cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nacia Kuniĝo por la Tuta Sendependeco de Angolo
Infrastrukturo
Kvankam Savimbi emis paroli pri la konflikto kiel la lukto de la gerilanoj de UNITA kontraŭ maŝino giganta, reprezentita de la rusaj kaj kubanoj, UNITA neniam estis populara rezisto, sed ja grupo tre bone armita (ili havis ĝis 63.000 ribelulojn en 1989, dum la armeo de la registaro estis de pli da 200.000 homoj). Post bone evoluinta kampanjo en Jamba, loko de la provinco de Cuando Cubango, la usonaj konservativuloj, kiel Grover Norquist kaj Michael Johns konvinkis la registaron de la Prezidanto Ronald Reagan kaj privatajn grupojn nordamerikanojn por protekti la tutan militon kontraŭ kio Reagan nomis "La Imperion de malbono". En la plej tuŝitaj regionoj de la milito en Angolo, la konceptoj de privata proprieto kaj ekonomia libereco ne ekzistis, ĉar la du armeoj trouzis de la loĝantaro de la zono por supervivi. Militaj materialoj por la UNITA alvenis de Sud-Afriko kaj de Usono, sed manĝaĵojn, vestojn, kaj laborforton ili prenis perforte. Milionoj de angolanoj perdis siajn proprietojn kaj ili vidiĝis pelitaj al laboro aŭ lukto por ili. Kvankam tiel la UNITA kiel la MPLA faris krimojn, estas agnsokita ke tiuj de la UNITA estis pli kruelaj kaj multnombraj.
Cuito Cuanavale
En 1987 la trupoj de la Armeo de la registaro kaj Kubo atakis ĉiujn frontojn de la UNITA en la sudoriento. La du flankoj kunfrontis en Cuito Cuanavale [KuIto KanavAle], la 10an de septembro, kaj luktis dum unu jaro. La batalo estas konita kiel la plej granda en la afrika historio ekde la Dua Mondmilito. En la luktoj partoprenis la armeoj de la Registaro, la UNITA, Kubo kaj Sud-Afriko. La nombro de mortoj neniam estis publikita, sed la graveco de la batalo provas la fakton ke la sudafrikaj fortoj, speciale la aeraj, estis disvenkitaj de malamikoj per malaktuala teknologio. La UNITA devis retroeniri suden por malebligi tutan triumfon de la Registaro. Post la batalo, tiel Kubo kiel Sud-Afriko komencis eltiri siajn trupojn kaj teamojn de Angolo, pro la enorma kosto kiun supozis la milito por Sud-Afriko, kaj ke Kubo ĉesis ricevi asiston loĝistikan de Sovetio. Cuito Cuanavale estas konita de multaj historiistoj kiel la "Stalingrado sudafrika" pro la enorma kosto de la malvenko en la batalo, kio devigis Sud-Afrikon fini siajn operacojn en Angolo, rekoni la sendependecon de Namibio kaj fini la reĝimon de apartismo.
Pafĉeso: 1991-93
La milito pluis, spite Cuito Cuanavale, sed, en 1991, la UNITA kaj la registaro, kun observantoj de Portugalio kaj 18 afrikaj landoj, subskribis la Traktaton de Bicisse kiu permesis pafĉeson kaj kunvokon de balotado. La Prezidento José Eduardo dos Santos akiris 49 % kontraŭ 40% de Savimbi en la unua balotado (1992). Savimbi ne akceptis la rezulton kaj malkontenta kun la malvenko pluigis la militon novembre de tiu jaro.
La sieĝo: 1992-94
La dua parto de la enlanda milito, kvankam implicis ne tiom da landoj, estis pli damaĝa ol la unua. UNITA sieĝis urbojn kiaj Huambo, Benguela, kaj Lobito kaj ne permesis la eniron de la helpaj organizoj. Sed la registaraj fortoj, kapablaj eĉ sen kubanoj, luktis kontraŭ la UNITA dum monatoj sen kapitulaci; en la sieĝo de Huambo mortis 15.000 personoj, inklude multajn oficirojn de la UNITA, kio ege malfortigis la ribelulojn. La UNITA neniam akiris kontrolon de urbo kaj devis reeniri kiam la polico kaj la armeo kontraŭatakis vigle. En 1994 UNITA kaj la registaro subskribis la Protokolon de Lusako en la ĉefurbo de Zambio. La traktato funkciis dum du jaroj, kiam 25.000 gerilanoj elmilitiĝis sed en 1996 la lukto repluiĝis.
La Fina Fazo: 1998-03
Ĝis 1998, UNITA havis bazojn en la sudoriento de la lando, sed, post la atako de la Registaro, la movado translokiĝis nordorienten. Dum la Registaro uzis la grandajn rezervojn de petrolo de Cabinda por pagi la militon, la UNITA resursis al la kuŝejoj de diamantoj en la nordoriento. Por tio, la diamantoj kiuj eliris de Angolo en la 1990-aj jaroj kaj poste nomiĝis "sangodiamantoj", pro tio ke estis akiritaj danke al sklavoj de la UNITA. Sed la enspezoj de la diamantoj, ĉiufoje pli malpliaj pro la funkciigo de la Procezo de Kimberley ne sufiĉis por lukti kontraŭ la Registaro, kiu rekuperis provincon post provinco kaj ĝi fine detruis la armeon de la UNITA. Savimbi kaj liaj fideluloj devis reeniri al la praarbaro kaj praktiki militon de geriloj al la malnova stilo. En ĉi tiu etapo de la 16 grupoj kiuj formis la UNITA, ĉiu sufiĉe aŭtonoma, 12 estis detruitaj aŭ elmilitigitaj kaj la resto reeniris al la limo kun Zambio, inkludante la provincon de Huambo, ĝia ĉefa centro de operacoj.
Morto de Savimbi
La 22an de februaro de 2002, Jonas Savimbi mortis dum embusko. Lia morto estis la fino de la plej longa milito la historio de Afriko. Antonio Dembo sukcedis lin kiel prezidanto de la movado, kvankam ankaŭ li mortis iom poste. La Generalo Paulo Lukamba enpoviĝis ĝis la elekto de nova estro. Dume UNITA deklaris senkondiĉan pafĉeson kun la registaro kaj komencis la senarmigadon de ties soldatoj, de la 50.000 survivantaj ribeluloj ĉirkaŭ 5.000 unuiĝis al la ŝtata armeo. En la balotado de 2003, Lukamba, Dino Chingunji, kaj Isaías Sakamuva partoprenis, kaj Sakamuva triumfis. Nune UNITA estas opozicia partio en la Nacia Asembleo kun 70 sidlokoj.
Putin ĥujlo!
"Putin ĥujlo!" (Путiн хуйло, Путин хуйло, en Esperanto: "Putin estas kaculo" ) estas kanteto de ukrainiaj futbalaj admirantoj, kiu atingis internacian popularecon dum la konfliktoj en Ukrainio en 2014. Originale ĝin inventis admirantoj de futbala klubo Metalist Ĥarkiv, sed dume ĝi disvastigis tra Ukrainio kaj tuta mondo kaj iĝis populara ne nur inter sport-admirantoj, sed ankaŭ inter vasta publiko.
(13697) 1998 HJ133
(13697) 1998 HJ133 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Saito Musashibo Benkei
Saito Musashibo Benkei (japane: 西塔武蔵坊弁慶; naskiĝis en 1155; mortis en 1189), aŭ simple Benkei (弁慶), estis sohei kaj yamabushi, japana batalmonaĥo servanta la daimion Minamoto no Yoshitsune.
Putin ĥujlo!
Teksto
La teksto de la kanteto estas jena:
Saito Musashibo Benkei
Oni priskribas lin kiel fortegan viron, pli ol 2 metrojn altan.
Putin ĥujlo!
Deveno
Originale la kanteto aperis en la formo "Surkis ĥujlo" en 2010, kiam malamikeco aperis inter du gravaj ukrainiaj komercistoj, Oleksandr Jaroslavskij, posedanto de la sporta klubo Metalist, kaj Hrihorij Surkis, kiu tiutempe estis la prezidanto de Futbala Federacio de Ukrainio. La admirantoj de Metalist tiam subtenis la estron de la klubo kaj atakis Surkis-on en tia vulgara maniero.
Saito Musashibo Benkei
Li estas unu el la plej ŝatataj figuroj de la japana folkloro, kiu priskribas lin kiel fidelan kaj fortan bataliston. Lia vivo estas rakontadata en multaj nooj kaj kabuki-teatraĵoj, pro kio nuntempe malfacilas distingi inter fikciaj kaj faktaj eventoj pri lia biografio.
Vivo
Rakontoj multe varias pri la naskiĝo de Benkei. Iuj rakontas ke lia patro estris sanktejon kiu seksperfortis lian patrinon, filinon de forĝisto. Aliaj asertas, ke li estis kreita de templodio. Multaj prezentas lin kiel demonon, infanon monstrecan kun haroj ribelemaj kaj longaj dentoj. Lia infannomo verŝajne estis Oniwaka (鬼若), t.e. "demoninfano".
Putin ĥujlo!
Deveno
Kvankam la originala kanteto estis apenaŭ konata ekster futbaladmiranta rondeto, la nuna versio pri Putin iĝis ŝlagro en Ukrainio kaj eksterlande post invado de moskovia armeo en Ukrainion.
Rokmuzikaj adaptaĵoj
La kanteton adaptis kelkaj Ukrainiaj rokmuzikaj grupoj. Ekzemple, la grupo Druha Rika performis ĝin dum sia koncerto la 13-an de junio, 2014. Ukrainia televidkanalo Hromadske TV dissendis performon de la kanto far alia grupo Lemonchiki Project je la 29-a de majo, 2014. Plua varianto de performo estas farate de grupo AstrogentA.
Saito Musashibo Benkei
Vivo
Li anis monaĥejon junaĝe kaj multe vojaĝis tra Japanio de unu budhisma monaĥejo al alia, kiuj tiam estis gravaj administraciaj kaj kulturaj centroj kaj posedis privatajn armeojn de batalmonaĥoj. Kiel multaj aliaj monaĥoj ankaŭ Benkei verŝajne ricevis instruon pri batalarto. 17-jara li forlasis la budhisman monaĥejon kaj aliĝis al yamabushi, montara monaĥsekto distingeblaj pro siaj nigraj manteloj (Benkei ofte estas montrita tiel vestita).
La legendo asertas, ke Benkei gardostaris ĉe la ponto de Gojo en Kioto, kie li atakis ĉiujn soldatojn, kiujn li renkontis, kolektante tiel 999 japanajn sabrojn. Dum sia 1000-a duelo Benkei estis venkita de Minamoto no Yoshitsune, ano de la Minamoto-klano. Poste li iĝis ties vasalo kaj batalis kun li kontraŭ la Taira-klano dum la Gempei-milito. Yoshitsune gajnis la plej multajn batalojn de la Minamoto-klano dum tiu milito kaj ĉefe la deciddona surmara batalo de Dan-no-ura. Post la fino de la milito Yoshitsune iris al la kortego de la imperiestro Go-Shirakawa, kaj kiam rilatoj malpliboniĝis inter la imperiestro kaj la plej aĝa frato de Yoshitsune, Minamoto no Yoritomo, tiu ĉi iĝis lia kontraŭulo.
Putin ĥujlo!
Plenumo de ukrainiaj politikistoj
Inter noteblaj ukrainiaj politikistoj, kiuj publike aŭ antaŭ kamero plenumis la kanton, estas membro de ukrainia parlamento Oleh Ljaŝko. La Ministro pri eksteraj aferoj de Ukrainio Andrij Deŝĉicja elmontris sian konon de la kanto dum lia admonado de ukrainaj protestantoj antaŭ la rusia ambasadejo en Kievo vespere de 15-a de junio, 2014. Li diris: "Li [Putin] jes estas ĥujlo, sed bonvolu disiĝi!"
Saito Musashibo Benkei
Vivo
Dum la du sekvaj jaroj Benkei akompanis Yoshitsune, tiam eksterleĝan, en ties fuĝo, ĝis fine ili estis ĉirkaŭitaj dum la batalo de Koromogawa en 1189. La legendo rakontas kiel Benkei, trapenetrita de dekoj da sagoj, batalis ĝis la fino kaj mortis staranta, restanta tiel post sia morto.
Putin ĥujlo!
Internacia respondo
La kanto estas performita plurfoje ekster Ukrainio, ekzemple, en Meksiko, Japanio, Usono, Kanado, Okcidenta Eŭropo ktp.
BP (firmao)
BP (iam British Petroleum, ankaŭ BP Amoco) estas petrol-industria firmao kun ĉefsidejo en Londono. Kune kun Shell, ExxonMobil kaj Total ĝi estas unu el la pintaj petrol-firmaoj de la mondo.
Putin ĥujlo!
Internacia respondo
En Rusio ĝi kaŭzis malkontentojn en ŝtataj kaj oficiaj rondoj, kaj ankaŭ inter civitanoj, kiuj subtenas la ŝtaton. Rusaj opoziciuloj, tamen, volonte ekuzis ĝin en siaj kampanjoj. Ekzemple, en ruslingva sekcio de Interreto aperis multaj fulmobandoj dediĉe al la kanto, inkluzive apartan retpaĝaron, grupon en ruslingva interkona retejo VKontakte kaj multaj blogoj. Artikolo pri la memo ankaŭ aperis en grava rusa opozicia retejo Grani.ru. En 30-a de aprilo, 2014, aktivisto estis arestita en Ruĝa Placo, Moskvo, por teno de plakado kun unu vorto "Ĥujlo". Kvankam li ne diris ion plu, moskva polico estis certa ke temas pri "ofendo de Prezidento de Rusio".
Saito Musashibo Benkei
En arto
Honoro kaj lojaleco de Benkei igis lin unu el la plej popularaj figuroj de la japana folkloro. Lia legendo estas rakontata en gunki-mono-j kiel ekzemple Heike Monogatari, Gempei Seisuiki, Gigei-ki kaj Benkei Monogatari. Li estis ankaŭ temo de multaj teatraĵoj kabuki kaj noo.
George Benson
George Benson (naskiĝis la 22-an de marto 1943 en Pittsburgh, Pensilvanio) estas usona ĵaza kaj kunfandomuzika gitaristo kaj kantisto.
Plimuta Urbeto (Miĉigano)
Plimuta Urbeto (angle Plymouth Township) estas urbo en Kantono Vajno, Miĉigano, Usono. Ĝi tute ĉirkaŭas Plimuto. Ĝi estis fondita en 1827.
Putin ĥujlo!
Internacia respondo
La kanteto ricevis internacian atenton en gravaj informiloj, inter kiuj estas tiaj eldonoj kiel The Guardian, The Washington Post, Süddeutsche Zeitung, Le Monde, Gazeta Wyborcza, Lidové noviny, kaj Radio Free Europe/Radio Liberty.
George Benson
Vivo
Benson komencis sian muzikistan karieron jam infanaĝa, kiam li prezentis en noktoklubejoj kiel kantisto. En 1960 li fondis rokmuzikistaron, en kiu li ludis gitaron kaj kantis. Jam en 1964 li verkis kune kun „Frato” Jack McDuff siajn unuajn diskojn (The New Boss Guitar).
Influite de Charlie Christian kaj ĉefe de Wes Montgomery li alvenis meze de la 1960-aj jaroj al ĵazo. Li muzikis kun granduloj kiel Miles Davis (albumo: Miles In The Sky) aŭ kiel gastmuzikisto por Lou Donaldson kaj evoluis al unu el la plej renomaj ĵazgitaristoj de la mondo. Komence de la 1970-aj jaroj li verkis aron da multatentataj diskoj kun ega influo de funko por diskeldonejo de Creed Taylor, antaŭ ol li en 1976 transiris al Warner Brothers kaj lanĉis per la sonregistraĵo „This Masquerade” sur la disko „Breezin'” milionoble venditan furorkanton. Dum la plua paŝo de sia kariero li publikigis aron da ofte formulecaj kaj trivialaj ĵazpopaj diskoj, per kiul li provis ekligiĝi je ĉi tiu komerca sukceso. Li ankaŭ sukcesis en 1979 per la kanto „On Broadway”, kiu estis aŭdebla en la filmo „All That Jazz”.
9630 Castellion
9630 Castellion estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio de Calern en Caussols (Alpes-Maritimes, Francio).
George Benson
Vivo
Benson tamen ĉiam denove ankaŭ koncertas kiel virtuoza ĵazgitaristo, li apartenas al la tutmonde plej bonaj. Karakterizas lin krom lia aparta solostilo ankaŭ lia unusona skatkantado en la akompano de liaj gitarsolooj.
Putin ĥujlo!
Internacia respondo
Ukrainia televidkanalo TVi kaj multaj interretaj informiloj ankaŭ notis la prezento de la kanto en Vikipedio, kie rapide aperis artikoloj pri ĝi en pli ol 10 lingvaj sekcioj.
9630 Castellion
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la franca teologo kaj humanisto Sébastien Castellion (1515–1563), konata pro lia donacemo kaj malamo kontraŭ la fanatikismo. En sia Traité des hérétiques (1553), li denuncis Kalvinon kiel monstro pro esti ordoninta, ke Miguel Servet estu brulŝtiparumita.
George Benson
Vivo
Por 2009 li ricevis stipendion de NEA.
Uzataj gitarmodeloj
Kiel ĵazgitaristo Benson ludas ĉefe plenresonancajn gitarojn kaj 12-ajn ŝtalkordojn kun platdrata ĉirkaŭvolvaĵo. Komence li muzikis per modeloj de la firmao Gibson, ĝis kiam komencis lia kunlaboro kun la japana gitarproduktisto Ibanez meze de la 1970-aj jaroj. Ibanez konstruis al li ĝis 1978 la plenresonancan gitaron surmekatigita kiel GB-10, kiu havas pli maldikan korpon ol la ĝis tiamaj ĵazgitaroj. Sekvis la pli volumena GB-20 kaj poste GB-30. La diferenco de al modeloj estis inter alie, ke GB-10 havis du etajn grumblosubpremajn sonprenilojn, la GB-20 tamen havis plengrandan grumblosubpremilon kaj pli grandan korpon kaj finfine la GB-30 havis du plengrandajn grumblosubpremilojn kaj duonresonanca korpo laŭ la modelo de Gibson ES-335. Okaze de la 12-jariĝo de ilia kunlaboro Ibanez konstruis en1990 la modelon GB-12. Tio estis GB-10 kun pli profunda korpo kaj pli elspezaj lignoenmetaĵoj en prentabulo kaj kapoplato. Krome supra kaj malsupra flankoj same kiel kadro estis el aceroligno. Nuntempe ekzistas krom la klasika modelo GB-10 la variaĵoj GB-15 kaj GB-200. ĉiuj Benson-modeloj havas mezuron de 24,75 coloj (628 mm). Benson estis unu el la unuaj ĵazgitaristoj, kiuj je la epoko de la superregado de Gibson helpis al japana produktanto atingi renomon inter gitarludantoj.
BP (firmao)
En decembro 1998 BP kaj la usona petrol-firmao Amoco kuniĝis, formante BP Amoco. Kvankam la procezo estis nomata kuniĝo, multaj konsideras ĝin aĉeto de Amoco fare de BP. Post unu jaro la aldono "Amoco" estis forigita de la komuna nomo. "BP" restis, sed ne plu signifas "British Petroleum" ("brita petrola"); ĝi simple estas konsiderata dulitera nomo.
Saito Musashibo Benkei
En arto
En kabuki-teatraĵo Benkei troviĝas en morala dilemo inter mensogo kaj protekto de sia senjoro por trapasi ponton. La kritika momento de la teatraĵo estas, kiam la monaĥo konsciiĝas pri sia situacio kaj preĝas por fari tion, kion li devas fari. En alia teatraĵo, Benkei mortigas sian propran infanon por savi la filinon de senjoro. En la kabuki Kanjincho (filmita de Akira Kurosawa en La viroj, kiuj tretis la tigrovoston), Benkei devas batali kontraŭ sian mastron, alivestita kiel portisto, por malhelpi malkaŝon de ties identeco.
Lajos Kiss
Lajos Kiss
BP (firmao)
La firmao el ĝi derivis sian novan devizon "beyond petroleum" (angle "trans petrolo" aŭ "pli ol petrolo").
Unu el la antaŭaĵoj de la firmao estis la Anglo-Persian Oil Company.
Inter la multaj laborantoj de BP inter la jaroj 1998 kaj 2016 ankaŭ estis la eksa esperantisto Thorsten Höbbel, kiu por la firmao laboris en Hispanio, Germanio kaj Aŭstrio.
Putin ĥujlo!
Internacia respondo
Iam en junio de 2014 la interretpaĝaro Urban Dictionary, kiu estas anglalingva vortaro pri urbaj, subkulturaj kaj interretaj dialektiĝoj kaj ĵargonismoj, difinis la vorton ĥujlo kiel
Gena lingvo
La gena lingvo (Gen, ankaŭ nomata Gẽ, Gen-Gbe, aŭ Mina) estas lingvo el la gbea lingvaro. La lingvo estas parolata en la marborda sudoriento de Togolando, do en ties regiono Maritime, sed ankaŭ en eta parto de la departemento Mono en la pleja sudokcidento de Benino. Laŭ la interreta paĝaro "Ethnologue" (vidu sub retaj ligiloj), ekzistas 200 900 parolantoj de la lingvo en Togolando kaj pliaj 126 000 en Benino - do sume 327 000. La gbea lingvaro apartenas al la kvaa lingvaro, branĉo de la niĝerkonga lingvofamilio, kaj dispartigeblas krom la gena al kvar pliaj ĉefaj lingvoj respektive dialektaroj: la evea (Ewe), fonua (Fon) kaj aĝa (Aja ) lingvoj, plus la grupo de fla-feraaj lingvoj (Phla-Pherá).
Putin ĥujlo!
Internacia respondo
En la 3-a de julio, 2014, grupo de astronomistoj kaj por-ukrainaj aktivistoj adoptis antaŭnelonge malkovritan stelon kun kodo TYC 3541-945-1 aŭ KIC 9696936 tra astronomia projekto "Pale Blue Dot", kiu ebligas nomi stelojn kontraŭ malgranda monofero por subteni pluajn astronomiajn esplorojn. Ili elektis por la stelo nomon Putin-Huilo!.
Gena lingvo
La gena lingvo apartenas al la tonaj lingvoj, analizaj lingvoj kaj la baza vortordo estas Subjekto Verbo Objekto.
NGC 1048A
Ĉi tiu objekto ne estis en la originala versio de NGC-katalogo kaj estis aldonita poste.
Terekspansio
La terekspansio, aŭ tera ekspansio estas teorio, kiu provas kialigi la movon kaj la situon de la kontinentoj sur la surfaco de Tero per hipotezo de grandiĝo de la tera radiuso de po 1 ĝis 100 milimetroj ĉiu jaro.
Tiu teorio, tre polemikita, estas nun forlasita, al profito de tiu de la kontinenta drivo, sed, nuntempe, estas ĉiam subtenata far de partizanoj de Samuel Warren Carey.
Tia ekspansio povus okaziĝi, aŭ kun konstanta maso (kvazaŭa ŝvelo) aŭ kun kreskanta maso, per sorbo de ekstera materio.
Celle di Bulgheria
Celle di Bulgheria - prononco, "ĉeloj de Bulgario" - estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la regiono Kampanio kaj la provinco Salerno. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kristana patrono estas Maria de la Neĝo, kies memortago sekve estas la komunuma festotago. La loko estas nomita laŭ la prabulgaroj de ĥano Alcek, filo de Kubrat, ekde 632 la unua caro de Granda Bolgario norde de la Nigra Maro, kiuj ekloĝis en la regiono en la 7-a jarcento.
Internacia Asocio de Mineralogio
La Internacia Asocio de Mineralogio (IAM) estas internacia grupo de 38 landaj asocioj. La celo estas promocii la sciencon de la mineralogio kaj normigi la nomenklaturon de ĉirkaŭ 4 000 mineraloj plej konataj. La IAM estas aliĝinta al la Internacia Unio de Geologiaj Sciencoj (IUGS).
Celle di Bulgheria
Najbaras la komunumoj Camerota, Centola, Laurito, Montano Antilia kaj Roccagloriosa.
Terekspansio
Oni ne konfuzu la terekspansion kun la akrecio, kolekto de meteoroidoj kaj aliaj kosmaj polvoj far de planedoj
Internacia Asocio de Mineralogio
La komisiono de IAM plej aktiva estas la "Komisiono de novaj mineraloj kaj mineralnomoj". Ĝi estis fondita en 1959 por kunordigi la atribuon de nomoj al novaj malkovritaj mineraloj, la reviziadon de la nomoj jam ekzistantaj kaj malakcepti la klasojn jam nevalidajn. En Julio 2006 okazis kunigon inter tiu komisiono kaj "Komisióno de klasigo de mineraloj", iniciatita je peto de ambaŭ komisionoj, kio rezultis en la "Komisiono de Novaj Mineraloj, Nomenklaturo kaj Klasifiko" (KNMNK).
Kelkaj landaj asocioj estas jenaj:
Terekspansio
Historio
En 1889, kaj 1909 Roberto Mantovani hipotezis ke ununura kontinento kovris la praan surfacon de Tero, kiu tiam estis malpli vasta ol nun. Pro vulkana aktiveco, Tero grandiĝis; la terkrusto disŝiriĝis en pluraj fragmentoj kaj akvo plenigis la interspacojn.
Estis la unua fojo, kiam oni elvokis nocion pri prakontinento, kiun Alfred Wegener nomos Pangeon.
Fizikaj kialoj
En 1888, Ivan Osipovich Jarkovskij provis ekspliki la graviton kiel sorbo de etero far de la korpoj. La maso de la kosmaj objektoj tiam grandiĝus. Sed la ekzisto de etero restis nepruvita.
En 2004, la germana fizikisto Konstantin Meyl proponis ke Tero sorbus la sunajn neŭtrinojn. Ĉi-tiu hipotezo prediktas, ke suneklipsoj estigus tertremojn.
Claude Deviau proponis similan hipotezon: Magnetaj unupolusoj emisitaj el Suno amasiĝus ĉe la teraj polusoj kaj transformiĝus al hidrogeno.
Iuj volas kialigi la grandecon de pratempaj bestoj, kiel la dinosaŭroj per malpli forta tera gravito, pro malpli granda tera maso en tiuj-ĉi tempoj; sed ĝis nun, neniu bone konata fizika proceso klarigas plimasiĝon de Tero.
En 1938, la fizikisto Paul Dirac sugestis, ke la gravita konstanto malkreskas. Tio instigis la germana fizikisto Pascual Jordan aserti, ke la planedoj grandiĝas pro "malstreĉo" de iliaj interoj. Jordan opinis, ke la tera radiuso duobligis dum la lasta cento da milionoj da jaroj.
La rusa geologo Vladimir Larin hipotezis, en 1993, ke la terkerno konsistiĝas el metalaj hidridoj kiu estus pli densa ol la metalo mem. La liberigo de hidrogeno estigas malpligrandeco de la denseco de Tero. Tiu teorio klarigas ankaŭ la ĉeston de akvo sur Tero.
Nuntempe, pli bona kono pri la meĥanismoj de la tektona plato kaj pri fenomenoj de subdukcio senvalidigis la teorion pri terekspansio.
Polarkreis 18
Polarkreis 18 (germanlingve por: polusa cirklo 18) estas popmuzika grupo el Dresdeno, kiu faras muzikon miksante la stilojn popmuziko, sintezara popmuziko, postroko kaj indietroniko. La albumo Blur-a 13 inspiris ilin al forlasado de iliaj punkmuzikaj kaj metalmuzikaj radikoj kaj eksperimenti novajn sonojn.
Historio
La unua eldonaĵo de Polarkreis 18 estis elŝutalbumo kun kvin kantoj en 2004, kiu estis senpage akirebla sur la muzikgrupa retadresso. Menciinda estas la filmeto “Klangfilm” (sonafilmo), kiu estis prezentita la unuan fojon en Dresdeno la duan de oktobro 2005 por koncertilustrado. En 2006 la grupo partoprenis je du muzikakonduroj: en la f6 Music Award ili atingis la duan pozicion kaj en la PlugIn-festivalon ili venkis, kio rezultis en muzikeldoneja kontrakto ĉe Motor Music. La muzikeldonejo eldonis la unan memproduzitan diskon Polarkreis 18, kiu jam ricevis bonajn recensojn de Spex, Intro aŭ Spiegel Online.
En februaro 2008 ili ludis kiel apetitvekilo en la koncertoj de Smashing Pumpkins dum la germana turneo du tiu grupo.
Oktobron 2008 la plej sukcesa kanto aperis: Allein, Allein. Ĝi direkte eniris en la liston de la unuaj dek plej aĉetitaj muzikoj en Germanujo kaj post tri semajnoj ĝi atingis la unuan pozicion tie. La remikso german-angla-danalingva Allein, alene per rokmuzika grupo “Nephew” atingis la trian pozicion en la dana unupaĵa-plejaĉetita listo en Oktobro 2008. La dua albumo Colour of snow eldonita la 17-an oktobro 2008 sonas pli patosa, “granda”, kaj orkestra komparite al la antaŭa albumo.
Tadao Horie
(laŭ sistemo Hepburn, japane 堀江忠男, n. 13-an de septembro 1913, m. 29-an de marto 2003) estis japana futbalisto. En 1934 ĝis 1936 li membris en la japana nacia teamo de futbalo.
Santa Teresa del Tuy
Santa Teresa del Tuy (loke sufiĉas Santa Teresa) estas urbego kaj universitata urbo en norda Venezuelo, en subŝtato Miranda (Venezuelo). Ĝi estas municipa ĉefurbo.
Geografio
Santa Teresa del Tuy situas sur la marborda ebenaĵo. Cúa troviĝas 25, Petare 33, Karakaso 41, Turmero 90, Valencio (Venezuelo) 147, Barquisimeto 292, Coro (Venezuelo) 353, Maturín 386, Bolívar (urbo) 415, Barinas (Barinas) 428, Guayana (urbo) 487, Cabimas 524, Marakajbo 546 km.
Historio
Santa Teresa estis fondita en 1761, ĝi estis levita al paroĥo en 1771.
Ekonomio
En ĉirkaŭaĵo de Santa Teresa oni okupiĝas ĉefe pri kakaoj.
Trafiko
Santa Teresa estas ligita al la tutlanda ŝosea reto. Alia vojo al la alia direkto estas negrava.
Klimato
Santa Teresa havas tropikan klimaton. La averaĝa jara temperaturo varias inter 18-28 °C kun relative malalta humideco.
Encs
Encs [enĉ] estas urbo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Encs, kies centro ĝi estas.
Geografio
Encs situas en valo de Hernád, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Miskolc-Kassa. Abaújszántó troviĝas 11, Miskolc 43, Budapeŝto 211 km.
Historio
La unua skriba mencio devenis el 1219. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. En 1706 la aŭstroj bruldetruis la refonditan vilaĝon. La fervojo ekfunkciis en 1860. Ekde 1920 Encs iĝis distriktejo, ekde 1970 grandvilaĝo, ekde 1984 urbo. Kolĥozo formiĝis en 1952.
Takahiro Futagawa
Takahiro Futagawa (japane 二川 孝広, n. ) estas japana futbalisto. Li en 2006 membris en la japana nacia teamo de futbalo.
Natria pirofosfito
Natria pirofosfito, pirofosfito de natrio aŭ Na2H2P2O5 estas neorganika kombinaĵo, natria salo rezultanta el reakcio inter la pirofosfita acido kaj natria hidroksido, uzata kiel mikrobiocido.
Marvin Minsky
Marvin MINSKY (naskiĝis la en Novjorko, Usono, mortis la ) estis usona esploristo surkampe de la artefarita intelekto. Li estis kunfondinto de la laboratorio pri artefarita intelekto ĉe Masaĉuseca Instituto de Teknologio (MIT). Li aperigis multajn tekstojn pri tiu temo kaj pri rilataj temoj de la filozofio.
Marvin Minsky iris en la lernejojn Fieldston School kaj Bronx High School of Science en Novjorko. Poste li studis je la Phillips-akademio en Andover, Massachusetts. Li plenumis la militservon de 1944 ĝis 1945 en la US-Navy. En Harvard li akiris en 1950 la akademian titolon bakalaŭro pri matematiko. Pri la sama fako li akiris en 1954 en Princeton la titolon doktoro. Ekde 1958 li estas membro de la MIT - tie li esploras kaj instruas ankoraŭ hodiaŭ.
Li estis kunlaboranto de Seymour Papert.
Minsky ricevis dum sia esplorista vivo multajn premiojn. En 1969 li ricevis la premion Turing. Li estas membro de la usonaj asocioj National Academy of Engineering kaj National Academy of Sciences.
Dudekedra 120-ĉelo
En geometrio, la dudekedra 120-ĉelo estas stela plurĉelo kun simbolo de Schläfli {3,5,5/2}. Ĝi estas unu el 10 regulaj plurĉeloj de Schläfli-Hess.
Ĝi havas la saman situon de lateroj kun la 600-ĉelo, spacograndigita 120-ĉelo kaj ebenograndigita 120-ĉelo.
Jalůvčí
Jalůvčí estas XVII-a parto de statuta urbo Děčín en Ĉeĥio. Ĝi troviĝas norde de Děčín. Estas ĉi tie registritaj 202 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis. Jalůvčí havas 9 stratojn. Strato Drážďanská kunigas Jalůvčí kun Přípeř kaj strato 5. května kun Bělá.
Jalůvčí situas en katastra teritorio Prostřední Žleb kun areo 11,15 km². La propra katastro de la setlejo inkluzive de komunikiloj havas areon proksimume 0,33 km².
Historio
La plej malnova skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1579.
Tristan kaj Iseult
Tristan kaj Iseult estis du famaj literaturaj roluloj kaj amantoj kiuj ĝuis tragikan am-aferon, kiu estis la temo de gravaj literaturaj verkoj.
La Legendo
Tristan - Tristano (aŭ Tristran, Tristram, ktp.) estis kornvala kavaliro, kaj, laŭ fruaj versioj de la legendo, la filo de Blancheflor (Blanka Floro), la fratino de Reĝo Mark de Kornvalo, kaj Rivalen. (Laŭ postaj versioj, liaj gepatroj estis Isabella kaj Meliodas). Mark sendis lin al Irlando por eskorti la princinon Iseult (aŭ Izoldo, Isolde, Yseult, ktp) de tie al Kornvalo por ke ŝi edziĝu al la reĝo. Tamen survojaĝe Tristan kaj Iseult hazarde trinkis am-eliksiron preparatan de Brangaine, la servistino de Iseult, por Mark kaj Iseult. Ili freneze enamiĝis, sed Iseult edziĝis al Mark. Pro la eliksiro ŝi kaj Tristan ne povis sin deteni de adulto. Tamen kaj Iseult kaj Tristan honoris kaj amis Mark. Laŭ pluraj varioj de la legendo, la efikoj de la eliksiro daŭris dum iliaj tutaj vivoj; laŭ aliaj, ili daŭris tri jarojn, post kiam Tristan kaj Iseult povis decidi ĉesigi sian adulton.
Mark eltrovis la am-aferon kaj ekziliiĝis Tristan. Tiu iris al Bretonio, kie li edziĝis (pro ŝia nomo) al alia Iseult, la filino de Reĝo Hoel, kvankam ili ne ĝuis amorajn rilatojn pro lia amo al Iseult de Kornvalo. Dum aventuro Tristan venene vundiĝis (laŭ pluraj versioj de la legendo, estis Mark mem kiu vundis lin), kaj nur la kornvala Iseult kapablis resanigi lin. Tristan sendis sian amikon Kahedin por trovi Iseult, petante lin reveni kun blankaj veloj se li kunportis ŝin, kaj kun nigraj se ne. La kornvala Iseult konsentis iri al Tristan, sed kiam la ŝipo alproksimiĝis al Bretonio, la bretona Iseult pro ĵaluzo mensogis al sia edzo pri la koloro de la veloj. Pro dolorego Tristan mortis, kredante ke la kornvala Iseult rifuzis helpi lin. La kornvala Iseult mem ankaŭ mortis, svenante sur lia kadavro.
Benzila oktanato
Benzila oktanato aŭ C15H22O2 estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la esteroj de la oktanata acido kaj benzila alkoholo. Benzila oktanato estas senkolora likvaĵo, uzata kiel gustigagento kaj odorigagento en la nutrondustrio kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj kaj farmaciaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun sulfata acido kiel katalizilo. Benzila oktanato estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en alkoholo, duetila etero, kloroformo kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Benzila oktanato reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj kaj posedas antifungajn kaj antibakteriajn proprecojn.
Malhela jakuo
Malhela jakuo aŭ Malhela penelopo (Penelope obscura) estas kokoforma birdo de la samnoma genro Penelopo kaj familio de Kracedoj. Ĝi vivas en etaj areoj en la atlantika arbaro en la plej sud-orienta parto de Brazilo, dise en sudcentra Bolivio, Paragvajo, norda Urugvajo kaj dise en nordorienta Argentino. Ĝi preferas montajn arbarojn.
Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj malsekaj arbaroj de malaltaj teroj kaj montararbaroj. La birdo mezuras averaĝon de 73 centimetroj longe kaj pezas averaĝe 1.2 kilogramojn, kaj estas tre simila laŭ aspekto al ties pli malgranda parenco, la Brova penelopo (P. supercilliaris). Ĝi estas granda birdo malhelbruna kun blanka striado en brusto, dorso kaj ŝultroj, dum flugiloj kaj vosto estas tutbrunaj. La vizaĝo estas nigreca kie kontrastas la ruĝaj irisoj kaj mentonsakoj. Ankaŭ la beko estas nigreca kaj fortika, iom subenkurbita.
La Malhela jakuo manĝas etajn fruktojn kiel arasaojn, pitangojn, kolombfruktojn kaj fruktojn de la Jusaropalmo (Euterpe edulis), florojn kaj birĝonojn el la grundo aŭ plukitaj el la arbobranĉoj kaj ĝi funkcias kiel semodisiganto por variaj specioj de arboj kaj palmoj, kiaj la endanĝerita palmo Euterpe edulis, aŭ la palmoj de la genro Syagrus. Ili manĝas ankaŭ etajn senvertebrulojn. Ili kutime vivas sur arboj.
Subspecioj
Oni konas tri subspeciojn de Penelope obscura:
Nacia Teatro (Győr)
La Nacia Teatro estas grava kultura konstruaĵo en Győr, en la urbocentro.
Historio
La unua stabila teatro de Győr konstruiĝis en 1789, kie oni prezentis teatraĵojn germane kaj hungare. La moderna nova teatro konstruiĝis inter 1973-1978. 2 modernaj ornamaĵoj faras impona la konstruaĵon. La scenejo estas 22 metrojn larĝa, 24 metrojn longa. La nomo nacia teatro oficialiĝis en 1992, pli frue ĝi estis Teatro Kisfaludy. En 2009 la interna parto renoviĝis, precipe la teatro ricevis modernan teknikon.
Dum jarcento kremo de la hungaraj aktoroj rolis en tiu teatro. Nuntempe la teatro prezentas baletojn kaj ankaŭ aliajn teatraĵojn.
Ravi Shankar
Ravi SHANKAR ([ravi ŝankar] naskiĝis, mortis ) estis bengal-barata muzikisto, plej bone konata kiel bonega ludanto de la sitaro.
Ravi Shankar famis ekster Barato, koncertinta en ĉefaj festivaloj, ekzemple la brita reĝa festivalo kaj edinburga festivalo, kiam George Harrison, membro de rokbando The Beatles, ekludis sitaron en 1965. Ambaŭ finfine interrenkontiĝis pro la komuna intereso kaj bonamikiĝis. Tio plifamigis Shankar kiel popmuzikiston kaj gvidanton de Harrison.
Rezulte lia kariero kreskegis. Oni invitis lin ludi en koncertejoj kie klasikaj muzikistoj malofte ludis, ekzemple la muzika festivalo de Monterey, Kalifornio en 1967, kaj Woodstock.
Survoje al San-Francisko, Shankar skribis "Min ofendis kaj ŝokis vidi Baraton konsiderata tiom malprofunde, kaj ĝian kulturon tiom ekspluata. Jogo, tantro, mantro, kundalini, ganja, haŝiŝo, Kama Sutro? Ili ĉiuj iĝis parto de koktelo, kiun ĉiuj verŝajne fortrinkis!"
Shankar verkis du konĉertojn por sitaro kaj orkestro, violon-sitarajn kompoziciojn por Yehudi Menuhin kaj si, muzikon por flutisto Jean Pierre Rampal, kaj muzikon por Hosan Yamamoto (majstro de la ŝakuhaĉi (japana fluto)) kaj Musumi Miyashita (majstro de koto (japana instrumento)). Li verkis multan filmmuzikon kaj baletojn en Barato, Kanado, Eŭropo, kaj Usono, ekzemple Charly, Gandhi, kaj la trilogio Apu. Li kunlaboris kun Philip Glass, kiu agnoskas Shankar kiel grandan influon, kaj ambaŭ kunverkis Passages, en kiu ambaŭ reverkas muzikon de la alia.
Shankar estas honora membro de pluraj estimataj grupoj kaj ricevis multajn premiojn de pluraj landoj. Li honore doktoriĝis 14 fojojn. En 1986 oni kandidatigis lin kiel membron de la supra domo de la barata parlamento.
Interese, barataj muzikaj kritikistoj pensas ke la sitaro sonis plej bone en la manoj de Vilayat Khan. Sed Shankar havas unikajn ecojn kiel ne nur muzikisto sed kiel muzika ambasadoro, kaj pro tio li ricevis premion Bharat Ratna en 1999.
Shankar dum la lastaj jaroj de sia vivo loĝis en Encinitas, Kalifornio. Li edziĝis plurfoje. Ankaŭ liaj filinoj Anoushka Shankar kaj Norah Jones estas sukcesaj muzikistoj. Shankar instruis al Anoushka kaj ili ofte kunludis sitarojn en koncertoj; ŝi ankaŭ muzikumas sukcese aparte de li. Norah ne havis kontakton kun sia patro kaj sukcesis gajni premion Grammy.
Livonio (Miĉigano)
Livonio ( Livonia) estas urbo en Kantono Vajno, Miĉigano, Usono. Ĝi estas proksima kaj okcidenta al Detrojto. Ĝi estis fondita en 1950.
NGC 1049
NGC 1049 (alia indiko — ESO 356-SC3) estas globa stelamaso en konstelacio Forno.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Solférino
(jen france, okcitane Solferino) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Landes (jen france, okcitane Lanas), en la regiono Nova Akvitanio (Nouvelle-Aquitaine, prononco [], do, Nòva Aquitània, Akitania Berria). Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Mont-de-Marsan (france arrondissement de Mont-de-Marsan, okcitane Arrondiment deu Mont), la norda kaj orienta parto de la departemento, kaj al la kantono . Ĝiaj loĝantoj nomiĝas solférinois.
Voĉoj de Pioniroj
Voĉoj de Pioniroj estas KD kolekto organizita de Gert Drucker kun regravuro de modelajn voĉojn de kelkaj pioniroj de Esperanto, kiel Zamenhof, Edmond Privat, Andreo Cseh, Ivo Lapenna kaj aliaj. La kvin KDoj estis gravurita de "Gramofone Produtora de Audio" en Curitiba, Brazilo.
Voderady
Voderady, hungare Vedrőd estas vilaĝo en Slovakio.
Situo
Voderady situas sur ebenaĵo laŭ rojo, laŭ flankovojoj. Trnava troviĝas je 10 km-oj.
Jerusalemo
Jerusalemo (ירושלים, القـُدْس "la sankta", oficiale en Israelo أُورشَلِم القـُدْس Urŝalim al-Quds "Jerusalemo la sankta") estas urbo en Mezoriento kaj unu el la plej antikvaj urboj en la mondo. Esperante ĝi estis kelkfoje skribita kiel Jeruzalemo (kun "z" anstataŭ "s").
Voderady
Historio
La loko estis loĝata jam dum la paleolitiko. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1113 en latina formo "villa Wedrad". En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Vedrőd 1143 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Pozsony (reĝa departemento), al distrikto de Nagyszombat, poste jam kiel Voderady al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Voderady 1321 homoj, (1283 slovakoj).
Kapelo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Alsóújlak)
Kapelo Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo estas romkatolika historia monumento en Hungario, en Alsóújlak.
Voderady
Famuloj
En la vilaĝo mortis hungara ministro József Zichy.
Kapelo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Alsóújlak)
Historio
Laŭ arkeologoj tiu ĉi kirko estis konstruita en la 13-a jarcento. La unua mencio okazis en 1465. Dum la kontraŭturkaj bataloj (precipe en 1685) la vilaĝo senhomiĝis. La vilaĝanoj revenis en 1687, sed al pli nova loko. Ili konstruis pli novan preĝejon en la nova loko. Laŭ priskribo en 1698 la malnova kirko situas en arbaro kaj jam mankas muro de la tombejo. La pli nova priskribo en 1733 ĝi estas ruina, la pli nova priskribo en 1758 jam mencias nur la novan preĝejon, sed en 1786 ĝi jam estis renovigita. Ankaŭ Flóris Ferenc Rómer vizitis la kapelon. En la 19-a jarcento oni konstruis firstotureton. Arkeologoj esploris la kapelon en 1994, post 3 jaroj ĝi estis restaŭrita.
Jerusalemo
Israelo pretendas Jerusalemon kiel nedividitan ĉefurbon en la ŝtato de Israelo. Male, Palestino pretendas ĝian orientan flankon. La plimulto de la ŝtatoj agnoskas nek unu nek la alian pretendon kaj lasas la aferon al ambaŭflankaj interkonsentoj. Neniu ŝtato rekonas la tutan Jerusalemon kiel israelan krom Israelo, sed kelkaj rekonas pretendojn de Israelo al Okcidenta Jerusalemo kaj/aŭ de Palestino al Orienta Jerusalemo. Ĉiuj tri grandaj monoteismaj religioj (judismo, kristanismo, islamo) konsideras ĝin kiel "Sanktan urbon", sed tio estas ankaŭ motivo de bataloj pri tiu ĉi urbo. Dum sia longa historio, Jerusalemo estis detruita almenaŭ dufoje, sieĝita 23 fojojn, konkerita kaj rekonkerita 44 fojojn, kaj atakita 52 fojojn.
Jerusalemo etendiĝas en Judea montaro sur limo de marbordoj de Mediteraneo kaj Morta Maro, sur rando de Judea dezerto. La somero en Jerusalemo estas varma kaj seka, la vintro malvarma kaj pluva, kaj de tempo al tempo ankaŭ neĝas.
Voderady
Fontoj
http://www.voderady.wbl.sk - info
Jerusalemo
Geografio
La konsisto de Jerusalemo estas ege komplika kaj historie kaj nuntempe. Diversaj kvartaloj havas diferencajn konsistojn. Ejn Kerem (arabe عين كارم; hebree עין כרם; ankaŭ transskribata En Kerem, Ein Kerem kaj Ain Kerem, en traduko "fonto de la viteja monto") estas antikva urbo ene de la nuntempaj urbaj limoj de Jerusalemo. Laŭ la kristana tradicio ĉi tie naskiĝis Johano la Baptisto, kaj sekve la loko fariĝis pilgrimejo. Aliaj kvartaloj estas Talbiya, Mamila kaj aliaj.
Klimato
La urbo havas tipan mediteranean klimaton, kun varmegaj kaj sekaj someroj, varmaj ĝis malvarmaj printempoj kaj aŭtunoj, kaj malvarmaj, malsekaj vintroj. Granda neĝofalo okazas regule dum vintro, averaĝe dum 4 vintroj el 5. Januaro estas la plej malvarma monato en la jaro, kun averaĝa monata temperaturo de 8 °C (46 °F). Julio kaj aŭgusto estas la plej varmegaj monatoj, la averaĝa temperaturo 23 °C (73 °F). Temperaturoj grande varias de tago al nokto, kaj en Jerusalemo la vesperoj kutime estas malvarmaj eĉ dum somero. La averaĝa jara pluv-nivelo estas ĉ. 590 milimetroj (23 coloj) kun pluvo ĉefe okazanta inter Oktobro kaj Majo.
La hebrea lingvo
La plej malnovaj dokumentoj, menciantaj la nomon de Jerusalemo, estas egiptaj malbenaj surskribaĵoj (el la 19-a kaj la 18-a jarcento antaŭ Kristo), per kiuj estis malbenataj potencaj malamikoj de Egiptio, kiuj atakis ĝin ofte ĝuste el la regiono de Sirio-Palestino. La nomoj de urbo aperas en tiuj ĉi surskribaĵoj kiel Aŝaman aŭ Raŝlaman.
Konsonantoj ŝ kaj m poste aperas ankaŭ en simila nomigo - en libro Genezo estas menciata Melĥisedeĥ, reĝo Ŝálem - urbo, kiu estas identigata kun Jerusalemo. La nomigo de tiu ĉi urbo kiel Jebús poste eliras de jebusejoj, kiuj devene loĝis en la urbo. La nomo Jerusalemo eble estiĝis per kuniĝo de tiuj ĉi du esprimoj al Jebús-Ŝálem. La tradicio poste priskribas Jerusalemon kiel "urbo de trankvilo" (hebree ´ír ŝalom). Sed la estiĝo de la nomigo estas senĉese ne klara.
Laŭ Midraŝo Jerusalemo havas sume 70 nomojn, multaj el ili estas poemaj. Sed kelkaj tiuj ĉi esprimoj estas uzataj ĝis nun, precipe "Urbo de Davido", "Ciono" aŭ "Sijono" (sed la nocio Ciono markas prefere la Templan monton).
La ceteraj lingvoj
En la jaro 131 imperiestro Hadriano lasis konstrui sur ruinoj de Jerusalemo romian urbon, kiu estis nomita "Colonia Aelia Capitolina" - Aelio estis unu el la nomoj de imperiestro Hadriano kaj vorto "Capitolina" estas omaĝe de la romia plej supera dio Jupitero Capitola.
En la araba estas disvastigita nomo por Jerusalemo "Al-Kuds" (القـُدْس), kio laŭvorte signifas "Tiu sankta (urbo)". Sed la devena nomo por Jerusalemo en la araba devenas ĝuste el la latina "Aelia" - "Ilija" (arabe إلياء).
Sankteco de Jerusalemo
Por la judoj Jerusalemo estas tre sankta loko. Tio ĉi fontas el la juda kredo, ke tiun ĉi lokon Dio elektis por si, por ke li restadu ĉi tie. Plie en jerusalema Templo dum mil jaroj okazis diservo. Biblio kaj Halaĥo enhavas kelke da ordonoj kunigitaj kun Jerusalemo, inter ili estas, krom aliaj, ordono valida por ĉiuj viroj "vidiĝi trifoje dum la jaro antaŭ Sinjoro" en Templo.
La kristanoj havas al Jerusalemo ambivalencan rilaton. En unu flanko tio estas urbo, en kiu troviĝas lokoj rememorigantaj eventojn de la vivo kaj la morto de Jesuo, ekz. Via Dolorosa (krucuma vojo) aŭ Baziliko de la Sankta Tombo (loko, kie laŭ tradicio Jesuo estis sepultita). Sed en alia flanko la neniigo de Jerusalemo dum la unua juda milito estis komprenata kiel punigo de Izraelo pro tio, ke ĝi rifuzis Jesuon kiel mesion. En periodo de bizanca regado Jerusalemo kiel kristana urbo estis denove konstruita, sed Templa monto estis lasita dezerta kiel rememorigo de la neniigo de urbo. La signifeco de Jerusalemo ascendis, kiam la urbo falis en la manojn de islamanoj, precipe poste dum krucmilitoj. Kiam Sankta Lando falis en la manojn de krucistoj, Jerusalemo ŝanĝiĝis en ĉefurbon de la krucista Jerusalema reĝlando, sed kiu ne daŭris longe.
La kristanoj celas sian atentemon al Jerusalemo grandmezure tra metaforaj mencioj en Biblio, kie Jerusalemo estas priskribata kiel sankta nemakuligita loko. Oni ofte parolas pri "ĉiela Jerusalemo" kontraŭ Jerusalemo tera. La kristanoj ne estas do katenitaj al Jerusalemo tro firme - des pli prefere, ke baldaŭ post la estiĝo de kristanismo la plej grava centrejo de kristanismo fariĝos Romo kaj respektive Konstantinopolo.
Komence de sia agado Mohamedo instruis la islamanojn dum la preĝoj turniĝi per la vizaĝo direkte al Jerusalemo, sed pli poste li ŝanĝis siajn ordonojn kaj destinis, por ke ili preĝu direkte al Mekao. Tio estis enskribita tiel eĉ en Koranon. Tiu ĉi destino evidente fontis el tio, ke Mekao estis komerca centro de Araba duoninsulo, dume Jerusalemo ludis tiudirekte nur duarangan rolon. Eble tio estis ankaŭ pro kverelo, kiu eksplodis en Medino inter Mohamedo kaj la judoj, kiuj rifuzis akcepti la novan doktrinon. La loko de la islama diservo ĉiuokaze fariĝis Ka'ba en Mekao.
Efemeridoj
Efemeridoj (el la antikva greka ἐϕημερίς = efemeris = ĉiutaga; latine ephemĕris) estis tabeloj enhavantaj valorojn kalkulitajn, dum la kuro de aparta tempa intervalo, el diversaj astronomiaj variablaj grandoj, kiuj antikvepoke estis limigitaj al perokula observado; hodiaŭ ili estus almenaŭ jenaj:
Jerusalemo
Sankteco de Jerusalemo
En Korano mem estas pri Jerusalemo nenia mencio, almenaŭ ne eksplicita. Sed la kutimaj islamanaj komentarioj identigas la lokon, de kie Mohamedo supreniri en la sepan ĉielon, por viziti paradizon kaj inferon kaj paroli kun Alaho kaj profetoj, kun la Templa monto. Por rememorigi tiun ĉi eventon poste estis sur tiu ĉi monto konstruita moskeo Al-Aksa kaj el Jerusalemo fariĝis la tria plej sankta urbo de la sunaisma islamo.
La estiĝo de urbo kaj la periodo de la unua Templo
La kerno de Jerusalemo estiĝis en eneolitiko sur altaĵo, kiu hodiaŭ estas nomata kiel Urbo de Davido. Ŝanĝo el intermita sidejo en regulan urbon okazis en la 19-a jarcento antaŭ Kristo. En la 14-a jarcento antaŭ Kristo Jerusalemo estis jam fortikigita kaj grava kanaana urbo.
Efemeridoj
Historio
Jen kelkaj el la plej famaj efemeridoj:
Uzo
Per efemeridoj antaŭ ĉio eblas antaŭanonci la poziciojn de la astroj kaj do adresi vidajn aŭ astronomiajn observojn. Aparte kiam oni uzas porobservajn instrumentojn, kiel teleskopojn, efemeridoj estas necesaj por trovi la ĉelajn astrojn, planizi pliajn observojn ktp.
Jerusalemo
La estiĝo de urbo kaj la periodo de la unua Templo
Sed dum la sekvantaj jarcentoj tiu ĉi vilaĝo ekkreskis en urbon. Dum regado de reĝo Ĥizkija Jerusalemo estis (tiam jam multe pli granda) en la jaro 701 a. K. sieĝita fare de asiria soldataro. Sed Jerusalemo supervivis la sieĝadon (diference de nordizraela Samario, kiu estis en 722 a. K. konkerita), krom alia danke al Silua tunelo, kiu alkondukis akvon el fonto Giĥon troviĝanta ekster la urbo, en rezervujon Siloe interne de la remparoj. Sed en la jaro 598 a. K. Jerusalemo estis konkerita fare de babilonia soldataro. Dum provo je ribelo kontraŭ la babilona superregado la urbo estis en la jaro 586 a. K. konkerita denove - babilona reĝo Nebukadnecar la 2-a neniigis la jerusaleman Templon kaj grandan parton de loĝantaro li forkondukis en babilonan militkaptitecon.
Efemeridoj
Uzo
Antikvan tempojn per tiuj tabeloj eblis antaŭvidi ciklajn astronomiajn eventojn kaj fiksi datrevenon de memorindaĵoj de sia historio.
Jerusalemo
La periodo de la dua Templo
Post tio, kiam Babilonio estis priregita fare de persanoj kaj Kiro la 2-a permesis revenon de la militkaptitoj kaj proklamis la religian liberecon, Jerusalemo estis proksimume post 70 jaroj denove konstruita kiel ĉefurbo de juda provinco. Baldaŭ estis renovigita ankaŭ Templo, kiu estis ĉifoje proporcie modesta. En 332 a. K. Aleksandro la Granda konkeris la landon, sed Jerusalemo ne estis tuŝita. Komencis periodo de helenigo, la izraela lando estis unue sub superregado de ptolemeoj, ekde la jaro 198 a. K. poste sub regado de seleŭkidoj. La plej superaj judaj tavoloj komplezeme akceptis la grekajn kutimojn. Sed tio fine turniĝis kontraŭ la judoj, kiam Antioĥo la 4-a Epifanes proklamis en la tuta imperio ununuran kulton kaj en la jerusalema Templo estis sur loko de altaro konstruita statuo de Dio Olimpa. Sekve en la jaro 167 a. K. eksplodis makabea ribelo, kiu Judeon senigis de la fremda regado - regadon ekprenis hasmoneoj.
Efemeridoj
Uzo
En la modernaj tempoj la vorto «efemeridoj» akiris ankaŭ, kaj precipe, la sencon de kroniko kaj periodaj publikaĵoj de historia, scienca, literatura karaktero.
Jerusalemo
La periodo de la dua Templo
La regado de hasmoneoj daŭris ĝis la jaro 63 a. K., kiam Jerusalemon konkeris romianoj. En 37 a. K. estis de Romo nomumita juda tetrarko Herodo la Granda, kiu disvastigis la urbon kaj esence plibeligis - li lasis alikonstrui Templon, multajn stratojn li lasis pavimi per marmoro, li lasis konstrui fortikaĵon Antonia. Post lia morto en 4 a. K. administris Judeon romiaj prefektoj kaj prokuratoroj, kiuj pase de la tempo senĉese pli nesenteme intervenis en la aferojn de judoj kaj ĵetigis la landon en ĥaosojn.
Efemeridoj
Uzo
Efemeridoj estas profitata en la kampo de astrologio.
Jerusalemo
La periodo de la dua Templo
En 66 fine eksplodis kontraŭromia ribelo - komencis la unua juda milito. En 69 la romianoj eksieĝis Jerusalemon, kaj kiam ĝi estis en la jaro 70 preskaŭ malsatmortigita, ili konkeris ĝin. Ili forbruligis la Templon kaj la tutan urbon ili tute egaligis kun la tero. El Templo restis nur la okcidenta muro - kiu poste estos nomita Muro de lamentadoj.
Efemeridoj
Uzo
Kroma uzo okazas en la kalkulo kaj konstruo de sunhorloĝoj