cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cahal Pech
La nomo Cahal Pech devenas de kunmeto de la majaaj lingvoj Yucateco kaj Mopan, ĝia signifo estas "loko de iksodoj" (tamen tiu nomo devenas nur el la mezo de la 20-a jarcento).
Cahal Pech estis fondita ĉirkaŭ la jaro -1000, la plej multaj konstruaĵoj kaj temploj tamen estas el la eraoj antaŭklasika (-300 ĝis 250) kaj klasika (500 ĝis 700).
Apud spiritaj konstruaĵoj kaj loĝejoj oni malkovris en Cahal Pech du majaajn pilkoludejojn kaj eble ŝvitbanon.
Kanjona Lago (Teksaso)
Kanjona Lago (Canyon Lake) estas rezervujo sur rivero Guadalupe en la Teksasa Monteta Lando en Teksaso en Usono.<!-- Kanjona Lago estas situita je 29°52'53" Nordo, 98°14'24" Okcidento (29.881462, -98.240000). Ĝi estas situita en norda _Comal_ Departemento, Teksaso, pri 35 mejloj nordorienta de _San_ _Antonio_ kaj 40 mejloj sudokcidenta de _Austin_. Urboj en la senpera apudaĵo de la lago inkluzivi Kanjona Urbo, _Sattler_, _Startzville_ kaj popolnombrado-destinis loko sciata kiel Kanjona Lago, Teksaso. Pli grandaj urboj apud inkluzivi Nova _Braunfels_ kaj _San_ _Marcos_.
Historio
Konstruado de Kanjona Akvobaraĵo komencita en 1958 al provizi ambaŭ (inundo, inundi) regi kaj akva konservado. _Impoundment_ de la lago komencita en 1964, kaj la lago estis plenigita al ĝia konservada nivelo en 1968.
(Inundo, Inundi) egido
(Inundo, Inundi) egido estas provizita por proksime 250 kvadratmejloj de lando malantaŭen laŭ la fluo de Kanjona Akvobaraĵo. La (ravinoj, ravinas, kanjonoj, kanjonas) de la supra _Guadalupe_ Rivero havi kapacito al porti 40,000-50,000 kuba (futo, piedoj) por (sekundo, dua); tamen, la kanalo sur la suba _Guadalupe_ Rivero, malantaŭen laŭ la fluo de la _Balcones_ Krutaĵo, povas porti nur 13,000-30,000 kuba (futo, piedoj) por (sekundo, dua). Ĉi tiu havas gvidita al serioza inundanta en la suba _Guadalupe_ Rivera Baseno, inkluzivanta grava (inundo, inundi) en Nova _Braunfels_ en 1972 kiu estis kaŭzita per peza (pluvoj, pluvas) (justa, ĵus, ĝuste) malantaŭen laŭ la fluo de Kanjona Akvobaraĵo.
Kanjona Akvobaraĵo protektis malantaŭen laŭ la fluaj areoj de grava (inundoj, inundas, superakvas, superakvegoj, superakvegas) en 1978, 1987, 1991, 1992 kaj 1997. (Rekordo, Rikordo) (inundo, inundi) en Julio 2002 _overtopped_ la _spillway_ per pli ol sep (futo, piedoj) kaj kaŭzis grava damaĝi pli sube Kanjona Akvobaraĵo.
Franciscópolis
(oficiale Município de) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Vale do Mucuri (esperante: Valo de la Rivero Mukurio) kaj en la mikroregiono Teófilo Otoni (prononco Teofilŭ Otoni). Laŭ la stato de en la municipo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
Vidu ankaŭ
<!-- Probable utilas ankoraŭ ion reenmeti de la antaŭa, tro mallonga teksteto, plej bone per enporto en vikidatumojn:
Kanjona Lago (Teksaso)
(Aliformigo, Ripozo)
Kanjona Lago estas centro por (aliformigo, ripozo) en la areo. La Korpuso de (Inĝenieroj, Inĝenieras) konstruita kaj (argumentas, flegas) ok parkaj areoj ĉirkaŭ la lago por kamp(ad)anta, (naĝado, naĝanta), boatanta kaj _picnicking_. _Comal_ Departemento ankaŭ provizas kelka boato _ramps_ por atingo al la lago. _Hike_, (biciklo, bicikli) kaj ĉevala spuras estas havebla, kiel estas (limigita, limigis) (ĉasado, ĉasanta) (arkpafado nur).
Banka fiŝkaptado estas havebla totale parkaj areoj, kaj 24 hora fiŝkaptada garaĝo povas troviĝi en (Gruoj, Gruas, Gruedoj) Frezi Parko sur la suda flanko de la lago.
Laga nivelo koncernas
(Planoj, Planas, Projektas) per _GBRA_ al vendi akvo de Kanjona Lago al liveri la rapida-kreskanta _San_ _Antonio_ kaj _Austin_ regionoj havi (altigita, altigis) koncernas (tiu, ke, kiu) la lago estos fali bone pli sube la (fondita, fondis) konservada basena nivelo, potencialhave kaŭzantaj problemoj (limigante, limiganta) de erozio kaj malfortiganta de Kanjona Akvobaraĵo al deklinacii en propraĵaj valoroj kaj ebla sano (eldonas, aferoj) de la ekspono de longa-subakvigis lando. Ĉi tiu havas gvidita al kelkaj administra (agoj, agas) kaj procesoj super la estonto de la lago.
Eksteraj ligiloj
* _Guadalupe_-_Blanco_ Rivera Aŭtoritato -->
Fronteira dos Vales
(oficiale Município de) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Vale do Mucuri (esperante: Valo de la Rivero Mukurio) kaj en la mikroregiono Nanuque. Laŭ la stato de en la municipo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
Ĝi akiris la statuson de municipo la 1-an de marto 1963.
Eksteraj ligiloj
<!--
Cetinjo
Cetinjo (Цетиње, Cettigne, Κετίγνη, Çetince) estas urbo de 20,000 loĝantoj en Montenegro, kies ĉefurbo ĝi estis ĝis la unua mondmilito. Kvankam ne plu ĉefurbo, Cetinje restis la kultura kaj spirita centro de la lando. Ĝi estas la rezidejo de la montenegra prezidento.
Situo
Cetinje situas ĉe, en alto de 670 metroj super la marnivelo, kaj ĉ. 15 kilometrojn nord-oriente de la bordo de Adriatiko.
Historio
Ekde 1484 en la abatejo funkciis ankaŭ kultura centro de la regiono. En la 15-a jarcento presejo funkciis en la urbo. La turkoj bruldetruis la komunumon en 1692, 1712, 1785. La urbo estis princa rezidejo, poste reĝa rezidurbo inter 1885-1918.
Inter aŭgusto 1916 kaj oktobro 1918 aperis la germanlingva gazeto Cetinjer Zeitung.
Schindler's List
Schindler's List (anglalingve por "Listo de Ŝindler") estas filmo farita en 1993 de reĝisoro Steven Spielberg bazita pri romano Schindler's Ark de Thomas Keneally, kiu estas biografio pri Oskar Schindler, germana savinto de judoj dum la Holokaŭsto.
La filmo gajnis multajn Akademiajn Premiojn, Premion BAFTA, kaj aliajn premiojn. Steluloj aperantaj en la filmo inkluzivas Liam Neeson, Ben Kingsley, Ralph Fiennes, Caroline Goodall, Jonathan Sagall, Embeth Davidtz kaj aliaj.
Vidu ankaŭ
Irena Sendlerowa
Nicholas Winton
Minejo Zollverein
La Minejo Zollverein estas 1986 malfunkciigita minkarbo-minejo en Essen (Germanujo). Ekde decembro 2001 la minejo kaj la najbara koaksfarejo apartenas al la mondkultura heredaĵo de la Unesko (minejo kaj koaksfarejo Zollverein). Zollverein estas ankropunkto de la Eŭropa itinero de la industria kulturo.
1847–1890
La minejon fondis la industriistro Franz Haniel, kiu serĉis taŭgajn karbotrovejojn por la ŝtalproduktado. Je provboradoj, necesaj por proponi al la minoficejoj la elminadon de karbo, oni trafis sur ege fekundan karbotavolon, kiun oni nomis laŭ la 1834 fondita Germana Doganunio, Deutscher Zollverein. En 1847 Franz Haniel fondis la minjuran societon Zeche Zollverein kaj disdonis la posedaĵon de minakcioj ene de sia familio.
La terenon por la konstruo de ŝaktoinstalaĵo disponigis la terposedanto Schwartmann, nomita Bullmann, kiu ankaŭ mem partoprenis je la societo. Tial baldaŭ oni nomis la terenon de la fonda ŝaktoinstalaĵo Bullmannaue (la hodiaŭa stratnomo de la alirejo al la ŝaktoinstalaĵo 1/2 devenas de tio).
La konstrulaboroj por ŝakto 1 de la Zeche Zollverein komenciĝis je la 18-a de februaro 1847 sub la entreprenestro Joseph Oertgen, laŭ kiu oni ankaŭ nomis straton. En profundo de 130 metroj oni atingis la minkarban vejnon. La elminigo tamen komenciĝis nur en la jaro 1851. Paralele ekde 1849 estis konstruita, apud ŝakto 1, la ŝakto 2. Tiu ĉi ekfunkciis en 1852. Unuan fojon oni konstruis du samaspektajn Malakov-turojn super la ŝaktoj kiel elminiginstalaĵojn; tiun ekzemplon de ĝemelkonstruaĵo kun komuna maŝinhalo inter la ŝaktoj oni poste ripetis sur aliaj minejoj ĉe la konstruado de duŝaktaj instalaĵoj.
Ekde 1857 oni tenis apud la ŝaktinstalaĵo 1/2 kelkajn koaksigofornojn kiel antaŭŝtupon de uzina koaksigejo. Ekde 1866 oni anstataŭigis tiujn ĉi koaksigejojn per moderna koaksigejo kun maŝinfornoj.
En 1880 oni komencis la konstruadon de dua aparta elminiginstalaĵo en Schonnebeck. Ŝakto 3 ekfunkciis en 1883. La arkitekto Dreyer amplekse elkonstruis la surterajn instalaĵojn. La ŝakto ricevis germanan ŝtrebarganon de la konstrumaniero Promnitz kiel elminiginstalaĵo. Jam en 1890 oni elminigis 1 milionon da tunoj da karbo. Per tio Zeche Zollverein atingis pintan pozicion inter la Germanaj minejoj.
1890–1918
Pro la favora konjunkturo en la mineja metalurgia industrio oni konstruis dum la sekvaj jaroj pliajn ŝaktojn. En la norda parto de Katernberg lime al Heßler inter 1891 kaj 1896 ekestis la duŝakta instalaĵo Zollverein 4/5 kun elminiga kaj envetura ŝaktoj kaj ŝakto konstruita nur por la aerumado. Sur tiu ĉi ŝaktejo oni tuj ekfunkciigis novspecan koaksigejon.
En 1896 oni konstruis plian elminigoŝakton proksime de Stoppenberg. Tiu ĉi ekfunkciis en 1897 kaj estis ekipata per duŝtreba argano, ĉar ĝi estis konceptita por la paralela gvido de elminigo kaj enveturado.
La minkonstruaĵoj de Zollverein plue estis problema pro la mingaso. Post pluraj akcidentoj kaŭzitaj de mingaseksplodoj oni provizis la ŝaktinstalaĵojn iom post iom per aerumaj ŝaktoj. Tiel ekestis:
Sekve de tio oni renovigis la ŝaktinstalaĵon 1/2. Ŝakto 1 ricevis germanan ŝtrebarganon anstataŭ la Malakov-turo. Krome oni baze renovigis la pretigejon kaj koaksigejon.
En 1909 oni instalis sur ŝaktejo 3/7 novan elminigoŝakton. Post pretigado de la ŝakto 10 en la jaro 1914 ankaŭ sur tiu ĉi ŝaktejo oni pliampleksigis la pretigejon kaj ekfunkciigis novan koaksigejon.
Je la Unua Mondmilito la elminigo atingis la kvanton de 2,5 milionoj da tunoj da karbo.
1918–1932
Ekde 1920 la societo Zollverein, ĝis tiam ankoraŭ en posedo de la familio Haniel, kunlaboradis pli intense kun la mineja metalurgia industrientrepreno Phönix AG. La aferdirektadon de la minejo komplete transprenis la Phönix AG.
Sub ties direktado oni renovigis kaj riparis; ŝakto 2 nun ankaŭ ricevis elminigarganon; krome oni decidis renovigon de la ŝaktinstalaĵo 4/5. Blindŝakto estis malfermita supren kaj ekfunkciigata kiel ŝakto 11. La elkonstruo al elminigoŝakto okazis ĝis 1927. Ŝaktoj 4 kaj 11 estis ekipataj per samspecaj elminigarganoj, la surteraj instalaĵoj 4/5/11 analoge renovigataj. La koaksigejon 4/5/11 oni malfunkciigis responde al tio.
Je la transiro de la Phönix AG al la Vereinigte Stahlwerke AG [unuiĝintaj ŝtaluzinoj] 1926 minejo Zollverein estis algrupigita al la Gelsenkirchener Bergwerks-AG (GBAG) kaj sekve direktita ene de la grupo Gelsenkirchen. Tiu ĉi iom post iom malfunkciigis la koaksigejojn.
Ŝakto 12 (ekde 1937 ŝakto "Albert", ekde 1941 ŝakto "Albert Vögler")
En 1928 GBAG decidis la novkonstruon de kompleta ŝaktinstalaĵo, konceptita kiel centra elminiginstalaĵo. Kun elminigkapablo de 12.000 tunoj da karbo tage ŝakto 12 transprenis la tutan karboelminigon de la ĝistiamaj kvar instalaĵoj kun entute dek unu ŝaktoj. La arkitektoj Fritz Schupp kaj Martin Kremmer prenis sur sin la formadon de la ŝaktinstalaĵo, kiu estis rigardata kiel arkitektura kaj teknika bravuraĵo kaj iĝis direktomontra por sobre funkcionala industrikonstruado – ekzemple la strukturo sekvas al la influriĉa arkitektura kaj dezajna skolo Bauhaus. La ŝaktinstalaĵo estis rigardata kiel la plej moderna kaj „plej bela karbominejo de la mondo“. La en 1930 starigita dustabla elminigargano en plenmura konstrumaniero iĝis modela por multaj poste konstruitaj centraj elminiginstalaĵoj. La ŝakto komencis elminiĝi ekde 1932 kaj ekde 1937 ĝia nomo "Schacht Albert", ekde 1941 "Schacht Albert Vögler", rilatis al la tiama ĝenerala direktoro de la Gelsenkirchener Bergwerks-AG Albert Vögler.
1932–1968
La elminigo de la Zeche Zollverein ege kreskis pro tiu ĉi aranĝo. Ĝi atingis en la jaro 1937 3,6 milionojn da tunoj per 6.900 dungitoj. La antaŭan jaron oni reekfunkciigis la koaksigejon ĉe ŝakto 1/2/8 kiel malgranda novkostruaĵo kun 54 koaksofornoj, kiuj entute produktis 200.000 tunojn da koakso ĉiujare. En 1937 oni anstataŭigis la malnovan duŝtreban arganon super ŝakto 6 per novkonstruita duetaĝa ŝtrebargano kun nur unu elminigilo.
La Duan Mondmiliton travivis Zeche Zollverein kun relative malgravaj difektaĵoj. En la jaro 1953 oni jam refoje atingis elminigon de 2,4 milionojn da tunoj ĉiujare, per kio Zollverein ree enhavis la pintan pozicion el inter la okcidentgermanaj karbominejoj.
Post transiro en la Rheinelbe Bergbau AG kiel sukceda kompanio de la malnova GBAG nun oni amplekse renovigis kaj raciigis la funkciadon de ĉiuj ŝaktinstalaĵoj de Zollverein. La elminigargano sur ŝakto 1 en 1958 estis anstataŭigita per kompletmura novkonstruaĵo. Ekde 1960 ĝis 1964 arkitekto Fritz Schupp komplete novkonstruis la ŝaktinstalaĵon 1/2/8. Ŝakto 2 ricevis en 1964 la malmuntitan elminigturon de ŝakto 2 de la malfunkciigita minejo Friedlicher Nachbar kiel nova elminiginstalaĵo.
Ekde 1961 oni tenis sur nova tereno centran koaksigejon kun 192 fornoj.
Inter 1962 kaj 1964 oni kunigis la aliajn eksterajn ŝaktinstalaĵojn. En 1962 oni malfunkciigis ŝakton 4 kiel elminigŝakton. La elminigargano venis al la minejo Holland en Wattenscheid por la elkonstruo de nova centra elminigŝakto. La elminiginstalaĵoj ŝaktoj 3 kaj 7 same estis malmuntitaj.
Philippe Grollet
Philippe GROLLET (n. 29-an de decembro 1950 ĉe Neuilly-sur-Seine en Francio) estas advokato en Bruselo.
Li estis prezidanto de Cercle du Libre Examen de l’ULB (1973-1975), prezidanto de la Centre d'action laïque en Belgio (1980-86) kaj ekde 1988 kunprezidanto de Conseil central laïque, la organizo reprezentanta je laïcité organisée.
Minejo Zollverein
1968–1986
Post transpreno de la minejo oni daŭrigis la mekanikigon kaj raciigon de la elminigo. La elminigkvanto plue situis je 3 milionoj da tunoj ĉiun jaron. En 1974 oni interligis Zeche Zollverein kun la najbara minejo Zeche Holland. Ŝakto Holland 3/4/6 estis abandonita kiel minejo kaj kune kun kelkaj ŝaktoj de la minejo Bonifacius plufunkciigata kiel veturaj kaj aerumaj ŝaktoj.
Ekde 1980 oni komencis per la ekspluato de la lasta graskarbomino en tavolo Sonnenschein la translokado de la karbominado norden. La sudajn kaj orientajn ŝaktojn oni iom post iom forlasis. Ekde 1982 oni praktikis komunan elminigon lige kun la najbara minejo Zeche Nordstern. Responde oni forlasis la minkampon Holland en la jaro 1983.
La 23-an de decembro 1986 oni malfunkciigis la restajn mininstalaĵojn de Zollverein. La koaksigejon oni ankoraŭ tenis ĝis 1993. Ŝaktoj 2 kaj 12 restis en funkcio pro la akvomastrumado.
Aposteriore oni konservis la restajn surterajn instalaĵojn de ŝakto 12, ŝaktoj 1/2/8 kaj ŝaktoj 3/10 por nova uzado kaj kiel industria monumento.
Aktuale
Ekde 1986 minejo Zeche Zollverein 12 substaras ŝtatan monumentprotekton kaj iĝis centro pri kulturo kaj dezajno en Essen kaj (NRV). Ĉi tie troviĝas la muzeopado „Weg der Kohle“ [vojo de la karbo], la vizitantocentro de la Route der Industriekultur [Itinero de la Industria Kulturo], en la iama kaldronegohalo alikonstruita de Norman Foster la Dezajnocentro Nordrejno-Vestfalio, sur la lima tereno de la ŝaktoj 1/2/8 la PACT Zollverein (koreografia cenro Nordrejno-Vestfalio, alikonstruita de la arkitekto Christoph Mäckler) samkiel la Kunstschacht [artoŝakto] Zollverein kaj sur la ŝaktoj 3/7/10 la „spertokampo por la disvolviĝo de la sensoj“. Ankaŭ la Ceramika Metiejo Margarethenhöhe hejmas ĉi tie. En iama koaksigejo estas eksponejoj por nuntempa arto, kie troviĝas kiel daŭra ekspozicio la surirebla saloninstalaĵo Palast der Projekte [palaco de la projektoj] Ilya kaj Emilia Kabakov. En la Casino Zollverein troviĝas restoracio kun altranga gastronomio, sur la tereno de la koaksigejo la hejmeca koaksigeja kafejo / restoracio.
Somere 2006 post kelkaj jaroj oni finfaris la elspezigeman alikonstruadon de la karbolavejo (projekto de Rem Koolhaas/OMA kaj Heinrich Böll). Nova, stile aluda la jam ekzistajn bendopontojn, 55 metrojn longa rulŝtuparo kondukas la vizitantojn je 24 metroj en la novan vizitantocentron. Aŭtune de 2008 la nova Ruhr-Muzeo, ĝis nun hejma en la sudo de Essen sub la nomo Ruhrlanda Muzeo, daŭre ekloĝas en la karbolavejo.
En junio de 2006 oni finkonstruis, kvankam ĝi ne aspektas tiel, la Zollverein School of Management and Design [lernejo por administrado kaj dezajno]. La Usone orientita institucio alcelas la profesian pliklerigadon en la sferoj dezajno kaj ekonomio.
Rigardado de la tuta ensemblo de instalaĵoj daŭre eblas. Pli bone ekkoni Zollverein oni povas dank‘ al multnombraj gvidadoj ofertataj de la vizitocentralo, kiujn parte faras eksministoj.
Kulturo – La strukturŝanĝo de Zollverein
Aparte de la jam menciitaj alikonstruaranĝoj Zollverein intertempe iĝis prestiĝobjekto de la Ruhr-regiono. Ekde kiam ĝi ricevis la titolon „Mondkultura Heredaĵo“ Zollverein estas internacia renkontejo kaj por grandaj kulturprojektoj kiel la internacia mondmuzika foiro "WOMEX" aŭ la "ExtraSchicht – la Nokto de la Industrikulturo en la Ruhr-regiono“ kaj ankaŭ por koncertoj en pli malgranda kadro; ekz. la radiostacia ĵazorkestro WDR Big Band periode gastas same kiel la hiphopa bando "Fettes Brot" kadre de aranĝo nome TRIDEM. Per la multnombraj konstruprojektoj sur kaj ĉirkaŭ Zollverein oni volas krei ampleksan kulturan ofertaron por ĉiu gusto.
En la jaro 2010, kiam Essen estos Kulturĉefurbo de Eŭropo, Zollverein estos la centra punkto por la tuta Ruhr-regiono
Great Ouse
Great Ouse estas rivero en la oriento de Anglio. Ĝi longas 230 km kaj estas la plej grava ŝipvojo en East Anglia kaj la kvara plej longa rivero en Britio. La subaj partoj de Great Ouse estas nomataj ankaŭ "Old West River" kaj "Ely Ouse". La nomo Ouse estas kelta aŭ antaŭ-kelta kaj probable, kiel multaj malnovaj nomoj, signifas simple "akvo".
La rivero havas plurajn fontojn, kiuj proksimas al la vilaĝoj Syresham kaj Sulgrave en Northamptonshire. Ĝi trafluas Brackley, Buckingham, Milton Keynes ĉe Stony Stratford, Newport Pagnell, Olney, Bedford, St Neots, Godmanchester, Huntingdon, St Ives, Ely, Littleport kaj Downham Market; ĉe King's Lynn ĝi enfluas la golfon The Wash ĉe ties plej suda punkto.
Caracol
La majaaj ruinoj de Caracol troviĝas en la provinco Cayo en Belizo (Mezameriko).
La urbo troviĝas en la majamontaro, proksime al la majaruinoj de Xunantunich. La signifo de la nomo Caracol estas "heliko", sed la originala nomo estis "Oxhuitza".
La plej granda konstruaĵo en Caracol estas 43 metrojn alta piramido.
Caracol estis loĝita jam en -1200, sed kulminis dum la klasika erao inter la jaroj 485 kaj 889. La nombron de loĝantoj oni estimas inter 120.000 ĝis 180.000.
Frutal
(oficiale Município de) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Triângulo Mineiro e Alto Paranaíba (do "Triangulo Minas-Ĝerajsa kaj Alta Paranaibo") kaj estas la administra centro de la samnoma mikroregiono Frutal. Laŭ la stato de en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
Eksteraj ligiloj
<!-- Eble utilas ankoraŭ ion reenmeti de la antaŭa, tro mallonga teksteto, plej bone per enporto en vikidatumojn:
Ibn Ŭahŝija
Ibn Ŭahŝija, أبو بكر أحمد بن علي بن قيس‎, nomata ابن وحشية‎ (naskiĝis en la 9-a jarcento en Qusayn apud Kufa en hodiaŭa Irako) estis araba alkemiisto kaj klerulo, vivanta en la 9-a jarcento.
Teofilo de Aleksandrio
Teofilo de Aleksandrio (naskiĝis ?; mortis en 412) estis la 23-a patriarko de Aleksandrio (de 385 ĝis 412).
Ibn Ŭahŝija
La londona esploristo d-ro Okasha El Daly, de la UCL-a Instituto de Arĥeologio, asertas, ke la araboj jam 800 jarojn pli frue deĉifris la Rosetta-ŝtonon, kaj komprenis la hieroglifojn, uzis ilin.
Teofilo de Aleksandrio
Dum lia patriarkeco ekzistis multaj problemoj inter kristanoj kaj paganoj en Aleksandrio. Oni multe diskutis pri jena teologia demando: kiu reprezentas la veran kristanan dogmon pri la eco de Dio?
Ligitaj al Teofilo estas tri historiaj eventoj:
La persekuto de la paganoj
Ĉirkaŭ la jaro 391 Teofilo detruigis paganajn templojn, la faman Serapeum eble laŭ dekreto de la imperiestro Teodosio la 1-a. La Serapeum estis templo de la dio Serapis kaj enhavis parton de la biblioteko de Aleksandrio.
La polemiko pri Origeno
La doktrino de Origeno, varianto de la arianismo, postulis, ke Dion oni vidu nur abstrakte, estis malpermesate prezenti Dion bilde.
La doktrino de la arianismo kontraŭis tiun de la Sankta Triunuo. Ili malsimilis pri la kristana interpreto de la persono de Jesuo de Nazareto.
Teofilo estis komence, kiel ankaŭ liaj antaŭuloj, ano de la doktrino de Origeno. En 399 li esprimiĝis kontraŭ la teorio de antropomorfismo en Egiptio. Tiam monaĥoj iris al Aleksandrio por defendi sian vidpunkton, perforte se necese.
Inter 399 kaj 400 Teofilo ŝanĝis sian opinion, post kiam li rimarkis, ke Romio havis kontraŭ-origenan pozicion kaj multaj kristanoj en Aleksandrio obeis la doktrinon de antropomorfismo. Aldone, Teofilo povis tiel opoziciiĝi kontraŭ la patriarkon de Konstantinopolo, Johano Krizostomo, ĉar jam de longe li konkurencis Konstantinopolon.
Teofilo eĉ ekziligis monaĥojn, kiuj obeis la doktrinon de Origeno, el Egiptio. Inter tiuj ekzilitoj, kiuj petis helpon al Johano Krizostomo, troviĝis Johano Cassian, kiu pli fuĝis al la Rhone-valo, kie li fondis la unuajn "okcidentajn" kristanajn monaĥejojn.
Tiam alvenis la unua nur religia libromalpermeso. Laŭ ordono de Teofilo, la verkojn de Origeno neniu rajtis posedi aŭ legi en Egiptio.
Istres
Istres (en la provenca okcitana lingvo Istre laŭ la mistrala normo kaj la klasika normo) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Bouches-du-Rhône (franca elparolo: [], "Riverbuŝoj de Rodano", okcitane Bocas de Ròse), en la regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura (Provence-Alpes-Côte d'Azur, prononcata, okcitane Provença-Aups-Còsta d'Azur). Fine de en la komunumo vivis  - la loĝantoj cetere nomiĝas en la franca Istréens.
Istres kuŝas apude de la Lago de Berre kaj la Lageto de la Olivarbo. La urbo estas je 60 km de Marsejlo, 20 km de Salon-de-Provence kaj 45 km de Arles.
Coba
La majaruinoj de Cobá troviĝas 40 km nordokcidente de Tulúm en Meksiko. Tiu malnova ceremoniejo estis konstruita dum la klasika majaa erao (600 ĝis 900). Dum la kulmino de la majaa kulturo Cobá estis unu el la plej grandaj majaurboj en Jukatano, sed pro ankoraŭ nekonataj kialoj ĝi jam estis forlasita kiam alvenis la hispanoj.
En la vasta loko troviĝas kvin konstruaĵaroj. Al la aro Nohoch Mul apartenas la 42 metrojn alta, per 120 ŝtupoj surgrimpebla piramido El Castillo. Sur la pinto de la piramido troviĝas ritejo kaj ŝtona altaro, kiun verŝajne uzis la majaaj pastroj por sangoferoj al la dioj.
Por turistoj nur malgranda parto estas alirebla, ĉar mankas mono al la meksika registaro, la plej granda parto de Cobá troviĝas do ankoraŭ en la ĝangalo.
Liptovský Mikuláš
Liptovský Mikuláš (antaŭe Liptovský Svätý Mikuláš), germane Liptau-Sankt-Nikolaus, hungare Liptószentmiklós, pole Liptowski Mikułasz estas urbo en Slovakio, en la Liptova valkaldrono sub la montaro Tatroj ĉe la rivero Váh. La loĝantaro nombras 33.000.
Historio
La komunumo estis loĝata dum la bronzepoko. Ĝi iĝis kampurbo en 1360, havanta tiutempe fortikaĵon kaj preĝejon. La urbonomo devenis el la departemento kaj patrono de la preĝejo. En 1677 la urbo iĝis departementejo de Liptó ĝis la Traktato de Trianon. En 1829 la unua slovaka biblioteko, en 1830 la unua slovaka teatro fondiĝis. Oni proklamis postulatojn de la slovakoj en 1848 laŭ la similaj hungaraj postulatoj.
Fine de la 19-a jarcento konstruiĝis granda rondirado de fervojo, kiu ligis la urbojn Budapeŝto-Miskolc-Kassa-Poprád-Liptovský Mikuláš-Zsolna-Pozsony-Vác-Budapeŝto. En 1910 loĝis en la urbo 3251 homoj (1656 slovakoj, 900 hungaroj, 655 germanoj).
Preĝejo de Sankta Nikolao
Ĝi estas la dominanto de historia centro en Liptovský Mikuláš, la plej malnova memoraĵo de la urbo, kaj la plej granda frugotika konstruaĵo de Liptov. Ĝi estis konstruita kiel pastra preĝejo por kvin proksimaj domgrupoj. Komence ĝi estis sola meze de la regiono kaj nur pli poste ĉirkaŭ ĝi disvolviĝis la urbeto Sankta Nikolao. La impona malnova romkatolika preĝejo troviĝas sur la loko de romanika kapelo, kiu dum la konstruado de ununava preĝejo en la jaroj 1280-1300 transprenis taskon de pastrejo kaj ĝi estas la plej malnova parto de la nuna preĝejo. En la 15-a jarcento la preĝejo estis pligrandigita kaj ĝia turo alkonstruita kaj volbita en novgotika stilo. Dum ĉi jaroj ĝi estis kune kun la proksima nobelula loĝejo (kúria) de familio Pongrácz plifortigita kaj ĉirkaŭita per akva fosaĵo. Pli poste ĝi estis baroke rekonstruita. En sia frugotika aspekto la preĝejo denove plibeliĝis post rekonstruo en jaroj 1941-1943. Tiam estis forigita la fortikaĵa muro kaj estis alkontruitaj flankaj kapeletoj kun belegaj vitraj fenestretoj, kiuj estis faritaj laŭ la pentro-proponoj de pentristoj Janko Alexy, Fero Kráľ kaj Jan Želibský. La pentraĵoj de Janko Alexy troviĝas sur la balkono kaj sgrafitoj en flankaj kapeloj. Interne de la preĝejo restis tre bela ŝtona baptejo el la jaro 1490 kun cizelita rozkolora baroka kovrilo el la 17-a jarcento kaj tri gotikaj altaroj. La centra statuo de la ĉefaltaroj estas la patrono de la preĝejo – la Sankta Nikolao, ĉe la maldekstra flanko troviĝas Ladislao la 1-a (Hungario), sur la dekstra flanko Stefano la 1-a (Hungario). Moveblaj altaraj aloj kun elmontroj el vivo de Sankta Nikolao devenas el la jaroj 1500-1510. La altaro de Sankta Maria en la norda flanka navo ekestis dum jaroj 1470-1480. Meze troviĝas plastikaĵo de Madono kun la Infano, ĉirkaŭ ĝi statuoj de Sankta Barbara, Sankta Margareta de Hungario, Sankta Katarina kaj Sankta Dorotea. Sur moveblaj aloj estas videblaj travivaĵoj el la vivo de Virgulino Maria. La altaro de la korpo en suda navo estas unika vidindaĵo. En altara ŝranko anstataŭ tradicia figura plastikaĵo estas prezentita monstranco (kun eŭĥaristio) – ligna orumita reliefo, kiu prezentas preskaŭ 1,5 m altan monstrancon, kiun tenas du genuantaj anĝeloj.
Pigmea kalidro
La Pigmea kalidro, Calidris aŭ Erolia pusilla, estas eta kalidro kaj eta vadbirdo de la familio de Skolopedoj kaj ordo de Ĥaradrioformaj.
Liptovský Mikuláš
Nikolaaj tradicioj
En la historia centro de Liptovský Mikuláš ĉiĉerono gvidas turistojn tra la vojo de Nikolaaj tradicioj dum unuhora interesa prezentado. Al la urbo ĉiam apartenis – fromaĝoj, brindzo, fumaĵita ŝafa fromaĝo (oštiepok), kuraclikvoroj, kvalitaj ledoj kaj produktoj el ili. La turistoj ekkonos lokojn, kie iam vivis kaj sukcese produktis siajn produktojn vivkapablaj fabrikantoj el Mikuláš kaj ankaŭ tion, kie vivas kaj daŭrigas ilian laboron iliaj posteuloj – modernajn fabrikojn kaj kooperativojn. Kiamaniere oni uzis ledon antaŭ centjaroj, kiamaniere vivis riĉaj familioj, kleraj posteuloj de urbaj tanistoj, montras la muzeo de Janko Kráľ.
Pigmea kalidro
Tiu birdo estas ĉirkaŭ 15 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 23 g. Plenkreskuloj havas nigrajn krurojn kaj mallongan -ĉefe ĉebaze- rektan malhelan preskaŭ nigran, fortikan kaj nepintakran bekon. La korpo estas malhela grizbruna supre kaj blanka sube. Kapo kaj kolo estas iomete helgrizbruna, sed krono kaj traokula strio estas pli malhela; komenco de brusto estas iomete striita. Estas iome da ruĝeco dorse. Dumfluge videblas blanka angula mallarĝa strio en supraj flugiloj. Post reprodukta sezono plumaro iĝas griza kaj la ventro pli blanka. En piedfingroj estas etaj retaĵoj. Tiu birdo povas malfacile diferenciĝi disde aliaj etaj similaj kalidroj ĉefe de la iomete pli granda Maŭra kalidro; tiuj estas konataj grupe kiel "kalidroj".
Liptovský Mikuláš
Liptova brindzo
Laŭ malnova literaturo ĝi estis senkonkurence la plej bongusta kaj ankaŭ kuraca. Al aĉetantoj ĉefe el Budapeŝto kaj Vieno ĝi estis veturigata per flosoj kaj ĉaroj, komence substernitaj per pajlo kaj lanaj ŝtofoj, pli poste en lignaj ujoj kun belegaj etikedoj. Ne nur brindzo, sed ankaŭ aliaj bongustaĵoj migris trans la landlimon – Liptovajn „oštiepky“ oni sendadis al Zuriko por mondkonata esploristo – patro de vaporaj turbinoj, Aurel Stodola. Lia familio posedis unu el la plej grandaj tanistaj firmaoj en Mikuláš. En la unua duono de la 20-a jarcento produktis brindzon kaj fromaĝon pli da firmaoj en la urbo. Mikulaŝan brindzon pro ĝia tipa gusto kaj kvalito postulis gastronomoj ne nur en Hungario, Aŭstrio, Pollando, Germanio, sed ankaŭ en Francio kaj Ameriko. Unu laborejo, karpatia fabriko de slovaka brindzo de fratoj Stein, havis lokon en Maron-kurio sur ĉefa placo. La fratoj Stein tie malfermis ankaŭ fabrikon por likvoroj. Rudolf Stein lasis elkonduki tubetojn el la fabriko rekte al sia propra loĝejo en la unua etaĝo, por ke li povu regali kiam ajn siajn gastojn per fajna likvoro. La tanejon de Mikuláš enskribis en historion tutaj generacioj de la familioj Žuffa, Palko, Stodola, Lacko kaj Hubko. Ili produktis bonegajn ledojn, kiujn ŝatis aĉetantoj ne nur hejme, sed ankaŭ malproksime post la limoj de la lando dum ekspozicoj en Vieno, Budapeŝto aŭ Parizo. Ili gajnis ne nur unufoje kelkajn premiojn. <BR> Ili laborigis centojn da laboristoj kaj aplikadis volonte la plej novajn teknikaĵojn en siaj fabrikoj. La profiton el la fabrikoj ili ne lasis por si, sed subtenis arton, sporton, karitatajn kaj sociajn klubojn aŭ sanitaron. La prospero de la fabriko estis videbla ankaŭ en ilia alta vivnivelo kaj vivstilo de iliaj posedantoj. Ili renkontiĝadis kun la plej famaj personecoj el la tiama tempo kaj organizis vesperojn, teatraĵojn kaj ekskursojn. La edzinoj de la fabrikistoj estis vestitaj laŭ la lasta modo kaj ilia belgusto estis videbla ankaŭ en ilia ekipo en la loĝejoj, kiuj apartenis al la plej belaj en la urbo. Travivaĵoj de iliaj loĝantaroj reviviĝas en ĉiĉerona rakontado pri ilia privata vivo kaj gajaj historietoj. Ekzemple pri la vivo de fama ŝercemulo – la fabrikestro kaj maŝininĝeniero Pavel Žuffa. Hodiaŭ en la urbo troviĝas led-prilabora firmao SlovTan.
Pigmea kalidro
Ties reprodukta medio estas la norda tundro en Kanado kaj Alasko ĉe akvo. Ili konstruas neston surplanke. La masklo faras kelkajn neprofundajn truojn kaj la ino elektas unu kaj aldonas herberojn kaj alian materialon por kovri la truon. La ino demetas 4 brunajn ovojn; ambaŭ gepatroj kovas dum ĉirkaŭ 3 semajnoj. Post kelkaj tagoj, la ino forlasas la idojn kun la masklo, kiu siavice migras poste; la idoj manĝas ili meme kaj ekflugas post 3 semajnoj. Ili migras unu monaton post plenkreskuloj.
Liptovský Mikuláš
Mikulaŝa alkoholfabrikado
La unuan alkoholproduktejon sur la placo jam en la jaro 1867 kreis la juda fabrikanto Armin Stark. Lian heredon disvolvis la kompanio St. Nikolaus, kiu estas prestiĝa inter slovakaj alkoholaj fabrikoj. La likvoro „Demänovka“ estas produktata laŭ tradicia slovaka recepto. Sian originalan guston ĝi ricevas de 14 specoj de kuracherboj kaj alia spicaĵo, abela mielo, fajna alkoholo kaj subtatra akvo. La fajna vodko „Nikolaus ekstra“ estas unu el la plej ofte vendataj vodkoj en Slovakio. Ĝian fajnecon faras uzado de pura tatra akvo kaj unika filtrado per arĝento.
Pigmea kalidro
Ili migras malproksimege tra la tuta Kanado kaj centra kaj okcidenta Usono kaj vintras en ambaŭ marbordoj de Suda Ameriko suden ĝis sudaj Brazilo kaj Peruo respektive, krom kelkaj kiuj restas en suda Usono kaj insuloj de la Karibo. Ili migras laŭ grupoj kiuj povas nombri je centoj da miloj, ĉefe en favoraj manĝajoj kiel la Golfo de Fundy kaj Delavaro. Tiu specio estas rara sed regula vaganta al okcidenta Eŭropo.
Liptovský Mikuláš
Esperanto
Liptovský Mikuláš estas ligita kun Esperanto jam en profunda historio. Ĉi tie agadis Esperantistoj dum la XX-a jarcento. Ili estas organizitaj en rondetoj kaj kluboj. Post la "velura revolucio" en la urbo funkcias vigla Liptova Esperanto-klubo, kiu ofte okazigas turismajn, vojaĝajn, literaturajn kaj aliajn Esperanto-aranĝojn. En la urbo agadis multaj Esperantaj eminentuloj. Proksime de la urbo, en civito Pribylina, troviĝas la hotelo Esperanto.
Pigmea kalidro
Tiuj birdoj manĝas ĉe kotejoj, bekoplukante rapidege per nervozaj kaj mekanikaj movoj manĝaĵojn per rigardo kaj bekosento. Ili manĝas ĉefe akvajn insektojn kaj krustulojn.
Liptovský Mikuláš
Esperanto
De la 27-a de decembro 2008 ĝis la 4-a de januaro 2009 okazis en Liptovský Mikuláš la Ago-Semajno (200 aliĝintoj el pluraj landoj) en kunlaboro de la loka klubo, Pola Esperanto-Junularo, Varsovia Vento kaj Slovakia Esperanta Junularo.
Pigmea kalidro
Kvankam sufiĉe multnombraj, tiuj birdoj estas tre dependaj de kelkaj gravaj haltejoj dum sia migrado, ĉefe golfeto Shepody, ero dela golfeto de Fundy.
Gene Kelly
Gene KELLY (plennome Eugene Curran Kelly; n. – m. ) estis usona dancisto, aktoro, kantisto, reĝisoro, produktoro, kaj danca aranĝisto. Kelly estis majstra dancisto, konata por sia energia kaj atleta stilo, sia bela aspekto, kaj siaj afablaj roloj en filmoj. Li verŝajne estas plej bone konata por sia danco en la 1952-a filmo "Singin' in the Rain. En 1999, la American Film Institute rangis Kelly kiel la 15-a plej bona stelulo en kino-historio.
Pigmea kalidro
Dum monatoj Julio kaj Aŭgusto oni povas ĉeesti unu el la du informejoj aranĝita de Naturkonservado de Kanado pri vadbirdoj ĉu ĉe Johnson's Mills ĉu ĉe Mary's.
Arpitana lingvo
La arpitana lingvo aŭ frankoprovenca lingvo estas lingvo parolata en Arpitanio.
La arpitana estas unu el la tri gaŭlromanaj lingvoj (la aliaj estas la okcitana/kataluna kaj la franca). La mallongigo laŭ normo ISO 639-3 estas frp.
Dialektoj
Aostvala aŭ Valdôtain estas dialekto de Arpitana lingvo (frankoprovenca lingvo) parolata en la Aosta Valo en Italio. Ĝi estas komune konata kiel "patois" aŭ "patoué".
Eksteraj ligiloj
Por aŭdi la arpitanan:
Juan Pablo Montoya
Juan Pablo Montoya (Ĥŭan Pablo Montoja) (naskiĝis la en Bogoto, Kolombio) estas aŭtomobilisto. Nuntempe li estas en la NASCAR, post eliri el la Formulo Unu.
Rigoberta Menchú
Rigoberta Menchú Tum (naskiĝis la 9-an de januaro 1959 en Chimel, Gvatemalo) estas gvatemala aktivulino pri homaj rajtoj kaj indiĝenaj rajtoj. En 1992 ŝi ricevis la Nobel-premion pri paco. Ŝi kandidatiĝas por la prezidenteco en Gvatemalo en septembro 2007. Ŝi kreskis dum la interna gvatemala milito kaj mem spertis malrespekton de homaj rajtoj.
Rigoberta Menchú Tum naskiĝis kiel kiĉeo-majao. Ŝi vizitis katolikan pensionan lernejon kaj lernis pri ideoj de teologio pri liberigo kaj feminismo. Ŝia patro estis arestita plurfoje kaj laŭdire eĉ torturita. 23-jara ŝi estas fondinta membro de la Organizaĵo pri dokumentado kaj akuzo de malrespekto de homaj rajtoj.
En 1983 estis publikigita ŝia biografio ("Yo, Rigoberta Menchú"), kiu mondfamigis ŝin, kvankam kelkaj eroj estis pridubitaj.
En 1992 ŝi ricevis la Nobel-premion pri paco, ĉefe pro agado celanta la homajn rajtojn kaj indiĝenajn rajtojn de la majaaj indiĝenoj.
Rigoberta Menchú Tum estas membro de la Roma Klubo.
Plevník-Drienové
Municipo Plevník-Drienové etendiĝas sur maldekstra bordo de rivero Váh kaj en valo de rivereto Drienovka. Okcidentan parton de kotaro kreas alfluigaĵoj de Váh kaj Drienovka, mezan - montaran parton en Maninaj montoj kreas mezozoikaj rokoj. Montaro maldekstre de la vilaĝo apartenas al Suľovaj montoj, kiuj estas parto de protektita regiono Strážovské vrchy. La kotaro havas grandajn altecdiferencojn. La mezo de la vilaĝo troviĝas je alteco de 305 m super marnivelo, ĉe bordo de la rivero tio estas nur 290 m kaj sur Malý Manín (Malgranda Manino) 812 m sur marnivelo. Sed la plej alta loko troviĝas sur montodorso de Hoľazne kun nomo Havrania skala (Roko de korvo) en alteco 835 m.
Historio
PLEVNÍK – DRIENOVÉ La unua skriba mencio pri la vilaĝo Plevník-Drienové datiĝas de jaro 1354 rilate kun grandsinjora bieno Považská Bystrica. La centro de la grandbieno dum tuta mezepoko ĝis fino de 18-a jarcento estis Považský hrad. Al ĝi apartenis ankaŭ vilaĝetoj Plevník kaj Drienové. Vojo ĉirkaŭ rivero Váh estis konata kiel komerca kaj milita – direkte al Moravio, Pollando kaj Hungario. Do, la pozicio de la vilaĝo estis tre favora.
En la jaro 1439 setlejo jam posedis nunan nomon PLEWNYK. Tiam enhavis 27 domojn. En la jaro 1828 jam enhavis 52 domajn kaj 463 loĝantojn. Je la fino de 19-a jarcento hungarigo influis ankaŭ nomon de la vilaĝo. El Plevník oni faris Pelyvnás, sed loĝantoj plu nomis ĝin Plevník. Komence de 20-a jarcento ĉi tien transloĝiĝis kelkaj familioj el regiono Kysuce. Proksime de vilaĝo, tuj malantaŭ rivereto oni ekkonstruis ceterajn domojn kaj ekestis nova vilaĝo – Drienové. En dokumentoj unuan fojon enskribita kiel Drenow. Ĝi apartenis al kamparaj nobeloj Drienovský, Svidragoloj kaj pli poste al grandbieno Považská Bystrica. En la jaro 1947 la vilaĝo havis oficalan nonom Drienowe, el la jaro 1784 Drjenove. De fino de 19-a jarcento la vilaĝo devis nomiĝi Vágsomfalu. Ambaŭ vilaĝoj unuiĝis en la jaro 1952 kaj nun la vilaĝo nomiĝas Plevník-Drienové.
Nakbe
Nakbe estas majaruinejo en la gvatemala provinco Petén en la nuna Gvatemalo.
Nakbe situas ĉirkaŭ 15 km sude de la majaruinoj de El Mirador. La du urboj estis ligita de vojo (Sacbé - nomita ankaŭ "majaa rapidvojo"). Dum la postklasika erao (600 ĝis 900) la urbo estis ligita de Sacbé ankaŭ al Calakmul.
La regiono estis ekloĝita ĉirkaŭ la 14-a jarcento a.K., la urba evoluo kulminis inter la 8-a jarcento a.K. kaj la 4-a jarcento a.K. kaj estis tiel unu el la unuaj grandaj majaurboj. La arkitektura evoluo ekis en Nakbe ĉirkaŭ la 10-a jarcento a.K..
Nakbe estis retrovita nur en la jaro 1930, sed esplorlaboroj ekis nur en la jaro 1962.
Oni trovis en Nakbe multajn ceramikaĵojn, potojn, bovlojn kaj figurojn. Trovo de konkoj kaj obsidiano montras ke komerco kaj transportsistemo ekzistis, ĉar ili necesis longdistancan transporton. Tio certe ludis gravan rolon en la konstruo de la kompleksa majaa socio.
En Nakbé oni distingas la okcidentan kaj orientan kvartalon. La plej granda konstruaĵo troviĝas en la okcidenta parto kaj estas 48 metrojn alta, ĝi troviĝas sur 7 metrojn alta altaĵo. Sur la konstruaĵo troviĝas sep maskoj, la plej granda estas 11 metrojn larĝa, 5 metrojn alta kaj reprezentas la birdodion.
Quiriguá
Quiriguá estas antaŭkolumba majaurbo en la nuna departemento Izabal en Gvatemalo.
Quiriguá estas mezgranda ejo laŭ la rivero Montagua. La ceremonia centro troviĝas je ĉirkaŭ 1 km de la maldekstra riverbordo. La loĝantepoko estis dum la klasika erao: ĝi ekis ĉirkaŭ la jaro 200. La akropolo estis konstruita ĉirkaŭ 550, la kulmino situis inter la jaroj 700 ĝis 850, post kiam ĉesis ĉiuj konstrulaboroj. La alteco de steleo E estas 7.62m. Ĝi estas plej alta steleo en la mondo majaa. Quiriguá estas Monda Heredaĵo de UNESKO.
Tyrone Brown
Tyrone Brown (1973- ) estas usona nigrulo, kiu plenumis pli ol 17 jarojn en prizono pro rabo de du dolaroj kaj konsumado de marihuano. Li estis punita en 1990 je ĝismorta prizono. Li ricevis en 2007 kondiĉan liberecon danke al teksasa guberniestro Rick Perry. Li liberiĝis el la prizono la 16-an de marto 2007.
Komence, li estis punita je 10 jaroj, sed dum la aresto, oni trovis spurojn de drogo en la sango. Tiel la juĝisto Keith Dean ŝanĝis la decidon al ĝismorta prizono.
La publikan konsterniĝon kaŭzis la afero, post kiam usona televida serio 20/20 prezentis la aferon en 2006. Aldone aperis serio de artikoloj pri li en 2006 en la Dallas Morning News. Post tio okazis la pardonado de Brown komence de 2007.
Juĝisto Dean ne estis reelektita al juĝisto en 2006.
Referencoj
News of the Weird 2007-02-18
Granda kalidro
La Granda kalidro, Calidris canutus, (aŭ simple kalidro en Eŭropo), estas mezgranda fortika kalidro kaj eta vadbirdo de la familio de Skolopedoj kaj ordo de Ĥaradrioformaj.
Disvastigo kaj subspecioj
Ĝi bredas en tundro de malproksima nordo de Kanado, Eŭropo kaj Rusio.
Estas ses subspecioj, laŭ ordo de grando:
Nordamerikaj birdoj migras vintre al marbordaj zonoj -estuaroj kaj strandoj- de oceanoj Atlantiko kaj Pacifiko tiom malproksime suden kiom ĝis Argentino kaj pli aparte al Britio kaj Irlando.
Malnovmondaj birdoj migras al marbordoj de okcidenta Eŭropo, la tuta profilo de Afriko, kaj insuloj de regionoj de Papuo-Nov-Gvineo, Aŭstralio kaj Novzelando (vidu apudan mapon). Tiu specio formas grandegajn arojn vintre, kiuj foje flugas grupe kaj rapidege formante bildojn kiuj ŝajnas kiel imago de fumo.
Reproduktado
La Granda kalidro, Calidris canutus, konstruas nestojn surplanke, ĉe akvo, kaj kutime en insulo. La ino demetas 3 ĝis 4 brunverdecajn makulitajn ovojn en ne profunda truo kovrita de folioj, likenoj kaj musko. Ambaŭ gepatroj kovas la ovojn dum ĉirkaŭ tri semajnoj, sed la ino formigras antaŭ fino de zorgado. Tio povus ŝajni ne sentema, sed tiele la idoj povas profiti pli grandan kvanton da predoj. Ili ekflugas post 18 tagojn. Post tiu zorgofino, migras la masklo kaj poste la idoj migras ili meme.
Aspekto
Plenkreskulo de Granda kalidro, Calidris canutus, estas 23–27 cm longa kun enverguro de 47–54 cm. Ĝi havas mallongajn malhelajn verdecajn krurojn kaj mezdikan malhelan bekon. La korpo estas grizpunktita supre kun cinamokoloraj vizaĝo, gorĝo, brusto kaj antaŭa ventro kaj helkolorita malantaŭa ventro. Vintre la plumaro iĝas senŝanĝa helgriza. En ambaŭ plumaro restas malhela traokula strio en pli hela vizaĝo. Vosto estas grizeca. Dumfluge videblas blanka angula strio en supraj flugiloj kaj helaj pugo kaj supra vosto. La rasoj canutus, islandica kaj piersmai estas la plej malhelaj subspecioj; rogersi havas pli helan ventron ol ĉu roselaari ĉu piersmai, kaj rufa estas la plej hela en ĝenerala plumaro.
Pezo varias laŭ subspecioj, sed ĝi estas inter 100 kaj 220 g. La Granda kalidro, Calidris canutus, povas duobligi sian pezon antaŭ migrado.
Kutimoj
La Granda kalidro, Calidris canutus en reproduktejoj manĝas ĉefe araneojn kaj artropodojn preditajn per plukado el akvosurfaco kaj en vintrejoj manĝas variajn predojn kun malmolaj konkoj kiel duvalvulojn, gastropodojn kaj etajn krabojn kiuj estas englutitaj kompletaj kaj rompitaj de specifa stomaka muskolo.
Loĝantaro
Ĉirkaŭ la fino de la 19a jarcento, grandaj nombroj de kalidroj estis mortpafitaj kiel manĝado dum migrado en Norda Ameriko. La loĝantaro de tiu specio malpliiĝis en tiu kontinento poste pro troa kolekto de Hufuma krabo en Rivero kaj Golfo Delavaro, grava haltejo dum printempa migrado; kalidroj haltas tie por mallaciĝi danke al manĝado de ovoj de tiu krabo.
Ili vivas ĝis 16 jarojn.
La Granda kalidro, Calidris canutus, en ties subspecioj C.c.canutus kaj C.c.islandica estas inter la specioj protektitaj de la Traktato por la konservado de afrikeŭraziaj migrantaj vadbirdoj (AEWA).
Enrique Legrand
Enrique LEGRAND, nomata ankaŭ Henri Legrand (naskiĝis en 1861, mortis la en Montevideo ) estis urugvaja sciencisto, inventisto, esperantisto. Li tradukis al Esperanto plurajn verkojn de la monda literaturo:
Legrand estis plurfoje prezidanto de Urugvaja Esperanto-Societo (UES). Dum la Internacia Radio-Kongreso en Parizo en 1925 li pledis por la uzo de Esperanto.
Li okupiĝis pri termezurado kaj astronomio. Inter liaj verkoj estas
En 1996 Urugvajo eldonis poŝtmarkon pri li, kiuj malĝuste indikis 1939 kiel mortojaron.
Avenuo en Montevideo portas lian nomon.
Sfinkso
Sfinkso estas
Sfinksi
Geokomputiko
Geokomputiko aŭ internacie geomatiko estas uzo de komputaj rimedoj en manipulo de geografiaj informoj. Per programoj geokomputikistoj kolektas, konservas, prikalkulas kaj disponigas geografiajn datumojn. Tiuspecaj programoj multiĝis en la 2000aj jaroj.
Fontoj de geografiaj datumoj
Pluraj fontoj provizas formalajn geografiajn informojn:
Grandaj ŝtataj geografiaj administrejoj kaj kelkaj privataj kompanioj, ekzemple Navteq aŭ Teleatlas (ĉi-lasta pri stratinformoj) kolektas kaj disponigas geokomputikajn informojn.
Trakto de geografiaj datumoj
Grandaj programaroj geografiaj estas nomataj geografiaj informosistemoj GIS. Tiujn programojn subtenas apartaj datumbazsistemoj, kiaj Oracle spatial, ArcSDE', PostGIS''. Ekzistas komerce kaj libere haveblaj GIS-oj.
GIS-oj evoluas iom post iom al plur-tavola arkitekturo. Asocio de komputofirmaoj pri geografiaj sistemoj Open GIS consortium proponas normojn por tiaj arkitekturoj kaj por kongruo en datuminterŝanĝo.
Disponigo de geografiaj datumoj
Geokomputikaj informoj estas konsulteblaj en formo de surekranaj mapoj, de paperaj maparoj, tra TTT-legiloj, en veturilaj vojtroviloj...
GIS-oj kapablas:
Utiligoj de geokomputiko
Administrejoj kaj grandaj kompanioj estas ĉefaj uzantoj de geokomputaj programoj. Per tiuj programoj ili plenumas taskojn kiaj:
Stanisław Moniuszko
Stanisław MONIUSZKO (naskiĝis la en Ubiel, nun ĝi troviĝas en Belorusio, mortis la  en Varsovio) estis grava pola komponisto kaj pedagogisto. Inter kreita de li operoj, simfonioj, kantatoj, kantoj, koncertoj kaj aliaj verkoj li kreis sian modelon de nacia opero en eŭropa muziko. La plej fama lia verko estas "Halka" sed laŭ la graveco kaj intereseco de aliaj komponaĵoj estas opiniataj kiel malapreciitaj.
James Stewart
James STEWART ( – ) estis populara usona aktoro de teatro kaj filmo, plej konata pro siaj humila roloj pri la ordinara viro. Li estis stelulo en multaj filmoj nun konsiderataj kiel klasikoj. Li gajnis la Akademian Premion por sia rolo en la 1940-a filmo The Philadelphia Story.
Stanisław Moniuszko
Komenco de komponado
Li naskiĝis en aristokrata familio kun muzikaj tradicioj. Post lernado ĉe lia patrino Elżbieta li komencis lerni ludadon sur piano ĉe Augusto Freyer en 1827 jaro. Poste li lernis ĉe Dominik Stefanowicz. Poste en 1837 jaro li studis kompozicion kaj kontrapunkton ĉe Carl Friedrich Rungenhagen, direktoro de Asocio Muzika Singakademie. Li lernis ankaŭ dirigi kaj praktikis sur ĥorojn kaj orkestrojn. Li renkontadis tiam kun Gaspare Spontini.
Li revenis al Vilno. Li estiĝis tie instruisto de piana ludo. Li organizis tie ĥoron amatoran kaj eĉ li performis Requiem de Mozart. Li performadis ankaŭ oratoriojn de Haydn, Mendelssohn kaj aliaj. Tial dankon li Vilno estiĝis grava centro de muziko dum la periodo de okupata Pollando. Li komencis ankaŭ dirigi. Li performadis tre ofte verkojn de Spontini kaj Beethoven. Vojaĝante al Peterburgo li amikiĝis kun Nikolao Glinka, Aleksandr Dargomĵiski, Cezar Cui kaj aliaj.