cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gábor Pálfalvi
Kariero
Gábor Pálfalvi diplomitiĝis en Kluĵo (1987). Li laboris en Câmpia Turzii, de 1990 li estis inĝeniero de Energiekonomia Instituto de Budapeŝto.
Herakleo
Uzoj
Herakleo de Sosnowsky (Heracleum sosnowskyi) estis kultivata en la 1940-aj jaroj kiel nutra (precipe sila) krexskaĵo. Herakleo de Sosnowsky havas bonan produktivecon - pli ol po 2500 kvintaloj hektare - kaj grandan kvanton da sukeroj - ĝis 3% je malneta pezo. Tamen, ĝi facile malkulturiĝis kaj invadis lokajn ekologiajn sistemojn. Kune kun tokseco de ĝia suko, tio kondukis al decido ĉesigi ĝian kultivadon. Ĝis nun malkultura herakleo de Sosnowsky kaŭzas problemojn kiel herbaĉo.
La specioj Heracleum pubescens, Heracleum mantegazzianum kaj kelkaj aliaj fojfoje uzatas kie ornamaj plantoj. Vila herakleo (Heracleum villosum) estas uzata kiel kondimento kaj dum produktado de iuj tradiciaj specoj de brindzo en Suda Kaŭkazio.
En antikvaj tempoj sekaj flortenaj tigoj de herakleo uziĝis por kreo de tradicia rusa fluto koljuko, nun preskaŭ ne uzata. Nun el herakleaj tigoj oni faras frapinstrumentojn kaj pluvbastonojn (Rainstick).
Gheorghe Lazăr (Ialomița)
Gheorghe Lazăr [gjorge lazər] estas komunumo en la rumana distrikto Ialomița. Ĝi konsistas el nur la samnoma vilaĝo.
La komunumo situas en la orienta parto de la distrikto. Ĝin trapasas la distrikta vojo DJ213A, kiu ligas ĝin norden al Scânteia kaj suden al Bucu, kie la vojo atingas la nacian vojon DN2A. Ĉiuj stratoj en la vilaĝo iras nord-sude aŭ orient-okcidente. La plej proksima fervoja stacio estas en Bucu, 5 km sude, ĉe linio inter Slobozia Veche kaj Ţăndărei.
Gheorghe Lazăr estis fondita en la dua duono de la 19-a jarcento de setlantoj surbaze de la geedzula leĝo (legea însurățeilor, 1878), laŭ kiu junaj geedzoj povis ricevi terenon por setli. La vilaĝo estis nomita laŭ la rumana pedagogo Gheorghe Lazăr (1779–1823). Ĝis 1931 la vilaĝo apartenis al Bucu; tiam ĝi memstariĝis.
Martín Rodríguez
Martín Rodríguez, (Bonaero, 1771 - Montevideo, 1845) estis politikisto kaj militisto bonaera. Li elstare agadis en la lukto kontraŭ la Britaj Invadoj al Rivero Plata, en la politika procezo de la Revolucio de Majo kaj en la Argentina Milito por Sendependiĝo. Li okupis dum kvar jaroj la postenon de Guberniestro de Bonaero.
Giurdignano
Giurdignano estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la administra regiono Apulio (itale Puglia) kaj al la provinco Leĉo (itale Lecce). Laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kristana patrono estas la sankta, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.
Najbaraj komunumoj estas.
Kuĉuguri
Kuĉuguri (Кучугуры) estas loĝloketo en Temrjuka distrkto, Krasnodara regiono.
Ĝi estas parto de Fontalovska kampara asentamiento.
Loĝloketo lokita en nordokcidento de Tamanja duoninsulo, en bordo de Temrjuka golfo de Azova maro, en 4 km norde de Fontalovskaja, en 35 km okcidente de Temrjuk.
Historio
Ekzistas pluraj versioj pri la origino de la nomo de la vilaĝo. Unu el ili asertas, ke translokiĝintaj kazakoj komparis sablajn dunojn kun montetoj (en la ukraina "Кучугури" signifas montetoj ).
Oficiala dato de la setleja fondo estas 1924. Ĝis 1940 tie funkciis artelo "Krasnij Kuĉugur" ("Красный Кучугур"; Ruĝa Kuĉugur), ĝis 1951 — artelo "Putj Kommunizma" ("Путь Коммунизма";  Vojo de komunismo). Ekde 1957 ekzistis kolĥozo "Primorskij" ("Приморский"; Ĉemara). Dum la Granda Patriota milito loĝloketo estis detruita, postvivis nur tri domoj, loĝantoj estis senditaj de germanoj al Krimeo.
Vidindaĵo
Proksime de la vilaĝo situas kabo Pekli (Мыс Пеклы), en kiu troviĝas ŝlimvulkano.
Otava tramposindikato
La Otava tramposindikato (Ottawa Panhandlers Union) estas sindikato por trampoj aŭ almozuloj, kiu kreiĝis en Otavo komence de 2003. Ĝi estas sekcio de Industrial Workers of the World. Andrew Nellis estas unu el la ĉeforganizantoj, delegito de sia sekcio kaj proparolanto de IWW.
La sindikato ne estas kutima laborista sindikato ĉar ĝia celo ne estas intertrakti kun tria rolulo por kolektivaj kontraktoj kaj pli altaj salajroj. Ĉi tiu fuŝkoncepto kreis ridindajn miskomprenojn, kaj eĉ atakon kontraŭ la grupo flanke de otavaj sindikatoj kiuj demandis por kio la trampoj batalas: ĉu por pli larĝaj trotuaroj ?
La sindikato respondis al tiuj akuzoj per ĉefartikolo titolita «Kial la trampoj bezonas sindikaton» (Why Panhandlers Need a Union) kiu aperis en ilia gazeto la 20an de marto 2006. La ĉefartikolo estis kunlabore verkita de kelkaj IWW-anoj. Sed oni suspektas, ke ĝin verkis la almozpetanto Proshanto Smith.
La sindikato celas instigi la trampojn, la strat-artistojn, kaj iun ajn, kiu pasigas multan tempon surstrate, unuiĝi antaŭ la enirejo de la urbodomo por batali por individuaj rajtoj kaj por nuligi iujn leĝojn, kiuj estis starigitaj de la urbestraro. La sindikato ĉiam emfazis, ke ĝia celo estas krei «entrepreneman spiriton», kiu celus instigi la almozpetantojn vendi artaĵojn kaj metiistaĵojn, librojn, KDiskojn aŭ ion ajn, kio enspezigas monon, kiun ili bezonas por pluvivi.
La kreado de la tramposindikato kuraĝigis aliajn aktivulojn, kiel tiu de la Kolektivo Sub Premo krei proprajn sindikatojn por apartaj grupoj.
La unuan de majo 2006, Andrew Nellis, kunlabore kaj helpite de la otava sekcio de IWW, organizis manifestacion de la tramposindikato dum la 1-a de majo kaj senperforte blokis straton dum unu horo, apud loko kie okazis kunpuŝiĝoj inter junaj vaguloj kaj la sekurec-respondeculoj. La rekta ago ankaŭ celis la Leĝon pri Sekuraj Stratoj, kiun la trampoj forte kritikis ĉar maljuste celis la malriĉulojn. Ĝi celis ankaŭ regularon starigita de la Otava urbestraro, kiu eksterleĝigis la vendadon de ĵurnaloj surstrate. La almozuloj kaj senhejmuloj tiam vendis la alternativan gazeton el Halifakso, nome Dominion Newspaper. Novaj leĝoj, validaj de la 1a de majo, ja celis limigi tion.
Regularo No. 2005 - 358
Ĉi tiu regularo estis starigita la 24an de aŭgusto 2005 sen publika konsultado.
La leĝo malpermesas la vendadon de artaĵoj kaj metiaĵoj, floroj, stratgazetoj, kaj stratspektaklojn.
La «Safe Streets Act» (leĝo por sekuraj stratoj)
La leĝo por sekuraj stratoj estis starigita de la konservativa registaro de Mike Harris en 1999, kiu koncernis la tutan Ontarion. Ĉi tiu leĝo celas malaperigi la «agreseman almozpetadon» sed la leĝo ne klare difinis la «agreseman almozpetadon». La leĝo nur diras, ke la almozpetado iĝas agresema kiam ĝi devigas prudentulon zorgi pri sia sekureco. Tio estas tre malpreciza ĉar ne ĉiuj sentas sin minacataj en la samaj situacioj. Iuj prudentuloj sentas sin minacitaj simple kiam trampo petas de ili kelkajn monerojn, dum aliuloj senprobleme donas monon al uloj, kiuj tion bezonas. La tramposindikato opinias, ke la celo de la leĝo por Sekura Almozpetado ne estas ĉesigi pasivan almozpetadon, sed ja ĉesigi ĉian almozadon, ĉu aktiva aŭ pasiva. En Otavo, la anoj de la tramposindikato kapablis respondi al la provokoj de la otava polico konservante en poŝo kopion de la Leĝo por Sekuraj Stratoj kaj montrante ĝin al policistoj por pruvi ke ili ne perfortas la leĝon. Tamen, almozuloj devas pagi monpunojn pro almozpetado, kiun ili ne kapablas pagi.
Cetere, ĉi tiu leĝo ne koncernas la karitatajn kompaniojn, kiuj petas monon de homoj. La fakto, ke oni permesas al la karitataj kampanjoj peti monon surstate, montras la klasan flankon de la Leĝo por Sekuraj Stratoj.
Estas maljuste, ke la otavaj trampoj devas pagi dekduojn da monpunoj por la leĝo. La Programo kontraŭ la monpunoj estis starigita responde; sociaj aktivuloj provis nuligi la monpunojn donitajn al trampoj. Ĉi tiu programo estas tre fruktodona tie, kie ĝi enradikiĝis.
Heinz Suhr
Heinz Suhr (naskiĝis la 30-an de oktobro 1951 en Aŭgsburgo, mortis la 5-a de januaro 2020) estis germana ĵurnalisto, verkisto kaj eksa politikisto de la politika parto Alianco '90/la Verduloj.
Ekde la jaro 1983, kiam la okcidentgermana ekologia partio La Verduloj unuafoje membris en la nacia parlamento Deutscher Bundestag, ĝis meze de la 1990-aj jaroj li estis amaskomunikila parolisto de la parlamenta frakcio en Bonno. Li en la parlamenta baloto 1983 kandidatis por parlamentana posteno, tra la partia listo en la federacia lando Hesio, sed la balotaj voĉoj por la partio ne sufiĉis por parlamentaniĝo. La 1-an de aprilo 1985 li tamen pro la partia principo rotacie interŝanĝi parlamentajn seĝojn inter nomumitaj partianoj transprenis la parlamentan postenon de Joschka Fischer kaj estis parlamentano ĝis la fino de la balota periodo 1987. Paralele al la funkcio de amaskomunikila parolisto de la parlamenta frakcio de La Verduloj kaj ankaŭ poste, li laboris kiel libera ĵurnalisto en Bonno.
Kontaktojn al la Esperanto-movado li havis aparte pro tio, ke li amplekse institucie kaj finance subtenis plurajn junajn litovajn esperantistojn, kiuj dum la jaroj post la malfermo de la Berlina Muro en novembro 1989 venis al Germanio, aparte al la urbo Bonn kaj ties universitato. Inter ili estis Aras Grincas, Arvydas Kazlauskas, Remi Rudaitytė, Rita Gurskienė, Vaida Miklovaitė kaj Vilma Grincaitė. Lia domo situis en la urboparto Oberkassel en la urba sudoriento, proksime de la najbara urbo Königswinter kaj proksime al la tiutempa "Esperanto-domo" de pluraj studentoj en Cäcilienstraße, kiun prikantis la muzikgrupo Amplifiki - aldone al la domo Cäcilienstraße kaj al aliaj esperantistaj renkontejoj de la urbo, dum pluraj jaroj lia hejmo estis loko de regulaj movadanaj renkontiĝoj.
Beuvry (stacidomo)
Beuvry, plennome Beuvry-lès-Béthune estas franca stacidomo sur linio -, situanta en  Beuvry, en departemento Pas-de-Calais, regiono Hauts-de-France.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Hauts-de-France.
Klári Erdei
Klári Erdei, laŭ hungarlingve kutima nomordo Erdei Klári estis hungara radioparolisto, prezentisto. Ŝia origina nomo estis Kárpáthy-Erdei Klára Mercedesz. Klári Erdei naskiĝis la en Budapeŝto, ŝi mortis la  en Budapeŝto.
Oazosilvio
La Oazosilvio, Sylvia minula, estas palearkta specio de birdo de la familio de Silviedoj kaj de ties plej tipa genro nome Sylvia aŭ silvioj, kiuj estas grizecaj aŭ grizecbrunaj insektovoruloj.
Aleksandrów Łódzki
Aleksandrów Łódzki estas urbo en Lodzio en Pollando. Ĝi apartenas al komunumo Aleksandrów Łódzki en distrikto Zgierski.
Oazosilvio
Ĝi ĝis lastatempe estis konsiderata samspecifa kun la Babilema silvio; kaj nuntempe tiuj estas konsiderataj kiel membroj de superspecio kiu inkludus ankaŭ la Alteosilvion, kun kiu ĝi formus azian stirpon ene de la subspecio. (Helbig 2001, Jønsson & Fjeldså 2006)
Tiu estas reprezentato de tiu superspecio en aridaj teritorioj, kie loĝas el sekaj malaltaj teroj de Ŝinĝango orienten al Turkmenio kaj eble en Irano. Laŭ la Regulo de Gloger, ĝi estas pli pala kaj pli sablokolora kaj ne havas la tre markatan malhelan vizaĝon de la Babilema silvio, kvankam la blanka gorĝo estas ankoraŭ distinga, dum la resto de subaj partoj estas el blankecaj al helgrizaj kaj en suba ventro estas iom da bruneca nuanco. Ĝi estas ankaŭ pli malgranda (vidu artikolon pri Regulo de Bergmann) kaj havas rimarkinde pli malgrandan bekon, adaptatan al diferenca manĝodisponeblo en sia habitato. La iriso estas flaveca.
Oni agnoskas kutime tri subspeciojn de tiu specio: La du lastaj povus konstitui separatan specion, Margelana silvio.
Krome la supozataj subspecioj de la Babilema silvio nome halimodendri kaj telengitica povus fakte aparteni al la Oazosilvio, aŭ alternative povus reprezenti hibridon kiu intermezus inter, respektive, S. m. jaxartica kaj S. m. margelanica kaj la Babilema silvio (Snow et al. 1998).
18943 Elaisponton
18943 Elaisponton estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Ordinara frakseno
La ordinara frakseno (Fraxinus excelsior), estas specio de frakseno, hejma en plimulto de Eŭropo escepte de norda Skandinavujo kaj suda Iberujo, kaj ankaŭ sudokcidenta Azio ekde norda Turkujo oriente ĝis Kaŭkazo kaj Elborz-Montaro. La pli norda kreskadloko troviĝas en la regiono de Trondheimsfjord en Norvegujo.
Priskribo
Ĝi estas granda decidua arbo kiu altas ĝis 20–35 m (esceptokaze ĝis 46 m) kun trunkodiametro ĝis 2 m (esceptokaze ĝis 3,5 m), kun granda kupoloforma arbokrono. La arboŝelo estas glata kaj pale griza ĉe junaj arboj, estiĝanta dika kaj vertikale sulkigita ĉe pli maljunaj arboj. La ŝosoj estas solidaj, verde-grizaj, kun nigraj burĝonoj. La folioj longas 20–35 cm, estas nepare pinataj, kun 7-13 folietoj; tiuj ĉi longas 3–12 cm kaj larĝas 0,8–3 cm, ili sidas sur la foliotigo kaj havas segitan randon. La folioj ofte estas inter la lastaj por malfermiĝi printempe kaj la unuaj kiuj defalas aŭtune se fruan froston okazas; ili ne havas akcentitan aŭtunan koloron, kaj ofte defalas kun nebrile verda koloro. La floroj malfermas antaŭ la folioj, la inaj floroj estas iome pli longaj ol la viraj; ili estas malhele purpuraj, kaj senpetalaj, kaj estas vente polenigataj. Kal la viraj kaj la inaj floroj povas sidi sur la sama arbo, sed estas pli komuna de trovi ĉiuj arboj viraj aŭ ĉiuj arboj inaj; arbo kiu estas vira dum certa jaro povas produkti inajn floroj la sekvantan jaron, kaj simile ina arbo povas estiĝi vira. La fruktoj estas samaroj kiu longas 2,5-4,5 cm kaj larĝas 5–8 mm; ili ofte faske malsuprenpendas tra la vintro, kelkfoje oni nomas ilin "fraksenaj ŝlosiloj". La arboj malofte superas aĝon de 250 jaroj. Tamen estas multaj ekzempleroj kiuj proksimume aĝas inter 200 kaj 250 jaroj kaj estas kelkaj kiuj estas pli ol 250-jaraj. La plej granda troviĝas en Clapton Court (Anglujo) kaj cirkonference mezuras 9 m. Estas pluraj ekzempleroj kun pli ol 4,5 metroj, en la nura Derbyshire.
Ĝi facile estas diferencigebla de aliaj fraksenaj specioj pro siaj nigraj burĝonoj; plimulto de la aliaj fraksenoj havas brunajn aŭ grizajn burĝonojn.
Ekologio
Frakseno prosperas sur vasta gamo de grundotipoj, sed ĝi estas speciale asociata kun bazaj grundoj sur kalkoŝtonaj substratoj. La plej norda fraksenaro en Britujo troviĝas sur kalkoŝtono en Rassal, Wester Ross (Skotujo), je latitudo de 57° N.
Multaj Lepidoptera uzas ordinaran fraksenon kiel nutraĵofonto.
Fraksena ekmorto
Fraksena ekmorto kaŭzita de la fungo Chalara fraxinea (sin. Hymenoscyphus fraxineus) estas infektinta ekde la mezo de la 1990-aj jaroj multajn fraksenojn precipe en orienta kaj norda Eŭropo, tamen la malsano estas rimarkita tra multo de la ordinar-fraksena arealo.
Uzado
Ĝiaj rapida kreskado kaj lignoelasteco faris ĝin gravan resurson por et-proprietuloj kaj agrokulturistoj. Verŝajne estis la plej multflanka ligno en la kamparo kun vast-gamaj uzadoj. Ĝis la Dua mondmilito la arboj ofte estis manipulitaj laŭ kaphaka kopsarbar-sistemo kun dekjara ciklo. Tiel ili konstituis renovigeblan resurson por brulligno kaj palisoj por konstruado kaj lignoprilaborado.
La lignokoloro varias ekde kremkolor-blanka ĝis hele bruna, kaj la durameno povas esti pli malhele olivkolor-bruna. Frakseno-ligno estas malmola, rezista kaj eluzadebla, kun kruda malferma teksturo; la denseco estas 710 kg po kubmetro. Ĝi malhavas la naturan reziston de kverko kontraŭ malkomponiĝado, kaj ne taŭgas por palisoj metitaj en la grundo. Kaŭze de ĝia elasteco, ŝoko-rezisto kaj malplia fendebleco, fraksenoligno estas tradicia materialo por pafarkoj, laborilo-teniloj, speciale por marteloj kaj hakiloj, rakedoj kaj snukero-stangetoj. Frakseno taŭgas kiel brulligno ĉar ĝi bone brulas eĉ se ĝi estas freŝdate hakita. Frakseno estis kops-hakita, ofte en heĝolinioj, kaj pruvoj en formo de iuj dikaj trunkobazoj kun multaj trunkoj estiĝantaj je kapo-alteco ankoraŭ estas videblaj en partoj de Britujo. En Northumberland, krabo- kaj omaro-kaptiloj ankoraŭ estas faritaj el fraksenaj bastonetoj. Kaŭze de sia elasteco, ordinara frakseno komune estis uzata por promenbastonoj. Tigoj estis hakitaj el kopsarbo kaj la finoj varmigitaj en akvovaporo. Tiam la ligno estis faldebla en kurbigita vajco por formi la tenilon de promenbastono. La malhela koloro kaj alloga teksturo de fraksenligno igas ĝin populare por nuntempa meblaro kiel seĝoj, tabloj, pordoj kaj aliaj arkitekturaj konstruaĵoj kaj lignaj plankoj kiaj pargetoj, kvankam oni ofte kolorigis aŭ farbigis ĝin.
La frakseno estas la sola ligno uzata por la fabrikado de iomano-batiloj en Irlando. La batiloj estas farataj el la bazo de la trunko ( sub alteco de 1,5 m ) kaj el arboj ideale kun diametro je brustoalto de ĉirkaŭ 25-30 centimetroj. Nur rapid-kreskintaj, rektaj kaj senbranĉaj fraksenoj estas uzeblaj por tiu celo. Kaŭze de la manko de disponebla frakseno en Irlando, pli ol 75% de la ligno bezonata por produkti jare la necesajn 350 000 batilojn, estas importendaj, plejofte el orient-eŭropeaj landoj. La graveco de fraksenligno por la iomano-ludo estas reflektita en la fakton ke la ludo estas nomata en tuta Irlando "The Clash Of The Ash" ( La fraksena kolizio ).
Mitologio
Estas en la teŭtona manuskripto de Edda, skribita en la 13-a jarcento, ke oni povas legi pri la mitologia frakseno nomata Yggdrasil. Ĝiaj radikoj estis ankritaj en la abismo de la subtera mondo, kaj akvigitaj per la riveroj de saĝo kaj fido. Ĝia trunko estis subtenata de la tero, dum ĝia krono tuŝis la ĉielosferon.
Kulturvarioj
Estas multaj kultivaroj de tiu palearktisa specio, inkluzive de :
Zeino
Zeino estas proteino el la prolamina grupo trovebla en maizo. Prolaminoj estas ĉ. duono el ĉiuj proteinoj de maizo. Zeino estas farata el maiza gluteno per 70 %-a etanolo, kiu povas ĝin solvi. Poste la etanolo estas forvaporigita kaj konstruiĝas la membrano, kiun oni povas utiligi multflanke.
Pura zeino estas senkolora, senodora, sengusta, malmola, persista, nesolvebla en akvo kaj grasoj ĝin ne trapasas. Ĉar zeino estas tute manĝebla, ĝi estas valora por procezataj manĝaĵoj kiel konservilo. Zein en 1985 ĝenerale agnoskiĝis sendanĝera fare de la usona nutraĵa kaj medicina administracio (angle U.S. Food and Drug Administration, mallonge FDA; agnoskiĝo GRAS, angle generally recognized as safe).
Zeino estas uzata kiel klara ŝelo por dolĉaĵoj, nuksoj, sekigitaj fruktoj, medikamentoj, kaj aliaj. Diversaj komponantoj de produkto estas eble izoli el la aliaj per zeino-membrano.
Oni povas procesi zeinon pli longe al rezinoj kaj polimeroj kiujn estas eble uzi en diversaj plastoproduktoj.
Monaĥinpetrelo
La Petrelo de Zino, Monaĥinpetrelo aŭ en la portugala Freira signife monaĥino (Pterodroma madeira) estas malgranda marbirdo de la genro de pterodromoj aŭ burdopetreloj, kiu estas endemia de la insulo de Madejro.
Tiu longflugila petrelo havas grizan dorson kaj flugilojn, kun malhela marko kun formo de "W" tra la flugiloj kaj grizan supran voston. La subflugiloj estas nigrecaj krom blanka triangulo ĉe la antaŭ bordo ĉe la korpo kaj la ventro estas blanka kun grizaj flankoj. Ĝi estas tre simila laŭ aspekto al la iomete pli granda Feaa petrelo, kaj separi tiujn du speciojn de Makaronezio en maro estas ege defia. La Monaĥinpetrelo estis iam konsiderata subspecio de la Molpetrelo, P. mollis, sed ili ne estas proksime rilataj, kaj la Monaĥinpetrelo leviĝis al specistatuso pro diferencoj en morfologio, voĉo, reprodukta kutimaro kaj analizo de mitokondria DNA. Ĝi estas la plej endanĝerita marbirdo de Eŭropo, kun reproduktaj areoj limigitaj al kelkaj altaj kornicoj de centraj montoj de Madejro.
La Monaĥinpetrelo nestumas en nestotruoj kiuj estas vizitataj nur nokte, danke al helpo de rimarkinda alvoko. La ununura blanka ovo estas kovata de ambaŭ plenkreskuloj, el kiuj unu sidas dumtage dum la alia manĝas fiŝojn kaj kalmarojn mare. Ovoj, idoj kaj eĉ plenkreskuloj suferis predadon fare de enmetitaj katoj kaj ratoj, kaj iam ili estis manĝitaj de lokaj paŝtistoj. Predokontrolo, kaj aliaj agoj kiaj forigo de paŝtantaj animaloj kiuj ĝenas la nestotruojn, permesis ke la populacio rekuperiĝu ĝis 65–80 reproduktaj paroj; la specio restas Endanĝerita ĉe la IUCN Ruĝa Listo. Tamen, konservoklopodoj suferis teruran kontraŭon kiam aŭguste de 2010 incendioj mortigis tri plenkreskulojn kaj 65% el idoj.
Taksonomio
La burdopetreloj de la genro Pterodroma estas marbirdoj de moderklimataj kaj tropikaj oceanoj. Multaj estas malmulte konataj, kaj ties ofte simila aspekto kondukis al la fakto ke la taksonomio de la grupo iĝis tre flua. La formoj reproduktantaj en Makaronezio nome en Madejro, Bugio en la Insuloj Desertas, kaj en la insularo Kaboverdo estis delonge konsidataj subspecioj de la sudhemisfera Molpetrelo P. mollis, sed diferencoj en grando, voĉo, reprodukta kutimaro kaj analizoj de mitokondria DNA montris ke la nordaj birdoj estas ne proksime rilataj al P. mollis, kaj ke la Bermuda petrelo povus esti la plej proksima parenco de la makaroneziaj birdoj.
Sangster rekomendis agnoski la Monaĥinpetrelon de Madejro kaj la Feaan petrelon de la Desertas kaj Kaboverdo kiel plenaj specioj, kaj tiu specidisiĝo estis akceptata de la Asocio de Komitatoj de Eŭropaj Raraĵoj (AERC) en 2003. Pli ĵuse, kelkaj fakuloj estis plie disigintaj la Feaan petrelon, separante la reproduktajn birdojn el la Insuloj Desertas el tiuj de la insularo Kaboverdo.
Nunn kaj Zino ĉirkaŭkalkulis ke la du makaroneziaj specioj diverĝis fine de la komenca Pleistoceno, antaŭ 850,000 jaroj. Analizoj de plumolaŭsoj el Feaa petrelo Pterodroma feae deserti el insulo Bugio kaj el Monaĥinpetrelo el la ĉeftero de Madejro montris ke estas markataj diferencoj inter la du marbirdoj laŭ la parazitoj kiujn ili portis, sugeste ke ili estis dumlonge izolitaj, ĉar la plumolaŭsoj povas normale esti transpasataj nur pere de simpla fizika kontakto en la nesto. La parazitaj specioj de la Monaĥinpetrelo estas plej similaj al tiuj de la Bermuda petrelo, dum la laŭsoj de la Feaa petrelo similas al tiuj de la pterodromoj de Karibio kaj Pacifiko. Tio sugestas ke spite la tre fizika proksimeco de la du specioj de burdopetreloj troviĝantaj en la insularo Madejro, ili povus deveni el separataj koloniigoj de ĉeftera Madejro kaj poste de la Insuloj Desertas. Kvankam ties reprodukta izoleco pemesis la separatan evoluon de la du specioj, genetika pruvaro montris, ke la tri petreloj de Makaronezio estas la plej proksimaj parencoj unu de la aliaj.
La petreloj kiuj reproduktiĝas en la altaj centraj montoj de Madejro estis unue registritaj en 1903 fare de germana naturalisto kaj pastro Ernst Johann Schmitz, kiu malsukcesis kompreni, ke ili estas diferencaj el la Feaaj petreloj kiujn li estis vidanta en la insuloj Desertas. La specio estis formale priskribita kiel raso de la Molpetrelo fare de la aŭstralia amatora ornitologo Gregory Mathews en 1934. Sekve de la agnosko de la madejraj birdoj kiel plena specio, ili ricevis alternativan nomon el la portugala ornitologo, Paul Alexander Zino, kiu ludis gravan rolon en ties konservado dum la lasta duono de la 20a jarcento.
La genronomo Pterodroma devenas el la greka πτερον, pteron, "flugilo", kaj δρομος, dromos, "kuro", alude al la birda rapida vaganta flugmaniero. La specifa nomo madeira aludas al la insulo kie ili reproduktiĝas. La portugallingva nomo Freira signifas "monaĥino"; ĉar laŭlegende la loĝantoj de Curral das Freiras (valo aŭ orto de la monaĥinoj) ĉe la reprodukta areo asertis, ke la nokta ĝemoj de la petreloj en la reprodukta sezono estis la alvokoj de la suferantaj animoj de la monaĥinoj. Tiuj monaĥinoj rifuĝiĝis en tiu aparta areo el atakoj al la insulo fare de francaj piratoj en 1566 kiuj daŭris ĝis 15 tagoj.
Petreloj de la genro Pterodroma dataj el antaŭ inter 60,000 kaj 25,000 jaroj estis trovitaj en du kavoj de Ĝibraltaro. Ili konsistas el pli abunda formo simila laŭgrande al la Monaĥinpetrelo, kaj pli granda, malpli komuna tipo. Necertas ĉu ili indikas la lokon de iama reprodukta kolonio, aŭ estas rezulto de marbirda rifuĝejo kien la ŝtormoj pelis la birdojn interne. Ili ja sugestas, tamen,ke la membroj de tiu genro estis iam pli disvastigataj.
Aspekto
Tiu longflugila petrelo estas 32–34 cm longa kun enverguro de 80–86 cm, kaj averaĝa pezo de 290 g. Ĝi havas grizan dorson, grizajn flugilojn kun malhela marko kun formo de "W" tra ili, kaj grizan supran voston. La subflankoj de la flugiloj estas nigrecaj krom blanka triangulo antaŭe ĉe la bordo ĉe la korpo, kaj la ventro estas blanka kun grizaj flankoj. La kapo havas makulecan blankecbrunan frunton, malhelan kronon kaj malhelan punkton sub kaj malantaŭ la bruna okulo. La beko estas nigra kaj la kruroj estas karnonuance rozkolorecaj, kaj tiu koloro sekvas al la unua triono de la piedoj, dum la resto de la fingroj kaj la membranoj estas nigrecbrunaj. Ili aspektas laŭ ĝenerala impreso kiel malgrandaj Flavbekaj pufinoj aŭ Grandaj pufinoj, kun rapida flugmaniero; dum forta vento ĝi ŝvebas alte super la surfaco tenante angule la flugilojn. Oni konas neniom el la freŝa junula plumaro aŭ pri la sekvenco de la mudo, kaj aĝaj birdoj nune ne estas facile videblaj.
Tiu specio estas tre simila laŭ aspekto al la Feaa petrelo, sed ĝi estas pli malgranda. La grandodiferenco kaj pli hela flugmaniero ne estas distingebla ĉemare, ĉefe ĉe solaj birdoj, sed ĵusa studo helpis al klarigo de aliaj utilaj karakteroj. La Monaĥinpetrelo havas diagnoze malgrandan, delikatan, ofte sufiĉe longan kaj sveltan bekon, kiu povas esti evidenta ĉe la plej sveltbekaj ekzempleroj, kiuj estas probable ĉefe inoj, sed povas esti malfacile determini en pli grandbekaj, probable masklaj plenkreskuloj. Alia utila karaktero estas la granda blankeca makulo en subflugilo. La flugilmarko estas ekskluziva de la Monaĥinpetrelo sed montriĝas nur de 15% el la birdoj. Monaĥinpetrelo havas pli rondoforman flugilpinton, sed ankaŭ P. feae deserti foje montras rondoforman flugilpinton, kaj tiele tiu karaktero ne estas diagnoza. Iam sugestitaj kriterioj kiaj kapo, supra flugilo kaj flankobildo estas nune konsiderataj necertigaj. Ĉe orienta Usono kaj ĉe Azoroj, ambaŭ petreloj de Makaronezio estas facile distingataj el la pli granda Bermuda petrelo pro la supraj partoj de la specio, kiuj estas uniforme malhelaj escepte la palgriza pugo.
Tiu specio ĉe siaj reproduktejoj elsendas longan ĝemecan alvokon kiel la ululo de la Arbarstrigo, kaj ankaŭ multe malpli oftan sonon kiel ploreto de hundeto. Ĝi estas silentema mare. La reprodukta alvoko estas tre simila al tiu de la Feaa petrelo, kaj la analizoj fare de Bretagnolle de la alvokoj de la komplekso de la Molpetrelo kondukis lin al sugesto en 1995 pri duvoja specidisiĝo, kies nordaj formoj madeira, feae kaj deserti estu ĉiuj subspecioj de la Feaa petrelo.
"Neĝoflugila petrelo"
La ekspedicioj de la israela ornitologo Hadoram Ŝirihai al insularo Madejro en 2008, 2009 kaj 2010 ĉiuj havis po vidaĵon el petrelo de la genro Pterodroma (eble de la sama birdo) kun tre blankaj subflugiloj, sed kun supraflugiloj kiaj tiuj de la Monaĥinpetrelo aŭ de la Feaa. Tiu plumaro ne korespondas al iu ajn konata specio de Pterodroma. Povus temi pri malkutima varianto de Monaĥinpetrelo sed tio malverŝajnas ĉar neniam oni vidis similan birdon inter la pli ol 100 kaptitaj ĉeneste. Ĝi povus alternative esti unusola aberacia individuo, hibrido aŭ eĉ nekonata taksono el Madejro aŭ el aliloke. Ne eblas konkludo el la nuna kono.
Distribuado kaj habitato
La Monaĥinpetrelo estas endemia de la ĉefa insulo de Madejro, kie ĝi reproduktiĝas sur neatingeblaj kaj tre vegetaĵaraj kornicoj en la centraj montoj inter Pico do Areeiro kaj Pico Ruivo. Ankaŭ la tipaj plantoj de tiuj kornicoj estas endemiaj Hemikriptofitoj kaj Kamefitoj, sed ankaŭ povas esti herboj. Ili nestumas je altoj super 1650 m. Ili estis iam pli disvastigataj, ĉar oni trovis restojn el subfosilioj en kavo en orienta Madejro, kaj ĉe la najbara insulo Porto Santo. La reproduktaj kornicoj devas esti neatingeblaj al enmetitaj kaproj por ke ili restu riĉaj en endemia flaŭro. La vegetaĵaro sekurigas, ke estas sufiĉa tero sur la kornicoj por permesi la birdoj elfosi nestotruojn kaj fari siajn nestojn, kaj piedpremado fare de paŝtantaj animaloj malpliigas la grundotavolon.
Reproduktado
La Monaĥinpetrelo reproduktiĝas du monatojn pli frue ol la Feaa petrelo en Bugio, nur 50 km for. La birdoj revenas el maro al la reproduktejoj fine de marto aŭ komence de aprilo kaj la pariĝado okazas ĉe la ĉefa reprodukta areo fine de la vespero aŭ frumatene. La nesto estas neprofunda nestotruo aŭ malnova tunelo de kuniklo 140 cm longa elfosita en dika grundo sur vegetaĵara kornico. La longo de la nestotruo rilatas al la aĝo de la paro kiun uzas ĝin, dum junaj birdoj faras pli mallongajn tunelojn, kiujn ili etendigas dum venontaj jaroj. La ovalforma blanka ovo estas demetata el meza de majo al meza de junio en kamero fine de la nestotruo kaj estas kovata dum 51–54 tagoj; la patroj laŭvice sidas en la nesto aŭ manĝas mare. La elnestiĝo okazas ĉirkaŭ 85 tagojn poste fine de septembro aŭ oktobre. Tiu petrelo estas strikte noktula ĉe la reproduktejoj por eviti predadon fare de mevoj. Ili restas je 3–5 km el la marbordo dumtage kaj revenas surteren nur dum malhelo. Ili alvokas ĉirkaŭ ĉiun 30an minuton el nokto al mateniĝo, inklude dum plenlunaj noktoj.
Tiu specio pariĝas porvive, kaj la paroj revenas al la sama nestotruo jaron post jaro. La unusola ovo ne estas anstataŭata se ĝi perdiĝas. Tiu estas longviva specio: unu birdo revenis al sia nestotruo dum dek sinsekvaj jaroj, kaj la vivodaŭro estas ĉirkaŭkalkulata je 16 jaroj. La aĝon de la unua reprodukto oni ne konas ankoraŭ, sed oni supozas, ke temas pri kvar aŭ pliaj jaroj. Spite la proksimecon de la reproduktejoj, la Monaĥinpetreloj kaj la Feaaj petreloj estis neniam trovitaj ĉe la reproduktaj areoj de la aliaj, kaj oni ne scias ĉu la Monaĥinpetrelo hibridiĝas kun iu ajn alia specio.
Manĝo
La Monaĥinpetrelo, kiel ties parencoj, manĝas malgrandajn kalmarojn aŭ fiŝojn. Regurgigita stomakenhavo de unu birdo enhavis cefalopodojn, la biolumineskan fiŝon Electrona risso kaj malgrandajn krustulojn. Kiel ĉe aliaj malgrandaj petreloj, la Monaĥinpetrelo ne sekvas normale ŝipojn.
Predantoj kaj parazitoj
Ties noktula alproksimiĝo al la reproduktejoj signifas ke la Monaĥinpetrelo evitas la atenton de mevoj aŭ aliaj dumtagaj rabobirdoj, kaj la unura strigo en la insulo nome la Turstrigo, estas ĉasisto de roduloj. Krom vespertoj ne estas indiĝenaj termamuloj en Madejro, kvankam estas nombraj enmetitaj specioj, du el kiuj predas birdojn aŭ birdidojn. Tiuj estas la Bruna rato kaj sovaĝiĝintaj hejmkatoj. Eĉ la altaj montaj nestolokoj de la Monaĥinpetrelo ne estas sekuraj el tiuj adapteblaj predantoj, kaj tiele dek plenkreskuloj estis mortigitaj de katoj en 1990. Plumolaŭsoj troviĝintaj sur la Monaĥinpetrelo estas la Trabeculus schillingi, specioj de la genro Saemundssonia kaj nenomita specio de la genro Halipeurus.
Konservostatuso
La Monaĥinpetrelo havas tre limigitan teritorion en la montopintoj de ununura insulo, kaj estas la plej endanĝerita marbirdo de Eŭropo. La birdoj, jam limigitaj al malgranda areo kiam ili estis malkovritaj, estis supozeble formortintaj meze de la 20a jarcento. Du ĵus elnestiĝintaj junuloj estis trovitaj ene de la palaco de la guberniestro en Funĉalo komence de la 1940-aj jaroj, supozeble allogitaj tie de la lumoj, sed la specio ne estis denove vidata ĝis 1969. En 1969, Paul Zino aŭdigis kasedon de Feaa petrelo el Bugio al paŝtisto el Curral das Freiras; li tuj rekonis la alvokon, kaj kondukis la priserĉistojn al la restanta nestareo. Predado fare de enmetitaj ratoj signifis, ke la reprodukta sukceso en la malgranda populacio estis malalta, kaj neniu junulo elnestiĝintis en 1985. La Freira Konservoprojekto estis fondita en 1986 cele pliigi la populacion de la Monaĥinpetrelo per kontrolado de ratoj kaj de homa interfero; la kontrolo etendiĝis al katoj post la amaspredado de 1990.
Estas nun 130–160 konataj individuoj (65–80 reproduktaj paroj) konfirmitaj kiel reproduktuloj sur nur ses kornicoj. Povas esti iome da ĝenado el vizitantoj nokte kaj pro la konstruo de radaro de NATO ĉe la pinto de Monto Areeiro, kaj porlonge klimata ŝanĝo povas okazigi kontraŭan efikon, ĉar ĉiuj nestoj estas je 1,000 m el la pinto de la plej alta montopinto en la reprodukta areo. Iam ŝafistoj kolektis petrelidojn por manĝo, kaj ovokolektistoj rabis nestotruojn. Nune la ĉefaj minacoj pluestas predado de ovoj kaj de idoj fare de ratoj, kaj de reproduktuloj fare de sovaĝiĝintaj katoj, kvankam je multe pli malpliiĝintaj niveloj pro katokaptado.
Katastrofo frapis la kolonion la 13an de aŭgusto 2010, kiam arbara incendio forbalais la reproduktajn lokojn kaj mortigis tri plenkreskulojn kaj 25 el la 38 petrelidoj. La incendio detruis la vegetaĵaron kaj kelkajn nestotruojn. Konservagado por protekti la 13 restantajn petrelidojn konsistis el formovo de mortintaj birdoj kaj de bruligitan vegetaĵaron, plifortigante la survivintajn nestojn, kaj el disigo de venena allogaĵo kontraŭ ratoj ĉirkaŭ la tiam eksponitaj nestolokoj. Por longdaŭra konsidero la agadplano inkludas havigon de artefaritaj nestotruoj, semodisigo por helpi la rekuperon de la vegetaĵaro, kaj la uzadon de kontraŭ-eroziaj materialoj.
Ševětín
Historio
Unua skribita mencio pri urbeto datiĝas de la jaro 1352. La 11-an de novembro 2008 estis al la municipo nove donita statuso de kampurbo.
Kvartalo Midori-ku
Kvartalo Midori-ku (japane: 緑区 [midori-ku], laŭvorte: verda kvartalo) estas komuna nomo de kvartaloj en Japanio:
Louis Guilloux
Louis Guilloux estis franca verkisto, kiu naskiĝis en San-Briego la 15an de januaro 1899 kaj mortis en la sama urbo la 14an de oktobro 1980.
Munchhausen (Alzaco)
Munchhausen (jen france, origine alemane kaj germane Münchhausen, prononco ) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Bas-Rhin, en la historia kultura regiono regiono Alzaco kaj la nuna administra regiono Grand Est ("Granda Oriento"). La komunuo situas okcidente de la rivero Rejno - ĉe la orienta bordo de la rivero limas la urbo Rastatt kaj la komunumo Durmersheim. Fine de en la komunumo vivis.
Louis Guilloux
Vivo
De modesta deveno, lia patro estis ŝuriparisto, Louis Guilloux vivis en San-Briego dum sia junaĝo. Impresis lin la spektaklo de multaj vunditoj de la unua mondmilito, transportitaj en tiu urbo fora de la fronto por provi kuraci ilin.
Malsaniĝema, li tamen sukcesis daŭrigi liceajn studojn kaj obtenis prigardistan postenon kiu havigis al li iun financan memstarecon. Li tiam interkonatiĝis kun Jean Grenier kaj la filozofo Georges Palante kiu inspiris al li kortuŝan rolulon de Cripure en sia romano Le Sang Noir (La nigra sango).
Munchhausen (Alzaco)
Kvankam la germana nomo estas Münchhausen, estas nenia rilato kun la konata, fikcia barono kun tiu nomo. Tiu nobela gento venas el la regiono de Loccum en Malsupra Saksio. Munchhausen situas ĉe la Sauer.
Louis Guilloux
Vivo
En 1918, li foriris al Parizo kie li vivis danke al necertaj laboretoj, el kiuj ĵurnalismo. Li praktikis pli daŭre tradukistan profesion de anglaj gazetoj, kaj poste de anglaj kaj usonaj romanoj.
Li vizitadis beletran medion en Parizo (Max Jacob, André Chamson, Jean Guéhenno, André Gide, poste André Malraux) kaj decidis sin dediĉi al beletro. Li publikigis La Maison du Peuple (La Domo de la Popolo ) en 1927, verkon en kiu li priskribis la vivadon kaj esperojn de San-Briega proletaro (esperante tradukita en 1999 : « La Domo de la Popolo »).
En 1928, li foriris al Angers kie lia edzino estis nomumita kiel fakinstruistino pri franca lingvo. De la jaroj 1930, antaŭ faŝisma ampleksiĝo, li pli ofte partoprenis en politikaj kaj sociaj aktivecoj. Post reveno al San-Briego, li partoprenis en kamparanaj luktoj en la jaroj 33/34 kontraŭ bienaj vendokonfiskoj kaj subtenis movadojn favore al senlaboruloj. Kiel kontraŭfaŝista intelektulo, li iĝis sekretario de internacia verkistkongreso. Poste, li partoprenis la organizadon de Ruĝa Internacia Helpo kiu helpis homojn fuĝantajn pro faŝismaj reĝimoj.
Lia ĉefverko «La Nigra Sango» aperis en 1935.
En 1936, li akompanis André Gide-n en Sovetio; li rifuzis deklari sin kontraŭ Gide pro kritikoj de la soveta reĝimo, malgraŭ premo de la Komunista Partio.
En la sino de San-Briega Popola Helpo, li organizadis ekde 1937, helpon por la hispanrifuĝintoj sekve de avancado de frankismaj trupoj en Eŭskio.
Dum la germana okupacio, li loĝis en San-Briego, verkante “Le Pain des Rêves”. Dume li kontaktadis lokajn Rezistadoretojn. (Lia domo estis traserĉita kaj juna rezistantino estis arestita de franca Milico.)
Je la Liberigo, li estis elektita kiel interpretisto ĉe la usona armeo : li ĉeestis militan proceson kaj perceptis rasismon kiu regis en ĝi (temo de la libro «O.K Joe !» eldonita en 1975). Li ekkonis Albert Camus-n kun kiu li amikiĝis.
En 1949, aperis «Le jeu de patience» kiu ricevis la premion «Renaudot».
La sekvantajn jarojn li plu verkis kaj publikigis, adaptis verkojn al teatro kaj televido.
Dum la eventoj de Majo 68-a, li restis lojala al siaj ideoj apogante la studentajn manifestaciojn kaj poste la strikantojn de grava uzino Le joint français.
La volumo 1 de Carnets aperis en 1978, la 2a volumo post lia morto.
Bakterioj
En biologio bakterioj ( Bacteria) estas prokariotaj mikroorganismoj. Kiel ĉiuj prokariotoj ili estas unuĉelaj mikroboj kaj ne havas ĉelkernojn. Karakteriza eco de la bakteria ĉelo-konstruo estas manko de membrane ĉirkaŭitaj organetoj tiuj kiel ĉelkerno aŭ mitokondrio kiujn enhavas aliajn organismojn.
Priskribo
Bakterioj povas havi nombrajn formojn, game el sferoj al bastonetoj kaj spiraloj. Bakterioj estis inter la unuaj vivoformoj kiuj aperis sur la Tero, kaj ili estas troveblaj en plej el ties habitatoj. Bakterioj povas vivi en grundo, akvo, acidaj varmofontoj, radioaktiva rubo, kaj en la profundo de la biosfero de la terkrusto. Bakterioj vivas ankaŭ en simbiozaj kaj parazitaj rilatoj kun plantoj kaj animaloj. Plej bakterioj ne estis ankoraŭ karakterizitaj, kaj nur ĉirkaŭ 27 procento de la bakteriaj filumo havas speciojn kiuj povas esti disvolvigitaj en laboratorio. La studo de bakterio estas konata kiel bakteriologio, nome branĉo de mikrobiologio.
[[Dosiero:Relative scale unlabeled.svg|eta|maldekstre|Grandeco de:
]] Bakteriaj ĉeloj havas kelkajn mikrometrojn de longeco. Inter la plej malgrandaj estas membroj de la genro Mycoplasma, kiuj estas nur 0.3 mikrometroj, tiel granda kiel la plej grandaj virusoj.
La inventinto de la mikroskopo, Antoni van Leeuwenhoek eltrovis la bakteriojn en la 17-a jarcento, tamen ili estis plejparte ignorataj ĝis la malfrua 19-a jarcento, kiam sciencistoj kiel Louis Pasteur eltrovis, ke bakterioj estas la kaŭzo de multaj malsanoj. Bakterioj tamen ne nur kaŭzas malsanojn. Ili ankaŭ kaŭzas multajn bonajn aferojn. Ekzemple, ni ne povus digesti nian manĝaĵon sen la helpo de bakterioj. Preskaŭ ĉiu animala vivo estas dependa el bakterioj por sia survivado ĉar nur bakterioj kaj kelkaj arĥeoj posedas la genojn kaj enzimojn necesajn por sintezigi la vitaminon B12, konatan ankaŭ kiel kobalamino, kaj havigas ĝin tra la tuta manĝoĉeno. La Vitamino B12 estas akvo-solvebla vitamino kiu estas necesa por la metabolo de ĉiu ĉelo de la homa korpo. Ĝi estas kunfaktoro por la sintezo de DNA, kaj por la metabolo kaj de grasaj acidoj kaj de aminoacidoj. Ĝi estas partikulare grava por la normala funkciado de la nerva sistemo pro sia rolo en la sintezo de mjelino. Inter la tipoj de bakterioj estas baciloj.
Ĉe homoj kaj ĉe plej animaloj la plej granda nombro de bakterioj estas en la intesta mikrobiotaro, kaj granda nombro ankaŭ en la haŭto. La plej ampleksa majoritato de bakterioj en la korpo iĝas sendamaĝa pro la protektaj efikoj de la imuna sistemo, kvankam multaj estas rekte profitaj, partikulare tiuj de la intesta mikrobiotaro. Tamen, kelkaj specioj de bakterioj estas patogenaj kaj okazigas infektajn malsanojn, kiel ĥolero, sifiliso, antrakso, lepro, kaj bubona pesto. La plej oftaj mortigaj bakteriaj malsanoj estas spirsistemaj infektoj. Nur tuberkulozo mortigas ĉirkaŭ 2 milionojn da personoj jare, ĉefe en sub-Sahara Afriko. Antibiotikoj estas uzataj por trakti bakteriajn infektojn kaj estas uzataj ankaŭ en farmado (agrikulutro kaj brutobredado), kio faras la kontraŭantibiotikan rezistadon pliiĝanta problemo. En industrio, bakterioj estas gravaj ekzemple en akvopurigejoj kaj en la solvado de naftoverŝoj, la produktado de fromaĝo kaj jogurto pere de fermentado, la rekupero de oro, paladio, kupro kaj aliaj metaloj en sektoroj de minado, metalurgio kaj reciklado, same kiel en bioteknologio, kaj fabrikado de antibiotikoj kaj aliaj kemiaĵoj.
Iam konsideritaj plantoj konstituantaj la klason Schizomycetes ("fisifungoj"), bakterioj estas nuntempe klasitaj kiel prokariotoj. Malkiel ĉeloj de animaloj kaj de aliaj eŭkariotoj, bakteriaj ĉeloj ne havas ĉelkernon kaj rare havas membran-ligitajn organetojn. Kvankam la termino bakterio tradicie inkludis ĉiujn prokariotojn (antaŭ la jaro 1977 sciencistoj kredis, ke ĉiuj prokariotoj estas bakterioj), la scienca klasigo ŝanĝis post la malkovro en la 1990-aj jaroj ke prokariotoj konsistas el du tre diferencaj grupoj de organismoj kiuj evoluis el komuna praulo. Tiuj evoluciaj domanioj estas nomataj Bacteria kaj Archaea.
Etimologio
La vorto bakterio estas devena de la nov-latina bacterium, kiu siavice estas latinigo de la greka βακτήριον (bakterion), nome diminutivo de βακτηρία (bakteria), signife "bastoneto, kano", ĉar la unuaj malkovritaj bakterioj estis bastonformaj.
Enterobakteriacoj
UEnterobakteriacoj - science latine Enterobacteriaceae - estas granda familio de Gram-negativaj bakterioj. Ĝi unue estis proponita fare de la germana bakteriologo Otto Rahn en 1936, kaj nun inkludas pli ol 30 genrojn kaj pli ol 100 speciojn. Ĝia klasifiko super la nivelo de familio daŭre estas temo de debato, sed unu klasifiko lokas ĝin en la ordo enterobakterialoj (enterobacterales ) de la klaso gamaproteobakterioj (gammaproteobacteria) en la filumo pseŭdomonadotoj (pseudomonadota). En 2016, la priskribo kaj membroj de ĉi tiu familio estis korektitaj surbaze de komparaj genomaj analizoj fare de la niĝeria kuracisto Mobolaji Adeolu, biokemiisto en la Universitato McMaster de Hamilton, Ontario, Kanado, kaj aliaj.
Landsmeer
Landsmeer estas urbo kaj municipo de Nederlando. Ĝi apartenas al la provinco Nord-Holando (Noord-Holland), en la okcidenta parto de la lando. Fine de en la municipo vivis.
Beuvry
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Beuvrygeois.
Oktjabrjskaja (stacio de Moskva metroo)
Oktjabrjskaja (Октябрьская, "Oktobra") estas stacio de la Metroo de Moskvo centre de Moskvo. Ĝi estas stacio de Kaluĵsko-Riĵskaja linio kaj situas inter la stacioj ' kaj '.
Interkonektoj
De tie ekzistas transirejo al:
Al-Mutanabi
Al-Mutanabi aŭ Ahmad ibn-al-Husajn al-Mutanabbi (n. 915, m. la 23-an de septembro 965) estis arablingva poeto.
Vivo
Li naskiĝis ĉe Samaŭa, nun en Irako, kaj estis filo de akvoportisto, kvankam li asertis ke li havis nobelajn praulojn.
En 924 karmatoj (sepimamisma grupo) atakis la urbon Kufa: Al-Mutanabi eliris kun la disrabistoj kaj vivis kun ili en la dezerto. Tie li lernis ilian dialekton, kiun oni tiam kredis simili al la klasika arablingvo de la Korano. En 935 li komencis vojaĝi, vivtenante sin nur per siaj poemoj. En 948 li aliĝis al la kortego de Saif al-Daŭla, kiu regis nordan Sirion, kaj tie li verkis multe da siaj verkoj.
Tamen okazis kortegaj intrigoj kaj kverelo kun gramatakisto kiu frapis Al-Mutanabi antaŭ Saif al-Daŭla sen esti riproĉata de tiu princo. Pro tio Al-Mutanabi forlasis la kortegon, kaj ekde 957 li ĉeestis la egiptan kortegon kaj verkis poemojn por Abu al-Misk Kafur. Kiam li ne estis nomumata guberniestro de Sidono, li insultis Kafur per satiraj poemoj kaj tial denove devis fuĝi en 961. Li iris al la kortego de Ŝirazo. Septembron 965 li estis mortigata survoje al Kufa, laŭdire de triba ĉefo kiun li insultis. Laŭ onidiro pri lia mortigo, li forkuris de lia atakanto, sed lia kunulo memorigis lin pri unu el liaj duversoj, kaj li revenis kaj batalis ĝis morto: la duverso estis:
Poemoj
Multe da liaj poemoj estas satiraj, kaj pro tio li ofte spertis tiklajn situaciojn. Li mem fanfaronis pri la virtoj de siaj poemoj. Ekzemple li diris ke liaj poemoj tiom potencas ke ili legeblas eĉ de blinduloj, kaj ke liaj vortoj tiom signifoplenas ke ili aŭdeblas eĉ de surduloj.
Jen eltiraĵoj de lia poemaro :
Nikolao Menŝutkin
Nikolao Aleksandroviĉ MENŜUTKIN (Николай Александрович Меншуткин) estis rusa kemiisto kaj ne nur fakulo pri analiza, organika kaj fizika kemio, sed ankaŭ aktiva organizinto de la Politeknika Instituto de Sankt-Peterburgo de la granda imperiestro Petro la 1-a en la komenco de la 20-a jarcento. Li estis unu el la unuaj organizintoj de la kemia nomenklaturo.
Li estis lernanto de Aleksandro Voskresenskij kaj eldonisto de la kemia periodaĵo de la Rusa Kemia Societo kaj tradukis la regulojn el la franca nomenklaturo en la rusan. Kiam Beilstein korekte identigis la erarojn en la rusa tradukado, kaj tio kondukus al konfuzo, Menŝutkin kontraŭvole agnoskis sian eraron dum malŝatadis la sugestojn de Beilstein por riparado de la eraroj. Menŝutkin defendis sian tezon pri la reaktiveco de la fosfata acido kaj elmontris tion, ke la tri hidrogenatomoj de la molekulo ne estis ekvivalentaj kaj konsekvence la preferinda formulo devus estis HPO(OH)2 kaj ne la tiam konata P(OH)3.
(14822) 1984 SR5
(14822) 1984 SR5 estas malgranda malhela asteroido de la ekstera asteroida zono, malkovrita la de la belga astronomo Henri Debehogne elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.
Arūnas
Arūnas estas relative ofta litovlingva vira persona nomo. Etimologie la nomo venas de la litova vorto aras (aglo), kaj fakte la formo Aras ankaŭ estas la kutima noma mallongigo. Virina formo estas la nomo Arunė.
Gabriella Szabó
SZABÓ Gabriella [sabO] rumania hungardevena kuristino, olimpika ĉampionino de Sidnejo. Ŝi naskiĝis la 14-an de novembro 1975 en Bistriţa.
Kariero
Gabriella Szabó en 2000 gajnis ormedalon en la Someraj Olimpikoj de Sidnejo je 5000 m kaj bronzmedalon, respektive silvermedalon je 1500 m en 1996 kaj 2000. Ŝi estas trifoja mondĉampiono. Ŝia ununura trejnisto estis Zsolt Gyöngyössy, ŝia edzo. En 2005 ŝi retiriĝis el konkursoj. Ŝi estas ministro pri junularo kaj sporto en la 3-a registaro Ponta de 4-a de marto 2014.
Diskalkulio
Komence ĝi estas rekonita kiel rezulto de misokazaĵo; tiun oni nomis kiel akalkulion. Poste la esploradoj trovis, ke la perturbo povas esti ankaŭ hereda. La diskalkulio difektas ne nur la kalkuladon, sed ankaŭ la komprenadon, memoron, kaj la manipuladon de la nombraj datojn. Oftaj estas problema ankaŭ la estimado, aŭ la orientiĝado en la tempo, en la spaco, kaj en la korpo. La perturbo estas sendependa de la intelekto; eĉ bonkapabluloj povas esti diskalkulia.
Simptomoj
La diskalkulio havas plian tipon:
Tipoj kaj kaŭzoj
Ĝi havas tri tipojn:
La unua havas problemojn kun la meĥanika kalkulado, la dua kun la matematika pensado. Ilia mikso estas la grava formo de la diskalkulio. La ĉefa simptomo de la tria tipo estas la vicaj problemoj: la subjekto ne povas indici la informaciojn, kaj la matematikajn operaciojn. ĉiu tipo povas esti milda aŭ grava.
La vorto estas uzita por la praktika malfacilaĵo de la specifika aritmetika operacioj, sed laŭ definicio difektas la nocioj, kiuj estas nepraj por la komparado de la nombroj. La nomo aritmastenio emfazas la mankon de la kalkulado kaj la memorio.