cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Plorturto
Kutimaro
La plorturto manĝas ĉefe semojn, inkludante tiujn kaj de indiĝenaj kaj de enmetitaj plantoj. Tio faras pli ol 99 % de ties dieto. Rare ili povas manĝi helikojn aŭ insektojn. La plorturto ĝenerale manĝas sufiĉe por plenigi sian kropon kaj poste ekflugas por digesti ripoze. Ili ofte englutas sablerojn aŭ ŝtonetojn por helpi la digeston. La specio kutime manĝas surgrunde, inkludante birdomanĝejojn. Ĉe birdomanĝejoj la plorturto estas allogata de unu el la plej ampleksa diverseco de semoj inter ĉiu nordamerika birdo, kun prefero por la semoj de maizo, milio, kartamo kaj sunfloro. La plorturto ne fosas por trovi semojn, sed manĝas nur tion kio estas facile videbla. Ili foje ripozas sur plantoj kaj nutras sin el tiuj.
Ĉefaj predantoj de tiu specio estas tagaj rabobirdoj, kiel falkoj kaj akcipitroj. Dum nestumado, ankaŭ korvedoj, kelkaj ikteredoj, katoj aŭ serpentoj kolubredoj povos predi iliajn ovojn. Birdoj de la genro Molothrus rare parazitas la nestojn de la plorturto. La plorturto rifuzas ĉirkaŭ trionon de la ovoj de tiu ovoparazito en siaj nestoj kaj ties vegetarana dieto estas maltaŭga por ili.
La specio estas forta fluganto, kapabla de rapideco de ĝis 88 km/h.
Taksonomio kaj distribuo
La plorturto havas ampleksan teritorion de preskaŭ 11 milionoj da kvadrataj kilometroj. La specio estas loĝanta tra la Grandaj Antiloj, plej parto de Meksiko, Usono kaj plej suda kaj orienta Kanado. Pleje oni vidas en suda Kanado kaj la plej norda centra Usono tiujn birdojn en somero, dum ĉe Centrameriko oni vidas ilin vintre. Tiu ĉi specio estas vaganta en norda Kanado, Alasko, kaj Sudameriko. Tiu ĉi specio estis almenaŭ sep fojojn en Okcidenta Palearkto laŭ informoj de Britio (5), Azoroj (1) kaj Islando (1). En 1963, la plorturto estis enmetita en Havajo. Pro tio ekde 1998 estis eta loĝantaro en Norda Kona. Ekde kiam la Sokora turto estis malaperigita el la insulo Sokoro, la plorturto ekaperis tie ekde almenaŭ 1988.
Konico
Konico estas urbo, situanta en Epiro, Grekio apud la Albana landlimo. Ĝi situas sur la deklivo de unu el la montoj de la Pindos montaro, preterrigardanta la valon kie la rivero Aoos renkontas la riveron Voidomatis.
Konico estas regiona centro por multaj malgrandaj vilaĝoj de Pindos, ĉar en ĝi estas butikoj, lernejoj kaj hospitaloj. Ĝi certe estas bona ekpunkto por turistoj kiuj volas esplori la Pindos montojn, aŭ kiuj volas  vojaĝi per flosilo (angle:rafting) en la rivero Aoos aŭ glisparaŝutadi.
Plorturto
Taksonomio kaj distribuo
La plorturto okupas plej grandan parton de taŭgaj medioj, inkludante urbajn areojn, farmojn, herbejojn kaj maldensajn arbarojn. Ĝi evitas marĉojn kaj densajn arbarojn. Oni konas, ke ĝi povas nestumi tiom en arboj en urboj kiel Novjorko, Ĉikago kaj Atlanto, kiom ĉe arbaroj de la Apalaĉaj Montoj aŭ de la Roka Montaro.
Plej parto de la plorturto migras tra flugovojoj ĉefe superteraj. Printempa migrado norden daŭras el malfrua Marto ĝis Majo. Aŭtuna migrado suden daŭras el malfrua Aŭgusto ĝis Novembro. Migrado okazas plej ofte dumtage laŭ aroj. Birdoj de Kanado migras plej longdistance, probable por vintri en Meksikio aŭ eĉ pli suden. Tiuj kiuj pasas someron pli sude estas pli loĝantaj, kun pli mallongdistanca migrado. Ĉe la suda parto de la teritorio, la Plorturto ĉeestas la tutan jaron.
La plorturto estas parence rilata al la Orelturto (Zenaida auriculata) kaj la Sokora turto (Zenaida graysoni). Kelkaj fakuloj priskribas ilin kiel formantajn superspecion kaj tiuj tri birdoj estas foje klasitaj kiel separata genro Zenaidura, sed la nuntempa klasigo havas ilin inter la aliaj specioj de la genro Zenaida. Krome la Sokora turto estis foje konsiderita samspecifa kun la plorturto, kvankam kelkaj diferencoj en kutimaro, voĉo kaj aspekto pravigus separigon kiel du diferencaj specioj. Dum la tri specioj formas subgrupon de Zenaida, uzi separitan genron malhelpus la monofilon de Zenaida igante ĝin parafila.
Estas kvin subspecioj de plorturto :
La teritorioj de plej parto de la subspecioj koincidas iomete, kun tri en Usono aŭ Kanado. La Okcidentantila subspecio troviĝas tra la Grandaj Antiloj. Ĝi ĵus invadis la rifojn de Florido. La Orienta subspecio troviĝas ĉefe en orienta Nordameriko kaj Bermudo kaj la Bahamoj. La okcidenta subspecio troviĝas en okcidenta Nordameriko kaj partoj de Meksikio. Plej parto de la kanadaj birdoj estas ankaŭ de la okcidenta subspecio. La Panama subspecio troviĝas en Centrameriko. La subspecio de la insulo Clarion troviĝas nur en tiu insulo Clarion, ĉe la Pacifika marbordo de Meksikio.
La plorturto estas foje nomita Amerika plorturto por diferencigi ĝin disde el la malproksime rilataj birdoj de la specio Afrika plorturto (Streptopelia decipiens). Ĝi estis iam ankaŭ konata kiel Karolina plorturto. La sciencan nomon de la genro komponis en 1838 la franca zoologo Charles L. Bonaparte honore sian edzinon, Princino Zénaide. La "plora" parto de ĝia komuna nomo devenas el ĝis voĉo.
La kvin subspecioj de la plorturto aspektas simile kaj ne estas facile diferenceblaj. La nomiga subspecio posedas pli mallongajn flugilojn kaj estas pli malhela kaj sablokolora ol la "mezaveraĝa" Plorturto. Z. m. carolinensis havas pli longajn flugilojn kaj fingrojn, pli mallongan bekon kaj estas pli malhela. La okcidenta subspecio havas pli longajn flugilojn, pli longan bekon, pli mallongajn fingrojn kaj estas pli senkolora kaj hela. La panama Plorturto havas pli mallongajn flugilojn kaj krurojn, pli longan bekon kaj estas pli griza. La subspecio de la insulo Clarion posedas pli larĝajn piedojn, pli larĝan bekon kaj estas pli malhelbruna.
Konserva statuso
La nombro de individuoj de plorturto estas supozata de BirdLife International je ĉirkaŭ 130 milionoj. La granda loĝantaro kaj ampleksa teritorio estas kialo por supozi, ke la plorturto devas esti konsiderate kiel malplej zorgiga, tio estas ĝi ne suferos tujan riskon. Kiel ĉasbirdo, la specio ankaŭ ne estos endanĝerita ĉar 45 milionoj pafitaj de ĉasistoj ĉiujare ne estos tro kompare kun la multnombra loĝantaro. Estas iaj pruvoj de malpliiĝo en okcidentaj areoj de ties teritorio.
Tiu specio bonfartas en areoj ŝanĝitaj de homoj. Dum setlantoj kaj enmigrantoj klarigis la arbarojn kiuj iam kovris multe de Nordameriko kaj ekis novaj rikoltoj, novaj medioj malfermiĝis por la specio. Ĝi estas unu el la plej komunaj birdoj de Nordameriko.
Kiel simbolo kaj ĉe artoj
La orienta plorturto (Z. m. carolinensis) estas la oficiala simbolo de paco en Viskonsino. Tamen estas, ironie, ankaŭ laŭleĝe ĉasi la Plorturton en Viskonsino. Tiu birdo estas ankaŭ la birdo de paco en la ŝtato Miĉigano.
La plorturto aperas kiel Karolina plorturto en la bildo 286 de la serio Birds of America de Audubon.
La plorturto aperas ankaŭ en la kanto "Shelter from the Storm", de Bob Dylan kaj en "Cross Out the Eyes", de Thursday.
Afrika ansero
La Afrika ansero estas raso de Bredansero. Ili fakte ne estas el Afriko en tute, Afrikaj bredanseroj estas descendaj el natura Cigna ansero, ĝuste kiel ties parenco la Ĉina ansero. Kvankam ili kunhavas similajn karakterojn (kiaj kolorvarioj), ambaŭ povas esti distingataj el la pli granda gorĝohaŭtaĵo de kaj diferenca formo de la bekobaza karunklo de la Afrika ansero. Afrikaj anseroj estas ankaŭ iom pli fortikaj ol la Ĉinaj anseroj, kaj estas famkonataj pro sia pli afabla temperamento.Ekzistas du teorioj pri la deveno el la bredoraso: la unua asertas ke la Afrikaj estas rezulto de kruciĝo de Cignaj anseroj kun Ĉinaj anseroj, dum la alia asertas ke ili estas puraj devenoj el la Cigna ansero, kaj ties unikaj trajtoj estus simple rezulto de selekta bredado. Ĉiukaze ĝi ekzistis kiel distinga bredoraso almenaŭ ekde mezo de la 19a jarcento, kaj estis akceptita en la standardoj de la American Poultry Association en 1874.
Afrikaj anseroj aperas en tri kolorvariantoj: Bruna, Sablokolora kaj Blanka. Brunaj havas nigrajn bekojn kaj karunklojn, kaj plumaron kun neregulaj nuancoj, el tre helaj al malhelbrunaj. Blankaj havas tutblankajn plumarojn kaj oranĝecajn bekojn kaj karunklojn.
Saint-Laurent-de-Cuves
Saint-Laurent-de-Cuves estas franca situanta en departemento Manche, regiono Normandio.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Saint-Laurentais.
Albano Laziale
Historio
Dum la 9a aŭ la 8a jarcento a.K. troviĝas spuroj de la fama urbo de Alba Longa, kies precisa loko ne estas konata.
En 326 p.K. la imperiestro Konstantino konstruigis katedralon kiu ankoraŭ ekzistas, kvamkam kovrita de gipsoj de la XVII jarcento.
Dum la Mezepoko Albano ne malaperis, sed iĝis pli malgranda. Minimume dufoje (1168 kaj 1436) Albano estis detruata, sed ĉiam renaskiĝis.
Ekde 1870 Albano apartenas al Italio.
Orom
Bazaj informoj
Orom, (ankaŭ hungare), serbe Ором estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto Norda Banato (tamen geografie en regiono Baĉka), en municipo de Kanjiĵa.
Situo
Orom situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Subotica-Senta. La lasta troviĝas 23, Kanjiĵa 21, Subotica 19, la aŭtoŝoseo 15 km-ojn for.
Historio
Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. Post la turka erao diversaj popoloj alvenis al la senhomaj lokoj. Longa vico da farmoj formiĝis ĉi tie. La fervojo atingis la lokon en 1889, kie lernejo konstruiĝis en 1893. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj iĝis parto de Hungario ĝis 1944. Orom iĝis vilaĝo en 1848. En 2002 loĝis en Orom 1561 da homoj, (hungaroj 1471 (94 %), serboj 35 (2 %), kroatoj 11 (1 %) kaj aliaj).
Ĝmelkomunumo
Köröstarcsa, Hungario
Berini
Berini (hungara lingvo: Temesberény) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Timișoara. En 1910 ĝi havis 1171 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, ciganoj); en 1992 495 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1333. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Temes vármegye). Administre ĝi apartenas al Sacoşu Turcesc.
Allumiere
Allumiere estas komunumo de Italio.
Falkenstein (Saksa Svislando)
Falkenstein estas izolita impona grejsroko en Elba Grejsmontaro vidalvide de la rokoformacio Schrammsteine, kiu atingas altecon de 378 metroj super la maro kaj de preskaŭ cent metroj super la ĉirkaŭaĵo..
Ĝia supro estas alirebla nur de grimpistoj. Ili povas uzi 41 grimpovojojn (de diversaj gradoj de malfacileco), kiuj siavice ofertas variaĵojn. Entute ekzistas pli ol cent ebloj atingi la rokosupron.
En mezepoko ĝi estis uzata kiel signalstacio por rokoburgo sur "Neuer Wildenstein".
En la jaro 1451 Saksio transprenas la rokon el bohema posedo. Gimnastikistoj el Bad Schandau en 1864 unuafoje surgrimpis la rokon. Tiun okazaĵon oni rigardas naskohoro de la grimpado en Saksa Svislando.
Yuki Kawakami
Yuki Kawakami (川上 優樹, n. ) estas japana futbalisto.
Li ekde la jaro 2020 futbalas ĉe la unua vira teamo de la klubo Thespakusatsu Gunma‎.
E36
La kombino E36 havas plurajn signifojn:
Kiŝo
Kiŝo (quiche) aŭ lorena kiŝo estas nedolĉa torto, plejofte farita el foliopasto kun ovoj, lardo kaj kremo. Oni plejofte surtabligas kiŝon, kiam ĝi estas ankoraŭ varma.
La nomo estas francdevena, sed origine deriviĝis de la germana vorto Kuchen (kuko).
Estas multaj receptoj kun diversaj legomoj (poreo, brokolo, ĉampinjonoj, ...), kun fiŝaĵo kaj viando, kaj kun fromaĝo, sed tiuj ne nomiĝu lorena kiŝo. Aliaj variantoj estas tiuj kun ekstra fromaĝo (vogeza kiŝo) kaj kun cepoj (alzaca kiŝo).
Montoj Wicklow
La Montoj Wicklow aŭ origine en angla Wicklow Mountains (en irlanda Sléibhte Chill Mhantáin}, arkaike: Cualu) formas la plej grandan konstantan altan areon en la Irlando. Ili okupas la tutan centron de Graflando Wicklow kaj etendas for de ties limoj al graflandoj Carlow, Wexford kaj Dublino. Kie la montoj etendas al la Graflando Dublino, ili estas konataj surloke kiel Dublin Mountains (Dublinaj Montoj, irlande Sléibhte Baile Átha Cliath). La plej alta pinto estas Lugnaquilla je 925 m.
La Nacia Parko Montoj Wicklow situas en la koro de la montaro Wicklow kun la centro de la vizitantoj apud Glendalough, kiu tradukeblas per „valo de la du lagoj“. Temas pri kolekto de monaĥejaj ruinoj el la 6a jarcento ĉe la malsupra lago. Jam en la 6a jarcento estis pavimita vojo kiu ligas Glendalough (Wicklow - Glendalough - Dunlavin). Je tiu tiel nomata vojo de Sankta Kevino troviĝas multaj preĝejaj kaj monaĥejaj konstruaĵoj, respektive krucoj kaj preĝejoj.
Eksteraj ligiloj
53.08111°N, -6.39028°W
Uliuc
Uliuc (uljuk) (hungare:Temesújlak) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Timișoara. En 1910 ĝi havis 961 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 658 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1723. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Temes vármegye). Administre ĝi apartenas al Sacoşu Turcesc.
NGC 1643
NGC 1643 (aliaj indikoj — PGC 15891, MCG -1-13-1, IRAS04412-0524) estas galaksio en konstelacio Eridano.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Venezuela Federacio de Manpilkado
La Venezuela Federacio de Manpilkado (hispane Federación Venezolana de Balonmano) estas la nacia organizaĵo pri manpilkado en Venezuelo. La asocio reprezentas kaj la viran kaj la virinan naciajn teamojn de manpilkado. Ĝi membras en la Internacia Federacio de Manpilkado.
Rajto pri edukado
Rajto pri edukado estas homa rajto laŭ la artikolo 26 de la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj de Unuiĝintaj Nacioj de la 10-a de decembro 1948. Ĝi estis pligrandigita laŭ la artikolo 13 de la Internacia Pakto pri Ekonomiaj, Sociaj kaj Kulturaj Rajtoj.
La deviga edukado en plejmulto de la landoj estas normala maniero plenumi la universalan rajton al edukado. La oficalaj instancoj de la ŝtato disvolvigas la ĝeneralan kaj partikularan regularojn de la deviga eduksistemo.
La plenumo de tiu ĉi rajto povas estis misuzata kaj ne malofte okazas doktrinado en la klasĉambro, tio estas la enkorpigo de politika enhavo en la studmaterialo aŭ per instruistoj, kiuj misuzas sian rolon por doktrini studentojn, kontraŭas la celojn de edukado, kiu celas liberecon de penso kaj kritika pensado.
Flughaveno Long Thanh
Flughaveno Long Thanh en Vietnamio estas negranda flughaveno por priservi lokajn flugojn, 40 kilometrojn oriente de Ho-Ĉi-Min-urbo. Situanta 70 kilometrojn for de Vung Tau, ĝi estas la plej ofta aviada ebleco de ties loĝantaro.
Oportuna publik-trafika ligo de la flughaveno kun Ho-Ĉi-Min-urbo aŭ Dong Nam Bo forestas, oni prenas taksion aŭ uzas propran aŭton.
Ĉiutagaj flugoj al malpli oftaj al aliaj direktoj.
Unterseen
Pri la komunumo
Unterseen estas urbo kaj ĝis la 31-a de decembro 2009 komunumo de la distrikto Interlaken kaj ek de la 1-a de januaro 2010 komunumo de la administra distrikto Interlaken-Oberhasli en Kantono Berno, Svislando. Ĝi havis 5522 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Unterseen limas en nordo al Habkern, en nordoriento al Ringgenberg, en oriento kaj sudo al Interlaken, en sudokcidento alliflanke de la Lago de Thun al Därligen, kaj en okcidento al Beatenberg.
Trafiko
Kvankam la trajlinio inter la okcidenta kaj la orienta stacidomoj de Interlaken pasas parte tra teritorio de la komunumo Unterseen, en Unterseen ne estas trajnhaltejo. Tamen la okcidenta stacidomo de Interlaken situas nur kelkcent metrojn de la urbocentro de Unterseen. Krome la komunumo ankaŭ estas servata de lokaj busoj de Interlaken. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A8 situas du kilometrojn sudokcidente de la urbo inter Matt kaj Interlaken.
Historio
La 13-an de julio 1279 la imperiestro Rudolfo la 1-a donis al la barono Berĥtoldo la 3-a de Eschenbach la permeson konstrui fortikaĵon inter la du lagoj kaj koncedis al tiu fortikaĵo ankaŭ la urborajton. En la jaro 1291 la unuan fojon aperis la nomo Unterseen por la urbeto per la vortoj "Inderlappen genannt Undersewen".
Saint-Laurent-de-Terregatte
Saint-Laurent-de-Terregatte estas franca situanta en departemento Manche, regiono Normandio.
Ĝiaj enloĝantoj nomiĝas Saint-Laurentais.
Malferma Tago de UEA
La Malferma Tago de la Centra Oficejo de UEA okazas dufoje jare, sabate, kutime aprile kaj novembre. La tradicion komencis Osmo Buller en novembro 1994.
En la programo troviĝas prelegoj kaj aliaj kontribuoj, kiel koncertoj aŭ prezentoj de libroj. La libroservisto, Ionel Oneţ, kutimas doni etan superrigardon pri la nove aperintaj libroj komence de la programo.
Ofte oni havas ĉefgaston, per kiu oni varbas en la revuo Esperanto. Foje la aprilan Malferman Tagon oni kombinas kun la kunsido de la Estraro de UEA.
La unua Malferma Tago okazis la.
Ana Belén
Ŝi komencis kiel artisma infano, de tre juna, kaj poste daŭrigis prestiĝan aktoran karieron. Ŝi estas ankaŭ tre konata en Hispanio kaj Hispanameriko kiel kantisto, interalie kunlabore kun sia edzo Víctor Manuel. Ŝi ankaŭ reĝisoris unu filmon.
Pont-de-Roide-Vermondans
estas komunumo de Francio, ekde 1972 konsistanta el la du loĝlokoj Pont-de-Roide kaj Vermondans. Ĝi situas en la departemento Doubs, en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (Bourgogne-Franche-Comté, prononco []) kaj en la historia regiono Franĉkonteo. Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Montbéliard (france arrondissement de Montbéliard), la norda kaj orienta parto de la departemento, kaj al la kantono .
Ana Belén
Ŝi estis kvarfoje nomumita por la Goja-premio por plej bona aktorino. En 2016 ŝi ricevis la Honoran Premion al sia tuta kariero. Ŝi ankaŭ ricevis multnombrajn aliajn premiojn, pri kino kaj pri muziko.
Tutmonda indikilo pri malsatego
La tutmonda indikilo pri malsatego (TIM) (angle: Global Hunger Index (GHI)) estas ilo por statistike reprezenti malsategon kaj situacion de malsufiĉa nutraĵo en diversaj ŝtatoj. Ĝi estis kreita de la internacia esplorinstituto pri nutradopolitiko kaj estis publikigita unuan fojon en 2006. Ekde 2006 partoprenis la eldonon la germana ne-registara organizaĵo Welthungerhilfe, kaj en 2007 ankaŭ la irlanda Concern Worldwide.
Aktualigo de la rezultoj okazas ĉiujare.
Stefano la 2-a (papo)
Stefano la 2-a aŭ la 3-a, latine  Stephanus III aut II, naskiĝis ĉirkaŭ 715 en Romo kaj mortis 757. Li estis papo ekde 752 ĝis sia morto. La kvanto de papoj kun nomo Stefano estas diskutinda, pro tio, oni nomas lin "la 2-a aŭ la 3-a" (legu pri Stefano la 2-a (elektita papo)).
Stefano disigis al bizanca imperiestro kaj aliancigis al reĝoj de frankoj. Li ricevis la donacon de Pipino la 3-a kaj kreis la Ekleziajn Ŝtatojn.
Puértolas
Puértolas estas municipo de Hispanio, en la nordo de la komarko Sobrarbe (kies ĉefurboj estas Boltaña kun Aínsa) apartenanta al la nordo de la Provinco Huesko (regiono Aragono).
En la loko, krom la hispanan, oni parolis variaĵon de la aragona lingvo uzitan en la Pireneoj.
Geografio
Ĝia municipa teritorio estas en la nordo de la komarko Sobrarbe, lime norde kun Bielsa, okcidente kun Fanlo, sude kun Labuerda kaj oriente kun El Pueyo de Araguás, Laspuña kaj Tella-Sin. Krom la loĝloko Puértolas mem, la municipo enhavas ankaŭ la loĝlokojn Belsierre, Bestué, Escalona, Escuaín, Huertas de Muro, Muro de Bellós, Puyarruego, Santa Justa, Santa María kaj Bies.
Parto de ĝia teritorio estas okupata de la Nacia Parko Ordesa y Monte Perdido.
La loĝloko Puértolas mem (1 160 msm) estas je 118 km nordoriente de Huesca, alirebla laŭ la ŝoseo A-138 inter Francio norde tra la Tunelo de Bielsa-Aragnouet kaj Aínsa suden. La loĝloko estas tipa domaro karaktera de montaro ĉe Pireneoj, kun tre deklivaj ardezaj tegmentoj kaj konustrunkaj kamenoj.
12 and Holding
12 and Holding estas usona filmo reĝisorita de Michael Cuesta kaj farita en 2005. Ĝin distribuas IFC Films. Ĝi lanĉiĝis la 19-an de majo 2006.
Puértolas
Historio
Puértolas estas mezepoka setlejo. Ĝia gravo per brutobredado dependis de la paŝtejoj. Dum la 17-a jarcento Puértolas floris.
Dum la Hispana Enlanda Milito la loĝloko estis damaĝita pro operacoj kadre de la epizodo nomita de la Bolsa de Bielsa en majo kaj junio 1938, dum la respublikanoj rezistis kontraŭ duoble multnombraj fortoj; finfine ili povis pasi al Francio. Posu la militfino oni rekonstruis la loĝlokon.
Multaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento pro rura elmigrado, kaj same ĉe Puértolas mem kie oni malaltiĝis ĝis nunaj 216 loĝantoj (2022).
Aktualo
La loka ekonomio evoluis el la tradiciaj montaraj agrikulturo kaj brutobredado (ŝafoj, kaj ĉefe bovoj) al forstado, natura, sporta, kultura kaj rura turismo.
Kozlov (distrikto Havlíčkův Brod)
Kozlov (Koslau) estas municipo en Ĉeĥio, regiono Vysočina, en distrikto Havlíčkův Brod. Vivas ĉi tie.
Historio
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1391.
Gyula Csapó
CSAPÓ Gyula [ĉapO djula], duonesperantigite Julio CSAPÓ (naskiĝis la en Jimbolia (tiam en Hungario, nun en Rumanio); mortis la 19-an de decembro 1974 en Satu Mare, Rumanio), estis hungara esperantisto kaj lignokomerca oficisto.
Abrona lingvo
La abrona lingvo (alilingve i.a. bron, brong, doma, gyaman), apartenas al kvaa lingvaro kaj estas ĉefe parolata en Ganao kaj Kotdivuaro. En 1993, ĝi estis la lingvo pri 1 182.000 parolantoj.
Bibliografio
Ethnologue : serĉu: "Abron"
Distrikto Wien-Umgebung
La distrikto Wien-Umgebung [VI:n umGE:bung] (la nomo signifas "ĉirkaŭaĵo de Vieno") aŭ pli koncize distrikto Vieno estis parto de la federacia lando Malsupra Aŭstrio kaj estiĝis en 1954 per apartigo de la Aŭstra ĉefurbo Vieno. Ĝi konsistis el kvar ne kunligitaj areoj ĉirkaŭ la urboj Klosterneuburg, Schwechat, Purkersdorf kaj Gerasdorf. Kiel distrikta ĉefurbo servis Klosterneuburg. Fine de 2016 la administra unuo malfondiĝis, kaj la komunumoj aliĝis al najbaraj distriktoj:
Ruĝeckapa tajlorbirdo
La Ruĝeckapa tajlorbirdo (Orthotomus ruficeps) estas kantobirdo de la familio de Cistikoledoj (iam lokata en Silviedoj) troviĝanta en tropika Azio. Ĝi apartenas al genro de Ortotomoj kiu estas populara pro konstruo de nesto per kudro de folioj kiel lulilo por la nesto.
Tiu orientalisa specio troviĝas en Sudorienta Azio nome en Brunejo, Indonezio, Malajzio, Birmo, Filipinoj, Singapuro kaj Tajlando. Ties natura biotopo estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj mangrovoj.
Nomiko
Nomiko estas ludo ludata rete aŭ en persono, kies reguloj ŝanĝas laŭ la agoj de la ludantoj. Kutime, la reguloj unue ŝanĝigas per demokratia balotado. Nomiko, kaj la baza regularo, estis kreita de Peter Suber en sia libro La Paradokso de Memamendo. La ludo estas iamaniere modelita je modernaj registaraj sistemoj, kaj demonstras ke iu ajn regulŝanĝanta sistemo povas sin trovi en situacio kie la leĝoj estos kontraŭdiraj aŭ malsufiĉaj por difini tion, kio estas laŭleĝa.
La kondiĉo de venko en la bazregularo de Suber estas la akumulado de 100 poentoj (per ĵetkuboj), sed la ludantoj povas tiom ŝanĝi la regulojn ke poentoj estiĝus sengravaj preferante alia venka maniero. Iu ajn ambiguo en la regularo povas permesi al la unua ludanto kiu ĝin malkovras, subtile modifi la regulojn por venki. La bazregularo de Suber permesas nomigi Juĝistoj kiuj prezidas sur la interpreto de la reguloj.
La supera paragrafo specifike rilatas al la regularo de Suber ĉar ekzistas multajn variadojn. Kelkaj havas temojn, kelkaj komencas per nur unu regulo, kelkaj uzas diktatoro anstataŭ demokratio, kelkaj miksas nomikon kun ekzistantaj ludoj tiel Monopolio aŭ Ŝako. Aliaj bizaraj kaj frenezetaj versioj ekzistas.
Nomikaj ludoj povas daŭri tre longtempe. Agora daŭras senhalte ekde 1993.
Totovo Selo
Situo
Totovo Selo situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo.
Historio
Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. Post la turka erao diversaj popoloj alvenis al la senhomaj lokoj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj iĝis parto de Hungario ĝis 1944. En 2002 loĝis en Totovo Selo 709 da homoj, (hungaroj 705 99 %) kaj aliaj).
Conrad Moench
Conrad MOENCH (aŭ Konrad Mönch) (Kassel, 15-a de Aŭgusto 1744 - Marburgo, 6-a de Januaro 1805), estis germana botanikisto, farmaciisto kaj kemiisto, profesoro pri botaniko en la Universitato de Marburgo el 1786 ĝis sia morto.
E37
La kombino E37 havas plurajn signifojn:
Lockerbie
Eksplodo-Atenco de Lockerbie
En 1988, la 21-an de decembro, okazis super Lockerbie eksplodo-atenco fare de libiaj teroristoj. Mortis 259 homoj, kiuj estis en la aviadilo, kaj 11 homoj en la urbeto, kiujn trafis eksplodantaj aviadil-partoj.
Conrad Moench
Li verkis Methodus Plantas horti botanici et agri Marburgensis en 1794, kie li priskribas la plantojn kiuj troviĝas en la kampoj kaj ĝardenoj de Marburgo.
Lockerbie
Eksplodo-Atenco de Lockerbie
La "ĝardeno de la memoroj" en la tombejo de Lockerbie memorigas la katastrofon.
48434 Maxbeckmann
48434 Maxbeckmann estas malgranda malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la germana astronomo Freimut Börngen elde la Observatorio Karl Schwarzschild en Tautenburg (Germanio).
Lockerbie
Eksplodo-Atenco de Lockerbie
Sub la premo de la Konsilio de Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj, Libio, kiu tamen insistis pri juĝado ne en Skotio, sed en alia lando, transdonis du agentojn de la libia Sekreta servo al nederlanda kortumo en Hago, kie en 1999 kondamniĝis unu el la du imputitoj, Abdelbasset Ali Mohmet al-Megrahi. En 2010 la ministro pri justico en la skota registaro liberigis lin pro la fakto ke kuracistoj opiniis, ke Megrahi baldaŭ mortos pro prostata kancero. Restas duboj inter iuj politikistoj kaj iuj parencoj de la viktimoj pri iuj atestaĵoj kiuj kondukis al la kondamniĝo de Megrahi.
Conrad Moench
Frukariere, li uzis ankoraŭ la tiam novan sistemon de Lineo, kiel por ekzemplo en la verko publikigita en 1777 Enumeratio plantarum indigenarum Hassiae. Sed poste, en sia lasta granda verko Methodus de 1794 li aligis la kontribuojn de Johann Gottlieb Gleditsch, kiu estis disvolviginta sistemon laŭ la klasigo de la stamenoj. En la titolo de la libro klarigis "un describendi situ staminum" (tradukebla al: laŭ la pozicio de la stamenoj). Tiel Moench estis unu el la unuaj opoziciantoj de la seksa sistemo de Linneo por plantoj. Poste tamen la sistemo de Linneo hegemoniis.
Lockerbie
Historio
Kvankam la urbo estas mondfama pro tiu katastrofo, Lockerbie havas longan historion. Certe ĝi ekzistis depost la periodo de vikinga influo en ĉi tiu regiono de Skotlando ekde la jaro 900 de nia epoko. La nomo signifas "la vilaĝo de Loki" en la antikva norena lingvo, kaj ĝi unue menciatas en skribaj rekordoj kiel Lokardebi en 1306. Romiaepokaj restaĵoj tuj okcidente de la urbo sugestas, ke ĝiaj originoj estas tamen multe pli fruaj. Ekde la 18a jarcento komenciĝis granda kresko de la signifeco de la urbo kiel komunikad-centro, unue sur la ĉefa kaleŝvojo inter Londono kaj Glasgovo, kaj pli poste kiel fervoja halto sur tiu grava linio. Alia potenca elemento en la ekonomio de Lockerbie ankaŭ depost tiu tempo estis kiel merkatejo por ŝafidoj. En suna tago, la ruĝaj ŝtonoj de la imponaj 19a-jarcentaj konstruaĵoj de la centro de la urbo buntigas la aspekton de la centro de la urbo, kaj ĉirkaŭe estas aparte bela pejzaĝo.
Gradiščak
Gradiščak, hungare Várhegy [vArhedj] estas ne memstara, malgranda vilaĝo en Kroatio, en distrikto Međimurje (provinco), en municipo de Sveti Martin na Muri. Grad kaj vár signifas: fortikaĵo.
48434 Maxbeckmann
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la germana pentristo kaj gravuristo Max Beckmann (1884–1950), kiu priskribis la tragikajn eventojn de la 20-a jarcento. Li fine establiĝis en Usono. Ĉefverkoj de lia arto estas la triptiko " La Aktoroj ", " Karnavalo " kaj " Argonaŭtoj ".
Gradiščak
Situo
Gradiščak situas inter montetoj. Sveti Martin na Muri troviĝas je 3, Čakovec je 16 km-oj.
Historio
Pli frue romianoj vivis tie. Dum la hungara erao la kampoj longe apartenis al estroj de Csáktornya. Ĝis Traktato de Trianon Várhegy apartenis al Hungara reĝlando, al Zala (reĝa departemento), al distrikto de Csáktornya, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo okupis la regionon kaj post 10 tagoj transdonis ĝin al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario, ekde 1991 de Kroatio.
Laucha (Turingio)
Laucha ĝis novembro 2011 estis memstara administra komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Gotha de la federacia lando Turingio. Fine de la jaro 2014 la loĝloko havis 549 loĝantojn. La 1-an de decembro 2011 ĝi kun la najbaraj komunumoj Aspach, Ebenheim, Fröttstädt, Hörselgau, Mechterstädt, Metebach, Teutleben, Trügleben kaj Weingarten unuiĝis al nova komunumo Hörsel, kies administra centro estas en Hörselgau.
Eduarda fazano
Aspekto
Gi estas 58–67 cm longa, kun ruĝaj kruroj kaj tre rimarkinda etenda nuda vizaĝa haŭtaĵo ĉirkaŭokula kaj ĝis la beko. La masklo estas ĉefe bluecnigra birdo kun kresto, kaj la ino estas senkoloreca bruna birdo. La alarmalvoko estas puk-puk-puk.
Subspecioj
Tiu specio havas du variaĵojn. La nomiga formo L. e. edwardsi havas blankan kreston kaj supran voston, dum la norda formo L. e. hatinhensis havas varian nombron de blankaj vostoplumoj. Tiu diferenco en la du formoj povas havi kialon je interna reproduktado ĉe limigita fragmenta populacio tie, kaj estis vidata ankaŭ en kaptiteco ĉe L. e. edwardsi. La norda formo foje ricevas statuson de separata specio el kelkaj fakuloj, kiel Vjetnama fazano, Lophura hatinhensis (Vo Quy, 1975).
Statuso
Ambaŭ formoj de Eduarda fazano estas nune listitaj kiel endanĝerita specio, ĉar suferis pro senarbarigo, ĉasado kaj uzado de senfoliilo dum la Vjetnama Milito.
Oni supozas ke tiu specio havas nombrojn nur de 1000-3000 birdoj en naturo, ĉefe de la nomiga formo, sed ĝi estas sufiĉe sekura en kaptiteco, kie ĝi estas subjekto de forloka konservado.
Tiu birdo ricevas sian nomon el la ornitologo Sir Edward Woolridge.
István Jelenits
István Jelenits [iŝtvAn jeleniĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Jelenits István estas hungara katolika pastro, piarista monaĥo, mezlerneja kaj altlerneja instruisto. Lia origina familia nomo estis Jelenitz, lia pseŭdonimo estis Tótfalusy István.
István Jelenitz naskiĝis la en Berettyóújfalu.
Biografio
István Jelenits maturiĝis en piarista gimnazio en Budapeŝto en 1951, poste li akiris diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös, en 1955 li aliĝis al la piaristoj. Li pastriĝis en 1959, en la sama jaro li estis ordinara monaĥo. Li instruis en piaristaj gimnazioj en Kecskemét (1960-1963) kaj Budapeŝto (1963-1965), en Teologia Monaĥa Altlernejo Sapientia. Inter 1985 kaj 1995 li estis gvidanto de la hungara piarista ordeno. Ekde 1992 li denove instruis en pluraj lernejoj, en la Katolika Universitato Péter Pázmány li estis katedrestro. Li ricevis premiojn depost fino de la socialismo inter 1989-2016.
Horjong
Geografio
Horjong situas laŭ dekstra benko de rivero. La rivero estas landlimo, kontraŭe jam Ĉinio kuŝas. Pjongjango troviĝas 505 kilometrojn.
Ekonomio
En Horjong oni okupiĝas pri produktadoj de maŝinoj kaj paperoj.
Trafiko
Horjong havas vojajn kaj fervojajn kontaktojn.
Literoj de la Vivanto
La Literoj de la Vivanto (حروف الحي) estis titolo kreita de Báb por la unuaj dekok disĉiploj de la Baba Kredo. Báb ankaŭ konsideris sin kiel la unuan Literon.
Zarza la Mayor
Zarza la Mayor ("la plej granda rubusarbo") estas municipo de Hispanio, en la provinco de Cáceres, regiono de Ekstremaduro.
Literoj de la Vivanto
Mistika signifo de "Literoj de la Vivanto"
Unu el la titoloj de Báb estis la "Primunua Punkto" (nuqṭiy-i-úlá). El tiu Punkto la Literoj manifestiĝis. Báb nomis la dekok unuajn babanojn Literoj de la Vivanto (Ḥurúfu'l-Ḥayy en la araba). En la abĝada numera sistemo, la literoj de la araba alfabeto havas numeralajn signifojn. La arabaj literoj ḥá' ح and yá' ي, kiujn enhavas la araba adjektivo "vivanta" en la frazo, kalkuliĝas al 18.
Zarza la Mayor
Loĝantoj
La loĝantoj nomiĝas zarceños. La censita populacio en 2009 estis de 1.409 loĝantoj.
Literoj de la Vivanto
Mistika signifo de "Literoj de la Vivanto"
Báb ankaŭ nomas la 18 "Literojn de la Vivanto", kune kun Si Mem, kiel la unua Váḥid de la Baba Diepoko. La abĝada numerala signifo de la vorto Váḥid (واحد) estas 19. La vorto Váḥid signifas "Unu" kaj estas kelkfoje tradukita de Sh o gh i Effendi kiel "unu kaj la sama".
Zarza la Mayor
Situo
Zarza la Mayor estas situa en la nordokcidenta parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Tierra de Alcántara, je altitudo de 304 m; je 92 km de Cáceres, provinca ĉefurbo kaj je 152 km de Mérida, la regiona ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 170.28 km². Ĝi limas okcidente kun Portugalio.
Situas en la nordookcidento de la provinco de Cáceres kaj en la landlimo kun Portugalio de kio separas ĝin nur la rivero Eljas, ĉar okcidente la municipa teritorio atingas ĝis tiun riveron, je kies transpaso translime estas Salvaterra do Extremo, dum sude limas kun Piedras Albas je 14 km; oriente limas kun la teritorio de Ceclavín, separate el tiu de la rivero Alagón kaj de distanco inter ambaŭ vilaĝoj de 11 km; kaj norde limas kun Moraleja de kiu separas ĝin 28 km.
Historio
Estas en la teritorio prahistoriaj restaĵoj (nome dolmeno) kiu indikas tre fruan okupon ĉirkaŭ la 1a jarmilo a.K. en la Ferepoko. La unuaj konataj popoloj kiuj setlis en la areo estis vetonoj, kiuj dediĉis sin al brutobredado. De la epoko de la Romia Imperio restis kelkaj tomboŝtonoj kaj unu el tiuj montras gravan vorton nome Interamnia kiu eble estis la nomo de la vilaĝo dum romiaj tempoj; ankaŭ en la memortabulo pri la konstruo de la romia ponto de Alcántara (nur je 30 km) aperas tiu nomo, kio sugestas la tiaman gravon de la loko.
Michoud Assembly Facility
La Michoud Assembly Facility (prononcu:[MIŜo: aSEMbli faSEleti]) estas granda raketokonstruejo de NASA kaj situas en Luiziano, Nov-Orleano. La ekstera cisterno de la Spaca Navedo estas konstruita tie fare de la ĉefa kontraktanta firmao Lockheed Martin. Tie laboras proksimume 2000 homoj sub unu grandega tegmento.
Literoj de la Vivanto
La Literoj
La Literoj ĉi-tie listataj estas en laŭ la listo donita de Nabíl-i-A'ẓam en sia kroniko titolita "Herooj de la Nova Tago".
Kopernica
Kopernica  povas esti nomo de pluraj lokoj en Slovakio:
Michoud Assembly Facility
La sidejo origine estis konstruita en 1940 de la Usona registaro por la militila produktado dum la dua monda milito.
Literoj de la Vivanto
Mullá Hụsayn
Vidu: Mullá Husayn
Zarza la Mayor
Historio
Dum la 16a jarcento okazis kontraŭstaroj de la nova riĉularo terposedanta kiu vivtenis sin el la produktoj de la agrikulturo dum la feŭdaj antikvaj senjoroj vivtenis sin el la privilegioj kiuj celis helpi la transmigran brutobredadon. Meze de la 17a jarcento militoj kontraŭ Portugalio ege suferigis la loĝantaron. Precize la 18an de majo de 1644 post atako de portugalanoj eksplodis municiejo sub la turo de la preĝejo kaj mortis 300 personoj. Finfine la 16an de junio de 1665 Zarza la Mayor estis konkerita de la najbataj portugalanoj kaj la populacio estis forpelita aliloken. Komence de la 18a jarcento nome en 1705 denove pro milito la portugalanoj konkeris kaj incendiis la vilaĝon, kiu reloĝiĝis nur en 1713. Ekde tiam kontrabando estis grava enspezofonto, ĉar la projektita fabriko de silko en 1749 fiaskis.
Post la Milito de Hispana Sendependiĝo komence de la 19a jarcento, dum la tuta jarcento kaj komenco de la 20a ekestis konfliktoj inter la malriĉa klaso de laboristoj kaj dekstruloj aŭ posedantoj. Post la Hispana Enlanda Milito jam meze de la jarcento elmigrado preskaŭ senloĝigis la vilaĝon.
Demografio
Oni povas konstati laŭ la suba tabelo ke la vilaĝo perdis multe pli da duono de la loĝantaro dum la dua duono de la 20a jarcento pro elmigrado al industriaj areoj en Madrido, norde de Hispanio aŭ eĉ eksterlande. Tradicie la apartaj vilaĝoj for de la komunikaj vojoj pleje suferis la senloĝigon. Krome tiu estis en pli aparta areo ĉar la zonoj landlimaj estis tradicie nekomunikitaj kaj ofte en milita aŭ preskaŭ milita stato.
Michoud Assembly Facility
Ĝi venis sub la estrado de NASA en 1961 kaj estis uzita por la konstruado de la unua ŝtupo de la Saturno V-raketo.
Literoj de la Vivanto
Muḥammad-Ḥasan Bu sh rú'í
Muḥammad-Ḥasan Bu sh rú'í estis la dua Litero de la Vivanto, kaj la frato de Mullá Ḥusayn. Li, kaj liaj filoj, Muḥammad-Báqir Bu sh rú'í, kaj Mullá Ḥusayn vojaĝis al Ŝirazo ( Sh íráz) serĉante la Qá'im; kie Báb rivelis Sian Mision.
Zarza la Mayor
Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado. Olivoj, cerealoj kaj paŝtejoj por ŝafoj kaj malpli por bovoj.
Literoj de la Vivanto
Muḥammad-Ḥasan Bu sh rú'í
Li estis mortigita dum la batalo ĉe la fortikaĵo de  Sh ay kh Ṭabarsí. Babanoj konsideraj lin kiel martiro.
Muḥammad-Báqir Bu sh rú'í
Li estis mortigita dum la batalo de la fortikaĵo de  Sh ay kh Ṭabarsí. Babanoj konsideraj lin kiel martiro.
Mullá `Alí Basṭámí
Vidu tiun ĉi biografion de Moojan Momen.
Mullá Kh udá-Ba kh sh Qú ch ání
Poste nomita Mullá `Alí
Siyyid Ḥusayn Yazdí
Siyyid Ḥusayn Yazdí estis la sepa Litero de la Vivanto. Li estis la sekretario de Báb en Máh-Kú kaj  Ch ihríq. En la historio pri la martirigo de Báb, li estis la sekretario, al kiu Báb parolis antaŭ la martirigo.
Siyyid Ḥusayn Yazdí estis ekzekutita en Teherano (Ṭihrán) en 1852.
Mullá Maḥmúd Kh ú'í
Li estis mortigita dum la Batalo ĉe la Fortikaĵo de  Sh ay kh Ṭabarsí.
Mullá (`Abdu'l-)Jalíl Urúmí (Urdúbádí)
Li estis mortigita dum la Batalo ĉe la Fortikaĵo de  Sh ay kh Ṭabarsí.
Mullá Aḥmad-i-Ibdál Mará gh i'í
Li estis mortigita dum la Batalo ĉe la Fortikaĵo de  Sh ay kh Ṭabarsí.
Mullá Báqir Tabrízí
Mullá Báqir Tabrízí estis la dektria Litero de la Vivanto. Li vivis preter la fino de la Baba Diepoko kaj fariĝis bahaano, la unua Litero kiu tion faris.
Li postvivis la aliajn Literojn kaj mortis en Konstantinoplo ĉirkaŭ 1881.
Mullá Yúsúf Ardibílí
Mullá Yúsuf Ardibílí estis la dekkvara Litero de la Vivanto.
Li mortis dum la Batalo ĉe la fortikaĵo de  Sh ay kh Ṭabarsí. Babanoj konsideras lin kiel martiro.
Mullá Ḥádí Qazvíní
Qatíl anstataŭas lin per Mullá Muḥammad-i-Mayáma'í. Mullá Ḥádí Qazvíní fariĝis azalano (disĉiplo de Subh-i-Azal).
Mullá Muḥammad-`Alí Qazvíní
Bofrato de Ṭáhirih. Mortigita dum la Batalo ĉe la fortikaĵo de  Sh ay kh Ṭabarsí.
Ṭáhirih
Vidu: Ṭáhirih
Quddús
Vidu: Quddús
Wahlenheim
(jen france, origine germane kaj alemane, prononco ) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Bas-Rhin, en la historia kultura regiono regiono Alzaco kaj la nuna administra regiono Grand Est ("Granda Oriento"). Fine de en la komunumo vivis.
Paragvaja Federacio de Manpilkado
La Paragvaja Federacio de Manpilkado (hispane Federación Paraguaya de Handball) estas la nacia organizaĵo pri manpilkado en Paragvajo. La asocio reprezentas kaj la viran kaj la virinan naciajn teamojn de manpilkado. Ĝi membras en la Internacia Federacio de Manpilkado.
Franca Gujano
Franca Gujano (Guyane) estas transmara regiono kaj departemento de Francio en Sudameriko. Ĝi estas la plej orienta el la Gujanoj.
Ĝi estas la sola kontinenta teritorio de Francio ekster Eŭropo, la plej maldense loĝata kaj tiu kun plej alta proporcio de arbaroj. Ĝi limas kun Brazilo kaj Surinamo; fakte, la limo kun Brazilo estas la plej longa limo de Francio kun ajna alia lando. Malgraŭ la situo, Franca Gujano estas parto de Eŭropa Unio kaj ĝia oficiala valuto estas la eŭro.
La departemento havas entute 22 komunumojn. La ĉefurbo estas Kajeno.
Granda parto de la ekonomio de Gujano devenas de laborpostenoj kaj entreprenoj asociitaj kun la ĉeesto de la kosmohaveno en Kourou, kiu nun estas la loko de la ĉefa lanĉo de la Eŭropa Kosma Agentejo, pro sia proksimeco al la ekvatoro.
Ĝeneralaj informoj
<ul> <li>Landkodo: GF, FR-973. <li>Nacia nomo: Département d'Outre-Mer de la Guyane. <Li> Departementa numero: 973 <li>Politika Statuso: transmara departemento de Francio. <li>Areo: <li>Loĝantaro: <li>Adm. centro: Kajeno (Cayenne). <li>Prezidento: Gabriel Serville </ul>
Bolbano
Bolbano estas metodo por milda kuirado aŭ duonlikvigado de manĝaĵoj, laŭ kiu oni mergas ujon enhavantan la varmigotan manĝaĵon en bolantan likvon (plej ofte akvo). Tiel eblas malrapide kuiri manĝaĵojn, kiuj ne toleras tro rapidan varmiĝon, kiel ekzemple ĉokoladon.
Tiu sistemo utilas ankaŭ por revarmigi jam kuiritajn pladojn kaj ne damaĝi la koncernan ujon al kies surfaco povus gluiĝi la manĝaĵo, kuiri flaŭnojn, prepari konservaĵojn per tradicia neindustria metodo, kaj tiel plu.
La historio de tiu ĉi kuirtekniko estas neklara. En multaj lingvoj ĝi havas nomon devenantan el la latina esprimo Balneum Mariae (kiu signifas "bano de Maria").
Mark Milligan
Mark Milligan (n. ) estas aŭstralia futbalisto. Li de 2006 ĝis 2015 membris en la aŭstralia nacia teamo de futbalo. Li estis aktiva teamano kiu partoprenis en 44 matĉoj kaj atingis 4 golojn.
Finna lingvo
La finna lingvo, suomi, estas finno-ugra lingvo ĉefe parolata en Finnlando. Ĝi estas fore parenca al la hungara lingvo, al pluraj lingvoj parolataj en Rusujo kaj, pli proksime, al la estona kaj sameaj lingvoj. La lingvon parolas denaske ĉ. 5,5 milionoj da homoj.
La Finna estas lingvo de aglutina tipo, t.e. ĝi kreas vortformojn kaj novajn vortojn per aldono de relative senŝanĝaj morfemoj. En la Finna la aldonataj morfemoj estas lokataj post la radiko kiel finaĵoj kaj sufiksoj. Substantivoj, adjektivoj, pronomoj, numeraloj kaj verboj estas fleksiataj laŭ la rolo, kiun ili havas en frazo. La plej ofta vortordo estas subjekto–verbo–objekto, sed la ampleksa fleksia sistemo permesas ankaŭ aliajn ordojn laŭ bezonoj de stilo, emfazo aŭ informa strukturo. La Finna alfabeto estas derivaĵo de la Latina kun du aldonitaj literoj (ä kaj ö). La ortografio sekvas la principon unu litero = unu sono, kun malmultegaj esceptoj. La lingvo distingas longajn kaj mallongajn sonojn, vokalojn kaj konsonantojn, kaj oni skribe duobligas la longajn.
La finna estas unu el la du oficialaj lingvoj de Finnlando kaj oficiala malplimulta lingvo en Svedio ( parolantoj). En la nordo de Svedio estas parolata meänkieli, kiu havas similan minoritatan statuson. Ĝin oni povas konsideri ankaŭ variaĵo de la finna. Malnovaj grupoj de parolantoj de la finna lingvo ekzistas ankaŭ en Rusio, plejparte en Ingrio (dum la 20-a jarcento plejparte forpelita kaj asimiliĝinta), kaj norda Norvegio. Pli novaj finnalingvaj komunumoj troviĝas en Norda Ameriko (aparte en Usonaj ŝtatoj Miĉigano kaj Minnesota, nuntempe ankaŭ en Florido, kaj en Kanada provinco Ontario, en Rusia Karelio kaj Siberio (asimiliĝinta) kaj Estonio. Oni taksas, ke la finna entute havas 5 milionojn da parolantoj.
Alfabeto
La finna alfabeto havas 29 literojn:
a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z, å, ä, ö
Tamen B kaj F aperas nur en pruntovortoj; C, Q, W, X, Z kaj Å (“sveda” O) estas tre maloftaj kaj aperas nur en fremdvortoj. Krome d praktike ne estas uzata en dialektoj, sed ja en norma skriba lingvo.
Same kiel en la sveda, å, ä kaj ö oni rigardas kiel propraj literoj, ne kiel literoj kun diakritaj signoj.
La finna (same kiel ekzemple la estona kaj hungara) ne havas apartajn pronomojn por li kaj ŝi. La ununombra triapersona pronomo hän signifas simple tiu homo kaj ne indikas sekson.
La vortordo en la finna estas kutime S-V-O (subjekto - verbo - objekto).
Historio
La finnan skriban lingvon Mikael Agricola (16-a jarcento) bazis sur la modeloj de la sveda, germana kaj latina lingvoj. Tamen dum longa tempo en la finna ne aperis multe da literaturo, preskaŭ nur religiaj tekstoj kaj administraj komunikaĵoj.
La sveda lingvo restis la sola oficiala lingvo de Finnlando ankaŭ post kiam la teritorio de Finnlando fariĝis aŭtonoma parto de Rusio en 1809. Nur en 1863 estis akceptita leĝo laŭ kiu la finna fariĝos oficiala lingvo post periodo de 20 jaroj. En la 19-a jarcento stabiliĝis ankaŭ finnalingva gazetaro kaj nereligia literaturo kaj la finna komencis esti uzata en duagradaj kaj superaj lernejoj.
En tiu periodo okazis t.n. dialekta batalo dum kiu la malnova norma lingvo, kiu baziĝis al sud-okcidentaj dialektoj, ricevis pli da elementoj el aliaj dialektoj, ankaŭ el orientaj dialektoj kaj formiĝis literatura lingvo, kiu ne apartenas al iu el dialektoj.
Lingva purismo
Okazis eĉ iom da lingva purismo, do oni anstataŭigis sveddevenajn vortojn per "puraj" finnaj:
Iam oni uzas pri la vortoj, kiuj estis anstataŭigitaj per "puraj" finnaj, la vorton kyökkiruotsi (kuireja sveda).
Ankaŭ familinomojn oni finnigis, kvankam ankoraŭ en la lando estas multe ankaŭ tute finnlingvaj familioj kun svedlingva familinomo. Ekzemploj:
Vokala harmonio
Same kiel ekz. la hungara kaj turka lingvoj, la finna posedas vokalan harmonion. En la finna tio signifas, ke oni ne povas miksi antaŭajn vokalojn (ä, ö, y) kaj malantaŭajn vokalojn (a, o, u) en sama vorto, krom en kunmetitaj vortoj. E kaj i estas neŭtralaj rilate la vokalan harmonion, kvankam ili estas prononcataj antaŭe. E kaj i povas esti pli malantaŭaj, se en la vorto estas a, o aŭ u, sed tia variado de e ne diferencigas sencojn.
Pro la vokala harmonio multaj finaĵoj kaj sufiksoj havas du formojn: ekzemple, -ssa kaj -ssä signifas “en”. Oni diras: talossa (en domo) sed metsässä (en arbaro). Kiam vorto enhavas nur neŭtralajn vokalojn, oni uzas la formon kun antaŭa vokalo. En kunmetitaj vortoj, oni konsideru la vokalojn de la lasta elemento.
Alvito
Alvito estas komunumo de Italio.
Finna lingvo
Substantivoj
La finnaj substantivoj havas multajn kazojn.
Verboj
La triapersonaj pronomoj estas devigaj en subjekta rolo, sed oni povas forlasi la unua- kaj duapersonajn. Ilin oni uzas tipe tiam, kiam la parolanto aŭ skribanto volas speciale akcenti tiun faranton, same kiel ekzemple en hispana kaj itala. En aliaj situacioj estas normale pli rekomendata uzi nur la personmorfon de la verbo.
En parollingva lingvo, la triapersona singulara formo estas tre ofte uzata anstataŭ la triapersona plurala formo. Estis iom da diskuto, ĉu tio estu akceptita kiel librolingvo, sed la propono ne ricevis multe da subteno. La ŝanĝo verŝajne ne tute paralelus kiel la de går -tipo estis finfine akceptita en la sveda literatura lingvo en la 1950-aj jaroj. Je la tempo de tiu ŝanĝo, la de gå -tipo jam malaperis el la parollingva parolo tiel ĝisfunde, ke ĝi ŝajnus sufiĉe stranga eĉ en la ĉiutaga parolado de emerita profesoro.
Nea verbo
Por fari nean frazon, la finna uzas nean helpverbon. Post ĝi oni uzas la verbon, kiun oni volas nei: oni trovas la formon de la verbo prenante la unuapersonan formon kaj forigante la finan -n. Ekzemple, “mi ne parolas” estas: “(minä) en puhu”. La konjugacio de la verbo estas jena.
Demandoj
La vorton “ĉu” oni tradukas per sufikso -ko/-kö, kiu varias laŭ vokalharmonio. Oni komencas la frazo per la vorto, pri kiu oni volas demandi, kaj oni aldonis al ĝi tiun sufikson. Ekzemple :
Dialektoj
La finna lingvo havas naŭ bazajn dialektojn kiu grupiĝas al du grupoj: okcidentaj (sur la mapo numeroj 1-5) kaj orientaj dialektoj (numeroj 6-7). En la flavaj teritorioj estas parolata la sveda lingvo. La mapo priskribas la situacion ĉirkaŭ la jaro 1900.