cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ĝibran Ĥalil Ĝibran
Vivo
En 1895 elmgris kun la familio al Usono, setliĝante en Bostono. Tiam li ŝanĝis usoneske sian nomon al Khalil Gibran. En 1904 en Bostono okazis lia unua ekspozicio. Dum ties inaŭguro li ekkonis unu el la plej gravaj virinoj en sia vivo Mary Elizabeth Haskell. Oficiale dum la tuta vivo ili estis geamikoj, sed la korespondaĵo, publikigita post jaroj, montras ilian veran proksimecon.
En 1908 Gibran forveturis por du jaroj al Parizo, kie studis la arton kune kun Auguste Rodin.
Lampertheim
Lampertheim estas germana urbo en la sudo de la federacia lando Hesio - inter la baden-virtembergaj urboj Mannheim kaj Heidelberg. Ĝi apartenas al la distrikto Bergstraße kaj al la administra distriktaro Darmstadt. Fine de la jaro la komunumo havis  loĝantojn. La aŭtoŝoseoj A 5 kaj A 67 ligas ĝin al Darmstadt kaj Frankfurto ĉe Majno norde, kaj la aŭtoŝoseo A 6 al Saarbrücken okcidente kaj Stutgarto sud-oriente.
Ĝibran Ĥalil Ĝibran
Vivo
En 1912 ekloĝis en Novjorko, kie verkis arablingve kaj pentris. De 1918 plimulton de siaj verkon eldonis jam angle.
Lampertheim
Dum la jaro 832 post Kristo la urbo unuafoje skribe menciiĝis - sub la nomo "Langobardenheim", hejmo de langobardoj.
Ĝibran Ĥalil Ĝibran
Vivo
Li mortis en la aĝo de 48 jaroj pro cirozo. Entombigita en sia familia urbo, Bŝarri, kie nun troviĝas dediĉita al li muzeo.
Lampertheim
En kastelo en la urboparto Hüttenfeld troviĝis post la dua mondmilito la sola litov-lingva gimnazio ekster sovetia Litovio. Multaj litovaj elmigrintoj eĉ el Usono kaj Kanado sendis siajn gefilojn ĉi tien. Post 1990 ĝi akceptas ankaŭ germanajn lernantojn, kaj difinas sin dulingva.
Ĝibran Ĥalil Ĝibran
Verkaro
Lia poezia verkaro estis tradukita al pli ol 25 lingvoj. La poemo "You Have Your Language and I Have Mine" (1924) estis publikigita responde al kritiko de lia araba lingvo kaj stilo kiu reflektis la ordinaran lingvon kiun li aŭdis kiel infano.
Liaj libroj esprimas kredon je justeco, boneco, libereco, kaj revolucio kontraŭ tradicioj kombinante okcidentan kaj orientan mistikismon. Liaj pentraĵoj kaj desegnaĵoj troveblas ĉie en la mondo. Lia ĉefverko kiun li verkis en 1923 estas The Prophet (La Profeto) kiu estas konsiderata reprezenti la pinton de lia filozofio, tradukita al pli ol 100 lingvoj. La populareco de La Profeto kreskis rimarkeble dum la 1960-aj jaroj kun la usono kontraŭkulturo kaj kun la florado de la Novepokaj movadoj (angle: New Age).
En 1904, Ĝibran komencis verki artikolojn por la araba gazeto Al-Mouhajer. Ĉiuj liaj porjunularaj libroj estis verkitaj en la araba, sed post 1918 la plej granda parto de ili estis publikigitaj en la angla.
La Nigra Legendo pri la Papo de Hitlero
La Nigra Legendo pri la Papo de Hitlero estas eseo 2005 verkita de usona rabeno, historiisto David Gil Dalin.(Origina titolo: The myth of Hitler's Pope: how Pope Pius XII rescued Jews from the Nazis)
Intrigo
En la unua esea parto, Dalin sinoptike argumentas montrante kiel ĉiuj papoj de la Katolika Eklezio laŭlonge de la tuta historio ĉiam protektis judojn kontraŭ rasistaj aŭ plipropre kontraŭ antisemitaj. Li reĵetas ĉiujn akuzojn pri antisemitismo kulpiganta la Eklezion, per subteno de nombraj dokumentoj kaj ankaŭ citante, subtene de tiu tezo, ceterajn eseojn, inter kiuj la jenajn: Pie XII et la Seconde guerre mondiale d'après les archives du Vatican de Pierre Blet (Pio la 12-a kaj la dua mondomilito en la vatikanaj arĥivoj), ''Pio XII. Architetto di pace de Margherita Marchione (Pio la 12-a, Arkitekto de paco) kaj La diffamazione di Pio XII de Ralph McInerny (La misfamigo kontraŭ Pio la 12-a) kaj la plej, laŭ li, imponan kaj rigoran Hitler, la Guerra e il Papa'' de Ronald J. Rychlak (Hitler, la milito kaj la paco).
Sekve Dalin koncentriĝas sur la persono de Pio la 12-a, energie defendante lian famon kontraŭ la diversaj akuzoj, kiuj laŭ li ŝpruciĝas el ideologioj, pri idea «proksimeco» al naziismo aŭ pri «silento» rilate Shoahon: ofertante vastan bibliografion kolektitan el la diversaj arĥivoj de la Eklezio kaj ŝtatoj de diversaj eŭropaj landoj, Dalin sugestas ke Yad Vashem de Jerusalemo devus honori Pion la 12-an kiel «Justulon inter la popoloj», kaj dokumentas, ke la sama papo estis laŭdata kaj dankata de eminentaj judoj liaj samtempuloj pro lia rolo kiel savanto de pli da judoj ol "Schindler".
Inter la admirantoj pri Pio la 12-a estas inkluditaj la ĉefrabeno de Israelo Isaac Herzog, la ĉefministroj Golda Meir kaj Moshe Sharett kaj la unua ŝtatprezidento de Israelo Chaim Weizmann. La diplomatikisto Pinchas Lapide, tiama israela konsulo en Milano, deklaris ke Pio la 12-a «estis la instrumento por la savo de 700.000, sed eble 860.000, judoj destinitaj morti per la manoj de nazioj».
La cititaj dokumentoj en la eseo atestas kiel Pio la 12-a ordonis al sia Ŝtatsekretario kardinalo Luigi Maglione, protestigi ĉe la germana ambasadoro Ernst von Weizsacker, kaj per tio li obtenis ke la deportado de judoj de Romo estu interrompitaj. Li krome malfermigis la limojn de la katolikaj institucioj, kiel konventoj kaj monaĥejoj, ambaŭseksaj, kaj kolegioj ktp, por ke judoj kaŝiĝu: danke al tiu manovro, Romo havis procenton de judoj supervivintaj pli altan ol inter la ĉefurboj okupitaj de nazioj. El 5.715 judoj de Romo registritaj ĉe la germanaj listoj kaj do deportontoj, 4.715 estis loĝigitaj en katolikaj rifuĝejaj institucioj, kaj 477 en la sanktejoj vatikanaj: afero tia atestita konstante de diversaj ambasadoroj ĉe la Apostola Seĝo, inter kiuj tiu de Britio. La papo aktivigis la saman strategion en Hungario per sia nuncio, monsinjoro Angelo Rotta, kiu rolis kun aliaj por savi almenaŭ 5.000 judojn.
La dokumentado de Dalin daŭrigas kolekti atestaĵojn de diversaj altaj prelatoj kiuj savis la vivon de doversaj miloj da judoj, ekzemple la ĉefepiskopo Angelo Roncalli (la estonta Johano la 23-a) en Bulgario, kiuj ĵuris ke mem ricevis ordonon rekte de la papo. Aliaj historiaj intervenoj, malpligrandaj sed gravaj por la pruvo de la vero, estas ekzemple la dokumentitaj dungoj de judaj spertuloj maldungitoj de Mussolini. Dalin rememorigas ke la nazioj mem, malŝatige difinante Pacelli la "papon kiu «amas la judojn", senpere rekonis lian moralan nivelon.
Sed rilate ĝian plej akran disvastigon estas Dalin, fakte, kiu skribas ke: «kontraŭpapaj polemikoj de eksaj seminaristoj kiel Garry Willis kaj John Cornwell (aŭtoro de pamfleto «La papo de Hitlero», de eksaj sacerdotoj kiel James Carroll kaj de aliaj apostatuloj aŭ katolikaj «liberalaj», koleriĝintaj, profitis de la tragedio de la juda popolo dum la Holokaŭsto por subteni tiaman sian agendon por altrudi reformojn al la Katolika Eklezio.
TeX
estas ĝenerale konsiderata la plej taŭga rimedo por prespretigi komplikitajn matematikajn formulojn, aparte en la formo de LaTeX kaj aliaj ŝablonpakaĵoj, sed ĝi estas ankaŭ uzata por multaj aliaj prespretigaj taskoj.
Historio
Knuth iniciatis Teĥon ĉagrenite pri la miskvalita kompostado de volumoj I-III de sia granda verko The Art of Computer Programming. Laŭ la kutima komputilemula maniero solvi problemon unu fojon por ĉiam, li komencis plani sian propran prespretigan sistemon. Li planis fini ĝin dum longa ferio en 1978; sed miskalkulis je 8 jaroj. La lingvo estis fine fiksita ĉirkaŭ 1985.
Guy Steele hazarde ĉeestis Stanford dum la somero de 1978 kiam Knuth prilaboris la unuan version de. Kiam li aŭtune reiris al MIT, li reverkis Teĥon por ke ĝi funkciu ĉe la operaciumo ITS.
La unua versio de Teĥo estis verkita en la komputillingvo SAIL kaj funkcias en maŝino PDP-10 ĉe la WAITS operaciumo de universitato Stanford. Por postaj versioj de Teĥo, Knuth kreis la koncepton de literuma programado, maniero krei kunfunkciantan fontkodon kaj altkvalitajn interligitajn helpajn dokumentojn (kompreneble aranĝitajn per ) de ununura originala dosiero. La uzata komputillingvo nomiĝas WEB kaj ĝi produktas programojn en Paskalo.
Ĉe oni nekutime numeras versiojn. De post versio 3, ĝisdatigon indikas aldono de ankoraŭ unu cifero ĉe la fino de la on-parto, tiel ke la versia numero asimptote aliras π. La nuna versio estas 3.14159. Ĉi tio respegulas la fakton, ke estas nun tre stabila, kaj oni antaŭvidas nur etajn aktualigojn.
Giancarlo Siani
Giancarlo SIANI (naskiĝis la, mortis la ) estis itala ĵurnalisto. Li laboris ankoraŭ kiel staĝanto ĉe la ĵurnalo Il Mattino de Napolo kiam li estis murdita en 1985 fare de la krima organizo Camorra. La kialo de la murdo estis la enketoj de Giancarlo Siani pri Camorra kaj precipe ĝiaj rilatoj kun lokaj politikistoj cele al la ŝtelo de publika mono kiu devis servi por la rekonstruado sekve al la tertremo, kiu estis frapinta la regiono Campania en 1980.
Negativa
Negativa havas diversajn signifojn:
Vale do Paraíba Paulista
La mezoregiono de Vale do Paraíba Paulista estas unu de la 15 mezoregionoj de la brazila subŝtato de San-Paŭlio. Ĝi enhavas 39 municipojn kuniĝantas en ses mikroregionoj.
(144894) 2004 SY5
(144894) 2004 SY5 estas malgranda, malhela asteroido de la ekstera asteroida zono en orbita resonanco 3:2 kun Jupitero, tie estas ano de la Hilda grupo.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la 17-an de septembro 2004 en la kadro de la astronomia kampanjo Spacewatch elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak proksime de Tucson (Arizono, Usono).
114
En la jaro 114 post Kristo okazis, interalie:
Listo de raketoj
Ĉi tie estas listigitaj la konata kiel "kosmaj raketoj", tio estas, tiuj kiuj atingas la orbiton. Estas listigitaj tiuj kiuj jam funkcias aŭ funkciis kaj tiuj disvolviĝataj. Ili estas listigitaj laŭ nacio, ankaŭ la komercaj raketoj. Ne estas listigitaj ĉi tie ĉiu ajn armilo.
= Eks-sovetaj landoj =
🇺🇦
= Ameriko =
= Azio =
🇰🇷
= Vidu ankaŭ =
Abdul Kalam
Avul Pakir Jainulabdeen Abdul KALAM (en la tamila lingvo அவுல் பகிர் ஜைனுலாப்தீன் அப்துல் கலாம், naskiĝis la 15-a de oktobro 1931 en Rameswaram, Tamil Nadu, mortis la 27-an de julio 2015; ĝenerale konata kiel D-ro A.P.J. Abdul Kalam) estis la prezidento de Barato inter la jaroj 2002 kaj 2007.Li estas notinda sciencisto kaj inĝeniero, kaj li estas ofte nomata la Misilhomo de Barato pro sia laboro en la disvolvo de satelitoj kaj misiloj en sia lando.
Abdul Kalam estis la kandidato de la BJP por la prezidanteco en 2002. Li favoris la antaŭenigon de aktiva ekstera politiko, kaj specife favoris la programon de nukleaj armiloj. Li ankaŭ favoras la disvolvon de teĥnologio kiel maniero elirigi sian landon el malriĉeco.
Kalam praktikas tre striktan privatan vivon, kio inkluzivas vegetarismon, kaj alkohol- kaj seks-abstinadon.
Lia deĵorado kiel prezidento finiĝis la 25-an de julio 2007, kiam enposteniĝis Pratibha Patil, la unua virino kiu okupis la prezidantecon.
Teorio de la nigra cigno
Ekzemploj de "nigraj cignoj" estas la komenco de la Unua Mondmilito, la hispana gripo de 1918, la atencoj de la 11-an de septembro 2001 aŭ la pandemio de kronviruso de 2020.
La problemo de la nigra cigno
La problemo de la nigra cigno rezultas el jeno:
Kontraste kun la antaŭa filozofia problemo de la Nigra Cigno, la teorio de Nigra Cigno rilatas nur al la neatenditaj okazaĵoj de granda grando, konsekvenco kaj sia reganta rolo en la historio. Ĉi tiuj faktoj, konsideras netipajn ekstremojn, ili kolektive ludas rolojn multe pli grandaj ol la regulaj okazaĵoj.
Precedencoj
La okazaĵoj de tipo de Nigra Cigno estis priskribitaj de Nassim Nicholas Taleb en sia libro de 2007 (reviziita kaj kompletigita en 2010), La Nigra Cigno. Taleb rilatas al preskaŭ ĉiuj grandaj sciencaj malkovroj, historiaj faktoj kaj artaj atingoj kiel nigraj cignoj, tute neatenditaj. Markas kiel ekzemploj de okazaĵoj de Nigra Cigno: Interreto, la persona komputilo, la Unua Mondmilito, kaj la atencoj de la 11an de septembro 2001.
La termino Nigra Cigno estis latina esprimo, kies konata referenco pli malnova devenas de la priskribo de io kiu faris la poeton Juvenalo, kiu estas: rara avis in terris nigroque simillima cygno (6.165), kies traduko en Esperanto signifas "stranga birdo en la tero, kaj tre simila al Nigra Cigno". Kiam la frazo estis stampita, oni kredis ke la Nigra Cigno neniam ekzistis. La graveco de la simileco radikas en ĝsia analogeco kun la fragilo de iu ajn sistemo de penso.
La frazo de Juvenal estis komuna esprimo en Londono de la 16-a jarcento kiel deklaro de neeblo. La esprimo de Londono derivas de la supozo de la Malnova Mondo ke ĉiuj cignoj devas esti blankaj, ĉar ĉiuj historiaj registroj de la cignoj informis ke ili havis blankajn plumojn. En tiu kunteksto, nigra cigno estis neeble aŭ almenaŭ neekzistanta. Post kiam nederlanda ekspedicio, direktita de la esploristo Willem de Vlamingh en la rivero Swan, en 1697, malkovris nigrajn cignojn en Okcidenta Aŭstralio, la termino transformiĝis por indiki ke neeblo perceptita povus esti refutata poste. Taleb markas ke en la 19-a jarcento John Stuart Mill uzis la logikan trompon de la nigra cigno kiel nova termino por identigi la falsadon.
Konkrete, asertas Taleb en la New York Times:
La identigo de okazaĵo de nigra cigno
Bazita en la kriterioj de la aŭtoro:
Villacher Alpe
La tuta montomasivo malaltiĝas ŝtupoforme orienten al la Villach-a rondvalo. El la fundo de tiu ĉi giganta monto fontas de post jarmiloj la termoj de Termofonto-Kurachbanejo Villach. La 18an de januaro 1348 okazis naturkatastrofo kaŭze de grava tertremo. Parto de la monto, la suda vando, disrompiĝis kaj valenglitante detruis parton de la urbo Villach; kelkaj vilaĝoj, kasteloj kaj preĝejoj pereis en rubaĵo kaj cindro.
Katedralo de la Dipatrino de Gjumri
Katedralo de la Sankta Patrino de Dio (en la armena: Սուրբ Աստվածածին Մայր Եկեղեցի), ankaŭ konata kiel la Nia Sinjorino de la Sep Vundoj (en la armena: Սուրբ Աստվածամոր Յոթ Վերք), estas 19-a-jarcenta kirko en Gjumri, Armenio. Okupante la nordan flankon de la Placo Vartananc, la katedralo estas la sidejo de la Diocezo de Ŝirako de la Armena Apostola Eklezio. La kirko estis konstruita inter 1873 kaj 1884.
Teorio de la nigra cigno
Fari fronte al la okazaĵoj de nigra cigno
La ĉefa ideo en la libro de Taleb ne estas klopodi pri antaŭdiri okazaĵojn de Nigra Cigno, sed konstrui fortikecon fronte al la negativaj sintenoj kiuj okazas kaj povi profiti la pozitivajn. Taleb subtenas ke la bankoj kaj komercaj entreprenoj estas tre vundeblaj al okazaĵoj danĝeraj de Nigra Cigno kaj estas elmontritaj al superaj perdoj al la prognozitaj de la statistikaj kaj matematikaj modeloj, kiun li konsideras difektaj.
Katedralo de la Dipatrino de Gjumri
La Katedralo de la Sankta Dipatrino apartenas al lakrucoforma stilo de la armenaj preĝejoj kun ekstera rektangula formo. La sonorilturo situas ĉe la pinto de la ĉefa enirejo en la okcidenta flanko de la konstruaĵo. La kirko estas kronita per granda kupolo ĉe la centro ĉirkaŭita de 2 malgrandaj kupoloj. Male al aliaj armenaj preĝejoj, la altaro ĉe la Sankta Patrino de Dio estas unika pro ĝia dekoracio kun pluraj ikonoj.
La kirko restis aktiva dum la sovetiaj jaroj. Post la armena tertremo en 1988, la du negravaj kupoloj falis kaj ili estis anstataŭigitaj per novaj. La falintaj kupoloj estas nuntempe lokitaj en la preĝeja korto.
Teorio de la nigra cigno
Epistemologia enfokusigo
La Nigra Cigno de Taleb diferencas de la unuaj filozofiaj versioj de la problemo, specife en la epistemologia, ĉar ĝi estas fenomeno kun ecoj specifaj, empiriaj kaj statistikaj kiujn li nomas la "kvara kvadranto".
Taleb markas ke aliajn distribuojn oni ne povas uzi kun precizeco, sed ofte ĝi estas pli priskribaj, kiel la fraktaloj, la leĝoj de potencoj aŭ la skala distribuo kaj kiu la kono de ĉi tiuj povus helpi moderigi la ekspektojn.
Krom ĉi tio, oni substrekas ke multaj okazaĵoj simple ne havas precedencojn, subfosante la bazon de ĉi tiu tipo de kompleta rezonado.
Taleb ankaŭ pledas por la uzo de la rezonado kontraŭfakta prijuĝinte la riskon.
Rüthi SG
Rüthi SG estas komunumo en la elektodistrikto Rejnvalo, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 1,973 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007, kiu nombro kreskis ĝis la 31-a de decembro 2009 al 2,025.
Geografio
Rüthi situas en Rejnvalo ĉe la okcidenta bordo de la rivero Rejno, kiu estas la limo al Aŭstrio, inter la municipo Lienz, kiu apartenas al la urbo Altstätten SG, en sudo, kaj Oberriet SG en nordo. Al la komunumo apartenas ankaŭ la municipoj Büchel, Hirschensprung kaj la suda parto de Rehag. Tra la komunuma teritorio pasas paralele al Rejno la Rhein-Binnen-Kanalo.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Rüthi limas en nordo al Oberriet, en nordoriento al Meiningen (Aŭstrio), en sudoriento al Feldkirch (Aŭstrio), kaj en sudo al la eksklavo Lienz de la urbo Altstätten.
Trafiko
Rüthi havas alveturejon al la svisa aŭtovojo A13 de Sankt-Margreto tra Koiro al Belinzono kaj estas per aŭtobusoj al Altstätten kaj Buchs konektita al la publika trafikreto. Rüthi SG posedas ankaŭ stacidomon de la Svisaj Federaciaj Fervojoj ĉe la Rejnvalolinio, tamen tie haltas nuntempe nur malmultaj trajnoj.
Historio
La unua dokumenta mencio de Rüthi datiĝas el la jaro 820 kiel Reuti. En frua mezepoko Rüthi estis sub la voktado de la Grafoj de Werdenberg. Iliajn voktorajntojn en la jaro 1392 akiris la Monaĥejo Pfäfers. En la jaro 1803 Rüthi fariĝis sendependa politika komunumo en la nova Kantono Sankt-Galo. Al ĝi ĝis 1831 anakaŭ apartenis la municipo Lienz, kiu tiam estis transigita al Sennwald kaj nun apartenas al Altstätten SG.
Otakar Jaroš
Otakar Jaroš (* la 1-an de aŭgusto 1912 en Louny, + la 8-an de marto 1943 en Sokolove - Ukrainio) estis ĉeĥoslovaka oficiro, partoprenanto de kontraŭnaziisma rezistmovado.
Li travivis infanaĝon en Mělník, li ne finis studadojn en tiea gimnazio. Ekde la jaro 1933 li studis suboficiran lernejon en Trnava, pli poste lernejon por rezervistaj oficiroj en Turnov. En 1937 li finvizitis Armean akademion en Hranice na Moravě. Ĝis la jaro 1939 li estis komandanto de telegrafa taĉmento en Prešov. Post munkena diktaĵo li estis demobilizita kaj li laboris kiel poŝtoficisto en Náchod. En aŭgusto de 1939 li transiris en Pollandon kaj de tie en Sovetunion. En 1941 li aniĝis en ekzerctendaron en Buzuluk. Li fariĝis komandanto de la 1-a roto de la ĉeĥoslovaka memstara bataliono en Sovetunio.
La ĉeĥoslovakaj soldatoj intervenis en batalojn - enkadre de Ruĝa Armeo - unuafoje la 8-an de marto 1943 ĉe vilaĝo Sokolove en Ukrainio. La ĉeĥoslovaka taĉmento defendis la vilaĝon antaŭ sturmo de germanaj tankoj en la tagoj 4-a de marto ĝis 8-a de marto. Ĉi tie ĉefleŭtenanto Jaroš eminentiĝis dum heroa defendo kaj ĉi tie ankaŭ, anstataŭ por retiriĝi, li falis. Li estis avancita in memoriam je kapitano kaj li estis honorigita - kiel la unua nesoveta civitano entute - per titolo Heroo de Sovetunio.
Multano
Multano estas milionurbo sude en la provinco Panĝabo, en Pakistano, kie estas centro de kantono same tiel nomata Multan. Ĝi estas terkultiva urbo kun 1.197.384 loĝantoj. Ĝi estas la 5-a plej loĝata urbo de la lando kaj havas Esperanto-Klubon de la Pakistana Esperanto-Asocio.
Multano estas konata kiel la "Urbo de sufioj" pro la multnombro de maŭzoleoj kaj tomboj de sufioj kiuj troviĝas en la tuta urbo. Ĝi ankaŭ estas konata pro la pulbazaroj, moskeoj kaj ornamitaj tomboj.
Geografio
Multano troviĝas sur ebenaĵo laŭ flankorivero de Induso en mezo de la lando. Islamabado troviĝas je 562, Lahore je 352, Karaĉio je 966 km-oj.
Hamid Karzai
Hamid Karzaj (darie: حامد كرزاي; la 24-a de decembro 1957 en Karz proksime al Kandaharo) estas afgana politikisto, kiu servis prezidanto de Afganio de 2001 ĝis 2014. En 2004, li fariĝis la unua demokratie elektita prezidanto de sia lando.
Multano
Historio
Multano estas unu el la plej malnovaj urboj de la azia subkontinento. Ĝi estis ĉefurbo de la Trigarta Regno dum epoko de la Mahabharata milito, en periodo de la katoĉidoj. Multano havis plurajn nomojn laŭlonge de la jarcentoj, origine ĝi nomiĝis Kaŝtpuro.
Kariofilo
La kariofilo (Syzygium aromaticum) botanike apartenas al la mirtacoj.
Multano
Historio
Dum la historio tie okazis diversaj konfliktoj kaj militadoj. La unua estis Aleksandro la Granda, kiun sekvis aliaj armeoj. Nur dum regado de Moguloj estis paco dum 200 jaroj. Antaŭ la britoj ĝis 1849 la sikoj regadis tie. Ekde 1947 Multano estas parto de sendependa Pakistano.
Hamid Karzai
Vivo
Li devenas el la popolo de paŝtunoj kaj estas ano de la potenchava Popalzai-klano, el kiu venis multaj afganaj reĝoj.
Kariofilo
En la kuirarto uzatas la sekigitaj florburĝonoj de la planto. Kariofilo fajnigas ĉefe ruĝan brasikon, fruktosalaton, punĉon, marinaĵojn kaj spickukojn.
Multano
Klimato
Multano havas senpluvan klimaton. Dum la someroj la temperaturoj atingas ĉirkaŭ 54 °C, kaj en vintro estas proksimume frostopunkto. Jare pluvas po 127 mm. Polvoŝtormoj estas oftaj.
Hamid Karzai
Vivo
Post la studado li ofte vizitis Usonon, kie multaj familianoj vivas. Ekde tiu tempo oni akuzis lin je kunlaborado kun CIA. Post la retiriĝo de la sovetaj trupoj, li estis ministro en la registaro de Burhanuddin Rabbani.
Kariofilo
Ties esenca-oleo havas anestezan virton kaj estas ofte uzata por mildigi dentdolorojn.
Multano
Ekonomio
Multano estas komerca kaj industria centroj. Industrioj inkludas sterkaĵon, vitroproduktadon, kotonoproduktadon kaj teksaĵon. En la ĉirkaŭaĵo oni faris kanalojn, kiuj ebligas la agrikulturadon (mango, citrusoj).
31489 Matthewchun
31489 Matthewchun estas tre malgranda, eksterordinare hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Kariofilo
La planto originas de la Molukoj kiuj biogeografie situas en la Aŭstralazia ekozono. La monda ekonomia deziro al la fruktoj de tiu ĉi planto estis motoro al klopodoj de eŭropaj potencoj ĉe suborientazio en la periodo de la frua koloniismo, de la 16-a ĝis la 18-a jarcentoj. Pli precize legu pri la historio de la Ternato-insulo.
31489 Matthewchun
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Matthew Leong Chun, kiu gajnis en 2014 la duan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair pro sia projekto pri kemio. Li estis lernanto ĉe la Jericho Senior High School de Jericho (Nov-Jorkio, Usono).
Kariofilo
Nuntempe la ĉefa mondproduktanto pri kariofoloj estas Zanzibaro.
Kuracaj uzoj laŭ praaj fontoj kaj nuntempe
En la mezepoko la spico estis uzata kiel ingredienco en medikamentoj, kiuj traktis okulajn problemojn, epilepsion, pulminflamon, palpitacion kaj impotentecon. La najlo estis uzata ankaŭ kiel ingredienco en pilolo, kiu vekis seksan deziron.
Nuntempe en popola medicino la najlo estas uzata kiel ingredienco en multaj medikamentoj kaj kiel loka anestezilo, precipe en dentaj kaj dentokarnaj kuracadoj.
Scienca Universitato de Tokio
Scienca Universitato de Tokio (Hepburn: Tōkyō Rika daigaku [Tōkjō Rika Daigaku] Kanĵie:東京理科大学; Angle: Tokyo University of Science) estas privata universitato en Tokio. Ĝi ankaŭ estas la plej malnova privata unversitato kiu edukas pri fizika scienco. Ĝi estis fondita en 1949, sed kiel ies paŝinta vivo Tokio Fiziklernejo (Hepburn: Tōkyō Butsuri Gakkō [Tōkjō Bucuri Gakkō] Kanĵie:東京物理学校; Angle: Tokyo University of Science), fondita en 1881.
Kariofilo
Kuracaj uzoj laŭ praaj fontoj kaj nuntempe
Kariofiloleo estas uzata ankaŭ por malpezigi dentodoloron, muskolajn dolorojn kaj kapdolorojn, por forigi aknojn de la vizaĝo kaj resanigi verukojn kaj makulojn sur la haŭto.
Scienca Universitato de Tokio
La ĉefa kampuso ekzistas (Kagurazaka-kampo) en Kagurazaka en Ŝinĵuku-kvartalo kaj Kudan en Ĉijoda-kvartalo, kune en la Tokia Metropolo. Aldone ekzistas la kampusoj: Noda-kampuso en Noda en Gubernio Ĉiba, Kuki-kampuso en Kuki en Gubernio Saitama, Oŝamanbe-kampuso en Oŝamanbe en Oŝima-subgubernio en Hokajdo. Nun plananta, ke oni malfermos Kanamaĉi-kampuson en Kanamaĉi en Kacuŝika-kvartalo en Tokio.
35 Leukothea
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de Leŭkotea (greke Λευκοθέα), helena diino de la maro. Ĝi estis unu el la lastaj asteroidoj, kiuj havis simbolon ; tiu ĉi figuras antikvan marsignalon :
Hamid Karzai
Vivo
Kiam la talibanoj aperis fine de la 1990-aj jaroj sur la politika scenejo, li komence akceptis ilin. Li tamen poste rompis la rilaton kun la talibanoj, kiuj supoze murdis lian patron.
Post la teror-atakoj en Usono, Karzaj kunlaboris kun Usono, por forigi la taliban-reĝimon kaj enpotencigi alian registaron. Li nomumiĝis jam la 4-an de decembro 2001 en la Afgana Konferenco ĉe Bonn prezidanto de la provizora registaro. Li aperis ofte kun usonaj korpogardistoj, pro kio oni akre kritikis lin iĝi marioneto.
Li reelektiĝis en 2004 kiel Prezidento, danke al la paŝtuna plimulto. Dum lia regado, la opia produktado rekreskis de 100 tunoj (2001) al 3600 tunoj (2004).
Beine
Beine estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 479 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2008.
Geografio
Beine etendiĝas sur 21.57 km², kaj havis 479 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 21 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.
István Szabó (historiisto)
István Szabó [iŝtvAn sabO], laŭ hungarlingve kutima nomordo Szabó István estis hungara historiisto, arkivisto, profesoro, korespondanta membro de Hungara Scienca Akademio (1941).
Beine
Historio
Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Jean Michaut, kiu do fariĝis la loka urbestro.
István Szabó (historiisto)
István Szabó naskiĝis la  1898 en Debrecen. Li mortis la 1969 en Budapeŝto.
Beine
Administrado
Beine apartenas al la kantono de Chablis, kies ĉefurbo estas Chablis. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Auxerre, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.
István Szabó (historiisto)
Biografio
István Szabó frekventis lernejon en sia naskiĝurbo, poste li soldatiĝis dum la 1-a mondmilito, fine li plulernis por esti arkivisto. Li doktoriĝis en 1923, 1927 kaj 1928 en Szeged. En 1927 li ricevis postenon en la universitata instituto en Debrecen, sed en la sekva jaro li laboris en la tutlanda arkivejo ĝis 1943. Li iĝis privata profesoro en 1940 en Universitato de Budapeŝto. En 1943 li instruis en universitato de Debrecen. En 1949 li estis elektita katedrestro kaj dekano. Dum la hungara revolucio de 1956 li apartenis al la revolucia universitata stabo. En 1957 li doktoriĝis antaŭ la akademio. En 1959 li translokiĝis al Budapeŝto. Li ricevis premion en 1967, krome ankaŭ postmorte depost la socialisma erao.
Preĝejo Katarina de Aleksandrio (Újkér)
La preĝejo Katarina de Aleksandrio estas romkatolika historia monumento en vilaĝo Újkér (Hungario).
Historio
En la mezepoko jam funkciis en tiu vilaĝo kirko. En la malfrua 16-a jarcento luteranoj profitis ĝin. La katolikoj reakiris ĝin en 1661. Oni plene trakonstruis la preĝejon depost 1730. La nun videbla formo estas videbla ekde 1873, tiam oni konstruis la krucnavon. La orgeno ekfunkciis en la 1930-aj jaroj. Ekstera renoviĝo okazis en 2011.
Konstruaĵo
La kirko situas sola en korto. La fasado konsistas ĉefe kaj meze el kvadrata turo, kies pinto estas okan gula piramido. La enirejo troviĝas en la malsupra parto de la turo. La navo havas ankaŭ krucnavon antaŭ la sanktejo. La navo finiĝas en duonronda sanktejo. Interne galerio etendiĝas por la orgeno. Kontraŭe sur muro de la sanktejo estas videbla fresko pri martireco de Katarina pentrita en 1968. La ĉefaltara bildo prezentas fianĉiniĝon de Katarina pentrita en 1883. En la navo diversaj skulptaĵoj estas videblaj.
Dajana Cahill
Dajana Cahill naskiĝinta en (Brisbano, 4 aŭgusto 1989) estas aŭstralia aktorino kiu estas plej konata pro sia rolo kiel Layla Fry en la porinfana televid-serio Mortified, kiu estis projektita per la Nine Network, ABC1, kaj la Disney Kanalo, kaj per la BBC en la Unuiĝinta Reĝlando.
Mont-Blanc (departemento)
Mont-Blanc estas la nomo de eksa franca departemento, kiu ekzistis de 1792 ĝis 1815. Ĝia ĉefurbo estis Chambéry, kaj ĝia teritorio kongruis kun tiu de la duklando de Savojo, kiu tiam apartenis al la regno de Sardio.
Barmouth
Barmouth (en kimra: Abermaw (formale); Y Bermo (neformale)) estas urbo kaj komunumo en la kantono Gwynedd, nordokcidenta Kimrio, kuŝa sur la estuaro de la rivero Mawddach kaj la golfeto Cardigan. Situa en la historia kantono Merionethshire, la kimralingva formo de la nomo estas derivita el "Aber" (estuaro) kaj la rivera nomo, "Mawddach". La anglalingva formo de la nomo estas korupto de la pli frua kimra formo 'Abermawdd'.
La urbo disponas el la servoj de la trajnstacio de Barmouth.
TEB
La vorto havas plurajn signifojn:
Cuetzalan del Progreso
Cuetzalan del Progreso estas komunumo en la meksika subŝtato Puebla. La ĉefurbo de la komunumo estas Ciudad de Cuetzalan.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 45781 loĝantojn. El tiuj estas 22610 viroj kaj 23171 virinoj. La komunumo havas surfacon de 135.22 kvadratkilometroj.
Poproč (distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo)
Poproč (hungare Jászómindszent (jAsOmindsent)) estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo.
Situo
Poproč situas en sudorienta parto de Slovaka ruĝmontaro, fine de vojo el Jasov.
Historio
La vilaĝo estis unue menciita en 1255. Komence de la 20-a jarcento oni minadis tie diversajn maloftajn ercojn. Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Abaúj-Torna, al distrikto de Ždaňa, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1945 Jászómindszent rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. En 2001 loĝis en Poproč 2784 homoj, (2739 slovakoj, 12 hungaroj, 10 ĉeĥoj, 5 ukrainoj, 2 germanoj kaj aliaj).
Cuetzalan del Progreso
Geografio
La geografiaj koordinatoj de la komunumo estas 20° 1′ norda latitudo kaj 97° 31′ okcidenta longitudo. La meza alteco super la marnivelo estas 1000
Fontoj: Statistikoj de la INEGI
Eksteraj ligiloj
http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/puebla/Mpios/21043a.htm
André de Almada
André de Almada (1570-1642) estis portugala sacerdoto, rektoro kaj universitata profesoro en la Universitato de Koimbro. Li apartenis al la Societo de Jesuo kaj estis kavaliro de la Ordeno de Kristo ekde la 14-a de novembro 1633. André de Almada estis filo de Antão Soares de Almada, 5-a Grafo de Abranches kaj Vicência de Castro da Silva. André de Almada estis profesoro pri teologio en la Universitato de Koimbro kaj al li oni devas la instaligon de teleskopo en Koimbro. Per ĉi tiu teleskopo eblis al la glora "Christophoro Borri" (1583-1632) plenumi la unuajn astronomiajn observaĵojn en la urbo Koimbro, kiuj estis registritaj per gravuraĵoj.
Biografio
André de Almada faris siajn kolegiajn studojn kiel porciisto de la Reĝa Kolegio de São Paŭlo, en Koimbro, al kiu li heredigis sian librejon en sia vivofino.
Pasinte siajn filozofiajn ekzamenojn, en 1590, Almada enskribiĝis en la teologia kurso en la universitato de la sama urbo, kaj li diplomiĝis en decembro 1595 post studi plurajn aliajn katedrojn ĝis 1605.
En la komenco de la 17-a jarcento, li estis nomumita profesoro pri la sama lernobjekto, suprenirante la akademian ŝtuparon ĝis la pozicio de profesoro pri supera teologio. Dum la 1630-aj jaroj, li funkciis plurfoje kiel vicrektoro kaj, poste, kiel rektoro inter 1638 kaj 1639.
Pro tio, li akiris la doktorajn insignojn en la jaro 1608. Jam kiel ĉiama dekano, li estis nomumita Guberniestro kaj ankaŭ Reformisto de tiu Universitato la 27-an de januaro, 1638 kaj per ĵuro la 13-an de marto de la sama jaro, dum la regado de Filipo la 3-a de Portugalio. Li direktis ĉi tiujn lernejojn dum kelka tempo kaj ĝuis ĉiam la respekton kaj estimon de la tuta korporacio.
Kaj pro lia afabla personeco kaj pro lia kultura kaj eĉ scienca scio. Ĝuste en ĉi tiu lasta kampo, pro scivolemo, venis al ni la scio, ke tie li starigis astronomian observatorion, kun moderna kaj altkvalita teleskopo, kie pluraj famaj esploristoj, inkluzive eksterlandanoj, uzis ĝin por gravaj studoj.
Ex opere operato
Temas pri preciza teknika esprimo, tamen facile miskomprenebla, pro nescio aŭ ironio, kvazaŭ per ĝi oni permesu, aŭ eĉ instigu, la administraton ricevi sakramenton sendepende de sia interna anima dispozicio. Per tia esprimo la Katolika Eklezio intencas distanciĝi el la protestanta instruo (eble pli iama ol nuna) laŭ kiu la malinda administranto, ŝajne ne fakte, konfecias sakramenton. Pro tio, sekve, katolikoj obĵetas: administrato neniam scios ĉu mem ricevis sakramenton. La kontraŭo estas esprimata per ex opere operantis ("per la ago de tiu kiu agas" = anima dispozicio de la sakramente administrato).
Ĵagiro
Ĵagiro (kelkfoje Jaghir, jaghire aŭ jagir) estis gubernio aŭ feŭdo atribuita al regionaj guberniestroj de iliaj imperiestroj en Barato. Ĵagiro kutime estis malgranda distrikto ene de imperio, administrita de guberniestro nomita Jaghirdar.
Capriata d'Orba
Capriata d'Orba estas komunumo de Italio.
115
En la jaro 115 post Kristo okazis, interalie:
TED
La vorto havas plurajn signifojn:
Buchanan (Georgio)
Buchanan estas urbo en Kantono Haralson, Georgio, Usono. Laŭ la popolnombrado en 2020, ĝi enhavis 1,185 loĝantojn.
Pozitiva
Pozitiva havas diversajn signifojn:
Tampico
Tampico estas unu el la 43 komunumoj de la meksika subŝtato Tamaulipas, kiu situas en la norda Meksiko kun limo al Usono kaj la meksika golfo. En la kazo de la komunumo Tampico, la urbo Tampico hodiaŭ estas la sola tiel nomata loĝloko (statistike laŭ la INEGI por urboj, vilaĝoj, domaroj), do sur la teritorio ne ekzistas aliaj urboj aŭ vilaĝoj. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 10038.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 303924 loĝantojn. El tiuj estis 145475 viroj kaj 158449 virinoj. La komunumo havas surfacon de 68,1 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 10 metroj super la marnivelo.
Klimato
En la komunumo jare falas averaĝe 1044 mm/m² de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas 24 °C.
Sociogeografio
En la jaro 2000 en la komunumo vivis 267149 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 2922 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 1,09 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.
215737 de la loĝantoj de Tampico en la jaro 1995 aĝis pli ol 15 jaroj. El tiuj 6264 estis analfabetoj, do ne sciis legi kaj skribi. Tio signifas ke 2,9 % de la tuta loĝantaro (pli aĝa ol 15) ne sciis legi kaj skribi. Ĉe la virinoj estis 2,06 % (4185 el 115040), kiuj ne sciis legi kaj skribi kaj ĉe la viroj 3,64 % (2079 el 100697).
El la loĝantoj (pli aĝaj ol 5 jaroj en la jaro 1995), 236906 personoj apartenis al la katolika religio kaj 12929 personoj al la protestantisma religio. 9847 personoj apartenis al aliaj religioj kaj 7467 personoj statistike apartenis al neniu religio.
Béla Pállik
Béla Pállik, laŭ hungarlingve kutima nomordo Pállik Béla estis hungara pentristo, operkantisto.
Tampico
Sociogeografio
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Béla Pállik
Béla Pállik naskiĝis la  en Nagyszentmihály (Hungara reĝlando, nuntempa Michalovce en Slovakio), li mortis la  en Budapeŝto (Hungara reĝlando).
Pratteln
Pratteln estas urbo en la distrikto Liestal en Kantono Bazelo Kampara. Ĝi havis 15 120 loĝantojn je la 30-a de septembro 2008.
Geografio
Pratteln situas je alteco de 298 m s.m., la nordon limon de la komunuma teritorio formas la rivero Rejno, kiu estas la landlimo kun Germanio.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Pratteln limas al Augst, Füllinsdorf, Frenkendorf, Muttenz, Gempen (Kantono Soloturno), kaj aliflanke norde de la Rejno Grenzach-Wyhlen en Germanio.
Oksido
Oksido estas la rezulto de la kombinado de oksigeno(j) kun malpli elektronnegativa(j) elemento(j).
Pratteln
Trafiko
Tra la stacidomo de pasas la trajnlinioj de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Bazelo tra Frick kaj Brugg al Zuriko unuflanke kaj de Bazelo tra Liestal al Olten kaj Berno respektive al Araŭo kaj Zuriko.
Oksido
Preskaŭ ĉiuj metaloj formas oksidojn ĉe kontakto kun oksigeno. Pro sia agresemo, oksigeno kovras ilin per maldika tavolo de oksido. Ĉi tiu kovrilo povas havi la efikon aŭ protekti la subestan metalon kiel pri la kazo de alumino (oni tiam parolas pri pasivigado), aŭ male prezenti vundeblecon kiel en la kazo de fero.
Pratteln
Trafiko
Pratteln estas ankaŭ konektita al la tramreto de la urbo Bazelo.
Oksido
Nomenklaturo de oksidoj
Kiam estas malsamaj oksidoj por sama elemento E, prefikso estas aldonita al la vorto "oksido". Tiuj prefiksoj karakterizas la nombrojn da atomoj kaj de oksigeno kaj de la elemento E : Ekzemplo: la dinitrogena pentaoksido kun du elementoj nitrogeno kaj kvin elementoj oksigeno.
Pratteln
Historio
En 1974 estis trovita en la strato Hohli Gass malnovŝonepoka pugnokejlo kiu datas proksimume el la jaro 450000 antaŭ Kristo. Temas verŝajne pri la plej malnova homa artaĵo en Svislando.
La unua dokumenta mencio de Pratteln datiĝas el la jaro 1102 kiel Bratello. La preĝejo de Pratteln estis la unuan fojon skribe menciita en la jaro 1250.
Hof am Leithaberge
Hof am Leithaberge estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Malsupra Aŭstrio kaj al la distrikto Bruck an der Leitha (aŭ mallonge distrikto Bruck). Krome ĝi apartenas al la historia regiono Industrieviertel (industria regiono). Komence de la jaro en la komunumo vivis  loĝantoj.
116
En la jaro 116 post Kristo okazis, interalie:
Koralmaraj Insuloj
La Koralmaraj Insuloj estas dependa teritorio de Aŭstralio en Oceanio.La Teritorio de Koralmaraj Insuloj estas ekstera teritorio de Aŭstralio, kiu enhavas grupon de malgrandaj kaj plejparte neloĝataj tropikaj insuloj kaj rifoj en la Korala Maro, nordoriente de Kvinslando, Aŭstralio. La teritorio kovras 780,000 km², plej multaj el kiuj estas oceano.
Paraibuna/Paraitinga (mikroregiono)
La mikroregiono de Paraibuna e Paraitinga estas unu de la 64 mikroregionoj de la brazila subŝtato de San-Paŭlio. Ĝi enhavas sep municipojn.
NGC 3595
NGC 3595 (aliaj indikoj — UGC 6280, MCG 8-21-9, ZWG 242.14, PGC 34325) estas galaksio en konstelacio Granda Ursino.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Corte (stacidomo)
Corte (Gara di Corti) estas franca stacidomo sur linio -, situanta en  Corte, en departemento Haute-Corse, regiono Korsiko.
Temas pri stacidomo de Chemins de fer de la Corse (CFC).
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Bastia - Ajaccio (ligne centrale) (995000).
Dranse (Valezo)
Dranse en Valezo estas svisa rivero, maldekstra alfluanto de Rodano kiu rezultas de la unuiĝo de tri branĉoj:
Dranse de Bagnes
Ĝi ankoraŭ ricevas la rojon Durnand apud urbeto Bovernier, fine ĝi alfluas Rodanon ĉe la urbo Martigny, apud la Rodana Kubuto.
Il Mattino
Il Mattino estas ĵurnalo fondita en Napolo (Italio) en 1892 fare de Edoardo Scarfoglio kaj Matilde Serao.
Ĝi ankoraŭ estas la ĉefa ĵurnalo en la regiono Campania laŭ nombro da vendataj ekzempleroj (82.600 en 2006) kaj da legantoj.
La sidejo de la ĵurnalo estas en strato Chiatamone n. 65 - 80121 Napolo, Italio. La direktoro estas de aŭgusto 2009 Virman Cusenza.
Nestoloĝanta
Nestoloĝantaj animaloj estas tiuj kiuj restas ĉe nesto aŭ naskoloko dum longe post nasko, pro sia dependo de patroj por manĝo, movo, protekto kaj lernado de survivaj kapabloj. Ĝi estas malo de nidifuga kiam la animalo kapablas elnestiĝi tre rapide.
Hoacino
La Hoacino aŭ Opistokomo (Opisthocomus hoazin), estas malkomuna specio de tropika birdo kiu troviĝas en marĉoj, riveraj arbaroj kaj manglejoj de Amazonio kaj la delto de rivero Orinoko en Sudameriko. Ĝi estas la ununura membro de la genro Opisthocomus, kiu signifas 'tiu kun longa haro malantaŭe' pro ties granda kresto. Sed ĝi estas ankaŭ la ununura membro de la familio de Opistokomedoj kaj krome la ununura membro de propra ordo Opisthocomiformes, kiam ĝi estis konsiderita tio.
Aspekto
Ĝi estas birdo kun grando de fazano (longa 65 cm), sed pli svelta pro longkola, longvosta kaj etkapa. Ĝi havas senpluman bluan vizaĝon kun grenatkoloraj okuloj kaj la kapo estas pintita per pintega, ruĝeca kresto. La longa nigrobruna vosto estas larĝe pintita senkolora. La supraj partoj estas malhelbrunaj kun helruĝeca bordo en flugilplumoj kaj helruĝeca striado en dorso kaj nuko. La subaj partoj estas helruĝecaj, dum la kriso, unuaj flugilplumoj, subflugiloj kaj flankoj estas tre ruĝecavelkoloraj, sed tio estas videbla ĉefe kiam la birdo malfermas siajn flugilojn.
Ekologio
La hoacino manĝas la foliojn kaj malplie la fruktojn de la plantoj kiuj kreskiĝas en la marĉaj kaj riveraj habitatoj kie ĝi vivas. La birdo grimpas mallerte inter la branĉaro, kaj estas sufiĉe maltimida (kvankam ĝi iĝas kompreneble tro ekscitita pro tro oftaj vizitoj), ofte permesanta proksimajn alvenadojn kaj ne bezonas rapide ekflugi. La hoacino uzas ledan tuberon en la pinto de sia kropo por helpi ekvilibron inter branĉaro.
Unu el la multaj eksterordinaraĵoj de tiu specio estas, ke ĝi havas digestan sistemon unikan inter birdoj. La hoacino uzas bakterian fermenton en la fronta parto de la ventro por solvi la vegetalan materialon kiun ili konsumas, plie kiel gregoj kaj aliaj remaĉuloj. Malkiel remaĉuloj, tamen, kiuj posedas la rumenon -speciala stomako por bakteria fermentado -, ĉe hoacino tio estas la funkcio de la kropo, pligrandiĝo de la ezofago. La kropo de la hoacino estas tiom granda ke dislokigas la flugomuskolojn kaj la kilon de sternumo, kio malhelpas ties flugeblecojn. Pro la odora konsistigo el la konsumitaj folioj kaj pro la bakteria fermentado, tiu birdo odoras malagrablege, kiel Stala sterko kaj pro tio ĝi estas ĉasata nur en tre malsatigaj epokoj.
La hoacino estas gregema kaj nestumas en etaj kolonioj en la pluvsezono, defenditaj el eventualaj predantoj per laŭtaj voĉoj; la ino demetas 2-3 ovojn en nesto konstruita el bastonetoj en arbo super akvo en laŭsezonaj inonditaj arbaroj; la kovadon faras ambaŭ gepatrojn dum ĉirkaŭ 32 tagoj. La idoj kiuj estas manĝigataj el vomita fermentita manĝaĵo montras alian eksterordinaran kutimon: ĝi havas du krifojn en ĉiu flugilo, kiuj perdiĝos je la plenkreskaĝo. Kiam ili estas ĝenataj aŭ minacataj de eventualaj predantoj (kiel simioj aŭ serpentoj) la idoj grimpas for de la danĝero aŭ faliĝas en la akvon por eskapi predadon, kaj poste ili uzas siajn krifajn flugilojn por grimpi al la sekureco de la nesto. Tio kialis nepre komparojn kun la fosilia Archaeopteryx, sed tiu karaktero estas plie aŭtapomorfio, eble kaŭzita de atavismo kiel la krifoj de Dinosaŭro, pro genetika spuro kiu verŝajne estas ankoraŭ en la birda genomo. Post atingo de plenmatureco, la idoj povas resti ĉe la gepatroj kelkajn jarojn kaj helpi kreskon de plia idaro, ekzemple per defendo de la teritorio.
Temas pri bruema specio, kun varieco de raŭkaj alvokoj, similaj al tiuj de fumemulo. Kvankam facile videbla kaj eĉ alloga pro la eksterordinaraj formo kaj koloroj, maltimida kaj mallerta fluganto, eble pro ĝia malbona odoro ĝi ne estas konsiderata endanĝerita. Fakte, ties survivado ŝajnas pli certa ol tiu de multaj aliaj endemismoj de tiu ĉi teritorio. Pro ĝia malbona odoro ĝi ne estas ĉasata kaj ĝi saviĝas pro preferi humidajn habitatojn, manglejojn kaj riverajn arbarojn, kiuj ne estas tiom minacataj ol la surteraj arbaroj, kiuj estas la ĉefa celo de la senarbarigo de Amazonio. La hoacino ankoraŭ estas komuna en granda parto de sia teritorio.
Taksonomio
La Hoacino estas diskuteble la plej enigma vivanta birdo laŭ sia filogenetikaj rilatoj. Oni ne proponis ĝis nun taŭgan evoluajn hipotezojn kaj la stato eĉ malbonigis pro disponeblo de datumoj laŭ la sekvenco DNA.
Estis granda debato pri la rilatoj de la hoacino kun aliaj birdoj. Oni agnoskis propran familion, la Opistokomedoj kaj subordon (Opisthocomi), kio estis certe taŭge portempe, pro ties diferenceco. Foje, ĝi estis ligita kun taksonoj kiel la tinamo, la Kokoformaj (ĉasbirdoj), la Raledoj, la Otidedoj, kariamoj, Pterokloformaj, kolomboj, la turako, aliaj Kukoloformaj, kaj la Kolioformaj birdoj. Krome, oni foje sugestis, ke ĝi estas rilata al Kokoformaj, turakoj, aŭ al Krotofagedoj (Novmondaj kukoloj).
Lokigo ĉe la ĉasbirdoj estis historia, bazita ĉefe sur fenetikaj konsideroj de eksterna morfologio, kiu estas konsiderataj maltaŭgaj kaj ĝenerale malagnoskitaj nuntempe; la ĉasbirdoj kun la Akvobirdoj apartenas al la klado de Galloanserae dum la hoacino ne. Kladaj analizoj de skeletaj karakteroj, aliflanke, sugestas rilato de la hoacino kun la familio de la seriemoj nome Kariamedoj, kaj pli malproksime kun la turakoj kaj la familioj de kukoloj. Tamen, kukoloj havas zigodaktiliajn piedojn (du fingroj antaŭen, du malantaŭen) kaj turakoj estas duonzigodaktiliajn, dum la hoacino havas la plej tipan anisodaktiliajn piedojn kun tri fingroj antaŭen, unu malantaŭen. La evoluo de birda daktilio, aliflanke, ne estas entute solvita (vidu ankaŭ artikolon Zigodaktiledoj).
La taksonomio de Sibley-Ahlquist en 1990 konsideris ĝin kiel baza kukolo bazite sur DNA-DNA hibridiĝo. Avise et al. en 1994 trovis datumojn de sekvenco mtDNA citokromo b por kunopinii kun la antaŭa traktado de Sibley kaj Ahlquist. Sekve, Hughes kaj Baker en 1999 proklamis estis "solvintaj" la rilatojn de la hoacino kun la turakoj, baze sur siaj propraj analizoj de 6 aroj da sekvencoj de mtDNA kaj unu de nDNA.
Tamen, uzante sekvencojn de mt kaj nDNA de pligranda longo, Sorenson et al. en 2003 notis, ke ĉiu tri antaŭaj studoj de DNA estis ŝajne maltaŭgaj pro eraroj en metodologio, eta grando de pruvaĵoj kajeraroj en la sekvencoj DNA; ties studo forte sugestis kontraŭ proksiman rilaton inter la hoacino kaj la kukoloj aŭ turakoj. Ne eblis tamen fide determini la plej proksimajn vivantajn parencojn de la hoacino. Eĉ tiel ĝi estus proksima de kolomboj, sed ne tre fide, kun malpli ol 10% de similo ĝis eventuala pli taŭga studo laŭ la analizoj de Sorenson et al'.
Fain & Houde en 2004 proponis, ke dikotomo ĉe Neoaves (Neognatoj ekskludante kokanserojn) baze sur sekvencoj β-fibrinogeno introno 7 (FGB-int7). En ties sugestita filogenio, la hoacino estus baza membro de Metaves, proponita klado kiu inkludus multajn aliajn historie problemigajn birdofamiliojn, kiel Flamengoj, greboj, Faetonedoj, pterokledoj kaj mesitoj. Dum kolomboj grupis kun la "Metaves", ne estus proksima parenceco inter tiuj kaj la hoacino.
Aliflanke, dum aliaj grandaj stirpoj de Neoaves, la Coronaves, tre agnoskitas en sia interna filogenio kio kutime estas konsiderata konsento, la interrilatoj de la "Metaves" ne estis facile solvebla. Ankaŭ supozitaj grupoj de metaves kiel flamengoj kaj Kaprimulgedoj aŭ Faetonedoj kaj kolibroj ŝajne ne aspektas havi faktan bazon pli ol esti falsa "klado" baze sur molekula homoplazio. La grupo de kolomboj, kun malmulta fidindeco, kun la podargoj en la analizoj de Fain & Houde.