cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Liturgia muziko
Liturgia muziko estas speco de eklezia muziko, kiun karakterizas apartaj funkcioj ene de la liturgio de la eklezio. La plej multaj religioj uzas muzikon, por formi siajn liturgiajn agadojn.
Liturgia muziko en la katolika eklezio
La katolikan komprenon decide stampis la Dua Vatikana Koncilio, kiu deklaras la intiman ligon kun la liturgio ĉefa distingilo de eklezia muziko: „Pro tio la eklezia muziko fariĝas des pli sankta, ju pli lige ĝi estas ligata kun la liturgia agado.“
El ĉi tiu aranĝo de la liturgia muziko rezultas diversaj postuloj:
Sub postulo de aktiva partopreno estas krome konsiderende, ke la muziko por averaĝa aŭskultanto estas komprenebla kaj traaŭdebla, por ke li povu laŭaŭskulti ĝin. Tio koncernas unuflanke la tekston, aliaflanke tamen ankaŭ la muzikan lingvon: liturgia muziko lokas inter historia enradikiĝo kaj modernaj bezonoj, inter simpleco kaj kvalitkonformeco. Komponisto Harald Heilmann diras ĉirilate pri „La malvasta kresto de eklezia muziko inter absurdo kaj banalo“.
Ankaŭ enhave la liturgia muziko orientiĝu je la liturgio. Papo Benedikto la 16-a montris sur tio, ke ĝi unualinie orientiĝu je la vorto de Dio. Per tio li ne nur celas la orientiĝon je la biblio kaj la muzikigon de bibliaj tekstoj, sed ankaŭ la Dia vorto kiel logos: la muziko devas konduki la honon trans la vorto, enigi lin en la universan gloradon de la Sanctus kaj altigi lian koron al Dio.
La plej konataj muzikaj formoj en la liturgio de la katolika eklezio estas: Ofte la muziko disvolvis en la liturgio formojn, kiujn pli malfrue transprenis la profana muziko. Precipe la oratorio, kiu fariĝas muzika modelo de la opero, rapide liberis sin el la liturgia kampo, dum kiam ekzemple la moteto longan tempon restis religie stampita.
La eco de liturgia muziko ree kaj ree estis disputata, antaŭ ol la Dua Vatikana Koncilio metis relative liberalan finpunkton. Plejofte en la centro staris la demando, ĉu la intermikso de la tekstoj konsiderataj kiel sanktaj konvenas kun la religiaj celoj, ĉar aparte per la evoluo de plurvoĉa muziko la vortkompreneblo suferis. Gravajn limigojn jen decidis i.a. la Koncilio de Trento. En la muziko de la 16-a jarcento Giovanni Pierluigi da Palestrina kreis ekzemplodonan ligon de plurvoĉa muziko kaj vortkompreneblo, kiuj rikoltigis al li la titolon "savanto de la eklezia muziko" kaj altigis lin al stila modelo de la cecilianismo.
Nemespátró
Nemespátró [nemeŝpAtrO] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Nagykanizsa. Nemes signifas: nobelo. Tiu vorto estis forigita dum la socialismo inter 1952-1991, restis nur Pátró.
Historio
La unua skriba mencio devenis pri la vilaĝo el 1296 en formo "Patruh". Baldaŭe la vilaĝanoj iĝis nobeloj kaj tial ili havis diversajn privilegiojn. Dum dominado de la turkoj la vilaĝanoj suferis multe, sed la vilaĝo daŭre restis viva. Vilaĝservo estas municipa administracio kaj migra poŝto.
Angela Campanella
Angela CAMPANELLA, kies vera nomo estas Mariangelina CAMPANELLO, (naskiĝis la en Romo) estas itala aktorino.
Biografio
Naskiĝinta en Romo (Italio) la, ŝi laboris en teatro, foto-novelo kaj en televidaj komercaj anoncoj.
Post kelkaj filmoj ŝi jam retiriĝis al la privata vivo.
Lieder ohne Worte
Sub la titolo Lieder ohne Worte (Kantoj sen vortoj) aperis ok kajeroj kun po ses lirikaj pianopecoj de la komponisto Felix Mendelssohn Bartholdy. La esploro supozas, ke la titolo estas memkreitaĵo de Mendelssohn.
La ok kolektoj
Kajero 1 (op. 19, komponita ĉirkaŭ 1829–30) komence nomiĝis Melodioj por piano (Londono 1830); tamem kajero 2 2 (op. 30, komponita ĉirkaŭ 1833–34) jam portis la titolon Lieder ohne Worte jam en la unua eldono (Bonn 1835). Ene de la sekva jardeko aperis kajero 3 (op. 38, komponita ĉirkaŭ 1836–37), kajero 4 (op. 53, komponita ĉirkaŭ 1839–41), kajero 5 (op. 62, komponita ĉirkaŭ 1842–44) kaj kajero 6 (Op. 67, komponita ĉirkaŭ 1843–45), nur plurajn jarojn post la morto de Mendelssohn aperis kajero 7 (Op. 85, komponita ĉirkaŭ 1834–45) kaj kajero 8 (op. 102, komponita ĉirkaŭ 1842-45).
Nur kvin de la pecoj havas indiviuajn orignatitolojn: Venecia gondolkanto g-minora op. 19 n-o 6,  Venecia gondolkanto f#-minora op. 30 n-o 6, Dueto Ab-maĵora op. 38 n-o 6, Popolkanto a-minora op. 53 n-o 5 und  Venecia gondolkanto a-minora op. 62 n-o 5.
Jenaj disvastigitaj nomoj ne devenas de la komponisto: Ĉasista kanto A-maĵora op. 19 n-o 3, Funebra marŝo e-minoro Op. 62 n-o 3, Printempa kanto A-maĵora op. 62 n-o 6, Ŝpinista kanto C-maĵora op. 67 n-o 4 und Infanpeco A-maĵora op. 102 n-o 5.
Muzika karaktero
Mendelssohn ligis en la plejmulto de siaj Lieder ohne Worte kanteblajn melodiojn kun trairaj akompanaj figuroj; malpli oftas ĥorecaj pecoj. Mankas kontrastaj mezpartoj tipaj por la karakterpeco de la 19-a jarcento. Ofte komencas la akompanado, antaŭ ol la melodio ekas. Apudas „kantoj“ kun mallongaj, kadencaj antaŭ- kaj postludoj, sed ankaŭ pecoj, en kiuj la melodio eksonas je la komenco. La perfektaj figuraĵoj alproksimigas multaj komponaĵojn al virtuozaj koncertetudoj.
Pluaj verkoj
Inter la verkoj de Mendelssohn troviĝas pluraj kantoj sen vortoj ne enprenitajn en la kolektojn samkiel Lied ohne Worte por violonĉelo kaj piano. Kelkaj aliaj komponistoj, inter ili Ĉajkovskij kaj Schönberg, transprenis la titolon de Mendelssohn por propraj verkoj (angl. song without words, frc. chanson / chant / romance sans paroles).
János Ács
János Ács naskiĝis la en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto.
Emil Hácha
Emil HÁCHA (li naskiĝis la 12-an de julio 1872 – mortis la 27-an de junio 1945), protektorata prezidento en la jaroj 1938 – 1945.
Andrzej Sapkowski
Andrzej Sapkowski (naskiĝis la 21-an de junio 1948 en Lodzo) estas pola fantasta verkisto. Li kvinfoje ricevis Premion Zajdel por noveloj Mniejsze zło ("Pli malgranda malbono", 1990), Miecz przeznaczenia ("Glavo de destino", 1992), W leju po bombie ("En kavo post bombo", 1993), kaj romanoj Krew elfów ("Sango de elfoj", 1994) kaj Narrenturm (2002).
Emil Hácha
Li estis prezidento en la plej malfacila periodo de Ĉeĥoslovakio. La alia flanko de monero de la prezidentado falis ĝuste al li, dorsflanko de la gloro kaj populareco. Post brila jurista kariero kaj eksterordinare sukcesa vivo li ne rifuzis devon. Li kutimis servi kaj pro insistado de politikistoj li prenis sur siajn ŝultrojn destinon, pri kiu neniu havis intereson. Li gvidis la landon perforte de hokokruco. Malgraŭ ke li tamen sukcesis en sia rolo, li pagis la plej altan prezon: per la vivo kaj ankaŭ per sia reputacio. Li fariĝis malamata simbolo de kunlaborado.
Andrzej Sapkowski
Vivo
9 de julio 2008 li fariĝis honorcivitano de Lodzo.
Emil Hácha
Cent dudek florenoj
Emil Hácha devenis el kamparana familio, kies antaŭuloj estadis vilaĝestroj en regiono de Sedlčany. Sed li mem naskiĝis en oficista familio, ĉar lia patro foriris el la bieno kaj finstudinte mezlernejon li komencis labori en ŝtata deĵoro. Pli poste la gepatroj transloĝiĝis ĝis vilaĝo Trhové Sviny, kie en la jaro 1872 naskiĝis al ili Emil, baptita kiel Emil Dominik Josef. Je du jaroj pli malfrue la knabo ricevis fraton Theodoro.
Andrzej Sapkowski
Bibliografio
Novelaroj
Rita Sebestyén
SSEBESTYÉN Rita Júlia (sebeŝtje:n estas hungara verkistino, teatrologino naskita en Arado la 2-an de junio 1972.
Emil Hácha
Cent dudek florenoj
Hácha montris jam ekde la junaĝo eksterordinaran talenton kaj en multaj aferoj li superis siajn samaĝulojn. En klasĉambro li apartenis al la plej bonaj lernantoj, sed li ne limigis sian vivon sole nur al la lernado. Malgraŭ tio ke li havis grandegan talenton por lingvoj – rapide li eklernis la germanan kaj la anglan, pli malfrue li aldonis la francan, polan kaj rusan lingvojn – interesis lin ankaŭ muziko kaj literaturo, al kiuj li restis fidela la tutan vivon. En Prago li daŭrigis en studado en jurista fakultato, kie li kapablis lerni bravisime eĉ rajtojn – por eminenta prospero li ricevis jaran stipendion po 120 florenoj. Kiam li estis 23-jara, li fariĝis doktoro de ambaŭ juroj.
Lipu tenpo
lipu tenpo (esperante: "tempa dokumento" aŭ "revuo") estas enreta revuo skribita en Tokipono. Ĝi estas zino, kaj ĝi estas senpaga. La unua numero, nanpa akesi, estas publikigita en, kaj novaj numeroj eldoniĝas ĉiumonate. Ĝi enhavas diverstemajn artikolojn kun originalaj ilustraĵoj, kaj ankaŭ poemojn kaj komiksojn.
Emil Hácha
Elegantulo
Li portis harojn dividitajn meze per harvojeteto kaj sub la nazo karakterizan liphararon (nur pli malfrue, kiam liaj haroj fariĝis pli maldensaj, Hácha forrazis la lipharojn). Tiam li ankaŭ ekkonis sian viv-amon kaj kunulinon. Ŝi estis lia kuzino Mario.
Li rapide ekŝatis ŝin. Ŝi havis belan voĉon, profundajn okulojn, ŝi pianludis kaj kantis. Sed nenia freneza, romantika amo interbrulis inter ili. Male, tio estis malrapide konstruata rilato, unue intima amikeco, kiu nur en la paso de jaroj ŝanĝiĝis en amon. Sed daŭris proporcie longe antaŭ ol ili geedziĝis. La geedziĝo okazis post dekjara konateco. Eĉ ne post unu jaro naskiĝis ilia unusola infano – filino Milada.
Veturoj de hazardulo
Hácha aspektis kiel el malnova lernejo. Li portis cilindron, en la buŝo li havadis cigaron kaj li surportis mantelon kun pelta kolumo. Liaj vestoj estis harmoniigitaj en nigra koloro, ĉiam elegante, sed samtempe dece kaj konvene.
Lipu tenpo
La revuo estas eldonita laŭ la permesilo CC BY-SA 4.0.
Emil Hácha
Veturoj de hazardulo
Al liaj ŝatokupoj apartenis rapidaj veturoj per aŭtomobilo. En la tempo de la unua respubliko li veturis per rapideco preskaŭ 120 km/horo, kio estis en tiamaj aŭtoj, sed precipe sur landvojoj tre riska. Oni tradicias, ke la agnoskata juristo eĉ proklamis: „Nu kio, ĉu mi mortigu min dum sesdekkilometra rapideco? Tiuokaze mi prefere mortigos min dum centkilometra rapideco.“
Lipu tenpo
Logotipo
La logotipo de lipu tenpo estas flava kvadrato kun blua kvadrato en la supra dekstra angulo. Flavo kaj bluo estas ankaŭ la koloroj de la logotipo de Tokipono, kaj de la fasonado de la paĝoj en la revuo. La formo de la logotipo estas kombinaĵo de signoj (lipu) kaj  (tenpo) en la logograma tokipona skribsistemo sitelen pona.
Andrzej Sapkowski
Bibliografio
Romanoj
Rita Sebestyén
Kariero
Rita Júlia Sebestyén pristudis teatrologion en UBB de Kluĵo, ŝi doktoriĝis pri estetiko en ELTE de Budapeŝto en 2005. De 1998 ŝi estis liberprofesia dramaturgiistino ĉe la teatroj: Szegedi Nemzeti Színház; Nemzeti Színház, Budapest; Móricz Zsigmond Színház, Nyíregyháza; Örkény Színház, Budapest; Zsámbéki Nyári Színház; Tamási Áron Színház, Sfântu Gheorghe; Figura Stúdió Színház, Gheorgheni.
Abatejo Haughmond
Abatejo Haughmond estis abatejo proksima al Shrewsbury, Shropshire, Anglio.
Andrzej Sapkowski
Bibliografio
Ciklo de wiedźmin
Ciklo de Reynevan
Aliaj libroj
Abatejo Haughmond
La abatejo fondiĝis ĉirkaŭ 1100 kiel malgranda monaĥejo kaj dediĉiĝis al Sankta Johano la Evangeliisto. Ĝi iĝis aŭgustena priorejo dum la 1130-a jardeko, kaj, en 1155, abatejo. En 1200 ĝi enhavis ĉirkaŭ dudek kanonikojn.
En 1539 Henriko la 8-a fermis la abatejon, kiu tiam havis enspezon de proksimume 250 pundoj. La dek kanonikoj ricevis grandajn pensiojn. La halo kaj apudaj konstruaĵoj iĝis privata domego. Anglosaksaj artefaktoj estis uzataj por la pligrandigo de la preĝejo de apuda Wroxeter.
Dum la angla enlanda milito okazis granda incendio, kaj la domego plejparte detruiĝis. English Heritage prizorgas la siton kaj la ruinoj viziteblas.
Zbyslavice
Zbyslavice estas municipo en Ĉeĥio situanta en distrikto Ostrava-urbo. En ĉi tie vivis. La municipo situas proksimume 15 km nordokcidente de urbo Ostrava kaj proksimume 6 km de Klimkovice. En la ĉirkaŭaĵo trafluas rojoj Sezina kaj Polančice. La katastro havas areon 740 ha, el kio kreas 292 ha arbaroj kaj 276 ha plugebla grundo.
Historio
La unua skribmncio pri la municipo devenas el la jaro 1359. Tiam kreis la municipon malgranda bieno, kies posedantoj loĝis en hodiaŭ jam neekzistanta burgaro. En la jaro 1902 ĉi tie estis establita komunuma lernejo. La municipo estis dum la dua mondmilito liberigita fare de Ruĝa Armeo la 29-an de aprilo 1945. Inter lokaj memorindaĵoj apartenas kapelo de sankta Mateo kaj eksa aermuelejo, kiu estas ekde la jaro 2001 en municipa blazono.
Jakab Gerő
GERŐ Jakab [gerøː], Grau estis hungara aktoro, teatrestro naskita en Nagybáród en 1832 kaj mortinta en Bánffyhunyad la 4-an de januaro 1886. Li estis la patro de aktorino Lina Gerő.
Kariero
Ekde 1851 li elpaŝis en Arad. Ekde 1863 li teatrestris en Marosvásárhely. Li vagantis kun sia trupo ĉefe en Dunántúl kaj Felvidék. Lia edzino estis aktorino Flóra Kocsisovszky.
Emil Hácha
Eminenta juristo
Finstudinte li komencis labori en advokatejo, sed tiu ĉi laboro tro ne plaĉis al li. Tial li enpaŝis en servojn de Landa komitato de Reĝlando ĉeĥa. Ĉi tie li eltenis 18 jarojn. En la dua jaro de la unua mondmilito li estis vokita en Vienon – kiel kortega konsilanto li fariĝis ano de La plej supera administra juĝejo. Kiam je du jaroj pli malfrue estiĝis en Ĉeĥoslovakio La plej supera administra juĝejo, oni devis kalkuli je fakulo de kalibro de Hácha. En aĝo de 46 jaroj li fariĝis senata prezidanto de tiu ĉi organo kaj krom aliaj aferoj li partoprenis dum la estiĝo de la ĉeĥoslovaka konstitucio. Post sep jaroj lia kariero kulminis: li estis nomita la unua prezidanto de La plej supera administra juĝejo en Prago. Li havis brilan salajron – po 125 mil kronoj jare. Nur kompare: mezlerneja profesoro havis jaran salajron de po ĉirkaŭ dek mil kronoj.
Dum la unua respubliko li vojaĝis ofte ĝis Germanio. Li estis invitata en kunsidon de Germana jurista akademio, li konigis sin kun pluraj personecoj. Li ne amikiĝis kun Masaryk kaj ili eĉ ne interrilatis persone. Iliaj karakteroj estis tre diferencaj.
Eraroj kaj miraĝoj
La jaro 1938 estis por Hácha ankoraŭ pli malfacila ol por la ceteraj. En februaro mortis lia edzino Mario kaj Hácha nur tre malfacile konformiĝis kun ŝia foriro. „La geedzeco estis la plej granda feliĉo de mia vivo,“ li proklamis kaj mallongtempe post ŝia morto li eldonis kolekton de poemoj por siaj geamikoj. „Eraroj kaj miraĝoj“ estis libreto plena de amliriko.
Jam tiutempe atakis Háchon depresiaj statoj kaj li sopiris je foriro el la deĵoro. Li volis dediĉi sin al sia tutviva amo – al literaturo. Sed ĉio estis alie. Li estis fariĝonta unu el la plej tragikaj staturoj de la ĉeĥa historio.
Atendado je pafaro
Li havis ĉiujn postulatojn. La fama juristo, la klera, kultivita viro sen makulo. Pleje apolitika oficisto en la plej bona signifo de vorto. Sed Hácha sian kandidatecon rifuzis. Sed pintuloj de la politika garnituro decidiĝis, ke ili devas persvadi lin. Estis grava eĉ ne pli malboniĝanta sanstato de Hácha: lia persona kuracisto asertis, ke volo de Hácha iom pli malfortiĝas. Sed tiun ĉi argumenton la politikistoj akceptis kun malŝato. La nova prezidento ne venos en situacion, ke li estus decidonta. Li do bezonas nenian volon.
Estis decidite. Prezidanto de Partio de nacia unueco Rudolf Beran estis persvadonta Háchon. La maljuniĝanta juristo submetiĝis al la premo kaj li konsentis. En lia interno restis lasta espero, ke la elektado estos malsukcesa pro slovakaj politikistoj, kiuj ne subtenos lin. Sed li eraris.
Oni tradicias, ke li atendis kanonpafaron, kiu devis precize tagmeze anonci lian elekton. Sed estis silente. Jam li elspiriĝis, ke li ne estis sukcesa, kiam aŭdiĝis la pafaro. Dudek unu ekpafoj el kanonoj enterigis lian esperon. Li antaŭsentis, ke li estas jam tro maljuna, kaj li opiniis sian elekton kiel personan oferon. Sed eĉ ne en la plej malbonaj sonĝoj li povis imagi, kio atendas lin.
Gloro! Gloro! Gloro!
Nun li fariĝis la tria prezidento de la respubliko. Mallongtempe posttagmeze li ĵuris: „Mi estas promesanta je mia honoro kaj je mia konscio, ke mi zorgos pri feliĉo de la respubliko kaj ties popolo.“ Post tio aŭdiĝis el la buŝo de prezidanto de parlamento: „Al la respubliko kaj al la prezidento – gloro.“ Kaj deputitoj kaj senatoroj ripetis: „Gloro! Gloro! Gloro!“ Poste ankoraŭ salutis lin soldatoj sur ĉevaloj: la malgrandan rondiĝintan sinjoron en cilindro kaj en blankaj gantoj bonvenigas tondra „Sukceson!“.
Li ricevis vicon da bondeziremaj leteroj kaj inter ili unu, kiun li atendis plej multe. De Beneš. „Mi scias bone, kiel malfacilajn taskojn vi havos,“ estas skribanta Beneš dezirante al Hácha multe da feliĉo. Hácha respondis al li iom emocie. La letero de Beneš kortuŝis lin, li skribis tion al li, kaj denove li ne forgesos emfazi, ke li ne sopiris pri la elekto kaj li akceptis ĝin sole kun granda abnegacio.
Kontraŭ sia volo
Ĉu vere li ne sopiris pri la oficejo? Tio estas vero. Laŭ ĉiuj atestoj li konsideris sian elekton kiel sia nacia devo. Li diris tion ankaŭ en sia parolo: „Mi estas 66-jara, mi prepariĝis por ripozo kaj mi ĝojatendis ĝin. Anstataŭ tio mi estu prezidento de la respubliko en la hodiaŭaj malfacilaj tempoj. Tio estas granda ofero, sed mi alportos ĝin, se tio estas deviga en la intereso de la nacio kaj de la ŝtato.“
Ingmar Bergman
Ernst Ingmar BERGMAN (naskiĝis la  en Uppsala, mortis la  en Fårö) estis sveda reĝisoro, produktoro kaj scenaristo por filmoj, teatraĵoj, televido kaj radio. Li estas agnoskita kiel unu el la plej bonkvalitaj kaj influaj kinistoj el ĉiuj tempoj,   kaj estas fama ĉefe pro filmoj kiaj La sepa sigelo (1957), Sovaĝaj fragoj (1957), Persona (1966), Flustroj kaj krioj (1972), kaj Fanny kaj Alexander (1982).
Emil Hácha
Kontraŭ sia volo
Sed neniu antaŭsentis, kiel malfacila estos la realo. Je kelke da jaroj pli malfrue petis lian pardonon ankaŭ Rudolf Beran, kiu havis la plej grandan kvoton en tio, ke li konvinkis lin, ke li akceptu la kandidatecon. „Mi petis vin en la spirito ofte por pardono, ke mi kulpis je via enoficigo,“ li skribis en la jaro 1943 al Hácha, kiam li revenis el koncentrejo.
Ingmar Bergman
Bergman reĝisoris ĉirkaŭ ses dek filmojn kaj dokumentajn filmojn por kineja publikigo kaj por televido, plej el kiuj estis same verkitaj de li mem. Li reĝisoris ankaŭ ĉirkaŭ 170 teatraĵojn. El 1953, li formis povegajn kreivajn partnerecon kun sia plen-tempa direktoro de fotografio Sven Nykvist. Inter sia kompanio de aktoroj estis Harriet Andersson kaj Bibi Andersson, Liv Ullmann, Gunnar Björnstrand, Erland Josephson, Ingrid Thulin kaj Max von Sydow. Plej el liaj filmoj estis filmitaj en Svedio, kaj nombraj filmoj el Såsom i en spegel (Kiel spegule, 1961) antaŭen estis filmitaj en la insulo de Fårö. Liaj verkoj ofte temas pri morto, malsano, fido, perfido, vaku-sento kaj frenezeco.
Emil Hácha
Fatala nokto
La 14-an de marto de 1939 Hitler postulis tujan viziton de Hácha en sia sidejo. Unu horon post noktomezo Hitler akceptis lin anoncante al li, ke je la sesa matene liaj soldataroj transpaŝos landlimojn. Hácha devis ordoni al la armeo, ke ĝi ne rezistu.
Ingmar Bergman
Infanaĝo
Ingmar Bergman naskiĝis en Uppsala kiel filo de luterana pastro Erik Bergman, kiu poste iĝis kapelano de la Reĝo de Svedio, kaj Karin Åkerblom, filino de stokholma familio el deveno de Valonoj. Li pasigis la plej grandan parton de sia junaĝo en diversaj lokoj, fine en Stokholmo, tie kie lia patro laboris kiel pastro. Laŭ propra deklaro li estis edukita laŭ la luteranaj konceptoj "peko, konfeso, puno, pardono kaj graco". Tiuj temoj aperas ankaŭ en liaj filmoj. Interese, la patrineco de Karin Åkerblom estas pridubata; laŭ iuj li estis filo de iu Hedvig Sjöberg kaj estis ŝanĝita anstataŭ mortnaskita ido de Karin.
Emil Hácha
Fatala nokto
La prezidento por momento hezitas. Li embarasiĝis, li volis tempon por pripensi. Sed germanoj insistis. Fine ili minacis al li per ebla bombardado de Prago. Kelke da centoj da aviadiloj atendis ordonon. Se li ne submetiĝos, je la sesa matene la aviadiloj ekflugos kaj post du horoj restos el Prago nur ruinoj. La prezidento estis pelata al elĉerpiĝo. Li senkonsciiĝis, ili helpos lin per injekto. Fine li subskribis...
Ingmar Bergman
Infanaĝo
Li kreskiĝis kun siaj pli aĝa frato Dag kaj fratino Margareta ĉirkaŭita de religia bildaro kaj diskutado. Lia patro estis konservativa paroĥestro kun striktaj ideoj de patreco. Ingmar estis enfermita en malhelaj ĉambretoj pro "malobservoj", kiel pisi ĉe lito.
Emil Hácha
Sub hokokruco
Li multfoje rememoris la fatalan vesperon. Li plendis ankaŭ al sia filino: „Pro tio, kion mi faris, la nacio nomos min perfidulo.“ Li pravis, foje ili eĉ moke demandis lin, kial li prefere tiumomente ne elsaltis el fenestro. Sed li ne vidis alian elirpunkton: „Vi demandas min, ĉu ili minacis al mi? Pardonu, sed tio estas tro malforta vorto. Mi subskribis pro teruro el pereigo de Prago.“
Ingmar Bergman
Infanaĝo
Lia patro komencis sian pastran oficadon en la malsanulejo de Upsalo, poste estis paroĥestro de la preĝejo Hedvig-Eleonora en Stokholmo kaj fine vikario de la reĝa kortego. Kvankam li estis elstara oratoro, li havis ekscitiĝeman temperamenton, kiel Bergman mencias en sia biografio: "Ni ne rajtis fajfi, ni ne rajtis promeni kun la manoj en la poŝoj. Subite li decidis ekzameni nin pri iu leciono, kaj kiu stumblis, estis punita. Li tre suferis pro sia ege delikata aŭdosenso. Fortaj bruoj ekscitis lin". Erik donis al sia filo severan edukon, kies spuroj troveblas en ties filmoj. Lia patrino "havis ekscesan laborŝarĝon, estis nerve streĉita, malbone dormis, uzis fortajn dormigilojn, kiuj havis kromefikojn kiaj maltrankvileco kaj anksio".
Kvankam edukita en strikta luterana hejmo, Bergman poste asertis ke li perdis sian fidon kiam aĝis ok jarojn, kaj tion konstatis dum la farado de Nattvardsgästerna en 1962. Lia intereso en teatro kaj kino ekis tuje: "Naŭjaraĝa, li ŝanĝis areton de stanaj soldatoj por magia lanterno, havaĵo kiu ŝanĝis la iradon de lia vivo. Post unu jaro, li estis kreinta, ludante per tiu ludilo, privatan mondon en kiu li sentis sin komplete hejme, li asertis. Li komponis sian propran scenejaron, marionetojn, kaj lumefektojn kaj faris pupajn produktaĵojn por teatraĵoj de Strindberg en kiuj li parolis ĉiujn partojn."
Emil Hácha
Sub hokokruco
Kiam Hácha la duan tagon revenis Pragon, en Praga burgo jam sidis Hitler kaj en la aero flirtis hokokruco. Li devas iri al Hitler sur tapiŝon. La kanceliero sciigos lin, ke li havas en li plenan fidon. Sed li postulas lojalan konduton de ĉeĥoj. Rekompenco estos prospero de la lando. Sed post la nokta travivaĵo Hácha ne kredis al similaj promesoj.
Je unu semajno pli malfrue li suferas profundan deprimecon. Tiam unuafoje li postulis sian personan kuraciston pri veneno. Li multfoje ripetos tiun ĉi peton, kvankam por li kiel por katoliko sinmortigo estas malpermesita. „Malbona sorto starigis min en frunton de la nacio en unu el la plej kritikaj tempoj de ĝia historio. Tio estas terura ŝarĝo,“ li asertas desperante, ke en la lastaj tagoj li suferis gehenon, ke li estis embarasita kaj seksatencita. Dum julia soleno de sia 67-a naskiĝtago li eĉ laŭte insultas al Hitler. Tio estis por li fiulo, trompisto kaj krimulo.
Ingmar Bergman
Junaĝo
En 1934, 16jaraĝa, li estis sendita al Germanio pasigi la somerajn feriojn ĉe familiaj amikoj. Li ĉeestis en Nazi manifestacio en Weimar kie li vidis Adolf Hitler. Li poste verkis en Laterna Magica (La magia lanterno) pri la vizito al Germanio, priskribante kiel la germana familio surmetis portreton de Hitlero sur la muro ĉe lia lito, kaj ke "dum multaj jaroj, mi estis ĉe la flanko de Hitlero, ĉarmita de liaj sukcesoj kaj trista pro liaj malvenkoj". Bergman komentis ke "Hitlero estis nekredeble karisma. Li elektrigis la homamason. ... La Naziismo kiun mi estis vidinta ŝajnis amuza kaj juneca". Bergman faris du kvin-monatan temperojn en Svedio de deviga militservo.
Emil Hácha
Vivo por telegramo
Ekde la komenco de la dua mondmilito la situacio radikale ŝanĝiĝis. Nazioj prevente arestis du milojn da homoj. Hácha tuj intervenas kaj li havas relativan sukceson. Proksimume dekono da arestitoj estas liberigitaj. Tiel Hácha komencas ludi sian ludon kun Hitler. La ludon por subteno pro interŝanĝo por etaj cedoj kaj la savo de vivoj. Alia maniero ne estas.
En la fino de la jaro 1939 germanoj postulis de Hácha principan paŝon. Li promesu al la gvidanto obeemon. La postulo kaŭzos maltrankvilon. Tio estas jam tro. Kion fari? Fine ili trovos solvon. Elturnaĵon. Antaŭtempe germanoj promesis al Hácha, ke ili zorgeme esploros ĉiujn kazojn de la arestitoj kiuj ne estas de malproksime solvitaj. Tial Hácha ne povas dume veturi ĝis Berlino.
Ingmar Bergman
Internacia sukceso
La kinkariero de Bergman startis en 1941 per sia laboro reverkante scenarojn, sed lia unua ĉefa atingo okazis en 1944 kiam li verkis sian unuan propran scenaron (Hets) por Ŝtormo (aŭ Frenezo), filmo reĝisorita de Alf Sjöberg. Kun sia verkado de la scenaro, li estis ankaŭ nomumita asista direktoro de la filmo. En sia dua membiografia libro, Images: My Life in Film, Bergman priskribas la filmadon de la eksteraĵoj kiel sia faktul filmoreĝisora premiero. Tiu filmo starigis polemikon pri la sveda formala edukado. Kiam Henning Håkanson (la estro de la altlernejo kie Bergman studis) verkis leteron post la publikigo de la filmo, Bergman, laŭ la fakulo Frank Gado, reagis per respondo kiu aludis al la aserto de Håkanson ke la studentoj "kiuj ne akceptis arbitran preskribon de valoroj meritis la kruelan neglekton fare de la sistemo". Bergman asertis ankaŭ en tiu letero ke li "malamegis lernejon kiel principo, kiel sistemo kaj kiel institucio. Kaj mi ne deziris definitive kritiki mian propran lernejon, sed ĉiujn lernejojn." La internacia sukceso de tiu filmo kondukis al la unua oportuno de Bergman por reĝisori. La unua filmo reĝisorita de li estis Kris, farita en 1946. Dum la venontaj dek jaroj li verkis kaj reĝisoris pli ol dekduo da filmoj, inter kiuj Prizono (Fängelse) en 1949, Segaĵoj kaj brilaĵoj (Gycklarnas afton) kaj Somero kun Monika (Sommaren med Monika), ambaŭ el 1953.
Emil Hácha
Vivo por telegramo
Situacio denove akriĝos post morto de Jan Opletal kaj fermo de altlernejoj. Pli ol mil studentoj estis arestitaj kaj deportitaj ĝis koncentrejoj. Hácha ripetade postuladis regnan protektoron Konstantin von Neurath-on, ke li liberigu ĉiujn arestitojn. Nazioj baldaŭ konsciis, ke ĝuste tia estas vojo, kiel priregi Háchon. Kaj iom post iom ili devigis lin al montroj de totala lojaleco. Interkonsentoj estas ofte absolute konkretaj: Se Hácha sendos al Hitler bondeziran telegramon, germanoj tralasos 150 studentojn. Hácha sendis la telegramon kaj germanoj tralasis studentojn.
Ingmar Bergman
Internacia sukceso
Internacian famon li akiris en 1955, pro la filmo Sommarnattens leende ("rideto de somernokto"), kiun Bergman reĝisoris kaj kiu estis prezentita en la 9-a Festivalo de Cannes kaj gajnis premion pro "poezia humuro" kaj estis nomumita por la Ora Palmo. Tiu sukceso donis al Bergman la eblon realigi alian planon: Li deziris filmigi sian unuaktaĵon "lignopentraĵo" (Trämålning), kiun li verkis en 1954. Lia produktisto, kiu antaŭe rifuzis subteni tiun planon, nun konsentis je la kondiĉo, ke la realigo daŭru ne pli ol 30 tagojn. Tiel Bergman en 1957 kreis la filmon La sepa sigelo (Det sjunde inseglet), bazitan sur "lignopentraĵo". Tiu filmo gajnis la specialan premion de la ĵurio en la 10-a Festivalo de Cannes, kune kun "la kanalo" (Kanał) de Andrzej Wajda. Bergman skribis pri la filmo: "Ĝi estas filmo malsama, kiun mi tre ŝatas, ĉar ĝi estis farita per malmultege da rimedoj kaj apelacias al viveco kaj amo." .
Emil Hácha
Ĵeti lin al leonoj
En septembro de 1941 estis arestita premiero generalo Alois Eliáš. Hácha tuj volis demisii. En teksto preparita por Hitler li skribas: „Jam tre longan tempon mi havas senton, ke pro la progresinta aĝo, kaj rilate al mia sanstato mi ne estas kapabla perfekte plenumi postulojn de mia ofico.“ Lian demision postulas en ekzilo ankaŭ Beneš. Sed Hácha lastatempe decidis alie. Eble li subiĝis al nereala sonĝo, ke li elpetos por Eliáš pardonon. Li postulas pri tio rekte Hitleron. La gvidanto respondos espereble.
Ingmar Bergman
Internacia sukceso
Sendube eĉ pli fama kaj pli grava por la internacia famo de Bergman estis la filmo "Arbara fragejo" (Smultronstället), kompletigita en 1958 dum periodo de intensa teatra aktivado de la aŭtoro. Li tiom engaĝiĝis pri ĝi, ke fine de la registrado necesis lin enhospitaligi pro nerva elĉerpiĝo. La filmo estas serena meditado pri vivo kaj morto, estis nomumita por la Ora Palmo kaj ricevis Oran Urson de la Festivalo de Berlino, la premion de la kritiko de la Festivalo de Venecio, kaj aliajn premiojn por Bergman kaj por la aktoro Victor Sjöström.
Emil Hácha
Ĵeti lin al leonoj
Sed poste venis heydrich-periodo kaj post ĝi sekvis kruela reprezalio de nazioj. Militleĝo, murdado kaj ekzekuto de Eliáš signifis ĉefan rompon. Beneš komencis abrupte kondamni Háchon kaj la protektorata prezidento restis al li neniel ŝulda. Je ordono de Frank li nomis Benešon en sia parolo mensoga prezidento kaj brita agento. Sed en privateco li parolis alie. Antaŭ siaj geamikoj li nomis Heydrichon kaj Frankon homaj bestioj kaj murdistoj. Kaj poste li parolas senhezite. Li preparas al Frank en siaj imagoj kruelan punon: „Post la milito mi igos enpuŝi lin en kaĝon kun tigro, kiun mi lasos unu semajnon malsatiĝi.“
Ingmar Bergman
Internacia sukceso
Bergman baldaŭ resaniĝis kaj en 1958 kreis la filmon "Proksime al vivo" (Nära livet) kaj en 1959 "la vizaĝo" (Ansiktet). "La vizaĝo" gajnis la specialan premion de la ĵurio de la Festivalo de Venecio pro "la plej bona direktado, originaleco poezia kaj stilo". En tiuj jaroj, kiam ekfunkciis la sveda televido, Bergman kreis la kontribuaĵojn Venetianskan, Rabies kaj 'Oväder''. Bergman plu estis produktiva dum la venontaj du jardekoj. El la komenco de la 1960-aj jaroj, li pasigis multon de sia vivo en la sveda insulo Fårö, kie li faris kelkajn filmojn.
Emil Hácha
Forŝovo al Siberio
Bedaŭrinde la realo estas alia. Hácha promesas al germanoj ĉion, nur por ke ili nuligu la militleĝon. Sed precipe li perdas lastajn restojn de propra volo. Tiutempe li jam estas absoluta pesimisto. Li vidas nenian esperon, li ne havas forton batali almenaŭ per sia „eta“ politiko pri homaj vivoj. Li fariĝas marioneto.
16967 Marcosbosso
16967 Marcosbosso estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Emil Hácha
Forŝovo al Siberio
Ankoraŭ li partoprenos sepulton de Heydrich – unue funebra akto okazis en Praga burgo (Hácha devas sidi, li ne eltenos stari), je unu tago pli malfrue en Berlino. Li tre timis, kio okazos plu. Nazio en tiel granda posteno ankoraŭ ne estis pafmortigita. Hitler furiozas kaj minacas, ke li komencos forŝovi ĉeĥojn orienten. Baldaŭ post la reveno el Berlino Hácha ekscias pri tragedio en Lidice. La situacio estas terurega. Hácha senkonsciiĝos. Ne nur fizike, sed precipe psike. La tro elĉerpinta kaj tropezigata cerbo rifuzis servi kaj la psiko de Hácha rapide malboniĝis.
Ingmar Bergman
Internacia sukceso
Post "la vizaĝo" Bergman permesis al si tempon de paŭzo, finante sian kunlaboron en la urba teatro de Malmö kaj bremsante sian kinan aktivadon. Anstataŭe li engaĝiĝis pri teatra turneo al Parizo kaj Londono. La li edziĝis la kvaran fojon, kun la pianisto Käbi Laretei. Kun ŝi li havis filon Daniel Sebastian, al kiu li kelkajn jarojn poste dediĉis sian filmeton Daniel. Amiko de Bergman, Manne Fant, iĝis direktoro de la Svensk Filmindustri (sveda filmindustrio) kaj proponis al li kunlaboron kiel art-konsilisto. En 1960 Bergman eniris sian periodon vere kinematografian, per la filmo "virgulina fonto" (Jungfrukällan), kiu baziĝas sur sveda balado el la 14-a jarcento kaj gajnis la Akademian Premion.
16967 Marcosbosso
Nomo
Ĝia nomo honoras Marcos Federico Bosso, kiu gajnis la unuan rangon de la Intel International Science and Engineering Fair 2003 pro lia teama projekto en inĝenierarto. Li estis lernanto ĉe la I.P.E.M. No 80 Dr. Luis Federico Leloir, de Berrotarán (Provinco Kordobo, Argentino)
Emil Hácha
Forŝovo al Siberio
Tiutempe Hácha jam estis grave malsana kaj laŭ vico da atestantoj li ne kapablis konscii la veran staton de aferoj kun ĉiuj sekvoj.
Ingmar Bergman
Internacia sukceso
En 1966, li reĝisoris Persona, filmo kiun li mem konsideris unu el siaj plej gravaj verkoj. La tre eksperimenta filmo ricevis kelkajn premiojn, kaj multaj konsideras ĝin kiel lia majstroverko. Aliaj elstaraj filmoj de tiu periodo estas La fonto de la virgulino (Jungfrukällan, 1960), Horo de lupo (Vargtimmen, 1968), Honto (Skammen, 1968) kaj Pasio (En Passion, 1969). Li kaj lia direktoro de fotografio nome Sven Nykvistfaris specialan uzadon de la koloro karmezino por Flustroj kaj krioj (1972), kiu estas inter la plej laŭdataj filmoj de Bergman. Li produktis etende ankaŭ por la sveda televido tiam. Du elstaraj verkoj estis Scenoj de geedzoj (Scener ur ett äktenskap, 1973) kaj La magia fluto (Trollflöjten, 1975).
Emil Hácha
Sopiro pri memmortigo
En sia privateco, se li estas ĝuste dum klara konscio, li pripensas pri memmortigo. Tiu imago fascinas lin. Li ripete postulas de sia kuracisto venenon. La memmortigaj pensoj revenas senĉese pli ofte. Li minacas eĉ al nazioj. Li diros al Frank en la okulojn, ke li prefere faros memmortigon. Li eĉ ie trovis morfinon, sed ili prenis ĝin de li. Li priprensas pri pulvoroj, sed fine li ne kuraĝos por la faro.
Reĝa Palaco (Parizo)
Historio
La palaco estis konstruita ekde 1624 de la arkitekto Jacques Lemercier, pro peto de la kardinalo Richelieu. Tiam, oni nomigis ĝin "Palais Cardinal" (Palaco Kardinalo). Kiam li mortis, Richelieu heredigis la palacon al la franca reĝo Ludoviko la 13-a. Post la morto de tiu ĉi en 1643, la regentino Anno de Aŭstrio, la juna heredanto Ludoviko la 14-a kaj la kardinalo Mazarin forlasis la Luvron por enloĝiĝi tien. La nomo "Palais Royal" datiĝas de tiu epoko. Dum la Frondo, en 1648, kelkaj rebelaj Parizanoj invadis la palacon por malebligi la fuĝon de la reĝo kaj de la regentino.
Ingmar Bergman
Akuzoj de imposta fraŭdo en 1976
La 30an de Januaro 1976, dum trajnado de la verko de August Strindberg nome Dödsdansen (Mortodanco) ĉe la Reĝa Dramateatro en Stokholmo, li estis arestita de du policanoj kaj akuzita je imposta fraŭdo. La efiko de tiu afero sur Bergman estis detruiga. Li suferis nervan krizon kiel rezulto de humiligo, kaj estis enhospitaligita pro stato de profunda deprimo.
La esplorado estis fokusita sur transiro en 1970 de 500,000 svedaj kronoj (SEK) inter la sveda kompanio de Bergman nome Cinematograf kaj ties svisa filio nome Persona, nome ento kiu estis uzata ĉefe por pago de salajroj por eksterlandaj aktoroj. Bergman dissolvigis Persona en 1974 post ricevi averton de la Sveda Centra Banko kaj post informi pri la enspezon. La 23a de Marto 1976, la speciala akuzisto Anders Nordenadler nuligis la akuzon kontraŭ Bergman, dirante ke la supozita delikto ne havas juran bazon, dirante ke ĝi estus kiel "akuzi kontraŭ persono kiu estus ŝtelinta sian propran aŭton, pensante ke ĝi estas alies". Ĝenerala Direktoro Gösta Ekman, estro de la Sveda Interna Impostoservo, defendis la malsukcesan esploradon, dirante ke tiu esplorado temas pri grava jura materialo kaj ke Bergman estu traktita ĝuste kiel ajna alia civitano. Li montris bedaŭron ke Bergman estis forlasinta la landon, espere ke Bergman estas "pli forta" persono tiam kiam la esplorado estis montrinta ke li ne faris ajnon maljustan.
Reĝa Palaco (Parizo)
Historio
En 1661, Ludoviko la 14-a reenloĝiĝis en la Luvro, kaj la Palais Royal estis atribuita al sia plijuna frato, Filipo de Orléans, alinomita Monsieur ("Sinjoro").
Emil Hácha
Sopiro pri memmortigo
Ekde fino de la jaro 1943 Hácha plu havas forton por nenia decido. Lia malsano senĉese pli malboniĝadas. La stato de la prezidento estas tiom grava, ke li ne estus farebla respondeca pri sia konduto kaj traktado. En la jaro 1943 okazis pli detala esploro, laŭ kiu Hácha jam ofte parolas konfuzite, li ne memoras vicon da aferoj kaj li perdas imagon pri tempo. La estonteco unuiĝas al li kun morgaŭa tago. Jam laŭ lia malfirma irado kaj erektiĝema korpotenado estis unuavide videble, en kia li estas stato. Memkompreneble ankaŭ nazioj konsciis tion kaj ili serĉis lian sekvanton. Sed tio ne estis bezona. Hácha eltenis en sia oficejo ĝis amara fino.
Ingmar Bergman
Akuzoj de imposta fraŭdo en 1976
Kvankam la akuzo estis nuligita, Bergman iĝis senkonsola, timante ke li neniam denove reĝisoros. Spite plendojn fare de la sveda ĉefministro Olof Palme, de altaj publikaj gravuloj, kaj estroj de la kinindustrio, li promesis neniam labori en Svedio denove. Li forfermis sian studion en la insuloj Ferooj, suspendis du anoncitajn filmoprojektojn, kaj iris al mem-decidita ekzilo en Munkeno, Germanio. Harry Schein, direktoro de la Sveda Filminstituto, ĉirkaŭkalkulis la tujan perdon en dek milionoj da svedaj kronoj (kronor) kaj en centoj de laborpostenoj perditaj.
Reĝa Palaco (Parizo)
La palaco aktuale
La Palais Royal hodiaŭe gastigas plurajn gravajn francajn instituciojn : la Ŝtata Konsilio akiris parton de la konstruaĵo en 1875. Tie ankaŭ loĝas la Konstitucia Konsilio kaj la ministrejo pri kulturo. La fama franca teatro Comédie Française plie posedas teatrejon en la palaco.
Emil Hácha
La malsana marioneto
Fariĝas el li la malsana marioneto. Maljuniĝinte li komencis ankaŭ saluti per hajlado. Sed tio estis parodio al la nazia saluto. Li levis la manon – eble eĉ iom intence – mallerte kaj kurbiĝeme.
Ingmar Bergman
Post aresto
Li portempe revenis al sia hejmlando en 1982, por reĝisori Fanny kaj Alexander (Fanny och Alexander). Bergman asertis ke tiu filmo estus la lasta por li, kaj ke poste li fokusiĝos al la reĝisorado de teatro. Post tio li verkis kelkajn filmajn scenarojn kaj reĝisoris nombrajn televidajn specialajn programojn. Kiel ĉe antaŭa laboro por televido, kelkaj el tiuj produktaĵoj estis poste prezentitaj en teatroj. La lasta tia laboro estis Saraband (2003), nome postaĵo al Scener ur ett äktenskap kaj reĝisorita de Bergman kiam li estis 84 jarojn aĝa.
Kvankam li plue laboris el Munkeno, meze de 1978 Bergman jam estis superinta iom el sia amareco kontraŭ la registaro de Svedio. En Julio de tiu jaro li vizitis Svedion, kaj celebris sian sesdekan naskiĝtagon en la Ferooj, kaj parte pluigis sian laboron kiel direktoro ĉe la Reĝa Drama Teatro. Por honorigi lian revenon, la Sveda Filminstituto lanĉis novan Premion Ingmar Bergman por estis atribuita ĉiujare al elstareco en filmofarado. Ankoraŭ, li restis en Munkeno ĝis 1984. En unu el la lastaj ĉefaj intervjuoj kun Bergman, farita en 2005 ĉe la Ferooj, Bergman diris ke spite esti aktiva dum la ekzilo, li estis efektive perdinta ok jarojn de sia profesia vivo.
Emil Hácha
La malsana marioneto
Hácha jam plu ne estis kapabla skribi. En la prezidenta kancelario ili establis faksimilojn de lia subskribo. Hácha ne nur ne kapablos teni skribilon, sed li bone eĉ ne manĝigos sin. Ekzistas atestantoj-vidintoj priskribantaj ĉetablan manĝadon de la prezidento en lastaj monatoj de lia vivo. Dum la tuta tempo de tagmanĝo li parolis kun neniu, li ne respondis demandojn. Li manĝis terurmaniere. Multfoje li eĉ ne trafis per kulero en la buŝon, bieron li prenis per kulereto por deserto, li deŝiris florojn el dekoracia bukedo donante ilin en la buŝon.
Li ofte deliris. Kiam foje la fleganta kuracisto konstatis, ke ekstere estas bela vetero, Hácha absolute sensence proklamis, ke pluvas kaj ke el la firmamento estas falantaj pecoj da viando! Pluajn problemojn li havis kun sinvestado. Lia pantalono faladis, ŝuojn li portis renverse. Li ne perceptis la ĉirkaŭaĵon kaj sen helpo li faris eĉ ne unu paŝon. Sed lia stato devis esti por la publiko sekretigita.
Ingmar Bergman
Karierfino
Li mortis en sia domo sur insulo Fårö la (samtage kiel la epoka itala kinisto Michelangelo Antonioni) kaj estis entombigita apud la preĝejo de Fårö. Li suferis kirurgan operacion ĉe ripo en Oktobro 2006 kaj same suferis malfacilan rekuperon. Li mortiĝis dum dormado je aĝo de 89; lia korpo estis trovita en sia hejmo.
Kino
Bergman ĝenerale estas agnoskita kiel unu el la grandaj majstroj de moderna kino, kune kun Akira Kurosawa kaj Federico Fellini. Li ofte laboris kun la renomaj aktoroj Liv Ullmann kaj Max von Sydow. Liaj filmoj havas ekzistadisman etoson, ofte temas pri morto, soleco kaj la malfacilaĵoj en la kunvivado de paroj.
Emil Hácha
La malsana marioneto
Kuracistoj diagnozis lian staton: arterio de cerbaj angioj. La svenstatoj okazis senĉese pli ofte, la prezidento ne retenis urinon kaj en lastaj monatoj de la vivo eĉ ne fekadon. En majo de 1944 estis unafoje publikigita informo pri lia malbona sanstato: Hácha suferas pro leĝera malsano kulpigita pro la aĝo. Samtempe li ĵus suferis apopleksion. Same kiel ĉe Masaryk – kaj en estonteco ĉe ĉiuj pluaj regantoj – validas la sama regulo: la veron pri la sanstato oni sekretigas.
Ingmar Bergman
Repertuara kompanio
Bergman disvolvigis personan "repertuaran kompanion" de sveda geaktoraro kiu ripete stelulis en liaj filmoj, formita de Max von Sydow, Bibi Andersson, Harriet Andersson, Erland Josephson, Ingrid Thulin, Gunnel Lindblom, Bengt Ekerot, Anders Ek, kaj Gunnar Björnstrand, ĉiu el kiuj aperis en almenaŭ kvin filmoj de Bergman. La norvega aktorino Liv Ullmann, kiu aperis en naŭ el la filmoj de Bergman kaj en unu televida filmo (Saraband), estis la lasta kiu aliĝis al tiu grupo (en la filmo Persona), kaj finfine iĝis la plej forte asocia kun Bergman, kaj arte kaj persone. Ili kunhavis filinon, nome Linn Ullmann (naskiĝinta en 1966).
Emil Hácha
Mallibereja malsanulejo
Li devis eltrinki sian kalikon de amareco ĝisfunde. Komunistoj nomis „hachismon“ kiel kancero en sana korpo de la nacio kaj kontraŭ la protektorata prezidento stariĝis ankaŭ la okcidenta ekzilo. La registaro el Košice akceptis komence de marto proklamon, ke Hácha estas grandperfidulo kaj li estos starigita antaŭ tribunalo. La 13-an de majo de 1945 ministerio por internaj aferoj eldonis arestigordonon. Oni devis rapidi – al la 16-a de majo estis planita triumfa reveno de Edvard Beneš ĝis Prago. Hácha estis enaŭtomobiligita kaj forveturigita en malliberejon en Pankrác. Loka kuracisto postulas permesilon por eniro por la persona kuracisto de Hácha. Li ricevas ĝin, sed tiu rifuzis alveturi kaj nur pertelefone li sciigas diagnozon. Ĉiuj forturniĝis de Hácha. Ankaŭ malliberejaj gardistoj venĝas sin: Hácha estas en ĉelo plena de puloj kaj cimoj. Ili onidire eĉ eltiris lin eksteren en koridoron kaj de sur ĉirkaŭirejoj ili urinis sur lin. Teruriga, sed kredebla.
Ingmar Bergman
Repertuara kompanio
Bergman eklaboris kun Sven Nykvist, sia direktoro de fotografio, en 1953. Ambaŭ disvolvigis kaj pluhavis laboran rilaton de sufiĉa forto kiu permesis al Bergman ne okupiĝi pri la kompono de filmaĵo ĝis la tago antaŭ la filmado. Matene de la filmado, li nur dum mallonge parolis kun Nykvist pri la maniero kaj kompono kiun li deziris, kaj poste lasis Nykvist labori, evitante interrompon aŭ komenton ĝis la studado post-produktada de la laboro de la venonta tago.
Premioj
Ingmar Bergman ricevis entute 58 kinopremiojn, jen la plej distingaj:
Emil Hácha
Mallibereja malsanulejo
La forlasita kaj rompita maljunulo jam mem ne plu povas leviĝi, nesciante, kie li estas, neantaŭsentante, kio okazas kun li. Absurde estas, ke li havas de komence akrigitan reĝimon kaj malpermeson de privataj vizitoj. Eĉ lia unusola filino Milada, kiu dum lastaj du jaroj zorgis pri li, ne povas viziti lin. Hácha pleje malsaniĝis je forta angino, kiu multe pli malbonigis lian sanstaton. Post transporto ĝis la malliberejo Hácha plu reagis al nenia iniciato. Malgraŭ tio la ministerio de internaj aferoj decidis, ke li estas esplordemandota. Ĉefe komunistoj sopiris pri proceso, en kies fino estus pendigŝnuro. Sed plenigo de tiu ĉi decido jam ne okazis.
Ingmar Bergman
Premioj
En la kategorio Plej bona ne-usona filmo jenaj Bergman-filmoj ricevis Oskaron:
Citaĵo
Bergman mem priskribas sian personon jene:
Emil Hácha
Tombo sen nomo
La 24-an de junio de 1945 venis krizo. Kuracistoj denove postulas transporton en sanatorion. Vane. Polico interpretas pli superan volon: „Decido de la registaro estas lasi d-ron Háchon morti en Pankrác.“ Gvidantaro de la malliberejo ankoraŭ permesos viziton de sacerdoto. Proksimiĝas agonio, kaŭzita de grava pulminflamo. Lastfoje venos viziti lin lia fidela filino. Sed eĉ ne tiu povas ĉeesti ĝis lasta fino. Vespere la 27-an de junio de 1945 Hácha mortas en la mallibereja ĉelo.
Enterigo estas planita al la 30-a de junio, presi mortanoncojn estis malpermesite. La ceremonio devas okazi baldaŭ matene, kiam en tombejo estas neniu. Ĝi komenciĝas je la sepa kaj ĉeestantoj estas sole la filino kun sia eksedzo. La korpo de Hácha estas en malliberejaj vestoj enterigita al la edzino, sed la nomo de Emil Hácha ne estos sur tombŝtono.
Filino de almozulo
Postmilita juĝejo senigis Hácha de punrespondeco. Ĝi konstatis, ke ekde duono de la jaro 1943 li ne respondecis pri sia konduto kaj li do ne respondecas pri siaj proklamoj. Sed tio ne helpis lian filinon. Dum la tuta milito ŝi plenumis rolon de la unua damo kaj nun ŝi estis pagonta. Milada ofte aŭskultis malpermesitan elsendadon de eksterlanda radiodisaŭdigo kaj ŝi informis sian patron pri ĉio grava, ŝi helpis familiojn de arestitoj, sed nun la postmilita malamo rilate al Hácha turniĝis al ŝi.
Ŝi perdis post la milito ĉion. Ŝi estis heredonta la ampleksan posedaĵon de la patro, sed la ŝtato konfiskis ĉion. Ŝia eksedzo almenaŭ lasis al ŝi malgrandan loĝejon. Ŝi estis seninfana kaj forlasita. Ŝi travivis siajn lastajn jarojn en hejmo por emerituloj. Ŝi ĝisvivis ankoraŭ novembron de 1989 – ŝi mortis en decembro, tri semajnoj antaŭ sia 87-a naskiĝtago.
Beto Pegaza
Beto Pegaza (latine Beta Pegasi, β Peg laŭ la nomaro de Bayer) estas granda ruĝkolora supergiganta stelo en la konstelacio Pegazo. Ĝi ankaŭ tradicie nomatas Scheat, el araba vorto kiu signifas tibio, verŝajne pro ĝia situo kadre de iu antikva stelfiguro kiu ne plu konatas. Ĝi ankaŭ nomatas Sheat Alpheras aŭ Seat Alpheras (Alpheras venas el la araba Al Faras, kiu signifas "la ĉevalo") kaj Menkib (el la araba Mankib al Faras, kiu signifas "ŝultro de la ĉevalo"). Tiuj ĉi lastaj nomoj klare rilatas al la mitologia ĉevalo Pegazo per kiu oni nun bildigas la konstelacion.
Le Mesnil-Amelot
Le Mesnil-Amelot estas franca komunumo situanta en departemento Seine-et-Marne en regiono Francilio.
Loĝantoj de Le Mesnil-Amelot estas nomataj Mesnilois.
Melzo
Melzo estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la metropola urbo Milano de la regiono Lombardio. Fine de en la komunumo vivis.
Najbaras la komunumoj Gorgonzola, Pozzuolo Martesana, Cassina de' Pecchi, Vignate, Truccazzano kaj Liscate.
Rodopoj
La Rodopoj (Родопи, Ροδόπη (Rodopi), en la bulgara lingvo kutime kun difinita artikolo Родопите (Rodopite), foje ankaŭ nomata Родопа (Rodopa) aŭ Родопа планина (Rodopa planina), origine el la trakia lingvo „regiono de ruĝbruna rivero“) estas montaro en sudokcidenta Eŭropo. La Esperanto-vortaro PIV proponas la nomon en singulara formo, do Rodopo, sed preskaŭ ĉiuj naciaj lingvoj uzas pluralan formon, paralele al ekzemple la montaroj Alpoj aŭ Karpatoj en Eŭropo, kaj ĉi tie sekviĝas la plurala formo. Pli ol 83% de la montaro troviĝas sur la teritorio de la ŝtato Bulgario, kaj la restaj, en la plej norda parto en Grekio. Sur la teritorio de la plej suda parto, en Grekio la provinco Rodopoj estas nomata laŭ la montaro. La plej alta montopinto Goljam Perelik (2.191 metroj), estas la sepa plej granda monto de Bulgario. La regiono pejzaĝe konsistas aparte el karstaj areoj kun profundaj riveraj kanjonoj, larĝaj kavoj kaj specife skulptitaj rokaroj. Aparte impresa kaj pitoreska ekzemplo estas la kanjono Trigrad.