cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
José María Escrivá de Balaguer
Polemikoj
Oni diris ke post la Hispana Enlanda Milito, li akiris proksimecon al la reĝimo de Francisco Franco, ĉar inter liaj ministroj troviĝis kelkaj anoj de la organizaĵo, kvankam ankaŭ membroj de Opus Dei estis eĉ deportitaj de Hispanio dum la reĝimo.
Universitato de Alaska Fairbanks
Universitato de Alaska Fairbanks (ankaŭ konata kiel UAF aŭ simple Alaska en Usono) estas publika esplora universitato en Fairbanks, Alasko. Ĝi estas parto de la sistemo de Universitato de Alasko, kune kun Universitato de Alaska Anchorage kaj Universitato de Alaska Southeast.
Universitato de Alaska Fairbanks estas la plej malnova el la tri, fondita en 1917 kiel Alaska Agrikultura Kolegio kaj Lernejo pri Minado, kaj estas konsiderata "flagŝipo" de la sistemo.
En aŭtuno de 2017 UAF havis 8,720 studentojn, el kiuj 58% estis inoj kaj 41% estis iĉoj; 87.8% estis antaŭgraduuloj kaj 12.2% estis postgraduaj studentoj. Antaŭ majo de 2018, 1,352 studentoj gradiĝis dum la tuj antaŭaj somera, aŭtuna kaj printempa semestroj.
Tramvojo Hankai
Tramvojo Hankai (japane: 阪堺電気軌道株式会社 [Hankaj denkikidō kabuŝiki-gaiŝa], angle: Hankai Tramway Co., Ltd.) estas japana privata fervoja kompanio en la Kinki-regiono. Ĝiaj fervojaj linioj situas en suda parto de Osako kaj okcidenta parto de Sakai.
La nomo "Hankai" (阪堺 [hankaj]) estas siglo de "Osaka" (大阪) kaj "Sakai" (堺).
18801 Noelleoas
18801 Noelleoas estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Tramvojo Hankai
Prezoj
La prezoj (ekde la 1-a de aprilo 2011 — ĝis nun):
Fairbanks
Fairbanks estas la nomo de jenaj lokoj en Usono:
Fairbanks ankaŭ estas familia nomo de pluraj personoj.
18801 Noelleoas
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Noelle Joan Oas, kiu gajnis en 2003 la trian rangon en la Intel International Science and Engineering Fair pro sia projekto en teamo pri scienco de la medio. Ŝi estis lernantino ĉe la Winona Senior High School en Winona (Minesoto Usono).
Bothaville
Bothaville estas grandurbo en Sudafriko, en Provinco Liberŝtato. Apudaĵo de la urbego estas Kgotsong aŭ Khotsong.
Geografio
Bothaville situas sur altebenaĵo laŭ rivereto en la meza parto de la lando. Vanderbijlpark troviĝas 140, Soweto 174, Krugersdorp 181, Johanesburgo 195, Bloemfontein 201, Pretorio 245, Durbano 511, Port Elizabeth 741, Kaburbo 1070 km.
Historio
Bothaville estis establita en 1891. Post 2 jaroj la loko prenis la nomon pri Theunis Louis Botha, kiu estis la origina posedanto de la bieno. Dum la brita-bura milito en la proksimeco batalo okazis en 1900. La urbeto ricevis municipostatuson en 1914.
Trafiko
Bothaville-on ne tuŝas gravaj ĉefvojoj, sed alvenas fervojo el Klerksdorp.
Klimato
Bothaville havas subtropikan klimaton. La temperaturo varias averaĝe 11-22 ° C. En Januaro regas la plej alta varmo, en Julio la plej malalta varmo. Jare pluvas ĉ. 700 mm. Pluvo kulminas Januare kaj malkulminas Julie.
Freto (kordinstrumentoj)
Je multaj kordinstrumentoj la prentabulo estas subdividita per fretoj, kiuj kaŭzas la plimallongigon de la kordoj kaj per tio la ŝanĝadon de la tonalto, kiam la ludanto metas la fingron sur aŭ inter ili.
Floyon
Floyon estas komunumo de Francio, kiu apartenas al la historia regiono Henegovio (france Hainaut respektive flandre Henegouwen), kies plej granda parto ekde 1830 estas parto de la Reĝlando Belgio, sed plia, suda parto jam ekde 1678 apartenas al Francio. Ĝi situas en la departemento Nord [] (okcidentflandre Noorderdepartement), en la regiono Hauts-de-France (prononco [], laŭvorte "supraĵo de Francio" pikarde Heuts-d'Franche) kaj en la antaŭa regiono Nordo-Kaleza Markolo (france Nord-Pas-de-Calais, nederlande/flandre Noord-Nauw van Calais).
Freto (kordinstrumentoj)
Prsikribo
Elorigine la fretoj estis el ŝnuro aŭ intesto kaj ligitaj cirkaŭ la kolon (kiel ĉe la gambovjolo), nuntempe la plej multaj instrumentoj havas fretojn el metalo, enigitajn en la prentabulon. Ĉe la gitaro la fretoj plejparte estas elstaraĵoj farita el alpakadrato kaj enigitaj en la prentabulon.
Floyon
Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Avesnes-sur-Helpe (france Arrondissement d'Avesnes-sur-Helpe, nederlande Arrondissement Avenne aan de Helpe), kaj ekde marto 2015 al la samnoma kantono .
Geografio
Floyon estas vilaĝo, kiu troviĝas proksime de la urbeto Avesnes-sur-Helpe. Ĝi situas en natura regiono nomita "Avesnois", kiu ĉefe konsistas el malaltaj heĝoj, tre verdaj pejzaĝoj, boskoj, fruktarbaroj kaj etaj vilaĝoj. Floyon etendiĝas sur 17,47 km².
Freto (kordinstrumentoj)
Prsikribo
Aliaj kordinstrumentoj ne havas fretojn, ekz. la anoj de la violonfamilio. Ĉe la violonĉelo kaj la kontrabaso tamen fretoj estis kutimaj ĝis la 18-a jarcento. En la pop- kaj rok-muziko troviĝas la senfreta elektra basgitaro. Tiu ĉi postulas de la ludanto pli altan gradon da precizeco por trafi la ekzaktajn tonojn. Krome la sono de la instrumento ŝanĝiĝas; ĝi aŭdiĝas „zuma“ aŭ „mola“.
Floyon
Historio
En majo 1940, Floyon situis proksime al la vojo de la germana invado. La 17-an de majo, franca bombaviadilo de la tipo LéO 45 estis faligita de germana Messerschmitt kaj kraŝis kontraŭ la bordo de rivereto. La kvar aviadilanoj mortis pro la kraŝo kaj estis provizore entombigitaj tie, antaŭ la finpretiĝo de siaj tomboj en novembro en la komunuma tombejo.
Freto (kordinstrumentoj)
Prsikribo
Je la plej multaj instrumentoj la tonalto ŝanĝiĝas de freto al freto je duontono. Esceptoj estas diatonaj kordinstrumentoj kiel la dulcimero, je kiuj troviĝas duon- kaj plentono-paŝoj.
Floyon
Lokaj famuloj
Floyon estis onidire la naskiĝloko de Sankta Ursmar, ĉirkaŭ la jaro 644.
Filmfestivalo
Filmf estivalo estas festo kiun oni okazigas por alporti filmojn al la atento de la publiko. Dum tia festivalo, oni montras en unu aŭ pli da kinejoj antaŭ-elektitajn filmojn. Regule premieras novaj filmoj kaj oni disdonas premiojn ĉe filmo-festivalo. Ofte multaj famaj aktoroj kaj reĝisoroj ankaŭ ĉeestas dum gravaj filmfestivaloj.
Freto (kordinstrumentoj)
Prsikribo
Ĉi-sekva bildo klarigas, kiel fretoj efikas dum la prenado de la kordoj:
Floyon
Administrado
Floyon apartenas la kantono de Avesnes-sur-Helpe-Sud, kies ĉefurbo estas Avesnes-sur-Helpe. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Avesnes-sur-Helpe, unu el la 6 arondismentoj de la departemento Nord.
Filmfestivalo
Historio
La unua grava festivalo en la mondo estis la filma Festivalo de Venecio en 1932. Aliaj gravaj filmofestivaloj kiel tiuj en Berlino, Edinburgo, Cannes, Moskvo kaj Karlovy Vary situas en la 30-aj, 40-aj kaj 50-aj jaroj de la 20-a jarcento.
Freto (kordinstrumentoj)
Freta kaj oktava akurateco
La freta akurateco signifas la ĝustan lokigon de la fretoj unu kun la alia, dum kiam la oktava akurateco rilatas al la ĝusta proporcio inter mezuro kaj ekspono de la fretoj.
Filmfestivalo
Historio
Nuntempe estas miloj da filmfestivaloj en la mondo kaj ili varias multe en grandeco, alteco kaj celo. Kelkaj festivaloj estas internaciaj kaj traktas grandajn filmojn el ĉiuj eblaj landoj, dum aliaj festivaloj estas intence nur por la filmindustrio de la lando kie la festivalo okazas. Ankaŭ ekzistas filmfestivaloj por filmoj kun specifa temo aŭ ĝenro. Filmfestivaloj kutime okazas ĉiujare.
Klasifiko
Filmfestivaloj estas kutime klasifikitaj en pluraj kategorioj:"
Katalin Cseh
CSEH Katalin [ĉe] ), estas rumanuja hungara verkistino, poetino, anino de E-MIL naskita en 11-an de aprilo 1961 Sângeorgiu de Pădure.
Kariero
Katalin Cseh diplomitiĝis en UBB de Kluĵo en la fako pri hungara-angla lingvoj. Ŝi vivas en Kluĵo.
Malkudrilo
Malkudrilo estas ilo uzata dum la kudrado.
Uzado
Malkudrilo estas uzata por malfiksi kunkudraĵojn. Ĝi havas forkan pinton. Inter la dentoj de la forko troviĝas akra rando kiu funkcias kiel tranĉilo. Unu el la dentoj estas pli longa ol la alia. Ties celo estas por ŝovi sub la stebero por tratranĉi ĝin. La alia dento estas pli mallonga kaj havas malakran pinton. Per tio oni preventas damaĝojn al la ŝtofo.
Montreuil-sous-Pérouse
Ĝiaj enloĝantoj nomiĝas Montreuillais.
Župkov
Župkov [ĵupkov], (hungare Erdősurány [erdOŝurAnj]) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.
Situo
Župkov situas inter montoj. Žarnovica troviĝas je 9 km.
Historio
En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Erdősurány 785 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Bars, al distrikto de Žiar nad Hronom, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Župkov 728 homoj (722 slovakoj).
Henriko la 4-a (Kastilio)
Henriko la 4-a de Kastilio (hispane Enrique IV de Castilla) n. la 5-an de januaro 1425 en Valadolido kaj m. la 11-an de decembro 1474 en Madrido, estis reĝo de la Kastilia reĝlando kaj regis inter la jaroj 1454-1474. Henriko la 4-a estis la lasta el la malfortaj mezepokaj reĝoj de Kastilio. Dum lia regado la nobeloj plifortiĝis kaj la nacio iĝis malpli centralizita.
En 1455, Henriko geedziĝis kun Johanino de Portugalio, fratino de Afonso la 5-a. Post ses jaroj da geedziĝo, en 1462, ŝi naskis filinon, la t.n. "Johanino la Beltranida". Ses jarojn post la naskiĝo de la heredanto de la trono, parto de la nobelaro de Kastilio protestis kontraŭ la reĝo. La ribeliĝantoj asertis ke la princino ne estis la filino de la reĝo, sed filino de Beltrán de la Cueva, unua Duko de Alburkerko. Tiu hipotezo estis plifortikigita kiam la reĝino havis aliajn du infanojn kun la nevo de la episkopo. Kvankam multaj nunaj historiistoj kaj kronikistoj supozas ke Henriko estis impotenta, la reĝaj kronikoj de lia regado estis tute skribitaj aŭ reviziitaj dum la regado kaj sub influo de Isabel la Katolika, kies forta intereso pruvi la neligitimecon de Johanino igas tiujn klarigojn minimume parte suspektindaj.
La dubo pri ŝia legitimeco kiel heredanto, la malforto de la reĝo, la malfideleco de la reĝino, kaj la neregebleco de la nobelaro ĉiuj metas la scenejon por la lukto por la sukcedo post la morto de Henriko. Henriko disiĝis de sia edzino post ŝia skandala konduto kun la nevo de la episkopo Fonseca. Post longa periodo da konfliktoj inter la rivalaj frakcioj, Henriko finfine jesis nomi Isabelon sian posteulon, en Guisando (Avilo), kaj akceptis peri por la strategia geedziĝo. Isabel rompis tiun kondiĉon de la interkonsento.
En 1474 Henriko la 4-a de Kastilio estis enterigita en Sankta Maria de Guadalupe, plej proksime al lia patrino. Post la morto de la reĝo, milito komenciĝis en Kastilio. Johanino estis apogita de Portugalio, dum la fina gajninto, lia duonfratino Isabel la 1-a de Kastilio havis la subtenon de Aragono pere de ŝia edzo Fernando kaj, poste en la milito, de Francio.
Györgyi Szilágyi
Györgyi SZILÁGYI [pro. sila:dji] estas rumania hungara sociologino, universitata profesorino. Ŝi naskiĝis en 1951 en Oradea.
Biografio
Györgyi Szilágyi apartenas al la hungara minoritato en Rumanio. Ŝi estas katedrestrino en la universitato Universitato Kristana de Partium de Oradea. Ŝi pristudis sociologion inter 1970 kaj 1974 en la Bukareŝta universitato kaj ŝi akiris doktortitolon en 2001.
Tulipomanio
La tulipomanio aŭ krizo de tulipoj (tulpenmanie en nederlanda) estis periodo de eŭforio por spekulado okazinta en Nederlando en la 17-a jarcento, en la jaroj antaŭaj al 1637. La celo de spekulado estis la bulboj de tulipoj, kies prezo atingis eksterordinarajn nivelojn, kio rezultis en granda ekonomia bobelo kaj financa krizo. Ĝi konstituas unu de la unuaj spekulaj fenomenoj de homamasoj de kiuj oni havas konon. La rakonto de tiuj okazaĵoj estis popularigitaj fare de la skota ĵurnalisto Charles Mackay, kiu priskribis ĝin en sia libro Memoirs of Extraordinary Popular Delusions and the Madness of Crowds (1841).
Variaj faktoroj klarigas la originon de la nederlanda tulipomanio. Unuflanke, la sukceso de la Nederlanda Orient-hinda Kompanio kaj la komerca prospereco de Nederlando, kaj aliflanke la plaĉo por la floroj, speciale ĉe tiuj ekzotaj, kiuj iĝis celo por elmontrado kaj simbolo de riĉeco. Krome kaj pro tiam nekonataj tialoj, la tulipoj kultivitaj en Nederlando suferis variaĵojn en sia aspekto, kaj tiel naskiĝis la plurkoloraj tulipoj, neripeteblaj, kio pliigis ties ekzotecon kaj sekve ties prezon. Nuntempe oni scias, ke la tialo de tiu fenomeno estis parazito de la floro, nome afido, kiu transmitas viruson al la planto konata kiel Tulip Breaking Potyvirus. ​
Prezaltigo
Spite ke oni klopodis kontroli la procezon per kiu la unukoloraj tulipoj iĝis plurkoloraj, la nederlandaj hortikulturistoj ne kapablis fari tion, kaj tial la hazardeco de la ekzoteco kontribuis al iompostioma plialtigo de la prezo de ĉiu bulbo. La plej raraj variaĵoj estis nomitaj laŭ la nomoj de gravuloj. En la 1620-aj jaroj la prezo de la tulipo ekkreskiĝis rapidege. Oni konservas registrojn de nenormalaj vendoj: luksaj domegoj kontraŭ unusola bulbo, aŭ floroj venditaj kontraŭ la salajro de dek kvin jaroj bone pagita metiisto. En 1623 unu bulbo povis atingi prezon de 1000 guldenoj: normala persono en Nederlando havis enspezon de averaĝaj de 150 guldenoj por la tuta jaro. Dum la 1630-aj jaroj ŝajnis, ke la prezo de la bulboj plialtiĝas senfine kaj la tuta lando investis ĉion kion ili havis en la spekulada komerco de tulipoj. Enspezoj atingis la 500 %.
En 1635 oni vendis 40 bulbojn kontraŭ 100 000 guldenoj. Kompare, unu tuno de butero kostis 100 guldenojn, kaj ok porkoj, 240 guldenojn. ​ Unu bulbo de tulipo estis vendita eĉ per la prezo egalvalora al 24 tunoj de tritiko. ​ La rekorda vendo estis de Semper Augustus: 6 000 guldenoj por unusola bulbo, en Haarlem.
Krizo
La 5an de Februaro 1637, aro de 99 bulboj de tulipoj grandraraj estis vendita per 90 000 guldenoj: ĝi estis la lasta granda vendo de tulipoj. Venonttage oni klopodis vendi aron de duono da kilo por 1250 guldenoj kaj oni ne trovis aĉetanton. Tiam la bobelo eksplodis. La prezoj ekfalis akre kaj oni ne povis rekuperi investadon: ĉiuj volis vendi kaj neniu aĉetis. Multaj havis enormajn ŝuldojn por aĉeti florojn kiuj jam valoris neniom. La bankrotoj oftis kaj frapis ĉiujn sociajn klasojn.
Losser
[[Media:Nl-Losser.ogg|Losser]] estas nederlanda municipo kaj vilaĝo en la orienta parto de la regiono Twente en la provinco Overijssel. Fine de en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝi limas al Bad Bentheim (distrikto Grafschaft Bentheim) kaj Gronau (distrikto Borken), ambaŭ en Germanio, same kiel al Dinkelland, Oldenzaal kaj Enschede.
Vilaĝoj
Nombro da loĝantoj je la 1-a de januaro 2004: Fonto: CBS
Giambattista Spampinato
Giambattista SPAMPINATO (Belpasso, la 15-an de junio 1929) estas itala dramisto, kiu skribas ĉefe en sicilia lingvo. Giambattista Spampinato komencis sian artan karieron kiel aktoro kaj reĝisoro kaj ekde 1966 li verkis plurajn verkojn, entute 42, ofte prezentitajn en sicilaj teatroj kaj kelkaj el ili estis premiitaj en la ĉefaj literaturaj recenzoj ĉe regiona kaj nacia nivelo. Inter ĉi tiuj:
"La bona animo de mia bopatrino" (komedio en sicilia lingvo, eldono en 3 aŭ 2 aktoj). La ĉefrolulo izolas sin de la manifestiĝoj de familia vivo, ĝis lia konscienco intervenas, personigita laŭ la aspekto de la mortinta bopatrino, kiu memorigas lin pri la graveco de amo kaj konfrontiĝo kun la novaj generacioj.
József Maklári
József Maklári [jOĵef], laŭ hungarlingve kutima nomordo Maklári József estis hungara korusestro, muziklerneja kaj altlerneja instruisto, fondinta membro de Societo Ferenc Liszt. József Maklári naskiĝis la en Vác, li mortis la  en Budapeŝto.
Biografio
József Maklári frekventis piaristan gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt en 1950. Liaj plej gravaj instruistoj estis Lajos Bárdos, Zoltán Vásárhelyi, Alajos Werner, Artúr Harmat, Zoltán Gárdonyi kaj Bence Szabolcsi. Intertempe en 1942 li fondis koruson en Vác, kiun li gvidis ĝismorte. Inter 1949 kaj 1957 li estis kapelmajstro de alia koruso, inter 1957-1962 li instruis en muziklernejo, poste li havis statuson en instituto, inter 1967-1993 li instruis en la Muzikarta Altlernejo, poste li pensiuliĝis. Li ricevis kelkajn premiojn, la lastan jam postmorte. Ankaŭ liaj korusoj ricevis premiojn.
Siria-malankara katolika eklezio
Siria-malankara katolika eklezio estas unu de orientaj katolikaj eklezioj. Ĝi apartenas al antioĥia tradicio kaj uzas okcidentsirian riton.
Historio
La eklezio estas disvastiĝita precipe en Keralao (Barato) kun ĉefa sidejo en Thiruvananthapuram. Ekstere de Barato la eklezio havas ankaŭ ekzarkaton en Usono.
Faid
Faid estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Cochem-Zell de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Eduko
Eduko ampleksas ĉiun agon, kiu intence evoluigas la korpajn, intelektajn kaj moralajn kapablojn de homo. Eduko estas la procezo de faciligado de lernado, aŭ la akiro de scio, kapabloj, valoroj, kredoj, kaj kutimoj. Instruaj metodoj inkludas rakontadon, diskuton, instruadon, trejnadon, kaj esploradon. Eduko ofte okazas sub la konsilado de edukistoj, sed lernantoj ankaŭ povas eduki sin. Eduko povas okazi en formalaj aŭ neformalaj kuntekstoj kaj ĉiu sperto kiu havas forman efikon al la maniero kiel oni pensas, sentas, aŭ agoj povas esti konsideritaj instruaj. La metodaro de instruado estas nomita pedagogio.
Eduko estas ofte kaj formale dividis en stadiojn kiel ekzemple antaŭlernejo aŭ infanĝardeno, bazlernejo, mezlernejon kaj tiam kolegion, universitaton aŭ metilernejon.
Laŭ historia kompreno la nocio ĝenerale reprezentas la imagon, ke la edukadon organizas aŭtoritatoj (gepatroj, lernejoj, universitatoj, ŝtatoj...) por infanoj kaj junuloj, kiuj devas diligente ensorbi la edukajn enhavojn, tio estas pli malpli pasive akceptita, dum lernado supozas alia vidpunkto laŭ kiu aktiva sinteno estas postulata kaj preskaŭ neniam tiu havas negativajn nuancojn. Precipe dum la 20-a jarcento kreskis tendenco al la kompreno, ke aktiva alproprigo pro internaj motivoj estas esenca faktoro, kio kontribuas al sukcesa edukado. Post laŭ tiuj ĉi tendencoj diverslande reformiĝis la instrumaniero (ĉefe en okcidenta Eŭropo en la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj), kaj kritikistoj plendas, ke pro troa libereco la junularo ne plu lernas celorientite labori, kaj ke tradiciajn valorojn anstataŭas ajnisma kaj konsumisma pensmaniero. La procezo de tutmondiĝo instigas plian reinterpreton de la eduko, kiu ne plu estas defio nur por infanoj kaj junuloj sed por homoj de ĉiu aĝo. Ĉi-rilate uziĝis la slogano "tutviva lernado". La disvolviĝo de la komputiko aperigis novajn instru- kaj lerno-manierojn, oni nun (ne nur, sed ankaŭ) e-lernas en virtuala etenda lernejo.
Rajto pri edukado estis rekonita fare de kelkaj registaroj, sur la tutmonda nivelo: Artikolo 13 el la 1966 Internacia Pakto de la Unuiĝintaj Nacioj pri Ekonomiaj, Sociaj kaj Kulturaj Rajtoj rekonas universalaĵon rekte al eduko. En plej multaj regionoj eduko estas deviga ĝis ia aĝo.
Historio
Eduko komencis en prahistorio, kiam plenkreskuloj trejnis la idaron en la scio kaj kapabloj rigarditaj kiel necesaj en sia socio. En antaŭ-kleraj socioj tio estis atingita parole kaj per imitado. Rakontado pasis scion, valorojn, kaj kapablojn de unu generacio al la venonta. Laŭ kulturoj komencis etendi sian scion preter kapabloj kiuj povus esti facile lernitaj tra imitado, formala eduko formiĝis. Lernejoj ekzistis en Egiptujo dum la Meza Imperio. Platono fondis la akademion en Ateno, nome la unua institucio de pli alta lernado en Eŭropo. La grandurbo Aleksandrio en Egiptujo, establita en 330 a.K., iĝis la posteulo al Ateno kiel intelekta lulilo de Antikva Grekio. Tie, la granda Biblioteko de Aleksandrio estis konstruita en la tria jarcento a.K. Eŭropaj civilizoj suferspertis kolapson de legopovo kaj ĝenerale kultura organizado post la falo de Romo en la jaro 476.
En Ĉinio, Konfuceo (de 551-479 a.K.), de la Ŝtato de Lu, estis la plej influa antikva filozofo de la lando, kies instrua perspektivo daŭre influas la sociojn de Ĉinio kaj najbaroj kiel Koreio, Japanio kaj Vjetnamio. Konfuceo kolektis disĉiplojn kaj serĉis vane reganton kiu adoptus liajn idealojn definitive por administrado, sed liaj Analektoj estis surpaperigitaj fare de anoj kaj daŭre influis edukon en Orientazio en la moderna epoko.
Post la Falo de Romo, la Romkatolika Eklezio iĝis la sola protektanto de klera studentaro en Okcidenteŭropo. La eklezio establis katedralajn lernejojn en la komenco de la Mezepoko kiel centroj de progresa eduko. Kelkaj el tiuj establaĵoj finfine evoluis en mezepokajn universitatojn kaj antaŭaĵojn de multaj el la modernaj universitatoj de Eŭropo. Dum la Alta Mezepoko, la Katedralo de Chartres funkciigis la faman kaj influan Lernejon de Chartres. La mezepokaj universitatoj de okcidenta kristanaro estis bone integritaj laŭlarĝe de la tuta Okcidenteŭropo, apogante liberecon de esplorado, kaj produktante bonegan gamon da bonaj akademiuloj kaj fizikistoj, inkluzive de Tomaso de Akvino de la Universitato de Napolo, Roberto Grossatesta de la Universitato de Oksfordo, nome komenca interpretanto de sistema metodo de scienca eksperimentado, kaj sankta Alberto la Granda, nome pioniro de biologia kampesplorado. Fondita en 1088, la Universitato de Bolonjo estas konsiderita la unua, kaj la plej antikva kontinue operacianta universitato.
Aliloke dum la Mezepoko, islama scienco kaj matematiko prosperis sub la islama kalifujo kiu estis establita trans la Proksima Oriento, etendiĝante de la Ibera Duoninsulo en la okcidento ĝis la Induso en la oriento kaj ĝis la Almoravida dinastio kaj Imperio Malio en la sudo.
La Renesanco en Eŭropo enkondukita en novan epokon de scienca kaj intelekta esplorado kaj aprezon de malnovgrekaj kaj romiaj civilizoj. Ĉirkaŭ 1450, Johannes Gutenberg evoluigis presilon, kio permesis al verkoj de literaturo disvastiĝi pli rapide. La eŭropa epoko de malkovroj kaŭzis ke eŭropaj ideoj de eduko en filozofio, religio, arto kaj sciencoj disvastiĝu ĉie tra la globo. Misiistoj kaj akademiuloj ankaŭ alportis reen novajn ideojn de aliaj civilizoj - kiel ĉe la jezuitaj misioj en Ĉinujo kiuj ludis signifan rolon en la disvastigado de scio, scienco, kaj kulturo inter Ĉinio kaj Eŭropo, tradukante verkojn de Eŭropo kiel la Elementoj de Eŭklido por ĉinaj akademiuloj kaj la pensoj de Konfuceo por eŭropaj spektantaroj. La Klerismo vidis la aperon de pli sekulara instrua perspektivo en Eŭropo.
En la plej multaj landoj hodiaŭ, plentempa eduko, ĉu en la lernejo aŭ alie, estas deviga por ĉiuj infanoj ĝis ia aĝo. Pro tio, nome la proliferado de deviga instruado, kombinita kun loĝantarkresko, Unesko kalkulis ke en la venontaj 30 jaroj pli da homoj ricevos formalan edukon ol en la tuta homa historio ĝis nun.
Formala eduko
Formala eduko okazas en strukturita medio kies eksplicita celo instruas al studentoj. Kutime, formala eduko okazas en lerneja medio kun klasĉambroj de multobla studenta lernado kune edukita, trejnita instruisto de la subjekta koncerna fako. La plej multaj lernejaj sistemoj estas dezajnitaj ĉirkaŭ aro de valoroj aŭ idealoj kiuj regas ĉiujn instruajn elektojn en tiu sistemo. Tiaj elektoj inkludas instruplanon, fizikan klasĉambran dezajnon, student-instruistajn interagadojn, metodojn de taksado, klaskvociento, instruaj agadoj, kaj plie.
Bazlernejoj
Primara (aŭ elementa) eduko konsistas el la unuaj kvin al sep jaroj da formala, strukturita eduko. Ĝenerale, baza instruado konsistas el ses al ok jaroj da instruado komencantaj en la aĝo de kvin aŭ ses, kvankam tio varias inter, kaj foje ene de, landoj. Tutmonde, proksimume 89% de infanoj aĝaj ses al dek du estas rekrutitaj en baza instruado, kaj tiu proporcio pliiĝas. Sub la programoj Eduko por Ĉiuj movitaj preter Unesko, la plej multaj landoj decidis realigadon de universala rekrutado en baza instruado antaŭ 2015, kaj en multaj landoj, ĝi estas deviga. La disiĝo inter primara kaj sekundara edukado estas iom arbitra, sed ĝi ĝenerale okazas je proksimume dek unu aŭ dek du jaroj de aĝo. Kelkaj edukaj sistemoj havas apartajn mezlernejojn, kun la transiro al la fina stadio de sekundara edukado okazanta en ĉirkaŭ la aĝo de dek kvar. Lernejoj kiuj disponigas bazan instruadon, estas plejparte referencitaj kiel bazlernejoj aŭ elementaj lernejoj. Bazlernejoj ofte estas subdividitaj en infan-lernejoj kaj jun-lernejoj.
En Barato, ekzemple, deviga instruado enhavas ĉirkaŭ dek du jarojn, kun ok jaroj da elementa eduko, kvin jaroj da primara instruado kaj tri jaroj de supra primara instruado. Diversaj ŝtatoj en la respubliko Barato disponigas 12 jarojn da deviga lerneja edukado bazita sur nacia instruplana kadro dezajnita fare de la Ŝtata Konsilio de Eduka Esplorado kaj Trejnado.
Mezlernejoj
En plej nuntempaj eduksistemoj de la tuta mondo, la duaranga edukado enhavas la formalan edukadon kiu okazas dum la adolesko. Ĝi estas karakterizita pro la transiro el la tipe deviga, kompleta unuaranga edukado por minoritatuloj, al la volonta, elektita triaranga, "postduaranga", aŭ "alta" edukado (ekz. universitato, alvoka lernado) por plenkreskuloj. Depende el la sistemo, la lernejoj por tiu periodo, aŭ por parto de tiu, povas esti nomita duarangaj aŭ altlernejoj, gimnazioj, liceoj, mezlernejoj, kolegio, aŭ alvokaj lernejoj. La preciza signifo de ĉiuj el tiuj terminoj varias el unu sistemo al alia. Ankaŭ la preciza limo inter unuaranga kaj duaranga edukado varias el lando al lando kaj eĉ ene de ili, sed ĝi estas ĝenerale ĉirkaŭ la sepa al la deka jaro de lernado.
La duaranga edukado okazas ĉefe dum la dek-pliaj jaroj. En Usono, Kanado kaj Aŭstralio, unuaranga kaj duaranga edukado kune estas foje referencata kiel K–12 edukado, kaj en Novzelando oni uzas la esprimon Jaroj 1a–13a. La celo de la duaranga edukado povas varii el havigo de komuna sciaro, preparado por altnivela edukado aŭ trejnado rekte al profesio.
La duaranga edukado en Usono ne aperis ĝis 1910, kun la apero de grandaj korporacioj kaj progresiga teknologio en fabrikoj, kiuj postulis preparitajn laboristojn. Por satigi tiun novan laborpeton, oni kreis altlernejojn, kun studplano fokuzita al praktikaj laborkapabloj kiu plej bone preparu studentojn por laborpostenoj ĉu de "blanka kolumo" (oficejoj ktp.) ĉu de "blua kolumo" (metiistoj, manlaboristoj ktp.). Tio montriĝis profita kaj por dungantoj kaj por dungatoj, ĉar la plibonigita homkapitalo malaltigis la kostojn por la dunganto, sum edukitaj dungatoj ricevis pli altajn salajrojn.
La duaranga edukado hanas pli longan historion en Eŭropo, kie mezlernejoj aŭ akademioj datas el tiom frue kiom el la 16a jarcento, ĉu kiel publikaj lernejoj, privataj lernejoj, aŭ bonfaraj edukaj fondaĵoj, kiuj siavice estas eĉ pli malnovaj.
Universitataj lernejoj proponas alian eblon kiel alternativo al tiu transira stadio de eduko. Ili havigas neloĝigajn kursojn por junuloj kiuj fakte loĝas en partikulara areo.
Triarangaj lernejoj (plej altaj)
Plej alta eduko, nomata ankaŭ triaranga, triastadia, aŭ postduaranga eduko, estas ne-deviga eduka nivelo kiu sekvas la finkompletigon de lernejoj kiel altlernejoj aŭ mezlernejoj. Triaranga edukado estas normale komprenita por inkludi subgradan kaj postgradan edukadon, same kiel la alvokan edukadon kaj trejnadon. Kolegioj kaj universitatoj ĉefe havigas triarangan edukadon. Kolektive, tiuj estas foje konataj kiel triarangaj institucioj. Individuoj kiuj finkompletigas triarangan edukadon ĝenerale ricevas akademiajn atestilojn, diplomojn aŭ gradojn.
Plej alta eduko tipe enhavas laboron al gradiga nivelo aŭ kombinita gradigo. En plej disvolvigitaj landoj, alta proporcio de la loĝantaro (ĝis 50%) nuntempe eniras en plej alta edukado iam en siaj vivoj. Plej alta edukado estas tiel tre grava por la landaj ekonomioj, kaj kiel grava industrio (ekonomia sektoro) per si mem kaj kiel fonto de trejnita kaj edukita laboristaro por la cetero de la ekonomio.
Universitata edukado inkludas instruadon, esploradon kaj agadon por sociaj servoj, kaj ĝi inkludas kaj la subgradajn nivelojn (foje referencataj kiel triaranga edukado) kaj gradiga (aŭ postgradiga) nivelo (foje referencata kiel graduate school). Kelkaj universitatoj estas foje komponitaj el kelkaj kolegioj, fakultatoj aŭ altlernejoj.
Alvoka edukado
Alvoka edukado estas formo de edukado fokuzita al la rekta kaj praktika trejnado por specifa ekonomia industrio aŭ metio. Alvoka edukado povas veni en la formo de metilernado aŭ staĝado same kiel ĉe instituciaj instrukursoj por profesioj kiel ĉarpentado, agrikulturo, inĝenierarto, medicino, arkitekturo kaj artoj. Kompare kun alinivela edukado tiu ĉi estas plej ligita al volonta aliĝado, konsiderante, ke temas pri rekta ŝtupo al la plenkreska vivtenado; pro tio plej ofte la entuziasmo de lernantoj povas esti alitipa kaj postulas foje tre postulan dediĉon, ofte en vespera klastempo, post matena labortempo en laborlokoj. Krome plenkreska matureca aĝo helpas tiudirekten.
Speciala lernado
Estonte, la personoj kun malkapabloj (neoftaj kapabloj) estis tro ofte ne-elekteblaj por la publika eduksistemo. Infanoj kun miskapabloj estis ripete malakceptitaj al edukado fare de kuracistoj aŭ specialaj tutoroj. Kelkaj fruaj kuracistoj (kiel Itard, Seguin, Howe, Gallaudet) metis la bazon por la fondado por speciala edukado nuntempo. Ili fokuzis al individuigita instruado kaj funkciaj kapabloj. En ties fruaj jaroj, speciala edukado estis nur havigita al personoj kun akraj miskapabloj, sed pli ĵuse estis malfermita al iu ajn kiu suferas malfacilaĵojn en la lernado.
Dedistanca edukado, dedistanca instruado, dedistanca lernado, aŭ pli simple distanceduko aŭ distancstudado estas la eduko de studentoj kiuj ne ĉeestas fizike en lernejo. Kursoj kiuj estas kondukitaj parte pere de distanceduko kaj parte sur-eje estas prisignitaj kiel hibrida aŭ miksita eduko. Masivaj malfermaj retaj kursoj (MOCoj), ofertantaj grandskalan interagan partoprenon kaj liberan aliron tra la Tut-Tera Teksaĵo aŭ aliaj retaj teknologioj, estas lastatempaj evoluoj en distanceduko.
Alternativa edukado
Kvankam ili estas konsiderataj "alternativaj" nuntempe, plej alternativaj sistemoj fakte ekzistis ekde antikvaj epokoj. Post la sistemo de publika edukado estis amplekse disvolvigita en la 19a jarcento, jam kelkaj gepatroj trovis tialojn por malkontenti kun tiu nova sistemo. Alternativa edukado disvolviĝis parte kiel reago por percepti limigojn kaj mankojn de la tradicia edukado. Tuj aperis ampleksa gamo de edukaj klopodoj, kiel alternativaj lernejoj, memlernado, hejminstruado, kaj senlernejado. Ekzemploj de alternativaj lernejoj estas Montesoriaj, Valdorfaj (aŭ Steineraj lernejoj), amikaj lernejoj, Lernejo Sands, Summerhill, Walden's Path, Peepal Grove, Sudbury Valley, Kriŝnamurtiaj lernejoj, kaj lernejoj de malferma klasejo. Ĉartaj lernejoj estas alia ekzemplo de alternativa edukado, kiu en ĵusaj jaroj pliiĝis en nombroj en Usono kaj atingis grandan gravon en la sistemo de publika edukado.
Laŭlonge de la tempo, kelkaj ideoj el tiuj eksperimentoj kaj paradigmaj defioj povis esti adoptitaj kiel la normo en edukado, ĝuste kiel la klopodoj de Friedrich Fröbel por dekomenca infana edukado en Germanio en la 19a jarcento estis aligitaj en nuntempaj grupoj de infanĝardenoj. Aliaj influaj verkistoj kaj pensuloj estis la svisa humanitara Johann Heinrich Pestalozzi; la usona transcendistoj Amos Bronson Alcott, Ralph Waldo Emerson, kaj Henry David Thoreau; la fondintoj de la progresema eduko, John Dewey kaj Francis Parker; kaj la edukpioniroj kiel Maria Montessori kaj Rudolf Steiner, kaj pli ĵuse John Caldwell Holt, Paul Goodman, Frederick Mayer, George Dennison, kaj Ivan Illich.
Progresema eduko estas pedagogia movado, kiu komenciĝis en la finaj jardekoj de la 19a jarcento; ĝi daŭris en diversaj formoj ĝis la nuntempo. Per la termino 'progresemo' oni distingis tiun edukon de la tradicia eŭrop-amerikaj instruplanoj de la 19a jarcento, kiuj radikiĝis en klasika preparado por la universitato kaj forte diferencis inter sociaj klasoj. Kontraste, progresema eduko celas pli praktikajn lernobjektojn kaj metodojn pli utilajn en la ĉiutaga vivo. Krome multaj aliaj celoj estas indikitaj por la tiel nomita progresema eduko, kiaj povas esti:
Indiĝena edukado
Indiĝena edukado estas termino por la inkludo de indiĝenaj sciaro, modeloj, metodoj, kaj enhavo ene de formalaj kaj de neformalaj eduksistemoj. Ofte en postkolonia kunteksto, la kreskanta agnosko kaj uzado de indiĝenaj edukmetodoj povas esti reago al la erozio kaj perdo de indiĝenaj sciaro kaj lingvoj pere de la procezoj de koloniismo. Krome, ĝi povas permesi al indiĝenaj komunumoj "postuli kaj revalorigi siajn lingvojn kaj kulturojn, kaj farante tion, plibonigi la edukan sukceson de indiĝenaj studentoj."
Neformala lernado
Neformala lernado estas unu el la tri formoj de lernado difinitaj de la Organizaĵo pri Ekonomiaj Kunlaboro kaj Evoluigo (OEKE). Neformala lernado okazas en vario de lokoj, kiel en hejmo, laboro kaj tra ĉiutagaj interagadoj kaj kunaj rilatoj inter membroj de socio. Por multaj lernantoj, tio inkludas lingvakiron, kulturajn normojn kaj etiketon.
En neformala lernado, estas ofte referenca persono, ĉu fakulo ĉu espertulo, por gvidi la lernanton. Se lernantoj havas personan intereson en tio pri kio ili estas neformale instruitaj, lernantoj tendencas etendi sian ekzistan sciaron kaj konceptas novajn ideojn pri la temoj lernotaj. Ekzemple, muzeo estas tradicie konsiderata neformala lernada medio, ĉar estas loko por libera elekto, diversa kaj ebla nenormigita gamo de temoj, flekseblaj strukturoj, socie riĉa interagado, kaj asertoj ne deekstere truditaj.
Kvankam neformala lernado ofte okazas ekster eduksistemaj lernejoj kaj ne sekvas specifan studplanon, ĝi povas okazi ankaŭ ene de edukaj instalaĵoj kaj eĉ dum situacioj de formala lernado. Edukistoj povas strukturi siajn lekciojn rekte por utiligi al siaj studentoj neformalajn lernokapablojn ene de la eduka sistemo.
Fine de la 19a jarcento, edukado tra ludo ekestis agnoskita kiel grava kontribuo al la disvolvigo de infanoj. Komence de la 20a jarcento, la koncepto estis plilarĝigita por inkludi junajn plenkreskulojn sed la emfazo estis en la fizika aktiveco. L.P. Jacks, pionira proponanto de dumviva lernado, priskribis edukon tra distrado: "Majstro en arto de vivo ne markas klaran distingon inter sia verko kaj sia ludo, sia laboro kaj sia plezuro, sia menso kaj sia korpo, sia edukado kaj sia distrado. Li malfacile scias kio estas kio. Li simple sekvas sian vidon de elstareco pere de io ajn kion li faras kaj lasas aliulojn determini ĉu li laboras aŭ ludas. Por li mem, li ĉiam ŝajnas esti faranta ambaŭ. Sufiĉe ke li faras tio bone." Edukado pere de distrado estas oportuno lerni en nenormala maniero pere de ajna viva aktiveco. Tiu koncepto estis revivigita fare de la Universitato de Okcidenta Ontario por instrui anatomion al studentoj de medicino.
Memlernado
Memlernado (ankaŭ Meminstruado) estas me-adresita lernado. Oni povas esti memlernanto je ajna punkto en la vivo. Elstaraj memlernantoj estis Abraham Lincoln (Usona prezidento), Srinivasa Ramanujan (matematikisto), Michael Faraday (kemiisto kaj fizikisto), Charles Darwin (naturalisto), Thomas Alva Edison (inventisto), Tadao Ando (arkitekto), George Bernard Shaw (dramaturgo), Frank Zappa (komponisto, registra inĝeniero, kinreĝisoro), kaj Leonardo da Vinci (inĝeniero, sciencisto, matematikisto, artisto).
Tutmonda edukado
Tutmonda edukado, rilata esprimo estas edukado por daŭripova evoluigo, nome koncepto de edukado tutece orientita laŭ enhavo kaj metodaro kaj kiu celas eduki homojn por esti malfermitaj kaj empatiaj. Ĝi peras interfakajn scio-enhavojn kaj kapablojn pri unu-mondaj temoj kaj uzas malfermitajn pedagogiajn konceptojn kiel ekzemple projektlernado, projektlaboro, projektlecionoj, lernolaboratorioj kaj multaj aliaj partoprenigaj lernometodoj.
Deviga edukado
Deviga edukado, deviga studsistemo aŭ deviga eduksistemo estas nomoj ricevataj de la diversaj cikloj de la eduksistemo, instruado aŭ studoj kiuj devige devas trairi infano aŭ junulo; kaj kies studobjektaro, daŭro, celoj, enhavo, proceduroj kaj metodologio, varias depende de la eduksistemo de ĉiu lando kaj epoko. Tiu etapo en la edukado de geknaboj plej ofte estas aplikata al studentoj inter ĉirkaŭ 6 ĝis 14 aŭ 16 jaroj.
Filozofio de Eduko
Filozofio de eduko estas kampo de filozofio kiu traktas edukadon, ĝiajn celojn kaj ĝiajn metodojn de funkcio. La akademia kampo traktas la studon de eduko kiel socia fenomeno, sed ĝi uzas ilojn kaj formojn de pensado de la kampo de filozofio. La disiĝo inter "eduka esploristo" kaj filozofo traktanta edukadon ne estas ĉiam fiksita kaj klara, kaj iuj opinias, ke ĉiu edukisto estas devigita okupiĝi pri filozofio kiel parto de sia laboro. En universitatoj, la filozofio de eduko kutime ne estas instruata en filozofiaj klasoj, sed en edukaj klasoj kaj altlernejoj. En la 1940-aj jaroj, la Asocio de Edukaj Filozofoj de Usono estis establita por la unua fojo; kaj ekde tiam ekzistas dekoj da asocioj tra la mondo, kiuj okupiĝas pri la eduka filozofio.
Filozofoj el ĉiuj periodoj kaj lernejoj levis demandojn kaj ideojn ligitajn al edukado tra la jaroj. Samtempe, dum kampoj kiel etiko, estetiko kaj epistemologio estis difinitaj kaj staris kiel sendependa kampo jam en antikvaj tempoj, la filozofio de eduko formiĝis kiel sendependa kampo nur en la 20-a jarcento. En la 20-aj jaroj de la 20-a jarcento la filozofio de eduko aperis unuafoje kiel sendependa enskribo en enciklopedio; kaj edukisto Nel Noddings difinis la filozofion de eduko kiel "la filozofian studon de eduko kaj ĝiaj problemoj. La temo de diskuto estas eduko, kaj la iloj estas iloj de la kampo de filozofio".
Filozofio de eduko kaj studado de eduko estas interplektitaj, kaj ofte ne ekzistas disiĝo inter ili. Simile al politika filozofio, la filozofio de eduko estas filozofia kampo kun praktikaj celoj kaj sekvoj, bazitaj sur observado de la mondo, kaj ne sur abstrakta penso. Tiamaniere ĝi diferencas de filozofiaj kampoj kiel ontologio, epistemologio aŭ logiko.
Literaturo
Some Thoughts Concerning Education (Kelkaj pensoj pri edukado) estas eseo de 1693 pri la edukado de nobeloj verkita de la angla filozofo John Locke. Some Thoughts Concerning Education klarigas kiel oni eduku la menson uzante tri diferencajn metodojn: nome disvolvigo de sana korpo; formado de virta karaktero; kaj elekto de taŭga akademia studobjektaro. Locke verkis la leterojn kiuj finfine iĝis Some Thoughts por aristokrata amiko, sed liaj konsiloj havis pli larĝan intencon, ĉar liaj edukaj principoj sugestis, ke iu ajn povas akiri la saman tipon de karaktero kiel la aristokratoj por kiuj Locke origine teorie intencis la verkon.
'Emile, aŭ Pri la Edukado' estas filozofia traktaĵo pri la homa naturo verkita de Jean-Jacques Rousseau en 1762, kiu konsideris, ke ĝi estis “lia plej bona kaj plej grava verko”. Ĝi traktas politikajn kaj filozofajn temojn rilate al la interagado de unuopulo kun la socio, specife ĝi emfazas pri la natura bonkoreco de la homo (Rousseau asertis, ke la homo estas bona laŭ la naturo), sed tiu partoprenas en korupta socio. En Emile, Rousseau proponas, pere de priskribo, eduksistemon per kiu la natura homo povu kunvivi en korupta socio.
Adorado de Triunuo
Adorado de Triunuo (konata ankaŭ kiel Landauer-a Altarero; em germana: Allerheiligenbild aŭ Landauer Altar) estas ole-sur-panela pentraĵo de la germanrenesanca artisto Albrecht Dürer, realigita en 1511 kaj nun en la Muzeo de Arthistorio de Vieno, Aŭstrio.
Historio
La verko estis mendita de la riĉa komercisto Matthäus Landauer el Nurenbergo por kapelo dediĉita al la Sankta Triunuo kaj al Ĉiuj Sanktuloj en la Zwölfbrüderhaus ("Domo de la dekdu fratoj"), kiun li estis fondinta kun Erasmus Schiltkrot en 1501. La domo estis bonfara institucio kiu estis hejmo de ĝis dekdu metiistoj kiuj estis nekapablaj vivteni sin per sia laboro; Landauer mem loĝis tie ĉi el 1510 ĝis sia morto.
La altarero estis mendita en 1508, sed estis liverita tri jarojn poste, kiam ĝi estis metita en la preĝejo.
Priskribo
La homamasa altarero priskribas la Triunuon, kun Dio Patro tenante krucon kun ankoraŭŭ vivanta Jesuo. Super ili, en hela nubo ĉirkaŭita de keruboj, estas la Sankta Spirito en formo de kolombo. Dio Patro portas imperian kronon kaj ampleksan orkoloran mantelon kun verda interno kaj subtenita de anĝeloj.
La artisto pentris amason de viraj kaj virinaj sanktuloj de la Ĉielo, inspirite de Aŭgusteno de Hipono, kiu estas estrita de Johano la Baptisto kaj de Virgulino Maria, respektive. Sube, homa amaso estas dividita inter religiaj viroj kaj virinoj (maldekstre, estritaj de la papo), kaj ŝtatanoj, estritaj de la Sankta Romia Imperiestro — nome divido simila al tiu kiu jam estis adoptita de Durero en la Festo de la Rozario (1506). Maldekstre, ĉe kardinalo kiu estas eble preĝante pro li, estas la aĝa Matthäus Landauer, kiu vestas riĉajn ornamojn kaj demetis sian ĉapelon. Kamparano, portanta ilon, reprezentas la malriĉajn klasojn. Dekstre estas mistera reĝino kies vizaĝo estas tute kaŝita per vualo, kiu lasas videblaj nur la okulojn.
La plej duba sekcio estas okupita de granda pejzaĝo mateniĝe super lago, inter montetoj, inspiritaj de pejzaĝoj de Albrecht Altdorfer kaj Joachim Patinir. Estas ankaŭ mem-portreto de Durero tenanta kartuŝon kiu enhavas la subskribon kaj daton:
Naztuko
Naztuko aŭ poŝtuko estas peco de ŝtofo aŭ celulozo, kiu precipe uzatas por la purigo de la nazo, pli konkrete por la forigo de elblovata naza muko de la nazo. Ŝtofaj naztukoj estas laveblaj kaj tial kutime post lavado uzataj plurfoje, dum celulozaj naztukoj post la uzo forĵetindas. Ne en ĉiu homa kulturo de la tero por la purigo de la nazo uzatas tia tuko, kaj ankaŭ en Eŭropo tiu ago ĝis la moderna epoko ankoraŭ ne estis kutimo.
Speciala formo de la naztuko estas dekora tuko, kiun sinjoroj por festaj okazoj portas en brusta poŝo de eleganta jako: tiu tuko vere nur estas dekora kaj ne havas praktikan funkcion.
Komencoj
En la Romia Imperio de la antikva epoko ekzistis tukoj por forviŝi ŝviton kaj por purigi la buŝon kaj la manojn ekzemple dum manĝado. Historiistoj nomas ilin "etikedaj tukoj", kaj substrekas ke ilia uzo dum reprezentaj festoj kaj festenoj estis signo de eleganteco kaj nobleco. Por la purigo de nazo tiuj tukoj ne uzatis. Ŝvitotukojn unuafoje skribe mencias la poeto Katulo - li nomas ilin sudarium (latine sudor = ŝvito). Tiuj tukoj estis el egiptia lino kaj estis metitaj en faldon de la togo. Jarcenton pli poste aperis la kutimo de buŝtuko nomata orarium (latine oris = buŝo). Krome en la antikva Romia Imperio jam ekzistis apartaj buŝtukoj dum festaj manĝoj, kiuj latine nomatis mappa, kaj estis pli dekoraj ol praktike uzataj. Sub la imperiestro Aŭreliano ekestis la kutimo, en la amfiteatro bonvenigi sociajn gravulojn kaj ŝatatajn aktorojn per la svingo de koloraj tukoj. Mappa kaj orarium kiel liturgiaj simboloj restis en la katolika diserva ceremonio.
La epoko inter la jaroj 1096 kaj 1270 ludas gravan rolon en la historio de la naztuko. La regnoj de okcidenta Azio pli kaj pli intensigis la komercajn rilaton al Eŭropo. Aparte la urbo Venecio profitis de tiu komercado. Krom spicoj, tapiŝoj kaj aliaj okcidentaziaj komercaj varoj ankaŭ fajnaj teksaĵoj de tie pli konatiĝis kaj populariĝis en Eŭropo. Kiam ĉirkaŭ la jaro 1300 teksiloj venis al Eŭropo (ili en Ĉinio jam uzatis ekde la 6-a jarcento a.K.), ankaŭ eŭrope kutimiĝis la teksado de ŝtofoj.
Ekde la 11-a jarcento teksitaj tukoj kiel sekreta simbolo de amo havis gravan rolon en la ritoj de korteza amo. Kiel simbolo pri fideleco, kavaliroj kunprenis tiajn tukojn en la batalojn, kaj redonis ĝin poste - ofte makulite per ŝvito kaj sango - al la amatino. Foje tiaj tukoj ankaŭ estis malferme fiksitaj ĉe la lanco, se la posedantino ne estis edzinigita al alia kavaliro.
La teksisto Baptiste el Kambrezo, tiutempe nederlande Kamerijk en Flandrio, nuntempe Cambrai en norda Francio, ĉirkaŭ la jaro 1300 laŭdire produktis la unuajn naztukojn el ŝtofo. Sub la nomo drapesello panetto di naso (itale "simplaj tukoj ŝtofaj por la nazo") ili tamen nur uziĝis malofte. La tukoj konserviĝis en poŝo ĉe la zono.
Luksa akcesoraĵo de la nobeloj
Ĉirkaŭ la jaro 1447 naztukoj iom post iom iĝis luksa akcesoraĵo de la nobeloj. En italaj vestaĵolistoj el la 15-a jarcento nomatis diversaj tukoj: sudarioli (ŝvitotukoj), paneti kaj drapeselli (tuketoj), paneti da naso (naztukoj), paneti da copa (koltukoj) kaj fazzoletto (dekoraj tukoj). La plej grandan rolon havis la dekoraj tukoj, kiuj ofte estis riĉe broditaj kaj portiĝis malferme en la mano. La plej multekostaj tukoj de tiu speco produktiĝis en Venecio kaj eksportiĝis al tuta Eŭropo, aparte al Francio.
Sultano Mehmedo la 2-a Fatih (1432–1481) ĉirkaŭ la jaro 1453 en la Otomana Imperio oficialigis leĝon, laŭ kiu nur li kaj liaj plej proksimaj kunlaborantoj rajtis publike porti naztukojn. Kiu malobeis tiun leĝon, estis enkarcerigita aŭ eĉ mortpunita.
Katerino de Mediĉo dum la 16-a jarcento enkondukis la "tualetan tukon" ĉe la reĝa kortego de Francio. Ĝi nomiĝis mouchoir [prononco muŝoar] kaj precipe havis reprezentan celon. Por la forviŝo de naza muko ankaŭ la nobeloj dum tiu epoko ankoraŭ uzis la fingrojn. Erasmo de Roterdamo, kiu laŭ inventario posedis 39 naztukojn, konsideriĝas escepto. La dekoraj tukoj de la damoj estis sorbigitaj per parfumo kaj kiel ama simbolo donacitaj al sinjoroj. La pola-litova kaj poste franca reĝo Henriko la 3-a donacis tiajn tukojn al siaj favoratoj. Ankaŭ en la aliaj kortegoj de Eŭropo tiaj tukoj ekde la komenco de la 16-a jarcento modiĝis.
Per la populariĝo de la snuftabako kaj la sekva uzo de la antaŭe dekoraj tukoj por la purigo de la nazo, la tukoj perdis sian luksan karakteron. Tiel la naztukoj dum la 18-a jarcento iom post iom iĝis kutima objekto por viroj de la supraj sociaj tavoloj. Sed ankoraŭ dum la Franca Revolucio de 1789 ĝi konsideriĝis simbolo de la nobelaro. "Li havas naztukon - li devas esti aristokrato. Pendumu lin!", ekzemple krias franca revoluciulo en la dramo "La Morto de Danton" de la germana verkisto Georg Büchner.
Ĝenerala disvastiĝo
Per la inventoj de pli kaj pli profesiecaj teksiloj meze de la 18-a jarcento la produktado de ŝtofo pli kaj pli malmultekostiĝis. Tial ankaŭ naztukoj povis esti produktataj pli kaj pli malmultekoste kaj iom post iom de luksa akcesoraĵo iĝis ĉiutaga objekto. Dum la dua duono de la 19-a jarcento la damoj kutimis meti sian parfumigitan naztukon en la dekoltaĵon aŭ en jupan manikon, por rapide havi ĝin ĉemane.
Stasys Tijūnaitis
Stasys Tijūnaitis [Stasis' Tijunaj'tis] (naskiĝis la, en vilaĝo Vareikiai, distrikto Ukmergė, mortis la urbeto Pravieniškės Litovio) estis grava esperantisto por litova movado. En 1908 finis rusan triklasan lernejon en Ukmergė. Poste li kun tri rubloj en poŝo perpiede ekmarŝis al Seinai (distanco 190 km) dezirante ekstudi en pastra seminario. Survoje li haltis en Kaŭno kaj vizitis Aleksandras Dambrauskas-on, kiu estris eldonejon kaj redaktis revuon "Draugija" (Societo). Aleksandras Dambrauskas jam konis la junulon laŭ liaj verketoj, pli frue senditaj al la redakcio. Tiutempe Seinai (nun Sejny en Pollando) estis grava kultura centro de litovoj. En la urbo ili havis lernejojn, presejon, tie estis eldonata en Litovio populara gazeto "Šaltinis" (Fonto). Ekzamenojn al pastra seminario Stasys trapasis sukcese, sed guberniestro ne permesis al li studi en la seminario "pro nesufiĉa klereco". Tiam en 1908 Stasys eklaboris en Kaŭna eldonejo de Societo de Sankta Kazimiro ĉe Aleksandras Dambrauskas, helpante ekspedi eldonaĵojn.
Esperantista agado
Laborante en eldonejo Stasys ekvidis revuon "Pola Esperantisto" kaj ekinteresiĝis pri Esperanto.