cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Daska
Geografio
Daska situas 94 kilometrojn de Fajsalabado, 205 kilometrojn de Lahoro, 324 kilometrojn de Islamabado, 358 kilometrojn de Peŝavaro, 489 kilometrojn de Sukur (Pakistano), 850 kilometrojn de Karaĉio. La tero ĉirkaŭ Daska estas tre plata, la kanaloj estas ege oftaj.
Historio
Daska estis establita dum dominado de mogoloj en la 17-a jarcento. La origina loknomo estis Ŝahjahanabad. Estis tempo, kiam la kampoj apartenis al familio Das, tial dum dominado de britoj la pli nova loknomo estis Daska.
Ekonomio
Daska estas kreskanta industria urbego pro manĝaĵa industrio, produktado de agrikultura maŝinaro, sportaj varoj kaj muzikaj instrumentoj. En la ĉirkaŭaĵo la agrikulturo estas vaste evoluinta.
Loĝantaro
La loĝantaro de la urbo kreskis preskaŭ kvinoble inter 1972 kaj 2017. Inter 1998 kaj 2017 la meza jara kresko estis 2.8%, iomete pli alta ol la mezumo 2.4% nacia kresko.
Klimato
En Daska la meza temperaturo estas 22 °C. La plej varma monato estas junio kun 34 °C, kaj la plej malvarma januaro kun 11 °C. La averaĝa pluvokvanto estas 1195 milimetroj jare. En ĉiuj monatoj pluvas, tamen plej ofte pro la musono en aŭgusto kun 336 milimetroj.
Trafiko
Daska atingeblas per vojoj, sed trajno estas ĉirkaŭ 17 km. Internacia flughaveno servas en Sialkot.
11450 Shearer
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Andrew Shearer  de la Nacia Universitato de Irlando en Galivo, estro de grupo laboranta pri la kampo de la astrofiziko de alta tempa difino kaj bilda prilaborado. Li estis respondulo por la mezuroj de la pulsataj optikaj elsendoj de PSR 0656-14 kaj de Geminga.
Erich Meyer (astronomo)
Erich MEYER (naskiĝis en 1951) estas aŭstra amatora astronomo.
Minor Planet Center kreditas lin de la malkovro aŭ kun-malkovro de 20 asteroidoj inter 1996 kaj 1999, inklude 8 en kunlaboro kun aliaj astronomoj. Ĉiuj malkovroj estis faritaj elde la privata observatorio Meyer/Obermair, kiun li mastrumas en kunlaborado kun Erwin Obermair en Kirchschlag bei Linz, proksime de Linz en Aŭstrio.
La asteroido 7940 Erichmeyer estas nomita en lia honoro.
Historio de Meksiko
Dum miloj da jaroj, la hodiaŭa Meksiko estis lando de ĉasistoj kaj rikoltistoj. Antaŭ ĉirkaŭ 9 mil jaroj, la amerikanoj kultivis maizon, sed komencis agraran revolucion, stirante al formado de multe pli kompleksaj civilizacioj. La civilizacioj ŝanĝis konturon de urboj per skribo, monumenta arkitekturo, astronomiaj kaj matematikaj studoj, kaj armeo. Post 4 000 jaroj, tiu civilizo estis tute konkeritaj kaj modifita pro la alveno de hispanaj konkistadoroj kaj koloniistoj en 1519. Dum tri jarcentoj, dum kiuj la plimulto da loĝantaro de Meksiko estis ankoraŭ indiĝenoj, ĝi estis koloniata de Hispanio.
La praloĝantoj
La plej akceptata teorio estas, ke la unuaj loĝantoj de Ameriko alvenis el Centra Azio, tra la nuna markolo de Behring, antaŭ ĉ. 35.000 jaroj, kiam ĝi ankoraŭ ne estis kovrita de akvo. Antaŭ 9.000 jaroj jam estis homoj en Patagonio, la suda ekstremo de la kontinento.
Antaŭ 21.000 la teritorio de la nuna Meksiko estis jam loĝata de triboj, dediĉitaj al ĉasado, havantajn ilojn el ŝtono kaj obsidiano kaj kiuj jam konis la fajron.
La historio de la loĝantoj de la altebenaĵo propre komenciĝas antaŭ 9.000, kun la homo de Tepeŝpano, kies skeleto kaj iloj estis trovitaj. Temas pri triboj el ĉasistoj kaj kolektistoj, kiuj vivis preskaŭ nomade. Ties iloj estis el ŝtono kaj eble ligno; estis vestitaj per peltoj.
Ĉirkaŭ 5.000 a.K. la valo de Teŭakano komencas esti loĝata; estas kelkaj signoj de agrokulturo, tamen ni ne povas konsideri la tribojn terkulturistoj ĝis 1.500 jarojn poste: la homoj kulturas maizon, kapsikon, kukurbon, fazeolon kaj eble fruktojn. Ili ankaŭ fabrikas korbojn kaj retojn kaj la ŝtona ilaro montras pli grandan diversecon. Kvankam ankoraŭ nomadaj, la triboj restas en specifaj lokoj laŭ la sezonoj. Sed la vera nemigrado komenciĝas ĉ. 2500 a.K., kune kun la potarto. De 1500 ĝis 900 a.K. konsolidiĝas la agrokultura ekonomio; la triboj loĝas en vilaĝoj, kelkaj sufiĉe grandaj por esti konsiderataj urbetoj.
Tiu ĉi procezo okazis, en pli malpli simila maniero, en diversaj regionoj de Mezameriko, kie civilizacio komenciĝis ĉ. 1000 a.K.
La unuaj kulturoj
Inter 1200 kaj 500 jaroj a.K. floris la olmeka kulturo en la regiono de la Golfo de Meksiko, ĉefe en la nunaj ŝtatoj de Verakruco kaj Tabasko. Unu el ĝiaj ĉefaj lokoj estis La Venta, urbo konstruita laŭlonge de akso iranta norde-suden, kaj kies monumentoj estas aranĝataj pli-malpli simetrie al tiu akso.
La olmeka dekadenco komenciĝis ĉ. 500 a.K. kaj ĝi lasis gravan kulturan heredaĵon al diversaj popoloj. La plej gravaj el tiuj estis la teotiŭakananoj, situantaj en la valo de Meksiko kaj Pueblo.
István Zongor
ZONGOR István [pr. zongor] estas rumanuja hungara aktoro naskiĝinta en Marosvásárhely la 13-an de aŭgusto 1943.
Historio de Meksiko
La unuaj kulturoj
Teotiŭakano estis grava religia centro kaj tie estiĝis ankaŭ politika strukturo kun imperiaj ambicioj. La konker-militoj lanĉitaj de la teotiŭakananoj atingis Oaksakon, Verakrucon kaj Gvatemalon, inkludante en sia orbito diversajn popolojn.
István Zongor
Kariero
István Zongor debutis en 1969 en la teatro Marosvásárhelyi Nemzeti Színház Tompa Miklós Társulat de Târgu Mureş.
Historio de Meksiko
La unuaj kulturoj
Teotiŭakano apogeis de 350 ĝis 650 p.K. Kvankam ĝia areo ne plilarĝiĝis, la nombro de loĝantoj kreskis al 200,000. De 650 ĝis 700, la urbo estis invadita, prirabita kaj bruligita, ni ne scias de kiuj.
La meŝika imperio
La meŝikoj (kiuj fakte donis la nomon al la lando) alvenis en Anaŭakon (la valo de Meksiko) ĉirkaŭ la dua duono de la 12-a jarcento, kiam tie jam loĝis aliaj popoloj.
La novalvenintaj meŝikoj establis sin en Ĉapultepeko en 1276, de kie ili estis forpelitaj; post kelkaj jaroj da migrado, en 1325 ili fine establis sin en malgranda insulo de la lago Tezkuko. La legendo tekstas, ke la dioj ordonis, ke ili sin establu en la loko, kie aglo estos voranta serpenton. Tiu sceno aperis ĝuste en tiu insuleto, tiom malriĉa kaj malfekunda, ke neniu el la ĉirkaŭantaj popoloj estis depostulinta ĝin. De la fondo de la ĉefurbo, Tenoĉtitlano, ĝis la hispana konkero, la meŝikaj regantoj estis jenaj:
La konkero
Kiam alvenis la hispanoj, en 1519, la meŝika imperio estis tre juna kaj multaj el la subpremataj popoloj ankoraŭ konservis la memoron pri sia sendependa vivo; krome, anstataŭ konsideri Motekuhzoman kiel sian reganton, ili lin timis kaj malamis. Tiel, la vasalaj popoloj ne vidis en la hispanoj konkerantojn, sed liberigantojn.
La militan konkeron sekvis la spirita. En 1523 alvenis en Meksikon la unuaj misiistoj por kristanigi la indianojn, ĉefe la junajn, kun la ideo prepari ilin por la sacerdota laboro. Sed jarojn poste estis forĵetita la eblo, ke la indianoj atingu ekleziajn gradojn kaj ankaŭ estis abandonitaj la klopodoj studi kaj konservi ties lingvojn. Tiel komenciĝis la malaperado de la antikvaj kulturoj.
La milito por la sendependeco
Kvankam Meksiko estis konsiderata vicregno – la “oficiala” nomo estis vicregno de Nova Hispanio – en la praktiko ĝi estis kolonio subpremata de la metropolo. La novhispanoj, filoj de hispanoj naskitaj en Ameriko (nomataj kreoloj), ne povis akiri gravajn postenojn en la administracio aŭ altiĝi en la eklezia hierarkio. Ankaŭ, grandaj sektoroj de la ekonomio estis baritaj al ili.
Fine de la 17a jarcento, la ideoj de la Franca Revolucio kaj la ekzemplo de la britaj kolonioj en Nordameriko fortikigis la aspiron al sendependeco. Je la mateniĝo de la 16a de septembro 1810 pastro Miguel Hidalgo y Costilla, parokestro de Dolores, lanĉis la alvokon por militi kontraŭ la kolonia registaro. Tiu evento, konata kiel “krio de Dolores”, propre signas la naskiĝon de la meksika nacio, ne plu novhispana nek meŝika.
La Konstituciaj Elementoj estis aro de reguloj kvazaŭ konstitucia projekto por Meksiko (tiutempe ankoraŭ Vicreĝlando de Nova Hispanio), redaktita dum aprilo 1812, dum la Meksika Milito de Sendependeco, fare de generalo Ignacio López Rayón, kaj metitaj en cirkuladon ekde la 4a de septembro 1812, en Zinacantepec, Meksikŝtato, kun la celo fari la landon sendependeca el Hispanio.
La sendependiĝo de Meksiko fakte estis rezulto de intertraktado, pli ol de milito. En 1821 alvenis el Hispanio la nova vicreĝo, Juan O'Donojú, kiu akceptis trakti kun la ĉefo de la ribelaj kreoloj, Agustín de Iturbide. Tiu ĉi militisto estis batalinta la sendependiĝajn trupojn, kiuj estis sub la komando de Vicente Guerrero.
Tiel, Iturbide kaj Guerrero kunakordis pri la plano de Igualo, nomata de la tri garantioj: unusola religio (la katolika), unuiĝo de ĉiuj sociaj grupoj kaj sendependiĝo de Meksiko kun konstitucia monarĥio. La 27an de septembro 1821 la Trigarantia Armeo eniris triumfe en Meksikurbon, plenumigante tiel la sendependecon de la lando.
La Imperio kaj la unuaj jaroj de sendependeco
En majo 1822 Agustín de Iturbide estis nomita unua imperiestro de Meksiko. La imperio daŭris dekunu monatojn: en aprilo 1823 post ribelo de la armeo la monarĥio estis forĵetita, Agustín la Unua eksiĝis, la provincoj de Centrameriko proklamis sian sendependecon (tiam la teritorio de Meksiko ampleksis de la sudaj ŝtatoj de Usono ĝis Kostariko) kaj la kongreso kunvokis konstitucian kunvenon.
De tiu kunveno estis promulgita la unua konstitucio de la sendependa Meksiko, tiu de 1824, esence federalisma. Tiun jaron en la unua balotado estis elektita Guadalupe Victoria kiel prezidanto kaj Nicolás Bravo kiel vicprezidanto. En 1828 okazis la sekvanta balotado, de kiu rezultis elektita Manuel Gómez Pedraza; tamen, Vicente Guerrero ne akceptis tiun rezulton kaj prenis la regpovon pere de puĉo. Siavice, en 1830 Guerrero estis eksigita, ankaŭ perforte, de la generalo Anastasio Bustamante.
Tiam komenciĝis ŝtorma periodo en la meksika historio, signita de senĉesaj puĉoj, ribeloj kaj subleviĝoj, en kiu elstaras la nomo de Antonio López de Santa Anna, unu el la plej diskutataj rolantoj de la nacia historio, kiu okupis la prezidantecon plurajn fojon, kelkaj pere de puĉo, aliaj pere de balotado.
La malstabileco de la periodo permesis la sukceson de la dispartigaj movadoj en la nordo de la lando, ĉefe en Teksaso, kiu proklamis sian sendependecon en 1835. Kiam la usona kongreso akceptis la aliĝon de Teksaso kiel usona ŝtato (marto 1845), Meksiko rompis diplomatiajn rilatojn. La usonaj trupoj komencis koncentriĝi laŭlonge de la landlimo, ĝis ili finfine invadis Meksikon. La 14an de aŭgusto 1847 Meksikurbo estis okupita de la usona armeo. Post la kapitulaco Meksiko perdis, krom Teksason, la provincojn de Nova Meksiko kaj Alta Kalifornio (2,4 milionoj da km².).
La perdo de duono de la teritorio, la malriĉeco, la senĉesaj enlandaj militoj kaj la malordo en la publika administracio instigis la klerajn klasojn de la socio agi por eviti la ripeton de tiaj eventoj. Tiam la socio estis dividita en du ĉefajn grupojn: la konservemaj, estrataj de Lucas Alamán, kaj la liberalaj, inter kies ĉefaj rolantoj elstaris Benito Juárez, Melchor Ocampo, Miguel Lerdo de Tejada kaj Ignacio Comonfort.
En 1854 estis proklamita la plano de Ajutlo, malagnoskanta la registaron, kiu ricevis la apogon de la liberaluloj. Tiel, en decembro, 1855, Ignacio Comonfort fariĝis prezidanto kaj tuj promulgis serion de leĝoj, konataj kiel “leĝoj de reformo”, kiuj deprenis multajn avantaĝojn de la katolika eklezio. Poste, en 1857 estis promulgita nova konstitucio bazita sur la liberalaj principoj.
Sed la konservemuloj ribelis por malagnoski la registaron de Comonfort; tiu ĉi falis en januaro 1858. Laŭ la nova konstitucio, je la malapero de la prezidanto, la posteno irus al ministro de la Supera Kortumo, kiu estis Benito Juárez. Tial Juárez proklamis sin prezidanto, dum la konservemuloj nomis al Félix Zuloaga. De tio eksplodis milito (la trijara milito aŭ milito de reformo), kiu finiĝis en januaro 1861, kiam Benito Juárez revenis triumfe en Meksikurbon.
La franca interveno kaj la Dua Imperio
Sed unu jaron poste, en 1862, francaj trupoj surteriĝis en Verakruco kun la intenco reestabligi la monarĥion, ĉifoje ŝarĝita al Maksimiliano de Habsburgo. Malgraŭ la kuraĝa rezistado de la meksika armeo la francoj finfine sukcesis eniri en la ĉefurbon la 10an de junio 1864, kie Maksimiliano estis kronita imperiestro de la nomita Dua Meksika Imperio.
Sed ne pli ol du jarojn poste, la 22-an de januaro 1866, la franca Napoleono la 3-a anoncis la retiradon de siaj trupoj el Meksiko, pro kio Maksimiliano perdis sian ĉefan apogon.
Poste, la Meksika revolucio kaŭzis morton de 10% de la loĝantaro. La Kristisma Milito okazis en Meksiko kaj daŭris tri jarojn nome el 1926 ĝis 1929 inter la registaro unuflanke kaj milicoj de ekstremaj katolikoj aliflanke, kiuj malakceptis la aplikadon de la nomita Leĝo Calles (laŭ prezidanto Plutarco Elías Calles) kiu proponis limigi kaj kontroli la katolikan kulton en la lando.
Stacio Kawaragahama
Stacio Kawaragahama (japane: 瓦ヶ浜駅 [Kaŭaragahama-eki], angle: Kawaragahama Station) estas fervoja stacio en Ocu, Gubernio Ŝiga, Japanio. La stacio servas 1 linion de Elektra Fervojo Keihan: Linio Keihan-Ishiyama-Sakamoto.
Ján Lamačka
Li fariĝis la dua redaktoro kaj eldoninto de Esperantisto Slovaka (ES) post la fondinto Ernesto Váňa. En 1955 li eldonadis en Trenčín bultenon "Nia spegulo". Merite de Ján Lamačka ekestis en Trenčín la unua Esperanto-muzeo en Ĉeĥoslovakio (1950-05-21).
Tutmonda uzado de la interreto
Suma nombro de retuzantoj
Fine de decembro 2007 tutmonde proksimume 1.319.872.109 homoj uzis la interreton. Ĝis la fino de majo 2011 tiu nombro kreskis al 2 099 926 965 homoj.
Lingvoj en la interreto laŭ nombro de uzantoj
La plej ofte uzata lingvo en la interreto estas la angla. Kvankam la suma kvanto de anglalingvaj denaskuloj estas nur iom super 300 milionoj, la angla lingvo estas parolata kiel dua lingvo de almenaŭ 200 milionoj da homoj en la tuta mondo. Multaj el ili kontribuas al la interreto en sia propra lingvo kaj en la angla (kaj eble en aliaj lingvoj).
La ĉina estas tutmonde la plej multe parolata lingvo kaj intertempe la dua lingvo en la interreto; en majo 2011 la ĉina estis la lingvo de 24,2 % de la interretumantoj, la angla de 26,8%. La kresko de la nombro de ĉinaj retumantoj estas alta; pro la rapida evoluo eble la ĉina tiurilate preteriros la anglan jam en 2013. Oni supozas, ke tio multe influos la interreton en la proksima estonteco.
En la ĉi-suba tabelo mankas la hindia, la plej vaste parolata lingvo de Hindujo (Barato), la dua plej loĝata lando de la mondo. Tion kaŭzas la prefero por la angla ĉe la plimulto de la tieaj uzantoj kun interreta konekto. La hindia enreta loĝantaro kreskas rapide; ankaŭ pri tio oni supozas, ke tio grave influos la interreton estontece.
La informoj en la ĉi-suba tabelo estas takso de la tutmonda uzantaro de la interreto por septembro 2004.
Lingvoj en la interreto laŭ vortkvanto sur retpaĝoj
Grefenstette kaj Nioche faris en la jaro 2000 studon pri la kvanto de teksto en unuopaj lingvoj atingebla per serĉiloj. Laŭ la studo Esperanto havis la rangon 27 inter la latinliteraj lingvoj; supozeble tio signifas (por la jaro 2000) proksimume la rangon 40 por Esperanto inter ĉiuj lingvoj, sendepende de la skribo.
De la plej abonita YouTube-kanaloj (250 kanaloj), 66% da enhavo estas Angle, 15% Hispane, 7% Portugale, 5% Hindie, 2% da enhavo estas en la Korea lingvo, dum aliaj lingvoj havas 5% da enhavo.
Ploskanovicja
Ploskanovicja, ukraine kaj rutene Плоскановиця, ruse Плоскановица [ploskanovica], slovake Calanovice, hungare Ploszkánfalva [ploskAnfalva] estas malgranda, ne memstara vilaĝeto en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Mukaĉeve, en municipo de Brestiv.
Historio
Ĝis Traktato de Trianon Ploszkánfalva apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de la disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon. Poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Ploskanovicja. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.
Miĉinĉa
Miĉinĉa, Michincha aŭ Cerro Minchincha estas monto nome stratovulkano sur la landlimo inter Bolivio kaj Ĉilio. Ĝiu estas parto de orient-okcidenta kresto de stratovulkanoj. Oriente kuŝas Olca. La nura historia aktiveco el la komplekso estis flanka erupcio el 1865-1867.
Soignies
Soignies (france: [sŭANji] aŭ Zinnik) estas municipo en Belgio, kiu en la jaro 1825 ricevis la honortitolon "urbo". Komence de ĝi havis  loĝantojn. La municipo estas la administra centro de samnoma distrikto.
Andrej Grubačić
Andrej Grubačić estas jugoslavdevena anarkiisma teoriulo, loĝanta en Usono, federisto pri Balkanio, kaj profesoro pri antropologio kun jugoslava fono kiu verkis pri monda historio, teorio pri mondaj sistemoj, anarkiismo kaj la historio de Balkanio. Defendanto de anarkiisma alproksimiĝo al la teorio pri mondaj sistemoj, Grubačić estas unu el la ĉefaj figuroj de la "nova anarkiismo", kaj membro de la kontraŭ-aŭtoritata, branĉo por rekta agado ene de la tutmonda justecmovado. Li estas ankaŭ membro de la International Organization for a Participatory Society (Internacia Organizo por Partopreniga Socio). Liaj verkoj kaj interesoj gamas el anarkiismo aŭ 'partopreniga' edukado al la nov-marksisma teorio de monda sistemo, kaj el la kaŝita historio de la usona demokratio al la historio de sencentrigitaj komunumoj kaj interhelpo ĉe la Balkanoj.
Soignies
La rivero Zenne (nl) aŭ Senne (fr) havas fonton en Soignies.
Feyt
Feyt estas franca komunumo lokita en la departemento Corrèze kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 101 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2006.
György Vikár
György Vikár [djordj], laŭ hungarlingve kutima nomordo Vikár György estis hungara kuracisto, psikiatro. György Vikár naskiĝis en 1926, li mortis en 2003.
Feyt
Geografio
Feyt etendiĝas sur 19,56 km², kaj havis 101 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 5 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Corrèze, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo.
Traktato de Melfi
La traktato de Melfi estis akordo establita inter papo Nikolao la 2-a kaj Roberto de Altavilla, ĉefo de Grajejo de Apulio kaj Rikardo la 1-a de Aversa, senjoro de Genzano kaj grafo de Aversa. Tiu Traktato estis subskribita la 24-an de junio 1059, dum la preparo de la unua koncilio de Melfi.
Feyt
Geografio
La regiono ĉirkaŭ Ussel ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Feyt situas je alteco de 804 metroj.
Traktato de Melfi
Alianco de la Eklezio kun la Normandoj
Post la milito, konkludiĝinta kun la malvenko de la papo (kaj de rotoj de sueboj kaj Longobardoj) en la Batalo de Civitate (18-a de junio 1053), komenciĝis la politiko de alianco inter la Apostola Seĝo, absorbita en la investitura batalo, kaj la Normandoj, bezonaj je rekono de iliaj pozicioj post la konkeroj. La trakta ago sankciis la rilatojn inter la papo kaj la du dinastioj, kiuj lin subtenis kontraŭ la kontraŭpapo Benedikto la 10-a. La papo rekonis la posedaĵojn konkeritajn, legitimis la politikajn aspirojn kaj konfidis investiturojn ankaŭ rilate teritoriojn de la itala duoninsulo kiuj estis ankoraŭ en la manoj de la bizanca imperio, de longobardoj kaj islamanoj.
Feyt
Historio
La departemento Corrèze estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. Feyt antaŭe apartenis al la reĝa provinco Limoĝio.
Traktato de Melfi
Rekono pri la dinastio de Altavilla kaj Drengot
Nikolao la 2-a nomumis grafo de Aversa Rikardon la 1-a de la dinastio Drengot Quarrel, princon de Capua, kaj rekonis Roberton la Guiskardon de la dinastio de Altavillla, kiu deklaris ke mem jam konvertiĝis al kristanismo, per la levo de grafejo de Apulio al dukato de Apulio kaj al li asignis la titolon de duko de Apulio, Kalabrio kaj Sicilio.
György Vikár
Biografio
György Vikár devenis el juda familio, dum la nazia erao li estis trudlaboristo. Li frekventis samtempe 2 universitatojn en Budapeŝto (Universitato de Budapeŝto kaj Universitato Semmelweis). Post siaj studoj li laboris en centra hospitalo pri neŭrologio kaj psikiatrio. Ĝis 1983 li gvidis psikiatrian kuracejon pri geinfanoj, poste li laboris en hospitalo de Újpest. Li emeritiĝis en 1992, sed iam li instruis ankaŭ en universitato. Li ricevis 2 memormedalojn kaj premion inter 1984 kaj 2002.
Traktato de Melfi
Rekono pri la dinastio de Altavilla kaj Drengot
Konstitiĝis, do, du sendependaj normandaj ŝtatoj kaj la respektivaj gentoj sin rekte ligis al la apostola seĝo. La papo etendis, tiel, la feŭdan dominadon de la Eklezio de Capua ĝis Sicilio. La papo, por subteni sian suverenecon kaj pravigi sian feŭdan povon sur tiuj teritorioj apogiĝis ankaŭ surbaze de la donacoj flanke de la karolidaj reĝoj kaj eble ankaŭ per la supozita Donaco de Konstanteno. Nikolao la 2-a etendis la rekonon de la feŭda vasalado al Rikardo la 1-a de Drengot kaj al ties fratoj Roberto kaj Ruĝiero la 1-a de Altavilla. Ili gajnis por si kaj por iliaj familioj la titolon de vasaloj de la Eklezio per revolucia investituro ĉar nur la imperiestro povis disdoni tiujn titolojn. Sed al la apostola seĝo pli urĝis sin defendi kaj la ĉesigi la imperiestran investituran praktikon. La papo gajnis la submetiĝon, la politikan apogon kaj kaj engaĝxiĝon de la normandiaj ĉefoj respekti kaj armile subteni la kanonajn elektojn de la estontaj papoj. Ili engaĝiĝis protekti la Eklezion kontraŭ la entrudiĝoj de la germana imperio en tiuj elektoj kaj garantii ke ili plenumiĝu laŭ la dekretoj de la koncilio. La suverenoj, krome, dediĉis sin por pagi al la Apostola Seĝo jaran tributon de dekdu soldoj de Pavio koresponde al ĉiu bova paro en iliaj teritorioj kaj al ĉiu jugero de eklezia kamparo feŭdigita, kun plue la devo provizi armitojn al la papo; kaj fine ili ĵuris per Dio kaj sur la Evangelio ke mem estos aliancanoj de la papo kontraŭ kiu ajn malamiko, promesante ne partopreni en milito nerajtigite de la permeso de la Ĉefo de la Eklezio.
Feyt
Administrado
Feyt apartenas al la kantono de Eygurande, kies ĉefurbo estas Eygurande. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Ussel, unu el la tri arondismentoj de la departemento Corrèze.
Traktato de Melfi
Rekono pri la dinastio de Altavilla kaj Drengot
La traktato de Melfi antaŭis la unuan koncilion de Melfi kaj konkludiĝis per la Konkordato de Melfi. Jen skiza sinsekvo de la eventoj de la akordoj:
Karl Gasperini
Karl GASPERINI (naskiĝis la en St. Gotthard, Hungario) estis aŭstra-germana  komerc-ministeria oficisto en Vieno. Li laboris ĉefe en katolikaj Esperanto-rondoj.
Emerson Thome
Emerson Thome (n. ) estas brazila futbalisto.
Li futbalis ĉe Vissel Kobe.
Civilization IV
Sid Meier’s Civilization IV (en angla Civilizo la 4-a de Sid Meier) estas pomova strategia videoludo de la firmao Firaxis Games, daŭrigo de la populara serio Civilization (antaŭ ĝi estis Civilization III). L’ellaso de la ludo okazis la 25-an de oktobro 2005 en Usono kaj Kanado kaj la 4-an de novembro en Eŭropo. La interfaco ŝanĝis sin radikale, la mapo iĝis animaciita. La 24-an de junio 2006 oni eldonis la kromaĵon Warlords. La dua kromaĵo, Beyond the Sword, ellasiĝis la 27-an de junio 2007.
La 21-an de septembro 2010 okazis l’ellaso de sekva ludo, Civilization V.
Szerém
Szerém (serEm) estis historia reĝa departemento en la suda parto de la Hungara Reĝlando, pli precize en la plej orienta parto de Kroatio-Slavonio.
Civilization IV
Esenco de la ludo
En la ludo oni permesas al ludanto regi unun el imperioj. La ludanto komencas ludon en la jaro 4000 antaŭ Kristo kun koloniano kaj unu armeo, generata aŭtomate; sur sama mapo situos kelkaj civilizoj plu kaj barbaraj triboj. Antaŭ komenco de ludado oni permesas elekti specon de mapo (unu granda kontinento, kelkaj kontinentoj, insula mapo ktp.), samkiel ĝian amplekson, de kiu dependas kiomo da konkurantaj civilizoj. Ankaŭ aperta ĉe tio estas elekto de klimato kaj marnivelo, kio influas pejzaĝon de generata mapo kaj situantajn sur ĝi resursojn. Ĉiu movo en la ludo egalas certan kvanton da jaroj, kiu dependas de rapido de ludo, elektita de ludanto. Krom tio ekzistas certa skalo, laŭ kiu, ju pli proksima estas la ludanto al nuntempo, des malpli jarojn entenas unu movo, kaj male. Ĉe malalta rapido de ludo, en apuda pasinteco, nuntempo kaj estonteco unu jaro povas pasi je kelkaj movoj. La ludanto havas kelkajn vojojn al venko. Tio ĉi estas politika, kultura, ekonomia domino aŭ frakaso de ĉiuj aliaj civilizoj.
Szerém
Demografio
Laŭ la censo de 1910
Civilization IV
Esenco de la ludo
La ludo finiĝas en la jaro 2050; venkas la civilizo, kiu obtenis la plej grandan kiomon da poentoj. La ludo finiĝas, kiam iu civilizo frakasas ĉiujn konkurantojn. La ŝtato pereas tiam, kiam ĝi ne havas urbojn plu, sendepende de kvanto da ĝiaj unitoj. Tamen, oni povas ŝalti la opcion «Batali ĝis fino», kiam civilizo pereas nur ĉe pereo de ĉiuj ĝiaj urboj kaj unitoj. La ludo finiĝas, kiam civilixo havas sub kontrolo 75 % da ĉioma loĝantaro kaj 75 % da ĉioma sekaĵo. La ludo finiĝas, kiam nacio havas 3 urbojn kun «Legenda kulturo» (50 000 poentoj da kulturo por urbo). La ludo finiĝas, kiam unu el civilizoj sendas ŝipon al Alfa Centaŭro kaj ĝi sukcese atingas la celon. Malsimile al l’antaŭa ludo de serio, oni bezonas, ke la kosmoŝipo ne nur startu, sed ankaŭ atingu al Alfa Centaŭro. Ĉe la starto de ŝipo ekzistas ĉiam certa procento je sukceso, kiu dependas de kvanto da konstruitaj komponantoj de la ŝipo. Tiamaniere, oni povas startigi la ŝipon kun nekompleta garnituro da eblaj moduloj, sed ĝi povas ne atingi la stelon. La ludo finiĝas, kiam ĉe elektado en UNO-n la ŝtato gajnas en elekto de monda gvidisto kaj atingas, ke ĉiuj ŝtatoj akceptu diplomatajn konvenciojn.
Szerém
Administracio
Estis 9 distriktoj, ties nomoj kaj departementejoj samas:
Civilization IV
Esenco de la ludo
Post la venko, se la atingoj de ludanto estis gravaj, liaj poentaro trafas la Halon de Gloro. Li povas ankaŭ daŭrigi la ludon post la venko. En tiu okazo sekva poentaro ne aperas en la Halo de Gloro, kaj la ludanto ne povas atingi iun alian venkon.
Szerém
Administracio
La departemento estis grandparte ebenaĵa, norde troviĝas insulomonto Fruŝka Gora. Gravaj riveroj limis ĝin: sude Sava, oriente kaj norde Danubo.
En 895 la alvenintaj hungaroj trovis la lokon tre konvena por loĝadi pro la paŝtejoj, ebenaĵo kaj riveroj. La departemento fondiĝis en la 12-a j.c. el regiono Szerém kaj Vukovár. En 1521 la turkoj okupis la departementon. La Habsburga Imperio akiris la departementon en 2 fazoj, en 1688 kaj en 1718. En la malplenan regionon alvenis germanoj, kroatoj, hungaroj, slovakoj, rutenoj kaj precipe serboj, ĉar tiutempe sia lando estis turka regiono. Inter 1848-1860 formiĝis Unuiĝinta Vojevodio apartenanta al Aŭstrio el departementoj Bács-Bodrog, Szerém, Torontál, Temes kaj Krassó-Szörény. En 1868 la departemento redoniĝis al la Hungara-Kroata Reĝlando, tiam Hungario kaj Kroatio faris ŝanĝon: por departementoj Szerém, Verőce kaj Pozsega hungaroj ricevis havenurbon Fiume. Post 1918 ĝi apartenis al SHS (Serba-Kroata-Slovena Reĝlando), poste al Jugoslavio. Dume dum la Dua Mondmilito ĝi apartenis al Kroatio. Ekde 1991 la orienta parto iĝis serba, la okcidenta apartenas al Kroatio.
Civilization IV
Bataloj
Nun ĉiu unito havas la parametron «sperto». Partoprenante en bataloj, unito akumulas poentojn de sperto; ĉe levado de nivelo ĝi povas konsumi ilin por ellerno de speciala kapablo. La sperton donas ankaŭ kelkaj konstruaĵoj (kazerno, seka doko ktp.) kaj paradigmoj. En pli malfruaj kromaĵoj al la ludo, poentojn de sperto povas doni ĉe genero ankaŭ eminentulo — generalo, loĝanta en l’urbo. Ne gravas, ĉu la taĉmento defendis sin aŭ atakis, — en iu ajn okazo ĝi ricevas ĉe venko poentojn de sperto. Sed estas bezone memori, ke aeraj taĉmentoj ne akumulas sperton (tio ĉi estis realigita nur en la kromaĵo Beyond the Sword). Oni ne donas sperton ankaŭ por bombardadoj aŭ se malamika taĉmento retretis. Ne ĉiu taĉmento povas ricevi ĉiujn specialajn kapablojn; kelkaj estas apertaj nur ĉe plenumo de certa kondiĉo, aliajn povas uzi nur certaj unitoj.
Entute en la ludo ekzistas 41 kapabloj.
Mirindaĵoj de la mondo
En la ludo ĉeestas entute 33 mirindaĵoj de la mondo. Por konstrui mirindaĵon oni devas esplori bezonan teknologion, kaj por kelkaj ankaŭ plenumi aldonajn kondiĉojn. Kelkaj mirindaĵoj iĝas malaktualaj post eltrovo de novaj teknologioj.
Eksteraj ligiloj
Sid Meier’s Civilization
José Garzón Ruiz
José GARZÓN RUIZ (naskiĝis la 6-an de aprilo 1871 en San-Fernando provinco de Kadizo, kaj mortis en 1955) estis hispana advokato kaj esperantista pioniro.
José Garzón fondis la revuojn Gazeto Andaluzia kaj Ga­zeto Hispana. Li gvidis kurs­ojn kaj verkis hispanlingvajn lernolibrojn kaj en Esperanto.
Li multe laboris pri la skolta movado: Li instruis Esperanton al skolta grupo de sia urbo, en kiu li estis aktiva partoprenanto. La 30-an de marto de 1918 li gvidis la skoltojn de San Fernando en ekskurso per trajno ĝis Jerez kaj el tie ĝis La Cartuja en turisma vojaĝo.
José Garzón Ruiz instigis ke la skoltoj lernu, ne nur Esperanton, li ankaŭ organizis por ili kursojn pri topografio, gimnastiko, sano kaj telegrafio. Li eĉ pruntedonis sian proprieton en la kampo, nomata "El Jardinillo", por realigi tendarojn kaj sian hejmon, en la strato Muñoz Torrero numero 10-a de San Fernando, por organizi skoltajn aranĝojn.
Esperanto, instruita de li, ege sukcesis inter la skoltoj de San Fernando. Pli malfrue, li ankaŭ organizis bankedon por pli ol 100 junaj skoltoj de la provinco de Kadizo kie li estis la delegito de la skoltisma movado. En majo de 1928 la skolta movado honoris lin per "Lobo de Bronce" ("Lupo el bronzo").
NGC 5095
NGC 5095 (aliaj indikoj — UGC 8381, MCG 0-34-29, ZWG 16.54, PGC 46561) estas galaksio en konstelacio Virgo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Minesoto
Minesoto estas la 12-a plej granda kaj la 22-a plej populita el la usonaj ŝtatoj; preskaŭ 55% de sia loĝantaro loĝas en la metropola areo de Mineapolo-Sankta Paŭlo (konata kiel la “Ĝemelaj Urboj”). Ĉi tiu areo havas la plej grandan koncentriĝon de transporto, firmaoj, industrioj, edukado kaj registaro en la ŝtato. Urbaj centroj en “la ekstera Minesoto” enhavas Duluth, Mankato, Moorhead, Rochester kaj Sankta Cloud.
La geografio de la ŝtato konsistas el okcidentaj prerioj nun transprenitaj de intensiva agrikulturo; falfoliaj arbaroj en la sudorienta parto, nun parte malobstrukciitaj, kultivitaj kaj koloniitaj; kaj la malpli loĝita Norda Arbaro, uzita por minejoj, forsto-kultivo kaj distriĝaj aferoj.
Antaŭ ol Eŭropanoj alvenis, Minesoto estis loĝita dum miloj da jaroj de diversaj indiĝenaj popoloj, kelkaj el ili ankoraŭ daŭre loĝas en Minesoto en la nuna tempo. La francaj esplorintoj, misiistoj kaj peltkomercistoj komencis esplori la regionon en la 17-a jarcento, renkontiĝantaj la Dakotan kaj Oĝibvan/Aniŝinaban tribojn. La plejparto de tiu kiu estas la nuna Minesoto estis antaŭe parto de la bienoj de Luiziano, kiujn Usono aĉetis en 1803. Sekve de pluraj teritoriaj reorganizadoj, Minesoto en sia nuna formo estis akceptita al la unio kiel la 32-a ŝtato la 11-an de majo 1858. Kiel multaj el la mez-okcidentaj ŝtatoj, ĝi restis iom malloĝita kaj centriĝis pri la segligna kaj agrikultura aferoj. Dum la 19-a kaj frua 20-a jarcentoj, multaj eŭropaj enmigrintoj, ĉefe el Skandinavio kaj Germanio, ekkomencis kolonii la ŝtaton, kiu restas centro de skandinav-usona kaj german-usona kulturoj.
En la antaŭnelongaj jardekoj, enmigrintoj el Azio, Korno de Afriko, Mezoriento kaj Latinameriko estas ampleksintaj la demografion kaj kulturon de Minesoto. Ĝia ekonomio ampleksiĝis multe, ŝanĝanta el tradiciaj agoj, tiel kiel agrikulturo kaj eltiraĵo de naturalaj rimedoj al servoj kaj financoj. La indekso de vivnormoj de Minesoto estas unu el la plej altaj en Usono, kaj la ŝtato estas el la plej edukataj kaj riĉaj en la nacio.
Etimologio
La vorto Minnesota devenas de la Dakota nomo por la rivero Minnesota. kiu ricevis sian nomon de unu el du vortoj en la Dakota lingvo: Mnísóta, kiu signifas “klara blua akvo”, aŭ Mnißota, kiu signifas “malklara akvo”. Usonaj indianoj elmontris la nomon al fruaj setlintoj per la faligo de lakto en akvon, nomintan la rezulton mnisota. Multaj lokoj en la ŝtato havas similajn nomojn, ekzemple Minnehaha Falls (“turnanta akvo” aŭ akvofalo), Minneiska (“blanka akvo”), Minneota ("multe da akvo”), kaj Minneapolis, hibrida vorto devenante de mni (“akvo”), kaj polis (greka por “urbo”).
Geografio
Minesoto estas la dua plejnorda usona ŝtato (post Alasko) kaj la plejnorda de la koheraj subŝtatoj de Usono. La izolita Nordokcidenta Terenokojno (angle Northwest Angle) en la kantono de la Lago de la Arbaroj (angle Lake of the Woods County) estas la nura parto de la koheraj subŝtatoj norde de la 49-a paralelo. La ŝtato estas parto de la usona regiono nomita Supra Mez-Okcidento (angle Upper Midwest) kaj parto de la regiono de la Grandaj Lagoj de Nordameriko. Ĝi kunhavas akvan landlimon de la Supra Lago kun la ŝtato Miĉigano kaj teran landlimon kaj akvan landlimon kun Viskonsino je la oriento. Iovao estas suda, Norda Dakoto kaj Suda Dakoto estas okcidentaj, kaj la kanadaj provincoj de Ontario kaj Manitobo estas nordaj. Kun, aŭ proksimume de Usono, Minesoto estas la 12-a plej granda ŝtato.
Geologio
Minesoto havas kelkajn el la plej malnovaj rokoj de la tero, genejsoj kiuj estas aĝaj je ĉirkaŭ miliardoj da jaroj (80% tiel aĝaj ol la planedo). Antaŭ ĉirkaŭ miliardoj da jaroj bazalta lafo elfluis el fendoj en la fundo de la praa oceano; la restaĵoj de tiu vulkana roko formigis la Kanadan Ŝildon en nordokcidenta Minesoto. La radikoj de tiuj vulkanaj montoj kaj la ago de antaŭkambriaj maroj formigis la Fero-montaron de norda Minesoto. Ekde periodo de vulkanismo antaŭ miliardo da jaroj, la geologia aktiveco de Minesoto malintenciĝis, kun neniu vulkanismo nek montoformado, sed kun ripetaj invadoj de la maro, kiuj postlasis multoblajn tavolojn de sedimenta roko.
Poste, grandegaj tavoloj de glacio je la dikeco de minimume unu kilometro multege ŝanĝis la formon de la tereno de la ŝtato. La Viskonsina Glaciepoko finiĝis antaŭ jaroj. Ĝiaj glaĉeroj kovris la tuton de Minesoto krom la pli malproksima sudoriento, regiono kiu havas krutajn montetojn kaj riveretojn kiuj entranĉas la bazan rokon. Tiun regionon oni nomas la Senŝovitaĵa Regiono (angle Driftless Area) pro la manko de glaĉera ŝovitaĵo. Multe de la resto de la ŝtato havas 15 metrojn aŭ pli da tilito, forlasita kiam la glaĉeroj retretis. Giganta Lago Agassiz formiĝis en la nordokcidento antaŭ jaroj. Ĝia fluejo kreis la fekundan valon de la Ruĝa Rivero (angle the Red River Valley, france la vallée de la Rivière Rouge), kaj ĝia elfluo, la glacia Rivero Warren, skulptis la valon de la Rivero Minnesota kaj la supran Misisipon laŭflue el Fort Snelling. Minesoto estas geologie trankvila hodiaŭ. Ĝi malofte havas tertremojn kaj la plejparto el ili estas malgrandaj.
La plej alta loko de la ŝtato estas Eagle Mountain, je 701 m, kiu estas nur 21 km for de la plej malalta loko je 183 m ĉe la bordo de la Supra Lago. Malgraŭ kelkaj regionaj grandaj diferencoj de alteco, la plejparto de la ŝtato estas milde ondonta peneplano.
Du gravaj akvodislimoj kunvenas en la nordoriento de Minesoto proksime de la urbo de Hibbing, formantaj trioblan akvokolektan areon. Precipitaĵo povas flui laŭlonge de Misisipo suden al la Golfo de Meksiko, la Marvojo Sankt-Laŭrenco orienten al Atlantiko aŭ norden tra la akvodislimo de la Hudsona Golfo ĝis la Arkta Oceano.
La kromnomo de la ŝtato, “Lando de lagoj”, taŭgas, ĉar ĝi havas  lagojn kies areo estas pli granda ol 4 ha. Minesoto havas naturajn riverojn kaj riveretojn kiuj entute fluas por. Misisipo komencas sian vojaĝon el siaj fontoj ĉe la Lago Itasca kaj transiras la landlimon de Iovao laŭflue. Ĝi kuniĝas kun la Rivero Minnesota ĉe Fort Snelling, kun la Rivero St. Croix proksima al Hastings, kun la Rivero Chippewa ĉe Wabasha kaj per aliaj pli malgrandaj riveretoj. La Ruĝa Rivero de la Nordo (angle Red River of the North, france Rivière Rouge du Nord), en la fluejo de la glacia Lago Agassiz, drenas la nordokidentan parton de la ŝtato norden ĝis la Hudsona Golfo en Kanado. Proksimume de malsekejoj estas en la landlimoj de Minesoto, la plej granda de tia areo de iu ajn ŝtato krom Alasko.
Flaŭro kaj faŭno
Minesoto enhavas kvar ekologiajn provincojn: preria parkejo en la sudokcidenta kaj okcidenta partoj de la ŝtato; la orienta larĝa folia arbaro (Grando Bosko aŭ angle “Big Woods”) en la sudorienta, kiu etendas en malgrandiga strio al la nordokcidenta parto de la ŝtato, kie ĝi pasas al altoherbo (altogreso) tremolo parkejo; kaj la norda Laŭra (aŭ angle Laurentian) miksita arbaro. Ĝi pasas inter la norda neĝoarbaro (aŭ angle “boreal”), kiu enhavas pinio-, piceo-, kaj lariko-arbarojn, kaj la larĝa folia arbaro en la sudo, kiu enhavas kverkon, aceron, ulmon kaj similajn arbojn. La nordaj arbaroj estas vastaj sovaĝejoj de pinioj kaj piceoj miksitaj kun dislokitaj arbaretoj de betuloj kaj tremoloj.
Multaj nordaj arbaroj de Minesoto estis hakitaj, preterlase kelkajn disejojn de maljunaj kreskaj arbaroj en lokoj kiel la Chippewa Nacia Arbaro kaj la Supra Nacia Arbaro, kie la Akvolima Areo de Kanuoj enhavas preskaŭ hektarojn de nehakita tero. Kvankam hakitado daŭras, rekreskado kaj replantado arbarigas proksimume trionon de la Ŝtato. La plejparto de la prerioj kaj kverkaj savanoj de Minesoto fragmentiĝas pere de kultivado, paŝtado, arbofaligado, kaj suburba konstruaĵo.
Klimato
Minesoto spertas ekstremaĵojn de temperaturo pro ĝia kontinenta klimato, kun malvarmaj vintroj kaj varmaj someroj. La plej malalta registrita temperaturo estis −51 °C je Tower la 2-an de februaro 1996, kaj la plej alta estis 46 °C je Moorhead la 6-an de julio 1936. Meteologiaj eventoj inkluzivas pluvon, neĝon, blizardojn, fulmotondrojn, hajlon, fortan venton, kaj tornadojn. La kreskosezono varias de 90 tagoj je la nordo ĝis 160 tagoj je la sudoriento proksime al Misisipo, kaj mezaj temperaturoj varias de 3 °C ĝis 9 °C. Mezaj someraj rosopunktoj varias de 14 °C en la sudo ĝis 9 °C en la nordo. Avaraĝa ĉiujara precipitaĵo varias de 48 ĝis 89 cm, kaj senpluvecoj okazas ĉiujn 10 ĝis 50 jarojn.
Protektitaj landoj
La unua ŝtata parko, Itaska Ŝtata Parko, fondiĝis en 1891, kaj estas la fonto de la Rivero Misisipo. Hodiaŭ Minesoto havas 72 ŝtatajn parkojn kaj areojn de amuziĝo, 58 ŝtatajn arbarojn kiuj enhavas proksimume, kaj diversajn naturoservaĵojn, ĉiuj estritaj de la Minesota Fako de Naturaj Rimedoj. La Chippewa kaj Supra naciaj arbaroj enhavas areon de. La Supra Nacia Arbaro en la nordorienta parto entenas la Akvoliman Areon de Kanuoj (Boundary Waters Canoe Area angle), kiuj enhavas pli ol kaj mil lagojn. Okcidente estas Nacia Parko de Vojaĝantoj (Voyageurs National Park angle). La Mississipi National River and Recreation Area (MNRRA) estas 116 km longa koridoro laŭlonge de la Rivero Misisipo tra la Areo de Mineapolo-Sankta Paŭlo, kiu konektas diversajn lokojn de historia, kultura kaj geologia intereso.
Historio
Antaŭ la ekloĝado de Eŭropanoj en Nordameriko, la Dakota tribo (subkulturo de la Siuoj) loĝis en Minesoto. La unuaj Eŭropanoj en Minesoto estis la francaj vojaĝantaj peltkomercistoj, kiuj alvenis en la 17-a jarcento kaj komencis kaptiladi proksime al la Granda Port-Vojo (angle Grand Portage). La Granda Port-Vojo estis grava vojeto tra la arbaro, kiu preterpasis akvofalojn de la Rivero Kolombo (angle Pidgeon River) kaj ebligis vojaĝi per kanuo de la Supra Lago ĝis profunde enlande. Poste tiun jarcenton, dum la Eŭropanoj ekloĝis sur la orientan marbordon de la hodiaŭa Kanado kaj Usono, la tieaj indiĝenoj (Aniŝinaboj) transloĝiĝis for de ili. Tribo de la Aniŝinaboj nomita Oĝibvoj migris en la Minesotan regionon, igante malpacon inter la Dakotoj kaj la Oĝibvoj.
Eŭropaj kaj Usonaj esploristoj kiel Daniel Greysolon (alianome Sieur du Lhut), Pastro Louis Hennepin, Jonathon Carver, Henry Schoolcraft, kaj Joseph Nicollet mapis la ŝtaton. La regiono apartenis al la Hispana Luiziano de 1762 ĝis 1802. La teritorio de la ŝtato oriente de Misisipa Rivero iĝis parto de Usono je la fino de la Usona Milito de Sendependeco, kiam la Dua Traktato de Parizo estas subskribita. La Teritorio okcidente de Misisipo estis akirita per la Vendo de Luiziano, kvankam pri parto de Ruĝa Rivera Valo estis disputita ĝis la Traktado de 1818. Fine de la 18-a jarcento, la Nordokcidenta Kompanio fondigis la vilaĝeton de Fortaĵo Ĉarloto (angle Fort Charlotte) ĉe la finiĝo de la Granda Port-Vojo. En la jaro 1803, la tuta vilaĝeto estis translokita 80 da kilometroj nordorienten al Fortaĵo Vilhelmo (angle Fort William).
En 1805, Zebulon Pike marĉandis kun la indiĝenoj pri la aĉeto de teritorio ĉe la kunfluiĝo de la Minesota kaj Misisipa riveroj, kie armea fortaĵo nomita “Fort Snelling” estis konstruita post ne longe. Ĝiaj soldatoj konstruis muelilojn por elfarigi farunon kaj seglignon apud la Akvofalo de Sankta Antonio sur la Misisipo (angle Saint Anthony Falls), la unuaj el multaj industrioj utiligintaj akvan potencon, ĉirkaŭ kiuj la urbo Mineapolo poste estiĝis. Dume, teruzurpantoj, ŝtatoficistoj, kaj pioniroj estis setlintaj apud Fortaĵo Snelling. En 1839, la armeo devigis ilin transloĝiĝi suben laŭ la rivero ĝis areo, kie poste estiĝis la urbo Sankta Paŭlo.
La Minesota Teritorio establiĝis laŭleĝe la 3-an de Marto 1849. La unua kunveno de la teritoria kongreso (okazinte la 2-an de Septembro, 1849) estis dominata de viroj el Nova Anglio aŭ viroj devenaj de Nova Anglio. Miloj da homoj venis por konstrui bienojn kaj rikolti seglignon, kaj Minesoto iĝis la 32-a Usona ŝtato la 11-an Majo de 1858. Ĉar la plejparto de la fondintoj devenis el Nova Anglio, la ŝtato havis la kromnomon “la Nova Anglio de Okcidento.”
Traktatoj inter la Eŭropdevenaj setlintoj kaj la Dakotaj kaj Oĝibvaj indiĝenoj pelis iom post iom la indiĝenojn for de iliaj landoj sur malgrandajn rezervejon. En 1861 la setlintoj de la urbo Mankato kreis la Kavalirojn de la Arbo por finfine forpeli ĉiujn indiĝenojn el la ŝtato. Malpaco kreskis kiam la vivkondiĉoj de Dakotoj degeneris, instigante la Dakotan Militon de 1862. La milito, kiu daŭris ses semajnojn, mortigis laŭdire 800 setlintojn kaj finiĝis kiam 38 indiĝenoj ricevis mortpunon kaj ĉiuj Dakotaj indiĝenoj estas forigitaj al la Dakota Teritorio okcidente de Minesoto.
Arbarekspluatado kaj Agrikulturo estis la ĉefindustrioj de la frua ekonomio de Minesoto. La segmueliloj ĉe la Akvofalo de Sankta Antonio kaj la urbetoj Pine City, Marine on St. Croix, Stillwater, kaj Winona fariĝis altan kvanton da segligno. Tiuj urboj situis sur riveroj, kiuj estis ideala por transportado. La Akvofalo de Sankta Antonio estis poste ankaŭ uzitaj por farunmueliloj. La Mineapolaj muelistoj produktis la plej altkvalitan farunon en Usono, kiu valoris duoble pli ol la faruno, kiun ĝi poste anstataŭigis. Komence de la 20-a jarcento, la Minesotaj muelistoj, ĉefe la firmaoj Pillsbury, Northwestern, kaj la Washburn-Crosby Kompanio (antaŭanto de General Mills), muelis de la grajno de Usono. La fer-minada industrio estabiliĝis per la malkovro de fera erco en Nordminesoto en la 1880-aj jaroj, kaj poste en la frua 20-a jarcento. La erco estas fervoje transportita al la urboj Duluth kaj Two Harbors, tie ŝarĝita sur ŝipojn, kaj ŝipita orienten sur la Grandaj Lagoj.
La industria disvolviĝo kaj la stariĝo de fabrikado laŭgrade migrigis la popolon de kamparaj areoj al urboj dum la frua 20-a jarcento. Tamen, agrikulturo restis disvastiĝinta. La Minesotan ekonomion tre afekciis la Granda Depresio, igante malaltajn prezojn por bienistoj, maldungojn inter ministoj, kaj laboristan malpacon. Pliseverigante la adversecon, okcidentan Minesoton kaj Nordan kaj Sudan Dakoton trafis senpluveco de 1931 ĝis 1935.
Programoj de Nova Interkonsento (angle New Deal) dispoziciis ekonomikan helpon. La Civila Konservada Korpuso (angle Civilian Conservation Corps) kaj aliaj programoj kreis kelkajn dungiĝojn por indiĝenoj sur iliaj reservejoj, kaj la Indian Reorganization Act de 1934 establis limigitan memregadon al triboj. Tio donis pli multan influon al indiĝenoj, kaj promociis pli da respekto al tribaj kutimoj ĉar religiaj ceremonioj kaj indiĝenaj lingvoj ne plu estis subpremitaj.
Post la Dua Mondmilito, industria disvolviĝo akceliĝis. Nova teknologio plialtigis bienan produktivecon pro aŭtomatigita nutrado de porkoj kaj bovoj, mekanika melkado de bovinoj, kaj bredado de kokoj en grandaj konstruaĵoj. Kulturado iĝis specialigita pro la hibridigo de maizo kaj tritiko, kaj biena maŝinaro disvastiĝis. La suburboj kreskis pli rapide pro la postmilitaj loĝejaj bezonoj kaj oportuna transportado, kiu ebligis specialigitajn laborpostenojn. Minesoto ankaŭ iĝis centro de teknologio. Kelkaj novaj firmaoj, ekzemple Sperry Rand (antaŭe Engineering Research Associates), Control Data, kaj Cray Research, produktigis komputilojn. Novajn medicinajn aparatojn inventis ekzistantaj firmaoj kiel Metronic kaj poste Starkey Hearing Technologies. La mondfamaj firmaoj 3M kaj Honeywell estas fonditaj kaj elfarigis diversajn teknologiajn produktaĵojn.
Urboj kaj urbetoj
Sankta Paŭlo situas en la mezoriento de Minesoto ĉe la bordoj de la Rivero Misisipo. Ekde 1849, ĝi longdaŭre estis la ĉefurbo de Minesoto, unue por la Teritorio de Minesoto, kaj poste en 1858 por la ŝtato.
Sankta Paŭlo apudas la plej grandan loĝantaran urbon Mineapolo. Kune, ili kaj siaj antaŭurboj estas konataj kiel la metropola areo de la Ĝemelaj Urboj, kiu estas la 16-a plej granda metropola areo en Usono, kaj estas loĝejo por preskaŭ 55 procentoj de la popolo de la ŝtato. La cetero de la ŝtato estas konata kiel “Plej Granda Minesoto” aŭ “Eksterŝtata Minesoto”.
La ŝtato enhavas 17 urbojn kun loĝantaro de pli ol, ekde la popolnombrado de 2010. En malpliigita aranĝo de popolnombro, ili estas Mineapolo, Sankta Paŭlo, Rochester, Duluth, Bloomington, Brooklyn Park, Plymouth, Saint Cloud, Woodbury, Eagan, Maple Grove, Coon Rapids, Eden Prairie, Minnetonka, Burnsville, Apple Valley, Blaine, and Lakeville. El tiuj, nur Rochester, Duluth, kaj Saint Cloud situas ekster la metropola areo de la Ĝemelaj Urboj.
La popolo de Minesoto daŭre kreskas, principe en la urbaj centroj. La popoloj de metropolaj kantonoj de Sherburne kaj Scott duobliĝis de 1980 ĝis 2000, kiam 40 el la 87 kantonoj de la ŝtato perdis loĝantojn dum la sama periodo.
Loĝantaro
El malpli da blankaj setlintoj en 1850, la oficiala loĝantaro de Minesoto kreskis al pli da 1,7 milionoj por la jaro 1900. Ĉiuj el la sekvantaj ses jardekoj vidis 15 procenta kresko en la loĝantaro, atinginte 3,4 milionon en 1960. La kresko tiam malrapidiĝis, kreskante 11 procentoj al 3,8 milionoj en 1970, kaj averaĝo de 9 procentoj dum la sekvantaj tri jardekoj al 4,9 milionoj en la Censo de 2000.