cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Janov (distrikto Rakovník)
Historio
La estiĝo de Janov falas kontraŭe al aliaj municipoj en tempon de proporcie ne antaŭlonga. Domaron lasis fondi Jan Štěpán grafo Meraviglia-Crivelli, posedanto de senjorujo Olešná, en la 70-aj jaroj de la 18-a jarcento. La nomon oni rememorigas en germana aspekto Johannisthal al la jaro 1845; ĉeĥa ofica nomo, uzata en la dua duono de la 19-a jarcento sonis Janové Údolí. La loĝantaro de Janov estis naciece plejparte ĉeĥa (ĉirkaŭ la jaro 1910 ekz. 280 ĉeĥoj kaj 10 germanoj), malgraŭ tio okazis post Munkena interkonsento al aldona anekso de Janov fare de Nazia Germanio la 24-an de novembro 1938. Kelke da dekoj de personoj sekve transloĝiĝis en la enlandon, la restintajn loĝantojn atendis sub la germana administrado ĝenerala diskriminacio. Dum la dua mondmilito en vicoj de ĉeĥoslovaka eksterlanda rezistmovado kiel membro de paraŝutista grupo Zinc eminentiĝis rotestro Arnošt Mikš, naskiĝinto el domo n-ro 21, kiu ereis dum interpagado kontraŭ membroj de protektorata ĝendarmaro. Poste estis en pafejo de Kobylisy ekzekutitaj ankaŭ liaj fratoj Antonín kaj František.
ISO/TC 37/SC 1
ISO/TC 37/SC 1 estas subkomitato de la ISO-komitato TC 37 pri terminologio. La subkomitato nomiĝas Principoj kaj metodoj (Principles and methods). Ĝiaj agadkampoj estas ellaborado de ĝeneralaj principoj rilate al terminologio, lingvaj enhavoj, terminologiaj politikoj, organizado de scioj, konsiderante kaj unulingvajn kaj plurlingvajn kuntekstojn. La unua laborrenkontiĝo de SC 1 okazis en 1980 en Moskvo.
Organizaĵoj en oficiala rilato
Internaciaj organizaĵoj aŭ regione gravaj organizaĵoj povas rilati kun la subkomitato kaj ties laborgrupoj.
Jenas organizaĵoj en oficiala rilato kun la subkomitato:
(68347) 2001 KB67
(68347) 2001 KB67 estas terrenkonta kaj venusrenkonta atona asteroido, rigardita kiel potence danĝera objekto.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la observatorio de la Laboratorio Lincoln en Socorro (Nov-Meksiko, Usono).
Orbito
Ĝia discentra orbito krucas tiujn de Venuso kaj de la Tero; ĝia orbita periodo (344,74896 tagoj) estas iom proksima de tiu de la Tero kaj ĝi estas en orbita resonanco 2:1 kun Marso.
Ranua
Ranua estas komunumo en la Laponia provinco de Finnlando, mallonge en finna Laponio. Ĝi situas en suda Laponio. En Ranua situas bestoĝardeno, kiu prezentas sovaĝajn bestojn de Norda Eŭropo.
David Dambė
David DAMBĖ, pasporte Dovidas Dambė, estis litova komercisto kaj esperantisto, naskiĝinta dum 1895 en Telšiai. Li esperantistiĝis en 1924 kaj de tiam estis aktiva membro de SAT, kunlaboranta en ties organoj.
Allbach (Prims)
La rivereto Allbach, ankaŭ nomata Altbach kaj en sia supra parto Königsbach,, estas ĉirkaŭ 8 km longa rivereto en la rejnland-palatinataj distrikto Birkenfeld kaj distrikto Trier-Saarburg, kiu post ĉirkaŭ sudokcidenta fluo apud la landa limo al Sarlando enfluas en la baraĵlagon Primstalsperre de la rivereto Prims. Ĝia supra parto nomiĝas Königsbach.
Supra parto Königsbach
La Allbach fontas kiel Königsbach ĉe la nordokcidenta deklivo de la monto Friedrichskopfs (alteco 707,4 m) sur alteco de ĉ. 652 m en la arbara areo de la komunumo Brücken kaj fluas dum la unua duonkilometro nordokcidenten. Poste ĝi ŝanĝas sian direkton al sudokcidento kaj fluas al Neuhütten. Tie ĝi trafluas la Naturprotektejo Gunnesbruch, kie la komunumo Züsch troviĝas je la dekstra riveretbordo. Ĉe la sportejoj de Züsch la Königsbach kunfluas je alteco de 489,1 m al la dekstra Dombach kaj fariĝas Allbach/Altbach.
Supera riverparto Dombach
La Dombach fontas en la arbara areo de Damflos inter la Sandkopf (alteco 756,8 m) kaj la Diebskopf (738,9 m) en alteco de ĉ. 705 m. Ĝi fluas preskaŭ suden kaj atingas jam en la arbaro la teritorion de Züsch. Tuj ankaŭ la atingo de la kampoj ĝi subfluas la ŝoseojn L 165, kaj L166 kaj daŭrigas sian vojon al la orienta rando de la setlejo Züsch. Sub la Königsberg ĝi kunfluas kun Königsbach.
Allbach/Altbach
La rivereto Allbach daŭrigas sian sudokcidentan direkton. Ĝi fluas sur la komunuma limo inter Züsch kaj Neuhütten ĉe la dekstra riveretbordo. Trans ĝi iras la ŝoseo L166 kaj pasas la akvomuelejon „Züschermühle“ komence de unua de du valaj meandroj. Sub la monto Hammerberg (alteco 548,6 m) ĝi enfluas ankoraŭ antaŭ la landa limo al Sarlando sur alteco de 458 m en la baraĵlago Primstalsperre. La baraĵlago deakviĝas trans la rivereto Prims.
La Allbach havas – kun la Königsbach – longecon de 8,1 km kaj akvokolektan areon de 17,8 km².
Alfluantoj
De la fonto al la enbuŝigo. Plej ofte kun longeco kaj akvokolekta areo. elekto.
Delfí Dalmau
Delfí DALMAU i GENER [delfí dalmáŭ i ĵené] (naskiĝinta la en Figuereso; mortinta la  ) estis kataluna esperantisto, lingvisto, kaj instruisto de la kataluna, hispana, franca kaj angla lingvoj. Fondinto de Dalmau-Liceo en Barcelono, 1920, kun filioj en kvin aliaj urboj. Esperantisto de 1909. Plurfoje komitatano kaj prezidanto de Kataluna Esperanto-Federacio (1924-1928). Fondinto de la Esperanto-movado en Bahio Blanka (Argentino). Kunlaborinto, redaktoro de Kataluna Esperantisto. Premiito kaj juriano de la Internaciaj Floraj Ludoj. Kunlaboris en La Revuo, Esperanto kaj Heroldo de Esperanto. Aŭtoro de du katalunaj romanoj kaj pluraj eseoj, kaj de avangarda pedagogiaj verkoj por la kataluna (i.a. la unua surbendigita lernomaterialo, en la 1930-aj jaroj, kun la voĉoj de Pompeu Fabra kaj Mercè Rodoreda). En 1933 li fondis la katalunlingvan semajnan kulturan gazeton Clarisme, kie regule aperis materialoj pri esperanto, i.a. tradukoj el ĝi (nemalofte kiel ponta lingvo). Post la milito li estis kondamnita al dudek jaroj da mallibero pro sia katalunisma aktiveco, el kiuj li efektive pasigis en karcero jaron kaj duonon. Li estas konsiderata unu el la fruaj aŭtoroj de sociolingvistiko.
Apeninoj
La Montoj Apeninoj (Appennini en la itala) estas montaro  longa kiu situas el nordo al sudo de Italio laŭlonge de la tuta "botoforma" duoninsulo, kaj pli precize laŭ ties orientaj marbordaj regionoj, formante la ĉefan geografian akson de la itala duoninsulo.
Leif Segerstam
Leif SEGERSTAM (naskiĝis la 2-an de marto 1944) estas svedlingva finna dirigento, kiu estas aginta en multaj gravaj taskoj de muziksfero kaj en Finnlando kaj eksterlande. Li estas konata ankaŭ kiel escepta vastprodukta komponisto. Li ludas ekzemple pianon kaj violonon.
Varmoizolado
Varmoizolado estas tiu tekniko, kiu helpas grave malpliigi la varmoradiadon de iu konstruaĵo aŭ ekipaĵo. Por tio oni uzas izolaĵojn.
Apeninoj
Nomo
La nomo estis jam uzata de la Romianoj (Apenninus Mons aŭ Appenninus Mons).
Verŝajne ĝi devenas de la kelta radiko pen(n) (monto), trovebla ankaŭ en la nomoj Peninaj Alpoj kaj Peninoj en Anglio. La Keltoj loĝis en Norditalio, do estas kredinde ke komence la nomo celis nur la nordan parton de Apeninoj.
Varmoizolado
La izolado okazas per alfiksado de izolaĵoj (plej ofte malbone kondukaj plastaĵoj).
Apeninoj
Ĝenerala situo
Apeninoj komencas en Norditalio, apud Ĝenovo, ligataj al Okcidentaj Alpoj, kaj etendiĝas suden kiel akso de la itala duoninsulo ĝis ĝia fino en Kalabrio. La montoj de norda Sicilio estas ofte taksataj kiel lasta parto de Apeninoj.
Oriente kaj okcidente de Apeninoj, maroj estas ĉiam proksimaj, lasante lokon nur por iuj malgrandaj ebenaĵoj. Okcidente, en pluraj regionoj Apeninoj estas flankataj de malaktivaj vulkanoj; kelkaj vulkanoj estas klasataj aktivaj sed dormantaj (Vezuvio, Flegreaj Kampoj ktp).
Preĝejo Stefano la 1-a (Kőtelek)
Preĝejo Stefano la 1-a (Hungario) estas romkatolika Monumento historia en Hungario, en vilaĝo Kőtelek.
Apeninoj
Divido kaj plej altaj pintoj
Tradicie Apeninoj estas dividataj en tri partojn: Norda, Centra kaj Suda.
Nordaj Apeninoj entenas la montaron en Ligurio (ĉirkaŭ de Savono orienten) kaj laŭ la regiona limo inter Emilio-Romanjo kaj Toskanio. La plej alta pinto estas Monte Cimone, 2165 m.
Bagnolo Mella
estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la provinco Breŝo de la regiono Lombardio. Fine de en la komunumo vivis. Najbaras la komunumoj Capriano del Colle, Dello, Ghedi, Leno, Manerbio, Montirone, Offlaga kaj Poncarale.
Éloyes
Ĝiaj enloĝantoj nomiĝas Loyas.
Preĝejo Stefano la 1-a (Kőtelek)
Konstruaĵo
La preĝejo havas unu turon super la ĉefenirejo, malantaŭe unusolan navon. La sanktejo estas duonronda. Bildo de la ĉefaltaro prezentas reĝon Stefanon la 1-an, kiam li dediĉas Hungarion al Sankta Maria. En la navo situas skulptaĵo kolorigita riĉe pri Stefano la 1-a. Kermeso okazas la 20-an de aŭgusto.
Tamás Péli
Biografio
Tamás Péli devenis el cigana familio. Li aĝis 3, kiam li komencis desegnadi. Li abiturientis en belarta mezlernejo (1967), poste helpe de mecenatoj li akiris diplomon en 1973 en Nederlanda Reĝa Belarta Akademio. Inter 1970-1973 li kreis vitralojn en hospitala kapelo de Amsterdamo, samtempe li ekspoziciis en la urbo (en Budapeŝto ekde 1976). En 1983 li kreis grandan murpentraĵon en Tiszadob, kie li prezentis sorton de la hungaraj ciganoj. Li estis parlamenta deputito inter 1992-1994.
Bagnolo Mella
Kristana patrono de la komunumo estas la sanktaj legendaj martiroj Processus kaj Martinianus, kies komuna religia memortago sekve estas la komunuma festotago.
INF
La vorto havas plurajn signifojn:
Apeninoj
Divido kaj plej altaj pintoj
Centraj Apeninoj entenas la postan montaron ĝis proksimume la limo inter Abruco kaj Molise. Tie estas la plej altaj pintoj de Apeninoj: Gran Sasso, 2912 m; Majella, 2793 m.
Sudaj Apeninoj entenas la sudan parton de Apeninoj. La plej alta pinto estas Serra Dolcedorme, 2267 m.
La Sicila Apenino estas la sekvo de Apeninoj en Nordsicilio. La plej alta pinto estas Pizzo Carbonara, 1979 m.
Glaĉeroj
Dum la glaciepokoj Apeninoj, male al Alpoj, ne estis tute kovritaj de neĝo kaj glacio, kaj pro la suda latitudo kaj pro la malpli granda alto. Ja estis kelkaj glaĉeroj, sed multe pli malgrandaj ol en Alpoj.
Hodiaŭ ekzistas nur unu malgranda (kaj malgrandiĝanta) glaĉero, Calderone (= "kaldronego"), sur la norda flanko de Gran Sasso. Ĝi estas la plej suda glaĉero en Eŭropo post la malapero de la glaĉero de la Veleta en Sierra Nevada, Hispanio, komence de la 20-a jarcento.
Klimato
La mapo montras ke la ebenaĵoj kaj marbordaj montetoj de Italio apartenas al veraj mediteraneaj klimatoj (grupo Cs), kun sekaj someroj sed sufiĉe pluvriĉaj vintroj (kutime julio kaj aŭgusto estas preskaŭ sen pluvoj). La plimulto de la Apenino apartenas tamen al grupo Cf, kun pluvoj en ĉiuj monatoj, kvankam ne samabundaj (pli abundaj vintre kaj malpli somere). Nur la plej altaj montoj en la centra Apenino havas klimaton de la grupo D (malvarma klimato). Suda Apenino (krom Pollino) havas sekan someron kiel la ebenaĵoj.
Geologio
Estas ia simileco inter Alpoj kaj Apeninoj: ambaŭ kuŝis en la fundo de la praoceano Tetiso antaŭ milionoj da jaroj kaj ambaŭ suprenleviĝis pro platotektonikaj puŝoj, precipe pro la alproksimiĝo de Afriko al Eŭropo kiu ankaŭ kaŭzis la malapero de Tetiso, krom kelkaj malgrandaj fragmentoj (Mediteraneo, Nigra Maro, Kaspia Maro ktp).
Sed la studoj de la lastaj du jardekoj montris klare ke atribui ambaŭ al samtempa orogenezo estas eraro. Alpoj komencis elakviĝi el Tetiso dum la lasta parto de Kretaceo (ĉ. antaŭ 70 milionoj da jaroj), Apeninoj nur longe poste (ĉ. antaŭ 20 milionoj da jaroj, krom kelkaj praaj insuloj). Ankaŭ la direkto de la puŝo estis malsama.
Plantoj
Precipe influas la vegetaĵaron de Apeninoj:
Apeninoj estas plejparte kovritaj de arbaroj, enhavantaj preskaŭ nur deciduajn arbojn: la apeninaj deciduaj montarbaroj. Ekde ĉ.800m regas fagoj, ĝis 1400-1800 m. Super la fagoj ofte estas nur herbejoj.
Koniferoj ne estas oftaj en Apeninoj, krom en malmultaj lokoj. Inter koniferoj, estas menciinda la blanka abio (Abies alba), kiu iam estis multe pli ofta ol hodiaŭ, kutime miksata al fagoj, kaj la nigra pino (Pinus nigra). En partoj de sudaj Apeninoj tre gravas la balkana pino (Pinus heldreichii). Super la arbaroj, ĉe la plej alta pintoj, kreskas la monta pino (aŭ pigmea pino, Pinus mugo), kiu estigas arbetarojn.
Estas multe da endemiaj herboj, precipe en la altaĵoj; plejparte ili estas similaj sed ne egalaj al alpaj herboj. Ekzemploj estas la apenina edelvejso (Leontopodium nivale), simila al la pli fama alpa edelvejso (Leontopodium alpinum); la rokjasmeno de Matilda, Androsace mathildae, simila al la alpa rokjasmeno (Androsace alpina). Estas ankaŭ herboj kiuj troveblas nur en Apeninoj kaj en Balkanoj (sed ne en Alpoj), ekzemple la balkana genciano Gentiana dinarica. La plimulto de la plantaj specioj estas tamen komunaj al Apeninoj, Alpoj kaj aliaj partoj de Eŭropo.
Kupjansk-Vuzlovij (stacidomo)
Kupjansk-Vuzlovij (Куп'янськ-Вузловий) estas fervoja stacio en Kupjansk-Vuzlovij (Ĥarkiva provinco), urbotipa loĝloko en Ukrainio.
Apeninoj
Mamuloj
Gravas la ĉeesto de la apeninaj lupoj (Canis lupus italicus), tre similaj sed ne precize egalaj al la lupoj de centra kaj orienta Eŭropo. Kiam la lupoj malaperis en preskaŭ la tuta Okcidenta Eŭropo, restis lupoj en Abruco kaj de tie ili disvastiĝis al la ceteraj Apeninoj, al la Alpoj, al Francio, al Svisio, kaj eĉ en aliaj landoj.
Preciza malsupra rando
En matematiko, la preciza malsupra rando de orda aro S estas la plej granda ero kiu estas pli malgranda ol aŭ egala al ĉiu ero de S. Ĝi estas skribata kiel inf. La preciza malsupra rando povas kaj aparteni kaj ne aparteni al la aro S. Se S enhavas la plej malgrandan eron, tiam tiu ero estas la preciza malsupra rando; kaj se ne, tiam la preciza malsupra rando ne apartenas al la aro.
Apeninoj
Mamuloj
Ankaŭ la abrucaj ursoj kaj la apeninaj ĉamoj apartenas al lokaj subspecioj (Ursus arctos marsicanus, Rupicapra pyrenaica ornata) kaj restis nur en Abruco. Male al la lupo, ili ne disvastiĝis denove en proksimaj regionoj, malgraŭ la nuntempa prokektado. Simile, inter la malgrandaj mamuloj, ekzemple Talpa europaea (la eŭropa talpo) vivas nur en Nordaj Apeninoj, kaj estas anstataŭata de la simila Talpa romana en centra kaj suda Italio (montoj kaj ebenaĵoj), kaj la apenina soriko (Sorex samniticus) estas specio tre simila al la komuna soriko (Sorex araneus).
Bagnolo San Vito
Bagnolo San Vito estas komunumo de Italio.
Preciza malsupra rando
Precizaj malsupraj randoj estas ofte konsideritaj por subaroj de reelaj nombroj, racionalaj nombroj, aŭ iuj aliaj konataj matematikaj strukturoj por kiu estas klara ĉu iu ero estas "pli malgranda ol aŭ egala" al la alia ero. Sed la difino povas esti ĝeneraligita facile al la pli abstrakta opcio de orda teorio kie oni konsideras ajnajn parte ordajn arojn.
Apeninoj
Ceteraj bestoj
Estas tamen kelkaj endemiaj specioj de amfibioj: Rana italica (apenina rano), Bombina pachypus, Lissotriton italicus, Speleomantes ambrosii ktp. La genro Salamandrina (salamandreto, 2 specioj) estas endemia de la itala duoninsulo.
Preciza malsupra rando
Ĉiukaze, precizaj malsupraj randoj devas ne esti konfuzitaj kun maksimumaj malsuperaj baroj, aŭ kun minimumaj aŭ plej malgranda eroj.
Patmos
Patmos (el la greka lingvo, Πάτμος) estas malgranda insulo de Grekio en la Dodekanesa Arkipelago, en la Egea Maro. Ĝi havas ĉ. 2.500 loĝantojn kaj areon de 34,6 km². La ĉefaj loĝlokoj de Patmos estas Skala, kiu ankaŭ estas ĝia sola haveno, kaj Hora, en la plej alta pinto de la insulo, la monto Profitis Ilias (Profeto Elija), je 269 metroj sur la marnivelo, kie troviĝas la monaĥejo Sankta Johano.
Preciza malsupra rando
Ĉiuj propraĵoj de la preciza malsupra rando estas tute analogaj al propraĵoj de la preciza supra rando, vidu tiun artikolon por pli detalaj priskriboj.
Apeninoj
Ceteraj bestoj
Inter la fiŝoj, Alburnus albidus estas endemiaj de kelkaj montaj riveretoj en centra kaj suda Italio, kaj Salmo fibreni nur de unu lago en Latio. Rutilus rubilio estas endemia de la itala duoninsulo.
Preciza malsupra rando
Ekzemploj:
Apeninoj
Ceteraj bestoj
Tre aparta besto estas Chirocephalus marchesonii, eta salikoko kiu vivas nur en la malgranda Lago de Pilato (1941 m), sur la norda flanko de Monto Vettore.
Patmos
Patmos estas tutmonde konata pro mencio en la Apokalipso de Johano, en kies enkonduko oni diras ke la aŭtoro estis ekzilita al Patmos, kie li havis viziojn de Jesuo Kristo, kiuj estis la originoj de tiu biblia libro; la fruaj tradicioj de la kristanismo identigis tiun Johanon kun Sankta Johano la Evangeliisto.
Pro tiu kialo, Patmos estas grava kristana pilgrimejo; ĉi tie ekzistas pluraj monaĥejoj dediĉataj al Johano kaj la vizitantoj povas viziti la groton, kie laŭ la tradicio, li ricevis la viziojn. La preĝejoj kaj religiaj komunumoj de Patmos apartenas al la Ortodoksa Eklezio.
Apeninoj
Historio
Dum la Dua Mondmilito la germanoj uzis la Apeninojn kiel defenda baraĵo, kun la nomo de Gota Linio. Ĝi estis atakita dekomence malsukcese en septembro de 1944 sed finfine rompita laŭlonge de tiu aŭtuno.
Aliaj montaroj kun similaj nomoj
En la Luno estas Montoj Apeninoj, proksime de la Mare Imbrium kie Apollo 15 surluniĝis.
Mourenx
Mourenx estas franca komunumo. Ĝi situas en la departemento de la Atlantikaj Pireneoj kaj en la regiono Akvitanio, centre de la triangulo kiujn formas la urboj Pau, Orthez kaj Oloron-Sainte-Marie. Trafluas ĝin la riveroj Baïse de Lasseube, Luzoué kaj Geü, alfluantoj de gave de Pau
Nova urbo
Mourenx estis konstruita en 1958, post la malkovro de gaskuŝejo en la proksimeco de Lacq. Kromnomata "Ville nouvelle" (nova urbo) ĝi loĝigis laboristojn de la uzino de Lacq danke al modernaj konstruaĵoj kiel la "Tour des célibataires" (Turo de la fraŭloj), oficiale renomita "Tour K2".
Administrado
Mourenx-Ville-Nouvelle estis kreita en 1958 por loĝi la dungitaron de la industria zono de Lacq. La elektita urbestro en 1959 estis Louis Blazy. Tiu urbo kunfondis en 1974, kun 16 aliaj komunumoj, la "Distrikton de la zono de Lacq" (prezidanto: D-ro Plantier, vic-prezidanto: Louis Blazy).
Civila komuna havo
La komunumo estis rekompensita en 2006 per tri floroj en la konkurso de la floritaj urboj kaj vilaĝoj (france : concours des villes et villages fleuris).
Fonto
La informoj de tiu ĉi artikolo fontas el la franca versio de Mourenx.
Antaŭalpoj (Svislando)
La Antaŭalpoj (Voralpen) estas geografia regiono de Svislando kaj karakterizas tiujn teritoriojn, kiuj situas inter la nur milde monteta Svisa Mezlando (germane Mittelland kaj la roke montara areo de la Alpoj. La antaŭalpoj ampleksas proksimume 12 procentojn de la areo de la ŝtato Svislando. Krom Ĵuraso, Meza Lando, Alpoj kaj "Alpa Suda Flanko" (germane Alpensüdseite) temas pri unu el la kvin geografiaj zonoj de la ŝtato. Samkiel la Alpoj, ankaŭ la Antaŭalpoj situas kiel arko inter la sudokcidento kaj la nordoriento de Svislando, kaj troviĝas oriente kaj norde de la Alpoj. Ekzakta limo de la regiono al la najbaraj regionoj Alpoj kaj Mezlando malfacilas.
La svisaj Antaŭalpoj amplektas partojn de la kantonoj Vaŭdo, Friburgo ("Friburgaj Antaŭalpoj"), Berno, Lucerno, Cugo, Ob- und Nidvaldo, Ŝvico, Zuriko ("Tössbergland"), Sankt-Galo kaj la Apencela lando, kiu konsideriĝas aparte tipa antaŭalpa regiono.
La Antaŭalpoj estas grandparte agrikulture strukturita, forte monteta ĝis montara zono. Ankaŭ migra kaj vintrosporta turismo havas gravan rolon. La plej grandaj montoj altas 1500 ĝis 2000 metrojn super marnivelo: konataj montopintoj estas Rigi, Rossberg kaj Napf.
Gravaj urboj en la Antaŭalpoj estas Lucerno, Sankt-Galo kaj Thun. La trajna linio Antaŭalpa Ekspreso ligas Lucernon kun Sankt-Galo.
La koresponda regiono de Svislando sude de la kerna parto de la Alpoj estas la "Alpa Suda Flanko" (germane Alpensüdseite).
Ghirbom
Ghirbom [girbom] (hungare:Oláhgorbó, germane:Birnbaum] estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Alba Iulia. En 1910 ĝi havis 1 276 loĝantojn (rumanoj); en 1992 696 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1309. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Alsó-Fehér vármegye). Administre ĝi apartenas al Berghin.
José Sánchez Rosa
José Sánchez Rosa (Grazalema, 22a de oktobro 1864 - Sevilo, 31a de julio 1936) estis sindikatestro kaj anarĥiista laboristo, krom grava instruisto raciista el Andaluzio, Hispanio. Li estis filo de ŝuriparisto.
Historio
Li tuj elstaris pro intelekta dediĉo: emo al la legado kaj lernokapablo, kio permesis al li ke jam 13jaraĝa li legis la laboristan gazetaron al laborkolegoj, kio estis en la epoko kutimo por kontribui al la klerigado de la laborista klaso. Li ekde juna jam partoprenis en la laborista movado de la epoko, ligita al la Unua Internacio (Internacia Laborista Asocio, ILA).
Li estis akuzita je instigo al kamparana insurekcio en Jerez de la Frontera de 1892, kio kondukis lin al la karcero ĝis 1901.
En la du unuaj jardekoj de la 20a jarcento elstaris lia laboro kiel propagandisto de anarkiismo kaj de anarkosindikatismo tra tuta Andaluzio. Li estis disĉiplo de Fermín Salvochea.
Ekde komenco de la 20a jarcento li kreis diversajn raciismajn bazlernejojn - nome la anarkiisma eduka modelo de la epoko - en Los Barrios, Aznalcóllar, kaj el 1911, en Sevilo mem, en la fama kvartalo Triana, kun la kunlaborado de lia kunulino, Ana Villalobos, kaj de lia filino Paca. Lia instrumodelo sekvis la tendencon proponita de Francisco Ferrer Guardia en la Moderna Lernejo de Barcelono, pere de la geinstruado, la laikismo, la scienca kaj raciisma edukado kaj la internaciismo.
La influo de Sánchez Rosa sur la andaluza laborista klaso estis ĉefe rimarkinda danke al la disvastigo de liaj broŝuroj, kiuj ege sukcesis inter la laboristoj. Multaj el tiuj laboristoj eklernis legi kaj skribi, aŭ akiris unuajn konceptojn pri matematiko, danke alverkoj kiaj Aritmética del obrero aŭ La Gramática del obrero, kiujn li publikigis per sia eldonejo Biblioteca del Obrero (biblioteko de la laboristo).
Murdo
Li estis mortpafita en Sevilo en 1936 fare de la trupoj frankistaj, kiuj konkeris la urbon tuj post la Puĉo de la 18a de julio en Hispanio. Sánchez Rosa estis tre konata en la revoluciaj etosoj kaj ne povis fuĝi el la subpremado, spite la fakton ke li dediĉis sin pli al la edukado kaj al la propagando ol al la propra revolucia rekta agado.
1580 Betulia
1580 Betulia estas malgranda malhela amora asteroido, malkovrita la de la sud-afrika astronomo Ernest Leonard Johnson elde la Observatorio de la Unio en Johanesburgo.
Ĝi ricevis la antaŭnomon de Betulia Toro, edzino de la usona astronomo kaj matematikisto Samuel Herrick.
Ĝi estis studita per radaro ; ĝiaj orbito kaj grando estis mezuritaj kun precizo : ĝi havas 6,59 ± 0,66 km en sia plej granda longo kaj averaĝan diametron de 5,39 ± 0,54 km
Ĝi pasis plej proksime de Tero (19,4 milionoj da kilometroj) la.
Vitamino A
Vitamino A estas grupo da sennitrogenaj, nesaturitaj organikaj kombinaĵoj (kiel alkoholo), kiu estiĝas el karotenoj (fandopunkto 63-64 °C). Retinolo estas unu formo de vitamino A. Vitamino necesas por la kresko de bestoj, la bonstato de la epidermaj histoj kaj la estiĝo de la rodopsino. Ĝi deponiĝas en la hepato.
Vitamine A estas grava por vidado, ĝia ekscesa manko povas provoki blindecon.
Malsanoj pro manko estas:
Enhavas ĝin:
Altbach (apartigilo)
Altbach estas geografia nomo:
Komunumoj kaj lokoj:
Akvejoj:
30248 Kimstinson
30248 Kimstinson estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Altbach (apartigilo)
Vidu ankaŭ:
30248 Kimstinson
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Kim Stinson, mentorino de unu finalist(in)o de la Broadcom MASTERS de 2014, matematika kaj scienca konkurso por gestudentoj de mezlernejo. Ŝi estis instruistino ĉe la Joaquin Miller Middle School de San Jose (Kalifornio).
759 Vinifera
759 Vinifera estas mezgranda, malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la de la germana astronomo Franz Kaiser, elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl.
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de Vitis vinifera, ĉefa specio de vito, memorigante ke la prapatroj de Franz Kaizer estis vinkultivistoj.
János Haas
János HAAS [jAnoŝ ?], laŭ hungarlingve kutima nomordo Haas János estas hungara geologo, profesoro, membro (korespondanta (2016)) de Hungara Scienca Akademio.
János Haas naskiĝis la  en Budapeŝto.
Bodajbo
Bodajbo (Бодайбо) estas urbo en Irkutska provinco en Rusio.
János Haas
Biografio
János Haas frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1967. Ĝuste post jardeko li doktoriĝis en la universitato. En 1977 li ekhavis mezaltan postenon en la ŝtata geologia instituto. Li akiris sciencajn gradojn PhD en 1982, DSc en 1990. Li estis nomumita titulara docento en 1986, ĝuste post jardeko la habilitiĝo okazis, en 1998 li atingis la rangon privata profesoro. En 2007 li ricevis la statuson esplora konsilisto. Li estas ĉefredaktoro de Acta Geologica Hungarica. Li ricevis premiojn aŭ memormedalojn inter 2000 -2012.
Bodajbo
Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 25410.
Ponte Nova (mikroregiono)
La mikroregiono Ponte Nova (esperante: Pontenova, kiu signifas ponto nova) estas unu de la 66 mikroregionoj de la brazila subŝtato de Minas-Ĝerajso. Ĝi enhavas 18 municipojn.
Bodajbo
La urbo estis fondita en jaro 1864.
Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1925.
La interurba telefona kodo estas 39561, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).
Kurbirdo
La Kurbirdo aŭ simple Kurulo -kvankam tiu vorto uzeblas preferinde por la tuta grupo-, Cursorius cursor, estas vadbirdo de la familio de glareoloj kaj kuruloj, nome Glareoledoj.
Bodajbo
Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 5 horoj (en jaro 2005).
Kurbirdo
Kvankam klasitaj kiel vadbirdoj, tiuj estas birdoj de seka malferma kamparo, prefereble mezseka, kie ili ĉasas siajn predojn inter insektoj per kurado surgrunde; ankaŭ en strandoj kaj dunoj.
Bodajbo
Geografiaj koordinatoj de la urbo estas: latitudo 57°51' norde, longitudo 114°12' oriente.
Anizila adipato
Anizila adipato aŭ C6H30O4 estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la esteroj de la adipata acido kaj anizila alkoholo. Anizila adipato estas kemia reakciaĵo, uzata kiel kemia plastigaĵo kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj kaj farmaciaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun sulfata acido kiel katalizilo. Anizila adipato estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en alkoholo, duetila etero, kloroformo kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Anizila adipato reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj kaj posedas antifungajn kaj antibakteriajn proprecojn.
Kurbirdo
Disvastiĝo
Tiuj kuruloj troviĝas en la du plej orientaj insuloj Kanarioj, norda Afriko -eĉ en Saharo sed ne tre sube kaj sudoriente tra Etiopio kaj Somalio- kaj sudokcidenta Azio, tio estas el Arabio ĝis Afganio kaj Pakistano. Ili estas parte migrantaj birdoj, ĉar aziaj birdoj vintras en nordokcidenta Barato, tiuj de Mezoriento en Arabio kaj la nordafrikaj tra la suda bordo de Saharo. Tiuj birdoj kiuj ne estas tro nordaj, aŭ estas pli okcidentaj aŭ insulaj ne migras.
Bodajbo
En jaro 1959 la urbo havis 14.6 mil loĝantojn.
En jaro 2002 la urbo havis 16.5 mil loĝantojn.
Kurbirdo
Aspekto
Dumfluge tiu specio similaspektas kun la glareoloj pro ties malrapidaj flugilfrapoj, pintaj flugiloj kaj nigraj subflugiloj -ankaŭ pintoduonoj de supraj flugiloj estas nigraj-. Ambaŭ seksoj estas similaj.
Kutimoj
La ino demetas du ovojn printempe en grunda truo. Ambaŭ gepatroj kovas dum preskaŭ 3 semajnoj. La idoj tuje elnestiĝas. La gepatroj ŝajnigas esti vunditaj por malproksimigi eventualajn predantojn.
Ili manĝas etajn senvertebrulojn kiel insektoj, larvoj, vermoj, helikoj kaj iun lacerteton. Ili ĉasas ties predojn per kurado ĉiudirekten, per elterigo kaj eĉ povas kapti flugantajn saltulojn. Kvankam ili ĉefe moviĝas per kurado, ili povas flugi eĉ longdistance por sezona migrado. Temas pri sociaj birdoj kiuj ariĝas en grupoj kaj kiuj kaŭriĝas okaze de danĝero: tiele ili kamuflas sin surgrunde pro ilia sabla koloro. Pro tio estas pli videblaj flugantaj.
Referenco kaj taksonomia noto
Shorebirds de Hayman, Marchant kaj Prater ISBN 0-7099-2034-2
Tiu teksto konsideras la orientan afrikan formon littoralis kiel raso de Ruĝa kurulo pli ol raso de Kurbirdo. Kelkaj fakuloj siavice konsideras la kurulojn nome Ruĝa kurulo kaj la Kurbirdo kiel samspeciaj.
Venta Icenorum
Venta Icenorum estis romia urbo en provinco Britanio. Ĝi estis ĉefloko de la Civitas de la kelta tribo de Icenoj. La arĥeologia loko estis malkovrita en 1928 per aviadila fotado kaj tiu foto aperis samjare sur titolpaĝo de The Times.
Venta Icenorum (konata ankaŭ Caistor-by-Norwich) estis konstruita grandaree, sed la areo estis malgrandigita post ribelo de Boudicca.
La urbo havis orte kruciĝintajn stratojn, en la centro forumejon. Oni identigis ankaŭ banejon, amfiteatron, templon, urbomurojn, kanalsistemon. Interese estas, ke mankas mozaikoj kaj oni apenaŭ trovis enskribaĵojn sur ŝtono.
La loko iĝis grandparte senhoma en la 5-a jarcento, sed oni trovis spurojn pri restado ĝis la 9-a jarcento, ĝis la normana konkero.
Vakua varmoizolado
Vakua varmoizolado (mallonge el la angla : VIP "vacuum insulated panel") estas varmoizoladon per vakuo. La vakua izolaĵo konsistas el kelkcentimetraj paneloj kaj el poroza, premeltena, vakuebla pleniga kerno (premita pulvo, vitrofibroj aŭ poroza ŝaŭmo) kiu estas lutita en vakuan kameron, kiu apenaŭ permesas varmoradiadon. Oni povas uzi ĝin ĉe konstruaĵoj aŭ fridaj transportoj.
La varmokonduko de la VIP-oj estas tre malgranda: 0,004 - 0,008 W/(mK). Ĝi estas produktita de 2-4 cm anstataŭ la tradicia 20–35 cm.
Larva
Larva [LARba] estas urbo kaj municipo de la Aŭtonoma Komunumo Andaluzio, en la provinco Ĥaeno, sude de Hispanio.
Priskribo
La areo de la municipo estas 41,76 km2 kie loĝas 472 geloĝantoj (2019), do loĝdenso estas 11,64 loĝ./km2.
Ĝi dependis de la municipo, de kiu formis parton, ĝis sendependigo en 1924.
Geografio
Pli ol duono de la municipa teritorio de Larva estas dediĉita al paŝtejoj, timianaroj kaj spartaroj, kun malmultaj forstaj arboj, foje produkto nur de rearbarigo. Tiu areo estas taŭga por marŝado kaj aliaj subĉielaj sportoj. La plugeblaj teroj estis dediĉitaj al produktado de cerealoj (hordeo kaj tritiko), sed lastatempe hegemonias la olivarboj.
La vegetaĵaro estas propra de stepeca areo, rezulto de la abandono de kultivejoj en kiuj oni kultivis sparton, kiu tradicie estis uzata en la artmetio. Oftas ankaŭ ligeo, lentisko, genisto, rosmareno kaj kenopodio. Ĉe la rivero Guadiana Menor estas ĉerivera vegetaĵaro de tamariko, oleandro kaj kanoj.
Historio
En la teritorio de Larva estis homa okupo ekde la prahistorio, apud la rivero Guadiana Menor, kaj vojkruco inter Supra Gvadalkiviro kaj la internaj depresioj de Baza kaj Guadix kaj Valencilando. Je 1 km de la urba kerno estas la setlejo de iberoj Cerro de Castellón, de inter la 2a kaj 1a jarcentoj a.K. Ĝi estis poste okupita en epoko de la Romia Imperio kaj de tio oni konservas parton de la murego kaj grandan akvorezervujon.
En epoko de araboj tiu loko estis Ullaraua, reference al la okazigo de la "merkreda bazaro". La strategia loko de Larva faciligus la okazigon de tiu semajna bazaro. Proksime de tiu setlejo estas restoj de kastelo kaj rifuĝejo (ankaŭ por dombestoj) nome Tejar de los Moros.
Templo de Sidnejo
--> La Templo de Sidnejo, Aŭstralio, estas unu el la temploj konstruitaj kaj funkciantaj por La Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj, la numero 30 konstruita de la eklezio, la unua en Aŭstralio kaj la lasta templo kiun konstruis la mormona Eklezio kun dezajno de sola pinto. La templo estas lokita en Baulkham Hills Shire, antaŭurbo norde de la aŭstralia ĉefurbo. La dezajno de la templo de Sídney estas la sama uzita por la templo de Apio, de Nukualofo kaj la templo de Santiago de Ĉilio.
Larva
Historio
Kiam Alfonso la 10-a konkeris Larva, permesis ke parto de la araboj de Cabra venu tien, kio prokrastis la okupadon de la loko fare de kristanoj. Ekde la 13a jarcento, Larva estis sur la landlimo kastili-nazaria, kie ludis gravan rolon en la kontrolo de atakoj, tra la Guadiana Menor, fare kaj de islamanoj kaj de kristanoj.
Ĝis 1836, Larva apartenis al Quesada. En tiu dato la lokanoj postulis aligon al Cabra de Santo Cristo, kaj tiu dependo daŭris preskaŭ unu jarcento, ĝis 1924, kiam ĝi iĝis submunicipo, kaj poste municipo en julio 1936.
En 1899 oni finkonstruis la metalan ponton super la rojo Salado, kiu formas parton de la fervojo Linares-Guadix. Estas unu el plej impresigaj de la regiono, kun 318 m de longo kaj 109 de alto, kie foje estas praktikataj ekstremaj sportoj.
Post la Hispana Enlanda Milito, la loĝantaro rekuperiĝis iompostiome kaj atingis 1552 loĝantojn en 1940, kaj pinton de 2061 en 1950. Ekde la 1960-aj jaroj okazis migrado, ĝis alveni sub 500. Tio estas, oni perdis tri kvaronojn.
Hylarana persimilis
Hylarana persimilis estas specio de vera rano de la genro Hylarana. Ĝi estas indiĝena al Aĉeo sur Sumatro en Indonezio. Ĝi koniĝas de holotipo kolektita de lagflanko.
Hadito
La vorto hadito (arabe أحاديث, حديث / hadīth, ahadīth = komuniko, raporto) en islamo signifas tradiciitajn mesaĝojn, kaj profanajn kaj religiajn. Kie la islama kunteksto estas klara, oni uzas ankaŭ simple la vorton "tradiciaĵo" de la profeto.
Wavrechain-sous-Denain
estas komunumo de Francio, kiu apartenas al la historia regiono Henegovio (france Hainaut respektive flandre Henegouwen), kies plej granda parto ekde 1830 estas parto de la Reĝlando Belgio, sed plia, suda parto jam ekde 1678 apartenas al Francio. Ĝi situas en la departemento Nord [] (okcidentflandre Noorderdepartement), en la regiono Hauts-de-France (prononco [], laŭvorte "supraĵo de Francio" pikarde Heuts-d'Franche) kaj en la antaŭa regiono Nordo-Kaleza Markolo (france Nord-Pas-de-Calais, nederlande/flandre Noord-Nauw van Calais). Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Valenciennes (france Arrondissement de Valenciennes, okcidentflandre Arroundissement Valencyn), kaj al la kantono . La teritorio havas komunan limon kun.
Hadito
En tiu ĉi religia uzo la nocio servas por nomi tradiciaĵojn pri Mohamedo, ofte kontraste al la Korano, kiu laŭ islamo venis de Dio nur tra Mohamedo. Tradiciaĵoj temas pri liaj instrukcioj, imitindaj agoj, aproboj de alies agoj, rekomendoj, malpermesoj kaj avertoj. La tuto de tiuj haditoj estas sunao; ĝi estas parto de la islamaj leĝoj kaj la dua fonto (post la Korano) de la islama juro (fiqh).
En la Korano la vorto hadīth estas uzata ankaŭ en la senco "(dia) revelacio". La 39-a surao diras en sia 23-a versego:
Tradiciaĵoj enhavantaj eldirojn kaj agojn de kunuloj (sahaba) de la profeto, kiujn la islamo konsideras kiel same instruajn kaj obeendajn, nomiĝas ne haditoj, sed athar (spuroj).
La haditoj estas rekonataj de sunaanoj, sed ne nepre de ŝijaistoj, por kiuj la centra kaj nura fonto de islamo estas la Korano. La sunaismaj haditoj estas juĝitaj laŭ la grado de sia historia aŭtentikeco kaj de sia akceptiteco. Ekzistas ankaŭ kolektoj de ŝiajaismaj haditoj, la kutub arba'a (kvar libroj), sed iliaj tri aŭtoroj aŭ kolektintoj (al-Kulini ar-Razi, Ibn Babavaih al-Qummi, at-Tusi) vivis longe post Mohamedo.
Kupjansk-Vuzlovij
Kupjansk-Vuzlovij (Куп'янськ-Вузловий) estas urbotipa loĝloko en Ĥarkiva provinco, Ukrainio. Ĝia populacio estis loĝantoj en 2021.
Kalvinana preĝejo (Ercsi)
La Kalvinana preĝejo estas religia historia monumento en urbo Ercsi (Hungario).
Historio
La kalvinana kirko de Ercsi estis konsekrita en 1930 fare de episkopo László Ravasz. Ĝi estis renovigita en 2016. Intertempe sur la eksterajn murojn metis memortabulojn en 1995, respektive en 2000.
Konstruaĵo
La konstruaĵo situas sola en korto. La fasado estas simetria, meze la kvadrata turo kun la enirejo plene reliefas. Interne laŭ la kutimoj la muroj estas blankaj, la benkoj estas nekutime helbluaj.
Reino Karvonen
Reino KARVONEN (1932–2007) estis finna kuristo. Lia kuris speciale obstaklokuron 3000. Li ricevis bronzon en 1955.
Flago de Skotlando
Flago de Skotlando (angle Flag of Scotland, skote Banner o Scotland, skotgaele Bratach na h-Alba) estas oficiala historia simbolo de Skotlando. Ĝi prezentas bluan ortangulan tukon kun blanka oblikva (Andrea) kruco. Oni ne reglamentas proporcion de flankoj kaj kutime uzas tukojn 2:3 aŭ 3:5. Larĝo de la diagonalaj strioj, kiuj derivas la oblikvan krucon, estas 1/5 parto de larĝo de la flago.
Laŭ legendo, en la jaro 832 la reĝo Oengus la 2-a, kiu gvidis l’armeon de piktoj kaj skotoj kaj preparis sin al batalo kontraŭ engla reĝo Adelstano, en la nokto antaŭ la batalo preĝis al Dio pri donado de venko, kaj votis, ke en okazo de venko li deklaros la sanktan apostolon Andreon kiel la patrono de Skotlando. Matene nuboj super la batalkampo derivis en blua ĉielo la literon «X», ripetinta formon de la kruco, sur kiu en la jaro 70 p.K. en greka urbo Patraso estis krucumita la sankta Andreo. Piktoj kaj skotoj inspiriĝis per tiu ĉi dia antaŭsigno, kaj englojn atakis timo. Kiel rezulto, la armeo de Oengus la 2-a, malplia je kvanto ol la engla armeo, venkis en la batalo, kaj la apostolo Andreo estis deklarita kiel la sankta patrono de Skotlando.
Fakte, unuan fojon la oblikva kruco estis uzita kiel nacia simbolo en 1286 sur sigelo de la skota gvardio, kaj la flago mem aperis en la jaro 1542.
En 1601 la skota kaj la angla flagoj estis kunigitaj en la flagon de Britio.
Atena Beauvoir Roveda
Atena Beauvoir Roveda (naskiĝis la 20-an de Aprilo de 1991) estas brazila filozofino, verkistino, poetino, politikistino kaj edukistino.
Eduko
Ŝi studis naturajn sciencojn kun emfazo je biologio kaj ĥemio ĉe la Federala Instituto de Edukado dum sep jaroj. Ŝi estas diplomita je filozofio de la Federala Universitato de Pelotas.
Politika aktivismo
Atena estas socialdemokratino, brizolistino kaj anino de la Demokrata Laborista Partio. Ŝi gvidas la grupon Diverseco Laborista en Porto-Alegro, la ĉefurbo de la brazila subŝtato Suda Rio-Grando. En la jaro 2020 ŝi estis kandidatino al la leĝofaristaro de Porto-Alegro.
Kolora vidkapablo
Kolora vidkapablo estas la kapablo de organismo aŭ maŝino por distingi objektojn bazite sur la ondolongoj (aŭ frekvencoj) de la lumo kiun ili reflektas, elsendas, aŭ transmisias. Koloroj povas esti mezuritaj kaj kvantigitaj laŭ variaj vojoj; ja persona percepto de koloroj estas subjektiva procezo kie la cerbo respondas al stimuloj kiuj estas produktitaj kiam la venanta lumo reagas kun la pluraj tipoj de konusetoj en la okulo. Esence, diversaj personoj vidas la saman lumigitan objekton aŭ lumofonton laŭ diferencaj vojoj.
Geologio
Geologio aŭ geoscienco (el la greka γῆ, gē, t.e. "tero" kaj -λoγία, -logia, t.e. "studo, prelego" ) estas la fako de tersciencoj kiu temas pri la solida ŝelo de la Tero, nome la rokoj el kiuj ĝi estas komponata, kaj la fenomenoj rilataj al ĝia konsisto kaj al la evoluo de ties komponaĵoj. Geologio povas ankaŭ referenci ĝenerale al la studo de la solidaj trajtoj de ajna ĉiela korpo (kiaj ĉe la geologioj de la Luno aŭ de Marso).
Geologio rigardas ene de la Terhistorio per havigo de unuaranga pruvaro pri platotektonikoj, la evolua historio de la vivo, kaj pasintaj klimatoj. Geologio estas grava fako por esplorado kaj ekspluatado de mineraloj kaj nafto, pritaksante la akvorimedojn, por la kompreno de naturaj katastrofoj, la solvo de primediaj problemoj, kaj por havigo de rigardoj en pasintaj klimataj ŝanĝoj. Geologio ankaŭ ludas gravan rolon en geoteknika inĝenierado kaj estas ĉefa akademia fako.
La nomon unuafoje uzis en 1657 Ulisse Aldrovandi. Fakte la studobjekto estas la materia konsisto kaj la evolua historio de nia planedo Tero, sed pro teknikaj malfacilaĵoj pristudi la plej profundajn tavolojn de la planedo, praktike tiu scienco devas koncentriĝi sur la dika roka ŝelo aŭ krusto, kiu estas nur kelkdekkilometra larĝa. Iloj povas ampleksiĝi el la simpla martelo ĝis la plej modernaj satelitoj aŭ komputikaj programoj.
Rokoj
Estas tri ĉefaj tipoj de roko: nome magmorokaĵo, sedimenta rokaĵo, kaj metamorfa rokaĵo. La cirkulado de la rokaĵoj estas grava koncepto en geologio kiu bildigas la rilatojn inter tiuj tri tipoj de rokaĵo, kaj magmo. Kiam rokaĵo kristaliĝas el fandita (magmo kaj/aŭ lafo), ĝi estas fajrdevena roko. Tiu rokaĵo povas esti veterŝanĝita aŭ eroziita, kaj poste lasita kaj ŝtonigita en sedimenta rokaĵo, aŭ ŝanĝita en metamorfa rokaĵo pro la varmo kaj la premo kiu ŝanĝas la mineralan enhavon de la rokaĵo, kio havigas al ĝi karakteran formon. La sedimenta rokaĵo povas poste esti sekve ŝanĝita en metamorfa rokaĵo pro la varmo kaj premo kaj estas poste veterŝanĝita, eroziita, lasita, kaj ŝtonigita, laste iĝante sedimenta rokaĵo. Sedimenta rokaĵo ankaŭ estas re-eroziita kaj relasita, kaj metamorfa roko povas ankaŭ suferi aldonan metamorfismon. Ĉiuj tri tipoj de rokoj povas esti refanditaj; kiam tio okazas, nova magmo estas formata, el kiu magmoroko povas denove kristaliĝi.
Nefirmigita materialo
Geologoj studas ankaŭ neŝtonigitan materialon, kio tipe venas el pli ĵusaj kuŝejoj. Tiuj materialoj estas surfacaj kuŝejoj kiuj kuŝas sur la kerna roko. Pro tio, la studado de tia materialo estas ofte konata kiel Kvaternara geologio, laŭ la ĵusa Kvaternaro. Tio inkludas la studadon de sedimentoj kaj grundoj, inklude studoj pri geomorfologio, sedimentologio, kaj paleoklimatologio.
Platotektoniko
En la 1960-aj jaroj, serio de malkovroj, la plej grava el kiuj estis etendo de la margrundo, pruvis, ke la Tera litosfero, kiu inkludas la ŝelan kaj rigidan plej supran parton de la termantelo, estas separata en nombro de tektonaj platoj kiuj moviĝas tra la plaste disformiĝanta, solida, termantelo, kio estas nomata astenosfero. Estas forta kongruo inter la movado de platoj surface kaj la konvekto de la termantelo: oceanplata movado kaj mantelaj konvektaj fluoj ĉiam moviĝas en la sama direkto, ĉar la oceana litosfero estas la rigida supra termika limotavolo de la konvekta mantelo. Tiu kongruo inter rigidaj platoj moviĝantaj surface de la Tero kaj la konvekta termantelo estas nomata platotektoniko.
La disvolviĝo de platotektoniko havigas fizikan bazon por multaj observoj pri la solida Tero. Longliniaj regionoj de geologiaj trajtoj povas esti klarigitaj kiel platolimoj. Mezoceanaj dorsoj, nome altaj regionoj de la margrundo kie ekzistas hidrotermikaj fendoj kaj vulkanoj, estis klarigitaj kiel diverĝaj limoj, kie du platoj moviĝas aparte. Arkoj de vulkanoj kaj tertremoj estas klarigitaj kiel konverĝaj limoj, kie unu plato subdukcias sub alia. Transformaj limoj aŭ faŭltoj, kiaj ĉe la sistemo de la Faŭlto San Andreas, rezultis en ampleksaj povegaj tertremoj. Platotektoniko ankaŭ havigas mekanismon por la teorio de Alfred Wegener pri la kontinenta drivo, laŭ kiu la kontinentoj moviĝas tra la surfaco de la Tero laŭlonge de geologia tempo. Ili havigas ankaŭ drivoforton por krusta disformiĝo, kaj novan grundon por la observado de struktura geologio. La povo de la teorio de platotektoniko kuŝas sur sia kapabio kombini ĉiujn el tiuj observoj en unusola teorio pri kiel la litosfero moviĝas super la konvekcia mantelo.
Terstrukturo
Antaŭeniroj en tertremoscienco, komputoŝajnigo, kaj mineralogio kaj kristalografio je altaj temperaturoj kaj premoj havigas rigardojn en la interna kompono kaj strukturo de la Tero.
Sismologoj povas uzi la alvenajn tempojn de tertremaj ondoj por imagi la internon de la Tero. Fruaj antaŭeniroj en tiu kampo montris la ekziston de likva ekstera kerno (kie S-formaj ondoj ne povas propagiĝi) kaj de densa solida interna kerno. Tiuj antaŭeniroj kondukas al disvolviĝo de tavola modelo de la Tero, kun krusto kaj litosfero en la pinto, termantelo sube (separata ene de si mem pare de tertremaj diskontinuaĵoj je 410 kaj 660 kilometroj), kaj la ekstera kerno kaj la interna kerno sub tio. Pli ĵuse, sismologoj kapablis krei detalajn bildojn de ondorapidoj ene de la Tero en la sama maniero kiel doktoro imagas korpon pere de skanilo. Tiuj bildoj estis kondukintaj al multe pli detala rigardo al la interno de la Tero, kaj estis anstataŭintaj la tre simpligitan tavolmodelon per multe pli dinamisma modelo.
Mineralogoj estis kapablaj uzi la informojn pri premo kaj temperaturo el la pritertremaj kaj modelaj studoj kun la konaro de la elementa kompono de la Tero por reprodukti tiujn kondiĉojn en eksperimentaj serioj kaj mezurŝanĝoj en kristala strukturo. Tiuj studoj klarigas la kemiajn ŝanĝojn asociatajn kun la ĉefaj tertremaj diskontinuaĵoj en la termantelo kaj montras la kristalajn strukturojn espereblajn en la interna kerno de la Tero.
Parametroj
Kliniteco aŭ kliniĝo estas en la geologio unu el la du parametroj, kiuj difinas la orientiĝon de certa geologia etendaĵo en la spaco. La alia parametro estas la strekiteco. Strekiteco aŭ strekiĝo nomiĝas en geologio la spaca orientiĝo de la laŭlonga akso de aperejo de ŝtonaĵokorpo, ekzemple de tavolo aŭ tavolaro de sedimentaj rokaĵoj, kiel estas ilustrita en geologia mapo. Krom tio ankaŭ la orientiĝo de la laŭlonga akso de morfologia plenformo, ekzemple de montoĉeno, nomiĝas tiel. La indiko de la strekodirekto servas krom tio al la preciza difino de la situo de geologiaj ebenoj en la spaco, ekz.de tavolfacoj kaj limigaj facoj de ŝtonaĵo- kaj mineraloplenigitaj fendegoj (inkluzive profitdonaj mineralaj krudmaterialoj kiel en mineraltavoloj resp. ercfendegoj) same kiel faŭltaj, fendegaj kaj ardeziĝaj facoj, foliiĝoj kaj limfacoj de zonoj de sama metamorfoza grado je kontaktmetamorfozo.
Prageologio
La studo de la fizika materialo de la Tero datas reen almenaŭ de la Antikva Grekio kiam Teofrasto (372–287 a.n.e.) verkis la libron Peri Lithon (Pri ŝtonoj). Dum la periodo de Antikva Romo, Plinio la Maljuna verkis detale pri multaj mineraloj kaj metaloj tiam en praktika uzado – eĉ ĝuste notante la originon de sukceno. Kelkaj modernaj fakuloj, kiel Fielding H. Garrison, subtenas opinion ke la origino de la scienco geologio povas esti markita en Persio post la fino de la Islama konkero. Abu r-Rajhan al-Biruni (973–1048) estis unu el la plej fruaj persaj geologoj, kies verkoj inkludis la plej fruajn tekstojn pri geologio de Hindio, hipotezante, ke la Hindia subkontinento estis iam maro.
Surbaze en la greka kaj hindia scienca literaturo kiu ne estis detruita pro la islamaj konkeroj, la persa fakulo Ibn Sina (Aviceno, 981–1037) proponis detalajn klarigojn por la formado de montoj, por la origino de tertremoj, kaj por aliaj temoj ŝlosilaj por la moderna geologio, kiuj havigis esencan fundamenton por la posta disvolvigo de la scienco. En Ĉinio, la multfakulo Ŝen Kuo (1031–1095) formulis hipotezon por la procezo de terformado: bazite sur sia observado de fosiliaj animalkonkoj en geologia tavolo sur monto je centoj da mejloj el la oceano, li deduktis, ke la tero estas formita per erozio de montoj kaj per demeto de sedimentoj.
En 14-a jarcento Alberto de Saksio estis la unua, kiu pripensis la "morfologian" formiĝon de tera surfaco kiel rezulto de kontraŭantaj fortoj: erozio kaj leviĝado de la kontinentoj.
Frua geologio
En 16-a jarcento Georgo Bauer, konita latinnome kiel Georgius Agricola (1494-1555) verkis gravan kolektaĵon de ĉio sciata tiutempe pri minado, ercoj kaj mineraloj, ĉefe pro la multaj minejoj en Saksio; li ankaŭ iniciatis la terminon fosilio. (De re fossilium 1530).