cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Citruso
Frukto
La frukto estas hesperidio, nome specializita bero, globoforma ĝis longeca, 4 ĝis 30 cm longa kaj kun 4 ĝis 20 cm de diametro, kun ledeca ŝelo nomita perikarpo. La plej ekstera tavolo de la perikarpo estas fakte "ekzokarpo" nomita "flavedo", ofte referencata kiel citrusŝelo uzata populare kiel ingredienco en diversaj kuirartoj. La meza tavolo de la perikarpo estas la mezokarpo, kiu ĉe citrusfruktoj konsistas el blanka, spongeca "albedo". La plej interna tavolo de la perikarpo estas la endokarpo. La spaco inter ĉiu segmento (ero) estas pulpo plena je sukveziketoj. En la endokarpo, kordecaj "haroj" etendiĝas ene de la pulpo, kiuj havigas nutraĵon al la frukto dum ĝi disvolviĝas. Multaj citrusaj kultivarioj estis disvolvigitaj por esti sensemaj (vidu artikolojn pri nucela embriodisvolviĝo kaj partenokarpio) kaj facile senŝeleblaj.
Citrusfruktoj rimarkindas pro sia bonodoro, parte pro flavonoidoj kaj limonoidoj (kiuj siavice estas terpenoj) enhavataj en la ŝelo, kaj plej el ili estas sukoplenaj. Tiu suko enhavas altan kvanton de citrato kaj de aliaj organikaj acidoj kiuj havigas al ili ties karakteran akran guston. La genro estas komerce grava ĉar multaj specioj estas kultivataj pro siaj fruktoj, kiu estas manĝata freŝe, premitaj por akiri sukon, aŭ konservita en marmeladoj kaj peklaĵoj.s
Ili estas ankaŭ riĉaj fontoj de vitamino C. La enhavo de vitamino C en la frukto dependas de la specio, variaĵo, kaj kultivmaniero. La flavonoidoj estas variaj flavanonoj kaj flavonoj.
Deveno kaj disvastiĝo
La plej malnova kultivada regiono de la Citrusgenro konsistas el sudokcidenta Ĉinio, suda Malaja duoninsulo kaj okcidenta Birmo, kun spuroj de ĝia ekspluatado en suda Ĉinio dum pli ol 4000 jaroj, disvastiĝante al la sudoriento de Filipinio kaj multaj Pacifikaj insulgrupoj. La origino de citrusaj plantoj estas en la tropikaj kaj subtropikaj regionoj de Azia kaj la Malaja Insularo. De tie ili disiĝis al aliajn mondopartojn tiel, ke ĝia historio povas esti legita kiel romano. La nura escepto estas la grapfrukto, C. x paradisi, ĝi ekestis en Ameriko, pli precize en Karibaj Insuloj (Barbado) iom antaŭ 1790 kiel mutaciulo aŭ eble kiel hibrido de specioj enkondukitaj de malproksima okcidento. La origincentroj de la komercaj citrusoj estas ekstreme malfacile konstateblaj pro multaj kialoj, inter ili: Ĉi tiuj plantoj estas konataj nuntempe nur sub kultivado; dum miloj da jaroj ili estis miksitaj kun formoj kaj hibridoj elektitaj de la homo, aŭ kun naturaj populacioj tiom grandaj ke ili ne plu oni povas identigi.
La dolĉfruktaj plantoj eble estas indiĝenaj el sudorienta Ĉinio, dum la acidfruktaj plantoj en la sudo de Barato. Tamen oni ne konas precize la devencentroj de la citrusplantoj, pro la grandeco de la eblaj areoj de siaj okazigoj. ili povas havi kvazaŭan cirklan formon inter latitudoj 10°S kaj 30°N kaj inter longitudoj 80° kaj 130º oriente de Grinviĉo,, komencante en nordorienta Barato irante al Norda Ĉinio, pasante tra la randoj de la Himalajo kaj de tie al suda Indonezio kaj Filipinoj en la oriento, inkluzive de tiu grandega areo la Malaja Insularo, Tajlando kaj Mjanmao.
Gemeindeverwaltungsverband Raum Weinsberg
„Raum Weinsberg“, plene Gemeindeverwaltungsverband Raum Weinsberg, estas komunumaro en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Heilbronn de la federacia lando Baden-Virtembergo. La 31-an de decembro 2009 la komunumaro havis 20 221 loĝantojn.
Citruso
Deveno kaj disvastiĝo
Laŭ diversaj autoroj, la filogenetikaj rilatoj de la genro Citrus disvastiĝas tra Barato, centra Ĉinio, Aŭstralio, Japanio kaj eĉ Afriko.
Gemeindeverwaltungsverband Raum Weinsberg
Administra centro estas la urba komunumo Weinsberg, kromaj membroj la najbaraj neurbaj komunumoj Eberstadt, Ellhofen kaj Lehrensteinsfeld.
Citruso
Deveno kaj disvastiĝo
La oranĝarbo, Citrus x sinensis L, Osbeck, kiel ĝia propra nomo indikas, supozeble originis en suda Ĉinio kaj Hindoĉinio (Sudokcident-azia duoninsulo kiu kovras Mjanmaon, Tajlandon, Malajzion, Laoson kaj Kamboĝon kaj Vjetnamion. La mandarinarbo, C. reticulata, Blanco havintus la saman originon kaj poste disiĝis al orientan Baraton. La limeujo C. x aurantifolia kaj la pampelmusujo C.maxima, (Burm)Merr estus veninta de la orienta hinda insularo estinte prenitaj al Baraton en malproksimaj tempoj. La citronarbo C. x limon L.Burm kaj la cedratujo C.medica,L havas originon nedifinitan. La cedratujo kies unua mencio datiĝas de 4000 jaroj a.n.e. (antaŭ nia erao) verŝajne devenis en suda Ĉinio aŭ norda Barato.
La sacuma mandarino C. x unshiu, Marc., inter aliaj specoj de mandarinoj, verŝajne ekestis en tiu regiono. Aliaj genroj filogenetike proksimaj al Citrusoj, kiel ekzemple Eremocitrus Swingle kaj Microcitrus Swingle, estas trovitaj en natura medio preskaŭ ekskluzive en Aŭstralio, dum Clymenia, Swingle, troveblas en norda Nov-Irlando, Bismarck insularo, nordoriente de Novgvineo, reprezentita de ununura specio konata kiel Namatanaio, Clymenia polyandra (Tan.) Swingle.
Studoj faritaj lastatempe montras la ĉinan provincon Junano (Yunan) kaj apudaj areoj de suda Ĉinio kaj norda Hindoĉinio kiel parto de la devencentro de pluraj citrusspecoj inkluzive de C. grandis, C medica, C. reticulata, C. xsinensis., C. x limonia, C. x sunki, C. x ichangensis, C. x histrix, C. xjunus, C. x hongheensis same kiel la nova specio de Poncirus nomita P. polyandra S.D.
Taksonomio
La klasifiko de citrusspecoj estas tre polemika. Inter la taksonomiaj sistemoj, du elstaras kiel la ĉefaj: tiu de Walter Tennyson Swingle eldonita en 1943 kaj tiu de Tyozaburo Tanaka, redaktita en 1954 kaj pligrandigita en 1969 kaj 1977. La unua konsideras 16 speciojn dum ĉi-lasta proponas entute 162 speciojn.
La sistemo de Swingle estas provo de klasifiko koncentrita al la biologia koncepto de specioj, konsiderante la multnombrajn variojn observatajn ĉe hibridoj. Li malakceptis multajn speciojn kiuj antaŭis lian sistemon, nomante ilin kiel hibridoj. Tanaka, en victurno, baziĝis sur morfologiaj karakterizaĵoj kun emfazo de la kaliko, sukvezikoj, semoj, kaj fruktoŝelaj ĉeloj.
R..W. Hodgson siavice proponis mezvojan taksonomian klasifiksistemon en kiu li akceptas la 16 speciojn de Swingle kaj aldonas la 20 speciojn konsideratajn de Tanaka.
Pliaj lastatempaj studoj bazitaj sur modernaj taksonomiaj rimedoj faritaj en la 1970-aj jaroj kaj mezo de 1980-aj jaroj, pere de enzimaj esploroj pruvis, ke ĉiuj citrusplantoj kun manĝeblaj fruktoj originis el nur tri bazaj biologiaj specioj, nome Citrus grandis, Osbeck; C. medica, L kaj C. reticulata, Blanco. Do ĉiuj aliaj vere laŭ scienca vidpunkto estas hibridoj.
Genetiko kaj genetika plibonigado de la citruso
La haploida kromosoma nombro de ĉiuj citrusoj estas 9 kaj diploidio (2n=18) estas rimarkinde superrega kvankam poliploidio, de triploidio ĝis heksaploidio estis raportita en multaj citrustipoj. La nura komerce grava triploida citruso estas la Tahitia lemono C. x latifolia. Kromosomoj estas tre malgrandaj kun gradigitaj serioj de grandeco de 1,2 ĝis 3,2 μm. Citrusoj hibridiĝas ekstreme facile intergenre kun retrokruciĝoj inter tiuj hibridoj kaj iliaj gepatroj kaj inter specioj.
Mutacio
Citrusarboj produktas burĝonomutaciojn tre facile, tiuj povas esti de granda komerca graveco ĉar krom la disvastigo de malsuperaj ekster-specoj kun difektoj kiel ekzemple malbona produktiveco, krestigitaj aŭ misformaj fruktoj, ili formas la fonton de novaj kaj eble superaj fruktoj, la kulturvarioj.
La genetika plibonigo de citrusoj havas apartaĵojn kaj defiojn kiuj distingas ĝin de la plej multaj aliaj kultivitaj specioj, nome jenaj:
Poliembrieco
Unu plia okulfrapa trajto de la citrusoj estas la disvolviĝo du aŭ pli da embrioj en unu semo. En tre limigita nombro da kazoj la ekstraj embrioj estas produktitaj per kunfandiĝo de la embrio rezultanta el la fekundita ovo. Tiaj embrioj donas identajn "ĝemelojn" kaj ne reproduktas la tutan karakteron de patrinplanto. ili nomiĝas zigotaj aŭ seksaj embrioj. En aliaj kazoj, la plimulto, ekstraj embrioj disvolviĝas samsekse per mitota divido de nucelo sen interveno de masklaj ĉeloj. Tiaj embrioj estas nomitaj nucelaj aŭ apomoksiaj embrioj. Ili estas de ekstrema valoro en preskaŭ nedifinita disvastigo de hibridoj, inkluzive de la naturaj kaj dum produktado de klonoj, kutime liberaj de kelkaj (sed ne ĉiuj) virusoj kaj virusoidoj portataj de la patrinplanto.
Partenokarpio
Produktado de fruktoj sen semoj okazas ofte kun umbilikaj oranĝoj, sacumaj mandarinoj, tahitiaj lemonoj kaj klementinaj mandarinoj, kiam ne krucpolenitaj. Varioj normale semhavaj estas preskaŭ sensemaj kiam polenado estas artefarite malhelpita, aliaj povas doni fruktojn malabunde aŭ neniel. La polenado de la citrusoj fare de abeloj estas negletebla aspekto en la produktado de fruktoj, almenaŭ por la plimulto de komercaj varioj ĝi eĉ estas malavantaĝa, ekzemple en la sensemaj ne memfekundiĝema klementinujo, kiu fariĝas tro semhava kiam polenigita.
Citruskulturo
Dum multaj jaroj komercaj plantejoj el citrusoj estis faritaj el semplantidoj de pli-malpli simila tipo. Poste la arboj estis greftitaj per enmeto de stikaĵo aŭ de burĝono sur la greftotrunko, sed la fruktoplantejo enhavis multajn kultivariojn. En la moderna citruskulturo estas konsiderinda malpliigo da kultivarioj kiuj estas plantataj celante la komercadon.
Malgraŭ la plurcentoj da plantotipoj prezentitaj de la citrusgenro kaj siaj parencaj genroj nura manpleno da ili estas valoraj por produktado ĉu de freŝaj fruktoj, ĉu de sukoj, oleoj (el semoj kaj el ŝelo), brandoj k.a.
Kompreneble la ceteraj ne estas senvaloraj, ili konstituas gravan stokon de genaro kie la scienco serĉas utilaj genojn dum kreado de novaj plantoj rezistemaj aŭ almenaŭ toleremaj al la nenombreblaj naturaj defioj.
Plej elstaraj dolĉfruktaj greftaĵoj
La oranĝoj kaj mandarinoj elstaras kiel la plej kultivataj citrusoj en la tuta mondo kie klimataj kondiĉoj permesas ilian plantadon. La unuaj okupas reliefan pozicion, produktante fruktojn por laŭnatura konsumado aŭ por farado de suko. Inter la plurcentoj da oranĝospecoj disvastigitaj en la mondaj plantejoj, la unuaj lokoj estas okupitaj de la 'Valencia', 'Bahia', kaj 'Pera' oranĝarboj.
La unua, 'Valencia', estas plantita en la plimulto de la landoj kie oni plantas grandskale citrusojn, ĉefe en usonaj plantejoj de Florido kaj Kalifornio, kaj en la brazila ŝtato SanPaŭlo. Ĝi estas tre produktiva kaj donas fruktojn por suko aŭ por natura konsumado.
La dua, Bahia oranĝo, estas konata tra la mondo kiel Washington navel, tamen ĝia origino venis el Salvadoro, la ĉefurbo de la brazila ŝtato Bahio, probable kiel burĝonmutaciulo de la vario 'Seleta' kiu estis veninta el Portugalio. Nuntempe estas multnombraj selektitaĵoj el tiu vario en la tuta mondo. Ĝia ĉefa karakterizaĵo estas la "umbiliko" kiun ĝi prezentas ĉe la suba ekstremaĵo. Vere, tiu umbiliko estas malelvolviĝinta frukteto ene de la ĉefa frukto. Tiu citrusvario produktas tute sensemajn fruktojn, unu aspekto postulata de la fruktokonsumado, tamen ĝi ne estas utila por produktado de suko.
Malgraŭ ĝia tropika deveno ĝi prezentas superajn kvalitojn en subtropikaj landoj kiel Hispanio, Usono (Kalifornio), Aŭstralio kaj Sudafriko, kie oni kultivas malsamajn klonojn el ĝi, la oranĝujo 'Bahia' estas konsiderata kiel unu el la plej gravaj faktoroj por la disvolviĝo de la citruskulturo en kvin kontinentoj.
La oranĝujo 'Pera' aperis en iu brazila plantejo, ĝia origino ne estas sufiĉe klarigita, ĝi estas kultivata preskaŭ nur en Brazilo en la citrusplantejoj tra la tuta lando, escepte de la ŝtato Suda Riogrando. Ĝi estas sentema al la Citrusa Tristeza viruso (CTV), tamen per kriteria selekto de plantoj en kampaj kondiĉoj eblas obteni klonojn nature portantajn rasojn malfortajn el la virusa komplekso. Alia maniero estas la inokulado de malfortaj stamoj de la viruso dum la fazo de produktado de nucelaj klonoj por superi tian malavantaĝon, ĉar en kampaj kondiĉoj la plantoj kun malfortaj virusoj estas rezistemaj al malsanigaj rasoj. La oranĝujo 'Pera" estas tre produktiva, en ĝiaj fruktoj estas malmulto da semoj kaj oni vendas ilin al naturfruktaj vendejoj aŭ al industrio por farado de suko.
Inter la mandarinoj, la nomata 'Ponkan' (Ponkano) estas la plej disvastigita en la monda citruskulturo, tamen nur en subtropikaj aŭ en altaj altitudaj lokaj kondiĉoj ĝi prezentas siajn plej bonajn kvalitojn rilate al intensa oranĝkoloro de la ŝelo kaj de la interno kiam matura; ĝia fruktodoro kaj reliefa gusto estas tre plaĉaj, plie oni facile malŝeligas ĝin. Semoj ĉeestas sed ili ne estas multaj. Vere, al la grupo de tiu mandarino apartenas tre granda kvanto da klonoj kaj eĉ hibridoj. Alia grupo de mandarino estas la nomataj mediteraneaj mandarinoj, inter ili la grupo de klementinoj (supozeble hibridoj el C. reticulata / Citrus x aurantium) kiuj nuntempe dominas la citrusplantejojn de Hispanio pro siaj bongusta suko kaj bela ŝela oranĝkoloro, kaj pro tio ke ili estas tute sensemaj. (Se plantita aparte de aliaj polendonantaj citrusoj.)
Inter la tipaj mandarinoj ankaŭ oni enmiksigas diversajn citrusojn kiuj aspektas al ili, kvankam ties origino estas hibrida; inter ili estas la tangelujoj 'Page, 'Nova' 'Lee,' Robinson' k.a., aliaj estas la tangorujoj inter kiuj elstaras la 'Murcott' (Murkoto) kies plantoj estas tre produktivaj kaj la fruktoj estas tre dolĉaj, tamen tre semhavaj.
Aliaj certgrade gravaj citrusoj estas la grapfruktoj. El ili la 'Marsh seedless' iam okupis la unuan pozicion en la komercvojoj. Nun estas aliaj varioj kiel tiaj kun pulpoj ruĝecaj 'Flame', 'Star Ruby' k.a kiuj havas grandan debiton en la merkato.
Dise tra la mondo estas pliaj citrusoj kiel la Sacumujoj, Limedujoj, Kumkuatujoj, k.a. Tiuj lasta donas fruktetojn kiuj prezentas apartan karakterizaĵon, ĉar en siaj ŝeloj malabundas oleajn vezikojn kaj ili estas konsumitaj entute. Multaj aliaj specoj estas gravaj en lokaj aŭ ĉirkaŭaj merkatoj.
Plej elstaraj acidfruktaj greftaĵoj
La plej distingiĝinta en tiu grupo estas la citronujo kies fruktoj donas sukon acidan, odoran ŝelon, riĉa en oleo. Ilin oni uzas en preparado de manĝaĵoj, refreŝigaj sukoj, alkoholigitaj trinkaĵoj, ktp. Tre riĉa en vitamino C.
Duarangaj aliaj acidfruktujoj estas la Limeujo aŭ Meksika lemonujo kaj la Tahitia lemonujo. Tiu lasta estas iu natura triploida planto, kies frukto estas uzata same kiel la citrono, escepte de la ŝeloleo. Ĝi nuntempe gajnas grandan merkatan valoron ĉar aldone al siaj kultivaj avantaĝoj, ĝi estas tute sensema. Multaj aliaj plantoj kun acidfruktoj havas nur regionan uzon por konsumado aŭ por greftotrunko.
La citrusoj kiel greftotrunko
La citrusplantoj povas esti propagataj per semado, stikado, markotado, greftado kaj per hista kultivado aŭ aliaj laboratoriaj teknikoj.
Marko (monunuo)
Marko estas la nomo de la eksaj landaj valutoj en Finnlando kaj Germanio (antaŭe kaj en GDR kaj en FRG), kie ilin en 2002 anstataŭigis la eŭro. Saman nomon havas ankaŭ la daŭre uzata monunuo de Bosnio kaj Hercegovino, kiu prenis sian nomon (kaj ankaŭ kurzon) de la germana marko, kiam ĝi ankoraŭ ekzistis. Marko estas ankaŭ nomo de iamaj valutoj en Estonio kaj Pollando.
Independencia
Independencia el hispana (aŭ Independência el portugala, ambaŭkaze por "sendependo", "sendependigo" aŭ "sendependiĝo") havas diversajn signifojn:
Marko (monunuo)
Monunuoj portantaj la nomon "marko"
Nuntempe uzataj:
Eksiĝintaj:
Citruso
La citrusoj kiel greftotrunko
La propagado per semoj superregis ĝis duono de 1800-aj jaroj. Ĝi prezentas malhelpon kaj netaŭgecon kiam la plantoj malhavas semojn aŭ tiuj kies semoj estas monoembriaj. Krome la semplantoj produktas fruktojn malfrue kaj havas abunde dornojn.
Nuntempe, la greftado estas la metodo ĝenerale utiligata en ĉiuj gravaj produktantaj areoj. Per ĝi la kultivataj citrusoj estas kunmeto de du partoj, la greftaĵo kaj la greftotrunko.
La apero de radikara putriĝo aŭ gumozo kaŭzita de diversaj specoj de Phytophthora, unue en la Acoroj-insuloj en 1842 kaj poste en preskaŭ ĉiuj citruskultivadaj landoj, devigis la forlason de plantado de citrusoj el semoj kaj la ekuzon de greftado sur greftotrunkoj toleremaj al la malsano. La bigaradujo C x aurantium estis la plej ŝatata greftotrunko dum jardekoj, antaŭ la apero de la Tristeza viruso en Sudafriko, Brazilo, Kalifornio, Aŭstralio. Tiu mortiga malsano damaĝas la bigaradujon, kiam ĝi estas la suba parto de dolĉaj oranĝujoj, mandarinujoj, grapfruktujoj, limedujoj, sed ne de citronujo. Ĝi estis anstataŭigita per aliaj greftotrunkoj kiel ekzemple, Ĵambera lemonujo, Rangpura lemonujo, Kleopatra mandarinujo kaj la Troyer citranĝujo, tiu lasta estas homfarita hibrido el trifolia oranĝujo x dolĉa oranĝujo. Tre lastatempe alia hibrido homfarita Swingle citrumelujo (trifolia oranĝujo x grapfruktujo) estis rekomendita kiel imuna al Tristeza viruso, tolerema al Citrusa ekzokorto kaj ksiloporozo, al citrusa nematodo, al Phytophthora specioj, al troo da saleco kaj malvarmeco. Trifolia oranĝujo daŭre estas favorata precipe en landoj spertanta konsiderindan malvarmon sed iu varioj de ĝi estas sentemaj al iuj stamoj de la Tristeza viruso. Persa limedujo C. limettioides, L malnova preferato en kelkaj landoj de Proksima Oriento, ne plu estas disvastigita en larĝa amplekso kaj restas kiel greftotrunko nur en Israelo.
En Brazilo, la rangpura lemonujo estas la ĉefa greftotrunko preskaŭ en la tuta lando, nur en la plej suda ŝtato Suda Riogrando la trifolia oranĝujo estas la plej preferata. En Ĉinio estas preferata de la citruskulturistoj la trifolia oranĝarbo, sed estas iuj varioj de bigaradujo kaj 'Sunki' mandarinujo en la plantejoj. En Usono, la ĵambera lemonujo estis larĝe uzata sed pro malsanaj problemoj la produktantoj nune preferas citranĝujojn, citrumelujojn kaj aliajn hibridojn.
La citrusoj kaj la biologia lukto kontraŭ damaĝuloj
La citruskulturo havigis al la homo la unuajn observojn pri la natura biologia lukto kaj la praktiko de la homfarita biologia lukto. Antaŭ pli ol 1600 jaroj la ĉinaj agrokulturistoj uzadis naturajn malamikojn (n.m.) por regi plagojn. La plej fama ekzemplo estas la uzo de predemaj formikoj Oecophylla smaragdina por malkreskigi populaciojn de plagoj en oranĝujoj. La biologia lukto per la utiligo de n.m(predemuloj, parazitoidoj kaj patogenoj) atingadas pli grandan sukceson en kultivataj citrusoj ol en aliaj kultivaĵoj.
La unua impona sukceso en la historio de la klasika biologia lukto (tio estas, per importado de n.m.) estis en Kalifornio kiam ĉirkaŭ 1888 la Aŭstralia koĉo, Icerya purchasi (aŭ Peryceria purchasi) Maskell, aperis en tieaj plantejoj. Per importado de la kokcinelo Novius cardinalis Mulsant kaj de unu parazitoido Cryptochaetum iceryae Williston, ambaŭ el Aŭstralio kaj ilia posta liberigo en la atakitaj oranĝujoj oni sukcesis rapidan, plenan, kaj konstantan foreston de la minaco de tiu plago, kiu tiam malpermesis la daŭrigon de la ekspluatadon de citrusoj en tiu usona ŝtato.
Post la supra sukceso pli ol dek specioj da koĉoj, blankaj muŝoj (aleirodedoj), kaj akaroj en diversaj partoj de la mondo estas regitaj per la uzo de kokcineloj, neŭropteroj, predemaj akaroj (fitoseedoj kaj stigmeedoj), de parazitoidoj, el tiuj, multaj mikrohimenopteroj, ekzemple de la tamariksia vespo, kaj de patogenoj. Inter tiuj lastaj elstaras multaj entomopatogenaj fungoj, kiel Boverio (Beauveria spp.) kiu agas kontraŭ multnombraj plagoj kaj Hirsutelo (Hirsutella spp) kiu agas kontraŭ la citrusa rustiga akaro, k.a. Ankaŭ iuj nematodoj estas same utilaj, ĉefe kontraŭ aliaj specioj de nematodoj.
Defioj de la citrikulturo – la damaĝuloj
La citrusplantoj el Azio estis disvastigita al ĉiuj kontinento, escepte de Antarkto. Enorma grupo de damaĝaj individuoj, artropodoj, nematodoj, moluskoj, ĥorduloj, fungoj, virusoj, virusoidoj, bakterioj k.a. adaptiĝis al kunvivado en ties ekosistemo. Iam estis kompilita listo de pli ol 800 insektoj, akaroj, nematodoj kiuj en diversaj partoj de la mondo vivas sur citrusaj plantoj. Iuj en tutmonda ĉeesto, aliaj en regiona aû nur loka agado. Iuj konstante damaĝas, dum aliaj estas sezonaj.
Feliĉe estas alia flanko: en la naturo estas samgranda nombro de “bonaj” individuoj, la naturaj malamikoj, kiuj ekzercas gravan rolon en la regado de la populacioj de tiuj damaĝuloj. Ververe, nur 72 specioj estas konsiderataj ĉefaj plagoj en la tuta terglobo kie la citrusoj estas kultivataj. La nuntempaj plej gravaj sanitaraj defioj estas tiuj kaŭzitaj de la bakterioj Xilella fastidiosa, Xantomonas axonopodis kaj Candidatus Liberibacter spp.
La unua estigas la malsanon nomitan Citrusdiverskolora klorozo transdonita de multaj specioj da cikadeloj. Amaso el la X.fastidiosa bakterio ŝtopas la branĉajn floemojn kaj pro tio estas malpliigo en produktado de fruktoj kaj ties kvalito tute malboniĝas.
La dua, kiu estas devena el Azio estas monde disvastigita, kaŭzante la malsanon Citrusa kancero, kiu severe atakas branĉojn, foliojn kaj fruktojn de la plantoj reduktante siajn produktivajn kapablecojn. Tiu malsano ne havas specifan transdonanton, sed la transmisio de planto al planto aŭ de iu produktanta areo al alia okazas pere de vento, de gutoj da pluvo, de birdoj kaj aliaj bestoj, de maŝinaro, kaj de la propra homo (rikoltistoj, ŝpruĉistoj k.a.). Plantidoj infektitaj estas aliaj tre gravaj vehikloj por la bakterio.
La tria nomata Hŭanglongbingo (HBL) estas nuntempe la plej grava en la tuta mondo, ĉar ĝi ruinigas ekonomie la plantejojn. Kiel la du antaŭaj ĝi ne estas kuracebla kaj divastiĝas rapide en la citrusplantejoj. La Liberibacter bakterio kiu estigas tiun malsanon reduktas la fruktan kvaliton kaj tutan produktadon. Ĝi estas dissemita de psilidoj, ĉefe de la Azia citruspsilido kaj de la Afrika citruspsilido. Tiu malsano estas endemia en preskaŭ ĉiuj aziaj landoj kie la citrusoj estas gravaj kultivaĵoj.
En la jaro 2005 tiu lasta estis unuafoje renkontita en amerika kontinento, nome en la usona ŝtato Florido, tiam unu el la plej grandaj produktantoj de oranĝo en la mondo. Post ĝia disvastiĝo tra la tutaj citrusaj areoj de tiu ŝtato la produktado de oranĝoj, grapfruktoj k.a. reduktiĝis al 1/4 en 2020. En Brazilo ĝi aperis em 2004, malgraŭ intensa elradikigo de atakitaj plantoj, ŝprucigado de agrokemiaĵoj kontraŭ la Azia citruspsilido kaj multobligado kaj liberigo de la Tamariksia vespo, la nuna stato estas grava tial ke la malsano jam atingas 23 elcenton de la plantitaj arboj.
Citrusoj kiel ornamplantoj
Diversaj citrusoj havas tre grandan valoron kiel ornamaj plantoj plantitaj kaj en kampaj kondiĉoj kiel en heĝoj aŭ bosketoj, kaj en vazoj (tinoj, potoj k.a.). Multaj el ili estas allogaj pro siaj belaspektaj fruktoj oranĝkoloraj aŭ por la dukoloraj (verd/oranĝaj) striitaj kaj krestigitaj ŝeloj, k.c. En multaj landoj ili beligas kaj urbajn avenuojn, stratojn kaj placojn. En lokoj kies la vintraj malvarmaj sezonoj estas severaj oni plantas ilin en grandaj ujoj kaj metas ilin subĉielen dum parto de la jaro, tamen oni transportas ilin en varmdomojn nomatajn oranĝerioj, kiam vintro venas.
Por tiu celo estas uzeblaj ne nur la konataj oranĝujoj kaj mandarinujoj, sed ankaŭ aliaj ne amase plantataj citrusoj kiel la cedratujoj, la pampelmusujoj kaj eĉ aliaj pli ekzotaj, ekzemple oranĝa jasmenujo Murraya paniculata, la kalamondingujo C. x madurensis, la nansarano C. x amblycarpa (C. hystrix/C. reticulata), la kumkuatujo C. x japonica, la mikrocitrusujo Microcitrus spp, la severiniujo Severinia x buxifolia, la ĝardena lemonujo Triphasia x trifolia kaj plie trioblaj hibridoj kiel limekuatoj (limedujo x limeujo) / C. japonica, k.m.a.
Specioj kaj hibridoj plej gravaj
La citrusfruktoj okupas la duan lokon en la tutmonda fruktokomerco, nur post la pomoj. Jen plantnomoj de iuj kelkaj gravaj specioj kaj hibridoj de citrusoj:
Citrus x sinensis: Oranĝujo aŭ oranĝarbo. Ties frukto ankaŭ kromnomita dolĉa oranĝo estas la reĝo de la citruskulturo. En la mondo estas centoj da varioj, iuj kun blanka pulpo, aliaj oranĝkolora aŭ ruĝkolora. Ili povas esti tute sensemaj, kun multaj semoj aŭ kun iometo da semoj.
Eklezia Latino
Eklezia Latino, nomita ankaŭ Liturgia Latino aŭ Italia Latino, estas formo de Latino dekomence disvolvigita por studo de la kristana pensaro kaj poste uzata kiel lingvafrankao fare de la Mezepoka kaj frumoderna supra klaso de Eŭropo. Ĝi inkludas vortojn el la Vulgara latino kaj el Klasika Latino (same kiel de la greka kaj de la hebrea) re-uzita kun kristana signifo. Ĝi estas malpli stiligita kaj rigida ol formoj de klasika latina, kun kiu kunhavas vortotrezoron, formojn, kaj sintakson, kvankam samtempe aligis neformalajn elementojn kiuj ĉiam estis en la lingvo sed kiuj estis ekskluditaj fare de la literaturaj aŭtoroj de klasika Latino.
Kobylničky
Kobylničky estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 1,19 km².
Eklezia Latino
La plej granda organizo kiu retenas Latinon en oficialaj kaj preskaŭ-oficialaj kuntekstoj estas la Katolika Eklezio. La Katolika Eklezio diris, ke la meso ne nepre devas esti dirita en Latino en la koncilio de 1962-1965. Latino restas la lingvo de la Roma rito; la Trenta meso estas dirita en Latino. Kvankam la meso de papo Paŭlo la 6-a estas kutime dirita en la loka lingvo, ĝi povas esti kaj ofte estas dirita en Latino, ĉu parte ĉu tute, speciale por multlingva publiko. Ĝi estas la oficiala lingvo de la Sankta Seĝo, la ĉefa lingvo de ties oficiala gazeto, nome Acta Apostolicae Sedis, kaj la laborlingvo de la Tribunalo de la Roma Rota. Vatikanurbo estas hejmo ankaŭ de la nura bankaŭtomato kiu donas instrukciojn en Latino. En la Pontifikaj Universitatoj postgradigaj kursoj de Kanona juro estas instruitaj en Latino, kaj artikoloj estas verkitaj en la sama lingvo.
En la Anglikana Eklezio, post la publikigo de la Book of Common Prayer de 1559, latinlingva eldono estis publikigita en 1560 por ties uzado en universitatoj kiel Oksfordo kaj la ĉefaj "public schools" (anglaj privataj akademioj), kie la liturgio estis ankoraŭ permesita en Latino. Estis kelkaj latinlingvaj tradukoj ekde tiam, kiel Latina eldono de 1979 fare de USA Anglican Book of Common Prayer.
Kobylničky
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1377.
Loĝantaro
Evoluo de nombro de loĝantoj por la tuta municipo; por la ties unuopaj partoj indikas tabeleto malpli supre, en kiu bildiĝas ankaŭ aparteneco de unuopaj partoj al la municipo aŭ sekva forŝiro.
Naturaj arilatoj
Oriente de la vilaĝo, sed jam sur teritorio de armea spaco Březina, kiu ĉirkaŭas la vilaĝon el tri mondpartoj krom la nordo, troviĝas Rezervujo de Myslejovice, kiu estis konstruita sur rojo Brodečka.
Wimbach
Wimbach - prononco - estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Ahrweiler de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Botelo
Botelo estas ujo (vazo) el vitro, plasto aŭ eĉ lado, destinita por konservado kaj elverŝado de fluaĵoj, havanta mallarĝan kolon kaj fermilon. Ili estis uzitaj laŭlonge de la historio por plenigi ilin el akvo, vino, oleo, sukoj ktp.
Juárez
Juárez povas esti:
Wilzenberg-Hußweiler
Wilzenberg-Hußweiler estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Birkenfeld de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Politikisto
Politikisto estas profesiulo, kiu laboras en politiko.
Botelo
La enbotela akvo estas trinkakvo enujigita en boteloj unuopaj por konsumo kaj vendo kaj pogrande kaj pomalgrande.
Politikisto
En multaj demokratioj la termino estas ĝenerale uzata nur en elekt-kampanjoj, anstataŭ anoj de ŝtata burokratio. Tamen, tia distingo estas malpli klara en nedemokratiaj formoj de registaro.
La origino de la esprimo "politikisto" estas de la greka vorto "Πολιτικά" - "politiko", kiu signifas "civilaj aferoj". Tio estas, politikisto estas persono, kiu okupiĝas pri la publika intereso.
Kritiko
Kvankam politikisto devas atenti la bezonojn de siaj elektantoj kaj publiko, kiun li reprezentas kaj devas kontroli multajn detalojn kaj antaŭenigi diversajn aferojn al la efektiva tagordo, la situacio ne estas tiel kaj ekzistas multaj kritikoj kontraŭ politikistoj, kie ajn ili estas. Ekzemple multaj kritikas politikistojn pro tio, ke ili estas fortranĉitaj de la publikaj okuloj. Multaj ankaŭ vidas politikistojn pli inklinaj al subaĉeto kaj korupto ol la plimulto de la publiko pro sia proksimeco al ŝtatofico kaj sia kapablo influi tutan publikon.
La malestima kromnomo "politikisto" estas iam uzata por priskribi oportunisto, kiu atingas siajn celojn per sociaj ligoj aŭ manipulado.
Kutimaj oficoj
Oficoj por politikistoj povas inkluzivi:
Ekzemploj de famaj politikistoj
Jen listo de famaj politikistoj:
Banská Štiavnica
Banská Štiavnica (pr: banska ŝtjavnica), esperantigebla kiel Banska-Ŝtjavnico, hungare Selmecbánya, germane Schemnitz estas urbo en Slovakio, en Distrikto Banská Štiavnica (Regiono Banská Bystrica), ĉirkaŭ 50 km sudokcidente de Banská Bystrica, en la vala baseno de Štiavnické vrchy (Montoj de Štiavnica) kun montoj altaj 900–1000 m. Ĝi apartenis ĝis 1918 al Hungario, al departemento Hont.
Historio
En pasinteco ĝi estis dank' al signifa minado de arĝento konata ankaŭ kiel arĝenta urbo.
Ĝi estis en la mezepoko kaj ĝis fino de la 19-a jarcento floranta minurbo kaj fama altlerneja centro, post elĉerpiĝo de la minejoj, la loĝantaro malpliiĝis kaj ĝis fino de la 20-a jarcento iĝis mallaŭta urbeto. Ĝian industrion reprezentas ligno- kaj konstrumaterialaj uzinoj, tabakfabriko.
En la ĉirkaŭo minis jam la romianoj; en la mezepoko oni mencias unuafoje la lokon en 1217.
Hungara erao
En la loko akiris minadan juron la Benedikto-ordeno en la 11-a jarcento kaj komencis ekspluati la riĉajn arĝentajn, orajn, kuprajn, plumbajn trovejojn. Post la mongola invado de Hungario (ĉ. 1245) Adalberto la 4-a setligis tien ministojn el Bavario, Saksio, Flandrio. Li deklaris urbo Selmecbánya unua libera reĝa minurbo de Hungario.
Tiutempe estis verkita la jurlibro de la urbo, kiu estas la plej malnova hungara urba leĝaro. La posedrajton de la minejoj akiris – post la riĉaj lokanoj – la trezoro. Selmecbánya formis ĝis 1863 striktan komunumon kun la proksimaj minurboj, kun la t.n. sub-hungariaj minurboj.
Alianco de minurboj dum la mezepoko en la regiono (la loknomoj estas unue hungare (uzataj ĝis 1920)), poste laŭ la nuna slovaka formo:
La urbo rebatis sukcese kelkajn turkajn atakojn, kaj ŝanĝis en 1549 al evangeliista kredo. Oni fondis en Selmecbánya en 1735 ministan lernejon; el tiu evoluis la unua eŭropa Akademio de Selmec, kiun igis akademio Maria Terezia. La instituto pligrandigis en 1807 kun hortikultura katedro; en 1919 ĝi trasetlis al Sopron kaj Brno.
Saint-Gaudens (stacidomo)
Saint-Gaudens estas franca stacidomo sur linio Toulouse -, situanta en Saint-Gaudens, en departemento Haute-Garonne, regiono.
Banská Štiavnica
Slovaka erao
La urbo estas la sola „Unesco-urbo“ de Slovakio.
Saint-Gaudens (stacidomo)
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Intercités kaj.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Toulouse - Bayonne (650000).
Banská Štiavnica
Slovaka erao
La urbo havas minadan muzeon kaj botanikan ĝardenon.
La urbo estas romkatolika pilgrimloko.
Samtgemeinde Altes Amt Lemförde
Altes Land Lemförde estas komunumaro en Germanio, konsistanta el sep formale memstaraj membraj komunumoj. Ĝi troviĝas en la sudo de la distrikto Diepholz de la federacia lando Malsupra Saksio, oriente kaj sude de la lago Dümmer. Fine de la komunumaro sume havis  loĝantojn.
Sebastiane
Sebastiane estas latin-lingva brita historia filmo de 1976, reĝisorita de Derek Jarman kaj Paul Humfress kaj verkita de Jarman, Humfress kaj James Whaley. Ĝi rakontas la okazaĵojn de la vivo de Sankta Sebastiano, inklude lian ikonan martirecon per sagopafado. La filmo, kiu celas publikon pere de gejerotiko, estis polemika kaj pro tiu erotismo por samseksemuloj en la rilatoj inter soldatoj kaj prf la dialogo tute en Latino.
Enhavo
Sebastiano estas soldato de la persona gvardio de la imperiestro Diokleciano, kiu estas ekzilita pro defendo al seksperfortita junulo. Kvankam oni prezentas lin kiel prakristano (3-a jc), li fakte estas adoranto de Apolono kaj klopodas konvinki siajn kompanojn al tio kaj al pacismo. La komandanto, obseda je li, klopodas perforti lin kaj finifne ordonas lian ekzekuton, ĉar li malakceptis defendi per armiloj la interesojn de la Romia Imperio.
Geaktoroj kaj roluloj
Inter la gastoj de la imperiestro estas elstaruloj kiel Peter Hinwood, Nell Campbell, kaj Patricia Quinn (ĉiuj el Rocky Horror Picture Show), Jordan, Philip Sayer, Charlotte Barnes, Nicholas de Jongh, Duggie Fields, Christopher Hobbs, Andrew Logan, kaj Johnny Rozsa.
Ciraĵo
Ciraĵo (aŭ ŝuciraĵo), estas vakseca pasto, kremo aŭ likvido uzata por poluri, briligi kaj purigi ledajn ŝuojn aŭ botojn por pludaŭrigi la vivon de piedvesto, kaj restaŭri, pluteni kaj plibonigi ties aspekton.
Variaj substancoj estis uzitaj kiel ciraĵoj dum centoj da jaroj, starte el naturaj substancoj kiaj vakso kaj sebo. Modernaj ŝuciraĵaj formuloj estis enkondunkitaj komence de la 20a jarcento kaj multaj el tiuj originaj formuloj estas ankoraŭ uzataj nune. Aktuale, ŝuciraĵoj estas kutime faritaj el mikso de naturaj kaj sintezaj materialoj.
Samtgemeinde Ahlden
Samtgemeinde Ahlden (platgermane Samtgemeen Ahlden) estas komunumaro, do administra ligo de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, de la federacia lando Malsupra Saksio en nordokcidenta Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Heidekreis de la federacia lando Malsupra Saksio, borde de la rivero Aller. Kvankam la ligo nomiĝas laŭ la komunumo Ahlden (Aller), administra centro de ĝi estas la komunumo Hodenhagen. Fine de la komunumaro sume havis  loĝantojn.
Popolaltlernejo Arnstadt-Ilmenau
La Popolaltlernejo Arnstadt-Ilmenau (germane: Volkshochschule Arnstadt-Ilmenau) estas la distrikta pluklerigadcentro de la Distrikto Ilm, Germanujo. Ĝi ofertas siajn servojn surbaze de la turingia leĝo pri poradulta (plu)klerigado.
Sinprezento kaj strukturo
Ĝi konsideras sin sendependa kaj nekonfesia kleriginstitucio kun altkvalitaj kursofertoj aparte por la loĝantoj de propra distrikto. Ĝi estas membro de la Asocio de turingiaj popolaltlernejoj (Thüringer Volkshochschulverband) kaj ano de la Iniciativo Erfurter Kreuz. La en la 12-a de majo 1919 fondita klerigejo konsistas hodiaŭ el du ĉefaj ejoj en Arnstadt respektive Ilmenau kaj tri filioj en Stadtilm, Gräfenroda kaj Großbreitenbach. Estras ĝin s-ro Rüdiger Hahn.
San Diego Zoo Safari Park
La San Diego Zoo Safari Park, konata ankaŭ kiel San Diego Wild Animal Park ĝis 2010, estas 730 ha zoo en areo de Sanpaskvala Valo de San-Diego, Kalifornio, ĉe Escondido. Ĝi estas unu el la plej granda turisma allogaĵo en la kantono San Diego. La bestoĝardeno estas hejmo al granda gamo de naturaj kaj endanĝeritaj animaloj inklude specioj el la kontinentoj de Afriko, Azio, Eŭropo, Norda kaj Suda Ameriko, kaj Aŭstralio. La parko estas en duonarida medio kaj unu el plej elstaraj eroj estas la Africa Tram kiu esploras la etendan afrikan montradon. Tiuj liberteritoriaj areoj enhavas animalojn kiaj antilopoj, ĝirafoj, bubaloj, gruoj, kaj rinoceroj. La parko elstaras ankaŭ pro sia bredoprogramo de Kalifornia kondoro, la plej sukcesa el tiaj programoj en Usono.
Popolaltlernejo Arnstadt-Ilmenau
De la komenco ĝis la potencakiro de la nazioj
Klopodoj fondi popolan universitaton kunigis en la 10-a de aprilo 1919 virojn de diversaj grupoj al unua oficiala interparolado sub la estrado de la urbesto Bielfeld. Sekve oni invitis ĉiujn urbanojn en la 26-a de aprilo en la aŭlon urbodoman. Tie oni decidis la starigon de popola altlernejo kaj samtempe prezentis la fiksitan programon por la unua semestro:
San Diego Zoo Safari Park
La parko, vizitata de 2 milionoj da homoj ĉiujare, estas hejmo por 2,600 animaloj reprezentante pli ol 300 specioj, same kiel 3,500 plantospecioj.
Depende el la sezono, la parko havas ĉirkaŭ 400 al 600 dungitojn. La parko estas ankaŭ kvarantenejo en Suda Kalifornio por bestoĝardenaj animaloj importitaj al Usono tra San Diego.
Popolaltlernejo Arnstadt-Ilmenau
De la komenco ĝis la potencakiro de la nazioj
1. S-ro Leyde (marde de 20-21.00 h): juraj konoj necesaj por la ĉiutaga vivo / 2. Rudolf Weber (lunde de 21-22.00 h): la homa korpo / 3. Tobias Glatz (marde de 19 ĝis 20.00 h): fundamentoj de elektrotekniko / 4. S-ro Degener (ĵaŭde de 20 ĝis 21.00 h): fundamentoj de kemio / 5. S-ro Meurer (marde de 21.00 ĝis 22.00 h): enkonduko en la elementojn de filozofio / 6. S-ro Böttger (lunde 20.00 ĝis 21.00 h): ĉefaj demandoj pri biologio / 7. Rudolf Liebeskind (vendrede de 20.00 ĝis 21.00 h): bildoj el la germana historio /
San Diego Zoo Safari Park
La parko havas la plej grandan veterinaran hospitalon en la mondo. Ĉe la hospitalo estas la Institute for Conservation Research kiu administras la frostejon de la bestoĝardeno.
Wimmelburg
Wimmelburg estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la nuna distrikto Mansfeld-Suda Harco de la federacia lando Saksio-Anhalto, en la sudorienta parto de la mezalta montaro Harco, kaj ĝis junio 2007 apartenis al la antaŭa, pli malgranda distrikto Mansfelder Land. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
San Diego Zoo Safari Park
Kaj tiu parko kaj la San Diego Zoo estas administrataj de la Zoologia Societo de San Diego. La parko estas je 51 km for el la bestoĝardeno, laŭ la ŝoseo 15500 San Pasqual Valley Road oriente de Escondido, kun la Kalifornia Ŝtata Ŝoseo 78.
La balonveturo ne estas inkluzivita en la enirkotizo.
Popolaltlernejo Arnstadt-Ilmenau
De la komenco ĝis la potencakiro de la nazioj
1. S-ro Rothardt (lunde de 17.00 ĝis 19.00 h): submikroskopa kosmo de la regiono / 2. S-ro Wernicke (sonntags de 9.00 ĝis 12.00 h): botanikaj ekskursoj / 3. S-ro Beneke (merkrede de 20.00 ĝis 22.00 h): komuna legado de la dramoj de Ŝilero / 4. S-ro Keil (vendrede de 20.00 ĝis 22.00 h): kurso de Esperanto
Planitaj por pli malfrua tempo estis prelegoj pri: muzikhistorio; la vagnera verko de la Majstraj Kantistoj de Nürnberg; la origino de familiaj nomoj. Krome legado de malnovaj klasikuloj kaj lingvokursoj de la latina, la angla kaj la franca.
La kursoj ne estis senkostaj, tamen por ĉiuj preze atingeblaj. La aliĝkotizo de 1 marko rajtigis onin al unusemajna vizitado de la prelegoj; prelegserio de 6-8 posemajnaj horoj kostis 2 markoj, sed partopreno de la fakrondoj 4 markoj. Aliĝiloj disdonitis ekde la 8-a de majo.
La inaŭguro fariĝis lunde la 12-an de majo je la 18.30 h en la aŭlo de la lernejo Princo Günther. La unuan prelegon faris en la 14-a de majo profesoro Deetjen el Weimar pri la poeto Hermann Löns.
Dum la nacisocialisma tempo
Dum la Tria regno la instituto alinomiĝis Heimatschule. En la 28-a de septembro 1933 profesoro Duken el Jena prelegis pri la nova rolo de popolaltlernejoj por la popola sinevoluigo. Fakte jam de 1930 prelegoj kun pli malpli kaŝita dekstraj enhavoj oftis. Post 1933 la entuziasmo de kursanoj malkreskis kaj post 1939 aliaj pli gravaj aferoj rilate la militon lamigis la instruon respektive nuligis ĝin.
Dum la socialisma tempo
La 10-an de novembro 1945 iĝis solena remalfermo en la Merkur-filmteatro. Dum la GDR-tempo gastigis la Distriktan popolaltlernejon ejo en la stacidomo-strato nr.3 (1969). Jen programeltiro kun tiutempe ŝatataj kurso: rusa kaj angla lingvoj; trejnadoj por industriaj komercistoj, sekretariistinoj, skribmaŝinistoj; informadiko; pedagogiko; elektrotekniko; stenografio.
Ofertoj
En 2011 oni ofertis 18.600 instruhorojn kaj gajnis la 3-an rangon en Turingio malantaŭ la grandurboj Erfurto kaj Jena. Preskaŭ 80% de la kursanoj estas virinoj. Oni preferas plialtigon de la kvalito antaŭ plialtigon de la nombro de ofertoj.
En 2012 oni nekutime trovis du superregionajn aranĝojn en la programo: 1) Tutgermanan kunvenon de mezklasaj popolaltlernejoj, kie oni pridiskutis la idean kaj materialan valoron de klerigado ; 2) La 13-a internacian artsimpozion ĉirkaŭ la Artmigradopado Kleinbreitenbach.
Ĉefe pro la stato de universitata urbo, la kursoferto en Ilmenau estas pli ampleksa ol en Arnstadt. Plej ŝatataj estas lingvokursoj kaj la ofertoj pri sano kaj kulturo.
Esperanto
Ekde aŭtuno 2013 estis ofertoj lerni laŭ la plej modernaj instrumetodoj la Lingvon internacian (en la ejo en Arnstadt). Sed jam dum la unua semestro en 1919 certa ĉefinstruisto Dr. Keil estis gvidinta kursojn de Esperanto por komencantoj. Tiam Esperanto estis eĉ la ununura ofertata fremdlingvo!
Kiwi (ciraĵo)
Kiwi estas markonomo de ciraĵo, unue fabrikita en Aŭstralio en 1906 kaj almenaŭ ĝis 2005 vendita en preskaŭ 180 landoj. Iam posedita de la Sara Lee Corporation ekde 1984, ĝi estis vendita en 2011 al S. C. Johnson. Ĝi estas la hegemonia marko de ciraĵo en kelkaj landoj, kiaj Britio kaj Usono, kie ĝi havas ĉirkaŭ du trionojn el la merkato.
Tiu ciraĵo estis disvolvigita en Aŭstralio fare de William Ramsay kiu nomigis ĝin Kiwi laŭ la nefluga birdo endemia de Novzelando, hejmo de lia edzino, Annie Elizabeth Meek Ramsay. Ties sukceso en Aŭstralio etendiĝis transmaren kiam ĝi estis adoptita kaj de brita kaj de usona armeoj en la Dua Mondmilito.
Wimsheim
Wimsheim estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Enz, en la Regiono Norda Nigra Arbaro kaj en la distriktaro Karlsruhe de la federacia lando Baden-Virtembergo. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Vysoká Pec
Nomon Vysoká Pec havas pluraj municipoj:
aŭ partoj de municipoj:
Jenny Wrangborg
Jenny Kristina WRANGBORG (naskita la en Kristianstad) estas sveda poetino kaj kolumnistino.
128323 Peterwolff
128323 Peterwolff estas asteroido de la ĉefa asteroida zono, proksima de la orbita resonanco 3:5 kun Marso.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo Catalina Sky Survey, elde la Stacio Catalina de la Observatorio Steward kaj elde la Observatorio de Monto Lemmon, proksime de Tucson (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝi estas nomita en honoro de Peter Wolff, ano de la teamo pri navigado ĉe KinetX por la Misio de Asteroida Specimena Alvenigo OSIRIS-REx''.
Horní Štěpánov
Horní Štěpánov (Oberstefenau, Stefansdorf) estas municipo en Ĉeĥio troviĝanta en distrikto Prostějov, en Regiono Olomouc. Vivas ĉi tie. La municipo kun domaroj Pohora kaj Nové Sady situas en norda parto de Drahana montetaro.
Historio
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1275.
Naturaj rilatoj
En la katastro de municipo troviĝas naturrezervejoj Uhliska, Pod Švancarkou kaj naturmemorindaĵoj V chaloupkách kaj Pohorská louka.
Columbus Zoo and Aquarium
La Columbus Zoo and Aquarium (besroĝardeno kaj akcvario) estas neprofitdona zoo situanta en Powell (Ohio) (Liberty Township/Kantono Delaware), ĝuste norde de Columbus. La teritorio kuŝas ĉe la orientaj bordoj de la akvorezervejo O'Shaughnessy ĉe la rivero Scioto, ĉe la intersekco de Riverside Drive kaj Powell Road. Ĝi havas tutmondan reputacion, ege atribuata al la koplodoj fare de la jam emerita direktoro Jack Hanna. En 2009, ĝi estis nomita de la usona Travel Guide kiel nombro unua en Usono. Ĝi estis unuarangigita kiel plej bona zoo en 2012 fare de Besties Readers Choice.
La Columbus Zoo estas hejmo al ĉirkaŭ 9,000 animaloj reprezentante ĉirkaŭ 700 speciojn kaj vidas ĉirkaŭ 2.3 milionojn da vizitantoj ĉiujare. La animala ekspozicio estas dividata en mondoregionoj, kaj la bestoĝardeno nune funkcias en ok tiaj regionoj. Krome estas golfejo, konata kiel Safari Golf Club. Krome estas akvoparko Zoombezi Bay kaj amuzparko Jungle Jack's Landing. Totale, la bestoĝardeno posefas 234 ha el kiu mal pli ol duono estas dediĉita al la zoo mem.
(119069) 2001 KN77
granda transneptuna objekto malkovrita la de la usona astronomo Marc W. Buie elde la Inter-Amerika observatorio deCerro Tololo en Ĉilio.
Columbus Zoo and Aquarium
La zoo funkciigas sian propran konservoprogramon, kaj donas monon al eksteraj programoj same kiel partoprenas en siaj propraj konservoklopodoj. Dum la pasintaj kvin jaroj la zoo kontributis je ĉirkaŭ 3.3 milionoj da usonaj dolaroj por pli ol 70 projektoj en 30 landoj. Columbus Zoo And Aquarium estas malfermitaj ĉiutage de 8:00 a.m. ĝis 6:00 p.m.
(119069) 2001 KN77
Ĝi estas en 2:3 kun Neptuno kaj proksimume 1:3 kun Urano, ĝi do estas plutoneno kaj ĝia orbito krucas la neptunan orbiton; ĝia neptuna MOID estas 0,61734 astronomia unuo (92,353 milionoj da km), ĝi do estas neptunrenkonta asteroido.
Michael E. Brown listigis ĝin kiel verŝajne ne nanplanedon kun taksata diametro de 171 km.
Samtgemeinde Altes Amt Ebstorf
Membraj komunumoj de la komunumaro estis:
Kumi Naidoo
Kumi NAIDOO (naskiĝis en en Durbano) estas sud-afrika kontraŭ-apartisma aktivulo kaj defendanto de la Homaj rajtoj. De 2009 ĝis 2015, li estris la tutmondan medioprotektisman organizaĵon Greenpeace, estanta la unua afrikano atinginte ĉi-tiun postenon. Ekde aŭgusto 2018, li estas la ĝenerala sekretario de Amnestio Internacia.
Manĉo
Manĉo aŭ La Manĉo (La Mancha [la manĉa]) estas regiono aŭ komarko en Hispanio, nuntempe apartenanta al la aŭtonoma komunumo Kastilio-Manĉo. Ĝi estas la aventurejo de la fama rolulo Don-Kiĥoto el Manĉo.
Geografio
La Manĉo estas la plej ampleksa plataĵo de la Iberia duoninsulo, kun alteco super marnivelo de 500 ĝis 600 m, kaj ĉirkaŭata de la montoĉenoj:
Ĝi havas formon de triangulo, kun centro en la provinco de Ciudad Real kaj ampleksanta la plejmulton de la provincoj de Albaceto kaj Toledo. Krome havas saman nomon komarko el la Provinco de Ciudad Real kiu povas esti nomata ankaŭ Manĉo, aŭ Manĉa Centro aŭ Centra Manĉo.
Ĝin trairas la riveroj Gvadiano, Záncara, Cigüela kaj Júcar.
Ene de ĝi troviĝas la naturaj spacoj Lagetoj de Ruidera kaj Tablas de Daimiel.
Kadrumo
Kadrumo estas borderaĵo, fiksita al la interna parto de aperturo kaj destinita por ricevi la kadron de fenestro, pordo, kameno. (PIV) Ĝi povas esti farita el ligno, metalo aŭ plasto. En ĝia plej simpla formo, kadrumo konsistas el du fostoj (maldekstra kaj dekstra fosto) kaj du sojloj (fundo kaj lintelo).
Samtgemeinde Amelinghausen
Amelinghausen estas komunumaro, do administra ligo de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, de la federacia lando Malsupra Saksio en nordokcidenta Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Lüneburg de la federacia lando Malsupra Saksio. Administra centro estas la komunumo Amelinghausen. Fine de la komunumaro sume havis  loĝantojn.
Samtgemeinde Am Dobrock
Am Dobrock estas komunumaro, do administra ligo de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, de la federacia lando Malsupra Saksio en nordokcidenta Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Cuxhaven de la federacia lando Malsupra Saksio. Administra centro estas la komunumo Cadenberge. Fine de la komunumaro sume havis  loĝantojn.
Gábor Rácz
Gábor Rácz:
Pezmetalo
Pezmetaloj aŭ pezaj metaloj estas metaloj, kies denso estas pli granda ol 5 g/cm³.