cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mediteraneaj sekaj duonarbaroj kaj stepo
Flaŭro
La flaŭro de la ekoregiono precipe konsistas el ĝenerale disvastiĝintaj specioj, kvankam ekzistas iu ekoregiona endemiismo, kaj iuj gravaj lokaj centroj de endemiismo ene de  la ekoregiono. Oni konsideras ke multo de la regiono antaŭe estis kovrata de arbaroj. Partetoj de tiuj ĉi, precipe konsistante el Halepa pino ( Pinus halepensis ), Fenica junipero (Juniperus phoenicea ) kaj anzino (Quercus ilex), ankoraŭ ekzistas, precipe en la montaro. Nuntempe plejmulto de la pejzaĝo estas superregata de mozaiko de stepo kiu preskaŭ entute konsistas el alfo (Stipa tenacissima) aŭ esparta ligeo (Lygeum spartum), alternante kun fragmentoj de vegetaĵaro el blanka artemizio (Artemisia herba alba). Sur Verda Monto (Al Ĝabal Al Aĥdar) en Libio, estas grava enklavo de proksimume 100 endemiaj plantospecioj, inkluzive de libia arbuto (Arbutus pavarii), Crocus boulosii, kaj Cyclamen rohlfsianum.
Grandioza fregato
Ĝi estas disvastigata en tropika Atlantiko, kie reproduktiĝas kolonie en arboj en Florido, Karibio kaj Kaboverdo. Ili reproduktiĝas ankaŭ en la marbordo de Pacifiko de Ameriko el Meksiko (Baja California) al Ekvadoro inklude la Galapagojn.
Ĝi estas kiel vagantoj tiom for el sia normala teritorio kiel ĝis la Insulo Man (1998), Danio (1968), Hispanio, Anglio (2005, mortonta ekzemplero), kaj Brita Kolumbio.
Aspekto
La Grandioza fregato estas 100 cm longa kun enverguro de 215 cm kaj pezo de 1,1 ĝis 1,6 kg (ino iomete pli peza). La vosto estas tre longa, forkoforma kaj fajna kaj ĉefe ankaŭ la flugiloj estas longaj, sveltaj kaj formas aspekton de litero W. La beko estas longa, grizeca kaj kun tre markata hoko pinte. La kruroj estas malhelbrunaj al nigrecaj. Maskloj estas tutnigraj kun skarlata gorĝosako kiu estas pufigata kiel balono en la reprodukta sezono. Kvankam la plumoj estas nigraj, la skapularaj produktas purpuran irizecon kiam ili reflektas sunlumon. Inoj estas nigraj, sed havas blankajn bruston kaj subajn kolflankojn, brunan bendon en flugiloj kaj bluecan okulringon (anstataŭ nigran kiel ĉe masklo); ties gorĝosako estas pli malhela kaj la kruroj pli ruĝecaj. Nematuruloj havas blankajn kapon kaj subajn partojn.
Tiu specio estas tre simila al aliaj fregatoj kaj estas similargranda al ĉiuj escepte al la Malgranda fregato. Tamen, ĝi ne havas blankan akselan areon, kaj junuloj montras distingan diamantoforman ventromakulon.
Ili povas vivi ĝis 26 jarojn.
Kutimaro
Tiu specio manĝas ĉefe fiŝojn kaj testudidojn, kaj ankaŭ atakas aliajn marbirdojn por devigi ilin regurgiti siajn manĝojn. Fregatoj neniam surakviĝas, kaj ĉiam prenas manĝon elfluge. Ties plumaro ne permesas surakviĝon, ĉar malsekiĝo endanĝerigos ilin.
Ili povas pasi tagojn kaj noktojn en aero, kun averaĝa grundorapidon de 10 km/horo, kovrante 223±208 km antaŭ surteriĝi. Ili alternative grimpas al varmaj termikoj, ĝis altitudoj foje tiom altaj kiom ĝis 2,500 m, kaj descendas ĝis ĉe la mara surfaco (Chastel et al. 2003). La ununura alia birdo kiu konate pasas tagojn kaj noktojn en aero estas la Komuna apuso.
La ino demetas nur ununuran blankan ovon, kiu estos kovata dum 40 - 50 tagoj. Ekflugo okazas post 5 aŭ 6 monatoj, sed sendependiĝo nur post pluaj 5 aŭ 7 monatoj.
Populacioj
Scienca studo kiu ekzamenos la variadon laŭ genetiko kaj morfologia ĉe la Grandiozaj fregatoj trovis kaj atendeblajn kaj ankaŭ tre neatendeblajn rezultojn: unue — kiel antaŭdirite de la flugokapablo de la specio — la aŭtoroj trovis restojn de alta genfluo inter plej distribuaj teritorioj. Tio inkludis pruvojn de ĵusa genfluo inter populacioj de Pacifiko kaj de Atlantiko, plej verŝajne tra la Istmo Panamo. Tiu geologia formo estas forta barilo al movo en plej tropikaj marbirdoj. Tamen la sama studo trovis ankaŭ ke la Grandioza fregato de Galapagoj estas genetike kaj morfologie distinga. Baze sur tiu studo, la Galapaga populacio ne interŝanĝis genojn kun siaj kontinentaj partneroj dum kelkaj centoj da miloj da jaroj.
Laŭ tiuj trovoj, la Galapaga populacio de tiu tropika marbirdo povus esti propra genetike distinga specio kun garantio de nova konservostatuso. Tiu malgranda populacio de genetike unikaj Grandiozaj fregatoj estas vundebla populacio. Iu ajn katastrofa okazo aŭ minacoj el homoj povus forbalai la proksimume 2,000 Grandiozajn fregatojn (ĉ. 1,000 reproduktaj paroj) kiuj reproduktiĝas ĉe Galapagoj. La Grandioza fregato estas nune klasita kiel Malplej Zorgiga (LC) fare de la Internacia Unio por la Konservo de Naturo, sed artikolo de Proceedings of the Royal Society rekomendas ke, pro la genetika unikeco de tiuj de Galapagoj, tiu statuso estu reviziata.
Molosmes
Molosmes estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 200 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.
Geografio
Molosmes etendiĝas sur 24.51 km², kaj havis 200 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 8.2 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.
Historio
La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio.
Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ino Anne-Marie Ferlet, kiu do fariĝis la loka urbestro.
Administrado
Molosmes apartenas al la kantono de Tonnerre, kies ĉefurbo estas Tonnerre. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Avallon, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.
János Ritoók
RITOÓK János (rito:k), matrikula nomo Miess Günther Johann Ritoóks Ritoókann, estis hungara poeto, tradukisto, literaturhistoriisto, redaktoro naskita en Braŝovo la kaj mortinta la  en Kluĵo.
Biografio
János Ritoók lernis germane en bazlernejo en sia naskiĝurbo, sed en 1945 post deportado de sia patro en Sovetunion ili transloĝiĝis en Oradean, kie li plue studis hungare. Ili revenis je la fino de la 1940-aj jaroj en Braŝovon kaj li abiturientiĝis tie (1954) en vespera sekcio de la liceo. Li pristudis en Bolyai Tudományegyetem hungaran lingvon kaj literaturon, sed li interrompis tiun kaj nur en 1963 li akiris diplomon de instruisto pri hungara lingvo kaj literaturo. Komence li instruis en Chichiş, poste li fariĝis literatura rubrikgvidanto ĉe Brassói Lapok (tiam Új Idő). Ekde 1971 li estis la redakcia ĉefsekretario de Korunk de Kluĵo.
Ludwig Ebmer
Ludwig EBMER (naskiĝis en Wasserburg am Inn, mortis la en Vieno estis germana juristo kaj inter 1495–1502 episkopo de Chiemsee. Lia posteulo estis Christoph Mendel von Steinfels.
Naan
Naan aŭ naan-pano, barata flano (ofte nan, non) estas flano, kiu estas manĝata en suda kaj centra Azio kiel akompana manĝaĵo al varmegaj nutraĵoj. Naan estas permane distirata antaŭ ol ŝovante ĝin en la bakujon, tiel ĝia rando estas pli dika ol la interna parto, tiel similas al pico.
Ludwig Ebmer
Vivo
De 1466 ekzistas por Ebmer matrikuliĝakto ĉe la Universitato de Vieno kie li doktoriĝis pri kanona juro. Unue li estis kanoniko de la klostro je Au (Gars am Inn) antaŭ gvido mallonga de la urba paroĥo de Salzburg. Nur en 1476 li ricevis la ordinacion sacerdotan kaj aktivis ekde 1477 paroĥestre en St. Veit. En 1478 Ebmer estis komisiito en Romo por la salcburga arkiepiskopo Bernhard von Rohr kaj apartenis en 1479 en la funkcio de ĉefadministranto de la katedralo de Salcburgo al senditaro kies tasko estis interparoli kun reĝo Matiaso la 1-a (Hungario).
Naan
Naan estas pretigita el acidigita pasto, ekz. per aldono de jogurto, same kun helpo de gisto aŭ bakpulvoro. Originale, ĝi estis pretigite per milio kaj gisto, hodiaŭ oni pretigas ofte per tritika faruno.
vort-origino
La vorto Naan signifas en la iranaj lingvoj simple „pano“.
Ludwig Ebmer
Vivo
Inter 1479 kaj 1481 li estis kaj paroĥestro de Gmünd kaj arkipresbitero de Supra Karintio. En 1482 li karieris je salcburga katedralkapitulaneco ricevonte krome la kontrolon pri la aŭgustenana Zeno-monaĥejo de Reichenhall. Pri ties bona administrado kaj bibliotekpliriĉigo li tre meritis. Inter 1494 kaj 1495 li estis salcburga ĝenerala vikario kaj estro de la eklezia tribunalo.
(18936) 2000 QA42
(18936) 2000 QA42 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Ludwig Ebmer
Vivo
Post la forpaso de lia episkopa moŝto Georg Altdorfer li estis nonumita fare de Sigmund von Hollenegg en la 4.5.1495 episkopo de Chiemsee. Pro la sekva vakanteco de la arkiepiskopa seĝo la ordinacio eblis nur en la 26.7.1495 fare de la episkopoj de Freising, Regensburg, Passau kaj Brixen. De lia mallonga regado estas konate ke li deklaris kelkajn indulgencojn kaj konsekris en 1498 kaj 1501 altarojn en sia katedralo de Herrenchiemsee. Por la rezidejo salcburga Chiemseehof li konstruigis modernan akvoprovizadon.
En la 27.7.1502 li abdikis kaj komisiis la paroĥestrojn de Bischofshofen, Bramberg am Wildkogel kaj Taxenbach ke ili informu ĉi-prie la salcburgan arkiepiskopon Leonhard von Keutschach. Post kelke da restado en la Zeno-konvento li iris Vienon kiel konsilisto de imperiestro Maksimiliano la 1-a. Malgraŭ instalo kaj financado de Andreo-kapelo ene de la Herrenchiemsee-katedralo kiel maŭzoleo li entombiĝis tre verŝajne Viene.
Carnation (Vaŝingtonio)
Carnation estas urbeto en Kantono King, Vaŝingtonio, Usono. En 2010 la usona censo nombris 1 786 loĝantojn en Carnation. Ĝia poŝtkodo estas 98014, kaj ĝiaj kodoj laŭ la usonaj normoj FIPS kaj GNIS estas 53-10215 kaj 1530825 respektive.
Historio
Carnation eksetliĝis en 1865, kaj municipiĝis en 1912 sub la nomo Tolt (nomo de la apudfluanta rivero Tolt). La nomon oni ŝanĝis al "Carnation" en 1917, por honori/reklami la tiean esplorbienon de la laktaĵfirmao Carnation, nun filio de Nestlé; en 1928 oni re-nomis ĝin "Tolt", kaj en 1951 denove "Carnation".
En la urbo situas la sidejo de la Snokvalmia popolo.
Historiaj konstruaĵoj
Inter la oficiale registritaj historiaj vidindaĵoj en Carnation estas Entwhistle House kaj la Halo de IOOF/Agloj.
Postaĵumado
Postaĵumado estas la ago vidigi onian pugon per subita senvestigo. Postaĵumado estas ĝenerale rigardata kiel malĝentila, kaj estas plejofte uzata politikcele dum manifestacioj. La rezulto aŭ sekvo de tia agado dependas de la konsidero de ĉiu koncerna ŝtata leĝaro.
A-mei
A-mei aŭ A-Mei (en ĉina: 阿 妹, p Āmèi), stilizita kiel a MEI ekde 2014, estas la artistnomo de la aborigena tajvana popkantistino kaj komponistino Zhang Hui-mei 張 惠 妹, aŭ 张 惠 妹, p Zhāng Huìmèi). Naskiĝinta kiel Kulilay Amit (transkribita en ĉina kiel 古歷來 aŭ 阿蜜特, aŭ 古历来 aŭ 阿蜜特) en kruta montaro de orienta Tajvano, A-mei estas la sepa plej aĝa en familio de naŭ gefiloj. Ŝi premieris en la mondo de muziko en 1996, kaj atingis rapidan komercan sukceson. Ŝi ricevis nombrajn muzik-premiojn kaj estas tre populara ene de mandaren-parolanta mondo.
Trunkoflorado
Trunkflorado estas botanika esprimo rilatanta al plantoj kiuj floras kaj fruktas de siaj ĉefaj tigoj aŭ lignecaj trunkoj prefere ol de novaj tigoj kaj ŝosoj. Tio povas permesi al arboj esti polenitaj aŭ havi siajn semojn disigitaj per bestoj kiuj ne povas grimpi aŭ flugi. Plantoj povas anstataŭe havi fruktojn kiuj falas de la kanopeo kaj maturiĝas nur post kiam ili atingas la grundon, alternativa "strategio" al trunkoflorado.
Johano (Saksio)
Johann von Sachsen, kompleta nomo Johann Nepomuk Maria Joseph Anton Xaver Vincenz Aloys Franz de Paula Stanislaus Bernhard Paul Felix Damasus (naskiĝinta la 12-an de decembro 1801 en Dresdeno; mortinta la 29-an de oktobro 1873 en Pillnitz) regis post la morto de sia frato Frederiko Aŭgusto la 2-a ekde 1854 la reĝlandon Saksio. Li verkis ankaŭ kiel tradukisto sub la kaŝnomo Philalethes.
Óscar Esplá
Óscar Esplá y Triay (Alikanto, 5-a de aŭgusto de 1886 – Madrido, 6-a de januaro de 1976) estis komponisto hispana.
Biografio
Esplá komencis studojn de muzikisto ankoraŭ infanaĝe, sed, laŭ patra deziro, studis inĝenierarton kaj filozofion en la Universitato de Barcelono. En 1911, post akiri premion de la Muzika Societo Nacia de Vieno per sia Suite Levantina, decidis dediĉis sin al la muziko.
Poste li translokiĝis al Germanio por komenci studojn de komponarto kaj dirigentado kun Max Reger, kaj post unu jaro al Parizo por studi ĉe Camille Saint-Saëns. Tamen lia stilo estis plisimila al tiu de Claude Debussy pri armonia traktado.
Pro tio lia ekonomia situacio malbonegiĝis kaj povis nur kunlabori en la ĵurnalo Le Soir (1940-1943), influita de la nazioj (linio kunlaborista). Esplá tamen defendis el Le Soir judajn komponistojn kaj aŭtorojn "malpermesatajn". Tamen post la milito oni malpermesis al li dediĉi sin al del ĵurnalismo en Belgio.
Poste li estis direktoro de la ĵus kreita Laboratorio de Muzika Scienco en Bruselo en 1946, por priserĉi la psikologion de la muziko kaj la akustiko; poste Esplá translokiĝis al Parizo, kie li laboris por komponistoj kiaj Salabert kaj ricevis helpon de Unesco.
Revenis al Hispanio en 1951, kaj en 1956 li estis elektita akademiano de la Akademio de Belartoj de Francio de Parizo. En 1959 li ricevis medalon Gran Cruz de Alfonso X el Sabio (B.O.E. 02.041959)
Li malakceptis kunlabori en la celebrado de faŝisma evento nome 25 pacaj jaroj.
Vermiĉelo
La termino vermiĉelo signifas italian pastaĵon el sekigita malmola tritiko, kies formato estas longa kun ronda sekcio kun diametro pli dika ol spageto ; dum ekzistas tamen vermiĉelo pli maldika ol spageto, kiu estas nomita fajna vermiĉelo. Vermiĉelo ankaŭ uzatas malsame kaj estis adoptita en diversaj landoj, tial tutmonde oni trovas malsamajn preparojn por formo kaj komponaĵo. Ĝi estas tipa en la itala kuirarto.
La termino vermiĉeloj jam ĉeestas en iuj judaj tekstoj devenantaj de la 11-a jarcento (vermishelsh), tial ŝajnas esti atribuebla al itala origino pro ĝia implicita signifo je "eta vermo". Poste ĝi aperas en la latina "Liber de coquina" kiel "uermiculi", kuirlibro kompilita de nekonata aŭtoro de la napola areo inter la 13-a kaj 14-a jarcentoj.
La vermiĉeloj uzatas ofte por fari supojn.
Pulau Aman
Pulau Aman (esperante: Pulaŭ Amano, ĉine: 阿曼岛) estas insulo en Penango, Malajzio.
Edukado
Bazlernejo Sekolah Kebangsaan Pulau Aman
Kontakto
Se oni ŝatas hejmloĝan programon, oni povas kontakti:
Eksteraj ligiloj
oficiala retejo de Pulaŭ Aman
Raporto de Asia Explorer en angla
Ĥangaj
Ĥangaj (Хангай) estas alta montaro en centra Azio. Ĝi situas en la centra parto de Mongolio.
La plej alta monto estas la Otgontenger (laŭvorte "juna ĉielo"), kies alteco indikiĝas kiel 3 905, 4 021 kaj 4 031 m depende de la fonto. Ĝi estas unu el la kvar plej sanktaj montoj de Mongolio. Ŝtataj ceremonioj okazas tie.
Suvraga Ĥajrĥan (ankaŭ nomata Stupa Ĥajrĥan, alteco 3 117 m) estas alia sankta monto oriente de la loĝloko Cecerleg (Цэцэрлэг).
La montoj provizas per akvo la riverojn Orĥon, Selenge, Ider, Zavĥan kaj la lagojn Orog' kaj Boon tsagaan. En la okcidento la montaro Ĥangaj transiras en la malaltebenaĵon de Grandaj Lagoj.
Listo de famuloj naskiĝintaj en Sopron
Fontoj
Tiu ĉi listo estis kreita nur el kreitaj biografioj.
Pulau Gedung
Pulau Gedung (esperante: Pulaŭ Gedungo, Pulaŭ signifas insulo en malaja lingvo) estas eta insulo en Penango,Malajzio.
Daganzo de Arriba
Daganzo de Arriba estas municipo de la provinco kaj Madrida Regiono. Ĝi situas en la oriento de la provinco, en Komarko de Alkalao apud Ajalvir kaj plene en la Corredor del Henares. Ĝi havas ĉ. 9.000 loĝantojn, inkluzive de la plentempaj uzantoj de la kampadejo, kiu ekzistas en la municipo, kiu etendiĝas en 43,8 km².
Grobleben
Grobleben ĝis fino de 2009 estis administra komunumo en Germanio: ekde la 1-a de januaro 2010 ĝi apartenas al la komunumo Tangermünde. La loĝloko troviĝas en la distrikto Stendal de la federacia lando Saksio-Anhalto, kaj situas borde de la rivero Elbo. Fine de 2008 la loĝloko havis 100 loĝantojn.
Dolní Údolí
Dolní Údolí (ĝis 1949 Dolní Grunt, Nieder-Grund, Niedergrund, Nieder Grund) estas domaro en Ĉeĥio, loka parto de urbo Zlaté Hory. Vivas ĉi tie. Ĝi situas 6 km sudokcidente de Zlaté Hory, en montetaro Zlatohorská vrchovina apud ties dislimiĝo kun montaro Hrubý Jeseník, sur meza fluo de rojo Olešnice.
Historio
Dolní Údolí estas unuafoje menciata en la jaro 1450 kiel Dolní Olešnice (Nieder-Olsnitz), komence de la 16-a jarcento jam sub nomo Nieder Grund. Sed eblas, ke rilatas ĝin jam pli malnovaj mencioj al la jaroj 1337 kaj 1338. Minado de oro kaj fererco, dokumentita arkeologie en la ĉirkaŭaĵo jam en la 13-a jarcento, atestas pri frua estiĝo de la vilaĝo. Tio estis devene minista domaro de minista urbo Zlaté Hory. En 1673 ĉi tie estis konstruita forĝejo por malpli kvalita fero, efikis ĉi tie ankaŭ monstampejo kaj produktejo por produkti sulfatan acidon. En la 18-a jarcento ĉi tie funkciis bierfarejo.
Ĝis nuligo de patrimonia administrado en la jaro 1850 Dolní Údolí apartenis al senjorujo Cukmantl (Zlaté Hory), kiu estis en posedaĵo de vroclavaj episkopoj. Ekde la jaro 1949 la municipo estis kunigita kun Horní Údolí en unu municipon sub nomo Údolí. En la jaro 1960 Dolní Údolí estis kiel domaro alligita al Zlaté Hory.
En la jaro 1938 post munkena interkonsento la municipo estis alligita al Germanio kaj la 8-an de majo 1945 ĝi estis konkerita fare de Ruĝa Armeo. Ĝis la jaro 1945 la municipo estis pure germana. Post ellandigo de la devenaj germanaj loĝantoj post la jaro 1945 estis en Horní kaj Dolní Údolí ekloĝintaj vico da grekaj familioj, kiuj ekloĝis en Ĉeĥoslovakio sekve de intercivitana milito. Sed multaj el la novaj loĝantoj revenis Grekion post ŝanĝo de interrilatoj en la jaro 1975.
En la jaro 1953 ĉi tie kraŝis ĉasaviadilo de pola aerarmeo.
En la municipo estas konservita vico da precipe popolaj konstruaĵoj el la 19-a jarcento.
Loĝantaro
En Dolní Údolí estas registritaj 60 adresoj: 53 daŭraj objektoj kaj 7 dumtempaj aŭ refreŝigejaj objektoj. Dum popolnombrado en la jaro 2001 ĉi tie estis kalkulitaj 47 domoj, el tio 11 daŭre loĝataj.
Branĉoflorado
En botaniko, branĉoflorado estas la produktado de floroj sur la branĉoj de planto. La ekvivalenta kondiĉo por la trunko de la planto estas konata kiel trunkoflorado.
Frajo
Frajo estas ovaro de diversaj animaloj, ekz. fiŝoj kaj ranoj. Frajado estas la sistemo de animala reproduktado laŭ kiu la gepatroj demetas respektive ovojn kaj spermon libere en akvo ĉe akvaj animaloj.
Strukturo de frajo
La frajo fekundiĝas per spermatozoo (spermatocito), penetranta inter la du ŝelmembranojn tra la ĝermopordo (mikropile). Tra la ekstera membrano difuziĝas akvo inter la du membranojn kaj estiĝas t.n. ekstervitela areo tre ŝveliĝanta. La ŝveliĝo karakterizas la speciojn, 3-30obla. La frajoformo estas ĝenerale globa aŭ kokovoforma, sed ĉe kelkaj maraj fiŝospecioj ĝi estas kvadrata.
Diso
Diso estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la administra regiono Apulio (itale Puglia) kaj al la provinco Leĉo (itale Lecce). Laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kristana patrono estas la sankta, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.
Drásov
Drásov povas esti:
Boris Ŝumjackij
Boris Zaĥaroviĉ Ŝumjackij (Борис Захарович Шумяцкий) la – la ) estis de facto plenuma produktoro por la soveta kinindustria monopolo el 1930 al 1937. Li estis ekzekutita kiel perfidulo en 1938 en epoko de stalinismo, dum "purigo" de la soveta kinindustrio, kaj multa informaro pri li estis malaperigita el la publika registro kiel konsekvenco.
Li iĝis ĉefa estro de Sojuzkino en Decembro 1930 kaj kontrolis la regadon de ĉirkaŭ 30,000 kinejojn en tuta Sovetunio kongrue kun la obsedo de Stalin pri kinarto kaj kinindustrio. Li iĝis malamiko de Sergej Miĥajloviĉ Ejzenŝtejn sed Stalin akuzis lin pli ol Ejzenŝtejn. Tiele komence de 1938 li estis denoncita, arestita, procesita kaj kondamnita kiel perfidulo, kaj mortpafita.
(14804) 1981 EW13
(14804) 1981 EW13 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Schelte J. Bus elde la Observatorio de Siding Spring, apud Coonabarabran en Novsudkimrio (Aŭstralio).
Grupo Esperanto-Tigulio (GET)
La Grupo Esperanto-Tigulio (GET), fondita en 1971, estas loka grupo de la Itala Esperantista Federacio, aktiva en Tigullio (elp. Tiguljo), en nordokcidenta Italio, ĉe la Ligura Maro en la proksimeco de la granda haven-urbo Ĝenovo..
Aktivecoj
La grupo organizas periode publikajn prezentadojn de la lingvo, kaj kursojn. Ankaŭ konversaciaj vesperoj estas organizitaj regule.
Historio
En la sepdekaj jaroj plurajn tigulaj lernejoj okazigis avangardajn eksperimentojn pri Esperanto kiu estis ankaŭ uzita kiel propedeŭtika ilo por la lernado de fremdaj lingvoj, kun rezultoj publikigitaj sur la Itala Revuo de Aplika Lingvistiko.
Lingvoinstruadaj projektoj okazis en lernejoj de Chiavari, Lavagna, Rapallo kaj Cogorno, kunlabore kun Scienca Universitato Loránd Eötvös de Budapesto (Hungario), kun profesoro Helmar Frank de Instituto Kibernetika de Paderborn (Germanio) pri ilia Bazaj studoj pri humankibernetiko kaj mensoscienco, kaj pluraj fremdaj lernejoj. Lokaj klasanaroj korespondis kun eksterlandaj lernejoj de 43 landoj.Pri tio oni okazigis ekspozicion titolita "Malfermu la fenestrojn sur la mondo!",
Plurajn lernantaroj havis oportunecon praktiki Esperanton per personaj renkontoj kun eksterlandaj gastoj el Belgio, Bulgario, Brazilo, Francio, Germanio, Japanio, Britio, Madagaskaro, Nederlando kaj Svedio. Unu klaso de Chiavari estis elektita por reprezenti Italion en Internacia Skolo en Dalmatio, per iniciato de Internacia Ligo de Esperanto Instruistoj.
En la naŭdekaj jaroj unu rimarkebla iniciato estis la turisma "semajno inter maro kaj montoj" al kiu partoprenis esperantistoj el Argentino, Australio, Brazilo, Koreo, Japanio, Indio, Israelo, Madagaskaro, Usono, Sud-Afriko ktp. Kelkaj el ili kontribuis persone al la kulturaj iniciativoj direktitaj al civitanaro: koncertoj, konferencoj, prezentadoj de malsamaj popoloj kaj kulturaj.
Interkulturaj dialogoj
1- Eksterlandaj gastoj
Tigullio (: tiguljo), marborda teritorio, allogas multajn eksterlandanojn per siaj pejzaĝoj kaj karakterizaj urbetoj.
Pli ol 2 0 0 eksterlandaj esperantistoj el 3 6 landoj de kvin kontinentoj. dum la paso de la jaroj vizitis la grupon por trovi gvido n senformala de lokaj esperanto-parolantoj. Ĉiuj renkontoj riĉigis la vivon de la Grupo per apartaj scioj kaj spertoj.
La gastoj de 26 diversaj gepatraj lingvoj, diversaj aĝoj kaj okupiĝoj, devenis el landoj kun multaj, malsamaj kulturoj. Ekzemple:
Pulau Kendi
Pulau Kendi ( esperante: Pulaŭ Kendi) estas insulo en la ŝtato de Penango, Malajzio.
Chindrieux (stacidomo)
Chindrieux estas franca stacidomo sur linio -  (landlimo), situanta en  Chindrieux, en departemento Savoie, regiono Aŭvernjo-Rodano-Alpoj.
Svedio
Svedio estas kaj pri loĝantaro kaj pri areo la plej granda el la nordiaj landoj (krom pri sia areo, se oni inkluzivas Gronlandon al areo de Danio). Ekde januaro de 2017, Svedio havas pli ol 10 milionojn da loĝantoj.
Chindrieux (stacidomo)
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Aŭvernjo-Rodano-Alpoj.
Svedio
Historio
La termino Sveda Imperio (svede stormaktstiden, "grandpotencaj tempoj") rilatas al la Regno de Svedio kiu teritorie kontrolis grandan parton de la regiono Baltio dum la 17-a kaj frua 18-a jarcentoj, tempo kiam Svedio estis unu el la grandaj eŭropaj potencoj. La komencon de la Imperion oni kutime fiksas per la regado de Gustavo Adolfo, kiu ekregis en 1611, kaj la finon per la perdo de teritorioj en 1721 sekve de la Granda Nordia Milito.
Chindrieux (stacidomo)
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Culoz - Modane (frontière) (900000).
Heraklo de Gelsenkirchen
Heraklo de Gelsenkirchen (germana lingvo: Herkules von Gelsenkirchen) estas monumenta statuo, kiun kreis Markus Lüpertz kun siaj kunlaborantoj kaj artogisejo. Ĝi staras sur iama elminigoturo de la iama Minejo Nordstern en la Nordsternpark je Gelsenkirchen, estas landmarko, kiu karakterizas la lokon, kaj validas kiel rekonilo de la ekonomia ŝanĝo en la Ruhr-Regiono.
Svedio
Geografio
Svedio estas laŭ areo granda lando – en Eŭropo nur Rusio, Ukrainio, Francio kaj Hispanio estas pli grandaj. La distanco de nordo al sudo estas 1600 kilometroj, kio egalas al la distanco Berlino-Moskvo aŭ Nov-Jorko-Minneapolis. En la nordo la vintroj estas longaj, malvarmaj kaj neĝoriĉaj, sed dum la mallongaj someroj la meznokta suno brilas la tutan tagnokton. En la sudo la vintroj estas konsiderinde malpli severaj kaj la someroj pli longaj.
Aivaras
Aivaras estas litovlingva vira persona nomo.
Grupo Esperanto-Tigulio (GET)
Nuntempa agado
Grupo Esperanto Tigulio plutenas instituciajn rilatojn kun Publika Administracio de lokaj urboj, per kontaktoj kun komunumoj. Oni ankaŭ zorgas la rilatojn de internaciaj urbaj ĝemeliĝoj. Krome, oni plutenas rilatojn kun lokaj instancoj, kiel astronomia asocio, vela asocio kaj kultura asocio.
Heraklo de Gelsenkirchen
Preparlaboroj
Por la projekto RUHR.2010 – Kulturhauptstadt Europas kiel unu el la centraj festejoj de la Eŭropa Kultura Ĉefurbo oni elkonstruis kaj renovigis la monumentprotektitan turon de Ŝakto 2 de Minejo Nordstern, por atingi kune kun Heraklo altecon da 103 metroj. Antaŭ la finfina gisado Lüpertz verksi 43 pli malgrandajn modelojn kiel konceptoj, post tio li produktis la modelon por Heraklo en sia Berlina verkejo el lignolano, gipso kaj ŝaŭmaĵo en la skalo 1:1. La artogisejo Schmäke en Duseldorfo dissegis la modelon en 244 erojn kaj realigis tiujn ĉi en gisaluminio.
Fonto
Tiu ĉi artikolo estas tradukaĵo de la samtema artikolo en la germanlingva Wikipädie: de:Herkules von Gelsenkirchen
Gerzson Kántor
Gerzson Kántor naskiĝis en 1784 en Szőlős (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Vinodol en Slovakio), li mortis la en Debrecen (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio).
Biografio
Gerzson Kántor frekventis gimnaziojn en Nagykőrös kaj Debrecen. Li aliĝis al teatra kompanio de Hungara Teatro de Kolozsvár en 1805. En la sekva jaro la teatro prezentis teatraĵojn en Debrecen, kie Kántor jam havis signifajn rolojn. Inter 1807–1815 li ludis en Pest (urbo), tamen interrompe denove en Debrecen. Lia lasta teatra stacio estis Miskolc. Li edziĝis en 1809.
Grupo Esperanto-Tigulio (GET)
Nuntempa agado
En la kadro de Respondeca Turismo, la liguraj esperantistoj partoprenis al programoj turismaj, kulturaj kaj sportaj en Italio kaj eksterlande. Inter la plej freŝaj aktivecoj estis la vojaĝo en Nepalo, kun piedmarŝado sur Himalajo, kaj la biciklado de Parizo al Lillo okaze de la 100-a Universala Kongreso 2015.
La Golfo de Tigulio estas en pitoreska marborda regiono de Ligurio, do la grupo ankaŭ organizas Veladojn por Esperantistoj por navigi per vel-jaĥto en la Golfo de Ĝenovo, vizitante Portofino-n, Chiavari-n kaj la famajn Kvin Landojn. En 2016 la partoprenantoj venis el Belgio, Bulgario, Svisio, Rumanio kaj Nederlando.
Jan-Krzysztof Duda
Jan-Krzysztof Duda (naskiĝis la 26-an de aprilo 1998 en Krakovo) – pola ŝakisto, grandmajstro de 2013. Venkanto de Pola Ŝaka Ĉampionumo en 2018 kaj de Mond-Pokalo pri ŝakoj en 2021.
Ŝaka kariero
Kiel knabo ekludis ŝakon de la 5-a vivjaro. Sur la listo de elo-nombro de FIDE debutis la 1-an de oktobro 2006. En 2014 reprezentis Pollandon i.a. en Ŝakolimpiko, kaj en Vroclavo gajnis arĝentan medalon de eŭropa ĉampioneco pri fulmoŝako. La 5-an de aŭgusto 2021 venkis rusan grandmajstron Sergej Karjakin en 30 movoj dum kandidata ŝakturniro por la Monda Ŝaka Ĉampionumo. Nuntempe loĝas en Wieliczka.
Katedralkonstrua metiejo
La konstrumetiejoj evoluis el la romaniko preĝejokonstruo fare de monaĥoj al organizita konstrua sinsekvo de gotika katedraloj, kiu ampleksis plej diversajn metiojn. Apartaĵo estis la organiza formo de la ŝtontajlistoj en la tiel nomata ŝtontajlista frataro, ĉar la majstroj de la aliaj metioj organiziĝis nur en la gildoj, kaj la submajstroj organiziĝis aparte. Pro tio estas principe distingende inter konstrua metiejo, ŝtontajlista frataro kaj gildo.
Aparte grava estis la kvalitiga edukado de la gotika konstrumetiejo, kiu distingis inter metilernantoj, submajstroj kaj migromajstriĝontoj, artservistoj, folioskulptistoj, subkonstruestro, ŝtonskulptistoj kaj majstroj.
Svedio
Geografio
Pli ol duono de la surfaco de Svedio estas kovrita de arbaro, plejparte konifera arbaro kun riĉa bestaro. Ĉirkaŭ 100 000 lagoj donas vivon al la pejzaĝo. Ekster la longaj bordoj de Balta maro oriente kaj Norda maro okcidente estas arkipelagoj kun dekmiloj da ŝeroj. Svedio havas landlimojn kontraŭ Norvegio kaj Finnlando. En 2000 estis inaŭgurata la Sundoponto inter Malmö kaj Kopenhago, kaj Svedio pliproksimiĝis al Danlando kaj al la eŭropa kontinento.
La monto Kebnekaise (en Esperanto "kaldrona kresto") estas la plej alta monto de Svedio je alteco de 2097 metroj super la marnivelo (norda pinto, konsistanta el roko).
Klimato
Pro influo de la Nordatlantika Marfluo, en plej grandaj regionoj de Svedio estas modera klimato. De la sudo al la nordo Svedio havas tri malsamajn klimatojn: En la sudo estas oceana klimato; en meza Svedio estas humida kontinenta klimato; en norda Svedio estas subarktika klimato. Kompare kun Rusio kaj Kanado, Svedio estas pli varma kaj seka, pro influo de Golfa Marfluo. En suda Svedio, la averaĝa temperaturo estas -1 ℃ en januaro, en norda estas -14 ℃, averaĝa temperaturo inter 15-17 ℃ en julio. La tereno kaŭzas precipitaĵon pli multe en okcidenta parto ol orienta parto, la plimultaj regionoj havas averaĝan precipitaĵon 500–750 mm, okcidenta montareo povas havi 1000–1500 mm. Norda kaj orienta marbordo nur 450–500 mm.
Demografio
La granda lando havas malgrandan loĝantaron, ĉirkaŭ naŭ milionoj. 85 procentoj de la loĝantoj loĝas en la suda duono de Svedio kun granda koncentriĝo al tri urboj: la ĉefurbo Stokholmo (1,7 milionoj kun antaŭurboj), Gotenburgo ĉe la okcidenta bordo (800 000) kaj Malmö en la sudo (500 000). Svedio longtempe estis etne homogena lando. Antaŭ la komenciĝo de la dua mondmilito la sameoj estis la ununura, klare difinita malplimulto en la lando. Hodiaŭ ĉirkaŭ 20 procentoj de la loĝantoj havas eksterlandan devenon, tiel ke ili aŭ naskiĝis ekster Svedio aŭ ke minimume la patro aŭ la patrino naskiĝis eksterlande. Nur dum kaj post la dua mondmilito la enmigro pligrandiĝis. Svedio akceptis grandan nombron da rifuĝintoj dum la militaj jaroj kaj ankaŭ poste malfermis siajn limojn dum politikaj krizoj en aliaj landoj. Nur en 1992 estis akceptitaj 84 000 homoj, la plejmulto el eksa Jugoslavio.
Lingvo
La sveda lingvo apartenas al la norda grupo de la ĝermana lingva familio kune kun la norvega, dana, gotlanda, islanda kaj feroa lingvoj. En Finnlando, kiu dum sescent jaroj estis parto de Svedio, 300 000 homoj parolas la svedan kiel gepatran lingvon.
Oficialaj minoritataj lingvoj estas kvin: la norma finna lingvo, la finna dialekto parolata apud la landlimo (tornival-finna, meänkieli), la samea (la leĝo ne klarigas pri kiu el la pluraj sameaj lingvoj temas), la cigana kaj la jida. En la listo mankas la gotlanda lingvo, eble ĉar la centraj aŭtoritatoj ne komprenis la diferencon inter ĝi kaj la gotlanda dialekto de la sveda lingvo.
Religio
En la 16-a jarcento Svedio nuligis la rilatojn al la romkatolika eklezio kaj dum pli ol kvar jarcentoj havis evangelian luteranan ŝtatan eklezion. La 1-an de januaro 2000 la Sveda eklezio sendependiĝis kaj preskaŭ egaliĝis al aliaj kongregacioj (tamen la ŝtatestro devas ankoraŭ, laŭleĝe, havi ĝian konfeson). En 1999 apartenis al la Sveda eklezio 84 procentoj de la loĝantaro.
Ekzistas, ekde la 19-a jarcento, en la lando pluraj memstaraj eklezioj kristanaj, kutime nomataj frikyrkor (laŭvorte "liberaj eklezioj"). Precipe pro enmigrado, estas nun grandaj grupoj de katolikoj, ortodoksaj kristanoj kaj islamanoj; judoj loĝas tie ekde pli ol ducent jaroj, budhanoj ekde ĉirkaŭ kvindek.
Ekde la komenco de 1952, la lando havas maksimuman religiliberecon.
Parlamentismo kaj monarĥio
En la balotado de 2006, la socialdemokratoj malgajnis kontraŭ alianco de la kvar "burĝaj" partioj, kaj la partiestro de la konservativa partio, Fredrik Reinfeldt, fariĝis ĉefministro.
La sveda monarĥio estas nur konstitucia. La reĝo ne havas politikan forton. La devoj de la sveda reĝo kiel ŝtatestro estas ĉefe reprezentaj kaj ceremoniaj. La nuna reĝo Karolo la 16-a Gustavo naskiĝis en 1946 kaj apartenas al la dinastio Bernadotte kun radikoj en Francio. Reĝino Silvia estas filino de germana komercisto kaj lia brazila edzino. Plej proksima al la trono estas kronprincino Victoria, naskita en 1977.
Ekonomio
Establinte liberalan ekonomian politikon de 1870 ĝis 1930 igis Svedion de malriĉa agrikultura lando en unu el la plej riĉaj landoj en Eŭropo. Malgraŭ ĝia proksima kaj dependa rilato kun Germanio, Svedio konservis neŭtralecon en ambaŭ mondmilitoj, kaj la damaĝo kiun ĝi suferspertis dum ili estis relative limigita. Post la Dua Mondmilito, Svedio establis socialdemokratian politikon kaj precipe ampleksan socialsistemon. Serio de ekonomiaj krizoj, komencitaj en la sepdekaj jaroj, faligis Svedion de la tria loko en la listo de la plej riĉaj landoj en la mondo al la 23a loko. Kiel respondo, la ekonomia politiko estis ŝanĝita, precipe por igi la labormerkaton pli fleksebla, redukti la nombron da avantaĝoj por dungitoj, kaj pliigi konkurencivon en la sveda merkato. La sveda ekonomio dependas ĉefe de la naturresursoj trovitaj en sia teritorio (ligno, akvoenergio kaj ferercoj) same kiel de inĝenieristiko, altteknologio kaj komunikado. La sveda ekonomio dependas multe de eksportaĵoj. Ĝiaj ĉefaj komercaj partneroj estas Usono kaj la landoj de la Eŭropa Ekonomia Areo (EU kaj ELKA- landoj ), precipe la najbaroj Finnlando, Norvegio, Danio, Germanio kaj Britio. Svedio estas membro de la Eŭropa Unio ekde 1995, kaj antaŭe ĝi estis membro de ELKA. Malgraŭ ĝia membreco en la Eŭropa Unio, Svedio elektis ne anstataŭigi sian nacian valuton (sveda krono) kun la eŭro.
La inĝenieristika sektoro respondecas pri 50 procentoj de industria produktaĵo kaj eksportaĵoj. La loko de agrikulturo en la ekonomio de la lando estas relative malgranda, okupante nur du procentojn de la MEP kaj same de tiuj dungitaj en la ekonomio. Ĉirkaŭ triono de la komerca sektoro en Svedio estas posedata de la registaro, la Sveda Nacia Asekuro aŭ la ŝtataj pensiaj fondusoj. La registara monopolo pri la vendo de alkoholaĵoj estas aparte nekutima kompare kun aliaj landoj.
La laborista publiko en Svedio havas specialan potencon: 80 procentoj de la laboristaro estas organizita en sindikatoj. En iu ajn firmao kun 25 aŭ pli da dungitoj, estas devige nomumi du dungitajn reprezentantojn al la estraro de direktoroj. En ĉiu kompanio kun limigita respondeco, kiu dungas pli ol cent dungitojn, estas la devo nomumi almenaŭ trionon de la estraro de direktoroj el inter la reprezentantoj de la sindikato.
La oficiala senlaborecoprocento en Svedio estis 6,3% procento, en aprilo 2018. La senlaborecoprocento por junuloj ĝis la aĝo de 24 jaroj estas 15,6% kaj inter tiuj 25 kaj pli aĝaj - 5,1%. Inter viroj, la senlaborecoprocento estas iomete pli alta ol inter virinoj. Inkluzive de tiuj, kiuj ne plene studas kaj ne estas dungitaj, la reala senlaboreco-procento atingas 14 procentojn kaj pinton proksime de 20 procentoj en la someraj monatoj. Enspeza distribua egaleco en Svedio estas unu el la plej altaj en la mondo.
Provincoj
Svedio havas tri ĉefregionojn: Götaland, Svealand kaj Norrland.
La lando havas 21 guberniojn (svede: län). En ĉiu gubernio estas gubernia estraro elektita de la registaro. En ĉiu gubernio ankaŭ estas popolestraro (svede: landsting) elektita de la elektitoj de la loka loĝantaro. Ĉiu gubernio estas dividita en komunumojn, entute estas 290 (2005).
Sendependa de la (administra) divido en guberniojn ankaŭ ekzistas la (historia, kultura) divido en 25 historiajn provincojn (landskap):
Urboj
Svedaj urboj kun pli ol 30.000 loĝantoj (2004):
Kulturo
La kulturo de Svedio estas parto de la kulturo de Skandinavio. Ĝi konsistas el literaturo, folkloro, muziko, sveda lingvo, religio ktp. Pri kinarto okupiĝas la Sveda Filminstituto.
Konataj svedoj
(Laŭ senkopirajtaj informoj de Sveda Instituto)
Steinmeyer (orgenkonstruo)
La firmao Steinmeyer en Oettingen estas ekde 150 jaroj renoma produktanto de harmoniumoj kaj orgenoj.
Fondita en 1847 de Georg Friedrich Steinmeyer (1819–1901), kiu i.a. lernis ĉe Eberhard Friedrich Walcker, la firmao produktis ĝis post la Unua Mondmilito pli ol 6000 harmoniumojn. Specialan gravecon ĝi tamen havas por la orgenkonstruo. La Steinmeyer-orgeno por la festhalo en Meiningen (1913) ekz. laŭis koncepciojn de Max Reger. Ankaŭ la tutmonde plej granda preĝeja orgeno en la katedralo de Passau originas de Steinmeyer (1928), same la orgeno en la St.-Michaelis-preĝejo en Hamburgo (1960). Jam en 1914 kaj 1922 oni konstruintis la historiajn orgenojn de la baziliko de Ottobeuren. Nomindas ankaŭ la Steinmeyer-ĉeforgeno en la preĝejo St. Lorenz en Nurenbergo (1937), ĉi tiu hodiaŭ estas la dua plejgranda orgeno en Germanio.
Manuskriptoj de la Morta Maro
La manuskriptoj de la Morta Maro aŭ rulaĵoj de Kumrano estas amplekso de manuskriptoj, plej ofte sur pergameno (ŝafa aŭ kapra ledo), papiruso kaj unu sur kupro (kupra rulaĵo de la Morta Maro), malkovritaj en kavernoj najbare de la Morta Maro. Ilin konstituas diversaj kunaĵoj de tekstoj; kaj formas tiun kunaĵon ĉirkaŭ 900 dokumentaj tekstoj de la hebrea Biblio, malkovritaj de 1947 al 1956 en la dekunu grotoj ene kaj ĉirkaŭe de Uadi Kumrano najbare de la ruinaĵoj de la Kumrana setlejo, sur la bordoj de la okcidenta flanko de la Morta Maro. Ĉi tie sub la sama titolo estas ĝenerale indikataj ankaŭ aliaj manuskriptoj malkovritaj najbare de la samaj lokoj.
Historio de la malkovro
La malkovro estas unu el la plej gravaj eventoj de la moderna historio kaj precipe por la bibliaj scienco. La rulaĵoj enhavas la plej malnovajn bibliajn tekstojn, kiuj pruvas ankaŭ, ke la hebrea Biblio jam elformiĝis ĝis 70 p.K..
Oni trovis la dokumentojn en kvin gravaj lokoj de Judeo: en Hirbet Kumrán, Vádi al-Muraba, Nahal Hever (Vádi Khabra) kaj Nahal Ceélim (Vádi Szeijál), Vádi Dálije kaj Masada. En tiu artikolo la rigardo etendiĝas, kvankam supraĵe, ankaŭ tiuj similaj objektoj.
La unuajn manuskriptojn trovis beduena paŝtista junulo en Hirbet Kumrán, 1947. Oni trovis en 11 kavernoj ĉe Kumrano multajn manuskriptojn, pri kiuj oni supozas, ke ili estis parto de libraro de esenoj, juda fundalisma komunumo. La esena sekto agadis inter la 2-a jc. aK. kaj 68 p.K. Laŭ kelkaj sciencistoj, la verkojn kaŝis judoj dum la kontraŭromia ribelo (67–73 p.K.). Plimulto de la manuskriptoj estiĝis en la 1-a jc. (a.K. kaj p.K. ĝis 68).
Plej bone konserviĝis la manuskriptoj el la unua kaverno de Kumrano (skribrulaĵo de Jesaja, la regularo de la komunumo, Batalo de filoj de la lumo kontraŭ filoj de la mallumo (Batala skribrulaĵo), adoraj psalmoj (Hadajo), Ĥabakuk-komentario kaj sep pluaj rulaĵoj.
En la 2-a kaverno oni trovis fragmentojn, en la 3-a trovis kupran rulaĵon listigantan la templajn trezorojn kaj ties kaŝejojn. La verkojn de la esena komunumo kaŝis la 4-a kaverno (400 manuskriptoj el la Malnova Testamento).
Oni trovis en la 11-a kaverno ankaŭ apokrifajn manuskriptojn, nekonatajn psalmojn. Verŝajne tie kaŝiĝis la Templa rulaĵo, aĉetita en 1967 ĉe la beduenoj, (tiu skizas la konstruplanojn de la ideala jerusalema templo).
Vádi al-Muraba troviĝas je 18 km de Kumrano (sude) kaj oni trovis tie verkojn, kiujn kaŝis rifuĝintoj de armeanoj de Bar Kochba (post 135 p.K). Oni trovis du leterojn de Bar Kochba, fragmentojn el la Biblio kaj jurajn dokumentojn en la hebrea, aramea kaj greka.
La tria kaŝejo estis malkovrita en 1952, kiam paŝtistoj prezentis grekan traduko de la minoraj profetoj el la 1-a jc. p.K. Oni ankaŭ prezentis leteroj de Bar Kochba kaj jurajn dokumentojn el la epoko. Similajn dokumentojn oni trovis ĉe la 4-a trovejo.
La 5-a trovejo estas Masada. Oni trovis tie libron de la Predikanto dateblan je 75 a.K. en la hebrea lingvo kaj aliajn bibliajn kaj judajn tekstojn.
La tekstoj famas pro la granda religia kaj historia signifo, ĉar ili entenas iujn el la unikaj kopioj preterrestantaj, ĝis nun konitaj, de bibliaj dokumentoj produktitaj antaŭ la 100 a.K., kaj konservas la atestojn de la finiĝo de la malfrua judismo de la Dua Templo. Ili estas skribitaj en la hebrea kaj aramea kaj greka lingvoj, plejparte sur papiruso, sed ankaŭ sur pergamena krom sur ledo kaj kupro. . Tiuj manuskriptoj kiuj datas inter 150 a. K. kaj 70 p. K.. La rulaĵoj estas kutime asociitaj al la hebrea grupo dirata Esena.
Kutime studuloj dividas la marmortajn dokumentojn laŭ tri grupoj:
1) bibliaj manuskriptoj (kopiaĵoj de la biblio) kiuj konstituas la 40% de la rulaĵoj ĝis nun decifritaj;
2) manuskriptoj "apokrifaj" dirataj ankaŭ "pseŭdepigrafaj"; manuskriptoj ne kanonaj laŭ la hebrea biblio, kiel la Libro de Ĥanoĥ, la Libro de la Jubilejoj, la Libro de Tobia, de Siraĥ kaj Psalmoj kaj aliaĵo nun survoje de la analizo por esti katalogita: tiu ĉi grupo tuŝas la 30%on;
Ĝis 1968 la plejparto de la pergamenaj kaj papirusaj fragmentoj estis gardataj en la Muzeo Rockefeller (jam konata kiel Arkeologia Muzeo de Palestino, en Jerusalemo). Post la sestaga milito, tiuj dokumentaroj estis translokitaj al la Sanktejo de la Libro, ĉe la Nacia Muzeo de Israelo, kiu ankaŭ nun el tiuj konservas multajn, dum aliaj plutroviĝas en la Orienta Instituto de la Universitato de Ĉikago, en la teologia seminario de Princeton, ĉe Azusa Pacific University, kaj ĉe privataj kolektoj.
Graveco de la manuskriptoj de Kumrano
Ili utilas por la historio de tiu hebrea epoko kaj aparte por la ĉeesto de samaj pensadoj kaj konceptoj en la kristana literaturo (tio konstateblas en la evnagelo de Johano kaj en la apokalipsaj temoj). Tiu graveco dependas ankaŭ, interalie, el la fakto, ke unufoje oni povas meti okulojn sur gamon de religiaj kompilaĵoj atingintaj nìapoken rekte, do absolute senaj je postaj interferoj. Konsiderinde, ke la dokumentoj konserviĝis marĝene de la konvencia vivo, ili povis niaepokon atingis sencenzuraj striktigoj. Fakte la hebrea cenzuro iam aboliciis la religian literaturon kiu translimis la rabenan ortodoksion. Laŭ jarcentoj, en la kristana literaturo iuj elementoj de tiuj verkoj suferis variaĵojn.
Plua graveco revstas tiuj dokuemtoj pro la nesperita eblo kompari la aktualajn bibliojn kun la smabialij tekstoj de la antikaj biblioj.
Komparo de la nunaj biblioj kun la kumranaj tekstoj
La rimarkindeco de la rulaĵoj rilatas ankaŭ al ekdotiko. Antaŭ la malkovro de tiu rulaĵoj kaj pergamenoj, la plej antikvaj bibliaj manuskriptoj hebreaj datiĝis je la naŭa jarcento (masoreta teksto) inter kiuj alkalukiĝas la Codex Leningradensis. Nun oni povas legi samtekstojn datiĝantajn je la dua jarcento antaŭ Kristo. Antaŭ la dudeka jarcento la plej antikvaj tekstoj de la Malnova Testamento estis tiuj de Codex Vaticanus kaj Codex Sinaiticus de la duono de la kvara jarcento, kaj de aliaj fragmentoj. Studuloj nun trovas, ke la du tekstoj, tiu kumrana kaj tiu masoreta kaj tiuj kristanaj, malmulte distanciĝas inter si. Interese estus la komparo kun la antikvaj grekaj kaj latinaj tradukaĵoj.
Scienca siglado de la kumranaj dokumentoj
La koncernaj grotoj en kiu estis trovitaj la rulaĵoj kaj pergamenoj estis numeritaj de 1 ĝis 11 kaŭ la kronologio de la malkovroj, kaj markitaj per litero „Q” (Qumran en la angla) por distingi la manuskriptojn trovitajn en unu loko el tiuj trovitaj en alia loko. Tiuj numeroj kun la Q estas ĉiam sekvataj de indiko de la enhavo de la manuskripto plejofte kun la mallongigoj kutime uzataj en prisciencaj publikigaĵoj. La sigloj, tial, indikantaj la kumranaĵojn sin prezentas laŭ la jena skemo: 1QIs, nome malkovraĵo en groto 1 entenanta tekston de Jesaja. Similaĵoj estas indikata per aldonaj literoj korne metitaj. 1QIs^{a} kaj 1QIs^{b}
Unuavide ne grava, sed por ekzegezistoj kaj historiistoj tre grava, estus la respondo pri la demando: ĉu la skriba materialo (pergameno kaj inko) estis produktitaj surloke aŭ alilande? Jen eka respondo (2010): esploristoj de la Nuklea Instituto de Catania (Italio) montris la unuajn rezultojn de esploro, danke al nova sciencaj esploraj sistemoj en kiuj gravan rolon plenumas la nukleaj protonoj, sur iuj pergamenaj fragmentoj de la manuskriptoj de Qumrano. Nu, ekzaminante sep pergamenajn specimenojn po vastajn unu centimetron, kaj kunlaborante kun sciencserĉantoj de CNR (Nacia Centro de Esploro), la esploristoj emerĝigis ke la qunranaj rulaĵoj estis konfekciitaj precize en la zono en kiu ili estis trovitaj, ekskludante tial alporton el alilandoj, ankaŭ do el la zono de Jerusalemo (hipotezo sugestis ke la dokumentaron oni alportis el Jerusalemo dum la ruiniga sieĝo de la jaro sepdeka postkrista).
Kiel ili malkovris tion? Kiel sciate, la transformo de besta haŭto al pergameno bezonas grandan kvanton da akvo. Kian akvon la produktantoj uzis? Tiun de la najbara rivero Jordano!, kies akvoj havas apartajn fizikajn karakterizojn ne rimarkeblajn en la akvoj de aliaj najbaraj alilandaj akvoj. Nu, tiu nukleajn karakterizojn oni trovis en la kumranaj pergamenaj fragmenoj! (Tiuj malkovraĵoj estis ilustritaj en la Pixe 2010 Conference de Surrrey, en Anglio, iniciate de esploristo Giuseppe Pappalardo (Ĵurnalo Avvenire de 2a de septembro 2010).
Lingvo kaj datado
Kiel jam dirite, la plejparto de la manuskriptoj estas skribita en la hebrea lingvo, sed abundas ankaŭ tiuj en la aramea, tiam lingvo prefere uzata in Palestino kaj Sirio; ne mankas malmultaj tekstoj de la Malnova Testamento skribitaj greklingve, malkovritaj en la grotoj 4 kaj 7.
Buraj respublikoj
La Buraj respublikoj (foje referencataj ankaŭ kiel Buraj ŝtatoj) estis fiere sendependaj, protestantaj, memregantaj respublikoj kreitaj de nederlandlingvaj parolantaj loĝantoj de la Kabprovinco kaj ties posteuloj, varie nomataj Trekboers, Boers (buroj) kaj Voortrekkers en ĉefe la mezaj, nordaj kaj nordorientaj kaj orientaj partoj de tio kio estas nun la ŝtato Sudafriko. Du el la Buraj respublikoj atingis internacian agnoskon kaj kompletan sendependecon: nome la Respubliko de Suda Afriko (RSA aŭ Transvalo) kaj la Oranĝa Libera Ŝtato.
Manuskriptoj de la Morta Maro
Lingvo kaj datado
La datiĝo de la manuskriptoj iras de la tria jarcento a.K. al unua p.K. Tiel respondas la metodo paleografia, t.e. per la individuigo de la formo kaj stilo (ŝanĝantaj laŭlonge de la jarcentoj) per kiuj la kopiistoj redaktis la skribaĵojn. Iuj manuskriptoj estis ekzamenitaj per la metodo de la karbono 14 aŭ de masspektomtrio Oni distingis tri periodajn formojn: