cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aesch BL
Pri la komunumo
Aesch estas urbo kaj komunumo en la distrikto Arlesheim en Kantono Bazelo Kampara, Svislando. Ĝi havis 10105 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.
Geografio
Aesch situas 10 kilometrojn sude de la urbo Bazelo, al kies aglomeraĵo ĝi apartenas, ĉe la bordo de la rivero Birs.
Najbaraj komunumoj
La urbo Aesch limas al la komunumoj Duggingen, Pfeffingen, Ettingen, Therwil kaj Reinach kaj al la soloturna komunumo Dornach.
Trafiko
Aesch per la rapidstrato H18 havas aliron al la nacia aŭtoŝoseo A2 de Bazelo tra Lucerno al Tiĉino.
Historio
La unua dokumenta mencio de Aesch datiĝas el la jaro 1252 kiel Esch.
Dewey
Dewey estas angladevena familia nomo.
Vidu:
Monaĥejo Sankta Stepanos
La Monaĥejo Sankta Stepanos (armene: Սուրբ Ստեփանոս վանք, Surb Stepanos Vank; perse: کلیسای سن استپانوس , Kelisā-vi San Estepānus), ankaŭ konata en armena lingvo kiel Maghardavank ( Մաղարդավանք ), estas armena monaĥejo situanta proksimume 15 km nordokcidente de la urbo Ĝulfo en la provinco Orienta Azerbajĝano, nordokcidenta Irano. Ĝi situas en profunda kanjono de la rivero Arakso, sur la irana flanko de la limo inter Irano kaj Naĥiĉevano. Ĝi estis origine konstruita en la naŭa jarcento, kaj estis rekonstruita dum la Safavida epoko, post damaĝoj pro militoj kaj tertremoj.
Ĝi estas parto de la Armenaj monaĥejaj ensembloj de Irano, kiuj estas enskribitaj en la Listo de Monda Heredaĵo de Unesko.
Historio
Sankta Bartolomeo la Apostolo, laŭ la tradicio, unue fondis preĝejon en la loko ĉirkaŭ 62 p.K., sub la regado de la Parta Imperio. La unua monaĥejo estis konstruita en la 7-a jarcento, kaj poste estis vastigita en la 10-a jarcento. La monaĥejo estis damaĝita dum la militoj inter la selĝukoj kaj la bizanca imperio en la 11a kaj 12a jarcentoj. Post la konkero de la regiono fare de la mongoloj de Hulagu Ĥano, nepo de Ĝingis-Ĥano, meze de la 13-a jarcento, packontrakto estis subskribita inter la Armena Eklezio kaj la Ilĥanlando, kaj la kristanoj konservis egalan situacion. La monaĥejo estis restarigita en la dua duono de la 13-a jarcento, kaj estis tute rekonstruita sub la gvidado de Zakariah en 1330. Ekde la 14-a kaj 15-a jarcentoj, la monaĥejo sankta Stepanos estis ĉe la alteco de sia kultura kaj intelekta influo, produktante pentraĵojn kaj prilumitajn manuskriptojn pri religio, historio kaj filozofio. En la frua 15-a jarcento, la nova safavida dinastio protektis la armenajn, sed la regiono estis en la centro de la konfliktoj kun la otomanoj, kiuj invadis okcidentan Armenion en 1513. La monaĥejo iom post iom malkreskis en la 16-a jarcento. Ŝaho Abaso la 1-a forpelis la loĝantojn de la regiono en 1604, kaj la monaĥejo estis forlasita. Post 1650, la safavidoj reokupis la regionon kaj la forlasita monaĥejo estis restarigita en la lasta parto de la 17-a jarcento. Komence de la 18-a jarcento, la regiono submetiĝis al la ekspansio de la Rusa Imperio. Erevano estis konkerita de la rusoj en 1827, kaj laŭ la Traktato de Turkmenĉaj, la limo inter Irano kaj Rusio poste estis establita sur la rivero Arakso. Konsekvence parto de la loĝantaro estis forte translokigita al rusa Armenio. La kaĝaraj regantoj daŭre protektis la armenojn, kaj instigis la rekonstruadon de la monaĥejo inter 1819 kaj 1825. La monaĥejo spertis plurajn restarigojn en la 20a jarcento.
Transavangardo
Transavangardo estas itala versio de Novekspresionismo, nome arta movado kiu disvastiĝis tra Italio, kaj al la resto de Okcidenta Eŭropo, en la fino de la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj. La termino Transavangardo estis stampita de la itala artokritikisto, Achille Bonito Oliva, origine en "Aperto '80" ĉe la Venecia Bienalo, kaj laŭvorte ĝi signifas trans la avangardo.
Tiu arta movado malakceptis konceptarton, reenmetante emocian aliron al desegnado, pentrarto kaj skulptarto. Transavangardo markis revenon al figura arto, same kiel al mita figuraro, kiu estis remalkovrita dume. Same oni realiris al Simbolismo. La ĉefaj transavangardismaj artistoj estis Sandro Chia, Francesco Clemente, Enzo Cucchi, Nicola de Maria kaj Mimmo Paladino.
Konz
Konz estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Trier-Saarburg de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Historio
En 1675 Georg Wilhelm duko de Braunschweig-Lüneburg kaj Karlo la 4-a duko de Loreno venkis la francan armeon.
Alexander Kielland
Alexander Lange Kielland (norvega prononco: ) (18-an de februaro 1849 – 6-an de aprilo 1906) estis unu el la plej famaj norvegaj realismaj verkistoj de la 19-a jarcento.
Vivo
Naskiĝinta en Stavanger, Norvegio, li pasigis sian junaĝon en riĉa komercista familio. Li estis filo de konsulo Jens Zetlitz Kielland kaj pranepo de Gabriel Schanche Kielland (1760-1821). Kielland estis frato pli juna de norvega pejzaĝpentristo Kitty Lange Kielland.
1499 Pori
1499 Pori estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la finnlanda astronomo Yrjö Väisälä elde la Observatorio de Iso-Heikkilä en Turku.
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de la finnlanda urbo Pori.
Babaiĥa (distrikto Dmitrov)
Babaiĥa (Бабаиха) estas vilaĝo en distrikto Dmitrov, Moskva provinco, Rusio. En 2010 ĝi havas 72 loĝantojn (laŭ tutrusia popolnombrado).
Ferenc Zsigmond (literaturhistoriisto)
Ferenc Zsigmond [ĵigmond], laŭ hungarlingve kutima nomordo Zsigmond Ferenc estis hungara literaturhistoriisto, instruisto, profesoro, membro (korespondanta en 1925, ordinara en 1942) de Hungara Scienca Akademio.
Biografio
Ferenc Zsigmond frekventis mezlernejon en Mezőtúr, li lernis en Universitato Kolozsvár inter 1902-1906, kie li akiris 2 diplomojn. Li ekinstruis en kalvinana gimnazio en Karcag, ekde 1922 en Debrecen. En 1923 li instruis ankaŭ en universitato en Debrecen, li atingis la instruan rangon titulara publika eksterordinara profesoro en 1930. Li profesoriĝis en 19. Li pensiuliĝis en 1934 kaj li translokiĝis al Budapeŝto. Li okupiĝis precipe pri biografioj de la elstaraj hungaraj verkistoj. Li sinmortis.
Carl Abraham Pihl
Carl Abraham Pihl, naskita la en Stavanger, mortinta la  en Christiania, estis la precipa fervoja inĝeniero de Norvegio en la dua duono de la 19-a jarcento.
Pihl studis en Gotenburgo kaj en la 1840-aj jaroj iris labori en Anglio, kie li faris staĝon ĉe Robert Stephenson kaj poste laboris pri fervoja projekto en orienta Anglio. Inter 1850 kaj 1854 li laboris pri la ĉefa norvega fervojo ("Norsk Hovedjernbane") inter Oslo (tiam Christiania) kaj Eidsvoll. Post plia laboro en Anglio kaj Kimrujo inter 1854 kaj 1856 li definitive revenis al Norvegio por iĝi gvida inĝeniero pri fervojkonstruado.
La konstruado de la ĉefa fervojo montris, ke fervoja reto laŭ la norma ŝpuro estis ekonomie problema en monteca kaj maldense loĝata Norvegio. Pro tio Pihl esplorvojaĝis en Aŭstrio kaj Germanio kaj proponis realigi novajn norvegajn fervojajn liniojn en mallarĝa ŝpuro de 3,5 futoj (= 42 coloj aŭ 1066,8 mm); tio estas ĉirkaŭ tri kvaronoj de la norma ŝpuro. Tial oni konstruis novan linion de Hamar al Grundset laŭ tiu ĉi ŝpuro. Pro la sukceso de la linio oni uzis la saman ŝpuron por ĉiuj novaj norvegaj linioj, escepte de la translimaj linioj al Svedio, ĝis ĉirkaŭ 1900.
La ŝpuro proponita de Pihl estis nomita laŭ liaj inicialoj, CAP.
En 1883, kiam estis fondita la Norvegia Ŝtata Fervojo, Pihl iĝis ĝia unua direktoro. Li restis konvinkita, ke etŝpuraj fervojoj ĉiam estos superaj al normŝpuraj. Unu jaron post lia morto la norvega parlamento decidis, ke la fervojo inter Oslo kaj Bergeno estu konstruita en norma ŝpuro.
NGC 1078
NGC 1078 (aliaj indikoj — PGC 10362, MCG -2-8-1, NPM1G -09.0125) estas galaksio en konstelacio Baleno.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Preĝejo Sankta Dipatrino (Eĉmiadzin)
Preĝejo de la Sankta Dipatrino (armena : Սուրբ Աստվածածին Եկեղեցի ), estas preĝejo situanta en la urbo Eĉmiadzin, Armenio. Ĝi estis konstruita en 1767, dum la regado de Katolikoso Simeono la 1-a de Erevano, sur la restaĵoj de ligna preĝejo de la 16-a jarcento. Ĝi situas en la centro de nuntempa Eĉmiadzin, ĉirkaŭ 200 metrojn norde de la muroj de la Patrina Seĝo de Sankta Eĉmiadzin.
Historio kaj arkitekturo
Antaŭ la konstruado de la preĝejo, ligna preĝejo de la 16-a jarcento staris sur la sama punkto de la nuntempa preĝejo. Laŭ priskribo lasita sur ŝtono en unu el la internaj muroj de la preĝejo, Sankta Patrino de Dio estis konstruita en 1767 kun la iniciato de Katolikoso Simeono la 1-a de Erevano.
La preĝejo apartenas al la speco de ununavaj bazilikoj sen kupolo. Multaj ĥaĉkaroj (krucaj ŝtonoj) kunmetitaj dum la 18-a jarcento, estis metitaj en la eksterajn murojn de la preĝejo. La tombejo estis hejmo de religia lernejo.
Dum la sovetia periodo, la eklezio restis aktiva kaj travivis gravan renovigon en 1986 per la klopodoj de Katolikoso Vazgen la 1-a, kiam sonorilturo estis konstruita ĉe la enirejo ĉar ĝi neniam havis ĝin antaŭ tiu renovigo.
Kun la establado de la Diocezo de Armavir en 1996, la kirko funkciis kiel la sidloko de la diocezo ĝis 2014, kiam ĝi estis proponita al la ĵuskonstruita Preĝejo Sankta Gregorio de Narek en la urbo Armavir.
Contrada
Contrada estas komunumo de Italio.
2361 Gogol
Nomo
Ĝia nomo honoras la rusan-ukrainan verkiston Nikolaj Gogol.
Batjuŝkovo (distrikto Dmitrov)
Batjuŝkovo (Батюшково) estas vilaĝo en distrikto Dmitrov, Moskva provinco, Rusio. En 2010 ĝi havas 14 loĝantojn (laŭ tutrusia popolnombrado).
Campo Azul
(oficiale Município de) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Norte de Minas (do "Nordo de Minas-Ĝerajso") kaj en la mikroregiono Montes Claros. Laŭ la stato de en la municipo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun Ubaí, Brasília de Minas, Ponto Chique, São João do Pacuí kaj Coração de Jesus.
Geografio
La minicipon ĉirkaŭas la riveroj Pacuí kaj Gameleira (Paracatu). La teritorio estas parto de la bazeno de la rivero Rio São Francisco.
Historio
La setlejo Campo Azul estis fondita la 22-an de marto 1932.
Jork
Jork estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Stade de la federacia lando Malsupra Saksio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. Ĝi konsideriĝas parto de la metropola regiono Hamburgo.
Mohamedo la 1-a (Kordovo)
Mohamedo la 1-a de Kordovo (Kordovo, 823 - samloke, 886) de la dinastio omajada de Kordovo, estis emiro sendependa en Al-Andalus (852 - 886), filo kaj sukcedanto de Abd ar-Rahman la 2-a. Li geedziĝis kun Uŝar.
Lia registado suferis konstantajn insurekciojn kaj separatistajn movadojn de muladioj kaj mozaraboj.
La Banu Qasi, aliancanoj de la familio Arista de Navaro kun Musa ibn Musa je estrado, ribeliĝis kontraŭ Kordovo kaj plifirmiĝis sian sendependon.
Ankaŭ Toledo ribeliĝis kun helpo de Ordonjo la 1-a de Asturio, sed ili estis venkitaj de la kordova armeo en la batalo de Guadalete.
En 880 Omar Ben Hafsun iniciatis insurekcion kiu ne estis venkita ĝis 928, jam dum regado de Abderamano la 3-a.
Daiki Iwamasa
Daiki Iwamasa (japane 岩政 大樹, n. ) estas japana futbalisto. Li de 2009 ĝis 2011 membris en la japana nacia teamo de futbalo.
Korea Esperanto-Asocio (Nord-Koreio)
Korea Esperanto-Asocio estas la esperanto-asocio de Korea Demokratia Popola Respubliko. Ĝi ekstariĝis en 1959, kaj 650 anoj lernis dum la 1-a esperanta kurso. Ĝi faris Korea-Esperanto vortaron, kaj vastigis esperantan radion en Pjongjango. Nuntempe movado en KDPR ne bone moviĝas, tamen estas iom da esperantistoj laǔ informo tra ambasadejo de KDPR en Nepalo.
Ko Arima
(laŭ sistemo Hepburn, japane 有馬洪, n. 22-an de aŭgusto 1917, m. nekonata) estis japana futbalisto. En 1951 li membris en la japana nacia teamo de futbalo. En vikipedio ĝis nun ne estas informoj, ĉu estas familiaj rilatoj al la samnoma, pli maljuna futbalisto Haruo Arima.
Arc-en-Barrois
Arc-en-Barrois  estas loĝloko kaj franca komunumo, en la regiono Ĉampanjo-Ardenoj, departemento Haute-Marne, en la arondismento Chaumont kaj la kantono Châteauvillain. Arc-en-Barrois situas je 24 km de Chaumont (prefektejo de Haute-Marne), je 30 km de Langres kaj je 15 km de aŭtoŝosejo A5 (elirejo Chaumont-Semoutiers). La vilaĝo estas verda feriejo kiu posedas la distingitaĵon « village fleuri » (flora vilaĝo) atribuita de la Nacia konsilio de urboj kaj vilaĝoj florumitaj de Francio. Ĝi havas 50,44 km² kaj 789 loĝantojn (2006).
(121514) 1999 UJ7
(121514) 1999 UJ7 estas tre malgranda, malhela kaj nerapide rotacianta marsa trojano malkovrita la  en la kadro de la astronomia kampanjo LINEAR (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la observatorio de la Laboratorio Lincoln en Socorro (Nov-Meksiko, Usono).
Ĝi orbitas, kun granda orbita klineco, en la ĉirkaŭaĵo de la punkto de Lagrange L4 de la sistemo Suno-Marso, do 60° antaŭ Marso laŭ ties orbita movo.
Ĉar ĝia orbito krucas tiun de Marso, ĝi estas ankaŭ rigardita kiel marsrenkonta asteroido. Tamen, kiel troja asteroido, ĝi restas malproksima de la ruĝa planedo.
Ĝi estas de spektra klaso "X", tio, kiu sugestas devenon malsimila ol tiu de 5261 Eureka kaj (101429) 1998 VF31 : ĝi ŝajnas ne esti primitivaj asteroidoj de Marso. Tio estas neatendita, ĉar la marsaj trojanoj havas tre stabilajn orbitojn do verŝajne ne rezultus de freŝdata kapto.
Stitswerd
Stitswerd (groninge: Stivverd) estas vilaĝo en la komunumo Eemsmond, en la nederlanda provinco Groningen. Ĝi estas la plej suda vilaĝo de la komunumo. Ĝis 1990 la vilaĝo apartenis al la komunumo Kantens. En la vilaĝo loĝas proksimume 65 loĝantoj (CBS 2012) dividitaj super proksimume 30 domoj. La lasta poŝtkodo de Nederlando estas 9999 XL, la Akkemaweg en Stitswerd. En la poŝtkodo areo de Stitswerd loĝas proksimume 120 homoj.
17036 Krugly
17036 Krugly estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la programo Lowell Observatory Near-Earth-Object Search (LONEOS) elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, sud-oriente de Flagstaff (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Jurij Nikolajeviĉ Krugly de la Instituto de Astronomio de la Ĥarkiva Universitato, nesuperita observanto de malgrandaj planedoj. Li plenumis fotometriajn observojn de pli ol 100 kaj, kun Petr Pravec, malkovris kaj pristudis plurajn duopajn sistemojn
Siójut
Siójut [ŝiOjut] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en subregiono de Siófok.
Situo
Siójut situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Sió (kontraŭe Balatonszabadi troviĝas), laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Kaposvár-Siófok. Balatono troviĝas nur 6, Siófok 9, Enying 13, Lepsény 20, Tab 22, Polgárdi 30 km-ojn.
Historio
La unua mencio devenis el 1229. Post la mezepoko la turkoj faris senhoma la vilaĝon. Vilaĝservo estas poŝto.
Konvertebla marko
Konvertebla marko (konvertibilna marka) markita kiel KM (BAM) estas loka valuto de Bosnio kaj Hercegovino. Kurso estas fikse ligita al eŭro (EUR), kaj ĉiam estas 1 KM=0,51129 EUR. Unu marko konsistas el 100 feningoj. Kutime, en plej multo da vendejoj eblas pagi per eŭroj, sed oni redonos reston en markoj.
(36236) 1999 VV
(36236) 1999 VV estas venusrenkonta marsrenkonta kaj terrenkonta apolona asteroido en orbita resonanco 2:5 kun Venuso. Pro ĝia orbita periodo de 561.831 tagoj, ĝi trakuras dufoje sian orbiton, dum Venuso trakuras kvin foje la sian.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la far'de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Kvankam ĝia perihelio estas nur 0,76797 AU, kaj ĝia aphelio, 1,8971 AU (pli ol la aphelio de Marso: 1,666 AU) ĝi pasas sendanĝere malproksima de ambaŭ planedoj pro sia tre granda orbita klinangulo (58°).
Ĝi kompense pasas multe pli proksime de Venuso. Ĝia venusa MOID estas 0,05488 AU (8,210 milionoj da km).
Art-sur-Meurthe
Art-sur-Meurthe  estas loĝloko kaj franca komunumo, en la regiono Loreno, departemento Meurthe-et-Moselle, en la arondismento Nancy kaj kantono Tomblaine. Ĝi etendiĝas sur areo de 11,47 km² kaj havas 1,258 loĝantojn (2011).
Károly Szilágyi
Károly SZILÁGYI [silAdji] rumania hungara operkantisto (baritono). Li naskiĝis en Hegyközcsatár, aktuala Cetariu, en 1943.
NGC 1079
NGC 1079 (aliaj indikoj — PGC 10330, ESO 416-13, MCG -5-7-17, IRAS02415-2913) estas galaksio en konstelacio Forno.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Bismuta (III) fosfato
Bismuta fosfato aŭ bismuta ortofosfato estas organika kombinaĵo rezultanta el interagado de la bismuta (III) hidroksido kaj fosfata acido. Ĝi estas blanka solidaĵo, nesolvebla en akvo, sed solvebla en etanolo, kloroformo kaj nepolaraj organikaj solvantoj. Bismuta fosfato posedas 1 bismutatomon, 1 fosforatomon kaj 4 oksigenatomojn. Bismuta fosfato uzatas en kemiaj sintezoj kaj en la preparado de bismutaj derivaĵoj.
Distrikto Ludwigsburg
La distrikto Ludwigsburg situas en la federacia lando Baden-Virtembergo de Germanio. Ĝia administra sidejo estas la samnoma, eksa rezideja urbo Ludwigsburg. La distrikto estas parto de la distriktaro Stutgarto kaj de la regiona ligo Stutgarto.
La distrikto havas areon de 686 km², kaj fine de ĝi havis  loĝantojn. Najbaras la distriktoj Heilbronn norde, Rems-Murr oriente, Böblingen sude kaj Enz okcidente. Krome sude limas eksterdistrikta urbo Stutgarto, la centro de la federacia lando.
Administra divido
La distrikto konsistas el 39 komunumoj, el kiuj 18 estas urboj. En la sekva listo inter krampoj aldoniĝas la respektiva nombro de loĝantoj laŭ la stato fino de septembro 2006.
Urboj:
Neurbaj komunumoj:
Iuj urboj kaj/aŭ komunumoj interkonsentis kune oferti partojn de la publikaj servoj kadre de administraj komunumaroj. Tiuj grupigoj en la supra listo (laŭ la nuna stato) ne aparte listiĝas.
Partneraj regionoj
La distrikto havas partnerajn rilatojn kun
György Ács
György Ács [djordj Aĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Ács György estis hungara-usona biokemiisto, profesoro, membro (ekstera en 1990) de Hungara Scienca Akademio.
György Ács naskiĝis la  1923 en Dunajská Streda (Ĉeĥoslovakio), li mortis la  2013 en Arlington (Usono).
Biografio
György Ács apartenis al la hungara minoritato en Ĉeĥoslovakio. Li esploris en medicina universitata instituto en Budapeŝto. Post la Hungara revolucio de 1956 li disidis al Novjorko, kie li iĝis profesoro en biokemia instituto. Li jam pensiuliĝis. Li okupiĝis precipe pri biokemio kaj molekula biologio. Li unuafoje ricevis hungaran memormedalon.
MorphOS
MorphOS estas AmigaOS-proksima operaciumo.
János Kéry
Barono János Kéry [jAnoŝ kEri] laŭ hungarlingve kutima nomordo Kéry János estis hungara pastro, teologo, episkopo, preposto, monaĥo. Lia nobela antaŭnomo estis ’’ipolykéri’’.
János Kéry naskiĝis la  1637 en Ipolykér (nuntempa Kiarov en Slovakio). Li mortis la 1685 en Nagyszombat (nuntempa Trnava en Slovakio).
Biografio
János Kéry lernis teologion en Vieno, kie li doktoriĝis en 1655. En la sekva jaro li aliĝis al la paŭlanoj en Lepoglava. Inter 1658-1662 li plulernis, poste li ekinstruis en monaĥejo de Lepoglava. Liaj baldaŭaj ĉefaj postenoj kaj titoloj estis: En 1684 li rifuĝis el Vác pro atako de turkoj.
Joseph Helffrich
Li mortis aĝa de 80 jaroj.
Paul Bouvier
Paul BOUVIER (naskiĝis 1889 - mortis la 4-an de februaro 1974 en Ĝenevo) estis svisa esperantisto, franco svisa, kasisto, UEA-del en Ĝenevo. Verkis Ĝenevo, 1925, kunlaboris je ,E' kaj Jarlibro de UEA.
Joseph Helffrich
En 1913 Li prezentis sian doktorecan disertaĵon en la "Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl" (Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl) de la Universitato de Hajdelbergo, kiu tiam estis grava centro de esploro pri asteroidoj estrita de Max Wolf.
Paul Bouvier
Li lernis la Internacian Lingvon kun siaj gimnaziaj kolegoj Privat kaj Hodler, kun kiuj li amikiĝis ankaŭ per sia nobleco. Li estis delegito kaj dumviva membro de UEA, gvidis kursojn (ankaŭ radio-kurson en 1948); ampleksan arkivon li donacis al la Centro pri dokumentado kaj studoj pri la lingvo internacia en La Chaux-de-Fonds.
Kiam en 1936 svisaj membroj sub instigo de Hans Jakob provis malebligi la translokiĝon de la Centra Oficejo de UEA al Britio, Bouvier oficiale estris la grupon de protestantoj. Sed jam la saman jaron Bouvier retiris sin.
Joseph Helffrich
La asteroido 2290 Helffrich ricevis lian nomon en lia honoro.
6532 Scarfe
6532 Scarfe estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la kanada astronomo David D. Balam elde la Observatorio Climenhaga de la Universitato de Viktorio (Brita Kolumbio, Kanado).
Nomo
Ĝia nomo honoras Colin D. Scarfe, profesoro pri astronomio ĉe la Universitato de Viktorio de 1965, prezidento de 1994 de la komisiono 30 (radialaj rapidoj) kaj de la sekcio IX (optikaj teknikoj) de Internacia Astronomia Unio.
Colin Scarfe estas fakulo pri la spektroskopiaj kaj eklipsaj duopaj steloj kaj faris gravajn kontribuojn al la interpretado de la kurboj de radialaj rapidoj en la triopaj sistemoj kaj al la determino de orbitoj en sistemoj samtempe spektroskopaj kaj eklipsaj aŭ sampempe spektroskopaj kaj videblaj duopaj steloj. Tio permesis determini la masojn de steloj kun senprecedenca precizo.
Carlos García Doncel
Carlos GARCÍA Doncel (ca.1815 - Madrido, 1850), estis hispana ĵurnalisto kaj dramaturgo de la Romantikismo.
Li kunlaboris en la Semanario Pintoresco kaj aliaj tiamaj publikaĵoj, kie li subskribiis per pseŭdonimo "Carlos G. Ephebus", mortiĝis ŝajne tre juna, kvankam oni konas nek nasko-lokon nek -daton ; tamen li havis tempon verki romanon kaj teatraĵojn, kaj komediojn (La hostería de Segura, 1840; El marido desleal, o ¿Quién engaña a quién?, de 1842, kun Isidoro Gil y Baus; Las travesuras de Juana, 1843; Quiero ser cómica, 1844) tragedioj, (Amor y nobleza, 1842, kun Luis Valladares; De una afrenta, dos venganzas, El guante de Coradino o El lirio entre zarzas, 1850, kun Auset). Li aperas en la fama pentraĵo de Antonio María Esquivel.
Marek Wajsblum
Marek Wajsblum, pseŭdonime M. Arco (naskita la 21-an de oktobro 1903 en Varsovio, mortis la 18-an de februaro 1962 en Londono) estis pola historiisto de juda origino, esploristo pri la historio de la ŝtata reformado en Pollando.
(156237) 2001 UH146
(156237) 2001 UH146 estas malgranda, malhela troja asteroido de Jupitero, kiu orbitas en la ĉirkaŭaĵo de la punkto de Lagrange L5 de la sistemo Suno-Jupitero, ĝi do estas en la tiel nomata « Troja Tendaro ».
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo " LINEAR " (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la observatorio de la Laboratorio Lincoln en Socorro (Nov-Meksiko, Usono).
Civitana scienco
Civitana scienco (amatora scienco) estas scienca esplorado, tute aŭ parte farita de amatoraj sciencistoj. Formale, civitana scienco estis difinita kiel "la sistema kolektado kaj analizado de datenoj; evoluo de teknologio; testado de naturfenomenoj; kaj la disvastigo de tiuj agadoj fare de esploristoj sur ĉefe alvokiĝa bazo". Civitana scienco foje estas nomita "publika partopreno en scienca esplorado."
Difinoj
La "Green Paper on Citizen Science: Citizen Science for Europe", (Verda broŝuro pri civitana scienco: civitana scienco por Eŭropo) referas al "la ĝenerala publika engaĝiĝo en scienca esploragadoj kiam civitanoj aktive kontribuas al scienco aŭ per sia intelekto aŭ rilata scio aŭ per siaj iloj kaj rimedoj. Partoprenantoj disponigas eksperimentajn datenojn kaj instalaĵojn por esploristoj, levas novajn demandojn kaj kunkreas novan sciencan kulturon. Aldonante valoron, volontuloj akiras novan lernadon kaj kapablojn, kaj pli profundan komprenon de la scienca laboro laŭ alloga maniero. Kiel rezulto de tiu malferma, interkonektita kaj transfaka labormetodo, sciencaj sociaj kaj politikaj interagoj pliboniĝas, kiu demokratigas esploradon, surbaze de decidoj bazitaj sur faktoj, kiel scienca esplorado estas farata, tute aŭ parte, farita de amatoraj kaj neprofesiaj sciencistoj."
Civitanan sciencon povas fari unuopuloj, teamoj, aŭ retoj de volontuloj. Civitanoj sciencistoj ofte partneriĝas kun profesiaj sciencistoj por realigi komunajn celojn. Grandaj retoj da volontuloj ofte ebligas al sciencistoj plenumi taskojn kiuj estus tro multekostaj aŭ tempopostulaj plenumi per aliaj rimedoj.
Multaj civitanaj natursciencaj projektoj servas edukajn kaj komunumajn celojn. Tiuj projektoj povas celi al formala klasĉambra medio aŭ al neformala edukmedio, ekzemple muzeoj.
Kelkaj observantoj raportas ke la Laboratorio de Ornitologio de Rick Bonney, de Cornell, elpensis la esprimon "civitana scienco" en la 1980-aj aŭ 1990-aj jaroj; tamen, la esprimo unue estis aplikita al la kreskanta sfero de amatoraj naturistoj fare de D-roj Dono McCrimmon kaj Cal Smith, tiam ankaŭ de tiu laboratorio, iam dum 1979-1981. Tamen kaj sendube, la daŭra sukceso de la programo kaj la esprimo estas atribuebla al Rick Bonney.
Alternativaj difinoj
Bruce Lewenstein de Cornell-Universitato atentigis pri du aliaj, malpli-oftaj difinoj de la esprimo "civitana scienco":
Sciencistoj kaj akademiuloj kiuj utiligis tiujn aliajn difinojn inkludas Frank Von Hippel, Stephen Schneider, Neal Lane, Jon Beckwith, kaj Alan Irwin. Alternativaj terminoj proponitaj por tiuj difinoj estas "civita scienco" kaj "civita sciencisto."
Rilataj kampoj
Kelkaj projektoj, ekzemple SETI@home, uzas la Interreton por ekspluati disan komputadon. Partopreni en tiaj projektoj estas ĝenerale pasive. Komputadajn taskojn plenumas la komputiloj de volontuloj kaj tiuj taskoj postulas nur malmulte da implikiĝo post la komenca aranĝo. Ekzistas malkonsento pri ĉu nomi tiujn projektojn civitana scienco. Kevin Schawinski, astrofizikisto ĉe Yale kaj kunfondinto de Galaxy Zoo diris:
Ni preferas nomi tiun Galaxy Zoo civitana scienco ĉar ĝi estas pli bona priskribo de tio, kion oni faras; oni estas ordinara civitano sed faras sciencon. Homamasa fonto??? ŝajne signifas ke oni estas nur membro de la homamaso kaj oni ne estas; oni estas nia kunlaboranto. Partoprenante, oni estas intence implikita en la procezo de scienco." - - Kevin Schawinski
Kompare al SETI@home, "Volontuloj ĉe Galaksio zoo faras realan laboron. Ili ne nur pasive prizorgas ion ĉe sia komputilo, esperante ke ili estos la unua persono trovi eksterteranojn. Ili havas investon en la scienco kiu venas el ĝi, kio signifas ke ili interesiĝas pri kion ni faras per ĝi, kaj kion ni trovas."
Limigoj
En esplorada raporto publikigita de la U.S. National Park Service (organizo pri usonaj naciaj parkoj), Brett Amy Thelen kaj Rachel K. Thiet menciis la sekvajn zorgojn, antaŭe raportitajn en la literaturo, koncerne la validecon de datenoj generitaj de volontuloj:
Historio
"Civitana scienco" estas sufiĉe nova esprimo sed malnova praktiko. Antaŭ la 20-a jarcento, scienco ofte estis la okupo de ĝentilmanoj sciencistoj, amatoraj aŭ mem-financitaj esploristoj, ekzemple Isaac Newton, Benjamin Franklin, kaj Charles Darwin. [ citaĵo bezonata ] Ekde la meza 20-a jarcento, aliflanke, scienco estas dominata de esploristoj dungitaj de universitatoj kaj registaraj esplorlaboratorioj. Ek de la 1970-aj jaroj, oni ekdubis tiun transformon. Filozofo Paul Feyerabend postulis "demokratiigo de scienco." Biokemiisto Erwin Chargaff rekomendis revenon al scienco de naturamaj amatoroj en la tradicio de Descartes, Neŭtono, Leibniz, Buffon, kaj Darwin - scienco dominata de "amatoreco anstataŭ monobazitaj teknikaj burokratoj."
Amatora astronomio
Astronomio longe estas fako kie amatoroj kontribuis. Kolektive, amatoraj astronomoj observas diversajn ĉielajn objektojn kaj fenomenojn foje per ekipaĵo kiun ili mem konstruis. Oftaj celoj de amatoraj astronomoj inkludas la Lunon, planedojn, stelojn, kometojn, meteorfluojn, kaj gamon da foraj ĉielaj objektoj, ekzemple stelaroj, galaksioj, kaj nebulozoj. Observaĵoj de kometoj kaj steloj ankaŭ estas utiligitaj por mezuri la lokan nivelon de artefarita ĉielbrilo. Unu branĉo de amatora astronomio, amatora astrofotografio, implikas fotadon de la nokta ĉielo. Multaj amatoroj ŝatas specialiĝi pri la observado de specifaj objektoj, specoj de objektoj, aŭ specoj de okazaĵoj kiuj interesas ilin.
La American Association of Variable Star Observers (Usona asocio de observantoj de variablaj steloj) kolektis datenojn pri variemaj steloj por instrua kaj profesia analizo ekde 1911 kaj antaŭenigas partoprenon preter sia membreco en ĝia retejo Citizen Sky (civitana ĉielo).
Ornitologio
Civitanaj sciencoprojektoj fariĝis ĉiam pli fokusitaj, donante avantaĝojn al scienca esplorado. La Christmas Bird Count (jarfina birdonombrado) de la Audubon-Societo, kiu komenciĝis en 1900, estas ekzemplo de multjara tradicio de civitana scienco kiu daŭras al la nuntempo. Civitanoj sciencistoj helpas kolekti datenojn kiujn analizos profesiaj esploristoj.
Moderna Teknologio
Videoteknologio ebligis vastigitan civitanan sciencon. La Civitana-Esplorcentro en la alo Naturesplora Centro de la North Carolina Museum of Natural Sciences (Muzeo de Naturscienco en Norda Carolino) ekspozicias kiel engaĝiĝi en scienca esplorado kaj sperti esti civitana sciencisto. Ekzemple, vizitantoj povas observi birdajn manĝejojn ĉe la Prairie Ridge Ecostation, porsatelita instalaĵo, per viva videosendo kaj registri kiujn speciojn ili vidas.
La Interreto estas avantaĝo al civitana scienco. Unu el la unuaj Interret-bazitaj civitansciencaj eksperimentoj estis Clickworkers (klaklaborantoj) de NASA, kiu ebligis al la publiko helpi en la klasifikado de bildoj, multe reduktante la tempon analizi grandajn datenarojn. Alia ekzemplo estas Quantum Moves, ludo evoluigita de la Center for Driven Community Research (centro por gvidata komunuma esplorado), ĉe Aarhus-Universitato. La ludo uzas retajn komunumajn laborojn por solvi kompleksajn kvantumfizikajn problemojn. La solvoj trovitaj de ludantoj tiam povas esti utiligitaj en la laboratorio por provizi komputilajn algoritmojn utiligotajn en la konstruado de skalebla kvantumkomputilo.
La interreto ankaŭ ebligis al civitanaj sciencistojn kolekti datenojn kiuj estos analizitaj fare de profesiaj esploristoj. Civitanaj sciencretoj ofte estas implikitaj en la observado de ciklaj okazaĵoj de naturo Fenologio, ekzemple efikoj de mondvarmiĝo sur plantoj kaj bestoj en malsamaj geografiaj lokoj, kaj en monitoradaj programoj por mastrumi krudmaterialojn. En BugGuide.net, reta komunumo de naturesploristoj kiuj dividas observaĵojn de artropodoj, amatoraj kaj profesiaj esploristoj kontribuas al la analizo.
Poŝtelefona teknologio plu akcelis la eblecojn por civitana scienco. Ekzemploj inkludas la San Francisco-projekton , la WildLab , iNaturalist , kaj Project Noah – iFonaj aplikaĵoj por monitori birdojn, maran faŭnon, kaj aliajn organismojn, kaj la aplikaĵo Loss of the Night.
Ekde 2005, la Genografa Projekto uzis la plej freŝan genetikan teknologion por vastigi nian konon de la homa historio, kaj ĝia pionira uzado de DNA-testado por engaĝi kaj impliki la publikon en la esplorlaboro, helpis krei novan specon de "civitano sciencisto." Geno 2.0 plivastigas la amplekson por civitana scienco, jungante la potencon de la homamaso por malkovri novajn detalojn de homa populacia antaŭhistorio. Tio inkludas apogi, organizi kaj disvastigi personan DNA-testadon. Kiel amatora astronomio, civitanaj sciencistoj instigitaj de volontulaj organizoj kiel ISOGG - la International Society of Genetic Genealogy (Internacia Socio de Genetika Genealogio), disponigis valorajn informojn kaj esploradon al la profesia scienca komunumo.
Per senpilotaj aviadiloj, plua civitana scienco eblas. Unu ekzemplo estas la AstroDrone-programo de ESA por kolektado de robotdatenoj per la Parrot AR.Drone.
Citizens in Space (Civitanoj en Spaco), projekto de la United States Rocket Academy (Usona raketa akademio), celas kombini civitanan sciencon kun civitana kosmoesplorado. Civitanoj en Spaco trejnas civitanajn astronaŭtojn flugi kiel ŝarĝofunkciigistoj en suborbita kosmoŝipo kiu nun estas evoluigata. Civitanoj en Spaco ankaŭ evoluigos, kaj apogos aliajn por evoluigi, civitanajn natursciencajn ŝarĝojn por flugi en suborbitaj veturiloj. Civitanoj en Spaco jam akiris kontrakton por 10 flugoj sur la Linko, suborbita veturilo, evoluigata fare de XCOR Aerospace, kaj planas mendi pluajn flugojn sur Linko kaj aliaj suborbitaj veturiloj en la estonteco.
Civitanoj en Spaco kredas ke "La evoluo de malaltkosta reuzebla suborbita kosmoŝipo estos la venonta granda ebliganto, permesante al civitanoj partopreni kosmoesploron kaj spacsciencon."
Konferencoj
La unua Konferenco pri publika partoprenado en scienca esplorado okazis en Portlando, Oregono en aŭgusto 2012. Civitana scienco nun estas ofta temo ĉe grandaj konferencoj, ekzemple la jarkunveno de la American Geophysical Union (Usona Geofizika Organizo).
Hararpego
La Hararpego (Picoides villosus) estas birdo de la genro Picoides kaj mezgranda buntpego, tio estas pego aŭ birdo de la familio de pegedoj, kie ĉefas la koloroj nigra (ĉefe supre) kaj blanka (ĉefe sube), sed ankaŭ aliaj (ĉikaze ruĝa) en markoj ĉekape.
Habitato
La reprodukta habitato estas arbaraj areoj kun grandaj arboj tra plej parto de Nordameriko ĝis Centrameriko. Ili nestumas en arbatruo, elfosita de la nestoparo.
Priskribo
Plenkreskuloj estas ĉefe nigraj en supraj partoj kaj flugiloj, kun blankaj dorso, gorĝo kaj ventro kaj blankaj punktoj en flugiloj. Estas blankaj larĝaj strioj supre kaj sub la okuloj fakte je ambaŭ flankoj de la nigra strio traokulalo, do temas pri kapo kun ses alternaj strioj el la blanka gorĝo al la nigra krono. Ili havas nigran voston kun blankaj eksteraj plumoj. Masklaj plenkreskuloj havas ruĝan makuleton en malantaua kapo fine de la superokula blanka strio.
La nomo Hararpego devenas en multaj lingvoj (eĉ en la scienca latinlingva nomo) pro la fakto ke en du partoj estas krispaj plumaroj kiuj aspektas kvazaŭ malkombitaj hartufoj, nome en blanka dorso por ke ĝi aperu inter la nigraj flugiloj kaj en helbruna aŭ okraca brido ĉe la bekobazo separanta la malhelgrizan aŭ nigrecan bekon disde la komenco de la nigraj kapastrioj.
Yago Iglesias
Santiago "Yago" Iglesias Estepa (naskiĝis la ) estas hispana futbalestro, nuntempe estro de SD Compostela.
Hararpego
Priskribo
Ĝi estas praktike identa laŭ plumarbildo kaj koloroj al multe pli malgranda Strivizaĝa buntpego, kiu krome havas ankaŭ pli mallongan bekon relative kun la grando de sia kapo. Tiuj du specioj ne estas tre rilataj, tamen, kaj devas esti separataj en diferencaj genroj (Weibel & Moore, 2005; Moore et al., 2006). La ekstera simileco estas rimarkinda ekzemplo de konverĝa evoluo. Pri kialoj de tiu konverĝa evoluo, nur spekulativajn klopodajn hipotezojn oni antaŭlanĉis; estas interesa noti ke pro la rimarkinda grandodiferenco, la eventuala ekologia konkurenco inter la du specioj estas malgranda.
Yago Iglesias
Kariero
Naskita en Palmeira, Ribeira, Galegio, Iglesias laboris ĉe CD Boiro kaj Pontevedra CF B antaŭ komenci sian altrangan manaĝeran karieron kun CSH Palmeira, en la Tercera Autonómica, en 2010. Post esti asistanto ĉe Portonovo SD, li aliĝis al la stabo de Raúl Caneda ĉe Al-Ittihad FC.
Hararpego
Kutimoj
Tiuj birdoj manĝas sur arboj, ofte malantaŭ arboŝelo aŭelfosante por malkaŝi insektojn. Ili manĝas ĉefe insektojn, sed ankaŭ fruktojn, berojn kaj nuksojn, kaj foje eĉ arbosevon.
Yago Iglesias
Kariero
Iglesias revenis al Hispanio en januaro 2013, post estado retenita en Saud-Arabio pro juraj problemoj. La 22an de julio de tiu jaro, li transprenis Atlético de Riveira ankaŭ en la regionaj ligoj.
En julio 2015, post laborado kun la Junula taĉmento de Santiago de Compostela CF, Iglesias estis nomita manaĝero de Noia CF en Tria Divizio. La 21an de junio de la sekva jaro, li transprenis kunligan teamon SD Compostela.
Sota Hirayama
Sota Hirayama (japane 平山 相太, n. ) estas japana futbalisto. Li en 2010 membris en la japana nacia teamo de futbalo.
Historio de Hungario
La historio de Hungario trapasis laŭ la jarcentoj diversajn epokojn.
La madjaroj (nomataj kelkfoje la paganaj hungaroj) alvenis en la Karpat-basenon sub la gvido de la tribestro, Árpád Arpado. Tio okazis fine de la 9-a jarcento (896). En la jaro 907 Árpád kun siaj filoj kaj 40 000 soldatoj pereigis la unuiĝintan armeon (120 000 soldatoj) de la "edukita" Okcident-Eŭropo, kiuj volis ekstermi la hungarojn el la baseno Kárpát. Poste la madjaroj disrajdis (komisiitaj kelkfoje de fremdaj reĝoj) repreni el okcidenta Eŭropo la trezorojn, kiujn oni forrabis el inter la Kárpát-oj. Tio daŭris ĝis 955, kiam germanoj venkis la madjarojn en la batalo de Augsburg trompe enkaptinte du madjarajn estrojn. La reĝa Hungario fondiĝis en 1000, kiam la papo donis kronon por la reĝo Stefano la 1-a (Sankta Stefano) (tio estas diskutenda). Hungario iĝis forta sendependa lando (fine de la 11-a jarcento okupis Kroation, kiu iĝis parto de Hungario ĝis la la 20-a jarcento). La lasta viro de la Arpad-dinastio mortis en 1301, poste en Hungario regis diversaj dinastioj.
La ora epoko de Hungario finiĝis en la 16-a jarcento, kiam la hungaroj malvenkis en bataloj kontraŭ la turkoj (1526, batalo de Mohács). La lando estis dividita al tri partoj inter Aŭstrio, Otomana Imperio kaj Transilvanio. Aŭstrio okupis la tutan landon fine de la 17-a jarcento. En 1848 komenciĝis liberecbatalo kontraŭ la aŭstroj, kio estis superita per helpo de rusaj trupoj. Sed tio antaŭhelpis la interkonsenton kun la Habsburgoj kaj kondukis al estiĝo de Aŭstra-Hungara Monarĥio en 1867. Hungario partoprenis en la 1-a Mondmilito en la flanko de la aŭstroj kaj pro tio li perdis grandan parton de la landa teritorio.
Hungario sendependiĝis de Aŭstrio la 31-an de oktobro 1918 kun burĝa registaro. Tiu registaro ne volis surpreni la pli novajn postulojn de la entento, kaj la jud-devena estro Mihály Károlyi igis demeti la armilojn ĉ unu milionojn da hungaraj soldatoj, transdonis la potencon al la komunistoj. Hungario batalis sola kontraŭ la malamikoj, sed en 1919 Rumanio invadis la landon, ĉar Hungario ne povis defendi sin. Oni antaŭhelpis la potenciĝon de Miklós Horthy (guberniestro de Hungario de 1920 ĝis 1944) kaj la lando konsolidiĝis. (legu Béla Somogyi Béla Bacsó)
Hungario partoprenis en la 2-a Mondmilito flanke de la germanoj, eniris la militon per okupo de Jugoslaviaj teritorioj (1941) kaj poste batalis kontraŭ Sovetunio. La malbone ekipitaj hungaraj trupoj perdis gravajn batalojn kontraŭ la rusoj (batalo de Don)kie centmiloj da hungaraj soldatoj donis sian vivon por malrapidigi la sovetan armeon, savante per tio la okcidentajn landojn. Fine de 1943 la nazia Germanio ellaboris planon Margareta pri la okupado de Hungario. Kvankam la hungaroj batalis kun la nazioj, Hitler ne fidis je la hungaroj. Guberniestro Horthy skribis leteron la 12-an de februaro 1944 al Hitler, en kiu li petis la retiron de la hungaraj trupoj ĝis la Karpatoj, por tie defendi Hungarion. Ankaŭ tiu ĉi letero instigis Hitleron por okupi la landon. Dumtempe kelkaj politikistoj (kun apogo de la registaro) interparolis kun la anglosaksa alianco por iu krompakto. Hitler invitis Horthy por interparolado la 18-an de marto 1944. Horthy - kvankam li eksciis pri la kuntiro de naziaj trupoj - akceptis la inviton. La naziaj trupoj invadis la landon la 19-an de marto 1944, dum la hungara gvidanto Horthy estis kvazaŭ ostaĝo de Hitler.
Hungario perdis en la milito 1 milionon da homoj kaj valoregojn de la lando. La sovetiaj trupoj atingis Hungarion aŭtune de 1944 kaj tute okupis la landon printempe 1945.
La komunistoj en 1948 denove transprenis la tutan regadon kaj regis ĝis 1956, kiam la 23-an de oktobro ekis liberecbatalo kontraŭ la rusoj kaj por la sendependa Hungario, dum gvido de Imre Nagy, ĉefministro. Rusaj trupoj, kiujn envokis János Kádár, superis la batalantojn la 4-an de novembro, sub la ombro de la Sueza-krizo. Post la malvenko de la revolucio iĝis ĝenerala sekretario de la komunista partio János Kádár, kiu eĉ ekzekutigis Imre Nagy en 1958. Kádár solidigis la landon per la eksterlandaj fortoj (sovetiaj trupoj kaj monhelpo). Hungario iĝis post la 1970-aj jaroj dependa de la eksterlandaj monhelpoj, kio devigis por reformoj. Fine de la 1980-aj jaroj fortiĝis la demokrata movado kaj en 1990 oni organizis liberan parlamentan balotadon, en kiu venkis kristandemokratoj, konservativuloj (kiel en 1998). En la jaroj 1994, 2002 kaj 2006 venkis la koalicio de la socialisma kaj liberala partioj en la parlamentaj balotadoj.
Hungario antaŭ la hungaroj
La praarbaroj de la Karpata Baseno jam allogis la prehomojn (aŭ postsimiojn), kion pruvas la fosilaĵoj de la t.n. Rudapithecus Hungaricus, kiu vivis antaŭ jarcentmiloj en la nordo de la lando. Tra la jarmiloj de la neskribita historio ĝuis diversaj hominidoj la senfinajn arbaregojn kaj la fiŝoplenajn riverojn. La unuaj jam konataj loĝantoj estis keltoj. Iliajn pacemajn, terkultivistajn, bestobredantajn vilaĝojn okupis la romianoj, kiuj fondis la provincojn Pannonia Superior kaj Pannonia Ulterior en la regiono hodiaŭ konata kiel Transdanubio. La Danubo estis la limo de la Imperio, malantaŭ ĝi floris la militaj, komercaj, administraj urboj Aquincum (poste Óbuda, pli poste Budapeŝto), Arrabona (Győr) kaj Savaria (Szombathely), kies ruinoj ĝis hodiaŭ imponas la lernejajn klasojn dum siaj devigaj ekskursoj. La ĝermanaj kaj hunaj invadoj tamen finis ankaŭ en Panonio la Pacon Romian. La nomada imperio de hunoj havis sian ĉefurbon ĉe la Tiso, ilia timita kaj sukcesa reĝo Attila laŭ la legendoj estis entombigita en ora, arĝenta kaj fera ĉerkoj apud la hodiaŭa Szeged. Post la hunoj sekvis unu la alian vandaloj, gotoj, la longbarbuloj (longobardoj) restis eĉ jarcenton, kiam la mezazia popolo de avaroj ne avaris forpeli ilin. La avarojn forpelis la frankoj de Karlo la Granda (tamen iom da avaroj restis), kiujn sekvis la slavoj.
La hungaroj antaŭ Hungario
Ĉiam kulpas la klimata ŝanĝo. La pacemaj fiŝistaj kaj ĉasistaj prahungaroj devis forlasi siajn belajn arbarojn de la suda Uralo kaj ekiri suden, poste okcidenten al la senfinaj orienteŭropaj stepoj por ellerni ĉevalrajdadon, ŝafobredadon, nomadumadon nur por alkutimiĝi al pli varmaj kaj sekaj tagoj. Survoje ĉe la Azova Maro, poste ĉe Dnepro kaj Dnestro ili ĉefe renkontis prairanajn kaj praturkajn popolojn, kun kiuj funkciis la interkultura lernado, kion pruvas la multaj pruntitaj vortoj en la hungara. La komence finnougra etno ricevis multajn turkajn elementojn, fine la ribelantaj kabaraj triboj forlasis kune kun la hungaroj la Kazaran Imperion. Helpante la bizancanojn kontraŭ la Bulgara Imperio la hungaroj jam vizitis la ontan Hungarion kaj taksis ĝin inda.
Hungario pleniĝas je hungaroj
La Patrujokupo (origine hungare Honfoglalás, 895 kaj 896) apartenas al la plej signifaj okazintaĵoj de hungaroj (konata ankaŭ madjaroj), same tiel de Hungario. Pri tio mankas rektaj fontoj, menciindaj fontoj estas dokumentoj de Bizanco kaj kodekso de Anonymus (hungara kronikisto). Li kolektis buŝajn rememorojn dum regado de Béla la 3-a kaj li kreis la unuan (latinlingvan) historion pri hungaroj.
Alvenis la jaro 895 kaj la peĉenegaj atakoj firme konvinkis la hungarajn tribojn gviditajn de duko Árpád forlasi la regionon de Dnestro kaj finfine doni novan nomon al la Karpata Baseno. La unuajn ne tro amikecajn kontaktojn kun la loka slava enloĝantaro denove sekvis paca kultura interago, kion denove pruvas ambaŭflanke transprenitaj vortoj. La unuan jarcenton en la nova hejmo karakterizis perforta turismumado de Bizanco tra Germanio ĝis Hispanio, kion firme finis la severaj germanaj limgardistoj en 955 ĉe Augsburg. Eŭropa integriĝo en la 10-a jarcento signifis kristanismon kaj feŭdisman ŝtaton, ambaŭ taskojn sukcese plenumis Sankta Reĝo Stefano, hungare István (997–1038), kies klopodojn kronis sukceso, kaj lin episkopo en la jaro 1000 aŭ 1001, tiel li iĝis Stefano la 1-a (Hungario), la fondinto de la hungara ŝtato.
De Karolo la 1-a (Hungario) ĝis Matiaso la 1-a
Pri la alloga hungara trono konkursis ĉeĥo kaj veneciano, sed venkis napola franco, Karolo la 1-a (Hungario) el la dinastio Anjou (1308–1342). Li sukcese modernigis la ŝtaton kaj la ekonomion, kaj anticipis preskaŭ 700 jarojn la nuntempan ĉeĥan, polan, hungaran kunlaboron per la Reĝa Renkontiĝo de Visegrád en 1335. La riĉecon de sia patro foruzis por mililaj celoj Ludoviko la Granda (1342–1382), kiu siatempe regis la duonon de Eŭropo, de Napolo tra Polio ĝis Bulgario. La renesanca, kavalira reĝo fondis la unuan universitaton en Pécs, kiu poste ĉesis molesti siajn studentojn. Sigismundo de Luksemburgio (1387–1437) faris ŝuldojn, estis kaptita de siaj grafoj kaj baronoj, fondis kavaliran ordenon de Dragonoj, batalis kontraŭ la ĉeĥaj husitoj kaj elektiĝis german-romia imperiestro. La komenciĝantajn turkajn atakojn sukcese kontraŭbatalis ne la poldevena nova reĝo, Ladislao Jagelona (1440–1444), sed la transilvania, parte rumandevena grandbienisto, Hunyadi János. Lia fama vintra ofensivo de 1441/42 parte reliberigis la Balkanon, tamen liaj unuiĝintaj kristanaj taĉmentoj malvenkis ĉe Varna en 1444, kie mem la reĝo mortis. La turka armeo avancis ĝis la sudaj hungaraj limoj, kie nur granda heroeco povis haltigi ilin en 1456 ĉe Nándorfehérvár, la hodiaŭa Beogrado. Hunyadi mem pereis post la venko en la kutima epidemio, sed la turka invado por 70 jaroj estis haltigita kaj la kristana mondo ĝis hodiaŭ memoras tion per la tagmeza preĝeja sonorigado.
Kvankam laŭ la opero de Ferenc Erkel la pli aĝa Hunyadi-filo sekve de komplico perdis sian kapon, la pli juna, Matiaso la 1-a (Hungario) (1458–1490) iĝis la plej populara hungara reĝo. La artema kaj sciencema renesanca reganto protektis la servutulojn de la bienista ekspluatado, modernigis la ŝtaton, la armeon, invitis multajn artistojn kaj sciencistojn el eksterlando, ĉefe de Italio, fondis la plej grandan bibliotekon de sia tempo, okupis Vienon, konstruigis belajn palacojn en Buda kaj Visegrád. En la tempo de Matiaso Korvina Hungario kaj en la nombro de loĝantoj (4 milionoj) kaj en la enspezoj de la reĝo (1 miliono da oraj dukatoj) egalrangis al la tiama Britio. Ĝis hodiaŭ kaj buŝe kaj televide viglas popolaj fabeloj pri Matiaso la Justa, la reĝo, kiu kaŝvestite pristudis, ĉu la potenculoj traktas ĝuste la malriĉulojn, kaj kie trovis maljustecon, riparis tion.