cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maso
Partikla teorio
Higgs-bosono estas elementa partiklo kiu laŭ la norma modelo partoprenas en mekanismo de Higgs kiu donas al multaj elementaj partikloj iliajn masojn.
Partikuloj senmasaj
Partikloj, kiuj peras la fundamentajn fortojn, ne havas mason.
Brulmonteto
Brulmonteto aŭ angle  Burnt Mound (angle bruligita monteto, ankaŭ nomita: ancient cooking place (=prahistoria kuirloko) aŭ irlande fulacht fiadh respektive fulacht fiann) estas sur la britaj insuloj, inkluzive de 200 sur la Orkadoj (Hawell, Brulmonteto Meur, Liddle Brulmonteto) kaj Ŝetlando (Ness of Sound, Bressay) speciala formo de trovejoj el la bronzepoko. Speciale multaj estas konataj el Irlando (Ballyvourney Burnt Mound) kaj kelkaj el Skandinavio (tie nomataj Skärvstenshögar). En 1990 la unuaj rezultoj pri la bronzepokaj bruligitaj montetoj ĉe la sveda marbordo estis publikigataj.
Listo de asteroidoj (163001–164000)
Jen la listo de la asteroidoj kun numeroj 163001 ĝis 164001. La asteroidoj ricevas numeron nur kiam ilia orbito estas konfirmita ; tio, kio povas okazi tre longtempe post ilia malkovro. Estas nenia kongruo inter la numero kaj la dato de la malkovro.
Krom numeron, okazas, ke kelkaj raraj asteroidoj ricevas nomon. Plejparte el la aliaj asteroidoj havas nenian menciindecon.
István Bernát
István Bernát [iŝtvAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo Bernát István (malofte Bernáth István) estis hungara politikisto, profesoro, membro (korespondanta en 1906, ordinara en 1927) de Hungara Scienca Akademio. Lia nobela antaŭnomo estis korláti ekde 1908.
István Bernát naskiĝis la  1854 en Hungario en Rimaszombat (nuntempa Rimavská Sobota en Slovakio). Li mortis la 1942 en Budapeŝto.
Biografio
István Bernát frekventis universitatojn en Budapeŝto kaj Vieno, krome li plulernis en Okcidenta Eŭropo kaj Usono inter 1882–1884. Inter 1887-1892 li laboris en ministerio, poste li fondis kaj redaktis agraran gazeton, sed li partoprenis ankaŭ en redaktorado de aliaj gazetoj. Baldaŭe li partoprenis en fondo de tutlanda agrara kooperativo (ekde 1939 ĝismorte li estis ties prezidanto). Ekde 1906 li estis parlamenta deputito, inter 1927-1933 senatano. Inter 1920-1925 li instruis en universitato. Li estis elektita prezidento de la Hungara Nacia Banko en 1924.
Les Essarts-le-Roi
Les Essarts-le-Roi [] estas franca komunumo en la departemento Yvelines, en la regiono Francilio. Ĝi havis 6,331 loĝantojn en la jaro 2009.
Ĝia nomo venas de la franca vorto essart, kiu signifas teron senarbarigitan por kultivado.
Geografio
Les Essarts-le-Roi troviĝas proksimume sudokcidente de Versailles,  sudokcidente de la centro de Parizo kaj  nordoriente de Rambouillet.
La najbaraj komunumoj estas Coignières norde, Lévis-Saint-Nom nordoriente, Dampierre-en-Yvelines oriente, Senlisse sudoriente, Auffargis sude, Le Perray-en-Yvelines sudokcidente, Les Bréviaires okcidente kaj Saint-Rémy-l'Honoré nordokcidente.
Les Essarts-le-Roi havas stacidomon ĉe la trajnlinio Transilien N, kiu ebligas iri al Parizo kaj Rambouillet.
Lipporn
Lipporn - prononco - estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Rhein-Lahn de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
apartenas al la mezalta montaro Taunus, kaj ankaŭ administre apartenas al la komunumaro Nastätten, kiu grupigas plurajn etajn komunumojn, por komune plenumi difinitajn taskojn. La lokuloj nomas la teritorion de la komunumaro Blaues Ländchen ("blua landeto"), kaj regule aperanta informilo de la administrejo same portas tiun nomon.
Historio
Pri la tempo de la mezepoko atestas la burgruinoj malnova burgo, poste nomata ankaŭ burgo Löpern, kaj la Lipporner Schanze, aŭ burgo Lipporn.
Regiono (statistiko)
Statistika regiono estas teritorio difinita laŭ certaj pragmatikaj kriterioj. Ili povas sed ne devas kongrui kun politikaj aŭ geografiaj regionoj.
La nocio statistika regiono gravas ekzemple por EU por atribui monon por subteno de diversaj projektoj.
Unu regiono estas ekz. Parizo kaj ties ĉirkaŭaĵo (10 milionoj), tuta Luksemburgio (400.000), Nord-Svedio.
RS-82
Historio
La konstruado de la raketoj ekis en komenco de la 1930-aj jaroj kun gvido de Georgij Landemak. Dum la planado, oni elektis la 82-mm-an kaj 132 mm-an diametron por la raketo, ĉar la diametro de la premita, senfuma pulvujo estis 24 mm, tiel oni povis lokigi sep stangojn en la 82 mm-a raketo. La unua provpafado okazis en novembro de 1929. Oni pretigis en 1937 relan lanĉilon (RO–82) por la raketo, muntita al aviadilo. Landemark estis arestita, mortpunita, ekzekutita en 1937. Post tio, la evoluigo de la raketo malrapidis.
La unua batala apliko okazis la 29-an de aŭgusto de 1939 en la Batalo de Halhin Gol. Oni muntis raketojn al ses ĉasaviadiloj Polikarpov I–16, kiuj atakis la japanajn ĉasaviadilojn. Oni sukcesis pafi per la raketoj du japanajn aviadilojn. Oni uzis ĝin – por eksperimentado – dum la vintra milito, sed tiam oni muntis ilin al bombaviadiloj SB. Oni oficiale ekservigis la raketon en 1940. Oni uzis ilin dum la dua mondmilito karakterize sur la batalaviadiloj Il–2, sed oni transformis nur parton de la aviadiloj por transportebleco de la raketoj.
Kiel plimulto de la negvidata raketoj, la RS–82 kaj RS–132 estis nepreciza armilo. Dum la testoj, ekz. el distanco de 500 m, nur 1 % de 186 db RS–82 trafis unuopan tankon, tanko-kolonon trafis 3,7%. La trafa precizeco de RS–132 estis eĉ pli malbona; dum provoj, el 134 lanĉoj neniu trafis la celon. En la praktiko, la trafa proporcio estis pli malalta, ĉar en batalo oni devis ekpafi eĉ pli fore.
Idioto (rusa filmo, 1958)
"Idioto" estas mondfame konata verko far Fjodor Dostojevskij granda rusa verkisto, kies unuan parton titolitan "Idioto. Nastasia Filipovna" surekranigis en 1958 reĝisoro Ivan Pirjev. Kvankam la dua parto kaj daŭrigo ne aperis laŭ kondiĉoj, kiujn la reĝisoro ne kapablis ŝanĝi, sed la filmo mem estas tute sufiĉa por prezenti trajtojn de la protagonistoj kaj kompreni moralon de la libro.
Ekde 1910 la romano estis filmita: kvarfoje en Rusio, dufoje en Francio, unufoje en Germanio, Britio, Pollando, Ĉeĥio, Japanio kaj Hindio. Plurfoje la spektaklo "Idioto" aperis sur scenejoj de diversaj teatroj.
La filmo gajnis kelkajn premiojn de la prestiĝaj enlandaj kaj eksterlandaj kinofestivaloj.
Temo
Fine de 1867 juna rusa princo Lev Nikolajeviĉ Miŝkin revenas Sankt-Peterburgon el Svisio, kie li kuracis sin. Entrajne li interkonatiĝas kun riĉa negocisto Parfjon Rogoĵin, kiu rakontas pri sia amo al belulino Natasia Filipovna Baraŝkova (en la filmo ŝia familia nomo Baraŝkova ne estas menciita).
En la ĉefurbo la princo vizitas generalon Epanĉin, kies edzino Elizaveta Prokofievna estas lia parencino. Dum reciproke plezura konversacio kun ŝi kaj ŝiaj tri filinoj li ankaŭ vidas la portreton de Nastasia Filipovna aparteninta al Gavrila (aŭ Ganja) Ivolgin, sekretario de la generalo. Ŝia vizaĝo estis blindige belega, fiera, plena de malestimo kaj kaŝita suferado, kiu tuŝas lin profunde.
La princo ekkonas iujn detalojn: ŝia deloganto Tockij intencas svati ŝin al Ganja kaj doti sepdek kvin mil rublojn por liberiĝi de ŝi kaj edziĝi al unu el filinoj de Epanĉin.
Tamen Rogoĵin ankaŭ volas edziĝi al Nastasia kaj proponas al ŝi pli valoran monsumon je cent mil rubloj. La marĉando okazas endome de Ivolgin, kiun ĉeestas lia patrino kaj fratino. Ambaŭ virinoj tute malaprobas ĉi-okazaĵon kaj la fratino eĉ kraĉas en la fratan vizaĝon. Tiu volis frapi ŝin, sed la princo detenis la brakon de furioza Ganja kaj mem ricevis vangofrapon. "Ho, kiel vi hontos pri sia ago!", en ĉi-frazo estas lia nekomparebla mildeco.
Iom poste la princo faris amkonfeson al Nastasia kaj eldiris deziron al geedziĝo. Tamen ŝi restis tre dankema al li, sed ne volis rompi lian junan vivon. Tiutempe Rogoĵin alportis rulon kun cent mil rubloj, kiun Nastasia ĵetis en la fajroplenan kamenon por ekzameni avidecon de Ganja, de kiu ŝi postulis eltiri la rulon per la nudaj manoj kaj akiri ĝin. Sed tiu ne sukcesis eltoleri ŝian kapricon kaj svenis.
Tiam ŝi per fajroprenilo eltiris la rulon kaj donis ĝin al Ganja senkondiĉe kaj forveturis kune kun Rogoĵin.
Ruĝokula vireo
Priskribo kaj sistematiko
Plenkreskuloj estas 13-14 cm longaj kaj ĉefe olivecverdecaj en supraj partoj kun tre blankaj subaj partoj; ili havas ruĝajn irisojn (kio nomigas la specion) kaj grizan kronon borditan sube je nigro. Estas malhela al nigreca linio traokula kaj blanka pli larĝa strio ĝuste super tiu linio. Ili havas dikajn blugrizajn krurojn kaj fortikan bekon. Ili estas flavecaj en flankoj kaj subvosto (kvankam tio estas iom svaga en kelkaj populacioj). En flugiloj ne estas blankaj flugilstrioj malkiel ĉe aliaj vireoj sed male estas pli helbrunaj plumetoj en ŝultraj flugilplumoj.
La subspecioj kiuj reproduktiĝas en Sudameriko havas pli simplan kanton, brunecan irison, kaj diferencajn proporciojn en la vostoplumoj. Ili estas foje disigitaj kiel Ĉivia vireo, V. chivi. Kelkaj el la koncernaj rasoj estas V. o. chivi, V. o. vividior kaj V. o. tobagoensis, tiu lasta relative granda subspecio endemia de Tobago. Eĉ ene de la Ĉivia vireo, estas distingaj variaĵoj en mezuroj, kanto kaj ekologio, sed la ebla signifo en taksonomio restas neklara.
Ekologio
La reprodukta habitato estas malfermaj arbaraj areoj de Kanado kaj orienta kaj nordokcidenta Usono. Tiuj birdoj estas migras al Sudameriko, kie ili pasas la vintron. La latinamerika populacio loĝas preskaŭ en ĉiuj ajn arbara habitato de sia teritorio. Plej parto de tiuj estas loĝantaj birdoj, sed la populacioj kiuj reproduktiĝas en pleja suda parto de la teritorio de tiu specio (ekz. plej parto de ties teritorio en Argentino, Urugvajo, Paragvajo kaj Bolivio) migras norden tiom for kiom ĝis Centrameriko.
Tiu vireo estas unu el plej oftaj amerikaj paserinaj vagantoj en Okcidenta Eŭropo, kun pli da cento da vidaĵoj, ĉefe en Irlando kaj Britio. En norda Ohio, ŝajne ĝi revenas reproduktiĝi je la sama tempo de antaŭ unu jarcento; tamen intrige ŝajne ili eliras al vintrejoj unu aŭ du semajnojn pli frue nun ol iam.
Ruĝokulaj vireoj kaptas insektojn el arbofoliaro, prefere raŭpojn kaj afidojn kaj foje ŝvebas dummanĝe. En kelkaj tropikaj regionoj ili vidatas komune kun miksita kunmanĝantaro moviĝante tra la kanopeo pli alte ol la kerno de tiuj aroj.
Ili manĝas ankaŭ berojn, ĉefe antaŭ migrado, kaj en vintrejoj, kie la arboj kiuj produktas popularajn fruktojn kiajn Tamankero (Alchornea glandulosa) aŭ Simarubo (Bursera simaruba) allogas ilin eĉ al parkoj kaj ĝardenoj. Fruktoj kutime ne estas plukitaj el ŝvebado, sed tiuj birdoj ofte tre akrobatie atingas ilin, eĉ pendante kapalteren.
La nesto estas tasforma en forko de arbobranĉo. La Ruĝokula vireo suferas el nestoparazitado fare de la Brunkapa molotro (Molothrus ater) en la nordo de sia teritorio kaj de la Brila molotro (M. bonariensis) pli sude. Parazitado fare de Haemoproteus kaj de tripanosomo povus malplibonigi la vivkondiĉojn de tiuj birdoj ne malofte, kiel estis notita en studoj pri kaptitaj birdoj en Nacia Parko La Macarena kaj ĉe Turbo (Kolombio): kvankam estis ekzamenataj nur tri Ruĝokulaj vireoj, ĉiuj el ili estis infektataj per almenaŭ el tiuj parazitoj.
Murego de Cuéllar
La Murego de Cuéllar estas romanika militista palisaro kiu ĉirkaŭas la historian urboparton de la vilaĝo Cuéllar. Ĝi reprezentas unu el la muregaj kompleksoj plej gravaj kaj plej bone konservataj de la aŭtonoma regiono Kastilio kaj Leono (Hispanio). La murego estis konstruita ekde la 11-a jarcento kaj plifortigitaj en la 15-a jarcento fare de Francisco Fernández de la Cueva, dua duko de Alburkerko kaj senjoro de la vilaĝo. Komence ĝi havis longecon de pli ol 2.000 metroj (2 km), el kiuj konserviĝis proksimume 1.400. Ĝi havas metron kaj duonon da larĝo kaj meza alto de kvin metroj. Ankoraŭ konserviĝas sep el la dek unu alirpordoj.
Ekde la 17-a jarcento la murego ne plu estis utila por la defendado de la urbo kaj la intereso por ĝia konservado perdiĝis, pro tio en la 19-a jarcento, oni malkonstruis la plej damaĝitajn sekciojn. Tio kaj la fendoj kaj truoj okazigitaj de la eluzo kaj la abandono, perdigis la kvaronon de la murego. En la 1970-aj jaroj ekbremsiĝis tiu malboniĝo, restaŭrante diversajn sekciojn.
33163 Alainaspect
33163 Alainaspect estas tre malgranda, hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo OCA-DLR Asteroid Survey (ODAS) elde la Observatorio de la altebenaĵo de Calern, en Caussols (Alpes-Maritimes, Francio).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la franca fizikisto Alain Aspect, kiu plenumis la unuan konkludigan teston de la paradokso Einstein - Podolski - Rosen. Li estas membro de la Akademio de Sciencoj de Francio, laŭreato de la Premio Holweck (1991), de la ora medalo de CNRS (1995), de la medalo Albert-Einstein (2012) kaj de la medalo Niels-Bohr (2013).
Monmouth Heritage Trail
La Monmouth Heritage Trail estas promena itinero kiu ligas plurajn vidindaĵojn en la urbo Monmouth, Kimrio.
En 2009 "Monmouth Civic Society" identigis 24 historiajn kaj interesajn konstruaĵojn en la urbo, kaj organizis produktadon kaj almeton de ceramikaj t.n. "blue plaque" (bluaj rondformaj platoj) al ili. La platoj estis faritaj de Ned Heywood de Chepstow, per ŝtona korpo kaj reliefa teksto en ambaŭ angla kaj kimra lingvoj, finpretigitaj per blua glazuro. La spaco por teksto estis limigita, kaj ĉiu plato surhavas etan resumon pri la graveco de la konstruaĵo en la urbo.
Kelkaj elektoj estas evidentaj, kiel la Ponto Monnow kaj Shire Hall, ambaŭ simboloj de la urbo, sed aliaj estis multe malpli konataj, kiel la Ĝardeno Nelson aŭ Metodista Preĝejo de Monmouth, eĉ se la loĝantoj preterpasas ilin ĉiutage. Vizitanto kaj interesitaj loĝantoj povas lerni pli multe aĉetante Gvidlibron kiu enhavas priskribon kaj fotojn de ĉiu konstruaĵo, kio kondukas la vizitanton laŭlonge de "Heritage Trail" tra la urbo. La mapo kaj listo de konstruaĵoj kun Blua Plato estas montrita sube.
Informoj de la Gvidlibro estas haveblaj en la kimra, sed ambaŭ kimra kaj angla versioj estos haveblaj en Wikipedia, rilate al la unuopaj konstruaĵoj, kiel parto de la "MonmouthpediA" projekto celanta havigi al vizitantoj informojn pri ĉiuj aspektoj de la urbo per QRpedia QR Kodoj.
Federico Fellini
Federico Fellini, Cavaliere di Gran Croce OMRI (itala prononco [fedeˈriːko felˈliːni]; 20-a de januaro 1920 – 31-a de oktobro 1993) estis itala kinreĝisoro kaj scenaristo. Konata pro sia distinga stilo kiu miksas fantaston kaj barokajn bildojn per absoluta facileco, li estas rekonata kiel unu el la plej grandaj kaj plej influaj kinfaristoj el ĉiuj epokoj. Liaj filmoj estis rangigitaj, per enketantoj kiel la gazetoj Cahiers du cinéma kaj Sight & Sound, kiel kelkaj el la plej grandaj filmoj el ĉiuj tempoj. Sight & Sound listigis sian filmon de 1963 nome 8½ kiel la 10a plej granda filmo el ĉiuj epokoj. Sian unuan filmon li faris en la jaro 1951: Lo sceicco bianco (La blanka ŝejko). Famon li gajnis tri jarojn poste, per La strada (La strato), kies ĉefrolon prezentis lia edzino Giulietta Masina.
En kariero daŭra preskaŭ kvindek jaroj, Fellini ricevis la Palme d'Or pro La Dolce Vita, estis nomumita por dekdu Oskar-premioj kaj atingis kvar en la kategorio de la plej bona fremdlingva filmo, plej por ajna reĝisoro en la historio de Akademio. En la 65a okazo de la Akademiaj Premioj en Los Angeles, li ricevis honoran premion en 1993 pro Vivodaŭraj Atingoj. Krom La Dolce Vita kaj 8½, lia aliaj bone konataj filmoj estis La Strada, Noktoj de Kabiria, Julieto de la Spiritoj, Satirikono, Amarcord kaj Kasanova.
Infanaĝo kaj junaĝo
Federico Fellini naskiĝis en Rimini, urbo ĉe la Adriatika Maro, el meza mezklasa familio: lia patrino, Ida Barbiani, romana, estis hejmmastrino; lia patro, Urbano, vendoreprezentanto de likvoroj, dolĉajoj kaj aliaj manĝajoj, naskita en Gambettola, nome vilaĝo okcidente de Rimini. La patro, Urbano Fellini (1894–1956), devenis el familio de kamparanoj en Romanjo kaj malgrandaj terposedantoj de Gambettola, estis trasnlokiĝinta al Romo en 1915 kiel bak-metilernanto en la fabriko Pantanella. Lia patrino, Ida Barbiani (1896–1984), devenis el burĝa katolika familio de romaj komercistoj. Spite la fortan malaprobon de sia familio, ŝi estis fuĝinta kun Urbano en 1917 por loĝi en la hejmo de liaj gepatroj en Gambettola. Okazis civia geedziĝo en 1918 kaj la religia ceremonio okazis en la Baziliko Sankta Maria la Granda en Romo unu jaron poste.
La paro setliĝis finfine en Rimini kie Urbano iĝis pograndisto. Fellini havis du gefratojn: nome Riccardo (1921–1991), reĝisoro de dokumentaj filmoj por RAI Televido, kaj Maria Maddalena (poste Fabbri; 1929–2002). En 1924, Fellini startis studi en bazlernejo de institucio regata de monaĥinoj de San Vincenzo en Rimini, kaj iris al publika lernejo Carlo Tonni du jarojn poste.
Federico studis en la klasika liceo «Giulio Cesare» kie li malkovris sian talenton por desegno; li sentis admiron por la usona desegnisto Winsor McCay, kreinto de la rolulo de bildliteraturo "Little Nemo". Aliaj liaj herooj de usona bildliteraturo estis George McManus kaj Frederick Burr Opper. (La bildostrio Happy Hooligan de Opper havigis la bildan inspiron por la rolulo de Gelsomina en la filmo de Fellini de 1954 La Strada; Little Nemo de McCay rekte influos sian filmon de 1980 nome La città delle donne.) La juna Fellini tiuepoko montris intereson por munti scenarojn por pupo-spektakloj kaj legado de la itallingva gazeto Il corriere dei piccoli (La kurioero de la infanoj), nome populara porinfana gazeto kiu reproduktis la tradician usonan bildliteraturon. En 1926, li malkovris la etoson de Grand Guignol, nome cirko kun Pierino la klaŭno kaj la filmojn. Fakte la filmo de Guido Brignone nome Maciste all’Inferno (1926), la unua filmo kiun li spektis, markos lin ligite ekzemple al la mondo de Dante kaj al kinarto tra sia tuta kariero.
En sia infanaĝo, la juna Federico montris grandan intereson ankaŭ por la filmoj de Charles Chaplin kaj pri la usonaj bildstrioj li eĉ asertis en 1966, ke tio kondukis al lia emo por aventuro, fantasto, groteska kaj humora. El tio li prenis emon por la bildoj kontraŭ la horizonto kaj aliajn similajn eĉ por la tuta filmado.
En la "Ginnasio Giulio Cesare" en 1929, li amikiĝis kun Luigi ‘Titta’ Benzi, poste elstara advokato de Rimini (kaj modelo por la juna Titta en Amarcord (1973)). En la Italio de Mussolini, Fellini kaj Riccardo iĝis membroj de Avanguardista, la deviga faŝisma junulara virgrupo. Li vizitis Romon kun siaj gepatroj por la unua fojo en 1933, nome jaro de la inaŭgura vojaĝo de la transatlantika oceanŝipo SS Rex (kio aperas en Amarcord). La marbesto trovita surstrande en la fino de La Dolce Vita (1960) havas sian bazon en giganta fiŝo surstrandigita sur plaĝo de Rimini dum ŝtormo en 1934.
Kvankam Fellini adaptis gravajn okazaĵojn el sia infanaĝo kaj adolesko en filmojn kiel I Vitelloni (1953), 8½ (1963), kaj Amarcord (1973), li insistis, ke tiaj membiografiaj memoroj estis inventaĵoj:
En 1937, Fellini malfermis Febo, portretovendejo en Rimini, kun la pentristo Demos Bonini. Lia unua humora artikolo aperis en la sekcio "Poŝtkartoj al niaj legantoj" de la gazeto de Milano Domenica del Corriere. Decidinte sin al kariero kiel karikaturisto kaj epizodoverkisto, Fellini veturis al Florenco en 1938, kie li publikigis sian unuan bildostrion en la semmajna 420. Laŭ biografiisto, Fellini trovis lernejon "koleriga" kaj, en unu jaro, li havis 67 forestojn. Malsukcesinte en militkultura ekzameno, li gradiĝis el altlernejo en julio 1938 post ripeti la ekzamenon.
Ekkariero
Antaŭ fini la mezlernadon, Fellini ekkunlaboris kun gazetaro kiel dezajnisto; la plej grava estis la menciita kunlaboraĵo kun la ĵurnalo Il 420, kiun eldonis Nerbini. Ĉirkaŭ 1937-38, kun 17 aŭ 18 jaroj, Nerbini dungis lin kiel korektiston de prespruvoj de ties gazetaro, kaj tiel la juna Fellini pasigis 7 aŭ 8 monatojn en Florenco. Li ankaŭ iĝis scenaristo de la serio Flash Gordon, kun dezajnoj de George Toppi, kiam la faŝista registaro malpermesis la importadon de usona bildliteraturo kaj italaj artistoj devis pluigi ilin por ne seniluziigi ties legantoj (sekvantoj).
Komence de 1939 li translokiĝis al Romo, kun ekskuzo ĉeesti en la Fakultato de Juro de la Universitato 'Sapienza' de Romo por plezurigi siajn gepatrojn, sed kun la intenco iĝi ĵurnalisto. Biografiisto Hollis Alpert informis, ke "ne estas registro ke li venis eĉ unufoje al klaso". Instalita en familia pensiono, li renkontiĝis kun alia vivodaŭra amiko, nome la pentristo Rinaldo Geleng. Malespere malriĉa, ili malsukcese kunigis fortojn por pentri skizojn de restoraciestroj kaj kafejestroj. Fellini finfine trovis laborpostenon kiel porinfana ĵurnalisto en la gazetoj "Il Piccolo" kaj "Il Popolo di Roma", sed rezignis post mallonga labortempo, enuigita per la malabunda financado de la lokaj gazetoj.
Post monatoj, Fellini premieris en aprilo de 1939 en la ĉefa satira itala gazeto, Marc'Aurelio, redaktorita de Vito de Bellis. Post sukceso ĉe Marc'Aurelio, Fellini ricevis multajn laborproponojn kaj monpromesojn. Li eniris en la eldoneja stabanaro, kaj atingis sukceson per regula kolumno titolita "Sed ĉu vi aŭdas?" Priskribita kiel “la determinanta momento en la vivo de Fellini”, la gazeto donis al li dungadon inter 1939 kaj 1942, kiam li interagis kun verkistoj, humoristoj kaj scenaristoj. Tiuj renkontoj finfine kondukis al oportunoj en negocoj kaj kino. Inter siaj kunlaborantoj en la stabanaro de la gazeto estis la estonta reĝisoro Ettore Scola, la marksisma teoriulo kaj scenaristo Cesare Zavattini, kaj Bernardino Zapponi, estonta scenaristo de Fellini. Ankaŭ kondukante intervjuojn por "CineMagazzino" li montriĝis fruktodona: kiam oni mendis al li intervjui Aldo Fabrizi, nome la plej populara varietea artisto de Italio, li establis tujan personan rilaton kun Fabrizi ke ili kunlaboris profesie. Specializita en humoraj monologoj, Fabrizi mendis materialon el sia juna protektito.
Dum tiuj unuaj jaroj li ekverkis komediajn sekvencojn (scenojn) por konataj aktoroj kiaj Aldo Fabrizi kaj Erminio Macario en Imputato, alzatevi! kaj Lo vedi come sei... lo vedi come sei? en 1939. Fellini produktis ankaŭ desegnojn (ĉefe krajone surpapere), ofte humorajn portretojn kaj politikajn karikaturojn, kaj tiele la juna Fellini ekkonis kinon: lia unua sukceso estis kiel reklamista desegnisto por filmoj. En Avangardista dum la epoko de la Itala faŝismo, liaj unuaj verkoj estis por la Alleanza Cinematográfica Italiana (ACI), produktora entrepreno de Vittorio Mussolini, filo de Benito Mussolini, tra kiu li konis Roberto Rossellini.
Fellini kaj la radio
Restanta pro negocoj en Rimini, Urbano sendis edzinon kaj familion al Romo en 1940 por kunhavi apartamenton kun sia filo. Fellini kaj Ruggero Maccari, ankaŭ en la stabanaro de Marc’Aurelio, ekverkis radio-skeĉojn kaj scenojn por filmoj. Ne ankoraŭ 20-jaraĝa kaj kun helpo de Fabrizi, Fellini atingis sian unuan fiman enlistigon kiel komediverkisto en la filmo de Mario Mattoli nome Il pirata sono io (La pirato estas mi). Progresante rapide al nombraj kunlaboroj por filmoj en Cinecittà, lia cirklo de profesiaj konatuloj plilarĝiĝis por inkludi romaniston Vitaliano Brancati kaj scenariston Piero Tellini. En la tajdo de la militdeklaro de Mussolini kontraŭ Francio kaj Britio la 10an de junio 1940, Fellini malkovris la verkon de Kafka nome La metamorfozo, Gogol, John Steinbeck kaj William Faulkner kun francaj filmoj de Marcel Carné, René Clair, kaj Julien Duvivier. En 1941 li publikigis Il mio amico Pasqualino, 74-paĝa libreto dekĉapitra kiu priskribas la absurdajn aventurojn de Pasqualino, nome sia "alter ego".
En 1941 li ekkunlaboris kun la Ente Italiano Audizioni Radiofoniche (EIAR), kiel mallonga sed fruktodona fazo kiel verkisto por la radio. La epoko de Fellini en la radio markis la ekon de la artisto en la mondo de la spektaklo kaj en la rilato kaj ama kaj arta kun Giulietta Masina. En la lastaj jaroj ŝi plenumis ĉirkaŭ naŭdek scenararojn de Fellini, inklude la prezentaĵojn de programoj de muziko, revuoj, radio, al la fama serio Cico kaj Pallina. La serio aperis inter 1942 kaj 1943, kaj rakontis la historion de juna paro.
Verkante por radio dum klopodis eviti rekrutigon, Fellini estis renkontinta sian estontan edzinon Giulietta Masina en studia oficejo de la itala publika radielsendejo nome EIAR en la aŭtuno de 1942. Bone pagita kiel voĉo de Pallina en la radioprogramo de Fellini, Cico kaj Pallina, Masina estis bone konata pro sia muzik-komediaj radiprogramoj kiuj estis ŝatitaj de la publiko tristigita de la milito. Novembre 1942, Fellini estis sendita al Libio, okupaciita de Faŝisma Italio, por labori en la scenaro de "I cavalieri del deserto" (Kavaliroj de la dezerto, 1942), reĝisorita de Osvaldo Valenti kaj Gino Talamo. Fellini bonvenigis la mendon ĉar tiu permesis al li "sekurigi alian plimalproksimigon de la rekrutigo". Responsa pri la urĝa reverkado, li jam ankaŭ reĝisoris la unuajn scenojn de la filmo. Kiam Tripoli falis sub sieĝo de britaj trupoj, li kaj liaj kolegoj tuj fuĝis per germana militaviadilo kiu flugis al Sicilio. Lia afrika aventuro, poste publikigita en Marc’Aurelio kiel "La unua flugo", markis “la aperon de nova Fellini, ne plu nur scenaristo, laborante kaj skizante ĉe skribotablo, sed kinisto surloke”.
La politike ne-engaĝiĝinta Fellini estis finfine liberigita de la rekrutigo kiam aliancana bombatako super Bolonjo detruis sian medicona registraron. Fellini kaj Giulietta kaŝiĝis en la apartamento de sia onklino ĝis la falo de Mussolini la 25an de julio 1943. Tiam Giulia prezentis Federico-n al siaj gepatroj, kaj la paro post naŭmonata rilatado geedziĝis la 30an de oktobro samjare. La 22an de marto de 1954, Giulia kaj Federico havis filon, Pier Federico, sed nur post falo de Masina surŝtuparr kaj sufero de natura aborto. La filo mortis pro encefalito post unu monato la 24an de aprilo 1945 (nur dek du tagojn post sia nasko). Tiu tragedio okazigis emociajn kaj artajn sekvojn.
La novrealisma fazo
Komence de la 1940-aj jaroj, Fellini estis koninta Tullio Pinelli, nome dramaturgo, kaj ili kunfondis profesian asocion. Fellini kaj Pinelli redaktis la tekston kiu konatigos Aldo Fabrizi. En 1944, post la falo de la faŝismo en Romo ĵus liberigita el armeoj, li kun Enrico de Seta malfermis vendejon de portretoj kaj karikaturoj speciale por usonaj soldatoj, nome The Funny Face Shop, kiel rimedo por trapasi la malfacilajn tempojn de la postmilito. En 1945 okazis la unua renkonto de Fellini kun Roberto Rossellini kaj ekis lia kontribuado al la filmo plej simbola de la itala kino de postmilita itala novrealismo: nome Roma città aperta (Romo, malferma urbo). Rossellini renkontis kun Fellini en lia vendejo, kaj proponis al li kontribui per scenoj kaj dialogo por la scenaro de la filmo. Konscia de la reputacio de Fellini kiel “kreiva muzo” de Aldo Fabrizi Rossellini ankaŭ proponis al Fellini ke li konvinku la aktoron ludi la rolon de la Pastro Giuseppe Morosini, nome paroĥestro ekzekutita de SS la 4an de aprilo 1944. En 1947, Fellini kaj Sergio Amidei ricevis Oskar-nomumon pro la scenaro de Roma città aperta.
Fellini verkis ankaŭ scenarojn por aliaj reĝisoroj rekonitaj kiaj Alberto Lattuada (Senpie, La muelejo de la Pado), Pietro Germi (Nome de la leĝo, La urbo defendas sin) kaj Luigi Comencini. Post kunlabori en la scenaroj de aliaj filmoj de Rossellini: Paisà (kamarado, 1946) kaj L´amore (Amo, 1948); kaj ekreĝisori kun Alberto Lattuada por Lumoj de varieteoj en 1950, lia unua soloa filmo kiel reĝisoro estis Lo sceicco bianco (La blanka ŝejko, 1951) ĉefrolulita de la komika aktoro Alberto Sordi kaj verkita de Michelangelo Antonioni kaj Ennio Flaiano. Dum la filmado de tiu komedio kaj satira kaj primoka kun nuancoj de la ĉieestanta novrealismo de la epoko, Fellini konis Nino Rota, la muzikisto kiu sekvos lin por la cetero de lia kariero.
Laborante kiel kaj scenaristo kaj helporeĝisoro de Rossellini en "Paisà" en 1946, Fellini venis filmi scenojn en Sicilio nome en Maiori. En februaro 1948, li estis prezentita al Marcello Mastroianni, tiam juna teatra aktoro aperinta en teatraĵo kun Giulietta Masina. Establante fortan laboran rilaton kun Alberto Lattuada, Fellini kunverkis por tiu reĝisoro "Senza pietà" (Senpie) kaj "Il mulino del Po" (La muelejo de Pado). Fellini ankaŭ laboris kun Rossellini por la antologia filmo "L'Amore" (1948), kunverkante la scenaron kaj en unu segmento titolita, "La miraklo", aktoris kun Anna Magnani. Por ludi la rolon de vagabonda fripono miskomprenita de la rolulino de Magnani kiel sanktulo, Fellini devis blondigi sian nigran hararon.
La internacia sukceso
La aktorino Giulietta Masina, kun kiu edziĝis Fellini en 1943, iĝis lia absoluta muzo kaj la persono kaj fizika kaj ĉefe emocia kiu fascinis la publikon en oraj filmoj de la itala kino kiaj Il bidone, Le notti di Cabiria, La Strada, Giulietta degli spiriti kaj Ginger kaj Fred. Alia aktoro kiu aperas konstante en liaj filmoj estas Marcello Mastroianni, kiu studis ludadon en la sama lernejo kiel Masina, kaj kiu estis granda amiko de la reĝisoro. Fakte, Mastroianni aperas en kelkaj liaj plej gravaj filmoj, ĉiam kiel ĉefrolulo (inter ili La Dolce Vita kaj 8½). Fellini laboris ankaŭ kun geaktoroj kiaj Anita Ekberg, kiun li famigis, Sandra Milo, la jam menciitaj Alberto Sordi kaj Aldo Fabrizi, Anouk Aimée, Claudia Cardinale, Richard Basehart, Sylva Koscina, Freddie Jones aŭ Roberto Benigni.
La scenaristoj kun kiuj ĉiam li laboris (Bernardo Zapponni ekzemple), trovis manierojn kunigi dialogojn kaj strukturojn kun la plastiko, esprimivo kaj enorma personeco kina de Fellini (rakontemo, enkadrigo, temaro pri revaro, pasio, krudeleco, feliĉo, senespero, diferencoj, ekstravaganco, provokado, humoro, mediteraneemo...), kaj ĉio tio aperas furioze en la granda majoritato de liaj filmoj.
Komencaj filmoj (1950–1953)
En 1950 Fellini kun-produktoris kaj kun-reĝisoris kun Alberto Lattuada Luci del varietà, sia unua normaldaŭra filmo. Retroenira komedio pri la etoso de la iamaj veturaktoroj, ĝi aperigas Giulietta Masina kaj la edzino de Lattuada, nome Carla del Poggio. Ties publikigo kaj malfavoraj revizioj kaj limigita distribuado montriĝis absolute katastrofa. La produktora kompanio bankrotis, lasante kaj Fellini kaj Lattuada kun ŝuldoj pagendaj dum ĉirkaŭ unu jardeko. En februaro 1950, Paisà ricevis Oskar-nomumon pro la scenaro de Rossellini, Sergio Amidei kaj Fellini.
Post veturi al Parizo por priscenara konferenco kun Rossellini por lia filmo Europa '51, Fellini ekproduktoris Lo sceicco bianco en septembro 1951, nome sia unua sol-reĝisorita filmo. Kun stelulo Alberto Sordi en la titolrolo, la filmo estas reviziita versio de traktado dekomence verkita de Michelangelo Antonioni en 1949 kaj bazita sur fotoromanzi, foto-bildostrio pri amaferoj tre populara en Italio tiam. Produktoro Carlo Ponti komisiis Fellini kaj Tullio Pinelli verki la scenaron sed Antonioni malakceptis la historion kiun ili disvolvigis. Kun Ennio Flaiano, ili re-verkis la materialon en malpez-kora satiro pri ĵusaj geedzoj Ivan kaj Wanda Cavalli (Leopoldo Trieste, Brunella Bovo) en Romo por viziti la papon. La bigota masko de Ivan por respekteco estis tuj detriuta per la obsedo de lia edzino pri la Blanka Ŝejko. Profitinta de la muziko de Nino Rota, la filmo estis elektita en Cannes (inter la konkurencantaj filmoj estis la "Otelo" de Orson Welles) kaj poste retirita. Montrita en la 13a okazo de la Festivalo de Venecio, ĝi estis primokita de kritikistoj en "la atmosfero de futbalmatĉo”. Unu revizianto deklaris, ke Fellini havis “eĉ ne minimuman kapablon por kinreĝisorado".
Trans neorealismo (1954–1960)
Fellini reĝisoris La Strada bazita sur scenaro finkompletigita en 1952 kun Pinelli kaj Flaiano. Dum la lastaj tri semajnoj de filmado, Fellini suferis la unuajn montrojn de forta klinika deprimo. Helpita de sia edzino, li entreprenis mallongan periodon de terapio kun freud-a psikoanalizisto Emilio Servadio.
Fellini elektis la usonan aktoron Broderick Crawford por ludi la rolon de maljuna trompisto en Il bidone. Bazita parte sur la historioj kiujn rakontis al li malgrava ŝtelisto dum la produktado de La Strada, Fellini disvolvigis la scenaron en la malrapidan descendon de trompulo al soleca morto. Por personigi tiun rolulon, la unua elekto de Fellini estis Humphrey Bogart sed sciinte pri la pulmokancero de la aktoro, li elektis Crawford vidinte lian vizaĝon sur la kineja afiŝo de la filmo All the King’s Men (1949). La filmado trafis malfacilaĵojn pro la akra alkoholismo de Crawford. Ege kritikita de la kinkritikistoj en la 16a okazo de la Festivalo de Venecio, la filmo malsukcesis ankaŭ en la biletvendejo kaj ne ricevis internacian distribuado ĝis 1964.
Dum la preparado de Noktoj de Kabiria en printempo 1956, Fellini sciis pri la morto de sia patro pro koratako estante 62-jaraĝa. Produktorita de Dino De Laurentiis kaj kun stelulino Giulietta Masina, la filmo prenis inspiradon el informoj el novaĵoj pri kapo de virino trovita en lago kaj rakontoj de Wanda, nome ladkvartala prostitutino kiun Fellini trafis dum la filmado de Il bidone. Pier Paolo Pasolini estis dungita por traduki la dialogon de Flaiano kaj Pinelli al la roma dialekto kaj por kontroli esplorojn en la malaltnivelaj kvaratloj de Romo. La filmo ricevis la Akademian premion por la plej bona fremdlingva filmo en la 30a okazo de Oskar-premioj kaj havigis al Masina la Premion por Plej Bonkvalita Aktorino en Cannes pro sia ludado.
Ŝanĝante la titolon de la scenaro al La Dolce Vita, Fellini tuj malkonsentis kun sia produktoro pri aktorelektado: la reĝisoro insistis en la relative nekonata Mastroianni dum De Laurentiis volis Paul Newman kiel barilo por sia investado. Atingante prokraston, De Laurentiis vendis la rajtojn al publikigista magnato Angelo Rizzoli. Filmado ekis la 16an de marto 1959 kun Anita Ekberg suprenirante la ŝtuparon al la kupolo de Sankta Petro en mamuta scenejo konstruita en Cinecittà. La statuo de Kristo fluganta per helikoptero super Romo al la Placo Sankta Petro estis inspirita de vera amaskomunikila okazaĵo de la 1a de majo 1956, kiun Fellini estis atestinta. La filmo finis la 15an de aŭgusto sur dezerta strando en Passo Oscuro kun envolvita mutacia fiŝo desegnita de Piero Gherardi.
La Dolce Vita rompis ĉiujn biletvendajn rekordojn. Spite revendistojn vendante biletojn je 1000 liroj, amasoj viciĝis dum horoj por spekti “nemoralan filmon” antaŭ la cenzuristoj malpermesu ĝin. Je privata surskranigo en Milano dum la 5a de februaro 1960, kolera patrono grumblis al Fellini dum aliaj kriis inzultojn. Denoncita en la parlamento fare de dekstrulaj konservativuloj, subsekretario Domenico Magrì de kristandemokratoj petis toleron por la polemikaj temoj de la filmo. La Vatikana oficiala gazeto, nome l'Osservatore Romano, kampanjiis por cenzuro dum la stabanaro de romkatolikaj pastroj kaj la Genealogia Stabanaro de la Itala Nobelaro atakis la filmon. En unu dokumentita instanco pri favoraj revizioj verkitaj de la Jezuitoj de San Fedele, defendante La Dolce Vita havis drastajn konsekvencojn. Konkurence en Cannes kun L’avventura de Antonioni, la filmo ricevis la Palme d'Or atribuita de la ĵuria prezidanto Georges Simenon. La belga verkisto estis tuje “prifajfita” de la malaproba festivalamaso.
Artaj filmoj kaj sonĝoj (1961–1969)
Grava malkovro por Fellini post lia periodo de Itala novrealismo (1950–1959) estis la verko de Carl Jung. Post kunsido kun la Jung-a psikoanalizisto Dro. Ernst Bernhard komence de 1960, li legis la membiografion de Jung, Erinnerungen, Träume, Gedanken (1963) kaj eksperimentis per LSD. Bernhard ankaŭ rekomendis ke Fellini konsultu la I Ĉing kaj tenu registron de siaj sonĝoj. Tio kion Fellini iam akceptis kiel "lia ekstersensa percepto" estis tiam interpretita kiel psika manifestado de la nekonscio. La fokuso de Bernhard al la Jung-a profunda psikologio montriĝis kiel la nura plej granda influo suuper la matura stilo de Fellini kaj markis turnopunkton en lia verkaro el novrealismo al filmado kiu estas "unuarange onirika". Kiel sekvo, la bazaj ideoj de Jung super la anima kaj la animus, nome la rolon de arketipoj kaj de la kolektiva nekonscio rekte influis filmojn kiel 8½ (1963), Julieto de la Spiritoj (1965), Satirikono (1969), Kasanova (1976), kaj La urbo de la virinoj (1980). Aliaj ŝlosilaj influoj super lia verkaro estis Luis Buñuel, Charlie Chaplin, Sergei Eisenstein, Buster Keaton, Laurel kaj Hardy, la Marksaj Fratoj, kaj Roberto Rossellini.
Ekspluatante la sukceson de La Dolce Vita, financisto Angelo Rizzoli fondis Federiz en 1960, nome sendependa kinkompanio, por ke Fellini kaj la produktora administristo Clemente Fracassi malkovru kaj produktu novajn talentojn. Spite la plej bonajn intencojn, iliaj prudentegaj publikigaj kaj negocaj kapabloj devigis la kompanion fermi tuj post la nuligo de la projekto de Pasolini por Accattone (1961).
Kondamnita kiel "publika pekinto" pro La Dolce Vita, Fellini respondis per La tentoj de Doktoro Antonio, nome segmento en la kolektiva filmo Boccaccio '70. Lia dua tutkolora filmo, estis lia nura projekto aprobita en Federiz. Trempita el la superrealisma satiremo kiu karakteris la verkaron de la juna Fellini en Marc’Aurelio, la filmo ridindigis krucmilitiston kontraŭ malvirto, ludita de Peppino De Filippo, kiu freneziĝas klopodante cenzuri afiŝon de Anita Ekberg montranta la virtojn de lakto.
Per letero de oktobro 1960 al sia kolego Brunello Rondi, Fellini por unua fojo skizis siajn kinideojn pri homo kiu suferas kreivan blokadon: "Tiam - ulo (ĉu verkisto? ajna tipo de profesiuno? teatra produktoro?) devis interrompi la kutiman ritmon de sia vivo por du semajnoj pro ne tro grava malsano. Temis pri averta sonorilo: io estas blokate lian sistemon." Neklare pri la scenaro, ties titolo, kaj la profesio de sia protagonisto, li esploris lokigojn tra tuta Italio “serĉe por la filmo” en la espero solvi sian konfuzon. Flaiano sugestis La bella confusione (tio estas La bela konfuzo) kiel la filma titolo. Sub premo fare de siaj produktoroj, Fellini finfine elektis 8½, kiel sinaluda titolo referenca ĉefe al (sed ne nur) la nombro de filmoj kiujn li estis reĝisorinta ĝis tiam.
Markinte la ekproduktadon printempe 1962, Fellini subskribis kontraktojn kun sia produktoro Rizzoli, fiksis datojn, konstruis studiajn scenejojn, dungis Mastroianni, Anouk Aimée, kaj Sandra Milo por la ĉefaj roloj, kaj faris ekranajn pruvojn en la Scalera Studio en Romo. Li dungis direktoron de fotografio Gianni Di Venanzo, inter alia ŝlosila personaro. Sed krom nomi sian heroon Guido Anselmi, li ankoraŭ ne povis decidi tion kion lia rolulo faru en sia vivo. La krizo eksplodis en aprilo kiam, side en sia studio de Cinecittà, li ekskribis leteron al Rizzoli konfesante ke li estis "perdinta sian filmon" kaj devis abandoni la projekton. Interrompita de makinistestro kiu postulis celebri la lanĉon de 8½, Fellini lasis la leteron kaj iris al la filmejo. Proponante toston al la stabanaro, li "sentis sin troŝarĝita pro honto… Mi estis en senelireja situacio. Mi estis reĝisoro kiu volis fari filmon kiun li jam ne plu memoras. Kaj jen, ĉio nun forfalis. Mi irus al la koro de la filmo. Mi rakontos ĉion kio estis okazinta al mi. Mi farus filmon rakontanta la historion de reĝisoro kiu ne plu scias kian filmon li volis fari". La mem-spegula strukturo faras ke la tuta filmo estas neseparebla el sia respegula konstruado.
Filmado ekis la 9an de majo 1962. Perpleksa pro la ŝajne ĥaosa, senĉesa improvizado en la filmejo, Deena Boyer, direktoro de usona gazetoficejo tiama, petis racion. Fellini diris al ŝi ke li esperas kunigi la tri nivelojn "sur kiuj niaj mensoj vivas: pasinteco, estanteco kaj kondicionalo - nome la regno de fantazio". Post filmoĉeso en la 14a de oktobro, Nino Rota komponis kelkajn cirkajn marŝojn kaj fanfarojn kiuj estos poste subskribajn melodiojn de la kinarto de la "maestro". Nomumita por kvar Oskar-premioj, 8½ ricevis tiujn por la Plej Bonkvalita Filmo de Fremda Lingvo kaj por la Plej Bonkvalita Vestodesegnado en blankanigra filmo. Estante en Kalifornio por la ceremonio, Fellini vizitis Disneyland kun Walt Disney la postan tagon.
Pli kaj pli allogita de parapsikologio, Fellini renkontiĝis kun la torina magiisto Gustavo Rol en 1963. Rol, iama bankisto, enkondukis lin al la mondo de Spiritismo kaj spiritaj komunikokunsidoj. En 1964, Fellini provis LSD sub la superrigardo de Emilio Servadio, sia psikoanalizisto dum la produktorado en 1954 de La Strada. Dum jaroj li sekretis tion kio fakte okazis tiun dimanĉon posttagmeze, sed li akceptis en 1992 ke "objektoj kaj ties funkcioj ne plu havis ajnan signifon. Ĉio kion mi perceptis estis percepto mem, inferaj formoj kaj figuroj mankantaj je homa emocio kaj apartaj el la realo de mia nereala medio. Mi estis ilo de virtuala mondo kiu konstante renovigis sian propran sensencan bildon en vivanta mondo kiu estas mem perceptita eksternature. Kaj ĉar la apero de aferoj ne estis plu definitiva sed senlima, tiu paradizeca konscio liberigis min el la realo ekstera al mi mem. La fajro kaj la rozo, kiel tio, iĝis unu."
La halucinaj rigardoj de Fellini floreksplodis en sia unua tutkolora filmo Julieto de la Spiritoj (1965), kiu prezentas Giulietta Masina kiel Julieto, nome hejmmastrino kiu iel suspektas la senfidelon de sia edzo kaj falegas sub la voĉoj de spiritoj kiuj estis alvokitaj dum komunika kunsido en sia hejmo. Ŝia seksarda najbarino Suzy (Sandra Milo) enkondukas Julieton al mondo de senhonta seksemo sed Julieto estas kaptita de infanaĝaj memoroj de katolikeca kulposento kaj de adoleska amiko kiu sinmortigis. Kompleksa kaj plena de psikologia simbolismo, la filmo estis ŝirmita per ĝojiga muziko de Nino Rota.
La maturiĝo: Nostalgio, sekso kaj politiko (1970–1980)
Lia maturiĝo estas markita de distanciĝo el la kritikaro kaj de perdo de amasa enspezado ĉe la merkato koincide kun du ŝlosilaj aferoj: nome la fino de la hegemonio de la grandaj usonaj kaj eŭropaj studioj, kaj la generacia rompo tiom radikala kiu okazis en la komenco de la 1970-aj jaroj, kun la hegemonio de la televido kiel distra motoro ĉiutaga de la granda majoritato de la publiko, akompane de la fabrikado de nova invento kiu ŝanĝis la koncepton de la kinindustrio: nome la hejma video.
La superado de la kino de klasika strukturo malbonigis la karieron de la kinisto ĉar, paradokse, estas tiam kiam la itala reĝisoro iĝis —almenaŭ ŝajne— pli konvencia en siaj proponoj kaj lia kino "ekmodiĝis" antaŭ la novaj tendencoj de la eŭropa kino (la filozofia klasikismo de François Truffaut, la politika engaĝiĝo de Pier Paolo Pasolini, la stetikaj kaj formalaj plinovigoj de Bernardo Bertolucci, la poezio kaj metafiziko de Andrej Tarkovskij, la hegemonio de la novaj kaj junaj kreantoj (Rainer Werner Fassbinder, Wim Wenders, Carlos Saura, Ken Russell, Vilgot Sjöman, Hristo Popov). Tamen tiam Fellini penas kaj faras pli malgrandajn kaj personajn verkojn, per malplia buĝeto sed pli arte, ekzemple por: I clowns (La klaŭnoj, 1970); Roma, (1972); Prova d'orchestra (orkestrotrejnado, 1979) aŭ E la nave va (Kaj la ŝipo iras, 1983).
Por helpi la promocion de Satirikono en Usonon, Fellini flugis al Los-Anĝeleso en januaro 1970 por intervjuoj kun Dick Cavett kaj David Frost. Li renkontiĝis ankaŭ kun kinreĝisoro Paul Mazursky kiu volis, ke Fellini aktoru kun Donald Sutherland en sia nova filmo, Alex in Wonderland. En februaro, Fellini esploris lokojn en Parizo for I clowns, nome fikcia dokumenta filmo kaj por kino kaj por televido, bazita sur siaj infanaĝaj memoroj de cirko kaj "kohera teorio klaŭni." En lia opinio, la klaŭno "estis ĉiam la karikaturo de bone establita, ordigita, pacema socio. Sed nuntempe ĉio estas portempa, malorda, groteska. Kiu povas ankoraŭ ridi je klaŭnoj?... La tuta mondo ludas klaŭnon nune."
En marto 1971, Fellini ekproduktoris Roma, iom hazarda kolekto de epizodoj trempitaj de la memoroj kaj impreoj pri Romo de la reĝisoro. La "diversaj sekvencoj," skribis la pri-Fellini fakulo Peter Bondanella, "tenas sin kune nur pro la fakto ke finfinfe ĉiuj el ili originiĝis el la fekunda imagopovo de la reĝisoro." La malferma sceno de la filmo antaŭas Amarcord ĉar ties plej superrealima sceno montras eklezian spektaklon en kiu monaĥinoj kaj pastroj sketas ĉe ŝipvrakoj de araneretplenaj ruinaj skeletoj.
Dum periodo de ses monatoj inter januaro kaj junio 1973, Fellini filmis la Oskar-premiitan Amarcord. Iom bazita sur la membiografia eseo de la reĝisoro de 1968 nome Mia Rimini, la filmo prezentas la junan Titta kaj liaj amikoj kiuj pritraktas siajn seksajn frustraciojn kontraŭ la religia kaj faŝisma fono de provinca urbo en Italio dum la 1930-aj jaroj. Produktorita de Franco Cristaldi, la komedidramo iĝis la dua plej granda komerca sukceso de Fellini post La Dolce Vita. Cirkla en sia formo, Amarcord evitas kongruan intrigon kaj linian rakontan strukturon en maniero simila al I clowns kaj Roma. La klopodo de la reĝisoro por disvolvigi poezian formon de kinarto estis skizita en intervjuo de 1965 kiun li faris por la ĵurnalistino de The New Yorker nome Lillian Ross: "Mi klopodas liberigi mian verkaron el kelkaj limigoj – historio kun komenco, disvolvigo kaj fino. Ĝi estus pli kiel poemo kun metriko kaj kadenco."
Lastaj filmoj kaj projektoj (1981–1990)
Organizite de lia publikiga eldonejo Diogenes en 1982, la unua grava ekspozicio de 63 desegnoj de Fellini okazis en Parizo, Bruselo kaj en la Galerio Pierre Matisse en Novjorko. Estante talenta karikaturisto, multo el la inspiro por liaj skizoj estis derivitaj el siaj propraj sonĝoj ĉar la farataj filmoj kaj originiĝis el kaj stimulis desegnojn por roluloj, dekoracioj, vestoj kaj scenejaj desegnoj. Sub la titolo, I disegni di Fellini (La desegnoj de Fellini), li publikigis 350 desegnoj faritaj per krajono, akvarelo kaj felt-skribiloj.
La 6an de septembro 1985 Fellini ricevis la Oran Leonon por la vivodaŭra atingo en la 42a Venecia Kinfestivalo. Tiun saman jaron, li iĝis la unua ne-usonano kiu ricevis la ĉiujaran premion de la Linkolna Kinsocieto por la kinarta atingado.