cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Katedralo de Bazelo
Konstruhistorio
La nuna konstruaĵo deiras esence de la malfruromanika novkonstruaĵo el la lasta triono de la 12-a jarcento (1180–1220/30). Sur la plano de la antaŭa konstruaĵo ekestis trinava preĝejo pliampleksigita per transversa navo. Fortikaj pilastrofaskoj portis la konstruaĵon, kaj tamen tertremo detruis en la jaro 1356 la kvin turojn, diversajn volbojn kaj partojn de la kriptoj. Sub Johannes Parler la pli maljuna, kiu samtempe estis katedralkonstruestro en Freiburg, oni rekonstruis la parte detruitan preĝejon, kaj jam en 1363 la ĉefaltaro estis denove konsekrebla. En la jaro 1414 Ulrich Ensinger, konstruinto de la katedralturoj de Ulm kaj Strasburgo, pretigis la planojn por la elkonstruo de la norda Georgoturo; oni finkonstruis ĝin en 1428. La sudan Martenoturon tamen Hans Nussdorf finkonstruis la 23-an de julio 1500, kaj tiu ĉi dato validas ankaŭ kiel oficiala dato de la katedrala finkonstruo. En la 15-a jarcento ankaŭ ekestis la granda kaj malgranda klostroj. Ĝis la reformacio en 1529 la katedralo estis la episkopa ĉefpreĝejo. En la 19-a jarcento okazis du grandaj riparadoj. Je tio oni translokis inter 1852 kaj 1857 la ĥorbarilon kaj fermis la oriente situantan navkrucan kripton. En la 20-a jarcento la ĉefa celo de la riparlaboroj estis meti pli en la malfonon la malfruromanikan konstruan substancon, kaj oni malfaris kelkajn alikonstruaĵojn el la 1850-aj jaroj. Por tio oni restarigis en 1975 la plankonivelon de la katedralo sur la originan staton kaj re-alirebligis la navkrucan kripton. Ekde 1985 novfondita katedralkonstrua metiejo okupiĝas pri la malpli-boniĝa stato de la sabloŝtono ĉe la konstruaĵa eksteraĵo de la katedralo.
Couiza
Couiza (prononco []) estas franca komunumo situanta en la departemento Aude, en la regiono Langvedoko-Rusiljono.
La loĝantoj nomiĝas france Couizanais.
Geografio
Couiza trovigas en la alta parto de la valo de Aude 16 km sude de Limoux kaj 13 km norde de Quillan. Ĝi estas ligata kun la villaĝo Montazels dividita per Aude kaj la urbeto Espéraza.
Alveno per SNCF (franca fervoja kompanio) per la Gare de Couiza-Montazels aŭ Gare d'Espéraza de la linio inter Carcassonne kaj Rivesaltes.
Oficiala horaro de decembro 2008 La ĉefstrato D 117 iras norden tra Limoux al Carcassonne kaj suden Barcelono.
Blazono
Priskribo de la Blazono de la komunumo : De sinople aŭ trois billettes d'or posées et rangées en barre. (1696).
Historio
Coiza estas tre antikva kaj estas konata pro la proksimeco al la rivero Atax, menciita per Strabono, Plinius kaj Pomponius Mela.
Dum la mezepoko Couiza estis grava loko de merkato inter la ebeno de Carcassonne kaj la okcidenta parto de Corbières tra Arques kaj Rennes-le-Château.
Dum la milito kontraŭ la kataroj la urbo estis en la manoj de Pierre de Voisins (kiu iĝis ankaŭ mastro de Rennes-le-Château, de Coustaussa, de Arques, de Antugnac kaj de aliaj lokoj en la regiono). Estis menciita "bataille de la Salz" (batalo apud la rivero Sals de kelkaj aŭtoroj de la 19-a jarcento sur la tereno, kiu nomiĝas "Gournet". Oni retrovis konstruaĵojn de armeo, se neniu pruvas, ke fakte okazis batalo tio.
Je la fino de la dinastio de Voisins estis konstruita la kastelo en kunago kun la familio Joyeuse. El ĉi tiu familio devenas la Guillaume de Joyeuse, kiu ekloĝis en la jaro 1562 en la kastelo de Couiza. Poste li iĝis episkopo de Alet, kaj lieutenant-général en la jaro 1561 kaj maréchal en 1582. Li estis la estro de la ligue catholique (katolika ligo), kiu organizis la batalon kontraŭ la familio Montmorency kaj la Hugenotoj dum la Francaj militoj pri religio.
Couiza estis la fino de 19-a jarcento ĝis la 30-aj jaroj de la 20-a jarcento aktiva centro de la ĉapelo-fabrikado, kiu devenis de Bugarach. La kaptitoj el ĉi tiuj vilaĝo lernis dum la 30 jara milito ĉi tiun metion en Pollando. Poste ili konstruis fabrikon en la valo, kiu povis utiligi la naturan energifonton de la rievero Aude. En tiu tempo laboris pli ol 3.000 dungitoj por la ĉapelo-industrio. Hodiaŭ estas ankoraŭ 50.
Margit Izsáky
Margit Izsáky [iĵAki], laŭ hungarlingve kutima nomordo Izsáky Margit estis hungara aktoro, ĵurnalisto, redaktoro. Ŝia nobela antaŭnomo estis izsáki [iĵAki], ŝia edzo estis Imre Kádár?.
Margit Izsáky naskiĝis la  en Budapeŝto, ŝi mortis la  en Budapeŝto.
Monda Tago de Purigo
Monda Tago de Purigo (World Cleanup Day) estas tutmonda programo de sociaj agadoj, kies celo estas solvi la problemon de poluo de la Tero per solida rubo, inkluzive la problemon de mara rubo. Monda Tago de Purigo ne estas politika afero, apartenas nek al iu regna aŭ internacia politika partio, nek al iu religia organizaĵo, nek al aparta ideologio.
Monda Tago de Purigo okazas ĉiujare septembre. La unua Monda Tago de Purigo okazis en, la sekva estis planita por.
Priskribo
Monda Tago de Purigo okazas en septembro, tutmonde dum la sama diurno (laŭ loka horzono). Eblas, ke apartaj aranĝoj enkadre de Monda Tago de Purigo okazas en alia tago. Monda Tago de Purigo ne apartenas al iu politika partio aŭ alia organizaĵo, sed tiuj povas partopreni en ĝi kaj organizi apartajn aranĝojn. Dum aranĝoj de Monda Tago de Purigo volontuloj purigas sian ĉirkaŭan naturan medion de rubo.
Ne ekzistas unu centro de Monda Tago de Purigo, estas reto de teamoj (plejparte ne-registaraj organizaĵoj), kiuj organizas aranĝojn en la tuta mondo. Unu el la plej gravaj organizantoj kaj iniciatantoj de Monda Tago de Purigo estas la movado Ni faru! (Teeme ära!, Let's do it!), kiu aperis en Estonio en 2008 kaj baldaŭ fariĝis tutmonda. En 2012 la movado lanĉis vicon de aranĝoj en la tuta mondo (“Monda Purigo 2012”), kiuj okazis ekde la 24-a de marto ĝis la 15-a de septembro. Oni povas rigardi Mondan Purigon 2012 kiel modelo de ĉiujara Monda Tago de Purigo.
2018
La okazis la unua Monda Tago de Purigo. Ĝi daŭris (krom aranĝoj, okazintaj en aliaj tagoj, sed enkadre Monda Tago de Purigo) dum 36 horoj, komenciĝis en Nov-Zelando kaj finiĝis en Havajo. Ĝi okazis en 157 regnoj kaj en ĝi partoprenis 17,8 milionoj da homoj, kiuj kolektis 88500 tunojn da rubo.
2019
Monda Tago de Purigo estis planita por.
Margit Izsáky
Biografio
Margit Izsáky akiris aktoran diplomon kun stipendio de Nacia Teatro (Budapeŝto) en Teatra Akademio en 1917. Ŝia ĉefinstruisto estis Mari Jászai. Post la diplomo ŝi aliĝis al teatra trupo de Jenő Janovics. En 1932 ŝi forlasis la scenejon kaj estis ĵurnalisto en Budapeŝto. En 1947 ŝi estis levita ĉefredaktoro. Inter 1948-1960 ŝi instruis junajn ĵurnalistojn.
9561 van Eyck
9561 van Eyck estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.
Isola di Capo Rizzuto
Isola di Capo Rizzuto estas komunumo de Italio.
Naturaj Rimedoj
Pli ol 37 km de marbordo, intermetita de klifoj kaj strandoj de tre fajna orflava sablo. Aragona Kastelo de Le Castella, Turisma Haveneto, Tre aktiva en la turisma kampo, ekzistas pluraj hotelaj infrastrukturoj, cetere eblas fari ekskursojn en la Natura mara protektita areo Capo Rizzuto.
Infrastrukturo kaj transporto
La urbon trapasas Strada statale 106 Jonica.
9561 van Eyck
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la flandra pentristo Jan van Eyck (~1390–1441), ĉefe konata pro La "Genta altaro" (1432), montrita en la katedralo de Sankta Bavo en Gento. Estas iom da mistero pri dua nomo, Hubert, aperanta sur tiu artaĵo : Hubert estis ankaŭ flandra pentristo kaj verŝajne la frato de Jan.
Trolebusa transporto en Ostrava
En la tria plej granda urbo de Ĉeĥio, en Ostrava, troviĝas trolebusa reto.
La 50-aj kaj la 60-aj jaroj
Same kiel en aliaj urboj de tiama Ĉeĥoslovakio, tiel ankaŭ en Ostrava venis tempo post la dua mondmilito tempo de trolebusoj. Konstruado de la unua sektoro de la reto, kiu estis malfermita al datreveno de la tago de liberigo la 9-an de majo 1952, komenciĝis komence de la jaro 1952. La unua linio havis rondan karakteron kaj kunigis lokojn - Placo de Respubliko, Jirská osada kaj Placo de Prokeš. En la rondo estis trafikitaj du linioj, unu laŭ kaj la dua kontraŭ direkto de horloĝaj montriletoj. Sekve oni daŭrigis en konstruado de novaj sektoroj; mallongtempe post tio, la 31-an de aŭgusto de la sama jaro, okazis malfermo de plua trolebusa linio, kiu kondukis ĝis Hrušov kaj al loka stacidomo. Ĉe ĝi ankaŭ troviĝas trolebusa deponejo (antaŭe la trolebusoj estis haltigataj sur parkumeja areo en aŭtobusaj garaĝoj en strato Sládkova), kiu estiĝis per parta alikonstruo de tramdeponejo de mallarĝtrakaj tramoj. Je unu jaro pli poste unuafoje ekveturis trolebusoj al linio ĝis Michálkovice; ili ansttaŭigis tiel tramvojon de mallarĝtrakaj tramoj, kiu kondukis tra tiu ĉi direkto. La unuaj du monatoj post la malfermo ambaŭ specoj de transporto veturis samtempe, sed poste la tramvojo estis fermita. En decembro de 1954 okazis komenco de trafiko en tute nova trolebusa deponejo en strato Sokolská (la netaŭgaj deponejoj en Hrušov kaj en Michálkovice estis nuligitaj). Al ĉefa stacidomo en Ostrava la trolebusoj komencis veturi ankaŭ en la 50-aj jaroj (ekde la 23-a de decembro 1957).
En interŝanĝo de la 50-aj kaj la 60-aj jaroj okazis principaj ŝanĝoj, mallarĝtrakaj tramvojoj estis limigataj kaj anstataŭigataj per trolebusoj; post Michálkovice venis en la jaro 1960 vico inter placoj de Smetana kaj Prokeš. Je unu jaro la trolebusoj komencis veturi ankaŭ trans ponto de Miloš Sýkora. En la 60-aj jaroj estis plilongigita ankoraŭ hrušova linio, sed poste oni ĉesis konstrui novajn sektorojn kaj venis malfortiĝo. Ties unua signalo estis konstruo de piedira zono en centro de la urbo kaj nuligo de trolebusa linio al ekspoziciejo Nigra herbejo.
Signifa evento en la jaro 1967 estis ankaŭ dumtempa nuligo de la linio antaŭ la ĉefa stacidomo (pro ties disvastigo la fina stacio transŝoviĝis en apudajn stratojn). La trafiko estis en la origina amplekso renovigita nur post finigo de konstruado la 11-an de aŭgusto 1974.
De normaligo ĝis nuntempo
La plej granda evento de la 70-aj jaroj estis akcidento, kiu okazis la 25-an de novembro 1976 sur Ponto de Pioniroj. Gaso, kiu kondukis en tubaro sub ĝi, eksplodis kaj totale neniigis la ponton. Neniigita estis ankaŭ la veturanta trolebuso sur ĝi kaj vunditaj vojaĝantoj. Malgraŭ tio, ke povus esti eluzita la linio trans la ponto de Miloš Sýkora, estiĝis dumtempa pionira ponto uzata sole de trolebusoj. Sed renovigon de la neniigita ponto alportis nur la 80-aj jaroj; oni denove komencis veturi trans ĝi ekde la 30-a de junio 1986.
Estontaj planoj
Ekzistas multe da planoj por evoluo de la retoi, ekz. linio tra nove konstruata loka parto Františkov, linio al la ekspoziciejo aŭ al Hranečník (plilongigo ĝis Bartovice aŭ Havířov).
Veturilparko
Post la komenco de trafiko de la trolebusa transporto en Ostrava estis liveritaj ses duaksaj trolebusoj Škoda 7Tr, sed kiuj per sia kapacito ne taŭgis kaj tial ili estis post unu jaro da trafiko venditaj en Pardubice-n. Intertempe estis aĉetitaj 20 grandegaj triaksaj veturiloj Tatra T 400. Inter la jaroj 1958 kaj 1960 poste estis liveritaj trolebusoj Škoda 8Tr (sume 21 veturiloj). Ekde la jaro 1962 sekvis ilin legendaj veturloj Škoda 9Tr (ĝis la jaro 1981 sume 72 veturiloj + 3 veturuzitaj el Pardubice). Nuntempaj trolebusoj Škoda 14Tr veturas en Ostrava ekde la jaro 1984. En la jaro 1986 estis liveritaj ĝis Ostrava du artikaj veturiloj Škoda-Sanos S 200Tr, kiuj estis je tri jaroj pli poste transdonitaj en Zlín-on pro interŝanĝo de unu artika trolebuso Škoda 15Tr, kiu tiel fariĝis la unua veturilo de sia tipo en Ostrava. Sekvis ĝin poste pluaj 10 veturiloj. En la jaro 1996 estis envicigita en la trafikon unika tipo de trolebuso: la unua prototipo de veturilo Škoda 17Tr. Ĝis la jaro 2000 sekvis ĝin pluaj du veturiloj kaj Ostrava tiel fariĝis la ununura trafikanto de tiuj ĉi trolebusoj en la mondo. En la jaroj 1997 ĝis 2002 estis en Ostravon liverataj malaltplankaj trolebusoj Škoda 21Tr. Nuntempe la veturilparko estas renovigata per malaltplankaj trolebusoj Solaris Trollino (en tri longecaj versioj), kiuj estas fabrikataj en laborejoj de ostrava transporta entrepreno (TEO).
En la jaro 2008 estis en la laborejoj de TEO fabrikitaj la unuaj du parte malaltplankaj trolebusoj SOR TN 12, kiuj estas prime difinitaj por la orientaj foiroj. Sed unu el tiuj ĉi veturiloj estos posedaĵo de TEO.
En januaro de 2008 estas trafikataj en persona trolebusa transporto la jenaj tipoj (sume proksimume 70 veturiloj):
Koji Funamoto
Koji Funamoto (japane 船本 幸路, n. 12-an de aŭgusto 1942) estas japana futbalisto. Li de 1967 ĝis 1975 membris en la japana nacia teamo de futbalo.
Edgar Quinet (pariza metrostacio)
Stacio
Ĝi eltiras sian nomon el Bulvardo Edgar-Quinet, kiu omaĝas al historiisto Edgar Quinet (1803-1875).
Alirejoj
La stacio disponas unusolan alirejon sur inter-ŝoseo fronte al n-ro 11 de Bulvardo Edgar-Quinet.
Interkonektoj
La stacio havas neniun interkonekton kun busoj de RATP.
Trolebusa transporto en Ostrava
Historiaj veturiloj
Transporta entrepreno Ostrava (TEO) ankaŭ proprumas kelke da historiaj trolebusoj - (Tatra T 400, Škoda 8Tr, Škoda 9Tr, Škoda 14Tr, Škoda 17Tr).
Marilyn Manson
''Tiu artikolo temas pri la persono. Pri la samnomita muzika grupo, alklaku Marilyn Manson (grupo)''
Marilyn MANSON (realnome Brian Hugh Warner, naskita la en Canton en Usono) estas usona kantisto, pentristo, aktoro kaj reĝisoro plejfama pro sia provokema muzika grupo nomita same kiel li. Ĉi tiu nomo estas fakte aludo al la ĉarma aktorino Marilyn Monroe kaj seria murdisto Charles ''Manson, kiel simbolo de tio kion li opinias esti la plej tipa, maniĥea kaj fina dualismo de usona kulturo.
Diskografio
Aperis en 2004 kompilaĵo de la muzikaro de Manson enhavante novaperintan ŝlagron kiu estis fakte refojigo de la samnomata muziko de Depeche Mode, „Personal Jesus”.
Videoludo
La ulo Marilyn Manson voĉe partoprenis en la subjektiva pafludo Area 51.
Uneg
Uneg, aŭ Uaĝnas, estis la kvara faraono de la dua egipta dinastio ĉ. 2742-2735 a. K. Oni kredas ke li estis Tlas, menciita de Manetono, laŭ Seksto Julio Afrika, kiu regis 17 jarojn laŭ li. La Reĝa listo de Torino diras pri 70 jaroj (2.23), kvankam ĝi estas parte detruita.
Lia nomo troveblas, Uaĝnas, en la Reĝa listo de Abidozo kaj la Reĝa listo de Sakkara. Lia titolo aperas ankaŭ en kelkaj ujoj eltrovitaj en la subteraj keloj de la piramido de Ĝoser.
Katolika eklezio en Armenio
La Katolika eklezio en Armenio estas parto de la tutmonda Katolika eklezio, sub la spirita gvidado de la Episkopo de Romo. La censo de 2011 nombris 13 843 katolikojn en Armenio, reprezentante ĉirkaŭ 0,46% de la tuta loĝantaro. Katolikoj en Armenio apartenas al du apartaj komunumoj, la Latina Rito aŭ Okcidenta Rito (kiu inkluzivas la vastan plimulton de katolikoj tutmonde) kaj la Armena Katolika Eklezio.
Teritoriaj jurisdikcioj kaj diocezoj
Katolikoj en Armenio estas dividitaj en du apartajn teritoriajn jurisdikciojn. Latin-ritaj katolikoj estas parto de Apostola Administracio, la Apostola Administrado de Kaŭkazo, kaj armen-ritaj katolikoj apartenantaj al la Armena Katolika Eklezio estas parto de ordinariato por la fideluloj de orienta rito, kiu ankaŭ inkluzivas membrojn de Armena Katolika Eklezio en Orienta Eŭropo.
Ene de Armenio
La katolikoj ĉiam vivis iom aparte de la komunumoj de la Armena Apostola Eklezio (orienta eklezio sendependa, kiu inkluzivas plej multajn armenojn kiel membrojn), kaj intergeedziĝo ne estas tre ofta inter ili. Iuj armen-apostolaj membroj nomas la armenajn katolikojn "francoj", pro la influo de francaj katolikaj misiistoj..
La tradicia hejmo de armenaj katolikoj estas la provinco Ŝirako, specife 7 vilaĝoj inkluzive: Arevik, Panik, Lanĝik, Azatan, Dzitankov, Mec Sepasar, Aŝock. En Gjumri, la dua plej granda urbo de Armenio, ĉefurbo de Ŝirako, troviĝas la katolika katedralo de la Sanktaj Martiroj kiuj ankaŭ funkcias kiel sidejo de la Armena Katolika Eklezio por Orienta Eŭropo. En la provinco Lori, katolikoj loĝas en 6 lokoj: Taŝiro, Katnarat, Katnaghbjur, Petrovka, Saratovka, Blagodarnoje.
La malmultaj poloj forlasitaj en Armenio kune kun kelkaj novaj enmigrintoj, kiuj estas katolikoj (latina rito), loĝas en Erevano.
Svidnička
Svidnička (hungare Kisfagyalos [kiŝfadjaloŝ], rutene Свідничка [svidniĉka]) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1559 parte en hungara, parte en slava formo "Kys Zwdnyk". En 1572 nur unusola familio pagis imposton al la reĝo. En 1600 oni komputis tie 7 domojn, templon kaj paroĥon. En 1787 150 vilaĝanoj loĝis en 28 domoj, en 1828 250 vilaĝanoj en 31 domoj. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis Szvidnicska, poste ĝi ricevis hungaran nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Kisfagyalos 228 homoj, (plejparte rutenoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Sáros, al distrikto de Svidník, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Svidnička 134 homoj, (105 slovakoj, 23 rutenoj).
Metropolito Amvrosij
Metropolito Amvrosij (laika nomo estas Amirej Pappa-Georgopoli (helene Άμοιραίαξ Ράρρα-Γεωργορόλοι); n. 1791 vilaĝo Maistra (turke - Ionĵok), apud la urbo Enos - m. 30 oktobro (11-a de novembro) 1863 urbo Cilli en Aŭstria imperio (nuntempe Celje en Slovenio)) - eksa metropolito bosnia kaj sarajeva (Konstantinopola eklezio), aliĝinta en la jaro 1846 al malnovritanoj kaj fondinta al ili regula klerikaro (tiel nomata "hierarkio de Belaja Krinica", aŭ "Aŭstria hierarkio"). En Rusa ortodoksa malnovritana eklezio li estis sanktuligita en 1996.
Pastro kaj monaĥo
Amvrosij estis filo de helena pastro Georgo Pappa-Georgopoli, kiu estis 22-a pastro en sia familio. Li finis pastran lernejon, en 1811 edziĝis, en la sama jaro estis konsekrita. En la jaro 1814 li vidviĝis, havis filon Georgon. En 1817 li ekmonaĥiĝis, vivis ĉe metropolito Enosa Mateo (kiu konsekris lin), de 1823 li estris viran monaĥejon sur la insulo Ĥalki, situanta en Marmora maro.
Metropolito de Konstantinopola eklezio
En la jaro 1835 la patriarko Grigorij la 6-a ordinigis Amvrosij-on kiel episkopon kaj nomumigis je posteno metropoliton de bosnia kaj sarajeva. Malsame kun siaj antaŭuloj, kiuj maldefendis interesojn de sia paŝtataron (bosniaj serboj) nova metropolito havis alian pozicion. Dum serba ribelo kontraŭ turkoj li kunsentis al la ribelantoj.
Intertraktado kun la malnovritanoj kaj konsento aliĝi al ili
En la jaro 1846 al la metropolito aliris reprezentantoj de la malnovritanoj, kiuj vivis en Aŭstria imperio – monakoj Paŭlo kaj Alimpij, kiuj serĉis episkopon, kiu konsentus fondi malnovritanan hierarkion. Antaŭ vizito en Stambulo, Paŭlo kaj Alimpij ricevis de aŭstria estraro permeson por fondi episkopan katedron en malnovritana komunumo en vilaĝo Belaja Krinica (tiutempe situanta en Aŭstria imperio, nun en Ukrainio). Malnovritanaj sendintoj rakontis al Amvrosij-o pri historio kaj nuntempa stato de sia eklezio, kaj konvinkis lin aliĝi al la malnovritanoj. La 16-a de aprilo de la jaro 1846 la metropolito subskribis aktojn en kiuj li proklamis, ke li propravole aliĝis al la malnovritanoj, kaj devigas sin post alveturo al la Belaja Krinica ordini al si posteŭlon.
En fino de majo de la sama jaro, Amvrosij elveturis en Aŭstrion. En komeco de la vojo, li veturis kaŝe, en kazaka vesto, kaj kun dokumentoj al kazaka nomo. Nur post alveturo al malnovritana komunumo en Dobruĝo li ricevis de turkia estraro pasporton je sia nomo.
Je la 11-a de julio li havis aŭdiencon je aŭstria imperiestro Ferdinando.
Fondisto de malnovritanan hierarkion
La 12-a de oktobro de la jaro 1846 Amvrosij alveturis en Belaja Krinica, kie li estis jubile akceptita per la malnovritanoj; la 28-a de oktobro de la sama jaro, li estis solene aligita al malnovritana eklezio, post abolo de "malnovritana herezo", kaj sanktoleado. Dum sia estraro, li ordinis du episkopojn, kvin pastrojn, kaj tri diakonojn. Tiel estis fondita regula hierarkio je la malnovritanoj (en literaturo foje nomis ĝin "hierarkio de Belaja Krinica" aŭ "aŭstria hierarkio". Sed parto de la malnovritanoj-pastremuloj, rezignis subiĝi al nova metropolito. Ili pravigis sia opinio:
Flankuloj de Amvrosij dementis ĉi tiajn pravigojn, sed unueco inter la malnovritanoj pri ĉi tia demando ĝis nun mankas.
En decembro de la jaro 1847, rusia imperiestro Nikolao la 1-a, postulis de aŭstria registaro ĉesigi agadon de Amvrosij, kaj likvidi monaĥejon en Belaja Krinica. La metropolito estis elvokita en Vieno, kie al li estis proponita aŭ reveni sub gvido de konstantinopola patriarko, aŭ foriri en ekzilo. Amvrosij elektis ekzilon. La monaĥejo estis fermita, sed poste oni ĝin malfermis, kaj ĝi kaj poste restadis malnovritana centro.
La 26-a de julio de 1848, Amvrosij ricevis ordonon forveturi en la urbo Cilli, kie li vivis dum 15 jaroj, kun sia filo, kaj sia familio. Dum sia ekzilo li korespondadis kun la malnovritanoj, kaj kelkaufoje li akceptis iliajn sendintojn.
Morto kaj enkanonigo
En la jaro 1996 la malnovritanoj en sia koncilio sanktigis la metropoliton Amvrosij-on.
En 2000 lia restaĵo estis transportita en la urbo Brailo (Rumanio), kaj entombigita en loka malnovritana katedralo.
Teo
Ekzistas diversaj manieroj prepari teon:
Teo enhavas kafeinon, sed ofte homoj parolas pri teino, ĉar ambaŭ estas la sama molekulo. Tial ĝi stimulas la korpon kaj malhelpas dormon.
Etimologio
La etimologio de variaj vortoj uzataj por teo montras la historion de transigo de te-trinka kulturo kaj necesa komerco el Ĉinio al diversaj landoj tra la tuta mondo. Plej granda parto de vortoj por teo tutmonde estas en almanaŭ unu el tri grandaj grupoj: te, ĉa kaj ĉai, kiuj ekzemple en angla ekzistas kiel tea [ti], cha [ĉa] aŭ char, kaj chai [Ĉaj]. Kiel indiko por aliaj linfgoj, la plej frua el tiuj tri ebloj eniranta en anglan estis ĉa, kiu venis en la 1590-aj jaroj tra la portugaloj, kiuj preskaŭ monopole komercis en Makao kaj ekuzis la kantonan prononcadon de la vorto. La nun plej ofta formo tea [ti] alvenis en la 17-a jarcento tra nederlandanoj (ankaŭ komercantaj en Sudorienta Azio), kiuj akiris ĝin ĉu rekte ĉu nerekte el la Malaja vorto teh, aŭ rekte el la prononcado tê en Min-ĉina. La tria formo ĉai (kun la signifo de "spicigita teo") originiĝis el la nordĉina prononco de ĉa, kiu veturis trakontinente (kaj ne transmare) al Centra Azio kaj Persio kie ĝi ekpprenis la persan finaĵon ji.
Tiel ĉefe du formoj (el radikoj "te" aŭ "ĉa(j)" eniris en la diversaj lingvoj, foje tre apude; ekzemple en hispana lingvo la vorto estas "té", dum en la najbara portugala lingvo estas "chá"; tamen en nuntempa uzado "chá limão" estas infuzio de citronŝelo, dum "chá preto" estas vera teo. Ĝenerale en centrokcidentaj eŭropaj lingvoj plej uzatas formoj el "te" (ankaŭ en Esperanto tiukadre), dum en slavaj lingvoj plej uzatas formoj el "ĉa". En araba kaj turka uzatas "ĉaj", dum en pola kaj litova "herbata" el herbo tute for de la ĝenerala tendenco.
Botanika deveno
Teplantoj estas indiĝenaj de Orienta Azio kaj la probabla centro de origino de teo estas ĉe la ekfluejo de la rivero Iravadio el kiu ĝi dis vastiĝis ventumilforme al sudorienta Ĉinio, Hindoĉinio kaj Asamo. Tiel, la naturan hejmon de la teplanto oni konsideras ene de la kompare malgranda ventumilforma areo inter Nagalando, Manipuro kaj Mizoramo laŭlonge de landlimo kun Birmo okcidente, tra Ĉinio tiom for kiom ĝis Ĝeĝjango orinte marborde, kaj al tiu linio ĝenerale suden tra la montetoj ĝis Birmo kaj Tajlando ĝis Vjetnamio. La okcident-orienta akso indikita estas ĉirkaŭ 2,400 km longa etende el longitudo 95°-120°E. La nord–suda akso kovras ĉirkaŭ 1,920 km, starte el la norda parto e Birmo, latitudo 29°N pasante tra Junano, Tonkino, Tajlando, Laoso kaj ĝis Annan, atingante latitudon 11°N.
Ĉina (malgrandfolia) tipa teo (C. sinensis var. sinensis) eble originiĝis en suda Ĉinio probable per hibridiĝo de nekonataj naturaj teparencoj. Tamen, ĉar ne estas konataj naturaj populacioj de tiu teo, ĝia origino estas nur spekulativa.
Pro siaj genetikaj diferencoj formante diferencajn kladojn, ĉina Asam-tipa teo (C. sinensis var. assamica) eble havus du diferencajn stirpojn – unu en suda Junano (ksiŝuangbanna, Puer-urbo) kaj la alia en okcidenta Junano (Linkang, Baoŝan). Multajn tipojn de sudjunana Asam-teo oni hibridigis kun la tre proksime rilata specio Camellia taliensis. Malkiel la sudjunana Asam-teo, la okcidentjunana Asam-teo kunhavas multaj genetikajn similaĵojn kun la hindia Asam-tipa teo (ankaŭ C. sinensis var. assamica). Tiel, kaj la okcidentjunana Asam-teo kaj la hindia Asam-tipa teo eble originiĝis el la sama parencplanto en la areo kie koincidas sudokcidenta Ĉinio, Hindi-Birmo, kaj Tibeto. Tamen, ĉar la hindia Asam-tipa teo ne kunhavas haplotipojn kun la okcidentjunana Asam-teo, hindia Asam-tipa teo plej verŝajne originiĝis el sendependa aldomigo. Iom da hindia Asam-tipa teo ŝajne hibridiĝis kun la specio Camellia pubicosta.
Enkalkulante generacion de 12 jaroj, oni ĉirkaŭkalkulas, ke ĉina malgrandfolia teo diverĝis al Asama teo antaŭ ĉirkaŭ 22 000 jaroj, dum la ĉin-Asama teo kaj la hindia Asama teo diverĝis antaŭ ĉirkaŭ 2 800 jaroj. La diverĝo de ĉina malgrandfolia teo kaj de la Asama teo korespondus al la lasta glacia maksimumo.
Frua tetrinkado
Homoj en antikva Orienta Azio manĝis teon dum jarcentoj, eble eĉ dum jarmiloj, antaŭ konsumi ĝin kiel trinkaĵo. Ili eble plukis la freŝajn foliojn, kaj aldonis ilin al supoj aŭ al legomaĵoj, aŭ fermentis ilin kaj maĉis ilin same kiel oni maĉas betelon.
Tetrinkado eble startis en la regiono de Junano, kie ĝi estis uzata por medicinaj celoj. Oni supozas ankaŭ, ke en Siĉuano, "homoj ekbolis tefoliojn por konsumado en koncentrita likvaĵo sen aldono de aliaj folioj aŭ herboj, tiel uzante teon kiel amara sed stimula trinkaĵo, anstataŭ kiel medicina trinkaĵo."
La plej fruan konatan fizikan pruvaron de teo oni malkovris en 2016 en la maŭzoleo de la imperiestro Jing de Han en Ŝjiano, indikanta, ke teon el la genro Camellia oni trinkis fare de imperiestroj de la Dinastio Han tiom frue kiom je la dua jarcento a.n.e. La verko de la dinastio Han nome, "Kontrakto por Junularo", verkita de Ŭang Bao en la jaro 59 a.n.e., enhavas la unuan konatan referencon pri teboligado. Inter taskoj listigitaj kiel entreprenendaj de junularo, la kontrakto asertas, ke "li boligos teon kaj plenigos la ujojn" kaj "li aĉetos teon de Vujang". La unuan registron de tekultivado oni datis ankaŭ el tiu periodo, dum kiu oni kultivis en la monto Meng (蒙山) ĉe Ĉengduo. Alia frua fidinda registro de tetrinkado datas el la tria jarcento a.n.e., en medicina teksto de Hua Tuo, kiu asertis, "konstante trinki amaran t'u faras onin pli bone pensi." Tamen, antaŭ la dinastio Tang, tetrinkado estis ĉefe praktiko de suda Ĉinio (Sudaj Dinastioj) centrita en Jiankang. Teo estis disdegnita de aristokratoj de la Nordaj Dinastioj, kiuj priskribis ĝin kiel malsupra al jogurto. Ĝi iĝis tre populara dum la dinastio Tang, kiam ĝi disvastiĝis al Koreio, Japanio, kaj Vjetnamio. La Teklasikaĵo ("ĉájīng"), traktaĵo pri teo kaj pri tepreparado, estis verkita en la 8-a jarcento fare de la ĉina verkisto, Lu Ju. Oni konsideras, ke li estis influanta tetrinkadon al granda parto en Ĉinio.
Disvolvigoj
Laŭlonge de jarcentoj, oni disvolvis varion de teknikoj por procezi teon, kaj nombrajn diferencajn formojn de teo. Dum la dinastio Tang, oni vaporboligis teon, poste oni dispecigis kaj el tio oni formis kukon, kaj en la dinastio Song, oni disvolvis izolfolian teon, kio iĝis tre populara. Dum la dinastioj Yuan kaj Ming, neoksidigitajn tefoliojn unue oni movis sur varma seka pato, kaj poste oni ruligis kaj aersekigis, procezo kiu haltigas la procezon de oksidiĝo kiu estus malheliginta la foliojn, tiel ebligante, ke la teo restu verda. En la 15-a jarcento, oni disvolvis bluan teon, en kiu oni permesis, ke la folioj parte oksidiĝu antaŭ esti varmigitaj sur la pato. Okcidenta plaĉo, tamen, preferis la tute oksidigitan nigran teon, kaj oni lasis, ke la folioj oksidiĝu plue. La flava teo estis hazarda malkovro en la produktado de verda teo dum la dinastio Ming, kiam ŝajne senzorgaj praktikoj lasis, ke la folioj flaviĝu, kio produktis diferencan guston.
Tutmonda disvastigo
Teo estis enkondukita por la unua fojo al okcidentaj pastroj kaj komercistoj en Ĉinio dum la 16-a jarcento, kiam ĝin oni nomis ĉá. La plej frua eŭropa referenco al teo, verkita kiel chiai, estis en la verko Delle navigationi e viaggi verkita de la venecia Giambattista Ramusio in 1545. La unua registrita enŝipigo de teo fare de eŭropanoj okazis en 1607 kiam la Nederlanda Orient-hindia Kompanio transportis kargon de teo el Makao al Javo; post du jaroj, la nederlandanoj aĉetis la unuan mendokargon de teo, nome el Hirado, nun en Gubernio Nagasaki en Japanio, por esti ŝiptransportita al Eŭropo. Teo iĝis enmoda trinkaĵo en Hago en Nederlando, kaj la nederlandanoj enkondukis la trinkaĵon en Germanion, Francion, kaj trans Atlantiko al Nova Amsterdamo (Novjorko).
En 1567, rusoj ekkontaktis kun teo kiam la kozakaj Atamanoj Petrov kaj Jaliŝev vizitis Ĉinion. La Mongolia Ĥano donacis al la caro Miĥail la 1-a kvar pudojn (65–70 kg) de teo en 1638. Laŭ Jeremiah Curtin, eble en 1636 Vassili Starkov estis sendita kiel ambasadoro al Altan Ĥano de Ĥalĥa. Li ricevis 250 pundojn da teo kiel donaco por la caro. Starkov dekomence malakceptis, ne vidante utilecon por kargo de sekaj folioj, sed la Ĥano insistis. Tiel oni enkondukis teon de Rusion. En 1679, Rusio faris traktaton por regula teliverado el Ĉinio pere de kamelkaravanoj interŝanĝebla por feloj. Teon oni konsideras nun de facto nacia trinkaĵo.
La unua registro de teo en angla lingvo venis el letero verkita de Richard Wickham, kiu venis al oficejo de la Brita Orienthinda Kompanio en Japanio, srikibinte al komercisto en Makao mendante "the best sort of chaw" (la plej bonkvalita te-speco) en 1615. Peter Mundy, vojaĝanto kaj komercisto kiu serĉis teon en Fuĝjano en 1637, skribis, "ĉaa – nur akvo kun tipo de herbo boligita en ĝi". Teon oni vendis en kafejo en Londono en 1657, Samuel Pepys gustumis teon en 1660, kaj Catarina de Bragança portis la te-trinkadan kutimon al la anglia kortego kiam ŝi edziniĝis al Karlo la 2-a en 1662. Teo tamen ne estis amplekse konsumita en la Brita Insularo ĝis la 18-a jarcento kaj restis multekosta ĝis la lasta parto de tiu periodo. Anglaj trinkantoj preferis aldoni sukeron kaj lakton al nigra teo, kaj tiel la nigra teo superis la verdan teon en populareco en la 1720-aj jaroj. Kontrabando de teo dum la 18-a jarcento rezultis en aliro de la ĝenerala publiko kiu povis akiri kaj konsumi teon. La Britia registaro forigis la imposton al teo, tiel eliminante la kontrabandan komercadon ĉirkaŭ 1785. En Britio kaj Irlando, teo estis dekomence konsumita kiel luksaĵo por nur specialaj okazoj, kiel ĉe religiaj festivaloj, funebraj vigiloj, kaj arigoj por hejma laboro. La prezo de teo en Eŭropo tuj falis dum la 19-a jarcento, speciale post hindia teo ekalvenis grandkvante; fine de la 19-a jarcento teo estis iĝanta ĉiutaga trinkaĵo por ĉiuj sociaj tavoloj.
La populareco de teo ludis gravan rolon en historiaj okazaĵoj – La Tea Act (Teleĝo) de 1773 okazigis la ribelon nomitan Boston Tea Party kiu siavice rezultis en la Usona Revolucio. La neceso fronti la problemon de la Britia komercdeficito fakte pro la tekomerco rezultis en la nomita Opia milito. La imperiestro Kangksi de Qing estis malpermesinta vendadon de eksterlandaj produktoj en Ĉinio, kaj dekretis en 1685, ke ĉiuj varoj aĉetitaj el Ĉinio devas esti pagita per arĝenta monero aŭ ingoto. Komercistoj el aliaj landoj tiam klopodis por trovi alian produkton, tiuokaze opio vendota al Ĉinio por rericevi la arĝenton postulitan kiel pago por teo kaj por aliaj varoj. Sekvaj klopodoj fare de la ĉina reĝistaro por eviti la komercon de opio kondukis al la milito.
Oni enkondukis ĉinan malgrandfoli-tipan teon en Hindio en 1836 fare de Britio laŭ klopodo por rompi la ĉinan monopolon pri teo. En 1841, la doktoro Archibald Campbell kunportis semojn de ĉina teo el la himalaja regiono Kumaun kaj eksperimentis per plantado de teo en Darĝiling. Oni malfermis Alubari teĝardeno en 1856, kaj oni ekproduktis la Darĝiling-an teon, kiu estos gravega en la estonteco. En 1848, Robert Fortune estis sendita de la Brita Orienthinda Kompanio en misio al Ĉinio por porti teplanton reen al Granda Britio. Li ekveturis sekretege ĉar lia misio okazis en la batalpaŭzo inter la Unua kaj la Dua Opi-militoj. La ĉinajn teplantojn kiujn li kunportis oni enkondukis en Himalajo, kvankam plej granda parto el ili ne survivis. La Britoj estis malkovrinte, ke diferenca vario de teo estas endemia de Asamo kaj de la nordorienta regiono de Hindio, kiu estis tiam hibridigita kun ĉina malgrandfoli-tipa teo. Uzante ĉinajn plantadajn kaj kultivadajn teknikojn, la Britia kolonia registaro establis teindustrion proponante teron en Asamo al ajna eŭropano kiu interkonsentu kultivi teon por eksportado. Teo estis origine konsumita nur de Angl-hindianoj; tamen, ĝi iĝis tre populara en Hindio en la 1950-aj jaroj pere de sukcesa reklamkampanjo fare de la India Tea Board (Hindia Teservo). La Britoj enkondkis teindustrion ankaŭ en Sri Lanko (tiam nomita Cejlono) en 1867.
Kultivado
Teon oni kultivas en diversaj landoj. La plej konataj estas jenaj: Barato, Ĉinio, Kenjo, Srilanko, Japanio, Nepalo, Aŭstralio, Tajvano kaj Argentino. La teplanto adaptiĝas plej bone en subtropikaj kaj tropikaj klimatoj, krome ĝi postulas pluvoj de proksimume 1250 mm jare. Kelkaj el plej bonkvalitaj teplantejoj estas je pli ol 1 500 m de alteco; tiu faktoro malrapidigas la kreskon de la planto kaj la folioj intensigas sian guston.
La kvar ĉefa tipoj de teo distingiĝas laŭ la laborprocezo. La folioj de la arbedo de Camellia sinensis, se oni ne sekigas ilin tuj post rikoltado, ekoksidiĝas. Por eviti tiun procezon de oksidiĝo, oni varmigas la foliojn cele al forigo de la humidecon.
Oni stucas la arbedon por ke ĝi ne superu 2 m de alteco, kio faciligas la rikoltolaborojn. Ekde la tria jaro, oni povas rikolti la foliojn akirante rendimenton.
Oni procezas la tefoliojn por produkti la verdan aŭ nigran teojn. La produktado de nigra teo startas per procezo de "sekigado" de la folioj, ĉu nature ĉu per varma aero. Post sekigado, oni pasigas la materialon inter ruliloj por elpremi la sukojn kaj oni batas ilin por disrompi la foliojn. Poste oni kribas tion kaj oni fermentas ĝin por akiri la kvaliton de la fina produkto. Tiam oni sekigas, oni gradigas kaj oni klasigas la fermentitan teon por enpaki ĝin. La verdan teon oni preparas varmigante la foliojn, ĉu sur varmaj pletoj aŭ per vaporo. Oni premas la foliojn pere de ruloj, oni varmigas ilin kaj oni premas ilin denove, por akiri la deziritan kvaliton.
La teproduktado povas krei kelkajn gasajn forĵetaĵojn el la sekigoperacio. Tiuj elsendoj ne tro gravas, kompare kun la elsendoj de la kaldronoj funkciigataj per karbo aŭ petrolo uzitaj por produkti la vaporon. La likvaj forĵetaĵoj devenaj de la purigoperacioj estas same ne tro gravaj.
Specoj
Ekzistas pluraj specoj de teo. La plej popularaj inter ili estas teoj nigra, verda, blanka, pu-erh (ruĝa), ŭulong (blua), flava kaj aromigita.
Nigra teo estas produktata pere de kvar procezoj - velkado, mallongigado, fermentado kaj sekigado. Laŭ legendo, nigra teo kreiĝis hazarde, rezulte de malsekiĝo (kaŭzanta fermentadon) de verda teo veturanta ŝipe al Anglio. Nigran teon oni kutime dividas al jenaj kategorioj:
La plej popularaj specoj de nigra teo: asamo, junano, darĝilingo, cejlono.
Verda teo (绿茶) estas farata el folioj, kiuj ne estis fermentitaj - tuj post kolektado, la folioj estas sekigataj. Dank' al tio ĝi konservas pli da valoraj substancoj ol nigra teo aŭ ŭulong-teo. Ĝia gusto estas pli milda ol gusto de nigraj teoj. La plej popularaj specoj de verda teo: genmaicha, gunpowder, longjing (lung ĉing), senĉa.
Blanka Teo estas farata el junaj burĝonoj, kiuj ankoraŭ ne malfermiĝis. Kolektado de tiaj burĝonoj eblas nur printempe. Arbedoj, el kiuj estos farata blanka teo, kelkfoje estas krome sekurigataj de suno, kio celas malebligi produktadon de klorofilo. Burĝonoj velkas kaj estas sekigataj. Ĉi tiu teo estas produktata ĉefe en Ĉinio. Blanka teo havas iomete arĝentan koloron, preparita trinkaĵo estas helpajlkolora.
Flava teo komence estas produktata simile, kiel blanka teo, tamen oni pli longe sekigas ĝin, kio kaŭzas, ke ĝia gusto rimarkeble diferencas de blanka kaj verda teoj. Preparita trinkaĵo estas verdflava. Nuntempe flava teo estas opiniata la plej nobla teospeco.
Puerteo (普洱茶) estas ruĝa teo, kiu estas trapasata tra kromajn procezojn de fermentado kaj konservado. Ĝi venas el provinco Junano en suda Ĉinio. Ĉiujn ceterajn teojn oni konservas ne pli longe ol unu jaron, dum pu-erh povas esti konservata eĉ dum 50 jaroj. Karakterizas ĝin tre intensa odoro kaj gusto.
Blua teo (烏龍茶) estas nomata ankaŭ verdblua aŭ duonfermentita teo. Ĝi estas produktata en kontinenta Ĉinio kaj sur Tajvano. Kolektado de folioj okazas en precize difinita tempo. Tuj post kolektado, folioj estas lasataj sub la suno. Kiam ili velkos, oni skuas ilin en bambuaj korboj por ŝiri bordojn de la folioj. Tiujn procezojn (velkado kaj skuado) oni kelkfoje ripetas, ĝis kiam folioj fariĝos flavaj. Tiam oni ankoraŭ lerte fermentas kaj varmigas ilin.
Aromigita teo estas kreataj per miksado de kromaj aromoj kun teofolioj - verdaj, nigraj, pu-erh aŭ ŭulong. Tio estas farata tuj antaŭ pakado, do jam post fino de ĉiuj procezoj ligitaj kun produktado de teo. Plej ofte al teoj oni aldonas florfoliojn aŭ fruktajn odoresencojn.
La plej popularaj specoj de aromigita teo estas jenaj: Earl Grey, lapsang souchong.
Formoj
La teoj ankaŭ povas sin prezenti laŭ diversaj formoj:
Ankaŭ la teo povas esti miksita kun aliaĵoj kiel mento, floroj, spicoj, ktp. Diversaj receptoj ekzistas. Ofte oni aldonas al teo naturajn aŭ artefaritajn aromojn.
Socia signifo
Teo estas ofta trinkaĵo ĉe manĝaĵo en Ĉinio kaj Japanio. Ĉinianoj preferis ĝin al simpla akvo, ĉar akvo en troloĝataj valoj ofte enhavis malsanigajn ĝermojn, kiujn la bolado mortigis.
En Japanio, la teceremonio komenciĝis kiel rito ligita al zeno.
Dum la Industria Revolucio la stimulo de teo ebligis al la britaj proletoj elteni la longajn laborhorarojn. En aliaj industriaj landoj kafo rolis kiel stimulilo. En Britio oni nomis "teo" (aŭ te-tempo) la manĝaĵon je la 5-a posttagmeze, eĉ se oni ne trinkas teon.
Milada Hemerková
Milada HEMERKOVÁ ( - ) estis ĉeĥa esperantistino, multjara prezidantino de E-klubo Dukla Pardubice, organizantino de multaj konataj internaciaj pacrenkontiĝoj en Pardubice, multjara instruistino de Esperanto en diversaj kursoj, ankaŭ skribaj, ankaŭ por infanoj, ankaŭ en SET Lančov, estraranino de MEM.
Teo
Legendoj
Jen kelkaj legendoj pri teo:
Ekonomio
Teo estas la plej populara trinkaĵo en la mondo se temas pri konsumado. Ĝia konsumado egalas al ĉiuj aliaj produktataj trinkaĵoj en la mondo — inkluzive de kafo, ĉokolado kaj aliaj trinkaĵoj kaj alkoholaj kaj senalkoholaj — kune. Plejparto de teo konsumata ekster Orienta Azio estas produktata en larĝaj plantejoj en Barato kaj Sri-Lanko, kaj celas grandskalan komercon. Opozicie al tiu ĉi grandskala industrio ekzistas pluraj malgrandaj "ĝardenoj" aŭ plantejoj, kiuj produktas tre maloftajn kaj multkostajn teojn.
Produktado
En 2003, monda teo-produktado egalis al 3.21 milionoj da tunoj jare. En 2008 monda teo-produktado atingis pli ol 4.73 milionojn da tunoj. La plej grandaj produktantoj de teo estas Ĉinio, Barato, Srilanko kaj Turkio.
La ĉi-suba tabelo montras nombron da teo-produktado (en tunoj) en la avanaj landoj en lastaj jaroj. La datumoj estis preparitaj de Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo (ONA) de Unuiĝintaj Nacioj januare 2010.
Konsumado
En Barato oni trinkas plej multe da teo en la mondo, tamen pokapa konsumado egalas tie nur al po 750 gramoj por persono ĉiujare. Turkio, kun 2.5 kg da teo konsumita de unu persono dum jaro, estas la plej granda pokapa teo-konsumanto.
La ĉi-suba tabelo montras jaran porkapan konsumadon de teo en 2004.
Ĉinia, tibeta tetrinkado
Kiel hejmlando de teo, Ĉinio havas multspecajn teojn kaj teaĵojn. Kaj ĉinoj alte taksas tetrinkadon kaj ties morojn. Kiel ĉiutagaj trinkaĵoj, buterteo, oleteo kaj laktoteo estas vaste ŝatataj de nacimalplimultoj de Ĉinio kaj intime rilatas kun iliaj vivmanieroj.
En Tibeto kaj Interna Mongolio oni trinkas ĉefe buterteon; precipe por la tibetanoj butero estas nemankigebla manĝaĵo. Antaŭe la tieaj paŝtistoj ekstraktis buteron el lakto de bovino aŭ ŝafino. Unue ili varmigis lakton, poste enverŝis ĝin en grandan sitelon kaj forte kirlis ĝin centojn da fojoj ĝis graso disigis de lakto. Fine ili ĉerpis helflavan grason kaj enverŝis la grason en ledsakon. Post malvarmigo butero estis preta. Nun pli kaj pli multaj paŝtistoj faras tion per maŝino. La tibetanoj ŝatas trinki buterteon. Por prepari buterteon oni unue infuzas teon aŭ tebrikon kaj kuiras ĝin, ĝis ĝi fariĝos densa suko. Ĝin verŝinte en specialan tesitelon kaj aldoninte ai ĝi buteron kaj salon, oni forte tiras kaj retiras dekojn da fojoj korkon en la sitelo, ĝis butero kaj teo plene kunfandiĝos. Poste, oni enverŝas tiun likvaĵon en poton por ĝin varmigi. Jen la bongusta buterteo estas preta. Buterteo utilas al delikatigo de Ia haŭto, helpas rezisti kontraŭ frosto. Ĝi estas vaste ŝatata de tiuj, kiuj vivas sur altebenaĵo kun seka klimato.
Kompare kun tibetanoj, mongoloj preparas buterteon pli simple: boligi akvon en kupra kuirilo, pulvorigi teon, ŝuti ĝin en bolantan akvon kaj aldoni al ĝi iom da salo, konvenan kvanton da freŝa lakto bovina aŭ ŝafina, gis ruĝa teo fariĝos lakto-blanka. Jen pretiĝas laktoteo. Poste, ili aldonas al ĝi iom da butero kaj bruna sukero. Jen estas preparita buterteo, ofte por solena ceremonio.
Oleteo furoras en la regionoj de la nacimalplimultoj de Guanĝi, Guizhou kaj aliaj lokoj en suda Ĉinio. En tiuj lokoj la klimato estas kompare humida kaj en ties montaraj regionoj iom malvarma. Oleteo estas utila al forigo de malsekeco en la korpo. Pro tio, la tieaj logantoj kutimas trinki oleteon ĉiutage. Donante grandan atenton al ĝiaj ingrediencoj, oni rostas miksitajn teon kaj rizon, kuiras ilin en akvo, per speciala ĉerpilo elakvigas la rekrementon kaj aldonas al la likvaĵo rostitajn gluec-rizon, sojfabojn, arakidsemojn, malgrasan viandon, porkan hepaton, fiŝfrajon, fiŝetojn kaj salikoketojn.
En la Ninĝia-a Huj-nacia Aŭtonoma Regiono, en norda Ĉinio, oleteo kaj teo fakte preskaŭ havas nenion komunan, tamen oni tiel nomas oleteon, ĉar oni trinkas ĝin en maniero simila al tiu de tetrinkado. La procedo de preparado estas jena: unue distranĉi solidigitan ŝaf-grason kaj ĝin fandi en poto, aldoni al ĝi rostitan farunon kaj bolantan akvon, antaŭ ol kuiri ĝin ĝis supiĝo, poste aldoni al ĝi ankaŭ salon, vinagron, dishakitan ŝenoprazon k.a. Tiu nutroriĉa trinkaĵo utilas al la sano.
Buterteo, oleteo kaj laktoteo estas nemankigeblaj por la ĉiutaga vivo de la supre menciitaj nacimalplimultoj ne nur pro bezono, sed ankaŭ pro ĝuo. Ekz., mongoloj kutimas trinki laktoteon matene kaj vespere. Tiam ĉiuj familianoj sidas kune, multe ĝuante la trinkadon, kaj en la tendo regas ne nur bonodoro, sed ankaŭ gaja etoso.
Internacia Tago de Teo
Laŭ Unuiĝintaj Nacioj la internacia tago de Teo estas la 21-a de majo. . Aliaj diras, ke tiu Tago estas la 15-a de decembro.
Institucioj
La Muzeo Horniman estas muzeo en Forest Hill, London Borough of Lewisham, Anglio. Fondita de viktoria teo-komercisto Frederick John Horniman, Ĝi enhavas kolektojn de naturhistorio, kulturaj artefaktoj kaj muzikaj instrumentoj de Frederik John Horniman, kiu antaŭ 1891 fariĝis la plej granda komerca entrepreno pri teo en la mondo.
Neuville-sur-Sarthe (stacidomo)
Neuville-sur-Sarthe estas franca stacidomo sur linio -, situanta en  Neuville-sur-Sarthe, en departemento Sarthe, regiono Luarlandoj.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Luarlandoj.
Ardipithecus ramidus
Ardipithecus ramidus estas specio de Homedoj el la tribo de Australopithecina el la Regiono Afaro de Etiopio el Zankleano, nome Frua Plioceno, de antaŭ 4.4 milionoj da jaroj. A. ramidus, malkiel nuntempaj homedoj, havas adaptojn kaj por piediri per du kruroj (dupieduloj) kaj por vivi en arboj (arbemuloj). Tamen, ĝi eble ne estis tiom efike kiel dupiedulo kiel nunaj homoj, nek je arbomoviĝo kiel ne-homaj grandaj simioj. Ties malkovro, kun simioj el Mioceno, refaris akademian komprenon de la komuna praulo de ĉimpanzoj kaj homoj pro aspekto multe kiel tiu de nuntempaj ĉimpanzoj, orangutangoj, kaj goriloj kiel kreitaĵo sen moderna anatomia parenco.
Neuville-sur-Sarthe (stacidomo)
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de linio Le Mans - Mézidon (430000).
(19206) 1992 PH4
(19206) 1992 PH4 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la usona astronomo Henry E. Holt elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono).
Ardipithecus ramidus
La vizaĝa anatomio sugestas, ke maskloj de A. ramidus estis malpli agresemaj ol nuntempaj ĉimpanzoj, kio estas pli rilata al pliiĝanta gepatra zorgado kaj monogamio en primatoj. Oni sugestis ankaŭ, ke inter la plej fruaj el la homaj prauloj oni uzis ian praparolon, eble kapabla voĉi je simila nivelo kiel homa bebo. A. ramidus ŝajne loĝis en koridoroj de arbaroj kaj arbustaroj inter savanoj, kaj estis ĝa generaliĝinta ĉiomanĝanto.
Bicălatu
Bicălatu [bikəlatu] (hungare: Magyarbikal) estas komunumo en Rumanio okcidente de Cluj-Napoca.
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 907 loĝantojn (hungaroj), en 1992 501 (hungaroj).
Historio
Ĝia unua mencio estas el 1249. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Kolozs). En reformita preĝejo troviĝas ligna baldakeno pentrita en 1697 de János Gyulai Asztalos. La okcidenta ĥorejo estas pentrita de Lorenz Umling pli juna kaj la orgenĥorejo de János kaj Lorenz Umling pli juna.
(12103) 1998 KL
(12103) 1998 KL estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la aŭstralia amatora astronomo Frank B. Zoltowski elde Woomera (Aŭstralio)
13679 Shinanogawa
13679 Shinanogawa estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Tomimaru Okuni elde la observatorio de Nan'jo (gubernio Jamagata, Japanio).
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la rivero Ŝinanogaŭa (japane: 信濃川, Shinano-gawa), kiu fluas de la gubernio Nagano al la gubernio Niigata kaj alfluas al la Japana Maro. Plej longa rivero de Japanio, ĝi havas entutan longon de 367 km.
Brusilov-ofensivo
La Brusilov-ofensivo estis la plej granda rusia milita atingo dum la Unua Mondmilito kaj unu inter la plej mortigaj bataloj en la monda historio. Ĝi estis la plej malbona krizo de la Unua Mondmilito por Aŭstrio-Hungario kaj la plej granda venko por Triopa Entento. Ĝi estis grava ofensivo kontraŭ la armeoj de la Centraj Potencoj sur la Orienta Fronto, lanĉita la 4-an de junio de 1916 kaj daŭrinta ĝis la komenco de aŭgusto. Ĝi okazis en loko, kiu hodiaŭ apartenas al Ukrainio, apud urboj Lvivo, Kovel kaj Lucko. La ofensivo portas la nomon de la rusia generalo Aleksej Brusilov, tiutempe komandanto de la Sudokcidenta Fronto.