cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Argentino
Ekonomio
Laŭ la registro de 2008, la eksportado pasis de 70 589 al 56 060 milionoj de dolaroj en 2009. Dum la importado descendis el 57 413 al 35 214 milionoj de dolaroj en la sama periodo. Mercosur pluestas la ĉefa komerca partnero, al kiu oni sendis 23 % de la enŝipigaĵoj kaj ekde oni akiris 16 % de la importado.
La lando plutenas eksteran ŝuldon de proksimume 120 000 milionoj de dolaroj (2009), ekvivale al 38,7 % de la MEP. La kvanto de tiu ŝuldo rilatas ĉefe al agado realigita dum la lasta militista diktaturo (1976-1983), periodo kiam la ŝuldo kreskis 364 %, kaj al amasaj eksteraj pruntaĵoj faritaj dum la du sinsekvaj regadoj fare de Carlos Menem, pro la politiko de malmultekosta dolaro fare de la Leĝo pri Konverteblo de la aŭstralo. En tiu lasta periodo la kresko de la ŝuldo estis de 123 %. La rilato inter la MEP kaj la ekstera ŝuldo atingis krizan punkton en januaro de 2002 kiam ĝi estis la 190 % de la MEP. Ekde tiam kombino de reduktado de la ŝuldo, moderado en pruntopreno kaj konsiderinda pliigo de la MEP, reduktis la eksteran ŝuldon al malmulte malpli ol 41,5 % de la MEP (2012).
La imposta premo situiĝis en 2012 en la 36,9 % super tiu de Brazilo (32,4 %) a kaj proksima al niveloj de Eŭropo (38 %), kaj tiu pliiĝis konsiderinde el 16,7 % kiu registriĝis en la periodo 1997-2002. La imposta strukturo baziĝas ĉefe sur la aldonvalora imposto (AVI aŭ IVA) kiu kontribuas per 31 % al la totalo, kvankam ties relativa gravo malpliiĝis rilate al la averaĝo de 1997-2002, kiam estis de 39 %, pro pliigo de la kontribuo de la enspezimposto, kiu pasis de 19 % al 21 % kaj ĉfe pro elprenoj al eksportado kiu pasis de 1 % al 10 %.
La INDEC kalkulis la inflacion akumulitan dum 2012 en Argentino en la 9,9 %, kvakam por privataj konsultentreprenoj kaj la provinciaj registaroj estis de 24,4 %. Tiuj malregulaĵoj ĉe la statistikoj permesis, ke la Internacia Monfonduso, per senantaŭaĵa decido, rekomendis nuligi al la lando la voĉdonrajton kaj aliajn rajtojn rilatajn ene de la organismo. Fine, en februaro de 2014, la argentina registaro disvastigis la valorojn de la indico de prezoj al konsumanto laŭ nova kalkulmetodo, indico kiun la ekonomikaj sendependaj analizistoj konsideras ĝenerale vereca.
Fine de 2011, la argentina ŝtato estis akumulinta rezervojn en eksterlanda monunuo por 46 376 miloonoj de dolaroj.
La Canasta Básica de Alimentos (Baza Nutraĉetaĵo aŭ varkorbo) kalkulita baze sur la KPI (kiun disvastigas la INDEC), utilas por starigi la indicojn de malriĝo kaj indigenteco, kiu en la unua jarduono de 2012 situiĝis ĉe 6,5 %, dum laŭ la Cepal la malriĉo en Argentino en 2011 estis de 5,7 %, nome la plej malalta de Latinameriko, sub eĉ de Urugvajo (6,7 %). La sociaj indikiloj sukcesis malaltiĝi konsiderinde ekde 2002 kun valoroj de malriĉo proksimaj al 54 % kaj de sendungeco de 21,5 % en la plej kriza momento.
Argentino formas parton de la regiona bloko konata kiel Mercosur, integrita de Argentino, Brazilo, Paragvajo Urugvajo kaj Venezuelo. Tiu bloko konstituas la plej grandan produktanton de nutraĵoj de la mondo, ĝi havas MEP de 3 300 000 milionojn de dolaroj, kio reprezentas la 82,3 % de la totala MEP de la tuta Sudameriko kaj ĝuas el pli ol 270 milionoj da loĝantoj (preskaŭ la 70 % de Sudameriko), kio igas ĝin la plej granda, plej loĝata, ekonomie plej pova kaj plej integrita bloko de Latinameriko. Kiel konsekvenco de la grando de la ekonomia bloko Mercosur, la komercaj rilatoj inter Argentino kaj Brazilo pliiĝis ĝis iĝis de unua gravo por ambaŭ landoj. Argentino kaj Brazilo estas la du plej grandaj, influaj kaj ekonomie plej povaj partneroj de la bloko, kaj ekde la kreado de Mercosur okazis nombaj konfliktoj inter ambaŭ sudamerikaj potencoj: la komerca bilanco inter ambaŭ landoj ekdeficitiĝis por Argentino ekde junio de 2003, kio iĝis tialo por priokupado por entreprenistoj kaj funkciuloj tiulande. Tiu deficito estis mallonge ŝanĝita en majo de 2009, kaj denove ŝanĝita en 2012 kiam ĝi atingis favora saldo rilate al Brazilo. En 2006, la registaroj de Argentino kaj Brazilo subskribis serion de duflankaj interkonsentoj, inter kiuj troviĝas klaŭzo de konkurenca adaptado kaj la interkonsentoj rilataj al komercaj interŝanĝoj de la sektoro de aŭtomotoroj. La celo de ambaŭ interkonsentoj estas malpliigi la malsimetriojn en la bloko. Tiuj malsimetrioj estis tialo de plendo de la plej malgrandaj landoj kiaj Urugvajo kaj Paragvajo, kiuj suferas malavantaĝon antaŭ la ekonomie plej grandaj partneroj, nome Argentino kaj Brazilo, kaj ili kritikis la faktan aŭtoritaton kiun ili faras lastatempe super la bloko. La oficiala monunuo de Argentino ekde 1992 estas la Peso ($).
Agrikulturo kaj brutobredado
La Censo Nacional Agropecuario realigita de la Instituto Nacional de Estadística y Censos, en 2002, ĉirkaŭkalkulis, ke en la agrikulturaj ekspluatejoj loĝas 1 233 589 personoj, kaj estas la provincoj Bonaero, Kordobo, Mendoza, Misiones kaj Santa Fe kiuj koncentras la plej grandan kvanton de agrikulturaj produktejoj.
La produktado de nutraĵoj devenaj el la agrikulturo kaj la bova butobredado en la pampa regiono, estas tradicie, unu de la aksoj de la argentina ekonomio. Totale la rura produktado inklude la forstan sektoron, reprezentis en 2007 la 5,61 % de la totala MEP. La ĉefa produkto de la sektoro estas la sojo, nome oleoprodukta planto kiu okupas la duonon de la kultivitaj teroj kaj kiu originas la sojoĉenon, unu el ĉefaj produktaj ĉenaĵoj de la lando.
La ĉefaj agrikulturaj produktoj de la lando estas la jenaj:
Grava parto de la agrikultura produktado eksportas sin sed aparta fabrikado en formo de greno (sojo, maizo, tritiko kaj sunfloro), reprezentante la 15 % de la totala eksportado. La resto estas uzata kiel kruda materialo, ĉefe por la nutraĵa industrio. La sojo diferenciĝas sustance el resto de la agrikulturaj produktoj pro la fakto ke ĝi ne konsumiĝas en la interna merkato, kaj pro tio praktike la totalo eksportiĝas. Male, la cerealoj, laktaj produktoj kaj la bova viando konstituas la bazon de la nutra dieto de la loĝantaro, pro kio granda parto venas al la interna konsumo.
For de la agrikultura ekonomio de la regiono pampa, la argentina ekonomio ĝuas de la nomitaj regionaj ekonomioj, sistemoj produktaj lokaj ĝenerale apogitaj en la produktado specializita de grupo limigita de kultivoj. Inter ili troviĝas la ekonomio kuja apogita sur la vitoj kaj la derivita industrio de vino; la valoj patagonaj dediĉitaj al pomoj kaj al piroj; la nordokcidenta regiono, dediĉita al sukero, citrusoj kaj tabako; la provinco Misiones kaj nordoriento de Corrientes orientitaj al la matea herbo, teo kaj ligno; kotono en la ĉaka regiono; rizo, ĉefe en Corrientes; la olivo en la aridaj zonoj de montaro; kaj la brutobredado de ŝafoj en Patagonio.
Nafto, minado, arbaroj kaj fiŝkaptado
Argentino posedas konsiderindan riĉon kaj petrolan kaj gasan, kiu permesas ĝin organizi ĉeno de produktado por petrokemio kiu, kun la ĉeno de la sojo kaj la industrio metal-mekanika, konstitusa la bazon de la landa ekonomio. Kune la petrokemia ĉeno estas responsa de 20 % de las totalaj eksportoj, el kiuj nur 4,6 % eksportixgas malnete, sen industriigo. La ĉefaj kuŝejoj troviĝas en la provinco Neuckeno, la Golfo Sankta Georgo kaj la provinco Salta; la provinco Neŭkeno koncentras ĉirkaŭ la duonon de la tuta produktado de hidrokarbidoj. Reto de naftoduktoj kaj gasoduktoj transportas la produktojn al Bahía Blanca, kie troviĝas la ĉefa petrokemia zono kaj al la industria urbaro kiu etendiĝas inter Rosario kaj La Plata kaj kiu havas kiel ĉefa kerno la Grandan Bonaeron. Historie, la argentina minprodukto malabundis, sed tiu aktiviĝis en la lasta jardeko, ĉefe ĉe mineraloj metalenhavaj: kupro (3 % de la eksportoj), oro, arĝento, zinko, mangano, uranio kaj sulfuro. Posedas la trian mondan rezervejon de litio kaj situantas en la kvara loko pri produktado de tiu mineralo, ĉar en parto de ties teritorio troviĝas zono nome Triangulo de la Litio, kiu koncentras la 85 % de la mondaj rezervoj. La minejaj resursoj koncentriĝas en la provincoj andaj laŭlonge de 4500 km. La argentinaj eksportoj de mineraloj pasis el 253 milionoj de dolaroj en 1996 al 2650 milionoj en 2006, iom pli ol 3 % de la totalo. La Argentina Maro estas sur etenda submara platformo, ege riĉa en fiŝkaptadaj resursoj, kiu atingas larĝon de 550 km je 52° de latitudo suda kaj 1 890 000 km². Tamen la fiŝkaptado estis marĝena produktado, kaj pro la populacia krizo de la merluĉo (ĉefa fiŝkaptada produkto argentina) provokita de la troa fiŝkaptado farita dum la 1990-aj jaroj, la partopreno de la sektoro en la totalaj eksportoj malpliiĝos el 3 % al 2 %. Male, la produktado forsta kaj lignoprodukta, ĉefe el pinoj kaj eŭkaliptoj, etendiĝis, kun centro en la provincoj mezopotamiaj, superante la 2 % de la totalo eksportita.
Manufaktura industrio kaj konstruado
La argentina manufaktura industrio estas la sektoro kiu pli da valoro kontribuigas al la MEP, per 17,5 % de la totalo (2007). La manufaktura industria sektoro estas ankaŭ unu el ĉefaj generantoj de dungado (kun komerco kaj la publika sektoro), kun 13 % en 2007, Aliflanke la industrio de la konstruado kontribuas per la 6,7 % de la MEP (2007) kaj estis la ĉefa pelanto de la rekuperado de la dungeco post 2002, okupante 9,5 % de la totalo de la laborforto en 2007.
En la argentina industrio distingiĝas du grandaj sektoroj, similgrandaj, kiuj kontribuas respektive proksimume per po triono de la totalaj eksportoj:
La ĉefaj branĉoj de la manufakturo de industria deveno, estas la fabrikado de aŭtomobiloj kiu kontribuas per la 8,7 % al la eksportado, la kemio (5,6 %) kaj siderurgio (5,3 %), maŝinaro (3,4 %) kaj plasto (2,6 %) (procentaĵoj korespondaj al 2006). Gravas ankaŭ la industrioj de papero, juveloj, kaŭĉuko kaj tekstiloj.
El 2003 la industrio havis procezon de konkurenca revivigo, move ĉefe per la ekonomia politiko de alta dolaro. La Granda Bonaero estas ankoraŭ la industria areo plej grava de la lando, kie koncentriĝas la plej parto de la fabrika agado de Argentino. Aliaj gravaj industriaj centroj estas en Kordobo, Rosario, Tukumano kaj Mendoza, San Luis kaj Fajrolando, multaj el ili helpitaj por discentrigi la industrion.
Historie, la lando havis gravajn industriajn sektorojn kiaj la ŝipindustrio rilata kun la Komerca Ŝiparo de Argentino, kiuj malpliiĝis konsiderinde el la 1990-aj jaroj pro la procezo de privatigoj kaj kiu en la aktualo rekuperiĝas.
Turismo
Argentino estas la plej vizitata lando de Sudameriko kaj la kvara plej vizitata de la tuta amerika kontinento. Laŭ oficiala informo de la Monda Organizaĵo pri Turismo, en 2010 la lando ricevis pli ol 5 300 000 turistoj el eksterlande, kio signifis ĉirkaŭ 4930 milionojn de dolaroj de enspezo de valutoj. La eksterlandaj turistoj devenas ĉefe el Brazilo, Ĉilio, Peruo, Kolombio, Meksiko, Bolivio, Ekvadoro, Puerto Rico, Urugvajo, Kostariko, Venezuelo kaj Paragvajo de inter latinamerikaj landoj; kaj el eŭropaj landoj Hispanio, Italio, Francio, Nederlando, Germanio, Irlando, Portugalio, Unuiĝinta Reĝlando, Belgio kaj Svisio; kaj de Usono, Kanado kaj Ĉinio de la landoj de la resto de la mondo.
La etenda teritorio de Argentino havas grandajn turismajn allogaĵojn. La valorigo de la loka monunuo post la devaluto de 2002 favoris la alvenon de grandaj kvantoj de eksterlandaj turistoj, kio faris la landon komerce pli alirebla ol en la 1990-aj jaroj. Krome ĉar multekostiĝis la veturado al ekŝtero, ankaŭ multaj argentinanoj dediĉis sin al la enlanda turismo.
La rekuperado de la sektoro estas tre elstara: la enspezoj pro akcepta turismo okupas la trian lokon en la rangaro de valutenirado kiel ekvivalento de eksportado. En 2006, la sektoro reprezentis la 7,41 % de la MEP, kvankam menciindas, ke la eliro de argentinanoj cele turismi superas la enirejojn kaj ekvivalas al 12 % de la MEP. Eksterlandanoj konsideras Argentinon kiel zono sen armitaj konfliktoj, terorismo aŭ sankrizoj.
Bonaero elstaras kiel preferata centro por kaj eksterlandaj kaj landaj turistoj (5 250 000 en 2007). Ili estas allogitsaj de aktiva urbo, kosmopoliteca kaj kun ampleksa infrastrukturo. Inter multaj aliaj faktoroj, tango estas unu el ĉefaj tialoj por la vizito al la argentina ĉefurbo. La populara noche porteña (bonaera nokto) estas unu el grandaj allogaĵoj pro siaj variaj kulturaj, kuirataj kaj distraj proponoj.
Argentino posedas gravan varion de lokoj de montaro, en kelkaj el ili oni praktikas montogrimpadon kaj aliaj bazigas sian turisman allogecon sur lo kontakto kun la neĝo aŭ en siaj karakteraj pejzaĝoj. La ĉefaj troviĝas en la okcidento de la lando, en la Andoj, kvankam estas ankaŭ formaĵoj montaraj en la Sierras de Córdoba. Inter la lokoj plej uzataj por montogrimpado troviĝas la monto Akonkagvo, nome la plej alta monto de Ameriko. La turismaj lokoj plej gravaj pro sia neĝo estas Bariloche kaj Las Leñas. Formaĵo internacie konata estas la Quebrada de Humahuaca. La Nubtrajno estas unu el tri plej altaj fervojoj el la mondo. Ĝi eliras el la provinco Salta, kaj trapasas la Quebrada del Toro preterpasante tra Tastil ― konsiderita unu el ĉefaj urbaj antaŭhispanaj centroj de Sudameriko ― kie estas ruinoj arkeologiaj.
La Provinca Parko Ischigualasto, konata ankaŭ kile "Valle de la Luna" (Lunvalo), estas situanta ĉe la norda pinto de la provinco San Juan, je 330 km de la urbo San Juan. Estas protektita areo kie videblas tute malkaŝe kaj klare diferenca la tuta periodo Triaso komplete kaj ordigite, pro kio la 29-an de novembro 2000 estis deklarita Monda Heredaĵo fare de la Unesko.
En la lastaj jaroj gravis la modigo kaj modernigo de la vina turismo, nome turismo tema bazita sur la vinproduktado kun la iniciatoj de la nomitaj "Vinvojoj" en la provincoj San Juan kaj Mendoza same kiel ĉe la saltprovincaj Kalĉakiaj Valoj, turismo kiu allogas nombrajn eksterlandajn turistojn kiuj venas por surloki gusti la argentinajn vinojn.
La vintra turismo okazas ĉefe en la regiono de la Lagoj, ĉe la deklivaro de la Andoj en las provincoj Neŭkeno, Río Negro kaj Ĉubutio; krom la praktiko de montosportoj, la zono havas allogaĵojn de lagoj de glaĉera deveno kaj Naciaj Parkoj ĉirkaŭitaj de densa vegetaĵaro. En ties centro la urbo Bariloche borde de la lago Nahuel Huapi kaj je malmultaj kilometroj de la monto Katedralo, iĝas la ĉefa vintra centro de Sudameriko, allogante plej parton de la turismo kaj enlanda kaj eksterlanda.
Dum somero granda parto de la turismo interna argentina direktas sin al diversaj urboj de la Atlantika Marbordo de la provinco Bonaero, kie Mar del Plata estas la ĉefa el tiuj. La plej parto de tiuj urboj koncentras sian ekonomian aktivecon en la somera sezono. La dua celo pri kaptado de la interna turismo estas konstituita de la Sierras de Córdoba, kies ĉefa turisma centro estas Villa Carlos Paz en la Valo Punija. La regiono Litoral kun siaj riveraj strandoj, la termaj kompleksoj kaj la karnavaloj en la provinco Corrientes kaj en la provinco Entre Ríos, inter aliaj, konstituas la trian celon de la enlanda turismo. Tradicie, la monato januaro estas tiu kiu generas plej peton de luado.
Aliflanke, la zono de la duoninsulo Valdés (en la provinco Ĉubutio) estas areo deklarita Monda Heredaĵo fare de la Unesko en kiu kuniĝas la atlantika marbordo kaj la argentina Patagonio; alia granda celo internacia kun tiaj karakteroj estas en la Provinco de Fajrolando, Antarkto kaj Insuloj de Suda Atlantiko. Ushuaia, la provinca ĉefurbo, funkcias kiel elirpunkto al ekskursoj kaj krozo-ŝipoj al la Antarkto.
Transporto
Bonaero, ĉiuj la provincaj ĉefurboj escepte Ushuaia kaj mezgrandaj municipoj troviĝas interkonektitaj de la 37 740 km de asfaltitaj vojoj. Argentino havas ankaŭ 600 000 km de municipaj stratoj.
Al la historiaj Aŭtovojo Bonaero - La Plata kaj Aŭtovojo 2 aliĝis la Aŭtovojoj Kordobo - Carlos Paz, Rosario - Kordobo, Villa Mercedes - Mendoza, Mezopotamia Aŭtovojo, inter aliaj. Krome kelkaj urboj havas ĉirkaŭajn ŝoseojn kvarrelajn.
Oni ĉirkaŭkalkulas, ke estas 8 527 256 aŭtoj en Argentino, distribuitaj en 5 325 231 aŭtomobiloj, 1 370 312 pli malpezaj veturiloj, 417 042 de ŝarĝo kaj 62 785 por transporto de pejzaĝoj, sen enkalkuli 517 449 unuojn nedefinitaj.
La argentina fervoja sistemo estis privatigita komence de la 1990-aj jaroj, enhave kaj la transporton de ŝarĝo kaj la translokigon urban de pasaĝeroj. Je 2006 Argentino havas ĉirkaŭ 31 902 funkciigeblajn kilometrojn de fervojoj. Totale ekzistas ĉirkaŭ 40 245 km de fervojoj, sed multaj eroj restis abandonitaj en la epokoj de 1963, 1977, kaj de la 1990-aj jaroj.
Argentino havas ĉirkaŭ 11 000 km da navigeblaj riveroj. La reto de rivervojoj estas komponita de la riveroj La Plata, Paranao, Paragvajo kaj Urugvajo. La ĉefaj riveraj havenoj estas tiuj de Zárate kaj Kampana.
La majoritato de la produktoj importitaj de Argentino alvenas al la lando tramare. La ĉefaj havenoj estas la jenaj: Bonaero, La Plata-Ensenada, Bahía Blanca, la havenoj de Up-River, Mar del Plata, Quequén-Necochea, Comodoro Rivadavia, Puerto Deseado, Puerto Madryn kaj Ushuaia. La haveno de Bonaero estas historie la unua laŭ unuopa gravo, sed la zono konata kiel Up-River, kiu etendiĝas laŭlonge de 67 km de la areo de la provinco santafea de la rivero Paranao, kunigas 17 havenojn kiuj koncentras la 50 % de la totalo de la eksportado de la lando.
La Internacia Flughaveno de Ezeiza, je ĉirkaŭ 35 km de la centro de Bonaero, estas la plej granda de la lando kaj disponas de instalaĵoj por movigado kaj stokado de ŝarĝo. La entrepreno Aerolíneas Argentinas, kiu estis privatigita en 1990 kaj poste reŝtatigita, faras enlandajn kaj internaciajn flugojn. Ekzistas krome diversaj aerlinioj enlandaj. La ĉefaj internaciaj aerentreprenoj uzas Bonaeron kiel celo aŭ haltejo por siaj aervojoj
Kulturo
La argentina kulturo estas markita de la multetna kaj multkultura karaktero de ties loĝantaro, la forta sinkretismo de ties esprimivo, kaj pozitiva valorigo de progreso kaj moderneco, en kiu kunfluas, ne senkonflikte, sento de aparteno al kulturoj eŭropaj kaj latinamerikaj, kun fortaj ingrediencoj aziaj kaj afrikaj.
Ŝerca esprimo de Jorge Luis Borges nomas argentinanoj "italoj, kiuj parolas hispane kaj ŝatus esti angloj, kiuj kredas vivi en Parizo". Tio bone montras la miksaĵon de la popolo el enmigrantoj de diversaj eŭropaj landoj, kiu bone videblas en la kulturo.
Tamen tiuj multkultureco kontrastas kun la forta sento de aparteno al internaj provincoj de ruraj tradicioj (gaŭĉoj). Simile la urba kulturo de tre granda parto de la loĝantaro de la areoj de urbo Bonaero kaj de la ĉirkaŭa areo de Granda Bonaero, kaj ankaŭ de aliaj grandurboj kontrastas kun la pli provinceca etoso de malgrandaj apartaj setlejoj. Pri ebla kontrasto inter la eŭropa, ĉefe hispana kaj itala kulturoj, konsisto kaj la indiĝena prakulturo, apenaŭ gravas pro la forto historia procezo de senkulturigo kaj eĉ mapuĉigo de la indiĝenaj nacij kaj triboj, plej ofte per milito sed ankaŭ per asimilado.
Vidu ankaŭ Vino de Argentino kaj Kuirarto de Argentino.
Muziko
Argentina muziko famiĝis ĉefe pro tango kaj rilataj muzikformoj, kiel milonga kaj vals. Tamen Tango havas ne nur muzikan dimension, ĝi estas tutkultura fenomeno kun aldonaj aspektoj de poezio kaj danca interpretado.
La tango estas muzkia stilo kaj danco naskita en la bonaeraj malriĉaj kvartaloj kiu atingis internacian disvastigon, ligita forte kun Argentino kaj kun Urugvajo, sed ĉefe kun Bonaero. En tiu muzika ĝenro elstaris Carlos Gardel, konsiderita la Reĝo de Tango, kaj la marplatano tutmunde rekonita Ástor Piazzolla, dum en danco elstaris la tutmonda sukceso de la grupo Tango Argentino, kreita en 1983 de Claudio Segovia kaj Héctor Orezzoli, kun gedancistoj kiaj Juan Carlos Copes, María Nieves kaj Virulazo. Ĉiujare okazas en Bonaero la Festival y Campeonato Mundial de Baile de Tango (Festivalo kaj Tutmonda Ĉampioneco de Tangodanco).
En Argentino estas tre disvastigita la tiel nomata folklora muziko aŭ simple folkloro, inspirita en la tradiciaj kamparaj ĝenroj. La argentina folklora muziko havas tre diferencigitajn karakterajn regione: en la marborda muziko hegemonias ĝenroj kiaj la ĉamameo kaj la ĉamarita; en la sud-patagonia folkloro, hegemonias ĝenroj kiaj la milonga, la triunfo kaj la malambo; en la folkloro de Kujo hegemonias la cueca kaj la tonada; en la norda folkloro hegemonias la ĉakarera kaj la zamba; dum en la folkloro de la anda nordokcidento hegemonias la karnavalito, saja kaj takirari. Folkloraj grupoj kiaj Los Chalchaleros kaj soloistaj kantantoj kiaj Jorge Cafrune, Atahualpa Yupanqui, Mercedes Sosa, Oscar Palavecino kaj Soledad Pastorutti troviĝas inter la plej gravaj reprezentantoj de tiuj ĝenroj. Inter la variaj festivaloj de folklora muziko elstaras la Festivalo de Cosquín en Córdoba kaj la karnavalo de Provinco Jujuy.
La argentina roko havis ampleksan disvolvigon ekde fino de la 1960-aj jaroj kaj fortan influon en la iberamerika hispanlingva roko amplekse konata en la tuta kontinento. Elstaraj reprezentantoj estas grupoj kiaj Los Gatos, Almendra, Manal kaj Sui Generis, krom Patricio Rey y sus Redonditos de Ricota, Soda Stereo aŭ muzikistoj kiaj Litto Nebbia kaj Luis Alberto Spinetta, krom Charly García, Fito Páez, Andrés Calamaro kaj Indio Solari. La homamasaj festivaloj plej ofte okazas en stadionoj, el kiuj la plej granda estas la Estadio Monumental Antonio Vespucio Liberti. La plej sukcesaj festivaloj estas aktuale Cosquín Rock kaj Quilmes Rock, kiuj okazas ĉiujare.
Literaturo
En la 19-a jarcento pro la sendependeco de la lando ankaŭ la argentina literaturo disigas de la hispana - sen malkonfesi tiun heredaĵon. Pro la temo de la vivo de gaŭĉoj la literaturo ricevas apartan nacian eron. Ekzemploj estas Fausto (1866) de Estanislao del Campo, El gaucho Martín Fierro (1872, tradukita al pli ol 70 lingvoj) de José Hernández, ofte nomita la argentina nacia eposo, kaj Domingo Faustino Sarmiento (1845).
Konataj modernaj aŭtoroj de la 20a jarcento estas Eduardo Mallea, Ernesto Sabato, Humberto Costantini, Julio Cortázar, Manuel Puig kaj ĉefe Jorge Luis Borges, kiu estas konsiderata unu el la 26 centraj aŭtoroj de la kanono de la okcidenta literaturo ĉiutempa fare de la literatura kritikisto nome Harold Bloom. Borges, Adolfo Bioy Casares, Ernesto Sabato kaj Juan Gelman ricevis la premion Miguel de Cervantes.
La plej konata bildstrio de Argentino estas verŝajne Mafalda de la desegnisto Quino.
Politiko
La Konstitucio de 1853 establis sistemon de reprezenta, respublika kaj federacia regado, kiu estis retenita per ĉiuj konstituciaj reformoj ekde tiam. Argentino formiĝis per la federacia unuigo de la provincoj kiuj aperis post la dissolvo de la Vicreĝlando de Río de la Plata kaj per la aligo de tiuj kiuj konstituiĝis el la nomitaj Territorios Nacionales (Naciaj Teritorioj). La provincoj estas aŭtonomaj, kiel deklarite en la artikolo 121 de la Nacia Konstitucio.
La Konstitucio valida aktuale rezultas el teksto establita de la Reformo de la Argentina Konstitucio en 1994. La aŭtoritatoj de la federala registaro havs sidejon en la Aŭtonoma Urbo Bonaero, kiu estas aktuale la ĉefurbo kun oficialaj titoloj Capital de la República aŭ Capital de Nación, ambaŭ nomigoj uzataj en la Nacia Konstitucio kaj en la leĝoj, sed neformale Capital Federal (federacia ĉefurbo).
La Registaro de Respubliko Argentino estas la plenuma povo en Argentino. La registaro funkcias ene de federacia, reprezenta demokrata kaj prezidenta sistemo. la Prezidanto de Argentino estas kaj la ŝtatestro kaj la ĉefministro kaj ĉefkomandanto de la armetrupoj. La Leĝdona povo estas La Nacia Kongreso. La Justica povo ne dependas de ĉi tiuj aŭtoritatoj.
Spite la teorian konstituon demokratian de la ŝtato, tro ofte la registaroj funkciis historie kiel realaj diktaturoj, foje fare de militistoj.
Vidu ankaŭ: Konstitucio de la Argentina Nacio
Plenuma povo
La plenuma povo estas plenumita de civitano enhavanta la titolon Presidente de la Nación Argentina, kiu estas elektita per duobla rekta baloto kun la kandidato al vicprezidanto. La dua baloto okazas inter la du kandidatecoj plej voĉdonitaj en la unua baloto se en tiu neniu atingas pli ol 45 % de la validaj voĉdonoj aŭ, se akirinte plej voĉdonitan lokon inter 40 % kaj 45 %, ekzistas diferenco kun la dua kandidateco pli malgranda ol 10 %.
En 2015, estis elektita el la koalicio Cambiemos, regis Mauricio Macri (el partio Propuesta Republicana PRO) kiel prezidanto de la lando kun regotempo valida ĝis la 10a de decembro de 2019. Li estis la 53a prezidanto de la lando, kaj la 8a el la reveno de la konstitucia ordo en 1983.
En la aktualo, elektita el la koalicio Frente de Todos, regas Alberto Fernández kiel prezidanto de la lando kun regotempo valida ekde 2019 ĝis la 10a de decembro 2023. La vicprezidanto estas Cristina Fernández de Kirchner; ŝi estis prezidanto en la periodo 2011-2015.
Leĝofara povo
La Ĉambro de Deputitoj kunigas la rektajn reprezentantojn de la loĝantaro. Ili estas elektitoj pere de la sistemo de proporcia reprezentado (sistemo D'Hondt), daŭre restas kvar jarojn en sia posteno kaj la tuto plinoviĝas duone ĉiun duan jaron, kaj tiele ili povas esti reelektitaj senfine. Ili estas elektataj el unika distrikto en ĉiu provinco kaj en la Aŭtonoma Urbo Bonaero, kie oni voĉdonas por listo de ĉiuj kandidatoj de ĉiu politika partio aŭ balota alianco, al postenoj kiujn ĉiu distrikto metas en disputo en tiu elekto. En 2006 ĝi havis totalon de 257 membroj.
La Senato kunigas la reprezentantojn de la 23 provincoj kaj de la Aŭtonoma Urbo Bonaero, kaj korespondas al ĉiu po du senatanoj el la majoritato kaj po unu el la minoritato, sumtotale 72 membroj. Ili estas elektita per rekta baloto, daŭras ses jarojn en sia regotempo kaj plinoviĝas trione ĉiun duan jaron, kaj tiele ili povas esti reelektitaj senfine.
Laŭ la Leĝo 24 012 de 1991 oni establis leĝon por minimuma proporcio de inoj en la elekteblaj postenoj, devigante la politikajn partiojn inkludi minimumon de triono de virinoj inter la kandidatoj. Ekde tiam, la partopreno de inoj en politiko pliiĝis elstare, kaj tiele Argentino estas la sudamerika lando kun plia kvanto de virinoj en la leĝofara povo kaj unu el la unuaj dek je tutmonda nivelo.
Same, en la medio de la Kongreso funkcias ankaŭ la ombudsmano Defensor del Pueblo de la República Argentina (Defendanto de la Popolo de la Argentina Respubliko) kiel sendependa organismo, sen ricevi instrukciojn de ajna aŭtoritato. Ties celo estas defendi la homajn rajtojn kaj la konstituciajn kaj jurajn rajtojn kiuj povus esti mistraktitaj de la Administracio.
Justica povo
La justica povo estas regata de Suprema Kortumo de Justico de la Argentina Nacio formita de kvin jurismaj juĝistoj nomumitaj de la Prezidanto de la Nacio interkonsente kun la Senato, kiu postulas por tio majoritatan de du trionoj.
La malsupraj tribunaloj zorgas pri la solvo de konfliktoj regulataj de la federacia juro en la tuta lando (tribunales federales) kaj, ankaŭ, de la leĝaro komuna en la Aŭtonoma Urbo Bonaero (tribunales nacionales). La nomumon de juĝistoj faras la Prezidanto de la Nacio interkonsente kun la Senato, sur bazo de triopo formita de kandidatoj selektitaj per publika konkurenco fare de la Consejo de la Magistratura (Juĝista Konsilantaro), nome organismo de multfaka kompono, al kiu korespondas la rekta kontrolo de la juĝistoj kaj de la administrado de la Justica Povo. La juĝistoj restas en siaj postenoj «dum pluas ties bona konduto» kaj povas esti elpostenigitaj nur okaze de gravaj miskondutoj, fare de Jurado de Enjuiciamiento (Ĵurio de Juĝado), formita de leĝofaristoj, magistratoj kaj advokatoj.
Servoj
La Argentina Federala Polico - AFP (Hispane: Policía Federal Argentina - PFA) estas la ĉefa korpo de interna sekureco de la Argentina Respubliko. Ĝi estis kreita la 24an de decembro 1943, per la Dekreto 17.750 sur la bazoj de la malnova "Polico de la Ĉefurbo", kiu operaciis en la Urbo de Bonaero de 1880 ĝis tiu jaro, kaj eniris en funkciojn la 1an de januaro 1945. AFP dependas de la Ministerio de Sekureco, ĝi havas taĉmentojn en ĉiuj provincoj de la lando nomitaj "Delegacioj" kaj en la Urbo de Bonaero, kie ĝi praktikas ankaŭ la funkciojn de loka polico, entute kun la Metropola Polico de la Urbo de Bonaero, pro la 7a artikolo de la Nacia Leĝo 24.588, ankaŭ nomita Leĝo Cafiero. La provincoj havas proprajn policojn, kiu laboras en multaj kazoj artikitaj kun la Federala Polico.
Sporto en Argentino
En lando de tiom da loĝantoj, kompreneble troveblas kluboj de ĉiaj sportaj disciplinoj. Aparte populara en Argentino - samkiel en la najbaraj landoj Brazilo kaj Urugvajo - estas futbalo. Kiam konkuras la vira argentina nacia teamo de futbalo, milionoj da subtenantoj sekvas ĉiujn movojn. En 1978 kaj 1986 la teamo gajnis la Futbalan Mondpokalon, sed en la matĉoj de la Futbala Mondpokalo 2010 ili nur eniris la grupon de plej bonaj ok teamoj, tie malvenkante kontraŭ la germana teamo. Enlande grandis la atendoj ke en la matĉoj de la Futbala Mondpokalo 2014 de la 12-a de junio ĝis la 13-a de julio ĝi denove pli sukcesu, sed tamen la argentina teamo ne sukcesis venki en la finalo malvenkante denove kontraŭ la germana teamo.
Inter plej popularaj kluboj menciindas la Club Atlético Boca Juniors, Club Atlético Newell's Old Boys, San Lorenzo de Almagro, Quilmes AC, Club Atletico Colón, Club Atlético Lanús, Club Atlético Vélez Sarsfield, Estudiantes de La Plata ktp.
Esperanto en Argentino
En 1941 fondiĝis Argentina Esperanto-Ligo, kiu en 1946 ricevis la statuson de Landa Asocio de UEA en Argentino. Aldone en 1966 fondiĝis Juna Esperantistaro Argentina, kiu ricevis la statuson de junulara sekcio de Argentina Esperanto-Ligo kaj de landa sekcio de Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO) samjare.
De la 26-a de julio ĝis la 2-a de aŭgusto 2014 okazis en Bonaero la 99-a Universala Kongreso de Esperanto tuj post la 47-a Konferenco de Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj (ILEI) en Montevideo, Urugvajo.
Wilen
Wilen devenas de la radiko Wil (en malnova germana lingvo setlejo) kaj estas nomo de diversaj lokoj en germanlingvaj regionoj:
Duoninsulo Eyre
Duoninsulo Eyre estas triangula duoninsulo en Suda Aŭstralio. Ĝi limas oriente kun la Golfo Spencer, okcidente kun la Granda Aŭstralia Golfo, kaj norde kun la Montaro Gawler. Ĝi nomas tiele laŭ la esploristo Edward John Eyre kiu esploris kelkajn el la montoj en 1839-1841. La marbordo estis komence esplorata de Matthew Flinders en 1801-1802. La okcidenta marbordo estis vizitata ankaŭ de Nicolas Baudin ĉirkaŭ samtempe.
Roza ŝterno
La Roza ŝterno (Sterna dougallii) estas tre eleganta kaj svelta marbirdo de la familio de la ŝternoj aŭ Ŝternedoj. Tiu birdo havas kelkajn geografiajn rasojn, kiuj diferenciĝas ĉefe en la bekokoloro kaj etaj plumaj detaloj.
Subspecioj kaj disvastiĝo
S. d. dougallii reproduktiĝas en la marbordoj de Atlantiko de Eŭropo -el Britio kaj Irlando- kaj Norda Ameriko -el norda Usono-, kaj migras vintre suden al la Karibo kaj okcidenta Afriko -ĝis Sudafriko-. Ambaŭ loxgantaroj kaj la europa kaj la nordamerika malpliiĝis draste sed aktiva politiko pri konservado bremsis la malpliiĝon dum la lastaj jaroj en kelkaj kolonioj.
La tropikaj formoj S. d. korustes kaj S. d. bangsi estas loĝantaj reproduktuloj el orienta Afriko -el Kenjo ĝis Madagaskaro- tra la Hinda Oceano ĝis Japanio. Ili havas pli da ruĝo ĉebeke. La longbekaj kaj mallongflugilaj S. d. gracilis reproduktiĝas en norda Aŭstralio, Novgvineo kaj Nov-Kaledonio.
Aspekto
Ĝi havas helgrizajn suprajn partojn -kun pli grizaj flugilpintoj- kaj blankajn subajn partojn, kiuj printempe kaj somere rozkoloriĝas de kie venas la nomo; alia rimarkinda eco estas la nigra krono de somera plenkreskulo el la bekosupro tra sub la okulo ĝis la nuko. La fajna beko estas nigra kun ruĝa bazo kiu pligrandiĝas dum la reprodukta sezono kaj estas pli ampleksa ĉe la tropikaj kaj sudhemisferaj rasoj. Ankaŭ la longaj kruroj estas ruĝaj. La supraj flugiloj montras pli helan flugilpinton ol la Arkta ŝterno aŭ la Hirunda ŝterno, ĉar ĉi tiu havas pli unukolore grizajn flugilpintojn. La longa vosto longiĝas kiam la birdo staras pli ol la flugilpintoj kaj estas tre fleksebla kaj taŭga por rapida flugado kaj egante flirtiĝas dumfluge. Ĝi estas pli pala ol la Arkta ŝterno aŭ la Hirunda ŝterno, kaj havas pli mallongajn flugilojn kaj pro tio flugilfrapas pli rapide. Ankaŭ la Sandviĉa ŝterno havas roskoloran nuancon en subaj partoj, sed la Roza ŝterno klare diferenciĝas pro la ruĝaj kruroj kaj longa vosto. Vintre, la frunto blankiĝas kaj la beko nigriĝas. Junuloj de la Roza ŝterno havas skvamecan aspekton kiel junuloj de Sandviĉaj ŝternoj, sed pli senkoloran nigran kapon ol aliaj specioj.
La voĉo de la Roza ŝterno estas tre karaktera ĉuiit, simila al tiu de Malhela tringo, do tre diferenca de tiuj de aliaj ŝternoj.
Kutimoj
Tiu specio reproduktiĝas en kolonioj en rokaj marbordoj aŭ insuloj, ankaŭ en strandoj. Ili nestas en grunda neprofunda trueto aŭ sub densa plantaro. Tie la ino demetas 1 aŭ 2 (pli malofte 3) ovojn. Ĝi estas malpli defendema de nesto kaj idoj ol la aliaj blankaj ŝternoj, kaj pro tio tre ofte kuniĝas kun la Arkta ŝterno aŭ la Hirunda ŝterno de najbara kolonio por defendi sin per ties helpo. En pli etaj kolonioj, ili rarekuniĝas kun tiuj aliaj specioj de ŝternoj.
Malkutime por ŝterno, la Roza ŝterno montras kelkan kleptoparazitan kutimon ĉar rabas fiŝojn el aliaj marbirdoj, ekzemple ĉe kolonioj de Britio plej ofte el Fraterkulo. Tiu kutimo ege pligrandigas ties kapablon kolekti fiŝojn kiam la malbona vetero malhelpas fiŝkaptadon, ĉar fiŝoj malsupreniras for de la atingo de ŝternoj sed ne tiom for de la atingokapablo de pli profondaj plonĝuloj kiel Fraterkuloj.
Aliaj
Ili vivas ĝis 16 jarojn.
Fine de la 19a jarcento, tiuj birdoj estis ĉasitaj pro siaj plumoj kiuj estis uzataj por ornami ĉapelojn. Poste la loĝantaroj malpliiĝis en kelkaj regionoj pro konkurenco kaj predado farita de grandaj mevoj, kies loĝantaroj pliiĝis lastatempe.
Poste pro uzado da ĉasitaj nestejoj kaj proviziado de artefaritaj nestoj, la loĝantaro ege kreskis ĉar tiu specio facile akceptas tiujn. Krome oni protektas en Britio la specion de la predado de specio kiel la Arĝentmevo. Nur en unu kolonio en la insulo Coquet, Northumberland, la loĝantaro pliiĝis el 25 paroj (1997) ĝis 92 paroj (2005) post la enemtado de artefaritaj nestoskatoloj. Similajn rimedojn oni realigis en la kolonio de ŝternoj de Anglesey kune kun maldensigo de la plantaro.
Konserva statuso
En Britio la Roza ŝterno estas protektata de la ŝtata Biodiversity Action Plan. Unu el la kialoj por tiu protektado de konsiderata minacata specio estas tutmonda varmigo, kiu kreas ŝanĝon de la vertikala distribuado de la fiŝoj kiujn la ŝternoj manĝas.
La Roza ŝterno estas specio protektita de la Traktato por la konservado de Afrikeŭraziaj Migrantaj Akvobirdoj (AEWA en la angla).
Strabenice
Strabenice estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de kampurbo Litenčice en distrikto Kroměříž. Ĝi troviĝas proksimume 2 km sudoriente de Litenčice. En la jaro 2011 ĉi tie estis registritaj 44 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Strabenice estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 3,21 km².
Pinos
Pinos estas komunumo en la meksika subŝtato Zacatecas. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Pinos.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 66 174 loĝantojn. El tiuj estas 32 372 viroj kaj 33 802 virinoj. La komunumo havas surfacon de 3,152 kvadrataj kilometroj kaj ĝi situas (meza punkto) je 2 460 metroj super la marnivelo. La kvanto de precipitaĵo (jare) estas 400 milimetroj. La geografia koordinatoj de la komunumo estas 22° 18′ norda latitudo kaj 101° 34′ okcidenta longitudo.
Sociogeografio
En la komunumo vivas 55 928 personoj kiuj aĝas 5 jaroj aŭ pli. El tiuj 15 personoj parolas indiĝenan lingvon. Tio egalas al 0,03 % de la personoj, kiuj aĝas 5 jaroj aŭ pli.
37 848 loĝantoj aĝas 15 jaroj aŭ pli. Inter ili estas 31 561 alfabetoj kaj 2 651 analfabetoj. Do 16,53 % de la loĝantoj, kiuj aĝas 15 aŭ pli estas analfabetoj.
Inter la virinoj estas 16 536 alfabetoj kaj 3 607 analfabetoj. Do la grado de analfabeteco inter virinoj estas 17,91 %. Inter la viroj estas 15 025 alfabetoj kaj 2 651 analfabetoj, do ekzakte 15 % el la viroj estas analfabetoj.
Fontoj: Statistikoj de la INEGI
Batalo de Baĥmaĉ
La Batalo ĉe Baĥmaĉ (Bitva u Bachmače en ĉeĥa), estis batalo inter Ĉeĥoslovaka legio el Rusio kaj germanaj trupoj okupante Ukrainion. La batalo daŭris de la 8a ĝis la 13a de marto 1918 ĉe la urboj de Baĥmaĉ (Бахмач), nune en Ukrainio. La Legio sukcesis fuĝi el sieĝigo.
La 3an de marto 1918 Rusio, kontrolita de la Bolŝevikoj, subskribis la pactraktaton de Brest-Litovsk kun Germanio per kiu ĝi rezignis, inter aliaj aferoj, kontroli super Ukrainio. Armeoj de Germanio kaj Aŭstrio-Hungario startis okupi la landon sen multa rezistado. La Ĉeĥoslovaka legio (ĉirkaŭ 42 000 soldatoj), engaĝiĝis en retiriĝaj bataloj kontraŭ tiuj armeoj, kaj klopodis fuĝi el Rusio tra la Transsiberia fervojo.
La 8an de marto germanoj atingis Baĥmaĉ, grava fervoja nodejo kaj la Legio estis en danĝero esti ĉirkaŭata. La minaco estis grava ĉar kaptitaj legiuloj estis senjuĝe ekzekutataj kiel perfiduloj de Aŭstrio-Hungario. La regimentoj 6a "Hanácký" kaj la 7a "Tatranský", kun la ataka bataliono de la Ĉeĥoslovaka Armeo de la Legio ekis defendo ĉe la urbo kontraŭ alvenantaj germanaj 91a kaj 224a infanteriaj divizioj. La lukto akriĝis la 10a de marto kaj daŭris ĝis la lasta trajno kun legiuloj abandonis la urbon, pluante al Vladivostok.
Perdoj de la Legio estis: 145 mortintoj, 210 vunditoj, 41 malaperintoj. Ĉirkaŭkalkuloj de germanaj perdoj estis ĉirkaŭ 300 mortintoj kaj centoj da vunditoj.
Simile al la Batalo ĉe Zborov, la batalo de Baĥmaĉ iĝis unu el la simboloj de la Ĉeĥoslovakaj legioj kaj de ties luktado por sendependeco.
Chiquilistlán
Chiquilistlán estas unu el la 126 komunumoj de la meksika subŝtato Jalisco. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Chiquilistlán. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 14 032.
Geografio
Chiquilistlán apartenas al la regiono Sierra de Amula kiu situas relative okcidente interne de la subŝato. Al tiu regiono apartenas entute 11 komunumoj. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 5098 loĝantojn. El tiuj estis 2476 viroj kaj 2622 virinoj. La komunumo havas surfacon de 432,31 km². La meza alteco estas 1700 metroj super la marnivelo. La meza jara temperaturo estas 18° C. En la komunumo estas 932,3 mm da precipitaĵo jare.
Sociogeografio
En la jaro 1995 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 1432 viroj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 1170 scipovis legi kaj skribi kaj 261 viroj estis analfabetoj. Do 18.23 % de la viroj estis analfabetoj. En la sama jaro en la komunumo vivis 1504 virinoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 1230 sciis legi kaj skribi kaj 272 virinoj estis analfabetoj. Do 18,09 % de la virinoj estis analfabetoj. En 1995 en Chiquilistlán vivis 4444 personoj kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj estis 3 indiĝenoj. Tio signifas ke 0,068 % de la loĝantaro en la koncerna jaro estis indiĝenoj.
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Buzd
Buzd (Százbuzd; Bussd) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Mediaş. En 1910 ĝi havis 740 loĝantojn (germanoj, rumanoj, ciganoj); en 1992 estis 723 loĝantoj (ciganoj, rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estis en 1356. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Nagy-Küküllő vármegye). Administre apartenas al ĝi Brateiu.
Cártama
Cártama [KARtama] estas hispana municipo de la provinco Malago, regiono Andaluzio. Estas en la komarko Valo de Guadalhorce.
Ĝi estas je 17 km de Malago, kaj formas parton de ties Metropola Areo. La municipa teritorio havas areon de 105,10 km² kaj limas kun Almogía, Álora, Pizarra, Casarabonela, Coín, Alhaurín el Grande, Alhaurín de la Torre kaj Malago.
Ties ekonomio estas bazata sur la kultivo de citrusoj, sur granda entrepreno de produktado de viando, granda pezo de la entreprenoj de konstruado, krom la loka komerco favorata de ĝia situo de vojkruco kaj proksimeco al la Teknologia Parko de Andaluzio.
La municipo konsistas de dekunu urbaj kernoj, el kiuj estas Cártama Pueblo kaj Estación de Cártama la ĉefaj. Aliaj kvartaloj menciendaj estas Ampliación de Cártama, Sierra Llana, Atalaya, Ciudad Deportiva, Doña Ana, Estación, Estación de Aljaima, Loma de Cuenca, Nueva Aljaima, Tres Leguas, Puerto Terrón, Gibralgalía kaj Sexmo.
La an-nombro de ĝiaj loĝantoj estas "cartameño" - respektive "cartameña".
Tiu urbo posedas mediteranean sekan klimaton.
Veisiejai
Veisiejai estas urbo de Litovio, en la Distrikto Alytus, proksime de Lazdijai, en ties administra komunumo.
Veisiejai (aperanta kiel Vejseje en fruaj esperantaj dokumentoj) estas vilaĝo kie L. L. Zamenhof komencis kuracistan praktikon en 1885; en diversaj dokumentoj ĝi estas citata kiel la loko kie Esperanto estis kreita.
En litovaj dokumentoj la loĝloko Veisiejai unue menciiĝis en 1501, kvankam jam en 1253 en la kronikoj de la Germana Ordeno menciiĝis loko Weyze, vilaĝo de la balta gento jodvingoj, kiu probable estas la sama toponimo. Surloke jam en la 14-a jarcento estis konstruita grandduka palaco, kiun en 1501 la litova grandduko Aleksandro transdonis al sia vasalo kaj flagoportanto J. Glinskis.
Pli poste Veisiejai iĝis bieno de de la nobela familio Masalskis familio kaj la litova hetmano V. Masalskis konstruis novan palacon tie en la 18-a jarcento. Nur unu alo de tiu palaco postvivis ĝis la nuntempo.
Zamenhof kaj Esperanto
Ĉiu esperantisto scias, ke la Unua Libro, eldonita de d-ro Zamenhof sub la pseŭdonimo Doktoro Esperanto, estis eldonita la 26-an de julio 1887 en Varsovio. Tamen ne ĉiu scias, ke ĝi estis finkreita du jarojn antaŭe en malmulte konata komunumo en suda Litovio.
La ekse palaca kaj nune urba parko, situanta proksime al la konstruaĵo, estas unu el la plej malnovaj parkoj en Litovio. Nun ĝi estas pejzaĝa parko de 17,5 hektaroj. Multaj tilioj kaj 30 metrojn alta frakseno estas gravaj plantaj elementoj. En 1988 en la parko estis starigita busta monumento honore al L. L. Zamenhof.
Umamo
Umamo (japane umami, 旨み、旨味, うまみ) estas gusto laste trovita el la kvin bazaj gustoj sensataj de specialaj ricevĉeloj, kiuj troviĝas sur la homa lango. Umami estas japana vorto signifanta "bongusteco", kaj aplikiĝas al la senso de saporhaveco, specife al la sento de la natura aminoacido, glutamata acido, aŭ glutamatoj oftaj en viando, fromaĝo kaj aliaj protein-riĉaj manĝaĵoj. La ago de umam-ricevĉeloj klarigas, kial manĝaĵoj kun ununatria glutamo ofte gustas pli "verve".
Yauco
Yauco - prononco, per la Internacia Fonetika Alfabeto - estas municipo en Porto-Riko, situanta ĉe la suda marbordo de la insulo. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Rekte ĉe la maro la bordo kompreneble situas je la marnivelo, tamen mezume la tuta municipa teritorio situas metrojn super la marnivelo. La samnoma ĉefa loĝloko de la municipo fondiĝis je la.
(26310) 1998 TX6
(26310) 1998 TX6 estas tre malgranda amora asteroido malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo Spacewatch, elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak, proksime de Tucson (Arizono, Usono).
Ĝia iom discentra orbito krucas tiun de Marso kaj tanĝas tiun de Tero : ĝi estas terrenkonta kaj marsrenkonta asteroido.
Ĝia minimuma distanco kun Marso (marsa MOID) estas 0,04014 AU (6,005 milionoj da km).
Ciudad de los Ángeles (metroo de Madrido)
Ciudad de los Ángeles (Urbo de la Anĝeloj) estas stacio sur de la Metroo de Madrido, situanta malsupre en la distrikto Villaverde, sub Avenuo de Andalucía, pli-malpli ĉe km 7 de la malnova N-IV, apud la periferia Aŭtoŝoseo M-40. La stacio priservas la kvartalojn Ciudad de los Ángeles kaj El Espinillo.
La stacio estis malfermita la.
Thomas-ĥoro
Historio
La markgrafo de Meißen iniciatis en la jaro 1212 la fondadon de la aŭgustena kanonikokolegiato je St. Thomas. Al kolegiato apartenis monaĥa lernejo, kiu devis eduki junajn ekleziulojn, baldaŭ tamen ankaŭ estis alirebla por knaboj, kiuj ne loĝis en la kolegiato. Ekde la enkonduko de la reformacio en 1539 je Lepsiko la urbo Lepsiko subtenas la ĥoron. Per tio ĝi estas unu el la plej antikvaj kulturaj institucioj de la urbo.
La Thomas-ĥoro dum la tempo de Bach
Dum la vivo de Johann Sebastian Bach la Thomas-ĥoro konsistis el proksimume 55 lernantoj, kiuj disdonite sur kvar ĥorojn devis kune kun la urbofajfistoj kaj kelkaj violonistoj prizorgi la eklezian muzikon en la Nikolai-preĝejo, Thomas-preĝejo, Nova Preĝejo same kiel Petro- kaj Johano-preĝejo. Krom je la kantpartioj la lernantoj ankaŭ kunlaboris kiel arĉinstrumentistoj. Laŭ pli novaj esplorrezultoj de Joshua Rifkin kaj Andrew Parrott la ĥorvoĉoj kutime estis unuope okupitaj. La verkojn de Bach ĉefe prezentis la unua ĥoro. La repertuaro de la aliaj ĥoroj, kiuj substaris la estradon de prefektoj, konsistis el pli simplaj kantatoj kaj motetoj de aliaj komponistoj. La kvara ĥorgrupo limiĝis je simplaj kantokomponaĵoj. Dum la labortagoj la lernantoj estis subdividataj en 6 labortagaj kantorejoj po 8 kantistoj, kiuj kantis dum la fruaj diservoj alterne en la Thomas- kaj Nikolaj-preĝejo. Ĉi tiujn ĥorojn direktis ĥorprefektoj ekde la klaviceno. Por subteno de la baso oni aldonis kontrabason. Programeroj kutime estis motetoj el Florilegium Portense de Eberhard Bodenschatz. Florilegium Portense konsistis plejparte el okvoĉaj latinaj motetoj kaj estis eldonita en naŭ voĉlibroj (kun ĝeneralbasa voĉo. Post la morto de ĉi tiu plej fama Thomas-kantoro en la kantorejo sekvis gravaj personoj kiel Johann Friedrich Doles, Johann Adam Hiller kaj Moritz Hauptmann.
Fine de la 19-a jarcento oni malkonstruis la Thomas-lernejon apud la Thomas-preĝejo, kaj la Thomas-ĥoro transloĝiĝis en Hillerstraße en la nuna lepsika Bach-kvartalo.
Historio ekde 1920
Ekde la 1920-aj jaroj la Thomas-ĥoro entreprenis tre sukcesajn vojaĝojn eksterlanden, kiujn iniciatis parte ankaŭ la tiama Thomas-kantoro Karl Straube kaj kiuj komence tamen nur kondukis tra Eŭropo. Dum la nazia epoko en 1937 la Thomas-ĥoro estis enigita en la nazia junularmovado Hitlerjugend. Tamen Straube kaj sia sukcedanto Günther Ramin sukcesis, deteni la nazian ideologion kiel eble plej for de la ĥoro, kaj aparte de la repertuaro de la ĥoro per tio, ke Ramin jam baldaŭ post sia ekoficado en 1939 specialiĝis ĉefe pri la sakrala programo de la ĥoro. La provo farita en 1941, kunfandi la Thomas-ĥoron en la muzan gimnazion je Lepsiko, malsukcesis pro diversaj kialoj. Je la militfino Ramin provis prokrasti la devigan rekrutiĝon de la Thomas-ĥoranoj kiel eble plej longe kun la argumento, ke alikaze la kantkapablo ne konserviĝus. Krome al la atingaĵoj de ĉi tiuj du kantoroj estis la forta novtraktado de la flegado de la verkaro de Bach, kiun Straube komencis kaj Ramin daŭrigis.