cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Geoffrey Chaucer
Geoffrey CHAUCER (naskiĝis ĉ. 1342/1343 en Londono, mortis la 25-an de oktobro 1400 samloke) estis angla poeto kaj verkisto.
Montlieu-la-Garde
Geografio
Montlieu-la-Garde situas en la sudo de Charente-Maritime, en la historia provinco Saintonge, nordoriente de Bordeaux.
Tagamanent
estas municipo en la eŭropa ŝtato Hispanio. Ĝi situas en la provinco Barcelono, en la aŭtonoma regiono Katalunio, kaj apartenas al la komarko Orienta Vallès. Laŭ la stato de en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Loos-en-Gohelle (stacidomo)
Loos-en-Gohelle estas franca stacidomo sur linio - -Locale, situanta en , apud Loos-en-Gohelle, en departemento Pas-de-Calais, regiono Hauts-de-France.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Hauts-de-France.
Cirkla ekonomio
Cirkla ekonomio estas ekonomia sistemo celanta forigi ruboproduktadon kaj la daŭran uzadon de naturaj rimedoj. Cirklaj sistemoj uzas reuzadon, kunhavadon, riparadon, renovigadon, refabrikadon kaj recikligadon por krei buklan sistemon, minimumigante la uzadon de rimedaj enigaĵoj kaj la kreadon de ruboj, poluo kaj karbonemisioj. La cirkla ekonomio celas konservi produktaĵojn, ekipaĵojn kaj infrastrukturojn pli longe, tiel plibonigante la produktopovon de ĉi-tiuj rimedoj. Rubaĵoj kaj energio devas fariĝi enigaĵo por aliaj procezoj: aŭ ingrediento aŭ reakirita rimedo por alia industria procezo aŭ kiel regeneraj rimedoj por naturo (ekzemple komposto). Ĉi-tiu regenera metodaro kontrastas al la tradicia linia ekonomio, kiu havas "preni, fabriki, disponi, forĵeti"-stilan produktad-modelon.
Geoffrey Chaucer
Krom la ĉefa poeto de la meza angla lingvo (1100-1450) li ankaŭ estis filozofo kaj diplomato. Li estis la unua kiu estis entombigita ĉe la Poetangulo de la Abatejo Westminster.
Per lia majstra verko The Canterbury Tales ("La rakontoj de Canterbury") evidentas ke li estis influita de Boccaccio kaj laŭvice influis Ŝekspiron.
Li famiĝis ankaŭ kiel alkemiisto kaj astronomo kaj komponis traktaton pri astrolabo dediĉita al sia filo dekjaraĝa nome Lewis. Inter liaj verkoj elstaras La libro de la dukino (The Book of the Duchess), La Famodomo (House of Fame), la La legendo de la bonaj virinoj (The Legend of Good Women) kaj Troilo kaj Kresido (Troilus and Criseyde), sed Chaucer estas konata ĉefe pro "La rakontoj de Canterbury" (The Canterbury Tales). Chaucer ludis gravan rolon en la legitimado de la meza angla en epoko kiam la literaturaj lingvoj hegemoniaj en Anglio estis ankoraŭ kaj la franca kaj la latina.
Biografio
Oni ne certas pri lia naskojaro, sed oni supozas, ke tio okazis ĉirkaŭ 1340. Lia patro - John Chaucer - kaj lia avo estis vinkomercistoj en Londono, sed la patro servis ankaŭ la reĝon kaj partoprenis en armea ekspedicio de Eduardo la 3-a al Antverpeno. La familia nomo derivas el la franca vorto chausseur, kiu signifas "ŝuisto". En 1324 la patro de Geoffrey, John, estis rabita de onklino kiu havis esperon edzigi lin al sia filino kiel klopodo pluteni posedaĵon en Ipswich. Sekve tiu onklino estis enkarcerigita kaj la monpuno de 250 pundoj sugestas, ke la familio estis iome riĉa, ĉu burĝa aŭ elita. John Chaucer edziĝis al Agnes Copton, kiu en 1349 heredis posedaĵojn kiuj inkludis 24 vendejojn en Londono flanke de sia onklo, Hamo de Copton, kiu estis monerstampisto en la Turo de Londono.
Dum la registroj pri la vivoj de poetoj samtempaj al Chaucer kiaj William Langland aŭ la Poeto de Gawain estas praktike neekzistantaj, la oficiala vivo de Chaucer, ĉar li estis publika funkciulo, troviĝas tre bone dokumentita per ĉirkaŭ 500 artikoloj verkitaj kiuj atestas lian karieron. La unua de la "Registroj de la vivo de Chaucer" aperis jam en 1357, en la familiaj kalkuloj de Isabel de Burgh, grafino de Ulster, kiam li iĝis paĝio de tiu nobelulino danke al la rilatoj de lia patro. Tiuepoke li laboris ankaŭ kiel kortegano, diplomato kaj publika funkciulo kaj ankaŭ por la reĝo kolektante kaj inventariante reciklotan rubon.
Poste en 1359 dum la unuaj fazoj de la Centjara milito, Eduardo la 3-a de Anglio invadis Francion kaj Chaucer veturis kun la edzo de Isabel, nome Leonel de Antverpeno formante parton de la angla armeo. Chaucer batalis en Francio en la reĝa armeo kaj militkaptiĝis ĉe la sieĝo de Reims en 1360. Oni pagliberigis lin kontraŭ 16 pundoj nome konsiderinda monkvanto tiam, kaj Chaucer iĝis post liberigo kuriero inter Calais kaj Londono (post la paco). Tiele li eble veturis tra Francio, Hispanio kaj Flandrio kaj eble kiel pilgrimanto al Santiago de Compostela.
Li edziĝis en ĉ. 1366 kun Philippa Roetot, servistino de la reĝino Filipa de Henao kaj fratino de Katalina de Roet-Swynford, kiu fakte iĝos lia tria edzino ĉirkaŭ 1396. Ne klaras kiom da gefiloj havis la paro Chaucer-Roet sed kutime oni indikas tri aŭ kvar. Unu el ili, Thomas Chaucer, havis elstaran karieron kiel ĉefservisto de kvar reĝoj, mesaĝisto en Francio kaj prezidento de la Ĉambro de komunuloj. Filino de Thomas, nome Alice, edziĝis al Vilhelmo de la Pole kaj pranepo de Thomas, nome Johano de la Pole estis proklamita heredanto fare de Rikardo la 3-a de Anglio antaŭ ties elpostenigo. El aliaj de la gefiloj de Geoffrey probable unu, nome Elizabeth Chaucy, estis monaĥino en la Abatejo de Barking. Eble alia filino, nome Agnes Chaucer estis akompanservistino dum la kronigo de Henriko la 4-a (Anglio). Oni konservas ankaŭ registrojn de alia filo, Lewis Chaucer, el kiu oni posedas malmultan informon.
Probable, Chaucer studis juron ĉe Inner Temple (nome lernejo por advokatoj). En 1367 li estis dungita kiel kortega oficisto ĉe Eduardo la 3-a kaj ricevis ĉiujaran renton. En 1368 li ĉeestis al geedziĝo de Leonel de Antverpeno kun Violante Visconti, filino de Galeazzo la 2-a Visconti, en Milano. Ankaŭ aliaj gravaj verkistoj ĉeestis kiaj Jean Froissart kaj Petrarca. Dum tiu epoko oni supozas, ke Chaucer verkis sian unuan poemon "La libro de la dukino" (Book of the Duchesse) honore de Blanka de Lankastro, unua edzino de Johano de Gento, kiu mortis pro pesto en 1369. Li agadis en 1368 en diplomatia servo, soldatservis en 1369 en Francio.
En 1370, Chaucer veturis al Pikardio kiel parto de militekspedicio kaj vizitis ankaŭ Ĝenovon kaj Florencon en 1373. Kelkaj fakuloj kiaj Skeat, Boitani kaj Rowland sugestas, ke dum tiu veturado al Italio li renkontiĝis kun Petrarca aŭ Boccaccio kaj ke unu aŭ ambaŭ el tiuj enkondukis lin al la itala mezepoka poeziarto, per la formoj kaj historioj kiujn poste li uzos en sia verko. En 1377 li faris aliajn veturon iom misteran, kaj dokumentoj postaj sugestas, ke temas pri misio kun Jean Froissart por aranĝi la geedziĝon inter la estonta reĝo Rikardo la 2-a de Anglio kun franca princino cele finigi la Militon de Cent Jaroj. Se vere tiu estis la celo de la veturo, tiu ne estis tiom sukcesa ĉar tiu geedziĝo neniam okazis.
En 1374 li akiris propran loĝejon en Londono kaj oni nomumis lin havena inspektoro pri dogano, imposto de krudaj kaj tanitaj ledoj kaj lano la 8an de junio de 1374, en kiu posteno li pluis dekdu jarojn kaj eble tiam li verkis siajn plej famajn verkojn. En 1378, Rikardo la 2-a sendis Chaucer kiel (sekreta) delegito al Visconti kaj al John Hawkwood, nome kondotiero en Milano. Oni sugestis, ke Hawkwood estis la inspiraĵo sur kiu Chaucer baziĝis por sia rolulo de la Kavaliro en la "Rakontoj de Canterbury", ĉar ties priskribo estas simila al unu de la condottiero de la 14a jarcento. Ĝenerale dum tiuj vojaĝoj en Italion, li konatiĝis kun verkoj de Dante, Petrarca kaj Boccaccio kaj ĉefe tiu laste menciita tre impresis lin (House of Fame).
Oni akuzis lin en 1380 pri seksperforto kaj forrabo de iu Cecilia Chaumpaigne, sed li pruviĝis senkulpa kaj tio ne tuŝis lian reputacion. Li plu laboris en la havena doganofico kaj en 1382 kontrolis ankaŭ jam la vinon kaj aliajn produktojn. Li ekde 1386 ne plu laboris tie kaj translokiĝis al Greenwich. Chaucer ŝajne translokiĝis ankaŭ al Kent, kaj estis unu el packomisiitoj el Kent, en tempo kiam oni timis francan invadon. Li iĝis ankaŭ membro de la parlamento el Kent en 1386. Ne estas referenco posta al tiu dato pri Philippa, edzino de Chaucer, pro kio oni supozas, ke ŝi estis mortinta en 1387. Chaucer trapasis la insurekcion de la kamparanoj kaj de la Lords Apellants, kiujn plej verŝajne Geoffrey konis tre bone, el kiuj almenaŭ kelkaj estis ekzekutitaj pro tio.
La juna Rikardo la 2-a nomumis lin en julio de 1389 al prizorgisto de la reĝaj konstruaĵoj (ekz. la Turo de Londono, la Westminster-palaco, la kapelo Sankta Georgo ktp.). Dum lia dujara agado, oni plurfoje prirabis lin kaj unufoje batadis. Poste iĝis ĉef-arbaristo de reĝa ĉasejo en North Petherton, Somerset, en la 22-a de junio de 1391 kaj restis en tiu pozicio ĝis la morto. Oni supozas, ke Chaucer finlaboris por la "La Rakontoj de Canterbury" iam fine de la 1390-aj jaroj.
Tuj post la elpostenigo de Rikardo la 2-a, en 1399, la historia informo pri Chaucer ekmalaperas. La lastaj kaj malmultaj registroj pri lia vivo temas pri la renovigo de lia pensio fare de la nova reĝo, kaj pri la luado de loĝejo ĉe la Abatejo de Westminster en la 24-a de decembro de 1399. Kvankam Henriko la 4-a renovigis la salajron atribuitan al Chaucer fare de Rikardo, la poemo de Chaucer The Complaint of Chaucer to his Purse (plendo de Ch. al lia monujo) sugestas, ke eble tiu mono neniam estis pagita. La lasta mencio en la registroj pri Chaucer estas de la 5a de junio de 1400, kiam li ricevis ŝulditan monkvanton.
Oni supozas, ke li mortiĝis ial la 25-a de oktobro de 1400, sed sencerte ĉar la informo devenas el skribaĵo sur lia tombo, farita post pli ol cent jaroj post lia morto. Chaucer estis entombigita en la Abatejo de Westminster en Londono, laŭ sia rajto kiel loĝanto de la ĉirkaŭo. En 1556, liaj restoj estis translokigitaj al pli ornamita tombo, tiele ke Chaucer, iĝis la unua verkisto entombigita en la areo nune konata kiel "Angulo de la poetoj".
Religiaj kredoj
La sinteno de Geoffrey Chaucer rilate al "la Eklezio" ne estu konfuzenda kun sia sinteno rilate al Kristismo. Chaucer ŝajne respektis kaj admiris sincerajn kristanojn (kaj estis tio li mem), kvankam li agnoskis, ke multaj personoj en la eklezio de sia epoko estis aĉeteblaj kaj koruptaj. En sia "malkonfeso" Chaucer verkas "nune mi petas ĉiujn kiuj aŭdis tiun traktateton [Canterbury Tales], aŭ legis ĝin, ke se estas io en ĝi kiu plaĉis al ili, ke ili danku pro tio nian Senjoron Jesukriston, el kiu venas ĉiu kompreno kaj bono."
Literaturaj verkoj
La unua ĉefa verko de Chaucer, nome The Book of the Duchess, estis elegio por Blanka de Lankastro (kiu mortis en 1368). Eble tiu verko estis mendita de ŝia edzo Johano de Gento, ĉar li atribuis al Chaucer ĉiujaran pagon de 10 pundoj la 13an de Junio 1374. Tio ŝajne metis la verkadon de The Book of the Duchess inter la jaroj 1368 kaj 1374. Du aliaj fruaj verkoj de Chaucer estis Anelida and Arcite kaj The House of Fame. Chaucer verkis multajn el siaj ĉefaj verkoj en fekunda periodo kiam li havis la postenon de dogankontrolisto de Londono (1374 al 1386). Liaj Parlement of Foules, The Legend of Good Women kaj Troilus and Criseyde datas el tiu epoko. Oni supozas, ke komence de la 1380-aj jaroj li ekverkis la verkon pro kiu li estas plej bone konata – nome The Canterbury Tales, kolekto de rakontoj rakontitaj fare de fikciaj pilgrimantoj survoje al la katedralo de Canterbury; rakontoj kiuj helpos formi la anglan literaturon.
The Canterbury Tales kontrastas kun alia literaturo de la periodo pro la naturalismo de sia rakontostilo, la varieco de rakontoj kiujn la pilgrimantoj rakontas kaj la variaj roluloj kiuj estas la pilgrimantoj. Multaj el la historioj rakontitaj de la pilgrimantoj ŝajnas kongrui kun ties individuaj karakteroj kaj sociaj tavoloj, kvankam kelkaj el la historioj ŝajnas ne kongrui kun ties rakontantoj, eble kiel rezulto de la nekompletigita stato de la verko. Chaucer baziĝis sur la reala vivo por sia elekto de pilgrimantoj: la gastejestro kunhavas la nomon de tiutempa posedanto de gastejo en Southwark, kaj oni sugestis real-vivajn identecojn por la Edzino de Bath, la Komercisto, la Juristo kaj la Studento. La multaj laboroj kiuj Chaucer faris en la mezepoka socio — paĝio, soldato, mesaĝisto, kortegoservisto, burokrato, laborestro kaj administristo — probable eksponis lin al multaj el la tipoj de personoj kiujn li priskribis en la Rakontoj. Li kapablis montri ties parolmanierojn kaj satirigi ties kutimojn en tio kio iĝos poste populara literaturo.
La verkoj de Chaucer estas foje grupigitaj en unue franca periodo, poste itala periodo kaj fine angla periodo, ĉar Chaucer estis influita de la literaturoj de tiuj landoj unu post alia. Certe Troilus and Criseyde estas verko de meza periodo kun ligo al la formoj de itala poezio, malmulte konatas en Anglio tiame, sed al kiu Chaucer estis probable eksponita dum siaj oftaj veturoj pro kortegaj aferoj. Aldone, ĝia uzado de klasika temo kaj ĝia prilaborita, kortega lingvaĵo metas ĝin aparte kiel unu el liaj plej kompletaj kaj bone formitaj verkoj. En Troilus and Criseyde Chaucer baziĝis klare sur sia fonto, nome Boccaccio, kaj sur la malfrulatina filozofo Boecio. Tamen, estis en The Canterbury Tales kie li fokusiĝis al anglaj temoj, kun maldecaj anekdotoj kaj ŝercoj kaj respektitaj figuroj ofte konstruitaj humore, kio plifirmigis lian reputacion.
Chaucer tradukis ankaŭ gravajn verkojn kiel la Konsolo de filozofio de Boecio kaj La romano de la rozo de Guillaume de Lorris (etendita de Jean de Meun). Tamen, kvankam multaj fakuloj asertas, ke Chaucer ja tradukis parton de la teksto de la Romano de la rozo kiel The Romaunt of the Rose, aliaj postulas, ke tio estis efektive malpruvita. Multaj el liaj aliaj verkoj estis tre izolaj tradukoj de, aŭ simple bazitaj sur, verkoj el kontinenta Eŭropo. Estis en tiu rolo ke Chaucer ricevis kelkajn el siaj pli fruaj kritikaj laŭdoj. Eustache Deschamps verkis baladon pri la granda tradukisto kaj nomis sin mem "urtiko en la poezia ĝardeno de Chaucer". En 1385 Thomas Usk faris ardan mencion de Chaucer, kaj ankaŭ John Gower, la ĉefa poezia rivalo de Chaucer en lia epoko, laŭdis lin. Tiu referenco estis poste eldonita el la verko de Gower nome Confessio Amantis kaj estis sugestita de unu eldonisto ke tio estis farita pro malkongruo inter ili, sed plej verŝajne tio okazis simple nur pro stilaj necesoj.
Alia grava verko de Chaucer estis lia Treatise on the Astrolabe, eble pro sia propra filo, kiu priskribas la formon kaj uzon de tiu ilo detale kaj ĝi estas foje citita kiel la unua ekzemplo de teknika verko en angla lingvo. Kvankam multo de la teksto povis veni el aliaj fontoj, la traktaĵo indikas ke Chaucer estis fakulo pri scienco aldone al sia literatura talento. Alia scienca verko malkovrita en 1952, Equatorie of the Planetis, havas lingvaĵon kaj manskribon similan al kelkaj konsideritaj kiel de Chaucer kaj ĝi pluigas multajn el la ideoj de Astrolabo. Krome, ĝi enhavas ekzemplon de frua ĉifrado en Eŭropo. Tamen la atribuo de tiu verko al Chaucer estas ankoraŭ necerta.
Literatura
Ke la verkaro de Chaucer estis sufiĉe disvastigita estis atestita ĉar multaj poetoj kiuj imitis aŭ respondis al liaj verkoj. John Lydgate estis unu el la plej fruaj poetoj kiuj verkis pluigaĵojn de la nefinitaj Rakontoj de Chaucer dum la verko de Robert Henryson nome Testament of Cresseid kompletigas la historion de Kriseido kiun Chaucer lasis senfina en sia Troilus and Criseyde. Multaj el la manuskriptoj de la verkoj de Chaucer enhavas materialon el tiuj poetoj kaj postaj konsideroj fare de la poetoj de la romantisma epoko estis kondiĉitaj pro ilia malsukceso distingi la postajn "aldonojn" el la originalo de Chaucer. Verkistoj de la 17a kaj 18a jarcentoj, kiel John Dryden, admiris Chaucer pro liaj historioj, sed ne pro liaj ritmoj kaj rimoj, ĉar malmultaj kritikistoj povis tiam legi mezanglan kaj krome la teksto estis miskomponita fare de presistoj, kiuj lasis ioman mirindan fuŝon. Ne estis ĝis la fino de la 19a jarcento kiam la oficiala kanona verkaro de Chaucer, kiu estas akceptita nuntempe, estis decidita, ege kiel rezulto de la laboro de Walter William Skeat. Ĉirkaŭ deksep kvin jarojn post la morto de Chaucer, The Canterbury Tales estis elektita de William Caxton kiel unu el la unuaj libroj kiuj estus presendaj en Anglio.
Anglalingva
Chaucer estas foje konsiderata la fonto de la anglalingva nacia tradicio. Liaj atingoj por la lingvo povas esti vidita kiel parto de ĝenerala historia tendenco al la kreado de nacilingva literaturo, laŭ la ekzemplo de Dante, en multaj partoj de Eŭropo. Paralela tendenco dum la vivo de la propra Chaucer mem okazis en Skotlando pere de la verko de sia iom pli frua samtempulo, John Barbour, kaj povus esti eĉ pli ĝenerala, kiel estis evidentigita pere de la ekzemplo de la Perla Poeto en la nordo de Anglio.
Kvankam la lingvaĵo de Chaucer estas multe pli proksima al la Moderna Angla ol la teksto de Beowulf, tiel ke (malkiel ĉe tiu de Beowulf) parolanto de Moderna Angla kun granda vortotrezoro de arkaikaj vortoj povis kompreni ĝin, ĝi estas tiom diferenca ke plej el la publikaĵoj modernigas sian lingvaĵon. Jene estas ekzemplo de la prologo de La rakonto de la alvokisto kiu komparas la tekston de Chaucer kun moderna traduko:
.
Dekomenca kritikistaro
La poeto Thomas Hoccleve, kiu plej verŝajne renkontiĝis kun Chaucer kaj konsideris lin sian modelon por roluloj, nomis Chaucer kiel "the firste fyndere of our fair langage." John Lydgate referencis al Chaucer ene de sia propra teksto The Fall of Princes kiel la "lodesterre … off our language". Ĉirkaŭ du jarcentoj poste, Sir Philip Sidney laŭdis Troilus and Criseyde en sia propra Defence of Poesie.
Manuskriptoj kaj publiko
La granda nombro de survivanraj manuskriptoj de la verkoj de Chaucer estas atestilo de la longdaŭra intereso en lia poezio jam antaŭ la alveno de la presilo. Estas 83 survivantaj manuskriptoj nur de la Kanterburaj Rakontoj (ĉu tute ĉu parte), kaj dekses de Troilo kaj Kresido, inklude la personan kopion de Henriko la 4-a. Kalkulinte la detruaĵojn fare de la tempo, plej verŝajne tiuj survivantaj manuskriptoj reprezenta centojn kiuj poste perdiĝis. La origina publiko de Chaucer estis klera, kaj eble inkludis virinojn same kiel virojn de la supraj sociaj klasoj. Antaŭ lia morto mem en 1400, la publiko de Chaucer estis komencinta inkludi membrojn de klerajn, mezajn kaj komercistajn klasojn, kio inkludis multajn simpatiantoj de Lolardismo kio povus inklufi ankaŭ homojn pretajn legi Chaucer kiel unu el sia propra movado, partikulare en liaj satirajn verkoj pri monaĥoj, pastroj, kaj aliaj ekleziuloj. En 1464, John Baron, terposedanta farmisto de Agmondesham, venis antaŭ John Chadworth, episkopo de Lincoln, kun akuzoj ke li estas Lolardisma herezulo; li konfesis, ke pi posedas "boke of the Tales of Caunterburie" (libron de la Rakontoj de Kanterburi) inter aliaj suspektindaj volumoj.
Presitaj eldonoj
William Caxton, nome la unua angla presisto, estis respondeca pri la unuaj dufoliaj eldonoj de The Canterbury Tales kiuj estis publikigitaj en 1478 kaj 1483. La dua presaĵo de Caxton, je sia propra konto, fariĝis ĉar kliento plendis, ke la presita teksto diferencis el manuskripto kiun li konis; Caxton komplezeme uzis la manuskripton de tiu kliento kiel sia fonto. Ambaŭ eldonoj de Caxton portas la ekvivalenton de manuskripta aŭtoritato. La eldono de Caxton estis represita de lia sukcedanto, nome Wynkyn de Worde, sed tiu eldono ne havas sendependan aŭtoritaton.
Richard Pynson, nome la Presisto de la Reĝo sub Henriko la 8-a dum preskaŭ dudek jaroj, estis la unua kiu kolektis kaj vendis ion kiu similis eldonon de la kolektitaj verkoj de Chaucer, enkondukante en la procezon kvin antaŭe presitajn tekstojn kiujn oni konas nun kiel ne de Chaucer. (La kolekto estas fakte tri apartaj presitaj tekstoj, aŭ kolektoj de tekstoj, kunbinditaj kiel unusola volumo.) Estas verŝajna konekto inter la produkto de Pynson kaj tiun de William Thynne, nur ses jarojn posta. Thynne havis sukcesan karieron el la 1520-aj jaroj ĝis lia morto en 1546, kiam li estis unu el la mastroj de la reĝa domo. Liaj eldonoj de Chaucers Works en 1532 kaj en 1542 estis la unuaj ĉefaj kontribuaĵoj al la ekzisto de amplekse agnoskita kanono de Chaucer. Thynne reprezentas sian eldonon kiel libro patronigita de kaj subtenita de lareĝo kiu estas laŭdita en la enkonduko fare de Sir Brian Tuke. La kanono de Thynne portis la nombron de apokrifaj verkoj asociaj kun Chaucer al totalo de 28, kvankam tio ne estis lia intenco. Same kiel ĉe Pynson, post inkluditaj en la Works, pseŭdoepigrafiaj tekstoj staris ene, senkonsidere de la unuaj intencoj de la eldonisto.
En la 16a kaj 17a jarcentoj, Chaucer estis presita pli ol ajna alia angla aŭtoro, kaj li estis la unua aŭtoro kiu havas siajn verkojn kolektitajn en kompletaj unusol-volumaj eldonoj en kiuj la kanono de Chaucer ekkoheriĝis. Kelkaj fakuloj asertas, ke la 16a-jarcentaj eldonoj de la verkoj de Chaucer starigis la antaŭaĵon por Ciuj aliaj anglaj aŭtoroj laŭ terminoj de prezentado, prestiĝo kaj sukceso en presado. Tiuj eldonoj certe establis la reputacion de Chaucer, sed ili ankaŭ komencis la komplikitan procezon rekonstrui kaj ofte inventi la biografion de Chaucer kaj la kanonan liston de verkoj kiuj estis atribuitaj al li.
Modernaj fakuloj
Kvankam la verkoj de Chaucer estis delonge admiritaj, la verkaro de serioza fakularo pri lia heredo ne komencis ĝis la fino de la 18a jarcento, kiam Thomas Tyrwhitt eldonis The Canterbury Tales, kaj ĝi ne iĝis establita akademia fako ĝis la 19a jarcento. Fakuloj kiaj Frederick James Furnivall, kiu fondis la Chaucer Society en 1868, pioniris la establadon de diplomataj eldonoj de la ĉefaj tekstoj de Chaucer, kun zorgitaj analizoj de la lingvaĵo kaj prozodio de Chaucer. Walter William Skeat, kiu kiel Furnivall estis tre asocia kun la Oxford English Dictionary, establis la bazan tekston de ĉiuj el la verkoj de Chaucer per sia eldono, publikigita de Oxford University Press. Postaj eldonoj de John H. Fisher kaj Larry D. Benson proponis pliajn kromaĵojn, kune kun kritika komentario kaj bibliografioj.
Kiam la tekstaj aferoj estis jam aliritaj, se ne solvitaj, atento turniĝis al la demandoj pri la temoj, strukturo, kaj publiko de Chaucer. La Chaucer Review estis fondita en 1966 kaj ĝi tenis la postenon de la elstara gazeto pri la studoj de Chaucer.
Listo de riveroj en Germanio
Riveroj en alfabeta ordo
La sekva listo donas la germanajn nomojn por ĉiuj riveroj de la supra listo. Esperantlingvajn ekvivalentojn - se ili ekzistas - vi trovas en la unuopaj artikoloj.
A - C
Aa - Aabach - Aach - Aar - Abens - Ablach - Afte - Agger - Ahle - Ahr - Ahse - Aich - Aisch - Aiterach - Aitrach - Alb - Alf - Aller - Alme - Altmühl- Alz - Ammer (Isar) - Ammer (Neckar) - Amper - Angel - Angerbach - Anlauter - Antreff - Appelbach - Argen - Arlau - Aschaff - Aschau - Aubach - Aue - Aufseß - Aurach (flanka rivero Rednitz) - Aurach (flanka rivero Regnitz in Mittelfranken) - Aurach (flanka rivero Regnitz in Oberfranken) - Axtbach - Bahre - Bära - Baunach - Beber - Berkel - Berne - Bever - Biber - Bibert - Bieber - Biela (Königstein) - Bigge - Bille - Bist - Blau - Blies - Bode - Böhme - Breg - Breitach - Brenz - Brettach - Brigach - Bröl - Bühler - Chamb
D - E
Dahme - Delme - Dhünn - Diemel - Dill - Dinkel - Donau - Dosse - Drepte - Dumme - Dünnbach - Dürnach - Düssel - Eder - Efze - Eger - Ehebach - Eider - Eisbach - Elbbach - Elbe Elbe (Hessen) - Elde - Ellebach - Eller - Elsava - Else - Elsenz - Elsoff - Elz (Eifel) - Elz (Odenwald) - Elz (Schwarzwald) - Elzbach - Emmer - Ems - Ems (Hessen) - Emsbach - Emscher - Endertbach - Ennepe - Enz - Erfa - Erft - Erlau - Erms - Erpe - Erse - Esse - Este - Eusternbach - Eyach
F - G
Felda - Fichtelnaab - Fils - Fleuth - Flöha - Forstbach - Fränkische Rezat - Fränkische Saale - Freiberger Mulde - Friedberger Ach - Fuhse - Fulda - Funne - Furlbach - Gaißa - Garte - Geeste - Gennach - Gera - Gerdau - Gersprenz-Gilsa - Glan - Glatt - Gleen - Glems - Glenne - Glonn - Glotter - Gollach - Grenff - Große Aa - Große Aue - Große Dieck - Große Laber - Große Ohe - Großer Graben - Guldenbach - Günz - Gutach
H - J
Hache - Hafenlohr - Hagenbach - Hahle - Hahnenbach - Haidenaab - Hainbach - Halverder Aa - Hamme - Hardau - Hase - Haune - Haustenbach - Havel - Hegbach - Heller - Hengersberger Ohe - Henne - Hessel - Heubach - Hönne - Hörsel - Hoppecke - Horgener Eschach - Horloff - Hunte - Idarbach - Iller - Ihme - Ilm (Bayern) - Ilm (Thüringen) - Ilme - Ilmenau - Ilse - Ilz - Inde - Inn - Innerste - Irsen - Isar - Ise - Isen - Isenach - Issel - Itter (Diemel) - Itter (Eder) - Itz - Jade - Jagst - Jeetze / Jeetzel - Jossa - Jümme
K - L
Kahl - Kall - Kammel - Kander - Kendel - Kinzig (Schwarzwald) - Kinzig (Main-Kinzig-Kreis) - Kirnau - Kleine Aller - Kleine Aue - Kleine Enz - Kleine Laber - Kleine Ohe - Kleine Örtze - Kleine Paar - Kleine Wiese - Klingbach - Kocher (rivero) - Kollbach - Kraichbach - Kronach - Krückau - Kyll - Lachte - Lahn - Landgraben - Lauchert - Lauer - Lauter (Coburg) - Lauter (Donau) - Lauter (Glan) - Lauter (Neckar) - Lauter (Rhein) - Lauterach - Laxbach - Lech - LeckerAu - Leda - Lein - Leine - Lenne - Leppe - Lesum - Lethe - Lieser - Lippe - Lister - Lohr - Loisach - Lone - Losse - Lotter Beeke - Lüder - Luhe - Lumda - Lune - Lutter
O - Q
Obere Argen - Odeborn - Oder (Harz) - Oder - Ohm - Ohre - Ohrn - Oker - Ölbach - Olpe - Orke - Orpe - Örtze - Oste - Ostpeene - Östliche Günz - Ostrach - Otterbach - Our - Paar - Pader - Panke - Partnach - Peene - Pegnitz - - Pfefferfließ - Pfieffe - Pfinz - Pfreimd - Pfrimm - Pinnau - Plane - Prims - Prüm - Pulsnitz - Püttlach - Queich
R - S
Radegast - Randow - Ranna - Rauhe Ebrach - Recknitz - Rednitz - Regen - Regnitz - Rehbach - Reiche Ebrach - Rems - Rench - Rhein - Rhin - Rhume - Riß - Rodach - Rodau - Röhr - Rossel - Rot - Rotbach - Roter Main - Rote Weißeritz - Roth - Rott - Rottum - Ruhr - Rur - Ruwer - Ryck - Saalach - Saalbach (rivero) - Saar - Sächsische Saale - Salmbach - Salz - Salzach - Salzböde - Sauer - Schiltach - Schlei (fakte fjordo) - Schlichem - Schlinge - Schlitz - Schmutter - Schondra - Schunter - Schussen - Schutter - Schutter - Schwabach - Schwalbach - Schwalm (rivero en Hesio) - Schwalm (NRW) - Schwarza - Schwarzach - Schwarzbach - Schwarze Elster - Schwarze Laber - Schwarzer Regen - Schwarzwasser - Schwülme - Seckach - Selbitz - Selz - Seseke - Sieber - Sieg - Simmerbach - Singold - Sinn - Soeste - Soholmer Au - Solmsbach - Soltau - Sorpe - Söse - Speller Aa - Speyerbach - Spree - Spring - Starzel - Steinach - Stepenitz (Elbe) - Stepenitz (Trave) - Stever - Stör - Streu - Strote - Sude - Südradde - Sulm - Sulz - Sülz - Sulzach
T - V
Tauber - Thulba - Tiroler Achen - Trave - Trebel - Treene - Twiste (Diemel) - Twiste (Oste) - Uecker (en Brandenburgio: Ucker) - Ueßbach - Uhrau - Ulster - Umpfer - Unstrut - Untere Argen - Urff - Urft - Usa - Valme - Vechte - Veerse - Verse - Vils - Volkach - Volme - Vorbach
W - Z
Wabe - Wadrill - Waldnaab - Wapel - Warmenau (rivero) - Warnow - Watter - Wehra - Wehre - Weil - Weißach - Weiße Elster - Weiße Laber - Weißer Main - Weißer Regen - Weißeritz - Wenne - Wern - Werra - Werre - Werse - Wertach - Weschnitz - Wesebach - Weser - Westliche Günz - Wetter - Wied - Wieda - Wiedau - Wiehe - Wiehl - Wiese - Wiesent - Wieseth - Wieste - Wietze (Aller) - Wietze (Örtze) - Wilde Gutach - Wilde Weißeritz - Windach - Wipperau - Wisper - Wohra - Wolfach - Wörnitz - Wörpe - Wörsbach - Wümme - Wupper - Wurm - Würm (rivero en Bavario) - Würm im Gäu - Wutach - Zenn - Zorge - Zusam - Zwickauer Mulde
Gianluigi Buffon
Gianluigi Buffon (naskiĝis la 28-an de januaro de 1978 en Carrara) estas itala futbalisto. Li estas golisto, kaj estis membro de la itala nacia teamo de futbalo kiu gajnis la Futbalan Mondpokalon de 2006 kaj ankaŭ sukcesis en la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008, la Futbala Mondpokalo 2010 kaj la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2012. En la turniro de 2012 li krome estis teamestro, same en la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2016.
(10869) 1996 SJ4
(10869) 1996 SJ4 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la en la kadro de la Beijing Schmidt CCD Asteroida Programo elde la Stacio Singlong de la Observatorio de Purpura Monto, en provinco Hebejo (Ĉinio).
27194 Jonathanli
27194 Jonathanli estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Jonathan F. Li , finalisto de la Intel Science Talent Search de 2010, scienca konkurso por gelernantoj en lasta jaro de mezlernejo, pro lia projekto pri biokomputiko kaj genomiko. Li estis lernanto ĉe la  Saint Margaret's Episcopal School de San Juan Capistrano (Kalifornio Usono).
Fokker D.VII
La Fokker D.VII estis ĉasaviadilo, kiun uzis la germana aerarmeo dum la unua mondmilito (ekde aprilo de 1918) kaj estis taksita al plej bonaj aviadilo de la unua mondmilito. Ĝi havis elstaran turniĝeman, stireblan kapablon en grandaj altoj kaj stabilan strukturon. La supereco de la Fokker ŝajnis estis tiel granda, ke la aliancanoj postulis transdonon/neniigon de ĉiuj ekzempleroj, post la unua mondmilito (kiel solan menciitan tipon en la Traktato de Versajlo).
La aviadilo estis tradicie konstruita – duobla flugilo kun rigidigaj stangoj, akvomalvarmigita motoro kaj dun sinkronitaj maŝinpafiloj. La korpoŝelo estis parte kovrita per teksaĵo, sub kiu kaŝiĝis stabila, veldita ŝtalotuba krado. La flugiloj estis el ligno, same streĉitaj per teksaĵo. La flugiloj estis kunligitaj per ŝtaltubo.
Oni produktis el tiu aviadilo 3.200 D.VII – el kiu 1.000 ĉe Fokker en Schwerin kaj 2.200 ĉe Albatros kaj OAW. Post la unua mondmilito la produktado de la aviadiloj okazis en Nederlando, ĉar Germanio ne havis rajton konstrui aviadilojn.
La aviadilo estis uzata post la milito en armeoj de Nederlando, Litovio, Pollando, Ĉeĥoslovakio, Hungario kaj Usono.
Listo de pentristoj-lignaĵistoj transivaniaj
Ĉi-listo enhavas la nomojn de pentristoj-lignaĵistoj farintaj lignobaldakenojn pentritajn en preĝejoj, la lokojn kaj jarojn de iliaj laboroj.
Bussière-Boffy
Bussière-Boffy estas loĝloko kaj eksa franca komunumo, kiu ekde la 1-a de januaro 2019 apartenas al nova komunumo Val-d'Issoire. Ĝi situas en la departemento Haute-Vienne, en la administra regiono Nova Akvitanio, historie en la regiono Limoĝio. Fine de en la loko vivis.
Geografio
Bussière-Boffy etendiĝas sur 27,44 km², kaj havis 347 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 13 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Haute-Vienne, en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo.
Historio
La departemento Haute-Vienne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. Bussière-Boffy antaŭe apartenis al la reĝa provinco Limoĝio.
Fosforesko
Fosforesko estas tipo de fotoluminesko (lumo-elsendo pro agado de fotonoj) rilata al fluoresko. Malkiel ĉe fluoresko, fosforeska materialo ne tuj re-elsendas la lumradiadon, kiun ĝi sorbas. La pli malrapidaj skaloj de re-elsendo estas asociaj kun "malpermesataj" energistataj transigoj en kvantuma mekaniko. Ĉar tiaj transigoj okazas tre malrapide en kelkaj materialoj, la sorbita radiado estas re-elsendata je malpli da intenseco dum ĝis kelkaj horoj post la origina ekscitado.
Bussière-Boffy
Historio
Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Jean-Paul Barrière, kiu do fariĝis la loka urbestro.
Fosforesko
La studo de fosforeskaj materialoj kondukis al la malkovro de radioaktiveco en 1896.
Bussière-Boffy
Administrado
Bussière-Boffy apartenas al la kantono de Mézières-sur-Issoire, kies ĉefurbo estas Mézières-sur-Issoire. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Bellac, unu el la tri arondismentoj de la departemento Haute-Vienne.
(14889) 1991 VX2
(14889) 1991 VX2 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Atsushi Sugie elde la Observatorio Dynic apud Taga (Japanio).
ISO 3166-2:BT
Enmetu tekston sen formato ĉi tie ISO 3166-2:BT estas subaro de la normo ISO 3166-2 rilate Butanon. La kodojn havas 20 distriktoj (dzongĥag). Ĉiu kodo konsistas el du partoj, apartigitaj per streketo. La unua estas <tt>BT</tt>, la ISO 3166-1 dulitera (alpha-2) kodo de Butano. La dua parto estas du ciferoj.
György Miklós Keserű
György Miklós Keserű [djordj miklOŝ keŝerU], laŭ hungarlingve kutima nomordo Keserű György Miklós estis hungara kemiisto, altlerneja instruisto, koresponda membro de Hungara Scienca Akademio (2019).
György Miklós Keserű naskiĝis la en Budapeŝto.
Uracilo
La sola diferenco inter uracilo kaj timino estas la aldono de metila grupo (-CH ) anstataŭ hidrogeno en la karbono 5 de la timino.
Loos-en-Gohelle
Loos-en-Gohelle [lɔs ɑ̃ goɛl] estas franca situanta en departemento Pas-de-Calais, regiono Hauts-de-France.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Loossois.
120353 Katrinajackson
120353 Katrinajackson estas asteroido de la ĉefa asteroida zono, ne malproksima de la orbita resonanco 1:2 kun Marso.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo Catalina Sky Survey, plenumita elde la Stacio Catalina de la Observatorio Steward kaj elde la Observatorio de Monto Lemmon, proksime de Tucson (Arizono, Usono).
Keĉupo
Keĉupo (aŭ keĉapo) estas malvarma saŭco farita el koncentritaj tomatoj, vinagro kaj dolĉigaĵo (kutime siropo aŭ sukero). Ĝi estas multe uzata ĉe hamburgeroj kaj similaj sandviĉoj, kaj por trempi en ĝi frititajn terpomfingrojn kaj aliajn manĝaĵojn.
Etimologie, la vorto venis en Esperanton el la angla lingvo kaj el multaj aliaj lingvoj, sed ĝia radiko estas el la Ĉina vorto por fiŝa saŭco 膎汁. La ĉefa teorio estas, ke ĝi venis el la malaja vorto kicap (soja saŭco), kiu venas el la hokla vorto (膎汁 kê-chiap fiŝa saŭco), kvankam sia preciza vojo estas nekonata. La origina sudorientazia "kicap" ne enhavis tomatojn, kaj kiam britaj maristoj portis la recepton hejmen (jam en la 17a jarcento) ĝia ĉefingredienco ofte estis fungoj aŭ juglandoj. En Usono, tomataj keĉupoj iĝis la plej ofta speco da keĉupo, ĉar la komerca sukceso de la keĉupo de Kraft Heinz.
Tamen, dum la postaj jarcentoj la recepto evoluis kaj iam iel akiris la tomaton kiel ĉefingrediencon. En Esperanton la vorto "keĉupo" eniris nur kun la signifo de saŭco konsistanta antaŭ ĉio el tomatoj, kun krome iom da acidigaĵo (tipe distilita vinagro) kaj iom da dolĉigaĵo (nun tipe ia maiza siropo).
Aubusson
Aubusson estas la nomo de pluraj geografiaĵoj.
Bussière-Poitevine
Bussière-Poitevine estas loĝloko kaj eksa franca komunumo, kiu ekde la 1-a de januaro 2019 apartenas al nova komunumo Val-d'Oire-et-Gartempe. Ĝi situas en la departemento Haute-Vienne, en la administra regiono Nova Akvitanio, historie en la regiono Limoĝio. Fine de en la loko vivis.
Geografio
Bussière-Poitevine etendiĝas sur 41,71 km², kaj havis 948 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 23 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Haute-Vienne, en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo.
Historio
La departemento Haute-Vienne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. Bussière-Poitevine antaŭe apartenis al la reĝa provinco Limoĝio.
Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro André Dubois, kiu do fariĝis la loka urbestro.
Administrado
Bussière-Poitevine apartenas al la kantono de Mézières-sur-Issoire, kies ĉefurbo estas Mézières-sur-Issoire. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Bellac, unu el la tri arondismentoj de la departemento Haute-Vienne.
Tramtransporto
Tramtransporto estas speco de reltransporto uzata en urba amasa transporto (UAT). Nuntempe la tramoj havas kutime elektran movumon, dum kio ili prenas la kurenton el trolea kondukilaro helpe de pantografo.
La tramtransporto diferenciĝas de fervoja transporto kutime per tio, ke ĝi estas ofte gvidita sur komunikiloj (kutime en la stratoj de urboj), trafikado sole de persona transporto, per malpli grandaj distancoj inter haltejoj, pli malpezaj veturiloj, pli mallonga maksimuma longeco de trajnoj, malpli longaj intervaloj, per alia maniero de gvidado de trafiko kaj diferenciga laŭleĝa kadro reguliganta manieron de aprobado kaj teknikaj postuloj. Sed en kelkaj ŝtatoj estas kutime, ke la tramsistemo traplektiĝas kun la fervoja kaj kelkaj veturiloj povas veturi unu inter la alia.
Evoluo de tramtransporto en la mondo
La unua linio de ĉevaltira tramo estis establita en la jaro 1832 en Novjorko. Komencante de la jaro 1845 oni komencis konstrui tramliniojn ankaŭ en Eŭropo. Unue veturis sur ili tramoj je ĉevala movumo, pli poste aperis vaporaj tramoj kaj ankaŭ kablotramoj. La unua kablotramo estis konstruita en San-Francisko en la jaro 1873. Tri linioj de kablotramo ankoraŭ ekzistas en ĉiu ti urbo.
Metakrilata acido
Metakrilata acido estas organika acida kombinaĵo, senkolora kaj viskozeca likvaĵo kun malagrabla odoro. Ĝi estas solvebla en varma akvo kaj mikseblas kun plejmulto el la organikaj solvantoj. Metakrilata acido industrie produktatas larĝaskale kiel antaŭanto de ĝiaj esteroj, ĉefe la metila metakrilato kaj ĝia polimero la polimetila metakrilato.
Tramtransporto
Evoluo de tramtransporto en la mondo
La unua elektra tramlinio estis konstruita en Berlino (urboparto Lichtenberg) en la jaro 1881 de la firmao de Werner von Siemens. Alia frua malpeza elektrika fervojo simila al tramo estas Elektra fervojo de Volk (angle: Volk's Electric Railway), konstruita en 1883 de Magnus Volk en Brajtono, Anglio. Ĝi ankoraŭ ekzistas.
Metakrilata acido
La metakrilatoj havas sennombrajn uzojn, plej specife en la manufakturo de polimeroj. La metila metakrilato nature okazas en etaj kvantoj en la oleo de la Chamaemelum nobile. Akrilata kaj metakrilata acidoj facile polimerizas en ĉeesto de lumo, varmo kaj oksigeno, kaj ankaŭ sub la agado de oksidigagentoj tiaj kiaj la peroksidoj. Ankaŭ ripetitaj frostoj kaj fandprocezoj povas kaŭzi polimerizon.
Tramtransporto
Evoluo de tramtransporto en la mondo
Inter la fino de la 19-ja jarcento kaj la Unua mondmilito multaj tramretoj (unue ĉevaltiraj, poste elektrikaj) tra la tuta mondo (Eŭropo, Rusio, Ĉinio...) estis konstruitaj de firmaoj belgaj (Compagnie mutuelle de tramways, firmao de Édouard Louis Joseph Empain, firmao de Édouard Otlet).
Metakrilata acido
Historio
Metakrilata acido estis unue sintezita de Edward Frankland (1825-1899) kaj Baldwin Francis Duppa (1828-1873) sub la formo de ĝia etila estero per reakcio kun fosfora kvinklorido kaj estero de izobuterata acido. En 1880, la polimera formo de la metakrilata acido estis unue priskribita. Ĝi nature okazas kiel estero de la kamomiloleo.
Tramtransporto
Evoluo de tramtransporto en la mondo
La ora erao de tramoj estis en la 20-aj kaj la 30-aj jaroj de la 20-a jarcento, kiam aŭtobusoj estis nur eksperimenta formo de transporto kaj la tramoj tiel havis neniun konkurencon, plie urboj rapide kreskis.
Metakrilata acido
Kunrilataj kemiaĵoj
<Gallery> Methyl_methacrylate_200.svg| Metila metakrilato Ethyl_acrylate_200.svg| Etila akrilato Butyl_acrylate_200.svg| Butila akrilato Methacrylaldehyde_200.svg| Metakroleino </Gallery>
Tramtransporto
Evoluo de tramtransporto en la mondo
Post la dua mondmilito la tramslinioj estis en vico da urboj de Eŭropo kaj Usono nuligitaj kaj la tramoj estis perceptataj kiel nemoderna maniero de transporto, krom alia pro rapida evoluo de aŭtobusoj, kaŭzita pro perfektigo de teknologio de eksplodmotoro. En Usono eĉ firmao General Motors fondis kompanion „National City Lines“, kiu foraĉetis trafikantojn de la tramtransporto en la unuopaj urboj kaj la tramojn ĝi anstataŭigis per aŭtobusoj.
Post la postmilita falo de la tramtransporto, ĉefe en Usono kaj en la 70-aj jaroj ankaŭ en ĈSSR, la energia krizo en la jaro 1973 komencis eraon de renesanco de la tramoj (1991 Strasburgo, 1998 Orléans), kiu daŭras ĝis hodiaŭ en okcidenta Eŭropo kaj trapenetras eĉ en Usonon (San-Diego, Los Angeles, Portland, Vaŝingtono). En kelkaj usonaj urboj estas konstruataj sistemoj de la t.n. rapidtramoj, kiujn eŭropanoj kaj aŭstralianoj evidente markus kiel tramliniojn - vidu artikolon Tramtransporto en Usono.
En vico de urboj oni ekvidas en la tramtransporto unu el vojoj por solvi problemojn kaŭzitaj per individua aŭtomobila transporto.
Listo de bosnaj esperantistoj
Jen listo de esperantistoj el Bosnio:
Tamás, J. Tóth
TÓTH Tamás, J. [to:t] estis rumania hungara aktoro naskita en Sfântu Gheorghe la 1-an de decembro 1959 kaj mortinta en 2000 en Sfântu Gheorghe.
73692 Gürtler
73692 Gürtler estas tre malgranda, hela asteroido de la ĉefa asteroida zono en orbita resonanco 1:2 kun Marso.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la germanaj astronomoj Lutz D. Schmadel kaj Freimut Börngen elde la Observatorio Karl Schwarzschild en Tautenburg (Germanio).
Laŭ propono de la unua malkovrinto, ĝi estis nomita en honoro de la germana astronomo Joachim Gürtler, esploristo kaj lekciisto ĉe la Astrofizika Instituto de la Universitato de Jena. Lia ĉefa esplora kampo estis la interstela medio. Li estas kunmalkovrinto de la infraruĝaspektra bendo de la glacio de karbona dioksido en la spektro de.
Anatolo Lunaĉarskij
Anatolo (Anatolij Vasilj'eviĉ) LUNAĈARSKIJ (Анатолий Васильевич Луначарский; naskiĝis, mortis la ) estis sovetia ŝtata aganto, popola komisaro (ministro) pri klerigo, verkisto, literatura kritikisto, akademiano. En 1926, li akceptis la honorprezidentecon de la kongreso de SAT, okazanta en Leningrado.
La kaŝita vivo de Zamenhof
La kaŝita vivo de Zamenhof, originalaj studoj estas esearo de Naftali Zvi Maimon, unu el la plej kompetentaj zamenhofologoj, kun enkonduko de Gaston Waringhien. Temo estas la familia, lingva kaj etne kultura medio, en kiu kreskis la juna L. L. Zamenhof en Bialistoko: Bialistoko tiam estis urbo de la cara Rusia Imperio kiu ne konsideriĝis apartenanta al Pollando sed al Litovio, estis kreskanta urbo kiu profitis de prospera teksaĵoindustrio, kaj estis loĝata per signifa plimulto de judoj, kun malplimulto tre heterogena el katolikaj, luteranaj kaj kristane ortodoksaj anoj de la pluraj etnoj, inter ili rusoj, litovoj, poloj, germanoj, rutenoj, ukrainoj kaj tataroj. La kultura etoso en vere juda urbo, en tensio inter tradiciaj kredantoj jude ortodoksaj, kaj malplimulto de judaj intelektuloj malfermaj al la idealoj de klerismo, kiel la familio Zamenhof, signife influis la personecon de Zamenhof, kaj sen ĝi la ekesto de la internacia lingvo ne estus pensebla. Tamen en la lastaj jardekoj de la 19-a jarcento internacie tiom fortis tendencoj de naciismo kaj de kontraŭjudemo, ke en la propagando por disvastiĝo de Esperanto ĝis la fino de la unua mondmilito sisteme prisilentiĝis tiu juda, aŭ pli konkrete jude klerisma kultura fono de Zamenhof, kaj li karakteriziĝis komence precipe "rusa okulkuracisto", poste ankaŭ "pola okulkuracisto". Kiam li publike esprimiĝis rilate al cionismo, aŭ al aliaj temoj judismaj, kaj prezentis sian homaranisman idearon de hilelismo, en kiu forte videblis la kulturaj radikoj de judismo, esperantistaj gvidantoj aparte en okcidenta Eŭropo akre kritikis lin kaj alvokis al pli konsekvenca prisilentado de lia judeco. Tial la biografio de Zamenhof ricevis la aŭron de "kaŝita vivo", al kiu aludas la librotitolo. Sekve la verko neniel nomeblus "senkritika glorigo de gvidanto de kultura movado", de "majstro", sed estas tre profunda skizo de la kultura fono de la orienteŭropaj judoj de jida lingvo en la teritorio de la eksa grandduklando Litovio, vivantaj en tensia triangulo inter la teritorioj de la lingvoj litova pli norde, rusa pli oriente kaj pola pli okcidente. Sed ĝi krome ankaŭ iom ebligas diveni la fortecon de la tiutempa naciismo kaj kontraŭjudemo en multaj eŭropaj socioj, kiuj signife influis la publikan prezenton de Esperanto kaj gvidis al propaganda "maljudigo" de la biografio kaj de la lingvo kaj de ties kreinto. Aparte pro tio, ke la postaj pogromoj de la nazioj dum la Dua Mondmilito plene estingis la judan mikrokosmon ne nur en Bialistoko, sed en kompleta orienta kaj preskaŭ tuta okcidenta Eŭropo, bonas ke la libro konservas parton de tiu kultura heredaĵo kaj helpas ne forgesigi ke Esperanto naskiĝis en tiu medio.
Anatolo Lunaĉarskij
Anatola Lunaĉarskij kaj Esperanto
"Dum la oktobraj tagoj de la jaro 1917 Lunaĉarskij plenumadis respondecajn komisiojn de Petrograda PRK [Portempa Revolucia Komitato]. [...] post la konkero de la Vintra Palaco [Зимний Дворец] li estis enoficigita kiel la Popola Komisaro pri la Klerigado. [...]. La popola komisaro konstante iniciatis novajn reformojn: kreiĝadis eksperimentaj metodikoj... En la Popola Komisarejo pri la Klerigado funkciis speciala komisiono pri enkonduko de lecionoj de Esperanto en la lernejojn, kaj la ĉefo mem de la institucio elpaŝis kun saluto al internacia kongreso de laboristoj-esperantistoj..." . En sia salutletero li skribis: "Faktoj estas aĵoj obstinaj kaj la faktoj pledas por Esperanto. Tiu ĉi movado disvastiĝas kun nevenkebla potenco kaj fariĝas unu el la plej seriozaj fenomenoj de la moderna socia vivo".
Marksisma revoluciulo
Lunaĉarskij iĝis marksista je aĝo de 15 jaroj, kaj post studi en la Universitato de Zuriko -kie renkontiĝis kun Roza Luksemburg kaj Leo Jogiches- aliĝis al Socialdemokrata Laborista Partio de Rusio, kie li estis konata kiel Vóinov.
Michelle Monaghan
Biografio
Michelle Monaghan studis ĵurnalismon en Ĉikago kaj vivtenis sin kiel manekeno. Ŝi estis tiel sukcese, ke ŝi interrompis la studadon. Ŝia unua aktora debutado okazis en 2000 en la televida serio Young Americans.
Finale Emilia
Finale Emilia estas Nonantola estas komunumo kun 15.157 enloĝantoj en Provinco de Modena en regiono Emilio-Romanjo, en Italio.
Michelle Monaghan
Biografio
Monaghan geedziĝis en 2005 kun Peter White, grafikisto. Ilia havas filon kaj filinon.
Anatolo Lunaĉarskij
Marksisma revoluciulo
Post la divido de la partio en 1903 inter bolŝevikoj (estrataj de Lenin) kaj menŝevikoj (estrataj de Julius Martov), Lunaĉarskij kliniĝis dekomence por la bolŝevikoj, ĝis 1905. Partoprenis en la redakcio de la ĵurnalo Vperiod ("Antaŭen"). Tamen, post la malvenko de la Rusa Revolucio de 1905, la politikaj diferencoj kun Lenin malproksimigis lin disde la bolŝevikoj. Li defendis tiame la neceson unuigi la marksismon kun la religio.
En 1907 li publikis la broŝuron Pri la sinteno de la Partio antaŭ la Sindikatoj, kun enkonduko de Lenin. Post longa ĉeesto en Italio (Capri kaj Bolonia), kie li konis la rusojn Aleksander Bogdanov kaj Maksim Gorkij, li iris al Parizo en 1913, kie li fondis Cirklon de Proleta Literaturo.
Li defendis internaciisman sintenon kontraŭa al la partopreno en la Unua Mondmilito. En 1915 li restarigis kun Pavel Lebedev-Poliansky la ĵurnalon Vperiod emfaze sur la "proleta kulturo".
Antaŭ la Oktobra Revolucio li estis kritikisto de arto kaj ĵurnalisto, krom membro de Meĵraioncij, eta tendenco de la rusa socialdemokrata partio kiu aliĝis nek al bolŝevikoj nek al menŝevikoj, sed li aliĝis denove al la bolŝevikoj en 1917.
Instrukomisaro
Post la Oktobra Revolucio li estis nomumita Instrukomisaro por la Narkompros (Popola Komisararo por Publika Instruado) ekde 1917 ĝis 1929, kio ege respondecigis lin pri edukaj aferoj. Li kontrolis krome la Unuan Ŝtatan Censadon. Kun Aleksander Bogdanov, Lunaĉarskij estis unu el la fondintoj de la proletarta movado, nome Proletkult.