cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chropyně
Memorindaĵoj
Antaŭ inundo en jaro 1997 ekzistis tie banloko kun kuracakvo, kie oni kuracis reŭmatismon. Post la inundo restis nur la fonto kun kuraca akvo.
Esperanto
En Chropyně loĝas tri esperantistoj - familio Filip kaj samideano Emil Kohoutek. Ne ekzistas tie esperanto-klubo, ili vizitadas klubon en urbo Přerov. Ankaŭ ili estas gastigantoj de Pasporta Servo tie.
Komunumoj de Aŭstralio
En Aŭstralio komunumo estas loka registara subdivido de ŝtatoj kaj la Norda Teritorio. La komunumojn kreis la ŝtatoj kaj teritorioj do pro tio ili ne estas samaj ĉie, sed ili peras la saman rolon en ĉiu ŝtato. Ili subdividas la plejparton de la enloĝata lando de Aŭstralio ĉu urba ĉu kampara por la regado de lokaj aferoj kiel ekzemple urba planado, lokaj vojoj, parkoj kaj la forpreno de forĵetaĵoj. Ili havas titolojn kiel urbo, kampara urbo, regiono; sed tio ne indikas, ke ili havas malsamajn rolojn aŭ povojn. Iliaj registaroj estas elektitaj de la popolo.
Aŭstralio ne havas tiajn subdividojn kiel Germaniajn distriktojn laŭ kiuj plej altaj unuoj povas organizi sin mem.
Spitakavor
La preĝejo Spitakavor (armene: սպիտակավոր եկեղեցի; "blankeca") estas armena preĝejo de la 5-a kaj 6-a jarcentoj situanta ĉe la limo de kanjono en la urbo Aŝtarako, en la provinco Aragacotno, Armenio. Ĝi troviĝas proksime de la preĝejo Ciranavor, Karmravor, Sankta Mariane, kaj Sankta Sarkis. En la kanjono troviĝas unika ponto konstruita en 1664.
Komunumoj de Aŭstralio
Formo kaj titolo
La eksteraj teritorioj kun daŭra loĝantaro — temas pri Norfolkinsulo, Kristnaskinsulo kaj Kokosinsuloj — formas komunumojn laŭ la modelo de Novsudkimrio (kaze de Norfolkinsulo) aŭ Okcidenta Aŭstralio per ago de la federacia registaro malgraŭ ke ili ne estas parto de tiuj subŝtatoj.
La komunumoj plej ofte havas titolojn kiel city [SI-ti] (urbo), region [riĝn] (regiono), shire [ŜAJ-a] (kampara komunumo). Ili indikas ion pri la homoj kiuj loĝas en la komunumo, sed malofte havas signifon pri la povojn aŭ strukturon de la komunumo. Ekzemple, en Viktorio se la loĝantaro de komunumo estas plejparte urbana, ĝi estas urbo; se la loĝantaro estas plejparte kamparana, ĝi estas kampara komunumo; kaj se la loĝantaro estas parte urbana parte kamparana, ĝi estas kampara urbo. En Novsudkimrio kaj Tasmanio ekzistas multaj sen titolo. Jen listo:
Senkomunumaj areoj
Ekzistas krome areoj kiuj ne estas parto de iu komunumo. La memrega Aŭstralia Ĉefurba Teritorio rolas kaj kiel ŝtato kaj kiel komunumo, do pro tio ne havas komunumujon. Ankaŭ la teritorio de Golfeto Jervis kaj la teritorioj sen daŭraj loĝantaroj ne havas komunumojn.
En tri ŝtatoj kaj la Norda Teritorio ankaŭ estas senkomunumaj areoj. En Novsudkimrio kaj Sudaŭstralio, ili estas grandaj aree sed kun tre malgrandaj loĝantaroj: ekzemple 60% de Sudaŭstralio estas senkomunuma, sed nur 3 959 de la loĝantaro loĝas tie. La insularo Lord Howe de Novsudkimrio kaj senloĝantaraj insuloj de Viktorio kaj Okcidentaŭstralio estas senkomunumaj. Foje, lokoj kiuj estas gravaj al la ŝtato estas senkomunumaj ekz. parkoj en Perto, vintrosportejoj de Viktorio kaj eĉ urbetoj de la Norda Teritorio.
Listo de senkomunumaj areoj
Tio listo ekskludas teritoriojn kiuj estas plene senkomunumaj
Povoj
La povoj de lokaj registaroj en Aŭstralio estas relative malmultaj. Male al lokaj registaroj en aliaj landoj, aferojn kiel policojn, fajrobrigadojn kaj lernejojn rulas la ŝtatoj. Ekde la 1970-aj jaroj, la fokuso de loka registaro estas tio kiel bibliotekoj kaj parkoj, konservo de lokaj vojoj, urba planado kaj aprobo de konstruoj, kaj forĵetaĵoj kaj reciklaĵoj.
Ili ricevas monon de landoimpostoj kaj subvencioj de la ŝtataj kaj federaciaj registaroj.
Registaroj
Komunumojn regas konsilioj elektitaj de la popolo. La grandeco de la konsilio varias laŭ ŝtato kaj loĝantaro. La voĉdonmaniero ankaŭ varias, sed kutime estas deviga voĉdono de loĝantaro kaj libera voĉdono de la posedantoj de lando aŭ firmaoj en la komunumo. Laŭ la aŭstralia kutimo la voĉdonmaniero estas la unuopa transdonebla voĉdono.
La komunumoj povas dividiĝi en partoj (angle: ward) por elekti la konsilianojn.
En iuj komunumoj, la urbestron elektas la loĝantaro rekte; en aliaj la konsilianoj elektas urbestron el si mem. Krom estri kunvenojn de la konsilo, la povo de urbestroj varias: ekz. en Kvinslando, urbestro havas larĝan ekzekutan povon; en Novsudkimrio, urbestro estas nur ceremonia estro kiu povas fari nur tion kion permesas la konsilio.
Placo Deák Ferenc
La Placo Deák Ferenc (Deák Ferenc tér) apartenas al la plej gravaj kaj imponaj placoj de Budapeŝto.
Situo
La placo situas en fino de la malgranda bulvardo. La pli granda parto apartenas al distrikto Belváros-Lipótváros. Aliĝantaj placoj estas Placo Erzsébet kaj "Placo Madách Imre".
Historio
La placo formiĝis en la frua 19-a jarcento jam ekster urbomuroj de Pest (urbo). Tiutempe ĝi estis konata laŭ germane Landstrasse, en 1819 Kohlplatz, en la 1830-aj jaroj Judenplatz aŭ Judenmarkt. La hungaraj nomoj estis Káposztás piac (=brasika placo), Szén tér (=Placo karbo), Zsidó tér (=Juda placo). La Inundo de la Danubo (1838) atingis ankaŭ ĉi tiun placon. En 1866 la placo prenis la nomon pri Ferenc Deák, poste la nomo neniam ŝanĝiĝis. Ekde 1896 la placo estas startopunkto de Avenuo Andrássy kaj ekde tiam la unua budapeŝta metrolinio trafikas sub la placo. La placo iĝis trafika nodo, nun 3 metrolinioj, tramoj, aŭtobusoj zorgas pri la pasaĝeroj. Longe tie funkciis finhaltejo por la interurbaj kaj internaciaj aŭtobusoj. Ekde 1970 granda subirejo funkcias sub la placo. Spite la grandan trafikon parto de la placo apartenas al la piedirantoj. Ĝis 1998 en la placo (en placo Erzsébet) oni konstruis la novan Nacian Teatron, sed pro politika malkonsento nur la elfosaĵo estis farita. Baldaŭ la elfosaĵo iĝis kulturcentro kaj amuzejo subtere. La hungara nomo estas "Gödör" (elfosaĵo).
Maniso
La maniso (Manis) el la ordo de manisuloj kaj familio de manisedoj troviĝas en suda Azio kaj Meza Afriko. Ĝiaj dorso, vosto kaj eksteraj flankoj de la kvar membroj estas kovritaj de kornecaj skvamoj. Ĝia longa kapo estas konusforma kaj la membroj mallongaj. Ĝia maldika korpo longas 40–60 cm. kun plata kaj larĝa vosto longa je 27-40 centimetroj kaj lango etendiĝanta 25 cm.
La manisoj unuope aŭ duope vivas sur montetoj aŭ ebenajoj. Ili lertas en fosado, loĝas en subtera truo, kies diametro havas 20–30 cm. kaj kiu kliniĝas suben kaj horizontale kondukas al la nesto. Ilia nesto rondforma kaj kun perimetro de ĉ. 2 metroj estas 3-4 metrojn profunda. Dum ripozo en ĝi ili ŝtopas la elirejon de la truo per tero. Ili dormas tage en sia nesto kaj nokte elnestiĝas por serĉi kiel manĝaĵojn formikojn, termitojn kaj insektajn larvojn.
Antaŭ ol manĝi ilin, la manisoj unue detruas la termitan neston per fortaj ungoj de siaj antaŭaj piedoj, kaj poste etendas sian longan muzelon en la neston kaj per sia mukoplena lango lekas la termitojn. Kiam ili renkontas danĝeron kaj ne havas tempon por eskapi, ili sin kuntiras kaj starigas la akrajn kornecajn skvamojn por sin defendi. Ili sin kuntiras tiel forte, ke preskaŭ neniu sukcesas ilin malvolvi. Laŭdire, kelkiam ili malvolvas siajn kornecajn skvamojn en termita nesto. Kiam termitoj rampas sur la skvamojn, ili do volvas siajn skvamojn kaj malvolvas ilin en akvo, por ke la termitoj flosu sur akvo. Tiamaniere ili ne nur povas manĝi la termitojn, sed ankaŭ purigi per ili siajn skvamojn. La manisoj seksumas aprile kaj maje kaj naskas idojn decembre kaj januare. Ĉiufoje ili naskas unu aŭ du idojn.
Specioj:
Vechec
Vechec (hungare Vehéc) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.
Encyclopaediæ, seu orbis disciplinarum, tam sacrarum quam prophanarum, epistemon
La libro Encyclopaedia seu orbis disciplinarum tam sacrarum quam prophanarum epistemon ("Enciklopedio aŭ Sciaro de la mondo de fakoj"; Bazelo, 1559) estas unu el la unuaj libroj titolitaj encyclopedia. Ĝi estis verkita de la kroatdevena filozofo kaj multfakulo Paŭlo Skalic. Ĝi estis por la unua fojo publikigita en Bazelo en 1559 kaj represita en Kolonjo, Germanio, en 1571.
Vechec
Situo
Vechec situas laŭ rojo, laŭ flankovojoj. Vranov nad Topľou troviĝas je 4 km.
Encyclopaediæ, seu orbis disciplinarum, tam sacrarum quam prophanarum, epistemon
Robert Collison poste verkis, ke la verko estis malbone verkita, kaj estas grava nuntempe nur pro sia uzo de la vorto encyclopaedia, kaj ke Joachim Sterck van Ringelbergh uzis la vorton cyclopaedia por aludi al sia verko jam en 1541. Skalić ankaŭ verkis traktaĵon pri muziko: nome Dialogus de Lyra (Kolonjo, 1570).
Vechec
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1327. En 1663 pro pesto multaj mortis. En 1831 la vilaĝanoj partoprenis en ribelo pro ĥolero. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Vehéc 714 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Zemplén, al distrikto de Vranov nad Topľou, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Vechec 2123 homoj, (1818 slovakoj, 295 ciganoj).
Marthalen (stacidomo)
Marthalen estas fervoja stacidomo en Marthalen, Svislando.
San Giorgio Ionico
San Giorgio Ionico estas komunumo de Italio. Fine de en la komunumo vivis. Kristana patrono de la komumo estas la Sankta Georgo, kies memortago, la 23-a de aprilo, sekve estas la komunuma festotago.
Tatevi Anapat
Tatevi Anapat (armene Տաթեւի անապատ) estas armena monaĥejo konstruita en la 17-a jarcento situanta ĉe la valo de la rivero Vorotan en la provinco Sjuniko, Armenio.
Barbstria silvio
La Barbstria silvio, Sylvia cantillans, estas specio de birdo de la familio de Silviedoj kaj de ties plej tipa genro nome Sylvia aŭ silvioj, kiuj estas grizecaj aŭ grizecbrunaj insektovoruloj. Tiu malgranda silvio reproduktiĝas en plej sudaj areoj de Eŭropo el Iberio al Grekio kaj nordokcidenta Afriko. Temas pri migrantaj birdoj, kiuj vintrumas laŭlonge de la suda bordo de Saharo. Ĝi estas vaganto tre for de la reprodukta teritorio kaj printempe kaj aŭtune tiom norde kiom ĝis Britio.
Kiel plej parto de silvioj, ankaŭ tiu havas distingajn masklan kaj inan plumarojn, temas pri kazo de seksa duformismo. Maskla plenkreskulo havas grizajn dorson (pli malhele ĉe flugilplumoj) kaj kapon, brikoruĝajn subajn partojn, kun helgriza ventro, kaj blankajn subvangajn striojn ("mustaĉojn"). La ino estas ĉefe bruna supre, kun pli griza kapo kaj blankeca sube kun rozkoloreca nuanco. La kanto de la Barbstria silvio estas rapida kaj sonoreca, iom simila al tiu de la Babilema silvio.
La Barbstria silvio estas dividita en tri distingaj subspecioj, kiuj povus eble esti sufiĉe diverĝaj por konsideri ilin tri separataj specioj (Shirihai et al. 2001). La tri grupoj havas diferencajn masklajn plumarojn, distingajn alvokojn, kaj estas alopatriaj; necesas plia studado.
Tiuj grupoj estas la jenaj (sube menciataj areoj estas reproduktaj teritorioj; ĉiuj formoj vintrumas en Afriko):
La Orienta barbstria silvio diferenciĝas el la nomiga raso pro sia pli markataj blugrizaj supraj partoj, nigreca masko ĉe bridoj kaj orelkovriloj, brika ruĝecbruna koloro nur en gorĝo kaj brusto kaj tre markata el ampleksa blanka ventro, pli palaj flankoj kaj pli ampleksa blanka submustaĉa strio.
Tiu estas birdo de seka malferma kamparo, ofte ĉe montetaj deklivoj, kun arbustoj por nestumado. La nesto estas kosntruita en malalta arbusto aŭ ulekso. La ino demetas 3-5 ovojn. Kiel plej parto de silvioj, ankaŭ tiu estas insektovora, sed ĝi manĝas ankaŭ berojn.
Nižná (distrikto Piešťany)
Nižná (hungare Nézsnafalva) estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Trnava, en Distrikto Piešťany.
Situo
Nižná situas laŭ rojo, laŭ flankovojoj. Piešťany troviĝas je 23 km.
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1549. En 1423 la komunumo jam havis rangon kampurbo. La oficiala hungara loknomo ĝis 1899 estis Nizsna. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Nézsnafalva 479 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto Piešťany, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Nižná 503 homoj, (496 slovakoj).
Langemark-Poelkapelle
Ekde 1977 la municipoj Bikschote, Langemark kaj Poelkapelle apartenas al Langemark-Poelkapelle, la ĉefa municipo.
14826 Nicollier
14826 Nicollier estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la svisa astronomo Paul Wild elde la Observatorio Zimmerwald apud Berno.
Nomo
Ĝia nomo honoras la svisan astrofizikiston kaj kosmonaŭton Claude Nicollier, naskiĝintan en Vevey. Li studis pri astronomio en Ĝenevo kaj fariĝis la unua eŭropa fakulo de misio de la NASA. La astronomoj speciale dankas lin pro lia decida partopreno al la sukceso de ambaŭ misioj de bonteno al la kosmoteleskopo Hubble.
Žalý (Benecko)
Žalý estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Benecko. Ĝi troviĝas proksimume 3 km sudoriente de Benecko. Estas ĉi tie registritaj 6 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Žalý situas en katastra teritorio Mrklov kun areo 3,68 km².
Cueva del Hierro
Cueva del Hierro [KŬEba deLJEro] (Kavo de la Fero) estas municipo de Hispanio, en la Provinco Kvenko, regiono de Kastilio-Manĉo.
Loĝantoj
La loĝanto nomiĝas popole grajo [GRAĥo] (korniko). La censita loĝantaro en 2016 estis de 32 loĝantoj kaj la denseco estas de 1,13 loĝ/km².
Situo
Cueva del Hierro estas situanta en la orienta parto de Kastilio-Manĉo en la komarko aŭ distrikto Serranía Alta en la norda parto de la Provinco Kvenko, je altitudo de 1,334 m super marnivelo. La areo de ties teritorio estas de 28,20 km². La geografiaj koordinatoj estas 40°34′58″N 2°02′10″Ok.
Historio
La ekspluatado de la mineralo de fero en tiu loko estas de antaŭromia deveno. Oni dokumentis arkeologie ekde la dua Ferepoko, fare de keltiberoj. Sed la epoko hegemonia estis dum la romia okupacio kiam ili uzis la mineralon por fabriki armojn kaj ilojn. En la komarko troviĝis romiaj seteljoj tiom gravaj kiom tiuj de Priego, Cañizares, Alcantud kaj Beteta. Same oni trovis restaĵojn de romiaj vojoj kiuj utilis por la transporto de tiuj minaj rimedoj. La ekspluatado pluis ĝis meze de la 20-a jarcento kiam ĝi fermiĝis definitive. Nun estas viziteblaj la interno de la koridoroj de la mino de fero, kiuj longas pli ol kvin km de tuneloj, el kiuj oni vizitas nur parton. La vizitoj estas ĉiam gvidataj, kaj tiele oni klarigas pri la diversaj aspektoj, kaj teknikaj kaj historiaj de la minado.
Post la Hispana Enlanda Milito la loĝantaro falis, tio estis oni perdis loĝantojn pro diversaj tialoj: nome bataloj, prizono, politika persekutado, malsato ktp. Meze de la 20a jarcento la loĝantaro de multaj vilaĝoj de la regiono atingis pinton, kaj ankaŭ ĉe Cueva del Hierro, sed poste okazis elmigrado, senloĝigo kaj maljuniĝo de la loĝantaro, kaj ankaŭ ĉe Cueva del Hierro kie oni alvenis al la nunaj 32.
Ekde la Hispana transiro al la demokratio la urbestro estis plej ofte lastatempe el maldekstra partio PSOE.
Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado tradicie. Servoj kaj loĝejoj.
Žalý
Nomon Žalý havas pluraj lokoj:
Chéroy
Chéroy estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 1403 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.
Geografio
Chéroy etendiĝas sur 10.52 km², kaj havis 1403 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas po 133 homoj laŭ kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.
Historio
La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio.
Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ino Brigitte Berteigne, kiu do fariĝis la loka urbestro.
Administrado
Chéroy estas la ĉefurbo de la kantono de Chéroy. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Sens, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.
Florenz Friedrich Sigismund
Florenz Friedrich SIGISMUND (naskiĝinta la en Schwarzburg, mortinta la  en Bad Blankenburg) estis germana juristo, poeto kaj tradukisto.
Vivo
Avo lia Johann Heinrich Sigismund estis instruisto en Neuhaus-Schmalenbuche, patro lia Johann Marcus Sigismund lernigisto en Schwarzburg, poste ankaŭ en Schmalenbuche kaj fine en Bad Blankenburg. Florenz Friedrich unue trejnitis kiel porcelanpentristo antaŭ frekvento de la gimnazio en Rudolstadt. Inter 1812 kaj 1815 li studis jursciencon ĉe la Friedrich-Schiller Universitato Jena. Li iĝis notaro kaj aktulo en Stadtilm. Li senditis kiel ĉefadministranto en 1829 je la administradujo Amt Blankenburg antaŭ ne mallonge posta ricevo de la titolo de justickonsilisto. En 1868, kiam la citita administra sekcio malaperis, li pensiuliĝis.
Verkoj (elekto)
Poemoj
Tradukoj
Krome lia regionhistoriaĵoj temis pri Paulinzella, Schwarzburg, Rudolstadt, Stadtilm kaj la Turingia Arbaro. Ĉe: ''Der Volksfreund aus Thüringen. Rudolstädter Zeitung. Organ der Fortschrittspartei'' 1872, Nr. 79, 82, 83, 87, 88, 95, 97 und 98
Korvo
La korvo (science: Corvus) estas genro, kiu entenas preskaŭ kvindek speciojn (kaj pli ol cent speciojn, se oni konsideras la formortintajn kaj prahistoriajn) de Korvedoj. Ĝia bleko nomiĝas la grako.
La veraj korvoj estas grandaj paseroformaj birdoj, kiuj formas la genron Corvus en la familio de korvedoj. Laŭ grando, ili varias inter la relative malgrandaj (kolombograndaj eŭrazia monedo kaj dauria korvo) kaj la grandaj (korako de la holarktika regiono kaj la dikbeka korvo de la altaj teroj de Etiopio). La ĉirkaŭ 40 aŭ pli da membroj de tiu ĉi genro troviĝas en ĉiuj mezvarmaj kontinentoj (escepte de Sudameriko) kaj en kelkaj apartaj kaj oceanaj insuloj (inkluzive Havajon).
La genro de korvoj konsistigas trionon de la specioj de la familio de korvedoj. Aliaj genroj de korvedoj inkluzivas la pigojn kaj garolojn. Korvoj ŝajne evoluis en Azio el la korvedaro, kiu estis evoluinta en Aŭstralazio kaj de tie eliris. Corvus poste reeniris en Aŭstralion (relative ĵuse) kaj produktis kvin speciojn kun unu agnoskita subspecio.
Specioj
. Aŭstraliaj kaj melaneziaj specioj
Novzelandaj specioj
Specioj de la pacifikaj insuloj
Specioj de tropika Azio
Nordhemisferaj specioj
Nord- kaj centramerikaj specioj
Tropikaj Afrikaj specioj
Taksonomio
La genro estis origine priskribita de Linnaeus en sia verko de la 18-a jarcento Systema Naturae. La nomo devenas el la latina corvus kio singnifas "korakon". La tipa specio estas la Komuna korako (Corvus corax); aliaj inkluditaj en la sama verko estas la Nigra korniko (C. corone), la Griza korniko (C. cornix), la Frugilego (C. frugilegus), kaj la Monedo (C. monedula).
La fosilia restaĵaro de korvoj estas pli densa en Eŭropo, sed la rilataro inter plejparto de la prahistoriaj specioj ne estas klara. Monedoj, korvograndaj kaj korakograndaj formoj ŝajne ekzistis de antaŭlonge kaj korvoj estis ĉasataj de homoj ĝis la Ferepoko, dokumentante la evoluon de la modernaj taksonoj. Amerikaj korvoj ne estas tiom bone dokumentitaj.
Ege alta nombro de specioj iĝis formortintaj post la homa koloniigado, ĉefe de insularoj kiel tiuj de Novzelando, Havajo kaj Gronlando.
Voĉo
Korvoj faras ampleksan varion de voĉoj aŭ alvokoj. Ĉu la korva sistemo de komunikado konstituas lingvaĵon estas temo por debato kaj pristudo. Oni observis ankaŭ, ke korvoj respondas alvokojn de aliaj specioj; tiun kutimeron supozeble oni lernas, ĉar ĝi varias laŭregione. La voĉoj de korvoj estas kompleksaj kaj ne tre bone komprenitaj. Kelkaj el la multaj voĉmanieroj kiujn korvoj faras estas "kaŭ", sed variege ĉu solece ĉu laŭ serioj ĉu de rapidaj eroj ĉu de kalkulita nombro de alvokeroj ktp. Kelkaj estas farataj kiam la birdo ekflugas el ripozejo. Tiuj voĉoj varias laŭ specioj kaj ene de ĉiu specio varias laŭregione. En multaj specioj, oni observis, ke la maniero kaj nombro de la kalkulitaj voĉaĵoj ŝanĝiĝas kiel reago al diversaj okazantaĵoj en la ĉirkaŭaĵoj (ekz. alveno aŭ foriro de korvoj). Krome korvoj povas aŭskulti sonfrekvencojn pli malaltajn ol tiuj, kiujn homoj povas aŭdi, kio malfaciligas la studon de tiaj voĉoj.
Laŭta, gorĝeca "kaŭ-aŭ-ah"' estas kutime uzata por indiki malsaton aŭ por marki teritorion. Kiam oni defendas nestolokon aŭ manĝon, korvoj kutime ŝveligas siajn krestoplumojn kaj kurbigas siajn ŝultrojn por pligrandigi sin.
Ankaŭ pli mildaj, gluglaj sonoj estis observataj kiel speco de rekonilo aŭ voĉo de estimo. Tiuj bruoj estas elsenditaj el la interno de la gorĝo de la birdo, kiel kata ronronado.
Inteligento
Kiel grupo, la korvoj montras rimarkindajn ekzemplojn de inteligento, kaj la fablo de Ezopo pri la korvo kaj la kruĉo montras ke homoj delonge konsideris la korvon kiel inteligenta besto. Korvoj kaj korkaoj ofte ricevas altajn poentarojn en inteligentaj ekzamenoj. Kelkaj specioj atingas la pinton de la akaloj pri birdinteligento. Korvoj de nordokcidenta Usono (miksaĵo de Corvus brachyrhynchos kaj Corvus caurinus) montras ian lingvokapablon por sendi informon super grandaj distancoj, vivas en komplikaj, hierarkiaj socioj enhavantaj centojn de individuoj kun diversaj "okupoj", kaj havas intensan rivalecon kun la malplej antaŭenigitaj korakoj de la areo. Sovaĝaj grizaj kornikoj en Israelo lernis uzi panerojn por fiŝhoki.
Unu specio, la Novkaledonia korvo, ĵus estis intense studita pro ties kapablo por produkti kaj uzi siajn proprajn ilojn en la ĉiutaga serĉado de manĝo, inklude lasi semojn en tre trafika strato kaj atendi ke la aŭtoj rompu kaj malfermu ilin. La 5-an de oktobro de 2007, priserĉistoj de la Universitato de Oksfordo, Anglio prezentis datumojn atingitajn per etaj kameraoj en la vostoj de la Novkaledoniaj korvoj. La rezulto estas ke ili uzas pli grandan varion de iloj ol oni supozis antaŭe, per plukado, mildigo kaj kurbigo de bastonetoj kaj herbotigoj por akiri varion de manĝaĵoj. Korvoj en Kvinslando, Aŭstralio lernis kiel manĝi la venenan bufon per ĵeto de la venenbufo sur ties dorson kaj perforta tranĉado de ties gorĝo, kie la haŭto estas plej maldika, permesante la korvon atingi la nevenenan internaĵojn; iliaj longaj bekoj ebligas formanĝon de la tuta internaĵo.
Eksterspecifa uzo de la koloro en korvosocioj
Multaj korvospecioj estas tute nigraj. Plejparto de ties naturaj malamikoj, rabobirdoj aŭ "falkoformaj", ŝvebas alte super arboj, kaj ĉasas ĉefe dum brilaj, sunaj tagoj, kiam kontrasto inter lumo kaj mallumo estas plej granda. Korakoj kutime ĉasas en grupoj de aliaj korvoj, nomitaj de fakuloj murdistoj. Korvoj profitas avantaĝon de tio per manovroj inter arboj, kie ties nigraj koloroj nevidebligas ilin al iliaj supraj malamikoj. Tio eble estas la plej granda diferenco inter korakoj kaj korvoj; korakoj ŝvebas alte kiel siaj eventualaj malamikoj. Junuloj estas iom pli senkoloraj ol la plenkreskuloj.
Dum akcipitroj kutime estas la tagaj predantoj de korvoj, iliaj plej mortigaj noktaj predantoj, en multaj areoj, estas gufoj. Korvoj ĉikanas gufojn kiam ili trafas ilin dumtage pli akre ol ili faras ĉe akcipitroj kaj aliaj rabobirdoj. Ofte korvoj ŝajne "ludas" kun akcipitroj laŭvice kvazaŭ ili eskortas la malamikon for de sia teritorio. Tiaj atakoj ĉe gufoj, aliflanke, estas certe multe pli akraj.
Interspecifa uzado de koloro en korvosocioj
Eĉ en specioj karakteraj pro tutnigra koloro, oni povas eventuale trafi variaĵojn, plejparto el kiuj ŝajne devenas de diversaj gradoj de albinismo, kiel:
La traktado de tiuj raraj individuoj povas varii de grupo al grupo, eĉ ene de la sama specio. Ekzemple, unu tia individuo povas ricevi specialan traktadon, atenton aŭ zorgon de aliaj en sia grupo, dum alia grupo de la sama specio povas ekzilii tiajn individuojn, devigante ilin elturniĝi per si mem. La kialojn de tiaj kondutoj kaj de ties variadoj oni ne konas.
Korvoj kaj homoj
Kelkaj specioj estis konsiderataj plagoj; oni scias, ke la komuna korako, la aŭstralia korako kaj la nigra korniko iam murdis malfortajn ŝafojn kaj manĝis ĵus mortintajn kadavrojn murditajn de aliaj. Frugilegoj manĝas grenon en Britio kaj la brunkola korvo formanĝegas ĵus maturajn rikoltojn en dezertaj landoj.
En Auburn, Novjorko (Usono), 25.000 al 50.000 larĝbekaj korvoj (C. brachyrhynchos) venis ripozi en grandaj arboj de tiu urbeto dum vintro ekde ĉirkaŭ 1993. En 2003 polemika organizita korvoĉasado rezultis senefika por malpliigi la nombrojn kaj la problemo (pri publika sano kaj la bruo de tiom da korvoj) pluis.
Ĉasado
En Usono estas laŭleĝe ĉasi korvojn kaj en Britio laŭ specifaj kondiĉoj.
Tradicio, mitologio kaj folkloro
korvoj, kaj ĉefe korakoj, ofte aperas en eŭropaj legendoj aŭ mitologio kiel omenoj aŭ antaŭanoncantoj de tragedio aŭ morto, pro sia malhela plumaro, nervozigaj alvokoj kaj emo manĝi kadavraĵojn. Oni supozas, ke ili cirkloflugas super mortoscenojn kiel bataloj. La infanbalado The Three Ravens (la tri korakoj) priskribas tri korakojn pridiskutante ĉu ili povas manĝi mortintan kavaliron, sed ties falko, hundo kaj vera amo malhelpas ilin fari tion; en la parodia versio The Twa Corbies, tiuj gardistoj forgesis la mortinton kaj la korakoj povis manĝi ĝin. Tia priskribo de malbono alkondukis al iaj troigaĵoj pri ilia apetito. En modernaj filmoj kiel Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest, Damien: Omen II kaj Exorcist: The Beginning, oni montras korvojn forigante okulojn de homoj, kiam tiuj estas ankoraŭ vivantaj. En Hispanio ekzistas simila diraĵo: “Bredu korvojn kaj tiuj forpikos viajn okulojn”. Tamen neniam oni sciis pri korvoj farante tion, ĉar ili ĉiam preferis kadavraĵojn.
En la Eposo pri Gilgameŝ, la mezopotamia mito, la rolulo Utnapishtim forlasis kolombon kaj korakon por trovi teron, tamen, la kolombo nur cirkloflugas kaj revenas. Nur tiam, Utnapishtim sendas la korakon, kiu ne revenas. Utnapishtim supozas, ke la korako trovis teron kaj pro tio ne revenis. Tio indikus korvinteligenton, kio ŝajne jam estis evidenta eĉ en antikvo, ĉefe kompare kun tiuj de aliaj birdoj. Ankaŭ en la Biblio Noa sendas korakon, kiu ne revenas, kaj kolombon, kiu revenas kun olivarba branĉo.
En medioj de okultismo, oni faras distingojn foje inter korvoj kaj korakoj. En mitologio kaj folkloro, korvoj kutime estas simbolaj pli de la spirita aspekto de morto, aŭ de la transiro de la spirito al la postvivo, dum korakoj kutime ofte rilatas al la negativa (fizika) aspekto de la morto. Tamen, ne multaj mitologioj aŭ folkloroj faras tian distingon, eĉ se estas sufiĉa kialo por ĝi, ĉar korvoj estas ege sociaj animaloj, dum korakoj ne ariĝas escepte se:
Wiccans supozas, ke korvoj estas ege psikaj kaj asociiĝas kun elementoj de etero aŭ spirito, pli ol la elemento aero kiel plej parto de aliaj birdoj. Tio povas esti parte pro okultisma tradicio de asociigo de nigro kun "abismo" de senfina kono, aŭ eble pro la pli moderna okultisma kredo, ke vesti je nigro helpas en psika kapablo, ĉar ĝi absorbas pli da elektromagnetisma energio, ĉar la surfaco ŝajnas nigra pro absorbo de ĉiu frekvenco en la videbla spektro, reflektanta koloron.
Bencao Gangmu asertas, ke korvoj estas afablaj birdoj, kiuj manĝigas la maljunajn kaj malfortajn familianojn; tio ofte citiĝas kiel ekzemplo de filamo.
En Ĉina mitologio oni supozas, ke la mondo iam havis 10 sunojn kiale de 10 korvoj. La sekvo estis tiom detrua por rikoltoj kaj naturo, ke ili sendis sian plej lertan arkopafiston Houyi por sagopafi 9 korvojn kaj lasi nur unu. Ankaŭ ĉinoj kredas, ke korvoj signifas malbonan sorton.
Dioj kaj diinoj asociaj kun korvoj kaj korakoj
Tre nekompleta listo inkludus la eponimajn figurojn de korakoj ĉe indiĝenoj de Nordokcidenta Pacifiko kaj la korakojn Hugin kaj Munin, kiuj akompanas la skandinavan dion Odino, la keltan diinon Mórrígan aŭ Badb (foje konsiderata separata el Mórrígan), kaj Ŝani, hinduisman dion, kiu veturas rajdante korvon.
En Budhismo, la Dharmapala (protektanto de Dharma) Mahakala estas reprezentita de korvo en unu el ties fizikaj aŭ enteraj formoj. Avalokiteŝvara aŭ Ĉenrezig, kiu estas revivigita en Tero kiel la Dalai-lamao, estas ofte proksime asociata al korvo, ĉar oni diras, ke kiam la unua Dalai-lamao naskiĝis, ŝtelistoj atakis lian hejmon. La gepatroj fuĝis kaj ne povis kunporti la filon. Kiam ili revenis venontmatene timante malbonaĵon, ili trafis la netuŝitan hejmon kaj paron de korvoj zorgantaj pri la Dalai-lamao. Oni supozas, ke korvoj antaŭanoncis la naskon de la 1-a, 7-a, 8-a 12-a kaj 14-a Dalai-lamaoj, la lasta estus la nuntempa, Tenzin Gjaco.
Laŭ la metamorfozoj de Ovido, en klasika mitologio, kiam la korvo diris al la dio Apolono, ke lia amanto Coronis mokas lin kun mortonto, li koleriĝis kaj parto de tiu kolero iris rekte kontraŭ la korvo, kies plumoj nigriĝis el blanko.
Mitoj en Barato: En Hinduismo, oni supozas, ke tiu, kiu mortas, prenos manĝon kaj oferojn pere de vario de korvoj nomitaj "Bali kākka". Ĉiujare homoj, kies gepatroj aŭ familianoj mortis, oferas manĝaĵojn al tiuj korvoj dum la tago Ŝradha. Oni diras, ke batalo inter korvoj kaj gufoj inspiris la finan sangonokton de la milito de Kurukŝetro de la Mahabarato.
En populara kulturo
"La Korvo" estas populara anglalingva poemo de Edgar Allan Poe tradukita al Esperanto.
Viruso
La larĝbeka korvo suferas pro la Viruso de Okcidenta Nilo, malsano antaŭnelonge alportita al Nordameriko. La Larĝbeka korvo kutime mortas unu semajnon post akiro de la malsano kaj nur malmultaj supervivas. Tiuj korvoj estas tiom afektataj de la malsano, ke iliaj mortoj utilas kiel indikilo de la aktiveco de la viruso en la areo.
Yves Tanguy
Raymond Georges Yves TANGUY (5-a de Januaro 1900 – 15-a de Januaro 1955) estis franca pentristo de la movado superrealismo.
Korvo
Proverbo
En la hispana oni diras: "Bredu korvon, kaj tiu forpikos al vi la okulojn". Iom komplemente, oni diras en la rusa: "Korvo ne forpikos okulon al alia korvo".
Yves Tanguy
Biografio
Li naskĝis en Parizo, sed de familio de bretonoj. Je la morto de sia patro en 1908, lia patrino revenis al sia naskoloko Locronan, Finistère, kaj Tanguy loĝis plejparte de junaĝo kun aliaj familianoj. En 1918, Yves Tanguy enŝipiĝis antaŭ eniri en la armeo, kie li amikiĝis kun Jacques Prévert. Post la militservo en 1922 li revenis al Parizo, kie li laboris diversmaniere. Hazarde li vidis pentraĵon de Giorgio de Chirico kaj tiom impresiĝis ke li decidis iĝi pentristo, kvankam li tute ne havis formalan edukadon tiukadre. Tanguy tute restis absorbita de la pentrata verko, plej verŝajne ĉar lia ateliero estis tre malgranda kaj li tien povis havi nur unu sekiĝantan verkon.
Pere de sia amikeco kun Jacques Prévert, Tanguy estos akceptita ĉirkaŭ de 1924 en la cirklo de superrealistoj de André Breton. Tanguy disvolvigis rapide sian propran pentrartan stilon, kaj faris sian unuan unuopan ekspozicion en 1927 en Parizo. Samjare li edziĝis ankaŭ por la unua fojo. Dum tiu epoko, Breton subkribis kun Tanguy kontrakton por pentri po 12 pentraĵjon jare. Tamen li finfine faris nur 8 artaĵojn por Breton.
Laŭlonge de la 1930-aj jaroj, Tanguy faris bohemian vivon, kio rezultis en la malsukceso de sia geedzeco. En 1938, vidinte la verkaron de la artistino Kay Sage, Tanguy ekrilatis kun ŝi, kio rezultis en lia dua geedzeco. Je la komenco de la Dua Mondmilito, Sage revenis al sia naskoloko, Novjorko, kaj Tanguy, konsiderita neutila por la militservo, sekvis ŝin. Li pasigis la ceteron de sia vivo en Usono, Sage kaj Tanguy geedziĝis en Reno, Nevado, en la 17-a de aŭgusto de 1940.
Kiam la milito estis finiĝonta, la paro translokiĝis al Woodbury, Konektikuto, kaj transformis farmon en studio por artistoj. Ili vivos tie la ceteron de siaj vivoj. En 1948 Tanguy iĝis usona ŝtatano. En januaro 1955, Tanguy suferis korinfarkton en Woodbury. Lia korpo estis bruligita kaj post memmortigo de Sage en 1963, iliaj cindroj estis disigitaj kunaj fare de ilia amiko Pierre Matisse, filo de Henri Matisse, sur la strando de Douarnenez, en lia kara Bretonio.
La pentraĵoj de Yves Tanguy havas unikan stilon, rekonebla rapide, de akstrakta superrealismo. Ili montras vastajn kaj abstraktajn pejzaĝojn, plejparte per limigita koloraro, kaj nur detaloj de koloroj kontrastantaj. Tipe, tiu koŝmaraj pejzaĝoj estas loĝataj de abstraktaj formoj ege variaj, foje angulecaj kaj akutaj kiel vitreroj, aliajn fojojn kun organika aspekto pridemanda, kiel gigantaj ameboj subite ŝtoniĝintaj.
Kelkaj verkoj
Oleoj sur tolo.
Nagold (rivero)
La rivero Nagold situas en la federacia lando Baden-Virtembergo de Germanio. Ĝi longas 92 kilometrojn kaj en listo de riveroj en Germanio ordigita laŭ longeco havas la 101-an lokon. Krom flui tra la samnoma urbo Nagold, kiu havas sian nomon de la rivero, ĝi fluas tra la urbo Calw kaj la urbetoj Altensteig, Wildberg, Bad Liebenzell, kaj fine en Pforzheim enfluas la pli malgrandan riveron Enz, kiu malgraŭ sia malpligrandeco donas sian nomon al la posta, komuna akvovojo.
Malgranda pluvio
La Malgranda pluvio ( Charadrius dubius ), estas eta, fortika kaj vigla pluvio, tio estas vadbirdo de la familio de ĥaradriedoj kaj genro Charadrius kiu enhavas multajn aliajn speciojn.
Aspekto
Plenkreskuloj estas 15 cm longaj, pezas nur malpli ol 50g kaj havas enverguron de 42-48 cm. Ili havas grizbrunajn dorson kaj flugilojn, blankajn ventron kaj bruston kun nigra larĝa -ĉefe antaŭe- kolstrio. Ili havas brunan kronon, blankan fronton, nigran maskostrion ĉirkaŭokula kaj dudirekte kaj pli mallarĝe sub kaj sur la blanka fronto. La blanka strio -inter la fronto kaj la malantaŭokulo- kiu ĉe la Granda pluvio estas interrompita de la okulo, en la Malgranda pluvio, Charadrius dubius estas neinterrompita kaj superokula. La beko estas mallonga kaj malhela, preskaŭ nigreca, escepte malhelflava parto ĉebaze. La kruroj estas karnokoloraj kaj la fingroj estas iome retecaj, simile al Duonreta pluvio, kiu havas la tri fingrojn iom retecajn kaj ankaŭ pli mallarĝan brustan strion. Junuloj estas pli senkoloraj ol plenkreskuloj, makulbrunaj dorse, kun neplena brusta strio ĉu pli bruna ĉu ne tiom larĝa; ili similas iom al Marborda pluvio.
Tiu specio diferenciĝas disde la pli granda Granda pluvio pro krurokoloro, kapobildo kaj havo de videblega flava okulringo kontrastebla en la nigra makulo. Dumfluge kaj male al Granda pluvio ne videblas blanka strio ĉeflugile.
Medio kaj disvastiĝo
La medio de tiu palearktisa specio estas malferma planko en akvobordoj, proksime de freŝa akvo, de Eŭropo kaj okcidenta Azio, sed ankaŭ orienta Azio, escepte la ĉinaj ebenaĵoj kaj entute la nordaj regionoj kie reproduktiĝas la Granda pluvio. Tiu specio fakte dispartigas la kontinenton kun Granda pluvio kiu reproduktiĝas pli norde en la lokoj kie ne nestas la Malgranda pluvio.
La Malgranda pluvio estas migrantaj birdoj kiuj vintras en Afriko.
Reproduktado
Ili faras neston surplanke en malferma zono kun malmulta aŭ nenia planto. La masklo gratas truon en sablo aŭ inter ŝtonoj post pariĝadaj ceremonioj. La ino demetas kvar ovojn; eble dufoje samjare en sudaj regionoj. Ambaŭ gepatroj kovas dum iom malpli ol unu monato. La idoj elnestiĝas post eloviĝo kaj ekflugas post tri semajnoj.
Kutimoj
Se eventuala predanto alproksimiĝas ĉeneste, plenkreskuloj forkuras atentigante la fremdulon ŝajnigante, ke ĝi havas vunditan flugilon aŭ kruron. Kompreneble kiam la fremdulo estas sufiĉe for -kaj nur tiam- la pluvio forflugas facilege.
Tiuj birdoj manĝas en kotaj partoj, tajdaj ebenaĵoj kaj kamparo ĉefe laŭ vido. Ili kuras, haltas kaj manĝoplukas. Ili manĝas insektojn, krustulojn, araneojn kaj vermojn.
Ili vivas ĝis 10 jaroj.
Temas pri protektita specio.
(14830) 1986 XR5
(14830) 1986 XR5 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la elde la Observatorio Oak Ridge en Harvard (Masaĉuseco, Usono).
Ágnes Forró
FORRÓ Ágnes (foro:) estas rumania hungara pentristino, grafikistino naskita en Kluĵo, la 10-an de oktobro 1956. Ŝi estas filino de pentristo Antal Forró.
Kariero
Ágnes Forró studis inter 1981-86 en la Belarta Altlernejo Ion Andreescu de Kluĵo. Ŝi pentras pejĝaĵojn en paŝtelo kaj kreas grafikajn ilustraciojn. Ŝiaj majstroj estis Mircea Spataru, Cornel Alincai.
Kremlo en Izmajlovo
Kremlo en Izmajlovo (Кремль в Измайлово) estas kultura, komerca kaj distra komplekso en nordoriento de Moskvo, Rusujo konstruita en la jaroj 1998-2007. Buildingi estas ligna konstruaĵo stiligita por rusa arkitekturo. la komplekso havas sep muzeojn kaj ekspoziciojn: la Muzeon de Rusa Folkloraj Ludiloj, la Muzeo de la Fundamento de la Rusa Mararmeo, la Muzeo de Historio de rusa Vodko Muzeo de Pano, la Muzeo de Ĉokolado, la Muzeo de Miniaturoj - "Monda Historio en Plastiko", la Muzeo de Kuraĝigo de Moskvo, kaj ankaŭ ekspozicioj "Japanio. Pupoj, fabeloj, legendoj.
Voskevaz
Surb Hovhannes (armene: Սուրբ Յովհաննես եկեղեցի; Sankta Johano) aŭ preĝejo de Voskevaz (Ոսկեվազ եկեղեցի) estas armena baziliko de la 7-a ĝis 12-a jarcento situanta en vilaĝo Voskevaz, Aragacotno, Armenio.
Monaĥejo Sankta Sarkis de Uŝi
Monaĥejo Sankta Sarkis (armene: Սուրբ Սարգիս Վանք aŭ Ուշի Վանք; Surb Sarkis Vank) estas granda monaĥa komplekso (45x54 metroj) situanta tuj ekster la vilaĝo Uŝi en la provinco Aragacotno, Armenio. Ĝi sidas ĉe la flanko de kio estis loĝloko ekde la 3-a kaj 1-a jarmiloj a.K. La monaĥejo estas famkonata pilgrimejo, kaj estis unu el la centroj de spirita eduko en Armenio. Multaj bonaj ekzemploj de frua armena arkitekturo el diversaj periodoj videblas en la komplekso.
Stacio Tanimachi-Kyūchōme
Stacio Tanimachi-Kyūchōme (谷町九丁目駅 [Tanimaĉi-Kjūĉōme-eki], Tanimachi-Kyūchōme Station) estas fervoja stacio en Kvartalo Tennōji, Osako, Japanio. La stacio servas 2 liniojn de la metroa reto Osaka Urba Subtera Fervojo: Linio Tanimachi, Linio Sennichimae.
Libošovice
Libošovice estas la malgranda municipo en Ĉeĥio. Ĝi troviĝas en Regiono Hradec Králové, en la suda parto de Ĉeĥa paradizo, 3 kilometrojn nordokcidente de Sobotka. En ĝi havis.
La unua skriba mencio pri ĝi devenas el 1353.
En la vilaĝo daŭre funkcias antaŭlernejo, poŝtoficejo, kolegaro de libervolaj fajrobrigadanoj, ĉasista societo.
Ĉirkaŭaĵo
Administre al la komunumo apartenas pluraj etaj vilaĝoj, i.a. Podkost kun monumenta mezepoka burgo Kost, unu el la plej famaj vidindaĵoj de la regiono.
La ĉirkaŭaĵo proponas multnombrajn turismajn allogaĵojn kaj estas teksita per densa reto de biciklopadoj kaj markitaj ekoturismaj vojoj; en la somera sezono funkcias turimaj busoj.
Plasmodium vivax
Plasmodium vivax estas specio de plasmodio vivante parazite en la sango de homoj, kie ĝi kaŭzas malarion. Ĝi estas transportita de homo al homo per specio de moskito. Ĉiuj specioj de plasmodio estas migrantaj senformaj masoj de protoplasmo senseptaj, multenukleaj, kiel ĉe miksomicetoj.
Antal Forró
FORRÓ Antal estis rumanuja hungara pentristo naskita en Mărtănuş la 7-an de marto 1924 kaj mortinta Kluĵo la 11-a de aŭgusto en 1982. Li estis la patro de pentristino Ágnes Forró.
Biografio
Antal Forró studis inter 1950-56 en la Belarta Altlernejo Ion Andreescu. Inter 1960-82 li estis instruisto de la arta altlernejo.
Sankta Triunuo
La Triunuo aŭ Trinitato (trinitas, τριάς Trias, "triopo, trieco") estas koncepto en kristana teologio kiu esprimas la unuecon de Dio en tri personoj, nomataj la Patro, la Filo (Jesuo Kristo) kaj la Sankta Spirito. La koncepto estis formulita en la 4-a jarcento kiel kontraŭpozicio al la arianismo kaj similaj kredoj, laŭ kiuj Kristo estis alispeca ol kaj submetita al Dio.
Preskaŭ ĉiuj hodiaŭ ekzistantaj branĉoj de kristanismo akceptas la Triunuon, specife katolikismo kaj ortodoksismo.
Laŭ la doktrino akceptita de tiuj eklezioj, la Triunuo estas Dio, havanta unu esencon sed tri "hipostazojn" – personojn:
Laŭ tiu doktrino, ĉi tio estas "la mistero de La Sankta Triunuo". Mistero ĉar ĝi estas super la kompreno de homo. Sankta Aŭgusteno verkis la plej bonan klarigon pri ĝi.
La doktrino fariĝis punkto de granda lukto en la 3-a kaj 4-a jarcentoj kiam interbatalis katolikismo kaj arianismo. La katolika doktrino de la Triunuo estis difinita en la Kredo Nicea, produkto de la Koncilio de Niceo. Laŭ arianismo, nek Filo nek Spirito estis Dio, do la Triunuo ne estas. Post la Nicea koncilio komenciĝis batalo kontraŭ macedonismo. Macedonio kontestis diecon de la Sankta Spirito, lia doktrino estis rifuzita de la katolikismo en la dua Ekumena Koncilio, kiu okazis en Konstantinopolo. Tiu koncilio aldonis al la Nicea simbolo paragrafojn pri la Sankta Spirito kaj tial la simbolo kelkfoje nomiĝas Nicea-Konstantinopola, kaj por mallongeco simple Nicea. Laŭ la nicea kredo la Sankta Spirito devenas nur el la Patro. Sed en la okcidenta parto de tiama unueca Eklezio ekde la beata Aŭgusteno komencis disvastiĝi la opinio, ke la Sankta Spirito devenas de la Patro kaj de la Filo (filiokvo). La katolika Eklezio enskribis tiun ĉi aldonon en la simbolon nur en 1014, ĉe kronado de Henriko la 2-a fare de la papo Benedikto la 8-a.
Nunaj specoj de kristanismo kiuj ne akceptas la Triunuon estas ekzemple unitarismo, jehovismo kaj mormonismo.
Al islamo kaj judismo, la Triunuo ŝajne estas tri dioj kaj estas profunda eraro de kristanismo. Al spiritismo, Sankta Triunuo originis el miskompreno de rolo de Jesuo kaj identeco de Sankta Spirito pro historiaj kialoj.
"La Sankta Triunuo" estas ankaŭ la nomo de pentraĵo, verko de Andreo Rublov kiu estas Rusa Ortodoksa ikonartisto.
La Triunuo en la Nova Testamento
Se en la Malnova Testamento estas apenaŭ aludate al la Triunuo (vidu la genezan rakonton en kiu Abrahamo salutas tri gastojn kaj en la tri adoras nur unu), okazas ke en la Nova troviĝas esence kaj precize revelaciata la Triunuo. Tie ne enestas la vorto «triunuo»; sed la tri personoj estas klare nomataj: ili agadas kaj manifestiĝas ĉu en distingiĝo ĉu en unuiĝo. Jesuo kaj liaj disĉiploj emas rigide respekti la Ŝema/n (hebrea preĝo) de la Malnova Testamento : «Aŭskultu, ho Izrael! La Eternulo, nia Dio, la Eternulo estas unu sola (Read 6,4) ».
La unua revelacio pri la Triunuo okazis avantaĝe de unu persono, Maria. Ĝi ekaperis en la Anonco de la Anĝelo Gabrielo: «La Sankta Spirito venos sur vin, kaj la potenco de la Plejaltulo superombros vin; pro tio ankaŭ la naskotaĵo estos nomata sankta, la Filo de Dio (Lk 1,35)». Jen, do, la Patro disponanta, la Spirito eniranta en Marian, kaj la Filo en ties sino.
La dua revelacio pri la Triunuo, kaj la unua publika, konkretiĝis ĉe la Jordano dum la bapto sur Jesuo. Tiam estis proklamite ke «la Sankta Spirito malsupreniris sur lin en korpa aspekto kiel kolombo ; kaj venis voĉo el la ĉielo: «Vi estas Mia Filo, la amata; en vi mi trovas plezuron (Lk 3,22)». Kiel ajn tiu teofanio ekektiviĝis, en ĝi estas atestata la Triunuo en la Patro kiu deklaras, en la Spirito kiu malsupreniras, kaj en la Filo kiu estas proklamata. (Vidu Ankaŭ Johanon 1,32).
San Giovanni Rotondo
San Giovanni Rotondo estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la regiono Apulio kaj en la provinco Foggia. Kristana patrono de la komunumo estas Johano la Baptisto.
Sankta Triunuo
La Triunuo en la Nova Testamento
Tiu revelacio pri la dieco de la Filo estos konfirmita dum la Transfiguriĝo de Jesuo antaŭ la tri disĉiploj. En ĝi emerĝis la voĉo proklamanta «Tiu ĉi estas mia Filo, la elektita, aŭskultu lin (Lk 9,35)».
La Nova Testamento estas plenplena je formuloj unuflanke asertantaj, aŭ supozigantaj, la perfektan diecon de la Filo, kiuj, aliflanke, plene asocias la Spiriton al lia vivo, al la intimeco kaj al agado de la Patro kaj de la Filo.
Chrzanów
Ĝemelecoj
La urbo havas ĝemelecon kun
Sankta Triunuo
La Triunuo en la Nova Testamento
La evangelio de Marko ekstartas per kredkonfeso: «Komenco de la evangelio de Jesuo Kristo, Filo de Dio» (Mk 1,1). Kaj tiu de Mateo finiĝas per jena universalisma taskiĝo: «Iru do kaj disĉipligu ĉiujn naciojn, baptante ilin en la nomon de la Patro kaj de la Filo kaj de la Sankta Spirito (Mt 28,19)».
Sed estas ĉe Johano ke la doktrino pri la Sankta Triunuo estas vere ellaborita, tiel ke li povis esti difinita la teologo de la Sankta Triunuo. «En la komenco estis la Vorto, kaj la Vorto estis kun Dio, kaj la Vorto estis Dio (Jo 1,1)». «Ĉio estiĝis per li kaj aparte de li estiĝis nenio, kio estiĝis (Jo 1,3)». «Kaj la Vorto fariĝis karno (Jo 1,14)». «Neniu iam vidis Dion; la solenaskita Filo, kiu estas en la sino de la Patro, Lin deklaris (Jo 1,18)». « Mi estas la lumo de la mondo (jo 8,12)». «Vere, Vere, mi diras al vi : Antaŭ ol naskiĝis Abrahamo, mi ekzistas (Jo 8,58 kaj El 3,14)». «Mi kaj la Patro estas unu (Jo 10,30)». Kaj plue: «Kiam venos li, la Spirito de la vero, li gvidos vin en ĉian veron; ĉar li parolos ne de si mem, sed kion ajn li aŭdos, tion li parolos, kaj li anoncos al vi la venontajn aferojn. Li gloros min, ĉar li ricevos el miaj kaj anoncos al vi (Jo 16, 13-15)».
Ankoraŭ: en la letero al la Hebreoj (He, 1,8), Paŭlo pritraktas kristologion jam precizigitan. «Sed (Dio la Patro) diris al la Filo: Via trono, ho Dio, estas eterna; le sceptro de via regno estas sceptro de justeco».
La Apoklipso donas al Jesuo la diajn titolojn per kiuj la Malnoìva Testamento epitetas Dion, kiel «mi estas la alfa kaj la omega... kiu estas, kiu estis, kaj kiu venos, la Tutpovulo (Ap 1,8)».
Oni notu ke ĉi tie ne estas citataj ĉiuj referencoj pri la Triunuo entenataj en la Nova Testamento; des malpli argumentadoj por komenti la tekstojn. Ĉio tio troviĝas en traktadoj pri teologio pri la Triunuo kiel en
Ampleksa, itallingva, teologia traktado pri la kristana Triunua
Itallingva vasta diskutado pri la kristana Triunuo.
Skemo de la doktrino
«Mi al vi allasas unusolan Diecon kaj Plejpotencon, ekzistantan Unu en la Tri, kaj prezentantan la Tri apartigitmaniere. » (Gregorio de Nazianco, Paroladoj, 40, 41)
La kristana Triunuo laŭ la Korano
Laŭ la Korano Jesuo estas nur profeto, elstara profeto, neniel Dio aŭ Difilo. “La kristanoj diris: ''la Mesio estas filo de Dio [...] Ke Dio ilin nuligu! Ili estas tiel stultaj” (9,31), aŭ ankaŭ “Dio estas unusola [...]. Kiamaniere li povus generi filon?” (4,171) kaj “Ili imagis en sia nescio ke Dio havas filojn kaj filinojn”'' (6,100). Veras tamen ke Korano diras ke Jesuo “estas vorto de Dio” (4,171) kaj ke li estas “iu Verbo kiu emanas el Li”, nome el Dio (3,39; 3,45), reeĥante la evangelion de Johano; sed la islamaj komentistoj rapidiĝas interpreti, ke tiu Verbo estas ja jes vorto de Dio, sed ne eterna kaj ne nekreita, kvankam akceptante ke Jesuo estas la unika persono kun kiu Dio parolas rekte. Tie kaj tie el Korano (Sura 4; 5 kaj 6) tralikiĝas la informo, laŭ kiu la kristana triunuo konstituigas Dio, Jesuo kaj Maria.
Diverslingva bibliografio
H. U. VON BALTHASAR, Spiritus Creator, Brescia 1972.
B. BOBRINSKOY, Le mystère de la Trinité, Cours de théologie orthodoxe, Cerf, París 1986
P. CODA, Dio uno e trino. Rivelazione, esperienza e teologia di Dio, San Paolo Ed., Milano 2000
F. COURTH, Il mistero del Dio Trinità, Jaca Book, Milano 1993