cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ĉeftombejo de Gotha
Historio
La horizontala projekciaĵo havas preskaŭ rektangulan formon, kies longaj flankoj kondukas laŭlonge de Heutals-strateto kaj Pfullendorfer-strato de nord-nord-oriento al sud-sud-oriento; ties mallongaj flankoj norde limiĝis je Müllers-strateto kaj sude je konstrudeponejo de la Urbaj servoj. Tie ĉi troviĝis iam la ĉefa enirejo. Per ĝi eblis disde la urbo vidi ĝis la kremaciejo tra la portalego de la atendohalo, do "disde la vivo al la morto". Havas la areo tri partojn: dume la nordaj kaj sudaj partoj I+III karakteriziĝas per kvadrataj kaj rektangulaj areo-unitoj dividitaj per rektaj vojetoj, la meza parto estas secesistila parko. Ĝi havas bele volviĝantajn padojn laŭ la modelo de la Ohlsdorf-tombejo en Hamburgo.
En 1908 faritis la unua pligrandigo laŭ la planoj de la surloka kortega ĝardenisto Lichtenecker, kiu intence volis kopii ideojn de la hamburga tombejo. Laŭ planoj de la ĝardeninspektoro Pée iĝis dua pligrandigo en 1920. En la 1920-aj jaroj la tombejo havas tioman kvaliton kaj li nombriĝis inter la plej belaj de tuta Turingio. Pro spacomanko kaj por plifaciligi la tomban kaj gazonan flegadon multaj partoj de la tombejo ŝanĝigis en la 1950-a jaroj, ankaŭ pro la instalo de la soveta honorcenotafo. Tiam estiĝis ankaŭ la ĉirkaŭanta muro kun gisforĝita pordego.
La tombejo konsistas el diversaj apartaj sekcioj, ekz: urbestroj, honoraj civitanoj, falintaj germanaj soldatoj el la du mondmilitoj, soldatoj de la Aliancanoj.
Kremaciejo
En majo 1874 fonditis sub la estrado de la landa konsiliano Wilhelm Ewald el Gotha la Societo kremacia de Gotha kiu batalis por starigo de kremaciejo sur la planata nova tombejo. Ĉe la urba administracio kiel ankaŭ ĉe la liberala duko Ernesto la 2-a tiaj planoj estis bonvenaj. La elkalkulitaj kostoj de 15.000 markoj tamen plejparte per mondonacoj kovritis: de la menciita societo en Gotha, de la partoprenantoj de la unua germana kremacia kongreso (okazinta en 1876 en Dresdeno) kaj de aliaj. Ekzemple anonima civitanino donacis ne malpli ol 6.000 markojn sub la kondiĉo ke pendu en la urna halo memorigtabulo kun la enskribaĵo Elfriedes Segen.
En la printempo de 1878 komenciĝis la konstruo de la kremaciejo planita fare de la urba arkitekto Julius Bertuch en novklasikisma stilo. La teknikaĵojn por la kremaciado elpensis la inĝeniero Karl Heinrich Stier. La gasforno faritis en Dresdeno de la firmao Friedrich Siemens Industrieofenbau.
Tiel en 1878 Gotha havis la unuan kremaciejon en tuta Germanlando, la dua en tuta Eŭropo cetere - post tiu sur la milanda tombejo Cimitero Monumentale.
Areo kun specialaj tomboŝtonoj
Ĉe la nuligo de la malnovaj kvar tombejoj kelkaj malmultaj tomboŝtonoj savitis kaj starigitis tie ĉi sur la ĉeftombejo. Ili troviĝas dekstre de la ĉefa pado, antau la atendohalo. Jenas la personoj kies tomboŝtonoj trovis tie ĉi novan lokon:
Sur la malantaua vando de la atendohalo troviĝas la tomboŝtono de Andreas Reyher, ĉemure (iam sur la Tombejo I).
Personuloj entombigitaj
La sekvantaj elstaruloj trovis la lastan kvieton tie chi:
Torysky
Situo
Torysky situas laŭ rojo, survoje el Nižné Repaše. Levoča troviĝas je 14 km.
Historio
La unua mencio okazis pri la loko en 1284 laŭ tiama hungara ortografio "Tarchafeu". En la 16-a jarcento rutenoj alvenis. En 1598 oni komputis tie 28, en 1773 67 domojn. En 1787 785 vilaĝanoj loĝis en 88 domoj, en 1828 1336 vilaĝanoj en 185 domoj. Fine de la 19-a jarcento multaj migris al Ameriko. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis Toriszka, poste ĝi rericevis la mezepokan hungaran nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Tarcafő 886 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Szepes (reĝa departemento), al distrikto de Levoča, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Torysky 416 homoj, (399 slovakoj, 10 rutenoj).
Usona Senato
La Usona Senato estas la supera ĉambro de la Usona Kongreso kaj konsistas de la estiĝo el 100 anoj de la 50 usonaj federaciaj ŝtatoj. Ĉiun federacian ŝtaton reprezentas 2 senatanoj elektitaj je 6 jaroj.
La senatanoj estas elektitaj direkte ekde 1913 je ses jaroj. Ĉiun duan jaron oni novelektas la trionon de la senatanoj per simpla plimulta baloto. Oni neniam elektas samtempe la samŝtatajn senatanojn.
Laŭ la originala konstitucio de Usono, la senatanojn elektis la federaci-ŝtataj parlamentoj.
La elektota senatano devas esti minimume 30-aĝa kaj usonano pli ol 9 jarojn kaj loĝanto de la reprezantota ŝtato.
La elektantoj estas ĉiu ŝtatanoj de Usono, kiuj aĝas pli ol 18 kaj loĝas en iu el la 50 federaciaj ŝtatoj. Ĉar Washington D.C., Puerto Rico ktp. ne estas federacia ŝtato, ili ne havas rajton elekti.
La Senato devas ĉiun leĝon aprobi per simpla plimulto. Se la aprobitan leĝon ne subskribas la prezidento, oni povas akceptigi tion per 2/3-a aprobo. La vicprezidento de Usono estas samtempe ankaŭ prezidanto de la Senato, sed li ne havas voĉdon-rajton, nur se temas pri egala voĉdonado.
Nur la Senato rajtas ratifiki internaciajn traktatojn, per 2/3-a aprobo, sed tion devas akcepti ankaŭ la unuopaj federaciaj ŝtatoj.
Oroquieta
Oroquieta - Lungsod ng Oroquieta - estas universitata kaj komponenta urbo en Filipinoj, en la insulo Mindanao, en regiono Norda Mindanao, kie estas ĉefurbo de Okcidenta Misamiso. La urbo havas 47 distriktojn.
Historio
Layawan estis la origina nomo de Oroquieta, kiu estis parto de tiam unueca provinco Misamis ekde 1861 ĝis 1879. En 1880 Layawan ŝanĝis sian nomon al Oroquieta, samtempe ĝi estis levita al urbeto. Tiu urbeto ricevis statuson sidejo de provinco en 1930, komponenta urbo en 1970. Dum la japana dominado (1942-1945) Oroquieta estis nomumita ĉefurbo de Liberaj Filipinoj fare de partizanoj.
Ekonomio
Ekonomio de Oroquieta konsistas el fiŝkaptadoj, terkultivadoj, komercadoj kaj aliaj formoj de entreprenoj.
Eduko
En Oroquieta 2 universitatoj kaj aliaj institucioj funkcias.
Trafiko
Oroquieta voje estas alirebla laŭ vojo laŭ marbordo. La plej proksima flughaveno funkcias ĉe Ozamiz. En la haveno pramoj aŭ ŝipoj trafikas al Ozamiz, Cebuurbo kaj Sikijor (urbo).
Klimato
La klimato de Oroquieta estas klasifikita kiel tropika klimato. Averaĝe jare pluvas po 1073 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, tamen inter junio-oktobro pli ofte. La jara averaĝa temperaturo varias inter 24-30 °C. Ne estas grandaj diferencoj inter la monatoj.
Thomas Vogt
Thomas Vogt estas la nomo de jenaj personoj:
EuroVelo
EuroVelo estas projekto de la Eŭropa Biciklista Federacio (EBF), celante realigi tuteŭropan longdistancan bicikladan vojon. Kiam plenumita, ĝi estos longa,. Ekde la fino de 2019 disponas oficiala aplikaĵo.
Historio
La ideo pri EuroVelo estiĝis en 1995. La projekto estis gvidata de EBF kaj la organizoj De Frie Fugle (Danio) kaj Sustrans (Britio), la plano estis realigi 12 vojojn. Ekde 2007 EBF prenis plenan respondecon pri la projekto kaj hodiaŭ estas 17 vojoj.
Rondoj
Kompleta vojaro:
Reinaldo da Cruz Oliveira
Reinaldo da Cruz Oliveira (n. ) estas brazila futbalisto. Li ludis kiel atakanto.
Hostouň
Hostouň (Hostau) estas urbo en Ĉeĥio, en Regiono Plzeň, en distrikto Domažlice. Vivas ĉi tie.
Historio
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1247.
Al la 10-an de oktobro 2006 estis al la municipo redonita statuso de urbo.
Brandenburgio
Brandenburgio aŭ Brandenburgo estas federacia lando en la orienta parto de Germanio kiu plene ĉirkaŭas Berlinon. Ĝia germana nomo estas Brandenburg. Ĝi estas konata kiel Brandeburg aŭ Brandeburk en la ĉeĥa lingvo. Ankaŭ itale oni ofte uzas la formon Brandeburgo, ĉar la sonkombino "nb" estas malfacile prononcebla por italoj. Fine de ĝi havis  loĝantojn.
Al Brandenburgio limas la germanaj federaciaj landoj Meklenburgo-Antaŭpomerio (norde), Saksio (sude), Saksio-Anhalto (okcidente) kaj en la oriento najbaras Pollando.
En Brandenburgio troviĝas la Esperanto-Stacio en Halbo (germane Halbe) sude de Berlino.
Reliefo
En Brandenburgio ne ekzistas montaroj. La pejzaĝo tamen ne estas tute ebena. Ĝin modlis pluraj glaciepokoj. La plej alta punkto estas Hagelberg, kiu leviĝas 201 m super la marnivelon.
Akvaĵoj
Brandenburgio unuflanke konsideriĝas la plej akvoriĉa federacia lando de Germanio. Ekzistas pli ol 3.000 naturaj lagoj kaj multnombraj pliaj arteferitaj lagoj kaj lagetoj. Plue ekzistas pli ol 33.000 kilometroj da akvovojoj, el kiuj tamen la plejmulto ne estas riveroj, sed kanaloj. Aliflanke tamen la lando ricevas relative malmulte da pluvo kaj tial kolektiĝas malmulte da grundakvo. Pro la relativa pluvomanko ankaŭ ekzistas kompare malmultaj rojoj kaj riveretoj, kiuj trafluus la lagojn, kaj tial la mempurigo de la lagoj nur limigite funkcias.
Riveroj
La sekvaj riveroj tuŝas aŭ trafluas Brandenburgion per siaj tutaj aŭ partaj longoj:
Lagoj
La plej granda natura lago nomiĝas Scharmützelsee, ĝia areo kovras 1207 hektaroojn. Alia lago estas la Jungfernsee.
Urboj
La plej gravaj urboj en Brandenburgio estas:
Luzacio
La Luzacia lignita regiono - germane Lausitzer Braunkohlerevier, suprasorabe Łužiski brunicowy rewěr - estas lignitominada teritorio en la sudoriento de la federacia lando Brandenburgio kaj en la nordoriento de la federacia lando Saksio.
Fenila aminoacetato
Fenila aminoacetato aŭ C8H9NO2 estas kemia kombinaĵo rezultanta el interagado de la aminoacetata acido kun fenolo, senkolora aŭ flaveca likvaĵo uzata en kemiaj sintezoj. Fenila aminoacetato ne estas solvebla en akvo, sed estas solvebla en etanolo, propilena glikolo, kloroformo, eteroj, kaj oleoj.
Éva Mezey
Éva Mezey [mezei], laŭ hungarlingve kutima nomordo Mezey Éva estas hungara-usonana kuracisto, laboratiriestro, profesoro, membro (ekstera (2013)) de Hungara Scienca Akademio.
Biografio
Éva Mezey frekventis gimnazion en Budapeŝto, poste ŝi akiris medicinan diplomon (MD) en Universitato Semmelweis en 1975. Post siaj studoj li instruis nervoanatomion samloke laŭ instruoj de János Szentágothai. Ŝi laboris en farmacia instituto de Utrecht, poste ŝi akiris sciencan gradon Ph.D (kandidatiĝo) en 1982 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Ekde 2004 ŝi okupiĝis pri esplorado de praĉeloj, ŝi iĝis laboratoriestro en Usono.
Skinkedoj
La scinkedoj (PIV) aŭ skinkedoj (science: Scincidae) estas familio en klaso reptilioj (Reptilia), ordo skvamuloj (Squamata) kaj subordo lacertuloj (Sauria). Ilin karakterizas la lerta fosado en sablo.
La familio havas pli ol 100 genrojn kaj ĉ. 1400 speciojn; tiel la skinkedoj estas la plej specioriĉa familio de la lacertuloj.
Ili vivas en la tropikaj areoj de la mondo, plej ofte en sudorienta Azio. Tie ili vivas en gundo - enfosante sin - aŭ sur arboj, kie helpas ilin la vosto kiel prenilo, grimpa helpilo. Sur vosto de la arbovivantaj specioj troviĝas etaj hokoj. Kelkaj specioj povas deĵeti sian voston okaze de danĝero.
Costa Marques
Costa Marques estas municipo en la brazila subŝtato Rondonio, kiu havis 13.678 loĝantojn en 2010.
Schwenda
Schwenda estas eksa komunumo kaj ekde la 1-a de januaro 2010 parto de la ampleksigita komunumo Südharz ("suda Harco") en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Mansfeld-Suda Harco de la federacia lando Saksio-Anhalto. Fine de la jaro 2008 la tiam ankoraŭ memstara komunumo havis 589 loĝantojn.
Troubelice
Troubelice (Treublitz) estas municipo en Ĉeĥio situanta en distrikto Olomouc. Vivas ĉi tie.
En distanco 6 km sude situas urbo Uničov, 12 km okcidente urbo Mohelnice, 13 km sude urbo Litovel kaj 16 km nordokcidente urbo Zábřeh.
Historio
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1334. Municipo Troubelice estis en sia tuta historio negermanigita, ĉiam vivis en ĝi la ĉeĥa loĝantaro, diference de plimulto de ĉirkaŭaj municipoj.
Hugo Aufderbeck
Hugo AUFDERBECK (naskiĝinta la 23-an de marto 1909 en Hellefeld, mortinta la 17-an de januaro 1981 en Erfurto) estis germana romkatolika episkopo.
Vivo
Li studis teologion en Paderborn, Vieno kaj Munkeno. Li ricevis la ordinadon je sacerdoteco en la 28-an de marto 1936 fare de ĉefepiskopo Kaspar Klein en Paderborn. Poste li estis i.a. porstudenta pastro en Saksio kaj estro de la animzorgada oficejo en Magdeburg. La 19-an de junio 1962 li nomumitas titulara episkopo de Arca kaj helpepiskopo de Fulda kun sidejo en Erfurto. La 5-an de septembro okazis la konsekrado.
Graveco publika
Li rigardatas pioniro de animzorgado en eksa GDR kaj aktivega episkopo, kiu publike pli engaĝiĝis ol la plejmulto de siaj kolegoj. Lia plej grava celo estis fari komunumojn kaj solidarecon en socialisma ŝtato. Malgraŭ malsimpatio je la komunisma sistemo li ne kredis baldaŭajn ŝanĝojn politikajn kaj sociajn kaj agis pragmate.
Li konatiĝis kun la posta papo Benedikto la 16-a dum kuna ĉeesto en Romo ĉe la Dua Vatikana Koncilio, kiam li estis la konsilisto de la kolonja kardinalo Joseph Frings. Li ankaŭ apartenis al la liturgiaj komisioj de la episkopa konferenco.
Dum sia vizito en Erfurto en la 2011-a jaro la papo ankaŭ preĝis antaŭ la tombo de Aufderbeck en la klostro de la Katedralo de Erfurto.
Lesterps
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Ĉarento (france Charente, prononco []), en la regiono Nova Akvitanio (Nouvelle-Aquitaine) kaj en la antaŭa regiono Puatuo-Ĉarentoj. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Confolens (prononco []) kaj al la kantono .
Tamás Tóth
TÓTH Tamás [pr. to:t] estas rumanuja hungara aktoro, teatrestro naskiĝinta en Kluĵo la 26-an de februaro 1936.
Arno Borst
Arno Borst (naskiĝinta la en Alzenau; mortinta la  en Konstanco) estis germana historiisto. Li validas kiel unu el la plej eminentaj mezepokistoj de la 20-a jarcento.
Pezocentro de la esplorado de Borst estas la mezepoka historio. Borst estis unu el la malmultaj historiistoj, kiu okupis preskaŭ la tutan gamon de la mezepoko ekde proks. 500 ĝis 1500. Li tutmonde konatiĝis per sia verko Lebensformen im Mittelalter (Vivoformoj en la mezepoko), aperinta en 1973 kaj plurfoje noveldonita. Aparte li okupiĝis pri la Monaĥoj ĉe la Bodenlago kiel ankaŭ pri tiuj el Weingarten, St. Gallen kaj Einsiedeln. Lia favorita figuro estis benediktano Hermano la Lamulo, la universala erudiciulo de la insulo Reichenau (Bodenlago).
Espartinas
Demografio
Laŭ statistikoj de la andaluza registaro (SIMA, 2007) la 10485 geloĝantoj de la municipo Espartinas estas 5215 inoj kaj 5270 viroj. En la 22-kvadratkilometra teritorio estas 8 setlejoj, kie loĝas 10414 geloĝantoj, kaj aliaj 71 geloĝantoj loĝas dise en kamparo. Lasta konata nombro de naskiĝoj po jaro estis 193, 101 inoj kaj 92 viroj, kaj mortis 82, 49 inoj kaj 33 viroj. Tiel la natura kresko estis 111 (1.1%). La laborkapabla loĝantaro estis 2780 homoj (26.5%).
Muntendam
Post komunuma rearanĝo, je la 1-a de januaro 1990, Muntendam kunfandiĝis kun la vilaĝoj Meeden (municipo Meeden), Noordbroek kaj Zuidbroek (municipo Oosterbroek) al nova municipo Menterwolde. Ekde la 1-a de januaro 1918 ĝi estas parto de la municipo Midden-Groningen
Kinezologio
La teorio de kinezologio ampleksas la esploron de la biologiaj eroj de homa movado interalie la anatomia, fiziologia, neŭrologia, biokemia, kaj biomekanika. Ankaŭ studita estas la interrilato inter la kvalito de homa movado kaj la entuta sano de la homa organismo.
Muntendam
Esperanto
En la vilaĝo estas Esperantolaan (Esperantoaleo) (vidu Listo de ZEO-j en Eŭropo) Stratvido
Kinezologio
Teoria kono pri kinezologio estas aplikita en multaj kampoj interalie fizika terapio, okupada terapio, kiropraktiko, ostopatio, ekzerca fiziologio, masaĝa terapio kaj ergonomio. La alproksimiĝo de ĉi tiuj aplikoj povas esti terapia, preventa, aŭ superefika. La aplikoj de kinezologio ankaŭ povas inkluzivi scio pri aliaj disciplinoj kiel psikologio, sociologio, kulturaj studoj, ekologio, evolua biologio kaj antropologio. Rilataj interdisciplinaj kampoj en motoraj kapabloj, kapablaj esploroj, estas la grafologio, i.e., la esploro de skribkaraktera movada regado kaj la esploro de motora regado en parolado.
Kinezologio ankaŭ povas inkluzivi la esploron de la kampoj de aplikado (parenca al kuraca studo – vidu sportan medicinon). Ekzemple, kiropraktiko povus esti studita laŭ ĉi tiu vidpunkto farante eksperimenton por mezuri ĝian efikecon ĉe la reduktado de kronika doloro. Aliaj eksperimentoj povus mezuri malpli subjektivajn kvalitojn, kiuj similas tiujn de specifa fiziologia efiko (kiel sangopremo).
Kinezologio estas malsama al aplikata kinezologio, kiu estas formo de diagnoza kinezologio. Iuj konsideras aplikitan kinezologion kiel pseŭdoscienco.
Frekvenco-miksilo
En elektroniko, frekvenco-miksilo, estas ne-lineara elektra cirkvito kiu kreas novajn frekvencojn el du signaloj aplikitaj al ĝi. En ties plej ofta apliko, du signaloj estas aplikataj al frekvenco-miksilo kaj ĝi produktas novajn signalojn ĉe la sumo kaj diferenco de la originalaj frekvencoj. Aliaj frekvencaj komponantoj ankaŭ povas esti produktitaj en praktika frekvenco-miksilo.
Frekvenco-miksiloj estas ĝenerale uzataj por ŝovi signalojn de unu frekvenca gamo al alia, procezo konata kiel heterodinado, por oportuno en dissendo aŭ plua signala pretigo. Ekzemple, kerna komponanto de superheterodina ricevilo estas frekvenco-miksilo uzata por ŝovi ricevitajn signalojn al ofta meza frekvenco. Frekvenco-miksiloj estas ankaŭ uzataj por moduli portantan signalon en radio-dissendiloj.
Tipoj
La esenca karakterizaĵo de frekvenco-miksilo estas ke ĝi produktas komponanton en sia eliro kiu estas la produkto de la du eniraj signaloj. Aparato kiu havas ne-linearan (ekz. plurlinearan) karakterizaĵon povas funkcii kiel frekvenco-miksilo. Pasivaj frekvenco-miksiloj uzas unu aŭ plurajn diodojn kaj dependas de sia ne-lineara rilato inter tensio kaj kurento por provizi la multobligan elementon. En pasiva frekvenco-miksilo, la dezirata elira signalo havas ĉiam pli malaltan potencon ol la eniraj signaloj.
Aktivaj frekvenco-miksiloj uzas amplifilon (kiel transistoro aŭ vakua tubo) por pliigi la forton de la produktita signalo. Aktivaj frekvenco-miksiloj plibonigas izolecon inter la konektiloj, sed povas havi pli altan bruon kaj pli da elektro-konsumo. Aktiva frekvenco-miksilo povas esti malpli tolerema al troŝargo.
Friedrich Schröder
Friedrich Schröder estas la nomo de jenaj personoj:
Vidu ankaŭ:
Cléber Santana
Cléber Santana (n. 27-an de junio 1981, m. 28-an de novembro 2016) estis brazila futbalisto. Li ludis kiel mezkampulo.
Li futbalis ĉe Kashiwa Reysol en Japanio, Sport Recife, Vitória, Santos FC, São Paulo, Flamengo, Avaí, Criciúma kaj Chapecoense de Brazilo, kaj Atlético de Madrid kaj Mallorca de Hispanio.
Ĥristo Botev
Ĥristo BOTEV (bulgare Христо Ботев), estis bulgara poeto kaj revoluciulo.
Vivo
Li naskiĝis en Kalofer la 6-an de januaro 1848. Kiel 17-jarulo, li studis en Odeso, tie kontaktis la lokajn revoluciulojn kaj iĝis fervora socialisto, aparte influita de la ideoj de Bakunin. Li poste ekziliĝis en Rumanio, kie li agadis kaj aktive dediĉis sin al la organizado de la naciliberiga movado.
La 20-an de aprilo 1876 komenciĝis insurekto en Bulgario. La 16-an de majo, kun 200 aliaj ribeluloj, li trairis la Danubon pere de aŭstra ŝipo kaj elŝipiĝis en Bulgario. Post kelkaj tagoj da akra batalado, li estis mortigita la 1-an de junio 1876.
Stacio Ōtemachi
Stacio Ōtemachi (大手町駅 [ootemaĉi-eki]) estas 2 fervojaj stacioj en Japanio:
Ĥristo Botev
Vivo
Post lia morto li iĝis nacia heroo. Eĉ nun ĉiun 2-an de junio je la 12a, oni sonorigas, kaj ĉiuj bulgaroj ekstaras por honori lian memoron.
1920 Sarmiento
1920 Sarmiento estas asteroido de la intera asteroida zono, ano de la Hungaria familio.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la 11-an de septembro 1971 de la usona astronomo James B. Gibson kaj de la argentina Carlos Ulrrico Cesco, elde la Observatorio Félix Aguilar, en la provinco de San Juan (Argentino).
Nomo
Ĝia nomo honoras la prezidenton de Argentino Domingo Faustino Sarmiento, kiu aktivis por la disvolvigo de la sciencoj en sia lando.
NGC 4827
NGC 4827 (aliaj indikoj — UGC 8065, MCG 5-31-16, ZWG 160.28, PGC 44178) estas galaksio en konstelacio Berenica Hararo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
31984 Unger
31984 Unger estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la germanaj amatoraj astronomoj Matthias Busch, Peter Geffert, Rainer Kresken kaj Reiner Stoss elde la Observatorio Starkenburg, proksime de Heppenheim (Germanio).
Nomo
Ĝia nomo honoras Adam Unger, profesie fariston de korboj, kiu grave partoprenis je la konstruo de la Observatorio de Starkenburg. Lia treege akurata laboro indigis lin je la kromnomo " Majstro de la milimetro ". Lia entuziasmo por astronomio restis kun li dumvive.
20503 Adamtazi
20503 Adamtazi estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Adam Ryoma Tazi, finalisto de la scienca konkurso de mezlernejoj The Discovery Channel Young Scientist Challenge (DCYSC) de 2004 pro lia projekto pri fiziko. Li estis lernanto ĉe la St. Andrew School de Orlando (Florido, Usono).
Preĝejo Sankta Antonio (Baja)
Franciskana preĝejo (kaj ankaŭ monaĥejo) de Sankta Antonio de Padovo estas romkatolika preĝejo en Hungario, en urbo Baja.
Historio
Post dominado de turkoj franciskanoj alvenis kaj ili konstruis monaĥejon en 1721, poste preĝejon. Ĝi detruiĝis dum liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a. La pli nova ununava preĝejo konstruiĝis en 1728, sed la turo nur en 1763. Tiun turon ankaŭ la fajrobrigado uzis longe. En 1840 pro incendio la tegmento cindriĝis.
Konstruaĵo
Ekstere skulptaĵo estas videbla pri "Mater Dolorosa". Interne la freskoj pretiĝis en 1950.
Kermeso okazas en la 13-an de junio.
Kalidaso
Kalidaso (Hindie कालिदास, transliterate Kālidāsa, skr. servisto de la diino Kāli), ĉirkaŭ 375 ĝis 415, estis hinda kortega poeto kaj dramverkisto. Liaj verkoj apartenas al la klasika sanskrita literaturo. Li estas vaste rigardita kiel la plej granda poeto kaj dramisto en la sanskrita lingvo. Lia aktiva periodo (floruit) ne povas esti datita kun precizeco, sed plej verŝajne ĝi estis ene de la 5-a-jarcento p.K.
Liaj verkoj kaj poezio estas ĉefe bazitaj sur la hinduaj Puranoj kaj Hinda filozofio.
Kalidaso estas elstarulo de la hindia literaturo kaj la hinda drama arto. Li estas konata precipe pro siaj tri konservitaj versdramoj pri romaneca amo: Ŝakuntala estas la plej konata el ili. Krome li verkis du eposojn kaj multajn poemojn, kiuj distingiĝas pere de siaj naturaj priskriboj kaj emocia travivaĵo. La verkoj de Kalidasa estis tradukitaj unuafoje en la germanan kaj anglan lingvojn. Kalidaso influis super Schiller kaj Goethe. Multaj poemoj atribuataj al Kalidaso verŝajne ne devenas de li. Li verkis elstare en ĉiuj grandĝenroj de literaturo.
Frua vivo
Akademiuloj konjektis, ke Kalidaso eble loĝis aŭ proksime de la Himalajo, aŭ en la najbareco de Ujjain, aŭ en Kalinga. La tri konjektoj estas bazitaj respektive sur la detala priskribo fare de Kalidaso de la Himalajo en sia Kumārasambhava, la elmontro de lia amo por Ujjain en Meghadūta, kaj liaj tre laŭdantaj priskriboj de Kalingana imperiestro Hemāngada en Raghuvaṃśa (sesa sargao).
Sed kelkaj akademiuloj emas priskribi lin kiel kaŝmiranon  ekde la pionira esplorado farita de Lakshmi Dhar Kalla (1891-1953) en lia ade re-redaktita libro The birth-place of Kalidasa, with notes, references and appendices (1926), dirante ke, krom esti malkongruaj, tiuj faktoj ĵus montras, ke li estis naskita en Kaŝmiro (bazita sur topografaj priskriboj, kampara folkloro, la faŭno kaj flaŭro de la regiono ktp., kion nur lokaj loĝantoj povis scii) sed moviĝis pro variaj kialoj kaj serĉis la patronecon de lokaj regantoj por prosperi.
La poemoj de Kalidaso sugestas, ke li estis bramano (pastro). Sed de lia vivo oni konas precize neniom, ĉar ĉiu fontoj pri li estas nur legendoj. Laŭ siaj propraj diroj, en sia junaĝo li estis fame konata pro sia beleco, kio ebligis, ke princino nomita Vidiottama enamiĝis al li kaj petis edziniĝon al li. Estas kredite, ke tamen li estis de malriĉa deveno kaj malklera dekomence, kaj edziĝinta al tiu princino kaj defiita fare de lia edzino, kiu hontis pri lia toskeco kaj malklereco, studis poezion por iĝi granda poeto. Aliaj diras, ke foje la princino Vidiottama traktis lin sarkasme, kaj tiu volis memmortigi sin per ĵeto al puto. En tiu momento li petis helpon al sia diiino Kali, kaj li estis premiita per subita kaj eksterordinara donaco de poezia kapablo. La nomo de Kalidasa ("servisto de la diino Kali", devenas el kali: ‘la nigrulino’, kaj dasá: ‘sklavo’) povus esti simple pseŭdonimo bazita en la devoteco kiun sentis la poeto al sia adorita diino. Fakte oni ne konas la originan nomon de Kalidaso. La nomo de la saĝulino Vidiottama probable estis ankaŭ nur indiko de ŝia vera neekzistado historia, ĉar ĝi signifas ĝuste ‘saĝula’, nome vidiá: ‘kono, sciaro’, kaj ut-tama: ‘suprema’ (‘trans la nescio’).
Kalidaso fuĝis de la regno kaj en Uĝain eniris al la servo de la reĝo Vikramaditia kiel kortega poeto. Li iĝis la plej brila el la "návaratna" (‘naŭ juveloj’) de la kortego de la reĝo Vikramaditia. La kolegaj aliaj saĝuloj estis Amara Simja, Dhanuan Tari, Ghata Karpara, Ksapanaka (‘nuda fastanto’, eble la astronomo ĝaina Siddha Sena), Ŝanku, la astronomo Varaja Mijira, Vara Ruĉi kaj Vetala Bhatta.
Kelkaj kredas, ke li vizitis la verkiston Kumaradasa, nome la reĝo de Cejlono kaj, pro iom da perfido, Kalidaso estis murdita tie. La nomo de lia edzino estis Vidyawati.
Legendoj
Unu el la legendoj atribuitaj al la vivo de Kalidaso meritas menciindon pro sia esenca intereso, kaj krome ĉar ĝi enhavas, kiel oni vidos, ion de historia vero, ĉar ĝi lokigas Kālidāsa en Varanasi, je 500 mejlojn for de la nuna urbo kie li sendube pasigis almenaŭ parton de sia vivo.
Post iom da tempo, la historio pluis, kaj la malbeno plenumiĝis. Iu reĝo verkis duonon da strofo de verso, kaj proponis grandan premion al iu ajn poeto kiu povu finkompletigi ĝin dignece. Kālidāsa finkompletigis la strofon sen malfacilaĵo, sed virino kiun li amis malkovris liajn versojn, kaj avarema por la premio por si mem, murdis lin.
Alia legendo montras Kālidāsa kiel partoprenanto en pilgrimado al sanktejo de Viŝnuo en la sudo de Barato, en akompanantaro de aliaj du famaj verkistoj, nome Bhavabhuti kaj Dandin. Alia legendo montras Bhavabhuti kiel samtempulo de Kālidāsa, kaj kiel jaluzo de la reputacio de la poeto mal pli aŭstera. Tiuj historioj eble estas falsaj, ĉar certe la tri aŭtoroj ne estis samtempuloj, sed, tio montras ian instinton en la kredo ke genio serĉas genion.
Tempoperiodo
Lia periodo estis ligita al la regado de iu Vikramaditya. Kaj Ĉandragupta la 2-a (380 p.K. — 415 p.K.) kaj Skandagupta (455 p.K. - 480 p.K.), estis titolitaj Vikramaditya kaj la vivoperiodo de Kalidasa estis ligita al ilia regado. Estis ankaŭ argumentite, ke Kalidaso vivis en la 1-a jarcento a.K. dum la periodo de alia Vikramaditya de Ujjain, sed nun estas ĝenerale akceptite, ke la periodo de Kalidaso falis inter 5-a kaj 6-a jarcentoj. Lia nomo, kune kun poeto Bharavi, estas menciita en surŝtona surskribaĵo datita el la jaro 634, trovita ĉe Aihole, situanta en nuntempa Karnatako.
Verkoj
Kālidāsa verkis tri prezentaĵojn. Inter ili, Abhijñānaśākuntalam ("De Ŝakuntala rekonita per ĵetono") estas ĝenerale rigardita kiel majstraĵo. Ĝi estis inter la unuaj sanskritaj verkoj tradukitaj en la anglan, kaj poste estis tradukita en multajn lingvojn.
Sakuntala
Inter ĉiuj verkoj de Kalidaso "Ŝakuntalo" estas eble la plej konata kaj influa super la cetero de la hindia kulturo kaj eĉ super la universala kulturo. La protagonisto de la verko estas Ŝakuntala, filino de la saĝulo Viŝvamitra kaj de la "apsara" (spirito de nuboj kaj akvoj) nome Menaka. Abandonita post nasko fare de siaj patroj, Ŝakuntala estis zorgita en izola ermitejo de la saĝa Kanva, kaj kreskas kiel bela sed naiva junulino.
Kiam Kanva kaj la alian maljunuloj de la ermitejo estas for pro pilgrimado, Duŝjanta, reĝo de Hastinapuro, venas al ĉasado en la arbaro. Ĝuste kiam li estas ĉasonta cervon, saĝulo Vaikhānas malhelpas tion dirante, ke la cervo estas el la ermitejo kaj ne devas esti ĉasata. Li respektema petas al la reĝo ne sagopafi. La reĝo obeas tion kion la saĝulo diris. Tiu tiam informas, ke ili estas kolektontaj brullignon por la ceremonia ofera fajro kaj proponas al li aliĝi. Ili tiam vidas la ermitejon de la saĝulo Kanva kaj decidas vizit la ermitojn. Tamen la reĝo decidas iri al tiu penta arbareto maskita kiel normalulo. Li ankaŭ haltigas la ĉaron iom for por ne ĝeni la ermitojn. En la ĝusta momento en kiu li eniras en la ermitejon kaj vidas Ŝakuntala, li iĝis kaptivita je ŝi, alparolas ŝin per kortega reĝa stilo, kaj finfine li edzinigas ŝin. Tuj, li devas foriri por zorgi pri la aferoj en la ĉefurbo. Ŝi ricevas ringon el la reĝo, kion ŝi devos finfine prezenti al li kiam ŝi aperos en lia kortego por postuli sian lokon kiel reĝino.
Iam, la koler-preta saĝulo Durvasa alvenas kiam Ŝakuntala estas perdita en siaj pensoj, kaj ĉar ŝi tute ne atentas pri li, li malbenas ŝin per sorĉado al Duŝjanta kiu forgesos pri ŝia ekzistado. La nura oportno por Ŝakuntala estas montri al la reĝo la sigelringon kiun li estis doninta al ŝi.
Ŝi poste veturas por renkontiĝi kun li, kaj devas trapasi riveron. La ringo perdiĝas kiam ĝi forfalas el ŝia mano kiam ŝi metas ĝin en la akvon ludeme. Je ŝia alveno, la reĝo estas nekapabla rekoni la personon al kiu li edziĝis kaj tial li malakceptas agnoski ŝin. Ŝakuntala estas abandonita de siaj kompanoj kiuj deklaras, ke ŝi devas resti kun sia edzo. Ili tiam revenas al la ermitejo.
Feliĉe, la ringo estas malkovrita fare de fiŝkaptisto en la ventro de fiŝo, kaj prezentas ĝin en la reĝa kortego. Duŝjanta komprenas sian eraron - tro malfrue. La ĵus konscia Duŝjanta estas postulita por lukti kontraŭ armeo de superpovulaj Asuroj, kaj estas premiita fare de Indro per veturado tra la ĉielo. Nur reveninta al la Tero kelkajn jarojn poste, Duŝjanta trovas Ŝakuntala kaj Ŝian filon hazarde, kaj rekonas ilin.
En tiu historio estas troveblaj kelkaj rakontaj elementoj, kiu pasos al aliaj tre diversaj historioj, kaj plej verŝajne tra la persa kaj araba kulturoj al la okcidenta literaturo, kaj skriba kaj parola, ĝis enkadriĝi tute kongrue kun la romantismo, ekzemple la perdita juvelo kiun fiŝkaptisto trovos en ventro de kaptita fiŝo, la junul(in)o kiu malrespektas maljunul(in)on kaj estas pro tio punita ktp., kiuj pasos al la popolrakontoj, kaj la amparo kiu separiĝas kaj reunuiĝos nur post kelkaj jaroj, kiu estas unu el la ĉefaj elementoj de la romantismaj literaturaj amhistorioj.
En aliaj versioj, speciale en tiu de 'Mahabharata', Ŝakuntala ne estas rekunigita ĝis la nasko de sia filo Bharata, kaj trovita de la reĝo kiam tiu ludetas kun lionidoj. Duŝjanta trafas la junan Bharata kaj demandas pri liaj gepatroj, kaj komprenas, ke Bharata estas fakte lia filo. Bharata estas praulo de la stirpoj de Kauravoj kaj Pandavoj, kiuj luktis la eposan militon de Mahabharata. Estas laŭ tiu Bharata el kio Barato ricevas sian nomon "Baratavarŝa", nome 'Lando de Bharat'.
Tradukoj
Montgomery Schuyler, Jr. publikigis bibliografion de la eldonoj kaj tradukoj de la Ŝakuntala dramo preparante sian laboron "Bibliografio de la Sanskrito-Dramo". Schuyler poste kompletigis siajn bibliografiajn seriojn de la verkoj de Kalidaso kompilante bibliografiojn de la eldonoj kaj tradukoj de Vikramorvaçī kaj Mālavikāgnimitra.
La traduko farita de William Jones (1746–1794) de la dramo Sakuntalá atingis konsiderindan sukceson kaj inspiris al Goethe belan poeziaĵon.
Pli posta kulturo
Multaj akademiuloj verkis komentaĵojn pri la verkoj de Kalidaso. Inter la plej studitaj komentaĵoj estas tiuj de Kolāchala Mallinātha Suri, kiuj estis verkitaj en la 15-a jarcento dum la regado de la Viĝajanagara reĝo, Deva Raja la 2-a. La plej antikvaj konservitaj komentaĵoj ŝajnas esti tiuj de la kaŝmira akademiulo Vallabhadeva de la 10-a jarcento. Eminentaj sanskritaj poetoj kiel Bāṇabhaṭṭa, Jayadeva kaj Rajaseĥara malŝparis laŭdon pri Kalidaso en siaj verkoj. Bonkonata sanskrita versaro ("Upamā Kālidāsasya ... ") laŭdas lian kapablon ĉe upamā, aŭ komparoj. Anandavardhana, tre honorita kritikisto, konsideris Kalidason kiel unu el la plej grandaj sanskritaj poetoj iam. De la centoj da antaŭ-modernaj sanskritaj komentaĵoj pri la verkoj de Kalidaso, nur frakcio estas nuntempe publikigita. Tiaj komentaĵoj montras signojn ke la poezio de Kalidaso estis ŝanĝitaj de sia origina stato tra jarcentoj de permana kopiado, kaj eventuale tra konkurantaj parolaj tradicioj kiuj kunekzistis kune kun la skriba tradicio.
La artisto Koodiyattam kaj la akademiulo pri teatroĝenro Natya Shastra nome Māni Mādhava Chākyār (1899-1990) koreografiis kaj elfaris popularajn verkojn de Kalidaso kiaj Abhijñānaśākuntala, Vikramorvaśīya kaj Mālavikāgnimitra.
La baleto "La bajadero" estas unu de la fundamentaj verkoj de la repertorio de la kompanioj de klasika danco. La aŭstria komponisto Ludwig Minkus komponis muzikon al libreto bazita sur du dramoj de Kālidāsa. La libreto estis verkita de Sergei Ĥudekov kaj Marius Petipa, kiu kreis ankaŭ la koreografion. Tiu baleto estis premierita en la Teatro Bolŝoj Kamennij de Sankt-Peterburgo la 23an de januaro 1877.
Influoj
Kalidaso havis grandan influon sur kelkaj sanskritlingvaj verkoj, kaj ĝenerale sur la tuta barata literaturo. Li influis partikulare super Rabindranath Tagore. LA romantismo de Meghadutam estas trovebla en la poemoj de Tagore pri la musonoj. Sanskritlingvaj verkoj de Kalidaso influis super la eŭropa literaturo de la fino de la 18-a kaj komenco de la 19-a jarcentoj. Laŭ Dale Carnegie, la patro de la Moderna Medicino Siro William Osler ĉiam havis sur sia labortablo poemon verkitan de Kalidaso.
La aŭtoro kaj lia epoko
Oni scias el la verkoj de Kālidāsa ke li pasigis almenaŭ parton da sia vivo en la urbo Ujjain. Li referencas al Ujjain pli ol unu fojon, kaj tiel ke ne eblas fari tion se oni ne konas la urbon. Speciale en sia poemo La mesaĝista nubo li parolas pri la ĉarmo de la urbo, kaj eĉ li ordonas al la nubo ke ĝi devojiĝu en sia longa veturado por ke ĝi nepre devas koni ĝin.
La vivo kaj verkaro de Kālidāsa okazas en la "ora epoko" de la antikva hindia klasika kulturo. La Gupta Imperio sukcesis atingi potencon arigante en ununura unio tion kio antaŭe estis apartigitaj partoj. Dum ioma tempo, ĝi havigis protekton kontraŭ eksterlandaj invadoj, kaj tiele la ekonomio kaj la kulturo profitis oportunon de disvolvigo. La Gupta Imperio estis simbolo da transiro al la feŭdisma sistemo, nome paso al fundamentaj ŝanĝoj de la socio.
Karaktera trajto de la hindia kulturo are konsiderita estas ties konservismo. La novaj tendencoj ne produktas ŝanĝojn iel revoluciaj, kaj male ili aliĝas al la jam ekzistantaj strukturoj, vivas paralele kun tiuj. La antikvaj kredoj povas ekzisti senfine, sen malaperi pro la tempopaso, kio formas la kompleksecon kaj originalecon de la hinda kulturo, tia kia ĝi estas konata.
En la epoko de la Gupta-oj okazas malfortigo de la kastosistemo de Barato. Kvankam la tiama literaturo respegulas la hierarkion de kastoj per senkondiĉa respekto, okazis ioma mildigo de la dogmo de la antikveco kaj tiel eblis realigi la plej mirindajn kreivajn manifestaciojn de la popoloj de Hindio.
Alia karaktero de la tiama indiĝena kulturo, kaj ankaŭ de aliaj epokoj, estas profunda rilato kun la religio. La religio pasas al unuaranga loko ie ajn: hejme, en la politika sistemo, en la sociaj rilatoj. La kulturo de Barato estas trempita de mitologio same kiel ties socia sistemo estas trempita de la kastodivido. Temas pri enormaj homamasoj kiuj vivas en sociaj kondiĉoj preskaŭ primitivaj, kiel konstanta fonto de arkaika rigardo al la mondo, kiuj ne rajtis stariĝi al pli supra nivelo, kiuj ne povos malproksimiĝi el tiuj kulturaj radikoj. La epoko de Kalidaso estas scenejo de la formado de la hinduismo, kiu estos anstataŭigo de la brahmanismo. La hinduismo nutriĝis de la popolaj kredoj, transformis la antikvajn kultojn, detruis la antikvan mondon de la brahmanismo, sed klopodas konservi sentuŝe la subtavolajn influojn.
Unu de la ĉefaj motivoj kiuj restis en la hinduismo ekde la antikveco estas la asketismo. Ofta en la literaturo de la epoko, temas pri la akiro de povegaj mistikaj fortoj fare de tiuj kiuj elektis la vojon de mem-aŭsterigo. La dioj sendas belajn fraŭlinojn por seksallogi la justulojn - tio iĝis unu de la plej popularaj temoj de la sanskrita klasika literaturo. La asketismo kaj la erotismo, facile troveblaj en la mondorigardo de Hindio, estis kune sufiĉe ĝeneraligitaj.
La klasika literaturo ricevis serion de ideoj en la disvolvigo de la religio kaj, respektive, en la tre diversaj artoj ĝi inkludas la koncepton de "Bhakti" (aŭ amo al Dio, kiel maniero akiri feliĉon), cikla universo kaj Karmo. En la verkaro de Kālidāsa, la mondofino jam estas en la fino de la kalpa, sed la ideo de la ripetataj naskiĝoj kaj mortoj ankoraŭ tenos plenan disvolvigon en la estonteco.
Teorio de multaj Kalidasoj
Kelkaj fakuloj, kiel M. Srinivasachariar kaj T. S. Narayana Sastri, kredas, ke ne ĉiuj el la verkoj atribuitaj al "Kalidaso" estas el unusola persono. Laŭ Srinivasachariar, verkistoj el la 8a kaj 9a jarcentoj supozigas la ekzistadon de tri famaj literaturaj figuroj kiuj kunhavas la nomon Kalidaso. Tiuj verkistoj estus Devendra (aŭtoro de Kavi-Kalpa-Lata), Rajaŝeĥara kaj Abhinanda. Sastri listigis la verkojn de tiuj tri Kalidasoj jene:
Sastri menciis ses aliajn literaturajn figurojn konatajn laŭ la nomo "Kalidasa": Parimala Kalidasa alinome Padmagupta (aŭtoro de Navasahasanka Ĉarita), Kalidasa alinome Yamakakavi (aŭtoro de Nalodaya), Nava Kalidasa (aŭtoro de Ĉampu Bhagavata), Akbariya Kalidasa (aŭtoro de kelkaj samasya-oj), Kalidasa la 8-a (aŭtoro de Lambodara Prahasana), kaj Abhinava Kalidasa alinome Madhava (aŭtoro de Sankshepa-Sankara-Vijayam).
Laŭ K. Kriŝnamurti, "Vikramaditya" kaj "Kalidasa" estis uzitaj kiel oftaj nomoj por prikribi ajnan patronreĝon kaj ajnan kortegan poeton respektive.
Eksteraj ligiloj
En Esperanto:
En la angla:
Roetgen
Roetgen estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la urba regiono Aachen de la federacia lando Nordrejn-Vestfalio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Tatsuya Suzuki
Tatsuya Suzuki (鈴木 達也, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Kashiwa Reysol, FC Tokyo kaj Tokushima Vortis.
Georges Duby
Georges Duby (naskiĝinta la 7-an de oktobro 1919 en Parizo; mortinta la 3-an de decembro 1996 en Aikso Provenca) estis franca historiisto.
Liaj esploroj okupiĝis pri la mezepoko (mezepokismo), aparte ties ekonomiaj kaj sociaj strukturoj. Lia socihistoria deirpunkto estas, ke homoj agas ene de sociaj strukturoj, kiuj almenaŭ stampas, ofte eĉ fiksigas iliajn agadojn. Li interesiĝis pri longedaŭraj evoluoj, en kiuj li esploris unuopajn historiajn okazaĵojn kaj personojn. Lia deirpunkto do diferenciĝas per tio disde la deirpunkto de la tradicia historiscienca historiismo (devizo: 'viroj faras historion').
Gango
Gango aŭ Ganga (गंगा) estas dulanda rivero en Azio, kiu trafluas (kaj formis) la ebenaĵon de Bengalio, en Barato kaj Bangladeŝo. Tiu rivero estas 2525 km longa kaj ekfluas en okcidenta Himalajo en la barata subŝtato Utarakando, kaj fluas suden kaj orienten tra la Ganga Ebenaĵo de Norda Barato en Bangladeŝon, kie ĝi elfluas en la Golfo de Bengalo. Ĝi estas la tria plej granda rivero laŭ akvoŝarĝo.
La Gango estas la plej sankta religia rivero por Hinduoj. Ĝi estas ankaŭ eltenejo por milionoj da baratanoj kaj aliaj bengalanoj kiuj loĝas ĉe ties fluejo kaj dependas de ĝi por ties ĉiutagaj necesaĵoj. Ĝi estas adorata kiel la diino Ganga en Hinduismo. Ĝi estis ankaŭ grava historie, kun multaj iamaj provincaj aŭ imperiaj ĉefurboj (kiaj Pataliputra, Kannauj, Kara, Kaŝi, Patnao, Haĝipuro, Mungero, Bagalpuro, Murŝidabado, Baharampuro, Kampilĝo, kal Kolkato) kiu situas ĉe ties bordoj.
La Gango estis rangita kiel la kvina plej poluita rivero de la mondo en 2007. Poluado minacas ne nur homojn, sed ankaŭ pli ol 140 fiŝajn speciojn, 90 amfibiajn speciojn kaj la endanĝeritan Gangan riverdelfenon. Estas projekto por purigi la riveron nome Gangagada Plano, nome media iniciato por eviti poluadon, kiu ĝis nun ne sukcesis,  pro koruptado, manko de teknika sperto, mallerta pormedia planado, kaj manko de elteno fare de religiaj aŭtoritatoj.
La alternativa nomo "Ganges", fine en "-es", venis al multaj lingvoj tra Latino el fontoj de Antikva Grekio, ĉefe el la rakontoj pri la militoj de Aleksandro la Granda, kiu eniris ĝis tien en Hindio.
Komenco
Tamen, Bhagirathi estas, hidrografie, la unua parto de Gango, do oni povas taksi ĝian fonton la vera fonto de Gango. La akvo devenas de granda Glaĉero Gangotri, kuŝanta inter altegaj montopintoj (ĉirkaŭ 7000 m); unu el tiuj montoj nomiĝas Bhagirathi same kiel la rivero. La urbeto Gangotri (3100 m) kaj la fino de la glaĉero (Gaŭmuĥ, ĉirkaŭ 4000 m) estas sanktaj lokoj por Hinduismo. La preciza fino de la glaĉero kaj komenco de la rivero ŝanĝas dum la jaroj, ĉar la glaĉero malplilongiĝas jaron post jaro.
Fluo
Apud Haridvaro, Gango foriras el la montara regiono kaj eniras la grandegan ebenaĵon nomatan Indus-Ganga Ebenaĵo. Baldaŭ poste, ĝi eniras ankaŭ la ŝtaton Utar-Pradeŝon kaj, proksimiĝante al Delhio (ĝis ĉ. 100 km), turnas al oriento.
Post la eniro en Biharon, Gango ricevas aliajn gravajn alfluanton, Ghaghara (aŭ Karnali), Son, Gandok, Kosi (aŭ Koŝi), ĉiuj pli mallongaj ol Jamuno.
Gango fluas mallonge tra Ĝarĥando kaj Okcident-Bengalo.
Riverfino
En Farakka Gango disiĝas en du malsamajn riverojn: la ĉefa daŭre nomiĝas Gango, la pli malgranda nomiĝas Huglo. Digo kaj kanaloj ŝanĝis la naturan fluejon.
La ĉefa rivero eniras Bangladeŝon, kie ĝi akceptas la akvojn de Bramaputro. Ĉar Bramaputro estas pli longa ol Gango mem (sed ne multe pli longa), ne klaras kiu estas kies alfluanto. Tradicie, la komuna parto havas apartan nomon, Padmo. Tria rivero, pli eta (Meghna), aldonas sin al Padmo.
Oni povas ankaŭ diri, ke la delto de Gango enhavas du ĉefaj brakojn, Huglon kaj Padmon. Iuj eĉ nomas nur la Huglon Gango kaj la ceteran parton de la delto nur Padma.
Geologio
La Hinda subkontinento kuŝas sur la Hindia tektona plato, nome minora plato ene de la Hind-Aŭstralia Plato. Ties difinaj geologiaj procezoj ekis antaŭ 75 milionoj da jaroj, kiam, kiel parto de la sudo de la superkontinento Gondvano, ĝi startis nordorientenan drivo — kio daŭris kvindek milionoj da jaroj — tra la tiam neformita Hinda Oceano. La posta kolizio de la subkontinento kun la Eŭrazia plato kaj subdukcio sub ĝi, stariĝis ĝis Himalajo, nome la plej alta montaro de la planedo. En la iama tuja marfundo sude de la aperanta Himalajo, la platomovado kreis ampleksan linian depresion, kio, laŭgrade estinta plenigita el sedimentoj alportitaj kaj de Induso kaj ties alfluantoj kaj de Gango kaj ties alfluantoj, nune formas la mondoregionon de la Indus-Ganga ebenaĵo.
Hidrologio
Plej gravaj maldekstra-bordaj alfluantoj estas Gomti, Ghaghara, Gandaki, kaj Kosi; plej gravaj dekstra-bordaj alfluantoj estas Jamuno, Son, Punpun kaj Damodar. La hidrologio de Gango estas tre komplika, speciale en la regiono de la Ganga Delto. Unu rezulto estas diferencaj vojoj por determini la longon de la rivero, ties akvokvanton kaj la grandon de ties akvokolekta areo.
La nomo Gango estas uzata por la rivero inter la kunfluejo de la riveroj Bhagirathi kaj Alaknanda, en Himalajo, kaj la unua forkiĝo de la rivero, apud la Akvobaraĵo de Farakka kaj la limo inter Barato kaj Bangladeŝo. Oni diras ofte, ke la longo de Gango estas iom super 2 600 km longa, ĉirkaŭ 2 601 km, 2 525 kmaŭ 2 650 km. En tiuj okazoj la fonto de la rivero estas kutime konsiderita la fonto de la rivero Bhagirathi, de la Glaĉero Gangotri en Gomuĥ kaj ties elfluejo la elfluejo de la rivero Megno en la Golfo de Bengalo. Foje la fonto de Gango estas konsiderata en Haridvaro, kie la fontoj de la rojoj de Himalajo elfluas en la Ganga Ebenaĵo.
En kelkaj okazoj, la longo de Gango estas donita de ĝia alfluanto la rivero Huglo, kiu estas pli longa ol sia ĉefa produkto tra la rivero Megno, rezulte en totala longo de ĉirkaŭ 2 704 km, sed kalkulita el la fonto de Bhagirathi, aŭ 2321.50 km, se el Haridvaro ĝis la elfluejo de Huglo. En aliaj okazoj la longo estas kalkulita je ĉirkaŭ 2 304 km, el la fonto de Bhagirathi ĝis la landlimo kun Bangladeŝo, kie ties nomo ŝanĝiĝas al Padmo.
Pro similaj tialoj, la fontoj havas diferencajn versiojn pri la grando de la akvokolekta baseno de la rivero. Fakte la baseno kovras partojn de kvar landoj, nome Barato, Nepalo, Ĉinio, kaj Bangladeŝo; de dek unu subŝtatoj de Barato, nome Himaĉal Pradeŝ, Utarakando, Utar Pradeŝ, Madhja Pradeŝ, Ĉatisgaro, Biharo, Ĝarĥando, Panĝabo, Harjano, Raĝastano, Okcidenta Bengalio, kaj la Unia Teritorio de Delhi. La Ganga baseno, inklude la delton sed ne la basenojn de Bramaputro aŭ Megno, estas ĉirkaŭ 1 080 000 km², el kiuj 861 000 km² estas en Barato (ĉirkaŭ 80%), 140 000 km² en Nepalo (13%), 46 000 km² en Bangladeŝo (4%), kaj 33 000 km² en Ĉinio (3%). Foje la akvokolektaj basenoj de Gango kaj Bramaputro–Megno estas kombinitaj por totalo de ĉirkaŭ 1 600 000 km² aŭ 1 621 000 km². La kombinita baseno Gango-Bramaputro-Megno (mallongigita kitl GBM aŭ GMB) etendiĝas tra Bangladeŝo, Butano, Barato, Nepalo kaj Ĉinio.
La Ganga baseno etendiĝas el Himalajo kaj Transhimalajo norde, ĝis la nordaj deklivoj de la Vindja Montaro en la sudo, el la orientaj deklivoj de la montaro Aravali en la okcidento ĝis la Ĉotanagpur-Altebenaĵo kaj la delto de Sunderbans en oriento. Grava parto de la akvokvanto el Gango venas el la Himalaja montaro. Ene de Himalajo, la Ganga baseno etendiĝas preskaŭ 1 200 km el la divido inter Jamuno kaj Satluj laŭlonge de la Simla montaro kiu formas la limon kun la baseno de Indus okcidente ĝis la Singalila montaro laŭlonge de la limo inter Nepalo kaj Sikkim kiu formas la limon kun la baseno de Bramaputro en oriento. Tiu parto de Himalajo enhavas 9 el la 14 plej altaj montopintoj en la mondo super 8 000 m en alteco, inklude la Everest kiu estas la plej alta pinto de la Ganga baseno. La aliaj pintoj super 8 000 m en la baseno estas Kangchenjunga, Lhotse, Makalu, Ĉo Oju, Dhaulagiri, Manaslu, Annapurna kaj Shishapangma. La Himalaja parto de la baseno inkludas la sud-orientan parton de la subŝtato Himaĉal Pradeŝ, la tuton de la subŝtato Utarakando, la tuton de la ŝtato Nepalo kaj la plej nordokcidentan parton de la subŝtato Okcidenta Bengalio.
Ankaŭ la akvokvanto de Gango estas diferenca depende de la fonto. Ofte, akvokvanto estas priskribita en la elfluejo de la rivero Megno, tiel kombinante Gangon kun Bramaputro kaj Megno. Tio rezultas en totala ĉiujara averaĝo de ĉirkaŭ 38 000 m³, aŭ 42 470 m³. En aliaj okazoj la averaĝa akvokvanto de Gango, Bramaputro kaj Megno estas kalkulitaj separate, je ĉirkaŭ 16 650 m³ por Gango ĉirkaŭ 19 20 m³ por Bramaputro, kaj ĉirkaŭ 5 100 m³ por Megno.
La maksimuma pinta akvokvanto de Gango, registrita en la Ponto Hardinge en Bangladeŝo, superis 70 000 m³. La minimuma registrita en la sama loko estis de ĉirkaŭ 180 m³, en 1997.