cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Anna Aĥmatova
Ŝi naskiĝis apud Odeso (Ukrainio) en familio de maroficiro kaj edziĝis kun la fama poeto Nikolaj Gumilov kaj estis la patrino de la fama historiisto Lev Gumilov.
La verkoj de Aĥmatova inkluzivas kaj mallongajn lirikajn kantojn, kiel "La Kanto de la Lasta Kunveno", kaj longajn lirikajn ciklojn, kiel ekzemple la ciklo "Rekviemo" (1935-1940), kiu rakontas la historion de la rusa popolo sub la terorisma regado de Stalin. Ŝia poezio traktas diversajn temojn, ekde tempo kaj memoro, tra la sorto de la kreiva virino, ĝis la spertoj de la rusa popolo.
Ŝia unua poemaro, "Vespero", estis publikigita en 1912. Ĉi tiu libro reprezentis la fluon de akmeismo - al kiu apartenis Aĥmatova, kune kun ŝia unua edzo, la poeto Nikolaj Gumiljov - en ĝiaj minimumismaj psikologiaj priskriboj kaj aliĝo al klasika poezia lingvo. Ĝi fariĝis unu el la unuaj gravaj poeziaj libroj verkitaj en la rusa de virino, kaj instigis multajn virinojn verki poezion.
Post starigo de sovetia regado, Aĥmatova, male al multaj intelektuloj, elektis ne forlasi Rusion. Komencante en la unua duono de la 1920-aj jaroj ĝi suferis perskuto de la nova reĝimo. Ŝi estis deklarita "burĝa elemento", kaj estis akuzita en servo kontraŭ la spirito de socialismo. Pro la nekapablo eldoni siajn poemojn, ŝi devis vivteni sin per poeziaj tradukoj el diversaj lingvoj
En 1940 ŝi komencis verki Poemon sen heroo, en kiu ŝi provis rekrei la etoson de la "Arĝenta Epoko" de sia junaĝo; Pri la diversaj versioj de ĉi tiu verko, ŝi devis laboradi - kun paŭzoj - dum 25 jaroj, kaj fakte por la resto de ŝia vivo.
Post la morto de Stalin en 1953 ĉesis persekutado kontraŭ Aĥmetova. Ŝia verkoj estis represita en Sovetunio (kvankam en cenzuritaj versioj) kaj ŝi publikigis novajn poeziaĵojn. Ŝiaj malfruaj poemoj estas verkitaj en pli libera lingvo, kaj la klopodo revivigi la voĉojn de tiuj, kiuj estis al ŝi karaj kaj ne plu vivas, estas evidenta en ili.
En 1964, Aĥmatova rajtis viziti Italion, kie ŝi ricevis la prestiĝan Taormino Premion. La sekvan jaron ŝi vizitis Anglion, kie ŝi ricevis honoran diplomon de la Universitato de Oksfordo. Ŝia reklamado daŭre kreskis post ŝia morto. En Rusujo estas memoraĵoj kaj muzeoj nomataj laŭ ŝi.
Aĥmatova en Esperanto
La multaj verkoj de Anna Aĥmatova estas tradukitaj en kelkajn fremdajn lingvojn, inkluzive Esperanton. Jen ekzemplo, kiun faris Je. Bebenina kaj Oĉjo Ĉajka.
Nokto, lundo, la dudek unua / Двадцать первое, ночь, понедельник
Nokto, lundo, la dudek unua.
La konturoj de l' urb' en malhel'.
Fantaziis maldilegentulo, Ke ekzistas la am' sub ĉiel'.
Pro enuo aŭ pro oportuno
Ĉiuj kredas l' fabelon en kor':
Renkontiĝas kaj timas malkunon,
Kantas kantojn pri arda amor'.
Tamura Nobuyoshi
Vivo
La patro de Tamura estis profesoro de kendo kaj post lia morto, li decidis iri al doĵo de Morihei Ueshiba. Li fariĝis disĉiplo (uchi deshi) kaj venis francien kun sia edzino (Rumiko Tamura) en 1964 por disvastigi ajkidon en Francio kaj Eŭropo.
Anna Aĥmatova
Aĥmatova en Esperanto
Klaras ver' nur por raraj rigardoj.
Tamura Nobuyoshi
Vivo
Li fariĝis nacia teknika direktoro de la FFAB (Francan Federacio de aikido kaj budo). Kishomaru Ueshiba donis al li la 8-an danon. Pli frue, Moriteru Ueshiba deziris doni al li la 9-an sed Tamura rifuzis argumente ke O sensei volis nur iri ĝis la 8-a. Li havas la titolon de Shihan shihan, sed la praktikantoj nomas lin sensei (« mastro ») kiu montras markon de respekto kun lia persono kaj lia nivelo. Li instruis kiel internacia profesoro en multaj landoj.
Anna Aĥmatova
Aĥmatova en Esperanto
Kovras ilin mistera silent'.
Tamura Nobuyoshi
Vivo
Lia doĵo, doĵo Shumeikan, sidas ĉe la urbeto de Bras (Var, Francio).
Li aĝis 77 jarojn kiam li mortis en 2010.
Anna Aĥmatova
Aĥmatova en Esperanto
Mi eksciis pri tio hazarde
Kaj malsanas de tiu moment'.
William Henry Sykes
Kolonelo William Henry Sykes, membro de la R.S. de Londono (25a Januaro 1790 – 16a Junio 1872) estis oficiro de la Hindia Armeo, politikisto, hindologisto kaj ornitologo. Unu el pioniroj de la viktoria statistika movado, li kondukis enketadojn kaj ekzamenis la efikon de armeoperacoj. Reveninte el servo en Barato, li iĝis direktoro de la Orienthindia Kompanio kaj membro de parlamento reprezentante Aberdeen.
Vivo kaj kariero
Sykes naskiĝis ĉe Bradford en Yorkshire. Lia patro Samuel Sykes el Friezing Hall kaj samfamilianoj apartenis al la familio Sykes de Yorkshire. Li militistiĝis en 1803 kaj atingis komision la 1an de majo 1804 ĉe la Brita Orienthinda Kompanio. Ĉe la armeo de Mumbajo li iĝis subleŭtenanto la 12an de oktobro 1805. Li ekagadis ĉe la sieĝo de Baratpuro kun Gerard Lake, 1a Vicgrafo Lake en 1805. Li komandantis regimento ĉe la bataloj de Kirkee kaj Poonah kaj partoprenis en la kapto de montetaj fortikaĵoj. Ĉirkaŭ 1810 li scipovis paroli Hindian kaj Maratian lingvojn. Li iĝis kapitano la 25an de januaro 1819 kaj veturis kvar jarojn tra Eŭropo el 1820. Li revenis en Baraton oktobre 1824 kaj estis nomumita de Monstuart Elphinstone kiel statistika informisto por la Mumbaja registaro. Li poste kolektis statistikajn kaj naturhistoriajn priserĉadjn, kaj kompletis censon de la populacio de Dekko produktante du dikajn statistikajn informojn, kaj kompletan naturhistorian informon ilustrata per pentraĵoj. Li estis alpostenigita al la rango de Majoro la 8an de septembro 1826 kaj al Leŭtenanto la 9an de aprilo 1831. Decembre 1829 la posteno de statistika informisto estis nuligita sed li rezignis pri militista tasko kaj plulaboris por statistikaj studoj. Li kompletis tion januare 1831 kaj translokiĝis en Eŭropon. Li retiriĝis el aktiva servo kun la rango de kolonelo la 18an de junio 1833 kaj septembre 1835 li ekis taski pri frenezeco ĝis 1845. Pro siaj konoj pri hindiaj aferoj, li iĝis direktoro de la Orienthinda Kompanio en 1840. En 1847 li klopodis iĝis Membro de la Parlamento el Aberdeen sed malsukcesis. En 1857 li denove kandidatiĝis, reprezente la liberalajn interesojn kontraŭ John Farley Leith, kaj estis elektita. Li pluhavis la sidlokon dum kelkaj elektoj. Li estis elektita Prezidento de la Reĝa Azia Societo en 1858.
Li mortiĝis en Kensington, Londono aĝe 82.
Kontribuo
Kiel "Statistika Informisto" li veturis tra la regiono Dekko, kolektante informojn pri populacioj krom kolekti naturhistoriajn specimenojn. Kelkaj el la statistikaj kontribuoj inkludis kalkulojn el kosto de soldataro. Li kalkulis ekzemple ke la franca armeo havis multe pli malaltan koston ol tiu de la brita armeo, kio laŭ li permesis la francojn havi du soldatojn el la kosto de unu "angla" soldato.
La bestokolektoj de Sykes rezultis en publikado de katalogoj de birdoj kaj mamuloj el la regiono Dekko, multaj el kiuj estis publikitaj en Proceedings of the Zoological Society. Liaj malkovroj inkludis 56 birdojn novajn al la scienco, kiaj la Hinda ardeo. Sykes studis ankaŭ la fiŝojn de la areo, kaj verkis artikolojn pri koturnoj kaj turnicedoj de Barato. Lia listo de birdoj de Dekko enhavis preskaŭ 236 speciojn. Li estis fakulo pri naturhistorio de la regiono Dekko kaj li korespondis kun multaj aliaj naturalistoj. Li uzis sian influon dum sia posteno ĉe la Orienthinda Kompanio kaj Charles Darwin sendis leteron al li por influi decidon favore inkludi Edward Blyth en ekspedicio al Ĉinio. La Flaveca tufalaŭdo (Galerida deva) de duoninsula Barato estas nomata ankaŭ Tufalaŭdo de Sykes honore al li. Aldone raso de Flava motacilo (Motacilla flava beema) estis nomata laŭ komuna nomo Motacilo de Sykes en la prestiĝa gazeto British Birds (1907). En 1856 civitanoj de Mumbajo premiis Sykes per medalo pro lia defendo favore de indiĝena eduksistemo. Li verkis etende pri Budhismo kaj ties antikeco kaj opiniis, ke ĝi estis la origina religio praktikata en Barato. Li verkis ankaŭ pri la Tajpinga ribelo konsiderante la britan registaron kulpa de nejustigebla agreso al Ĉinio. Li estis unu el fondintaj membroj de la Azia Societo de Mumbajo.
10364 Tainai
"Tajnaj-Daira" estas monteta distrikto en la vilaĝo Kurokaŭa, norde de la gubernio Niigata. Ekde 1984, la vilaĝo gastigas la Tajnaj Hoŝi Macuri, la plej popularan feston de la steloj en Japanio.
Villa del Carbón
Villa del Carbón estas komunumo en la meksika subŝtato Meksikŝtato (Estado de México). La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Villa del Carbón.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la Inegi) 39.587 loĝantojn. El tiuj 19.801 viroj kaj 19.786 virinoj. La komunumo havas surfacon de 320.51 kvadratkilometroj kaj ĝi situas je 2600 metroj super la marnivelo. La kvanto de precipitaĵo estas 800.0 milimetroj.
La geografia koordinatoj de la komunumo estas 19° 44′ norda latitudo kaj 99° 28′ okcidenta longitudo.
Hans Leo Hassler
Hans Leo Haßler von Roseneck (ankaŭ: Hassler aŭ Hasler, * 25-a de oktobro 1564 en Nürnberg; † 5-a de junio 1612 dum vojaĝo en Frankfurt ĉe Majno) estis germana komponisto, horloĝofaristo kaj produktisto de muzikaŭtomatoj.
Vivo
En la jaro 1595 imperiestro Rudolfo la 2-a levis lin kun siaj fratoj Caspar Hassler kaj Jakob Hassler en nobelecon. En 1604 ili ricevis la nobelnomon von Roseneck. Supozeble la nomo deiras de la familiblazono de la patrino. Gix estas ankoraŭ niatempe videbla ĉe la tombejmuro en Neustadt/Aisch: viro kun refaldoĉapelo kun tri detrancitaj rozoj enmane.
Hans Leo Haßler mortis en 1612 dum vojaĝo en Frankfurto pro ftizo.
Verkaro
Ne malpli ŝatataj ol liaj ekleziaj verkoj (mesoj, motetoj ktp) estis liaj madrigaloj, kanzonetoj kaj Germanlingvaj profanaj kantoj, inter ili la kanto „Mein G'müt ist mir verwirret, das macht ein Jungfrau zart“, pli poste eniĝinte en la protestanta eklezikantaro sub la titolo „O Haupt voll Blut und Wunden“, kiu troviĝas kune kun multaj aliaj en lia „Lustgarten neuer deutscher Gesänge“ je 4–8 voĉoj (Nurenbergo 1601). Nova eldono de lia „psalmoj kaj kristanaj kantoj“ publikita en 1607 aperis en Lepsiko en la jaro 1777 laŭ ordono de la princino Amalie von Preußen, kiun instigis ŝia instruisto Kirnberger.
Gravaj estas ankaŭ liaj tamen ne multnombraj orgenverkoj. Elire da la Itala stilo de sia instruisto Andrea Gabrieli li atingas propran stilon, kiu samkiel lia kantvoĉa verkaro anticipas la transiro de la renesanca orgenmuziko al baroka kaj tiel akiras gravecon por la Germana orgenmuzika stilo de la 17-a jarcento. Lia plej grava instrumenta komponaĵo estas tamen klavicenverko, la variaciaro Ich gieng einmal spatieren 31 mal verendert durch Herren J.L.H, kiu pro sia longdaŭro de ĉ. 42 minutoj estas unika en sia epoko. La influo de tiu ĉi trakomponita verko troviĝas je la kantvariacioj de la 17-a jarcento, ekz. ĉe Sweelinck kaj Scheidt samkiel ankoraŭ ĉe Pachelbel.
Schüren (Dortmund)
Schüren estas urboparto de la eksterdistrikta grandurbo Dortmund. Ĝi apartenas al la urbodistrikto Aplerbeck. Schüren limiĝas kun la urbopartoj Aplerbeck en la oriento, Berghofen en la sudon, Hörde en la okcidento, Mezo en la nordokcidento kaj Wambel en la nordo. Tra Schüren fluas la rivero Emscher. En la jaro 2010 en Schüren vivis 9565 loĝantoj.
Schüren fariĝis urboparto de Dortmund la 1-an de aŭgusto 1929.
Humaoj
La Humaoj (angle Humas people) estas indianaj indiĝenoj el Luiziano, Usono. Ili formas franclingvan indianan tribon ekde la malapero de ilia denaska lingvo dum la franclingva koloniisma epoko (Franca Luiziano). La Humaoj donis sian nomon al la urbo Houma (Luiziano).
La malkovro de petrolo estis atako sur la indiĝenaj rajtoj de la Humaoj. Ili estis forpelitaj de siaj teritorioj kaj ne povis profiti de la financaj gajnoj kiun faris la petrola industrio.
Franclingvio
Ekde la dua duono de la 20-a jarcento, la Humaoj postulas la apartenon al franclingvio samrajte kiel la Kaĵunoj kaj la kreoloj de Luiziano. Kvankam la gejunuloj estas franclingvanoj kaj ke ili eklernas la anglan kun la celo sin integri en la usona socio, la lingva kaj kultura kunlaboro kun la franca konsulejo plifortiĝis.
Klimata ŝanĝo
Suda Luiziano pli ol aliloke en Usono suferas de inundoj. La insulo Jean Charles ekzemple jam estas loko kie la klimata ŝanĝo plej forte kaj rapide manifestiĝis.
Vidu ankaŭ
(angla vikipedio) Houma (urbo)
NGC 7764A-3
NGC 7764A-3 (aliaj indikoj — ESO 293-8, MCG -7-1-1, AM 2350-410, PGC 72769) estas galaksio en konstelacio Fenikso.
Ĉi tiu objekto ne estis en la originala versio de NGC-katalogo kaj estis aldonita poste.
Charqueadas
Charqueadas estas municipo en la brazila subŝtato Suda Rio-Grando, kiu havis 35.320 loĝantojn en 2010.
Tupamaro
La Tupamaroj aŭ Tupamaros, kompleta nomo en la hispana Movimiento de Liberación Nacional – Tupamaros (MLN-T, Movado pri liberado nacia – Tupamaroj) estis gerila movado de Urugvajo, estiĝinte el sindikatismo. De 1963 ĝis la 1970-aj jaroj la tupamaroj agis rezistance kaj kontraŭleĝe, ekde 1985 kiel politika partio.
La nomo de la movado omaĝis la insurekcion de Tupak-Amaru la 2-a kontraŭ la kolonia reĝimo de la Hispana Imperio en Peruo en 1780 kaj 1781.
Poste multaj eks-tupamaroj eniris en la normalan politikan agadon. La la eks-tupamaro José Mujica estis elektita prezidanto de la respubliko de Urugvajo.
1191 Alfaterna
1191 Alfaterna estas mezgranda malhela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la itala astronomo Luigi Volta elde la Observatorio de Torino en Pino Torinese.
Ĝi suldas sian nomon al la romia urbo Nuceria Alfaterna, nun Nocera Superiore, nord-okcidente de Salerno.
Champagné (stacidomo)
Champagné estas franca stacidomo sur linio Paris-Montparnasse - Brest, situanta en Champagné, en departemento Sarthe, regiono Luarlandoj.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Luarlandoj.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de linio Paris-Montparnasse - Brest (420000).
Tecámac
Tecámac estas komunumo en la meksika subŝtato Meksikŝtato (Estado de México). La ĉefurbo de la komunumo estas Tecámac de Felipe Villanueva. Ĝi havas la oficialan kodon 81 de la nacia statistika instituto.
Geografio
Tecámac situas en la nordoriento de la subŝtato, ĉirkaŭ 38,5 km norde de Meksikurbo kaj ĉirkaŭ 108 km for de la ĉefurbo de la Estado de México Toluca de Lerdo. Tecámac havas limojn kun la jenaj komunumoj: Norde estas la komunumo Tizayuca, kiu apartenas al la meksika subŝtato Hidalgo, sude estas la komunumoj Ecatepec de Morelos, Acolman kaj Coacalco de Berriozábal, oriente estas la komunumoj de Zumpango, Nextlalpan, Jaltenco, Tultitlán kaj Coacalco de Berriozábal. En la oriento estas la komunumoj de Temascalapa kaj Teotihuacán.
La geografia koordinatoj de la komunumo estas 18° 43′ norda latitudo kaj 98° 58′ okcidenta longitudo.
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la Inegi) 270 574 loĝantojn. El tiuj 132 509 viroj kaj 138 065 virinoj. La komunumo havas surfacon de 153,41 kvadratkilometroj (0.68 % de la areo de la subŝtato) kaj ĝi situas je 2260 metroj super la marnivelo.
Klimato
La klimato estas duonseka, kun pluvoj en somero kaj meza temperaturo de 16.4 °C (maksimume 31.5 °C, minimume: 6.5 °C) kaj jara averaĝa pluvkvanto de 635 milimetroj.
Deveno de la nomo
Tecamac: La nomo Tecamac venas de la navatla lingvo. La vorto venas de tri diversaj kunmetitaj eroj: (loko ĉe la buŝo de la ŝtono)
La ĉefurbo de la komunumo havas la nomon Tecamac de Felipe Villanueva honore al muzikisto tie naskiĝinta.
Esperanto
En la komunumo Tecámac, vilaĝo Santa Maria Ajoloapán, vivas la prezidantino de Meksika Esperanto-Federacio: Mallely Martínez Mateos, kiu elektiĝis dum la nacia kongreso en Aguascalientes (urbo) en majo 2008.
István Drozsnyik
István Drozsnyik [iŝtvAn droĵnjik], laŭ hungarlingve kutima nomordo Drozsnyik István estis hungara skulptisto, pentristo, poeto.
István Drozsnyik naskiĝis la  en Abaújszántó.
Biografio
István Drozsnyik aĝis 12, kiam li partoprenis en amatora pentrista kolonio. Li frekventis gimnazion en sia naskiĝloko, post la soldatiĝo li estis instruisto pri ŝoforoj. Intertempe li akiris diplomon en Universitato de Miskolc en 1978, poste li instruis en faklernejo. Ekde 1988 li estas profesie artisto. Li ricevis diversajn stipendiojn inter 1978–1984, 2002-2005 kaj 2010-2011, en 1989, 2008, 2013, 2016. Li ricevis premiojn inter 1981-2017.
Ine (Wessex)
Regado
Caedwalla ege pligrandigis la regnon Wessex, kaj konkeris Isle of Wight, Sussex, Kent, Surrey kaj parton de Dumnonia. Ine retenis Isle of Wight kaj akiris pli da teritorio en Dumnonia (sudokcidenta Anglio).
En Kent Mul, frato de Caedwalla, estis mortigata dum ribelo. Caedwalla reinvadis kaj disrabis Kent. En 694 estis pacakordo per kiu Wihtred, tiam reĝo de Kent, pagis grandan monpunon (eble 30 mil pundojn) pro la morto de Mul. Laŭ la kutimoj de la anglosaksoj, monpunoj pro mortigoj variis laŭ la rango de la mortito, kaj 30 mil pundoj verŝajne estis la kutima sumo pro reĝmortigo.
Kiel Caedwalla, Ine dominis Sussex, kies reĝo Nothelm estis priskrabata en ĉarto de 692 kiel parenco de Ine (eble per edziĝo). En 710 Nothelm kampanjis kun Caedwalla kontraŭ Dumnonia. Tamen, antaŭ la fino de la regado de Ine, Sussex sendependiĝis.
Unue Ine regis Surrey, kaj en la enkonduko al sia leĝaro (eldonita en 694) li priskribis Erkenwald, episkopo de Londono, kiel "mia episkopo". Antaŭ ĉirkaŭ 704 Wessex ne plu dominis Surrey. Mercia kaj Essex luktis pri la rego de Surrey.
En 704 aŭ 705 estis disputo kun Essex pri ekzilitoj de Wessex kiuj rifuĝis en Essex.
En 710 Ine kaptis Devon de Geraint, reĝo de Dumnonia, kiu mortis dum la batalado.
En 715 Ine batalis kontraŭ Ceolred, reĝo de Mercia, en Wiltshire, sed ne certas kiu venkis.
En 721, laŭ la Anglosaksa Kroniko, Ine mortigis Cynewulf, sed restas neniuj informoj pri tiu viro: la nomo indikas ke li verŝajne apartenis al la reĝa familio de Wessex.
La sekvantan jaron Aethelburg, edzino de Ine, detruis Taunton, urbon fonditan de Ine. La saman jaron, Ealdberht, ekzilita de Wessex, fuĝis al Surrey kaj Sussex. Pro tio Ine invadis Sussex. En 725 li denove invadis tiun regnon, ĉifoje mortigante Ealdberht.
Enregnaj aferoj
La unua mencio de la posteno Ealdorman okazis dum la regado de Ine, kaj eble estis Ine kiu unue dividis Wessex en regionojn proksimume egalajn al la nunaj graflandoj Hampshire, Wiltshire, Somerset, Devon kaj Dorset.
Nepost 710 estiĝis grava komerca centro ĉe Hamwic, kiu enhavis cirkaŭ kvin mil loĝantojn. Hamwic evoluis en la nuna Southampton.
En 705 la diocezo de Winchester estis dividata en du, kaj tiel fondiĝis la diocezo de Sherborne. Unue Ine kontraŭis tion, malgraŭ minacoj de ekskomuniko fare de la ĉefepiskopo de Canterbury, sed li fine konsentis post la morto de Haedde, episkopo de Winchester.
Ine subtenis la ordigon de la eklezio en Wessex, kaj estris la unuan sinodon en la regno, kie li mem prelegis.
Leĝaro
La unua anglosaksa leĝaro de kiu restas kopio eldoniĝis en Kent en 602 aŭ 603, kaj dum la 670-a aŭ 680-a jardeko tie eldoniĝis plua leĝaro.
En 694 Ine eldonis sian propran leĝaron, eble kunlaborante kun Wihtred, reĝo de Kent: unu leĝo aperis en ambaŭ leĝaroj; kaj Wihtred uzis la vorton de la dialekto de Wessex por "nobelo", ne tiu de la dialekto de Kent. Kiam Alfredo la Granda kunigis la leĝojn de Wessex dum la malfrua 9-a jarcento, li ankaŭ reeldonis la leĝaron de Ine.
En la enkonduko al la leĝaro, Ine diris ke li preparis ĝin helpate de "ĉiuj miaj Ealdormen, kaj la ĉefaj konsilantoj de mia popolo, kaj ankaŭ de granda konsilio de la servistoj de Dio". La leĝaro subtenis kristanismon: ekzemple estis monpunoj pro ne bapto de filo kaj pro nepago de dekonaĵoj al la eklezio.
La leĝoj iom elmontris la antaŭjuĝojn de la epoko. Ekzemple, homo akuzita pro murdo bezonis altrangulon kiel "ĵur-helpanto", tio estas, homo kiu ĵurus ke la akuzito ne kulpis.
La leĝoj rilate la anglosaksojn iom diferencis de tiuj rilate la keltojn, kiuj probable estis la plejparto de la loĝantaro de okcidenta Wessex, aparte la regionojn kaptitajn de Dumnonia.
Abdiko
En 726 Ine abdikis - laŭ la anglosaksa historiisto Bede, li deziris transdoni Wessex al pli junaj viroj kaj pilgrimi (kiel sia antaŭulo Caedwalla) al Romo. Laŭ Bede, multaj homoj vojaĝis al Romo pro kredo ke tio pliverŝajnigus eniron al la Ĉielo. Eble Ine aŭ Offa de Mercia fondis en Romo la Schola Saxonum (la Anglosaksan Kolegion), kiu evoluis en gastejon por vizitantoj el Anglio. Ne certas kiun jaron Ine mortis.
Ne estis klara sekvulo de Ine sed fine Aethelheard gajnis la tronon.
Stacio Kashimada
Stacio Kashimada (japane: 鹿島田駅 [Kaŝimada-eki], angle: Kashimada Station) estas fervoja stacio en Kvartalo Saiŭai, Kaŭasaki, Gubernio Kanagaŭa, Japanio. La stacio servas 1 linion de JR Orienta: Linio Nambu.
Kantono Webster (Georgio)
La kantono Webster - angle Webster County - estas kantono de Usono en la subŝtato Georgio. Ĝia administra centro estas la urbo .
Laŭ la stato de la jaro en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Frankelbach
Frankelbach - prononco - estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Kaiserslautern de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
13149 Heisenberg
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la germana fizikisto Werner Heisenberg (1901–1976), kun-fondinto de la kvantuma mekaniko. Li formulis la necertecan principon, laboris pri nuklea fiziko kaj la kaj provis difini teorion pri unuigita kampo. Li ricevis la Nobel-premion pri fiziko 1932.
Gvadalkiviro
Ĝi naskiĝas en Cañada de Aguas Frías, en la montaro Sierra de Cazorla (provinco Ĥaeno), kaj enmariĝas en Atlantikon ĉe Sanlúcar de Barrameda (provinco Kadizo).
Gvadalkiviro longas 657 km, kaj al ĝi alfluas inter aliaj la rivero Genil, Guadalbullón kaj Guadiana Menor.
Ĝi estas la nura rivero nuntempe navigebla en Hispanio. Eblas navigi de la elfluejo ĝis Sevilo. En romia epoko eblis eĉ ĝis Kordovo.
Porfirio Lobo Sosa
Porfirio "Pepe" LOBO SOSA (naskiĝis la en Trujillo) estas agrikulturbienisto kaj politikisto en Honduro. La, li elektiĝis prezidanto de Honduro.
Ekde 1990 li estis deputito de la nacia kongreso de Honduro kaj prezidanto de la kongreso inter 2002 kaj 2006. Li rezultis dua en la prezidantaj balotadoj de 2005, kiam venkis Manuel Zelaya per 46% de la voĉoj.
Kandelabro
Kandelabro estas kandelingo kun diversaj branĉoj, dediĉita al elteno de kandeloj.
Laŭ Francisko Azorín Kandelabro estas Plurbranĉa kandelingo. Li indikas etimologion el la latina candelabrum, el candere (brili).
Historio
La Biblio diras, ke antaŭ la tabernaklo nome Sancta sanctorum (la sanktuloj de la sanktuloj) estis kandelabro de purega oro prilaborita per martelo kaj kiu havis sep brakojn, en ĉiu el kiuj ardis lampeto kiu estis metita kaj demetita.
La kandelabroj uzitaj de antikvuloj estis bazoj sur kiuj oni starigas unu aŭ pliajn lampojn dediĉitajn al lumigo de ĉambro. La formo de kandelabroj estis tre varia. Foje ili reprezentis arbotrunkok kun ties branĉoj, foje pilieron ktp. Estis kandelabroj konstruitaj tiele ke ties kandelj povis esti suprenigitaj aŭ subigitaj laŭvole.
Božkovy
Božkovy estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Milavče, en distrikto Domažlice. Ĝi troviĝas proksimume 2,5 km oriente de Milavče. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Božkovy situas en katastra teritorio Milavče kun areo 7,99 km².
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1543.
Grossaffoltern
Grossaffoltern estis ĝis la 31-a de decembro 2009 komunumo de la distrikto Aarberg kaj ek de la 1-a de januaro 2010 komunumo de la administra distrikto Seeland en Kantono Berno, Svislando. Ĝi havis 2782 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.
Geografio
Grossaffoltern situas en la Berna Lagolando en la mezo inter la urbo Bielo kaj la federacia urbo Berno, 20 kilometrojn sudsudoriento de la unua respektive nordnordokcidente de la lasta. La komunumo konsistas el la vilaĝoj Ammerzwil, Chaltebrünne, Grossaffoltern, Kosthofen, Ottiswil, Suberg, Vorimholz, kaj Weingarten. Krome al la komunumo apartenas multnombraj izolitaj bienoj kaj domgrupoj.
La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 15,03 km², de kiuj 26,0% estas kovritaj de arbaro, 62,3% servas por agrikulturo kaj 10,9% por setlado.
NGC 7765
NGC 7765 (aliaj indikoj — MCG 4-56-15, ZWG 477.15, PGC 72596) estas galaksio en konstelacio Pegazo.
4334 Foo
4334 Foo estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la belga astronomo Henri Debehogne elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.
NGC 7765
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Grossaffoltern
Loĝantaro kaj lingvoj
La ĉefa kaj sola oficiala lingvo de la komunumo estas la germana, kiun okaze de la popolnombrado de la jaro 2000 parolis 96,4% de la loĝantaro. Ek de la 1950-aj jaro la loĝantaro konsiderante kreskis.
Distrikto Náchod
Distrikto Náchod estas distrikto situanta en Regiono Hradec Králové, Ĉeĥio. La distrikto estas unu el kvin distriktoj de tiu ĉi Regiono. En la distrikto troviĝas 78 urboj kaj vilaĝoj.
Lavoslav Kraus
Lavoslav Kraus (nask. en Osijek en 1897, mortis en Beogrado la ) estis kroata armea kuracisto, komunisto kaj Esperanto-aktivulo.
Esperanta agado
Kraus i.a. estis prezidanto de la Esperanto-klubo de Osijek kaj de Jugoslavia Esperanto-Ligo (JEL).
(18571) 1997 WQ21
(18571) 1997 WQ21 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la japana astronomo Takao Kobayashi elde la Observatorio de Ooizumi en gubernio Gunma (Japanio).
Vignonet
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Ĝirondio (france Gironde [] respektive okcitane kaj gaskone Gironda), en la administra regiono Nova Akvitanio (france Nouvelle-Aquitaine [], okcitane kaj gaskone Nòva Aquitània) kaj en la tradicia, historia regiono Akvitanio (france Aquitaine [], okcitane kaj gaskone Aquitània). Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la arondismento Libourne (aŭ Liborna) kaj al la kantono .
Kantono Wayne (Georgio)
Kantono Wayne (angle Wayne County) estas kantono de la usona ŝtato Georgio. Laŭ la popolnombrado en 2000, ĝi enhavis 26 565 loĝantojn, kaj en 2005 ĝi enhavis 28 390. La kantona ĉefurbo estas Jesup (Georgio).
Vignonet
Laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun la najbaraj komunumoj.
Socialista Internacio
La Socialista Internacio (SI) estas internacia organizaĵo kiu grupigas la socialistajn kaj socialdemokratajn partiojn de la tuta mondo.
Ĝi sekvas la tradicion de la 2-a Internacio, kiu estis kreita en 1889. La nuna formo kaj organizado naskiĝis en 3-an de junio 1951 post la Dua mondmilito.
Al la Internacio estas asociita la Partio de la Eŭropaj Socialistoj, la organizaĵo je eŭropunia nivelo, kiu formas relativan plimulton de la Eŭropa Parlamento.
La nuna ĝenerala sekretario de la SI estas Benedicta Lasi (Ganao) kaj la nuna prezidanto estas la ĉefministro de Hispanio, Pedro Sánchez,  kiuj ambaŭ estis elektitaj ĉe la lasta SI Kongreso okazigita en Madrido, Hispanio, en novembro 2022. La antaŭ prezidanto ekde la jaro 2006 estas Georgios Andrea Papandreu, gvidanto de la Tutgrekia Socialista Movado (PASOK) kaj antaŭ li estis António Guterres de la Socialista Partio de Portugalio.
Unua kaj Dua Internacio (1864–1916)
La Unua Internacia estis la unua internacia organizaĵo kiu kunigis organizojn reprezentantajn la laboristan klason. Ĝi estis fondita en Londono la 28-an de septembro 1864 de socialismaj, komunistaj kaj anarkiismaj politikaj grupoj kaj sindikatoj. Streĉitecoj inter moderuloj kaj revoluciuloj kaŭzis ĝian malfondon en 1876, dum konferenco okazigita en Filadelfio.
La Dua Internacio estis fondita en Parizo la 14-an de julio 1889 kiel unio de socialismaj partioj. Malkonsentoj dum Unua Mondmilito kaŭzis la dissolvon de la Dua Internacio en 1916.
Internacio de la Laboristoj kaj Socialistoj (1919–1940)
La "Internacia Socialisma Komitato" estis establita en februaro 1919 en konferenco en la urbo Berno, de partioj kiuj volis revivigi la Duan Internacion. En marto 1919, komunistaj partioj formis la Komunistan Internacion (" Komintern "), la "Tria Internacio", ĉe renkontiĝo en Moskvo.
Kelkaj el la partioj, kiuj ne volis esti parto de la "Internacia Socialisma Komitato" aŭ de la "Komintern", fondis la "Internacian Laboran Union de Socialismaj Partioj" (ankaŭ konatan kiel la "Viena Unio") la 27-an de februaro 1921 en konferenco en Vieno. Tiu ĉi sindikato kune kun la "Internacia Socialisma Komitato" kuniĝis por fondi la "Internacion de Laboristoj kaj Socialistoj", en majo 1923, en konferenco en Hamburgo.
En junio 1938, la organizo faris decidon forte kondamni la Nurenbergajn Leĝojn kaj antisemitismon ĉie en Eŭropo, en kiu estis deklarite: "La Internacio protestas en ĉiu lingvo de protesto la novajn revelaciojn de la persekuto de la judoj, kaj deklaras, ke la devo de la laboristaj partioj estas stari dekstre de la judaj amasoj kiuj alfrontas severajn provojn en la milito por egaleco kaj rajtoj en la landoj kie ili vivas kaj vidi ĉi tiun militon kiel parto de sia ĝenerala milito kontraŭ faŝismo".
La pliiĝo de Naziismo kaj la komenco de Dua Mondmilito kaŭzis la dissolvon de la organizo en 1940.
La starigo de la Socialisma Internacio
Post la fino de Dua Mondmilito, socialismaj partioj denove ekestis en eŭropaj landoj kiuj antaŭe estis submetitaj al nazia regado. Post la milito, en aprilo 1946, la unua konferenco de socialismaj partioj okazis en Londono, ene de kiu estis establita kunordiga oficejo. En novembro 1947, alia konferenco estis okazigita en Antverpeno kaj en tiu ĉi konferenco oni decidis agi por starigi internacian organizon de socialdemokratiaj partioj.
La Socialisma Internacio estis establita ĉe konferenco okazigita en Frankfurto en julio 1951. Kadre de la konferenco estis adoptita la konstitucio de la organizo, laŭ kiu estis establitaj kvar ĉefaj institucioj: la konferenco, la konsilio, la buroo kaj la konstanta sekretariejo. La konferenco kunvenas unufoje en du jaroj kaj ĉiuj organizaĵoj estas reprezentitaj en ĝi, ĉiu de ne pli ol 6 reprezentantoj, kaj estas la supera institucio de la organizo; Ĝi faras politikajn decidojn kaj ankaŭ decidas pri akcepti membrojn kaj forigi ilin el la organizo. Ĉiu delegacio havas unu voĉon. La konsilio okazigas kunsidojn du-ĝis-tri fojojn jare.
En April 1953, la konsilio de la organizo adoptis por-okcidentan kaj kontraŭ-sovetian pozicion.
En julio 1953, la tria kongreso de la organizo okazis en Stokholmo. La Kongreso estis ŝlosita en pasigado de serio da rezolucioj denuncante la regadon de la britoj kaj francoj en iliaj protektoraj landoj, postrestitajn de la kolonia epoko, kaj la tiranajn reĝimojn en Argentino kaj Hispanio. La Kongreso ankaŭ deklaris ke mondpaco povus esti establita nur surbaze de komunaj intertraktadoj inter la superpotencoj. La Kongreso vokis al unuiĝo inter la kontraŭkomunismaj socialismaj partioj en la mondo, por atingi la celojn de: paco en Koreio, la Hindoĉinio kaj la Proksima Oriento, kaj postulis la retiro de sovetiaj fortoj el Orienta Eŭropo.
En la dua duono de la 20-a jarcento
Dum la 70-aj jaroj de la 20-a jarcento, la organizo helpis la socialdemokratiajn partiojn reestabli sin post kiam diktatorecoj kolapsis al demokratio en Hispanio kaj Portugalio. Ĝis la Ĝeneva Kongreso en 1976, la organizo havis malmultajn membrojn ekster Eŭropo, kaj neniun formalan implikiĝon en Latin-Ameriko.
En la malfruaj 1970-aj jaroj kaj en la 1980-aj jaroj la SI havis ampleksajn kontaktojn kaj diskuton kun la du gvidaj potencoj de la periodo de la Malvarma Milito, Usono kaj Sovet-Unio, en temoj koncerne orient-okcidentajn rilatojn kaj armilkontrolon. La SI apogis malstreĉiĝon kaj malarmadaj interkonsentojn, kiel ekzemple SALT II, ​​START kaj INF. Ili havis plurajn renkontiĝojn kaj diskutojn en Vaŝingtono kun prezidanto Jimmy Carter kaj tiama vicprezidanto George Bush kaj en Moskvo kun ĝeneralaj sekretarioj Leonid Breĵnev kaj Miĥail Gorbaĉov. La delegacioj de la SI al tiuj diskutoj estis gviditaj fare de la finna ĉefministro Kalevi Sorsa.
Ekde tiam, la SI akceptis kiel membrojn kreskantan nombron da partioj kaj organizoj de Afriko, Azio, Eŭropo kaj Latin-Ameriko (vidu malsupre por aktuala listo).
En la 80-aj jaroj de la 20-a jarcento, la plej multaj el la membropartioj apogis la balotojn rezultojn en Nikaragvo, kie venkis la Sandinista Partio (FSLN), kvankam la maldekstremaj politikoj de la registaro gvidita de tiu partio indignigis Usonon. Ekde tiam, la organizo akceptis kiel membropartiojn ne nur la FSLN, sed ankaŭ iamajn komunistajn partiojn kiel ekzemple la Demokrata Maldekstra Partio (Italio) kaj la Fronto por la Liberigo de Mozambiko.
La Partio de Eŭropaj Socialistoj, aktiva partio en la Eŭropa Parlamento, kaj funkcianta kiel "ombrelpartio" por la eŭropaj socialdemokratiaj partioj, estas membro de la Socialisma Internacio.
Conlie (stacidomo)
Conlie estas franca stacidomo sur linio Paris-Montparnasse - Brest, situanta en Conlie, en departemento Sarthe, regiono Luarlandoj.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Luarlandoj.
Socialista Internacio
En la 21-a jarcento
Post la Kongreso de 2012, la SI spertis gravajn ŝanĝojn ĉar multaj el la grandaj eŭropaj partioj permesis al ilia membreco ĉesigi - ekzemple la Socialdemokrata Partio de Germanio (SPD) kaj la Sveda Socialdemokrata Laborista Partio - aŭ malaltigis ilian membrecon al observantostatuso - ekzemple, la Brita Laborista Partio kaj la Norvega Laborista Partio (DNA). Tiuj partioj nun koncentras siajn internaciajn ligilojn sur la Progresema Alianco. La Progresema Alianco deklaras sin trakti la centrajn temojn de progresema politiko larĝe - paco, demokratio, homaj rajtoj, socia justeco, justa komerco, seksegaleco kaj daŭripovo. Male, la fokuso de la SI estas pli kaj pli sur la tutmonda sudo.
Conlie (stacidomo)
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de linio Paris-Montparnasse - Brest (420000).
Socialista Internacio
Partioj
Jen kelkaj partioj kiuj formas parton de la Socialista Internacio
Ekzistas ankaŭ asociitaj kaj observantaj partioj, kiuj strikte ne formas parton de la Internacio.
Honoraj prezidantoj
Nunaj kaj honoraj prezidantoj inkluzivas:
Biskaja Golfo
La golfo en Atlantika Oceano formata de la norda parto de Hispanio kaj la okcidento de Francio ricevas diversajn nomojn:
Ĉefaj havenoj ĉe la maro:
Michelozzo
Michelozzo di Bartolomeo Michelozzi (n. en 1396 - m. en 1472) estis itala arkitekto kaj skulptisto. Li naskiĝis en Florenco kiel la filo de tajloro, kaj estis skolano de Lorenzo Ghiberti dum siaj fruaj jaroj. Li poste kunlaboris kun Donatello.Li ĉefe laboris per marmoro, bronzo kaj arĝento. Li kreis la statuon de juna Sankta Johano super la pordo de la katedralo Santa Maria del Fiore de Florenco. Li ankaŭ ellaboris la arĝentan statueton de Johano la Baptisto ĉe la altaro de la baptejo Sankta Johano. La granda amiko kaj protektanto de Michelozzo estis Kosimo de Mediĉo, kiun li akompanis al Venecio dum lia nedaŭra ekzilo.
La belega palaco Mediĉo de Florenco, konstruigita de Kosimo, estis desegnita de Michelozzo. Li ankaŭ kunverkis kun Donatello la tombon de kontraŭpapo Johano la 23-a en la baptejo Sankta Johano.
Fernando Prestes
(oficiale Município de) estas municipo en la subŝtato San-Paŭlio de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Ribeirão Preto kaj en la mikroregiono Jaboticabal. Laŭ la stato de en la municipo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
Acsa
Acsa [aĉa] estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Vác.
Situo
Acsa situas en montaro Cserhát [ĉerhAt], laŭ trairaj flankovojoj, laŭ fervojo Aszód-Balassagyarmat. Aszód troviĝas 23, Vác 25, Balassagyarmat 36, Budapeŝto 59 km.
Historio
Pli frue avaroj loĝis tie. La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1341 laŭ tiama hungara ortografio "Acha". Dum la mezepoko la regiono apartenis al familio Achay [aĉai]. La turkoj faris senhoma la vilaĝon, poste slovakoj refondis ĝin. En 1910 loĝis en Acsa 1168 homoj, el tio 929 hungaroj, 239 slovakoj.
Lhota u Opavy (fervoja haltejo)
Lhota u Opavy estas fervoja stacio en katastro de municipo Háj ve Slezsku, en parto Lhota en adreso Komenského 46. Ĝi situas en fervojlinio 321 (Opava východ - Ostrava-Svinov - Český Těšín). En la haltejo haltas nur personaj trajnoj. Tiuj ĉi trajnoj plu celas ĝis Český Těšín, Opava východ kaj Ostrava-Svinov. En la pasintaj jaroj ĉi tie haltis trajnoj, kiuj veturis ankaŭ el Krnov, Bruntál, Jeseník, Mosty u Jablunkova, Návsí kaj Albrechtice u Českého Těšína. La vojaĝantoj pagas vojaĝkostojn nur en la trajnoj, ĉar en la haltejo mankas persona kaso.
La haltejo estis establita en la jaro 1923 sub nomo Lhota-Mokré Lazce, ĝi portas la hodiaŭan nomon ekde la jaro 1937. Ekde la jaro 1933 ĝis la 1960-aj ajroj ĉi tie estis ankaŭ surmetejo. Por prirego de kreskanta nombro de trajnoj en periodo post fino de la dua mondmilito ĉi tie estis establita ankaŭ anoncejo.
Miklós Dános
Biografio
Miklós Dános studis ekonomikon en Universitato Bolyai de Kluĵo. De 1945 li laboris en redakcioj de gazetoj Igazság, Romániai Magyar Szó, Szakszervezeti Élet, Előre, Új Élet, de 1970 ĝis 1973 li estis interna kunlaboranto de gazeto A Hét. De 1974 li vivis en FRG.
Anakoluto
En retoriko, la anakoluto estas vortfiguro subita rompo de gramatika strukturo, ŝanĝo de unu sintakso al alia.
Uzoj
La anakoluto estas, en prozo, ofte rigardata kiel gramatika aŭ stila eraro. Tamen, ĝi estas kelkfoje uzata en poezio por la subita, rompa efiko kaj pro metriko.
Andoro
La Andora Princlando (en la kataluna, Principat d'Andorra) estas eta lando en la sudo de Eŭropo kun 468 km², situanta sur la Pireneoj kun mezuma alteco de 1.996 metroj super la marnivelo. Ĝi havas landlimojn sude kun Hispanio, limigante kun la katalunaj komarkoj de Cerdanjo, Alta Urĝelo kaj Pallars Sobirà, kaj norde kun Francio, limigante kun la departemento Ariège, en la regiono Sudo-Pireneoj. Ĝia teritorio, kun ĉefurbo en Andoro Malnova, estas teritorie organizata en sep paroĥejoj kun entute 84.484 loĝantoj en la jaro 2008.
Andoro estas demokratia kaj sociala ŝtato kies politika reĝimo estas parlamenta princlando kaj ĝi havas kiel kun-princoj (ŝtatestroj) al la episkopo de Urĝelo, nuntempe Joan Enric Vives Sicília, kaj al la prezidanto de Francio, nuntempe Emmanuel Macron. La nuna andora ĉefministro estas Xavier Espot Zamora kaj la sola oficiala lingvo estas la kataluna, kvankam la hispana estas pli parolata ol la kataluna mem. La franca ankaŭ estas parolata de alta procento de la andora loĝantaro.
Anakoluto
Ekzemploj
Dahlenburg citas alian ekzemplon de anakoluto, en tradukita poezio de Castro Alves:
Andoro
Andoro ne havas propran armeon kaj pri ĝia nacia defendo respondecas kaj Hispanio kaj Francio. Kaze de urĝo kaj/aŭ naturaj katastrofoj, kiel la inundoj de la jaro 1982, estas kunvokata la somateno, formata de adoltaj viroj (pli ol 18-jaraĝaj) kun andora civitaneco.
Dum longa tempo, Andoro estis izolita kaj malriĉa lando, sed ĝi atingis rimarkindan prosperon ekde la Dua Mondmilito danke al turismo kaj ĉefe ĉar ĝi estas impostparadizo.
Anakoluto
Etimologio
La termino anakoluto devenas de la helena vorto ᾰ̓νᾰκόλουθον anakólouthon, kunmetaĵo de ᾰ̓ν- an- “sen” kaj ᾰ̓́κόλουθος ákólouthos “sekva”: tiel, “ekster la ordinara sekvaĵo”.
Andoro
Etimologio
La origino de la nomo estas nekonata. Estas kelkaj teorioj: La nomo Andoro (andurrial) venas de Navaro eŭska, kio signifas "arbusto kovris teron." Alia legendo atribuas la estiĝon de la nomo al la maŭroj kaj la araba al-Gandura, signifanta "frivola virino".
Prahistorio
Dum la periodo de la mezolitiko, malgrandaj homgrupoj loĝis en kavernoj proksime al Gran Valira, kiel en Balma de la Margineda, kaj aliaj punktoj de la andora teritorio kiel Pal, La Massana kaj Ordino, kie la 5-a de junio 2001 troviĝis ŝtonĉerko kiu enhavis homajn restaĵojn, brakĉenojn kaj potojn el keramiko kun nutraĵoj. Pro la terfekundeco, ĉi tiuj grupoj kultivis ĝin kaj definitive loĝis, ricevante de la popoloj kiu transiris sian teritorion, la kulturo de la Bronzepoko danke al la mineraloj kiuj estis en Arinsal.
Romia Imperio
La unua skribita referenco pri la andoranoj, troviĝas en la priskribo kiun faris la greka historiisto Polibio rilate al la transiro de Hanibalo tra la Pireneoj. Dum la 5-a jarcento, la Romia Imperio falis sub la regado de la visigotoj, kiuj okupis la sudan parton de Gaŭlio kaj parton de Hispanujo.
Moderna epoko
Komence de la 18-a jarcento Andoro pro decido de la episkopo de Urgel estis neŭtrala dum la Sukceda Milito de Hispanio kaj je la fino de la sama jarcento denove Andoro vidigis sin inter siaj du posedlandoj, nome Francio kaj Hispanio. La revoluciuloj malagnoskis la kunprincan reĝimon kiel heredaĵo de la feŭdismo kaj en 1794 franca armeo invadis Andoron, sed diplomatiaj klopodoj de la andoranoj haltigis tiun invadon. En 1806 Napoleono restarigis la kunprincan reĝimon, tamen dum la posta invado de Hispanio farita de la napoleona armeo kaj dum la sinsekva reĝimo Andoro estis aneksiigita al la provincoj de Katalunio. Dum la Karlistaj militoj de la dua duono de la 19-a jarcento, Andoro estis rifuĝejo por kaj karlistoj kaj liberaluloj. En 1866 la andora riĉulo Guillem de Plandolit akcelis reformon de la parlamenta sistemo por enkonduki tien la burĝulojn.
Ekde la mezepoko
La politika situacio de Andoro ne multe ŝanĝiĝis post kiam la kunprinclanda reĝimo establiĝis dum la mezepoko. La kunprincoj (antaŭe feŭdaj sinjoroj, nun ŝtatestroj), sekurigis la neŭtralecon kaj la sendependon de Andoro inter du potencaj ŝtatoj: Francio kaj Hispanio. Aliflanke, la izoleco de la andoraj valoj, la tradicia kaj konservativa socio, la malriĉaj agraj rimedoj kaj la kunprincoj mem, igis malebla la demokratiiĝon de la registaraj institucioj. Tiu situacio blokis la ekonomion tiom, ke multaj loĝantoj devis foriri por labori en Barcelono aŭ en Tuluzo komence de 20-a jarcento.
20-a jarcento
Tio ŝanĝiĝis post la dua mondmilito: la komerco fervoris danke al preskaŭ ne ekzistantaj impostoj, kaj la turisma sektoro, ĉefe vintra, bezonis multajn eksterlandajn laboristojn. Tiel, dum duona jarcento estis progreso kaj ankaŭ ioma libereco (multe pli ol en Hispanio samepoke, kie regis faŝisma reĝimo). Aliflanke, tiuj anakronismaj institucioj lasis la ekonomion, la medion, kaj la socion sub la rego de sovaĝa spekulado.
Florian Znaniecki
Florian Witold ZNANIECKI (naskiĝis la 15-an de januaro 1882 en Świątniki, distrikto Włocławski, mortis la 23-an de marto 1958 en Urbana-Champaign, ŝtato Illinois) estis pola filozofo kaj sociologo, kreinto de la pola akademia sociologio. Liaj verkoj estas konataj en la mondo, precipe en Usono, kie loĝis kaj laboris dum multaj jaroj.
Andoro
20-a jarcento
En 1976 fondiĝis la unua politika partio, la posteno de ĉefministro estis establita en 1981. En 1993 per referendumo estis akceptita la unua konstitucio.
Geografio
Tri valoj konsistigas la landon Y-forme: Norde, de la pirenea akso, riveroj la Valira del Nord (okcidente) kaj la Valira d'Orient (oriente) fluas suden ĝis Andoro Malnova kaj Escaldes, kie la du riveroj kunfluas. Pli sude, la nova rivero la Valira fluas ĉe Sant Julià de Lòria kaj lasas Andoron apud la ŝtatlimo.
Florian Znaniecki
Znaniecki estis unu el ĉefaj reprezentantoj de la humanisma sociologio. Internacian famon donis al li laboraĵo verkita kun William I. Thomas Chłop polski w Europie i Ameryce (esperante: Pola kamparano en Eŭropo kaj Ameriko). Znaniecki postulis konsideri sociajn fenomenojn kiel aktualan aŭ potencian objekton de ies agado (principo de humanisma koeficiento). Laŭ la postulo sociologo devus rigardi la realon per la okuloj de ĝia partoprenantaro (subjekta alpaŝo), sed ne laŭ absoluta observanto (objekta alpaŝo). Znaniecki kiel unu el la unuaj sociologoj aplikis metodon esplori personajn dokumentojn, kiel aŭtobiografioj, leteroj aŭ memoraĵoj. Ĉi-maniere li analizis polajn enmigrintojn, kiuj vivis en Usono.
Andoro
Geografio
Nordoriente, naskiĝas la atlantika rivero Arieja, kies maldekstra flanko estas andora. Tie staras la vintro-stacia kaj komerca urbo El Pas de la Casa ĉe la rivero. Inter tiu valo kaj la suda valo de la rivero la Valira d'Orient estas grava intermonto (2.408 m) kaj tunelo, kiuj ligas Andoron al Francio.
Florian Znaniecki
Publikaĵoj
en la angla:
en la pola:
Andoro
Geografio
La plej alta monto en Andoro estas Comapedrosa (2.942 m). En la supra parto de ĉiuj tiuj valoj estas lagetoj, foje profititaj de la hidroelektra industrio.
Politika sistemo
Andoro estas parlamenta kunprinclando. La du princoj (kunprincoj) estas la ŝtatestroj de Andoro kaj nepre tiuj postenoj apartenas al la episkopo de Urgell -elektita de la Papo-, kaj la Prezidanto de Francio -elektita de la francianoj. Tamen principe nek la franca ŝtato nek la Papo regas Andoron –la kunprinca posteno estas sendependa.
Post la sankcio de la konstitucio (en 1993) Andoro estas tute demokratia ŝtato. Do malkiel antaŭe, la potencoj nun estas dividitaj:
Andoro ne havas armeon.
Administracia divido
La andoraj provincoj estas nomitaj Paroĥejoj (Parròquies) ĉar la administracia kaj eklezia divido samas. Ĉiu paroĥejo havas sian lokan magistraton (Comú).
Deveno de la loĝantaro:
Loĝantaro
La landa loĝantaro estas koncentrita en la plej granda valo de la Princlando, tra kiu la rivero Grandvalira fluas kaj estas lokitaj du komunumoj, inkluzive de la ĉefurbo, Andoro Malnova.
Strukturo
De la 84,082 loĝantoj de la lando (ekde 31 decembro 2009), estas nur 32,085 (38.2%) andora naciaj. Laŭ ili, la hispana nacia formo kun 26,662 (31.7%), la plej granda grupo, sekvita de la portugala (13 362, 15,9%) kaj la franca (5,099, 6,1%). La jara kresko de la loĝantaro estas 0,33% (2011). La averaĝa espero de vivo estas 82,4 jaroj kaj estas unu el la plej altaj.
Lingvo
La oficiala lingvo de Andoro estas kataluna. Laŭ enketo de la andora Centro por Socia Esplorado (Centre de Recerca Sociològica) en 2005 parolas 38,8% de la loĝantaro denaskan lingvon de Andoro kataluna, kastilia 35.4%, portugala 15.0%, kaj franca 5,4%. Sed aliaj lingvoj estas parolataj: hispana (32%), franca (7%) kaj portugala (7%) ankaŭ estas parolata.
Religio
La plimulto de la andora (ĉirkaŭ 90%) estas kompromitita kun la Romkatolika Eklezio, kune kun 1% de la loĝantaro estas la Atestantoj de Jehovo, ekzistas ankaŭ kelkaj protestantaj eklezioj kaj juda komunumo. La Romkatolika Eklezio estas la ŝtata religio en Andoro.