cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Historio de Hungario
La lando en tri partoj
Kun Mateo ne nur la justeco mortis, kiel la proverbo asertas, sed ankaŭ la hungara ŝtato ĉesis ekzisti baldaŭ post lia morto. La enloĝantaro konsolis sin per la kamparana milito kontraŭ siaj bienistoj, kiun gvidis György Dózsa en 1514, post kies malvenko la noblula parlamento eldonis detalan konstitucian leĝolibron, la t.n. Tripartitum, kiu vere konsistis el tri partoj. En 1526 la turka armeo gvidita de Sulejmano la Granda nulige venkis la hungaran ĉe Mohács. Post la turka okupo de la reĝa sidejo Buda en 1541 la lando disfalis en tri partojn. La centran parton, la Grandan Ebenaĵon kaj sudan Transdanubion okupis la Turka Imperio. La okcidenta kaj norda parto, la resto de Transdanubio kaj la Supra Lando, la hodiaŭa Slovakio estis la Hungara Reĝlando regata de la aŭstra Habsburga dinastio. La orienta parto iĝis la Duklando de Transilvanio, kiu restis aŭtonoma, sed pagis imposton al la turka sultano. Dum jarcento kaj duono la lando estis scenejo de bataloj inter kristanoj kaj islamanoj, katolikoj kaj protestantoj, Habsburg-fideluloj kaj sendependemaj hungaroj, dum ke la ekonomio stagnis, la loĝantaro fuĝis, la scienco kaj kulturo krom kelkaj epizodaj floradoj apenaŭ evoluis. El tiu periodo elstaris kelkaj militestroj, kiel Jurisics Miklós, kiu haltigis en 1532 ĉe Kőszeg kun siaj 800 soldatoj la turkan armeon de 200 mil invaduntan Vienon. Same heroan agon faris Dobó István ĉe Eger en 1552, kiu sieĝo estas vaste konata inter la hungariaj geknaboj danke al la deviga lerneja legaĵo, "La steloj de Eger", skribita de Géza Gárdonyi, tradukita esperanten, filmigita kaj poste prezentita dum IJK'83. Zrinyi Miklós kaj lia sinoferanta defendo de Szigetvár en 1566 estis tiom poeziaj, ke lia pranepo, Zrinyi Miklós, la poeto kaj militestro, skribis belegan epopeon pri ĝi meze de la 17-a jarcento. Ne silentis la muzoj apud la armiloj, Balassi Bálint verkis la unuajn konatajn plenvalorajn hungarlingvajn poemojn meze de la 16-a jarcento, la protestantaj kaj katolikaj predikistoj tiom brile argumentis unu kontraŭ la alia, ke iliaj predikoj eĉ povus partopreni en la oratora konkurso dum la Kongresa Olimpiko vendrede. Ni ne forgesu la transilvaniajn dukojn Báthory István (1571–1592), kiu fortigis la landoparton kaj elektiĝis pola reĝo, Stefano Bocskai (1604–1606), kiu okupis kun siaj hajdukoj, armitaj bovgardistoj, grandajn partojn de la habsburge regata Hungario, kaj Gabrielo Bethlen (1613-1629), kiu subtenis la sciencojn kaj la protestantajn potencojn en la tridekjara milito.
De liberiĝo ĝis revolucio
La unuiĝintaj eŭropaj kristanaj taĉmentoj gviditaj de la pola reĝo Johano la 3-a Sobieski kaj la aŭstra generalo Eŭgeno de Savojo forpelis la turkojn el Hungario en 1686.
Post la morto de la lasta transilvania duko Apafi la 1-a en 1690 ekregis la aŭstraj Habsburgoj kiel hungaraj reĝoj en la tuta lando. La sendependemaj hungaraj nobluloj, soldatoj, kamparanoj gvidis militon kontraŭ la aŭstra regado inter 1703 kaj 1711 sub la gvido de duko Ferenc Rákóczi la 2-a, tamen ili fine malvenkis. Grandaj partoj de la lando estis senhomaj, pro tio oni kaj enlande instigis translokiĝojn, kaj de eksterlande invitis laborfortojn. La bunta etna mapo de la Karpata baseno ĉefe dankeblas al tiuj migradoj de la 18-a jarcento. Tiel vi trovas ekzemple slovakojn en Vojvodino (hodiaŭa Serbio) kaj en departemento Békés (sudorienta Hungario), serbojn en la Danuba Kurbiĝo (norde de Budapeŝto), germanojn preskaŭ ĉie en la hodiaŭa Hungario.
La historistoj konsideras la regantojn Maria Teresia (1740–1780) kaj Jozefo la Dua (1780–1790), liberaj absolutistoj, dum ilia regado Hungario integriĝis ekonomie en la Imperion, tamen sukcesis konservi siajn tradiciajn, konstituciajn administrajn strukturojn. Dum la napoleonaj militoj la armeo de la franca imperiestro atingis eĉ Hungarion, kie li venkis ĉe Győr en 1809 kontraŭ la malmoderna hungara noblula armeo. La periodon inter 1825, kiam grafo Széchenyi István, "la plej granda hungaro”, proponis la fondon de la Scienca Akademio, kaj 1848, kiam ekis la revolucio, oni nomas la reformepoko, kaj ne senkiale. Ne nur la hungara lingvo estis modernigita kaj normigita, sed ankaŭ la feŭdisma leĝaro, oni fondis gravajn instituciojn, konstruis multon (ekz. la Ĉenponton, la Nacian Muzeon, reguligis la Danubon), la socio ekaktivis, la literaturo floris, la moderna industrio ekaperis. La liberala, demokratia idearo de la studentoj, intelektuloj kaj la progresemaj nobluloj, la kamparana liberiĝemo de la feŭdismaj ligoj kaj la ĝenerala sendependiĝemo preparis la sojlon por pli grandskalaj ŝanĝoj, kies tempo alvenis kun la revolucia jaro de Eŭropo,1848. Hungaraj lernejanoj ĉiujare refoje aŭdas detale la eventojn de la 15-a de marto en Peŝto kaj Buda dum la solenaj ceremonioj de la nacia festotago. Gravas, ke la parlamento akceptis leĝojn, kiuj ŝanĝis la landon pli ol klopodoj de la antaŭaj jardekoj, kaj nova, sendependa registaro fondiĝis kun hodiaŭaj placonomoj, kiel Batthyány (vidu artikolon Kabineto Batthyány), Kossuth, Széchenyi, Deák, Eötvös. La aŭstra povo ne toleris longe la hungaran liberecon, unue ili sendis en septembro la kroatan banon (mastron) Jelaŝiĉ kontraŭ ĝi, kies taĉmentoj venkitaj devis forlasi la landon, poste la aŭstran armeon mem, kiu estis venkita en pluraj bataloj printempe en 1849, dume kuraĝigis la rumanan malplimulton por ribelo, fine Vieno ankaŭ invitis la rusan caran armeon, kies triobla plimulto tamen venkis la novestablitan hungaran armeon. La Tutlanda Patrujdefenda Komisiono, origine hungare Országos Honvédelmi Bizottmány estis en la praktiko la 2-a kabineto de Hungario. Ĝi funkciis inter oktobro de 1848 ĝis aprilo de 1849. Kabineto Szemere [semere] estis la tria respondeca sendependa ministraro en Hungario, kiu gvidis la landon kvaronjaron en 1849. Tiu kabineto kreiĝis depost kiam la hungara armeo reokupis grandan parton de la lando. La kabineto daŭris laboron de Tutlanda Patrujdefenda Komisiono jam pli pace, krome estis akceptita la leĝo pri minoritatoj.
De absolutismo tra akordiĝo ĝis disfalo
Post la kruela venĝo de la aŭstroj la lando estis administrita centrisme, absolutisme, germanlingve. Tamen la malvenkoj de Aŭstrio kontraŭ Francio kaj Italio (1859) kaj kontraŭ Prusio (1866) konvinkis la regantajn klasojn en ambaŭ landoj pri la bezono de iaspeca akordiĝo. Rezulte naskiĝis la dualisma ŝtato, la t.n. Aŭstra-Hungara Monarkio en 1867, kion sekvis akordiĝo kun la aŭtonoma Kroatio en 1868. La Kabineto Andrássy [andrAŝi] estis la unua (preskaŭ sendependa) registaro en Hungario depost Aŭstra-hungara interkonsento. Ĝi gvidis la landon inter 1867 kaj 1871. Ekde 1867 ĝis fino de la 1-a mondmilito la kabinetoj konsistis el la "67-anoj", la opozicio ("48-anoj") sekvis politikon de 1848-49. Ili neniam povis formi kabineton spite tion, ke unufoje li venkis en la baloto. La Kabineto Lónyay [lOnjai] estis la dua (preskaŭ sendependa) registaro en Hungario depost Aŭstra-hungara interkonsento. Ĝi gvidis la landon nur unu jaron en la jaroj 1871 kaj 1872. Post abdiko de Kabineto Szlávy en 1874 la sekva ĉefministro estis sperta politikisto István Bittó, kiu sukcese formis unupartian registaron (tamen estis du esceptoj). Ĝenerale ne estis granda ŝanĝo inter la ministroj, ja ili estis konataj el la pli frua kabineto kiel partio de Ferenc Deák. La kabineto sukcese stabiligis la ekonomian situon de la lando pere de pli grandaj impostoj. Kabineto Wenckheim estis la kvina (preskaŭ sendependa) registaro en Hungario depost Aŭstra-hungara interkonsento; ĝi gvidis la landon nur dum duonjaro en 1875. Kabineto Kálmán Tisza estis la sesa (preskaŭ sendependa) registaro en Hungario depost Aŭstra-hungara interkonsento kaj gvidis la landon inter 1875 kaj 1890, ĝi estis la plej longa funkcianta hungara kabineto. La Kabineto Szapáry [sapAri] estis la sepa (preskaŭ sendependa) registaro en Hungario depost Aŭstra-hungara interkonsento; ĝi gvidis la landon inter 1890 kaj 1892. Unua Kabineto Wekerle [vekerle] estis la oka (preskaŭ sendependa) registaro en Hungario depost Aŭstra-hungara interkonsento; ĝi gvidis la landon inter 1892 kaj 1895. La Kabineto Bánffy [bAnfi] estis la naŭa (preskaŭ sendependa) registaro en Hungario depost la interkonsento, kiu gvidis la landon inter 1895 kaj 1899. La Kabineto Széll [sEl] estis la deka (preskaŭ sendependa) registaro en Hungario depost la interkonsento; ĝi gvidis la landon inter 1899 kaj 1903.
La dualismajn kvindek jarojn karakterizis samtempe antaŭe neniam vidita ekonomia, kultura, industria kaj socia evoluo, kaj malmoderna, maljusta bienstrukturo kaj komence tolerema, poste naciisma politiko pri la etnaj malplimultoj. Oni konstruis la unuan metroon de la kontinenta Eŭropo (1896), la Operejon, la Parlamenton, inventis la dinamon (Jedlik Ányos), la telefoncentralon (Puskás Tivadar), la elektran lokomotivon (Kandó Kálmán), la karburatoron (Bánki Donát, Csonka János), la transformilon (Déri, Bláthy, Zipernowsky). Samtempe duonon de la bienoj posedis kelkaj dekoj da aristokrataj familioj, kaj en la lernejoj de la malplimultoj oni enkondukis la hungaran lingvon kiel devigan studobjekton.
La Unua Kabineto István Tisza [iŝtvAn tisa] estis la dekdua (preskaŭ sendependa) registaro en Hungario depost Aŭstra-hungara interkonsento. Ĝi gvidis la landon inter 1903 kaj 1905. La Dua Kabineto Wekerle [vekerle] estis la dek kvara (preskaŭ sendependa) registaro en Hungario depost Aŭstra-hungara interkonsento; ĝi gvidis la landon inter 1906 kaj 1910. Ĉefministro Sándor Wekerle kreis modernan impostan sistemon, sed li ne povis establi sendependan nacian bankon. La Dua Kabineto Khuen-Héderváry [kuen-hEdervAri] estis la dek kvina (preskaŭ sendependa) registaro en Hungario depost Aŭstra-hungara interkonsento. Ĝi gvidis la landon inter 1910 kaj 1912. La Kabineto Lukács [lukAĉ] estis la dek sesa (preskaŭ sendependa) registaro en Hungario depost Aŭstra-hungara interkonsento. Ĝi gvidis la landon inter 1912 kaj 1913, sed tio estis iom pli ol unu plena jaro. La Dua Kabineto István Tisza estis la dek sepa (preskaŭ sendependa) registaro en Hungario depost Aŭstra-hungara interkonsento. Ĝi gvidis la landon inter 1913 kaj 1917. Estis István Tisza, kiu enkondukis la landon al la Unua Mondmilito. La Kabineto Esterházy [esterhAzi] estis la dek oka (preskaŭ sendependa) registaro en Hungario depost Aŭstra-hungara interkonsento. Ĝi gvidis la landon en 1917 nur preskaŭ 3 monatojn kaj estis estrita de ĉefministro Móric Esterházy. La Tria Kabineto Wekerle [vekerle] estis la dek naŭa aŭ la antaŭlasta (preskaŭ sendependa) registaro en Hungario depost Aŭstra-hungara interkonsento. Ĝi gvidis la landon en la jaroj 1917 kaj 1918 malpli ol jaron.
Hungara Sovetrespubliko
Denova revolucio okazis kaj formiĝis Revolucia Direktiga Soveto, origine hungare Forradalmi Kormányzótanács, foje malofte Kabineto Garbai. Ĝi estis la dua komunisma kabineto de la mondo. Ĝi gvidis la landon en 1919 nur 133 tagojn. La Antanto postulis pli kaj pli regionojn, kiujn jam la Kabineto Berinkey ne volis plenumi. Tiam parto de la radikalaj politikistoj estis en prizono, la kabineto oficiale transdonis la potencon al arestitaj radikuloj, tiel naskiĝis la Hungara Sovetrespubliko. La nova registaro ne uzis la vorton „ministro”, sed komisaro. Post semajnoj la ankaŭ „subkomisaroj” iĝis egalrajtaj, tial tiu kabineto havis 35 ministrojn-komisarojn. Tio estis la plej granda en Hungario. Ili estis socialdemokratoj aŭ komunistoj. La registarestro estis Sándor Garbai, sed laŭ la historiistoj en la praktiko la ĉefo estis Béla Kun.
Regado de Miklós Horthy
La Unua Kabineto Teleki estis la dua kabineto, kiun nomumis la hungara guberniestro Miklós Horthy. Ĝi gvidis la landon en la jaroj 1920 kaj 1921 proksimume 9 monatojn. La Kabineto Bethlen estis la tria kabineto, kiun nomumis la hungara guberniestro Miklós Horthy. Ĝi gvidis la landon pli ol jardekon inter 1921 kaj 1931. Tiu kabineto apartenis al la plej sukcesaj kabinetoj, ĝi faris stabila la landon kaj nur la Granda depresio faris finon al la registaro. La Kabineto Gyula Károlyi estis la kvara kabineto, kiun nomumis la hungara guberniestro Miklós Horthy. Ĝi gvidis la landon pli ol jaron en la jaroj 1931 kaj 1932. La Kabineto Gömbös [gomboŝ] estis la kvina kabineto, kiun nomumis la hungara guberniestro Miklós Horthy; ĝi gvidis la landon inter 1932 kaj 1936. La Kabineto Darányi [darAnji] estis la sesa kabineto, kiun nomumis Miklós Horthy kaj ĝi gvidis la landon inter 1936 kaj 1938. La Kabineto Imrédy [imrEdi] estis la sepa kabineto, kiun nomumis Miklós Horthy. Ĝi gvidis la landon en la jaroj 1938 kaj 1939 malpli ol jaron ĝis oni pruvis, ke Imrédy havas judan devenon. La Dua Kabineto Teleki estis la oka kabineto, kiun nomumis Miklós Horthy. Ĝi gvidis la landon en la jaroj 1939 al 1941.
La dekstrema, konservema sistemo de admiralo Horthy (1920-1944) sukcesis stabiligi la ekonomion, kaj avancigi la edukadon, sed ne solvis la sociajn problemojn, kaj ĝia reviziisma ideologio puŝis la landon denove apud Germanion, kiu promesis refari la imperiismajn decidojn. La germana alianco signifis provizorajn regajnojn de la perditaj teritorioj kaj partoprenon en la Dua mondmilito kun ekstermo de la juda (600 mil personoj) kaj cigana (30 rnil personoj) enloĝantaro, morton de aliaj duonmiliono da hungaroj, detruon de Budapeŝto, faŝisman registaron fine de 1944.
Dua Mondmilito
Kabineto Kállay estis la dua kabineto dum la 2-a mondmilito (pli frue estis Kabineto Bárdossy). Ĝi gvidis la landon inter 1942 kaj 1944 2 jarojn. Tiu kabineto sensukcese provis forlasi la aliancon kun Germana Regno. La hungara historio prezentas tiun eraon kiel "baskulpolitiko".
La Kabineto Sztójay [stOjai] estis la dekunua kabineto, kiun nomumis Miklós Horthy. Ĝi gvidis la landon en 1944 5 monatojn. Döme Sztójay estis absolute fidela aliancano de Adolf Hitler kaj pliakrigis la politikon kontraŭjudan en Hungario. Dume rumanoj aliĝis al Sovetunio. La Kabineto Szálasi [sAlaŝi], aŭ memdeklare Kabineto de Nacia Konspiro estis la dektria (samtempe lasta) kabineto, kiun nomumis Miklós Horthy. Ĝi gvidis la landon en la jaroj 1944 kaj 1945 proksimume duonjaron. Kie la Ruĝa Armeo forpuŝis la naziojn (precipe oriente), tie formiĝis Provizora Nacia Kabineto.
La koalicia erao
Inter 1945 kaj 1949 3 tutlandaj balotoj okazis, rezulte 4 registaroj formiĝis. La unua baloto okazis en novembro de 1945, kie nur 5 partioj rajtis partopreni. La Etbienula Partio venkis (50 %). Nova koalicia kabineto formiĝis el 4 partioj, kie spite la rezulton la komunistoj havis la plej gravan ministerion. Evidentiĝis, ke la vera potenco estas la Ruĝa Armeo, ĝi fidis nur al komunistoj, kiuj venis el Moskvo. Etbienuloj opiniis, ke Ruĝa Armeo hejmeniros, tiun tempon ili atendadas. En la komenco de 1946 oni deklaris respublikon, kies prezidanto estis Zoltán Tildy, tial li ne plu estis ĉefministro. Temis pri la Kabineto Tildy. La Kabineto Ferenc Nagy [nadj] estis tiu kabineto, kiu daŭris senŝanĝe politikon de la pli frua Kabineto Tildy. Ĝi gvidis la landon en la jaroj 1946 kaj 1947 pli ol jaron. La Kabineto Dinnyés [dinjEŝ] gvidis la landon en la jaroj 1947 kaj 1948 proksimume 16 monatojn.
La landon "liberiganta" (verdire: okupanta) Sovetia Armeo restis en Hungario post la milito, kaj kompense por siaj perdoj forportis tutajn fabrikojn, bibliotekojn, centmilojn da devigitaj laboristoj. Eĉ pli teruraj kruelaĵoj okazis kontraŭ la hungaraj malplimultoj en Ĉehoslovakio, Sovetunio kaj Jugoslavio en 1945/46. La pariza pacakordo refoje forprenis la regajnitajn teritoriojn, devigis Hungarion pagi militan kompenson, kaj forpeli la germanlingvan enloĝantaron. Malgraŭ ĉio la landon rapide rekonstruis la loĝantoj, la mondrekordan inflacion (oni kalkulis en bilionoj, 1012) venkis la nova forinto, oni disdividis la bienojn, eĉ regis demokratia, plurpartia sistemo dum tri jaroj. La sorto de la sovetie regataj landoj tamen trafis ankaŭ Hungarion en 1948/49, kiam oni enkondukis la stalinismajn strukturojn.
Erao de stalinismo
En Hungario teorie la stalinisma erao daŭris inter 1949 kaj 1953 en la plej diktatoreca epoko de la Hungara Popola Respubliko. Pro morto de Stalino post 1953 okazis mildiĝo, tamen iom poste la stalinistoj paŝo post paŝo reakiris la potencon. Do, la stalinismo daŭris fakte ĝis 1956. La Kabineto Dobi estis tiu registaro, kiam plene firmiĝis la stalinisman diktaturon en Hungario. Ĝi kreiĝis post pro skandalo de Kabineto Dinnyés. Ĝi gvidis la landon inter 1948 kaj 1952 pli ol 3 jarojn. Post la parlamenta debuto estis arestita primaso József Mindszenty. Oni taksas ĝin starto de la stalinisma diktaturo. En la frua 1949 en la fabrikoj komenciĝis "laborokonkurso", tio estis trudo al laboristoj labori pli. En majo baloto okazis, kie Patriota Popolfronto (=masko de komunistoj) akiris 96%, do finiĝis la koalicia kabineto. Post monatoj oni kreis stalinisman konstitucion. Tiutempe nigraj aŭtoj dumnokte kolektis tiujn, kiuj ne akceptis la novan sistemon. Eĉ László Rajk estis arestita. En provinco oni kreis sistemon de kolĥozoj. Fine Dobi ricevis alian ŝtatan postenon, la nova ĉefministro estis Mátyás Rákosi, kiu estis kulmino de la hungara stalinisma diktaturo. Kabineto Rákosi gvidis la landon en la jaroj 1952 kaj 1953 dum 325 tagoj. Tiam 26 ministerioj funkciis (rekordo en Hungario) kaj resume 33 ministeroj laboris.
Samtempe Rákosi estis partiestro. Dum dominado de Rákosi 300 000 homoj estis deportitaj, multaj estis kondamnitaj je morto aŭ longa prizono. Oficiale Rákosi havis la nomojn „saĝa estro de nia popolo” kaj „plej bona adepto de Stalino”. Post morto de Stalino Sovetunio ŝanĝis iomete la politikon, ekzemple okazis paco kun Jugoslavio. En tio Hungario havis gravan taskon, tial Rákosi estis invitita al Moskvo, kie oni akre kritikis lin, eĉ li devis transdoni la kabineton al Imre Nagy (politikisto).
La Unua Kabineto Imre Nagy (politikisto) [nadj] signifis teorie finon de la hungara stalinisma diktaturo, tamen paŝo post paŝo revenis la stalinistoj, kiuj restis ĝis la Hungara revolucio de 1956. Tiu kabineto gvidis la landon inter 1953 kaj 1955 preskaŭ 2 jarojn. En la parlamento Nagy deklaris reformojn, ekzemple ĉesis la gulagoj, deportadoj. Ankaŭ prokrastiĝis investoj al la peza industrio, anstataŭe oni konstruis loĝdomojn. Dume la stalinistoj ne dormis, laŭ voĉdono de la parlamento Nagy devis transdoni sian pozicion post 2 jaroj al András Hegedüs. La Kabineto Hegedüs [hegeduŝ] estis praktike la lasta hungara stalinisma kabineto. La Hungara revolucio de 1956 mem forbalais tiu ĉi registaron, kiu gvidis la landon inter 1955 kaj 1956 malpli ol 2 jarojn.
Hungara revolucio en 1956
La represaliojn, la perfortan industriigon, kaj kolektivigon de la agrikulturo la enloĝantaro respondis per la revolucio de 1956. La heroajn du semajnojn finis nova invado de la Sovetia Armeo, kion sekvis ekzekutado de ĉefministro kaj lernejanoj, enkarcerigo de intelektuloj, verkistoj, laboristoj, elmigro de pli ol 100 mil personoj, ĉefe alte edukitaj junuloj.
La Dua Kabineto Imre Nagy [nadj] estis la unua registaro dum la Hungara revolucio de 1956. Tiu kabineto gvidis la landon dum la revolucio pli ol semajnon. Spite la okazintaĵojn, tiu kabineto ne portis signifajn ŝanĝojn. La Tria Kabineto Imre Nagy estis la dua registaro dum la Hungara revolucio de 1956. Tiu kabineto gvidis la landon dum la revolucio praktike nur tagon en la 3-an de novembro 1956. Tiu registaro jam estis koalicia kun 4 partioj.
Erao de János Kádár
Unua Kabineto Kádár aŭ vaste konata ankaŭ Revolucia Laborista-Kamparana Kabineto estis la unua registaro post la Hungara revolucio de 1956. Tiu kabineto gvidis la landon inter 1956 kaj 1958 pli ol jaron. Notu bone, ke la partiestro estis samtempe János Kádár, do li havis la plenan potencon, spite tion, ke poste ankaŭ aliaj registaroj formiĝis! Tiu kabineto malfermis eraon de Kádár, kiu daŭris pli ol 30 jarojn. La Kabineto Münnich estis la dua registaro dum la erao Kádár en Hungario. Tiu kabineto gvidis la landon inter 1958 kaj 1961 preskaŭ 3 jarojn. La Kabineto Kállai estis la kvara registaro post la Hungara revolucio de 1956 (laŭ hungarlingva Vikipedio ĝi estis la 53-a kabineto de Hungario). La Dua Kabineto Kádár estis la tria registaro post la Hungara revolucio de 1956. Tiu kabineto gvidis la landon inter 1961 kaj 1965 preskaŭ 4 jarojn. La Kabineto Fock [fok] estis la kvina registaro post la Hungara revolucio de 1956. Tiu kabineto gvidis la landon inter 1967 kaj 1975 pli ol 8 jarojn.
Tamen la nova reĝimo ne povis uzi la samajn metodojn, kiel la antaŭa, stalinista, kaj post la amnestio (1962) kaj la nova ekonomia meĥanismo (1968) la vivo iĝis pli eltenebla, oni nomis Hungarion la plej gaja barako de la sovetia bloko. En la t.n. socialisma sistemo la ekonomio tamen ne sekvis la evoluon de la kompareble evoluintaj eŭropaj landoj, kiaj ekz. Finnlando, Hispanio, Grekio, kio kaŭzis B-landaniĝon en la esperantaj renkontiĝoj.
La Kabineto Lázár estis la sesa registaro post la Hungara revolucio de 1956. Tiu kabineto gvidis la landon inter 1975 kaj 1987 12 jarojn (la plej longe dum la socialismo). Notu bone, ke en la epoko de tiuj kabinetoj la partiestro estis samtempe János Kádár.
Júlia Goldman
Júlia Goldman, laŭ hungarlingve kutima nomordo Goldman Júlia estas hungara sciencfikcia verkisto, instruisto. Ŝia pseŭdonimo estas J. Goldenlane.
Historio de Hungario
Erao de János Kádár
La ŝanĝoj en Sovetio helpis la reformemulojn ankaŭ en Hungario kaj en 1985 okazis deviga duobla nomumo por la parlamentaj lokoj, laŭ leĝo el 1983. Tiel la rigidaj komunistoj iĝis malplimulto en la parlamento. Pro la monŝuldo de la hungara ŝtato al okcidentaj moninstitutoj kaj ŝtatoj, Hungario cedis al eksteraj reformaj postuloj. Tio kondukis al internaj reformismaj movadoj kaj interkonsento de la tiam neleĝa opozicio kaj la komunistoj.
Post la socialismo
Iomete pli frue la komunista parlamento akceptis novan, demokratian konstitucion en oktobro 1989, surbaze de la interkonsento de la reformema registaro kaj la opozicio. En la sekva jaro okazis la unua libera baloto, rezulte oni elektis koalician Kabineton Antall estis la unua registaro depost fino de la socialismo. Tiu kabineto gvidis la landon inter 1990 kaj 1993 pli ol 4 jaron sen komunistaj/socialistaj ministroj. La nova registaro haltis sur vojoj de Varsovia Traktato kaj Konsilio de Reciproka Ekonomia Helpo kaj komencis serĉi vojojn al Eŭropa Unio kaj NATO. La Kabineto Boross [boroŝ] estis la dua registaro depost fino de la socialismo. Tiu kabineto gvidis la landon en la jaroj 1993 kaj 1994 proksimume nur duonjaron. La Kabineto Horn estis la tria registaro depost fino de la socialismo. Tiu kabineto gvidis la landon inter 1994 kaj 1998. La kabineto heredis malstabilan buĝeton, tial oni kreis "pakaĵon", kiu signife malpliigis la vivnivelon. Unua Kabineto Orbán estis la kvara tripartia registaro depost fino de la socialismo. Tiu kabineto gvidis Hungarion inter 1998 kaj 2002. Tiam Hungario povis membriĝi en NATO, kiam la organizo volis havi helpteritorion al la batalo inter la kroatoj kaj serboj. Hungario ricevis la rajton gastigi la Internacian Junularan Kongreson de TEJO en 1999. La Kabineto Medgyessy [medjeŝi] estis la kvina dupartia registaro depost fino de la socialismo. Tiu kabineto gvidis la landon inter 2002 kaj 2004. En 2004 Hungario aliĝis al la Eŭropa Unio, tiam komenciĝis la pereigo de la industrio kaj agrikulturo de Hungario. La Unua Kabineto Gyurcsány [djurĉAnj] estis la sesa dupartia registaro depost fino de la socialismo. Tiu kabineto gvidis la landon inter 2004 kaj 2006. La baloto en 2006 denove donis mandaton al Ferenc Gyurcsány. Do depost la socialismo unuafoje okazis, ke ĉefministro venkas en baloto, sekvis poste Dua Kabineto Gyurcsány. En 2008 la monda financa krizo skuis la registaron, krome aperis diversaj problemoj. En 2009 kreiĝis kriza Kabineto Bajnai, kiu sen katastrofo gvidis la landon ĝis la sekva parlamenta baloto. La Kabineto Bajnai estis la oka dupartia registaro depost fino de la socialismo. Tiu kabineto gvidis la landon nur jaron en la jaroj 2009 kaj 2010. Tiu kabineto estis tiam la unusola en Eŭropa Unio, kie mankis virinaj ministroj. La Tria Kabineto Orbán estis la deka registaro depost fino de la socialismo. Tiu kabineto nun gvidas la landon ekde 2014, poste la Kvara Kabineto Orbán.
En la 2010-aj jaroj Hungario elstariĝis en la malakcepto de rifuĝintoj venintaj el Azio tra Turkio kaj Grekio pere de instalado de bariloj (vidu artikolon pri Hungara suda barilo) kaj aliaj malhelpoj. Malakcepto de rifuĝintoj okazigis malkontenton en diversaj eŭropuniaj landoj kaj en la Eŭropa Unio mem.
Plia legado
Endre Dudich, Konciza Historio de Hungario, Dr. Molnár Lajos en Ipernity, la 14-an de novembro 2013, alirita la 31-an de januaro 2017.
NGC 1080
NGC 1080 (aliaj indikoj — PGC 10416, MCG -1-8-3, IRAS02426-0455, KUG 0242-049) estas galaksio en konstelacio Baleno.
Belij Rast (distrikto Dmitrov)
Belij Rast (Белый Раст) estas vilaĝo en distrikto Dmitrov, Moskva provinco, Rusio. En 2010 ĝi havas 141 loĝantojn (laŭ tutrusia popolnombrado).
NGC 1080
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Nobuyuki Kato
(laŭ sistemo Hepburn, japane 加藤信幸, n. 2-an de januaro 1920, m. nekonata) estis japana futbalisto. En 1951 li membris en la japana nacia teamo de futbalo.
Konzell
Konzell estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Straubing-Bogen kaj en la distriktaro Malsupra Bavario de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
(17037) 1999 FV10
(17037) 1999 FV10 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la projekto Spacewatch, elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak, proksime de Tucson (Arizono, Usono).
Pola landvojo n-ro 43
La pola landvojo n-ro 43 (DK43) estas landvojo je longeco ĉirkaŭ 76 km. Ĝi kunigas Wieluń kaj Częstochowa. Alternativa kunigo por landvojo nr-o estas trako sama longeco laŭ provinca vojo nr-o  kaj poste laŭ nr-o. La landvojo havas komunan parton kun landvojo nr-o inter Rudniki kaj Jaworzno je longeco ĉirkaŭ 4,5 km.
Birlovo (distrikto Dmitrov)
Birlovo (Бирлово) estas vilaĝo en distrikto Dmitrov, Moskva provinco, Rusio. En 2010 ĝi havas 114 loĝantojn (laŭ tutrusia popolnombrado).
Blagoveŝĉenskoje (distrikto Dmitrov)
Blagoveŝĉenskoje (Благовещенское) estas vilaĝo en distrikto Dmitrov, Moskva provinco, Rusio. En 2010 ĝi havas 5 loĝantojn (laŭ tutrusia popolnombrado).
Dénes Farkasfalvy
Dénes Farkasfalvy [dEneŝ farkaŝfalvi], laŭ hungarlingve kutima nomordo Farkasfalvy Dénes estas hungara cisterciano, katolika pastro, abato, mezlerneja kaj altlerneja instruisto.
Clément Pansaers
Clément PANSAERS (naskiĝinta en 1885 - mortinta en 1922) estis la ĉefa proponinto de la Dada movado en Belgio.
Li ekverkis poezion en 1916 post esti forlasinta sian karieron kiel Egiptologo. Kune kun pluraj membroj de la brusela avangarda rondo, li fondis la revuon Résurrection, kiu eldonis fruajn tekstojn de Carl Einstein, Pierre Jean Jouve, Franz Werfel, kaj aliuloj.
Dénes Farkasfalvy
Biografio
Dénes Farkasfalvy lernis en sia naskiĝurbo, poste en abateja gimnazio en Pannonhalma, pli poste li studis juron en Scienca Universitato Loránd Eötvös. Intertempe li aliĝis al la cistercianoj en 1955 en Zirc. Li interrompis la studadon dum la hungara revolucio de 1956 kaj li disidis al Romo. Li finis siajn studojn en it:Pontificio ateneo Sant'Anselmo. Li pastriĝis en Lilienfeld en 1961, en la sekva jaro li doktoriĝis en Romo. Li estis sendita al Dallas (Teksaso), kie ĵus establiĝis cisterciana abatejo. En 1965 li akiris pedagogian diplomon en Dallas, poste li ekinstruis en la gimnazio, iom poste ankaŭ en la universitato. Li emeritiĝis en 2012. Li ricevis premiojn en 2010 kaj 2012.
Clément Pansaers
Lia unue ĝuste dadaisma verko, Pan-Pan au Cul du Nu Nègre, estis eldonita en 1920. Tiu ĉi broŝureto, kune kun Bar Nicanor (1921), estis legitaj kaj admiritaj per samtempuloj James Joyce, Ezra Pound, Theo Van Doesburg, Francis Picabia kaj André Breton.
Pansaers transloĝiĝis al Parizo en 1921, kie li partoprenis la dadaismajn manifestaĵojn ĝis sia frua morto pro la malsano de Hodgkin.
Referenco
Tiu ĉi artikolo estis rektre tradukita el la angla versio je la 7-a de februaro, 2007. Bibliografio troviĝas en tiu artikolo.
Paŝtista muro
Per nocio Paŝtista muro (ĉeĥe Pastýřská stěna, germane Schäferwand) estas markataj tiuj ĉi objektoj:
Historio de la nomo
La devena germana nomigo estis "Schiefe Wand" do "oblikva muro", el kio evoluis nomigo „Schieferwand“, sed tio signifis "ardeza muro". Ĉar ĉi tie troviĝas nenia ardezo, la nomigo estis ŝanĝita al „Schäferwand“, laŭvorte "ŝafina muro". El tiu ĉi periodo verŝajne devenas mito pri paŝtisto, kiu sur la suda deklivo de la monto paŝtigis ŝafojn. En la ĉeĥa lingvo poste enviviĝis nomo "Paŝtista muro".
Geomorfologio kaj geologio
El geomorfologia vidpunkto temas pri unu el la plej tipaj kuestoj en Bohemio. Devene estis parto de tiu ĉi formacio ankaŭ roko, sur kiu hodiaŭ situas kastelo Děčín, kaj Elbo ĉirkaŭfluis tiun ĉi rokon el oriento. Sed Elbo tiun ĉi rokon iom post iom trabatis (fine de lasta glaciepoko) kaj nudigis tiel grejsan muron atinganta altecon 120 m super nivelo de Elbo (124 - 242 m s. m). La monto havas longecon (okcidento - oriento) proksimume 1,6 km kaj larĝecon proksimume 0,7 km. La klino de deklivo en la orienta flanko estas proksimume 16°. La propra montopinto atinganta proksimume 278 m s. m estas nek en mapoj nek en tereno markita kaj ĝi troviĝas proksimume en 50°46'49.7"N, 14°11'28.3"E.
Signifo kaj aliro
Paŝtista muro kreas unun el neforpripenseblaj dominaĵoj de Děčín. Sur ties arbarkovritta supraĵo troviĝas Zoologia ĝardeno. Super frunta orienta muro estis en la jaro 1905 alkonstruita belvideja restoracio en aspekto de malgranda burgo kun perfekta belvidejo al Děčín (de lokuloj nomata "Kasteleto" aŭ "Ĉieleto"). Krom tiu ĉi plej signifa belvideja loko, sur Paŝtista muro troviĝas kelke da pluaj belvidejoj, el kiuj estis en la pasinteco plej signifa "Belvidejo de F. J. Jah" super la suda portalo de la fervoja tunelo. Sur montopiedo de Paŝtista muro estiĝis jam en mezepoko domaro Weiher, kiu ĉirkaŭis ĝin fakte el du trionoj. Tiun ĉi domaron glutis diskreskiĝantaj Podmokly en la 19-a jarcento. Konstruado ne evitis eĉ ne sur la suda deklivo de Paŝtista muro, kiun plenigis vilaaj konstruaĵoj en la unua duono de la 20-a jarcento.
Alveno sur supraĵo de Paŝtista muro por veturiloj estas ebla sole per ununura strato - Žižkova ulice - el strato Teplická. Por piedirantoj estas kelke da alirvojoj el pli da flankoj. Kelkaj el tiuj ĉi vojetoj estis konstruitaj enkadre de promenaj vojoj por vizitantoj de Banloko de Sankta Jozefo en Horní Žleb. Trans la tuta montodorso kondukas ruĝe markita vojo daŭriganta ĉirkaŭ Terezina fiŝlago, tra Písečný vrch (337 m) al Děčínský Sněžník kaj plu tra Tisá ĝis Ercmontaro. En la jaroj 1983 ĝis 1994 estis en intermita trafiko lifto kondukanta interne de la roko kun enirejo en Elba kajo.
Paul Horn (muzikisto)
Paul HORN (la 17-an de marto 1930 - la 29-an de junio 2014) estis usona flutisto, saksofonisto, komponisto kaj muzikproduktisto. Li iĝis pioniro de kaj monda kaj novepoka muziko per sia albumo Inside (1969). Oni kandidatigis lin por kvin premiojn Grammy inter 1965 kaj 1999.
Gulzarilal Nanda
Gulzarilal Nanda (4a Julio 1898 – 15a Januaro 1998) estis hindia kaj barata politikisto kaj ekonomikisto kiu specialiĝis en labortemoj. Li estis la Ĉefministro de Barato dum du mallongaj periodoj sekve de la mortoj de Jawaharlal Nehru en 1964 kaj de Lal Bahadur Shastri en 1966. Ambaŭ liaj regepokoj finis post la parlamenta partio Barata Nacia Kongreso elektis novan ĉefministron. Li ricevis la premion Bharat Ratna, nome la plej altan civilan premion el Barato, en 1997.
Ádánd
Ádánd estas vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Siófok.
Situo
Ádánd situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Kaposvár-Siófok. La lasta urbo troviĝas 12, Enying 13, Tab 21 km-ojn.
Historio
La unua mencio devenis el 1265 laŭ tiama ortografio "Adand". En 1356 la komunumo ricevis bazarorajton semajne po 1. Post la mezepoko la turkoj senhomigis la vilaĝon. En la 18-a jarcento Ádánd denove iĝis loĝata loko. En 1812 ĝi havis rajton pri tutlanda foiro. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, klubo de maljunuloj.
Famuloj
En Ádánd mortis aktoro Antónia Hetényi.
Bresto (Belorusio)
Bresto, antaŭe Litova Bresto aŭ Bresto apud Bugo (ruse "Брест", beloruse "Брэст", pole Brześć, jide בּריסק, hebree ברסט ליטובסק, ukraine: Берестя ) estas urbo en Belorusio, administra centro de la Bresta regiono. La urbo situas en la plej okcidenta parto de Belorusio, proksime al Pollando.
La urbo estas grava transporta centro, rivera haveno. En la urbo loĝas 310,8 miloj de homoj (laŭ la 1-a de januaro 2010). Ĝis 1945 en Pollando, kie nun estas centro de la pola kulturo en Belorusio, kun la pola konsulejo
La urbo estas fama precipe pro la Traktato de Brest-Litovsk (laŭ la malnova nomo de la urbo), en 1918, inter soveta Rusio kaj Ukrainio unuflanke kaj la centraj regnoj (Aŭstrio-Hungario, Bulgario, Germanio kaj Turkio) aliflanke, kiu fiksis la eliron de Rusio el la Unua mondmilito, kaj ankaŭ pro la Defendo de la Bresta Fortikaĵo dum la Granda Patruja Milito somere 1941 (pro kio la urbo ricevis la honoran titolon "Fortreso-Heroo".
Ĉefepiskopujo Freiburg
La Ĉefepiskopujo (arkiepiskopujo, arkidiocezo) Freiburg en Breisgau estas fondita en 1821 per la Buleo Provida solersque kaj komencis labori en 1827. Ĝi enhavas partojn de la antaŭaj diocezoj Konstanz, Straßburg, Speyer, Worms, Majenco kaj Würzburg, kiuj apartenis en la tempo de la fondo al la Grandduklando Badeno kaj al la Princlando Hohenzollern-Sigmaringen. Nun la germana lando Baden-Virtembergo kongruas kun la du diocezoj Freiburg kaj Rottenburg-Stuttgart. La arkiepiskopo de Freiburg estas prezidanto de la Suprarejna Ekleziprovinco (Oberrheinische Kirchenprovinz), kiu nun ampleksas la diocezojn Freiburg, Mainz kaj Rottenburg-Stuttgart.
En la jaro 2007 la episkopujo Freiburg havis 2,08 milionojn da katolikoj (41 % de la loĝantaro). Ĝi estas la dua plej granda diocezo en Germanio. Arkiepiskopo estis Dr. Robert Zollitsch ĝis 2013. La diocezo havas 333 pastoralajn unuojn (Seelsorgeeinheiten) en 39 dekanujoj, kunligitaj en 7 ekleziaj regionoj. La nombroj de la pastoralaj kunlaborantoj estas: 994 sacerdotoj (346 de ili estas pensiuloj), 137 ordaj sacerdotoj, 194 daŭraj diakonoj, 231 pastoral-referentoj, 260 paroĥ-referentoj, 2285 virinaj kaj 330 viraj ordenanoj.
Controne
estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Kampanio kaj la provinco Salerno. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kristana patrono estas la sankta Donato de Arezzo kaj sankta Nikolao, kies memortagoj sekve estas la komunumaj festotagoj.
Najbaras la komunumoj Altavilla Silentina, Castelcivita kaj Postiglione.
Badličan
Badličan, hungare Zalabárdos [zalabArdoŝ] estas ne memstara, malgranda vilaĝo en Kroatio, en distrikto Međimurje, en municipo de Gornji Mihaljevec.
Historio
Ĝis Traktato de Trianon Zalabárdos apartenis al Hungara reĝlando, al Zala (reĝa departemento), al distrikto de Csáktornya, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo senbatale okupis la regionon kaj post 10 tagoj transdonis ĝin al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario, poste denove de Jugoslavio kaj ekde 1991 de Kroatio.
Nuklea senarmiĝo
Nuklea senarmiĝo estas la proponita neniigo de nukleaj armiloj, precipe de tiuj en Usono kaj Rusio (eksa Sovetio), kiuj fokusiĝas unuj al la aliaj.
Porpledantoj de nuklea senarmiĝo pretendas, ke ĝi malpliigus la probablecon de nuklea milito, precipe akcidentan. Kritikantoj de senarmiĝo pretendas, ke ĝi subfosus fortimigon, kiu, laŭ ili, gardis la mondon libera de nuklea milito ĝis nun.
La 6-an de oktobro 2017 al la internacia kampanjo kontraŭ atomarmiloj estis atribuita la Nobel-premio pri paco.
Pado Leonardo da Vinci
La Sentiero di Leonardo aŭ L'Anello di Leonardo da Vinci ("Cirklo-Pado de Leonardo da Vinci") estas pado en Lombardio. Ĝi iras laŭ la orienta flanko de Lago Como. La vojo komenciĝas en Borgo Sornico ene de la antikvromia vilaĝo Lierna proksime de la "oratorio de San Michele" por atingi la Bocchetta di Lierna je 1356 metroj super la marnivelo.
La vojo estas ĉirkaŭ 11 km longa.
La vojo devenas de tempoj de Antikva Romio kaj legende ĝin longe vojaĝis Leonardo da Vinci, por studi la montojn, la kavernojn sed ĉefe la apartajn akvojn de la teroj kun resanigaj ecoj, kiujn li komparis kun la vejnoj de la homa korpo, citante multajn lokojn en la Codex Atlanticus.
Ĉi tiuj vojoj al Fiumelatte estis parto de la Granda Turneo, longa vojaĝo tra kontinenta Eŭropo entreprenita de la riĉuloj de la eŭropa aristokrataro ekde la deksepa jarcento kaj destinita perfektigi ilian scion kun foriro kaj alveno en la sama urbo. Ĝi havis nedifinitan daŭron kaj kutime havis Italion kiel celon.
Signifaj lokoj por Leonardo da Vinci sur Lago de Como:
Planá
Planá (Plan) estas urbo en Ĉeĥio, Regiono Plzeň, distrikto Tachov proksimume 11 km nordoriente de urbo Tachov. Vivas ĉi tie.
Kripto de Šlik en la paroĥa preĝejo
Unu el dankemaj temoj de la plana historio estas kripto de Šlik, en kiu devis ripozi ankaŭ korpo de Jáchym Ondřej Šlik, ekzekutita pro la kontraŭhabsburga ribelo la 21-a de junio 1621 en Malnovurba Placo en Prago dum Malnovurba ekzekuto. La senkapan korpon la parencoj metis unue en protestantisman preĝejon de sankta Salvatoro en Prago, kies la ekzekutito estis fondinto. Sed pli poste la korpo devis esti levita fare de Kašpar Šlik kaj metita en la kripto de la plana preĝejo.
Wii
Wii estas videoludilo de Nintendo. La videoludilo estis antaŭe konata de sia projekta kromnomo Revolution, kaj ĝi estas la postsistemo de la Nintendo GameCube. Unu distingaĵo de la videoludilo estas la senkabla forkontrolilo "Wii Remote", kiu povas sensi tridimensie movadon. La videoludilo ankaŭ povas esti konektata al Interreto por ricevi mesaĝojn kaj ĝisdatigojn, dume konsumante malgrande elektron.
La videoludilo povas ludi videoludojn faratajn por la Wii kaj GameCube. Plue, ĝi ankaŭ povas ludi ludojn faritajn por antaŭaj generacioj de videoludiloj. Ludoj de NES, Super NES, Nintendo 64, Genesis kaj TurboGrafx 16 estos haveblaj per elŝuto.
Ĝi ekvendiĝis 19-an de novembro 2006 en Nordameriko, 2-an de decembro 2006 en Japanio, kaj 8-an de decembro 2006 en Eŭropo.
Wii estas pli malmultekosta ol aliaj samgeneraciaj videoludiloj, Sony PlayStation 3 kaj Xbox 360.
Kontroliloj
La ĉefa kontrolilo de la videoludilo estas la senkabla Wii Remote, ofte kromnomita "Wiimote". Ĝi formiĝas kiel teleregilo, unike inter videoludilaj kontroliloj. Ĝi kunligas la videoludilon per Bludento. Enhavante akcelindikilon kaj transruĝan sentilon, ĝi povas senti kaj komuniki ĝian movadon, kaj almontradon al la ekrano, respektive.
La videoludilo havas kvar ingojn supraĵe, por konekti Gamecube-kontrolilojn. Oni povas uzi ilin por ludi Gamecube-ludojn, kaj ankaŭ kelkajn Wii-ludojn, ekz. Mario Kart Wii.
Jörl
Jörl (dane: Jørl, Hjørdel) estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Schleswig-Flensburg de la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. La teritorio estas parto de la komunumaro Eggebek, administra ligo de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj.
Pivnice
Pivnice, serbe Пивнице, hungare Pincéd estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto Suda Baĉka en municipo de Baĉka Palanka. Ĝis 1904 la oficiala hungara loknomo estis Pivnica, poste pro la hungariga politiko la vilaĝo ricevis hungarecan nomon.
Situo
Pivnice situas sur ebenaĵo laŭ flankovojoj.
Historio
La unua mencio devenis pri la loko el 1650 en formo "Pivinica". En 1715 jam estis tie vilaĝo kun 42 impostintoj. Fine de la 18-a jarcento slovakoj alvenis. En 1900 laŭ la popolnombrado vivis en Pivnica 4977 homoj, (2871 slovakoj, 1486 serboj, 356 germanoj, 223 hungaroj, 21 rutenoj). Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 kiel Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj iĝis parto de Hungario ĝis 1944. En 2002 loĝis en Pivnice 3835 homoj, (slovakoj 2935 (77%), serboj 704 (18%), ciganoj 51, jugoslavianoj 31 kaj aliaj).
Judit Veress
VERESS Judit (vereŝ) estis hungara profesoro naskita en Teiuş la 22-an de oktobro 1922 kaj mortinta en Budapeŝto la 20-an de septembro 1976.
Kariero
Judit Veress havigis diplomon de instruisto (1949). Ŝi komencis sian karieron en la Szegedi Pedagógiai Főiskola en la katedro de lingvistiko, poste ŝi iĝis adjunkto en la katedro de historio de Centra Pedagoga Plukvalifikigo, de 1953 docento, kunlaboranto de la Pedagógiai Tudományos Intézet (de 1959, docento en la katedro pri historio de la Országos Pedagógiai Intézet (de 1962), resp. ĉeflerneja instruisto (de 1969), redaktoro de la revuo Pedagógiai Szemle (1963–1972), poste scienca ĉefkunlaboranto de la Esplorgrupo de la MTA.
Laharo
Laharo (termino devenas el Indonezio) estas akompana aperaĵo dum kelkaj vulkanaj erupcioj. Laharo estas kreita el miksaĵo de vulkana cindro kaj akvo.
Laharoj estas tre danĝera aperaĵo (eble pli danĝeraj ol fluanta lafo) pro ilia granda moveblemo (kelke da dekoj da metroj dum sekundo). Unu el la plej malnovaj katastrofoj okazis en la jaro 79 dum erupcio de vulkano Vezuvio, kiam estis per laharo trafita urbo Herculaneum. Lasta granda katastrofo okazis en 1985 en Kolombio, kiam urbo Armero estis sepultita sub 8 m tavolo de laharo, kiu superis distancon pli ol 40 km de erupcianta vulkano Nevado del Ruiz.
Kelkaj sidejo troviĝantaj en la proksimeco de vulkanoj kun verŝajna apero de laharoj (ekz. Rainier en Usono aŭ Ruapehu sur Nov-Zelando) havas tralaboritan sistemon de ĝustatempa averto antaŭ proksimiĝanta laharo.
André Watts
André WATTS (naskiĝinta la 20an de junio, 1946 - la 13-an de julio 2023) estas klasika pianisto kaj profesoro ĉe la Lernejo de Muziko Jacobs de Indianaa Universitato. En 2020 li estis elektita al la Usona Filozofia Societo.
Vivo kaj fruaj koncertoj
Naskiĝinta en Nurenbergo, Germanio, Watts estas la filo de hungara patrino, Maria Alexandra Gusmits, pianisto; kaj usona patro, Herman Watts, ne-komisiita oficiro de Usona Armeo. André pasigis sian fruan infanaĝon en Eŭropo, vivanta plejparte proksime al armeaj deĵorejoj, kie lia patro estis postenigita. Li komencis studi la violonon kiam li havis kvar jarojn. De la sesa jaro, li decidis, ke la piano estos lia preferata instrumento. Kiam André havis ok jarojn, militista komisio de Herman alportis la familion al Usono. Ili hejmiĝis en Filadelfio, Pensilvanio. Lia patrino instruis lin dum liaj unuaj pianaj lecionoj. Kiel faras multaj infanoj, Watts malŝatis ekzerciĝon. Por instigo, lia patrino rakontis pri la granda pianisto kaj komponisto Franz Liszt, klariganta, ke Liszt ekzerciĝadis fidele. Watts inspiriĝis de Liszt, adoptanta lian teatran ludo-stilon. Post kiam la eksedziĝo de liaj gepatroj en 1962, Vattoj restis kun sia patrino, kiu subtenis ilin laborante kiel sekretario, kaj poste kiel akceptisto.
Watts registriĝis ĉe la Filadelfia Muzika Akademio (nun parto de la Universitato de la Artoj), kie li studis kun Genia Robinor, Doris Bawden kaj Clement Petrillo, kaj diplomiĝis en junio 1963. Li eniris sian unuan konkurson je la aĝo de naŭ jaroj, kune kun kvardek aliaj infanoj, por gajni la oportunon ludi koncerton kun la Porinfanaj Koncertoj de la Filadelfia orkestro. Watts gajnis la konkurson ludanta konĉerton de Joseph Haydn.
Ĉe la aĝo de dek jaroj, Vattoj ludis la G-minoran Konĉerton de Mendelssohn por Orkestro Robin Hood Dell, kaj je la aĝo de dek kvar, la Simfoniajn Variaĵojn de Franck, denove kun la Filadelfia Orkestro. Je la aĝo de dek ses jaroj, li aŭdiciis ĉe Carnegie Recitala Halo en konkurso por ludi en televida serio Koncertojn por Junaj Homoj de dirigento Leonard Bernstein kun la Novjorka Filharmonio.
Kariero
Oni videoregistris la ludadon de Watts de la Piana Konĉerto N-ro 1 de Liszt en E-bemolo ĉe Koncerto por Junaj Homoj je la 12a de januaro, 1963, kaj televidigis ĝin tutlande sur CBS la 15an de januaro, 1963. Antaŭ la koncerto, Bernstein prezentis Watts-on al la nacia televida spektantaro, deklaranta ke li "freneziĝis" kiam li unue aŭdis la ludadon de Watts.
Je la 31a de januaro, 1963, Bernstein petis, ke Watts anstataŭigu la malsanan Glenn Gould-on, nome la planita solisto por la regula abona koncerto de la Novjorka Filharmonio. Watts denove ludis la E-bemolan Konĉerton de Liszt. Kiam li sonigis sian finan kadenzon, la tuta orkestro aplaŭdis kun la spektantaro en staranta ovacio. La unua gramofondisko de Watts, La Ekscita Debuto de André Watts, estis nelonge poste eldonita de Columbia Masterworks kaj inkluzivis la Liszt-an Konĉerton kun Bernstein kaj la Filharmonio.
Post diplomiĝo, Watts enregistriĝis ĉe la Instituto Peabody en Baltimore, kie li studis parta-tempe por Bakalaŭra diplomo en Muziko kun pianisto Leon Fleisher. La sekvantan jaron, li aperis ĉe la Stadiono Lewisohn de Nov-Jorko kun dirigento Seiji Ozawa kaj la Nov-Jorka Filharmonio, ludanta la Konĉerton N-ro 2 en G minoro de Camille Saint-Saëns. En septembro 1963, li denove ludis la Liszt-an konĉerton ĉe la Holivuda Bovlo en Los Angeles. Li malfermis la 1964-65-an sezonon de la Nacia Simfonia Orkestro en Vaŝingtono. Denove ludanta la Konĉerton de Saint-Saëns. Li revenis al Nov-Jorko en januaro 1965 por ludi la Konĉerton N-ro 2 en F minoro de Chopin. Watts faris sian eŭropan debuton en Londona koncerto kun la Londona Simfonia Orkestro en junio 1966.
De 1969 li estis sur plen-skala koncerto horaro, kontraktita tri jarojn en antaŭenigo. Watts faris sian Bostonan debuton en 1969 por la koncert-serio Peabody Mason. Li diplomiĝis de la Instituto Peabody en 1972.
En februaro 1973, Watts elektiĝis kiel Muzikisto de la Monato de Muzika Ameriko. Aliaj honoroj kaj premioj, kiujn li ricevis inkluzivas doktorigon honoris causa de Kolegio Albright kaj Universitato Yale, la Ordeno de Zairio, Medalo Universitato de la Artoj de la Universitato de la Artoj en Filadelfio, kaj la Nacia Medalo de Artoj.
De la mezo de la 1970-aj jaroj, Watts estis ludanta 150 koncertojn, recitalojn kaj ĉambromuzikajn koncertojn ĉiun sezonon, ludanta koncertojn dum ok monatoj de la jaro. En 1976, je la aĝo de tridek, li festis sian dekan sinsekvan aperon en la Serio Elstaraj Muzikistoj de Lincoln Centro ĉe Avery Fisher Halo. La PBS-a dimanĉa posttagmeza televid-elsendo estis la unua solluda recitalo, prezentita dum la programo Viva de Lincoln Centro, kaj la unua plen-longeca recitalo, kiu elsendiĝis tutlande je la ĉefaj spekto-horoj.
En novembro 2002, Vattoj suferis subduran hematomon kaj travivis krizan operacion. En 2004, li ankaŭ havis operacion por fendita disko, kiu malhelpis la uzadon de lia maldekstra mano. Li daŭris la regulan koncertludadon post resaniĝo de la operacioj.
En 2019, li travivis operacion por nerva vundo en sia maldekstra mano, kiu rezultis en la nuligo de pluraj koncertoj. Li reverkis la Koncerton por Maldekstra Mano de Ravel por ludi per la ĝusta mano kaj ludos la verkon kun la Simfoniaj Orkestroj de Detrojto kaj Atlanto.
Sonregistriĝanta artisto
Watts registris por pluraj muzikaj etikedoj. Li subskribis longatempan eksklusivan kontrakton kun Columbia Masterworks Rekordoj je lia 21a naskiĝtago. En 1977, li malkaŝis, ke oni finigis lian kontrakton.
En 1985, li subskribis registran kontrakton kun EMI, kun kiu li registris ĝis la fruaj 1990-aj jaroj. Li ankaŭ registris por Telarc.