cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Torres de Albanchez
Geografio
La municipa teritorio formas parton de la Natura Parko de las Sierras de Cazorla, Segura y Las Villas. Ties teritorio estas ĉefe agrikultura kaj dependa de la olivarboj. Limas kun la teritorioj de Villarrodrigo, Siles, Benatae, La Puerta de Segura kaj Génave. Torres de Albanchez havas enklavon, nome Cuarto del Madroño, inter Villarrodrigo kaj la limoj provincaj de Ciudad Real kaj Albacete. La tipa flaŭro plej abunda en Torres del Albanchez estas de agrikultura karaktero, same kiel zono de forstado, sur la nordo de la municipo. Estas ankaŭ elstaraj lokoj, kiel naturaj kavoj en karsta rokaro kaj arkeologiaj kuŝejoj kun prahistoriaj restaĵoj. La ĉefaj ekonomiaj agadoj estas la agrikulturo kaj la rura turismo.
Ĝi estas je 165 km de Ĥaeno, provinca ĉefurbo, je 97 km de Úbeda kaj je 25 km de Segura de la Sierra. Ĝi videblas en la folio de la MTN50: n.º 865.
Historio
La unua homa okupado de la teritorio okazis dum la Ĥalkolitiko, tamen la aktuala nomo de Torres de Albanchez devenas de la islama epoko de Al Andalus, kaj la kristanoj konkeris la areon la 1a de majo 1235, kaj integris la lokon kaj ties kastelon al la senjorlando "Encomienda de Segura" kun sidejo en Segura de la Sierra, apartenanta al la Ordeno de Santiago kiu helpis la lokon kaj la loĝadon en zono malpli kruta ol tiu kiun ĝi okupis antaŭe. En la blazono aperas du turoj el tiuj al kiuj aludas la urbonomo kaj la kruco de la Ordeno de Santiago.
En 1243, la emiro de la tajfo de Murcio (nome Ibn Hud al-Daŭla) subskribis kapitulac-pakton de Alcaraz, kun la reĝo Fernando la 3-a. La teritorio de Segura de la Sierra estis integrita tiel en la Reĝlando Kastilio ene de la Regno Murcia ĝis 1833, kiam oni kreis la aktualan Provincon Ĥaenon.
En 1940 oni atingis pinton super 2500 loĝantoj, poste okazis elmigrado ĝis la nunaj 787; tio estas, oni perdis du trionojn.
Universitato de Lucerno
Historio
Jam ek de la fino de la 16-a jarcento en Lucerno ekzistis teologia kaj filozofia fakultato ĉefe por la edukado de katolikaj pastoroj. Ek de la jaro 2001 en Lucerno ekzistas krom la filozofia ankaŭ jurisprudenca fakultato. En ĉi-lasto hodiaŭ lernas du trionoj de la studantoj.
Thornhill (West Yorkshire)
Thornhill estis vilaĝo en Okcidenta Jorkŝiro, nun parto de urbo Dewsbury. Ĝi situas ĉe rivero Calder. En 2005 ĝi havis 6.875 loĝantojn.
Ĝi posedas impresan kolekton de anglo-saksaj krucoj kaj estas ŝatata esplorejo de lingvistoj, pro sia distingebla dialekto.
John Michell estis pastro de la kirko de S-ta Mikaelo kaj ĉiuj sanktuloj en Thornhill.
Herbert C. Hoover
Herbert Clark HOOVER [HER-bert klark HU-vr], la tridek-unua prezidento de Usono, naskiĝis je la 10-a de aŭgusto, 1874, en West Branch, Iovao. Li mortis 90-jaraĝa, je la 20-a de oktobro 1964 en Novjorko pro kancero.
Hoover estis alta kaj korpulenta viro. Lia edzino estis Lou HENRY, kaj la paro havis du filojn. Hoover estis kvakero.
Dum lia administrado (1929–1933) okazis:
En 1921 li helpis plilarĝigi la subtenon de la malsatmizerantaj homoj en la bolŝevisme regata Rusio. Oni akuzis lin pro tio je apogo de la bolŝevismo en Rusio. Li respondis jene:
"Twenty million people are starving. Whatever their politics, they shall be fed!"
Kadavrofloro
Kadavrofloro estas nomo uzata por almenaŭ tri diversaj plantospecioj. Ili ĉiuj akiris tiun nomon pro la odoro de siaj floroj.
Sri Ganganagar
Sri Ganganagar, laŭ (श्री गंगानगर, panĝabe ਸ੍ਰੀ ਗੰਗਾਨਗਰ) estas laŭplana urbego kaj municipo en nordokcidenta Barato, en la plej norda parto de subŝtato Raĝastano, en la samnoma distrikto, kie ĝi estas ties sidejo. La urbego estas nomita laŭ maharaĝo Shri Ganga Singh Bahadur kaj ankaŭ estas konataj kiel "la manĝokorbo da Raĝastano" kaj "Verda distrikto de Raĝastano".
Demografio
Sri Ganganagar havis populacion de en 2021 kun legopovo de 70%, kiu estas signife pli alta, ol la nacia averaĝo.
Geografio
Sri Ganganagar situas en Dezerto Tar 163 metrojn super la marnivelo en proksimeco de Pakistano. Proksime fluas irigacia kanalo. Abohar troviĝas 39, Hanumangarh 54, Bathinda 107, Sirsa 120, Ĉuru (Raĝastano) 211, Bikaner 220, tutlanda ĉefurbo Delhio 355, subŝtata ĉefurbo Ĝajpuro 384, Mumbajo 1224, Kolkato 1660 kilometrojn (aere).
Historio
Sri Ganganagar estis establita fare de maharaĝo en:Ganga Singh. Sri Ganganagar estas unu el la unuaj bone planitaj modernaj urboj de Barato; laŭdire imitita laŭ Parizo. Ĝi estas dividita en kvartalojn kaj komercan areon. En 1899-1900 ĉe Bikaner malsatkatastrofo okazis. Por solvi tiun problemon maharaĝo Ganga Singh farigis irigacian kanalon. Finfine ĝi konstruiĝis inter 1925-1927. La plano por Sri Ganganagar same tiam estis farita.
Ekonomio
Ekonomio de Sri Ganganagar baziĝas sur agrikulturo, ĝiaj ĉefaj kultivaĵoj estas tritikoj, mustardoj kotonoj kaj sukerkanoj, iomete hortikulturo. Nature la industrio estas bazita sur la agrikulturo.
Lingvoj
En Sri Ganganagar la oficiala lingvo estas la hindia kaj en:Rajasthani languages, sed oftas ankaŭ en:Bagri language.
Religioj
En Sri Ganganagar vivas hinduoj (73%) kun sikistoj (24%) kaj islamanoj (3%), iomete ankaŭ aliaj, eĉ sektoj.
Eduko
En Sri Ganganagar la plej altgrada eduko okazas en altlernejo, instituto kaj akademio.
Trafiko
Al Sri Ganganagar kuras tri fervojaj linioj kaj kvin vojoj, fine unusola flankovojo. La plej proksima flughaveno funkcias en Lalgarh proksime al Ĉuru. Enurbe oftas la rikiŝoj.
Klimato
La klimato de Sri Ganganagar varias inter ekstremaj limoj. La somera temperaturo atingas 50° Celsius kaj vintra temperaturo malaltiĝas ĝis la frostopunkto. La averaĝa temperaturo varias inter 18-33 °C. La meza jarpluvo estas nur 303 mm. Inter junio-septembro pli ofte pluvas, en la cetraj monatoj apenaŭ.
John Michell
John Michell, naskita en 1724 en Nottinghamshire, mortinta ls (laŭ iuj la 21-an de aprilo) en Thornhill, estis angla naturfilozofo kaj geologo. La precizaj loko kaj dato de lia naskiĝo estas nekonataj. Lia verkaro estas multflanka kaj ampleksas temojn el geologio, optiko, gravita fiziko kaj seismologio. Li laboris kaj teorie kaj eksperimente.Michell studis en Queens-kolegio en Cambridge, magistriĝis en 1752 kaj en 1761 akiris eklezian bakalaŭrecon (B. D.). Li estis distingulo de sia kolegio, en 1762 estis nomumita Woodward-a profesoro pri geologio kaj en 1767 paroĥestro en Thornhill. En 1760 la Reĝa Societo de Londono elektis lin societano.
Lütau
Lütau estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Duklando Lauenburg de la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio. Fine de la komunumaro havis  loĝantojn. La kompare malgranda komunumo estas parto de la komunumaro Lütau, administra ligo de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj - kvankam la komunumaro havas sian nomon laŭ la loĝloko, ties administra centro estas en la pli granda urbo Lauenburg (Elbo).
John Michell
En letero al Henry Cavendish Michell sugestis, ke gravito influas la iron de lumo kaj termaso, kaj ke sufiĉe masa objekto povus malhelpi la eskapon de lumo. Per tio li iniciatis la ideon de nigra truo.
Komunuma Ĉarto
La Komunuma Ĉarto (Charter of the Commonwealth) estas Ĉarto kiu kolektas la valorojn de la Komunumo de Nacioj same kiel la engaĝiĝo de tias 53 membraj ŝtatoj kun la defendo de egalaj rajtoj, demokratio kaj tiel plu. Ĝi estis proponita en la Kunsido de Ŝtatestroj de la Komunumo de Nacioj de 2011 en Perth, Aŭstralio, adoptita la 19an de Decembro 2012 kaj oficiale subskribita de la reĝino Elizabeto la 2-a en "Marlborough House", sidejo de la Komunumo de Nacioj, Londono, en la Tago de la Komunumo, nome 11a de Marto 2013.
Totalo de dek ses kernaj principoj estas skizitaj en la ĉarto, ĉefe, demokratio, homaj rajtoj, internaciaj paco kaj sekureco, toleremo, respekto kaj komprenemo, esprimlibereco, separado de povoj, regado de la leĝo, bona regado, daŭripova disvolviĝo, protektado de la medio, aliro al sansistemo, edukado, manĝo kaj ŝirmo, seksegaleco, gravo de junuloj en la Komunumo, agnosko de la necesoj de malgrandaj ŝtatoj, agnosko de la necesoj de vundeblaj ŝtatoj, kaj finfine, la rolo de la civila socio.
23153 Andrewnowell
23153 Andrewnowell estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Vršatské Podhradie
Vršatské Podhradie (hungare Oroszlánkő [oroslAnkO], germane Löwenstein) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio. La historiaj loknomoj estis hungare Oroszlánkő-Pohrágy, slovake Oršovské Podhradie.
Situo
Vršatské Podhradie situas laŭ la ĉeĥa landlimo, fine de longa sakovojo. Ilava troviĝas je 10 km.
Vilaĝo
La loko estis loĝata jam dum la bronzepoko. En la 9-a jarcento slavoj vivis tie. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1439 en formo "Podhraghye", en 1475 en hungara formo "Warallya". En 1784 loĝis tie 323 vilaĝanoj (50 familioj) en 44 domoj, en 1828 578 vilaĝanoj en 51 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Oroszlánkő 438 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Trencsén (reĝa departemento), al distrikto de Ilava, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 1962 incendio okazis. En 2001 vivis en Vršatské Podhradie 258 homoj, (256 slovakoj).
Burgo
La fortikaĵo konstruiĝis en la 13-a jarcento. La unua mencio okazis en 1348 laŭ tiama hungara ortografio "Orozlankw". En 1680 Emeriko Thököly okupis ĝin. En 1708 la Habsburgoj akiris kaj malkonstruis ĝin. Poste la fortikaĵo neniam rekonstruiĝis.
Ksio
Ksio (majuskla Ξ, minuskla ξ, greka nomo ksi, ξι) estas la 14-a litero de la greka alfabeto. Ĝi estas prononcata kiel ks.
En la sistemo de grekaj numeraloj, ĝia valoro estas 60. Ksio estas malsama de litero ĥio, kiu havas la formon de la Latina litero X. En antikvaj tempoj la okcidenta greka alfabeto uzis ĝin por prezenti sonon, dum kiam ĝi estis uzata por prezenti sonon /ks/ en la aliaj alfabetoj. Kiam la alfabeto estis normigita, ksio estis decidita esti uzata por /ks/ kaj ĥio por. Ankoraŭ ne havanta latinan derivaĵon, ksio estis adoptita en la frua cirila alfabeto, kiel la litero ksio (cirila alfabeto) (Ѯ, ѯ).
La minuskla litero ξ estadas uzata kiel simbolo por
La majuskala litero Ξ estadas uzata kiel simbolo por
Mircești (Iași)
Mircești [mirĉeŝtj] estas komunumo en la distrikto Iași, en Rumanio. Ĝi entenas du vilaĝojn, Mircești kaj Iugani. 6,849 homoj loĝis tie en 2002.
Tie naskiĝis la fama rumana poeto Vasile Alecsandri.
La komunumo Mircești situas sud-okcidente en la distrikto, sur teraso inter la riveroj Siret kaj Moldovo. Ĝi distancas 76 km de Iași, 27 km de Pașcani kaj 16 km de Roman.
Mircești havas fervojan stacion ĉe la linio inter Roman kaj Pașcani.
Johann Forster
Johann Forster (1496-1556) estis germana luterana teologo, hebreisto, latinisto, orientalisto kaj profesoro pri la hebrea en la Universitato de Wittenberg. Li estis amiko de Marteno Lutero, Melanktono kaj estis lernanto de Johannes Reuchlin.
Biografio
Johann Forster estis filo de la seruristo en Aŭgsburgo Veit Forster kaj lia edzino Felitzitas Nagler. Frekventinte lernejon en sia hejmurbo, li enskribiĝis en la Universitato de Ingolstadt la 24-an de septembro, 1515.
Kiam Ingolstadt estis frapita de la pesto, Forster translokiĝis al la Universitato de Lepsiko, kie li enmatrikuliĝis en la somera semestro 1521 kaj aŭskultis la havis lecionojn de la humanisto Petrus Mosellanus. En majo 1525 li estis nomumita de la konsilio en Zwickau por instrui la hebrean lingvon al la tiea kolegio. Post vizito al la preĝejo de Georgo Spalatino, Antono Musa kaj "Anarg zu Wildenfels" (1490-1539), li petis translokigon ĉar li estis preterpasita kiam la rektoreco de la lernejo estis renomumita.
En aprilo 1529 li adiaŭis Zwickau-on kaj sin turnis al la Universitato de Wittenberg, kie li eniris la studentan registron de la universitato la 1-an de junio, 1530. Printempe li ricevis predikan postenon en la kastela preĝejo.
En ĉi tiu posteno li pruvis sin tiel bone, ke laŭ la peto de Marteno Lutero, kiun li helpis kun la traduko de la Biblio, li estis nomumita de la Konsilio de Wittenberg kiel diakono en la urba preĝejo. Forster estis unu el la ĉiutagaj intimaj kunuloj en la domo de Lutero.
En 1535, laŭ la peto de la aŭgsburga konsilio, Forster estis sendita kiel predikisto al la preĝejo de Sankta Johano en Aŭgsburgo. Post kiam li fariĝis predikisto ĉe la Sankta Kruca Preĝejo en Aŭgsburgo la 12-an de julio, 1537, li partoprenis en disputoj kun siaj kolegoj kaj la urbestraro.
Novembro 1538 estis pasinta. Tial, en decembro 1538, li akceptis la inviton de Joachim Camerarius alpreni la katedron por la hebrea lingvo en la Universitato de Tübingen.
Li alvenis tie la 15-an de januaro, 1539, eniris la teologian fakultaton la 7-an de februaro, 1539 kaj fariĝis profesoro pri la hebrea la 17-an de februaro, 1539. Tie, li doktoriĝis la 8-an de decembro samjare. Tamen lia aliĝo al la ideoj de la reformacio rezultis en la perdo de sia posteno en 1541.
La 25-an de septembro 1543, Forster, kiu estis vokita al la graflando Henneberg-Schleusingen por la Reformacio, ricevis sian atestilon pri servo al la Urba Konsilio de Nurenbergo kaj meze de oktobro sian nomumon kiel reformatoro de la graflando de Henneberg-Schleusingen, subskribita de la tiama katolika grafo Vilhelmo la 4-a (1478-1559).
Ekde 1544 ĝis 1547 Forster enkondukis la reformacion tie per vizitoj kaj enkonduko de respondaj reformaci-ordoj - inkluzive kun partopreno de Veit Dietrichs (1506-1549) - same kiel ordenigoj (almenaŭ ĝis la Pasko 1547).
Disputoj kun la du akuzoj pri eklezia disciplino kaj la sinteno de la grafoj en la alvokoj. La "Milito de Ŝmalkalden" instigis Forster al petado de sia eksigo el la oficejo en 1547. Tamen oficialaj kaj personaj rilatoj, inkluzivante la Domon de la Grafo mem, restis ĝis la lastaj jaroj de Forster.
Águas de Março
Águas de Março (eo: Akvoj de marto; angle Waters of March) estas bosanovo, kies du tekstajn versiojn same kiel la melodion verkis la brazila komponisto Antonio Carlos Jobim.
Fono
Jobim verkis en 1972 po brazilportugalan kaj anglalingvan kantotekston (laŭenhave deflankiĝan de la portugala originalo) por la sama melodio. En Brazilo sur la suda duonglobo marto signifas aŭtuno, pluvegoj kaj fino („É o fundo do poço, é o fim do caminho, no rosto o desgosto, é um pouco sozinho“), en la angla tamen la printempo sur la norda duonglobo („And the riverbank talks / of the waters of March, it's the promise of life / in your heart in your heart“). Ambaŭ kantotekstoj estas samtempe gravaj poemoj.
La kantoteksto ne rakontas historion, sed montras aron da bildoj kiel kolaĝo; preskaŭ ĉiu frazo komenciĝas per „É …“ („Estas …“), impreso viciĝas post impreso.
En ambaŭ versioj „estas“ bastono, ŝtono, fragmento, grataĵo, roko ktp. En la anglalingva versio mankas indikoj pri specife brazilaj arboj kaj pri la tiea brando („É a garrafa de cana“).
Ambaŭ versioj diras pri la akvo kiel „promeso de la vivo“ kiel pozitiva vizio. La inspiro al Águas de Março devenas de la monato plej pluvoriĉa en Rio-de-Ĵanejro kun siaj subitaj ventegoj kaj pluvegoj kaj superakvegoj.
Johann Forster
Biografio
En marto 1548 Forster alprenis sian postenon kiel inspektoron de la diocezo Merseburgo. Li administris ĉi tiun oficon ĝis ĉirkaŭ Pasko 1549, kiam li denove estis vokita al Wittenberg.
Águas de Março
Fono
Teksto kaj muziko aludas impresime la pluvtorentojn, kiuj defluas de la stratdefluilo kaj kuntiras aĵojn kiel la menciitajn bastonojn, ŝtonojn vitrofragmentojn.
Charles A. Perrone, spertulo pri Muziko Populara Brazila (MPB) verkis pri ĉi tiu kanto sian doktortezon, el kiu mallongigita versio aperis en la brazila revuo Letras e Letras da MPB (1988). Li montris sur fontojn kiel la popolmuzika samba-de-matuto kaj la klasika poemo en la antaŭmoderna brazila literaturo.
Sonregistraĵoj
Ekzistas plej variaj sonregistraĵoj de la kanto, pluraj devenas de Jobim mem kaj Elis Regina, aliaj elstaraj registraĵoj devenas de João Gilberto, Nara Leão kaj de Sérgio Mendes. Ankaŭ la japana muzikgrupo Cibo Matto registris la kanton por sia albumo Super Relax (1997) en la portugala. Anglalingvaj versioj devenas interalie de Oscar Castro-Neves kaj Ella Fitzgerald, franclingvan version surdiskigis Georges Moustaki sub la titolo Les Eaŭ de Mars.
Trivialaĵoj
Laŭ enketo de la brazila gazeto Folha de São Paulo el la jaro 2001 pli ol 200 brazilaj ĵurnalistoj, muzikistoj kaj artistoj balotis por Águas de Março kiel plej bona brazila kanto ĉiutempa.
Trinkaĵfirmao Koka-Kolao uzis la kanton por televida reklamo en la mezo de la 1980-aj jaroj.
15402 Suzaku
15402 Suzaku estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Yasukazu Ikari elde la observatorio de Morijama en gubernio Ŝiga.
Suzaku estas legenda vermiljona birdo, kiu gardas la sudon de Kioto. Suzaku estas ankaŭ japana X-radia kosma observatorio, kiu studis la ecojn de SN-1006 kaj de multenombraj aliaj fontoj de ikso-radioj ekde 2005.
Loĝlokoj de distrikto Klin (Moskva provinco)
En la distrikto Klin de la Moskva provinco ekzistas iom pli ol 260 loĝlokoj. El ili la sekvaj havas apartan esperantlingvan artikolon:
30407 Pantano
30407 Pantano estas tre malgranda, treege hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la far'de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Alessandra Pantano, mentorino de unu finalist(in)o de la Intel Science Talent Search (STS) de 2015, scienca konkurso por gelernantoj en lasta jaro de mezlernejo. Ŝi disvolvis kaj funkciigas la Math Circle en la Universitato de Kalifornio ĉe Irvine.
Sukerpomo
La sukerpomo (Annona squamosa) kreskas al, dum seka periodo foliperdanta, ĝis ses m alta arbo. La alterne lokitaj, ovalformaj, 2 - 5,5 x 5 – 17 cm grandaj folioj estas supre malbrile verdaj kaj malsupre pli hele verdaj kaj lanuge haritaj. La floroj kreskas je junaj tigoj kontraŭe al la folioj en grupoj ĝis kvar sur junaj kurbaj pedunkloj de 2,5 cm longo.
Fruktoj
La kunmetita frukto de la sukerpomarbo havas rondan formon, ĉe la pedunklo ĝi estas kavetigita kaj 5 – 10 cm granda. Tipa por la frukto estas la maldelikate skvamita ŝelo, kiu konsistas el neregulaj burĝonformaj, tre volbitaj, karnecaj partoj, kiuj dum plenmatureco nur apenaŭ restas kunigitaj. La 2 mm dika ŝelo estas, kiam matura, plejofte verda ĝis flave verda kaj blua, sed kelkaj specioj havas roz- aŭ violkolorajn fruktojn. La sarkokarpo estas kremblanka, plenmature tre mola, sukeca kaj kaĉa, fajngrajneca kaj havas dolĉaroman guston. Laŭ aspekto la matura sarkokarpo iom similas al jogurto. En la frukto estas multaj 1,5 cm grandaj grajnoj.
NGC 2954
NGC 2954 (aliaj indikoj — UGC 5155, MCG 3-25-19, ZWG 92.26, KARA 358, PGC 27600) estas galaksio en konstelacio Leono.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
(11060) 1991 RA13
(11060) 1991 RA13 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Henry E. Holt elde la Observatorio de la Monto Palomar (kantono San Diego, Kalifornio, Usono).
Árpád Kóti
Árpád Kóti, laŭ hungarlingve kutima nomordo Kóti Árpád estas hungara aktoro.
Árpád Kóti naskiĝis la  1934 en Bucsa. Li mortis la 2015 en Debrecen.
La Independencia (Chiapas)
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 36951 loĝantojn. El tiuj estis 17881 viroj kaj 19070 virinoj. La komunumo havas surfacon de 1704 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 1550 metroj super la marnivelo.
Sociogeografio
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 19070 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 14867 scipovis legi kaj skribi kaj 4188 personoj estis analfabetoj. Do 78% de la personoj scipovis legi kaj skribi kaj 22% estis analfabetoj.
32245 personoj en la jaro 2000 aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 1217 personoj estis indiĝenoj. Tio signifas ke 3.77% de la loĝantaro en la koncerna jaro estis indiĝenoj.
Novkastela Esperanto-Societo
Novkastela Esperanto-Societo (NES) estas organizaĵo kiu promocias la Internacian Lingvon en Novkastelo, aŭstralia havenurbo 160 km norde de Sidnejo. NES estas loka grupo en la Esperanto-Federacio de Novsudkimrio kaj en la Aŭstralia Esperanto-Asocio.
Historio
Laŭ la libro Esperanto en Aŭstralio verkita de Ray Ross, Esperanto unue aperis en Novkastelo en 1923 kun klaso ĉe WEA (Worker's Education Association - Laborista Edukado-Asocio) kun 30 partoprenintoj.
En 1980, estis malgranda grupo en Novkastelo pri kiu oni scias malmulton.
En 2002, tiam 13 jarojn aĝa Jonathan Moylan fondis Novkastelan Esperanto-Asocion. La grupo baldaŭ ŝanĝis la nomon al Novkastela Esperanto-Societo. La grupo organizis kursetojn kaj budojn ĉe lokaj festoj kiel Stomp, Fiesta, ktp. En 2003, NES, kune kun la Huntera Branĉo de la Aŭstralia Asocio pri Unuiĝintaj Nacioj kaj la Multkreda Asocio de Novkastelo, okazigis seminarion pri Esperanto ĉe la Universitato de Novkastelo. Ĉeestis, interalie, la federa parlamentano pri Novkastelo, Sharon Grierson, kaj la tiama Prezidanto de la Aŭstralia Esperanto-Asocio, Matthew Maguire. En 2004, WEA (vd. supre) decidis denove fari kurson pri Esperanto instruata de S-ro Moylan kaj tiu lasta okazigis postan kurson ĉe la Migrant Resource Centre (Migrintula Rimed-Centro) en 2005. En 2004, NES ankaŭ helpis la Hunteran Branĉon de la Aŭstralia Asocio pri Unuiĝintaj Nacioj okazigi feston ĉe la urbodomo por la internacia tago pri homaj rajtoj kaj la samtaga 50a datreveno de la Rezolucio de Montevideo pri Esperanto.
Véretz
[] estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Indre-et-Loire, prononco [] kaj en la regiono Centro-Valo de Luaro, Centre-Val de Loire, prononco [], borde de la rivero Luaro. Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Tours kaj al la kantono .
Geografio
La areo de la komunumo estas granda je 13,86 km² kaj ĝia alteco varias inter 47 kaj 94 msm. La urbo estas konstruita ĉe la rivero Cher.
Ĉirkaŭaj lokoj
Véretz havas kvar samlimajn komunumojn :
Vidindaĵoj
Jen estas kelkaj vidindaĵoj de Véretz :
Famuloj
Jen estas kelkaj el la famuloj de Véretz :
(19668) 1999 RB145
(19668) 1999 RB145 estas mabone konata asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Slovjansk (stacidomo)
Slovjansk (Слов'янськ, Славянск) estas fervoja stacio en Slovjansko (Donecka provinco), la 37-a plej granda urbo en Ukrainio.
Michael Gielen
Michael Andreas GIELEN (n. 20-a de julio 1927 -- 8-a de marto 2019) estis aŭstria dirigento kaj komponisto.
Kariero
Li ekkarieris kiel pianisto en Bonaero, kie li studis ĉe Erwin Leuchter kaj faris fruan ludadon de la verkoj por piano de Arnold Schoenberg en 1949 (nome sudamerika premiero). Servante kiel dirigento kaj aparta trejnisto ĉe Viena Ŝtata Operejo (1950–60), li dirigentis produktojn de nuntempa muziko ekster la operejo.
Lia venonta opera laboro estis kiel dirigento de la Reĝa Sveda Opero el 1960-65, sekve de postenoj ĉe la Nederlanda Opero kaj ĉe la Operejo je Frankfurto ĉe Majno el 1977. Li estis ĉefa dirigento de la Belgia Nacia Orkestro (1969–73), de la Cincinnati Symphony Orchestra (1980–86) kaj de la Sudokcidenta Germana Radiosimfonia Orkestro (1986–99), al kiu li estis asocia ekde tiam.
Santiago Pinotepa Nacional
Santiago Pinotepa Nacional estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaĥako (Oaxaca). La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Santiago Pinotepa Nacional. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 20 482.
Geografio
Santiago Pinotepa Nacional apartenas al la distrikto Jamiltepec al kiuj apartenas entute 24 komunumoj. Ĝi situas en la regiono Costa, kiu apartenas al la sudokcidenta parto de la subŝtato Oaxaca. Jam la nomo en la hispana (costa = marbordo) diras ke tiu regiono estas relative proksime al la marbordo. Ĉiuj distriktoj de tiu regiono limas al la pacifiko. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 44441 loĝantojn. El tiuj estis 21525 viroj kaj 22916 virinoj. La komunumo havas surfacon de 719,56 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 200 metroj super la marnivelo.
Sociogeografio
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 9502 indiĝenoj. El tiuj 7423 aĝis pli ol 5 jaroj. Entute 7423 personoj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Homo ludens
Homo ludens (homo ludanta) - ideo pri homa personeco, kreita de Johan Huizinga. Laŭ ĝi, bazo de ĉiuj homaj agoj estis ludado kaj rivalado.
Homo ludens kune kun homo faber priskribas homan kreemon.
Malaja pavofazano
La Malaja pavofazano (Polyplectron malacense) konata ankaŭ kiel Kresta pavofazano, estas mezgranda membro de la fazanoj de la familio de Kokoformaj birdoj nome Fazanedoj. La proksima rilata Bornea pavofazano (P. schleiermacheri) estis iam inkludata ĉi tie kiel subspecio, sed kiel oni komprenas nuntempe, P. malacense estas monotipa.
Aspekto
Ĝi estas unu el la plej mallongvosta de la pavofazanoj. Maskla plenkreskulo estas ĉirkaŭ 50 cm longa, ĉirkaŭ duono el kiu estas formata de la vosto. Ties tarso mezuras proksimume 6.5 cm, kaj ties flugiloj estas 20–21 cm longaj; ili pezas el 600 al preskaŭ 700 g. Ties plumaro estas ĝenerale palbruna kun malgrandaj nigraj punktoj kaj strietoj, kreante la "salpipran" efikon troviĝantan en plej parto de pavofazanoj. Ĝi havas belegajn rimarkindajn irizecajn bluverdajn okulmakulojn kun sablokoloraj bordoj en ties supraj flugiloj, dorso kaj la 22 vostoplumoj, blankan gorĝon etendan al centro de la brusto, kaj izolan, pintecan kaj malhelan bluverdan kreston en sia frunto. Nuda vizaĝa haŭtaĵo ĉirkaŭ la okulo de bluecblanka iriso, kutime rozkolora, ĝi iĝas briloranĝa-ruĝa dum pariĝado. La beko kaj kruroj estas nigrecaj.
La ino estas iom pli malgranda ol la masklo, kun rimarkinda pli mallonga vosto; mezure ĉirkaŭ 40 cm longa, ties vosto estas iom malpli da 20 cm longa, dum ties tarso mezuras ĉ. 6 cm kaj ties flugilo longas 18 cm. Ina plenkreskulo pezas ĉirkaŭ 450-550 g. Ties plumaro estas pli senkolora ol la maskloj, kun ioma kresto kaj okulmakulojn nur en flugilplumoj kaj vostoplumoj. En flugilkovriloj kaj dorso, ili havas malhelajn punktojn anstataŭe, kiuj estas pintaj al la plumopintoj.
Sistematiko
Ĉu la stirpoj de Borneo kaj Malajzio diverĝis ne estis studata; konsiderinte la filogenion de Polyplectron, kiel de komenca Pleistoceno, ĉirkaŭ de 1 Mj, aspektas akceptebla. Tiuteme estas probable ke Borneo estis konektita al kontinenta Sudorienta Azion dum la glacia epoko de la Pleistoceno kun malalta marnivelo. Ĉiukaze la filogeno kaj la biogeografio de bazaj pavofazanoj kongruas kun la ideo de reprodukta izoleco pro altiĝo de marnivelo dum la lasta glaciepoko, dum la plej antauexnitaj specioj de Polyplectron estas limigitaj al nuna kontinenta Sudorienta Azio.
Eologio
Tiu orientalisa timida kaj kaŝema birdo estas endemia de arbaroj de malaltaj teroj de la Malaja Duoninsulo el la regiono de la Istmo de Kra suden. Iam tiu specio estis disvastigata en Malajzio kaj Tajlando, kaj konstatita el suda Birmo, Sumatro kaj Singapuro, sed ĝi probable neniam loĝis en la laste menciitaj almenaŭ du lokoj en historiaj tempoj. Ĝi malaperis el plej parto de la unua teritorio, kun resta populacio limigita en la malaltaj teroj de centra Malajzio, eble etenda en Tajlando. Kvakam nenio certa estas konata, nenio sugestas, ke tiu specio estas io alia krom specio de loĝantaj birdoj (nenomadaj); individuoj probable ne moviĝas longdistance el la loko de eloviĝo. Ili estas iome teritoriemaj, sed la teritorioj de kelkaj birdoj probable koincidas escepto la kernaj areoj. Maskloj moviĝas tra areo de proksimume 10–60 hektaroj, dum la teritorio de la inoj estas duongrandaj. La averaĝa loĝdenso en taŭga habitato estas ĉirkaŭkalkulata je iom malpli da 7 plenkreskuloj por ĉiu km².
Ili loĝas ĉefe en pluvarbaroj ĝis 150 m super marnivelo, rare tiom malalte kiom ĝis 300 m. Dum ili povas uzi duarangajn arbarojn, tia habitato ne ŝajnas bonega. Ties manĝokutimo ne estas bone studita, sed ili probable manĝas mikson de planta materialo (ĉefe fruktojn) kaj malgrandajn artropodojn kiel ties pli bone konataj parencoj. Ili manĝas laŭ maniero tipa de Kokoformaj, nome per skrapado kaj plukado kiel ordinara farma koko. Konstatitaj manĝeroj estas insektoj kiaj Dipteroj, Ortopteroj kaj Himenopteroj (ekz. ĉarpentoformikoj, Camponotus ), kaj fruktoj kaj semoj de Anonacoj, Fabacoj kaj Fagacoj (ekz. ŝtonkvarko, Lithocarpus). Aliaj manĝeroj trovitaj en stomakoj de Malajaj pavofazanoj estis probable ne englutitaj laŭvole; ekzemple musko, bastonetoj, radiketoj kaj parto de floro de Apocinacoj.
Výškovice (Bílovec)
Výškovice estas vilaĝo en Ĉeĥio, loka parto de urbo Bílovec en distrikto Nový Jičín. Ĝi troviĝas proksimume 5,5 km norde de Bílovec kaj kreas ĝian eksklavon. Kondukas tra ĉi tie ŝoseo II/464 kaj ŝoseo II/465. En la jaro ĉi tie daŭre vivis. En la jaro 2009 ĉi tie estis registritaj 76 adresoj.
Malaja pavofazano
Reproduktado
Malajaj pavofazanoj estas poliginiaj aŭ promiskua, kaj ne formas daŭran parligon. La reprodukta sezono ne estas bone konata; ĵus uzitaj nestoj estis trovitaj en marto, aprilo kaj aŭgusto. Reproduktado povas fakte okazi esence la tutan jaron (kiel ĉe multaj birdoj de pluvarbaroj de malaltaj teroj), favorite de abundo de sekaj fruktoj pli ol fiksita ĉiujara ritmo. Maskloj skrapas ĉe rubaĵoj kaj folikuŝejoj ĉe siaj montrejoj en arbaraj klarejoj, el kie ili alvokas por allogi inojn. Ili montras la grandajn okulmakulojn en flugilplumoj kaj vostoplumoj al eventualaj partnerinoj dum staro laŭ memmontrado, kaj antaŭ ili kaj ĉe ili.
Výškovice (Bílovec)
Výškovice situas en katastra teritorio Výškovice u Slatiny kun areo 3,11 km².
Malaja pavofazano
Reproduktado
Kiel kutime ĉe Kokoformaj, la kontribuo de maskloj al reproduktado finas post seksumado. La nesto estas tre baza, konsista je nur kelkaj bastonetoj kaj grandaj folioj skrapitaj kune en firma grundo, ĉu sur termitejo proksime de la arbargrundo, aŭ sur la propra arbargrundo mem. P. malacense estas unu el malmultaj fazanoj konataj kun certe ovaroj de ununura ovo. Kovado daŭras probable 22–23 tagojn. Tiu specio ne estas malofte bredata en bestoĝardenoj.
Statuso kaj konservado
Pro pliiĝanta habitatoperdo, malgranda populacio kaj limigita teritorio, la Malaja pavofazano estas pritaksata kiel Vundebla ĉe la IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Ties klasigo estas VU A2cd+3 cd+4 cd, kio signifas ke ties nombroj malpliiĝis ĉirkaŭ du trionojn en la lasta jardeko, kaj ke tiu tendenco povus plui dum alia jardeko almenaŭ. Ĝi estas listita en la Apendico II de CITES.
Suledoj
Suledoj (science Sulidae) estas marbirda familio de la ordo de Pelikanoformaj birdoj. Ĝi enhavas la grupojn de suloj kaj naivuloj. Kolektive nomataj Suledoj, ili estas mezgrandaj marbordaj marbirdoj, kiuj kaptas fiŝojn kaj similajn predojn ĉefe per dealta plonĝado. La dek specioj en tiu familio estas ofte konsiderataj samgenranoj en pli malnovaj fontoj, kiu lokigas ĉiujn en la genro Sula. Tamen, Sula (veraj suloj nomitaj naivuloj) kaj Morus (suloj) povas esti facile distingataj pro morfologiaj kaj kutimaraj kaj pri DNA karakteroj. La Papasulo (Papasula) ricevis sian propran genron ĉar ĝi restas aparte el ambaŭ laŭ la menciitaj aspektoj. Ŝajne temas pri distinga kaj antikva stirpo, eble pli proksima al la suloj ol al la naivuloj.
Malaja pavofazano
Statuso kaj konservado
Senarbarigo estas la ĉefa minaco por tiu specio, kaj ĝi revenis al pli da duono de la lokoj kie ĝi troviĝis en la 1970-aj jaroj jam maltaŭgaj por ili. La disponebla habitato malpliiĝis je ĉirkaŭ tri kvaronoj dum tiu tempo, indike ke la populacio -ĉirkaŭkalkulata je 8,000 plenkreskuloj je 2008- estas proksima al maksimuma eble, ĉar malpli taŭga arbaro ne estas loĝata de P. malacense. Ili estis ĉasataj por manĝo aŭ por trofeo, sed kompare kun senarbarigo tiuj minacoj estas malgravaj nune.
Dum malgranda selektiva lignoproduktado estas tolerata de tiu birdo, ĝi dependas el sufiĉa ekzisto de unuaranga arbaro por survivi. Plej parto de Malajaj pavofazanoj nune loĝas en protektita areo en Malajzio, nome en Nacia Parko Taman Negara kaj Rezervejo Krau en Pahang, kaj eble ĉe Rezervejo de Cervoj kaj Fazanoj Sungkai Sambar en Perak kaj Rezervejo Sungai Dusun en Selangor. Estas ankaŭ kelkaj vidaĵoj de malpli strikte protektitaj areoj, kiaj Arbarrezervejo Pasoh en Negeri Sembilan. En areoj kie ili ricevas protekton kaj kie estas taŭga habitato, la Malaja pavofazano povas esti komuna, kaj iĝi blazona specio por ekoturismo kaj aliaj formoj de eltenebla disvolviĝo. Ekzistas populacioj en zooj, nombre 189 birdoj en 35 lokoj en 1993. Ties studo estas farata de la New York Zoological Society kaj de Wildlife Conservation International. La Departmento pri Naturo kaj Naciaj Parkoj de Malajzio preparas programon pri kaptiveca bredado por plifortigi la populacion en rezervejoj kaj eviti malfortigon de la specio per liberigo de kaptivbredataj birdoj.
Suledoj
Specioj
Temas pri dek specioj klasitaj en tri genroj: Papasula, Sula kaj Morus. Tamen kelkaj fakuloj lokigas ĉiujn en sama genro Sula.
Lachen-Speyerdorf
Je la 7a de junio 1969 la ĝis tiam memstara komunumo Lachen-Speyerdorf fariĝis urboparto de la rejnlando-palatinata sendistrikta urbo Neustadt ĉe la Vinstrato.
Suledoj
Specioj
Tiuj nomitaj Morus estas konataj propre kiel Suloj (angle “gannet”). Tiuj nomitaj ĉu Sula ĉu Papasula estas konataj kiel Naivuloj, Stultuloj aŭ Naivaj suloj (angle “booby”, hispane “piquero”).
Lachen-Speyerdorf
Situo
La urboparto Lachen-Speyerdorf situas 5 km sudorienre de la urba centro. La kompleta areo de la urboparto havas ĉ. 24 km². Al Lachen-Speyerdorf apartenas ankaŭ parto de la Palatinata Arbaro sudokcidente de Lambrecht kaj la domareto Iptestal, la forstdomo kaj la ruino de la Burgo Spangenberg. Tra Speyerdorf fluas la rivereto Speyerbach, maldekstra alfluanto de la rivero Rejno.
Suledoj
Aspekto
Pli precize ili estas ĉirkaŭ 60 al 85 cm longaj kun enverguro de ĉirkaŭ 140 al 175 cm. Ili havas longajn, mallarĝajn kaj pintecajn flugilojn, kaj tre longan, gradecan kaj tre lozanĝo-forman voston kies eksteraj plumoj estas pli mallongaj ol la centraj. Ties flugomuskoloj estas pli malgrandaj por permesi la malgrandan sekcon postulatan por forta plonĝado, kaj tiele ties flugilŝarĝo estas alta. Sekve ili estas tre aerodinamika, reduktante la trenforton por ke ties korpoj estu "torpedo-formaj" same kiel iome ebenaj.
Ili havas fortikajn krurojn kaj membranecajn piedojn, kun la membranreto konektanra la kvar fingrojn. Ĉe kelkaj specioj la mambranretoj estas tre brilkoloraj kaj uzataj por pariĝada memmontrado. La beko estas kutime rimarkinde kolora, longa, fortika ĉebaze, konusforma kaj pinteca, kun segilecaj bordoj. La supra makzelo kurviĝas suben iomete pinte kaj povas esti movata supran por ricevi grandan predon. Por eviti akvon dum plonĝado, la naztruoj eniras en la beko pli ol malfermi eksteren rekte. La okuloj estas angule antaŭen, kaj havigas pli ampleksan vidkampon per Duokula vidkapablo ol ĉe plej aliaj birdoj.
La plumaro estas ĉu tutblanka (aŭ helbruneca aŭ grizeca) kun malhelaj flugilpintoj kaj (kutime) vosto, aŭ almenaŭ iom malhelbruna aŭ nigra supre kun blankaj subaj partoj; suloj havas flavecan nuancon ĉe kapo. La vizaĝo kutime havas iome da nigraj markoj, tipe ĉe bridoj. Malkiel ties parenxoj (la anhingedoj kaj kormoranoj), la suledoj havas tre bone disvolvigitan uropigan glandon kies vaksecajn sekretaĵojn ili ŝmiras sur siajn plumojn por akvoprotektado kaj kontraŭparazita kontrolo. Ili mudas siajn vostoplumojn malregule kaj la flugoplumojn laŭtempe, tiele ke komence de la unua mudo, ili ĉiam havas iome da malnovaj plumoj, kelkajn novajn kaj kelkajn parte ĵuskreskintajn. Oni registris mudon kiel reago al periodoj de streso.
Distribuado kaj ekologio
Ili povas vivi ĝis 25 jaroj. La suledoj estas distribuataj ĉefe en tropikaj kaj subtropikaj akvoj. Ĉefe suloj, tamen, troviĝas ankaŭ en moderklimataj regionoj. Tiuj birdoj ne estas tute pelagaj marbirdoj kiel la rilataj Procelarioformaj, kaj kutime restas pli proksime al la marbordoj. Sed la abundaj kolonioj de suledoj kiuj ekzistas ĉe multaj insuloj de Pacifiko sugestas, ke ili ne malofte estas forpelitaj el siaj hejmaj teritorioj fare de ŝtormoj, kaj povas vangadi longdistance serĉe de sekura loko kie surteriĝi kaze de neceso.
Ili manĝas fiŝojn (aŭ kalmarojn) kiujn kaptas per dealte plonĝado (ĝis ekde 90 m.) per flugiloj malantaŭen falditaj. Ili povas fiŝkapti ĝis 9 m. Ĉiuj specioj manĝas tute enmare, ĉefe mezgrandajn fiŝojn and similgrandajn marajn senvertebrulojn (ekz. cefalopodoj). Multaj specioj manĝas komunume, kaj kelkaj specios sekvas fiŝkaptajn boatojn por profiti kadavraĵojn forĵetitajn ĉar aldona kaptado aŭ allogaĵoj. La tipa ĉaskutimo estas dealte plonĝado ĝis unu metro aŭ du subakven. Se la predo sukcesas fuĝi el la plonĝintajn birdojn dekomence, ili povas plu ĉasi ilin uzante krurojn kaj flugilojn por subnaĝado.
Kiel jam notite, la kutimaraj trajtoj de suloj kaj naivuloj diferencas konsiderinde, sed la Suledoj kiel tuto karakteras pro kelkaj kutimaraj sinapomorfoj: antaŭ ekflugi, ili bekindikas supren (suloj) aŭ antaŭen (naivuloj). Post surteriĝi denove, ili bekindikas suben. Kaj kiel reago al minaco, ili ne atakas sed skuas siajn kapojn kaj bekindikas al entrudulo.
Reproduktado
Partneroj estas monogamaj kaj dumvivaj. Ili kutime reproduktiĝas kolonie kaj manĝas arece. Masklo ekzamenas la kolonian areon elfluge kaj poste prenas nestolokon, kion li defendos lukte kaj per teritoria memmontrado. Masklo poste avertas inojn per specialaj memmontrado kaj alvoko. La nupta ceremonio por pariĝado vere estas tre prilaborita kaj mirinda, sed ne tiom varia kiom ĉe kormoranoj. Inoj serĉas la kolonion elfluge sed partneron perpiede. Post kiam la ino elektas masklon, paroj pluhavas siajn ligojn per plumaranĝado de unu al la alia kaj ofta kopulacio. Multaj specioj uzas siajn koloregajn (kaj mallongajn) krurojn kiel allogaĵo por pariĝado. Oni skuas kapon, longigas kolon kaj voston alĉielen, oni “jesas” kaj “neas” perkape kaj oni piediras ceremoniege kaj lantmove, dum oni montras la kolorajn krurojn kaj oni donacas al ino eretojn kiel ŝtonetojn, plumojn, ktp.
La ino demetas tipe 2 ovojn. La ovoj estas nemarkataj (sed povas iĝi makulecaj pro feko enneste), blankecaj, pale bluaj, verdaj aŭ rozkoloraj, kaj havas ŝirmon kiu similas al kalko. Ili pezas el 3.3 % al 8 % el la ina pezo. Kovado daŭras 42 al 55 tagojn, depende de la specio. Ambaŭ seksoj kovas; kiel ĉe ties parencoj ili ne havas kovareojn, sed ties piedoj iĝas sangovaskulecaj kaj varmaj, kaj la birdoj lokigas la ovojn sub la retomembranoj. La ovoj perditaj dum la unua duono de la kovado estas anstataŭataj.
Ĉe eloviĝo, la gepatroj movas la ovojn kaj poste la idojn sur siaj retegaj piedoj. La idoj eloviĝas senplumaj, sed tuj disvolvigas blankan lanugon. Ili manĝopetas per bekotuŝado al patra beko kaj manĝas regurgititan manĝon rekte el ties buŝo. Dekomence almenaŭ unu patro estas ĉiam atente la malfrumaturajn idon; post du semajnoj, ambaŭ gepatroj lasas la neston sengarde fojojn kiam ili fiŝkaptas. La tempo kiam la idoj elnestiĝas kaj sendependiĝas el siaj gepatroj ege dependas el la manĝodisponeblo. Rare pli ol unu ido survivas al matureco, escepte ĉe la Perua naivulo (Sula variegata) – kiu havas la plej grandan ovokvanton (2 al 4 ovoj) –, kaj malplej ofte ĉe la Blukrura naivulo (S. nebouxii). Kainismo fare de la plej forta el la du idoj estas ofta, nome idoj, kiel tiuj de aliaj birdoj, mortigas gefratojn por ke gepatroj nur unu idon prizorgu kaj oni certigu pri ties zorgado. Do, la plej aĝa ido mortigas la aliajn aŭ forĵetas ilin de la nesto kaj ĉu estas manĝitaj de aliaj ĉu mortiĝas pro malsatego.
Sistematiko kaj evoluo
La Suledoj estas rilataj al granda nombro de aliaj akvaj birdoj el kiuj ĉiuj ne havas eksterajn naztruojn kaj kovareon, sed havas ĉiujn kvar fingrojn kun membranreto kaj gorĝosakon. La plej proksimaj vivantaj parencoj de la Suledoj estas la Falakrokorakedoj (nome kormoranoj kaj tufkormoranoj) kaj la Anhingedoj (sagobirdoj). Tiuj lastaj estas iome intermezaj inter suledoj kaj kormoranoj, sed (kiel ĉe multaj kormoranoj) ili estas nesalakvaj birdoj en klado enhavanta aliajn marbirdojn, kaj ankaŭ simpleziomorfoj kun suledoj sed sinapomorfaj kun kormoranoj en kelkaj aliaj aferoj. Tiele la Suledoj ŝajne estas la plej malnova kaj plej distinga stirpo de tiuj tri, kiuj estas unuigitaj en subordo Sulae. Ene de ĝi, la Suledoj estas tipe lokitaj simple kiel familio; foje oni agnoskas ilin kiel superfamilio Suloidea, kie kelkaj el la prahistoriaj formoj (ekz. Empheresula, Eostega kaj Masillastega) kiel bazaj stirpoj distingaj el la vivantaj Suledoj. Tamen, la proponita familio Pseudosuledoj (aŭ Enkurosuledoj) estas preskaŭ certe nevalida.
La Sulae estis tradicie inkludataj en la Pelikanoformaj en ties eksmoda parafiletika situo. Sed pelikanoj, la nomiga familio de Pelikanoformaj, estas fakte pli proksimaj al ardeoj, ibisoj kaj plataleoj, la Martelbirdo kaj la Ŝubekulo ol al la suledoj kaj apuduloj. Agnoske tion, la Sulae estis proponitaj por separo en nova ordo Falakrokorakoformaj, kiuj inkludus ankaŭ la fregatojn (Fregatedoj) same kiel unu aŭ pliajn prahistoriajn stirpojn kiuj estas entute formortintaj nuntempe. La IOC Monda Birdolisto uzas Suloformaj kiel la proponita ordonomo.
Ene de tiu propra familio, oni agnoskas tri vivantajn genrojn. Studo de 2011 pri multaj genoj trovis, ke la Papasulo estas baza al ĉiuj aliaj suloj kaj naivuloj, kaj verŝajne diverĝis el ili antaŭ ĉirkaŭ 22 milionoj da jaroj, kaj la prauloj de la suloj kaj restantaj naivuloj disiĝis antaŭ ĉirkaŭ 17 milionoj da jaroj. La plej ĵusa komuna praulo de ĉiuj suloj vivis en la fina Mioceno antaŭ ĉirkaŭ 6 milionoj da jaroj, post kio la naivuloj rapide diverĝis. La suloj disiĝis pli ĵuse, nur antaŭ ĉirkaŭ 2.5 milionoj da jaroj.
La fosilia registro de suledoj estas tre etenda pro multaj formoj el Mioceno/Plioceno kiuj estis malkovritaj. Sed la stirpo de suledoj etendas reen al la Eoceno, kaj ĉio (kia la fregato de la komenca Eoceno nome Limnofregata) konsiderita, la suledoj ŝajne diverĝis el la stirpo kondukanta al kormoranoj kaj anhingoj antaŭ ĉirkaŭ 50 milionoj da jaroj (Ma), eble iom pli frue. La komenca evolua radiado formis nombron de genroj kiuj estas nuntempe komplete formortintaj, kiaj la nesalakva Masillastega (kiu, kiel supre jam notite, povus ne esti estinta modern-tipa suledo) aŭ la stranga Rhamphastosula (kiu havis bekon kun formo kia tiuj de Arasarioj). La modernaj genroj evoluis (kiel multaj aliaj vivantaj genroj de birdoj) ĉirkaŭ la limo inter Oligoceno kaj Mioceno antaŭ ĉirkaŭ 23 Ma. Microsula, kiu vivis dum tiu tempo, ŝajne estis pranaivulo kiu ankoraŭ havis multajn simpleziomorfojn kun suloj. Kiel ĉe la aliaj Falakrokoracioformaj, la suledoj originiĝis probable en la ĝenerala regiono de Atlantiko aŭ okcidenta Tetisa Maro – probable tiu lasta plie ol la unua, konsiderinte ke ties plej fruaj fosilioj estas abundaj en Eŭropo sed forestas el la bone studitaj samtempaj usonaj kuŝejoj.
Prahistoriaj suledoj (aŭ suloedoj) konataj nur el fosilioj estas la jenaj:
Por prahistoriaj specioj de la nunaj genroj, vidu la genrajn artikolojn.
La Prophalacrocorax ronzoni de la komenca Oligoceno en Ronzon (Francio) estis diverse lokigita en la genro de maranasoj nome Mergus, en Sula, kaj – post starigo de distinga genro por ĝi – en la Falakrokorakedoj. Ĉar ĝi verŝajne apartenas al Sulae kaj povus esti estinta antikva suledo (aŭ suloedo), el la tri klare proponitaj lokigoj neniu ŝajnas ĝusta.
Seksa egaleco
La seksa egaleco estas tendenco al la ideo ke kaj viroj kaj virinoj devas ricevi la samajn rajtojn, profitojn, egalecon de oportunoj, saman traktadon jure kaj devas estis traktataj samrespekte ĉiuj aspektoj de la ĉiutaga vivo: laboro, sano, edukado. La principo de egaleco kaj de nediskriminacio pro tialoj de sekso estas devigo de ĝenerala internacia juro kiu devigas ĉiujn ŝtatojn kaj pro sia unuaranga karaktero estas establita ĉiam kiel principo inspiranta la ceteron de la fundamentaj rajtoj.
Je tutmonda skalo, atingi la seksegalecon postulas ankaŭ la forigon de damaĝaj praktikoj kontraŭ virinoj kaj infaninoj, inter kiuj menciindas la seksa trafiko, la virinmortigo, la seksa perforto dum militoj inter aliaj praktikoj de kontraŭvirina perforto kaj kontraŭvira perforto. La Loĝantarfonduso de Unuiĝintaj Nacioj (FNUAP) deklaris, ke "spite, ke multaj internaciaj interkonsentoj konfirmas iliajn homajn rajtojn, la virinoj estas multe pli suferantaj ol viroj pro malriĉo kaj senalfabeteco. Ili havas malpli da aliro al propraĵoj, al kredito, al kapabligo kaj al dungado. Ili multe malpli ol viroj tendencas esti politike aktivaj kaj multe pli esti viktimoj de hejma perforto".
Dubová hora (Polomené hory)
Dubová hora (esperante: Kverka monto) (397 m s. m.) estas monto en distrikto Česká Lípa en Regiono Liberec, situanta proksimume 2,5 km okcidente de Dubá, en la samnomata katastra teritorio kaj parte sur teritorio de Pavličky. Sur la sudokcidenta deklivo situas solejo Horní Dubová Hora.
Geomorfologia envicigo
La monto apartenas al tutaĵo Ralska montetaro, subtutaĵo Doksa montetaro, distrikto Polomené hory, subdistrikto Vlhošťská vrchovina kaj Domašica unuo.
Aliro
Per aŭtomobilo eblas plej proksime alveturi ĝis Horní Dubová Hora. Sur la norda deklivo de la monto kondukas blua turisma marko (Dubá – Pavličky).
Adenophorea
Adenophorea aŭ Aphasmidia estis klaso de nematodoj. Ĝi estis plejparte forlasita de moderna taksonomio, ĉar estas fortaj pruvoj ke ĝi estas varia parafiletika kolektaĵo de nerilataj grupiĝoj de nematodoj.
Karakterizaĵoj kiujn oni supozis distingaj por la klaso estas inter alie: Krom tiuj, estis pliaj postulitaj komunaj karakterizaĵoj.
Aspektas ke kelkaj tiuj trajtoj estas pleziomorfaj, kaj tiel netaŭgaj por juĝi pri interrilatoj.
Bandia lingvo
La bandia lingvo (ankaŭ alilingve konata kiel bande, gbande, gbandi kaj gbunde), apartenas ak la lingvaro Mandea. Ĝi estas parolata unuavice en la nordo de Liberio fare de la bandia popolo kaj de ĉirkaŭ 12 000 personoj en Gvineo.
Moluka turfalko
La Moluka turfalko (Falco moluccensis) estas malgranda rabobirdo apartenanta al la genro Falco de la falka familio de Falkedoj.
Distribuado kaj habitato
Disvastigata tra Aŭstralazio, Hindomalajzio, kaj plej parto de Wallacea, la Moluka turfalko loĝas en herbejoj kun disaj arboj, maldense arbaj terkultivejoj, kaj bordoj de unuarangaj kaj altaj duarangaj arbaroj. Laŭlonge de arbaraj ŝoseoj, ili foje eniras en arbarojn kaj foje loĝas en klarejoj ene de arbaraj areoj. Oni scias, ke ili loĝas en areoj de homa setlejo.
Salacgrīva
Salacgrīva estas urbo en Latvia historia regiono Vidzeme, en la nordo de Latvio. Ĝi apartenas al distrikto Limbaži kaj situas en nordokcidenta parto de la distrikto, sur la bordoj de rivero Salaca. Salacgrīva situas apud la naturparko de Salaca rivervalo kaj en malgranda parto de Marborda herbeja naturparko. La distancoj al la plej gravaj centroj estas 44 km de Limbaži kaj 106 km de Rigo.