cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Antropa principo
Origino de antropa principo
La sintagmo "antropa principo" estis aranĝita de Brandon Carter dum simpozio de sciencistoj, en Krakovo, okaze de la 500-a datreveno de Nikolao Koperniko. En sia kontribuo "Large Number Coincidences and the Anthropic Principle in Cosmology", Carter rimarkis: "Ankaŭ se nia situacio (en la universo) ne necese estas “centra”, ĝi neeviteble estas pro aliaj motivoj privilegia. Per tiu artikolo Carter celis malhelpi ekscesan kaj malkorektan uzon de la kopernika principo flanke de astronomoj kaj kosmologoj. Carter provis atentigi sciencistojn pri tio kio ŝajnas memkompreneblaĵo: La universo kaj ĝiaj leĝoj ne povas esti neakordiĝeblaj kun nia ekzisto!. Proponita dekomence kiel metodo de rezonado, la antropa principo ricevis poste diversajn interpretojn aŭ disvolviĝojn.
La principo estis reale jam anoncita, sed kun malsama formulado, en 1957, de Robert Dicke. Diversaj kritikistoj trovis teleologiajn spurojn de tiu principo en la filozofia historio, kaj implicite en diskutadoj, ; ekzemple, la obĵetoj de Lord Kelvin kaj Maxwell la teorioj de Darwin estis tipe perfekte antropaj.
La origina formulado
La antropa principo celas atentigi pri la fakto ke ni vivas en universo kiu evidente permesas la ekziston de la vivo tia kian ni konas. Ekzemple: se unu aŭ diversaj el la fundamentaj fizikaj konstantoj havintus diferencan valoron ĉe la naskiĝo de la universo, tiam ne estiĝintus la steloj, nek la galaksioj, nek la planedoj kaj la vivo tia kian ni konas eblintus. Konsekve, en la formulado de la sciencaj teorioj necesas meti la atenton por ke ili estu akordigeblaj kun la nia nuna ekzisto. La principo, simpla en si mem, sed ne banala, estis diversmaniere interpretita ĝispunkte ke ĝi estis utiligita ankaŭ por subteni kontraŭan vidpunkton.
Estis skribitaj diversaj ellaboraĵoj subtenantaj ke la antropa principo povus pravigi la fizikajn konstantojn kiel la konstanton de maldika strukturo, la nombron de dimensioj de la universo, kaj la kosmologian konstanton. En si mem la principo, en ĝia “maldika formulado”, ne eksplikas, sed malpliigas la kampon de la eblaj teorioj kaj pravigas aliajn.
Studuloj pri la koncepto “antropa principo” foje alertigas ke la antropa principo de Brandon Carter ne spegulas la interpretojn pri la sama principo fare de subtenantoj de la Inteligenta Projekto ĉar tiuj filozofiaj-sciencaj tezoj ne atingas la rangon de sciencaj teorioj. . Ankaŭ la antikva kaj mezepoka astronomioj havas nenion por fari kun la nova antropa principo ĉar ĝi apogigas sur konstato de faktaj kaj teoriaj fundamentoj, dum tiuj apogiĝis tute sur “antropa” apriora vidpunkto.
Precizigoj pri la principo formulita de Carter
Laŭ Carter la antropa principo estas:
20878 Uwetreske
20878 Uwetreske estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Antropa principo
Precizigoj pri la principo formulita de Carter
Brandon Carter presentis siajn ideojn pri la antropa principo en publikaĵo de 1974 de la Internacia Astronomia Unuiĝo. Sinsekve, en 1983, li konfidis ke sia origina formulado, nome la antropa prncipo, celis nur atentigi la astrofizikulojn kaj kosmologiulojn eviti eblajn erarojn en la interpretado de astronomiaj datenoj kiam la biologiaj ligiloj de la observanto estas konsiderataj. Ĉiam en 1983 li atentigis pri kiel ĉiu ajn scienca teoremo, por povi esti konsiderita valida en la kosmologia medio devas inkluzivi, kiel kondiĉon de valideco, la eblecon de ekzisto de la formoj de vivo en la universo. Nome, teoriaj konceptoj kiuj malhelpus la vivon, estus flankenmetitaj ĉar ne utilaj por la scienco.
Disvolviĝoj de la antropa principo kaj debatoj pri ĝi
La reinterpreto de la tezo de Carter efektivigita de John David Barrow kaj Frank Tipler en 1986 ene de la libro The Anthropic Cosmological Principle (la antropa kosmologia principo) ekstartigis masmediajn kverelojn ĉar la aŭtoroj proponis kroman version de "antropa principo" nomita "antropa principo fina", por povi anonci la koincidaĵojn ŝajne nekredeblajn kiuj permesas la ekziston de nia universo kaj de la inteligenta vivo, nome de la homaro, ene de ĝi. Fakte, en la teksto de Barrow kaj Tipler elstaris kiel ĉiuj karakterizoj de la universo, en kiu ni vivas, ŝajnas dependi de la valoroj de aro de kosmologiaj fundamentaj konstantoj, kiuj laŭ la nuna scistato estas konsiderataj inter si sendependaj. Ĉar ne nur la disvolviĝo de la inteligenta vivo, sed la ekzisto mem de la universo, tia kia ĝi sin prezentas al ni nun, ne kzistus kaze de infinitezimaj variacioj de tiuj valoroj, Barrow kaj Tipler konkludis ke ne eblas studi la deduktan strukturon de la universo sen antaŭmeti ĉe la bazo la fizikajn postulojn de nia ekzisto. Kaj Frank Tipler enkadrigis tri novajn tipojn de antropa principo, diverĝante el la Carter-a unua formulado:
Barrow kaj Tipler devenigas la antropan principon finan el tiu dika, konsiderinte ke ne havas sencon ke la universo posedas la kapablon produkti la inteligentan vivon sen esti mem provizita de la kapabloj favori sian plikreskiĝon.
Kvankam Barrow kaj Tipler pliripetis ke ilia celo estas tiu de la simpla ekspozicio de teorioj, kaj ne adherigi al tiuj, en la teksto ili puŝas la leganton al vizio tre malsama el tiu de Carter.
Sekva debato
La tezoj de Carter kaj eĉ pli tiuj de Barrow kaj Tipler startigis nombrajn kontribuojn kaj masmediajn kverelojn:
Manko de anatuvida kapablo
Vidpunkte de pura scienco oni atendas, ĝuste laŭ la antropa principo, ke la naturaj konstantoj akirantaj “apartajn” valorojn (proksimajn al nulo aŭ al unu, ekzemple) akiru valorojn deviantajn el la aparta valoro almenaŭ tiom kiom postulite de la vivo.
Manko de imagopovo
La maldika versio estas kritikata por tio ke ĝi estas “anoncita pro manko de imagpovo” ĉar supozigas ke neniu alia formo de vivo estus pensebla sen karbono (oni vidu la ŝovinismon de karbono). Tamen en la traktado de Barrow kaj Tipler la analizo ne limiĝas al la vivo bazita sur la karbono, sed etendiĝas ankaŭ al hipotezaj ezokaj vivformoj (kvankam aŭtoroj ilin tenas por ege neprobablaj).
La kritikeco pri la dika versio estas rimarkita pro la fakto ke tiu versio rezultas nek konstatebla, nek pruvebla, kaj nek liverus validajn antaŭvidaĵojn; tial ĝi mankas je la karakterizoj de la valido propra de teorio.
Pozicio de la movado de la Inteligenta projekto
La sinteno de la movado de la inteligenta projekto, konsistanta en la supozita ekzisto de estulo inteligenta kaj ĉiopova, falus inter la sintenoj fideismaj, tial fremdaj al la nunaj argumentadoj de la moderna scienco. Tamen, la subtenantoj de tiu vidpunkto reĵetas la akuzon pri fideismo antaŭ la fakto ke oni konstatas ke realiĝis evento ne hazarda sed eĉ nun memrealiĝanta, en miloj kaj miloj da subeventoj, laŭplane.
La proponantoj de tiu movado altiras forton el la antropa principo, precipe el tiu de la versio de Barrow kaj Tipler: laŭ ili la ekzisto de paralelaj universoj estus sugestitaj per aliaj motivoj kaj la antropa principo alportos aldonan argumenton por ilia ekzisto. Se eblas hipotezi ke iuj paralelaj universoj povus esti kapablaj gastigi la inteligentan vivon, eblas ankaŭ, eĉ pli rajtigite, ke iuj realaj universoj tiaj jam nun estas (kaj la nia estas unu el tiuj).
Antropa principo kaj Dikredantoj
Sendepende la konjektantoj favore al la inteligenta projekto, ĝenerale la filozofoj kiuj opinias pruvebla la ekzisto de Dio per raciaj pruvoj ofte trovas en la antropa principo kroman apogon por sia pensado. Ilia pensado, kiu jam havas vastegan publikaĵaron, resumeblas en “Il Timone - n. 11 Januaro/Februaro 2001”. Por ili la antropa principo estas parto aŭ kroma pruvo de la celismo konstatata en la tuta universo, celismo kiu, tamen, estas kutime furioze repuŝita ĉe la ateismemuloj ĉar “celo” supozigas projektanton kaj planiston.
Bibliografio
Itallingve: Anglalingve:
Suger de Sankta Denizo
Suger (franca prononco: ; naskiĝinta en 1081; mortinta la 13-an de januaro 1151 en Saint-Denis ĉe Parizo) estis franca eklezia princo kaj politikisto.
NGC 5787
NGC 5787 (aliaj indikoj — UGC 9599, MCG 7-31-8, ZWG 221.13, 1ZW 98, PGC 53339) estas galaksio en konstelacio Bovisto.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Suger de Sankta Denizo
Vivo
Sub Ludoviko la 6-a kaj Ludoviko la 7-a Suger havis gravan influon sur la ŝtaton. Li sanigis la financojn, plibonigis la administradon de justeco, prosperigis terkultivadon, komercon kaj metion kaj favorigis la urbojn.
Althonorite Suger mortis la 13-an de januaro 1151 en sia monaĥejo. Li estis ankaŭ entombigata en la baziliko de Sankta Denizo. Dum la elrabado de la reĝotomboj de Sankta Denizo dum la franca revolucio lia tombo estis malfermata kaj elrabata la 22-an de oktobro 1793, liaj postrestaĵoj estis entombigata en amastombo ekster la preĝejo.
Atingaĵoj
Lia plej grava verko tamen estas la abatopreĝejo de Sankta Denizo, kies planadon li decide partoprenis. (Konserviĝis laŭ lia plano nur la subkonstruaĵo de la ĥorejo kaj la okcidenta navero kun la fasado kaj la turŝtumpo.) Elementoj jam konataj en la normana kaj burgonja (ekz. la katedralo de Laon) arĥitekturo, ekz. ripovolboj kaj pintarkoj, faskokolonoj, en ĉi tiu konstruaĵo unuafoje estis metita en interrilaton, kiu ebligis kunfandiĝon kaj tralumiĝon de la spacoj. Per la elpreno de apogmuroj tiam rigardataj kiel necesaj unuafoje en sia historio la arĥitekturo povis uzi grandfacajn fenestrojn por la spaca aranĝo. Tiel la konstruaĵo estis treege pli lumotrafluata ol la preĝejoj tiutempaj. Krom tio la konstruaĵo estis pli simpla kaj malmasiva ol romanikaj konstruaĵoj. Tio validas kiel fondado de nova kreostilo, poste nomota gotiko.
Kelmis
Kelmis ( germane: [KELmis] aŭ La Calamine) estas municipo en Belgio. Komence de ĝi havis  loĝantojn.
Ekde 1977 la municipoj Neu-Moresnet kaj Hergenrath apartenas al Kelmis, la ĉefa municipo.
La ĉirkaŭaĵo
Brila pejzaĝo allogas: en la sudo la Altaj Torfmarĉoj kaj la Dukarbaro, en la nordo kaj oriento la Projsarbaro kaj en la okcidento la Hervena Plataĵo. Kelmis kaj ĝia ĉirkaŭaĵo havas ĉion por garantii belajn feriojn: ripozlokoj, ekskursoj, vidindaĵoj, kasteloj, monumentoj, folkloro, tradicio, vivkulturo kaj gastronomio.
Magyarmecske
Magyarmecske [madjarmeĉke] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Sellye. Magyar signifas en la loknomo: hungara.
Kelmis
Trilanda punkto
Kelmis estas la tuŝpunkto de tri landoj, tri lingvoj kaj tri kulturoj: la germana, la franca kaj la nederlanda. Proksimume 10 minutojn aŭtomobile situas la malnova imperia urbo Akeno. De tie, post ĉirkaŭ 15 minutoj oni estas en Nederlando kaj duonan horon daŭras la vojaĝo al Lieĝo. La trilanda punkto estas la loko, kie la limoj de tri landoj nome Belgio, Germanio kaj Nederlando unu la alian trovas. De 1816 ĝis 1919 oni ofte parolis pri la kvarlanda punkto, ĉar la norda pinto de Neŭtrala Moresnet (Kelmis) ankaŭ al tiuj tri landoj tuŝis.
Magyarmecske
Situo
Magyarmecske situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Szentlőrinc troviĝas 13, Sellye 15, Szigetvár 21, Harkány 29 km-ojn.
Kelmis
Trilanda punkto
En la plej alta loko de Nederlando (332,5 m) staras tri limoŝtonoj, po unu por ĉiu el la tri landoj: la limoŝtonoj de la Reĝlando Belgio, de la Konfederacia Germanio kaj de la Reĝlando Nederlando. Kelkajn paŝojn pli malproksime staras la kvara limoŝtono, kiu estas la vera trilanda punkto kiu ankaŭ montras la limon de Neŭtrala Moresnet inter 1816 kaj 1919.
Magyarmecske
Historio
La unua mencio devenis el 1332 en formo "Mekche". Post la mezepoko la vilaĝo apartenis al la Osmana Imperio, tiam la loĝantoj malpliiĝis. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon. En Magyarmecske migra poŝto servas, la municipa administracio loke funkcias.
Kelmis
Trilanda punkto
Jam delonge la trilanda punkto estas alloga vojaĝcelo. Hodiaŭ venas granda nombro da turistoj al ĉi tiuj monumentoj kaj al ĉi tiu kvieta loko. Tie oni trovas profundan kvietecon. Bone prizorgataj vojetoj invitas la vizitantojn por promeni en la arbaregoj.
La Muzeo pri la "Vieille Montagne"
La nova muzeo rakontas la historion pri zinkaj minoj en nia regiono kaj ĝiaj politikaj, sociaj kaj ekonomiaj konsekvencoj. Ni malkovras la nekredeblan historion de la neŭtrala teritorio de Moresnet (1816-1919) kaj la kreon de SA "Vieille Montagne". Ĉambro estas rezervita por geologio kaj ekologiaj konsekvencoj. Angulo estas rezervita por Amikejo/esperanto: tekstoj, fotoj, sonbendo, vortludo per kuboj,...
Malfermita:
Merkredo ghis sabato: 1a ĝis 17a h.
1-a kaj 3a dimanĉo de la monato: de 10a h. ĝis la 17a h.
Liven Dek
Liven DEK [prononcata esperante] aŭ María Zocato Díez, aŭ Svena Dun kaj pluraj aliaj, estas pseŭdonimoj de Miguel GUTIÉRREZ ADÚRIZ (naskiĝis en 1950 en Kantabrio, Hispanio) estas hispana Esperanto-verkisto, -tradukisto, -vortaristo, -eldonisto kaj membro de la Ibera Skolo (esperanta literatura skolo). Li estas eksmembro de la Akademio de Esperanto post sia demisio la 4-an de januaro de 2013, kaj nuna sekretario de la komisiono de Belartaj Konkursoj de UEA ekde 2016.
Vivo kaj esperanta agado
Gutiérrez estas kemia inĝeniero, kiu lernis Esperanton kiam li estis 19-jara. Li eldonas la scienc-fikciajn seriojn Sferoj, Orbito nula kaj Future, kaj diversajn verkojn de aliaj aŭtoroj pri aŭ en Esperanto.
Ĝis 2005 li estis redaktoro de la organo de Hispana Esperanto-Federacio Boletín. Li kunlaboris kaj kunlaboras en pluraj revuoj, ekzemple en Monato kaj Literatura Foiro, kaj gajnis premiojn en literaturaj konkursoj. Li verkis lernolibron por hispanlingvanoj kaj vortaron esperantan-hispanan kaj hispanan-esperantan.
Arkesilao
Arkesilao (Ἀρκεσίλαος, Arcesilaus; 316 - ‏241 a.K.) estis greka filozofo, fondinto de la meza Akademio de Platono en Ateno kaj unu el la posteuloj de Pirono, fondinto de la skeptikismo en la greka filozofio.
Vivo
Arkesilao estis naskiĝis en Pitana, Eolio, trejnita fare de la matematikisto Otolicus kaj poste edukita en Ateno fare de Teofrasto kaj Krantoro, kiuj igis iln en la Platonan Akademion. Li aliĝis al Polemon de Ateno kaj Krates de Ateno, de kiuj li heredis la estrecon de la akademio (skolarĥo, σχολάρχης) en 264 a.K.
Diogeno Laertio rakontas ke kiel lia posteulo Lacidio, li mortis kiel rezulto de eksceso de trinkado, sed la atestoj de konatoj kaj aliaj neas tiun version de lia mortorakonto, kaj estas konata ke li havis grandan respekton inter la popolo de ateno. Lia doktrino, la plej granda parto de kiu estis verŝajne inspirita per la verkadoj de aliaj, prezentas atakon kontraŭ la stoika skolo (φαντασία καταληπτική) laŭ kiu ekzistas certa vero kiu estas la dia kialo subtenanta la ordo en la universo. La opinio de Arkesilao estis gvidita per la elemento de skeptiko, kiu estas kaŝita en la lastatempaj verkaĵoj de Platono.
Li opiniis ke la potenco de intelekta kredo ne povus esti konsiderita valida, same kiel ĝi estas karakterizaĵo de kontraŭdira egaleco en kredoj. La necerteco de informoj ŝajnas egala al la konkludoj de la kaŭzo, kaj tial homo devas esti kontenta kun la probableco tiel ke ĝis servas kiel praktika gvidilo. "Ni scias nenion, eĉ ne nian nescion." Tial, la saĝulo devas kontentiĝi kun la agnostika aliro. Li uzis la instrumetodon de Sokrato kaj postlasis neniujn verkaĵojn. Liaj polemiko j inkludis sarkasman humuron kaj fruktodonajn ideojn.
Palmokorvo
La Palmokorvo (Corvus palmarum) estas birdospecio de la familio de korvedoj kaj el ĝia tipa genro Corvus ene de la ordo de paserinoj. Temas pri relative malgranda nigra birdo kiu loĝas ĉefe en la granda karibia insulo de Hispaniolo, kiu enhavas du ŝtatojn nome Dominika Respubliko kaj Haitio. Ĝi estis iam ofta en Kubo sed ĝi age malpliiĝis tie en nombro kaj nune eble estas jam formortinta de tie. Tiu formo estas iome pli malgranda kaj estas kutime separata kiel subspecio nome Corvus palmarum minutus. Ambaŭ formoj ricevas krome la respektivaj komunaj omojn de Hispaniola palmokorvo kaj Kuba palmokorvo por pli facila distingo.
Ambaŭ formoj ŝajne estas tre rilataj al la Fiŝkorvo de la Orienta Marbordo de Usono kaj ankaŭ al du pli malgrandaj specioj, nome la Tamaŭlipa korvo kaj la Sinaloa korvo de Meksiko kun kiuj formas specigrupon.
La dominga loka nomo por la palmokorvo estas kao, kiu estas onomatopeo de la simpla kaj ripeta alvoko de tiu birdo. Estas surloke komuna, ĉefe en montaraj pinaroj kaj ankaŭ ĉirkaŭ la areode la lago Enriquillo (Henriketo).
Santa Maria di Licodia
Santa Maria di Licodia estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la insulo kaj administra regiono Sicilio kaj al la provinco Katanio, itale provincia di Catania, sicililingve pruvincia di Catania, ekde 2015 formale nomata città metropolitana di Catania. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Biancavilla, Paternò kaj Ragalna.
Pariŝana Lago
Pariŝana Lago aŭ Pariŝan-Lago estas lago en Irano. La lago situas en Kazerun-Distrikto, Provinco Fars kaj estas la plej vasta saletakva lago en la lando. Ĝi ricevas nur tre malgrandajn kvantojn da akvo el nutrantaj riveroj kaj la tuta lago/malsekejo estas protektata areo, ĉar konsiderata kiel tutmonde signifikan malsekejan ekosistemon.
Eksteraj ligiloj
29.51667°N, 51.78333°W
5960 Wakkanai
5960 Wakkanai estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japanaj astronomoj Masaru Mukai kaj Masanori Takeishi elde la observatorio de Kagoŝima en la insulo Kiuŝuo.
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al Ŭakkanai, ĉefurbo de la Soja-subgubernio (Hokajdo), plej norda urbo de Japanio.
Chasseradès (stacidomo)
Chasseradès estas franca stacidomo sur linio -, situanta en  Chasseradès, en departemento Lozère, regiono.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj aŭ aŭtoĉaroj.
25541 Greathouse
25541 Greathouse estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Kenneth Greathouse, mentoro de unu finalist(in)o de la Intel Science Talent Search de 2009, scienca konkurso por lernantoj en lasta jaro de mezlernejo. Li estas instruisto ĉe la Parkway Central High School en Chesterfield (Misurio).
Scrooge McDuck
Scrooge McDuck - esperantigebla Skruĝo MekAnaso aŭ MakAnaso - estas bildstria figuro, kreita en 1947 fare de Carl Barks kaj licencata fare de The Walt Disney Company. Li estas homforma anaso, kiel plejparto de la kreaĵoj de Barks. Lia plumaro estas blanka, sed lia beko, liaj gamboj kaj liaj piedoj estas flavaj. Li ofte surkaphavas nigran cilindran ĉapelon, kaj ĉiam surnazhavas naz-binoklon, surpiedhavas gamaŝojn.
Rózsa Polgár
Rózsa Polgár [rOĵa polgAr], laŭ hungarlingve kutima nomordo Polgár Rózsa estis hungara tekstilartisto, gobelinisto.
Rózsa Polgár naskiĝis la  en Szombathely, ŝi mortis la  en Budapeŝto.
Biografio
Rózsa Polgár frekventis artan gimnazion en Budapeŝto, poste ŝi laboris en poŝto kiel dekoraciisto. Post jaroj en 1962 ŝi edziniĝis, en la sama jaro ŝi ekstudis en Industriarta Altlernejo. Ŝi akiris diplomon en 1967, ŝi naskis filojn en 1966 kaj 1969. Tiutempe ŝi pentradis silkojn, baldaŭ ŝi kreis teatrajn kostumojn, en la 1970-aj jaroj gobelinojn. Inter 1981 kaj 1987 ŝi vivis en Ĝenevo. Ŝi ricevis premiojn ekde 1973, en 1999 premion Kossuth.
Vrbátky
Vrbátky estas municipo en Ĉeĥio situanta en distrikto Prostějov en Regiono Olomouc. Vivas ĉi tie. Konsisto de la municipo estas ankaŭ vilaĝoj Dubany kaj Štětovice.
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1359.
(127546) 2002 XU93
(127546) 2002 XU93 estas granda, malhela transneptuna objekto kaj centaŭro malkovrita la de la usona astronomo Marc W. Buie elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak, proksime de Tucson (Arizono, Usono).
Orbito
Ĝi estas rimarkinda pro ĝia tre discentra kaj tre klinita orbito; tia orbito similas tiujn de la damokloidoj, objektoj rigarditaj kiel neaktivaj aŭ.
Ĝi pasis ĉe sia perihelio la.
Grando kaj albedo
Laù observo per la satelito WISE, (127546) 2002 XU93 havas diametron de 170 km kaj malgrandan albedon de 0,04. Robert Johnston indikas diametron de 164 km kaj albedon de 0,038.
Michael E. Brown atribuas al ĝi diametron de 180 km taksita per radiometria mezuro sed rigardas ĝin kiel verŝajne ne nanplanedon.
Plasmodio
Plasmodio (Plasmodium) estas genro de protistoj, vivante parazite en la sango de homoj, kie ĝi kaŭzas malarion. Ĝi estas transportita de homo al homo per specio de moskito.
Plasmodio estas migranta senforma maso de protoplasmo sensepta, multenuklea, kiel ĉe miksomicetoj.
Pli precize, malarion kaŭzas la sekvaj kvin specioj de plasmodio:
Hans Peter Heinzl
Hans Peter HEINZL (naskiĝinta la en Vieno, mortinta la  samloke) estis aŭstra komponisto kaj kabaredisto.
Vivo
Interrompinte muzikstudon Heinzl estis komercisto en Linz. En 1977 liaj kabaredistoj kvalitoj malkovritis fare de ORF-anoj. Pli ol 20 programojn li skribis kune kun Peter Orthofer. Vestite ĉiam per nigraj vestaĵoj Heinzl ĉiam akompanis sin mem piane dum kabaretado.
Jen listo de liaj plej gravaj socikritikantaj programoj: La programo "Freundschaft" ne plu realighis pro morto de la artisto je kancero.
Ekde la komenco de la 1980-aj jaroj Heinzl estis ofte gasto en ORF-elsendoj, ekz. kiel kuiristo grumbletanta kaj aminda ĉe "Quiz in Rot-Weiß-Rot" aŭ kiel moderigisto ĉe "Astro-Show". Li komentadis novaĵojn aŭstrajn ĉe "Zeit am Spieß" (1991-1994) kaj gvidis la elsendojn kabaredajn "Wir bitten zum Pflanz", "Spott sei Dank" kaj "Unterm Strich".
En 1984 li malfermis kune kun la dua edzino Renate propran teatrejon nomita "K&K-Theater am Naschmarkt" taŭga por 300 spektantoj. Tie aktoris eminentaj artistoj kiel Helmut Qualtinger, Cissy Kraner, Hugo Wiener, Dolores Schmidinger kaj Die Hektiker. La teatrejo ekzistis ĝis 1995.
Heinzl ankaŭ aktoris en kinejaj filmoj "Lex Minister" (reĝisoro: Peter Patzak, 1990) kaj "Es lebe die Liebe, der Papst und das Puff"; li ankaŭ gastaktoris en televidserioj (ekz. "Stockinger") Lian malsaniĝon li temigis en la filmo "Rosen aus Jericho".
Literaturo
Orthofer, Peter: ''Heinzl Highlights. Texte zum Nachlesen'', Amalthea Verlag, Wien-München 1997
Steinthaleben
Steinthaleben estas eksa administra komunumo en Germanio. Ĝi troviĝis en la distrikto Kyffhäuser de la federacia lando Turingio. Fine de la jaro 2011 la komunumo havis loĝantojn. Ekde la 1-a de januaro 2013 ĝi estas parto de la nove kreita komunumo Kyffhäuserland.
Ĝi situas rekte ĉe la limo al la najbara federacia lando Saksio-Anhalto
En Steinthaleben troviĝas la ruinoj de la Ĉaskastelo Rathsfeld.
Oktigo
Oktigo estas en muziko la transmetado de tono je okto. Temas je tio pri la plej simpla formo de transponado.
Arbokultivejo
Arbokultivejo estas komerca ejo por kultivi arbojn, arbustojn, rozojn (ornamaj lignoplantoj), fruktarbojn kaj forstplantojn. Arbokultivaj entreprenoj apartenas al hortikulturo kaj ne al la klasika agrokulturo aŭ forstumado. La plantoj estas plantataj en la grundo aŭ en ujoj. La arboj kaj arbustoj kelkfoje estas tranplantaj por ke la planto povas formi densan radikaron. Oni distingas inter diversaj formoj de arbokultivejo. Podetalaj arbokultivejoj produktas plantojn por rekte veni ilin al la finkonsumento. Ekzistas ankaŭ specialigitaj arbokultivejoj, ekzeble fruktarbokultivejo, zozkultivejo, alearbokultivejo au forstarbokultivejo kaj vitkultivejo
Oktigo
Laŭ fizika vidpunkto oktigo signifas, ke je oktigo alten duobliĝas la frekvenco de tono kaj je oktigo malalten ĝi duoniĝas. (Tio validas por ĉiuj kutimaj agordoj.)
Arbokultivejo
Kultivmetodoj
Lignoplanto estas multigablaj per semado generativa multigado, per plantpartoj vegetativa multigado au per meristemoj histokulturo Kultivaroj ofte estas multigataj per greftado, do per kopulacio aŭ okulgreftado
Oktigo
Oktigoj estas indikataj en notacio per etaj, oblikvaj 8 aŭ per simbolo 8va (= ottava, itale por okto). Se ĉi tiu signoj estas notitaj supre de la noto resp. notliniaro, ili indikas transmetadon je okto supren, malsupre analoge okton malsupren. Je pli longaj oktigataj pasaĵoj al ĉi tiu signo sekvas streketita linio, kiu indikas ĉiujn koncernajn notojn. Oktigo supren pli frue ankaŭ estis notata per 8vaalta (ottava alta, ottava sopra), oktigo malsupren per 8vabassa (ottava bassa, ottava sotto). Nun oni foje uzas ankoraŭ 8ab. aŭ la fakte malĝustan, sed en modernaj partituroj intertempe kutiman signon 8vb kiel mallong-notado de oktigo malalten. La 8 rezultas, ĉar ka distanco de okto havas sep tonpaŝojn de diatona (septona) gamo, je kiu la elirtono estas nombrata kiel unua kaj la oktigita tono do estas la oka, latine octavus (ekz. c, d, e, f, g, a, b, c’).
Arbokultivejo
Kultivmetodoj
Dum la plurjara kresko la plantoj plurfoje estas transplantataj, por doni al la planton la konvenan vivareon konforme al ĝia aĝo kaj kreskoformo.. La ĉefa kialo por la transplantado tamen estas pli firman radikbulon, kiu zorgas pri tio, ke la planto pli facile enradikiĝas en la finan kreskolokon. La proporcio inter la radikaro kaj la branĉaro devas esti taŭga..
Oktigo
Foje troveblas ankaŭ oblikva 15 aŭ 15ma = quindicesima, kiu indikas transmetadon je du oktoj (malofte nomata ankaŭ duobla oktigo). La 15 rezultas el la dek kvin tonoj, kiuj formas du oktojn (elirtono plus 14 tonpaŝoj).
Arbokultivejo
Kultivmetodoj
Pro la elspeziga multfoja tranplantado la altaj plantoj estas relative multekostaj.
Oktigo
La ĉesigon de oktigo povas indiki la instrukcio loco (= lat./ital. "surloke"), kiu nuligas en la violonliteraturo ankaŭ aliajn ludmanierojn kiel sul G (= "ludenda sur G-kordo") aŭ "4me corde" (= "ludenda sur 4-a kordo").
Arbokultivejo
Kultivmetodoj
Ĉe plantoj en ujoj la distanco inter la plantoj povas est pligandigita per dismoviĝo.
Die detaillierten Anbaumethoden sind für die Vielzahl von Baumschulkulturen recht unterschiedlich.
Ofertitaj Plantoj
La arbokultiveja ekonomio ofertas pli ol 200.000 artikolojn. Oni distingas la sortimentojn jene:
Kelkaj nombroj pri la arbokultiveja ekonomio en Germanujo
Nur relative malultaj arbokultivejoj laboras bilogie. En tuta Germanujo estas nur ĉirkaŭ 45 entreprenoj aŭ nur 0,91 % de la arbokultiveja areo.
NGC 5788
NGC 5788 (aliaj indikoj — MCG 9-24-49, ZWG 273.32, NPM1G +52.0224, PGC 53189) estas galaksio en konstelacio Bovisto.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Feliks Hiller
Feliks HILLER estis pola juddevena esperantisto loĝanta en Lodzo. Li verkis en Esperanto kaj komponis muzikon por siaj tekstoj. Lia plej grava verko estas la unua Esperanta opereto Ho, tiuj fremduloj! eldonita en 1923.
Chasseradès
Chasseradès estas malaperinta franca situanta en departemento Lozère, regiono.
Ĝiaj enloĝantoj nomiĝas Chasseradois.
Spartina pectinata
Spartina pectinata estas helofita planto el la familio Poaceae, subfamilio Chloridoideae. Origine ĝi vivas ĉe la marĉoj de Nordameriko. Ĝi estas ankaŭ uzata kiel ornamplanto
20879 Chengyuhsuan
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Cheng Yu-hsuan, kiu gajnis la duan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2004 pro sia projekto pri fiziko. Li estis lernanto ĉe la Municipa Liceo Li-Shan de Tajpeo, Tajvano.
László Bellák
László Bellák [lAslO belAk], laŭ la hungarlingve kutima nomordo Bellák László estis hungara-usona tablotenisisto, mondĉampiono.
naskiĝis la en Budapeŝto, li mortis la  en Miamo (Florido, Usono).
Biografio
devenis el juda familio. Pro la kontraŭjudaj leĝoj li rifuĝis al Usono en 1938, kie li ricevis ŝtatanecon kaj li sportis plu sub usona flago. Li fondis presejon en Miamo en 1950. Lastfoje li revizitis Hungarion en 1994.
Sporta kariero
inter 1924-1937 estis tablotenisisto en ĉefurbaj sportkluboj. Li estis hungara ĉampiono kvarfoje, dum li apartenis al la hungara nacia teamo inter 1926-1938 58-foje. Li estis la unua en mondĉampionumoj sepfoje inter 1928-1938 teame aŭ variduope. Li estis usona ĉampiono sesfoje inter 1937-1944 unuoble, virduope aŭ variduope. Li finis sian aktivan sportan karieron en 1944.
Tastrup
Tastrup (dane: Tostrup) estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Schleswig-Flensburg de la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. La teritorio estas parto kaj la administra centro de la komunumaro Hürup, administra ligo de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj.
Rupela lanio
La Rupela lanio, Norda blankakronulo aŭ Blankapuga lanio (Eurocephalus rueppelli) estas birdo de la familio de Laniedoj troviĝanta en seka dornarbustaro, duondezerta kaj malferma arbaro de akacioj en orienta Afriko el sudorienta Sudano kaj suda Etiopio al Tanzanio. La nomo de Rupela lanio kaj la latina scienca nomo rememoras kaj omaĝas la germanan naturaliston kaj esploriston Eduard Rüppell.
Aspekto
La Rupela lanio estas 19–23 cm longa paserina birdo. Plenkreskulo havas blankajn kronon kaj pugon, nigran traokulan strion, brunajn dorson kaj flugilojn kaj nigran voston. La gorĝo, brusto kaj ventro estas blankaj, kaj la flankoj estas brunaj. Ambaŭ seksoj estas similaj, sed junuloj havas brunan kronon, blankajn kapoflankojn kaj grizan bruston. La flugmaniero estas psitakeca.
La alvokoj estas altatonaj grakoj, pepado kaj babilado, inklude kek-kek kaj ĉii-ĉii.
Kutimaro
La Rupela lanio estas gregema, vivanta en grupoj de ĝis 12 birdoj. Ili ĉasas el elstara ripozejo, kiel aliaj lanioj, kaj manĝas ĉefe grandajn insektojn, kutime kaptataj surgrunde. Ili manĝas ankaŭ el la dorso de grandaj mamuloj, kiel bufagoj kaj la bovardeo, kaj eventuale manĝas frukton kiu estis falinta surgrunde. La pura murdika tasforma nesto estas konstruita el herbo kaj araneretoj en horizontala arboforko 4–6 m supergrunde. La 2 al 4 blankaj aŭ violecaj ovoj estas punktitaj el griza, purpuro aŭ bruna. Ŝajne okazas kooperativa reproduktado, konsiderinte la gregeman kutimaron de tiu specio kaj la konata kooperativa reproduktado de la tre proksime rilata Suda blankakronulo.
89903 Post
89903 Post estas asteroido de la ekstera asteroida zono, ano de la Hilda grupo, tie estas, en orbita resonanco 3:2 kun Jupitero.
Sankta Maŭro
Sankta Maŭro, latine Maurus de Parentium, estas la patrono de la kroatia urbo Poreč, nomita Parentium en romaj tempoj. La kristana eklezio ekzistis en Istrio ekde la tempoj de la fruaj kristanaj martiroj. Sankta Maŭro estis la unua episkopo de Parentium kaj la diocezo Istrio kiu suferspertis martiran morton fine de la 3-a jarcento. En la 5-a jarcento en la urbo konstruiĝis baziliko kie la relikvoj de la sanktulo, nun la patrono de la urbo, estas konservitaj en votiva kapelo. Li estas montrita sur mozaiko de la bazilika apsido kun martira krono en la mano.
89903 Post
Nomo
Ĝi estas nomita en memoro de la amatora astronomo Cecil Post (1917 — 2013), iama inĝeniero en la sekcio "anteno" de la laboratorio de fizikaj sciencoj de Las Cruces. Li estis frua kaj aktiva membro de la Astronomia Societo de Las Cruces kaj estis ofte oficisto, inklude prezidento, de tiu organizo.
Céline Garcia
Céline Garcia (ŝia dato de naskiĝo nekonatas - konatas ke ŝia edzo naskiĝis en 1964) estas franca verkistino, scenaristino kaj bildartistino. En Franclingvio ŝi inter alie konatas pro la porinfanaj fantastaj libroj Allande, Les Fils de la Nuit (La Filoj de la Nokto) kaj Le Chant des étoiles (La Kanto de la Steloj). Ŝi evoluigis la universon de Arthur et les Minimoys kun sia edzo Patrice Garcia, kaj fine publikigis serion de entute kvar franclingvaj porinfanaj libroj de la rakonto, kiuj aperis kun kroma verkista mencio de la reĝisoro Luc Besson, kiam jam klaris ke la reĝisoro filmigos la rakonton. La temo fine estis evoluigita al tri internacia sukcesaj kinejaj filmoj fare de Luc Besson kunlabore de Patrice Garcia.
Ŝi ankaŭ estas bildartistino, precipe kun glumozaikverkaĵoj.
Chalupy (Všeruby)
Chalupy estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de kampurbo Všeruby, en distrikto Domažlice. Ĝi troviĝas proksimume 4 km oriente de Všeruby. Estas ĉi tie registritaj 12 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Chalupy estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 2,62 km².
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1697.
16074 Georgekaplan
16074 Georgekaplan estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la dum la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de George H. Kaplan, mentoro en 2003 de unu finalisto de la scienca konkurso por lernantoj en lasta jaro de mezlernejo Intel Science Talent Search. Li estis instruisto ĉe la  School Without Walls de Vaŝingtono (Distrikto Kolumbio, Usono).
Apolona asteroido
Ecoj
Iuj povas tre proksimiĝi al Tero, kaj pro tio estas potence danĝeraj.
La plej malgranda konata apolona asteroido estas la meteoroido 2008 TC3, de kelkaj metroj de diametro, kiu falis en Sudanon la.
Sanjay Gandhi
Sanjay GANDHI (naskiĝis la, mortis la ) estis barata politikisto. Li estis familiano en la dinastio de la Familio Nehru-Gandhi. Dum lia vivo oni esperis, ke li sukcedos sian patrinon, nome Indira Gandhi, kiel estro de la Barata Nacia Kongreso, sed post lia frua morto en akcidento de aviadilo estis lia pli aĝa frato Rajiv Gandhi, kiu iĝis la politika heredanto de la patrino, kaj sukcedis ŝin kiel Ĉefministro de Barato post ŝia morto. La vidvino de Sanjay nome Maneka Gandhi kaj filo Varun Gandhi estas estraj politikistoj de la BJP.
Santa Marina Salina
Santa Marina Salina estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono kaj insulo Sicilio kaj al la provinco Mesino, itallingve provincia di Messina, sicililingve pruvincia di Missina, ekde 2015 formale nomata itale Città metropolitana di Messina, do metropola urbo de Mesino. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas.
Tajdo
Tajdo (aŭ alflu-reflu-ciklo) estas la perioda altiĝo kaj malaltiĝo de la supraĵo de oceanoj, golfoj ktp. ĉefe pro la interagoj de la mas-altirforto inter la Luno, Suno kaj Tero.
Kelkaj fakesprimoj
Oni bonvole notu, ke en la sekvo oni povas ankaŭ novvorte diri "tajda" anstataŭ "alflu-reflu-cikla".
En difinita loko la akvonivelo varias inter la alflu-reflu-cikla maksimumo kaj la alflu-reflu-cikla minimumo, ankaŭ nomataj respektive alta tajdo kaj malalta tajdo.
Alfluo (novvorte: fluso) estas la alflu-reflu-cikla altiĝado startanta ĉe la minimuma akvonivelo kaj finiĝanta ĉe la sekva maksimuma akvonivelo.
Refluo (novvorte: malfluso) estas la alflu-reflu-cikla malaltiĝado startanta ĉe la maksimuma akvonivelo kaj finiĝanta ĉe la sekva minimuma akvonivelo.
La alflu-reflu-cikla altiĝo estas la diferenco inter la niveloj de alflu-reflu-ciklaj minimumo kaj maksimumo.
La alflu-reflu-cikla malaltiĝo estas la diferenco inter la niveloj de alflu-reflu-ciklaj maksimumo kaj mimimumo.
La alflu-reflu-cikla niveldiferenco estas la meznombra valoro de alflu-reflu-ciklaj altiĝo kaj malaltiĝo.
La intervalo de alflu-reflu-cikla maksimumo (novvorte kaj iom ne-precize mallongige nomata ankaŭ luntajdintervalo) estas la tempdiferenco inter la meridiantransiro (supra aŭ malsupra) de la luno kaj la sekva alflu-reflu-cikla maksimumo.
Kaŭzo
La ĉefa (sed ne nura) kaŭzo de la aflu-reflu-ciklo estas la mas-altirforto de la luno. La sistemo tero-luno rivoluas ĉirkaŭ sia komuna pezcentro (kiu situas ene de la terglobo inter ĉi ties centro kaj tiu loko de la tersupraĵo, super kiu la luno staras zenite). Sekve de la rivoluo ĉirkaŭ la komuna pezcentro estiĝas decentra rivolua forto, kiu en ĉiu punkto de la tersupraĵo havas la saman absolutan valoron kaj estas direktita for de la luno. Tiuj marpartoj A, kiuj estas plej proksimaj al la luno estas de tiu ĉi plej forte altirataj. Tiuj marpartoj B, kiuj estas plej malproksimaj al la luno, estas de tiu ĉi ankaŭ altirataj, sed pro la pli granda distanco malpli forte, ol la marpartoj A. Por la marpartoj A la rezulta forto (= decentra rivolua forto for de la luno plus altirforto de luno en la direkto al la luno) estigas zenitan "monton" konsistantan el alfluinta akvo, do "alflu-monton". Por la marpartoj B (en la kontraŭa loko sur la terglobo, super kiu la luno staras malzenite) la rezulta forto (= decentra rivolua forto for de la luno plus altirforto de luno en la direkto al la luno) estigas malzenitan alflu-monton. Estas notinde, ke la rezultaj fortoj, kiujn spertas la marpartoj A kaj B, havas preskaŭ la saman absolutan valoron. En la plej multaj lokoj okazas meznombre du alfluoj ene de unu lun-tago (ties daŭro: 24 horoj kaj 50 minutoj). La efiko de la suno estas simila, sed – malgraŭ pli granda maso – malpli forta pro la pli granda distanco. Sekve de la diversaj marprofundoj, situoj de akvo kaj tero, terrotacio, malmoviĝemo de la akvo kaj pliaj efikoj rezultas ĉiutage por ĉiuj lokoj apartaj deflankiĝoj disde alflu-reflu-ciklaj meznombraj valoroj, tiel ke ekzemple de unu alflu-reflu-cikla maksimumo al la sekva ordinare ne pasas precize la tempo de duona lun-tago (12 horoj kaj 25 minutoj). Tian kaj similajn deflankiĝojn oni nomas ne-egalaĵoj. Ne-egalaĵo estas do la diferenco de unuopa valoro (t. e. al unuopa alflu-reflu-ciklo apartenanta valoro de horo aŭ akvonivelo) disde ties responda meznombra valoro de horo resp. akvonivelo. Estas ne-egalaĵo en tempo kaj ne-egalaĵo en akvonivelo. Unu ne-egalaĵo, nome la duonmonata ne-egalaĵo, estas tiu sekve de la lunfazo.
== Matematika priskribo de la tajdkaŭzo == La tempo por unu rivoluo de la tajdfortoj ĉirkaŭ la tero estas determinata de la taga rotacio (24 horoj) de la tero kaj de la monata rivoluo (27,32 tagoj) de la luno ĉirkaŭ la tero. Ĉar ter-rotacio kaj lun-rivoluo havas la saman direkton, la rezulta periododaŭro estas iomete pli longa, ol unu ter-rotacio, nome proksimume 24 horoj kaj 50 minutoj.
Por la grando de la maksimuma tajd-akcelo ag validas jena ekvacio: Por la tajd-efiko de la luno al la tero estas ag kun Tio ĉi estas nur proksimume la 10−7-oblo de la gravita akcelo sur la ter-surfaco (9,81 m/s2). Tial la akvonivelo en la malferma oceano estas levata je nur proksimume 30 cm de la gravita forto de la luno.
Se oni ne aplikas la proksimumon entenatan en la supra ekvacio, la kalkulado rezultigas, ke la absoluta valoro de la tajd-akcelo en la terflanko fordirektita disde la luno estas je proksimume 5% pli malgranda, ol en la terflanko direktita al la luno (ag1 ≈ 0,95 ag2): La kaŭzo estas la ne-lineara malkresko de la altir-forto.
La subtrahata parto en la supra ekvacio estas la gravita akcelo efikanta en la pezcentro de la tero aG: Ĝi devenas de la luno kaj havas la valoron Tio ĉi estas je proksimume 30-oble pli granda, ol la tajd-akcelo ag. Ĉi lasta tial prave estas nomata fenomeno rangita post la gravito.
La sekva kontrolcela kalkulado montras la akordon de la absolutaj valoroj de la gravita akcelo en la ter-pezcentro kaj la ĉie surtere decentra rivolua forto az, kiu estas kalkulata same, kiel la alcentra rivolua forto:
La tajdforto skaliĝas je la tria potenco de la distanco disde la gravita centro kaj malkreskas pli rapida, ol la gravito, kiu skaliĝas je la dua potenco. Tio efikas, ke la tajdofortoj de la multe pli proksima luno sur la teron estas pli grandaj, ol tiuj de la suno kun 2,7·107-obla maso kaj sekve preskaŭ 180-obla gravito.
Sur la tero la gravita akcelo kaŭzata de la suno ag estas kun kaj la gravita akcelo estas
Kelkaj pliaj fenomenaj menciindaĵoj
Praktike, la altiĝoj de la akvonivelo malsamas ol la teoriaj valoroj pri malferma oceano, la alflu-reflu-cikla niveldiferenco estas laŭloke diversa, ekzemple en la golfo de Saint-Malo ĝi estas ĝis 12 m kaj en la Golfo de Fundy ĝis 21 m, dum ĝi estas en Mediteraneo kaj la okcidenta Balta Maro nur ĝis maksimume 1 m resp. 0,3 m. Iuloke apud tiuj maroj la aflu-reflu-ciklo estas apenaŭ rimarkebla. En iuj grandaj riveroj ĝi estas rimarkebla eĉ tre for de la en-mara enfluejo, ekzemple ĉe Elbo ĝis 148 km, ĉe Amazono ĝis 1000 km. Iuloke povas estiĝi alflu-reflu-ciklaj ondoj de ĝis 8 m da alto, ekzemple en la golfo de Hangzhou.
Nov- kaj plenlunrezultaj alflu-reflu-cikloj (novvorte: sizigiaj tajdoj) estas karakterizataj per plialtigita niveldiferenco pro nov- aŭ plenluno. Kvaronlunrezultaj alflu-reflu-cikloj (ankaŭ nomataj: kvadraturaj tajdoj, mortaj tajdoj ) estas karakterizataj per plimalaltigita niveldiferenco pro kvaronluno. Tamen estas laŭloke diversa tempa diferenco inter la tempo de la respektiva lunfazo (nova, plena, kvarona) kaj la tempo de ĝia maksimuma efiko al la alflu-reflu-cikla altiĝo. Tiu ĉi tempa diferenco nomiĝas aĝo de faza ne-egalaĵo aŭ aĝo de alflu-reflu-ciklo kaj estas ekzemple proksimume tri tagoj en la Nordmara bordo de Germanujo. En iuj regionoj la alflu-reflu-ciklo kaŭzas ekologie unikajn zonojn, ekzemple vadmaron.
Tiuj periode variaj mas-altirfortoj ("tajdaj fortoj"), kiuj kaŭzas alflu-reflu-ciklojn de oceanoj, efikas ankaŭ al la atmosfero kaj solidaj partoj de la tersupraĵo: Tiu ĉi deformiĝas kun prokrasto de proksimume du horoj kaj kun vertikala moviĝado de 20 ĝis 30 cm (eĉ de 50 cm en la ekvatora zono).
Alflu-reflu-cikloj estas ne nur sur la tero, sed ĉie, kie efikas periode variaj mas-altirfortoj: Pro tiaj la kometo Shoemaker-Levy 9, alproksimiĝante al Jupitero, estis disŝirita en pluraj eroj, kiuj dise falis sur Jupiteron.
Kalkuli alflu-reflu-ciklojn
Por kalkuli la akvonivelon kaj tempon de la alflu-reflu-ciklaj maksimumo kaj minimumo (ĉio ĉi depende de la tempo) estas du ĉefaj metodoj :
Harmona metodo por kalkuli alflu-reflu-ciklojn: Metodo, ĉe kiu la alflu-reflu-ciklo estas kalkulata per sumado de nombro da harmonaj partaj alflu-reflu-cikloj; bazo: harmonaj alflu-reflu-ciklaj konstantoj (konsistantaj el po unu amplitudo kaj unu fazo) de la koncerna loko.
Ne-harmona metodo por kalkuli alflu-reflu-ciklojn: Metodo, ĉe kiu oni kalkulas la tempon de la alflu-reflu-cikla maksimumo tiel: Al la tempo de la meridiantransiro de la luno oni adicias la intervalon de alflu-reflu-cikla maksimumo kaj la diversajn ne-egalaĵojn kaj krome eventualajn korektojn. La tempon de la alflu-reflu-cikla minimumo kaj la akvonivelojn oni kalkulas analoge. Tre simpligita ne-harmona metodo por kalkuli alflu-reflu-ciklojn (ordinare tute neglektanta ne-egalaĵojn) estas uzata ekzemple en iuj bracelet-horloĝoj. Menciinda varianto de la ne-harmona metodo estas la metodo nome harmona prezento de la ne-egalaĵoj (germane: harmonische Darstellung der Ungleichheiten). Tiu ĉi metodo estas uzata de la germana federacia ofico por marŝipveturado kaj hidrografio (Bundesamt für Seeschifffahrt und Hydrographie, BSH) por ĝiaj prognozoj por germanaj lokoj de Germana Golfo.
Tajdenergio
Tajda energio, estas formo de akvoenergio kiu konvertas la energion akiritan el tajdo en utilaj formoj de energio, ĉefe elektro. Kvankam ankoraŭ ne amplekse uzata, la tajda energio havas potencialon por estonta generado de elektro. Tajdoj estas pli antaŭvideblaj ol ventenergio kaj sunenergio. Inter fontoj de renovigebla energio, tajda energio tradicie suferis el relative alta kosto kaj limigita disponeblo de lokoj kun sufiĉe altaj tajdaj areoj de fluaj rapidoj, tiele malpliigante ties totala disponeblo. Tamen multaj ĵusaj teknologiaj disvolvigoj kaj plibonigoj, ambaŭ laŭ desegno (ekz. dinamisma tajda energio, tajdaj lagunoj formitaj per tajdaj baraĵoj) kaj turbina teknologio (ekz. novaj aksaj turbinoj, krucfluaj turbinoj), indikas ke la totala disponeblo de tajda energio povas esti multe pli alta ol antaŭvidite, kaj ke la ekonomiaj kaj mediaj kostoj povas veni al kompetitivaj niveloj.
Tajdujoj
Tajdujoj aǔ tajdoflakoj estas neprofundaj lagetoj aǔ flakoj de sala akvo kiuj formiĝas ĉefe sur rokeca intertajda marbordo. Multaj tajdujoj estas gravaj habitatoj de speciale adapteblaj bestoj kiuj altiris la atenton de naturalistoj kaj marbiologoj. Tajdujoj ekzemple povas enhavi marstelojn, maranemonojn, krabojn, helikojn, polpojn, eĥinojn kaj aliajn marbestojn.
Difinoj
Difinitaj estas ok tajdoniveloj laŭ la Internacia Hidrografia Organizo (IHO), de la plej alta ĝis la malpli alta:
Tajdokoeficiento
En Francujo, la amplekso de la tajdo rilatanta al ties mezvaloro estas taksata per tajdokoeficiento, esprimata el centonoj, en la valorgamo inter 20 ĝis 120. Tiu koeficiento estas difinita de la Service hydrographique et océanographique de la Marine (SHOM) (Hidrografia kaj oceanografia servo de la Mararmeo), ĝi indikas la forton de la tajdo variantan de 20 ĝis 120; la meznombra koeficiento estas 70 (komparu kun la ĉisupra MMN).
La altaj tajdoj okazas kiam la Luno kaj la Suno lokiĝas aŭ en kunjunkcio aŭ en opozicio rilatante al la Tero (situo de plenluno aŭ novluno): iliaj altiraj gravitoj adicias. Tiu fenomeno pligrandiĝas dum la tagoj de la plej altaj tajdoj ("ekvinoksaj tajdoj"), kiuj tuj sekvas la ekvinoksoj (21-a de marto kaj 21-a de septembro) pro la fakto, ke la Tero estas ĉe malgranda akso de sia elipsa trajektorio ĉirkaŭ la Suno, kie minimumas la distanco al la Suno kaj maksimumas la altirfortoj, kun la ekstrema kazo de sizigia tajdo (el la astronomia termino sizigio).
Inverse, la malaltaj tajdoj okazas kiam la Luno estas orta (90°) al la akso Suno-Tero (lunduono) (kun la ekstrema kazo de morta tajdo). Sekvas, ke la plej malaltaj tajdoj ("solsticaj tajdoj") okazas ĉirkaŭ la solsticaj tagoj (21-a de junio kaj 21-a de decembro).
La Losa (Segovia)
La Losa [laLOsa] estas municipo en la sudo de la provinco Segovio, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko Tierras de Segovia (Teroj de Segovio) en la sudo de la provinco. La loknomo La Losa estas etimologie komprenebla kiel La Ŝtonkahelo.
Geografio
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 28,00 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 521 loĝantojn. Ĝi ne perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, sed male post malgranda malaltiĝo post la 1960-aj jaroj ĝi fakte reakiris loĝantojn ĝis rekuperi la ciferon de 500 en la 2010-aj jaroj pro sia funkciado kiel serva urbo de la provinca ĉefurbo.
Ĝi distas nur 14 km de Segovio, provinca ĉefurbo kaj limas kun municipoj Segovia, Navas de Riofrío, Ortigosa del Monte kaj El Espinar.
Historio
La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado.
Aktualo
Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, vitejoj, legomoj kaj terpomoj) kaj brutobredado (ŝafoj) kaj rilata komercado. Lastatempe funkciado kiel dormurbo kaj de servoj plej ekgravis. Aparte gravas piedirado tra naturaj lokoj ekzemple tra Nacia Parko Sierra de Guadarrama kaj tra Natura Parko Sierra Norte de Guadarrama. De la historia pasinteco restis tre diversaj vizitindaj vidindaĵoj kiel la preĝejo de Sankta Johano Evangeliista (15-a jarcento), la ermitejo de Sankta Petro (13-a jarcento), aŭ la proksima Reĝa Palaco de Riofrío (18-a jarcento). La Losa havas fonton de varmaj sulfurhavaj akvoj.
Hangony
Hangony [hangonj] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Ózd.
Famuloj
En Alsóhangony (=Malsupra Hangony) naskiĝis skulptisto Barnabás Holló.