cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Griza garolo
Kial junaj Grizaj garoloj atakas unu la alian?
Ĉe la Griza garolo ebla klarigo koncernas la problemon de stokado de sufiĉa manĝo por la unua vintro de juna birdo. Kvankam junuloj de Griza garolo ekstokas manĝaĵojn kiam ili estas nur kelkaj semajnoj aĝaj, ili preskaŭ certe ne estas lertaj kaj eble bezonas patran subtenon por eviti malsatomorton dum malvarmo. Se tiel, kaj de la patra subteno sufiĉas por la certa survivo de nur unu kroma birdo, estus bazo por konflikto por decido pri kiu ido estu la ununura profitonto. La demando tiam iĝas ‘kial ne atendi ĝis neĝofalo antaŭ forpeli la plej malfortajn idojn?’ Tiele la hegemonia junulo povus profiti ne nur sian propran manĝostokaĵojn (kaj ĝi estas kutime masklo ĉar estas pli grandaj kaj kutime venkas en disigaj luktoj), sed ankaŭ la manĝostokaĵojn kiujn la tutan someron faris la forpelontaj fratoj.
La precipa konsidero estas kiel oni akiras la patran subtenon. Se Grizaj garoloj trovas stokitajn manĝaĵojn per hazarda serĉado, forpeli idaron ĉu komence ĉu fine de la someraŭtuna stokosezono estus senefika. Por certigi tion la hegemonia junulo evitu ke la plej malfortaj fratoj akompanu la familigrupon sed ĝi malmulte povas fari por malhelpi ilin ŝtelserĉi la tre forstan teritorion kaj trovi stokitajn manĝaĵojn per si mem. Se Grizaj garoloj rekovras stokitan manĝaĵon danke al memoro, tamen, la hegemonia junulo bezonas liberigi sin el konkurenco komence de la stokosezono. Tiele la plej malforta frataro neniam scios kie estas kaŝita la stokita manĝaĵo kaj ne povos resti en la patra teritorio. Male ili spertos intereson post malvenko en la lukto kontraŭ la hegemonia frato eliri serĉi alian teritorion solece kaj eventuale eblon esti tolerata de alia loka paro. Farinte tion ili havu almenaŭ luktan eblon akiri vintran manĝohelpon per si mem. La fakto ke hegemoniaj junuloj forpelas sian frataron junie je la komenco de la stokosezono kaj la fakto ke forpelitaj junuloj rekte foriras kaj klopodas akiri akcepton el nerilataj paroj sugestas, ke la Griza garolo rekuperas stokomanĝon per memoro.
Kial nereproduktuloj helpas manĝigi idaron?
Kiam Grizaj garoloj ekkonstruas siajn nestojn februare aŭ marte, 20 % aŭ plie de ĉiuj paroj estas ankoraŭ akompanataj de tria individuo nereproduktanta kaj kutime la hegemonia junulo el la ĵuspasinta idaro de la paro. Ankaŭ multaj aliaj birdospecioj, ĉefe en tropikoj, kaj elstare inklude garolojn, pluhavas junulojn kiuj ne kapablis trovi teritoriojn per si mem. Ĝenerale helpantoj de tiaj birdospecioj helpas manĝigi la novan idaron de siaj propraj gepatroj kaj partoprenas en la defendo de la nesto. En multaj kazoj tia helpo ŝajne plibonigas la produkton de survivantoj. La kroma junulo tiele pligrandigas la eblon de disvastigo de siaj propraj genoj en la venonta generacio, kvazaŭ same kiel se ĝi estus havinta idaron de si mem.
Ĉe Grizaj garoloj tamen nereproduktuloj ne helpas siajn gepatrojn zorgi sian pli junan idaron. Anstataŭe ili kutime restaa for de la nesto kaj se ili alproksimiĝas, la plenkreskuloj energie forpelas ilin. Sed, se helpo de nereproduktuloj estas tiom profita por aliaj birdoj kun simila demografia cirkunstancaro, kial ne ĉe Grizaj garoloj? Estus pli grava por birdo kiu nestumas en malvarmo, ŝajne senmanĝa kondiĉaro de frua vintro. Eĉ pli konfuziga, kvankam paro malhelpas ke la nereproduktulo manĝigu la idaron, ili permesos tian manĝigadon kiam la junuloj jam forlasis la neston. Tiu stranga maligo de konduto povus esti klarigata jene. Unue kromaj flugoj al nesto kun manĝaĵoj povus esti danĝeraj se ili havigas la lokon al predanto kiu ne estus facile forpelata eĉ de la barakto kambine de la paro kaj la nereproduktulo. Tion certigas la fakto ke plenkreskuloj de Griza garolo helpas ankaŭ pluhavi la neston nevideblan per sistemo de alporto de maksimuma manĝokvanto per minimuma flugokvanto. Due, se la nestopredanto kiu estas kaŭzo de tia konduto estas mamulo, estos malpli danĝere kiam la junulo jam flugas kaj elnestiĝis. Tio povus klarigi kial post la elnestiĝo reproduktantaj Grizaj garoloj ekpermesas manĝovizitojn al la juna nereproduktulo kaj ankaŭ kial ili mem ekfaras pli oftajn vizitojn (kun malpli da manĝokvanto).
Pinhal (Suda Rio-Grando)
Pinhal estas municipo en la subŝtato Suda Rio-Grando de Brazilo. Ĝi situas en la mezoregiono Nordokcidento de Rio-Grando (Noroeste Rio-grandense), kaj apartenas al la mikroregiono Carazinho. Laŭ la stato de en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km² - en 2010 estis 513 loĝantoj. .
Pinhal signifas en la portugala Pinaro aŭ Pinarejo.
Serra Azul de Minas
Serra Azul de Minas (prononco: sehazuŭ deminas, oficiale Município de) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Metropolitana de Belo Horizonte (Granda Belo-Horizonto) kaj en la mikroregiono Conceição do Mato Dentro. Laŭ la stato de en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun Rio Vermelho, Serro, Santo Antônio do Itambé kaj Materlândia.
La loĝloko fondiĝis en 1963.
Căpâlnaș
Căpâlnaș [kapalnaŝ] (hungare: Kápolnás) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Arad administracie apartenanta al komunumo Birchiș. En 1910 Kápolnás havis 1 602 loĝantojn (rumanoj), en 1992 1 024. Ĝia unua skriba mencio estas el 1369. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario, al Krassó-Szörény.
Atakoj en Norvegio (2011)
La Atakoj en Norvegio (2011) estis du kunordigitaj teroraj atakoj okazintaj en Oslo kaj la proksima insuleto Utøya en vendredo, la 22-a de julio, 2011. La unua estis bomba eksplodo en Regjeringskvartalet, la ministeria kvartalo de Oslo, je proksimume 26 minutoj post la 15-a horo, ekster la oficejo de la ĉefministro Jens Stoltenberg kaj aliaj registaraj konstruaĵoj. La eksplodo mortigis sep homojn kaj vundis plurajn aliajn. La dua atako okazis ĉ. 2 horojn poste ĉe junula tendarejo de Arbeidernes ungdomsfylking (AUF - Laborista Junulara Ligo), la junulara filio de la socidemokratia partio Arbeiderpartiet (AP - Laborista Partio) sur la insuleto Utøya en Tyrifjorden, Buskerud. Armito en polica uniformo ekpafis al la tendumantoj, mortigante 69 el ili kaj vundante pli ol 100 aliajn.
Polico arestis la 32-jaraĝan norvegon Anders Behring Breivik, akuzante lin pri la pafado ĉe Utøya. Breivik poste konfesis, ke li sola respondecis pri ambaŭ atakoj.
Eŭropa Unio, NATO, kaj registaroj ĉirkaŭ la mondo esprimis kondamnon pri la atakoj, kaj kondolencojn kaj solidaron kun Norvegio.
Bombeksplodo en Oslo
[[Dosiero:2011 Oslo attacks map.svg|eta|maldekstra|170px|Mapo pri la ĉirkaŭaĵo de la eksplodo.
]] Je la 15h26 (mezeŭropa somera zono), la 22-an de julio, 2011, fortega eksplodo okazis en la strato Grubbegata, inter H-blokka kaj R4 en la ministeria kvartalo, proksime de la oficejoj de la norvegia ĉefministro (H-blokka) kaj pluraj aliaj registaraj konstruaĵoj, kiel la Ministerio de Nafto kaj Energio kaj la Ministerio de Financo.
La strato ĉirkaŭ la loko de la eksplodo pleniĝis je vitraj kaj alispecaj rubaĵoj post la eksplodo. Ruinigita aŭtomobilo videblis apud unu el la damaĝitaj konstruaĵoj. Grandega nubo el blanka fumo raportiĝis dum fajro plu brulis ĉe la naftoministeriejo. La eksplodon oni aŭdis ĝis distanco de almenaŭ 7 kilometroj.
Post la eksplodo, la polico forigis la homojn el la ĉirkaŭaĵo kaj serĉis eventualajn aliajn eksplodilojn. Polico klopodis per amaskomunikiloj instigi la urbanojn evakui la mezan parton de Oslo.
Mortoj kaj vundoj
Sep mortigitoj konfirmiĝis pro la eksplodo kun 15 vunditoj, el kiuj 11 grave vundiĝis. Kuracisto ĉe la hospitalo de la Universitato de Oslo informis, ke la hospitala stabo kuracas vundojn al kapoj, torakoj kaj abdomenoj.
Ĉefministro Jens Stoltenberg ne vundiĝis en la eksplodo. La financministro, Sigbjørn Johnsen, estis ferianta en Danio. Malpli multaj homoj estis en la regiono ol kutime, ĉar la eksplodo okazis dum julio, la ĉefa feria monato por norvegoj, kaj post la normaj laborhoroj por civilaj postenuloj, kio eble malplimultigis la nombron de mortoj.
Pafmortiga atako en insuleto Utøya
Proksimume du horojn post la eksplodo en Oslo, Anders Behring Breivik vestita per polic-oficira kostumo vojaĝis per pramŝipeto al la insuleto Utøya,, la loko de la de jardekoj ĉiujara tradicia tendaro de la junulara sekcio de la Laborista Partio. Atinginte la insulon, li ŝajne kunvokis la tendumantojn kaj ekmortigis ilin per siaj pafiloj. La pafonto sin prezentis kiel polican oficiron, kiu venis por rutina kontrolado post the bombado en Oslo. Li signalis petante la homoj kungrupiĝi ĉirkaŭ li kaj poste ekpafis sendistinge, mortigante kaj vundante multajn homojn. Komence li pafis homojn en la insulo, kaj poste pafis al homoj provantaj eskapi per naĝado en la lago. La Nacia Polica Direktorejo sub la Ministerio de Justico kaj Polico informis, ke plej multaj pafitoj estis gejunuloj ĉ. 15- aŭ 16-jaraĝaj. <!-- Some witnesses on the island were reported to have hidden in bathrooms or undergrowth, communicating by text message to avoid giving their positions away to the gunman. According to an eyewitness, it took police more than two hours to arrive at the scene. When they arrived, the survivors were begging the officers to throw away their weapons, as they were frightened that these men in uniforms might also open fire on them. According to another source, it took the police thirty minutes after the alarm to reach the island. At approximately 03:50 (CEST) on 23 July 2011, NRK and TV2, the two primary Norwegian broadcasters, broadcast a live press conference from the Sentrum politistasjon in Oslo where Norway's National Police Commissioner Øystein Mæland confirmed the number of fatalities at Utøya to have reached "at least 80" with the count expected to increase. Some eyewitnesses to the shooting at Utøya claim there were two gunmen, and the police are currently working to establish whether this is correct.
Suspected perpetrator
Public broadcaster NRK and several other Norwegian media outlets identified the suspected attacker as Anders Behring Breivik (born 13 February 1979). He was arrested on Utøya for the shootings and also linked to the Oslo bombings. <ref name=named-suspect> He has been charged with perpetrating both attacks. He was also assigned a defence attorney, but the police have decided to keep the name of the counsel secret.
Personal life
Breivik grew up in the affluent west-end of Oslo; his former classmate from Ris Ungdomskole from have recalled that he was a shy, but intelligent student who due to his large physical frame (6ft 3) often took care of people who were bullied. A former co-worker has described him as an "exceptional colleague" without racist tendencies. Breivik was a freemason, but had minimal contact with the lodge, and was suspended as a result of the attacks. Breivik has completed his service in the Norwegian Army. In late June or early July 2011, Breivik moved to the rural small town of Rena in Åmot, Hedmark county, about 140 km (86 miles) northeast of Oslo, where he operates a farming sole proprietorship under the name "Breivik Geofarm". It has been speculated that he could have used the company as a cover to legally obtain large amounts of artificial fertilizer and other chemicals for the manufacturing of fertilizer explosives, if he is the perpetrator in the bombing attack.<ref name="VG-perp"/> A farming supplier sold Breivik's company six tonnes of fertilizer in May.
Popolaltlernejo de Erfurto
La Popolaltlernejo de Erfurto (germane: Volkshochschule Erfurt) estas moderna universitato popola en la turingia ĉefurbo Erfurto. Ĝi estis unu el la unuaj popolaj universitatoj en Turingio kaj estas hodiaŭ la pli granda en la Liberŝtato.
Atakoj en Norvegio (2011)
Personal life
<!-- ====Politike ==== Acting national police chief Sveinung Sponheim told public broadcaster NRK that the suspected gunman's Internet postings "suggest that he has some political traits directed toward the right, and anti-Muslim views, but whether that was a motivation for the actual act remains to be seen".
Popolaltlernejo de Erfurto
La "liberaj popolaltlernejoj" kaj la situacio en Erfurto (1919-33)
En sia baza strukturo la nova VHS estis tre demokratia, sur ĉiuj niveloj (kio kelkfoje neintencite provokis malhelpon de unu al alia). La unuaj kursoj ne povis okazi tamen, pro la manko de hejtmaterialo. Krome evidentiĝis tuj ke la kurskotizoj estus multe tro malaltaj. Neklaraĵoj koncerne gvidadon kaj instruantojn kiel ankaŭ la baldaŭ sentebla inflacio malfaciligis la unuajn paŝojn. Ĝis la potencakiro de la nazioj en 1933 la erfurta VHS estis financita fare de la ŝtato - malgraŭ institucia memstareco. Kvankam Erfurto tiutempe ankoraŭ ne apartenis al la novfondita lando Turingio ĝia VHS estis perfekte starigita ene de la retaro de turingiaj VHS kaj elradiadis en ĉiujn angulojn de Turingio.
Atakoj en Norvegio (2011)
Personal life
Following his apprehension, Breivik was characterized by officials as being a right-wing extremist. Breivik studied at the Oslo Commerce School and is described by newspaper Verdens Gang as considering himself a conservative nationalist. He has been described as a "Christian fundamentalist" by the media and is reported to have written many posts on the website document.no, described as "Islam-critical and Israel-friendly". He is also a former member of the right-wing Progress Party (FrP) and its youth wing FpU. According to the current FpU leader Ove Vanebo, Breivik was active early in the 2000s, but he left the party as his viewpoints became more extreme.
Popolaltlernejo de Erfurto
La "liberaj popolaltlernejoj" kaj la situacio en Erfurto (1919-33)
Sume 52 kursoj kun 1082 frekventantojn okazis. Menciindas ankaŭ la ege ŝatataj Popolkoncertoj kaj Sabataj kulturprelegoj aŭ diversaj distraj vesperoj kiuj kompletigis la normalajn kursofertojn. Pri la institucio tiutempe multmeritiĝis la iama direktoro de la Urba Arkivo de Erfurto Alfred Overmann, la posta rezistmovadano Theodor Neubauer kaj la historiisto kaj lernejestro Johannes Biereye. Helpis krome la Akademie gemeinnütziger Wissenschaften kaj la jam menciita Porinstruista ligo. Sed la nombro de la kursvizitantoj daŭre nestabila estis kaj neniam antaŭvideblis kiuj kursoj sukcesus.
Atakoj en Norvegio (2011)
Personal life
He identifies himself in social media services as an admirer of Winston Churchill and Max Manus and also of Dutch politician Geert Wilders, whose political party, the Party for Freedom, he describes as "the only true party for conservatives". Breivik has also identified himself as "pro-gay and pro-Israel". Dagens Næringsliv writes that Breivik sought to start a Norwegian version of the Tea Party movement in cooperation with the owners of document.no, but that they, after expressing initial interest, ultimately turned down his proposal because he did not have the contacts he promised. On Twitter he quoted utilitarian philosopher John Stuart Mill: "One person with a belief is equal to the force of 100 000 who have only interests." -->
Popolaltlernejo de Erfurto
Post 1933: "Meister-Eckehart-lernejo"
Jam je la fino de la monato marto de 1933 la magistratanoj erfurtaj konstatis ke la VHS reorganizotus. La urbo financu la tuton, paralele ĝi ankaŭ decidus pri la enhavo de la instruitaĵoj. La responsuloj de la VHS kontraŭvole tuj akceptis tiujn postulojn, por eviti ĉiujn pluajn damaĝojn. La afergvidanto s-ro Otto (ekde 1921) devis demisii kaj la ĝistiama simpla docento Kurt Döbler ekestris. Ankaŭ la nomo ŝanĝiĝis: VHS iĝis "Meister Eckhart-Schule". Jam antaŭe la ejoj de VHS estis en la iama Dominikana monaĥejo. Iamaj docentoj devis rezigni pri kunlaboro kun VHS kaj la nombro de la kursanoj daŭre malgrandiĝis ĝis la fino de la 1930-aj jaroj. Ankaŭ profesiaj instruistoj ne plu interesiĝus docenti tie ĉi. La partio NSDAP riproĉis siaflanke al la VHS-estrarano mem kulpi pri la malbona situacio. Oni forigis Döbler el la pozicio de VHS-direktoro por anstataŭigi lin per konvinkita nazio. Ĉe la eksplodo de la Dua mondmilito la erfurta VHS fermis siajn pordojn.
Atakoj en Norvegio (2011)
Reagoj enlande
Ĉe gazetara konferenco en la mateno post la atakoj, ĉefministro Jens Stoltenberg kaj justicministro Knut Storberget parolis al la lando. Stoltenberg diris ke la atako estis "nacia tragedio" kaj la plej terura okazaĵo en Norvegio depost la dua mondmilito. Stoltenberg plu ĵuris, ke la atakoj ne damaĝos la norvegan demokration, kaj diris ke la konvena respondo al perfortado estas "pli da demokratio, pli da malfermeco, sed ne naiveco."
Auenheim
(jen france, origine germane kaj alemane, prononco ) estas loĝloko kaj malaperinta komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Bas-Rhin, en la historia kultura regiono regiono Alzaco kaj la nuna administra regiono Grand Est ("Granda Oriento"). Fine de en la komunumo vivis. Ekde 2019 la loĝloko apartenas al nova komunumo Rountzenheim-Auenheim.
Popolaltlernejo de Erfurto
"Volkshochschule Erfurt-Stadt" post 1945
Decido de la urbo kiel ankaŭ ordono de la sovetiaj regantoj ebligis baldaŭan reprenon de la VHS-aktivecoj post la milito. Certe, memstareco enhava kaj personara estis for. Jam en la decembro de 1945 prezentitis la unuaj kursoj. Oni enkondukis unuafoje ankaŭ la eblecon trapasi eksteran abiturientan ekzamenon ĉepopolaltlerneje. Baldaŭ venis kromaj preparigkursoj por maturiĝekzamenoj kaj altlernejfrekventado.
La tutajn 1950-ajn jarojn oni strebis pliperfektigi la kvaliton de la instruado kaj la enhavojn de la kursaro. Novaj kampoj - el kiuj poste ankaŭ kelkaj denove forĵetitis - malfermiĝis per la instalo de vesperaj lernejsimilaj kursoj (Abendoberschule) aŭ similaĵoj por uzinanoj (Betriebsvolkshochschulen / Berufliche Betriebslehrgänge). En 1952 la nomo ŝanĝiĝis kaj oni eknomiĝis "Volkshochschule Erfurt-Stadt". La institucio ekfloris kaj inter 1957-61 estis (nur en Erfurto!) nekredeblaj 193.941 kursfrekventantoj. Post la konstruo de la Berlina muro la politika premo pliakriĝis. Tamen la ofertoj pligrandiĝis. Inter 1965-75 oni nombris inter po 20.000 kaj 25.000 lernejanojn por instrujaro. Ene de la (plu)klerigo de plenkreskuloj la erfurta VHS plej gravis, kelkfoje eĉ monopolis. Ĉe la lingvokursoj de la 1970-a jaroj estis ege ŝatataj tiuj de la angla lingvo, dume la rusa lingvo ne tro allogis.
Atakoj en Norvegio (2011)
Reagoj enlande
Eskil Pedersen de la Laborista Junulara Ligo votis "repreni Utøya-n" kaj persekuti tiujn, kiuj respondecas.
Popolaltlernejo de Erfurto
La Turniĝo kaj la estiĝo de "Volkshochschule Erfurt"
Komence de la postturniĝa tempo helpis fakuloj de la ĝemelurbo Mainz en la konstruado de nova popolaltlernejo sub tute ŝanĝintaj kondiĉoj. Multaj personoj de ne plu necesaj kursoj devis esti maldungitaj, dum mankis alie profesiuloj. Danke al la translokiĝo al iama lernejo en Schotten-strato eblis por la unua fojo centrigi kaj administradon kaj grandan parton de la instruado sur ununuran lokon. Jura bazo estas leĝo el la 1992-a jaro, la t.n. "Thüringer Erwaĉsenenbildungsgesetz".
Atakoj en Norvegio (2011)
Reagoj enlande
Reĝo Harald sendis siajn kondolencojn al la viktimoj kaj iliaj familioj, kaj petis unuecon.
Popolaltlernejo de Erfurto
Eksteraj ligiloj
Hejmpaĝo de la popolaltlernejo.
Atakoj en Norvegio (2011)
Reagoj enlande
Ĉiuj aliaj gravaj politikaj partioj sendis kondolencojn al la viktikmoj. <!--*Knut Arild Hareide of the Christian Democratic Party called the attacks an "incomprehensible national tragedy", and extended his condolences to prime minister, the government, and the Labour party. --> Amaskomunikila poststrio de tiu ĉi tragedio estis la populariĝo de la kanto Mitt lille land  (Landeto mia ) de Ole Paus. Tiu ĉi kanteto kantata de Maria Mena iĝis speco de dua Norvega nacia himno kaj prezentiĝadis kun bildoj de la tragedio.
Fontoj
La Esperanta artikolo estas bazita sur la anglalingva artikolo en:2011 Norway attacks en la stato de "Versio de 23a de julio je 17:31"
Susumu Tonegawa
Susumu Tonegawa (japane 利根川 進 ; naskiĝis la 6-an de septembro 1939 en Nagojo) estas japana sciencisto. Li elmontris la procezojn, per kiuj genoj produktas diversajn antikorpojn ; pro tio li gajnis la Nobel-premion pri medicino en 1987. Poste li laboris pri memoro kaj li sukcesis krei malverajn memoraĵojn en cerbo de muso.
La asteroido 6927 Tonegawa estis nomita en lia honoro.
Edward Vernon Harcourt
Edward William Vernon Harcourt (26a Junio 1825 – 19a Decembro 1891) estis angla naturalisto kaj politikisto konservisma.
Harcourt naskiĝis en Stanton Harcourt, Oxfordshire, kiel filo de pastro kaj sciencisto William Vernon Harcourt kaj nepo de Edward Harcourt, Arkiepiskopo de York. Li edukiĝis ĉe la Christ Church College (Oksfordo).
Harcourt estis grava politikisto kaj militisto en la regiono, organizanto de volontulaj rotoj en 1862, kaj dum 15 jaroj Prezidanto de la National Artillery Association.
Li estis aŭtoro de Sketch of Madeira (1851) kaj de Sporting in Algeria (1859).
Li heredis parkon kaj domegon ĉe Nuneham House en 1871 kaj tie konstruigis preĝejon en 1872-74.
Li estis Membro de la Parlamento por Oxfordshire el 1878 al 1885 kaj por Henley el 1885 al 1886.
Harcourt edziĝis al sinjorino Susan Harriet Holroyd, filino de la 2a barono Sheffield en 1849. Lia frato estis politikisto William Vernon Harcourt.
Iĵica
ѵ estas litero de la cirila alfabeto. Ĝia majuskla formo estas Ѵ
Rusa (pre-1918)
En la rusa lingvo, ĝi estis la fina litero de la alfabeto, kaj ĝi havas la nomon "Iĵica" kaj la prononcon [IFA: i]. Tiu litero ne estas uzata nun. Antaŭ tio estis nur uzita por transskribo de grekaj vortoj, kiuj havas Υ. Nun, rusoj anstataŭe uzas И.
Malnovslava lingvo
En la malnovslava lingvo, ĝi estas la 44-a litero de la alfabeto, kaj ĝi havas la nomon "Iĵica" kaj la prononcon [IFA: i,y,ɨ].
Origino estas greka alfabeto ipsilono.
Flughaveno Pardubice
La Flughaveno Pardubice (ĉeĥa Letiště Pardubice) estas regiona flughaveno kun miksa civila kaj armea trafikoj. Ĝi estas situanta en sudokcidenta urborando de Pardubice ĉe kvartalo Popkovice, sude de derbia komplekso Velká pardubická.
Civila trafiko
Mastrumanto de civila parto de la flughaveno estas firmo East Bohemian Airport a.s.
Civilan trafikon enfunkciis en 1990-aj jaroj flugkompanio nome Fischer Air kun serio de ĉartoflugoj. Nuntempe estas majoritato de uzantoj de la flughaveno rusiaj flugkompanioj, ekz. Transaero, Kras Air aŭ Rossia. En ĉartolinioj agas flugkompanioj ČSA, Travel Service, Hemus Air, Karthago Airlines kaj Montenegro Airlines.
La plej densan trafikon registras la flughaveno tradicie ĉiam dum Kristnasko kaj ĉirkaŭ novjaro kaj ankaŭ dum somera sezono. En 2007 estis enigitaj la unuaj regulaj linioj al Vnukovo (Moskvo) kaj en Sankt-Peterburgo.
Malnegektebla ero en trafiko estas ankaŭ kargoflugoj, agantaj inklude de Antonov An-124 aŭ Iljuŝin Il-76.
Armea trafiko
La Flughaveno Pardubice ankaŭ servas kiel rezervarmea flughaveno. Mastrumanto de armea parto estas Správa letiště Pardubice. Ĝi ankaŭ certigas majoritaton de flughavenaj servoj.
PetroChina
PetroChina estas la plej granda ĉina naftokonzerno, kiu havas la servoreton el pli ol 18.000 fuelplenigejoj. Ĝi estas unu el la plej grandaj konzernoj de Ĉinio.
Ĝi estas filina entrepreno de la ŝtata China National Petroleum Corp. (CNPC). CNPC posedas 88,21 % da akcioj.
PetroChina ĝis 2007 investis 5 md USD en eksterlando, duonon el tio en Sudano, pro kio oni ofte kritikas la entreprenon.
La konzerno aperis en la ŝanhaja borso la 5-an de novembro 2007 kaj atingis borsan valoron de 1 biliono da USD kaj tiel ĝi iĝis plej granda enterpreno de la mondo.
Britains
Britains estas entrepreno kiu fabrikas ludilojn inter kiuj famas ties metalaj mulditaj soldatludiloj, sed tiu entrepreno, kun fabriko en Londono, ankaŭ diversigis en aliaj asocisimilaj ludiloj kiel mulditaj zamakaj militistaj kamionoj kaj agrikulturaj veturiloj.
La varomarko W. Britain de ludiloj kaj kolekteblaj soldatoj derivis el entrepreno fondita de William Britain Jr., nome brita fabrikanto de ludiloj, kiuj en 1893 inventis la procezon de fandomuldado en plumbo, kaj revoluciigis la produktadon de ludilsoldatoj. La entrepreno tuj iĝis la ĉefa industrio, kaj estis imitata de multaj aliaj entreprenoj, kiaj Hanks Bros. kaj John Hill and Co. (Gibbs 2009; Joplin 1996). La stilo kaj skalo de la figuroj de Britain iĝis la industria standardo por soldatludiloj dum multaj jaroj.
Friesack
Friesack estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Havelland de la federacia lando Brandenburgio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Balotado por la Rusia Konstitucifara Asembleo de 1917
Balotado por la Rusia Konstitucifara Asembleo de 1917 okazis la 25an de Novembro 1917, kvankam kelkaj distriktoj havis balotadojn en aliaj tagoj, ĝis eĉ ĉirkaŭ du monatojn post kiam tiu devis origine okazi; ĉiuokaze ili estis organizitaj kiel rezulto de la okazaĵoj de la Rusia revolucio de 1917. Ili estas ĝenerale agnoskitaj kiel la unuaj liberaj balotadoj en la historio de Rusio.
Variaj akademiaj studoj montris alternativajn rezultojn. Tamen, ĉiuj klare indikas, ke la Bolŝevikoj estis klare venkintoj en la urbaj centroj, kaj atingis ĉirkaŭ du trionojn de la voĉdonoj de la soldatoj de la Orienta Fronto. Tamen, la Socialista Revolucia Partio venkis totale pro la forto de la apogo el la rura kampanararo, kiu estis unudirekta voĉdonantaro, nome en la direkto al la agrara reformo.
Juan Pablo Forner
Juan Pablo Forner y Segarra (Merido, Ekstremaduro, 17-a de februaro de 1756 - Madrido, 16-a de marto de 1797), verkisto klerisma hispana.
Biografio
Li studis juron en la universitatoj de Madrido kaj Toledo kaj estis profesoro de juro en Salamanko. La protektado de Manuel Godoy utilis pos esti nomumita akuzisto en Sevilo (1790) kaj poste de la Konsilio de Kastilio (1796). La Real Academia Española premiis sian verkon Sátira contra los vicios introducidos en la Poesía por los malos poetas (satiro kontraŭ malvirtoj enmetitaj en poezio fare de malbonaj poetoj) en 1782. Li estis saĝulo, polemikulo kaj amanto de satiro, ekzemple kontraŭ Tomás de Iriarte, Vicente García de la Huerta, Francisco Sánchez Barbero, José de Vargas Ponce, Cándido María Trigueros kaj León de Arroyal, sed la polemikoj iĝis tiom akraj, ke rezultis en reĝa malpermeso publikigi.
Li estis ege naciista kaj pro tio akre defendis la hispanan kulturon responde al malapreza eseo de Masson de Morvilliers en la Enciclopédie Méthodique (1782): "¿Qué se debe a España?" (kion oni ŝuldas al Hispanio?). Li realiĝis ĝin laŭ mendo de la Grafo Floridablanka, laŭ titolo Oración apologética por la España y su mérito literario (1786); ĝi okazigis la parodion Pan y Toros de León de Arroyal kaj la mokadon de aliaj kleristoj kiuj akuzis lin pro troa serĉado de la protekto de la povuloj. Li mortiĝis en 1797, kiam li estis nomumota prezidento de la Reĝa Akademio pri Jurscienco kaj Leĝaro.
Imre Bokor
Imre Bokor
Denkendorf
Denkendorf havas diversajn signifojn:
Amaltejo
Amaltejo – helene Ἀμάλθεια, tenera diino – estas nimfo en la helena mitologio, kiu kreskigis dion Zeŭso per la lakto de kaprino. En alia versio ŝi estas la kaprino mem. Ŝia korno estas simbolo de superfluo. Cetere Amaltejo estas la patrino de Pajno.
La verkisto Palaifato pensis ŝi estis juna kaj tre bela kelnerino renkontiĝis kaj amiĝis de Heraklo en gastejo.
Botond Bokor
BOKOR Botond estas hungara pentristo. Li naskiĝis en Târgu Mureș 1978. Li estas la filo de instruisto-muzikisto Imre Bokor (muzikisto).
Biografio
Botond Bokor pasigis sian infanaĝon en Miercurea Ciuc. En 1987 kun sia patrino kaj frato li elmigris en Svedion sekvante la patron, kiu rifuĝis en 1986. Inter 2002 kaj 2007 li studis en Hungara Belatra Universitato de Budapeŝto.
Pramoj en Amsterdamo
Pramoj en Amsterdamo estas ekspluatataj de GBV, nederlanda entrepreno de publika transporto, ŝarĝita de la mastrumado de ĉiuj infrastrukuroj de publika transporto de Amsterdamo. Senpagaj pramŝipaj trairoj, ebligas transiri la riveron IJ kaj kunligi arondismenton "Amsterdam-Noord" kaj ĉirkaŭajn municipojn al la cetero de la urbo.
Căprioara (Arad)
Căprioara (Arad) [kǝpriŭara] (Kaprevár) estas malgranda vilaĝo en Rumanio oriente de Arad administracie apartenanta al la komunumo Săvârşin. En 1910 ĝi havis 986 loĝantojn (rumanoj), en 1992 380. Ĝia unua skriba mencio estis en 1337. Ĝi apartenis ĝis Traktato de Trianon al Hungara reĝlando, al Krassó-Szörény (historia departemento).
Les Billaux
Laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun la najbaraj komunumoj.
Luena
Luena [LŬEna] estas municipo en centrorienta Kantabrio, Hispanio, en la komarko Valles Pasiegos kaj subkomarko Pas-Miera.
Geografio
Ĝi limas norde kun Arenas de Iguña, Santiurde de Toranzo kaj Corvera de Toranzo, okcidente kun Molledo kaj San Miguel de Aguayo, oriente kun Vega de Pas kaj San Pedro del Romeral, sude kun Campoo de Yuso kaj la provinco Burgos, al kiu oni aliras per la nacia ŝoseo N-623 tra la montopasejo Escudo.
La municipo Luena konsistas el valo (de la rivero Luena aŭ Magdalena) kiu etendiĝas el la Kantabra Montaro ĝis la kunfluejo kun la Valo de Pas. Temas pri municipo klare rura, en kiu la tradicia vivmaniero dependis de la brutobredado de bovinoj (speciale de la bredraso Holstein Frisa). Luena estas municipo de malpliiĝa loĝtendenco.
Demografio
Por areo de 90,54 km² estas 623 loĝantoj (laŭ censo de 2021). La 623 loĝantoj (2021) estas distribuataj en jenaj 28 loĝlokoj: Bollacín, Bustasur, Carrascal de Cocejón, Carrascal de San Miguel, Cazpurrión, El Cocejón, Entrambasmestas, La Garma, Llano, Ocejo, Los Pandos,   Pandoto, La Parada, Penilla, La Puente, Resconorio, Retuerta, San Andrés de Luena, San Miguel de Luena (ĉefurbo, en la foto de la tabelo), Sel de la Carrera, Sel de la Peña, Sel del Hoyo, Sel del Manzano, Selviejo, Tablado, Urdiales, La Ventona kaj Vozpornoche.
La rura karaktero de la municipo kaj ties izoligo favoris malpliigon de la loĝantaro komencita en la 1940-aj jaroj konstanta ekde tiam. La municipo perdis du mil loĝantojn dum la jarcento.
Fonto: INE
Historio
La plej frua mencio de la valo datas de la 9-a jarcento, kiam la reĝo Sanĉo la 2-a havigis la rajton de paŝtado en montoj de Fluena al la episkopeco de Oca-Burgos en 1068. En la priĉasada Libro de Montería de Alfonso la 11-a (meze de la 14-a jarcento) oni diras, ke la montaro de Lueña estas bona por ursoj kaj aproj somere, kaj mencias inter aliaj lokoj El Escudo, Vega de Arenas (Vegarenas, Entrambasmestas), Vega Escobosa kaj Sant Andrés de Lueña.​
Dum la Mezepoko, same kiel ĉe la valo Toranzo, Luena ekdependis de la jurisdikcio de la nobela familio Castañeda (poste Grafoj de Castañeda), pro kio okazis nombraj plendoj fare de la lokanoj de la valo kontraŭ la kondiĉo de senjorlando. Ekde 1592 ĝis 1784, Luena havis forĝejon en Entrambasmestas. Ĝi formis parton de la Valo Toranzo kun Santiurde de Toranzo, Corvera de Toranzo kaj Puente Viesgo, ene de la komunumo Merindad de Asturias de Santillana. La dominado fare de la grafoj de Castañeda finiĝis en la 18-a jarcento, kion konfirmis la kreado de la modernaj municipoj en 1822.
Alsónémedi
Alsónémedi estas grandvilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Gyál. Alsó signifas: suba.
Bazaj informoj
Alsónémedi situas sur ebenaĵo, laŭ la ĉefvojo Budapeŝto-Kecskemét, aŭtoŝoseoj M0 ĉirkaŭ Budapeŝto kaj M5 al Szeged estas proksime. Ankaŭ urbo Ócsa estas proksime.
Historio
Alsónémedi estis loĝata jam en la kuprepoko kaj bronzepoko. La unua skriba mencio okazis en 1067. Post la turkoj la setlejo senhomiĝis. En 1885 granda incendio okazis.
La loĝantaro estas aŭ loke terkulturisto aŭ laboras en la ĉefurbo.
Famuloj
En Alsónémedi naskiĝis aktoro Kálmán Balla.
Planedo
Planedo estas astro ne memlumanta, kiu rondiras ĉirkaŭ stelo. La vorto devenas de la greka πλανήτης, planētēs, signifanta migranto aŭ vaganto. Pli precizan difinon donis la Internacia Astronomia Unio en 2006 (vidu malsupre).
Nia suno havas ok planedojn. Ĝis la redifino de planedo en 2006 fare de la Internacia Astronomia Unio estis naŭ planedoj (la naŭa estis Plutono) kaj oni atendis trovi aŭ difini pliajn; Sedno estis tiam ebla 10a planedo), sed nun la nombro ŝajnas tre fortike fiksita je ok kaj apenaŭ videblas eblo trovi pliajn planedojn en nia sunsistemo.
Je la 24-a de aŭgusto 2006 la ĝenerala asembleo de Internacia Astronomia Unio (IAU) akceptis rezolucion, kiu difinis planedon en la sunsistemo jene (parto el rezolucio 5A):
Samtempe, IAU difinis kiel nanoplanedon ĉielan korpon respondantan al ĉiuj kriteroj, krom la balaado de sia orbito. Formale, nanoplanedo ne estas planedo.
Oni konas nuntempe naŭ nanoplanedojn en la sunsistemo: Cereso, Orko, Plutono, Makemako, Kvavaro, Haŭmeo, Gongongo, Eriso kaj Sedno. Sed la listo povas pli- aŭ malpli-longiĝi.
Historio
Tiu moviĝo, kontraŭe al la moviĝo de la Suno kaj de la Luno, aperis konsiderinde neregula kaj iomete kaprica: la planedoj ne moviĝis ĉiam samdirekte kaj sampaŝe. Tiamaniere ili estis identigitaj kun ĉielaj diaĵoj, kiuj, laŭ la antikvula pensmaniero, estis la solaj estaĵoj kapablaj tiel agi en la firmamento.
Antikvaj planedoj
En la antikvula menso estis sep planedoj (kiuj estis videblaj sen helpiloj): Luno, Marso, Merkuro, Jupitero,Venuso, Saturno kaj Suno. La planedoj ne estis konsiderataj kiel mondoj, kiuj iras tra la silenta mallumo, sed raciaj entoj, diaĵoj, kiuj iradas ĉirkaŭ la Tero, tra regiono plena de lumo kaj muziko (la muziko de la sferoj). La planedoj ne estis grandaj buloj de roko kaj gaso, sed konsistis el kvintesenco kaj moviĝis laŭ cirkloj, ĉar la cirkla moviĝo estas la plej perfekta. En la latina, la sep tagoj de la semajno estis nomitaj laŭ la sep planedoj (escepte de sabato kaj dimanĉo tiuj nomoj influis ankaŭ la esperantajn nomojn). La planedoj influis homojn per la aero.
La Tero mem ne estis konsiderata kiel planedo, sed kiel mondo, vorto kiu, tiutempe, entenis kaj la nocion kosmo, kaj la nocion loĝejo de la homaro. Kelkaj antikvuloj-filozofoj, kiel Aristarĥo el Samoso, identigis la teron kiel alian sunĉirkaŭantan planedon, sed tiu pensmaniero ne fiksiĝis ĝis la Mezepoko.
Modernaj planedoj
La nombro de astroj difinitaj kiel planedoj en la sunsistemo ŝanĝiĝis plurfoje dum la lastaj 500 jaroj. Kvin el ili estis konataj ekde la krepusko de la historio: Merkuro, Venuso, Marso, Jupitero kaj Saturno, kaj apud ili la Luno kaj Suno ankaŭ estis konsiderataj planedoj en la tercentra modelo.
Giordano Bruno estis unu el la unuaj astronomoj, kiuj pridubis la apartan signifon de la Tero kompare kun la aliaj planedoj. Lia filozofio estas ege klera en tiu aspekto, ĉar li proponis ne nur ekzakte, ke la Tero estas planedo kiel la aliaj, sed ke la planedoj estas mondoj. Tio estas, li vidis en ĉiu planedo medion havantan proprajn kondiĉojn kaj ekvilibron favore al la ekzisto de vivo. La similigo de la Tero kun la aliaj planedoj plifortiĝis nur post la esploroj de Koperniko, Galilejo kaj Keplero, kies rezultoj estas la origino de la heliocentrisma teorio de la sunsistemo.
Konsekvence de daŭra forlaso de la tercentra modelo kaj la akcepo de la heliocentra modelo en la 16-a jarcento, la Tero estis aldonita al la listo de planedoj, kaj la suno kaj luno estis forigitaj de ĝi. Kun la malkovroj de Urano, Neptuno kaj iuj asteroidoj, la listo ŝveliĝis al 23 planedoj en 1851. En 1852 ĉiuj asteroidoj estis forigitaj kaj restis nur ok planedoj, al kiuj Plutono estis aldonita en 1930. La tri planedoj de la Sunsistemo plej malproksimaj de la Suno (Urano, Neptuno kaj Plutono, tiu lasta ekde 2006 jam ne plu planedo) estis eltrovitaj antaŭ relative nelonge, se ni konsideras la tempodaŭron, dum kiu la aliaj planedoj jam estas konataj.
En 2006, la Internacia Astronomia Unio decidis ŝanĝi la difinon de planedo kaj difinis novan tipon - la nanplanedon (aŭ foje malpli formale alinomataj planedetoj), difino kiu inkluzivas Kereson, Plutonon, Erison, Haŭmeon kaj MakeMakon. Astronomoj nun konas pli ol 150 000 objektojn orbitantajn ĉirkaŭ la Suno, kaj ili estas klasifikitaj laŭ malsamaj kategorioj: planedoj, nanaj planedoj, transneptunaj objektoj, asteroidoj, kometoj, centaŭroj kaj aliaj malgrandaj objektoj en la sunsistemo.
La plejparto de la planedoj ankaŭ havas lunojn, kiuj akompanas ilin. Se luno estas sufiĉe granda, ĝi povas efiki al la planedo per tajdaj fortoj kaj tiel stabiligi la turniĝon de planedo ĉirkaŭ ĝia akso.
Planedoj de la Sunsistemo
En Ĉinio kaj landoj de orienta kulturo, la kvin nudokule videblaj planedoj ricevis nomojn de la kvin elementoj.
Urano kaj Neptuno ricevis respektive la nomojn 天王星 (Stelo de la Ĉiela Reĝo) kaj 海王星 (Stelo de la Mara Reĝo), laŭ la atribuoj de la dioj Urano kaj Neptuno.
La sunsistemaj planetoj estas divideblaj en du kategoriojn:
Supozataj kaj alistelaj planedoj
Praplaneda disko estas ĉirkaŭstela disko konsistanta el gaso kaj polvo el kiuj formiĝas korpoj (planedoj, nanplanedoj, malgrandaj korpoj kaj iliaj satelitoj). Steloj formiĝas el nubo de gaso kaj polvo kies centra parto kolapsas sur si mem. Tiam, ene de la resta nebulozo, la materio kolektiĝas en disko, kiu naskos la planedojn. Astronomoj parolas pri praplaneda disko.
Hipotezaj planedoj en nia sunsistemo
Oni longe supozis, ke estas ankaŭ aliaj planedoj. Unu el tiuj estis nomata Planedo X, astro kiu perturbas la neptunan kaj plutonan orbitojn. Fakte, tiuj du planedoj estis konsiderataj, en la epoko de siaj malkovroj, kiel la tiel serĉata Planedo X, sed, poste, kalkuloj ekmontris, ke iliaj masoj estas ne sufiĉe grandaj por klarigi la perturbojn. Alia supozata planedo estas Vulkano, astro kiu situus interne de la merkura orbito. Hodiaŭ estas sciate, ke la perturboj en la merkura orbito estas kaŭzataj de relativecaj efikoj pro la proksimeco de la masega Suno kaj ke la orbito de Neptuno havas nur etajn malregulaĵojn, kiuj apenaŭ antaŭvidigas malkovron de nova planedo.
Ĝis 2006, ne ekzistis klara kriterio por la distingo de planedo disde asteroido. Foje, en la historio de astronomio, kelkaj ĵus malkovritaj asteroidoj estis konsiderataj kiel planedoj, kiel Cereso, Vesto kaj lastatempe Ĥirono kaj Varuno, aŭ eĉ iu planedo povis havi sian planedecon disputatan, kiel en la kazo de Plutono, kiu nun estas jam eks-planedo.
Alisistemaj planedoj
La plej tersimila planedo malkovrita (ĝis fino de aprilo 2007) estas Gliese 581 c, kiu rondiras la ruĝan nanon Gliese 581, kune kun eble kvin pliaj planedoj. Ĝi estas la unua ekstersunsistema planedo trovita en tia ĉirkaŭstela zono, ke eblas akvo en likva stato kaj tiel eventuale eĉ tersimila vivo. La stelo Gliese 581 situas je ĉirkaŭ 20,5-lumjara distanco de nia Suno. La trovon anoncis en aprilo 2007 laborgrupo de astronomoj, sub Stéphane Udry, en la Ĝeneva Observatorio en Svislando. Ĝi malkovris la planedon per instrumentoj de la Eŭropa Suda Observejo en Ĉilio.
La NASA eldonis liston de 1.235 probablaj alisunaj planedoj, kiujn malkovris la spacteleskopo Kepler. La listo enhavas 68 eblajn planedojn de ter-simila grandeco (R < 1,25 R🜨) kaj 288 eblajn "super-terojn" (1,25 R🜨 < R < 2 R🜨).
Interstelaj planedoj
Interstela planedo estas planed-simila objekto ne ligita al orbito-centra suno. Oni nomas tian objekton "objekto de planedeca maso" aŭ planed-masa objekto (PMO).
Tia objekto ne posedas konstantan (al iu ajn sistemo) orbiton, do ĝi ne povas plenumi la kriterion, ke sian orbiton ĝi balais de malpli grandaj objektoj. La nuraj kriterioj, kiuj povus igi ĝin planed-simila, estas la grandeco, la maso/denso kaj la geologia-kemia konsisto.
Pro sia nellumeco la interstelaj planedoj estas malfacile troveblaj. La iom grandaj ne estas facile disigeblaj de brunaj nanoj-
Vagabondaj planedoj
Vagabonda planedo aŭ interstela planedo estas planedo kiu ne orbitas ĉirkaŭ stelo kaj tiel direkte orbitas ĉirkaŭ la galaksio. Aŭ ĝi iam estis parto de planedsistemo antaŭ ol esti forĵetita aŭ ĝi neniam havis rilaton kun alia stelo aŭ bruna nano. Oni pensas ke estas miliardoj da vagabondaj planedoj en la Lakta Vojo.
Ekstergalaksiaj planedoj
Ekstergalaksia planedo (anglalingve: extragalactic planet) estas ekstersunsistema planedo kiu ne situas en la Lakta Vojo (nia galaksio). Pro la tre grandaj distancoj, la malkovro de tiuj planedoj estas malfacila.
Intergalaksiaj planedoj
Intergalaksia planedo estas planedo kiu situas ekster galaksio. Teorie, ĝi estus ankaŭ ekstergalaksia planedo (ekster la Lakta Vojo) kaj ekstersunsistema planedo (ekster nia sunsistemo). Ĝi povas orbiti ĉirkaŭ intergalaksia stelo aŭ esti vagabonda planedo, kiu ne orbitas ĉirkaŭ stelo. Oni pensas ke tiuj planedoj estas multnombraj kaj devenas de forĵetoj dum interagado de galaksioj.
Kritiko pri la kriterioj de planedeco
Post la difino de planedeco fare de IAU en 2006 ekestis kritiko, precipe pri la kriterio, ke planedo devas balai sian orbiton de aliaj objektoj. Oni obĵetis, ke tiurilate ankaŭ Tero kaj Jupitero ne estas planedoj. Ebla kompromiso estas la "orbita domineco" (foje nomata "planeda distinganco") de Steven Soter, la rilatumo inter la maso de korpo kaj la maso de objektoj proksimaj al ĝia orbito, kiuj ne estas sinkronigitaj al ĝi (ekz. lunoj).
La orbita domineco havas la avantaĝojn, ke ĝi estas kvante mezurebla kaj tamen prezentas grandan distancon inter la planedoj kaj la nanoplanedoj. Inter la planedoj Urano havas la plej malgrandan dominecon,, sed ĉiuj nanoplanedoj havas dominecon de malpli ol 1. Plutono havas dominecon de 0,077, eĉ malpli grandan ol Cereso kaj Eriso. La plej grandan dominecon,, havas Tero.
Planedoj en Esperanto
Marjorie Boulton, en sia mikspota libro Faktoj kaj fantazioj, dediĉas unu el du poemetoj de ties 17a ĉapitro al aludoj al la tiamaj naŭ planedoj de la Sunsistemo.
Artolsheim
(jen france, origine germane kaj alemane, prononco ) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Bas-Rhin, en la historia kultura regiono regiono Alzaco kaj la nuna administra regiono Grand Est ("Granda Oriento"). Fine de en la komunumo vivis.
129061 Karlfortney
129061 Karlfortney estas tre malgranda, meze hela asteroido de la ĉefa asteroida zono proksima de la orbita resonanco 7:3 kun Jupitero.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo Catalina Sky Survey, elde la Stacio Catalina de la Observatorio Steward kaj elde la Observatorio de Monto Lemmon, proksime de Tucson (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝi estas nomita en honoro de Karl Fortney, Ĉefa Certigita Mekanisma Inĝeniero por la kosmoveturilo OSIRIS-REx. Li estis ankaŭ mekanisma inĝeniero por la misioj MAVEN kaj JUNO kaj por la "Aeroŝelo" de MSL.
Liceo en Ŝtumo
Liceo en Ŝtumo – Liceo je la nomo de Jan Kasprowicz en Ŝtumo / Sztum, en Pomeria Vojevodio, en Pollando.
Historio
Post kelkjaraj streboj de la Distrikta Konsilantaro en Ŝtumo / Sztum, por kreo de mezlernejo en la urbo, la 23an de junio 1956 la Ministerio de Edukado decidis en la loko de Fundamenta Lernejo n-ro 1 krei la Liceon kaj la Fundamentan Lernejon en Ŝtumo. La unua Direktoro estis nomumita Michał Giembicki. Sub lia gvido jam la 25an de junio 1956 kunsidis la pedagogia konsilio kaj la 1-an de septembro de la 1956 jaro 46 lernantoj en du klasoj komencis la lernadon. Unue tio okazis ĉe la strato Reja, sed en la sekvonta jaro oni translokigis la lernejon ĉe la strato Kasprowicza en la iama parto de kazernoj. La unua abiturienta ekzameno okazis en la jaro 1960, sukcese plenumis ĝin 19 personoj.
Dum septembro 1966, okaze de la unua kunveno de abiturientoj oni nomis la liceon de "Grunvald-brigado". Tiam nome de la distrikta loĝantaro oni donacis al la lernejo la standardon.
En aprilo de la 1983 jaro okazis la 25-jaraj solenaĵoj de la Liceo, ili tamen ne okazis la jaro 1981 kiam ĝuste estis la datreveno - pro la militleĝo en Pollando proklamita de generalo Wojciech Jaruzelski kontraŭ la pola socia movado kaj sindikato Solidareco de Lech Wałęsa. En la jaro 1988 okazis la abiturienta kunveno okaze de la 30a datreveno de la Liceo kaj okaze de la 25a datreveno de la ekonomik-liceo kiu ekzistas en la sama konstruaĵo. Nun la prokrasto de tiuj du datrevenoj je du jaroj okazis pro la rekonstruo kaj renovigo de la lernejo. La sekvontaj datrevenaj solenaĵoj okazis en la jaroj 1996, 2001, 2006 kaj (tamen prokrastita pro la denova rekonstruo de la lernejo de la jaro 2011) 2012.
Lige kun la nuligo de la malnovaj lernejoj la nomo "Grunvald-brigado" ankaŭ estis ŝanĝita kaj la nova asembleo de la lernejoj ricevis la 30an de oktobro 2006 la patronan nomon de Jan Kasprowicz.
Abiturientoj, instruistoj kaj estraro de la liceo
La abiturientoj de la Liceo en Ŝtumo estis i.a.: kapitano de la marnavigado kaj pentristo Jacenty Lubowiecki (1960), pastro prof. d-ro habil. Jan Wiśniewski (pastro de la Diocezo en Elbląg / Elblongo) (1969), urbestro de Ŝtumo / Sztum Leszek Tabor (1977), pomeria kuratoro pri edukado de majo 2006 ĝis januaro 2007 Adam Krawiec (1978) kaj kelkfoja medalisto de Ĉampioneco de Pollando kaj Eŭropo por junuloj en la kajaksporto Karol Rogoziński (2005), d-ro Kazimierz Makiła, post fino de la liceo fuĝis al Svedio, tie finis medicinon (li estas oftalmologia kirurgo, edziĝis kun svedino Ingrid kaj kune ili havas du filojn) kaj eĉ establis oftalmologian klinikon en Ängelholm, li loĝas en Sandby apud Lund, lia frato loĝas en Ŝtumo, li dufoje jare estas en Pollando, regule ĉeestas la abiturientajn kunvenoj (1966).
Dum la jaroj 1963 – 1968 estro de la licea internulejo, kaj instruisto pri historio kaj pola lingvo, estis la klasika filologo kaj nun universitata profesoro Marian Szarmach (profesoro de la humanismaj sciencoj kaj lekciisto de la Universitato de Nikolao Koperniko en Toruno).
Distingoj
La Liceo en Ŝtumo kvarfoje iestis distingita per la diplomoj de la Ĉefa Komitato de Geografia kaj Naŭtika Olimpikoj (1981, 1989, 1994, 2002). En la jaro 2004 la Liceo en Ŝtumo ricevis la certigilon (atestilon) "La Prestiĝa Lernejo".