cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Beĥle (Freiburg)
Historio
La unua fojon Beĥle (latine "rivuli") estas menciitaj en historia dokumento de 1246.
Evidente Beĥle utilas kiel kanalizacio, sed ilia origina ĉefuzo estis provizado de freŝakvo, ĉar Freiburg havis nur malmultajn putojn, kaj tiuj krome ne liveris nur grundakvon sed estis mem provizitaj per akvo el tuboj, kaj eĉ tiel ne sufiĉis por ĉiuj homoj, bestoj kaj metioj en la urbo. Beĥle transportis relative puran riverakvon al ĉiuj stratoj.
Alia tre grava utilo de akvo el Beĥle estis ĝia daŭra disponebleco por estingi brulojn.
Hodiaŭ Beĥle estas aparte ŝatataj de turistoj por foti, infanoj por ludi kaj soifaj hundoj por trinki.
Teĥniko
Ne videbla por la rigardanto estas la subtera parto de la akvosistemo: La tuta sistemo havas longon de 15,5 km, la subtera parto de 6,4 km. La freŝa akvo estas prenita el rivero Dreisam ĉe la digo de Kartaus, kaj kondukita al la urbo per la Gewerbekanal (pormetia kanalo), el kiu subtera galerio (tunelo) ĉe la Schwabentor gvidas ĝin al la disbranĉiĝanta sistemo. 142 ladaj ŝoviloj kontrolas la fluon en la sistemo.
Sen iu ajn pumpilo la akvo trafluas la tutan sistemon. Por atingi tion oni devis arte konstrui la urbon kun konstanta malgranda dekliveto de 1-2°. Tio estis konstruata post la urbofondiĝo, kiel montriĝas en la domoj apud la Schwabentor, kiu ĉiuj havas pluretaĝajn kelojn (eblas rigardi tiajn en la hotelo Zum goldenen Bären aŭ en la Wentzingerhaus, la urba muzeo).
Tio kaj jeno
Laŭ Freiburg'a onidiro ĉiu, kiu senintence falas en iun kanaleton, revenos al Freiburg aŭ - laŭ alia versio - geedziĝas kun Freiburg'ano.
Maison Guiette
En Julio 2016, tiu domo kaj kelkaj aliaj verkoj de Le Corbusier estis enskribita en la listo de Monda heredaĵo de Unesko.
51.18367°N, 4.39325°W
Hondsrug
Kun longo de 70 km kaj averaĝa alto de 20 metroj super NAP (Normala Amsterdama Akvonivelo) ĝi estas por nederlandaj nocioj pejzaĝa giganto. La niveldiferencoj supozeble ekestis dum la glaciepokoj, kiam glaĉeroj suprenpuŝis enormajn kvantojn da sablo kaj silikargilo. La samaj glaĉeroj ankaŭ kunportis la enormajn ŝtonegojn kiuj estis uzataj de prahistoriaj loĝantoj por konstrui iliajn dolmenojn.
Cetere oni ankaŭ trovis faŭltojn en la subgrundo, kiuj iras en la sama direkto kiel la Hondsrug. Kelkiuj konsideras tion kiel la origino de la Hondsrug.
La (tiama) vilaĝo Groningen ekestis dum la karolinga epoko (717 tot 886) sur la norda finaĵo de la Hondsrug. La plej norda monteto estas klare videbla en la Herestraat — kiam ĝi ne estas plenplena de butikumantoj, do je dimanĉo. Pro tio flankstrateto ĉe la plej alta punkto ( 9 m super NAP) nomiĝas Hoogstraatje (Altstrateto).
La plej suda pinto estas la Haantjeduin (Virkokduno) apud Emmen, kun ĝia 26,5 m super NAP la plej alta natura pinto de Drenthe.
La nomo estus koruptiĝo de Hunze-rug (Hunze-dorso). La rivero Hunze fluas oriente de la sablodorso. Antaŭ la 19-a jarcento la Hondsrug ankaŭ estis nomata Bisschopsrug (Episkopdorso).
Konferenco de Eŭropaj Eklezioj
La Konferenco de Eŭropaj Eklezioj estas la regiona ekumena organizaĵo de la ortodoksaj, anglikana, prakatolika, luteranaj, reformitaj, uniaj kaj metodistaj eklezioj de Eŭropo. Ĝi estas unu el ok regionaj ekumenaj ligoj, kiuj sume kovras praktike la tutan teron. La katolika eklezio ne estas parto de la konferenco, sed pere de la konsilio de eŭorpaj katolikaj episkopaj konferencoj kunlaboras kun la Konferenco de Eŭropaj Eklezioj.
La organizaĵo havas sian sidejon en la ekumena centro en Ĝenevo (Svislando). En Bruselo kaj Strasburgo ekzistas kromaj oficejoj. La konferenco estas memstara organizaĵo, kiu tamen proksime kunlaboras kun la Monda Konsilio de Eklezioj. Konstanta celo estas subteni la unuecon kaj interkompreniĝon de laŭeble ĉiuj kristanoj.
Historio
La movado, kiu gvidis al la kreo de la organizaĵo, fontas el la epoko de la Malvarma Milito. La dispartigita kaj politike dividita Eŭropo malfaciligis eklezian kunlaboron, kvankam post la koŝmara Dua Mondmilito aparte sentiĝis la bezono superi naciajn kaj politikajn limigojn. Eta grupo de gvidaj ekleziaj personaĵoj en la okcidenta kaj orienta blokoj de Eŭopo engaĝiĝis interparoligi kaj interkomprenigi la kristanajn ekleziojn en la diversaj eŭropaj landoj kun siaj diversaj politikaj, ekonomiaj kaj sociaj sistemoj. Celo estis helpi al la diversaj kristanaj eklezioj de Eŭropo havi peran rolon por la internacia paciĝo kaj politika kompreniĝo sur la milite skuita kontinento.
Dum la jaroj 1953 kaj 1957 okazis unuaj sondaj kaj preparaj renkontiĝoj. Januare 1959 reprezentantoj el pli ol 40 eŭropaj kristanaj eklezioj por unua asembleo de la Konferenco de Eŭropaj Eklezioj kunvenis en la dania urbo Nyborg. Ĉi-tie dum 1960 ankaŭ kunvenis la dua kaj dum 1962 la tria asembleo.
Organiza formo
La konferenco estas asocio laŭ svisa juro. Supera organo estas la asembleo, kiu kunvenas minimume cixun sesan jaron. Inter la asembleaj kunvenoj 40-persona centra komitato respondecas pri la gvidado de la organizaĵo. Tiu komitato elektas 9-personan prezidantaron, la ĝeneralan sekretarion kaj la membrojn de komisionoj kaj laborgrupoj.
Kunkovice
Kunkovice estas municipo en Ĉeĥio, en Regiono Zlín, en distrikto Kroměříž. Vivas ĉi tie.
Kálnica
Situo
Kálnica estas alirebla fine de sakovojo. Nové Mesto nad Váhom troviĝas je 7 km-oj.
Londono
Londono (London, pron. /ˈlʌndən/) estas ĉefurbo kaj plej loĝata urbo de Anglio, Britio, kaj de la Unuiĝinta Reĝlando. Ĝi situantas en la sudoriento de Anglio kaj de la insulo Granda Britio apud la marenfluejo de rivero Tamizo. Ĝi estis grava urbo dum du jarmiloj. Ĝi estis fondita de la romianoj, kiu nomis ĝin Londinium. La antikva kerno de Londono, nome City of London, ampleksas 2.9 km² ene de mezepokaj limoj kaj ekde tiam ĝis almenaŭ la 19-a jarcento, la termino Londono aludis ankaŭ al la metropolo disvolvigita ĉirkaŭ tiu kerno. La kerno de tiu kunurbaĵo formas Grandan Londonon, nome regiono de Anglio regata de la Urbestro de Londono kaj de la Asembleo de Londono. Tiu kunurbaĵo kovras ankaŭ du anglajn graflandojn: la malgrandan distrikton de la Urbo Londono kaj la graflandon Granda Londono. Tiu lasta konstituas la plej majoritaton de Londono, kvankam historie ĝi estis disigita inter Middlesex (nune nuligita graflando), Essex, Surrey, Kent, kaj Hertfordshire. Tamen multaj loĝantoj de distriktoj kiuj estis historie parto de unu el tiuj graflandoj plukonsideras tiujn distriktojn kiel ne parto de Londono.
Londono produktas 17 % de la MEP de la Unuiĝinta Reĝlando kaj estas unu el la tutmonde plej grandaj komercaj centroj.
La moderna Londono konsistas el la du malnovepokaj urboj Londono kaj Westminster, kiuj kuniĝis al la nuntempa metropolo, en kiu loĝis (en 2006) oficiale 7 512 400 da homoj en la "Granda Londono" areo (areo pli granda ol 480 km²). Oni taksas, ke la tuta metropola areo havas inter 12 kaj 14 milionojn da loĝantoj.
Limigo de Londono
Oni konsideras la centron de Londono monumento staranta sur Charing Cross, situanta ĉe la samnoma stacidomo. La malnovaj romianoj markis la centron de Londonia per ŝtono en la urbocentro.
Geografio
En la graflando Middlesex situas Londono, kiu tamen jam ekde la 13-a jarcento estis administrata sendepende de la respektiva graflando. La nordokcidentaj antaŭurboj de Londono same estas parto de la historia graflando.
Ĉerivera situo
La granda Londono havas areon de 1 579 km². Ĝi entenas havenon ĉe la rivero Tamizo, kiu utilegas por ŝipa transporto. Londono estis fondita ĉe la norda bordo de la Tamizo kaj dum multaj jarcentoj ekzistis nur unu ponto por transiri la riveron, la tiel nomata London Bridge. Pro tio Londono evoluis plejparte norde de la Tamizo.
Post kiam en la 18-a jarcento estis konstruitaj aliaj pontoj, la urbo komencis ekspandi ĉiudirekten sen grandaj problemoj, ĉar ebena aŭ milde ondiĝinta pejzaĝo ĉirkaŭ la rivero prezentis nenian naturan obstaklon. Kvankam en la urbo estas kelkaj montetoj, kiel ekzemple Parliament Hill (la monteto de la parlamento) aŭ Primrose Hill, ili estas ne tre ampleksaltaj kaj prezentis nenian malhelpon al la evoluo de la urbo. Danke al tiuj ĉi faktoj Londono havas preskaŭ rondan bazplanon.
Klimato
Londono havas mildan klimaton. Someroj estas varmaj, sed nur malofte varmegaj, vintroj malvarmaj, sed malofte frostas, kaj pluvoj estas regulaj, sed ne tro densaj. Someraj temperaturoj nur de tempo al tempo superas 33 °C, kvankam tiuj ĉi altaj someraj temperaturoj lastatempe fariĝis pli kutimaj.
La plej alta temperaturo iam notita en Londono estas 37,9 °C. Ĝi estis mezurita sur la flughaveno Heathrow dum la varmega somero de la jaro 2003.
Densaj neĝofaloj estas preskaŭ nekonata fakto en Londono. Dum la lastaj jaroj neĝo aperis proksimume dufoje jare kaj ĝi falis ĝis alteco de proksimume 25 mm.
Malnovepoko
En la jaro 410 la romianoj retiris siajn trupojn kaj la loĝantoj senprotektaj suferis la rabadojn fare de ĝermanaj triboj. Post la konkero de Anglujo fare de la engloj kaj la saksoj Londinium iĝis ĝis la fino de la 5-a jarcento neloĝata ruinaro.
Mezepoko
En 1066 la normandoj konkeris Anglujon. La nova reganto, Vilhelmo la 1-a konfirmis la apartajn rajtojn de Londono. Rikardo Leonkora nomumis en 1189 la unuan lordurbestron, kiuj ekde 1215 estis elektitaj de la pli kaj pli potencaj komercistaj gildoj.
En 1209 estis finkonstruita la unua ŝtona ponto de Londono, kiu ĝis 1750 estis la nura ponto al la nuna urbocentro. Plurfoje la londonanoj suferis rabadojn de ribelemaj kamparanaj soldataroj. Tiel okazis en 1381 dum la Angla kamparana ribelo kaj en 1450 dum la ribelo de Jack Cade.
Dum la militoj de rozoj, kiuj finiĝis en 1485 per la kronado de Henriko Tudor al Henriko la 7-a, la urbo subtenis la partion de la Jorkoj. La Reformacio rompis la potencon de la eklezio, kiu ĝis tiam posedis ĉirkaŭ duonon de la tuta grundo. La disdivido de ekleziaj bienoj ekde 1535 estigis epokon de ekonomia kresko kaj Londono iĝis granda komercurbo.
Moderna epoko
Sed la atingo de la anglaj marklopodoj malfacile etendiĝis trans la maroj de nordokcidenta Eŭropo. La komerca vojo al Italio kaj la Mediteraneo normale trairis Antverpenon kaj super la Alpoj; ĉiuj ŝipoj trapasantaj tra la Ĝibraltara Markolo al aŭ el Anglio estis plej verŝajne italaj aŭ ragusaj. Post la re-malfermo de Nederlando al la angla navigado en Januaro 1565, tie startis forta pinto de komerca aktiveco. La Borso estis fondita en la dua duono de la 16-a jarcento. Merkantilismo kreskis, kaj monopolaj komerckompanioj kiel la Brita Orienthinda Kompanio estis establita, kaj la komerco etendiĝis al la Nova Mondo. Londono iĝis la ĉefa haveno de la Norda Maro, kaj migrantoj alvenis el Anglio kaj eksterlande. La populacio kreskis el ĉirkaŭkalkulita 50 000 en 1530 al ĉirkaŭ 225 000 en 1605.
En la 16-a jarcento, William Shakespeare kaj liaj samtempuloj loĝis en Londono en epoko de malamikeco kontraŭ la disvolvigo de la teatro. Je la fino de la Tudora periodo en 1603, Londono estis ankoraŭ tre maletenda. Okazis murdoklopodo kontraŭ Jakobo la 1-a en Westminster, dum la konspiro Gunpowder Plot la 5an de Novembro 1605.
En 1637, la regado de Karlo la 1-a klopodis reformi la administracion en la areo de Londono. La plano celis, ke la urbestraro etendu sian jurisdikcion kaj administradon super etendaj areoj ĉirkaŭ la urbo. Timante klopodon fare de la Krono por malpliigi la bienojn nome "liberty" de Londono, mankon de intereso por administri tiujn aldonajn areojn, aŭ rilaton kun la urbaj gildoj kiuj kunhavu povon, la urbestraro malakceptis. Poste nomata "The Great Refusal" (La Granda Malakcepto), tiu decido ege restas kiel tialo por la unika regostatuso de la Londona Urbo.
Dum la Angla enlanda milito la majoritato de Londonanoj apogis la flankon de "Roundheads" (parlamentistoj). Post dekomenca antaŭeniro fare de la "Cavaliers" (monarkistoj) en 1642, kio pintis en la bataloj de Brentford (1642) kaj Turnham Green, Londono estis ĉirkaŭata per defenda perimetra murego konata kiel Linioj de Komunikado. Tiuj linioj estis konstruitaj de ĉirkaŭ 20 000 personoj, kaj estis kompletigitaj dum du monatoj. Tiuj fortikaĵoj malsukcesis sian nuran pruvon kiam la "New Model Army" (Novmodela Armeo) eniris en Londono en 1647, kaj ili estis reniveligitaj fare de la Parlamento tiun saman jaron.
London suferis epidemiajn malsanojn pro pesto komence de la 17-a jarcento, kio pintis en la Granda pesto de 1665–1666, kiu mortigis ĝis 100 000 personojn, tio estas unu kvinono de la loĝantaro.
La Granda incendio de Londono ekflamis en 1666 en Pudding Lane en la urbo kaj tuj forbalais la lignajn konstruaĵojn. Rekonstruado postulis ĉirkaŭ dek jarojn kaj estis kontrolita de Robert Hooke  kiel "Surveyor of London". En 1708 la majstroverko de Christopher Wren nome Katedralo Sankta Paŭlo estis finkompletigita. Dum la Georga epoko, novaj distriktoj kiel Mayfair estis formitaj okcidente; novaj pontoj super la Tamizo kuraĝigis disvolvigon en Suda Londono. Oriente, la Haveno de Londono etendiĝis laŭrivere malsupren. La disvolvigo de Londono kiel internacia financa centro maturiĝis dum granda parto de la 1700-aj jaroj.
En 1762, Georgo la 3-a akiris Buckingham House kaj ĝi estis pligrandigita laŭlonge de la venontaj 75 jaroj. Dum la 18-a jarcento, Londono suferegis pro deliktoj kaj krimo, kaj la korpuso de policanoj kromnomita "Bow Street Runners" estis establita en 1750 kiel profesia polico. Totale, pli ol 200 krimoj estis puneblaj per mortopuno, kiel ŝtelo de maskotoj. Plej infanoj naskiĝintaj en la urbo mortis antaŭ atingi sian trian naskiĝtagon.
La kafejoj iĝis popularaj lokoj por debati ideojn, dum kreskis la legoscio kaj la disvolvigo de la presarto faris novaĵojn amplekse disponeblaj; kaj Fleet Street iĝis la centro de la Brita gazetaro. Post la invado de Amsterdamo fare de la Napoleonaj armeoj, multaj tieaj financistoj translokiĝis al Londono kaj la unua Londona internacia kunsido estis organizita en 1817. Je la sama epoko, la Royal Navy iĝis la unua plej grava militŝiparo de la mondo, funkcianta kiel serioza opozicianto de eblaj ekonomiaj rivaloj de Unuiĝinta Reĝlando. La nuligo de la Maizleĝoj en 1846 celis specife la malfortigon de la ekonomia povo de Nederlando. Londono tiam superis Amsterdamon kiel ĉefa internacia financa centro.
Lastaj jarcentoj
Londono estis la plej granda urbo en la mondo ĉirkaŭ 1831 ĝis 1925, kun loĝdenseco de 325 personoj por hektaro. Tiu troloĝado de Londono rezultis en epidemioj de ĥolero, kiu okazigis 14 000 mortojn en 1848, kaj 6 000 en 1866. Pliiĝanta trafikŝtopiĝado kondukis al la kreado de la unua loka urba fervoja reto en la mondo. Tio kondukis al la nova socia fenomeno konata kiel navedado por tiuj kiuj laboris en la urba centro, sed loĝis en la ĉirkaŭaĵoj kaj ĉiutage veturis tien kaj reen. La "Metropolitan Board of Works"" (Metropola Vorkoservo) kontrolis la infrastrukturan etendon en la ĉefurbo kaj en kelkaj el la najbaraj graflandoj; ĝi estis abolita en 1889 kiam estis kreita la "London County Council" (Londona Graflanda Konsilantaro) el tiuj areoj de la graflandoj ĉirkaŭ la ĉefurbo.
Londono estis bombardita de Germanio dum la Unua Mondmilito, kaj dum la Dua Mondmilito; la Blitz kaj aliaj bombardado fare de la Germana Luftwaffe mortigis ĉirkaŭ 30 000 Londonanojn, kaj detruis grandajn areojn de loĝejoj kaj aliajn konstruaĵojn tra la tuta urbo.
La Somera Olimpiko 1948 okazis en la origina Stadiono de Wembley, en epoko kiam Londono estis ankoraŭ rekuperante sin el la milito. El la 1940-aj jaroj antaŭen, Londono iĝis hejmo de multaj enmigrantoj, ĉefe el landoj de la Komunumo de Nacioj kiel Jamajko, Barato, Bangladeŝo kaj Pakistano, kio faris Londonon unu el la plej diversaj urboj tutmonde. En 1951, okazis la "Festival of Britain" (Festivalo de Britio) en la South Bank. La Granda Smogo de 1952 kondukis al la leĝo "Clean Air Act 1956", kiu finigis kun la situacio de "pea soup fogs" (fumonebuloj) pro kio Londono estis fame konata.
Dekomence starte meze de la 1960-aj jaroj, Londono iĝis centro de la tutmonda kulturo de junularo (vidu artikolon Kontraŭkulturo de la 1960-aj jaroj), nome por muziko, modo ktp., ekzempligita de la subkulturo en "Swinging London" (Swinging Sixties) Swinging aŭ Londonaj Sesdekaj jaroj asocia kun King's Road, Chelsea kaj Carnaby Street. La rolo de tendencejo estis revivigita dum la epoko de punko. En 1965 la politikaj limoj de Londono estis etenditaj por kongruigi ilin kun la kresko de la urba areo kaj estis kreita nova "Greater London Council" (Konsilantaro de la Granda Londono). Dum la Nordirlanda konflikto kun fokuso en Norda Irlando, ankaŭ Londono estis celo de bombatakoj fare de la IRA dum du jardekoj, starte per fama atenco en la tribunala areo de Old Bailey en 1973. Rasa diskriminacio rezultis en la tumultoj de 1981 en Brixton.
La loĝantaro de Granda Londono konstante malpliiĝis en la jardekoj post la Dua Mondmilito, el ĉirkaŭkalkulita pinto de 8.6 milionoj en 1939 ĝis ĉirkaŭ 6.8 milionoj en la 1980-aj jaroj. La ĉefaj havenoj de Londono translokiĝis malsupren laŭrivere al Felixstowe kaj Tilbury, dum la areo de la London Docklands iĝis areo por regenerado, kiel la disvolvigo de Canary Wharf. Tio ebligis pro la pliiĝanta rolo de Londono kiel grava internacia financa centro dum la 1980-aj jaroj. La Barieroj sur la Tamizo estis finkompletigitaj en la 1980-aj jaroj por protekti Londonon kontraŭ tajdaj leviĝoj el la Norda Maro.
La "Greater London Council" estis nuligita en 1986, kio lasis Londonon sen centra administracio ĝis 2000 kiam London-ampleksa registaro estis restaŭrita per la kreado de la "Greater London Authority" (Aŭtoritato de Granda Londono). Por celebri la starton de la 21-a jarcento, estis konstruitaj la Kupolo de la Jarmilo, la Londona Okulo kaj la Ponto de la Jarmilo. La 6an de Julio 2005 al Londono oni atribuis la organizadon de la Somera Olimpiko 2012, kio faris Londonon la unua urbo kiu iĝis gastiganto de la Olimpiaj ludoj trifoje. La 7an de Julio 2005, tri trajnoj de la Metroo de Londono kaj londontipa duetaĝa buso estis bombita en serio de terorismaj atakoj.
En 2008, la gazeto Time nomis Londonon kun Novjorko kaj Hongkongo kiel "Nylonkong", kun la enhavo kiel la tri plej influaj mondurboj. En Januaro 2015, la loĝantaro de Granda Londono estis ĉirkaŭkalkulita en 8.63 milionoj, nome plej alta nivelo ekde 1939. Dum la Britelira referendumo de 2016, la Unuiĝinta Reĝlando kiel tuto decidis forlasi la Eŭropan Union, sed majoritato de Londonaj voĉdonantoj voĉdonis por resti en la Eŭropa Unio.
Vidindaĵoj
La Brita Muzeo (British Museum) estas unu el la plej grandaj kaj bonkonataj muzeoj en la mondo, etnografia kolektaĵejo de la Unuiĝinta Reĝlando, en la distrikto Bloomsbury. La historio de la muzeo (kaj la libraro) reiras ĝis 1753, kiam la registaro aĉetis artotrezoron kaj libraron de Siro Hans Sloane (1660–1753). Ĝi malfermis la pordon en 1759 por la publiko en la tiama konstruaĵo Montagu Hous. La nuna muzea konstruaĵo estis konstruita inter 1823-1852 sur loko de la Montagu House, planita de Siro Robert Smirke, en klasikisma stilo. En posedo de muzeo troviĝas gravaj antikvaj kaj mezepokaj artotrezoraĵoj kaj artobjektoj. Oni ekspozicias la ortografiajn kolektaĵojn en la Museum of Mankind, en alia parto de Londono. La libraro de British Museum kuniĝis en 1973 kun aliaj gravaj kolektaĵoj kaj estiĝis la British Library.
Palaco Buckingham estas la oficiala Londona sidejo de la brita monarko. Origine konstruita por la Duko de Buckingham en 1703. La Reĝo Georgo la 3-a aĉetis la palacon en 1772 por la brita reĝa familio. Ekster la ĉefpordejo staras statuo de la Reĝino Viktoria (1819 – 1901), reĝino inter 1837 kaj 1901. La nomo de la strato kiu kondukas al la palaco estas The Mall [de mol]. Aŭtoj estas tie malpermesataj dimanĉe. La palaco estas grava loko por ŝtatceremonioj kaj tie oni povas vidi la mondfaman ceremonion “ŝanĝado de la gvardioj”.
Trafalgar Square (Placo Trafalgar, en Esperanto) estas placo de la centro de Londono (Britio), konstruita por rememorigi la Batalon de Trafalgar en kiu la brita ŝiparmeo venkis super la ŝiparmeoj franca kaj hispana ĉe la marbordoj de Kadizo, Hispanio. La origina nomo estis placo de Vilhelmo la 4-a, sed George Ledwell Taylor sugestis la nomŝanĝon. En la norda zono de la placo situis la realaj staloj de la epoko de Eduardo la 1-a, dum sude troviĝis la Charing Cross origina. Oni nuntempe konsideras la Charing Cross kiel la kerno de Londono kaj de ĝi oni mezuras ĉiujn distancojn. La placo estas kutima loko por manifestacioj politikaj kaj estas loko kie staras la kolono de Horatio Nelson.
Administra divido
Londono estas dividita en distriktoj kaj kvartaloj. Kvartaloj, distriktoj aŭ ĉefurboj de Londono estas:
Loĝantaro
La nombro de loĝantoj en Londono en la jaro 1801 estis proksimume 860 000 homoj, kontraŭ proksimume 670 000 loĝantoj en Parizo en la jaro 1802. Londono estis la tutmonde plej dense loĝata urbo ekde la jaro 1825 kaj restis tia ĝis 1925, kiam ĝi estis superita de Novjorko.
Por la loĝantoj de Londono oni iam uzas la vorton Cockney.
La urbo kaj ties 32 antaŭurboj (1.579 km²) havas oficiale 7 421 228 loĝantojn, kio envicigas ĝin kune kun Moskvo al plej dense loĝataj urboj de Eŭropo. Sekvantaj kontroloj precizigis tiun nombron je 7,29 milionoj. La oficiala nombro de loĝantoj de Londono en la jaro 2003 estis laŭ la ofico por naciaj statistikoj (angle Office for National Statistics) 7 387 900.
Etnoj
Dum popolnombrado en la jaro 2001 la loĝantoj de Londono klasifikis siajn etnajn grupojn jene:
Proksimume 21,8 % de la loĝantaro indikis naskiĝejon ekster la Eŭropa Unio. Irlandanoj estis pro nombro de proksimume 200 000 la plej grandnombra grupo de homoj naskiĝintaj ekster Granda Britio.
Religio
Apartenas laŭ la popolnombrado de 2001 58,25 % al iu eklezio kristana, 15,8 % estas senreligiaj.
Transporto
Londono ludas kernan rolon en la transportosistemo de Britio. La urbo estas nabo por hejma transporto, tiel kiel esti la pordego al Eŭropo kaj pretere.
Flughaveno
Londono estas grava internacia aviada transporto nabo. Ĝia primara flughaveno, nome flughaveno Heathrow, estas la plej aktiva flughaveno en Eŭropo por persona trafiko. Krom Heathrow, la urbo estas servita fare de pluraj aliaj malpli grandaj flughavenoj.
Antaŭurbaj Fervojoj
Densa reto de navedantaj fervojoj servas al Londono, precipe sude de la Tamizo, kie la Tubo ne alvenas. Preskaŭ ĉiuj de la fervojaj itineroj finiĝas ĉe finstacio ĉirkaŭ la urbocentro, kaj krome trajnoj iras el nordo al sudo kaj inverse, per la Thameslink. Post 2018 trajnoj ankaŭ povos iri el oriento al okcidento kaj inverse, per la Crossrail tunelo.
Interurbaj kaj Internaciaj Fervojoj
Trajnoj el Londono al la aliaj urboj de Britio forveturas de pluraj stacidomoj, laŭ sia direkto. Ekzemple, al okcidenta parto de Anglio kaj Suda Kimrio trajnoj forveturas de stacio ; al sudorienta kaj sudokcidenta parto de Anglio de Waterloo; de Victoria al suda bordregiono kaj Brajtono; de Euston al okcidenta parto de Anglio, Norda Kimrio kaj al Glasgovo; de King's Cross al nordorienta parto kaj al Leeds kaj Edinburgo; de Liverpool Street al orienta Anglio. Eurostar-trajnoj foriras de la stacio de St Pancras al Parizo (Gare du Nord) aŭ Bruselo (Midi/Zuid) tra la Manika Tunelo.
Amaskomunikiloj
London Evening Standard estas loka anglalingva tag-gazeto, aperanta en Londono, ĉiutage de lundo ĝis vendredo. Ĝi estas la plej grava loka respektive regiona vespera gazeto por Londono kaj la ĉirkaŭa areo; kovras novaĵojn pri naciaj kaj internaciaj temoj, kaj ankaŭ pri la financa distrikto de Londono.
Ekde 2014, .london estas aparta domajno de plej alta nivelo por asocioj kaj individuoj de la urbo.
Partneraj urboj
Krome interalie la urbopartoj Lewisham kaj Sutton (ekde 1968) aparte havas partnerajn rilatojn kun
Esperanto en Londono
Vidu Londona Esperanto-Klubo
Historie, Mary L. Blake gvidis unuan Esperanto-kurson en Londono komence de la 20-a jarcento.
9216 Masuzawa
9216 Masuzawa estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Satoru Otomo elde la observatorio de Kijosato, apud Hokuto (gubernio Jamanaŝi, Japanio).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Hitoshi Masuzawa, lektoro kaj konservisto de la Planetario kaj Astronomia Muzeo Gotoh de Tokio. Li gvidis historiajn esplorojn pri la ĉinaj konstelacioj.
Třebomyslice
Třebomyslice estas vilaĝo en Ĉeĥio situanta 4 km nordokcidente de Horažďovice en distrikto Klatovy proksime de limoj kun distrikto Strakonice kaj distrikto Plzeň-sudo. Ĝi falas sub urbo Horažďovice. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1381, kiam ĉi tie en bieno de reganto mortis Anna, vidvino post Oldřich. En alia bieno loĝis familio Dubští z Třebomyslic, kie estis en la jaroj 1396–1429 menciita certa Vilém Dubský z Třebomyslic. En la vilaĝo tiutempe estis menciita ankaŭ unu familio, kiu havis en ŝilado anseron, sed ĉirkaŭ la jaro 1448 la familio estis jam ekloĝinta en suda Bohemio. En la jaroj 1513–1519 estas ĉi tie menciitaj la unuaj loĝantoj de burgejo Chratští z Chrastu. La vilaĝo Třebomyslice estis en la jaro 1699 vendita al grafo Václav Vojtěch el Šternberk, kiu alligis ĝin al senjorujo Horažďovice. La nepriloĝata burgejo poste en la paso de la 18-a jarcento senspure pereis.
Post la jaro 1800, kiam la senjorujon Horažďovice akiris grafo Bernard Rummerskirch, estis en proksimeco 1 km de rando de la municipo Třebomyslice konstruita sur montopinto de Chrast etaĝa Gloriet. Temas pri sesflanka konstruaĵo, kiam en teretaĝo estis lokigita kuirejo kaj en la etaĝo manĝejo por senjoraro dum tempoj de ĉasadoj kaj promenoj. El la romantika objekto konserviĝis nur tute konservitaj perimetraj muroj.
Șerel
Șerel [ŝerel] (hungare: Serél, germane: Scherl) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Hațeg. En 1910 ĝi havis 905 loĝantojn (rumanoj); en 1992 613 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas el 1453. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Hunyad vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Pui.
2975 Spahr
2975 Spahr estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la astronomoj Hejno Jogannoviĉ Potter kaj A. Lokalov elde la observatorio de Cerro el Roble, sur la monto Cerro el Roble en Ĉilio.
Waregem
Waregem (, proksimuma prononco ) estas municipo en Belgio, kiu en la jaro 1999 ricevis la honortitolon "urbo". Komence de ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Kortrejko.
Ekde 1977 la municipoj Beveren, Desselgem en Sint-Eloois-Vijve apartenas al Waregem, la ĉefa municipo.
Luis E. González (astronomo)
Luis Eduardo GONZÁLEZ (naskiĝis la 6-an de januaro 1949, en San Fernando) estas ĉilia astronomo, li lernis ĉe la Liceo Neandro Schilling de San Fernando (Colchagua). .
Minor Planet Center atribuas al li la malkovron de du asteroidojn en 1981 kaj 1982. Li ankaŭ malkovris la C/1981 M1 (Gonzalez) kaj la malsimplajn lumajn variojn de la nana novao kaj varianta blanka nano GW Librae.
Trompfinaĵo
Trompfinaĵo estas en la harmoniscienco kadenco, en kiu la dominanto ne enbuŝiĝas -kiel atendite - en la tonikon, sed en toniko-anstataŭaĵon.
La elmetado de tia kadenco laŭ la tradiciaj voĉkondukaj reguloj rezultigas la duobligon de la trito en la akordo atingata per la tromfinaĵo. La atendata meloditono (en la kazo de la ilustraĵo la c en a-minoro) kutime konserviĝas, estas tamen surprizmaniere harmoniigata.
Jen aliaj ekzemploj por tromfinaĵoj:
Dumpase de la kompozicia historio tamen ankaŭ ebliĝis jenaj variaĵoj de tromfinaĵo:
Așchileu Mic
Așchileu Mic [aŝkileu mik] (Kisesküllő [kiŝeŝkulo]) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Cluj-Napoca. Așchileu Mic limas oriente kun Așchileu Mare, okcidente kun Ugruțiu (en komunumo Dragu, distrikto Sălaj), norde kun Adalin (distrikto Sălaj) kaj sude kun Berindu kaj Topa Mică. Administre ĝi apartenas al Așchileu Mare.
Historio
Ĝia unua skriba mencio estis en 1320. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (''Kolozs.
Loĝantaro
En 1910 ĝi nombris 723 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 388 (rumanoj, 11 % da hungaroj). Kolozs]]''). Așchileu Mic estas inter la malmultaj rumaniaj vilaĝoj, kies loĝantaro kreskis de 1992 al 2002. En la censo de 2002 la 403 loĝantoj deklaris jenajn etnecojn:
Balenoptero
La dorsnaĝila balenoptero aŭ kutima rorkvalo (Balenoptera physalus) el la ordo de cetacoj kaj familio de balenopteredoj vivas en ĉiuj oceanoj de la terglobo, precipe en la Antarkta Oceano. La spindel-forma balenoptero longas 19-20 metrojn kaj pezas ĉ. 50 tunojn. Ĝiaj okuloj, tre malgrandaj, troviĝas malantaŭe-supre de la buŝanguloj. La du aer-ŝprucigiloj estas sur la dorsa mezlinio antaŭ la okuloj. Ĝiaj dorsa, brusta kaj ventra naĝiloj ĉiuj estas malgrandaj, la dorso estas nigrebruna, tamen la koloro iom post iom blankiĝas ĉe la ventro. Ĉiu balenoptero havas 350-360 bartojn 70-90 cm. longajn.
Kristiánov (Bedřichov)
Kristiánov (germane: Christiansthal) estas domaro en Ĉeĥio, proksime de municipo Bedřichov en distrikto Jablonec nad Nisou. Dum tempo de preskaŭ cent jaroj ĉi tie agadis la plej signifa el arbaraj vitrofarejoj en Jizera montaro. Hodiaŭ ĝi ne estas daŭre loĝigita, sed en lasta konservita historia konstruaĵo estas ĉi tie en trafiko Monumento de vitrofarado en Jizera montaro kaj la domaro estas ŝatata celo aŭ haltiĝo en kelke da turismaj kaj biciklistaj vojoj. Konservita estas ankaŭ tombejo, kie estis sepultataj la loĝantoj de la domaro inkluzive de familio de posedantoj de la gisejo. La tombejo estas enskribita en Centra listo de kulturaj memorindaĵoj de Ĉeĥio..
Balenoptero
Somere la rorkvalo naĝas en malvarma maro por serĉi manĝaĵojn kaj vintre naskas idojn en varmeta akvo. Estas interese, ke la rorkvalo de la suda kaj norda hemisferoj neniam kontaktiĝas unu kun alia. Ili vivas arope, moviĝas en grupoj el 10-20 kaj eĉ 100. En la Antarkta Oceano ili manĝas eŭfaŭsiojn (Euphausia) kaj kopepodojn (Copepoda). Sed en la norda Pacifiko ili manĝas haringojn, rubandfiŝojn kaj eĉ sepiojn. Post ĉiu 2-3-minuta malprofunda mergado ili elakviĝas por spiri 5 sekundojn, ŝprucigante nebulan kolonon 6- 10 metrojn altan. Malprofunde merginte sin kelkfoje, ili do enmergiĝas en akvon maksimume 200 metrojn profundan ĉ. 15 minutojn. Ili estas la plej rapidmovaj inter la bartocetacoj (Mysticeti),ili povas naĝi 20 marmejlojn ĉiuhore. Vintre ili seksumas en varrneta maro. En la pariĝa tempo femala kaj maskla balenopteroj ĉiam moviĝas en paro. La gravedeco daŭras 11-12 monatojn. La novnaskita balenoptero longas pli o1 6 metrojn, maturiĝas post 8-10 jaroj kaj povas vivi 90-100 jarojn. Ili havas gravan ekonomikan valoron.
Kristiánov (Bedřichov)
Historio
La domaro estis fondita samtempe kun la vitrofarejo en la jaro 1775 surbaze de kontrakto inter grafo Kristián Filip Clam-Gallas kaj vitrofaristo Jan Leopold Riedel, al kies familio poste la gisejo en Kristiánov apartenis dum la tuta tempo de sia ekzistado. En la tempo de sia floro Kristiánov havis apud la propra gisejo kun altforno kaj fumtubo ankaŭ sian pastron (ekde la jaro 1780), lernejon (ekde la jaro 1848 ĝis la jaro 1887, kiam ĝi forbrulis), muelejon, segejon kaj propran tombejon, kie estis en la jaro 1800 sepultita Jan Leopold Riedel.
Balenoptero
Pro sia rapida naĝado la balenopteroj estis tre malfacile kapteblaj antaŭ la apero de moderna balenŝipo. En la lastaj 100 jaroj la balenĉasado disvolviĝis tre rapide, kio alportis al ili fatalon. Antaŭe la proksima maro de Ĉinio abundis je balenopteroj, sed nun ĝi estas malmulte frekventita de ili.
Paris von Lodron
Paris von Lodron (Paride Lodron) (naskiĝis la 13-an de februaro 1586 sur Castelnuovo di Noarna proksime de Rovereto, mortis la 15-an de decembro 1653 en Salcburgo) estis princĉefepiskopo de Salcburgo.
Vivo
Post la studoj en Trento kaj Bolonjo kiel ankaŭ ĉe la jezuitoj en Ingolstadt li iĝis kanoniko en Trento en 1605. Lia onklo Antonio cedis al li kanonikecon en 1606 en Salcburgo post lia elekto al katedralpreposto. En 1611 Lodron iĝis preposto en Maria Saal. Li senditis al tiklaj diplomatiaj misioj Romon post la demisio de ĉefepiskopo Wolf Dietrich von Raitenau (1612) aŭ en 1613 al la Reichstag-kunveno al Regensburg. En 1614 Lodron estis ordinita pastro. Li estis unu al la plej gravaj konsilistoj de arkiepiskopo Markus Sittikus von Hohenems kiu altrudis en 1616 al la katedralkapitulanoj Lodron kiel dompreposton. Krome Lodron iĝis prezidanto de la arkiepiskopa kortega ĉambro. Por neŭtraligi habsburgajn kaj vitelsbaĥajn interesojn la katedralkapitularo elektis en malfacila situacio de la Tridekjara milito en la 13.11.1619 jam en la unua balotdonado la politike kaj administracie spertan Lodron arkiepiskopo. Papa konfirmo sekvis, pro la vaka Seĝo nur en la 3.3.1621; la konsekro estis en la 23.5.
Graveco
Lodron regis 34 jarojn en tempo de gravaj politikaj kaj konfesiaj kvereloj. Salcburgio ne rekte intermiksiĝis en la mliton pro la admirinda neŭtralecpolitiko de Lodron. Li tamen plenumis siajn devojn kiel katolika princo disponigante kelkajn trupojn kaj pagante multe al la Katolika Ligo sed sukcesis domaĝi militimplikon rektan. Kvankam la iam florinta salcburgia valormetalekspluato ne plu komerce gravis, Lodron sukcesis pagi enormajn monsumojn al la Katolika Ligo. Lodron kunvenigis la de la antaŭulo Wolf Dietrich malgravecigitajn parlamentanojn de la diversaj klasoj (Landstände) kaj komisiis al ili samtempe responsi pri la pago. Ili altigis la impostopagdevojn tiom, ke iĝis kamaranaj ribeloj. Alia kaŭzo por ili estis ankaŭ la rekrutigo de kamparanidoj por la armeo.
La katedralĉefarkitekto Santino Solari komisiitis de li igi Salcburgon urbo laŭ venecia modelo. Krome multaj montpasejoj kaj burgoj fortikigitis en la tuta lando. Per la kreado de la taĉmentaro Landsturm (ĉ. 24000 soldatoj) li defendemigis la princolandon kiu dummilite estiĝis ankaŭ ekzilolando. Kiam la svedoj okupis Bavarion en 1632 minacante la sekurecon de Munkeno Lodron translokigis gravajn dokumentojn kaj trezorojn de tie al la salcburgia Kastelo Werfen. Kun princelektistedzino Elisabeth li travivis la militofinon 1648 en Salcburgo.
Fortigo de katolikismo
Malgraŭ la milito Lodron finis du projektojn de la pli fruaj princoj: en 1622 malfermitis la benediktana universitato (fondita en 1617 kiel gimnazio). La solena konsekro de la Katedralo de Salcburgo en 1628 simbolis kiel fino de la unua fazo de rekatolikigo de Salcburgio.
Por malhelpi la disvastiĝon de protestantismo en la montaj govioj Lodron instalis vikariejojn kun propraj animzorgantoj kaj lernejoj, enkondukis lernigon de la kateĥismo kaj kontroligis la disciplinon de la landa klerikularo. En multaj komunumoj iĝis fratioj por intensigi la preĝadon de la Rozario. Lodron subtenis la fondon de ordenaj filioj, ĉefe de la kapucenoj por kiuj li starigis monakejojn en Radstadt (ĉ. 1628), Tamsweg (1640), Mühldorf am Inn (1639) kaj Laufen (Salzach) (1654). Animzorgado por laboristoj en la salminejo de ĉe Dürrnberg apud Hallein kaj la zorgo pri la pilgrimkirko metitis en la manojn de la aŭgustenanaj kanonikoj en 1650. Jezuitoj intertempe senditis al la paroĥa kirko en Hallein. Al la tria ordeno de la kapucenaninoj, kiuj fuĝis antaŭ la almarŝantaj svedoj el Reutberg proksime de Bad Tölz kaj el Landshut, Lodron konstruigis en 1636 la t.n. Loreto-kirkon proksime de Kastelo Mirabell.
Sub Lodron rajtis Bartholomäus Holzhauser fondi porpastran seminarion, kiu translokitis postmilite (1649) al Ingolstadt. En 1631 Lodron fondis kolegion por nemonakaj pastroj honore al la Virgulino ĉe la Negho. La 13 klerikuloj, el ili minimume la duono konsistis el doktoroj de teologio aŭ kanonika juro, responsis pri la administrado kaj iĝis tre gravaj en ĉiuj ekleziaj reformdemandoj: ilia konsinantaro nomiĝis Erzbischöfliches Konsistorium kaj ekzistas ankoraŭ hodiaŭ. Kontraŭe, la el nobeloj konsistanta katedralkapitularo preferis okupiĝi pri aliaj aferoj. Alia tia kolegio fonditis en 1633 en Tittmoning.
Lodron ankaŭ famis pri nepotismo. Por la klerigo de estontaj oficiuloj en la servo de sia klano Lodron starigis en 1645 eĉ kolegion (Lodronisch-Marianisches Collegium) kaj alian en 1653 (Lodronisch-Rupertinisches Collegium). Kiel ĉefepiskopo kaj metropolito Lodron kvin fojojn destinis novajn episkopojn ĉiam preferante kandidatojn originantajn el la Lodron-familio.
Kastelo de Lublin
Kastelo de Lublin – reĝa kastelo en Lublin kun la Kastela Kapelo, unue konstruita en la 12-a jarcento. En la 13-a jarcento oni alkonstruis romanikan loĝejturon, multfoje alikonstruatan. En la jaroj 1831-1954 utiligata kiel malliberejo. De 1957 sidejo de Muzeo de Lublin.
Historio
En la jaroj 1824–1826, laŭ iniciato de Stanisław Staszic kaj projekto de S. Stompf, oni konstruis sur la monteto novan konstruaĵon laŭ la angla novgotiko, destinitan al malliberejo de Kongresa Pollando. Funkcion de la malliberejo la kastelo plenumis dum 128 jaroj. En la jaroj 1831–1915 estis ĉi tie la cara malliberejo, ĉefe por partoprenantoj de la bataloj pri sendependeco, interalie ribelantoj de la januara ribelo el 1863 kontraŭ la Rusa Imperio.
Germanaj-sovetaj reprezalioj
Dum la dua mondmilito kaj la germana okupado estis ĉi tie germana malliberejo tra kiu trapasis 40 mil personoj, ĉefe partoprenantoj de la rezistomovado. Granda parto de enprizonigitoj pereis en amasaj ekzekutoj (kiel pioniro de Esperanto juristo Czesław Pruski) kaj ekstermejoj. La 22-an de julio 1944, antaŭ forlaso de Lublin, funkciuloj de SS masakris ĉirkaŭ 300 enprizonigitojn de la kastelo.
Tuj post "liberigo" de la germana okupado la kastelon adaptis sovetia NKVD. Dum la dua soveta okupado de Pollando en la jaroj 1944–1954 oni enprizonigis ĉi tie ĉirkaŭ 35 mil polojn, kontraŭstarantajn al la komunista subpremo. El 515 verdiktoj pri mortpuno la vivon perdis 333 personoj.
12.02.1944: En la Kastelo estis 2521 malliberuloj. La 19-an de oktobro 1944 ĉefo de Pola Enlanda Armeo depeŝis al Londono, ke dum la lastaj tagoj oni arestis multe da oficiroj kaj soldatoj, kiuj estas deportataj de la Kastelo de Lublin en nekonatajn direktojn, kaj ke sen juĝejo oni pafmortigis 38 soldatojn.
Rezistado
16.01.1940: En Lublin fondiĝis konspira Centra Gvidantaro de Popola Movado kun gvidanto restanta ankoraŭ en malliberejo de la Kastelo (vespere liberiĝis).
Rudolf Mayer
Rudolf MAYER (naskiĝis la 13-an de oktobro 1837 - mortis la 12-an de aŭgusto 1865) estis ĉeĥa poeto.
Wildhaus
Wildhaus estis ĝis la 31-a de decembro 2009 komunumo en la elektodistrikto Togenburgo, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 1213 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007. Kun efiko de la 1-a de januaro 2010 ĝi estis kunigita kun la antaŭa komunumo Wildhaus al la nova komunumo Wildhaus-Malnov-Sankt-Johano.
Geografio
Wildhaus estas la plej alte super la marnivelo situanta komunumo de la Togenburgo. Ĝi troviĝas ĉe unu el la fontoj de la rivero Turo sur la samnoma montpasejo, kiu estas la akvodislimo inter la Rejno kaj la Turo. La plej alta punkto de Wildhaus estas la pinto de la monto Säntis.
Trafiko
Wildhaus troviĝas ĉe la poŝtaŭtobuslinio, kiu ligas Nesslaŭ kaj Buchs SG cirkulante sur la paseja vojoj inter la du lokoj.
Turismo
Wildhaus estas somer- kaj vintrosportloko. Du seĝtelferoj kondukas al Gamsalp kaj la monto Gamserrugg. Wildhaus apartenas kun Unterwasser kaj Malnov-Sankt-Johano al la skiregiono Supera Togenburgo, kiu krom diversaj seĝ- kaj aertelferoj ankaŭ disponas pri luraj skiliftoj.
La neĝfunikularo
Inter 1937 kaj 1949 en Wildhaus ekzistis aparta transportilo por la vintra turismo, nome neĝfunikularo. La neĝfunikularo konsistis el du grandaj sledoj, kiuj kiel ordinara funikularo funkciis kiel ŝnurlifto per ŝnuro, kiu tra pulio ĉe la monta stacio ligis la du sledojn. Sed anstataŭ sur reloj, la du sledoj glitis sur la neĝo.
Historio
En la jaro 1200 la Sinjoroj de Sax konstruis la Wildenburg (en Esperanto sovaĝa kastelo), kiu donis al la komunumo ankaŭ la nomon. En la jaroj 1313 kaj 1320 grandaj partoj de la Wildenburg estis venditaj al la Grafoj de Togenburgo. Post la morto de Frederiko la 7-a de Togenburgo en la jaro 1437 Hiltbrand de Raron heredis la regadon pri la tuta Togenburgo. Ek de la jaro 1439 Wildhaus formis propran komunumon kun privilegioj kiaj la rajto mem elekti komunumestron kaj havi propran tribunalon. En la jaro 1468 la sinjoroj de Raron vendis la Togenburgon al la Princa abatejo Sankt-Galo.
Kun efiko de la 1-a de januaro la ĝis tiamaj komunumoj Malnov-Sankt-Johano kaj Wildhaus estis kunigitaj al la nova komunumo Wildhaus-Malnov-Sankt-Johano.
Famaj personecoj
Wildhaus estas la naskiĝloko de la zurika reformaciisto Huldrych Zwingli (en Esperanto: Zvinglo). La patro de Zvinglo estis montarkamparano kaj krom tio oficis kiel komunumestro. Zvinglo ĉiam restis fiera pri sia kampara deveno kaj restis ĝis sia morto ligita al la valo de Togenburgo. La naskiĝdomo de Zvinglo, la Zvinglo-Domo hodiaŭ viziteblas kaj enhavas muzeon. Krome la reformita eklezio de Zuriko posedas memore al la reformatoro en Wildhaus renkontiĝcentron, kiun povas lui ankaŭ aliaj organizaĵoj, kaj kiu taŭgas por kongresoj kaj konferencoj.
Mariah Carey
Mariah CAREY (naskiĝis la 27-an de marto 1970) estas usona popmuzika kantistino, tekstistino kaj proponistino. Ŝi estas unu el la plej sukcesaj kaj vendokapablaj kantistinoj de la mondo. Ŝi havas sume 17 komponaĵojn sur la unua loko en Usono kaj nur Beatles estas antaŭ ŝi. Kiel unu el tri virinoj, kiuj vivtenas sin per la kantado, ŝi lokiĝis sur la sesa loko kiel la plej riĉa virino en la amuziga industrio.
6271 Farmer
6271 Farmer estas malrapide rotacianta asteroido de la interna asteroida zono, ano de la hungaria familio.
Nomo
Ĝia nomo honoras la usonan scienciston Crofton Bernard Farmer, sciencan vizitanton al la Jet Propulsion Laboratory. Li ĉefe esploris pri la tera kaj planeda atmosferoj kaj li trifoje ricevis la medajlon de la NASA por scienca plenumado.
Duonfinaĵo
Duonfinaĵo estas en la muzikteorio harmonia finaĵo, kiu lokas sur la dominanto de la bazotonalo. Je tio unuflanke okazas, ke oni povas aŭdi la dominanton kiel tia (ekz. en la mezo de oktaktaj periodoj), aliaflanke tamen eblas, ke la peco jam antaŭe moduliĝas en la dominanton kaj pro tio estas ekkonebla nur necerte (ekz. je la flankofrazo de la sonata ĉefmovimenta formo). Jen ekzistus fakte plenfinaĵo, ĉar la tonala centro forŝoviĝis. Sed ĉar la flankofrazo principe estas sentata kiel streĉoriĉa kontrasto al la ĉefa frazo, tamen estas eble, diri de duonfinaĵo.
1-a kazo: duonfinaĵo sen modulado
Ĉar mallonge antaŭ la dominanto je la fino de la unua duono aperas la subdominanto kaj ties paralelo, oni aŭdas la dominanton klare kiel tia.
Kadens
Péter Jecza
JECZA Péter [jeca] estis rumania hungara skulptisto naskita la 16-an de oktobro 1939 en Sfântu Gheorghe kaj mortinta la 24-an de marto 2009 en Temeŝvaro. Li estis la pli juna frato de redaktoro Tibor Jecza.
Kariero
Péter Jecza pristudis skulptoarton en Kluĵo inter 1957 kaj 1963 en la Arta Altlernejo Ion Andreescu sub la direktado de András Kós kaj Romulus Ladea.Poste li instruis en Timişoara ĝis 1989 en altlernejoj. De 2005 li estas ano de la Hungara Artakademio. Li ricevis la Internacian Artpremion Dr-ro Ludwig Linder en 1975, ormedalon de la Internacia Skulptobienalo de Ravenna.
Individuaj ekspozicioj
Wuppertal (1972), Bukareŝto, Hofgeismar (1973), Wuppertal, Hofgeismar (1977), Aeugsterhal (1978), Wuppertal (1981), Cluj-Napoca, Wuppertal (1982), Düsseldorf (1983), Köln (1984), Basel, Wuppertal, Lugoj (1986), Basel (1987), Essen (1990)
Vleteren
Vleteren (nederlande:[VLE:t'ren]) estas municipo en Belgio. Komence de ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Ipro.
Ekde 1977 la municipoj Oostvleteren, Westvleteren kaj Woesten apartenas al Vleteren, la ĉefa municipo.
Stefan Melak
Stefan MELAK, pseŭdonomoj Jan Ostrogski, Lida A., Wilno Z. (naskiĝis la 13-an de aŭgusto 1946 en Varsovio — mortis la 10-an de aprilo 2010 en Smolensk) – aganto por sendependeco en la Pola Popola Respubliko, prezidanto de la Komitato de Katin, ĵurnalisto.
Vivkuro
Filo de Józef kaj Donata Mazińska. Studis jurosciencon en Varsovia Universitato. Partoprenis politikan krizon de marto 1968. En 1974 kun la fratoj Andrzej, Arkadiusz kaj Sławomir fondis Krąg Pamięci Narodowej (Rondo de Nacia Memoro). En 1979 kun inspiro de Stefan Melak kaj pastro Wacław Karłowicz fondiĝis Konspiracyjny Komitet Katyński (Konspira Komitato de Katin).
De 1979 estis membo de sendependeca politika partio KPN (Konfederacio de Sendependa Pollando). En la jaroj 1980-81 estis redaktano de ĝiaj periodaĵoj „Niepodległość“ (Sendependeco) kaj „Gazeta Polska” (Pola Gazeto).
Gvidis laŭtan konspiran akcion starigi la 31-an de julio 1981 en t.n. Dolinka Katyńska (Katina Valeto) en la Tombejo Powązki en Varsovio la unuan en Pollando „Monumenton al Katin", kiun faris el granito lia frato Arkadiusz Melak kaj kiu pezis kelke da tunoj. La monumento post kelkaj horoj estis forigita post interveno de soveta ambasadejo. La monumenton depostulis eĉ la unua Kunveno de Sendependa Aŭtonomia Sindikato “Solidareco” en Gdańsk Oliwa. Ĝi retroviĝis nur julie 1989. Denova starigo kaj malkovro de la monumento okazis la 8-an de septembro 1995.
Melak estis internigita de komunista registaro pro kontraŭkomunista agado kaj partopreno en kunvenoj de Solidareco. Post liberigo aktive partoprenis subteran movadon de Solidareco. Inter alie okupiĝis pri eldonado samizdata de libroj pri Katin. Estis eldonisto kaj konspira redaktoro de Wydawnictwo Polskie (Pola Eldonejo), en kiu dum la jaroj 1983-89 eldonis dekkelkajn librojn kun pluraj afiŝoj, flugfolioj kaj broŝuroj, ktp. Organizis ankaŭ presadon kaj distribuadon de pluraj titoloj de gazetaro de la subtera Solidareco. Plu partoprenis en la agado de KPN, i.a. dum la 2-a Kongreso la 22-an de decembro 1984.
De lia inspiro en 1991 en Miednoje kaj Ĥarkovo oni starigis krucojn memorigantaj polojn murditajn de NKVD en 1940.
En 2007 estis membro de Honora Komitato de Apogo al la partio Juro kaj Justeco. Estis estrarano de Stowarzyszenie Wolnego Słowa (Asocio de Libera Vorto) kaj aganto de Stowarzyszenie Olszynka Grochowska (Asocio Olszynka Grochowska).
Publikigis en "Pola Gazeto" kaj "Nasz Dziennik" (Nia Ĵurnalo).
La 24-an de aprilo estis enterigita en la smolenska segmento de la Armea Tombejo en Powązki.
Distingoj
La 11-an de novembro 2006 distingita de la prezidento Lech Kaczyński per Komandora Kruco de la Ordeno de Polonia Restituta.
La 16-an de aprilo 2010 estis postmorte distingita per Komandora Kruco kun Stelo de la Ordeno de Polonia Restituta.
Libroj
Katyń : [Kozielsk - Starobielsk - Ostaszków], Warszawa : Archikonfraternia Literacka, 1989.
''Krzyk o świcie. Katyń w poezji'' (Krio dum mateniĝo. Katin en poezio) (kunlaborantino Alicja Patey-Grabowska), Warszawa : "Królowa Apostołów", 1989
Powstanie Listopadowe - 170 rocznica (Novembra ribelo - 170 jardatreveno : Reĝa Kastelo, scienca sesio: materialoj redaktitaj kun Wacław Karłowicz, Warszawa : Krąg Pamięci Narodowej, 2000. ISBN 8370104120
Bibliografio
Stefan Melak, [en:] ''Opozycja w PRL. Słownik biograficzny. 1956-89'' (Opozicio en Pola Popola Respubliko. Biografia vortaro)., volumo 3, Ośrodek KARTA, Warszawa 2006, p. 182-184.