, kvankam iuj primitivaj tiranosaŭroideoj (kiel driptosaŭro) travivis ĝis la malfrua kretaceo.
Plumoj
La solaj konataj haŭtpremaĵoj de frua tiranosaŭroideo venas de fosilio de Dilong paradoxus. La haŭtpremaĵo montras plenan kovraĵon de simplaj plumoj kun du-branĉa strukturo simila al tiu ĉe la plumoj de moderna kivio kaj la parenca dinosaŭro sinosaŭropterigo (Sinosauropteryx). Kvankam neniuj aliaj haŭtpremaĵoj de aliaj primitivaj membroj de ĉi tiuj superfamilio estas konataj, estas verŝajne ke almenaŭ la pli malgrandaj specioj ĉiuj havis similan plumokovraĵon.
Krestoj
Almenaŭ unu specio de frua tiranosaŭroideo, guanlongo (Guanlong), portis delikatan ostecan kreston surkape. Iuj teropodoj kiel proceratosaŭro kaj monolofosaŭro havis similan kapornamaĵon.
Räckelwitz
Räckelwitz (jen germane, suprasorabe Worklecy) estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Bautzen de la federacia lando Saksio, en la historia regiono Supra Luzacio. Fine de la jaro la komunumo havis  loĝantojn.
La komunuma blazono kiel fono uzas la flagon de Luzacio en la tipe slavaj koloroj bluo, ruĝo kaj blanko, kiuj ankaŭ konsistigas multajn aliajn flagojn de slavlingvaj ŝtatoj kaj regionoj.
Neĝoŝtormo
Neĝoŝtormo estas ŝtormo de neĝo, glacio kaj hajlo kun precipitaĵoj de neĝo en forta intenseco, kiu okazas ĝenerale en zonoj de alta montaro aŭ altaj latitudoj, kie la temperaturoj estas multe pli subaj ol 0°C.
La neĝoŝtormoj estas tre danĝeraj por la montogrimpistoj, ĉar ili malhelpas videblon kaj pliigas la riskon de morto pro la malaltaj temperaturoj kiuj okazas en ili. La temperatuara impreso dum neĝoŝtormo malpliiĝas facile sub −20°C kaj la videblo ege malpliiĝas.
News Corporation
News Corporation (mallonge News Corp), estas unu el la amaskomunikilaj entreprenoj plej grandaj de la mondo. Ĝi estas registrita kiel akcia kompanio kotizata en la Borso de Nov-Jorko (New York Stock Exchange) kaj en la Borso de Aŭstralio (Australian Stock Exchange) kaj sekundare, en la Borso de Londono (London Stock Exchange). La centraj oficejoj de News Corporation troviĝas en la numero 1211 de la Sesa Avenuo de Nov-Jorko. La prezidento, delegita konsilisto kaj fondinto de la kompanio estas Rupert Murdoch.
La ĉiujaraj enspezoj, en marto de 2008 estis 28.660.000.000 $. Oni kalkulas ke ĉ. 70% de la vendoj venas de la usona merkato. En januaro de 2009 la Ekonomia Oficejo de la Usona Registaro informis ke News Corp havas 152 flankajn entreprenojn en fiskaj paradizoj kie ili ne pagas impostojn aŭ tiuj estas tre malaltaj.
István Balló
István BALLÓ [balO] hungara pedagogo, ĉeflernejinspektisto, historiisto. Li naskiĝis en Csíkkozmás la 25-an de decembro 1871 kaj mortis en Segedo la 9-an de decembro 1953.
Kariero
István Balló post la fino de siaj studoj en Ĉefgimnazio de Ĉikŝomjo akiris diplomon pri hungara-latina lingvoj en Universitato de Koloĵvaro kaj li doktoriĝis pri historio en 1896. Ĝis 1910 li instruis en sia iama gimnazio, poste en Torda ĝis 1914, kiam oni nomumis lin lernejinspektisto en Csongrad. Kiel historiisto li priinteresiĝs precipe la historion de sikuloj. Lia plej konata lokhistoria libro estas titolita A madéfalvai veszedelem (1906, represita 2914).
Esperantomobilo
La Esperantomobilo estis oficiala projekto de UEA/TEJO, ĝia Amerika komisiono, ELNA/USEJ, ESK/KEJO kaj E@I. Ĝia vojaĝanta teamo konsistas el kelkaj esperantistoj: Chuck Smith (Usono), Loren Mitchel (Usono), Kejlina Elcich (Kanado), Rafael Despradel (Domingo) kaj Olga Gribovan (Ukrainio) kiuj decidis aĉeti la aŭtobuseton kaj vojaĝi tra Ameriko instruante Esperanton komence de junio 2004.
Fermo de Esperantomobilo
Tamen, la 28-an de majo, 2004, Chuck rezignis de Esperantomobilo ĉar li planas eventuale starigi E-centron en Bostono kiel parton de la ĉeno de komercaj E-centroj kiuj komenciĝas en la mondo. Tamen li ne bedaŭris tiun decidon kiu montriĝis en sia privata rezigna letero al la projektpartoprenintoj:
NGC 3920
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Oktila fluoroacetato
Oktila fluoroacetato aŭ C10H19FO2 estas kemia kombinaĵo rezultanta el interagado de la fluoroacetata acido kun oktanolo, senkolora aŭ flaveca likvaĵo uzata en kemiaj sintezoj. Oktila fluoroacetato ne estas solvebla en akvo, sed estas solvebla en etanolo, propilena glikolo, kloroformo, eteroj, kaj oleoj. Saloj kaj esteroj de la fluoroacetata acido estas malstabilaj kaj malkomponiĝas kiam temperaturo altiĝas formantaj liberan kloron, kloroformon kaj karbonan duoksidon.
Mato Castelhano
Mato Castelhano estas municipo en la subŝtato Suda Rio-Grando de Brazilo. Ĝi situas en la mezoregiono Nordokcidento de Rio-Grando (portugale Noroeste Rio-grandense), kaj apartenas al la mikroregiono Passo Fundo. Laŭ la stato de en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km² - en 2010 estis 2 470 loĝantoj.
Temisa familio
La Temisa familio estas asteroida familio kies anoj havas similajn orbitajn elementojn.
Situante en la ekstera parto de la ĉefa zono, estas unu el plej multenombraj asteroidaj familioj. Ĝi konsistiĝas, sur grafikaĵo discentreco/granda duonakso/klinagulo, el centra bone difinita grupo da sufiĉe grandaj asteroidoj kaj periferia regiono da plej malgrandaj korpoj.