cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lingvoplanado
Lingvoplanado estas la tuto de la klopodoj por influi la sintenon de aliaj en rilato al la alpreno, strukturo aŭ funkciaj roloj de lingvo. Kvankam lingvoplanado estis tradicie parto de sociolingvistiko, hodiaŭ ĝi emas iĝi interfako en kiu kunfluas fakuloj el sociolingvistiko, politikaj sciencoj, ekonomiko kaj filozofio. Kutime ĝi inkluzivas la disvolvadon de celoj kaj strategioj por ŝanĝi la formon kiel lingvo estas uzata. Je registara nivelo, lingvoplanado fariĝas lingvopolitiko. Multaj landoj havas organizaĵojn, kiel lingvo-akademiojn, por difini kaj enkonduki lingvopolitikojn. Lingvoplanado estas interplektita de povpolitikon, tensiojn inter la “oficiala lingvo” kaj la “minoritataj lingvoj”, same kiel la politikan, socian, kulturan kaj psikologian etoson de la lando.
Natria hidrido
Sekigagento
La uzo de natria hidrido estis proponita kiel stokigo de hidrogeno por uzo en fuelpilaj veturiloj. La hidrido estas enujigita en plastaj buletoj kiuj estas dispremitaj en la ĉeesto de akvo por liberigo de hidrogeno.
Lingvoplanado
Kategorioj
Oni povas dividi lingvoplanadon en tri diversajn fakojn:
Korpusplanado
Korpusplanado rilatas al la preskriba interveno en la formo de la lingvo. Ĝin eblas efektivigi per kreado de novaj vortoj aŭ esprimoj, modifado de jam ekzistantaj aŭ elektado inter malsamaj formoj. Korpusplanado celas disvolvi la rimedojn de lingvo, tiel ke ĝi fariĝu taŭga komunikilo por modernaj temoj, per kreado de la necesa terminaro por administrado, edukado ktp.
Korpusplanado ofte rilatas al la normigo de lingvo per la kreado de ortografia normo, gramatiko kaj vortaro por la lingva komunumo. Ankaŭ la streboj al lingva purismo kaj la evitado de fremdaj vortoj apartenas al korpusplanado, same kiel ortografiaj reformoj aŭ la enkonduko de novaj skribsistemoj (kiel ekz. okazis en la turka). Por senskriba lingvo la unua ŝtupo de korpusplanado estas la disvolvo de skribsistemo.
Statusplanado
Statusplanado rilatas al la klopodoj distribui la funkciojn de lingvoj kaj skribformoj en lingva komunumo. Ĝi inkluzivas la elekton de statuson, per kiu difinata lingvo aŭ lingvovario fariĝas "oficiala lingvo", "nacia lingvo" k.s. El tio ofte sekvas la levado de lingvo aŭ dialekto kiel prestiĝa vario, kio povas okazi je la kosto de konkurecantoj. Statusplanado ofte estas la plej polemika aspekto de lingvoplanado (vidu ankaŭ: Lingvopolitiko).
Flago de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj
La flago de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj (arabe: علم الإمارات العربية المتحدة) estis adoptita la 2-an de decembro 1971. Ĝi enhavas la kolorojn de tutarabismo, ruĝa, verda, blanka kaj nigra, kiuj simbolas Araban unuecon. Krome la individuaj koloroj havas la sekvantajn signifojn:
Lingvoplanado
Alprenplanado
Dum alprenplanado estas ofte regiona, nacia aŭ ŝtata politiko, ankaŭ organizoj kiel British Council, Alliance Française, Instituto Cervantes, Goethe-Institut kaj laste la Konfucea Instituto estas internacie tre aktivaj por progresigi la instruadon de kaj en iliaj respektivaj lingvoj.
Metaforo
elprenante planton el sia natura medio kaj vivigante,
kreskigante kaj florigante ĝin kiel nova lingvo"
(nekonata aŭtoro)
Lingvoplanado kaj interlingvistiko
Ĉar lingvoplanado celas optimumigi homan komunikadon, ĝi ege similas al la difino kaj domajno de interlingvistiko, kiu estas parto same kiel objekto de lingvoplanado.
Kritiko
La socilingvisto Jan Blommaert opinias ke la fako lingvoplando tro esploris lingvajn analizojn kaj praktikajn problemojn kiajn ekzemple terminologio, dum ĝi bezonas pli esplori la ligon kiun ĝi havas kun socipolitikaj evoluoj (lingvopolitiko) por kompreni la naturon kaj komplekson de lingvaj konfliktoj. Li pledas por tio ke en la studado de lingvoplanado oni uzu kombinon el historiografia kaj etnografia aliroj.
Vidu ankaŭ
Einar Haugen, norvega-usona socilingvisto kiu inventis la terminon 'lingvoplanado'
Interkultura dulingva edukado
Lingvoekonomio
Lingva imposto
Lingvopolitiko
Lingvaj rajtoj
Richard von Kühlmann
Dr. jur. Richard von Kühlmann (n. 3-an de majo 1873 en Konstantinopolo; m 16-an de februaro 1948 en Ohlstadt) estis germana diplomato, industriisto kaj de la 6-a de aŭgusto 1917 ĝis 9-an de julio 1918 eksterafera ministro de la Germana Imperio.
Kühlmann studis juron en Leipzig, Berlin kaj München kaj post la promocio ekservis kiel diplomato.
Saint Louis (ŝipo)
La Saint Louis aŭ MS St. Louis estis ŝipo de la germana ŝipkompanio Hapag en Hamburgo. La ŝipo estis konstruita en la ŝipkonstruejo Bremer Vulkan kaj pretis en 1929, ekde 1933 ĝi utilis por navigacioj de la nazia organizaĵo "Kraft durch Freude (Forto per ĝojo)". De 1940 ĝis 1944 ĝi utilis kiel loĝejo de la mararmeo, tiam ĝi estis bombita kaj post repariĝo translokiĝis al Hamburgo. Post aera atako la ŝipo brulis en la haveno de Hamburgo kaj subakviĝis. Poste ĝi estis elakvigita kaj riparita.
Richard von Kühlmann
Post la unua mondmilito, Kühlmann retiriĝis el la diplomata laboro kaj verkis librojn kaj entreprenis.
Saint Louis (ŝipo)
Malsukceso de la elmigrado kaj reveno al Antverpeno
La elmigrado malsukcesis, ĉar en Karibio la ŝipo nenie ricevis permeson alteriĝi. Kontraŭe al antaŭa konsento, la kuba registaro rifuzis la elŝipiĝon de la fuĝantoj en Havano. Same rifuzis helpon Kanado. La ŝipskipo tiam petis personan helpon de la usona prezidanto Franklin D. Roosevelt, kiu same rifuzis ĝin.
Richard von Kühlmann
Literaturo
Richard von Kühlmann: Erinnerungen, Heidelberg 1948.
Saint Louis (ŝipo)
Malsukceso de la elmigrado kaj reveno al Antverpeno
La odiseo de la ŝipo estigis diskutegojn en Usono, ĉar la prezidanto Roosevelt komence ja volis akcepti iujn fuĝantojn, sed pro premo de la ministro pri eksteraj aferoj Cordell Hull kaj la demokratia partio, li fine rifuzis. Laŭdire iuj partianoj minacis ne subteni lin por la prezidantaj balotoj en 1940. La 4-an de julio 1939, Roosevelt oficiale rifuzis la alteriĝon de la ŝipo, kiu atendis en la kariba maro inter Florido kaj Kubo, en Usono.
Laŭ ordono de la ŝipkompanio la ŝipo devis reiri al Eŭropo en junio, kion ne malhelpis provo de la pasaĝeroj transpreni la komandon de la ŝipo. Sed la kapitano, Gustav Schröder atingis, ke la pasaĝeroj estos dividitaj en Antverpeno al pluraj okcidenteŭropaj landoj. Pro la okupado de Belgujo, de Nederlando kaj de Francujo fare de trupoj de la germana armeo ekde 1940 la plej multaj elmigrintoj estis kaptitaj kaj senditaj al koncentrejoj. Nur ĉirkaŭ duono de la fuĝintoj supervivis la holokaŭston.
La dramo de la MS St.Louis estis la temo de la 1976-a usona filmo Voyage of the Damned (Vojaĝo de la damnitoj).
Ernő Mühle
MÜHLE Ernő (myle) estis hungara kuracisto, poeto naskita en Temeŝvaro la 6-an de februaro 1902 kaj mortinta en Temeŝvaro, la 3-an de novembro 1975.
Kariero
Mühle Ernő diplomiĝis en Vieno kaj li estis ĉefkuracisto de Malsanulejo Sankta Anna de Temeŝvaro.
Patrick Sensburg
Patrick Sensburg (naskiĝis la  en Paderborn, do nun -jara) estas germana juristo kaj politikisto. Lia partio estas la Kristandemokrata Unio de Germanio (CDU). Patrick Sensburg ekde 1989 membras en kaj reprezentas la CDU. Sensburg estas membro de la germana Bundestag ekde 2009.
Katedralo Marteno de Tours (Bratislavo)
La Preĝejo Sankta Marteno (slovake: Katedrála svätého Martina, hungare: Szent Márton-dóm) estas romkatolika katedralo en Slovakio, en la ĉefurbo Bratislavo, en la urbocentro ĉe Danubo. La hungaroj uzis ĝin kiel kronadan preĝejon por la reĝoj; ĝia patrono estas Marteno de Tours.
Historio
La unua preĝejo en tiu loko konstruiĝis en 1204, kiel kirko en romanika stilo. Inter 1311-1314 ĝi estis pligrandigita laŭ gotika stilo. Matiaso la 1-a denove pligrandigis la preĝejon inter 1467-1487. Supozeble tiam malaperis la origina romanika kirko. Post la sekvaj jarcentoj la preĝejo ofte iomete trakonstruiĝis. Inter 1563-1830 tie oni kronadis 11 hungarajn reĝojn kaj 8 hungarajn reĝinojn. Ili estis Habsburgoj, sed li akceptis ankaŭ la hungaran kronon.
Konstruaĵo
La konstruaĵo havas 3 navojn kaj super la enirejo sveltan turon. Interne la plej menciinda skulptaĵo estas videbla pri Marteno de Tours de 1734. Flankokapeloj estas:
Kronadoj
La jenaj reĝoj ricevis solene la hungaran kronon (la listo havas ankaŭ la reĝinojn):
Mortintoj
En la kripto estas entombigitaj primaso de Hungarujo Christian August de Sachsen-Zeitz, hungara ĉefepiskopo György Széchényi, hungara episkopo János Volkra kaj kroata banuso Ivan III Drašković.
Pizzo
Pizzo estas komunumo de Italio.
Dominanta lingvo
Dominanta lingvo (aŭ hegemona lingvo) estas lingvo en situacio de sociolingvistika hegemonio en rilato al alia, dominata lingvo. La parolantoj de dominanta lingvo povas esti malplimultaj en difinita teritorio, sed ilia lingvo estas konsiderata pli prestiĝa kaj sekve estas uzata en formalaj rilatoj kaj montriĝas grava elemento por socia promocio.
Dominata lingvo
Dominata lingvo estas lingvo en situacio de sociolingvistika malforto en rilato al alia, la dominanta lingvo. La parolantoj de dominata lingvo povas esti plimultaj en difinita teritorio (malkiel foje okazas al parolantoj de minoritataj lingvoj), sed ilia lingvo estas konsiderata malpli prestiĝa, kio kaŭzas diglosian situacion kaj eventuale lingvan anstataŭadon.
La Lande-d'Airou
La Lande-d'Airou estas franca situanta en departemento Manche, regiono Normandio.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Landais.
Mare Nubium
La Mare Nubium (lat. „Maro de Nuboj“) estas luna maro sur la Luno.
Ĝi situas sudoriente de Oceanus Procellarum ĉe la koordinatoj 21° 18' S; 16° 36' O kaj havas averaĝan diametron de 715 km.
Vladimír Tobek
Vladimír TOBEK (naskiĝo la 6-an de julio 1922, mortodato nekonata) estis ĉeĥa esperantisto. Interalie li komencis traduki la verkaĵon Avineto de Božena Němcová, sed poste forlasis la movadon. La tradukon finis Karel Procházka.
Filmoj laŭ romanoj de Karl May
Karl May kaj liaj fundamentaj verkoj kaj staturoj estis logaĵo por filma kamerao propre ĉiam. Jam en la 20-aj jaroj de la 20-a jarcento estiĝis la unuaj mutaj filmoj. Ĉe ilia naskiĝo staris juna scenariistino Marie Luise Droop, kiu estis ĉirkaŭ la jaro 1910 ankaŭ amikino de Karl May. Komune kun sia edzo ŝi fondis en 1920 propran filman kompanion, kiu ricevis nomon Ustad-Film. Estiĝis tri filmoj Auf den Trümmern des Paradieses (Sur ruinoj de edeno), Die Todeskarawane (Karavano de morto) kaj Die Teufelsanbeter (Adorantoj de diablo). Sed tiuj ĉi filmoj ne havis sukceson sufiĉan por plua daŭrigo. En duono de la 30-aj jaroj estis filmita plua filmo - ĉifoje jam sona - Durch die Wüste (Tra dezerto). Bedaŭrinde sukceso estis malpermesita ankaŭ al ĝi, ĉar scenariisto Carl Junghans devis fuĝi antaŭ faŝismigo de la lando ĝis Ameriko, Fred Raupach, ĉefrolulo de Kara, finis en orienta batalfronto kaj la filmo finis en arkivejo. En la 50-aj jaroj poste estis filmitaj du filmoj: Die Sklavenkarawane (Karavano de sklavoj, 1958) kaj Der Löwe von Babylon (Babylonia leono, 1959). Sed nek tiuj ĉi epikaj aventuremaj filmoj ne atingis tian sukceson kiel ĉe kelke da jaroj pli poste La trezoro sur Arĝenta lago.
Malantaŭ ĉio staris pli malgranda korpulenta viro, ĉefo de produkcia firmao Rialto - Horst Wendlandt. Jam longe li revis filmi ian grandiozan kaj multekostan aventureman filmon. Du jaroj antaŭe (tiam li laboris ankoraŭ por Artur Brauner) li estis filmonta grandiozan filmon Ribelo sur Bounty. Sed en la sama tempo tiu ĉi filmo estis filmonta ankaŭ en Hollywood - ĉefan rolon havis promesita Marlon Brando. Brauner ne intencis repaciĝi kaj li nuligis la projekton. Sed Wendlandt estis optimisto: se germanoj havis tian kuraĝon, por ke ili filmu filmon pri piratoj, kial ili ne povus filmi ankaŭ ian filmon pri indianoj? Teknike tio ja ne estis tiel simpla, sed en alia flanko eĉ ne ne ebla. Filma ĵurnalisto Erich Kocian rememoras: La tutajn tagojn li pasigis en sekcio de libroj de granda berlina magazeno rimarkante, kiom da libroj de Karl May oni vendas. Poste li demandis en unu restoracio kelneron: "Diru - ĉu vi konas Karl May-on?" Kaj kiam la kelnero respondis: "Nu klare, Winnetou kaj Old Shatterhand, mi legis ĉion!" estis por li la afero klara - filmoj de May estos sukcesaj.
En la tempo, kiam Wendlandt decidiĝis filmi La trezoron sur Arĝenta lago, li estis jan tre sukcesa produktoro. Sed li ne estis finance tiel sendependa kiel lia antaŭa okupiganto. Estis necese konvinki siajn kunulojn al kunlaborado. Preben Philipsen rapide kapjesis - li sciis, ke Wendlandt kapablas ŝanĝi preskaŭ ĉiun objekton de sia intereso en oran minejon (de tio ankaŭ kromnomo "La viro kun ora mano"). El Hamburgo Wendlandt forvojaĝis ĝis Munkeno, por ke li konvinku Waldfried Barthel-on, ĉefon de firmao Constantin. Barthel ankaŭ konsentis kaj la plej multekosta filmo de postmilita periodo povis esti komenci filmata. De komence ankoraŭ ne estis tute klare, kie oni filmos la filmon, sed fine estis decidite pri Jugoslavio kaj estis komencita kunlaborado kun Jadran-filmo. Plua demandsigno ŝvebis super elekto de reĝisoro. Horst Wendlandt unue pripensis pri Alfred Vohrer - tio estis lia bona amiko, sed Constantin favorigis Harald Reinl-on. Reinl havis kelke da preferoj - li estis unu el la plej sukcesaj germanaj reĝisoroj, li estis per kontrakto devligita kun firmao Constantin, li ĝuste estis filmanta en ugoslavio kaj li kunlaboris kun Lex Barker - la planata Old Shatterhand. Waldfried Barthel persistis pri tio, ke reĝisoro de tiu ĉi filmo devus fariĝi Reinl kaj al Wendlandt restis nenio alia, ol subiĝi al la argumentoj. La kunlaboranto de Wendlandt de komence neniel rapidis en la filmigadon de filmoj de May - li timis pro malsukceso. Sed por la sukceso de la afero li faris sekve vere ĉion. Kun stabo de kunlaborantoj li traveturis Jugoslavion transverse kaj interesigis en la aferon du siaj bonajn amikojn: kameraiston Ernst W. Kalinke-on kaj aŭtoron de muziko al bazaj filmoj - Martin Böttcher-on. Liaj melodioj fariĝis unu el la plej sukcesaj filmaj melodioj entute.
Pechina
Pechina [peĈIna] estas vilaĝo kaj municipo de la Aŭtonoma Komunumo Andaluzio, en la provinco Almerio, sude de Hispanio.
Filmoj laŭ romanoj de Karl May
Wendlandt bone konsciis, ke la sukceso de filmoj dependas precipe en okupigo de ĉefaj roloj - kaj la reĝisoroj havis vere bonan talenton dum la elektado de aktoroj! Krom Pierre Brice kaj Lex Barker en la filmoj de May preterpasis kvanto de antaŭe aŭ pli poste famaj aktoroj. Inter pozitivulojn enviciĝis ekzemple Stewart Granger, en roloj de viglaj elegantuloj brilis la hodiaŭa komisaro Schimanski - Götz George kaj Ribannon transprenis al Winnetou certa Mario Girotti, pli poste multe pli fama kiel Terence Hill. Sed brila prezentado estis ankaŭ malbonuloj - Cornel Brinkley, tiel ĉi ĉeĥa naskiĝinto Herbert Lom, egoista murdisto Santer, alie eminenta aktoro Mario Adorf, kaj ĉiam eleganta Rik Battaglia. Estis ĉi tie ankaŭ belulinoj de ĉiuj tipoj: multfoje Karin Dor, la tenera Marie Versini kiel Nŝo-ĉi, la juna Uschi Glas aŭ la ekzotika Daliah Lavi. Kiel Sam Hawkens ĉiujn gajigis Ralf Wolter.
Pechina
La areo de la municipo estas 46 km2 kie loĝas 3514 geloĝantoj, do loĝdenso estas 76.4 loĝ./km2. Pechina situas je 11 km de la provinca ĉefurbo Almería (do en la Metropola Areo de Almerio) je altitudo de 98 metroj super marnivelo.
Historio
Tiu loko ludis gravan rolon en la historio de la provinco Almerio, ĉar Pechina estis la dominanta Bajjana pri kiu parolis arabaj geografoj kaj historiistoj; iel naskoloko por la urbo Almerio. La unuaj aludoj kiuj havigas al tiu loko gravon historie, referencas la ekziston de grava urbo, nome la romia Urci, en la apudoj de la aktuala Pechina.
En 884 alvenis al Pechina 'maristoj' de Nordafriko, kiuj kun jemenanoj, judoj kaj mozaraboj formis setlejon kaj konstituis "maran respublikon", protektante la loĝantaron formitan ĉirkaŭ la moskeo de Umar per murego. Pechina iĝis floranta urbo en kiu la industrio de silko kaj la teksiloj akiris grandan gravon; inter iliaj muregoj estis multaj artmetiistoj kaj komercistoj. Ĉirkaŭ 955 estis loko kie rifuĝiĝis pensuloj, filozofoj kaj sufiistoj. Tiuj venis fuĝe el maltoleremo kaj la danĝero al kiuj ili riskis en aliaj komarkoj pro la disvastigo de siaj ideoj.
Klein Vielen
Klein Vielen estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Meklenburga Lagaro de la federacia lando Meklenburgo-Antaŭpomerio. Fine de la jaro la komunumo havis  loĝantojn.
Pechina
Demografio
Laŭ statistikoj de la andaluza registaro (SIMA, 2007) la 3514 geloĝantoj de la municipo Pechina estas 1721 inoj kaj 1793 viroj. En la 46-kvadratkilometra teritorio estas 2 setlejoj, kie loĝas 2538 geloĝantoj (el kiuj 2513 en la vilaĝo Pechina kaj 25 en Sierra Alhamilla), kaj aliaj 976 geloĝantoj loĝas dise en kamparo. Lasta konata nombro de naskiĝoj po jaro estis 39, 22 inoj kaj 17 viroj, kaj mortis 18, 7 inoj kaj 11 viroj. Tiel la natura kresko estis 21 (0.6%). La laborkapabla loĝantaro estis 1390 homoj (39.6%).
Poręba
Poręba estas urbo en Silezio (provinco de Pollando) en Pollando. Ĝi apartenas al Poręba en distrikto Zawierciański.
1480 Aunus
1480 Aunus estas magranda, tre hela duopa asteroido de la asteroida zono, en orbita resonanco 3:7 kun Marso. Ĝi estas spektre klasifikata kiel "S" : "ŝtonan" asteroidon, konsistanta ĉefe el silikatoj de fero kaj de magnezio.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la finna astronomo Yrjö Väisälä elde la Observatorio de Iso-Heikkilä en Turku.
Satelito
Ĝia satelito estis malkovrita la de V. Benishek, P. Pravec, J. Oey, R. Durkee, C. Odden, W. Cooney, J. Kemp, D. Pray, J. Gross, D. Terrell kaj A. Aznar, uzinte observojn de  elde diversaj observatorioj, anoncita la
Tiu satelito havas taksitan diametron de almenaŭ 1,83 km kaj orbitas kun duona grandakso de ĉirkaŭ 12 km kaj orbita periodo de 19,714 horoj (0,8214 ± 0,0001 tago); ĝia rotacia periodo estas ankoraŭ nekonata.
Bedřich Tittl
Bedřich TITTL (naskiĝis 1885 - mortis la 25-an de septembro 1929 en la urbo Spálené Poříčí ) estis ĉeĥa esperantisto.
Li estis laborejestro en la meblofabriko Heidelmayer en Pilzeno.
Li estis redaktoro de La Progreso eldonata de la Esperanto-Klubo en Pilzeno kaj administrata de František Kavan antaŭ ol ĝi transiris al Prago en 1924. Li zorgis, ke la organo sin turnu ne nur al la enlanda esperantistaro, sed informu ankaŭ la eksterlandon pri la agado de Ĉeĥoslovakio.
Heleno
Heleno povas esti:
Bedřich Tittl
La gazeto havis grandajn meritojn pri la reviviĝo de la movado post la unua mondmilito. Ĝia redaktoro Bedřich Tittl dediĉis al ĝi multan zorgon. Li estis tre bona stilisto kaj verkadis multon por sia gazeto. En ĝi aperis kontribuaĵoj de ĉiuj ĉeĥaj kunlaborantoj el la movado. Tamen ŝajnas, ke Tittl estis iom izolita en sia urbo, havante ĉirkaŭ si tre malmultajn lokajn kunlaborantojn. La ĉefa estis František Kavan, kiu administris la gazeton. Formala eldonanto estis la Esperanto-Klubo en Pilzeno. Malgraŭ multa klopodo de la redaktanto la enhavo de la gazeto fariĝis iom griza. Organizajn celojn malutilis la cirkonstanco, ke la sidejo de la gazeto estis ekster la ĉefurbo.
Krom Esperanto li studis funde ankaŭ Idon.
Heleno
Etimologie ĝi eble parencas kun Seleno, greka luna diino.
Aliaj uzoj
En geografio, Heleno estas trovebla interalie en:
Flavio Arkadio
Flavio Arkadio aŭ simple Arkadio estis la plej aĝa filo de romia imperiestro Teodozo la 1-a kaj ties sukcedanto en la Orienta Romia Imperio, kiu poste estos Bizanca imperio.
Junaĝo
Arkadio estis la plej aĝa filo de imperiestro Teodozo la 1-a kaj Elia Flakcilla kaj frato de Flavio Honorio. Lia governisto estis Arseno la Granda kiu estis sendita al Konstantinopolo en 391 ordone de Teodozo la 1-a kiu celis edukigi la gefilojn per la saĝo kaj scienco de la plej esltaraj tiutempaj homoj. Kontraŭ Arseno, Arkadio organizis komploton, kiu estis tamen vanigita.
Arkadio, aĝante la sesjariĝon, estis proklamita “Aŭgusto” (383) iniciate de la patro kaj estis asociita al regado. La patro Teodozo la 1-a decidis ankaŭ ke la filo naŭjaraĝanta komencis praktikiĝi en la milita arto: lin li kondukis kun si en batalkampo kontraŭ Grutungi. Aĝante la 17-an jariĝon Arkadio ekgvidis la orientajn zonojn de la imperio sub la gvidado de prefekto Flavio Rufino dum la patro marŝadis kontraŭ la uzurpanton Flavio Eŭgenio.
Regno
Post la morto de Teodozo la 1-a (395), la Romia Imperio estis dividita en Romia Imperio de Oriento kaj Okcident-Romia Imperio. Arkadio obtenis la regadon de la Orienta Imperio (ĉar la parton pli riĉan de la du), dum la dua parto restis al la duenaskito Honorio (kiu regis ankaŭ en Afriko). Tiu divido de la heredaĵo de Teodozo la 1-a ne celis veran dividon de la Romia Imperio, sed la kontrastojn tuj naskiĝintajn pro teritoriaj problemoj, dum la pliiĝanta malsameco de la spiritoj ĉesigis ĉiun celatan unuiĝon.
Honorio regadis sub la kontrolo de magister militum (ĉefo de la armeo) Stiliko, dum Arkadio estis gvidata kaj “regata” de magister militum Rufino. Stiliko celis kontroli la du imperiojn kaj pro tio murdis Rufinon en 395, sed Eŭtropio, nova konsilisto de Arkadio, okupis la postenon de Rufino.
Arkadio estis ankaŭ dominita de la edzino Elia Eŭdoksia, kiu en 399 konvinkigis la edzon liberiĝi de Eŭtropio. Al Eŭdoksia oponis Johano Krizostomo, patriarko de Konstantinopolo, kiu akuzis la imperiestrinon pri nelaŭleĝa uzo de la ŝtata trezoro por kontroli kaj domini la imperiestron. Eŭdoksia, tamen, sukcesis ekziligi Krizostomon, sed ŝi forpasis la sekvan jaron.
Arkadio finiĝis sub alia dominanto, Antemio, prefekto de la pretora gvardio, kiu alianciĝis kun la okcidenta Stiliko. Li ĝenerale estis pli priokupita por ŝajni “bona kristano” ol sperta pri militaj kaj ŝtataj aferoj. Morto lin kaptis post longa malsano la 1-an de majo (408).
Psikologia portreto de Arkadio
Arkadio estas kutime juĝata imperiestro febla kaj karaktermanka. Fakte, malmulte li faris por esti ŝatata de sia popolo, spite de la granda konsidero pri li de la samo. Laŭ historiisto Sokrato Skolastiko, malofte li eniris antaŭ la publiko; la samon ripetas historiistoj Filostorgio, aldonante ke li estis magra kaj statute malalta, aspekte sensignifa kaj aspeke ĉiam kaptema de la dormo. Tamen, ĉar okaze de lia morto la posteulo – la filo – povis heredis la tronon senkontraste, oni inklinas pensi ke Arkadio efike, kaj ne senruze, antaŭdisponis por la savon de la dinastio.
Shigemitsu Sudo
Shigemitsu Sudo (japane 須藤 茂光, n. 2-an de aprilo 1956) estas japana futbalisto. Li de 1979 ĝis 1981 membris en la japana nacia teamo de futbalo.
Hjartdal
Hjartdal estas komunumo de Norvegio. Ĝi apartenas al la departemento Telemark. Fine de en la komunumo vivis.
Tropika Ŝtormo Gamma
Tropika Ŝtormo Gamma estis la 25-a nomita ŝtormo de la uragana sezono en 2005. Ĝi trapasis la Alventajn Insulojn al Karibio. Tie ĝi okazigis fortajn damaĝajn pluvegojn en Trinidado kaj Sankta Vincento kaj Grenadinoj. Post replifortiĝo ĝi venis al Honduro, kie ĝi okazigis pluvegojn kiuj siavice terglitojn kaj mortojn.
Lapenty
Lapenty estas franca situanta en departemento Manche, regiono Normandio.
Ĝiaj enloĝantoj nomiĝas Lapentinais.
Bērzaune
Bērzaune (latve formale Bērzaunes pagasts) estas administra paroĥo en centra Latvio, kies administra centro estas samnoma loĝloko x. La komunumo situas en la distrikto Madona restrukturita en 2021, kaj apartenas al la historia regiono Livonio. Laŭ stato de la jaro, en la urbo vivis loĝantoj sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Centro de la paroĥo estas samnoma, pli eta loĝloko Bērzaune.
Poznański Okręg Przemysłowy
Poznański Okręg Przemysłowy estas urbo en Grandpollando en Pollando.
Tropika Ŝtormo Delta
Tropika Ŝtormo Delta estis la 26-a nomita ŝtormo de la uragana sezono en 2005. Ĝi originiĝis en Centra Atlantiko kaj poste trafis la Kanariajn Insulojn kaj poste Marokon kaj aliajn areojn de Nordafriko. Ĝi estis eksterordinara ŝtormo kiu iĝis ekstertropika kaj sekvis malkutiman itineron.
Pizzoni
Pizzoni estas komunumo de Italio.
Ihlow (Orientfrislando)
Ihlow estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Aurich de la federacia lando Malsupra Saksio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Alain Manesson Mallet
Alain Manesson Mallet (1630–1706) estis franca kartografiisto kaj inĝeniero. Li startis sian karieron kiel soldato en la armeo de Ludoviko la 14-a, iĝis alta oficiro en la artilerio kaj Inspektisto de Fortikaĵoj. Li servis ankaŭ al la reĝo de Portugalio, antaŭ reveni al Francio, kaj al sia engaĝiĝo ĉe la kortego de Ludoviko la 14-a. Lia militista inĝeniera kaj matematikista fono kondukis lin al sia posteno instrui matematikon kortege.
Verkoj
Liaj ĉefaj publikaĵoj estis Description de L'Univers (1683) en 5 volumoj, kaj Les Travaux de Mars ou l'Art de la Guerre (1684) en 3 volumoj.
Lia Description de L'Universe (Priskribo de la Universo) enhavas ampleksan varion de informaro, inklude stelmapojn, mapojn de antikva kaj moderna mondo, kaj resumo de la kutimoj, religioj kaj registaroj de la multaj landoj inkluditaj en lia teksto. Oni sugestis, ke lia fono kiel instruisto konsukis lin al distrado de siaj legantoj. Tio videblas en la ĉarmaj havenscenoj kaj rura pejzaĝoj kiujn li inkludis inter sia priskribo de astronomiaj konceptoj kaj diagramoj. Mallet mem desegnis plej el la figuroj kiuj estis gravuritaj por tiu libro.
Iskander Mirza
Iskander MIRZA (13-an de novembro, 1899, Murshidabad, Bengalo – 12-an de novembro, 1969) estis la unua prezidento de Pakistano de 1956 ĝis 1958. Li estis la kvara guberniestro-generalo de Pakistano.
Iskander Mirza plenkreskis en Mumbajo, studis en la Royal Military Academy de Sandhurst kaj ekservis en Brita Hindia Armeo en 1920. Post ses jaroj, li iĝis sekretario en la defenda ministerio, kie li ellaboris dividon de la Brita Hindia Armeo al pakistano kaj Barato.
En 1954, li iĝis guberniestro de orienta Pakistano, en 1955 ĝenerala guberniestro, en 1956 - post akcepto de la unua konstitucio - prezidento de Pakistano.
Oni forigis lin per puĉo, Mirza vivis en ekzilo, Londono ĝis lia morto en 1969. Li estis entombigita en Teherano, Irano.
Distrikto Mohács (historia)
La Historia Distrikto Mohács [mohAĉ] (hungare Mohácsi járás) estis distrikto en Hungara reĝlando, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya. Ĝi situis sur ebenaĵo kaj sur montetoj laŭ Danubo en la plej orienta parto de la departemento (en la suda parto de la lando).
La distrikta ĉefurbo estis Mohács, kiu estis urbo. La loĝantoj okupiĝis precipe pri agrikulturoj, (fruktoj, tritikoj, maizoj), fiŝkaptado kaj bestobredadoj.
Historio
Tiu distrikto funkciis ĝis Traktato de Trianon. La distrikto pluvivis poste kiel Distrikto Mohács.
Tabako
Tabako (Nicotiana) estas planto el la genro Nicotiana el la familio de Solanacoj. El ĝiaj sekigitaj folioj oni pretigas tabakon. Estas pli ol 70 specioj de tabako, el kiuj la ĉefa komerca specio estas N. tabacum. La plej forta specio estas N. rustica amplekse uzata ĉirkaŭ la mondo.
Sekigitaj folioj de tabako estas ĉefe fumataj en cigaredoj, cigaroj aŭ kiel pipotabako kaj aromita nargilea tabako. Ili estas konsumitaj kiel snuftabako, maĉotabako kaj similaj konsummanieroj.
Tabako enhavas la alkaloidon nikotino, nome stimulilo. Tabakuzado estas riska faktoro por multaj malsanoj, ĉefe por tiuj kiuj rilatas al la koro, hepato kaj pulmoj, kaj kelkaj kanceroj. En 2008, la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS) nomis tabakon la sola plej granda kaŭzo de evitebla morto en la mondo.
Etimologio
Tamen, similaj vortoj en la hispana, la portugala kaj la itala estis ofte uzitaj ekde 1410 por aludi kuracherbojn kiuj verŝajne originas de la araba طبق tabaq, vorto laŭdire datrilatanta al la 9-a jarcento, kiel la nomo de diversaj herboj.
Tradicia uzado
Tabako jam estis longe uzata en Ameriko, kaj kelkaj kultivadejoj en Meksiko devenis de 1400-1000 a.n.e. Multaj indianaj triboj tradicie kreskigis kaj utiligis tabakon kiel enteogeno. Orientaj nordamerikaj triboj portis grandajn kvantojn de tabako en saketoj kiel volonte akceptita komercobjekto, kaj ofte fumis ĝin en kalumetoj, aŭ en difinitaj sanktaj ceremonioj, aŭ por sigeli vendon. Ili fumis ĝin ĉe tiaj okazoj en ĉiuj stadioj de vivo, eĉ en infanaĝo. Estas kredite ke tabako estas donaco de la Kreinto, kaj ke la elspirita tabaka fumo portas oniajn pensojn kaj preĝojn al la Kreinto.
Popularigado
Sekvante la alvenon de la eŭropanoj, tabako iĝis ĉiam pli populara kiel komercobjekto. Hernández de Boncalo, hispana kronikisto de Ameriko, estis la unua eŭropano kiu alportis tabakosemojn al la malnovmonda kontinento en 1559 laŭ ordonoj de la reĝo Filipo la 2-a (Hispanio). Tiuj semoj estis plantitaj proksime de Toledo, pli specife en areo konata kiel "Los Cigarrales" (cikadejoj) nomitaj laŭ la kontinuaj plagoj de cikadoj ("cigarras" in hispane, el kio poste derivos "cigaro"). Antaŭ la evoluo de pli malpezaj variantoj de tabako nome Virginia kaj White Burley, la fumo estis tro akra por esti enspirita. Malgrandaj kvantoj estis fumitaj en tempo, uzante pipon kiel la midŭaĥ aŭ kiseru aŭ fumante per lastatempe inventitaj akvopipoj kiel ekzemple la bongsoni aŭ la nargileo (Vidu Thuoc-Lao por moderna daŭrigo de tiu praktiko). Enspira fumo jam estis ofta en Hindio kaj Ĉinio pere de la konsumo de kanabo kaj opio jarmilojn antaŭe. Tabako iĝis tiom populara ke la angla kolonio Jamestown uzis ĝin kiel valuto kaj ekeksportis ĝin kiel monvaro; oni konsideras ofte, ke tabako estis la eksportaĵo kiu savis Virginio el ruino.
Ankaŭ supozitaj profitoj de tabako kontribuis al ĝia sukceso. La astronomo Thomas Harriot, kiu akompanis Sir Richard Grenville en lia ekspedicio de 1585 al la insulo Roanoke, opiniis, ke la planto "malfermis ĉiujn porojn kaj pasejojn de la korpo" tiel ke la korpoj de la indiĝenoj "estas notinde konservitaj sane, kaj ne konas multajn terurajn malsanojn, for de tiuj kiun ni en Anglio tiom ofte suferas."
Produktado de tabako por fumado, maĉado, kaj flarado iĝis grava industrio en Eŭropo kaj kolonioj ĉirkaŭ 1700. Tabako iĝis grava komerca kultivado en Kubo kaj en aliaj partoj de Karibio ekde la 18-a jarcento. Kubaj cigaroj estas ekde tiam tutmonde famaj.
Fine de la 19-a jarcento, cigaredoj iĝis tre popularaj. Tabako kreskigis la ekonomion por Suda Usono ĝis ĝi estis anstataŭigita per kotono. Post la usona enlanda milito, ŝanĝo en postulo kaj ŝanĝo en laboristaro permesis al inventinto James Bonsack krei maŝinon kiu aŭtomatigis cigaredproduktadon. Tiu pliiĝo en produktado permesis enorman kreskon en la tabakindustrio ĝis la sciencaj revelacioj de la mezo de la 20-a jarcento.
Nuntempo
Sekvante la sciencajn antaŭenigojn de la mezo de la 20-a jarcento, tabako iĝis kondamnita kiel sandanĝero, kaj poste iĝis ampleksita kiel kialo por kancero, same kiel por aliaj spiraj kaj cirkulaj malsanoj. En Usono, tio kondukis al la Tobacco Master Settlement Agreement (MSA), kiu aranĝis la proceson en interŝanĝo por kombinaĵo de ĉiujaraj pagoj al la ŝtatoj kaj libervolaj restriktoj en reklamado kaj merkatigo de tabakvaroj.
En la 1970-aj jaroj, Brown & Williamson krucbredis varianton de tabako nome Y1. Tiu varianto de tabako enhavis nekutime altan kvanton de nikotino, preskaŭ duobligante sian enhavon de 3.2-3.5% ĝis 6.5%. En la 1990-aj jaroj, tio klinis la agentejon Manĝaĵa kaj Droga Administracio (FDA) por utiligi tiun varianton kiel indicon ke tabakentreprenoj intencite manipulis la nikotinenhavon de cigaredoj. La deziro de multaj fumŝatantoj abandoni la kutimon kondukis al disvolvigo de produktoj por fumĉesado.
En 2003, en respondo al kresko de tabakuzo en evolulandoj, la Monda Organizaĵo pri Sano (WHO) sukcese kunigis 168 landojn por subskribi la Kadro-Konvencion sur Tabaklimigo (Framework Convention on Tobacco Control). Tiu Konvencio estis dezajnita por agiti por efika leĝaro kaj ĝia devigo en ĉiuj landoj por redukti la damaĝajn efikojn de tabako. Inter 2019 kaj 2021, malkovroj pri pliigo de sanproblemoj pro COVID-19 el tabakokonsumado faciligis fum-reduktadon kaj eĉ ĉesadon. Tio ĉio helpis la evoluon de tabakĉesigaj produktoj.
Drogo
Tabako ĉiam ludis gravan kulturan rolon ĉu inter la indianoj (vidu paco-kalumeto), ĉu en Eŭropo kaj Okcidenta Azio, kaj fine en la tuta mondo. En Eŭropo ŝtataj malpermesoj de tabakfumado estis oftaj. Dum la lastaj jardekoj de la 20-a jarcento ĉiam pli kaj pli da ŝtatoj en Eŭropo kaj Norda Ameriko rekomencas malpermesi kaj malfaciligi la privatan tabakfumadon, dirante, ke ĝi malbone influas la sanon de la fumanto kaj de proksimuloj (ĝi ekzemple kaŭzas pulman kanceron).
Tra la historio de la Esperanto-movado ofte estis kontraŭfumaj grupoj, ekzemple Verda Kruco kaj Tutmonda Agado-Asocio de Esperantistaj Nefumantoj (TAdEN).
Kultivado
Oni kultivas tabakon simile al aliaj agrikulturaj produktoj. Semojn dekomence oni metis tuje en la grundo. Tamen, junaj plantoj suferis pliiĝantajn atakojn el foliskaraboj (Epitrix cucumeris aŭ E. pubescens), kiuj okazigis detruadon de duono de la rikolto en Usono en 1876. Ĉirkaŭ 1890, oni plenumis sukcesajn eksperimentojn kiuj metas la planton en kadro kovrita de fajna kotonaĵo. Nuntempe tabakosemojn oni metas en frubedojn aŭ varmobedojn, kaj oni aktivigas ĝian ĝermadon per lumo. En Usono, tabakon ofte oni sterkas per la mineralo apatito, kiu parte senigas la planton el nitrogeno, por produkti pli deziritaj aromon.
Post la plantoj estas jam ĉirkaŭ 20 cm altaj, oni transplantas ilin al kampoj. Farmistoj iam atendis pluvan veteron por planti. Oni faras truon en la plugita tero per tabakobastoneto, kurba lignilo aŭ cervokorneto. Farinte du truojn (dekstre kaj maldekstre), la plantisto antaŭeniras du futojn, elektas plantojn el sia sako, kaj ripetas la faron. Oni inventis variajn mekanikajn tabakoplantilojn kiel Bemis, New Idea Setter, kaj New Holland (transplantiloj) fine de la 19-a kaj komence de la 20-a jarcentoj por aŭtomatigi la procezon: fari la truon, akvumi ĝin, enmeti la planton — ĉio en unu movo.
Oni kultivas tabakon ĉiujare, kaj oni rikoltas ĝin diversmaniere. Laŭ la plej malnova metodo, ankoraŭ uzata nuntempe, la tutan planton oni rikoltas per unu fojo tranĉante la tigon ĉegrunde per tabaktranĉilo; ĝi estas poste ligita al bastonetoj, po kvar ĝis ses plantoj por bastoneto, kaj oni pendigas tion en aerumejo. En la 19-a jarcento, brila tabako ekrikoltiĝis plukante unuopajn foliojn el la tigo kiam ili maturiĝas. La folioj maturiĝas el la grundo supren, kaj tiukadre tabakokampo rikoltita tiumanire postulas serian rikoltadon de nombraj "primings" (kvalitvariaĵojn), starte per folioj volado ĉe la grundo, sekve ĉe folioj seco en la mezo de la planto, kaj finfine ĉe la fortaj folioj ligero pinte. Antaŭ rikoltado, oni devas pinti kiam la rozkoloraj floroj disvolviĝas. "Pinti" ĉiam referencas al la forigo de la tabakfloro antaŭ la folioj estus sisteme rikoltitaj. Kiam disvolviĝis la industria revolucio, rikoltovehikloj uzitaj por transporti foliojn estis ekipitaj per homfunkciigitaj ligiloj, nome aparato kiu uzis ŝnuretojn por ligi foliojn al bastono. Pli ĵuse oni rikoltas grandajn tabakplantejojn mekanike, kvankam ankoraŭ oni faras la florpintadon kaj eĉ foje ankaŭ la foliplukadon mane.
En Usono, Norda Karolino kaj Kentukio estas la ĉefaj ŝtatoj en tabakproduktado, sekvitaj de Tenesio, Virginio, Georgio, Suda Karolino kaj Pensilvanio.
Aerumado
Aerumado kaj sekva aĝigo de tabako ebligas malrapidan oksidigon kaj degradadon de karotenoidoj en la tabakfolio. Tio produktas precizajn komponaĵojn en la tabakfolioj kaj havigas dolĉan aromon je fojno, teo, rozoleo, aŭ frukteca gusto, kio kontribuas al la "mildeco" de la fumado. La amelo estas konvertita en sukero, kiu glucidigas proteinon, kiu siavice estas oksidigita en tre glucidaj finproduktoj, nome karameliga procezo kiu aldonas guston. Inhalado de tiuj glucidaj finproduktoj en tabakofumado kontribuas al aterosklerozo kaj kancero. Niveloj de glucidaj finproduktoj dependas de la aeruma metodo uzita.
Tabakon oni aĝigas pere de kelkaj aerumaj metodoj, inter kiuj menciindas jenaj:
Kelkaj tabaktipoj trapasas duan etapon de aĝigo, konata kiel fermentado aŭ dolĉigado. Tabako "Cavendish" trairas fermentadon premite en volvitan solvaĵon enhavantan sukeron kaj/aŭ aromon.
Tendencoj
Produktado de tabakofolio pliiĝis je ĉirkaŭ 40% inter 1971, kiam oni produktis 4.2 milionojn da tunoj de folioj, kaj 1997, kiam oni produktis 5.9 milionojn da tunoj de folioj. Laŭ Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo de la Unuiĝintaj Nacioj, oni esperis, ke la produktado de tabakfolioj atingu 7.1 milionojn da tunoj ĉirkaŭ 2010. Tiu cifero estas iom pli malalta ol la rekord-alta produktado de 1992, kiam oni produktis 7.5 milionojn da tunoj de folioj. La produktokreskon okazigis preskaŭ tute la pliiĝanta produktiveco fare de disvolviĝintaj landoj, en kiuj la produktado pliiĝis je ĉirkaŭ 128%. Dum tiu sama tempo, la produktado en disvolvigitaj landoj fakte malkreskiĝis. La pliigo en la tabakproduktado en Ĉino estis la unuopa granda faktoro en la pliigo en la tutmonda produktado. La ĉina propocio de la tutmonda merkato pliiĝis el 17% en 1971 ĝis 47% en 1997. Tiun kreskon parte povas klarigi la ekzistadon de malaltaj importaj tarifoj al eksterlanda tabako venanta al Ĉinio. Kvankam tiu tarifo estis reduktita el 66% en 1999 ĝis 10% en 2004, ĝi ankoraŭ kondukas al fakto ke lokaj ĉinaj cigaredoj estas preferataj anstataŭ eksterlandaj cigaredoj pro ties pli malalta kosto. Tamen Ĉinio eksportas nur 1% de sia produktado, kvankam ĝi produktas 40% de la tutmonda tabakproduktado.
Ĉinio
Je la pinto de tutmonda tabakproduktado, 20 milionoj da ruraj ĉinaj familioj estas produktantaj tabakon en 2.1 milionoj da hektaroj de tero. Kvankam ĝi estas la ĉefa kultivo por milionoj de ĉinaj agrikulturistoj, kultivado de tabako ne estas tiom enspeziga kiel kotono aŭ sukerkano, ĉar la ĉina registaro kontrolas la merkatan prezon. Kvankam tiu prezo estas garantiita, ĝi estas pli malalta ol la natura merkatprezo, pro la manko de merkatrisko. Por plia kontrolo de tabako ĉe iliaj landlimoj, Ĉinio fondis la Ŝtatan Tabakmonopolan Administracion en 1982. Tiu ŜTMA kontrolas la tabakajn produktadon, merkatadon, importadon, kaj eksportadon, kaj kontribuas je 12% de la tutlanda enspezo. Spite la enspezon generitan por la ŝtato fare de profitoj el ŝtat-posedataj tabakentreprenoj kaj la impostoj pagitaj de kompanioj kaj de vendistoj, la ĉina registaro ekiniciatis agadon por redukti la tabakkonsumadon, kongrue kun la agado de aliaj eksterlandaj registaroj kiuj komparas la tabakenspezojn kontraŭ la elspezojn en sansistemo, kiujn okazigas la tabakkonsumado.
Barato
La Barata Tabakstabanaro havas sidejon en Guntur en la ŝtato Andhra Pradesh. Barato havas 96 865 registritajn tabakkultivistojn kaj kompreneble multaj pliaj ne estas registritaj. En 2010, estis funkciantaj 3 120 tabakfabrikaj instalaĵoj tra tuta Barato. Ĉirkaŭ 0.25% de la kultivata tero de Barato estas uzata por tabakproduktado.
Ekde 1947, la Registaro de Barato eltenis kreskon de la tabakindustrio. Barato havas sep tabakesplorajn centrojn, nome en Tamil Nadu, Andhra Pradesh, Panĝabo, Bihar, Misoro, kaj Okcidenta Bengalo kiuj estas hejmoj de la kerno de esplora instituto.
Brazilo
En Brazilo, ĉirkaŭ 135 000 familiaj terkulturistoj citas tabakproduktadon kiel sia ĉefa ekonomia aktiveco. Tabako neniam superis 0.7% el la totala kultivata areo de la lando. En la sudaj regionoj de Brazilo, nome Virginia kaj Amarelinho, oni produktas kamenumitan tabakon, same kiel aerumitan tabakon Galpão Comum. Tiujn tipojn de tabako oni uzas por cigaredoj. En la nordorienta regiono oni produktas pli malhelan, aerumitan kaj sunumitan tabakojn. Tiujn tipojn de tabako oni uzas por cigaroj, kaj malhelaj cigaredoj. La registaro de Brazilo faris klopodojn por redukti la produktadon de tabako sed ne entreprenis sukcesajn sistemajn kontraŭtabakajn agrikulturajn iniciatojn. La registaro de Brazilo male havigas malgrandajn monpruntojn por familiaj agrikulturistoj, inklude tiujn kiuj kultivas tabakon, pere de la Programa Nacional de Fortalecimento da Agricultura Familiar.
Infanlaboro
La Internacia Organizaĵo de Laboro informis, ke plej granda nombro de infan-laboristoj laboras en agrikulturo, kiu estas unu el la plej hazardaj (neregulitaj) labortipoj. En la tabaksektoro laboras parto de tiuj laborinfanoj. Uzado de infanoj estas etenda en kampoj de Brazilo, Ĉinio, Barato, Indonezio, Malavio, kaj Zimbabvo. Kvankam kelkaj el tiuj infanoj laboras kun siaj familioj en malgrandaj, famili-posedataj kampoj, aliaj laboras en grandaj plantejoj.
Fine de 2009, oni publikigis informojn de la London-sideja grupo por homaj rajtoj nome Plan International, kiu asertas, ke infanlaboro estas ofta en tabakoplantejoj de Malavio (produktanto de 1.8% de la tutmonda tabako ). La organizaĵo intervjuis 44 adoleskulojn, kiuj laboris tut-tempe en kampoj dum la agrikultura sezono de 2007-8. La infanlaboristoj plendis pri malaltaj pagoj kaj longaj labortempoj, same kiel pri fizikaj kaj seksaj mistraktadoj fare de iliaj laborestroj. Ili informis ankaŭ pri suferado de la "malsano de verda tabako", formo de nikotinvenenado. Kiam malsekaj folioj estas manipulataj, nikotino el folioj estas absorbita en la homa haŭto kaj povas okazigi naŭzon, vomadon kaj kapturniĝon. Infanoj estis eksponitaj al niveloj de nikotino ekvivalentaj al fumado de 50 cigaredoj, ĝuste tra rekta kontakto kun tabakfolioj. Nikotinekspono ĉe infanoj povas permanente modifi cerbo-strukturon kaj funkciadon.
Ekonomio
Ĉefaj tabakentreprenoj kuraĝigis la tutmondan tabakproduktadon. Philip Morris, British American Tobacco kaj Japan Tobacco posedas aŭ luas tabakfabrikajn instalaĵojn en almenaŭ 50 landoj kaj aĉetas krudajn tabakfoliojn el almenaŭ 12 plej landoj. Tiu kuraĝigo, kun registaraj subvencioj, kondukis al troabundo en la tabakmerkato. Tiu pluso rezultis en pli malaltaj prezoj, kiuj estas malprofitegaj al malgrand-skalaj tabakagrikulturistoj. LAŭ la Monda Banko, inter 1985 kaj 2000, la inflaci-alĝustigita prezo de tabako falis 37%. Tabako estas la plej amplekse kontrabandita neeksterleĝa produkto. Tamen laŭlonge de la historio tio malfermis la vojojn al kontrabando de aliaj eksterleĝaj drogoj kaj varoj, inklude armiloj, valoraĵoj, prostitutado ktp.
Medio
Tabakproduktado postulas la uzadon de grandaj kvantoj de pesticidoj. Tabakentreprenoj rekomendas ĝis 16 apartaj aplikoj de pesticidoj ĝuste en la periodo inter plantado de semoj en forcejoj kaj transplantado de la junaj plantoj al la kampo. Uzado de pesticidoj malboniĝis pro la deziro produkti pli grandajn rikoltadojn en malpli da tempo pro la malpliiĝanta merkatvaloro de tabako. Pesticidoj ofte damaĝas tabakagrikulturistojn ĉae ili ofte ne konscias pri la malsanefikojn kaj la taŭga propra sekrecprotokolo por manipuli pesticidojn. Tiuj pesticidoj, same kiel sterkoj, finiĝas en la grundo, akvovojoj, kaj eĉ en la manĝoĉeno. Kun la infanlaboro, pesticidoj metas eĉ pli grandan minacon. Frua ekspono al pesticidoj povas pliigi la porvivan kancerriskon de infano, same kiel povas damaĝi iliajn nervajn kaj imun-sistemojn.
Krome, la ligno uzata por aĝigi tabakon en kelkaj lokoj kondukas al senarbarigo. Kvankam kelkaj grandaj tabakproduktantoj kiel Ĉinio kaj Usono havasa aliron al nafto, karbo, kaj natura gaso, kiuj povas esti uzataj kiel alternativoj al ligno, plej granda parto de disvolviĝantaj landoj ankoraŭ dependas el la ligno en la aĝigprocezo. Brazilo sola uzas la lignon de 60 milionoj da arboj jare por aĝigo, pakado kaj ruligado de cigaredoj.
En 2017 MOS publikigis studion pri la kontraŭmediaj efikoj de la tabakproduktado.
Esplorado
Kelkajn tabakoplantojn oni uzis kiel model-organismojn en genetiko. Ĉeloj de tabako BY-2, devenaj el kultivovario de N. tabacum nome 'Bright Yellow-2', estas inter la plej gravaj esploriloj en planta citobiologio. Tabako ludis pioniran rolon en kalkultiva esplorado kaj la klarigado pri la mekanismo laŭ kiu funkcias kinetino, malfermante la vojon al la modernagrikultura bioteknologio. La unua genetike modifitan planton oni produktis en 1982, uzante la bakterion Agrobacterium tumefaciens por krei antibiotik-rezistantan tabakplanton. Tiu esplorado metis la fundamenton por ciuj genmodifitaj kultivoj.
Genetika modifado
Pro sia gravo kiel esplorilo, transgena tabako estis la unua genmodifita (GM) kultivo kiu estis testita en kampopruvoj, en Usono kaj Francio en 1986; Ĉinio iĝis la unua lando en la mondo kiu aprobis komercan plantadon de GM kultivo en 1993, kiu estis tabako.
Siltzheim
(jen france, origine germane kaj alzace Silzheim, prononco ) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Bas-Rhin, en la historia kultura regiono regiono Alzaco kaj la nuna administra regiono Grand Est ("Granda Oriento"). Fine de en la komunumo vivis.
Tabako
Produktadaferoj
Nuntempe, nur Usono estas produktanta GM tabakon. La ĉinan virus-rezistantan tabakon oni retiris el la merkato en Ĉinio en 1997. El 2002 ĝis 2010, cigaredoj faritaj el GM tabako kun reduktita nikotinenhavo estis disponebla en Usono kun la varnomo Quest.
Sistematiko
La molekula biologio montras ke la genro esta radiko de klado proksima de Anthocercideae (Anthocercis, Anthotroche, Crenidium, Cyphanthera, Duboisia, Grammosolen kaj Symonanthus) kaj Solanoideae.
Ĉefaj specioj:
Aberacio (optiko)
Aberacio estas neidealeco de bildo de sendifekta objektivo
Aberacio estadas geometriaj, kolora kaj difrakta.
Geometriaj aberacioj aperas pro tio ke la bildon faras radioj lokiĝantaj en diversa distanco de la optika akso. Tiaj aberacioj estas sfera aberacio, кома, astigmateco kaj distordo.
Kolora aberacio aperas pro tio ke la bildon faras radioj kun diversaj longoj de ondo kaj por ili la lensoj havas diversajn indicojn de refrakto.
Difrakta aberacio estas pro difrakto ĉe diafragmo kaj randoj de lensoj. Pro ĝi minimuma angula distanco inter punktoj distingeblaj per la objektivo estas λ/D radianoj, kie λ - longo de ondo de la lumo, D - diametro de la objektivo.
Titusz Dugovics
Lian nomon kaj memoron heredigis lia heroa ago en defendo de Nándorfehérvár. Kiam iu turka soldato volis alfiksi la turkan flagon sur la fortikaĵa muro, Titusz Dugovics kunprenis la flagon kaj la turkon kaj saltis-falis en la abismon.
Aberacio (optiko)
Entute forigi aberaciojn ne eblas, sed eblas plimalgrandigi ilin tiel ke ili estu sufiĉe malgrandaj, aŭ plimalgrandigi iujn aberaciojn kontraŭ pligrandigo de la aliaj.
Titusz Dugovics
Memoro de Titus Dugoviĉ aperas en multaj hungaraj literaturaj kaj belartaj verkoj.
Géza Müller
MÜLLER Géza (myler) estis hungara inĝeniero pri mekaniko naskita en Koloĵvaro la 9-an de decembro 1896 kaj mortinta en Kluĵo, la 13-an de aprilo 1975.
Kariero
Müller Géza diplomiĝis en la teknikuniversitato József Nádor de Budapeŝto (1922). De 1948 ĝis 1965 li estis preleginto de la katedro pri mekanika teknologio en la Teknikuniversitato de Kluĵo.
Barkava
Barkava (latve formale Barkavas pagasts) estas administra paroĥo en centra Latvio. La komunumo situas en la distrikto Madona restrukturita en 2021, kaj apartenas al la historia regiono Livonio. Laŭ stato de la jaro, en la urbo vivis loĝantoj sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Centro de la paroĥo estas samnoma, pli eta loĝloko Barkava.
NGC 728
NGC 728 estas triopa stelo en konstelacio Fiŝoj.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Jenő Müller
MÜLLER Jenő (myler) estis hungara inĝeniero, komponisto de distra muziko naskita en Temeŝvaro la 26-an de marto 1890 kaj mortinta en Temeŝvaro la 13-an de decembro 1935.
Kariero
Müller Jenő havigis diplomon de inĝeniero pri konstruo en Munkeno kaj li estis inĝeniero ĉe konstruentreprenoj de Banat.
Helena
Helena estas grekdevena virina nomo.