cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Janus Lascaris
Andreo Johano Laskaro ankaŭ konata kiel "Johannes Rhyndacenus" (1445-1534) estis greka helenisto, filologo, bibliotekisto, humanisto kaj grava greka erudiciulo en Italio kaj Francio kies diplomatia kariero elmontras la streĉan konekton inter la politika intereso kaj la humanisma klopodoj antaŭ la protestanta reformo. Li estis lernanto de Demetro Ĥalkokondilo en Padovo k Marko Muzuro, Germain de Brie kaj la rumana reformisto Dimitrije Ljubavić estis liaj lernantoj.
Vivo
Post la Falo de Konstantinopolo, Laskaro iris al Peloponezo kaj Kreto. Ankoraŭ june li venis al Venecio -- li estis ambasadoro en Venecio inter 1503 kaj 1509 --, kie Bazilo Besariono (1408-1472) iĝis lia patrono kaj sendis lin por lerni la latinan en la Universitato de Padovo. Post la morto de Besariono, li estis bonakceptita de Lorenzo de Mediĉo (1449-1492) en Florenco, kie Laskaro donis lecionojn pri Tucidido, Demosteno, Sofoklo kaj greka antologio. Dufoje Lorenco sendis lin al Grekio serĉe de manuskriptoj por sia biblioteko. Kiam je la dua fojo, li revenis (1492) el Grekio, li kunportis ĉirkaŭ 200 verkojn el la Monaĥejo de Monto Athos.
Post la morto de Lorenco, dum lia restado en Venecio, Laskaro iĝis membro de la greka akademio de Aldo Manuzio, tamen se la presisto ricevis la bonfaron de liaj konsiloj, nenia verko el la presejo ricevis lian nomon. Dum la regado de Leono la 10-a -- la unua papo de la Mediĉa familio -- li loĝis en Romo inter 1513 kaj 1518, pli malfrue en 1523 sub Klemento la 7-a kaj trie sub Paŭlo la 3-a, en 1534. Intertempe li asistis la reĝon Ludoviko la 12-a rilate al formado de lia biblioteko de Blois, kaj kiam Francisko la 1-a translokigis ĝin al Fontainebleau, Laskaro kaj Vilhelmo Budeo estis komisiitaj pri ties organizado.
Auenstein AG
Auenstein (prononcu aŭəstajn, en la alemana Gauestei) estas komunumo en la distrikto Brugg de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 1462 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.
Geografio
La teritorio de la komumuno etendiĝas sur areo de 5,68 km², de kiuj 2,54 km² estas kovritaj de arbaro kaj 1,19 km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 772 m s.m. sur la kulmino de la monto Gisifluh, dum la plej malalta punkto de la komunumo situas sur alteco de 350 m s.m. ĉe la bordo de la rivero Aro.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Auenstein lmas en nordo al Oberflachs kaj Veltheim, en oriento al Möriken-Wildegg, en sudo al Rupperswil, en okcidento al Biberstein, kaj en nordokcidento al Thalheim.
Trafiko
La komunumo Auenstein estas konektita al la publika transportreto per la poŝtaŭtolinio de Wildegg al Schinznach-Dorf.
Auenstein situas flanke de la gravaj trafikvojoj, kiuj ĉiuj pasas norde de Aro. Per ponto trans Aro ĝi estas konektita al Wildegg. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 situas suoriente en distanco de 3 kilometroj en Lencburgo respektive okcidente en Araŭo-Oriento.
Historio
La unua dokumenta mencio de Auenstein datiĝas el la jaro 1212 kiel Gowenstein.
En mezepoko la vilaĝo Auenstein apartenis supozeble al la Senjoroj de Gowenstein, kiuj konstruis la Kastelon Auenstein, kiu en la 14-a jarcento fariĝis posedaĵo de la Senjoroj de Rinach. La alta jurisdikcio apartenis al la Habsburgoj, kiuj estis la landaj regantoj.
En la jaro 1415 la Svisa Ĵurkomunumo konkeris Argovion. Auenstein nur fariĝis tribunala distrikto en la voktejo Lencburgo de Berna Argovio. La kontrolon pri la vilaĝo tamen nek havis la vokto de Lencburgo nek la urbo Berno mem sed gravaj bernaj familioj. La bernaj posedantoj plurfoje ŝanĝiĝis ĝis en la jaro 1732 la herdedantoj de la lasta posedanto generalo Johann Ludwig de Erlach, vendis al tutan havaĵon al la urbo Berno, kiu integris la komunumon tiam al la subvoktejo Kasteln.
En aprilo 1798 eksplodis la Helveta Revolucio kaj kun helpo de francaj trupoj Argovio estis liberigita de la ĵurkomunuma servuteco. Auenstein fariĝis nun komunumo de la nove fondita Kantono Argovio.
Azia malfermbekulo
La Azia anastomo aŭ Azia malfermbekulo (Anastomus oscitans) estas granda vadbirdo de la familio de cikonioj nome Cikoniedoj. Tiu distinga cikonio troviĝas ĉefe en kaj ĉirkaŭ la Hinda subkontinento. Ĝi estas ĉefe grizecblanka kun brilnigraj flugiloj kaj vosto kaj plenkreskuloj havas bekon kun mallarĝa vakutruo formata de arkeca supra makzelo kaj kurveca malsupra makzelo. Junuloj naskiĝas sen tiu bekotruo kaj oni supozas, ke tiu strukturo estas adaptaĵo kiu helpas kapti ties ĉefan predon nome helikoj. Kvankam temas pri specio de ĉefe loĝantaj birdoj en sia teritorio, ili faras longdistancajn movojn reage al vetero kaj al manĝodisponeblo.
Aspekto
La Azia anastomo estas ĉefe blankeca kun brilnigraj flugiloj kaj vosto kiuj havas verdecan aŭ purpuran nuancon. La komuna nomo devenas el distinga bekotruo formata de arkeca supra makzelo kaj kurveca malsupra makzelo de beko ĉe plenkreskuloj. Junuloj ne havas tiun bekotruon. La tranĉaj bordoj de la makzeloj havas fajnan bruŝon kiel strukturo kiu ŝajne permesas plej taŭgan kapteblon de la konkoj de helikoj. La supra dorso estas blankeca, dum la suba estas nigra kaj la beko estas korno-griza. Eldistance, ili povas aperi iome kiel Blanka cikonio aŭ Blankorienta cikonio. La mallongaj kruroj estas rozkolorecaj al grizaj, ruĝecaj antaŭ ekreproduktado. Nereproduktaj birdoj havas fumogrizan dorson anstataŭ blanka. Junuloj estas brunec-grizaj kaj havas brunecajn dorsojn.
Kiel ĉe aliaj cikonioj, ankaŭ la Azia malfermbekulo estas larĝaflugila ŝveba birdo, kiu fidas por moviĝi inter termikoj de varma aero por eltena flugo. Ili kutime troviĝas en aroj sed solaj birdoj ne estas nekomunaj. Kiel ĉe ĉiuj cikonioj, ankaŭ tiu ĉi flugas havante kolon foretende. Ĝi estas relative malgranda inter cikonioj kaj estas 68 cm alta (81 cm longa).
Manĝo
La Azia anastomo manĝas ĉefe grandajn moluskojn, ĉefe speciojn de la genro Pila, kaj ili separas la konkon el la korpo de la heliko uzante la bekopinton. La pinto de la suba makzelo de la beko estas ofte returnata dekstren. Tiu pinto estas enmetita en la truo de la heliko kaj ties korpo estas elprenita kiam la beko estas ankoraŭ sukakve. Jerdon notis, ke tiuj birdoj kapablas kapti helikojn eĉ se oni kaŝis iliajn okulojn (do, blindaj). Ĉar la preciza ago estis malfacile videbla, tio kondukis al konsiderinda spekulado pri la uzita metodo. Siro Julian Huxley ekzaminis pruvojn el specimenoj kaj literaturo kaj venis al konkludo ke tiu bekotruo estas uzata kiel nuksorompilo. Li konsideris la ĉerpitajn bordojn de la beko kiel rezulto de rompo kaj disŝiro. Sekvaj studoj disforigis tiun ideon kaj nun oni supozas, ke la ĉerpitaj bordoj de la beko estus adaptaĵo por helpi manipuli malmolajn kaj glitajn konkojn. Ili manĝas predojn tenante siajn bekopintojn iome aparte kaj farante rapidajn vertikalajn frapojn en neprofunda akvo, kun kapo kaj kolo ofte parte subakve. La bekotruo ne estas uzata por manipuli la helikokonkojn kaj formiĝas nur dum aĝo. Junuloj ne havas tiun bekotruon sed povas manĝi helikojn. Oni sugestis, ke tiu bekotruo permesas pli grandan angulon kiu pligrandigas la forton per kiu la bekopinto povas premi la helikojn. Pli malgrandaj helikoj povas esti englutitaj senrompe aŭ dispremitaj. Ili manĝas ankaŭ akvajn serpentojn, ranojn kaj grandajn insektojn, kiel multaj aliaj cikonioj.
Reproduktado
La reprodukta sezono estas post pluvsezono, el julio al septembro en norda Barato kaj el novembro al marto en suda Barato kaj Srilanko. Ili povas ĉesi reproduktadon en sekegaj jaroj. La Azia malfermbekulo reproduktiĝas kolonie, kaj konstruas neprilaboritan platformon el bastonetoj ofte sur duonsubakvaj arboj (ofte de specioj de genroj Barringtonia, Avicennia kaj Acacia), kie la ino tipe demetas 2-4 ovojn. La nestarboj estas kunhavataj kun ardeoj, kormoranoj kaj aliaj vadbirdoj. Nestokolonioj estas foje en tre ĝenataj areoj kiaj ene de vilaĝoj. La nestoj estas tro proksimaj kio kondukas al konsiderinda kunpremado inter najbaroj. Ambaŭ gepatroj partoprenas siavice en kovado, kaj eloviĝo okazas post ĉirkaŭ 25 tagoj. La cikoniidoj havas dekomence kremokoloran lanugon kiu estas nuancata de la izole foretendaj kaj pendemaj flugiloj de unu el la gepatroj. Kiel ĉe aliaj cikonioj, ili estas silentaj escepte pro bekofrapado produktata de la frapado de la maskla beko kontraŭ tiu de la ino dum kopulacio. Ili produktas ankaŭ mallaŭtajn hupajn notojn akompane de supren kaj suben movoj de la beko dum salutado al partnero alvenanta al la nesto. Maskloj povas foje formi poliginiajn asociojn, tipe kun du inoj kiuj povas ovodemeti en la sama nesto.
Rilatoj kun aliaj organismoj
Junuloj ĉeneste estas foje predataj de la Imperia, la Stepa kaj de la Granda kriaglo. Chaunocephalus ferox, intesta parazito, estas trematoda vermo troviĝanta en ĉirkaŭ 80% de naturaj populacioj en Tajlando dum alia specio Echinoparyphium oscitansi estis priskribata el Aziaj malfermbekuloj de Tajlando. Aliaj helmintaj parazitoj kiaj Thapariella anastomusa, T. oesophagiala kaj T. udaipurensis estis priskribataj el ezofago de cikonioj.
Genadio el Marsejlo
Genadio el Marsejlo, (latine: Gennadius Massiliensis), konata ankaŭ per la kromnomo Genadio Skolastiko (latine: Gennadius Scholasticus) (... – ĉ. 496), estis kristana sacerdoto kaj historiisto de la 5-a jarcento. Lia verko plej konata estas De Viris Illustribus (Pri famaj homoj), biografio de pli ol 90 elstaraj kristanoj liaj samtempuloj, "daŭrigo" de la samnoma verko de Sankta Hieronimo.
De Viris Illustribus
De Viris Illustribus, en la formo plej komune akceptita, estis verkita eble en 495 kaj enhavas, en ĉirkaŭ dek paĝoj en-folio, mallongajn biografiojn de ekleziuloj vivintaj inter la jaroj 392 kaj 495. Temas pri gravega fonto kaj parte unika fonto pri preskaŭ ĉirkaŭ cent personoj pritraktitaj.
Ĝi estas konceptita kiel daŭrigo de De Viris Illustribus de Hieronimo, kiu estis ellaborinta serion da 150 mallongaj biografioj de famaj kristanoj kun listo de ties precipaj verkoj. Tiu verko de Hieronimo estis la unua libro de Patrologio kaj ankaŭ la unua vortaro de kristana biografio. Tiu libro estis referenco tiel utila ke ĝi fariĝis popola kaj multaj verkis sammetodajn “daŭrigojn”. Estas citita la “daŭrigo” de iu Paterio, disĉiplo de Hieronimo, kaj greka traduko de Sofronio.
La “daŭrigo” de Genadio fariĝis la plej popola, kaj estis ĉie akceptita kiel la dua parto de la verko de Sankta Hieronimo kaj estis ĉiam transkopiita (kaj poste presita) kune kun tiu. La parto de Genadio entenas pli ol naŭdek biografiojn, stile tre similajn al tiuj de Hieronimo. La serio de la vivo estas organizita pli/malpli kronologiorde, kun esceptoj tamen.
Aliaj verkoj de Genadio
Genadio deklaras ke mem kompilis certan nombron de verkoj, kies plej granda parto estis perdita: Krome la traktato De Ecclesiasticis Dogmatibus ("Pri la Doktrino de la Eklezio"), kiu origine estis atribuita al Aŭgusteno de Hipono kaj laŭ longa tempo inkluzivita inter ties verkoj, nun estas universe atribuata al Genadio.
Genadio zorgis ankaŭ pri tradukoj, bedaŭrinde perditaj, de la verkoj de Evagrio el Ponto kaj de Timoteo Elurio.
Religiaj vidpunktoj de Genadio
Multaj indikoj komfirmas ke Genadio estis sekvulo de duonpelagianismo. En De Viris Illustribus la aŭtoroj semipelagianaj estas varme laŭdataj (Fastidioso, LVI, p. 80; Kasiano, LXI, 81; Fausto el Riez, LXXXV, 89); Pelagio kaj liaj sekvuloj estas difinitaj “herezuloj”; katolikaj estas pritraktataj supraĵe (Aŭgusteno de Hipono, XXXVIII, 75; Prospero el Akviitanio, LXXXIV, 89); eĉ iuj papoj estas difinitaj “herezaj” (papo, ekzemple, Julio la 1-a, I, 61).
La sama prefero estas konfermita en la traktato De Ecclesiasticis Dogmatibus, kiu plenplenas je semipelagianismo, implcita kaj eksplcita (duonlumigo pri la origina peko, insisto pri la libera volo, kaj nego de la antaŭdestinismo, la graco estas vidita kiel io aldona kaj minimine influa, ktp). Genadio konsideras (kiel iuj postaj kristanaj verkistoj, ekzemple Tomaso de Akvino) ke ĉiuj homoj, eĉ tiuj vivontaj dum la dua alveno de Kristo, devos morti. Sed tiu opinio, ĉiukaze forĝiĝinta en la patristika tradicio, estas, laŭ li, malakceptita de iuj Patroj de la Eklezio vere katolikaj.
Rilate la teoriojn pri la homa naturo, Genadio ne konsentas pri la ekzisto de la spirito kiel tria elemento en la homo, tiam debata inter kleruloj: laŭ li, spirito estas alia nomo de la animo.
En De Eccelsiasticis Dogmatibus , lia penso inkluzivas: la bapto praktikata de herezuloj ne devas esti ripetata kondiĉe ke ĝi ne estus donita de negantoj de la kristana Triunuo; li sugestas la semajnan praktikadon de la Eŭkaristio (komunio) kondiĉe ke oni ne maldignus pro grava peko; li opinias ke oni devas profiti de la publika penitenco, sed li ne negas la validecon de la privata penitenco kvankam prefereblas tiu publika; la malbono estas inventita de Satano; senedzinecode la klerikaro estas pli laŭdebla ol la geedzeca stato: kondamni geedzecon estas maniĥea herezo; kristano reedziĝinta ne povas aliri sanktajn ordinojn; nur la baptitoj povas aspiri al la eterna vivo; nur la kreinto konas niajn sekretajn pensojn, Satano povas nur ilin diveni el niaj eksteraj agadoj; por la savo necesas la dia graco.
Gotika pentrarto
La gotika pentrarto evoluis ekde la 12-a ĝis en la 16-a jarcento. En sia frua kaj meza fazo ĝi estis signifopentrado, kiu starigis plejofte ne nur naturan prezentadon de personoj aŭ spacan perspektivon, sed la aranĝon, proporciigon kaj kolorigon laŭ religia senca enhavo („signifoperspektivo“ ). Je la elekto de motivoj klare superregis la religia (faldbildo-altaroj, meditobildoj ktp.), aperis tamen nepre ankaŭ profanaj motivoj kiel la kortega vivo, ĉasado kaj festoj.
Diversaj teĥnikoj kaj regionoj
Favorite per la ekesto de grandaj fenestrofacoj komence de la gotiko norde de la Alpoj la vitropentrado travivis florepokon, flankenŝovante la freskon.
Tiu ĉi tamen tenis en Italujo apartan gravecon, ĉar tie la arĥitekturo kreis grandajn vandofacojn. La pinton de la freskarto en la gotiko certe prezentis Giotto di Bondone per sia antaŭe neniam ekzista naturismo. Li vivigis sian spacon per profundo kaj detale pentris la individuan gestaron kaj mienaron de ĉiuj el siaj figuroj.
Krom la vitropentrado en Francujo ekfloris ekde la mezo de la 13-a jarcento ankaŭ la libroilustrado, kiu pli kaj pli ne nur plibeligis liturgiajn verkojn, sed ankaŭ horlibrojn kaj profanajn manskribaĵon. La pinton de ĉi tiu evoluo prezentis la Fratoj Limburgo per sia majstraĵo La tre riĉaj horoj de la duko de Berry (1413–1416). Longan tempon la libroilustrado restis la superrega formo de pentrado, ekzemple en Francujo ĝis komence de la 15-a jarcento, kaj tiel influegis ankaŭ la evoluon de la tabulpentrado. Alia grava pentristo estis Jean Fouquet.
Ankaŭ jen Italujo tenis apartan rolon, ĉar tie la tabulpentrado jam je la komenco de la gotiko entenis antaŭrangon. Cimabue estis la unua, kiu surpaŝis la vojon de naturismo. Liaj verkoj ja restis tre bizancaj, sed ili jam malkovris la spacan profundecon. Post li sekvis Duccio, kies pentrarto per fluaj, malrigide ondumaj roboj kaj la jam pliprofundigita fono montris la novan stilon sen solvi sin disde la malnova.
Tio ĉi sukcesis al Giotto di Bondone. Li klopodis kunigi ĉiujn elementojn de bildo al konvena unueco, kio estis esenca progreso por la pentrarto. Li estis tiel elstara, ke li – kvankam klare gotikepokano – ofte ankaŭ estas nomata vojmontranto por la renesanco. Gotikon plejnetestilan en Italujo reprezentis Simone Martini per sia kortega eleganteco. Ekde la dua duono de la 14-a jarcento la tabulpentrado ankaŭ norde de la Alpoj alprenis antaŭrangan pozicion kompare kun la libroilustrado pro la influo de la italoj, ne laste pro Martini, sed ankaŭ pro la multvojaĝinta Gentile da Fabriano kaj Pisanello. Centroj de la artoj formiĝis en Bohemujo kaj ĉe la papa kortego en Avinjono. Tien ankaŭ Martini estis vokata en 1340/41, per kiu plietendiĝis lia influkampo.
Bonan ekzemplon pri tio, kiom internacia ĉi tiu stilo vere estis, donas la diptiko de Wilton. La solaj karakterizaĵoj, pri kiu la arthistorioj estas samopiniaj, estas, ke ĝi ekestis el la peniko de flandro, franco aŭ bohemo.
Proksimume 1420 la evoluo disiĝis: en Italujo komenciĝis la fru-renesanco, en la Malaltaj Landoj aperis la t.n. „Flandraj Primitivuloj“, kiuj kontraŭmetis al kortega eleganteco burĝan modestecon. La ora fono de la bildoj definitive cedis favore al pli perfekta prezentado de pejzaĝoj, kaj pli ofte oni verkis scenojn endomajn. La pentristoj sukcesis montri ĝustan perspektivon, kvankam ne konstruitan kiel en Italujo. Kunfondinto de ĉi tiu nova tendenco estis Robert Campin. Jan van Eyck establis la oleofarbon per uzado de nova kunigilo. Oleofarbo havas kompare kun tempero-farbo la avantaĝon, konservi pli longe sian brilon. Rogier van der Weyden, lernanto de Campin, prezentis homojn en nova psika intenseco kaj perfektigis la bildigon de materialoj. Krom tio li ligis la naturismon de la flandroj kun la formlingvo de la gotiko. Hieronymus Bosch kontraŭmetis al la natureco de la aliaj bizaran, timigan mondon plenan je tempofiniĝa etoso kaj restis pli enplektita en la malfrua gotiko.
En la fazo de malfru-gotiko tempofiniĝa etoso vaste aperis, ĉar oni kredis, ke en 1500 la mondo povus perei. Estis tempo de fundamenta ŝanĝo, en kiu oni pli ofte okupiĝis pri la pasiono de Kristo kaj bildigis tiun ĉi pli kaj pli draste. Aliaflanke la influo de renesanco plifortiĝis. Unu el la lastaj plej grandaj majstroj de gotika pentrado estis Matthias Grünewald, kiu estas rigardebla kiel spirita kontraŭulo de Albrecht Dürer. Liaj bildigoj de la krucumado apartenas al la plej drastaj, la Altaro de Issenheim validas kiel lia majstraĵo. Post ĉi tiu tempo (proks. 1525/30) finfine venkis la renesanco. Nur en Anglujo la gotiko konserviĝis kelkan tempon kaj en la pentrado kaj en la arĥitekturo; ekzemploj estas la portretoj de Elizabeta la 1-a.
Freskoj
Kiel plej granda profana freskostoko de la mezepoko validas la elpentrado de Kastelo Runkelstein ĉe Bozen, kiuj estis kreataj inter 1390 kaj 1410 laŭ mendo de Niklaus Vintler kaj bildigas krom literaturaj temoj ankaŭ kortegajn scenojn.
Libroilustrado
En Francujo kaj Anglujo la gotika libroilustrado komenciĝis proksimume 1160/70, dum kiam en Germanujo ankoraŭ ĝis proksimume 1300 romanikaj formoj superregis. Dum la tuta gotika epoko Francujo kiel ĉefa artnacio restis destina por la stilaj evoluoj de la libroilustrado. Samtempe kun la transiro de la malfrugotiko al renesanco la libroilustrado perdis sian rolon kiel unu el la plej gravaj artgenroj sekve de la disvastiĝo de la presarto en la dua duono de la 15-a jarcento.
Stilaj karakterizaĵoj restantaj validaj dum la tuta gotiko estis malmilda onduma figurstilo de elasta, kurblinia linearem pentromaniero, kortega eleganteco, trolongigita figuroj kaj ondumaj faltiĝoj. Aliaj distingiloj estis la uzado de siatempaj arĥitekturaj elementoj por dekoracia strukturado de la bildkampoj. Ekde la dua duono de la 12-a jarcentoj en tuta Eŭropo plejofte ruĝaj kaj bluaj florornamaj komencliteroj estis la tipa dekoracia formo de la manskribaĵoj de malsupra kaj meza ekipnivelo. Memstaraj scenoj, kiuj estis realigataj kiel historigaj komencliteroj kaj komikaĵoj ĉe la malsupra bildorando, cedis lokon por fantaziplenaj prezentadoj sendependaj de la ilustrata teksto kaj esence kontribuis al la individuiĝo de la pentrarto kaj al la deturniĝo de rigidiĝintaj bildformuloj. Naturisma realismo kun perspektivo, spaca profundefiko, lumefektoj kaj realisma anatomio de la prezentataj personoj pli kaj pli ekvenkis, deire de la realismo de la malnov-nederlanda pentrarto, dumpase de la 15-a jarcento kaj montris sur la renesancon.
Vitropentrado
→ Ĉefartikolo: Vitralo
Skeldo
Skeldo aŭ Sĥeldo estas rivero, kies fonto situas en Nord-Francio kaj kiu tra Flandrio preter Antverpeno fluas al la Norda Maro.
Flankaj riveroj: Scarpe, Haine, Leie (Lejo aŭ Liso), Dender, Durme, Rupel.
La fonto de Skeldo (nederlande: Schelde, france: Escaut) situas ĉe Gouy-Le-Catelet sur la altebenaĵo de Saint-Quentin. Ĝis la Flandra urbo Gento la rivero nomiĝas Supra Skeldo, poste Mara Skeldo aŭ Malsupra Skeldo. La tuta desupro de la rivero egalas 95 metrojn kaj la unuajn 79 m ĝi desupras en Francio.
En la Malsupra Skeldo estas relative granda diferenco inter la akvoniveloj alta kaj malalta pro la tajdoj en la Norda Maro. La Rejn-Moza Delto, nomita ankaŭ Rejn-Moz-Skelda Delto, estas riverdelto en Nederlando formita per la kunfluado de la riveroj Rejno, Mozo (en nederlanda: Maas) kaj Skeldo. Foje, la Skelda delto estas konsiderata aparta delto disde la Rejn-Moza Delto.
En Francio
Gouy-Le-Câtelet, Vendhuile, Ossu, Honnecourt-sur-Escaut, Banteux, Bantouzelle, Les Rues-des-Vignes, Crèvecœur-sur-l'Escaut, Masnières, Marcoing, Noyelles-sur-Escaut, Cantaing-sur-Escaut, Proville, Fontaine-Notre-Dame, Cambrai, Neuville-Saint-Rémy, Ramillies, Escaudoeuvres, Eswars, Thun-l'Évêque, Thun-Saint-Martin, Iwuy, Estrun, Hordain, Bouchain, Neuville-sur-Escaut, Lourches, Douchy-les-Mines, Denain, Wavrechain-sous-Denain, Haulchin, Rouvignies, Prouvy, Thiant, Maing, Trith-Saint-Léger, Valenciennes, Anzin, Saint-Saulve, Bruay-sur-l'Escaut, Onnaing, Escautpont, Fresnes-sur-Escaut, Condé-sur-l'Escaut, Vieŭ-Condé, Odomez, Hergnies, Bruille-Saint-Amand, Château-l’Abbaye, Flines-lez-Mortagne, Mortagne-du-Nord, Maulde
En Belgio
Valonio: Bléharies, Hollain, Bruyelle, Burcht, Antoing, Tournai (Calonne, Chercq, Tournai), Pont à Chin, Pecq (Esquelmes, La Garenne, Pecq, Warcoing), Celles (Marais-de-Pottes), Mont-de-l'Enclus
Flandrio: Spiere-Helkijn, Bossuit, Outrijve, Avelgem, Waarmaarde, Kerkhove, Kluisbergen, Wortegem-Petegem Elsegem, Petegem-aan-de-Schelde, Oudenaarde, Welden, Melden, Heurne, Eine, Zwalm, Zingem, Asper, Gavere, Semmerzake, Eke, Merelbeke, Zevergem, Zwijnaarde, Gent, Destelbergen, Melle, Wetteren, Wichelen, Berlare, Zele, Dendermonde, Grembergen, Hamme, Baasrode, Buggenhout, Sint-Amands, Mariekerke, Branst, Weert, Bornem, Tielrode, Temse, Steendorp, Kruibeke, Schelle, Hemiksem, Rupelmonde, Antverpeno, Zwijndrecht, Kallo
En Nederlando
Borsele, Hulst, Kapelle, Reimerswaal, Sluis, Terneuzen, Veere, Breskens, Vlissingen; Oosterschelde: Goes, Middelburg, Noord-Beveland, Schouwen-Duiveland, Tholen, Veere
Kongo (rivero)
Kongo estas la plej granda rivero en centra okcidenta Afriko. Ĝi estas la dua plej longa rivero en Afriko (post Nilo) kaj unu el plej longaj en la mondo, kun longeco de 4 380 km. Se oni konsideras la riveron Ĉambeŝi kiel ĝian fonton, la longeco fariĝas 4 700 km. La rivero kaj ĝiaj enfluriveroj fluas tra la dua plej granda pluvarbaro en la mondo, nome la Kongaj arbaroj; nur la Amazona Pluvarbaro estas (multe) pli granda. Ĝi ankaŭ havas la duan plej grandan fluaĵon en la mondo, post Amazono (kun 41 300 m³/s. Vidu ĉe Listo de riveroj laŭ akvoŝarĝo), kaj la duan plej grandan akvodislimon el ĉiuj riveroj, same post la Amazona Rivero, kaj ete antaŭ Misisipo. La rivero Kongo ankaŭ donis sian nomon kaj al la Demokrata Respubliko Kongo kaj al la Respubliko Kongo. La rivero apartigas la du ŝtatojn, nome temas pri internacia rivero kiu funkcias tie kiel landlimo inter ŝtatoj. Ekde 1971 ĝis 1997 la registaro de la tiam nomita Zairio nomis ĝin Zairo.
Ties akvokolekta baseno drenas etendon de 3 700 000 km², kiu estas pli ol la dekono de la areo de la tuta Afriko kaj kiu inkludas la teritoriojn de la Demokratia Respubliko Kongo kaj de la Respubliko Kongo, same kiel grandan parton de la Centrafrika Respubliko kaj parton de la teritorioj de Zambio, Angolo, Tanzanio, Kameruno kaj Gabono. La rivero Kongo estas la plej profunda de la mondo kun zonoj de ĝis 230 m proksimume.
Nomoj
Antaŭ la koloniigo de la regiono fare de portugaloj, indiĝenoj nomis la riveron Nzere aŭ Nzadi, kiu en la lingvo de la etno bakongo signifas «la rivero kiu englutas la aliajn riverojn». La portugala esploristo Diogo Cão, kiu estis la unua eŭropano kiu trairis la enfluejon de la rivero, nomis ĝin rivero Zaire, pro misformigo de la nomo uzita de indiĝenoj. Tiu nomigo restis inter eŭropanoj ĝis la 18-a jarcento, kiam ekestis nomita rivero Kongo, laŭ la etno kongo aŭ bankongo, kiu estis hegemonia en preskaŭ la tuta baseno de la rivero.
Inter 1971 kaj 1997, la registaro de Zaire, nomon kiu havis la Demokratia Respubliko Kongo dum la diktatoreco de Mobutu Sese Seko, klopodis ŝanĝi la nomon de la rivero Kongo al rivero Zaire, pro la erara intenco malkoloniigi la nomon. Sed tiu ŝanĝo estis ignorita de multaj landoj, inter kiuj elstare la naibara Respubliko Kongo, por kiu la rivero estas grava akso same kiel por la Demokratia Respubliko Kongo. Post la epoko de la reĝimo de Mobutu Sese Seko, la zairiga modo malaltiĝis.
Priskribo
La rivero ĝenerale fluas okcidenten ekde la urbo Kisangani proksime sub la akvofaloj, poste kurbas iompostiome sudokcidenten, enfluas kun la Rivero Ubangi, kaj eniras la Larĝiĝon Malebo. Kinŝaso kaj Brazavilo estas ĉe kontraŭaj flankoj de la larĝiĝo, kaj poste la rivero remallarĝiĝas kaj falas trans multe da akvofaloj en profundaj kanjonoj (ili are nomiĝas la Livingstonaj Akvofaloj), kaj eniras la maron ĉe la urbeto Muanda.
Hidrometrio
La akvokvanto de la rivero estis observita dum 81 jaroj (1903-83) en Kinŝaso, ĉefurbo de la Demokratia Respubliko Kongo, situa je 3937 km de ties ekfluejo kaj je 480 km de ties alfluejo al la Atlantika Oceano. En Kinŝaso, la jara averaĝo de la akvokvanto aŭ modulo observita dum tiu periodo estis de 39 536 m³/s, por baseno proksimume de ĉirkaŭ 3 475 000 km², preskaŭ 95 % de la totalo de la akvokolekta areo de la rivero.
La akvolameno kolektita en la baseno estas de 359 milimetroj jare.
La rivero Kongo estas sendube unu de la riveroj plej regulaj de Afriko kaj de la mondo, abunda kaj bone akvonutrita dum la tuta jaro. La averaĝa monata akvokvanto en Aŭgusto (minimuma somere) atingis 31 086 m³/s, pli ol duono de la averaĝa monata akvokvanto de la monato de Decembro, en kiu la averaĝa akvokvanto estas pli alta, kio estas ja rimarkinda. En la periodo de observado de 81 jaroj, la minimuma akvokvanto monata estis de 22 351 m³/s kaj la maksimuma de 80 832m³/s. La tialoj kiuj okazigas la grandan regulecon de la akvokvanto de la rivero estas en la fakto ke la rivero Kongo fluas kaj en la norda hemisfero kaj en la suda, kio rezultas en tio ke ĉiam estas parto de la rivero kun sia reto de alfluantoj en la zono de pluvsezono. La kresko pro pluvego de unu flanko de la Ekvatoro ĉiam estas kompensata per la sekego okazigita de la seka sezono en la alia flanko.
Ekonomio
Preskaŭ la tuta rivero Kongo estas facile navigebla en la zonoj inter akvofaloj, kaj ĉar fervojoj nun ĉirkaŭiras la tri grandajn akvofalojn, granda parto de la komerco de centra Afriko laŭiras ĝin, inkluzive de tiu pri kupro, palmoleo (kiel kernoj), sukero, kafo kaj kotono. Ĝi eble povos esti pli valora hidroelektre, kaj la stacio Inga hidroelektra centralo sub la Maleba Larĝiĝo estas la unua kiu ekspluatas ĝin tiukadre.
Hidro-elektra energio
La rivero Kongo estas la plej povega rivero en Afriko. Dum la pluvsezono fluas ĉirkaŭ 50 000 m³ da akvo por sekundo en la Atlantikan Oceanon. La oportunoj por la rivero Kongo kaj ties alfluantoj por generi hidroelektron estas tiele enormaj. Sciencistoj ĉirkaŭkalkulis, ke la tuta Konga Baseno enhavas 13 % el la tutmonda eventuala kapablo generi hidroelektron. Tio havigus sufiĉan energion por la tuta elektra neceso de sub-sahara Afriko.
Nune estas ĉirkaŭ 40 hidroelektraj centraloj en la Konga Baseno. La plej granda estas la akvorezervejo de Inga Akvofalo, ĉirkaŭ 200 km sudokcidente de Kinŝaso. La prestiĝa Inga Projekto aperis komence de la 1970-aj jaroj kaj poste oni finkompletigis la unuan akvobaraĵon. La plano origine konsistis je konstruado de kvin akvobaraĵoj kiuj estus generantaj totalan kapablon de 34,500 megavatoj. Ĝis nun oni konstruis nur du akvobaraĵojn, kiuj estas Inga I kaj Inga II, kun totalo de 14 turbinoj.
Februare de 2005, sudafrika ŝtata energia entrepreno, Eskom, anoncis proponon por pligrandigi la kapablon de Inga spektakle pere de plibonigoj kaj de la konstruo de nova hidroelektra akvobaraĵo. Tiu projekto okazigus maksimuman produkton de ĝis 40 GW, duoble ol la Baraĵo Tri Gorĝoj de Ĉinio.
Oni timas, ke tiuj novaj hidroelektraj projektoj kondukos al formorto de multaj el la fiŝaj specioj kiuj estas endemiaj de la rivero.
Natura historio
La rivero Kongo formiĝis antaŭ 1.5-2 milionoj da jaroj a.K. dum la Pleistoceno.
La konga formado povus esti kondukinta al alopatria speciiĝo kaj de la bonobo kaj de la ĉimpanzo el ties plej ĵusa komuna praulo. La bonobo estas endemia de la humidaj arbaroj de la regiono, same kiel aliaj simbolaj specioj kiaj la nigraverda cerkopiteko, la drjasa cerkopiteko, la fiŝomanĝa genoto, la okapio kaj la konga pavo.
Kelkaj specioj de testudoj, la afrika manato, kaj la Muzelfajna, la Nila kaj la Nana krokodiloj estas indiĝenaj de la Konga Baseno.
Esplorado
La tuta Kongo-baseno estis loĝata de Bantuoj, dividitaj en kelkaj centoj da etnaj grupoj. Oni ĉirkaŭkalkulis, ke la Bantua etendo atingis la Mezan Kongon antaŭ ĉirkaŭ la jaro 500 a.K., kaj la Supran Kongon ĉirkaŭ la unua jarcento p.K. Restaĵoj de la indiĝena loĝantaro dislokigitaj fare de la Bantua migrado, nome la pigmeoj aŭ "abatŭa" de la ubangia popoplacio, restas en la plej malproksimaj arbaraj areoj de la Konga baseno.
La Reĝlando Kongo estis formita ĉirkaŭ la jaro 1400 el la kunigo de la regnoj Mpemba, Kasi kaj Mbata sur la maldekstraj bordoj de la malsupra rivero Kongo. Ties teritoria kontrolo laŭlonge de la rivero restis limigita al tio kio korespondas la nuntempa provinco Bas-Congo. La esplorado fare de eŭropanoj de Kongo ekis en 1482, kiam la portugala esplorsito Diogo Cão malkovris la riveran estuaron (plej verŝajne en Aŭgusto 1482), kion li markis per "padrão", aŭ ŝtonpiliero (ankoraŭ ekzistanta, sed nur en fragmentoj) starigita en la Ŝarko Pinto. Cão ankaŭ navigis la riveron dum mallonga distanco, establante kontakton kun la Reĝlando Kongo. La tuta fluejo de la rivero restis nekonata tra la fruo de la moderna periodo. La supra konga baseno fluas okcidente de la Albert-Rifto. Ties konekto kun la Kongo estis nekonata ĝis 1877. La plej nordorienta pinto de la konga baseno estis atingita de la Nilota etendo je ioma punkto inter la 15-a kaj la 18-a jarcentoj, fare de la prauloj de sud-lua parolanta Alura popolo. Francisco de Lacerda laŭirante la riveron Zambezi atingis la plej suprajn partojn de la konga baseno (nome Kazembe en la supra parto de la baseno Luapula) en 1796.
La supra parto de la Konga rivero, konata kiel Lualaba estis por la unua fojo atingita de la komerco de sklavoj en Orienta Afriko fare de araboj ĉirkaŭ la 19-a jarcento. Njangŭe estis fondita kiel stacio de tiu sklavkomerco ĉirkaŭ la jaro 1860. David Livingstone estis la unua eŭropano kiu atingis Njangŭe en Marto 1871. Livingstone klopodis montri, ke la rivero Lualaba estis konektita al la Nilo, sed la 15-an de Julio, li atestis masakron de ĉirkaŭ 400 afrikanoj fare de arabaj sklavkomercistoj en Njangŭe, sperto kiu lasis lin tro hororigita kaj li abandonis sian mision trovi la fontojn de la Nilo, kaj tiel li turniĝis reen al la lago Tanganjiko.
La mezaj partoj de Kongo restis neesploritaj de blankuloj ĉu el oriento aŭ el okcidento, ĝis la ekspedicio de Henry Morton Stanley de 1876–77. Tiam unu el la lastaj malfermaj demandoj de la esplorado de Afriko (aŭ eĉ de la esplorado de la tuta mondo) estis ĉu la rivero Lualaba River nutris la akvokvanton de Nilo (teorio de Livingstone), de Kongo aŭ eĉ de la rivero Niĝero. Financita en 1874, la unua trans-afrika esplorado fare de Stanley startis en Zanzibaro, kaj atingis la Lualaba la 17an de Oktobro, 1876. Interne li atingis Njangŭe, nome centro de la senjura areo kie estis kanibalaj triboj en kiuj Tippu Tip bazis sian komercon de sklavoj. Stanley sukcesis dungi forton el Tippu Tip, por protekti lin dum la venontaj 150 km pli malpli, dum 90 tagoj. La grupo lasis Njangŭe interne tra la densa arbaro Matimba. La 19an de Novembro ili atingis la riveron Lualaba denove. Ĉar la irado tra tiu arbaro estis tro malfacila, Tippu Tip revenis kun sia grupo la 28an de Decembro, lasante Stanley sola, kun "nur" 143 personoj, inklude 8 infanojn kaj 16 virinojn. Ili havis entute 23 kanuojn. Lia unua renkonto kun loka tribo estis kun la kanibalo Ŭenja. Totale Stanley registris 32 neamikajn renkontojn ĉe la rivero, kelkaj violentaj, kvankam li klopodis negocadi pacan trairadon. Sed la triboj estis malfidemaj ĉar ilia nura sperto pri fremduloj estis tiu de malhumanaj sklavkomercistoj.
La 6an de Januaro, 1877, post 640 kilometroj, ili atingis la areon de la Bojomaj Akvofaloj (nomitaj ankaŭ Akvofaloj Stanley dum ioma tempo), konsistanta el sep akvofaloj kiuj etendiĝas al 100 kilometroj kiujn ili devis ĉirkaŭiri interne. Tio okazis ĝis la 7a de Februaro, kiam ili atingis la finon de la akvofaloj. Tie Stanley eksciis, ke la rivero estis nomita Ikuta Jakongo, kio konfirmis al li, ke li estis atinginta la riveron Kongo, kaj ke Lualaba ne nutris Nilon, sed Kongon.
El tiu punkto, la triboj kiujn li trafis ne estis jam kanibaloj, sed posedis pafilojn, ŝajne kiel rezulto de influoj far de portugaloj. Ĉirkaŭ kvar semajnoj kaj 1 900 kilometrojn poste li atingis la Lageton Stanley (nuntempe nomata Malebo), nome la loko de la nuntempaj urboj Kinŝaso (sur la maldekstra bordo de la rivero, nome ĉefurbo de la Demokratia Respubliko Kongo) kaj Brazavilo (sur la dekstra bordo de la rivero, nome ĉefurbo de la Respubliko Kongo). Sekvante malsupren laŭ la rivero estis la Akvofaloj Livingstone, tiel misnomitaj, ĉar Livingstone neniam estis en Kongo: nome serio de 32 akvofaloj kaj rapidejoj kun malsuprenirado de 270 metroj laŭlonge de 350 kilometroj. La 15an de Marto ili startis la descendon de la akvofaloj, kio postulis kvin monatojn kaj kostis nombraj vivojn. El la Akvofaloj Isangile, nome kvin akvofaloj totale, ili surstrandigis la kanuojn kaj Lady Alice kaj lasis la riveron, cele al la portugala stacio Boma surtere. La 3an de Aŭgusto ili atingis la domareton Nsada. El tie Stanley sendis kvar homojn kun leteroj al Boma, petante manĝaĵojn por sia malsataj homoj. La 7an de Aŭgusto venis apogo sendita de reprezentantoj el la komerca firmao de Liverpulo nome Hatton & Cookson. La 9an de Aŭgusto ili atingis Boma, 1 001 tagojn post la eliro el Zanzibaro la 12an de Novembro, 1874. La grupo tiam konsistis el 108 personoj, inklude tri infanojn naskitajn dum la veturado. Plej probable (la propraj publikaĵoj de Stanley ne havigis klarajn ciferojn), li perdis 132 personojn pro malsanoj, malsatego, dronado, mortigo kaj dizertado.
Kinŝaso estis fondita kiel komercejo fare de Stanley en 1881 kaj nomis ĝin Léopoldville honore al la reĝo Leopoldo la 2-a de Belgio. La Konga baseno estis postulita de Leopoldo la 2-a kiel Libera Ŝtato Kongo en 1885.
Pontoj super Kongo mem kaj Lualaba
Estas nur du pontoj super la rivero Kongo mem aŭ alfluantojn, kaj ambaŭ estas en la DR Kongo, nome la jenaj:
Pontoj super Uele kaj Kibali
Estas unu ponto super la rivero Uele, kaj du super la rivero Kibali, kiuj estas en la nordorienta provinco Supra Uele de la DR Kongo:
Pontoj super Lulua
Estas almenaŭ kvar pontoj super la rivero Lulua en la provinco Kasajo de la DR Kongo:
Pramoj en Kongo mem
Landlimo inter Angolo kaj la DR Kongo: Malsupra Kongo (Matadi - Pioka): Landlimo inter DR Kongo kaj Respubliko Kongo: Supra Kongo (Irebu - Ubundu):
Pramoj en Uele rivero
Pro trapasigi minorajn alfluantojn de Kongo estas nombraj rivertrapasejoj.
Alfluantoj
Enfluriveroj, ordigitaj ekde la maro enen:
Biogeografio
Biogeografie Kongo troviĝas en la Arbara ekoprovinco de la Afrotropika ekozono, kaj estas unu el la 53 dolĉakvaj ekoregionoj de la Tutmondaj 200. Tiu ĉi estas listo de ekoregionoj elektitaj far la Monda Natur-Fonduso (WWF) kaj de la Nacia Geografia Societo por ilia graveco pri la naturprotekto. Plie la akvokolekta areo de Kongo ampleksas plurajn tersupraĵajn ekoregionojn.
Berlina muro
La berlina muro aŭ simple la muro, nomita ankaŭ "kontraŭfaŝisma remparo" en propaganda lingvo de la iama Germana Demokratia Respubliko, estis parto de la interngermana limo, kiu dividis de la 13-a de aŭgusto 1961 ĝis la 9-a de novembro 1989 okcidentan Berlinon de la orienta parto de la urbo kaj de la ĉirkaŭa tereno de la GDR. Ĝi estis unu el la plej famaj simboloj de la malvarma milito kaj de la disdivido de Germanio.
Pli ol simpla muro, la berlina muro estis fakte tuta defendokonstruaĵo kun du muroj, ena malplena strio, rondirvojo, gardturoj kaj alarmsistemoj. Dum la provo transiri la severe garditan limon al okcidenta Berlino multaj homoj estis mortigitaj. La preciza nombro de viktimoj estas pridisputita kaj ne certa; la nombroj anoncataj varias inter 86 kaj 238 mortintoj.
La malplifortiĝo de Sovetunio kaj la politiko de liberigo gvidita de Miĥail Gorbaĉov ebligis al la orientgermanoj faligi la 9-an de novembro 1989 la muron de la honto per impulso kiu surprizis la tutan "liberan mondon". Tiu evento estis la eko de la germana reunuiĝo. Kvankam preskaŭ tute detruita, la muro restas memorloko al kiu pluraj muzeoj estas dediĉitaj. La cikatroj, kiun ĝi lasis en la urba organizo de la nova germana ĉefurbo ankoraŭ ne estas neniigitaj. La berlina muro daŭre ludas gravan rolon en la germana fikcio, eĉ okcidenta, kiel atestas multaj libroj kaj filmoj.
Antaŭaj eventoj
Post la fino de la dua mondmilito en 1945 Germanio estis laŭ decido de la konferenco de Jalta dividita en kvar okupadzonoj, kiuj estis kontrolataj kaj administrataj de Usono, Sovetunio, Britio kaj Francio. Berlino, ĉefurbo de la tria regno troviĝas ene de la sovetia okupadzono, sed la urbo estas disdividita je kvar sektoroj inter la aliancanoj. La sovetia sektoro estas 406 km² granda, t.e. 45,6% de la urba areo.
La kunlaborado inter la kvar okupaj potencoj de Germanio ĉesis en 1948, kiam Sovetunio suspendis sian partoprenon al la konsilio de aliancana kontrolo kaj de la interaliancana komandado, la 19-an de marto 1948. La sovetianoj tiam klopodis ĝeni la komunikadon de la okcidentanoj kun okcidenta Berlino, certe por devigi ilin forlasi la eksan ĉefurbon. La 24-an de junio 1948 Josif Stalin starigis la blokadon de Berlino. Ĉiaj surteraj kaj surriveraj vojoj inter okcidenta Berlino kaj okcidenta Germanio estis baritaj. Tiu evento estis la unua krizego inter Sovetunio kaj la okcidentanoj. Danke al grandega aerponto organizita sub protektado de Usono, Berlino supervivas la blokadon.
La 23-an de majo 1949 la tri okcidentaj zonoj de Germanio iĝis la Federacia Respubliko Germanio kaj la 7-an de oktobro de la sama jaro en la sovetia okupadzono fondiĝis la Germana Demokratia Respubliko. Formale Berlino havis statuton nemilitistan (pri germana militistaro), kio tamen signifis malmulton praktike. Okcidenta Berlino similis laŭstatute al la aliaj federaciaj landoj. Orienta Berlino estis kontraŭkontrakte nomita ĉefurbo de la GDR.
La 27-an de novembro 1958, Sovetunio provis denovan perfortigon per la "ultimato de Ĥruŝĉov", kiu postulis la foriron de la okcidentaj trupoj dum la sekvaj ses monatoj por igi Berlinon "libera urbo" senmilitista. La okcidentaj aliancanoj rifuzis.
Jam somere 1945 estis markitaj disdividaj linioj inter la okupadzonoj. Ie estis starigitaj barieroj kaj blankflavaj lignaj fostoj; arboj ricevis kolormarkojn. Necesis posedi permeson por transiri zonlimon. Laŭorde de la soveta militistaradministracio en Germanio, en la soveta zono estiĝis limpolico, kiu unue agadis la 1-an de decembro 1946. Por vojaĝoj inter la soveta zono kaj la okcidentaj zonoj oni devis nun peti interzonan pasporton. Unuaj limkonstruaĵoj estis konstruitaj en la soveta parto, pikdratobstakloj ĉefe en arbaraj zonoj kaj vojbariloj ĉe translimaj stratoj kaj vojoj.
Plua disiĝo de Oriento kaj Okcidento montriĝis politike, tiel ekzemple la malvarma milito plifortiĝis per militistaj minacaĵoj, estiĝis diplomata militeto kaj la Okcidento reagis per embargo de alta teknologio (COCOM). La limo estis ne plu nura landlimo inter partoj de Germanio, sed ankaŭ limo inter la Konsilio de Reciproka Ekonomia Helpo (KREH) kaj la Eŭropa Komunumo (EK), inter NATO kaj Varsovia Kontrakto, do inter du malsamaj politikideologaj, ekonomiaj kaj kulturaj potencoj, kiuj oficiale alfrontis sin en la malvarma milito.
Murkonstruo
La konstruplano de la berlina muro estis ŝtata sekreto de la GDR-registaro. La muro estis konstruita laŭ ordono de la SED-estraro sub gardo kaj protekto de popolpolicanoj kaj soldatoj de la nacia popolarmeo, far konstrulaboristoj - kontraŭe al tio, kion diris la estrarestro Walter Ulbricht, kiu respondis dum internacia komunikkonferenco en orienta Berlino la 15-an de junio 1961 al la okcidentgermana ĵurnalistino Annamarie Doherr:
Ulbricht estis tiel la unua, kiu uzis la vorton muro en tiu kunteksto - du monatojn antaŭ ol ĝi estiĝis.
Kvankam la okcidentaliancanoj sciis per perantoj pri la plano de "drastaj decidaĵoj" pri la ŝloso de okcidenta Berlino, ili montris surprizon pri la ekzakta momento kaj grandeco de la barilo. Ĉar siaj alirrajtoj al okcidenta Berlino ne estis limigitaj, ili ne ekagis milite. Ankaŭ la federacia servo pri novaĵoj (BND) ricevis tiajn informojn jam meze de julio. Post la renkontiĝo de Ulbricht kaj Nikita Ĥruŝĉov en Moskvo de la 3-a ĝis la 5-a de aŭgusto, legeblis en la semajna BND-raporto de la 9-a de aŭgusto:
En publikigita klarigo de la ŝtatoj partoprenantaj la kontrakton de Varsovio oni proponis, ke "ĉe la okcidentberlina limo oni haltigu la elfosagadon kontraŭ la landoj de la socialisma kampo kaj starigu efikan gardon kaj kontrolon ĉirkaŭ la regiono de okcidenta Berlino ." La 11-an de aŭgusto la popolĉambro de la GDR akceptis la rezultojn de la moskva konsilo kaj rajtigis la konsilion de ministroj al ĉiaj korespondaj agadoj. La konsilio de ministroj de la GDR decidis la 12-an de aŭgusto uzon de "armitaj organoj" por okupi la limon al okcidenta Berlino kaj por starigi limbarilojn.
Sabaton, la 12-an de aŭgusto alvenis al BND jena informo el orienta Berlino: "La 11-an de aŭgusto 1961 okazis konferenco de la partisekretarioj de partiligitaj eldonejoj kaj aliaj partiaj oficistoj ĉe la ZK ( centra komitato) de la SED ( socialista unuiĝa partio) ]. Interalie oni klarigis: [...] La situo de la daŭre pligrandiĝanta rifuĝantfluo necesigas forŝloson de la orienta sektoro de Berlino kaj de la SBZ dum la sekvaj tagoj - preciza tago ne estis indikita - kaj ne nur, kiel antaŭplanita post 14 tagoj."
Dum la nokto de la 12-a al la 13-a de aŭgusto 1961 la nacia popolarmeo, 5.000 anoj de la germana limpolico (antaŭanto de la limtrupoj), 5.000 anoj de la popolpolico kaj 4.500 anoj de la batalgrupoj fermis la stratojn kaj relojn al okcidenta Berlino. Sovetaj trupoj estis pretaj batali kaj ĉeestis ĉe la aliancanaj limtransirejoj. Ĉiuj ankoraŭ ekzistaj trafikligoj inter la du partoj de Berlino estis interrompitaj. Tio validis por la U-trajno (metroo) kaj la S-trajno (rapida tramo). Nur la trajnoj, kiuj trairis orientberlinan regionon en tuneloj ne estis koncernitaj. Ekde la 13-a vespere la trajnoj senhalte transpasis la nunajn fantomstaciojn. Nur la linioj, kiuj trafis la stacion Friedrichstrasse havis haltejon por atingi la tie instalitan limtransirejon.
Erich Honecker, kiel tiama ZK-sekretario pri sekurecproblemoj respondecis pri la tuta plano kaj realigo de la murkonstruo politike en la nomo de la SED-estraro. Ĝis septembro 1961 nur el inter la sekurigaj fortoj, 85 viroj transiris al okcidenta Berlino, aldone sukcesis 216 el 400 homoj fuĝi. Neforgesitaj estas bildoj de fuĝantoj malsuprenirante laŭ littukoj el limdomoj kaj la pikddraton transsaltanta juna limpolicano Conrad Schumann sur la strato Bernauer.
Reagoj
La reagoj de la okcidentaj aliancanoj al la murkonstruo estis malrapidege: 20 horoj necesis por ke militistoj aperoj ĉe la limo. 40 necesis ĝis estis sendita mesaĝo al la sovetia komandanto de Berlino. Kaj eĉ 72 horoj necesis por ke diplomataj protestoj de la aliancanoj alvenu en Moskvon.
Sovetunio ŝajne rezignis pri sia, ankoraŭ dum 1958 per la Ĥruŝĉov-ultimato formulita, postulo sw malarmeigita, "libera" okcidenta Berlino.
Internaciaj reagoj en 1961:
La usona prezidento John F. Kennedy ja firme subtenis la "liberan urbon" Berlino. Li sendis aldonan bataltrupojn de 1.500 homoj al okcidenta Berlino. La 19-an de aŭgusto 1961 la generalo Lucius D. Clay kaj la usona vicprezidento Lyndon B. Johnson alvenis al okcidenta Berlino.
La tensio inter la okcidentaj aliancanoj kaj la sovetianoj pligrandiĝis ĝis kiam la 27-an de oktobro 1961 ĉe Checkpoint Charlie limgardistoj de la GDR postulas kontrolon de aliancanaj militistoj, kiu volas iri al la orienta sektoro. Tio estis kontraŭe al la rajto de libera cirkulado de la okupadtrupoj. Dum tri tagoj 10 usonaj tankoj kaj 10 sovetiaj tankoj staris ambaŭflanke de la limo ĉe Checkpoint Charlie. Ili fine retiriĝis, ĉar neniu el la partio volis pligrandigi la malvarman militon kaj riski nuklean militon. Oni restarigis la liberan cirkuladon ĉe la limtransirejo Checkpoint Charlie.
Disigita lando
Ekde la 1-a de junio 1952 la loĝantoj de okcidenta Berlino ne plu rajtis libere eniri la Germanan Demokratian Respublikon. Tiu enfermo iĝas pli efika pro la fermo de la transirejoj: 69 transirejoj el la 81 ekzistantaj estis fermitaj la 13-an de aŭgusto. La Brandenburga Pordego fermiĝis la 14-an kaj kvar aliaj la 23-an. Fine de 1961 restis nur 7 transirejoj inter la oriento kaj la okcidento de Berlino. La Potsdamer Platz estis duonigita. La historia centro de la urbo iĝis iom post iom granda malpleno sur la mapo, konsistanta el No man's land (nenies lando) inter la disiga muro oriente kaj nekonstruita tereno okcidente. Ekonomiaj kaj sociaj efikoj aperis tuj: 63.000 orientberlinanoj perdis sian laboron en okcidenta Berlino kaj 10.000 okcidentberlinanoj sian enorientberlinan.
Ekde sia konstruo la berlina muro iĝis simbolo de la malvarma milito kaj de la disiĝo de la mondo al du tendaroj. La 26-an de junio 1963, John F. Kennedy eldiris historian paroladon en Berlino. Li deklaris "ich bin ein Berliner" (mi estas berlinano), kio signifas, ke ĉiu loĝanto de la libera mondo estas solidareca al la okcidentberlinanoj.
La konstruo de la muro montris la orientan blokon tre negativa kaj simbolis ties ekonomian malvenkon rilate al la okcidenta bloko. "La sovetia bloko nun similas al vasta malliberejo, en kiun la estraranoj devas malliberigi siajn civitanojn, kiuj havas nur unu ideon: fuĝi! La muro estas malvenkkonfeso kaj humiligo al la tuta orienta Eŭropo." La muro partoprenas do al plimalboniĝo de la bildo pri la komunisma mondo.
La 17-an de decembro 1963 post longaj diskutoj, estis subskribita la unua akordo pri regulado de vizitoj de okcidentberlinanoj ĉe familianoj loĝantaj en la orienta parto de la urbo. Ĝi ebligis al 1,2 miliono da berlinanoj viziti sian parencon en orienta Berlino, sed nur inter la 19-a de decembro 1963 kaj la 5-a de januaro 1964. Aliaj akordoj sekvis en la jaroj 1964, 1965 kaj 1966.