cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ĉambro de la deputitoj (Julia monarkio)
La Ĉambro de la deputitoj (france Chambre des députés) estis la nomo de la malsupra ĉambro de la franca parlamento en la epoko de la Julia Monarkio, de 1830 ĝis 1848. Ĝi sekvis la ĉambron de la deputitoj de la departementoj, france Chambre des députés des départements, kiu estigis per la ĉarto de 1814.
Michel Bernard (verkisto, 1958)
Antaŭparoloj
• Maurice Genevoix kaj Paul Dupuy, korepondado : 28-a de aŭgusto 1914-30-a de aprilo 1915, La Table ronde, 2013 (ISBN 978-2-7103-7055-0)
Ĉambro de la deputitoj (Julia monarkio)
La ĉambro estis ĉiam elektita per voĉdonado laŭ la Konstitucia Ĉarto de la 14-a de aŭgusto 1830. La parlamentanoj estis elektitaj por kvin sinsekvaj jaroj; kondiĉoj nur estis havi 30 jarojn kaj pagi kontribuon de 500 francaj frankoj. La reĝo kunvokis la ĉambron ĉiun jaron; li povas plilongigi la ofictempon aŭ malfondi la ĉambron, sed en la dua kazo, necesis kunvoki novan elekton ene de tri monatoj.
Michel Bernard (verkisto, 1958)
Antaŭparoloj
• Maurice Genevoix, Ceux de 14, Flammarion, 2013 (ISBN 978-2-08-130985-2)
• André Pézard, Nous autres à Vauquois, La Table ronde, 2016 (ISBN 978-2-7103-7966-9)
• Maurice Genevoix, illustrations de Bernard Puchulu, Ceux de 14, Les Eparges, éditions de La Martinière, 2017 (ISBN 978-2-7324-8112-8)
József Mindszenty
József MINDSZENTY, hungare Mindszenty József, Esperante Jozefo Mindsenti estis hungara pastro, episkopo, ĉefepiskopo, primaso, kardinalo.
József Mindszenty naskiĝis kiel Pehm József la  en Csehimindszent. Li mortis la 1975 en Vieno.
Vivo
József Mindszenty frekventis lernejon por esti pastro en Szombathely. En 1919 li estis deportita, sed poste li estis pastro en Zalaegerszeg. En 1944 li atingis rangon de episkopo por Veszprém. Li tuj protestis kontraŭ deportado de la judoj kaj estis arestita. En 1945 li iĝis ĉefepiskopo en Esztergom. En 1948 post daŭra molestado li denove estis arestita kaj la komunistoj kondamnis lin al enprizonigo ĝismorta. En 1956 revoluciuloj liberigis lin en Felsőpetény. Post fiasko de la revolucio li rifuĝis al ambasadorejo de Usono, kie li loĝis ekzile 15 jarojn. Poste li loĝis en Vieno, sed foje-foje vizitis hungarojn tutmonde (escepte satelitojn de Sovetunio). En 1989 oni oficiale neniigis la akuzojn pri József Mindszenty kaj la li estis sepultita en la kripto de Primasa baziliko de Esztergom.
Seefeld (Supra Bavario)
Seefeld estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Starnberg kaj en la distriktaro Supra Bavario de la federacia lando Bavario, oriente de la lago Ammersee. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Touch of Evil
Touch of Evil estas usona nigra filmo de 1958 verkita, reĝisorita kaj kun-stelulita de Orson Welles. La scenaro estis iom bazita sur la romano Badge of Evil de Whit Masterson. Kun Welles, la geaktoraro estis komponita ĉefe de Charlton Heston, Janet Leigh, Joseph Calleia, Akim Tamiroff kaj Marlene Dietrich.
Unu el la lastaj ekzemploj de nigra filmo en la epoko de la klasika periodo, ĝia reputacio kreskiĝis ekde ĝia publikigo, kaj ĝi estas nuntempe konsiderita kiel unu el la plej bonkvalitaj filmoj de Welles kaj unu el la plej bonkvalitaj klasik-epokaj nigraj filmoj.
En 1993, la filmo estis selektita por konservado en la Usona Nacia Filmoregistro de la Kongresa Biblioteko kiel "kulture, historie aŭ estetike grava".
La intrigo temas pri bombo kiu eksplodas en aŭto, la landlimo inter Usono kaj Meksiko, drogotrafiko, izolita hotelo, prostituejo ktp.
Abomeninda ŝuldo
Abomeninda ŝuldo estas jurisprudenco antaŭmetita de iuj aŭtoroj pri internacia juro rilata al ŝuldo kontraktita de reĝimo, kiu utilis por financi agojn kontraŭ la intereso de la anoj de iu ŝtato kaj konataj kiel tiaj de la kreditoroj. Oni parolas ankaŭ pri « abomeninda ŝuldo » kiam ĝi estis kontraktita de diktaturo kaj devas esti repagita post demokratia transiro.
Tiel, la ŝuldoj estas konsiderataj kiel ŝuldoj de la reĝimo, kiu kontraktis ilin, kaj ne de la tuta ŝtato.
Meksiko
La doktrino estis formaligita kun la fakto ke en 1883 Meksiko malagnoskis la ŝuldon kontraktitan de la imperiestro Maksimiliano promulgante leĝon diratan "de solvado de la nacia ŝuldo" kiu deklaris: «Ni ne povas agnoski, kaj konsekvence ne povos esti konvertitaj, la ŝuldojn emisiitajn de la registaro, kiu pretendis ekzisti en Meksiko inter la 17-a de Decembro 1857 kaj la 24-a de Decembro 1860 kaj de la 1-a de Junio 1863 al la 21-a de Junio 1867».
Kubo
La dua ekzemplo venas de Usono, kiu rifuzis ke Kubo pagu la ŝuldojn kontraktitajn de la hispana kolonia reĝimo. La Komisiono pri traktado de Usono rifuzis tiun ŝuldon, kvalifikante ĝin kiel “peso trudita al la kuba popolo sen ties konsento”. Laŭ ĝiaj argumentoj, “''la ŝuldo estis kreita de la registaro de Hispanio por ties propraj interesoj kaj de siaj propraj agentoj. Kubo ne havis voĉon en tio''”. La Komisiono aldonis ke “la kreditoroj akceptis la riskon de siaj investoj”. Usono venkis per la traktato de Parizo en 1898. La ŝuldo tiam estis komplete nuligita.
Kostariko
En 1923, internacia arbitracia kortumo, prezidata de la juĝisto Taft, prezidanto de supera kortumo de Usono, deklaris ke la pruntoj konsentitaj de la Royal Bank of Canada, brita banko (instalita en Kanado) al la diktatoro Tinoco de Kostariko estis nulaj ĉar ili ne servis la interesojn de la lando sed la propran intereson de la nedemokratia registaro. La juĝisto Taft deklaris tiuokaze ke “''la kazo de la reĝa banko ne simple dependas de la formo de la transakcio, sed de la sincereco de la banko okaze de la prunto por la reala uzo de la kostarika registaro sub la reĝimo de Tinoco. La banko devas pruvi ke la mono estis alpruntita al la registaro por pravaj uzoj. Ĝi ne tion faris.” (Juge Taft, citita de Patricia Adams, Odious Debts, Probe International, Toronto, 1991, p. 168 in Eric Toussaint, La financo kontraŭ la popoloj. La monujon aŭ la vivon'', CADTM/ CETIM Syllepse/ Liège/Genève/Paris, 2004).
Irako
Sekve de sia invado de Irako, Usono aplikis tiun principon por ne heredi la ŝuldon de Saddam Hussein okaze de la ekonomia aneksado de la lando.
Difino de Alexander Sack
Alexander Nahum Sack, iama ministro de la caro Nikolao la Dua, elmigrinta al Francio post la revolucio de 1917, profesoro pri juro en Parizo kaj teoriisto de la doktrino de la abomeninda ŝuldo, skribis en 1927 : "Se despota povo kontraktas ŝuldon, ne por la bezonoj kaj interesoj de la ŝtato, sed por plifortigi sian despotan reĝimon, por subpremi la loĝantaron, kiu batalas kontraŭ ĝi, tiu ŝuldo estas abomeninda por la loĝantaro de la tuta ŝtato. Tiu ŝuldo ne estas deviga por la nacio: tio estas ŝuldo de reĝimo, propra ŝuldo de povo, kiu kontraktis ĝin; konsekvence, ĝi falas kun la falo de tiu povo."
En 1982, la First National Bank of Chicago rememorigis al la financaj institucioj :
Plivastiĝo de la doktrino de Sack
CISDL difinis tri kriteriojn, sur kiuj baziĝas la "abomeninda" karaktero de ŝuldo :
La difino donita de CISDL ebligas plivastigi la nocion de 'abomeninda ŝuldo' al la ŝuldoj kontraktitaj de kreditoroj privataj kaj publikaj (monda banko, IMF, ŝtatoj, ktp.) sendepende de la reĝimo (ke ĝi estu laŭleĝa aŭ ne). Sen konsideri la naturon de la reĝimo, la celo de la mono devus sufiĉi por kvalifiki ŝuldon abomeninda, kiam la mono estas uzata kontraŭ la ĉefa intereso de la loĝantaroj aŭ kiam ĝi iras rekte pliriĉigi la cirklon de la povo. En tiuj kazoj, la ŝuldoj fariĝas propraj ŝuldoj kaj ne plu ŝuldoj de la ŝtato, kiuj trudiĝus al la popolo kaj al ties delegitoj. La multipartiaj ŝuldoj kontraktitaj de reĝimoj, diktatoraj aŭ laŭleĝaj, ĉe la institucioj de Bretton Woods (IMF, monda banko, regionaj bankoj por evoluigo) en la kadro de politikoj pri struktura alĝustigo malprofitaj al la loĝantaroj falas ankaŭ en la kategorion de la abomenindaj ŝuldoj. <!-- L’expert indépendant des Nations unies sur la dette extérieure, Fantu Cheru, affirmait en 2000 que ces plans d'ajustement structurel vont au-delà «''de la simple imposition d’un ensemble de mesures macroéconomiques au niveau interne. Elles [sont] l’expression d’un projet politique, d’une stratégie délibérée de transformation sociale à l’échelle mondiale, dont l’objectif principal est de faire de la planète un champ d’action où les sociétés transnationales pourront opérer en toute sécurité. Bref, les programmes d’ajustement structurel (PAS) jouent un rôle de ‘courroie de transmission’ pour faciliter le processus de mondialisation qui passe par la libéralisation, la déréglementation et la réduction du rôle de l’État dans le développement national''».
Dans son projet d’article sur la succession en matière de dettes d'État pour la Convention de Vienne de 1983, le rapporteur spécial Mohammed Bedjaoui affirme : « En se plaçant du point de vue de la communauté internationale, on pourrait entendre par dette odieuse toute dette contractée pour des buts non conformes au droit international contemporain, et plus particulièrement aŭ principes du droit international incorporés dans la Charte des Nations Unies ».
La dette odieuse des Pays en développement
Les gouvernements élus qui ont pris la suite des dictatures militaires pourraient pleinement s’appuyer sur la doctrine de la dette odieuse pour répudier les dettes contractées par ces régimes : c'est le cas pour de nombreŭ pays d'Amérique latine, pour les Philippines ou l'Indonésie en Asie, la République démocratique du Congo après la chute de Mobutu, le Rwanda en 1994 après le génocide perpétré par le régime dictatorial, pour les gouvernements démocratiques succédant aŭ régimes de Moubarak en Égypte et de Ben Ali en Tunisie, etc.
D'après les travaŭ de Eric Toussaint et Damien Millet du CADTM, qui ont élaboré un tableau qui synthétise les dettes odieuses dans différents pays, celles-ci représenteraient au moins les montants suivants (en MDS $) :
Pour estimer le montant de la dette odieuse, Stephen Mandel va au-delà de la part de la dette contractée par des régimes despotiques : il intègre également les arriérés et échéances odieuses déjà remboursés. Puisqu’une dette odieuse est nulle et non avenue, aucune des obligations qui en découlent n’aurait dû être honorée. L'annulation de la dette odieuse est donc une mesure insuffisante : les débiteurs doivent également se voir restituer les montants remboursés à tort à ce titre. C’est ce qu’avancent différents experts tels que le CISDL cité plus haut et des organisations travaillant sur la question de la dette (CADTM, Jubilé Sud, etc).
Bogodinț
Bogodinț [bogodinc] (hungare: Bogorfalva) estas vilaĝo en Rumanio sude de Oraviţa. Administre ĝi apartenas al Sasca Montană.
Abomeninda ŝuldo
La dette odieuse des Pays en développement
Dans son ouvrage La grande désillusion, Joseph Stiglitz, ancien économiste en chef à la Banque mondiale définit ainsi la responsabilité des créanciers : « ''La responsabilité morale des créanciers est particulièrement nette dans le cas des prêts de la guerre froide. Quand le FMI et la Banque mondiale prêtaient de l’argent à Mobutu, le célèbre président du Zaïre (aujourd’hui République démocratique du Congo), ils savaient (ou auraient dû savoir) que ces sommes, pour l’essentiel, ne serviraient pas à aider les pauvres de ce pays mais à enrichir Mobutu. On payait ce dirigeant corrompu pour qu’il maintienne son pays fermement aligné sur l’Occident. Beaucoup estiment injuste que les contribuables des pays qui se trouvaient dans cette situation soient tenus de rembourser les prêts consentis à des gouvernants corrompus qui ne les représentaient pas.'' »
Bogodinț
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 845 loĝantojn (rumanoj); en 1992 232 (rumanoj), kaj laŭ la stato de en la loĝloko vivis.
Abomeninda ŝuldo
La dette odieuse des pays du Nord
Aujourd'hui, de nombreuses voix s'élèvent en Europe, notamment parmi les organisations et mouvements sociaŭ tels que ATTAC, le CADTM, pour dénoncer le caractère odieŭ des plans d’austérité imposés par le FMI, la Banque centrale européenne et l’Union Européenne aŭ pays du Nord et des dettes qui en découlent. Ces plans sont assortis de conditions qui violent la Charte des Nations-unies (licenciements massifs dans la fonction publique, démantèlement de la protection sociale et des service publics, diminution des budgets sociaŭ, augmentation des impôts indirects comme la TVA, baisse du salaire minimum, etc). Parmi les obligations contenues dans cette Charte, on trouve notamment aŭ articles 55 et 56 : « le relèvement des niveaŭ de vie, le plein emploi et des conditions de progrès et de développement dans l'ordre économique et social (…), le respect universel et effectif des droits de l'homme et des libertés fondamentales pour tous, sans distinction de race, de sexe, de langue ou de religion ». Par ailleurs, d'autres critiques font valoir que les créanciers abusent de leurs droits en prélevant des taŭ d’intérêts prohibitifs. La France ou l’Allemagne empruntent à 2% sur les marchés financiers et prêtent à plus de 5% à la Grèce et à l’Irlande ; les banques privées empruntent à 1,25% auprès de la Banque centrale européenne et prêtent à la Grèce, à l’Irlande et au Portugal à plus de 4% à 3 mois et entre 14 et 17% sur le long terme.
Bogodinț
Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1479 (laŭ aliaj: 1690). Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Krassó-Szörény).
Abomeninda ŝuldo
La dette odieuse des pays du Nord
Pour avancer dans la perspective de l’identification de la dette odieuse, ces organisations (ATTAC, CADTM, etc.) préconisent le recours à des audits consistant à analyser les prêts sous l’angle économique, politique, juridique, pour ensuite être fondés légalement à répudier toutes les dettes odieuses. Certains pays sont dotés de dispositions constitutionnelles qui prévoient explicitement le recours à l'audit (Brésil, Constitution de 1988).
Les pouvoirs publics disposent de la compétence souveraine pour mettre en place ces audits, qui peuvent être réalisés par le pouvoir exécutif, comme cela a été le cas en 1931 dans le Brésil de Getulio Vargas ou plus récemment en Équateur en 2007-2008. En effet, le président Rafael Correa élu fin 2006 a pris en juillet 2007 un décret présidentiel organisant une Commission d’audit intégral sur le Crédit (CAIC) portant sur la période 1976-2006. Sur base du rapport de la CAIC démontrant clairement l’illégitimité de certaines dettes, Rafael Correa a imposé une importante réduction de la dette commerciale, permettant ainsi au pays d’économiser la somme de 7 milliards de dollars, qui a pu être réaffectée à des projets sociaŭ et environnementaŭ ainsi qu’à la création d’emplois et au développement d’infrastructures. En outre, dans son rapport d'audit, la CAIC dénonce le transfert à l'État des dettes privées réalisé en 1983 et 1984 sous la pression du FMI et de la Banque mondiale tandis que le pays traversait une grave crise financière. La nouvelle Constitution de l’Équateur adoptée en septembre 2008 interdit expressément l’étatisation des dettes privées. Le transfert des dettes privées à l'État s'est également produit dans les pays du Nord, notamment lors de la crise qui a débuté en 2007-2008, suite à l'intervention des gouvernements pour sauver les banques en faillite. -->
Károly Faller
Károly Faller [kAroj faler], laŭ hungarlingve kutima nomordo Faller Károly estis hungara inĝeniero, profesoro. Lia patro estis Gusztáv Faller (1816).
Károly Faller naskiĝis la  en Hungara reĝlando en Selmecbánya (nuntempa Banská Štiavnica en Slovakio). Li mortis la en Budapeŝto.
Biografio
Károly Faller frekventis mezlernejojn en sia naskiĝurbo kaj Kassa, poste minadan kaj arbaran akademion en Selmecbánya, kie li akiris inĝenieran diplomon en 1878. Post la diplomo li laboris en fandejo, sed pro soldatservo interrompo okazis. Inter 1882 kaj 1891 li instruis en la akademio, poste li denove laboris en diversaj fandejoj, fine li revenis al la akademio, kie li ĝismorte instruis, sed li estis ankaŭ katedrestro. Li estis la unua en Hungario, kiu okupiĝis serioze pri metalurgio de metaloj escepte la feron. En la 1910-aj jaroj li multe okupiĝis pri fandado de baŭksitoj. Li havis edzinon, kiu naskis 4 filojn.
Puerto Madero
Puerto Madero estas unu el la 48 kvartaloj en kiuj dividiĝas laŭleĝe la urbo Bonaero, Argentino. Ties situo ĉe la zono centra de la urbo, ties etenda areo (2,1 km²) kaj ties vido al la rivero faras de tiu distrikto unu el plej riĉaj de Bonaero. Ĝi havas 8.000 loĝantojn (ĉirkaŭkalkulo de 2008).
La kvartalo ŝuldas sian nomon al Eduardo Madero, nome komercisto de la urbo kiu prezentis tri projektojn de haveno, el kiuj la lasta estis aprobita de la tiama Prezidento de Argentino nome Julio Argentino Roca en 1882.
Eksteraj ligiloj
-34.61194°N, -58.36472°W
Sextus Tarquinius
Sextus Tarquinius estis filo de la lasta (legenda) Reĝo de la etruskoj, L. Tarquinius Superbus. Li estas konata pro la seksperforto de Lucretia, filino de Spurius Lucretius Tricipitinus, edzino de Collatinus kaj parencino de Lucius Junius Brutus. Pro tiu perforto komenciĝis ribelo en 510 a.K. kaj la popolo forpelis la etruskan reĝon kaj establis la Romian Respublikon. Dum la ribelo mortis eĉ Sextus.
En 2010 oni trovis ruinojn de rezidejo, palaco de lia patro sur la areo de la iama urbo Gabii, kie plenkreskis - laŭ tradicio - la fondintoj de Romo Romulo kaj Remo.
Vakutubo
Vakutubo (aŭ vakua tubo, aŭ elektrona tubo) estas aktiva ilo, uzata en elektroniko, baziĝanta je fluo de elektronoj en vakuo.
La tubo estas aerizole fermita, plej ofte cilindra, aparato, el kiu oni elkondukas la elektrodojn, necesajn por la funkciado. Se en la interno de la tubo estas vakuo (0,1 Pa aŭ malpli), tiuokaze temas pri vakua tubo; se etprema gaso pli alta, tiuokaze temas pri gasplenigita elektrona tubo.
Ilia malavantaĝo estis la granda kurentobezono, la varmiĝo, meĥanika konstruo, grando, mallonga vivdaŭro.
Ilia avantaĝo estas, ke ilin ne damaĝas (fora) nuklea eksplodo, elektromagnetaj perturboj, tiel oni uzas ilin eĉ hodiaŭ en militistaj aparatoj. Ili taŭgas ankaŭ pri altaj tensioj (pli ol 2 kV) kaj altaj frekvencoj (pli ol 1 GHz). Krom tio ili estas uzataj ekz. en magnetrono, ankoraŭ en profesia sontekniko.
Vd ankaŭ bildotubo.
Irondino Ferreira Neto
Irondino Ferreira Neto (n. ) estas brazila futbalisto.
Rotokasa lingvo
La rotokasa lingvo estas parolata en Bougenvilo, insulo oriente de Nov-Gvineo, parto de Papuo-Nov-Gvineo. Ĝi estas ano de la orientpapua lingvaro. Ĝia ĉefa famigaĵo, lingvistike, estas ke ĝi havas unu el la plej malgrandaj fonemaroj en la mondo: ses konsonantoj (p t k v r g) kaj kvin vokaloj (i e a o u); la /t/-fonemo havas la alofono [s] antaŭ la /i/-fonemo. Nur la murapirahana havas malpli da fonemoj.
La fonemoj de la rotokasa, en IFA, estas:
Vokaloj i e ɑ o u
Ortografie, v signifas IFA /β/.
Aremberg (monto)
La Aremberg estas kiel terciara vulkano kun alteco de super marnivelo la plej alta monto de la Ahrgebirge (Ahreifel). Ĝi situas apud Aremberg en la rejnlando-palatinata distrikto Ahrweiler. Sur ĝia bazalta konuso staras la burgruino kun elrigardturo.
Situo
La monto situas en nordokcidento de Rejnlando-Palatinato, ĉirkaŭ 2,25 km oriente de la limo al Nordrejn-Vestfalio. La monto apartenas al la vulkana regiono de la orienta Ejfelo. Sur la suda deklivo situas la vilaĝo Aremberg, je la sudorienta piedo la vilaĝo Antweiler. Je la orienta flanko pasas la rivero Ahr, norde la alfluanto de la Ahr, la rivereto Eichenbach.
Burgruino Aremberg kun elrigarda turo
Sur la pinto troviĝas la retoj de la 1166 unuafoje menciita burgo Aremberg kun la elrigardturo el la jaro 1854, kiu estis konstruita al ŝtonoj el la ruino.
István Kurucz D.
István Kurucz D. [iŝtvAn kuruc dE], hungare Kurucz D[ezső] István aŭ Kurucz D. István estis hungara pentristo kaj profesoro. István Kurucz D. naskiĝis la 1914 en Hódmezővásárhely. Li mortis la 1996 en Budapeŝto.
Laufenselden
Laufenselden estas apenaŭ 2.000 loĝantoj granda komunumparto kaj samtempe sidejo de la komunuma administracio de Heidenrod en la distrikto Rheingau-Taunus, la plej arbaroriĉa komunumo de la germana federacia lando  Heslando.
Geografia situo
Laufenselden situas en la mezmontaro Taunus (okcidenta Hintertaunus) en preskaŭ ronda senarbigita insulo ĉe la rojo Dörsbach. La rojo alfluas norden al la rivero Lahn. La teritorio Laufenselden iestas kun ĉ. 2.100 hektaroj la plej grand parto de Heidenrod.
István Kurucz D.
Biografio
István Kurucz D. lernis pentradon en lernejo de István Szőnyi, poste frekventis altlernejon, kie li lernis pentradon de István Szőnyi, Gyula Rudnay en Budapeŝto. En 1941 li studvojaĝis al Italio. Ekde 1948 li vivis en Budapeŝto, sed somere ofte li pentradis en Hortobágy. En la sekva jaro li ekinstruis en la altflernejo. Li ricevis premion Kossuth en 1985, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn.
Sklavkomerco
Sklavkomerco estas la komerco pri sklavoj, kaj ĉefe la sklavecigo de nigraj afrikanoj kaj ilia transporto tra la atlantika oceano al Nord-Ameriko, Brazilo kaj Karibo. Ĉirkaŭ 40% de afrikanoj mortis dum la vojaĝoj.
Dum jarcentoj, Portugalio kaj Britio havis grandajn gajnojn per tiu komerco, sed dum 19-a jarcento, kun novkoloniismo, Brita registaro decidis halti ĝin kaj devigis, ke aliaj landoj faru la samon. La kapitalo akumulita de tiu komerco, estis liberita por investimentoj en industrioj kaj kreditoj. Ekzemple, unuaj fervojoj en Brazilo estis financitaj de la mono de eks-sklavkomercistoj.
Sankta Seĝo kontraŭ la sklavkomerco
Inter la nemultaj oponantoj de sklavkomerco gravas la deklaroj de la papoj kaj aliaj katolikaj organizaĵoj. Listigindaj estas iuj precipaj:
Eŭgeno la 4-a; Kiam oni informis, ke hispanoj okupintaj la Kanariajn Insulojn sklavigis la loke loĝantajn nigrulojn pretekste, ke ili ne konfesas la kristanan kredon, tuj tiu papo, la 13-an de januaro 1435, per buleo “Sicut Dudum” kondamnis sklavismon skribante: “Tiuj homoj devas esti liberaj tute kaj daŭre, kaj ili devas esti liberigitaj sentrudprene aŭ monelaĉete”. Bedaŭrinde hispanoj tion ignoris kaj daŭrigis, subtenate foje ankaŭ de iuj teologoj kaj intelektuloj, sklavigi pretekste ke temus pri malsuperaj kreaĵoj .
Pio la 2-a (1462) per buleo Rubicensem difinas la kapton kaj sklavigon de nigruloj “magna scelus” (granda krimo) .
Paŭlo la 3-a per la buleo Sublimis Deus (1537) asertis la samon. Ĉar daŭris en certaj okcidentaj landoj diskutoj, ĉu nigruloj kaj indianoj havas egalajn dignecon kaj rajtojn kiel la kristanoj, tiu papo senhezite deklaris tiujn gentojn kaj aliajn egaldignaj al kristanoj, kaj en antaŭa letero al la kardinalo de Toledo li jam definitive proklamis “Indios veros homines esse” (indianoj estas veraj homoj). Bonŝance almenaŭ la hispanaj registaroj leĝfaris laŭ tiu principo .
Benedikto la 14-a en 1741 per la buleo Immensa Pastorum principis. La “entrudiĝoj” de la lastaj papoj estas afero tre konata, kiel la “In Supremi Apostolatus” de Gregorio la 16-a (1841).
Memorindaj estas ankaŭ la agadoj de la religiaj ordenoj en diversaj landoj. Faru ekzemplojn la jezuitoj en Sudameriko, kiuj pagis altkoste pro sia oponado al la sklavismo praktikata de la portugalaj registaroj (kiel montras ankaŭ la verkoj, el kiuj naskiĝis la filmo “Mission”), kaj la franciskanoj en Meksiko, kiuj luktis kontraŭ sklavigantaj hispanoj malobeantaj al hispanaj leĝoj.
Tiuj papaj "entrudiĝoj" taksendaj estas tro necesaj, se oni konsideras la konfuzon pri tiu temo: konfuzo, pri kiu atestas, certe senvole, ankaŭ Voltare, kiu plu investis sian monon en kompanio trasportanta kaj komercanta pri nigraj sklavoj.
Kiom tiuj solenaj papaj deklaroj kaj sintenoj de la religiulaj ordenoj influis por ke la sklaveco, almenaŭ leĝnivele en Landoj de Okcidento, estus aboliciitaj en la unuaj jaroj de la dekoka jarcento, estas disputeble.
Tutpopola Partio
La nocio Tutpopola Partio (aŭ simple Popola Partio) priskribas politikan partion, kiu intencas kaj vaste sukcesas reprezenti la tutan popolon, ne (nur) specialajn kaj malgrandajn grupojn, en la parlamento. Tutpopolaj partioj ekzistas ĉefe en du- ĝis tri-partiaj sistemoj (Usono aŭ Britujo), sed vere tutpopolaj partioj nur regas en unupartiaj sistemoj (ekz-e en Ĉinujo) aŭ en la kazo, ke la partio ne havas ian ajn politikan pozicion kaj do povas reprezenti ĉiun opinion troveblan en la popolo. Tia partio tamen ne povus iĝi la plej forta partio en la parlamento pro manko de ia programo.
.sa
''Ĉi tiu artikolo estas pri domajno de la alta nivelo. Pri la aliaj signifoj de la dulitera kombino vidu apartigilon Sa''.
.sa estas interreta nacia domajno de la alta nivelo de Sauda Arabio.
Eksteraj ligiloj
Toppdomän
Distrikto Gmünd
La Distrikto GMÜND (germane: Bezirk Gmünd) troviĝas en la nordokcidenta parto de la aŭstria federacia lando Malsupra Aŭstrio. Distrikta ĉefurbo estas Gmünd. Areo: 786,24 km², loĝantaro: 37.939 (en 2011).
Épinay-Orgemont (Tramtransporto en Parizo)
Épinay-Orgemont estas haltejo de Tramvojo T8 situanta en komunumo Épinay-sur-Seine.
La nomo Orgemont estas tiu de kvartalo en Épinay-sur-Seine.
Paŭlo Diakono
Paŭlo Diakono (latine: Paulus Diaconus, pseŭdonimo de Paul Warnefried aŭ ankaŭ Paŭlo de Varnefrido - Cividale del Friuli, 720 – Montokasino, 799) estis monaĥo, historiisto kaj lombarda latinesprima poeto.
Biografio
Paŭlo estis ido de Leŭpiko oficiala akompanato de Alboino dum la descendo de Lombardoj el Panonio al Italio. El Cividale del Friuli, kie li naskiĝis en 720 (aŭ eble en 730 ), li atingis Pavion junulaĝe por instruiĝi en tiu kiu tiam estis la ĉefurbo de Lombardoj, Li sin kulture formis ĉe la kortego de reĝo Rakis fariĝinte disĉiplo de intelektulo Flaviano kaj ĉe la Alta Lernejo de la Monaĥejo de Sankta Petro en Orĉielo en Pavio, kie li akiris la ŝarĝon de docento. Li plurestis ĉe la kortego kun la sinsekvaj reĝoj Astolfo kaj Desiderio. Paŭlo elektiĝis ankaŭ doma instruistoj de Adelperga filino de Desiderio ŝin sekvante ankaŭ kiam ŝi edzigis dukon Areki la 2-an el Benevento. En 774 li suferis la definitivan defalon de la Lombarda regno kaj danke, aŭ pro tio, al la enprizonigo de sia frato, li eniris la kortegon de Karolo la Granda. Kiam lia frato estis liberigita, Paŭlo Diakono forfuĝis kaj fariĝis monaĥo en la abatejo de Montokasino.
Li mem, kiel akirende al liaj verkoj, sin donis la kvalifikon de Diakono, sed neniam aludas al sia ordiniĝo.
De 782 ĝis 787 li aktivis ankoraŭ ĉe la Franka kortego, kiun li reiris por petegi la liberigon de siaj parencoj ankoraŭ prizonuloj, aparte de sia frato Arikis, kaptita kaj translokigita en Francion 776 pro partopreno en ribelo en Friuloj kontraŭ la frankaj okupantoj, kiu fine estis liberigita. Tie Paŭlo akiris neforgeseblajn famon kaj elspezeblan prestiĝon kiel gramatikisto.
En 787 li revenis al Montokasino, kie interalie verkis la Historia Langobardorum, sian plej famigan verkon en kiu li rakontas, tra mitoj kaj historio, la eventojn de sia popolo, ekde la forigo el Skandinavio ĝis al konkero de Italio kie ĝi fikse establiĝis. La redakto de tiu teksto okupis Paŭlon Diakonon du jarojn, de 787 ĝis 789.
Verkoj de Paŭlo Diakono
Lia unua verko estis Carmen pri la ses epokoj de la mondo (A principio saeculorum = el la Komenciĝo de la jarcentoj) kompilita okaze de geedziĝo de Adelperga, filino de reĝo Desiderio, en 763. La stilo en tiu verko estas tiu de la trokeaj tetrametroj ritmaj. Unuigante la komencajn literojn de la dekdu triversoj oni komponas Adelperga pia.
Por persona uzo de la disĉiplino (li estis ŝia doma instruisto), li verkis ĉirkaŭ 770 la Historia Romana, en 16 libroj, priellaborante la Breviarium ab Urbe condita de Eŭtropio kun integroj de Sankta Hieronimo, Paŭlo Orosio, Jordano (konsulo), kaj profitante de la anonima Origo gentis Romanae. Li haltigis sian historion ĉe la epoko de Justiniano, nome ĝuste ĉe la komenco de la lombarda invado de Italio. Tiu verko, revizitita de Landolfo Sagaco, poste fariĝis utila manlibro por la mezepokaj lernejoj.
La Historia Langobardorum, en ses libroj, estas verko kiu en la stilo oni sentas la monaĥan mezepokan latinon, sed en la enhavoj ĝi estas pasie lombarda kie estas pravigitaj ĉiu ago kaj ĉiu konkerformo kvazaŭ temus pri io establita de la fato. Li ĝin strukturigis kiel idealan daŭrigon de la Historia Romana ekde Justiniano. Ankaŭ tiu verko estas nefinita ĉar finiĝas kun Liutprando, kristaligita sur la epoko de la plej granda brilo kaj forgesema pri la defalo.
Por obteni la liberigon de la frato protektinta de ribeluloj en Friulo, li verkis honore de Karolo la Granda metrikan epistolon: Ad regem (al la reĝo). Li sukcesis liberigi la fraton; sed kiel kondiĉo li sin lasis koopti en la kortego de Achen kaj fariĝis, siamerite, protagonisto, kune kun Alkvino, angla monaĥo, de la Karolida Renesanco. Ĉian en Frankio vi vizitis multajn monaĥejojn transverŝante en ilin sian pasion por la studoj; en unu el ili, en tiu de Sankta Marteno en Metz, li kompilis la Gesta episcoporum Mettensium (agoj de la episkopoj de Metz) honore la urba episkopo Angilrano. Li pretigis kodekson enhavantan leterojn de papo Gregorio la Granda honore al Adalardo el Corbie. Krome li kompilis aŭ kompletigis, diversajn malpli gravajn verkojn
Revenate al Montokasino, Paŭlo Diakono verkis la Vita beati Gregorii papae. Laŭpete de imperiestro Karolo la Granda, li kolektis la patristikajn predikojn plej famajn destinitajn fariĝis liturgiaj legaĵoj (kaj eble ankaŭ por provizi predikantojn). La originala kolekto, poste pliampleksigita, kaj uzita de Karolo en ties siaj decidkolektoj [kapitularioj). Tiu kolekto estis utiligita kiel patristika legaĵaro en la Katolika Eklezio ĝis Dua Vatikana Koncilio.
Senvole li estis la stimulo de unu el la plej gravaj progresoj de la historio pri la muziko. Fakte en la 11-a jarcento monaĥo Guido de Arezzo eltiris la nomon de la muzikaj notoj el la unua strofo de lia himno dediĉita al Sankta Johano la baptisto, ilin nomante laŭ la komenca sintagmo de ĉiu verso:
Tiel ĉiu noto de la sep sonoj de la muzika skalo trovis sian definitiva nomon: ut, re, mi, fa, sol, la, si
(12858) 1998 JD2
(12858) 1998 JD2 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la en la kadro de la programo Near Earth Asteroid Tracking (NEAT) elde la stacio de Maui de la reto GEODSS de la United States Air Force sur la monto Haleakala (Havajo, Usono).
Avalo
En financo, avalo estas garantio de tria partio pri ŝuldo.
Difino
Supozu, ke partio A estas devigonta sin pagi al partio B iomon da mono je specifa dato laŭ kambio, sed partio B ne plene fidas partion A — ekzemple, pri la risko de bankroto de A. Do, partio B povas postuli, ke A trovu trian partion C, kiu garantios por la ŝuldo — se A bankrotos, do C devos pagi laŭ la kambio anstataŭe. Tia garantio nomiĝas avalo.
Etimologio
La Esperanta termino devenas de la franca aval kaj parencaj vortoj de latinidaj lingvoj (aval, aval, avallo).
Gustave Moreau
Vivo
La verko Oedipe et le Sphinx (1864, Metropolitan Museum, Novjorko), provo unuigi ĉiujn mitojn de la homaro en ununuran bildon, furoris kaj provokis multajn debatojn.
Graveco
La adeptoj de Faŭvismo taksis Moreau unu el iliaj antaŭuloj. Ne antaŭ la 1961-a jaro Moreau denove konatiĝis per ekspozicio en Parizo post jardekoj de falo al forgeso; dum la vivo li jes ja estis konata persono. Liaj plej gravaj bildoj troviĝas en la Nacia muzeo Gustave Moreau en la iama domo kaj ateliero de la artisto en la franca ĉefurbo. Instruante en maniero liberala kaj nedoktrinema ĉe la Altlernejo de la belaj artoj en Parizo li ege influis multajn artistojn de la 20-a jarcento, el kiuj menciindas i.a. Henri Matisse aŭ Georges Rouault.
Siklósnagyfalu
Siklósnagyfalu [ŝiklOŝnadjfalu] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Siklós. Signifo de la loknomo estas: Siklós-granda-vilaĝo. Pro peto de poŝto Siklós aldoniĝis al la loknomo por fari diferencon de la similaj vilaĝoj.
Situo
Siklósnagyfalu situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Siklós troviĝas 8, Beremend 9, Villány 11, Harkány 13, Bóly 25, Kozármisleny 29 km-ojn.
Historio
La loko estis loĝata jam dum la bronzepoko. La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1294 en formo "Nogfolu". Ekde 1329 tie okazis departementaj kunsidoj, ĉar la komunumo havis la titolon kampurbo. Post la mezepoko La urbeto apartenis al la Osmana Imperio dum 150 jarojn kaj perdis sian gravecon. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon.
En Siklósnagyfalu migra poŝto servas.
Sklavoŝipo
Sklavoŝipo estis ŝipo uzata por la triangula komerco. La frajtejojn de tiuj ŝipoj oni plenigis per sklavoj dum la reveturo sur la komerca vojo de Afriko al la eŭropaj kolonioj en Ameriko. Tamen ĉiun ŝipon, sur kiu sklavoj estis transportataj, oni rajtas nomi sklavoŝipon.
Oni kutime uzis malnovajn ŝipojn, kiuj estis modifiitaj en eŭropaj havenoj de la sklavkomercaj nacioj. Pro la risko de mortoj aŭ perdo de la ŝipo, nur malofte novaj ŝipoj estis konstruitaj specife por sklavkomerco. Malnovaj komercŝipoj estis modifiitaj por ke ili utilu kiel sklavotransportilo.
György Tóth
TÓTH György [to:t djørdj] estis hungara kuria juĝisto, ĵurnalisto; li naskiĝis en Bölön la 20-a de majo 1871 kaj mortis en Budapeŝto la 21-a de februaro 1942.
Biografio
György Tóth havigis al si juran doktorecon en Koloĵvaro. Ekde 1897 li estis vicnotario en Déva kaj tie li estis kunlaboranto de la gazeto Déva és Vidéke. Ekde 1901 li plenumis tribunalan servon en Sibio, poste en Koloĵvaro. Ekde 1922 li laboris ĉe la budapeŝta kurio. Inter 1925 – 41 li estis kuria juĝisto.
Nitzan Horowitz
Nitzan Horowitz (hebree: ניצן הורוביץ; naskita la 24-an de februaro 1965) estas israela politikisto kaj la estro de la politika partio Meretz. Antaŭe li estis la ĉefa korespondanto kaj la komentisto de la israela televida kanalo Kanalo 2. Antaŭ labori por tiu kanalo, li servis du sinsekvajn fojojn en la Kneset (2009-2015) kiel reprezentanto de Meretz. En 2013, li kandidatiĝis por iĝi la urbestro de Tel-Avivo en lokaj balotadoj. Antaŭ esti elektita parlamentano en la Kneset, li estis la komentisto pri eksteraj aferoj, kaj la spertulo pri internaciaj aferoj de la informa sekcio de Kanalo 10, israela televida kanalo. Junie de 2019, Horowitz venkis en la interna balotado de Meretz kaj aktuale agas kiel la estro de tiu partio. La 13-an de junio 2021, li estiĝis ministro pri sano de Israelo.
Kaljaro
Kaljaro (Cagliari, IFA: [], sarde: Casteddu, katalune: Càller) estas komunumo de Italio, ĉefurbo de la Metropola urbo Kaljaro, antaŭe de la samnoma provinco Kaljaro (malfondita en 2016) kaj de la aŭtonoma regiono Sardio. Ĝi situas en la suda parto de la insulo kaj estas signifa loĝloko ekde la antikva epoko. Laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Kristana patrono estas la sankta Saturnino, kies memortago sekve estas la komunuma festotago. Najbaraj komunumoj estas Assemini, Capoterra, Elmas, Monserrato, Quartu Sant'Elena, Quartucciu, Selargius kaj Sestu, kaj kiel unuopaj subdividaĵoj listiĝas Pirri, Poetto kaj Giorgino.
La urbo Cagliari estas universitata kaj ĉefepiskopa sidejo. Urbo de multjarmila historio, ĝi estas la administra historia centro de la insulo ĉar ĝi estis, sub la nomo de Karalis, la ĉefurbo de la provinco Corsica et Sardinia dum la romia periodo kaj poste la ĉefurbo de la Reĝlando Sardio de 1324 ĝis 1720, kaj tiam de 1798 ĝis 1814. Ĝia haveno estas klasifikita kiel "internacia" pro sia graveco en la itala kaj la internacia scenoj; ĝi malvolvas komercajn, industriajn kaj turismajn funkciojn kaj servojn por pasaĝeroj.
La Universitato de Cagliari aŭ Universitato de Kaljaro (en itala: Università degli Studi di Cagliari) estis fondita en 1606 kaj estas organizita en 11 fakultatoj aŭ altlernejoj.
Sporto
En 2013 la Federacia Pokalo (nova nomo ekde septembro 2020 Pokalo Billie Jean King), la plej grava konkurso pri naciaj virinaj naciaj teamoj de teniso, okazis en Kaljaro.
27407 Haodo
27407 Haodo estas tre malgranda, hela asteroido de la ĉefa asteroida zono en orbita resonanco 1:7 kun Venuso.
Nomo
Ĝia nomo honoras Scott Hao Do, Fakulon de Subteno de la Informadikaj Sistemoj de la Observatorio Lowell. Li bontenas infrastrukturojn necesajn por pli ol 100 personoj, de la sciencistoj ĝis la inĝenieroj kaj edukistoj. Li ankaŭ certigas glatan funkcion de la kalkulaj risurcoj nemalhaveblaj por funkciigi la multenombrajn teleskopojn de la Observatorio.
Distrikto Baden (Svislando)
La distrikto Baden estas administra unuo de Kantono Argovio. Ĝi havis 125691 loĝantojn la 31-an de decembro 2007. Ĝia ĉefurbo estas la samnoma urbo Baden.
Geografio
La distrikto Baden situas en la suba parto de la valo de la rivero Limato kaj apartenas hodiaŭ al la aglomeraĵo de la urbo Zuriko, kun kiu ĝi estas ligita ek de 1847 per la unua svisa fervolinio, la tiel nomita Hispanpan-Fervojo. La distrikto estas tranĉita geografie per ĉeno de la Ĵurasa montaro, kiun pasas sude de Baden tra profunda ravino la rivero Limato inter la Lägern en oriento kaj Hundsbuck en okcidento.
Historio
Historie la distrikto Baden evoluis el la mezepoka Grafejo Baden, kiu estis en la jaro 1798 integrita al la helveta Kantono Baden. En la jaro 1803 la Kantono Baden estis dissolvita kaj kunigita kun la helvetaj kantonoj Argovio kaj Frick-Valo al la aktuala Kantono Argovio. El la antaŭa Grafejo Baden fariĝis la distrikto Baden de Kantono Argovio.
Trafiko
Tra Baden pasas la fervojlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Zuriko tra Olten al Berno, respektive de Zuriko tra Frick al Bazelo, kies unua etapo inter Zuriko kaj Baden, kiu estis malfermita en 1847 estis la unua fervojlinio en Svislando.
Tra la distrikto pasas ankaŭ la naciaj aŭtoŝoseoj A1 de Berno al Zuriko kaj A3 de Bazelo al Zuriko, kiuj en Baden antaŭ la Baregg-Tunelo kuniĝas ĝis Zuriko.
Monaĥejo Fahr
Al la distrikto Baden apartenas ankaŭ la Priorejo Fahr, kiu ĝis 2007 ne apartenis al iu-ajn politika komunumo kaj estas eksklavo de Kantono Argovio en la zurika Limatvalo. Ek de 2008 la monaĥejo apartenas al la tereno de la argovia komunumo Würenlos. Jam en la jaro 1889 la komunumo Würenlos unuan fojon provis enteritoriigi al si la monaĥejan bienon kun areo de 0,0148 km².
Komunumoj de la distrikto Baden
La distrikto Baden konsistas el 26 komunumoj, la plej granda el inter ili estas Vetingo. Jen la listo laŭ stato de 2009:
Fenetila acetato
Fenetila acetato aŭ C10H12O2 estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la esteroj de la acetata acido kaj fenetila alkoholo, senkolora aŭ flaveca, brulema likvaĵo toksa per ingestado, uzata kiel odorigagento. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun sulfata acido kiel katalizilo. Fenetila acetato estas malmulte solvebla en akvo, sed estas solvebla en alkoholo, duetila etero, kloroformo kaj plejmulto el la organikaj solvantoj.
Nanaja lingvo
Nanaja lingvo estas lingvo de nanajoj. Ĝi apartenas al tungus-manĉura lingvaro. Aliaj (malnovaj, sed uzataj) nomoj de nanaja lingvo estas golda, hugjena, hedzena, taza ktp. En la ĉina-rusa landlima regiono en apudeco de Birobiĝano vivas (2012) ankora dekmil personoj, de kiuj nur 4 mil, ĉefe maljunuloj, ankoraŭ scipovas la lingvon.
Arealo
Nanaja lingvo estas uzata en kelkaj disaj regionoj, kiuj preskaŭ ne havas interkomunikiĝon. Pro tio, multaj dialektoj aperis.
Skribsistemo
Unuaj libroj en la nanaja (tiam nomata golda) lingvo estas eldonitaj en 1880-aj jaroj. Tio estis precipe libroj pri religio. Por tiuj libroj oni uzis alfabeton surbaze de tiama rusa skribo. Uzataj estis literoj а, б, в, г, д, е, ё, и, і, й, к, л, м, н, о, п, р, с, т, у, х, ч, ы, ь, э, ю, я kaj ligaturoj  kaj дж.
En 1920-aj jaroj en Sovetunio aperis emo krei alfabetojn por lingvoj de sovetaj popoloj. Tiam plejparto de tiaj alfabetoj estis kreita surbaze de latina skribo, ĉar la registaro strebas al monda revolucio kaj kredis ke unuigita latinida skribo helpos interkomprenon inter proletaroj de diversaj nacioj. Malgraŭ tio, unua nanaja aboco, kiu aperis en 1928, estis kreita far Ĥabarovska entuziasmuloj kaj baziĝis sur la cirila: Аа, Бб, Ww, Гг, Hh, Дд, Ее, Ёё,, , Ии, Йй, Кк, Ll, Łł, Мм, Нн, , Оо, Ӧӧ, Пп, Рр, Сс, Тт, Уу, Фф, Хх, Чч, Čč, Ээ, Юю, Яя, Ыы, Ьь
En 1929 estis eldonita alia aboco, kiu jam havis ofician latinidan alfabeton: Aa, Bb, Cc, Dd, Zz, Ee, Ff, Gg, Hh, Ii, Kk, Ll, Mm, Nn, Ŋŋ, Oo, Öö, Pp, Rr, Ss, Tt, Uu, Ww, Yy
En 1931 la alfabeto estis ŝanĝita laŭ aperinta standardo por Nordaj lingvoj kaj aspektis jene :
En 1937-1938 jaroj, pro ŝanĝo de politiko el koncepto de monda revolucio al socialismo en aparta lando, oni komencis krei novajn alfabetojn por ĉiuj lingvoj de Sovetunio surbaze de rusa alfabeto. Por la nanaja oni kreis alfabeton kiu enhavis ĉiujn 33 rusajn librojn kaj digrafon нг. Tiu alfabeto estas uzata ĝis nun. Ekde antaŭnelonge oni ankaŭ uzas literon Ӈ ӈ, kaj makronojn por longaj vokaloj.
Soci-lingvistika situacio
Entute estas 11883 nanajoj en la mondo, el kiuj 8940 loĝas en Ĥabarovska regiono. Sed en Ĥabarovska regiono nur ĉ. 100-150 uzas nanajan lingvon en ĉiutaga vivo. En nanaja arealo ĝenerala parto de nanajoj en loĝantaro estas ĉ. 30%. Nur en tri vilaĝoj - Ĝuen, Ulika kaj Dada - nanajoj havas 90% aŭ pli de la loĝantaro, en aliaj partoj de regiono ili havas ege malpli grandan parton. Nanajoj loĝas dise kaj ofte nanajaj familioj estas izolaj de aliaj nanajoj. Pro tio nanajoj, aparte pli junaj el ili, ne emas uzi nanajan lingvon. Plejparto de nanaj-parolantoj aĝas pli ol 40 jaroj, kaj eĉ ili emas paroli ruse kiam ili parolas kun samaĝaj aŭ pli junaj homoj. Nanajan ili uzas nur kiam parolas kun oldaj nanajoj de 70 jaroj aŭ pli.
En 7 vilaĝoj ekzistas lernejoj, kie nanaja estas instruita kiel fremda lingvo. Standarda instru-horaro en tiaj lernejoj inkluzivas 1-2 horojn de nanaja lingvo po semajno. La insruprogramo de nanaja lingvo komencas en unua studjaro (kiam la infanoj aĝas ĉ. 7-8 jaroj) kaj daŭras inter 4 kaj 10 jarojn. Krome, en vilaĝoj Belgo, Niĵnie Ĥalbi kaj Verĥnjaja Okon ekzistas eksperimenta instruprogramo de nanaja lingvo, laŭ kiu nanaja lingvo estas instruita ekde unua ĝis naŭa jaro preskaŭ en ĉiu lerneja tago.
Por la lingvo ekzistas lernolibroj, aroj de fabeloj kaj literaturo (plejparte, tradukita). Sed lernejoj ne havas sufiĉe da instru-materialoj kaj teknologioj. Ankaŭ, infanoj ofte ne estas sufiĉe motivitaj por lerni la lingvon. La lernolibroj je granda parto estas aroj de gramatikaĵoj por denaskaj parolantoj. Tio ne tre taŭgas se la lernantoj ne regas la lingvon aŭ ne havas sufiĉe altan nivelon. Alia problemo estas ke instruprogramo plejparte celas instrui legan/skriban rutinon, kio estas grande senutila, ĉar ekzistas nur kelkdek eldonoj en la nanaja (kaj el ili nur ĉ. dek estas sufiĉe facile atingeblaj). Parola lingvo estas preskaŭ ne instruata.
Pro tio ĉio, malgraŭ ĉiuj provoj, estonto de nanaja lingvo estas malklara. Ofte oni dubas, ke la lingvo travivos. Aperas ankoraŭ unufoje po monato gazeto en la nanaja lingvo, sed la lasta radiostacio haltis elsendi nanaje en 2014.
Vidu ankaŭ
Evenkoj (popolo)
Momignies
Momignies (france:[MOMinji]) estas municipo en Belgio. Komence de ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Thuin.
Ekde 1977 la municipoj Macon, Monceau-Imbrechies, Macquenoise, Beauwelz, Forge-Philippe kaj Seloignes apartenas al Momignies, la ĉefa municipo.
Preĝejo Stefano la 1-a (Berhida)
Preĝejo Stefano la 1-a (Hungario) estas romkatolika preĝejo en Hungario, en urbo Berhida, en la ĉefplaco.
Historio
La unua mencio pri la preĝejo okazis en 1300. En 1702 ĝi estis kaduka, ruina. Inter 1772-1778 nova baroka preĝejo konstruiĝis en la loko de la ruino. La internaj muroj estis pentritaj en 1773.
Konstruaĵo
Fresko de la sanktejo prezentas Sanktan Triunuon. En la 4 anguloj la 4 evangeliistoj pentriĝis. Iom dekstre kaj maldekstre la bildoj prezentas reĝon Sanktan Ladislaon. Sur la flankomuroj la hungaraj sanktuloj videblas: Stefano la 1-a (Hungario), Elizabeto de Hungario, Emeriko de Hungario kaj Sankta Margareta de Hungario. La baroka altaro prezentas Immaculata-n. Ankaŭ la predikejo estas baroka.
Kermeso okazas en la 8-an de oktobro.
Fontoj
Cetere ankaŭ estas pli malnova kirko de Sankta Ladislao en Berhida, kiu ne konfuziĝu kun la Stefana kirko. Jen du fontoj pri la dua kirko:
Adolf Adler
ADLER Adolf, (Adi) estis rumanihungara, israela pentristo naskita en Rumanio en 1917 kaj mortinta en Rishon Le Zion en 1996.
Kariero
Adler finis en la Belarta Altlernejo de Kluĵo en 1950. Li elmigris Israelon kaj en 1963 li estis gvidinto de artistgrupo de elmigrintoj. La plej fama pentraĵo de artisto kreita en 1954 estas titolita Guton da akvo!
Celozio
La genro Celozio (Celosia) estas plantogenro el la familio de la Amarantacoj (Amaranthaceae) kun 30 ĝis 60 specioj. Ĝiaj specioj troviĝas plejparte en la tropikaj regionoj de Afriko, sed ankaŭ en meza kaj suda Ameriko (neotropiso). La plej konata specio, la arĝenta celozio, estas kultivata kaj disvastigita tutmonde en la tropikoj kaj subtropikoj.
Nomo
La botanika nomo Celosia venas el la greka κήλεος (kileos), kiu signifas ‚brulanta‘ pro la ruĝa vario de la planto.
Priskribo
La celozioj estas unu- aŭ plurjaraj herbaj plantoj kun staranta vertikala aŭ grimpanta habito, kiu ĉe la bazo ofte ligniĝas. La folioj havas tigetojn. La folioj estas lancetaj, ovalaj aŭ triangulaj. La planto havas multajn unuopajn florojn, kiuj iam staras terminale aŭ en akseloj en spikoj kaj grapoloj. Multaj kultivaroj havas fasciojn. La duseksaj floroj havas tri ĝis kvin maldikajn periantajn foliojn. La planto havas kvin stamenojn.
Disvastigo kaj uzado
La ĉefa disvastigejo estas la tropikaj kaj subtropikaj Afriko kaj Ameriko. Tie la planto kreskas apud riveroj kaj kiel trudherbo en kampoj. Jenaj specioj kreskas en la diversaj regionoj:
Enhavosubstancoj
La folioj de Celozio enhavas ĉ. 0–90 % akvo, 20–55 mg/100 g vitamino C, 10–15 mg/100 g karotinoidoj kaj 2–6 % da proteino. Ili povas havi 0,2–0,5 % nitraton kaj 1–4 % oksalaton.
NGC 4921
NGC 4921 (aliaj indikoj — UGC 8134, MCG 5-31-98, ZWG 160.95, DRCG 27-97, PGC 44899) estas galaksio en konstelacio Berenica Hararo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Valbuena de Duero
Valbuena de Duero [balBŬEna deDŬEro] estas municipo en la oriento de la provinco Valadolido, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko Campo de Peñafiel (Kamparo de Peñafiel) en la sudoriento de la provinco. La loknomo Valbuena de Duero estas komprenebla kiel Bona Valo de Doŭro.
Geografio
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 46,55 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 436 loĝantojn. Ĝi perdis 400 loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono.