cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Milito en Darfuro
2007
La 31-an de julio 2007 la Konsilio de Sekureco de UN akceptis la rezolucion n. 1769 pri kreo por unua periodo por 12 monatoj de miksita misio de la Afrika Unio kaj UN. Misio konsistos el militservantoj (ĝis 19 555 homoj, inkluzive 360 militaj observantoj kaj oficiroj de telekomunikado) kaj civiluloj (ĝis 3 772 policistoj kaj 19 policaj formacioj po 140 homoj ĉiu) .
Ekde la 3-a ĝis la 5-a de aŭgusto 2007 reprezentantoj de movadoj, kiuj ne subskribis la pacan interkonsenton de 2006, renkontis en Arusha (Tanzanio) por intertraktoj sub prezidado de la specialaj senditoj de Ĝenerala Sekretario de la UN kaj tiu de Afrika Unio.
La 28-an de septembro 2007 la Konsilio de Sekureco de UN akceptis la rezolucion n. 1779 pri plilongigo de mandato de Grupo de ekspertizistoj, kreita laŭ rezolucio n. 1591, ĝis la 15-a de oktobro 2008.
Citrus reshni
Citrus reshni ankaŭ konata kiel Kleopatra mandarinujo estas citrusarbo, kiu estas ofte uzata en agrikulturo kiel greftobazo de diversaj kultivitaj specioj de citruso, plejparte oranĝujo, grapfruktujo, mandarinujo kaj citronujo. Ĝi originis de Barato kaj poste estis enkondukita en Floridon (Usono) el Jamajko meze de la 19-a jarcento.
La Kleopatra mandarina frukto apartenas al la "acida" grupo de mandarinoj, kiuj estas tro acidaj por esti manĝeblaj. Ĝia ĉefa uzo estas kiel gretfbazo aŭ por produktado de suko. Kiel greftobazo ĝi povas elteni multoblajn grundajn kondiĉojn inkluzive toleremon al la ĉeesto de kalkoŝtono, saleco kaj grundalkalineco kaj estas same taŭga por malprofundaj grundoj. Ĝi estas imuna al Citrusa tristeza viruso kaj Citrusa ekzokorto sed estas sentema al radika sufokado pro grunda kompakteco kaj al Phytophthora. Unu el la malavantaĝoj de ĝia uzado kiel greftobazo estas ke ĝi kreskas malrapide en la fruaj jaroj. En taŭgaj kondiĉoj ĝi povas estigi altan produktivecon kaj bonegan fruktan kvaliton, kvankam ĉi tiuj kutime estas iom pli malgrandaj ol ĉe aliaj.
594 Mireille
594 Mireille estas mezgranda, hela asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita de la germana astronomo Max Wolf elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl la.
Nomo
Ĝia nomo referas al la poemo Mirejo, de la provenca verkisto Frédéric Mistral.
Milito en Darfuro
2008
En februaro 2008 en orientan Ĉadon kaj Centr-Afrikan Respublikon komencis deplojiĝi la Forto de la Eŭropa Unio, konsistinta el pli ol 3 700 francaj soldatoj, por protekti rifuĝintojn de Darfur kaj internajn delokigitojn. La 4-an de marto okazis incidento: sudanaj fortoj interbatalis kun trupoj de la Forto de la Eŭropa Unio en Ĉado, post kiam ili transiris la landlimon en Darfur. Rezulte estis mortigitaj kaj vunditaj ambaŭflanke, kaj malaperis franca soldato. En misio sub la aŭspicioj de la Eŭropa Unio partoprenis 11 eŭropaj landoj. Dua plej granda nacia kontingento post la franca estis la pola, kiu nombris 400 soldatojn.
La 22-an de aprilo 2008 en Sudano komenciĝis la nacia popolnombrado, kiu prezentis vican etapon de paca procezo.
En majo 2008 en Oslo okazis la konferenco pri darfura problemo.
La 18-an de julio 2008 Sudano kaj Ĉado subskribis la interkonsenton pri restarigo de diplomataj rilatoj.
La 15-an de oktobro 2008 la Konsilio de Sekureco de UN akceptis la rezolucion n. 1841 pri plilongigo de mandato de Grupo de ekspertizistoj ĝis la 15-a de oktobro 2009.
Kantono Saint-Apollinaire
Kantono Saint-Apollinaire (canton de Saint-Apollinaire) estas franca kantono lokita en la departemento Côte-d'Or kaj en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo. Ĝi estas unu el la 16 kantonoj de la arondismento Dijon. Ĝia ĉefurbo estas Saint-Apollinaire.
Milito en Darfuro
2008
En novembro 2008 la sudana prezidento Omar al-Baŝir anoncis tujan batalĉesigon en Darfur kaj diris, ke la registaro komencos senarmigi miliciojn kaj restrikti la uzon de armiloj inter armitaj bandoj. Li faris tion post sciigo de la finaj rekomendoj de la "Iniciato de Sudana Popolo" (angle SPI), registarsubtenata grupo kiu intencas trovi pacosolvon en Darfur, kiu ne implikas iun ajn grupon de ribeluloj. "Mi per ĉi tiu anonco deklaras nian tujan senkondiĉan batalhalton inter la armitaj fortoj kaj la interbatalantaj frakcioj, kondiĉe, ke efika kontrolmekanismo estu starigita kaj observita de ĉiuj implikataj partioj," diris Bashir. JEM kaj aliaj grupoj da ribeluloj ne partoprenis intertrakton.
Miklós Oláh
Nicolaus Olahus ( por "Nikolao, la Valaĥo", Oláh Miklós, Nicolae Valahul; naskiĝis la en Nagyszeben, mortis la  en Nagyszombat) estis ĉefepiskopo de Esztergom, humanisto kaj historiografo.
Milito en Darfuro
2009
La 17-an de februaro 2009 la reprezentantoj de la registaro de Sudano kaj JEM subskribis deklaron de bonaj intencoj post tagoj de intertraktadoj en Kataro. La interkonsento alvokas al ĉesigo de atakoj kontraŭ rifuĝintejoj kaj interŝanĝo de kaptitoj. Aliaj grupoj de ribeluloj en Darfuro ne partoprenis la diskutojn kun la registaro.
Krio (lingvo)
La Krio estas kreola lingvo etendata en Sieraleono, kio baziĝas sur la angla lingvo. Krio tie estas gepatra lingvo je ĉirkaŭ 10% de la popolo, 472600 en la jaro 1993, kaj servas kiel lingvafrankao en politiko kaj komerco. Krio estas tona lingvo, kio signifas ke la relativa tonalteco de la silaboj estas distinga, do ĝi povas distingi inter signifoj. Krio havas tri tonojn: ascendan, malascendan kaj ascend-malascendan. Ĉirkaŭ kvar milionoj, la plejparto de la resta popolo, uzas Krion kiel piĝino aŭ dua lingvo. Ankaŭ loĝas kelkaj parolantoj en Gambio, Gvineo kaj Senegalo.
Miklós Oláh
Biografio
Laŭ la branĉo de sia patro li devenis el rumana nobelfamilio el Valaĥio. Li edukiĝis en kortego de Vladislao la 2-a, poste ekde 1516 alpaŝis eklezian karieron. Li fariĝis kanoniko de Pécs, poste de Esztergom, ĉefdekano de Komárom, en 1526 sekretario de Ludoviko la 2-a, poste de lia vidvino, reĝino Maria. En 1527 li akompanis la reĝinon en Nederlandon, kie restadis ĝis 1542. Hejmenveninte ekde 1543 li iĝis episkopo de Zagrebo, en 1548 de Eger. En majo 1553 li fariĝis ĉefepiskopo de Esztergom. Kiel homo ŝatata de Ferdinando la 1-a li fariĝis ekde 1543 kanceliero, ekde 1560 ĉefprefekto de la Departemento Hont, ekde 1562 por iom da tempo reĝa leŭtenanto. Por la Kontraŭreformacio en 1561 li koloniigis en Hungarujon la jezuitan ordenon. Li faris multe por levo de la katolikaj eklezia vivo kaj instruado. En 1558 li levis al akademia rango la kaptalanan lernejon de Nagyszombat. Li interkorespondadis kun humanistoj samtempaj, apartenis al rondo de Erasmo.
Milito en Darfuro
2009
La Unuiĝintaj Nacioj (UN) taksas, ke 300.000 homoj estis mortigitaj en la konflikto kaj 2,5 milionoj estis devigitaj fuĝi de iliaj hejmoj. Pli ol 1.000.000 rifuĝis kaj vivas en rifuĝejoj en Ĉado. La registaro de Sudano asertas, ke nur 10.000 homoj mortis kaj okcidentaj landoj intence misformas la informon pri kvanto de viktimoj.
2020
La Sudana Revolucia Fronto subskribis packontrakton kun la registaro de Sudano.
Demando pri genocido kaj militkrimoj
La 18-an de septembro 2004 Konsilio de Sekureco de UN petis la Ĝeneralan Sekretarion de UN krei la Enketan komisionon pri la amasrompoj de homaj rajtoj en Darfuro. La komisiono devos difini, ĉu estis en Darfuro genocido. Se sudana registaro ne plenumus tiujn postulojn, UN aplikos sankciojn kontraŭ la nafta industrio kaj iuj registaranoj de Sudano. La 7-an de oktobro 2004 la Ĝenerala Sekretario de UN deklaris kreon de la Enketa komisiono pri la amasrompoj de homaj rajtoj en Darfuro. Komence de 2005 la komisiono konkludis, ke la registaro de Sudano ne aranĝis genocidon, sed estis faritaj krimoj kontraŭ humaneco, kiuj "eble estis ne malpli seriozaj kaj teruraj ol genocido". Komisiono substrekis, ke kontraŭ civiluloj krimis ĉiuj flankoj, sed sudana registaro kaj Ĝandavid "portis respondecon pri absoluta plimulto da murdoj de civila loĝantaro dum konflikto en Darfuro". Oficiale Ĥartumo malakceptis la konkludojn de la komisiono.
En februaro 2005 Kofi Annan, Ĝenerala Sekretario de la UN, raportis al la Konsilio de Sekureco de UN, ke la sudana registaro restigas kulpulojn de "monstraj kaj amasaj krimuloj" en Darfuro senpunigitaj kaj la potencoj ne plenumis la ĉefajn postulojn de rezolucioj de Konsilio — "senarmigo kaj arestado de kulpuloj de tiuj ĉi kruelaĵoj".
La 28-an de marto 2005 reprezentanto de potencoj unue informis, ke 164 civiluloj, ankaŭ 15 militservantoj kaj sekurecistoj, respondecos pri militkrimoj fare de ili en Darfuro.
La 31-an de marto 2005 la Konsilio de Sekureco de UN akceptis la rezolucion n. 1593, decidinte transdoni situacion en Darfuro ekde la 1-an de julio 2002 al prokuroro de Internacia puna kortumo (IPK).
La 2-an de majo 2007 la IPK eldonis akton pri aresto de sudana eksministro pri la internaj aferoj kaj nuna ministro pri humanaj demandoj Ahmed Haroun kaj komandanto de Ĝandavid Ali Muhammad Ali Abd-Al-Rahman (pli fama kiel Ali Kushayb) pro krimoj kontraŭ la homaro kaj militkrimoj.
Krio (lingvo)
La collective language code (kolekta lingva kodo) laŭ ISO 639-2 estas cpe.
Milito en Darfuro
Demando pri genocido kaj militkrimoj
La 14-an de julio 2008 prokuroro de la IPK Luis Moreno-Ocampo akuzis la sudanan prezidenton Omar Hassan al-Bashir pri genocido, kontraŭhomaraj kaj militkrimoj en Darfuro faritaj dum la lastaj kvin jaroj. La sudana ministerio pri Eksterlandaj Aferoj siaflanke deklaris, ke ĝi ne agnoskas la Internacian Tribunalon nek ĝiajn decidojn.
Arabaj ministroj pri Eksterlandaj Aferoj urĝe kunvenis en Kairo por diskuti decidon fare de IPK. Rezulte estis la rezolucio, kiu diris: "La konsilio decidas solidarecon kun la Respubliko de Sudano kontraŭ tiuj decidoj kiuj malfortigas ties suverenecon, unuecon kaj stabilecon kaj ĝi malkonsentas pri la malekvilibrigo, ne objektiva pozicio de la Ĝenerala Prokuroro de la Interna Kriminala Tribunalo".
La 4-an de marto 2009 la IPK verdiktis pri la aresto de Omar al-Baŝir pro akuzoj de militkrimoj en Darfuro. Malgraŭ tio Omar al-Baŝir dum marto vojaĝis al Eritreo, Egiptio kaj Libio. Krome li elpelis el Darfur de 13 internaciajn helpagentejojn.
Kantono Saint-Apollinaire
Komunumoj
La kantono enhavas komunumojn :
NGC 762
NGC 762 (aliaj indikoj — PGC 7322, MCG -1-6-6, MK 1012, IRAS01544-0538) estas galaksio en konstelacio Baleno.
Radzionków
Radzionków estas urbo en Silezio (provinco de Pollando) en Pollando. Ĝi apartenas al samnoma komunumo Radzionków en distrikto Tarnogórski.
NGC 762
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Kantono Saint-Apollinaire
Historio
La kantono datiĝis de 2015. Je ĉi tiu epoko ĉiuj la kostodoriaj kantonoj havis ĉirkaŭ la sama nombro da loĝantoj. En ĉiuj kantonoj oni balotas por du departementaj konsiliantoj. Nepre unu konsilianto devas esti ino kal la alia viro.
San Ferdinando
San Ferdinando estas komunumo de Italio.
Milito en Darfuro
Demando pri genocido kaj militkrimoj
Muamar Kadafi, prezidento de la Afrika Unio, deklaris, ke tiu la decido naskas "gravan precedencon kontraŭ la sendependeco de malpli potencaj ŝtatoj, ilia suvereneco kaj iliaj politikaj elektoj". Li diris al Ban Ki-moon, la Ĝenerala Sekretario de la UN, ke la Kortumo "utiligas politikon de duobla normo kiam ĝi akuzas afrikajn kaj triamondajn ŝtatojn". Kamal Obaid, sudana ministro pri informoj kaj komunikadoj, nomis la Internacian kortumon "kortumon de blankuloj" kaj la arestomandaton "insulton".
Toru Yoshikawa
Toru Yoshikawa (japane 吉川 亨, n. 13-an de decembro 1961) estas japana futbalisto. Li en 1983 membris en la japana nacia teamo de futbalo.
Mimoso do Sul
Mimoso do Sul estas municipo de la brazila subŝtato Espirito-Santo, kiu taksis 25.898 loĝantojn en 2010.
(9596) 1991 RC22
(9596) 1991 RC22 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Henry E. Holt elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kantono San Diego, Kalifornio, Usono).
Ballaigues
Ballaigues estas komunumo en la distrikto Vaŭda Nordĵuraso de Kantono Vaŭdo, Svislando. Ĝi havis 897 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.
Geografio
La teritorio de la komunumo Ballaigues etendiĝas de la norda bordo de la rivero Orbe ĝis la kresto de la kresto de la ĵurasa montoĉeno Suchet. La vilaĝo Ballaigues mem situas alte super la valo de Orbe sur suna teraso, oriente de Vallorbe kaj sude de la Jougne-Pasejo. La komunumo konsistas el la vilaĝo Ballaigues, la setlejo Chez Barrat kaj pluraj izolitaj bienoj.
La teritorio de la komunumo havas areon de 9,04 km², de kiuj 49% estas kovritaj de arbaro, 41% servas por agrikulturo, kaj 9% por setlado.
Najbaraj komunumoj
Ballaigues limas en nordo al Jougne (Francio), en oriento al Lignerolle, en sudo al Les Clées, kaj en okcidento al Vallorbe.
Trafiko
Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo de Orbe al Vallorbe kaj sude de la setlejo la svisa aŭtovojo A9, al kiu la komunumo disponas pri propra alveturejo. La komunumo estas konektita al la publika transportreto per la poŝtaŭtolinio de Orbe al Vallorbe.
Historio
La unua dokumenta mencio de Ballaigues datiĝas el la jaro 1228 kiel Balevui. En la jaro 1453 aperas la nomo Bella Aqua. Dum mezepoko Ballaigues apartenis al la Senjorujo Les Clées. Post la konkero de la Senjorujo kaj la detruo de la urbo Les Clées fare de la Svisa Ĵurkomunumo ek de la jaro 1536 Ballaigues apartenis ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798 al la voktejo Yverdon. De 1798 ĝis 2006 Ballaigues apartenis al la distrikto Orbe, kiu en la jaro 1803 estis integrita al la tiam fondita Kantono Vaŭdo, kaj ek de la 1-a de januaro 2007 al la nova distrikto Vaŭda Nordĵuraso.
Mălădia
Mălădia [mələdia] (hungare: Maladé) estas vilaĝo en Rumanio norde de Şimleu Silvaniei. En 1910 ĝi havis 577 loĝantojn (rumanoj); en 1992 309 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1259. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, (Szilágy vármegye). Administre ĝi apartenas al Măerişte.
Tivadar Nachéz
Tivadar Nachéz [naĥEz], laŭ hungarlingve kutima nomordo Nachéz Tivadar estis hungara-brita virtuoza violonisto, komponisto.
Tivadar Nachéz naskiĝis la en Pest (urbo) (Hungara reĝlando), li mortis la  en Laŭzano (Svislando).
Biografio
Tivadar Nachéz komencis siajn violonajn studojn en la aĝo de 5, poste li studis de koncertmajstro de la Nacia Teatro (Budapeŝto). Ankoraŭ juna knabo, li akompanis per violono Ferenc Liszt. Li finis la studojn en Berlinon kaj Parizo. Liaj plej gravaj instruistoj estis Joseph Joachim, respektive Hubert Léonard. Li debutis en Hamburgo en 1881, poste li koncertis en Eŭropo. La plej longe li vivis en Britio, eĉ li ricevis britan ŝtatanecon.
3756 Ruscannon
3756 Ruscannon estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usonaj geastronomoj Eleanor Francis Helin kaj Schelte J. Bus elde la Observatorio de Siding Spring, apud Coonabarabran en Novsudkimrio (Aŭstralio).
Nomo
Ĝia nomo honoras la britan astrofizikiston Russell Cannon.
Internacia Humanitara Organizo Espero
La Internacia Humanitara Organizo Espero estis fondita en januaro 1993 en Sarajevo, dum la agreso kontraŭ Bosnio, pro iniciato de membroj de la Esperanto-Ligo de Bosnio kaj Hercegovino, kiel sekcio pri humanitara helpo de la Ligo. Dum la milito ĉirkaŭ 500 membroj ĝuis ĝian protektadon kaj, el kiuj, pli ol kvindeko partoprenis aktive en la realigado de la projektoj de la asocio. Laŭ la nova Leĝo de Humanitaraj Asocioj de Bosnio kaj Hercegovino, Espero registriĝis la 24-an de marto 1997 kiel neprofitdona kaj sendependa humanitara organizo.
En majo 1998 en Katalunio estis fondita aŭtonoma ne-registara organizo kun la samaj celoj kaj nomo kaj ambaŭ asocioj federiĝis per kontrakto.
Daisuke Enomoto
ENOMOTO Dajsuke aŭ karesnome Dice-K (japane: 榎本大輔; hepburne: Enomoto Daisuke, naskiĝis la 22-an de aprilo 1971) estas japana entreprenisto, kiu deziris iĝi la kvara tutmonda kaj la unua azia kosmoturisto.
Li trejniĝis en Stela Urbo (Moskvo, Rusio) por lanĉo de Sojuz TMA-9, sed en la lasta fazo, li devis prokrasti la flugon pro neperfektaj sankondiĉoj. Anstataŭ li, Anousheh Ansari‎ ekflugis la 18-an de septembro 2006 al la Internacia Kosmostacio.
Analogio de la ento
Analogio de la ento, necesa en filozofio kaj teologio, radikas en grekaj vortoj (anà lògos, latine: analogia entis) signifanta “rilaton” kaj “proporcion”, kaj rilatas al la kono aplikebla el unu ento al la alia kiam ili ne povas esti juĝataj egalaj. Analogio, do, antaŭsupozas ke la ento konsiderita termino de komparo estas pli klare konita ol la alia konsiderinda, kaj ke inter ambaŭ estas samtempe konformeco kaj malsameco. Sen konformeco, ne eblas establi iun ajn komparon; sen malsameco, la komparo realigas nur ripetadon nemalfermiĝantan al novaj konaj perspektivoj. Tial analogia kono fondiĝas sur la analogio de la ento, per kiu du kaj pluraj entoj estas samtempe similaj kaj malsamaj en sia enteco. Tio, kiel facile videblas, reflektiĝas en homaj konceptoj kaj paroladoj.
Analogio de la ento utilas por kompreni, kaj ne miskompreni, la esencon de la estaĵoj nevideblaj kies ekzisto estas racie induktitaj kaj pruvitaj. Se ekzemple, oni provu tiele: la homa kono spertas pri la ekzisto de la vivo (kaze de besta vivo); la kredanto je Dio kiel kreinto de la vivo mem, argumentas ke ankaŭ la kreinto posedas la vivon. Kiamaniere li posedas la vivon? Se oni diras “sammaniere”, oni aplikas la kriterion de unusenceco (kaj faras la kreinton simila al kreaĵo, kio okazas en panteismo, popularaj religioj, antropomorfismo, materialismaj filozofioj ktp); se oni diras “tute malsame”, oni aplikas la kriterion de la “neantăŭvidebleco” (malsameco, falseco) kaj igas Dion nekonebla, kiel faras ofte skeptikismo kaj nominalismo kaj neniismo ktp. Se oni diras “iom vere kaj iom malvere”, oni uzas la kriterion de analogio de la ento.
Analogio de atribuado kaj analogio de proporcio
Por pli preciza determino de la koncepto pri analogio de la ento necesas distingi du fundamentajn tipojn de analogio: Analogio de atribuado kaj Analogio de proporcio.
Per tiu atribua oni predikas la analogian aspekton komunan kun la analogato, konstatita en la unua analogato. Ekzemplo estu la adjektivo “sana” kies unua analogato estas la homa korpo, kiu realigas en si mem ĝian enhavon, nome la sano; la duaj analogoj povas esti la vizaĝkoloro aŭ nutraĵo kiuj estas nomataj “sanaj” pro ilia kuneco kun la sano de la korpo, kiuj tamen ne inkluzivas la enhavon de la sano. Aŭ ankaŭ: Dio estas nomata “ento”, kia unua analogato, la kreaĵo, male, kia dua analogato ĉar tiu ĉi efektive ekzistas sed en absoluta dependo al Dio. Inter tiuj du analogatoj estas asertata komformeco en la esto, signita tamen per esenca malsameco ĉar Dio posedas la eston por si mem dum la kreaĵo ĝin ricevas. (Vidu: Quaestiones disputatae de veritate, q. 21, a. 4; In I librum Sententiarum, d. 19, q. 5, a. 2).
Analogio de proporcio realiĝas kiam la analogatoj posedas la saman karakterizon, sed laŭkvante (aŭ laŭmaniere) malsaman aŭ nur similantan. Tiel oni diras ke la vero estas por la inteligento tio kio la suna lumo estas por la korpaj okuloj, aŭ alimaniere oni diras ke Dio, kolerigita, punas... Evidentas la analogio inter la punantoj, la homo kaj Dio, sed “kolerigita” estas dirata pro pura metaforo: se la unua komparo estas aŭdaca, la dua estas tute fantazia. Evidentas ke tiu atribuo estas tute metafora kaj, do, ne priskribanta la dian esencon.
Iuj teologoj, kiel la juda Maimonido, konsideras, ke nur tia dua tipo de atribuado estas aplikebla al Dio: atribuado, do, senutila ĉar ne reala: ĝi ne kreskigas la konon pri Dio. Temas pri la sinteno de la teologio apofata aŭ negativa, kaj de duonskeptikuloj.
Origino de la vorto kaj de la koncepto
En la historio de Okcidento, la vorto kun ĝia rilata koncepto, aperas unuafoje en la verkoj de Platono (En Timeo, άνά = super λόγος = racio, kaj signifas “proporcion”, ĉikaze rilaton kiu ligas inter si kvar terminojn, kies la unua rilatas al la dua kiel la tria rilatas al la kvara. Ĉe Aristotelo la termino el la matematiko etendiĝas al la filozofio kaj aperas en la metafiziko de lia Metafiziko (XIV, 6,1093, b 19) ĉar en ĉiu kategorio de esto ĉeestas analogio; kaj analogio pasas el matematika identeco inter du aŭ pluraj entaĵoj (estaĵoj) al la filozofia simileco. Kiel same el la lingvaĵo, en kiu la bezono kaj fakto de “metaforismo” estas vidata ankaŭ kiel la unua inspira fonto de la filozofia analogio.
Sed la koncepto trovos vastan disvolviĝon kaj analizon en la teologio-filozofio de kristanoj bezonantaj difini Dion ĉerpante el la perfektecoj de la naturo kreita. Jen, do, la koncepto funde pritraktata kaj aplikata de Sankta Aŭgusteno, Pseŭdo-Dionizio la Areopagano, Duns Skoto, Bonaventura, Tomaso de Akvino (Sum Theol.,I. q. 13. a 5§), Okam, kaj ĝenerale skolastikuloj; Leibinitz, Kartezio, Kantio, Jacques Maritain... Kaj analogio estas ĝisfunde esplorita kaj difinita en unuopaj ĝiaj aspektoj kaj funkcioj kun vidpunktoj lingvismaj kiel la subtilaj analizoj pri unusenceco, malsameco, simileco.
En la hodiaŭa teologia filozofio la analogio de la ento estas necesa en la mezuro ke la sama filozofio demonstras ke Dio estas la origino de la sceno de la mondo. Ĉe materiistoj aŭ similuloj la analogio de la ento tute estas sentita nenecesa.
La fonto kiu igas necesa la la analogion por paroli ĝuste pri Dio kaj realaĵoj koncernantaj la vivon ĉe li, radikiĝas en la Bibliaj libroj, aparte en la kristana biblia Saĝo, kie estas klarigite ke per la kreaĵoj eblas ascendi kaj vidi la kvalitojn de ilia Kreinto. kaj, plue, profeto Jesaja igas Dion diranta: "Fakte miaj vojoj ne estas viaj vojoj, miaj pensoj ne estas viaj pensoj... (55,8-8)” ; kaj alilibre: “Mi estas en la vento, sed ne estas vento, mi estas en la fajro sed ne estas fajro...”. La abunda lingva-literatura metaforismo, foje antropomorfisma, de la Biblio inklinas al neceso de la filozofia analogio.
La oficiala sinteno de la katolikismo ĉi-rilate estis esprimita en 1215 en Kvara Laterana Koncilio laŭ jenaj terminoj: "Ne eblas rimarki iun similecon inter kreinto kaj kreaĵon sen ke oni devas rimarki inter ili eĉ pli grandan malsimilecon".
2341 Aoluta
2341 Aoluta estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la rusa astronomino Ljudmila Ivanovna Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.
Nomo
Ĝia nomo estis komponita por honori la Astronomian Observatorion de la Leningrada Universitato.
Decembro de 2008
Jen listo de okazaĵoj en decembro de 2008.
Muddy Waters
McKinley MORGANFIELD (4a de aprilo 1913 - 30a de aprilo 1983), konata plej bone laŭ sia spektakla nomo Muddy WATERS, estis usona muzikisto de bluso kiu estas ofte citata kiel la "patro de moderna Ĉikaga bluso".
Muddy Waters krekiĝis en Plantejo Stovall, ĉe Clarksdale (Misisipio), kaj je aĝo de deksep jam estis ludanta gitaron ĉe festoj, imitante lokajn blusartistojn Son House kaj Robert Johnson. Li estis registrita en Misisipio fare de Alan Lomax por la Kongresa Biblioteko en 1941. En 1943, li translokiĝis al Ĉikago cele iĝis plentempa profesia muzikisto, finfine registranta, en 1946, unue por Columbia Records kaj poste por Aristocrat Records, nove formita firmao regata de la fratoj Leonard kaj Phil Chess.
La influo de Muddy Waters estis enorma, ne nur ĉe bluso kaj ritmenbluso sed ankaŭ ĉe rock and roll, hard rock, Popola muziko, ĵazo, kaj kontreo. Lia uzado de amplifikado estas ofte citata kiel ligilo inter Delta bluso kaj rock and roll.
Kastelo de Ĉapultepeko
La Kastelo de Chapultepec (hispane: castillo de Chapultepec) estas unu el la du kasteloj en Ameriko. Ĝi situas meze de la parko de Chapultepec sur la monteto de Chapultepec (2325 metroj super la marnivelo) en la urbo de Meksiko. Ĝi konstruiĝis de la vicreĝo Bernardo de Gálvez y Madrid. La vorto Chapultepec devenas de la navatla lingvo kaj signifas monteto de la akridoj.
Historio
Jam antaŭ la konkero de la regno de la aztekoj fare de Hernán Cortés ĉe la monteto ekzistis palaco, kiun la hispanoj detruis. En 1785, en la epoko de la vicreĝlando Nova Hispanio, la vicreĝo Bernardo de Gálvez ordonis la konstruon de somera sidejo en la plej alta punkto de la monteto de Chapultepec. La kastelon aĉetis la urbo de Meksiko en la jaro 1806. Dum la sendependeca milito oni ne plu uzis la konstruaĵon. Nur ekde 1833 oni uzis ĝin kiel militakademio.
En 1864 imperiestro Maksimiliano uzis la kastelon kiel imperiestra palaco. En tiu tempo la kastelo ankoraŭ estis ekster la urbo. Maksimiliano ordonis la konstruon de rekta bulvardo, kiu ligis la palacon kun la urbocentro. La nomo de tiu bulevardo estis honore al la imperiestrino "Paseo de la Emperatriz", kiu signifas "Bulvardo de la Imperiestrino". Kiam Meksiko denove fariĝis respubliko en 1867 oni ŝanĝis la nomon al "Paseo de la Reforma".
Ekde la sama momento la kastelo servis al la meksika prezidento kiel oficiala sidejo de la registaro. Post 1944 en la kastelo estas la nacia muzeo pri historio.
Joe Sacco
Joe SACCO (naskiĝis la en Malto) estas verkisto de bildstrioj. Li laboras en Usono.
Post lia naskiĝo, lia familio migris al Aŭstralio, kaj poste, kiam li estis 12 jaraĝa, instaliĝis en Los Anĝeleso. Li diplomiĝis pri ĵurnalismo en la Universitato de Oregono en 1981. Li tiam interesiĝis pri bildstrio kaj sendis kelkajn paĝojn al la magazino Raw.
En How I Loved the War, li analizas proprajn sentojn de televidspektantoj fronte al la Golfa Milito. En 1992, li vizitas Palestinon kaj interesiĝas pri situacio de la rifuĝintoj. De tiu sperto li verkas serion da bildstrioj, pliposte eldonitaj sub la titolo Palestine (en 2001 ĉe Fantagraphics Books). Per tiu verko li inventis bilstrian ĵurnalismon. Kvalito de lia verko donis al li admiron kaj de la ĵurnalistoj kaj de la bildstri-ŝatantoj. Por Palestine, Joe Sacco ricevis multnombrajn premiojn, interalie la prestiĝan American Book Award en 1996.
En 1995, Joe Sacco iris en Sarajevo kaj Goražde, kadre de la milito en Bosnio. De tiu sperto en eksJugoslavio li verkis tri albumojn : Soba, The Fixer kaj Safe Area Goražde. Por tiu lasta verko, li gajnis la Eisner Award por plej bona originala grafika romano en 20001.
Verko de Joe Sacco ne havas ekvivalenton en la bilstria mondo kaj pensigas pri aventuremaj ĵurnalistojde la komenco de l'20an jarcento. Per detala desegno kaj realecaj dialogoj li ĉiam montras la homajn kaj personajn fatalaĵoj malantaŭ la grandaj eventoj.
(75412) 1999 XJ108
(75412) 1999 XJ108 estas marsrenkonta asteroido malkovrita la en la kadro de la Catalina Sky Survey, astronomia kampanjo plenumita elde la Stacio Catalina de la Observatorio Steward, nord-oriente de Tucson (Arizono, Usono), kaj elde la Observatorio de Monto Lemmon.
Ĝia discentra orbito ekstere malproksime tanĝas tiun de Marso. Ĝia marsa MOID estas 0,285062 AU, tie estas 42,645 milionoj da km.
Saulxures (stacidomo)
Saulxures estas ne priservata franca stacidomo sur linio - Saint-Dié, situanta en  Colroy-la-Roche, apud Saulxures, en departemento Bas-Rhin, regiono Grand Est.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF).
Birdotimigilo
Birdotimigilo en tradicia formo estas pajla, homsimila pupo vestita per malnovaj vestaĵoj, uzata por timigi birdojn (ekz. dompaserojn kaj sturnojn) en kampoj kaj fruktoĝardenoj.
Modernaj birdotimigiloj malofte havas homan formon, ofte ili estas metalaj rubandoj aŭ aŭtomataj pafiloj. Lastatempe teknologio estas profitata de kamparanoj kiuj reutiligas jam uzitajn kaj difektitajn KDojn kaj pendigas ilin el la arboj de fruktoĝardenoj por timigi birdojn, kiuj ŝajne teruriĝas el la brilaj koloroj de la ĉielarko en tiuj.
Birdotimigilo estas ankaŭ unu el ĉefroluloj en la libro La mirinda sorĉisto de Oz de L. Frank Baum. Krome en multaj tradiciaj rakontoj aŭ modernaj rakontoj imitantaj tradicion aperas similaj roluloj, kiuj plej ofte estas simboloj de simplaj kamparanoj.
Pál Fekete
Pál Fekete, laŭ hungarlingve kutima nomordo Fekete Pál estis hungara aktoro, operkantisto (tenoro). Lia origina familia nomo estis Vörös [voroŝ].
Pál Vörös naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto.
Biografio
Pál Fekete devenis el juda familio. Li akiris aktoran diplomon en Aktora Lernejo de la Tutlanda Aktora Societo en 1920. Post siaj studoj li aliĝis al trupo de Teatro Belvárosi, poste al pluraj kabaredoj. Intertempe li lernis operkantadon en Muzikakademio de Budapeŝto, fine li plulernis en Berlino en la lernojaro 1929. Inter 1930 kaj 1940 li apartenis al koruso de la Reĝa Operejo de Budapeŝto, sed en tiu periodo li ofte havis pli malgrandajn operajn rolojn. Inter 1939-1945 pro la kontraŭjudaj leĝoj li estis videbla nur en kabaredoj, sed poste li denove estis membro de la Operejo ĝismorte. Li kantis ankaŭ operetojn, ŝlagrojn kaj popolajn melodiojn.
Degen GR
Degen (germanlingva nomo ĝis 1983 Igels) estas komunumo de la komunumaro Lumnezia/Lugnez kaj la distrikto Surselva en Kantono Grizono, Svislando. Ĝi havis 249 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.
Pál Fekete
Biografio
Li edziĝis en 1935.
Degen GR
Geografio
Degen situas en la mezo de la valo Lumnezia okcidente de la Valza Rejno. Al la komunumo Degen apartenas krom la vilaĝo Degen ankaŭ la vilaĝetoj Rumein kaj Vattiz.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Degen limas en nordo al Vella, en oriento al Suraua, en sudo al Vignogn, kaj en okcidento al Obersaxen.
Trafiko
Degen situas ĉe la vojo de Ilanz al Vrin, sur kiu kondukas poŝtaŭtolinio, per kiu la komunumo estas konektita al la publika transportreto.
Subĉiela rokmuzikfestivalo Vallumnezia
Ek de la jaro 2006 okazas la ĉiujara subĉiela rokfestivalo Vallumnezia, kiu estis fondita en la jaro 1985, en Degen. Kvankam ĝi pro la limigita nombro da lokoj kun 13000 spektantoj apartenas al la malpli grandaj svisaj subĉielaj festivaloj, ĝi estas unu el la plej konataj kaj allogaj. Dum la festivaloj ludas konataj svisaj kaj internaciaj grupoj kaj muzikistoj kiel ekzemple en 2009 Patent Ochsner aŭ Stress, aŭ ekzemple en la jaro 2000 Nina Hagen kaj en 1999 Freundeskreis-Esperanto.
Lingvoj
La oficiala lingvo de Degen estas la sursilvana dialekto de la romanĉa lingvo. Okaze de la popolnombrado de la jaro 2000 74% de la loĝantaro indikis la romanĉan lingvon kiel sia ĉefa lingvo.
Historio
La unua dokumenta mencio de Degen datiĝas el la jaro 840 kiel Higenae/Egenae. Nur en la jaro 1923 estis konstruita veturebla vojo ĝis la kantona vojo al la Valo de Lugnez, kiu ebligis la konekton de la komunumo al la transportreto. En la jaro 1930 la vilaĝo Vattiz preskaŭ komplete detruiĝis per inscendio.
NGC 764
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Kajo Galerio
Kajo Galerio ( Gaius Galerius Valerius Maximianus) naskiĝis ĉirkaŭ la jaro 250a en Serdika (la nuna Sofio) kaj mortis en majo de la 311a. Li estis kunimperiestro kaj kunestris tetrarkion kun Diokleciano de la 305a.
Optikisto
Optikisto estas fakulo pri optiko. La optikisto antaŭ ĉio laboras en la okulprizorgado.
La ĉefaj taskoj de optikisto en optikbutiko estas la mezurado de la refraktoeraroj de ies okulo. Refrakteraro povas esti solvita per okulvitroj aŭ kontaktlensoj tiel ke iu denove povas akre vidi. Depende de la optikbutiko la optikisto ankaŭ ŝlifas la vitrojn kaj muntas ilin en, de la kliento elektita, muntumo. Ankaŭ optikaj kromartikloj kiel lupeoj, lornoj, binokloj, teleskopoj, mikroskopoj kaj neoptikaj artikloj kiel barometroj ofte haveblas ĉe la optikisto.
Dolní Sokolovec
Dolní Sokolovec (Unter Sokolowetz) estas municipo de Ĉeĥio, regiono Vysočina, en distrikto Havlíčkův Brod. Vivas ĉi tie.
Optikisto
Krom la refraktmezurado la taskoj de la optikisto ankaŭ estas konsilado kaj vendo de muntumoj kaj okulvitroj kaj riparo de damaĝitaj montumoj. Ankaŭ la instruado pri la uzo de kontaktlensoj apartenas al la laboro de la optikisto.
Dolní Sokolovec
Ĉe la municipo troviĝas naturmemorindaĵo Písník u Sokolovce, kie sur la areo 0,30 ha vivas multe da protektataj kreskaĵoj kaj animaloj, kiu estas tuj apude de NR Valo de Doubrava.
Historio
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1454.
Himenopteroj
La himenopteroj (latina: Hymenoptera) estas ordo de insektoj kiu inkluzivas abelojn, formikojn kaj vespojn. Pioniro en la prihimenoptera esplorado estis Otto Schmiedeknecht el Turingio.
6810 Juanclariá
6810 Juanclariá estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la elde la Observatorio Félix Aguilar en la provinco de San Juan (Argentino).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la argentina astronomo Juan José Clariá Olmedo, direktoro de la Observatorio de Kordobo inter 1995 kaj 1998, fakulo pri la strukturo de la galaksioj.
Kata Luno
Kata Luno estis revuo eldonita de Kataluna Esperanto-Junularo, eldonita de 1985 ĝis 1998. Ĝi travivis diversajn periodojn kun malsamaj ĉefredaktoroj, kiuj donis al ĝi iom malsaman karakteron. Ĝi ofte neglektis informojn pri la Esperanto-movado, sed ĉefe enhavis verkaĵojn de la anoj de KEJ, unualoke komiksojn de Arnau Torras.
Maksencio
Maksencio (latine: Maxentius; naskiĝis en 278; mortis en Romo la 28-an de oktobro 312) estis filo de la imperiestro Maksimiano kaj edziĝis al Valeria Maksimila, filino de la imperiestro Galerio.
Kiam mortis Konstancio Ĥloro en 306, la legioj de Britannia kronigis Konstantinon la 1-an, sed la pretora gvardio kaj la senato en Romo igis Maksencion imperiestro por defendi la honoron de la urbo. Li restis kiel tetrarko ĝis 308, kiam li estis forigita. Fakte post la batalo de Ponto Milvio kiu okazis en la 28-a de oktobro de 312 inter la armeoj de la imperiestroj Konstantino kaj de Maksencio.
Miluani
Miluani (hungare: Milvány) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Zalău. En 1910 ĝi havis 728 loĝantojn (rumanoj); en 1992 136 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1320. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, (Kolozs vármegye). Administre ĝi apartenas al Hida.
Ilsede
Ilsede estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Peine de la federacia lando Malsupra Saksio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
(109612) 2001 QF289
(109612) 2001 QF289 estas asteroido de la ekstera asteroida zono, membro de la Hilda grupo, tie estas en orbita resonanco 3:2 kun Jupitero.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo LINEAR (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la observatorio de la Laboratorio Lincoln en Socorro (Nov-Meksiko, Usono).
Fajnbeka sturno
La proponita raso theresae (priskribata el norda Aberdares, en Kenjo) estas konsiderata tre neseparebla el la birdoj de la resto de la teritorio de la specio kaj pro tio ĝi estas traktata kiel monotipa.
Tiu ĉi estas birdo indiĝena de Burundo, orienta Demokratia Respubliko Kongo, suda kaj centra Eritreo, suda kaj centra Etiopio, okcidenta kaj centra Kenjo (Monto Elgon), norda Malavio, Ruando, nordorienta kaj suda Tanzanio, sudokcidenta Ugando, kaj nordorienta Zambio.
La masklo de tiu sturno havas ĉefe irizecan nigran plumaron, kun brikruĝaj flugilplumoj, kiuj estas rimarkindaj ĉefe dumfluge. La ino havas cindrogrizajn kapon kaj supran bruston. Junulo similas al masklo, sed ĝi estas malpli brila ol plenkreskulo, kaj havas brunajn pli ol malhelruĝajn okulojn. Ĉiuj havas fortikajn bekojn nigrajn, sed diference de la tre proksima parenco nome la Ruĝecflugila sturno, tiu specio ne havas tiom fortikan bekobazon korvecan, kaj tio nomigas la specion kaj en Esperanto kaj en la latina scienca nomo kie tenuirostris aludas al fajna beko. Ankaŭ la kruroj estas nigraj.
Tropeolacoj
La tropeolacoj (Tropaeolaceae) estas planta familio el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo brasikaloj (Brassicales). Ĝi enhavas 1 aŭ 2 genrojn kaj ĉirkaŭ 90 speciojn,. Ĝia tipa genro estas tropeolo.
Taksonomio
La familio estas agnoskata de la sistemoj priplanta taksonomio, kaj ankaŭ de la APG-sistemo (1998) kaj la APG II-sistemo (2003) kaj la APG III (2009). En la Cronquist-sistemo (1981) la plantfamilio apartenis al la ordo de la Geraniales.
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (3 jun. 2020), , jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj :
Swedish House Mafia
Swedish House Mafia estas grupo de tri diskĵokeoj kaj elektronikaj muzikistoj: Axwell, Steve Angello kaj Sebastian Ingrosso. La grupo, sub la nomo de Swedish House Mafia, publikigis la unuan oficialan diskon One en Beatport la 26-an de majo 2010. En la naskiĝo de la grupo, estis ankaŭ Eric Prydz, kiu, volante enterpreni solistan karieron, transloĝiĝis al Londono. Axwell konfesis, ke la naskiĝo de S.H.M. ekis kiam, transloĝiĝinte al Stokholmo, li konis Sebastian Ingrosso, kiu prezentis amikon Steve Angello. La 30-an de aŭgusto 2010 ili eldonis la duan diskon "Miami 2 Ibiza".
Montanha (Espirito-Santo)
Montanha estas municipo de la brazila subŝtato Espirito-Santo, kiu taksis 17.854 loĝantojn en 2010.
Takashi Mizunuma
Takashi Mizunuma (japane 水沼 貴史, n. 28-an de majo 1960) estas japana futbalisto. Li de 1984 ĝis 1989 membris en la japana nacia teamo de futbalo.
Tibeto
Pri filmo Sep jaroj en Tibeto, legu Sep jaroj en Tibeto
Tibeto (西藏, Bod) estas aŭtonoma regiono de Ĉinio situanta en Azio norde de Himalajo. Ĝia ĉefurbo estas Lasao. Tibeto iame estis sendependa reĝlando, sed nune ĝi estas parto de Ĉinio, laŭ la ĉinia registaro kaj aliancanoj. Tamen, tiu suvereneco estas disputita.
La "aŭtonoma regiono Tibeto" (Xizang) etendiĝas sur 1,2 milionoj da kvadratkilometroj kaj enhavas 3,6 milionojn da loĝantoj 2n 2020. La plejmulta etno estas tibetanoj, kies lingvo estas la tibeta. La regiono apudas Ŝinĝangon kaj havas limojn kun Barato, Nepalo, Butano kaj Birmo.
Tibeto situas en la sudokcidenta limregiono, sudokcidento de la Ĉinghaja-Tibeta Altebenaĵo. Ĝi najbaras al Barato, Birmo, Butano, Sikimo kaj Nepalo en la sudo kaj okcidento. Ĝia regionlimo estas longa 4 mil km kaj areo pli ol 1,22 milionoj da kvadrataj kilometroj, t.e. 12.8% de tiu de la tuta lando.
Historio
Post kiam Padmasambhava venkis la bon-pastrojn kaj iniciatis lamaismon, Tibeto estis teokratio. Ĝi restis ekster koloniismo kaj okcidenta civilizo. En la 1940-aj jaroj, ne ekzistis minejoj kaj la nuraj aŭtomobiloj apartenis al Dalai-Lamao.
La politiko de Ĉinio koncerne Tibeton severiĝis en 1958, kiam la tibetaj aŭtonomistoj oponiĝis al la centra registaro. En 1959 Dalai-lamao rifuĝis en Barato kun 100 000 fideluloj, kaj tie estigis ekzilan registaron.
Rezistantoj (khampa), rifuĝintaj en la nepalaj montaroj kaj subtenitaj de Barato, milite batalis kontraŭ Ĉinio. En Tibeto Panĉen-lamao gvidis la registaron ĝis li estis elpelita en 1965.
En marto 2008, okazis protestoj en Lasao kiuj estis vigle kontraŭbatalinta fare de ĉina popola armeo: oni parolas pri ĉirkaŭ 100 viktimoj inter la tibetanoj.
La fondinto de la tibetologio estis la hungara lingvisto Sándor Kőrösi Csoma (1784-1842).
Minaĵoj
En Tibeto oni trovis entute pli ol 90 specojn de minaĵoj kaj konstatis la rezervokvanton de 26 el ili. La rezervokvanto de 11 specoj estas inter la unuaj 5 lokoj de la lando.
Fueloj
Tibeto estas abunda je akvoenergio, tervarmo, suna kaj venta energioj. Laŭ statistiko la jara akvoenergio estas ĉ. 200 milionoj da kW, t.e. 30 % de tiu de la tuta Ĉinio. La tersurfaca akva rezervokvanto estas 354,8 miliardoj da kubmetroj, kiuj konsistigas 13,5 % de tiu de Ĉinio. La akva rezervokvanto de glaĉeroj estas 330 miliardoj da kubmetroj. La ekspluatebla akvoenergio estas 56,59 milionoj da kW kaj konsistigas 15 % de tiu de la tuta lando. La tervarma rezervokvanto de Tibeto okupas la unuan lokon de Ĉinio. La termofonto Yangbajan proksime de Lhaso estas la plej granda alttemperatura vapora fonto kaj ankaŭ unu el la plej grandaj utiligataj termofontoj de la mondo.
Vegetaloj
Tibeto estas granda regno de vegetaloj. Tie estas unu el la plej grandaj forstumejoj de nia lando. En Tibeto kun kompleto da primitivaj arbaroj, kreskas 5 mil specoj de altklasaj vegetaloj. Tie la arbaroj egalas al 2.08 miliardoj da kubmetroj da ligno. La arbaroj kovras 9.84% dae la tero. Tie kreskas pli ol 1 mil specoj de sovaĝaj vegetaloj taŭgaj por farmacio, el kiuj 400 estas ofte uzataj.
Animaloj
En Tibeto vivas 142 specoj de mamuloj, 473 specoj de birdoj, 49 specoj de rampuloj, 44 specoj de amfibioj, 64 specoj de fiŝoj kaj 2300 specoj de insektoj. La pantolopoj (Pantholops hodgsoni), sovaĝaj gruntbovoj, kiangoj kaj ovioj estas raraj bestoj protektataj de la ŝtato. Ili vivas ekskluzive sur la Ĉinghaja-Tibeta Altebenaĵo. La blanklipa cervo, unu el la raraj bestoj de la mondo, vivas ekskluzive en Ĉinio. La tieaj nigrokolaj gruoj kaj krosoptiloj (Crossoptilon crossoptilon) estas unuaklasaj protektataj de la ŝtato.
Turismo
La Tibeta Aŭtonoma Regiono ekspluatas siajn originalajn turismajn naturajn kaj artefaritajn fontojn. Nun ĝi havas 4 turismajn lokojn: Lasao, okcidenta Tibeto, sudokcidenta Tibeto kaj suda Tibeto.
En la fino de 1994 en Tibeto funkciis 30 diversaj turismaj servoj, 50 hoteloj, el kiuj 7 estas stelaj, pli ol 400 turismaj aŭtoj, 3 mil oficistoj de turismaj servoj.
Medioprotektado
La aero en Tibeto estas maldensa kompare kun tiu en aliaj lokoj de Ĉinio, sunlumoj estas sufiĉaj kaj temperaturo malalta, pluvo malofta. Ĉiu kubmetro da aero havas nur 150-170 g. da oksigeno, egale nur al 62-65.4% de tiu sur ebenaĵo.
En Tibeto la industria poluo estas apenaŭa. Tie neniam okazis grava media polucio, nek falis acida pluvo. La loko alprenis taŭgan kontraŭrimedon kontraŭ ĉia ajn poluo. Ĝi praktikas la sistemon de prijuĝo de la media polucio al ĉiuj konstruotaj projektoj eble poluantaj la medion, kaj faras projekcion de la ĉefa konstruo kaj rimedon kontraŭ la ebla poluo samtempe, tiel ke ankaŭ la antaŭaj poluaj fontoj estis nuligitaj. 80% de la fumoj estigitaj en bruligo estis nuligitaj. La urba konstruo estas farata laŭ racia projekcio kaj oni donas sufiĉan atenton al arbarizado. En Lasao la verdaĵoj kovras 17.6% de la areo kaj la pokapa verdaĵ-kvanto estas 12 kvadrataj metroj.
En la 1990-aj jaroj la teknikaj kaj esploraj departementoj faris enketadon pri la industria polua fonto, sovaĝaj animaloj kaj vegetaloj. En Lasao, Xigaze kaj Qabdo funkcias kontrola stacio de la medioj. Laŭ observado la medio nun en Tibeto estas bona. La atmosfero kaj akvo ne estas poluitaj kaj la media radio estas sub normala normo kaj estas neniu radia polucio malutila al la homoj.
Inundoj kaj terglitoj en la aŭtonoma provinco Xi-Zang
Pro la altigita temperaturo ankaŭ sur la tre alta regiono kie trovighas Tibeto shanghighas la naturo, aparte rilate akvon. Pro la temperatur-altigo la daura frosto en kelkaj regionoj de la Himalajo perdighas; pro tio movighas la grundo, shtonaroj kaj rokoj, kiuj antaue estis kvazau gluitaj de la t.n. permafrosto. Simile okazas pli ofte kaj forte inundoj, kiuj detruas domojn kaj mortigas homojn. Aliaj kaŭzoj estas la urbanizigho (parte pro politikaj kaŭzoj) kaj pli frue (antau 20-30 jaroj) la forhakado de la montara arbaro. Pri tiu Chr. Lavarenne kaj mi verkis artikolon jam 1996
Nacioj
La tibetnacianoj nombras 3 milionojn, kiuj konsistigas 90.4% de la regiona loĝantaro. Tie vivas 66 mil hanoj, kiuj konsistigas nur 2.8% de la tuta loĝantaro. Krome, tie vivas ankaŭ 18 mil loĝantoj de aliaj nacimalplimultoj, kiuj kosistigas nur 0.8% de la tuta loĝantaro. En Tibeto vivas ankaŭ menbaoj, lobaoj, hujoj k.a.
Internacia helpo
La Disvolva Programo de UN subvenciis al Tibeto 4 milionojn da usonaj dolaroj ekde 1981 por Tervarma Elektrejo Yangbajan. Estas jam transdonita al uzado la sinteza agrikultura projekto, konstruita helpe de la Monda Nutraĵa Programo de UN por batalo kontraŭ trosekeco kaj plibonigo de la irigaciaj kondiĉoj en la 4 gubernioj en la valo de rivero Lasao. La Infana Fonduso de UN donis 3.215 milionojn da usonaj dolaroj por konstrui sanprotektan stacion de virinoj kaj infanoj en Tibeto. En 1995 la Disvolva Programo de UN decidis doni 828 mil usonajn dolarojn al Tibeto por naturaj parkoj en la gubernioj Nyanang, Dingri, Dinggye kaj Jilong.
Telekomuniko
Telefonio: 59166 familioj havas telefonon
Radio kaj TV-stacioj: En 2000 funkcias en Tibeto 2 radio-stacioj kaj 2 TV-stacioj
Trafiko
La ŝosea reto kun Lasao kiel la centro ligas multajn lokojn de Tibeto. En la tuta regiono estas 15 trunkaj ŝoseoj, 315 branĉaj kun totala longeco de 22 mil km. La ŝoseoj kunligas Tibeton kun Siĉuano, Ĉinghajo, Ŝinĝango, Junano kaj Nepalo.
Oni ekkonstruis la fervojamn linion Ĉinghaja-Tibeta fervojo en 2001.
Projektoj bezonantaj fremdan investon
La tibeta registaro deziras, ke alilandaj entreprenistoj investu la fuelan, transportan, konstruan, tekstilan, malpezindustrian, maŝinfabrikan, komercan, manĝaĵan, brutobredan, prilaboran kaj turisman aferojn en Tibeto, kaj precipe la longtempan, mezlongtempan kaj profitodonan sintezan ekspluaton. Ili povas funkciigi entreprenojn sendepende, kunlabore kun la ĉinaj flankoj kaj fari teknikan kunlaboron kun Ĉinio. La registaro aprobas ankaŭ ĉiujn individuojn kaj privatajn entreprenojn, kiuj kunlaboras kun eksterlandanoj en la komercado kaj faras landliman komercon.
Folkloro
En Okcidenta kulturo, en Tibeto estas paradiza urbo Ŝangrilao. En ĝiaj montoj loĝas, laŭ lokaj tradicioj kaj kelkaj atestantoj/esploristoj, ia hom- aŭ simi-eca "neĝomonstro" Jetio, kiu eble estas restaĵa homeculo.
La Tibeta medicino (Tibeta: bod sman) estas sistemo de resanigo disvolvita en Tibeto kaj kiu plejparte disvastĝis en la landoj kaj regionoj de la tibeta altebenaĵo. Pri ĝia deveno estas diversaj legendoj.
En Esperanto
Marjorie Boulton, en sia mikspota libro Faktoj kaj fantazioj, dediĉas ties 4an ĉapitron "Fabelo el Tibeto" al tiu lando; ŝi komentas pri ties etendo kaj rakontas amuzan fabelon pri pakto inter reĝo kaj muso.
Palatinata Arbaro
La mezalta montaro kaj pejzaĝa regiono Palatinata Arbaro, germane Pfälzerwald, en loka lingvaĵo akcentitas la unua silabo - situas en la la federacia lando Rejnlando-Palatinato de Germanio kaj estas la plej granda kontinua arbaro en Germanio - samtempe ankaŭ unu el la plej grandaj arbaraj areoj en Eŭropo. La areo kovrita per arboj amplekas 1771 kvadratajn kilometrojn. La arbaro plenigas iom pli ol trionon de la tuta areo de la historia kultura regiono Palatinato, de kiu ĝi havas la nomon.
Signifo
Dum la jaro 1958 kreiĝis al Natura Parko Palatinata Arbaro, por pli eventive garantii la ekologian protekton de la regiono. Tiu natura parko dum la jaro 1998 la germana parto de la unua "translima" biosfera rezervejo de UNESKO, nome la biosfera rezervejo Palatinata Arbaro-Vogezoj Nordaj (Pfälzerwald-Vosges du Nord). Ĝi tiel iĝis la dekdua el la laŭ la stato de la jaro 2005 entute 14 germaniaj biosferaj rezervejoj. Al tiuj areoj sciencistoj atribuas apartan signifon por la tutmonda konservo de la biologia diverseco.
La suda parto de la Palatinata Arbaro ankaŭ havas la pejzaĝan nomon Vasgovio (: Wasgau ), en la mezepoko nomita Wasigenwald. Tiu vorto kaj la nomo de la montaro Vogezoj en la pleja nordokcidento de la hodiaŭa teritorio de Francio havas la saman etimologion, nome la latinan vorton Vosegus (mons).
Limoj
La norda limo de la Palatinata Arbaro estas la Nordpalatinata Monteta Lando kun la monto Donnersberg (687 metroj super la marnivelo en la samnoma distrikto), kiu siavice limas kun la ankoraŭ pli norda mezalta montaro Hunsrück. Sude limas la mezalta montaro Vogezoj en la kulture dulingva regiono Alzaco, kiu konsistigas la plej nordokcidentan parton de Francio.