cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Anne Bonny
Ŝi naskiĝis en la Graflando Cork, suda Irlando ĉu en 1697, ĉu en 1705 laŭ la fontoj. Ŝia patro, advokato de Kinsale, adigis amrilaton kun sia ĉambristino, Mary Brennan. Kiam Anne naskiĝis, la afero ne plu povis esti kaŝita, kaj la gepatroj migris al Charleston (Suda Karolino), Usono, kun ilia malgranda bastardino. Anne kreskiĝis kaj riveliĝis vera vireca knabino. Je ŝia 16-a jaraĝo, ŝi edziĝis kun James Bonny, kontraŭ la volo de sia patro, kiu malheredigis ŝin. Dum ilia mielmonato, Anne kaj Kames vojaĝis al New Providence, iela ĉefkvartiro de la bahampiratoj. Iompostiome, ŝi malproksimiĝis de James (eble ĉar li sekrete informis la aŭtoritatojn pri pirataj aferoj) kaj amikiĝis kun la fama Calico Jack Rackham. Dum pluraj jaroj, Anne rabis multajn komercajn ŝipojn, helpe de pafiloj, spado j kaj sakroj, ŝi kunbatalis kun la plej famaj piratoj, inklude la alia piratino Mary Read. Ŝiaj pirataj aventuroj finiĝis en 1720 kiam ŝia ŝipo renkontis la floton de la Kapitano Burnet, piratmortisto. Kiel la ceteraj ŝipanoj estis tro ebriaj por batali, Anne Bonny kaj Mary Read sole defendis la ŝipon kaj finfine venkiĝis. Ĉiuj ŝipanoj estis kondamnita al mortpuno sed la du virinoj kaj amikoj Anne kaj Mary simulis gravedecon por eviti la mortpunon. Ĝi ja sukcesis, ĉar neniu daŭris mortigi naskota infano kaj la du virinoj iris malliberejen. Laŭlegende, Anne Bonny sukcesis viziti sian koramikon ĵus antaŭ lia morto kaj diris al li Mi bedaŭris tie vidi vin, sed se vi estus batalinta kiel viro, vi ne estus mortonta kiel hundo. Mary mortis mallibereje sed Anne eskapis kaj subite malaperis. Neniu scias ĉu ŝi pluvivis longe post tio.
József Irinyi
József IRINYI [irinji] estis hungara publikisto, tradukisto, politikisto. Li naskiĝis en 1822 en Albiş (Buduslău), nun Rumanio kaj mortis la 20-an de februaro 1859 en Peŝto) Li apartenis al tiuj revoluciaj junuloj, kiuj verkis la 12 punktojn de la hungara revolucio de 1848. Lia patro estis János Irinyi, kiu laboris laŭ modernaj metodoj, fakliteraturo kaj riĉigis sian bienon. Lia frato nomiĝis same János Irinyi estis kapabla kemiisto, inventisto.
Biografio
József Irinyi studis juron en la Jura Akademio (Nagyvárad), poste en la reformata kolegio de Debrecen. Li ekagadis inter la liberala intelektularo (1841), faris rondvojaĝon en okcidenta Eŭropo inter aprilo de 1842 kaj aprilo de 1843. Pri la vojaĝo li volis eldoni libron en 1844, sed la censuro ne permesis tion en Hungario. Ĝi aperis nur en 1846, Halle. Li eksplikas siajn pensojn en la 16-a ĉapitro de la dua volumo de la libro: centrigo de la administrado, ĝenerala balotrajto, civitan egalrajtecon, liberan gazeton, juĝistaron, ĉesigon de la servuteco, kaj starigon de respondeca ministerio. Dum la hungara revolucio de 1848, li estis parlamenta reprezentanto de Hosszúpályi, ekde oktobro de 1848 agadis kiel sekretario de pariza ambasadejo de la hungara revolucia registaro. Li laboris tie apud ambasadoro László Teleki ĝis 15-an de majo 1849. Post lia hejmenveturo, li helpis laboron de la parlamento en Debrecen kaj Szeged. Post malvenko de la revolucio, li fuĝis el Hungario, sed oni kaptis lin en Graz. La militista juĝistaro punis lin je penduma morto (4-an de julio 1850), sed Haynau donis amnestion por li kaj por aliaj 22 samsortanoj. Post tio, li vivis en departemento Bihar, poste setlis en Pest. Ekde tiam li verkis beletrojn, tradukis la romanon de Beecher Stowe (kabano de onklo Tomaso) en 1853 kaj romanon de Dumas, La perla damo (1860).
Giacomo Antonio Perti
Giacomo Antonio Perti (Bolonjo, 6-a de junio 1661 - Bolonjo, 10-a de aprilo 1756) estis komponisto Itala de la baroko, aktivis antaŭ ĉio en Bolonjo, kie li estis kapelmajstro dum 60 jaroj. Li estis instruisto de Giuseppe Torelli kaj Giovanni Battista Martini.
Vivo
Naskiĝinte en Bolonjo en familio bonstata, li komencis sufiĉe frue studi muzikon, lernante ludi la klavicenon; poste li sin dediĉis ankaŭ al la studado de la kontrapunkto. Nur 17-jare li jam komponis meson, moteton kaj magnifikaton por 8 voĉoj, publike prezentita en la jaro 1679 li skribis la trian akton de la melodramo Atide kaj oratorion.
En la jaro 1690 li revenis al Bolonjo, kaj en la naskiĝurbo li restis preskaŭ seninterrompite ĝis sia morto je la aĝo de 94 jaroj, ĉirkaŭate de ĝenerala estimo kaj admiro: inter liaj estimantoj estis la princo Ferdinando de' Medici, filo de la grandduko Cosimo III, la imperiestroj Leopoldo Leopoldo la 1-a kaj Karlo la 6-a, la papo Benedikto la 14-a, inter liaj lernantoj estis gravaj personoj el la Bolonja skolo kiel Giuseppe Torelli, Francesco Antonio Pistocchi, Giovanni Battista Martini.
En la jaro 1696 li akiris la postenon de kapelmajstro de la baziliko de San Petronio, kaj ekde 1706 ĝis 1750 li ankaŭ estis kapelmajstro de la PP. Filippini di Santa Maria di Galliera.
Komponaĵoj
Perti antaŭ ĉio estas fama por sia sakrala kaj opera repertuaro. Koncerne la operoj li asertas, laŭ letero kion li skribis, esti influata de la melodia stilo de Pier Francesco Cavalli, Antonio Cesti, kaj Luigi de' Rossi; tamen lia originaleco bone aŭskulteblas en la instrumentado, en la uzo de dialogo kaj kontraŭmelodio.
Lia produktado en la ĝenro sakrala estis nemesurebla: Perti muzikigis 120 psalmojn per solo, ĥoro, figurita baso kaj variaj altiaj instrumentoj, 54 motetojn, 28 mesojn, 83 versetojn ka aliajn sakralajn komponaĵojn.
Li skribis ankaŭ profanajn muzikaĵojn, inter ili 142 kantatojn por solovoĉo (muzikformo multe vastiĝinta en Italio dum la barokepoko) kaj instrumentmuzikaĵojn (sonatoj kajsimfonioj por variaj instrumentoj).
Laborista benefico
Laborista benefico aŭ aldona (akcesora) gajno (avantaĝo) signifas en la financaferoj enspezon, kiu konsistas ne el mono. Tiuj estas ĝenerale apogoj pri servoj, naturaĵoj.
Ekzemploj:
Tiuj naturaj gajnoj estas laŭ leĝo impostdevaj,
Fludiagramo
Fludiagramo aŭ fluskemo estas grafika aperigo de iu proceso (ekz. produktada aŭ komputada proceso), kiu vidigas la unuopajn paŝojn, kiel la produkto trairas la procesvojon aŭ kiel la komputilo faras la programon.
Oni skizas la unuopajn paŝojn plej ofte en kvadratoj kaj per konektaj sagoj montras la procesan fluon.
Kham
Kham (tibete: ཁམས་ khams, ĉine: 康, pinjine: Kang) estas unu el la tri tradiciaj provincoj de Tibeto, la aliaj estante Ü-Tsang kaj Amdo. Fakte Kham estas tibeta provinca nur kultursence, sed ne politike, ĉar la tuto de Kham neniam estis administrita per unu nura estraro, aŭ tibeta aŭ ĉina.
La kultura sfero de Kham estas unu el la plej gravaj kaj diversaj de la alta ebenaĵo de Tibeto. La dialektoj de Kham estas la ĉefaj dialektoj de la tibeta lingvo. La loĝantoj nomas sin ne Böpa [bod pa], la kutima nomo de la tibetaj loĝantoj laŭ la estraro de Lasao, sed Khampa [khams pa].
Plentempa laboro
La plentempa laboro signifas plej ofte en la okcidentaj landoj, ke la laboristo plej verŝajne ricevas laboristan beneficon (ankaŭ sansekurigon) kaj havas eblan ŝancon por kariero.
La plentempa laboristo lukras pli ol iu en part-tempa laboro. La normala laborsemajno en Usono kaj Svedio konsistas el 40 laborhoroj. En Francio, en la registaro tiu estas 35 horoj po semajno.
Taktser
Taktser estas la tibeta nomo de la vilaĝo Hongya (红崖村 Hongya cun, Hongaizi en loka dialekto), kiu, kune kun 13 aliaj vilaĝoj estas la komunumo Shihuiyao. Shihuiyao troviĝas en Ping'an (平安县), kiu estas parto de la distrikto Haidong de la provinco Ĉinghajo en la popola respubliko de Ĉinio.
Malgraŭ la jam de jarcentoj ĉine parolanta loĝantaro, la regiono estas parto de la tibeta kulturregiono Amdo. Taktser situas ne (kiel oni kredas ofte) proksime de la budhisma Kumbum-monaĥejo (ĉine Ta'er Si), sed ĉirkaŭ 50 km sudoriente de ĝi, ĉirkaŭ 20 km surokcidente de la komunumo Ping'an (平安镇, tibete Bayan khar).
La vilaĝo famiĝis, ĉar tie naskiĝis la mondfama Tenzin Gyatso, 14-a Dalai-lamao. Tiam la vilaĝo nomiĝis Qijiachuan aŭ Qijiazhuang, kiu signifas "rivero (aŭ hejmo) de la familio Qi" (Ch'i). Tio, ŝajne estis la triba nomo de la familio de la dalai-lamao, ĉar la knabo respondis tion kiam oni demandis lian nomon.
Oswald Mosley
Siro Oswald (Ernald) MOSLEY (n. 16-an de novembro 1896, Londono, Britio – m. 3-an de decembro 1980, Orsay, proksime al Parizo, Francio) estis brita politikisto, gvidanto de la Brita Faŝista Unio ekde 1932 ĝis 1940, poste tiu de ties posteulo la Unia Movado ekde 1948 ĝis sia morto. Tiuj movadoj faris antisemitisman propagandon, manifestaciis en la juda kvartalo de orienta Londono kontraŭ la judoj kaj vestis sin kiel la nazioj, kun simila insigno.
Mosley estis reprezentanto en la malsupra Ĉambro de 1918 ĝis 1931 kaj estis membro de la Konservativa, poste de la Sendependa, fine de la Laborpartio. Li laboris en 1929–30 en ministerio de la laborpartia registaro. Li provis fondi en 1931 socialistan partion, sed li ne sukcesis eniri denove la parlamenton. En la sekva jaro, li fondis la Britan Faŝistan Union. Per sia elstara oratora kapablo kaj financa apogo de gazetposedanto vicgrafo Rothermere li akiris ioman apogon.
Li estis dum la dua mondmilito internita, en 1943 li estis liberigita pro lia malsano. Li fondis en 1948 la Unio-Movadon, kiu estis - laŭ lia aserto - unuiĝo de 51 asocioj, dekstraj librokluboj.
Eric Hobsbawm
Eric John Earnest HOBSBAWM [Eric Obstbaum] (naskiĝinta la en Aleksandrio, Egiptio, mortis la  en Londono) estis juddevena brita marksisma historiisto kaj verkisto. Li estis dum longa tempo ano de la iama Komunista Partio de Britio kaj de Komunist-Partia Grupo de Historiistoj. Li ankaŭ estis prezidanto de Birkbeck College (Universitato de Londono).
Hobsbawm, unu el la plej gravaj britaj historiistoj, skribis grandskale pri vasta gamo de temoj. Kiel marksisma historiisto li fokusiĝis en la analizo de la "duobla revolucio" (la Franca Revolucio kaj la Brita Industria Revolucio). En ili li vidis la movan forton malantaŭ la reganta tendenco al liberala kapitalismo hodiaŭ. Alia revenanta temo en lia laboro estis tiu de sociaj banditoj, fenomeno kiun Hobsbawm provis situi en la tereno de la signifa socia kaj historia kunteksto, male al la tradicia vidpunkto konsideri ĝin kiel spontanean kaj neantaŭvideblan formon de ribelo.
Unu el la temoj, pri kiu interesiĝas Hobsbawm estas la disvolviĝo de tradicioj. Li studis pri sociaj konstruiĝoj de tradicioj en kuntekste de nacio-ŝtato. Li argumentis, ke multaj tradicioj estas kreitaj de naciaj elitoj por pravigi la ekziston kaj gravecon de siaj naciaj ŝtatoj.
Lia plej grava kontribuo el popola vidpunkto estis liaj libroj La epoko de la revolucio, 1789-1848; La epoko de kapitalismo; La epoko de la imperio, 1875-1914 kaj La epoko de ekstremoj. Iuj konsideras ĉi tiun verkaron la plej alirebla, noviga kaj ekscita nuntempa universala historio.
Lingvoj
Li estis poligloto kaj parolis la hebrean, anglan, germanan, francan, hispanan kaj italan kaj ankaŭ komprenis la nederlandan, portugalan kaj katalunan.
King Kong Théorie
King Kong Théorie (franclingve: Teorio "King Kong") estas aŭtobiografia eseo verkita en 2006 far Virginie Despentes.Post sep romanoj, la aŭtoro de Baise-moi rakontas kiel ŝi fariĝis Virginie Despentes. Ŝi rakontas sian infanecon en proleta medio, sian malkovron pri sekseco, kaj deirante de sia propra travivitaĵo kaj influite de kelkaj usonaj feministaj verkistoj kiujn ŝi legis, ŝi eksterpolas por pritrakti kaj analizi la ĝeneralan rolon de viroj kaj virinoj en okcidenta socio. Ŝi ankaŭ analizas la seksatencon kiun ŝi suferis kiam ŝi estis ankoraŭ juna punkino, kaj tuŝas temojn kiel prostituo, kaj pornografio, du mondojn kiujn ŝi tanĝis.
La libronomo aludas la filmon de Peter Jackson, King Kong. En la lasta ĉapitro de la verko, ŝi klarigas sian nomelekton : «[la kreitaĵo King Kong], ne rekte maskla nek femala, kontemplema, protektema kaj muta» kiun oni elmontras antaŭ masakri, rilatas laŭ ŝi kun la feminisma temo. «King Kong estas ikono proksima al Marilyn Monroe, [ĉar] ambaŭ simbolas la homkapablon frakasi tion kion oni ŝatas aŭ tio kio fascinas onin. »
Lasao
Lasao (tibete: ལྷ་ས་; transliterite: lha sa; ĉine: 拉萨 ; pinjine: Lāsà) estas nuntempe la ĉefurbo de la aŭtonoma regiono de Tibeto en Ĉinio.
Historie ĝi estas la ĉefurbo de la reĝ-lando de Tibeto, kies regnestro estis la Dalai-lamao. La palaco de Potala, iama palaco de la dalai-lamao estas monda heredaĵo de UNESKO.
Ekde julio 2006 la Ĉinghaj-Tibeta fervojo ligas la urbon al la cetera parto de Ĉinio.
Geografio kaj klimato
Lasao kaj ĝia prefekturo havas areon de 30.000 km² kaj 500.000 loĝantojn, el kiuj pli ol duono vivas en la urba centro, kiu okupas 54 km². La loĝantaro kreskas rapide.
Situanta en valo ĉirkaŭita de montoj, Lasao altas je 3.650 metroj super la marnivelo. Ĝi situas en la centro de la lando. La ĉirkaŭaj montoj altas ĝis 5.500 metroj kaj la rivero Kyi, kiu fluas al la riverego Bramaputro, estas la akvorezervujo de la tuta urbo.
Lalitpur
Lalitpur (लालितपुर) aŭ Patan (पातन) estas la kvara plej granda urbo de Nepalo post Katmanduo, Biratnagar kaj Pokhara. Ĝi situas en la valo de Katmanduo je la suda bordo de la Bagmati rivero en la distrikto Lalitpur kaj formas kun Katmanduo duoblurbon. Ĉirkaŭ la jaro 1000 ĝi estis kun proksimume 100 000 loĝantoj la deka plej granda urbo de la mondo. En 2001 la urbo havis 166 674 loĝantojn.
Vidu ankaŭ
Listo de urboj de Nepalo Koordinatoj:
Glatglacio
Glatglacio (aŭ glatiso) estas maldika tavolo de glacio sur la grundo aŭ sur vojo, kiu estas tre glata kaj pro tio glitiga. Ĝi estiĝas, kiam pluveroj aŭ nebulo glaciiĝas sur la malvarmega grundo aŭ vojo. Glatglacio estas aparte danĝera por la trafiko, kiam ĝi estiĝas sur stratoj aŭ aŭtovojoj.
Vicente Valdés Bejarano
Vicente Valdés BEJARANO (Ĉente) (naskiĝis la 10-an de aŭgusto 1966 en Meksikurbo) estas meksika esperantisto ekde 1989. Siajn unuajn esperantajn lecionojn li prenis en Kuernavakurbo, Meksiko, de Eŭgenio Mustea el Rumanio, sveda enmigrinto dum la lastaj jaroj de la Dua Mondmilito. En 1994 li partoprenis en la Somera Kursaro de Esperanto en la Ŝtata Universitato de San-Francisko (Kalifornio, Usono), danke al helpo de Jesús Najera el Meksikurbo kaj Cathy Schulze el Usono.
Li instruis Esperanton en diversaj edukaj institucioj kiel Universitatoj, Gimnazioj, Bazlernejoj, kulturdomoj kaj aliaj. En la jaro 2003 li partoprenis en la Universala Kongreso de Esperanto en Gotenburgo (Svedio) kaj tie kantis meksikan kanton dum la Internacia vespero, tiu sperto permesis al li koncerti du jarojn poste (2005) dum NOREK en Kalgario (Kanado), pro invito de David Yaki, organizanto de NOREK en tiu bela urbo kaj tie, Vicente Valdés kantis tradiciajn Meksikajn kantojn esperantigitajn de li mem.
Vicente Valdés Bejarano dediĉis plurajn jarojn al muzikinstruado, lia fako estas kantado kaj plurvoĉkantado, li estas korusestro laŭ la Nacia Lernejo pri Muziko de la Nacia Instituto pri Belartoj kaj CONACULTA. (Meksikurbo). Li estris diversajn korusojn kaj partoprenis en aliaj, partoprenis en la oficiala koruso de la kulturdomo de Aguaskalientesurbo dum tri jarojn, fondis la muzikan grupon "Voces y Gitarras" (voĉoj kaj gitaroj) en la urbo Aguaskalientes kies laboro estis tre konata en la centra parto de la lando (El bajio), li partoprenis kiel kantisto en la oficiala koruso de COBACH (Colegio de Bachilleres) Gimnazio laŭ la meksika instrusistemo. Ankaŭ li havis eblecon partopreni en la internacia kulturmontro "Cervantino" dum 1988, fondis la ĥoron "Bautista" de la urbo Texcoco (Tekskoko), Estado de México (Meksikŝtato) kaj la ĥoro "Netzahuacoyotl de Texcoco" (Necaualkojotl de Tekskoko) samtempe en la sama urbo. Instruis muzikon en sep baslernejoj al 1,756 infanoj inter 1995-1998 kaj ofertis ankaŭ privatajn muzikklasojn kaj kursojn pri Esperanto. Partoprenis en la koruso "Nuevo Horizonte" (Novhorizonto) kies laboro estis montrita en pli ol dumil protestantaj kaj Kristanaj eklezioj el la lando en provincoj aŭ ŝtatoj kiel Aguaskalientes, Tabasko, Veracruco, Keretaro, Meksikurbo, Hidalgo, Miĉoacano, Puebla, Meksikŝtato, Gerrero, Morelos kaj aliaj, tiu grupo surbendigis kasedon per SONY Music en 1993.
Vicente Valdés Bejarano surbendigis KD-on kies enhavo temas pri diversvoĉaj kantoj spiritaj kantataj de li mem kiu nomiĝas "Voĉoj por Li" ("Voces para El) kiu jam baldaŭ lanĉiĝos por disvendi ĝin tutmonde. lia kantistnomo estas "Ĉente" (Vicenĉjo) (Enzo en la Itala).
En 1984-1985 studis teatron kun Carlos Ancira, tre fama aktoro en Meksiko. En 1985 fondis la teatran grupon nomata "Carlos Ancira", Li prezentis treatraĵojn en Meksikurbo en diversaj lokoj dum unu jaro kaj poste okupis sin pri muzikaj projektoj.
Vicente Valdés Bejarano samtempe dediĉas tempon por diversaj entreprenoj kaj negocoj, diversaj varoj, servoj kaj aĉet-vendo de domoj, konstruaĵoj, bienoj, terpecoj kaj aliaj.
Nacia Himno de Meksiko
Traduko kaj interpretiĝo de la rekantaĵo kaj kvar strofoj.
Meksikaj Infankantoj
Li estas tradukinto de pluraj meksikaj kantoj infanaj de Francisco Gabilondo Soler, pli konata kiel Kri", “/la kantanta grilo”. La plej famaj kantoj konataj de Francisco Gabilondo Soler kaj esperantigitaj de Vicente Valdés, estas:
Alilandaj kantoj
Ne estis la ĉefa projekto de Vicente Valdes Bejarano "Ĉente" traduki alilandajn kantojn pro lingvaj malfacilaĵoj sed jen tre konata Usona kanto kiu tre majstre kantis Frank Sinatra.
Aliaj projektoj
Vicente Valdés Bejarano fondis la Meksikan Esperanto-Instituton en la jaro 2005 en la Urbo Aguascalientes, (video: Aguaskalientes) Urbo kiu troviĝas centre de la lando, kies ŝtato nomiĝas same.
Sendependa kunlaboristo
Sendependa kunlaboristo, libera kunlaboristo aŭ liberprofesiulo estas tiu profesiulo, kiu grandparte kunlaboras en aŭ por iu projekto de diversaj entreprenoj. La esprimo estas uzata por la reklama kaj informadika branĉo. Oni uzas ĝin ankaŭ en senco de libera profesiulo. Tipa rekompenso por la donita laboro aŭ servo estas honorario.
Tipaj profesioj estas ĵurnalisto, aktoro, grafikisto, reteja dezajnisto.
Avril Lavigne
Avril LAVIGNE (naskiĝis la en Belleville, Ontario, Kanado) estas kanada rok-muzika kantistino, muzikistino kaj aktorino. Ŝia vera nomo estas Avril Ramona Lavigne, iu franca nomo. Ŝi estas de Napanee, Ontario, Kanado. Ŝi estas edziniĝinta kun Deryck Whibley, kiu estas ankaŭ kanadano, kaj li estas gvidanto de popmuzikgrupo Sum 41. En 2006 la revuo Canadian Business Magazine nomis ŝin "la sepa plej potenca kanadano en Holivudo". Pli ol 16 milionoj da ekzempleroj de ŝia unua albumo, "Let Go", estis venditaj, kaj ĝis nun, Avril vendis pli ol 30 milionoj da albumoj tutmonde.
Filmoj
Lavigne aktoris en kelkaj filmoj:
Esperanto-Asocio de Irlando
Esperanto-Asocio de Irlando (Cumann Esperanto na hÉireann, Esperanto Association of Ireland) estas la oficiala esperantista asocio en Irlando, kunigante la esperantistojn de la Respubliko de Irlando kaj tiuj de Nord-Irlando. Ĝi estas ligita kun UEA.
Mary McAleese
Mary Patricia McAleese en la angla aŭ Máire Pádraigín Mhic Giolla Íosa en la irlanda (naskiĝis la 27-an de junio 1951 sub la nomo de Mary Leneghan / Máire Ní Lionnacháin en Belfasto, Nord-Irlando) estis la 8-a prezidento de la Respubliko de Irlando, oficanta ĝis la 11-a de novembro 2011.
Biografio
Dum sia adolesko ŝi vivadis en Dublino. Ŝi poste revenos al sia loko de naskiĝo por studi juron, fariĝi advokato kaj instrui en la universitato. Ankaŭ ŝi instruis en Dublino juron kaj kriminologion en la Kolegio Triunuo kaj debutis en 1975 kiel radifonia ĵurnalisto.
Ŝi ankaŭ regis, interalie, televidkanalon kaj elektran firmaon en Nord-Irlando, dum ŝi iĝis aktivulo por la handikapojn. Ŝi revenas universitaten en 1981. En 1987, ŝin oni petas regi la Instituto de Profesiaj Juraj Studoj kie lernas la Nord-Irlandaj advokatoj. Dum la sama jaro, ŝi kandidatiĝis en la partio Fianna Fáil por la prezidenta baloto kaj malgajnis.
Saw (filmo)
Saw (angle Segilo) estas usona horora filmo aperinta en 2004. Regita de la aŭstrala reĝisoro James Wan, la filmado daŭris dek-ok tagojn kaj kostis iom pli ol unu miliono da usonaj dolaroj. Rolante nefamajn aktorojn kaj aperante sen grava reklamo, la filmo ja trafis teruran sukceson kaj staras nun inter la klasikaj teruraj filmoj. Ĝi unue aperis en la Filmfestivalo de Sundance en januaro 2004 kaj poste montriĝis al la tuta usona publiko la 29-an de oktobro 2004. Saw trafis 55 milionojn da dolaroj nure sur usona grundo, kaj tiu rezulte instigis la produktorojn krei plurajn sekvaĵojn : Saw II en 2005, Saw III en 2006, Saw IV en 2007 Saw V en 2008 kaj Saw VI en 2009.
Scenaro
Adam kaj Lawrence, du plenkreskuloj, ne konas unu la alian, sed tamen, ambaŭ vekiĝas en malpura kaj ŝlosita ĉambro. Ĉiu el ili estas katenita al akvokondukilo je la du malaj anguloj de la ĉambro. Meze de tiu-ĉi kuŝas sangokovrita viro, verŝajne morta. Baldaŭ aŭdeblas robota voĉo kiu diras al ili ke la ŝlosilo por eskapi troviĝas ie en la ĉambro. Dum ili serĉas, Adam komencas kompreni kiu ilin malliberigis ĉi tie. Temas pri iu sadisto kiu neniam mortigas siajn viktimojn sed metas ilin en angoran situacion kies finaĵo estas morto kaj donas al ili la manieron eskapi, kiu estas kelkfoje pli terura ol morto. La filmo tiel temas pri homaj reagoj kaj interagoj fronte al terura elekto en fermitaj ĉambroj.
Mary McAleese
Biografio
La 1-a de oktobro 2004 je la 12-a precize, ŝi estas reelektita por dua mandato, sen kontraŭulo. Post baloto de la 27-a de oktobro, la 11-an de novembro 2011 ŝi transdonas la postenon al la posteulo Michael D. Higgins.
Internacia datlinio
Internacia datlinio estas internacie interkonsentita linio sur la mapo de horzonoj, trairanta pli-malpli laŭ la meridiano de 180 gradoj, ĉirkaŭiranta ĉiujn civilizaciitajn regionojn. Kiam oni transiras la internacian datlinion, ŝanĝiĝas la dato. Oriente de la linio estas la dato je unu tago malpli ol en la okcidenta flanko. Tial transirante la linion deokcidente orienten oni subtrahas unu tagon (ripetas la saman tagon en la kalendaro), kaj en la mala direkto (deoriente okcidenten) aldonas unu tagon (transsaltas unu tagon en la kalendaro), ĉar, pro la rotacio de la planedo, la landoj lokataj tuje okcidente de la datlinio estas la unuaj kiuj ŝanĝas meznokte sian tagon.
Historiaj ŝanĝoj
Filipinoj, kiel parto de la Nova Hispanio ekde la 16-a jarcento, sopiradis por havi sian plej gravan komunikadon kun Akapulko en Meksiko, kaj estis sekve kunigitaj al la orienta flanko de la datlinio, malgraŭ sia geografia loko for (je kvar horoj de suna tempo fore ) de ties okcidenta rando de la Pacifiko. Kiam estis 00:01 de mardo en Londono, estis 17:21 de lundo en Akapulko, kaj proksimume 08:05 de lundo en Manilo. Sed dum la 1840-aj jaroj, komercaj interesoj turnis al Ĉinio la Nederlandan Hindion kaj la apudajn areojn, kaj Filipinoj re-aliĝis al la okcidenta flanko de la datlinio. La lundo de la 30-a de decembro 1844 (la 365-a tago de la jaro estis konsiderita ties lasta tago, malgraŭ ke ĝi estis superjaro) estis sekvita de la merkredo de la 1-a januaro 1845.
La dato de Samoa Insularo ŝanĝiĝis en 1892, ok jaroj post la internacian konferencon, kiu kvidis al fakta evoluo de la datlinio, okcidenten de la lando. Reĝo Malietoa Laupepa estis persvadita, fare de amerikaj komercistoj, por adopti la amerikan daton, estante tri horoj malantaŭ Kalifornio, kaj anstataŭigi la antaŭan azian daton, estante kvar horoj antaŭ Japanio. La ŝanĝo estis farite ĉe la fino de la lundo, la 4-a de julio 1892, tiel ke tiu jaro havis 367 tagojn (1892 estis supejaro), inkluzive de du lundoj de 4 julio.
En 2011, pli ol 119 jaroj post la orienta ŝanĝo de 1892, Samoo movis denove al la okcidenta flanko de la datlinio, transsaltante la vendredon de la 30-a de decembro 2011. Tio ŝanĝis la horzonon de UTC-11 al UTC+13. La internacia datlinio pasas inter Samoo kaj Amerikana Samoo, tiu lasta plu sekvas la amerikan daton. Samoo plenumis tian ŝanĝon, ĉar Aŭstralio kaj Novzelando estas ĝiaj precipaj komercaj partneroj, kaj ĝi ankaŭ enhavas gravajn kunularojn de elmigrintoj.
Tokelao, teritorio de Nov-Zelando ( norde de Samoo), kiu antaŭe uzis UTC-10, ankaŭ trapasis la datlinion samtempe, pro samaj kialoj, kaj nun sekvas UTC+14.
Amdo
Amdo (tibete:, a mdo; ĉine: 安多, pinjine: Ānduō) estas nordorienta tibeta regiono, hodiaŭ en la provincoj Ĉinghajo, Gansuo kaj Siĉŭano. Kune kun Kham oni nomas ĝin unu el la tri iamaj provincoj de Tibeto, tamen neniam ĝi estis administra unuo. Ĝis la 19-a jarcento la nomo troviĝis ne sola, sed nur kune kun Kham, kiel als Dokham (mdo khams) kaj celis al orienta Tibeto.
Geografio
Geografie Amdo estas disigita de Kham per la Flava Rivero (ĉine Huang He, tibete Ma Chu). Okcidente kaj sudokcidente troviĝas vastaj altebenaĵoj uzitaj de nomadoj, oriente kaj norde terkultivistaj valoj, kiuj estis uzitaj por grandaj akvopotencaj projektoj kaj produktas kurenton, kiu iĝis unu el la ĉefaj eksportaĵoj de la provinco Ĉinghajo.
Popolo
La loĝantoj de Amdo nomas sin ne Böpa [bod pa], la tibeta vorto por tibetano, sed Amdowa [a mdo pa].
Famaj monaĥejoj de la regiono estas interalie Kumbum Jampa Ling (ĉine Ta'er Si), Labrang Tashi Khyil, Qutan Si (Gotamde), Youning Si (Rgolong), kaj Rakya Gompa. Historie gravaj estas ankaŭ etaj monaĥejoj kiel Shadzong Ritrö, en kiu la posta tibeta budhisma reformatoro Tsongkhapa estis entronigita kiel trijarulo de Karmapa.
Monaĥejego Labrang
La monaĥejo Labrang situas en rivervalo de Xiahe, kie ekas la islamaj regionoj de la provinco Gansuo. Konstruita en 1709, ĝi iĝis unu el la ĉefaj komercejoj inter Ĉinio, Tibeto kaj la Silka Vojo. Ĝi estas unu el la ses plej grandaj monaĥejoj de la Gelugpa-ordeno de la tibeta budhismo.
Sur la ĉirkaŭ 86 hektaraj granda loko de la monaĥejo troviĝas 48 templohaloj malsamgrandaj kaj pli ol 500 budhismaj kapeloj kaj monaĥoĉeloj. La plej granda kaj impona konstruaĵo de la monaĥejo estas la sesetaĝa Shakyamuni-halo, ĉine Jinwadian (halo el oraj tegoloj). La plej alta etaĝo estas palaca kvarangula paviliono kies tegmento el orkovritaj kuprotegoloj estas ornamita de orkovritaj kuproleonoj.
Laŭ historiaj rakontoj vivis tie ĝis 3000 monaĥoj. Hodiaŭ la monaĥejo Labrang estas denove grava spirita centro en nordokcidenta Ĉinio kaj supera lernejo de la tibeta budhismo. Intertempe loĝas tie denove pli ol 2000 monaĥoj. La monaĥeja lernejo havas ses studfakojn, kie la monaĥoj povas studi budhisman teorion, logikon, astronomion, matematikon, medicinon, kaligrafion, fonologion, dancarton, pentrarton kaj skulptadon.
Nutrotabuo
Nutrotabuo estas tabuo, kiu malpermesas la konsumadon de certaj bestoj kaj plantoj, kiuj cetere estas manĝeblaj. Ne ekzistas tutgloba nutrotabuo, multaj el ili venas el kultura aŭ religia konscio.
Multaj el tiuj tabuoj kvankam ili ne ekzistas skribe, tamen estas konsiderataj devigaj. Ĉar alkoholaĵo ne estas konsiderata kiel nutraĵo, la alkoholaĵmalpermeso en islamo ne estas konsiderata kiel nutrotabuo. Ankaŭ portempa nemanĝo de certaj nutraĵoj dum fasto ne estas nutrotabuo.
Pluraj sciencoj temas pri esploro de nutrotabuoj, ĉefe antropologio, etnologio, nutrosociologio kaj nutroesplorado.
Enkonduko
La plej multaj sciencistoj konsideras ke la homo estas ĉefe ĉionmanĝulo, kiu do kapablas manĝi kaj digesti kaj bestajn kaj plantajn nutraĵojn. Tamen ĉiuj konataj kulturoj dividas nutraĵojn inter plej ŝatatajn, akceptitajn, evitindajn kaj malpermesitajn. Nur la strikta malpermeso de nedigesteblaj kaj venenaj substancoj havas fiziologian kialon. Ĉiuj aliaj nutrotabuoj kaj nutrevitoj estas socikulturaj kaj varias ĉe la diversaj kulturoj, nacioj aŭ grupoj. Homa nutrelekto fariĝas, kontraŭe al bestoj, ne per instinkto. Esploroj montris, ke infanoj ĝis ĉirkaŭ du jarojn aĝaj pretas fakte ĉion enmeti en la buŝon kaj manĝi, do ankaŭ ŝtonetojn, insektojn aŭ fekaĵojn. Naŭzoreago estas socikultura atingaĵo, lernita de la ĉirkaŭo, ne denaska. Oni ĝis nun neniam vidis naŭzoreagojn ĉe bestoj
Malpermesitaj nutraĵoj ofte provokas naŭzoreagojn. Tiu reago ne povas esti konsiderata instinkta, ĉar kvankam unu kulturo konsideras la nutraĵon nemanĝebla, al alia ĝi estas delikataĵo, ekzemple hundaĵo; temas klare ne pri ecoj de la baze manĝebla aĵo. La kapablo subpremi naŭzoreagojn dum ekstremaj situacioj, ekzemple malsatego, kaj manĝi tabuitan nutraĵon estas individue malsama. Kutime granda malemo al manĝo okazigas vomemon, kiu malhelpas la manĝon.
La plej granda parto de la konataj nutrotabuoj temas pri viandaĵoj kaj bestaj produktoj, nur malgranda pri plantoj. Daniel Fessler kaj Carlos David Navarrete trovis en 12 pristuditaj kulturejoj entute 38 viandaĵtabuojn, sed nur 7 planttabuojn.
Oni konsideras la ĉinojn kiel la popolo kun la plej malmultaj nutrotabuoj en la tuta mondo, kaj la francojn en Mezeŭropo. Danke al historiaj fontoj eblas montri, ke la kvanto de nutrotabuoj kreskegis en Eŭropo post la mezepoko.
Bovaĵo
La tabuo aperas en hinduismo, buĉi kaj manĝi bovojn, precipe la laktobovinojn. Bovino estas rigardata kiel enkorpiĝo de la diino Prithivi Mata, patrino de la Tero. Kriŝna, enkarniĝo de la dio Viŝnu, kreskis laŭtradicie en familio de bovinisto kaj estas ofte prezentita kiel bovinisto kun bovino. Bovo, nomita Nandi, estas akompananto de la dio Ŝivao. Iuj hinduoj konsideras renaskiĝon kiel bovino kiel la ŝtupo ĵus sub tiu de la homo; la animo de tiu, kiu mortigas bovinon, devas malsupreniri al la unua el la 87 ŝtupoj. Ankaŭ lakton kaj ĉiujn ekskreciojn de bovinoj oni konsideras puraj.
En la plimulto de la federaciaj ŝtatoj de Barato, buĉado de bovoj estas malpermesita aŭ forte limigita, sed ne ekzistas regularo por la tuta federacio.
Mahatma Gandhi diris: „The central fact of Hinduism is cow protection. Cow protection to me is one of the most wonderful phenomena in human evolution. (...) Cow protection is the gift of Hinduism to the world. And Hinduism will live so long as there are Hindus to protect the cow“. (esperante: La centra afero de hinduismo estas bovoprotektado. Al mi, bovoprotektado estas la plej bela fenomeno en la evoluo de la homaro. (...) Bovoprotekto estas la donaco de la hinduismo al la mondo. Kaj hinduismo vivos tiom, kiom ekzistos hinduoj por protekti bovojn.)
La bovokulto estas tamen tre diversgrada inter hinduoj. Dum iuj, ĉefe en la norda Hindio, havas emocian rilaton al la bestoj, en la suda Kerala, oni nur ne buĉas ilin, kaj vendas maljunajn bestojn al kristanaj aŭ islamaj buĉistoj; oni tie manĝas bovaĵon. El la 450 malsupraj kastoj kiuj ekzistas oficiale en Hindio, 117 rajtas manĝi bovaĵon. Pro monrimedaj kialoj plej ofte ili povas nur aĉeti la viandon de mortintaj bestoj. Tamen al la plejmultaj hinduoj bovaĵo estas tabua. Maljunaj kaj neproduktantaj bovinoj restas en la bovinejoj kaj estas daŭre nutritaj; ekzistas ankaŭ specialaj porbovaj maljunulejoj. Laŭ la antropologo Marvin Harris ekzistis en la 1980-aj jaroj en Hindio ĉirkaŭ 3.000 tiaj malsanulejoj en kiuj troviĝis ĉirkaŭ 580.000 bovinoj. La plejmultaj apartenis al ĝajnoj.
La plejmultaj hinduoj opinias, ke jam en antikvaj tempoj hindoj kultis bovojn kaj ne buĉis ilin, ke la konsumado de bovaĵo estis disvastigita de la islamanoj. Tiu opinio estas malpravigebla per fontoj. De 1800 ĝis 800 a.K. vivis en la norda Hindio la hindoarjoj, nomada popolo, kiu laŭfonte bovaĵon manĝis kaj oferis dum religiaj ritoj. Post la mortigo kaj oferitaj bestoj estis dividitaj inter la vasaloj de la sacerdotoj kaj militistoj. Tio korespondas al la esploroj de hindologio pri malnovhindaj fontoj. "Dum la veda epoko bovo estis ne nur unu el la ĉefaj oferbestoj, sed estis ankaŭ en ĉiutaga vivo plezure kaj multe manĝata, kiel (...) montras multaj (...) tekstoj. Ankoraŭ je la epoko de la imperiestro Aŝoko, meze de la 3-a jarcento a.K., ne ekzistis tabuo pri mortigo de bovoj. Bramanoj manĝis bovaĵon kaj ĉefe gastoj ricevis bovan viandon. (...) Iom post iom, bovaĵo iĝas fine tabua al ĉiuj hinduoj, dum la bovinaj produktaĵoj estas deklarataj sanktaj, puraj kaj purigaj".
Dum la veda epoko ekzistis jam kvar kastoj: la sacerdota kasto de la bramanoj, militista kasto, kamparana kaj metiista kasto kaj servistkasto. Kiam la popolo kreskis, necesis pli kaj pli da agraro, malkreskis do la herbeja areo kaj la nombro de bovoj. Tiel tre baldaŭ nur la privilegiitaj kastoj manĝis la ŝatatan viandon. Ĉirkaŭ -600 pro militoj kaj inundoj estiĝis malsategoj. Tiam budhismo estiĝis la kontraŭstara religio, kiu kondamnis bestoferojn kaj ian ajn buĉadon de bestoj.
Laŭ Harris, tia "konkurado" en Hindio estigis la nutrotabuon rilate al bovoj kaj anstataŭ viando, lakto iĝis la plej grava rita nutraĵo ĉe hinduismo.
Porkaĵo
Konsumado de porkaĵo estas malpermesita por la judoj (en la torao), islamanoj (en la Korano), ne ĉar porko estas malpura besto, sed kiel montro de respekto al ordono de Dio. Oni legas en la biblio, ke Moseo malpermesis la manĝadon de porkaĵo simple ĉar ĝi ne estas remaĉulo, sen aliaj klarigoj. Korano, unue permesis la manĝadon de ĉiuj aĵoj, sed poste malpermesis nur la manĝadon de porkaĵo kaj de bestaj kadavroj kiam estis revelita la suraoj AL-MAIDA (La Tablo) (3-5 versoj) kaj AL-AN´AM (La Bredo) (verso 145).
Golfa milito (apartigilo)
En la regiono de la Persa Golfo post la irana revolucio en 1979 okazis tri gravaj militoj, kiun kelkaj vidas kiel unu solan militon, sed kiun kronologie eblas trakti aparte:
Nutrotabuo
Porkaĵo
Ĉe ambaŭ religioj akceptitaj aŭtoritatoj klarigas la porkaĵtabuon pro la fakto, ke porkoj estas malpuraj bestoj, kiu ŝatas ruliĝi en malpuraĵoj kaj manĝas propran fekon. Eblus malsaniĝi je triĥinozo manĝante porkaĵon. Evidentiĝas tamen, ke porkoj manĝas fekon nur, kiam ili ne trovas alian nutraĵon. Ĉar ili ne havas ŝvitglandojn, ili ruliĝas en koto por malvarmiĝi. Nura akvo vaporigus multe pli rapide sur la felo kaj malvarmigus do malpli. Ankaŭ kokoj kaj kaproj okaze manĝas fekon. Triĥinozo estis malkovrita nur fine de la 19-a jarcento kaj do ne povas esti kialo de la tabuo.
Rusa Ortodoksa Eklezio
La Rusa Ortodoksa Eklezio aŭ la Ortodoksa Eklezio de Rusio estas aŭtocefala eklezio, kies estro portas la titolon Patriarko de Moskvo kaj de la tuta Rusio kaj loĝas en Moskvo. La nuna patriarko estas Cirilo la 1-a (ekde 2008).
Golfa milito (apartigilo)
En arabaj landoj oni nomas foje la 2-an golfan militon ankaŭ 1-an militon kontraŭ Saddam Hussein, kaj la 3-an golfan militon, la duan kontraŭ li.
Nutrotabuo
Porkaĵo
Frederick J. Simoons opinias ke la porkaĵtabuo devenis el konflikto inter nomadaj kaj malnomadaj grupoj. Porkobredado estis ne adaptita al la nomada vivmaniero de la unuaj izraelidoj kaj do forlasita. La porko iĝis tiel simbolo de fikshejmeco kaj tial rifuzita. Ĝia konsumado estis ligita al popoloj, kiuj minacis la izraelidojn. Pri tiu klarigo konsentas ankaŭ la islamisto Peter Heine, kiu indikas, ke porkoj estis ŝatataj oferbestoj en la malnova Egiptio. Al li la ĉefa kialo de la tabuo estas la "insisto de la monoteismo kontraŭe al politeisma ĉirkaŭo".
Ĉevalaĵo
Ĉevalaĵo estas tute normala nutraĵo en iaj landoj, same kiel bovaĵo aŭ porkaĵo, en aliaj landoj ĝi estas tabua aŭ almenaŭ evitinda. La judaj reguloj malpermesas manĝon de ĉevalaĵo, kaj ĉe muslimanoj viando de ĉevalo kaj azeno ne estas kutima nutraĵo, ĉar kiel brutoj ili ne estas halal. Ankaŭ por kristanoj longe validis papa buĉadmalpermeso por ĉevaloj. Ĉevalaĵo estas tabua en Britio, Usono kaj Aŭstralio, sed estas vendata en superbazaroj en Francio, Belgio, Nederlando kaj Italio. En Germanio, Aŭstrio, Pollando kaj Svisio ekzistas ĉevalbuĉistoj, sed ĉevalaĵon manĝas nur malplimulto kaj multaj homoj evitas ĝin.
En 2002 oni buĉis kaj surmerkatigis plej multe da ĉevaloj en Ĉinio, Meksiko, Kazaĥio, Italio, Argentino kaj Mongolio. Oni konsumis en 2001 en Eŭropo ĉ. 153.000 tunojn da ĉevalaĵo.
Nutrofiziologie nenio kontraŭas la manĝon de ĉevalaĵo. Ĝi estas malgrasa, kalorimalriĉa kaj ferriĉa. Ostotrovaĵoj kaj kavpentraĵoj el la ŝtonepoko pruvas, ke tiam homoj ofte mortigis kaj manĝis ĉevalojn. Kiam pro klimatoŝanĝo en Eŭropo la grandajn herbejojn anstataŭis arbaroj, ĉevalaĵo estis manĝata ĉefe de tipaj rajdpopoloj kiel la mongoloj kaj hunoj. Sed ĉevaloj neniam estis breditaj por konsumado, ĉar kiel nuraj viandproduktantoj bovoj kaj porkoj estas pli bonaj, ĉar ili pli efike uzas la nutraĵon. Laŭ fontoj romianoj ne manĝis ĉevalojn, sed azenojn. Ili ne estis rajda popolo kaj tiel uzis dum militoj rajdantojn de venkitaj popoloj.
Maŭroj havis rajdantajn trupojn. Ili konkeris Hispanion en 711 kaj transiris la Pireneojn en 720; en 732 ili estis nur malfacile venkitaj de la armeo de Karolo Martelo dum la batalo de Tours kaj Poitiers. La kavalerio ludis gravan rolon dum tiu venko. Tiuepoke ĉe multaj popoloj, ankaŭ ĉe ĝermanoj, bestoferoj al dioj estis kutimaj, ankaŭ ĉevaloj estis tiel rite buĉitaj. Post la batalo de Tours en 732 la papo Gregorio la 3-a skribis leteron al la misiisto Bonifaco, postulante ke li tuj malpermesu la manĝon de ĉevalaĵo: "Interalie vi menciis, ke iuj manĝas sovaĝajn ĉevalojn, kaj ankaŭ pli multaj malsovaĝajn ĉevalojn. Neniel, sankta frato, vi rajtas permesi, ke tiaĵoj okazu denove. [...] Ĉar tia agado estas malpura kaj abomeninda."
Al Marvin Harris klaras la rilato inter la signifo de la ĉevaloj al la kavaliroj kaj la minaca alveno de la islamaj maŭroj kaj la papa malpermeso. Ĉevaloj estis tro altvaloraj por la defendo de la kristanaj regionoj, kaj tial oni ne rajtis buĉi ilin, deduktas li. Tamen mortintaj ĉevaloj estis daŭre manĝataj en Eŭropo, ĉefe de malaltaj tavoloj de la popolo, kiuj ne havis rimedojn aĉeti aliajn viandojn. En Francio dum la 18-a jarcento ree aperis dekretoj malpermesantaj la manĝon de ĉevalaĵoj, kio indikas, ke tio ja daŭre okazis denove.
Opiniŝanĝo ŝajne okazis pro la batalo de Eylau en 1807, kiam la plej altgrada armekuracisto de la napoleona armeo, barono Dominique Jean Larrey, konsilis al la malsataj soldatoj manĝi la viandon de mortintaj ĉevaloj. Pluraj sciencistoj de la 19-a jarcento rekomendis ĉevalaĵon ĉefe al malriĉaj familioj pro la alta nutraĵvaloro. Dum la sieĝo de Parizo en la jaro 1871 far la germana armeo oni amase buĉis ĉevalojn en la urbo por nutri la popolon.
Dum en Francio kaj iuj aliaj eŭropaj landoj la manĝo de ĉevalaĵo estis denove permesita kaj eĉ subtenita dum la 19-a jarcento, en aliaj landoj kiel Britio kaj Usono, tio tute ne okazis, kvankam katolikismo tie ludis malgravan rolon. Harris klarigas tion per la fakto, ke al Anglio pro ties komercimperio, jam ekde la 18-a jarcento ne mankis manĝebla viando, ankaŭ ne por la malaltaj socitavoloj. Same pri Usono. Nuntempe ekzistas en Teksaso du grandegaj ĉevalbuĉejoj, kiuj ĉefe eksportas la viandon; el parto estas farita hundnutraĵo.
Sango
En koraninterpretado (Razi, volumo 2) estas skribita, ke tio necesas, ĉar se la sango restos en la arterioj, ĝi putriĝos tie kaj la viando estos nemanĝebla, la konsumo estos malsaniga. Tio tamen ne pravas, ĉar ankaŭ ĉe kutima buĉado la sango elfluas, eĉ post antaŭa anestezo de la besto.
La nutrotabuo pri sango estas malfacile klarigebla laŭ la kutimaj klarigmodeloj. Laŭ judismo flua sango estas ĉiam malpura, ankaŭ homa sango. Virino estas ekzemple konsiderata malpura sep tagojn post la menstruo kaj devas fari specifan purigritualon. Ankaŭ sangantaj vundoj esta malpuraj. Oni do ne devas vidi aparte la nutrotabuon ĉi tie.
En Hungario kaj aliaj landoj, kiel Argentino, estis ŝatata la manĝaĵo el koagulita porkosango (gajnita dum buĉado), fritita kun cepo. Sangokolbaso estas ofta en multaj landoj. En Paraibo, Brazilo, oni faras dolĉaĵon per porkaĵo.
En Judismo
Religiaj kaj observantaj judoj manĝas manĝaĵojn kiuj estas rajtigitaj laŭ la koŝereca rabena stampo.
La termino koŝera referencas la judajn leĝojn, kiuj regas la dieton de la judoj. Malpermesitaj manĝaĵoj inkluzivas porkaĵon kaj senskvamajn fiŝojn. Koŝera salo estas ekzemplo de komuna ingredienco (salo) kiu koŝere estas iom diferenca.
En efiko oni observas ne nur manĝaĵtabuojn sed ankaŭ striktaj reguloj pri kiam oni rajtas manĝi kion. Eble la plej forta ekzemplo estas la dispartigo inter viando kaj lakto.
Jen kategorioj laŭ la leĝaro de la Torao kiuj estas malpermesitaj manĝaĵoj:
Ĉiuj bestoj estas malpermesitaj manĝi krom tiuj difinitaj en la Torao:
Hundaĵo
Hundaĵo estas nutraĵo en nur malmultaj landoj kaj tabua en tre multaj landoj. Tamen ankaŭ en Eŭropo oni manĝis hundojn, ne nur dum malfacilaj epokoj. La nutrotabuo kreiĝis laŭ fontoj nur en la plej juna pasinteco samtempe kiel la movado por bestprotektado. Oni manĝas hundaĵon interalie en Ĉinio, Koreio, Vjetnamio, Filipinoj, Orienta Timoro kaj Kongo.
Ekzistas tamen seriozaj indikoj, ke ĝis antaŭ nelonge oni manĝis hundojn ankaŭ en Svisio kaj Germanio. Ekzistas oficialaj mencioj ĉirkaŭ 1900 pri hundobuĉado en Chemnitz, Dresdeno kaj Zwickau. En majo 2006 furoris intervjuo kun Princo Henriko de Danio aperinta en dana ĵurnalo, en kiu li diris, ke li estis ne nur ŝatanto de vivaj hundoj, sed ankaŭ de hundaĵo, ĉar tiaj hundoj estis breditaj por viando kaj ke tion oni povas kompari kun ekzemple kokoj. La gusto de hundaĵo similus al bovidaĵo. La princo estas franco kaj kreskis en Hindoĉinio, kie li manĝis hundaĵon.
Insektoj
Plimulto de Eŭropanoj naŭziĝas pri konsumado de insektoj, kvankam multaj specioj estas manĝeblaj kaj ŝatataj en Afriko, Azio kaj Sudameriko (vidu artikolon pri formikoj). En Eŭropo kaj Usono oni ofte ligas insektojn al malpuraĵo.
La faka termino entomofagio montras, ke la konsumado de insektoj estas konsiderata nekutima kaj nenormala. Antropologoj supozas tamen, ke iam insektoj estis ankaŭ parto de la eŭropa nutraĵo. La antikva poeto Aristofano nomis akridojn kvarflugilaj kortobirdoj, kaj romianoj ŝatis manĝi vermon nomita Cossus (de:Weidenbohrer). Dum la mezepoko tamen ŝanĝis la eŭropaj nutromanieroj kaj insektoj malaperis el la menuo. Tamen oni ŝajne ankoraŭ komence de la 20-a jarcento preparis melolontosupon en Norda Hesio kaj en Francio. Kaj en la biblio kaj en korano oni mencias la manĝon de akridoj.
Pro ebla onta viandomanko kaŭzita de daŭre kreskanta monda popolo, nutrofakuloj pripensas popularigi insektojn kiel efika nutraĵo ankaŭ en Eŭropo. Unuope aperas "insektomenuoj" en restoracioj kaj tiutemaj kuirlibroj, sed ĝis nun ili ne populariĝis. Insektoj destinitaj al komerco kaj konsumado en Eŭropa Unio devas submetiĝi al la Novel-food-regularo. Senkonscie multaj okcidentuloj jam manĝus certan kvanton de insektoj, kies pulvorigitaj restoj troveblus ekzemple en konfitaĵo, arakida butero aŭ frostigitaj legomoj. Ankaŭ figoj enhavas ofte figvespojn.
El nutrofiziologa vidpunkto multaj insektoj estas bonaj proteinfontoj, ĉefe larvoj. 100 gramoj de afrikaj termitoj enhavas 610 kaloriojn, 38 gramoj da proteino kaj 46 gramoj da graso; 100 gramoj da tineolarvoj enhavas ĉirkaŭ 375 kalorioj kun 46 gramoj da proteino kaj 10 gramoj da graso. Sekigitaj abelolarvoj enhavas 90% da proteinoj kaj 8% da graso. La fakto, ke insektoj enhavas nedigesteblan substancon, kitinon, ne signifas, ke ili estas nemanĝeblaj, ĉar oni povas forpreni ĝin. Tio samas pri omaroj kaj salikokoj. Larvoj tute ne enhavas kitinon. La gusto de termitoj kaj akridoj similus al laktuko, rostitaj akridoj havas dolĉan guston. Tamen ne ĉiuj insektoj estas manĝeblaj, iuj estas venenaj.
Tra la mondo ekzistas multaj kulturoj, kies ĉefa nutro estas insektoj. En la tuta Azio oni manĝas belostomatidoj, en Tajlando rostitaj akridoj troviĝas sur ĉiu bazaro, en Meksiko lokustoj kaj aliaj insektoj estas vendataj, foje kovritaj de ĉokolado kiel dolĉaĵoj. En Aŭstralio ekzistas superbazaroj, kie oni troviĝas en fridujo Witchetty-larvoj. Multaj indianoj parte nutris sin per insektoj. En Nevada kaj Kalifornio ili pelis akridarojn rekte al surfacoj kovritaj de ardaj karbaĵoj, kie ili estis tuj rostitaj por konsumado.
Plantoj
Dum ekzistas viandotabuoj en ĉiuj kulturoj, plantotabuoj estas maloftaj kaj ekzistas ĉefe ĉe malgrandaj etnoj. Tiuj tabuoj povas esti seksdependaj, do validi nur al viroj aŭ nur al virinoj. Nur malmultaj aŭtoroj eĉ priparolas plantotabuojn, ĉar por ili nutrotabuo estas viandotabuo.
Historia plantotabuo estas ekzemple tiu pri faboj starigitaj de la pitagoranoj, disĉiploj de Pitagoro de Samoso, kaj la orfeanoj. La ekzisto de tiu tabuo estas atestita en antikvaj fontoj, ekzemple de Aristotelo. Ambaŭ grupoj ne donis klarigon pri la kialo de la tabuo, tiel jam tiamaj homoj serĉis diversajn klarigojn. La plej kutima temis pri reenkarniĝo kaj animmigrado. Tial oni ne rajtis manĝi ion, kio enhavis animon, do tabuis bestoj (viando kaj fiŝaĵo), sed ankaŭ fabojn oni konsideris "animitaj". Tion oni supozis laŭ Aristotelo, ĉar la fabotigo kreskas malplena kaj nedividita el la tero, kaj do ekzistas rekta ligo al la regno de la mortintoj (Hadeso), el kiu la animoj leviĝis. Tiel kompreneblus la diro "manĝi fabojn estas kiel manĝi la kapojn de la gepatroj".
Pitagoro, referinte al Zaratas, klarigintus ke post estiĝo de la tero unu estiĝis la fabo, kiu do estas la fonto de ĉiu vivo. Kiel pruvo, li aldonis laŭ la fontoj, ke maĉita fabo metita subsunen, post iom da tempo flarus kiel spermo. Alia pruvo estus, ke en poto enterigita fabofloro, elterigita post kelkaj tagoj similu al inaj seksorganoj kaj se oni atente rigardas al kapo de infano. Ŝajnas, ke la antikvaj grekoj konis nur la fabon vicia fabo.
Alia klarigo de la fabotabuo de la askete vivantaj orfeanoj kaj pitagoranoj estas la ideo, larĝe disvastigita en antikva Grekio, ke la konsumado de faboj pligrandigu la seksumademo. Alia klarigo de Aristotelo estas, ke faboj similas al seksorganoj. Fine oni supozas, ke la gazkrea efiko de faboj dum digesto eble estis kaŭzo de la tabuo, ĉar ellaso de intestaj gasoj estis opiniata besta, kaj ĝi aldone rompiĝus spiritan koncentriĝon kaj sonĝojn. Fabozo estis nekonata dum antikveco kaj rilato kun fabokonsumo stariĝis nur en la 19-a jarcento.
Malpermeso kaj evito de nutraĵoj
Konsumado de kelkaj bestspecioj aŭ almenaŭ ĉasado de tiuj, estas malpermesita pro speciprotektado. Inter tiuj specioj estas ekzemple testudoj, kastoroj, iuj fokspecioj kaj balenoj. Tamen ne ĉiuj ŝtatoj subskribis la vaŝingtonan speciprotektan kontrakton. Ene de la Eŭropa Unio tiu kontrakto validas ĉie, kaj aldone ekzistas aliaj malpermesoj, ekzemple pri konsumo de hundoj kaj katoj, rilate al bestprotektado.
Leĝa malpermeso malsamas de tabuo. Ekzistas bestspecioj, kiujn sendepende de malpermeso popolplimulto de unuopaj landoj evitas. Tiujn speciojn oni konsideras ankoraŭ eblaj nutraĵoj, sed fakte estas manĝitaj nur de malmultaj. La limo inter nutrotabuo kaj nura evito estas flua. Plejmultaj aŭtoroj tial ne distingas inter ambaŭ kaj traktas ilin ambaŭ kiel tabuo.
Klaus Eder konsideras nutrotabuojn ĉiam ligitaj al emocioj kaj moralaj aspektoj: ''„Nutrotabuoj estas kulture profundaj kaj samtempe emocie tre influitaj nutromalpermesoj. Ili esprimas kunan moralan sentimenton aŭ moralan senton […]“'' Sed tiujn difinojn akceptas ne ĉiuj aŭtoroj. La nereligie kaŭzata malkonsumo de iuj bestspecoj povas do esti nomita aŭ evito aŭ tabuo.
Kantobirdoj
Ne ekzistas konsumadmalpermesoj ene de EU pri kantobirdoj, nur kaptado kaj ĉasado estas limigitaj. Tamen, en landoj norde de la Alpoj jam delonge ili ne plu estas akceptebla nutraĵo, dume sude de la Alpoj, ĉefe en Italio kaj Francio oni servas ilin kiel delikataĵo en restoracioj.