cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Internacia Kosmostacio
Origino
Dum pli ol jardeko la IKS estis pli surpapera projekto ol reala programo. La NASA jam planis ĝin komence de la oka jardeko. La 20-an de majo 1982 estis kreita la Space Station Task Force, kies celo estis difini ĝiajn karakterizaĵojn, kaj diversaj studoj faritaj de ok entreprenoj sufiĉis por doni al la prezidanto Reagan provizoran planon. Li aprobis la planon kaj ĝi estis anonciita al la nacio en januaro 1984. Teorie, la stacio estus daŭre okupita kaj devus esti preta en la jaro 1992. Ne devus kosti pli ol 8 000 milionoj da dolaroj. La difina fazo daŭris 22 monatojn kaj la desegno estis akceptita de Reagan en aprilo 1987.
Ĝis tiam, NASA adoptis unue la eblon nomitan  kaj poste alian nomitan Dual Keel. Fine, tiu dua eblo estis elektita kaj renomita . Ĝi konsistis el serio de premitaj cilindraj moduloj aranĝitaj laŭ granda centra strukturo kun sunpaneloj ĉe la ekstremoj.
La projekto  estis malfermita al la internacia kunlaboro. Dum Usono konstruus laboratorion kaj loĝmodulon, krom aliaj strukturojn, Eŭropo konstruus sciencan modulon nomita Columbus kaj Japanio okupiĝus pri alia laboratorio. Kanado okupiĝus pri robota sistemo.
Samtempe la kostoj plialtiĝis ĝis 21.500 milionoj da dolaroj en 1998. Manko de klara sinteno rilate al projekto de la Kongreso kaŭzis malpliigon de la jaraj fondoj, kiu prokrastis sian konstruadon kaj aldonis eĉ pliajn kostojn.
Post la alveno de al la prezidanteco de Usono oni ordonis restrukturadon de la projekto. Por malpliigi la kostojn oni difinis la grandojn de la moduloj kaj eliminis aliajn. Post tuta revizio, oni elektis mezan desegnon nomita Alfa, kiu tuj estis afektita de grava okazaĵo.
NASA tiel malpliigus multe siajn kostojn danke al la rusaj kontribuoj. Kaj Rusio povus daŭrigi sian homan esploradon de la kosmo, ĉar post la falo de Sovetunio la rusa kosma programo ne havis multajn rimedojn.
Dum la NASA uzis la rusan stacion Mir por akumuli sperton, la fina desegno, nun nomita 'International Space Station', estis aprobita.
Historio
La historio de la IKS komencis la 20-an de novembro 1998, kiam la rusa raketo Proton enorbitigis la rusan modulon Zarja, desegnita por provizi la energio kaj propulsado dum la komenco de la konstruado de la stacio. Monatoj poste la NASA enorbitigis la nodon Unity per sia kosmopramo Endeavour.
La 12-an de julio 2000 aldoniĝis la rusa modulo Zvezda, kiu portis la vivtenajn sistemojn kaj ebligis al stacio ricevi la unuajn kosmonaŭtojn. La 11-an de oktobro 2000 aldoniĝis sur la nodo Unity la una peco de la Integrita Trusa Strukturo, nomata Z1, kiu ebligis la komunikadojn kun la tero. Tagoj poste, la 21-an de oktobro, alvenis la unuaj kosmonaŭtoj per kosmoŝipo Progress. Monato poste aldoniĝis la unua fotovoltaika modulo, nomata P6, kiu produktas la energion kiun bezonas la kosmostacio.
La sekva jaro alvenis en la stacion la plej grava laboratorio, nomata Destiny, fabrikita far Usono. Ĝi estis kupligita kun la stacio la 7-an de februaro 2001 per kosmopramo Atlantis. La 19-an de aprilo 2001 estis instalita la unua robota brako de la stacio, farita en Kanado. Dum ĉi tiu misio ankaŭ alvenis unu el la Plurcela Loĝistika Modulo kaj UHF-anteno. La 12-an de julio de tiu jaro aldoniĝis la aerkluzo Quest, kiu ebligas al la kosmonaŭtoj eniri kaj eliri de la stacio. La 16-an de septembro 2001 aldoniĝis la rusa dokokupeo Pirs.
La 8-an de aprilo 2002 alvenis la centra elemento S0 de la ekstera strukturo kuj tenas la grandajn sunpanelojn ĉe sia randoj. La kanada robota brako, kiu antaŭe estis instalita ĉe la modulo Destiny, estis translokita en la centran elementon de la ekstera strukturo. La 7-an de oktobro aldoniĝis la dua elemento S1 de la Integrita Trusa Strukturo.
La 1-an de februaro 2003 la kosmopramo Columbia diseriĝis dum la reeniro en la atmosferon post misio al la Internacia Kosmostacio. Ĉi tiu akcidento kaŭzis la ĉesadon de la flugoj de la kosmopramoj dum du jaroj kaj duono, kaj pro tio, ankaŭ ĉesis la konstruadon de la stacio dum tiu tempo.
La 27-an de februaro 2004 la kosmonaŭtoj Michael Foale kaj Alexandr Kaleri faris la unuan kosman promenadon kiu implikis la tutan ŝipanaron. La plejmulto de la taskoj planitaj por la promenado estis faritaj, sed la mision oni devis aborti pro problemoj en la kosma vesto de Kaleri.
La 28-an de julio 2005 alvenis unu el la Plurcela Loĝistika Modulo, nomata Raffaello, per la kosmopramo Discovery de la NASA.
La 27-an de junio 2006 peco de kosmorubo pasis je distanco de 2 km de la stacio kaŭzante alarmsituacion, kaj oni pretigis kosmoŝipon por ebla evakuo de la stacio. Fine la situacio finis sen incidentoj.
La 7-an de julio 2006 la kosmopramo Discovery endokiĝis en la stacio. Inter la ŝipanaro de la kosmopramo troviĝis la eŭropa kosmonaŭto Thomas Reiter kiu, kune kun la usonano Jeff Williams kaj la ruso Pavel Vinogradov, estigis longdaŭra ekspedicio. Ekde tiam la longdaŭraj ekspedicioj estas el tri kosmonaŭtoj. Antaŭe ĉiu longdaŭra ekspedicio konsistis nur en du kosmonaŭtoj.
La 8-an de junio 2007 la kosmopramo Atlantis foriris direkte al la stacio por instali novajn sunpanelojn, tasko plenumita sen problemoj. Sed la 10-an de junio oni malkovris fendon en la kontraŭvarma ŝildo de la kosmopramo, devigante la kosmonaŭtojn fari EVA-on por ripari ĝin. La 14-an okazas komputila misfunkcio de du komputiloj de la rusa parto de la stacio, kiu lasas la stacion sen akvo, lumo kaj regado de la orientiĝo. Fine la 16-an la problemo solviĝis sen gravaj konsekvencoj.
La 17-an de julio 2007 la kosmonaŭto Sunita Williams fariĝas la virino kiu plej da sekva tempo pasis en la kosmon, entute 188 tagoj kaj 4 horoj.
Usono
Usono, per sia kosma agentejo estas la iniciatinto de la projekto
Rusio
La rusa kosma agentejo kunlaboras per preskaŭ triono de la maso de la IKS, kun la kunlaboro de siaj plej gravaj firmaoj: RKK Energiya kaj Khrunichev State Research and Production Space Center. Rusio kunlaboras per loĝebla modulo, la unua modulo esti lanĉita; dokejo kiu ebligos al usonaj kaj rusaj kosmoŝipoj endokiĝi; kaj diversaj poresploradaj moduloj.
Italio
Sendepende de sia kontribuo ene de la ESA, Italio, per la Itala Kosma Agentejo (ASI), kontribuas kun tri Plurcelaj Loĝistikaj Moduloj. Oni desegnis ĝin tiel ke la kosmopramo portos ĝin al la stacio. La ASI ankaŭ alportas la nodojn 2 kaj 3 de la stacio.
Karakterizaĵoj
Ĝenerale, oni povas diri ke la Internacia Kosmostacio estas giganta konstruo kiu situas en orbito ĉirkaŭ la Tero je alto de 386 km, kun longo de 110 metroj kaj larĝo de 74 metroj. Ĝia proksimuma maso estos 420 tunoj kiam ĝi estos tute finita en 2010. Kun loĝebla volumeno de 935 m³, ĝi estos la plej granda kaj supera objekto orbitante la Teron. Ĝi povos vivteni ĝis sep kosmonaŭtojn. La energion bezonatan produktas la plej grandaj sunpaneloj ĝis nun konstruataj, kun povumo de 110 kW.
Zarja
La modulo Zarja, ankaŭ konata kiel Functional Cargo Block aŭ laŭ la rusa mallongigo FGB, estis la unua lanĉita komponanto de la Internacia Kosmostacio. Ĉi modulo estis desegnita por provizi la orbitan komplekson je la dekomencaj propulsado kaj energio. La presurizita modulo de 19 323 kg estis lanĉita per raketo Proton en novembro 1998.
La modulon financis kaj lanĉis Usono sed konstruis Rusio, pro tio oni konsideras ĝin usona komponanto de la stacio. La nomo signifas "sunleviĝo". Ĝi longas 12,6 m kaj havas maksimuman diametron de 4,1 m. Oni kalkulas vivodaŭron de almenaŭ 15 jarojn. Siaj sunpaneloj kaj siaj ses baterioj de nikelo-kadmio kapablas produkti 3 kW de elektropovumon.
Zarja havas tri dokejojn, unu en ĉiu rando kaj alia aksa. En la randoj estas kuplitaj la modulon Zvezda kaj la adaptilon PMA-1, kiu konektiĝas kun la modulo Unity. En la alia aksa dokejo nuntempe endokiĝas kaj Sojuz kaj Progress kosmoŝipoj ĝis la Ŝarĝodokejo estos instalita en 2010.
Nodo 1
La Nodo 1, ankaŭ nomata Unity, estas la unua usona modulo lanĉita de la Internacia Kosmostacio. Kun longo de 6,5 m kaj diametro de 5,5 m, ĝia ĉefa tasko estas ligi la loĝeblajn kaj esploradajn partojn de la stacio.
Ĝi havas ses kuŝejojn kiuj ebligas konekti aliajn modulojn kaj komponantojn, kiel ekzemple la modulo Zarja kaj la aerkluzo Quest. Ĉar ĝi ligas la loĝeblajn kaj esploradajn partojn de la stacio, ĝin trapasas 216 kondukiloj por fluidaĵoj kaj 121 elektraj konduktiloj. Entute instaliĝis pli ol 50 000 mekanikaj elementoj kaj pli ol 10 km da kablo dum tri eksterveturilaj agadoj (EVA-oj).
Ĝi estis farita en Hunstville, Alabamo kaj lanĉita en la kosmon per kosmopramo Endeavour la 4-an de decembro 1998.
Zvezda
La serva modulo Zvezda estis la unua tute rusa kontribuo de la stacio. Ĝi estis la unua loĝebla modulo de la stacio ĉar ĝi portis la unuaj loĝejojn, vivtenajn sistemojn, sistemojn por la distribuo de la elektra kurento, komputilojn, stirajn sistemojn kaj propulsian sistemon. Ankaŭ ĝi ebligis la komunikadojn kun la Tero. Kvankam multaj el tiuj sistemoj estas substituitaj per usonaj sistemoj, la modulo ĉiam estos la ĉefa komponanto de la rusaj instalaĵoj de la stacio.
Ĝin konstruis la rusa kompanio RKK Energiya kaj estis lanĉita la 12-an de julio 2000 per raketo Proton. Ĉi tiu flugo estis unu el la unuaj flugoj en kiu la raketo portis reklamadon, ĉikaze de la kompanio Pizza Hut.
Integrita Trusa Strukturo (ITS)
La Integrita Trusa Strukturo estas ekstera aluminia strukturo kiu tenas la radiatorojn, la gigantajn sunpanelojn ĉe sia randoj kaj la moveblan platformon de la kanada robota brako.
Dekomence la NASA desegnis ĉi tiun strukturon por la kosmostacio Freedom. Tiu stacio estis nuligita pro manko de mono kaj, kiam oni decidis konstrui internacian kosmostacion, la NASA uzis tiun desegnon kun malmultaj ŝanĝoj por la Internacia Kosmostacio.
En 1991 finis la fazo de desegnado kaj la strukturo estis dividita por povi trasporti ĝin ene de la kargujo de la usona kosmopramo.
Destiny
La laboratoria modulo Destiny estas la plej grava laboratorio de la IKS kaj ebligas esploradojn en pluraj kampoj, kiuj kontribuos al pluraj fakoj kiel medicino, sekureco, fiziko, kemio, ktp. La celo de la laboratorio estas ebligi al la sciencistoj kompreni pli bone la Teron kaj prepari estontajn misiojn al la Luno kaj Marso.
La laboratorio estas desegnita por enteni ĝis 23 modulajn rakojn internacie normigitaj (angle International Standard Payload Racks). Ili estas ekipitaj je elektro, kondukiloj de fluidaĵoj, mezuriloj, videoekipaĵoj, ktp.
Kiam la modulo alvenis en la stacion ĝi entenis kvin vivtenajn rakojn kiuj provizis la IKS-on je elektro, aerrefreŝigaj sistemoj kaj kontrolado de temperaturo kaj humido. Sep pliajn rakojn portis al la Internacia Kosmostacio la MPLM Leonardo dum misio STS-102 de la kosmopramo. Aliaj aldoniĝis en postaj misioj.
Aerkluzo Quest
La aerkluzo Quest estas la ĉefa aerkluzo de la orbita komplekso. La aerkluzo estis desegnita por ebligi la uzadon de la kosmaj vestoj de usono (EMU) kaj rusio (Orlan kosmovesto). Antaŭ la aldono de ĉi tiu modulo la rusaj kosmonaŭtoj nur povis uzi la Orlan-kosmovestojn de la modulo Zvezda, kaj la usona kosmonaŭtoj nur povis uzi siajn EMU-ojn kiam la kosmopramo estis endokiĝita. La alveno de la dokokupeo Pirs la 16-an de septembro 2001 provizis la stacion je alia aerkluzo por uzi la rusajn kosmovestojn.
Dokokupeo Pirs
Farita por la rusa kompanio S.P. Korolev RSC Energia, tiu ĉi modulo estas uzata kiel dokejo por la kosmoŝipoj Progress kaj Sojuz, kune kun la modulo Zvezda. Ankaŭ utilas kiel aerkluzo por ebligi la eliradon kaj eniradon de kosmonaŭtoj.
Modifita kargoŝipo Progress portis ĝin en la stacion la 17-an de septembro 2001. Krom la modulon, ĝi portis ankaŭ brulaĵon, eksperimentaĵojn kaj aliajn ŝarĝojn.
Ekstera Staplada Platformo (ESP)
La Eksteraj Stapladaj Platformoj (ESP) estas tri komponantoj de la stacio. Ĉiu ESP estas ekstera paledo kie oni tenas ŝparajn partojn. Ĉi tiuj platformoj ne estas presurizitaj sed bezonas energion por la hejtiloj kiujn bezonas iuj el la ŝparaj ekipaĵoj.
Kanada Robota Brako (Canadarm2)
Canadarm2 estas la nomo de la plej grava robota brako de la stacio. Ĝin construis Kanado, kaj estas multe pli supera ol sia ‘’frato’’, la robota brako de la kosmopramo. Ĝi longas 17,6 metrojn (2,6 metroj pli ol tiu de la kosmopramo) kaj estas kvar kaj duono pli peza (1.800 kg kontraŭ 410). Vere ne temas pri unu brako, sed du ligitaj. Ĉiu el tiuj du brakoj havas manon en la rando, kiu ebligas al la tuta brako moviĝi tra la stacio.
Nodo 2
La Nodo 2, ankaŭ nomata Harmony, estis lanĉita en la kosmon la 14-an de Novembro 2007 per kosmopramo dum la misio STS-120. Ĝi estis farita en Turino, Italio por la estrepreno Thales Alenia Space, sed spite ĝi estis farita en Eŭropo temas pri usona komponanto de la stacio. Ĝi enhavas vivtenajn sistemojn por la bona funkciado de la komplekso kaj ankaŭ estas la konektilo por la Orbita Laboratorio Columbus kaj la Japana Poreksperimenta Modulo.
Orbita Laboratorio Columbus
Temas pri cilindro de 6,8 m longa kaj 4,5 m diametra. Pezas 10.300 kg sen utilaj ŝargoj, kaj povas atingi pezon de 19.300 kg. Ĝi entenas dek sciencajn rakojn kaj povas enteni aliajn kvar eksterajn rakojn. Ekstere estas tre simila al Plurcela Loĝistika Modulo, ĉar ambaŭ estis desegnitaj por esti lanĉita per kosmopramo.
Havas planitan vivodaŭron de almenaŭ dek jarojn kaj estas kontrolita de Columbus Control Centre, kiu troviĝas en German Space Operation Centre, parto de la Germana Kosma Agentejo (DLR) en Oberpfaffenhofen, proksime de Munkeno.
Same kiel la modulo Harmony, estis farita en Turino, Italio, far Thales Alenia Space, sed estis desegnita far EADS en Germanio. Ĝin lanĉis en la kosmon la kosmopramo Atlantis la 7-an de februaro 2008 dum flugo STS-122 kaj estis plene instalita la 13-an de februaro.
Japana Poreksperimenta Modulo (JEM)
La Japana Poreksperimenta Modulo aŭ JEM, ankaŭ nomata en la japana Kibō kaj kies signifo estas espero, estas la unua loĝebla kosma konstruo de Japanio. Temas pri laboratorio kaj ĝi estas la plej granda modulo de la kosmostacio.
La komplekso konsistas el diversaj komponantoj. La presurizita modulo (PM) estis farita en Nagojo kaj estas 11,2 m longa. Ĝi ankaŭ havas du poreksperimentajn loĝistikajn modulojn (ELM), unu el ili presurizita (ELM-PS) kaj alia ekstera (ELM-ES), manipulilon (JEMRMS), kaj eksteran instalaĵon (EF).
Ĝi estis instalita en la stacio per tri kosmopramaj flugoj, STS-123, STS-124 kaj STS-127. En la unua flugo estis instalita la poreksperimenta loĝistika modulo (ELM), en la dua flugo oni instalis la prezurizitan modulon (PM) kaj en la tria flugo oni instalis la eksteran instalaĵon (EF). La instalado de ĉi tiu modulo finis junie 2008 per la flugo STS-127.
Nauka
Nauka estis ataĉita al IKS en 2021. Problemo dum ataĉado kaŭzis, ke la tuta IKS rotaciis.
Ne homportaj kosmoŝipoj
Detala tabelo pri la karakterizaĵoj de la kosmoŝipoj uzataj por provizi la Internacian Kosmostacion je ŝarĝoj troviĝas ĉi tie.
Ekspedicioj
Ĉiu longdaŭra ekspedicio nomiĝas "Ekspedicio N", kie N estas la nombro de la ekspedicio. Ĉiu ekspedicio havas averaĝan daŭron de ses monatoj.
La Internacia Kosmostacio estas la plej vizitita kosmoveturilo en la historio de kosmoflugado.
Observado de Tero
La amplekso de la stacio sufiĉas por observado per nuda okulo de la tera surfaco. La IKS videblas kiel sufiĉe hela stelo, kiu sufiĉe rapide moviĝas sur la ĉielo proksime en direkto de okcidento al oriento (angula rapideco proksime 4 gradoj en minuto). Dependante de la punkto de observado ĝia ŝajna magnitudo varias de -4m ĝis 0m. La Eŭropa Kosma Agentejo kune kun la retpaĝaro «www.heavens-above.com» disponigas eblecon al ĉiuj dezirantoj ekscii la horaron de traflugo de la IKS super determinita punkto sur nia planedo. Enirante la paĝon dediĉitan al IKS kaj entajpante la urbon eblas ekscii la ekzaktan tempon de superflugo por proksimaj tagoj prezentitaj en la tabelo. Post klako sur la linio de la tabelo malfermiĝas stela mapo kun trajektorio de traflugo. La horaron de traflugoj eblas rigardi ankaŭ sur la paĝaro www.amsat.org. La trajektorion de flugo en reala tempo eblas rigardi sur la paĝaroj de la partoprenantoj de la projekto, ekzemple sur la paĝaro de la Rusia Federacia Kosmoagentejo. Sur la paĝaro www.iss.stormway.ru oni montras videoregistraĵojn de la kameroj de IKS kaj la trajektorion de la IKS en reala tempo.
Sur la paĝaro www.heavens-above.com eblas elekti lingvon de la paĝaro. Ankaŭ Esperanto estas elektebla. Des pli, se Vi malfermas la paĝaron el esperanta Fajrovulpo, la paĝaro aperas tuj en Esperanto.
Peregrino Tjuko
Deveno kaj junaĝo
Grinĉjo Tjuko naskiĝis kiel la filo de Paladino la 2-a Tjuko. Li estis la plej juna infano kaj havis tri fratinojn. Fratino de lia patro, Esmeralda Tjuk, estis la patrino de Gaja Brandoboko, do tiu estis kuzo de Grinĉjo. Duaranga kuzo de Grinĉjo estis Frodo Baginzo.
Vojaĝo al Rivendelo
Sekve la kvaropo vojaĝis al Brio. En la Malnova Arbaro Grinĉjon atakis Maljunulo Saliko, sed savis lin Tom Bombadiljo, kiu poste gastigis la hobitojn en sia hejmo. En Brio, en la taverno La Pranca Poneo, Grinĉjo rakontis al aliaj klientoj pri malapero de Bilbo. En Rivendelo dum la Konsiliĝo ĉe Elrondo estis decidite, ke Frodon en la misio de ringoportado akompanos nur Sam – tiam Grinĉjo kontraŭstaris Elrondon kaj rezulte li kaj Gaja povis aliĝi al la Kunularo de la Ringo.
Morio kaj Lotlorieno
Kiam transiro tra la Nebulecaj Montoj montriĝis neebla pro vetero, Peregrino Tjuko iris kun la Kunularo al Morio. En ĝi li ĵetis ŝtonon en puton, kio vekis goblenojn kaj la Plagon de Durino, kio kreis danĝeron por la grupo. Poste kun la Kunularo li iris al Lotlorieno, kie Galadriela donacis al li kaj Gaja arĝentan zonon, kaj al ĉiu kunulo – mantelon teksitan de Galadrimoj.
Post la disrompo de la Kunularo
Kiam la teamo preterpasis Raŭroson kaj haltis ĉe Amono Hen, ĝi estis atakita de orkoj el Isengardo. Grinĉjo kaj Gaja estis kaptitaj de grupo de uruk-hajoj estrata de Ugluko kaj portotaj al Isengardo laŭ ordono de Sarumano. Tamen ili ne atingis la celon – dumvoje ĝi estis disbatita far trupo de rajdantoj el Rohano gvidata de Eomero. Uzante la ŝancon en la batalo Grinĉjo kaj Gaja forkuris al la arbaro Fangorno, kie ili renkontis Arbobarbon. Komence la ento kredis, ke ili estas orkoj. La hobitoj trinkis akvon el enta fonto, danke el kio ili kreskis. Ambaŭ observis kunvenon de entoj kaj kune kun ili iris ataki Isengardon.
Kiam Isengardo estis konkerita kaj la entoj sieĝis Ortankon, la hobitoj trafosis la stokejon de Sarumano kaj trovis tie manĝaĵojn kaj pip-herbon. Grinĉjo trovis palantiron lasitan de Sarumano. Kiam la grupo pasloĝis ĉe Dol Barano, Grinĉjo kaŝe enrigardis la palantiron. Tiel li neintence kontaktis Saŭronon, kiu kredis, ke Grinĉjo estas la Ringoportanto. Pro tiu okazaĵo li ne restis en Rohano kiel Gaja, sed kun Gandalfo li ekiris al Minaso Tirit.
En Gondoro
Atinginte Minason Tirit la sorĉisto kaj Grinĉjo iris paroli kun la regento de Gondoro, Denetoro. Rezulte de la interparolo Grinĉjo proponis servi ĉe li. En la urbo li ekkonis Beregondon, soldaton de Gondoro, kaj lian filon Bergilon, kun kiu Grinĉjo amikiĝis. Tie li ankaŭ renkontis Faramiron kiu informis lin, ke Frodo kaj Sam plu vivas kaj antaŭeniras al Mordoro. Rezulte de batalo ĉe Osgiliado Faramiro revenis severe vundita kaj lia freneziĝinta patro provis bruligi lin kaj sin. Kun Gandalfo Grinĉjo tamen sukcesis savi Faramiron kaj portis lin al malsanulejo, kie Grinĉjo trovis Gajan. Kun la armeo li iris de la Pelenoraj Kampoj ĝis la Nigra Pordego, kie Grinĉjo montris kuraĝon mortigante trolon kaj savante la vivon de Beregondo. Post la venko li partoprenis la kronadon kaj geedziĝon de Aragorno.
Reveno hejmen
Kun la ceteraj hobitoj Grinĉjo iris al la Provinco. Dumvoje ili vizitis la tavernon de Barlimano Buterburo en Brio. En la Provinco la situacio montriĝis tute malsama: la landon regis Sarumano. Grinĉjo kaj Gaja estis unuj el la ĉefoj de ribelo kontraŭ la sorĉisto, kiu finiĝis per ilia venko en la Batalo ĉe Apudakvo.
Etimologio
La nomo Peregrin devenas de la latina vorto peregrinus, kiu signifas pilgrimanton.
Daly
Daly estas la familia nomo de jenaj personoj:
Daly staras por:
Vidu ankaŭ:
NGC 2213
NGC 2213 (alia indiko — ESO 57-SC70) estas malfermita stelamaso en konstelacio Tablomonto.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Centjara milito
La Centjara milito inter la francoj kaj la angloj daŭris de 1337 ĝis 1453. En 1337, la reĝo Eduardo la 3-a de Anglio (Edward III, 1327–1377), ne plu volis ĵuri fidelecon al la franca reĝo Filipo la 6-a de Francio (Philippe VI), pri la teritorio Gujeno (Guyenne, en sudokcidenta Francio). En 1453 je la 17-a de julio, la reĝo Karolo la 7-a de Francio (Charles VII) reprenis Gujenon de Henriko la 6-a (Henri VI). Tio finigis la Centjaran Militon. Sed eblas ankaŭ opinii ke ĝi finiĝis nur en 1475, per la traktato de Picquigny.
Listo de municipoj en Navaro
Tiu ĉi estas listo de la municipoj en la provinco kaj aŭtonoma komunumo de Navaro en norda Hispanio.
Centjara milito
La Centjara Milito estas tre grava periodo en la historio kaj de Francio kaj de Anglio kaj de la rilatoj inter tiuj, ĉar ĝi ludis gravan rolon por aferoj kiel reĝa heredo, teritorioj, kaj grava mezepoka valoro: nome la honoro. La centjara milito estis la unua milito en Eŭropo, en kiu oni uzis pulvajn batalilojn kaj en kiu grandparte batalis profesiaj soldatoj, nome pagosoldatoj.
Daŭro
Ĝia nomo "Centjara milito" aperis dum la 19-a jarcento, en lernejaj libroj. Tamen ĉiam mirigis ĝia longdaŭro.
Kvankam la milito daŭris pli ol cent jarojn, malmultaj estis la bataloj, kaj longaj la pacaj momentoj. Tio tamen ne kaŝu la intensan perfortecon kiu regis dum tiu periodo.
Pro la longa daŭro oni dividas la militon en periodojn. Diverslandaj historiistoj ne ĉiam interkonsentas pri ili; angloj emas distingi pli da fazoj. Tiutempe ne estis klare, ke iam la longan serion de bataloj oni komprenos kiel unu longegan militon. Superrigardon donas jena tabelo:
Gujeno
La unua kaŭzo estis la problemo pri Gujeno. Estas interkonsentita inter fakuloj ke tiu afero estis pli grava ol la dinastia (sukceda) afero. La franca reĝo Sankta Ludoviko (Saint Louis, aŭ Louis IX, 1226–1270), per la Pariza traktato en 1259, permesis al la Angloj okupi teritoriojn sur la kontinento. Sed ili estis parto de la franca reĝlando, kaj la angla reĝo devis ĵuri fidelon pri ili al la franca reĝo, kiu kelkfoje ilin reprenis por pruvi sian potencon, ekzemple en 1294. La angla reĝo Eduardo la 3-a laciĝis pri la francaj limuzurpoj: en 1336 li rifuzis ĵuri. Gujeno estis konsiderinda problemo por la reĝoj kaj de Francio kaj de Anglio: Eduardo la 3-a estis vasalo de Filipo la 6-a de Francio kaj tiele devis rekoni la suverenecon de la reĝo de Francio sur Gujeno. En la praktiko, decido fartia en Gujeno povis esti submetita al plendo antaŭ la tribunalo de Parizo kaj ne al Londono. La reĝo de Francio havis tiel la povon nuligi ĉiujn jurajn decidojn faritajn de la reĝo de Anglio en Akvitanio, kio estis tute neakceptebla por la Angloj. El tiam, la suvereneco sur Gujeno estis celo de konstanta konflikto inter la du monarkioj dum pluraj generacioj.
En 1323, la patro de Filipo la 6-a, nome Karlo de Valois, ekspedicie por la konto de la reĝo Karlo la Bela, kaptis fortikaĵon konstruita de la Angloj en Saint-Sardos, en teritorio de la duko de Gujeno, malgraŭ fortaj protestoj fare de Eduardo la 2-a de Anglio kaj de la najbara senjoro Raymond-Bernard de Montpezat. Tiu lasta plendis per armoj la 16an de oktobro 1323, kiam la reĝa prokuroro de la reĝo de Francio troviĝis en Saint-Sardos por oficialigi la aliancon. Estre de sia truparo, plifortigita de angloj, la senjoro de Montpezat atakis la kastelon de Saint-Sardos kaj ruinigis la vilaĝon. Li mortigis la tutan soldataron kaj eĉ la reprezentanto de Karlo la 4-a estis pendumita. La Parlamento, argumentinte ke la duko de Gujeno ne omaĝis sian suverenon, konfiskis la duklandon en julio 1324. La reĝo de Francio invadis preskaŭ tutan Akvitanion, sed akceptis malvolonte redoni tiun teritorion en 1325. Por rehavi sian duklandon, la reĝo Eduardo la 2-a de Anglio devis subiĝi: li sendis sian filon, la estontan Eduardon la 2-an, omaĝi sed la reĝo de Francio proponis al li nur Gujenon sen Agen. ĉio pliboniĝis en 1327 kiam Eduardo la 3-a rehavis sian duklandon kontraŭ la promeso de milita kompensi. Sed la Francoj, devigis Eduardon la 3-an veni omaĝi, kion li faris la 6an de junio 1329. Tamen, dum tiu ceremonio, Filipo la 6-a konfirmis, ke la omaĝo ne estas farita por la teroj kiuj estis forigitaj el la duklando de Gujeno fare de Karlo la 4-a (partikulare Agen). Eduardo konsideris, ke lia omaĝo ne signifas la rezignon pri la senigitaj teroj.
Heredeco
La dua kaŭzo temas pri heredeco. La lasta kapetida reĝo Karolo la 4-a (Charles IV, 1322–1328) forpasis kaj ne lasis filon, kaj ĉiuj liaj fratoj estis mortintaj. Li havis nur fratinon, Izabela (Isabelle), kiu estis edziniĝinta al la angla reĝo Eduardo la 2-a. Ties filo Eduardo la 3-a estis la nova reĝo ekde 1327. La parizaj universitataj profesoroj tamen decidis, laŭ la salfranka leĝo, ke la franca reĝo nepre devis esti la kuzo de mortinta Karolo la 4-a, Filipo la 6-a de la Valeziana dinastio (dynastie des Valois). Eduardo la 3-a rifuzis tion kaj volis esti kaj franca kaj angla reĝo.
Por kompreni la dinastian aferon de 1328, necesas reeniri dekon da jaroj. En 1316, la morto de Ludoviko la 10-a, nur du jarojn post tiu de lia patro Filipo la 4-a, markis la finon de la «kapeta miraklo»: el 987 al 1316, la kapetaj reĝoj ĉiam havis filon por transdoni al tiu la kronon mortintaj. El la unua edzino, Marguerite de Bourgogne kiu estis kondamnita pro malfidelo, Ludoviko la 10-a havis nur unu filinon, Jeanne de Navarre. Je lia morto, lia dua edzino estis graveda de filo. Nome Johano la Postmorta, sed li vivis nur kvar tagojn antaŭ morti.
Ĝis tiam neniam okazis tio: la rekta heredanto de la Reĝlando Francio estas viriino nome Jeanne de Navarre. La tiama decido estis ege grava, ĉar iĝos kutimo aplikota en 1328. La malfidelo de la reĝino Marguerite estis nur ekskuzo por apartigi ŝian filinon Jeanne, kaj elekti Filipon la 5-a (frato de Ludoviko la 10-a) kiel reĝo de Francio. Fakte temis pri geopolitika elekto rezulte de malakcepto de fremdulo kiel edzo de la reĝino kaj estro de la lando. La Kapetoj zorgis laŭleĝe plifortigi siajn posedaĵojn liginte al la krono la posedojn de iliaj vasaloj mortintaj sen masklaj hereduntoj. Filipo la 4-a estis enkondukinta la «clause de la masculinité» (maskla rajto), laŭ la esprimo de Jean Favier. Nur tridek jarojn poste, ĉirkaŭ 1350, monaĥo de la abatejo de Saint-Denis, kiu verkis la oficialan kronikon de la regno, vokis la salfrankan leĝon por plifortigi la lokon de la reĝo de Francio en la propaganda konkurenco kontraŭ Eduardo la 3-a. Tiu leĝo datas el la epoko de Frankoj kaj tio indikas, ke la virinoj devis esti ekskluditaj de la «terre salique». La termino "salique" devenas de la rivero Sala, nuntempe IJssel, en Nederlando, tero de la Saliaj Frankoj. Tiu leĝo estis reprenita, adaptita al la situacio kaj metita kiel argumento en la disputoj pri la legitimeco de la reĝo.
Kiam tiu tria kaj lasta filo de Filipo la 5-a mortis sen maskla posteulo en 1328, la dinastia afero estis jena: Isabelle de France, lasta filino de Filipo la 5-a, havas filon, Eduardo la 3-a, reĝo de Anglio. Ĉu ŝi povas transpasigi rajton kiun ŝi mem ne havas laŭ la kutimo fiksita dek jarojn antaŭe? Eduardo la 3-a proponis sin kiel kandidato, sed estis Filipo la 6-a de Valois la elektito. Li estis la filo de Charles de Valois, juna frato de Filipo la 5-a kaj tiele li estis descendanto de la maskloj de la linio kapeta. La pajroj de Francio malakceptis doni la kronon al eksterlanda reĝo, laŭ la sama logiko de nacia politiko de antaŭ dek jaroj. Ne tute bonvole, Eduardo la 3-a de Anglio tiam omaĝis al Filipo la 6-a, kaj tiel li iĝis lia vasalo en Gujeno.
Eduardo la 3-a, omaĝinta kaj rekonita de la reĝo Filipo la 6-a de Valois, kaj akceptinta rezignojn en Gujeno (sed konservinta la rejton reklami la teritoriojn maljuste konfiskitajn), esperis, ke li povos libere agadi en Skotlando. Sed Filipo la 6-a konfirmis sian apogon al David Bruce. Eduardo la 3-a tiam uzis la ekskuzon de sia reĝa legitimeco por ekmiliti.
Ĉefaj fazoj de la konflikto
La Centjara milito okazis laŭ du grandaj movoj konsiderindaj ene de unusola strukturo: unua periodo, el 1337 al 1380, kiam okazis la malaltigo de la povo de la franca monarkio, post kriza periodo sekvita de reestablo; kaj dua periodo, el 1415 al 1453, kiam reokazis la sama ciklo: malaltiĝo, krizo, reestablo. Tiuj du periodoj estis separitaj de longa batalpaŭzo okazigita de povokonfliktoj en ambaŭ partioj.
Oni povas subdividi tiujn du grandajn periodojn en du fazoj:
Delegita milito
Kvankam la milito estis deklarita en 1337, la konflikto ekis nur poste. Ambaŭ reĝoj ne estis riĉaj, kaj devis negoci la impostojn kun siaj respektivaj parlamentoj, nome pruntedoni la necesan monon por la milito.
Tiele la kontraŭantoj ekmilitis pere de aliancanoj intermetitaj. Nome, Eduardo la 3-a de Anglio subtenis Johanon de Montfort kontraŭ Charles de Blois, parenco de Filipo la 6-a de Francio, dum la Hereda milito de Bretonio. Siaflanke, la Francoj subtenis la Skotojn en milito kontraŭ la Angloj. .
Dekomence, dum Eduardo la 3-a, kiel nepo de Filipo la 6-a, povis postuli la kronon de Francio, la reĝo de Francio, ne havante postulon pri la krono de Anglio, havis nur unu celon: nome rekuperi Gujenon. Tiele li bezonis premi Eduardon la 3-an de Anglio akcepti la konfiskon kaj finigi siajn postulojn al la krono de Francio.
La Francoj, kun la plifortigo de ĝenovaj solduloj, havis la avantaĝon de marforto. Tiele, la franca ŝiparo rabadis regule la anglajn havenojn. Oni organizis strategion de blokado ĉar la vino de Gujeno kaj la salo de Bretonio aŭ de Poitou estis gravaj por Anglio. Pro tialoj de publika sano: tiam vino estis malpli malsaniga ol akvo kaj salo estis nemalhavebla por la konservado de manĝaĵoj. La komerco de lano al Flandrio kaj de Bordoza vino estis interrompita kaj la anglaj financoj malboniĝis. La flandraj teksistoj ege suferintaj pro la konflikto insurekciis kontraŭ sia grafo Ludoviko la 1-a. Estritaj de Jacob van Artevelde kiu alpoviĝis en Flandrio, alianciĝis al la reĝo de Anglio.
Kiam rekomenciĝis la komerco kun Anglio, la Francoj sendis sian ŝiparon al Sluis, ĉe la elfluejo de la kanalo kiu ligas Bruĝon kun la Norda Maro, por devigi marblokadon. La 24an de junio 1340, okazis la la batalo de Sluis, kaj tie la franca ŝiparo, kiu enhavis nombrajn bretonajn ŝipojn, suferis totalan malvenkon kiu ŝanĝegis la avantaĝon de la franca marŝipa forto. Tiu malvenko finigis la projekton sendi francajn trupojn por subteni la Skotojn, kaj permesis al Eduardo la 3-a de Anglio rekomenci la komercon de lano. Komence de la 1340-aj jaroj, la reveno de anglaj lanoj ne rekuperis tamen la prosperon en Flandrio kaj tial la aŭtoritato de Jacob van Artevelde estis opoziciata. Krome, la papo Klemento la 6-a estis elsendinta ekskomunikon por la Flandroj, Ludoviko de Flandrio sukcesis venki en la graflandon kaj devigis Jacob van Artevelde reagi per fuĝo antaŭen. Tiu lasta malagnoskis la grafon de Flandrio kaj proponis la graflandon al Eduardo de Woodstock, filo de Eduardo la 3-a de Anglio, nome estonta Nigra Princo. Sed estis tro malfrue por li. Opoziciata eĉ en sia propra urbo Gento, Jacob van Artevelde estis murdita dum insurekcio la 17an aŭ la 24an de julio 1345. Tiam Flandrio abandonis Eduardon la 3-an kaj realianciĝis al Francio.
Sacecorbo
Sacecorbo [sazeKORbo] estas municipo de Hispanio, en la Provinco Gvadalaĥaro, regiono de Kastilio-Manĉo.
Centjara milito
Delegita milito
Fortigita pro sia nova marforto, armeo de Eduardo la 3-a de Anglio elŝipiĝis en Brest en 1343. Tamen, lia aliancano Johano de Montfort estis kaptita en Nantes, poste mortigita en 1345. Charles de Blois restis la nura kandidato al la duklando de Bretonio. Oni subskribis batalhalton en Bretonio, kaj la Angloj retenis la kontrolon de Brest ĝis 1397.
Timante anglan invadon, Filipo la 6-a sukcesis konvinki sian iaman skotan aliancanon por ataki Anglion el la nordo ĉar, Eduardo la 3-a estis grupiginta sian armeon en la sudo de la lando, kaj tial la skota landlimo devis esti malforte defendita. La 7an de oktobro 1346, Davido la 2-a de Skotlando, reĝo de Skotlando, atakis Anglion estre de 12 000 homoj. Sed li estis kaj venkita kaj kaptita en la batalo de Neville's Cross. Eduardo la 3-a de Anglio jam estis libera por elŝipiĝi en Francion.
Anglaj venkoj
Tiu periodo distingiĝis per anglaj venkoj. Estis rajdadoj, grandaj bataloj kaj militpaŭzoj. Jen la gravaj bataloj:
La 8-an de majo 1360, la angloj kaj la francoj traktatis. Ili subskribis la Bretinjan packontrakton (Brétigny), per kiu Francio perdis multe da teritorioj. Krome ĝi devis pagi por la liberigo de reĝo Johano ostaĝmonon. Anglio rezignis pretendi la francan reĝecon.
Sacecorbo
Historio
Post la Hispana Enlanda Milito la loĝantaro falis el pinto de 1950 al 100, tio estis oni perdis loĝantojn pro diversaj tialoj: nome bataloj, prizono, politika persekutado, malsato ktp. Meze de la 20a jarcento la loĝantaro de multaj vilaĝoj de la regiono atingis pinton, kaj ankaŭ ĉe Sacecorbo, sed poste okazis elmigrado, senloĝigo kaj maljuniĝo de la loĝantaro ĉefe dum la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj, kaj ankaŭ ĉe Sacecorbo kie oni falis al la nunaj 100.
Centjara milito
1364–1380: Franca rekonkero
La nova franca reĝo, Karolo la 5-a (Charles V le Sage, 1364–1380) volis repreni la perditajn teritoriojn. Tiucele, li decidis lacigi la Anglojn, ĝenante iliajn rabadojn. Kiam la Angloj ekvenis, oni kaŝis ĉion. Tiel, la Angloj ne povis manĝi, loĝi, kaj finfine, ili preferis foriri. La Angloj kiuj ne partoprenis la militon ekpensis ke tio sennecese multe kostis. Iuj ribelis pro diversaj kialoj, ekzemple en 1381 (la kamparana ribelo en sudorienta Anglio).
Iom post iom, la Francoj reprenis teritoriojn, kaj finfine, la Angloj gardis nur Kalezon (Calais, norda Francio), Breston (Brest), Bordozon (Bordeaux) kaj Bajonon (Bayonne, sudokcidenta Francio).
1389–1429: Militpaŭzoj, traktatoj, anglaj konkeroj, kaj francaj baraktadoj
Dum tiu periodo okazis nova milito: la intercivitana milito inter la Armanjakoj kaj la Burgonjanoj. Fakte, la nova franca reĝo, Karlo la 6-a (Charles VI le Fou, 1380-1422), freneziĝis en 1392. Tial la povon volis preni liaj onkloj. Inter ili, la Burgonja duko Filipo la 3-a (Philippe III le Hardi) estis unu el la plej potencaj. Kiam li forpasis en 1404, la Orleana duko prenis la reĝan povon. La filo de Filipo, Johano Sentima (Jean sans Peur) volis la povon kaj pro tio li mortigis la Orleanan dukon je la 23-a de novembro 1407. Honora milito ekis. La filo de la Orleana duko fondis la grupon de la Armanjakoj por kontraŭi la grupon de la Burgonjanoj (vidu Civila milito inter armanjakanoj kaj burgonjanoj). Tiu milito apartenas al la Centjara Milito, ĉar tiuj grupoj kelkfoje aliancis kun la Angloj, ekzemple en 1418.
Pro la reĝa frenezo, je la 21-a de majo 1420 estis subskribata traktato inter la Francoj kaj la Angloj. Karolo la 6-a edzigis sian filinon Katerinon al la hereda filo de la angla reĝo, estonta Henriko la 6-a (Henry VI). Plie, li akceptis ke post lia morto Henriko la 6-a iĝu franca reĝo.
La Angloj denove konkeris teritoriojn en la kontinento. En 1415 ili venkis la Francojn apud Azincourt. En 1424 ili prenis Vernejon (Verneuil) kaj poste urbojn en la Mena regiono (le Maine). En 1428 ili sieĝis Orleanon (Orléans). Johana de Arko (Jeanne d'Arc), kiu estis konvinkinta la reĝon pri sia misio, venis je la 29-a de aprilo 1429 kaj forpelis la Anglojn. La franca reĝo Karolo la 7-a (Charles VII le Victorieux) povis firmigi sian memon. Li subskribis la Arasan (Arras) packontrakton je aŭgusto de 1435.
1429–1475: Francaj rekonkeroj
Karolo la 7-a preparis sian landon por repreni multe da teritorioj. Li kreis konstantan, trejnitan armeon. En 1449, li forpelis la Anglojn el Normandio kaj el Gujeno. Li venkis la Anglojn apud Forminio (Formigny) en 1450, kaj apud Kastijono (Castillon) en 1453. Post tio Bordozo subiĝis al Francio. Nur Kalezo restis angle regata (ĝis 1559).
En 1453 ankaŭ komenciĝis la Milito de la Rozoj (War of the Roses) en Anglio. Ne okazis pliaj bataloj inter Anglio kaj Francio.
En 1475 la Pikinja traktato (Picquigny) inter la franca reĝo Ludoviko la 11-a (Louis XI) kaj la angla reĝo Eduardo la 4-a (Edward IV) finis la centjaran militon.
La anglaj gereĝoj tamen plu oficiale nomis sin "reĝoj de Francio", ĝis la jaro 1815.
Bretonoj
La bretonoj troviĝis geografie proksime de la moviĝanta batalfronto, kaj estis atendeble, ke la rezulto de la milito influos ilian sorton. La angloj promesis al ili aŭtonomecon kaj efektive, dum ili regis Bretonion, ne multe enmiksiĝis en internajn aferojn. Post la morto de la duko Johano la 3-a de Bretonio de 1341 ĝis 1364 okazis la sukceda milito de Bretonio. En 1347 Francio konkeris Bretonion. En la batalo de Auray (1364) la bretona duko Johano la 5-a helpis la anglojn, kaj la francoj malvenkis. Tamen en 1365 per la unua traktato de Guérande Bretonio iĝis dependa de Francio, sed kun konsiderinda aŭtonomeco; fakte la duko de Bretonio povis elekti sian reĝon inter la du landoj kaj elektis la francan.
Sonja Henie
Sonja HENIE (naskiĝis la 8-an de aprilo 1912, mortis la 12-an de oktobro 1969) estis norvega sportistino, kiu pro sia juna aĝo de nur 15 jaroj en la Vintra Olimpiko 1924 estis aparta favorato de la publiko. Ŝi gajnis la ormedalon en arta sketado kadre de la norvega teamo dum la vintraj olimpikoj de 1928, 1932 kaj 1936.
Centjara milito
Eŭskoj
La iama franca parto de Eŭskio en 1223 iĝis angla teritorio. La rilato inter angloj kaj eŭskoj estis neklara; unuflanke la angloj deziris aliancon kaj promesis aŭtonomecon, aliflanke ili plurfoje rabatakis la eŭskojn. Eŭskio restis angla reĝa posedaĵo ĝis 1461.
Sonja Henie
Ŝi estis la unua virino, kiu uzis mallongan jupon dum dancoj sur glacio, kaj la unua dancistino sur glacio, kiu uzis koreografion.
Martonyi
Martonyi [martonji] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Edelény. La loknomo devenas de Sankta Marteno.
Situo
Martonyi situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Szendrő troviĝas 10, Miskolc 43 km-ojn.
Julius Thomsen
Hans Peter Jørgen Julius THOMSEN (16-a de Februaro 1826 – 13-a de Februaro 1909) estis dana kemiisto fama pro sia kontribuo al la termokemio pere de la nomita principo de Thomsen–Berthelot.
Li estis amiko kaj kolego de Ludwig A. Colding, kiu estis unu el la plej fruaj defendantoj de la principo de konservado de energio, kaj tiukadre Thomsen faris multo por fondi la fakon termokemio. Partikulare, inter 1869 kaj 1882, li plenumis grandan nombron de determinoj de la varmo evoluita aŭ absorbita en kemiaj reakcioj, kiel ĉe la formado de saloj, redokso kaj redukto, kaj la brulado de organikaj kombinaĵoj. Liaj kolektitaj rezultoj estis publikigitaj el 1882 ĝis 1886 en kvar volumoj sub la titolo Thermochemische Untersuchungen. En 1857 li establis en Kopenhago procezon por fabrikado de natria karbonato el kriolito, akirita el la okcidenta marbordo de Gronlando.
Thomsen estis elektita membro de la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj en 1880, kaj Eksterlanda Honora Membro de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj en 1884. Li ricevis la Medalon Davy de la Reĝa Societo en 1883.
Sketejo (Urba bosko)
La Sketejo en Urba bosko (Budapeŝto) hungare Városligeti Műjégpálya estas prestiĝa vintra sportejo, somere loko de boatado en Budapeŝto (Hungario), en distrikto Zugló.
Situo
La sketejo situas inter Arthalo Budapeŝto, Placo de Herooj kaj Fortikaĵo Vajdahunyad. Estas ponto tra la lago. La sketejo estas loko de diversaj ĉampionadoj pri rapid-sketado kaj arta sketado.
Historio
En la malfrua 1869 Géza Kresz kun aliaj sketantoj fondis asocion. Ili havis la permeson establi sketejon en unu el la lagoj en Urba bosko kaj ili konstruis lignan dometon por servi la sketantojn. En la frua 1870 oficiale okazis la solena inaŭguro. La sketado estis senpaga. Tiam tiu ĉi lago estis la plej granda glacio en la mondo por sketadi. En 1874 la dometo plene cindriĝis, poste estis konstruita la nun videbla novbaroka konstruaĵo. Nuntempe ĝi estas historia monumento. Malsupre oni fiksis la sketilojn, en la supra nivelo estis diversaj ĉambroj. Ekde 1893 oni aranĝis konkursojn pri sketado. En 1908 oni fondis la tutlandan hungaran sketasocion. En 1926 oni aranĝis tie Sket-Ĉampionadon, en 1936 glacihokeistoj de Kanado ludis sur la glacio. Tiutempe en la betona fundo estis jam tuboj, kiuj laŭ la neceso fridigis la glacion/akvon. En 1968 laŭ la internacia postulo la glacio estis pligrandigita. Inter 2010-2013 la konstruaĵo estis plene renovigita.
Somera uzo
La subĉiela sketejo somere ĉiam estis lago por boatadi. La akvoprofundo ne estas granda. Foje oni aranĝas ankaŭ surbetonajn aranĝaĵojn.
33054 Eduardorossi
33054 Eduardorossi estas malrapide rotacianta asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la italaj geastronomoj Maura Tombelli kaj Andrea Boattini elde la Observatorio de la Montoj Pistoiese en San Marcello Pistoiese (Italio).
Nomo
Ĝia nomo honoras Eduardo Rossi, kiu ricevis titolon en fiziko de la Universitato de Pizo. Li studis la oceanan akustikon, la vulkanologion kaj la dispersadon de la en la atmosfero. Li ankaù estas ano de la Gruppo Astrofili Montelupo.
Kastelo Eichicht
Kastelo Eichicht (Schloß Eichicht) estas kastela komplekso (je Schloßstraße 1) en la kvartalo Eichicht de Kaulsdorf (Saale), Germanujo. Ĝi originas je mezepoko starigite por protekti la transirejon de Saale kaj la apudantan straton. Ĝi situas en alteco de 275 metroj supre de montosprono deklive envaleniĝanta rekte supre de la enfluo de Loquitz en la riveron Saale. Estante emblemo de la vilaĝo la burgo kaj posta kastelo ege influis la vivon de la loĝantoj.
Historio
En 1331 faritis la unua mencio de la burgkonstruigintoj, la sinjoroj de Eichhicht kaj en 1383 ĝi deklaritis rezidejeto de certa Holbach zu Eichicht. Por la jaro 1464 oni atestis skribe la ekziston de burga kapelo. Kiam la tuto venis en la posedon de la turingia dinastio de Beulwitz estas malkonate. Verŝajne ĝi detruitis dum la Tridekjara milito. En 1696 okazis ampleksa alikonstruo de la komplekso pri kio anoncas jarnombro en kameno. En 1873 ĝia kaduka stato priploritis. Post maluzo restaŭritis la kastelo inter 1920 kaj 1923 laŭ planoj de Bodo Ebhardt laŭ komisio de la familio Reisner. Ekde 1945, post ŝtatanigo, enestis oldulejo, poste (1948-1963) ripozhejmo por infanoj. Inter 1963 kaj 1990 finfine ĝi estis lernoknaba hejmo de Deutsche Reichsbahn. Inter 1978 kaj 1984 restaŭritis multaj aferoj (i.a. tegmento, fenestro, turo). Loĝis ene inter 2000 kaj 2015 Burkhard Berndt kaj Constanze Dölz ofertante ene feriajn loĝejojn. En 2015 akiris la tuton Max Buchholz.
Areo
La iama burgo estis triala kaj fermita komplekso ĉirkaŭ eta korto. Sur masiva fundamento altiĝis la supraj etaĝoj framskeletaj. Havis la burgo kapelon kaj antaŭburgon konsistantan el du domoj je ambaŭ flankoj de la kastela ĝardeno. Krome apartenis al ĝi garbejo, lageto kaj eta loĝdomo.
Histerio
Histerio estas neŭrozo, kiu atakas ĝenerale virinojn, sed kelkfoje ankaŭ virojn kaj eĉ infanojn. La vorto devenas el la greka Υστερία kaj signifas "utera malsano". Tiun vorton oni uzis por montri ke virinoj estas la viktimoj de tiu malsano. Fakte ofte svenis virinoj pro granda emocio, viroj ne. La kaŭzo estas tute simpla: virinoj tiom ligis sin per korsetoj, ke ne estis sufiĉe da spaco por enspiri sufiĉe da aero. Sekvo estis sveno pro manko de oksigeno.
Kvankam ĝi povas manifestiĝi diversmaniere, ĝenerale ĝi komenciĝas per antaŭavertaj simptomoj: senmotiva rido aŭ ploro; sento de ovaria doloro, kiu poste ascendas laŭlonge de la ventro kaj brusto ĝis atingi la gorĝon, kvazaŭ bulo ("histeria bulo") estiganta sufokiĝon. Tiam la paciento falas teren, krias kaj konvulsias; ties vizaĝo kongestiĝas kaj tiu povas eĉ perdi dum kelkaj momentoj la konscion. Post varia tempodaŭro de minutoj ĝis horoj, tiu revenas grade al sia normala stato, sed kun sento de intensa laceco, plorado kaj abunda urinado. En kelkaj gravaj kazoj la simptomoj tre intensiĝas kaj la daŭro estas pli longa.
Kvankam la histeria krizo similas al la epilepsia, estas facile distingi ilin unu de la alia, ĉar en ĉi-lasta kazo la malsanulo falas subite teren ien ajn kaj ne povas eviti kelkfoje vundojn kaj brulvundojn; dum en la unua kazo oni sukcesas fali sendanĝere. Krome la epilepsiulo prezentas intensajn konvulsiojn dum kiuj tiu mordas sian langon, eligas urinon kaj eĉ fekaĵojn; kaj, kiam la atako ĉesas, li profunde endormiĝas kaj, vekiĝante, li nenion memoras pri la okazintaĵo.
Ekzistas aliaj formoj de histerio, kiuj prezentiĝas kun aŭ sen konvulsioj, karakterizataj per difektŝanĝoj de la voĉo, kontrakturoj, doloraj aŭ nesensivaj korpopartoj kaj eĉ paralizoj, kiuj povas afekcii la duonon de la korpo aŭ nur unu membron (ĝenerale brakon). Tiuj paralizoj kelkfoje malaperas subite; alifoje persistas longe kaj eĉ povas okazigi muskolan atrofion.
La histerio, karakterizata de granda ekscitiĝo, povas ankaŭ preni la formon de diversaj organaj malsanoj, inter kiuj la histeria blindeco (ambliopeco), kiu ĝenerale trafas knabinojn kaj junajn virinojn, kelkfoje junajn virojn. Ĝi afekcias pleje nur unu okulon, kaj ĝia plej konstanta simptomo estas la malpliiĝo de la vidakreco, ĝis la plena perdo de la vidkapablo (amaŭrozo). Kelkfoje oni rimarkas ankaŭ en la okulo senmovajn (fiksajn) regionojn pli aŭ malpli ampleksajn, sen vidkapablo (skotomo), malfortiĝo aŭ perdo de la vidado en nur duono de la okulo (hemianopsio), lumtimo (fotofobio), duobla vidado, palpebra spasmo ktp.
Tinariwen
Tinariwen estas tuarega muzika bando, fondita en ĉ. 1979 en rifuĝeja tendaro. Ĝia nomo en la tamaŝeka lingvo signifas en Eo: dezertoj. Ili miksas la dezertan popolan muzikon kun roko, bluso, popo (dezerta bluso).
La gvidanto de la bando estas Ibrahim Ag Alhabib, kies stilon influis interalie Jimi Hendrix, Led Zeppelin, Carlos Santana, Bob Marley kaj Elvis Presley.