cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Provinco Niğde
Niğde estas provinco de Turkio. Ĝia ĉefurbo estas Niğde.
La provinco havas areon de 7.318 km² kaj fine de la jaro 2010 havis 337 931 loĝantojn. Ĝi havas limojn kun la provincoj Kayseri, Adana, Mersin, Konya, Aksaray kaj Nevşehir.
La loĝdenso estas 46 loĝantoj/km².
Distriktoj
La provinco havas jenajn distriktojn (İlçe):
Carmen (Nuevo León)
Carmen estas unu el la 51 komunumoj de la meksika subŝtato Nuevo León, kiu situas en norda Meksiko, inter la subŝtatoj Coahuila kaj Tamaulipas. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Carmen. Al Carmen apartenas entute 38 tiel nomataj loĝlokoj (statistike por urboj, vilaĝoj kaj domaroj). La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 19010.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 6996 loĝantojn. El tiuj estis 3577 viroj kaj 3419 virinoj. La komunumo havas surfacon de 131,4 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 500 metroj super la marnivelo.
Klimato
En la komunumo jare falas averaĝe 300 mm/m² de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas 21 °C.
Sociogeografio
En la jaro 2000 en la komunumo vivis 5725 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 22 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 0,38 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.
El la loĝantoj (pli aĝaj ol 5 jaroj en la jaro 2000), 4784 personoj apartenis al la katolika religio kaj 540 personoj al la protestantisma religio. Neniu apartenis al la judisma relegio kaj 401 personoj statistike apartenis al neniu religio.
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Ventrosa
Ventrosa [benTROsa] estas vilaĝo kaj municipo de Rioĥo (norda Hispanio), nome en la sudokcidenta komarko Supra Najerilla kaj en ties plej suda parto, nome Las 7 Villas.
Geografio
Ĝi estas aparta loĝloko kun komunikvojo al la cetero de la komarko kaj de la regiono nur laŭ la regiona ŝoseo LR-436 kiu komunikas al la LR-333 kiu iras suden al Viniegra de Abajo kaj tra ĉirkaŭo al Mansilla de la Sierra kaj ties akvobaraĵo. Ĝi estas ĉe la supra fluejo de la Valo de la rivero Najerilla, je 977 metroj super marnivelo.
Historio
En la jaro 927 aperas Ventrosa, menciita kiel "Bendosa", en dokumento rilata al la grafo Fernán González, asocia al Canales de la Sierra.
Ĝi aperis inkludita en la listo de 44 loĝlokoj kiuj formis la Senjorlandon de Kameros, donita en 1366 de Henriko de Tratámara al la kavaliro Juan Ramírez de Arellano, pro lia apogo en la lukto kontraŭ Pedro la 1-a. Ekde tiam ĝi apartenis al la senjorlando de la grafoj de Aguilar kaj Inestrillas, heredintoj de la domajno de Kameros, laŭ aperas konstatita en la Katastro de la Markizo de la Ensenada de 1751.
En la 1960-aj jaroj la elmigrado iris al enlandaj centroj, unue al Bilbao, Barcelono kaj Madrido, kaj en la 1970-aj jaroj al Logroño. El la komenco de la 20-a jarcento oni perdis ĉirkaŭ 430 loĝantojn ĝis la nunaj 50.
Aktualo
La loĝantaro estas tre maljuna. Vizitindaĵoj estas preĝejo kaj ermitejo, montara pejzaĝo, ktp.
Občina Log-Dragomer
Obĉina Log-Dragomer estas unu el 212 municipoj en Slovenujo. Ĝi situas en la Regiono Osrednjeslovenska. La municipo kreas 3 komunumojn kaj ĝia areo estas 11,0 km². Komence de 2018 tie loĝis 3631 loĝantoj.[Loĝantaro] La administra centro estas la vilagoj Dragomer kaj Log pri Brezovici.
Loko, priskribo
La centro de la municipo situas proksimume 10 km for sudokcidente de la centro de Ljubljano. La areo estas transirita de A1 ŝoseo al la urbo de Postojna. Laŭ la ŝoseo en la komunumo ne estas iu ligo.
En la sudorienta parto de la teritorio, la alteco estas ĉirkaŭ 300 m, sed ĝi altiĝas preskaŭ 500 m en la nordo.
Apudaj municipoj estas: Občina Dobrova-Polhov Gradec en la nordo, Obcina Brezovica en la oriento kaj en la sudo, kaj Občina Vrhnika en la sudokcidento. Okcidenta tuŝas Občina Horjul.
Referencoj
Loĝantaro: http://www.citypopulation.de/php/slovenia-osrednjeslovenska.php
Imre Révész (pastro)
Imre Révész [rEvEs], laŭ hungarlingve kutima nomordo Révész Imre estis hungara kalvinana pastro, eklezia verkisto, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1859). Lia samnoma nepo Imre Révész estis episkopo. Imre Révész naskiĝis la  1826 en Újfehértó. Li mortis la 1881 en Debrecen.
Biografio
Imre Révész frekventis kalvinanan kolegion en Debrecen inter 1841-1847, poste li restis samloke kiel edukisto kaj bibliotekisto. Baldaŭe li plulernis precipe en Vieno. En 1854 li eklaboris en Szentes (baldaŭe en Debrecen) kiel kalvinana pastro. En 1861 li estis elektita deputito parlamenta, sed post 2 monatoj li abdikis. En 1871 oni donacis al li en Vieno doktoran titolon. Liaj artikoloj aperis ekzemple en Vasárnapi Újság.
Gondecourt
- prononco laŭ sistemo IFA [] - estas komunumo de Francio kadre de la historia pejzaĝo Franca Flandrio, Frans-Vlaanderen respektive Flandre française. Ĝi situas en la departemento Nord [], nederlande/flandre Noorderdepartement, en la regiono Hauts-de-France (prononco [], laŭvorte "supraĵo de Francio" pikarde Heuts-d'Franche) kaj en la antaŭa regiono Nordo-Kaleza Markolo (france Nord-Pas-de-Calais, nederlande/flandre Noord-Nauw van Calais). Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Lille (france Arrondissement Lille, nederlande Arrondissement Rijsel respektive okcidentflandre Arroundissement Rysel), kaj al la kantono .
Templo de Freiberg
La Templo de Freiberg estas unu el la temploj konstruitaj kaj funkciantaj de la Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj, la numero 33 de la mormona eklezio kaj la unua en Germanio, situanta en la urbo Freiberg. Por la momento de ĝia dediĉo, la templo de Freiberg estis la plej malgranda templo laŭ dimensio. Konstruita antaŭ la germana reunuiĝo, en la tiama Germana Demokratia Respubliko, la templo de Freiberg estis la unua mormona konstruaĵo en komunisma loko. Al la templo, pro la proksimaĵoj de aliaj komunumoj, ankaŭ ĉeestas membroj de Miskolc kaj Budapeŝto en Hungario, tiel kiel mormonoj de Rumanio, Ukrainio kaj Pollando.
Paul Kane
Paul KANE (naskiĝis la 3-an de septembro 1810 - mortis la 20-an de februaro 1871) estis irlanda-kanada pentristo de la 19-a jarcento. Li restas fama pro siaj pentraĵoj de indianaj triboj, kiujn li renkontis okaze de vojaĝoj al okcidenta Kanado kaj al la Oregona teritorio.
Kane, aŭtodidakta artisto, naskiĝis kaj trapasis sian junaĝon en Toronto (Ontario), kiu tiam ankoraŭ nomiĝis York. Li ekzercadis sin per la imitado de la eŭropaj majstroj dum restado en Eŭropo. La pentristo sekve entreprenis du vojaĝojn tra la sovaĝa nordokcidento de Kanado, unue en 1845 kaj due de 1846 al 1848. La unua vojaĝo forkondukis lin el Toronto al Sault Ste. Marie. Danke al la subteno de la Kompanio de la Hudsona Golfo, Paul Kane povis fari duan, multe pli longan vojaĝon tra la Roka Montaro, ĝis Fort Vancouver kaj Viktorio en Brita Kolumbio.
Junaĝo kaj arta trejnado
Paul Kane naskiĝis la 3-an de septembro 1810 en Mallow, urbeto de la graflando Cork en Irlando, kaj estis la kvina el la ok geinfanoj de Michael Kane kaj Frances Loach. Lia patro, militisto el Preston (Lancashire, Anglio) apartenis al la Reĝa Ĉevala Artilerio ĝis 1801 : la familio tiam transloĝiĝis al Irlando. Iam inter 1819 kaj 1822, ili elmigris al la brita kolonio Supra Kanado kaj enloĝiĝis en York, kiu sekve fariĝis Toronto je marto 1834. Tie, la patro de Paul vivtenis sian familion danke al butiko de brandoj kaj vinoj.
Preskaŭ nenion oni scias pri la junaĝo de Paul Kane en York, kiu tiutempe estis nur eta kolonia urbo kun kelkaj miloj da loĝantoj. Li frekventis la lernejon Upper Canada College, kie li ĉeestis ĉirkaŭ 1830 la kursojn pri pentrado de artinstruisto nomita Thomas Drury. Je julio 1834, li prezentis kelkajn el siaj pentraĵoj en la unua — kaj lasta — ekspozicio organizita de la Societo de la Artistoj kaj Amatoroj de Toronto (Society of Artists and Amateurs in Toronto), okaze de kiu li obtenis favoran kritikon en la loka gazeto The Patriot.
Kane komencis sian karieron kiel pentristo de afiŝtabuloj kaj mebloj en York. Li sekve transloĝiĝis al Cobourg, en Ontario, je la jaro 1834. En Cobourg, li obtenis postenon en la meblo-fabrikejo de Freeman Schermerhorn Clench, sed ankaŭ de tempo al tempo pentris la portretojn de pluraj lokaj gravuloj, inkluzive de la ŝerifo aŭ de la edzino de sia dunganto. En 1836, Kane denove transloĝiĝis al Detrojto, en Miĉigano, kie cetere loĝis usona artisto nomita James Bowman. La du homoj fakte jam renkontiĝis antaŭe en York. Bowman sukcese konvinkis Kane, ke ĉiu aspiranta pentristo el Ameriko nepre devas entrepreni vojaĝon al Eŭropo por studadi arton tie : tion ili planis baldaŭ fari kune. Sed Kane devis malbonŝance prokrasti sian foriron, ĉar li ne plu havis sufiĉan monon por pagi la transatlantikan ŝipiradon. Bowman plie edziĝis iomete antaŭ, kaj do ne plu inklinis forlasi sian familion. Dum la sekvintaj kvin jaroj, Kane vagis tra la Usona Mez-Uesto, vivtenante sin kiel migra portretisto, kaj li finfine alvenis al Nov-Orleano en Luiziano.
En junio 1841, Kane eliris el Ameriko kaj travojaĝis sur ŝipo el Nov-Orleano ĝis Marsejlo en Francio, kien li alvenis proksimume tri monatojn poste. Ĉar li ne povis pagi artajn studadojn en artlernejo aŭ ĉe fama majstro, Paul Kane preferis veturi tra Eŭropo dum la sekvintaj du jaroj : li vizitis muzeojn kiel eble plej ofte, sed ankaŭ atenteme observis kaj kopiis la verkojn de la malnovaj majstroj. Li restadis en Italio ĝis la aŭtuno de 1842, antaŭ fari ekskurson tra la montpasejo Granda Sankta Bernardo en la Alpoj. Li transloĝiĝis al Parizo, kaj sekve al Londono. Tie li renkontis George Catlin, usona artisto kiu antaŭe pentris la Indianojn de la vastaj centraj ebenaĵoj kaj ĵus publikigis sian libron, Leteroj kaj Notoj pri la Manieroj, Kutimoj kaj Kondiĉoj de la Nord-Amerikaj Indianoj (anglalingve Letters and Notes on the Manners, Customs and Conditions of the North American Indians). Por reklamacii la libron, Catlin organizis prelegon en la Egyptian Hall, konstruaĵo ĉe la londona strato Piccadilly, kaj cetere prezentis kelkajn el siaj pentraĵoj. En sia libro, Catlin opinias ke la indiana kulturo verŝajne baldaŭ malaperos kaj, ke oni tial kolektu kiel eble plej multe dokumentojn pri tiuj popoloj. Tiun argumenton rigardis Kane kiel tute ĝustan, kaj la artisto do decidis imiti tiun ekzemplo koncerne la Indianojn de Kanado.
Kane revenis je la komenco de 1843 al Mobile (Alabamo), kie li instalis atelieron kaj laboris kiel portretisto por repagi la monon, kiun li antaŭe pruntoprenis por sia eŭropa vojaĝo. Li do revenis al Toronto nur ĉirkaŭ la fino de 1844 aŭ la komenco de 1845, kaj tuj ekpreparis ekspedicion direkte al okcidento.
Vojaĝoj al nordokcidenta Kanado
Paul Kane ekiris sole je la 17-a de junio 1845 : li vojaĝis laŭlonge de la nordaj bordoj de la Grandaj Lagoj, kaj unue vizitis la rezervejon de la Saugeenoj (oĝibva tribo). Li tie dediĉis plurajn semajnojn al skizado, kaj sekve atingis la urbeton Sault Ste. Marie, inter la Supra Lago kaj la Hurona Lago, dum la somero de 1845. Li intencis pluvojaĝi okcidenten, sed John Ballenden, sperta reprezentanto de la Kompanio de la Hudsona Golfo en Sault Ste. Marie, atentigis la artiston pri la multaj elprovoj aŭ danĝeroj por tiu, kiu traveturis sole la okcidentajn teritoriojn. Ballenden do proponis al Paul Kane la subtenon de la kompanio por plenumi tian grandfaron. Depost 1821 kaj la reaĉeto de sia konkurenculo (la Nord-Okcidenta Kompanio de Montrealo), la Kompanio de la Hudsona Golfo fakte posedis gigantan teritorion, kiu etendiĝis ekde la Grandaj Lagoj ĝis la Pacifika Oceano kaj Oregono. Tiu vasta, sovaĝa regiono entenis nur proksimume cent etajn antaŭpostenojn de la kompanio, ĉe la ĉefaj vojoj uzitaj por peltkomerco. Kane revenis al Toronto por travintri. El tio li profitis por verki olpentraĵojn el siaj vojaĝskizoj. Je la printempo de la sekvinta jaro, li prezentis sin al la sidejo de la Kompanio de la Hudsona Golfo en Lachine (hodiaŭ kvartalo de Montrealo), kie li petis al la kompania guberniestro, George Simpson, materialan subtenon de siaj vojaĝplanoj. Simpson estis multe impresita de la arta talento de Paul Kane, sed ankaŭ timis, ke la pentristo eble ne havis sufiĉan forton por vojaĝadi kun la dungistoj de la kompanio. La guberniestro permesis al Kane utiligi la kanuojn de la kompanio, sed nur ĝis la lago Vinipego : sian vojaĝon Kane povos tiam daŭrigi, diris Simpson, nur se li ankoraŭ fartos bone. Samtempe, Simpson komisiis al la artisto pentraĵojn de la indiana vivmaniero por sia propra kolekto, kun tre precizaj instrukcioj koncerne la temojn.
Forirante okcidenten
Je la 9-a de majo 1846, Kane ekiris el Toronto per vaporŝipo por reveni al Sault Ste. Marie, kie li intencis kunigi kanuan brigadon de la kompanio. Okaze de nokta halto, Kane maltrafis la starton de la ŝipo, kiu estis foririnta pli frue ol planita : li devis reatingi ĝin per kanuo. En Sault Ste. Marie, la artisto eksciis, ke la kanua brigado jam preterpasis la urbon : li do enŝipiĝis sur malgranda kargoŝipo, direkte al Fort William, apud Thunder Bay. Kane finfine kunigis la kanuojn proksimume 55 kilometrojn preter Fort William, sur la rivero Kaministiquia, je la 24-a de majo.
Je la 4-a de junio, Kane atingis Fort Frances, kie jam atendis permeso de Simpson por daŭrigi la vojaĝon de la pentristo. La sekvinta haltejo estis la kolonio Red River, proksime al hodiaŭa Vinipego. El tie, li ekiris por perĉevala ekskurso dum tri semajnoj. Kane sukcese renkontis kaj kunigis grandan ĉastribon da Mestizoj, kiuj estis ĉasontaj bizonojn sur la terenoj de la Dakotoj. Je la 26-a de junio, Kane spektis kaj partoprenis unu el la lastaj grandaj bizonĉasoj en Nordameriko, iomete antaŭ la kvazaŭestingo de tiu speco. Post sia reveno, Kane pluvojaĝis per kanuo aŭ aliaj ŝipoj, kaj trapasis Norway House, Grand Rapids kaj The Pas, ĝis la rivero Saskaĉevano kaj Fort Carlton. El tie, li foriris per ĉevalo al Fort Edmonton, okaze de kio li ĝuis la spektaklon de bizonĉaso fare de kria tribo.
Je la 6-a de oktobro 1846, Kane eliris el Edmonton por atingi Fort Assiniboine, kie li denove enŝipiĝis kun la kanua brigado, por ŝipveturi laŭlonge de la rivero Atabasko ĝis Jasper (Alberto). Tien Kane alvenis je la 3-a de novembro. La artisto kunigis grandan aron da rajdistoj, kiuj intencis ekiri okcidenten. Sed la grupo devis baldaŭ resendi la ĉevalojn al Jasper kaj daŭrigi la ekskurson piedire, kun neĝŝuoj kaj nur la plej bazaj iloj, ĉar estis jam tro da neĝo en la montpasejo Atabasko. Ili trapasis la montpasejon je la 12-a de novembro, kaj tri tagojn poste kunigis kanuan brigadon, kiu atendis ilin por ekiri laŭlonge de la rivero Kolumbio.
Denove tra la Roka Montaro
Kune kun gvidanto, Kane daŭrigis sian vojaĝoj per ĉevalo tra Vaŝingtonio, ĝis Fort Colville, kie li restis dum ses semajnoj : li do povis skizi kaj pentri kelkajn lokajn Indiĝenojn, kiuj ĵus establis fiŝadbivakon apud Kettle Falls por la salmo-sezono. Je la 22-a de septembro 1847, Kane obtenis la komandon de kanua brigado, kiu almonte iris la riveron Kolumbion kaj alvenis al loko nomita « Boat Encampment ». Tie la aro devis atendi dum tri semajnoj, ĝis la alveno de tre prokrastita grupo da rajdistoj el Jasper.
Júlia Szilágyi
SZILÁGYI Júlia  [sila:dji] estas rumanuja hungara literaturkritikistino, eseistino naskiĝinta en Kluĵo la 1-an de aŭgusto 1936. Ŝi estas la patrino de filozofihistoriisto Mihály Szilágyi Gál.
Esperanto-movado en San-Paŭlo
Esperanto-movado en São Paulo ĉiam estis vigla. Estas tri gravaj fontoj de informopri Esperanto-Movado en São Paulo estas: la tezo prezentita de Kolonelo Cândido Bravo, iama prezidanto de SPEK – São Paulo Esperanta Klubo, okaze de la 15-a Brazila Kongreso de Esperanto okazinta en Niterói en 1957; la Analoj de EASP, eldonita de Gilbert René Ledon por Esperanto-Asocio de San-Paŭlo, en 1997; kaj “Esperanto Notícias”, de Majoro Gilberto A. Silva Velho, el Caçapava.
Historio
La unua Esperanto-Grupo fondita en Brazilo estis en Campinas la 17-an de Marto 1906. La pioniraj fondintoj estis João Keating kaj Tobias Rabelo Leite, respektive prezidanto kaj vicprezidanto de la tiama Grupo Esperantista Suda Stelaro.
São Paulo Esperanta Klubo estis fondita de Oswaldo Leite de Moraes, la 29-an de marto 1937, kun la jena membraro kaj estraro: Alcindo Brito, Oswaldo Leite de Moraes, Fanny Luisa Dupré, Azália Machado Dias, Rafaela Câncer, Ermínia Scatena kaj Mathilde Cordes Berreta.
La oficiala registro de la Klubo okazis nur la 19-an de julio 1945. Oswaldo Leite de Moraes restis kiel ĉefa aganto de 1937 ĝis 1952.
Poste, Cândido Bravo mencias la fondon de Esperanto-Federacio de San-Paŭlo en la 15-a de decembro 1948 kun la celo arigi ĉiujn Esperanto-Grupojn de la Subŝtato, sed la celo de la federacio estis malbonkomprenata kaj eĉ konfliktis kun Brazila Esperanto-Ligo, kaj, kvar jaroj poste, Federacio rezignis ĝiajn aktivecojn kaj kun ĝi preskaŭ malaperis São Paulo Esperanto-Klubo, unu el la plej antikvaj esperantaj grupoj en Brazilo.
La 11-an de junio 1961, la nova urbestro, Francisco Prestes Maia, per Dekreto n-ro 5180 malkreis la municipan Esperanto-kurson.
Kvankam en la “Analoj” (paĝo 10-a) oni legas, ke “EASP estis agnoskita kiel asocio de publika utileco laŭ Ŝtata Leĝo n-ro 10153, de la 28-a de Junio 1968, kaj Municipa Dekreto n-ro 9284, de la 30-a de januaro 1971”; kurioze oni ne trovas en la “Analoj” la ŝanĝon de San-Paŭlo Esperanta Klubo al Esperanto-Asocio de San-Paŭlo.
Ekde la fondiĝo de SPEK la disvastigo de Esperanto en San-Paŭlo ne ĉesis, kaj eĉ antaŭ la fondiĝo de EASP.
En 1964 Adolfo Muniz Furtado estis elektita prezidanto de EASP kaj al li oni ŝuldas la aĉeton de la unua propra sidejo ĉe avenuo Senador Queirós, 279, 5-a etaĝo, salono kun 28m² je la prezo de du milionoj de kruzejroj. Ĉar la spaco tago post tago fariĝis pli malgranda, Adolfo batalis kaj sukcesis aĉeti la duan ĉambron en la sama konstruaĵo pligrandigante tiel la sidejon; lia revo estas sukcesi altiri 1.000 lernantojn.
La 26-an de majo 1967 la ĉambroj de la sidejo estas finpagitaj. La 2-an de Decembro de tiu sama jaro, okaze de ĝenerala asembleo, Adolfo Muniz Furtado transdonis la prezidantecon al Horacio Pereira dos Santos kaj iĝas “Bonfaranta Membro” de EASP, honore kaj omaĝe al la granda laboro farita de li.
Adolfo Muniz Furtado ne estas la nura membro, kiu multe influis la iradon de EASP, laŭ serioza agnosko de Gilbert René Ledon, aperinta ĉe Analoj de EASP. En alfabeta ordo kun resuma biografio, la nomoj de la jenaj personoj: Adolfo Muniz Furtado, Alcindo Brito, Arnaldo Vianna, Astrogilda Guerrini, Azalia Machado Dias, Cândido Bravo, Darcy Pedroso Machado Gaia, Deodato de França Mello, Elvira Fontes, Eurico Antônio Ribeiro, Fanny Luiza Dupré, Francisca Martos, Francisco de Souza Almada, Geraldo Rodrigues Soeira, Gilberto Aquino da Silva Velho, Gilbert René Ledon, Horacio Pereira dos Sannter la esperantaj aktivecoj de Esperanto-Asocio de San-Paŭlo, elstaras la Subŝtataj Renkontiĝoj, kies listo estas la jena:
Subŝtataj Renkontiĝoj - 3/4 Dec 1977 Bauru - 7 Okt 1978 Sorocaba - 26 Nov 1978 São Carlos - 17/18 Mar 1979 Promissão - 25/26 Aŭg 1979 Rio Claro - 22/23 Nov 1980 Piracicaba - 1/3 Majo 1981 Campinas - 29/30 Majo 1982 San-Jozefo de la Kampoj - 21/22 Majo 1983	Jundiaí - 10/12 Okt 1987 Franca - 18 Okt 1988 Sorocaba - 20/21 Majo 1989 Santos - 7/9 Okt 1989 Promissão - 2/4 Nov 1990 Andradina - 15/17 Nov 1991 Ribeirão Preto - 31 Okt ĝis 2 Nov 1992 Campinas - 26/27 Nov 1994 Lorena - 5/7 Apr 1996 Promissão - 28/30 Mar 1997 Sorocaba - 5/7 Sep 1998 Paulínia - 2/4 Apr 1999 Franca - 14/15 Okt 2000 Araraquara - 12/14 Okt 2001 Barra Bonita - 1/2 Nov 2003 Bauru - 13/15 Nov 2004 Leme - 5/6 Nov 2005 Araras
Ekde 2006 Esperanto Renkontiĝoj de Ŝtato São Paulo fariĝis Kongresoj de Esperanto de Ŝtato São Paulo.
Esperanto por blinduloj
Brajlo-Departemento de Esperanto-Asocio de San-Paŭlo estis iniciato de S-ino Márcia Soares de Castro en 1988, post kiam ŝi partoprenis Brazilan Kongreson de Esperanto en 1987, en Rio de Janeiro, okaze de la Centjariĝo de Esperanto. Márcia konstatis la malfacilecon de la blinduloj lerni Esperanton, tiam ŝi decidis preni sur sin tiun taskon. Unue ŝi lernis la brajlan sistemon, kion ŝi scipovis post tri monatoj. Sinsekve ŝi komencis instrui, unue en Esperanto-Asocio de San-Paŭlo, poste en Praia Grande - SP, al kies urbo ŝi translokiĝis.
La 14-an kaj 15-an de Decembro 2001 ŝi okazigis la unuan semajnfinan renkontiĝon por esperantistaj blinduloj, en la urbo Bambuí, sub la temo “Kiel disvastigi Esperanton al blinduloj?”.
Ŝi organizis perkorespondan bazan Esperanto-kurson, senpage, kondiĉe, ke la lernanto, post la fino de la kurso, redonus la materialon al la instruistino por ke ĝi estu liverota al alia komencanto.
Jean Bomford
Jean BOMFORD (naskiĝis 1933 - mortis la 25-an de julio 2000 en Newlynn, Kornvalo, Britio) estis brita esperantistino kaj artistino.
Ŝi kreis "elstare unikajn, signiforiĉajn bildojn" (Marjorie Boulton) por multaj libroj esperantaj, i.a. por la Auld-a versio de La Robajaj de Kajam , Merlo sur Menhiro (Albert Goodheir), Du el (M. Boulton/Poul Thorsen) kaj Pretertempe (Aldo de' Giorgi).
NGC 1942
NGC 1942 (alia indiko — ESO 85-SC81) estas malfermita stelamaso en konstelacio Orfiŝo.
30161 Chrepta
30161 Chrepta estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo LINEAR elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Benjamin Joseph Chrepta, finalisto de la Broadcom MASTERS de 2014, matematika kaj scienca konkurso por gestudentoj de mezlernejo, pro lia projekto pri matematiko kaj komputado. Li estis lernanto ĉe la Friedell Middle School de Rochester (Minesoto).
Ludwig Heinrich Ferdinand Olivier
Ludwig Heinrich Ferdinand OLIVIER (naskiĝinta la en La Sarraz, mortinta la  en Vieno) estis svisa pedagogo.
Vivo
Olivier iĝis en 1781 instrusto ĉe la reforma lernejo Philanthropinum en Desssau. Samloke li malfermis lernejon en 1793 kies estradon li malkomencis en 1801. Ĉar li preferis reklami en Lepsiko kaj Berlino (i.a.) siajn novajn revoluciajn lernigmetodojn koncerne efikan legadon. Kun Ernst Tillich li malfermis en 1806 alian lernejon en Lepsiko: baldaŭ li transdonis ĉiun responson al Tillich. Ekde 1811 li denove vivis plejtempe en Svislando.
Olivier estis ankaŭ instruisto de la posta imperiestro Vilhelmo la 1-a (Germana Regno). Menciindas inter liaj skribitaĵoj jenaj: »Orthoepographisches Elementarwerk« (Dessau 1804–06, 2 vol.); »Die Kunst, Lesen und Rechtschreiben zu lehren, auf ihr Grundprinzip zurückgeführt« (Dessau 1801); »Über den Wert guter, natürlicher Unterrichtsmethoden« (Dessau 1802).
Familianoj
Liaj filoj Heinrich (1783-1848), Ferdinand (1785–1841) kaj Woldemar Friedrich (1791–1859) iĝis famaj pentristoj kaj desegnistoj (W.F. estis disĉiplo de Friedrich Overbeck kaj Peter von Cornelius kaj verkis la porinfanan biblian eldonon »Volksbilderbibel in 50 Darstellungen aus dem Neuen Testament« (kuprogravuraĵoj de Julius Thäter, Heinrich Merz i.a., kun teksto de G. H. von Schubert, eldonite en Gotha 1838).
Fonto
Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 15. Leipzig 1908, p. 43, kio legeblas tie ĉi interrete.
Griza bruo
Griza bruo estas hazarda signalo (aŭ procezo) kun certa povuma spektra denseco. Ĝia spektra denseco estas inversa al aŭda kapabla de homo, tiel ke sono kun ĉi tia spektro ŝajnas al homo kiel same laŭta en ĉiuj frekvencoj. Pro ĉi tia speciala difino griza bruo havas sencon nur en sono aŭ signaloj ligitaj kun sono.
Sona ekzemplo
Rozkolora bruo
João Carlos dos Santos
João Carlos dos Santos (n. ) estas brazila futbalisto. Li en 1999 membris en la brazila nacia teamo de futbalo.
Ĉina-soveta konflikto de 1929
La ĉinoj reakiris en 1929 la fervojan linion, sed la rapida soveta interveno konvinkis la ĉinojn akcepti restaŭradon de la soveta regado pri la fervoja linio.
La konflikto finiĝis per subskribado de protokolo en la 22-a de decembro 1929 en Ĥabarovsk. Ĉi tiu protokolo konfirmis situacion kiu estis antaŭ la konflikto.
E. Irvine Goulding
Li estis aktivulo de la iama Internacia Esperanto-Asocio de Juristoj kaj ofte kontribuis al ties Internacia Jura Revuo.
Lia filo estas Marrack Irvine Goulding, vic-ĝenerala sekretario de UN respondeca pri preventa diplomatio kaj pacmisioj tutmonde.
Flavbeka pintvostanaso
La Flavbeka pintvostanaso (Anas georgica) estas birdospecio de Sudameriko en la grupo de plaŭdanasoj de la tipa genro Anas kun tri priskribitaj subspecioj, kiuj estas la jenaj: (Sudgeorgia pintvostanaso) (Ĉilia pintvostanaso) (Nicefora pintvostanaso - formortinta)
Aspekto
La Flavbeka pintvostanaso havas brunajn kapon (tre vermikulata) kaj kolon. La beko estas flava kun nigraj pinto kaj strio ĉe la supra bordo. La vosto estas bruneca kaj pinteca kie ĉiuj meombroj de la grupo de la pintvostanasoj. La supra flugilo estas grizecbruna, kaj la duarangaj estas nigrecverdaj. La resto de la korpo estas sablokolora al malhelbruna kun varigradnaj nigraj makuloj ĉefe al suba dorso, nome nigrecaj plumoj kun brunaj bordoj. La piedoj estas malhelgrizaj kaj la fingroj estas membranaj kiel ĉe aliaj anasoj. Tiu specio estas foje konfuzata kun la Flavbeka kreko, sed povas esti diferencataj pro flavaj strioj en sia beko, sia pligrando (39 cm anstataŭ 33 cm), pli longa kolo kaj sia tendenco ne formi grandajn grupojn.
Distribuado kaj habitato
La teritorio inkludas multe de Sudameriko, krom la Falklandoj kaj Sud-Georgio. La nomiga kaj plej malgranda subspecio, nome la Sudgeorgia pintvostanaso A. g. georgica, havas supozeble nombrojn el 1000 al 1500 paroj, kaj troviĝas nur en Suda Georgio. La Ĉilia pintvostanaso A. g. spinicauda estas disvastigata en sudamerika kontinento el plej suda Kolombio suden ĝis Fuegio, same kiel ĉe la Malvinoj, kaj nombras ĉirkaŭ 110,000. La Nicefora pintvostanaso A. g. niceforoi, iam troviĝanta en centra Kolombio, oni supozas, ke estas formortinta, kaj estis lastfoje vidata en 1952 (kaj priskribata nur en 1946).
Ties habitatoj gamas el altaj lagoj kaj marĉoj al malaltaj lagoj, riveroj, estuaroj kaj marbordoj en malferma kamparo. El marnivelo al 4.600 m super marnivelo.
Konduto
Somere migras al Fuegio el la centra zono de Ĉilio. Ĝi nutras sin el malgrandaj senvertebruloj, kaj akvajn kaj surterajn. Ili manĝas ankaŭ algojn kaj grenon, ekzemple el maizo, sed ankaŭ el rizo, tritiko, hordeo, sojo, ktp. Kiam tiu anaso naĝas, ties brusto estas pli subakva ol la resto de ties floslinio.
Reproduktado
Nestoj estas konstruitaj surgrunde kaj kovrataj per herbo kaj lanugo. Ili kaŝas siajn nestojn inter vegetaĵaro ĉe akvo. La ino demetas 4 al 19 ovojn en ĉiu ovodemetado. La kovado daŭras 26 tagojn kaj estas farata nur de la ino. Post eloviĝo, la patro restas kun la familio.
Quicksilver Messenger Service
Quicksilver Messenger Service (foje mallongigita kiel simple Quicksilver) estas usona psikedela rokmuzikgrupo formita en 1965 en San-Francisko. La bando atingis grandan popularecon en la areo de la Golfeto de San-Francisko kaj pro ĝiaj registradoj. Ili estis parto de la nova ondo de album-orientitaj grupoj, atingante renomon kaj popularecon malgraŭ preskaŭ kompleta manko de sukceso kun la unuopaĵoj (krom "Fresh Air", kiu atingis numeron 49 en 1970). Kvankam ne tiel komerce sukcesa kiel samtempuloj Jefferson Airplane kaj la Grateful Dead, Quicksilver estis integra parto de la komencoj de ilia ĝenro. Kun iliaj ĵazaj kaj klasikaj influoj kaj forta popola fono, la grupo provis krei individuan, novigan sonon. Muzika historiisto Colin Larkin skribis: "El ĉiuj muzikbandoj, kiuj eliris el la areo de San-Francisko dum la malfruaj 1960-aj jaroj, Quicksilver tipigis plej multajn stilojn, sintenon kaj sonon de tiu epoko."
Lebak
Lebak (Lebako) estas regentejo en la provinco Banteno sur la insulo Javo.
En 1856 Eduard Douwes Dekker (Multatuli) estis nomumita kiel asistant-rezidento. Douwes Dekker konstatis ke la indiĝena regento senkompate ekspluatis la lokan popolon. Li ankaŭ supozis ke tiu viro venenigis sian antaŭulon. Plendoj de Douwes Dekker ĉe lia superulo ne estis serioze traktataj, pro kio Douwes Dekker perdis la iluzion ke la kolonia reĝimo alcelas la bonfarton de la indiĝenoj. Li eksiĝis kaj pliposte verkis sian faman libron Max Havelaar.
Geografia pozicio:
Attila Szabó M.
SZABÓ M. Attila (sabo:) estas rumania hungara instruisto, lokhistoriisto naskiĝinta en Șimleu Silvaniei la 15-an de novembro 1938.
Biografio
Szabó finis studojn en 1961 en UBB de Kluĵo en la fako pri historio hungara kaj li instruis en Dumbrăveni, Copșa Mică kaj de 1991 en Mediaș. De 2003 li vivas en Odorheiu Secuiesc. Li kunmetis la retan loknomvortaron Erdélyi és moldvai helységnévtár.
Jules Massenet
Jules Émile Frédéric Massenet (naskiĝis la 12-an de majo 1842 en Montaud ĉe Saint-Étienne, mortis la 13-an de aŭgusto 1912 en Parizo) validas kiel plej grava franca operokomponisto de la finiĝanta 19-a jarcento.Li estis la plej juna el dek unu gefiloj de oficirfamilio. Lia patrino donis al li la unuan muzikinstruon. Jam dekunujara (1853) li ricevis unuan edukadon ĉe la Konservatorio de Parizo de Ambroise Thomas kaj Charles Gounod kaj finis tie sian studon en 1863, kiam li tie gajnis la Premion de Romo ( Prix de Rome). Tiutempe li renkontis ankaŭ Franz Liszt.
En 1871 li estis kunfondinto de la Société Nationale de Musique kaj en 1878 li membriĝis en la Akademio de Belartoj de Francio ( Académie des beaux-arts). Ekde 1878 ĝis 1893 li estis profesoro por kompozicio ĉe la Konservatorio kaj i.a. instruis George Enescu kaj Gustave Charpentier.
Noorderpark (amsterdama metrostacio)
Noorderpark estas metrostacio sur la linio 52 de la Metroo de Amsterdamo.
Bizanca arkitekturo
En la Unua Orepoko, tiu de Justiniano la 1-a, 6-a jarcento, realiĝas la plej grandaj arkitektaj verkoj kiuj manifestigas kaj la teknikajn kaj materialajn karakterojn, kaj la konstruan senton kiu karakterigas la bizancan arkitekturon de tiu periodo.
De la romia kaj paleokristana orientaj mondoj ĝi pluhavis kelkajn elementojn kiel iujn materialojn kiel (briko kaj ŝtono por eksteraj kaj internaj kovradoj de mozaikoj), arkoj de duona punkto, kolono kiel subtenilo, ktp., sed ili havigis ankaŭ novajn trajtojn inter kiuj elstaras la nova dinamisma koncepto de elementoj kaj nova lokiga sento kaj, super ĉio, ties plej grava havigo, la sistema uzado de la volba kovrilo, ĉefe kupolo sur pendentivoj, tio estas, sferaj trianguloj en la anguloj kiuj faciligas la transiron de la kvadrata bazo al la cirkla de la volbo. Tiujn duonsferajn volbojn oni konstruis per samcentraj linioj de briko, kiel kronoj de malkreskantaj radioj plifortigitaj ekstere per mortero, kaj oni planis ilin kiel simbola imago de la dia mondo.
Alia havigo de granda graveco estis la dekorado de kapiteloj, el kiuj estis kelkaj diversaj tipoj; kiel tiu tipo teodosiana kiu estas romia heredaĵo uzita dum la 4-a jarcento kiel evoluo de la korinta kaj elhakita per trepano, simile al vespujoj; alia vario estis la kuba kapitelo de ebenaj flankoj dekorita per duflankaj bildoj. Ambaŭkaze estis deviga la lokigo sur ili de cimatio aŭ piramidtrunka ero dekorita per diversaj kristanaj bildoj kaj simboloj.
En la tiparo de la temploj, laŭ la bazotipo, abundas tiuj de centrita bazo, sendube kongruante kun la graveco kiun oni donas al volboj, sed estas multnombraj ankaŭ la preĝejoj de bazilika bazo kaj la krucoformaj kun samlongaj brakoj (bazo de greka kruco).
En preskaŭ ĉiu kazoj ofte la temploj, krom la korpo de ĉefa navo, posedis atrion aŭ nartekson, de paleokristana deveno, kaj la antaŭaltaron antaŭata de ikonostacio, nomita tiel ĉar tie oni lokigis la pentritajn ikonojn.
La unua kristana verko, de la unua triono de la 6-a jarcento, estas la preĝejo de Sanktaj Sergio kaj Bako, en Konstantinopolo (527-536), konstruaĵo de centra kvadrata bazo kun okangulo en la centro kovrita per volbo sur ok subapogiloj kaj navo en sia ĉirkaŭo. Ankaŭ en la unua duono de la 6-a jarcento, oni konstruis la rektangulan preĝejon kun du volboj de la Sankta Paco aŭ de Sankta Irene, ankaŭ en Konstantinopolo. Sed la majstroverko de la bizanca arkitekturo estas la Preĝejo de Sankta Sofio, dediĉita al la Dua Persono de la Sankta Triunuo, konstruita de la arkitektoj Antemio de Tralles kaj Isidoro de Mileto, inter la jaroj 532 kaj 537, laŭ la rektaj ordonoj de la imperiestro Justiniano la 1-a.
Estis grava ankaŭ la malaperita preĝejo de la Sanktaj Apostoloj de Konstantinopolo, projektita kiel imperia maŭzoleo kaj inspirita en la preĝejo de Sankta Johano de Efeso, oferis modelon de grekkruca bazo kun kvin volboj ege imitita en la tuta bizanca mondo, ekzemple en la fama bizanca preĝejo de Sankta Marko de Venecio, verko de la 11-a jarcento.
Ne estis Konstantinopolo la ununura grava centro de la bizanca arto en tiu unua Orepoko de Bizanco, ekzemple estas mencienda Raveno (ĉefurbo de la Bizanca Imperio en Okcidento ekde la 6-a jarcento ĝis la 8-a jarcento), la okcidenta regiono situa en la nordoriento de la itala duoninsulo, en la bordoj de la maro Adriatiko, apud Venecio.
La bizancaj preĝejoj de Raveno prezentas du modelojn: unu klare inspirita en Konstantinopolo rilate la preĝejon de la Sanktoj Sergio kaj Bako, tiu de la preĝejo de Sankta Vitalo en Raveno (538-547), kiu, same kiel ties modelo, estas de okangula bazo kun ĉirkaŭira navo inter altegaj subapogiloj kaj kun duoncirkla plilongigo ĉekape, antaŭ la absido de la antaŭaltaro; ĉepiedoj ĝi havas grandan atrion kun flankaj turoj. En tiu preĝejo de Sankta Vitalo jam aperas la plej karakteraj trajtoj de la stilaro de la mezepoka arkitekturo de Okcidento, ĉefe pri tiu rilata al la vertikala senso de la konstruo domaĝe de la antaŭa ĝistiama horizontaleco. La aliaj bizancaj preĝejoj de Raveno montras prakristanan influon pro siaj bazilikaj strukturoj kun ebena kovrilo. Ili estas la preĝejo de Sankta Apolinaro en Klaso kaj la preĝejo de Sankta Apolinaro la Nova, ambaŭ de la unua duono de la 5-a jarcento kaj kun elstaraj mozaikoj.
En la Dua Orepoko hegemoniis la preĝejoj de bazo de greka kruco kun kovrilo de kupoloj starigitaj sur tamburo kaj kun elstara unda kornico en la ekstera bazo. Tiu nova tipo de preĝejo vidiĝis en la malaparita preĝejo Nea de Konstantinopolo (881), konstruita de Basilio la 1-a. Laŭ sama kompona skemo estas la katedralo de Ateno, la preĝejo de la monaĥejo de Dafni, kiu uzas trumpojn anstataŭ pendentivoj, kaj la monaĥaj kompleksoj de la Monto Athos en Grekio.
En Italio elstaras la antaŭe menciita baziliko de Sankta Marko de Venecio, de la jaro 1063, bazo de greka kruco enmetita en rektangulo kaj kovrita de kvin kupoloj sur tamburo, unu sur la kruccentro kaj kvar en la brakoj, simile en sia strukturo al la malaperita preĝejo de la Sanktaj Apostoloj de Konstantinopolo. En tiu Dua Orepoko la bizanca arto disvastiĝis al la rusa zono de Armenio; en Kievo oni konstruis la preĝejon de Sankta Sofio en la jaro 1017, laŭ la influo de la arkitekturo de Konstantinopolo; ĝi strukturiĝis en bazilika formo de kvin navoj finantaj en absidoj, en Novgorodo oni konstruis la preĝejojn de Sankta Jorĝo kaj de Sankta Sofio, ambaŭ de centra bazo.
Dum la Tria Orepoko, inter la 13-a jarcento kaj la 15-a la bizanca arto plu disvastiĝis tra Eŭropo kaj Rusio, kun hegemonio de bazoj de preĝejoj kovritaj de cepoformaj kupoloj sur cirklaj aŭ poligonaj tamburoj. De tiu epoko estas en Grekio la preĝejo de la Sanktaj Apostoloj de Saloniko, de la 14-a jarcento, la preĝejo de Mistra, en la Peloponezo, kaj kelkaj monaĥejoj de la Monto Athos.
Samtempe plinombriĝas la bizancaj temploj de la Danubo, tra Rumanio kaj Bulgario, ĝis Moskvo kie elstaras la Katedralo de la Ĉieliro de la Kremlino, en la Ruĝa Placo, realigita en tempoj de Ivano la Terura (1555-1560), kies kvin kupoloj, la plej alta kaj svelta en la kruccentro kaj la aliaj kvar en la anguloj de la krucbrakoj, elstaras pro ties kolorigo, pro la altegaj tamburoj kaj pro ties karakteraj cepecaj konturoj.
Noruzo
Noruzo (, نەورۆز) aŭ pli pers ece Noŭruzo (litere: 'Nova tago') estas la orienta novjaro, unu el la plej belaj kaj ŝatataj festoj en pluraj orientaj landoj. La festo daŭras du semajnojn kaj finiĝas kun la 'Naturtago', la dektria tago. La intenco estas pasigi en la naturo de sunleviĝo ĝis sunsubiro en kompanio de aliaj, kaj ĝui unu la alian kaj la naturon.
Noruzo estas la unua tago de printempo en Irano, ĝia naskiĝejo, kaj la tuta norda ter-hemisfero, estas popola simbolo de vekiĝanta naturo post vintro, bono, paco kaj noviĝema vivo.
Internacia festotago
Ankaŭ estanta Zoroastrisma ferio (-> Chaharshanbe Suri), ĝi estas ankaŭ sankta tago por anoj de Sufiismo kaj ankaŭ Bahaanoj ĉe kiuj Noruzo estas unu el la naŭ sanktaj tagoj.
Oni festas Noŭruzon en Afganio, Albanio, Azerbajĝano, Barato, Ĉinio (Xinjiang), Irano, Kartvelio, Pakistano, Rusio (Dagestano), Turkio, diversaj landoj de Centra Azio kiel Kazaĥio, Kirgizio,Taĝikio, Turkmenio, Uzbekio kaj ankaŭ inter la kurdoj kaj diversaj diasporoj, eĉ en kelkaj eŭropaj landoj.
Landoj kun Noruzo kiel publika feriotago :
Unesko
Ĝenerala Asembleo de La UN rekonis la Internacian Tagon de Noŭruzo en 2010, priskribante ĝin kiel irandevena printempa festo, kiu jam estas festita dum pli ol 3000 jaroj. Dum la renkontiĝo de La inter-registara komitato por la konservado de la nemateria heredaĵo de la Unuiĝintaj Nacioj, okazinta inter la 28-a de septembro kaj la 2-a de oktobro 2009, Noŭruzo estis oficiale registrita sur la UNESKO-Reprezenta Listo de Nemateria Kultura Heredaĵo de la Homaro. En respondo al la rekono fare de UN, Irano eldonis poŝtmarkon.
Haft Sin
Dum Haft Sin, familioj ornamas tablon per sep eroj, kiuj reprezentas la novan sezonon, kiu komenciĝas kun la persa letera sin (s). La eroj inkluzivas :
Literumado kaj prononcado
Noruzo ([noːˈɾuːz]), (persa: نوروز‎, noŭruz, aliliterume en Esperanto Noŭruzo ([nouˈɾuːz]), kun diversaj lokaj prononcoj, ekzemple en la Bahaa Kredo ([næuˈɾuːz]), estas la orienta Novjaro,
La oficialaj nomoj estas :
Ekzistas multaj variantoj literumi la vorton Noruzo :
En Esperanto
La revuo "Kuriero" de Unesko dediĉis sian numeron n-ro 1 de januaro-marto 2019 al la temo de indiĝenaj lingvoj okaze de la proklamo de 2019 kiel Internacia Jaro de Indiĝenaj Lingvoj. Ekster tiu kadro la artikolo Naŭruzo: la ĝermoj de nova tago, de Salvatore D’Onofrio, temas pri la diversaj variantoj de la festo Noruzo, en la diversaj landoj, kaj la rilaton kun la diversaj civilizoj.
Serboj
La Serboj (en serba Срби, Srbi) estas popolo de la familio hindeŭropa; ili formas parton de la grupo de slavaj popoloj kaj de la branĉo de la Sudslavoj. Ili loĝas esence en Serbio, aŭ Montenegro kaj en Bosnio-Hercegovino.
La origino de la Serboj
Ties vera nomo estis la Sjemskritaj, el sia unua princo Srbenda aŭ Sirbinda de la veda hindia mitologio. Ankaŭ la propra origino de la serboj ne estas certigita. La radiko (etimo) de la nomo Srbi ne devenas probable el la malnovaj slavaj dialektoj. Diversaj teorioj eksplikis ĝin, apoge sur la tre raraj dokumentoj kiuj mencias la eston de popolo el Kaŭkazo, komence de nia erao, nomita Serboï aŭ Serbi. La plej parto de tiuj teorioj supozas, ke tiu popolo praserba ne estis de slava deveno, sed de kaŭkaza aŭ sarmata deveno. Ili estus dominintaj kelkajn slavajn tribojn post migrado okcidenten, probable en Transkarpation. Miksita kun la slavoj de tiuj triboj, la praserboj estus iompostiome «asimilitaj», kaj lasis nur sian nomon al siaj antikvaj slavaj konkeritoj.
Parto de la serboj restis en Blanka Serbio kie ili sukcesis resti kaj konservi ĝis nuntempe, ĉe la soraba komunumo ((60.000)), siaj lingvo kaj kulturo.
La alveno de la serboj al la Balkanoj
La unua centro de la serba populacio en la Balkanoj estis regiono kiun ties estro (kies nomon oni ne konas, sed kiu estas nomita la Princo de Blanka Serbio) ricevis de la imperiestro de la Orienta Romia Imperio Heraklio danke ties kontribuo en la malvenko de la avaroj. Tiu regiono troviĝis inter la rivero Vrbas okcidente kaj la valo de la rivero Ibaro oriente, inter la Savo norde kaj la marbordo de la Adriatiko sude, inter la marenfluoj de la riveroj Cetino kaj Bojano.
Milite pli organizitaj ol la slavaj triboj de la unua invado, la serboj dominis ankaŭ najbarajn regionojn, kiel la Diokleon (kiu poste nomiĝis Zeta, kaj pli poste Montenegro), Bosnion, la marbordajn regionojn de Paganio (nomita ankaŭ Neretva) kaj Zachlumie (korespondaj ambaŭ kun parto de la Dalmatio) kaj la Travunion (proksimume sudokcidento de la aktuala Hercegovino).
Poste okazis aliaj ŝanĝoj: parto de la serboj kiuj restis norde venis kuniĝi kun tiuj jam instalitaj en Balkanio, dum la valakoj de tiu regiono eliris en nordan Moravion, en la regiono kiu poste nomiĝos «Morava Valakio» (okcodente de la aktuala Ĉeĥio). La valo de la rivero Moravo estis la vera fonto de la serba ekspansio en Balkanio.
Populacio
La plej parto de la serboj loĝas en la centra ŝtato Serbio. Granda parto de serboj loĝas en Montenegro, en Kroatio (ĉefe en la ento kiu, dum la 1990-aj jaroj, disiĝis kaj konstituis la Serban Respublikon de Krajina, ne agnoskita internacie) kaj en Bosnio-Hercegovino (ĉefe en la Serba Respubliko de Bosnio, unu el la du entoj de la lando). Oni trovas ankaŭ ne tiom gravajn minoritatoj de serboj en Nord-Makedonio, en Slovenio, en Rumanio, en Albanio kaj en Hungario. Krome ankaŭ multaj serboj loĝas kiel diasporo, ĉefe Germanio, en Aŭstrio, en Svisio, en Brazilo, en Usono, en Kanado kaj en Aŭstralio.
La urba populacio plej grava de serboj en la teritorioj de la eksa Jugoslavio troviĝas en Belgrado (ĉirkaŭ 1659440), Novi Sad (ĉirkaŭ 373000), Niš (ĉirkaŭ 260237) kaj, en Bosnio, Banja Luka (ĉirkaŭ 200000). Eksterlande, oni supozas, ke Vieno estas la plej grava urbo kun serba populacio, sekve de Ĉikago (kaj ĉirkaŭaĵoj), kaj Toronto kaj suda Ontario en tria loko. La serboj konstituas ĉirkaŭ 82,86 % de la populacio de Serbio, tio estas, ĉirkaŭ 6,6 milionoj de individuoj. Krome 1,6 milionoj vivas en la eksaj respublikoj de Jugoslavio, tio estas totalo de 8,2 milionoj de serboj ĉe la tuta teritorio de la eksa Jugoslavio. La nombron de serboj de la diasporo oni ne konas precize, sed ĉirkaŭas inter 1 kaj 1,5 miliono, nombro kiu inkludas la personojn de serba origino. La totala nombro de la serboj ĉirkaŭas inter 12 kaj 13 milionoj, laŭ la supozo de la propra diasporo.
Famaj serboj
Multaj serboj ludis gravan rolon en la disvolviĝo de artoj kaj sciencoj. Inter la plej elstaraj, oni trovas la sciencistojn Nikola Tesla (eble la plej amata serbo), Michael Idvorsky Pupin, Jovan Cvijic, Milutin Milanković kaj Mileva Marić; matematikistoj kiel Jovan Karamata, Mihailo Petrović kaj Đuro Kurepa; la fama komponisto Goran Bregović; prestiĝaj verkistoj kiel Milorad Paviĉ, Radoje Domanoviĉ, Ivo Andric Nobelpremio de Literaturo en 1961; sportistoj kiel Vlade Divac, Peja Stojakovic, Vladimir Radmanovic, Bora Milutinovic, Dejan Bodiroga, Novak Đoković, Ana Ivanović, Radivoje Korac; la reĝisoroj Emir Kusturica, Goran Paskaljevic; la aktoroj Milla Jovovich (el serba patro), Miki Manojlovic, Jovan Ristovski, Rade Serbedzija. Kaj manekenoj kiel Svetlana Saric, Jovanka Sopalovic kaj Aleksandra Kokotovic.
Mezepoke, la serba reĝo Stefan Nemanja kaj ties filo, sankta Savo, fondis la monaĥejon de Hilandar sur la monto Atoso, unu el la plej malnovaj monumentoj de la ortodoksa kristanismo.
La patrino de la lasta Bizanca Imperiestro, Konstantino la 11-a, Paleologo, nomita Dragasès, estis la serba princino Hélène Dragas (Jelena Dragaš), kaj ĝuis konigi sin per sia serba nomo, Dragasès.
En sia Slava marŝo, komponita en 1876, konata kiel la unua «Marŝo serbo-rusa», Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij faris omaĝon al insurekcio de la serba popolo kontraŭ la turkoj, kaj uzis tri serbajn popolajn kantojn.
Lingvo
La plej parto de serboj parolas la serban lingvon, membro de la familio de la sudaj slavaj lingvoj. Krom la fakto, ke la serba identeco estas pli malpli ligita al la serba lingvo mem, se oni kromigas la fakton, ke de la serboj estas uzataj alterne ambaŭ kaj la cirila alfabeto kaj la latina alfabeto, la serba estas tre simila al la kroata kaj multaj fakuloj (ĉefe antaŭ la disigo de Jugoslavio) konsideris ambaŭ kiel du variantoj de komuna lingvo serbo-kroata.
Ekzistas kelkaj variantoj de la serba; la plej komune parolata en Serbio estas la varianto ekava. La varianto iekava, parolata de la serboj de Montenegro, de Bosnio-Hercegovino kaj de Kroatio, diferenciĝas nur pro la prononco de kelkaj vokaloj (ekxemple lakto oni diras mleko en serba ekava kaj mlijeko en serba iekava). Krome ekzistas kelkaj regionaj diferencoj ĉe la nivelo de la prononco kaj de la uzo de kelkaj vortoj. La plej antikvaj formoj de serba estas la malnova serba kaj la ruso-serba, versio de la slavona lingvo, la liturgia lingvo de la slavaj ortodoksaj eklezioj.
Kelkaj membroj de la serba diasporo ne parolas la lingvon, sed pluestas konsiderataj kiel serboj laŭ la origino.
Inter la neserboj kiuj studis la serban, oni trovas elstarajn gravulojn kiel Johann Wolfgang von Goethe aŭ J. R. R. Tolkien.
Religio
La serba identeco estas fondita sur la Ortodoksismo, kaj la Serba Ortodoksa Eklezio, kiu estas sendependa ekde 1219, ludis gravan rolon en la disvolviĝo kaj konservo de la serba necia identeco. Tio dirigas al kelkaj serbaj naciistoj, ke kiu ne kunhavas tian fidon ne povas esti serbo. Historie la konverto de la sudaj Slavoj al kristanismo okazis tre antaŭ la Granda Skismo, la rompo inter la Romkatolika Eklezio kaj la Ortodoksa Eklezio. Post la skismo, la sudaj Slavoj kiuj vivis ĉe la influo de Konstantinopolo iĝis ortodoksoj dum tiuj kiuj estis sub la influo de Romo iĝis katolikoj. Pro tio, multaj konsideras, ke la ĉefa diferenco inter serboj kaj kroatoj baziĝas sur la religio pli ol sur la etneco. Post la otomana konkero, kelkaj serboj kaj kroatoj konvertiĝis al islamo, ĉefe en Bosnio-Hercegovino.
Estas rimarkinde, ke ĝis la 19-a jarcento kaj eĉ dum la unua duono de la 20-a jarcento, kelkaj katolikoj kaj islamanoj de Bosnio-Hercegovino kaj de Dalmatio agnoskiĝis kiel serboj. La islamaj serboj plej famaj estas la granda veziro Mehmed pacha Sokolović kaj la verkisto Meša Selimović. Krome oni povas mencii la judserba verkisto David Albahari, devena el Kosovo.
Simboloj
La flago de Serbio estas trikolora ruĝo-blu-blanka. Ofte troviĝas kombine kun alia serba simbolo:
La aglo, kaj la kruco, krom la fakto ke ili konstituis la bazon de diferencaj serbaj blazonoj tra la historio, estas same la simbola fundamento de multaj serbaj institucioj, kiel politikaj partioj, organismoj kaj entreprenoj.
La tradicia serba vesto estas tres varia, ĉefe pro la tre granda disiĝo kaj geografia kaj klimata de la teritorioj loĝataj de serboj.