cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Malofta malsano
Difino
Ne ekzistas klara kriterio de ofteco, ekde kiu unu specifa malsano estas konsiderata malofta. Malsano povas esti konsiderata malofta en unu parto de la mondo aŭ en aparta grupo de loĝantaro, sed ankoraŭ esti ofta en alia. Kelkaj difinoj baziĝas nur sur la nombro de pacientoj kiuj suferas ĝin, kaj aliaj difinoj inkluzivas aliajn faktorojn, kiel la ekziston de adekvataj traktadoj aŭ la severeco de la malsano.
En Usono, la Leĝo pri Maloftaj Malsanoj de 2002 difinas maloftan malsanon strikte laŭ nombro, specife "ajna malsano aŭ kondiĉo kiu influas malpli ol 200 000 personojn en Usono," aŭ 1 en 1 500 loĝantoj.
En Japanio, la laŭleĝa difino de malofta malsano estas tiu kiu influas malpli ol 50 000 pacientojn en Japanio aŭ 1 en 2 500 loĝantoj.
Tamen, la 'ĝenerala direkcio de la Eŭropa Komisiono pri publika sano kaj protektado de konsumantoj' difinas maloftajn malsanojn kiel "vivo-minaca aŭ kronike malfortiga malsano kiu estas de tia malalta ofteco ke oni bezonas specialajn kunigitajn penojn por trakti ilin." La termino malalta ofteco estas poste difinita kiel ĝenerale signifanta malpli ol 1 inter 2000 loĝantoj. Malsanoj kiuj estas statistike maloftaj, sed ne vivo-minacantaj, kronike debiligaj aŭ maladekvate traktitaj, estas ekskluditaj de tiu difino.
La difinoj uzataj en la kuraca literaturo kaj en planoj por la nacia sano estas simile malsamaj, kun difinoj variantaj inter 1/1000 kaj 1/200 000.
<!--
Interrilato al orfaj malsanoj
Pro difinoj kiu inkluzivas referencon al trakta havebleco, manko de rimedoj kaj severeco de la malsano, kelka loĝantara preferas la terminon orfa malsano kaj uzi ĝin kiel sinonimo por malofta malsano. La orfa drogo movado estis komencita en Usono.
Aliaj distingas inter la du terminoj. Ekzemple, la eŭropa Organizo por Maloftaj Malsanoj (*EURORDIS) buloj ambaŭ maloftaj malsanoj kaj neglektita malsanojn en pli granda kategorio de ''orfaj malsanoj -a'.
Orfa Drogo de Usono Ago inkluzivas ambaŭ maloftajn malsanojn kaj iun ajn ne-maloftaj malsanoj "por kiu estas ne akceptebla atendo ke la kosto evoluigi kaj faranta haveblan en Usono drogo por tia malsano aŭ kondiĉo [estos] retrovita de vendoj en Usono de tia drogo" kiel ''orfaj malsanoj -a'.
*Prevalence
*Prevalence (nombro de loĝantara loĝado kun malsano ĉe donita momenton), prefere ol ofteca (nombro de novaj diagnozoj en donita jaron), estas uzita priskribi la efikon de maloftaj malsanoj.
La eŭropa Organizo por Maloftaj Malsanoj (*EURORDIS) taksoj kiu tie ekzisti inter 5,000 kaj 7,000 klaraj maloftaj malsanoj. Kvankam ĉiu individua malsano estas malofta, la tuta nombro de individuaj maloftaj malsanoj rezultas je inter 6% kaj 8% el la loĝantaro de la eŭropa Unio estanta influita de malofta malsano.
Maloftaj malsanoj povas varii en *prevalence inter loĝantaroj, do malsano kiu estas malofta en kelkaj loĝantaroj povas esti ofta en aliaj. Tio ĉi estas precipe vera de genetikaj malsanoj kaj infektaj malsanoj. Ekzemplo estas *cystic fibrozo, genetika malsano: ĝi estas malofta en plejpartoj de partoj de Azio sed relative ofta en Eŭropo kaj en loĝantaroj de eŭropa deveno. En pli malgrandaj komunumoj, la fondinta efiko povas rezulti en malsano kiu estas tre malofta tutmonda estanta ĝenerala ene de la pli malgranda komunumo. Multaj infektaj malsanoj estas ĝenerala en donita geografian areon sed malofta ĉie alia. Aliaj malsanoj, kiel multaj maloftaj formoj de kancero, havas ne evidenta skemo de disdonado sed estas simple malofta. La klasifiko de aliaj kondiĉoj dependas en parto sur la loĝantara estado studis: Ĉiuj formoj de kancero en infanoj estas ĝenerale konsiderita maloftan, ĉar tiel malabundaj infanoj evoluigas kanceron, sed la sama kancero en plenkreskuloj povas esti pli ofta.
Pri 40 maloftaj malsanoj havas foran pli alta *prevalence en Finnlando; ĉi tiuj estas sciita kolektive kiel la finna malsano heredaĵo.
Karakterizoj
Maloftaj malsanoj kutime estas genetika, tial kronika. *EURORDIS taksas ke almenaŭ 80% el ili identigis genetikajn devenojn. Aliaj maloftaj malsanoj estas la rezulto de infektoj kaj alergioj aŭ pro degenera kaj *proliferative aferoj.
Klasifiko de *rarity de malsano ankaŭ dependas sur la loĝantara estado studis. Ĉiu formo de kancero estas malofta inter infanoj, sed kelkaj formoj estas ofta inter plenkreskuloj.
Simptomoj de kelkaj maloftaj malsanoj povas aperi ĉe naskiĝo aŭ en infanaĝo, dum aliaj nur aperi unufoje plenaĝeco estas atingita.
Subteno
La Nacia Organizo por Maloftaj Malordoj estis establita en 1983 de individuoj kaj familioj kun maloftaj malsanoj. La Oficejo de la NIH de Maloftaj Malsanoj estis establita de H.R. 4013 en 2002. H.R. 4014, subskribis la saman tagon, plu-gvidas al la "Maloftaj Malsanoj Orfa Produkto Evoluada Ago". Similaj iniciatoj estis proponita en Eŭropo. Genetikan Aliancon, establita en 1986, lista informo kaj subtenaj grupoj por proksimume 1200 maloftaj malsanoj. Malofta Malsano de La Infanoj Reto, establita en 2008, estas kreanta pli grandan publikan konscion por malofta infanaĝo genetikaj malsanoj, dum konektanta, edukanta kaj sinpoviganta la milionojn de familioj kaj *caregivers influita, tra enreta komunumo kaj *collaborative portalo.
La kanada Organizo por Maloftaj Malordoj (ŜNURETO) estas la nacia reto de organizoj kiu reprezentas loĝantaron influita de maloftaj malordoj ene de Kanado. Intenco de ŜNURETO estas provizi fortan oftan voĉon rekomendanta por kuracada sistemo kaj sana politiko por tiuj kun maloftaj malordoj.
La unua Malofta Malsano Tago estis tenita en Eŭropo kaj Kanado en februaro 2008 levi konscion por maloftaj malsanoj. Ĝi estas celita esti observita sur la lasta tago de februaro ĉiu jaro. -->
Vidu ankaŭ
Ekzemploj de maloftaj malsanoj
Adolphine M. L. L. Dercks-Iansen
Adolphine M. L. L. DERCKS-IANSEN (1911 - mortis en novembro 1991 en Almelo, Nederlando) estis nederlanda esperantistino kun sia edzo J. F. C. M. Dercks starigis la Esperanto-Film-Grupon en Bergen op Zoom en 1947 kaj funkciigis ĝin ĝis 1952, produktante E-tekstlibretojn por amaso da propagandaj, instruaj kaj turismaj filmoj.
Cocalzinho de Goiás
Cocalzinho de Goiás estas municipo de la brazila subŝtato Gojaso, kiu taksis 17.391 enloĝantojn en 2010.
Elemento de grupo 12
Elemento de grupo 12 estas elemento en grupo 12 de la perioda tabelo laŭ la IUPAC-sistemo. Tiu ĉi grupo konsistas el:
Ĉiuj elementoj en ĉi tiu grupo estas transiraj metaloj. Ununbion povas sintezi oni nur en la laboratorio, kaj ĝi ne estas trovata nature.
Osli
Osli (oŝli) estas vilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio en departemento Győr-Moson-Sopron, en subregiono de Kapuvár. La loknomo estas peĉenega gentonomo. Peĉenegoj okupiĝis precipe pri gardado de limo.
Situo
La komunumo situas sur ebenaĵo inter marĉa regiono for de la fervojo, ĉefvojo kaj rivero, ĝi estas unusola vilaĝo inter Kapuvár kaj kanalo Hanság, kiu estas la landlimo al Aŭstrio. Flankovoje Kapuvár estas proksime.
Historio
Post la kontraŭturkaj bataloj la vilaĝo estis senhoma. En 1945 oni disdonis parcelojn por la malriĉulaj kamparanoj el la grandbieno. En 1948 kolĥozo pri Petőfi formiĝis.
Vidindaĵoj
Vidindaĵo estas la romkatolika pilgrimloka preĝejo kaj golgoto.
Delley-Portalban
Delley-Portalban estas komunumo en la distrikto Brojo en Kantono Friburgo, Svislando. Ĝi havis 919 loĝantojn je la 31-a de decembro 2011.
Geografio
Delley-Portalban situas ĉe la bordo de la Lago de Neŭŝatelo, proksimume 10 kilometrojn norde de Payerne kaj samdistance nordoriente de Estavayer-le-Lac. La komunumo konsistas el la vilaĝoj Delley kaj Portalban, kies malnova germanlingva nomo estis Portelbank kaj al kiu apartenas la du setlejoj Portalban-Dessous kaj Portalban-Dessus.
La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 7,26 km², de kiuj 13,5% estas kovritaj de arbaro, 64,0% servas por agrikulturo kaj 12,0% por setlado.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Delley-Portalban limas en nordo al la Lago de Neŭŝatelo, en nordoriento al Chabrey (VD), en oriento al Villars-le-Grand, en sudo al Saint-Aubin, en sudokcidento al Vallon, kaj en okcidento al Gletterens.
Trafiko
Delley-Portalban situas flanke de la gravaj trafikvojoj, atingebla pere de flankaj vojoj de Payerne kaj de Estavayer-le-Lac. Laŭlonge de la orienta komunumlimo kondukas la kantona ĉefvojo n-ro 153 de Payerne al Gampelen. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 situas proksimume 10 kilometrojn sudokcidente de la komunumo apud Estavayer-le-Lac. Pere de buslinio de la entrepreno Transporto Publika Friburga al Domdidier kaj la liniŝipoj sur la Lago de Neŭŝatelo la komunumo estas konektita al la publika transportreto.
Historio
La hodiaŭa komunumo Delley-Portalban estiĝis la 1-an de januaro 2005 per kunigo de la ĝis tiam aŭtonomaj komunumoj Delley kaj Portalban. La unua dokumenta mencio de Portalban datiĝs el la jaro 1342 kiel Deler. Portalban jam estis menciita en la jaro 1166 kiel Portubanni. Kiel diversaj trovoj pruvas, laŭlonge de la lagobordo en Portalban jam dum neolitiko ekzistis homaj setlejoj. Dum mezepoko la du vilaĝoj formis parton de la Senjorujo Delley, kiu post la akiro fare de la urba ŝtato Friburgo en la jaro 1536 estis atribuita al la Voktejo Estavajyer. Post la Helveta Revolucio de 1798 ĝis la fino de la Helveta Respubliko de 1803 Portalban apartenis al la distrikto Avenches, dum Delley formis parton de la distrikto Estavayer. Tiam de 1804 ĝis 1830 la du vilaĝoj apartenis al la distrikto Montagny kaj de 1831 gix 1848 al la distrikto Dompierre. Surbaze de la konstitucio de 1848 Delley kaj Portalban fariĝis parto de la nova distrikto Brojo.
Miristikacoj
La miristikacoj (Myristicaceae) estas planta familio el angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo magnolialoj (Magnoliales). Ĝi enhavas 21 genrojn, kaj 170 speciojn,. Ĝia tipa genro estas miristiko.
Tiuj plantoj troviĝas en la tropikaj kontinentaj areoj. Ili estas monoikaj aŭ dioikaj. La floroj estas unuseksaj, grupiĝas en infloresko. La florpartoj formiĝas en rondoj. La ovario estas unugrajna kaj elformiĝas nur el unu karpelo.
La plej konata specio estas la bonodora miristiko, aŭ muskatarbo (Myristica fragrans) devenanta el la Molukoj. Ĝi estas kultivata ĉie en la tropikoj, precipe pro ĝia semo, la muskato, kiun oni uzas raspinte kiel spicaĵon.
Oni produktas el la grajno eĉ buteron. Ĉar la grajno entenas la venenan miristikinon, tiel konsumado de duona nukso povas kaŭzi morton.
Taksonomio
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (1 maj. 2020), , jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj :
Pierre Joseph Bonnaterre
Bonnaterre estas konsiderata kiel identiganto de ĉirkaŭ 25 novaj specioj de fiŝoj, kaj havigis ilustraĵojn de ĉirkaŭ 400 en sia enciklopedia verko.
České dráhy
La Ĉeĥaj Fervojoj ( České dráhy; mallongigo: ČD) estas plej grava fervoja kompanio en Ĉeĥio. Ĝi iĝis je la 1-a de januaro 2003. Antaŭe temis pri ŝtata kompanio. Ĝis jaro 2007 zorgis České dráhy ankaŭ pri ŝarĝo, sed en tiu jaro iĝis ČD Cargo, a.k. .Nuntempa ĉefdirektoro estas Pavel Krtek.
Krom fervoja transporto České dráhy ankaŭ havas unu telferon en Liberec al Ještěd.
== Statistikaj datoj == Je la 31-a de decembro 2009 laboris por České dráhy 41 081 dungintoj. Sume priservis 9 420 kilometroj da trakoj, de tio 7 526 km estis unurelaj, 1 858 km estis durelaj kaj 36 kilometroj estis trirelaj. 9 397 km da reloj estis normalŝpuraj. 3 153 km da trakoj estas elektrizitaj.
Je la 31-a de decembro 2012 laboris por České dráhy 26 443 dungintoj.
Tarifo
České dráhy ofertas diversajn biletojn:
Specialaj biletoj
Se oni scias, je kiu tago oni volas vojaĝi, eblas aĉeti bileton por vojaĝo inter pli grandaj urboj kun rabato. De tiu prezo oni povas ricevi rabaton ankoraŭ kun klienta karto de České dráhy.
Retaj biletoj
Eblas aĉeti unutagajn biletojn por unu regiono aŭ por tuta lando. Tiuj ĉi biletoj ekzistas ankaŭ en kombinaĵo kun Pollando aŭ kun Germanio.
Normalaj biletoj
Se oni veturas je iu pli malgranda distanco, oni devas aĉeti bileton, kies prezo oni kalkulas laŭ kilometroj. De tiu prezo oni povas ricevi rabaton ankoraŭ kun klienta karto de České dráhy.
Kategorioj de trajnoj
České dráhy havas jenajn kategoriojn de trajnoj:
Derk Goslinga
Derk GOSLINGA (naskiĝis en 1923, mortis la 15-an de novembro 1991 en Lelystad) estis nederlanda esperantisto kaj Esperanto-filatelisto.
Goslinga posedis grandiozan kolekton de esperantaĵoj, kiu gajnis mencion en Guinness Book of Records en 1987 pro lia kolekto de 647 filatelaĵoj, 947 bildkartoj kaj 1364 glumarkoj kun rilatoj al Esperanto.
51-a ILEI-Kongreso 2018
La 51-a ILEI-Kongreso okazis en Madrido, Hispanio, de la 18-a ĝis la 25-a de julio 2018. La kongresa temo estis: la kultura heredaĵo de Esperanto.
Ĝia komenco kongruis kun la 77-a kongreso de Hispana Esperanto-Federacio HEF, kiu okazis samloke, tio estas en la universitato Complutense. Ĝia fino vidis simpozion, kiu daŭris unu tagon kaj duonon, kun partopreno de profesoroj de la gastiganta institucio.
Aliĝis 256 personoj. Partoprenis iom malpli.
Okazis Lingva Festivalo, Nacia Vespero, ekskursoj diversaj, Internacia Vespero, AMO-seminario, lertigado EIT Esperanto Instruista Trejnado, lingvokurso por komencantoj, lingvokurso por progresantoj, lingvokurso pri la hispana lingvo.
Per komuna buso la partoprenantoj sukcesis atingi la urbon Lisbono, Portugalio, por partopreni UK-on.
Dum tiu kongreso la Komitato elektis novan Estraron por la Ligo ILEI. Mireille Grosjean elektiĝis unuanime trian fojon. Plie la Komitato elektis du novajn honorajn membrojn de ILEI: Duncan Charters kaj Ron Glossop. Estis akceptitaj du novaj sekcioj: en Senegalo kaj en Armenio.
NGC 3143
NGC 3143 (aliaj indikoj — MCG -2-26-33, PGC 29579) estas galaksio en konstelacio Hidro.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Harmen Smits
Harmen SMITS (1918 - mortis komence de majo 1991 en Den Helder, Nederlando) estis dumviva membro de UEA.
Marc Bartra
Marc Bartra (per plena nomo Marc Bartra Aregall, prononco laŭ sistemo IFA katalune, hispane ) (naskiĝis en Sant Jaume dels Domenys, Katalunio, Hispanio, do nun -jara) estas kataluna profesia futbalisto.
Harmen Smits
Li estis UEA-fakdelegito kaj regula ano de Societo Zamenhof.
Marc Bartra
Ekde la jaro 2014 li estas membro de la vira hispana nacia teamo de futbalo, post kiam antaŭe jam de la jaro 2009 li partoprenis en la naciaj teamoj de sub-18-, sub-19-, sub-20- kaj sub-21-jaruloj. Krome li ekde la jaro 2010 ankaŭ aktivas en la kataluna nacia teamo de futbalo. Post infanaj jaroj en la junularaj teamoj de la kluboj RCD Espanyol (2001–2002) kaj poste FC Barcelona (2002–2009), li inter la jaroj 2009 kaj 2016 daŭrigis sian karieron kiel profesia futbalisto en la klubo de sia junaĝo, kaj ekde tiam estas parto de la 1-a vira teamo de la klubo Borussia Dortmund en Germanio. Li partoprenis kadre de la hispana nacia teamo en la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2016 en Francio, kaj en ties matĉoj rekoneblis per la ĉemiza numero "4".
Modisi (Orienta Pinolosian)
Modisi estas vilaĝo situanta en Orienta Pinolosian Distrikto, Suda Bolaang Mongondow Regenteco, Norda Sulavesa Provinco, Indonezio.
La Siauoj estas la hegemonia etna grupo en Modisi.
Modisi estas en la suda pinto de la insulo Sulaveso.
4815 Anders
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la usona emerita profesoro Edward Anders de la Universitato de Ĉikago. Li studis la meteorŝtonoj kaj alportis la unuaj pruvoj, ke ili devenis de malgrandaj korpoj prefero ol de diserigita granda planedo. Li montris ankaŭ, ke la organikaj komponaĵoj de la meteorŝtonoj havas ne-biologian devenon.
(30504) 2000 RS80
(30504) 2000 RS80 estas malgranda malhela troja asteroido de Jupitero, kiu orbitas proksime la punkto de Lagrange L5 de la sistemo Suno-Jupitero, do ano de la tiel nomata "Troja Tendaro".
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Totolapa
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 5839 loĝantojn. El tiuj estis 2911 viroj kaj 2928 virinoj. La komunumo havas surfacon de 186 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 620 metroj super la marnivelo.
Sociogeografio
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 3214 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 1786 scipovis legi kaj skribi kaj 1422 personoj estis analfabetoj. Do 56% de la personoj scipovis legi kaj skribi kaj 44% estis analfabetoj.
5513 personoj en la jaro 2000 aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 379 personoj estis indiĝenoj. Tio signifas ke 6.87% de la loĝantaro en la koncerna jaro estis indiĝenoj.
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Distrikto Ráckeve
La Distrikto Ráckeve (hungare Ráckevei járás) estas distrikto en Hungario, en regiono Meza Hungario, en departemento Pest. Ĝi situas laŭ Danubo grandparte sur Insulo Csepel en la Granda Hungara Ebenaĵo en la sudokcidenta parto de la departemento (en la meza parto de Hungariio).
Historio
Tiu distrikto funkciis jam inter 1886-1983, sed ĝia nomo estis ĝis 1898 „Distrikto Malsupra Pest”. La distrikta sistemo ne funkciis en Hungario inter 1983-2013.
Michael Kreihsl
Michael KREIHSL (n. 1958 en Vieno) estas kin-reĝisoro kaj aŭtoro.
Michael Kreihsl studis Bildartohistorion kaj Arkeologion. Poste faris studojn por reĝisorado ĉe la Hochschule für Musik kaj ankaŭ pri Arto, Kinarto kaj Televido, en Vieno. Poste li studis ankaŭ kinon kaj televidon en la Universitato de Novjorko.
Krasnogorsk (Moskva provinco)
Krasnogorsk (Красногорск) estas urbo en Moskva provinco en Rusio.
Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 46439.
La urbo estis fondita en jaro 1932 per kunigado de vilaĝoj Pavŝino (fondita en 1462),Gubajlovo  (fondita en 1620), loĝejoj Krasnaja Gorka  (fondita en 1926 kiel loĝejo ĉe optikomekanika uzino) kaj Banjki.
Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1940.
Geografiaj koordinatoj de la urbo estas.
La urbo estas ĉe rivero Moskva.
En la urbo estas fervoja stacio Pavŝino.
En jaro 1959 la urbo havis 35,2 mil loĝantojn.
En jaro 2002 la urbo havis 92,5 mil loĝantojn.
Partneraj urboj
Inter la partneraj urboj de Krasnogorsk estas
Pordo Sankta Vincento
La Pordo Sankta Vincento aŭ en la hispana origine Puerta de San Vicente estas monumenta pordego situanta en la trafik-cirklo Sankta Vincento en Madrido (Hispanio).
Historio
Laŭlonge de la madrida historio ekzistis diversaj pordoj kiuj ricevis la saman nomon. En 1726 la markizo Vadillo, estrarano de la urbo, mendis al Pedro de Ribera konstruon de monumenta pordego ĉe la barilo de la urbo, por anstataŭi antaŭan pordegon, kiu troviĝis ruine nome "del Parque" (de la parko). La pordego, triarka, estis ornamata per statuo de Sankta Vincento, pro kio ĝi ricevis tiun nomon. Ĝi estis konata ankaŭ kiel pordo de La Florida.
Tamen la pordo estis malkonstruita en 1770, pro remodelado de la Deklivo Sankta Vincento (1767–1777), kiel parto de la reordigo de la okcidentaj aliroj al la Reĝa Palaco kaj ties konekto kun la Vojo El Pardo. Poste la reĝo Karlo la 3-a mendis al Francesco Sabatini la konstruon de nova pordo por anstataŭi la antaŭan kaj konstitui la enirejon al la urbo ekde la nova Promenejo de la Florida. La laboro finiĝis en 1775. Sabatini metis fontanon nomitan Fuente de los mascarones.
Tiu nova pordo troviĝis en la situo de la aktuala, pli proksime de la rivero ol la antaŭa. Ĝi konsistis el unu arko kaj du arketoj kaj estis konstruita el granito kaj kalkoŝtono de Colmenar de Oreja. La arko troviĝis ornamata per du dorikaj kolonoj en sia ekstera parto kaj du pilieroj, same dorikaj, en la interna. Ĉion tion kronis triangula frontono finita de milita triumfo. La flankaj arketoj estis same kronitaj per militaj triumfoj.
En 1890 la pordo estis malmuntita por helpi la trafikon en la zono (laŭ aliaj fontoj datas por 1892 ). Tamen oni perdis la restaĵojn, kiuj restas perditaj (estas teorioj laŭ kiuj oni faris el ties ŝtonoj pavimojn; laŭ aliaj ili estis alportitaj al la municipaj magazenoj de la Casa de Campo kaj poste estis enterigitaj, sed neniam estis trovitaj spite serĉadon fine de la 20-a jarcento ).
Tamen en la 1990-aj jaroj la municipo de Madrido prezidata de José María Álvarez del Manzano decidis remeti la pordon en la sama loko kie ĝi troviĝis iam. Por tio, oni faris kopion laŭ direkto de la inĝeniero Juan A. de las Heras Azcona, kaj la pordo estis situigita en mala sinteno al la originala. La 25-an de aprilo de 1995 ĝi estis reinaŭgurata.
Karakteroj
La kopio el betono kovrita per granito kaj kalkoŝtono, profitis la modlurojn de la supraj kornicoj kiuj ankoraŭ konserviĝis el la originalo, la planojn kiuj ankoraŭ konserviĝis kaj foton de 1890 fare de J. Laurent. La resto de la aktuala pordo estas reprodukto, en kiu elstaras la ornamaĵoj realigataj de José Luis Parés Parra.
Krimea montaro
Krimea montaro situas en la suda parto de Krimeo kaj sterniĝas per tri montoĉenoj de kabo Ajo apud Balaklavo okcidente ĝis Teodozio oriente. La longo de la montaro estas ĉirkaŭ 160 km, la larĝo – ĉirkaŭ 50 km. La Ekstera montoĉeno (la plej norda) prezentas montetojn, kiuj altas ĝis 350 m., la Interna montoĉeno altas ĝis 750 m., kaj la Ĉefa montoĉeno (la plej suda, streĉita paralele al la maro) altas ĝis 1545 metroj (la monto Romankoŝo). Konsiderinda parto de la Krimea Montaro apartenas al la Krimea naturrezervejo.
Geografio
La Krimea montaro formas 3 paralelajn montoĉenojn, kiuj estas orientitaj de nord-oriento al sud-okcidento kaj estas interdividitaj de du laŭlongaj valoj. Ĉiuj 3 montoĉenoj havas la saman formon de la deklivoj: la nordaj deklivoj estas nekrutaj, iom-post-iomaj, dum la sudaj – krutaj kaj abruptaj. Konsiderante la aĝon de la monto-petroj, kiel komencon de la unua (norda) montoĉeno oni opinias la kabon Fiolento ĉe Sebastopolo; la norda (Ekstera) montoĉeno etendiĝas ĝis la loĝloko Zujo, ĝiaj altoj varias inter 150 kaj 350 metroj super la marnivelo. La Interna montoĉeno same komenciĝas ĉe Sebastopolo, finiĝas ĉe la urbo Starokrimo kaj altas de 490 ĝis 750 metroj. La tria montoĉeno (la Ĉefa) okcidente komenciĝas ĉe Balaklavo kaj finiĝas per la vulkana masivo Karadago ĉe Teodozio. La plata supro de la Ĉefa montoĉeno prezentas altebenaĵon, kiun la lokanoj kutimas nomi jajla ("mont-paŝtejo",, ).
La altebenaĵoj de la Ĉefa montoĉeno estas etenditaj de sud-okcidento al nord-oriento en la sekva vico: Bajdara altebenaĵo (alta ĝis 739 m.), Ajpetra altebenaĵo (ĝis 1346 m.), Jalta altebenaĵo (ĝis ĉirkaŭ 1420 m.), Nikita altebenaĵo (ĝis 1470 m.), Gurzufa altebenaĵo (ĝis 1540 m.) kaj Babugana altebenaĵo (kun la plej alta monto Romankoŝo – 1545 m.). Ĉiuj tiuj altebenaĵoj estas ligitaj unu al la aliaj kaj formas tutecan supron de la okcidenta parto de la Ĉefa montoĉeno. Diference de ili, la altebenaĵoj, kiuj situas pli oriente, prezentas apartajn supraĵojn, disdividitajn per profundaj intermontejoj. La Kebita intermontejo disdividas la altebenaĵon Babugano kaj situantan pli oriente monton Ĉatirdago (altas 1527 m.). Trans la sekva Angara intermontejo (tra kiu iras la Angara montpasejo), troviĝas la monto Demerĝio (1356 m.) kaj Dolgorukova masivo (ĝis ĉirkaŭ 1000 m.). Pli fore, same trans intermontejo, situas la plej vasta altebenaĵo Karabio. En la plej orienta parto de la Krimea montaro anstataŭ altebenaĵoj troviĝas malgrandaj montokrestoj kun apartaj suproj kaj montopintoj.
La Ĉefa montoĉeno estas la plej antikva parto de Krimeo kaj kovras la areon de 1565 kv. km. Ĉiuj altebenaĵoj kovras la areon de 34,6 mil hektaroj.
Geologio
La formiĝo de Krimea montaro okazis fine de kretaceo kaj en eoceno. Meze de neogeno okazis formiĝo de la plataj altebenaĵoj. Antaŭ neogeno la montaro etendiĝis 20-30 km. pli sude, ol la nuntempa bordolinio de la Nigra Maro; en neogeno ili alprenis la nunan asimetrian formon. La krimeaj faltoj estas formitaj de sedimentoj de diversa aĝo. La bazon formas la sedimentoj, kiuj formiĝis antaŭ 180-200 milionoj da jaroj; ili konsistas el alternantaj, tre faltiĝintaj tavoloj de skistoj kaj kvarcitaj sablopetroj. La sekva tavolo apartenas al la mez-ĵurasiaj sedimentoj (argil-sablaj tavoloj, konglomeraĵoj kaj magmaj petroj). La tria etaĝo de la centra parto de la montaro estas formita de supraĵurasiaj kalkopetroj, sablopetroj kaj konglomeraĵoj. Fojfoje aperas ĉi tie malsuprakretaceaj sedimentoj — argiloj, sablo- kaj kalko-petroj, formiĝintaj pli ol 100 milionojn da jaroj antaŭe. Sub la suda krutaĵo oftas la deglitoj kaj defaloj de ĵurasiaj kalkopetroj. Fojfoje troveblas negrandaj masoj da magmaj petroj (ekz., la monto Ajudago). Estas prezentitaj ankaŭ vulkanaj masivoj (la monto Karadago).
Geologie la Krimea montaro estas parto de la Alpa falta regiono de Suda Eŭropo, diference de la ebena parto de Krimea duoninsulo, kiu havas platforman strukturon kaj estas parto de la Skita plato. La altebenaĵoj respondas al la aksa zono de la krimea antiklinoriumo. La suda alo de la antiklinoriumo rezulte de la antaŭnelongaj malleviĝoj troviĝas sub la nivelo de la Nigra Maro. La moviĝoj laŭlonge de la rompiĝoj plu okazas, tial la suda parto de Krimeo estas sisme danĝera regiono.
Riveroj kaj riveretoj de la Krimea montaro
La ĉefa akvodislimo de tuta Krimeo troviĝas en Krimea montaro. La plimulto de la riveroj komenciĝas sur la Ĉefa montoĉeno, sur alto de 600-1100 m.; sur la altebenaĵoj riveroj kaj akvofontoj mankas. La ĝenerala deflu-kvanto de la krimeaj riveroj estas 773,5 milionoj da kubaj metroj; la denseco de la rivera reto egalas al 0,2 km/km2. Depende de la reliefo la riveroj povas esti dividitaj je 3 grupoj: riveroj de la Suda bordo de Krimeo, riveroj de nord-orientaj deklivoj de la Ĉefa montoĉeno kaj riveroj de la nord-okcidentaj deklivoj de la Ĉefa montoĉeno.
La malplej longaj riveroj troviĝas en la Suda bordo de Krimeo. La plej longaj riveroj ĉi tie longas ĝis 10 km. La akvofluoj komenciĝas sur la sudaj deklivoj de la Ĉefa montoĉeno kaj alfluas la Nigran Maron, por ili estas karakteriza la dekliveco de 172-234 m/km. La averaĝa alteco de iliaj akvoprenejoj – 900 m. La areoj de la akvoprenejoj ne estas grandaj – 1,6-161 km2. La riveraj valoj en la supra parto estas mallarĝaj, malsupre ili estas pli larĝaj kaj havas trapezan formon. La riveroj plej akvoriĉas printempe, somere preskaŭ sekiĝas. En tiu grupo estas 36 plej gravaj riveroj kaj riveretoj kun suma longeco de 293,6 km.
La ĉefaj riveroj de la Suda bordo de Krimeo:
Sur la nord-okcidentaj deklivoj de la Ĉefa montoĉeno komenciĝas la plej multakvaj riveroj de Krimeo, ĉiuj ili alfluas la Nigran Maron. Proksimume ĝis sia mezo ĉiuj ĉi riveroj estas tipe montaj. La ĉefaj riveroj de tiu grupo:
Sur la nord-orientaj deklivoj de la Ĉefa montoĉeno komenciĝas la riveroj, kiu fluas ĉefe norden kaj alfluas la golfon Sivaŝo de la Azova maro. Ĉi tie estas 18 ĉefaj riveroj kun suma longeco 393,9 km. Nur la plej supra parto de tiuj riveroj havas montaran reliefon. La ĉefaj riveroj de tiu grupo:
La Granda kanjono de Krimeo
La natura vidindaĵo, konata kiel Granda kanjono de Krimeo troviĝas norde de la Aj-Petra altebenaĵo, je 5 km sud-oriente de la vilaĝo Sokolinoje. La profundeco de la intermontejo: 300-320 m., la minimuma larĝeco: 3-5 m. La Granda Kanjono estis detale priskribita en 1925 fare de profesoro I.I. Puzanov.
Klimato
La klimato de la Krimea montaro estas modere malvarma kaj humida. La vintraj akvometeoj kutime superas la somerajn. La vintro kutime daŭras ekde mezo de oktobro ĝis fino de marto. En la supraj partoj de la montoj vintre formiĝas stabila neĝ-tavolo kun profundeco de pli ol 1 metro. Vintre la minimumaj temperaturoj estas ĉirkaŭ -20°С. Somero kutime estas varmega kaj seka. Dum tuta jaro oftas nebuloj.
Ĉiu deklivo de la montaro havas siajn proprajn klimatajn karakterizojn, ĉar diversaj deklivoj estas diverse efikataj de la sun-brilo kaj de dominantaj ventoj.
Flaŭro de la Krimea montaro
Danke al komplika reliefo kaj diversaj klimataj kondiĉoj, en la Krimea montaro estas prezentita granda diverseco de flaŭro sur relative malgranda areo. Rilate al flaŭro oni povas dividi la Krimean montaron je 3 partoj: flaŭro de sudaj deklivoj, flaŭro de altebenaĵoj kaj flaŭro de nordaj deklivoj.
Sur la sudaj deklivoj depende de alteco la flaŭro ege ŝanĝiĝas, formante la karakterizajn zonojn:
Koncerne la nordajn deklivojn oni same parolas pri 3 zonoj:
La altebenaĵoj ĉefe ne havas arbarojn. Maloftaj arbaretoj estas plejparte pinaj. Krimeaj altebenaĵoj estas loko de granda diverseco de herboj (kelkaj centoj da specioj). Kvardek kvin specioj estas endemiuloj, troveblaj nur sur la altebenaĵoj.
Faŭno de la Krimea Montaro
Pro la fakto, ke la krimea stepo transiras al la montaro iom-post-iome, inter ili ne eblas fari striktan limon.
Mamuloj
En Krimea (antaŭ)montaro vivas leporoj, hamstroj, zizeloj kaj dipodoj, erinacoj, neĝmusteloj, meloj, sciuroj, putoroj. Inter rabobestoj mencieblas lupoj (preskaŭ plene ekstermitaj) kaj vulpoj. La plej granda mamulo de Krimeo – montara cervo – same estas preskaŭ plene ekstermita; pli multnombras kapreoloj.
Birdoj
En antaŭmontaro vivas diversaj specioj de alaŭdoj, emberizoj, koracioj. Sur pli alta nivelo vivas lanioj, kaprimulgoj, sturnoj, kardeloj, najtingaloj. Sur la plej alta nivelo vivas paruoj, pegoj, fenikuroj, rubekoloj, filoskopoj kaj garoloj.
Sur la altebenaĵoj birdoj malmultas, pli oftaj estas rabobirdoj, ekz. vulturoj kaj neofronoj.
Sur la sudaj deklivoj vivas paruoj, regoloj, loksioj, montaraj emberizoj, certioj, kolomboj, apusoj.
Amfibioj kaj reptilioj
En montaro kaj antaŭmontaro multas lacertoj, ranoj, bufoj, tritoj, angvisoj, kolubroj.
Kavernoj
La Krimea Montaro ege riĉas je diversaj kavernoj; jen kelkaj la plej gravaj kaj famaj:
Vásárhelyi Találkozó
Vásárhelyi Találkozó (Vaŝarheja Renkontiĝo) estis parlamento de 187 reprezentantoj de la hungara junalaro de Transilvanio aranĝita en Ĉambro-Apollo en Târgu Mureș, Rumanio inter 2-a kaj 5-a de oktobro 1937 prezidite de Áron Tamási. La preparlaboro komencis antaŭ unu kaj duonjaro kun artikolserio de Áron Tamási en ĵurnalo Brassói Lapok kun titolo Cselekvő erdélyi ifjúság (Aganta transilvania junularo). La ideon de la renkontiĝo donis la cirkulero de Edgár Balogh en nomo de la Ady Endre Társaság en 1935. La partoprenintoj estis verkistoj kaj aliaj intelektuloj kun la plej malsamaj mond- kaj politikaj konceptoj, sociaj tavoloj, ekleziaj konfesioj. La temo de la konferenco estis la debato de la plej gravaj farendoj de la transilvania hungara malplimulto en la tiamaj historiaj cirkonstancoj. La akceptita Hitvallás (Kredkonfeso), kiun verkis ankaŭ Áron Tamási, solene deklaris sin fidela al la ideo de la frateco kaj signis kiel sekvendan principon la demokratian kunlaboron. Kvankam ĝi ne fariĝis organizo, tamen havis longtempan favoran influon.
Jin Xing
JIN Xing (n. 1967) (金星) estas korea—ĉina baleta dancisto, nuntempe posedanto de Ŝanhaja Baleto, sed ŝi estas plej konata pro tio, ke ŝi operaciis sin de viro al virino. Kiel viro, Jin atingis la rangon de kolonelo en la Popola Liberiga Armeo de Ĉinio.
Ŝi ekbaletis en aĝo de 6 kaj jam en aĝo 9 malsat-strikis por viziti baletlernejon, sed la oficira patro ne apogis tion. Ŝi ĉantaĝis la gepatrojn kaj akiris kompromison: ŝi paŝis la armeon, sed tie ŝi iĝis ano de la armea baletlernejo. En aĝo de 17 ŝi iĝis kolonelo, danke al siaj kvalitoj, kapabloj en dancado. En aĝo 18 oni rigardis ŝin plej bona dancisto de Ĉinio.
En la armeo, ŝi ekplaĉis al altrangulo, kiu invitis ŝin iunokte. Por la amoraj servoj kaj ĝishodiaŭaj diskrecioj, ŝi petis kaj ricevis vojaĝan permesilon, tiel ŝi estis la unua ĉina dancisto en 1986, kiu studvojaĝis al Usono per arta stipendio. Ŝi studos en Novjorko kaj tie evidentiĝis por ŝi, ke ŝi ne estas samseksama, sed virino en vira korpo.
En 1991, per la spektaklo Duonsonĝo akiris la premion por la plej bona koreografo, en la Usona Dancfestivalo. En la sekvaj tri jaroj, en Eŭropo kolektis la famon kaj laŭron. Revojaĝinte ŝi petis la permeson de la komunistaj gvidantoj por la operacio. Ili permesis tion kaj per tri operacioj ŝi iĝis ŝi inter 1994 kaj 1995.
Oni mokis ŝin "Miso Lama" - en 1995 -, kiam dum la unua postoperacia spektaklo, ŝi stumblis sursceneje. Ŝi obstine luktis por akcepto de la ĉina publiko kaj tio sukcesis.
Ŝi aktoris por la armeo, en sponsorita agfilmo kiel freneze rapideganta motorbicikla heroo.
Ŝia nomo signifas orstelo (Venuso). Ŝi havas tri adoptitajn infanojn, ofte aperas en partiaj renkontiĝoj, demonstrante la homajn rajtojn en Ĉinio.
Samuel C. C. Ting
Samuel Chao Chung Ting (27an de januaro 1936) estas ĉin-usona fizikisto, naskita en Ann Arbor, Miĉigano, kiu ricevis la Nobel-premion pri Fiziko en 1976 pro malkovro de subatoma partiklo nomata J/ψ en 1974, sendepende de la sama malkovro de Burton Richter, ambaŭ premiitaj en la sama jaro per la Nobel-premio.
Franklin D. Roosevelt (pariza metrostacio)
Franklin D. Roosevelt [fʁɑ̃klɛ̃ ʁuzvɛlt] estas stacio sur linioj 1 kaj 9 de la Metroo de Parizo; ĝi situas en la 8-a arondismento de Parizo.
Álvaro Morata
Álvaro Morata (per plena nomo Borja Morata Martín) (naskiĝis en Madrido, do nun -jara) estas hispania profesia futbalisto. Ekde la jaro 2014 li estas membro de la vira hispana nacia teamo de futbalo, post kiam antaŭe jam de la jaro 2009 li partoprenis en la naciaj teamoj de sub-17-, sub-18-, sub-19- kaj sub-21-jaruloj. Post infanaj jaroj en la junularaj teamoj de la kluboj Atlético Madrid, Getafe CF (en la sudo de la madrida metropola regiono) kaj Real Madrid C.F., li inter la jaroj 2010 kaj 2014 plu aktivis kiel profesia futbalisto en la klubo Real Madrid, kaj ekde tiam estas parto de la 1-a vira teamo de la klubo Juventus F.C. en Torino (Italio). Li partoprenis kadre de la hispana nacia teamo en la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2016 en Francio, kaj en ties matĉoj rekoneblis per la ĉemiza numero "7".
Issancourt-et-Rumel
- prononco laŭ sistemo IFA [] - estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Ardennes (prononco []), en la regiono Grand Est (prononco [], (france, en Esperanto Granda Oriento) kaj en la antaŭa regiono Ĉampanjo-Ardenoj. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Charleville-Mézières, kaj al la kantono .
Franklin D. Roosevelt (pariza metrostacio)
Stacio
Antaŭ la Dua mondmilito, la linioj 1 kaj 9 havis apartajn staciojn:
Kio klarigas kial elirejoj 1 kaj 2, ekde la kajoj de linio 9, estas alireblaj nur el kajoj de linio 1.
Poste, la stacio estis alinomita Franklin D. Roosevelt la laŭ la usona Prezidanto Franklin Delano Roosevelt (1882-1945).
Košatka
Košatka estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de urbo Stará Ves nad Ondřejnicí en distrikto Ostrava-urbo. Ĝi troviĝas 2,5 km okcidente de Stará Ves nad Ondřejnicí. En la jaro ĉi tie daŭre vivis. En la jaro 2009 ĉi tie estis registritaj 122 adresoj.
Košatka situas en katastra teritorio Košatka nad Odrou kun areo 4,78 km². Preskaŭ la tuta katastro situas en Moravio, sed kelkaj meandroj de rivero Odro antaŭe apartenis al najbara silezia katastra teritorio Jistebník.
István Szilágyi
István Szilágyi
Ole Brochmann Sletterød
Ole Brochmann SLETTERØD (naskiĝis la 23-an de marto 1877) estis norvega esperantisto, inĝeniero en Oslo.
Li esperantistiĝis la 30-an de majo 1907. Ano de la unua Esperantoklubo en Oslo. Vicdelegito de UEA 1910–1918. Vicprezidanto ĉe la unua skandinava Esperantokongreso en Gotenburgo, 1918. Faris la unuan Esperantokurson inter blinduloj en Oslo, 1910.
Ekde 1947 li estis ankaŭ honora membro de Norvega Esperantista Ligo.
Irigacio
Irigacio estas la artefarita aplikado de akvo sur la tero aŭ grundo. Ĝi estas uzata por helpi en la kreskado de agrikulturaj kultivaĵoj, eltenado de la pejzaĝoj, kaj replantado de damaĝitaj grundoj en sekaj areoj kaj dum periodoj de maltaŭgaj aŭ malsufiĉaj pluvo-kvantoj. Aldone, irigacio ankaŭ havas kelkajn aliajn uzojn en plantoproduktado, kiuj inkludas protekti plantojn kontraŭ frosto, nuligi kreskadon de fiherboj en cerealaj kampoj kaj preventado de grundofirmigo. Kontraste, agrikulturo kiu dependas nur el rekta precipitaĵo estas nomata senirigacia agrikulturo aŭ pluva agrikulturo.
Irigaciaj sistemoj estas ankaŭ uzataj por polvonuligo, disponigo de akvoforigo, kaj en minado. Irigacio estas ofte studita kune kun drenado, kiu estas la natura aŭ artefarita forigo de surfaca kaj sub-surfaca akvo el difinita areo.
Historie
La irigacio estas tre malnova praktiko, oni irigaciis agrojn jam en la antikva Egipto, en ĉ. 5000 a.K. Bazon de multaj antikvaj civilizoj – babilona, ĉina - donis la evoluon de la irigacia agrikulturo. Dum regado de Hamurabi, babilona reĝo (1792–50 a.K.), oni konstruis sistemon de irigaciaj kanaloj kaj kavkanaloj. Oni komence ĉerpis la akvon per siteloj, sed tiun metodon ŝanĝis la mekanikaj levkonstruoj (legu norio). Gravis ankaŭ la konstruo de akvorezervejoj, kiuj iĝis nepraj rimedoj en la 20a jarcento, ankaŭ por produktado de elektro kaj kontrolo de la akvodisponeblo.
Corpeau
Corpeau estas franca komunumo situanta en la departemento Côte-d'Or kaj en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo.
Geografio
Ĝi situas proksime de Chagny. Ĝi havas nur unu terkultiviston, nur unu vinproduktiston, ŝipofabrikejon kaj societon (TEB), kiu fabrikas kameraojn por kontroli kaj presejon, kiu fabrikas vino-etikedojn. Ĝi estas ankaŭ dormeja urbo.
Esperanta vivo
Okaze de la eŭropaj balotoj, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 2 voĉojn (0,68 %) en 2014.
Irigacio
Historie
La antikvaj nubianoj disvolvigis formon de irigacio uzante akvoradecan aparaton nomita sakia. Irigacio ekis en Nubio iome inter la 3a kaj la 2a jarmilo a.K. Ĝi ege dependis el la inundaj akvoj kiuj fluis laŭ la rivero Nilo kaj aliaj riveroj en tio kiu estas nune Sudano. En sub-Sahara Afriko irigacio atingis la kulturoj kaj civilizojn de la valo de la rivero Niĝero ĉirkaŭ la unua aŭ dua jarmilo a.K. kaj estis bazita sur la inundoj kaj akvokolektado dum la malsekaj sezonoj.
Alia ekzemplo de irigacio estis en antikva Persio (en teritorioj de moderna Irano) tiom for reen kiel ĝis la 6-a jarmilo a.K., kie oni kultivis hordeon en areoj kie la natura pluvokvanto estis nesufiĉa por elteni tian kultivaĵon. La Kanatoj, disvolvigitaj en la antikva Persio en ĉirkaŭ 800 a.K., estas inter la plej aĝaj konataj irigaciaj metodoj ankoraŭ uzataj nuntempe. Ili troviĝas ankoraŭ en Azio, Mezoriento kaj Norda Afriko. La sistemo enhavas reton de vertikalaj putoj kaj milde deklivaj tuneloj elfoŝitaj en la flankoj de klifoj kaj deklivaj montetoj por transporti grundakvon. La norio, nome akvorado kun argilaj ujoj ĉirkaŭ la zono movigita per la fluo de la rojo (aŭ de animaloj kiaj azenoj, muloj, kameloj), estis unuafoje alportita kaj enmetita en uzado ĉirkaŭ tiu tempo, fare de romiaj setlejoj en Nordafriko. Ĉirkaŭ 150 a.K. la ujoj estis ligitaj per valvoj por ebligi pli mildan plenigadon kiam ili estis metitaj en la akvon.
La irigaciaj vorkoj de antikva Srilanko, nome la plej fruaj datantaj el ĉirkaŭ 300 a.K., en la regado de la reĝo Pandukabaja kaj sub kontinua disvolviĝo por la venontaj miloj da jaroj, estis unu el la plej kompleksaj irigaciaj sistemoj de la antikva mondo. Aldone al la subgrundaj kanaloj, la Sinhaloj estis la unuaj kiuj konstruis komplete artefaritajn rezervejojn por stokadi akvon. Pro ties inĝeniera supereco en tiu sektoro, ili estis foje nomataj 'mastroj de irigacio'. Plej el tiuj irigaciaj sistemoj ankoraŭ ekzistas nedamaĝitaj ĝis nune, en Anuradhapura kaj Polonnaruwa, pro la progresinta kaj preciza inĝenierado. Tiu sistemo estis etende restaŭrita kaj eĉ etendita dum la regado de la reĝo Parakrama Bahu (1153–1186).
Ĉinio
La plej malnovaj konataj hidraŭlikaj inĝenieroj de Ĉinio estis Sunŝu Ao (6a jarcento a.K.) el la Periodo de Printempo kaj Aŭtuno kaj Ksimen Bao (5a jarcento a.K.) de la Militŝtata periodo, ambaŭ el kiuj laboris pri grandaj irigaciaj projektoj. En la regiono Siĉuano apartenanta al la Ŝtato Qin de antikva Ĉinio, la Dujiangjana Irigacia Sistemo estis konstruita en 256 a.K. por irigacii enorman areon de farmaj teroj kiu ankoraŭ hodiaŭ havigas akvon. Ĉirkaŭ la 2a jarcento, dum la Dinastio Han, la ĉinoj uzis ankaŭ ĉenajn pumpilojn kiuj levis akvon el malsupre al pli altaj lokoj. Tiuj estis funkciigitaj per energio ĉu homa piede, per hidraŭlikaj akvoradoj, aŭ per rotaciaj mekanikaj radoj pelitaj de oksoj. La akvo estis uzata por publikaj vorkoj por havigi akvon por urbaj loĝkvartaloj kaj palacaj ĝardenoj, sed ĉefe por irigacio per farmaj kanaloj kaj kanaletoj en la kampojn.
Germana kontraŭnazia rezistado
Germana kontraŭnazia rezistado (en germana: Widerstand gegen den Nationalsozialismus) estis la opozicio fare de individuoj kaj de grupoj en Germanio kontraŭ la nazisocialisma reĝimo inter 1933 kaj 1945. Kelkaj el tiuj partoprenis en aktiva rezistado per planoj por elpostenigi Adolf Hitler ĉefe per atenco kaj renverso de lia reĝimo.
Irigacio
Koreio
En la 15a jarcento en Koreio, oni inventis la unuan pluvomezurilon de la mondo, nome urjanggje (en korea kaj korea alfabeto: 우량계), en 1441. La inventinto estis Jang Jeong-sil, nome korea inĝeniero de la Joseon-Dinastio, sub la aktiva direktorado de la reĝo, Seĝong. Ĝi estis instalita en irigaciujoj kiel parto de tutlanda sistemo por mezuri kaj kolekti precipitaĵon por agrikultura aplikado. Per tiu ilo, planistoj kaj farmistoj povis fari pli bonan uzadon de la informaro arigita per tiu esplorado.
Nordameriko
En Nordameriko, Hohokam estis la nura kulturo kiu dependis el irigaciaj kanaloj por akvumi siajn kultivaĵojn, kaj ties irigaciaj sistemoj eltenis la plej grandan populacion en Sudokcidenta Nordameriko ĉirkaŭ la jaro 1300. La Hohokam konstruis kompleksojn de simplaj kanaloj kombinitaj per vejroj por ties variaj agrikulturaj celoj. Inter la 7a kaj la 14a jarcentoj, ili konstruis kaj eltenis ankaŭ etendajn irigaciajn retojn laŭlonge de la malsupro de la rivero Salt kaj de la meza Gila kiuj rivalis kun la komplekseco de tiuj uzitaj en la antikvaj Proksima Oriento, Egipto, kaj Ĉinio. Tiuj estis konstruitaj uzante relative simplajn elfosilojn, sen la profito de antaŭenira inĝeniera teknologio, kaj atingis deklivojn de kelkaj futoj por mejlo, evitante erozion kaj siltadon. La Hohokam kultivis variaĵojn de kotono, tabako, maizo, faboj kaj kukurboj, same kiel rikoltis varion de naturaj plantoj. Poste en la Hohokama Kronologia Sekvenco, ili uzis ankaŭ etendan sekajn farmosistemojn, ĉefe por kultivi agavon kaj por manĝo kaj por fibro. Ties dependo el agrikulturaj strategioj bazitaj sur kanala irigacio, ŝlosila en ties malloĝebla dezerta medio kaj arida klimato, havigis la bazon por la agregado de ruraj loĝantaroj en stabilaj urbaj centroj.
Germana kontraŭnazia rezistado
Priskribo
La termino Germana rezistado ne estu komprenita kiel akcepto ke estis unuigita rezistomovado en Germanio dum ajna momento dum la Naziisma periodo, analoge al pli kunordigitaj Pola Subgrunda Ŝtato, Greka Rezistado, Jugoslavaj Partizanoj, Franca Rezistado, Nederlanda Rezistado, Norvega rezistmovado kaj Itala Rezistado. La Germana rezistado konsistis el malgrandaj kaj plej ofte izolitaj grupoj. Ili estis malkablaj mobilizi politikan opozicion. Krom individuaj atakoj al Nazioj (inklude Hitler) aŭ agado de sabotado, la nura reala strategio estis konvinki estrojn de la Wehrmacht klopodi puĉon kontraŭ la reĝimo: la atencoklopodo de 1944 kontraŭ Hitler intencis okazigi tiun puĉon.
Irigacio
Nuntempa etendo
En la mezo de la 20a jarcento, la alveno de dizelaj kaj elektraj motoroj kondukis al sistemoj kiuj povis pumpi grundakvon el ĉefaj grundakvejoj pli rapide ol la koncernaj akvokolektaj areoj povu replenigi ilin. Tio povas konduki al permanenta perdo de grundakva kapablo kaj disponeblo, malpliiĝanta akvokvalito, grunda dorniĝo, kaj aliaj problemoj. La futuro de manĝoproduktado en areoj kiaj la Nordĉina Ebenaĵo, Panĝabio, kaj la Nordamerikaj Grandaj Ebenaĵoj de Usono estas minacata per tiu fenomeno.
Germana kontraŭnazia rezistado
Priskribo
Proksimume 77 000 Germanaj civitanoj estis mortigitaj pro ajna formo de rezistado fare de specialaj tribunaloj Sondergerichte, de militkortumoj, aŭ de la cetero de la civila justicsistemo. Multaj el tiuj Germanoj estis servinta en la registaro, la armeo aŭ en civilaj postenoj, kio ebligis partoprenon en subvertado kaj konspirado; krome, la kanada historiisto Peter Hoffman kalkulis nespecifajn "dekojn da miloj" en koncentrejoj kiuj estis ĉu supozitaj ĉu veraj partoprenintoj en opozicio. Kontraste, la germana historiisto Hans Mommsen verkis, ke tia rezistado en Germanio estis "rezistado sen popolo" kaj ke la nombro de germanoj partoprenintaj en rezistado kontraŭ la Nazia reĝimo estis tre malgranda. La rezistado en Germanio inkludis germanajn civitanojn de ne-germana etneco, kiel membroj de la pola minoritato kiu formis rezistadajn grupojn kiel Olimp.
Irigacio
Nuntempa etendo
Je tutmonda skalo, 2,788,000 km² (689 milionoj da akreoj) de fekunda tero estis ekipita pere de irigacia infrastrukturo ĉirkaŭ la jaro 2000. Ĉirkaŭ 68% el la areo ekipita por irigacio estas situanta en Azio, 17% en Ameriko, 9% en Eŭropo, 5% en Afriko kaj 1% en Oceanio. La plej grandaj apudaj areoj de granda irigacidenseco troviĝas en:
Pli malgrandaj irigaciaj areoj estas dise tra preskaŭ ĉiuj loĝataj partoj de la mondo.
Nur 8 jarojn poste en 2008, la skalo de irigaciitaj teroj pliiĝis al ĉirkaŭkalkulita totalo de 3,245,566 km², kio estas preskaŭ la grando de tuta Barato.
Tipoj
Dum la jarmiloj kaj ĉefe en la lastaj jarcentoj evoluiĝis 4 bazaj tipoj de irigacio, nome: 1. surfaca; 2. pluvsimila aŭ ŝpruciga; 3. gutiga; 4. drena, nome irigacio subgrunda.
Surfaca irigacio
En la antikvaj civilizoj (ekz. en Mezopotamio, Egipto, valo de Induso, Ĉinio), la irigaciaj metodoj estis la diversaj tipoj de la surfaca akvumado: oni fluigis la akvon sur la grundosurfaco, al la radika zono de la plantoj. La surfaca irigacio uzeblas nur sur konvena areo (plata aŭ iomete dekliva) kaj okaze de konvena agro (ne tro loza aŭ sabla). El tiu tekniko formiĝis tri variantoj: la inunda, la laŭstrie flueta kaj la sulka akvumado.