cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Listo de 3-literaj kombinaĵoj ekde EAA ĝis HZZ
F
FAA FAB FAC FAD FAE FAF FAG FAH FAI FAJ FAK FAL FAM FAN FAO FAP FAQ FAR FAS FAT FAU FAV FAW FAX FAY FAZ FBA FBB FBC FBD FBE FBF FBG FBH FBI FBJ FBK FBL FBM FBN FBO FBP FBQ FBR FBS FBT FBU FBV FBW FBX FBY FBZ FCA FCB FCC FCD FCE FCF FCG FCH FCI FCJ FCK FCL FCM FCN FCO FCP FCQ FCR FCS FCT FCU FCV FCW FCX FCY FCZ FDA FDB FDC FDD FDE FDF FDG FDH FDI FDJ FDK FDL FDM FDN FDO FDP FDQ FDR FDS FDT FDU FDV FDW FDX FDY FDZ FEA FEB FEC FED FEE FEF FEG FEH FEI FEJ FEK FEL FEM FEN FEO FEP FEQ FER FES FET FEU FEV FEW FEX FEY FEZ FFA FFB FFC FFD FFE FFF FFG FFH FFI FFJ FFK FFL FFM FFN FFO FFP FFQ FFR FFS FFT FFU FFV FFW FFX FFY FFZ FGA FGB FGC FGD FGE FGF FGG FGH FGI FGJ FGK FGL FGM FGN FGO FGP FGQ FGR FGS FGT FGU FGV FGW FGX FGY FGZ FHA FHB FHC FHD FHE FHF FHG FHH FHI FHJ FHK FHL FHM FHN FHO FHP FHQ FHR FHS FHT FHU FHV FHW FHX FHY FHZ FIA FIB FIC FID FIE FIF FIG FIH FII FIJ FIK FIL FIM FIN FIO FIP FIQ FIR FIS FIT FIU FIV FIW FIX FIY FIZ FJA FJB FJC FJD FJE FJF FJG FJH FJI FJJ FJK FJL FJM FJN FJO FJP FJQ FJR FJS FJT FJU FJV FJW FJX FJY FJZ FKA FKB FKC FKD FKE FKF FKG FKH FKI FKJ FKK FKL FKM FKN FKO FKP FKQ FKR FKS FKT FKU FKV FKW FKX FKY FKZ FLA FLB FLC FLD FLE FLF FLG FLH FLI FLJ FLK FLL FLM FLN FLO FLP FLQ FLR FLS FLT FLU FLV FLW FLX FLY FLZ FMA FMB FMC FMD FME FMF FMG FMH FMI FMJ FMK FML FMM FMN FMO FMP FMQ FMR FMS FMT FMU FMV FMW FMX FMY FMZ FNA FNB FNC FND FNE FNF FNG FNH FNI FNJ FNK FNL FNM FNN FNO FNP FNQ FNR FNS FNT FNU FNV FNW FNX FNY FNZ FOA FOB FOC FOD FOE FOF FOG FOH FOI FOJ FOK FOL FOM FON FOO FOP FOQ FOR FOS FOT FOU FOV FOW FOX FOY FOZ FPA FPB FPC FPD FPE FPF FPG FPH FPI FPJ FPK FPL FPM FPN FPO FPP FPQ FPR FPS FPT FPU FPV FPW FPX FPY FPZ FQA FQB FQC FQD FQE FQF FQG FQH FQI FQJ FQK FQL FQM FQN FQO FQP FQQ FQR FQS FQT FQU FQV FQW FQX FQY FQZ FRA FRB FRC FRD FRE FRF FRG FRH FRI FRJ FRK FRL FRM FRN FRO FRP FRQ FRR FRS FRT FRU FRV FRW FRX FRY FRZ FSA FSB FSC FSD FSE FSF FSG FSH FSI FSJ FSK FSL FSM FSN FSO FSP FSQ FSR FSS FST FSU FSV FSW FSX FSY FSZ FTA FTB FTC FTD FTE FTF FTG FTH FTI FTJ FTK FTL FTM FTN FTO FTP FTQ FTR FTS FTT FTU FTV FTW FTX FTY FTZ FUA FUB FUC FUD FUE FUF FUG FUH FUI FUJ FUK FUL FUM FUN FUO FUP FUQ FUR FUS FUT FUU FUV FUW FUX FUY FUZ FVA FVB FVC FVD FVE FVF FVG FVH FVI FVJ FVK FVL FVM FVN FVO FVP FVQ FVR FVS FVT FVU FVV FVW FVX FVY FVZ FWA FWB FWC FWD FWE FWF FWG FWH FWI FWJ FWK FWL FWM FWN FWO FWP FWQ FWR FWS FWT FWU FWV FWW FWX FWY FWZ FXA FXB FXC FXD FXE FXF FXG FXH FXI FXJ FXK FXL FXM FXN FXO FXP FXQ FXR FXS FXT FXU FXV FXW FXX FXY FXZ FYA FYB FYC FYD FYE FYF FYG FYH FYI FYJ FYK FYL FYM FYN FYO FYP FYQ FYR FYS FYT FYU FYV FYW FYX FYY FYZ FZA FZB FZC FZD FZE FZF FZG FZH FZI FZJ FZK FZL FZM FZN FZO FZP FZQ FZR FZS FZT FZU FZV FZW FZX FZY FZZ
G
GAA GAB GAC GAD GAE GAF GAG GAH GAI GAJ GAK GAL GAM GAN GAO GAP GAQ GAR GAS GAT GAU GAV GAW GAX GAY GAZ GBA GBB GBC GBD GBE GBF GBG GBH GBI GBJ GBK GBL GBM GBN GBO GBP GBQ GBR GBS GBT GBU GBV GBW GBX GBY GBZ GCA GCB GCC GCD GCE GCF GCG GCH GCI GCJ GCK GCL GCM GCN GCO GCP GCQ GCR GCS GCT GCU GCV GCW GCX GCY GCZ GDA GDB GDC GDD GDE GDF GDG GDH GDI GDJ GDK GDL GDM GDN GDO GDP GDQ GDR GDS GDT GDU GDV GDW GDX GDY GDZ GEA GEB GEC GED GEE GEF GEG GEH GEI GEJ GEK GEL GEM GEN GEO GEP GEQ GER GES GET GEU GEV GEW GEX GEY GEZ GFA GFB GFC GFD GFE GFF GFG GFH GFI GFJ GFK GFL GFM GFN GFO GFP GFQ GFR GFS GFT GFU GFV GFW GFX GFY GFZ GGA GGB GGC GGD GGE GGF GGG GGH GGI GGJ GGK GGL GGM GGN GGO GGP GGQ GGR GGS GGT GGU GGV GGW GGX GGY GGZ GHA GHB GHC GHD GHE GHF GHG GHH GHI GHJ GHK GHL GHM GHN GHO GHP GHQ GHR GHS GHT GHU GHV GHW GHX GHY GHZ GIA GIB GIC GID GIE GIF GIG GIH GII GIJ GIK GIL GIM GIN GIO GIP GIQ GIR GIS GIT GIU GIV GIW GIX GIY GIZ GJA GJB GJC GJD GJE GJF GJG GJH GJI GJJ GJK GJL GJM GJN GJO GJP GJQ GJR GJS GJT GJU GJV GJW GJX GJY GJZ GKA GKB GKC GKD GKE GKF GKG GKH GKI GKJ GKK GKL GKM GKN GKO GKP GKQ GKR GKS GKT GKU GKV GKW GKX GKY GKZ GLA GLB GLC GLD GLE GLF GLG GLH GLI GLJ GLK GLL GLM GLN GLO GLP GLQ GLR GLS GLT GLU GLV GLW GLX GLY GLZ GMA GMB GMC GMD GME GMF GMG GMH GMI GMJ GMK GML GMM GMN GMO GMP GMQ GMR GMS GMT GMU GMV GMW GMX GMY GMZ GNA GNB GNC GND GNE GNF GNG GNH GNI GNJ GNK GNL GNM GNN GNO GNP GNQ GNR GNS GNT GNU GNV GNW GNX GNY GNZ GOA GOB GOC GOD GOE GOF GOG GOH GOI GOJ GOK GOL GOM GON GOO GOP GOQ GOR GOS GOT GOU GOV GOW GOX GOY GOZ GPA GPB GPC GPD GPE GPF GPG GPH GPI GPJ GPK GPL GPM GPN GPO GPP GPQ GPR GPS GPT GPU GPV GPW GPX GPY GPZ GQA GQB GQC GQD GQE GQF GQG GQH GQI GQJ GQK GQL GQM GQN GQO GQP GQQ GQR GQS GQT GQU GQV GQW GQX GQY GQZ GRA GRB GRC GRD GRE GRF GRG GRH GRI GRJ GRK GRL GRM GRN GRO GRP GRQ GRR GRS GRT GRU GRV GRW GRX GRY GRZ GSA GSB GSC GSD GSE GSF GSG GSH GSI GSJ GSK GSL GSM GSN GSO GSP GSQ GSR GSS GST GSU GSV GSW GSX GSY GSZ GTA GTB GTC GTD GTE GTF GTG GTH GTI GTJ GTK GTL GTM GTN GTO GTP GTQ GTR GTS GTT GTU GTV GTW GTX GTY GTZ GUA GUB GUC GUD GUE GUF GUG GUH GUI GUJ GUK GUL GUM GUN GUO GUP GUQ GUR GUS GUT GUU GUV GUW GUX GUY GUZ GVA GVB GVC GVD GVE GVF GVG GVH GVI GVJ GVK GVL GVM GVN GVO GVP GVQ GVR GVS GVT GVU GVV GVW GVX GVY GVZ GWA GWB GWC GWD GWE GWF GWG GWH GWI GWJ GWK GWL GWM GWN GWO GWP GWQ GWR GWS GWT GWU GWV GWW GWX GWY GWZ GXA GXB GXC GXD GXE GXF GXG GXH GXI GXJ GXK GXL GXM GXN GXO GXP GXQ GXR GXS GXT GXU GXV GXW GXX GXY GXZ GYA GYB GYC GYD GYE GYF GYG GYH GYI GYJ GYK GYL GYM GYN GYO GYP GYQ GYR GYS GYT GYU GYV GYW GYX GYY GYZ GZA GZB GZC GZD GZE GZF GZG GZH GZI GZJ GZK GZL GZM GZN GZO GZP GZQ GZR GZS GZT GZU GZV GZW GZX GZY GZZ
Côte-d'Or
Côte-d'Or [] estas unu el la departementoj de la franca regiono Burgonjo-Franĉkonteo. Ĝi etendiĝas sur 8 763 km² kaj enhavas 0 loĝantojn en. La ĉefurbo estas Dijon.
Geografio
Côte-d'Or havas landlimojn kun la departementoj Yonne, Nièvre, Saône-et-Loire, Jura, Haute-Saône, Aube kaj Haute-Marne. La departemento tute enhavas 3 arondismentojn (nome Beaune, Dijon, kaj Montbard), 23 kantonojn, 705 komunumojn kaj 30 komunumarojn.
Ĝi enhavas 61 paroĥojn, 695 preĝejojn. 25 preĝejoj apartenas al la diocezo Dijon la aliaj preĝejoj apartenas al la komunumoj. 42 komunumoj estas sen preĝejo.
Kantonoj
Kantonoj estas elektaj zonoj por voĉdoni la departementajn konsilantojn.
Edward Cave
Edward CAVE, (naskiĝis la 27-an de februaro 1691; mortis la 10-an de januaro 1754), estis presisto, redaktoro kaj eldonisto. Li projektis la unuan revuon de publika intereso, laŭ moderna vidpunkto, The Gentleman's Magazine.
Biografio
Edward Cave estis filo de ŝuisto kaj naskiĝis en Newton ĉe Rugby en Warwickshire, kie li vizitis la altlernejon. Pro akuzo, ke li priŝtelis la direktoron, li devis forlasi la lernejon, kaj tial laboris kiel dungito ĉe lignokomercisto, reportisto kaj presisto.
Cave estis tre ruza komercisto. Li laboris kun sia tuta energio pri la revuo, kaj nur malofte forlasis sian laborejon ĉe St John's Gate (Clerkenwell). Cave mem verkis multajn artikolojn sub la pseŭdonimo Sylvanus Urban.
Li aĉetis licencon de Lewis Paul por 250 spindeloj de antaŭulo de la akva ŝpinilo. En 1742 li aĉetis la muelejon Marvel en Northampton kaj igis ĝin kotonŝpinejon, la verŝajne unuan akvan ŝpinejon en la mondo. La afero estis profitdona, sed ne multe; ĝi estis forlasita ĉirkaŭ la jaro 1761.
Cave suferis podagron. Li mortis en la jaro 1754 kaj estis entombigita ĉe St. James Church, en Clerkenwell.
Villar del Ala
Villar del Ala [biLJAR deLAla] estas municipo de Hispanio, en la regiono Kastilio kaj Leono, norde de la provinco Sorio kaj komarko Tierras Altas (Altaj Teroj) en la nordo de la provinco, kaj en la subkomarko El Valle y La Vega Cintora.
Geografio
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 6,33 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 29 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis 90 loĝantojn el la 1930-aj jaroj.
Ĝi distas 28 km de Sorio, provinca ĉefurbo, 1 km de Aldehuela del Rincón kaj 3 de Rollamienta. La plej grandaj loĝlokoj de la zono estas Sotillo del Rincón kaj Valdeavellano de Tera.
En ĝia teritorio inklude en la Reto Natura 2000 estas la Loko de Komunuma Intereso konata kiel Riberas del Río Duero y afluentes, okupanta 10 hektarojn, nome 1% de la teritorio, la Loko de Komunuma Intereso konata kiel Sierras de Urbión y Cebollera, okupanta 594 hektarojn, nome 51% de la teritorio kaj la Birdoprotekta Areo ZEPA konata kiel Sierra de Urbión, okupanta 136 hektarojn, nome 12% de la teritorio.​
Historio
La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 10-a jarcento. Fruaj mencioj estas Villardellala kaj Villar del Ala y Azapiedra.
Aktualo
Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj), forstado kaj transmigra brutobredado (ŝafoj kaj bovoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun kultura kaj rura turismo, piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj estas la preĝejo, la ermitejo, la placo, la tombejo kaj la arkeologia kuŝejo de Azapiedra.
23307 Alexramek
23307 Alexramek estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Kellenbach (Simmerbach)
Kellenbach estas la nomo de la malsupra parto de la Simmerbach ekde Gemünden. Ĝi estas rivereto en Hunsruko, Rejnlando-Palatinato.
Scopus
Scopus estas bibliografia datumaro enhavanta resumojn kaj citaĵojn de akademiaj revuaj artikoloj. Ĝi kovras preskaŭ 22,000 titolojn de ĉirkaŭ 5,000 eldonejoj, de kiu 20,000 estas sam-reviziitaj revuoj en la scienca, teknika, medicina kaj sociaj sciencoj (inkluzivanta artojn kaj humanajn sciencojn). Ĝi estas posedita de Elsevier kaj estas havebla enrete pere de abono. Serĉoj en Scopus ankaŭ inkluzivas serĉojn de patentaj datumaroj.
Kellenbach (Simmerbach)
Geografio
La rojo Kellenbach estas ĉ. 17 km longa kaj enfluas apud Simmertal en la riveron Nahe. La profunda valo de la Kellenbach dividas la Soonwald kaj la Lützelsoon. La Soonwaldtrarompo inter Gehlweiler kaj Königsau estas unu el la plej allogaj sovaĝakvaj kajakoitineroj en Rejnlando-Palatinato. Multaj vejroj baras la rojon sur mallonga distanco.
Etimologio
La nomo Kellenbach verŝajne venis de la malnovgerman vorto kela, kiu signifas „gorĝo“ aŭ „malvasta valo“.
Scopus
La vorto Scopus estas la nomo de la birda genro monotipa de la Martelbirdo.
Masaaki Takada
Masaaki Takada (高田 昌明, n. ) estas japana futbalisto.
Paradise
Paradise estas la angla vorto por paradizo, nomo de diversaj lokoj en la anglalingvaj teritorioj.
József Soproni Horváth
Biografio
József Soproni Horváth frekventis premonstratan gimnazion en Keszthely, poste li studis en Reĝa Belarta Altlernejo de Budapeŝto (1910-1914) kaj Artistkolonio (Nagybánya) (1914-1916). Liaj plej gravaj instruistoj estis László Hegedűs (pentristo), Imre Révész (pentristo), István Réti, Aladár Edvi Illés (pentristo) kaj János Thorma. Post siaj studoj li estis soldato en Vieno, sed pri sanaferoj li estis forigita. Li komencis instrui desegnadon en Zombor, sed antaŭ la okupado fare de serboj li rifuĝis al Sopron. Ekde 1920 ĝismorte li instruis en Sopron. Li aĝis 42, kiam li ekhavis atelieron. Intertempe li edziĝis. Li ricevis premiojn ekde 1921. Li pentradis majstre akvarelojn.
Roland Huntford
Roland HUNTFORD (n. en 1927) estas brita verkisto, historiisto kaj ĵurnalisto. Li precipe verkis biografiojn de polusaj esploristoj.
Huntford verkis interalie la biografiojn de Robert Scott, Ernest Shackleton kaj de la Nobel-premiito Fridtjof Nansen. Lia libro The Last Place on Earth multe interesigis ĝeneralan publikon pri polusaj aferoj. Parto de tiu nova intereso devenis de la neflatema priskribo fare de Huntford pri la legenda Robert Scott.
Inter aliaj verkoj de la ĵurnalisto estis The New Totalitarians (pri sveda socialismo), Sea of Darkness kaj The Sayings of Henrik Ibsen. Li hodiaŭ vivas en Kembriĝo.
Lobioj
La lobioj (alia nomo: Lobi-Dagara) estas etno vivanta en la sudo de Burkina-Faso kaj en la nordo de Ganao kaj de Ebur-Bordo. La lobia lingvo apartenas al la gur-lingvoj (ankaŭ nomataj volta-lingvoj). La lobioj en la 18-a jarcento el la regiono de la hodiaŭa Ganao enmigris an la hodiaŭajn vivoregionojn kaj nur en la lastaj jarcentoj ŝanĝiĝis de ĉasistoj kaj fiŝkaptistoj al agrokultivantoj.
La lobioj estas konataj pro ilia argilarkitekuro distingiĝanta de iliaj najbaroj. Ili vivas en tielnomataj sukaloj, familio-kraloj ĉirkaŭitaj de alta argila muro. Unuopaj sukaloj ordinare staras minimume sagodistancon dise unu de la alia. El tiu defendkapablo rezultis, ke influoj de muzlimaj kaj kristanaj misiistoj kaj influoj de najbaraj etnoj estis pli forte deturnitaj ol ĉe la plej multaj aliaj etnoj de Afriko.
Neĝofando
Neĝofando aŭ neĝofandado estas la fandado de neĝo kaj de frostejoj, kiel konsekvenco de la pliiĝo de la temperaturo en la printempo. Tiam la neĝofandado povas liberigi enormajn volumenojn de akvo kiu frostiĝis dum la vintro; tiel kreskiĝas la akvokvanto de la riveroj, eventuale ĝis okazigi inundojn, ĉefe se pluvas sur la akvokolekta baseno de la rivero. En la plej malvarmaj regionoj, la procezo povas akriĝi pro la fragmentado de la frostotavolo kiu kovras la akvon de lagoj kaj akvofluejoj. La glacipecegoj povas amasiĝi ĝis la ekstremo formi barieron, kiu se rompiĝas povas okazi detruegan tajdon; tiel foje oni uzas eksplodaĵojn por rompi tiun barieron kaj eviti la eventualan detruegon. Foje la fandado okazas frue en la supra fluejo de rivero, kio kontribuas al la nivelaj plialtigoj.
La kaŭzoj kiuj okazigas nekutiman fandadon (pliampleksan) rilatas al homa aktiveco. Pro tiuj, ekis elĉerpigo de la ozona tavolo, kio pliigas la ultraviolan radiadon kaj sekve la tutmondan varmiĝon (pliiĝo laŭlonge de la tempo de la averaĝa temperaturo kaj de la atmosfero de la Tero kaj de la oceanoj). Aliflanke la homa agado povas influi ankaŭ pere de la senarbarigo, la uzado de fosiliaj brulaĵoj, la transporto kaj la industria agado, ĉar tio ĉio povas helpi la neĝofandadon, ĉar tio ĉio pliigas la produktadon de gasoj de forceja efiko.
Hongŝi
La imperiestro Hongŝi (洪熙 prononce xʊ̌ŋɕí; – ), laŭ persona nomo Ĉu Gaoĉi (朱高熾), estis la kvara imperiestro de la Dinastio Ming de Ĉinio. Li sukcedis sian patron, la imperiestron Jongle, en 1424. Lia politika nomo signifas "Vaste brila".
Prezidanto (respublikestro)
Ŝtatprezidanto aŭ mallonge prezidanto , sinonime ankaŭ prezidento, estas ŝtatestro de respubliko.
Laŭ la ŝtata sistemo la prezidanto estas elektata en ĝenerala balotado, de balota komitato aŭ de la leĝofara instanco. Foje ankaŭ en diktaturoj la ŝtatestro estas nomata prezidanto, por propagande ŝajnigi fakte neekzistantan demokratiecon.
Artikoloj pri la prezidanteco en unuopaj ŝtatoj
(laŭ la stato de vikipediaj artikoloj de junio 2008, listo iom post iom ampleksiginda)
Duonarbaro
Duonarbaro, maldensa arbaro aŭ malferma arbaro estas areo kovrata kun arboj je malgranda denseco, konstituante malferman vivmedion, permesante al sunlumo penetri inter la arboj, kaj limigante ombron. Duonarbaro povas subteni subarbaraĵon de arbedaro kaj herbecajn plantojn inkluzive de gresoj. Duonarbaro ofte transiras al arbedaro je pli sekaj cirkonstancoj aŭ dum fruaj fazoj de primara aŭ sekundara sukcesio. Pli altaj arbaj densecoj po areo, kun fermitaj kanopeoj alportas profundan kaj preskaŭ kontinuan ombron. Tia ĉi vegetaĵaro estas nomata arbaro.
Disvastiĝo
La duonarbaroj precipe troviĝas sur malriĉaj grundoj kaj estas elmetitaj al gravaj klimataj variemecoj (sekeco, grandaj malvarmecoj, tempestoj, k.t.p.) kaj/aŭ elmetitaj al forta premo kaŭze de la herbovoraj mamuloj aŭ senfoliigantaj senvertebruloj (certaj papilioj, certaj lokustoj, k.t.p.). Do oni trovas ilin precipe disvastiĝitaj en subpolusaj zonoj (tajgo), ĉe la herbejoj aŭ ĉe certaj tropikaj savanoj karakterizitaj per arbedoj aŭ arboj dissemitaj.
Feldkirch
Ankaŭ Nofels estas grava urbokvartalo de Feldkirch, cetere la geografie plej okcidenta komunumo de Aŭstrio (kiel ankaŭ Levis, Altenstadt, Gisingen, Tosters kaj Tisis).
Prezidanto
Prezidanto laŭ PIV estas
En la reĝlando Hispanio oni nomas la ĉefministron "prezidanto (de la registaro)".
78394 Garossino
78394 Garossino estas tre malgranda, malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la de la kanada terfizikisto kaj amatora astronomo Andrew Lowe sur fotografioj faritaj en la kadro de la astronomia kampanjo NEAT (Near Earth Asteroid Tracking) elde la stacio de Maui de la reto GEODSS sur la monto Haleakalā (Havajo, Usono).
Programa direktoro
Programa direktoro estas iu kiu decidas kian materialon estas dissendita de televid- aŭ radiostacio. Kutime, programaj direktoroj decidas tiun per analizo de la aŭskultantaro. Krome, programa direktoro de radiostacio responsas pri la konservado de la identeco de sia stacio.
78394 Garossino
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la kanada terfizikisto Paul G. A. Garossino loĝanta en Houston, edzo de Cathy, patro de Tony kaj Julia. Regula volontulo ĉe la Observatorio George, li alportis esceptan entuziasmon al ĉiuj siaj interesoj, de la datuma traktado, la astronomio, ĝis la aŭtoj kaj libere dividas siajn talentojn kun ĉiuj.
37749 Umbertobonori
37749 Umbertobonori estas malgranda malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la far'de la teamo de la Observatorio San Vittore en Bolonjo (Italio).
Ĝi nomita en honoro de la itala amatora astronomo Umberto Bonori, kiu estis ĉe la Observatorio T.L.C. (Tito Lucrezio Caro) de ties fondo en 1991. Li kunlaboris por plani kaj konstrui la elektronikan regan sistemon de la observatorio. Astronomie, Bonori interesiĝas pri fotografio kun granda distingivo kaj observoj pri planedoj.
Tomohiro Irie
Tomohiro Irie (入江 智宏, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Yokohama Flügels.
Ferenc Kukán
Ferenc Kukán, laŭ hungarlingve kutima nomordo Kukán Ferenc estis hungara kuracisto pri okuloj, profesoro. Ferenc Kukán naskiĝis la  en Hungara reĝlando en Érsekújvár (nuntempa Nové Zámky en Slovakio). Li mortis la en Szeged.
Biografio
Ferenc Kukán finis la gimnazion en sia naskiĝurbo en 1916, poste li batalis en la 1-a mondmilito. Li akiris medicinan diplomon en Scienca Universitato Pázmány Péter en 1924, poste li laboris 4 jarojn en kliniko de Pécs, fine 2 jarojn en kliniko en Vieno. Inter 1928 kaj 1939 li instruis en la menciita universitato, kie li estis nomumita privata profesoro en 1936. En tiuj jaroj li studvojaĝis al Parizo, Nancy, Heidelberg kaj Frankfurt. Ekde 1936 li kuracadis komence en Pécs, poste en Kassa. Post la 2-a mondmilito li estis ĉefkuracisto laŭvice en hospitaloj de Gyöngyös kaj Hódmezővásárhely. Li estis nomumita katedrestro kaj klinikestro de Scienca Universitato de Szeged en 1950. Post 2 jaroj li kandidatiĝis. Li ricevis premiojn en 1955 kaj 1969. Li inventis "ophthalmodynamométer", kiu pli perfekte ekzamenis staton de la okulo. Li faris pli perfektaj la operaciojn pri okuloj.
Paradizo
Paradizo (el la persa پرديس Pardis) estas pozitiva koncepto en diversaj religioj. Laŭ la Biblio bela ĝardeno, en kiu vivis Adamo kaj Eva antaŭ la peko, nomata Edena ĝardeno. La biblia rakonto, tamen, pli ol priskribi historian eventon intencas priskribi la kondiĉon de homo, nome lia kondiĉo de bezonulo de la dia graco por eviti la pekon, kaj ke la peko havas konsekvencojn.
Ĝi estas ankaŭ loko ĉiela, kie justuloj ĝuas post morto eternan feliĉon. Tamen, se oni diras "loko", el la Nova Testamento de Kristanoj, paradizo estas difinebla "esti kun Kristo" aŭ esti "ĉe la Patro" (laŭ Johana evangelio). Pro manko de pli klerigaj elementoj, oni facile sin servas je metaforaj imagoj kiujn la Dikredantoj taksas metaforaj. Teologioj kaj katekismoj de la diversaj kristanaj konfesioj pri paradizo kondukas fidelulojn al eliminado de ĉio materia aŭ tempa aŭ sperta.
La koncepto de paradizo ekzistas en preskaŭ ĉiuj religioj. La kredantoj ankaŭ parolas pri la « Regno de Dio » kiu manifestos en la fino de la mondo. Simila koncepto, la nirvano, ekzistas en la hinduismo, la ĝajnismo kaj la budhismo, eĉ se ĝi reprezentas en ĉi tiu kazo pli spiritan staton ol fizikan lokon.
Zátyní
Zátyní (Sattai) estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de urbo Dubá. Ĝi troviĝas proksimume 4 km nordokcidente de Dubá. Estas ĉi tie registritaj 26 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Zátyní estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 2,76 km². Tiu ĉi katastra teritorio estas konsisto de zono de speciala konservado Roverské skály. En arbaroj en la sudokcidenta parto de la katastro Zátyní troviĝas rok-altaĵo Čap kun rokturo nomata Ĉapa bastono (Čapská palice) kaj kun restaĵoj de rokburgo.
Naĝu
Naĝu (나주시, laŭ ĉinaj literoj 羅州市) estas universitata urbego en Sud-Koreio.
Geografio
Naĝu situas en la sudokcidenta parto de la lando. Seulo troviĝas 284 km.
Historio
Naĝu havas tiun aktualan nomon ekde 1986, pli frue ĝi estis Geumson. En 1995 Naĝu estis pligrandigita kun la ĉirkaŭaĵo. En 2007 la urbo ricevis la titolon noviga urbo, poste pluraj ŝtatoficoj translokiĝis el Seulo al Naĝu. La loĝantaro pligrandiĝis, post jardeko la urbo iĝis urbego.
Ekonomio
Naĝu havas famon pri ronda piro, produktita ĉefe en la ĉirkaŭaĵo laŭ riverobordo. La piroj estas popularaj kiel donacoj. Piro estas simbolo de Naĝu.
Leĝo
Leĝo estas speciala formo de regulo. Ĝi havas precipe du subsignifojn:
Intraspecia konkurenco
Intraspecia konkurenco aŭ Enspecia konkurenco estas speciala formo de konkurado en kiu membroj de la sama specio konkuras pri la sama rimedo en ekosistemo (ekz. manĝaĵo, lumo, nutraĵoj, spaco). Tiu povas esti komparata al interspecia konkurenco, en kiu malsamaj specioj konkuras.
La urbo de la virinoj
La urbo de la virinoj aŭ Virinurbo (en itala: La città delle donne [laĉiTA deleDONne]) estas itala fantazia komedi-drama filmo de 1980 verkita kaj reĝisorita de Federico Fellini. Ene de la karaktera kombinado de sonĝeca, ekstravaganca kaj arta bildaro de Fellini, Marcello Mastroianni ludas la rolon de Snàporaz, homo kiu veturas tra inaj kaj malinaj spacoj al konfronto kun siaj propraj sintenoj al virinoj kaj al sia propra edzino.
Snàporaz vekiĝas dum trajnveturo kaj havas mallongan amoraferon kun virino en la necesejo, sed tio finas kiam la trajno subite haltas kaj la virino foriras. Snàporaz sekvas ŝin en la arbaron, tra la naturo kaj en Grand Hotel estrita de virinoj kiuj ĉeestas al superrealisma feminisma konvencio. Li eniras en prelego pri poliandrio, kie lia esto estas malakceptita. Timigita Snàporaz retiriĝas al la hotela akceptejo, sed la elirejo estas blokita; anstataŭe li serĉas rifuĝon ene de lifto kun junulino, Donatella, kiu proponas sian helpon.
Intraspecia konkurenco
Ekzemple, du arboj de la sama specio kultivataj proksime kune konkuros pri lumo, akvo kaj nutraĵoj en la grundo. Ricevante malpli resursojn, ili rezultos pli nebone ol se ili kreskiĝu de ili mem (ekzemple malaltigitajn kreskokvotojn kaj pli malmultan produktadon). Arboj tial adaptiĝis iĝi pli altaj aŭ evoluigis pli grandajn radiksistemojn tra natura selektado.
Akridoj disponigas bestekzemplon. Per manĝado de herbo, individuaj akridoj senhavigas siajn samrangajn samspeciulojn de manĝaĵo. Tiu estas ekzemplo de ekspluatokonkurado, kiuj rimedoj ke la akridoj ne interagas rekte kun unu la alia, sed prefere havas negativan efikon en alies kresko kaj reproduktado de ilia efiko sur resurso (en tiu kazo, herbo). En aliaj kazoj, intraspecia konkurado povas esti kazo de interfera konkurado, en kiu la bestoj interrilatas rekte. Tiu estas la kazo, plej precipe, en teritoriaj bestoj: kelkaj individuoj aktive malhelpas aliajn ekspluati antaŭfiksitan resurson, kutime manĝaĵon aŭ spacon.
Intraspecia konkurado estas ĉefa faktoro influante la subportan forton de populacio (maksimuma populacinivelo apogita de la medio). La nivelo de loĝantarkresko ĉe altaj densecoj (konataj kiel denseco dependa inhibicio) povas esti vidata kiel efiko de intraspecia konkurado. Efektive, dum ĉe malaltaj densecorganismoj ne konkuras pri resursoj, ĉe pli altaj densecoresursoj iĝas limigante, kaj la loĝantaro jam ne povas pliiĝi. En esprimoj de loĝantarkreska indico, tio produktas sigmoidan kurbon, kio estas konata vido por ekologoj.
Bibliografio
Solomon, E. P., Berg, L. R., & Martin, D. W. P. (2002). Biology, sixth edition. (N. Rose, Ed.). Stanford, CT: Thomson Learning.
Doubs (departemento)
Doubs [] estas unu el la departementoj de la franca regiono Burgonjo-Franĉkonteo. Ĝi etendiĝas sur kaj enhavas 533,320 loĝantojn. La ĉefurbo estas Besançon. La departemento ricevis sian nomon de la rivero Doubs al kies akvokolekta regiono ĝi apartenas.
Doubs havas landlimojn kun la departementoj Jura, Haute-Saône kaj Territoire-de-Belfort, sed ankaŭ kun Svisio. La departemento tute enhavas 585 komunumojn.
Fenikuledoj
La Fenikuledoj aŭ cimitarbekuloj estas malgranda familio en Afriko, Phoeniculidae, de preskaŭpaserinaj birdoj. Ili loĝas sude de la Sahara Dezerto kaj ne estas migrantaj. Kvankam tiu familio estas nune limigita al subsahara Afriko, restaĵoj de fosilioj montris, ke tiu familio iam havis pli grandan distribuadon. Fosilioj atribuitaj al tiu familio troviĝis en rokoj el la Mioceno en Germanio.
Viile Satu Mare
Viile Satu Mare [viile satu mare] (hungare: Szatmárhegy [satmarhedj]) estas komunumo en Rumanio apud Satu Mare. En 2002 ĝi havis 3 242 loĝantojn: 1 495 rumanojn, 1 348 hungarojn, 119 germanojn, 345 ciganojn (romaojn). Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szatmár (reĝa departemento) vármegye). Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Cionchești, Medișa, Tătărești kaj Tireac.
Fenikuledoj
La Fenikuledoj rilatas al la alcionoj, la koracioj, kaj la upupo, formante kladon kun tiu lasta laŭ Hackett et al. (2008). La proksiman rilaton inter la Upupo kaj la Fenikuledoj subtenas la kunhavata kaj unika naturo de ties piedingoj. Ili ĉefe similas al la veraj upupoj pro ties longaj subenkurbaj bekoj kaj mallongaj rondoformaj flugiloj. Laŭ genetikaj studoj, la du genroj Phoeniculus (aŭ veraj fenikuloj) kaj Rhinopomastus, ŝajne diverĝis antaŭ ĉirkaŭ 10 milionoj da jaroj, kaj tiele kelkaj sistematikistoj traktas ilin kiel separataj subfamilioj aŭ eĉ separataj familioj.
Viile Satu Mare
En la censo de 2002 la 2 059 loĝantoj de la vilaĝo Viile Satu Mare deklaris jenajn etnecojn kaj preferatajn lingvojn :
En la aliaj vilaĝoj ekster la komunuma sidejo preskaŭ ne vivis hungaroj, tiel ke ilia parto en la tuta komunumo estis nur 46,1 %. Sur la dua loko estis la rumanoj kun 41,6 %. La lingvo plej parolata estis la rumana, kun 47,6 %.
Longvosta arbustosilvio
La Longvosta arbustosilvio (Bradypterus caudatus aŭ Pseudotharrhaleus caudatus) estas specio de birdoj de la familio de Megaluredoj iam lokataj en tiu de Silviedoj. Ĝi apartenas al genro de Arbustosilvioj aŭ bradipteroj kiu enhavas ĉefe speciojn de Afriko kaj Azio, kiel tiu ĉi.
Tiu orientalisa specio estas Endemio kiu troviĝas nur en la Montoj Lepantoj de norda Luzono en Filipinoj. Ŝajne estas proksima al B. accentor, al kiu similas kaj laŭ plumaro kaj kanto, sed ambaŭ diferenciĝas sufiĉe laŭ vosto kaj piedogrando. Plie, surbendigitaj voĉoj de la nomiga raso provokis malmultan reagon kiam aŭdis ilin unicolor en Mindanao; necesas priserĉado pri rilatoj inter tiuj taksonoj. Raso malindangensis estas enmetita en unicolor fare de kelkaj fakuloj.
Oni agnoskas tri subspeciojn, kiuj estas la jenaj: caudatus (Ogilvie-Grant, 1895) - Norda Luzono, en Filipinoj, unicolor (E. J. O. Hartert, 1904) – en Mindanao (escepte Zamboanga Duoninsulo), en sudaj Filipinoj kaj malindangensis (Mearns, 1909) – nordo de Zamboanga Duoninsulo (okcidenta Mindanao), en sudaj Filipinoj.
Bandaĝo
Bandaĝo estas longa tola strio por ĉirkaŭvolvi aŭ senmovigi vunditan korpoparton.
Oni uzas bandaĝon ankaŭ fine de kabloj por bari disiĝon de eroj.
Bretigny-sur-Morrens
Bretigny-sur-Morrens estas komunumo en la Distrikto Centro de Vaŭdo en Kantono Vaŭdo, Svislando. Ĝi havis 737 loĝantojn je la 31-a de decembro 2012.
Geografio
La komunumo Bretigny-sur-Morrens situas en la sudo de la regiono Centro de Vaŭdo en la Vaŭda Mezlando, proksimume 5 kilometrojn norde de la kantonĉefurbo Laŭzano. En okcidento de la komunumo fluas la rivero Talent, orienta alfluanto de Thielle. La komunumo konsistas el la vilaĝo Bretigny-sur-Morrens kaj la setlejoj Le Rié kaj Béthusy, kaj diversaj izolitaj bienoj.
La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 2,86 km², de kiuj 23,8 % estas kovritaj de arbaro, 65,0% servas por agrikulturo kaj 10,8% por setlado.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Bretigny-sur-Morrens limas en nordoriento al Bottens, en sudoriento al Laŭzano, en sudo al Cugy, en okcidento al Morrens, kaj en nordokcidento al Assens.
Trafiko
Tra Bretigny-sur-Morrens pasas la kantona ĉefvojo n-ro 150 de Laŭzano al Thierrens. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A9 situas 4 kilometrojn sude de la komunumo apud Laŭzano. Pere de la loka buslinio n-ro 60 de la regiona laŭzana transportentrepreno la komunumo estas konektita al la publika transportreto.
Historio
La unua dokumenta mencio de Bretigny-sur-Morrens datiĝas el la jaro 1224 kiel Britignie. Dum mezepoko Bretigny-sur-Morrens apartenis al la Senjoroj de Bretigny kiel feŭdo de la Baronoj de Cossonay. Dum la berna regado de 1536 ĝis la Helveta Revolucio de 1798 Bretigny-sur-Morrens apartenis al la Voktejo Laŭzano. Post la revolucio ĝi apartenis al la Distrikto Echallens, kaj surbaze de la administra reformo de 2006 ĝi kun efiko de la 1-a de januaro 2008 ĝi estis integrita al la nova Distrikto Centro de Vaŭdo.
Lauri Ihalainen
Lauri Ihalainen (naskiĝinta la en Pihtipudas) estas finna politikisto. En 1990–2009 Ihalainen estis prezidanto de Suomen ammattiliittojen keskusjärjestö (centrokunigo de poziciaj ligoj de Finnlando). Li estis membro de finna parlamento 20.4.2011–16.4.2019 kaj ministro pri laboro 22.6.2011–29.5.2015.
Idrija
Idrija (Idria) estas urbo en okcidenta Slovenio. Ĝi estas sidejo de la Municipo Idrija. Ĝi situantas en la tradicia regiono de Slovenia Marbordo kaj estas en la Regiono Goriška. Ĝi elstaras pro sia hidrarga mino kun stokejoj kaj infrastrukturo, same kiel la ministaj loĝokvartaloj, kaj minista teatro. Kun la hispana mino ĉe Almadén, ĝi estis deklarita Monda heredaĵo de Unesko ekde 2012. En 2011 la komumuno honoriĝis per la titolo Alpa urbo de la jaro.
Historio
Post sia ennobeligo, Karolo Lineo plue instruis kaj verkis. Lia reputacio estis etenda tra la tuta mondo, kaj li korespondis kun multaj diversaj homoj. Ekzemple li korespondis kun Giovanni Antonio Scopoli, "la Lineo de la Aŭstria Imperio", kiu estis tiam doktoro kaj botanikisto en Idrija, Duklando de Karniolo (nune en Slovenio). Scopoli komunikis ĉiujn siajn trovojn kaj priskribojn (ekzemple de proteo kaj de gliro, nome du malgrandaj animaloj ĝis tiam nekonatajn de Lineo). Lineo ege respektis lin kaj montris grandan intereson en lia verko. Li nomigis genron de solanacoj, Scopolia, fonto de la skopolamino, laŭ lia nomo. Pro la granda distanco, ili neniam renkontis.
Jamajko
Jamajko estas insula lando en Kariba Maro, sude de Kubo, eksa brita kolonio, membro de Komunumo de Nacioj. De okcidento al oriento la lando longas ĉirkaŭ 225 km, de nordo al sudo — de 35 ĝis 82 km. Longeco de marbordo estas 1022 km. La tuta areo: 10.991 km2. Ĝi distas 630 km el la kontinento, pli precize el Centrameriko, 150 km el sudo de Kubo kaj 180 km okcidente de la insulo de Hispaniolo, kie estas Haitio kaj Domingo.
Geografio
La insulo konsistas ĉefe el montara teritorio ĉirkaŭita de eta marborda zono. La urboj troviĝas plej ofte en tiu marborda ebenaĵo.
La klimato en Jamajko estas tropika; plej ofte varma kaj humida, kvankam en la montaraj zonoj povas esti iom pli freŝa.
Spite al sia situo, meze de la Kariba maro, ĝi ne suferas tiom ofte uraganojn kiel la najbaraj insuloj. Tion kaŭzas ĉefe la vento origina en ĝiaj montoj, kiu disvojigas ilin.
Biogeografie la insulo apartenas al la kariba ekoprovinco de la neotropisa ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF). Ĝi entenas la jamajkajn humidajn kaj sekajn arbarojn, kiuj konstituas ekoregionojn de la biomoj "tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj" kaj "tropikaj kaj subtropikaj sekaj foliarbaroj".
La Kajmana Insularo kaj Turkoj kaj Kajkoj estas eksaj partoj de Jamajko.
Loĝantaro
La jamajkanoj plejparte devenas de sklavigitaj afrikanoj, kio kreis viglan kaj riĉan kulturon. En 2007 Jamajko havis loĝantaron de 2.780.132. Inter ili 91,2% estas nigruloj, 6,1% estas mestizoj kaj la restaj 2,6% estas blankuloj kaj azianoj. La oficiala lingvo estas la angla. La mezaveraĝa vivolimo estas 71 jaroj. La mezaveraĝa nombro de gefiloj po ĉiu virino estas 2,36. La kresko-indico de loĝantaro estas 0,77% jare. 81% de la loĝantaro estas edukita.
Jamajko estas la trie plej loĝata angloparolanta lando en Ameriko. Ĉefaj urboj estas Kingstono, Hispanurbo, Portmore kaj Montego Bay.
Kulturo
Pluraj muzikstiloj originas en Jamajko: regeo, skao, dub kaj aliaj. La insulo plue estas hejmlando de la movado rastafario kaj monde fama regeisto Bob Marley, kiu estas eble pli fama kaj monde konata ol Jamajko mem. La ŝtata nomo cetere devenas el la taina, la lingvo de la tainoj indiĝene loĝantaj sur la insulo kaj en la ĉirkaŭa regiono.
Ekonomio
Jamajko estas grava regiona turismejo, kies ekonomia graveco kreskis dum la 90aj jaroj pro grandaj fremdaj investoj. La ekonomio centriĝas krom la turismo, en la produktado de sukero kaj en la elfosado de baŭksito, industrio kiu uzas jam ne nur fremdan investadon, ĉar en 1974 la ŝtato aĉetis akciojn al la ĉefaj elfosistoj. Al tiuj agadoj oni aldonu la negocadon kiu kreiĝis ĉirkaŭ la figuro de Bob Marley, uzata tiom por la turismo kiom por la ekspluatado de la muziko regeo kaj ĉio rilata al tiu.
Ĉefaj eksportoj estas sukero, aluminio kaj fruktoj. La pokapa GNP estas de 1.510 usonaj dolaroj.
Politiko
La Guberniestro ĝenerala (Governor General) estas la reprezentanto en Jamajko de la krono de la Unuiĝinta Reĝlando, la ŝtatestro de Jamajko.
Ekstera politiko
Jamajko apartenas al la AKP-ŝtatoj, internacia organizaĵo de momente 77 nacioj el la regionoj Afriko, Karibio kaj la Pacifiko.
Frank Wild
John Robert Francis WILD (n. en 1873 en Skelton - m. la 19-an de aŭgusto 1939 en Klerksdorp, Sud-Afriko), plejofte nomita Frank WILD, estis brita esploristo kaj membro de pluraj ekspedicioj al Antarkto, inkluzive de la jenaj :
Kiel vic-estro, Wild responsis pri 21 homoj sur la senhoma Elephant-insulo post la drono de la ŝipo Endurance, dum Shackleton kaj kvin aliaj ŝipanoj plenumis savekspedicion.
Kota itinero
La tiel nomata «kota itinero» estas serio de kvar romiaj argilaj tabuletoj de la mezoj de la 3-a jarcento, enhavantaj kvin itinerojn aŭ vojajn gvidilojn de la nordoriento de la Iberia duoninsulo. Kiel la modernaj vojmapoj, ili kolektis la diversajn vojojn kun iliaj koncernaj mansioj kaj loĝlokoj, kaj ankaŭ la distancon inter ili. Ekzistas malprecizaj novaĵoj aperintaj en la regiono de Astorgo, la antikva Asturica Augusta, sed sen precizigado de cirkonstancoj aŭ datoj en Cangas de Onis, kaj nuntempe estas deponitaj en la vitrinoj de la Arkeologia Muzeo de Asturio.
Zhoř (distrikto Brno-provinco)
Zhoř (Zhorz) estas municipo en Ĉeĥio troviĝanta en distrikto Brno-provinco, en Sudmoravia regiono. Ĝi etendiĝas surrande de Boskovica sulko kaj Naturparko Lysicko, proksimume 8 kilometroj nordoriente de Tišnov. Vivas ĉi tie.
Historio
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1348.
Menstruo
Dum la menstrua ciklo sekse matura femala korpo evoluigos unu ovolon (porokaze du, el kiuj povas estiĝi neidentaj ĝemeloj) kaj liberigos ilin en la tempo de ovumado. Plenigaĵo de utero (endometrio) kreskas sinkrone. Ovuminte la plenigaĵo ŝanĝiĝos por prepari potencialan implantaĵon de la fekundigita ovolo por fondi gravedecon. Se la fekundiĝo kaj la gravedeco ne sekvas, la utero seniĝos de la plenigaĵo kaj komenciĝos nova menstrua ciklo. Procezo de senigado de la plenigaĵo nomiĝas menstruo (aŭ monataĵo). La menstruo porekstere montriĝas en formo de sangado: la baza parto de endometrio kaj sangproduktoj, kiuj elkorpiĝas el la korpo tra vagino. Eĉ kiam oni markas tiun ĉi sangelfluaĵon kutime kiel sangon, ĝi diferenciĝas per konsisto de vejna sango.
En la praktiko oni markas la menstruon kaj la plenigaĵon kiel periodo. Tiu ĉi sangado servas kiel signo, ke ne komenciĝis gravedeco. (Eĉ kiam tio ne estas unusignifa, ĉar iam ekzistas sangado en frua gravedeco.) Dum reproduktaj jaroj de intermito la menstruo povas indiki, ke virino estas graveda.
La menstruo kreas normalan parton de natura cikla procezo aperanta ĉe sanaj virinoj inter pubereco kaj fino de la reproduktaj jaroj. Komenco de la menstruo troviĝas mezproksime en la aĝo de 12 jaroj, sed ĝi povas okazi kiam ajn inter la 8-a kaj la 16-a aĝo. La lasta periodo – menopaŭzo aperas kutime en la aĝo de 45 – 55 jaroj. Dekliniĝoj de tiuj ĉi valoroj postulas medicinan esploron. Amenoreo markas plilongigitan absencon de menstruo dum la reproduktaj jaroj de la virino el aliaj kaŭzoj ol la gravedeco. Ekz. virinoj kun tre malalta korpa graso kiel sportistinoj povas ĉesi menstrui. Ĉeesto de la menstruo ne pruvas, ke okazis la ovulumo kaj virinoj, kiuj ne havas la ovulumon, povas havi la menstruajn ciklojn. Tiuj ĉi anovulumaj cikloj havas tendencon okazi malpli regule kaj ili havas pli grandan variecon en la longeco de la ciklo.
Normala menstrua ciklo ĉe homoj
Eĉ kiam la longeco de la ciklo povas ŝanĝiĝi, 28 tagoj estas konsiderata kiel mezproksima valoro de la normala ovuluma ciklo de virino. Konvencio konsideras komencon de la menstrua sangado kiel komencon de ciklo, tial la unua tago de la sangado nomiĝas la unua tago de la ciklo. Oni povas dividi la menstruan ciklon en kvar fazojn:
Menstruo
La menstruo daŭras kelke da tagoj (kutime 3 – 5 tagoj, sed la valoroj 2 – 7 tagoj estas konsiderataj kiel normalaj kaj ĝi ensumigas perdon proksimume 50 ml da sango (inkluzive de eligita endometrio). Enzimo plasmo – enhavita en la endometrio – inhibas (malplifortigas) la sangon. Por tiu ĉi perdo de la sango virinoj havas pli altan bezonon akcepti en nutraĵo feron ol viroj – en prevenco de manko de fero. Multe da virinoj travivos en tiu ĉi tempo uterajn spasmojn, nomataj ankaŭ dismenoreoj (la dolora menstruo). Ekzistas granda industrio donanta sanproduktojn por helpi la virinojn priregi la menstruon.
Folikulina fazo
Subinflue de hormono stimulanta folikulinon (HSF) komenciĝas en ovario kresko de kelke da folikulinoj, kiuj sekve produktas oestrogenojn, primare oestradiolon. Tiuj ĉi oestrogenoj inicias evoluon de nova tavolo de endometrio kun evoluo de tipa histologia ekzemplero nomata prolifera endometrio. La oestrogenoj donas negativan ciklon de rea agado ĝis hipofizo kaj malaltigas sekrecion de HSF. Inhibino eligata per la plj granda folikulino ankaŭ malatigas HSF. Tipe nur la plej evoluinta folikulino (estra folukulino) povas plu evolui, ĉar ĝi havas pli da receptakloj de HSF; ceteraj folikulinoj haltigas la kreskon. Tial normale nur 1 ovolo maturiĝos en la donita ciklo.
Ovolado
Kiam la folikulino maturiĝos, ĝi eligos sufiĉe da oestradiolo por ekstarti akutan liberigadon de luteiga hormono (LH). En la 28-taga ciklo tiu ĉi LH ondo komenciĝas ĉirkaŭ la 12-a tago de la ciklo kaj ĝi povas daŭri 48 horojn. Per la liberigo de LH la ovolo maturiĝos kaj ĝi malplifortigos la murojn de folikulino en la ovario. Tiu ĉi procezo kondukas al la ovolado: per la liberigado de nun jam la maturiĝinta ovolo, kio estas la plej granda ĉelo de la korpo (mezproksime 0,5 mm). Kiu el la du ovarioj – ĉu la maldekstra aŭ la dekstra – ovoladas, ŝajnas esti hazarda; estas nenia dekstra-maldekstra koordino. La ovodukto bezonas kroĉi la ovolon kaj doni spacon al fekundigo. Karakterize klara kaj filamena mukozaĵo montranta elastecon evoluos en la cerviko kaj ĝi estas preparita akcepti spermojn el seksa kuniĝo. Kelkaj virinoj havas dum la ovolado karakterizan doloron nomata "doloro en la mezo" ("Mittelschmerz", "middle pain"), kiu daŭras kelke da horoj. Multe da virinoj perceptas vaginajn ŝanĝojn kaj ŝanĝojn de cervika filameno dum la ovolado, precipe se ili kontrolas sin pro signoj de fekundeco. La nefekundigita ovolo dismetiĝos.
Lutea fazo
Ovuluminte la restinta folikulino transformiĝas en flavan korpeto (corpus luteum) dum subteno de hormonoj de hipofizo. Tiu ĉi flava korpeto produktos progesteronon pleje al oestrogenoj por la sekvantaj du semajnoj. Progesterono rolas vivrolon dum ŝanĝo de prolifera endometrio en sekrecian plenigaĵon preparita por implantado kaj subtenanta fruan gravedecon. Tiu iom pligrandigos la korpan temperaturon, tial virino mezuranta ĉiutage sian temperaturon registras, ke ŝi venis en la lutean fazon. Se okazos la fekundigo de la ovolo, tiu vojaĝas kiel frua embrio tra salpingo ĝis utera kavaĵo kaj ĝi implantas sin dum proksimume 5 – 7 tagoj post la ovulumo. Mallongtempe post la implantado la kreskanta embrio signalas sian ekzistadon al la patrineca sistemo. Unu tre frua signalo enhavas homan ĥorionikan gonadotropinon (HCG) – hormono ebliganta teston de gravedeco. Tiu ĉi signalo havas gravan rolon en retenado de la flava korpeto kaj ĝi ebligas daŭrigadon de ĝia produktado de progesterono. Sen la gravedeco kaj sen HCG la flava korpeto estas malaperanta kaj surfacoj de inhibino kaj progesterono estas sinkantaj. Tio donos kondiĉojn por plua ciklo. La malaltigo de la surfaco de progesterono kondukas al la menstrua ellasigado ("progesterona ellasiga sangado") kaj malaltigaj surfacoj de inhibino ebligas kreskon de surfacoj de HSF pro maturiĝado de novaj folikulinoj.
Menstruaj simptomoj
Diversaj malagrablaj simptomoj kaŭzitaj per „konektitaj“ hormonoj kaj spasmoj de utero povas antaŭigi aŭ akompani la menstruon. Pli fortaj simptomoj povas ensumigi grandan menstruan doloron (dismenoreon), abdomenan doloron, migrenon, depresiojn kaj incitemon. Kelkaj virinoj spertas sindromon de premenstrua streso (PMS aŭ premenstruan sindromon) – ciklan klinikan entiton. Listo de travivintaj simptomoj estas individua. Pleje ankaŭ ĉe unuopaj virinoj la intensiveco de simptomoj povas ŝanĝiĝi de la ciklo al la ciklo.
Fekunda fenestro
Eĉ kiam la longeco de folikulina fazo – kaj sekve la longeco de menstrua ciklo – povas ŝanĝiĝi, la lutea fazo preskaŭ ĉiam daŭras 14 tagojn. Spermoj povas travivi 3 ĝis 4 tagojn (eventuale ĝis 7 tagoj) interne en la virino, tial plimulto de la fekunda periodo (tempo kun la plej alta verŝajneco de seksa kuniĝo kondukanta al gravedeco) okazas proksimume 5 tagoj antaŭ la ovulumo ĝis 1 – 2 tagojn post la ovulumo. En la normala 4 semajna ciklo tio respondas al la dua kaj al komenco de la tria semajno de ciklo. Diversaj metodoj de planata gravedeco kaj kontrolo de gravedigo klopodas destini precizan tempon de la ovulumo por trovi relative fekundajn kaj relative malfekundajn tagojn en la ciklo.
Homoj, kiuj aŭdis pri la menstrua ciklo kaj la ovulumo povas havi eraran opinion en konekso kun antikoncipo, ke la menstruaj cikloj ĉiam daŭras 28 tagojn kaj ke la ovulumo ĉiam aperos 14 tagojn post la komenco de la menstruo. Tiu ĉi opinio povas gvidi al nedezirata gravedeco. Ankaŭ ne ĉiu sangado signifas menstruon kaj tio povas trompi homojn dum kalkuloj de la fekunda fenestro.
Se virino volas gravediĝi, plimulto de fekunda tempo daŭras inter 16 – 14 tagojn antaŭ atendata menstruo. Multe da virinoj uzas servicojn de detekto de ovulumo, kiuj detektas ĉeeston de ondo de LH en la urino al la indiko de la plej fekunda tempo. Aliaj sistemoj de la detekto de ovulumo konfidas al fajna plialtiĝo de la temperaturo kaŭzita de la progesterono.
Ĉe virinoj vivantaj en senpera proksimeco la komenco de menstruo havas la tendencon iel sinkroniĝi. Esploristoj priskribis tiun ĉi aperaĵon unuafoje en la jaro 1971 kaj ili klarigis ĝin per efikado de feromonoj en la jaro 1998 (Stern kaj McClintock).
Hormona kontrolo
La menstrua ciklo estas regulata ekstreme komplike. Dum pluraj jaroj esploristoj diskutis, kiu reguliga sistemo havas bazan kontrolon: hipotalamo, hipofizo aŭ ovario kun ties kreskanta folikulino, sed ĉiuj tri sistemoj devas interagi. Ĉiuokaze la kreskanta folikulino havas decidan rolon: ĝi kaŭzos maturigon de endometrio, ĝi donas bezonatan rean agadon de hipotalamo kaj hipofizo modifikante ŝanĝojn de la filameno en la cerviko. Du seksaj hormoj rolas rolon en kontrolo de la menstrua ciklo – oestradiolo kaj progesterono. Dume la oestrogeno atingas kulminon dufoje, dum la kresko de la folikulino kaj dum la lutea fazo, la progesterono restas en la praktiko neĉeestanta antaŭ la ovulumo, sed ĝi fariĝas decida en la lutea fazo kaj dum la gravedeco. Multe da testoj de ovulumo kontrolas ĉeeston de progesterono. Tiuj ĉi seksaj hormonoj estas eligataj influe de hipofizo kaj ambaŭ HSF kaj LH havas necesan rolon. HSF stimulas nematurajn folikulinojn en la ovarioj al kresko. LH ekstartas ovulumon. Hormono liberiganta gonadotropinon (GnRH) el la hipotalamo kontrolas hipofizon kaj hipofizo kun hipotalamo ricevas rean agadon el la folikulino. La flava korpeto – kiu liberiĝos el krevinta folikulino restante en la ovario – ovuluminte eligas oestradiolon kaj progesteronon. Nur se okazos la gravedeco, aperas hormonoj por malvalidigo de la menstrua ciklo, dume la produkto de oestradiolo kaj progesterono daŭrigas. Abnorma hormona reguligo kondukas al interrompo de la menstrua ciklo.
Kaŝita ovulumo
Diference de aliaj biologiaj specoj, ĉe homoj la ovulumo restas kaŝita. La fakto, ke virino povas percepti sian ovulumadon dume por aliaj ĝi restas nedistingebla, havas socio-biologian signifon. Aliaj specoj ofte signalas la perceptemon.
Statuo
Statuo estas tutreliefa artaĵo el fortika materio. Ĝi povas esti mezgranda aŭ tre granda (kiel ekzemple la statuo de Libereco en Novjorko, kiu atingas 93 m de la piedestalo al pinto de la torĉo; la statuo mem altas 46 m). Temas pli ofte de skulptaĵo (ligna, ŝtona, ...) aŭ de fandaĵo el metalo.
Altaja falko
La Altaja falko  (Falco cherrug altaicus)(?) estas granda falko de disputebla taksonomia situacio. Ĝi estas ofte konsiderata subspecio de la Tartarfalko (Falco cherrug).
Statuo
La plej alta statuo estas la statuo de la unueco kun alto de 182 m (+58 m-a bazo, do sume 240 m) en Guĝarato, Barato.
Menstruo
Ovario kiel ovaria banko
Laŭesplore ovoloj formiĝas el embriaj ĉeloj en frua vivo de la embrio. Kvanto estas reduktita je proksimume 400.000 ĝis 450.000 nematuraj ovoloj metitaj en ĉiu ovario. La menstrua ciklo kiel biologia evento ebligas ovulumon de unu ovolo tipe ĉiun monaton. Tial virino dum la fekundeco ovulumas proksimume 400 ĝis 450 foje. Ĉiuj ceteraj ovoloj disiĝos en procezo nomata artrezio. Ĉar la suma rezervo de ovoloj de virino formiĝas jam en embrio, por ke ovoloj ovulumu pli malfrue, estiĝis opinioj, ke tiu ĉi longa daŭrokapablo povas fari ĥromatinon de ovolo pli inklina al problemoj de divido, ŝirero kaj mutacioj ol ĥromatino de spermo, kiu produktiĝas preterpase dum reprodukta vivo de viro. Tiun ĉi eblecon subtenas observadoj, ke embrioj kaj infanoj de pli aĝaj patrinoj havas pli altan troviĝon de kromosomaj abnormaĵoj ol de pli aĝaj patroj.
Anovuluma menstrua ciklo
Ne ĉiuj menstruoj rezultas el ovuluma menstrua ciklo. Ĉe kelkaj virinoj povas evoluo de folikulino komenciĝi, sed ĝi ne ĝisfiniĝos kaj malgraŭ tio la oestrogenoj formigas kaj stimulas endometrion. Pli baldaŭ aŭ pli malfrue la utero eligos tiun ĉi endometrion. Ĉar troviĝas nenia ovulumo kaj konekto de progesterono, kuracistoj nomas tiun ĉi tipon de sangado kiel oestrogena rompa sangado nepovante ĉiam prognozi ties daŭron aŭ frekvencon. La anovuluma sangado kutime troviĝas antaŭ menopaŭzo (premenopaŭzo) aŭ ĉe virinoj, kiuj havas policistozan ovarian sindromon.