cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kazamanco
Separatisma konflikto
La djoloj havas senson ke ili mem ne profitas de la riĉeco de ilia hejmregiono, Kazamanco, kaj ke plejmulto de la profito alvenas al ĉefurba Dakar. En Kazamanco daŭras konflikton inter la registaro kaj separismaj fortoj ekde 1982 – armigita ekde 1990. Interalie la ekzistanta brita kaj portugala kolonia heredaĵo en la Kazamanca areo apartigas la regionon de la resto de la lando. Malgraŭ pacinterkonsento subskribita en 2004 kun kelkaj el la ribelaj organizoj, la perfortaj okazaĵoj en la regiono daŭras.
Kate Bush
Kate Bush [kejt buŝ], naskiĝinta kiel Catherine Bush la en Bexleyheath (nun parto de la aglomeraĵo de Londono), estas brita kantisto, kantverkisto kaj muzikproduktisto. Ŝia voĉo ampleksas kvar oktojn. Pro sia eksterordinara voĉo, sia eklektika muzika stilo kaj siaj nekutimaj tekstoj ŝi fariĝis unu el la plej sukcesaj solaj anglaj muzikistinoj dum la pasintaj 30 jaroj. Bush subskribis kontrakton ĉe EMI kiam ŝi aĝis 16 jarojn, post rekomendo de David Gilmour de Pink Floyd. En la jaro 1978, kiam ŝi aĝis 19, ŝia debuta kanto Wuthering Heights dum kvar semajnoj pintis en la britaj vendolistoj kaj per tio ŝi estis la unua virino, kiu pintis en britujo per mem verkita kanto.
Post sia turneo en la jaro 1979, kiu estis ŝia ununura turneo, ŝi publikigis la albumon Never For Ever, kiu faris ŝin la unua sola muzikistino kiu estis la unua en la britaj albumaj vendolistoj. 1987 ŝi gajnis la BRIT Award por la plej bona brita sola artistino. Ŝi ĝis nun publikigis 10 albumojn, el kiuj 3 estis numero unu en la britaj albumaj vendolistoj. La kantoj Babooshka, Running Up That Hill, King of the Mountain, The Man with the Child in His Eyes kaj Don't Give Up rangis en la unuaj 10 (Top 10) de la britaj vendolistoj.
En 2002 ŝiaj kantkreaj kapabloj estis agnoskitaj, ŝi ricevis la Ivor Novello Award por eksterordinaraj kontribuoj al brita muziko. Sian ĝis nun lastan albumon Aerial ŝi publikigis 2005, 12 jarojn post la antaŭlasta.
Muzika stilo
Estas malfacile difini la muzikan stilon de Kate ĉar estas malmultaj muzikistoj kiuj similas ŝin. Oni ofte komparas ŝin al kantistinoj/kantkreantinoj kiel Joni Mitchell kaj Björk, sed nur tial ĉar ankaŭ tiuj artistinoj havas proprajn stilojn, kaj ne pro la simileco de la muziko. La muziko de Kate estas eklektika, uzante diversajn stilojn eĉ en unu albumo. Ŝi kombinas stilojn kiel rok-muzikon, pop-muzikon, alternativ-muzikon, ĵazon, popola muzikon, skaon kaj sambon. Eĉ en siaj plej fruaj verkoj, en kiuj la piano estis la plej grava instrumento, ŝi kunteksis multajn diversajn influojn kiel klasikan muzikon, rok-muzikon kaj vastan kampon de etnaj kaj popol-muzikaj fontoj.
Striko de la Liverpulaj dokistoj
La Striko de la Liverpulaj dokistoj daŭris de la 29-a de septembro 1995 ĝis februaro 1998.
Kvankam nomata 'striko', ĝi estis konkrete 'disputo', ĉar la labordonantoj, la MDHC (Mersey Docks and Harbour Company) en Liverpool, jam maldungis la dokistojn, dum ili engaĝis en alian apartan disputon. La Liverpulaj Dokistoj, pro solidareco, rifuzis trapasi la striklineon de alia grupo de dokistoj, kiuj laboris samloke. La MDHC uzis la okazaĵon por maldungi ilin. Nur al kelkaj el ili la labordonantoj ofertis novajn kontraktojn, do ekis la disputo. Dum la sekvaj du kaj duono jaroj la dokistoj faris tre publike videblan kampanjon por postuli la redonon de siaj laboroj kaj solidaris kun dokistoj el la tuta mondo kaj kun subtengrupoj, kiel Regajnu la Stratojn. Oni designis t-ĉemizon, kun la 'CK' signo de Calvin Klein meze de la vorto dokisto, doCKer. Multaj famuloj vestiĝis en la t-ĉemizo, plej fame Robbie Fowler, la piedpilkisto de Liverpool FC, kiu montris ĝin dum golo-celebrado.
La striko malsukcesis atingi siajn deklaritajn celojn sed estis moderna ekzemplo de forta Sociala Movada Sindikatismo en Britio. La disputo estis unu el la plej longdaŭraj dum la historio de britaj labororilatoj. Februaro 1998, la dokistoj finfine akceptis la kvitiĝon.
Fama brita reĝisoro Ken Loach enscenigis dokumentfilmon pri la striko The Flickering Flame dum 1997. La dokistoj mem skribis scenaron por filmo pri siaj spertoj kun la helpo de konata skaŭsa skribisto Jimmy McGovern kaj la kreinto de Trainspotting, Irvine Welsh. La filmo aperis dum 1999 sub la nomo, 'Dockers'.
Béla Graenzenstein
GRAENZENSTEIN Béla (grencenstajn) estis hungara inĝeniero pri minejo kaj metalurgio naskita en Oravicabánya en 1847 kaj mortinta en Budapeŝto la 10-an de januaro 1913.
Kariero
Graenzenstein studis metalurgion en Aŭstrio kaj Belgio. Poste li studis karbonmineradon kaj en Selmecbánya finis la priminejakademion (1870). Poste li servis en la ministerio pri finanacoj. De 1881 havigis meritojn en la reorganizado de la ŝtataj ferfabrikoj, malkresikigon de la enportado de fero kaj ŝtalo, de enkonduko de novaj fabrikbranĉoj. Post 1896 li denove laboris en la financministerio, kie ĝis 1905 li estis ŝtatsekretario.
Cuphead
Cuphead (taskapo) estas sendependa platforma videoludo de la kanada videoludstudi StudioMDHR Entertainment, en kiu la ĉefrolulo Cuphead, antropomorfa taso, devas atingi la finon de du-dimensiaj vojoj, sen esti pafita de diversaj malamikoj. La rolulo devas venki diversajn malamikegojn por repagi ŝuldon al diablo. La ludo estas ege inspirita de usona stilo de desegnofilmoj en la 1930-aj jaroj nomita Rubber hose (ĉefe de la verkoj de Max Fleischer), kaj celas imiti ĝiajn spiriton, formojn kaj temojn. Cuphead aperis por Microsoft Windows kaj Xbox One la 29-an de septembro 2017. Ĝi ricevis laŭdojn pro sia artstilo, kaj iĝis konata pro sia malfacileco laŭ videoluda ĵurnalisto. Pli ol miliono da unuoj estis vendataj du semajnojn post lanĉiĝo.
Imre Ladányi
LADÁNYI Imre (lada:nji) estis hungara aktoro, reĝisoro, prozverkisto naskita en Hajdúnánás la 1-an de septembro 1877 kaj mortinta en Temeŝvaro la 17-an de novembro 1949.
Kariero
Imre Ladányi pristudis kelkajn jarojn juron en Debreceno. Li fariĝis aktoro en 1901 kaj li ludis en la 20-aj jaroj en Târgu Mureș, Arado kaj en Temeŝvaro. De 1925 li estis fakdirektisto de amatoraj teatraj grupoj. Li publikigis rakontojn, felietonojn en lokaj gazetoj. Li estis reĝisoro de la Hungara Popolteatro de Temeŝvaro.
Agonac (stacidomo)
Agonac estas franca stacidomo sur linio -, situanta en  Agonac, en departemento , regiono Nova Akvitanio.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Nova Akvitanio.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de linio Limoges-Bénédictins - Périgueux (611000).
Radnice
Radnice (Radnitz) estas urbo situanta en distrikto Rokycany en Ĉeĥio. Vivas ĉi tie.
Proksime de la urbo etendiĝas tutmonde signifa paleontologia loko Ovčín u Radnic en aspekto de forlasita nigrakarba minejo, kun ampleksa trovejo de granda kvanto fosilioj plejparte de kreskaĵoj.
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo estas el la jaro 1336.
26990 Culbertson
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la usona kosmonaŭto Frank L. Culbertson, Jr., kiu registris la NASA-an programon "Amatora Radio ĉe la IKS" por la unua fojo en Japanio la en Iruma.
Heiligenthal
Heiligenthal estas eksa komunumo kaj ekde la 1-a de januaro 2010 parto de la komunumo Gerbstedt en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Mansfeld-Suda Harco de la federacia lando Saksio-Anhalto, ĝis junio 2007 en la antaŭa, pli malgranda distrikto Mansfelder Land. La 31-an de decembro 2009 la tiam ankoraŭ memstara komunumo havis 766 loĝantojn.
Modugno
Modugno estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Apulio kaj al la provinco Bari. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Bari, Bitetto, Bitonto kaj Bitritto.
Civry-en-Montagne
Civry-en-Montagne estas vilaĝo kaj komunumo en Francujo. Ĝi troviĝas en la kantono Arnay-le-Duc de la regiono Burgonjo-Franĉkonteo. En la komunumo havis  loĝantojn.
Geografio
Tie estas eniro al la aŭtovojo A38.
Historio
La preĝejo Sankta Maria Magdala datiĝas el 15-a jarcento.
Vidindaĵoj
Ekde 2012 estas tie frutejo por konservi malnovajn variojn da fruktarbo.
Tie estas muzeo pri malnovaj iloj.
Drogo (apartigilo)
La vorto drogo havas jenajn signifojn:
Drogo estas ankaŭ mezepoka vira persona nomo, kies origino ne estas klarigata.
Lisbona regiono
La Lisbona regiono estas portugala regiono kiu konsistas el ĉirkaŭ la suda duono de la Distrikto Lisbono kaj la norda duono de la Distrikto Setúbal. Norde ĝi limas kun la Centra regiono, nordoriente, oriente kaj sude kun Alentejo, kaj sude kaj okcidente kun Atlantiko. Areo: 2.802 km². Loĝantaro (2007): 3.025.632 loĝ. (25% de la tuta loĝantaro).
Ĉi tiu statistika regiono estis kreita en 2002, post kiam la regiono Lisbono kaj Valo de Taĵo estis disdonita inter la Centra regiono kaj Alentejo.
Talpedoj
Talpedoj (Talpidae) estas familio de Insektomanĝulaj mamuloj, al kiu apud la talpo apartenas ankaŭ la miogalo.
Taksonomio
La familio konsistas el 3 subfamilioj, 7 triboj, kaj 17 genroj:
Trans-Mediterranean Renewable Energy Cooperation
La Trans-Mediterranean Renewable Energy Cooperation (TREC ~ Transmediteranea Renoviĝa Energia Kooperado) estas iniciato por transporto de sunenergio kaj ventoenergio de la dezerta regiono de norda Afriko al Eŭropo. TREC estis fondita en 2003 fare de Roma Klubo, la Hamburga Klimatprotekta fondaĵo kaj la Jordana Nacia Energia Esplora Centro (NERC) kaj estis evoluigita - kun la Germana Centro pri Aer- kaj Kosmoveturo - kaj science analizita en koncepto DESERTEC.
Radnice (apartigilo)
Nomon Radnice portas pluraj setlejoj:
Trans-Mediterranean Renewable Energy Cooperation
La koncepto DESERTEC planas produkton de medie pura energio en Mez-Oriento, Norda Afriko helpe de suncentraloj kaj ventocentralaj parkoj. Oni planas transigi la elektron per HVDC-konduktoj (High Voltage Direct Current = Alt-tensia konstanta kurento) ekde 2020.
Kritiko
La importo de elektro el arabaj landoj havas certan politikan riskon.
Tireoido
La tireoido aŭ tireoida kartilago (laŭ Anatomia Nomenklaturo) (lat. Cartilago thyroidea) estas la plej granda kartilago de laringo kaj formas kun la ringa kartilago la laringan skeleton. Ĝi aperis unuafoje dum la filogenezo ĉe la mamuloj.
Ĝi konsistas el du ŝildoformaj platoj, kiuj supre, meze kuniĝas, formante entranĉon, obtuzan angulon, kio estas la t.n. adampomo aŭ gorĝa pomo. Dum la pubereco tiu tireoido pli forte evoluas ĉe la viroj.
Centra regiono (Portugalio)
La Centra regiono (Região Centro) estas portugala subregiono kiu konsistas el la tuto de la distriktoj Coimbra, Castelo Branco kaj Leiria, la plejparto de la distriktoj Aveiro, Viseu kaj Guarda, kaj ĉirkaŭ triono de Distrikto Santarém. Norde ĝi limas kun la Norda regiono, oriente kun Hispanio, sude kun Alentejo kaj la Lisbona regiono kaj okcidente kun Atlantiko. Ĝi havas areon de 28, 405 km² (31% de la kontinenta Portugalio). En ĝi loĝas (2007): 2 411 473 personoj.
Gravaj urboj
Koimbro, Aveiro, Viseu, Leiria, Guarda, Castelo Branco, Covilhã, Figueira da Foz, Tomar, Abrantes, Ovar, Mangualde, Tondela, Caldas da Rainha, Pombal, Marinha Grande, Peniche, Seia kaj Pinhel.
Marie Bigot
Marie Kiéné BIGOT de Morogues (la 3-an de marto 1786 – la 16-an de septembro 1820) estis franca komponistino, pianinstruisto kaj elstara pianisto. Ŝi estas plej bone konata pro siaj sonatoj kaj études.
Vivo
Marie estis filino de la violonisto Joseph Kiéné kaj la pianisto Catharina Leyer. Ŝi geedziĝis kun la franca nobelo Paul Bigot de Morogues, baldaŭ la paro translokiĝis al Vieno (1804) por la daŭro de kvin jaroj.
Dum siaj jaroj en Vieno Marie Bigot renkontis multajn muzikistojn. Ŝia edzo estis dungita kiel la bibliotekisto de la rusa princo Andrey Razumovsky, ambasadoro de la Caro en Vieno kaj bonfaranto de Beethoven. Tiel Marie Bigot konatiĝis kaj amikiĝis kun la granda komponisto kiun ŝi impresis pro siaj ludpianaj kapabloj.
Raportoj asertas, ke ŝi estis la unua kiu ludis por Beethoven, rekte de lia manuskripto, lian ĵus skribitan sonaton Appassionata. Ŝia ludado imponis lin tiel multe ke li diris al ŝi, "Tio ne estas precize la karaktero kiun mi volis doni al tiu peco, sed daŭrigu. Se ĝi ne estas tute mia ĝi estas io pli bona." Li donacis al ŝi la partituron de la Appassionata subskribita.
Danke al la kuraĝigo de Beethoven, Marie Bigot prezentis sian unuan koncerton en Vieno en 1805.
Ankaŭ ŝi ludis por Haydn, kiu ekkriis, "Ho, mia kara infano, mi ne skribis ĉi tiun muzikon - estas vi kiu komponis ĝin!", kaj li skribis sur la folio de kie ŝi ludis, "La 20an de februaro 1805, Joseph Haydn estis feliĉa".
Dum sia restado en Vieno ŝi komponis ‘Sonato’ Op.1, kiun ŝi dediĉis al la reĝino Luise de Prusio, kaj Andante varié Op. 2 kun ok varioj kaj kapriĉo, dediĉita al ŝia fratino Caroline.
Kiam la familio Bigot revenis al Parizo (1809) Marie konatiĝis kun la komponistoj Clementi, Cramer kaj Dussek, kaj ŝi studis komponadon kaj harmonion kun Auber kaj Cherubini. Ŝi entuziasme prezentis kaj reklamis la verkojn de siaj amikoj Beethoven kaj Haydn al pariza spektantaro. Ŝiaj prezentadoj estis ĉiam salutitaj de la kritiko pro ŝia perfekteco, kapablo kaj gracieco.
Heredaĵo kaj aprezo
En Parizo ŝi publikigis rondelon kaj aron de studoj; ekzistas ankaŭ aro de valsoj manskribitaj de ŝi, kun ŝiaj subskriboj, sed la belga muzikologo Francois-Joseph Fétis (1784-1871) dubis pri ilia aŭtoreco.
“La komponadoj de Bigot montras senteman, talentan komponiston verkanta en frua Romantika stilo, konservante Klasikajn konvenciojn de formo”, diras la prezentado de la publikaĵo de ŝiaj partituroj.
En 1812, ŝia edzo estis kaptita en la kampanjo de Napoleono en Rusio. Tio devigis Marien doni pianolecionojn por subteni siajn du infanojn. Inter ŝiaj studentoj elstaris la junaj gefratoj kaj estontaj komponistoj, Felix kaj Fanny Mendelssohn kiam ili loĝis en Parizo. Artikolo ankaŭ mencias Franz Schubert kiel ŝia lernanto; certe tio estus dum ŝia restado en Vieno.
Nuntempe troviĝas malmultaj el ŝiaj komponaĵoj, tamen estas eldonitaj la kvar-movada Sonato kaj 6 Studoj (Sonate and the Suite d'etudes). Ili havas “kaj poezion kaj brilecon”.
Heliantemo
La folioj estas paraj, simple ovalaj, 1-4 cm longaj kaj 0.5-2 cm larĝaj, variante de brilverda ĝis lanece grizverdaj. La floroj estas 2-4 cm en diametro, kun kvin petaloj, blankaj aŭ flavaj, foje kun rozkolora nuanco; en kelkaj specioj la floroj estas dukoloraj kun pli brile flava centro funkcianta kiel "celo" por polenado fare de insektoj.
Specioj de la genro Helianthemum estas utiligataj kiel nutraĵo fare de larvoj de kelkaj Lepidopteraj specioj inkluzive de Pyrgus alveus kaj la bukulatricidaj folio-ministoj Bucculatrix helianthemi kaj Bucculatrix regaella (kiuj ambaŭ manĝas ekskluzive Helianthemum sessiliflorum) kaj la Coleophora silkaĵo-portantojn C. bilineella, C. eupreta (kiu furaĝas ekskluzive sur H. sessiliflorum), C. ochrea (kiu furaĝas ekskluzive sur Helianthemum) kaj C. potentillae.
Elektitaj specioj
subsp. rupifragum (sin. Helianthemum rupifragum )''
Anatomia Nomenklaturo
Anatomia Nomenklaturo (Originala kvinlingva titulo: Nomina anatomica - Anatomical nomenclature - Nomenclature anatomique - Anatomia nomenklaturo - 人体解剖学名词) estas kvinlingva detala faklibro pri la homaj korpopartoj. Ĝi aperis unuafoje en 1989 kiel eldonaĵo de la Ĉina Esperanto-Eldonejo kaj distribuata de la Internacia Libro-Komerca Kompanio de Ĉinio. La traduklaboron faris Li Kexi el Nomina Anatomica; la libron reviziis d-ro André Albault.
Heliantemo
Kultivado kaj uzoj
Pluraj Helianthemum-specioj, kaj la multaj hibridoj kaj kulturvarioj derivitaj de ili, estas vaste kultivitaj kiel ornamaj plantoj, popularaj en ŝtonmontetoj. Pli larĝa vico da koloroj estas havebla inter la kulturvarioj, inkluzive de brila salmoruĝa al mallume ruĝa.
Giuseppe Pericu
Giuseppe PERICU (kompleta nomo Giuseppe Romeo Pericu, naskiĝis en Ĝenovo, m. la 13-an de junio 2022), estis itala politikisto de centro-maldekstra.
Anatomia Nomenklaturo
Tiu ĉi verko estas bazita sur la kvina eldono de Nomina Anatomica, normo pri anatomio redaktita nur en la latina, en 1998 antaŭigita de Terminologia Anatomica.
Giuseppe Pericu
Biografio
Li naskiĝis en Ĝenovo en 1937, lia familio originas de Ozieri.
Anatomia Nomenklaturo
La unua parto de la libro entenas 6248 fakvortojn en kvin lingvoj sur 392 paĝoj, komencante per la latina nomo kaj poste unu sub la alia aperas la angla, franca, esperanta, ĉina varianto. La korpopartetoj en tiu parto aperas grupigite laŭ korpopartoj. La unuopaj fakvortoj estas numeritaj.
Giuseppe Pericu
Biografio
Li diplomiĝis pri juro kaj estas Profesoro pri Administracia Juro ĉe la Jura Fakultato de la Universitato de Milano kaj nuntempe instruas la saman temon en la Universitato de Ĝenovo. En la 12-a Parlamenta periodo li estis deputito de la Socialista Partio.
Anatomia Nomenklaturo
En la dua parto (393-698) de la lingvo aperas lingva indekso en la 5 diversaj lingvoj. Apud la la unuopaj fakvortoj en la nacia vorto staras la numero por trovi la konvenan esprimon en la unua parto de la libro en la dezirata lingvo.
Dum la laboro oni enkondukis la sufikson al por osto: anstataŭ fruntosto, okcipitosto aperis fruntalo, okcipitalo.
Giuseppe Pericu
Biografio
Li estis ankaŭ urbestro de Ĝenovo, de 1997 ĝis 2007 por la Demokrata Partio.
Orbis Pictus
Orbis Pictus aŭ Orbis Sensualium Pictus estas tekst-libro por infanoj, verkita fare de la ĉeĥa edukisto Komenio kaj publikigita en 1658. Ĝi estas konsiderata al la unua bilda libro, intencita por infanoj.
Enhavo
La libro estas dividita al ĉapitroj, ilustritaj per kupropresaĵoj, kiuj estas priskribitaj en la akompana teksto. La libro havas 150 ĉapitrojn kaj entenas multajn temojn:
Historio
Ĝi estis originale publikigita en la latina kaj germana lingvoj, en 1658 en Nürnberg. La libro baldaŭ disvastiĝis al lernejoj en Germanio kaj aliaj landoj. La unua angla eldono aperis en 1659. La unua kvarlingva eldono n (en la latina, germana, itala kaj franca) aperis en 1666, poste ankaŭ en aliaj lingvoj.
Orbis Pictus havis long-tempan influon je la infana edukado kaj estis antaŭulo de la aŭd-vidaj teknikoj en la lernejaj ĉambroj.
Agonac
Agonac estas franca situanta en departemento, regiono Nova Akvitanio.
Fénay
Fénay estas franca komunumo kiu situas en la Departemento Kostodorio (Département de la Côte-d'Or) en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo.
Historio
La komunumo de Fénay estis oficiale kreita la 7-an de februaro 1790 dum la franca revolucio.
Ekde 1874 oni konstruis tie fortikaĵojn por defendi la francan limon.
En 1880 la pastro Jean-François Chanlon kreis orfejon ĉe Domois.
Geografio
La komunumo enhavas tri vilaĝetoj :Fénay, Chevigny kaj Domois. Ĉe Fénay staras la preĝejo, Ĉe Chevigny la urbodomo kaj ĉe Domois la instruejo.
István Láday
LÁDAY István(la:i) estis hungara juristo naskita en Kecskemét la 14-an de majo 1873 kaj mortinta en Kluĵo la 15-an de aprilo 1936. Lia familia nomo foje aperis kiel Ládai.
Fénay
Ekonomio
Tie estas la centra oficejo de Conservatoire d'espaces naturels de Bourgogne (konservatorio de naturaj spacoj de Burgonjo).
István Láday
Kariero
Láday István diplomiĝis en Universitato de Budapeŝto (1894) kaj li doktoriĝis. Li laboris en Ministerio por Justicaferoj. Dum la Hungara Sovetrespubliko li estis subkomisaro pri justico, poste popolkomisaro. Li elmigris Rumanion kaj li loksidiĝis en Kluĵo, kie li estis advokato. Li redaktis la fakrevuon Ardealul Juridic (1921-25);
Preĝejo Sankta Ladislao (Tállya)
La preĝejo Sankta Ladislao, nomata laŭ Ladislao la 1-a, reĝo de Hungario, estas romkatolika monumento historia en Hungario, en Tállya laŭ la ĉefplaco.
Historio
Jam dum la mezepoko gotika preĝejo funkciis en tiu vilaĝo. Inter 1647 – 1715 la kalvinanoj profitis la preĝejon. La nun videbla preĝejo konstruiĝis en 1720 aŭ en 1757, tamen restis gravaj partoj el la malnova preĝejo. La predikejo estis farita en 1757. La orgeno ekfunkciis en 1828, sed ĝi estis trakonstruita en 1874 kaj 1943. La preĝejo parte bruldetruiĝis en 1861, en la sekva jaro oni rekonstruis ĝin. Laŭ la memortabulo sur la ekstera muro la preĝejo estis renovigita en 1982.
Konstruaĵo
La konstruaĵo situas sola. En mezo de la fasado la turo altiĝas, sube la enirejo troviĝas. La multangula sanktejo direktiĝas al oriento. Apud la sanktejo troviĝas la sakristio. La impona ĉefaltara bildo prezentas Sanktan Ladislaon. Apude situas lignaj skulptaĵoj pri Sankta Sebastiano, Sankta Roĥo kaj Sankta Triunuo. La flanka altaro maldekstre prezentas Sanktan Vencelon, Franz Anton Maulbertsch pentris la bildon. La ceteraj flankaj altaroj estas dediĉitaj al Elizabeto de Hungario, Immaculata, Johano Nepomuka. Sub la orgeno troviĝas kuŝanta skulptaĵo pri sankta Rozalia el la 18-a jarcento.
Bruna pelikano
La Bruna pelikano aŭ Bruna amerika pelikano, ankaŭ Okcidenta pelikano (Pelecanus occidentalis) estas malgranda pelikano trovata en Amerikoj. Ĝi estas unu el la plej konataj kaj plej elstaraj birdoj trovataj en la marbordaj areoj de suda kaj okcidenta Usono. Ĝi estas unu el la 3 solaj specioj de pelikanoj trovataj en la Okcidenta Hemisfero. La Bruna pelikano estas unu el la 2 solaj specioj de pelikanoj kiuj nutriĝas plonĝante en akvon.
Aspekto
La Bruna pelikano estas la plej malgranda el la ok specioj de pelikano, kvankam ĝi estas granda birdo laŭ aliaj komparoj. Ĝi estas 106–137 cm longa, pezas el 2.75 al 5.5 kg kaj havas enverguron el 1.83 al 2.5 m. Tra plej el sia teritorio, la Bruna pelikano estas nekonfuzebla birdo. Kiel ĉe ĉiuj pelikanoj, ankaŭ tiu specio havas tre grandan bekon, 28 al 34.8 cm longa en tiu ĉi kazo, kun bekosako (gorĝosako) por elirigi akvon kiam ĝi kaptas sian predon. La kapo estas blanka sed ofte havas flavecan nuancon ĉe plenkreskuloj. La beko estas grizeca ĝenerale ĉe plej birdoj, kvankam ĉe reproduktuloj ĝi iĝas ruĝeca subgorĝe. La dorso, pugo, kaj vosto estas striecaj je griza kaj malhelbruna, foje kun rusteca nuanco. Ĉe plenkreskuloj, la brusto kaj ventro estas nigrecbrunaj kaj la kruroj kaj piedoj estas nigraj. La junulo estas simila sed havas brunec-grizan kolon kaj blankajn subajn partojn.
Tiu birdo estas facile distingebla el la Amerika blanka pelikano pro sia neblanka plumaro, plia malgrando kaj ties kutimo plonĝi por fiŝoj elaere, male al la kunlaborema fiŝkaptado el la surfaco. La Perua pelikano, iam konsiderata subspecio de la Bruna pelikano, estas nune konsiderata separata specio. Ĝi havas tre similan plumaron al la Bruna pelikano, sed ĝi estas notinde pli granda. La Bruna pelikano kaj la Perua pelikano povas koincidi en kelkaj areoj laŭlonge de la marbordo de Pacifiko en Sudameriko.
Teritorioj kaj kutimoj
La Bruna pelikano loĝas en ambaŭ marbordoj de Ameriko. En atlantikaj marbordoj kaj de la Golfo de Meksiko ili distribuiĝas el Nov-Skotio al Venezuelo, kaj ĉe la elfluo de la Rivero Amazono. Laŭlonge de Atlantiko, ili estas kutime malpli komuna norde de la Karolinoj, kun konsiderinda populacio en multe de la Golfo de Meksiko. Ĉe la Pacifika Oceano ili troviĝas el Brita Kolumbio al sudcentra Ĉilio, kaj inklude la Galapagojn. Ĉe Pacifiko, ili estas sufiĉe komunaj laŭlonge de la marbordo de Kalifornio, Meksiko kaj Centrameriko. Kelkaj nematuruloj povas vagadi al internaj nesalakvaj lagoj. Post nestumado, birdoj de Nordameriko moviĝas en aroj pli norde laŭlonge de la marbordoj, kaj revenas al pli varmaj akvoj por vintro.
Kutimaro
Pelikanoj estas tre gregemaj birdoj; ili vivas en aroj de ambaŭ seksoj la tutan jaron. Ili estas escepte rimarkindaj danke al la internaj aersakoj sub sia haŭto kaj en siaj ostoj, kaj kvankam tre graciaj en la aero ili estas tre mallertaj subtere. Pri flugmaniero, pelikanoj flugas en grupoj, tenante siajn kapojn inter siaj ŝultroj, dum la bekoj ripozas sur siaj falditaj koloj. Ili povas flugi kiel "V", sed kutime en regulaj linioj aŭ laŭ sola linio, ofte malalte super la akva surfaco.
Manĝo
Por manĝo, pelikanoj flugas je konsiderinda alto super fiŝaro kaj poste plonĝas ja alta rapido en akvon, ofte komplete merĝante sub la surfaco dum ĝi rapide kaptas sian predon antaŭ fornaĝi. La pelikano poste revenas reen al la surfaco kaj forigas el sia gorĝosako la akvon kiun ĝi prenis dum la plonĝo kaj poste skuas reen sian kapon por engluti la predon.
Nur la Perua pelikano kunhavas tiun aktivan manĝostilon, dum aliaj pelikanoj manĝas malpli aktive per kaptado de ĉirkaŭataj fiŝoj dum naĝado sur la akvosurfaco.
Junaj brunaj pelikanoj estis observataj manĝantaj laŭ la surfaca naĝado de aliaj pelikanoj.
Ili estas foje eventualaj celoj de Kleptoparazitado fare de aliaj fiŝmanĝantaj birdoj kiaj mevoj, rabmevoj kaj fregatedoj.
Kvankam la Bruna pelikano manĝas ĉefe fiŝojn, eventuala amfibio aŭ krustulo povas suplementi la dieton. Klupeedoj povas surloke respondeci pri 90-95% el ties manĝo. La enhavo de anĉovoj estas partikulare grava por la nestosukceso de la Bruna pelikano. Tamen, ties preferata predo estas kutime ne komercaj fiŝospecioj. Aliaj fiŝoj preditaj iom regule povas esti kongiopodoj, la lagodono, haringoj, la ŝafkapa sargo, aterinoj, mugiloj, kaj logofiŝoj, kaj ili foje manĝas krustulojn, kutime salikokojn. Unusola plenkreska pelikano povas manĝi ĝis 1.8 kg ĉiutage.
Nune, en multaj marbordaj areoj, Brunaj pelikanoj vagadas ĉe fiŝkaptaj havenoj kaj moleoj espere nutradon aŭ ŝteladon de skrapaĵoj de fiŝoj, ĉefe se ili estis alkutimigitaj je tio.
Reproduktado
Tiuj birdoj nestumas en kolonioj, ofte sur insuloj kaj/aŭ en mangrovoj. Maskloj elektas la nestolokojn kaj plenumas "avertan" memmontradon kiu allogas inojn. Post la parformo, kunkomunikado inter ili estas minimuma. Pelikanoj nestumas ĉefe dum marto kaj aprilo; nestoj estas en kolonioj ĉu sur arboj, arbustoj, aŭ surgrunde (tio lasta kutime sur insuloj kien la surteraj predantoj ne povas aliri). Tiuj sur arboj estas ne tre prilaborataj kaj faritaj el kareksoj, herboj, pajloj kaj bastonetoj; surgrunde, la nestoj konsistas de neprofunda skrapaĵo kovrita per plumoj kaj kun bordo de grundo konstruita 10–26 cm sur la grundo. La ino demetas ĉirkaŭ 2-3 ovojn; la idoj estas nudaj (senplumaj) kaj helponecesaj post eloviĝo. La kovado daŭras ĉirkaŭ 28–30 tagojn. Ambaŭ gepatroj aktive zorgas la idojn. La junaj pelikanoj startas piediri sendepende post ĉirkaŭ 35 tagojn sur la grundonesto, sed ne lasas la arbonestojn ĝis post 68–88 tagoj. Dum periodo de 8–10 monatoj ili estas zorgataj, la pelikanidoj estas nutrataj per regurgitado de ĉirkaŭ 70 kg el fiŝoj. Plej junaj birdoj atingas seksan maturecon (kaj plenkreskan plumaron) post periodo inter 2 kaj 5 jaroj de aĝo. Predado okazas foje ĉe la kolonioj kaj predantoj de ovoj, junuloj kaj pli rare plenkreskaj pelikanoj povas esti mevoj, rabobirdoj (ĉefe la Blankkapa maraglo), vulpoj, mefitoj kaj sovaĝiĝintaj katoj. En areoj kie ties teritorioj koincidas, la Misisipa aligatoro povas foje pluki pelikanidojn. Predado plej verŝajne malpliiĝas se la kolonio estas sur insulo. Kiel ĉe ĉiuj pelikanoj, ankaŭ la Brunaj pelikanoj estas tre sensivaj al ĝenado fare de homoj (ofte turistoj aŭ fiŝkaptistoj) ĉe siaj nestoj kaj povas abandoni siajn nestojn kaze de streso. Pro ties grando, la nereproduktantaj plenkreskuloj estas rare predataj.
Minacoj kaj konservado
Pesticidoj kiaj DDT kaj dieldrino minacis la futuron de la Bruna pelikano en sudorienta Usono kaj Kalifornio komence de la 1970-aj jaroj. Pesticidoj ankaŭ minacis la pelikanan populacion en Florido en tiu periodo. Priserĉada grupo el la Universitato de Tampa estre de Dro. Ralph Schreiber kondukis priserĉadon en la areo de la Golfo Tampa kaj Sankta Peterburgo kaj trovis ke DDT kaŭzis ke la pelikanaj ovoŝeloj estas tro fajnaj kaj nekapablaj elteni la embrion ĝis matureco. Kiel rezulto de tiu priserĉado, la uzado de DDT estis forigita en Florido, sekve en la resto de Usono. Kun la Amerika blanka pelikano, la Bruna pelikano estas protektata de la Traktato de Migrantaj Birdoj de 1918.
La Ruĝa Listo de la Internacia Unio por la Konservo de Naturo listigis la Brunan pelikanon kiel Malplej Zorgiga ekde 1988. La registaro de Usono proklamis malpermeson por la uzado de DDT en 1972. Ekde tiam, la populacio de Bruna pelikano pliiĝantis. Nuntempaj ĉirkaŭkalkuloj lokigas la populacion je 650,000 individuoj.
Subspecioj
La specio subdividiĝas en kvin subspecioj:
En kulturo
La Bruna pelikano estas nune esenco de troloĝataj marbordaj regionoj kaj estas tolerata je variaj gradoj de fiŝkaptistoj kaj maristoj.
Geŝtalt-psikologio
Geŝtalt-psikologio (de la germana vorto Gestalt - formo, bildo, figuro, strukturo) estas unu el la plej grandaj psikologiaj skoloj dum la unua parto de la 20-a jarcento. Reprezentantoj de la skolo opinias, ke homa psiko estas integra kaj ne eblas kompreni ĝin per komprenado de ĝiaj partoj. Geŝtalt-psikologio esploras psikan aktivecon de homo. La aktiveco baziĝas sur homa percepto de la mondo kiel geŝtaltaro.
Bruna pelikano
En kulturo
Bruna pelikano (laŭ voĉo de Geoffrey Rush per aŭstralia akĉento) aperas kiel amikeca parolema rolulo nome Nigel en la animacia porinfana filmo Finding Nemo, ĉe Pacifika Oceano ĉe Aŭstralio, kvankam nur la blanka Aŭstralia pelikano loĝas en tiu lando.
Geŝtalt-psikologio
Dum la mekanismema psikologio de la 20-a jarcento estis en krizo, geŝtalt-psikologio proponis novan principon, laŭ kiu oni devas kohere esplori komplikajn psikologiajn fenomenojn.
Bruna pelikano
En kulturo
En 1902, la pelikano ekformis parton de la oficiala blazono de Luiziano kaj, post 10 jaroj, en 1912, la pelikano kun ido ekornamis ankaŭ la Flagon de Luiziano.
Tiu pelikano estas ankaŭ tialo de unu el la kromnomoj de Luiziano nome "The Pelican State" (la pelikana ŝtato). En 1958, la pelikano iĝis la oficiala ŝtata birdo de Luiziano. Tiu akto estis korektita la 26an de julio, 1966 por specife aludi la Brunan pelikanon, Pelecanus occidentalis.
Geŝtalt-psikologio
Por eksperimenta esplorado geŝtalt-psikologoj proponis novan unuon de analizo – geŝtalton. Geŝtaltojn oni trovis dum percepto de formo, fenomeno de pseŭdomovado, optik-geometriaj iluzioj ktp. Ĉefa leĝo, laŭ kiu elementoj grupiĝas en geŝtalto estu la leĝo de simpleco. Elementoj laŭ la skolo strebas organiziĝi en la plej simpla, stabila, "ŝpara" sistemo. Estis trovitaj faktoroj favoraj por grupiĝo: "faktoro de proksimeco", "faktoro de simileco", "faktoro de bona daŭrigo", "faktoro de komuna destino".
Por psikologio de pensado geŝtalt-psikologio ellaboris metodon de eksperimenta esplorado de pensado, kiu nomiĝis "aŭdebla pensado". Geŝtalt-psikologo estis ekz. la usonano Solomon Asch.
Bruna pelikano
En kulturo
En 1998, David Woodard komponis muzikan rekviemon por mortinta Bruna pelikano.
Jongny
Jongny estas komunumo en la distrikto Riviera-Pays-d’Enhaut en Kantono Vaŭdo, Svislando. Ĝi havis 1466 loĝantojn je la 31-a de decembro 2011.
Geografio
La komunumo Jongny situas sur la sudokcidenta deklivo de la Monto Pélerin, proksimume 3 kilometrojn norde de la distriktĉefurbo Vevey. La komunumo konsistas el la vilaĝo Jongny kun la kvartaloj Cherpenaux, Macconex, La Perrette kaj La Tuilière
La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 2,16 km², de kiuj 18,1% estas kovritaj de arbaro, 52,8% servas por agrikulturo kaj 28,7% por setlado.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Jongny limas en nordo al Attalens (FR), en oriento kaj sudo al Corsier-sur-Vevey, kaj en okcidento al Chardonne.
Trafiko
Tra Jongny pasas la kantona ĉefvojo n-ro 12 de Vevey al Friburgo. La plej proksima aŭtovojalveturejo situas 3 kilometrojn oriente de la komunumo ĉe la vojnodo inter la svisa aŭtovojo A9 kaj la svisa aŭtovojo A12.
Historio
La unua dokumenta mencio de Jongny datiĝas el la jaro 1168 kiel Iaunie. Ĝis 1536 Jongny apartenis al la episkopo de Laŭzano. Sub berna regado ĝi estis parto de la Voktejo Laŭzano kaj parto de la Grandparoĥo Corsier. Post la Helveta Revolucio ĝi fariĝis aparta politika komunumo kaj estis atribuita al la Distrikto Vevey, kun kiu ĝi ĝis 1803 apartenis al la Kantono Lemano kaj poste fariĝis parto de la tiam fondita Kantono Vaŭdo.
Karbonila fluorido
Karbonila fluorido aŭ COF2 estas kemia kombinaĵo, kun molekula strukturo simila al fosgeno, senkolora, toksa, higroskopa gaso kun penetranta kaj irita odoro, kiu eksplode reakcias kun akvo kaj estas uzata en kemiaj sintezoj kaj kiel rezulto de fluoropolimeraĵoj. Per hidrolizo ĝi formas karbonan duoksidon kaj fluoridan acidon. Kiam submetita al temperaturoj pli altaj ol 450-490°C ĝi malkomponiĝas produktante toksajn kaj korodajn gasojn
Marckolsheim
(jen france, origine alemane kaj germane Markolsheim, prononco ) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Bas-Rhin, en la historia kultura regiono regiono Alzaco kaj la nuna administra regiono Grand Est ("Granda Oriento"). Fine de en la komunumo vivis.
Piekielnik
Piekielnik, hungare Pekelnik estas vilaĝo en Pollando, en provinco Malgrandopolio, en vojevodio Nowy Sącz, en Distrikto Nowotarski.
Situo
La vilaĝo situas en Karpatoj, laŭ rojo, fine de montara vojo. Jabłonka (Malgrandopolio) troviĝas 7, Trstená 20 km-ojn for.
Historio
Grandbienulo Francisko Thurzó fondis la vilaĝon en la 16-a jarcento. En 1910 loĝis tie 1239 da homoj, plejparte poloj. Ĝis 1920 la vilaĝo apartenis al Hungario, al Árva (reĝa departemento), al distrikto de Trsztena, poste al Pollando. En 1939 Slovakio okupis la vilaĝon kaj ĝis 1945 apartenis al Slovakio.
Nana-Mambéré
Nana-Mambéré estas la plej okcidenta el la 14 prefektujoj de la Centr-Afrika Respubliko. Ĝi havas limon kun Kameruno, kaj estis parto de Kameruno, kiu estis germana kolonio inter 1911 kaj 1916. La ĉefurbo de Nana-Mambéré estas Bouar.
Nana-Mambéré havas popolnombron de 184.594 (laŭ censo de 2003) kaj kovras areon de 26.600 km².
(14838) 1988 RK6
(14838) 1988 RK6 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la belga astronomo Henri Debehogne elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.
Groß Gievitz
Groß Gievitz ekde la 1-a de januaro 2012 estas parto de la tiutage novkreita komunumo Peenehagen en Germanio, antaŭe temis pri sendependa administra unuo. Ĝi troviĝas en la distrikto Meklenburga Lagaro de la federacia lando Meklenburgo-Antaŭpomerio. Fine de la jaro 2010 la komunumo havis 470 loĝantojn.
29788 Rachelrossi
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Rachel Louise Rossi, kiu gajnis la duan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2013 pro sia projekto pri media mastrumado. Ŝi estis lernantino ĉe la Durango High School de Durango (Koloradio, Usono).
Fundofrajto
Fundofrajto (angle: bed load, germane: Bodenfracht) en la geomorfologio nomiĝas la transporto de sablo- ĝis gravelograndaj grajnoj je la grundo, ene de transportmedio, kiel ekzemple aero kaj akvo. La grajnoj povas moviĝi je tri diversaj moviĝmanieroj: ruliĝante, glitante aŭ saltante.
Orawka
Orawka, hungare Oravka estas vilaĝo en Pollando, en provinco Malgrandopolio, en vojevodio Nowy Sącz, en Distrikto Nowotarski. Inter 1899-1918 la oficiala hungara nomo estis Kisárva.
Fundofrajto
Kaze de saltado la grajno, denove tuŝante la grundon, povas inciti aliajn grajnojn al saltado. Tiuj grajnoj povas esti sesoble pli grandaj ol la incitanta grajno. La proceso povas ripetiĝi kiel ĉena reakcio (ĉena reago), kvankam la kineta energio (transportenergio) malgrandiĝas. Samtempe la alvenanta grajno malligas plej fajnajn grajnetojn (argilo, silto) el la grundo, kiuj tiamaniere fariĝas suspensiaĵo.
La moviĝmaniero de ĉiu unuopa grajno determiniĝas per la grajnformo, la grajngrandeco kaj la disponebla energio (ju pli grandaj estas la grajnoj, des pli da energio la transportmedio bezonas por movi ilin).
Orawka
Situo
Orawka situas en Karpatoj, en valo, laŭ ĉefvojo Kraków-Slovakio. Jabłonka (Malgrandopolio) troviĝas 4 km-ojn for.
Historio
Polo Jerzy Wilga fondis tie vilaĝon en 1585. Paroĥo konstruiĝis en 1650. En 1910 loĝis tie 629 da homoj, plejparte poloj. Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungario, al Árva (reĝa departemento), al distrikto de Trsztena, poste al Pollando. En 1939 Slovakio okupis la vilaĝon kaj ĝis 1945 apartenis al Slovakio.
Famuloj
En la iama Oravka naskiĝis profesoro Román Brunkala.
34418 Juliegodfrey
34418 Juliegodfrey estas tre malgranda sed eksterordinare hela asteroido de la ĉefa asteroida zono en orbita resonanco 5:2 kun Jupitero.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la 20-an de septembro 2000 en la kadro de la astronomia kampanjo « LINEAR » elde la observatorio de la Laboratorio Lincoln en la situejo de Socorro (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estas nomita en honoro de Julie Godfrey, mentorino de unu finalist(in)o de la Broadcom MASTERS de 2018 : konkurso pri matematiko kaj scienco por gestudentoj de mezlernejoj. Ŝi instruas ĉe la Northwestern Middle School de Milton (Georgio, Usono).
Steffisburg
Steffisburg estas urbo kaj komunumo de Kantono Berno en Svislando. Ĝis la 31-a de decembro 2009 ĝi apartenis al la malnova distrikto Thun. Ek de la 1-a de januaro 2010 la urbo apartenas al la nova administra distrikto Thun. Ĝi havis 15380 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.
Geografio
Steffisburg situas en la oriento de la Berna Oberlando, norde de la urbo Thun. Tra la komunumo fluas la rivero Zug. En sudoriento la limon kun Thun formas la rivero Aro (rivero). Kvankam laŭ grandeco Steffisburg jam delonge estas urbo, la Steffisburganoj mem sian komunumon tamen daŭre konsideras kiel vilaĝo.
Najbaraj komunumoj
La komunumo limas en okcidento kaj nordo al la komunumo Heimberg, en nordoriento al Fahrni, en oriento al Homberg kaj Schwendibach, kaj en sudo al la urbo Thun.
Trafiko
Tra Steffisburg pasas la trajnlinio de Thun al Berno, kiu disponas pri du haltejoj sur la teritorio de la komunumo. Ĉar la trajnhaltejoj tamen situas ekster la centro, la plej grandan partan de la publika trafiko realigas la regiona buskompanio Verkehrsbetriebe STI (STI estas mallongigo por Steffisburg-Thun-Interlaken).
La urbo havas aliron al la nacia aŭtoŝoseo A6 de Thun al Berno, kiu pasas oriente de la komunumo.
Historio
La unua dokumenta mencio de Steffisburg datiĝas el la jaro 1133 kiel Stevansburc.
En la jaro 1385 la Libera tribunalo ĉe la Louwinen, al kiu apartenis la hodiaŭaj komunumoj Steffisburg, Heimberg, Brenzikofen, Herblingen, Fahrni, Unterlangenegg, Oberlangenegg, Eriz, Horrenbach-Buchen, Homberg, Teuffenthal, Schwendibach, Goldiwil, Heiligenschwendi kaj Sigriswil fariĝis posedaĵo de Berno.
21827 Chingzhu
21827 Chingzhu estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Ching Zhu, kiu gajnis la duan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2005 pro sia projekto pri biokemio. Ŝi estis lernantino ĉe la Academic Magnet High School en North Charleston (Suda Karolino, Usono).
Alentejo
Alentejo estas regiono de la centro-sudo de Portugalio. Laŭvorte, en la portugala signifas "preter (além) Taĵo(Tejo)". Ĝi konsistas el la tuto de la distriktoj Portalegre, Évora kaj Beja, kaj la sudaj duonoj de la distriktoj Setúbal kaj Santarém. Norde ĝi limas kun la Centra regiono kaj la Lisbona regiono, oriente kun Hispanio, sude kun Algarve kaj okcidente kun la Atlantiko kaj la regiono de Lisbono. Areo: 31 152 km² (33% de la lando). Loĝantaro (2007): 777 421 (8% enlanda).
Begoña Paz
Begoña Paz Rey [begonja pas rej] (naskiĝis en Koruno en 1965), estas galega verkistino en la galega.
Vivo
Ŝi finis la unuan ciklon de angla filologio en la jedistanca universitato UNED. Poste ŝi diplomiĝis pri postdiplomaj studoj pri kulturo kaj genra perforto, kaj studis magistriĝon pri hispaniaj literaturoj (kataluna, galega kaj eŭska) en la eŭropa kunteksto. En intervjuo ŝi menciis, krom Henry Miller, kelkajn ŝatatajn aŭtorojn: Carver, Salinger, McEwan, Atwood, Askildsen.
Kvankam ŝi verkas ekskluzive en la galega, kelkaj ŝiaj poemoj aperis en antologioj pri verkistinoj de Hispanio, ofte en dulingvaj versioj (originale kaj en la hispana).
Ŝi kunverkis la scenaron de la unua porna filmo farita en Galegio.
En esperanto
En Beletra Almanako 28 (februaro 2017) aperis tri noveloj ŝiaj, en traduko de Suso Moinhos: "La pezo de mia deziro", "Bluo" kaj "La rubujo".
En 2019 ŝia novelaro La vundo aperis ĉe Mondial, tradukita de Suso Moinhos.
Mola di Bari
Mola di Bari estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Apulio kaj al la provinco Bari. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Bari, Conversano, Noicattaro, Polignano a Mare kaj Rutigliano.
En tiu urbo naskiĝis kaj dum multaj jaroj loĝis Nicola Ruggiero, Esperanto-verkisto kaj eksa prezidanto de Itala Esperantista Junularo.
Spondeo
En metriko, spondeo (greke σπονδειος (spondeios),) en liriko laŭ PIV estas piedo de verso, konsistanta el du longaj (aŭ akcentaj) silaboj.
Priskribo
En la metriko de la klasikaj Eŭropaj lingvoj (latino, antikva greka lingvo), kies metriko estas kalkulata laŭ la longo de silaboj, la spondeo estas la piedo konsistanta el du longaj silaboj: En aliaj lingvoj (kiel Esperanto), kies metriko uzas akcentecon de silaboj, la spondeo estas la piedo konsistanta el du akcentaj silaboj.
En la heksametro, kie ĝi povas konsistigi la unuajn kvar el la entute ses piedoj, en maloftaj kazoj ankaŭ la kvinan piedno, ĝi precipe servas je diversigo kaj evito de monotoneco.
Etimologio
La vorto “spondeo” devenas de la helena vorto por "trinkaĵa ofero"; spondeoj, la verso de ofera kanto.
Spondeoj en klasikaj lingvoj
En la klasikaj Eŭropaj lingvoj, spondeoj okazas ofte. Ekzemple, la unua verso de la daktil-heksametra Eneado far Vergilio konsistas el tri daktiloj kaj tri spondeoj:
Spondeoj en akcentaj lingvoj
En akcentaj lingvoj, spondeoj estas maloftaj, ĉar akcentitaj silaboj tipe ne okazas sinsekve. Specife, en Esperanto, la spondeo estas ordinare neebla pro la regula antaŭlastsilaba akcento. Tamen, jen kelkaj Esperantaj ekzemploj: La Zamenhofa traduko de Hamleto estas kvinjambo (same kiel la originalo), sed la “Fi, fi!” anstataŭigas jambon per spondeo.
La ordinare neebla spondeo okazas, pro la akcentiteco de du unusilabaj emfazaj vortoj (“for, for” kaj “vin mem”)
Simile, en anglalingva poezio: La poemo estas en jamba pentametro, sed en ĉi tiu verso la poeto anstataŭigis la unuajn du jambojn per spondeoj, por emfazo.
Edgar Valdez Villarreal
Edgar Valdez Villarreal, konata ankaŭ kiel La Barbie (naskiĝis la 11-an de aŭgusto 1973 en Laredo, Teksaso, Usono), estas meksikusona drogotrafikisto, kiu laboris dum kelkaj jaroj por la kartelo de Beltrán-Leyva kiel vicestro.
De la komenco de 2010 li separiĝis de la fratoj Beltrán-Leyva kaj ekkreis sian propran kartelon. Valdez estis ankaŭ ĉefa ekzekutisto de la bando nomita Los Negros.
Junaĝo
Edgar Valdez devenas de mezriĉa usona familio kaj eble eĉ estas usona civitano.
Li estis futbalisto kaj poste malgranda surstrata drogovendisto en sia naskiĝloko Laredo, de kie post kelkaj konfliktoj kontraŭ la leĝo li elmigris al Meksiko, kontaktis kun grandaj bandoj kaj komencis karieron de granda drogotrafikisto. Li moviĝis ĉefe en Meksikurbo kaj Akapulko.
Valdez daŭrigis siajn krimajn agadojn per vendado kaj kontrabando de mariĥuano en la kartelo de Sinaloa.
Kadavroj pendantaj de ponto
La 22-an de aŭgusto oni trovis pendantaj perpiede de ponto super la aŭtoŝoseo de Meksikurbo al Akapulko ĉe Cuernavaca kvar dekapitajn kadavrojn. Tiuj estu laŭ aldonita noto averto al Valdez kaj ties helpantoj.
Naĥiĉevana Aŭtonoma Respubliko
La Naĥiĉevana Aŭtonoma Respubliko (Naxçiván, Նախիջեվան) estas teritorio apartenanta al Azerbajĝano, sed geografie disigita pro la armena teritorio.
La respubliko okupas aeron de 5500 kvadratajn kilometrojn. Ĝi havas landlimojn kun Armenio 221 km, kun Turkio 9 km kaj kun Irano 179 km. Ĝia ĉefurbo estas la urbo Naĥiĉevano (33.000 loĝantoj), kiu havas sian propran universitaton.
Geografio
Naĥiĉevano estas duondezerta regiono de Azerbajĝano dise de la resto de la lando pro la armena teritorio. La montaro Zangezur oriente estas la landlimoj kun Armenio, dum la rivero Aras okcidente difinas la landlimon kun Irano.
Tiu ĉi aŭtonoma respubliko estas ege arida kaj montara. Ĝia plej alta pinto troviĝas sur la monto Kapydzhik, kiu atingas 2415 m. Laŭ la legendo, la fendo de ĝia pinto estis okazigita pro la Arkeo de Noa dum la ŝipo ekmalsupreniris pro la malpliĝo de la inundado post la tutmonda diluvo.
Administra divido
Naĥiĉevano dividiĝas en 8 administrajn dividojn, sep el ili rajonoj kaj alia estas urbo, la ĉefurbo Naĥiĉevano (en la azera lingvo Naxçıvan şəhər).
Moderna historio
Naĥiĉevano estis parto de la reĝlando Armenio kvankam granda parto de la loĝantaro estis turklingva, precipe post la amasmurdado de la armena loĝantaro en 1905; la otomanoj okupis ĝin meze de 1918. La registaro de Azerbajĝano en Ganĝa, aliancita de la turkoj, estis la plej favorigita ĉar danke al la influo sur iliaj samgentanoj, la teritorio transiris al azera regado. Post la foriro de la turka armeo fine de la sama jaro 1918, la azeroj proklamis en la regiono la Respublikon Araks (novembro 1918), sub la gvido de Jafarkuli-Ĥan sed la britoj etendiĝis sur la regiono kaj la armenoj rekuperis ĝin en junio 1919.
Post la repreno de la potenco de la komunistoj en Azerbajĝano (aprilo 1920) komenciĝis la milito inter ambaŭ landoj pro la posedado de Naĥiĉevano, Zangezuro kaj Montara Karabaĥo, regionoj sub la regado de la armenoj kaj kiujn la azeroj postulis. La turkaj naciistoj ankaŭ ribeliĝis kontraŭ la Traktato de Sèvres kaj akuzis Armenion pro tio ke ĝi ricevis armilaron de Britio. En junio, Armenio, duflanke atakata, paktis batalhalton kun Azerbajĝano per la promeso akcepti ĉiujn azerajn postulojn, kaj en julio 1920 la azeraj komunistoj, per turka apogo, prenis la regadon en Naĥiĉevano kaj estis proklamata la Naĥiĉevana Sovetia Respubliko. En septembro paca interkonsento inter Armenio kaj Azerbajĝano finigis la militon, kaj Armenio devis cedi la diskutatajn teritoriojn kaj agnoskis la registaron de Naĥiĉevano, kiu en 1921, Lenino liveris Naĥiĉevanon kune kun Montara Karabaĥo al la Azerbajĝana Respubliko, kio okazigis al Armenio la perdon de alia el ĝia historia teritorio. Samjare, la naĥiĉevanaj aŭtoritatoj forpelis grandan parton de la armena popolo loĝanta tie.
Kune kun Azerbajĝano, ene de la Federacia Socialisma Soveta Transkaŭkaza Respubliko, eniris en Sovetio, dum tiu periodo ne estis registritaj gravaj okazintaĵoj. Ĝi estis proklamata kiel Socialisma Soveta Aŭtonoma Respubliko la 9-an de februaro 1924.
En 1989 ĝi estis unu el la unuaj regionoj kie naskiĝis la azera naciismo. Post la ŝtatpuĉo kontraŭ Miĥail Gorbaĉov la respubliko memproklamiĝis sendependa, sed tiu proklamado estis nuligita post kelkaj tagoj.
Erzsi Grail
GRAIL Erzsi, Torday estis hungara instruistino, deklamistino naskita en Torda la 11-an de marto 1862 kaj mortinta ?.
Kariero
Erzsi Grail finis la porinstruistan lernejon de Koloĵvaro kaj inter 1881–84 ŝi akiris diplomon de instruisto por malsupera mezlernejo en Budapeŝto. En 1885 ŝi instruis en Nadjvarado, sed post tri jaroj ŝi iris Vienon por lerni aktoradon. En Aŭstrio kaj Germanio ŝi faris turneojn por popularigi la hungaran literaturon kaj poezion. Ŝi mem tradukis poemojn de János Arany, Pál Gyulai, Mihály Tompa kaj Károly Szász.