cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rusta tadorno
Vivo, konduto
Ĝi vivas vintre sur sablaj lagobordoj, river-baraĵoj kaj agroj. La rusta tadorno nestumas inter rokoj kaj sabloholmoj, grundokavoj, arbokavoj ks. Temas pri birdo de malferma kamparo, kaj reproduktiĝas sur klifoj, en truoj, arbotruoj aŭ fendoj neproksimaj al akvo.
Ili estas monogamaj. La nesto estas truo remburita per lanugo. La ino demetas 6-16 kremoblankecajn ovojn, kiuj estos kovataj dum ĉirkaŭ 30 tagoj. La frumaturaj anasidoj estas nidifugaj. Dum la reprodukta sezono tiu specio estas malsociema, sed for de ĝi iĝas iom pli sociemaj. Septembre ili revenas al vintrejoj.
La Rusta tadorno kutime troviĝas en paroj aŭ malgrandaj grupoj kaj rare formas grandajn arojn. Tamen aroj por plumoŝanĝado kaj vintrumado en elektitaj lagoj aŭ malgrandaj riveroj povas esti grandaj. Ili vivas ĉe nesalaj aŭ saletaj lagoj aŭ lagetoj kaj de montaraj kaj de ebenaĵaj regionoj, sed ĉefe en stepoj centraziaj. Ili evitas arbarajn areojn.
Ili estas vegetaranoj (herboj, semoj, ktp.), sed povas esti konsiderataj ĉiomanĝantaj, ĉar ili kompletigas sian nutradon per konsumo duaranga de malgrandaj moluskoj, krustuloj, akvaj vermoj kaj insektoj ktp., kio oftas ĉe anasedoj.
Statuso
La Rusta tadorno estas specio al kiu aplikiĝas la Agreement on the Conservation of African-Eurasian Migratory Waterbirds (AEWA).
La populacio reproduktanta en la Eŭropa Unio ne superas la 50 parojn. La modifo de humidejoj kaj ĉasado ĉe vintrejoj estas plej gravaj minacoj por la specio, ĉefe en Maroko kaj Orienta Eŭropo.
La monda populacio estas ĉirkaŭkalkulata inter 170,000 kaj 220,000 individuoj.
.
Antaŭsigno (muziko)
Antaŭsignoj estas indikoj en notacio, kiu ĉe tonala muziko ekkonigas la tonalon. Ili staras tuj malantaŭ la klefo antaŭ la taktindiko kaj validas aŭ por tuta muzikpeco aŭ ene de tiu ekde certa takto. La tutaron de antaŭsignoj de muzikaĵo oni ankaŭ nomas antaŭsignado.
Oberding
Oberding estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Erding kaj en la distriktaro Supra Bavario de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. Samtempe la komunumo estas la administra centro de komunumaro, nomata Verwaltungsgemeinschaft Oberding, kiu krome konsistas el la najbara komunumo Eitting.
Antaŭsigno (muziko)
Antaŭsignoj kiel notosigno por la alteracio de pratono estas identaj kun alteraciiloj, de kiuj ili tamen diferenciĝas pro alia uzado: alteraciiloj staras pokaze tuj antaŭ certa noto kaj validas nur dum certa takto. Krome antaŭsignoj validas por ĉiuj oktavoj, alteraciiloj tamen nur por la signita tonalto.
La nombro kaj speco de antaŭsignoj estas legeblaj el la kvintociklo: Elirante de C-maĵoro (paralela tonalo a-minoro) la tonaloj havas laŭ horloĝdirekto po unu dieson (#) plu kiel antaŭsigno, kontraŭ horloĝdirekto po unu bemolo (b) plu. La arango de antaŭsignoj je tio estas normita: elirante de f# resp. Bb aldoniĝas kvintdistance po unu dieso resp. bemolo. Diesoj kaj bemoloj neniam aperas intermiksitaj kiel antaŭsignoj.
Teorie povus aperi ĝis sep antaŭsignoj, ĉar la gamo havas sep malsamajn pratonojn. Pro kaŭzo de legebleco oni tamen uzas en la muzika praktiko nur ĝis ses antaŭsignojn, nur esceptokaze ankaŭ sep antaŭsignojn. Tonaloj kun ok aŭ plu antaŭsignoj ankaŭ per uzado de duoblaj diesoj kaj duoblaj bemoloj ne eblus, ĉar oka antaŭsigno devus stari sur linio aŭ interspaco, sur kiu jam staras plua antaŭsigno kaj do transskribus tiun.
Polstead
Polstead estas malgranda vilaĝo kaj paroko en la sudo de Suffolk (Anglio). La nomo Polstead verŝajne devenas de "loko de banejoj", eble pro la du lagetoj en la vilaĝo.
Antaŭsigno (muziko)
Kaŭzo kaj historio
Jen la sama gamo kun antaŭsignado de B-maĵoro:
Polstead
Ĝi interalie famiĝis kiel la loko, kie okazis la tiel nomita murdo de la ruĝa garbejo en 1827.
Antaŭsigno (muziko)
Kaŭzo kaj historio
Antaŭsignadoj per unuopa bemolo, la plej malnova alteraciilo, estas konataj ekde la mezepoko. Antaŭsignadoj kun pli ol unu b unuan fojon aperas en la 16-a jarcento, antaŭsignadoj kun diesoj ekde la 17-a jarcento. La sinsekvo de antaŭsignoj komence ne estis normita. Krome en partituroj povis stari kontraŭdiraj antaŭsignadoj, t. e. la unuopaj voĉoj povis esti notitaj per malsamaj antaŭsignadoj.
Tonaloj kaj alteraciitaj tonoj
Paraleltonaloj (ekz. C-maĵora kaj a-minora) havas samajn tonalojn, samnomaj aŭ varianttonaloj ( ekz. C-maĵora kaj c-minora) diferenciĝas je 3 antaŭsignoj.
Rilato inter antaŭsignado kaj tonalo
La antaŭsignado de muzikaĵo ne estas konfundebla kun ties tonalo. Kutime ili staras en mallarĝa interligo, sed ne nepre necese estas identaj.
Baroka muziko, kiu staras en minortonalo, pli frue estis notita en antaŭsignado, kiu havis malpli bemolojn ol nuntempe kutime. Ekzemple pecoj en c-minoro ofte estis notitaj kun nur du bemoloj, ĉar Ab en la alsupra melodia minorgamo aparte de tio devus esti regule solvita en A.
Preterira tonaloŝanĝo (modulado) dum muzikaĵo povas esti signita per ŝanĝo de antaŭsignado, sed ne devas. Ankaŭ eblas daŭrigi la antaŭsignadon de baza tonalo kaj noti la tonaltojn de la nova tonalo nur per ateraciiloj.
Aparte de tio el nura antaŭsignado la tonalo ne estas ekkonebla kun certeco. Ĉu la muzikpeco staras en maĵoro aŭ minoro, estas nur ekkonebla el la kunteksto. Kutime rigardo sur la fina tono aŭ akordo donas la plej gravan indikon. Ankaŭ aliaj tonalaj sistemoj modaloj, kiuj origine estis uzataj nur sen antaŭsignoj, estas transpozicieblaj per antaŭsignado. Analoge al maĵoraj kaj minoraj tonaloj tiam oni diras ekz. C-doria aŭ D-frigia. Maltonala muziko ofte estas notita nur per alteraciiloj
Ĉe la uzado de transponaj muzikinstrumentoj la notita antaŭsignado devas esti metita en rilaton al baztono de la instrumento, por ricevi la fakte sonantan tonalon.
Ŝanĝo de antaŭsignado
Se tonalo ene de muzikaĵoŝanĝas, en la notacio tio povas aperi per ŝanĝo de la antaŭsignoj. Tradicie ekzistaj antaŭsignoj je tio estas malfaritaj. En moderna notacio tio tamen pleparte ne plu estas kutima.
Netraka tervojo
Netraka tervojo estas tervojo, kiu ne havas trakojn, sed pli-malpli platan surfacon en la formo de strio. La vorto estas termino por kunigi la vojojn, kiuj estas nek akvaj, nek flugaj, nek fervojaj, nek telferaj.
Male al trakaj vojoj (fervojoj), netrakaj vojoj povas principe servi al malsamaj formoj de trafiko, ekzemple aŭta, kamiona, bicikla, rajda aŭ piedira. Reale povas esti, ke certaj specoj de trafiko estas malpermesitaj sur certaj vojoj.
Kelkaj ekzemploj de netraka tervojo estas:
Dezső Ernster
Dezső Ernster [deĵO], laŭ hungarlingve kutima nomordo Ernster Dezső estis hungara operkantisto, (baso).
Dezső Ernster naskiĝis la  en Pécs, li mortis la  en Zuriko (Svislando).
Biografio
Dezső Ernster devenis el juda familio. Li lernis kantoteknikon komence en sia naskiĝurbo, poste en Budapeŝto kaj Vieno. Li debutis en Plauen en 1923, poste li havis operajn rolojn en Düsseldorf kaj Duisburg, en 1929 en Berlino. Li kantadis unue en Bayreuth en 1931. Post 2 jaroj li rifuĝis el Germanio al Aŭstrio pro la nazioj. En 1938 li faris turneon en Usono, post 2 jaroj li hejmenvenis, kie li ne havis rolojn pro la kontraŭjudaj leĝoj. En 1944 li estis deportita al nazia Germanio, sed la internacia Ruĝa Kruco liberigis lin. Inter 1946 kaj 1959 li apartenis al Metropola Operejo, inter 1959-1966 operejoj de Zuriko kaj Düsseldorf. Intertempe li revizitis Hungarion en 1955, poste ofte. Ekde 1964 li vivis en Svislando. Post 2 jaroj en subĉiela teatro en Budapeŝto li adiaŭis de la scenejo, sed kelfoje li estis ĵuriano.
Andor Semsey
Andor Semsey [ŝemŝei], laŭ hungarlingve kutima nomordo Semsey Andor estis hungara bienulo, mecenato, mineralogo, membro (honora en 1882, direktora en 1890) de Hungara Scienca Akademio. Lia nobela antaŭnomo estis semsei.
Andor Semsey naskiĝis la  1833 en Hungara reĝlando en Kassa (nuntempa Košice en Slovakio). Li mortis la 1923 en Budapeŝto.
ADP
La vorto havas plurajn signifojn:
San Giovanni del Dosso
San Giovanni del Dosso estas komunumo de Italio.
Johannes Franz Hartmann
Johannes Franz HARTMANN (naskiĝis la 11-an de januaro 1865 en Erfurto, mortis la 13-an de septembro 1936 en Göttingen) estis germana astronomo kaj fizikisto Li estis konata en Argentino sub la nomo de Juan HARTMANN.
Li studis en Tübingen, Berlino kaj Leipzig ; diplomigita en 1891 li dungiĝis en la privata observatorio Kuffer. En 1894 li reiris en Leipzig kaj laboris en la observatorio de la universitato.
Li iris en 1896 en la observatorion de Pocdamo, kie estis refraktoro de 60 cm. Tamen, tiu lorno ne taŭgis por la fotografio. Hartmann elpensis teston por trovi la difekton kaj forigi ĝin. Tiu "Testo de Hartmann" estas ankoraŭ nun uzita por mezuri la difektojn de la lensoj kaj speguloj de teleskopo.
Li ankaŭ eltrovis fotometron kaj spektrometron, kiuj portas lian nomon.
En 1904, en Postdam, observante la stelon Delton Orionan por determini ties radian rapido per efiko de Doppler, li konstatis, ke la spektro entenis intensajn spektrajn liniojn de jonizita kalcio, kiuj ne montris ŝoviĝon. Li konkludis, ke inter Delto Oriona kaj Tero estis nubo da vaporo de kalcio, kiu estigis luman absorbon. Li tiel malkovris la interstelan gason.
En 1909 li estis nomumita direktoro de l a departemento pri astronomio de la universitato de Göttingen. En 1921 li transloĝiĝis en Argentinon, kie li iĝis direktoro de la observatorio de La Plata kaj direktigi la esplorojn al la astrofiziko. En La Plata li malkovris tri asteroidojn.
Pro malsano, li revenis Germanion en 1934, kaj mortis du jaroj poste.
78434 Dyer
78434 Dyer estas tre malgranda, malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita de la kanada terfizikisto kaj amatora astronomo Andrew Lowe la sur  eksponitaj en la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Alan Dyer, produktoro de programoj ĉe la Scienca Centro de Kalgario kaj unu el plej bone konataj astronomiaj verkistoj. Li estas larĝe rigardita kiel aŭtoritato pri komercaj teleskopoj kaj liaj takasadoj regule aperas en plejparto el la plej gravaj nordamerikaj astronomiaj revuoj. Li ankaŭ estas plenumita astrofotografiisto.
Petronio
Petronio havas malsamajn signifojn:
1107
En la jaro 1107 post Kristo okazis, interalie:
László Izsák
IZSÁK László (iĵa:k la:slo:), Bálint-Izsák estis rumania hungara verkisto, ĵurnalisto, publicisto naskita en Marosvásárhely la 25-an de majo 1911 kaj mortinta en Temeŝvaro la 1-an de oktobro 1986. Li estas la pli aĝa frato de Sámuel Izsák kaj pli juna frato de Ferenc Ivándi.
Biografio
László Izsák studis en sia naskiĝurbo kaj Nadjvarado (1930). Li estis oficisto ĉe entreprenoj, respektive laboristo. Li publikis de 1925 en Temesvári Hírlap. De la 30-aj jaroj li estis kunlaboranto de la revuo Korunk. En 1939 li redaktis la gazeton 6 Órai Újság. Post 1945 li estis fabrikestro, institutestro, mallongtempe vicdirektoro de la Temesvári Állami Magyar Színház. Inter 1955 kaj 1959 li estis rubrikestro de la Szabad Szó.
Laŭbo
Laŭbo estas duonmalferma ĝardendometo aŭ teraso kun volboforma (aŭ aliforma) tegmento. Laŭboj ofte troviĝis dum la 19-a jarcento en ĝardenoj de grandaj biendomoj. Laŭboj origine estas faritaj el ligno aŭ metalo kaj estis ĉirkaŭitaj de floroj kaj plantoj. Nuntempe tutpretaj lignaj laŭboj aĉeteblas en ĝardencentroj.
Laŭ Francisko Azorín laŭbo estas Ĝardena vegetaĵo konstruaĵo por formi ombran ejon. Li indikas etimologion el la antikva germana laŭba (foliaĵo) kaj de tie la latina laubia. Tamen li kiel klarigo metas la saman bildon kiel por pergolo.
Kungur
Kungur (Кунгур) estas urbo en Permja regiono en Rusio.
Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 57422.
La urbo estis fondita en jaro 1663.
Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1781.
La interurba telefona kodo estas 34271, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).
Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 2 horoj (en jaro 2005).
Geografiaj koordinatoj de la urbo estas.
La urbo estas apud Uralo, ĉe enenfluo de riveroj Irenj (Ирень) kaj Ŝakva (Шаква) en riveron Silva (Сылва) (baseno de rivero Kama (Кама)).
En jaro 1959 la urbo havis.
En jaro 2002 la urbo havis.
Historio
Fine de la 19-a jarcento la urbo famis per traktado de ledo kaj fabrikado de ledaĵoj (ŝuoj ktp). Negocisto Nikolaj Ĉukmaldin skribis en 1896: «La tutan Siberion, same Orientan kaj Ocidentan, sen ekskludi verŝajne ankaŭ la tutan Uralon, provizas per ŝuoj kaj aliaj ledaĵoj nur tri punktoj: Kunguro, Sarapulo kaj Kimro».
Elateredoj
La elateredoj havas longetan, sveltan, platan korpon, mallongajn krurojn. Inter la antaŭtorako kaj la meztorako ekzistas movebla artiksimila ligilo, kun fortaj muskoloj. Se la insekto falas surdorse kaj ne povas turniĝi pro la mallongaj kruroj aŭ kaptas ĝin iu malamiko, ĝi streĉigas la dorson kaj la antaŭtorakon returnigas la korpon. Tiam la skarabo uzas la klikaparaton, ĵetas sin en la aeron kaj turniĝas, falas sur la krurojn. Se necesas tion ĝi ripetas.
Ili manĝas ĉefe florojn kaj foliojn. La larvoj estas nomataj dratvermoj, evoluas dum jaroj je plantoradikoj, damaĝanta tion. La imago flugas nokte.
Konata agrikultura damaĝanto estas la Agrotes lineatus (sema klik-skarabo), kiu damaĝas la tritikon. Ĝi longas 7,5–10 mm, la flugilaj surfacoj estas striaj helbrune. La antenoj kaj la kruroj estas ruste ruĝaj.
La kampa klik-skarabo (Agrote ustulatus) estas same damaĝa, vivas en tritik-plantejo en infloresko de umbeliferoj. Ĝi longas 9-12mm, havas flavetajn flugilojn, nigran kapon kaj kolŝildon.
4749 Ledzeppelin
4749 Ledzeppelin estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Nobuhiro Kawasato elde la observatorio de Uenohara (gubernio Jamanaŝi).
Nomo
Ĝia nomo honoras la britan muzikbandon Led Zeppelin, kiu, per siaj 9 albumoj (1969 - 1982) fariĝis unu el la plej influa en la historio de la rokenrolo. Ili estas konataj pro siaj sonoj de elektra gitaro kaj longaj spontankoncertoj. Rigarditaj kiel unu el la patroj de la metalroko, ilia stilo ĉefe ĉerpis el de la bluso kaj de la tradicia muziko.
Deutsch Schützen-Eisenberg
Situo
Deutsch Schützen-Eisenberg situas sur laŭ rojo nomata Pinka, laŭ flankovojoj, laŭ hungara landolimo. Kontraŭe troviĝas Pornóapáti. Setlejo Eisenberg troviĝas laŭ fervojo Friedberg-Rechnitz. La lasta troviĝas 5, Oberwart 18 km-ojn.
Historio
En la 19-a de marto 1945 okazis masakro en Deutsch Schützen-Eisenberg, en kiu 60 judaj trudlaboristoj estis mortigitaj.
Post la 2-a mondmilito ĝis 1989 en la hungara flanko Fera kurteno funkciis. La hungaroj malkonstruis la fervojon el Szombathely, kiu iam trafikis al Friedberg. Ekde 2008 ambaŭ ŝtatoj apartenas al interna zono de Schengen, sekve la limo estas senĝene trapasebla.
Nobuyasu Ikeda
Nobuyasu Ikeda (池田 伸康, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Urawa Reds, Kawasaki Frontale kaj Mito HollyHock.
3279 Solono
3279 Solono estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la per esploro en kunlaboro de la usona astronomo Tom Gehrels kaj de la nederlandaj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la observatorio de Leiden.
Tom Gehrels fotis ĝin sur unu el la 130 fotografiajn platojn eksponitaj en septembro kaj oktobro 1960, per la Schmidt-teleskopo de 48 coloj (122 cm) de la Observatorio de la Monto Palomar (apud San-Diego en Kalifornio). Tiuj platoj poste estis senditaj en Leiden (Nederlandon), kie ili estis ekzamenitaj de la geedzoj Ingrid kaj Cornelis van Houten dum la sekvantaj jaroj.
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la greka leĝisto kaj poeto Solono de Ateno (ĉ. -640 – ĉirkaŭ -560).
ADR
La tri-litera kombinaĵo ADR havas plurajn signifojn, inter aliaj:
Sámuel Izsák
Biografio
Izsák studis medicinon en Bologna kaj Kluĵo, sed li diplomiĝis nur en 1948 pro rasismaj leĝoj. Li komencis sian karieron en Universitatea de Medicină și Farmacie din Târgu Mureș (OGYI) de Kluĵo, li iĝis universitata profesoro (1977) ĝis sia pensiuliĝo (1981).
Murdo de la ruĝa garbejo
La murdo de la ruĝa garbejo estas loke famaĉa murdo krimita en 1827 en Polstead, en la angla regiono Suffolk. Juna virino, Maria Marten, estis pafmortigita de sia amanto William Corder. La du amantoj origine aranĝis renkonton en la tiel konata "Ruĝa Garbejo", loka gvido-punkto, por kunfuĝi al Ipswich. Maria tamen malaperis kaj ekde tiam ne plu estis vidita de iu ajn. Corder fuĝis kaj sendis plurajn leterojn al la familio de Maria Marten, asertante ke ŝi estis feliĉa kaj bonsana. Ŝia kadavro estis malkovrita enterigite en la garbejo, post kiam ŝia duonpatrino siadire havis detalan sonĝon pri la murdo.
Corder estis serĉadita kaj retrovita en Londono, kie li estis edziĝinta kaj jam komencinta novan vivon. Li estis rekondukita al Suffolk. Post precipe publikigita proceso, Corder estis kondamnita je mortpuno pro la murdo de Maria Marten. Li estis pendumita en Bury St. Edmunds en 1828. Granda homamaso ĉeestis la ekzekuton de la kulpulo. Tiu afero inspiris multajn gazetajn artikolojn, sed ankaŭ kanzonojn kaj teatraĵojn. La vilaĝo, kie okazis la krimo, fariĝis turisma vojaĝcelo, kaj la garbejo estis progrese diserigita de memorigaĵo-amatoroj. La teatraĵoj kaj baladoj daŭre konservis popularecon tra la sekvanta jarcento kaj ili restas ludataj ĝis hodiaŭ.
Murdo
Maria Marten naskiĝis la 24-an de julio 1801 kaj estis la filino de Thomas Marten, talpokaptisto el Polstead en Suffolk. En marto 1826, tiam 24-jara, Maria komencis amrilaton kun William Corder, tiam 22-jara. Maria Marten estis alloga juna virino, kiu jam estis naskinta du gefilojn rezulte de amrilatoj kun lokaj viroj. Unu el la infanoj estis ido de la pliaĝa frato de William, Thomas Corder, kaj frutempe mortis kiel infaneto. La alia, Thomas Henry, estis ankoraŭ vivanta, kiam Marten renkontis Corder. Kvankam la patro de Thomas Henry ne plu volis interrilati kun Maria Marten post la naskiĝo, li kelkfoje sendis monon por vivteni la infanon.
Corder estis la filo de loka farmisto, kaj havis reputacion de fraŭdisto kaj virino-delogulo. Li junaĝe estis kromnomita "Foxey" (t.e. "vulpeto") en sia lernejo pro siaj ruzaj manieroj. Li iam fraŭde vendis la porkojn de sia patro. Lia patro sukcese solvis la aferon sen jura proceduro, sed Corder ne ŝanĝis sian konduton. Li poste akiris monon per la akceptigo de falsa ĉeko de 93 pundoj, kaj helpis lokan banditon, Samuel "Beauty" Smith, al la ŝtelo de porko en najbara vilaĝo. Kiam Smith estis pridemandita de la loka ŝerifo pri la ŝtelo, tiu faris profetan deklaron pri Corder: "Mi estu damnita, se li ne baldaŭ estos pendumita". Corder, publike malhonorigita, estis sendita al Londono post la fraŭda vendo de la patraj porkoj, sed li estis revenigita al Polstead post la akcidenta morto de sia frato Thomas, kiu dronis dum la trapaŝo de frostita lageto. Liaj patro kaj tri fratoj ĉiuj mortis ene de 18-monata periodo, tiel ke restis nur William kaj lia patrino por administri la familian farmon.
Corder deziris, ke lia amrilato kun Maria Marten restu malpublika. Ŝi tamen naskis infanon en 1827, kaj la 25-jara virino ŝajne esperis baldaŭan edziĝon. La infaneto mortis (laŭ postaj raportoj, li eble ankaŭ estis murdita), sed Corder laŭaspekte ankoraŭ intencis edziĝi kun Marten. En la somero de 1827, en ĉeesto de ŝia duonpatrino Ann Marten, li petis al ŝi renkontiĝi en la ruĝa garbejo, el kiu li proponis fuĝi al Ipswich. Corder raportis plurajn onidirojn, laŭ kiuj la parokaj oficialuloj konsideris procesi Maria pro nasko de bastarda infano. Li unue sugestis, ke ili fuĝu vespere de merkredo, sed poste decidis prokrasti la renkonton ĝis la vespero de ĵaŭdo. Ĵaŭde plia prokrasto necesis: kelkaj fontoj atribuas tion al malsano de lia frato, kvankam laŭ plejmultaj dokumentoj ĉiuj liaj fratoj estis tiam jam mortintaj. La sekvan tagon, vendredon la 18-an de majo 1827, li aperis ĉe la domo de Maria Marten. Laŭ Ann Marten, li diris al Maria, ke ili devis tuj foriri, ĉar li aŭdis onidiron, laŭ kiu la loka policano akiris mandaton por procesi ŝin. Fakte ekzistis neniu mandato, sed restas ne klara, ĉu Corder mensogis aŭ eraris. Maria maltrankviliĝis pro tio, ke ŝi ne povus foriri en la lumo de tago, sed Corder konsilis al ŝi surhavi virseksajn vestojn por kaŝi ŝian fuĝon. Li dumtempe portus ŝiajn havaĵojn al la garbejo, kien ŝi povus reiri kun li kaj transvesti sin antaŭ la vojaĝo al Ipswich.
Justyna Krzyzanowska
Justyna Krzyzanowska aŭ Justyna Chopin (Tekla Justyna Krzyżanowska, Justyna z Krzyżanowskich Chopinowa), naskiĝinta en 1782 en Długie (Pollando) kaj mortinta en 1861 en Varsovio, estis la patrino de Frédéric Chopin.
Murdo de la ruĝa garbejo
Murdo
Iom post la foriro de Corder el la domo, Maria mem ekiris al la ruĝa garbejo, kiu situis sur la monteto Barnfield, proksimume unu duonmejlon el la domo de la familio Marten. Ekde tiu momento oni neniam plu vidis ŝin vivantan. Ankaŭ Corder malaperis, sed poste revenis kaj asertis, ke Maria Marten estis en Ipswich, Great Yarmouth aŭ alia proksima loko. Li aldonis, ke li ankoraŭ ne povis revenigi ŝin kiel sian edzinon pro tio, ke tiu edziĝo eble kaŭzus la koleron de liaj amikoj kaj parencoj. Ĉar la parencoj de Maria pli kaj pli insistis vidi ŝin, Corder fine kaj subite foriris el la regiono. Li skribis leterojn al la familio de Maria kaj informis ĝin, ke li kaj Maria estis edziĝintaj kaj feliĉe vivis en Wight-insulo. Li prezentis variajn pretekstojn por klarigi la silenton de Maria: ŝi estis malsana, aŭ vundis sian manon, aŭ jam skribis verŝajne perditan leteron, kaj tiel plu.
Justyna Krzyzanowska
La patrino de Fryderyk Chopin, Justyna Tekla Krzyżanowska, devenis de malriĉiĝinta nobla familio el Kujavio. Ŝi fasciniĝis pri muziko, precipe popola, kaj ludis la fortepianon. Krom Fryderyk, ŝi naskis tri pliajn infanojn — la filinojn Ludwika Jędrzejewiczowa, Izabela Barcińska kaj Emilia.
Murdo de la ruĝa garbejo
Aresto
(...) en la vizitosalono kun kvar damoj dum matenmanĝo, en matenrobo & li havis poŝhorloĝon antaŭ li por minuti la boladon de kelkaj ovoj.
Proceso
La juĝisto, Baron Alexander, malkontentis pri la tre partieca prezento de la afero fare de gazetoj, "je la evidenta malprofito de la kaptito en la tribunalo". Malkonsiderante tiun kritikon, The Times tute kontraŭe gratulis la komprenpovon de la publiko, kiu tuj certiĝis pri la kulpeco de Corder.
Corder komencis la proceson pledante senkulpecon. Oni cetere lernis, ke la akurata kaŭzo de morto ne estis sukcese difinita. Tranĉa instrumento, supozeble la spadeto de Corder, estis enprofundigita en okulkavon de Maria Marten, sed tiu vundo eble estis kaŭzita de la ŝpato de ŝia patro, kiam li elterigis la korpon. Strangolo ne estis formale malkonfirmita, ĉar oni malkovris la poŝtukon de Corder ĉirkaŭ la kolo de la viktimo. Aliaj vundoj eĉ sugestis, ke Maria Marten estis pafmortigita, kio aldonis plian konfuzon. La kulpiga teksto akuzis Corder pri "la murdo de Maria Marten, pafmortigante ŝin krime kaj propravole tra la korpo per pistolo, kaj sammaniere ponardante ŝin per spadeto". Por eviti iun ajn ŝancon de nuligita proceduro, li estis akuzita pri naŭ apartaj kulpoj, inkluzive de dokumenta falsado.
Ann Marten estis alvokita de la tribunalo por raporti la ĉefajn okazaĵojn dum la tago de la malapero de Maria, sed ankaŭ por klarigi siajn postajn sonĝojn. Thomas Marten sekve rakontis, kiel li elterigis sian filinon. George Marten, la 10-jara frato de Maria, deklaris ke li jam vidis Corder kun armita pistolo antaŭ la murdo, kaj ke li poste vidis lin revenantan el la garbejo kun pioĉo. Lea raportis la areston de Corder kaj priskribis la objektojn, kiujn oni retrovis dum la priserĉado de la gastejo. La prokuroro asertis, ke Corder neniam deziris edziĝi kun Maria. Ŝi cetere sciis pri kelkaj el liaj krimaferoj kaj do ĝenis lin. Laŭ la prokuroro, Corder iam ŝtelis la monon senditan de la patro de la infano de Maria: tiu misfaro certe akrigis la rilaton inter la du amantoj.
Tiam donis Corder sian propran version de la morto de Maria. Li konsentis, ke li ja renkontis Maria en la garbejo, sed li siadire foriris post disputo. Kiam li estis forpaŝanta, li aŭdis pafon. Li denove kuris al la garbejo kaj trovis la kadavron de Maria, proksime al unu el liaj pistoloj. Li petis al la ĵurio konsideri, ke eblis dubi pri lia kulpeco. Post kiam ĝi retiriĝis, la ĵurio tamen bezonis nur 35 minutojn por reveni kun verdikto de kulpeco. Baron Alexander kondamnis lin je morto per pendumo sekvata de korpa dissekco:
(...) ke vi estu rekondukata al la malliberejo, de kie vi venis, kaj ke la sekvan lundon vi estu kondukata el tie al loko de Ekzekuto, kaj ke tie vi estu pendumata per la Kolo ĝis via Morto; kaj ke via korpo post tio estu dissekcigata kaj anatomiigata; kaj bonvolu Ĉiopova Dio Nia, pro Sia senlima indulgemo, kompati vian animon !
Corder pasis la sekvajn tri tagojn en sia malliberejo, konsiderante ĉu li devus konfesi la krimon kaj tiel purigi sian animon el ĝiaj pekoj antaŭ Dio. Post pluraj diskutoj kun la ekleziulo de la malliberejo, sed ankaŭ petegoj de lia edzino, de lia ĉelgardisto kaj de John Orridge, la guberniestro de la malliberejo, li fine konfesis sian kulpecon. Li firme malkonfirmis, ke li ponardis Maria. Li anstataŭe deklaris, ke li akcidente mortigis ŝin per pafo en ŝian okulon okaze de disputo, kiam ŝi estis transvestanta sin.
Ekzekuto kaj dissekco
La 11-an de aŭgusto 1828 Corder estis mane kondukita al la pendumilo de Bury St. Edmunds, ĉar li ŝajne estis tro malfortiĝinta por paŝi senhelpe. Li estis pendumita iom antaŭ tagmezo antaŭ granda homamaso. Laŭ unu gazeto estis pli ol 7000 spektantoj, dum alia raportis la ĉeeston de pli ol 20 mil homoj. Pro peto de la prizonguberniestro, ĵus antaŭ la ŝnurligado de sia kolo, Corder mallaŭte deklaris:
Mi kulpas - mia peno estas justa - mi meritas mian sorton - kaj bonvolu Dio kompati mian animon.
Unu horon post la pendumado, la korpo de Corder estis defalita de John Foxton, la pendumisto, kiu konforme al siaj tradiciaj privilegioj proprigis al si la pantalonon kaj ŝtrumpojn de la kondamnito. La kadavro estis rekondukita al la tribunalo Shire Hall, kie ĝi estis sekcigita laŭlonge de la abdomeno por elmontri la muskolojn. Oni permesis al la publiko viziton ĝis la 6-a posttagmeze, kiam la pordoj de la tribunalo estis ŝlositaj. Laŭ la gazeto Norwich and Bury Post, pli ol kvin mil homoj formis vicon por vidi la korpon.
Abĥaza ASSR
La Abĥaza Aŭtonoma Soveta Socialisma Respubliko, malllonge Abĥaza ASSR (Абха́зская Автоно́мная Сове́тская Социалисти́ческая Респу́блика, Аҧснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика, აფხაზეთის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა) estis parto de la Kartvela Soveta Socialisma Respubliko apartenanta al Sovetunio.
Murdo de la ruĝa garbejo
Ekzekuto kaj dissekco
La sekvan tagon, la dissekco kaj aŭtopsio de la kadavro estis plenumitaj antaŭ spektantaro da kuracistoj kaj studentoj de la Universitato de Kembriĝo. Oni kunligis baterion al la pulmoj de Corder por prezenti la naturan streĉiĝon de homaj muskloj. Oni cetere malfermis la sternumon de la korpo kaj ekzamenis la internajn organojn. La ĉeestantoj sekve debatis, ĉu asfiksio estis la vera kaŭzo de morto. Ĉar Corder, laŭ variaj atestantoj, daŭre montris pulman respiradon eĉ pluraj minutojn post la pendumado, oni sugestis, ke fakte mortigis lin la premado de lia mjelo. La skeleto estis konservenda post la aŭtopsio, tiel ke ne eblis malfermi la kranion kaj ekzameni la cerbon. La ĥirurgoj anstataŭe kontentis pri la frenologia ekzameno de la kranio. El tiu studo rezultis laŭ la kuracistoj, ke la kranio de Corder estis precipe bone disvolviĝinta en la areoj de "kaŝemo, komprenpovo, detruigemo, patreca instinkto kaj imitemo", kun malmultaj spuroj de "bonvolemo aŭ kultemo". La busto de Corder, hodiaŭ posedata de la muzeo Moyse's Hall de Bury St. Edmunds, estas originala verko fare de S-ro Child el Bungay (Suffolk) kreita por plustudadi la frenologian profilon de Corder. La skeleto estis kunigita, ekspoziciita kaj sekve uzita kiel studilo en la malsanulejo West Suffolk. Oni faris plurajn kopiojn de la mortmasko de Corder: unu el ili ankoraŭ videblas en la muzeo Moyse's Hall. Ankaŭ kelkajn aĵojn el la proceso aŭ poseditajn de Corder konservas la sama muzeo. La haŭto de la kondamnito estis tanita kaj uzita por bindi raporton pri la murdo.
Kelta arto
Fakte, la esprimo "Kelta arto" uzatas ĉefe rilata al la arto malfrupagana kaj prakristana de la Brita Insularo, kies plej elstara montro estas la iluminitaj manuskriptoj de la frua Alta Mezepoko riĉe ornamitaj per estetikaj elementoj propraj de la insula indiĝena arto. Ekzemploj estas la Libro de Kells, la Libro de Durrow aŭ la Evangelioj de Lindisfarne. Elstaras ankaŭ la skotaj piktaj ŝtonoj, kalikoj, fiboloj kaj keltaj krucoj.
Jope Ruonansuu
Jorma Olavi ”Jope” RUONANSUU (naskiĝis la 15-an de aprilo 1964 en Kemi – mortis la 18-an de julio 2020 en Heinola) estis finna komikisto, imitulo, kantokomponisto, kantisto kaj aktoro. Li publike prezentiĝis de la 1980-aj jaroj ĝis la jaro 2018. Li komencis kiel imitulo kaj starkomediisto 16-jara. Li aperis en la 1980-aj jaroj en Klaustrofobia, programo de Klaus Thomasson. En aŭtuno 1988 estis publikita lia unua disko. En sama jaro li imitis en programo Vesku show en finna reklama televido. En la sekva jaro Ruonansuu kaj Visa Mäkinen publikigis humorprogramon Matkiva kulkuri. En la 2000-aj jaroj Ruonansuu aperis kun aliaj en programo Jopet-show. Personoj, kiujn li imitis, estas inter aliaj Esko Aho, Martti Ahtisaari, Tarja Halonen, Raimo Ilaskivi, Urho Kekkonen, Mauno Koivisto, Pekka Vennamo, Veikko Vennamo, Mika Häkkinen, Marja-Liisa Kirvesniemi, Juha Mieto, Matti Nykänen, Kimi Räikkönen, Marco Bjurström, Esko Hukkanen, Ensio Itkonen, Heikki Kahila, Hannu Karpo, Spede Pasanen, Jorma Pulkkinen, Kirsi Salo, Aarne Tanninen en Folke West, Remu Aaltonen, Juice Leskinen, Vesa-Matti Loiri kaj lia amiko M. A. Numminen. Jope Ruonansuu kreis kaj kantis multajn parodiajn muzikaĵojn.
Murdo de la ruĝa garbejo
Ekzekuto kaj dissekco
La skeleto estis publike ekspoziciita en la muzeo Hunterian de la Reĝa Kolegio de Ĥirurgoj de Anglio, kie ĝi longe staris flanke de tiu de Jonathan Wild. En 2004, la ostoj de Corder estis malekspoziciitaj kaj fine cindrigitaj.
Kelta arto
Laŭ Francisko Azorín Kelta arto estas simple Arto de praloĝantoj en Britlando k. Francio. Li indikas etimologion el la latina celta.
Murdo de la ruĝa garbejo
Onidiroj
Post la proceso aperis pli kaj pli multaj duboj pri la sonĝoj de la duonpatrino, sed ankaŭ pri la kaŭzo de la morto de Maria. La duonpatrino estis nur unu jaron pli aĝa ol Maria, kaj oni do suspektis, ke ŝi kaj Corder estis amantoj kaj planis la murdon de Maria, kiun ili konsideris tro ĝena. Ĉar ŝiaj sonĝoj komenciĝis iom post la edziĝo de Corder kun Mary Moore, oni ankaŭ sugestis, ke ŝi nur pro ĵaluzo malkaŝis la tombon de la viktimo, kaj ke la sonĝoj estis nur konvenaj pretekstoj.
Progrese sciiĝis pliaj onidiroj rilate al la morto de la infano de Corder kaj Maria. Ambaŭ deklaris, ke ili enterigis sian mortintan infaneton en Sudbury (Suffolk): tamen ne eblis retrovi registron de tiu enterigo aŭ la lokon, kie la korpo estis enterigita. En sia manskribita konfeso deklaris Corder, ke je la tago de la murdo lia disputo kun Maria temis pri la ebleco, ke la tombo de la infano estu malkovrata.
Livezile (Alba)
Livezile (hungare: Úrháza) de 1910, Vládháza, Kakova) estas komunumo en distrikto Alba, Rumanio, norde de Aiud.
Murdo de la ruĝa garbejo
Onidiroj
En la 20-a jarcento aperis nova aro da onidiroj, kiam la verkisto kaj historiisto Donald McCormick publikigis The Red Barn Mystery (La Mistero de la Ruĝa Garbejo). McCormick emfazis plurajn interesajn detalojn, inkluzive de ĝis tiam ne konata interrilato inter Corder kaj la famaĉa fraŭdisto kaj venenisto Thomas Griffiths Wainewright, kiam Corder loĝis en Londono. La verkisto cetere interesiĝis pri la 19-a-jarcenta aktorino Caroline Palmer, kiu ofte aktoris en dramo inspirita de la krimo, iom studis la aferon kaj konkludis, ke la murdisto de Maria verŝajne ne estis Corder sed loka cigana virino. La verkoj de McCormick pri aliaj polic- aŭ krimaferoj tamen ricevis multajn mallaŭdojn, tiel ke lia versio de la krimo de la ruĝa garbejo restas malakceptata de la plejmulto.
Populara intereso
La afero entenis ĉiujn necesajn elementojn por instigi fervoran popularan intereson: malmorala paĝio, kompatinda juna virino, ikona krimejo, la okultaj kaj profetaj sonĝoj de la duonpatrino, la detektiva enketo de Ayres kaj Lea (kiu poste fariĝis detektivo Pharos Lee en teatraj adaptoj) kaj la nova vivo de Corder, kiu rezultis el gazeta anonco. La afero konsekvence generis multnombrajn kulturaĵojn.
Livezile (Alba)
En 1910 ĝi havis 1 230 loĝantojn (rumanoj), en 1992 843. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Torda-Aranyos vármegye). Administre apartenas al ĝi: Izvoarele, Poiana Aiudului, Vălişoara.
Murdo de la ruĝa garbejo
Populara intereso
Teatraĵoj estis ekluditaj jam antaŭ la komenco de la proceso, kaj post la ekzekuto publikigis anonima verkisto melodraman version de la murdo, kiu rapide fariĝis unu el la plej bone venditaj libroj de tiu periodo. Same kiel la rakonto de Jack Sheppard kaj aliaj banditoj, ŝtelistoj kaj murdistoj, la murdo de la ruĝa garbejo estis populara temo de penny gaffs (t.e. modestaj teatraĵoj luditaj en la malantaŭĉambroj de kafejoj por regali la plej malaltajn sociajn klasojn). Post la ekzekuto, James Catnach sukcese vendis pli ol unu milionon da broadsides (t.e. popularaj gazetaj tekstoj disdonataj po unu folio). La folioj de Catnach provizis detalojn pri la konfeso kaj ekzekuto de Corder, kaj inkludis sentimentan baladon pretendite verkitan de Corder mem, sed pli verŝajne komponitan de Catnach aŭ de unu el liaj dungitoj. Ĝi estis nur unu el almenaŭ kvin baladoj inspiritaj de la afero kaj aperintaj tuj post la ekzekuto.
Pro la ekscito rilate al la proceso kaj pro la publika deziro je kulturaĵoj kaj amuzaĵoj pri la murdo, multaj malsamaj versioj de la afero estis verkitaj aŭ enscenigitaj, tiel malklarigante la distingon inter realaj kaj fikciaj, melodramaj elementoj por nuntempaj legantoj. Fideblaj raportoj de la proceso ja ekzistas danke al oficialaj registroj, kaj la plej akurata recenzo de la afero estas laŭ ĝenerala interkonsento tiu de James Curtis, ĵurnalisto kiu pasigis iom da tempo kun Corder kaj du semajnojn en Polstead intervjuante ĉiujn atestantojn. Curtis ŝajne implikiĝis tiel grave en tiun aferon, ke iu artisto konfuzis lin kun Corder kaj desegnis en gazeto portreton de Curtis anstataŭ tiun de Corder.
Oni vendis pecojn de la ŝnuro uzita por pendumi Corder po unu gineo. Parto de lia skalpo, kun ankoraŭ kunligata orelo, estis ekspoziciita en butiko de Oxford Street. Buklo de la hararo de Maria vendiĝis po du gineoj. Polstead fariĝis kvazaŭe turisma vilaĝo: kelkaj vizitantoj faris longajn vojaĝojn, kaj ekzemple devenis de Irlando. Curtis taksis, ke proksimume du cent mil personoj vizitis Polstead en la jaro 1828. La ruĝa garbejo kaj la domo de la familio Marten vekis precipe grandan intereson. La garbejo estis entute rabata de memoraĵ-avidaj vizitantoj: eĉ la flankaj tabuloj estis demetitaj, diserigitaj kaj venditaj kiel dentostangoj. Oni planis detrui ĝin post la proceso, sed ĝi estis konservita kaj fine brulis okaze de incendio en 1842. Eĉ la tombo de Maria estis progrese senŝeligita de memoraĵĉasistoj. Oni ankaŭ proponis al vizitantoj potaĵojn, skizojn kaj oni komponis plurajn kanzonojn, inkluzive de unu menciita en opero fare de Ralph Vaughan Williams, Hugh the Drover.
La skeleto de Corder restis ekspoziciita en vitra skatolo en la malsanulejo West Suffolk. Ĝi onidire estis ekipita de meĥanismo, kiu levigis la brakon de la skeleto, kiam oni alproksimigis ĝin. La kranio estis fine pruntita kaj anstataŭigita de alia fare de D-ro Kilner, kiu deziris aldoni la kranion de la fama krimulo al sia ampleksa kolekto da aĵoj rilate al tiu afero. Post serio da personaj malfeliĉajoj, Kilner konvinkiĝis, ke la kranio estis sorĉita, tiel ke li cedis ĝin al sia amiko Hopkins. Pliajn katastrofojn spertis ambaŭ homoj, kiuj fine financis kristanan enterigan ceremonion por la kranio, cele al la nuligo de tiu supozita sorĉo.
Intereso pri la afero daŭris eĉ post multaj jaroj. La teatraĵo Maria Marten, aŭ La Murdo en la Ruĝa Garbejo (Maria Marten; or The Murder in the Red Barn), kiu estis plurfoje reeldonita en diversaj anonimaj versioj, estis grava sukceso de la meza 19-a jarcento kaj eble estis la plej ludita teatraĵo de tiu tempo. Viktoriaj seksgapejoj devis kutime plani aldonajn datojn, kiam ili prezentis spektaklojn pri la murdo, por akcepti ĉiujn spektantojn. Teatraĵoj de la viktoria periodo emis portreti Corder kiel senpasian monstron, dum Maria estis la senkulpulino, kiun li predis. Ŝia malbona reputacio kaj infanoj de pluraj patroj estis plejofte preteratentitaj, kaj Corder estis ofte pliaĝigita. Charles Dickens konsentis verki raporton pri la murdo en sia magazino All The Year Round: li unue rifuzis tion, ĉar li konsideris, ke la afero estis jam tro fama, kaj ke la sonĝoj de la bopatrino estis sufiĉe malkredindaj.
Kvankam ĝia famo iom malgrandiĝis, la afero daŭre vekis pasiojn en la 20-a jarcento kaj inspiris kvin filmojn, inkluzive de Maria Marten, or Murder in the Red Barn en 1935 kun aktoro Tod Slaughter. Ĝi estis publikigita en Usono nur post la cenzuro de pluraj scenoj. Inter la diversaj versioj ankaŭ estis la BBC-dramo Maria Marten en 1980, kun Pippa Guard kiel ĉefrolantino. Fikcia prezento de la murdo estis produktita en 1953 por la radioserio Crime Classics de CBS. La krimo cetere inspiris plurajn modernajn muzikistojn: la albumo No Roses, fare de la grupo Albion Country Band, entenis la tradician kanzonon Murder of Maria Martin. Pli freŝdate kunkomponis Tom Waits kaj ties edzino Kathleen Brennan kanzonon titolitan Murder in the Red Barn por sia albumo Bone Machine en 1992. Kathryn Roberts kaj Sean Lakeman, en sia albumo 2, ankaŭ aludis al la afero per la kanzono The Red Barn.
Burhan Sönmez
Burhan SÖNMEZ (n. en 1965 en Şeyhhani, vilaĝo en Haymana) estas turka verkisto de kurda deveno kaj prezidanto de PEN-klubo Internacia ekde la 25-a de septembro 2021. Estante juristo kaj specialisto pri homaj rajtoj, Sönmez kunfondis la tiucelan Fondumon por Socia Esplorado, Kulturo kaj Arto (Toplumsal Araştırmalar, Kültür ve Sanat için Vakıf - TAKSAV). Li estas membro de Turkia PEN, Kurda PEN kaj Angla PEN.
Biografio
Li naskiĝis en Turkio kaj parolas ekde infanaĝo kaj la kurdan kaj la turkan. Lia unika sperto kreski en malproksima vilaĝo kun lia patrino, kiu estis talenta en rerakontado de rakontoj, provizis inspiron kaj materialon por la kreado de liaj verkoj.
Li studis juron en la universitato de Istanbulo, laborante dum kelka tempo kiel advokato kaj homrajta aktivulo.
Verkaro
Liaj verkoj estis tradukitaj al 42 lingvoj en 30 landoj. Li publikigis artikolojn pri literaturo, kulturo kaj politiko en pluraj gazetoj kaj revuoj (BirGün, L'Unita, Birikim kaj Notos).
Romanoj
(2009) Kuzey (Norde), temas pri juna viro, kies patro forlasis lin kiam li estis nur dujara, kaj revenis post dudek jaroj kiel kadavro
(2011) Masumlar (Senkulpuloj), rakontas la historion de du homoj, kies vivoj pasis tra Teherano kaj Kembriĝo.
(2015) Istanbul Istanbul, tradukita al pli ol 40 lingvoj interalie en Esperanto, temas pri kvar malliberuloj en subteraj ĉeloj en Istanbulo.
(2018) Labyrinth (Labirinto),
(2021) Taş ve Gölge (Ŝtono kaj ombro)
Traduko
Li tradukis la libron "La Geedziĝo de Ĉielo kaj Infero" de la angla poeto William Blake al la turka (2016).
Ekstera ligilo
Oficiala retejo
ADS
La vorto havas plurajn signifojn:
1108
En la jaro 1108 post Kristo okazis, interalie:
Cukumogamio
Cukumogamio (japane, 付喪神 "spirito de naudek naŭ antaŭ") estas tipo de japana fantomo. Ĝi naskiĝas de iu ajn forĵetata aŭ detruata artefakto, kiu aĝas je cent jaroj. Iuj ajn aĵoj, de glavo ĝis ludilo, povas iĝi cukumogamioj. Oni rigardas ilin kiel supernaturajn estaĵojn, kaj ne kiel sorĉitajn objektojn.
Priskribo
La ŝajno de cukumogamio dependas de la aĵo, el kio ĝi originas, kaj de la maniero, kiel oni traktis ĝin. Tial, forĵetita ilo iĝos malbona spirito. Rompita poto aŭ eluzitaj ŝuoj fariĝos minacantaj estaĵoj kies fendo aŭ disŝiro similos denthavajn faŭkojn.
Male, respektitaj objektoj, kiel preĝa bidaro aŭ tea taso generos amikajn kaj nedanĝerajn cukumogamiojn.
Fort Lee (Nov-Ĵerzejo)
Fort Lee (esperante: Fuorto Leea) estas municipo en Kantono Bergen, en la usona ŝtato Nov-Ĵerzejo. Ĝi estas trans Rivero Hudsono el Supra Manhatano, Novjorko, kaj estas konektata al la urbego per la Ponto George Washington. Ĉe la popolnombrado en 2010, ĝi havis loĝantojn, el kiuj  estis kore-usonanoj.
Cukumogamio
Priskribo
Kvankam plejparto el la cukumogamioj estas nedanĝeraj, ili emas fari fiŝercojn, kaj foje venĝas sin kontraŭ tiuj, kiuj frakasis aŭ forĵetis ilin. Por eviti tian venĝon, oni praktikas en ŝintoaj sanktejoj iamanierajn "funebrajn ceremoniojn" por ne-plu-uzeblaj artikloj, kiuj tiam estas detruataj kaj entombigataj.
Tiaj ceremonioj estas nomataj Kujou. Plej konataj estas tiuj por la pupoj : Ningjou Kujou, kaj tiuj por la kudriloj : Hari Kujou.
Néré
Néré [] estas franca komunumo en la departemento Charente-Maritime, en la regiono Puatuo-Ĉarentoj. Ĝi havis 765 loĝantojn en la jaro 2011.
Geografio
Néré situas en la oriento de Charente-Maritime, oriente de Saint-Jean-d'Angély.
1109
En la jaro 1109 post Kristo okazis, interalie:
Indusa riverdelfeno
La Indusa riverdelfeno (Platanista gangetica minor) estas subspecio de nesalakva riverdelfeno troviĝanta en la akvoj de la rivero Induso (kaj de ties alfluantoj Beas kaj Satleĝo) de Barato kaj de Pakistano. Tiu delfeno estis la unua malkovrita flankenaĝa cetaco. Ĝi estas disa distribuata en kvin malgrandaj, sub-populacioj kiuj estas separataj per irigaciaj baraĵoj. La Indusa riverdelfeno ne formas facile difinitajn grupojn kiuj interagas. Anstataŭe, ili estas tipe trovataj en izolaj agregaĵoj. El la 1970-aj ĝis 1998, la Ganga riverdelfeno kaj la Indusa riverdelfeno estis konsideritaj kiel separataj specioj; tamen, en 1998, ties klasifiko estis ŝanĝita el du separataj specioj al subspecio de unusola specio (vidu taksonomion sube).
François Séverin Marceau-Desgraviers
François Séverin Marceau-Desgraviers (naskiĝis en Chartres, mortis  en Altenkirchen) estis franca generalo.
Biografio
16-jaraĝa, li rekrutiĝis en la infanterio (1785), en la regimento de Angulemo. Ĉe la komenco de la Franca Revolucio, li rekrutiĝis en la Nacia Gvardio de sia urbo, kaj estis promociita al kapitano en oktobro.
En 1791, li rekrutiĝis en bataliono de volontuloj de Eure-et-Loir kie li estis altrangigita al leŭtenanto-kolonelo en marto 1792. Post la komenco de la Francaj revoluciaj militoj, lia bataliono aliĝinte al la armeo de Ardenoj, li montris sian patriotismon malinstigante multajn el siaj kolegoj retiriĝi kune kun La Fayette kaj multaj soldatoj aliĝis al li.
En 1793, irante al la armeo de la Nordo, kaj poste al tiu de la Okcidento, kie li estis sub la komando de Generalo François Joseph Westermann, partoprenante tiel la Militon de Vendée en la Batalo de Saumur, li savis la vivon de ministro Pierre Bourbotte, kiu estis ĉirkaŭita de malamikoj, kaj estis mortigota kiam Marceau tuj alvenis kaj povis savi lin. Bourbotte por tiu ago la promociis lin al la rango de brigada generalo.
La, li venkis en la Batalo de Le Mans, kie Respublikanoj kaj  Vendeanoj mortis, sed, akuzita esti savinta junan Vendeaninon, Angelique des Mesliers, li estis anstataŭita en sia ofico sed protektita kaj pravigita de Bourbotte li reprenis la komandon baldaŭ poste.
La li partoprenis en la Blokado de Majenco kie li sukcesis forpuŝi la atakon de arkiduko Karl von Österreich-Teschen kiu estis venkinta Jean-Baptiste Jourdan.
La li blokis en Altenkirchen malamikan kolumnon gviditan de Generalo Hotze, sed dum la lukto li estis mortigita de tirola ĉasisto en la arbaro de Höchstenbach, en la aĝo de nur 27 jaroj.
Futoshi Ikeda
Futoshi Ikeda (池田 太, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Urawa Reds.
Geraltov
Geraltov, hungare Gellért, germane Gerald bei Raßlawitz [gerald bej raslavic], rutene Ґералтів [geraltiv] estas malgranda vilaĝeto kaj municipo en Slovakio. Ankaŭ 2 vilaĝetoj apartenas al la municipo.
Geografio
Geraltov situas meze de sakovojo. Prešov troviĝas je 17 km-oj.
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1399 en hungara formo "Geralthfolua". En 1427 9 familioj pagis impostojn. En 1787 195 vilaĝanoj loĝis en 19 domoj, en 1828 250 vilaĝanoj en 32 domoj. En 1796 laŭ la tutlanda geografia libro taksis la vilaĝon duaklasa. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Gellért 159 homoj, (plejparte rutenoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Sáros, al distrikto de Kisszeben, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. Kolĥozo formiĝis en 1957. En 2001 vivis en Geraltov 149 homoj, (146 slovakoj).
Gepatrozorgo
Gepatrozorgo aŭ gepatrado estas la procezo helpi kaj elteni la fizikan, emocian, socian, kaj intelektan disvolviĝon de infano el bebeco al plenkreskeco. Gepatrozorgo aludas al la aspektoj idozorgadi el vidpunkto de biologa rilataro.
Kupino
Kupino (ruse Купино) estas urbo en Novosibirska provinco en Rusio.
Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 50232501.
La urbo estis fondita en jaro 1886.
Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1944.
La interurba telefona kodo estas 38358, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).
Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 3 horoj (en jaro 2005).
Geografiaj koordinatoj de la urbo estas.
Mittenwald
Mittenwald estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Garmisch-Partenkirchen de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. La rivero Isar trafluas ĝin.
Kupino
En la urbo estas fervoja stacio kaj flughaveno.
Mittenwald
Mittenwald havas longan historion pri produktado de violonoj kaj posedas muzeon pri tiu temo.
Kupino
En jaro 1959 la urbo havis 23,2 mil loĝantojn.
En jaro 2002 la urbo havis 16,9 mil loĝantojn.
Famuloj
En Kupino naskiĝis rusa-hungara komponisto Viktor Togobickij.
Logodaedaia
Logodaedaia estas apriora lingvo kreita de Juan Caramuel. Ĝi estas bazita sur la Ĉina lingvo (aŭ sur ideoj de Caramuel pri ĝi), pro tio ĉiuj vortoj estas unusilabaj. Ĝi uzas parte la latinan alfabeton, parte specialaj karakteroj. La malmolan spiriton (') oni metas por indiki la konkretecon de la estoj.
La lingvo havas 6 vokaloj: A, E, I, O, V, Y, kiuj indikas ses kategoriojn. Sur tiuj, oni konstruas ses "alfabetojn", kiuj rilatas al specoj. La ´ indikas substantivon, ` indikas aktivan verbon, la ^ indikas pasivan verbon. Estas kelkaj "servaj" simboloj kiuj indikas la prepozicioj.