cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Keszü
Situo
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, meze de sakovojo el Pécs. Tiu urbo troviĝas 7, Szentlőrinc 19, Siklós 24, Pécsvárad 29 km-ojn.
Historio
La loko estis loĝata dum la neolitiko, kuprepoko kaj bronzepoko. Antaŭ la hungaroj romianoj kaj avaroj vivis tie. La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1192 laŭ tiama ortografio "Kesiu". Post la mezepoko dum la turkoj la vilaĝo ne senhomiĝis. Inter 1918-1920 la serboj okupis ankaŭ tiu vilaĝon. Vilaĝservoj estas aŭtonomio de ciganoj, klubo de maljunuloj, poŝto.
Wichtrach
Wichtrach (prononcu viĥtraĥ) estis ĝis la 31-a de decembro 2009 komunumo de la distrikto Konolfingen kaj ek de la 1-a de januaro 2010 komunumo de la administra distrikto Berno-Mezlando en Kantono Berno, Svislando. Ĝi havis 4019 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.
Geografio
Wichtrach situas en la Svisa Mezlando 11 kilometrojn nordokcidente de Thun kaj 20 kilometrojn sude de la federacia urbo Berno en la Aro-Valo ĉe la orienta bordo de la rivero Aro. La komunumo konsistas el la vilaĝoj Oberwichtrach (sur alteco de 546 m s.m.) kaj Niederwichtrach (sur alteco de 549 m s.m.) kaj la kvartaloj Stadelfeld (sur alteco de 530 m s.m. ĉirkaŭ la stacidomo en okcidento de la komunumo) kaj Stockeren (sude de Stadelfel), kaj la setlejoj Obere Au (sur alteco de 532 m s.m. tute en la sudo de la komunumo), Dreiacher (sur alteco de 536 m s.m. en sudoriento de la komunumo laŭlonge de la kantona ĉefvojo), Breitebach (sur alteco de 560 m s.m. oriente de Oberwichtrach), Niderwil (sur alteco de 604 m s.m. tute en oriento), Dürrmüli (sur alteco de 568 m s.m. oriente de Niederwichtrach) kaj Zyli (sur alteco de 600 m s.m. nordoriente die Niederwichtrach). Krome al la komunumo apartenas diversaj biengrupoj kaj izolitaj domoj.
La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 11,59 km², de kiuj 22,3% estas kovritaj de arbaro, 63,4% servas por agrikulturo kaj 13,1% por setlado.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Wichtrach limas en nordo al Münsingen, en nordnordoriento al Tägertschi, en nordoriento al Häutligen, en oriento al Oberdiessbach, en sudoriento al Herbligen, en sudsudoriento al Oppligen, en sudo al Kiesen, en sudsudokcidento al Jaberg, en sudokcidento al Kirchdorf, kaj en okcidento al Gerzensee.
Trafiko
Tra Wichtrach pasas la grava kantona ĉefvojo n-ro 6 de Berno al Thun. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A6, kiu pasas tra la komunuma teritorio laŭlonge de ĝia okcidenta limo, situas 3 kilometrojn sude de Wichtrach en Kiesen. Al la publika transportreto la komunumo estas konektita per la trajnlinio de Berno-Lötschberg-Sempiono-Fervojo de Berno al Thun.
Historio
La unua dokumenta mencio de Wichtrach datiĝas el la jaro 1180 kiel Wichtracho. La hodiaŭa komunumo estis fondita la 1-an de januaro 2004 per la kunigo de la ĝi tiam aŭtonomaj komunumo Oberwichtrach kaj Niederwichtrach. En Niederwichtrach en gruminejo estis malkovritaj tomboj el la malfrua La-Tène-epoko. En la malfrua mezepoko ĝis la Helveta Revolucio Niederwichtrach apartenis al la Senjorujo Münsingen. En Oberwichtrach dum mezepoko la Monaĥejo Fraubrunnen estis bienposedanto. En la jaro 1266 la Monaĥejo Einsiedeln estis menciita kiel senjoro kaj eklezimastro de Oberwichtrach. La feŭdo apartenis al la Grafoj de Kiburgo kaj ek de 1406 al la berna kampartribunalo Konolfingen. Dum lan tempo de la Helveta Respubliko de 1798 ĝis 1803 Oberwichtrach apartenis al la distrikto Steffisburg. En la jaro 1803 ĝi estis atribuita al la distrikto Konolfingen, kiu en la jaro 2010 estis integrita al la administra distrikto Berno-Mezlando.
Appenans
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Doubs, en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (Bourgogne-Franche-Comté, prononco []) kaj en la historia regiono Franĉkonteo. Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Montbéliard (france arrondissement de Montbéliard), la norda kaj orienta parto de la departemento, kaj al la kantono .
Żary
Żary (jen pole, germane Sorau) estas urbo en Lubuŝio en Pollando. Ĝi apartenas al samnoma komunumo en distrikto Żary.
Sutrio
- jen itale, friule Sudri - estas komunumo en la orienta parto de norda Italio. Ĝi situas en la regiono Friulo-Venecio Julia kaj, ene de ĝi, en la tradicia provinco Udine, kiu ekde aprilo 2018 ne plu estas oficiala administra unuo - nun la loko formale apartenas al administra unuo nomata ''. Fine de en la komunumo vivis. Kristana patrono estas la sankta Blazio, kies memortago sekve estas la komunuma festotago. Najbaras la komunumoj Arta Terme, Cercivento, Lauco, Ovaro, Paluzza, Ravascletto kaj Zuglio.
Kolegiato Essen
La Kolegiato Essen aŭ Abatinejo Essen estis kolegiato por altnobelinoj en Essen. Ĝi estis fondata en 845 de la Saksa nobelo Altfrido († 874) de la posta episkopo de Hildesheim proksime de reĝa korto(?) Astnidhi, de kiu devenas la posta nomo de abatinejo kaj urbo. La unua abatino estis Gersvito, parencino de Altfrido. Kaŭze de la protektado fare de Otidoj en 874/947 la abatinejo iĝis rekte regnosubmetita. Sian florepokon travivis la abatinejo ekde 973 sub la abatino Mathilda la 2-a. Mathilda, nepino de imperiestro Oto la 1-a kaj per tio Liudolfidino, gvidis la abatinejon ĝis 1011, dum ŝia regado la plej gravaj artaj eroj de la Asinda katedraltrezoro venis al Essen. Ankaŭ ambaŭ ŝiaj posteulinoj originas el la Liudolfida gento kaj per tio plimultigis riĉecon kaj influon de la abatinejo. En 1228 la abatinoj unuafoje estis nomataj „princino“, ekde 1300 ili rezidis pli kaj pli en la Borbeck. Ekestis reglando inter la du riveroj Emscher kaj Ruhr, al kiu apartenis la urbo Essen. Ties klopodoj fariĝi regna urbo estis vanigitaj de la kolegiato en 1399 kaj definitive en 1670. En la nordo de la teritorio troviĝis ekde 1073 la monaĥejo Stoppenberg, en la sudo la kolegiato Rellinghausen. Al la posedaĵoj de la kolegiato apartenis ankaŭ la ĉirkaŭaĵo de Huckarde, ĉe la limo de la graflando Dortmundo kaj separata de la Essen-a teritorio per la graflando Mark. Depagodevaj al la abatinejo estis ĉirkaŭ 3.000 bienoj en la ĉirkaŭaĵo, en la feŭdo Recklinghausen, ĉe la Hellweg samkiel ĉirkaŭ Breisig kaj ĉe Godesberg. Ekde 1512 ĝis la malfondado la regna abatinejo apartenis al la Malaltrejn-Vestfalia Imperia distrikto.
Voktoj de la kolegiato estis sinsekve:
En 1495 la kolegiato faris heredvoktecan kontrakton kun la dukoj de Kleve kaj Mark, per tiu la abatinejo Asindo perdis parton de sia politika sendependeco, nome la rajton elekti mem vokton. Ekde aŭgusto 1802 la teritorio estis okupata de Prusaj trupoj. Sekve de la sekularigo la kolegiato estis malfondata en la jaro 1803. La tri kvadratleŭgojn granda klerika teritorio venis definitive al Prusio, apartenis 1806/1807 ĝis 1813 al la grandduklando Berg, kaj poste reen al Prusio. La lasta abatino, Maria Kunigunde de Saksio, mortis la 8-an de aprilo 1826 en Dresdeno.
Lefkandi
Lefkandi (Λευκαντί) estas marborda vilaĝo sur la insulo de Eŭbeo, Grekio. Arkeologiaj trovaĵoj atestas setlejon sur la mar-etenda monto, loke konata kiel Kseropolis, dum pluraj asociitaj tombejoj estis identigitaj proksime. La setleja ejo situas sur monto super Euripos, kun malgrandaj golfetoj formante naturajn havenojn oriente kaj okcidente de la ejo. La tombejoj troviĝas je la montodeklivoj nordokcidente de la setlejo; la tombejoj nun estas konataj kiel la Orienta Tombejo, Skoubris, Palia Perivolia, Toumba, aldone al pliaj pli malgrandaj grupoj de entombigoj. La ejo situas inter la insula du ĉefaj urboj en antikva tempo, Chalkis kaj Eretria. Elfosadoj okazis tie fare de la Brita Lernejo en Ateno, kaj daŭris en 2007 (Antaŭaj kampanjoj okazis en 1964-8, 1981-4).
Setlado ĉe Lefkandi povas esti pruvebla reen al la frua bronzepoko, kaj tio daŭris dum la bronza kaj fera epokoj, finiĝante ĉe komenco de la Arkaika periodo (frua 7-a jarcento aK). La konataj tombejoj kovras nur parton de la periodoj atestitaj en la setlejo, kiu datiĝas al la submikena tra subgeometra periodoj (ĉ. 1050 - 800 aK, la "greka malluma Epoko"). La forlaso de Lefkandi koincidas kun establo en setleja aktivado en la apuda Eretria kaj la elfosistoj argumentis, ke la ejo estas, fakte, la Malnova Eretria.
Kontribuo de Lefkandi al arkeologio
La graveco de la ejo estas pro kelkaj faktoroj. Unue, gravaj okupaj tavoloj de la Malfrua Helada IIIC periodo (ĉ. 1200 - 1100/1075 aK.) estis elfositaj en la 1960-aj jaroj kaj tio permesis la starigon de ceramika sekvenco por tiu periodo, tiutempe nesufiĉe atestita. La IIIC setlejo plue staras kontraste al lokoj en la aliaj partoj de Grekio, kiel ekzemple la Peloponezo, kie multaj ejoj estis forlasitaj fine de LHIIIB (tio estas, fine de la mikena palaca periodo). Tiu situacio metas Lefkandi ene de grupo de lokoj en Centra Grekio, kun gravaj post-palaca okupado, kiel ekzemple Mitrou (setlejo), Kalapodi (sanktejo), kaj Elateia (tombejo).
Heroono
La arkeologia signifo de la ejo estis rivelita en 1980, kiam granda tumulo estis malkovrita enhavinte la restaĵojn de viro kaj virino ene de granda strukturo nomita de iuj hērōön  (ἡρῷον) aŭ "tombo de heroo." Ekzistas iu disputo pri la strukturo, ĉu ĝi estis fakte konstruita hērōön por memorfesti heroon aŭ ĉu ĝi estis antaŭe la tombo de paro, kiuj estis lokaj gravuloj por aliaj kialoj. Ĉi tiu monumenta konstruaĵo, konstruita ĉ. 950 aK., 50 metrojn longa kaj 13.8 metrojn larĝe, kun ligna verando antaŭulo de templa arkitekturo, kiuj komencis aperi regule du jarcentojn poste.
Unu el la korpoj en la tombo estis cindrigita, la cindro esti envolvita en franĝita linotuko, poste stokitj en bronza amforo el Kipro. La amforo estis gravurita kun ĉasadaj scenoj kaj metita ene de ankoraŭ pli granda bronza ujo. Glavo kaj aliaj gravaj varoj estis en ties proksimo. Oni kredas ke la cindro estis tiuj de viro.
Kvar ĉevaloj ŝajnas esti oferitaj kaj estis inkluditaj en la tombo. Du el ili estis trovitaj kun feraj mordaĵoj ankoraŭ en ilia buŝo.
Lavr Kornilov
Lavr Georgijeviĉ Kornilov (ruse: Лавр Георгиевич Корнилов; n. 30-an de aŭgusto 1870. Karkaralinsk, okcidenta Siberio, Rusio – m. 13-an de aprilo 1918. ĉ. Jekaterinodar) estis generalo de la cara armeo. Oni akuzis lin pri intenco enkonduki militistan diktaturon kontraŭ la Provizora Registraro per puĉo.
Lefkandi
Kseropolis
Arkeologiaj esploroj elfosis setlejon, kie kontinua okupado pruveblas de la mikena periodo tra la malluma epoko kaj en historiaj tempoj. Arkeologoj sugestas, ke la ejo povas esti identigebla, kiel la malnova Eretria, kies loĝantoj estis devigitaj forlasi la ejon kaj moviĝi pli fore de Ĥalkida, kiel rezulto de la Lelantina milito.
Lavr Kornilov
Kornilov estis skolto-oficiro en la rusa-japana milito (1904–05), poste laboris en Pekino kiel armea ataŝeo (1907–11). Oni nomumis lin en la unua mondmilito al divizia generalo. Li estis militkaptita ĉe Przemyśl (marto de 1915, fare de la aŭstra-hungara armeo), sed en 1916 sukcesis fuĝis reen al Rusio, kie oni komisiis lin direkti korpuson.
Pli poste li eskapis kaj post la bolŝevika puĉo iĝis komandanto de la kontraŭbolŝevika (blanka) volontula armeo.
Post kelkaj monatoj li mortis ĉe batalo por Jekaterinodar.
H. C. Artmann
Vivo
Krome li fondis la teatreton kleine schaubühne. En 1954 li vojaĝis al Nederlando, Belgio, Franclando kaj Italujo, en 1955 tra Hispanujo. En la 1958-a jaro eldonitis la unua libromed ana schwoazzn dintn. En 1961 li loĝis en Stokholmo, en 1962 en Berlino, en 1963/1964 en Lund kaj Malmö, en 1965 denove en Berlino, de 1966-68 en Graz. Post la transloĝiĝo Berlinon en 1968 li longan tempon loĝis sen stabila domicilo, antaŭ instali sin en 1972 en Salcburgo respektive Vieno.
Premioj kaj honoroj
Artmann estis membro de la Berlina akademio pri artoj kaj honora doktoro de la Universitato de Salcburgo. Li ricevis la sekvontajn premiojn:
Karaktero de la tekstoj
En la verkoj de Artmann alternis barokstila lingvoŝercado kun elementoj de makabreco.
Lia verkoj estas: la lirikvolumoj Allerleirausch (1967), ein lilienweißer brief aus lincolnshire (1969) kaj Aus meiner Botanisiertrommel (1975); la socikritika prozaĵoj Von denen Husaren und anderen Seil-Tänzern ... (1959), Das suchen nach dem gestrigen tag ... (1964), Dracula Dracula (1966), Grünverschlossene Botschaft (1967), Fleiß und Industrie (1967), How much, schatzi? (1971), ''Die Sonne war ein grünes Ei. Von der Erschaffung der Welt und ihren Dingen (1982) kaj Im Schatten der Burenwurst. Skizzen aus Wien (1984); la poeta traktato Wiener Vorstadtballade (1991) kaj kelkaj en 1969 sub la titolo Die Fahrt zur Insel Nantucket'' eldonitaj teatraĵoj. En 1992 publikigitis ''Die Zerstörung einer Schneiderpuppe. Poetisches Theater'', kiu memorigas la artmann-ajn eksperimentojn kun formoj de pulĉinela teatro.
Pluse faritis radiodramoj kaj porinfanaj libroj. Pluse li estis tradukisto de svedaj, francaj, anglaj kaj hispanaj verkoj. La verkojn de François Villon ekzemple li tradukis en la dialekton vienan; li ankaŭ lingve germanigis religian lirikon de la keltoj. En 1997 eldonitis lia traduko de Tragödie der Rächer (dramo de Cyril Tourneur.
Max Erik Arvisto
Maks Erik Arvisto, de 1924 Maks Erik Einer (nask. la 3-an de marto 1896 en Mäksa vald, distrikto Tartu (tiuepoke: Gemeinde Mäxhof, Landkreis Dorpat), mortis en 1936) estis estona kemiisto kaj esperantisto.
Arvisto / Einer laboris kiel magistro de kemio en Nõmme.
Li estis kunorganizinto de la Tartua Esperanto-Societo, de la unua Estonuja Esperanto-kongreso (1922) ktp.
Verkinto de la plej detala Esperanto-lernilo estona por memlernantoj, 1926, 2. 200 p.
Sudoriento de Vjetnamio
La regiono Sudoriento (Đồng Nam Bộ) de Vjetnamio laŭ ofte uzata grupigo estas unu el ok regionoj de Vjetnamio. Ĝi enhavas tiujn partojn de malaltaĵoj de suda Vjetnamio kiuj estas norde de la Mekonga delto. Estas kvin provincoj, kaj plie Ho-Ĉi-Min-urbo (antaŭe Sajgono).
Provincoj
Ba Ria-Vung Tau
Binh Duong
Binh Phuoc
Dong Nai
Tay Ninh
Ho-Ĉi-Min-urbo (municipo)
Ladzany
Ladzany, hungare Ledény [ledEnj], germane Lasan estas malgranda vilaĝeto kaj municipo en Slovakio.
Situo
Ladzany situas laŭ ĉefvojo Levice-Hontianske Nemce. Krupina troviĝas je 17 km-oj.
Historio
La loko estis loĝata jam dum la neolitiko kaj bronzepoko. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1208 en latina formo "villa Legen". En 1241 la tataroj detruis la domaron. En 1715 oni komputis tie 46 domojn. En 1828 loĝis tie 680 vilaĝanoj en 113 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Ledény 555 homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Hont, al distrikto de Korpona, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Ladzany 320 homoj, (314 slovakoj).
Stacio Hikari
Stacio Hikari (japane: 光駅 [Hikari-eki], angle: Hikari Station) estas fervoja stacio en Hikari, Gubernio Jamaguĉi, Japanio. La stacio servas 1 linion de JR Okcidenta: Linio Sanyō (ĉefa).
Giorgio de Chirico
Giorgio de Chirico [Τζόρτζιο ντε Κίρικο] naskiĝis en la 10-a de julio 1888 en Volo, Tesalio, Grekio kaj mortis en la 20-a de novembro 1978 en Romo Italio. Li estis superrealisma pentristo, grava reprezentanto de ĝenro Pittura metafisica.
Lia patro estis diletanto kiu amis antikvan Grekion. Li studis arton en Akademio de Munkeno kie lernis filozofion de Nietzsche kaj Schopenhauer kaj konis laboron de Arnold Böcklin. En 1910 li renkontis kaj iĝis amiko de la familio de eldonistoj Emilio Bestetti, kaj ĝi komencis labori kiel ilustrante la eldonejo Bestetti Arto Eldonoj en Romo kaj en Milano. En 1924 kaj 1932 partoprenis en Venecia Bienalo kaj 1935 al Quadrennial de Romo. De Chirico estas pli ŝatata per liaj pentraĵoj faritaj de 1909 ĝis 1917, lia metafizika periodo, kiu estas memorinda por la spirita, humorplenaj imagoj. En debuto, lia subjektoj estis ankoraŭ urbaj pejzaĝoj kun la brila lumo de Mediteraneo sed progresive li ŝanĝas sian atencon al studoj de ombraj deponejoj, kelkajn fojojn lonĝantaj de manekenoj.
De Chirico eldonis ankaŭ en 1925 Hebdomeros, le Metaphysicien. Giorgio De Chirico havis nur unu lernanto la pentristo Luca Bestetti, kiu faris privatajn lecionojn ĉe sia hejmo, estante ilustrador dependa de la eldonejo de sia patro Carlo Bestetti.
Bibliografio
(IT) BALDACCI Paolo, FAGIOLO DELL’ARCO Maurizio (1982), Giorgio de Chirico Parigi 1924-1930, Galleria Philippe Daverio, Milano 1982, pp. 22.
(IT) BRANDANI Edoarto (a cura di), DI GENOVA Giorgio, BONFIGLIOLI Patrizia (1999), Giorgio de Chirico, catalogo dell'opera grafica 1969-1977, Edizioni Bora, Bologna 1990 (1999), pp. 247.
(IT) CAVALESI Maurizio, MORI Gioia (2007), De Chirico, Giunti Editore, Firenze 1988 (2007), pp. 50.
(IT) FAGIOLO DELL'ARCO Maurizio (1999), L'opera completa di de Chirico 1908-1924, Rizzoli, Milano 1984 (1999), pp. 121.
(IT) FAGIOLO DELL'ARCO Maurizio (1991), Giorgio de Chirico carte, Extra Moenia Arte Moderna, Todi 1991, pp. 64.
(IT) FAGIOLO DELL'ARCO Maurizio,CAVALLO luigi (1985), ''De Chirico. Disegni inediti (1929)'', Edizioni grafiche Tega, Milano 1985, pp. 140.
(IT) HOLZHEY Magdalena (2006), De Chirico, Taschen, Kölon (D) 2006, pp. 96.
(IT) MORI Gioia (2007), De Chirico metafisico, Giunti, Firenze 2007, pp. 50.
Bituruna
Bituruna estas municipo de la brazila subŝtato Paranao, kiu taksis 25.883 loĝantojn en 2010.
Giorgio de Chirico
Bibliografio
(IT) PONTIGGIA Elena, GAZZANEO Giovanni (2012), ''Giorgio de Chirico. L’Apocalisse e la luce'', Silvana Editoriale, Cinisellobalsamo 2012, pp. 119.
Lodhran
Geografio
Lodhran situas en orienta parto de la lando sur ebenaĵo laŭ la norda flanko de rivero Satleĝo. La plej proksima pli granda urbego estas Bahavalpur.
Historio
Lodhran atingis la internacian statuson urbego en la 21-a jarcento.
Trafiko
Lodhran estas granda trafika nodo. Lodhran kuŝas laŭ arteria ĉefŝoseo Bahavalpur-Multano, krome kuras ŝoseo al Ĥaniual, kaj malpli gravaj vojoj al la kantonaj vilaĝoj. Lodhran estas grava fervoja nodo laŭ linio Lahoro-Karaĉio kaj ekzistas flankaj linioj al Ĥaniual kaj Burevala. La plej proksima internacia flughaveno funkcias en Multano.
Horbki
Horbki (Горбки) estas malgranda ne memstara vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Vinohradiv, en municipo Verjacja.
Turniro (sporto)
Turniro, en la mezepoko, estis kavalira festo, en kiu kirasitaj rajdantoj vetbatalis per malakrigitaj armiloj.
Ekzistis diversaj disciplinoj dum turniro kiel lukto per glavoj, arko-pafado kaj lanco-pikado, sed ankaŭ amasa batalo kun malakrigitaj armiloj.
Łeba
Prahistorio
Antaŭ 11 mil jaroj el la norda parto de Pollando malaperis la baltia glacia epoko. La malaperanta glaĉero kreigis la skizon de la tereno, t.e. morenoj, altaĵoj, valoj, lagoj kaj riveroj. Du miljaroj poste kreigis la marbordo de la Balta Maro, tiam kun la dolĉa akvo. Nur komence de nia erao la maro ekhavis la nunan aspekton kaj grandecon. La unuaj spuroj de homaj setlejoj en la ĉirkaŭaĵo de Lenborko / Lębork devenas de la naŭ miloj da jaroj a.K. t.e. en la paleolitiko. En la vilaĝo Krępkowice (prononcu: krenpkovice) (45 km seden de Lebo) oni trovis harpunon de tiu epoko. La Okcidenta parto de Gdanska Pomerio estis setligita malfrue pro la tiama glaciiĝo (en plejstoceno dum la glacia epoko) kaj malfekundaj grundoj (t.e. 5 aŭ 2 mil jaroj a.K.). Komence la homoj okupiĝis pri ĉasado de rangiferoj tial ili migris post la gregoj de rangiferoj. La plej malnovaj arkeologiaj trovaĵoj en la Lenborka Tero devenas el mezolitiko. De tiu periodo oni trovis sagpintojn en nuna vilaĝo Lubowidz (prononcu: lubovidz). Ĉe la elfluejo de la rivero Lebo jam de kelkaj mil jaroj estis la setlejoj, ekz. en la jaro 1935 en vilaĝo Nowęcin (prononcu: Novencin) apud Lebo oni trovis hakileton faritan de la cervo-kornoj, kaj en la jaro 1937 la lokaj fiŝistoj trovis dum la fiŝkaptado 200 metroj en la maro la bronzan hakilon. En la jaro 1938 dum la alkonstruado de la lika lakto-fabriko oni trovis la ŝtonan kaj silikan toporojn. Tiamatempe la loka homaro krom la ĉasado kaj kolektado okupiĝis ankaŭ pri fiŝkaptado. La homoj komencis produkti ilojn kaj sukcenfaritaĵojn. Supozeble tiamaj homoj loĝis en la provizoraj tendaroj. La neolitiko (nova ŝtonepoko) en la Meza Pomerio komencis iom malfrue kompare kun la sudaj terenoj. Tiamatempe la homoj komencis vivi pli malnomade. Disvolviĝis tiam primitiva agikulturo. De tia periodo devenas la trovitaj apud Lenborko hakiletoj, pecetoj de argilaj ujoj, kaj ankaŭ la ŝtona ponardo. La trovaĵoj el la frua bronza epoko estas tre raraj. Oni trovis nur sceptron kaj hakileton. Dum la tiamj epokoj en la la ĉirkaŭaĵo de Lebo abundis marĉoj kaj arbaroj.
Dum meza kaj malfrua bronza epoko okazis veno de praslavoj al tiuj terenoj. Oni establis la defend-burgojn en la meza Pomerio. De tiuj terenoj oni komencis eksporti sukcenon. Komencadis la entombigoj de la cindroj de mortintoj en urnoj. La historiaj monumentoj de la Luzacia Kulturo kaj Pomeria Kulturo estas tre oftaj. Ĉefe tio estas tumuloj (kurganoj) aŭ aliaj tombejoj kaj la ornamaĵoj trovata en ili, krome estas tie trovataj diversaj iloj kaj trezoroj kaŝitaj de la iamaj riĉaj posedantoj.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Słupsk)
(la bibliografio sube, ĉe la fino de la ĉapitro "Historio")
Antikva epoko, tio estas de la 1a ĝis 5a jc p.K.
Ĉe la fino de antikva epoko la terenojn de la Lenborka Tero setligadis la slavoj, kiuj estis sub la forta influo de keltoj kaj romianoj. La tiama loka loĝantaro komercadis kun romianoj vendante la sukcenon kontraŭ la romiaj moneroj kiuj fariĝis la interna mono inter la slava kulturo. La slavaj triboj danke al la komerckontaktoj bone disvolviĝis.
W pierwszych wiekach naszej ery struktura osadnicza na obszarze obejmującym dzisiejszą Łebę opierała się na zasiedziałej ludności autochtonicznej, wywodzącej się z kultury pomorskiej oraz kultury oksywskiej, a także na germańskich plemionach Gotów i Gepidów. Stan ten nie uległ zmianie aż do czasu pojawienia się plemion słowiańskich na terenie obejmującym współczesną ziemię lęborsko – bytowską. Sto lat po narodzeniu Chrystusa na tereny wokół Łeby przybyli osadnicy z północy. Byli to Goci, którzy pierwotnie zasiedlali południową część Półwyspu Skandynawskiego, oraz spokrewnieni z nimi Gepidowie. Plemiona te zajęły Pomorze Środkowe, północną Wielkopolskę, Wysoczyznę Elbląską i zachodnią część Pojezierza Mazurskiego. Blisko dzisiejszej Łeby, w Dębinie, znajduje się kamienny krąg oznaczający miejsce pochówku Gotów. Niestety do dziś zachowały się tylko trzy głazy z tego kręgu. Inne cmentarzyska Gotów znajdują się w pobliskich miejscowościach, czyli Grzybnicy, Węsiorach i Odrach. Dominacja Gotów na tym obszarze miała miejsce pomiędzy I oraz III wiekiem n.e. Goci i Gepidowie odeszli, posuwając się na południowy wschód. Pozostawili po sobie niemal wyludniony obszar, gdyż nie odkryto śladów ludzkiej egzystencji z okresu wędrówki Gotów. Na przełomie IV i V wieku naszej ery doszło do spotkania Gotów i Słowian w okolicach południowo – wschodniej Polski. Pod koniec V wieku n.e. plemiona słowiańskie opanowały już cały nadmorski pas wybrzeża Morza Bałtyckiego.
Tiam komenciĝis la feŭdismo, plena disvolviĝo de ĝi okazis en la komenco de Mezepoko.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Słupsk)
(la bibliografio sube, ĉe la fino de la ĉapitro "Historio")
Mezepoko
La plej malnova regiona centro de la Lenborka Tero estis setlejo Białogarda (prononcu: bjaŭogarda). Lenborko tiamatempe estis nur simpla vilaĝo ĉe la Rivero Lebo (Łeba) nomata Lewino (prononcu: levino). Tiu setlejo troviĝis probable aŭ en suda parto de la hodiaŭa urbo au sur la tereno de la Nowa Wieś Lęborska (prononcu: nova vjeŝ lenborska), do estas du malsamaj hipotezoj de la kreo de la urbo. Miasto powstało w celu skrócenia szlaku handlowego z Gdańska na zachód. La fondintoj de la urbo estis teŭtonoj. Ĉirkaŭ la jaro 1123 la Lenborka Tero estis kristanigita kaj apertenis al la Episkopejo de Włocławek. En la jaro 1140 la terenoj de Lenborka Tero apartenis jam al la Episkopejo de Kamień Pomorski.
Nie jest znana dokładna data powstania Łeby jako osady. Prawdopodobnie pierwotne osiedle, zlokalizowane niedaleko brzegu morza i ujścia rzeki Łeby, zbudowali Pomorzanie mówiący językiem kaszubskim. Miało to miejsce zapewne pod koniec VIII wieku n.e. Pierwsza historyczna wzmianka o Łebie pojawia się w 1286 roku w dokumencie księcia pomorskiego Mściwoja II. Ówczesna wieś leżała na zachodnim brzegu rzeki, w odległości 1,5 km od współczesnego miasta. Do 1294 roku pozostawała pod panowaniem książąt pomorskich, za których przyjęła chrześcijaństwo, następnie do 1307 roku królów i książąt polskich. W latach 1307-1309 nastąpiło przejęcie Pomorza Gdańskiego przez margrabiów brandenburskich. Stąd ziemia lęborska, wraz z Łebą, przeszła w 1310 roku we władanie Zakonu Krzyżackiego. W 1357 roku Łeba otrzymała prawa miejskie. Lokacja miasta nastąpiła na prawie lubeckim. Osada rozwijała się nie tylko jako ośrodek rybołówstwa, ale także jako punkt handlu drewnem. Wielka atrakcja turystyczna jaką są ruchome wydmy, była przez wieki największym wrogiem miasta. Dodatkowo powodzie w latach 1396, 1441 i 1467 niszczyły Łebę, a w 1491 roku spowodowały przesunięcie ujścia rzeki o 2 km na wschód. Także w kolejnych wiekach warunki naturalne nie sprzyjały rozwojowi miasta. W 1454 roku ziemia lęborska, w tym Łeba, została włączona w skład państwa polskiego jako integralna część Prus Królewskich, ale już w następnym roku przekazano ją w lenno księciu pomorskiemu Erykowi II. Ten jednak zerwał przymierze z Polską i w 1460 roku oddał ją Zakonowi Krzyżackiemu. Ostatecznie Krzyżacy utracili władzę nad Łebą po wojnie trzynastoletniej w 1466 roku.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Słupsk)
(la bibliografio sube, ĉe la fino de la ĉapitro "Historio")
Historio de Lebo en la 16-a jc
La komenca lokigo de la urbo estis malprospera. Osada położona wśród wydm, tuż przy plaży i ujściu rzeki Łeby, narażona była na działanie żywiołów niosących spustoszenie w infrastrukturze, mieniu, uprawach i inwentarzu. Największy sztorm miał miejsce 11 stycznia 1558 roku. Silny wiatr i fale morskie zniszczyły miasto, zmuszając mieszkańców do ucieczki w głąb lądu. Kolejny silny sztorm zniszczył Łebę 3 marca 1570 roku. Wówczas postanowiono o przeniesieniu domostw z lewego na prawy brzeg ujścia rzeki Łeby. Proces translokacji miasta trwał dwa lata. Na terenie pierwotnej osady pozostał tylko kościół. Jego szczątki przetrwały do dziś. Odległość pomiędzy opuszczonym i nowym miastem wyniosła 1,5 km. Łeba nie posiadała umocnień obronnych i bram miejskich. Na rozwój Łeby, aż do końca lat siedemdziesiątych XVI wieku, duży wpływ wywierał ród Wejherów, związany z ziemią lęborską od połowy XIV wieku. Wejherowie wykupili urząd wójta łebskiego, dzięki czemu w XV wieku zdołali objąć kontrolę nad miastem. Ród ten najpierw był faworytem Zakonu Krzyżackiego, potem książąt pomorskich, zaś od końca XVI wieku był na służbie królów Polski. W XVI wieku miasto znajdowało się w kryzysie wynikającym z niekorzystnych warunków naturalnych. Częste wylewy rzeki Łeby i stałe zapiaszczanie jej ujścia do morza uniemożliwiały uprawy zbóż ozimych oraz ograniczały wymianę morską do żeglugi kabotażowej. Podstawą egzystencji mieszkańców była hodowla bydła i koni, przetwórstwo skórnicze i rybołówstwo śródlądowe.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Słupsk)
(la bibliografio sube, ĉe la fino de la ĉapitro "Historio")
Historio de Lebo en la 17-a jc
Post la senida morto de la Pomeria Princo Boguslavo la 14-a el la dinastio de Grifitoj, la tiamaj regantoj de la Pomerio, en la jaro 1637 la Tero de Lębork kaj Bytów do ankaŭ kun Lebo (Łeba), por 20 jaroj la terenoj apartenis al senpera regado de polaj reĝoj. Tio estis ege grava por la tiamaj loĝantoj de la Meza Pomerio ĉar rompis la unifikadan politikon de la pomeriaj princoj por la starostejoj, tiam revenis la polaj leĝoj kaj jurisdikcio, revenis la polaj sistemoj pri imposto kaj parlamentismo, ankaŭ okazis la rekatolikado tamen sen la urbo Lebo. La jaroj 1637 – 1657 estis la lastaj dum la historio de la urbo ĝis la Dua Mondmilito, dum kiuj administre apartenis al Pollando. Laŭ la traktatoj de Welawa kaj Bydgoszcz de la jaro 1657, la Tero de Lębork kun Łeba eniris la regadon de la Princoj de Brandenburgio. La brandenburgiaj Hohencolernoj de la komenco de sia regado en Pomerio strebis nuligi la polajn leĝojn kaj instituciojn. Tamen tio sukcesis al ili nur post la Dispartigoj de Pollando-Litovio en la jaro 1772 (la unua dispartigo) (vidu la apudan mapon). La urbo Lebo eniris tiam la reĝlandon Prusion. De tiam la urbo Lebo ĝis la jaro 1945 apartenis al Distrikto Lęborski kaj administra distriktaro en Koszalin, kiu estis parto de tiama germana provinco Pomerio. En la jaro 1683 en Lebo estis konstruita nova preĝejo de Sankta Nikolao. La preĝejo estis konstruita sur la loko de la ligna kapelo, kiu brulis unu jaro pli frue. Supozeble dum la konstruado oni uzis la brikojn de la malnova preĝejo de Sankta Nikolao el la komenco de 14-a jc kiu estis dum grandega ŝtormo en mezepoko (14-a jc) kovrita kun la tuta mezepoka urbo per la sablo de moviĝantaj dunoj. La ruinaĵoj de la preĝejo ĝis nun estas unu el la turismaj atrakciaĵoj de la iama mezepoka urbo Lebo ne plu ekzistanta (vidu la suban foton). La urbanoj en la fino de 14-a jc konstruis la novan urbon Lebo situintan kelkaj kilometroj orienten de la iama urbo.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Słupsk)
(la bibliografio sube, ĉe la fino de la ĉapitro "Historio")
Historio de Lebo en la 18-a jc
La 18-a jc estis la batalo de la urbanoj kun la ĉiamaj naturpotencoj kaj kataklismoj kaj nur iomete disvolviĝis ekonomie. Dum la dua duono de la jc oni komencis grandskale reguligi la riveron Lebo. W 1777 roku urzędnik rządu pruskiego w randze radcy finansowego, specjalista od rekultywacji mokradeł i budowy kanałów Franz von Brenkenhoff, przystąpił do przekopywania Mierzei Łebskiej w rejonie osady Łącko. Dysponował sumą 15 tys. talarów. Miano nadzieję, że wyprowadzenie ujścia rzeki Łeby najkrótszą drogą do morza pozwoli na obniżenie lustra wody na jeziorze Łebsko, co doprowadzi do osuszenia żyznych areałów wokół jego południowych i zachodnich brzegów. Wspomniane działania były podporządkowane planom budowy portu morskiego na jeziorze. Głęboki i umocniony kanał portowy oraz osłona przed falami dzięki Mierzei Łebskiej, miały gwarantować bezpieczeństwo i funkcjonalność portu. Tak się jednak nie stało. W ciągu dwóch lat wykopano kilometrowy kanał o szerokości 30 metrów, uzyskując nowe połączenie jeziora Łebsko z Morzem Bałtyckim. 4 marca 1779 roku gwałtowny sztorm i fale morskie zniszczyły budowlę, zalały okoliczne tereny i część miasta. Rok później Brenkenhoff zmarł, a w 1783 roku zaniechano dalszych robót i zasypano kanał, obawiając się kolejnych powodzi.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Słupsk)
(la bibliografio sube, ĉe la fino de la ĉapitro "Historio")
Historio de Lebo en la 19-a jc
En la 19-a jc komenciĝis la demografia, urbanistika kaj infrastruktura disvolviĝo de la urbo. Komence tio ne estis paralele ligita kun la signifa disvolvo de la urbo kaj kun la riĉeco de la urbanoj. W latach 1806 - 1812 podczas blokady kontynentalnej Anglii wprowadzonej przez Napoleona mieszkańcy Łeby bogacili się na przemycie angielskich towarów. Sporą część społeczeństwa miasta stanowiła wciąż ludność kaszubska nieznająca nawet biernie języka niemieckiego. Z tego względu w miejscowym kościele nabożeństwa ewangelickie po kaszubsku ustały nie wcześniej niż w 1850 roku.
Dopiero druga połowa XIX wieku przyniosła rozwój gospodarczy Łeby. Przystąpiono wówczas do licznych prac mających na celu ochronę miasta przed kataklizmami, jak i jego rozwój infrastrukturalny. Kolejno zbudowano drogę na trasie Lębork - Łeba (1847 - 1869), uregulowano ujście rzeki Łeby i zbudowano port rybacki (1886 - 1908), następnie powstała kolei żelazna na odcinku Łeba - Lębork w 1899 roku. Już w połowie XIX stulecia miasto liczyło około 1000 mieszkańców. Najliczniejsi byli rybacy jednocześnie trudniący się rolnictwem. Dlatego też w 1866 roku zdecydowano się na budowę bazy ratownictwa morskiego. Ratownicy rekrutowali się spośród samych rybaków.
Pod koniec XIX wieku rozwój komunikacji kolejowej spowodował zmniejszenie znaczenia transportu morskiego w funkcjonowaniu Łeby. Liczba statków z towarami ograniczyła się do kilkunastu rocznie. Rekordowy był rok 1860, kiedy do Łeby zawinęły aż 93 statki. Później miasto stało się głównie portem rybackim, mimo braku prawdziwego portu. Jego rolę aż do 1889 roku spełniało naturalne ujście rzeki Łeby do morza. Co ciekawe, rozwój komunikacji drogowej i kolejowej przyczynił się również do wzrostu zainteresowania Łebą jako miejscowością wypoczynkową, nastawioną na przyjmowanie turystów.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Słupsk)
(la bibliografio sube, ĉe la fino de la ĉapitro "Historio")
Historio de Lebo dum la jaroj 1900 – 1918
La komenco de la 20-a jc estis la erao de elektrigado. En la jaro 1915 apweris la elektro en Lebo. La lumigitaj pensjonoj atestis la turisman disvolvon de la urbo. Ĝuste de tiam Lebo ekestis la kuracloko, kaj tio estis ligita kun kekaj eventoj: la urbo aliĝis al la Ligo de Germanaj Baltaj Banlokoj (Verband Deutscher Ostseebäder) (la 15-an de januaro 1900), fondiĝis la Societo de la Vilao-konstruado en la jarou 1903, kaj en la jaro 1907 oni konstruis la Kurac-domon (Kurhaus). Znaczącym posunięciem w rozwoju infrastrukturalnym miasta było uzyskanie połączenia telefonicznego z resztą Niemiec. W 1914 roku w mieście było zarejestrowanych 15 abonentów telefonicznych. W tym samym roku wybuchła I wojna światowa. Szczęśliwie dla Łeby i jej mieszkańców działania wojenne były oddalone od brzegu Bałtyku. Jednak do miasta ściągnięto ze Słupska kompanię ochotników złożoną z mężczyzn, którzy byli zdolni do noszenia broni, a jeszcze nie służyli w wojsku. Ich zadaniem była ochrona portu i patrolowanie plaży. Efektem ubocznym wojny były problemy aprowizacyjne ludności i osłabienie ruchu turystycznego. W 1915 roku wprowadzono reglamentację chleba. Racjonowanie pozostałych artykułów żywnościowych i mydła nastąpiło w kolejnych latach. W 1916 roku do Łeby trafiło 29 rosyjskich jeńców wojennych. Zatrudniano ich głównie w rolnictwie w okolicznych majątkach. Poza miastem, w rejonie rzeki Łeby, przebywało kilkuset rosyjskich jeńców, których zatrudniano przy pracach melioracyjnych i rekultywacyjnych. Przetrzymywano ich w obozach w pobliżu miejsc wykonywania robót. Działania wojenne ustały w 1918 roku. Łącznie na frontach I wojny światowej poległo 31 żołnierzy urodzonych w Łebie. Niemcy w całym okresie wojny zmobilizowały około 13 mln żołnierzy, z których ponad 2 mln zginęło, około 4 mln odniosło rany, a milion dostało się do niewoli lub zaginęło bez wieści. Dla upamiętnienia ofiar wojny wybudowano w Łebie pomnik z wyrytymi nazwiskami poległych z miejscowej parafii.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Słupsk)
(la bibliografio sube, ĉe la fino de la ĉapitro "Historio")
Historio de Lebo dum la jaroj 1919–1938
La fino de la Unua Mondmilito plibonigis la turismon. Post la milito Lebo fariĝis la ripoz-urbo de la germanaj artistoj. De tiam kun la urbo ligis Max Pechstein, unu el la plej eminentaj germanaj ekspresionistoj, kiu en la jaro 1923 edziĝis kun filino de la loka hotelisto kaj restoraciisto.
Ważnym krokiem w rozwoju infrastrukturalnym miasta było położenie trzech podmorskich kabli telekomunikacyjnych z Łeby do Prus Wschodnich i Wolnego Miasta Gdańska w latach 1920 – 1922. Położono je dla uniezależnienia się od tranzytu telekomunikacyjnego przez terytorium Polski, co wiązało się z odzyskaniem niepodległości przez Polskę po I wojnie światowej. Kable odłączono po II wojnie światowej, gdyż nie było potrzeby ich dalszego użytkowania.
W 1928 roku wybudowano łaźnię miejską oferującą oprócz kąpieli higienicznych, również kąpiele lecznicze i relaksacyjne w gorącej wodzie morskiej. Z kolei w 1930 roku na okolicznych wydmach ruchomych otwarto szkołę szybowcową. Szkoliły się tam przyszłe niemieckie asy przestworzy w czasach gdy Niemcom nie wolno było utrzymywać wojskowych formacji lotniczych. Szkołę zamknięto krótko przed wybuchem II wojny światowej, a później teren wydm zamieniono w poligon wojskowy.
Dalszy rozwój miasta zaowocował rozpoczęciem robót przy budowie sieci wodociągowej w 1932 roku. Powodem budowy wodociągów miejskich była zła jakość wody gruntowej. Główne prace zakończono w 1936 roku. Od tamtej pory Łeba miała kanalizację, co w owym czasie było rzadkie w małych miastach.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Słupsk)
(la bibliografio sube, ĉe la fino de la ĉapitro "Historio")
Historio de Lebo dum la Dua Mondmilito
Po zakończeniu kampanii francuskiej, w czerwcu 1940 roku, do Łeby trafiło około 25 jeńców wojennych z Francji i Belgii. W mieście i okolicznych wsiach pracowali też robotnicy przymusowi z Polski i innych państw. Od 1944 roku w bardzo złych warunkach w Łebie przebywali jeńcy ze Związku Radzieckiego. Zarówno jeńców, jak i robotników przymusowych wykorzystywano głównie w rolnictwie, ale też w przetwórstwie i budownictwie. Kobiety pracowały przeważnie jako pomoce domowe i sprzątaczki.
W 1941 roku Niemcy na okolicznych wydmach urządzili rakietowy poligon doświadczalny. Z uwagi na tajny charakter przedsięwzięcia, część miasta leżąca na lewym brzegu rzeki Łeby została ustanowiona strefą zamkniętą. 10 marca 1945 roku miasto i poligon zajęły wojska radzieckie. Obyło się przy tym bez walki, mimo to odnotowano liczne przypadki okrucieństwa w stosunku do ludności cywilnej. Przejęcie władzy w Łebie przez Polaków nastąpiło 16 maja 1945 roku. Natomiast 11 listopada 1945 roku ukonstytuowała się pierwsza polska Rada Miejska. Łeba liczyła wówczas kilkudziesięciu Polaków i ponad 2 tys. Niemców.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Słupsk)
(la bibliografio sube, ĉe la fino de la ĉapitro "Historio")
Historio de la balistika raketejo (misilejo) en Lebo
En la jaro 1941 la germana armeo okupigis la dunoj apud Lebo kaj same sur la Leba Terlango samtemp instalis la balistikan raketejon (misilejon). (vidu la apudan foton) Przeprowadzano na nim doświadczenie z pierwowzorami późniejszych rakiet balistycznych oraz z rakietami przeciwlotniczymi. Jednak, wbrew pogłoskom, nigdy nie przeprowadzono tam badań nad rakietami V2. Aby zachować wszystkie testy rakietowe w ścisłej tajemnicy, część miasta leżącą na lewym brzegu rzeki Łeby zamknięto dla cywili. Do wykonywania prób rakietowych potrzebna była odosobniona okolica ze względu na możliwą inwigilację wroga i obszar, na który odpalone rakiety mogłyby bezpiecznie spadać. Wybór Łeby okazał się słuszny, gdyż aż do końca wojny alianci nie wiedzieli o jej istnieniu. W 1942 roku rozpoczęto próby z rakietami przeciwlotniczymi o nazwie „Rheintochter” (Córka Renu). Były to rakiety naprowadzane w kierunku samolotu za pomocą zdalnego sterowania przez operatora z ziemi. Celami tych rakiet miały być bombowce wroga. Kilkadziesiąt testów, wykonanych do 1944 roku, nie potwierdziło ich przydatności bojowej. Drugim typem rakiety, który testowano w Łebie, była „Rheinbote” (Posłaniec Renu). Była to niekierowana rakieta na paliwo stałe, którą stworzono do niszczenia celów naziemnych. Pierwsze testy przeprowadzono na początku 1943 roku. Miały one stanowić przeciwwagę dla radzieckich „Katiusz”, które Rosjanie wprowadzili do regularnego użytku już w lipcu 1941 roku. Próby z tą rakietą były na tyle obiecujące, że w listopadzie 1944 roku włączono ją do uzbrojenia. Na rok przed końcem wojny załoga poligonu liczyła około 150 osób. 29 stycznia 1945 roku odbyła się ewakuacja tajnego poligonu doświadczalnego. Wycofujące się wojska niemieckie, w obawie przed Armią Czerwoną, zniszczyły wszystkie konstrukcje na poligonie. W ten sposób starano się zniszczyć dowody niemieckiej aktywności na tym terenie.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Słupsk)
(la bibliografio sube, ĉe la fino de la ĉapitro "Historio")
La sekret-serva subaŭskultejo de germana aer-armeo en Lebo dum la jaroj 1935-1945
Jam dum la jaroj 1935-1936 en la urbo, en la okcidenta parto (olcidenten de la rivero Lebo) oni konstruis la aviadilan ekzercejon kun eta flughaveno. Fakte tio estis sekret-serva subaŭskultejo de germana aer-armeo, en kiu laboris 30 personoj. Była to jedna z 70 niemieckich instalacji wywiadowczych należąca do Luftwaffe, oznaczona symbolem B, a od 1944 roku również symbolem C. Początkowo stację wykorzystywano do podsłuchów radiowych. Jednak pod koniec wojny jej działalność rozszerzono o nasłuchiwanie zagranicznych rozgłośni radiowych. W związku ze zbliżaniem się frontu, 28 stycznia 1945 roku, rozpoczęto ewakuację stacji. Na dworcu w Łebie ładowano do podstawionych wagonów towarowych urządzenia techniczne i bagaże pracowników, których ewakuowano razem z rodzinami. W trakcie długiej podróży, 9 lutego 1945 roku personel stacji nasłuchowej dotarł przez Lębork, Kołobrzeg, Szczecin i Lubekę do miasteczka Eutin w pobliżu Kilonii. Znajdował się tam podobny ośrodek oznaczony symbolem B, czyli zajmujący się podsłuchami radiowymi. Żołnierze z Łeby przystąpili do wykonywania swoich zadań, jednak już w nocy z 2 na 3 maja 1945 roku wojska angielskie wkroczyły do Eutin, kończąc tym samym służbę personelu pierwotnie obsługującego stację nasłuchową w Łebie.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Słupsk)
(la bibliografio sube, ĉe la fino de la ĉapitro "Historio")
Historio de Lebo post la fino de Dua Mondmilito
Jam dum la fino de la Dua Mondmilito komencis alvenadi al la urbo la unuaj polaj setlantoj. Z kolei w ciągu kilku powojennych lat miasto opuścili Niemcy. 9 maja 1946 roku Łebę opuściła pierwsza duża grupa Niemców. Nowi mieszkańcy tych ziem wywodzili się z dawnych kresów wschodnich i centralnej Polski. Główny proces wymiany ludności zakończył się w 1950 roku. Wymiana była całkowita, bo zostało tylko kilku mieszkańców sprzed 1945 roku. Pod koniec lat sześćdziesiątych XX wieku Łeba zaczęła odzyskiwać swój turystyczny charakter. W latach 1974 – 2005 miasto formalnie uznano za miejscowość spełniającą warunki do prowadzenia lecznictwa uzdrowiskowego. Na tej podstawie w Łebie działały liczne zakłady lecznictwa uzdrowiskowego, między innymi sanatoria. W oparciu o warunki naturalne ustalono dla Łeby szereg najważniejszych kierunków leczenia. Na pierwszy plan wybiły się choroby układu oddechowego i choroby tarczycy. Drugoplanowym kierunkiem leczenia były choroby narządów ruchu i reumatyczne. W ciągu ostatniego półwiecza miasto znacznie się rozrosło. W 1998 roku otwarto nowy port jachtowy oraz rozpoczęto przebudowę portu morskiego, która zakończyła się w 2001 roku. Obecnie głównym źródłem utrzymania mieszkańców Łeby jest turystyka. Rybołówstwo i przetwórstwo rybne plasują się na drugim miejscu.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Słupsk)
(la bibliografio sube, ĉe la fino de la ĉapitro "Historio")
Historio de Lebo kiel kuracloko
La pli granda interesigo pri Lebo kiel ĉemara kuracloko okazis post la konstruo de la ŝoseo inter Lebo kaj Lębork (1869) kaj la fervojo en la 19-a jc. Rozpoczął się wówczas nowy etap rozwoju miasta jako kurortu i letniska, który trwa do dziś. Budowano wille, zwiększono liczbę placówek gastronomicznych i zagospodarowano plażę. Z biegiem czasu powstały pensjonaty i hotele. Początki zorganizowanego kąpieliska w Łebie sięgają 1862 roku, kiedy powstało tam Towarzystwo Kąpielowe (Badeverein). W tamtym czasie plażowiczami byli głównie mieszkańcy miasta. Istotne było też utworzenie w 1903 roku Towarzystwa Budownictwa Willowego. Jego działalność zaowocowała powstaniem dzielnicy willowej i przyciągnięciem inwestorów prywatnych z całych Niemiec. Kolejnym kamieniem milowym w turystycznym rozwoju miasta był otwarty 23 września 1907 roku Dom Kuracyjny (Kurhaus), obecnie znany jako hotel „Neptun”. Początkowo budynek przeznaczono do wykorzystania tylko w sezonie letnim. Na początku lat trzydziestych XX wieku przystosowano go do działalności całorocznej. Część hotelowa budynku składała się z 40 komfortowo wyposażonych pokoi i kilku wspólnych łazienek. Po zakończeniu I wojny światowej Łeba stała się ulubionym letniskiem niemieckiej bohemy. Przybywali tam liczni artyści i sportowcy. Jeden z największych niemieckich ekspresjonistów, Max Pechstein, zamieszkał w Łebie w latach 1921 – 1945. Z kolei w latach trzydziestych i początkowym okresie II wojny światowej do miasta przyjeżdżali także turyści skierowani tu przez nazistowską organizację „Siła przez Radość” (Kraft durch Freude). Dobrze rozwinięta sieć kwater prywatnych i hoteli pozwalała wówczas na zakwaterowanie około 10 tys. wczasowiczów w ciągu sezonu urlopowego. Współcześnie miasto znane jest jako kurort morski. W latach siedemdziesiątych XX wieku powstały ośrodki wczasowe wybudowane przez zakłady przemysłowe z południa Polski, a w ostatnich latach wybudowano wiele komfortowych pensjonatów i hoteli. Ponadto w latach 1974 – 2005 Łeba była uznana przez rząd za miejscowość posiadającą warunki do prowadzenia lecznictwa uzdrowiskowego. Dzięki turystyce dzisiejsza Łeba jest prężnie rozwijającym się miastem.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Słupsk)
Bibliografio:
1. Bahn Paul (2001): The Penguin Archaeology Guide, Penguin Books, Londono.
2. Christian David, Brown Cynthia, Benjamin Craig (2014): Big History. Between Nothing and Everything, McGraw-Hill Education, Nov-Jorko.
3. Ellwart Jarosław (2000): Kaszuby, Region, Gdynia (Kaŝubio, Regiono, Gdinio).
5. Kokowski Andrzej (2005): Starożytna Polska (Antikva Pollando), Wydawnictwo Trio (Eldonejo Trio), Varsovio.
4. Heather Peter (1996): The Goths (La Gotoj), Blackwell Publishers, Kembriĝo.
6. Marks Leszek, Last Glacial Maximum in Poland (La lasta granda glaciiĝo en Pollando), „Quaternary Science Reviews” 2002, vol. 21, n-ro 1 – 3, p. 103 – 110.