cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Esperanto-movado en Mongolio
Dua periodo
B.Dagva, kiu lernis Esperanton en Pollando, kompilis kaj eldonis koncizan dudirektan vortaron Mongolan-Esperantan kaj Esperanto-Mongolan. Tuj post la apero de la unua lernolibro de Esperanto, fama Mongola verkisto (Gvidinto de Mongola Junularo) Lodon Tudev de sur la tribuno de Kongreso de Mongola Junularo alvokis junulojn lerni la lingvon Esperanton. En la gazetoj kaj ĵurnaloj aperis kelkaj artikoloj. Tiam la lernolibroj de doktoro, profesoro Ju.Rinĉen, kiu eldonita kun 3000 ekzempleroj tuj elĉerpitaj. Sed eklernis la lingvon malmultaj kaj poste plimulto el ili ĉesigis sian lernadon de Esperanto, ĉar krom la lernolibro kaj vortareto nenio estis por legi kaj perfektigi scipovon de la lingvo Esperanto. Meze de la sesdekaj jaroj en Ulaanbaatar, nuna eminenta film-aktoro B.Damĉaa kaj Ĉ.Dogsuren komencis lerni Esperanton kune en sama Esperanto-kurso. En Sovetio, mongolaj studentoj Ŝ.Jansanĝav en urbo Ufa kaj O.Buuvei en Moskvo vizitinte Esperanto-kurson lernis Esperanton. Sinjoro Ĉ.Dogsuren jam preparis lernolibron de profesoro Ju.Rinĉen al la dua kaj tria eldono kaj eldonigis en 1967 kaj alian lastan en 1986 (kvara eldono jam aperis en 1992).
La ĉefa rezulto de la dua periodo estis, ke oni ekhavigis al mongoloj la lernolibrojn kaj vortaretojn de Esperanto kaj aperis kvankam tre malmultaj, tamen la nombro de amantoj de Esperanto sufiĉe multe kreskiĝis.
Tria periodo
La tria periodo estis inter 1970-1990 jaroj. En jaro 1970 estis fondita Mongola Esperanto-Unuiĝo ĉe la Asocio de Mongolaj verkistoj laŭ la iniciato de kelkaj aktivaj esperantistoj. La volontula organizaĵo kelkfoje funkciigis elementajn kaj mezgradajn kursojn, kiujn vizitis pli ol cent junuloj. Komence de okdekaj jaroj Ĉ.Dogsuren mongoligis el Esperanto la tri volumojn de historia romano "Faraono" de Pola verkisto Boleslav Prus kaj la unuaj du volumoj jam eldonitaj dum tiujare kaj pli poste (la lasta tria eldonita en jaro 2001). Sinjoro B.Dorĝ (gvidis Mongolan Esperanto-Asocion dum jaroj 1992-2000) tradukis la plenan libron "La nomo de sinjoro Arne" de Sveda Nobelpremiita verkisto Selma Lagerlöf kaj eldonigis libroformate. La tradukoj faris bonan propagandon pri Esperanto.
Kvara periodo
La kvara periodo komenciĝis ekde la jaro 1990. (daŭrigota)
Esperanto en Mongolio
(Verkita de Chimedtseren Enkhee)
Esperanto enkondukitis en Mongolion komence de la 20-a jarcento. La plej unua mongola esperantisto s-ro Namjil Khayankhyarvaa lernis Esperanton en Turkio kaj li reveninte en sian landon en 1923 ekinstruis Esperanton al mongola publiko. Samtempe li elesperantigis literaturaĵojn de eksterlandaj verkistoj kaj regule publikigis ilin en tiutempaj revuoj. Tiel mongoloj ekkonis la internacian lingvon.
Sed tiutempe en Mongolio komencis politika malfacila situacio kaj pro tio la evoluiĝo de Esperanto preskaŭ ĉesis. La unua mongola esperantisto estis malliberigita pro politika falsa kulpigo kaj mortis en malliberejo. Liaj studantoj ankaŭ malliberigitaj.
Post la 2a mondmilito en Mongolio jaron post jaron pliboniĝis politika kaj soci-ekonomia situacio, kaj dank’al tio junaj mongolaj esperantistoj ekaktiviĝis. De tiam ili daŭrigis tradukadon, verkis kaj kompilis lernolibron kaj vortaron de Esperanto. Nome, juna sciencisto s-ro Byamba Rinchen kreis la plej unuan lernolibron titolitan “Aŭtodidakta Lernolibro de Esperanto por mongollingvanoj”, kaj s-ro Dagva kompilis Esperanto-mongolan vortaron, k.t.p.
Fondo de mongolaj Esperanto-organizaĵoj.
En 1970 Mongola Esperanto–Unuiĝo estis fondita de disĉiploj de la akademiano Byamba Rinchen. Tiutempe ili okazigis Esperanto-kursetojn kaj ekkontaktiĝis kun eksterlandaj esperantistoj. Eĉ partoprenis en internaciajn Esperanto-eventojn laŭ subvencio de mongola registaro.
Ironie, tiam partoprenis la Esperanto-eventojn eksterlandajn tiuj, kiuj ne parolas Esperanton, laŭ decidoj de registaraj instancoj. Tiutempe la registaro ankoraŭ suspektis la mongolajn esperantistojn kiel eksterlandaj spionoj, kaj la sekuraj instancoj kaŝe kontrolis ĉiujn leterojn de mongolaj esperantistoj ĝis la demokratia movado en 1989. Oni facile povus imagi ke en tia malfacila situacio kaj konstanta forta kontrolado de registaro, ne povis evoluiĝi Esperanto en Mongolio.
En 1992 mongolaj esperantistoj denove organizis Esperanto-organizaĵon kun nomo Mongola Esperanto-Asocio. Ĝi sufiĉe aktive agadis ĝis la 2002, kaj sukcese okazigis la 1an Mongolan kongreson de Esperanto en 2002.
Post la kongreso la membroj ŝanĝis nomon de la organizo al Mongola Esperanto-Societo kaj ĝi estis registrita ĉe la mongolia ministerio pri internaj aferoj en 2006. Mongola Esperanto-Societo aliĝis al UEA en 2009 kiel ĝia la 70-a landa asocio.
Esperanto-instruado kaj eventoj
La reprezentantoj de mongola esperantistoj jam partoprenis Univeralaj Kongresoj de Esperanto en Seŭlo, Tel-Avivo, Berlino, Adelajdo, Pekino kaj Jokohamo kaj la 5-an Azian Kongreson de Esperanto en Barato.
Nuna situacio de Esperanto en Mongolio
Mongola Esperanto-Societo (fondita en 1970 kun nomo Mongola Esperanto-Unuiĝo) laŭleĝe registriĝis ĉe la Mongola Ministerio pri Justico kaj Internaj Aferoj en 2006, kiel ne registara organizaĵo. Aliĝinta al UEA en 2009, la Mongola Espeanto-Movado kontis 29 membrojn. Ĝis nun ankoraŭ ne povas regule aperigi revuon aŭ bultenon de la asocio kaj ne kutimas daŭre okazigi Esperanto-eventojn. Tamen ekaperis la retpaĝajn informojn en Esperanto ekde 2003.
Pro subemenciitaj kialoj mongola Esperanto-movado daŭre estas malforta:
La aktivuloj de la Esperanto-movado en Mongolio lige al la registriĝo ĉe la Mongola Ministerio pri Justico kaj Internaj Aferoj en 2006 difinis la celon disvastigi Esperanton kaj fortigi la movadon en Mongolio, jene :
En 2009 (?) ĉe Mongola Esperanto-Societo funkciis du Esperanto-kursetoj: la 1-a estas la kurseto de instruisto Ch. Enkhee kun 7 studantoj. La 2-a estas la kurseto de instruistino Kh. Tserendejid kun 4-6 studantoj.
En 2019 okazis IFEF-kongreso.
Vidu ankaŭ
Mongola Esperanto-Societo
Ekstera ligilo
Oficiala retejo: www.esperanto.mn
Doktoro Rosales
Doktoro Rosales estas originale esperantlingve verkita dramo de Giorgio Silfer. La teatraĵo estas eldonita fare de La Patrolo en Milano en la jaro 1973.
8592 Rubetra
8592 Rubetra estas asteroido de la asteroida zono, kunmalkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels kaj de la nederlandaj geastronomoj kaj geedzoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten en la kadro de la "Palomar-Leiden Enketo pri Trojanoj" (Palomar-Leiden Trojan Survey).
Ĝi ricevis la latinan nomon de la brungorĝulo : Saxicola Rubetra.
Gyula Roth
Gyula Roth [djula rot], laŭ hungarlingve kutima nomordo Roth Gyula estis hungara inĝeniero pri arbaroj, profesoro, ĉasisto. Gyula Roth naskiĝis la  en Sopron, li mortis la  en Sopron.
Biografio
Gyula Roth frekventis luteranan gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Akademio de Selmec en 1896. Post siaj studoj li laboris aŭ instruis en Transilvanio. En 1904 li havis postenon en laborejo pri arbaroj en Selmecbánya. Post 3 jaroj li komencis instrui en la menciita akademio (tiam jam levita al altlernejo). En 1911 li estis nomumita ĉefinĝeniero, en 1917 arbarkonsilisto. Post la 1-a mondmilito, kiam la akademio rifuĝis, li gvidis ĝin al Sopron, kie li iĝis katedrestro. En la studjaro 1937 li estis dekano. Li trovis novan sistemon pri kultivado de arbaroj, sed li okupiĝis multe pri arbara bredado-ĉasado. En 1955 li ricevis premion Kossuth. Post falo de Hungara revolucio de 1956 plejparto de profesoroj kaj studentoj rifuĝis al Kanado, tial Gyula Roth aĝis 83, kiam li denove instruis en la rest-altlernejo.
Bernheze
Bernheze estas urbo kaj municipo en la provinco Norda Brabanto en Nederlando.
Alisz Goriupp
GORIUPP Alisz (goriup) estis hungara bibliotekistino, preshistoriistino, bibliografino naskita en Buziásfürdő la 18-an de aŭgusto 1894 kaj mortinta en Budapeŝto la 4-an de februaro 1979.
Kariero
Alisz Goriupp doktoriĝis en Koloĵvaro en 1916, poste en 1917 ŝi havigis diplomon en la fako de hungara kaj germana lingvoj. En 1916-17 po unu duonjaron ŝi estis stipendiulino en la universitatoj de Vieno kaj Lepsiko, poste ŝi studis en la universitato de Vieno. En 1917-18 ŝi instruis germanan lingvon en la Universitato de Koloĵvaro, de 1918 ŝi laboris en la Nacia Széchényi Bibloteko (Országos Széchényi Könyvtár, OSZK). En 1928-29 ŝi studvojaĝis Aŭstrio, en 1935 en Germanio. La novan katalogan sistemon ŝi enkondukis laŭ siaj spertoj tie. De 1946 ĝis 1954 ŝi estis fondintano-redaktorino de la Magyar Nemzeti Bibliográfia.
Dennis K. Chesney
Dennis K. CHESNEY estas usona astronomo.
Laŭ Minor Planet Center li malkovris 38 asteroidojn inter 1998 kaj 2000.
Flirtlangado
Flirtlangado estas tekniko por langadi blovinstrumentojn en kiu ludistoj flirtas la langon por fari la sonon "rrrrrrr", la R-on rulatan. Ĉi tiu efiko fariĝas per vibrigi la langon kontraŭ la eĝo alveola dum ludado de la notojn deziratajn. Ĝi plej ofte uziĝas kun flutoj, trumpetoj kaj trombonoj, sed ankaŭ povas uziĝi kun aliaj blovinstrumentoj. En muziko verkita, ĝi ofte mallongiĝas "flt." aŭ "flz.", ankaŭ ĝi povas nomiĝi "Fluttertongue" aŭ "Flatterzunge". Flirtlangado kutimas en ĵazmuziko, principe kun la stiloj diksilanda kaj vodevila. Ĝi ankaŭ postuliĝas en modernaj verkaĵoj orkestraj kaj en artmuziko moderna, notinde en verkaĵoj per Schönberg kaj Dmitri Ŝostakoviĉ
Makiavela subteno de la GLAT-a komunumo
Pri makiavela subteno de la GLAT-a komunumo akuzas politikaj kaj sociaj aktivuloj multajn firmaojn kaj ŝtatojn. Temas pri laŭ ili kreskanta tendenco en la arenoj komercaj kaj politikaj al la kovrado de krimoj kontraŭ homaj rajtoj, ĉu de GLAT-aj homoj aŭ aliaj, per malprofunda afektado de amikeco al la GLAT-a komunumo.
En la angla lingvo, kaj multaj lingvoj influitaj de la angla, tia subteno estas nomata pinkwashing, kiu estas vortokunfando inter "pink" (rozkolora, ofte asociata kun la GLAT-komunumo) kaj "whitewashing," ĉi lasta kiu povus signifi jen kalkado, jen kovrado de krimoj.
Enmigrado
En 2013, la usona organizo Human Rights Campaign oficiale subtenis "ampleksan enmigradan reformon," kaj decidis helpi enmigrantojn dum ili serĉas sanon kaj sekuron, azilon aŭ civitanecon. Tiu enmigrad-reforma leĝaro estis priskribata de aktivuloj kiel severe difekta, donante plian monon por deportado kaj pli militecigante la Usonan socion. La endoso okazis tagojn post evento, kiam ĝi antaŭmalhelpis kviran enmigrintan aktivulon diskuti sian juran staton en manifestacio ĉe la Supera Kortumo, pro kiu mistraktado HRC tiam publike pardonpetis. The Huffington Post priskribis la agadon de HRC kiel makiavela, "ŝajnigante la reformon de enmigradaj leĝoj kiel gejsubtenaj por amasigi GLAT-an subtenon kaj kovri la severajn problemojn pri la leĝaro."
En 2012 oni akuzis la ministron pri civitaneco kaj enmigrado de Kanado, Jason Kenney, pri makiavela uzado de la GLAT-a komunumo post kiam retpoŝta mesaĝo kun la titolo "LGBT Refugees from Iran" (GLAT-aj rifugintoj el Irano) estis sendita al miloj da kanadanoj. La mesaĝo enhavis pluajn lastajn komentojn de John Baird, la ministro pri fremdaj aferoj, pri la starpunkto de Kanado kontraŭ la persekutado kaj almarĝenigo de gejoj, lesbaninoj, kaj virinoj ĝenerale tra la mondo. Grupo de aktivuloj pretendis, ke ĝi "estas malbona klopodo pinkwash (kovri per subteno de la GLAT-a komunumo) la evidentan deziron de la Konservisma Partio kuraĝigi militon kontraŭ Irano."
Ekstremaj dekstraj movadoj
Koalicio organizita de diversaj popularaj ekstrem-dekstraj movadoj en Eŭropo, kiel la English Defence League (EDL), manifestaciis konkure kun observoj de la GLAT-fiera semajno en Helsinki kaj Stockholm en julio kaj aŭgusto 2012. En intervjuo por Radio Svedio, la sveda verkisto kaj aktivulo Lisa Bjurwald diris, ke la EDL ekspluatis fier-eventojn en la Unuiĝinta Reĝlando per atentigo al Islama homofobio, kaj nomis tion klopodo dividi kaj konkeri GLAT-ajn personojn kaj Islamanojn, kiuj ambaŭ estas delongaj malamikoj de la okcidenta ekstrema dekstro.
Publikaj rilatoj de la Israela registaro
Multaj aktivuloj por la liberigo de Palestino argumentas, ke la publik-rilataj klopodoj de la Israela registaro ekspluatas kaj Islamofobion, kaj la ideon pri Israelo kiel GLAT-amika, por antaŭenigi publikan percepton pri Israelo kiel "moderna demokratio," "sekura loko por investado," kaj "turisma destino kun la suno kaj la sablo." En aŭgusto 2011, The Jerusalem Post raportis, ke la Fremda Ministro reklamis Gejan Israelon kiel parton de siaj klopodoj kontraŭi la "negativajn stereotipojn," kiujn maldekstraj usonanoj kaj eŭropanoj supoze havas pri Israelo. Aktivuloj por la rajtoj de palestinanoj kiel Jasbir Puar, asocia profesoro pri virinaj kaj genraj studoj en Rutgers University, citas la Israelan komparadon inter GLAT-aj rajtoj en Israelo kaj la okupitaj Palestinaj teritorioj kiel makiavela. Citante WorldPride, kiun Jerusalemo (okupata de Israelo kontraŭ internacia juro) gastigis en 2006, ŝi verkis: "Inter tutmondaj gejaj kaj lesbaj organizoj, gej-amikeco estas moderna, mondcivitaneca, evoluita, unuamondeca, okcidenta, kaj demokratia." Joseph Massad, asocia profesoro pri modernaj Arabaj politiko kaj intelekta historio en Columbia University, verkis, ke la Israela registaro "insistadas reklami kaj troigi siajn antaŭnelongajn gajnojn pri GLAT-aj rajtoj ... por malatentigi la internacian komunumon pri siaj malobservoj kontraŭ la rajtoj de la palestina popolo."
En la eseo "Ok demandoj, kiuj jam tedas Palestinajn kvirojn" skribis Ghaith Hilal pri la demando, ĉu Israelo donas sekuran havenon al Palestinaj kviroj:
Transvaal-parko
Konstruado kaj funkciado
Transvaal-parko estis konstruita laŭ projekto de inĝeniero Nodar Kanĉeli. La kvinetaĝan konstruaĵon starigis dum 1,5 jaroj turkia kompanio Koĉak Inŝaat Limited (turke: Koçak İnşaat Ltd).
Makiavela subteno de la GLAT-a komunumo
Publikaj rilatoj de la Israela registaro
Kvankam organizoj kiel Jewish Voice for Peace ("Juda voĉo por paco") nomas makiavela la Israelan uzadon de sia GLAT-a komunumo, kaj kvankam anoj de la Israela GLAT-a komunumo mem vaste akuzas sian registaron pri makiavela uzado de ili, subtenantoj de Israelo kiel Alan Dershowitz tamen pretendas, ke tiuj akuzoj estas kontraŭjudaj kaj nomas antisemitoj tiujn, kiuj faras ilin.
Transvaal-parko
Konstruado kaj funkciado
Ĝi estis malfermita en junio 2002 ĝis la urbofesto. Tiam ĝi fariĝis la plej granda akvoparko en Orienta Eŭropo: ĝi havis komunan areon 20,2 mil m2, estis vizitebla por 2 mil homoj samtempe (inter ili 700 homoj en akva parto). Krom akvoparko kun atrakcioj, ĝi enhavis sport-basenon, 2 saŭnĉambrojn, lokon por bovlingo kun kafejo kaj bilardoludejo, restoracion, ejon por sport-trejnado kaj belec-salonon.
Makiavela subteno de la GLAT-a komunumo
Firmaa merkatiko
Oni akuzis klopodantojn amasigi publikan subtenon por la Naftodukto Keystone, kiu plu malposedigos indiĝenajn naciojn de sia tero por transporti Kanadan oleon tra Usonon, pri makiavela uzado de la GLAT-a komunumo pro sia argumento, ke la projekto meritas subtenon surbaze de komparo inter la GLAT-aj rajtoj en Kanado kaj tiuj en aliaj ole-produktantaj ŝtatoj. La reklamado ĉe OpecHatesgays.com (kies URL signifas, "OPEL malamas gejojn") titolas sian prezantadon: "Komparu Kanadan Etikan Oleon al OPEL-a konflikta oleo."
Transvaal-parko
Katastrofo
La ĉirkaŭ 19:15 (moskva tempo) okazis falo de la tegmento. Tiam en Transvaal-parko estis preskaŭ 400 homoj. Laŭ informo de la vizitantoj, plej forta detruiĝo estis en loko kie situis plej popularaj atrakcioj, inkludante basenon por infanoj.
Makiavela subteno de la GLAT-a komunumo
Firmaa merkatiko
En 2014, BP komencis "GLAT-an karieran eventon," movon vaste kritikatan kiel makiavelan klopodon kovri la konduton, kiu kondukis al la ekokatastrofo en la Meksika Golfo en 2010, priskribite kiel "la plej severa ekologia katastrofo, kiun usono iam ajn alfrontis."
Transvaal-parko
Katastrofo
Pro la katastrofo pereis 28 homoj, el ili 8 estis infanoj; 193 estis vunditaj.
Makiavela subteno de la GLAT-a komunumo
Firmaa merkatiko
En Aŭstralio kreskas zorgo pri la varigado de gejaj rajtoj fare de transnaciaj firmaoj.
Transvaal-parko
Esplorado pri la katastrofo kaj postaj okazaĵoj
Tuj post la katastrofo aperis kvar ĉefaj versioj pri ĝiaj kialoj: malĝusteco en la projekto, eraroj dum konstruado, malbona ekspluatado kaj moviĝo de la grundo.
Makiavela subteno de la GLAT-a komunumo
Interseksa movado
Zwischengeschlecht priskribis agadon antaŭenigi egalecan aŭ rajtan leĝofaradon, sen forbari devigajn "mutilojn de la seksorganoj" de interseksuloj kiel makiavelan uzadon de la GLAT-a komunumo por kovri krimojn kontraŭ interseksuloj. La organizo antaŭe atentigis evitemajn registarajn diraĵojn, kiuj miksas la malsamajn aferojn de interseksaj, transseksaj, kaj GLAT-aj personoj anstataŭ adresi difektajn praktikojn kontraŭ infanoj.
Transvaal-parko
Esplorado pri la katastrofo kaj postaj okazaĵoj
Prokuroraro de Moskvo kulpigis ĉefan inĝenieron de la projekto Nodar Kanĉeli. Al li estis proponita amnestio ligita al 100-jariĝo de la Ŝtata Dumao de Rusio; li konsentis, ne konfesinte tamen sin kulpa. La juĝistaro Zamoskvoreckij agnoskis laŭleĝecon de la amnestio. La dua kulpiganto — Andrej Voronin — estis fine malkulpigita la.
Makiavela subteno de la GLAT-a komunumo
Interseksa movado
Organisation Intersex International Australia atentigis kontraŭdirajn diraĵojn de aŭstraliaj registaroj, supozigante ke la digno kaj rajtoj de GLATI (GLAT kaj interseksaj) personoj estas rekonataj dum, samtempe, daŭras difektado de interseksaj infanoj.
Transvaal-parko
Esplorado pri la katastrofo kaj postaj okazaĵoj
En 2013 sur loko de estinta Transvaal-parko ekfunkciis nova akvoparko "Moreon".
Makiavela subteno de la GLAT-a komunumo
Internaciaj disputoj
Stephan Lefebvre el la Center for Economic and Policy Research rimarkis, kiel la registaro de Obama, sekvita de la usonaj amaskomunikiloj, kritikis la Rusian neprovizon de la rajtoj de GLAT-aj homoj. Li komparis tiun kun la nekritikado de Usono kontraŭ la same severaj kaj iukaze multe pli severaj malobservoj de GLAT-aj rajtoj fare de usonaj aliancanoj kiel Honduro, Sauda Arabio, kaj la Unuiĝintaj Arabaj Emiratoj, kune kun la neagnoskado de la usona registaro pri la progreso de Kubo pri GLAT-aj rajtoj. En lia analizo, tio konsistigas pinkwashing, kiun li difinas kiel "intenca elstarigo de subteno por GLAT-aj rajtoj kun ignoro aŭ minimumigo de aliaj gravaj homrajtaj aferoj." Laurie Penny, verkisto kaj feminisma aktivulo, komparis la agojn de tiuj, kiuj kritikas la GLAT-an politikon de Rusio dum la Vintra Olimpiko 2014 en Soĉio, kontraŭ ilia silento pri homofobiaj agoj ĉe la limoj de iliaj propraj landoj. Ŝi skribis:
Turo Cabrera (Marina di Ragusa)
La Turo Cabrera, ankaŭ konata kiel Torre Mazzarelli, Torre della Dogana aŭ Torre di Gaddimeli, estas gvatoturo el la 16-a jarcento en Marina di Ragusa, Raguzo, Sicilio.
En la 16a jarcento, diversaj vicreĝoj de Sicilio komencis konstrui serion de marbordaj gvatoturoj ĉirkaŭ la marbordo de Sicilio por protekti la insulon de otomanaj aŭ barbaraj rejdoj. En 1584, la florenca arkitekto Camillo Camilliani publikigis raporton nomitan Priskribo de la maro de ĉio en Sicilio kun la gardisto bezonata de ĉevalo kaj piedoj, kiuj koncernas la ŝtatan marbordon de Sicilio. En ĉi tiu raporto, li menciis, ke en Marina estis malgranda tonnara kun magazenoj. Li ne kredis, ke konstrui turon en la areo estis necesa, ĉar ĝiaj malprofundaj akvoj kaj marĉo funkciis kiel naturaj bariloj, kiuj malebligis al korsaroj alproksimiĝi.
La turo estis finfine konstruita inter 1584 kaj 1596, koste de Luigi Enriquez-Cabrera, grafo de Modiko. Ĝi estis konstruita en la sama stilo kiel la turoj desegnitaj de Camillani, eble por respekto al la parlamenta decido de la 9-a de aprilo 1579, kiu disponigis dek mil monerojn por ripari la ekzistantajn turojn kaj konstrui aliajn, laŭ la peto de la vicreĝo Marcantonio Colonna.
La turo, kiu estis pli malgranda ol la turo de la sama nomo en Pozzallo, estis protektita de kelkaj soldatoj kaj ekipita per ses kanonoj.
Alphonse Poitevin
Louis-Alphonse Poitevin (1819-1882) estis franca esploristo, fotografiisto, kemiisto kaj inĝeniero, kiu studis plurajn fotografiajn eksperimentojn kaj elpensis sennombrajn manierojn pri fotorivelado. Li estis amiko de Edmond Becquerel kaj Thomas Johann Seebeck kaj estas konsiderata fondinto de la karbona presarto, fotolitografio kaj de la kolotipa procezo.
Surfaca tensio
Surfaca tensio estas baza propreco de la likvaĵoj, pro kio la likvaĵo klopodas akiri la plej malgrandan specifan formon (globon), se ekstera fortokampo ne efikas je ili. Ĝia kaŭzo estas la kohera forto inter la likvaĵaj molekuloj. Tiel formas globon la eta ŝvebanta likvaĵa guto aŭ la sapveziko.
Sekvo de la surfaca tensio, ke kelkaj objektoj kaj bestetoj ne sinkas en la akvon, restas surface, kvankam ilia denso estas pli granda ol tiu de la likvaĵo.
(14798) 1978 UW4
(14798) 1978 UW4 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomino C. Michelle Olmstead elde la Observatorio de la Monto Palomar, (Kalifornio, Usono).
Heede (Emsland)
Heede estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Emsland de la federacia lando Malsupra Saksio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. Okcidente la komunuman teritorion limigas la limo al Nederlando, oriente la rivero Emso.
James Hamilton (pastro)
James Archibald Hamilton, D.D. (naskiĝis en 1748 en aŭ ĉe Athlone–mortis la 21-an de Novembro 1815 en Armagh) estis irlanda astronomo kaj anglikana pastro.
Li fariĝis rektoro de Kildress kaj fondigis observatorio en Cookstown. Hamilton jam estis membro de la Royal Irish Academy tiam kaj li observis la transiron de Merkuro en 1782. Nevile Maskelyne, la reĝa astronomo, prezentis liajn observaĵojn al la Royal Society.
En 1790 li iĝis la unua direktoro de la nova Armagh Observatorio, kio ankaŭ estis muzeo. La instrumentoj de tiu observatorio estis faritaj de Edward Throughton. Li unufoje observis tie la 18-an de Julio 1793, laŭ la observoraportoj. La observatorio, malgraŭ la majstra laboraĵo de Throughton, estis subrimedata kaj havis tro malmultajn precizajn instrumentojn. Hamilton ofte loĝis en Bath dum tiu periodo. Ekde 1799 lia asistulo fariĝis Robert Hogg, presbiteriana pastoro. Hamilton kaj Hogg establis solidan reĝimon de observado, sed la subnorma instrumentaro restis problemo.
Hamilton enpostiniĝis kiel dekano de Cloyne en 1804. Hamilton tenis ambaŭ postoj ĝis kiam li mortis la 21-an de Novembro 1815 ĉe la observatorio de Armagh, kion Hogg notis en la observatoria ĵurnalo.
Cannole
Cannole estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la administra regiono Apulio (itale Puglia) kaj al la provinco Leĉo (itale Lecce). Laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kristana patrono estas la sankta, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.
Najbaraj komunumoj estas.
Preterblovado
Preterblovado estas tekniko de ludi blovinstrumentojn en kiu la ludisto ŝanĝas la forton de la aerkolumno por ŝanĝi la tonalton de la noto. Ĝi ankaŭ povas signifi la ŝanĝon senintencan de tonalto kiun ludistoj mallertaj faras per tro forte blovi. La plej ofta uzo estas ebligi al la muzikisto ludi notojn en la dua, tria, ktp. oktavoj, per eksciti la duan, trian, ktp. harmonojn. Do, ekz., kun nur unu fingrado, ludisto de stanfajfilo povas leĝere blovi kaj soni noton, blovi pli forte kaj soni la noton unu oktavo super per eksciti la duan harmonon, kaj tre forte blovi por eksciti la trian harmonon kaj soni la noton unu oktavo kaj kvinto super. Iuj flutoj, ekz, la fujaro, havas mallarĝan boraĵon, kiu permesas multajn da harmonoj per preterblovado. Do, kun nur tri fingrotruojn, tiaj flutoj povas ludi kompletan gamon diatonan trans du oktavojn. Simile, la mallarĝaj boraĵoj de iuj muzikiloj latunaj, ekz. trumpetoj permesas ludadon de multajn harmonojn, kaj oni povas ludi gamon kompletan trans multajn oktavojn kun nur tri valvoj.
Csoma
Csoma [ĉoma] estas malgranda vilaĝeto kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Kaposvár.
Situo
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Kaposvár-Dombóvár. La lasta urbo troviĝas 8, Kaposvár 22, Pécs 52, Budapeŝto 176 km-ojn.
Historio
La loko estis loĝata jam dum la kuprepoko. La unua mencio devenis el 1138 laŭ tiama ortografio "Cuma". Vilaĝservo estas migra poŝto.
Oprișani
Oprișani [opriŝanj] (hungare: Keresztes keresteŝ, germane: Kreuzerfeld krajcerfeld) estis vilaĝo en Rumanio sude de Turda.
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 556 loĝantojn (rumanoj, hungaroj).
Historio
Ĝia unua mencio skriba estas el 1288. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Torda-Aranyos). Ĝi estis en 1950 aligita al Turda kaj nun estas ties kvartalo, konsistanta el kvar subkvartaloj. Ĝis 1924 la vilaĝo nomiĝis Cristiș. Laŭ reĝa dekreto ĝi estis nomita laŭ la ortodoksa pastro Ioan Opriș, mortpafita de hungaraj soldatoj en 1918.
Calmont
Etimologio
La nomo Calmont povas esti klarigebla diversmaniere:
Elrigadejo kaj Monumento
Ĉirkaŭ 800 m sudokcidente de la Calmont-pinto troviĝas elrigarda platformo en alteco de 365 m super MN. Apude videblas de malproksimo la pintkruco, starigita ĉirkaŭ 1970. Tiu „monumento de la milita generacio“ estas 12 m alta.Tie ankaŭ estas mastrumita kabano.
Historio
Sur Calmont estis romia montsanktejo el la 2a jarcento. 2005 estis la unuaj arĥeologiaj elfosadoj, kiuj estis daŭrigitaj en 2008. Tuj poste oni rekonstruis la gaŭl-romian templon.
Grimppado
La alpa asocio intalis en Calmont grimpadon kun kies helpo oni povas malkovri la flaŭron kaj la faŭnon de la regiono.
Vinkultivado
Fine de la 20a jarcento ankoraŭ nur parto de la areo estas kultivata. La plej granda seninterrompa vitareo estas la Calmont sur la teritorio de la komunumo Bremm, (Bremmer Calmont), ĝi havas areon de 33 ha. Ĉe ĝiaj akraj ardezaj deklivoj kreskas eksterordinare bona vino Por la laboroj en la akraj deklivoj la vinkultivistoj apenaŭ povas uzi maŝinoj. Nur eblas monlabori. Post kiam multaj vinkultivistoj iom post iom ne plu flegis la vitejojn pro la altaj kostoj, tamen ekde 2005 la situacio ŝanĝiĝis kaj novajvitoj estis plantitaj. Somere la turistoj povas gustumi vinon apud la pintkruco.
Manfria
Manfria estas itala vilaĝo kaj la sola civila frazione de la komunumo Gela, en la provinco Kaltaniseto, Sicilio. En 2001 ĝia loĝantaro estis 387 personoj.
Ĉirkaŭ la jaro 340 a.K., en sicilia ceramiko, unu el la 3 grupoj de atelieroj fakaj pri la ruĝfigura stilo estis nomita "Lentini-Manfria Grupo" kaj estis aktiva en Sirakuzo kaj Gela.
Manfria, nomita laŭ la samnoma mezepoka marborda turo, kreskis en la dua duono de la 20-a jarcento. Ĝi ricevis la oficialan statuson frazione post municipa leĝo de la 24-a de januaro 2006.
Manfria estas marhaveno situanta sur la mediteranea marbordo, 12 kilometrojn for de Gela kaj 27 el Licata. Ĝi konsistas el du loĝataj areoj, Manfria (okcidenta areo) kaj Lido Manfria, oriente. La vilaĝo estas apartigita de Marina di Butera, frazione  de Butera, ĉe la trairo de la rivero Comunelli.
La turo de Manfria situas sur monteto inter la okcidenta areo kaj Lido. Ĝ estis parto de reto de siciliaj marbordaj turoj, konstruita laŭ la projekto de la florenca arkitekto Camillo Camilliani.
Kalvinana preĝejo (Petneháza)
La Kalvinana preĝejo estas la sola religia historia monumento en vilaĝo Petneháza (Hungario).
Historio
La tiam katolika kirko estis konstruita iam en la 15-a jarcento. Dum la kontraŭturkaj bataladoj la loĝantoj forlasis la katolikismon kaj prenis la kalvinismon, tial la kirko iĝis kalvinana. En la 19-a jarcento la preĝejo estis grandparte trakonstruita.
Konstruaĵo
La simpla sentura preĝejo situas sola en mezo de la vilaĝo en korto ĉe renkontiĝo de 2 vojoj. En la korto krom la preĝejo estas videbla ankaŭ sonorilostablo. La fasado estas simetria, meze situas la enirejo kun pluvŝirmilo. La absido estas oklatera. Kaj la navo kaj la absido resume havas 13 apogpilierojn.
Sona ondo
En fiziko, sona ondo aŭ akustika ondo estas malforta kunprema ondo (kun sufiĉe malgranda ŝanĝo de la premo) kiu moviĝas je la rapido de sono. En kontrasto al skua ondo, la prema ŝanĝo estas kontinua, kaj la ondo estas izoentropia fluo (entropio ne ŝanĝiĝas), kaj energio estas konservata kiam ĝi propagas. Plua diferenco estas ke skua ondo povas moviĝi pli rapide ol la rapido de sono. Alternaj kunpremo kaj ekspansio de movanta sona ondo estas la sono.
Diófás
Diófás estas la hungara nomo de la sekvaj vilaĝoj en Rumanio:
Grevesmühlen
Grevesmühlen estas urba komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Nordokcidenta Meklenburgo de la federacia lando Meklenburgo-Antaŭpomerio, kaj estas la administra centro de la ĉirkaŭa komunumaro Amt Grevesmühlen-Land, sen mem aparteni al ĝi. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
József Manyák
MANYÁK József [manja:k] estis rumania hungara redaktoro, publicisto. Li naskiĝis en Nagykároly en 1907 kaj mortis ?.
Biografio
József Manyák pristudis juron en Segedo. Li fondis en 1926 la gazeton Haladás, kiu komence aperis en Carei, poste en Satmaro de 1928. Li estis kunlaboranto de Brassói Lapok de Braŝovo, Keleti Újság de Kluĵo kaj de Alkotás de Debreceno. En 1935 li transprenis la gvidadon kaj redaktadon de gazeto Szatmári Újság.
Arie Leopold Moreau
Arie Leopold MOREAU [moro] (pseŭdonimoj: Leo kaj Adepto; naskita la en Doorn, provinco Utrecht; mortis 51-jara en 1939 aŭ 1940) estis nederlanda esperantisto kaj instruisto en Arnhem.
Dum kvin jaroj li estis prezidanto de loka Esperanto-Grupo, poste sekretario. Li aranĝis la 4-an Nederlandan Esperanto-Kongreson septembre 1929 en Arnhem. Li organizis kaj gvidis Cseh-metodajn kursojn en Arnhem kaj en ĉirkaŭajo kaj instigis la sekcian estraron inviti eksterlandajn instruistojn. Li fondis kaj gvidis la Nederlandan Esperanto-Rondon. Li gvidis la internacian balon dum la 24-a UK 1932. Li organizis la rondvojaĝon de Vilhelmo Bleier en septembro kaj oktobro 1933 tra Nederlando. Liajn artikolojn kaj gramatikon publikigis la loka gazetaro. Li estis mastro de la Esperanto-Domo en Arnhem.
120215 Kevinberry
120215 Kevinberry estas asteroido de la ĉefa asteroida zono en orbita resonanco 10:3 kun Jupitero.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo Catalina Sky Survey, plenumita elde la Stacio Catalina de la Observatorio Steward kaj elde la Observatorio de Monto Lemmon, proksime de Tucson (Arizono, Usono).
Leĝo de Grimm
La Leĝo de Grimm estas sona leĝo unue formulita en 1822 de Jakob Grimm (1785-1863). La leĝo montras la laŭregulan manieron per kiu la ĝermanida sonsistemo diverĝis de la hindeŭropa sonsistemo. Li montris naŭ ensemblojn de interrilatoj, kiuj aperis kiel klara fonetika modelo. Voĉaj aspiratoj (inkluzive de voĉaj plozivoj kaj frikativoj) en hindeŭropa iĝis voĉaj plozivoj en ĝermanida; voĉaj plozivoj iĝis senvoĉaj plozivoj; kaj senvoĉaj plozivoj iĝis senvoĉaj aspiratoj. Ĉi tiuj rilatoj klarigas, kial vortoj, kiuj latine, greke aŭ sanskrite komenciĝas per /p/, ĝenerale komenciĝas per /f/ en angla aŭ germana (pater > father, Vater). Iaj esceptoj al ĉi tiu leĝo klariĝis pli malfrue de aliaj lingvistoj.
Profundigo
Sonŝanĝoj, kiuj okazis post tiuj de la Leĝo de Grimm, iam povas obskurigi ĝiajn efikojn. La plej ilustremaj ekzemploj estas uzataj ĉi tie.
Esceptoj
La senvoĉaj plozivoj ne iĝis aspiratoj se ili estis antaŭitaj de *s.
Krome, *t ne iĝis apsirato se ĝi estis antaŭita de *p, *k, aŭ *kw. Tamen, la plozivo, kiu antaŭis ĝin, iĝis aspirato.
Konkero de Kalifornio
La "Konkero de Kalifornio" aŭ Konkero de Supra Kalifornio fare de Usono kovras la komencan periodon de 1846 en la Meksika-usona milito en Supra Kalifornio, la nuna Kalifornio, Usono. La Konkero de Kalifornio estis markita de serio de malgrandaj bataloj ĉirkaŭ 1846 kaj komenco de 1847.
Komenco
Kiam oni deklaris militon la 13an de majo 1846, inter Usono kaj Meksiko, estis dumonata prokrasto (meza de julio 1846) ĝis kiam la milito venis definitive al Kalifornio. La Usona konsulo Thomas O. Larkin, ĉe Monterey, aŭdinte onidirojn pri milito klopodis pluteni pacon inter usonanoj kaj la malgranda meksika roto komandita de José Castro. La usonarmea kapitano John C. Frémont kun ĉirkaŭ 60 bone armigitaj trupoj estis enirinta en Kalifornion decembre de 1845 kaj estis farante malrapidan iradon al Oregono kiam eksciis ke milito tuj ekos inter Meksiko kaj Usono.
Traktato de Guadalupe Hidalgo
La Traktato de Guadalupe Hidalgo, subskribita en Februaro, 1848, markis la finon de la Meksik–Usona Milito. Per ĝi Meksiko formale donis la teritorion de Supra Kalifornio kun ĝiaj aliaj nordaj teritorioj oriente tra Teksaso, ricevante $15,000,000 ŝanĝe. Tiu ne tre loĝata teritorio konstituis preskaŭ duonon de ĝia teritorio kun ĉirkaŭ nur 1% el ĝia loĝantaro de ĉirkaŭ 4,500,000.
Korvedoj
La Korvedoj (Corvidae) konsistigas familion de la ordo de paseroformaj birdoj, kiuj enhavas la korvojn (Corvus), pirokorakojn, kornikojn, garolojn, kaj pigojn inter kiuj estas la flugilblua aŭ simple blua pigo (Cyanopica cyanus). Tiu kosmopolita familio enhavas ĉirkaŭ 120 speciojn. La genro Corvus, inkludas la korvojn kaj korakojn, formas ĉirkaŭ unu trionon de la tuta familio.
Ĝeneralaĵoj
Ili havas fortikajn bekon kaj krurojn kaj plejparte nigran plumaron. Ili estas mezgrandaj ĝis grandaj (la plej grandaj paserinoj). Ili povas esti malgrandaj kiel korniko aŭ monedo kaj grandaj kiel korako. Ili havas antaŭbekajn bridojn kaj faras unusolan plumoŝanĝon ĉiujare (plejparto de paserinoj plumoŝanĝas dufoje). Ilia voĉo estas plejparte raŭka kaj ili ne kantas laŭte. Tamen ili kapablas imiti aliajn voĉojn.
Tiuj birdoj ŝajne estas sufiĉe inteligentaj kaj unu el ili, la Novkaledonia korvo, eĉ estis pristudata kiel ekzemplo por lerte lerni produkti kaj uzi siajn proprajn ilojn por atingi manĝaĵojn. Aliaj ripetas homajn diraĵojn aŭ povas esti dresitaj. Ili estas konsiderataj kiel la plej inteligentaj inter birdoj  kaj oni pruvis ilian memkonscion per eksperimentoj antaŭ speguloj (Eŭropa pigo) kaj pri uzado de iloj (korvoj) — lertokapabloj ĝis antaŭnelonge konsiderataj ekskluzivaj ecoj de homoj kaj aliaj superaj mamuloj.
Certe temas pri familio de birdoj voremaj kaj kvazaŭ perfortemaj.
Ili loĝas en ĉiuj mezvarmaj partoj de ĉiuj kontinentoj kun la kurioza escepto de suda duono de Sudameriko) kaj ĉe la polusaj zonoj. Plejparto de la specioj troviĝas en tropikaj Sud- kaj Centrameriko, suda Azio kaj Eŭrazio, kaj nur po malpli ol 10 specioj en Afriko, Aŭstralazio kaj Nordameriko. La genro Corvus reeniris en Aŭstralion en relative ĵusa geologia prahistorio, kun kvin specioj kaj unu subspecio tie (vidu korvojn).
.
Taksonomio kaj evoluo
Oni multe pridiskutis la precizan evoluan rilataron de la familio de korvedoj kun siaj parencoj. Kio ŝajne estas klare estas ke la korvedoj devenas el prauloj de Aŭstralazio kaj el tie disvastiĝis tra la tuta mondo. Aliaj stirpoj devenaj el tiuj prauloj evoluis ekologie diverse, sed ofte la aŭstralaziaj grupoj. La taksonomio de Sibley kaj Ahlquist ununigis la korvedojn kun aliaj taksonoj en Corvida. La supozataj parencoj de korvedoj inkludus birdojn kiel la artamedoj, paradizeedoj, cinklosomatedoj, cinklosomoj, pakicefaledoj, monarkedoj kaj drongoj, lanioj, vireoj kaj vangedoj, sed nuntempa priserĉado favoras la teorion ke tiu grupigo estas parte artefarita. La korvedoj konstituas la kernon de la grupo de Corvoidea, kune kun siaj plej proksimaj parencoj (la paradizbirdoj, korkoraksedoj kaj lanioj). Ili estas ankaŭ la kerno de la Corvida, kiu inkludus la rilatajn grupojn, kiel la orioloj kaj vireoj.
Grupoj kaj genroj
La Krestogarolo (Platylophus galericulatus) estis tradicie inkludita en la Korvedoj, sed ĝi povas ne esti vera membro de tiu familio, probable pli proksima al la kaskolanioj (Malakonotedoj) aŭ lanioj (Laniedoj); ĝi plej bone estu konsiderata Corvoidea incertae sedis (necerta loko) por tuja estonteco. Same, la Humea grundogarolo (Pseudopodoces humilis) estas fakte membro de la familio de Paruedoj.
Morfologio
Korvedoj estas grandaj al tre grandaj paserinoj kun fortikaj korpoj, fortaj kruroj kaj ĉiuj specioj escepte la Pinsemgarolo havas nastruojn kovritajn de bridecaj plumoj. Multaj korvedoj de mezvarmaj zonoj havas ĉefe nigran aŭ bluan plumaron; tamen, kelkaj estas nigroblankaj, kelkaj havas blupurpuran brilon kaj multaj tropikaj specioj estas brilkoloraj. Ambaŭ seksoj estas tre similaj laŭ koloro kaj grando. Korvedoj havas fortajn, fortikajn bekojn kaj grandan enverguron. La familio inkludas la plej grandajn membrojn de la ordo de paserinoj.
La plej malgranda korvedo estas la Nana garolo (Aphelocoma nana), 40 g peza kaj 21.5 cm longa. La plej grandaj korvidoj estas la Korako (Corvus corax) kaj la Dikbeka korvo (Corvus crassirostris), ambaŭ el kiuj estas pli da 1400 g pezaj kaj 65 cm longaj.
La specioj povas esti identigitaj baze sur grando, formo kaj geografio; tamen, ĉefe la aŭstraliaj korvoj, estas identigitaj plej taŭge pro ties raŭkaj voĉoj.
Ekologio
Korvedoj loĝas en plej parto de klimataj zonoj. Plej parto estas loĝantaj kaj ne migras grave. Tamen, dum malabundo de manĝaĵoj, povas okazi subitaj migradoj. Kiam specioj estas migrantaj, ili formas grandajn arojn antaŭaŭtune (ĉirkaŭ aŭgusto en la norda hemisfero) kaj veturas suden.
Unu kialo por la sukceso de korvoj, kompare kun korakoj, estas ties kapablo por koincidigi reproduktajn teritorion. Dum la reprodukta sezono, korvoj koincidigas reproduktajn teritorion sesfoje pli ol korakoj. Tiu invado de reproduktaj teritorioj permesas rilatan pliigon en loka denseco de populacio.
Manĝo
La natura dieto de multaj korvospecioj estas ĉiomanĝanta, konsiste el senvertebruloj, birdidoj, etaj mamuloj, beroj, fruktoj, semoj kaj kadavraĵoj. Tamen, kelkaj korvedoj, ĉefe korvoj, adaptiĝis bone al ĉehomaj kondiĉoj kaj ege dependas el antropogeniaj manĝaĵoj. En usona studio pri la specioj de la Larĝbeka korvo, la Korako kaj la Stelera garolo ĉe terkultivejoj kaj homaj setlejoj, la korvoj ŝajne havis plej diversan dieton, manĝante antropogeniajn manĝaĵojn kiel pano, spagetoj, frititaj terpomoj, hundomanĝaĵoj, sandviĉoj kaj gregomanĝaĵoj. La pliigo de disponebla antropogenia manĝaĵo kontribuas al la pliigo de la populacio ĉe kelkaj korvedospecioj. .
Kelkaj korvedoj estas predantoj de aliaj birdoj. Vintre korvedoj kutime formas manĝantarojn. Tamen, kelkaj korvoj manĝas ankaŭ multajn agrikulturajn pestojn inklude vermojn, arakidojn kaj damaĝajn semojn Kelkaj korvedoj manĝas kadavraĵojn, kaj ĉar mankas al ili specializitaj bekoj por disŝiri la viandon, ili devas atendi ĝis kiam animaloj estos malfermitaj de aliaj predantoj aŭ kiel restaĵoj.
Ĉar ŝajne korvojn ne damaĝas homa disvolvigo, oni sugestis, ke la pliigo de la populacio de korvoj povus pliigi ankaŭ la nestopredadon. Tamen, la Stelera garolo, kiu estas sukcese sendepende de la homa disvolviĝo, estas pli efika en forrabo de la nesto birdidojn ol la Larĝbeka korvo kaj la Komuna korako. Tamen, la homa rilato kun korvoj ne pliigas signife la nestopredadon, kompare kun aliaj faktoroj kiel la habitata detruo.
Reproduktado
Multaj specioj de korvedoj estas teritoriaj, protektante siajn teritoriojn tra la tuta jaro aŭ simple dum la reprodukta sezono. En kelkaj kazoj teritoriojn oni gardas nur dumtage kaj la paro foriras al alia teritorio por noktoripozi. Kelkaj korvedoj estas konate komunaj ripozantoj. Kelkaj grupoj de ripozantaj korvedoj povas esti ege grandaj, kun ripozantaroj de ĝis 65,000 frugilegoj kalkulitaj en Skotio. Kelkaj, inklude la frugilegojn kaj la monedoj, estas ankaŭ komunumaj nestumantoj.
La partnera rilato ĉe korvedoj estas ege forta kaj eĉ dumviva ĉe kelkaj specioj. Tiu monogama vivostilo, tamen, ne malhelpas eksterparajn pariĝadojn. Maskloj kaj inoj konstruas grandajn nestojn kune en arboj aŭ sur kornicoj. La masklo ankaŭ manĝigas la inon dum la kovado. La nestoj estas konstruitaj el amaso de bastonetoj kovrita el herberoj kaj arboŝelo. Korvedinoj povas demeti el 3 al 10 ovojn, plej ofte el 4 al 7. La ovoj estas kutime verdecaj kun brunaj makuletoj. Post eloviĝo, la idoj restas en la nesto ĝis 6-10 semajnoj depende de la specio. Korvedoj havigas gepatran idozorgon.
Monedoj povas reproduktiĝi en konstruaĵoj aŭ kuniklejoj. La Blankgorĝa pigogarolo estas kooperativa reproduktulo inter kiuj la helpantoj estas ĉefe inoj. Kooperativa reproduktado okazas kiam aldonaj plenkreskuloj helpas zorgi la idojn. Tiaj nestaj helpantoj en plej parto de kooperativa reproduktado ĉe birdoj estas maskloj, dum inoj kuniĝas al aliaj grupoj.
Socia vivo
Oni scias, ke junaj korvedoj ludas kaj partoprenas en prilaborataj sociaj ludoj. Estas informoj pri grupoj kiuj ludas je la "reĝo de la monto" kaj je "sekvu la estron". Aliaj ludoj inkludas manipuladon, pasadon kaj balancadon de bastonetoj. Korvedoj ankaŭ partoprenas en aliaj aktivaĵoj, kiel malsuprenglitado sur mildaj surfacoj. Oni supozas, ke tiuj ludoj ludas gravan rolon en la adaptiga kaj surviva kapableco de birdoj.
Marina di Ragusa
Marina di Ragusa, ankaŭ konata kiel Mazzarelli, estas suda itala vilaĝo kaj vilaĝeto (frazione) de Raguzo, municipa sidejo de la samnoma provinco de Sicilio. En 2011 ĝi havis 3,468 loĝantojn, kiuj dum la somero pliiĝas al pli ol 60,000.
La restaĵoj de greka setlejo de la 5-a jarcento a.K., kiam ĉi tiu areo estis sub la regado de Kamarino, estis trovita sur la bordo de la apuda rivero Irminio, kiu estis uzata kiel kanalpordo. La vilaĝo estis konata ekde la bizanca epoko (5-a jarcento), kiam ŝarĝa moleo estis konstruita por eksporti la lokajn produktojn. La araba geografiisto Idrisi skribis, ke dum la araba regado (827-1091) ĝi nomiĝis Marsa A'Rillah (malgranda haveno) kaj dum la jaroj 1584 kaj 1596 oni konstruis gvatoturon konatan kiel Turo Cabrera laŭ ordono de la grafo B. Cabrera apud la haveno de la vilaĝo pro defendaj kialoj. Ĝi restis kiel dormema fiŝkaptista vilaĝo ĝis la 1870-aj jaroj, kiam ĝia haveno estis grandskale uzata por eksportado de la loka asfalto, prenita en Raguzo, al multaj eŭropaj ĉefurboj. Ĝi estis nomita Mazzarelli ĝis 1928 kiam la loka konsilio ŝanĝis la nomon al la nuna Marina di Ragusa. Dum la 1960-aj jaroj ĝi fariĝis turisma feriejo, kiun ĝi ankoraŭ konservas.
Korvedoj
Socia vivo
Kelkaj korvedoj povas esti agresemaj. Blua garolo ekzemple atakas ion ajn kiu minacus sian neston. Korakoj atakas hundojn, katojn, korvojn kaj rabobirdojn. Plejparte tiuj atakoj okazas nur kiel distrigo por permesigi oportunon ŝteli manĝaĵon.
Inteligento
Baze sur la proporcio inter cerbo kaj korpo ĉe animaloj pli ol 1 kg peza, cerboj de korvedoj estas inter la plej grandaj ĉe birdoj, same kiel tiuj de la Homedoj kaj Cetacoj, kaj nur iom pli sube ol la homo. Ties inteligento estas helpata de la longa kreskoperiodo de la idoj. Restante kun la gepatroj, la junuloj havas pli da oportunoj por lerni necesajn lertojn. Ĉar plej parto de korvedoj estas kooperativaj reproduktuloj, ties idoj povas lerni el diversaj membroj de la grupo.
Se kompare al hundoj aŭ al katoj en eksperimenta ekzameno la kapablo trovi manĝaĵojn laŭ tri-dimensiaj ŝlosiloj, korvedoj superas la mamulojn. Ekzameno pri kiom ofte birdoj inventas novajn vojojn akiri manĝaĵojn en naturo trovis, ke korvedoj estas la plej inventantajn birdojn. Pristudo de 2004 sugestas, ke ilia konkapablo estas simila al tiu de la grandaj simioj. Spite strukturaj diferencoj, la cerboj de kaj korvedoj kaj grandaj simioj evoluis la kapablon fari geometriajn mezuradojn. Kelkaj korvedoj pruvis sian kapablon imagi, io kion oni supozis ekskluziva de homoj. Ekzemple, ili memoras iamajn sociajn kuntekstojn, uzas siajn proprajn spertojn ŝteli por antaŭvidi la konduton de eventuala ŝtelisto, kaj povas determini la plej sekurajn sistemon por protekti la aĵojn el forŝtelado. Studoj por konstati similan kapablon ĉe simioj malsukcesis.
Estas ankaŭ individuaj ekzemploj de korveda inteligento. Unu ekzemplero de Nigra korniko estis pristudita en dokumento kiel nuksorompulo per laso de nuksoj ĉe vojkruco, atendante ke la trapasantaj aŭtoj rompu la nuksoŝelon, kaj eĉ atendante la ruĝan lumon por sekure retrovi la nuksenhavon. Grupo de korvoj en Anglio laŭvice malplenis rubujon dum la kolegoj kolektis manĝaĵojn.
Membroj de la familio de korvedoj viglas aliajn birdojn, memorigas kie ili kaŝas sian manĝaĵon kaj poste revenas kiam la posedintoj foriras. Korvedoj kaŝas siajn manĝaĵojn, sed nur se ili estis iam ŝtelistoj. Kapablo kaŝi manĝaĵojn postulas altan akuratan spacan memorkapablon. Korvedoj povas trovi kaŝitajn manĝaĵojn eĉ post naŭ monatoj. Oni sugestis, ke vertikalaj signaloj (kiel arboj) estas uzataj por rememori lokojn. Oni pruvis ankaŭ, ke la Okcidenta makisgarolo, kiu magazenas kadukiĝontajn manĝaĵojn, ne nur rememoras kie estas la kaŝaĵo, sed ankaŭ dum kiom da tempo. Tio estis komparita al la epizoda memorkapablo, iam konsiderata unika de homoj.
Pri ŝtelado ĉe la familio de korvedoj, kelkaj specioj uzas sian sperton kiel ŝtelistoj por antaŭvidi eventualajn similajn kondutojn de aliaj birdoj. Tio klarigas kial, se korvedo estis ŝtelinta, ĝi pluse singardos por eviti esti estonta viktimo. Antaŭvidi la konduton de aliulo surbaze de la propra sperto estas alia trajto iam konsiderata unika ĉe homoj. Laboratoria eksperimentado konfirmis, ke precize korvoj povas foje uzi pasintan sperton por frunti novan baron.
Novkaledonia korvo (Corvus moneduloides) famas pro sia disvolvigita kapablo fabriki ilojn. Ili faras “fiŝkaptajn” ilojn el bastonetoj kaj folioj konvertitaj en hokoj. Ili tiam uzas la hokojn por elpreni larvojn el ties truoj. Oni observis ankaŭ aliajn korvedojn uzantajn ilojn inklude la Larĝbeka korvo, Blua garolo kaj Verda garolo. Diverseco ĉe ilodesegno inter korvedoj sugestas kulturan variadon. Denove, nur grandaj simioj estas la unikaj nehomaj animaloj konataj kiel uzantoj de iloj tiele.
Klarka nucifrago kaj monedoj estis komparitaj en studo de 2002 surbaze de geometria lernado. La korvedoj, kun hejmkolomboj, devis lokigi celon inter du signaloj, kiam oni ŝanĝis kaj distancojn kaj signalojn. La nucifragoj estis pli lertaj en sia serĉado ol la monedoj kaj la kolomboj.
Birdotimigiloj estas arketipa timiga taktiko en agrikulturo. Tamen pro la rapida inteligento de korvedoj, ili prifajfas birdotimigilojn kaj uzas ilin kiel ripoziloj. Spite klopodoj de farmistoj liberigi sin el korvedoj, tiaj klopodoj nur ampleksigis ties teritoriojn kaj pligrandigis ties nombrojn.
29750 Chleborad
29750 Chleborad estas malgranda, meze hela asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la usona amatora astronomo Charles W. Juels elde la Observatorio de Fountain Hills (Arizono, Usono).