cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hans Heinrich Eggebrecht
Verkaro
La pezocentro de la esploroj fare de Eggebrecht estis la muziko de Heinrich Schütz, Johann Sebastian Bach same kiel la protestanta sakrala muziko ĝenerale, la muziko de la viena klasikismo, Gustav Mahler same kiel la muziko de la 20-a jarcento. Siajn eldonojn de mezepokaj primuzikaj traktaĵoj li nur rigardis kiel kapabloatesto por la „gildo“. Kelkajn el siaj traktaĵoj li verkis kune kun la muziksciencisto Carl Dahlhaus. Al siaj lernantoj apartenas Reinhold Brinkmann, Albrecht Riethmüller kaj Peter Andraschke.
Lia muzikestetika elirpunkto sin ligis al la pensado de Roman Ingarden. Laŭ tiu la akceptado de artverkoj trapasas plurajn tavolojn de la percepto, percepto kun pokaze malsamaj kvalitoj.
Sed la libro Zur Geschichte der Beethoven-Rezeption (Pri la historio de la Beethoven-akceptado) el 1972 ankaŭ ofte estis kritikata, ĉar Eggebrecht daŭrigus la kliŝon de titano kaj luktanto. La epoko inter 1933 kaj 1945 estis ellasita.
La verko el lia maljunaĝo aperinta en 1991; Musik im Abendland: Prozesse und Stationen vom Mittelalter bis zur Gegenwart (Muziko en Okcidentumo: procesoj kaj stacioj ekde la mezepoko ĝis la nuntempo) estas ĝenerala prezentaĵo de sia kompreno de la eŭropa muzikhistorio, kiun li riĉigis per metodaj meditadoj pri muzikhistoria verkado.
Alie ol multaj muziksciencistoj Hans Heinrich Eggebrecht serĉis dialogon kun serio da nuntempaj komponistoj (ekz. kun Wolfgang Rihm, kiu studis ĉe li en Freiburg, Karlheinz Stockhausen kaj Mathias Spahlinger).
Eggebrecht estis honora doktoro de la universitato de Bolonjo kaj de la Masaryk-Universitato en Brno. La aserto de Volker Hagedorn, ke tamen „alie ol Dahlhaus Eggebrecht restis preskaŭ ne tradukita, germana aperaĵo“, kiu sin apogas sur pli supraĵaj asertoj de Christoph Wolff, estas malprava. La libro de Eggebrecht pri Kunst der Fuge de Bach estis tradukita en la anglan en 1993 (J. S. Bach's "the Art of Fugue": The Work and Its Interpretation: Hans Heinrich Eggebrecht), nun la eldonejo Ashgate preparas angligon de la libro "Musik verstehen" (Kompreni muzikon). Tradukitaj en la italan kaj ĉeĥan estis: Die Musik Gustav Mahlers, Musik im Abendland. La retorika demando de Christoph Kellers el 1997, "ĉu post Auschwitz Mahler-kritiko kiel li rajtas esti verkita kaj ĉu ĝin rajtas verki iu, kiu same kiel li apartenis al la armeo de Hitler“, estas kritikebla kaj refutebla pro bonaj kialoj..
Nacia Parko Rivero Jardine
La Nacia Parko Rivero Jardine estas Nacia Parko en Kvinslando, Aŭstralio, je 2137 km nordokcidente de Brisbano kaj ĉirkaŭ 900 km nordokcidente de Cairns, ĉe la pinto de la Kabjorka Duoninsulo.
Cernay (Val-d'Oise) (stacidomo)
Temas pri stacidomo de SNCF ankaŭ sur linio H de Transilien.
La nomo Cernay estas tiu de samnoma kvartalo en Ermont.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio St-Denis - Dieppe (330000).
Postromantisma muziko
Sub postromantismo oni komprenas en la muzikhistorio la periodon de transiro respektive fundamenta ŝanĝo inter romantismo kaj Nova Muziko. En ĉi tiu tempo elformiĝis variaj kompoziciaj stiloj kaj teknikoj, parte ankaŭ uzataj ĝis en la nuntempa muziko. La periodo de la postromantismo estas limigebla per la jaroj 1890 ĝis 1930. Kelkaj el la postromantismaj komponistoj tamen ankaŭ multe pli malfrue komponis, sen turni sin al la modernismo, ekzemple Richard Strauss aŭ Francis Poulenc.
Stilaj tendencoj de la postromantisma muziko estas inter alie:
Kompoziciaj teĥnikoj evoluintaj en la postromantisma epoko estas ekzemple:
(54625) 2000 SC49
(54625) 2000 SC49 estas malgranda, malhela troja asteroido de Jupitero. Ĉar ĝi orbitas en la ĉirkaŭaĵo de la punkto de Lagrange L5 de la sistemo Suno-Jupitero, ĝi estas ano de la tiel nomata « Troja Tendaro ».
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la observatorio de la Laboratorio Lincoln en Socorro (Nov-Meksiko, Usono).
Saint-Groux
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Ĉarento (france Charente, prononco []), en la regiono Nova Akvitanio (Nouvelle-Aquitaine) kaj en la antaŭa regiono Puatuo-Ĉarentoj. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Confolens (prononco []) kaj al la kantono .
Camporotondo Etneo
Camporotondo Etneo estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la insulo kaj administra regiono Sicilio kaj al la provinco Katanio, provincia di Catania, sicililingve pruvincia di Catania, ekde 2015 formale nomata città metropolitana di Catania. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Belpasso, Misterbianco, Motta Sant'Anastasia kaj San Pietro Clarenza.
Stacidomo de Schmalkalden
La ĉefa stacidomo de Schmalkalden (germane: Bahnhof Schmalkalden) estas bela ejaro en Schmalkalden, Germanujo. Alia haltejo en Schmalkalden estas Schmalkalden-Fachhochschule.
Historio
Post la starigo de la fervojlinio al Wernshausen ricevis la sĉmalkaden-oj en la 2.4.1874 haltejon propran; 15 jarojn poste la menciita linio plilongigitis ĝis Zella-Mehlis. La finfaro kompleta estis en la 25.1.1893, sed jam en la 3.11.1892 la stacidomo de Schmalkaden iĝis dividhaltejo por alia linio ĝis Brotterode. Bedaŭrinde la trafiko persona ĉesis en 1996 kaj la trakoj forigitis; jam antaŭe ne plu funkciis la lasta kaj belega, monta parto inter Kleinschmalkalden kaj Brotterode. Do nuntempe la schmalkaden-a stacidomo estas denove nura transvetura haltejego sen vojoforko.
Konstruaĵoj kaj trafiko
Ekzistas granda akceptejo, kiu kuŝas inter ambaŭ linioj. La doma perono inter la trako 1 kaj la unua trako al Brotterode havis, ĝis la alikonstruo en la 2013-a jaro, tegmenton. Krome ekzistas ankoraŭ meza perono inter trako 1 kaj trako 2, sed la regula trafiko uzas kvazaŭ ekskluzive la unuan relaron. Jes ja, estas ankoraŭ kelkaj flankaj trakoj. Ĝis 2011 uzitis la stacidomo por eventoj; en 2012 la tuta areo restaŭritis kaj alikonstruitis parte okaze de la Landa ĝarden-ekspozicio kiu sukcesege okazis en Schmalkalden en 2015. Finfaro de la restaŭraj laboroj ĉestacidome estis en aŭgusto 2014. Anstataŭigis busa stacidomo la iaman relaron al Brotterode. De la antikva ejero ja konserviĝis remizo en kiu estas nun entrepreno lignokomerca. Sekurigas fidindan personmovigadon ekde 2001 la firmao Süd-Thüringen-Bahn.
NGC 5474
NGC 5474 (aliaj indikoj — UGC 9013, MCG 9-23-32, ZWG 272.23, PGC 50216) estas galaksio en konstelacio Granda Ursino.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Lenka Angelová
Lenka ANGELOVÁ (naskiĝis la 21-an de aŭgusto 1958 en Pardubice, mortis la 19-an de marto 2021 en Pardubice) estis ĉeĥa esperantistino.
Vivo
Lenka Angelová naskiĝis en Pardubice naskiĝis la 21-an de aŭgusto 1958. Ekde 1976 ŝi estis membro de Ĉeĥa Esperanto-Asocio (ĈEA). Ŝi longdaŭre estis prezidanto de la Asocio de Esperantistoj Handikapuloj (AEH) kaj ankaŭ longjara aktiva membro de la Esperanto-klubo de Prago E-mental'. Ŝi estis individua membro de Universala Esperanto-Asocio (UEA) kaj partoprenis la Universalajn Kongresojn (UK) de 1996, 2005, 2009, 2015, 2016 kaj 2018. Ŝi aliĝis por la nuligita 106-a UK planita por Belfasto en julio 2021.
Profesie Lenka Angelová laboris kiel oficistino en la Regiona Biblioteko de Pardubice. Ŝia patrino, ankaŭ esperantisto kaj prizorganto de AEH, Jarmila Rýznarová, forpasis la 5-an de decembro 2020 pro KOVIM-19. Monatoj poste mortis Lenka, en Pardubice, la 19-an de marto 2021 ankaŭ pro kovimo. Estis ŝia edzo Kiril, filino Klárka, filo Petr kun bofilino Lucka, genepoj Sebik, Natálka kaj Belinka, fratino Mirka, nevo Jirka kaj aliaj familianoj, kiuj invitis por funebra adiaŭo en la 29-a de marto 2021 en aŭlo de la krematorio de Pardubice. La amikoj ofertis florojn ĉe kiuj sur rubandoj legeblis vorton en Esperanto, kiel "Amikoj el E-mental' neniam forgesos [vin]" kaj "La verda stelo brilu sur via lasta vojo".
Villanueva de los Infantes
Villanueva de los Infantes estas loknomo en Hispanio kiu povas aludi al:
Villanueva de los Infantes estas etimologie komprenebla kiel Nova Urbo de la Infantoj.
Lenka Angelová
Vivo
La invitilo al la funebra ceremonio informas la 18-an de marto 2021 kiel morto-dato, sed ĉiuj aliaj publikaj informoj notas la 19-an. Amikoj de la klubo E-mental' deklaris: "La 19-an de marto 2021 bedaŭrinde forpasis nia amikino Lenka Angelová, longjara aktiva membrino de E-mental’, tre bonkora virino, kiu zorgis pri aliuloj kaj ĝojigis homojn ĉirkaŭ si, nelacigebla persono, kiu dum multaj jaroj vigle laboris por Esperanto-mondo".
En letero de la 30-a de aprilo 2021 al la japana esperantisto Hori Jasuo la amikino el Ĉeĥio Ludmila skribis: "Nian asocion [AEH] trafis granda perdo. Prezidantino de la asocio, ankaǔ mia amikino, Lenka Angelová mortis post vana kuracado en malsanulejo – pro kovim[o]. Antaǔ tio ŝi havis neniajn sanproblemojn pri kiuj mi scius. Ŝi estis vera 'motoro' de nia agado, kaj ŝi estis nur 62 jarojn aĝa. Ni klopodas daǔrigi agadon de la asocio, sed kredu, ke tio estis kaj estas por ni malfacila – daǔrigi eĉ en pli malgranda spaco. Bedaǔrinde mortis ankaǔ de mi konataj pliaj anoj de nia asocio AEH. Kaj preskaǔ ĉiuj estis pli junaj ol mi – 80-jara virino".
3508 Pasternak
3508 Pasternak estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la ukraina astronomino Ljudmila Georgijevna Karaĉkina elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.
1129 Neujmina
1129 Neujmina estas malgranda, meze hela asteroido de la ĉefa asteroida zono, ano de la Eosa familio.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la rusa astronomino Praskovija Georgijevna Parĉomjenko elde la Simeiza observatorio.
Nomo
Ĝia nomo homoras la rusan astronomon Grigorij Neujmin.
Ferenc Sövényházy
Ferenc Sövényházy [ŝovEnjhAzi], laŭ hungarlingve kutima nomordo Sövényházy Ferenc estis hungara juristo, altlerneja instruisto. Lia familia nomvarianto estis Schultz [ŝulc].
Ferenc Sövényházy naskiĝis la en Ipolyság (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Šahy en Slovakio), li mortis la  en Szeged.
Biografio
Ferenc Sövényházy akiris juran kaj ŝtasciencan diplomojn en Reĝa Universitato de Budapeŝto en 1924 kaj 1925, sed pli frue en la lastaj jaroj de la 1-a mondmilito li estis soldato kaj en 1921 li studis ekonomion en alia universitato. Inter 1923-1929 li havis postenon en juĝejo, poste li akiris advokatan fakdiplomon, pli poste li laboris en la justicministerio. En la studjaro 1933 li plustudis en Britio helpe de stipendio. En 1938 li iĝis privata instruisto en Universitato de Budapeŝto, inter 1940 kaj 1948 en Universitato de Kluĵo (en la studjaro 1943 li estis dekano). La rumanaj instancoj ne permesis la pluan instruadon, tial li revenis al Hungario, kie same li ne povis instrui. Li vivtenis sin en diversaj nejuraj laboroj. En 1951 li iĝis trudemerito, tamen li laboris plu. Li partoprenis en la Hungara revolucio de 1956, tial poste evidente li povis labori nur en simplaj laborlokoj. Depost fino de la socialismo postmorte li estis rehabilitita. Li edziĝis en 1942, lia edzino naskis filinon.
Vincent Cespedes
Vincent Cespedes (naskiĝis la 14-an de septembro 1973 en Aubervilliers, Francio) estas filozofo kaj franclingva verkisto.
Li estas aŭtoro de eseoj pri diversaj temoj, kaj li publikigis romanon en 2004 pri rasistaj antaŭjuĝoj, tutafrikismo kaj pri la senegala historiisto kaj antropologo Ĉeiĥ Anta Diop. Li estas ankaŭ pentristo, pianisto kaj komponisto.
Li regule intervenas en debatoj pri socio, kaj li prelegas en la tuta mondo (Italio, Finnlando, Alĝerio, Tunizio, Vjetnamio, ktp. )
Jam de 2008, li estas direktoro de la kolekto, kiun li kreis ĉe la eldonejo Larousse : “Philosopher“ (Filozofi). Li aperas en la “Nova Gvardio“, t.e. klasifiko, kiun faras la semajngazeto "Le Nouvel Observateur" el la “50 steluloj de la penso“.
Vincent Cespedes kaj Esperanto
Vincent Cespedes plurfoje esprimiĝis favore al Esperanto. Li sciigis al Henri Masson, la 5an de junio 2009, ke li legis kaj aprezis la biografion de Zamenhof, kiun li kunverkis kun René Centassi : L'homme qui a défié Babel .
Tria mondo
300px|thumb|La tri mondoj dum la [[Malvarma Milito:
]] [[Dosiero:IMF advanced UN least developed.svg|thumb|340px|
La esprimo tria mondo estis unue kreita de la ekonomikisto Alfred Sauvy en artikolo en la franca ĵurnalo L'Observateur de la 14-a de aŭgusto 1952. Ĝi intence similas al la esprimo "Tria Stato" (france, Tiers Etat), kiu estis la nomo de burĝaro kaj laboristaro en la franca parlamento vokita en 1789. Kiam la Tria Stato ekkonsciis sian gravecon kaj decidis asembli sendepende de nobelaro kaj eklezio, ekis la Franca Revolucio de 1789. Same la Tria mondo konscius sin kaj akirus sian justan potencon.
Studado pri ekonomia disvolvo temas pri tio, kiel riĉigi la triamondajn landojn.
Nuntempe la uzo de la esprimo "evolulando" estas pli ofta, kompare kun evoluinta lando.
Ŝanĝoj
Male, pluraj iberamerikaj landoj malriĉiĝis kaj eniris Trian mondon. La frakaso de Sovetio kaj ĝia trabantaro sensignifigis la esprimon "Dua mondo". La rezultaj landoj ofte estas taksitaj triamondaj.
Sinonimoj
La esprimo "Tria Mondo", kvankam intence digniga, kelkfoje estas uzata por insulti: "triamondeca hotelo", nuancante "aĉa, korupta, malriĉa, malpura".
Pro tio ke landoj de Tria Mondo situas ĝenerale en Afriko, Sudazio kaj Sudameriko, do sude de Eŭropo, Sovetio, Japanio kaj Nordameriko, oni parolas ankaŭ pri Nordo kaj Sudo.
Derivaĵo
Oni proponis "Kvara mondo" por malriĉularo, kiu loĝas en landoj de Unua mondo.
Alia kelkfoja uzo de "Kvara mondo" estas kiel kuniga termino por la diversaj indiĝenaj popoloj de la mondo, kiuj parte ankoraŭ vivas ekster la moderna socio kaj do ekster la kompar-skalo uzata por disdistingi la mondojn Unuan kaj Trian.
Karakterizaĵoj
La landoj de la "Tria Mondo" havas kelkajn similajn karakterizaĵojn:
Sponheim
Sponheim estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Bad Kreuznach de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Greensleeves
Greensleeves (angle por verdaj manikoj, laŭsence verda robo) estas fama tradicia angla kanzono el la 16-a jarcento.
Paroloj: ''Alas, my love, thou wilt do me wrong ''To cast me out so discourteously, ''For I have loved thee for so very long, ''And delighting in your [thy?] winning company.
''Greensleeves, thou wert all my joy, ''And thou knowest, Greensleeves, thou wert my delight. ''Greensleeves, thou'rt my heart of gold, ''No one else but my dear lady Greensleeves.
Danco sur ties ario, en la faka terminaro de Anglaj kampardancoj estas longways por tri paroj.
Disvolviĝo:
Rovina (Bucureșci)
Rovina (hungare: Rovina) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Brad. En 1910 ĝi havis 685 loĝantojn (rumanoj); en 1992 402 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1850. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Hunyad vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Bucureșci.
Kelemér
Kelemér estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Putnok.
Situo
Kelemér situas en valo de rojo, laŭ la slovaka landlimo, laŭ flankovojo. Putnok troviĝas 9, Miskolc 51 km-ojn.
Historio
La loko estis loĝata jam dum la neolitiko kaj bronzepoko. La unua mencio devenis el 1232. Post la mezepoko la turkoj senhomigis la vilaĝon. Post Traktato de Trianon la vilaĝo trovis sin apud la nova limo de Ĉeĥoslovakio. Ekde 2008 ankaŭ Slovakio apartenas al interna zono de Schengen, sekve la kontrolo ĉesis ĉe la limo. Vilaĝservoj estas aŭtonomio de ciganoj, infanĝardeno, lernejo, migra poŝto, hoteleto.
Svisa instituto de esplorado pri eksterlando (SIAF)
La Svisa instituto de esplorado pri eksterlando (germane: Schweizerisches Institut für Auslandforschung, SIAF) estis fondita en 1943 laŭ instigo de la Federacia Konsilio kaj havas sian sidejon en Zuriko. Ĝi estas politike kaj ekonomie sendependa centro kompetenta pri perado de scioj kaj fonaj esploroj kaj organizas en la Universitato de Zuriko printempe kaj aŭtune publikajn prelegojn pri aktualaj temoj el politiko, ekonomio, socio, scienco kaj kulturo fare de kvalifikitaj kaj internacie rekonataj prelegantoj. Tradicie la plejmulto el ili defendas liberal-demokratan vidpunkton kontraŭ totalismaj ideologioj.
Historio
En la plej malfacilaj jaroj de la federacia ŝtato de 1940 ĝis 1942, la neŭtralan Svislandon centre de Eŭropo minacis naziismaj kaj faŝismaj ŝtatoj. Por rezisti al tiu danĝero necesis orientiĝo pri la situacio en eksterlando, ĉefe en la industria kaj komerca centro de la lando, en Zuriko. Samtempe aperis la koncepto pri "spirita defendo de la lando".
Tournemire (Aveyron)
Tournemire estas franca situanta en departemento Aveyron, regiono.
Svisa instituto de esplorado pri eksterlando (SIAF)
Historio
La Svisa instituto de esplorado pri eksterlando fondiĝis la 8-an de marto 1943. Post nomigo de la direktoro Eduard Fueter, okazis la solena inaŭguro en ĉeesto de la federacia konsiliano Philipp Etter en la aŭlo de la universitato. Sekvis pluraj aliaj responsuloj kaj ekde 2008 funkcias Martin Meyer kiel reprezentanto de la estraro.
Partneraj institutoj
La instituto havas kontaktojn, en Svislando kaj eksterlande, kun la Eŭropa Instituto en la Universitato de Zuriko, la Societo pri ekstera politiko en Munkeno, Germanujo, la Hoover-Instituto, la Centro pri komparaj kaj internaciaj studoj en la Universitato de Zuriko kaj kun ETH Zuriko, kaj la diskuta forumo NZZPodium, NZZ, en Zuriko.
Podkastaj prelegoj, listoj de prelegantoj kaj publikigoj
Ekde 2008 oni povas rekte aŭdi la prelegojn ĉe la oficiala retejo. Sur la sama retpaĝo ankaŭ troviĝas listo de la prelegantoj ekde la jaro 2000 kaj ĝi entenas liston de la institutaj publikigoj.
Kaio Felipe Gonçalves
Kaio Felipe Gonçalves (n. ) estas brazila futbalisto.
Li futbalis ĉe Cerezo Osaka, Yokohama FC kaj Kyoto Sanga FC.
Noblejas
Toponimio
La termino "Noblejas" povus deveni de la unua forma dokumenta, nome Nablelas, kvankam plej evidente devena el toponimo Nobles (Nobeloj). Laŭ alia teorio ĝi devenus de vorto kelta aŭ keltibera, NO-BRIGA kiu signifus 'sur monteto'. Tion apogas la situo de la municipa domaro sur deklivo de monteto de la municipo, kaj la restoj de antivaj kastroj de olkadoj kiuj troviĝis ĉirkaŭe.
Loĝantoj
La loĝanto nomiĝas Noblejano. La censita populacio en 2011 estis de 3.617 loĝantoj kaj la denseco estas de 51,67 loĝ/km².
Situo
Noblejas estas situanta en la centra parto de Kastilio-Manĉo en la komarko aŭ distrikto Mesa de Ocaña en la nordorienta parto de la provinco de Toledo, je altitudo de 735 m; je 58 km el Toledo, provinca kaj regiona ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 70 km². La geografiaj koordinatoj estas 39°58′39″ N 3°26′20″ Ok.
Geografio
La municipo troviĝas situanta sur deklivo al Oriento. Ĝi apartenas al la komarko Mesa de Ocaña kaj limas kun la municipaj teritorioj de Colmenar de Oreja norde en la provinco Madrido kaj Villarrubia de Santiago oriente, Villatobas sude, Ocaña sudoriente kaj kun la teritorio de Oreja, apartenanta al Ontígola, okcidente, en la provinco Toledo.
Norde kaj lime kun Colmenar de Oreja, fluas la rivero Taĵo, al kiu enfluas la rojoj Valdevillarrubia, kiu formas same la limon kun Villarrubia de Santiago, Carril kaj Fuente del Berralo.
Historio
Ŝajne ĝi fondiĝis en 714, kvankam ne ekzistas dokumentoj atestantaj. Post la konkero de la kastelo de Oreja fare de Alfonso la 7-a, oni reloĝigis la zonon, kaj oni menciis en 1139 na Noblejas kiel setlejo apartenanta al la jurisdikcio de Aurelia, la aktuala Oreja: «Terminos preterea castello aurelie tales haberes concedo: uidilicet ab eo loco ubi saramba descendit in tago usque ad fonticulam et inde ad ocaniolam. Inde vero ad ocaniam maiorem et inde ad nobleas». En 1193, kaj laŭ Hernández, kiam en la testamento de Sancha Núñez de Lara oni mencias la domaron de nobles, oni celas na Noblejas: «... in aldea de nobles...».
Post la kreo de la Graflando de Noblejas, en 1689 pasis al Francisco Antonio de Herrera de la Concha, kiu konstruigis sian palacon ĉe la placo de la vilaĝo. La vilaĝo iĝis senjorlando de la duklando kiu posrtis ties nomon.
Dum la Milito de Hispana Sendependigo, oktobre de 1809, kampadejis en Noblejas la 7º kaj 9º Regimentoj de la Pola Divizio.
Meze de la 19a jarcento estis 250 domoj kaj la municipa buĝeto estis de 16.747 "reales" el kiuj 3.300 estis por pago al la sekretario.
Meze de la 20a jarcento la populacio de multaj vilaĝoj de la regiono atingis pinton, kaj ĉe Noblejas super 3,200 loĝantoj, sed poste okazis elmigrado, senloĝigo kaj maljuniĝo de la populacio, kaj ankaŭ ĉe Noblejas kie oni falis al sub 3,000.
Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado tradicie. Servoj kaj loĝejoj. Historie ĝi estis vilaĝo fundamente agrikultura. Dum la 19a jarcento oni produktis «tritikon, hordeon, anizonn, pizojn oleon kaj vinon», kaj estis ankaŭ bredado de ŝafoj, kaproj kaj muloj. La industrio temis nur pri prilaborado de esparto, tri muelejoj de oleo kaj unu de faruno, same kiel al transporto de vino kaj brando.
En la aktualo la agrikulturo reprezentas nur la 3,7 % de la totalo de entreprenoj setlintaj en la municipo, dum la hegemonia sektoro en tiu de servoj kun 53,7 %, sekve de tiuj de la konstruado kaj de la industrio, kun 22,1 % kaj 20,6 % respektive.
Kanjarioj
Kanjarioj aŭ en hispana Cañari (en Kiĉua: Kañari) estas indiĝena etno tradicie loĝanta en la teritorio de la nuntempaj provincoj Azuay kaj Cañar en Ekvadoro. Ili estas devenaj el la sendependa antaŭkolumba triba konfederacio samnoma. La historia popolo estas partikulare memorita pro sia rezistado kontraŭ la Inkaa Imperio. Eventuale konkeritaj de la Inkaoj en la komenco de la 16a jarcento ĝuste antaŭ la alveno de hispanoj, la Cañari poste alianciĝis kun la hispanoj kontraŭ la Inkaoj. Numtempe, la loĝantaro de la kanjarioj, kio inkludas multajn mestizojn, nombras en miloj.
La pli frua popolo defendis sian teritorion dum multaj jaroj kontraŭ nombraj Inkaaj armeoj. Tupak Jupanki konkeris la Huankabambaoj, nome la plej sudaj el la kanjariaj aliancanoj. Pere de militoj kaj geedziĝoj, la Inkaa Imperio sub estreco de Uajna Kapak norde finfine konkeris ilian teritorion. La kanjarioj estis izole asimilataj en la ampleksegan imperion kaj estis rajtigitaj administri sian proprajn aferojn sed adoptante novan lingvon por komuniki kun la Inkaoj.
Simetritempo
La simetritempo aŭ renkonta minuto estas karakterizilo de trafik-linio kun takta horaro. Ĝi estas la tempo, kiam du kontraŭaj trajnoj (aŭ busoj) renkontas unu la alian. Ĉar la taktoj ordinare estas entjeraj onoj de du horoj, sufiĉas indiki la minuton de la renkonto.
La nomo "simetritempo" devenas de la fakto, ke en ĉiuj stacioj la ekveturtempoj en la du direktoj estas simetriaj ĉirkaŭ tiu tempo: Se en unu direkto la trajnoj veturas x minutojn antaŭ la simetritempo, en la alia ili veturas x minutojn post ĝi. Tio faciligas al vojaĝantoj kalkuli la tempon por la revojaĝo.
Estas utile, se en trajna reto ekzistas unueca simetritempo por ĉiuj linioj. Ĝi ne nur estas facile memorebla, sed ankaŭ certigas, ke la transiraj tempoj inter trajnoj egalas en ambaŭ direktoj.
Du-hora takto havas unu solan renkontan minuton en ĉiu horo. Pli densaj taktoj havas plurajn: en unu-hora takto la trajnoj interrenkontas dufoje hore, ĉe duonhora kvarfoje ktp.
Renkontaj minutoj en Eŭropo
En 1970/71 Nederlando enkondukis unu-horan takton kun la renkontaj minutoj 16 kaj 46. En 2007 ĝi ŝanĝis al la minutoj 0 kaj 30 por esti pli proksima al la praktiko en najbaraj landoj. Ankaŭ Belgio uzas tiujn ĉi minutojn.
Eĉ ene de landaj retoj tamen foje ekzistas malsamaj simetritempoj. Tio kaŭzas, ke la transiraj tempoj inter du linioj povas esti tre malsamaj inter la du direktoj.
Utileco de konstanta simetritempo
Kiel dirite simetritempo unueca kaj konstanta ebligas pli bonan interligon de linioj kaj faciligas al pasaĝeroj memori la horarajn tempojn. Aliflanke la unueca simetritempo estas aldona restrikto al la horara planado, kaj sur linioj kun malgranda kapacito povas esti bonaj kialoj devii de la unueca renkonta minuto, por pli bone ekspluati la ekzistantan kapaciton. Tiel estas precipe por unutrakaj linioj.
En iuj unutrakaj linioj, kie la distanco inter renkontaj stacioj ne taŭgas por la takto, oni konstruis preterpasejojn inter stacioj, tie, kie la trajnoj alvenas je la renkonta minuto.
(41340) 1999 YO14
(41340) 1999 YO14 estas malgranda, malhela malrapide rotacianta troja asteroido de Jupitero, kiu orbitas, kun ioma klinangulo, en la tiel nomata « Greka Tendaro »; tie estas proksime de la punkto de Lagrange L4 de la sistemo Suno-Jupitero.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la far'de la teamo de la astronomia kampanjo « LINEAR » (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Ádám Dankanits
DANKANITS Ádám [dankaniĉ] estis rumanuja hungara historiisto, bibliotekisto, ĵurnalisto naskita la 2-an de januaro 1932 en Kluĵo kaj mortinta la 4-a de marto 1977 en Bukareŝto. Li estis unu el viktimoj de tertremo en Rumanujo. Li estis la pli juna frato de kemiisto László Dankanits.
Biografio
Ádám Dankanits akiris diplomon pri historio en Universitato Bolyai kaj li iĝis bibliotekisto de la Bethlen Kollégio en Aiud, poste scienca esploristo en Târgu Mureş, pli poste rubrikgvidanto de la semajnrevuo A Hét en Bukareŝto.
Yulee (Florido)
Yulee estas urbeto (CDP) en Kantono Nassau, nordoriente de Florido, Usono. La populacio estis 11,491 ĉe la censo de 2010. La urbo ricevis sian nomon el politikisto David Levy Yulee, nome senatano el Florido.
Geografio
Yulee estas situanta ĉe 30.63056°N, -81.57389°W (30.630679, -81.573981).
Laŭ la usona censo tiu CDP havas totalan areon de 59.6 km², el kio 59.5 km² estas tero kaj 0.1 km² (0.09%) estas akvo.
Ĉe Yulee estas la Rezervejo Blanka Kverko.
Demografio
Laŭ la censo de 2000 estis 8,392 homoj, 3,083 hejmoj kaj 2,383 familioj rezidantaj en la CDP. La loĝdenso estis 141.0/km². Estis 3,312 domoj kun averaĝa denseco de 55.6/km².
3-Heptanolo
3-Heptanolo aŭ C7H16O estas terciara alkoholo kie la grupo OH lokiĝas en la 3-a karbonatomo. Ĝi estas unu el la 70 strukturaj izomeroj kies formulo estas C6H14O. 3-Heksanolo estas senkolora brulema likvaĵo uzata kiel solvanto kaj en kemiaj sintezoj.
Copponex
Copponex estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento alta Savojo (Haute-Savoie, arpitane Savouè d'Amont), en la regiono Aŭvernjo-Rodano-Alpoj (france Auvergne-Rhône-Alpes). Fine de en la komunumo vivis.
Sellenger's Round
Sellenger's round estas angla kampardanco. En la fakterminaro de anglaj kampardancoj, ĝi estas Circle for as many as will (cirklo por tiom da dancantoj kiom oni bontrovas). Origine tiu estis dancita ĉirkaŭ la Majoarboj kaj iĝis unu el plej klasikaj anglaj "kampardancoj" (vidu John Playford).
Disvolviĝo: (por la fakaj terminoj vidu en la artikolon Anglaj kampardancoj)
La melodio sekvas skemon: A(8 pulsoj).A. - sur kiuj estas dancitaj la sinsekvaj "enkondukoj" - B(16 pulsoj).B. - sur kiuj dancitas la refreno -, kaj ripetitas kvarfoje.
Eksteraj ligiloj
video de la danco
Stříbro
Stříbro (Mies) estas urbo en Ĉeĥio kun, situanta en Regiono Plzeň, sur rivero Mže, 34 km oriente de urbo Tachov. Traduko de la nomo Stříbro estas arĝento.
Historio
La unuaj mencioj pri ministaj vilaĝoj devenas el la 12-a jarcento, la urbon fondis Venceslao la 1-a. Al ĝia prospero kontribuis minado de arĝento, sed ankaŭ avantaĝa situo en komerca pado ĝis Bavario. En la jaro 1437 Stříbro estis avancigita je reĝa supera urbo. Trankvilan evoluon haltigis nur la husanaj militoj, kaj post tempo post la batalo sur Blanka Monto, kiam la urbo estis kelkfoje prirabita kaj iom post iom okazis malintensigo de la minado de arĝento. Certa reviviĝo okazis nur en la 18-a kaj la 19-a jarcentoj konekse kun minado de plumbo kaj zinko, kun konstruado de landvojoj kaj fervojo.
Vidindaĵoj
La plej valora memorigaĵo estas renesanca urbodomo el la jaroj 1543–1589 en okcidenta flanko de la urba placo. En la urbodomo konserviĝis vico da ĉambregoj kun renesanca volbo. Multaj domoj en la placo havas barokajn frontonojn kaj fasadojn, sed iliaj kernoj estas renesancaj. El la 18-a jarcento devenas pestkolono kun 12 statuoj.
Dominaĵo de la urbo estas preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj, devene gotika el la 14-a jarcento, kun alta prisma renesanca turo. Konsistaĵo de remparoj el la 16-a jarcento estis cilindroforma bastiono, hodiaŭ ĝi estas ekspoziciejo. Eniron en la urbon ebligis renesanca pordego kun ŝtona ponto trans rivero Mže, kiun ŝirmis unuetaĝa renesanca turo. De sude oni eniris en la urbon tra Koubkova-pordego, tra gotika unuetaĝa pordego kun ligna balkono el la 16-a jarcento.
Huankaoj
La Huankaoj aŭ en hispana Huancas, Wancas, aŭ Wankas estas keĉua popolo kiu loĝas en la Regiono Junino de centra Peruo, en kaj ĉirkaŭ la Valo Mantaro.
Historio
Post kuraĝa luktado, la Huankaoj estis konkeritaj de Paĉakuti kaj aligitaj en la Inkaa Imperio. La Huankaoj helpis la hispanojn dum la konkero de Peruo. Ili havigis necesaĵojn kaj homojn al la hispana armeo.
Kontinenta Eŭropo
Esprimo « Kontinenta Eŭropo » estas uzata kiam temas pri eŭropa kontinento sen ties grandaj insuloj : mediteraneaj insuloj (Korsiko, Sardio, Sicilio, Malto, Kreto, Balearoj, ktp.), atlantikaj insuloj (Kanarioj, Acoroj, Madejro, Islando) kaj precipe britaj insuloj (Britio, Irlando), kaj ankaŭ skandinavia duoninsulo en iuj kazoj. Tiu distingo inter insuloj kaj « kontinento » klariĝas per kulturaj diferencoj, politikaj kaj ekonomiaj konfliktoj okazintaj en la historio de Eŭropo aŭ ankaŭ sentataj inter insulanoj kaj kontinentanoj, aŭ de tuta Eŭropo aŭ de eŭropa Unio.
Béla Fenyvessy
Béla Fenyvessy [fenjveŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo Fenyvessy Béla estis hungara kuracisto, profesoro. Lia patro estis Adolf Fenyvessy, lia nobela antaŭnomo estis zalai.
Béla Fenyvessy naskiĝis la  en Budapeŝto. Li mortis la en Pécs.
Kontinenta Eŭropo
Termino
Uzata en Unuiĝinta Reĝlando, la termino indikas tutan Eŭropon, sen Britaj Insuloj kaj Islando.
Béla Fenyvessy
Biografio
Béla Fenyvessy akiris kuracistan diplomon en Universitato de Budapeŝto en 1897. Post siaj studoj li laboris en medicina instituto. Tiutempe li studvojaĝis al Vieno kaj Berlino. En 1905 li estis nomumita privata profesoro, en 1909 titulara eksterordinara profesoro en la supre menciita universitato. Dum la 1-a mondmilito li estis armea institutestro de la centra medicina instituto, poste li estis nomumita ordinara publika profesoro en Universitato Erzsébet. Li estis dekano en la studjaro 1918, en la sekva jaro rektoro. En tiuj jaroj la plena universitato estis translokigita al Budapeŝto, fine al Pécs. En 1952 li doktoriĝis. Li okupiĝis ĉefe pri sanstatoj de la loĝantaro.
Kontinenta Eŭropo
Limoj
Se la separo el Afriko estas klara fare de la Mediteranea Maro, la separo el Azio estas absolute komplika, pro kio plej ofte oni parolas kontinente pri Eŭrazio aŭ Eŭropazio. Oriente tradicia limo estas Uralaj Montoj sed kvankam geografio tio povas konsistigi veran limon tute ne ekde la vidpunkto de kontinentoj. Krome ekde socia, politika kaj kultura vidpunktoj la afero plie komplikiĝas ĉar ambaŭflanke de la menciita montaro estas la sama lando kaj eĉ la sama nacio, do kulturo. Pli komplika estas la afero ĉe Kaŭkazo. Ofte eŭropanoj konsideras ke Rusio estas la lasta eŭropa lando sudoriente, sed kelkaj landoj ĉevale de Kaŭkzazo konsideras sin kiel nediskutebla parto de Eŭropo kiaj Kartvelio, Armenio ktp. Fakte geografie oni ne povas aserti ke temas pri alia kontinento, ĉar ne estas maro meze.
Estas polemika ankaŭ la inkludo de Kanarioj en Kontinenta Eŭropo ekde geografia vidpunkto, ĉar kvankam apartenanta al eŭropkontinenta ŝtato (Hispanio) eĉ supraĵa rigardo al mapoj, kaj ĉefe al topografiaj mapoj montras la arkipelagon kiel parto de la afrika kontinenta ŝildo.
Võru
Võru estas urbeto en Estonio. Ĝi situas en la distrikto Võrumaa kaj estas ties administra centro. Laŭ la stato de 2012 en Võru vivis 12 951 loĝantoj.
Majarbo
La majarbo estas alta ligna stango ĉirkaŭ kiu oni povas danci tradician popoldancon. La monato antaŭ la somera solstico, monato majo en norda duonglobo, cititas far ĉiuj danc-historiistoj kiel tiu, kiu estigis plej da festoj.
La arbo
La majofesto kutime komenciĝis per elekto de arbo, kiun oni eknomis Majo, kaj kiu estontis la precipa ero de la festo; ĉirkaŭ ĝi plenumiĝis ĉiuj dancoj. Foje oni elektis arbon jam starantan kaj malplenan je branĉoj kaj folioj ĉemalsupre sed kun densa supro, foje oni plantis ĝin aŭ simple maston, kiun oni starigis meze de la placo de l' vilaĝo. Tiun oni ornamis pere de girlandoj, flagrubandoj, floroj, por homaĝi al ĝi. Kaj dum tuta monato oni aranĝis feston kaj dancadis ĉirkaŭ ĝi.
La festo
Inter la romianoj tiu festo estis dediĉita je Venuso, kaj dancoj estis plenumitaj fare de la plej belaj fraŭlinoj de la vilaĝo, kovritaj per floroj homaĝe al Flora, romia diino de la floroj kaj patrino de printempo.
Alia danco kiun historiistoj pri folkloro renkontas en pluraj regionoj, konsistas el ĉirkaŭmasta plektado kaj malplektado de rubandoj ligitaj ĉe la mastoverto, plenumante ordigitajn dancmovojn. En Anglio oni elektis Lord kaj Lady ("Gelordojn", "Majstro" kaj "Majstrino") de majo, kaj la dancantoj ligis sonoriletojn ĉe siaj maleoloj kaj genuoj. Oni dancis la famajn tradiciajn anglajn dancojn Greensleves [GRINslivz] (tiu danco eldonitis en John Playford-a dancolernolibro de 1721, sed fakte konitas ekde 1596) kaj Sellenger's Round [SELenĝe(r)z raŭnd] (PLAYFORD 1670, konita ekde 1593), kio fakte signifas "St-Leger's Round" t.e. la cirklodanco de sanktulo Léger.
Jan Rodowicz
Jan Rodowicz pseŭdonomo Anoda (naskiĝis la 7-an de marto 1923 en Varsovio, mortis la 7-an de januaro 1949 samloke) – pola skolto, soldato de Grizaj Taĉmentoj, Pola Enlanda Armeo kaj Delegitaro de Armitaj fortoj, leŭtenanto. Murdita dum torturoj de stalinisma Pola Ministerio pri Publika Sekureco.
Biografio
Juneco
Filo de Kazimierz Rodowicz, inĝeniero kaj profesoro de Teknika Universitato en Varsovio kaj Zofia Bortnowska, filino de generalo Władysław Bortnowski. Li frekventis privatan Universalan Lernejon de la Asocio de Mazovia Tero, kie membriĝis al la 21-a Varsovia Skolta Taĉmento je la nomo de generalo Ignacy Prądzyński. En la jaroj 1935-1939 lernis en Ŝtata Gimnazio kaj Liceo je la nomo de Stefan Batory, kie printempe 1939 parte abiturientiĝis. Dum tiu ĉi periodo daŭrigis skoltan agadon kadre de la 23-a Varsovia Skolta Taĉmento je la nomo de Bolesław Chrobry, kie ekkonis poste famiĝintajn plurajn membrojn de Grizaj Taĉmentoj kiel Tadeusz Zawadzki, Aleks Dawidowski, Jan Bytnar.
Germana okupado
Post malvenko de pola armeo en la defenda milito de 1939, aktiviĝis de oktobro 1939 en konspira agado kiel membro de Grizaj Taĉmentoj. Li partoprenis en multaj agoj de eta sabotado kadre de organizaĵo Wawer. Samtempe sekrete lernis; en 1941 abiturientiĝis. Intertempe eklaboris en elektroteknika laborejo kaj poste en Radia Establejo Philips. En 1943 finis Ŝtatan Lernejon de Elektrotekniko. Ĉi-periode daŭrigis subteran agadon kaj finis kurson pri batala edukado kaj pri granda flankatako. Tiam li partoprenis multajn batal-entreprenoj.
Partopreno en la Ribelo de Varsovio
Dum la ribelo batalis kadre de Pola Enlanda Armeo. Aparte distingiĝis dum batalado pri tombejoj. La 8-an de aŭgusto en la plotono batalis  permane kontraŭ germanoj forigante ilin de la Evangelika Tombejo akirante multe da armiloj. Postan tagon grave vundiĝis en maldekstra pulmo kaj estis transportita al malsanulejo. La 11-an de aŭgusto ricevis Arĝentan Krucon de la Ordeno Virtuti Militari de la 5-a klaso kaj avancis ĝis leŭtenanto. La 15-an de septembro denove vundiĝis. Kaj refoje dum transporto al malsanulejo. Nokte de la 17-a/18-a estis transportita trans Vistulon.
5111 Jacliff
5111 Jacliff estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 29-an de septembro 1987 de la usona astronomo Edward L. G. Bowell elde la Stacio Anderson Mesa de la observatorio Lowell apud Flagstaff (Arizono, Usono).
Henri Grégoire
Henri Jean-Baptiste GRÉGOIRE (franca prononco: [ɑ̃ʁi ɡʁeɡwaʁ]; 4a de decembro 1750 – 28a de majo 1831), ofte referencata simple kiel Abbé Grégoire, estis franca pastro romkatolika, konstitucia episkopo de Blois kaj revolucia estro. Li estis arda abolisto de sklaveco kaj subtenanto de la universala balotrajto. Li estis fondinta membro de la Oficejo de Mezuroj, de la Instituto de Francio, kaj de la Nacia Konservatorio de Artoj kaj Metioj.
Li estis prezidanto de la Nacia Konvencio. Li pluigis sian pastran kutimaron eĉ dum la epoko de la Teroro. Li defendis la uzadon de unika franca lingvo kaj tiele la abandonon de dialektoj.
Verkoj
Krome kelkajn politikajn broŝurojn, Grégoire verkis:
NGC 5475
NGC 5475 (aliaj indikoj — UGC 9016, MCG 9-23-33, ZWG 272.24, PGC 50231) estas galaksio en konstelacio Granda Ursino.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Argentina Konstitucio de 1819
La Argentina Konstitucio de 1819 aŭ en hispana Constitución Argentina de 1819 estis la projekto de konstitucio aprobita en 1819 de la Kongreso de Tukumano, translokigita al Bonaero du jarojn antaŭe. Ĝi estis unueciga kaj tio provokis la malakcepton de la provincoj, kaj tiele la estroj federalaj kontraŭstaris la Direktoradon de José Rondeau, kaj fine venkis super li. Parto de la artikoloj pasis al venonta projekto, nome la Argentina Konstitucio de 1826, kaj tra tiu al la Argentina Konstitucio de 1853.
La 31an de julio de 1818, la Kongreso de Tukumano ekdiskutis projekton de konstitucio por Argentino. Temis pri dokumento kiu kolektis disponojn de 1815 kaj ĝenerale multaj normoj estas el la hispana konstitucio de 1812. Ĉirkaŭ tiu epoko, estis sendita al Eŭropo la pastro Valentín Gómez, deputito de la kongreso, cele akiri eŭropan princon por la trono de la Unuiĝintaj Provincoj kaj aliancojn kun Francio kaj Granda Britio. Li malsukcesis, sed ankoraŭ novembre de 1819 — multajn monatojn post la aprobo de la Konstitucio — oni aprobis projekton de kronigo de la infanto Karlo Ludoviko de Burbono, princo de Luko, kiel reĝo de la Unuiĝintaj Provincoj.
La definitiva teksto de la Argentina Konstitucio de 1819 estis oficiale aprobita la 22an de aprilo 1819. Temis pri aristokrateca kaj unueciga konstitucio, kaj oni ne precizigis ĉu temas pri respubliko aŭ monarkio.
Hostim
Hostim (Hösting) estas municipo en Ĉeĥio, en Sudmoravia regiono, en distrikto Znojmo. Vivas ĉi tie.
Argentina Konstitucio de 1819
Praktike la konstitucio neniam aplikiĝis: la Direktorato plumoviĝis laŭ statutoj antaŭaj kaj la federalaj provincoj absolute malakceptis ĝin. Ekde junio de 1819 ekis revolucioj kaj la reĝimo apenaŭ estris super grava parto de la lando.
Ruda-Brad
Ruda-Brad (hungare:Ruda) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Brad. Administre ĝi apartenas al Brad.
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 781 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 236 (rumanoj).
Canicattini Bagni
Canicattini Bagni estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Sicilio kaj al la provinco Sirakuzo, ekde 2015 formale itale nomata Libero consorzio comunale di Siracusa. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Noto kaj Siracusa.
Kristana patrono estas la ĉefanĝelo Miĥaelo.
Zaratuŝtrismo
Zaratuŝtrismo, ankaŭ nomata zoroastrismo aŭ mazdaismo, estas unudia dualisma religio kaj religia filozofio estiĝinta ĉ. 1200 a.K.E., reformita en 560 a.K.E. Ĝi fondiĝis sur la teritorio de la nuntempa Irano. Tie ankaŭ nun ekzistas sekvantoj de la religio. Iam ĝi iĝis ŝtata religio de la Aĥemenida, Partia kaj Sasanida Imperio.
La fondinto de Zaratuŝtrismo estis Zaratuŝtro (greke Zoroaster). Centre de la kredo staras la Krea Dio Ahura Mazda. Li estas akompanata de senmortaj sanktuloj (Ameŝa Spenta) kaj kontraŭata de koleraj demonoj (kies ĉefo nomiĝas Ahriman aŭ Angra Mainju).
Zoroastrismo aperis en la orienta regiono de la antikva Persa Imperio, kiam la religia filozofo Zoroastro simpligis la diaron aŭ panteonon de la komencaj iranaj dioj en du kontraŭaj fortoj: nome Spenta Mainju ("progresema mensostato") kaj Angra Mainju ("detrua mensostato") sub unu dio, Ahura Mazda ("Lumiga Saĝo"). La ideoj de Zoroastro kondukis al formala religio portanta lian nomon ĉirkaŭ la 6a jarcento a.K.E. kaj influis aliajn postajn religiojn kiaj Duatempla Judismo, Gnostikismo, Kristanismo kaj Islamo.
Ĉirkaŭkalkuloj de la nuna nombro de Zoroastrianoj tutmonde varias inter proksimume 145,000 ĉirkaŭ jaro 2000 kaj 2.6 milionoj en pli ĵusaj ĉirkaŭkalkuloj. Oni taksas ke estas 25 000 homoj en Irano kiuj apartenas al tiu religio. La ŝanĝo ĉirkaŭ la lasta jardeko estis atribuita al pli granda nivelo de informado kaj al malferma mem-identigo pli ol al fakta pliiĝo de la loĝantaro; tamen, precizaj nombroj restas malfacile akireblaj parte pro altaj niveloj de historia persekutado en mezorientaj regionoj.
Zoroastrismo kaj Esperanto
La komunumo de Parsioj de Barato sekvas Zoroastrismon. Kelkaj sekvantoj de tiu ĉi religio, nome anoj de la movado "Ohrmazd Mandal" ("Dia Cirklo"), laŭ kies instruado Ahura Mazda havis profetojn en diversaj landoj, kiuj subtenis Esperanton kiel pacan ilon kaj tradukis tagpreĝojn en la internacian lingvon.
Zaratuŝtro
Zaratuŝtro (n. ĉ. 1080 a.K.), la fondinto de Zaratuŝtrismo, ankaŭ konata kiel Zoroastro, Zaratuŝtra, kaj Zartoŝt, vivis ĉirkaŭ ses cent jarojn antaŭ la invado de Kserkso en Grekion. La Nomo zaraθ-uštra estas Bahuvriha kombinaĵo en la avesta lingvo kiu signifas "havante maljunajn kamelojn, tiu kiu posedas maljunajn kamelojn". La unua parto de la nomo antaŭ estis tradukita kiel "flavaj" aŭ "oraj", de la avesta "zaraj", donante la signifon "[havante] flavajn kamelojn". Pli romantika, sed malĝusta, traduko de la nomo en la pasinteco estis "[portanto de la] ora tagiĝo", bazita sur la erara supozo ke la dua parto de la nomo estas variaĵo de la veda vorto "uŝas" kiu signifas "tagiĝo". La lasta traduko ŝajne devenis de deziro doni pli taŭgan signifon al la nomo de la Profeto ol "posedanto de maljunaj kameloj."
Tamen, Li finfine ricevis azilon de kajana Reĝo Viŝtasp. Laŭ la Denkard, Li faris multajn miraklojn kaj konvinkajn pruvojn por la reĝo, kiu finfine akceptis Zaratuŝtrismon. Viŝtasp faris ĝin la oficiala religio de sia regno. Ĝi poste ankaŭ fariĝis la ŝtat-religio de la Persa imperio.
Zaratuŝtro instruis ke Li ne estis la unua Profeto. Li diris ke "la alveno de veraj Profetoj en tiun ĉi mondon estas por la celo riveli al la homoj la misteron de la spirita mondo, kun la celo bremsi iliajn sopirojn al pekaj agoj, kaj konfirmi ilian determinon strebi por bonaj agoj." La Profetoj "devas esti agnoskataj kaj iliaj vojoj sekvataj". (5.8.2.) Zaratuŝtro profetis ke en la estonteco aperus Resurekto kaj la alveno de Promesita Savanto, kiu ankaŭ estus Lia ido.
Ahura Mazda
Ahura Mazda (Saĝa Sinjoro) estis reganta dio en la antikva persa religio, precipe en religia sistemo de Zaratuŝtro. Laŭ Zaratuŝtro, Ahura Mazda kreis la universon kaj la kosman ordon, kiun ĝi ankaŭ nun gardas. Ĝi kreis la du ĝemel-spiritojn, Spenta Mainju kaj Angra Mainju. La interbatalo de du spiritoj formas la mondan historion.
En la sankta libro de la Zaratuŝtranoj, en la Avesto, oni identigis Ahura Mazda al la bonfara spirito, kiu publike kontraŭstaras la detruiston. Ahura Mazda estas sciisto de ĉiu saĝeco, sindonema, rekta kaj kreinto de ĉio bona. Oni perceptas la bonan kaj malbonan spiriton en la Avesto, kiel estaĵojn malhelpantaj unu la alian daŭre. Unu el ili vivas en alto, la alia en profundo kaj la batalkampo inter ili estas la mondo. El tiu koncepto respeguliĝas eroj en la maniĥeismo, kie la Dio nomiĝas Zurvan, kies unua emanacio estas Ormazd, la Unua Homo, kiun venkis la detrua spirito de la mallumo, sed kiun savas la unua emanacio de Dio, la viva spirito.
Ameŝa Spenta
Spenta Mainju aŭ Ameŝa Spenta (Aməša Spənta) estas avestlingva termino por klaso de diaj entoj en Zoroastrismo, kaj laŭvorte signifas "Ege Senmorta" (per inversa vortordo) Pli postaj mezpersaj variaĵoj de la termini inkludas la kunntraktaĵon 'Ameŝaspand' kaj la specife zoroastran 'Mahraspand' kaj 'Amahraspand'. Pli komuna ol la nespecifa signifo de Ameŝa Spenta estas limiga uzado de la termino reference al pli grandaj ses "diaj sparkoj" de Ahura Mazda. En Zoroastria tradicio, tiuj estas la unuaj ses emanaĵoj de la nekreita Kreinto, tra kiu ĉiuj sekva kreado estis plenumita.
Angra Mainju
Angra Mainyu, ankaŭ Ahrimano aŭ Arimano (persa lingvo اهريمن) estas la malbona ekvivalento de Ahura Mazda en la Zoroastrismo. La nomo ne aperas en la antikvaj manskribaĵoj de la persa lingvo. En la Avesto estas nomata kiel la ĝemela frato de la Sankta Spirito, kaj la malulo de Spenta Mainju. Li estas konsiderata kiel la detruanta Satano, la fonto de ĉiuj malbonoj sur la tero kaj same kiel Ahura Mazda, li ekzistis ekde ĝia kreado. Ahrimano konscie elektis la malbonon, kreis la malsanojn por akceli la alvenon de la morto. Oni konsideras ke lia plej granda malbonaĵo estis la malpurigado de la pura fajro kreata de Ahura Mazda, kiun li kolorigis kaj aldonis fumon, poluigante ĝin. Dum la tago de la Lasta Juĝo, li estos detruata de Spenta Mainju kaj malaperos de la mondo por ĉiame.
Anahita
Aredvi Sura Anahita en la avesta lingvo, estas la nomo de la kosmologia hindo-irana figuro, kultata kiel la dieco de la akvoj, liganta ĝin al la akvoj, fekundeco, virgeco, sano kaj saĝo. Ankaŭ ŝi estas konsiderata kiel diino de la milito. Personigo de la planedo Venuso en la zoroastrismo, ŝia nomo signifas «senmakula». Ankaŭ ŝi estis ligita al la seksa disamorado kaj la sankta prostituado. Anahita aŭ Anaitis en la greka kaj Aredvi Sura Anahita (“Humida, Forta, Nemakulebla") en la Avesto, ŝi nomo samas al tiu de mita rivero; tio ŝajnas ke kun la tempo kuniĝis du malsamaj diecoj en unu solan.
Anahita estis diino adorita de la lidioj, armenoj kaj persoj, kiu verŝajne korespondis al Artemiso por la unuaj, kaj inter la aliaj al Afrodito (ŝi estis la Afrodito de antikvaj armenoj kaj persoj). En ŝia templo estis celebritaj la plej gravaj asembleoj kaj la plej belaj junulinoj estis konsakritaj al ŝi. Dum ŝia festo, viroj kaj virnoj renkontiĝis kaj drinkadis ĝis ebriiĝo. Laŭ ŝia teogonio, anahita loĝas en la regiono de la astroj kaj Ahura Mazda taskigis ŝin prizorgi la kreadon. La supera dio mem preskribis, inter aliaj preceptoj, al Zoroastro la adoradon de Anahita. Ŝi disdonas sanon kaj vojaĝas per ĉaro tirita de kvar blankaj ĉevaloj, aludaĵo de la vento, la pluvo, la nubo kaj la prujno. Eble, el mezopotamia origino, ŝia kultado estis grava dum la Persa Imperio, speciale kun Artakserkso la 2-a, du kies epoko pluraj temploj kaj statuoj honore al ŝi estis starigitaj. Kultado al ŝi sub aliaj similaj nomoj (ekz. Anahit por la armenoj) daŭre ekzistis en Malgranda Azio.