cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oriento (gazeto)
2 Oriento. Tute unika revuo, kiu celis konatigi la historion, etnografion, literaturon ktp. de la orientaj landoj. Redaktis Inocento Seriŝev en Ĥarbin. La I-a numero eliris en julio 1925 kun 114 p. kaj 33 bildoj, la 2-a kaj lasta enhavis 96 p. kaj 28 bildojn, 26x18 cm. Paul TARNOW.
2290 Helffrich
Nomo
Ĝia nomo honoras la germanan astronomon Joseph Helffrich, unu el la asteroidaj malkovrintoj de la Observatorio de Hejdelbergo.
Rubeno la 1-a de Armenio
Rubeno la 1-a (en la armena: Ռուբեն Ա, Rupen aŭ Ruben), (1025–1095) estis la fondinto de la Armena reĝlando en Kilikio.
Kiam li estis Senjoro de Gobidar kaj Goromosol, deklaris la sendependecon pere de ribelado kontraŭ la Bizanca Imperio en 1080, kaj li prenis la fortikaĵon Partzerpert. Rubeno naskiĝis en Armenio kaj probable apartenis al la Bagratida dinastio, kiu regis en Kilikio post la falo de Ani en 1045. Li estis parenco de Gagiko la 2-a, la lasta reĝo de Ani.
Rubeno forpasis en 1095 kaj estis enterigata en la monaĥejo de Castalon. Lia filo, Konstantino la 1-a de Armenio, sukcedis lin.
M110
Pri la aliaj signifoj de "M110" vidu artikolon M kun nombro.
M110 (Messier 110, aliaj indikoj — NGC 205, PGC 2429, UGC 426, MCG 7-2-14, ZWG 535.14, IRAS00376+4124) estas galaksio en konstelacio Andromedo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Tombo de kontraŭpapo Johano la 23-a
La tombo de kontraŭpapo Johano la 23-a estas la marmora tombmonumento de kontraŭpapo Johano la 23-a (denaske Baldassare Cossa, 1360-1419), konstruita de Donatello kaj Michelozzo ene de la baptejo Sankta Johano, apud la katedralo de Florenco. Ĝi estis mendita de la testamentplenumantoj de la kontraŭpapo, post lia morto je la 22-a de decembro 1419. La monumento estis finpretigita dum la 1420-aj jaroj, kaj tiel fariĝis unu el la plej frutempaj simboloj de renesanca Florenco. Laŭ Ferdinand Gregorovius, la tombo estas "samtempe la sepultejo de la Granda Eklezia Skismo kaj la lasta papa tombo lokita ekster Romo mem".
Johano la 23-a longe kaj amike kunlaboris kun Florenco, kiu konsideris lin kiel la legitima pontifiko dum parto de la okcidenta skismo. La tombmonumento estis ofte rigardita kiel provo por plifortigi la legitimecon de Cossa, ĉar ĝi estis intence starigita ene de precipe prestiĝa baptejo. La papa simbolaro de la tombo, kiu evidentigas la fortan rilaton inter la forpasinta kontraŭpapo kaj Florenco, verŝajne celis moki la posteulon de Johano, la papon Martenon la 5-an, ĉar tia majesta tombo estus tiutempe neakceptebla por ordinara florenca civitano.
Earlham (Iovao)
Urbo de Usono, en la ŝtato Iovao. Ĉefurbo de la kantono Madison (Iovao). La loĝantaro estis 1.298 homoj en 2000.
Tombo de kontraŭpapo Johano la 23-a
La dekoracio de la tombmonumento inkludas interalie bildigon de la tri teologiaj virtoj, la familian blazonon de Johano la 23-a, orbronzan statuon subportitan de gravurita sarkofago, unu Dipatrinon kun Infano ene de niĉo, kaj baldakenon. Kiam ĝi estis finpretigita, la monumento estis la plej granda skulptaĵo de Florenco kaj unu el la tre malmultaj tomboj lokitaj ene de la baptejo aŭ de la najbara katedralo. Tiu monumento estis la unua el pluraj kunlaboraĵoj inter Donatello kaj Michelozzo. La atribuado de la variaj eroj de la tombo al unu artisto aŭ al la alia restas ĝis hodiaŭ debatata de arthistoriistoj, samkiel la interpretado kaj ikonografio de la verko.
Johano la 23-a
Kontraŭpapo Johano la 23-a havis kompleksajn vivon, influon kaj rilaton kun Florenco. Baldassare Cossa origine estis napola nobelo, kiu travivis sian junaĝon en Bolonjo. Papo Bonifaco la 9-a nomumis Cossa kiel ĉefepiskopo de Bolonjo, kaj sekve igis lin kardinalo en 1402. Post la koncilio de Pizo de 1409, Cossa instigis ribelon kontraŭ papo Gregorio la 12-a, kiu rifuzis abdiki. Cossa estis senigita de sia kardinaleco, kiu tamen estis sekve redonita al li de kontraŭpapo Aleksandro la 5-a, elektita de la koncilio.
Earlham (Iovao)
Geografio
Earlham situas je koordinatoj (41.493137, -94.123661).
Tombo de kontraŭpapo Johano la 23-a
Johano la 23-a
Cossa fariĝis la posteulo de Aleksandro la 5-a en 1410, sub la nomo Johano la 23-a. Kiel papo li estis oficiale agnoskita de Francio, Anglio, Bohemio, Prusio, Portugalio, partoj de la Sankta Romia Imperio kaj multaj norditalaj ŝtaturboj, inkluzive de Florenco kaj Venecio. La avinjona papo Benedikto la 13-a tamen estis rigardita kiel la vera papo de la reĝlandoj de Aragono, Kastilio kaj Skotlando. La tria papo, Gregorio la 12-a, restis subtenita de Ladislao de Napolo, Karlo la 1-a Malatesta, de la dukoj de Bavario, de la palatinata princo-elektisto Ludoviko la 3-a, sed ankaŭ de aliaj partoj de Germanio kaj Pollando.
Kiam Ladislao de Napolo konkeris Romon en 1413, Johano la 23-a devis fuĝi al Florenco. La imperiestro Sigismondo devigis lin kunvenigi la koncilion de Konstanco en 1414. La kontraŭpapo tamen fuĝis el la koncilio en 1415, post kiam evidentiĝis minaco por lia ofico kaj eĉ por lia vivo. La koncilio plufunkciis post la fuĝo de Johano la 23-a, kvankam la kontraŭpapo esperis per sia foriro nuligi ĝin. Dum Johano la 23-a provis atingi la teritorion kontrolitan de la burgonja duko Johano la 1-a, li estis kaptita kaj prezentita antaŭ Sigismondo kaj la koncilio. Li estis enkarcerigita de Ludoviko la 3-a en Palatinato.
La 29-an de majo 1415, la koncilio samtempe kaj oficiale eksigis Johanon la 23-an : ĝi anstataŭe elektis la papon Martenon la 5-an la 11-an de novembro 1417. La nova papo alvenis al Florenco en februaro 1419. La elaĉetmono por la liberigo de Cossa estis pagita de la Florenca Respubliko en 1419, per konsento inter la palatinata princo kaj la florenca bankisto Giovanni di Bicci de' Medici (Ludoviko la 3-a akceptis la transakcion pro tio, ke li antaŭe rezignis sian aliancon kun Sigismondo). La pago de la elaĉetmono eble estis rekompenco pro la antaŭa subteno de Johano la 23-a al Florenco, aŭ eble nur celis maltrankviligi Martenon la 5-an, kiu tiutempe ankoraŭ estis en Florenco (li alvenis al Romo nur en septembro 1420). Cossa ja helpis al Florenco konkeri Pizon en 1405, kiam li estis la papa delegato en Bolonjo. Kiel papo, li cetere elektis la bankon Mediĉon kiel la ĝenerala deponbanko responsa pri la papa buĝeto.
En Florenco, Cossa submetiĝis antaŭ Marteno la 5-a la 14-an de junio 1419, kaj rekompence ree fariĝis kardinalo la 26-an de junio. Kvankam li estis oficiale nomumita kiel kardinalo-episkopo de Tusculum, Cossa preferis nomi sin la "kardinalo de Florenco". Li mortis la 22-an de decembro de la sama jaro.
Enteriga soleno
La korpo de Baldassare Cossa estis movita al la baptejo Sankta Johano, kaj la enteriga soleno daŭris naŭ tagojn (konforme al la regulo de la Ordo Romanus). Ĝin ĉeestis granda parto de la florenca eminentularo kaj de la papa kortego. Dum la ritualo, la korpo de la kontraŭpapo sur ties mortotuko estis kronita de blanka mitro, dum la kardinala ĉapelo estis metita ĉe liaj piedoj. La tuta enteriga soleno okazis en la baptejo kaj en la katedralo Santa Maria del Fiore. La unuaj tri tagoj de la ceremonio celebris la karieron de Cossa, unue kiel kardinalo kaj sekve kiel papo, lian rolon kiel alianculo de Florenco, kaj lian vivon kiel privata civitano. La korpo de Cossa estis metita en dumtempan tombon, antaŭ la finpretigo de lia tombmonumento.
Mendo
La mendo de la tombmonumento de Johano la 23-a estis longe diskutita dum la jardeko post lia morto. La testamento de Johano (skribita kuŝante sur lia mortolito la 22-an de decembro 1419) ja enhavis la kutimajn heredaĵojn, donacojn aŭ karitataĵojn al la Romkatolika Eklezio, sed la plej granda parto de liaj havaĵoj estis lasitaj al liaj nevoj Michele kaj Giovanni. La heredaĵoj de liaj nepoj klare estis unuecaj : la bienoj de Johano estis do longe disputitaj inter variaj kreditoroj, dum la tombo estis konstruiĝanta.
Johano la 23-a elektis kvar eminentajn florencanojn kiel plenumantoj de sia testamento : Bartolommeo di Taldo Valori, Niccolò da Uzzano, Giovanni di Bicci de' Medici, kaj Vieri Guadagni. Li cetere permesis, ke du el tiuj homoj rajtu agi en la nomo de la kvar plenumantoj : Valori kaj Medici ŝajne profitis el tiu rajto. Valori mortis la 2-an de septembro 1427 : tiam estis Guadagni jam de longe forpasinta, kaj Uzzano ne plu interesiĝis pri la tuta afero, tiel ke la lastaj formalaĵoj rilate al la mendo de la tombmonumento estis plenumitaj de Giovanni sole, aŭ plej verŝajne de lia filo Kosimo de Mediĉo.
La plenumantoj pretendis, ke Johano la 23-a fakte deziris entombiĝon en la baptejo Sankta Johano, kvankam li estis tro modesta por peti tion en sia testamento. Postaj historiistoj plejofte pravigis tiun aserton de la plenumantoj kaj opiniis, ke la kontraŭpapo kaŝis sian deziron pro "takto kaj taktiko". Almenaŭ unu historiisto tamen sugestis, ke la plenumantoj eble elektis la baptejon kontraŭ la vera deziro de Johano la 23-a. Laŭ arkivdokumentoj, la 9-an de januaro 1421 okaze de kunveniĝo aprobis la gildo Arte di Calimala (responsa pri la prizorgado de la baptejo) la starigon de "malgranda kaj diskreta" (breve et honestissima) monumento en la baptejo. La reprezentanto de la gildo Palla Strozzi tiam asertis, ke tia entombigo ene de la baptejo estis konsiderinda honoro, eble troa por la statuso de Johano la 23-a, kion poste konfirmis historiistoj. Troveblas post tiu kunveniĝo neniu alia dokumento de la gildo pri la tombo, ĉar plejmultaj arkivoj de la 1420-aj jaroj malaperis. Tamen restas kelkaj notoj fare de la florenca senatoro Carlo Strozzi.
Konstruado
La kronologion de la konstruado de la tombmonumento oni ne precize scias. Ĝiaj ĉefaj etapoj estis tamen sukcese determinitaj per variaj fontoj. Laŭ dokumento skribita de florenca notario, parto de la tombo estis jam finpretigita en 1424 (laŭ florenca kalendaro). La kadastra deklaro de Michelozzo de julio 1427 tamen indikis, ke li estis la kunlaboranto de Donatello nur de du jaroj (due anni o incircha), kaj ke tri kvaronoj el la origina konstrubuĝeto de 800 florinoj estis jam elspezitaj. Por klarigi tiujn kontraŭdirajn fontojn eblas proponi plurajn hipotezojn : aŭ la informoj donitaj de Michelozzo eble estis malĝustaj, aŭ Donatello ricevis la mendon antaŭ la eko de sia kunlaborado kun Michelozzo, aŭ eĉ la jaro 1424 de la florenca kalendaro fakte kongruas kun la jaro 1425 de nia moderna kalendaro.
La 2-an de februaro 1425, Bartolomeo Valori kaj Kosimo de Mediĉo petis repreni 400 el la 800 florinoj, kiuj estis unue deponitaj ĉe la gildo Arte di Calimala, verŝajne pro tio ke parto de la konstruado jam estis plenumita : tiu deponmono estis kaŭcio, kaze ke la arkitektoj ne finus la tombon kaj ke la gildo mem devus pagi la kompletigon de la verko (kio ekzemple okazis por la relikvujo de la fingro). Tiu peto ankaŭ klare pruvas, ke aktive okupiĝis pri tiu afero Kosimo mem kaj ne nur sia patro. Ankaŭ Giorgio Vasari en sia referenca verko Le Vite asertis en 1550, ke Kosimo responsis pri la superkontrolo de la mendo. La vera rolo de Kosimo tamen restas debatita de arthistoriistoj.
La preciza dato de kompletigo restas nekonata, sed la plej malfrua limo (terminus ante quem) estas difinita de la morto en 1431 de papo Marteno la 5-a, kiu laŭ fidindaj fontoj vizitis almenaŭ unufoje la finfaritan tombon. Aliaj elementoj kaj fontoj emas determini la terminus ante quem sufiĉe frue en la 1420-aj jaroj. La plej fidinda indico datiĝas de septembro 1428, kiam la skulptisto Jacopo della Quercia revenis al Bolonjo el Florenco kaj verkis tombmuron kun alegoriaj Virtoj, kiuj tre detaleme kopiis la Virtojn de la tombo de Johano la 23-a.
Vasari asertis, ke la konstruado de la tombo finfine superis la originan buĝeton, kaj kostis entute 1 000 florinojn. Sed li ne precizigis la nomon de la persono, kiu konsekvence akceptis pagi la aldonan monsumon, kaj cetere ne malkaŝis la fonton de tiu informo. Tiu proponita kosto, kvankam oni devas konsideri ĝin singardeme, ŝajnas kredebla al modernaj arthistoriistoj, ĉar nur la statuo jam kostis 500 florinojn.
Priskribo
La baptejo Sankta Johano jam entenis tri sarkofagojn : tiu de la episkopo Ranieri (m. en 1113) kaj du reuzitaj romiaj sarkofagoj. La nova tombmonumento altis 7,32 metrojn kaj do fariĝis la plej alta skulptaĵo de la baptejo, sed ankaŭ la plej alta de tiama Florenco. La katedralo Santa Maria del Fiore entenas malmultajn notindajn tombojn, escepte de tiu de Aldobrandino Ottobuoni.
La tombmonumento, konforme al la kondiĉoj difinitaj de Arte di Calimala, bone adaptiĝis kaj alĝustiĝis al la interna dekoracio de la baptejo. La gildo ekzemple petis, ke la tombmuro situu inter du praekzistintaj korintaj kolonoj (la centraj pilieroj inter la Nordaj Pordoj de Lorenzo Ghiberti kaj la orienta tribuno). La tombo tiel kovras unu trionon de unu el la okangulaj muroj, apud la altaro kaj antaŭ la Orientaj Pordoj de Ghiberti. Tia aranĝo emas senigi la tombon je lumo, precipe kiam la pordoj de la baptejo estas fermitaj (kio hodiaŭ plejofte estas la kazo). La monumento ŝajnus eĉ pli malhela sen la blanka fonmuro, kiu elstaras je 48,4 centimetroj el la bapteja muro. La blanka kaj marona marmoro harmoniigas la tomban strukturon al la plurkolora, blanka-verda interno de la baptejo. Kelkaj arthistoriistoj, surbaze de kolora skizo fare de Buonaccorso Ghirberti, asertis ke la "origina, forviŝinta koloro" de la tombo estis eĉ iom pli alĝustigita, dum aliaj male konsideris la skizon kiel tro malpreciza. La baldakeno, krom sia ŝajna intermiksiĝo kun la kolonoj, estas okultrompe subtenita kaj portita de la kornico de la baptejo : tio plu "edzigas al la ĉirkaŭa arkitekturo" la tombmonumenton, kvankam tia arkitektura edziĝo inter la tombo kaj la baptejo estas neeviteble malegala. Krom la statuo kuŝanta sur la sarkofago, ĉiuj aliaj skulptitaj figuroj estas altaj reliefoj.
Kvankam la stilo de la verko estas detaleme klasikisma, ĝia ĝenerala formo restas tipa de la plej gravaj italaj murtomboj de Mezepoko, kies ĉefa propreco estis la superstaplo de diversaj arkitekturaj eroj. Itala gotika skulptarto ĉiam restis ege influita de klasikismo : Donatello kaj Michelozzo do ne bezonis reformi ĝisradike la stilon de antaŭaj artistoj kiel la siena skulptisto Tino di Camaino, kies murtomboj tre famiĝis tra Italio unu jarcenton antaŭe. La realmezura marmora statuo kuŝanta sur sarkofago estas ekzemple tipa de tiu influo. La kurtenaj desegnaĵoj, supre de la tombo, ofte videblas sur aliaj monumentoj kun gotika dekoracio, kaj la triangula pinto de la baldakeno sufiĉe similas al la gabloj de gotikstilaj konstruaĵoj. Ankaŭ aliaj monumentoj havas kurtenojn ĉirkaŭ la kuŝanta statuo, ofte tenitajn de anĝeloj, kun variaj skulptaĵoj supre de ili. La monumento de Johano la 23-a estis ofte komparita al tiu de la doĝo Tommaso Mocenigo de Venecio, konstruita en 1423, kiu entenas altreliefajn sanktulojn ene de niĉoj ĉe la sarkofago, super kiu grandaj kurtenoj kuniĝas triangule (vidu bildon). La arkitekturaj detaloj tamen tiukaze restas gotikaj. La stilo de la tombo de Johano estis kopiita kaj adaptita laŭ lokaj konvencioj por la tombo de la kardinalo Brancacci en Napolo, sed 20 jarojn poste ĝi ankaŭ influis tiun de Leonardo Bruni fare de Bernardo Rossellino, en la baziliko Santa Croce de Florenco.
Soklo
La soklo de la tombmonumento baziĝas sur alta plinto, kiu altas 38 centimetrojn. Videblas plie eta kornico kaj kelkaj konkavaj molduroj inter la plinto kaj la soklo. La soklo mem altas 1,39 metron kaj larĝas 2,02 metrojn. Ĝi estas dekoraciita per friso, kiu bildigas la kapojn de anĝeloj kun ties flugiloj (aŭ eble serafoj). Sur la soklo estas plie skulptaĵoj de girlandoj kaj rubandoj.
Virtoj
Super la soklo kaj alia kornico estas statuoj de la tri teologiaj virtoj — de dekstre maldekstren Fido, Karitato kaj Espero — ene de malgrandaj niĉoj. La tri virtoj estas apartigitaj de kvar korintaj pilastroj. Tia statuaro estis tute malbanala en la arthistorio de toskania funebra skulptarto : samaj statuoj de la virtoj tiutempe videblis nur en Venecio, Padovo kaj precipe en Napolo, la denaska urbo de Johano la 23-a. Arthistoriistoj tial supozis, ke Donatello aŭ eĉ Michelozzo eble iam vizitis Venecion, kies arto influis ilin. Janson tamen asertis, ke oni "ne bezonis ekskursadi ĝis Venecio" por trovi tiajn statuojn. Ekster Florenco, Virtoj ja estis sufiĉe kutimaj sur tomboj : oni ofte bildigis la kardinalajn virtojn por ordinaruloj kaj la teologiajn virtojn nur por ekleziuloj, inkluzive de la tombo de la kardinalo Brancacci en Napolo. La Virtoj de la tombo de Johano tamen ŝajnas iom malsamaj, kaj multe pli antikvstilaj. Donatello cetere plenumis du similajn bronzajn Virtojn por la katedralo de Sieno, eble post la Virtoj de Johano aŭ eble antaŭ.
La 1,05-metron alta Fido, dekstre de Karitato, tenas komunian kalikon, dum la 1,07-metron alta Karitato tenas kornon de abundeco kaj brulantan vazon. La 1,06-metron alta Espero, dekstre de Karitato, premas siajn manojn preĝante. La centra Virto pri karitato, stile, estas sendube la plej antikva : ĝi entenas variajn elementojn de la klasikaj bildigoj de Abundantia, Cereso kaj Juno (ĉiuj malnovtempe estis skulptitaj kun kornoj de abundeco en siaj maldekstraj manoj). La tri virtoj, grandaj sed sufiĉe malzorgeme ellaboritaj, ĉefe celas emfazi la antikvecon de la tombo. Ili tamen ankaŭ celas aldoni vertikalan distancon inter la spektanto kaj la sarkofaga statuo. Pli ĝenerale, la virtoj emas emfazi la legitimecon de Johano la 23-a, ĉar ili prezentas lin plivole kiel ordinara pontifiko, eble kiel la unua membro de florenca papa dinastio.
Sarkofago kaj skribaĵo
Super la Virtoj, kvar klasikaj konzoloj, ornamita per akantaj folioj, subtenas la sarkofagon. En la triparta spaco inter la konzoloj, de maldekstre dekstren, estas sinsekve la familia blazono de Johano la 23-a kun la papa tiaro, la papa blazono, kaj denove la familia blazono de Johano kun la kardinala ĉapelo. La rilievo schiacciato (speco de tre malprofundaj bareliefoj, inventita de Donatello) ĉe la sarkofaga arkitravo (2,12-metrojn larĝa kaj 0,7-metron alta) bildigas du anĝeletojn (aŭ putti en la itala). La anĝeletoj tenas malfermitan pergamenon, supozeble papan edikton. La putti kreitaj de Donatello kaj Michelozzo multe similas al siaj antikvaj modeloj krom tio, ke ili krucas siajn gambojn.
Papo Marteno la 5-a malkonsentis pri parto de la skribaĵo — "IOANnES QVOnDAM PAPA" — ĉar tio liaopinie implicis, ke Johano mortis kiel papo : en la latina lingvo, "quondam" povas signifi aŭ "la eksa" aŭ "la forpasinta". La uzado de "olim Papa" anstataŭ "quondam Papa" estis multe pli kutima en tiamaj dokumentoj, kaj estus certe kontentiginta Martenon. Marteno mem sugestis, ke oni identigu Johanon nur kiel napola kardinalo, tiel ke evidentiĝus lia malaltrangeco. Laŭ tiutempaj fontoj, la registaro de Florenco malkonsentis pri iu ajn korekto de la skribaĵo, imitante la respondon de Pontio Pilato pri la skribaĵo sur la kruco de Kristo : "Tio, kio estas skribita, restas skribita.". Marteno la 5-a estis entombigita sub nedekoraciita slabo, la ununura plata papa tombo. Marteno tamen ankaŭ havis la unuan papan tombon el bronzo, kaj cetere lokitan en la centra navo de grava baziliko, nome la baziliko Sankta Johano de Laterano. Ĝi verŝajne estis ankaŭ verkita de Donatello.
Sarkofaga statuo
La apogilo kaj la tuko super ĝi kliniĝas direkte al la spektanto. La maldekstra leono, kiu subtenas la kapon, estas iomete malpli alta ol la alia (je du centimetroj), tiel ke pli bone videblas la statuo kaj precipe ties kapo. La statuo mem, realdimensia kaj bronze brunigita, ŝajne ne celas prezenti Johanon la 23-an kiel papo, ĉar la forpasinta pontifiko surhavas la kostumon de kardinalo. La tuko sub la statuo estas el nebrunigita bronzo. Oni malfermis la sarkofagon en la 16-a jarcento : tiam konfirmiĝis, ke la vera mortkostumo de Johano kongruis kun tiu de la statuo. Tiu statuo cetere fariĝis la plej unua ekzemplo de tridimensia skulptaĵo sur itala tombmonumento (jam ekzistis 1,83-metrojn alta bronza statuo sur la balkono de la Palazzo della Briada en Bolonjo, mendita de Bonifaco la 8-a ). Kelkaj arthistoriistoj sugestis, ke Donatello skulptis la statuon helpe de mortmasko de la papo, sed aliaj malkonsentas pri tio.
Baldakeno
Malantaŭ la sarkofaga statuo estas triparta pilono kun mulditaj bordoj, kiu altas 1,34 metron, subtenas la kornicon kaj estas enkadrigita de du pliaj korintaj pilastroj. Super la pilono videblas entablemento de Dipatrino kun Infano ĉe duonluneto, tre tipa simbolo de religia propeto videbla ĉe multaj tomboj. Super la statuo kaj Dipatrino estas arkitektura baldakeno kun brunigitaj pintoj. Ĝi estas ornamita de egalmezuraj flortigoj, kaj estas okultrompe alkroĉita al la supra kornico de la baptejo per malgranda ringo : tio tamen neeblas pro la granda pezo de la baldakeno. La arthistoriistino Sarah McHam sugestis, ke la baldakeno celas simboli la "Kupolon de Paradizo", kaj do la baldacchino de papa entronigo. Lightbrown male asertis, ke tiu baldakeno kun duoblaj pintoj fakte ne estas baldacchino, sed neeklezia baldakenlito.
Arta atribuado
La tombmonumento de Johano la 23-a estis la unua kunlaboraĵo inter Donatello (1386-1466) kaj Michelozzo (1391-1472). Ili plukunlaboris por la tombo de la kardinalo Rainaldo Brancacci en la preĝejo Sant' Angelo a Nido de Napolo, por la tombo de la papa sekretario Bartolommeo Aragazzi en la katedralo de Montepulciano, kaj finfine por la ekstera katedro de la katedralo de Prato. Kiam ekis la kunlaborado, Donatello jam estis bonfama pro siaj statuoj de profetoj kaj sanktuloj en la katedralo de Florenco kaj en la preĝejo Orsanmichele, dum Michelozzo estis iom malpli fama. Ambaŭ artistoj antaŭe laboris en la ateliero de Lorenzo Ghiberti, kiu tiam kvazaŭe regis florencan skulptarton.
Preskaŭ ĉiu ero de la tombmonumento estis kontraŭdire atribuita al Donatello aŭ Michelozzo de variaj arthistoriistoj. Tia diferencigo estas interesa nur laŭ historiografia vidpunkto : atribuaĵoj al Donatello ofte ne originas pro iu ajn objektiva kriterio, sed estas plivole bonaj indicoj de tio, kion plej favoras ĉiu komentisto. Reciproke, multaj kritikistoj emas atribui al Michelozzo la partojn, kiuj laŭ ili estis "malpli bone plenumitaj".
Artaj priskriboj inter la jaroj 1475 kaj 1568 atribuis la tutan tombon al Donatello, escepte de la Virto Fido. Kelkaj modernaj fontoj inversigis tiun analizon, atribuante la tutan tombon al Michelozzo escepte de la sarkofaga statuo. Laŭ la profesoro H. W. Janson, el la marmora verko estas nur la putti atribuebla al la "propra mano de Donatello". La partnereco de la du artistoj eble originis pro malkompetenteco de Donatello pri muldado aŭ arkitekturo, aŭ simple pro lia tro ŝarĝita agendo.
(6427) 1995 FY
(6427) 1995 FY estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japanaj astronomoj Sejĝi Ueda kaj Hiroŝi Kaneda elde la observatorio de Kuŝiro en Hokajdo (Japanio).
Liptovské Revúce
Liptovské Revúce (hungare Háromrevuca) estas unuigita vilaĝo kaj municipo en Slovakio.
Situo
Liptovské Revúce situas laŭ rojo, fine de sakovojo el Liptovská Osada. Ružomberok troviĝas je 24 km.
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1233 en latina formo "Terra Reucha". Baldaŭe 3 apudaj vilaĝoj formiĝis laŭ la rojo (hungare, slovake, germane, Esperante): En 1671 ili unuiĝis sub nomo "Tri Revuca". En 1828 489 vilaĝanoj loĝis en 71 domoj. Post 1899 la oficiala hungara loknomo iĝis Háromrőce pro la hungariga politiko, kie en 1910 laŭ la popolnombrado vivis 2072 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Liptó, al distrikto de Ružomberok, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Liptovské Revúce 1733 homoj, (1729 slovakoj).
Deep Lens Survey
La programo Deep Lens Survey aŭ DLS (anglaĵo por « Enketo pri Profundaj (gravitaj) Lensoj) » estas usona ekstergalaksia astronomia kampanjo sur pluraj ondolongoj, kiu celas mapi la grandskalajn strukturojn de la Universo kaj la disdonon de masoj ekstere de nia loka universo.
Tiu kampanjo estas farita inter 2001 kaj 2006 sur sep kampoj de po 4 per mozaikaj ŝargkuplitaj bildigiloj de la Nacia Optika Astronomia Observatorio ĉe la Teleskopo Victor M. Blanco de la Inter-Amerika observatorio de Cerro Tololo kaj ĉe la Teleskopo Mayall de la Nacia Observatorio de Kitt Peak.
Optikaj nedaǔraj eventoj (inklude movantajn objektojn kiel asteroidojn, kometojn), kaj kandidatajn supernovaojn estas publikigataj en reala tempo.
Malkovraĵoj
Deep Lens Survey permesis la malkovron en 2012 de la Galaksiamaso DLSCL J0916.2+2951 (kromnomita « Muskeda Kugla Amaso »). Temas pri kunfandiĝo de du galaksiamasoj kun notinda disiĝo inter ties komponantoj el bariona kaj malluma materio.
Krome, dum tiu kampanjo estis malkovritaj, laǔ Minor Planet Center, 80 asteroidoj inter 2000 kaj 2006.
Hakenstedt
Hakenstedt estas eksa komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Börde de la federacia lando Saksio-Anhalto. Fine de 2008 la komunumo havis 336 loĝantojn. Ekde la 1-a de januaro 2010 la loĝloko estas parto de la komunumo Erxleben.
Metropola regiono Berlino-Brandenburgio
La metropola regiono Berlino-Brandenburgio - germane Metropolregion Berlin-Brandenburg - havas du difinojn. En pli vasta senco, nomata "ĉefurba regiono Berlino-Brandenburgio", germane  Hauptstadtregion Berlin-Brandenburg  temas pri urbeca regiono konsistanta el la nacia ĉefurbo Berlino kaj la kompleta ĝin ĉirkaŭanta federacia lando Brandenburgio de Germanio, kiuj ambaŭ konsistigas la regionan nomon. Ekde la jaro 1995 ĝi konsideriĝas metropola regiono de Eŭropo. En la regiono, kiu ampleksas areon de 30 370 kvadrataj kilometroj, laŭ la stato fine de septembro 2012 vivis 6 024 000 loĝantoj, kio rezultigas loĝdenson de 196 homoj/km² - kompare kun aliaj metropolaj regionoj de la mondo relative malgranda denseco (la averaĝo de tuta Germanio estas 229), kio akcentigas ke por difino de metropola regiono ne kalkuliĝas laŭeble multaj homoj sur malmulta spaco, sed la ekonomia kaj kultura signifo de la regiono por la tuta ŝtato.
Kompare plej grandaj urboj de tiu teritorio en pli vasta senco estas Berlin, Potsdam, Cottbus, Brandenburg an der Havel kaj Frankfurt (Oder).
En pli malvasta senco, temas pri la nacia ĉefurbo Berlino kaj nur la plej proksimaj partoj de la ĝin ĉirkaŭanta federacia lando Brandenburgio de Germanio. Kalkulante tiel, en la regiono, kiu ampleksas areon de 3 743 kvadrataj kilometroj, laŭ la stato fine de decembro 2011 vivis 4 416 000 loĝantoj, kio rezultigas loĝdenson de 1 180 homoj/km² - denseco tute komparebla kun aliaj metropolaj regionoj de la mondo.
En tiu pli malvasta senco, la regiono konsistas
el la urboŝtato Berlino kaj
en Brandenburgio el la
kaj partoj de la distriktoj
(14987) 1997 UT3
(14987) 1997 UT3 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Takao Kobayashi elde la Observatorio de Ooizumi en gubernio Gunma (Japanio).
Kun granda duonakso de 3,1994351 (kalkulata por la epoko de la ), ĝi orbitas je nur ĉ. 84 500 km cis la konvencia limo de 3,2 AU inter la meza kaj la ekstera asteroida zono.
Izabela
Izabela estas virina nomo, kiu verŝajne aperis en la mezepoko kiel hispana formo de Elizabeto. En la hispana kaj la portugala oni rigardas ĝin kiel la saman nomon: ekzemple, la reĝino Elizabeto la 2-a nomiĝas la Reina Isabel II en la hispana.
La formo Izabela aperas en PIV2002.
Báhoň
Báhoň, hungare Báhony [bAhonj] estas vilaĝo en Slovakio.
Situo
Báhoň situas laŭ laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Pezinok-Trnava. La lasta urbo troviĝas je 16 km-oj.
Historio
La loko estis loĝata jam dum la neolitiko. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1244 laŭ latima formo "villa Bahun". En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Báhony 765 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Pozsony (reĝa departemento), al distrikto de Szenc, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Báhoň 1591 homoj, (1542 slovakoj, 14 hungaroj).
Domagoj Vida
Ekde la jaro 2010 li estas membro de la kroata nacia teamo de futbalo. Kadre de ĝi, li interalie kunkonkuris pri la Futbala Mondpokalo 2018 en Rusio, matĉe li tie rekoneblis per la numero "21" - same en la Futbala Mondpokalo 2022 en Kataro. En la Futbala Mondpokalo 2018 lia teamo atingis la duan, "arĝentan", pozicon, estis venkita nur en la finalo per la franca nacia teamo de futbalo, kaj en la Futbala Mondpokalo 2022 atingis la trian, "bronzan", pozicion - respektindaj rezultoj..
Jerzy Grum
Jerzy GRUM (nask. 1933 - mortis la 22-an de januaro 1993 en Varsovio) estis grava pola esperantisto kiu tradukis milojn da paĝojn el la pola prozo, precipe por la Esperanto-programo de Pola Radio, ĉe kiu li laboris kiel ĵurnalisto. Inter 1966 kaj 1968 li estis komitatano de Universala Esperanto-Asocio.
Hajnalka Szodoray Parádi
SZODORAY PARÁDI Hajnalka [sodorai para:di] estas rumania hungara skulptistino, instruistino. Ŝi naskiĝis en Deĵo la 15-an de februaro 1946. Ŝi estas la filino de kuracisto Kálmán Parádi.
Bicinicco
Bicinicco estas komunumo en la orienta parto de norda Italio. Ĝi situas en la regiono Friulo-Venecio Julia kaj, ene de ĝi, en la provinco Udine, kiu ekde aprilo 2018 ne plu estas oficiala administra unuo - nun la loko formale apartenas al administra unuo nomata ''. La Adriatika Maro proksimas en distanco de malmultaj kilometroj. Fine de en la komunumo vivis. Kristanaj patronoj estas la sanktuloj Petro kaj Paŭlo, kies komuna memortago sekve estas la komunuma festotago. Najbaras la komunumoj Castions di Strada, Gonars, Mortegliano, Pavia di Udine kaj Santa Maria la Longa.
Eksteraj ligiloj
-->
Tanvald
Tanvald estas urbo en Ĉeĥio, en Regiono Liberec, en distrikto Jablonec nad Nisou. Ĝi situas ĉe la enfluejo de rivero Desná al rivero Kamenice. Vivas ĉi tie.
Historio
La unua historia mencio de Tanvald estas el la jaro 1586, kiel kolonio de arbohakistoj ( Tannwald = abia arbaro). Fine de la 18-a kaj komence de la 19-a jarcento ekestis industrio, unue vitroŝlifado, ŝpinado kaj teksado, poste maŝinkonstruado.
(19125) 1987 CH
(19125) 1987 CH estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.
Malnovirlanda lingvo
La malnovirlanda lingvo (malnovirlande Goídelc, en la moderna irlanda lingvo An tSean-Ghaeilge, en la angla lingvo Old Irish) estas nomata la historia fazo de la irlanda lingvo ekde la ekuzo de la latina alfabeto kaj ĝis la disfalo de la malnovirlanda lingva standardigo. La moderna lingvistiko por la lingvofazo difinas la epokon ĉirkaŭ inter la jaroj 600 kaj 900.
Fontoj
La senperaj dokumentaj fontoj por la malnovirlanda kompare al la latina aŭ la mezepoke irlanda lingvo estas relative raraj, sed tamen sufiĉe ampleksaj, por havi bonan impreson pri la funkcio de la lingvo.
Plejparto de la rektaj pruvoj estas glosoj, kiel komentoj aŭ tradukoj estis notitaj rande aŭ inter la linioj de manuskriptoj verkitaj sur la eŭropa kontinento. Plej ampleksaj estas la glosaroj, kiuj nun estas konservitaj en manuskriptaj bibliotektoj de Sankt-Galo en Svislando, Würzburg en Germanio kaj Milano en Italio – ili citiĝas laŭ la nomoj de tiuj lokoj. Pliaj gravaj glosoj en la malnovirlanda ekzemple konserviĝas en manuskriptaj bibliotektoj de la urboj Torino en Italio, Karlsruhe en Germanio kaj Parizo en Francio. La glosoj estas el la 8-a kaj 9-a jarcento, kaj tiuj konservitaj en Würzburg konsideriĝas la plej malnovaj.
Krome konserviĝis, plejparte same rande de pli grandaj tekstoj, iuj poemoj kaj pliaj mallongaj tekstoj en la malnovirlanda. Kiel plej frua dokumento konsideriĝas la teksto Amra Cholm Cille, laŭda poemo pri la dum la jaro 597 mortinta fondinto de la kristana monaĥejo de la insulo Iona, Sankta Kolumbao. La mallonga poemo devas esti ekestinta baldaŭ post la morto de la laŭdato, ĉirkaŭ la jaro 600. Iom pli konata ol tiu teksto estas la poemo Pangur Bán, kiu probable dum la 9-a jarcento verkiĝis en suda Germanio fare de malnovirlandlingva monaĥo. La monaĥo en la poemo prikantas la harmonian kunvivadon de li mem kaj lia kato Pangur.
La plej grandan nombron de la fontoj pri la malnovirlanda lingvo konsistigas dokumentoj el pli postaj tempoj, de la 10-a ĝis la 16-a jarcentoj. La kopiado de malnovaj manuskripoj estis inter la precipaj taskoj de la mezepokaj monaĥejoj. Foje la kopiistoj fidinde kopiis la malnovajn tekstojn, foje tamen ili redaktis ilin kaj tradukis la malnovirlandajn vortojn al mezepoke irlandajn. Por modernaj lingvistoj tial estas pena tasko el tiuj manuskriptoj dividi malnovirlandajn vortojn kaj tekstojn de mezepoke irlandaj.
Ŝajnas ke iuj specoj de tekstoj, kiel ekzemple juraj dokumentoj, malpli redaktiĝis ol aliaj. Por la relative altaj aĝoj de multaj juraj dokumentoj (ekzemple la tekstokolekto Senchus Már el la 7-a jarcento) ili tial malgraŭ pli posta skriba fiksiĝo estas esenca fonto pri la studo de la malnovirlanda lingvo kaj la frua irlanda socio.
(83877) 2001 UE96
(83877) 2001 UE96 estas malgranda, malhela asteroido de la ekstera asteroida zono, ano de la Hilda grupo.
Mirza Hadi Ruswa
RUSWA Mirza Hadi  (urdue مرزا محمد ہادی رسوا, * Laknaŭo en 1857, † Hajderabado en 1931) estis fama barata verkisto en la urdua lingvo. Li verkis precipe lirikon kaj eseojn pri religio, filozofio kaj astronomio. Li estis la unua romanverkisto de la urduo kaj parolis krome la persa, la araba, la hebrea, la angla, la latina kaj la greka lingvo.
Li longtempe malsukcesis verkinte kaj pro tio laboris ĉe la traksternado en Baluĉio, ĝis aperis lia ĉefverko en 1905, la proza eposo Umrao Jaan Ada pri la vivo de fifama si prostituinta dancistino kaj poetino al Laknaŭo de la 19-a jarcento. La romano estis filmigita dufoje de la barata filmindustrio, en la jaro 1981, kaj en 2006 kun Aishwarya Rai kiel protagonistino.
NGC 206
NGC 206 estas hela nubo de steloj, parto de Andromeda galaksio en konstelacio Andromedo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Viktorio (mitologio)
En la romia mitologio Viktorio estas la diino de la venko (latine victoria), la diino protektanta la romian imperiestron kaj la virga gardantino de la imperio. Ŝi paralelas la helenan diinon Niko, kies nomo same signifas "venko". Oni ofte bildigis ŝin fluganta per flugiloj.
Alle (stacidomo)
Alle estas fervoja stacidomo en Alle, Svislando.
Ōsugi Sakae
ŌSUGI Sakae 大杉 栄 [Osugi sakae] (17-a de januaro 1885 - 16-a de septembro 1923) estis Japana Esperantisto, anarkiisto.
Vivo
Li naskiĝis en Kagaŭa prefektujo, en Marugame. Lia patro estis soldato. Lia familio mallongatempe loĝis en Tokio, Koĵimaĉi kvartalo (nun Ĉijoda kvartalo), sed pro malpromociiĝo de lia patro, ili transloĝiĝis en Niigata prefektujo, en Ŝibata urbeto (nun Ŝibata urbo) en lia knabeco. Imitante lian patron kiu batalas en Qing-Japana Milito, li eklernis en Nagojo terarmea elementa lernejo. Sed la lernejo elpelis lin ĉar li okazigis perfortajn agojn.
Li iris en Tokion kaj eklernis en Tokia Fremdlingva Lernejo (nun Tokia Fremdlingva Universitato) por lerni lingvon. En studentaj jaroj li familiariĝis kun Kotoku Shusui kaj Sakai Tosihiko, kaj li inkliniĝis al socialismo. Tiame li ekkonis Esperanton sur gazeto Tyokugen, kaj li eklernis Esperanton kun liaj amikaj socialistoj. Septembro 1906, li fondis Esperanto-lernejon en Tokia Prefektujo (nun Tokia Metropolo), en Tokia Urbo, en kvartalo Hongo (nun kvartalo Bunkjo).
Marto 1906, li kontraŭbatalis pliigadon de veturpago, kaj li arestiĝis unuafoje.
16-a de septembro 1923, ĝendarma kapitano Amakasu Masahiko uzis konfuzon de Kanto Tertremego por buĉi OSUGI, lian kuzon kaj lian edzinon.
Vortica elektra centralo
La vortica elektra centralo aŭ akvokirla elektra centralo estas ofte malgranda akva elektrocentralo, kiu eluzas gravitan vortican efikon.
Tipo
Oni konstruas rondan ujon kun centra defluilo. La akvorotoro estas rekta kaj moviĝas laŭ ĉirkaŭ 20 turnoj por minuto. Ekde inklino de 0,7 m kaj cirkaŭ 1000 litroj por sekundo oni povas uzi la centralon laŭ la aŭstria teĥnikisto Franz Zotlöterer, proprietulo de patento kaj inventisto de vortica elektrocentralo.
Centralo en Svisujo
La malgranda centralo en Svisujo (Schöftland) havas inklinon de 1,7 metroj kaj diametron de 6,5 metroj. Oni povas produkti cirkaŭ 5 gix 15 kilovatojn por horo. La jara produkto estas cirkaŭ 1,000,000 ĝis 1,500,000 kWh.
La kosto estis laŭ raporto de 2010 cirkaŭ 340.000 svisaj frankoj. La garantita enspezo estas 0,34 svisaj frankoj por kvh. Oni devas kalkule uzi la centralon por 20-25 jaroj, sed oni kalkulas la daŭron de centralo por 50 ĝis 100 jaroj. La fiŝoj povas pasi la centralon en ambaŭ direktoj. Oni konstruas ankaŭ specialan fiŝohelpon laŭ altlernejoj HTW-Dresden kaj Zittau-Görlitz (Germanujo). Danke al la "helpo" ankaŭ malgrandaj fiŝoj, kankroj kaj limakoj povas trapasi la centralon.
Eksteraj ligiloj
(diversaj raportoj):
Aleksandro la 6-a
Aleksandro la 6-a (naskiĝis la 1-an de januaro 1431 kiel Roderic de Borja en Ŝativo (Kronlando de Aragono), mortis la 18-an de aŭgusto 1503 en Romo) estis papo de 1492 ĝis sia morto.
Biografio
Li apartenis al familio de la malalta nobelaro de Valencilando, kaj li estis filo de la fratino de la papo Kaliksto la 3-a. De infanaĝo li estis destinita al eklezia kariero. Antaŭ ol atingi aĝon de 16 jaroj li jam akiris eklezian profiton en Xàtiva kaj kanonikajn postenojn en Sogorb kaj Valencio. En 1449 li iris al Italio por studado,en 1456 li doktoriĝis pri kanona juro en Bolonjo, kaj en tiu sama jaro lia onklo fariĝis papo kaj nomumis lin kardinalo-diakono de Sankta Nikolao "in Carcere Tulliano". De tiam lia influo sur la Roma kurio estis pli kaj pli larĝa, se oni kalkulas la nombron kaj la rentojn de digneco kaj prebendo kiujn liaj manoj atingis. Li estis tenanto kaj administranto de la mitro de Girona kaj València, de Cartagena, de Albano, de Porto, de Mallorca kaj de Eger, inter aliaj. Verŝajne li fariĝis sacerdoto en 1458 aŭ 1459. Nomumite vic-kanceliero de la Eklezio en 1457 fare de Kaliksto la 3-a, li konservis la postenon sub la papadoj de Pio la 2-a, Paŭlo la 2-a, Siksto la 4-a, kaj Inocento la 8-a. Dum sia kardinala etapo, li okupiĝis pri diversaj diplomataj misioj, la plej grava el kiuj eble estis tiu kiun komisiis al li la gereĝoj de Katalunio-Aragono kaj Kastilio (1456-1456) por akiri helpon por krucmiliton kontraŭ la turkoj. En tiu okazo por la lasta fojo li revenis sur la katalunan grundon kaj, kvankam li ne sukcesis je sia propono, li intervenis en la solvo de la interna milito de la Kataluna Princlando, kaj legalizis fraŭdan geedzecon inter Ferdinando la 2-a kaj Elizabeto de Kastilio, kiujn li nomis en 1496 la Katolikaj Gereĝoj.
Li do estis la unua papo de la "Nova Epoko": tri monatojn post lia papiĝo Kristoforo Kolumbo alvenis al Ameriko. Samtempe li estis la plej memorinda papo de la renesanco.
La nomo de lia patro estis Lanzol aŭ Llançol, sed li prenis tiun de sia patrino, kiam lia patrina onklo fariĝis la papo Kaliksto la 3-a (8-an de aprilo 1455). Li studis juron en Bolonjo kaj, post la elekto de lia onklo, fariĝis tre rapide episkopo, kardinalo kaj fine vic-kanceliero de la Eklezio, kiu nepotismo karakterizas lian epokon. Li laboris en la kurio dum kvin papadoj, akirante multe da administracia sperto, da influo kaj da riĉaĵo, sed ne multe da povo. Kutime ŝparema, li sciis montri se necese lukson kaj li loĝis en bela palaco. Agrablaj estis liaj manieroj kaj lia aspekto tre alloga, sed kiel ĉe multe da tiamaj prelatoj lia moralo tute ne estis senriproĉa. Liaj du ĉefaj pasioj estis la or-avidemo kaj la allogo al la virinoj. Krome, li tro amis la infanojn, kiujn liaj amatinoj donis al li.
Bonan ideon pri la korupteco kaj la senmoralo, en kiuj vivis la tiama papado, donas tiu memorinda kaŝtanbankedo, kiu restis fama en la historio de la pornografio. Post la morto de Inocento la 8-a la tri ĉefaj kandidatoj por la Sankta Seĝo estis la kardinaloj Borgia, Ascanio Sforza kaj Giuliano della Rovere. Neniam en la antaŭaj kaj en la estontaj elektoj oni elspezis tiom da mono por aĉeti la voĉdonantojn; Borgia, kiu estis la plej riĉa, sukcesis aĉeti la plej grandan nombron de voĉoj kaj li estis elektita la 11-an de aŭgusto 1492 kun la nomo Aleksandro la 6-a.
La papiĝo de Borgia ne alarmis multe en tiu tempo, krom ĉe tiuj, kiuj lin konis; cetere lian papadon signis tuj pli severa administrado pri la justico kaj ordigita regado, kio kontentige kontrastis kun la anarkio de la antaŭa papado, sed estus akompanata de granda ekstera pompado. Ne necesis tamen multe da tempo antaŭ ol manifestiĝis lia senbrida pasio por la riĉigo de siaj parencoj kostopage de la Eklezio. Tiucele li estis preta je ajna krimo kaj por dronigo de Italio en militon. Cezaro, tiam 16-jara junulo kaj studento en Pizo, estis farita ĉefepiskopo de Valencio, lia nevo Johano ricevis kardinalan ĉapelon, kaj por la duko de Gandio kaj Ĝufro la papo intencis fari por li feŭdojn el la papaj ŝtatoj kaj la Napola Reĝlando. Inter tiuj feŭdoj estis Ĉervetro kaj Angilaro, kiujn ĵus akiris Virĝinio Orsino, ĉefo de potenca kaj tumultema familio danke al la mona apogo de Ferdinando la 2-a, reĝo de Napolo (Don Ferrante). Ĉi-lasta ekkonfliktis kun Aleksandro, kiu alianciĝis kun la malamikoj de la reĝo, precipe la familio Sforzo, landsinjoro de Milano.
Inter liaj gefiloj famiĝis Cezaro kaj Lucrezia Borgia.
Freŝdataj historiaj esploroj, dum konfirmas la multajn varispecajn difektojn en tiu papo, malpliigas aŭ nuligas aliajn ne malpli senhonorigajn. Ekzemple, tiu de la akuzo pri incesto kun la filino Lukrecia. Tiu ĉi, dektriajraĝa, estis praktike devigata edziniĝis al kvardeksepjaraĝa Johano Sforzo el Pesaro, kun kiu tamen neniam konkretiĝis edzinecaj agoj (eble pro lia sekssenpotenco): pro tio eklezia tribunalo verdiktis senvalidecon de la geedziĝo pro manko de seksa plenumo, kaj la neplenumo estis dokumentita per medicinista konstato pri integra virgeco de Lukrecia tiam deksepjara: tiu integreco igas senfundamenta la akzo pri incestecajn rilatojn de la papo Borgia.
Oni reliefigas ankaŭ la sinceran devotecon de tiu papo kiu facile transiradis el kondutoj senrespektaj al la katolika moralo al praktikoj de preĝado kaj pentofaro. Krome li sincere kaj konvinkite zorgegis por ke disvastiĝu la ĉiutaga rozario, favoris kaj plisolidigis la kulton pri la Sanktega Sakramento. Tiu kontrasto inter malmorala konduto kaj religia sincereco, trans ĉiu ebla homa senkohereco, inolukas la dubon ke tiu homo suferis pri personecmisfartoj.
Sammaniere oni atentigas ke la apogo liverita al la filo Cezaro ekscese agresanta (laŭdata tamen de Machiavelli) por la reelstablo de la suveneco de la papa ŝtato en Romanjo en kiu la papaj delegitoj agadis kiel Sinjorioj sendependaj kaj despotaj, estis, en la papo, orientita al la sama celo pli ol al senskrupula krueleco en uzado de la milita forto. Por atingi tiun ŝtatan integrecon kaj defendi al Aleksadro la 5-a ne mankis okazon por komprenigi ke mem estas preta uzi soldularmeon por okupi teritoriojn de najbaraj landoj.
Plue al oni plaĉas romarki ke, inter la potilikaj sukcesoj en la tiutempaj kontraŭaj cirkonstancoj, ne justus subtaksi lian politikon de tolero koncerne hredojn. Kiam tiuj estis forigitaj el Hispanio kaj estis neakceptitaj en Florenco, Milano, Napolo, Venecio kaj aliloke, Papo Borgia loĝigi en sia teritorioj 8.000 el ili, kaj publike monpunis romajn hebreojn kiuj, timinte perdi sian civitanan staton, tro insistis, eĉ per mondonacoj, por ke la azilo ne estu koncedita. Li ankaŭ establis akcepto-centron sur la Appia antikva. Pro tia tolero la papo estis epitetata “marrano”, plimalbonigo de la termino “konverso”. En proceso en Romo kontraŭ 180 marranoj, li volis akceptis ilian proponon de repaĉiĝo; nur unu el ili estis bedaŭrinde mortopunita. Vidu: La leggenda nera di Papa Borgia, 2008, Verona ISBN 978-88-89913-88-8)
Okcident-patrinmontaraj pinaroj-kverkaroj
La okcident-patrinmontaroj pinaroj-kverkaroj estas tersupraĵa ekoregiono el la nord-meksika ekoprovinco de la nearktisa ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF). La ekoregiono estas parto de la tutmondaj 200-regiono pinaroj-kverkaroj de Okcidenta kaj Orienta Patrinmontaroj; ĝi ankaŭ situas en la biodiverseco-riĉaĵejo madreaj pinaroj-kverkaroj. Biome ĝi apartenas al la tropikaj kaj subtropikaj koniferarbaroj de Okcidenta Patrinmontaro en okcidenta Meksiko kaj Sudokcidenta Usono. Tiuj arbaroj gastigas grandan nombron da endemiaj plantoj kaj ili estas grava vivejo por la bestiaro.
Priskribo
La ekoregiono konsistas el tutaĵo de alta-altitudaj pinar-kverkaraj enklavoj ĉirkaŭataj je pli malalta altitudo de dezertoj kaj kserofitaroj kaj de subtropikaj sekaj arbaroj, inkluzive de Sonora-Dezerto al nordokcidento, Ĉiuaŭa dezerto al nordoriento kaj oriento en Arizono, la centr-altebenaĵaj kserofitaroj kaj centra-meksikaj kserofitaroj al sudoriento, kaj la sinoloaj sekaj arbaroj al okcidento kaj sudokcidento. La okcident-patrinmontaraj pinaroj-kverkaroj estas unu el la ekoregionoj de la madreaj pinaroj-kverkaroj kiuj oni trovas tra la diversaj patrinmontaraj ĉenoj de Meksiko kaj Sudokcidenta Usono.
Flaŭro
La originaj vegetaĵaroj de Okcidenta Patrinmontaro inkluzivas pinarojn kaj duglasarojn je la plej altaj altitudoj kaj herbejajn duonarbarojn de kverko je la pli malalta deklivaro. La pinoj kaj kverkoj estas speciale gravaj ĉar multaj diferencaj specioj de ambaŭ genroj estas endemiaj. Superregantaj koniferoj el la 27 specioj kiujn oni tie ĉi renkontas inkluzivas Pinus engelmannii, P. leiophylla, P. cembroides, P. lumholtzii, P. yecorensis, glaŭkan duglason (Pseudotsuga menziesii subsp. glauca), kaj meksikan pseŭdocugon (Pseudotsuga lindleyana).
Kverkoj (Quercus) estas la superregantaj foliarboj, kun 21 diferencaj specioj inkluzive de Quercus albocincta, Q. arizonica, Q. carmenensis, Q. chihuahuensis, Q. cordifolia, Q. durifolia, Q. emoryi, Q. grisea, Q. oblongifolia, Q. santaclarensis, kaj Q. tarahumara. Arbutus xalapensis kaj A. arizonica asocie vegetas kun kverkoj. Quercus carmenensis kaj Q. deliquescens estas du kverkoj kiuj estas endemiaj en la madreaj-arbarinsulaj partoj de la ekoregiono.
Faŭno
La arbaroj gastigas pli ol 300 birdospeciojn inkluzive de reĝa aglo, Rhynchopsitta pachyrhyncha (tiu ĉi specio el la familio de papagedoj nuntempe estas endanĝerigata ĉar ĝi ofte estis kaptata de kolektantoj), Ara militaris (papagedoj), tufogarolo, kaj iam gastigis imperian kampefilon kiu nuntempe estus formortinta.
La mamuloj ampleksas amerikan nigran urson kaj jaguaron. La malofta meksika lupo (Canis lupus baileyi) iam estis komuna en la montaro sed nuntempe ne plu ekzistas sovaĝe, dum meksika urso (Ursus arctos nelsoni) estus formortinta.