cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Emuo
Emuoj reproduktiĝas en majo kaj junio kaj ne estas monogamaj; luktado inter inoj por partnero estas komuna. Inoj povas pariĝi kelkajn fojojn kaj demetas kelakjn ovokvantojn en unu sezono. La emuino demetas kvin ĝis dek-kvin ovojn kiuj estos kovataj de la masklo, kiu ankaŭ zorgos la idojn. Tiel la emuino povas serĉi alian masklon. La animaloj plipeziĝas antaŭ la reprodukta sezono, kaj la masklo faras plej kovadon, perdante pezon dum tiu tempo ĉar li ne manĝas. La kovado daŭras 56 tagojn, la emuidoj povas marŝi post kelkaj horoj kaj restos kun sia patro dum kvin monatoj. Ili atingos plenan grandon post ĉirkaŭ ses monatoj, sed povas resti kun sia familio ĝis la venonta reprodukta sezono post duonjaro. Emuoj povas vivi intee 10 kaj 20 jaroj en naturo kaj estas predataj de dingoj, agloj kaj akcipitroj. Ili povas salti kaj piedfrapi por eviti dingojn, sed kontraŭ agloj kaj akcipitroj, ili povas nur kuri kaj turneviti.
UME
La vorto havas plurajn signifojn:
Emuo
Historio
La emuo estis vidata unuafoje de eŭropanaj esploristoj en 1696 kiam ili faris mallongan viziton al la marbordo de Okcidenta Aŭstralio. Oni supozas, ke ili vidis ĝin ĉe la orienta marbordo de Aŭstralio antaŭ 1788 kiam okazis la unua eŭropa setlado. Ĝi estis unuafoje priskribita laŭ la nomo de "New Holland Cassowary" (novholanda kazuaro) en la verko de Arthur Phillip nome Voyage to Botany Bay, publikigita en 1789. La specio estis nomita de la ornitologo John Latham el specimeno el areo de Sidnejo, Aŭstralio, kio estis konata tiam kiel Nova Holando. Li kunlaboris kun la libro de Phillip kaj havigis la unuajn priskribojn kaj nomojn por multaj aŭstraliaj birdospecioj; ties nomo estas latinaj vortoj por "rapidpieda novholandano". La etimologio de la komuna nomo "emuo" estas necerta, sed oni supozas, ke derivas el araba vorto por granda birdo kiu estis poste uzata de portugalaj esploristoj por priskribi la parencan kazuaron en Aŭstralio kaj Novgvineo. Alia teorio estas ke ĝi devenas el la vorto "ema", kio estas uzata en portugala por aludi al granda birdo simila al struto aŭ gruo. En Viktorio, kelkaj terminoj por la emuo estis Barrimal en ĝaĝjavurunga lingvo, mjure en gunai, kaj courn en jardŭaĝali. Ĝi estis konata kiel muraŭung aŭ birabajin ĉe la lokaj loĝantoj de la popoloj eora kaj darugoj de la baseno de Sidnejo.
Taksonomio kaj sistematiko
En sia origina priskribo de la emuo de 1816, Vieillot uzis du genronomojn; unue Dromiceius, poste Dromaius kelkajn paĝojn antaŭen. Ekde tiam oni diskutis kiu estas ĝusta; fakte la lasta estas pli ĝuste formita, sed la konvencio en taksonomio estas ke la unua nomo restu, se ne temas pri klara tajperaro. Plej modernaj publikaĵoj, kiaj tiuj de la aŭstralia registaro, uzas Dromaius, kaj oni mencias Dromiceius kiel alternativa literumado.
Klasigo
Ekzameno de DNA de la Kinginsula emuo montris, ke ĝi estas proksime rilata al la kontinenta emuo kaj de tie plej bone oni traktu ĝin kiel subspecio.
Aspekto
Emuoj estas grandaj birdoj. La plej grandaj povas atingi ĝis 150 al 190 cm alte, 1 al 1.3 m ĉe la ŝultro. Pri longo mezurita el beko al vosto, emuoj gamas el 139 al 164 cm, kaj maskloj averaĝe 148.5 cm dum inoj averaĝe 156.8 cm. Emuoj pezas inter 18 kaj 60 kg, kun averaĝo de 31.5 kg kaj 36.9 kg ĉe maskloj kaj inoj, respektive. Inoj estas kutime pli grandaj ol maskloj per malgranda kvanto, kaj estas klare pli larĝaj ĉe la pugo.
Ili havas malgrandajn vestiĝiecajn flugilojn, kies flugillongo estas ĉirkaŭ 20 cm longa, kaj havas malgrandajn ungojn ĉe la pinto de la flugilo. La beko estas tre malgranda, nome 5.6 al 6.7 cm. La emuo flugilfrapas dum kurado supozeble por stabiliĝi dum movado. Ĝi havas longajn kolon kaj krurojn. Ties kapablo kuri ja altaj rapidoj, nome 48 km/h, ŝuldiĝas al tre specializita pelvamembra muskolaro. Ties piedoj havas nur tri fingrojn kaj simile limigitan nombron de ostoj kaj asociaj piedomuskoloj; ili estas la ununuraj birdoj kun gastroknemia muskolo malantaŭ la malsupro de kruroj. La pelvaj membromuskoloj de emuoj havas similan kontribuon al la totala korpomaso kiel la flugilmuskoloj de flugantaj birdoj. Dum piedirado, la emuo faras pasojn de po 100 cm, sed je plena galopo, paso povas esti tiom longa kiom ĝis 275 cm. Ties kruroj ne havas plumojn kaj subpiede estas dikaj kuzenaĵoj. Kiel ĉe kazuaroj, ankaŭ la emuo havas akrajn ungegojn ĉe siaj fingroj kio estas ties ĉefaj defendaj atributoj. Tio estas uzataj lukte por okazigi vundojn al kontraŭantoj per piedfrapado. La fingro kaj ungo estas totalo de 15 cm. Ili havas mildan bekon, adaptitan al paŝtado.
La emuo havas bonajn vid- kaj aŭd-kapablojn, kio permesas ilin detekti proksimajn minacojn. Ties kruroj estas inter la plej fortaj el ĉiuj animaloj, sufiĉe povajn por ŝiri metalajn dratbarilojn. La kolo de la emuo estas palblua kaj montras tra ĝi disajn plumojn. Ili havas brunan al grizbrunan plumaron de hartaŭzita aspekto; la rakioj kaj pintoj de la plumoj estas nigraj. Suna radiado estas absorbita de la pintoj, kaj la izola interna plumaro izoligas la haŭton. La rezulta varmo estas evitita per fluo al la haŭto havigita de la superhaŭto, kio permesas la birdon aktivi dum la varmo de la tago. Unika karaktero de la emua plumo estas ties duobla rakio emerĝa el ununura plumakso. Ambaŭ rakioj havas la saman longon, kaj la teksturo estas varia; proksime de la kilo ĝi estas iom hirtahareca, sed la eksteraj pintoj similas al herbo. Ambaŭ seksoj estas similaj laŭ aspekto, kvankam la maskla peniso povas iĝi videbla dum fekado. La plumaro varias laŭkolore pro mediaj faktoroj, havigante al la birdo naturan kamuflon. Plumoj de emuoj en pli arida areo kun ruĝa grundo havas similnuancan plumaron sed estas pli malhela ĉe animaloj kiuj loĝas en marĉaj kondiĉoj.
La okuloj de emuo estas protektitaj de niktitantaj membranoj. Tiuj estas travideblaj, duarangaj palpebroj kiuj moviĝas el la okulpinto plej proksima al la beko por kovri la alian flankon. Tio estas uzata de la emuo kiel protektilo por defendi siajn okulojn el polvo kio hegemonias ĉe ventaj kaj aridaj dezertoj. La emuo havas ankaŭ trakean gorĝosakon, kio iĝas plej elstara dum la pariĝsezono. Ĝi estas ofte uzata dum pariĝado, kak oni spekulativis, ke ĝi estas uzata por ĉiutaga komunikado. La gorĝosako estas pli ol 30 cm, ege spaca kaj la interna muro estas tre fajna. Ties malferma larĝo estas nur de 8 cm. La kvanto da aero kiu eniras tra la gorĝosako, determinita de la emua decido malfermi aŭ fermi ĝin, efikas sur la tono de la emua alvoko. Inoj tipe krias pli laŭte ol maskloj.
Ĉe tre varmaj tagoj, emuoj anhelas por reteni sian korpotemperaturon, ties pulmoj funkcias kiel vaporigaj refreŝigiloj kaj, malkiel kelkaj aliaj specioj, rezultaj malaltaj niveloj de karbona dioksido en sango ŝajne ne kaŭzas alkalozon. Por normala spirado dum pli freŝa vetero, ili havas grandajn, multfaltajn nazpasejojn. Freŝa aero varmiĝas dum ĝi pasas trae ene de la pulmoj, elprenante la varmon el la naza regiono. Dum elspirado, la emuaj malvarmaj nazaj ostetoj kondensas humidecon reen el la aero kaj absorbas ĝin por reuzado. Kiel ĉe aliaj strutoformaj, ankaŭ la emuo havas grandan homeotermikan kapablon, kaj povas reteni tiun statuson el −5 ĝis 45 gradoj. La termika neŭtra zono de emuoj kuŝas inter 10–15 gradoj kaj 30 gradoj.
Kiel ĉe aliaj strutoformaj, ankaŭ la emuo havas relative malaltan indicon de metabolismo kompare al aliaj tipoj de birdoj, sed la indico dependas el aktiveco, ĉefe pro rezultaj ŝanĝoj ĉe la termodinamiko. Je −5 gradoj, la indico de metabolismo de emuo dum sidado estas de ĉirkaŭ 60% el la valoro por unu kiu staras, ĉar la manko de plumoj sub ties stomako kondukas al pli alta indico de varmoperdo kiam ĝi staras eksponante la suban ventron.
Ties alvoko konsistas el laŭta zumado, tamburado, kaj gruntado kio povas esti aŭdita ĝis je 2 km for. La zumado estas kreata en ŝveligebla kolsako kiu estas 30 cm longa kaj fajnmura. La diferencaj sonoj produktitaj povas esti uzataj por distingi masklojn disde inojn. La laŭta zumado okazigita de ŝveligo de la vertebrara sako korespondas al inoj, dum laŭta gruntado estas limigita al maskloj.
Kutimaro kaj ekologio
Emuoj loĝas en plej habitatoj tra Aŭstralio, kvankam ili estas plej komunaj en areoj de sklerofila arbaro kaj savano, kaj malplej komuna en loĝataj kaj tre aridaj areoj, escepte dum humidaj periodoj. Emuoj plej ofte veturas en paroj, kaj kvankam ili povas formi grandajn arojn, tio estas netipa socia kutimo kio okazas pro la komuna neceso moviĝi al manĝofontoj. Emuoj veturas longdistance por atingi abundajn manĝareojn. En Okcidenta Aŭstralio, emumovoj sekvas klaran sezonan modelon – norden somere kaj suden vintre. Ĉe la orienta marbordo ties vagado ne ŝajnas sekvi modelon. Emuoj ankaŭ kapablas naĝi senecese, kvankam ili rare faras tion, nur se la areo estas inundita aŭ ili bezonas trapasi riveron. Ili estas scivolemaj animaloj, kaj alproksimiĝas al homoj se ili vidas movon de membro aŭ de vesto. Ili povas sekvi kaj observi homojn en naturo. Foje ili puŝas aliajn animalojn kaj forkuras atendante reagon, kvazau lude. Emuo pasas multe el sia tempo plumaranĝe perbeke.
Emuoj dormas dumnokte, kaj ekripozas je sunsubiro, kvankam ili ne dormas kontinue la tutan nokton. Ili povas vekiĝi kaj stari ĝis ok fojojn nokte por manĝi aŭ feki. Antaŭ eniri en profundan dormon, la emuo kaŭras sur siaj tarsoj kaj ekeniras en dormeca stato. Tamen, ĝi estas sufiĉe atenta al vidaj aŭ aŭdaj stimuloj kaj povas reveni al veka stato. Dum tiu tempo, la kolo malsupreniras tre proksime al la korpo kaj ankaŭ la palpebroj eksobiras. Se ne estas vidaj aŭ aŭdaj ĝenokazoj, ĝi eniras en profunda dormoformo post 20 minutoj. Dum tiu tempo la korpo sobiras ĝis ĝi tuŝas la grundon kaj ties kruroj faldiĝas. La plumoj kondukas pluvon suben laŭlonge de la amaseca korpo al la grundo, kaj oni supozas, ke la dorma sinteno estas tipo de kamuflo cele al imitado de malgranda monteto. La kolo venas tre sube kaj ankaŭ la beko tiele ke la tuta kolo iĝas S-forma kaj faldiĝas tute. Emuo tipe vekiĝas el profunda dormo post ĉiu 90a al 120a minuto kaj staras al tarsa sinteno por manĝi aŭ feki. Tio daŭras dum 10 al 20 minutoj kaj la ciklo ripetiĝas kvar al ses fojojn dum plej noktoj. Ĝenerale, emuo dormas dum ĉirkaŭ sep horojn ĉiutage. Junaj emuoj dormas havante sian kolon ebena kaj etendiĝante antaŭen laŭlonge de la grunda surfaco.
Dieto
Emuoj manĝas laŭ dumtaga modelo. Ili manĝas varion de kaj indiĝenaj kaj enmetitaj plantospecioj; la tipo de plantoj manĝitaj dependas el sezona disponeblo. Ili manĝas ankaŭ insektojn, kiaj akridoj kaj griloj, kokcineloj, raŭpoj, larvoj de tineoj kaj formikoj. Tio formas grandan parton de ties proteinaj kaj neceso kaj akiro. En Okcidenta Aŭstralio, oni observis manĝopreferon ĉe veturantaj emuoj: ili manĝas semojn el Acacia aneura ĝis pluvas, post kio ili manĝas freŝajn herboburĝonojn kaj raŭpojn; vintre ili manĝas foliojn kaj guŝojn de Senna obtusifolia; printempe, ili manĝas akridojn kaj la frukton de Santalum acuminatum, nome aŭstralia santalo. Ili manĝas ankaŭ rikoltojn de tritiko, kaj de iu ajn frukto aŭ aliaj rikoltoj kien ili povas aliri, facile grimpinte super altaj bariloj senecese. Emuoj utilas kiel grava agento por la disigo de grandaj semoj, kio kontribuas al flaŭra biodiverseco. Nedezirata efiko de tio okazis en Kvinslando en la 1930-aj kaj 1940-aj jaroj kiam emuoj manĝis kaktojn kaj poste fekis la semojn en diversaj lokoj dum siaj movoj, etendingante la nedezirita planto. Tio kondukis al konstantaj kampanjoj por haltigi la etendon de la kaktoj.
Emuoj ankaŭ postulas ŝtonetojn por helpi en la digestado de plantomaterialo. Individuaj ŝtonoj povas pezi 45 g kaj ili povas enhavi tiom multe kiom ĝis 745 g en siaj maĉstomakoj samtempe. Ili manĝas ankaŭ karbon, tamen sciencistoj ankoraŭ ne certas pri kial. Kaptivaj emuoj manĝas ankaŭ pecetojn da vitro, marmoro, aŭtoŝlosilojn, juvelojn kaj nuksojn kaj ŝraŭbojn.
Emuoj trinkas ĉe nefrekvencaj intertempoj, sed englutas grandajn kvantojn kiam ili faras tion. Ili tipe inspektas akvejojn are dum momento antaŭ surgenuiĝi ĉe la akvobordo kaj trinki. Ili preferas surgenuiĝi sur solida treo dum trinkado, pli ol sur rokoj aŭ koto, supozeble pro timo sinkadi. Ili ofte trinkas kontinue dum 10 minutoj, se ne estas ĝenado pro danĝero, kaj tiukaze ili ĉesas por atenti pri la minaco antaŭ sekvi. Pro la arida medio, ili ofte restas unu aŭ du tagojn sen trovi fonton de akvo kaj sen trinki. Ili tipe trinkas unufoje dum tago aŭ nokto, sed povas fari tion kelkajn fojojn tage se la disponeblo abundas. En naturo, ili ofte kunhavas akvofontojn kun kanguruoj, aliaj birdoj kaj naturaj kameloj kaj azenoj kiu sovaĝiĝis el eŭropaj setlintoj. Emuoj malfidas el tiuj aliaj specioj kaj tendencas atendi ĉe arbustaroj ke la aliaj tipoj de animaloj foriru; ili elektas trinki separate el la aliaj animaloj. Se emuo sentas nenormalajn cirkonstancojn aŭ minacon, ĝi trinkas stare.
Reproduktado
Emuoj formas reproduktajn parojn dum la someraj monatoj de decembro ka januaro, kaj povas resti kune dum ĉirkaŭ kvin monatoj. Dum tiu tempo ili vagadas tra areo de kelkaj mejloj diametre. Oni supozas, ke ili gardas aŭ trovas teritorion dum tiu tempo. Kaj maskloj kaj inoj pliiĝas peze dum tiu tempo kaj la ino estas iomete pli peza, je inter 45 kaj 58 kg. Tiu pezo perdiĝas dum la kovoperiodo, nome la maskloj perdas ĉirkaŭ 9 kg. Pariĝado okazas en la plej malvarmaj monatoj de majo kaj junio, kaj la preciza tempo estas determinata de la klimato, ĉar la birdoj nestumas dum la plej malvarma parto de la jaro. Dum la reprodukta sezono, maskloj espertas hormonajn ŝanĝojn, inklude pliiĝon en la niveloj de la lutejniga hormono kaj de testosterono, kaj ties testikoj duobliĝas laŭgrande.
Tulbing
Tulbing estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Malsupra Aŭstrio kaj al la distrikto Tulln. La komunumo situas en la centra parto de la federacia lando, iom nordokcidente de la ŝtata ĉefurbo Vieno, kaj estas parto de la historia regiono Mostviertel (mosta regiono). Komence de la jaro en la komunumo vivis  loĝantoj.
Emuo
Reproduktado
Maskloj perdas sian apetiton kaj konstruas toskan neston en duonŝirma truo surgrunda el arboŝeleroj, herbo, bastonetoj kaj folioj. La nesto estas preskaŭ ĉiam ebena surfaco pli ol segmento de sfero, kvankam en malvarmaj kondiĉoj la nesto estas pli alta, ĝis 7 cm alta, kaj pli sfereca por havigi pli da izolado. Kiam mankas alia materialo, ili povas ankaŭ uzi spinifeksajn herbojn arbustajn pli ol metron grandan, spite ties dorneca naturo. La nesto povas situi sur malferma grundo aŭ ĉe arbustoj kaj rokoj, kvankam densa herbaro estas ofta se la emuo prenas la unuan eblon. La nestoj estas kutime situantaj en areo kie la emuo havas klaran vidon al la ĉirkaŭo kaj povas facile detekti predantojn.
Se masklo estas interesita, li etendos sian kolon, erektigos sian plumaron, kliniĝos kaj bekos ĉegrunde. Li poste ŝteliros ĉe la ino, balancigante sian korpon kaj kolon el flanko al flanko, kaj frotante sian bruston kontraŭ la pugon de sia partnero, kutime sen alvoki. La ino akceptos per sidado kaj levado de pugo.
La paro pariĝas ĉiutage aŭ ĉiun duan tagon, kaj ĉiun duan aŭ trian tagon la ino demetas unu el averaĝe 11 (kaj ĝis tiom multaj kiom ĝis 20) tre grandaj, dikŝelaj malhelverdaj ovoj. La ŝelo estas ĉirkaŭ 1 mm dika kvnakam indiĝenaj aŭstralianoj diras, ke nordaj ovoj estas pli maldikaj. La nombro de ovoj varias laŭ la pluvokvanto. La ovoj estas averaĝe 134 x 89 mm kaj pezas inter 700 kaj 900 g, kio preskaŭ egalas al 10–12 kokinovoj laŭ volumo kaj pezo. La unua certigita okazo de genetike identaj birdaj ĝemeloj estis demonstritaj ĉe emuoj. La ova surfaco estas granula kaj helverda. Dum la kovoperiodo, la ovoj iĝas malhelverdaj, kvankam se la ovo neniam eloviĝas, ĝi iĝos blanka pro la blankiga efiko de la suno.
La masklo iĝas kovema tuj post lia partnero komencas ovodemetadi, kaj ekas kovadi la ovojn antaŭ la ovodemetada periodo finiĝas. El tiam li nek manĝos nek trinkos nek fekos, kaj staros nur por turni la ovojn, kion li faras ĉirkaŭ dekfoje tage. Foje li iomete forpiediros nokte; li elektas tian momenton ĉar plej predantoj de emuovoj ne estas noktuloj. Dum ok semajnoj de kovado, li perdos trionon de sia pezo kaj survivos nur el stokita korpograso kaj el la matena roso kiun li povos atingi el la nesto. Kiel ĉe multaj aliaj aŭstraliaj birdoj, kiaj la Blua maluro, malfideleco estas kutima ĉe emuoj, spite la komencan parligon: post la masklo ekkovas, la ino pariĝas kun aliaj maskloj kaj povas ovodemeti ĉe multaj ovodemetejoj; tiele, ĝis duono de la idoj de unu ovaro povas havi alian patron, aŭ eĉ alian patrinon ĉar emuoj montras ankaŭ nestoparazitadon. Kelkaj inoj restas kaj defendas la neston ĝis la idoj ekeloviĝas, sed plej lasas la nestareon komplete por nestumi denove; en bona sezono, emuino povas nestumi trifoje. Se la gepatroj restas kune dum la kovoperiodo, ili faras vicojn kaj restas garde la ovojn dum la alia trinkas kaj manĝas ĉe aŭdodistanco. Se oni rimarkas mincaon dum tiu periodo, ili kuŝas sur la pinto de la nesto kaj klopodas kamufli simile al ĉirkaŭaj lokoj, kaj subite stariĝas kaj frontas kaj timigas la minacan parton se tiu venas tro proksime.
Kovado daŭras 56 tagojn, kaj la masklo ĉesas kovadi tuj post komencis eloviĝo. La masklo ankaŭ pliigas la temperaturon de la nesto dum la oksemajna periodo. Kvankam la ovoj estas demetataj laŭsekvence kun tagoj de separo, ili tendencas eloviĝi dum du tagoj, ĉar la ovoj kiuj estis malfrue demetataj ricevis pli altajn temperaturojn kaj disvolviĝis pli rapide. Dum la procezo, la frumaturaj emuidoj bezonas disvolvigi kapablon por termoregulado. Dum kovado, la embrioj estas ektotermikaj sed bezonas disvolvigi endotermikan kutimaron por la eloviĝo.
Predado
Estas kelkaj indiĝenaj naturaj predantoj de emuoj ankoraŭ vivantaj. Dekomence en ties specihistorio ili devis fronti nombrajn surterajn predantojn nune formortintaj, kiaj la giganta lacerto Megalania, la Tilacinoj, kaj eble aliaj karnovoraj marsupialoj, kio povas klarigi ties ŝajnan bone disvolvigitan kapablon por defendiĝi el surteraj predantoj. La ĉefa predanto de emuoj estas nune la dingo, kiu estis originale enmetita de aborigenoj antaŭ miloj da jaroj el aro de duonalhomigitaj lupoj. Dingoj klopodas mortigi emuojn per atako al la kapo. La emuo tipe klopodas elpeli la dingon per salto al la aero kaj piedfrapado al la dingo survoje. La emuo saltas ĉar la dingo rare havas kapablon salti sufiĉe alte por minaci ties kolon, kaj tiele tempoprava salto koincide kun la atako de la dingo povas teni la emuajn kapon kaj kolon for el danĝero. Spite la eventuala predo-predanto rilato, la esto de predemaj dingoj ne ŝajnas influi multe super la emuajn nombrojn, kaj ankaŭ aliaj naturaj kondiĉoj ne ŝajnas okazigi grandan mortindicon. La Kojnvosta aglo estas la ununura predanta birdo kapabla ataki plenkreskajn emuojn, kvankam eble plej verŝajne ili povas kapti malgrandajn aŭ junajn specimenojn. La agloj atakas emuoj per falflugo suben rapide kaj je alta rapido kaj cele kapon kaj kolon. Tiukaze, la emua saltotekniko uzita kontraŭ la dingo ne utilas. Tiuj rabobirdoj klopodas celi la emuon sur malferma tereno por ke la emuoj ne povu kaŝiĝi ĉe bariloj. Je tiaj cirkonstancoj, la emuo povas nur kuri laŭ ĥaosa maniero kaj ŝanĝi direktojn ofte por klopodi eviti sian atakinton. Aliaj rabobirdoj, gigantaj varanoj kaj enmetitaj ruĝaj vulpoj foje povas predadi emuovojn aŭ mortigi malgrandajn idojn.
Statuso kaj konservado
Emuoj estis uzitaj kiel manĝofonto fare de indiĝenaj aŭstralianoj kaj de fruaj eŭropaj setlantoj. Aborigenaj aŭstralianoj uzis varion de teknikoj por kapti la birdon, kiaj harpuni ilin dum ili trinkas ĉe akvotruoj, venenigi la akvotruojn, kapti la emuojn per retoj, kaj allogi ilin per imitado de ties alvokoj aŭ per bulo de plumoj kaj toloj pendantaj el arbo. La indiĝenaj aŭstralianoj uzis “pituri” aŭ aliajn venenajn plantojn por polui la akvodisponeblon kaj tiele facile kapti la misorientitajn emuojn kiuj estis trinkintaj tiun akvon. Ili ankaŭ foje maskiĝis per uzado de haŭtoj de emuoj kiujn ili estis mortigintaj. Emuoj estis ankaŭ allogitaj al kaptado en kamuflaj truoj uzante tolojn aŭ imitalvokojn. Aborigenoj mortigas tiujn animalojn nur por manĝi la viandon, kaj malaprobas homojn kiuj ĉasas la emuojn sed ne uzas ties viandon. Ili uzas preskaŭ ĉiun parton de la kadavro por iu celo. Krom la viando, la graso estis kolektita por akiri oleon uzata por poluri ties armilojn, kaj la ostoj kaj tendenoj estis uzitaj kiel manfaritaj tranĉiloj kaj iloj, kaj por ligado, respektive. Eŭropanoj mortigis emuojn por akiri manĝon kaj por forigi ilin kaze de interfero kun farmado aŭ invado de homaj setlejoj serĉe de akvo dum sekego. Ekstrema ekzemplo de tio okazis dum la Emumilito en Okcidenta Aŭstralio en 1932, kiam emuoj are venintaj al distrikto Campion dum varmega somero timigis la urbajn loĝantojn kaj oni organizis malsukcesan klopodon forigi ilin, ĉefe kun interveno de la armeo por forigi ilin per tiu nomata 'milito'. Estis du fazoj, kies dua ekis la 12an de novembro kun miksa rezulto. Estis du dokumentitaj kazoj de homoj atakitaj de emuoj.
Fruaj blankaj setlantoj uzis emugrason por olelampoj. En la 1930-aj jaroj, mortigoj de emuoj en Okcidenta Aŭstralio atingis 57,000 jare, kaj ankaŭ selektomortigado estis enorma en Kvinslando samtempe kun pliiĝanta rikoltodamaĝo. Eĉ jam en la 1960-aj jaroj, oni pagis ankoraŭ subvenciojn en Okcidenta Aŭstralio pro mortigo de emuoj. En la verko de John Gould nome Handbook to the Birds of Australia, unuafoje publikigita en 1865, li bedaŭras la perdon de emuoj el Tasmanio, kie ili estis jam raraj kaj ekde tiam iĝis formortintaj; li notis, ke la emuoj jam ne estis plu komunaj proksime de Sidnejo kaj proponis, ke la specio ricevu protektostatuson. Naturaj emuoj estas formale protektitaj en Aŭstralio laŭ la Environment Protection and Biodiversity Conservation Act 1999, kvankam la IUCN taksis ties statuson kiel Malplej Zorgiga. Ties loĝa teritorio estas inter 4,240,000 kaj 6,730,000 km², kaj la populacio ĉe 1992 estis ĉirkaŭkalkulita inter 630,000 kaj 725,000. Kvankam la ĝenerala populacio de emuoj en kontinenta Aŭstralio ŝajne estas pli alta nun ol antaŭ la eŭropa setlado, kelkaj naturaj populacioj estas je risko de loka formorto pro la malgrandaj populacigrandoj. Minacoj al malgrandaj populacioj estas klarigado kaj fragmentado de areoj de habitato; intenca amasbuĉado; kolizioj kun veturiloj; kaj predado de junuloj kaj de ovoj fare de vulpoj, kaj sovaĝiĝintaj kaj hejmaj hundoj, kaj sovaĝiĝintaj porkoj. La izola emupopulacio de la bioregiono de la norda marbordo de Novsudkimrio kaj de la areo de Port Stephens estis listita kiel endanĝerita fare de la registaro de Novsudkimrio.
Ekonomia valoro
La emuo estis grava viandofonto por Aborigenaj Aŭstralianoj en la areoj kie ĝi estis endemia. La emugraso estis uzita kiel arbarmedicino, kaj estis ŝirmita surhaŭte. Ĝi utilis ankaŭ kiel valora lubrikilo. Ĝi estis miksita kun okra argilo por fari la tradician farbon por ceremonia korpornamaĵo, same kiel por oleigi lignajn ilojn kiaj la ujoj kulamuno.
Komerca emufarmado ekis en Okcidenta Aŭstralio en 1987 kaj la unua industria buĉado okazis en 1990. En Aŭstralio, la komerca industrio estas bazita sur stokbredado en kaptiveco kaj ĉiuj ŝtatoj escepte Tasmanion havas permesilajn postulojn por protekti la naturajn emuojn. For de Aŭstralio, la emuoj estas breditaj larĝskale en Nordameriko, kun ĉirkaŭ 1 milionoj da birdoj en Usono, Peruo, kaj Ĉinio, kaj je malpli etendo en kelkaj aliaj landoj. Emuoj bone reproduktiĝas en kaptiveco, kaj estas tenitaj en grandaj malfermaj birdarejoj por eviti krurajn kaj digestajn problemojn kiuj okazas pro neaktiveco. Ili estas tipe nutritaj el greno suplementita pere de paŝtado, kaj estas mortigitaj kiam ili estas 50–70 semajnaĝaj. Ili manĝas dufoje tage kaj preferas 2.25 kg el folioj por ĉiu tagmanĝo.
Emuoj estas bredataj ĉefe pro ties viando, ledo kaj emuoleo. Emuviando estas netrograsa viando (malpli ol 1.5% el graso), kaj kun ĥolesterolo je 85 mg/100 g, ĝi estas komparebla al aliaj malgrasaj viandotipoj. Plej el la uzeblaj partoj (plej bonkvalitaj estas el femuro kaj la plej grandaj muskoloj el la malsupra kruro) estas, kiel ĉe aliaj kortobirdoj, malhelaj viandoj; la emuviando estas konsiderata por kuiradaj celoj fare de la USDA kiel ruĝa viando pro sia ruĝa koloro kaj pH valoro proksima al tiu de bovaĵo, sed por inspektaj celoj ĝi estas konsiderata kortobirdo. Emugraso estas uzita por produkti oleon por kosmetikaĵoj, dietaj suplementoj, kaj terapiajn produktojn. La oleo estas kolektita el la subhaŭta kaj retroperitonea graso el macerita adipoza histo, kaj filtrita la likvida graso, por akiri la oleon, kaj estis uzita de indiĝenaj aŭstralianoj kaj fruaj blankaj setlintoj por kuracaj celoj. La oleo konsistas ĉefe el grasacidoj; oleata acido (42%), linolea kaj palmita acidoj (po 21%) estas plej elstaraj komponaĵoj. Ĝi enhavas ankaŭ variajn kontraŭ-oksidilojn, ĉefe karotenoidoj kaj flavonoj.
Estas ioma pruvaro ke la emuoleo havas kontraŭ-ŝveligan efikon; tamen, oni ne faris ankoraŭ etendajn ekzamenojn, kaj la FDA konsideras emuoleajn produktojn kiel neaprobita drogo. Tamen, tiu oleo estis ligita al la kuracado de gastrointesta ŝvelado, kaj testoj faritaj ĉerate montris, ke ĝi havas grandan efikon por trakti artriton kaj artikdoloron, pli ol oliva aŭ fiŝa oleo. Oni science montris la plibonigon de la indico de vundokuracado, sed la mekanismo responsa por tiaj menciitaj efikoj ne estis bone komprenita. Studo de 2008 asertis, ke la emuoleo havas pli bonan kontraŭ-oksidan kaj kontraŭ-ŝveligan efikojn ol oleoj el aliaj strutoformaj, kaj ligis tion kun la emuolea pli alta proporcio de nesaturitaj grasacidoj, kompare kun la kvanto de saturitaj grasacidoj. Dum ne estas sciencaj studoj montrantaj ke la emuoleo estas efika ĉe homoj, ĝ estas komercita kaj reklamita kiel dieta suplemento kun ampleksa vario de postulitaj sanefikoj. Komerce vendataj emuoleaj suplementoj estas malmulte standarditaj. Tiaj produktoj estas foje komercitaj trompece; la USFDA skizis pri la emuoleo en artikolo de 2009 nome "How to Spot Health Fraud".
Emuledo havas distingan surfacon, pro elstara areo ĉirkaŭ la plumaj folikuloj en la haŭto; la ledo estas uzata por produktoj kiaj monujoj aŭ ŝuoj, ofte kombine kun aliaj ledotipoj. La plumoj kaj ovoj estas uzataj en ornamaj artoj kaj manfarado. Partikulare, malplenigitaj emuovoj estis gravuritaj per portretoj kaj bildoj de aliaj aŭstraliaj indiĝenaj animaloj.
La registaro de la Distrikto Salem en Barato avertis farmistoj en 2012 ne investi en emuindustrio. En Usono en 2013 multaj ranĉistoj estis lasintaj la emunegocadon; oni ĉirkaŭkalkulis ke la nombro de bredistoj estis falinta el ĉirkaŭ 5,500 en 1998 al 1 aŭ 2 miloj en 2013; restantaj bredistoj plie fidis je vendoj de emuoleo; krome oni vendas ankaŭ ledon, ovojn kaj viandon.
Suspensio (geologio)
Suspensio en la geomorfologio nomiĝas speco de sedimenttransporto. La per suspensio transportata materialo ankaŭ povas esti nomata ŝvebŝarĝo. Suspensio povas okazi per du diversaj transportiloj: per akvo aŭ vento.
Emuo
Kulturaj referencoj
La emuo havas elstaran lokon en la mitologio de la indiĝenaj aŭstralianoj, inklude kreomiton de la Juvalaraj kaj de aliaj grupoj en Novsudkimrio kiuj diras, ke la suno estis farita per ĵeto de emuovo al la ĉielo; la birdo aperas en nombraj etiologiaj historioj el multaj aborigenaj grupoj. Unu historio el Okcidenta Aŭstralio rakontas, ke iam homo ĝenis malgrandan birdon, kiu reagis per ĵeto de bumerango, kiu damaĝis la brakojn de la homo transformante lin en nefluga emuo. La kurdaiĉa aŭ ekzekutisto de Centra Aŭstralio vestas sandalojn faritajn el emuplumoj por maski siajn spurojn. Multaj aborigenaj lingvogrupoj tra la tuta Aŭstralio havas tradicion ke la malhelaj vojoj en la Lakta Vojo reprezentas gigantan emuon en la ĉielo. Kelkaj el la Sidnejaj rokgravuraĵoj reprezentas emuojn. La emuoj aperas ankaŭ en indiĝenaj dancoj.
Suspensio (geologio)
Literaturo
Harald Zepp: ''Geomorphologie. Eine Einführung.'' 3-a trarigardita eldono, paĝo 138 kaj sekvaj, paĝo 171 kaj sekvaj, UTB, Paderborn 2004
Emuo
Kulturaj referencoj
La emuo estas populare sed neoficiale konsiderita faŭna simbolo – nome nacia birdo de Aŭstralio. Ĝi aperas kiel ŝildoportanto ĉe la Blazono de Aŭstralio kun la ruĝa kanguruo, kaj kiel parto de la blazono aperas ankaŭ ĉe aŭstraliaj duondolaroj.
Dum la 19a kaj 20a jarcentoj, multaj aŭstraliaj entreprenoj kaj hejmaj produktoj estis nomigitaj laŭ la birdo; ekzemple, en Okcidenta Aŭstralio, Emubiero estis produktita ekde la komenco de la 20a jarcento. La Cigna Bierfarejo pluproduktas gamon de bieroj markitaj kiel "Emu".
Emu – Austral Ornithology estas la reviziata gazeto publikita de la Reĝa Aŭstralazia Ornitologista Unio, konata ankaŭ kiel Birds Australia.
Flugkompanio Emu Airways estis nomita omaĝe al emuo.
Kastelo Barbury
Kastelo Barbury estas ferepoka terfortikaĵo sur monteto en Wiltshire, Anglio, kvin mejlojn (ok kilometrojn) sude de Swindon.
La unuaj loĝantoj okupis la lokon antaŭ ĉirkaŭ 2,500 jaroj. Ĝi estis loĝata dum la romia epoko, kaj arkeologaj esploroj eltrovis plurajn konstruaĵojn kiuj indikas aŭ vilaĝon aŭ armean garnizonon. En 556 Cynric, reĝo de Wessex, venkis keltojn ĉe Kastelo Banbury, kiu iĝis parto de Wessex.
András Máthé (redaktoro)
András MÁTHÉ [ma:te:] estas rumania hungara redaktoro, ĵurnalisto. Li naskiĝis en Târgu Mureş la 6-an de septembro 1932.
Kariero
András Máthé diplomitiĝis en Universitato Bolyai de Kluĵo pri biologio (1955). Li laboris ĉe la gazeto Vörös Zászló (1955-58), poste ĉe la loka radio (1958-59), pli poste de 1960 en la biblioteko. De 1964 li instruis ĝis sia pensiuliĝo (1990). Li espoziciis kiel akverelisto kune kun kuracistoj kaj biologoj (1979-92).
-358
En la jaro 358 antaŭ Kristo okazis, interalie:
Charles Gounod
Charles GOUNOD [ŝarl guNO] (naskiĝis la en Parizo, mortis la  en St. Cloud) estis franca komponisto.
Jurnaturalismo
Jurnaturalismo (el la latina ius naturale, "natura juro") estas ĝenerala termino, kiu inkluzivas tiujn filozofiajn-jurajn doktrinojn kiuj agnoskas ĉeeston de natura juro, nome amplekso de porkondutaj normoj dedukteblaj el la "naturo" kaj agnoskeblaj de la homa estulo.
Jurnaturalismo oponas la tieldiritan juran pozitivismon bazitan sur pozitiva juro, konsiderita kiel leĝa korpuso kreita de iu homa komunumo laŭlonge de sia historio evoluo. Tiu kontraŭstaro estis tre taŭge dirita “dualismo”.
Antikva jurnaturalismo
Tiu havas egajn antikvajn originojn, kaj ofte dividiĝas laŭ diversaj historiaj fontoj: “antikva jurnaturalismo”, bazita sur la pensado de filozofo Aristotelo kaj plinutrigita de posta stoikisma skolo kaj disvastigita ankaŭ en la antikva Romo [Romio] kaj kuntrenanta la roman famegan retoron, politikiston kaj advokaton Marko Tulio Cicerono. Tiu jurnaturalisma vidpunkto precize eltirebla el la aristotela verko Etiko al Nikomako.
Kun Aristotelo meritas mencion ankaŭ du filozofoj mense formiĝintaj en la sofista medio kaj kontribuintaj la formiĝo de la jurnaturalisma filozofio: Hipja el Elido kaj Antifonto el Ateno. Laŭ Hipja kuŝas en konscienco natura juro, supera al tiu pozitiva, kiu estas arbitra kaj ŝanĝanta produktaĵo de homaj konvencioj. Li aldonas, ke la homoj estas “ĉiuj parencaj, samfamiliaj kaj kuncivitanoj laŭnature kaj laŭleĝe; ĉar la simila estas laŭnature parenca de la simila, dum la (“pozitiva”) leĝo, estante tirana sur la homoj, devigas tiujn ĉi fari multajn aferojn eksternaturajn aŭ kontraŭnaturajn”. .
Laŭ Antifanto la homaj leĝoj ne havas necesan sankcion kiel la naturaj normoj kaj tial ili estas al tiuj lastaj malsuperaj, ĉar “la leĝaj normoj estas provizoraj, tiuj naturaj esencaj; tiuj leĝaj estas frukto de konvencioj, ne de kreado de naturo... Tial, se iu malobservas la leĝajn normojn, ĝis kiam tion ne perceptas la leĝfarintoj, tiu restas netuŝita de mallaŭdo kaj puno... sed se li perfortas transdece la normojn kreitajn de naturo, eĉ se neniu tion perceptas ne malpliiĝas la malbono, nek pliiĝas se ĉiuj tion scias, ĉar ne estas ofendata la opinio sed la vero”.
Jurnaturalismo dum la romia epoko
La sekvantaro de Aristotelo en Romo estis iuj historiistoj, filozofoj kaj juristoj: la precipaj verkistoj estis Gaio kaj Ulpiano.
Skolastika jurnaturalismo
Kiel jam ĉe la Ekleziaj Patroj kiuj koincidigas kun la kristana moralo la juron de la popoloj (ius gentiun) kaj ĝin pritraktas kiel naturan nuran leĝon, ankaŭ la skolastikuloj, precipe tiuj de la 13a jarcento, esploras en la konscienco de la unuopuloj kaj popoloj la ĉeeston de jurnaturalismon kaj ĝin taksas “kunaĵo de etikaj principoj, tre ĝeneralaj” kondiĉantaj la leĝfarantojn de la pozitiva juro ĉar la unua estas rekta dia voĉo kiel la natura mora leĝo. Kaj Tomaso el Akvino agnoskas al homo la rajton revenĝi sian liberon kiu estas natura juro.
Moderna jurnaturalismo
La moderna jurnaturalismo, krome, naskiĝis en la 17a kaj 18a jarcentoj, aparte ekde de la filozofiaj esploroj de la dua Skolastiko, kiel Francisko de Vitorio, Tomaso de Vio, kaj kardinalo Kaetano, kiuj repensis, ĝin pliellaborante, la filozofiajn principojn de Sankta Tomaso el Akvino.
Oni parolas pri “moderna racionalista jurnaturalismo”, dividebla laŭ du fluoj: iu devenanta el la klerisma skolo de la fino de 1700 kaj tiu kiu disvolviĝas ekde la penso de Thomas Hobbes (kiu, se juĝi laŭvere, konsideris la naturan juron nur kiel kondiĉon de la praa homo, kiu nome ankoraŭ ne interkonsentis en la socia kontrakto enkondukinta al la ŝtata socio... tial Hobbes ne enkalkuleblas inter la jurnaturalistoj), kiu trovis sian finfaritan formuladon en Hugo Grotius.
Minya Kurcsi
KURCSI Minya [kurĉi] estis rumanuja hungara fabelrakontanto naskita en 1897 en Marosmagyaró kaj mortinta en 1971, Marosmagyaró),.
Biografio
Minya Kurcsi estis arbarlaboristo en sia tuta vivo. La fabelojn rakontitajn parte li aŭdis de aliaj fabelrakontantoj, parte li legis el fabellibroj. Lia stilo estas klara kaj ĝusta. Inter 1958–60 li rakontis en multaj lernejoj siajn fabelojn. La munuskripto de liaj fabeloj troviĝas en la arkivejo de filio pri folklora sekcio de Kluĵo de rumana scienca akademio.
NGC 7422
NGC 7422 (aliaj indikoj — UGC 12254, MCG 1-58-13, ZWG 405.15, KUG 2253+036, IRAS22536+0339, PGC 70048) estas galaksio en konstelacio Fiŝoj.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Jurnaturalismo
Moderna jurnaturalismo
Laŭ la vidpunkto de Grotius kaj de la teoriuloj diritaj “racionalistoj de jurnaturalismo”, ĉiu homa estulo (difinebla hodiaŭ ankaŭ kiel biologia entutaĵo en kiu la genetika heredaĵo kiu tutpropre apartenas al la homa raso), ankaŭ se mergita en sia ŝtato kaj ties pozitiva juro (aŭ civila), restas ĉiam titolulo de naturaj rajtoj, kiel la vivrajto ktp, rajtoj nefordoneblaj kiuj ne povas estis modifitaj de la leĝo. Tiuj naturaj leĝoj estas tiaj ĉar “racie justaj”, sed ili ne estas instituigitaj de Dio; eĉ, ankaŭ en ĉeesto de tiu ekzisto, Dio mem ilin agnoskas kiel rajtoj ĝuste ĉar korespondaj al la “racio” konekta al la libera arbitro donita de Dio mem. Grotius reprezentas la unuan momenton de laika rezonado pri politiko. Laŭ Grotius, la rajtoj de la homaj estuloj estas tiaj pro naturo kaj do nefordoneblaj. La rajto do ne devenas el Dio, sed el la libera arbitro kiu estas egala en ĉiuj homaj estuloj jam, laŭkonvencie, atingintaj la kapablon rezonadi per sia racio. Tial la natura juro estas egala en ĉiuj homoj kaj tial mankas motivo de kontrasto. Kiel ajn, ĉar ne ĉiuj profitas sian “racion” sammaniere, necesus kontrolo ĉe tiuj kiuj jam atingis la rezonkapablon. Tiu kontrolo devus esti, almenaŭ formale, akceptita de ĉiuj kaj do de ĉiuj akceptitaj la leĝoj kaj sankcioj, kaj devas garantii respekton de la rajtoj de unuopulo, inkluzive la estulon kiu ankoraŭ ne atingis la aŭtonomian kaj plenan eblecon de ekzercado de siaj mensaj funkcioj inkluzive la racion.
Oni vidu ke tiu laikeco estas, vole aŭ senvole, tuta kristana.
Tiu Jurnaturalismo regis la medion kulturan laŭ jarcentoj. Sed ĝi perdis konsiston kiam neetaj frakcioj de aktuala klerismo forlasis la vidpunkton de la natura juro kaj de la natura morala leĝo kaj inklinis koncedi al la homo kompletan aŭtonomion en la pensado de siaj devoj kaj rajtoj ĉar la homo mem estas ĉiukaze sia leĝfaranto. El tiu emo, ĉe iuj pensuloj, al [jura pozitivismo aŭ al iu modernisma morala relativismo.
Natura juro laŭ kristanaj konfesioj
En katolikismo la filozofio pri juro daŭrigis esplori kaj pravigi la naturajn jurojn, sed tio ŝajnas ne okazinti ĉe la reformatoroj kaj aparte ĉe iliaj posteuloj. Fakte en la protestanta tradicio la natura juro ne ĝuis bonan famon, eble pro la fakto ke laŭ tiu konfesio la aŭtonomio de la racio antaŭ la kredago ĝuas malmulte da aŭtonomio. “Tamen ĵusaj studoj de fakuloj emas kontraŭstari teologojn kiel Karl Barth laŭ kiu "protestantoj neniam kredus je natura morala leĝo". Tiuj teologoj distordus la protestantan tradicion. Fakte Melantono, Lutero kaj Kalvino sintenas respekte antaŭ la natura ordo, tiu precipe vigla en la homa konscienco”. ).
Aŭtoroj
Inter la modernaj aŭtoroj kiuj, diversmotive, alfrontis la temon de la natura juro, oni kutimas citi la jenajn:
Valenteno
Valenteno estas vira persona nomo, devenante el la latina familia nomo Valentinus, kies finaĵo transformiĝis al -en-, ĉar la origina -in-en Esperanto aludus al ina nomo. La signifo de valens estas forta, sana.
Provinco Karuzi
La provinco Karuzi estas unu el la dek-ok provincoj de Burundo, situanta en la centra parto de la lando. Ĝi kovras aeron de 1457 kvadrataj kilometroj kaj en 2007 havis proksimume 507 000 loĝantojn. La provinca ĉefurbo same nomiĝas Karuzi.
13-a de julio
La 13-a de julio estas la 194-a tago de la jaro (la 195-a en superjaroj) laŭ la Gregoria kalendaro. 171 tagoj restas.
Je la 13-a de julio okazis, interalie:
Tagoj de semajno
La 13-a de julio estas (laŭ gregoria kalendaro):
Jordanes
Jordanes, literumita ankaŭ Jordanis aŭ, pli malofte, Jornandes, estis Romia burokrato de la 6-a jarcento, kiu poste iĝis historiisto.Kvankam li verkis ankaŭ Romana pri la historio de Romo, lia plej bone konata verko estas lia Getica, verkita en Konstantinopolo ĉirkaŭ 551 n.e. Ĝi estas la nura restanta antikva verko kiu traktas la komencan historion de la Gotoj.
Hrodna regiono
Hrodna regiono (Гродзенская вобласць, latinliterigite hrodzienskaja voblasć, Гродненская область, latinliterigite Grodnenskaya oblast, Gardino sritis) kovras la nordan parton de Belorusio. Temas pri unu el ses administraj regionoj de la lando, nomataj voblasći (komparu la artikolon oblasto), kiuj aldone al la sendependa areo de la ĉefurbo Minsko dividas Belorusion.
Jordanes
Jordanes verkis sian verkon laŭ peto de amiko kiel resumo de mult-voluma historio de Gotoj (nune perdita) nome peto de la ŝtatisto Kasiodoro. Li estis elektita pro sia konata intereso en historio (li estis laborinta pri Romo), sia kapablo por verki resume, kaj ankaŭ pro sia propra deveno de Gotoj. Li estis estinta alt-nivela notarius, aŭ sekretario, de malgranda klienta ŝtato ĉe la Romia landlimo en Minora Skitio, en teritorio de moderna sudorienta Rumanio kaj nordorienta Bulgario.
Distrikto Nový Jičín
Distrikto Nový Jičín estas distrikto en Ĉeĥio situanta en Moravia-Silezia Regiono. La distrikto estas unu el ses distriktoj de tiu ĉi Regiono. En la distrikto troviĝas 57 urboj kaj vilaĝoj.
Jordanes
Aliaj verkistoj, ekz. Prokopio, verkis verkojn kiuj estas restantaj pri la posta historio de Gotoj. Kiel la nura survivanta verko pri la Gotaj originoj, la Getica estis celo de multa kritika revizio. Jordanes verkis en malfrua Latino pli ol en la klasika Cicerona Latino. Laŭ sia propra enkonduko, li estis havinta nur tri tagojn por revizii tion kion Kasiodoro estis verkinta, kio signifas ke li devis fidi ankaŭ sur sia propra sciaro. Kelkaj el liaj asertoj estas lakonaj.
Hrodna regiono
La regiona areo kovras 25 000 kvadratajn kilometrojn. Ĉefa urbo - administre, komerce kaj kulture - estas Hrodno (332,300 loĝantoj en 2004), pliaj gravaj urboj estas Lida (98,200 loĝantoj tiutempe) kaj Slonim (51,600 loĝantoj).
Geografio
La regiona areo limas al la Podlaĥia provinco de Pollando okcidente, la distriktoj Alytus kaj Vilnius de Litovio norde, la Minska regiono de Belarusio oriente kaj la Bresta regiono sude. Sume la regiona areo ampleksas pli-malpli 12 procentaĵojn de la tuta ŝtata areo.
Inter la 13-a jarcento kaj la jaro 1795 la regiono estis parto de la Grandduklando Litovio, kaj tiam konkeriĝis fare de la Rusia Imperio. Ankoraŭ nun laŭ litova etnografio la nordo de la regiono apartenas al la historia regiono Dzukio. La areo estis parto de la Dua Pola Respubliko inter la jaroj 1921 kaj 1939, kiam ĝi sekve de la Pakto Ribbentrop-Molotov estis alligita al la Belorusa Soveta Socialisma Respubliko de Sovetunio.
Bernay (Eure)
Bernay [] estas franca komunumo kaj subprefektejo de la departemento Eure, en la regiono Normandio. Ĝi havis 10,288 loĝantojn en la jaro 2011.
Geografio
Bernay situas okcidente de Évreux.
-361
En la jaro 361 antaŭ Kristo okazis, interalie:
Königstetten
Königstetten estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Malsupra Aŭstrio kaj al la distrikto Tulln. La komunumo situas en la centra parto de la federacia lando, iom nordokcidente de la ŝtata ĉefurbo Vieno, kaj estas parto de la historia regiono Mostviertel (mosta regiono). Komence de la jaro en la komunumo vivis  loĝantoj.
Donaueschingen
Donaueschingen estas urba komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Schwarzwald-Baar, en la Regiono Nigra Arbaro-Baar-Heuberg kaj en la distriktaro Freiburg de la federacia lando Baden-Virtembergo. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
179 Klitemnestro
179 Klitemnestro estas meze granda kaj meze hela asteroido de la asteroida zono. Ĝi estas malkovrita, elde la observatorio de Ann Arbor (Usono) de la usona astronomo James Craig Watson, la 11-an de novembro 1877.
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de Klitemnestro, edzino de Agamemno en la helena mitologio.
Memvundanta konduto
Memvundanta konduto (aŭ sinvunda konduto kiel daŭra propreco) estas perforta kondutado celanta sin mem, iganta fizikajn vundojn sen celo mortigi sin. Povas temi ekzemple pri gratado, pikado, tranĉado, sindraŝado, tirŝirado de siaj haroj, brulvundiĝado ks. Ĝia celo estas esprimi aŭ elfluigi emocian maltrankvilon. Memvundado ne estas memstara diagnozo, sed ofte, sed ne ĉiam, ĝi estas simptomo de anima malsano.
Ofte troviĝas vundoj de tranĉoj aŭ similaĵojn sur brakoj aŭ kruroj, sed ankaŭ sur aliaj korperoj. Koncernatoj ofte uzas la vortaĵon „ruĝa larmo“, kio esprimas tiel la sangon kiel funebron, furiozon kaj malesperon.
Lingvolanĉilo
Lingvolanĉilo (aŭ Saltotabulo Angle: Springboard to Languages) estas projekto kaj laborgrupo en Britio, kiu celas uzi Esperanton kiel enkondukan rimedon por la lernado de fremdaj lingvoj. Ĝia celo ne estas instrui Esperanton, sed pere de ĝi konsciigi pri lingvolernado.
Historio de la projekto
EAB finance subtenas dum kvin jaroj la ambician kaj multekostan projekton. Instigis kaj ebligis la iniciaton ŝanĝoj en la lingvo-politiko de la brita registaro. En la 1980-aj jaroj, pro enkonduko de t.n. nacia studprogramo, ne eblis oficiale instrui Esperanton en britaj lernejoj. Sankciitaj estis lingvoj de la Eŭropa Unio kaj tiuj de etnaj minoritatoj en Britio (ekzemple la kimra, la bengala, la guĝarata). Aliaj lingvoj, inkluzive de Esperanto, estis permesataj, kondiĉe, ke unuavice estu studataj aprobitaj lingvoj de la nacia programo. Rezulte, Esperanto estingiĝis en britaj lernejoj krom kiel dumpaŭza aŭ hobia okupo. Intertempe, parte pro granda elekto de lernejaj studfakoj konsiderataj pli facilaj ol lingvoj (ekzemple sociologio, psikologio, amaskomunikiloj), ŝrumpis intereso pri lingvolernado en duagradaj lernejoj. Panikis la registaro, kiu ordonis, ke ekde la aĝo de 14 jaroj ne plu estu devige lerni fremdan lingvon (decido atakita de intelektuloj kaj eventuale, post registaro-ŝanĝo, renversota). Cetere, por stimuli lingvolernadon inter 11- ĝis 14-jaruloj, la registaro ĉi-februare anoncis, ke ĉe duagradaj lernejoj la deviga instruado de almenaŭ unu EU-lingvo estos nuligita favore al “ekonomie utilaj” lingvoj (ekzemple la ĉina aŭ la araba). Kompense, pro la ŝanĝoj ĉe duagrada nivelo, kaj por defendi sin kontraŭ kritikantoj, la registaro anoncis, ke ĝis la jaro 2010 ĉiu pli aĝa lernanto en elementa lernejo rajtos lerni fremdan lingvon.
Ĉi-foje la registaro ne insistis pri aprobitaj lingvoj. Sciante, tamen, ke en multaj elementaj lernejoj, sen sperto pri fremdlingva pedagogio, instruistoj frontas foje nervoze kaj senkonsile al sia nova defio, kaj rekonante la eblon oficiale enkonduki la internacian lingvon en naciajn lernejojn, britaj esperantistoj ekagis. La rezulto estas Lingvolanĉilo, kiu celas ne nur instrui Esperanton sed ankaŭ – jen la hoko por lernejestroj – prezenti ĝin kiel lernfaciligan lingvon prepare al studado de aliaj lingvoj ĉe duagrada lernejo. Substrekataj estas ankaŭ la tutmondaj kulturaj kontaktoj akireblaj pere de Esperanto.
Trovi lernejojn pretajn partopreni la pioniran fazon de la projekto ne facilis. En Britio la unua fremda lingvo, pro historiaj, ne plu pro ekonomiaj, kulturaj aŭ eĉ feriaj kialoj, estas la franca. Multaj britoj almenaŭ iomete lernis la francan, kaj do instruistoj en elementaj lernejoj sin preparas por instrui fremdan lingvon, provante freŝigi plejparte bazajn sciojn pri la franca. Konvinki ilin akiri kaj ekinstrui novan lingvon, aparte lingvon, kiu laŭ la brita subministro pri edukado, Lordo Adonis, en ĉi-jara letero al esperantisto, “ne asociiĝas kun aparta kulturo”, foje senesperigis. Sed ĝis la komenco de la jaro anoncis sin du entreprenemaj elementaj lernejoj pretaj akcepti Lingvolanĉilon.
Pilotaj lernejoj
Ekzistas du pilotaj lernejoj:
La lernejoj ricevis enkondukan pakaĵon kun interalie la jenaj varoj:
Oslany
Oslany, hungare Oszlány estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Trenčín, en Distrikto Prievidza.
Situo
La vilaĝo situas en valo de Nitra (rivero), laŭ maldekstra bordo de rivero Nitra, laŭ la ĉefvojo kaj fervojo Partizánske-Prievidza. La lasta troviĝas 22 km-ojn for, sed Partizánske estas preskaŭ apude.
Historio
La komunumo estis loĝata dum la bronzepoko kaj dum ferepoko, poste alvenis keltoj. La unua mencio pri figuro Oszlányi (oslanji) devenis el 1254, tiutempe la bienoj apartenis al fortikaĵo de Zólyom. Vladislao la 2-a donacis rangon kampurbo en 1503. Troviĝis paroĥo, lernejo, muelejo, 2 nobeldomoj kaj 75 loĝdomoj en 1601 en la urbeto. Leopoldo la 1-a donacis privilegiojn en 1670, Maksimiliano la 2-a (Sankta Romia Imperio) donacis foirorajton semajne po 1 al la urbo. La turkoj en 1662 kaj en 1683 faris ĉion ruina. Spite la oftajn atakojn kaj militojn manfaristoj faris prospera la urbon. Ekde 1652 korporacioj fondiĝis, la unuan la buĉistoj fondis. En 1803 la urbo iĝis distriktejo kaj uzino por biero ekfunkciis. En 1910 en la urbo loĝis 1789 da loĝantoj (1390 slovakoj, 325 hungaroj). Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, al Bars, al distrikto de Oszlány, kies distriktejo estis. Poste ĝi apartenis al Ĉeĥoslovakio, ekde 1993 al Slovakio. En 2001 loĝis en la vilaĝo 2154 da homoj (2104 slovakoj).
Makipukuna
Naturo
La rezervejo inkludas kvar diferencajn habitatajn zonojn, el 1,800 al 2,800 metroj super marnivelo, kaj estas hejmo al ampleksa diverseco de flaŭro kaj faŭno. Situanta ene de la Ĉoko-Anda Koridoro, ĝi estas en areo konata de sciencistoj kiel unu el la tutmondaj kvin plej gravaj biodiverseco-varmpunktoj.
UMO
La trilitera kombinaĵo UMO havas plurajn signifojn, inter aliaj:
-362
En la jaro 362 antaŭ Kristo okazis, interalie:
Palaco Sankta Kruco
La Palaco Sankta Kruco, (Palacio de Santa Cruz), hodiaŭ sidejo de la Ministerio pri Eksteraj Rilatoj de Hispanio, troviĝas en la urbo Madrido, ĉefurbo de Hispanio. Ĝi estis uzata kiel karcero ĝis la regado de Filipo la 4-a, kiu konvertis ĝin en Palaco.