cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Palaco Sándor (Esztergom)
Historio
La plej frue János Bottyán (generalo) havis tie bierofarejon kaj drinkejon kun reĝa permeso en 1698. Bottyán aliĝis al liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a, tial la reĝo forprenis la domon kaj donacis ĝin al fidela oficiro. Post jaroj pli nova domo estis konstruita en la sama loko, kiun grafa familio Sándor aĉetis en 1718. Post 5 jaroj denove pli nova domo konstruiĝis kaj en la 1740-aj jaroj ĝi estis trakonstruita. Post 3 jardekoj la domo estis pligrandigita kaj trakonstruita. En 1778 gastejo ekfunkciis en la plena domego. En 1806 ĝi estis vendita. Ankaŭ en la 19-a jarcento okazis trakonstruoj, tamen ne gravaj. En fino de la alo oni konstruis turon. Post jaroj en la korto oni konstruis pavilonon, kiu foje estis kapelo. Ekde 1905 diversaj ŝtataj oficejoj funkciis en la palaco. Post la 2-a mondmilito pro ŝtatiĝo la palaco iĝis ŝtata posedaĵo, en la alo oni loĝis simplaj homoj. Ekde 2002 la nova posedanto estas la municipo, tamen ĝi estas malplena kaj iom ruina.
Konstruaĵo
La etaĝa baroka palaco situas laŭ stratangulo. Ĝi formas brikon, sed kun la teretaĝaj aloj ĝi formas jam U-majusklon. En mezo de la simetria fasado estas la ĉefenirejo. Super la pordo inter stukoj troviĝas la ornama blazono de familio Sándor. Interne la pentraĵoj retis el la 18-a jarcento.
Ciĥledoj
Ciĥledoj aŭ Cikledoj estas fiŝoj el familio Cichlidae en la ordo Ciĥloformaj. Ciĥledoj antaŭe estis klasifikataj en subordo Labroidei kun la Labredoj, la Pomacentredoj, kaj la Embiotocedoj. , sed molekulaj esploroj malpruvis ties grupecon. Verŝajne la vivanta faimilio plej parenca al ciĥledoj estas Pholidichthyidae, kun kiuj en la 5-a eldono de Fishes of the World ili formas la ordon Cichliformes ene de la subserio Ovalentaria. La familio estas kaj granda kaj diversa. Almenaŭ specioj estis science priskribataj, konsistigante unu el la plej grandaj familioj de vertebruloj. Novaj specioj estas malkovritaj ĉiujare, kaj multaj specioj restas nepriskribitaj. La efektiva nombro de specioj estas ĝis nun nekonata, kun ĉirkaŭkalkuloj inter kaj.
Multaj ciĥledoj, aparte tilapioj, estas amase manĝataj de homoj, kaj aliaj, ekzemple ciĥloj, estas sportkaptataj. Aliaj estas bredataj en mallibero de hobiistoj.
Ciĥledoj estas la vertebrula familio kun la plej granda nombro de endanĝeraj specioj, ĉefe en la tribo Haplochromini. Ciĥledoj estas famaj pro sia rapida evoluo en multajn tre parencajn sed korpe diversajn speciojn en grandaj lagoj, precipe Tanganjiko, Viktoria, Malavia, kaj Eduardo. Ilia diverseco en la Afrikaj Lagegoj gravas por esplorado pri evolua speciiĝo. Iuj ciĥledoj enmetitaj ekster sia natura arealo konfliktas kun aliaj specioj.
Ĉiuj ciĥledoj iel prizorgas siajn ovojn kaj fiŝidojn, kutime gardante aŭ buŝvartante ilin.
Teritorio kaj habitato
En Viktoria lago vidu ĉapitron pri Geologio.
Vartado de fiŝidoj
La reprodukta kondutado de ciĥledoj estas orda. Ĉiuj specioj iel prizorgas kaj siajn ovojn kaj siajn larvojn, ofte vartante memnaĝajn fiŝidojn ĝis aĝo de pluraj semajnoj aŭ monatoj. Oni observis komunan vartadon, kie pluraj monogamiaj paroj prizorgas miksitan fiŝidaron, ĉe pluraj ciĥledaj specioj, ekzemple Amphilophus citrinellus, Etroplus suratensis, kaj Tilapia rendalli. En la kunlabora vartado de Neolamprologus pulcher unu reproduktanta ĉefparo havas multajn helpajn subulojn. La fiŝidojn de Neolamprologus brichardi, specio kutime vivanta en grandaj fiŝaroj, protektas ne nur la plenkreskuloj, sed ankaŭ malpli junaj junuloj de pli fruaj ovaroj.
Kvar kategorioj de vartado estas distingataj: surgrundaj aŭ nekaŝaj vartantoj, kaŝaj kavernaj vartantoj, kaj almenaŭ du specoj de buŝvartantoj, nome ovovartaj kaj larvovartaj.
Ĉe ciĥledoj la patrino, la patro, aŭ ambaŭ gepatroj vartas la fiŝidojn. Patrina vartado estas plej ofta ĉe buŝvartantoj, sed oni kredas, ke ĉe pra-ciĥledoj ĝi estis patra. Aliaj individuoj krom la gepatroj foje rolas en idvartado; ĉe la ambaŭgepatre varta Neolamprologus pulcher, parencaj satelitaj virfiŝoj (virfiŝoj, kiuj ĉirkaŭas teritoriojn de aliaj virfiŝoj kaj provas sekskuniĝi kun tieaj fiŝinoj) helpas varti kaj la infanojn de la teritoriuloj kaj siajn.
Ofta speco de vartado estas livero de nutraĵo. Ekzemple, multaj ciĥledoj fosas en sablo por eligi manĝeblan detriton kaj planktonbestojn. La plenkreskuloj uzas tiun metodon ankaŭ por nutri sin mem, sed inaj Neolamprologus modabu fosas pli kiam la fiŝidoj ĉeestas, verŝajne por nutri ankaŭ ilin. Kroma ekzemplo de la sama metodo estas Cichlasoma nigrofasciatum. Aliaj cikledoj, interalie diskofiŝoj (Symphysodon spp.), iuj specioj de Amphilophus, Etroplus, kaj Uaru, produktas kaj manĝigas al la fiŝidoj surhaŭtan sekreciaĵon el mukaj glandoj dum ankoraŭ aliaj maĉas kaj disdonas ĉasaĵojn al ili. Tiuj metodoj estas malpli oftaj ĉe ciĥledoj, kiuj demetas la ovojn en kavoj.
Lavey-Morcles
Lavey-Morcles estas komunumo en la distrikto Aigle en Kantono Vaŭdo, Svislando. Ĝi havis 860 loĝantojn je la 31-a de decembro 2011.
Geografio
La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 14,19 km², de kiuj 59,2% estas kovritaj de arbaro, 21,2% servas por agrikulturo kaj 5,1% por setlado.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Lavey-Morcles limas en nordo kaj oriento al Bex, en sudo al Collonges (VS), kaj en okcidento aliflanke de Rodano al Saint-Maurice (VS).
Trafiko
Kvankam Lavey-Morcles situas flanke de la gravaj trafikvojoj, ĝi bone atingebelbas, ĉar la kantona ĉefvojo n-ro 9 kaj la svisa aŭtovojo A9 pasas rekte okcidente de la komunumlimo aliflanke de Rodano sur valeza teritorio, kaj atingeblas de Lavey pere de ponto. Morcles situas en monta valo iomete pli flanke.
Historio
La unua dokumenta mencio de Lavey-Morcles datiĝas el la jaro 1016 kiel A Laver. Dum mezepoko Lavay apartenis al la Abatejo Saint-Maurice. De 1476 ĝis la Helveta Revolucio de 1798 ĝi estis sub la berna regado parto de la Voktejo Aigle. La komunumo estis fondita en la jaro 1852 per kunigo de la ĝis tiam aŭtonomaj komunumo Lavey kaj Morcles. Morcles estis la unuan fojon menciita en la jaro 1043 jam sub ĝis nuna nomo. Morcles dum mezepoko apartenis al la episkopo de Siono kaj estis en la jaro 1272 koncedita kiel feŭdo al la katedrala senjoro Varnerius. En la jaro 1676 ĝi estis konkerita fare de Berno kaj fariĝis ĝis 1798 parto de la Mandatejo Bex.
4409 Kissling
4409 Kissling estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la novzelandaj geastronomoj Pamela M. Kilmartin kaj Alan C. Gilmore elde la Universitata Observatorio de Monto John en Tekapo, Suda Insulo (Nov-Zelando).
Gia nomo honoras la novzelandan matematikiston Warwick M. Kissling, kies kalkuloj permesis sekvi kaj retrovi plurajn novajn asteroidojn.
Jozefo Petrin
Jozefo PETRIN (naskiĝis 1905 - mortis la 20-an de novembro 1975 en la rumana ĉefurbo Bukareŝto) estis rumana esperantisto, prezidanto de Rumana Kunordiga Esperanto-Komitato. [Kio estas tio?]
Bassecourt
Bassecourt (prononcu baskur) estis ĝis fino de 2012 komunumo kaj ek de la 1-a de januaro parto de la nova komunumo Haute-Sorne en la Distrikto Delemonto en Kantono Ĵuraso, Svislando. Ĝi havis 3383 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.
Geografio
Bassecourt etendiĝas ambaŭflanke de la rivero Sorne, alfluanto de Birs en la okcidenta parto de la Baseno de Delemonto, tio estas larĝa kaldrono en la Falda Ĵuraso. Al la komunumo Bassecourt apartenas krom la ĉefvilaĝo Bassecourt mem ankaŭ la vilaĝetoj Berlincourt kaj La Jacoterie kaj krome multnombraj izolitaj bienoj.
La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 15,57 km², de kiuj 50% estas kovritaj de arbaro, 39% servas por agrikulturo kaj 10% por setlado.
Trafiko
Bassecourt situas ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Porrentruy tra Delemonto al Bazelo. Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo n-ro 6 kaj ĝi disponas pri propra alveturejo al la svisa aŭtovojo A16.
Historio
Kiel unu de la 13 liberaj vilaĝoj de la regno Delemonto Bassecourt fariĝis en la jaro 1271 havaĵo de la Princepiskopejo Bazelo. Post la Franca Revolucio de 1792 dum unu jaro la vilaĝo apartenis al la Raŭraka Respubliko por poste aparteni de 1793 ĝis 1815 al Francio, unue kiel parto de la departemento Mont-Terrible kaj poste de la departemento Haut-Rhin. En la jaro 1815 la Viena Kongreso atribuis la regionon al la svisa Kantono Berno. Ek de la 1-a de januaro 1979 Bassecourt apartenas al la nove fondita Kantono Ĵuraso.
Kun efiko de la 1-a de januaro 2013 la iamaj komunumoj Bassecourt, Courfaivre, Glovelier, Soulce kaj Undervelier estis kunigitaj al la nova komunumo Haute-Sorne kaj ĉesis do ekzisti kiel aŭtonomaj komunumoj.
154932 Sviderskiene
154932 Sviderskiene estas asteroido de la ekstera asteroida zono malkovrita la de la litovaj astronomoj Kazimieras Černis kaj Justas Zdanavičius elde la Observatorio de Molėtai (Molėtai, Litovio).
Ĝi estas en orbita resonanco 3:2 kun Jupitero, do estas ano de la Hilda grupo.
Ĝia discentra orbito iom interne proksimiĝas tiun de Jupitero, ĝia jupitera MOID estas 0,450114 astronomia unuo, tie estas 67,336 milionoj da km ; pro tio ĝi povus esti rigardita kiel jupiterrenkonta asteroido. Tamen, ĝia orbita resonanco 3:2 kun Jupitero tenas ĝin malproksima de tiu ĉi planedo.
Nomo
Ĝia nomo honoras la litovan astronominon Zinaida Sviderskienė, kiu laboris en la kampo de la stela fotometrio kaj estis direktorino de la Universitata Planetario de Vilno dum 1992-1997. Aŭtorino de kvar libroj pri populara astronomio kaj de multenombraj sciencaj artikoloj, ši estas ankaŭ konata kiel kosma artistino, kiu pentris pri astronomiaj temoj.
Kolombia tinamo
La Kolombia tinamo, Crypturellus erythropus columbianus, estas tinamo troviĝanta en la departementoj Kordovo, Sukreo, Bolivaro, kaj Antjokio en nord-centra Kolombio. Oni scias malmulte pri ĝi. Ĝi loĝas en humidaj arbaroj kaj arbustaroj de malaltaj teroj je altoj de ĝis 600 m.
Ĝi estas foje traktita kiel distinga specio, kaj foje kiel subspecio de la Ruĝkrura tinamo. La SACC malakceptis proponon por altigi ĝin al specistatuso, asertante ke nuna disponebla informo malsukcesas elteni la disigon. BirdLife International sekvis tiun traktadon; tiele la Kolombia tinamo forfalis el la IUCN Ruĝa Listo de 2007.
Etimologio
Crypturellus estas formata el la grekaj vortoj κρυπτός (kriptós), "kovrita" aŭ "kaŝita", οὐρά (urá), "vosto", kaj -ellus, latina diminutiva sufikso. La genronomo Crypturellus entute signifus "malgranda kaŝvostulo".
Aspekto
La Kolombia tinamo estas proksimume 30 cm longa. Ĝi estas mezgranda bruneca tinamo. Ĝi havas senmarkan brunan kronon kaj blankan gorĝon. Ties supraj partoj estas ankaŭ senmarkaj brunaj senstriecaj, kun blankaj markoj ĉe duarangaj kaj flugilkovriloj. Ties subaj partoj estas pli palbrunaj kun malhela strieco ĉe subpugo. La kruroj estas roz-ruĝecaj. La Kolombia tinamo aspektas tre simila al la Ruĝkrura tinamo (Crypturellus erythropus), tamen la Kolombia tinamo estas pli malhela kaj havas pli fortan striecon.
Statuso kaj konservado
Ĝi estas minacata de senarbarigo de arbaroj de malaltaj teroj de ties teritorioj. Lastajn jarojn okazis tre rapida habitatoperdo en la norda parto de Cordillera Central kaj Serranía de San Lucas, kie koncentriĝas restantaj populacioj. Ĝi estis suprenlistita al statuso de Endanĝerita (EN A2c+3c) fare de IUCN en 2004, post esti taksita kiel Preskaŭ Minacata ekde 1988, sed kiel menciite supre ĝi ne estas plu inkludita en la Ruĝa Listo, kie anstataŭe oni konsideras ĝin subspecio de la Ruĝkrura tinamo.
Oni ne konas nunajn konservoklopodojn. Oni proponis enketojn por determini ties precizan distribuadon kaj ekologiajn postulojn, kaj trovi taŭgajn habitatojn por protekti tiujn birdojn.
Farchant
Farchant estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Garmisch-Partenkirchen de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Daniel Cohn-Bendit
Daniel COHN BENDIT (naskiĝis la en Montauban, Francio) estas german-franca politikisto. Li membras en la Eŭropa Verda Partio kaj en ties naciaj branĉoj Bündnis 90/Die Grünen kaj Les Verts. Ekde la jaro 1994 Daniel Cohn-Bendit estas membro de la Eŭropa Parlamento kaj kunprezidanto de la parlamenta Frakcio de la Verduloj kaj Eŭropa Libera Alianco (Verduloj/ELA).
Li komencis publike politike agadi dum la jaro 1968, estante la plej konata parolisto de la maja revolucio de Parizo. Post lia ekziligo el Francio, li plu aktivis en Germanio kadre de la tiujaraj studentaj protestoj. En la alternativa medio de la urbo Frankfurto-ĉe-Majno dum la 70-aj jaroj de la 20-a jarcento li estis politika gvidanto, kaj interalie aktivis kiel eldonanto de la urba magazino Pflasterstrand. Kune kun Joschka Fischer li dekomence engaĝiĝis en la alternativa-verda movado, kaj de 1984 estis membro de la germana verda partio Die Grünen. Ekde la jaro 1989 li estis urba respondeculo pri "multkulturaj demandoj". Post kiam li dum 1994 elektiĝis en la Eŭropan Parlamenton, li alterne kandidatiĝas jen por la franca kaj jen por la germana verda partio. Li skribis multnombrajn politikajn librojn kaj estas moderatoro de pluraj televidaj elsendoj. Daniel Cohn-Bendit daŭre vivas en Frankfurto-ĉe-Majno kaj estas patro de filo. La katolika universitato de Brabanto en Tilburg (Nederlando) nomumis lin "honora doktoro". Cohn-Bendit rezignis pri la franca ŝtataneco por eskapi la devigan militservon en Francio.
21659 Fredholm
21659 Fredholm estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la usona astronomo Paul G. Comba elde la observatorio de Prescott (Arizono, Usono).
Sportgimnazio de Erfurto
Historio
En septembro de 1956 malfermitis en Erfurto sportlernejo ĉe iama bazlernejo kun du klasoj por malpeza atletiko kaj gimnastiko. La unua situo estis en la ejoj de Lutherschule ĉe la strato Karlstraße ĉe la suda rando de Norda parko. En 1977 oni translokiĝis en al novajn konstruaĵojn de ĉe Mozartallee proksime de Steigerwald-stadiono kaj surglacia sportocentro. Samjare ĝi eknomiĝis Kinder-und Jugendsportschule Fritz Noack por la erfurta kontraŭnaziisma rezistulo kaj komunista funkciulo Fritz Noack. Ĉiuj lernantoj apartenis al la sportoklubo SC Turbine Erfurt. Ĝis Turniĝo la lernejo evoluis al centro por multaj sportobranĉoj. Mondĉampionoj kaj venkintoj ĉe Olimpikaj Ludoj frekventis la erfurtan sportlernejon kaj atestis ties kvaliton ankoraŭ post la jaron 1990.
En la lerneja jaro 1991/92 la sportlernejo ŝanĝiĝis en ŝtatan gimnazion. La ideo havi specialan lernejon por grandaj sportaj talentoj dum samtempa ĝenerala klerigo restis kaj plievoluis. En oktobro de 1993 la lernejo nomitis por Pierre de Coubertin.
Tradicio estas kunlaboro kun la erfurta Heinrich-Hertz-gimnazio. Lernantino ĉi-tiea estis ekz. la politikistino komunisma Susanne Hennig-Wellsow.
Akceptokondiĉoj kaj sportaj specoj
Aliro al gimnazio eblas ekde la kvina klasoŝtupo, al la negimnazia branĉo ekde la sepa. Akcepto fariĝis nur ene de la ĉelerneje ofertataj sportspecoj, nome: biciklado, naĝado, piedpilko, manpilko, volejbalo, sketkurado, glacihokeo, tabloteniso kaj golfo.
Eroj lernejaj
La lernejon konsistigas la lernigejo mem, internejo por 200 uloj, sporthalo kaj kantino. La sportohalo havas grandan kampon kiu povas splitiĝi je tri terenojn havante mergeblan tribunon kun 600 sidlokoj.
Eksteraj ligiloj
Hejmpaĝo
Notoj
<References/>
Kalvinana preĝejo (Laskod)
La Kalvinana kirko estas religia historia monumento en Hungario, en vilaĝo Laskod.
Historio
La unua mencio pri preĝejo de Laskod okazis en 1483. Laŭ tiu ĝi estis sentura konstruaĵo kun rajto pri sepultoj. Laŭ la arkeologiaj esploroj ĝi estis konstruita en dua duono de la 13-a jarcento, tiam ĝi estis malgranda kvadrata navo kun duonronda sanktejo. Ĉirkaŭ la 17-a jarcento la loĝantoj forlasis la katolikismon kaj prenis la kalvinismon. Laŭ la nova rito la kirko estis trakonstruita, sed pluraj trakonstruoj okazis en la 18-a kaj la 19-a jarcentoj. La turo estis konstruita en 1863. La kirko estis renovigita en la 1990-aj jaroj kune kun la arkeologiaj esploroj. Ekde tiam oni povas vidi partojn el la iamaj freskoj.
Konstruaĵo
La kirko situas sola en korto, sed la enirejo estas atingebla rekte el la trotuaro. En la fasado la larĝa kvadrata turo reliefas, malantaŭe la navo konsistas el du partoj. Al la dua parto malalta konstruaĵo aliĝas. Interne la plej menciindaj estas la triparta freskoserio pri Ladislao la 1-a (Hungario), krome restaĵoj pri Sankta Georgo kaj Sankta Paŭlo.
(5376) 1990 DD
(5376) 1990 DD estas asteroido de la asteroida zono, kiu, en 2012, ne ankoraŭ ricevis nomon.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la japanaj astronomoj Hiroŝi Kaneda kaj Sejĝi Ueda elde la observatorio de Kuŝiro en Hokajdo.
Misisipo (rivero)
Indianoj dumlonge loĝis laŭlonge de la Misisipa Rivero kaj de ties alfluantoj. Plej estis ĉasistoj-kolektistoj aŭ pastistoj, sed kelkaj, kiaj la Montetuloj, formis fekundajn agrikulturajn sociojn. La alveno de eŭropanoj komence de la 1500-aj jaroj ŝanĝis la indiĝenan vivostilon kiam unuaj esploristoj, poste setlantoj, aventuriĝis en la baseno laŭ pliiĝantaj nombroj. La rivero utilis unue kiel barilo – formante limojn por Nova Hispanio, Nova Francio, kaj por la komenca Usono – poste kiel utilega transportejo kaj komunikeja ligilo. En la 19a jarcento, dum la hegemonio de la evidenta destino, la Misisipo kaj kelkaj okcidentaj alfluantoj, ĉefe la Misurio, formis vojojn por la alokcidentan etendon de Usono.
Formita de dikaj tavoloj de kuŝejoj el silto de tiu rivero, la Misisipa Rivervalo estas unu el la plej fekundaj agroregionoj de la lando, kiu rezultigis la famkonatan vaporŝipan epokon de la rivero. Dum la Usona Enlanda Milito, la kapto de la Misisipo fare de trupoj el la Unio markis turnopunkton direkte al venko pro la graveco de la rivero kiel itinero de komerco kaj vojaĝado, ĉefe al la Konfederacio. Pro granda kresko de grandurboj kaj la pli grandaj ŝipoj kaj barĝoj kiuj anstataŭis riverboatojn, la jardekoj sekvantaj al la 1900-aj jaroj vidis la konstruadon de masiva inĝenieristika laboro kiel ekzemple digoj, kluzinstalaĵoj kaj akvobaraĵoj, ofte enkonstruante kombinaĵon.
De kiam moderna evoluo de la baseno komenciĝis, la Misisipo ankaŭ vidis sian parton de poluo kaj mediajn problemojn - plej precipe grandaj volumoj de agrikultura drenaĵo, kiu kondukis al la Meksikagolfa morta zono de la Delto. En la lastaj jaroj, la rivero montris ioman ŝanĝon direkte al la kanalo de la rivero Aĉafalaja en la Delto; flueja ŝanĝo prezentiĝis katastrofa al havenurboj kiaj ekzemple Nov-Orleano. La sistemo de digoj kaj pordegoj tenis la Misisipon en ĝia nuna kanalfluejo ĝis nun, sed la ŝanĝo iĝas pli verŝajna ĉiun jaron pro riveraj procezoj.
Priskribo
Kiel komencon de Misisipo oni difinis lagon Itaska en Minesoto. Ĉe sia fino ĝi fluas en la Meksikan Golfon. La flutempon de lago Itaska al la Golfo oni kalkulis je mezume 90 tagoj.
La nomo Misisipo estas indiana vorto, derivita de la algonkinaj vortoj mesipi (granda rivero) aŭ misi sepe (patro de riveroj).
Misisipo forfluigas akvon el ĉ. 3.200.000 km² kaj tiel havas la trian plej grandan basenon de la mondo, superate nur de Amazono kaj Zairo.
Tiu baseno ampleksas tute aŭ parte 31 usonajn subŝtatojn kaj la sudon de du provincoj de Kanado, nome Alberto kaj Saskaĉevano.
Biogeografio
Laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso ( WWF ) kaj de la Nacia Geografia Societo, la Malsupra Misisipo konstituas Tutmondaj 200-ekoregionon. La rivero gastas multajn grandajn nesalakvajn fiŝospeciojn, nesalakvajn reptiliojn, amfibiojn, krabojn kaj aliajn senvertebrulojn.
Flaŭro kaj faŭno
La rivero Misisipo kaj ĝia inundebenaĵo estas hejmo de faŭno kaj flaŭro tre riĉaj kiuj komponas la plej grandan kontinuan sistemon de aluvia grundo de la nordamerika kontinento. La almenaŭ 260 specioj de fiŝoj kiuj vivas en la rivero, konstituas la kvaronon de ĉiuj ekzistantaj en Nordameriko. La rivero utilas kiel pasejo por la migrado de multnombraj birdoj: nome 60 % de la birdoj de Nordameriko (326 specioj) uzas la basenon de Misisipo por sia birdomigrado. En la malsupra fluejo oni povas trovi 60 speciojn de mituloj. La supra fluejo estas hejmo de pli ol 50 specioj de mamuloj kaj de 145 specioj de amfibioj kaj reptilioj (inklude la konatan aligatoron, nome specio kiu ekabundiĝis denove post esti minacita je formorto meze de la 20-a jarcento). En la tuta valo de Misisipo oni trovas mamulojn kiel la kastoro, la lav-urso, la riverlotro, la Vizono, la ruĝa vulpo, la ondatro aŭ la mefito. Aliaj tieaj animaloj estas komunaj en Nordameriko: la kojoto, la Virginia cervo, la cindrogriza sciuro, la stria sciuro, la flugosciuro aŭ la linko.
Amazonis Planitia
Amazonis Planitia ("Lando de Amazonoj", mitologiaj militistinoj) estas etenda milda ebenaĵo (Planitia) de la planedo Marso. Ĝi kuŝas inter la vulkanaj provincoj Tharsis kaj Elysium, okcidente de la vulkano Olympus Mons, en la kvadratoj Amazonis kaj Memnonia, centre en 24.8°N 196.0°E. La topografio de la ebenaĵo montras tre mildajn trajtojn je kelkaj diferencaj skaloj. Granda parto de la Formacio Medusae Fossae estas en Amazonis Planitia.
Misisipo (rivero)
Konservo de la natura medio
Nombraj partoj de la rivero estas konservataj pere de naturaj rezervejoj kaj multaj lokoj estas ankoraŭ loĝataj je arboj kaj inundataj. La ekosistemo de la supra fluejo estas protektita de la Upper Mississippi River National Wildlife and Fish Refuge kiu etendiĝas el Wabasha (Minesoto) ĝis Rock Island (Ilinojso) tra itinero de ĉirkaŭ 500 km. Tiu rezervejo kovras ĉirkaŭ 80 000 hektaroj disaj tra kvar ŝtatoj, kaj zorgas pri la protektado de tre diversaj (marskoj, malsekejoj, lagoj, arbaroj de inundebenaĵoj, sablaj strandoj kaj deklivoj).
Tamen, la ĉerivera medio estis transformita de homoj por kongruigi ĝin al siaj necesoj de rivera navigado kaj de ekonomia disvolvigo: granda parto de la inundebenaĵo suferas la troigojn de la intensa agrikulturo kaj la alfluantoj fluigas en la riveron grandajn kvantojn de aluvioj, de sterkoj kaj de pesticidoj. La urbaj aglomeraĵoj kaj la industriaj zonoj ĉeriveraj iĝas ankaŭ terura fonto de poluado. Tamen, laŭ studo plenumita de la Usona Geologia Esplorsevo, la elsendoj de rubakvoj malpliiĝis en la supra fluejo de la rivero (antaŭ Sankta Luiso) ekde la aprobo de la Clean Water Act en 1972. La situacio estas malpli kontentiga en Sankta Luiso kie la koncentroj de koliformoj estas ege gravaj. La koncentroj de pesticidoj kaj herbicidoj devenas de la agrikultura aktiveco: tiuj pliiĝas sub la kunfluo kun la rivero Misuro, ĉar tiu laste menciita drenas la regionon cerealproduktan de la Grandaj Ebenaĵoj. La acido EDTA, uzita en la industrio de produktado de papero, la fotografia kaj la nutragrikultura industrio, estas ĉiuokaze malpli abunda en la Misisipo ol en la grandaj riveroj de Eŭropo. La PkB pluas en la sedimentoj spite ties malpermeson. Ioma parto de la nitrogeno kaj de la fosforo kiuj estas en la malsupra fluejo devenas de la rivero Ohio kiu drenas regionojn kaj industriajn kaj agrikulturajn.
Amazonis Planitia
La Amazona epoko (laŭ la nomo de la Amazonis Planitia) daŭris ekde antaŭ ĉirkaŭ 3 miliardoj da jaroj ĝis nun.
Misisipo (rivero)
Indianoj
Modernaj indianaj nacioj enloĝantaj la Misisipan basenon estas Ĉejenoj, Siuoj, Dakotoj, Oĝibvoj, Potavatomoj, kaj aliaj.
Eŭropana esplorado
La 8an de Majo 1541, Hernando de Soto estis la unua eŭropano kiu atingis la areojn de la rivero Misisipo, kiun li nomis kiel Granda Rivero de la Sankta Spirito. Ekde la 1660-aj jaroj, Francio decidis la eniron en la hispanajn teritoriojn de la golfo de Meksiko, por alveni tiel ĝis la areo de la aktuala Kanado. La celoj estis trovi trapasejon al Ĉinio (Nordokcidenta Pasejo), ekspluati la naturajn riĉojn de la teritorioj konkeritaj (feloj, mineraloj) kaj kristanigi la indiĝenajn loĝantarojn.
La 17-an de Majo 1673, la francoj Louis Jolliet kaj Jacques Marquette komencis la esploradon de la rivero, kiun ili konis per la indiĝena nomo Ne Tongo («la granda rivero») kiun ili nomis «rivero Colbert». Ili atingis la elfluejon de la rivero Arkansaso kaj resupreniris la riveron konstatinte, ke ĝi fluis al la golfo de Meksiko kaj ne al la «maro de Kalifornio» (Pacifika Oceano). Post kelkaj jaroj, en 1682, Cavelier de La Salle kaj Henri de Tonti malsupreniris laŭ la Misisipon ĝis ties delto. Ili konstruis la Fortikaĵon Prud'homme kiu iĝos poste la urbo Memfiso. En Aprilo 1682, la ekspedicio alvenis al ties elfluejo; Cavelier de La Salle starigis krucon kaj kolonon kiu montras la blazonon de la reĝo de Francio: la franca suvereneco etendiĝis ekde tiam al la totalo de la valo de la rivero Misisipo, nomita «Louisiane» (Luiziano) honore de la reĝo Ludoviko la 14-a. La ekspedicio uzis la saman vojon al Kanado kaj La Salle revenis al Versajlo. Tie, La Salle konvinkis la ministron de la marŝiparo por ke tiu havigu al li la estrecon de Luiziano. Li asertis al la ministro, ke Luiziano estas proksima al Nova Hispanio desegnante mapon sur kiu la rivero Misisipo aperas multe pli okcidente ol ĉe ties reala fluejo. Li iniciatas novan ekspedicion, sed tiu rezultis en katastrofo: Cavelier de La Salle ne sukcesis retrovi ties delton kaj estis murdita en 1687.
En 1698, Pierre Le Moyne d'Iberville esploris siavice la elfluejon de la rivero. Du dek jarojn poste, lia frato Jean-Baptiste estris novan ekspedicion al Luiziano. Tiu fondis la urbon Nova Orleano, tiel nomita omaĝe al la regento, la duko de Orleano, same kiel fortikaĵon proksime de la aktuala Baton Rouge. Komence de la 18-a jarcento, John Law kreis la Kompanion de Okcidento aŭ «Kompanio de Misisipo». Nigraj sklavoj estis transportitaj el Antiloj por labori en la plantejoj. Alia urbo fondita de la francoj estis por ekzemplo Sankta Luiso (1764).
Iom post iom, la francoj trudas sian dominadon kaj konstruis fortikaĵojn aŭ komercejojn en strategiaj areoj de la rivero: ekzemple Fortikaĵo Beauharnois en la supra fluejo de la rivero, Cahokia en la kunfluo kun la Misuro aŭ Fortikaĵo de Chartres borde de la rivero Meramec.
La traktatoj de Utrecht (1712-1714) finis la militon de hispana sukcedo en Eŭropo kaj konfirmis la redonon de la povo de Francio en Nordameriko. Luiziano restis franca, sed maltrankvila pro la kreskanta influo de la britaj kolonioj. La franca reĝo klopodis bremsi tiun influon oriente de Apalaĉoj. Aliflanke klopodis alproksimigon kun Nova Hispanio, situa okcidente de Luiziano. Tiu politiko rilatis al familiaj ligoj inter ambaŭ reĝaj familioj sed ankaŭ al deziro enspezi el minoj kaj el komerco kun la hispanaj kolonioj.
La Traktato de Parizo (1763) finis la Sepjaran Militon kaj establis la redonon al la Reĝlando de Granda Britio de la tuta parto de la valo oriente de la rivero Misisipo kaj al Hispanio la terojn de la okcidenta parto, laŭ la Traktato de Fontainebleau (1762). Dum la Usona Milito de Sendependeco la hispanoj permesis al la usonaj kolonoj uzi la riveron kaj la havenon de Nova Orleano. Finita la milito, la hispanoj fermis la riveron denove al la usona komerco la 26an de Junio 1784, kaj tio ne reestabliĝis ĝis la subskribo de la Traktato de Madrido (1795). Tamen Luiziano estis redonita al Francio pere de la Traktato de San Ildefonso (1800), kvankam Hispanii plue administraciis ĝin; tri jarojn poste, Napoleono vendis la enorman kolonion al Usono por 15 milionoj da dolaroj, ekvivalente al 80 milionoj de frankoj de la epoko. Tia operacio estas konata kiel la Aĉeto de Luiziano. El oriento, Usono jam estis antaŭplaninta la konkero de la nomita Sovaĝa okcidento: en 1795, la komerca navigado laŭ la rivero estis malfermita al la usonanoj. En 1805, la usona armeo konstruis la Fortikaĵon Snelling en la loko kie nuntempe estas la urbo Mineapolo.
Moderna epoko
En la 19-a jarcento, la rivero Misisipo estis konata de la banditoj kiuj svarmis ĉe la ĉirkaŭaĵoj, inter kiuj estis la krimulo John Murrell, ĉevalŝtelisto kaj sklavkomercisto de la epoko, kiu havis sidejan bazon sur rivera insulo. Lia famo estis tioma le Mark Twain dediĉis al li ĉapitron de sia libro Life on the Mississippi. Tiu libro rakontas ankaŭ la kurkonkurencojn de vaporŝipoj (riverboats aŭ steamboats) inter la 1830-aj kaj 1870-aj jaroj. La unua vaporŝipo kiu navigis inter la kunfluejo de la rivero Ohio kaj Nova Orleano estis la New Orleans en 1811, dum la serio de tertremoj de Nueva Madrid (aktuala New Madrid).
La ekonomio de sklavecaj plantejoj disvolviĝis en la unua duono de la 19-a jarcento kaj produktis ĉefe kotonon kaj sukerkanon en la sudo. La riĉaj terposedantoj konstruigis al ŝi belajn domegojn, kelkaj el kiuj super pilieroj el briko por eviti damaĝojn el inundoj de la rivero. Dum la Usona Enlanda Milito, la kontrolo de la rivero iĝis unu de la ĉefaj militaj celoj. En la 4a de julio 1863 post sieĝo de kvar dek tagoj, Vicksburg estis konkerita fare de la generalo Ulysses S. Grant, kio permesis al la Unio kontroli la riveron kaj dividi la teritoriojn de la Konfederacion en du partoj.
Je la alveno de la fervojo tiu rivera vojo suferis gravan konkurencon: la trajnoj ebligis komuniki la atlantikajn kaj pacifikajn marbordojn de Usono. La komerco de la havenoj de la orienta marbordo superis ekde tiam tiun de Nova Orleano.
La Granda Misisipia Inundo de 1927 estis la plej detrua riverinundo en la historio de Usono, kun 70 000 km² inunditaj ĝis profundo de 9 m. Por klopodi eviti estontajn tiajn inundojn, la federacia registaro konstruis la plej longan sistemon de digoj kaj akvovojoj en la mondo. Ĉirkaŭ 94 procento de pli ol 630 000 personoj damaĝitaj per la inundo loĝis en la ŝtatoj Arkansaso, Misisipio, kaj Luiziano, ĉefe en la Misisipa Delto. Pli ol 200 000 afrik-usonanoj estis forigitaj el siaj hejmoj laŭlonge de Malsupra Misisipo kaj devis ekloĝi por longaj periodoj en rifuĝejaj kampadejoj. Kiel rezulto de tiu katastrofo, multaj aliĝis al la Granda Migrado el la Sudo al nordaj kaj mezokcidentaj industriaj urboj pli ol reveni al rura agrikultura laboro. Tiu amasa movado de loĝantaro pliiĝis el la Dua Mondmilito al 1970.
Spite la grandon de la antaŭaj inundoj, estis en 1993 kiam Usono suferis la plej detruan kaj kostan inundon (12 mil milionoj da dolaroj) ĝis la aktualo. Esceptaj precipitaĵoj dum la printempo kaj somero de tiu jaro kreskigis kaj la Misisipon kaj ĝian ĉefan alfluanton, la Misurio. Kelkaj urboj estis inunditaj dum pli ol 200 tagoj. La akvokvanto de la rivero superis 70 000 m³/s en Sankta Luiso.
En 2002, la slovena naĝisto Martin Strel descendis la Misisipon laŭlonge de tuta ties longo en 68 tagoj, kaj tial li ricevis la oficialan de la Usona Domo de Reprezentantoj.
Ekonomio
La ĉefaj enspezaj aktivecoj de la valo de la Misisipo estas industrio, turismo, agrikulturo kaj akvokulturo.
Unuaranga sektoro
La produktado de ligno por papero aŭ kiel konstrumaterialo estas grava ĉefe en Luiziano, en la ŝtato Misisipio kaj en Arkansaso. La arbaroj de la supra fluejo estas pli konservitaj. La ĉasado estas farita ekde la antikveco, kaj ankoraŭ praktikata en la valo de la Misisipo, speciale de animaloj por akiri felojn (lavursoj, ondatroj, koipoj), sed ankaŭ la aligatoroj kies ĉasado estis laŭleĝigita denove en 1972. Luiziano produktis totalon de 32 500 felojn en 2002.
La kultivataj produktoj en la valo de la rivero Misisipo varias rilate al la latitudo: en la sudo, la subtropika klimato permesas la kultivon de rizo, sukerkano, kaj kotono. En kelkaj sektoroj (Arkansaso), estas necesa la irigacio. Sed ĝenerale, la kantonoj kiuj ĉirkaŭas la Misisipon estas dediĉataj speciale al la kultivo de la cerealoj, partikulare sojfabo kaj maizo. La rikoltoj estas eksportataj facile per rivera navigado. La centra parto de la baseno de la Misisipo estas ankaŭ unu regiono brutobreda, aktiveco kiu estas fonto de poluado (nitratoj) por la rivero.
La mineralaj rimedoj kaj la produktado de hidrokarbidoj estas koncentrataj en la sudo: Luiziano estas unu de la ĉefaj produktantoj de nafto, de natura gaso kaj de salo en Usono. La 23 000 putoj de Plaquemines (delto de la rivero Misisipo) produktis pli ol 21 milionoj de bareloj de kruda nafto en 2001. La inundebenaĵo de la Misisipo havigas ankaŭ argilon (Luiziano, Misurio), sablo kaj gruzo. En la regionoj de la supra fluejo, oni ekspluatas ankaŭ la mineralon de fero (Minesoto) kaj kuŝejojn de bitumhava karbo kaj antracitoj (Ilinojso).
Duaranga sektoro kaj produktado de energio
La elektroproduktaj centraloj de la valo de la Misisipo funkcias majoritate surbaze de karbo. La unuoj plej gravaj estas proksime de la grandaj urbaj centroj. Ili uzas la akvon de la rivero por sia malvarmigo. En la malsupra fluejo estas 92 centraloj kiuj uzas fosiliajn brulaĵojn, 14 la biomason kaj tri atomcentraloj. La hidroelektra centralo de Keokuk (Iovao) estas la nura tiutipa laŭlonge de la tuta fluejo: ĝi estis konstruita en 1913 kaj produktas ĉiujare 105 megavatojn.
La industrio estas la ĉefa ekonomia aktiveco laŭ valoro kaj laŭ nombro de dungitoj. La ĉefaj industriaj areoj estas en la grandaj urbaglomeraĵoj. la Misisipo ludas tre gravan rolon en la lokigo de la industrioj: ebligas la transporton kaj la krudmaterialoj kaj de la fabrikitaj aŭ duonfabrikitaj produktoj. Krome, la rivera akvo estas uzata en nombraj aktivecoj, kiaj la fabrikado de papero (Memphis kaj Baton Rouge) aŭ la naftorafinado. Ĉe la malsupra fluejo de la rivero, la ĉefaj industrioj estas la kemia (la unua industrio laŭ valoro; ekzemple: plastoj, sterkoj) kaj la nutragrikultura industrioj (la unua sektoro laŭ nombro de dungitoj; ekzemple: marproduktoj, produktoj derivitaj de la sojfaboj, la trinkaĵoj), la transformado de nafto kaj la transportoj (ŝipkonstruado en Avondale, Luiziano). 75 instalaĵoj de petrolkemio kaj naftorafinejoj (Shell en Norco (Luiziano) kaj en St. Rose (Luiziano)) estas en la koridoro inter Baton Rouge kaj Nova Orleano, generante gravan poluadon.
Triaranga sektoro kaj komerca navigado
La triaranga sektoro estas dominata de la turismo, la distro kaj la komerca navigado: en 1996, en la kluzo de Dresbach en Viskonsino, la totala trafiko estas de 13,9 milionoj de tunoj, inter kiuj estis 9,5 milionoj de tunoj de agrikulturaj produktoj (ĉefe maizo). La ŝipoj transportas pograndaĵojn (cerealoj, karbo, nafto) aŭ konsumvarojn transportitajn en konteneroj, maŝinojn kaj kemiajn produktojn. La rivera trafiko plu kaj plue kreskiĝas: oni pasis el 70 milionoj de tunoj en 1960 ĝis 500 milionoj de tunoj en 2000. Tiu vigleco estas notinda kompare kun la trafiko de la ceteraj riveroj.
Kelkaj riveraj havenoj disvolviĝis ĉirkaŭ la lokoj de kunfluejo aŭ la punktoj de interŝanĝo de kargoj (kargorompo) inter diversaj manieroj de transporto. La plej malgravaj disponas nur de kelkaj muroj kiuj funkcias kiel varfoj. La grandaj industriaj havenaj kompleksoj estas en la gravaj urboj. La ĉefaj riveraj kaj maraj terminaloj estas en Nova Orleano kaj Baton Rouge. Tiuj havenoj eksportas ĉefe cerealojn. La internaj areoj de la valo de Misisipo estas 23 000 km de navigebla reto kiu komunikas 800 entreprenojn. 100 000 barĝoj pasa tra la haveno de Nova Orleano ĉiujare. Kelkaj konvojoj de barĝoj povas atingi 15 000 tunojn. La 60 % de la cerealoj eksportitaj de Usono estas transportita laŭlonge de la riverfluejo al la havenoj de Nova Orleano kaj de Suda Luiziano: la totala trafiko de tiuj du havenoj estas respektive de 49 kaj de 98 milionoj de tunoj en 2000.
La nombraj ŝtataj parkoj kaj naturaj rezervejoj de la valo de Misisipo altiras turistojn kaj aliajn vizitantojn el la tuta regiono. La diverseco de la historia heredo (prahistoriaj, fortikaĵoj, ŝipoj, plantejoj, urboj kun historiaj kvartaloj kiel Nova Orleano, altiras nombrajn vizitantojn kaj stimulas la ekonomion de la regiono. La kultura heredo konstituas unu de la riĉaĵoj de sia valo: indianaj tradicioj, kuirarto de Luiziano, la muzika heredaĵo en Memphis (bluso), ktp. La turisma itinero nomita «The Great River Road» (La granda rivervojo) trairas laŭlonge de la rivero montrante la lokan kulturon kaj proponante multajn eblojn de distrado. Estas eble ankaŭ tra- kaj laŭ-iri la riveron per ŝipo, por ekzemplo per la fama Delta Queen (kiu estas katalogita kiel Nacia Loko de Historia Intereso). La bordoj enhavas ankaŭ kelkajn kazinojn kiuj enspezas ĉiujare kelkajn centojn de milionoj da dolaroj kaj havigas milojn da dungoj.
Julos Beaucarne
Julos BEAUCARNE naskiĝis je la 27-a de junio 1936 en Écaussinnes, en la Valona parto de Belgio, mortis la 18-an de septembro 2021. Li fariĝis kanzonisto, ne grandsukcesa, sed intime ŝatata de la malgranda rondo de tiuj kiuj ŝatas poeziajn kanzonojn, ekologion, pacon ktp. Li havis tre propran stilon. Li kantis en la franca kaj valona lingvoj.
John Lothrop Motley
John Lothrop MOTLEY (15a de Aprilo 1814 – 29a de Majo 1877) estis usona verkisto, plej bone konata pro siaj du popularaj verkoj The Rise of the Dutch Republic kaj The United Netherlands pri Nederlando. Li estis ankaŭ diplomato, kiu helpis eviti eŭropan intervenon en la flanko de la Konfederaciitaj Ŝtatoj de Usono en la Usona Enlanda Milito.
Stante studentoj en la Universitato de Göttingen, Bismarck amikiĝis kun Motley. Motley, kiu poste iĝis elstara historiisto kaj diplomato dum restis proksime al Bismarck, verkis romanon en 1839, Morton's Hope, or the Memoirs of a Provincial, pri la vivo en Germana universitato. En ĝi li priskribis Bismarck kiel sentima kaj eleganta ekstravaganculo, sed ankaŭ kiel tre talenta kaj ĉarma junulo.
Komunumoj de Meuse
Jen listo de la 498 komunumoj de la franca departemento Meuse, laŭalfabete.
András Vandrák
András Vandrák [andrAŝ vandrAk], laŭ hungarlingve kutima nomordo Vandrák András estis hungara instruisto, profesoro, juĝisto, membro (korespondanta en 1847) de Hungara Scienca Akademio.
András Vandrák naskiĝis la  1807 en Hungara reĝlando en Csetnek (nuntempa Štítnik en Slovakio). Li mortis la 1884 en Eperjes (nuntempa Prešov en Slovakio).
Krucisto
Krucisto aŭ kruckavaliro estas kristana kavaliro, kiu partoprenis en krucmilitoj dum Mezepoko. Li estas nomata krucisto ĉar estas kruco kudrita sur liaj vestaĵoj.
La termino "krucmilito" aperis nur en la 15-a jarcento, la termino "krucisto", kiu ne ekzistas en la latina lingvo, devenas de indiĝenaj lingvoj, aperis en la Kvara Laterana Koncilio en 1215, antaŭe la krucista kavaliro estis nomata kiel armita pilgrimanto.
Historio
En 1095 okaze de la Koncilio de Clermont, la papo Urbano la 2-a alvokis la kristanojn por liberigi Jerusalemon (tio estis nomata la Apelacio de Clermont-Ferrand) tiam sub islama regado. Tio estis la komenco de la unua krucmilito (1096-1099).
Klapsketilo
La klapsketilo estas tipo da sketilo uzata por longkureja sketado. Ĉe 'konvencia' sketilo la glitfero estas je du lokoj (antaŭe kaj poste) fiksita al la ŝuo, ĉe la klapsketilo nur je unu, al la “nazo”. Ĉi tiu ununura fikso konsitas el risorto pro kio la glitfero povas ĉarniri kaj pro tio pli longe kontaktas kun la glacio.
Invento
La klapsketilon inventis la nederlandano Gerrit-Jan Van Ingen Schenau en 1984, en la Fakultato por Movadosciencoj de la Libera Universitato de Amsterdamo. La origina ideo de la klapsketilo tamen estas multe pli malnova, konataj estas konceptoj el ĉirkaŭ la jaro 1900.
La sketilo unue estis uzata en 1996, de la nederlanda virina teamo. Antaŭ tiu tempo oni precipe estis ridemaj pro ĝi. Tamen kiam ĝi multe profitis al Tonny de Jong, la eksterlanda konkurenco rapide sekvis, kaj jam dum la Olimpikaj Vintroludoj de 1998 en Nagano ĉiu sketist(in)o sketis per klapsketiloj. Vera pluvo de mondrekordoj sekvis; multaj rekordoj estis plibonigitaj per pluraj sekundoj.
La sketado per klapsketilo tamen postulas alian manieron da sketado. Ĉi tiu transiro estis por unu pintsketisto pli peza ol por la alia, kaj rezultis en tio ke diversaj pintsportuloj ĉesis la sketadon. Cetere ne ĉiam definitive. Inter aliaj la nederlanda sprintisto Gerard Van Velde sukcesis por, post iom da ekzercado, ĝisfunde majstri la teknikon kaj denove fariĝi gravulo inter la mondpintuloj.
Ŝafidoj
La Ŝafidoj estas meteorfluo kiu aktivas de la 22-a de majo ĝis la 2-a de julio, kun maksimumo atingita je la 7-a de junio. Ĝia radianto situas en la konstelacio de la Ŝafo. Je la tago de la maksimumo povas fali ĉirkaŭ 60 meteoroj ĉiuhore. La fonta kometo ne estas vere konata sed sciencistoj pensas ke ĝi estus 1566 Icarus aŭ eble 96P/Machholz.
Fonto
Ĉi tiu artikolo baziĝas sur la artikoloj Arietids en la anglalingva vikipedio kaj Arietydy en la pollingva vikipedio.
Honora prezidanto de UEA
La titolon Honora Prezidanto UEA donas al eksaj prezidantoj kiuj grave kontribuis al la Asocio. Honoraj prezidantoj de UEA estis personoj, kiuj krom fari gravajn servojn al la tutmonda Esperanto-movado, havis eksterordinarajn meritojn por UEA. Aktuale (ekde 2020) prof. Hamphrey Tonkin estas la Honora Prezidanto de UEA.
Honoraj Prezidantoj estis/as:
Kotulio
Kotulio (ကော်သူးလေ) estas nomo uzata de la karenoj kaj ilia sendependiĝa movado la Karena Nacia Unio (KNU) por nomi la ŝtaton, kiun la KNU celas starigi en Birmo (Mjanmao). La nomo estiĝis ĉirkaŭ la fino de la epoko de brita imperiismo en tiu lando. Diversaj karenoj celas diversajn limojn por la ŝtato, kaj ne estas fine decidite, ĉu la celo estu tute sendependa ŝtato aŭ aŭtonoma federacia ŝtato ene de Birmo (eventuale simila al, aŭ pli granda ol la nuna ŝtato Kajino). La nomo povas signifi (en sgoa lingvo) "lando sen malbono", "lando de prospero", "lando brulnigrigita" aŭ "lando kie floras la tulej-floro".
Fontoj
Bazita sur la artikolo en la angla Vikipedio.
Tamás Hoffmann (urbestro)
Tamás Hoffmann [tamAŝ hofman], laŭ hungarlingve kutima nomordo Hoffmann Tamás estas hungara ŝtata oficisto, urbestro, akvopilkisto. Tamás Hoffmann naskiĝis la en Budapeŝto.
Biografio
Tamás Hoffmann akiris diplomon en altlernejo en sia naskiĝurbo, poste juran diplomon en Universitato de Pécs, fine li studis jaron en Universitato de Kentukio. Dum la studentaj jaroj li estis ankaŭ akvopilkisto en pluraj signifaj sportkluboj. Dum fino de la socialismo (1989) li estis ankaŭ aktivisto, fondinta membro de (tiam) opozicia partio Fidesz kaj li politikadis. Ekde 1990 li estis urbestrarano de Újbuda. Hejmenveninta el Usono en 1998 li akiris postenon en ministerio. Inter 2010 kaj 2019 li estis urbestro de Újbuda, poste denove urbestrarano. Lia edzino naskis 2 gefilojn.
Amila krotonato
Amila krotonato aŭ amila 2-butenato estas organika kombinaĵo rezultanta el interagado de la krotonata acido kaj amila alkoholo. Ĝi estas senkolora aŭ flava likvaĵo, nesolvebla en akvo, sed solvebla en etanolo, kloroformo kaj nepolaraj organikaj solvantoj. Amila krotonato posedas 9 karbonatomojn, 16 hidrogenatomojn, 2 oksigenatomojn. Amila krotonato uzatas en kemiaj sintezoj kaj en la preparado de amilaj derivaĵoj.
Arondismento Lille
La Arondismento Lille (france Arrondissement Lille, nederlande Arrondissement Rijsel respektive okcidentflandre Arroundissement Rysel) estas arondismento de Francio en la departemento Nord [], nederlande/flandre Noorderdepartement, en la regiono Hauts-de-France (prononco [], laŭvorte "supraĵo de Francio" pikarde Heuts-d'Franche) kaj en la antaŭa regiono Nordo-Kaleza Markolo (france Nord-Pas-de-Calais, nederlande/flandre Noord-Nauw van Calais). Ĝi okupas la centron de la departemento kaj la sudan parton de la historia pejzaĝo Franca Flandrio, en kiu male al la norda parto la okcidentflandra lingvo havas malpli fortan rolon kompare al la franca kaj la pikarda; ĝia ĉefurbo estas Lille (respektive Rijsel/Rysel). Fine de en la arondismento vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ekde administra reformo de marto 2015, la arondismento konsistas el sume 17 kantonoj - de 6 el ili la urbo Lille estas la ĉefloko.
José Antonio Fortea
José Antonio Fortea Cucurull, nomata de hispanlingvuloj kiel “Padre Fortea” (Fortea pastro) estas katolika pastro, teologisto, demonologo, ekzorcisto kaj verkisto.
Lia plej konata veko estas Summa dæmoniaca. Tiu libro estas traktaĵo de demonologio kaj manlibro pri ekzorcistoj.
Johanna von Puttkamer
Johanna Friederike Charlotte Dorothea Eleonore, Princino de Bismarck, Dukino de Lauenburg (11a de Aprilo 1824 – 27a de Novembro 1894) estis prusa nobelino kaj edzino de la 1a Kanceliero de Germanio, Otto von Bismarck.
Alfedena
Alfedena estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la regiono Abruco kaj la provinco de La-Aglo.
Johanna von Puttkamer
Ŝi estis el nobela familio Puttkamer el Pomerio, konata pro sia ligiteco al Pietismo. La 28an de Julio 1847 Johanna edziniĝis al Otto von Bismarck en la paroĥa prejeĝo de Alt-Kolziglow (nuntempe Kołczygłowy) ĉe Reinfeld. La paro havis tri gefilojn:
Neambicia kaj tre profunde religiema, Johanna estis fidela amikino kaj grava subteno laŭlonge de la kariero de sia edzo.
Glienicke (Nordbahn)
Glienicke estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Oberhavel de la federacia lando Brandenburgio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Helmominao
La Helmominao (Basilornis galeatus) estas specio de sturno de la familio de Sturnedoj kaj genro Basilornis kiu estas nigrecaj birdoj kun blankaj markoj kaj krestecaj kronoj.
Disvastiĝo
Ĝi estas endemio de Indonezio.
Aspekto
Ĝi povus formi superspecion kun la B. celebensis kaj B. corythaix. Ĝi estas tre simila al tiuj du samgenraj specioj, tio estas, temas pri birdo nigreca kun malhelbluaj aŭ verdecaj briloj kiu montras tre rimarkindajn blankajn areojn subvange kaj pli amplekse ambaŭflanke de ŝultroj, sed diference de la du proksimaj parencoj ĉe la Helmominao tiu du markoj estas iom pli ampleksaj kaj kuniĝas. En kapo krom la blankaj subvangoj elstaras blankeca al ebureca beko kaj, kiel ĉefa distingilo de la specio, iom kresteca krono, ne nur krispa kiel ĉe la proksima parenco la Sulavesa minao, sed ankaŭ ne tiom kresteca kiom ĉe la Longkresta minao, kaj tiu mallonga kresteca krono similas al helmoj de ĉevaliroj, kio nomigas la specion, ankaŭ en la latina scienca nomo. Ĉirkaŭ la okulo estas neampleksa nuda nigreca haŭtaĵo. La kruroj estas helflavaj kaj la vosto estas mezlonga kaj rondofina.
Tatara kuirarto
La kulinara arto de la tatara popolo estas riĉa kun ĝia nacia kaj kultura tradicioj, etendante reen jarcentoj. En la antikva historio, estas originala nacia kuirarto, konservanta siajn originalajn trajtojn ĝis la nuna epoko. Ĝia originaleco estas proksime ligita al soci-ekonomiaj, naturaj kondiĉoj de vivo de la homoj, la proprecoj de ilia etna historio.
La fono
Volgaj Tataroj devenas de Tjurkaj triboj (Bulgaraj ktp.), kiuj ekloĝis en la teritorio de la Meza Volgo kaj Malsupra Kama regiono longe antaŭ ol la Mongola invado. Ĉe la fino de la 9a — komenco de la 10a jarcento tie emerĝis la feŭda ŝtato nomita Volga Bulgario.
Cetere historiaj okazaĵoj (precipe tiuj asociitaj kun la periodo de la Ora Hordo), kvankam ĝi enkondukis gravajn komplikaĵojn en la etnaj procezoj de la regiono, ne ŝanĝis la establitan vojon de la ekonomia kaj kultura vivo de la homoj. Materiala kaj spirita kulturo de la Tataroj, inkluzive de ilia kuirarto, daŭre subtenis la etnajn karakterizaĵojn de la Tjurkaj triboj de la periodo de la Volga Bulgario.