cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sputnik (amaskomunikilo)
Sputnik komence de la jaro 2022 funkciigis novaĵretejojn, havante raportadon kaj komentaĵon, en 31 lingvoj inkluzive de la angla, la hispana, la pola kaj la serba. La retejoj enhavas pli ol 800 horojn da radielsenda materialo ĉiutage, kaj ĝia novaĵteleservo prizorgas tekstojn 24 horojn ĉiutage kaj 7 tagojn ĉiusemajne.
Sputnik estis malpermesita en la Eŭropa Unio en februaro 2022 (kune kun la multlingva televidkanalo RT) post la rusia invado de Ukrainio. Teknologiaj kompanioj kaj sociaj amaskomunikiloj respondis al la invado forigante Sputnikon de siaj platformoj, dum multaj versioj kiel la franca, la germana kaj la greka fermis sian funkciadon.
20794 Ryanolson
20794 Ryanolson estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Ryan Olson, kiu gajnis la duan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2004 pro sia projekto pri inĝenierarto. Li estis lernanto ĉe la Giles High School de Pearisburg (Virginio, Usono).
Motta Camastra
Motta Camastra estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la provinco Mesino, itallingve provincia di Messina, sicililingve pruvincia di Missina, ekde 2015 formale nomata itale Città metropolitana di Messina, do metropola urbo de Mesino. Najbaraj komunumoj estas Antillo, Castiglione di Sicilia (CT), Francavilla di Sicilia kaj Graniti.
Unitariisma preĝejo (Kocsord)
Historio
La kirko estis konstruita en 1938, samtempe la unitariisma grupo formiĝis. La konstruaĵo spegulas la hungarecan stilon. La kredantoj partoprenis en la konstruado.
Konstruaĵo
La fasado estas malsimetria, sed sen la aliĝa konstruaĵo la ĉefa konstruaĵo estas simetria. Meze la kvadrata turo altiĝas kaj reliefas. En ambaŭ flankoj de la turo po unu aleroj etendiĝas. La aliĝa konstruaĵo konsistas el parohejo kaj loĝejo por la pastro. Interne la kasona plafono estis pentrita de la unua pastro. Alia pastro farbis la predikejon.
Moderna Lernejo (Usono)
La Modernaj Lernejoj, nomataj ankaŭ Ferrer Lernejoj, estis usonaj lernejoj, establitaj en la komenco de la 20a jarcento, kiuj estis modelitaj laŭ la Escuela Moderna de Francesc Ferrer i Guàrdia, nome kataluna edukisto kaj anarkiisto. Ili estis grava parto de la anarkiisma, liberlerna, socialisma, kaj laborista movadoj en Usono, intencitaj por eduki la laboristojn el sekulara, klaskonscia perspektivo. La Modernaj Lernejoj faris ĉiutagajn akademiajn klasojn por infanoj, kaj noktajn sekvedukajn lecionojn por plenkreskuloj.
En Novjorko
La unua, kaj plej elstara, el la Modernaj Lernejoj estis fondita en Novjorko, en 1911, du jarojn post la eksekuto de Francesc Ferrer i Guàrdia pro akuzo de ribelo en monarkiisma Hispanio la 18an de Oktobro 1909. Ofte nomata Ferrer Center, ĝi estis fondita pere de unua kunsido de elstaraj anarkiistoj — kiaj Leonard Abbott, Alexander Berkman, Voltairine de Cleyre, kaj Emma Goldman — en la Placo St. Mark, en Manhatana Lower East Side, sed dufoje translokiĝis aliloken, unuafoje ankoraŭ ene de la Malsupra Manhatano, poste al Harlem. La Ferrer Center malfermiĝis kun nur naŭ studentoj, el kiuj unu estis la filo de Margaret Sanger, nome aktivuloj por rajtoj al kontraŭkoncipo. Starte en 1912, la direktoro de la lernejo estis la filozofo Will Durant, kiu ankaŭ instruis tie. Krom Berkman kaj Goldman, la Ferrer Center inkludis la pentristojn de la Ashcan School nome Robert Henri kaj George Bellows, kaj ties gastaj prelegantoj estis verkistoj kaj politikaj aktivuloj kiaj Margaret Sanger, Jack London, kaj Upton Sinclair. Studentino Magda Schoenwetter, rememoras ke la lernejo uzis metodojn kaj ekipadon de Montessori, kaj emfazis akademiajn liberon pli ol fiksajn temojn, kiaj literumado kaj aritmetiko. La gazeto The Modern School origine startis kiel letero pri novaĵoj al gepatroj, kiam la lernejo estis en Novjorko, presita per mana presmaŝino uzata en instruado de presado kiel profesio. Post translokiĝi al la Kolonio Stelton, Nov Ĵerzejo, la enhavo de la gazeto etendis al artikoloj pri poezio, prozo, arto, kaj liberecana edukado; la kovrilpaĝa ŝildo kaj internaj grafikoj estis desegnitaj de Rockwell Kent. Artistoj kaj verkistoj, inter kiuj Hart Crane kaj Wallace Stevens, konsideris The Modern School kiel “la plej bele presita gazeto en ekzistado.”
Aliaj
Post la bombo de Lexington Avenue de 4a de Julio 1914, la polico priserĉis kaj kelkajn fojojn rabadis la Ferrer Center kaj aliajn laboristajn kaj anarkiismajn organizojn en Novjorko. Agnoskante la urban danĝeron por ties lernejo, la organizantoj aĉetis 68 akreojn (275,000 m²) en Piscataway, Nov-Ĵerzejo, kaj translokiĝis tien en 1914, iĝante la centro de la Kolonio Stelton. Krome, aparte Novjorko, estis fondita la Ferrer Colony and Modern School (ĉ. 1910–1915) kiel komunumo bazita sur Moderna Lernejo, kiu daŭris ĉirkaŭ kvardek jarojn. En 1933, James kaj Nellie Dick, kiuj antaŭe estis direktoroj de la Stelton Modern School, fondis la Modernan Lernejon en Lakewood, Nov-Ĵerzejo, kiu survivis al la origina Moderna Lernejo, al la Ferrer Center, iĝante fina survivinta tia lernejo, kiu daŭris ĝis 1958.
ISO 3166-2:ZM
ISO 3166-2:ZM estas subaro de la normo ISO 3166-2 rilate Zambion. Ĉiu kodo konsistas el du partoj, apartigitaj per streketo. La unua estas ZM, la ISO 3166-1 dulitera (alpha-2) kodo de Zambio. La dua parto estas du ciferoj.
Stuart Christie
Stuart CHRISTIE (nask. la en Glasgovo, mortinta ) estis skota anarkiisto, verkisto kaj publikigisto. Kiam li estis ankoraŭ nur 18-jaraĝa Christie estis arestita kiam li portis eksplodaĵojn por murdi la hispanan diktatoron Generalo Franco. Li estis poste akuzita kiel membro de la grupo Angry Brigade, sed li estis senkulpigita. Li estis fondinto de eldonejo Cienfuegos Press kaj en 2008 de la interreta Anarchist Film Channel kiu gastigas filmojn kaj dokumentalojn kun anarkiismaj kaj liberecanaj temoj.
Internacia Flughaveno Kilimanĝaro
La Internacia Flughaveno Kilimanĝaro (Kilimanjaro International Airport - KIA) estas la dua internacia flughaveno de Tanzanio post la Internacia Flughaveno Julius Nyerere. Apud Kilimanĝaro, ĝi priservas la urbojn Arusha kaj Moshi kaj la turismajn lokojn de Nacia Parko Arusha, Serengeti kaj Ngorongoro. Interkonektoj kun orienta marbordo de Afriko estas ankaŭ multnombraj (Zanzibaro, Viktoria-lago, ktp.). En 2004, 294750 pasaĝeroj tranzitis tra la flughaveno.
Édouard-Henri Avril
Édouard-Henri AVRIL (Alĝero, 21-a de majo 1849 – Le Raincy, 28-a de julio 1928) estis franca pentristo kaj komerca artisto. Uzante pseŭdonimon Paul Avril, li estis ilustristo de erotika literaturo.
Avril studis arton en variaj salonoj de Parizo. Ekde 1874 ĝis 1878 li studis en la Nacia Altlernejo de Belartoj en Parizo. Kiam li ricevis komision por ilustri la romanon L'Eldorado, poste Fortunio de Théophile Gautier, li adoptis la pseŭdonimon Paul Avril.
Li akiris tuj bonan reputacion, kaj ricevis multajn komisiojn por ilustri verkojn de gravaj verkistoj kaj ĉefe de la tiam nomita "eleganta literaturo" aŭ amafera literaturo", aldonante erotikan tonon. Tiu libroj estis venditaj en malmultnombraj eldonoj sur bazo de abono, menditaj de kolektistoj. Oni konsideras lin patro de la erotika pentrarto.
Insuloj Marías
Insuloj Marías aŭ Insuloj Marioj (Islas Marías) estas grupo el kelkaj insuloj antaŭ la okcidenta (pacifika) marbordo de Meksiko. Ĝi apartenas al la subŝtato Nayarit.
La nomoj de la insuloj estas Iliaj nomoj devenas de la personoj, kiuj laŭ la evangelio de Johano, 19, 25, restis kun Jesuo Kristo en lia mortohoro: lia patrino Maria, Maria Magdalena, Maria, edzino de Klopas, kaj disĉiplo, eble Johano mem. Pedro de Guzmán en 1532 donis al la insuloj tiujn nomojn.
La insularo ne estas libere vizitebla, ĉar ĝi servas kiel "pun-kolonio", speco de prizona teritorio. Komence de la 20-a jarcento Meksiko sendis tien la unuajn prizonulojn, kiuj disigite de homa societo perlaboru sian vivon kaj tiel lernu vivi honestan vivon. Maksimume tie samtempe vivis ĉ. 5.000 malliberuloj kaj simila kvanto da gardistoj. Nun estas sume ĉ. 1.000.
En 1950 Emilio Fernández faris filmon titolatan "Islas Marías", en kiu li priskribis la vivon de la malliberuloj. La Meksika Komisiono pri Homaj Rajtoj deklaris, ke inter 1960 kaj 1970 ĉirkaŭ 600 prizonuloj tie senspure malaperis.
Per dekreto de la 27-a de novembro 2000 Meksiko deklaris la insularon naturprotektejo.
Kirkcaldy
Kirkcaldy (Kirkcaldy, Cair Caladain) estas urbo en Fife, ĉe la orienta marbordo de Skotlando. Ĝi estas 19 kilometrojn (11,6 mejlojn) norde de Edinburgo kaj 44 kilometrojn (27,6 mejlojn) sudsudokcidente de Dundee. En la jaro 2020, la urbo havis proksimume loĝantojn.
Oni jam dum longa tempo kromnomas la urbon Lang Toun (skote: "longa urbo") pro la longa ĉefstrato.
Loĝas homoj ĉirkaŭ Kirkcaldy jam ekde la Bronzepoko. La unua dokumento, kiu referencas la urbon, estas de 1075, kiam Malkolmo la 3-a donis la lokon al la preĝejo de Dunfermline.
La urbo havas libertempan centron, teatron, muzeon, artan galerion, tri publikajn parkojn kaj glacisketejon. Kirkcaldy ankaŭ estas konata kiel la naskiĝloko de socia filozofo kaj ekonomiisto Adam Smith, kiu skribis sian ĉefverkon La riĉo de nacioj en la urbo.
Esperanto
La 37-a Skota Kongreso de Esperanto okazis en 1942.
La 49-a Skota Kongreso de Esperanto okazis en la semajnfino de la 23-a de majo 1954 kun 75 partoprenantoj. Dum ĝi okazis vizito al la linoleumo fabriko kaj ekskurso al St. Andrews.
Douglas Maradona Campos Dangui
Douglas Maradona Campos Dangui (n. ), kromnomata "Dodô", estas brazila futbalisto.
Li futbalis ĉe Ehime FC, Gamba Osaka kaj Gainare Tottori. Ekde 2019 li membras en la unua vira teamo de la brazila futbalklubo Novo Horizonte en Ipameri, Gojaso.
Statuo de Bassetki
La Statuo de Bassetki estas nur fragmente konservita kupro-statuo, trovita en 1975 en Bassetki (Gubernio Dahuk, Irako). Ĝi estas nun en la Nacia Muzeo de Irako en Bagdado.
Stein (Meza Frankonio)
Stein estas urba komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Fürth kaj en la distriktaro Meza Frankonio de la federacia lando Bavario, tuj okcidente de la urbo Nurenbergo. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
István Végh
VÉGH István [pr. ve:g] estis hungara scenejdekoraciisto kaj aktoro naskiĝinta en Marosvásárhely la 7-an de junio 1856 kaj mortinta ?.
Statuo de Bassetki
La proksimume 130 kg peco datiĝas al la periodo de Akada Imperio kaj origine montris sidantan kaj nudan homon sur piedestalo. Ĝi estis farita per vaksoperda gisado kaj mezuras 67 cm de diametro. Ĝi atingas alton de 25 cm. Sur la piedestalo troviĝas akada skribo, kio sugestas, ke la statuo staris origine ĉe la enirejo al la palaco de Naram-Sin. Dum la usona invado de Irako en 2003, la statuo estis ŝtelita kune kun sennombraj aliaj artefaktoj je tumultrabado de la muzeo en Bagdado, poste trovita de la usona armeo.
István Végh
Kariero
Végh pretiĝis desegninstruisto. Li debutis en 1880 en la teatro de Koloĵvaro, poste li ludis en sia naskiĝurbo, en Székesfehérvár kaj denove en sia naskiĝurbo, kie li ludis kaj estis scenejdekoraciisto. En la fino de la jaro 1886 li estis ano de la trupo de Ignác Krecsányi kaj tie havis grandan sukceson per sia scenejdekoracio de la verko La Tragedio de l' Homo de Imre Madách.
Statuo de Bassetki
Arkeologoj de la Universitato de Tübingen kaj Hasan Qasim de la Direkcio de Antikvaĵoj Dohuk malkovris en 2016 bronzepokan urbon ĉe la ejo Bassetki, kiu estis fondita je ĉ. 3000 aK.. Ĝi estis loĝita pli ol 1000 jarojn kaj apartenis plejparte al la Akada Imperio.
Holland
Holland estas
Büllingen
Ekde 1977 la municipoj Manderfeld, Rocherath kaj Schönberg apartenas al Büllingen, la ĉefa municipo.
Ĝis la Traktato de Versajlo en 1919 la municipo apartenis al la Germana Regno, kiel la resto de la tiamaj distriktoj Eupen kaj Malmedy. Antaŭe ĝi estis parto de la duklando Limburgo, kaj post la Viena kongreso en 1815 al Prusio.
Nekrozo
Nekrozo (greke = morta) estas enviva (en viva organismo) morto de ĉeloj kaj histoj. Temas pri aro de ŝanĝoj rimarkeblaj histologie nur en certa tempa forpaŝo post biologia morto de la ĉelo. La nekrozo trafas grupojn ligantaj reciproke al si kaj estiĝas kiel sekvo de neredonigebla damaĝigo de la ĉeloj.
Brandon (Manitobo)
Brandon estas urbeto de Kanado. Ĝi situas en la provinco Manitobo, kiu krom la ĉefurbo Vinipego estas relative malmulte loĝata. Laŭ la stato de la jaro en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Kazuhito Watanabe
Kazuhito Watanabe (渡邊 一仁, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Ehime FC, Fagiano Okayama kaj Yokohama FC.
Eŭropa Maldekstro
Partio de Eŭropa Maldekstro (angle Party of the European Left, france Parti de la gauche européenne, germane Europäische Linkspartei, itale Partito della Sinistra Europea), mallongigo laŭ la angla kaj germana nomo EL, fondiĝis la 8-an de majo 2004 pere de 15 maldekstraj kaj komunismaj partioj de Eŭropo. Kontraste al la Konfederacia Frakcio de Unuiĝintaj Eŭropaj Maldekstruloj de maldekstraj parlamentanoj de la Eŭropa Parlamento, la Eŭropa Maldekstro ne nur estas malstrikta frakcia grupiĝo, sed vera politika partio. La maldekstra frakcio en la Eŭropa Parlamento disponas pri 41 parlaentanoj kaj estas la kvina plej granda frakcio, kaj plej multaj el tiuj 41 parlamentanoj reprezentas la Eŭropan Maldekstron. Tamen la partio ankaŭ havas membropartiojn el ŝtatoj ekster la Eŭropa Unio.
Partia celo estas la evoluo de "alternativa socia kaj politika modelo kontraste al la kapitalismo" kaj aktivecoj kontraŭ "kreskanta militismo kaj militoj", aldone al engaĝiĝo por "medioprotekto kaj respekto de la homaj rajtoj".
Prezidanto de la Eŭropa Maldekstro estas la german politikisto Lothar Bisky.
Membreco
Kadre de la fonda kongreso ne eblis atingi plenan konsenton pri la statuta difino de membreco en la Eŭropa Maldekstro: en la partio povas membriĝi partioj kaj individuaj civitanoj. Longe oni disputis pri tio, ĉu individua membreco estu antaŭvidita. La Partio komunisma de Francio (PCF) pledis por membreco nur de partioj, dum la maldekstra partio PDS [la mallongigo devenas de la antaŭa, intertempe ne plu uzata nomo "Partio de Demokratia Socialismo"] en Germanio luktis por ebleco krei lokajn grupojn de la Eŭropa Maldekstro en Germanio ankaŭ kun civitanoj, kiuj ne estas membroj de la partio PDS. Intertempe la kverelo estas finita: la individuaj membroj de la eŭropa partio, kiuj ne apartenas al nacia membropartio, pagas altigitan membrokotizon de almenaŭ 24 eŭroj ĉiujare.
Fonoj - kontroversoj - perspektivoj
La iniciaviton por la fondiĝo de EL unuavice motoris partioj, kiuj delonge kunlaboris en la komunisma frakcio de la Eŭropa Parlamento kaj kadre de la "Nova Eŭropa Maldekstra Forumo", ekzemple la itala partio "Rifondazione Comunista" (PRC). Bazo de tiu kunlaboro estis la takso, ke socia opozicio nur en la naciaj ŝtatoj, kiuj pli kaj pli perdas suverenecon, ne plu oftertus sufiĉan politikan influon. Tiun takson tamen neniel dividas ĉiuj eŭropaj maldekstraj partioj, kaj sekve la fondiĝon de la EL akompanis multnombraj kontroversoj.
Diferencoj en la "eŭropa demando"
La EL agas ene de la jura kadro de la Eŭropa Unio (EU), kvankam en la partio membras partioj el ŝtatoj ekster EU. La faktan akcepton de EU-institucioj forte kontraŭbatalas iuj pli radikalaj membroj de la partio. La partio EL principe postulas unuiĝintan socialisman kaj demokratian Eŭropon, kaj forte kritikas la Novliberalismon de la Traktato de Mastriĥto kaj de la Traktato pri Konstitucio de Eŭropo, sed unuopaj membraj partioj tre malsamopinias pri la forteco de tiu kontraŭo.
Ĝenerale rimarkeblas, ke la maldekstraj partioj de Mezeŭropo tendence estas pli por-eŭropaj, dum la partioj de la pleja sudo kaj nordo de la kontinento estas decide kontraŭ-eŭropaj, kaj sekve ne emas membriĝi en la partio Eŭropa Maldekstro. En tio samopinias politike plej malsamaj partioj, ekzemple la ortodokse marksisme-leninisme orientita Komunisma partio de Grekio (KKE) kaj la Partio komunisma de Portugalio (PCP) unuflanke kaj la ekse komunisma sveda partio Vänsterpartiet aliflanke, kiu nun reprezentas modernan socialisman, ekologian kaj inisman politikon, sed tamen same batalas por la defenco de nacia suvereneco kontraŭ la Eŭropa Unio. La diferencon en la malsame forta kontraŭo de la Eŭropa Unio parte klarigas la fakto, ke aparte la agrikulturistoj sentas sin la malprofitantoj de la EU-politikoj, kaj agrikulturo en la pleja sudo kaj nordo de Eŭropo havas pli da ekonomia signifo ol enla intertempe forte industriigita Mezeŭropo.
Tamen ankaŭ en la mezeŭropaj membropartioj PRC de Italio, PCF de Francio aŭ la eta partio KPÖ en Aŭstrio fortas opoziciaj voĉoj kontraŭ la komuna partio Eŭropa Maldekstro. Krome en iuj el la naciaj partioj la fondiĝo de Eŭropa Maldekstro ne eldiskutiĝis de la bazaj membroj, sed decidiĝis fare de la partiaj gvidantoj, kio elvokis kritikon pri maldemokratieco. Iuj membroj de la konkuranta asocio "Eŭropa Kontraŭkapitalisma Maldekstro" tial asertas, ke la Eŭropa Maldekstro pli malunuigus ol unuigus la komunistojn de Eŭropo.
"Problemo orienta Eŭropo"
La plej forta maldekstra partio de la orientaj EU-ŝtatoj estas la Komunisma partio de Bohemio kaj Moravio (KSČM) en Ĉeĥio, en kiu observeblas fortaj konfliktoj ene de la partio kaj en kiu subtenantoj kaj kontraŭantoj de ebla aliĝo al la Eŭropa Maldekstro - samkiel antaŭ majo 2004 subtenantoj kaj kontraŭantoj de ebla aliĝo de Ĉeĥio al la Eŭropa Unio - ĝis nun ne interkonsentis. La baza membraro, al kiu la partio ŝuldas siajn baloto-sukcesojn, konsistas el civitanoj, kies situacio malboniĝis post 1990: pensiuloj, senlaboruloj, parto de la loĝantoj de aparte malurbaj regionoj. Ili revas pri la antaŭa epoko de komunisma Ĉeĥoslovakio, kaj la partiaj gvidantoj provas balancigi tiun nostalgiemon kontraste al la partia strebado esti moderna demokratia partio. Dum januaro 2004 reprezentantoj de la ĉeĥa partio en Berlino subskribis al alvokon pri fondo de la partio Eŭropa Maldekstro. En Ĉeĥio, tiuj reprezentantoj estis forte kritikataj agi sen partia konsento. Delegacio de KSČM tamen partoprenis la fondokongreson de la eŭropa partio dum majo 2004, sed spektakle forlasis la kongreson, protestante kontraŭ distanciĝo de la Stalinismo en la fonda dokumento. La partio faris interretan enketon inter siaj membroj pri la vortumo de la fonda dokumento, kaj 70 procentoj de la voĉdonintaj membroj estis por la stalinismo-kritika vortumo de la fondoteksto de la Eŭropa Maldekstro - tamen kompreneble multaj membroj ne havas interretan konekton kaj la valido de la enketo estis forte atakata. Tiuj perturboj montras, kiom (ankoraŭ) malfacilas la integrigo de orienteŭropa komunisma partio en tuteŭropan komunisman partion. Tamen lastatempe pli kaj pli intensiĝas tendenco de la partio KSČM pli kunlabori en la komuna partio Eŭropa Maldekstro kaj alceli plenan membrecon.
Eric Walter Elst
Eric Walter ELST (naskiĝis la en Mortsel, mortis la  en Antverpeno)  estas belga (flandra) astronomo. Li laboris en la Reĝa observatorio de Belgio en Ukkel.
Kaverno El Pendo
La kaverno El Pendo estas kaverno kun prahomaj pentraĵoj en la municipo Camargo, en Kantabrio (norda Hispanio). Agnoskite de Unesko kiel Monda Heredaĵo ekde 2008, ĝi estas parto de la lokaro je nomo «Kaverno Altamira kaj paleolitika kaverna arto de norda Hispanio». Ĝi estas unu el la plej elstaraj arkeologiaj lokoj por esploro de la Iberia arto dum Paleolitiko.
Ĝi estis malkovrita de Marcelino Sanz de Sautuola en 1878 kaj ĝi estis plurfoje arkeologie esplorita. En 1907 Alcalde del Río malkovris en profundo de la kaverno kelkajn gravuraĵojn, kiujn oni ofte konsideras faritaj dum frua Magdalenio. Tiuj pentraĵoj reprezentis birdon kaj iaspecan ĉevalon. La arkeologiaj esploroj de Jesús Caballo eltrovis unu el la plej bonaj aroj de prahistoriaj objektoj en Iberio, inter ili, famiĝinta ordonbastono. Dum la 1950-aj jaroj, la kaverno estis plu esplorita de la profesoro Martínez Santaolla kaj ĝi estis esplorsidejo de la 2-a internacia kurso de kampa arkeologio dum somero de 1955.
Inter la jaroj 1994 kaj 2000 la arkeologiistoj Ramón Montes kaj Juan Sanguino ree ekesploris la plej malnovan tavolon de la kaverna grundo (Meza Paleolitiko). En aŭgusto 1997 ili hazarde malkovris grupon de prahomaj pentraĵoj en kvazaŭ friso, kiuj datiĝas je antaŭ 20 000 jaroj kaj ne estis viditaj de aliaj esploristoj pro sura malpuraĵo. Ili estas plejparte inaj cervoj, sed ankaŭ estas ĉevalo kaj ŝajnaj bovo kaj kapro, kune de ceteraj simboloj. Ili estis pentritaj per fera oksido.
La kaverno estas vizitebla dum la tuta jaro.
Nacia Muzeo de Irako
La Nacia Muzeo de Irako (المتحف العراقي) estas muzeo en Bagdado. Ĝi enhavas unikajn artaĵojn el la kulturo de Mezopotamio. La muzeo estis fondita de la brit(in)o Gertrude Bell. Ŝi komence, ekde 1922 kolektis artaĵojn en registara konstruaĵo kaj en 1926 la iraka registaro movis la kolektaĵon al pli granda konstruaĵo, kie malfermiĝis en 1926 kiel Antikvaĵa Muzeo de Bagdado kaj ŝi iĝis ties gvidantino.
La muzeo en 1966 translokiĝis en pli grandan konstruaĵon kaj estis alinomita al Nacia Muzeo de Irako (aŭ Arĥeologia Muzeo de Irako). Post la golfa milito en 1991, la muzeo estis fermita ĝis 2000. Dum la invado de Irako en 2003, la muzeo estis prirabita kaj la tiama ĝenerala direktoro Donny George Youkhanna fuĝis en 2006 en la Usonon.
La muzeo estis renovigita kaj pligrandigita per internacia apogo. La muzeo re-malfermiĝis oficiale en febraro de 2015.
Lajos Abafi
ABAFI Lajos, Aigner estis hungara literaturhistoriisto, libroeldonisto, bibliografo, papiliesploristo, framasono naskiĝinta en Nagyjécsa la 11-an de februaro 1856 kaj mortinta en Budapeŝto la 19-an de junio 1909. Li estis membro de Societo Petőfi.
Kariero
Abafi Lajos ekde 1859 publikis verkojn historiajn, literaturhistoriajn kaj bibliografiajn. Li redadaktis la revuojn: Magyar Könyvészet (1869–70), Magyar Könyvesház (1875–90), eldonis la libroserion Nemzeti Könyvtár (1878–90). Li estis la redaktoro de la gazetoj A Figyelő (1876–90), Corvina (1878–94), Rovartani Lapok (1895–99), en 1884 li aperigis la historian revuon Hazánk. Ekde 1890 li priokupiĝis precipe entomologion. Ekde 1901 li estis laboratoriisto de la biologia sekcio de Hungara Nacia Muzeo. Li estis framasono, pri kies historio li verkis libron.
10250 Hellahaasse
10250 Hellahaasse estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels de la Observatorio de la Monto Palomar kaj de la nederlandaj geastronomoj kaj geezoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la "Palomar-Leiden Enketo pri Trojanoj" (Palomar-Leiden Trojan Survey).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la nederlanda verkistino Hella Haasse (1918 — 2011). Ŝi verkis pli ol 25 romanojn, multe el ili historiajn ; ŝi estis tradukita en multenombrajn lingvojn. Iuj el ŝiaj plej legataj romanoj, kiel : Oeroeg, Heren van de thee kaj Sleuteloog, havas lokon en Nederlanda Hindio, kie ŝi adoltiĝis.
12924 Madisonicole
Nomo
Ĝia nomo honoras Madison Nicole Perkins, finalistinon de la Broadcom MASTERS 2019, konkurso pri matematiko kaj scienco por gestudentoj de meza lernejo, pro ŝia projekto pri mediscienco kaj terscienco. Ŝi lernis ĉe la Gilmer Intermediate School, Gilmer, Teksaso.
(116954) 2004 HS1
(116954) 2004 HS1 estas malgranda, malhela troja asteroido de Jupitero, kiu orbitas, kun ioma klinangulo, proksime de la punkto de Lagrange L4 de la sistemo Suno-Jupitero, do ano de la tiel nomata «Greka Tendaro».
14223 Dolby
14223 Dolby estas marsrenkonta asteroido, malkovrita la de la usona amatora astronomo Charles W. Juels elde la Observatorio de Fountain Hills, proksime de Fountain Hills (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras John Dolby, operanton de teleskopo ĉe la Observatorio de Capilla Peak de la Universitato de Nov-Meksiko dum 1988 - 1989. De 1995 li teknike helpis la astronomian kaj biomedicinan komunumon pri sistemoj de bildigo per ŝargkuplita aparato.
NGC 5681
NGC 5681 (aliaj indikoj — UGC 9393, MCG 2-37-25, ZWG 75.83, IRAS14332+0831, PGC 52169) estas galaksio en konstelacio Bovisto.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
(11551) 1993 BR3
(11551) 1993 BR3 estas asteroido de la ekstera asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Takeŝi Urata elde la stacio de Ōhira de la Observatorio de Nihondaira, en Ŝimizu (kvartalo de Ŝizuoka).
Darrel Frost
Darrel Richmond FROST (n. 1951 ) estas usona herpetologo kaj sistematikisto. Li estis antaŭe zorganto pri herpetologio ĉe la Usona Muzeo de Natura Historio, same kiel prezidanto de la Societo por la Studo de Amfibioj kaj Reptilioj (1998) kaj de la usona American Society of Ichthyologists and Herpetologists (2006). Tri taksonoj estas nomitaj siahonore: nome la bufa genro Frostius (kiu inkludas la Frostius pernambucensis aŭ Frosta bufo, la arborano Dendropsophus frosti., kaj la Frostarba aligatora lacerto Abronia frosti
Vivo
Frost interesiĝis al animaloj post atesti sian patron mortanta krotalon kiam li estis kvaraĝa. Li akiris B.S. en Biologio el Universitato de Arizono en 1973, M.S. en Zoologio el la Luiziana Universitato en 1978, F.D. en Ekiologio kaj Sistematiko el la Universitato de Kansaso en 1988. Li iĝis Helpoprofesoro en la Universitato Kolumbio en 2000.
En 1990, Frost estis nomumiat Hepozorganto pri Herpetologio en la Usona Muzeo de Natura Historio, kaj en 1995 li estis ascendita al la posteno de Asocia Zorganto. Li iĝis poste ĉefa zorganto pri herpetologio.
Verko
Amphibian Species of the World estis priskribita kiel "la plej grava aparta verko en la historio de la amfibia biologio." Frost ricevis en 2013 la premion Sabin Award for Amphibian Conservation kiel agnosko de sia verko en la katalogo. Je 2014, la retejo estis vizitita pli ol unu miliono da fojoj ĉiujare.
Frost estis ĉefa aŭtoro de studo de 2006 kiu rekomendis ĉefajn taksonomiajn ŝanĝojn al la amfibia vivarbo baze sur filogenetika analizo de 522 specioj, kio faras ĝin la plej granda filogenetika analizo de la vertebrula grupo ĝisnune. Frost laboris en Gvatemalo, Etiopio, Meksiko, Peruo, Namibio, Sudafriko kaj Vjetnamio, kaj priskribis nultnombrajn novajn speciojn.
Suda Fervojo (Aŭstrujo)
Kune kun la fervojo inter Spielfeld kaj Triesto (situante plejparte en Slovenio, laŭ pli malgranda mezuro en Italio), ĝi formis parton de historia Suda Fervojo, kiu ligis Vienon kun Triesto, la iama ĉefa havenurbo de Aŭstrio-Hungario tra Labako. La dutraka elektrigita sekcio, kiu kondukas tra Respubliko Aŭstrio prizorgatas fare de Österreichische Bundesbahnen.
Ĝi estas unu el la ĉefaj vojoj de la lando, kunliganta la aŭstran ĉefurbon kaj la duan plej grandan urbon Graz per altrapidaj trajnoj. Danubmonarkie konstruigis la ampleksan retaron la societo Südbahn-Gesellschaft (Déli Vaspályatársaság).
Šanov (distrikto Zlín)
Šanov estas ĉelima municipo en Ĉeĥio troviĝanta en distrikto Zlín, en Regiono Zlín. Ĝi situas sur dislimejo de Moravio kaj Slovakio kaj parto de ĝia katastra limo estas samtempe ŝtatlimo de Ĉeĥio. Ĝi troviĝas en Protektita pejzaĝa regiono Blankaj Karpatoj en montoselo de rojoj Šanovec kaj Rokytenka. Vivas ĉi tie.
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1261.
Korso de Francisko Jozefo
Korso de Francisko Jozefo (Obalno šetalište Franza Josefa I; aŭ pli simple Lungomare) estas ĉ. 10 km longa marborda promenejo ĉe la nordeosta golfeto Kvarnerski zaljev apud Rijeko, Kroatio. Ĝi nomiĝas tiel pro lia imperiestra moŝto Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio) kondukante disde Lovran tra Opatija ĝis Volosko. La centra loko Opatija iam estis moda marbanejo en Aŭstrio-Hungario kun grandaj, tradiciaj hoteloj. La parte enroken enhakita korso kun multe da vilaoj el la tempo de la Danuba monarkio estas ĉefa altirilo de la ankaŭ en nuna Kroatujo ŝatata turismejo.
Historio
La tuto aranĝitis laŭetape de anoj de la surloka plibeligsocieto: komencis oni per la norda parto inter Slatina kaj Volosko (finiĝo en 1889) antaŭ la suda ero ĝis Lovran (1911). La unuaj rezistadoj de la grundposedintoj trankviliĝis danke al la aŭtoritateco de la distriktestro Wilhelm R. von Jettmar.
Noma vario
La korso komence nomiĝis por la en 1894 mortinta ĝenerala direktoro de Sudfervoja Societo, Friedrich Julius Schüler. En 1918 post italiiĝo alinomiĝoj estis jenaj: Lungomare Regina Elena, Lungomare della Madonna, Lungomare Principe Umberto. Dum jusgoslavia tempo ekde 1945 ĝi nomiĝis Matko-Laginja-promenejo. En kuro de reŝato de danubmonarkia kaj turisma historio deciditis en 1996 nomi ĝin por imperiestro Francisko Jozefo la 1-a.
Detaloj
Laŭlonge de la korso estas multaj arkitekture rimarkindaj vilaoj, hoteloj kaj memortabuloj. Jene kelkaj ekzemploj (disde Volosko):
Esperanto
Tuj post la 78-a SAT-Kongreso 2005 okazinta en Zagrebo, okazis postkongreso laŭ kiu grupo de kongresanoj vizitis la sudkroatan duoninsulon Istrio: ili loĝis en Lovrano, tute apud la korso, kaj vizitis interalie la urbojn Pula, Rijeka, Poreĉ kaj Rovinjo, krom insuloj de la kroata marbordo. Krome ĉiutage ili povis ĝui la agrablegan promenadon laŭ la korso. Organizis tion Marija Beloŝeviĉ.
Schieren
Schieren estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Segeberg de la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. La teritorio estas parto de la komunumaro Trave-Land, administra ligo de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kies administra centro estas la urbo Bad Segeberg, kiu tamen mem ne apartenas al la komunmara teritorio.
20796 Philipmunoz
20796 Philipmunoz estas malrapide rotacianta asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Philip Munoz, kiu gajnis la unuan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2004 pro sia projekto en teamo pri inĝenierarto. Li ricevis ankaŭ la Achievement Award kaj la premion de la Eŭropa Unia Konkurso por Junaj Sciencistoj. Li estis lernanto ĉe la School of Science and Technology de Beaverton (Oregono, Usono).
Chvalovice
Nomon Chvalovice havas pluraj municipoj:
… aŭ partoj de municipoj:
Vorto Chvalovice aperas ankaŭ en la nomoj de municipoj:
Motta Sant'Anastasia
Motta Sant'Anastasia estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la insulo kaj administra regiono Sicilio kaj al la provinco Katanio, itale provincia di Catania, sicililingve pruvincia di Catania, ekde 2015 formale nomata città metropolitana di Catania. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Belpasso, Camporotondo Etneo, Catania kaj Misterbianco.
Jambio
aŭ Yambio aŭ Yāmbiyū aŭ Yambiyo, arabe ‏يامبيو‎ estas grandurbo, diocezo kaj ĉefurbo de subŝtato en Sud-Sudano. La loknomo origine havas o-finaĵon, do tio ne estas substantiva finaĵo!
Geografio
situas sur altebenaĵo en la sudokcidenta parto de la lando. Vav troviĝas 351, Ĵubo 356, Ĥartumo 1307 km.
Trafiko
havas flughavenon kaj trairan ĉefvojon. Malpli grava vojo kuras al la proksima naturrezervejo, poste tuj etendiĝas Demokratia Respubliko Kongo.
Klimato
En la averaĝa temperaturo varias inter 24 kaj 29 °C. La varmo en februaro kulminas, en aŭgusto malkulminas. Jare pluvas po 1451 mm. La pluvo kulminas en aŭgusto kaj en januaro malkulminas.
2005 Hencke
2005 Hencke estas asteroido de la asteroida zono, ano, laŭ gia orbito, de la Eŭnomia familio.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la svisa astronomo Paul Wild elde la Observatorio Zimmerwald apud Berno.
Nomo
Ĝia nomo honoras la germanan astronomo Karl Ludwig Hencke.
Oni ne konfuzu ĝin kun la asteroido 9134 Encke
Vilma Széky
Vilma Széky [sEki], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj laŭ geedza nomformo Székyné Fux Vilma [fuks] estis hungara geologo, petrologo, profesoro. Ŝia origina naskiĝa nomo estis Fux Vilma.
Vilma Széky naskiĝis la  en Debrecen, ŝi mortis la  en Budapeŝto.
Biografio
Vilma Széky frekventis kalvinanan gimnazion en sia naskiĝurbo, poste ŝi akiris pedagogian diplomon en Universitato István Tisza en 1939, en la sekva jaro ŝi doktoriĝis el mineralogio. Jam ekde 1938 ŝi praktikadis en la geologia instituto, post la diplomo ŝi estis asistanto en la universitato. En 1943 ŝi edziniĝis (baldaŭ ŝi naskis 2 gefilojn), en la sama jaro ŝi estis asistanto en Scienca Universitato Péter Pázmány apud Béla Mauritz. Ŝi estis nomumita docento en 1951 apud Elemér Szádeczky-Kardoss, en 1971 profesoro. Inter 1974 kaj 1981 ŝi estis katedrestro en Scienca Universitato Lajos Kossuth. En 1952 ŝi kandidatiĝis, en 1970 ŝi doktoriĝis antaŭ la Hungara Scienca Akademio. En 1986 ŝi pensiuliĝis. Ŝi ricevis premiojn en 1975 kaj 1993. Ŝi okupiĝis plej ofte pri vulkanoj en la plena Karpata baseno.
== Elektitaj kontribuoj  ==
Historio de Moskvo
Urbo Moskvo situas en centra parto de Orienta Eŭropo ĉe rivero Moskva. Ĝi estas unu el plej egaj urboj en mondo kaj ĉefurbo de Rusio. Oficiala fondodato de Moskvo estas konsiderata jaro 1147, tamen loĝlokoj tie ekzistis jam antaŭe.
Antaŭhistorio de Moskvo
Unuaj vivlokoj sur nuna teritorio de Moskvo eble ekestis jam dum 4-a jarmilo a.K.. Unuaj loĝlokoj estintaj laŭ kredinda informo apartenas al Nova ŝtonepoko.
Dum bronzepoko (fino de 3-a — eko de 2-a jarmilo a.K. estis unuafoje ekloĝata loko apud Kremla monteto ĉe poste aperinta Kremlo; tie estis elfositaj multaj malnovegaj aĵoj. Kelkaj gravaj loĝlokoj aperis dum 1-a jarmilo a.K.. Al ĉi tiu epoko apartenas restaĵoj de loĝloko trovitaj sub planko de Arkanĝela katedralo (7-a — 3-a jarcentoj a.K.). Aliaj gravaj lokoj estas "Diabla urbaĵo" Djakovo (ĝi donis nomon al djakova kulturo) kaj loĝloko Kuncevo; la urbaĵoj estis ĉirkaŭigitaj de defendantaj barilserioj kaj lignaj muroj. Tiam sur teritorio de Moskvo vivis verŝajne ne pli ol mil loĝantoj; ili loĝis laŭ riverbordoj, okupiĝis pri terkultivado kaj brutobredado kaj ĉasado. Ĉirkaŭiganta naturo konsistis el arbaroj, marĉoj, riveroj, ravinoj.
Tiamaj loĝantoj preskaŭ ĉiuj estis finn-ugroj, poste ankaŭ baltoj (parolantoj en golada lingvo). De tia epoko restis nomoj de gravaj objektoj de Moskvo (ekzemple nomoj de riveroj Jaŭza, Goledjanka). Plej postaj aĵoj trovitaj en tiaj urbaĵoj apartenas al 6-7 jarcentoj p.K.; poste ekiĝis "malklaraj jarcentoj" ĝis 10-a jarcento, informo pli ili mankas. Tiam estintaj loĝlokoj estis denove kovritaj de arbaro.
En fino de 10-a jarcento tie aperis slavaj nomadoj (samtempe de diversaj flankoj). Al tiam apartenas trovita slava loĝloko sur loko de Moskva Kremlo. Dum 11 — 13 jarcentoj ekzistis loĝloko sur loko de Daniela monaĥejo. En 12-a jarcento slavoj plivastigis teritorion uzatan en ekonomio.
Verŝajne dum unua jarcento de ĝia ekzistado najbare al Moskvo situis loĝlokoj de ne-slavaj popoloj restintaj de antaŭa epoko (ĉefe baltoj — goladoj). Estas vidpunkto ke ili forte influis al historio de Moskvo ankaŭ dum sekvintaj jarcentoj.
Deveno de nomo
Deveno de nomo "Moskvo" ne estas ĝuste konata. Ekzistas multaj klarigoj surbaze de finn-ugra lingvaro. Aliaj sciencistoj supozas ke la nomo estas slava. Ekzistas ankaŭ aliaj versioj.
Apero de Moskvo
En 1130-aj jaroj Kieva ŝtato disfalis. Georgo la Longbraka (ido de Kieva princo Vladimir Monomaĥ) ricevis por regado Transarbaran landon (Залесье) kun ĉefurbo Rostov. Samtempe li militis kontraŭ idoj de Mstislav, tial por li estis necese defendi per fortikaĵoj limojn de la princlando. Dum 1140-aj jaroj li fondis por tio kelkajn urbojn.
Moskvo en 1147 — 1263. Unuaj jaroj
Dum fino de 12-a jarcento kaj eko de 13-a jarcento anstataŭ dissolvita Kieva ŝtato ekzistis kelkaj princlandoj; ili seninterrompe militadis. En 1177 Rjazana princo Gleb forbruligis Moskvon kaj apudajn lokojn. En 1207 en Moskvo kolektiĝis armeo kontraŭ Rjazano.
Konstanta konflikto inter lokaj princoj malebligis kontraŭstaradon al mongola invado. Dum la invado estis neniigitaj preskaj ĉiuj ĉefaj tiamaj rusaj urboj. En 1238 ankaŭ Moskvo estis detruita post kvintaga defendo (moskva militestro estis Filipo Njanka), princo Vladimir Georgijeviĉ estis militkaptinto. Post nelonga tempo Moskvo ekis rekonstruiĝi.
Dum tiu epoko Moskvo jam havis portempe proprajn regantojn.
Moskvo en 1263 — 1547. Moskva princlando kaj plipotenciĝo de Moskvo
En 1293 Moskvo estis invadita de armeo de tatara carido Tudan.
Burdinne
Burdinne (france: [BYRdin']) estas municipo en Belgio. Komence de ĝi havis  loĝantojn.
Historio de Moskvo
Moskvo en 1263 — 1547. Moskva princlando kaj plipotenciĝo de Moskvo
Danielo (regis dum 1271 — 1303) fariĝis fondinto de moskva princa dinastio. Li estis rilate pacema princo dum tiamaj militaj konfliktoj; tial loĝantaro de Moskvo plikreskis per amasa transloĝiĝado. Samtempe ankaŭ kreskis areo de Moskva princlando (estis aldonitaj urboj Kolomna, Moĵajsk). Estis fondita Daniela monaĥejo. Dum regado de du liaj idoj Georgo (regis dum 1303 — 1325) kaj Ivano la 1-a (regis dum 1325 — 1340) Moskvo luktadis kontraŭ Tverja princlando por rajto esti ĉefa politika centro de Rusio. Tiam politiko de Rusio dependis de volo de malamika ŝtato — Ora Hordo. Moskva princo Ivano la 1-a Kalita helpis al tataroj finigi popolan ribelon en Tverj; tiel li ricevis fidon de estroj de Ora Hordo kaj rajton memstare kolektadi tributon por ili. Dum lia regado Moskva princlando fariĝis plej riĉa en Rusio, ĉefa religia kaj politika centro; ĝia teritorio estis ege plivastigita.
en Moskvo ekiĝis konstruado de unua ŝtona kirko (sur loko de nuna Katedralo de la Dormado); dum sekvaj jaroj ekestis aliaj ŝtonaj konstruaĵoj. En 1339 estis konstruita nova Kremlo kun kverkaj muroj. En 1353 en Moskvo okazis tuteŭropa epidemio de nigra morto kaj Moskvo preskaŭ tute malpleniĝis; pro la malsano mortis princo Simeono la 1-a (regis dum 1340 — 1353) kaj mitropolito Feognost. Nova mitropolito (Aleksej) aperis dum regado de Ivano la 2-a Ruĝa (regis dum 1353 — 1359).
Burdinne
Ekde 1977 la municipoj Hannêche, Lamontzée, Marneffe, Oteppe kaj Vissoul apartenas al Burdinne, la ĉefa municipo.
Historio de Moskvo
Moskvo en 1263 — 1547. Moskva princlando kaj plipotenciĝo de Moskvo
En 1359 princo de Moskvo fariĝis Dmitrij Donskoj. En 1365 Moskvo forbrulis; post la brulego ekiĝis konstruado de blankaŝtona Kremlo — sola ŝtona fortikaĵo en Nord-Orienta Rusio. La Kremlo estis konstruita tre rapide kaj estis pli ega ol estinta antaŭe. Krome Moskvo estis ĉirkaŭigita de novaj monaĥejoj; ili samtempe povis esti fortikaĵoj ĉe ĉefaj vojoj kaj defendadi la urbon.
En 1370-aj jaroj okazis kelkaj bataloj kontraŭ Ora Hordo; batalo de Kulikovo en 1380 donis venkon al Rusio. Tamen jam du jarojn poste (aŭtune de 1382) Moskvo estis atakita de Toktamiŝo kaj denove detruita.
En 1389 Dmitrij Donskoj mortis pro malsano. Ĝin sekvis regado de princoj Vasilij la 1-a (1389 — 1425), Vasilij la 2-a (1425 — 1462), Ivano la Tria (1462 — 1505), Vasilij la 3-a (1462 — 1505). Tiam Grandprinclando Moskvo okupis egan teritorion kaj pliegiĝis multoble. Dum regado de Ivano la Tria Rusio tute liberiĝis de Ora Hordo. Dum fino de 15-a kaj eko de 16-a jarcento estis amasa konstruado de ejoj (estis konstruita ankaŭ nuntempa Moskva Kremlo). Moskvo rapide evoluis kaj fariĝis unu el plej egaj eŭropaj urboj kaj centroj de komerco. En 16-a jarcento Moskvon vizitadis multaj germanlandanoj, pollandanoj, aliaj eksteraj gastoj; inter ili vivis en Moskvo ankaŭ aŭstria barono Sigizmund Herberŝtejn poste verkinta gravan priskribon de Moskva ŝtato ("Skribaĵoj pri Moskvolando").
Moskvo en 1547 — 1613. Granda Malordo
En 1547 juna grandprinco Ivano la 4-a estis deklarita Caro de Rusio. Samjare en Moskvo okazis brulego, ĝin sekvis popola ribelo. La ribelo forte influis politikon de caro Ivano: pro sia krueleco li estis nomita Ivano la Terura.
Dum 1550-aj jaroj Rusio estrata de Ivano la 4-a okupis Tatarion kaj Siberion. Honore al venko kontraŭ Ĥanlando de Kazano caro ordonis konstrui sur Ruĝa Placo egan katedralon.
En 1560-aj jaroj en Moskvo ekiĝis libropresado. En 1553 estis fondita Moskva libropresejo kaj en 1564 aperis unua presita rusa libro "Apostolo".
En 1571 Moskvo estis forbruligita de armeo de krimetatara ĥano Devlet-Girej.
Ivano la Terura mortis en 1584; en Moskvo ekregis lia ido Fjodor. Dum lia regado Moskvo estis ĉirkaŭigita per nova blanka defendanta muro (arkitekturisto Fjodor Konj). Post morto de carido Dmitrij en Ugliĉ (eble estis murdita) en Rusio ekiĝis longa politika krizo konata kiel Granda Malordo.
Moskvo en Sovetunio
Dum la Granda patriota milito (1941-1945) Moskvo estis grava centro de defendo kaj ariero. Apud Moskvo decembre de 1941 germanaj trupoj spertis la unuan seriozan malvenkon dum la tuta mondmilito, kio likvidis senperan danĝeron por la urbo. La Batalo de Moskvo (en rusa: Битва за Москву, translit. Bitva za Moskvu) estis milita kampanjo kiu konsistis el du periodoj strategie gravaj de lukto sur sektoro de 600 km de la Orienta Fronto dum la Dua Mondmilito. Ĝi okazis inter oktobro 1941 kaj januaro 1942. La soveta defendoklopodo malsukcesigis la atakon de Hitlero, tio estas de la germana armeo Wehrmacht, al Moskvo. Moskvo estis unu el la ĉefaj militaj kaj politikaj celoj por la fortoj de la Akso en ilia invado de Sovetunio. Dekomence, la sovetaj fortoj faris strategian defendon de la Moskva provinco konstruante tri defendajn zonojn, deplojante ĵus preparitajn rezervarmeojn, kaj alportante trupojn el Siberio kaj el Respubliko de Fora Oriento. Ĉar la Germanaj ofensivoj estis haltigitaj, sovetaj strategiaj kontraŭ-ofensivoj kaj malgrand-skalajn ofensivaj operacoj devigis la germanajn armeojn reveni al la pozicioj ĉirkaŭ la urboj Orjolo, Vjazma kaj Vicebsko, kaj preskaŭ ĉirkaŭis tri germanajn armeojn. Ĝi estis grava fiasko por la germanoj, nome fino de la ideo de rapida germana venko en Sovetunio.
La Kvara Moskva Konferenco, ankaŭ Tolstoja Konferenco pro sia kodonomo Tolstoj, estis kunsido en Moskvo inter Winston Churchill kaj Stalin el la 9a al la 19a de oktobro, 1944. Churchill faris sekretan proponon sur paperpeco dividante post-militan Eŭropon en okcidenta kaj soveta influsferoj, jene: agnosko de sovetaj interesoj en Pollando; Sovetunio kontrolus 90% el Rumanio kaj 75% el Bulgario; Okcidento kontrolus 90% el Grekio; Hungario kaj Jugoslavio estus disigitaj 50-50. Stalin ekzamenis la paperpecon kaj malakceptis la proponon. Tamen oni konservis kopion de la paperpeco.
Post la venko la sur la Ruĝa Placo okazis solena parado.
Moskvo post falo de Sovetunio. Nuntempa historio
En 1997 estis festita 850-jara jubileo de Moskvo; por festado estis plibonigitaj historiaj vidindaĵoj de Moskvo, aperis multaj novaj urbaj objektoj. Ekde tiam urbofesto de Moskvo fariĝis ĉiujara; 860-jara jubileo de Moskvo festita en 2007 estis nova ega oficiala festo.
Historiaj lokoj kaj evoluo de Moskvo
Moskvo ekiĝis de eta loĝloko sur monteto ĉe rivero Moskva. Plej malnova parto de Moskvo estas Moskva Kremlo. Dum pliegiĝo de urbo oni ekloĝadis en apudaj lokoj kaj teritorio de Moskvo kreskis. Por defendo de Moskvo kontraŭ militaj atakoj estis konstruitaj muroj de Kitaj-urbo; poste ekestis cirklaj muroj de Blanka urbo kaj Tera urbo. Pro tio Moskvo havas cirklan evoluomanieron. Poste muroj de Blanka kaj Tera urbo estis malkonstruitaj, anstataŭe aperis vojoj — Bulvarda ringo kaj Ĝardena ringo. Dum epoko de Sovetunio kaj poste Moskvo pli kreskis. En 1960 al Moskvo estis aldonitaj multaj estintaj apudaj loĝlokoj; ili estis plejparte neniigitaj dum amasa konstruado de novaj loĝataj distriktoj kun multetaĝaj domoj. Novaj partoj de Moskvo ricevis siajn nomojn de estintaj vilaĝoj kaj urboj. En mezo de 20-a jarcento ekfunkciis cirkla Moskva ĉirkaŭiganta aŭtovojo (108 kilometroj) — tiama limo de Moskvo. Estas ankaŭ kelkaj aliaj cirklaj aŭtomobilaj vojoj ĉirkaŭ Moskvo.
Ekster Ĝardena ringo restis kelkaj lokoj havintaj tre gravan signifon dum malnova historio de Moskvo (poste tie estis organizitaj muzeoj), inter ili:
Leonard Cutler Sanford
Leonard Cutler SANFORD estis usona kuracisto kaj amatora ornitologo, kiu servis kiel administranto de la Usona Muzeo de Natura Historio dum preskaŭ tridek jaroj kaj kiu ludis gravan rolon por la konstruo kaj formado de ties birdokolektoj.
Ekkariero
Sanford naskiĝis en New Haven (Konektikuto). Li diplomitiĝis en Universitato Yale kaj sekvis sukcesan karieron kiel kuracisto. Tamen, lia ĉefa intereso tra sia tuta vivo estis ornitologio. Li iĝis membro de la American Ornithologists' Union en 1902, kaj dumviva membro en 1919.
Muzeo
Li estas rememorata en la nomoj de la Sanforda maraglo (Haliaeetus sanfordi), la Sanforda albatroso (Haliaeetus sanfordi), la Sanforda arkobirdo (Archboldia sanfordi), kaj la Sanforda lemuro (Eulemur sanfordi).
Slobidska (stacidomo)
Slobidska (Слобідська, Слободская) estas fervoja stacio en Odeso, la kvara plej granda urbo en Ukrainio.
Stefan Banach
Stefan BANACH (naskiĝis la 30-an de marto 1892 en Krakovo, mortis la 31-an de aŭgusto 1945 en Lvovo) estis pola matematikisto, unu el reprezentantoj de lvova skolo matematika. Banach fondis modernan funkcionalan analitikon kaj faris gravan kontribuon al la teorio de topologiaj vektoraj spacoj.
Biografio
Liaj gepatroj estis montaranoj. Edukata de anstataŭa familio. Persone konis nur sian patron, kiu servis en aŭstria armeo (poste laboris kiel oficisto en Krakovo) kaj de tempo al tempo renkontiĝis kun li. De infanaĝo montris eksterordinarajn kapablojn pri matematiko kaj lingvistiko. Post abiturienteco laboris en krakova librovendejo. Matematikon lernis kiel aŭtodidakto. Dum 1911-13 studis ĉe Fakultato pri Tera Inĝenierado de Lvova Politekniko. Post eksplodo de la 2-a mondmilito laboris kiel inspektisto pri vojkonstruado. Ne soldatiĝis pro maldekstramaneco kaj viddifekto. Reveninte al Krakovo vivsalajris danke al helplecionoj. Plu studis memlernante.
Scienca kariero
En 1916 d-ro Hugo Steinhaus ekinteresiĝis pri li, kiam en la krakova parko hazarde ekaŭdis du junulojn parolantaj pri serioza matematiko. La renkonto fruktis per komuna publikaĵo kaj multjara kunlaboro. En 1920 danke al apogo de Steinhaus Banach asistiĝis en la Katedro de Matematiko ĉe Mekanika Fakultato de Lvova Politekniko. En 1920 (sen diplomo de studfino) doktoriĝis en Universitato al Johano la 2-a Kazimiro en Lvovo surbaze de disertaĵo Sur les opérations dans les ensembles abstraits et leur application aŭ équations intégrales (Fundamenta Mathematicae, III, 1922), kie enkondukis fundamentajn teoremojn de funkcia analizo – nova matematika branĉo.