cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jaro
Jardekoj kaj jarcentoj
La etendo de la dekuma nombrosistemo al periodoj pli ampleksaj ol jaroj rezultis en la konsideroj de jardekoj kaj jarcentoj.
Jardeko estas tempoperiodo de dek jaroj. Ofte oni uzas tiun vorton por nomi periodon, dum kiu cifero de dekoj de la jaro estas la sama, ekzemple: 1980-aj jaroj. Tamen ĝenerale ajna periodo de dek jaroj (aŭ eĉ proksimume dek jaroj) povas esti nomita ekzemple per esprimoj kiel Jardeko de absoluta regado ktp. Tamen pli elaste eblas paroli de historiaj periodoj kiel jarduo (ekzemple Ruĝa Jarduo en Italio), jartrio (ekzemple Liberala Jartrio en Hispanio), jarkvino (ekzemple en ekonomio de socialismaj landoj) ktp.
Jarcento ampleksas tempon de 100 jaroj. La jarcentoj post Kristo do komenciĝas je la 1-a de januaro de jaro ..01 kaj finiĝas je la 31-a de decembro ..00. Ekzemple la 20-a jarcento daŭris de la 1-a de januaro 1901 ĝis la 31-a de decembro 2000. La jarcentoj antaŭ Kristo (kiam la Gregoria kalendaro ne estis konata) komenciĝis je la 1-a de januaro de iu jaro ..00 kaj daŭris ĝis la 31-a de decembro ..01. Ekzemple la unua jarcento antaŭ Kristo komenciĝis je la 1-a de januaro -100 kaj daŭris ĝis la 31-a de decembro -1. La sekvan tagon, la 1-an de januaro 1, komenciĝis la unua jarcento post Kristo. Ekzemple oni vidu artikolojn Ora jarcento de Nederlando, Hispana ora jarcento ktp.
En la nuntempa Esperanto, oni uzas la kunmetaĵon "jarcento". En la frua lingvo, tamen, oni ankaŭ uzis la esprimon "centjaro", kiu tamen tre arĥaikiĝis, kaj cetere ŝajnas malfacile pravigebla per la kunmetaĵaj reguloj de Esperanto. Ankaŭ Zamenhof uzis la vorton "centjaro".
En kulturo, populara kulturo, juro kaj ĉiutaga vivo
En multaj kulturaj areoj, la Novjaro estas la taŭga okazo por decidi pri boncelaj intencoj. Tio iĝas temo de la neserioza informaro de la gazetaro.
Je persona nivelo, oni celebras festojn en multaj kulturaj niveloj kiam venas la naskiĝtago, kio kompreneble okazas unufoje jare. Tiu kutimo estas tiom disvastigita tutmonde, ke eĉ oni celebras ĝin sammaniere: per torto, blovo al kandeloj kaj kantado de la sama kantomelodio en la tuta mondo, grandparte pro influo de filmoj de Holivudo.
Por la persona vivo multaj aferoj estas mezuritaj pere de la jaroj kiujn jam aĝas la koncerna persona. Tiel la aĝo estas mezurita per jaroj, kio utilas, validas kaj ofte estas postulata por tre diversaj aferoj; tiel la aĝo de unu persono (jaroj) estas demando ofte farata kaj informero ofte aldonita al la aliaj personaj datumoj: nomo, adreso, identigilnumero ktp. En kelkaj naciaj kulturoj, kaj el masklisma vidpunkto, foje estas maleleganta demandi al virino ties aĝon (jaroj). Tamen por la unua jaro de vivo, kiam ankoraŭ oni ne atingis la unuan jaron (nula jaro) oni kalkulas aĝon pere de monatoj (ekzemple tri monatojn), kaj por la unua monato simile per semajnoj (ekzemple du semajnoj) por beboj.
Por la persona vivofluo la plej diversaj aferoj reguliĝas laŭ la aĝo (jaroj): je difinitaj jaroj oni ricevas vakcinojn, oni eniras en la determinitaj lernogradoj komence de la lernojaro kaj ne de la kalendara jaro, oni atingas jurdifinitan rajton kaj devon por precizaj aferoj (seksaj rilatoj, geedzeco, ŝoforpermeso, prizonkondamno, uzado de alkoholaĵoj, voĉdonado, militservo, laborpermeso ktp. Tiel la jura koncepto de plenaĝeco dependas de la aĝo (jaroj), sed ne en la sama precizeco por ĉiuj landoj, ĉar tiuj povas havi malsamajn regulojn prie. Tiu plenaĝeco (aŭ ties alproksimiĝo) estas festata ekzemple en kelkaj landoj de Ameriko, partikulare por junulinoj. En granda parto de la mondo la aĝo ekde kiu individuo estas konsiderata tute kapabla estas kutime enhavata inter la 18 kaj la 21 ĉe viroj kaj je 18 jaroj ĉe virinoj. En kelkaj partoj de Afriko la plenaĝeco estas atingita je 13 jaroj dum en la plejparto de la okcidentaj landoj je 18 aŭ 21 jaroj. Tiu atingo havis historie gravan rolon en la disvolvigo de monarkioj kaj aliaj dinastioj (markizlandoj, duklandoj, graflandoj ktp.), tiel ke nur atinginte precizan aĝon la heredanto povis ricevi la regorajtojn; ĝis tiam regis la regento(j).
En kristanismo, la epakto (epacta) estas la aĝo de la luno en la unua tago de la jaro. Ĝi utilas por kalkuli la daton de Pasko.
Ĝeneralifo
Ĝeneralifo estas vilao kun ĝardenoj uzata de la muzulmanaj reĝoj de Granado kiel ripozloko, situanta en la andaluza urbo Granado, Hispanio. Ĝi estis elpensita kiel kampara vilao, kie ornamitaj ĝardenoj, hortoj kaj arkitekturo integriĝis, proksime de Alhambra. La origino de ĝia nomo estas diskutita. Kelkaj pledas por Yannat al-Arif kiel Horto de la Arkitekto, kvankam tio povis signifi La plej laŭdata ĝardeno. Tiaj reĝaj hortoj estis oftaj en la hispan-arabaj kortegoj. Ĝi estis deklarita kiel Monda heredaĵo de UNESKO en 1984.
Ĝi estis konstruita dum la jarcentoj 12a al 14a kaj transformita de Abu I-Ŭalid Isma'il. Ĝi estas el nazaria stilo kaj situas ĉe unu el la flankoj de Alhambra. Ĝi estas aro de konstruaĵoj, kortoj kaj ĝardenoj, kio estas unu el la ĉefaj allogaĵoj de Granado, kaj kune kun Alhambra, estas unu el la arabaj ensembloj plej elstaraj de la civila muzulmana arkitekturo.
23409 Derzhavin
23409 Derzhavin estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la rusa astronomo Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Krimeo, (en tiama Sovetunio, nun en Rusio).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la rusa poeto Gavrila Romanoviĉ Derĵavin (cirile : Гавриил Романович Державин, 1743–1816), la ĵusa antaŭulo de Aleksandr Puŝkin. En siaj poemoj li gloris la rusiajn militajn venkojn de la 18-a jarcento. Li ankaŭ estis aŭtoro de frapantaj satiraj versaĵoj kaj de kanzonaj tekstoj pri amo kaj pejzaĝoj.
Organon der Heilkunst
Organon der Heilkunst (latine: organum, ilaro) aŭ Ilaro de la kuracarto estas verko de Samuel Hahnemann kaj la baza verko de la homeopatio. Ĝi estis eldonita ses fojojn, ĉiam kun grandaj novaĵoj kaj aldonaĵoj.
Jam la unua eldonaĵo enhavis partojn de jam publikigitaj tekstoj de Hahnemann. Por prepari la sekvajn eldonaĵojn, li uzis ekzemplojn, aldonis frazojn, forstrekis aliajn kaj gluis paperetojn kun tute novaj paragrafoj. Sed li neniam havis sufiĉe da tempo por krei unuopan verkon, tial la ilaro en la postaj eldonaĵoj montras flikitan strukturon. Ene de unu frazo ekzistas foje partoj, kiuj estas 20 jarojn pli malnova ol la cetero kaj montras diversajn evoluojn. Tial eblas ke nuntempuloj diversopiniaj rilatas al la sama verko de Hahnemann.
Pro la dogmateca baza tono de la postaj eldonaĵoj la ilaro estas ofte nomita la "Biblio de la homeopatio". La kvina eldonaĵo montras interalie diversajn verbajn insultojn de Hahnemann kontraŭ kaj aliaj kuracistoj kaj homeopatoj nefidelemaj.
Enhavo
La Ilaro de la kuracarto enhavas en la sesa eldono du antaŭvortojn, enkondukon kaj 291 paragrafojn, kiuj montras la pincipojn de kuracado kaj de homeopatio. En la enkonduko kaj en multaj piednotoj la homeopatio estas kontraŭita al la tradicia medicino kaj nomita la nura "racia kuracarto".
Benzila fluorido
Benzila fluorido estas organika komponaĵo konsistante je unu benzena ringo kaj unu grupo fluoro-metila. Ĝi estas senkolora, brulema substanco kiu estas haŭtoirita kaj kaŭzas brulvundojn, uzata kiel kemia reakcianto. Ĉi-kemiaĵo estis esplorita de la angla kemiisto Christopher Ingold (1893-1970) kiu malkovris plurajn metodojn por ĝia sintezado.
Mirow
Mirow - prononco - estas urba komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Meklenburga Lagaro de la federacia lando Meklenburgo-Antaŭpomerio. Fine de la jaro la komunumo havis  loĝantojn.
Kantono Clarke (Georgio)
Kantono Clarke (Clarke County) estas kantono en la usona ŝtato Georgio. Ĝia administra centro estas la urbo Athens, kun kiu ĝi formas urbo-distrikton. Ĝi estis fondita en 1801.
En la jaro 2006 la kantono havis 112 787 loĝantojn. Ĝi havas areon de 314 km², el kio rezultas loĝdenso de 324/km². Ĝi havas la malplej grandan areon el la 159 kantonoj de Georgio. La ega pliparto de la kantono estas firma tero.
Kantono Clarke estis fondita per apartigo de teritorio de kantono Jackson; ĝi estis nomita laŭ Elijah Clarke, heroo de la Usona Revolucio.
Metrostacio Jeritasardakan
Jeritasardakan (armene: Երիտասարդական) estas unu el la stacioj de la metroo de Erevano. Ĝi estas inter la unuaj kiuj malfermiĝis al la publiko la 8-an de marto 1981. En armena lingvo jeritasardakan signifas junulara ĉar ĝi ĝuste troviĝas kie estas la plejmulto el universitatoj (ekz. Erevana Ŝtata Universitato), politeknikoj kaj edukaj centroj de Erevano. Ĝia halo estas bunte farbita, unikaĵo inter ĉiuj stacioj.
Emil Raitsits
Biografio
Emil Raitsits maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li akiris bestokuracistan diplomon en Veterinara Altlernejo de Budapeŝto en 1904. Ekde la sekvanta jaro li estis praktikanto, baldaŭ asistanto en la altlernejo. Li estis gvidanto de la ambulanco pri pli malgrandaj bestoj kaj ties laboratorio inter 1908-1934. Post 2 jaroj li estis ankaŭ estis bestokuracisto de Bestoĝardeno kaj Botanika ĝardeno (Budapeŝto), inter 1914–1930 li redaktis la bestoĝardenan gazeton. Dum la 1-a mondmilito li laboris civile en hospitalo pri ĉevaloj. En 1923 li doktoriĝis, post 2 jaroj li atingis la instruan rangon eksterordinara instruisto. En 1930 li fondis, poste redaktis gazeton pri hundoj. Li plej detale okupiĝis pri la hungaraj hundorasoj. Li edziĝis en 1917, idoj neniam naskiĝis. En 1933 li travivis plurajn tragediojn, fine li mortigis sin.
Charles Bronson
Charles BRONSON, aŭ realnome: Charles BUCHINSKY (naskiĝis la 3-an de novembro 1921, mortis la 30-an de aŭgusto 2003) estis usona aktoro.
St-Blaise CFF (stacidomo)
St-Blaise CFF estas fervoja stacidomo en Saint-Blaise, Svislando.
Antal Egyed
Antal Egyed naskiĝis la  1779 en Székesfehérvár. Li mortis la 1862 en Dunaföldvár.
Charles Bronson
Post la dua mondmilito li studis arton. Ekde 1949 li elprovis sin kiel teatra aktoro en la Pasadena Playhouse. Tie li konatiĝis kun la reĝisoro Henry Hathaway, kiu donis al li ankaŭ unuan filmrolon.
Famon li atingis en la jaro 1960, per la filmo The Magnificent Seven. Fine de la 1960-aj jaroj li ankaŭ laboris tre sukcese en Eŭropo.
Charles Bronson mortis en Losanĝeleso de pulmoinflamo.
Shiruko
Ĝi estas dolĉa supo el azuki-faboj kaj buletoj: aŭ moĉio aŭ dango. La faboj estas kuiritaj kaj iom kaĉigitaj. Anstataŭ moĉiojn ŝikuro foje enhavas kaŝtanojn aŭ buletojn el glurizfaruno.
En Japanio ŝikuro estas populara precipe dum vintro. La duonfandiĝintaj moĉioj kaj la dolĉa varma fabosupo por multaj homoj estas tutfeliĉiga. Oni ofte servas ŝiruko-n kun salaĵo aŭ acidaĵo, kiel umeboshi aŭ ŝiokombu, ĉar ŝiruko estas tiom dolĉa, ke post iom da tempo la gusto enuas kaj oni povas refreŝigi ĝin per sala aŭ acida manĝaĵo.
En la japana tradicio oni kredas, ke tiu manĝaĵo forpelas malsanojn kaj malbonajn spiritojn. Tial ĝi estas ofte metita sur la hejman altaron.
Takumi Shima
Takumi Shima (島 卓視, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Sanfrecce Hiroshima.
Dezső Kerecsényi
Dezső Kerecsényi [deĵO kereĉEnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo Kerecsényi Dezső estis hungara literaturhistoriisto, kritikisto, profesoro, instruisto, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1942).
Dezső Kerecsényi naskiĝis la  1898 en Szentgotthárd. Li mortis la 1945 en Péterhegy (nuntempa Gornji Petrovci en Slovenio).
Biografio
Dezső Kerecsényi frekventis universitaton en Budapeŝto inter 1919-1923, poste li plulernis en Sorbonne helpe de franca stipendio. Hejmenveninta li instruis en Pápa, baldaŭe en Budapeŝto. En 1941 li instruis en universitato en Budapeŝto, post 2 jaroj en universitato de Debrecen. Li okupiĝis precipe pri la hungara literaturo en la 15-a kaj 16-a jarcentoj. Li abrupte mortis pro kormalsano. Li ricevis premion "Baumgarten" en 1942.
Horní Nětčice
Horní Nětčice estas municipo en Ĉeĥio, en Regiono Olomouc, en distrikto Přerov. Vivas ĉi tie.
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1384.
1101
En la jaro 1101 post Kristo okazis, interalie:
3271 Ulo
3271 Ulo estas amora asteroido malkovrita la 14-an de septembro 1982 de la germana astronomo Hans-Emil Schuster elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.
Tiu marsrenkonta asteroido povas proksimiĝi al 0,07476 AU (11,184 milionoj da km) de Marso.
Ĝi estas rigardita ankaŭ kiel terrenkonta asteroido:
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de la luna diaĵo Ul, de la mitologio de Vanuatuo.
Francine Jordi
Francine JORDI (naskiĝis en Richigen (Worb)), estas svisa kantistino. Kiel juna knabino ŝi jam kantis por japanaj turistoj en Interlaken.
Per ĉi tiu muzika fono ŝi gajnis la konkurson Grand Prix der Volksmusik en 1998. Ekde tiu momento tiu francino fariĝis granda stelulino en Svislando kun oraj diskoj, altaj notadoj en la furorparado dum rondvojaĝoj tra la germanlingvaj landoj. Ŝi prezentis ankaŭ televidspektaklon por la germana Das Erste.
Gian Maria Volonté
Gian Maria VOLONTÉ [Ĝan Maria VOLONTE'] (naskiĝis la 9-an de aprilo, 1933, mortis la 6-an de decembro, 1994) estis itala aktoro.
Francine Jordi
En 2002 ŝi reprezentis Svislandon por la Eŭrovido-Kantokonkurso en Tallinn per franca kanto kun la titolo "Dans le jardin de mon âme". En la aŭtuno de tiu jaro ŝi faris solo-rondvojaĝon tra Svislando.
Gian Maria Volonté
Li naskiĝis en burĝa familio.
Francine Jordi
La kanto Larmoj,en germane lingvo: Träne de Florian Ast en jaro 2002 kun la gekantistoj Florian Ast kaj Francine Jordi estas ankaŭ hodiaŭ tre fama en Svisujo
Gian Maria Volonté
Li aperis ankaŭ en aliaj vakerofilmoj kun politika enhavo, Quien sabe? (Kiu scias?) de Damiano Damiani kaj Faccia a faccia (Vid-al-vide) de Sergio Sollima.
Poste li dediĉis sin ĉefe al politikaj filmoj, kaj metis sian talenton je la servo de sia komunista idealo.
Li mortis pro koratako la 6an de Decembro 1994 dum la preparado de la filmo "To Vlemma tou Odyssea" (la rigardo de Odiseo), de Teo Angelopoulos.
(19862) 2556 P-L
(19862) 2556 P-L estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels de la Observatorio de la Monto Palomar (Usono) kaj de la nederlandaj geastronomoj kaj geedzoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la Palomar–Leiden survey.
3980 Hviezdoslav
3980 Hviezdoslav estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la ĉeĥa astronomo Antonín Mrkos elde la Observatorio Kleť, apud České Budějovice en Ĉeĥio.
Nomo
Ĝia nomo honoras la slovakan dramiston poeton kaj tradukiston Pavol Országh Hviezdoslav (1849–1921).
Tajbado
Melonoj kaj akvomelonoj estas famaj produktoj de Tajbado. Vetero Tajbada taŭgas por kultivi ĉi tiujn fruktojn.
Konsilio de la Supera Inkvizicio
La Konsilio de la Supera Inkvizicio (hispane: Consejo de la Suprema Inquisición, kies oficiala nomo estis Konsilio de la Supera kaj Ĝenerala Inkvizicio, estis la plej alta instanco de la Hispana Inkvizicio. Ĝin prezidis la Ĝenerala Inkvizitoro, kiu ricevis sian aŭtoritaton el la papo, donita por la defendo de la kredo kaj la persekutado de la herezaĵoj en la Hispana Krono.
La unua informo pri ekzisto de la Konsilio de la Supera kaj Ĝenerala Inkvizicio venas de la jaro 1488, dek jarojn por la promulgado de la papa buleo kiu, laŭ peto de la Katolikaj Gereĝoj, establis la Inkvizicion en la Reĝlando de Kastilio.
Inter 1507 kaj 1518, kiam la Reĝlando de Kastilio kaj la Reĝlando Aragono denove estis de iure disigitaj, ekzistis du ĝeneralaj inkvizitoroj, unu po Reĝlando, pro kio ankaŭ ekzistis du Superaj Konsilioj. Kiam en 1518 estas nomumita la kardinalo Hadriano de Utreĥto ununura ĝenerala inkvizitoro, la Supera Konsilio de Aragono kuniĝis al tiu de Kastilio, kreante unu solan Konsilion.
Komence ĝi estis formita de kelkaj anoj de la reĝa konsilio, kies taskoj estis la prizorgado de la aferoj de la Inkvizicio kaj asisti la ĝeneralan inkvizitoron. Poste la nombro de konsilantoj fiksiĝis al kvar kaj fine de la 16-a jarcento al ses, plus du sekretarioj, unu por Kastilio kaj alia por Aragono, kaj du reprezentantoj de la Konsilio de Kastilio. Ĝiaj anoj estis nomumitaj de la reĝo.
Male al la Ĝenerala Inkvizitoro, kies aŭtoritateco fontis el la papo -kvankam li estis nomumita de la reĝo-, la Konsilio rekte dependis de la civilaj aŭtoritatoj kaj estis parto de la multsinoda reĝimo tipa de la Hispana Krono.
12514 Schommer
12514 Schommer estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak, proksime de Tucson (Arizono, Usono) en la kadro de la projekto Spacewatch.
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la usona astronomo Robert Schommer (1946–2001), de la Inter-Amerika observatorio de Cerro Tololo. Li estis estro de la usona oficejo por la projekto Gemini je la momento de sia morto. Lia scienco iris de la de proksimaj galaksioj, al la Supernova Cosmology Project kaj la High-Z supernovae search team.
Slovakia Esperanta Junularo
Slovakia Esperanta Junularo (SKEJ; oficiala nomo (slovake) SKEJ - Slovenská esperantská mládež) estas organizo de junaj slovakiaj esperantistoj kaj landa sekcio de Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO) en Slovakio. Ĝi ekzistas paralele kun Slovakia Esperanta Federacio (SKEF), la Slovakia landa asocio de Universala Esperanto-Asocio (UEA).
SKEJ kunlaboras kun Ĉeĥa Esperanto-Junularo, tiu ĉi kunlaboro nomiĝas ĈeSKEJ.
Historio
SKEJ estis fondita la 13-an de aŭgusto 2003. Dum la 60-a IJK en 2004 ĝi estis akceptita kiel landa sekcio de TEJO.
La unua ĝenerala asembleo okazis en Brezová pod Bradlom la 30-an de majo 2004 kaj la fondintoj de la asocio estas kvin junaj Slovakiaj esperantistoj – Peter Baláž, Viliam Búr, Martin Minich, Pavol Petrík kaj Rastislav Šarišský.
Carantilly - Marigny (stacidomo)
Carantilly - Marigny estas ne priservata franca stacidomo sur linio -, situanta en  Carantilly, apud , en departemento Manche, regiono Normandio.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF).
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de linio Lison - Lamballe (415000).
Lajos Csuha
Lajos Csuha [lajoŝ ĉuha], laŭ hungarlingve kutima nomordo Csuha Lajos estas hungara aktoro, voĉoaktoro, muzikalkantisto, komponisto, gitaristo. Lia filino estis Bori Csuha.
Biografio
Lajos Csuha frekventis industrian mezlernejon, poste li soldatiĝis. Tiutempe li estis ravita de la tutmondaj kaj hungaraj gitaristoj, post la civiliĝo li eklaboris en fabriko, kie li estis ano en la fabrika amatora teatro, krome li aliĝis al ŝlagrorkestroj. Li muzikadis inter 1968 kaj 1980 en diversaj sukcesaj ŝlagrorkestroj. En 1975 li ricevis rolojn en Operetoteatro (Budapeŝto). En 1980 li partoprenis en fondo de muzikala teatro, kie li ankaŭ komponadis. Pro malstabileco de la teatro la membroj aliĝis al la Operetoteatro. Li ofte estas ankaŭ voĉoaktoro. Li ricevis premion en 2008. Li havas edzinon, kiu naskis filinon.
Observatorio John J. McCarthy
La Observatorio John J. McCarthy estas astronomia observatorio en Usono, en la kampuso de la Mezlernejo de New Milford en New Milford (Konektikuto, Usono). Ĝi estis fondita en 2000.
Ĝia MPC kodo estas 932.
La observatorio estas administrata de ne-profitcela organizaĵo kaj ties personaro laboras volontule.
Historio
Monty Robson havis la ideon konstrui observatorion en 1998, celante interesigi studentojn pri scienco.
Operejo je Frankfurto ĉe Majno
La Operejo je Frankfurt estas la opero de la urbaj teatroj en Frankfurto ĉe Majno. Ĝi apartenas al la plej gravaj operprezentejoj en Eŭropo kaj estis distingita en 1995, 1996 kaj 2003 fare de la operrevuo Opernwelt kiel „operejo de la jaro“. Konstanta operensemblo ekzistas en Frankfuro ekde 1792. En 1880 malfermiĝis la monumenta operejo en la stilo de nov-renesanco. Tiu ĉi Malnova Operejo, militdetruita en 1944 kaj en 1976 ĝis 1981 rekonstruita, nun servas kiel koncertejo kaj kongresejo.
Observatorio John J. McCarthy
Historio
Malgranda teamo aliĝis al Monty en 1998 kaj 1999, por plani la instaladon, kolekti la monhelpojn kaj elekti situejon. La instalaĵo ekfunkciis en septembro 2000, kaj estis inaŭgurita la, nur 31 monatojn post la formiĝo de la teamo.
Operejo je Frankfurto ĉe Majno
La Opero je Frankfurto ekde 1951 havas sian prezentejon ĉe Willy Brandt-Placo, la antaŭa Teatroplaco. La artan direktadon tenis ekde tiam la ĉefaj muzikdirektistoj Georg Solti (1952–1961), Christoph von Dohnányi (1968–1977), Michael Gielen (1977–1987), Sylvain Cambreling (1993–1996) kaj Paolo Carignani (1999–2008). Je la sezono 2008/2009 Sebastian Weigle transprenis la artan direktadon. Intendanto de la opero estas ekde 2002 Bernd Loebe. La Frankfurta Opera kaj Muzea Orkestro estas la konstanta orkestro de la domo.
Observatorio John J. McCarthy
Historio
En 2009, volontuloj realigis sunsisteman maketon je vera skalo de ĉirkaŭ 10 kilometroj (6 mejloj) tra New Milford, kun dek du sunsistemaj objektoj ĉiuj metitaj je taŭgaj distancoj de la suno figurata per globo de 2 metroj (6 futoj) de diametro situita apud la observatorio.
En 2010 ekis konstruado de la " Ĝardeno de Galilejo ", kun granda sunhorloĝo, multenombraj plantoj kaj ĝardenaj skulptaĵoj.
Instalaĵo
Kupolo de 5 m (16 futoj) ŝirmas la ĉefan teleskopon. Apuda ĉambro kombinas regadĉambron, klasĉambron kaj bibliotekon ekipita per komputiloj kaj projekciilo.
La observatorio tenas kolekton da diversaj objektoj rilataj al la kosmoesploro : pecoj el kosmoveturiloj aŭ satelitoj, meteorŝtonoj, fotografioj.
Intrumentoj
La intrumentaro de la observatorio iom post iom kreskis kaj entenas multenombrajn donacitajn teleskopojn ĉefe uzataj por seancoj de popularigo malfermataj al la publiko.
La ĉefa intrumento estas Schmidt-Cassegrain-teleskopo Meade de 0,41 m, (16 coloj) tiel nomata "Teleskopo Harcourt", laŭ la nomo de la fondumo, kiu donacis ĝin.
Sur la sama muntaĵo estas refraktoro "Takahashi" de 106 mm kun larĝa kampo, refraktoro Meade de 127 mm kaj suna teleskopo Coronado por observi la sunan aktivon.
Malkovroj
4 numerotitaj asteroido}}j estis malkovritaj elde la observatorio inter [[2003 kaj 2005, unu, 115449 Robson, sub  la nomo "John J. McCarthy", la tri  aliaj sub  la nomo "New Milford".
St-Blaise-Lac (stacidomo)
St-Blaise-Lac (antaŭe nomita St-Blaise BN} estas fervoja stacidomo en Saint-Blaise, Svislando.
801
En la jaro 801 post Kristo okazis, interalie:
Kaŝuba lingvo
La Kaŝuba (aŭ pomeria) lingvo estas okcidentslava lingvo, kiun oni parolas en la regiono okcidente de Gdansko. Sociologoj taksas ke estas ĉirkaŭ 500 mil kaŝuboj kaj 300 mil duon-kaŝuboj, de kiuj eble triono parolas la lingvon regule. La lingvo parencas al la pola lingvo, kiu influis ĝin dum la longa kunvivado, ĉefe gramatikon kaj vortfaradon. La plej gravaj diferencoj inter pola kaj kaŝuba estas en la fonologio kaj en la vort-trezoro: la kaŝuba havas pli multajn vokalojn ol la pola, kaj dum la pola havas vortoakcenton kiel Esperanto (sur la antaŭlasta silabo), la kaŝubaj dialektoj havas akcenton aŭ sur la unua silabo (en la sudo), konsekvence sur radiko aŭ deriva sufikso (centre) aŭ sur diversaj vorteroj depende de fleksia finaĵo (norde). Koncerne la vort-trezoron, la kaŝubaj dialektoj retenis multajn slavajn vortojn kiuj anstataŭiĝis per alilingvaj pruntaĵoj en la pola, kaj ili havas iomete pli da pruntaĵoj el la germana ol la pola.
Kaŝubismoj aperas en la skriba lingvo ekde la 15-a jarcento, sed kaŝube skribita literaturo ekaperis nur meze de la 19-a jarcento - en latina skribo kaj laŭ modelo de la pola ortografio. Longe oni disputis pri ortografio, sed de 1995, oni havas norman ortografion kaj gramatikon, kiun oni instruas en multaj lernejoj, sed verkantoj rajtas elekti siajn vortojn laŭ la kutimoj de la propra dialekto. Inter la plej gravaj kaŝubaj verkistoj estis Florian Ceynowa, kiu unue publikigis verkojn kaŝube, Hieronim Derdowski, kiu verkis la unuan eposon en kaŝuba lingvo O panu Czorlińscim co do Pucku po sece jachol [Pri sinjoro Czorliński kiu iris al Puck por retoj], Alexander Majkowski, kiu verkis la unuan romanon en la kaŝuba Żëcé i przigodë Remusa [Vivo kaj aventuroj de Remus], Jan Drzezdzon, kiu verkis historion pri la kaŝuba literaturo kaj plurajn romanojn, kaj Eugeniusz Golabk, kiu tradukis la Nova testamenton kaj la Psalmaron en la kaŝuban kaj verkis la unuan kaŝub-lingvan gramatikon kaj la unuan unulingvan kaŝuban vortaron.
Tradicie, poloj vidas la kaŝuban nur kiel dialekton de la pola lingvo dum eksterlandanoj vidas ĝin kiel apartan lingvon, sed nuntempe ankaŭ polaj kaŝubologoj akceptas ke socie la kaŝuba funkcias kiel sendependa lingvo, kaj ŝtataj instancoj nun ankaŭ subtenas strebojn evoluigi kaj disvastigi kaŝub-lingvan kulturon. La kaŝuba lingvo estas instruata en cento da lernejoj, kaj ekzistas kaŝubaj revuoj, radiaj kaj televidaj elsendoj, kaj retejoj - estas eĉ kaŝuba vikipedio (vidu la ligilon ĉi-sube)!
Alfabeto
Komence por la kaŝuba lingvo oni uzis la alfabeton de la pola lingvo, tamen ĝi ne plene redonas fonetikajn ecojn de la kaŝuba. Florian Ceynowa, esploristo de la kaŝuba kulturo, kreis unikan alfabeton por la lingvo.
Ĝi enhavas jenajn literojn:
Aa
Ąą - nazala o
Ronco Briantino
Ronco Briantino estas komunumo de Italio. Ĝi estas parto de la laŭ decido de 2004 kreita kaj en 2009 plene ekfunkciinta provinco Monza kaj Brianza en la regiono Lombardio - antaŭe ĝi apartenis al la provinco Milano. Fine de en la komunumo vivis.
Kaŝuba lingvo
Alfabeto
Ãã - nazala a
Granda fajrdorsulo
La Granda fajrdorsulo, Chrysocolaptes lucidus, konata ankaŭ kiel Granda ordorsa pego, estas pego, tio estas birdo de la familio de pegedoj, kiu estas disvastigata kaj komuna loĝanto kaj reproduktulo el la Hindia subkontinento orienten tra tropika suda Azio al Filipinoj kaj Indonezio.
Kaŝuba lingvo
Alfabeto
Bb
Ronco Briantino
Najbaras la komunumoj Merate (LC), Robbiate (LC), Osnago (LC), Verderio Inferiore (LC), Bernareggio kaj Carnate.
38019 Jeanmariepelt
38019 Jeanmariepelt estas malgranda malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la ESO-a Observatorio La Silla en Ĉilio.
Kaŝuba lingvo
Alfabeto
Cc
38019 Jeanmariepelt
Nomo
Ĝi estas nomita en memoro de la franca plantsciencisto Jean-Marie Pelt (1933–2015) de la Universitato de Metz, kiu fondis la Eŭropan Instituton pri Ekologio en 1972. Aŭtoro de La Cannelle et le Panda (1999) kaj de multenombraj aliaj libroj, li estas precipe bone konata pro sia kontraŭstaro al la komerco de la genetike modifitaj agrokultivaĵoj.
Granda fajrdorsulo
Tiu fajrdorsulo estas specio asocia kun malferma arbaro. Ĝi troviĝas en la submontoj de Himalajo kaj en la arbaroj de Okcidentaj Ghatoj. Ĝi nestumas en arbotruo, kie la ino demetas tri aŭ kvar blankajn ovojn.
Kiel aliaj pegoj, tiu ĉi specio havas rektan pintecan bekon, fortan voston por subteni sin kontraŭ arbotrunkoj, kaj zigodaktilajn piedojn, kun du fingroj antaŭen kaj du malantaŭen. La longa lango povas esti lanĉita antaŭen por kapti insektojn, sed la Granda fajrdorsulo povas ankaŭ nutri sin el nektaro.
La Granda fajrdorsulo estas granda specio 33 cm longa. Ĝi estas de tipa pega formo, kun stareca kresto kaj longa kolo. Koloroj estas tre variaj inter diversaj subspecioj; tamen ĝi ĉiam havas senmarkajn orkolorajn ĝis malhelbrunajn dorson kaj flugilojn. La pugo estas ruĝa kaj la vosto estas nigra. La subaj partoj estas blankaj kun malhelaj markoj (strioj aŭ bendoj), aŭ helbrunaj. La kapo estas blankeca kun nigra bildo, aŭ ĝi estas flava, bruna aŭ ruĝa. Malkiel la Nigrapuga fajrdorsulo,  Dinopium benghalense, birdoj kun blankonigraj kapoj havas malhelan mustaĉan strion dividantan la blankan zonon, kaj la nigro de la okulmakulo aŭ okulstrio kuniĝas kun tiu de la nuko. La beko estas malhela kaj la okuliriso hela aŭ flaveca.
La maskla plenkreskulo de Granda fajrdorsulo ĉiam havas ruĝan kronon. Inoj havas kronon kies koloro varias inter subspecioj, kiel nigra blankopunktita, flava aŭ bruna kun pli helaj punktoj. Junuloj estas kiel inoj, sed pli senkoloraj.
La subspecio de Srilanko, C. l. stricklandi, havas tre malhelajn flugilojn. Ĝi estas foje konsiderata separata specio, nome Skarlatdorsa fajrdorsulo.
Bibliografio
<br style="clear:left;">
Greasemonkey
Greasemonkey (prononco proksimume [GRIZmanki], de la angla vorto "grease monkey" por "aŭtomekanikisto", laŭvorte "graseca simio" en senco de "malpurmana simio") estas kromprogramo por la retlegilo Mozilla Firefox ("fajrovulpo"), kiu ebligas realigon de la koncepto pri "aktiva retlegado". La kromprogramo ebligas al la uzanto ene de la retlegilo mem aktivigi proprajn ĝavaskriptojn. Tiuj skriptoj individuigas la aspekton kaj konduton de la montrata retpaĝo, sen devi tuŝi la veran retejon. La kromprogramo do povas aldoni funkciojn al retpaĝoj, korekti aspektajn erarojn, aldoni enhavaĵojn el pliaj retpaĝoj aŭ aŭtomate plenumi ripetajn taskojn.
Kaŝuba lingvo
Alfabeto
Dd
Ee
Éé - pron. e aŭ ej
Ëë - pron. kiel ŝvao
Ff
Gg
Hh
Ii
Jj
Kk
Ll
Łł - pron. kiel esp. ŭ
Mm
Nn
Ńń - pron. kiel pola ń aŭ hispana ñ
Oo
Òò - pron. kiel ŭe
Óó - pron. kiel u
Pp
Rr
Ss
Tt
Uu
Ùù - pron. ŭu
Ww - pron. v
Yy - pron. kiel pola y
Zz
Żż - pron. ĵ
Ekzistas jenaj digrafoj: ch (ĥ), cz (ĉ), dz, dż (ĝ), rz (ĵ) kaj sz (ŝ).
Ekzempla teksto (Patro Nia)
Òjcze nasz, jaczi jes w niebie,
niech sã swiãcy Twòje miono,
niech mdze Twòja wòlô
jakno w niebie tak téż na zemi.
Chleba najégò pòwszednégò dôj nóm dzysô
A nie dopùscë na nas pòkùszeniô,
ale nas zbawi òde złégò. Amen
La Kaŝuba lingvo kaj Esperanto
En la jaro 2014 okaze de la 125-jara Jubileo de Esperanto pola esperantisto Eduardo Kozyra eldonis grandan trilingvan vortaron ESP-ANG-POLAN:
Ober Kostenz
Ober Kostenz estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Rhein-Hunsrück de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Sulfato
La sulfatoj de kalio, de amonio kaj de magnezio estas uzataj en la sterkoj. Tiuj de zinko, de mangano, de kupro kaj de fero estas uzataj en mikro-fekundigo, por korekti la mankojn de tiuj elementoj.
La kupra sulfato aŭ blua vitriolo estas ankaŭ fungicido kaj potenca baktericido uzata en agrikulturo. Ĝi troviĝas ankaŭ en la bordoza kaĉo.
La formulo de la fera sulfato estas FeSO4.7H2O. Tiu sulfato aspektas kiel hele verdaj kristaloj, ĝi estas subprodukto de la fera senoksidigo. Ĝi estas uzata kiel mordilo en tinkturado, kiel refortigilo en medicino, kaj por la fabrikado de inkoj kaj de nigraj, ruĝaj, bluaj, verdaj aŭ violaj pigmentoj.
La zinka sulfato estas ankaŭ uzata kontraŭ la muskoj kaj likenoj.
La gipsoŝtono, la erco kiu konsistigas la gipson, estas kalcia sulfato.
La sulfatoj de bario, de stroncio kaj de plumbo estas tre malmulte solveblaj en akvo. Pluraj analitikaj identigaj metodoj baziĝas sur tiu propreco.
Organikaj sulfatoj
Alkilaj sulfatoj kiaj la sulfato de dimetilo, estas tre bonaj alkilaj agentoj, malmulte kostaj sed toksaj.
Kancelo
La kancelo estas arkitektura elemento kiu, kiel krado, utilas kiel barilo, sed malfermebla, por separi, fermi aŭ izoligi diversajn spacojn. La plej ofta uzo estas kiel kradeto instalita ĉe la sojlo de domo (aŭ kampopeco), kreante tiele spacon rezervitan antaŭ la aliro al la loĝejo.
Tiu termino aperas nek en NPIV nek en Reta Vortaro nek en aliaj konsultitaj vortaroj, sed ekzemple registras ĝin Azorín.
Laŭ Francisko Azorín kancelo estas Kradita barilo, en kristanaj temploj por izoligi la presbiteriejon, en palacoj por apartigi la privatan loĝejon. Li indikas etimologion el la latina cancelli (krado). Kaj li aldonas la terminojn kancelariejo aŭ kancelario por sekretariejo de altrangulo, de regnestro aŭ de la ŝtato.
Kľačno
Situo
Kľačno situas sub monto 721 m alta ĉe fonto de Nitra (rivero), laŭ ĉefvojo Žilina-Prievidza. La lasta urbo troviĝas je 15 km. La vilaĝo estas 5 km longa.
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1413 en germana formo "Geydel". En 1678 militistoj detruis ĝin. En 1787 loĝis tie 1333 vilaĝanoj en 121 domoj, en 1828 1774 vilaĝanoj en 254 domoj. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis la germana Gajdel, poste ĝi ricevis hungaran nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Nyitrafő 2251 homoj, (plejparte germanoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Prievidza, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 1944 pro partizana ago la faŝistoj murdis 18 vilaĝanojn. En 2001 vivis en Kľačno 1094 homoj, (1009 slovakoj).
701
En la jaro 701 post Kristo okazis, interalie:
Parolu
"Parolu" estas nomo de programo por maŝina parolo en Esperanto.
Denis Silagi
Denis SILAGI (naskiĝis en Budapeŝto kiel Dénes Szilágyi; mortis  en Munkeno) estis publicisto, historiisto kaj interlingvisto.
Li lernis Esperanton en 1927 kaj interesiĝis poste pri Ido, Occidental kaj Latino sine Flexione. Li sintenis al planlingvoj kiel ateisto al diversaj religioj, li iam diris. En 1928 li fondis en Budapeŝto interlingvistan oficejon: Officium interlinguisticum Budapestiensis. Ekde 1930 li kunlaboris kun Giuseppe Peano.
Post la dua mondmilito li vivis en Germanio kaj ŝanĝis sian nomon. De 1952 ĝis 1992 li laboris por la hungarlingva sekcio de Voĉo de Ameriko en Munkeno.
Arpenans
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Haute-Saône (prononco [],, arpitane Hiôta-Sona), en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (Bourgogne-Franche-Comté, prononco []) kaj en la historia regiono Franĉkonteo. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Lure (france arrondissement de Lure), la orienta parto de la departemento, kaj al la kantono .
Kalvinana preĝejo (Lábatlan)
La Kalvinana preĝejo estas religia historia monumento en urbo Lábatlan (Hungario).
Historio
En Lábatlan estis konstruita katolika kirko en la 14-a aŭ 15-a jarcento, laŭ kelkaj arkeologoj pli frue. Estas mencio pri kirko Sankta Mikaelo el 1400. Dum dominado de turkoj la kirko ne ruiniĝis kaj en nekonata jaro la kalvinanoj akiris ĝin. En 1732 jam la kalvinanoj uzis ĝin. En 1788 oni konstruis la turon, kiu aspektas mezepoka, tamen nur novgotika. En 1894 la kirko plene estis trakonstruita, tial la mezepokaj partoj estis aŭ enmuritaj, aŭ malkonstruitaj. Depost arkeologia esploro restaŭrado okazis en 2001, ekde tiam denove estas videblak kelkaj mezepokaj elementoj.
Konstruaĵo
La kalvinana kirko situas sola sur monteto. En la fasado meze la kvadrata turo plene reliefas, ĉe la anguloj du grandaj pilieroj estas videblaj. La enirejo funkcias tra la turo, tamen flanke kaj ne fasade, kiel kutime. La navo estas brikoforma kaj finiĝas en oklatera absido.Apud la turo oni konstruis ŝtuparejon al la galerio en 1894. Ankaŭ la absido havas pilierojn kaj mem la absido estas pli mallarĝa kaj pli malalta, ol la navo. Interne el la mezepoko nenio estas videbla. La internaj instalaĵoj estis faritaj en la 19-a jarcento.
10092 Sasaki
10092 Sasaki estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japanaj astronomoj Kin Endate kaj Kazuro Watanabe elde la observatorio de Kitami en Abaŝiri-subgubernio (insulo Hokajdo).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Katsuhiro Sasaki, direktoro de la Departemento pri Scienco kaj Inĝenierarto de la Nacia Scienca Muzeo de Tokio. Li estas konata pro siaj esploroj pri la japanaj horloĝoj kaj pro la scienca eduko al la publiko.
Monŝranko
Monŝranko aŭ eble Sekurŝranko estas sekura ŝlosebla kaso, uzata por sekurigi valorajn objektojn (kiel mono, juveloj, dokumentoj ktp) kontraŭ ŝtelado aŭ difektado. Monŝranko estas kutime kava kubo aŭ cilindro, kun pordo.
Specifoj
Specifoj por monŝrankoj povas enhavi kelkajn aŭ ĉiom de la sekvontaj:
Estas fojfoje eble malfermi monŝrankon sen ĝia ŝlosilo aŭ kombinaĵo; ĉi tiu kontraŭleĝa agado estas populara temo en filmoj de ŝtelado.
Fajro-rezistaj monŝrankoj havas protektantan korpon, tirkeston kaj kovrilon. La forteco de protektado estas indikita per numeroj, ekzemple klaso 350 por papero, klaso 150 por mikrofilmo kaj fotofilmo, kaj klaso 125 por komputilaj diskoj.
Kaso
Laŭ Francisko Azorín Kaso estas simple Monkesto. Li indikas etimologion el la latina capsa (kesto). Kaj li adonas terminojn kaseto, kasejo, pruntokaso, enmura kaso, kasisto. En NPIV Kaso estas Monkesto, Ĉambro, oficejo, establo, kie mono estas gardata, ricevata aŭ pagata, Monrimedoj, monhavo.
Ferenc Kerekes
Ferenc Kerekes [kerekeŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Kerekes Ferenc estis hungara matematikisto, profesoro, instruisto, kemiisto, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1837).
Biografio
Ferenc Kerekes frekventis ĉeflernejon en Debrecen, poste li ekinstruis. En 1811 li iĝis direktoro de lernejo en Kisújszállás. Post 4 jaroj li instruis jam en la ĉeflernejo de Debrecen, sed li plulernis ankaŭ eksterlande. Li eldonis unua ĉefverkon de Mihály Fazekas: "Lúdas Matyi". En 1848 li malsaniĝis kaj neniam li resaniĝis.
Grandprinclando
En kelkaj lingvoj (ekzemple la franca) oni uzas la saman titolon grandduko ankaŭ por grandprinco (ekz-e de Moskvo aŭ Litovio); en aliaj lingvoj (ekzemple germana, nederlanda kaj skandinaviaj lingvoj) oni distingas inter tiuj du titoloj. (Komparu de:Großherzog kaj de:Großfürst, en:Grand duke kaj en:Grand prince).
Regataj de grandprincoj:
Peronismo
La Justicialismo (justecismo) aŭ Peronismo estas amasmovado argentina kreita ĉirkaŭ la figuro de Juan Domingo Perón kiu ekde mezo de la 1940-aj jaroj ludis gravan rolon en la historio de la lando. En ties partia formo ĝi organiziĝis kiel Partido Peronista, kaj poste, Partido Justicialista.
Etimologio
La hispanlingva vorto "justicialismo" (justecismo) deveenas el unu el la tri grandaj ideoj de tiu idearo, nome la socia justeco, kaj ĝi estis sugestita la unuan fojon de la Dro. Eduardo Raúl Stafforini, fakulo pri labora juro kaj alta funkciulo kiam Perón estis Sekretario pri Laboro.
La "bonstatiga ŝtato" kaj la ekonomio de la unua peronisma epoko
La alveno de la peronismo al povo okazis tuj post la Dua Mondmilito, kio supozas la ekonomian malforton de Eŭropo ruinigita, kaj la kreska hegemonio de Usono en la Okcidenta Hemisfero. En tiu etoso, Argentino troviĝis la unuan fojon en sia historio kiel kreditoro de eŭropaj landoj ŝuldantaj, pro la eksportado de viando kaj greno al militintaj potencoj. La ĉefa ŝuldanto estis la Unuiĝinta Reĝlando kiu deklaris nepagipovecon. La peronista registaro uzis parte tiujn kreditojn por akiri entreprenojn pri publikaj servoj de brita kapitalo, kiaj la konata kazo de la fervojoj kiuj angloj klopodis vendi ekde 1938. En septembro de 1946, la peronista registaro subskribis la traktaton Miranda-Eady, kiu kreis miksan societon "Sociedad Mixta en FF.CC.", per kiu krom aliaj privilegioj al la brita kapitalo, oni agnoskis investadon de $2.000 milonoj, oni garantiis minimuman enspezon de 4% ĉiujara ($80 milonoj), kaj senliman nepagindecon por importado. Sed Usono premis por la nuligon de la traktato, kio devigis Brition pagi ŝuldojn permone.
La ekonomia bonfarto de Argentino pluis, helpe de la kreska merkato kiu formiĝis pro la malpliigo de importado devena el la militaj landoj. Tio permesis al la registaro apliki politikon de socialan bonfartigon kiu inkludis novajn socialajn rajtojn, kiaj feri- aŭ ripoz-periodoj, planoj por loĝejkonstruado, investado en san- kaj eduk-sistemoj ktp. Tiuj socialaj konkeroj estis amplekse profititaj de la figuroj de Perón kaj lia edzino, Eva Perón, kiu kontrolis fondaĵon de sociala helpo nome Fondaĵo Eva Perón, financita ĉefe de ŝtataj kapitaloj krom de aliaj el entreprenoj. La ŝtatigoj de publikaj servoj, kiaj la britposeditaj fervojoj, estis proklamitaj kiel konkeroj de suvereneco kaj sendependigo ekonomia.
Politika kaj ekonomia situacio dum la dua peronisma epoko
La registaro esperis, ke la disvolvigo de la industrio solvu la landan situacion. Por tio necesis la uzado de energio, ŝtalo, maŝinaro kaj aliaj varoj el kiuj la lando tiam malhavis. Oni devis importi ilin. Tio okazigis inflacion kaj sendungigon. Por solvi tiun situacion, en 1952, la registaro decidis apliki duan jarkvinan planon, kio validis el 1953 al 1957. Tiu celis ĉefe sekurigi la disvolvigon de la sociala ekonomio pere de agado kiu helpu la ekonomian sendependon de la lando. Tiudirekte la ŝtato rezervis la kontrolon de la ekstera komerco por defendi la enlandan produktadon kaj akiri egalecajn spezojn.
Krome oni malpliigis la internan konsumon, pere de nuligo de helpoj al diversaj produktoj de populara akiro kiaj la viando; kaj oni nuligis la frostigon de la luprezoj. Aliflanke oni apogis “la revenon al la kamparo”. La industrio ĉiukaze ne prosperis, ĉefe pro manko de taŭga maŝinaro, de elektro, de efikaj transportoj, ĉefe fervojaj, kiuj ne estis renovigitaj de la ŝtato.
Por disvolvigi la industrian sektoron kaj eliri el la krizo (kiu vekis malkontenton de la sindikatoj kaj de la armeo) oni favoris la grandajn entreprenojn, kiaj ekzemple la siderurgian SOMISA aŭ tiujn rilatajn al nafto. Oni frostrigis la kolektivajn laborkondiĉojn. Kaj oni klopodis allogi eksterlandajn kapitalojn, ekzemple por la produktado de nafto. Argentino interkonsentis kun filio de la Standard Oil de Kalifornio, por ekspluatadi 40.000 hektarojn en la provinco Santa Cruz, sed tio ne estis aprobita de la Kongreso pro la opozicio de deputitoj kaj radikalaj kaj ankaŭ de la propraj peronistoj.
La bombardado kaj la fino
Dum supozata klopodo murdi Perón por posta puĉo, la 16an de junio de 1955 tagmeze, ĉirkaŭ tridek aviadiloj de la ŝiparmeo kaj de la arearmeo bombardadis kaj mitralis la loĝantaron de Bonaero ĉe la Placo Majo kaj aliaj lokoj. Tiu atako okazigis ĉirkaŭ 355 mortojn kaj 600 vunditojn kaj antaŭanoncis la postan aperon de la ŝtata terorismo, kiu poste absolute malatentos la popolan suferon por la politikaj celoj. Perón ne estis atingita, ĉar li forestis el la diversaj atakitaj lokoj. Sekvis atakoj al preĝejoj fare de kolerigitaj defendantoj de la reĝimo, kiu volis kontraŭi la opoziciantojn influitajn de la katolika eklezio.
Septembre, Perón estis elpostenigita de nova puĉo nomita Revolución Libertadora (Liberiga Revolucio), kiu malpermesis peronismon, multaj el kies partianoj estis arestitaj aŭ eĉ mortpafitaj, kio havigis al la puĉo la nomon de «revolución fusiladora» (Mortpafiga Revolucio). Perón ekziliĝis ĝis la rekupero de la demokratio en 1973. Spite la malpermeson, la peronismo pluinfluos sur la argentina politiko.
Ideologio
La peronismo enhavis nombrajn ideologiajn tendencojn kiuj eniris poste en konfliktojn. Ekde ties apero en politiko, la peronismo estis difinita de Perón kiel Nacia Movado, kiu enhavis socian sektoron nome “laborista klaso”. Tiu nomo dekomence estis eŭfemismo uzita de la Generalo por distingi sian koncepton disde la kriterioj de marksismo kaj de “proletaroj”, tiele oni kontraŭis doktrine la lukto de klasoj. Tiele la Justicialismo aperis kiel tria vojo inter kapitalismo kaj komunismo.
Svaminarajan
Svaminarajan (guĝarate: સ્વામિનારાયણ, sanskrite en nagaria skribo: स्वामीनारायण, internacia transliterumo Svāmīnārāyaṇa, ĝuste angle Ghanashyam Pande) (naskiĝis la 2-an de aprilo 1781, mortis la 1-an de junio 1830) - hinduisma guruo, kreinto de la pensfluo kadre de viŝnuismo.
Peronismo
Ideologio
La motoj de la Movado Peronista aludis al la Sociala Justeco, la Politika Suvereneco kaj la Ekonomia Sendependeco. Tiu interpreto de Perón ebligis la neatenditan kreskon de ties politika strukturo kaj portis ĝin al niveloj de populara reprezenteco neniam etingitaj en Latinameriko. La kreado de la praktika ideologio estis tasko unika de Perón mem, kio malfermis vakuon inter li mem kaj la Movado. Perón profitis la figuron de sia edzino Evita, kiu tuj plenumis la rolon de peranto inter la reganto kaj la popolo. Tamen la kliniĝo de tiu al tavoloj de malriĉuloj kreis malkontenton de diversaj sektoroj kiaj la militistoj, la katolika eklezio kaj la mezklaso, kiuj dekomence akceptis la politikojn de Perón, se estis nur svage humaneca kaj “justicialista”.
Svaminarajan
Biografio
Ghanashyam naskiĝis en Chhapia, 14 kilometrojn de Ajodhjo, en Utar-Pradeŝo en Barato. Lia naskiĝtago estis samtempe datrevena tago de la naskiĝo de la princo Rama. Lia patro Hariprasad Pande kaj patrino Premavati devenis de la prakasto de bramanoj. Ili mortis, kiam li estis 11-aĝa. Tiam li entreprenis sepjaran pilgrimadon kiel disĉiplo (brahmaćari) Nilkanth. Viŝnua Svami Ramananda (naskiĝinta en 1739) donis al li ĉirkaŭ 1800 inicon (dikŝo) kaj novan nomon Svami Sahaĝananda. Malgraŭ lia juna aĝo, li nomumis lin dum publika ceremonio en Ĝetpur (la suda Saurashtra) sia posteulo kaj nelonge poste mortis. Li komencis religian agadon en Guĝarato, Kathiawar kaj Katĉ. En 1814 subtenis britojn dum ilia subpremo de Sauraŝtro. Dum la lastaj dek jaroj de sia vivo li kunhelpis fondon de ses grandaj hinduismaj sanktejoj (mandir) en la urboj de la ŝtato Guĝarato: Ahmadabado, Buĝ, Vadtal, Ĝunagad, Dholera, Gadhada.
Peronismo
La Dudek Peronistaj Veroj
"Tiuj estas la Dudek Veroj de la Peronista Justicialismo. Mi volis kunigi ilin por ke ĉiu el vi metu ilin en siajn mensojn kaj siajn korojn; por ke vi dissendu ilin kiel mesaĝo de amo kaj justeco ĉien; por ke vi vivu feliĉaj laŭ ili kaj ankaŭ por ke vi mortiĝu feliĉaj por ties defendo se necese..." Juan Perón, 17-a de oktobro de 1950
Svaminarajan
Verkoj
Svaminarajan postlasis precipe:
Kanono de la instruado
Hinduismaj tekstoj rekomendataj de Svami al siaj adeptoj:
1. Vedoj
2. Sutroj de Vedanto laŭ Vjasa
3. Bhagavatapurana
4. 1000 nomoj de Viŝnuo laŭ Mahabharato
6. Vidurniti
7. Sri Vasudev Mahatmya el Skandapurana
8. Ekstervedaj sanktaĵoj (smrti) de Jaĝnjavalkja
Bibliografio
Raymond Brady Williams, An intoduction to Swaminarayan Hinduism, Cambridge University Press 2001. ISBN 0-521-65422-X
Kvartalo Isogo
Kvartalo Isogo aŭ Isogo-ku (磯子区 [isogo-ku]) estas kvartalo de Jokohamo (Japanio).
Thom Gunn
Thomson William GUNN (naskiĝis la 29-an de aŭgusto, 1929, mortis la 25-an de aprilo, 2004) estis brita poeto.