cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Malfrua Antikveco
Malfrua Antikveco aŭ Fina Antikveco estas termino por periodo uzita de historiistoj por priskribi la tempon de la transiro el klasika antikveco al la Mezepoko en kontinenta Eŭropo, la Mediteranea mondo, kaj Proksima Oriento. La disvolvigo de tiu periodigo ĝenerale estis atribuita al la historiisto Peter Brown, post la publikigo de lia grava verko The World of Late Antiquity (1971). La precizaj limoj por tiu periodo estas kontinua celo de debato, sed Brown proponis periodon inter la 3a kaj la 8a jarcentoj. Ĝenerale, oni povas ĉirkaŭkalkuli el la fino de la Krizo de la Romia Imperio de la Tria Jarcento (ĉ. 235 – 284) ĝis, en la Oriento, la islamaj konkeroj en la mezo de la 7a jarcento. En Okcidento la fino venis pli frue, kun la starto de la Alta Mezepoko tipe metita en la 6a jarcento, aŭ eĉ pli frue en la okcidentaj bordoj de la Imperio.
Sudokcident-amazonaj humidaj arbaroj
Ekoregionoj
La sudokcident-amazonaj humidaj arbaroj ampleksas kvar ekoregionojn: La humidajn arbarojn de sudokcidenta Amazonio, la humidajn arbarojn de Juruá-Purus, la humidajn arbarojn de Purus-Madeira, kaj la humidajn arbarojn de Madeira- Tapajós.
William Blackstone
Sir William BLACKSTONE (10a de Julio 1723 – 14a de Februaro 1780) estis angla juristo, juĝisto kaj dekstrema "tory" politikisto de la 18-a jarcento. Li estis fama ĉefe pro la verkado de Commentaries on the Laws of England (Komentaroj (aŭ komentario) pri la leĝoj de Anglio). Naskiĝinta en mez-klasa familio en Londono, Blackstone estis edukita en la Charterhouse School antaŭ matrikuliĝi en la Pembroke College, Oksfordo, en 1738. Tie li studis juron kaj okupis diversajn postenojn en la kariero de juraj studentoj. Post mallonga ekkariero kiel advokato, Blackstone ege implikiĝis en universitata administrado, kaj iĝis kasisto, trezoristo kaj administristo la 28an de Novembro 1746 kaj Senior Bursar (veterana administristo) en 1750. Blackstone estas konsiderata responsa pri la kompletigo de la Biblioteko Codrington kaj de la konstruaĵo Warton, kaj pri la simpligo de la kompleksa trezorsistemon uzitan de la "college". La 3an de Julio 1753 li formale lasis sian praktikon kiel akvokato kaj anstataŭe eniris en serio de prelegoj pri angla juro, nome la unua kiu faris tion. Tiuj estis tre sukcesaj, kaj havigis al li totalon de 453 pundoj (kio estus 71 000 en 2021), kio rezultis en la publikigo de An Analysis of the Laws of England (Analizo de la leĝoj de Anglio) en 1756, kiu ripete forvendiĝis kaj estis uzita kiel levilo por siaj postaj verkoj.
Malfrua Antikveco
La Romia Imperio suferis konsiderindajn sociajn, kulturajn kaj organizajn ŝanĝojn komence per la regado de Diokleciano, kiu startis la kutimon disigi la Imperion en Orienta kaj Okcidenta duonoj regataj de multaj imperiestroj. Komence per Konstantino la 1-a, kristanismo estis farita leĝrajtigita en la Imperio, kaj oni fondis novan ĉefurbon en Konstantinopolo. Migrado de Ĝermanaj triboj disrompis la Roman regadon el la fino de la 4a jarcento antaŭen, kulmine en la eventuala Falo de la Okcidenta Romia Imperio en 476, kiu estis anstataŭita de la tiel nomitaj barbaraj reĝlandoj. La rezultanta kultura fuzio de Grek-romiaj, Ĝermanaj kaj Kristanaj tradicioj formis la fundamenton de la posta kulturo de Eŭropo.
La ĝenerala malpliiĝo de loĝantaro, teknologia sciaro kaj niveloj de vivo en Eŭropo dum tiu periodo iĝis la arketipa ekzemplo de la socia falo por verkistoj el la Renesanco ĝis ĵusaj tempoj. Kiel rezulto de tiu dekadenco, kaj la relativa malabundo de historiaj registroj el Eŭropo partikulare, la periodo el ĉirkaŭ la komenco de la 5-a jarcento ĝis la Karolida renesanco (aŭ eĉ ankoraŭ) estis iam pejorative referencata kiel "Malhela Epoko". Tiu termino estis abandonita de historiistoj: en historia fakularo de la lasta duon-jarcento, la fino de la Okcidenta Romia Imperio, la komenco de la Bizanca Imperio kaj la Alta Mezepoko estas pli kaj pli esti unuigitaj en la periodigo de la Malfrua Antikveco.
William Blackstone
La 20an de Oktobro 1759 Blackstone estis konfirmita kiel la unua Viner-a Profesoro de Angla Juro, kaj tuj implikiĝis en alia serio de prelegoj kaj en la publikigo de simile sukcesa dua traktaĵo, titolita A Discourse on the Study of the Law (Diskurso pri jurstuso). Profite de sia pliiĝanta famo, li sukcese revenis al la jur-praktikon kaj sukcesis, kio aliflanke sekurigis lian elekton kiel "tory" parlamentano el la "rotten borough" Hindon la 30an de Marto 1761. En Novembro 1765 li publikigis la unuan el kvar volumoj de Commentaries on the Laws of England, konsiderata lia magnum opus (ĉefverko); la kompleta verko havigis al Blackstone 14 000 pundojn (1 961 000 de 2021). Post ripetaj malsukcesoj, li sukcesis ricevi nomumon kiel juĝisto de la tribunalo "Court of King's Bench" la 16an de Februaro 1770, kion li lasis por anstataŭi Edward Clive kiel juĝisto de la tribunalo "Common Pleas" en la 25a de Junio. Li restis en tiu posteno ĝis sia morto, la 14an de Februaro 1780.
La kvar-voluma Commentaries de Blackstone estis planita por havigi kompletan trarigardon de la angla juro kaj estis tre ripete republikigita en 1770, 1773, 1774, 1775, 1778 kaj en postmorta eldono en 1783. Represoj de la unua eldono, intencitaj por praktika uzado pli ol por antikvaĵa intereso, estis publikigitaj ĝis la 1870-aj jaroj en Anglio kaj Kimrio, kaj laborversio de Henry John Stephen, unufoje publikigita en 1841, estis represita ĝis post la Dua Mondmilito. En Usono, la Commentaries influis super gravuloj kiel Alexander Hamilton, John Marshall, James Wilson, John Jay, John Adams, James Kent kaj Abraham Lincoln, kaj restis ofte citita en la decidoj de la Supera Kortumo.
Gliredoj
Nomenklaturo
Pri la scienca nomo de la familio estas iom da konfuzo, ĉar aparte en la anglalingva literaturo estas uzata la sinonimo Myoxidae. Tio baziĝas sur la nomado de la gliro, kies genro Glis ofte ankaŭ estis nomita per Myoxus. Wilson & Reeder argumentis, ke la genronomo Glis estus aperinta en verko kun nebinominala nomenklaturo kaj tial nevalida. Multaj aŭtoritataj verkoj aliĝis siatempe al ĉi tiu opinio. En la jaro 1998 ICZN finis ĉi tiun kverelon per arbitracio. En la kazo 1894 ĝi klarigis Glis kiel la validan nomon. Sekve estas ankaŭ Gliridae la ĝusta familia nomo. La uzo de Myoxus kaj Myoxidae estas tial finfine malaprobita.
Remado
Monda rempokalo
Internacia serio de regattoj aranĝita de FISA. Ĝi konsistas el tri regattoj inter aprilo kaj julio. Oni uzas ĝin kiel preparo pri la Olimpiaj Ludoj kaj monda ĉampionumo. Ĝi okazis ekde 1997.
Gliredoj
Sistematiko
(N.B.: † signas formortinta genro aŭ specio)
Remado
Monda rempokalo
Aliaj konataj regattoj estas interalie:
Tempokurumo
En la alia maniero, la kontraŭhorloĝaj tempokurumoj, la boatoj startas unu post la alia. En tiuj nur gravas la temporezulto, kiu difinas la rangon de teamo. Tia disvolvomaniero estas ofte tie uzata, kie la akvosupraĵo ne estas sufiĉe larĝa por pluraj koridoroj. Konata tiaspeca kurumo estas la Head of the River Race sur la sama parto de la Tamizo kiel la Boat Race.
Maratona remado
Ekzistas kelkaj longegaj regattoj, kiuj pro siaj longeco ne vere estas maratono. Ekzemploj estas la 160km-longa Tour du Lac Léman à l’Aviron sur la lago Lemano aŭ la 210km-longa Elfsteden Roeimarathon en Frislando. Por tiaj konkursoj oni uzas ekskursboatojn kun stiristoj.
Rekordoj
Pri remado ne ekzistas oficialaj rekordoj, ĉar la tempoj tro dependas de eksteraj influoj kiel vento kaj akvofluo. Tamen FISA disdonas liston pri la plej bonaj tutmondaj tempoj de la 2.000 metroj vego. La plej bona tempo por virino en solopa boato estas 7:07,710 minutoj. Tio egalas al mezuma rapdio de 16,8 km/h. La plej bona tempo de vira unuremila okopo - la plej rapida kategorio - estas 5:18,680 minutoj, kiu egalas al mezuma rapido de 22,6 km/h.
Ekskursa remado
Krom konkursoj ankaŭ ekskursoj ludas gravan rolon. La ekskursoj povas esti unu- aŭ plurtagaj. Ilin organizas kluboj nur por siaj klubanoj aŭ ili estas eventoj por multaj kluboj kiel la Vezero-Maratono. Oni uzas la fluon de rivero por pli facile antaŭenmoviĝi. Tiel estas ebla remi multe da kilometroj ene de tago. Elemento de remekskurso ofte estas kluzi la boaton. Dum plurtagaj ekskursoj oni povas tendumi aŭ tranokti en hotelo aŭ boatodomo de alia klubo. La ekskursboatoj havas spacon por pakaĵo aŭ manĝaĵo. La remantoj ne havas fiksan pozicion, do por ripozo remanto kaj la stiranto povas ŝanĝi siajn poziciojn.
Sano kaj sekureco
Remado estas sporto, kiu ekzercas ĉiujn ĉefajn muskologrupojn. Oni uzas proksimume 80 procentoj de sia muskolmaso. La plejparto de la forto venas el la kruromuskoloj, cetere oni ankaŭ ekzercas brako-, dorso- kaj ventromuskolojn. Remado estas sporto en kiu on ne libere spiras. La nombro de spiroj kongruas kun la remilosvingoj. Dum malgranda peno sufiĉas spiri po unufoje por ĉiu svingo. Kiam la peno tro grandiĝas oni kutime enmetas duan spiron dum la senŝarĝa fazo. La kongruo helpas transporti la forton de la kruroj tra la korpo.
Pro la grando de la uzata muskolmaso, remado ankaŭ estas peno por la sangocirkula sistemo. Tial ĝi ne etas rekomendinda sporto por homoj kun malsano de la sangocirkula sistemo. Internacie sukcesaj remistoj havas korograndon de 1100 ml ĝis 1500 ml (mezuma persono havas 700 ml ĝis 800 ml). Tia granda koro povas pumpi 40 litroj/minuto (ĉe mezuma viro: 20 litroj/minuto). La maksimuma absoluta oksigeno-enpreno estas inter 6000 ml/min kaj 7000 ml/min. Tiu valoro pleje kongruas kun la korpopezo. Ĉar la boato portas la pezon de remistoj kaj remisto ne devas porti sian pezon mem ekzemple per siaj kruroj, estas avantaĝo kiam oni estas tre peza.
Ĝi ankaŭ estas sporto en kiu vundoj preskaŭ ne okazas. Malbona remteĥniko tamen povas konduki al doloro en korpopartoj, se oni ekzemple tenas la remilojn per fleksita manartiko aŭ la dorson kurba. Pro tonda ŝarĝado inter la haŭto kaj la tenilo, kaloj kaj haŭtvezikoj estas ordinara okazaĵo por komencantoj aŭ post trejnadopaŭzo. Se oni regule remas la haŭto alkutimiĝas al tiu ŝarĝado. Renversiĝo de boato povas esti danĝera situacio. Tiam estas konsilinda resti ĉe la boato. Hipotermio en tro malvarma akvo aŭ dronado pro forta fluo ekzemple ĉe vejro povas minaci la vivon de remistoj. Sed ne ekzistas statistikoj pri tio, ĉar ĝi okazis nur tre malofte.
Koło
Koło [koŭo] estas urbo en la administra provinco (historie vojevodio) Grandpollando de Pollando. Ĝi apartenas al samnoma komunumo kaj estas la administra centro de ankaŭ samnoma distrikto Koło. Fine de en la urbo vivis.
Historio
La urbo estis kreita de pola reĝo Kazimiro la 3-a (Pollando) kaj ĝi ricevis en la jaro 1362 la urborajtojn, kaj de tiam la urbo Koło estis nomata la reĝa urbo kaj tie de la 15a ĝis la 18a jc okazadis la Sejmetoj de Grandpolio. Unu el la plej gravaj eventoj en historio de Pollando okazis somere 1468 ĝuste en Koło, tiam okazis tie la unua plena Sejmeto de Vojevodio kun la persona ĉeesto de pola reĝo Kazimiro la 4-a (Pollando-Litovio) kaj tiam oni elektis la lokajn parlamentanojn por la unua plena pola parlamento nomata Sejmo de Krono de la Regno de Pollando kun partopreno de parlamentanoj elektitaj en Sejmetoj de ĉiuj Vojevodioj (provincoj) - ĝi okazis oktobre 1468 en Piotrków Trybunalski.
Roseto degli Abruzzi
Roseto degli Abruzzi estas komunumo de Italio.
Konspiro de Omsk
La konspiro de Omsk estis konspiro interligita la 24-an de junio 1833 de polaj ekziligitoj en Siberion en Omsk.
Iniciatintoj de la konspiro estis la soldatoj de punaj batalionoj Franciszek Ksawery Szokalski kaj Władysław Drużyłowski, kaj ankaŭ pastro Jan Henryk Sierociński preparis komunan fuĝon de la ekziligo helpe de lokaj kirgizoj; ili ankaŭ kalkulis je helpo de ribelintaj soldatoj kaj ekziligitaj rusoj. Oni planis konkeron de Omsk, kaj ankaŭ marŝon suden al Buĥaro. La konspirintoj ligis kontaktojn kun reprezentantoj de kazaĥaj regantoj.
Denuncantoj de la konspiro asertis, ke la konspirintoj strebis al forŝiro de tiuj ĉi teritorioj de la Rusia Imperio. Enketado pri la konspiro daŭris pli ol tri jarojn. Oni arestis kaj enketis centojn de personoj. La 1-an de septembro 1835 armea tribunalo de Omsk verdiktis i.a. 25 mortopunojn. La ekzekuton de Jan Henryk Sierociński, kiun oni faris en Omsk la 7-an de marto 1837, kiam oni aljuĝis al li punon de 6 mil baston-batoj, memorigis Lev Tolstoj en sia rakonto Pro kio?.
Orgenmuziko
Unua florepoko
La komenco de skribe fiksita muziko por orgeno situas en la mezepoko Kiel plej malnova, skribe postlasita orgenmuziko oni konsideras la muziko el la„Kodekso Robertsbridge“ (apendico ĉ. 1350). Kelkaj malmultaj fontoj devenas el la gotika epoko, ekz. la kodekso de Faenza (ĉ. 1420), la orgenpecoj el la predikokolekto el Winsen (1431), la orgentabulaturo de Oldenburg de magistro Ludolf Lying (1445) kaj la tabulaturo de Adam Ileborgh el Stendal (1448). El la epoko de fundamenta ŝanĝo de la muziko ekde la mezepoko al la renesanco devenas la por tiamaj cirkonstancoj tre ampleksa Buxheimer Orgelbuch (orgenlibro de Buxheim, 1460/1470). <br clear="all" style="clear:both;" />
Dum la baroko la orgenmuziko trapasis sian duan kulminon. La tiutempe plene perfektigitaj, laŭregione tre diferencaj orgentipoj sekvigis respektive multspecan kaj same varian orgenmuzikon. Orgenmuziko el la barokepoko estas ankoraŭ nuntempe fiksa ero de multaj orgenkoncertoj, kion kaŭzas, ke el tiu tempo multaj fontoj, sed ankaŭ kelkaj orgenoj, transdaŭris ĝis hodiaŭ. La plej famaj reprezentantoj el ĉi tiu epoko estas Dietrich Buxtehude (1637–1707) kaj Johann Sebastian Bach (1685–1750) en la nord- kaj mezgermana regiono, Johann Pachelbel (1653–1706) kaj Gottlieb Muffat (1690–1770) en la suda Germanio, François Couperin (1668–1733) en Francio kaj Juan Bautista José Cabanilles (1644–1712) en Hispanio. <br clear="all" style="clear:both;" />
Dua florepoko
Famaj komponistoj de la klasika muziko kiel Wolfgang Amadeus Mozart (1756–1791) aŭ Ludwig van Beethoven (1770–1827) preskaŭ nenion komponis por la orgeno. Mozart tamen foje ludis orgenon. Kiam finiĝis la barokepoko meze de la 18-a jarcento, la intereso pri orgenoj ege malpliiĝis. post longa paŭzo dum la klasikisma epoko la orgenmuziko travivis sian trian kulminon en la epoko de la romantikismo, en kiu krom la revekiĝinta intereso pri malnovaj formoj ligataj kun la nova tonlingvo ankaŭ evoluis la simfonia orgenmuziko. Plej famaj reprezentantoj ĉiepokaj estas i.a. Felix Mendelssohn Bartholdy (1809–1847), Johannes Brahms (1833–1897) kaj César Franck (1822–1890). Max Reger (1873–1916) evoluigis surbaze de ĉi tiuj histroiaj fundamentoj sian propran, malfruromantikisman-ekspresivan, ĝisirantan al la limoj de la maĵor-minor-tonaleco. La plej fama komponisto de simfonia orgenmuziko estas Charles-Marie Widor (1844–1937).
Tes (rivero)
La rivero Tes (mongole Тэс гол; tuve Тес-Хем) estas rivero en Mongolio kaj la respubliko Tuvio de la Rusia Federacio. Ĝi fontas en la Ĥangaj-montaro de Mongolio, fluas norden al la respubliko Tuvio, sed poste revenas al Mongolio kaj fine enfluas la lagon Uvs Nuur, kiu prenas la plejparton de sia akvo el la rivero. La plena riverlongo estas 568 km, el tio 430 en Mongolio, tiel ĝi estas la dek-unua plej longa rivero de Mongolio.
Orgenmuziko
Orgenregionoj
Dua distingokriterio estas la orgenregiono, ĉar orgenmuziko, ofte ligita kun sia naskoloko, ricevas sian inspiron per certaj instrumentoj aŭ instrumentotipoj el la region.
Funkcioj de la orgenmuziko
Tria distingokriterio estas la diferenco inter „profana“ kaj „sakrala“ orgenmuziko. Kiel sakrala orgenmuziko validas, kion oni ludas kadre de religiaj ceremonioj aŭ kio baziĝas sur religia kanto. Al tio apartenas, ekz. escepte de nur malmultaj, orgenmuziko, kiun oni ludas kadre de kristana diservo. Kiel profana orgenmuziko validas muziko sendependa de religio, ekz. la antikva orgenmuziko sur la akvorgeno, la aranĝaĵoj de dancoj kaj profanaj kantoj en la renesancepoko, kiujn oni kutime muzikis sur hejmorgenoj, pozitivoj kaj rigaloj, aŭ ankaŭ la akompanaĵo de mutaj filmoj sur kinorgeno.
Sur la tereno de la sakrala orgenmuziko kutimas diferencigo inter „ĥoralligita“, do baziĝanta sur sakrala kanto, kaj „libera“ literaturo.
Solista orgenludado
La solokomponaĵoj estas la plej arta ostentacio de orgenisto. Ekde la barokepoko iliaj plej gravaj formoj estas: preludo, tokato, fantazio, voluntario, tiento, ĉakono, pasakaljo, riĉerkaro, fugo, variacioj, suito, sonato, triosonato kaj orgensimfonio; je kio ankaŭ ofte troviĝas kombinaĵoj de fugo kun antaŭa plua peco (ekz. preludo, tokato aŭ fantazio). Ĉi tiujn orgenaĵojn oni nomas „libera“ orgenmuziko, ĉar ili baziĝas sur temoj, kiujn la komponisto libere verkas. Krome ekzistas ĥoralligitaj komponaĵoj pri liturgiaj temoj: gregoriaj ĉantoj respektive protestantaj kaj katolikaj ekleziaj kantoj, kiuj parte ankaŭ estas komponitaj laŭ la antaŭe priskribitaj formoj. Ofta formo de la orgenaranĝo de plejofte protestanta eklezia kanto estas la ĥoralpreludo.
''Vd. ankaŭ: Listo de orgenkomponistoj''
Improvizado
La improvizado estas intime ligita kun la orgeno. Tio rilatas kun tio, ke muzikisto sole, do sen kunagado de aliaj instrumentoj, povas ludi plurvoĉan improvizaĵon. Aliflanke improvizado estas bona ebleco por muzikisto konatiĝi kun nekonata orgeno, sen esti limigita per sonidealoj, kiujn ja entenas komponitaj orgenaĵoj.
La improvizado estas gravega por la sakrala muziko kaj pro tio fiksa ero de la eklezimuzikista instruo; Ĝi estas ankaŭ en ĥoralpreludoj kaj intonacioj fiksa ero de la liturgia orgenludado kaj ekestis el la prefere funkcionalaj postuloj al la muziko en la diservo.
''Vd. ankaŭ: Liturgia orgenludado''
En la profana orgenmuziko improvizado estas de ĉiam estas akompananto de la orgenmuzikado. Ekzemplo por tio estas la muzika fonkolorigo de silentfilmoj sur la kinorgeno. Je tio preskaŭ ĉiam estas improvizata, kion la muzikisto devas efektivigi paralele kun la sinrula filmo. Tio normale nur eblas, kiam la muzikisto jam konas la filmon.
Plej famaj reprezentantoj de improvizado estas Marcel Dupré (1886-1971), Charles Tournemire (1870-1939), Pierre Cochereau (1924-1984), Pierre Pincemaille (1956-2018).
Ĉambromuziko kaj orkestro
La orgeno en la jen priskribita formo ne grave rolas en la ĉambra muziko. Malgrandaj orgenoj estas disvastigitaj ekde la baroko precipe kiel baso-kontinua-instrumento. Orkestromuziko kun orgeno estis flegata unue en la baroko, aparte en la orgenkonĉertoj de Georg Friedrich Händel, pli malofte en la klasika epoko, kaj sporade dum la romantiko – en la lasta kazo por doni al la orkestroj, dumfine de la 19-a jarcento pli kaj pli gigantiĝintaj, pli da sonkolora varieco kaj pliigi la tonamplekson ĝis en la subkontraoktavon (32′-registro de la orgeno).
Ĵazo
Pli kaj pli ofte oni ludas sur preĝeja orgeno ankaŭ ĵazon, kvankam tio pro la ofte resonema akustiko en preĝejonavoj, kiuj kontraŭstaras la akcenteman ludadon, estas ligita kun specialaj problemoj. Barbara Dennerlein ĉitempe estas la plej konata ĵazorgenistino. Sed ankaŭ „klasikaj“ eklezimuzikistoj utiligas precipe dum la liurgia ludado de Novaj Sakralaj Kantoj, sed ankaŭ je komponaĵoj aŭ improvizadoj elementojn de ĵazo.
Notacio
Aktuala orgenmuziko kutime estas notita kun tri linioj po sistemo. La superaj du linioj prezentas la manualludon same kiel pianonotoj notitaj en violon- kaj basklefo, kaj la tria linio enhavas la notojn por la pedalludado, ĉiam notitajn en basklefo. Ĉe simplaj ĥoralaranĝo kutimas ankaŭ notacio sur dulinia sistemo (samkiel ĉe pianomuziko). Kiujn tonojn tiam oni ludu per pedalaro, aŭ ne estas destinite aŭ tamen facile ekkoneble, kio plejofte ĝustas por la plej malalta voĉo. Je ne ĥorale ligitaj orgenaĵoj dulinia notacio indikas senpedalaran ludadon. Se je tiel notitaj pecoj la plej malalta voĉo tamen tute aŭ parte realigendus perpedale, tio estas adekvate indikata. Je baroka orgenmuziko en dulinia moderna notacio singardemo estas konsilinda. Povus ekesti la impreso, ke la plej malalta voĉo realigendus pedale, ĉar la peco aliakaze ne plu estas ludebla sur moderna instrumento. Fakte tiaj pecoj kun mallonga oktavo estas senpedale ludeblaj. Je ibera orgenmuziko el la barokepoko ĉi tio estas malmultescepte normala. Sur modernaj instrumentoj estas helpe, kroĉi la pedalaron sen propraj registroj al tiu manualo, kiu entenas la basvoĉon, kaj - kiom necese - ludi la tonojn surpedale.
Imre Barna Balázs
BALÁZS Imre Barna (bala:ĵ) estas hungara pentristo naskita en Târgu Mureș la 26-an de marto 1976. Li vivas en Budapeŝto.
Óbánya
Historio
La loko estis loĝata jam en la mezepoko, tamen kiel memstara vilaĝo menciiĝis unuafoje nur en 1773 en germana formo "Alte Glashütte". En 2001 la germanoj estis 30 %. Vilaĝservoj estas aŭtonomio de germanoj, vendejo, drinkejo, glaciaĵejo, migra poŝto.
Guy Pervillé
Guy Pervillé, naskiĝinta en 1948 en Oise (departemento) estas franca historiisto, specialisto pri la kolonia Alĝerio, la alĝeria naciismo, kaj la Alĝeria Milito de Sendependeco,.
Hasenmoor
Hasenmoor estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Segeberg de la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. La teritorio estas parto de la komunumaro Kaltenkirchen-Land, administra ligo de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kies administra centro estas la urbo Kaltenkirchen, kiu tamen mem ne apartenas al la komunumara teritorio.
Mandinka lingvo
Skribsistemo
Ambaŭ la latina kaj la araba alfabetoj estas uzataj por skribi la mandinkan. La unua estas la oficiala, sed la dua estas pli vaste uzita kaj pli antikva. Ankaŭ la intermandea skribsistemo N'Ko, la nokoa, elpensita en 1949, estas ofte uzita en la nordoriento de Gvineo kaj en limaj komunumoj en Ebur-Bordo kaj Malio.
En la latina alfabeto, c estas /t͡ʃ/; ŋ, /ŋ/; kaj ñ, /ɲ/. La literoj v, x, z kaj q ne estas uzitaj. La vokaloj estas samaj kiel en Esperanto kaj duobliĝas por indiki longecon aŭ por distingigi vortojn kiuj estas samsonaj.
En la araba alfabeto oni ne uzas kromajn literojn (aparte ol, malofte, kroman vokalmarkon por e), sed kelkaj literoj estas elparolitaj malsame ol en la araba.
Eksteraj ligiloj
Informretejo pri la madinka en 9 diversaj lingvoj (mankas Esperanto)
Kanto en la madinka lingvo, YouTube
Vombatformaj
Vombatformaj (vombatiformes) estas unu el tri subordoj de Diprotodontia, plej granda ordo de marsupiuloj. La subordo iam estis multe pli vaste disvastigita ol nun. Kvin el sep konataj familioj de ĝi nun estas formortintaj. Restas nur familio Phascolarctidae aŭ Faskolarktedoj, kun nur unu travivanta specio Phascolarctos cinereus (Koalo), kaj Vombatidae aŭ Vombatedoj, kun tri specioj de vombatoj.
El formortintaj familioj notinda estas familio Diprotodontedoj, al kiu apartenis diprotodono, verŝajna fonto por indiĝena mitologia monstro bunjipo.
La subordo Vombatiformaj je siaj proksime rilataj specioj de kompakta korpa formo kontrastas kun aliaj du subordoj de Diprotodontia: Makropodiformaj (kanguruoj, valabioj kaj kvokaoj) kaj Phalangeriformes aŭ Falangeriformaj (diversspecaj posumoj). Malsimile al ili, koaloj kaj vombatoj estas sufiĉe proksime rilataj kaj biologiistoj kredas, ke ilia komuna praulo eble vivis dum Kenozoiko.
Klasado
Subordo Vombatiformaj
Gößnitz
Gößnitz estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Altenburger Land de la federacia lando Turingio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
jarcentoj 13-a ĝis 19-a
Gößnitz menciitis unuafoje en 1253 kiel senpera regna ministra kavalirbieno. Supozatas setliĝo soraba pro slava origino de la urbonomo. Ekde 1328 estis Gößnitz sub la regado de Margraflando Meißen kaj en 1554 ĝi ene de la Administradujo de Altenburg venis en la manojn de la ernestidoj de dinastio Wettin. En 1413 parte kaj en 1519 komplete multajn posedaĵojn havis ankaŭ la Georgo-konvento de Altenburg kion heredis post Reformacio aŭtomate la landaj suverenoj. En 1494 konsekritis la hodiaŭ videbla kirko kiu staras sur la fundamentoj de pli malnova preĝejo el ligno. La unua luterana paroĥestro estis Simson Cellarius aktivante inter 1525 kaj 1544. Estante (ekde 1488 dokumentita) tribunala sidejo por pli ol 16 vilaĝoj Gößnitz rapide evoluis kaj ricevis en 1488 diversajn privilegiojn pri likvaĵelverŝado, bierfarado kaj metiistumado. Promociiĝo je foireja centro estis en 1672 kaj en 1718 finfine ĝi deklaritis urbo kontraŭ akraj protestoj de najbaraj Altenburg kaj Schmölln. Tio ebligis aliajn privilegicedojn ekz. komerce pri la establo de gildoj. Tamen restis kiel administrantoj simplaj juĝistoj kaj kavaliroj kio netipis por urboj. Kompletiĝo urbeca administrade venis ne antaŭ la jaro 1874-a. La urbo apartenis al la jenaj duklandoj: Saksio (1554-1572), Saksio-Vajmaro (1572-1603), Saksio-Altenburg (1603-1672), Saksio-Gotao-Altenburg(1672-1826), Saksio-Altenburg (1826-1918; ene de Orienta distrikto ĝis 1900 kaj poste ene de Ronneburg-distrikto).
La frua konekto al fervojo en 1844 en la direktoj de Leipzig kaj Plauen (linio inter Leipzig kaj Hof), kion sekvis servoj al Chemnitz en 1858 (tra Glauchau-Schönbörnchen) kaj al Gera en 1865, igis la urbon vera trafiknodo. La tiel tuj ekinta industriigo efektivigis la estiĝon de pumpfabriko, teksejoj, fabrikoj pri maŝinoj, ludiloj kaj butonoj.
jarcento 20-a
En 1918 Gößnitz iĝis parto de Liberŝtato Saksio-Altenburg, kiu mem en 1920 ekturingiiĝis. La respondeca subdistrikto estis ekde 1922 Landkreis Altenburg. Teritoriŝanĝetoj en la 15.3.1928 inter Saksio kaj Turingio koncernis Untergötzenthal (kiu saksiiĝis) kaj la ĝistiama eksklavo Kauritz. En la 1920-aj jaroj estis ege sentebla manko de loĝejoj kiun la politikistoj alfrontis konstruigonte blokojn en nordaj areoj. La kooperativaj domoj starigitis fare de Baugenossenschaft Gößnitz S.A.: hejmo konstruita inter 1929 kaj 1932 damaĝitis per akvego en 1941.
En 1926, 1928 kaj 1929 okazis en Gößnitz la motocikla konkurso Dreiecksrennen ĝis Ponitz kaj tra Guteborn reen al Gößnitz. Ties nomo ŝuldiĝas al la triangula formo de la linio. En 2009 oni okazigis nostalgian ĉampionadon kun pli ol 100 partoprenantoj originaj ĉefe el najbaraj regionoj: maŝinoj konstruitaj post 1970 ne povis uziĝi.
Dum la Dua mondmilito la stacidomo gravis por ŝarĝoj de eroj aviadilaj kaj tankaj. La loka fabrikanto Max Jehn akuzitis pro armea manipulado kaj defetismo kaj ekzekutitis en Brandenburg an der Havel: por li nomitis strato en Gößnitz. Ĉefe estis en Gößnitz ne tute 30 agnoskitaj viktimoj de nacisocialismo. Pri anonima koncentrejano kiu mortpafitis en printempo 1945 ĉestacidome memoras ŝtono sur la tombejo. En la 14.4.1945 venis la liberiĝo de la nacisocialisma reĝimo fare de Usona Armeo. Reokupiĝo fare de la sovetanoj estis en la 1.7.1945.
En 1952 okaze de la dua distrikta reformo de GDR aboliciitis la historiaj landoj. Gößnitz tiam iĝis parto de Distrikto Leipzig. Reveno al Turingio estis en 1990, komence ene de Distrikto Schmölln, ekde 1994 de Distrikto Altenburger Land.
Vidindaĵoj
Regionhistoria muzeo de Gößnitz
Taquarituba
(oficiale Município de) estas municipo en la subŝtato San-Paŭlio de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Itapetininga kaj en la mikroregiono Itapeva. Laŭ la stato de en la municipo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
Bet-El
Bet-El, en la hebrea lingvo (בית אל), "Loĝejo de Dio", estas la nomo de la kanaana urbo de la antikva regiono Samario, situanta en la centro de Kanaano, nordokcidente de Ai ĉe la vojo de Sikem, je 30 kilometroj sude de Silo kaj je 16 kilometroj norde de Jerusalemo. Bet-El estas la dua urbo plej menciita en la Biblio.
En ĉi tiu loko estis tie, kie Abrahamo konstruis altaron kiam li atingis unuafoje Kanaanon (Genezo 13:3). Tie Jakobo vidis ŝtuparon en vizio kies ekstremo tuŝis la ĉielon kaj la anĝeloj supreniris kaj malsupreniris, Genezo 28:10-19.
Bet-El estis pilgrimejo dum la vivo de la profeto Samuel, kiu tie juĝis la popolon kaj estis tie kie Debora estis enterigita, la vartistino de Rebeka, edzino de Isaak.
Sankta Kompanio
La Sankta Kompanio (Santa Compaña) estas antikva mita kredo en kampara nordokcidento de Hispanio (plej specife Galegio kaj Asturio). Ĝi kundividas similecojn kun la eŭropa legendo Sovaĝa Ĉasado, hordo da fantomoj vestitaj kiel ĉasistoj, kiuj kune kun ĉevaloj kaj ĉashundoj trairis la ĉielon.
Oni ankaŭ nomas ĝin estantigua (el latino hostis antiquus, "antikva gastiganto"), rolda aŭ güestia [gŭestja], astura vorto kiu signifas gastiganton.
Priskribo
Oni trovas malsamajn versiojn pri la aspekto de la Sankta Kompanio, sed la populara kredo parolas pri procesio de fantomoj aŭ turmentataj animoj, kiu vagas de vilaĝo al vilaĝo post meznokto. Ĉiuj fantomoj portas blankajn kapuĉohavajn vestaĵojn kaj longajn kandelojn.
La marŝadon gvidas vivanta homo, kiu portas mane krucon aŭ kaldronon da benita akvo. Eĉ se oni ne ĉiam kapablas vidi la animojn, oni diras ke la malvarma brizo kreata de ili plenas de vaksa aromo pro la lumantaj kandeloj. La vivanta gvidanto de la procesio estas altirita de supernatura forto aŭ mistera malbeno, kiu igas ilin eliri ĉiunokte kaj marŝi tra arbaroj kaj vilaĝoj, sed kiam la mateno alvenas, tiu homo memoras neniom pri la sperto, nur restas laceco, kvazaŭ li/ŝi ne dormis sufiĉe bone. Tial, ĉar la homo ne konscias pri sia stato aŭ siaj agoj, li/ŝi ne povas rifuzi la taskon gvidi la Sanktan Kompanion ĉar la malbeno metas ilin en trancostaton ĉiunokte, ĝis la procesio finiĝas kaj la gvidanto revenas al sia lito.
La homo kiu gvidas la procesion povas esti aŭ viro aŭ virino, ĉi tio dependas de tio, ĉu la patrono de la loka paroĥo estas vira aŭ ina. La celo de la Sankta Kompanio estas, laŭdire, anonci venontan morton kaj viziti la hejmojn de la mortontojn, simile al tio, kion faras la irlanda Banŝio.
Protekto
La gvidanto nur povas liberiĝi de la malbeno se la procesio renkontas alian homon dumvoje. La gvidanto pasigas aŭtomate la krucon aŭ kaldronon al tiu homo, restante do libera de la malbeno kaj donante ĝin al aliulo. Se la gvidanto ne kapablas pasigi la malbenon al alia homo, post iuj semanoj li/ŝi paliĝos, maldikiĝos kaj finfine mortos. Kiam tio okazas, la homo ricevas la malbenon senscie.
Povilas Stašys
Povilas Stašys (naskiĝis la en distrikto Kupiškis, mortis la  en Kaunas) estis instruisto kaj esperantisto.
Sankta Kompanio
Protekto
Laŭkrede tiu, kiu vidas la Sanktan Kompanion kaj ne volas iĝi gvidanto, devas rapide desegni sur la tero cirklon per kreto, preĝi, respondi "mi havas jam krucon" kiam la gvidanto etendas la brakojn por doni la krucon, kruci la brakojn aŭ fari diversajn mangestojn.
Povilas Stašys
Vivo
En 1923 li finis la porinstruistan seminarion kaj eklaboris en elementa lernejo. Post la milito, laborante en lernejo, li samtempe studis en Instituto por Instruistoj kaj finis ĝin en 1950. Kiel instruisto li laboris 17 jarojn en elementa lernejo kaj 23 jarojn en mezlernejo.
Salle
Salle estas komunumo de Italio.
Zakeria Ŝirazi
Zakeria Ŝirazi naskiĝinta en 1941 estas bangladeŝa gazetisto, tradukisto kaj beletrosciencisto. Liaj prapatroj migris de la urbo Ŝirazo en Irano kaj instaliĝis en Huglio proksime de Kalkato.
Li studis en la universitato de Dako, kie li konatiĝis kun rondo de junaj poetoj kaj verkistoj, pli poste konotaj kiel la "generacio de l’sesdekaj jaroj". Ŝirazi verkis kaj en la bengala kaj en la angla. Li publikigis tradukojn, eseojn, recenzojn en diversaj ĵurnaloj kaj revuoj. Li alangligis Only One Life To Live, Folk Tales of Bangladesh (en kunlaboro), Collected Poems of Abid Azad, Collected Poems of Rezauddin Stalin. Li albengaligis la romanojn de James Joyce A Portrait of the Artist As a Young Man, kaj Ulyses.
Ŝirazi estas ano de la Bengala Akademio. Recenzisto, kiu persone konas lin, diras, ke li estas meditema, solema viro, sed kiam li estas superregita de la tipe bengala fervoro por adda (malstreĉa subsuna babilado pri io ajn kaj ĉio ajn) li iĝas malfermkora kaj gajula kaj alportas klaĉaĵojn samtempe humuraj kaj lumigaj. Li estas fundkora pesimisto kaj kredanto je la Sisifa vanteco de vivo.
Anney
Anney (ankaŭ: Aney) estas vilago de la komunumo Dirkou en Niĝero.
La oazo situas en la nordoriento de la lando en la valo Kaouar en la dezerto Ténéré. La vilaĝo situas ĉirkaŭ malnova fortikaĵo sur roka monteto La plej multaj domoj estas kabanoj el palmfolioj. En la ĝardenoj kreskas daktilpalmoj. La germana esploristo de Afriko Gerhard Rohlfs atingis Anney („Anay“) en la jaro 1866. La vilaĝo havis tiam laŭ lia priskribo 100 ĝis 150 malaltajn domojn kaj kabanojn kun pli ol 500 loĝantoj. La germana afrikesploristo Gustav Nachtigal vizitis Anney („Anai“) en la jaro 1869/1870. Li taksis la tiaman nombron de loĝantoj je 180, kaj en la 100 loĝejoj povus vivi 400 personoj. La vilaĝo havis 525 loĝantojn en 143 matrumaj unuoj en popolnombrado de 1988, 1058 loĝantoj en 229 matrumaj unuoj ĉe popolnombrado de 2001 kaj 651 Einwohner en 120 unuoj ĉe popolnombrado 2012. La loĝantoj konsistas el Guézébida, kune kun kanuroj kaj tubuoj.
Sándor Kovács (biologo)
KOVÁCS Sándor estis rumania hungara biologo, instruisto, fakmuzeologo naskita en Sâncraiu (Ilieni) la 20-an de februaro 1928 kaj mortinta en Sfântu Gheorghe la 26-an de februaro 1984.
Kariero
Sándor Kovács diplomiĝis pri biologo-kemio en la Universitato Bolyai (1951). Li estis ano de Móricz Zsigmond Kollégium. Li instruis en Baraolt, poste en Sfântu Gheorghe, de 1961 li estis ĉefmuzeologo de la Székely Nemzeti Múzeum.
Andiast
Pri la komunumo
Andiast (en germana lingvo Andest) estas komunumo de la komunumaro Ruis kaj la distrikto Surselva en Kantono Grizono, Svislando. Ĝi havis 228 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.
Geografio
Andiast situas sur teraso teraso ĉe la norda flanko de la valo de Antaŭa Rejno. En nordo la komunuma teritorio etendiĝas ĝis al la kresto de la Glaursaj Alpoj, kie sur Hausstock situas sur alteco de 3158 m s.m. la plej alta punkto de la komunummo, ĉe la trilima punkto inter Andiast, Pigniu kaj Glaruso Sudo. Sudokcidente de Hausstock situas sur la komunuma teritorio la du glaĉeroj Gavriolas-Glaĉero kaj Fluaz-Glaĉero. Ĉe la orienta limo de la komunumo situas baraĵlago Lago de Pigniu. Al la komunumo krom la vilaĝo Andiast mem apartenas la setlejoj Curnengia, Ladinas, Cuolms d'Andiast, Ladral kaj la Alpopaŝtejoj Alp d'Andiast kaj Alp Dadens.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Andiast limas en nordo al Glaruso Sudo (GL), en oriento al Pigniu, en sudoriento al Rueun, kaj en sudo kaj okcidento al Waltensburg/Vuorz.
Trafiko
Andiast situas komplete flanke de la gravaj trafikvojoj. Mallarĝa kaj kurba veturebla vojo ĝin konektas kun Waltensburg/Vuorz. Al la publika transportreto la komunumo estas konektita per poŝtaŭtolinio al Ilanz.
Lingvoj
Oficiala lingvo, kiun parolas la plimulto de la loĝantaro (laŭ la popolnombrado de 1990 89%), estas la romanĉa.
Historio
Ĝis 1526 Andiast apartenis al la paroĥo de Waltensburg/Vuorz. Kiam dum la reformacio Waltensburg/Vuorz alprenis la novan kredon, Andias restis katolika kaj fariĝis aparta paroĥo.
La 8-an kaj 9-an de oktobro 1799 rusaj trupoj sub la gvido de generalo Aleksandr Suvorov fuĝis de la armeo de Napoleono trans Paniksopasejo al Grizono kaj pasante tra Andiast rabis la vilaĝon.
La Sagra
La Sagra estas komarko de la provinco de Toledo, Hispanio. Ĝi etendas el la okcidenta bordo de la provinco de Madrido al la urbo de Toledo. La toleda pordego de Bisagra estas la rekta alirejo de la provinca ĉefurbo al la komarko; ĉirkaŭ 1000 km² komponas ties areon, kiu limiĝas nordokcidente ĉe la baseno de la Guadarrama dum sudoriente la Taĵo fermas ties teritorion.
Golŝan-e-Raz
Golŝan-e-Raz ( [golʃæn ɛ ɾɑz], foje ankaŭ alilingve Gulshan-i Raz aŭ Golshan-e Raz) estas kolekto de poemoj verkitaj en la 14-a jarcento. Ĝi estas la plej grava kaj plej konata verko de Mahmud Ŝabestari. Golŝan-e-Raz estas persa titolo por Sekreta Rozĝardeno. La literatura ĝenro de la verko estas Masnavio kaj esprimas la mistikan pensadon de Ŝabestari pere de rimoj. Ĝi celas promocii etikajn konceptojn, la nocion de ekvilibro inter la spirito kaj la korpo, moderecon kaj preventadon de antaŭjuĝoj kaj perforto, naturmedian konservadon samkiel tutmondajn etikajn normojn. Ĝi estas konsiderata kiel unu el la plej grandaj klasikaj persaj verkoj de la islama mistika tradicio konata en la okcidento kiel sufiismo.
Dred Scott
Dred SCOTT (ĉirkaŭ 1799 – 17a de Septembro 1858) estis sklavigita afrik-usonano kiu malsukcese plendis por sia liberigo kaj tiu de sia edzino, nome Harriet Robinson Scott, kaj de iliaj du filinoj en la kazo "Dred Scott kontraŭ Sandford" de 1857, populare konata kiel "decido pri Dred Scott".
Golŝan-e-Raz
Ŝejko Mahmud Ŝabestari estas unu el la plej famaj iranaj sufiismaj poetoj. Li estas pionira figuro en la akcelado de dialogo pere de poezio.
La Sagra
Temas pri ebenaĵo, milde ondeca, kiu apenaŭ atingas 600 m de alteco super marnivelo averaĝe.
La Sagra estas taŭga por la kultivo de cerealoj, de stepa vegetaĵaro en nekultivataj bienoj, kun kelkaj vitejoj -Esquivias- kaj kelkaj olivarbaroj. Tio ĉio, spite la laste menciitaj kultivoj, havigas al La Sagra enorman seriozecan kaj senornaman pejzaĝon. La nomigo de "La Sagra" estas termino kiu devenas el araba kaj kiu signifas "kultivata kampo".
Dred Scott
Dred Scott estis sklavo kies posedanto portis lin el sklaveca ŝtato al libera teritorio laŭ la Misuria Kompromiso. Post Scott estis revenigita al la sklaveca ŝtato li plendis al federacia kortumo por sia libereco. Lia plendo estis malakaceptita en la fama kazo Dred Scott kontraŭ Sandford (1857). La ĉefjuĝisto de la Suprema Kortumo Roger B. Taney en la decido verkis, ke nigruloj ne estas civitanoj kaj el tio derivas neniu rajto el la Usona Konstitucio. Kvankam multaj Demokratoj deziris, ke la kazo Dred Scott finigos la disputon pri sklaveco en la usonaj teritorioj, la decido levis pluan koleron en la Nordo. Abraham Lincoln denoncis ĝin kiel produkto de konspiro de Demokratoj por subteni Sklavecan Povon (nome Sklavokratio). Li argumentis, ke la decido estis klara devojigo disde la Usona Deklaro de Sendependeco; li diris, ke kvankam la Patroj-fondintoj ne kredis, ke ĉiuj homoj estas egalaj en ĉiuj aferoj, ili kredis, ke ĉiuj homoj estas egalaj "en kelkaj nemalhaveblaj rajtoj, inter kiuj estas vivo, libero kaj la deziro al feliĉo".
La Sagra
Klimato
Pri klimato, same kiel ĉe la plej parto de la suda Centra Alteebnaĵo hispana, estas de tipo kontinenta, tio estas malvarma vintre kaj tre varma somere, sen apenaŭ primtempo aŭ aŭtuno. La temperaturoj superas foje la 40 gradojn somere, kaj malsuperas el nulo kelkajn tagojn vintre. La averaĝa pluvokvanto estas de ĉirkaŭ 450 litroj por m², kaj neĝo falas rare, kaj neniam pli da tri tagojn jare.
Gastronomio kaj manfarado (ekonomio)
La cereala karaktero de la komarko influis super la regiona kuirarto. La bona kvalito de la faruno ebligas bonkvalitan panon kaj dolĉajn fritaĵojn. Cervantes konis tiun komarkon kaj loĝis en ĝi: tiele la tipa kuirarto aperas en lia famega libro Don Kiĥoto. Famas ekzemple la vinoj, ĉefe ruĝaj, kaj ankaŭ legomoj kaj aliaj vegetaloj kiaj asparagoj, tomatoj, cepoj, kapsikoj, maizo ktp. Ĉasado havigas leporojn, kaj ankaŭ tipas manĝajoj baze sur porko kaj ŝafo.
Japana horloĝo
Japana horloĝo (和時計 ŭadokei) estas mekanika horloĝo desegnita por indiki la japanan tradician horon. Mekanikaj horloĝoj estis enkondukitaj en Japanion de jezuitaj misiistoj kaj nederlandaj komercistoj en la deksesa jarcento. Tiuj horloĝoj estis lantern-formaj, tradicie faritaj el latuno aŭ fero, kaj uzis la relative primitivan ellasadon per bastono kaj pez-pendolo. Tokugaŭa Iejasu posedis lantern-forman horloĝon faritan en Eŭropo.
Nek la pendolo nek la kontraŭpeza risorto estis en uzo ĉe la tiamaj eŭropaj horloĝoj, sekve ili ne estis disponeblaj teknologiaĵoj dum la izoliĝisma periodo de la japana historio, kiu komenciĝis en 1641. Dum tiu periodo, la japanaj horloĝistoj devis labori per siaj propraj rimedoj, sen informo pri evoluoj rilate horloĝofaradon okcidentan. Ili tamen montris rimarkindan inĝeniecon por taŭgigi la eŭropan mekanikan teknologion pri horloĝofarado al japanaj horloĝoj.
Horoj
Taŭgigi eŭropajn ideojn por tradicia horloĝofarado japana al japanaj horloĝistoj prezentis defion. La japana kutima tempomezurado postulis neegalajn horojn: po ses unuoj de tempo en la tago, de la sunleviĝo la sunsubiron, kaj en la nokto, de sunsubiro la sunleviĝon.
Tiel, la japanaj horloĝoj variis laŭ la sezonoj, ĉar la tagoj plilongas somere kaj plimallongas vintre. Male, eŭropaj mekanikaj horloĝoj indikas egalajn horojn, kiuj ne varias laŭ la sezonoj.
Plimulte de japanaj horloĝoj operaciis per pezarosistemo. Tamen, la japananoj ankaŭ konis, kaj foje produktis, perrisorte operaciitajn horloĝojn. Iuj japanaj risortaj horloĝoj estis faritaj por ke ili transporteblu; la plej malgrandaj estis de sama grandeco kiel la plej grandaj poŝhorloĝoj, kaj portataj de liaj posedantoj ene de Inrō-j.
Tradicia japana temposistemo
La tipa horloĝo havis ses horojn numeritajn de 9 al 4, kiu sinsekvis inversen de tagmezo noktomezon; la numeroj 1 al 3 ne estis uzataj en Japanio pro religiaj kialoj, ĉar tiujn ĉi numerojn uzis budhismaj monaĥoj por alvoki je la preĝo. La horloĝo funkciis reen ĉar la unuaj japanaj horloĝistoj kutimis bruligi bonodorfumaĵon inversaorde. La tagiĝo kaj vesperiĝo estis do ambaŭ indikitaj kiel la sesa horo en la japana sistemo.
Ĉiu horo estis kunligita al iu japana zodiaksigno.
Komencante en sunleviĝo, la 6 tagaj horoj estas:
Komencante en sunsubiro, la 6 noktaj horoj estas:
La problemo de variado de la horolongoj
La japanaj horloĝoj uzis diversajn mekanismojn por montri la horoŝanĝon. La plej oportuna kielo estis per kolonohorloĝo, sur kiu tempo ne estis indikata sur la cirklaindikilo, sed sur indikilo alfiksita al pezo, kiu subiris en kondukilo. Tiuj indikiloj estis taŭgigeblaj laŭ la sezonoj por montri la longon de la tagoj kaj noktoj. Kiam la horloĝo estis difektita, la indikiloj povis esti forigitaj. Tiu ĉi facileco havis la bonecon esti sendependa de la horloĝo mem.
La uzado de cirklaindikiloj estis parto de eŭropa teknologio ricevita en Japanion, kaj ili devis esti adaptitaj por montri la japanan horon. Iuj havis multnombrajn cirklaindikilojn, kiuj estis anstataŭigeblaj laŭ la sezonoj. Por produkti tintantan horloĝon, horloĝistoj estis kutimitaj je sistemo kun du ekvilibroj, unu malrapida kaj unu rapida. La taŭga ellasilo ŝanĝis aŭtomate dum la tempo kuris. La Jarmilo Horloĝo estis desegnita en 1853 de Tanaka Hisaŝige uzante tiun mekanismon.
En 1873, la japana registaro adoptis la okcidentan regularon de horloĝofarado, kun horoj kiuj ne varias laŭ la sezonoj, kaj la gregorian kalendaron.
Julius Penndorf
Julius PENNDORF (naskiĝis la en Lepsiko, mortis en junio 1950 en Kauschwitz, hodiaŭ urboparto de Plauen, estis enterigita  en Lepsiko) estis germana esperantisto kaj filologo kaj pioniro de la Esperanta etimologio.
De 1893 ĝis 1897 Penndorf studis malnovajn lingvojn kaj klasikan filologion, historion, germanan kaj francan lingvojn kaj arkeologion en la universitato de Lepsiko. Li doktoriĝis ĉe Justus Lipsius per latinlingva disertaĵo pri skribaĵoj de Atena respubliko. De 1898 ĝis 1904 li estis instruisto en la saksa urbo Glauchau; poste li loĝis kaj instruis ĝis pensiiĝo en Plauen, kie li mortis en junio 1950.
Li estris Esperanto-lernejon en Plauen ĝis 1927. De 1933 ĝis 1935 li estis konstanta kunlaboranto de la unua esperantologia periodaĵo Lingva Kritiko, kie aperis liaj etimologiaj artikoloj.
Burchard de Worms
Burchard de Worms (naskiĝis ĉ. 965; mortis la 20-an de aŭgusto 1025) estis la episkopo de la episkopujo Worms, en la mezepoko kulture grava teritorio ĉirkaŭ la historia urbo Worms en la ĝermanlingva sankta Romia Imperio. Li estis unu el la gvidaj fakuloj pri religia juro de sia epoko. Dum lia oficado li iniciatis la konstruon de nova urba katedralo, ankoraŭ ekzistanta nuntempe.
En lia 20-libra dokumentaro Decretum aperas interalie unuafoje en juraj tekstoj la nocio azena sepulto.
Loránd Benkő
BENKŐ Loránd (benkeo:) estis hungara ligvisto naskita en Nagyvárad la 19-an de decembro 1921 kaj mortinta la 17-a de januaro 2011.
Biografio
Loránd Benkő studis la fakojn pri hungara-itala lingvoj kaj historio inter 1941 kaj 1944 en Koloĵvaro en 1944-45 en Budapeŝto. Li instruis ekde 1946 en la Universitato de Budapeŝto. Li estis ekde 1977 la prezidanto de la Asocio de la Hungara Lingvoscienco, ĉefredaktoro de la revuo Magyar Nyelvőr. Lia ĉefesplorkampo estis la historio de la hungara lingvo.
Pedro de Valencia
Pedro de Valencia (naskiĝis en Zafra, la 17-an de novembro 1555 - mortis en Madrido, la 10-an de aprilo 1620), humanisto (latinisto kaj helenisto), hebreisto, literatura kritikisto, filozofo, tradukisto kaj verkisto hispana, kronikisto de la reĝo Filipo la 3-a.
Li translokiĝis (kaj tie studis) al Kordovo kaj al Salamanko, kie studis juron kaj amikiĝis kun fama poeto Luis de Góngora, kaj aliaj intelektuloj kiaj Francisco Sánchez de las Brozas kaj Benito Arias Montano, kiun li defendis kiam Inkvizicio atakis tiun.
Li publikigis Academica, sive de iudicio erga verum ex ipsis primis fontibus (Antverpeno, 1594) sed verkis ankaŭ multajn aliajn verkojn pri religio, filozofio, literatura kritiko (pri Góngora), socio, ekonomiko kaj historio.
Stepturdo
Turdus naumanni aŭ Stepturdo estas specio de turdo, kiu reproduktiĝas en orienta Siberio kaj travintras en Ĉinio kaj ĝis en sudorienta Azio. Estas du distingaj subspecioj, T. n. naumanni, kaj la pli norde reproduktanta T. n. eunomus. Tiuj ricevas foje specifan statuson kiel Naŭmana turdo kaj Stepturdo aŭ Bruna stepturdo respektive.
La latina scienca nomo Turdus naumanni komponas la duan parton pri la specio laŭ Johann Andreas Naumann kaj Johann Friedrich Naumann, kiuj en sia naturhistoria verko priskribis multajn birdojn.
Tiu specio reproduktiĝas en malfermaj arbaraj areoj. La norda formo, kiel oni povus supozi, plie toleras montarajn kaj tundrobordajn habitatojn. Tiu specio estas tre migranta, kaj vintras en suda al sudorienta Azio, ĉefe en Ĉinio kaj najbaraj landoj. Ambaŭ subspecioj estas raraj vagantoj al okcidenta Eŭropo.
Ili nestumas en arboj, kie la ino demetas 3-5 ovojn en ŝajne fuŝa sed tre kovrita nesto. Migrantaj kaj vintrantaj birdoj ofte formas etajn arojn. Ili estas ĉiomanĝantaj, ĉar nutras sin el ampleksa gamo de insektoj, ĉefe moskitoj, tervermoj kaj beroj.
Tiu estas mezgranda sed fortika turdo, iom simila laŭ strukturo al malgranda Griza turdo.
La Stepturdo havas palbrunajn dorson kaj kapon. La vizaĝo, brusto, flankaj punktoj kaj pugo estas ruĝecaj, kaj la ventro kaj la subvosto estas blankaj. La subflugiloj estas ruĝecbrunaj kaj estas pala superokula strio. T. n. eunomus havas pli malhelbrunajn dorson kaj pugon, kaj la vizaĝo, brusto kaj flankaj punktoj estas nigraj.
La inoj de ambaŭ formoj estas sufiĉe similaj al la respektivaj maskloj, sed nematuruloj havas pli svagan bildon.
La masklo de Stepturdo havas simplan flutecan aŭ fajfan kanton, similan al tiu de Ruĝaksela turdo. Oni sugestis, ke estas geografiaj variantoj en la voĉo.
14764 Kilauea
14764 Kilauea estas asteroido de la Hungaria familio (aŭ interna asteroida zono), malkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels de la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono) kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la Palomar–Leiden survey.
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la aktiva vulkano Kilauea en Havajo. La kulmino estis je 1247 m kaj malleviĝis de pluraj metroj en junio 2011.