cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Márton Varga
Biografio
Varga finis en fakstudojn en porĵardenista instituto (Kertészeti Tanintézet) inter 1905 – 1908. En 1909 li enpaŝis je servo de la ĉefurbo. En 1925 li estigis kaj du jardekojn li gvidis la porĝardenistan lernejon Székesfővárosi Kertészképző Iskola. En 1928 li sukcese kultivis florbulbojn (tulipano kajs hiacinto). Li estis afergvidanta prezidento, pli poste prezidento de la Országos Magyar Kertészeti Egyesület (Nacia Hungara Ĝardenista Ligo). Li publikis en gazetoj Kertészeti Szemle kaj Kertészeti Lapok.
Citrofortunella
Citrofortunella aŭ esperantigite Citrofortunelo estas granda grupo de komercaj hibridoj, en kiuj kruciĝas la kumkvato kun aliaj citrusoj. En la citrusa taksonomio, starigita de Swingle, kumkvatoj estis krucitaj kun diversaj genroj, nome fortunelo, de Citrusoj, kiu inkludas citronon, mandarinon, pomelon kaj papedojn. Tiuj varioj estas hibridoj, kaj nova genra nomo estis trovita en 1975. La hibrida genro estas indikita per la X, ekzemple × Citrofortunella microcarpa. Tiuj hibridoj kombinas la manĝeblecon de la genro Citrus kun la malvarmorezisto de la kumkvataj specioj. Tiuj hibridoj produktas malgrandajn acidajn fruktojn kaj kreskas pli kompakte. Tial la plantoj estas bonaj ornamplantoj.
Norvega virina nacia teamo de futbalo
La norvega virina nacia teamo de futbalo reprezentas sian landon, Norvegion, en internaciaj turniroj de virina futbalado. La teamo interalie en 1995 gajnis la Virinan Futbalan Mondpokalon, kaj dufoje iĝis Eŭropa Virina Futbal-Ĉampiono - en 1987 kaj 1993.
25084 Jutzi
Nomo
Ĝia nomo honoras la svisan esploriston Martin Jutzi  de la Universitato de Berno, kiu studis la procezojn de alfrapo en la sunsistemo. Lia ĉefa sperto estas en la studo de la grand-skalaj alfrapoj, kiuj formis la Lunon, kaj gigantajn alfrapajn basenojn.
11456 Cotto-Figueroa
11456 Cotto-Figueroa estas malgranda malhala asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Schelte J. Bus elde la Observatorio de Siding Spring, apud Coonabarabran en Novsudkimrio (Aŭstralio).
Nomo
Ĝia nomo honoras Desireé Cotto-Figueroa, profesorino ĉe la Universitato de Porto-Riko ĉe Humacao. Ŝiaj esploroj inkludas la formon kaj la rotacian evoluon de la apudteraj asteroidoj sub efiko de re-elsendo de la suna flukso.
Malhela bradorno
La Malhela bradorno (Bradornis infuscatus) estas specio de insektomanĝanta birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj genro de Bradornoj.
Fletcher Christian
Fletcher CHRISTIAN [Fleĉer Kristjen] (naskiĝis la 25-an de septembro 1764, mortis la 20-an de septembro 1793 en Adamstaŭno).
Malhela bradorno
Ĝi estas specio tre simila al la proksime parenca Pala bradorno, tio estas ĝenerale bruna specio, malhelbruna supre ĉefe en flugiloj kaj vosto, kies plumoj havas helbrunajn bordojn. La gorĝo kaj resto de subaj partoj estas sablokoloraj al helbrunaj, ĉefe en centro dum en flankoj estas pli bruna nuanco. Estas ankaŭ hela okulringo. Okuloj, beko kaj kruroj estas nigrecaj. La ĉefa distingilo estas ke la malhelbruna koloro de flugiloj kaj vosto estas pli malhela ol ĉe la Pala bradorno, kio kialigas la diferencajn nomojn de la specioj; ankaŭ en la latina scienca nomo infuscatus estas latina vorto por malhela.
Fletcher Christian
Li naskiĝis en la farmloko Moorland Close, Eaglesfield, apud Cockermouth en Kumbrio Anglio, en prospera familio origina de la insulo Mankso. Li estis baptita en la kirko de Brigham. Lia patro mortis, kiam Fletcher estis 18-jara, post tio li fariĝis maristo por subteni sian familion.
Fletcher estis mastra maato sur la ŝipo Bounty dum la vojaĝo al Tahitio por akiri panfruktajn plantojn. Li transprenis la komandon de la Bounty de William Bligh en 1789 post ribelo sur la ŝipo.
Post la ribelo Christian, kun ok aliaj ribelintoj kaj ses viroj kaj dekunu virinoj el Tahitio, foriris orienten kaj finfine setlis sur la insulo Pitcairn. Tie lia edzino estis Maimiti aŭ Mauatua kaj precize Mauatua 'Isabella' Christian. Pro reciprokaj kvereloj multaj viroj perdis la vivon, inter kiuj Flecher Christian, sed posteuloj de li ankoraŭ vivas tie.
1103 Sekvojo
1103 Sekvojo estas asteroido de la interna asteroida ĉefzono, ano de la Hungaria familio.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la germana astronomo Walter Baade elde la Observatorio de Hamburgo.
Nomo
Ĝia nomo aludas al la Nacia Parko Sekvoja en Kalifornio (Usono).
Tlazazalca
Tlazazalca estas komunumo en la meksika subŝtato Michoacán. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Tlazazalca. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 16 094.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 6776 loĝantojn. El tiuj estas 3144 viroj kaj 3632 virinoj. La komunumo havas surfacon de 297.45 kvadratkilometroj.
Sociogeografio
En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 7809 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 44 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al 0.56 % de la loĝantoj.
Entute 5 895 personoj (en 2000) aĝis pli ol 15 jaroj. El tiuj personoj 4 918 estis alfabetoj kaj 972 analfabetoj. Tio signifas ke 16.49 % de la loĝantaro de la jaro 2000 estis analfabetoj.
Respubliko Ĉinio (1912-1949)
La Respubliko Ĉinio (RĈ; 中華民國) estas la nomo de la respubliko fondita de Sun Jatsen kaj la politika partio Kuomintango post la ĉina revolucio de 1911, kiu detronigis la manĉuan dinastion Qing. Kuomintango atingis en la jaro 1927 la povon pri la kontinenta Ĉinio, sed devis post la perdita interĉina milito en la jaro 1949 kontraŭ la komunistoj retiriĝi al Tajvano kaj pluraj insularoj (Ĝinmenoj, Macuoj kaj Penghuoj), kie ĝi daŭrigis la Respublikon Ĉinio kaj regis ĝin diktature ĝis la demokratiĝo de Tajvano en 1990.
Tlazazalca
Sociogeografio
Fontoj: Statistikoj de la INEGI
Eksteraj ligiloj
http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/michoacan/mpios/16094a.htm
NGC 5067
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Ardeu
Ardeu (hungare: Erdőfalva erdOefalva, germane: Walddorf) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Deva. En 1910 ĝi havis 341 loĝantojn (rumanoj); en 1992 74 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1376. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Hunyad vármegye). Administre ĝi apartenas al Balşa.
René Magritte
René François Ghislain MAGRITTE [rene fransŭa gislen magRIT] (naskiĝis la 21-an de novembro 1898 en Lessines, Valonio, mortis la 15-an de aŭgusto 1967 en Bruselo) estis belga superrealista pentristo. Li iĝis tre fama pro siaj pentraĵoj, kie troviĝas ofte ege realisme pentritaj, ĉiutagaj objektoj en tute nekutimaj aŭ eĉ neeblaj kuntekstoj. Tiel li tiklis la sencon pri realeco de la rigardantoj kaj igis ilin dubi pri ŝajne evidentaj faktoj.
Infanaj jaroj
Magritte naskiĝis en Lessines, Belgio, en 1898, kiel unua filo de la tajloro kaj tekstilkomercanto Léopold Magritte kaj ties edzino Régina, kiu laboris kiel modistino. Post kiam la familio revenis al la domo de la avino en Gilly, naskiĝis la du pli junaj fratoj Raymond (1900-1970) kaj Paul (1902-1975). Dum la infanjaroj de René la familio ankoraŭ plurfoje translokiĝis: de Gilly al Châtelet, de tie al Charleroi, reen al Châtelet kaj fine al Bruselo. La familio apartenis al la etburĝaro. Oni havis sufiĉe da mono por certigi bonan edukadon al la knaboj kaj provizi ilin kun la bezonataĵoj de la vivo. Tamen oni ne aspiris altgradan kleriĝon aŭ partoprenon en la kulturo; la familio vivis konvencie.
En 1910 la knabo René partoprenis sian unuan kurson pri pentraĵo en la ateliero de la pentristo Félicien Defoin (1869-1940).
En 1912 okazis grava ŝanĝo en lia vivo: lia patrino drone mortigis sin en la rivero Sambre, proksime al la urbo Châtelet kie la familio tiam loĝis. Ekzistas la aserto, ke la 13jaraĝa René kaj liaj fratoj estis serĉantaj la patrinon kaj trovis ŝin borde de la rivero, preskaŭ nudan, vestitan nur per noktoĉemizo kiu tamen suprenvolviĝintis kaj kovris ŝian vizaĝon. Ne ekzistas pruvo por tiu versio de la historio. Sed en liaj pentraĵoj kelkfoje aperas homoj, kies vizaĝoj estas kovritaj de tukoj, ekzemple „Les amants“ (La geamantoj) aŭ „L’histoire centrale“ (La centra rakonto), ambaŭ el 1928. Kaj la subita sinmortigo de la patrino certe postlasis fortan impreson - sendepende de ĉu vere li estis tiu, kiu trovis ŝin.
Post la morto de la patrino Léopold Magritte kaj la tri knaboj translokiĝis al Charleroi en 1913. La edukadon de la knaboj transprenis guvernistino. René eskapis al la mondo de libroj, legis aŭtorojn kiel Gaston Leroux, Edgar Allen Poe kaj Robert Louis Stevenson. Multe li ŝatis la librojn pri Fantômas, kiu aperis post multaj jaroj sur la pentraĵoj "Le retour de flamme" (La reveno de la flamo, 1947) kaj "Le barbare" (La barbaro, detruita dum 2a mondmilito).
Sed en Charleroi li ankaŭ renkontis la unuan fojon Georgette Berger, knabinon du jarojn malpli aĝa, kiu havis la saman vojon al la lernejo. Ŝi iĝis lia unua modelo, por pentraĵoj laŭ impresionisma stilo. Sed pro la ekesto de la mondmilito ili baldaŭ perdis kontakton.
Akademiaj jaroj kaj debuto
René Magritte studis ĉe Académie Royale des Beaux-Arts en Bruselo inter 1916 kaj 1919. Inter liaj instruistoj estis Constant Montant. El tiu tempo ekzistas pentraĵoj en kubisma aŭ futurisma stilo. Kvankam Magritte dum sia junaĝo iom malestime parolis pri la akademio, li post kelkaj jaroj konfesis, ke li nun konsideras sian antaŭan konduton aroganta, ĉar li tiam eĉ ne komprenis la verajn celojn de la akademio.
En 1920 li hazarde revidis Georgette Berger dum vizito de la Botanika Ĝardeno de Bruselo. Ili geedziĝis en 1922.
Por gajni monon por vivteni la paron, Magritte laboris en murpapera industrio, kaj estis propaganda kaj reklama dezajnisto ĝis 1926. Li mem malestimis la laboron, taksis ĝin „stulta“ propravorte ; sed rigardante liajn pentraĵojn, kelkfoje rimarkeblas teknikoj de la konstrukcio kaj surscenigo de la motivoj, kiujn li transprenis el la reklamoj.
En 1926 Magritte kreis sian unuan superrealisman pentraĵon, La Perdita Ĵokeo (Le Jockey Perdu). Fondiĝis oficiale la grupo de belgaj superrealistoj, al kiuj apartenis krom Magritte kaj Paul Nougé ankaŭ Camille Goemans, Marcel Lecomte, Eduard Mesens kaj la komponisto André Souris. Kontrakto kun la brusela artgalerio "Le Centaure" nun ebligis al Magritte pentri la tutan tagon. Li faris sian unuan ekspozicion en Bruselo en 1927. Kritikistoj tre mallaŭdis liajn ekspoziciaĵojn.
Parizo kaj posta kariero
Korpremita pro la malsukceso, Magritte kun sia edzino en 1927 transloĝiĝis al Le-Perreux-sur-Marne, proksime de Parizo, kie li amikiĝis kun André Breton kaj eniĝis en la superrealisman grupon. Goemans, kiu ekmalfermis galerion en Parizo, vendis liajn bildojn. Magritte nun regule renkontiĝis kun Max Ernst, Salvador Dalí, Hans Arp kaj Joan Miró. Tamen la rilato al la parizaj superrealistoj estas iom streĉita: Breton, kiel plenkora artisto kaj fervora komunisto, riproĉis al la geedzoj Magritte interalie ilian relative burĝan vivstilon. Magritte ja estis politike maldekstra, eĉ iĝis membro de la komunista partio, kvankam li plurfoje membriĝis kaj eksmembriĝis dum la jaroj. Tamen li ne subtenis ŝtalinismon, kiun Breton iam favoris. Krome la teorio de psikoanalizo ne tiom konvinkis Magritte– male al la pariza grupo. Li ne strebis al la malkovro de la nekonscio; ‚senkonscia‘ aŭ aŭtomata pentrado ne utilis al li. Li male estis pensema, tre konscie li decidis la prezenton de filozofiaj problemoj en siaj verkoj.
En la revuo „La révolution surréaliste“ (La superrealisma revolucio) en 1929 Magritte aperigis sian teorian artikolon „Les mots et les images“ (Vortoj kaj bildoj), konsistanta el 18 spritaj bildo-vorto-paroj. Tie li vortumis sian ideon pri la rilato (aŭ pli bone: mankanta rilato) inter vortoj kaj bildoj kaj la realaj objektoj – temo, kiu okupis lin fakte ĝismorte. Samjare la financa krizo trafis Eŭropon; la galerio „Le Centaure“ en Bruselo devis fermiĝi, kaj al Magritte mankis nun granda parto de liaj enspezoj. En Parizo li nek havis la sukceson nek la interhomajn rilatojn, kiujn li esperis, kaj li decidis reiri al Bruselo.
En Bruselo li havis amikaron interesiĝantan pri arto. Tie li fondis reklamagentejon kune kun sia frato Paul. Per la agentejo almenaŭ eblis sin vivteni.
1938 li partoprenis kun kelkaj pentraĵoj en la Exposition Internationale du Surréalisme (Internacia ekspozicio de superrealismo) en la galerio Beaux-arts en Parizo. Inter 1929 kaj 1966 li estis redaktanto de pluraj revuoj, faris prelegojn pri siaj artaj teorioj kaj sia verkaro.
La rilato inter li kaj André Breton kiel gvidanto de la pariza superrealistoj fine rompiĝis dum la dua mondmilito, kiam René Magritte decidis, ke li restis en Belgio, kvankam la lando estis okupita de nazia Germanio. La vivsituacio malpliboniĝis dum tiu tempo, ankaŭ finance, precipe ĉar Magritte ŝanĝis la stilon de sia pentrado al la tielnomata „vache“-stilo. Magritte komencis falsi pentraĵojn de Picasso, Braques kaj Chirico, kiuj estis venditaj de Marcel Mariën, kun kiu li havis amikan rilaton.
Li ricevis la premion Guggenheim por Belgio en la jaro 1956 kaj partoprenis en la dokumenta II en Kaselo en 1959. Dum la 1960aj jaroj la intereso pri liaj pentraĵoj kreskis. Precipe ankaŭ en Usono oni agnoskis liajn bildojn. En 1965 okazis retrospektivo en la Muzeo pri Moderna Arto en Novjorko.
Magritte mortis la 15an de aŭgusto 1967 pro kancero.
La arto de Magritte
Magritte estas la plej grava belga superrealisto. Li ne vidis sin mem tiom kiel artisto, kiom kiel pensanta homo esprimiĝanta per la bildoj. Simile al de Chirico, kiu fascinis lin, li volis atentigi pri la misteroj de la vivo. Pro tio li pentris aĵojn ĉiutagajn, al kiu li donis ĉirkaŭaĵon aŭ kuntekston tute neatenditajn. Kaj li oponis la opinion, ke la pentrado estas hierarkie pli malalta arto ol ekzemple la literaturo. Tiel li dumvive kreis bildlingvon, per kiu li celis enigmajn, poeziajn pentraĵojn por pensigi la rigardantojn kaj starigi per la bildoj filozofiajn demandojn. Ekde la 1950aj jaroj li pli kaj pli okupiĝis pri filozofio, estis ankaŭ en perletera kontakto kun konataj filozofoj kiel Michel Foucault. En la pentraĵo La Condition humaine (La homa stato) el 1935 li ekzemple temigis la parabolon de la kaverno de Platono, kaj eble li estis influata de la samenoma tiama ĵus eldonita furorlibra romano de André Malraux La Condition humaine. Tre konataj estas la bildoj kun objektoj, sub kiuj estas skribita „Tio ne estas ...“ Per la frazo Magritte volis atentigi, ke malgraŭ la tre realisma pentromaniero ĉiam nur temas pri pentraĵo kaj ke la pentrita objekto neniam povas esti la objekto mem. La pipon pentritan de li oni ne povas ŝtopi nek fumi."„Rilate mian pentradon oni ofte miskompreneble uzas la vorton „sonĝo“. Miaj verkoj ne apartenas al la regno de sonĝoj, tute male. Se sonĝoj ludas rolon, ili estas tute malsamaj ol tiuj, kiuj ni havas dumdorme. Estas memelektitaj sonĝoj, kun sentoj ne tiom vagaj kiel la sentoj aperantaj en sonĝoj. Sonĝoj, kiuj ne volas endormigi, sed veki.“ (René Magritte)"
Oftaj objektoj sur la pentraĵoj de Magritte
Magritte evoluis bildlingvon ĉiam denove uzante la samajn aŭ similajn objektojn por meti ilin en malsamajn ĉirkaŭaĵojn. Oftaj objektoj estas ekzemple personoj, kies vizaĝojn tuko malrekonebligas. Tio laŭ supozo de spertuloj estas aludo al la suicido de lia patrino kaj la situacio de ŝia trovo. Ankaŭ ripetiĝas sonorigiloj, kiuj kutimis ĉe kaleŝoj ankoraŭ komence de la 20a jarcento kaj por Magritte estis memoro el sia infaneco. Aliaj objektoj ripetiĝintaj estas ovo, fajro, la viroj kun la bulĉapeloj, pentrista stablo aŭ malplenaj kadroj, fenestroj, nekutimaj malfermiĝoj.
La periodoj "Renoir" kaj "vache"
Sub la impresoj de la dua mondmilito kaj de la germana okupacio de Belgio Magritte en la jaroj inter 1943 kaj 1946 rimarkeble ŝanĝis sian stilon. Li trovis ekzemplojn en la pentromaniero de la impresionistoj, precipe ĉe Renoir. Lian antaŭan precizecon kaj realisman pentromaniero, per kiu apenaŭ videblas la strikoj de la peniko, li fordonis favore al pli rapida, malgrandstreka maniero. Li nun pentris en multe pli helaj, buntaj koloroj. Krome li aperigis la manifeston „La superrealismo en plena suno“ (La surréalisme en plein soleil), kie li kritikis la parizan grupon de superrealistoj kaj ilian inklinon al sombreco kaj samtempe propagandis novan pentromanieron influitan de lumo. La akra reago de Breton denove malplibonigis la rilaton inter ambaŭ.
En 1948 li fine havas ŝancon montri siajn bildojn en la Galerie de Faubourg en Parizo. Kaj li preparis la ekspozicion kreante dum malmultaj monatoj aron da bildoj, kie li sekvis la stilon de la faŭvistoj. Tiun tempon oni nomas la periodon „vache“ (parolu: vaŝ; la vorto venas el la franca lingvo kaj signifas bovino, ĝi estas nocio por kruda stilo kun simplaj, dikaj linioj kaj kun parte groteskaj figuroj.) La artkritikistoj interpretis tion kiel gesto de defio: Magritte sentis sin ofendita, ke oni ne jam pli frue invitis lin por tiu ekspozicio. Post la ekspozicio Magritte revenis al sia kutima stilo.
Bibliografio
En Esperanto ankoraŭ ne aperis signifa verko pri Magritte. Listigitaj verkoj pro tio estas nur en naciaj lingvoj:
Blavier, A. (1991) René Magritte. Sämtliche Schriften. Ullstein: Berlino (en la germana)
Foucault, M. (2010) Ceci n'est pas une pipe, eld. Fata Morgana (en la franca)
Gohr, S. (2009) Magritte: Das Unmögliche versuchen, DuMont: Kolonjo (en la germana)
Meuris, J. (2004) Magritte. Taschen: Kolonjo (en la germana)
Ottinger, D. (2017) Magritte - La trahision des images, Art Data: Londono (en la franca)
Paquet, M. (2012) Magritte. Taschen: Kolonjo (en la germana)
Roisin, J. (1998) Ceci n’est pas une biographie de Magritte. Alice Editions, Bruselo (en la franca)
Scutenaire, L. (1977) Avec Magritte. Bruselo (en la franca)
SCHIRN KUNSTHALLE FRANKFURT (eld.) (2017) ''Magritte. Der Verrat der Bilder. Eine Einführung in die Ausstellung''. Rasch printejo kaj reldonejo: Bramsche (en la germana)
Sylvester, D. (2009) Magritte, Parkland: Kolonjo (en la germana)
Torczyner, H. (1977) Magritte: Zeichen und Bilder. DuMont: Kolonjo (en la germana)
Filmoj
''Magritte. Wie Tag und Nacht.'' Dokumentaĵo de Henri de Gerlache, ARTE Edition, 2010 (angl., germ., france)
Monsieur René Magritte. Dokumentaĵo de Adrian Maben, France2 & Westdeutscher Rundfunk, 1978
Utaha junipero
Utaha junipero, Juniperus osteosperma (sin. J. utahensis), estas arbedo aŭ malgranda arbo atinganta 3–6 m (malofte ĝis 9 m) alta. Ĝi apartenas al sudokcidenta Usono, en Utaho, Nevado, Arizono, okcidenta Nov-Meksiko, okcidenta Kolorado, Vajomingo, Suda Montano, Suda Idaho kaj orienta Kalifornio. Ĝi kreskas en moderaj altecoj de 1,300-2,600 metroj (4,300-8,500 futoj), sur sekaj grundoj, ofte kune kun Pinus monophylla.
Priskribo
La ŝosoj estas sufiĉe dikaj kompare kun plej multaj juniperoj, kun diametro de 1,5–2 mm. La folioj estas aranĝitaj laŭ kontraŭaj paroj aŭ triopaj volvaĵoj ; la plenkreskaj folioj estas skvamecaj, 1–2 mm longaj (ĝis 5 mm sur plumbaj ŝosoj) kaj 1-1,5 milimetrojn (0,039-0,059 colo) larĝaj. La novaj folioj (nur sur junaj plantidoj) estas pinglosimilaj, longaj 5–10 mm. La konusoj estas berosimilaj, kun diametro de 8–13 milimetroj (0.31–0.51 coloj), blubrunaj kun blankeca vakseca florado, kaj enhavas unu semon (malofte du); ili maturiĝas en ĉirkaŭ 18 monatoj kaj estas manĝataj de birdoj kaj malgrandaj mamuloj. La masklaj strobiloj longas 2–4 milimetrojn (0.079–0.157 coloj), kaj liberas sian polenon komence de printempo. Ĝi estas plejparte dioika kun ambaŭ seksoj sur la sama planto, sed ĉirkaŭ 10% de plantoj estas monoikaj, produktante konusojn de nur unu sekso.
Ekologio
La plantoj ofte portas multajn gajlojn kaŭzitajn de la Junipera apeksa muŝeto Oligotrophus betheli (Bibionomorpha: Cecidomyiidae) en siaj folioj; estas distingaj palviolpurpuraj, produktitaj en aretoj de 5-20 kune, ĉiu gajlo de 1-2 centimetroj (0.39-0.79 colo) de diametro, kun densaj modifitaj disvastiĝantaj skamecaj folioj 6-10 milimetrojn (0.24-0.39 colo) longaj kaj 2-3 milimetrojn (0.079-0.118 colo) larĝaj ĉe la bazo.
Semoj estas disvastigita de diversaj mamuloj kaj birdoj. Mamuloj inkluzivas (plejparte la nigravostan kuniklon Lepus californicus ) ronĝulojn kaj malpli multe kojotojn (Canis latrans). Plej rimarkinda inter la birdoj, kiuj disigas juniperajn berojn, estas la Ursula solitario (Myadestes townsendi).
Ĉe homoj
Indianoj kiel la Havasupaioj uzis la ŝelon por diversaj celoj, inkluzive litojn, kaj manĝis la konusojn kaj freŝajn kaj en kukoj. La Havasupaioj uzis la gumon por fari protektan kovron super vundoj. Aldone, la Iavapaio donadis al siaj virinoj teon el la folioj por trankviligi iliajn kuntiriĝojn post la nasko, kaj fumigis ilin per fumo el la folioj metitaj super varmajn karbojn. La navahoj balaas siajn spurojn per branĉoj de la arboj por ke la morto ne sekvu ilin.
(134210) 2005 PQ21
(134210) 2005 PQ21 estas granda transneptuna objekto de la disa disko en orbita resonanco 1:3 kun Neptuno.
Utaha junipero
Ĉe homoj
Utaha junipero estas aroma planto. Esenca oleo eltirita de la trunko kaj membro estas elstara en α-pineno, δ-3-kareno kaj cis-tujopseno. Esenca oleo eltirita de la folio estas elstara en kamforo kaj bornila acetato.
(134210) 2005 PQ21
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la elde la Inter-Amerika observatorio de Cerro Tololo (Ĉilio).
Por Michael E. Brown, ĝi verŝajne ne estas nanplanedo kun taksata diametro de 195 km.
Tocumbo
Tocumbo estas komunumo en la meksika subŝtato Michoacán. La ĉefurbo de la komunumosame nomiĝas Tocumbo. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 16 095.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 9820 loĝantojn. El tiuj estas 4659 viroj kaj 5161 virinoj. La komunumo havas surfacon de 293.57 kvadratkilometroj.
Sociogeografio
En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 9994 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 72 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al 0.72 % de la loĝantoj.
Entute 7 631 personoj (en 2000) aĝis pli ol 15 jaroj. El tiuj personoj 6 483 estis alfabetoj kaj 1 140 analfabetoj. Tio signifas ke 14.94 % de la loĝantaro de la jaro 2000 estis analfabetoj.
Fontoj: Statistikoj de la INEGI
Eksteraj ligiloj
http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/michoacan/mpios/16095a.htm
Itauçu
Itauçu estas municipo de la brazila subŝtato Gojaso, kiu taksis 8.575 loĝantojn en 2010.
Eŭrazia plataleo
Eŭrazia plataleo aŭ ordinara plataleo (Platalea leucorodia) estas birdo el la ordo de Cikonioformaj birdoj (aŭ laŭ moderna sistematiko el la Pelikanoformaj) kaj familio de Treskiornitedoj.
Disvastiĝo
Tiu palearktisa birdo estas la plej disvastigata kaj konata el la plataleoj aŭ kulerbekuloj, nome subfamilio de la familio de Treskiornitedoj, kiu enhavas la ibisojn kaj la plataleojn, kaj de la ordo de Cikonioformaj birdoj, ĉar ĉeestas nordorienton de Afriko, Sudorientan Eŭropon (Balkanio, Mediteranea Maro) kaj mezan Azion (Hindio, norda Ĉinio -ekzemple fekundiĝas en nordorienta, norda kaj nordokcidenta Ĉinio, travintras ĉe la malsupra baseno de Jangzi-rivero, kaj en Fuĝjan, Ĝjangŝji kaj Gŭangdong-, Turkio), tio estas el Japanio ĝis Hispanio kaj Britio. La plej granda parto de tiuj birdoj migras vintre al pli varmaj regionoj en tropika zono, tiel eŭropaj reproduktintoj forflugas en Afrikon. La specio estis formortinta el Granda Britio sed sporadaj reproduktaj klopodoj komence de la 21a jarcento rezultis en formado de kolonio ĉe Holkham en Norfolk en 2010. En 2011, nestumis 8 reproduktaj paroj, kaj sukcese estis produktitaj 14 idoj.
En Eŭropo troivĝas ĉefe en la zono de Balkanio, Italio kaj orienta Mediteraneo ĝenerale; reproduktiĝas en Okcidenta Eŭropo ĉefe ĉe Hispanio, suda Francio kaj Nederlando. Granda nombro de tiuj birdoj vintrumas en la estuaroj de la riveroj Souss kaj Massa, en Maroko. En Hispanio estas rara vidaĵo kaj estas populacio de loĝantaj birdoj la tutan jaron nur en Doñana, Hiberna en Rivero Guadalhorce, la Ebra Delto kaj rio de Arozo. Malabundas en Kanarioj. En Portugalio eblas vivi ilin en marbordaj areoj de la centro al sudo (lagunoj ĉe Grandola al estuaro de Sado). En Orienta Eŭropo, oni trovas ĝin ĉefe ĉe la naturrezervejo Astraĥano kiu formas parton de la delto de Volgo.
Aspekto
Temas pri granda birdo ĉirkaŭ 86 cm averaĝe, sed 80–93 cm longa kaj enverguro de 120 al 135 cm. En plej granda parto de sia teritorio ĝi estas nekonfuzebla. Ĝi estas tutkorpe kovrita de blankaj plumoj, havas platan, longan bekon nigran kun kulerforma kaj granda flava bekopinto. La plenkreska plataleo kun blanka plumtufo sur la kapo portas helflavan kolringon ĉe la malsupra parto de la kolo (pendanta kresto). Junuloj kaj plenkreskuloj estas tre blankaj, tiuj lastaj kun nigraj flugilpintoj; ĉiuj kun malhelaj bekoj kulerformaj kaj malhelaj kruroj. Tamen la beko klare diferencigas tiun specion de aliaj kaj plenkreskulojn disde junulojn: plenkreskuloj havas nigran bekon kun flava pinto kaj helbruna al flaveca makulo ĉebaze kaj ankaŭ bruste simila al tiu de pelikanoj; junuloj havas grizrozkoloran bekon kaj malhavas makulon escepte nigran ĉe pinto de flugiloj. Ĉe ili la kruroj estas pli helaj inter flavaj kaj grizaj; en plenkreskuloj pli malhelaj, preskaŭ nigraj.
Tiu plataleo diferenciĝas disde la Afrika plataleo, kun kiu ĝi koincidas vintre, pro tio, ke tiu lasta havas ruĝan vizaĝon, tio estas makulon el beko ĝis ĉirkaŭ la okulo. Krome tiu ne havas plumtufon. Malkiel ĉe ardeoj, la Eŭrazia plataleo flugas havanta etenditan kolon kaj ne kurban kaj same la krurojn, kio utilas ekzemple por distingi ilin de malproksime el la blankaj egretoj, kaj per pli rapida flugilfrapado.
Subspecioj kaj taksonomio
Studo de mitoĥondria DNA de plataleoj trovis ke la Eŭrazia plataleo estas frata taksono al klado enhavanta la Reĝan kaj la Orientan plataleojn.
La Eŭrazia plataleo havas tri subspeciojn nome:
La birdoj de Azio estas foje separataj kiel P. l. major.
Kutimaro
La Eŭrazia plataleo montras preferon por etendaj neprofundaj humidejoj kun kotecaj, argilecaj aŭ fajnsablaj ejoj. Ili povas loĝi en ĉiu ajn tipo de marĉo, rivero, lago, inundita areo kaj mangrova marĉo, ĉu nesala ĉu saleta ĉu sala, sed ĉefe tiuj kun insuloj por nestumado aŭ densa emerĝa vegetaĵaro (ekz. kanejoj) kaj disaj arboj aŭ arbustoj (ĉefe salikoj, nome spp. de la genro Salix, kverkoj, nome spp. de la genro Quercus aŭ poploj, nome spp. de la genro Populus). La Eŭrazia plataleo povas ĉeesti ankaŭ ĉe ŝirmitaj ĉemaraj habitatoj dum vintro kiaj deltoj, estuaroj, tajdejoj kaj marbordaj lagunoj. Ili nestas en junkejoj aŭ arboj kun aliaj specioj, sed ne kun ardeoj aŭ cikonioj. La ino demetas kvar ovojn.
De la marta fino ĝis la aprila komenco la plataleoj translokiĝas norden, tiam ankoraŭ ne tute degelas neĝo kaj glacio en fragmitaj lagoj. Plej nordaj reproduktaj populacioj estas tute migrantaj sed povas migri nur mallongajn distancojn dum aliaj, pli sudaj populacioj estas de loĝantaj birdoj kaj nomadecaj aŭ parte migrantaj. En Palearkto tiu specio reproduktiĝas printempe (ekz. el aprilo) sed en tropikaj areoj de ties teritorioj la reprodukta sezono koincidas kun pluvo. Reproduktado okazas normale en izolaj specikolonioj aŭ en malgrandaj grupoj de kolonioj kun miksitaj specioj de aliaj akvobirdoj kiaj ardeoj, egretoj kaj kormoranoj. For de la reprodukta sezono la Eŭrazia plataleo manĝas sole aŭ en malgrandaj aroj de ĝis 100 individuoj. Migrado okazas kutime en aroj de ĝis 100 individuoj. Plej aktiveco okazas dum mateno kaj vespero (kvankam en marbordaj areoj la manĝo dependas el la tajda ritmo), ili ofte ripozas komune en ripozejoj kiuj estas ĝis 15 km for el la manĝareoj.
Ili ofte aktivadas kune kun blankaj ibisoj. Ili estas mildaj, timemaj kaj singardemaj, vivas kelkdek-ope, eĉ cent-ope. Ili manĝas larvojn kaj plenkrskulojn de malgrandaj fiŝoj ĝis 10–15 cm longaj, krustuloj kiaj salikokoj, insektoj, moluskoj, ranoj, ranidoj kaj aliajn akvajn bestetojn kiaj vermoj aŭ hirudoj, en malprofundaj lagoj aŭ riveretoj. Ili povas preni ankaŭ algojn aŭ malgrandajn fragmentojn de akvaj plantoj (kvankam tiuj estas eble englutitaj hazarde kun animala materialo).
Ili flugas havante streĉitajn kolojn, kio diferencigas ilin de aliaj grandaj blankaj birdoj kiel ardeoj aŭ egretoj.
Reproduktado
De la lasta tagdeko de aprilo ili komencas konstrui nestojn por fekundigo. La nestoj troviĝas ĝenerale en profundo de fragmitejo surgrunde en insuloj en lagoj kaj riveroj aŭ en densaj kanejoj, arbustejoj, mangrovejoj aŭ deciduaj arboj ĝis 5 m supergrunde. La nestoj malsame distancas unu de alia, sed ĝis 1 aŭ 2 m aparte, kaj interligiĝas per koridoroj. La maskla kaj femala plataleoj kune konstruas neston el fragmitaj tigoj. Dum la kovado la gebirdoj senĉese riparas ĝin, metante sur ĝian fundon fragmitajn foliojn. La reproduktaj kolonioj estas normale je 10–15 km el manĝareoj, ofte multe malpli (kvankam tiu specio povas manĝi ankaŭ ĝis 35–40 km for).
La birdino demetas 3-5 ovojn, plejofte 4. Ĉiu ovodemeto okazas post 1-3 tagoj. La ovoj, ovalaj aŭ rondaj, estas blankaj kaj iuj kun malklaraj brunaj makuloj. Post demeto de la unua ovo la birdino kaj virbirdo komencas kovi ĝin alterne. La kovado daŭras 23-24 tagojn. La birdido estas kovrita de maldensaj blankaj lanugoj, nur ĝia ventro restas nuda. La 3-taga birdo jam povas malfermi siajn okulojn kaj 5-taga birdido jam havas abundajn plumojn escepte de la ventro. La 35-40taga birdo povas libere flugi kaj en la lasta tagdeko de oktobro ĝi translokiĝas suden kune kun siaj gepatroj.
Konservado
Minacoj al la Eŭrazia plataleo estas habitatodetruo pro sekigado kaj degradado pro poluado: ĝi estas ĉefe draste samaĝita pro malapero de kanejaj marĉoj. En Grekio troa fiŝkaptado kaj ĝenado kaŭzis malpliiĝon de la populacio, kaj homa espluatado de ovoj kaj idoj por manĝo minacis la specion en la pasinto. Kiel menciite, ĝi ekreproduktiĝis ĵuse en Granda Britio el kie ĝi malaperis en la 17a jarcento.
Tiu specio estas enskribita en la anekso I de la Birda Direktivo de la Eŭropa Unio. Estas tiele malpermesate detrui, kripli, kapti aŭ preni ĝin, ĝeni intence aŭ sennaturigi ĝin, same kiel detrui aŭ preni la ovojn aŭ la nestojn kaj detrui, ŝanĝi aŭ degradi ties medion. Ĉu vivanta aŭ mortinta, estas malpermesate transporti, uzi, reteni, vendi aŭ aĉeti ĝin.
Tiu specio estas same protektata de la Vaŝingtona Speciprotekta Konvencio.
Cabezuela
Cabezuela [kabeZŬEla] estas municipo en la centro de la provinco Segovio, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko Tierra de Pinares (Pinartero) en la nordo de la provinco. La loknomo Cabezuela estas etimologie komprenebla kiel Ĉefurbeto.
Geografio
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 35,25 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 640 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte 650 el la 1950-aj jaroj.
Ĝi distas 47 km de Segovio, provinca ĉefurbo kaj limas kun municipoj Lastras de Cuéllar, Cantalejo, Aguilafuente, Sauquillo de Cabezas, Turégano, Veganzones, Muñoveros kaj Puebla de Pedraza.
Historio
La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado.
Aktualo
Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, vitejoj, legomoj kaj terpomoj) kaj brutobredado (ŝafoj) kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).
De la historia pasinteco restis vizitindaj vidindaĵoj el kiuj menciindas la preĝejo kaj la ermitejo Humilladero.
Sembach
Sembach - prononco - estas neurba komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Kaiserslautern de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Joruba lingvo
La joruba lingvo (jorube : yorùbá) estas tona lingvo kiu apartenas al la niĝerkonga lingvaro. Ĝi estas parolata de ĉirkaŭ dudek kvin milionoj da homoj en Niĝerio, kie ĝi estas unu el la tri naciaj lingvoj, sed ankaŭ en kelkaj regionoj de Benino kaj de Togolando. Ĝi konsistas el multaj diversaj dialektoj. Tamen, ekzistas norma formo de la lingvo.
Ĝi estas ankaŭ religie uzata en Brazilo en Kandombleo.
La fama negra esperantista preleganto Kola Ajayi devenis el regiono, kie oni parolis la joruban lingvon. Foje oni nomas ĝin la 'Esperanto de Afriko".
Alfabeto
La joruba uzas la latinan alfabeton kun kelkaj diakrititaj literoj kaj unu duliteraĵo. Ĉiu signo funkcias kiel grafemo sendependa. La joruba alfabeto estas subaro de la tut-Niĝeria alfabeto :
La literoj prononciĝas kvazaŭ kiel en la Internacia Fonetika Alfabeto. Notu la uzon de la subskribata vertikala linio (aŭ punkto) por la vastaj vokaloj (ankaŭ kun, laŭ tradicia analizo, movado de la langoradiko malantaŭen) ẹ (e̩) = [ɛ̙], ọ (o̩) = [ɔ̙] kaj por [ʃ], skribata ṣ (s̩). La duliteraĵon gb oni skribas por la lip-vela plozivo ɡ͡b (kiu prononciĝas per unu sola movado kaj ne kiel kombino de [ɡ] kaj [b]).
Diakritaj signoj
Ekzistas tri diakritaj signoj por esprimi la tonojn de la lingvo: la dekstra korno (ó, alta tono), la maldekstra korno (ò, malalta tono) kaj la superlinio (ō, mezalta tono). Tiu ĉi lasta formo ĝenerale ne estas uzata (oni tial legas vokalon sen diakrita signo kiel vokalon kun superlinio). Eĉ estas literoj kun du diakritaj signoj, ekz. ẹ́ kaj ọ̀.
Kelkfoje kombinoj de tonoj prononciĝas kiel ŝanĝiĝantaj tonoj. Tiuokaze oni povas skribi haĉekon (ǒ) por la altiĝanta tono (malalta → alta) kaj tildon (õ) por la aliaj. En aktuala uzado, anstataŭ haĉekojn kaj tildojn oni iam uzas duliteraĵojn: ǒ = òó, õ = òó aŭ ōò (t.e. oò), laŭokaze.
Plue, la nazaloj povas vokaliĝi, kaj ili ricevas la samajn tonsignojn, ekz. ḿ kaj m̀.
Aliaĵoj
Krom ke la joruba havas kompleksan tonsistemon, ĝi ankaŭ havas sistemon de vokala harmonio. Ĝia morfologio riĉegas, kun ekz. ofta uzado de duobligo.
Literaturo
(eo) Fernando Pita, La esperanto de Afriko (2): iom pri la historio de la joruba, Literatura Foiro, paĝoj 354-358, n-ro 314, decembro 2021.
Eksteraj ligiloj
(eo)
Tadeusz Komorowski
Tadeusz KOMOROWSKI (naskiĝis la 1-an de junio 1895 en Chorobrów, distrikto Brzeżany (nun Ukrainio), mortis la 24-an de aŭgusto 1966 en Buckley, Anglio) – generalo de divizio de Pola Enlanda Armeo kaj poste ties komandanto.
Vivkuro
Naskiĝis en la familio de Mieczysław Marian Komorowski, blazono Korczak, kaj Maria Zaleska-Prawdzic. Parenco de generalo Tadeusz Rozwadowski, en kies bieno venis al la mondo. Militan karieron komencis en aŭstro-hungara armeo. Dum la 1-a mondmilito servis ĉe la rusa kaj itala frontoj. En la Pola Armeo de 1918. En pola-bolŝevika milito dum la 20-31 de aŭgusto 1920 komandis la 12-an Regimenton de Podoliaj Ulanoj. En batalo de Komorów estis vundita.
Poste estis i.a. instruanto de rajdado en Oficira Lernejo de Artilerio en Varsovio (1922-1923), partoprenanto de Olimpiaj Ludoj en Parizo en 1924 pri rajdarto, kvartirestro kaj poste anstataŭanto de la komandanto de la 8-a Ulana Regimento de princo Józef Poniatowski (1924-1926), gvidanto de rajdista kompanio dum olimpiado en Berlino en 1936. Dum la jaroj 1927-1938 komandanto de la 9-a Regimento de Malgranpoliaj Ulanoj restadanta en garnizono Trembowla, kaj dum 1938-1939 komandanto de Instruitec-Centro de Kavalerio en Grudziądz.
Dum la septembra batalado 1939 unue kiel gvidanto de Rezerva Centro de Kavaleria Grupigo en Garwolin, kaj poste anstataŭanto de la komandanto de la Kombinita Brigado de Kavalerio de kolonelo Adam Zakrzewski konsistiganta Lublinan Armeon.
''SOLDATOJ DE LA ĈEFURBO! Hodiaŭ mi donis deziratan de vi ordonon por malkaŝa batalo kun eterna malamiko de Pollando, la germana invadinto. Post preskaŭ kvin jaroj de seninterrompa batalado, gvidata subtere konspiro, hodiaŭ vi ekstaras aperte kun armilo ĉemane por al la patrio revenigi liberecon kaj doni al la germanaj krimuloj ĝustan punon pro teroro kaj krimoj faritaj sur la Pola Tero.''
De la 30-a de septembro 1944 estas Ĉefkomandanto de Polaj Armitaj Fortoj. Post falo de la insurekcio enkarcerigita.
Post la milito restas inter pola elmigrantaro en Britio, kie ĝis 1946 estis Ĉefkomandanto de Polaj Armitaj Fortoj en Ekzilo, en la jaroj 1947-1949 oficis kiel ĉefministro de la pola registaro en ekzilo. Julie 1956 eniras en la konsiston de emigracia Konsilio de Tri. Enterigita en la Gunnersbury-tombejo en Londono.
Arnold Gross
Arnold Gross ([groŝ], hungare Gross Arnold) estis hungara grafikisto kaj pentristo.
Arnold Gross naskiĝis la 1929 en Turda. Li mortis la 2015 en Budapeŝto.
Biografio
Arnold Gross devenis el hungara minoritato en Rumanio. Li frekventis ĉeflernejon en Budapeŝto inter 1946-1953, kie li lernis pentradon de György Konecsni, Gyula Hincz. Li unue faris akvafortojn, poste ankaŭ pentraĵojn. Li ricevis premion Kossuth en 1995, inter 1955-2009 ankaŭ aliajn premiojn.
Shuta Takahashi
Li futbalis ĉe Mito HollyHock, Yokogawa Musashino kaj Aries FC Tokyo.
Péter Balázs (politikisto)
Péter Balázs [balAĵ], naskiĝinta la 5-an de decembro 1941 en Kecskemét, estas hungara politikisto, ministro. Li interalie estis komisaro en la Eŭropa Komisiono Prodi, kiu gvidis la Eŭropan Union de la 16-a de septembro 1999 (post la demisio de la antaŭa Komisiono Santer) ĝis la 31-a de oktobro 2004, kaj oficis en la komisiono ekde la 1-a de majo 2004, kiam Hungario iĝis membroŝtato de la Unio. En la Eŭropa Komisiono, li kune kun dua komisaro el la "malnovaj" membroŝtatoj prezidis la fakojn regiona politiko. Nun li estas komisiito de la Eŭropa Komisiono por la projekto de altrapida trajna konekto inter Parizo kaj Budapeŝto / Bratislavo.
Li estis ministro pri eksterlandaj aferoj en la jaroj 2009 kaj 2010 en Kabineto Bajnai.
Sveda virina nacia teamo de futbalo
La sveda virina nacia teamo de futbalo reprezentas sian landon, Svedion, en internaciaj turniroj de virina futbalado. La teamo interalie en 1995 atingis la duan pozicion en la Virina Futbala Mondpokalo kaj en 1984 iĝis Eŭropa Virina Futbal-Ĉampiono.
En 2013 la Eŭropa Virina Futbal-Ĉampionado duafoje okazis en Svedio, tiel ke la gastiganta sveda virina nacia teamo de futbalo aŭtomate kvalifikiĝis.
Kaĵi Hirokazu
KAĴI Hirokazu (alia transskribo Kazi, naskiĝis la en Aita-ken) estis japana eksdentisto, eldonisto kaj verkisto.
Kaĵi fondis grupojn, redaktis gazetojn kaj eldonis verkojn siajn kaj aliajn. Li eldonis la gazetojn Juna Azio (1926-1932), La Esperantisto (1927) kaj ABC de Esperantisto (1931-1932). En 1931 li fondis japanan esperantan lernejon.
Jean Pitard
Johano Pitardo (1228-1315) estis franca poeto kaj kirurgo, reĝa kirurgo de Sankta Ludoviko, Filipo la 3-a kaj Filipo la Bela. Li estis lernanto de Henriko de Mondevilo kaj kreinto de la unua kolegio pri kirurgio de Sankta Kosmas kaj Damiano, en Parizo, ĝermo de la estonta Lernejo pri Kirurgio.
Johano Pitardo, kirurgo de la reĝo, estis konata pro sia probeco kaj pro sia kapableco rilate al kirurgio, kaj la kunfrataro de la kirurgoj, estis fondita kun du celoj, nome, la perfektiĝo de la kirurgia arto, kaj la kezercado de la karitaĵoj kaj piaĵoj. En 1311 Filipo la Bela ordonis ke la kirurgia praktiko nur devis permesiĝi al tiuj kiuj ricevas rajtigon de la Kunfrataro. En 1437, la kunfrataro estis ligita al la universitato.
Vivo
Johano Pitardo akompanis Sanktan Ludovikon en liaj vojaĝoj tra la Sankta Lando. En Parizo Johano konatiĝis kun Lanfranco da Milano kaj estis profesoro kaj amiko de Henri de Mondeville, kiu alnomis lin "magister peritissimus et expertissimus in arte cyrurgiae" ("La plej kapabla kaj lerta arto-majstro pri kirurgio").
Tiuepoke, la barbiroj, kiuj lerte sciis uzi la tranĉilrazilon kaj la skalpelon, ofte faris uzis de la sangeltiron, kiel parto de la kuracado. En la 16-a jarcento, la korporacio de barbiroj, establitaj en la urboj, uzurpis la plejparton de la funkcioj de la kirurgoj, kaj ili mem adoptis la nomon de barbiraj kirurgoj, sen ajna konado pri la medicina metodologio. La rektoro el Parizo eĉ ordonis al ili anstataŭi la nomon je tiu de kirurgaj barbiroj.
En la epoko de Pitardo la kirurgoj estis malmultnombraj kaj la progreso tre malrapida, ĉar la interdikto por dissekcado de kadavroj malrapidigis la avancojn pri la anatomia konado.
Ivolândia
Ivolândia estas municipo de la brazila subŝtato Gojaso, kiu taksis 2.663 enloĝantojn en 2010.
József Kossovits
József Kossovits [jOĵef koŝoviĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Kossovits József estis hungara komponisto, violonĉelisto. Lia familia nomo estis laŭ pli frua ortografio Kossowits aŭ Koschovitz.
József Kossovits naskiĝis en la dua duono de la 18-a jarcento, li mortis en la unua duono de la 19-a jarcento.
Simeiza observatorio
La Simeiza observatorio estas astronomia observatorio en Krimeo (Ukrainio), apud la loĝloko Simeizo. Antaŭ la mezo de la 1950-aj jaroj la observatorio estis memstara scienca institucio; nun ĝi apartenas al la Krimea astrofizika observatorio. Nuntempe en la observatorio oni plenumas la esploradon de la sputnikaj orbitoj per la uzado de laseroj.
Omaĝe al la Simeiza observatorio oni nomis la asteroidon 748 Simeisa, kiun malkovris G. N. Neujmin la.
Historio
La observatorio estis fondita de la amatora astronomo N. S. Malcov; komence ĝi havis nur 2 malgrandajn teleskopojn. En la jaro 1908 la fondinto donacis la observatorion al la Rusia Akademio de Sciencoj. Surbaze de tiu donaco oni organizis en Simeizo la Krimean filion de la Pulkova observatorio (kies ĉefsidejo troviĝas apud Sankt-Peterburgo. En la jaro 1925 oni muntis ĉi tie 1-metran reflektan teleskopon.
Dum la Dua mondmilito la observatorio estis plene ruinigita; plej multaj ekipaĵoj estis perditaj. La oni decidis renovigi la observatorion, sed jam kiel memstaran Krimean astrofizikan observatorion. Samtempe oni konstruis novan teleskopon kun pli ol 2 metrojn granda spegulo (tiutempe ĝi estis la plej granda en Eŭropo kaj Sovetio). La observatorio havas ankaŭ radi-teleskopon kun la anteno 22 metrojn granda.
Ĉefoj de la observatorio
...
Instrumentoj
...
Esploroj
...
Vidu ankaŭ
...
Eksteraj ligiloj
...
Milis
estas komunumo de Italio. La komunumo apartenas al la insulo kaj administra regiono Sardio kaj al la provinco Oristano. Fine de en la komunumo vivis. Kristana patrono estas la sankta, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.
Najbaraj komunumoj estas.
Cressensac
Cressensac estas malaperinta franca situanta en departemento Lot, regiono.
Ĝi nun formas parton de Cressensac-Sarrazac.
Preĝejo Eterna Adorado (Budapeŝto)
La preĝejo de Eterna Adorado (hungare Örökimádás Oltáriszentség) estas romkatolika historia monumento en Hungario, en Budapeŝto, en Ferencváros (distrikto).
Historio
La hungara societo Eterna Adorado estis fondita en 1858. La membroj ankaŭ volis havi propran kirkon. Tiu volo plifortiĝis depost murdo de Elizabeto de Aŭstrio-Hungario en 1898, ĉar oni ligis la estontan kirkon al memoro de Elizabeto. En 1901 monaĥinoj alvenis el Belgio, kies tasko estis la adorado. En 1903 la societo aĉetis konvenan teritorion. La solena konstruado okazis en la sekva jaro kun ĉeesto de Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio) kaj József Samassa. La preĝejo kune kun la monaĥinejo kaj sidejo estis preta en 1908. La societo aĉetis loĝejojn por la pastroj en la komenca flankostrato en 1927. Dum la 2-a mondmilito la preĝejo ruiniĝis, sed poste ĝi estis rekonstruita. En 1950 la ŝtato resendis la monaĥinojn al Belgio. Dum la Hungara revolucio de 1956 la preĝejo denove ruiniĝis, poste denove rekonstruiĝis.
Konstruaĵo
La preĝejo situas laŭ la trotuaro kaj la aloj kontaktiĝas kun aliaj domoj de la vojo. La fasado estas simetria. La unusola svelta turo estas meze, same meze estas la ornama enirejo. En la aloj iam la monaĥinejo kaj la asocia sidejo funkciis, nuntempe estas loĝejoj. En la fasado estas videblaj statuoj pri Elizabeto de Hungario kaj Sankta Francisko el Asizo, krome ankaŭ fenestrorozo. Interne tuj estas flanke po unu kapeloj pri Helpema Sankta Maria kaj Sankta Kruco. La navo konsistas el ĉefnavo kaj po unu flankonavoj. Super la flanknavoj estas galerioj. En la sanktejo la altaro estas 9 metrojn alta kaj skulptita el marmoro. La benkoj estis faritaj el kverkoj.
Preĝejo Sankta Matiaso (Erfurto)
La preĝejo Sankta Matiaso (germane: Matthiaskirche) estis protestantisma paroĥa preĝejo en la urbokerno de Erfurto. Ĝi troviĝis je la norda angulo de Johannes-strato kun Futter-strato.
Historio
La unua dokumenta mencio de la preĝejo estis en 1181 kiel paroĥa preĝejo de la ĉirkaŭa kvartalo.
Ĉ. en 1600 la eta preĝejo terenfalis kaj rekonstruitis ĝis 1609. En 1618 la komunumo protestantiĝis. Dum la Sepjara Milito la ejo servis kiel deponejo por armiloj kaj dum la franca okupado (1806-11) kiel ĉevalstalo. En 1811 ĝi estis aŭkciita fare de la francoj kaj en 1818 malkonstruita.
Gamo de Bharata
<Bharata: [Sa]=1, [Ra]=33/32, [Ri]=16/15, [Ru]=10/9, [Re]=9/8, [Ga]=32/27, [Gi]=6/5, [Gu]=5/4, [Ge]=81/64, [Ma]=4/3, [Mi]=27/20, [Mu]=45/32, [Me]=64/45, [Pa]=3/2, [Da]=128/81, [Di]=8/5, [Du]=5/3, [De]=27/16, [Na]=16/9, [Ni]=9/5, [Nu]=15/8, [Ne]=31/16>
La samkonsonantaj tonsilaboj de unu vico nomiĝas ŝrutoj.
NGC 5068
NGC 5068 (aliaj indikoj — ESO 576-29, MCG -3-34-46, UGCA 345, PGC 46400) estas galaksio en konstelacio Virgo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Distrikto Bitterfeld
ATENTU: La 1-an de julio 2007 el la la malnovaj distriktoj Bitterfeld, Köthen kaj iuj komunumoj de distrikto Anhalt-Zerbst en la federacia lando Saksio-Anhalto de Germanio kreiĝis la nova distrikto Anhalt-Bitterfeld - germane Landkreis Anhalt-Bitterfeld. Ĉi-tie ankoraŭ priskribiĝas la malnova distrikto!
Koloro
Koloro estas trajto de lumo kiu por oniaj okulo kaj cerbo aspekte malsamas laŭ la ondolongo de la lumo. La kolora aspekto de objekto dependas de la lumo kiun ĝi reflektas kaj la koloroj ĉirkaŭaj.
Distrikto Bitterfeld
La  (germane: Landkreis) situas en la sudoriento de la federacia lando Saksio-Anhalto de Germanio. La urbo Bitterfeld estas la administra centro de la distrikto. Sur ties areo de 509,79 km² loĝas 93.927 homoj; do meznombre 184 sur unu kvadrata kilometro. En tuta Saksio-Anhalto la koncerna nombro estas 124, en Germanio 231. En la sekvanta skema mapo la estas signita per 5.
Najbaraj distriktoj estas nordoriente Wittenberg (21), okcidente Köthen (10), sudokcidente Saalkreis (15), norde la eksterdistrikta urbo Dessau kaj en la sudoriento la saksa distrikto Delitzsch.
Koloro
Pli precize: koloro estas sensaĵo el la sensorgano okulo, analizita kaj traktita de la cerbo. Tiu sensaĵo malsamas laŭ la ondolongoj (aŭ frekvencoj) kaj intensoj de lumaj ondoj, kiuj mikse tuŝas samtempe kaj samloke la retinon (sensan parton de la okulo).