cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nuklido aperanta pro radioaktiveco
Ekzemploj
Aliaj gravaj ekzemploj de aperanta pro radioaktiveco elementoj estas radono kaj heliumo, ambaŭ kiuj estas formataj de disfalo de pezaj elementoj. Atomkernoj de heliumo estas la alfa partikloj aperantaj dum alfa disfalo de pezaj elementoj. La ĝenerala livero de heliumo sur Tero estas de alfa-radioaktiveco.
Uzo en geologio
En la tabelo estas listo de iuj el la plej gravaj nuklidoj uzataj en geologio, en ordo de malpligrandiĝo de duoniĝotempo de la radioaktiva fonta izotopo. La valoroj donitaj por duoniĝotempo kaj disfala konstanto estas la nunaj interkonsentaj valoroj en la geologia komunumo. Estingintaj nuklidoj ne estas inkluzivitaj.
Kampar
Kampar aŭ Kamparo esperante (en ĉina: 金宝, en angla: Kampar) estas urbeto en la ŝtato Perak, Malajzio. Ĝi fondiĝis en 1887.
La urbeto estis fama pro stano.
James Angulo
James Angulo (n. ) estas kolombia futbalisto. Li ludis kiel atakanto.
Margareta de Anĵuo
Margareta de Anĵuo (n. la 23-an de marto 1430, m. la 25-an de aŭgusto 1482) estis la edzino de Henriko la 6-a (Anglio) kaj estris lankastran militadon dum la militoj de rozoj.
Naskiĝo kaj familio
Ŝi naskiĝis en Loreno, Francio, kaj estis filino de Renato de Anĵuo, reĝo de Napolo kaj Izabela (dukino de Loreno). Ŝia onklo estis Karlo la 7-a (Francio).
Edziĝo
La 23-an de aprilo 1445, ĉe Titchfield, Hampshire, Anglio, Margareta edziĝis al Henriko la 6-a, reĝo de Anglio. Tiu pretendis la francan tronon, kaj Karlo la 7-a aprobis la geedziĝon kondiĉe ke li ne donos la kutiman doton: anstataŭe, Henriko cedis al li Anĵuon kaj aliajn anglajn posedaĵojn en Francio. Inter la angloj la geedziĝo ege malpopularis.
La 13-an de oktobro 1453 naskiĝis ŝia sola filo, Eduardo de Westminster (princo de Kimrio). Estis onidiroj ke li estis nelegitima, kaj ke lia patro fakte estis grava nobelo kiu subtenis Margaretan, sed Henriko mem certis ke li estis legitima.
Enlandaj militoj
Ekde 1453 Henriko la 6-a suferis pro periodoj de mensa malsano. Rikardo Plantaĝeneto (3-a duko de Jorko), minacis detronigi lin, kvankam komence Margareta ne konsciis kiom gravis la minaco nek kiom tiu malamis ŝin. Fine erupciis la militoj de rozoj, kaj la duko de Jorko malkaŝe militis kontraŭ Henriko kaj Margareta. Ĉe la unua batalo de St Albans Henriko kaptiĝis sed Margareta eskapis kaj kunigis armeon en norda Anglio.
En 1457 franca generalo kiu subtenis Maragareta alteriĝis en Kent kaj disrabis Sandwich. Plimultis onidiroj pri Margareta kaj kalumniaj baladoj pri la reĝino popularis. Malvolonte Margareta devis komisii Rikardon Neville (16-an grafon de Warwick), la plej potenca nobela subtenanto de la duko de Jorko, patroli la anglan marbordon.
De 1459 al 1461 okazis pluaj bataloj, dum kiuj foje armeoj de Margareta venkis, kaj foje ili malvenkis. Estis Margareta, ne ŝia ofte malsana edzo, kiu estris la lankastran militadon. La 29-an de marto 1461 ŝia armeo suferis tre gravan malvenkon dum la batalo de Towton: Eduardo la 4-a proklamiĝis kiel reĝo kaj Henriko detroniĝis. Margareta fuĝis, unue al Kimrio, poste al Skotlando kaj fine al Francio, kie ŝi gajnis la protekton de Ludoviko la 11-a (Francio).
Fine de la 1460-a jardeko, Rikardo Neville kverelis kun Eduardo la 4-a. Ankaŭ li fuĝis al Francio, kie, parte pro la interveno de Ludoviko la 11-a, li alianciĝis al Margareta. Septembron 1470 ili invadis Anglion, kie ili ricevis multe da subteno. Eduardo la 4-a fuĝis al Burgundio kaj Henriko la 6-a resurtroniĝis.
Tamen sekvis du katastrofaj bataloj, ĉe Barnet kaj Tewkesbury (kie mortis Eduardo de Westminster, la filo de Margareta). Margareta kaptiĝis kaj estis malliberigata, unue en Kastelo Wallingford kaj poste en la Turo de Londono. En 1475 Ludoviko la 11-a elaĉetis ŝin pere de la Pikinja traktato, kaj ŝi pasis la ceteron de sia vivo en Francio, kaj mortis en Anĵuo.
Nekonvencia milito
Nekonvencia milito estas la malo de konvencia milito, nome estas klopodo atingi militan venkon pere de akcepto, kapitulaco, aŭ eksterleĝa elteno fare de unu flanko de jam ekzistanta konflikto. Dume konvencia milito estas klopodo por pligrandigi la kapablon de la malamiko pere de malferma batalado. Ĝi estas deklarita milito inter ekzistantaj ŝtatoj en kiuj atomaj, biologiaj, aŭ kemiaj armiloj ne estas uzataj aŭ vidas nur limigitan ties montron en apogo de konvenciaj militaj celoj kaj manovroj.
Dum oni uzas konvencian militon por limigi la militkapablon de la kontraŭulo, nekonvencia milito estas klopodo atingi militan venkon pere de akcepton, kapitulacon, aŭ sekreta elteno por unu flanko de ekzistanta konflikto. Supraĵe, la nekonvencia milito kontrastas kun la konvencia milito en tio ke la militfortoj aŭ celoj estas kovritaj aŭ nebone difinitaj, taktikoj kaj armiloj intensigas rimedojn de subverto aŭ timigo, kaj la ĝeneralaj aŭ longdaŭraj celoj estas devigaj aŭ subvertaj por politika korpuso.
Daoulas (Finistère)
Daoulas (jen france, bretone Daoulaz) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Finistère (jen france, Penn-ar-Bed), en la regiono Bretonio (Bretagne, Breizh). Fine de en la komunumo vivis.
NGC 4315
NGC 4315 estas stelo en konstelacio Virgo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Sainte-Restitude (stacidomo)
Sainte-Restitude (Santa Restituda) estas franca haltejo sur linio -, situanta en  Lumio, en departemento Haute-Corse, regiono Korsiko.
Temas pri stacidomo de Chemins de fer de la Corse (CFC).
Grizgorĝa kardinalo
La Grizgorĝa kardinalo (Granatellus sallaei) estas specio de birdo de la familio de la Kardinaledoj iam lokitaj en la familio de Paruliedoj.
Ĝi troviĝas en Belizo, Gvatemalo kaj Meksiko en teritorio sufiĉe aparta el tiu de la Rozbrusta kardinalo en Orinoko kaj Amazono, sed pli proksime al tiu de la alia samgenra specio nome Ruĝbrusta kardinalo, kiu estas nur iom pli norda kun teritorio ĉe pacifika Meksikio. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbaroj.
Ĝi estas specio tre simila al la proksima taksonomie sed malproksima geografie nome Rozbrusta kardinalo, sed sen blanka gorĝareo, kiu ĉe tiu ĉi estas malhelgriza kiel la supraj partoj, kaj kun ne tiom ampleksaj nek tiom ruĝaj subaj partoj kiuj havas pli ampleksajn blankajn flankojn. Ĝiaj supraj partoj estas malhelgrizaj kun iom da blueca nuanco escepte ke nigriĝas en vizaĝo kie rimarkindas tre kontrasta kaj blanka superokula strio malantaŭen, tute malkutima almenaŭ inter parulioj kaj ĉe tiu ĉi specio eĉ pli markata kaj pli malantaŭ aol ĉe la Rozbrusta kardinalo. La beko kaj kruroj estas same malhelgrizaj.
Sainte-Restitude (stacidomo)
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Ponte-Leccia - Calvi (ligne de la Balagne) (996000).
Hamburga universitato
La Hamburga universitato aŭ Universitato de Hamburgo - germane Universität Hamburg - estas la universitato en la urbo Hamburgo en norda Germanio. Ĝi fondiĝis en 1919, kaj rapide fariĝis unu el la plej grandaj universitatoj de norda Germanio. En la vintra semestro 2013/14 la universitato havis iom pli ol 41 000 studentojn.
La esperantisto kaj ekonomikisto Werner Bormann ofte prelegis en la universitato, kaj inter la esperantistaj studantoj menciindas interalie la beninano Jean Codjo.
Inter aliaj docentoj kaj doktoriĝintoj de la universitato, pri kiuj jam ekzistas propraj vikipediaj artikoloj, mencieblas la psikologoj William Stern, kunfondinto de la universitato, kaj Friedemann Schulz von Thun, la astronomoj Jürgen Stock kaj Rudolph Minkowski, la arthistoriisto Erwin Panofsky aŭ la socisciencisto Bassam Tibi.
Simenso
La simenso (simbolo S) estas la SI-unuo de elektra konduktanco. Ĝi estas la inverso de omo. Oni nomis ĝin pro la germana inventanto kaj industriisto Ernst Werner von Siemens. Ĝi oficialiĝis en 1971.
Difino
Por fizika objekto, tipe elektra ilo, kun elektra rezistanco R, la konduktanco G difiniĝas kiel
kie I estas la kurento tra la objekto kaj V estas la elektra tensio trans la objekto.
La unuon simenso por la konduktanco G difinas
Ekzemple: la konduktanco de rezistilo kun rezistanco ses omoj estas G = 1/(6 Ω) \approx 0.167 S.
Leonid Hlibov
HLIBOV Leonid ukraine Леонід Глібов (1827-1893) estis poeto kaj eldonisto. Naskiĝis en Poltava provinco, lernis en Poltava gimnazio, poste en Liceo de altaj sciencoj en Niĵino. Laboris kiel instruisto en Podolio, Ĉernihiva provinco. Loĝis en Niĵino kaj Ĉernihivo, kie li mortis.
Komencis verki ruse, sed poste transiris al la ukraina. Hlibov estas la plej konata ukraina fablo-verkisto. Eldonis tri fablo-kolektojn (1863, 1872, 1882).
Por la Ukraina antologio liajn poemojn kaj fablojn esperantigis Denteto (2) kaj Andreo Rogov (4).
Bouquet (Gard)
Bouquet (jen france, prononco, okcitane Boquet) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Gard, en la regiono Okcitanio (Occitanie [ɔksitaˈni], Occitània [utsiˈtanjɔ], Occitània [uksiˈtanjə]). Fine de en la komunumo vivis.
Jácint Juhász
Jácint JUHÁSZ [juhAs], hungare Juhász Jácint estis hungara aktoro. Lia edzino estis Györgyi Andai.
(126619) 2002 CX154
(126619) 2002 CX154 estas granda transneptuna objekto de la disa disko.
Jácint Juhász
Jácint Juhász naskiĝis la 1943 en Mogyoród - mortis la  1999 en Budapeŝto.
(126619) 2002 CX154
Malkovro
Por Michael E. Brown, ĝi verŝajne ne estas nanplanedo kun taksata diametro de 163 km.
Jácint Juhász
Biografio
Jácint Juhász ricevis aktoran diplomon en Budapeŝto en 1965, poste li komencis sian aktoran karieron en Teatro Petőfi (Veszprém). En 1967 li aliĝis al trupo de Teatro Madách. La frua morto ne donis eblecojn ricevi premiojn.
Stanisław Pyjas
Stanisław Włodzimierz Pyjas (naskiĝis la 4-an de aŭgusto 1953 en Żywiec, mortis la 7-an de majo 1977 en Krakovo) – opozicia aganto en Pola Popola Respubliko, studento de pola filologio kaj filozofio de Jagelona Universitato. Lia morto en misteraj cirkonstancoj kelke da tagoj antaŭ studenta festo Juvenalia skuis studentan medion de Krakovo kaj Pollando. Li estis enterigita en tombejo en Gilowice (proksime al la naskiĝloko).
Opozicia agado
Ĉefa fonto de informado de Sekureca Servo estis lia proksima kolego Lesław Maleszka, kun pseŭdonomoj de sekreta kunlaboranto "Ketman" kaj "Return" (posta plurjara kunlaboranto de Gazeta Wyborcza).
La 21-an de septembro 2006 Stanisław Pyjas estis postmorte distingita de prezidento Lech Kaczyński per Komandora Kruco de la Ordeno Polonia Restituta.
Acuitzio
Acuitzio estas komunumo en la meksika subŝtato Michoacán. La ĉefurbo de la komunumo estas Acuitzio del Canje. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 16 001.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 10052 loĝantojn. El tiuj estas 4720 viroj kaj 5332 virinoj. La komunumo havas surfacon de 180 kvadratkilometroj.
Sociogeografio
En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 8681 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 19 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al 0.22 % de la loĝantoj.
Entute 6 139 personoj (en 2000) aĝis pli ol 15 jaroj. El tiuj personoj 5 192 estis alfabetoj kaj 942 analfabetoj. Tio signifas ke 15.34 % de la loĝantaro de la jaro 2000 estis analfabetoj.
Fontoj: Statistikoj de la INEGI
Eksteraj ligiloj
http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/michoacan/mpios/16001a.htm
Leandro Fernández de Moratín
Leandro Fernández de Moratín (Madrido, 10a de marto de 1760 - Parizo, 2a de junio de 1828), hispana poeto kaj dramaturgo.
Vivo
Li naskiĝis en Madrido en 1760, de nobela familio asturia. La patro estis poeto, dramaturgo kaj advokato Nicolás Fernández de Moratín kaj la patrino Isidora Cabo Conde. Li kreskiĝis en medio kie oftis la literaturaj diskutoj, ĉar la patro Nicolás estis homo dediĉita al la beletroj. Je siaj kvara jaro, li malsaniĝis el variolo, kio afektis lian karakteron, kiu iĝis timida. Li ne faris universitatan studaron, ĉar la patro kontraŭis, kaj eklaboris en juvelarto.
Je sia 19a jaro, en 1779, li jam ricevis duarangan premion de poezio en publika konkurenco kunvokita de la Akademio. En 1782 ricevis la duan premion pro Lección poética. En 1787, kaj danke al la amikeco de Jovellanos, ekveturas al Parizo kiel sekretario de la grafo de Cabarrús, tiam registare komiziita en Parizo. La sperto estis ege profita por la juna verkisto. Revene en Madrido, sukcesas per la publikigo de la satiro La derrota de los pedantes (La malvenko de la afektuloj). La tiama pova grafo de Floridablanca donas al li monamason kaj Moratín ekiĝas pastro, neevitebla kondiĉo por ricevi la privilegiojn. Kiam Godoy ekpoviĝis, li akiris la protekton de la favorato, kiu helpis lin premieri liajn komediojn kaj plialtigis liajn ekleziajn enspezojn.
Dum kvin jaroj li veturis tra Eŭropo, kaj revenis al Madrido en 1797 por okupi la postenon de sekretario de Interpretado de Lingvoj, kio permesis lin vivi komforte.
En 1808, post la falo de Godoy, prenis partion favore al la francoj kaj estis elektita bibliotekisto de la Reĝa Biblioteko de la reĝo Joseph Bonaparte. Post tiam li estis konsiderata "francpartiano", kaj pro tio li devis rifuĝi en Valencio, Peñíscola kaj Barcelono kiam okazis la politika ŝanĝo.
Leandro Fernández de Moratín estis teatra homo en la ampleksa senco de la termino. Krom aŭtoro, li dediĉis sin al aliaj gravaj taskoj. Moratín estis unu de la fondintoj de la teatra historiografio hispana. Liaj Orígenes del teatro español, verko kiun li ne publikis kion faris nur en 1830-1831 la Real Academia de la Historia, estas unu de la unuaj seriozaj kaj dokumentitaj studoj de la hispana teatro antaŭa al Lope de Vega. Estas interesa ankaŭ la «Prólogo» al la eldono pariza de lia verkaro en 1825, kie li resumas, ekde klasikisma vidpunkto la historion de la hispana teatro de la 18a jarcento. Moratín ankaŭ defendis la teatran reformon tiutempe. Rilata kun la tiamaj povuloj interesataj pri tia reformo kaj heredanto de la idearo de la patro, li klopodis renovigon de la teatra strukturo de la tiama Hispanio. La comedia nueva [La nova komedio] estas mejlŝtono de tiu kampanjo de reformo de la intelektuloj kiuj moviĝis ĉirkaŭ la registaro ekde la mezo de la 18a jarcento, kiam jam proponis reformojn Ignacio de Luzán, Agustin de Montiano y Luyando, Blas Nasarre kaj Luis José Velázquez. Li mortis en Parizo en junio de 1828.
Teatra verkaro
Leandro Fernández de Moratín estas la plej grava teatra aŭtoro de la novklasika hispana skolo. Li defendis teatron kiel ĝuo kaj morala instruado (lernejo de bona kutimaro) kaj agado kiu imitu verece la realon. De tie naskiĝas la emo al la teatra regularo en ĉiuj ties aspektoj, ĉefe pri la regulo de la tri unuecoj: la de agadunueco, de loko kaj tempo.
La separon de ĝenroj realigis tiom precize, ke li ne verkis tragediojn, eĉ se ili estis laŭmodaj en la eŭropa novklasikismo. Lia karaktero alportis lin al la komedio, ĝenro kiun li difinas tiele: «pentras la homojn tiajn kiaj ili estas, imitas la nacian ekzistantan kutimaron, la komunajn malvirtojn kaj erarojn, la okazaĵoj de la hejma vivo; kaj de tiuj aferoj, de tiuj privataj interesoj, formas verecan fabelon, instruan kaj agrablan».
Teorio de la komedio
La plej ampleksa kaj detala klarigo de lia idearo pri la komedio troviĝas en la 'Prólogo' kiun li verkis por la definitiva eldono de lia verkaro publikita en Parizo en 1825. Li parolis pri si mem laŭ tria persono, kaj diris tion pri la komedia ĝenro: «imitado en dialogo (verkita ĉu proze aŭ verse) de evento okazinta en unu loko kaj en malmultaj horoj inter privataj personoj, pere de kio […] oni primokas la komunajn malvirtojn kaj erarojn de la socio, kaj oni rekomendas sekve la veron kaj la virton».
El viejo y la niña (La maljunulo kaj la knabino)
La unua komedio verkita de don Leandro estis premierita la 22an de majo de 1790, sed la deveno kaj redakto estis de multaj jaroj, eble de ĉirkaŭ 1783. La celo de la aŭtoro (kondamni unuigon, kiun oni ne estus devinta fari, ne nur pro malegaleco en la aĝo de la edzoj, sed ĉefe pro la intereso kaj trompo per kio estis decidita) evidentiĝas ekde la komenco.
La comedia nueva (La nova komedio) aŭ El café (La kafejo)
La kompanio de Eusebio Ribera premieris la 7an de februaro de 1792 en la teatro Príncipe (Princo) La comedia nueva, kun festofinaĵo de Ramón de la Cruz, El muñuelo (La kuk'). La komedio estis ludata ses tagojn sukcese, kaj oni reludis ĝin foje dum postaj jaroj. La komedio estis finita decembre de 1791.
La comedia nueva estas majstroverko de la teatra satiro. La historio estas la premiero de «nova komedio» El gran cerco de Viena (La granda sieĝo de Vieno), verkita de naiva kaj nescianta don Eleuterio Crispín de Andorra. La nomigon de «comedia nueva» ricevis, logike, verko publikita aŭ ludata la unuan fojon, male al la «antikvaj», tio estas, tiu de la "Siglo de Oro" (Hispana ora epoko). En la kafejo kie oni disvolvigas la agadon okazas vigla diskuto inter partianoj kaj kontraŭpartianoj de la komedio, kiu reprezentas la tipon de teatro sukcesa tiame en la madridaj teatroj. Tiele atingas Moratín, pere de metateatra artefaritaĵo, doni ideon de la absurdaĵaro kaj sensencaĵoj de la supozita komedio, tiele ke El gran cerco de Viena iĝas unu el la neverkitaj verkoj kiun oni plibone konas».
Jam en siaj komentarioj al La comedia nueva okupiĝis Moratín mem pri dokumenti detale ĉiujn unuaĵojn de la heroa komedio de don Eleuterio, ekde la propra titolo, imitaĵo de tiomaj komedioj kiuj rakontis sieĝojn kaj urbokonkerojn, ĝis la scenoj de falsaj dialogoj laŭ formo de samtempaj monologoj, paŝante tra la priskriboj de teruraj malsategoj, el kio citas signife ekzemplojn de La destrucción de Sagunto (1787), de Gaspar Zavala y Zamora, kaj El sitio de Calés (1790) de Luciano F. Comella.
La unua atentiga elemento estas, ke la verko estas verkita en prozo. Tiu estis formo verki teatron malkomunan en la 1790aj jaroj. Dramoj kiel El delincuente honrado de Jovellanos estis praktike la unikaj kiujn povus trafi Moratín.
La kafejoj estis modernaĵoj de la Hispanio de la 18a jarcento, same kiel en la resto de Eŭropo. Tiu modo trafis sian spegulon en la teatro: Carlo Goldoni estis verkinta komedion sub la titolo La bottega del caffè, sendube konata de Moratín, ĉar en La comedia nueva uzas ian situacion de la goldonia verko, kiel estas la haltita horloĝo de la afektulo.
La komedio estas teknike perfekta, ekzemplo de alĝustiĝo al la novklasika regularo. La unuoj estas obeitaj rigore, eĉ troe. La salono de la kafejo estas la unika loko kie okazas la tuta scenaro. La tempunuo estas tiom perfekta ke estas unu de la malmultaj verkoj kie oni plenumas la idealon, ke la ludo daŭru precize same kiel la teatra agado.
El barón (La barono)
En 1787 Moratín estis ricevinta mendon neevitindan. La grafino de Benavente, doña Faustina, mendis lin verki zarzuelon. Li nevole verkis El barón, zarzuelo en du aktoj kiun sendis al la grafino. Kun granda ĝojo de Moratín, tiu neniam estis ludata, sed cirkulis manuskripte kaj dum la veturado al Italio oni adaptiĝis sen permeso de la aŭtoro, kio, kun muziko de José Lidón, estis ludata. Moratín rekuperis la verkon kaj decidis konverti ĝin en komedion. Tiele faris. La verko premieriĝis ĉirkaŭ la jaro 1803 en la Teatro de la Cruz.
La mojigata (La bigotino)
Ankaŭ de tiu komedio ekcirkulis kopioj manuskriktaj post 1791. Ĝi estis aranĝita kaj trajnita de la aktoroj de la kompanio de Ribera, kaj finfine ludata en la Teatro de la Cruz la 19an de majo de 1804. Per La mojigata [moĥigAta] Moratín sekvis al sia persona analizo de la problemo de la ina edukado en ties socia konsekvencaro.
El sí de las niñas (La jeso de la knabinoj)
El sí de las niñas estas komedio kiu pritraktas pri Doña Paquita, junulino 16jaraĝa devigata de sia patrino doña Irene edziniĝi al don Diego, sentema kaj riĉa ĉevaliro 59jaraĝa. Tamen tiu ĉi ne konas, ke Doña Paquita enamiĝis je iu 'Don Félix', kiu reale estas don Carlos, nevo de don Diego. Per tiu amtriangulo kiel historio disvolviĝas la verko, kies ĉefa temo estas la subpremado de la knabino devigataj obei la patrinojn kaj eniri en malegala geedziĝo kaj tiukaze kun tro granda aĝodiferenco.
La ŝlosilo de la verko troviĝas en la kontraŭdiro kiu karakteriĝas na don Diego en la temo de la edukado de la junularo kaj la elekto edziĝi: la praktiko kaj la agado ne kongruas kun la teorio. Li petas liberecon por la elekto (libereco tiam neata al la junuloj), kritikas la falsan koncepton de la aŭtoritato parte de la gepatroj: li komprenas, ke tiu falsa aŭtoritatismo estas la radiko de multaj malbonaĵoj; li volas ,ke Paquita elektu libere. Sed en la praktiko, don Diego, kiu estas la protektanto de sia nevo Carlos, faras pri li la samajn erarojn kiujn li kritikas teorie. Tiu kontraŭdiro inter teorio kaj praktiko estas la fadeno kiu kondukas la teatran historion.
La derrota de los pedantes (La malvenko de la afektuloj)
La proza verko plej konata de Moratín estas La derrota de los pedantes, alegoria artefaritaĵo, komponita kiel la Viaje del Parnaso de Cervantes, la República literaria de Saavedra Fajardo, aŭ la Exequias de la lengua castellana de Forner: la Muzoj, helpataj de la bonaj poetoj, forpelas el la Parnaso per librofrapo la malbonajn verkistojn. Multaj el liaj mokoj atakas la trokutimojn kaj variantojn de la poetoj de ĉiu tempo, sed aliaj atakas precizajn aŭtorojn ĉu cititajn ĉu facile rekoneblajn. La kulturo kaj la arta gusto de Moratín faras, ke la plej parto de liaj juĝoj estas certaj difinoj, sed foje estas tro rigoraj interpretoj de la gusto de la epoko kaj de la literatura idearo de la aŭtoro; tiele, ekzemple, inter la libroj konsiderataj «malbonkvalitaj» inkludiĝas la komedioj de Cervantes, la «Arte» de Gracián kaj multaj poetoj barokaj, kiel Jacinto Polo de Medina, Bocángel, Villamediana kaj aliaj.
Poezia verkaro
Moratín estas aŭtoro de cento da poezioj: 9 leteroj, 12 odoj, 22 sonetoj, 9 romancoj, 17 epigramoj, «diversaj komponaĵoj», konsistantaj en 8 poemoj kiuj malproksimiĝas el la tradiciaj formoj, 2 tradukoj kaj 1 elegion, la «11silaba romanco» aŭ «eposa kanto» en kvarversaj strofoj La toma de Granada (La konkero de Granado), kaj 9 tradukoj el Horatio. Li ne estis poeto tre originala. Tamen li meritas lokon inter la du aŭtentaj poetoj de la hispana 18a jarcento, Manuel José Quintana kaj Juan Meléndez Valdés. Liaj interesoj pri formo estas ĝusteco, harmonio kaj esprima ekvilibro, laŭ novklasika stilo, sed kun nuancoj de trankvilo kaj melankolio kio devenas el Horatio.
[La Sátira ofrece el interés de ser, más que un intento de poesía lírica, un programa poético o, mejor dicho, estético-crítico: una especie de poética, en el sentido de lucha contra todo exceso, tanto de «contenido» como de «forma».(tradukenda!)]
Sai Baba de Shirdi
Sai Baba de Shirdi (naskiĝis la 27/28-an de septembro 1838(?), mortis la 15-an de oktobro 1918 en Shirdi) – barata majstro kaj spirita instruisto, jogano, islamana fakiro, konsiderata de siaj kredantoj, apartenantaj al hinduismo guruo de guruoj, kaj ankaŭ avataro de Ŝivao mem kaj de Dattatreja, kaj laŭvica enkarniĝo de Kabir. Laŭ opinio de islamanoj (ĉefe sufioj) estis sanktulo, kiu en sia instruado ligis tradicion de hinduismo kun barata islamo.
Vivo
Frua vivo
Loko kaj dato de la naskiĝo de Sai Baba estas nekonataj. Oni povas supozi, laŭ diversaj personoj, kiuj akompanis lin, ke li naskiĝis la 28-an de septembro 1838, en vilaĝo Pathri. Oni ne scias kiu estis liaj gepatroj kaj kiel li nomiĝis. Li tamen diris al sia proksima amiko kaj kredanto – Mahasapati, ke naskiĝis en vilaĝo Pathri, kaj liaj gepatroj redonis lin al "Fakiro" (oni ne scias pri kiu pensis Sai Baba). Laŭ spekuloj de V. B. N. Khera Sai Baba devenis de vilaĝo Pathri, naskiĝis en bramana familio kaj la gepatroj nomis lin Haribhau. En la aĝo de kvar jaroj Sai Baba ricevis prizorgon de guruo Venkus, ĉe kiu restis dum ĉ. 12 jaroj. Laŭ kelkiuj Sai Baba kiel junulo estis edukita de sufia fakiro, kaj laŭ aliaj de hinduista guruo. Estas homoj, kiuj ligas ambaŭ hipotezojn (ke komence edikis lin fakiro, kaj poste guruo).
Unua restado en Shirdi
En 1854 juna Sai Baba alvenis al loko Shirdi, en subŝtato Maharaŝtro, kiel 16-jara fakiro. Li pasigis tie asketan vivon – sub arbo nim faris kavaĵon, kie praktikis meditadon, sidante en asano. Tiutempe li vekis interesiĝon kaj admiron de certaj loĝantoj de Shirdi. Ili diris, ke estis tiel pro lia sentimemo, kvieto kaj rezisto al pezaj kondiĉoj.
Ibn Arabi
Abū Bakr Muhammad Ibn 'Alī Ibn al-'Arabi (arabe أبو بكر محمد بن علي ابن عربي الحطمي) (naskiĝis en Murcio, la 28-an de julio 1165 – mortis en Damasko, la 16-an de novembro 1240) pli konata kiel Ibn Arabi, Abenarabi kaj Ben Arabi estis sufia mistikulo, filozofo, poeto, vojaĝanto kaj islama saĝulo el Al-Andalus. Liaj gravaj kontribuoj en diversaj fakoj de la islamaj sciencoj donis al li la surnomon Viviganto de la Religio kaj La Plej Doktoro. Probable li estis la plej influa en la historio de islama mistikismo.
Li estis konsiderata kiel Muĝadido (plinoviganto) de la 7-a jarcento de la Islama kalendaro.
Ibn Arabi restis nekonata en Okcidento ĝis la 19-a jarcento. Nur studoj de Henry Corbin (1958) kaj Toshihiko Izutsu (1966) kaŭzis, ke oni lin agnoskis ĉiuflanka kaj tre originala pensisto, kiu enportis al filozofio grandan kontribuon.
Bibliografio
Fontoj
Prilaboraĵoj
Herbejpipio
La Herbejpipio, Anthus pratensis, estas mezgranda paserina birdo, membro de la genro de pipioj kaj familio de Motaciledoj (kiu enhavas ankaŭ la motacilojn kaj longungulojn) kiu reproduktiĝas en multe de la norda duono de Eŭropo (el Francio kaj Islando orienten al Pollando kaj supra duono de Rusio kaj Azio. Ĝi estas migranta ĉe plej parto de sia teritorio, kaj vintras en suda Eŭropo, norda Afriko kaj suda Azio, sed ĝi estas loĝanta specio en Irlando, Britio kaj najbaraj marbordaj areoj de okcidenta Eŭropo. Tamen eĉ tie multaj birdoj moviĝas al marbordo aŭ malaltaj teroj vintre.
(17953) 1999 JB20
(17953) 1999 JB20 estas ne tre rapide rotacianta asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Herbejpipio
Tiu estas disvastigata kaj ofte abunda pipio. Ĝi estas nedistingeblaspekta specio surgrunda, ĉefe bruna supre kaj sablokolora al blankeca sube, kun malhela strieco en plej parto de ties plumaro kaj ĉefe en dorso kaj brusto kaj ties flankoj. Ĝi havas palrozajn krurojn kaj fajnan bekon; la eksteraj vostoplumoj estas blankaj. La nigra okulo havas helan okulringon kiu videblas sur la malhelbruna fono de la vizaĝo. La alvoko estas milda ci-ci. La simpla ripeteca kanto estas farata dum mallonga kantoflugo.
Tiu estas specio de nekultivataj malfermaj habitatoj, kiaj paŝtejoj (de kie devenas kaj la komuna nomo kaj la latina scienca nomo kie pratensis signifas “loĝanta en herbejoj) kaj arbustaroj. Ĝi estas tre surterema pipio, kutime surgrunde. Ĝi estas simila al la Arbopipio, Anthus trivialis, kiu estas iom pli granda, malpli strieca kaj havas pli fortajn vizaĝajn markojn. La kanto de la Herbejpipio akceliĝas je la fino dum tiu de la Arbopipio malsupreniras.
Tiu palearktisa specio estas parazitata de la Komuna kukolo.
Antal Kerpely (patro)
KERPELY Antal estis hungara inĝeniero pri forno, akademia profesoro, ano de MTA naskita en Kürtös la 5-an de februaro 1837 kaj mortinta en Selmecbánya la 22-an de julio 1907. Li estis la patro de inĝeniero pri forno Antal Kerpely kaj de plantkultivisto Kálmán Kerpely.
Biografio
Antal Kerpely akiris diplomon en Akademio de Selmec, de 1862 li estis inĝeniero ĉe la ferminejo de Stájerlakanina, en 1864 kemiisto de parafinfabriko de Oravicabánya, en 1865 inĝeniero de forno de Ruszkabánya. En 1868 li ricevis komision por konstrui la ferfabrikon de Pusztakalán, de 1869 li estis instruisto en la menciita akademio en la katedro pri fero kaj metalalurgio. En 1881 li iĝis centra direktoro de la ferfabrikoj. Li redaktis la eldonaĵon de Berichte über die Fortschritte der Eisenhüttentechnik (Leipzig, 1866–1896).
Esperanto en Benino
Esperanto en Benino La unua esperantisto en Benino estas Privas Tchikpe. Li lernis la lingvon per la helpo de Hans Bakker kaj Germain Pirlot. Tio okazis en 1981. En 1983 li fondis la nacian asocion nomatan Benina Esperanto-Asocio (BEA), kiu jam en 1985 havis pli ol 200 membrojn. Ĝi estis en rilatoj kun Universala Esperanto-Asocio. Ĝi estas registrita ĉe la benina registaro. Tiu asocio organizis la Duan Afrikan Kongreson en la jaro 1991 en Kotonuo.
En la jaro 2000 fondiĝis Asocio de Beninaj Esperantistoj, ABeE, kies sidejo situas en Lokossa. La Asocio de Beninaj Esperantistoj estas en rilatoj kun Universala Esperanto-Asocio.
Ekzistas ankaŭ ILEI-sekcio.
Ekzistas ankaŭ TEJO-sekcio.
Okazaĵoj
En julio-aŭgusto 2008 okazis tutmonda ILEI-konferenco en Porto-Novo (Centro Songhai) kun proksimume 50 partoprenantoj el Afriko, Azio, Aŭstralio kaj Eŭropo. Okazis sesio de Internaciaj Ekzamenoj de UEA / ILEI. Mireille Grosjean, prezidanto de Internacia Ekzamena Komisiono, ĉeestis la konferencon. En Centro Songhai staras arbo kun ZEO-ŝildo "ARBRE DE L'ESPERANTO".
En novembro-decembro 2011 okazis en Kotonuo kurso en nivelo "Unua Kontakto" en Kotonuo kun 70 komencantoj. Tiu kurso estis starigita de la neregistara organizo Scio Sen Bariloj, kies prezidanto estas Privas Tchikpe.
En novembro 2012 okazis denove la kurso "Unua Kontakto"(KUK) en Kotonuo en la kulturcentro JoCa en Gbodjetin-Cotonou. Tio okazis post prelego de Mireille Grosjean pri "125 jaroj da justa komunikado per la Internacia Lingvo Esperanto. Aliĝis al KUK 26 personoj al la ekzameno, sukcesis 25.
Samesemajne okazis preparkurso kaj poste sesio de Internaciaj Ekzamenoj de ILEI UEA, elementa kaj meza niveloj.
Tiuj eventoj okazis sub la aŭspicioj de la NRO Scio Sen Bariloj.
En Kotonuo staras la Domo de Esperanto en Gbodjetin-Kotonuo en strateto "von en face du bar Zéro Souci".
En Kotonuo okazis la kvina Afrika Kongreso de Esperanto (AKE) de la 29a de decembro 2013 ĝis la 4a de januaro 2014.
En Kotonuo en kulturcentro JOCA okazadas diversaj eventoj ligitaj al Esperanto. TEJO-programo okazis tie. La NRO "Scio Sen Bariloj" agadas tie.
Benino en Esperanto
En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome Poemo de Utnoa okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo anoŭdo. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kaj poste la japana pentristo Hokusajo kiuj montras al li laŭvice la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, kaj poste venas la vico de Fidiaso, kaj poste Maria Sklodovska, kiuj montras al Utnoa la mirindaĵojn de Eŭropo. La venonta ĉiĉerono estas Akenatono kiu montras interesaĵojn el Afriko kaj poste prezentas la venontan ĉiĉeronon nome Sunĝata Kejta; tiu omaĝas la historian gravon de la areo:
Argentinosaŭro
Argentinosaŭro, science (signifas en la latina „argentina lacerto“), estas genro de saŭropoda dinosaŭro el la kreto de Sudameriko. Oni priskribis nur unu tipan specion A. huinculensis.
La argentinosaŭro estas unu el la plej grandaj konataj dinosaŭroj kaj tiel unu el la plej grandaj surteraj bestoj de la terhistorio.
La trovitaj fosilioj estas nekompletaj, ĝis nun konatas nur parto de la skeleto (dorsa vertebro, ripoj, krurostoj). Laŭ la trovitaĵoj oni povis kalkuli grandon kaj pezon de la besto. Laŭ tio, la ŝultra alto de argentinosaŭro estis 8 ĝis 9 m kaj longis ĝis 38 m. Laŭ kalkuloj, la plantovora besto pezis ĉ. 80 ĝis 100 tunojn. Ĝi havis – kiel aliaj saŭropooj – tre longan kolon kaj voston, masfortan korpon, kiun portis 4 kolonformaj kruroj.
La fosiliaj ostoj de argentinosaŭro estis malkovritaj en argentina provinco Neuquén. Oni datas la trovaĵojn je 110–95 milionojn da jaroj, tiel al transira periodo de subkreto ĝis supra kreto. La unua priskribo de la genro okazis en 1993, fare de José F. Bonaparte kaj Rodolpho Coria.
Odora latiro
Odora latiro (Lathyrus odoratus) estas florplanto en la genro de Latiro (Lathyrus) en la fabaco-familio (guŝoj), kiu endemias en Sicilio, suda Italio kaj la Egea Maro.
Ĝi estas unujara grimpplanto, kiu kreskas al alteco de 1-2 metroj, kie taŭga apogilo haveblas. La folioj estas pinatformaj, kun du folietoj kaj fina ĉiro, kiu ĉirkaŭplektas apogaj plantoj kaj strukturoj, kaj kiu helpas la latiron grimpi. La floroj de sovaĝaj latiroj estas purpuraj, 2-3.5 centimetroj larĝa; la multaj kulturvarioj havas pli grandajn kaj tre varikolorajn florojn.
La unujara specio, L. odoratus, konfuzeblas kun la latiro imortela, L. latifolius, kiu estas nenodora staŭda planto.
Svatoslav (distrikto Třebíč)
Historio
La unua skribmencio pri la vilagĝo devenas el la jaro 1290.
Izopropila dufluoroacetato
Izopropila dufluoroacetato aŭ C5H8F2O2 estas kemia kombinaĵo rezultanta el interagado de la dufluoroacetata acido kun izopropanolo, senkolora aŭ flaveca likvaĵo uzata en kemiaj sintezoj. Izopropila dufluoroacetato ne estas solvebla en akvo, sed estas solvebla en etanolo, propilena glikolo, kloroformo, eteroj, kaj oleoj. Saloj kaj esteroj de la dufluoroacetata acido estas malstabilaj kaj malkomponiĝas kiam temperaturo altiĝas formantaj liberan fluoron, fluoroformon kaj karbonan duoksidon.
12722 Petrarca
12722 Petrarca estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la itala poeto Francesco Petrarca (1304–1374), fama pro liaj Sonnets (1327 - 1374) dediĉita al lia muzo, Laura. Li naskiĝis en Arezzo kaj mortis en la Colli Euganei. Petrarca povas esti rigardata kiel unu el la plej grandaj erudiciuloj de lia epoko. Per sia kritika spirito, li iĝis la fondinto de la renesanca humanismo.
Soosan Firooz
Soosan Firooz (ankaŭ Suzan Feroz) estas afgana aktorino kaj repistino. Ŝi estis priskribita kiel la unua virina repisto de Afganio. Ŝi estas polemika firguro kiu defias la tieajn sociajn normoj kaj la tradician rolon de afganaj virinoj.
Firooz naskiĝis en Afganio. Ŝia familio fuĝis el la lando kaj vivis en irana rifuĝinta tendaro por sep jaroj dum la civila milito de Afganio en la 1990-aj jaroj. En Irano ŝi renkontis malamikecon de irananoj kaj estis nekapabla ĉeesti lernejon kun ajna reguleco pro burokrataj implikaĵoj. La tuta familio poste pasigis tri jarojn en Pakistano kiel rifuĝintoj.
Firooz petis kaj ricevis de ŝia patro, Abdul Ghafar Firooz, permeson fari repmuzikon. Ŝi kaptis la atenton de la afgana muzikisto Farid Rastagar, kiu promociis ŝin kaj komponis ŝian unuan kanton kun kantoteksto de poeto Suhrab Sirat. La repkantoj de Firooz estas kantataj en la daria lingvo. Ŝia unua kanto, "Niaj Najbaroj", estis eldonita en 2012. La kanto esploras la situacion de afganaj rifuĝintoj vivantaj en akraj kondiĉoj. Alia kanto ŝia, "Naqisul Aql" signifas "mense malsana" kaj estas insultnomo uzita kontraŭ virinoj en Afganio.
Referencoj
Tiu ĉi artikolo estas parta traduko de la samtitola artikolo en la angla vikipedio je la 25-a de septembro 2018.
Couture (Charente)
Couture estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Ĉarento (france Charente, prononco []), en la regiono Nova Akvitanio (Nouvelle-Aquitaine) kaj en la antaŭa regiono Puatuo-Ĉarentoj. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Confolens (prononco []) kaj al la kantono .
Evangelistaro
Evangelistaro (latinlingve evangelistarium) estas ordigita kolektaĵo de evangeliaj perikopoj, nome de eroj eltiritaj el la kanonaj evangelioj legeblaj dum la Eŭkaristiaj celebradoj, laŭ la sinsekvo de la festo de la liturgia jaro. Ili diferenciĝas de la evangeliaroj, kiuj estas kristanaj liturgiaj libroj, en kiuj estis kolektitaj la kvar kanonaj Evangelioj. Oni tuj distingas la diferencon inter la du (Evangeliaro kaj Evangelistaro) per simpla ekzameno de la tekstoj, kiuj ĝenerale en Evangelistaro komenciĝas per la formulo In illo tempore ("Tiutempe").
La origina daŭra legado de la bibliaj tekstoj (lectio continua) estis anstataŭata per la dispecigitaj elektitaj tekstoj (la tieldirita “Perikopoj” komencantaj per “In illo tempore”). Por la retrovo de la perikopoj en la bibliaj kompletaj tekstoj, estis dekomence antaŭpreparitaj indeksoj ordigitaj laŭ la sinsekvo de la festoj, la tieldiritaj "kapitolaroj" (capitulare lectionum), kiuj estis aneksitaj al la tuta biblia teksto. Por la evangeliaroj de la komenciĝanta mezepoko, kiuj entenis la tekston de la tuta evangelio, tiuj specialaj indeksoj estis nomataj capitula evangeliorum. Dum tiuj indeksoj estis kunmetitaj kiel sendependaj libroj kaj la legeblaj tekstoj estis skribitaj tutkomplete, eknaskiĝis (6-a aŭ 7-a jarcerto la legaĵaro kiuj ekanstataŭis ankaŭ la integrajn evangelian tekstojn.
Ĝenerale en la manuskriptoj entenantaj la evangelistaron, la skribsistemo estis unciala.
En la orientaj eklezioj la saman funkcion de la evangelistaro plenumis, almenaŭ parte, la sinaksaroj.
Famaj ekzemploj de Evangelistaro estas la Evangelistaro de Godeskalko (781–783), la Codex Egberti de la (Abatejo de Reichenau, 980–993) kaj la Libro de la perikopoj de Henriko la 2-a (Reichenau, ĉirkaŭ 1012).
Ruĝbrusta kardinalo
La Ruĝbrusta kardinalo (Granatellus venustus) estas specio de birdo de la familio de la Kardinaledoj iam lokitaj en la familio de Paruliedoj. Ĝi troviĝas kiel endemio en la deklivaro de Pacifiko en dornarbaroj de Meksiko el Sinaloa suden al Chiapas. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbaroj.
Ĝi estas specio ege simila al la aliaj du samgenranoj nome la Rozbrusta kardinalo kaj la Grizgorĝa kardinalo, tio estas malhelgrizaj supraj partoj kun ruĝrozeckoloraj subaj partoj krom blankaj flankoj. Kvankam tiu specio estas geografie pli proksima de la nur iom suda Grizgorĝa kardinalo, laŭ plumaro ĝi estas multe pli simila al la sudamerika Rozbrusta kardinalo, nome estas, same kiel ĉe tiu, blanka gorĝareo same limigita sube per eĉ pli markata nigra kolostrio kaj sufiĉe nigra kapo kie videblas la kutime en la genro blanka kaj larĝa superokula malantaŭa strio. Tamen simile al la geografie proksima Grizgorĝa kardinalo, la blankaj flankoj estas tre ampleksaj eĉ plie ol ĉe tiu kaj tiele estas nur ruĝa brusto (de kie venas la nomo de la specio) dum nur la centra ventro estas ruĝa kaj la flankoj klare videble blankaj. Beko kaj kuroj estas malhelgrizaj.
Kantono Crest-Sud
La kantono Crest-Sud (france canton Crest-Sud) estas franca kantono lokita en la departemento Drôme kaj en la regiono Rodano-Alpoj. Ĝi estas unu el la 9 kantonoj de la arondismento de Die. Ĝia ĉefurbo estas Crest.
Komunumoj
Apartenas al la kantono Crest-Sud la jenaj 12 francaj komunumoj :
Piozzo
Piozzo estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Piemonto kaj al la provinco Cuneo. Najbaraj komunumoj estas Bene Vagienna, Carrù, Farigliano kaj Lequio Tanaro. Laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kristana patrono estas la sanktulo, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.
Listo de ŝtonminejoj en Germanio
Jen listo de ŝtonrompejoj aŭ ŝtonminejoj en Germanujo:
NGC 4316
NGC 4316 (aliaj indikoj — UGC 7447, MCG 2-32-17, ZWG 70.35, VCC 576, IRAS12201+0936, PGC 40119) estas galaksio en konstelacio Virgo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Agresmilito
Agresmilito, konkermilito aŭ invada milito estas milito por konkeri aŭ akiri pli ol por mem-defendo ĉefe teritorion aŭ submetadon. La esprimo estas distinge moderna kaj diametre mala al la antaŭa leĝa internacia standardo "povo estas rajti", laŭ la mezepokaj kaj prahistoriaj kredoj pri konkerrajto. Ekde la Korea Milito de la 1950-aj jaroj, militagado kia agresmilito povas esti la bazo de militkrimoj laŭ la internacia kutimjuro.
Eseo pri blindeco
Eseo pri blindeco (originale Ensaio sobre a cegueira) estas romano eldonita en 1995 de la portugala verkisto José Saramago, Nobel-premiito pri Literaturo en la jaro 1998. Ĝi estas unu el liaj plej konataj libroj kune kun Ĉiuj homoj kaj La Evangelio laŭ Jesuokristo. Ĝi estas romano psikologia, rakontita de ĉioscia rakontanto speciale centriĝinta en la ĉefa rolulo, kiu estas la kuracistedzino. La profunda egoismo, kiu markas la malsamajn rolulojn en la lukto por la postvivado, fariĝas parabolo de la nuna socio, transcendante tiel la signifon de blindeco preter la fizika malsano mem.
Io faras ĉi tiun romanon tre propreca. La aŭtoro realigas la originalan procedon ne doni la nomojn de la pluraj roluloj. Nur la detalega priskribado, kiun li donas pri ĉiu el ili, ebligas la klaran identigadon fare de la leganto. La aŭtoro priskribas la rolulojn pere de iu elstara trajto kiel la edzino de la kuracisto, la virino kun la malhelaj okulvitroj, la infano, la strabismulo, ktp.
La aŭtoro verkis laŭ tre libera stilo en la formo: interparoloj estas prezentitaj sen la kutimaj signoj, kiel kuranta proza priskribado, kvazaŭ la voĉo de la rakontanto miksus sin kun la voĉoj de la diversaj roluloj. Foje grandaj literoj estas intermiksitaj kun malgrandaj literoj, kaj en multaj lokoj la verkisto intence forlasis la finan punkton. Ankaŭ tute mankas nomoj de roluloj kaj dividoj de la enhavo en ĉapitroj aŭ numeroj kiel kutime. La tutan enhavon de la romano dividas nur la alineoj de la teksto.
Pluraj eseistoj kaj literaturistoj kunakordas en tio, ke la romano prezentas kritikon kontraŭ la modernaj okcidentaj socioj, kie la homoj vivas laŭ konsumismaj supraĵaj principoj kaj sekve iĝas okulodependantaj, tio estas, ke la vidkapablo kaj la ŝajno de la personoj kaj aĵoj estas tiom grava, ke la tuta socio disfalas en ĥaoso kiam aperas stranga speco de kontaĝebla blindeco (nomita “blanka malsano” en la romano, ĉar temas pri blindeco pro kiu la homoj vidas ĉion blanke). Meze de la tuta ruiniĝo de la socio la blindaj roluloj pene klopodos postvivi en medio regata de sovaĝa socidarvinisma konduto fare de la registaro kaj de la aliaj roluloj.
Ĉi tiu romano havas daŭrigon en Eseo pri la klarvideco.
Intrigo
En ĉi tiu verko José Saramago montras al ni la limojn de la konsciencon pere de ses sennomaj roluloj gvidataj de heroino (la kuracistedzino). Ili ĉiuj devas fronti pandemion, kiu etendas sin tra la tuta mondo: la tiel nomita “blanka blindeco”. La romano rakontas la malfacilaĵojn de la unuaj personoj trafitaj de la malsano kaj centras sin en la edzino de la kuracisto, ŝia edzo, pluraj el liaj pacientoj kaj kelkaj aliaj homoj, kiuj estas kunigitaj de la hazardo. Post longa kaj traŭmata deviga sanizoliteco en frenezulejo, la grupo familiariĝas kaj kunakordas por postvivi la malsanon pere de sia lerteco kaj danke de la mistera bonŝanco de la kuracistedzino, kiu ekde la komenco povis eskapi la kontaĝan blindecon. La subita neklarigebla deveno de la malsano kaj ties naturo kaŭzas ĝeneralan panikon en la socio kaj la socia ordo rapide disfalas dum la registaro klopodas enfermi la kontaĝon kaj daŭrigi la socian ordon pere de rimedoj subpremantaj kaj senefikaj.
Literaturaj rimedoj
Preter la enhavo, Saramago ilustras al la leganto la blindecon ankaŭ per literaturaj rimedoj. Nekutime en literaturo, la roluloj en la libro ne havas antaŭnomon aŭ familian nomon. La roluloj estas priskribitaj per eksteraj signoj aŭ trajtoj, kiel ekzemple "la kuracisto", "la kuracistedzino", "la taksiisto", "la knabino kun okulvitroj", "la straba knabo", ktp. Eĉ la ĉefprotagonisto de la libro, la edzino de la kuracisto, ne estas menciita per ŝia nomo ĉie en la intrigo.
Alia detalo, kiu kontribuas al la "blindeco" de la leganto, estas la foresto de ia identiga markado ie ajn en la libro, nek nomo nek nombro de ĉapitroj. La manko de nomigo aŭ numerado de ĉapitroj ekde la komenco de la libro ĝis la fino povas malfaciligi al la leganto orientiĝi laŭ sia pozicio en la libro, kaj li restas, ŝajne, blinda.
Eltiraĵoj el la romano
Eltiraĵoj tradukitaj de la hispanlingva eldono de la romano:
Lonjsko Polje
Lonjsko Polje (en Esperanto Vadejoj de Lonja) estas la plej larĝa naturparke protektata malsekejo ne nur en Kroatio, sed en la tuta baseno de la rivero Danubo. La naturparto kovras areon de 505,6 kvadrataj kilometroj, de la areoj oriente de la rivero Sava, la vojo de la rivero Lonja laŭ kiu nomatas la naturparko, ĝis la areoj okcidente de la urbo Nova Gradiška, laŭlonge de la rivero Veliki Strug.
La areo de Lonjsko Polje ekde la jaro 1998 estas deklarita ŝtata naturparko (park prirode). La parka administrejo situas en la vilaĝo Jasenovac.
Laŭ la kriterioj de la Birda Direktivo de la Eŭropa Unio, la parko estas grava birda vivejo. Al esperantistoj la parko cetere aparte konatiĝis dum la UK 2001 en Zagrebo, kadre de kiu tuttaga ekskurso spertigis la flaŭron kaj faŭnon de la vadejoj.
Aguililla
Aguililla estas komunumo en la meksika subŝtato Michoacán. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Aguililla. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 16 002.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 16159 loĝantojn. El tiuj estas 8012 viroj kaj 8147 virinoj. La komunumo havas surfacon de 1,629.52 kvadratkilometroj.
Sociogeografio
En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 16864 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 44 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al 0.26 % de la loĝantoj.
Entute 11 282 personoj (en 2000) aĝis pli ol 15 jaroj. El tiuj personoj 8 591 estis alfabetoj kaj 2 680 analfabetoj. Tio signifas ke 23.75 % de la loĝantaro de la jaro 2000 estis analfabetoj.
Fontoj: Statistikoj de la INEGI
Eksteraj ligiloj
http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/michoacan/mpios/16002a.htm
Bona Koro
Bona Koro estas privata Esperanto-eldonejo, fondita de Vasil Stanoviĉ en urbo Drohobiĉo. Ĝi eldonis la almanakon Ukraina Stelo, E-ŝlosilon por ukrainoj (1993, kompilis Viktor Pajuk), Ukraina-Esperantan vortaron (1995, kompilis Volodimir Pacjurko kaj Vasil Stanoviĉ). Kiel grafikisto-pentristo kontribuis Niko Voloŝin.