cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kai Winding
Kai Chresten WINDING (* 18-an de majo 1922 en Arhuzo, Danujo; † 6-an de majo 1983 en Yonkers, Nov-Jorkio) estis usona ĵaztrombonisto dan-devena.
Synsepalum dulcificum
Efiko
La enhavosubstanco mirakulino influas multege la gustan percepton. La gliykoproteino plifortigas la percepton de la lango por dolĉaĵo. Ankaŭ acidaĵoj aŭ amaraĵoj gustas tuj dolĉe, sed la gusto por akraĵon ne ŝanĝiĝas. Ĉi tiu fenomeno daŭras ĝis la mirkulino estas fluigita de la salivo sekreciita en la buŝa kavo, ene de proksimume 15 ĝis 30 minutoj.
Kai Winding
Vivo
La familio de Winding elmigris en 1934 en Usonon. Li komencis sian muzikisto-karieron en 1940 kaj ludis unue ĉe Sonny Durham kaj ĉe Alvino Rey (1941). Post dungitecoj en la bandoj de Shorty Allen, Benny Goodman (1945–46), Stan Kenton (1946–47) kaj Charlie Ventura (1947–48) kaj Tadd Dameron (1948–49) li estris bandeto kun Buddy Stewart kaj partoprenis je la sonregistrado de Birth-of-the-Cool de Miles Davis, por labori poste kun Gerry Mulligan. Post laboro ĉe radio kaj televido li laboris de 1954 ĝis 1956 kun J. J. Johnson kiel dua trombonisto en kvinteto, kiu fariĝis tre populara. Post pluaj muzikaj eksperimentoj komencitaj en la ensemblo Jazz Composers Workshop kun septeto, en kiu ludis krom ritmosekcio kvar trombonistoj (krome ankaŭ Willie Dennis kaj Bennie Green), kiun li estris ĝis 1960, li laboris kiel studiomuzikisto en Novjorko. Tiutempe li jam okupiĝis pri la utiligo de elektronaj rimedoj en blovensemblo. En 1962 Winding fariĝis muzika direktisto de la Playboy Clubs de Hugh Hefner. Konsilite de produktisto Creed Taylor li sonregistris tiutempe kelkajn diskojn kun ĵazeca popmuziko, ekz. More kun la titolmelodio de la filmo Mondo Cane laŭ aranĝo de Claus Ogerman. Sekve li denove kunlaboris kun J. J. Johnson, prezentis kursojn kaj koncertojn. Komence de la 1970-aj jaroj li partoprenis du koncertvojaĝojn kun la Gigantoj de ĵazo (Dizzy Gillespie, Sonny Stitt, Thelonious Monk, Al McKibbon kaj Art Blakey). Fine de la 1970-aj jaroj Kai Winding formis kune kun la trombonistoj Bill Watrous, Albert Mangelsdorff kaj Jiggs Whigham la grupon Trombone Summit, kun kiu li en 1980 sonregistris por la germana diskeldonejo MPS. En 1980 li ludis en bandeto kun Curtis Fuller.
Synsepalum dulcificum
Efiko
Pro la surpriza efiko la konsumado de miraklobero estas pli kaj pli ŝatata en Usono kaj okcidenta Eŭropo.
Disvastigo
La miraklobero kreskas en la malaltebenaĵoj de la varmegaj kaj humidaj tropikoj. Ĝi indiĝenas en la tropika okcidenta Afriko. Tie ĝi fruktas dufoje jare, ĉiam post la pluvsezono. La grundo estu acida (pH inter 4,5 kaj 5,8) kaj humida. Ĝi ne toleras froston.
Sistematiko
Tiu ĉi specio estis priskribita en 1827 sub la nomo Bumelia dulcifica fare de Heinrich Christian Friedrich Schumacher & Peter Thonning en Beskrivelse af Guineeiske planter, p. 130-131. William Freeman Daniell metis ĝin 1852 sub la nomo Synsepalum dulcificum en Pharmaceutical Journal and Transactions, 11, p. 445. al la genro Synsepalum. Pliaj sinonimoj estas : Bakeriella dulcifica (Schumach. & Thonn.) Dubard, Bumelia dulcifica Schumach. & Thonn., Pouteria dulcifica (Schumach. & Thonn.) Baehni, Richardella dulcifica (Schumach. & Thonn.) Baehni, Sideroxylon dulcificum (Schumach. & Thonn.) A.DC.
Porrog
Porrog estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Csurgó.
Situo
Porrog situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Csurgó troviĝas 7, Nagykanizsa 23, Kaposvár 77, Budapeŝto 233 kilometrojn.
Historio
La unua mencio devenis pri la vilaĝo el 1536. Dum la turkoj Porrog estis apenaŭ loĝata. En 1878 incendio okazis. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, migra poŝto, vendejo, drinkejo.
Distrikto Fulda
La distrikto Fulda (Landkreis Fulda) situas en la oriento de la germana federacia lando Hesio kaj apartenas al ties distriktaro Kassel. La samnoma urbo Fulda estas ĝia administra sidejo. Ekde la jaro 2008 la distrikto laŭ difino de la regiona industria kaj komerca ĉambro apartenas al la ekonomia regiono Rejno-Majno.
Najbaras la germanaj federaciaj landoj Turingio nordoriente kaj Bavario sudoriente, kaj la hesiaj distriktoj Hersfeld-Rotenburg nordokcidente kaj Vogelsberg sudokcidente.
Urboj kaj neurbaj komunumoj
(inter krampoj la nombroj de loĝantoj fine de )
Riviera (komunumaro)
Geografio
La komunumaro kongruas teritorio kun la Distrikto Riviera, kies ununura komunumaro ĝi estas.
Komunumoj de la komunumaro Riviera
La komunumaro Riviera konsistas (stato en 2012) el 6 komunumoj, el kiuj la ĉefloko Biasca estas la plej granda. Jen la listo:
1038 Tuckia
1038 Tuckia estas mezgranda malhela asteroido de la ekstera ĉefa zono, ano de la Hilda grupo.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la germana astronomo Max Wolf elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl.
Vostok 1
Vostok 1 (Восток-1, Oriento 1 aŭ Oriento 1) estis la unua kosmoflugo de la Programo Vostok kaj la unua homa kosmoflugo en la historio. La kosmokajuto Vostok 3KA estis lanĉita la 12-an de Aprilo, 1961, el la Kosmodromo Bajkonur portante la sovetan kosmonaŭton Juri Gagarin, kio faris lin la unua homo kiu iris en la ekstera spaco, nome per suborbita flugo.
La orbita kosmoflugo konsistis el ununura orbito ĉirkaŭ la Tero kio superflugis la supra atmosfero je 169 km je ties plej malalta punkto. La flugo daŭris 108 minutojn de lanĉo ĝis surteriĝo. Kiel planite, Gagarin paraŝutis surgrunde aparte de sia kajuto post esti ĵetata de 7 km alto.
Ekzistis zorgoj ke la enorbitaj kosmoflugrekordoj de la misio por tempodaŭro, alteco kaj maso levita ne estus agnoskitaj fare de la Fédération Aéronautique Internationale (FAI), la normgordanta kaj rekorda korpo de la monda en la kampo, kiu tiutempe postulis ke la piloto alteriĝi ene de la kosmoŝipo, kaj ne par sia paraŝuto. Laŭ pasintaj FAI-difinoj, ĉi tiu misio estus konsiderita "nekompleta" kosmoflugo. Tamen, la kosmoflugrekordoj estis atestitaj kaj reasertitaj fare de la FAI, kiu reviziis siajn regulojn, kaj agnoskis ke la decidaj ŝtupoj de la sekura lanĉo, orbito, kaj reveno de la piloto estis plenumitaj. Gagarin estas internacie rekonita kiel la unua homo en la kosmo kaj la unua orbitanta la Teron.
Dunant-Pinto
Dunant-Pinto iama Ostspitze (prononcu Ost-ŝpi-ce) estas kun alteco de 4 632 m s.m. la dua plej alta pinto sur la teritorio de Svislando. Ĝia nomo signifis en Esperanto Orienta Pinto. Ostspitze situas oriente de Dufour-Pinto en la la Monte-Rosa-Masivo proksime de la landlimo inter Svislando kaj Italio.
Alinomado
Dunantspitze kaj Dufourspitze estis origine ĵus la orienta kaj okcidenta pintoj (Ostspitze kaj Westspitze) de la Monte-Rosa-Masivo. Westspitze estis renomita Dufourspitze (Dufour-Pinto en 1863 omaĝe al Guillaume-Henri Dufour, dum Ostspitze konservis sian nomon ĝis oktobro 2014. Ĝi tiam estis renomita Dunantspitze (Dunant-Pinto) omaĝe al Henry Dunant, la svisa fondinto de la Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco (IKRK) en 1863.
Unua Grimpo
La unua grimpo sukcesis en la jaro 1854 fare de Christopher Smyth, James G. Smyth kaj E. Smyth.
Châteauneuf-du-Faou
(jen france, bretone Kastell-Nevez-ar-Faou) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Finistère (jen france, Penn-ar-Bed), en la regiono Bretonio (Bretagne, Breizh). Fine de en la komunumo vivis.
Maruco Antônio Urunau
Maruco Antônio Urunau (n. ) estas brazila futbalisto. Li ludis kiel mezkampulo.
Zir e Darakhtan e Zeyton
Zir e Darakhtan e Zeyton estas filmo de la irana reĝisoro Abbas Kiarostami pere de Farhad Kheradmand, Mohamad Ali Keshavarz, Hossein Rezai, Zarifeh Shiva, Tahereh Ladania .. Ĝi aperis en 1994.
Tiu filmo situas sur tri niveloj de « realo/fantazio » : Tiu lastas filmo estas pri vivo post serioza tertremo okazinta en nordo de irano, kaj filmita en la vera regiono kie vere okazis tertremon kaj far transvivantoj mem de tiu. ( En la filmigita filmo diratas, pri unu rolanto, ke li perdis 23 parencanojn mortigitaj de la tertremo, sed diras la kamparano/aktoranto « nur » (tiel) 15 parencanojn li mem vere perdis). Kaj ankaŭ la vera filmo de Abbas Kiarostami estis enfilmigita en regiono norde de Irano kie okazis antaŭ nelonge tertremo. En unu sceno oni vidas du el la filmo-skipo kiuj parolas promenante en herbejo, kaj diras unu ke laŭ loka legendo en tiu loko estas spiritoj de la mortintoj, la alia vokas laŭtvoĉe al la mortoj ke ili respondu, sed ili ne respondas.... Hazarde la junula kamparano elektita kiel ĉefa rolanto estas amanta la junulinon elektita kiel ĉefa rolantino, kaj antaŭ la tertremo li svatis sin por ŝi, sed ŝi rifuzis lin, ĉar li estis tro malriĉa. Dum la tuta filmo li esperos kaj provos konvinki ŝin. Sed ŝi neniam respondas. En unu sceno, dume ke ili ambaŭ ludas filmigatan scenon (en la filmigita de ili filmo ili ja estas geedzontoj ! post la tertremo, kiu neniigis iliajn familiojn) li eĉ nur petas de ŝi, ke, se ŝi ne volas respondi parole, ŝi almenaŭ faru signon per turnante paĝon de la libro kiun ŝi tenas. Kaj la kamerao longege montras al ni la manon de la junulino kaj finfine ŝi tamen ne turnas la paĝon. Fine, la « reĝisoro », kiu informiĝintis pri la amo de la junulo volas helpi al li kaj aranĝas, ke lii povus ankoraŭ paroli al ŝi. Lastfoje meze de olivarbejo oni vidas ilin, kaj li kun energio de l’malespero plu provas konviki ŝin, kaj ŝi ne respondas kaj fuĝas ; li sekvas ŝin, kaj fine la filmo montras pli kaj pli vastan pejzaĝon tra kiu pli kaj pli eteta silueto de tiuj du kuras unu post la alia, vane, dum aŭdiĝas bela kaj serena muziko de Mozart. Do fakte en tiu filmo okazas nenio, sed tamen konstante pasiiĝas la atento de la spektanto. Eĉ dum la longega parto kiam oni montras enfilmigon de sceno, kiun ili devas ree kaj ree rekomenci (ĉ. Dek fojojn) ĉar konstate la roluloj eraras pri la direnda teksto. La temo de tiu filmo ŝajnas en la komenco esti tiu de ludo inter fantazio kaj realo, la « teatro en la teatro » kiel en la teatraĵo de Milan Kundera: "Jakobo kaj la sinjoro". Sed post vidinte ĝin oni konscienciĝas, ke la vera temo estas, kiel en la poemo de Heine « Die Lorelei », aŭ en la verkaro de Franz Kafka simboligi la tragikecon de la homa kondiĉo, la eternan silenton de naturo kaj destino kontraŭ la homo kaj ties sopiro.
Friedrich von Wallenrode
Friedrich von Wallenrode estis frato de la alta majstro Konrad von Wallenrode. Lia nevo estis ankaŭ Johann von Wallenrode, kiu en la jaroj 1393-1416 estis ĉefepiskopo de Rigo kaj en 1418-1419 episkopo de Lieĝo. Friedrich von Wallenrode antaŭ 1393 estis vokto de Tczew. Tiutempe lia frato, alta majstro de la Ordeno de germanaj kavaliroj Konrad von Wallenrode ankaŭ aktivis ekonomie kaj koloniige en Prusio. Laŭ lia iniciato oni fondis en 1393 novan komandorejon kun la sidejo en Ryn. Ĝia unua estro iĝis Friedrich von Wallenrode. Post 1396 li estis ankaŭ komandoro de Gniew, Brodnica kaj fine de Królewiec. Kiel komandoro de Królewiec li samtempe plenumis funkcion de la granda marŝalo de la Ordeno de germanaj kavaliroj. En la batalo de Grunwald Friedrich von Wallenrode komandis maldekstran alon de la ordena armeo.
Pola rapidvojo S51
La pola rapidvojo S51 kunigos la urbon Olsztyn kun Pola rapidvojo S7 en aŭtovoja nodo en Olsztynek. Tuta longeco ĉirkaŭ 25 km. Trako de S51 preskaŭ estas sama kiel Pola landvojo n-ro 51.
Guardamar del Segura
Guardamar del Segura estas hispanuja urbeto kaj municipo apartenanta al Valencia Komunumo kaj al provinco Alakanto. Ĝi lokas en la sudo de tiu provinco kaj en la komarko Vega Baja (del Segura), (katalune El Baix Segura). La municipo ampleksas 33,94 km². Dek kvin mil kvindek ok personoj rezidis en Guardamar del Segura en la jaro 2018.
La municipa teritorio surhavas la riverbuŝon de la rivero Segura kaj estas apuda la maro en ĝia oriento.
Vurnari
Vurnari (ĉuvaŝe Вăрнар) — vilaĝo (ĝis 2006 — urbotipa loĝloko) en la centra parto de Ĉuvaŝio. Ĝi estas administra centro de la regiona distrikto. La loĝantaro de la vilaĝo - 10,8 mil loĝantoj (2006), plimulte ĉuvaŝoj.
La vilaĝo situas sur Gorjkovskaja fervoja linio inter Kanaŝ kaj Ŝumerla je distanco de 33 km de ĉiu. Inter Ĉeboksari, ĉefurbo de Ĉuvaŝio kaj Vurnari estas 91 km laŭ axtoŝosea vojo.
Charles Glover Barkla
Charles Glover BARKLA (7-an de junio 1877, Widnes, Lancashire, Britio – 23-an de oktobro 1944, Edinburgh, Skotlando) estis brita fizikisto, kiu ricevis en 1917 Nobel-premion pri fiziko pro laboro pri rentgendisiĝo. Tiu disiĝo okazas, kiam la rentgena radiado trapenetras materialon kaj la atomaj elektronoj dekliniĝis la radiadon.
Barkla studis en Kembriĝo, en la Trinity College kaj Kings College. Li iĝis en 1902 instruisto de la Liverpool-a Universitato, ekde 1909 laboris en la Londona Universitato kaj en 1913 iĝis naturfilozofia profesoro en la Edinburgh-a Universitato.
Barkla kaj C. A. Sadler difinis en 1906 per rentgenaj radioj la nombron de la elektronoj de la karbonatomo. Li ankaŭ pruvis, ke la rentgenaj radioj estas transversaj ondoj, kiel la lumo kaj aliaj elektromagnetaj radiadoj.
Kostelec (distrikto Jičín)
Historio
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1320.
Koncentrejo Mauthausen-Gusen
Mauthausen (ekde la jaro 1940 konata kiel Mauthausen-Gusen) estis granda grupo de naziaj koncentrejoj, kiuj estis konstruitaj en la ĉirkaŭaĵo de vilaĝoj Mauthausen kaj Gusen en Supra Aŭstrio, proksimume 20 km oriente de Linz. Signifa loko de ekstermado de la pola intelektularo kadre de tiel nomata Intelligenzaktion.
Kvankam ĝi unue konsistis el unusola tendaro apud Mauthausen, iom post iom ĝi pli ampleksiĝis kaj ĝi fariĝis unu el la plej grandaj kompleksoj de labortendaroj en fare de Germanio kontrolata Eŭropo. Krom kvar ĉefaj subtendaroj, kiuj nomiĝis filioj, apud Mauthausen kaj proksime de Gusen estis en Aŭstrio kaj suda Germanio pli ol 50 pluaj subkoncentrejoj, kie arestitoj estis eluzataj kiel sklavoj. Al subordigitaj tendaroj de la komplekso de Mauthausen apartenis ankaŭ ŝtonminejoj, municiaj fabrikoj, minejoj, armilfabrikoj kaj fabrikoj por fabriki ĉasaviadilojn de tipo Me 262.
En januaro de 1945 laboris jam en la tendaroj gviditaj el la centralo en Mauthausen proksimume 85 000 arestitoj. Eĉ kiam precizaj perdoj je vivoj en la tuta komplekso restas nekonataj, plimulto da fontoj indikas ilin en dislimiĝo 122 766 ĝis 320 000. La tendaroj ekkreis unu el unuaj grandaj kompleksoj de koncentrejoj en nazia Germanio kaj ili estis unu el la lastaj, kiujn okupis la aliancanaj soldataroj. Ambaŭ ĉefaj tendaroj, Mauthausen kaj Gusen I, estis unusolaj tendaroj en Eŭropo, kiuj estis envicigitaj en la 3-an kategorion, kio signifis, ke ili devis esti la plej severaj tendaroj por "nereedukeblaj politikaj kontraŭuloj de Tria Regno" Diference de aliaj koncentrejoj destinitaj por ĉiuj kategorioj de arestitoj, Mauthausen estis en plimulto de kazoj eluzata por ekstermo per laboro de inteligentularo: kleruloj kaj anoj de pli superaj sociaj tavoloj en landoj subjugitaj al Germanio dum la dua mondmilito
KZ Mauthausen
La 8-an de aŭgusto 1938 estis ĝis Mauthausen apud Linz senditaj arestitoj el koncentrejo Dachau, por ke ili omencu konstrui novan tendaron. La loko ne estis elektita nur pro ties proksimeco al Linz - trafiknodo, sed ankaŭ tial, ĉar tiu ĉi regiono estis nur tre maldense priloĝata. Kvankam la tendaro estis de komence priregata de la germana ŝtato, fondis ĝin privata kompanio kiel ekonomian entreprenon. Proprumanto de ŝtonminejo Wiener-Graben,, kiu ne estis nur en Mauthausen, sed ankaŭ en ties proksimeco, estis entrepreno DEST; mallongigo por. La kompanio gvidita de Oswald Pohl, kiu estis ankaŭ alte postenigita funkciulo de SS, aĉetis la ŝtonminejon de urbo Vieno kaj komencis kun la konstruado de la unua tendaro en Gusen. Granito, minita en la ŝtonminejo, antaŭe estis uzata por pavimado de vienaj stratoj, sed la naziaj reprezentantoj supozis ties eluzon por kompleta rekonstruo de ĉefaj germanaj lokoj en harmonio de planoj de Albert Speer kaj aliaj arkitektoj de la nazia arkitekturo, kiuj postulis grandan kvanton de la granito.
Financaj rimedoj por la konstruo de la koncentrejo en Mauthausen devenis el diversaj fontoj, inkluzive de komercaj kontoj el Dresdner Bank, en Prago situanta Böhmische Escompte-Bank, la t.n. fonduso de Reinhardt (t.e. el la monoj, kiuj estis ŝtelitaj al la arestitoj de la koncentrejoj) kaj el Germana Ruĝa kruco.
Mauthausen devene servis kiel severe gvidita arestejo por ordinaraj krimuloj, prostituitinoj kaj aliaj "neplibonigeblaj rompantoj de leĝo". La 8-an de majo 1939 la tendaro ŝanĝiĝis en labortendaron kaj oni komencis uzi ĝin plej ofte por malliberigo de politikaj arestitoj.
KL Gusen
Fine de la jaro 1939 la tendaro en Mauthausen estis jam kun la ŝtonminejo Wiener-Graben troplenigita de la arestitoj. Ilia nombro grimpiĝis el 1 080 fine de la jaro 1938 al pli ol 3 000 je unu jaro plia malfrue. Proksimume tiutempe komencis en proksime 4,5 km malproksima Gusen konstruado de nova tendaro. Tiu ĉi tendaro (pli malfrue nomita Gusen I) kaj ties kastenhofena ŝtonminejo estis finitaj en majo de 1940. La unuaj arestitoj estis lokigitaj la 17-a de aprilo 1940 en la unuaj du barakoj (n-roj 7 kaj 8), dume la unua transporto de la arestitoj, ĉefe el la tendaroj Dachau kaj Sachsenhausen alvenis la 25-an de majo de la sama jaro.
En marto de 1944 estis la eksa deponejo de SS alikonstruita al nova filio, kiu ricevis nomon Gusen II. Ĝis la fino de la milito ĝi servis kiel improvizita koncentrejo. En la tendaro estis proksimume 12 000 ĝis 17 000 arestitoj, kiuj havis eĉ ne bazan ekipaĵaron. En decembro de 1944 estis malfermita plua parto en proksima Lungitz. Ĉi tie estis alifarita parto de fabrika infrastrukturo al la tria filio - Gusen III. Kresto de la nombro de filioj ne kapablis egaliĝi al la kresko de arestitoj, kio kaŭzis troplenigitecon de la barakoj en ĉiuj filioj Mauthausen-Gusen. Ekde fino de la jaro 1940 ĝis la jaro 1944 la nombro de arestitoj, kiuj havis unu liton, pligrandiĝis el 2 je 4.
Sistemo de tendaroj de Mauthausen-Gusen
Simile kiel senĉese plialtiĝis produkto de la komplekso de tendaroj de Mauthausen-Gusen, tiel plialtiĝis nombro de arestitoj samkiel la subkoncentrejoj mem. Eĉ kiam la tendaroj Dusen kaj Mauthausen devene servis al la lokaj ŝtonminejoj, en la jaro 1942 kaj pli poste ili estis envicigitaj en la germanan militan maŝinaron. Por akcepti plialtiĝantan nombron de la devigitaj laboristoj komenciĝis konstruado de subkoncentrejoj de Mauthausen en ĉiuj partoj de Aŭstrio. Fine de la milito enhavis ties listo 101 subkoncetrejoj (inkluzive de 49 ĉefaj subkoncentrejoj ), kiuj kovris plimulton de la moderna Aŭstrio ekde Vieno kaj ekde Passau sur limo kun Jugoslavio. La subkoncentrejoj estis apartigitaj laŭ ilia ĉeftasko en kelkajn kategoriojn:
Mauthausen-Gusen kiel entrepreno
Oni luis la arestitojn kiel sklavoj. Oni eluzis ilin ekzemple por laboro en la lokaj fabrikoj, dum konstruado de ŝoseoj, dum firmigado kaj riparado de bordoj de Danubo, por konstrui grandajn loĝkvartalojn en Sankt Georgen, kaj ili devigis ilin labori ankaŭ en arkeologiaj elfosaĵoj en Spielberg.
Post komenco de strategia bombardado kontraŭ la germana milita industrio far de la aliancanaj soldataroj la germanaj planistoj decidiĝis transŝovi la produktadon en la subterejon, kiu estis nealirebla por la malamika aera bombardado. La arestitoj ricevis ordonon ekkonstrui en Gusen I kelke da grandaj tuneloj sub montetoj, kiuj ĉirkaŭigis la tendaron (kaŝnomo . Fine de la dua mondmilito la arestitoj elfosis spacojn kun areo preskaŭ 29 400 m² por fabriko por malgrandaj armiloj. En januaro de 1944 la arestitoj el la subkoncentrejo Gusen II ekkonstruis similajn tunelojn sub vilaĝo Sankt Georgen (kaŝnomo. Pro elfosado de proksimume 50 000 m² ili ebligis al firmao Messerschmitt, por ke ĝi ekkonstruu muntad-uzinon por fabrikado de Messerschmitt Me 262 kaj raketoj V2. Krom aviadiloj proksimume 7 000 m² da tuneloj en Gusen II servis por fabrikoj, kiuj fabrikis diversajn militmaterialon. Fine de la jaro 1944 laboris en la subterejo proksimume 11 000 da arestitoj de Gusen I kaj II. Pluaj 6 500 laboris en disvastigo de la subtera reto de la tuneloj kaj ĉambregoj. Post ties finigo en la jaro 1945, la fabriko Me 262 estis kapabla ĉiumonate kunmunti 1 250 da aviadiloj. Tio estis la dua plej granda germana fabriko por produktado de aviadiloj post ankaŭ subtera koncentrejo Mittelbau-Dora.
Ekstermo per laboro
Krom la ekonomia tasko la tendaro havis ankaŭ politikan signifon. Minimume ĝis la jaro 1942 la tendaro estis destinita por arestigado kaj murdado de veraj kaj elpensitaj politikaj kaj ideologiaj malamikoj de Germanio. La tendaro servis al la germana milita maŝinaro kaj ĝi plenumis ankaŭ por ekstermigado per laboro. Kiam la arestitoj estis tute elĉerpintaj post 12-a hora laboro en la ŝtonminejo aŭ kiam ili estis tro malsanaj aŭ tro malfortaj, por ke ili povu labori, ili transŝovis ilin en la t.n. barakon por malsanuloj aŭ en alian lokon por ekstermigo. De komence la tendaro ne havis propran gaskameron kaj la t.n. muzulmanojn, la arestitoj tro malsanaj por tio, por ke ili laboru post tio, kiam ili estis torturitaj, subnutritaj aŭ plene elĉerpintaj, ili transportis en aliajn koncentrejojn por ekstermigo (plej ofte en nefaman kastelon Hartheim, kiu estis malproksima 40,7 km) aŭ mortigitaj per mortiga injekto kaj cindrigo en loka krematorio. Kun la plialtiganta nombro de arestitoj tiu ĉi sistemo fariĝis tro multekosta kaj ekde la jaro 1940 Mauthausen fariĝis unu el malmultaj okcidentaj tendaroj, kiu uzis gaskameron regule. De komence ĝi uzis nur improvizitan mobilan gaskameron - liveraŭton kun ellastuba tubo alimuntita internen - kiu moviĝadis inter Mauthausen kaj Gusen. La 29-an de septembro 1941 komenciĝis amasa poduonhora ekstermo de malliberuloj, sub duŝoj kun malvarmega akvo kaj granda akvopremo - ĝis januaro 1942 germanoj murdis 2000 personojn, inkluzive de la granda nombro de pola intelektularo kadre de t.n. Intelektul-kampanjo. Decembro 1941 ili finis daŭran gaskameron, kiu povis mortigi en unu fojo proksimume ĝis 120 da arestitoj.
Arestitoj
Ĝis la jaro 1940 kreis la plej grandajn grupojn de arestitoj la germanaj, la aŭstriaj kaj la ĉeĥoslovakaj socialistoj, komunistoj, anarkiistoj, samseksemuloj kaj ciganoj. Pluaj grupoj de la persekutitoj eksplicite pro religiaj sintenoj estis Sektistoj (tiel nomigis ilin la nazia reĝimo) - esplorantoj de Biblio kaj atestantoj de Jehovo. La kaŭzo de ilia arestigo estis la plena rifuzo de ĵuro de sindoneco al Hitler kaj ilia absoluta rifuzo de aniĝo en kian ajn militan servon.
Komence de la jaro 1940 estis transŝovigita en la komplekson de Mauthausen-Gusen granda nombro de poloj. La unuaj grupoj konsistis el artistoj, sciencistoj, skoltistoj, instruistoj kaj universitataj profesoroj arestitaj dum agado AB.
La tendaroj Mauthausen-Gusen akceptis dum la dua mondmilito ĉiutage pli malgrandajn transportojn de arestitoj; plimulte el ceteraj koncentrejoj el la far de Germanio okupata Eŭropo. Plimulto de arestitoj en subkoncentrejoj de Mauthausen estis transŝovonte en ties fina destinejo tenita en diversaj aliaj lokoj. La plej signifa el tiuj ĉi centrejoj por Mauthausen-Gusen estis nefame konataj koncentrejoj Dachau kaj koncentrejo Aŭŝvico. La unuaj transportoj el Aŭŝvico venis en februaro de 1942. La dua transporto en junio de la sama jaro estis kun proksimume 1 200 da arestitoj multe pli granda. Similaj grupoj estis senditaj el Aŭŝvico ĝis Gusen kaj Mauthausen en aprilo kaj novembro de 1943, kaj pliposte en januaro kaj februaro de 1944. Fine, en majo de la sama jaro post vizito de Adolf Eichmann en Mauthausen, Mauthausen-Gusen akceptis la unuan grupon el 8 000 hungaraj judoj el Aŭŝvico; la unuan grupon, kiu estis evakuita el tendaro antaŭ la soveta antaŭenmarŝo. Dekomence la grupoj evakuitaj el Aŭŝvico konsistis el kvalifikitaj laboristoj por la kreskanta industrio de la komplekso Mauthausen-Gusen, sed kiel la evakuado dauris, ili transportis ĝis Mauthausen, Gusen, Vieno aŭ Melk ankaŭ aliajn kategoriojn de homoj.
Iom post iom, Aŭŝvico preskaŭ ĉesis akcepti novajn arestitojn kaj plimulto estis alidirektata anstataŭ tio ĝis Mauthausen. Lastan grupon - proksimume 10 000 arestitoj - ili evakuis en lasta ondo en januaro de 1945, nur kelke da semajnoj antaŭ la soveta okupo de la komplekso Aŭŝvico-Birkenau. Estis inter ili ankaŭ granda grupo de civiluloj arestita far de germanoj post malsukcesa ribelo de Varsovio, sed el kiuj supervivis la liberigon malpli ol 500. Komune venis en la komplekson el aliaj koncentrejoj en lastaj monatoj preskaŭ 23 364 arestitoj. Sed multe pli da ili mortis dum marŝo de morto pro sekvoj de la plena elĉeriĝo aŭ en fervojaj vagonoj, kie ili estis tenitaj kelke da tagoj antaŭ ilia alveno sen sufiĉo da manĝaĵoj kaj trinkaĵoj dum temperaturoj sub punkto de frosto. La transportoj de arestitoj estis konsiderataj kiel malpli signifaj ol aliaj gravaj servoj.
Simile kiel ankaŭ en aliaj naziaj koncentrejoj ĉiuj arestitoj ne estis egalaj reciproke. Ili traktis kun ili depende de ilia kategorio, iliaj nacieco kaj rango. La t.n. kapuloj aŭ arestitoj persvaditaj far de iliaj forportintoj por gardado, ricevis pli da manĝaĵo kaj pli altan salajron en formo de kuponoj, kiuj povis esti en kantino aŭ en memstara ĉambro troviĝanta en plimulto da barakoj interŝanĝitaj je cigaredoj. Plie, laŭ la ordono de Himmler el junio de 1941, estis por ili en la jaro 1942 malfermita bordelo en la tendaroj Mauthausen kaj Gusen I. La kapuloj kreis la plej grandan parton de la t.n. "gravuloj", arestitoj, kun kiuj oni traktis pli bone ol kun normalaj arestitoj.
Virinoj kaj infanoj en Mauthausen-Gusen
Kvankam la komplekso Mauthausen-Gusen estis labortendaro por viroj, kun la unua virina transporto el Aŭŝvico en septembro de 1944 estis malfermita en Mauthausen ankaŭ tendaro por virinoj. Pluaj virinoj kaj infanoj venis ĝis Mauthausen el Ravensbrück, Bergen-Belsen, Gross Rosen kaj Buchenwald. Komune kun ili venis ankaŭ virinaj gardistinoj - pri dudek estas konate, ke ili deĵoris en Mauthausena tendaro, sesdek en la tuta komplekso de la tendaro, en subkoncetrejoj Hirtenberg, Lenzing (ĉefa virina subkoncentrejo en Aŭstrio) kaj St. Lambrecht. Ĉefaj gardistinoj en Mauthausen estis unue Margarete Freinberger kaj poste Jane Bernigau. Preskaŭ ĉiuj gardistinoj deĵorantaj en Mauthausen estis rekrutigitaj en aŭstriaj urboj inter septembro kaj novembro de 1944. Komence de aprilo de 1945 venis almenaŭ pluaj 2 500 virinaj arestitinoj el virinaj subkoncentrejoj en Amstetten, St. Lambrecht, Hirtenberg kaj subkoncentrejo en Freiberg Saxony de koncentrejo Flossenbürg. Oni parolas, ke en Mauthausena koncentrejo deĵoris ankaŭ Hildegard Lächert.
Alirebla statistiko pri mauthausenaj arestitoj el printempo de 1943 indikas 2 400 arestitojn pli junaj ol 20 jaroj, kio estis 12,8 % el la suma nombro de 18 655. Ĝis fino de marto de 1945 la nombro plialtiĝis al 15 048, kio estis 19,1 % el la suma nombro de 78 547 arestitoj. La nombro de neplenkreskuloj dum tiu ĉi tempa intervalo plialtiĝis 6,2 oble, dume la nombro de plenkreskaj arestitoj ekkreskis en la sama tempo nur kvaroble. Tiuj ĉi numeroj repuŝis kun daŭrigo de la milito plialtigita nombro de pola, ĉeĥa, rusa kaj balkana junularoj devigite laborantaj. Senpere liberigonte la statistiko notas la jenan konsiston de la junululoj : 5 809 eksterlandaj civilaj laboristoj, 5 055 politikaj arestitoj, 3 654 judoj kaj 330 rusaj militkaptitoj. Estis ĉi tie ankaŭ 23 ciganaj infanoj, 20 la t.n. "kontraŭsociaj elementoj", 6 hispanoj kaj 3 atestantoj de Jehovo.
Traktado kun la arestitoj
Kvankam Mauthausen-Gusen ne estis unusola koncentrejo, kie germanoj realigis ilian ekstermo per laboro, la tendaro apartenis inter la plej brutalaj kaj la plej severaj. La kondiĉoj en la tendaro estis konsiderataj kiel escepte neelteneblaj, eĉ ankaŭ por koncentrejo. La arestitoj ne suferis sole pro subnutrado, troloĝigitaj barakoj, senĉesa torturado kaj batado far de gardistoj kaj kapuloj, sed ankaŭ pro escepte penega laboro. Se en Mauthausen estis tro arestitoj por tio, por ke ili laboru samtempe en la ŝtonminejo, al multaj ili donis laboron en metiejo aŭ alian penegan permanan laboron. La laboro en la ŝtonminejo estis donita al tiuj malfeliĉuloj, kiuj ial kulpiĝis. La kaŭzoj por ilia sendo al "rolo je puno" estis sensignifaj kaj ili ensumigis "krimojn" kiel ekzemple neeksalutado al preteriranta germano.
La laboro en la ŝtonminejo - ofte en neelteneblaj varmegoj aŭ dum frostoj preskaŭ -30 °C - gvidis al escepte alta mortofteco. Aldonaĵoj de manĝaĵo estis limigitaj kaj mezproksima arestito pezis en la periodo 1940-1942 proksimume 40 kilogramojn. Oni taksas, ke mezproksima energetika valoro de la aldonaĵoj de manĝaĵo malaltiĝis el 1 750 kalorioj por unu tago dum la jaroj 1940 ĝis 1942 al 1 150 ĝis 1 460 en plua periodo. En la jaro 1945 la energetika valoro de la aldonaĵoj plu malaltiĝis kaj ĝi ne superis 600 ĝis 1 000 kalorioj ĉiutage; tio estas malpli ol triono de bezonata energio bezonata por mezproksima laboristo laboranta en peza industrio. Tio gvidia al muzulmanigo kaj malsatigo de miloj da arestitoj.
Ŝtonminejo Mauthausen estis ankaŭ hejmo de nefame konataj "ŝtonoj de morto". Ili devigis ĉi tie la arestitojn en vico unu post la alia supren sur 186 ŝtupoj, por ke ili transportu vulgare hakitajn blokojn de ŝtonoj, kiuj ofte pezis preskaŭ 50 kg. Multaj elĉerpintaj arestitoj detruiĝis kaj falis sur aliaj arestitoj irantaj malantaŭ ili, kreante teruran domenan efekton; la unua arestito falanta sur pluan kaj tiel plu ĝis tute malsupren.
Tiu ĉi brutaleco ne estis hazarda. La gardistoj de SS ofte devigis la elĉerpintajn arestitojn suprenporti supren sur la ŝtupoj la ŝtonajn blokojn. Tiuj, kiuj supervivis tiun ĉi suferadon, estis vicigitaj sur rando de roko konata kiel "paraŝutista muro". Kun armilo celita kontraŭ ili la arestitoj havis du eblecojn - esti pafmortigita aŭ puŝi la arestiton antaŭ si el la roko. Inter aliaj kutimaj ekstermigaj metodoj de la arestitoj, kiuj malsanis, malkapablaj de plua laboro, kaptitaj dum provo je fuĝo aŭ pere de kolektiva kulpo apartenis:
D-ro Antoni Gościński, unu el tiuj, kiuj supervivis, informis post la fino de la milito pri 62 manieroj de mortigo en tendaroj Gusen I kaj Mauthausen. Hans Marsalek taksis, ke mezproksima longeco de la vivo de nova arestito en Gusen moviĝis de ses monatoj en la jaroj 1940 ĝis 1942 al malpli ol tri monatoj komence de la jaro 1945.
Paradokse, la kresko de industrio eluzanta la devigan laboron en diversaj subkoncentrejoj de Mauthausen-Gusen, gvidis al fakta plibonigo de kondiĉoj por kelkaj arestitoj. Dume potagaj aldonaĵoj de manĝaĵo estis malaltigitaj, la peza industrio bezonis lertajn specialistojn pli ol nekvalifikitaj laboristoj, kio gvidis al limigo de la brutaleco de la tendaraj anoj de SS kaj la kapuloj. Eĉ kiam ili eĉ ĉiutage batis la arestitojn kaj la muzulmanojn ili plu ekstermis, de komence de la jaro 1943 ili permesis al kelkaj fabrikaj laboristoj akcepti de siaj familioj (plej ofte poloj kaj francoj) nutraĵpakaĵetojn. Tio helpis multajn el ili ne nur eviti al malsatigo, sed ankaŭ arestitojn, kiuj havis ekster la tendaro neniajn parencojn aŭ ne estis permesite al ili akcepti la pakaĵetojn.
Perdoj je vivoj
Estas neeble precize destini precizajn nombrojn de mortintoj en la komplekso Mauthausen-Gusen, ĉar plimulto de la tendaraj registroj kaj pruvoj estis neniigita far de germanoj kaj al la nove alvojaĝintaj arestitoj estis alvicigitaj numeroj de la jam mortigita arestito. La situacio estas ankoraŭ pli komplika, ĉar kelkajn arestitojn el Gusen ili mortigis en Mauthausen kaj almenaŭ 3 423 el ili ili sendis en Hartheiman kastelon malproksima 40,7 km. Ankaŭ sen mencio de la precizaj nombroj ili mortigis pluajn kelkajn centojn en vetureblaj gaskameroj. SS fuĝonte el la tendaro la 4-an de majo 1945 klopodis neniigi la pruvojn, allasante identigon de nur proksimume 40 000 da viktimoj. Dum la unuaj tagoj la polaj arestitoj, anoj de la mallibereja organizaĵo de rezistmovado, liberigis ĉefan tendaroficejon; spite al deziro de la ceteraj arestitoj, kiuj volis bruligi ĝin.
Post la milito unu el la savitaj poloj transveturigis dokumentojn de la ĉefa tendaroficejo ĝis Pollando, kiu pli poste donis ilin al Muzeo Auschwitz-Birkenau en Oświęcim. Partojn de mortoregistroj de tendaro Gusen I certigis la polaj arestitoj, kiuj post la milito transveturigis ilin ĝis Aŭstralio. En la jaro 1969 ili transdonis tiujn ĉi registrojn al spursekcio de Internacia Ruĝa Kruco.
La savita tendara kartoteko ensumigas personajn registrojn de 37411 murditaj arestitoj, inkluzive de 22 092 poloj, 5 024 hispanoj, 2 843 sovetaj militkaptitoj kaj 7 452 arestitoj el 24 aliaj naciecoj. Parto de la savita kartoteko de la mortintoj KZ Gusen notas pluajn 30 536 da nomoj.
La ĉefa fonto de informoj pri nombro de mortintoj en la tendara komplekso estas krom la kartoteko de la subkoncentrejoj de Mauthausen:
Pro kvanto de diversaj fontoj la precizaj perdoj je vivoj de koncentrejo Mauthausen-Gusen esence diferenciĝas ekde la fonto al la fonto. Diversaj sciencistoj indikas ilin en dislimiĝo de 122 766 preskaŭ 320 000, kun alia ofte indikata numero 200 000 kaj "pli 150 000“.
Diversaj historiistoj indikas sumajn perdojn je vivoj en kvar ĉefaj tendaroj (Mauthausen, Gusen I, Gusen II kaj Gusen III) inter 55 000 kaj 60 000. En la unuaj monatoj post la liberigo mortis en usonaj kampaj malsanulejoj pluaj 1 042 arestitoj.
La liberigo kaj la postmilita mesaĝo
Dum lastaj monatoj antaŭ la liberigo de tendaro Franz Ziereis, lia komandanto, preparis ĝin por defendo antaŭ ebla soveta ofensivo. Plimulto de arestitoj de germana kaj aŭstria naciecoj "propravole" aliĝis en SS-Freiwillige Häftlingsdivision - taĉmento de SS konsistanta ĉefe el eksaj arestitoj de la koncentrejo gvidita de Oskar Dirlewanger. La restintaj arestitoj estis peligataj por konstruadi kontraŭtankan barieron oriente de Mauthausen. La arestitoj, kiuj ne estis kapablaj konsili al si kun la peza laboro kaj subnutrado, estis pogrande likvidataj, por ke ili liberigu lokon por alvenantaj novaj arestitoj el aliaj evakuitaj tendaroj inkluzive de plimulto de subkoncentrejoj de Mauthausen-Gusen troviĝantaj en la orienta Aŭstrio. En lastaj monatoj de la milito livero de la ĉefa fonto de kalorioj, nutraĵpakaĵoj sendataj pere de Internacia Ruĝa Kruco, haltis kaj nutraĵaldonaĵoj estis katastrofe malaltaj. La arestitoj translokigitaj en "malsanulejan subkoncentrejon" ricevis krom duonlitro da supo nur unu panon dividita por dudek arestitoj. Multaj arestitoj, kiuj jam antaŭe partoprenis en diversaj formoj de rezistmovado, komencis prepari planojn por la defendo de tendaro okaze de provo de SS likvidi la restintajn arestitojn. Ne estas konate, kial la arestitoj de Gusen I kaj II ne estis malgraŭ rekta ordono de Heinrich Himmler amase ekzekutitaj; la plano de Ziereis supozis peligon de ĉiuj arestitoj en tunelojn de subtera fabriko en Kellerbaus kaj eksplodigon de ties enirejoj. Unu el polaj rezistmovadanoj, kiu eksciis pri tiu ĉi plano, ekplanis amasigon de ilaro bezonita por fosi trablovejojn.
La 28-an de aprilo estis proksimume 22 000 da arestitoj peligitaj sub preteksto de elpensita flugatako en la gusenajn tunelojn. Sed post kelke da horoj la arestitoj povis reveni en la tendaron. Stanisław Dobosiewicz, aŭtoro de monografio pri la komplekso de Mauthausen-Gusen, klarigas, ke ebla kaŭzo de la malsukceso de germana plano estis trarompo de bruligŝnuro. Zeireis mem proklamis en sia respondo el la 25-a de majo, ke malobei la ordonon konvinkis lin lia edzino. Kvankam oni forlasis la planon, la arestitoj plu timis masakron de SS per aliaj rimedoj. Tial la polaj, sovetaj kaj francaj arestitoj preparis planon de atako kontraŭ barakoj de gardistaroj de SS kaj akiro de armiloj bezonataj por batalo. Similan planon ellaboris ankaŭ la hispanaj arestitoj.
La 3-an de majo SS kaj pluaj gardistaroj komencis preparon de evakuado de la tendaro. La sekvantan tagon alternis la mauthausenajn gardistarojn nearmitaj soldatoj de Volkssturm kaj importita taĉmento konsistanta el pli aĝaj vienaj policanoj kaj fajroestingistoj. La komandanto de polica taĉmento agnoskis "arestitan memadministradon" kiel la plej superan tendarorganon kaj Martin Gerken, en la gusena administracio ĝis tiam plej alte postenigita kapulo-arestito, kiu havis rangon de aŭ la plej aĝa en la tendaro, fariĝis fakte nova komandanto. Li provis krei Internacian arestitan komitaton, kiu fariĝus portempa reganta grupo de la tendaro ĝis ties liberigo fare de unu el la proksimiĝantaj armeoj. Sed post publika kulpigo pro kunlaborado kun SS lia plano malsukcesis. La devigita laboro haltis en ĉiuj subkoncentrejoj de Mauthausen kaj la arestitoj koncentriĝis por la preparo de sia liberiĝo - aŭ la defendon de tendaroj okaze de ebla atako de divizioj de SS koncentriĝintaj en la regiono. La restoj de kelkaj germanaj divizioj vere atakis Mauthausenon, sed ili estis repuŝitaj fare de la arestitaj taĉmentoj, kiuj transprenis la tendaron. El ĉiuj ĉefaj subkoncentrejoj de la komplekso Mauthausen-Gusen estis evakuita nur Gusen III. La 1-an de majo la arestitoj estis senditaj al marŝo de morto ĝis Sankt Georgen, sed nur post kelke da horoj de la marŝo estis ordonite al ili reveni reen en la tendaron. La operaco ripetiĝis ankaŭ la sekvantan tagon, sed ĝi estis rapide revokita. La sekvantan tagon la gardistaroj de SS dezertis lasante la arestitojn al ilia propra sorto.
La tendaroj de Mauthausen-Gusen estis lastaj, kiuj estis liberigitaj dum la dua mondmilito. La 5-an de majo 1945 venis en la tendaron Mauthausen soldatoj de la 41-a esploriga taĉmento de la 11-a usona kirasita divizio. Tiuj ĉi taĉmentoj malarmigis la policanojn kaj ili forlasis la tendaron. Plimulto de anoj de SS jam forkuris el la tendaro antaŭ ties liberigo; sed proksimume tridek, kiuj restis, estis fare de la arestitoj mortbatitaj ; simila nombro de mortbatitoj estis ankaŭ en Gusen II. Ĝis la 6-a de majo estis escepte de 2 tenadroj en Loiblpass liberigitaj fare de usona armeo ĉiuj restantaj subkoncentrejoj de la tendarkomplekso Mauthausen-Gusen.
Inter la liberigitaj tendararestitoj estis Jack Taylor, oficiro de Office of Strategic Services (antaŭulo de CIA). Li supervivis helpe de kelkaj arestitoj kaj poste li estis ĉefatestanto en proceso de tendaro Mauthausen-Gusen antaŭ Internacia armea tribunalo en Dachau. Plua el tiuj, kiuj supervivis, estis Simon Wiesenthal - inĝeniero, kiu pasigis la reston de sia vivo per ĉasado de naziaj militaj krimuloj.
Post la germana kapitulacio la komplekso Mauthausen-Gusen falis en sovetan okupacian zonon. Plej baldaŭ la sovetaj oficejoj uzis partojn de la tendaroj Mauthausen kaj Gusen I kiel kazernojn de Ruĝa Armeo. En la sama tempo la subteraj fabrikoj estis malkonstruitaj kaj senditaj kiel milita ĉasakiraĵo ĝis Sovetunio. Pli poste, inter 1946 kaj 1947, la tendaroj estis negarditaj kaj plimulto de meblaro kaj ekipaĵaro estis kaj fare de Ruĝa Armeo kaj ankaŭ fare de loka loĝantaro disprenita. En la jaro 1947 la sovetaj fortoj eksplodigis la subterajn tunelojn, transdonis la tendaron al aŭstriaj civilaj organoj kaj detiriĝis el la regiono. En la jaro 1949 la tendaro estis proklamita kiel memoriga loko. Fine, la 3-an de majo 1975, 30 jaroj post la liberigo de tendaro, kanceliero Bruno Kreisky malfermis Muzeon de Mauthausen. Diference de Mauthausen estas hodiaŭ plimulto de tio, kio kreis subkoncentrejojn de Gusen I, II kaj III, loĝejzonoj konstruitaj post la milito.
Charles Édouard Guillaume
Charles Édouard GUILLAUME (15-an de februaro 1861, Fleurier, Svislando – 13-an de junio 1938, Sèvres, Francio) estis franca fizikisto, kiu ricevis la Nobel-premion pri fiziko en 1920 pro la malkovro de invaro (specifa fer-nikela alojo).
Guillaume en 1883 iĝis kunlaboranto de la Internacia Mezurafera Ofico en Sèvres, poste en 1915 ties direktoro. Li ekzamenis dum esploroj la hidrargan termometron kaj la litron kiel volumenan unuon. Li konstatis pri tiu lasta, ke ĝi egalas ne al 1.000.000 cm3 sed al 1.000.028 cm3.
Bondoj
La bondoj - en la bonda kaj aliaj lingvoj de Barato Bonda aŭ Bondo - estas antikva tribo de nuntempe pli-malpli 9000 homoj (stato de la jaro 2002), kiuj vivas en la montaj regionoj de la distrikto Malkangiri en la pleja sudokcidento de la ŝtato Oriso, Barato, proksime de la ligopunkto de la tri ŝtatoj Oriso, Ĉatisgaro kaj Andra-Pradeŝo. La bondoj estas indiĝena popolo de Barato kaj ankaŭ konatas sub la nomoj Remo ("popolo" en la bonda lingvo), Bhonda aŭ Bondo Poraja. Ilia lingvo apartenas al la munda subgrupo de la Aŭstralazia lingvaro.
La bondoj kutime estas duonvestitaj, kaj la virinoj karakteriziĝas per portado de dikaj arĝentaj kolĉenoj. La tribo estas inter la plej malnovaj kaj plej originaj de Barato, kaj la kulturo apenaŭ ŝanĝiĝis dum la lastaj mil jaroj. Pro ĝia izoliteco kaj izoliĝemo, la kulturo ankaŭ nuntempe relative bone konserviĝas malgraŭ la premado de la ĉirkaŭa plimultiĝanta loĝantaro de Barato. Kontraste al aliaj etnaj grupoj de Barato, la nombro de virinoj inter la bondoj signife superas tiun de la viroj.
La plej bona ebleco por eksteruloj vidi membrojn de la tribo estas viziti unu el la lokaj urbaj bazaroj, kie ankaŭ la bondoj vendas varojn. Vojaĝi en la tribajn areojn mem ne astas konsiderata sekure.
Schiphorst
Schiphorst estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Duklando Lauenburg de la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio. Fine de la komunumaro havis  loĝantojn. La kompare malgranda komunumo estas parto de la komunumaro Sandesneben-Nusse, administra ligo de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj.
Preĝejo Sankta Maria de la Dorno
La preĝejo Sankta Maria de la Dorno (itale: Santa Maria della Spina) estas malgranda preĝejo en Pizo.
Ĝi dankas sian nomon al dorno el la dornokrono, kiun ĉi tiu preĝejo loĝigis gardis longan tempon. La dorno tamen devis estis fordonata al la preĝejo Sankta Klara kaj troviĝas nun en ties kapelo, kiu apartenas al la samnoma malsanulejo.
Konstruo kaj ekipaĵo
Jam proksimume 1230 komenciĝis la konstruo de la preĝejo kiel adorejo de Sankta Maria de l' Nova Ponto (itale: Santa Maria del Pontenuovo). Origine ĝi estis konstruata sur la gruza fluejo de la rivero Arno kaj estis ĉirkaŭata de malferma arkaĵtegmento. De 1323 ĝis 1325 arĥitekto kaj skulptisto Lupo di Francesco pliampleksigis ĝin per abuna dekoracio el gablokampoj, pintturoj, statuoj, ĉemuraj templetoj kaj gabloj. Kiam la preĝejo en 1333 fariĝis la nova gardejo por la relikvo dorno el la Krista dornokrono, ĝi ricevis sian nunan nomon. La konstruaĵo estas tipa por la gotika arĥitekturo itala.
La konstruon de ĉi tiu preĝejo partoprenis la plej famaj artistoj de la14-a jarcento, ekzemple Lupo di Francesco, Giovanni di Balduccio, Andrea Pisano kaj Nino Pisano. Giovanni Pisano verkis interalie la Madonon kun Suĉinfano (itale: Madonna col Bambino) kaj la anĝelojn en la niĉo ĉe la fasado.
Plurfoje oni devis ripari la preĝejon pro difektoj kaŭzitajn de superakvego. En 1871 oni malmuntis la preĝejon pro la daŭre minacanta superakvego kaj dum la alikonstruado de la promenejoj de l' Arno en 1884 rekonstruita sur la nuna, pli alte situanta loko. Laste oni renovigis la etan preĝejon inter 1996 kaj 1998. Oni anstataŭis multajn statuojn ĉe la ekstera muro de la preĝejo per kopioj; la originaloj estas videblaj en la Nacia Muzeo Sankta Mateo. En la preĝeja interno troviĝas statuoj de la Madono kun Suĉinfano, de Sankta Petro kaj de Johano la Bapisto de Andrea Pisano kaj Nino Pisano el la epoko de 1345 ĝis 1349. Ili validas kiel majstraĵoj de la gotika epoko. De Nino Pisano ankaŭ originas la Mamnutra Madono (itale: Madonna del Latte, laŭvorte Madono de l' Lakto), nun videbla en la Nacia Muzeo Sankta Mateo. Krom tio ankaŭ estas rigardebla la tabernaklo de Stagio Stagi, verkita en 1534 por la konservado de la dornokrona dorno
NGC 4137
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Blankastria parulio
La Blankastria parulio (Basileuterus leucophrys) estas specio de birdo de la familio de Paruliedoj kaj genro de Basileuterus ĉefe reprezentata en Centra kaj Sudameriko, de ĉefe fortikaj parulioj kun fortikaj bekoj kiuj havas olivecajn aŭ grizajn suprajn partojn kaj flavajn subajn partojn.
Ĝi estas endemia de Brazilo. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj.
Estas specio kun olivverdecaj supraj partoj, tre blankaj gorĝareo kaj vangovizaĝo nuance al blankeca kaj al helgriza sube (pli grize flanke). Kiel ĉe aliaj samgenranoj, ankaŭ ĉikaze la kapobildo rimarkindas per tre markata larĝa blanka superokula strio inter du malhelgrizaj al nigrecaj strioj nome traokula strio kaj ĉekrona strio. Tiu blanka strio nomigas la specion kaj en Esperanto kaj en la latina scienca nomo. Ankaŭ la beko estas nigra, dum la kruroj estas flavecaj al karnokoloraj.
Meise
Meise (nederlande, proksimuma prononco ) estas municipo en Belgio, en la nederlandlingva provinco Flandra Brabanto kiu ĉirkaŭas la Bruselan Ĉefurban Regionon. Komence de la municipo havis  loĝantojn. Ĝi apartenas al la distrikto (aŭ arondismento) Halle-Vilvoorde.
Ekde 1977 la municipo Wolvertem apartenas al Meise, la ĉefa municipo.
Grenzgipfel
Grenzgipfel estas kun alteco de la tria plej alta pinto de Svislando. Ĝi situas en la Monte-Rosa-Masivo oriente de Dufour-Pinto kaj Ostspitze ekzakte sur la landlimo inter Italio kaj Svislando, kion klarigas ankaŭ ĝia nomo, kiu signifas en Esperanto Lim-Pinto.
Grimpado
Grenzgipfel kutime estas grimpata ek de Zermatt respektive de la haltejo  de la Gornergrat-Fervojo tra la Monte-Rosa-Kabano de la Svisa Alpismo-Klubo. Malofte ĝi estas propra grimpcelo, sed kutime oni trapasas ĝin grimpante al Ostspitze kaj Dufour-Pinto.
Laura Klünder
Nicole KLÜNDER (naskiĝis la 15-an de decembro 1992) estas germana esperantistino. Ŝi naskiĝis en esperantlingva familio kaj iĝis denaska esperantisto: La germandevena patro Helmut Klünder, mortinta en 2022, kaj la poldevena patrino Elisabeth Klünder, mortinta jam en 2002, estis aktivaj membroj de la Esperanto-movado, sed antaŭ ili, la praavo lernis Esperanton jam en 1908 kaj la avino patroflanka samkiel la patro mem kreskis kiel denaska esperantisto.
Nicole estis gimnaziano en Rheine, post la abitura ekzameno ekstudis informadikon en la universitato Bochum kaj laŭ la stato de 2015 plustudas tiun fakon en la universitato Duisburg-Essen. Aktiva laboranto en Germana Esperanto-Junularo kaj en TEJO, ŝi interalie estis kunorganizanto de la Internacia Junulara Kongreso de Esperanto en aŭgusto 2015, kiu okazis en la germania urbo Wiesbaden.
Flavbrova tukaneto
La Flavbrova tukaneto aŭ Orkola tukaneto (Aulacorhynchus huallagae) estas mezgranda kaj kolora birdo el la familio de la Ramfastedoj kaj ordo de Pegoformaj de Sudameriko, kiu enhavas la tukanojn, tukanetojn, arasariojn, ktp. La scienca nomo de la specio A. huallagae aludas al la perua valo de Huallaga [uajAga], en la Departamento de San Martín, de kie devenas la ununura ekzemplero konata. Ĝi estas endemismo de Peruo. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montetoj inter 2000 kaj 2600 m de altitudo. La specio estas minacata pro habitatoperdo.