cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kaluna fontejo
Konstruaĵoj en ĉirkaŭaĵo de la fontejo
En la 2-a duono de la 17-a jarcento estis apud Kaluna fontejo konstruita kapelo, sed kiu forbrulis post trafo de fulmo. En la jaroj 1844-50 poste apud la fonto ĉi tieaj homoj konstruis preĝejeton de Virgulino Maria, kiu estis ankoraŭ dufoje renovigita. Sed en la jaro 1946 la preĝejeto post trafo de fulmo forb rulis kaj jam ne plu ĝi estis renovigita. Sur ties bazoj estis starigita almenaŭ malgranda kruco, devenanta el tureto de la forbrulinta preĝejeto. La fontejo mem poste ĝisatendis en la jaro 1927 tegmentigon en aspekto de ŝtona kapelo, kiu staras gis nun.
Kabano Vřesová studánka
Super Vřesová studánka en alteco 1313 m s. m. estis en la jaro 1892 konstruita kabano nomata Vřesová studánka (tiam Hedelbrünnel). Ankoraŭ en la 1960-aj jaroj ĝi estis en trafiko, inkluzive de ebleco de la turista loĝigo kaj manĝado. En la jaro 1981 ĝi estis pro teknikaj problemoj fermita kaj en la jaro 1988 sen rekompenco deŝirita.
Plano por renovigi la preĝejeton kaj la pilgriman lokon
En la jaro 2016 la parcelo kaj la bazoj de la preĝejeto estis redonita al katolika eklezio kaj fare de ĉefepiskopejo de Olomouc estis decidite renovigi la preĝejeton de Mater Dolorosa. Sabate la 9-an de septembro 2017 ĉi tie okazis solena meso kun sanktigo de granita ŝtono de altara menzo kiel bazo por nova konstruaĵo. La meson celebris pastro Milan Palkovič, paroĥestro el proksima Loučná nad Desnou kaj pastro František Eliáš el la episkopejo de Olomouc.
Terglito en la jaro 1921
La deklivo sub Vřesová studánka ne estis stabila kaj rilate al krudaj montaraj veterkondiĉoj ĝi jam estis en la pasinteco trafita per forta erozio. Plej grandan katastrofon la loko suferis post abrupta pluvego vespere la 1-an de junio 1921. Tiutage dum nuraj 30 minutoj glitis onidire ĝis 60 000 m³ da grundo eĉ kun arbaro en valon de rivero Hučivá Desná. La terglito trafis areon kun longeco ĉirkaŭ 800 m kaj larĝeco ĝis 180 m! Tiutage estis en Hrubý Jeseník inter montopintoj de Keprník kaj Červenohorské sedlo registrita plej intensa pluvego dum tempo de meteorologiaj observoj. Sur Červenohorské sedlo pluvis dum 2 horoj ĉirkaŭ 180 mm da precipitaĵoj. Sur montopintoj tiel devis nature pluvi ankoraŭ pli multe. La teraĵo, ŝtonoj, arboj kaj plua materio el la terglito poste baris plene la valon de rivero Hučivá Desná kaj kreis ampleksan baraĵon. Sekva traŝiro de la nestabila nova digo faris katastrofajn damaĝojn en la tuta valo ĉirkaŭ de rivero Desná. Dum tiu ĉi katastrofo pereis kvar homoj.
Turismaj vojoj
Laŭlonge laŭ la kapeleto kondukas ruĝa kaj  verda turismaj vojoj el Červenohorské sedlo.
Carlos Tévez
Carlos Tévez (naskiĝis la 5-an de februaro de 1984 en Ciudadela, Bonaera Provinco) estas argentina futbalisto. Li partoprenis en la Futbala Mondpokalo 2006 kaj en la Futbala Mondpokalo 2010 kun la argentina nacia teamo.
Saŭdado
Saŭdado estas Esperantigo de la portugala kaj galega vorto saudade (portugaluja prononco: ; brazila prononco: aŭ ), kies signifo similas al "nostalgia sopiro", "milda malgajo" aŭ "rememoro al mankanta ĝojo". Ofte la objekto de la sopiro estas perdita naskiĝtero (pro la historia emo de portugaloj elmigri al fremdaj landoj) aŭ perdita amo. La vorto ofte portas nuancon de ruiniĝo kaj esprimas la subpremitan scion ke la sopirata afero povus neniam reveni. Ĝi estas multe uzata en la portugal-lingvaj literaturo, tradiciaj kantoj, popola muziko kiel la fado, bosanovo ktp.
Etimologio
La vorto devenas de la latina solitudo ("soleco"), sed la signifo evoluis for de la origina signifo, kaj aliaj samfontaj vortoj ("solidão" kaj "soledade") estas uzataj kun la signifo "soleco" en la portugala.
Saŭdado en portugala kulturo
Saudade ne havas precizan ekvivalenton en aliaj lingvoj (escepte de tio, ke en kelkaj lingvoj oni foje uzas la portugalan vorton "saudade" kun ĝia portugala signifo, foje adaptita prononce kaj/aŭ gramatike al la koncerna lingvo kiel okaze de la Esperantigo "saŭdado"). Pro tio la portugaloj estas fieraj pri "sia persona vorto", kiun nur ili konas. Pri tio temas la fama kvarlinia versaĵo de Fernando Pessoa :
''Saudades, só portugueses
''Conseguem senti-las bem.
''Porque têm essa palavra
para dizer que as têm.
Saŭdadoj, nur portugaloj
kapablas senti ilin bone.
Ĉar nur ili havas ĉi tiun vorton
por diri ke ili havas ilin.
Tovarnianska Polianka
Tovarnianska Polianka (hungare Tavarnamező) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.
Situo
Tovarnianska Polianka situas fine de tre mallonga sakovojo. Vranov nad Topľou troviĝas je 13 km.
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1335. Proksimume en 1600 incendio, en 1663 pesto okazis. En 1715 kaj ankaŭ post 5 jaroj 7 familioj pagis imposton. En 1828 227 vilaĝanoj loĝis en 31 domoj. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis Tavarna-Polyánka, poste ĝi ricevis parte hungaran nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Tavarnamező 116 homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Zemplén, al distrikto de Vranov nad Topľou, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Tovarnianska Polianka 136 homoj, (ĉiuj slovakoj).
29787 Timrenier
29787 Timrenier estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Mattias Falck
(naskonomo Mattias Karlsson, naskiĝis en Karlskrona, do nun -jaraĝa) estas profesia sveda tablotenisisto.
Li konkuris ĉe la Somera olimpiko 2016 kiel parto de la sveda teamo en la vira teamo. Mattias gajnis du medalojn ĉe la Eŭropa Ĉampioneco pri Tabloteniso 2016. Pare kun Matilda Ekholm li gajnis arĝentan medalon en miksduobloj, kaj pare kun Kristian Karlsson li gajnis bronzan medalon en viraj duobloj. Li gajnis la svedan nacian teaman ĉampionecon kun Halmstad BTK en 2018 kaj estis parto de la sveda nacia teamo kiu gajnis bronzan medalon ĉe Monda Tablotenisa Konkurso monaton poste en 2018 kiu estis ludita en la sama areno dee Halmstad.
En aprilo 2019, li gajnis arĝentan medalon en la vira unuopa konkurso dum la Mondaj Ĉampionecoj en Budapeŝto, Hungario, post perdi la finan ludon kontraŭ Ma Long el Ĉinio.
La plej alta monda rango de Falck estis la 7a, atingita en aŭgusto 2019.
En 2020, Falck venkis la konkuranton Xu Xin en Makao en la rekomenca kampanjo de la internacia tablotenisa federacio post la severa fazo de la kronvirusa pandemio.
En marto 2021, Falck estis venkita fare de Dmitro Ovĉarov en la kvaronfinalo de internacia turniro en Doha. En junio de la sama jaro, Falck atingis la duonfinalon de la Eŭropaj Tablotenisaj Ĉampionecoj, kie lin venkis en la duonfinalo la fina ĉampiono Timo Boll. En la olimpiko de 2021 li kun sia teamo avancis ĝis la kvaronfinalo, do estis inter la lastaj ok teamoj.
Diversaĵoj
Li ne parencas al sia parludpartnero Kristian Karlsson.
Kontraste al plej multaj ĉefaj ludantoj, li uzas kaŭĉukon kun mallongaj levaĵetoj sur la unua flanko de sia tablotenisa rakedo ekde sia junaĝo, dum sur la malantaŭa flanko li uzas "normalan, glatan" kaŭĉukan tavolon.
Li edziĝis meze de 2018 kaj alprenis la familian nomon de sia edzino, Falck. Ambaŭ fariĝis gepatroj en oktobro 2019.
Jerome Isaac Friedman
Jerome Isaac FRIEDMAN (28-a de marto 1930) estas usona fizikisto. Liaj patroj estis migrintaj al Usono el Rusio. Li naskiĝis en Ĉikago kaj elstaris pri artoj, dum sia kresko. Li interesiĝis pri fiziko post lego libron pri relativeco de Albert Einstein, kaj pro tio li ekstudis fizikon en la Universitato de Ĉikago. Tie li laboris kun Enrico Fermi, kaj fariĝis Doktoro de Filozofio en 1956.
Li kuntrovis eksperimente evidentaĵojn de la ekzisto de kvarkoj. Li gajnis la Nobel-premion pri fiziko en 1990.
Preĝejo Sankta Karlo Boromeo (Friedrichroda)
La Preĝejo Karlo Boromeo (germane: St. Karl Borromäus) estas romkatolika kirko en Friedrichroda, Germanujo. Ĝin konsekris en la 28.8.1901 episkopo Wilhelm Schneider. Komence la komunumo dependis de Gotao ĝis ekmemstareco en 1912. Ekde 2012 ĝi estas filio de la Bonifaco-komunumo de Gotao ene de la Dekanujo Meiningen en la Episkopujo de Erfurto.
Priskribo
La preĝejo ĉe August-Eckard-strato 2a starigitis ĉ. en 1901 laŭ novgotika konstrustilo. Ĝi havas ĥorejon enmetitan kun triflanka finiĝo kaj grandaj plumbvitraj fenestroj. Ili bildigas la naskiĝon kaj la la krucumiĝon de Jesuo Kristo kiel ankaŭ la elverŝon de la Sankta Spirito. La turo alkonstruitis ĉe la suduesta angulo kiu havas ardezan faldtegmenton kun pinta spajro. Meze de la ĥorejo estas mlafrugotika triptiko el la 14-a jarcento kiu staris iam en la goslar-a Mario-kirko. Meze videblas la kronado de Mario kun la gesanktaj Katarino, Kristoforo, Bonifaco kaj Sebastiano ĉirkaŭe. Maldekstre kaj dekstre sur la flankaj aloj staras la dek du apostoloj sen Judaso sed kun Paŭlo de Tarso anstataŭe. La altaraj eksteraĵoj estas pentritaj.
Ekster tio troviĝas maldekstre de la orgena galerio la figuro de Sankta Bonifaco. Meze de la orgena galerio spekteblas la kirkopatrono Karlo Boromeo, aliflanke Elizabeto de Hungario.
La orgeno kun 11 registroj sur du klavaroj kun pedalo konstruitis en 1955 fare de la potsdam-a firmao Alexander Schuke. En la novfarita portovando de la triptiko estas nun la tabernaklo. La eŭkaristia lampo estas dekstre. Dum la lasta restaŭradlaboroj la altara zono novigitis. Apude estas predikejo; antaŭaltareje je la dekstra estas statuo de Sankta Jozefo kaj maldekstre de la Virgulino.
Listo de insuloj de Senegalo
Listo de insuloj kaj insularoj en Senegalo.
Saint-Père (Yonne)
Saint-Père estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 385 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.
Geografio
Saint-Père etendiĝas sur 15.28 km², kaj havis 385 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 25 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.
Friedenskirche (Sanssouci)
Friedenskirche ([fridenskirĥe], germane “preĝejo de paco”) estas lutera preĝejo en la palaca parko Sanssouci en Pocdamo. Ĝi situas en la tiel nomata Marly ĝardeno, apud la ĉefa eniro de la parko.
Tart-l'Abbaye
Tart-l'Abbaye estas komunumo en Francio. Ĝi troviĝas en la kantono Genlis de la regiono Burgonjo-Franĉkonteo kaj apartenas al la departemento Orbordo. En 2011 la komunumo havis 229 loĝantojn.
Saint-Père (Yonne)
Historio
La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio.
Tart-l'Abbaye
Historio kaj vidindaĵo
La abatejo estis la unua ina cistercia abatejo. Ĝi fondiĝis en 1132 kaj ĝi transloĝiĝis al Diĵono en 1623.
Saint-Père (Yonne)
Historio
Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Christian Guyot, kiu do fariĝis la loka urbestro.
Administrado
Saint-Père apartenas al la kantono de Vézelay, kies ĉefurbo estas Vézelay. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Avallon, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.
Friedenskirche (Sanssouci)
La konstruaĵo estas trinava kolona baziliko sen transepto, kun aparte staranta 42-metra kampanilo. Ties prototipo estis la kampanilo de la roma preĝejo Santa Maria in Cosmedin. La ĉefa navo estas je 13.5 m pli alta kaj duoble larĝa ol la flankaj navoj. La transirejo inter la navoj estas dekorita per arkadoj kun duoncirklaj arkoj. La prototipo por la pocdama Friedenskirche estis la roma baziliko San Clemente. Frederiko Vilhelmo volis, ke estu en la preĝejo plata ĉela plafono, kiel en fruaj kristanaj preĝejoj. La absidon beligas vera venecia mozaiko de komenco de la 13-a jarcento, kiun oni liveris el malkonstruata preĝejo en San Cipriano (insulo Murano). La baldakeno sur kvar malhelverdaj kolonoj el siberia jaspo – donaco de la imperiestro Nikolao la 1-a, edzo de fratino de Frederiko Vilhelmo, – estis instalita en la preĝejo en 1842.
La dekstran navon sekvas bapta kapelo. La maldekstran sekvas sakristio; tiu servis dum iu tempo kiel maŭzoleo por Frederiko Vilhelmo la 4-a kaj aliaj Hohencolernoj. La princoj Sigismondo kaj Valdemaro, filoj de la imperiestro Frederiko la 3-a kaj lia edzino Viktoria, estis sepultitaj tie ĝis 1892. En la jaro 1920 oni sepultis tie princon Joachim, la plijunan filon de la lasta imperiestro Vilhelmo la 2-a. En 1931 oni transigis lian cindron en Antikvan templon.
Sub du marmoraj platoj, apud ŝtupoj al altaro, situas la reĝa tombaro. Frederiko Vilhelmo la 4-a mortis post kelkaj apopleksiaj frapoj la 2-an de januaro 1861. Post sanktigo de la tombaro en oktobro 1864 oni transigis tien sarkofagon kun lia korpo. La koro de la reĝo situas en la maŭzoleo de palaco Charlottenburg en Berlino. En 1873 oni lokis en la tombaro sarkofagon de lia mortinta edzino Elizabeta Ludovika.
Maŭzoleo de la imperiestro Frederiko
Norde Friedenskirche limas la maŭzoleon de la imperiestro Frederiko, konstruita laŭ projekto de Julius Carl Raschdorff, aŭtoro de Berlina katedralo. La maŭzoleo estas kupola ovala konstruaĵo kun ortangula altara ejo. Interne situas kopio de marmora sarkofago, kreita en 1888 de Reinhold Begas por la mortinta imperiestro Frederiko la 3-a. Oni transigis lian cindron en 1905 en Berlinan katedralon. Apude ripozas lia edzino Viktoria, kies sarkofagon ankaŭ faris Begas. Krome, ĉi tiu skulptisto faris sarkofagojn ĉe flankoj de la altaro, kie ripozas la frue mortintaj filoj de la imperiestra paro – Sigismondo kaj Valdemaro.
De 1991 sur ŝtupoj de la altaro staras modesta sarkofago de la “reĝo-soldato”, Frederiko Vilhelmo la 1-a. Komence li estis sepultita en la garnizona preĝejo de Pocdamo, samkiel poste lia filo Frederiko la 2-a. Nelonge antaŭ la fino de Dua mondmilito oni elveturigis cindrojn de la reĝoj el Pocdamo kaj konservis ilin ĝis 1953 en Elisabethkirche (Marburg), poste en la kastelo de Hohencolernoj. La unua sarkofago el nigra marmoro estis disbatita en 1945, kaj oni ŝanĝis ĝin por kupra kopio. La tombo de Frederiko la Granda situas en la parko de Sanssouci.
Tiele, en Friedenskirche entute estas sepultitaj la sekvaj anoj de Hohencolernoj:
Sint-Joris
Sint-Joris ("Sankta Georgo") estas la nomo de diversaj loĝlokoj en Nederlandlingvio. Interalie temas pri parto de la belgaj municipoj
Preĝejo Marteno de Tours (Mátraterenye)
La preĝejo Marteno de Tours estas romkatolika historia monumento en vilaĝo Mátraterenye (Hungario), en parto Homokterenye (iama memstara vilaĝo).
Historio
Oni konjektas, ke tiu ĉi romanika kirko estis konstruita en la 13-a jarcento. Iom poste, sed ankoraŭ en la sama jarcento konstruiĝis la apogpilieroj. En la frua 15-a jarcento gotika pordo estis konstruita kun kelkaj gotikaĵoj. En 1688 la turkoj okupis la preĝejon, tamen ne longe. La nun videbla fasado estas videbla ekde 1801, samtempe oni konstruis la sakristion kaj la firstotureto. Plena renovigo okazis en 1999.
Konstruaĵo
La konstruaĵo situas sola sur monteto en tombejo. La fasado estas simetria, meze la enirejo funkcias, pli supre estas kvarangula fenestro, ĉe la anguloj estas po unu pilieroj. Estas ankaŭ alia enirejo en flanko de la navo. La navo finiĝas en kvarangula absido pli mallarĝa, ol la navo. Sakristio aliĝas al la absido. Interne en la sanktejo mezepoka sidniĉo situas. La altara bildo estis pentrita en 1871.
Kermeso okazas en la 11-a de novembro.
Cerealo
Cerealo laŭ PIV estas ĉiu speco de greno, uzata por nutrado de homoj kaj bestoj, i.a. por panproduktado: plej multaj cerealoj (ekz. maizo, rizo, tritiko) apartenas al poacoj, malmultaj (vosta amaranto, fagopiro, kvinoo) al aliaj familioj. Ankoraŭ laŭ PIV cerealaĵo estus ĉiu el la produktoj el cerealoj, flokigitaj aŭ alie prilaboritaj por servi kiel matenmanĝaĵo, manĝata kun lakto, salo, sukero, mielo aŭ fruktoj, precipe en Nordameriko kaj Eŭropo. Cerealo tiele estas poaco, kies semon oni povas mueli kaj manĝi. Oni ofte uzas grenon por fari farunon, kaj sekve panon kaj aliajn bakaĵojn kaj nutraĵojn entute.
Cerealo estas ajna vera herbo kultivata por la manĝeblaj komponantoj de ties greno (botanike, tipo de frukto nomata kariopso), komponita el la albumeno, la ĝermo, kaj la brano. Cerealgrenoj estas kultivataj en tre grandaj kvantoj kaj havifas pli da manĝenergio tutmonde ol ajna alia tipo de kultivaĵo; ili estas tiele bazmanĝaĵoj. Kelkaj plantoj ofte estas referencataj kiel cerealoj, kiel fagopiro kaj kvinoo, sed devas esti konsiderataj anstataŭe falsaj cerealoj, ĉar ili ne estas herboj.
En ties natura formo (kiel kompleta greno), ili estas riĉa fonto de vitaminoj, mineraloj, karbohidratoj, grasoj, oleoj, kaj proteinoj. Kiam ili estas jam rafinitaj pere de la forigo de la brano kaj de la ĝermo, la restanta albumeno estas ĉefe karbohidrato. En kelkaj evolulandoj, greno en la formo de rizo, tritiko, milio, aŭ maizo konstituas majoritaton de ĉiutaga vivtenado. En industrilandoj, cereala konsumado estas pli modera kaj varia sed ankoraŭ grave substanca.
La vorto cerealo derivas el Ceres, nome la romia diino pri rikolotoj kaj agrikulturo.
Historio
La unuaj cerealoj estis aldomigitaj fare de primitivaj homoj. Antaŭ ĉirkaŭ 8,000 jaroj, ili estis aldomigitaj de antikvaj farmistaj komunumoj en la regiono Fekunda duonluno. Amela tritiko, unugrajna tritiko, kaj hordeo estis tri tiele nomitaj fondokultivaĵoj de Neolitiko en la disvolvigo de agrikulturo. Ĉirkaŭ la sama epoko, milioj kaj rizoj estis komence aldomigitaj en orienta Azio. Sorgo kaj milioj estis aldomigitaj ankaŭ en sub-Sahara Okcidenta Afriko.
Kultivado
Dum ĉiu unuopa specio havas sian proprajn partikularecojn, la kultivado de ĉiuj cerealaj rikoltoj estas simila. Plej estas unujaraj plantoj; sekve unu plantado produktas nur po unu rikolton. Tritiko, sekalo, tritikalo, aveno, hordeo, kaj spelto estas cerealoj de "malvarma sezono". Tiuj estas rezistantaj plantoj kiuj kreskas bone en modera vetero kaj ĉesas kreski en varma vetero (proksimume je 30 °C, sed tio varias laŭ specio kaj variaĵo). La cerealoj de "varma sezono" estas pli mildaj kaj preferas varman veteron. Sekalo kaj hordeo estas la plej rezistaj cerealoj, kapablaj supervintrumi eĉ en la ĉearkto kaj Siberio. Multaj cerealoj de malvarma sezono kreskas en la tropikoj. Tamen kelkaj povas kreski nur en pli malvarmaj altaj teroj, kie eĉ eblas kreskigi pli ol unu rikoltojn en unu jaro.
Dum kelkaj jardekoj, estis ankaŭ pliiĝanta intereso en staŭdaj (pli ol unujaraj) grenplantoj. Tiu interesi disvolviĝis pro la avantaĝoj en kontrolo de erozio, malplia neceso de sterkoj, kaj potencialaj malaltaj kostoj por la farmisto. Kvankam tiu esplorado estas ankoraŭ en komenca stadio, The Land Institute en Salina, Kansaso, kapablis krei kelkajn kultivarojn kiuj produktas sufiĉe kontentigajn rikoltojn.
Plantado
La cerealoj de varma sezono kreskiĝas en tropikaj malaltaj teroj la tutan jaron kaj en moderaj klimatoj dum la senglacia sezono. Rizo estas ofte kreskigata en inunditaj kampoj, kvankam kelkaj variantoj estas kreskataj sur seka tero. Aliaj cerealoj de varma klimato, kia sorgo, estas adaptitaj al aridaj kondiĉoj.
La cerealoj de malvarma sezono estas bone adaptitaj al moderaj klimatoj. Plej variaĵoj de partikulara specio estas ĉu vintraj aŭ printempaj tipoj. Vintraj variaĵoj estas semataj en aŭtuno, ĝermas kaj ekkreskas vegetative, poste iĝas dormantaj dum vintro. Ili plukreskas en printempo kaj maturiĝas en la fino de la printempo aŭ komence de la somero. Tiu kultivsistemo faras plej utilan uzadon de akvo kaj liberigas la teron por alia rikolto frue en la kreskosezono.
Vintraj variaĵoj ne floras ĝis printempo ĉar ili postulas vernalizon: nome ekspono al malaltaj temperaturoj por genetike determinita tempodaŭro. Kie vintroj estas tro varmaj por vernalizo aŭ superas la reziston de la kultivaĵo (kio varias laŭ specioj kaj variaĵo), farmistoj kreskigas printempajn variaĵojn. Printempaj cerealoj estas plantataj komence de la pringtempo kaj maturiĝas poste en tiu sama somero, sed vernalizo. Printempaj cerealoj tipe postulas pli da irigacio kaj produktas malpli ol vintraj cerealoj.
Periodo
Post la cerealplantoj estis kreskintaj siajn semojn, ili estis kompletigintaj siajn vivociklojn. La plantoj motiĝas kaj iĝas flavaj, brunaj kaj sekaj. Tuj post la patroplantoj kaj ties semokernoj estas sufiĉe sekaj, povas starti la rikolto.
En disvolviĝintaj landoj, cerealkultivaĵoj estas universale maŝin-rikolotitaj, tipe uzante kombajnon, kiu tranĉas, draŝas, kaj kribras la grenon dum ununura paso tra la kampo. En evolulandoj oni uzas varion de rikoltaj metodoj, depende el la laborkosto, el kombajnoj al permanaj iloj kiaj la falĉilo aŭ la rikoltilo.
Se la rikolto estas farita dum malseka vetero, la greno povas ne esti sekiĝinta taŭge en la kampo por preventi ekputriĝon dum ties stokado. En tiu okazo, la greno estas sendita al sekiga instalaĵo, kie preparata varmo sekigas ĝin.
En Nordameriko, farmistoj ofte liveras sian ĵus rikoltitan grenon al silo, nome granda stokejo kiu konsolidas la rikoltojn de multaj farmistoj. La farmisto povas vendi la grenon je la momento de la liverado aŭ reteni la posedon de parto el la greno en la grenujo por posta vendo. Stokejoj estas protektataj el malgrandaj grenplagoj, roduloj kaj birdoj.
Postrikolta sistemo
La cerealoj pasas tra diversaj etapoj de kompleksa kaj granda ĉeno, kiu ekas dum la rikolto kaj finas en la konsumo. Tiu procezo estas formita ĉefe de tri distingaj fazoj. La unua kovras el la rikolto al la stokado de la greno. La dua konsistas en la aldona traktado de la greno, ĉar la produktoj ankoraŭ ne estas pretaj por esti konsumitaj rekte. Antaŭ ties konsumo, tiuj devas pasi tra tria etapo de procezado, kiel ekzemple la fumado. La senŝeligado estas la procezo pere de kiu oni forigas la ŝelon al la cerealo, ĉu ĝi estas tritiko, hordeo, rizo, ktp.
La plej parto de la manĝeblaj grenoj rikoltitaj en la tropikoj perdiĝas pro maltaŭgaj sistemoj de manipulado, stokado kaj teknikoj de procezado. Oni ĉirkaŭkalkulas, ke tiuj perdoj gamas el 10 al la 25 % de la rikolto. La plej oftaj kaŭzoj de tiaj perdoj estas la jenaj:
Produktado
La jena tabelo montras la jaran produktadon de cerealoj en 1961, 2010, 2011, 2012, kaj 2013 listigitaj laŭ la produktado de 2013.
Maizo, tritiko, kaj rizo kun respondecas por 89% el la tuta cereala produktado tutmonde en 2012, kaj por 43% el la tuta manĝokalorioj en 2009, dum la produktado de aveno kaj tritikalo draste falis el siaj niveloj de la 1960-aj jaroj. Aliaj grenoj kiuj estas gravaj en kelkaj lokoj, sed kiuj havas malmultan produktadon tutmonde (kaj ne estas inkluditaj en statistikoj de FAO), estas la jenaj:
Ankaŭ kelkaj aliaj specioj de tritiko estis aldomigitaj, el kiuj kelkaj tre frue en la historio de agrikulturo:
En 2013 la tutmonda cereala produkto atingis rekordon de 2,521 milionoj da tunoj. Antaŭvida falo al 2,498 milionoj da tunoj estis prognozita por 2014 fare de FAO en Julio 2014.
Tipoj
Ekzistas ne-poacaj plantoj, kiujn oni simile kiel grenon kultivas pro iliaj semoj, ekzemple
Por homa manĝado
En la homa manĝado la plej uzataj cerealoj estas la tritiko, la rizo kaj poste la maizo almenaŭ inter tiuj uzataj nuntempe. La hordeo estas uzata ĉefe en la fabrikado de biero por fari la malton.
Kelkaj duarangaj cerealoj konvertiĝis al la nuntempa gusto pro la reveno al ekologiaj agrikulturo kaj manĝokutimo, kiaj la spelto, la sekalo aŭ la aveno.
Aliaj plantoj kiaj la kvinoo, kultivata tradicie en Sudameriko, havas kreskantan merkaton, speciale en la etoso de la ekologia agrikulturo. Menciindas, ke la kvinoo estas falsa cerealo, apartenanta al la subfamilio Chenopodioideae de la amarantacoj.
Por animala manĝado
Granda parto de la tutmonda produktado estas planata por la animala manĝado de la brutaro: en la disvolviĝintaj landoj, la 56 porcento de la konsumo de cerealoj okazas por la nutrado de la brutaro, kaj la 23 porcento en la disvolviĝantaj landoj. Je tutmonda nivelo, la 37 porcento de la produktado de cerealoj estas destinata al manĝo de farmaj animaloj.
En animala manĝado estas uzataj praktike ĉiuj cerealoj, eĉ la tritiko, tradicie rezervita al homoj, laŭ diversaj formoj:
Krom le grajnon, kelkaj cerealoj havigas ankaŭ furaĝon kaj pajlon.
Industriaj uzoj
Kelkaj el la industriaj uzoj de la cerealoj estas la jenaj:
La vortoj greno kaj cerealo
Apud la vorto "greno" ekzistas la ne-oficiala novradiko "cerealo" kun tre simila signifo. Sed ne tute klaras kial oni enkondukis tiun aldonan radikon, kiam jam ekzistas la vorto "greno". Laŭ kelkaj "cerealo" emfazas, ke temas pri manĝebla planto, dum por aliaj "cerealo" emfazas ke oni ankaŭ alkalkulas la plantojn, kiuj el kuirada vidpunkto similas al grenoj (ekz-e kvinoo).
Rekonebleco
Jen kiel oni povas rekoni cerealojn kiam ili estas en herba stadio:
Cerealo kiel manĝaĵo
La cerealoj ĝenerale enhavas jenon:
La semo estas ĉirkaŭata de kutiklo komponita ĉefe el celulozo, nome brano.
La cerealoj ludas gravan rolon pro sia energia kontribuo, en formo de sukeraĵoj de malrapida malkompono. Ili estas ankaŭ fonto de vitaminoj kaj de nutrofibro. Iliaj proteinoj malhavas kelkajn esencajn aminoacidojn kiaj la lizino kaj la triptofano. Kelkaj cerealoj enhavas proteinon partikulare, nome la gluteno, kiu permesas baki panon. Ili estas nomataj panigeblaj cerealoj kaj ili estas jenaj: la tritiko, la spelto kaj la sekalo.
La konsumo de blanka rizo (senŝeligita rizo) povas okazigi mankon en vitamino B1 aŭ tiamino, kaŭzanto, en foresto de nutra suplemento, de la beribero. La troa konsumo de maizo, kiu ne pasis tra la procezo de nikstamalizacio, povas konduki al manko de vitamino PP, kaŭzo de la pelagro. En kelkaj precizaj individuoj, la gluteno povas okazigi la celiakion, ki siavice kaŭzas la atrofion de la intesta mukozo.
Cerealo kiel hejtaĵo
La neuzeblajn (malpurajn, infektitajn) grenojn oni povas uzi por hejtado. La kaloria valoro de 1 kg da greno estas 3400 (dum tiu de brunkarbo estas nur 3100, ĉe pajlo 2600). En 2005, en Ĉeĥio, oni forbruligas grenojn por tiel solvi problemojn de stokado, nevendebleco (je prezo de 35,5 eŭroj; dume intervencia prezo estas 101 eŭro).
Ĝi povas servi ankaŭ kiel bazmaterialo por motorpelaĵoj kiel metanolo, bioetanolo.
Ekonomia gravo
La tutmonda rikoltado de cerealoj estis de 2,07 miloj de milionoj de tunoj (2010). Tio estas malneta averaĝo de 345 kg por persono jare (6 miloj de milionoj de personoj totale), averaĝo kiu estis de 155 kg de cerealoj por la homa konsumo.
Ordinara gruo
La Ordinara gruo (Grus grus) estas tre konata birdospecio de la familio de Gruedoj.
Disvastiĝo
Tiu palearktisa birdo reproduktas en malsekaj nordaj regionoj de Eŭropo kaj Azio, tio estas el Skandinavio, orienta Germanio kaj Pollando okcidente tra Rusio kaj nordaj Centra Azio kaj Mongolio ĝis orienta Siberio. La plej multnombra loĝantaro vivas en Rusio kaj Skandinavio. La totala loĝantaro povas ĉirkaŭi la kvaronon de miliono.
Krome estas kaj reproduktantaj kaj vintrantaj birdoj en Turkio kaj Kaŭkazo. En Britio tiu specio ekstingiĝis en la 17a jarcento, sed poste eta loĝantaro ekbredis en regiono Norfolk Broads kaj pludaŭras.
Aspekto
Ĝi havas grandan korpon kun longo de ĝis ĉ. 1,2 metroj kun enverguro de 180–230 cm kaj mezaveraĝa pezo de 5,5 kilogramoj. Estas svelta birdo kun longaj nigraj kruroj, grizverda beko kaj kolo. Ĝia korpo ĉefe estas griza, la senpluma fronto estas vermiljona kun maldensaj nigraj mallongaj plumoj antaŭe kaj grizaj malantaŭe. Okuloj estas ruĝaj. La vangoj kaj kolflankoj estas grizblankaj kaj la antaŭaj partoj de la kolo griznigraj, same kiel plumaro de la vosto kaj flugilpintoj. Dumfluge malantaŭaj partoj de la flugiloj estas klare videblaj kiel nigraj kontraste kun la grizaj antaŭaj partoj. La maskla kaj femala birdoj estas samkoloraj. Tamen la virbirdo estas rekonebla per ruĝbrunaj irisoj kaj la birdino per orflavaj irisoj. Junuloj estas pli brunaj en kapo kaj kolo.
Kutimoj
La ordinaraj gruoj vivas en arbaroj, marĉoj, ebenaĵoj, stepoj kaj montetoj proksimaj al akvo. En frua printempo ili reflugas al siaj naskiĝlokoj, kie ankoraŭ regas malvarmo. Ili estas timemaj kaj malfacile alireblaj. Surprizigitaj, ili ofte kuras unue kaj ekflugas poste. Dum flugado ili rektigas siajn kolon kaj piedojn -male al iom similaj ardeoj- kaj malrapide svingas siajn flugilojn, viciĝante en V- aŭ Y-formo. Dum ripozo ili staras kutime sur unu piedo, kun kapo turnita malantaŭen kaj beko metita en la dorsplumojn. Ili ŝatas vadi en malprofunda akvo de rivero aŭ laga kaj povas transpaŝi pli profundan riveron, en kiu ili sin movas antaŭen per la piedoj, vidigante la kapon, kolon, dorson kaj flugilojn sur akvo. En akvo ili defendas sin de eventualaj predantoj kiel aproj aŭ vulpoj; ankaŭ reĝa aglo povus ataki ilin. Ankaŭ per socia kuniĝo ili defendas sin. Dum vintra restado ili povas kuniĝi ĉu laŭ grandaj grupoj de centoj ĉu pli malgrandaj familiaj grupoj de du aŭ tri familianoj kontakte kun aliaj similaj grupoj kiuj vespere kuniĝas.
Ili nutras sin per ĝermoj de akvoherboj, semoj, grajnoj, berojn, moluskoj, anelidoj, insektoj, ranoj, lacertoj kaj fiŝoj, kaj iam kaptas serpentojn, ratojn kaj birdetojn por manĝi. Vintre ili manĝas ankaŭ arakidojn, bataton, tritikajn plantidojn kaj mortintajn akridojn.
Reproduktado
Ili fekundiĝas dum aprilo kaj majo. Dum tiu tempo ili vivas en paroj. La maskla kaj femala birdoj intime dancas kaj de tempo al tempo kriadas unu al la alia. Ili kutime konstruas tre simplan neston sur virga tero aŭ en herbaro de marĉejo. La birdino demetas du ovojn -malofte tri- el kiuj transvivas unu aŭ du idoj. La kovado, kiu daŭras 28-31 tagojn, estas plenumita de la gebirdoj, same kiel posta zorgado.
Blato
La blatoj estas plataj, ovalkorpaj insektoj el familio de blatedoj. Iliaj kruroj estas forte dornaj, la du paroj da flugiloj kuŝas strikte al la korpo, ili havas abdomenajn alpendaĵojn. La virblatoj portas la ovojn fine de la abdomeno ĝis apero de la larvoj.
Ili ŝatas varmajn, vaporajn kaj mallumajn lokojn, multaj specioj vivas en homaj loĝlokoj.
Plej konata estas la kutima (orienta) blato (Blatta orientalis), kiu estas 2–2,5 cm longa brunnigra insekto, kies virseksuloj estas senflugilaj. La germana blato (Blattella germanica) estas pli malgranda, ĝia koloro estas helbruna, ĝi havas fortajn flugilojn. Ili disvastigas multajn malsanojn.
Lukto kontraŭ blatoj
La blatoj havas tre fortan kapablon adaptiĝi, kaj kutimiĝas generacio post generacio al diversaj venenoj kreitaj de la homo. Certaj kaptiloj uzas la inan odoron por altiri la blatojn. Oni povas dum la nokto meti grandajn telerojn kun akvo kaj siropo (ili povas tre fajne sensi odorojn), kies bordojn oni oleumos, tiel ke kiam ili venos manĝi la siropon, ne povos eliri, kaj dronos. La maŝinojn, kiujn oni uzas por demeti surmuran paperon, aŭ la vaporajn purigilojn, oni povas uzi kaze de plago, ĉar tiel boligos la blatojn. Necesas malfidi la truojn de la kuirejo inter mebloj, aŭ inter muroj, plafono, planko, kaj mebloj, ĉar kelkajn uzos blatoj kiel komfortajn loĝejojn.
Modifo de la loĝloko
Blatoj ne loĝas en malpura loĝejo, sed en malatentata. Ekde la apero de la unuaj iliaj spuroj, eblas ekagi kontraŭ ili ekzemple tiel:
Observo kaj rimedo, sen ĥemiaĵoj, tre simpla por ne plu havi ilin
Oni povas rimarki, ke malnovaj hejmoj, kiuj havas la elektrajn kablojn surmure, ne havas blatojn. Tamen, oni konstatos, ke la enmuraj tuboj por elektraj kabloj iĝas iliaj dormejoj tage, kaj iliaj “aŭtoŝoseoj” nokte. La blatoj iras tra la elektraj tuboj, kiuj permesas al ili aliron al ĉiuj ĉambroj. Simpla rimedo por eviti tion: fermu la elirojn per ŝtopilo simila al tiu, kiun oni uzas por fermi elirtruojn de lavujoj. Restos nur mortigi tiujn malfortajn grupojn de la kuirejo, la lavmaŝinejo aŭ de sub la muraj plintoj.
Ĉu ili povas flugi?
En la germana, angla kaj eble aliaj Vikipedioj oni trovas diversajn konstatojn. Spertulo almetu klarigon.
Vidu ankaŭ
La lerta blato
Aparecida do Rio Negro
Aparecida do Rio Negro estas municipo en la brazila subŝtato Tokantinso, kiu havis 4.213 loĝantojn en 2010.
Leo Franco
Leo Franco (naskiĝis la 29-an de majo de 1977) estas argentina futbalisto. Li partoprenis en Futbala Mondpokalo 2006 kun la argentina nacia teamo.
György Ferenczi
György Ferenczi [djordj ferenci], laŭ hungarlingve kutima nomordo Ferenczi György estas hungara muzikisto (buŝharmonikisto, ŝlagro kantisto, orkestrestro).
György Ferenczi naskiĝis la en Budapeŝto.
Biografio
György Ferenczi aperis kiel muzikisto en 1985. Li estis membro de pluraj orkestroj, li muzikadis ankaŭ eksterlande 4 jarojn. Li fondis ankaŭ ŝlagrorkestrojn. Tamen plej ofte li muzikas en studioj, kie li anstataŭas aliajn muzikistojn. Li partoprenis en registroj de 250 muzikdiskoj, sed li havas ankaŭ proprajn muzikdiskojn. Lia ĉefa muzikilo estas la buŝharmoniko, pli malofte la gitaro kaj violono. Eksterlande kelkfoje lia orkestro estis la enkonduka orkestro (ekzemple antaŭ John Mayall). Li ricevis hungarajn premiojn inter 2006-2019.
Malvarmego en Nordameriko (2014)
Malvarmego en Nordameriko okazis en januaro de 2014. Dum kelkaj tagoj sur teritorio de Nordameriko (Kanado kaj Usono) loĝata de preskaŭ 200 milionoj da loĝantoj estis ekstreme malvarma vetero.
Dum la malvarmegoj estis malfermitaj lernejoj, ne funkciis flughavenoj. Pro la malvalmo kelkaj homoj pereis.
Lionel Scaloni
Lionel Scaloni (naskiĝis la 16-an de majo de 1978 en Rosario) estas argentina futbalisto. Li partoprenis en Futbala Mondpokalo 2006 kun la argentina nacia teamo.
Amasmurdo en Capaci
La amasmurdo en Capaci estis eksploda atako farita de Cosa Nostra la 23-an de majo 1992 proksime al Capaci (Palermo, Sicilio), por mortigi la kontraŭ-mafian juĝiston Giovanni Falcone. La bombardistoj eksplodigis sekcion de la ŝoseo A29, je la 17:56, dum la akompananta eskorto kun la juĝisto, lia edzino kaj policistoj, metitaj en tri blenditaj Fiat Croma-aŭtoj, preterpasis ĝin. Krom la juĝisto, pliaj kvar homoj mortis: lia edzino Francesca Morvillo, ankaŭ magistrato, kaj la eskortoj Vito Schifani, Rocco Dicillo kaj Antonio Montinaro. Estis 23 vunditoj, inter kiuj estas la agentoj Paolo Capuzza, Angelo Corbo, Gaspare Cervello kaj la juĝista ŝoforo Giuseppe Costanza.
Mardrako
Mardrako estas fabelbesto kaj mara monstro, serpenta drako kiu vivas en maro. Fabeloj pri mardrakoj estas trovataj en multaj kulturoj.
Naturhistoriistoj akceptis la ĉeeston de mardrakoj kaj aliaj drakoj ĝis la deksepa jarcento.
Aquiraz
Aquiraz (Akiras') estas brazila municipo en subŝtato Cearao. Ĝia nomo originas el tupia lingvo kaj signifas "akvo tuj antaŭa". En 2004 ĝia popolo konsistis el ĉirkaŭ 67.736 lonĝantoj. Ĝi estis la unua ĉefurbo de Cearao. Lokiĝas ĝi en marbordo, oriente de Fortalezo kaj malgraŭ esti centrurbo en fama turisma regiono kiu konsistas el Porto das Dunas, Prainha inter aliaj, mankas infrastrukturo por elprofiti ĝian potencon. Ĝi posedas apenaŭ unu bankagentejon de Banco do Brasil kiu malfermas je la 10a kaj malfermas je la 16a; la caixa automático daŭros malferma ĝis la 18an.
Endre Veress (poeto)
Endre VERESS [vereŝ] rumania hungara poeto. Li naskiĝis en Lăzarea la 4-an de majo 1938.
Kariero
Endre Veress studis en Romkatolika Teologio de Alba Iulia (1955–61), sed ne fariĝis pastro. Li estis oficisto en Gheorgheni (1961–63), en Târnăveni (1963–66), de 1966 en Târgu Mureș. Li ekpublikigis poemojn de 1981 en Igaz Szó, Vörös Zászló, fakartikolojn pri apikulturo en Falvak Dolgozó Népe (1983–85).
Granda akridotero
La Granda akridotero (Acridotheres grandis) estas specio de sturno de la familio de Sturnedoj kaj genro de Akridoteroj kiuj portas fruntajn krestojn.
Ĝi povas formi superspecion kun A. javanicus kaj ofte estas konsiderataj samspecifa; ĝi estis ankaŭ konsiderata samspecifa kun A. fuscus. Proponita raso infuscatus (priskribita el malsupra rivero Ĉindŭin, en okcidenta Birmo) estas konsiderata neseparebla el individuoj el la resto de la teritorio de la specio. Ĝi estas monotipa.
Ĝi troviĝas en Bangladeŝo, Butano, Kamboĝo, Ĉinio, Barato, Laoso, Malajzio, Birmo, Tajlando kaj Vjetnamio.
Oomen
Oomen estas familia nomo de jenaj personoj:
Sjamen
Geografio
Sjamen etendiĝas laŭ Tajvana markolo. La urbo konsistas el insulo kaj la kontraŭa kontinenta parto, kiujn ponto kunligas. Aliaj proksimaj insuloj, nome la insularo Ĝinmenoj, apartenas al Tajvano.
Historio
Sjamen menciiĝis jam en 282. Jam dum la mezepoko ĝi estis internacia havenurbo kaj ankaŭ bazo kontraŭ piratoj. Ekde 1541 ankaŭ portugaloj uzis la havenon. Pro la Opia milito la britoj akiris la urbon en 1842.
Ekonomio
Sjamen estas speciala ekonomia zono ekde la 1980-aj jaroj. La plej gravaj industriaj branĉoj estas fiŝkaptado, ŝipkonstruado, nutraĵprilaboro, teksaĵoj, maŝinkonstruado, kemiaj industrioj, telekomunikado, kaj financaj servoj.
Gerhard Bronner
Gerhard BRONNER (naskiĝinta la en Vieno, mortinta samloke la ) estis aŭstra kabaretisto, muzikisto, verkisto kaj komponisto.
Sjamen
Trafiko
Sjamen havas internacian flughavenon, aŭtovojon, stacidomon kaj havenon. En la urbo aŭtobusoj liveras la pasaĝerojn. Taksioj estas oftaj. Multaj uzas biciklojn, ĉar la motorcikloj kaj mopedoj estas malpermesitaj.
Gerhard Bronner
Vivo
La filo de vandtapiŝisto estis la lasta en la famlio: la pli granda frato Emil mortis, socialdemokrata aktivisto, en 1934 dum la interna milito. Kiel infano li konatiĝis kun Bruno Kreisky. La unuaj provoj muzikaj Bronner faris ene de la junulara organizo socialdemokrata "Ruĝaj falkoj". Li ekludis pianon jam kiel 5-jarulo. Ĝis 1935 li estis gimnaziano. En 1938, post la t.n. Anschluss, li fuĝis tra Brunno kaj Anglio al Palestino. Sian vivon li gajnis kiel stratkantisto, trinkejpianisto kaj komponisto. En 1948 li revenis Vienon kaj prezentis proprajn kantojn kun piana akompanado i.a. en la trinkejo "Marietta-Bar". En 1950 li renkontis la grupon ĉirkaŭ Kehlmann, Merz kaj Qualtinger kaj helpis ilian "Reigen 51" kiel komponisto, pianisto kaj moderigisto.
En 1952 tiu ĉi grupo surscenejigis la unuan propran kabaretaĵon sub la titolo Brettl vor'm Kopf. Inter 1953-55 li estis en Hamburgo ĉe Norddeutscher Rundfunk/NDR. Post la reveno patrujon li prunteprenis la Marietta-trinkejon kaj engaĝiĝis por tio i.a. Georg Kreisler kaj Peter Wehle. En 1956 li prunteprenis kune kun Kreisler la teatrejeton "Intimes Theater" en la strateto Liliengasse. Tie prezentis poste la t.n. "Sennoma ensemblo" ĉirkaŭ Bronner-Merz-Qualtinger du programojn. Poste sekvis Spiegel vor'm G'sicht televide. En 1959 Bronner transprenis la teatrejeton "Neues Theater am Kärntnertor" (ĝis 1966), kie la kabareta trupo havis grandegajn sukcesojn.
Graveco
Bronner skribis sukcesaĵojn kiel Der g'schupfte Ferdl, Der Halbwilde, Der Bundesbahnblues aŭ Der Papa wird's scho richten. En 1961 dissolviĝis la ensemblo kaj Bronner engaĝigis la homojn de "Würfel" el Graz en Vieno. Poste kun li sursceneje aperis multaj tiam nekonataj artistoj kiel Herwig Seeböck, Peter Lodynski, Peter Orthofer, Dolores Schmidinger, Marianne Mendt aŭ Lore Krainer - ankaŭ en liaj televidaj serioj kiel "Zeitventil" aŭ "Die große Glocke". Por la ORF-radio li faris elsendojn kiel "Schlager für Fortgeschrittene" aŭ Der Guglhupf (1978-1988). Flanke li publikigis ofte programaĵojn kune kun Peter Wehle. Ekde 1973 li estis regule kun Elfriede Ott en kanto-programoj, sed ankaŭ faris sole programojn. Krome li tradukis satirojn de Efraim Kiŝon, prilaboris muzikalojn kaj kreis eĉ vienan version de My Fair Lady.
Video
Bronner, Gerhard, Tränen gelacht! Vertrieb: Hoanzl.
Fonto
Biografio ĉe kabarettarchiv.at
Schötz
Pri la komunumo
Schötz estas komunumo en la distrikto Willisau en Kantono Lucerno, Svislando. Ĝi havis 3372 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.
Geografio
La komunumo Schötz situas ĉe la okcidenta flanko de la Marĉo de Wauwil. Tra la komunumo fluas de nordo al sudo paralele la riveroj Luthern en okcidento kaj Wigger en oriento, kiuj kunfluas en la norda najbarkomunumo Nebikon.
La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 10,84 km², de kiuj 17,9% estas kovritaj de arbaro, 69,3% servas por agrikulturo kaj 10,9% por setlado.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Schötz limas en nordokcidento al Nebikon, en nordo al Egolzwil, en nordoriento al Wauwil, en oriento al Ettiswil, en sudoriento al Alberswil, en sudo al Gettnau, en sudokcidento al Ohmstal, kaj en okcidento al Ebersecken.
Trafiko
La komunumo Schötz estas konektita al la publika transportreto per la du buslinioj de Altishofen tra Nebikon kaj Schötz al Willisau kaj de Ebersecken tra Schötz al Dagmersellen.
La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A2 situas norde en Dagmersellen en distanco de 3 km.
Historio
La unua dokumenta mencio de Schötz datiĝas el la jaro 1173 kiel Scotis.
Dum arkeologiaj fosadoj en la jaroj 1929 ĝis 1933 kaj 1965 oni trovis restadejojn de cervoĉasitoj el la meza ŝtonepoko, kiuj datiĝas el la 5-a jarmilo antaŭ Kristo.
Dum mezepoko la vilaĝo apartenis al la Habsburgoj. En la jaro 1407 la Grafejo Willisau estis aĉetita de la urbo Lucerno kaj kun ĝi ankaŭ Schötz fariĝis lucerna.
En la jaro 1653 en Schötz dum la Kamparana Milito renkontiĝis ribeloj dum popola kunveno por verki siajn plendoartikolojn kontraŭ la feŭdaj uzurpantoj de la urbo Lucerno.
Ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798 la komunumo estis parto de la voktejo Willisau kaj ek de 1803 ĝi estas komunumo de la distrikto Willisau en Kantono Lucerno.
Vince Nagy (politikisto)
Vince NAGY [nadj], laŭ hungarlingve kutima nomordo Nagy Vince estis hungara politikisto, ministro, parlamentano, advokato. Lia nobela antaŭnomo estis losonci.
Vince Nagy naskiĝis la  1886 en Hungara reĝlando en Szatmárnémeti (nuntempa Satu Mare en Rumanio). Li mortis la 1965 en Novjorko.
Biografio
Vince Nagy akiris juran diplomon en Universitato Kolozsvár en 1907, poste li plulernis en Universitato de Budapeŝto. En 1911 li advokatiĝis, poste li estis advokato en sia naskiĝurbo. En 1915 li estis memservanta soldato, inter 1916 kaj 1918 li estis parlamenta deputito. Li estis komence subministro, poste ministro en Kabineto Mihály Károlyi kaj Kabineto Berinkey. Dum la Hungara Sovetrespubliko li vivis en la jam okupita maskiĝurbo, kie la rumanoj kondamnis lin 9 monatojn. Li translokiĝis al Budapeŝto en 1922. Inter 1924-1926 li denove estis parlamenta deputito, sed tiutempe li estis ankaŭ advokato. En 1944 li kaŝiĝis pro la nazioj. En 1947 li rifuĝis al Usono, kie komence li laboris kiel simpla laboristo, poste li partoprenis en politika vivo de usonaj hungaroj, fine li estis konsilisto de Radio Libera Eŭropo.
Santiago Gamboa
Santiago Gamboa estas kolombia verkisto naskiĝinta en Bogoto, 1965. Tie li studis beletron, kaj poste translokiĝis al Hispanio, kie li studis hispanlingvan filologion. En 1990, li translokiĝis al Parizo, kie li studis kuban literaturon. Nuntempe li loĝas en Romo. Lia plej sukcesa romano estas Perder es cuestión de método (1997). Li ankaŭ estas frato de la arkitekto kai historiisto Pablo Gamboa
Tomášovce (distrikto Rimavská Sobota)
Tomášovce (hungare Balogtamási (balogtamAŝi)) estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Rimavská Sobota. Historie la vilaĝo havis la nomon Tamási, sed pro la poŝto oni faris la diferencon al Balogtamási.
Situo
Tomášovce situas sur deklivoj, laŭ rojo, laŭ traira flankovojo. Rimavská Sobota troviĝas 13 km.
Historio
La loko estis loĝata dum la neolitiko. La vilaĝo estis unue menciita en la jaro 1247 en formo "Tamasy". Inter 1575-1593 la vilaĝo apartenis al Osmana Imperio, dume la loĝantaro malpliiĝis. En 1704, 1714, 1782, 1834 kaj en 1857 incendioj, en 1710 kaj en 1831 ĥolero okazis. En 1910 loĝis en Balogtamási 298 da homoj, (283 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon Balogtamási apartenis al Hungara Reĝlando, al Gömör kaj Kis-Hont, al distrikto de Jesenské, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1945 Balogtamási rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis en Tomášovce 209 da homoj, (155 hungaroj, 29 slovakoj).
Viktor Déznai
DÉZNAI Viktor (de:znai) estis hungara publicisto naskita en Arado la 25-an de majo 1884 kaj mortinta en Kluĵo la 1-an de decembro 1968.
Bierutów
Bierutów (germane Bernstadt an der Weide aŭ Bernstadt in Schlesien) estas urbo en la provinco Malsupra Silezio de Pollando. Ĝi apartenas al samnoma komunumo Bierutów en distrikto Oleśnica.
(16430) 1988 VB1
(16430) 1988 VB1 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la dana astronomo Poul Jensen elde la Observatorio Brorfelde en la municipo Holbæk (Danio).
Moštenica
Moštenica, hungare Mosód [moŝOd], germane Moschtenitz [moŝtenic] estas malgranda vilaĝeto kaj municipo en Slovakio.
Situo
Moštenica situas inter montoj, fine de sakovojo. Banská Bystrica troviĝas je 17 km-oj.
Historio
La loko estis loĝata jam dum la bronzepoko. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1340 en slava formo "Mosnyce". En 1495 fandejo pri kupro ekfunkciis. Inter 1796-1870 oni fandis tie feron. En 1828 loĝis tie 628 vilaĝanoj en 81 domoj. Ĝis 1886 la oficiala hungara loknomo estis Mostenic. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Mosód 522 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Zólyom (reĝa departemento), al distrikto de Besztercebánya, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Moštenica 187 homoj, (176 slovakoj).
Famuloj
En la iama Mostenic naskiĝis hungara inĝeniero József Marschan.
James Lincoln Collier
James Lincoln Collier (naskiĝis la 27-an de junio 1928 en Novjorko) estas usona ĵurnalisto kaj verkisto pri ĵazo kaj de junularlibroj. Collier ankaŭ estas ĵaz-trombonisto. Li estas konata pro aro da biografioj pri ĵazmuzikistoj kiel Louis Armstrong, Duke Ellington, Benny Goodman.
Matino
Najbaraj komunumoj estas.
Ferrara (apartigilo)
Ferrara estas la nomo de la sekvantaj lokoj:
Rudolf Tomsits
Rudolf Tomsits [tomŝiĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Tomsits Rudolf estis hungara muzikisto (plej ofte ĵazmuzikisto, trumpetisto, komponisto, instrumentadisto, tekstopoeto, orkestrestro, muziklerneja kaj altlerneja instruisto).
Rudolf Tomsits naskiĝis la en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto.