cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Valdorfa pedagogio
Usono
Malgraŭ la malmultaj testoj en valdorfaj lernejoj (specife en bazaj lernejojaroj), usonaj valdorfaj lernejanoj ricevis kutime pli altajn en:SAT scores ol la nacia averaĝo, ĉefe pri parolaj mezuroj.
Internaciaj
Internacia esploro montris, ke valdorfaj lernantoj estis pli kreivaj ol lernantoj el ŝtataj lernejoj laŭ la Torrance Test of Creative Thinking Ability.
Rilatoj al esperantistoj
Inter la multaj edukistoj kaj engaĝitaj gepatroj, kiuj vivtenas la asociojn por valdorfaj infanĝardenoj kaj lernejoj tutmonde, certe estas pluraj esperantistoj, sed pri tio ne ekzistas centre kolektitaj informoj. Konatas ke ekzemple la porinfana kuracisto kaj psikoterapiisto Thomas Pusch kaj la psikologino Remi Rudaitytė engaĝigas en asocioj por valdorfaj lernejoj. Thomas Pusch krome dum pluraj jaroj estis estrarano kaj dum 2006 kaj 2007 prezidanto de valdorfa infanĝardena asocio; lia frato, la informadikisto Wieland Pusch, ekde pluraj jaroj sendepende de tio estas estrarano de alia valdorfa infanĝardena asocio. Sendube tamen estas pli da rilatoj inter la valdorfa kaj la esperanta movadoj.
Akcepto de tradiciaj edukistoj
Kelkaj valdorfaj metodoj estas akceptitaj de instruistoj en kaj publikaj-ŝtataj kaj aliaj privataj lernejoj.
Instruado de legado kaj literaturo
Steiner-Waldorf-pedagogio ne instruas legadon kaj skribadon antaŭ la 7-a vivojaro, Todd Oppenheimer komparas la valdorfan pedagogion al aliaj, kiuj proponas fruan lernadon de legado:
La infanpsikologo David Elkind, kiu ekzamenis valdorfajn lernejojn atentas pri eksplorado kaj konceptigo en frua infanedukado, kaj evidentigas, ke malfruaj legantoj fine multe pli bone regas legadon kaj aliajn fakojn ol fruaj legantoj.
Laŭ Lucy Calkins, fakulo pri legado ĉe la Teachers College (instruista kolegaro) de la universitato Kolumbio, en plej multaj publikaj lernejoj la lernantoj, kiuj eklegas malfrue, pli malbone fartas. Pri valdorfaj lernejanoj, ŝi opinias, ke ili profitus pli fruan komencon de legado, sed aldonas, ke ŝi "ne necese zorgus en valdorfa lernejo... La fundamento de literaturo estas parolo kaj ludo."
Oppenheimer diras, ke ''"la sistemo ne estas sekura kontraŭ malsukceso,", ĉar la fido en la valdorfa sistemo pri instruado de legado povas igi la instruiston pretervidi verajn lernmalfacilaĵojn ĉe kelkaj lernantoj, inkluzive disleksio.
Kontroverso pri imunigo
Rudolf Steiner (fondinto de la valdorfa pedagogio) sugestis, ke la spiritoj de infanoj profitu el la fajro de bona inflamo. Raporto pri plialtigo kontraŭ infanaĝa imunigo priskribas gepatroj de valdorfaj lernejanoj en Kolorado, kiu opinias, ke vakcinadon havas malsanigan efikon. Iuj plendis, ke nevakcinitaj studentoj, iuj el kiuj estis valdorfaj lernejanoj, endanĝerigis publikan sanon disvastiginte malsanojn, eĉ inter vakcinitan popolon.
Responde la Eŭropa konsilio de valdorfaj lernejoj, reprezentante 630 el la 900 valdorfaj lernejoj tra la mondo, anoncis neekvivoke, ke opono al imunigo, aŭ rezisto al naciaj strategioj por infana imunigo, ne estas celo de valdorfa pedagogio. Ĝi ankaŭ diris, ke la fakto, ĉu oni injektu al la infano ion kontraŭ malsano devas esti elekto de la gepatroj, kaj la respondeco de la lernejo, se ĝi havas tian, estas disponigi al la gepatroj kiel eble plej vastan kaj ekvilibran informmaterialon, kaj de la koncernaj naciaj oficoj, kaj de sanprofesiaj fakuloj.
Verkoj de Rudolf Steiner
Note: ĉiuj prelegoj de Steiner pri valdorfa pedagogio estas haveblaj en PDF-formato ĉe tiu ĉi ttt-ejo
Eksteraj ligiloj
Oficiala retejo de la Internacia Asocio de Valdorfaj Infanĝardenoj
Oficiala retejo de la Ligo de Liberaj Valdorfaj Lernejoj
Retejo de la pedagogia sekcio de la Libera Altlernejo por Antropozofio ĉe la Goetheanum en Dornach (Svislando)
(plurlingve kun angla substekto) Waldorf-lernejoj 100-jariĝo (1919-2019)
Býšť
Municipo Býšť situas en Ĉeĥio, 9 km nordokcidente de Holice apud vojkruciĝo de ŝoseo n-ro 35/E442 liganta Hradec Králové kaj Holice kaj ŝoseo n-ro 298 liganta Pardubice kaj Třebechovice pod Orebem. La vilaĝon ĉirkaŭas vastaj arbaroj. Vivas ĉi tie.
Municipaj partoj
Al la municipo apartenas vilaĝpartoj:
Historio
La unua mencio pri la vilaĝo estas el la jaro 1360, kiam ĝi apartenis al senjora gento el Černčice, En la 1-a duono de la 16-a jarcento ĝi estis parto de pardubicea sinjorejo de Vilhelmo el Pernštejn kaj liaj posteuloj. Loĝantoj de la vilaĝo vivtenis sin ĉefe per bredado de bovoj, ŝpinado kaj per terkulturado, prefere per kulturado de lino kaj kanabo.
Preĝejo de Sankta Georgo
Estas malantaŭ la komunumo sur tombejo kaj estas menciita kiel preĝejo paroĥa jam en la jaro 1360. La origina ligna preĝejo estis malkonstruita en la jaro 1796, kaj en la jaro 1811 nova preĝejo ŝtona en baroka stilo estis konstruita. En la jaro 1822 tiuj preĝejo forbrulis, kaj la nova ŝtona kirko estis konstruita jam en la jaro 1823. En la vilaĝo iam estis ankaŭ sinagogo por juda loĝantaro el la komunumo kaj el ĝia ĉirkaŭaĵo. En la jaro 1978 estis farita granda rekonstruo de interna ekipaĵo de la preĝejo kaj en la jaro 1983 estis renovigita fasado. La kirka ricevis novan tegmento en jaro 2009. La preĝejo estas ununava kun trilatere fermita presbiterejo, kun sakristio sur norda flanko kaj kun la turo en la fronto. La plafono estas plata. La ekipaĵo estas novrenesanca el la duono de la 19-a jarcento, baptujo kaj predikejo estas ornamitaj per klasikista ornamento el komenco de la 19-a jarcento. En presbiterejo estas rokokaj benkoj, bildo de Sankta Rozalia estas el la 18-a jarcento kaj nun estas konservita en la depozitejo.
Muelejoj
Tiel nomata Supra muelejo estas kultura memoraĵo proklamita en la jaro 2004. Ĝi estas bonege konservita kaj estas valora dokumento de konstruaj kaj metiistaj kapabloj de la muelistoj kaj havas eksterordinaran atestan valoron. Kiu la muelejon konstruis ne estas notita. La unua konata posedanto en la jaro 1788 estis Hein Johanes Heys, kiu la mulejon transprenis kontraŭ 1000 zlotoj. La lasta en la vico estis Václav Růžička, naskiĝinto el Loŭny-regiono. La muelista metio ĉi tie estis neniigita en la jaro 1950 kaj la muelejo estas uzata por privataj celoj.
En la vilaĝo estas ankoraŭ alia muelejo, kiun oni nomas Jahelka (Milia senŝeligejo), laŭ la čefa ĉi tiea produktaĵo - senŝela milio.
Cabaiguán
Cabaiguán estas municipo de Sancti Spíritus, provinco en la centra regiono de Kubo. La plimulto de la loĝantoj de Cabaiguán estas posteuloj de miloj da hispanoj el Kanariaj Insuloj, kiuj enmigris en Kubon dum la hispana interfrata milito de 1936 ĝis 1939.
Býšť
Lernejo
La unua lernejo en Býšť estis ekipita antaŭ la jaro 1780, ĝi estis en la domo n-ro 71 kaj en la jaroj 1797 - 1800 ĉi tie instruis Dominiko Škroup, patro de František Škroup, autoro de la melodio de ĉeĥa nacia himno. En la jaro 1800, post Škroupa foriro al Osice, estis konstruita nova lernejo denove ligna. Kiel jam menciite, en la jaro 1822 ĝi forbrulis kaj estis rekonstruita je masonita lernejo, kiu en la jaro 1904 estis anstataŭita per nova lernejo, duetaĝa. En la jaroj 1951 kaj 1984 estis farita alkonstruo al ĝi. En la bazlernejo estas memortabulo al Eduard Nápravník, ĉi tiea naskiĝinto, la unua kapelestro de cara opero en Sankta Peterburgo.
Poŝtstacio
Estis en la komunumo en tempoj de Josefo la 2-a, ĉar Býšť situis apud poŝta kaj komerca ŝoseo el Hradec Králové trans Holice kaj Vysoké Mýto al Vieno. Dum jaroj estis la poŝtoficejo alterne nuligata kaj ree renovigata.
Mortpuno
[[Dosiero:Capital punishment in the world.svg|eta|260px|Landoj laŭ uzado de mortpuno
]] Mortpuno aŭ la plej supera puno, aŭ ankaŭ absoluta puno estas puno, kiu supozas mortigon (aŭ ekzekuton) de kondamnita homo pro krimo, laŭ kiu eblas laŭ pli malpli valida punjuro doni tiun ĉi punon (en antaŭaj tempoj tiuj ĉi krimoj estis nomataj gorĝaj krimoj).
La ekzekuto de krimuloj kaj politikaj disidentoj estis uzita de granda parto de la socioj laŭlonge de la historio, kaj por puni la krimon kaj por nuligi la politikan disidentecon. Aktuale la jura situacio de la mortopuno varias laŭ la diversaj mondoregionoj. Tiel, ĝi estis abolita kaj malpermesita en preskaŭ ĉiuj eŭropaj landoj, kaj ankaŭ en la majoritato de lz landoj de Oceanio. La majoritato de latinamerikaj landoj estis abolintaj la mortopunon, dum en landoj kiel Usono, kaj en kelkaj karibiaj landoj ankoraŭ estas aplikata la mortopuno. En Azio la mortopuno estas aplikita en landoj kiel Ĉinio, Barato, Indonezio, Irano kaj Japanio. En Afriko, estas ankoraŭ uzata en kelkaj landoj, speciale en la nordoriento de la kontinento, kaj estas aplikata en la multaj arabaj landoj kaj aliaj lokoj de Proksima Oriento. La landoj kiuj finis tiun praktikon estis 160 el kiuj 104 estas totale aboliciistoj, ses malhelpas ĝin por ordinaraj krimoj, en aliaj ses estas moratorio kaj 44 estas "aboliciistoj de facto" kiuj ne aplikas la mortopunon. ​
La afero de la mortopuno estas polemika. La simpatiantoj al tiu praktiko ĝenerale opinias, ke ties realigo malpliigas la deliktojn, evitas ties ripeton kaj estas maniero puni la murdon. La kontraŭantoj argumentas, ke ĝi ne malpliigas la krimojn pli ol la ĝismorta malliberigo; tiuj estas pli malbonaj ol la delikto kaj estas diskriminacio fakte kontraŭ la sociaj sektoroj de malriĉuloj kaj marĝenuloj kiuj plej verŝajne ne havas sufiĉajn rimedojn en la jura sistemo. ​
Por kaj kontraŭ
La mortpuno estas objekto de vervaj diskutoj inter juristoj same kiel inter ordinaraj civitanoj. Ĝiaj subtenantoj argumentas precipe, ke
Kontraŭuloj de la mortpuno argumentas, ke
Multaj landoj abolis la mortpunon; aliaj konservas ĝin, sed kelkaj el ili provizore ne plenumas la verdiktojn (moratorio).
Iam ekzekutoj estis publikaj por prezenti al la publiko interesan, ankaŭ edukan kaj fortimigan spektaklon. Nun ekzekutoj estas nepublikaj, tamen kun invititaj atestantoj, kiuj atestas la plenumon kaj certigas observon de reguloj.
Mortpuno kaze de milito
Kelkaj sudamerikaj landoj rezervas mortpunon al fremdaj malamikoj dum militperiodo. Vere tiu estas nur rajto mortigi malamikajn soldatojn. En tiuj landoj, oni pensas ke oni rajtas mortigi, eĉ dum milito, se estas leĝo kiu permesas (rajtigas) al ŝtato fari tion.
Manieroj de ekzekuto
Problemo ĉiam estis la maniero ekzekuti homojn: ĝi estu facila, certa, malmultekosta kaj ne kaŭzu tro da malpuro. En iuj tempoj certa krueleco estis dezirata; ekzemple en antikva Romio oni ekzekutis per krucumo, kio povis esti longa turmento, precipe se la krucumito ricevis piedapogilon.
Helmut Brandt (muzikisto)
Helmut Brandt (* 7-an de januaro 1931 en Berlino; † 26-an de julio 2001 en Stutgarto) estis germana ĵazmuzikisto (bariton- kaj tenorsaksofonisto, komponisto kaj aranĝisto). Li estis pioniro de la ĵazo en Germanujo post la Dua Mondmilito kaj unu el la ĉefaj muzikistoj de germana malpasia ĵazo.
Mortpuno
Manieroj de ekzekuto
La celon de krueleco plenumas ankaŭ ŝtiparumo, ĉe kiu homo malrapide forbrulas sur ligna fajro. Tiun metodon aplikis la katolika eklezio kontraŭ herezuloj kaj sorĉistinoj. Mildigo, koncedita ekzemple al Giordano Bruno, estis pulvosako ĉirkaŭ la kolo, kiu mortigis pli rapide.
Helmut Brandt (muzikisto)
Vivo kaj verkado
Brandt komencis ludi violonon kaj mandolinon en la aĝo de dek jaroj. Junaĝe li ankaŭl lernis ludi gitaron, klarneton kaj tenorsaksofonon. Dum sia studo ĉe la berlina Klindworth-Konservatorio li muzikis kun duonprofesia bando en la mita ĵazklubejo "Die Badewanne". Kun sia sesopo li regule gajnis dum la sekvaj jaroj la ĵazkonkursojn okazantajn en "Friedrichstadtpalast". Ekde 1954 li koncentris sin sur la baritonsaksofono. En 1955 li fondis la kvinopon Helmut Brandt Combo, kiu akiris la favoron de la publiko kaj komence – ekz. dum la Deutsches Jazzfestival – surprizis la spektantaron „per sia kaprica sono“. En 1957 li prezentis je la SDR-elsendo "Treffpunkt Jazz" la pecon „Konzert für Jazz Combo“. En lia bandeto komence muzikis Conny Jackel (tp, ĝis 1959), Günter Maier (p), Erich Gerosch (b) kaj Hans-Dieter Taubert (d); iom longan tempon li ankaŭ kunlaboris kun pianisto Günter Noris. En 1959 Brandt fariĝis multjara membro de la de RIAS- Dancorkestro estrate de Werner Müller kaj pro sia verkado kiel aranĝisto de la orkestro nur foje prezentis en la ĵazmondeto: En 1967 li apartenis, same kiel Stefan von Dobrzynski, al la bando Berlin Dream Band, direktata de Don Ellis, kiu gajnis je la berlina ĵazfestivalo grandan sukceson. En 1970 okazis prezentado de la Berlin All Stars je la sama festivalo. Ekde 1974 li denove muzikis regule en la berlinaj ĵazklubejoj kaj je vojaĝoj per la bando Mainstream Orchestra fondita de li, sepopo sen klavarinstrumento.
Mortpuno
Manieroj de ekzekuto
Post la invento de pulvo-pafiloj oni parte ekzekutis per mortpafo, precipe armeanojn. Tiu speco de morto estis konsiderata honora; kontraŭe pendumo estis malhonoro.
Helmut Brandt (muzikisto)
Vivo kaj verkado
En okcidentaj Germanujo kaj Berlino Brandt validis en la 1950-aj jaroj krom Albert kaj Emil Mangelsdorff kiel plej fama germana ĵazmuzikisto. Kiam li en 1997 forlasis la bandegon de radiostacio RIAS pro aĝokaŭzoj, oni produktis omaĝe al li la lumdiskon "RIAS Big Band Berlin Presents Helmut Brandt". En 2000 Helmut Brandt ricevis la ordenon "Bundesverdienstkreuz".
Mortpuno
Manieroj de ekzekuto
En modernaj tempoj oni serĉis metodojn por mortigi rapide kaj sen nenecesa doloro. Tiusence pendumo estis progreso, ĉar la penduma maŝo rompas la nukon de la ekzekutato, kio rapide mortigas.
Alberto Nepomuceno
Alberto Nepomuceno (naskiĝinta la en Fortaleza do Ceará; mortinta la  en Rio-de-Ĵanejro) estis brazila komponisto.
Mortpuno
Manieroj de ekzekuto
Ekde 1792 oni aplikis gilotinon, kiu fortranĉas la kapon de homo kaj estis uzata en Francio ĉirkaŭ la epoko de la Franca Revolucio ĝis la abolo de la mortpuno en 1981.
Alberto Nepomuceno
Nepomuceno studis en Parizo, Berlino ĉe Konservatorio Stern kaj Romo. Ekde 1895 li estis instruisto pri orgenludo, ekde 1902 li estis direktisto de la Instituto Nacional de Música en Rio-de-Ĵanejro. Krom tio li direktis ekde 1896 la orkestron de la Societo por Popularaj Koncertoj.
Li komponis operon, simfonion, Suite brasileira, pianotrion, pianoverkoj kaj lidojn.
Mortpuno
Manieroj de ekzekuto
En Hispanujo oni uzis garoton.
En Usono aplikiĝas ekzekuto per venena gaso, venena injekto aŭ elektra seĝo. En kelkaj islamaj kaj aziaj landoj oni uzas ŝtonumado.
Pierre Magnol
Pierre Magnol (n. 8-a de junio 1638 en Montpellier; m. 21-a de majo 1715 samloke) estis franca botanikisto. Lia oficiala botanika aŭtora mallongigo estas "M agnol .".
Mortpuno
Historio
Ekzekuto de krimuloj kaj politikaj kontraŭuloj estis uzita fare de preskaŭ ĉiuj socioj - kaj por puni krimon kaj por subpremi politikan malkonsenton. En la plej multaj landoj tiu praktika mortpuno estis rezervita por murdo, spionado, ŝtatperfido, aŭ kiel parto de armea justico. En kelkaj landoj, kelkaj sekskrimoj, kiaj ekzemple seksperforto, malfideleco, incesto kaj sodomio, meritis aŭ meritas la mortopunon, same kiel religiaj krimoj kiaj ekzemple rezignado en islamaj nacioj (la formalaj rezigno de la ŝtata religio). En multaj landoj kiuj uzas la mortopunon, drogkontrabandado ankaŭ estas ĉefa delikto. En Ĉinio, homa kontrabandado kaj gravaj kazoj de korupto estas punitaj per la mortopuno. Ĉe militistoj ĉirkaŭ la mondo Militkortumoj trudis mortkondamnojn por deliktoj kiaj ekzemple malkuraĝo, dizerto, malobeado, kaj ribelo.
La uzo de formala ekzekuto ampleksas la komencon de registrita historio. La plej multaj historiaj registroj kaj diversaj primitivaj tribaj praktikoj indikas ke la mortopuno estis parto de ilia jura sistemo. Komunuma puno por delikto ĝenerale inkludis kompenson el la deliktulo, batpuno, evitado, elpelo kaj ekzekuto. Kutime, kompenso kaj evitado estis sufiĉe kiel formo de justico. La respondo al krimo farita fare de najbaraj triboj aŭ komunumoj inkludis formalan pardonpeton, kompenso- aŭ sangovenĝajn militojn.
Sangovenĝa milito aŭ vendetto okazas kiam arbitracio inter familioj aŭ triboj malsukcesas aŭ arbitracia sistemo estas neekzistanta. Tiu formo de justico estis ofta antaŭ la apero de arbitracia sistemo surbaze de ŝtato aŭ fakorganizita religio. Ĝi povas rezultiĝi el krimo, priterposedaj disputoj aŭ honor-kodo. "Agoj de reprezalio substrekas la kapablon de la socia kolektivo por defendi sin kaj montri al malamikoj (same kiel eblaj aliancanoj) tiun vundon al posedaĵo, rajtoj, aŭ ke la persono ne iĝos senpunaj." Tamen, en praktiko, estas ofte malfacile distingi inter milito de vendetto kaj unu el konkero.
Severaj historiaj punoj inkluzivas radumon, bolekzekuton, senhaŭtigon, malrapidan tranĉadon, elviscerigon, krucumon, palisumon, dispremadon (inkluzive de dispremadon fare de elefanto), ŝtonumadon, brulŝtiparon, kvaronumon, segadon, senkapigon, skafismon, kollaĉadon aŭ blovadon per kanono.
Antikva epoko
Pliprofundigoj de triba arbitracio de vendetoj inkludis packontraktojn ofte trompite en religia kunteksto kaj kompenssistemo. Kompenso estis bazita sur la principo de anstataŭigo kiu eble inkludos materian (ekzemple, brutaro, sklavojn) kompenson, interŝanĝon de novedzinoj aŭ edziĝantoj, aŭ pagon de la sangoŝuldo. Kompromisaj reguloj povis permesi ke besta sango anstataŭigus homan sangon, aŭ posedaĵaj transdonoj aŭ lunarion aŭ en iu kazo oferton de persono por ekzekuto. La persono proponiĝis ĉar ekzekutito ne devis esti origina kriminto de la krimo ĉar la sistemo estis bazita sur triboj, ne sur individuoj. Sangovenĝaj militoj povus esti reguligitaj ĉe renkontiĝoj, kiel ekzemple la vikingaj asembleoj.. Sistemoj venantaj de sangovenĝaj militoj povas pluvivi kune kun pli progresintaj juraj ordoj aŭ ricevi rekonon fare de tribunaloj (ekzemple, testo per batalo). Unu el la pli modernaj rafinadoj de la sangovenĝa milito estas la duelo.
En iaj mondopartoj, nacioj en la formo de praaj respublikoj, monarkioj aŭ tribaj oligarkioj aperis. Tiuj nacioj ofte estis unuigitaj per komunaj lingvaj, religiaj aŭ familiaj ligoj. Krome, vastiĝo de tiuj nacioj ofte okazis per konkero de najbaraj triboj aŭ nacioj. Sekve, diversaj klasoj de reĝeco, nobelaro, diversaj malnobeloj kaj sklavo aperis. Sekve, la sistemoj de triba arbitracio estis enmetitaj en pli unuigitan sistemon de justico kiu formaligis la rilaton inter la malsamaj "klasoj" prefere ol "triboj". La plej frua kaj plej multe de la fama ekzemplo estas Kodekso de Hamurabi kiu metis la malsaman punon kaj kompenson laŭ la malsama klaso/grupo de viktimoj kaj krimintoj. La Torao (juda Juro), ankaŭ konata kiel la Pentateŭko (la unuaj kvin libroj de la kristana Malnova testamento), metas malsupren la mortopunon por murdo, kidnapo, magio, malobservon de la Ŝabato, blasfemon, kaj larĝan gamon de sekskrimoj, kvankam indico indikas ke faktaj ekzekutoj estis maloftaj.
Plia ekzemplo venas de Antikva Grekio, kie la atena jura ordo unue estis surpaperigita de Drakono en proksimume 621 a.K.: la mortopuno estis petita pri precipe larĝa gamo de krimoj, kvankam Solono poste ĉesigis la kodon de Drakono kaj publikigis novajn leĝojn, retenante la hommortigajn statutojn de nur Drakono. La vorto drakona venas de la leĝoj de Drakono. Ankaŭ la romianoj uzis mortopunon por larĝa gamo de deliktoj.
Mezepoko
En la Bizanca Imperio la Kodo de Justiniano registras la diversajn tipojn de mortopunojn laŭ la tipo de delikto kaj la socia klaso de la kondamnito, punante pli la sklavojn kaj la malsuprajn klasojn. Malaperis la puno de culleum, la sklavigon, kaj tiu de la lukto kontraŭ la gladiatoroj, dum aperis siaflanke nombraj tipoj de mortopunoj pro religia aferoj, sakrilegio, adulto, posedo de herezaj libroj, religia prozelitismo, herezo, ktp. La tipo de mortopuno pro la herezo ekestis la brulŝtiparo. En longa listo de kondamnotoj menciidas fraŭdistoj, ŝtelistoj, judoj, rompistoj de la regularo pri sklavoj ktp.
Ankaŭ en Okcidenta Eŭropo mortopuno estis ofta, sed ankaŭ voĉoj kontraŭaj. Jam en la 12-a jarcento la sefarda Majmonido skribis: «Estas plej bone kaj kontentiga liberigi mil kulpulojn ol mortkondamni unusolan nekulpulon». Majmonido argumentis, ke ekzekuti krimulon baze sur io mal pli firma ol absoluta certeco kondukas al glita deklivo sen eblo refari.
En 1184, la Katolika Eklezio decidis, ke la brulŝtiparo estos la oficiala puno pro herezo. Tiu dekreto estis poste konfirmita de la Kvara Laterana koncilio en 1215, kaj de la Sinodo de Tuluzo en 1229. Ankaŭ Tomaso de Akvino pravigis la "justan" aplikon de la mortopuno pro herezo. En la 13-a jarcento, la senjoroj de Aragono povis apliki la mortopunon nur per metodoj «sensangaj» kiel malsato kaj malvarmo. La kodo nomita Siete Partidas de la kastilia reĝo Alfonso la 10-a diskriminacias senkapigon por nobeloj kaj bruligo aŭ pendumo por normaluloj. La punotaj deliktoj estis kun murdo, fraŭdo, adulto, zoofilio, sodomio, seksumado de judo aŭ maŭro kun kristanino ktp.
En la samaj epokoj en Centrameriko ankaŭ aliaj popoloj aplikis mortopunon, kiel rimarkinde la Aztekoj.
Moderna epoko
Post la klopodoj de kelkaj gravuloj de la Klerismo kiel Cesare Beccaria, la opozicio al la aplikado de la mortopuno estis pli ampleksa. Kurioze la gilotino estis la simbolo de la periodo de la Teroro en la epoko de la franca revolucio, kvankam ĝi aperis kiel metodo pli "humana" de mortopuno ĉar la momento de la morto estis pli rapida kaj tial malpli doloriga ol per tradiciaj metodoj, kiel pendumo, senkapigo per glavo ktp. Tiukadre ankaŭ aliaj metodoj kiu aperis kiel pli "sendoloraj", kiel la elektra seĝo aŭ la mortiga injekto en Usono iĝis simboloj de la krudeleco de la mortopuno.
Karl Marx skribis, ke «la mondo neniam estis korektita aŭ timigita per la puno». Fine de la 19-a kaj komence de la 20-a jarcentoj, la laborista movado kaj aliaj sociaj movadoj aldonis al la proponantoj de la mortopuno aliajn tialojn kiuj estis uzitaj tiucele. Dum la du mondmilitoj la mortopuno ĝenerale aplikebla en militokazoj eksponenciale multobliĝis kontraŭ supozitaj kontraŭuloj. Ankaŭ en aŭtoritataj ŝtatoj estis uzata la mortopuno kiel metodo de politika subpremado, kiel en kelkaj epokoj de komunisma regado, en faŝisma diktaturo de Francisco Franco en Hispanio, de militistoj en la Suda Konuso de Sudameriko en la 1970-aj jaroj kaj ĝenerale en ĉiuj militoj. Laŭ la tempopaso mortopuno ne estis tiom aplikata en progresemaj ŝtatoj kaj tute ne ekster la kadro de militoj: por civilaj aferoj.
La tribunaloj de la Nurenbergaj procesoj kaj similaj okazaĵoj en Japanio establitaj por la puno de militkrimoj faritaj dum la Dua Mondmilito ricevis enorman distrumpetadon kaj organizon, kaj ja aplikis la mortopunon, sed ne tiom kompare kun la nombro de akuzitoj kaj mortoj referencitaj kiel krimoj. Pli kaj pli la dumviva enkarcerigo estis aplikata kiel anstataŭo de la mortopuno por la plej punendaj krimoj (amasmurdoj). Nur en kelkaj perfortemaj ŝtatoj restis aplikeblaj mortopunoj inter la fino de la 20-a kaj komenco de la 21-a jarcentoj.
Aktualo
En 2020, laŭ la ĉiujara informo de Amnestio Internacia la rangaro de ekzekutoj estis unurangita de Ĉinio, kiel en antaŭaj jaroj, kvankam la sekreto de ŝtato malebligas koni la precizan nombron de kondamnoj kaj ekzekutoj, sekvita de Irano kun 246 ekzekutoj registritaj, Egipto kun 107, Irako kun minimumo de 45, Sauda Arabio kun 27 kaj Usono kun 17 ekzekutoj. Poste venas Somalio, Jemeno, Barato kaj Omano, kvankam en aliaj landoj ankaŭ ne eblis havi informojn minimume fidindajn. La totala nombro de mortokondamnoj dum la jaro 2020 estis almenaŭ 1 477, inter kiuj estis konfirmitaj 483 ekzekutoj, 16 el kiuj de virinoj, nome 26% mal pli ol la antaŭa jaro, kvankam eble la situacio de pandemio povis influi en la prokrasto de juraj procesoj.
La nombro de landoj en kiu la menciita aboliciema organizaĵo konstatis la raligadon de ekzekutoj estas de 18, du malpli ol en la antaŭa jaro. En kelkaj lokoj, kiel Japanio, Pakistano aŭ Belorusio, okazis neniu ekzekuto dum tiu jaro, diference de la antaŭa, dum aliaj en kiuj la mortopuno formale plue validas, kiel Rusio, Suda Koreio aŭ Alĝerio, povus esti konsiderataj proksumaj al ebla abolicio, ĉar dum pli ol 10 jaroj oni ne aplikis mortopunon. Amnestio Internacia ne havis informon de ekzekuto en la eŭropa kontinento dum 2020, sed almenaŭ en Belorusio estis minimumo de kvar firmaj kondamnoj, kiuj povus esti ĉu ŝanĝataj ĉu plenumitaj.
En 2020 estis 123 la tutmondaj ŝtatoj kiuj apogis la establadon de moratorio de la ekzekutoj en la tuta mondo, nombro de landoj evidente pli alta ol tiu de la 2000-aj aŭ 2010-aj jaroj, kio, laŭ Amnestio Internacia, estis grava atingo por alveni je mezlonga limdato al kompleta abolicio.
La abolicio de mortopuno
En la unua jarcento post Kristo, Amandagamani, budhisma reĝo de Landa (Srilanko) abolis la mortopunon dum sia regado, kaj same faris kelkaj el liaj sukcedantoj.
En Ekstrema Oriento, la unua historia konstato registrita de la abolicio de la mortopuno devenas de la Dinastio Tang en Ĉinio, kie ĝi estis malpermesita de la imperiestro Ksuanzong de Tang meze de la 8-a jarcento. Siaflanke, la japana imperiestro Ŝōmu Tennō abolis la mortopunon en la jaro 724, bazante sin sur la budhisman kredon en la sankteco de ĉiu formo de vivo. La mortopuno estis reinstalita en 810 kaj reabolita fare de la imperiestro Saga en 818. Poste ĝi estis restarigita en 1159, kaj plue estas valida ĝis nuntempe.
Jam en la Mezepoko, estis inkludita en Anglio opinio kontraŭa al la mortopuno en Twelve Conclusions of the Lollards, teksto verkita en 1395. Samlande, en la Moderna epoko, Thomas More (1478-1535) — kiu estis ekzekutita ĉar ne agnoskis la divorcon de Henriko la 8-a kaj Katerino de Aragono — en sia verko Utopia, opoziciis al la mortopuno pro religiaj tialoj.
Nuntempa epoko
Oni konsideras, ke la nuntempa aboliciisma movado estis iniciatita ekde la publikigo en Italio de la libro de la milana juristo Cesare Beccaria, nome Dei delitti e delle pene (Pri la krimoj kaj la punoj en 1764. Pere de tiu, Beccaria klopodis pruvi ne nur la maljustecon, sed la malutilon mem de la mortopuno kaj de la torturo el la vidpunkto de la sociala politiko. Beccaría same klarigis la karakteron krimgenerantan de la mortopuno aplikebla al deliktoj fakte malmulte gravaj: “La punoj devas esti proporciaj al la graveco de la deliktoj. Se ĉiuj punoj estas same rigoraj, la deliktuloj fifaros ĉiam la plej grandan delikton”. La 3an de Februaro 1766 la Katolika Eklezio kondamnis la libron kaj inkludis ĝin en la Index, nome la listo de la malpermesataj libroj. Tie ĝi restis ĝis la malapero de la listo mem en Junio 1966, fare de la Dua Vatikana koncilio.
En Hispanio, Joseph Bonaparte ordonis en 1809 ekzekuti nur per garoto, sed tuj poste ŝanĝis sian dekomencan ideon. En 1832 estis anstataŭita definitive la pendumo per la garoto, kiu estis aplikita ĝis la definitiva abolo de la mortopuno fine de la 1970-aj jaroj. La Dua Respubliko nuligis por mallonge en la 1930-aj jaroj la mortopunon sed restarigi ĝin tuj poste. Dum la frankisma diktaturo oni pliigis la deliktojn kiuj estis punitaj per mortopuno. Post la lastaj ekzekutoj de la frankismo de teroristaj revoluciuloj de Euskadi Ta Askatasuna kaj de la Frente Revolucionario Antifascista y Patriota en la lastaj jaroj de la frankismo, la aprobo de la Konstitucio de 1978 markis la abolicion de la mortopuno, escepte pro milito («escepte tio kion povus disponi la punaj militleĝoj por milittempo»). La reformo de la Puna Militkodo de 1985 nuligis tiun punon ankaŭ okaze de milito, kaj la Aligo de Hispanio al la Eŭropa Unio konfirmis la abolicion.
En Latinameriko, Venezuelo abolis la mortopunon en 1863, Kostariko en 1882. Brazilo abolis ĝin en 1889, kvankam ĝi estis restarigita kaj reabolita kelkajn fojojn. En 1906 oni abolis ĝin en Ekvadoro; en 1907, en Urugvajo; en 1910, en Kolombio; en Argentino, oni abolis ĝin en 1921, sed poste okazis kelkaj ŝanĝoj (la finfina abolicio estis aprobita en 2008). En Meksiko, la federacia punkodo de 1871 abolis la mortopunon nur por virinoj kaj y pliaĝuloj ol 70 jaroj, pro kio ĝi estis definitive nuligita je federacia nivelo en 1929 (iom post iom ĝi estis nuligita kiel puno en la punkodoj de la diversaj federaciaj ŝtatoj, ĝis la kulmino de la procezo pe la kodo de la ŝtato Sonora en 1975). En 2005 oni malpermesis eksplicite en la Artikolo 22a Konstitucia.
La deklaracio de la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj de 1977, fiksis kiel dezirebla “restrikti iom post iom la nombron de deliktoj kiuj povas esti punitaj per mortopuno, estante dezirebla la estonta abolicio de tiu puno”.
En Usono, iom post iom pli da ŝtatoj abolas la mortopunon, estante aktuale 23 kun la Distrikto de Kolumbio la subŝtatoj kiuj jam ne aplikas ĝin. La plej ĵusa faro estis de la ŝtato Virginio kiu abolis ĝin en Marto 2021.
Legislación europea de abolición
La eŭropa internacia juro konsideras ĉiuokaze la mortopunon en tempo de paco kiel opozicia kontraŭ la homaj rajtoj. La Protokolo n. 6a al la Eŭropa Konvencio de Homaj Rajtoj (ratifita de ĉiuj eŭropaj landoj escepte Rusio kaj Belorusio) malpermesis la mortopunon el la 1a de Majo 1983 en la komuna punjuro. Rusio, kvankam ne ratifis la Sesan Protokolon (abolo en tempo de paco), kaj kvankam permesas la mortopunon laŭ sia leĝaro, dekretis moratorion en la uzado de la mortopuno ekde ĝi ekformis parton de la Konsilio de Eŭropo. Fakte la Konstitucia Tribunalo de Rusio dekretis la nuligon de la mortopuno el Januaro 2010.
Pere de la aldona protokolo dek-tria de la Eŭropa Konvencio de Homaj Rajtoj, el la 3a de Majo 2002 oni malpermesis la mortopunon en la landoj kiuj ratifis la Konvencion ankaŭ en milittempo. Kelkaj eŭropaj ŝtatoj aŭ membroj de la Konsilio de Eŭropo ankoraŭ ne ratifis la Protokolon n. 13a de la Eŭropa Konvencio de Homaj Rajtoj, pro kio ili ne sentas devigon internacie eviti la uzadon de la mortopuno en milittempo aŭ en danĝero de tuja milito. Precize, Rusio, Belorusio, Armenio, Francio, Italio, Latvio, Pollando kaj Hispanio; kvankam kaj Italio kaj Hispanio ja subskribis la Duan Protokolon Plenuman de la Internacia Pakto de Civilaj kaj Politikaj Rajtoj tiusence, kaj Hispanio, kvankam tio estas inkludita en ties Konstitucio, malpermesis eksplicite en 2006 la uzadon de la mortopunon en milittempo.
La Eŭropa Unio devigas la ratifon de la Eŭropa Konvencio de Homaj Rajtoj kaj la totalan abolon de la mortopuno kiel postulo por la eniro de novaj membroj en la Eŭropan Union (Kriterioj de Kopenhago), kaj same okazas pri la Konsilio de Eŭropo, kio rezultis en la abolicio de la mortopuno en diversaj eŭropaj landoj. La Eŭropa Ĉarto de la Homaj Rajtoj malpermesas al la subskribantaj landoj la mortopunon, kaj agnoskas al la kondamnitoj la rajton rifuĝiĝi en la plej favora leĝaro (tiu de la Ĉarto, tiu de la Eŭropa Konvencio de Homaj Rajtoj, aŭ tiu de la landaj konstitucioj). Kiel rezulto, en Eŭropo nek estas aplikebla nek povas esti aplikebla en la praktiko la mortopuno.
Turkio, kiu en la lastaj jardekoj faris demarŝojn por povi eniri en la Eŭropan Union, faris reformon de sia jursistemo. La lasta ekzekuto en Turkio okazis en 1984, kaj ekde tiam ekzistis moratorio de facto por la aplikado de la mortopuno. En Aŭgusto 2002 oni nuligis de la turka leĝaro la eblon apliki la mortopunon en pactempo, kaj en Majo 2004 oni modifis la konstitucion por elimini la mortopunon en ĉia cirkonstanco. Turkio subskribis la Protokolon n. 13a de la Eŭropa Konvencio de Homaj Rajtoj en 2004.
La Parlamenta Asembleo de la Konsilio de Eŭropo estis premante la ŝtatojn observantojn de la Konsilio de Eŭropo kiuj ankoraŭ aplikas la mortopunon (Usono kaj Japanio) por ke tiuj landoj malpermesu la aplikadon de la mortopuno, aŭ perdu sian situacion de ŝtatoj observantoj. Krom promocii la abolicion de la mortopuno en siaj ŝtatoj membroj, la Eŭropa Unio malpermesis la ekstradicion de krimuloj en kazoj en kiuj la plendanta lando povus klopodi apliki la mortopunon.
La 2009 la Rusia Konstitucia Tribunalo rezoluciis, ke mortopuno en Rusio ne plu estos aplikita eĉ post enkonduko en la  2010 de la ĵurio en la lasta regiono, kie tiu ĝis nun mankis — en Ĉeĉenio. Ekde 1996 en la lando ekzistas la moratorio je la plenumo de mortokondamnoj.
Famaj mortpunitoj
Oni klopodas inkludi nur tiujn ekzekutitojn kiuj esti trapasigitaj per iu tipo de jura proceso kaj ne tiujn ekzekutitojn kiuj estis murditaj sen ajna jurproceso en jena listo:
Daigo Kobayashi
Daigo Kobayashi (japane 小林 大悟, n. ) estas japana futbalisto. Li en 2006 membris en la japana nacia teamo de futbalo.
Flandra kaj Nederlanda Esperanto-Bibliografio
Flandra kaj Nederlanda Esperanto-Bibliografio estas bibliografio de neseriaj publikigaĵoj pri Esperanto en la nederlandlingva lingvoregiono por la periodo ekde 1900 ĝis la komenco de la 1980-aj jaroj. Ĝi estas kompilita de Guido Thys kaj eldonita de Flandra Esperanto-Ligo en 1983. La verko estas realigita kadre de studotasko kaj gvidita de W. Minne kaj Paul Peeraerts.
Eke estis celate konsideri kiel distingan principon la jaron de la publikigaĵo. Sed ĉar tiu kriterio mankas je pluraj verkoj, la kompilinto devige kontentigis sin per alfabeta klasifiko laŭaŭtore. Ankaŭ jena limigo de la bibliografio estas akceptita : nur tiuj publikigaĵoj estas enlistigitaj kiuj celis informi la nederlandlingvan publikon pri Esperanto aŭ pri iu Esperanta studo. La prifikciaj verkoj do estas ekskluditaj.
Notinde estas ke, kvankam ne kompleta, la bibliografio enhavas 516 da titoloj. Laŭ la grafiko de la paĝo 91, laŭnombre la plej multaj publikigaĵoj aperis inter 1925 kaj 1939.
Eltiraĵoj
<Gallery> Dosiero:1983 Flandra kaj Nederlanda 12-13.jpg Dosiero:1983 Flandra kaj Nederlanda 66-67.jpg Dosiero:1983 Flandra kaj Nederlanda 91.jpg </Gallery>
(10816) 1993 FZ35
(10816) 1993 FZ35 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la en la kadro de la "Enketo de Upsalo-ESO pri Asteroidoj kaj Kometoj" (Uppsala-ESO Survey of Asteroids and Comets, aŭ "UESAC"), elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.
Miraí
(oficiale Município de) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Zona da Mata (esperante Zono de la Ĝangalo) kaj en la mikroregiono Muriaé. Laŭ la stato de en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
3779 Kieffer
3779 Kieffer estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usonaj geastronomoj kaj geedzoj Carolyn S. Shoemaker kaj Eugene M. Shoemaker elde la Observatorio de la Monto Palomar, apud San-Diego (Kalifornio, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras la usonan geofizikiston kaj planedologon Hugh Hartman Kieffer.
Ana García-Siñeriz
Ŝi studis ĵurnalismon en UCM (master Radio Nacional de España) Ŝi havas 2 filojn: Mateo (1998) kaj Chloe (2000).
Jettingen
Jettingen estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Böblingen kaj en la distriktaro Stutgarto de la federacia lando Baden-Virtembergo. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
En oktobro 2008 la nova komuna biblioteko estis malfermita.
Oĉakiv
Oĉakiv (Очаків; Очаков) estas ukrainia havenurbo en Mikolajeva provinco, kun ĉ. 10.000 loĝantoj.
Oĉakiv estis fortikaĵo de la Otomana Imperio ĉe la kunfluo de Dnepr-Bug-Liman, ĝis ĝin konkeris Rusio en 1788.
La fama fabela rajdado sur kanonkuglo de Barono Münchhausen okazis ĉe konkero de la fortikaĵo.
NGC 1042
NGC 1042 (aliaj indikoj — PGC 10122, MCG -2-7-54, IRAS02379-0838) estas galaksio en konstelacio Baleno.
Géza Ferenczi
FERENCZI Géza (ferenci) estas rumanuja hungara arkeologo, muzeologo naskita en Kluĵo la 22-an de junio 1924 kaj mortis en Odorheiu Secuiesc la 24-an de februaro 2007. Li estas filo de Sándor Ferenczi, pli juna frato de István Ferenczi. Li estas la patro de verkistino Enikő Ferenczi.
Biografio
Géza Ferenczi post la fino de la reformita kolegio en sia naskiĝurbo havigis diplomon pri historio en Bolyai Tudományegyetem de Kluĵo. Inter 1954 kaj 1974 li estis direktoro de la muzeo Haáz Rezső Múzeum, de 1976 muzeologo en muzeo de Csíki Székely Múzeum. Li esploris ĉefe la historion de la Sikullando. Li publikis pri daka-roma kaj mezepoka arkeologio, pri etnografio en rumana, hungara kaj germana fakrevuoj plejparte kune kun sia pli aĝa frato. Li publikis en Korunk (1971-72) pri epoko de Árpád kaj en Keresztény Magvető (1971-72) pri runskribaĵoj de Énlaka. Kune kun sia frato li pritraktis la trovitaĵojn de sikulalaj runskribaĵoj en volumo Művelődéstörténeti tanulmányok (1979).
Internaciaj rilatoj
En internaciaj rilatoj estas tri aspektoj: la interŝtata, la transnacia kaj la sistema. Hodiaŭe, la internaciaj rilatoj havas kiel teoriajn objektojn la studojn pri konflikto kaj paco, la analizon pri eksteraj politikoj, la internacian organizadon kaj la internacian juron. Speciale la teorio pri internaciaj rilatoj studas grupon de aferoj rilate al milito kiel devoj, suvereneco kaj rajtoj. Krom ĝeneralajn studcelojn, teorio pri internaciaj rilatoj havas regionajn detaligojn pri specifaj ŝtatoj aŭ grupoj de ŝtatoj. La teorio pri internaciaj rilatoj ankaŭ rigardas aferojn kiel ideologion, juron, ekonomikon kaj militpovon. Ekzemploj de specifaj aferoj analizataj de la teorio de internaciaj rilatoj estas: uzo de l' maro, politiko pri ekologio, politika agado de virinoj, rilatoj inter ŝtatoj de la Tria Mondo, internacia komunikiloj, ktp.
Skoloj
Estas multaj skoloj pri internaciaj rilatoj, kiel konstruismo, internaciismo, instituciismo, marksismo, ktp, sed du skoloj dominas: realpolitikismo kaj liberalismo.
Realpolitiko (el la germana Realpolitik) estas termo kreita de Otto von Bismarck por priskribi la balancon de povoj inter la monarkoj, proponita de Metternich en la Viena kongreso. Tiu teorio kaŭzas arman konkuradon kaj periferiajn militojn. La reĝpolitiko estis unu el kaŭzoj de la Unua mondmilito, la Malvarma milito ankaŭ povas esti rigardata kiel apliko de realpolitiko.
Realpolitiko kredas ke la internaciaj rilatoj estas ĥaosaj laŭ la senco en kiu ne estas aŭtoritato super la ŝtatoj kiu kapablus reguli iliajn rilatojn. La ŝtatoj devas aranĝi siajn interrilatojn de si mem. Tio ankaŭ signifas ke la ŝtatoj estas la ĉefaj agantoj de internaciaj rilatoj, ne la ne-registaraj organizoj, multnaciaj firmaoj, internaciaj organoj, ktp. Laŭ realpolitiko, ĉiuj ŝtatoj devas serĉi siajn proprajn interesojn kaj ilia unua zorgo estu ilia propra sekureco. Realpolitiko diras ke la forto estas la nura mezurilo inter la ŝtatoj, kiuj serĉante sekurecon bezonas grandajn rekursojn. La povo de ŝtato estas determinata de ĝiaj militaj kaj ekonomiaj eblecoj, pro tio la ŝtatoj estas nepre agresemaj. Kiel oni vidas, la Doktrino de Bush sekvas la postulojn de tiu teorio.
Traktato de Batumo
Traktato de Batumo estis traktato subskribita en Batumo inter la Armena Demokratia Respubliko kaj la Otomana Imperio la 4-an de junio 1918. Ĝi estis la unua traktato de la Armena Demokratia Respubliko. Ĝi konsistis el 14 artikoloj. La Generalo Andranik neis la interkonsenton kaj kune kun la Daŝnako formis la Respublikon Montara Armenio.
Fono
La 5-an de decembro 1917, armistico de Erzincan estis subskribita inter la rusoj kaj otomanoj en Erzincan. Ĝi finigis la armitajn konfliktojn inter Rusio kaj la Otomana Imperio en la militkampanjo en Persio kaj en la militkampanjo en Kaŭkazio dum la Mezorienta Fronto la 3-an de marto 1918, la armistico de Erzincan plutraktis kie la Traktato de Brest-Litovsk markas la foriron de Rusio el la Unua Mondmilito. Inter la 14-a de marto ĝis aprilo 1918 la packonferenco de Trabzon okazis inter la Otomana Imperio kaj delegacio de la Transkaŭkaza Federacia Demokratia Respubliko. Enver Paŝao ofertis rezigni pri ĉiuj ambicioj en Kaŭkazo kontraŭ rekono de la Otomana reakiro de la orientaj anatoliaj provincoj ĉe Brest-Litovsk en la fino de la intertraktadoj. La 5-an de aprilo, la estro de la Transkaŭkaza delegacio Akaki Ĉĥenkeli akceptis la Traktaton de Brest-Litovsk kiel bazo por pli da intertraktadoj kaj sendis mesaĝon per kablo al la Administracio instigante ilin akcepti tiun pozicion. La etoso triumfanta en Tbliso estis tre malsama. La armenoj premadis la respublikon por rifuzi. Ili agnoskis la ekziston de milita stato inter ili mem kaj la Otomana Regno. Malamikecoj rekomenciĝis kaj la otomana trupoj invadis novajn terojn en la oriento, atingante la antaŭmilitajn limojn.
Traktato
La 11-an de majo, nova packonferenco malfermiĝis ĉe Batum. Ĉe tiu konferenco otomanoj etendis iliajn postulojn por inkludi Tbilison same kiel Aleksandropolon kaj Eĉmiadzinon. Ili ankaŭ volis ke fervojo estu konstruita por kunigi Kars kaj Julfa kun Bakuo. La nova armena ŝtato, tra kiu tiu transportokoridoro trairus, ricevus liberan rajton je trairejo. La armenaj kaj kartvelaj membroj de la delegacio de la respubliko komencis ekhalti. Komenciĝante la 21-an de majo, la Otomana armeo moviĝis antaŭen denove en areoj de rusa Armenio kiu ne estis sub la kontrolo de la sultano ekde la 17-a jarcento. La konflikto kondukis al la Batalo de Sardarapat (majo 21-29), la Batalo de Kara Kilizo) (majo 24-28 1918), kaj la Batalo de Baŝ Abaran (majo 21-24).
Sekvoj
Generalo Andranik rifuzis akcepti la Traktaton de Batum. Andranik daŭrigis reziston kun la intenco de deklarado de nova armena ŝtato kiu estis nomita Respubliko Montara Armenio. Dum 1918, la agadoj de Andranik estis koncentritaj ĉe la Karabaĥa-Zangezura regiono, la ligo inter la Otomana Imperio kaj la Azerbajĝana Demokratia Respubliko.
Josef Lies
Josef Hendrik Hubert LIES (fojfoje literumita ankaŭ Jozef Lies aŭ Joseph Lies), naskiĝis en Antverpeno la, mortis la ), estis flandra artpentristo, konata precipe pro siaj olepentraĵoj.
La alienisto
La Alienisto (en la portugala O Alienista) estas rakonto verkita de la elstara brazila aŭtoro Machado de Assis. Ĝi unue aperis poparte, de la 15-a de oktobro 1881 al la 15-a de marto 1882, en A Estação, tiutempa revuo de Rio-de-Ĵanejro, fama pro la aperigo de pluraj gravaj literaturaĵoj, inter tiuj kelkaj de Machado de Assis, kiel Postmortaj rememoroj de Brás Cubas kaj Quincas Borba. Poste, en 1882, ĝi aperis kiel parto de la volumo Papéis avulsos, rakontaro kun pluraj rakontoj de Machado de Assis. Kelkaj specialistoj konsideras ĝin novelo, sed la plimulto taksas ĝin rakonto. Ĉiel ajn, ĝi fariĝis modelo por la strukturo de la sekvintaj rakontoj faritaj en Brazilo kaj estas unu el la fundamentaj verkaĵoj de la Realismo en tiu lando. Por multaj ĝi ja estas la unua verkaĵo de la realismo movado en Brazilo. Ĝia temo estas la rilato inter la estro de frenezulejo en malgranda urbo de Brazilo kaj ties urbanaro.
En Esperanto
Ĝi aperis en Esperanto en 1997, tradukita de Paulo Sérgio Viana kaj eldonita de Fonto.
Bibliografiaj informoj:
Takeshi Natori
' ' (laŭ sistemo Hepburn, en Esperanto Takeŝi Natori, japane 名取武, n. kaj m. nekonataj) estis japana futbalisto. En 1934 li membris en la japana nacia teamo de futbalo.
Maleo (anatomio)
La martelo, martelosto, aŭ maleo (malleus) estas osteto kiu ligas la timpanan membranon al la ambososto (inkudo). La osteto havas proksimume la formon de martelo kaj estas ligita per la ambos-martela (inkudo-malea) artiko al la amboso (inkudo).
La homa maleo pezas ĉirkaŭ 23 mg.
Königshügel
Königshügel estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Rendsburg-Eckernförde de la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. La teritorio estas parto de la komunumaro Hohner Harde, administra ligo de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kun administra centro en Hohn.
István Kiss (advokato)
István Kiss [iŝtvAn kiŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Kiss István estis hungara oficiro, advokato, gimnazia kaj altlerneja instruisto. Lia nobela antaŭnomo estis ilméri, kiun li uzis ankaŭ kiel pseŭdonimo.
István Kiss naskiĝis la en Ürmény (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Mojmírovce en Slovakio), li mortis la  en Óbecse (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Beĉej en Serbio).
Biografio
István Kiss frekventis gimnaziojn en Pozono, Nitro kaj Pest (urbo), dum li estis piarista kandidato, poste li estis po 2 jarojn en Vác, respektive en Keszthely. En 1860 li malmonaĥiĝis kaj post kvar jaroj li akiris juran diplomon en Reĝa Universitato de Pest. En la jaroj 1868 kaj 1869 li estis advokato, poste en 1871 li iĝis oficiro (leŭtenanto), sed ne en la serva servo. Inter 1874 kaj 1907 li instruis en Ĉefepiskopa Jura Akademio (Eger), poste li pensiuliĝis. Li plurfoje redaktis diversajn gazetojn (ekzemple inter 1859-1860, 1865-1868, 1881-1885).
2008
2008 estis superjaro komenciĝanta je mardo (vidu ĉi tie kalendaron).
Ullensaker
Ullensaker estas komunumo de Norvegio. Ĝi apartenas al la departemento Akershus. Fine de en la komunumo vivis.
Novgermana skolo
La novgermana skolo estis tendenco en la muzika evoluo for de konservema kompreno de muziko kiel absoluta ek al la programeco de muziko.
Tiel progresema tendenco ankaŭ bezonis kontraŭecon. Tiun Brendel rapide trovis en i.a. Johannes Brahms, Joseph Joachim kaj Eduard Hanslick. (Poste ankaŭ la iama novgermano Hans von Bülow direktiĝis kontraŭ la movado.) Pri tio okazis la t.n. muzikista disputo kun la novgermanoj, efektivigita en la disvastiĝintaj muzikrevuoj, precipe "Neue Zeitschrift für Musik" kaj "Rheinische Musik-Zeitung". Temoj kaj paradigmoj de la novgermana skolo stampis la debatojn muzikestetikajn ĝis komence de la 20-a jarcento. Je tio establiĝis la nocio novgermana skolo por tiu direkto en Germanio, kiu proklamis la muzikdramon kaj la programmuzikon esenco de progreso en muziko. Dum la 20-a jarcento oni enordigis la komponiston Richard Strauss samkiel la muzikscienciston Musikwissenschaftler Arthur Seidl en ĉi tiun kuntekston.
La nocio "novgermana" implikas politikan tendencon aŭ almenaŭ nacian apartenecon. Tion kontraŭas tamen la decidan internaciecon de la triopo Berlioz, Liszt, Wagner. Fakte frusocialismaj socialutopioj, ligitaj kun strebadoj la nacia ŝtato, kondukis la junajn Lizst kaj Wagner je iliaj traktaĵoj. Ĉi tiuj politikaj dimensioj tamen tre rapide perdiĝis en ĵurnalisma disputo, nur Brendel diras en sia eseo "Das Kunstwerk der Zukunft und die Einzelkünste" pri mondsocio, kies gvidarto estu la muzikdramo (de Wagner). La novgermana skolo kaj precipe la simfoniaj poemoj de Liszt tamen preparis por multaj eŭropaj artistoj la vojon identiĝi kun sia landoj kaj evoluigi propran 'tonlingvon': ekz. preskaŭ ĉiuj naciaj skoloj kaj stiloj (ekz. Rusio, Ĉeĥio kaj Suomio) de la malfrua 19-a jarcento rekte kaj nerekte estas dedukteblaj de la estetiko kaj muziko de Liszt, Wagner kaj Berlioz.
Natria pirofosfato
Natria pirofosfato, pirofosfato de natrio aŭ Na4P2O7 estas neorganika kombinaĵo de natrio kaj pirofosfata acido, senkoloraj kaj travideblaj kristaloj tre solveblaj en akvo. La tokseco estas ĉirkaŭ la duoblo tiun de kuirsalo kiam buŝe ingestita. Ĝi komerce disponeblas en la formo dekahidrata.
Sintezo
La dunatria fosfato produktita estas hejtata al 450 °C por estigi kvarnatrian pirofosfaton:
Proprecoj
Kvarnatria pirofosfato uzatas kiel bufragento, emulsianto, dispersagento, densigagento kaj nutro-aldonaĵo. Kokidaj buloj, marŝmaloj, pudingoj, krabaĵoj, marfruktaj bastonetoj, marfiŝoj, kaj nutraĵoj surbaze de sojfabo krom manĝoj por katoj kie ĝi uzatas kiel gusto-pliboniganto.