cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Melinda Gyöngyi Székely
Biografio
Melinda Gyöngyi Székely diplomitiĝis en OGYI en sia naskiĝurbo pri stomatologio (1987), doktoriĝis samloke (2002). De 1991 ŝi laboras en la sama universitato, de 2008 ŝi estas profesorino.
2041 Lanceloto
2041 Lanceloto estas malgranda, ne tre hela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 24-an de septembro 1960 de la kunlaborado de la usona astronomo Tom Gehrels kaj la nederlandaj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la observatorio de Leiden en la kadro de la Palomar–Leiden survey.
Tom Gehrels fotis ĝin per la Schmidt-teleskopo de 48 coloj (122 cm) de la Observatorio de la Monto Palomar kaj sendis la fotografiajn platojn en Nederlandon, kie la geedzoj Ingrid kaj Cornelis van Houten ekzamenis ilin.
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de Lanceloto, kavaliro de la Ronda Tablo en la Artura legendo.
Sződliget
Sződliget (sOdliget) estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en subregiono de Vác. Liget signifas: bosko.
Bazaj informoj
47.73°N, 19.14611°W
Situo
Sződliget situas laŭ maldekstra bordo de Danubo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Budapeŝto-Szob inter Göd kaj Vác. Aŭtoŝoseo M2 Budapeŝto-Slovakio preteriras. Vác troviĝas je 6, Budapeŝto je 30 km-oj.
Historio
La loko estis loĝata jam dum la neolitiko. En la 19-a jarcento oni forvendis tie parcelojn, la loko iĝis feriejo. La loko estis ekstera parto de Sződ. En 1950 fondiĝis tie nova vilaĝo.
Vidindaĵoj
Vidindaĵoj estas romkatolika kaj kalvinana preĝejoj kaj fiŝkaptista lago.
Famuloj
En Sződliget mortis arkeologo Lajos Bella.
Algebra variaĵo
En algebra geometrio, algebra variaĵo, aŭ simple variaĵo, estas skemo, kiu estas loke izomorfa al la nulejo de prima idealo de polinomoj.
Difino
Supozu ke K estas komuta algebre fermita korpo. Afina algebra variaĵo estas afina skemo de la formo en kiu Do, ĝi estas nature subskemo de la n-dimensia afina spaco difinita de la polinomoj generantaj la idealon <Math>\mathfrak p. La postulo ke la idealo estu prima respondas al la jenaj du kondiĉoj:
Algebra variaĵo estas skemo, kiu estas loke izomorfa al afina algebra variaĵo. Alivorte, ĝi estas reduktita, nemalkomponebla skemo de finia tipo super la algebre fermita korpo.
Saint-Florentin
Saint-Florentin [] estas franca komunumo en la departemento Yonne, en la regiono Burgonjo. La nomo de la fromaĝo Saint-Florentin elvenas el la urbo.
Geografio
La riveroj Armançon kaj Armance kaj la kanalo de Burgonjo trafluas tra la komunumo. La urbo situas ĉe larĝa valo. Haveno estas ĉe la kanalo. Fervoja stacidomo estas en la najbara komunumo Vergigny.
Demografio
La loĝantaro malkreskas ekde 1975. La komunumo havas 4,171 loĝantojn en 2010.
Najbaraj komunumoj
Najbaraj komunumoj estas Brienon-sur-Armançon, Champlost, Venizy, Neuvy-Sautour, Germigny, Chéu, Vergigny kaj Mont-Saint-Sulpice.
Historio
Tie estis romia urbo nomita Castrodunum.
En 898 la burgonja duko Rikardo venkis tie la Vikingoj.
Vidindaĵoj
Ŝtona jubeo en la preĝejo datiĝas de 1600. En la preĝejo estas ankaŭ vitraloj de la ĉampanja skolo, kiuj datiĝas el la 16-a jarcento.
Zell LU (stacidomo)
Zell LU estas fervoja stacidomo en Zell, Svislando.
Martín Miguel
Martín Miguel [marTIN miGEL] estas municipo en la sudo de la provinco Segovio, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la administracia dividaĵo Partido Judicial de Segovia (jurisdikcia partio de Segovio) en la sudoriento de la provinco kaj ene de la teritorio de la komarko Campiña Segoviana. La loknomo Martín Miguel estas etimologie komprenebla kiel Marteno Mikaelo, alude al iama loĝanto tiunome.
Geografio
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 15,30 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 230 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono. El pli ol 500 en la 1950-aj jaroj oni malaltiĝis al 200 fine de la jarcento; poste la loĝantaro stabiliĝis pro proksimeco al la provinca ĉefurbo.
Ĝi distas 15 km de Segovio, provinca ĉefurbo kaj limas kun municipoj Anaya, Garcillán, Juarros de Riomoros, Valverde del Majano kaj Abades. Ĝi estas inter la rivero Moros okcidente kaj la valo de la rivero Eresma.
Hans Gäbler
Germanaj esperantistoj
Martín Miguel
Historio
La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado. La plej frua mencio estas de 1290.
Hans Gäbler
Hans GÄBLER (naskiĝis 1889, mortis la 28-an de aprilo 1965) estis germana esperantisto el Oberachern, kiu famiĝis per siaj ĉiujaraj vojaĝoj.
Martín Miguel
Aktualo
Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, vitejoj, legomoj kaj terpomoj) kaj brutobredado (ŝafoj) kaj rilata komercado. Lastatempe funkciado kiel dormurbo kaj de servoj plej ekgravis, kune kun gastigado, konstruado kaj tiel plu. Gravas piedirado tra naturaj lokoj. De la historia pasinteco restis tre diversaj vizitindaj vidindaĵoj kiel la preĝejo de Sankta Bartolomeo.
Sződ
Sződ (sOd), estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en subregiono de Vác.
Situo
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, Danubo preterfluas, laŭ fervojoj Budapeŝto-Vác kaj Budapeŝto-Veresegyház-Vác. Aŭtoŝoseo M2 Budapeŝto-Slovakio kaj ĉefvojo Budapeŝto-Szob estas ne tro for. Vác troviĝas je 10, Budapeŝto je 34 km-oj.
Historio
La unua mencio pri la vilaĝo okazis en 1255 en formo „Szenden”. La turkoj firme tenis la vilaĝon inter 1544-1595, en la kromaj tempoj ĝi estis fronto. Poste alvenis diversaj popoloj.
Nuntempe aŭtonomio de slovakoj funkcias en la komunumo.
Famuloj
En Sződ naskiĝis skulptisto Sándor Mikus
(5974) 1991 UZ2
(5974) 1991 UZ2 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japanaj astronomoj Sejĝi Ueda kaj Hiroŝi Kaneda elde la observatorio de Kuŝiro en Hokajdo (Japanio).
Ĝi rondiras ĉirkaŭ Suno en 5 jaroj kaj 190,57 tagoj, kaj ĝi ne ricevis nomon.
NGC 5899
NGC 5899 (aliaj indikoj — UGC 9789, MCG 7-31-45, ZWG 221.43, IRAS15132+4214, PGC 54428) estas galaksio en konstelacio Bovisto.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Niederwil AG
Pri la komunumo
Niederwil estas komunumo en la distrikto Bremgarten de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 2394 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.
Geografio
Niederwil situas ĉe la okcidenta bordo de la rivero Reuss. La komunumo konsistas el la komunumopartoj Niederwil, Nesselnbach kaj Gnadenthal.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Niederwil limas en nordo al Stetten, en oriento al Künten, en sudoriento al Fischbach-Göslikon, en sudo al Wohlen, en okcidento al Hägglingen, kaj en nordokcidento al Tägerig.
Trafiko
Niederwil estas krucpunkto de la poŝtaŭtolinio de Wohlen al Mellingen kaj de Bremgarten al Baden.
Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo de Bremgarten al Baden. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 troviĝas en distanco de proksimume 5 km norde en Dättwil.
Monaĥejo Gnadenthal
Vidinda estas la Monaĥejo Gnadenthal kun sia malfrubaroka preĝejo. La cistercia monaĥejo estis oficiale fondita en la jaro 1394 el jam ek de la 12-a jarcento ekzistanta monaĥina komunumo, kie tie vivis.
Historio
La unua dokumenta mencio de Niederwil datiĝas el la jaro 924 kiel Wilare.
La alta jurisdikcio pri Niederwil apartenis en mezepoko al la Grafoj de Lencburgo kaj post ties formorto al la Habsburgoj. En la jaro 1415 la regiono estis konkerita de la Svisa Ĵurkomunumo. Niederwil formis nun kun Tägerig kaj Nesselnbach la Voktejon Niederwil de la Libera Distrikto, teritorio sub komunua regado de la tiamaj membroj de la Svisa Ĵurkomunumo.
Kiam okaze de la Helveta Revolucio Argovio estis liberigita de la ĵurkomunuma servuteco kun helpo de francaj trupoj, la nidervilanoj luktis kontraŭ la revolucio kaj la nova ordo. La 26-an de aprilo 1798 okazis en la vilaĝo bataleto kun franca kompanio, dum kiu mortis 12 vilaĝanoj. Ek de tiam la komunumo estis integrita al la helveta Kantono Baden, kiu estis integrita en la jaro 1803 al la nuna Kantono Argovio.
En la jaro 1901 la Nesselnbach kaj Gnadental, kiuj kune formis ĝis tiam sendependan komunumon, estis kunigitaj kun Niederwil al la hodiaŭa unueca politika komunumo.
Preĝejo Sankta Sebastiano (Arundo)
La Preĝejo Sankta Sebastiano de Arundo (provinco Malago, Hispanio), estis unu el la fondaĵoj fare de la Katolikaj Gereĝoj, situanta sur islama moskeo kies minareto utilis kiel sonorilturo. La preĝejo malaperis tuje, kun tiu de Sankta Johano la Baptisto kaj Sankta Jakobo. La minareto estis konstruita en la 14a jarcento. Ĝi estis deklarita histori-arta monumento per Dekreto de la 3a de junio de 1931.
5149 Leibniz
5149 Leibniz (aŭ 5149 Lejbnico) estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 24-an de septembro 1960 de la usona astronomo Tom Gehrels kaj de la nederlandaj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la observatorio de Leiden, en la kadro de la Palomar–Leiden survey.
Ĝi estis fotita de Tom Gehrels per la Schmidt-teleskopo de 122 cm de la Observatorio de la Monto Palomar (apud San-Diego). La fotografiaj platoj, poste senditaj en Leiden (Nederlandon), estis ekzamenitaj de la geedzoj Ingrid kaj Cornelis van Houten dum la sekvantaj jaroj.
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la germana filozofo kaj matematikisto Gottfried Wilhelm Leibniz (1646–1716) ; unu el la pioniroj de la infinitezima kalkulo.
Daniel Sanchez
Li trejnis ĉe Nagoya Grampus Eight.
Amonia klorato
Amonia klorato (formulo:NH4ClO3) estas kemia substanco estigita per neŭtraligo de la klorata acido kun amonia hidroksido, amonia karbonato aŭ "baria hidroksido" [(Ba(OH)3]. La amonia klorato estas oksidagento uzata kiel eksplodaĵo. La substanco estas malstabila kaj danĝera. Amonia klorato kristaliĝas per etaj nadloj tre facile solveblaj en akvo.
Preĝejo Sankta Marko (Sárvár)
La preĝejo Sankta Marko la evangeliisto estas romkatolika historia monumento en Hungario, en urbo Sárvár, en urboparto Rábasömjén, kiu estis memstara vilaĝo ĝis 1968.
Amonia klorato
2 NH4ClO3 → N2↑ + Cl2↑ 2 O2↑ + 4 H2O
Preĝejo Sankta Marko (Sárvár)
Historio
La romanika kirko Sankta Petro estis konstruita supozeble en la 13-a jarcento, la unua mencio okazis en 1288. Arkeologoj konstatis, ke la apuda tombejo funkciis jam dum regado de Stefano la 1-a (Hungario). Laŭ priskribo en 1698 la kirko (jam Sankta Marko) situas en mezo de la vilaĝo apud granda tombejo, Ĝi havas ornaman pordon, fortan turon, malgrandan sanktejon. En 1775 la preĝejo renoviĝis laŭ baroko. En 1933 pro signifa trakonstruo la preĝejo parte perdis la mezepokan formon kaj iĝis novromaniko. En la sekva trakonstruo en 1973 iom da mezepokaj partoj reaperis, la lasta restaŭrado okazis en la 2000-aj jaroj.
Amonia klorato
Ĝi estas solvebla en diluita alkohola solvaĵo, tamen, ĝi estas nesolvebla en pura alkoholo. Kiel forta oksidanto, ĉi-produkto ne devas enmagazeniĝi kune kun brulemaj materialoj.
Sintezo
Amonia klorato estiĝas kiam oni reakcias amoniakon kun karbona duoksido kaj natria klorato. La karbona duoksido reakcias kun la akvo estigante la karbonatan acidon. La karbonata acido reakcias kun la natria perklorato estigante la nesolveblan natrian bikarbonaton kaj kloratan acidon. La klorata acido reakcias kun la amoniako estigante amonian kloraton. Laŭ la ekvacio:
NaClO3 + H2CO3 + NH3 = NaHCO3↓ + NH4ClO3
Nikolett Tamási
Nikolett Tamási [tamAŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo Tamási Nikolett estas hungara aktoro, voĉoaktoro, infana aktoro. Ŝiaj personaj nomvariantoj estis Nikoletta kaj Niki.
Preĝejo Sankta Kiliano (Mühlhausen)
Historio
La preĝejo apartenis al ĉeno de malnovaj preĝejoj ĉe la eosta rando de la posta urboteritorio. Eble ĝi estis preĝejo por komercistoj en la tempo de la Karolidoj. La unua mencio estis en 1287. Gotika halo kun turo troviĝas nordoriente. La ĉefa portalo estas norde en la direkto de la strato Unter der Linde. La plurangula altarejo estas pi alta ol la navo kaj aldonitis verŝajne nur post fajrego de 1422. Post 1707 la turo ricevis barokan spajron okangulan. Ene troviĝas ligna plafono kun restoj de malfrubaroka pentrado (i.a. pri la miraklo pentekosta).
Nikolett Tamási
Biografio
Nikolett Tamási estis videbla kiel infana aktoro en la televizio en porinfanaj programoj. Baldaŭ ŝi ricevis ankaŭ voĉaktorajn rolojn en filmoj. Kiel plenkreskulo, ŝi havis ankaŭ kelkajn teatrajn rolojn.
Preĝejo Sankta Kiliano (Mühlhausen)
Uzo nuna
Ekde la 1960-aj jaroj ĝi estis liturgie senfunkcia kaj servis kiel deponejo de aŭtoriparejo. Post la Turniĝo ĝi transformitis en teatrejon de 3K-Theaterwerkstatt. Tenadas tiun ĉi kulturlokon la fondaĵo Kiliankirche-Stiftung für Kunst und Kultur. Ties celo estas antaŭenpuŝi en la Distrikto Unstrut-Hainich artojn, kulturon, kulturan pluklerighon kaj kulturan edukadon kaj ­disponigi teatrejon.
Literaturo
Ernst Badstübner: ''Das alte Mühlhausen. Kunstgeschichte einer mittelalterlichen Stadt'', Koehler und Amelang, Leipzig 1989, p. 205, ISBN=3-7338-0055-9
Barberino Val d'Elsa
Barberino Val d'Elsa estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Toskanio kaj al la provinco Florenco, kiu ekde la jaro 2015 oficiale nomatas metropola urbo Florenco. Fine de en la komunumo vivis.
Progrespartio (Islando)
La Progrespartio (Framsóknarflokkurinn) estas politika partio en Islando. Ekde la malfondigo de la malmulte pli malnova Popolpartio (ambaŭ fondiĝis en 1916) ĝi estas la plej malnova aktuala politika partio en Islando.
Barberino Val d'Elsa
Najbaras la komunumoj Castellina in Chianti (SI), Certaldo, Montespertoli, Poggibonsi (SI), San Gimignano (SI) kaj Tavarnelle Val di Pesa.
Progrespartio (Islando)
La Progrespartio fondiĝis en 1916 kiam parlamentanoj de la Farmistpartio kaj Nedependaj farmistoj kunigis iliajn partiojn. Samjare partiano Sigurður Jónsson partoprenis kiel laborministro en la unua registaro en Islando.
Krom esti la partio de farmistoj, la partio baldaŭ ankaŭ ligiĝis al la kooperativa movado en Islando.
Dum la unuaj jardekoj la partio estis iaspeca fratpartio de la samtempe fondita Popolpartio. Parte la samaj homoj partoprenis en la fondigo de ambaŭ partioj, ekzemple Jónas Jónsson. Komence la partioj ne metis kandidatojn en la samaj distriktoj: la urboj kaj vilaĝoj apartenis al la Popolpartio, la cetera apartenis al la Progrespartio. Multaj partianoj vidis la partion kiel centra partio, kiu ĉiam havus la decidpovon ĉu la burĝa(j) partio(j) aŭ la Popolpartio partoprenus en registaro (la tielnomata “Partisistemo de Jónas Jónsson”).
La Progrespartio venkis dum la parlamentelekto en 1927 kaj povis fondi registaron kun la neŭtraleco de la Popolpartio.
Estas mencienda ke la elektodistrikta sistemo tre favoris la Progrespartion, kiu ĉefe ricevis eksterurbajn voĉojn. La kialo estis ke nombro de parlamentanoj de ĉiu distrikto ŝanĝiĝis multe malpli rapide ol la nombro de homoj kiuj translokiĝis el la kamparo en la urboj.
2043 Ortutay
2043 Ortutay estas mezgranda malhela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la hungara astronomo György Kulin elde la Konkoly Observatorio, en Budapeŝto.
Progrespartio (Islando)
Kontraste al la Popolpartio, la Progrespartio ne trovis ke oni devus haste ŝanĝi la sistemon, sed tio estis unu de plej grandaj malkonsentoj kiuj kaŭzis ke la Popolpartio ne plu pretis kontribui ĝian neŭtralecon al la registaro.
2043 Ortutay
Nomo
Ĝia nomo honoras la hungaran etnografon kaj politikiston Gyula Ortutay (1910–1978).
Progrespartio (Islando)
Okazis parlamenta elekto en 1931. La registaro estis tre populara, kaj la Progrespartio sole ekhavis plejparton de la parlamentanoj – sed nur kun 35,9% de la voĉoj. Do, estis malvenko en la venko, ĉar la elektado tre evidentigis la netaŭgecon de la sistemo.
Post tio, la partio havis tradicie 20-25% de la voĉoj (kaj similan proporcion de parlamentanoj), kaj tre multe partoprenis en registaroj (inter 1971 kaj 1991 la partio estis nur eksterregistare dum kelkaj monatoj). Dum la lastaj jaroj la partio malkreskadis post longa registara kunlaboro kun la Sendependecpartio. La tabelo montras la voĉajn elcentojn.
Partiestroj
Dum la lastaj jaroj tre rapide anstataŭis partiestroj. Jen listo de la partiestroj de la Progrespartio:
Ólafur Briem: 1916 ĝis 1920
Sveinn Ólafsson: 1920 ĝis 1922
Þorleifur Jónsson: 1922 ĝis 1928
Ásgeir Ásgeirsson: 1932 ĝis 1933
Sigurður Kristinsson: 1933 ĝis 1934
Jónas Jónsson: 1934 ĝis 1944
Hermann Jónasson: 1944 ĝis 1962
Ólafur Jóhannesson: 1968 ĝis 1979
Steingrímur Hermannsson: 1979 ĝis 1994
Halldór Ásgrímsson: 1994 ĝis 2006
Jón Sigurðsson: 2006 ĝis 2007
Guðni Ágústsson: 2007 ĝis 2008
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson: 2009
Hüswil (stacidomo)
Hüswil estas fervoja stacidomo en Zell, Svislando.
René Desaeyere
René Desaeyere (n. ) estas belga futbalisto kaj trejnisto.
Ambatolampy
Ambatolampy estas urba komunumo de Madagaskaro. Ĝi situas en la provinco Antananarivo.
Iris (kantistino)
Iris la artista nomo de Laura van den Bruel (morkhoven, 19a de januaro 1995), estas flandra kantistino kiu loĝas en Noorderwijk. Sia plej grava furorkanto estas: Wonderful, kiun ŝi eldonis sub la nomo Airis. Iris reprezentis Belgion dum la Eŭrovido-Kantokonkurso 2012 en Bakuo en Azerbajĝano. Tie ŝi aperis sub la nomo Iris. La 17a de marto du novaj kantoj estis prezentataj dum rekta elsendo: Safety Net kaj Would You. La spektantoj elektis sian plej preferatan kanton por sendi Iris al la Eŭrovido-Kantokonkurso. 53% elektis Would You. En Bakuo ŝi ne atingis la finalon. Ŝi ricevis 16 puentojn, tiel ŝi atingis 17an lokon en la duon finalo de la konkurso ĉu antaŭ lasta loko.
OFC
La OFC (de Oceania Football Confederation en angla lingvo) estas la mallonga nomo por la Oceania Futbal-Konfederacio. Ĝi estas la konfederacio por la sporto futbalo en Oceanio kaj estas unu de la ses konfederacioj, kiu havas membrecon en FIFA.
Niort (stacidomo)
Niort estas franca stacidomo sur linioj -  kaj  - Niort, situanta en  Niort, en departemento Deux-Sèvres, regiono Nova Akvitanio.
OFC
La konfederacio fondiĝis en 1966, ĝia sidejo estas en Auckland, Nov-Zelando. Menciindas ke du oceaniaj ŝtatoj, nome Aŭstralio kaj Gvamo, ne membras en la oceania, sed en la najbara azia konfederacio AFC.
Niort (stacidomo)
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj TGV, Intercités 100% Éco kaj Nova Akvitanio.
OFC
La prezidanto de la OFC ekde januaro 2011 estas la malajziano David Chung, kiu ekde la jaro 1985 vivas en Papuo-Nov-Gvineo. Li prezidantiĝis, kiam la antaŭa prezidanto Reynald Temarii el Tahitio senposteniĝis pro akuzoj de korupteco.
Asociaj membroj
La sekvaj tri asocioj membras en la konfederacio OFC, sed ne en la internacia federacio FIFA.
Pio la 12-a kaj Holokaŭsto
La papado de Pio la 12-a koincidis kun iuj historiaj eventoj plej gravaj kaj signifaj de la 20-a jarcento. Levite al la papa seĝo, en marto de 1939, dum la alproksimiĝo de la dua mondmilito, li – pro la singulareco de sia ofico – troviĝis en aparta pozicio en la kadro de la granda tragedio establita per la Holokaŭsto fiplenumita de la Nazia Germanio. Kun la finiĝo de la milito, li estis unu el la protagonistoj – pro religiaj motivoj kaj pro la oprimo kaj elimino de religio kaj religiuloj en la orienta komunistigitaj landoj de la decida – je nivelo monda kaj precipe influinte sur la politiko de la landoj kun ĉeesto de katolikoj - ideologia kontraŭstarigo (simbolata de la Fera Kurteno dum la Malvarma milito. Li transvivis laŭ kvin jaroj la morton de Stalino (1953), kies doktrinoj kaj politikon li tutenergie kontraŭis.
La malfacilecoj kaj decida graveco de la elektoj kunnaturaj al la alestiĝo, dum lia papado, de historia periodo karakterizita per ideologiaj kaj militaj kunfrapiĝoj, eble la plej krueloj laŭ la memoro de la historio, nenion povis ol meti Pion la 12-an centren de de historiografiaj disputoj – kiuj ankoraŭ daŭras post 70 jaroj - (Vidu: Bibliografio pri Pio la 12-a). Tiuj kritikoj komenciĝis tuj post la finiĝo de la milito kaj kreskiĝis laŭlonge de la tempo kaj laŭ la profitoj kiujn ili povis liveri al la kaŭzo pro kio ili estis svarmigitaj.
Aparte, Papo Pacelli estis objekto de kulpigoj pri lia supozita koluzio kun la reĝimoj nazi-faŝistaj – kaj, laste, pri sistema kunlaborado en la fuĝo de naziaj altranguloj okaze la finiĝo de la dua mondmilito; ankoraŭ pri la subskribo Konkordato kun la nazia Germanio; kaj plue pri tiu kiun la kritikistoj difinas “la kulpan silenton” dum la Holokaŭsto. Tiu lasta kulpigo eknaskiĝis en la jaroj sesdekaj de la dudeka jarcento kun la ensceniĝo de la teatra verko La vikario de Rolf Hochhuth. Antaŭe, male, estis, flanke de judaj aŭtoritatuloj kaj privataj supervivintoj al la ŝohao, laŭdoj kaj dankoj al la Sankta Seĝo kaj al Pio la 12-a pro la defenda kaj sava helpo siariske liveritaj. (Pave the Way Foundation,, , ).
Rilatoj kun la nazia Germanio
Unu el la punktoj ege diskutataj de la kulpigoj kontraŭ Pacelli estas certe la rilatoj de la Katolika Eklezio kun la nazia Germanio ĉe unu flanko kaj la judoj aliflanke. Li estis apostola nuncio en Munkeno ekde majo 1917 ĝis la somero de 1925 kaj sekve en Berlino ekde 1925 ĝis 1929. Entute li altrange oficis en Germanio laŭlonge de 12 jaroj akirante rektan scion pri la problemoj de tiu ŝtato. Plue li estis kombininto de la Konkordatoj de la Apostola Seĝo kun la Bavario (1925) kaj kun Prusio (1929). En 1929 papo Pio la 11-a lin honoris per la kardinala digneco kaj per la rango de ŝtatsekretario, persone li ankoraŭ feliĉe perfektigis la Konkordatojn kun Baden (1932) kaj kun la Reich de Hitler (1933) (Reichskonkordat).
Spite de tio, lia elektiĝo al la papa seĝo, provokis el la germana flanko malamikajn komentojn kun akuzoj pri malmulta politika sagaco (“La elekto de la kardinalo Pacelli ne estas favore akceptita de la Germanio ĉar li ĉiam proklamis sian kontraŭcon al naziismo”. «Laŭ maniero neniam renkontita la papo forrifuzis la Novan Eŭropan Ordon nacisocialistan. Veras ke li neniam laŭnome menciis (en siaj multaj oficialaj paroladoj) la germanan nacisocialismon, sed en ili legiĝas longa atako al ĉio kion ni subtenas [...] Krome li parolis favorege al la judoj. ).
La sekvan tagon de lia elektiĝo al papado, konsilisto Du Moulin, reganto de la departemento de la privatikanaj aferoj ĉe la la ministerio de la Eksterlandaj Aferoj, hastis redakti memorandum en kiu oni difinis Pacelli/n ja jes amiko de la germana popolo sed klarege malamiko de naziismo.
Lerta diplomato kaj ŝtatsekretario, Eugenio Pacelli sukcesis malakrigi malfacilaĵojn inter Pio la 11-a kaj la nacisocialista reĝimo. Estis ĝuste li – laŭ pravigita opinio – kiu konvinkis Pion la 11-an ne prezenti kromajn oficialajn protekstojn, aldone al tiuj jam senditaj, pro la naziaj malobservoj de la konkordato. Fakte, sekrete kune kun eminentaj germanaj episkopoj, estis en prepara stato la fama encikliko Mit brennender Sorge (Kun arda klopodo), encikliko de Pio la 11-a, skribita en 1937, en kiu oni kondamnis la praktikon kaj la doktrinon de naziismo; la kontribuo de la estonta Pio 12-a estis decida. La Mit brennender Sorge (14-a de marto 1937) estis kaŝe presita en Germanio (alvenigi Germanion el la Vatikano la kopiojn jam presitajn povis esti riskege), distribuita al la episkopoj kaj al la paroĥestroj por esti legita el predikejoj de 11.500 katolikaj germanaj preĝejoj la sekvan 21-an, dimanĉon de Palmofesto. La kronikoj raportas ke iuj paroĥestroj, pro timo ke ĝi estu malkovrita antaŭ ol legita, ĝin kaŝis... en la Tabernaklo!
Historiistoj akordas subteni ke Hitlero, surprize trafite, restis tute forlokita, kaj tute ekfuriozis: “La dokumento abrupte plonĝis sur la Reich, kiu en akrega preskampanjo difinis la aferon kiel kriman provon mondoskalan kontraŭ la nacisocialista ŝtato kaj la germana popolo”.
Tiuj rezultoj certe sciigis al la estonta papo kun kiuj homoj li devis rilati kaj kiaj estus la reagoj ĉiukaze.
Bedaŭrinde la situacio abrupte ruiniĝis kaj la persekuto akriĝis ĝuste pro la encikliko. Rilate la 55 notprotestoj senditaj el Vatikano al Berlino ekde 1933 ĝis 1939 malpli ol 12 ricevis respondon.
Diversaj fontoj konfirmas ke Pacelli en 1937 falis en senfinan pesimismon ĉar li konstatis vanaj ĉiujn provojn bremsi la Trian Regnon en la realigo de ĝiaj planoj. Kaj kreskigas lian doloron ankaŭ la fakto ke eĉ la germanaj episkopoj ne estis konsciaj pri la abismo en kiun Hitlero estis faliganta la mondon.
S. Friedlander rimarkigas, interalie, kiel en diversaj aliaj okazoj Pacelli havis okazon sin montri nemalamika al Germanio, aparte okaze de kolokvoj kun la prezidento de la senato de Gdańsk, nome Greiser, en1938, en kiu estis elmerĝiginta la decidan volon negoci kun la Tria Regno; Du Moulin mem informas ke ĝuste la repaciga aktiveco de kardinalo Pacelli estis la motivo favoranta, ĉe la germanaj kardinaloj dum la Konklavo, la papagon de Pacelli.
Inter la unuaj agoj de Pacelli papo estis, efektive, lia renkonto kun la germana ambasadoro Bergen, la unua eksterlanda reprezentanto ricevita en Vatikano dum lia papado. Laŭ la onia opinio, tio okazis por ke la papo montru sian malstreĉiĝon kaj esprimu la esperon ke revenu la paco inter la du.
Evidentis la rompo kun la politiko de la antaŭa papo: laŭ historiistoj, ekzemple laŭ Friedlander, Papo Pacelli uzis akordiĝemajn tonojn por atingi tiujn celojn - in primis (unualoke) la defendo de la “interesoj” de la Katolika Eklezio en Germanio – kiujn la senkompromiseco de Pio la 11-a ne permesis atingi. Okazis, ĝuste laŭ tiu akordiĝema spirito ke Pio la 12-a skribis leteron al Hitlero (6-an de marto 1939).
Sinteno de Pio la 12-a koncerne Germanion
“Pacelli estas konsiderata tre germanema [“sehr deutschfreundlich”] en la senco de kono kaj amikeco al la germana popolo. Konatas lia perfekta scio pri la germana lingvo akirita dum la pli ol dekjara restado en Germanio kiel apostola nuncio. Tamen la defendo pri ortodoksa politiko de la Eklezio lin puŝis al proprincipa opozicio al nacisocialismo; sed malgraŭ tio ne eblas lin riproĉi pri kunlaboro kun la reaga politiko de Pio la 11-a, kaj parte pri la preparado de la paroladoj aperte kritikantaj naziismon. Li, kiel diplomatikisto, provis male plurfoje malakrigi la kontrastojn kaj atingi, tie kie ne estis rekte kontraŭata la kredo, kompromison kaj esprimis al la germana ambasadoro la deziron establi amikecajn rilatojn”. (S. Friedlander, ver. cit.).
Sinteno de Pio la 12-a rilate Italion
Ekde la 1950 komenciĝis alestiĝi en politikaj-kulturaj medioj kritikon al la papo en decida kontraŭtendenco rilate la sennombrajn estimatestaĵojn alvenintajn antaŭe el la judaj medioj. Sekvante tiujn kritikojn ankaŭ iuj elstaraj personoj de la juda komunumo ekkritikis la papon Pacelli pri manko de publika denunco kontraŭ naziismo kaj ties kontraŭjudaj persekutoj, pri kiuj rezultas ke li informiĝis, ankaŭ se dum la konflikto la Eklezio protektis viktimojn de la prorasaj persekutoj, aparte judajn, ili savante el la deportado kaj faciligante la fuĝon de refuĝintoj.
Sed okazis en 1963, jaro dum kiu eliris la teatra verko “la Vikario” (Der Stellvertreter. Ein christliches Trauerspiel) de la germana dramverkisto Rolf Hochhuth, eksa membro de la Hitlerjugend fariĝinta simpatianto de komunismo, tradukita kaj enscenigita en multaj teatroj de la tuta mondo, eble per la financa kontribuo de KGB, kun sinteno kontraŭpapa: el tio la eksplodo de la polemiko pri la supozitaj silentoj de la Katolika Eklezio, kaj de Pio la 12-a aparte, rilate la ekstermon de hebreoj kaj aliaj persekutoj efektivigitaj de la nazia Germanio kaj aliaj landoj al ĝi alianciĝintaj.
La akregaj polemikoj enradikiĝis, do, ĉirkaŭ la suspekto ke Pio la 12-a povus nutri sintenon de nekontraŭstaremo, aŭ ankaŭ de silenta konsento, antaŭ la nazia antisemita persekuto. La silento de la Eklezio pri la Holokaŭsto, ekzemple, estus unu el la punktoj konsideritaj rivelantaj konduton indulgeman fronte al Berlino. Kontraŭ tiu akuzo, male, oni subtenas ke la sennombraj epizodoj de interveno por protekti hebreojn minacatajn, krom la pasinta agado de nuncio kaj kardinalo Pacelli, montrus Eklezion partianiĝanta opone al naziismo. Estiĝis, marĝene kaj fone, historiaj interpretoj kiuj privilegias la konsideron pri “aliro” definitive pragmata de la eksterlanda vatikana politiko kaj, pliprecize, la kuna agado de la papo kaj de lia plej proksima kunlaboranto Montini estis indikitaj kiel rimarkige inklinaj al pragmatismo, en perspektivo de longaspiro karakteriza de la papado. Ĉi-koncerne povas esti citita la letero al la episkopo de Passau de februaro de 1944 en kiu la papo reasertas la “neceson por la Apostola Seĝo [...] enfermiĝi en prudenta diskreteco ankaŭ tie kie estus bezonata energia reago”.
La kulpigoj pri antisemitismo kontraŭ papo Pacelli
Laŭ Daniel J. Goldhagen la provo, de la apologetistoj, negi lian Kontraŭjudismon estus dementita de la dokumentoj de Pio la 12-a mem. Li citas leteron skribitan el Germanio, en kiu monsinjoro Pacelli priskribas scenon “normalan en infera burso” okazintan en la reĝa palaco dum la insurekcio en Munkeno en 1919:
'”Ĉar estus absolute malinda por mi min prezenti al la dirita sinjoro [hebreo Levien, ndt''] pri tio mi taskigis Monsinjoron “pratikanto”n [...]. Levien establiĝis kun sia estrantaro, aŭ se pli plaĉas, kun la konsilio de la ŝarĝitoj de la popolo, en la palaco jam reĝejo de Wittelsbach. La spektaklo, kiun nun prezentas la palaco, estas ne priskribebla. La konfuzo plej kaosa, la malpuraĵoj plej naŭzaj, la daŭra irreiro de soldatoj kaj laboristoj armitaj, la krioj, la obscenaj vortoj, la blasfemoj, tie reeĥantaj, igas tiun, kiu estis la preferata rezidejo de la reĝo de Bavario, vera infera burso. Amaso da oficistoj, kiuj iras, kiuj venas, kiuj transdonas ordonojn, kiuj svarmigas informojn, kaj inter ili roto da junaj virinoj, aspekte nemulte trankviligaj, ĉeestaj en ĉiuj oficejoj, sintene provokantaj kaj provoke sorirantaj. Ĉefestranto de la virina grupo staras la amatino de Levien, rura junulino, juddevena, divorcinta, kiu mastraĉe estras.'''
Kaj al tiu ĉi la apostola nuncio devis bedaŭrinde inkliniĝis por havigi la liberenirejan bileton! Levien estas junulo, same rusa kaj juddevena, aĝanta eble tridek aŭ tridekkvin jarojn. Pala, malpura, kun senvivaj okuloj, kun voĉo ĉiam raŭka kaj krianta: tipulo vere naŭza, malgraŭ kun inteligenta kaj ruza fizionomio. Li apenaŭ degnis ricevi Monsinjoron Aŭskultanton [Uditoron) en la koridoro, ĉirkaŭita per armita eskorto, inter kiu ankaŭ ĝibulo eĉ armita, kiuj estas lia fidela gvardio.
Goldhagen el tio devenigas la konkludon laŭ kiu tia serio da akuzoj kaj stereotipoj ne estis frukto de momenta elverŝo, sed de radikata vizio pri la judeco perfekte kunlimanta kun la kontraŭjudismo tiam cirkulanta en Eŭropo kaj eĉ en la katolika eklezio, kaj afina kun tiu kiun, pliposte, Julius Streicher estis uzinta en la nazia ĵurnalo Der Stürmer. '''Komuna al nazia kontraŭjudismo estis la asimilado bolŝevisma-juda, samkiel la emfazo sur la klasikaj stereotipoj de la judo de la hoka nazo, de la hida vizaĝo, avida, malpruda kaj inklina al subtera regado sur la gentoj. Cetere mem Civiltà Cattolica, en tiuj jaroj, sin faris portanto de diversaj kontraŭjudaj disertacioj, do estis perfekte laŭnorme ke Pacelli ne elirus el la sulko de la tradicio en kiu li estis kreskinta.'''
En novembro de1918, en la katolika kaj monarĥia Bavario, la reĝo Ludoviko la 3-a de Bavario fakte abdikis, kaj en Munkeno lidero de la sendependa socialista partio, Kurt Eisner, judo, proklamis la socialistan bavarian respublikon. Skribis Pacelli ĉi-koncerne:
'''”Kiam Kurt Eisner asignis al si la prezidantecon de la moŝtaro, diris ke mem tion faris por ke sia persono estis la simbolo de la revolucio. Li rajtis. Priskribi lian personon estas sintezi kion la revolucio en Bavario vere reprezentas. Ateisto, radikala socialisto, senlaca propagandisto, intima amiko al nihilistoj, ĉefo de ĉiuj revoluciaj movadoj en Minkeno, enprizonigita mi ne scias kiom da fojoj pro politikaj krimoj, kaj des pli judo galega.' ref>Letero citita en M. A. Rivelli, ver. cit.''
Laŭ la historiistino Gitta Sereny: “Kiu ajn estis leginta la leterojn de Pio la 12-a al la germanaj episkopoj (en la origina germana la frazeologio estas ankaŭ pli signifa) malfacile dubas ke la papo estis “kontraŭjuda”. Mi ne diras ke tio determinis lian konduton: kiaj estis liaj precipaj motivoj estas sufiĉe konate. Sed tiu, eble instinkta, kontraŭjudismo devis certe esti influinta la pasivecon en la multaj okazoj en kiuj – same kiel li kutimis diri aludante al la naziaj kruelaĵoj, kaj kiel estas eksterdube – sin sentis “profunde turbata”.
Mildigta juĝo, pri Pio la 12-a, de la muzeo Yad Vashem
La malnova teksto havis titolon “Pio la 12-a kaj Holokaŭsto”, la nuna, ĉiam laŭ tiu ĵurnalo, estas “Vatikano kaj Holokaŭsto”. La enhavoj de la nova surskribo, malgraŭ la konservo de la kondamno pro la manko de interveno de la Eklezio por la defendo de hebreoj, konturas pli kompleksan kadron pri la sinteno de la Pontifiko kaj prezentas “duonaludajn kritikojn” al la Vatikano pro la manko de malfermiĝo de la arĥivoj de la Apostola Seĝo rilatantaj al dua monda milito. Dan Michman, direktoro de la Internacia Skolo de Studoj pri la Holokaŭsto ĉe Yad Vashem – citita en la sama ĵurnalo – diris ke la teksto estis ŝanĝita obee al la kromaj esploroj post kiam la Vatikano konsentis al la serĉistoj esplori arĥivajn dokumentojn datitajn ĝis 1939, kaj obee al la demandoj venintaj el la vizitantoj de la sanktejo”.
La encikliko kaŝita
''“En junio 1938 papo Pio la 11-a estis taskiginta usonan Jezuiton, pastro John LaFarge, pretigi la preparajn dokumentojn por verki enciklikon kiu kondamnus rasismonn kaj kontraŭjudismon. Surprizite kaj iom skeptike, LaFarge asignigis al si du kunlaborantojn, la jezuitojn Gustav Gundlach, germanan, kaj Gustave Desbuquois, francan, ŝarĝitajn de la generala reganto de la jezuita ordeno, Wladimir Ledochowski. Al tiuj pliposte kuniĝis alia jezuito Heinrich Bacht por traduki la redaktaĵon al la latina lingvo. La kvar laboris la tutan someron en Parizo; sekve, ĉirkaŭ la fino de septembro, LaFarge iris al Romo por liveri al Ledochowski tri versiojn de la projekto. Tri tekstoj, do, redaktitaj respektive france, angle kaj germane, kies almenaŭ unu titolita “Humani Generis Unitas” (La unueco de la homa specio). Poste... Poste, nenio. Pio la 11-a mortos en la februaro de 1939, en marto al li postvenis Pacelli kun la nomo Pio la 12-a, la Dua mondmilito eksplodos en septembro per la invado de Pollando, sen ke la priparolata encikliko vidus la lumon [...]. Kiam tiu dokumento atingis la manojn de Pio la 12-a, se tio vere okazis, la maljuna papo Ratti jam tro proksimiĝis al la finiĝo por plenumi la taskon de la transformo de la dokumentoj al enciklika formo. Kiam Pio la 12-a, kiu laŭŝajne konis la dokumentojn komisiitajn de sia antaŭulo, simple decidus ilin forapartigi “silentaj en la arkivoj.”'' Du mikrofilmaj kopioj de la encikliko kaj kuneksaj dokumentoj estos malkovritaj verke de jezuito Thomas Breslin, dum la katalogado de la arĥivaĵoj de John LaFarge:
“En ĉefartikolo, Gordon Zahn, specialisto pri la papaj enciklikoj, subtenis ke la retrovita encikliko “estas eble la plej forta katolika deklaro pri tiu morala malbono” nome kontraŭjudismo. Rilate tion, ĝi revekas la “problemon de Hochhuth”. NB. La nova (2012) surskribo pri Pio la 12-a lokigita sub la du fontoj koncernantaj Pion la 2-an en la memorialo Jad Vashem en Jerusalemo, ne plu insistas lin akuzi pri la kaŝigo de la nefinita encikliko “Humani generis unitas”, kiel male troviĝis en la antaŭa: tiam oni informis ke Pio la 12-a ĝin forapartigi ĉar ĝi kontraŭus sian kontraŭjudismon.  Ne ĝisdatigita.
Parolado neniam eldirita de Pio la 11-a
Papo Ratti (Pio la 11-a) jam skribe preparis en februaro 1939, malmultajn tagojn antaŭ sia morto, gravan paroladon per kiu denuncu rompon kun la nazia reĝimo. Lia morto malhelpis ke li ĝin eldiru. Letero emerĝinta el la Sekreta vatikana arĥivo pruvus ke la detruanto de la teksto de la pretigita parolado estus Eŭgeno Pacelli, la estonta Pio la 12-a. La redaktinto de la letero estis Domenico Tardini, tiama kunlaboranto ĉe la sekretariejo de la Vatikana Ŝtato.
Tekstaj elĉerpaĵoj de la letero, datita la 15-an de februaro 1939, konfirmas la juĝon de Monsinjoro Tardini, laŭ kiu la letero entenis gravajn kondamnojn pri ĉiui totalismoj.
Pio la 12-a kaj judoj en la Sankta Tero
Laŭ asertoj de Michael Phayer, papo Pio la 12-a havis forpuŝan sintenon rilate la judojn kaj antaŭ kaj post la fino de la Dua mondmilito.
“Kiam naskiĝis la problemo de la elmigrado de supervivintaj judoj, la Sankta Seĝo daŭrigis kontraŭi la estiĝon de la Israela Ŝtato, kun la motivaĵo, almenaŭ ĉe iuj gravuloj, ke apartenas al la kristanoj la taskon kontroli la lokojn de la tieldirita “Sankta Tero”,, kaj apogante, ĉiukaze, ilian sistemadon en la Usono. Al rabeno M. F. kiu al li rimarkigis ke la supervivintoj deziris vivi en Palestino, Pio la 12-a, replikis: “Jes, mi scias ke tia estas ilia deziro”. Pio la 12-a ne ĉesis montri malaprobon ankaŭ post la estiĝo de la Israela Ŝtato ĉar li nefidis la promeson faritan de judoj respekti la religiajn rajtojn de aliaj religioj kaj precipe de la kristanaj konfesioj, kaj la Apostola Seĝo rifuzis la diplomatian rekonon de la Nova Ŝtato, rekono kiu praktike estiĝos en 1993, indico do pri problemo ege pli vasta en la persono de Eŭgeno Pacelli. Utilas tamen, aldoni ke la senperaj rilatoj inter Vatikano kaj Usono, ekiriĝis ne antaŭ 1984. Kaj ankaŭ gravis la neceso ke islamanoj ne vidu en la katolika Eklezio komplico de la "juda okupo" de la Palestino
La rastado de la geto de Romo kaj la papa direktivo de la 25 de oktobro 1943
La 16-an de oktobro de 1943 okazis la deportado al koncentrejo, kiu poste rezultis Aŭsvico, de la judoj de la geto de Romo. Post la milito, pliprecize post la enscenigo de la “Vikario” de Rolf Hochhuth, diversaj medioj judaj, kaj ne nur, la sinteno kaj la reagaj aktivecoj de la Sankta Seĝo kaj de la papo komenciĝis esti kritikataj: oni ekjuĝis ke tiuj reagoj estis malfruaj kaj ne taŭgaj al la graveco de la krimo: la kardinalo Maglione, ŝtatsekretario, limiĝus al invito al la germana ambasadoro ĉe la Sankta Seĝo, Ernst von Weizsäcker, interveni ĉe Berlino por mildigi la situacion de la deportitaj (kiuj intertempe estis enprizonigitaj en Aŭsvico), kaj traminacis ke se la rastado ripetiĝus la Sankta Seĝo protestus publike antaŭ la tuta mondo, kaj "L' Osservatore Romano" nur post kelkaj tagoj alfrontis la temon. La sama ambasadoro informis sian registaron de Berlino ke "La papo, kvankam puŝita diversflanke, sin detenas de kiu ajna reago kontraŭ la deportado de judoj de Romo", kaj ke mem sukcesis savi en Romo la bonajn rilatojn inter la Sankta Seĝo kaj la okupantaj germanaj aŭtoritatoj en Romo. “Tamen, se ĉi tie en Romo sendube ne plu efektiviĝos kontraŭjudaj agoj, oni povas opinii ke la malagrabla problemo por la bonaj rilatoj vatikanaj-germanaj estas fine superita".
Tamen elmergiĝis lastatempe ke la Sankta Seĝo interprenis tuj sekretan agadon por savi romajn judojn, ke Pio la 12-a en 25-a de oktobro de 1943, publikigis nepublikigendan direktivon al ĉiuj italaj ekleziuloj indikantan ke necesis "Gastigi la hebreojn, persekutitajn de nazioj, en ĉiuj religiaj institutoj, malfermi la pordojn ankaŭ de katakomboj".
Utilas rememorigi ke la rastado en la geto de Romo estis okazinta malmultajn tagojn antaŭe kaj ke antaŭ la 8-a de septembro de 1943 neniu judo estis deportita.
Dokumentoj ĵuse malkovritaj demontrus ke la rekta agado de papo Pio la 12-a estis savinta 11.000 judojn en Romo dum la dua mondomilito. La respondeculo por la Germanio de Pave the Way Foundation, la prihistoria esploristo Michael Hesemann, malkovris ĉi-temajn dokumentojn en la arĥivoj de la preĝejo de Sankta Maria de la Animo, la nacia preĝejo de Germanio en Romo. Laŭ la prezidanto de la de fondaĵo Pave the Way, juda Gary Krupp, tiuj dokumentoj pruvas ke Pio la 12-a persone agadis, restante post la kulisoj, por “ĉesigi la rastadon” de la romaj judoj [...] kaj ke li ne sukcesis stopigi la trajnon de la nekonata destino”.
Laŭ ĵusaj konkludoj de esploristo Dominiek Oversteyns, la 16-an de oktobro en Romo loĝis 12.428 judoj. La rekta agado de Pio la 12-a savis la vivon de 11.400 hebreoj, eksplikis Krupp. “La matenon de la 16-a de oktobro, kiam la papo sciis pri al aresto de judoj, tuj adresigis protekstan oficialan deklaron al la ĉevatikana germana ambasadoro, kvankam sciante pri la malmulta efiko”. Tiam la papo sendis sian nepon, princon Carlo Pacelli, ĉe la aŭstran episkopon, Alois Hudal, gvidanto de la nacia germana preĝejo en Romo, kiu ĝuis kelkan konsideron ĉe kelkaj naziaj eminentuloj. “La princo Pacelli diris al Hudal ke mem estis sendita de la papo mem por ke Hudal verku leteron al la germana reganto de la urbo Romo, generalo Stahel, por ke tiu ĉi ĉesigu la arestojn”, informas Krupp. En la letero de Hudal al la Generalo Stahel oni legas: ”Ĝuste nun alia vatikana fonto [...] min informis ke ĉi-matene komenciĝis la aresto de judoj italaj. Por la komuna intereso de la dialogo inter Vatikano kaj la Germana Armea Komando, mi urĝas ke vi ordonu ke la arestoj tuj ĉesu en Romo kaj en la ĉirkaŭa zono. La reputacio pri Germanio ĉe fremdaj Landoj bezonas tian blokon, kaj ankaŭ la risko ke la papo publike protestus”. La postan matenon, la generalo diris ke mem jam turnigis la leteron al la loka Gestapo kaj persone al Himmler. “Himmler – estus dirinta pertelefone – ke jam estis ordonite ke, pro la speciala statuso de Romo, la arestoj estu ĉesigitaj”.
"Papa Aŭdienco laŭ Wartime"
Estis ĵuse trovita artikolo aperinta la 28-a de aprilo en The Palestine Post (la nuna "Jerusalem Post"), en kiu oni rakontas pri aŭdienco koncedita, en 1941, al grupo de judoj ĵus forlasintaj nazian germanion kaj pretaj rifuĝiĝi en Palestino. La aŭtoro de la artikolo, judo, indikata kiel by Refugee (rifuĝinto), rakontas ke dum la aŭdienca renkontiĝo, la papo sin turnis al li per tiuj vortoj: '''”Filo, tio pri kiu vi meritas nur Dio scias, sed, kredu min, mia juda amiko, vi havas la saman dignon de ĉiu alia homa estulo vivanta sur nia tero! Kaj nun, amiko mia, iru kun la dia protekto, kaj neniam forgesu ke vi devas vin senti fiera esti juda.”
La artikolo, libere konsultebla en The Jerusalem Post (28-a de aprilo 1944, p. 6), estus kroma pruvo kiu dementas la kontraŭjudismon de Pio la 12-a”. Fine oni malkovris la nekonata rifuĝinta judo kiu publikigis tiun rakonton. Temas pri Howard Wisla.
Pio la 12-a kaj Trujillo
Alia studo kiu rehabilitas la figuron de papo Pacelli alvenas de Gary L. Krupp, usona judo prezidento de la fondaĵo Pave the Way de Novjorko. Krupp kaj lia edzino, startinte el la ideo ke Pio la 12-a estus konsenta kun naziismo, trafis en la esploroj de monsinjoro Giovanni Ferrofino, apostola nuncio ĉe Haitio ekde 1939 ĝis 1946, kiu rivelis ke en tiu periodo mem ricevadis ĉiumonate cifritan pertelegraman ordonon peti okcenton vizojn por judoj fuĝantaj el Eŭropo: tiu sistemo povus esti savinta ĉirkaŭ dekunu milo da judoj. Laŭ Ferrofino, krome, papo Pacelli estis frustraciita pro la manko de helpo al la judoj flanke de Usono kaj aliaj landoj.
Iuj atestaĵoj de la juda mondo
Diversaj kazoj, ekde la unuaj tagoj de la monda konflikto ĝis niaj tagoj, nombraj eminentuloj de la judaj medioj volis publike manifesti siajn dankemajn sentojn al la agado de la Katolika Eklezio dum la militaj jaroj.
Jam de longe tiu usona rabeno kaj aliaj judaj personuloj pro tiu petis la oficialan nomumon de Pio la 12-a al Justulo inter la popoloj : inter ili Gary L. Krupp kaj Martin Gilbert.
La opinio de Lacroix-Riz
Laŭ la debatata opinio de Annie Lacroix-Riz, profesoro pri nuntempa historio ĉe la universitato de Parizo 7, oni laŭ longa tempo kontrabandis la ideon – malkonsentitan de la aŭtorino – laŭ kiu Pio la 12-a travivis enan dramon je granda intenso, sin kondamnante al vola silento rilate la viktimojn de la masakro nazia. Laŭ tiu aŭtorino, la esploro de la arĥivoj de la jaroj tridekaj kaj kvardekaj rivelus la virulentecon de klerika kontraŭsemitismo. Lacroix-Riz subtenas ke eblas trovi ankaŭ alian eksplikon pri la “silento” de Pio la 12-a antaŭ la viktimoj de la persekuto de nazioj.
La opinio de Marco Aurelio Rivelli
Polemikisto Marco Aurelio Rivelli en sia libro Dio è con noi! (Dio estas kun ni) subtenas ke Pio la 12-a nutris simpatiojn por la diktaturoj nazifaŝistaj kaj estis radike antisemita antaŭ kaj post la milito. Kaj li estis kontraŭa al la moderneco, al la demokratia sistemo kaj obsedita de la “demono komunista”: ĉio tio determinis ankaŭ lian “silenton aŭ politikon de la struto”, dum li estis interesita pli pri la politiko ol pri la Eklezio.
La obstakloj sur la vojo al la beatigo de Pio la 12-a
En 1999 papo Johano Paŭlo la 2-a decidis ekirigi la vojon al la beatigo de Pio la 12-a, afero tiu kiu provokis energiajn protestojn flanke de diversaj judaj organizaĵoj de diversaj nacioj. Aŭstralia kardinalo Edward Cassidy decidis, tial, en konsento kun Seymour D. Reich, konstitui komisionon formitan de ses esploristoj pri historio, tri katolikaj kaj tri judaj , kiu ricevis la nomon Juda-Kristana Internacia Historia Komisiono