cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fred Lawrence Whipple
En 1933 li malkovris la periodan kometon 36P/Whipple kaj la asteroidon 1252 Celestia. Li (kun)malkovris kvin aliaj ne-periodajn kometojn, inter kiuj C/1932 P1 Peltier-Whipple, sendepende remalkovrita de la amatora astronomo Leslie Peltier.
Li eltrovis ankaŭ "ŝirmilon kontraŭ meteoroidoj" tiel nomata "Wipple Ŝildo", kiu protektas la kosmajn veturilojn, forvaporiĝante la malgrandajn meteoroidojn.
Li estis direktoro de la Smithsonian Astrophysical Observatory de 1955 ĝis 1973.
Li antaŭpensis la epoko de la artefaritaj satelitoj kaj kreis la teamon "Moonwatch" por sekvi ilin. Tiu teamo estis la ununura preta je observi ilin kiam Sovetunio neatendite lanĉis Sputnik 1 en 1957.
Honoroj
Li ricevis:
Oni donis lian nomon al:
Duingen
Duingen estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Hildesheim de la federacia lando Malsupra Saksio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Samtempe la loĝloko estas la administra centro de komunumaro, nomata Samtgemeinde Sibbesse, do de libervola ligo de pluraj administre principe sendependaj komunumoj, kiuj tamen decidis komune plenumi iujn administrajn taskojn kaj servojn. Membroj de la komunumaro estas la komunumoj:
Márton Kalmár
Márton Kalmár, laŭ hungarlingve kutima nomordo Kalmár Márton estas hungara skulptisto, instruisto. Márton Kalmár naskiĝis la en Szeged.
Biografio
Márton Kalmár abiturientis en belarta gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Hungara Belarta Altlernejo en 1969. Liaj plej gravaj instruistoj estis en la gimnazio Antal Tápai kaj Sándor Tóth (skulptisto), en la altlernejo Pál Pátzay. Post siaj studoj li daŭre kreas en Szeged, sed inter 1993–1996 li estis en artistkolonio en Francio. Inter 1991 kaj 2009 li estis lernejestro de la menciita gimnazio. En 2008 li travivis vivdanĝeran akcidenton, sed li resaniĝis. Li havas 5 gefilojn.
Caltrain
Caltrain [pron. keltrejn] estas fervoja kompanio, kiu servas la duoninsulon de San-Francisko kaj la valon Santa Clara en Kalifornio en Usono.
La linio de Caltrain iras inter San-Francisko kaj Gilroy (Kalifornio) kaj iras tra la kantonoj San-Francisko, San-Mateo kaj Santa Clara. Multaj trajnoj iras nur ĝis San-José Iridon.
La trafiko funkcias sub kontrakto de Amtrak kaj estas financata de la urbo kaj la kantono San-Francisko, de San Mateo County Transit District (transport-distrikto de kantono San Mateo) kaj Santa Clara Valley Transportation Authority (transporta aŭtoritato de valo Santa Clara). Administras ĝin Peninsula Corridor Joint Powers Board (estraro de la kunigitaj fortoj de la duoninsula koridoro). La norda finstacio de Caltrain estas en San-Francisko ĉe kruciĝo de la 4-a strato kaj King-strato; ĝia suda finstacio estas en Gilroy. De San-Francisko kaj San-Joseo trajnoj baze iras ĉiun duonan horon; dum la horoj de laborkomenco kaj -fino estas pli oftaj servoj. Ĉiutage tri trajnoj por laborantoj iras de kaj al Gilroy. Dum festaj kaj semajnfinaj tagoj estas almenaŭ ĉiuhora servo.
En februaro 2007 estis mezume 33.841 pasaĝeroj ĉiun labortagon.
De 2006 Caltrain havas 29 laŭprogramajn haltejojn, krome unu futbalan halton ĉe stadiono Stanford kaj du semajnfinajn haltejojn (Broadway kaj Atherton). De lundo al vendredo estas 98 lokaj, restriktitaj kaj ekspresaj trajnoj; sabate kaj dimanĉe estas inter 28 kaj 32 lokaj trajnoj.
En 1998 ekestis ligo inter Caltrain kaj la metroo de San-Francisko per plilongigo de la metroa linio N Judah Muni al la norda finstacio de Caltrain. En 1999 ekestis trama konekto de norda Santa Clara al la stacio Mountain View. En junio 2003 ekestis interkonekto de Caltrain kaj BART ĉe stacio Millbrae; tiel Caltrain estis konektita al la Internacia Flughaveno San-Francisko.
La emblemo de Caltrain konsistas el la nura nomo "Caltrain", kies unua parto "Cal" aperas nigre sur blanka fono, dum ke la resto "train" aperas blanke en ruĝa cirklo.
Nordiismo
La nordiismo ekkreskis dum la 19-a jarcento, precipe post la konstituciiĝo de Norvegio en 1814. Grava ekiginto estis dano N. F. S. Grundtvig. Inter politikaj institucioj kiu bone linas liniigas kun la ideoj de la nordiismo oni trovas la Nordia Konsilantaro kaj la Nordia senpasporteco. , kaj kiam Finnlando en 2001 anstataŭigis siajn markojn per Eŭroj, ankaŭ tiu pri komun-Nordia valuto.
En ĉiuj nordiaj landoj (kaj ankaŭ en kelkaj aliaj lokoj) ekzistas organizoj kiu nomas la Societon Nordion (svede Föreningen Norden kaj simila en la aliaj lingvoj; rekta traduko), kiuj laboras por kreskota kaj profundigota kunlaboro en Nordio. La societoj kunlaboras en la Asocio de la Societoj Nordio (svede Föreningen Nordens Förbund, kaj simila; rekta traduko).
Distrikto Cochem-Zell
La distrikto Cochem-Zell situas en la norda centro de la germana federacia lando Rejnlando-Palatinato. Ĝia administra sidejo estas la urbo Cochem; plia grava urbo estas Zell, kiu donis la duan parton de la distrikta nomo.
Brunó F. Straub
Brunó F. Straub, hungare Straub Ferenc Brunó estis hungara biokemiisto, ŝtatestro, membro (korespondanta en 1946, ordinara en 1949) de Hungara Scienca Akademio.
Nordiismo
Vidu ankaŭ
Aliaj samtipaj ideoj:
Brunó F. Straub
Brunó F. Straub naskiĝis la 1914 en Hungario, en Nagyvárad (nuntempa Oradeo en Rumanio). Li mortis la 1996 en Budapeŝto.
Biografio
Brunó F. Straub instruis en universitato de Szeged ekde 1937. Post la 2-a mondmilito li estris filion de universitato en Budapeŝto, krome li dufoje estis subprezidanto de Hungara Scienca Akademio. Li estis parlamentano inter 1985–1990. Li ricevis premiojn Kossuth en 1948 kaj 1958, krome ankaŭ aliajn premiojn. Lia edzino estis Gertrúd Fischer.
Maria Eloá de Souza Lima
Maria Eloá de Souza Lima (nask. en bieno Sankta Klara, Gojaso) estas brazila verkistino kaj aktiva esperantistino de urbo Jataí (Goiás).
Vivo
Maria Eloá naskiĝis kiel filino de kamparano, en 1947 edziniĝis kun Antônio Cândido Lima kaj havas unu filinon.
Ŝi eklernis Esperanton en la 1950-aj jaroj per radiokurso kaj en 1961 translokiĝis el la kamparo al urbo Jataí, por ebligi vizitadon de lernejo al la filino.
De multaj jaroj ŝi aktivas por Esperanto en la urbo.
Departemento La Libertad
La Libertad estas departemento de Peruo. Ĝi situas ĉe la marbordo, limanta norde kun Lambajekio (Lambayeque) kaj Kaŝamarko (Cajamarca), sude kun Ankaŝio (Ancash), oriente kun San Martín kaj okcidente kun Pacifika Oceano. Oazo en la dezerto, havas marbordajn valojn tre fekundajn, ankaŭ la andinajn valojn. Plaĝo havas grandan marinan riĉecon, en la Marfluo de Humboldt. La danĝera rivero Marañón situas en la oriento.
Maria Eloá de Souza Lima
Vivo
Ŝi verkis plurajn librojn (en la portugala) pri la regiono, pri ties historio kaj homaj sortoj. Ŝi estas tre konata kaj respektata en sia urbo.
Departemento La Libertad
Geografio
en Pataz. La Condor (4.200 m.s.n.m.) en Santiago de Chuco.
Maria Eloá de Souza Lima
Fontoj
Laŭ persona intervjuo kun ŝi la 30-an de junio 2008.
Departemento La Libertad
Klimato
La marbordo kaj la anda regiono havas malsamajn klimatojn.
La marbordo havas varman klimaton, dum la jaro. Temperaturo inter 18 - 28 grados en la somero. Malmultaj pluvoj en la vintro.
La Andoj sur la 3000 m. havas sekan klimaton, ne tre malvarma dum la tago, la nokto estas malvarma. Inter Januaro - Marto granda malvarmo.
Historio
La teritorio estis okupita de la kulturoj Cupisnique, Salinar, Viru, Mochica kaj Chimu.
La Moĉika kulturo havas originalan ceramikon, kun homaj figuroj, bestoj kaj plantoj. Ili konstruis templojn grandajn kun peronoj.
Post la kulturo Moĉika, aperas la Chimu kulturo. Chan Chan, ĝia ĉefurbo, estis la plej granda urbo konstuita per koto en Sudameriko. Ili estis grandaj metalistoj kaj arkitektoj, konstruis grandajn akvokanalojn, ankoraŭ nun uzatajn.
Ekonomio
Oni plantas sukeron, rizon en la valoj. Ankaŭ vinberon kaj ananason. Fiŝo. Troviĝas mineraloj, oro (Pataz), fero, lignokarbo.
Kolektiva negocado
Kolektiva negocado aŭ Kolektiva kontratado estas procezo de negocado inter dungantoj kaj grupo de dungitoj cele al atingo de interkonsentoj por reguli la salajrojn, la laborkondiĉojn, eble la profitojn, kaj aliajn aspektoj de la kompensado kaj rajtoj de la laboristoj. La interesoj de la dungitoj estas komune prezentataj fare de reprezentantoj de sindikato(j) al kiu(j) la dungitoj tute aŭ parte apartenas. Normale tiu sistemo funkcias ene de proceduro establita de la laborjuro propra de la lando.
Departemento La Libertad
Turismo
La Libertad havas multajn lokojn por koni.
Kolektiva negocado
La kolektivaj interkonsentoj atingitaj pere de tiuj negocadoj kutime establas skalojn de salajroj, laborhorojn kaj semajntagojn, laborvicojn, trejnadon, sanon kaj sekurecon, kromlaboro, plendomekanismojn, kaj rajtojn por partpreno en la aferoj de la laborloko aŭ de la kompanio.
Departemento La Libertad
Edukado
Lernejoj
Kolektiva negocado
La sindikato povas negocadi kun unusola dungisto (kiu estas tipe reprezentanta la posedantaron de la entrepreno) aŭ povas negocadi kun grupo de negocistoj, depende de la lando, por atingi sektornivelan interkonsenton. La kolektivaj interkonsentoj funkcias kiel laborkontrakto inter dungisto kaj unu aŭ pliaj sindikatoj. Kolektiva negocado konsistas el la procezo negocado inter la reprezentantoj de sindikato (respektive rekte de la laboristoj) kaj de dungistoj (ĝenerale reprezentataj de administristo, aŭ, en kelkaj landoj kiel Aŭstrio, Svedio, Hispanio kaj Nederlando, de dungistaro - asocio de dungistoj -) rilate al ĉiaj laborkondiĉoj kaj eĉ al la rajtoj kaj respondeco de la kontraktantaj sindikatoj.
Departemento La Libertad
Edukado
Universitatoj
Distrikto Cochem-Zell
Najbaras oriente la distrikto Rhein-Hunsrück, sude la distrikto Bernkastel-Wittlich, okcidente la distrikto Vulkaneifel kaj norde la distrikto Mayen-Koblenz.
Geografie la distrikto kovras signifan parton de la valo de la rivero Mozelo. La klimato estas milda kaj bone taŭgas por vinkultivado, kaj sekve pluraj el la distriktaj urboj kun pitoreskaj historiaj urbocentro ĉe la riverobordo specialiĝis pri produktado de vino. Najbaras du arbaroricaj mezaltaj montaroj - la Eifel norde kaj la Hunsrück sude. La distrikta teritorio je 50 procentoj konsistas el arbaroj.
Kepler-452b
Kepler-452b estas ekstersunsistema planedo kiu orbitas la  Kepler-452. Ĝi estis identigita de la kosma teleskopo Kepler kaj ĝia malkovro estis publike anoncita de NASA la 23-an de julio 2015. Ĝi estas la unua malkovrita tereca planedo orbitanta ene de la enloĝebla zono de stelo tre simila al la Suno. Ĝi estas la konata extersuna planedo la plej simila al Tero ĝisnune, post Kepler-438b. Oni ne ankoraŭ scias ĉu Kepler-452b estas roka aŭ malgranda gasa planedo, sed bazita sur ĝia malgranda radiuso, Kepler-452b havas akcepteblan ŝancon, inter 49% kaj 62%, esti roka.
La stelo situas je 1 400 lumjaroj el la sunsistemo; kun la rapideco de la kosmoveturilo New Horizons, ĉirkaŭ 58,536 km/h (36,373 mph), vojaĝo tien daŭrus 25,8 milionojn da jaroj.
Karakterizaĵoj
La planedo kompletas orbiton ĉirkaŭ sia stelo en periodo de 385 tagoj. Ĝi estas pli malnova kaj pli granda ol Tero, sed situas ene de la konservativa enloĝebla zono de ĝia patra stelo.
Ĝi estas kvinoble tiom masa kaj ĝia surfaca graveco estas duoble tiom granda kiom tiu de la Tero, kvankam kalkuloj de maso por ekstersunaj planedoj estas nur krudaj taksoj. Se ĝi estas Tereca planedo, ĝi estas plej probable super-Tero kun multaj aktivaj vulkanoj pro ĝia pli alta amaso kaj denseco. La nuboj sur la planedo estus dikaj, kovrante multe el la surfaco kiel vidita el spaco. Vidita el la surfaco, Kepler-452 ŝajnus tre simila al la Suno.
Ne estas klare ĉu Kepler-452b proponas enloĝeblajn mediojn. Ĝi orbitas ĉirkaŭ stelo de tipo G2V, kiel la Suno, kun preskaŭ la sama temperaturo kaj maso, sed 20% pli luma. Tamen, la stelo aĝas ses miliardojn da jaroj, aĝante 1.5 miliardojn da jaroj pli ol la Suno. Ĉe ĉi tiu punkto en la evoluo de ĝia stelo, Kepler-452b ricevas dek procente pli da energio el ĝia stelo ol la Tero nuntempe ricevas el la Suno. Se Kepler-452b estas roka planedo, ĝi eble spertas forcejan efekton similan al tio vidita sur Venuso.
Sobatin
Sobatin, ukraine kaj ruse Собатин, slovake Sobatín, hungare Szombati [sombati] estas ne memstara, malgranda vilaĝeto kaj Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto kaj municipo de Irŝava.
1170 Sivao
1170 Sivao estas malgranda, meze hela asteroido de la asteroida zono, klasifikita kiel marsrenkonta asteroido.
Malkovro
Ĝi estas malkovrita la de la belga astronomo Eugène Joseph Delporte elde la Reĝa observatorio de Belgio en Uccle.
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de la hinduisma dio Ŝivo (foje skribita Sivao).
August von Pelzeln
August von PELZELN (10-a de majo 1825, Prago - 2-a de septembro 1891) estis aŭstra ornitologo. Li estis nepo de la novelistino Karoline Pichler (1769-1843).
Li studis ĉe la Universitato de Vieno, kaj poste laboris kiel helpanto de la helmintologo Karl Moriz Diesing (1800-1867) en la Hof-Naturalien-Cabinet (el 1851). En 1857 li akiris respondecon kiel zorganto anstataŭe Johann Jakob Heckel (1790-1857), kaj sekve okupiĝis pri la kolektoj de birdoj (1857) kaj mamuloj (1869). Li laboris pri la birdoj kolektitaj de Johann Natterer en Brazilo (343 specioj).
Li devis retiriĝi el la muzeo pro malsano, kaj mortiĝis ĉe Oberdöbling ĉe Vieno.
Kelkaj birdoj priskribitaj de Pelzeln estas la Oranĝbrusta facelodomo, Bluokula grundokolombo, Punktoflugila skistociklo, Ruĝkrura tinamo, Ruĝbrusta skleruro, Flavborda tolmomio kaj la Novzelanda kseniko.
Lia nomo asociiĝas kun la Pelzelna tirano (Hemitriccus inornatus). Gustav Hartlaub (1814-1900) nomigis la specion de la Madagaskara grebo (Tachybaptus pelzelnii) por lia honoro; Otto Finsch (1839-1917) nomigis la specion de la Ponapea sturno (Aplonis pelzelni) laŭ Pelzeln.
Psiko
Psiko aŭ psiĥo estas termino uzita de diversaj psikologiistoj, i.a. Karlo Jung kaj Sigmund Freud por eviti la popularan distingon inter menso kaj korpo. Biologoj kaj aliaj fakuloj studas la funkciadon de la cerbo kaj la diversaj partoj de la cerbo, por trovi la interrilaton inter ili kaj la pensoj aŭ perceptoj de homoj. Tradicie, psikologiistoj emis malatenti la korpan substraton kaj konsideri la pensenhavon kaj la interrilaton de pensenhavoj. Sed la ektrovo de la malkonscio indikis ke ne eblas fari klaran distingon inter tiuj du fakesploroj.
Sekve, la vorto psiko (kiu venis el la antikva greka vorto tradicie literumata “psyche” kaj havis diversajn signifojn, inter ili papilio, animo, menso, vivo) estis akceptita de Jung kaj Freud por eviti la neceson deklari ke iu aŭ alia fenomeno estas pure korpa aŭ pure pensa.
Oni povas diri ke la psiko estas la tuta psikologia mekanismo de homo, inkluzive de ĝia fizika/korpa/biologia substrato, de la malkonscio kiu estas argumenteble egale korpfunkcia kaj subpensa, kaj de la pensanta menso. La memorado estas psika funkcio, oni povas rigardi ĝin el diversaj vidpunktoj, fari diversajn konkludojn, kc. Mismemorado povas havi plurajn kaŭzojn, ofte samtempajn, ekz. la morton de neŭronoj, emociaj konfliktoj, la influon de drogoj kaj aliaj kemiaĵoj, intencitan aŭ neintencitan subpremon de malagrablaj sentoj, kaj aliajn kaŭzojn. Ĉiuj ĉi estas aspektoj de la psiko. Same pri pensado, emocioj, misfaroj, kiaj abundaj aliaj temoj.
Kalcito
Kalcito estas ofte trovebla mineralo el la minerala klaso de senakvaj karbonatoj sen fremdaj anjonoj. Ĝi estas la plej ĝenerala apera formo de la kalcia karbonato. Ĝi kristaliĝas en trigonala kristalsistemo kun la kemia konsisto Ca[CO3] kaj evoluigas diversajn kristal- kaj agregat-formon, kiuj havas diversajn kolorojn. Ĝiaj polimorfaj varioj estas la aragonito kaj vaterito. Grandkvante, oni uzas ĝin en la konstrua industrio. Kelkajn ŝtonojn oni povas uzi kiel gemojn.
Ĝi havas la denson de 2,71 g/cm3, durecon de 3. Ĝi ne fandiĝas sub normala premo, sed je 910 °C disiĝas je CaO (kalko) kaj CO2 (karbona dioksido). Li solviĝas en acidoj per efervesko.
El kalcito konsistas la kalkŝtono kaj ties metamorfa vario, la marmoro. Ĝi ofte aperas en skeleto de la senvertebruloj.
La islanda spato estis uzata jam en la 17-a jarcento por produktado de polarizaj prismoj, mikroskopoj kaj aliaj optikaj aparatoj. Ĝi estas diafana, grandkristala kalcito.
Se la kristalan kradron de la kalcito partoprenas mikse Ca- kaj Mg-jonoj, estiĝas dolomito, kiu povas same formi montojn, montarojn.
Simbircito estas unu el multnombraj specoj de kalcita mineralo (СаСО3).
136432 Allenlunsford
136432 Allenlunsford estas asteroido de la ĉefa asteroida zono, en orbita resonanco 1:2 kun Marso.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo Catalina Sky Survey, elde la Stacio Catalina de la Observatorio Steward kaj elde la Observatorio de Monto Lemmon, proksime de Tucson (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝi estas nomita en honoro de Allen Lunsford, gvidanto pri algoritmoj por la Videbla kaj proksima Infraruĝa Spektrometro de OSIRIS-REx (OVIRS), disvolvante ĉiujn instrumentajn operaciojn kaj programarojn de kalibrado, kaj li gvidis provojn. Li ankaŭ havis rolon en la instrumentoj "Ralph" deNew Horizons kaj "TIRS" de Landsat 8 kaj Landsat 9.
Ferenc Tompa
Ferenc Tompa, laŭ hungarlingve kutima nomordo Tompa Ferenc estis hungara arkeologo, profesoro, membro (korespondanta en 1935) de Hungara Scienca Akademio.
Ferenc Tompa naskiĝis la  1893 en Budapeŝto. Li mortis la 1945 en Budapeŝto.
Biografio
Ferenc Tompa frekventis gimnaziojn en Keszthely kaj Esztergom, baldaŭe universitaton en Budapeŝto (dume li soldatiĝis dum la 1-a mondmilito). Li doktoriĝis en 1919. Inter 1920-1926 li laboris en muzeo de Szombathely, poste en Hungara Nacia Muzeo. Li profesoriĝis en 1931 en Universitato de Budapeŝto. Li okupiĝis precipe pri neolitiko kaj bronzepoko en Hungario. Li faris arkeologiajn esplorojn preskaŭ en tuta Hungario. Li mortis dum sieĝo de Budapeŝto en fino de la 2-a mondmilito.
Zofingo (distrikto)
La distrikto Zofingo (germane Bezirk Zofingen) estas administra unuo de Kantono Argovio. Ĝi havis 62135 loĝantojn la 31-an de decembro 2007. Ĝia ĉefurbo estas la samnoma urbo Zofingo.
Geografio
La distrikto Zofingo situas en nordokcidento de Kantono Argovio. Ĝian okcidentan limon formas la rivero Aro al kiu alfluas en la okcidento de la distrikto la rivero Wigger. En oriento la distrikton trafluas la rivero Suro. La okcidentan limon de la distrikto formas la rivero Murg.
Trafiko
En okcidento laŭlonge de la rivero Aro pasas la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Zuriko al Berno kaj paralele al ĝi la nacia aŭtoŝoseo A1. De nordo al sudo la distrikton trapasas la fervojlinio de Bazelo tra Olten al Lucerno kaj al ĝi paralele la nacia aŭtoŝoseo A2 de Bazelo al Tiĉino. Estante en la kruco de la du plej gravaj trafikkonektoj de Svislando la distrikto havas strategian pozicion en Svislando. Ne mirigas, ke pro tio tie situas la ĉefsidejo de la plej grava svisa eldonejo Ringier kaj ankaŭ grava disdoncentro de la Svisa Poŝto.
Komunumoj de la distrikto Zofingo
La distrikto Zofingo konsistas el 18 komunumoj (stato en 2009). Jen la listo:
Zsombor Bálint
BÁLINT Zsombor estas rumanuja hungara skulptisto, ceramikisto naskita en Crăciuneşti (Mureş) la 23-an de februaro 1956.
Biografio
Zsombor Bálint studis inter 1978-82 en Belarta Altlernejo Ion Andreescu de Kluĵo ĉe la majstro Mircea Spǎtaru; inter 1982-84 li estis dizajnisto. En 1992 li translokiĝis Hungarujon.
Klasika naŭatla lingvo
La ne plu parolata klasika naŭatla aŭ klasika navatla estis la lingvo de la aztekoj en la pratempa Meksiko. Tiu ĉi formo de la lingvo iom malsamas al la modernaj dialektoj de la naŭatla. La klasika lingvo troviĝas en kursoj en meksikaj universitatoj.
Ostrov u Macochy
Ostrov u Macochy estas kampurbo en Ĉeĥio troviĝanta en Moravio, en distrikto Blansko. Vivas ĉi tie.
Klasika naŭatla lingvo
Skribsistemo kaj sonoj
La pratempa skribsistemo de la aztekoj estis logograma. La roma 25-litera alfabeto estas: <a c ch cu e hu i l m n o p qu t tl tz x y z ā ē ī ō ll h>
Ostrov u Macochy
Historio
La unua skriba mencio de la vilaĝo estis en 1349.
Klasika naŭatla lingvo
Skribsistemo kaj sonoj
Oni prezentas grafemojn en < > kaj fonemojn en / /. Oni uzas la Internacian Fonetikan Alfabeton por fonemoj. Notoj:
Akcento
La akcento trafas la silabon antaŭ la lasta en multsilabaj vortoj.
Ekzemploj
Cuix ticnequi tiyāz?
Niquihtlani in mā xicchīhuacān.
Provinco Bolívar (Peruo)
Bolivar estas provinco de La Libertad (Peruo) en Peruo en Sudameriko.
NGC 7579
NGC 7579 (aliaj indikoj — MCG 1-59-31, ZWG 406.46, NPM1G +09.0599, PGC 70964) estas galaksio en konstelacio Pegazo.
Klasika naŭatla lingvo
Ekzemploj
Timocnīhuān.
NGC 7579
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Reĝlando de Valencio
La Kristana Reĝlando de Valencio estis fondita en 1238, post la konkero de la reĝo de la Aragona Krono Jakobo 1-a la Konkeranto, de la Tajfo Valencio. Poste ampleksigata sude de la linio Biar-Busot.
Jakobo la 1-a rimarkinte ke estis malfacile reloĝigi tiom da konkerita teritorio, intencis konservi kelkajn privilegiojn de la denaska popolo kiaj la respektado de iliaj religioj kaj moroj, proklamante la Foruojn de Valencio (Els Furs), de kiu kreiĝas la reĝlando kiu apartenis al la Reĝlando de Aragono. Tial ĝi estis dependa de la aragona krono sed ĝi havis propran administradon. La kreado de la reĝlando provokis koleran reagon de la aragona nobelaro kiu vidis la neeblan pliigadon de ilia povo en la valencia teritorio.
En 1305 la reĝlando estis dividita kaj la okcidenta parto apartenis al Kastilio, kiu konstruis ene de la kastilia krono la Reĝlandon de Murcio, kaj por Aragono la orientan parton, kiu formis la Reĝlandon de Valencio, laŭ la Arbitra Sentenco de Torrellas kaj Traktato de Elche.
Kalvinana preĝejo (Aggtelek)
La Kalvinana preĝejo de Aggtelek estas religia historia monumento en Hungario, en vilaĝo Aggtelek.
Historio
La simpla, sentura, romanika, katolika kirko estis konstruita depost invado de tataroj en la 13-a jarcento. Ekde iam la kalvinanoj uzis la preĝejon, pri tio la unua mencio okazis en 1589. En 1735 incendio okazis en la vilaĝo, tio kaŭzis difektojn ankaŭ en la preĝejo. En 1785 oni malkonstruis la sakristion kaj la sanktejon, el la materialo oni plilongigis la navon, oni konstruis antaŭĉambron ĉe la norda flanko de la navo. Pro pli nova incendio en 1858 la plena preĝejo estis renovigita inter 1861–1864, fine oni enmurigis la originan enirejon. Iomete for oni konstruis lignan sonorilostablon, baldaŭ la kalvinanoj akiris la gardoturon, poste - kiel kampanilo - tie okazas la sonorilado. En 1944 la preĝejo transformiĝis al milita hospitalo, ĉiuj instalaĵoj neniiĝis. Renovigaj laboroj okazis en 1975 kaj 2008.
Konstruaĵo
La konstruaĵo situas sola en korto, kiu en la mezepoko estis ĉirkaŭita per defenda muro. Nun parte ĝi estas videbla ĉefe laŭ la trotuaro. La kirko estas kaj ekstere, kaj interne pure blanka. La navo prezentas el la mezepoko nur kelkajn fenestrojn. La instalaĵoj estas tre simplaj.
Reĝlando de Valencio
Malgraŭ kunhavigi reĝon kun la teritorioj de la Aragona Krono (Graflandoj Katalunio, Aragono kaj Balearoj), la reĝo Jakobo la Konkeranto starigas la foruojn de Valencio, fondante tiamaniere reĝlandon kun propra politika identeco, kun ĝiaj propraj institucioj, ĝia propra kulturo kaj tradicioj, kun ĝia valuto, administrado kaj doganaj tarifoj. Tiuj foruoj restis tiaj ĝis 1707, pro la burbona centralizado.
Inter 1356 kaj 1365, la reĝoj Pedro la 1-a (Kastilio) kaj Petro la 4-a (Aragono) konfrontiĝis en la kruenta Milito de la du Petroj kiu havis kiel ĉefa scenejon la Reĝlando de Valencio, pro la intereso de la aragona monarko kontroli la Reĝlando de Murcio. Urboj kiaj Alikanto estis sieĝitaj dum pluraj jaroj, kaj kiel premio pro la kuraĝeco rezisti dufoje la atakon de la kastiloj, la urbo Valencio ricevis la du "L" de ĝia ŝildo (duoble lojala), kaj al ĝia reĝa flago estis koncedita la reĝa krono. De tiu koncedo naskiĝis la valencia flago ĝis la nuntempo.
Turioj
La turioj estas etno en Sud-Sudano. La turia lingvo apartenas al la nilo-saharaj lingvoj. La turioj supozeble estas 10.000 homoj.
Aeduoj
La aeduoj loĝis sur la nunaj francaj departementoj Nièvre kaj Saône-et-Loire kaj ankaŭ sude de departemento Côte-d'Or (kovranta proksimume arondismenton de Beaune) kaj oriente de Allier. Bibracte estis ilia ĉefurbo. Ili posedis riĉajn grundojn en okcidenta parto de ebenaĵo de Saône. Iliaj najbaroj kaj malamikoj estis la sekvanoj nordoriente kaj oriente kaj la arvernoj sudokcidente. La lingonoj estis iliaj aliancanoj norde.
Etimologio
Aedui (aŭ Hedui, Haedui, Hædui) por romianoj, Aidousioi en kronikoj de atenano Apollodore.
La aeduoj
Laŭ Cezaro, la aeduoj estis la plej potenca popolo en Gaŭlio ĉar ili havis multajn klientojn kaj ankaŭ princecon sur tuta Gaŭlio. Tio estis provizora ofico atribuita al tribestro de Asembleo de Gaŭlio. Bedaŭrinde estas malmultaj fontoj pri tio. Oni scias nur per Komentoj pri Gaŭla Milito ke Cezaro alvokis lin kaj ne estis la unua fojo kiam tribestroj kunvenis. Male, oni konas similan asembleon en Irlando : Lugnasad.
Dum la periodo konata de historiistoj (komenco de alianco kun Romio), ilia potenco estis kontestita. La arvernoj minacis ilian potencon sed estis venkitaj en -121 fare de romiaj armeoj venintaj helpe al la aeduoj. Necesis atendi -60 por vidi aeduan potencon minacata de sekvanoj.
Geografia situo
La teritorio de aeduoj situis sude tiuj de lingonoj kaj mandubioj, sudoriente de tiu de aŭlerkoj, sudokcidente de tiu de sekvanoj, norde de tiu de arvernoj kaj segusiavoj, oriente de tiu de biturigoj kaj okcidente de tiu de ambaroj. Tiu teritorio kovris la sudon de Neversio kaj de Burgonjo. Iliaj ĉefaj urboj estis Cabillonum (Chalon-sur-Saône), Matisco (Mâcon), Nevirnum (Nevers) kaj Bibracte (Monto Beuvray).
Aeda konfederacio
La aeduoj estis en konfederacio konsistanta el la sekvantaj gaŭlaj popoloj, ligitaj per diversaj aliancoj :
Ribelo de Vercingetoriks kaj fino de aedua supereco
La aeduoj fine malagnoskis sia aliancon kun Romio okaze de ribelo de Vercingetoriks. Ili klopodis helpi reĝon de arvernoj, ilia antaŭa malamiko, kaj eĉ kronis lin reĝo en Bibracte, Viridomaros, reĝo de aeduoj, agnoskis lin kiel reĝon de gaŭloj. La aeduoj tamen restis fidelaj al Cezaro. Nur post sieĝo de Gergovio, gajnita de Vercingetoriks, Viridomaros akcentas sian deziron aliĝi al la ribelo sen kaŝi tion al Cezaro, kiu metis lin kape de aeduoj. Fine, en -52, Vercingetoriks post kapitulaco en Alesia, Bibracte reduktiĝis al urbeto. Ili estas truditaj al nova urbo Augustodunum, nuna Autun.
Romianigo
En 48, post cenzuro de Klaŭdio kaj ties parolado favore al integrado en senaton de gaŭlaj elitoj, la aeduoj fariĝis la unua popolo permesita de la senato por fariĝi unu el ĝiaj anoj.
Komerco
En sia Historio de Gaŭlio, historiisto Camille Jullian skribis pri aeduoj: « ''Bibracte, mi certas, estis deirpunkto kaj la plej certa garantio por ilia potenco. Ĉirkaŭ Bibracte estis tre bonaj vojoj, ligantaj la tri plej gravaj basenoj de Francio.'' » Tiel, romiaj varoj supreniris riveron Rodano (la riveraj vojoj estis la plej rapidaj tiuepoke) kaj poste iris laŭ riveroj Saône, Luaro aŭ Allier, trairis aeduan teritorion antaŭ ol atingi la basenojn de riveroj Luaro kaj Sejno.
Kamparo de Sankta Johano
La Kamparo de Sankta Johano aŭ Malsupra Manĉo estas manĉa komarko de Kastilio-Manĉo, Hispanio, kie situantas la 19 vilaĝoj kiuj historie estis sub la hegemonio de la Ordeno de Sankta Johano, konata ankaŭ kile Ordeno de Malto. Ĝi inkludas municipojn de la Provinco de Ciudad Real kaj de la Provinco de Toledo:
La municipoj apartenantaj el Ciudad Real estas la jenaj:
Mediaș
Mediaș [mediaŝ] (Medgyes, Mediasch) estas urbo en la distrikto Sibiu, Transilvanio en Rumanio laŭ Târnava Mare sudokcidente de Sighișoara. Ĝi estas grava industria kaj lerneja centro.
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 8.626 loĝantojn (rumanoj, germanoj, hungaroj) kaj en 1992 63 156 (rumanoj, 14 % hungaroj, 4 % germanoj).
Historio
Ĝia unua skriba mencio estis en 1267; 1287 kiel ekleziejo. Ĝi estis loko de pli multaj landkunvenoj de Transilvanio en la 17-a jarcento. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Nagy-Küküllő). La saksoj estis kolonigiitaj en la 13-a jarcento.
Komunumoj pri meggy (= acida ĉerizo) en Hungara reĝlando
(Kelkloke tio estas laŭ malnova ortografio medgy!)
Kabineto Bittó
Kabineto Bittó estis la kvara (preskaŭ sendependa) registaro en Hungario depost Aŭstra-hungara interkonsento. Ĝi gvidis la landon nur unu jaron, ĉar la mandato finiĝis en 1875.
Historio
Post abdiko de Kabineto Szlávy en 1874 la sekva ĉefministro estis sperta politikisto István Bittó, kiu sukcese formis unupartian registaron (tamen estis du esceptoj). Ĝenerale ne estis granda ŝanĝo inter la ministroj, ja ili estis konataj el la pli frua kabineto kiel partio de Ferenc Deák. La kabineto sukcese stabiligis la ekonomian situon de la lando pere de pli grandaj impostoj. Pro la mallonga tempo ne okazis ŝanĝoj inter la ministroj.
Timaoj
La timaoj estas etno en la Nuba-montetaro en Suda Kurdufano en Sudano. La timaa lingvo apartenas al la niĝer-kongaj lingvoj. La timaoj estas plurmil homoj.
Simón Bolívar
Simón BOLÍVAR (naskiĝis la, mortis la ), kies tuta nomo estas Simón José Antonio de la Santísima Trinidad BOLÍVAR Y PONTE PALACIOS Y BLANCO, estis sudamerika batalanto por sendependigo kaj liberigo de la hispanaj kolonioj ("El Libertador") kaj generalo kontraŭ la hispana armeo kaj politikestro por la kreado de sudamerikaj novaj ŝtatoj. Li ege kontribuis al la sendependigo de la aktualaj Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, Panamo, Peruo kaj Venezuelo.
Biografio
Bolívar naskiĝis ĉe Karakaso el aristokrataj familioj devenaj el Eŭskio kaj Kastilio respektive kiuj jam estis ĉe Venezuelo ekde la fino de la 16a jarcento kaj la 17a jarcento respektive. La patrino estis multe plu juna ol la patro (47 kaj 15 respektive ĉe geedziĝo). Post la morto de siaj gepatroj ambaŭ pro tuberkulozo (kiam la filo estis respektive 2 kaj 9jaraĝa) li por kompletigi sian edukadon pasis al zorge de onkloj suferante konfliktojn inter tiuj kaj la instruisto Simón Rodríguez. Poste li estis sendita al Hispanio kiam li estis 15jaraĝa; li renkontis tie María Teresa Rodríguez del Toro y Alaysa en 1802 kiam li estis nur 17jaraĝa kaj ŝi 20jaraĝa. En aŭgusto de 1800 María Teresa akceptis la proponon de Simón Bolívar, kaj geedziĝis la 26-a de majo de 1802, en la Teatreto de la Palaco de la Duko de Frías, kie funkciis preĝejo de Sankta Jozefo; Bolívar estis 19jaraĝa kaj María Teresa 21jaraĝa. Post 20 Tagoj ili translokiĝis al Korunjo. La 15an de junio de 1802 ili veturis al Karakaso, kie ili elŝipiĝis la 12-a de julio en La Guaira. Dum mallonga vizito al familia bieno en 1803 ŝi mortis pro flava febro aŭ malario la 22an de januaro. Bolívar dolorege reiris al Eŭropo en 1804 kaj tie aniĝis la sekvantaron de Napoleono ĉefe en Parizo, Italio ktp.
Bolívar reiris al Venezuelo en 1806 aŭ 1807 kaj krom la administrado de la familiaj interesoj li dediĉis sin al la revolucia agado.
Revolucia agado
Laŭlonge de 1808, la premoj fare de Napoleono okazigis serion de eventoj kiuj malbonigis la jam malbonan hispanan situacion, nome la reĝo Karlo la 4-a abdikis favore de sia filo Fernando la 19-a de marto de 1808 post la okazaĵoj de la Insurekcio de Aranjuez, kaj poste, la 5-a de majo de 1808 venis katastrofo al Hispanio kiam Karlo la 4-a kaj lia filo estis devigitaj cedi la tronon al Napoleono en la abdikoj de Bajono kaj tiu nomumis sian fraton, Jozefo, kiel nova reĝo de Hispanio. Tio okazigis grandan popolan reagon en Hispanio kiu rezultis en kio nun estas konata kiel la Milito de Hispana Sendependiĝo pro kiu kaj en Ameriko kaj en Hispanio, formiĝis regionaj juntas kiuj apogis la lukton kontraŭ la francaj invadantoj kaj restarigi sur la tronon legitiman monarkon. Tamen, ĉe la amerikaj juntoj oni parolis entuziasme pri la Junta de Kadizo kaj multaj el tiuj estis konsiderataj suspektindaj fare de la aŭtoritatoj de Hispanio, kiul favoraj al la francoj, same kiel estis okazinta en diversaj lokoj de Hispanameriko fare de Antonio Nariño, Juan Picornell, Manuel Gual, José María España aŭ Francisco de Miranda. Tamen oni konsideris ankaŭ ke tiuj juntoj estis rajtigitaj same kiel la hispaneŭropaj ĉar la situacio estis tiom ĥaosa en Ameriko kiom en Hispanio kies teritorioj ne estis konsiderataj kiel simplaj kolonioj.
En Venezuelo kreiĝis du partijo klare diferencaj kiel rezulto de la politika diskutado kaj de la internacia malstabileco: nome tiu de la monarkistoj, kiuj deziris sekvi sub rekta dependo el la hispana monarko, estrita de Juan de Casas; kaj tiu de la patriotoj, partianoj al konstituo de Junta de gobierno kun absoluta aŭtonomeco simila al tiu de la provincaj Juntas en Hispanio, sed sen pluhavi plian ligon kun la metropolo diferenca de nur formala agnosko de Fernando la 7-a kiel suvereno, per imitado de la ekzemplo de Brazilo regita ekde Braganco, kun aŭtonomeco disde Portugalio.
Meze de 1807, kiam Bolívar revenis al Karakaso trafis urbon en etoso de granda socia kaj politika agitado kiu estis estrita de provizoraj regantoj sub superkontrolo de reĝa inspektisto malbone konsiderata de la karakasanoj, nome Joaquín de Mosquera y Figueroa. Bolívar estis klara partiano de la neceso sendependigi la tutan Amerikon, sed krom sia frato Juan Vicente, li apenaŭ konvinkis aliulojn, ĉar la novaĵoj venis el Eŭropo malrapìdege kaj maldetale. Ĉio ŝanĝis tuje kiam komence de julio de 1808, la karakasa guberniestro, Juan de Casas, ricevis du ekzemplerojn de la londona ĵurnalo The Times kun la novaĵo de la abdiko de la trono de Hispanio favore al Napoleono. La aŭtoritatoj sekretigis la novaĵon sed ŝipanoj de la franca Le Serpent ĉe la haveno de La Guaira la 15-a de julio de 1808 kun senditoj de Napoleono por konfirmi la novaĵon malsekretigis la aferon.
La popola reago indigniĝis kaj ĉio rezultis en konflikto inter la guberniestro, la aliaj aŭtoritatoj kaj la karakasa konsilantaro, kio faris, ke la socio karakasa orientiĝis dudirekte, ĉu reprezente de Bolívar al la sendependeco kaj ĉu reprezente de aliaj krioloj kiuj deziris resti fidelaj al Fernando la 7-a. La 11-a de januaro de 1809 alvenis al Karakaso oficialaj informoj pri la kreado de la Suprema Centra Junto de Hispanio kaj Hindioj, kiuj finfine instaliĝis en Sevilo en aprilo de 1809 kaj tuj poste, la 14-a de januaro de 1809 alvenis al Venezuelo oficiro Vicente Emparan kiel generalo de Venezuelo kaj guberniestro de Karakaso. Kelkaj konsideris lin partiano de la francoj, kio pliigis la konfuzon.
La 19-a de aprilo de 1810, la membroj de la karakasa konsilantaro decidis konstitui Junta teorie por konservi la rajtojn de Fernando la 7-a sed kiu finis per la subskribo de la Akto de Sendependigo en 1810 kaj Konstitucio de Venezuelo de la Unua Respubliko la 5an de julio de 1811. Oni forpelis la generalon de Venezuelo, Vicente Emparan, kaj la aliajn hispanajn funkciulojn kiuj estis enŝipigitaj direkte al Hispanio.
Misio al Londono
Oni sendis Bolívar al Anglio por diplomatia misio kun rango de kolonelo kaj kun Andrés Bello kaj Luis López Méndez por peti la britan apogon al la Junto ankoraŭ nomr de la reĝo Fernando la 7-a (Hispanio) profite la cirkonstancon ke Hispanio kaj Granda Britio estis tiam jam aliancaj ŝtatoj kiuj forgesis siajn rivalecojn antaŭ la komuna danĝero reprezentata de Napoleono.
La diplomatoj alvenis al Londono en malfacila politika momento ĉar Granda Britio estis sendinta kostegan militan helpon al Hispano dum la venezuelanoj malakceptis la aŭtoritaton de la hispanaj regantoj. Nur Lord Wellesley ricevis la delegitojn hejme nome ĉe Apsley House, por eviti, ke la venezuelanoj foriru al Napoleono serĉe de apoyo kaj profiti la okazon por scii pri la venezuelaj intencoj. La britoj ne apogis la venezuelanojn kaj nur premis al Hispanio por atingi permeson al komerco libera kun ties kolonioj. Tio estis almenaŭ malgranda sukceso por la delegitoj, kiuj kontaktis kun Francisco de Miranda en Londono, kiu poste helpos al Bolívar en negocado.
Bolívar dum la Unua Respubliko
Bolívar revenis al La Guaira, Venezuelo, la 5-a de decembro de 1810. Li aranĝis la revenon de Miranda, kiu alvenis en Venezuelon per la angla ŝipo Avon la 10-a de decembro de 1810. Miranda tuj ekkonfliktis kun la militista guberniestro, nome Francisco Rodríguez del Toro, pro ties nekapablo kontroli la ribelon de monarkistoj de Coro, dum aperis en Karakaso organizo Sociedad Patriótica, nome sendependentista asocio ĉirkaŭ gazeto El Patriota de Venezuela. Bolívar estis grava membro de tiu asocio, kiu moviĝadis ĉe la 5-a de julio de 1811 por ratifi la Akton de la Deklaro de Sendependigo de Venezuelo, defendante sintenojn kontraŭ la Konstitucio de 1811, ĉar oni konsideris, ke tiu estis kopio de tiu de Usono kiu ne kongruis kun Venezuelo.
La 13-a de aŭgusto de 1811, trupoj estritaj de Miranda, venkis en Valencio, kontraŭ la tieaj ribeluloj kiuj intencis rekuperi privilegiojn de iama ĉefurbeco kaj tiam Bolívar ekmilitis propre kiam estris atakon kontraŭ fortikaĵo. Tiele, Miranda proponis lin por la rango de kolonelo kaj sendis lin informi pri la venko al la karakasa registaro. Miranda poste nomumis lin militestro de Puerto Cabello, la ĉefa fortikaĵo de Venezuelo, nome haveno, militista prizono kaj kontrolejo en la zono. Tie estis enprizonigitaj la ĉefaj militprizonuloj en la Kastelo San Felipe kie estis ankaŭ stokita granda parto de la milita respublika armilaro. La prizonuloj sukcesis liberiĝi danke al perfido de gardistaro, konkeris la kastelon kaj ekbombardadis la urbon Puerto Cabello. Bolívar klopodis rekuperi la lokon dum ses miltaj tagoj sed ŝajne li havis nur 40 soldatojn kaj la urbo estis jam ekatakita de la trupoj de la kapitano Domingo Monteverde, tiele ke Bolívar decidis abandoni la lokon transmare kaj apenaŭ povis fuĝi. Tio iĝis la unua malvenko de Bolívar.
Tiu okazo, kun la tertremo de la 26a de marto de 1812, klinigis la situacion favore al la reĝaj armeoj kaj tiele Miranda kapitulacis la 26-a de julio de 1812 pro ordono de la Unua Nacia Kongreso de Venezuelo, per la traktato de La Victoria, kiu redonis la landon al la hispana hegemonio denove. La 30-a de julio de 1812, Miranda alvenis al La Guaira intence enŝipiĝi en la angla ŝipo Sapphire, sed nokte ŝajne Casas, Peña kaj Bolívar arestis lin kaj donis lin al la hispana oficiro Monteverde.
Manifesto de Kartaĥeno
La hispana Iturbe permesis al Bolívar eliron per pasporto, kaj Bolívar devis forfuĝi al Cartagena de Indias, kie li verkis sian Manifesto de Kartaĥeno. En Nueva Granada la sendependentisma agado estis ekinta jam en la 20-a de julio de 1810 kaj rezultis en la formado de diversaj Juntas rivalaj. La bolivara Manifesto de Kartaĥeno estis politikaj kaj milita analizo de la kaŭzoj kiuj okazigis la falon de la Unua Respubliko Venezuelo kaj instigis la landon de Nova Granado (posta Kolomobio) al evito de tiuj samaj eraroj. Krome li proponis formulojn por eviti dividojn kaj helpi la unuigon de la diversaj amerikaj popoloj por atingi la komunan celon, nome la sendependeco.
Bolívar ricevis el la registaro de Cartagena estrecon de 70 homoj en la vilaĝo Barrancas per kio li ekkonstruis futuran militan prestiĝon. Dekomence Bolívar estis subulo de franca nomita Pierre Labatut, sed kontraŭ liaj ordonoj, li decidis iniciati kampanjoon kontraŭ la partianoj de la reĝa armeo kiuj troviĝis ĉe la bordoj de la rivero Magdalena dum liaj trupoj trejniĝis kaj pliiĝis. Kiel rezulto li sukcesis liberigi diversajn lokojn kiaj Tenerife, El Guamal, El Banco, Tamalameque kaj Puerto Real de Ocaña; li venkis super diversajn gerilojn de la monarkistoj kaj fine okupis la Ocaña.
La kolonelo Manuel del Castillo petis lian helpon por haltigi la monarkistojn kiuj minacis eniri el Venezuelo. Por tio, la kolonelo Bolívar petis permeson al la registaro de Cartagena por interveni en teritorio de Venezuelo. En 1813 li estris la invadon de Venezuelo. Pere de sukceso ĉe la Batalo de Cúcuta de la 28-a de februaro de 1813 li akiris sufiĉajn honorojn. Ekde februaro al aprilo de 1813 li devis resti en Cúcuta pro leĝaj malpermesoj kaj pro diferencoj kun Castillo kiu jam vidis lin kiel rivalo atakonta Venezuelon. Bolívar jam havis sufiĉajn kolombiajn truparojn kaj oficirojn por eventuala rekonkero de Venezuelo por la sendependistoj.
Al Venezuelo
Post ricevi permeson kaj resursojn el Nova Granado, Bolívar iniciatis elstaran militan agadon nomita la Campaña Admirable (mirinda kampanjo). Kiam li eniris el Cúcuta en februaro de 1813 por ekkampanji tra la venezuelaj Andoj, li maltrafis reziston kaj avancis al Merido kien li eniris pace je la 23-a de majo post la fuĝo de la reĝistaj aŭtoritatoj. Tiam li estis alnomita la unuan fojon El Libertador (La Liberiganto) pro decido de la konsilantaro de Merido. Rapide la trupoj de Bolívar ekkontrolis la situacion kaj akiris terenon el fuĝanta malamiko monarkisma kiu estis surprizita. Fine Bolívar decidis devigi tiun lukti en Los Taguanes, loko inter Tucupido kaj Valencio kie li venkis kaj trudis kapitulacion subskribita en La Victoria.
Tiam aperis hispana milickapitano nome José Tomás Boves, fama pro sia kuraĝo, kiu komence de 1814, iniciatis militoperacojn ĉe La Puerta kun trupoj el la venezuela regiono Los Llanos, al kiuj li permesis rabadon. La trupoj de Bolívar malfortiĝis laŭ ili luktis kontraŭ Boves kaj liaj trupoj, pro manko de materiaj resursoj kaj de anstataŭaj trupoj kontraŭ sangavida malamiko kiu ekzekutis ĉiujn prizonulojn por eviti ties vivtenadon. Bolívar decidis retiriĝis kun la restintaj trupoj al la orienta Venezuelo la 7an de julio de 1814 kaj unuigi fortojn kun Santiago Mariño laŭ komuna peno haltigi Boves. La strategia retiriĝo fare de Bolívar produktis kiel rezultaĵo amasan fuĝon de personoj el Karakaso al la Oriento en kiu mortiĝis multaj personoj kiuj intencis sekvi la retiradon de la respublikaj trupoj pro timo al la sangoverŝaj reprezalioj de Boves. Pro tio Bolívar decidis fronti lin en Aragua de Barcelona la 17-a de aŭgusto de 1814 intence prokrastigi la monarkisman avancon kaj savi la plej grandan nombron eblan de rifuĝintoj. Post nova malvenko, Bolívar sukcesis alveni al Cumaná la 25-a de aŭgusto de 1814 kaj kuniĝi al Mariño.
Tiam la Dua Respubliko Venezuelo estis perdita kaj la monarkistoj kontrolis la tutan landon laŭlonge de 1814 kaj nur la orienta Venezuelo kun la insulo Margarita restis en manoj respublikaj. Tamen eĉ tie la respublika partio troviĝis dividita en fakoj estrataj de diversaj militestroj kiuj kontrolis nur partojn de teritorio kaj rivalis, pro kio malfacilis por Bolívar kunordigi agadon komunan. Krome la konduto de la pirato Giovanni Bianchi, kiu profitis la situacion, okazigis serion de okazaĵoj kiuj devigis Bolívar eliri kun Mariño ekde Carúpano al Kartaĥeno.
En Jamajko
Tamen, post kelkaj militaj repuŝoj Bolívar forkuris al Jamajko kien li alvenis la 14-a de majo de 1815, kaj post monatoj li verkis la 6-a de septembro de 1815 la Leteron de Jamajko, nome dokumento per kiu li priskribis ĝenerale la situacion de Ameriko kiel unuecigita tuto kaj montras la jam planitan projekton fare de Francisco de Miranda por krei grandan konfederacion amerikan laŭ la nomo de Kolombio kiel realo atingebla de la ĵusaj respublikoj ekde tiam la bazo de lia politika projekto. En Jamajko li suferis malriĉon kaj intencoplanon, kiu malsukcesis ĉar fakte li ne povis pagi la loĝejon kaj devis abandoni ĝin la tagon de la atenco. Timinte atencon fare de hispanoj li devis denove fuĝi.
En Haitio
Tiam Haitio estis jam sendependa respubliko disde Francio kiu azilis kaj helpis la respublikanojn de la amerika kontinento. Bolívar konsideris, ke Haitio estas taŭga loko por organizi militan ekspedicion kontraŭ Venezuelo kaj li petis la estron de Haitio, Alexander Sabes Petion, helpi lin. Tiu ekspedicio eliris el Haitio la 23-a de marto de 1816 direkte al la insulo Margarita, ekde kie ekus la milita operacio. La ekspedicio ege prokrastiĝis ĉar Bolívar atendis sian amatinon Josefina Machado. La britaj kaj germanaj oficiroj protestis kaj minacis je abandono de la ekspedicio, kiu aspektis tiom malserioza, sed Brión konvinkis ilin pluiri.
En Venezuelo
Dum la planado kaj organizado de tiu nova militagado Bolívar jam certis, ke la sendependiga movado sukcesos nur se la hispanoj estos abssolute forpelitaj el Venezuelo kaj Ameriko, por ke ili ne povu denove rekonkeri teritoriojn. Por tio necesis unuigita regado anstataŭ diverseco de militestroj kaj movadestroj.
Li elŝipiĝis en la insulo Margarita meze de 1816 certa ke li devas agnoskigi sian estrecon kion li atingis almenaŭ el la lokestro Juan Bautista Arismendi. La 16a de julio de 1816 Bolívar elŝipiĝis en Ocumare de la Costa kaj ŝanĝis sian antaŭan proklamon en la direkto ke la "hispanoj eŭropaj" estos mortigitaj nur se ili luktis. Li havis 650 soldatojn, el kiuj 300 neniam estis antaŭe milite. Bolívar sukcesis rekruti ĉirkaŭ ducent negrojn, sed la majoritato de la loĝantaro fuĝis. Li direktis sin al Valencio cele starigi kontakton kun la luktantoj kiuj troviĝis ĉe Los Llanos. Bolívar poste fuĝis el Ocumare al Bonaire, kio estis malakceptita de la aliaj revoluciuloj kiaj Brión, Santiago Mariño kaj Manuel Piar; Bolívar kaj ties sampartiaj kontraŭantoj minacis sin unu la alian per militprocezoj kaj mortigoj. La opozicio el 1817 estis inter Manuel Piar, kiu estis konkerinta la Gujanon, kaj Simón Bolívar, kiu finfine realigis la militprocezon la 24an de julio de 1817 kaj tiele Piar estis mortpafita la 16an de oktobro de 1817. Tiele, Bolívar iĝis klare la ununura estro de la sendependentistoj en Venezuelo. Li setlis en Angostura (nune Ciudad Bolívar), kaj kontraŭis la ekspedicion de la hispana generalo Pablo Morillo dum organizis la mekanismojn por la nova registaro.
En 1818, la situacion de la hispana armeo en Venezuelo iĝis ege malfacila kaj Morillo devis retiriĝi fortojn el Nova Granado por klopodi haltigi Bolívar. Kiu siavice jam pensis en la organizado de la nova ŝtato kaj ĉirkaŭ 1819 de la Suprema Kongreso de la Respubliko en Angostura.
En Kolombio
Venko ĉe Bojakao (hisp. Boyacá) en 1819 aldonis Kolombion al la regionoj liberigitaj de Hispanio kaj je decembro Bolívar kreis la Grandan Kolombion (Gran Colombia, federacion enhavantan la plejpartojn de Venezuelo, Kolombio, Panamo kaj Ekvadoro). Bolívar estis la Prezidento kaj je la 17-a de januaro li proklamis la Respublikon de Kolombio.
Ĉio okazis tiele:
El 1818 la situacio definitive kliniĝis favore de la patriotoj kaj ekde tiam praktike ties avanco tra la kontinento iĝi nehaltigebla kio permesis ke Bolívar, el Venezuelo kaj Francisco de Paula Santander (kiun Bolívar altigis je rango), el Nova Granado ekkunordigis kunagadojn ekde siaj influareoj kio helpis la militan unuecon. En Nova Granado estis grava kerno de rezistado de revoluciuloj kontraŭ la trupoj de Morillo en la ebenaĵoj ĉe Casanare, zono apud Apure kaj Araŭko.