cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Algoritmo
Etimologio
La vorto 'algoritmo' havas sian devenon el latinigo de la prinoma "nisba", kiu indikas la geografian devenon, de la nomo de la persa matematikisto Muhammad ibn Musa al-Ĥorezmi al algorismus. Al-Ĥorezmi (arabigite ĉirkaŭ 780–850) estis matematikisto, astronomo, geografo, kaj saĝulo en la Hejmo de Saĝeco en Bagdado, kies nomo signifas 'lokano de Ĥorezmo', regiono kiu estis parto de Granda Irano kaj estas nune en Uzbekio. Ĉirkaŭ la jaro 825, Al-Ĥorezmi verkis arablingvan traktaĵon pri la Hind–araba nombrosistemo, kiu estis tradukita en Latinon dum la 12-a jarcento. La manuskripto elstartas per la frazo Dixit Algorizmi ('Tion diris Al-Ĥorezmi'), kie "Algorizmi" estis la latinigo de la nomo de Al-Ĥorezmi fare de la tradukisto. Al-Ĥorezmi estis la plej amplekse legata matematikisto en Eŭropo fine de la Mezepoko, ĉefe tra alia el liaj libroj, nome Al-Ĝabr aŭ Algebro. En malfrumezepoka Latino, algorismus, nome 'algorismo', korupto de lia nomo, simple signifis "dekuma nombrosistemo". En la 15-a jarcento, sub la influo de la greka vorto ἀριθμός (arithmos), 'nombro' (cf. 'aritmetiko'), la latina vorto estis ŝanĝita al algorithmus, kaj la koresponda moderna termino 'algoritmo' estis por la unua fojo registrita en angla en la 17-a jarcento; la moderna senco estis enkondukita en la 19-a jarcento.
Alia frua uzo de la vorto estis el 1240, en manlibro titolita Carmen de Algorismo komponita de Alexandre de Villedieu. Ĝi estis tia:
"Haec algorismus ars praesens dicitur, in qua / Talibus Indorum fruimur bis quinque figuris."
tradukeble al: "Algorismo estas arto per kiu nune ni uzas tiujn hindiajn ciferojn, kiuj nombras du fojojn kvin."
La poemo enhavas kelkajn centojn da liniojn kaj resumas la arton kalkuli per la novstila hindia sistemo (Tali Indorum), aŭ Hinduaj numeraloj.
Antikva Proksima Oriento
La plej fruaj pruvoj de algoritmoj estis trovitaj en la babilona matematiko de antikva Mezopotamio (nuntempa Irako). Argila tabuleto el Sumero trovita en Ŝuruppak apud Bagdado kaj datita de ĉirkaŭ 2500 a.n.e. priskribas la plej fruan dividan algoritmon. Dum la Hamurabia dinastio ĉirkaŭ 1800-1600 a.n.e., la babilonaj argilaj tabuletoj priskribis algoritmojn por kalkulaj formuloj. Algoritmoj estis uzataj ankaŭ en la babilona astronomio. Babilonaj argilaj tabuletoj priskribis kaj uzis algoritmajn procedurojn por kalkuli la tempon kaj lokon de gravaj astronomiaj eventoj.
Algoritmoj por aritmetiko troveblas ankaŭ en matematiko de Antikva Egipto, date el la Papiruso de Rhind ĉirkaŭ 1550 a.n.e. Algoritmoj estis uzitaj poste en matematiko de Helenisma Epoko. Du ekzemploj estas la Kribrilo de Eratosteno, kiu estis priskribita en Arithmetike eisagoge (Enkonduko al aritmetiko) de Nikomaĥo de Gerasa, kaj la Eŭklida algoritmo, kiu estis por la unua fojo priskribita en la Elementoj de Eŭklido (ĉirkaŭ 300 a.n.e.).
Apartaj kaj distingeblaj simboloj
Kalkulmarkoj: Por kaluklregistri siajn brutarojn, siajn grensakojn kaj sian monon la antikvuloj uzis kalkulmarkojn: akumulado de ŝtonetoj aŭ markoj strekitaj sur bastonetoj aŭ farado de apartaj simboloj en argilo. Tra la babilona kaj la egipta uzado de markoj kaj simboloj, finfine la Romaj ciferoj kaj la abako evoluis. Kalkulmarkoj aperis elstare en la aritmetiko de unuara nombrosistemo uzata en la Maŝino de Turing kaj en la komputado de Post–Maŝino de Turing.
Manipulado de simboloj kiel "lokomarkoj" por nombroj: algebro
Muhammad ibn Musa Al-Ĥorezmi, nome persa matematikisto, verkis Al-ĝabr en la 9-a jarcento. La terminoj "algorismo" kaj "algoritmo" deriviĝis el la nomo de Al-Ĥorezmi, dum la termino "algebro" deriviĝis el la libro Al-ĝabr. En Eŭropo, la vorto "algoritmo" estis origine uzata por referenci al la serio de reguloj kaj teknikoj uzitaj de Al-Ĥorezmi por solvi algebrajn ekvaciojn, antaŭ posta ĝeneraligo por referenci al ajna serio de reguloj kaj teknikoj. Tio finfine rezultis en la nocio de Leibniz pri calculus ratiocinator (ĉirkaŭ 1680):
"Unu jarcenton kaj duonon post lia epoko, Leibniz proponis algebron de logiko, algebron kiu specifu la regulojn por manipuladi logikajn konceptojn en la maniero kiel ordinara algebro specifas la regulojn por manipuladi nombrojn."
Kriptografiaj algoritmoj
La unua kriptografia algoritmo por deĉifri ĉifritan kodon estis disvolvigita de Al-Kindi, araba matematikisto de la 9-a jarcento en Manuskripto por deĉifri kriptografiajn mesaĝojn. Li faris la unuan prikribon de ĉifranalizo pere de analizo de frekvenco, nome la plej frua deĉifra algoritmo.
Tipoj
En komputiko, ordiga algoritmo aù algoritmo de ordigo, estas algoritmo kiu metas elementojn de listo en ordo. La plej ofte uzataj ordoj estas nombra ordo kaj leksikografia ordo, kaj aŭ ascenda aŭ malkreska. Efika ordigo estas grava por optimumigado de la efikeco de aliaj algoritmoj (kiel ekzemple serĉo kaj kunfandi algoritmoj) kiuj postulas enigdatenojn esti en ordigitaj listoj.
Insulo Hans
La insulo Hans (Hans Ø, Hans Island, Île Hans, inuite ᑕᕐᑐᐸᓗᒃ, Tartupaluk) estas senloĝa insuleto inter norda Gronlando kaj Kanada Insulo Ellesmere. La insulo Hans estas trikilometre larĝa kalkaĵo je 1,3 km². Ĝi situas proksimume 350 km norde de la plej norda homloĝejo en Gronlando, Qaanaaq. Plej proksimaj homejoj en Kanado estas Ausuittuq, 700 km pli sude, kaj la monde plejnorda hombazo, meteorologia kaj radia centro Alert, 200 km pli norde.
La nomo Angla kaj Dana de la insulo, Hans, devenas de Hans Hendrik Suersaq, Gronlanda gvidisto. La insulon tiele baptis Usona ekspedicio dum la 1870-aj jaroj.
Depost 1973 okazis inter Kanado kaj Danio diplomatia disputado pri la posedanteco de la insulo. La disputado formale finiĝis en junio 2022; 1.2km-longa landlimo inter Kanado kaj Danio nun duonigas la insulon.
Saint-Gilles (Ille-et-Vilaine)
Saint-Gilles estas franca situanta en departemento Ille-et-Vilaine, regiono.
(18715) 1998 HE121
(18715) 1998 HE121 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Saint-Gilles (Ille-et-Vilaine)
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Saint-Gillois.
Kulmino (geometrio)
En geometrio, kulmino estas (n-3)-dimensia ero de n-dimensia hiperpluredro aŭ de (n-1)-dimensia kahelaro.
Por diversaj dimensioj de hiperpluredro, la kulminoj estas:
Por diversaj dimensioj de kahelaroj (eŭklidaj aŭ hiperbolaj), la kulminoj estas:
Regula hiperpluredro kun simbolo de Schläfli {p1,p2,p3,...,pn-2,pn-1} havas pn-1 {p1,p2,p3,...,pn-2} facetojn ĉirkaŭ ĉiu kulmino.
La tindrujo
"La Fajrilo" (Fyrtøjet) estas literatura fabelo verkita de Hans Christian Andersen pri soldato kiu akiras magian tindrujon kapabla alvoki tri terurajn hundegojn kiuj plenumas liajn ordonojn. Kiam la soldato sukcesis ke unu el la hundoj alportu al li belan princinon nokte al sia ĉambro, li estas malkovrita kaj kondamnita je mortopuno sen havi la tindrujon kaj tiele la hundoj ne povas savi lin. Ekzekutota, li ruze petas fumi kaj sian tindrujon kaj la hundoj venas savi lian vivon. Li restos feliĉa kun la princino.
Tiu rakonto havas siajn fontojn en skandinavia folklora rakonto kiun Andersen lernis en sia infanaĝo, sed ankaŭ la similaĵoj kun "Aladino kaj la magia lampo" kaj kun aliaj rakontoj estis notitaj. Tiu historio estis unu el la unuaj fabeloj de Andersen, kaj estis publikigitaj de C. A. Reitzel en Kopenhago, Danio, la 8an de Majo 1835 en malmultekosta libreto kun tri aliaj rakontoj de Andersen. La kvar rakontoj ne estis favore ricevitaj tiam de la danaj kritikistoj kiuj malŝatis ties neformalan, familiaran stilon kaj mankon de moralo. En 1946, "La tindrujo" estis la materiala fonto por la unua animacia filmo de Danio, kaj, en 2007, por baleto kun vestoj kaj scenaro desegnita de la reĝino Margareta la 2-a.
Schnottwil
Geografio
Schnottwil situas en la Svisa Mezlando sur la okcidenta flanko de la montoĉeno Bucheggberg, proksimume 20 kilometrojn sudokcidento de la kantonĉefurbo Soloturno kaj 30 kilometrojn nordokcidento de la federacia urbo Berno. La komunumo Schnottwil konsistas el la vilaĝo Schnottwil kaj la setlejoj Wolfsacher, Unterholz, Chappeli, Fluehof, Neuhus, Stockeren, Feld kaj diversaj izolitaj bienoj kaj farmdomoj. La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 7,16 km², de kiuj 32% estas kovritaj de arbaro, 60% servas por agrikulturo kaj 8% por setlado.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Schnottwil limas en nordoriento al Oberwil ĉe Büren (BE), en oriento al Biezwil, en sudoriento al Messen, en sudo al Wengi (BE), en okcidento al Diessbach ĉe Büren (BE), kaj en nordokcidento al Büren ĉe Aro (BE).
Trafiko
Tra Schnottwil pasas de nordo al sudo la kantona ĉefvojo 252 de Büren ĉe Aro al Rapperswil BE. Ĝi kruciĝas en la vilaĝocentro kun la konekta vojo de Büetigen en okcidento al Mühledorf en oriento. Krome estas konekta vojo de Schnottwil al Oberwil ĉe Büren. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A5 situas 7 kilometrojn norde inter Arch kaj Grenchen, dum alveturejo al la svisa aŭtovojo A6 troviĝas 7 kilometrojn sude apud Rapperswil. Per poŝtaŭtolinioj al la stacidomo de Lohn-Lüterkofen kaj tra Büren ĉe Aro al Soloturno kaj la taksibuso Bucheggberg la komunumo estas konektita al la publika transportreto.
Historio
La unua dokumenta mencio de Schnottwil datiĝas el la jaro 1261 kiel Snotwile. Dum mezepoko Schnottwil apartenis al la Senjorujo Bucheggberg de la Kampargrafejo Etburgonjo. En la jaro 1391 la Senjorujo Bucheggberg estis akirita de la urbo Soloturno kaj fariĝis soloturna voktejo. Ĝis la Helveta Revolucido de 1798 Schnottwil estis unu de la kvar tribunalejoj de la Voktejo Bucheggberg.
Mihály Almási
Mihály Almási [mihAj almAŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo Almási Mihály estas hungara baptista pastro, profesoro.
Mihály Almási  naskiĝis en 1945 en Kiskunhalas.
Biografio
Mihály Almási abiturientis en Kecskemét.poste li plulernis en la baptista teologia akademio en Budapeŝto ĝis 1969 Li ricevis diplomon en 1976 en Debrecen en la kalvinana teologia akademio. Ekde 1973 li estas baptista pastro. Li doktoriĝis pri teologio en 1981, pri filozofio en 1998. Li estis pastro En 1981 li ekinstruis en la teologia akademio en Budapeŝto. Inter 1982-1986 li estis pastro en Ohio, dume en 1984 li esploris en universitato en Usono. En 1996 lia gasto estis Jimmy Carter, kiu konstruis domojn en Vác.
Publikaĵoj
La debuta libro aperis en 1976, poste li verkis pli, ol 10 librojn (parte en Hungario, parte en Usono).
Liviu Rebreanu
Liviu Rebreanu
Pugaĉov
Pugaĉjov (ruse Пугачёв) estas urbo en Rusio. Ĝi situas sur la dekstra bordo de rivero Bolŝoj Irgiz (Большой Иргиз), kiu fluas en riveron Volgo. En la urbo estas fervoja stacio.
De 1764 ĝis 1835 Pugaĉov estis nomita Meĉetnaja (Мечетная); de 1835 ĝis 1918 la nomo de la urbo estis Nikolajevsk (Николаевск). En 1959 la urbo havis proksimume 32 700 loĝantojn.
Saint-Sulpice - Auteuil (stacidomo)
Saint-Sulpice - Auteuil estas franca stacidomo sur linio - Le Tréport - Mers, situanta en , apud , en departemento , regiono Hauts-de-France.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Hauts-de-France.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Épinay-Villetaneuse - Le Tréport-Mers (325000).
Haňovice
Haňovice (Haniowitz) estas municipo en Ĉeĥio, situanta en distrikto Olomouc en Regiono Olomouc proksimume 2 km sudokcidente de Litovel. En la municipo vivas.
En la municipo estas bazlernejo kaj infanĝardeno kaj ankaŭ biblioteko.
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1131.
Post la jaro 1945 Haňovice estis centra municipo, kies partoj estis Myslechovice, Nová Ves, Chudobín, Nasobůrky kaj Víska. Ekde la 1-a de januaro 1980 ĝis la 23-a de novembro 1990 ĝi estis parto de urbo Litovel. Ekde tiu ĉi dato Haňovice estas komune kun Kluzov memstara municipo, la ceteraj pli supre menciitaj vilaĝoj restis lokaj partoj de Litovel.
Cañete (Cuenca)
Cañete [kaNJEte] estas municipo de Hispanio, en la Provinco Kvenko, regiono de Kastilio-Manĉo.
Loĝantoj
La loĝanto nomiĝas cañetero [kanjeTEro]. La censita loĝantaro en 2016 estis de 759 loĝantoj kaj la denseco estas de 8,73 loĝ/km².
Situo
Cañete estas situanta en la orienta parto de Kastilio-Manĉo en la komarko aŭ distrikto Serranía Media-Campichuelo kaj Serranía Baja en la orienta parto de la Provinco Kvenko, fakte en Serranía Baja, je altitudo de 1.105 m super marnivelo; je 69 km el Kvenko, provinca ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 86,96 km². La geografiaj koordinatoj estas 40°02′30″N 1°38′56″Ok.
Komunikvojoj
La ĉefa komunikvojo estas la N-420. La vilaĝo troviĝas meze de la vojo Cuenca-Teruel. Oni planis konstrui aŭtovojon ligantan ambaŭ urbojn, sed finfine tio ne eblis pro la altaj kontraŭmediaj sekvoj. Tamen estas bushaltejo por buso al Valencio kun halteblo en Utiel kaj alia al Cuenca. Krome estas malgranda haveno pos helikopteroj por urĝaj aferoj.
Historio
Post la Hispana Enlanda Milito la loĝantaro falis el pinto de 1,841 loĝantoj en 1940 al 759, tio estis oni perdis pli ol 300 loĝantojn pro diversaj tialoj: nome bataloj, prizono, politika persekutado, malsato ktp. Meze de la 20a jarcento la loĝantaro de multaj vilaĝoj de la regiono atingis pinton, kaj ankaŭ ĉe Cañete, sed poste okazis elmigrado, senloĝigo kaj maljuniĝo de la loĝantaro, kaj ankaŭ ĉe Cañete kie oni falis al la nunaj 759.
Ekonomio kaj servoj
Agrikulturo kaj brutobredado tradicie. Servoj kaj loĝejoj.
Estas bazlernejo, apoteko, kuracistejo, trinkejoj, natura distrejo El Chorreadero, sportejo, naĝejo, hoteloj, kastelo, benzinejo kaj kazerno de Guardia Civil.
Sudoko
[[Dosiero:Cross-hatching.png|eta|9×9-a krado de sudoko.En la 9-cela komplekso, situanta supre kaj dekstre, la numero 5 troviĝu.
Kiel vi povas vidi, la numero 5 situanta en la supra vico kune kun la numero 5 situanta en la dua vico de supre kaj kune kun la numero 5 situanta en la dekstra vertikala kolumno kreas situacion, kie sur 7 el la 9 kvadratoj de la komplekso ne eblas meti la numeron 5, por ne krei situacion, en kiu la nombro ripetiĝas dufoje sur linio aŭ kolumno. El la du ceteraj kvadratoj, unu jam estas okupita, do la numero 5 estu skribita en la sola restanta kvadrato, la kolora kvadrato.]] Sudoko (el la japana 数独, sūdoku lit. unika cifero; aŭ japana akronimo por frazo: "La nombroj devas aperi unufoje") estas cifera enigmo. La celo estas plenigi kradon per la ciferoj 1 ĝis 9, uzante jam enkradigitajn ciferojn. La krado ĝenerale enhavas 9 kvadratajn regionojn po 3 kraderojn longajn (vidu ekzemplon). Ĉiuj horizontaloj, vertikaloj kaj regionoj povas enhavi nur unu foje ĉiun ciferon. La plenigado de la krado necesigas paciencon kaj logikon.
La vera sudoko havas nur unu ĝustan solvon. Por tio necesas aldoni ĝenerale 22 ciferojn (minimume 18).
Salvador das Missões
Salvador das Missões, prononco: /saw.vaˈdoɾ daz.miˈsõj̃s/, en Esperanto (propono): Salvadoro-de-misiejoj, estas municipo en la subŝtato Suda Rio-Grando de Brazilo. Ĝi situas en la mezoregiono Nordokcidento de Rio-Grando (portugale Noroeste Rio-grandense), kaj estas la administra centro de samnoma mikroregiono Carazinho. Laŭ la stato de en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km² - en 2010 estis 2 669 loĝantoj.
Sudoko
La varomarko de Nikoli,Sudoku 数独 devenas el mallongigo de "Suĵi wa Dokushin ni Kagiru"「数字は独身に限る」(Je fraŭleco neniu estas pli bona ol nombro). Aliaj eldonantoj en Japanio uzas Number Place(ナンバープレース,[namba: pure:su], mallongige Nampre ナンプレ) anstataŭ Sudoku pro varomarka problemo.
Internaciaj konkursoj
En marto 2006 okazis la unua mondĉampioneco en la urbo Lucca, Italio. Partoprenantoj estis de malsamaj aĝoj, de 15 jaroj (partoprenanto de Germanio) ĝis 61 jaroj (partoprenanto de Italio). La ĉampionecon partoprenis 85 homoj el 22 landoj.
31-jara ĉe Czecha ekonomikisto kaj librotenisto nomata Jana Tylova gajnis la ĉampionecon; Ŝi estis antaŭ Thomas Snyder, 26-jaraĝa diplomiĝo de Harvard, kiu finis dua, kaj Wei-ha-Huan, 30, softvara inĝeniero ĉe Google, Kalifornio, kiu finis tria.
La Dua Mondĉampioneco okazis en marto 2007 en Prago, kaj ĉi-foje ĝin gajnis Thomas Snyder (kiu finis dua en 2006). La tria mondĉampioneco okazis en aprilo 2008 en Goao, kaj denove venkis Thomas Snyder.
Historio de la ludo
La modernan sudokon kreis la usona emerita arĥitekto Howard Garns en 1979. Ĝi fariĝis populara nur ekde 1984 en Japanio. La vorto sudoku ekuziĝis ekde 1986 en Japanio kaj la enigmo rapide diskoniĝis tra la mondo en 2005. La brita ĵurnalo Times helpis la diskonigon de tiu enigmo en Eŭropo eldonante ĉiutage kradon de Sudoko en siaj paĝoj en 2005.
Livo
Livo havas diversajn signifojn:
Chappeli
Chappeli estas alemana vorto por kapeleto. Ĝi estas la nomo de la sekvantaj lokoj:
Stellan Engholm
Stellan ENGHOLM (naskiĝis la en Stokholmo, mortis la ) estis sveda esperantisto, instruisto, verkisto kaj tradukisto. Engholm konatiĝis kun Esperanto en 1920, sed iĝis aktiva Esperantisto nur en 1927. Dum plejparto de sia vivo li loĝis en Smedjebacken kaj Ludvika en Dalekarlio.
Per siaj originalaj romanoj Al Torento, Homoj sur la Tero kaj la duvoluma Infanoj en Torento, li akiris grandan popularecon. Lajos Tárkony skribas pri lia unua libro, Al Torento, en Enciklopedio de Esperanto (EdE): ”Al la eterna temo, la juneca amo, li sciis doni individuece apartkarakteran prilaboron. Kvankam la libron pezigas balastaj teoriaĵoj, la poezi-inspira sugesto de la vizio pri la amo ekkaptas la leganton”. Vivo Vokas estas pli malfrua verko de Engholm.
Lia dua romano, Homoj sur la Tero, gajnis la premion de la romankonkurso de Literatura Mondo en 1931. Tárkony en EdE denove:
Laŭ EdE, Engholm pruviĝis talenta verstradukisto en siaj tradukaĵoj aperintaj en Literatura Mondo. Liajn prozajn tradukojn ”karakterizas klara, flua stilo”. Li tradukis Gösta Berling, La Mono de Sinjoro Arne, La Ringo de la Generalo – ĉiuj de Selma Lagerlöf – Per Balono al la Poluso – taglibro de Andrée-ekspedicio tradukita en kunlaboro kun Paul Nylén – Ekspedicio Kon Tiki de Thor Heyerdahl, La Fino de Folke Bernadotte kaj La Pasko de August Strindberg.
Inter 1943 kaj 1952 li redaktis kaj eldonis la revuon Malgranda Revuon, kiu li ankaŭ mem tradukis kaj skribis por.
Tradukoj
Laŭ Libris, li ankaŭ tradukis La infanoj de Betlehem de Selma Lagerlöf, reaperigita de Inko en 2000, tamen laŭ tiu eldono ĝi estas tradukita de Oscar Fries.
Artikoloj
Engholm kunlaboris al Sveda Antologio de 1934, kaj per artikoloj kaj beletraĵoj en multaj Esperanto-organoj, unuavice en La Espero, Literatura Mondo kaj Norda Prismo.
Michelbach (Malsupra Aŭstrio)
Michelbach estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Malsupra Aŭstrio kaj al la distrikto Sankt Pölten(-Land). La komunumo situas en la centra parto de la federacia lando, iom okcidente de la ŝtata ĉefurbo Vieno, kaj estas parto de la historia regiono Mostviertel (mosta regiono). Komence de la jaro en la komunumo vivis  loĝantoj.
Marilao
Marilao, - Bayan ng Marilao - estas kvaraklasa urbego en Filipinoj, en Luzono, en regiono Centra Luzono, en provinco Bulakano.
Geografio
Marilao situas sur la marborda ebenaĵo ĉe la samnoma rivero Marilao ĉe golfo. Meycauayan troviĝas 6, Valenzuela (Filipinoj) 8, Kalookano 12, Kezonurbo 16, provinca ĉefurbo Malolos 18, ĉefurbo Manilo 20 kilometrojn (aere).
Religio kaj eduko
Plimulto de la loĝantoj estas katolikoj. Marilao estis levita al statuso de nacia sanktejo en 1992. En la urbego publika altlernejo funkcias.
Trafiko
Al Marilao kuras traira ĉefvojo kaj kelkaj flankovoj, pli frue ankaŭ fervojo funkciis al Manilo.
Klimato
Marilao situas en la ekvatora klimato kun efiko de musono. Dum musono ofte estas inundoj. Jare falas po 1005 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, tamen inter majo kaj oktobro daŭras la pluva sezono. La averaĝa temperaturo varias inter 23-31 °C. Ne estas grandaj diferencoj inter la monatoj.
Taylor Momsen
Taylor MOMSEN (naskiĝis la 26-a de julio 1993 en Sankta Luiso, Misurio, Usono) estas Usona kantistino, aktorino kaj modelo. Ŝi estas la kantisto de la bando The Pretty Reckless.
Vasilij Surikov
Vasilij Ivanoviĉ SURIKOV (Василий Иванович Суриков) estas granda rusa pentristo, kies fako ĉefe estis la historio de Rusio. Li naskiĝis la en siberia urbo Krasnojarsk, mortis la  en Moskvo.
Biografio
Prauloj de lia patro Ivan Vasiljeviĉ Surikov ( ? - 1859) kaj lia patrino Praskovia Fjodorovna Torgoŝina (1818 - 1895) estis denaske kozakoj, kiuj venis en Siberion kune kun hetmano Ermak meze de la 16-a jarcento, por konkeri tieajn landojn.
Pasio al pentarto aperis dum junaĝo de Vasilij, kiam li lernis en loka lernejo. Post ĝia fino li devis komenci perlabori, ĉar lia patro mortis en 1859 kaj necesis iel ajn subteni la familion. Li okupis saman laborlokon en la gubernia kancelario. Tie liajn pentraĵojn ekvidis tiama guberniestro P. Zamjatin, kiu klare komprenis talenton de la junulo. Danke al lia protekto kaj mono de loka entreprenisto P. Kuznecov Vasilij sukcese studis en peterburga Akademio de Belartoj ekde 1869 ĝis 1875 sub gvido de fama pentristo, profesoro P. Ĉistjakov. Pro siaj verkoj li tie gajnis kvar prestiĝajn arĝentajn medalojn.
Kune kun ceteraj pentristoj Vasilij ekde 1876 laboris en moskva katedralo de Kristo Savinto, kie li ornamis kvar freskojn pri la ekumenaj konsilioj.
En 1881 Surikov membriĝis al la rusa kolegaro de la moveblaj artaj ekspozicioj (Peredviĵniki). En 1883 Paŭlo Tretjakov aĉetis lian pentarĵon "Menŝikov en Berezov" por sia galerio. Pago estis sufiĉa por efektivigo de la vojaĝo al kelkaj eŭropaj landoj, kie Surikov konatiĝis kun verkoj de iuj famaj pentristoj.
Dum ses jaroj (1881 - 1887) Vasilij Surikov laboris pri unu el siaj ĉefverkoj, pentraĵo "Bojarino Morozova". En ĝi temas pri la tragika periodo de la rusa historio nomata "Raskol" (t.e. skismo). Feodosija Morozova estis arda adeptino de malnovritaneco, pro kio ŝin caro Aleksio multe persekutis kaj malliberigis. Rezulte ŝi mortis en 1675 pro malsato. Surikov longe turmentiĝis pro foresto de konvena tipo de la protagonistino. Por tio ĉi feliĉe taŭgis lia onklino Audotia Torgoŝina.
Ekde 1893 Surikov estis membro de Peterburga Akademio de Belartoj, en kiu li antaŭe studis. Li multe subvenciis junajn pentristojn. En 1910 li iniciatis fondi en Krasnojarsko lernejon por ili.
Ekde 1878 Surikov estis edziĝinta al francino Elizaveta Aŭgustovna Ŝare, kiu travivis nur tridek jarojn (1858 - 1888). Ŝi naskis du filinojn Olga (1878 - 1958) kaj Helena.
Vasilij Surikov mortis pro kormalsano la 19-an de marto 1916 kaj estas sepultita en moskva Vaganjkovo tombejo apud lia edzino. Du liaj pranepoj Nikita Miĥalkov kaj Andrej Konĉalovskij estas famaj rusaj kinoreĝisoroj kaj aktoroj.
Pentraĵoj
Sukcese funkcias ekde 1939 Moskva Ŝtata Akademia Arta Instituto nome de Vasilij Surikov.
Breteil
Breteil estas franca situanta en departemento Ille-et-Vilaine, regiono.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Breteillais.
Les Esserts
Les Esserts estas la nomo de la sekvantaj lokoj:
Auteuil (Oise)
Auteuil estas franca situanta en departemento, regiono Hauts-de-France.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Auteuilois.
Kantono Mitchell (Norda Karolino)
La kantono Mitchell - angle Mitchell county - estas kantono de Usono en la subŝtato Norda Karolino. Laŭ la stato de la jaro en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La kantona ĉefurbo estas . La kantono estis fondita la.
Epenwöhrden
Epenwöhrden estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Dithmarschen de la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Itala braco
La Itala Braco (itale: Bracco Italiano) estas raso de hundo kun blanka felo makulita de oranĝo aŭ de bruno (ruana-kaŝtankolora) disvolvita en la lastaj jarcentoj kiel halthundo. Estas dirate, ke hundoj kun simila morfologio jam ekzistis en la tempo de Ksenofono, en Francio kaj norde de Italio en la 15-a jarcento en la reĝaj kortegoj.
Historio
Ĝi devenas de fonto, kiu ankaŭ donis pointer-on. Unue destinita al ĉasado per reto, ĝi iom post iom evoluis al halthundo. Komence de la 20-a jarcento, estis hundo iom masiva, rustika, perfekte adaptita al ĉasado per pafilo praktikata sub la varmo kaj en sekaj terenoj. La felo estis blanka, makulita de bruno. Per aldono de pointer-tipa sango, ĝia morfologio evoluis. Ĝi nun estas pli fajna kaj pli rapida hundo.
Unu el la unuaj reprezentoj en arto datiĝas de la itala Renesanco. Andrea Mantegna desegnas ĝin ĉe la piedoj de sia mastro en unu el la freskoj de la Dormoĉambro de geedzoj en la Kastelo San Giorgio de la duka palaco de Mantovo. Ĝi aperas en la 19-a jarcento en la portretoj de riĉaj familioj kiel La Junulino kaj ŝia itala braco, de Paul Saint-Jean (1842 - 1875) kaj ankaŭ en la fama pentraĵo de Gustave Courbet pentrita en 1856, portreto reprenita en lia tolaĵo Entombiĝo ĉe Ornans.
Priskribo
La S.A.B.I. (Società Amatori Bracco Italiano) okupiĝas pri disvastigo, specialigo kaj perfektigo de la raso en la mondo. Ĝi en decembro 2009 festis siajn 60 jarojn da aktiveco.
Hodiaŭ estas Italaj Bracoj en Italio, Francio, Belgio, Danio, Germanio, Nederlando, kaj ankaŭ en Brazilo, Ĉilio, Usono kaj Japanio.
Anna Bornemisza
BORNEMISZA Anna [pr. bornemisa] estis edzino de Apafi la 1-a reganto de Transilvanujo naskiĝinta ĉirkaŭ 1630 kaj mortinta en Ebesfalvala 5-an de aŭgusto 1688.
Kariero
Anna Bornemisza estis la filino de kapitano Pál Bornemisza, ekde 1650 edzino de la pli posta reganto Mikaelo Apafi la 1-a. Anna Bornemisza havis gravan influon al sia edzo en liaj decidoj. Ŝiaj taglibroj pri la reganta kortego kaj mastrumado pri bienoj kunhavas gravajn datojn pri la tiama ekonomia kaj socia situacio (eldonis Béla Szádeczky, Bp., 1911)
José-María de Heredia
José-Maria de Heredia Girard (La Fortuna, proksime de Santiago de Cuba, 22a de novembro 1842 – kastelo de Bourdonné, proksime de Houdan, Yvelines, 3a de oktobro 1905) estis franca poeto kaj tradukisto de kuba deveno, unu el la ĉefaj figuroj de la parnasismo. Li devas esti malkonfuzita kun la samnoma kuba poeto José María Heredia (1803-1839), alinome José María Heredia y Heredia, konata ankaŭ kiel José María Heredia y Campuzano.
Kariero
José-María de Heredia estis la dekkvina membro elektita por la 4a sidloko de la Franca Akademio en 1894.
Li ok-jaraĝa venis en Francion, kaj poste edukiĝis tie, kvankam revenis de tempo al tempo al Kubo. La verkaro de Leconte de Lisle impresis kaj influis lin. Li klopodis studi juron, sed fifnine en la 1860-aj jaroj li ekverkis sonetojn kaj aliajn klasikstilajn poemojn. Li amikiĝis kun verkistoj kiel Sully Prudhomme kaj Catulle Mendès, kaj publikigis siajn poemojn en revuoj kiel Revue des Deux Mondes, Le Temps kaj Le Journal des Débats.
En 1893 li arigis siajn sonetojn en libro, nome "Les Trophées", eldonita de Alphonse Lemerre kaj dediĉita al Leconte de Lisle, nome sia ĉefa verko kaj unu el la plej gravaj de la parnasisma poezio.
Neuhus
Neuhus signifas en la alemana lingvo nova domo. Ĝi estas la nomo de la sekvantaj lokoj:
Herzogenburg
Herzogenburg estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Malsupra Aŭstrio kaj al la distrikto Sankt Pölten(-Land). La komunumo situas en la centra parto de la federacia lando, iom okcidente de la ŝtata ĉefurbo Vieno, kaj estas parto de la historia regiono Mostviertel (mosta regiono). Komence de la jaro en la komunumo vivis  loĝantoj.
Vargem Grande Paulista
(oficiale Município de) estas municipo en la subŝtato San-Paŭlio de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Metropolitana de São Paulo kaj en la mikroregiono Itapecerica da Serra. Laŭ la stato de en la municipo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
Ferepoko
Ferepoko aŭ fera epoko estas la lasta etapo de la prahistorio de la homaro, post la Ŝtonepoko (Paleolitiko, Mezolitiko, Neolitiko, kaj Ĥalkolitiko) kaj la Bronzepoko, laŭ la teorio de la tri epokoj. La koncepto estis aplikita ĉefe al Eŭropo kaj al la Antikva Proksima Oriento, kaj, pro analogio, ankaŭ al aliaj partoj de la Malnova Mondo.
La nomo devenas de la fakto, ke iloj (ĉefe armiloj, kiaj glavoj) trovitaj el tiu epoko estis faritaj el fero. En kelkaj socioj de la antikveco, la metalurgia teknologio necesa por prilabori feron aperis samtempe kun aliaj teknologiaj kaj kulturaj ŝanĝoj, ĉefe ĉe agrikulturo, religiaj kredoj aŭ artaj stiloj, kvankam tio ne ĉiam okazis samtempe.
La daŭro de la Ferepoko varias depende el la regiono sub konsidero. Ĝi estas difinita pere de arkeologia konvencio, kaj la nura trovo de iom da gisfero aŭ forĝita fero ne estas sufiĉe por reprezenti kulturon de la Ferepoko; male, la "Ferepoko" komencas surloke kiam la produktado de fero aŭ ŝtalo kondukis al la punkto en kiu disvastiĝis feraj iloj kaj armoj superaj al ties bronzaj ekvivalentoj. Por ekzemplo, la meteorferaj ponardoj de Tutanĥamono devenas el la Bronzepoko. En la Antikva Proksima Oriento, tiu transiro okazas en la komenco de la tiel nomita Bronzepoka kolapso, en la 12a jarcento a.K. La koncerna teknologio disvastiĝis tra la Mediteranea regiono kaj al Suda Azio. Ties plua etendo al Centra Azio, Orienta Eŭropo kaj Centra Eŭropo estis iome prokrastita, kaj Norda Eŭropo estis atingita eĉ plu poste, nome ĉirkaŭ la jaro 500 a.K.
Ankaŭ la fino de la Ferepoko estas komprenita pere de konvencio, kun la komenco de la historiografia registrado. Tio kutime ne reprezentas klaran rompon en la arkeologia registraro; por la Antikva Proksima Oriento la establado de la Aĥemenida Imperio ĉirkaŭ 550 a.K. (konsiderata historia pro la registro fare de Herodoto) estas kutime komprenita kiel trarompa dato, kaj en Centra kaj Okcidenta Eŭropo la romiaj konkeroj de la 1a jarcento a.K. servas kiel markilo por la fino de la Ferepoko. La fino de la Ĝermana Ferepoko de Skandinavio estas markita ĉirkaŭ la jaro 800 p.K., kun la komenco de la Vikinga erao.
En Suda Azio (Hindia subkontinento), la Ferepoko estas konsiderata kiel komencinta en la tempo de la ferprilaborado de la kulturo de la Grizpentrita Ceramiko kaj fininta kun la regado de Aŝoko (3a jarcento a.K.). La uzado de la termino "Ferepoko" en la arkeologio de Suda, Orienta kaj Sudorienta Azio estas pli ĵusa, kaj malpli ofta, ol por okcidenta Eŭrazio; almenaŭ en Ĉinio prahistorio estis fininta antaŭ la alveno de la ferprilaborado, kaj tiale la termino estas malofte uzata. La Sahelo (Sudana regiono) kaj Sub-Sahara Afriko estas ekster la Tri-epoka sistemo, ĉar tie ne estis Bronzepoko, sed la termino "Ferepoko" estas foje uzata reference al fruaj kulturoj kiuj praktikis ferprilaboradon kiel la Nok-kulturo de Niĝerio.
Historio de la koncepto
La teorio de la tri epokoj estis enkondukita en la unua duono de la 19a jarcento por la arkeologio de Eŭropo partikulare, kaj jam fine de la 19a jarcento etendiĝis al la arkeologio de la Antikva Proksima Oriento. Tiu nomo iras reen al la mitologia koncepto de la "Homepokoj" de Heziodo. Kiel arkeologia epoko ĝi estis unuafoje enkondukita por Skandinavio fare de Christian Jürgensen Thomsen en la 1830-aj jaroj. Ĉirkaŭ la 1860-aj jaroj, ĝi estis akceptita kiel utila divido por la "plej frua historio de la homaro" ĝenerale kaj komencis esti aplikita en Asiriologio. La disvolvigo de la nune-konvencia periodigo en la arkeologio de la Antikva Proksima Oriento estis disvolvigita en la 1920-aj al la 1930-aj jaroj.
Kiel ĝia nomo sugestas, la teknologio de la Ferepoko estas karakterizita per la produktado de iloj kaj armiloj faritaj per siderurgio, pli specife el karboŝtalo.
Kronologio
Oni trovas en la naturo feron grandkvante, sed oni scipovis ĝin ekspluati el la ercoj nur post la eltrovo de la blovmetodoj. Antaŭ tio oni uzis nur la maloftan meteoran feron, el kiu oni pretigis ornamaĵojn jam en 4.000 a.K. en Egipto kaj Okcidenta Azio. Fermetalurgio disvastiĝis jam meze de la 2-a jarmilo a.K. en antikva Egipto kaj Mezopotamio kaj de tio disvastiĝis al la regionoj ĉirkaŭ la Mediteranea Maro, al Kaŭkazo, Hindio, poste al la tuta Eŭropo. La dato de apero, daŭro kaj kunteksto de la feruzado varias laŭ la koncerna regiono. La unua apero konata de socioj kun la nivelo kaj kultura kaj teknologia koresponda al la Ferepoko estis markita en la 12-a jarcento a.K. en variaj lokoj:
En aliaj eŭropaj regionoj, la komenco de la Ferepoko estis tre posta; ĝi ne okazis en Centra Eŭropo ĝis la 8-a jarcento a.K., kaj ĝis la 6-a jarcento a.K. en Norda Eŭropo.
En Afriko la unua konata montro de la feruzado pere de fandado kaj forĝado okazis en la Nok-kulturo, en la teritorioj de la aktuala Niĝerio, ĉirkaŭ la 11-a jarcento a.K.
Popoloj de Ameriko, Aŭstralio kaj Oceanio konatiĝis kun la metalo nur el la eŭropanoj, do tie ne estis propre Ferepoko.
La Ferepoko okazis proksimume kiam la ferproduktado iĝis la plej prilaborita formo de metalurgio. Ĝi postulas altan fandotemperaturon, sed ties malmoleco kaj abundo igis ĝin materialo multe pli dezirebla kaj malmultekosta ol bronzo, kio kontribuis definitive al ties adopto kiel plej uzita metalo. La pli bonaj, fortaj iloj kaŭzis revolucion en la mastrumado. Ili ebligis la elhakadon de arboj, tiel pligrandiĝinte la kultiveblan agron. Feraj iloj fine forpelis ŝtonajn ilojn. Pliboniĝis la produkteblecoj, aperis memproprieto, labordivido, sociaj tavoloj kaj fine ŝtatoj.
Mezoriento
Oni supozas, ke la Ferepoko en la Antikva Proksima Oriento komencis pro la malkovro de ferfandado kaj forĝoteknikoj en Anatolio aŭ Kaŭkazio kaj Balkanio jam fine de la 2-a jarmilo a.K. (ĉirkaŭ 1300 a.K.). Restaĵoj de la plej frua fandado de fero en basfornoj estis trovitaj en Tell Hammeh, Jordanio, ĉirkaŭ 930 a.K. (14K datado).
Fruaj artefaktoj de Ferepoko trovitaj en la arkeologia kuŝejo de Kultepe, Azerbajĝano, pruvis, ke ferfandado estis konata kaj uzata en tiu regiono antaŭ la re the 2-a jarmilo a.K. (nome en la 3-a jarmilo a.K.).
Malgrandazio
En Malgrand-Azio prilaboro de fero estis konata jam de longa tempo. La hititoj scipovis produkti feron en epoko, kiam tio estis tute nekonata en aliaj regionoj de la mondo. Per la fino de la hitita imperio, finiĝis ankaŭ la monopolo de tiu imperio rilate al la produktado de fero, kiu estas menciita jam en la 17-a jarcento a.K. en la regiono. Post la 12-a jarcento la tekniko disvastiĝis tra la Mediteraneo.
Egipto
La Ferepoko en la arkeologio de Egiptio esence korespondas al la Tria Meza Periodo de Egiptio.
307 Niko
307 Niko estas mezgranda malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la de la franca astronomo Auguste Charlois, elde la observatorio de Nico.
Ferepoko
Egipto
Fera metalo estas speciale malabunda en kolektoj de egiptaj antikvaĵoj. Bronzo restis la unuaranga materialo tie ĝis la konkero de la Nov-Asiria Imperio en 671 a.K. La klarigo de tio ŝajne kuŝas sur la fakto ke la restaĵoj en plej da okazoj estas aĵaro de tomboj, funebraj ŝipoj kaj vazoj, kaj fero konsiderata nepura metalo fare de la antikvaj egiptoj neniam estis uzita en la produktado de tiaj aŭ de aliaj religiaj celoj. Ĝi estis atribuita al Setho, nome spirito de malbono kiu laŭ la egipta tradicio regis la centrajn dezertojn de Afriko.
307 Niko
Nomo
Ĝia nomo referas al Niko, la diino de la venko en la helena mitologio, de kiu devenus la nomo de la urbo Nico.
Ferepoko
Egipto
En la Nigra Piramido de Abusir, datita de antaŭ la jaro 2000 a.K., Gaston Maspero trovis kelkajn pecojn de fero. En la funebra teksto de Pepi la 1-a, tiu metalo estas menciita. Glavo portanta la nomon de la faraono Merneptah kaj batalhakilo kun fera klingo kaj or-ornamita bronza bastoneto estis trovitaj dum la elfosado de Ugarit. Ponardo kun fera klingo trovita en la tombo de Tutanĥamono, de la 13a jarcento a.K., estis ĵus ekzamenita kaj oni trovis, ke la fero estas de meteora origino.
307 Niko
Nomo
Ne konfuzu kun 1185 Nikko
Ferepoko
Palestino kaj Levantenio
Rilate al arkeologiaj trovaĵoj el nuntempa Israelo oni ofte uzas la terminojn ferepoko 1, ferepoko 2 kaj ferepoko 3.
Eŭropo
En Eŭropo du gravaj kulturoj ekzistis en la ferepoko:
Hallstatt
La Hallstatt-kulturo estis la hegemonia kulturo en Okcidenta kaj Centra Eŭropo en la fino de la Bronzepoko (Hallstatt A, Hallstatt B) el la 12a al la 8a jarcentoj a-K. kaj komenco de la Ferepoko (Hallstatt C, Hallstatt D) el la 8a al la 6a jarcentoj a.K., disvolviĝante el la Urnokampa kulturo de la 12a jarcento a.K. (fina Bronzepoko) kaj estis sekvita en multo de ties areo de La Tène kulturo. Ĝi estas ofte asocia kun loĝantaroj de pra-keltoj kaj keltoj en la okcidenta zono de Hallstatt kaj kun (pra-)Ilirianoj en la orienta zono de Hallstatt.
Ĉirkaŭ la 6a jarcento a.K., ĝi estis etendinta ĝis inkludi ampleksajn teritoriojn, venante al du zonoj, kaj oriento kaj okcidento, kovrante multon de okcidenta kaj centra Eŭropo eĉ trans la Alpoj, kaj etende en nordan Italion. Partoj de Britio kaj Iberio estas inkluditaj en la fina etendo de la kulturo. La kulturo estis bazita sur agrikulturo, sed metalfarado estis konsiderable progresinta, kaj fine de la periodo estis jam ekonomie grava longdistanca komerco ene de la areo kaj kun la kulturoj de Mediteraneo. Sociaj distingoj iĝis pli kaj pli gravaj, kaj aperis elitaj klasoj de militistoj kaj militestroj, kaj eble ankaŭ de aliaj kapabloj. Socio estis organizita sur la bazo de triboj, kvankam oni scias tre malmulte pri tio. Nur malmultaj el la plej grandaj setlejoj, kiel Heuneburg en la sudo de Germanio, estis urboj pli ol vilaĝoj laŭ modernaj normoj.
La-Tène
La La-Tène-kulturo aŭ La-Tène-epoko (5-a jarcento a.K. ĝis 1-a jarcento a.K.) estas prahistoria epoko, kiu apartenas al la ferepoko kaj en granda kvanto enprenis mediteraneajn - aparte grekajn kaj etruskajn - influojn. La nomo devenas de la loko La Tène en Svislando, kie videbliĝis multaj arkeologiaj trovaĵoj el la epoko. Temas pri la materia kulturo de la meza kaj juna ferepoko en Mezeŭropo (ĝis la norda rando de la mezaltaj montaroj en tiu regionaro), kiu - iom malsame laŭ la diversaj regionoj - disvolviĝis inter proksimume la jaro 480 ĝis 40 respektive 1 antaŭ nia erao. La kulturo evoluiĝis el la nordokcidente alpa Hallstatt-kulturo sub forta influo el la mediteranea regiono, kaj estis memstara arta kaj kultura formo. Laŭ interalie grekaj fontoj de la 5-a jarcento a.K. oni supozas, ke la anoj de la kulturo estis keltoj. Ĉar la kulturo kovris grandan tempon kaj vastan teritorion, ĝi ne estis unueca. Ekzemple laŭtempe kaj laŭregione malsamis la ritoj pri la mortintoj, kiuj foje estis tere entombigitaj, foje rite bruligitaj.
Hungario
En Hungario la ferepoko daŭris de la jaro 900 a.K. ĝis la komenco de la 1-a jarcento. Dum la frua ferepoko, la skitoj okupis la areon oriente de la Danubo kaj disvastis tie feruzadon. En la post-Danuba Regiono de Hungario restis dumtempe la kulturo de Hallstatt ĝis la 4-a jarcento a.K., kiam de la okcidento venis kaj okupis la areon la keltoj. Ili disvastigis la kulturon de La-Tène sur la tuta areo de la nuntempa Hungario. Tiam ĝeneraliĝis la uzado de fero kaj la keltoj konigis la uzadon de la potista rado kaj manmuelilo.
Grekujo
En Grekujo la frua ferepoko estas la epoko inter la mezo de la 11-a jarcento kaj la fino de la 8-a jarcento a.K. Ĝi estis epoko de ŝanĝiĝo kaj transiro de la Mikena kulturo de la bronzepoko al la epoko de grekaj urboŝtatoj. Tradicie kaj pro la malmulto de fontoj oni nomas tiun epokon ankaŭ la malhelaj jarcentoj.
Mezeŭropo
En Mezeŭropo la ferepoko komenciĝis en la 9-a jarcento a.K. Ĝi dividiĝas en la
Kelkaj el la plej gravaj arkeologaj trovejoj estas:
Aliaj areoj
La Fenicianoj origine etendiĝis el la havenoj de Kanaano, ĉirkaŭ la 8a jarcento a.K. dominadis la komercon en la Mediteraneo. Kartago estis fondita en 814 a.K., kaj la Fenicianoj ĉirkaŭ 700 a.K. estis firme establintaj fuortojn en Sicilio kaj Sardinio, kio kreis intereskonfliktojn kun Etrurio. Iliaj kolonioj atingis la Okcidentan Mediteraneon, ĝis Kadizo en Iberio kaj eĉ iris al Atlantiko. La civilizacio etendis trans la Mediteraneo inter 1500 a.K. kaj 300 a.K. Steleo trovita en Kitjono, Kipro, kiu estis starigita de la Asiria reĝo Sargon la 2-a en 709 a.K., rememorante lian venkon super la sep reĝoj de la insulo, markante gravan mejloŝtonon en la emancipigo de Kipro el la tira regado fare de la Asiria militistaro.
En Italio, la Ferepoko estis probable enkondukita de la Vilanova kulturo, kiu sukcedis la Bronzepokan Pra-Vilanovan kulturon en la teritorio de Toskanio kaj norda Latio kaj etendiĝis en partoj de Romanjo, Kampanio kaj Fermo en Markio. La entombigaj karakteroj rilatigas la Vilanovan kulturon al la centreŭropa Urnokampa kulturo (ĉ. 1300–750 a.K.), kaj al la 'kelta' Hallstatt kulturo (kiu sukcedis la Urnokampan kulturon). Kremaciitaj restaĵoj estis metitaj en dukonusformajn urnojn kaj entombigitaj. La etruska malnovitala alfabeto etendiĝis tra Italio el la 8a jarcento. La etruska Ferepoko finis tiam pro la stariĝo kaj konkeroj fare de la Romia Respubliko, kiu konkeris la lastan etruskan urbon Velzna en la jaro 265 a.K. En Sardinio ferfarado ŝajne startis ĉirkaŭ la 13a–10a jarcentoj a.K. kun la Nuragia civilizacio, eble tra Kipro.
La Jastorfkulturo estas prahistoria kulturo, ankaŭ konata kiel la antaŭromia Ferepoko en la nordo de Eŭropo, pli specife en Skandinavio, Nederlando kaj la zono de la valo de la rivero Rejno norde de Germanio. Tiu ĉi estas la unua el la tri periodoj de la konologia sistemo de Oscar Montelius. Ĝi ekzistis inter la 4a kaj la 1a jarcentoj a.K. Tiu ĉi speco de kulturo estas praĝermana, kun limoj sude kun la La-Tène-kulturo, kiuj havis avancojn en la teknologio de la fer-ellaborado, akirante per tio konsiderindan influon, precipe ekde la jaro 600 a.K., kiam la nordianoj komencis elfosi la feron, danke al teknologio kiun ili ekposedis de siaj najbaroj de centra Eŭropo. Tamen, komence la fero estis uzata nur kiel dekoraciaĵo, poste por la kreado de iloj kaj glavoj.
La Sargat-kulturo estis disvastiĝanta dum la malfrua kaj la tuta frua ferepoko, ĉirkaŭ de la 5-a jarcento a.K. al la 4-a jarcento p.K. en la sudorienta urala regiono, precipe inter la riveroj Tobol kaj Ob. Ĝi estas unu el la plej esploritaj kulturoj de siberia antaŭhistorio; la unuaj trovaĵoj estis elfositaj jam en la 19a jarcento.
Centrazio
La Ferepoko en Centrazio ekis kiam ferobjektoj aperis inter pra-Hindeŭropanaj Sakaoj en teritorioj de nuntempa Ŝinĝango inter la 10a kaj la 7a jarcento a.K., kiel tiuj trovitaj en la tombeja loko de Ĉavuhukoŭ.
La Pazirika kulturo estas ferepoka arkeologia kulturo (ĉ. 6a al 3a jarcentoj a.K.) identigita per elfositaj artefaktoj kaj mumiigitaj korpoj trovitaj en siberia permafrosto en Altajaj Montoj.
Orientazio
En Ĉinio, surbronzaj skribaĵoj estis trovitaj ĉirkaŭ la jaro 1200 a.K., antaŭigante la disvolvigon de fera metalurgio, kiu estis konata jam ĉirkaŭ la 9a jarcento a.K., Tamen, en Ĉinio la prahistorio estis enkalkulita per historia periodigo laŭ la regantaj dinastioj kaj ne per la komenco de la feruzo, kaj tiel la esprimo "Ferepoko" ne estas tipe uzata por priskribi periodon de la ĉina historio. La metalurgio de fero atingis la areon de la Jangzia Valo ĉirkaŭ la fino de la 6a jarcento a.K. La malmultaj objektoj estis trovitaj en Ĉangŝa kaj Nankino. Funebra pruvaro sugestas, ke la dekomenca uzado de fero en Lingnan apartenas al mezo al fino de la Militŝtata periodo (el ĉirkaŭ 350 a.K.). Gravaj ne-valoraj husi-stilaj metalaj trovitaĵoj estis feraj iloj trovitaj en la tombo de Guvei-kun de la 4a jarcento a.K. La teknikoj uzataj en Lingnan estas kombino de duvalvaj muldiloj de klara suda tradicio kaj la aligo de pec-mulda teknologio el la areo de Ĵongĝuan. La produktoj de la kombinado de tiuj du periodoj estas sonoriloj, ujoj, armiloj kaj ornamaĵoj de prilaborita fandado.
En Japanio oni postulas, ke feraĵoj kiel iloj, armoj kaj ornamaĵoj, estis enirintaj en Japanio jam dum la fino de la Jajoi-epoko (ĉirkaŭ 300 a.K.–300 p.K.) aŭ en la sukceda Kofun-epoko (ĉirkaŭ 250–538 p.K.), plej verŝajne tra kontaktoj kun la Korea Duoninsulo kaj Ĉinio. Distingaj trajtoj de la Jajoi-epoko estas la apero de novaj ceramikaj stiloj kaj la starto de intense riĉa agrikulturo en rizkampoj. La Jajoi-kulturo floris en geografia areo el suda Kyūshū al norda Honshū. La Kofun kaj la posta Asuka-epokoj estas foje referencataj kolektive kiel Epoko de Jamato; la vorto kofun estas japana por la tipo de tombamaso kiu datas el tiu epoko.
Feraĵoj estis enkondukitaj en la Korea Duoninsulo pere de komerco kun regnoj kaj ŝtat-nivelaj socioj de la areo de la Flava Maro en la 4a jarcento a.K., ĝuste fine de la Militŝtata periodo sed antaŭ la komenco de la okcidenta Dinastio Han. Yoon proponis, ke fero estis enkondukita al la regnoj situaj laŭlonge de la nordkoreaj rivervaloj kiuj fluas al la Flava Maro kiel Ĉeongĉeon kaj Taedong. Ferproduktado tuj sekvis en la 2a jarcento a.K., kaj feraĵoj ekestis uzataj fare de farmistoj je la 1a jarcento ankaŭ en suda Koreio. La plej fruaj konataj fer-hakiloj en suda Koreio estis trovitaj ĉe la rivero Geum. La tempo en kiu ferproduktado ekis estas la sama tempo kiam la kompleksaj regnoj de Samhan, tio estas prahistoria Koreio aperis. Tiuj kompleksaj regnoj estis la antaŭloj de fruaj ŝtatoj kiel Silla, Baekje, Kogurjo, kaj Gaja. Fer-lingotoj estis grava funebraĵo kaj en tiu epoko indikis la riĉon aŭ la prestiĝon de la mortinto.
Sudazio
En la komenco de la 1a jarmilo a.K. okazis etendaj disvolvigoj de fera metalurgio en Hindio. Teknologia progreso kaj regado de fera metalurgio estis atingitaj dum tiu periodo de pacaj setlejoj. Ferlabora centro en Orienta Barato estis datita el la unua jarmilo a.K. En Suda Barato (nuntempa Majsuro) fero aperis tiom frue kiom el la 12a al la 11a jarcentoj a.K.; tiuj disvolvigoj estis tro fruaj por ajna grava forta kontakto kun la nordokcidento de la lando. La hindiaj Upaniŝadoj mencias metalurgion. kaj la hindia Maŭrja imperio vidis progreson en metalurgio. Tiom frue kiom je 300 a.K., certe ĉirkaŭ la jaro 200 p.K., altkvalita ŝtalo estis produktita en suda Hindio, je kio poste estos nomita krisola tekniko. En tiu sistemo, alt-pura gisfero, karbo kaj vitro estis miksita en krisolo kaj varmigita ĝis la fero fandiĝas kaj absorbis la karbon.
La prahistoria fruferepoko en Srilanko daŭris el la 1000 a.K. ĝis la 600 a.K., tamen pruvaro de feruzado estis trovira en elfosado de prahistoria kanutombo en Haldummulla kaj estis datita el 2400 a.K. Radiokarbona pruvaro estis kolektita el Anuradhapura kaj la ŝirmejo Aligala en Sigirija. La setlejo Anuradhapura estis registrita kiel etendiĝinta al 10 ha ĉirkaŭ 800 a.K. kaj kreskiĝis ĝis 50 ha ĉirkaŭ 700–600 a.K. ĝis iĝi urbo. La skeletaj restaĵoj de ĉefo de frua Ferepoko estis elfositaj en Anaikoddai, Jaffna. La nomo 'Ko Veta' estas gravurita en Brahmi-a skribmaniero en sigelo entombigita kun la skeleto kaj estis atribuita fare de la elfosistoj al la 3a jarcento a.K. Ko, kun la signifo "reĝo" en Tamila lingvo, estas komparebla al nomoj kiel Ko Atan kaj Ko Putivira kiuj aperis en tiutempaj Brahmi-aj skribaĵoj en suda Barato. Oni supozis ankaŭ ke ekzistis lokoj de la frua Ferepoko en Kandarodai, Matota, Pilapitiĝa kaj Tissamaharama.