cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ciutadella
Ciutadella de Minorca (katalunlingva prononco: [siwtəˈðeʎə ðə məˈnɔrkə]) aŭ simple Ciutadella kaj Ciudadela en la hispana (citadelo)) estas urbo kaj municipo en la okcidenta pinto de Menorko, unu el la Balearoj (Hispanio). Ĝi estas unu el la du ĉefaj urboj de la insulo, kune kun Maono. Ĝi estas la urbo kun plej da loĝzntoj en Menorko (29.282 loĝantoj en 2014) kaj sidejo de la episkopo de la insulo. Ĝi estis ĉefurbo de la insulo ĝis la angla okupado en 1714. Fine de 2009 Ciudadela superis laŭ nombro da loĝantoij Maonon, kiu estis antaŭe la plej loĝata municipo de Menorko.
Tezoatega
Teçoatega aŭ Tezoatega estis la nomo de teritorio aŭ senjorlando de origino de naŭatloj (en la fino de la epoko antaŭkolumba kaj komenco de la kolonia epoko) kies setlejo aŭ ĉefa placo iĝis konata kiel El Viejo (La Maljunulo aŭ La Malnova) (ĝi troviĝas en la nordokcidenta regiono de Nikaragvo).
Tiu senjorlando estis regata de la kaciko Agatejte, laŭ referencas la kapitano Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés (1478–1557), unua kronikisto de la Nova Mondo.
Tiu kronikisto, Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés, en sia verko Historia general y natural de las Indias, islas y tierra firme del mar océano, detalas la priskribon de la placo kaj eĉ aldonas mapon.
HIK
La trilitera mallongigo HIK havas plurajn signifojn:
Châteaudun - Barbès (Tramtransporto en Parizo)
Châteaudun - Barbès estas haltejo de Tramvojo T9, situanta en Ivry-sur-Seine, en departemento Val-de-Marne, regiono Francilio.
Ĝi estis malfermita la.
Kuantan
Kuantan estas urbo de Malajzio. Ĝi situas en la okcidenta landoparto, en Duoninsula Malajzio, kaj estas la administra centro de la subŝtato Pahango. Laŭ stato de la jaro 2010 la urbo havis 607 778 loĝantojn.
Regionhistoria muzeo de Meuselwitz
Regionhistoria muzeo (Heimatmuseum Meuselwitz) troviĝas en Meuselwitz, Germanujo kaj malfermitis en la 6.12.1996 laŭ iniciato de la Societo patruja en du malnovaj trabfakaĵoj (de iama teksejo) de ĉe Neugasse nr. 1 kaj 3, proksime de la protestantisma Marteno-kirko. Ili nombriĝas nun inter la plej malnovaj konstruaĵoj de la urbo post malkonstruo de la Malnova muelejo en 1988 kaj la Kastelo Meuselwitz en 1950.
La ĉambroj estas separitaj laŭteme: de prahistorio, urba evoluo, minado, metioj ĝis industriigo.
Historio
En decembro 1994 ekis la alikonstruo de la en oktobro 1993 savrestaŭrita konstruaĵo. Ekde la kompletigo kaj la inaŭguro en decembro 1996 povas esti prezentataj la objektoj enmuzee: ili ĝis 1984 troviĝis ĉe Malnova muelejo post provizora intertempa deponiĝo kaj montrado malkompleta ekde 1993 en la Heinrich-Heine-strato.
Žlebská Lhotka
Žlebská Lhotka estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Žlebské Chvalovice, troviĝanta en distrikto Chrudim. Ĝi troviĝas proksimume 1 km nordokcidente de Žlebské Chvalovice sur montarpiedo de Fera montaro. Estas ĉi tie registritaj 31 adresoj. En la jaro daŭre vivas ĉi tie.
Žlebská Lhotka situas en katastra teritorio Žlebské Chvalovice kun areo 3,59 km².
Shinya Tanimoto
Shinya Tanimoto (谷本 信也, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Yokohama Flügels.
Altidona
Altidona estas komunumo de Italio.
965
En la jaro 965 post Kristo okazis, interalie:
1717 Arlon
1717 Arlon estas malgranda, tre hela duopa asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la de la belga astronomo Sylvain Arend elde la Reĝa observatorio de Belgio en Uccle.
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de la belga urbo Arlon.
Satelito
Ĝia satelito estis malkovrita la de W. Cooney, J. Gross, D. Terrell, R. D. Stephens, P. Pravec, P. Kušnirák, R. Durkee kaj A. Galád, uzinte observojn de  elde diversaj observatorioj, anoncita la
Tiu satelito havas diametron de almenaŭ 4,08 km, orbitan taksata je 54 km kaj orbitan periodon de 117,12 horoj (4,88 tagoj), ĝia rotacia periodo estas 18,23 horoj (0,7596 tago).
RET
La tri-litera kombinaĵo RET havas plurajn signifojn:
Universitato Kim Il-sung
Kim Il-sung Universitato (koree 김일성종합대학) estis fondita la.
Ĝi estas la unua universitato de Nord-Koreio. En la universitato estas 14 fakultatoj, ĉirkaŭ 50 fakoj kaj ĉirkaŭ 600 klasoj. Studado en teknikaj fakoj daŭras kvin jarojn, en sociaj fakoj — kvar jarojn. Rekomendo de mezlerneja estro kaj de membro de Laborista Partio estas bezonataj por studentiĝi.
En la universitato studas ĉirkaŭ 12000 studentoj (krom ili estas 5000 noktaj kaj korespond-edukaj studentoj). La universitato ankaŭ akceptas aziajn, afrikajn kaj eŭropajn studentojn. La universitato aperigis multe da talentuloj de Nord-Koreio. Kim Jong-il diplomiĝis en la universitato en 1964.
19968 Palazzolascaris
19968 Palazzolascaris estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la itala astronomo Walter Ferreri elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de la Palaco Lascaris (Palazzo Lascaris), historia loĝejo de la reĝiona konsilantaro de Piemonto, kiu promociis la kulturon pri scienco, scienca kono, scienca esplorado kaj instruo, notinde la disvolvo de iniciatoj kun la Astrophysical Observatorio de Torino.
HIN
La vorto havas plurajn signifojn:
Saint-Léger (Charente-Maritime)
Saint-Léger [] estas franca komunumo en la departemento Charente-Maritime, en la regiono Puatuo-Ĉarentoj. Ĝi havis 611 loĝantojn en la jaro 2012.
Geografio
Saint-Léger situas sude de Saintes.
Vincent Adler
Vincent Adler, laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun origina persona nomo Adler Vince estis hungardevena pianisto, komponisto, altlerneja instruisto. Lia persona nomo germane estis Vinzenz [vincenc], lia bofrato estis Ferenc Erkel.
Vincent Adler naskiĝis la en Győr, li mortis la  en Ĝenevo.
Biografio
Vincent Adler devenis el juda familio. Li jam frue lernis pianludi hejme en la familio, poste li ricevis pli altan muzikan trejnadon de sia bofrato Ferenc Erkel. Inter 1838 kaj 1842 li studis en Vieno, kie li konatiĝis ankaŭ pri Franz Liszt. Li vojaĝis al Germanio, kie li ricevis impresojn de Richard Wagner, Hans von Bülow, Wilhelm Baumgartner kaj Theodor Kirchnert. Tiutempe li jam komponadis. Inter 1850-1855 li vivis en Ĝenevo, poste en Parizo. Li faris turneojn en Eŭropo, krome li komponadis. Por edziĝi li revenis al Ĝenevo. Li instruis en konservatorio de Ĝenevo inter 1864-1870.
967
En la jaro 967 post Kristo okazis, interalie:
Homa spirado
Spirado ĉe homoj estas procezo, kiu movas aeron en la pulmojn kaj reen el ili por difuzigi oksigenon en la sangon kaj karbonan dioksidon el la sango en la eksteran medion. La eniga fazo de la ciklo nomiĝas enspiro kaj la eliga estas elspiro. Ĝi similas al la spirado de aliaj tetrapodoj. Malpli parencaj bestoj havas alispecajn spirajn organojn, kiel brankojn ĉe fiŝoj kaj spiraklojn ĉe multaj artropodoj.
La gasa interŝanĝo okazigata per spirado ebligas ĉelan spiradon, esencan metabolan procezon. Homoj, kiel ĉiuj aerobiaj organismoj, postulas oksigenon ĉe la ĉela nivelo por liberigi energion kaj perlabori energi-riĉajn molekulojn kiel glukozon.
Spirado grave rolas en la homeostazon, tiel ke ĝia ofteco kaj profundo varias por stabiligi la biokemian staton de la korpo. La medicina termino por normala malstreĉiga spirado estas eŭpneo.
Fine de ĉiu elspir-ciklo la plenkreskaj homaj pulmoj ankoraŭ enhavas 2.5 – 3.0 litrojn da aero, kiu nomiĝas Resta Funkcia Kapacito (angle FRC, Functional Residual Capacity). Dum ĉiu spirad-cicklo nur ĉirkaŭ 15% el ĉi tiu volumeno anstataŭiĝas per ekstera aero.
Spirorganoj
Ĉar la spirsurfaco de la homo lokiĝas profunde en ĉiu pulmo, la aero iras longan vojon al la spirsurfaco tra la alkondukaj aervojetoj. La atmosfera aero alvenas tra la naztruoj en la superajn aervojetojn. La naztruon kovras interne mukozo, kiun ĉiam malsekigas glando-sekrecio. La mukozon traplektas abunda kapilara reto, kiu ĉiam garantias la varman staton de la interna surfaco de naztruo. La enspirita aero tie varmiĝas kaj saturiĝas per akvovaporo, dum polveroj estas pelitaj eksteren per la cilia epidermo de mukozo. La aero fluas tra la buŝkavo dum profunda enspiro kaj parolo. La enspirita aero iras de la naztruo kaj buŝkavo al la faringo. En la faringo kruciĝas la vojoj de la aero kaj la nutraĵo. Dum gluto malfermiĝas la vojo al la traĥeo, dum spirado la aero fluas tra la laringo al la traĥeo.
La homa laringo estas sona organo enkreskinta al la supera parto de la spirvojoj. Ĝia bazo konsistas el kartilago kaj la internan surfacon dividas voĉkordoj. La movado de la du sonligamentoj estas okazigata de la laringaj muskoloj. Dum trankvila spirado libere fluas la aero tra la inter du voĉkordoj troviĝanta sonfendo. Dum enspiro la sonfendo vastiĝas, dum elspiro malvastiĝas. La aero fluanta tra la laringo el la pulmo vibrigas la elastajn voĉkordojn, pro tio estiĝas sonondoj en la aerokolonoj super la voĉkordoj. El tiuj formiĝas - helpe de la kunlaboro de la buŝkavo, lango, lipoj - la homa parolo. La altecon de la homa sono donas la formo de la gloto kaj la streĉiteco de la voĉkordoj. Malvasta gloto kaj streĉitaj voĉkordoj donas pli altan sonon. La longeco de la voĉokordoj rilatas al la grandeco de la laringo. En granda laringo troviĝas longaj kaj tial malstreĉitaj voĉkordoj. Pro tio estas pli malalta la voĉo de la viroj ol tiu de lavirinoj kaj la knaboj. Dum la adulteco grandiĝas la gloto, tiu ŝanĝiĝo daŭras ĝis unu jaron. La sonalto de la voĉo iĝas en tiu periodo malkonstanta. Tiu periodo estas la mutalo, kiam precipe ĉe la knaboj aperas la malaltiĝanta sonalto. La elformita plenkreska parolvoĉo havas frekvencon ĝenerale de 100-300 Hz. La frekvenco de normala voĉo estas 440 Hz. La plej malalta virvoĉo havas la frekvencon 80 Hz, la plej alta virina voĉo pli ol 1000 Hz.
La vojo de la enspirita aero iras tra la traĥeo al la subaj aervojoj. Tiuj inkludas la laringon kaj ankaŭ kartilagan, elastan kanalon en kiu libere fluas la aero. La suba parto dividiĝas je du ĉefbronkoj, kiuj kondukas al la dekstra kaj maldekstra parto de la pulmo. La pulmoj estas spongecaj, grandetendaj, elastaj organo, kiuj lokiĝas en la brustokavo. La kavon de la brusto kaj abdomeno dividas la diafragmo. La mikroskopa bildo de la pulmo montras glandan konstruon. La ĉefbronkoj atingantaj la pulmon dividiĝas plu kaj formas pli malgrandajn kanaletojn, la bronketojn. Tiuj finiĝas en aerveziketoj, kies maldika muro konsistas el unuĉeltavola epitelio. La muron de la aerveziketoj ĉirkaŭprenas abunda kapilarsistemo. La gasa interŝanĝado okazas tra la muro de la interplektiĝintaj kapilaroj kaj aerveziketoj. La tuta spirsurfaco de la aerveziketoj de homa pulmo estas ĉ. 100 m2.
Mekaniko
La pulmoj ne estas kapablaj je pumpado de si, kaj disetendiĝos nur kiam ekzistas pliiĝo en la volumeno de la brustkaverno. En homoj, kiel en la aliaj mamuloj, tio estas atingita ĉefe per la kuntiriĝo de la diafragmo, sed ankaŭ per la kuntiriĝo de la interripaj muskoloj kiuj tiras la torakon supren. Dum forta enspiro la akcesoraj muskoloj de enspiro, kiuj ligas la ripojn kaj la sternumon al la kolvertebroj kaj bazo de la kranio, en multaj kazoj tra peranta aldono al la klavikloj, troigas la pumpiltenilon kaj sitelajn tenilmovadojn, kaŭzante pli grandan ŝanĝon en la volumeno de la torakkavaĵo. Dum elspirado, ĉe ripozo, (spiranta eksteren) ĉiuj muskoloj de enspiro senstreĉiĝas, resendante la bruston kaj abdomenon al pozicio nomita la "ripoza pozicio", kiu estas determinita per ilia anatomia elasteco. Ĉe tiu punkto la pulmoj enhavas la funkcian restan kapaciton de aero, kiu, en la plenkreska homo, havas volumenon de proksimume 2.5-3.0 litroj.
Diafragma spirado igas la abdomenon ritme ŝveli eksteren kaj retiriĝi. Ĝi estas, tial, ofte referita kiel "abdomena spirado". Tiuj esprimoj ofte estas uzitaj interŝanĝeble ĉar ili priskribas la saman agon. Kiam la akcesoraj muskoloj de enspiro estas aktivigitaj, precipe dum uzkonsumita spirado, la klavikloj estas tiritaj supren, kiel klarigite supre. Tiu ekstera manifestiĝo de la uzo de la akcesoraj muskoloj de enspiro foje estas prisignita kiel klavikla spirado, vidita precipe dum astmoatakoj kaj en homoj kun kronika malhelpema pulmomalsano.
Dum la spirado, la pulmo moviĝas forte en la brusta kavo. La senfrotan moviĝon inter la pulma kaj la brusta muro helpas la duobla tavolo de la pleŭro. Unu tavolo ĉirkaŭas la pulmon, la alia kovras la brustomuron kaj la diafragmo-surfacon. Sur la surfaco de la du kontaktiĝantaj pleŭroj troviĝas tre maldika fluidaĵotavolo. Ili estas tiel malfacile divideblaj kiel du malsekaj vitroj unu sur la alia. Dume ili moviĝas, ili glitas unu sur la alia tre bone. Tio helpas la spirmovojn.
Homoj enspiras trankvile po 16 fojoj minute. Tio signifas - kalkulante je 0,5 l da normala spira volumeno - la ŝanĝiĝon de 8 l aero en minuto. Se ekz. forta fizika (korpa) laboro altigas la oksigenbezonon de la organo, tiam pli granda volumeno da aero ŝanĝiĝas en la pulmo je unu spiro per pli profunda kaj ofta spirado. Tamen oni kapablas altigi la spiran volumenon per malaltigo de la depona aero dum longdaŭra tempo nur ĝis iu limo. Se la spira volumeno superas 50 % de la pulma aeroakcepta kapableco, komence aperas forta laciĝo, poste elĉerpiĝo.
41030 Mariawomack
41030 Mariawomack estas tre malgranda, tre hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo Lowell Observatory Near-Earth-Object Search (LONEOS) elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, sudoriente de Flagstaff (Arizono, Usono).
Amandola
Amandola estas komunumo de Italio.
Homa spirado
Kontrolo
Spirado estas unu el nemultaj korpaj funkcioj kiujn oni povas kontroli kaj konscie kaj senkonscie. La indico kaj profundo de spirado estas aŭtomate kontrolitaj per la spiraj centroj kiuj ricevas informojn de la periferiaj kaj centraj sangaj gaskemireceptoroj. Tiuj kemireceptoroj ade monitoras la partajn premojn de karbondioksido kaj oksigeno en la arteria sango. La sensiloj estas, unue, la centraj sangaj gaskemireceptoroj sur la surfaco de la medolo oblonga de la cerbotrunko kiuj estas precipe sentemaj al pH same kiel la parta premo de karbondioksido en la sango kaj cerbo-spina likvaĵo. La dua grupo de sensiloj mezuras la partan premon de oksigeno en la arteria sango. Kune la laste menciitaj estas konataj kiel la periferiaj sangaj gaskemireceptoroj kiuj estas situantaj en la aortaj kaj karotidaj korpoj. Informoj de ĉiuj tiuj sangaj gaskemireceptoroj estas peritaj al la spiraj centroj en la cerba ponto kaj en la oblonga medolo, kiuj reagas al devioj en la partaj premoj de karbondioksido kaj oksigeno en la arteria sango de normalo adaptante la indicon kaj profundon de spirado, en tia maniero por reestigi partan premon de karbondioksido reen al 5.3 kPa (40 mm Hg), la pH al 7.4 kaj, laŭ pli malgranda mezuro, la partan premon de oksigeno al 13 kPa (100 mm Hg). Ekzemple, ekzerco pliigas la produktadon de karbondioksido de la aktivaj muskoloj. Tiu karbondioksido difuzigas en la vejnan sangon, kaj finfine levas la partan premon de karbondioksido en la arteria sango. Tio tuj estas sentita per la karbondioksidaj kemireceptoroj sur la cerbotrunko. La spiraj centroj respondas al tiuj informoj igante la indicon kaj profundon de spirado pliigi al tia amplekso ke la partaj premoj de karbondioksido kaj oksigeno en la arteria sango preskaŭ revenas tuj al la samaj niveloj kiel ĉe ripozo. La spiraj centroj komunikas kun la muskoloj de spirado per movnervoj, de kiuj la frenaj nervoj, kiuj funkciigas la diafragmon, estas verŝajne la plej gravaj.
Aliaj aŭtomatajn spirkontrolajn refleksojn ankaŭ ekzistas. Subakvigo, precipe de la vizaĝo, en malvarma akvo, ekigas respondon nomitan la plonĝadreflekso. Tio unue havas la rezulton fermi la aervojojn kontraŭ la enfluo de akvo. La metabola indico bremsas rekte malsupren. Tio estas kunligita kun intensa vaskulkonstrikton de la arterioj al la membroj kaj abdomenaj intestoj. Tio rezervas la oksigenon kiu estas en sango kaj pulmoj komence de la plonĝo preskaŭ ekskluzive por la koro kaj la cerbo. La plonĝadreflekso estas ofte-uzita respondo en bestoj kiuj rutine devas plonĝi, kiel ekzemple pingvenoj, fokoj kaj balenoj. Ĝi estas ankaŭ pli efika en junegaj beboj kaj infanoj ol en plenkreskuloj.
Spira sano
La pulman aeroakceptan kapablecon grandigas la sistema sportado aŭ trejnado. Se trejnita sportisto kaj neniam trejninta homo kuras, ilia spirado montras signifan diferencon. Kiam la minuta spirnombro de la trejnito altiĝas al 30, tiu ĉe la netrejnita homo atingas 40 dum la sama muskollaboro. Se oni komparas la dum unu minuto elŝanĝitan aeron en la du pulmoj, oni konstatas, ke tiu kvanto preskaŭ kongruas, ĉ 24 l. La trejnita homo atingas 0,8 l spirvolumenon per konstanta profunda spirado, dume la alia homo nur 0,6 l per hastema spirado. La konstanta trejnado ebligas fortan spiradon, ĉar en la gasa interŝanĝo partoprenas pli grandnombraj aerveziketoj, do grandiĝas la pulma aerakcepta kapablo.
Senmova vivmaniero kaj fumado estas homaj vivkutimoj, kiuj ofte damaĝas la spirkapablon, krom aliaj malsanigaj efikoj. Fumado kaŭzas la pulmokanceron kaj la oftan hurutan malsanon de la bronkoj.
(17631) 1996 HV21
(17631) 1996 HV21 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la programo Near Earth Asteroid Tracking (NEAT) elde la stacio de Maui de la reto GEODSS de la United States Air Force sur la monto Haleakalā, en la havaja insulo Maui (Usono).
Stacio Fuwa-Ishiki
Stacio Fuwa-Ishiki (japane: 不破一色駅 [Fuŭa-Iŝiki-eki], angle: Fuwa-Ishiki Station) estas fervoja stacio en Haŝima, Gubernio Gifu, Japanio. La stacio servas 1 linion de Meitetsu: Linio Meitetsu-Takehana.
Oderberg
Oderberg estas urba komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Barnim de la federacia lando Brandenburgio. Ĝis la fino de 2008 la urbeto estis la administra centro de komunumaro nomata Oderberg, en kiu ankaŭ membris tri pliaj najbaraj neurbaj komunumoj - ekde tiam la kvar komunumoj apartenas al la pligrandigita komunumaro Britz-Chorin-Oderberg. Fine de la jaro la komunumo havis  loĝantojn.
Kartvela
Rilata al kartvela etno kaj ŝtato. La vorto devenas el la memnomo de sudkaŭkazia popolo, Kartveloj, internacie konata kiel Georgian, Georgien, Georgier, Gruzini, Gurĝi/Gorĝi, k.a. Kartveloj estas posteuloj de antikva popoloj Kolĥoj kaj Iberoj (kaŭkaziaj).
Mack Swain
Swain laboris en vodevilo antaŭ starti en muta kino en la Keystone Studios kun Mack Sennett. Ĉe Keystone, li formis teamon kun Chester Conklin por fari serion de komediaj filmoj. Kun Swain kiel "Ambrose" kaj Conklin kiel la grandlipharulo "Walrus" (rosmaro), ili ludis tiujn rolojn en kelkaj filmoj kiel The Battle of Ambrose and Walrus kaj Love, Speed and Thrills, ambaŭ de 1915.
Krom ĉe tiuj komedioj, la duopo aperis kune en variaj aliaj filmoj kaj ankaŭ aperis aparte kaj/aŭ kune en filmoj kun steluloj de Mabel Normand, Charles Chaplin, Roscoe Arbuckle kaj plej el la ceteraj aktoroj de Keystone.
Serĝento
Serĝento estas en armeo la soldata rangoŝtupo inter soldato kaj kaporalo aŭ subleŭtenanto, do suboficiro de plej malalta rango. La vorto originas en la latina serviens, "servanta", kiu fariĝis la franca termino Sergent. La termino estas uzata en pluraj anglalingvaj, slavlingvaj kaj latinidlingvaj landoj en la armeo aŭ en la polico.
Takashi Sakurai
Takashi Sakurai (桜井 孝司, n. ) estas japana futbalisto.
UMA
La vorto havas plurajn signifojn:
Takashi Sakurai
Li futbalis ĉe Yokohama Flügels, Gimnasia y Esgrima La Plata kaj Consadole Sapporo.
Luĥmanovskaja (stacio de Moskva metroo)
Luĥmanovskaja (Лухмановская) estas stacio de la Metroo de Moskvo sur Nekrasovskaja linio, ĝi situas inter la stacioj ' kaj ' oriente de Moskvo. Ĝi estis malfermita la.
HIO
La tri-litera kombinaĵo HIO havas plurajn signifojn, inter aliaj:
Corpa
Corpa estas municipo de la Madrida Regiono en Hispanio, situanta en la subkomarko Alcarria de Alcalá, (Komarko de Alcalá). Ĝi havas 540 loĝantojn laŭ kalkuloj de 2008) kaj etendiĝas sur 25,91 km². Corpa troviĝas je 14 km de Alcalá de Henares.
Ĉirkaŭata de ebenaĵoj kun olivarboj kaj cerealoj, la vilaĝo famas pro la naturaj akvofontoj, kies akvo estis enboteligita kaj sendita al Flandrujo. Oni diras ke pluraj reĝoj uzis tiun akvon por persona uzo.
Neceseja broso
Neceseja broso estas broso por purigi la pelvon de necesejo. Ĝi estas inventita de William C. Schopp. Patenton ĝi akiris en 1933 por la The Addis Brush Company.
Arnicourt
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Ardennes (prononco []), en la regiono Grand Est (prononco [], (france, en Esperanto Granda Oriento) kaj en la antaŭa regiono Ĉampanjo-Ardenoj. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Rethel (prononco [], ) kaj al la kantono .
Alap
Alap estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Fejér, en Distrikto Sárbogárd. La loknomo signifas hungare: bazo.
Historio
Ŝajnas, peĉenegoj fondis la vilaĝon. En la 15-a jarcento uzino pri salpetro funkciis. Dum la turka erao la vilaĝo senhomiĝis. Post 1688 hungaroj refondis la komunumon. Komence estis Alsóalap (Malsupra Alap) kaj Felsőalap (Supra Alap), kiuj unuiĝis. La loĝantaro okupiĝas precipe pri vinkulturo kaj ĉevalobredado.
Famuloj
En la iama Alsóalap naskiĝis aktoro Nándor Alapi.
El Greco
El Greco, esperante "La Greko" (naskiĝis en 1541 – mortis la 7-an de aprilo 1614), estis pentristo, skulptisto kaj arkitekto de la hispana fina Renesanco kiu disvolvis tre personecan stilon en siaj maturaj verkoj. Li kutime subskribis siajn pentraĵojn per la grekaj literoj de sia kompleta nomo Doménicos Theotokópoulos nome Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, ofte aldonante la vorton Κρής (Kres, "Kreta"), tiel demonstrinte kaj rememorinte sian grekan devenon. Tamen aktuale li estas konata universale per stranga nomo El Greco, kie lia itala kromnnomo Il Greco transformiĝis al el Greco, ŝanĝante nur la italan artikolon Il al la hispana El, kombinante tiele hispanan kun itala vorto, anstataŭ Il Greco aŭ El Griego.
El Greco estis naskita en Kreto, kio estis tiam parto de la Venecia respubliko, kaj la centro de post-bizanca arto. Li trejniĝis kaj iĝis majstro ene de tiu tradicio antaŭ vojaĝado en la aĝo de 26 al Venecio, kion ankaŭ aliaj grekaj artistoj faris. En 1570 li moviĝis al Romo, kie li malfermis atelieron kaj efektivigis serion de verkoj. Dum sia restado en Italio, El Greco riĉigis sian stilon per elementoj de Manierismo kaj de la Venecia Renesanco. En 1577, li moviĝis al Toledo, kie li vivis kaj verkolaboris ĝis sia morto. En Toledo, El Greco ricevis plurajn gravajn mendojn kaj produktis siajn plej konatajn pentraĵojn.
La drama kaj ekspresionisma stilo de El Greco estis renkontita kun konfuzo fare de liaj samtempuloj sed trovis aprezon en la 20-a jarcento. El Greco estas rigardita kiel antaŭulo de kaj Ekspresionismo kaj Kubismo, dum lia personeco kaj verkoj estis fonto de inspiro por poetoj kaj verkistoj kiel ekzemple Rainer Maria Rilke kaj Nikos Kazantzakis. El Greco estis karakterizita fare de modernaj akademiuloj kiel artisto kaj individuo tiom aparta ke li apartenas al neniu konvencia skolo. Li estas plej konata por tordite longformaj figuroj, kun propra lumo, en nedifinitaj etosoj kaj ofte mirinda aŭ fantasmagoria pigmentaĵo foje ege kontrasta laŭ koloroj, kunigante bizancajn tradiciojn kun tiuj de okcidenta pentrarto.
Komenco kaj familio
El Greco naskiĝis en Kandio, Kreto, kiu tiutempe apartenis al la Respubliko de Venecio. Li descendis el riĉa urba familio, kiu estis probable forpelita el Ĥanio al Kandio post insurekcio kontraŭ la Venecianoj inter 1526 kaj 1528. Fakte en tiu epoko la hegemoniaj katolikaj venecianoj (ĉ. 10 % el la populacio) devis fronti la malamikecon de la lokaj kretanoj ĉefe ortodoksanoj. La patro de El Greco, Geórgios Theotokópoulos (m. 1556), estis komercisto kaj impostisto je la servo kompreneble de la venecianoj. Nenio estas konata ĉirkaŭ lia patrino aŭ lia unua edzino, ankaŭ greka. La pli maljuna frato de El Greco, Manoússos Theotokópoulos (1531 - 13 decembro 1604), estis riĉa komercisto kiu havis problemojn en Venecio kaj finfine pasigis la lastajn jarojn de sia vivo (1603-1604) en Toledo hejme de El Greco.
Dum sia estado en Kreto li jam disvolvis komencan edukan periodon laŭ la hegemoniaj konceptoj en la Bizanca arto, nome ikonoj, oraj fonoj kaj tekniko de elova tempero, hieratismo de figuroj kaj konvenciaj pejzaĝoj. Aldone al pentrarto, li verŝajne studis la klasikaĵojn de antikva Grekio, kaj eble ankaŭ la latinajn klasikaĵojn; li forlasis postmorte "laboraktivan bibliotekon" de 130 libroj, inkluzive de la Biblio en greka kaj prinotita verko de Vasari. Kandio estis centro por arta agado kie orientaj kaj okcidentaj kulturoj kunekzistis harmonie, kie proksimume du cent pentristoj estis aktivaj dum la 16-a jarcento, kaj organizis pentristan gildon, bazitan sur la itala modelo. En 1563, en la aĝo de dudek du, El Greco estis priskribita en dokumento kiel "majstro" ("majstro Domenigo"), signifante ke li jam estis mastro de la gildo kaj supozeble funkciigante sian propran atelieron. Tri jarojn poste, en junio 1566, kiel atestanto al kontrakto, li subskribis sian nomon kiel μαΐστρος μένεγος Θεοτοκόπουλος-σγουράφος ("majstro Ménegos Theotokópoulos, pentristo").
Italio
Je la aĝo 26, li vojaĝis al Venecio (kies kolonio estis Kreto el 1211) por studadi, samkiel multaj junaj grekoj de tiu periodo. Kvankam la preciza jaro ne estas klara, la plej multaj akademiuloj konsentas ke El Greco iris al Venecio ĉirkaŭ 1567. Scio pri la jaroj de El Greco en Italio estas limigita. Li vivis en Venecio ĝis 1570 kaj, laŭ letero skribita fare de lia multe pli maljuna amiko, la plej granda miniaturpentristo de la epoko, Giulio Clovio, estis "disĉiplo" de Tiziano, kiu estis en siaj okdekaj jaroj sed daŭre vivkapabla. Tio povas signifi ke li laboris en la granda studio de Tiziano, aŭ ne. Ĉiukaze la malmulta venecia verkaro de La Greko montras baraktojn adaptiĝi al la okcidenta uzado de la spaco kaj de la perspektivo, tute malproksime de la postbizanca arto de ikonoj. Kaj fakte li ne faris kiel aliaj grekaj pentristoj, kiuj klopodis miksi la bizancan tradicion kun la italaj teknikoj, tiele li konsideris sin plej ofte kiel membro de ia venecia skolo. La posta fama pentristo ankoraŭ estis komencanto laŭ la katolikaj okcidentaj artaj konsideroj. Clovio karakterizis La Grekon kiel "malofta talento en pentraĵo". Tiam certe li konis la verkojn de Tiziano kaj Tintoretto kaj apenaŭ kontaktis kun la forta greka kolonio de Venecio. Same lia arto translokiĝis el tempero al oleo.
En 1570 li transloĝiĝis al Romo, kie li kreis atelieron kaj pentris serion da verkoj markitaj de venecia influo. Dum sia restado en Italio, El Greco pliriĉigis sian stilon per elementoj rilate al manierismo aŭ al la Venecia Renesanco. Estas nekonate kiom longe li restis en Romo, kvankam li eble revenis al Venecio (ĉ. 1575-1576) antaŭ ol li foriris al Hispanio. En Romo, laŭ rekomendo de Giulio Clovio, El Greco estis ricevita kiel gasto ĉe la Palaco Farnese, kie kardinalo Alessandro Farnese faris centron de la arta kaj intelekta kulturo de la grandurbo. Tien li venis en kontakto kun la intelekta elito de la grandurbo, inkluzive de la romia akademiulo Fulvio Orsini, kies kolekto poste inkludos sep pentraĵojn de la artisto (Vido de Monto Sinajo kaj portreto de Clovio estas inter ili).
Antaŭ la tempo El Greco alvenis en Romo, Mikelanĝelo kaj Rafaelo estis mortintaj, sed ilia ekzemplo daŭre estis plej grava, kaj iom superforta por junaj pentristoj. El Greco estis kialigita meti propran markon en Romo defendi siajn proprajn artajn opiniojn, ideojn kaj stilon, same kiel montriĝis kiel kverelema, netolerema kaj malhumila persono. Li trafis Correggion kaj Parmigianinon por speciala laŭdo, sed li ne hezitis malakcepti La lastan juĝon de Mikelanĝelo en la Siksta Kapelo kaj li proponis al papo Pio la 5-a por superpentri la tutan laboron laŭ la nova kaj pli strikta katolika pensado fare de si mem kompreneble. Kiam li poste estis demandita pri kio li opinias pri Mikelanĝelo, El Greco respondis ke "li estis bona viro, sed li ne scias kiel pentri". Kaj tiel oni estas alfrontitaj per paradokso: El Greco laŭdire reagis plej akre aŭ eĉ kondamnis Mikelanĝelo-n, sed li trovis maleltenebla sian influon. La influo de Mikelanĝelo povas esti vidata en pli postaj verkoj de El Greco kiel ekzemple la Alegorio de la Sankta Ligo. Pentrante portretojn de Mikelanĝelo, Tiziano, Clovio kaj, supozeble, Rafaelo en unu el siaj verkoj nome La Purigo de la Templo, El Greco ne nur esprimis sian dankemon sed ankaŭ avancis la aserton konkuri kun tiuj majstroj, ĉar ŝajne ankaŭ li mem aperas en la pentraĵo iom kiel juĝisto. Kiel siaj propraj komentaĵoj indikas, El Greco rigardis Tiziano'n, Mikelanĝelo'n kaj Rafaelo'n kiel kopiindajn modelojn. En siaj 17ajarcentaj Kronikoj, Giulio Mancini inkludis El Grekon inter la pentristoj kiuj iniciatis, laŭ diversaj manieroj, retaksadon de la instruaro de Mikelanĝelo.
Pro siaj netradiciaj artaj kredoj (kiel ekzemple sia malakcepto de la tekniko) kaj personeco de Mikelanĝelo, El Greco baldaŭ akiris malamikojn en Romo. Arkitekto kaj verkisto Pirro Ligorio nomis lin "malsaĝa fremdulo", kaj lastatempe malkovrita arkiva materialo rivelas bataleton kun Farnese, kiu devigis la junan artiston forlasi sian palacon. La 6an de julio 1572, El Greco oficiale plendis pri tiu okazaĵo. Kelkajn monatojn poste, la 18an de septembro 1572, El Greco pagis siajn ŝuldmonojn al la Gildo de sankta Luko en Romo kiel miniaturisto. Ĉe la fino de tiu jaro, El Greco malfermis sian propran atelieron kaj dungis kiel helpantoj la pentristojn Lattanzio Bonastri de Lucignano kaj Francisco Preboste. En tiu epoko li dediĉis sin pli al privataj mendoj ol al instituciaj. Tiam li jam estis lerninta sufiĉe pri spacokompono, perspektivo, anatomio, uzado de la lumo ktp. Progresis ankaŭ per la regado de la arto de la portretoj, kiaj tiuj de Clovio, Porta kaj Anastagi.
Se en Venecio li lernis el Tiziano kaj Tintoretto, en Romo li eniris en kontakto kun aliaj fakoj kaj sciaroj, dum li alproksimigis sian arton al ia naturismo, nome figuroj pli proksimaj al spektanto, kaj konstruitaj per formo kaj koloro. El tiaj romaj etosoj la kreta pentristo ekasimilis la filozofion de Aristotelo kaj la tendencojn de la Kontraŭreformacio kaj de italoj kaj de hispanoj. Ĉiukaze oni ne bone komprenas kial li forlasis Romon por klopodi la hispanan aventuron. Certe influis la malamikecon de la ŝatantoj de Mikelanĝelo, kiuj defendis la formojn de la figuroj kontruax la sekvantoj de Tiziano, kiu defendis la hegemonion de la koloro, kion ankaŭ El Greco subtenis.
Al Toledo
Li alvenis en Toledo preter julio 1577, kaj subskribis kontraktojn por grupo de pentraĵoj kiuj devis ornami la eklezion de la Monaĥejo de Sankta Dominiko la Malnova en Toledo kaj por la fama El Expolio. Antaŭ septembro 1579 li kompletigis naŭ pentraĵojn por Sankta Dominiko, inkluzive de La Triunuo kaj La Ĉieliro de la Virgulino. Tiuj verkoj establus la reputacion de la pentristo en Toledo. La mendo por la monaĥejo de Sankta Dominiko fakte temis ne nur pri la pentraĵoj sed pri tuta koncepto de totala retablo, kiu estis arkitekture dezajnita kontraŭ la iama sistem de malgrandaj figuroj aŭ scenoj, por kio la retablo estis nur marko: nun estos vera konstruaĵo. Krome ankaŭ la grandeco de la pentraĵoj surprizos la "publikon". La scenoj temis pri resurekto, kaj ĉefe la du centraj: ĉieliro de la virgulino kaj Triunuo, kie la figuro de mortanta Kristo montras dinamisman komponon kaj anatomian liberecon ene de realismo, proksimecon realan al la spektanto spite konitecon de la momento (vidu sube ĉe Postmorta kritika reputacio). Ankaŭ la kontraŭnatura uzado de malvarmaj koloroj kiaj skalo de flava, oranĝeca, kaj ruĝa dekstren, markas la transmondan realon de la sceno. Jam de tiam la kreta pentristo diferencigas klare la abstraktan mondon ĉielan disde la surtera.
Por El Expolio (forvestigo) (vidu sube ĉe Tekniko kaj stilo) la pentristo ludas per koloro fokuse al la centra krista figuro kiel enorma tuttruĝa makulo. La kompono de la restantaj figuroj estas naturisma kaj ege kontrastas kun la krista figuro eĉ pro nuntempaj vestoj anstataŭ bibliepokaj. La malkonvena situo de la virgulino (sube, maldekstre) estis tialo de konflikto kun la katedralaj dungintoj, kiuj klopodis malpli pagi pro tia malkonvenaĵo. La Greko frontis jam konfliktojn kun siaj dungantoj aŭ pagantoj. Aliaj liberecoj tiuepokaj estus ŝajne la nudeco de Sankta Sebastiano de Palencio, aŭ la preskaŭ apero de mamo ĉe Pentofara Magdalena, nun en Budapeŝto.
Krome por tiu komenca epoko li kombinis malaltajn prezojn (por konkurenci kaj deflankigi rivalojn) kun ardaj postuloj pri la atingoj de sia pentrarto. Li tiam jam ne estis komencanto, estis 35 jaraĝa kaj en la mezo de sia vivo: restis al li simila tempodaŭro. Strange li devis barakti ne nur inter la nova urba kaj gravula medio, sed ankaŭ kun nova lingvo, post esti uzanta iam almenaŭ kaj la grekan kaj la italan. Lia personeco sendube havigis al li la unuajn malmikecojn ĉar li dekomence malakceptis taksadojn kaj ĵugojn pri liaj verkoj. Li venis el Romo kiel intelektulo kaj granda artisto, sed la toleda medio ne vidis lin kiel bonvenigita filo. Detalo kiu helpis lian restadon en Toledo estis lia rilato al ununura virino konata, nome Jerónima de las Cuevas, ebla modelino kaj patrino de lia filo Jorge Manuel, kiu poste aperos en fama pentraĵo "La entombigo de la grafo Orgaz" kaj iĝos pentristo ankaŭ li mem.
Tamen la onidiroj pri reĝaj mendoj famigis tiom la pentristo, ke alvenis mendoj por portretoj. Kaj plejverŝajne tiuepokaj estas la portretoj de skulptisto Pompeo Leoni, Leiva, Sankta Ludoviko Gonzaga kaj ĉefe "La kavaliro de la mano surbruste" (vidu supren). Tamen la kretano komprenis, ke tiu dediĉo estos konvena, nur se disvolviĝas ĉe la kortego, kio ŝajne jam ne eblos por li. En Toledo li devos dediĉi sin al religiaj mendoj fare ĉefe de ekleziaj malgrandaj instancoj: preĝejoj, monaĥejoj kaj nur malmulte el privatuloj.
Maturaj verkoj
Tiele li restis en Toledo, kie necesis kulture ankoraŭ rivali kontraŭ la nova kortego madrida kaj pluhavi la iom perditan prestiĝon. Mendoj venis al li en tiu kunteksto. Tuj poste venis al li la mendo por La entombigo de la grafo Orgaz, kio estos pentrita inter 1586 kaj 1599 kaj ĉefe famigis lin, spite ekonomiajn konfliktojn. Tiu mendo el malgranda toleda paroĥo nome Sankta Tomeo bildigas neoficialan miraklon laŭlegende okazinta en 1323 kiam post la morto de senjoro de Orgaz venis Sankta Aŭgusteno kaj Sankta Stefano por la funebro. La pentraĵo montras nuntempajn rolulojn, kiaj certe nur la arkitekto Alonso de Covarrubias, en situacio de antaŭ du jarcentoj kaj duono. La naturismo de la kompono videblas en la lumo de la torĉoj, la kvalito kaj de vestaĵoj kaj de armaĵo, la kadavreco de la vizaĝo de la mortinto ktp. El tiu naturismo oni saltas krute al abstrakteco de la anĝelo kiu transdonas ĉielen la animon de la mortinta senjoro.
Ĉar lia pentrarto estis tiom personeca, ne kreis skolon, for de sia propra ateliero kaj kvazaŭ skoleto kun proksimuloj kiel lia propra filo. Malhavante la favoron de la reĝo, El Greco devis resti en Toledo, kie li estis ricevita en 1577 kiel granda pentristo. Laŭ Hortensio Felikso Paravicino, 17-a jarcenta hispana predikisto kaj poeto, "Kreto donis al li vivon kaj la metion de pentristo, Toledo pli bonan patrujon, kie tra Morto li komencis atingi eternan vivon." En 1585, li ŝajne estis dunginta asistan, italan pentriston Francisco Preboste, kaj esti establinta atelieron kapablan je produktado de altarmarkoj (retabloj) kaj statuoj same kiel pentraĵoj. La 12an de marto 1586 li akiris la komisionon por La entombigo de la grafo Orgaz, nun sia plej konata laboro. La jardeko 1597 ĝis 1607 estis periodo de intensa agado por El Greco. Dum tiuj jaroj li ricevis plurajn gravajn mendojn, kaj lia ateliero kreis bildajn kaj skulptajn ensemblojn por gamo da religiaj institucioj. Inter liaj plej gravaj komisionoj de tiu periodo estis tri altaroj por la Kapelo de Sankta Jozefo en Toledo (1597-1599); tri pentraĵoj (1596-1600) por la Kolegio de Doña María de Aragono, aŭgustena monaĥejo en Madrido, kaj la sakrario, kvar lateralaj altaroj, kaj la pentraĵo Sankta Ildefonso por la Kapelo de la Hospitalo de la Karitato de Illescas (1603-1605). La protokolo de la komisiono de La Virgulino de la Senmakula Koncipiĝo (1607-1613), kiu estis farita de la municipo, priskribas El Grecon kiel "unu el la plej grandaj viroj same en tiu regno kaj ekster ĝi".
La pentraĵo Vido de Toledo (vidu sube Proponitaj bizancaj afinaĵoj) inaŭguras per escepta artaĵo la subĝenron de pejzaĝoj en la hispana pentrarto. Krome ke estas ne nur pejzaĝo, sed ankaŭ surpriza mikroskopa sceneto de bapto (aŭ bano) ĉe la rivero, plej surpriza konsiderinte la grandon de la pentraĵo, nome 47.75 × 42.75 cm. El tiu epoko povas datiĝi aliaj esceptaj pentraĵoj, kiaj portretoj de kardinalo Fernando Niño de Guevara, lia filo, lia amiko Covarrubias kaj ties frato episkopo ktp.
Inter 1607 kaj 1608 El Greco estis implikita en longedaŭra laŭleĝa disputo kun la aŭtoritatoj de la Hospitalo de la Karitato ĉe Illescas (kiam li estis pli ol 70jaraĝa) koncerne pagon por sia laboro, kiu inkludis pentraĵon, skulptaĵon kaj arkitekturon: unu el la tialoj de la konflikto estis enmeto de modernaĵoj kaj portretojn de samtempuloj en pentraĵo pri dipatrino; tio kaj aliaj laŭleĝaj disputoj kontribuis al la ekonomiaj malfacilaĵoj kiujn li travivis direkte al la fino de lia vivo. En 1608, li ricevis sian lastan gravan mendon: por la Hospitalo de Sankta Johano la Baptisto en Toledo.
Jam de la unua jardeko de la 17a jarcento estas "kuraĝaj" pentraĵoj pri "Sankta Sebastiano" (Muzeo Prado) kaj "Pentofara Sankta Hieronimo" (Vaŝingtono), pro ties nudeco kiu proksimiĝas al kurioza traktato de Laokoonto kun mitologia prezento kaj fono de Toledo (facilare konebla Pordego Bisagra) anstataŭ Trojo. Tiuepokaj estas portretoj de la kardinalo Niño de Guevara, Paravicino, anonima triunuano, Ceballos ktp. Aliaj pli komponaj pentraĵoj tiuepokaj estis grandparte kolektiva verko de la ateliero. en Mapo de Toledo li montris ankoraŭ tre personan rigardon al artokoncepto. Li estis ankoraŭ konsiderita kiel strangulo kaj fakte unu el lastaj mendoj, nome Sankta Johano la Baptisto el monaĥinoj de Koncipiĝa Franciskino de Toledo, precizigis, ke la bildo devis imiti simialn bildon de Sankta Dominiko la Malnova sed "kongrua al tio kio oni pentras en Hispanio".
En la epoko de Toledo, El Greco montriĝis kiel persono de nefacila rilateblo, konsiderante sin nekomprenita "geniulo" kiu en la profesia etoso rivaliĝis akre kaj en la dungorilatoj ofte turnis sin al juraj procesoj kaj akuzoj pri pagoj kaj valortaksadoj. Pri la intelekta medio, en kiu realiĝis mendoj, kritikoj kaj juĝoj pri artaĵoj li aperis kiel "strangulo" kiu prifajfis teologiajn detalojn kaj ĉefe pri artaj praktikoj kiaj perspektivo, anatomiaj proporcioj kaj kolornuancoj.
El Greco faris el Toledo sian hejmon. Pluvivaj kontraktoj mencias lin kiel la luanton de 1585 pluen el komplekso konsistanta el tri loĝejoj kaj dudek kvar ĉambroj kiuj apartenis al la Markizo de Villena. Ĝi estis en tiuj loĝejoj, kiuj ankaŭ funkciis kiel lia ateliero, kie li faris la reston de sia vivo, pentradon kaj studadon. Li vivis en konsiderinda stilo, foje dungante muzikistojn por ludi dum li manĝadis. Ne estas konfirmite ĉu li kunvivis kun sia hispana kunulino, Jerónima de Las Cuevas, kun kiu li verŝajne neniam geedziĝis. Ŝi estis la patrino de sia nura filo, Jorge Manuel, naskita en 1578, kiu ankaŭ iĝis pentristo, helpis sian patron, kaj daŭre ripetis siajn kunmetaĵojn ĉar multajn jarojn poste li heredis la studion. Fakte la greka pentristo ne volis ripeti geedzecon post unua malsukcesa junaĝa geedziĝo. En 1604, Jorge Manuel kaj Alfonsa de los Morales naskis la nepon de El Greco, nome Gabrielo, kiu estis baptita fare de Gregorio Angulo, guberniestro de Toledo kaj persona amiko de la artisto.
Dum la kurso de la realigo de komisiono por la Hospitalo Tavera, El Greco malsaniĝis grave, kaj monaton poste, la 7an de aprilo 1614, li mortiĝis, je aĝo de 73 jaroj. Kelkajn tagojn pli frue, la 31an de marto, li estis decidinta ke lia filo devus havi la potencon plenumi lian testamenton. Du grekoj, amikoj de la pentristo, atestis tiun lastan testamenton (fakte El Greco neniam perdis kontakton kun siaj grekaj originoj). Li estis entombigita en la Monaĥejo de Sankta Dominiko la Malnova.
La Greko kaj Kontraŭreformacio
La mecenatoj de La Greko estis majoritate kleraj ekleziuloj kaj gravuloj rilatitaj kun la oficiala kerno de la hispana katolikismo, nome la Arkdiocezo de Toledo. La kariero de La Greko koincidis kun la mejloŝtona momento de la katolika plifirmigo kontraŭ protestantismo, pro kio la menditaj pentraĵoj sekvis la artaj regularoj de la Kontraŭreformacio. La Koncilio de Trento, finita en 1563, estis plifortiginta la fidartikolojn. La episkopoj estis responsuloj por kontroli la ĝustan plenumadon de la katolika ortodoksismo, kaj la sinsekvaj arkiepiskopoj de Toledo devigis obeon al la konciliaj reformoj tra la Arkidioceza Konsilantaro. Tiu institucio, kun kiu La Greko estis tute rilata, devis aprobi ĉiujn artajn projektojn de la diocezo kiu devis fidele kongruegi kun la katolika teologio.
La Greko estis je la servo de la tezoj de la Kontraŭreformacio, kiel montras lia temara repertuaro: granda parto de lia verkaro estas dediĉita al la reprezentado de sanktuloj, kies rolo de perantoj de la homo antaŭ Kristo estis defendita de la Eklezio. Elstaris la valoro de la konfeso, kion la protestantoj pridiskutis, kun multaj reprezentoj de sanktaj pentofaruloj kaj ankaŭ de Maria Magdalena. Alia grava parto de lia verkaro elstarigas la Virgulino Maria, kies dia (senkopulacia) patrineco estis neita de la protestantoj kaj defendita ĉefe en Hispanio. Bildoj estis unu el multaj doktrinaj detaloj kiuj eliris el la Koncilio plifortigitaj kontraŭ la atako de protestantoj, sed ankaŭ precize determinitaj pri la enhavo kaj tiele havis problemojn la Siksta Kapelo de Mikelanĝelo, la Lasta Vespermanĝo de Veronese aŭ la liveraĵoj de El Greco por El Escorial.
Tiu koncepto de la pentristo kiel entuziasma kontraŭreformacianto kontraŭdiras romantismajn psikologiecajn klarigojn de la verkaro de El Greco kiel produkto de singulara personeco. Tiele, dum jam oni konsideras la figuron de Tereza el Avilo kiel heterodoksa, tiu de La Greko perfekte enkadriĝas ene de la superstrukturaj intencoj de la katolika ŝtato. Fakte li ĉiam rilatiĝis al altaj ekleziuloj. Jam en Romo nia pentristo loĝis en la palaco de la kardinalo Aleksandro Farnesio, rilata al jezuitoj. En Toledo la arkiepiskopo estis en 1577 la kardinalo Gaspar de Quiroga, el 1595 GArcía de Loaisa Girón estis nune guberniestro, poste el 1598 arkiepiskopo. Ĉiuj estis figuroj bone enpostenigitaj en la plej altaj tavoloj de la eklezia hierarkio, finita jam la trista epizodo de la iama arkiepiskopo Bartolomé Carranza de Miranda, procesita de la Inkvizicio.
La ateliera laboro
Krom la pentraĵoj fare de lia propra mano, estas grava nombro de verkoj produktitaj en lia ateliero fare de helpantoj kiuj, sub lia direktoreco, sekvis liajn skizojn. Oni ĉirkaŭkalkulas je tricent tiajn atelierajn pentraĵojn, kiuj ankoraŭ ĉe kelkaj studoj estas akceptitaj kiel aŭtentaj verkoj. Tiuj estas produktitaj el samaj materialoj, per samaj teknikoj kaj sekvante liajn modelojn; en ili intervenis la greka pentristo nur parte, sed plej parton de la laboro faris reale liaj helpantoj. Logike, tiu produktado ne havas la saman kvaliton ol liaj propraj verkoj.
La pentristo organizis sian produktadon je diferencaj niveloj: la grandajn mendojn realigis li mem totale, dum liaj helpantoj pnetris pliajn malgravajn pentraĵojn, kun simbolaro plej populara. La organizado de la produktado tiele konsideris verkojn tute proprajn de la majstro, aliajn kun lia parta interveno kaj lastan grupon fare totale de liaj helpantoj, kio permesis la laboron laŭ variaj prezoj, ĉar la tiama merkato ne ĉiam povis pagi la altajn prezojn fare de la majstro.
Kelkaj ripetitaj temoj interesis speciale kaj tiuj estis pentritaj laŭ nombraj versioj: Sankta Francisko ekstaza aŭ stigmata, Magdalena, Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo, la Sankta Vizaĝo aŭ la Krucumado. En Toledo estis dektri konventoj de franciskanoj, eble pro tio unu el plej menditaj temoj estas Sankta Francisko. El la ateliero de La Greko eliris ĉirkaŭ cento da tiaj pentraĵoj, el kiuj 25 rekonate propraj, dum la resto estas verkoj el kunlaboro en la ateliero aŭ kopioj. Tiuj bildoj, dramecaj kaj facilaj, ege similaj, kun nur malgrandaj variaĵoj ĉe la okuloj aŭ ĉe la manoj, ege sukcesis. Ankaŭ la temo de la Pentofara Magdalena, sombolo de la pekokonfeso kaj graveco de la pentado por la Kontraŭreformacio, estis tre petita. La pentristo disvolvis almenaŭ kvin tipojn diferencajn de tiu sama temo, la unuaj surbaze de modeloj tizianecaj kaj la lastaj tute personecaj.
Sojmi
Sojmi ukraine Сойми, hungare Vizköz estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto Miĵgirja.
El Greco
La ateliera laboro
Ekde 1585, La Greko dungis la italan helpanton Francisko Preboste, kiu laboris kun li ekde la roma periodo. El 1600, la ateliero okupis 24 ĉambrojn, unu ĝardenon kaj unu korton. Komence de la 17a jarcento ekgravis en la ateliero la laboron de lia filo kaj nova helpanto Jorge Manuel Teotokopuli, kiu tiam estis 20jaraĝa. Laboris en la ateliero ankaŭ lia disĉiplo Luis Tristán, krom aliaj kunlaborantoj.
Sojmi
Situo
Sojmi situas en montaro en kunfluejo de 2 rojoj.
Historio
La unua mencio pri la vilaĝo okazis en 1410. En 1910 vivis en Vízköz 547 loĝantoj, (459 rutenoj, 87 germanoj). Ĝis Traktato de Trianon ĝi apartenis al Hungara reĝlando, al Máramaros, al distrikto de Ökörmező, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon Karpata Ukrainio. Poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Sojmi. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.
El Greco
La ateliera laboro
Francisco Pacheco, pentristo kaj bofrato de Diego Velázquez, priskribis la atelieron kiun li vizitis en 1611: citis grandan ŝrankon, plena je argilaj modeloj faritaj de La Greko uzitaj por la taskoj. Surprizis al li vidon de multaj stokitaj kopioj de oleaj pentraĵoj, malgrandformataj, el ĉio farita de la pentristo dum sia tuta vivo.
Unu el la produktoj plej karakteraj de la ateliero de la lasta epoko estas la cikloj de la Apostoloj, reprezentitaj mezbuste kun ties korespondaj simboloj. Foje oni reprezentis ilin laŭpare. Temas pri asketaj figuroj, de mallarĝaj kaj longecaj konturojm kiuj memorigas pri grekaj ikonoj.
Tekniko kaj stilo
La patosan kaj tre ekspresionistan stilon de El Greco liaj samtempuloj rigardis tute mirkonsternite, sed ĝi finfine ĝuis sukceson dum la 20-a jarcento. El Greco estas rigardita kiel pioniro kaj de ekspresionismo, kaj de kubismo, dum liaj verkoj kaj personeco inspiris poetojn kaj verkistojn kiel Rainer Maria Rilke aŭ Nikos Kazantzakis. Laŭ modernaj kritikistoj, El Greco estas artisto tiel individua, ke li apartenas al neniu arta movado.
La supereco de fantazio kaj intuicio super la subjektiva kvalito de kreado estis ĉefprincipo de la stilo de El Greco. El Greco forĵetis klasikistajn kriteriojn kiel ekzemple perspektivo, mezurado kaj proporcio. Li kredis ke gracio estas la supera serĉado de arto, sed pentristo realigas gracion nur se li sukcesas solvi la plej kompleksajn problemojn per evidenta facileco.