cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Old Shatterhand (filmo)
Fono de la estiĝo de filmo
Eble nenia alia filmo de May proponis al rigardantoj tiom da interesaj presonecoj kiel ĝuste filmo Old Shatterhand. Produktoro Artur Brauner nepre ne ŝparis monon klopodante supertuti la unuajn du filmojn de May de sia konkurenculo Wendlandt. Lex Barker prezentiĝas trianfojon kiel Old Shatterhand kaj li agadas jam iom pli suverene, kiel vera heroo el plumo de Karl May (se ni neglektos do lian alian aspekton). Winnetou en prezento de Pierre Brice estas ĉi tie unuafoje kolorigita per militaj koloroj, kio estas ja marko de tio, ke la kreintoj klopodis filmi bonan vesternon, sed tio estis neniaj konintoj de Karl May. Rolon de Blanka Kolombino akiris juna israela aktorino Daliah Lavi, staranta tiam en la komenco de sia grandsukcesa kariero. Sed propra stelo de la filmo fariĝis Guy Madison – prezentanto de kapitano Bradley, brile falsa, bone aspektanta kaj ekstreme nesimpatia malbonulo. En la 50-aj jaroj li realiĝis ĉefe en Usono kaj Italio, en 1963 li rolis surflanke de Lex Barker en filmo Der Henker von Venedig. Prezentanto de Tujunga estis malkovrita nur kelke da tagoj antaŭ la komenco de filmado: tio devis esti tiam 21-jara franco Alain Tissier. Li sendube taŭgis por la rolo per sia sporta staturo kaj agrabla aspekto, sed mankis al li certa karismo. Kiam li estis filminta la filmon pri Old Shatterhand, li esperis, ke li faros grandan karieron kiel aktoro, li surdiskigis ankaŭ du diskojn, sed en nenia alia filmo li jam plu iam aperis. Pluaj eminentaj malbonuloj estas Rik Battaglia kiel Dixon kaj Gustavo Rojo kiel kaporalo Bush. Kiel ĉiam pri komikeco zorgas Ralf Wolter kiel Sam Hawkens. Mirko Boman, kiu en La trezoro sur Arĝenta lago kreis onklon Gunstick-on, korpigis ĉifoje Dick Stone-on.
Scenario
La unuan filmon de May de kompanio CCC akompanis tuj de komence malfacilaĵoj. Baza problemo konsistis en tio, ke oni sukcesis pretigi bonan scenarion, kies sekvo estis, ke la tuta produkto en Jugoslavio ne povis sufiĉe prepariĝi. En la tuta procedo de la estiĝo de filmo regis ĥaoso. Sed la kaŭzo estis la ĉefo mem. Brauner, nevere aktiva kaj kreativa personeco, estis samtempe ĉefo de studio, filma produktoro, scenariisto kaj komerca kunulo de multaj pruntedonejoj de filmoj, reĝisoroj kaj aktoroj. Li volis ĉion fari mem kaj pri ĉio li devis decidiĝi – tio ege retenis la funkciadon de kompanio, ĉar la ĉefo ne povis estis en tri lokoj samtempe. Ideon filmi filmon de May ricevis Brauner verŝajne jam en la unuaj tagoj post la premiero de La trezoro sur Arĝenta lago (decembro de 1962). Ĉar li aŭdis, ke Wendlandt prepariĝas filmi filmon Winnetou I, li volis starigi en la atentocentron lian laŭsangan fraton Old Shatterhandon. La nomo de filmo devis esti Old Shatterhands grösstes Abenteuer (La plej granda aventuro de Old Shatterhand) aŭ Old Shatterhands grosses Abenteuer (Granda aventuro de Old Shatterhand), sed fine restis ili restis sole ĉe la nomo Old Shatterhand. Ĉu en la filmo aperos ankaŭ Winnetou, de komence ne estas ankoraŭ tute klare. Kaj se Brauner ja nur decidiĝis, ke Winnetou en la filmo ja aperos, ne estas ankoraŭ klare, ke rolos lin Pierre Brice.
Brauner sukcesis akiri kiel scenariiston la faman 61-a jaran Daniel Mainwaring-on, kiu havis "je konscio" jam kelke da famaj hollywoodaj vesternoj. Mainwaring, mallarĝe interamikiĝinta kun Humphrey Bogart, verkas sub pseŭdonomo Geoffrey Homes. La aŭtoro estas tre kapabla kaj bona konanto de vesterno, sed pri la ekzistado de karl May li ne havas plej malgrandan scion. Malgraŭ tio Brauner estas konvinkita, ke li ricevos de li bonegan scenarion.
Devene estis planite, ke Daliah Lavi rolos Nŝo-ĉi-on, fratinon de Winnetou. Sed poste Brauner konstatis, ke tiu ĉi staturo prezentiĝas en jam ĝuste filmata filmo Winnetou I. Kiam ĉefdramisto Gerhard F. Hummel estis traleganta la prezentitan koncepton de la scenario, li estis tute terurita. Ne nur ke kun la okazintaĵoj de Karl May tiu ĉi havis nenion komunan – sole staturoj de Winnetou, Old Shatterhand kaj Sam Hawkens estis transprenitaj el liajn verkojn, sed plie li havis grandajn timojn pro tio, ke tiu ĉi scenario povus damaĝi reputacion de la ekkurantaj filmoj de May. Brauner do akceptas alian scenariiston, hungaron Ladislas Fodor-on, kaj li devas adiaŭi kun Mainwaring. Fodor estas diligenta kaj emineta scenariisto, li orientiĝas en ĉiu filma ĝenro, sed bedaŭrinde li nek aŭdis neniam pri May. La 23-an de julio 1963 dramisto Hummel skribas al produktoro Brauner: antaŭe ol sinjoro Fodor verkos 110 paĝan scenarion eĉ ne havinte ĝustan imagon pri herooj el libroj de Karl May, emfaze ni rekomendas al li, doni al si unu tagon de paŭzo kaj tralegi romanon Petrola princo, kiun ni ankoraŭ hodiaŭ sendas eksprese... Fodor legas (onidire) verkante novan scenarion. Sed premas lin la tempo – limdato de la filmado nehaltigeble proksimiĝas. La 3-an de septembro 1963 gvidantaro de kompanio Constantin skribas al Brauner leteron: ''sekvante nian hieraŭan telefonan interparolon ni ankoraŭ unufoje skribe sciigas vin, ke la scenarion de sinjoro Fodor ni ne konsideras bonan, ĉar neniuokaze ĝi plenumas atendadon de ŝatantoj de Karl May... Rilate al tio, ke neniuokaze ni volas malbonigi jam komencitan serion de filmoj de May, ni senkondiĉe devas persisti pri tio, por ke la scenario tralaboru kiel eble plej rapide sinjoro Lahola kaj tiu prezentu ĝin por prijuĝo...''
La situacio estas nun pli ol ĥaosa. Leopold Lahola estas do komisiita verki novan scenarion kaj samtempe li estas akceptita kiel reĝisoro. En Jugoslavio oni jam konstruas la unuajn kulisojn kaj konstruaĵojn, sed neniu kun certeco scias, ĉu ili entute estos en la filmo uzitaj. El Usono alveturas James W. Burke, kiu rolas en la filmo kolonelon Hunter-on kaj li estas komisiita verki pluajn dialogojn. En Jugoslavio eksonas la unua filmklakilo. Sed la scenario ankoraŭ entute ne estas finita, ekzistas sole koncepto kaj unuopaj scenoj. La 23-an de septembro 1963 estas akceptita denove nova aŭtoro – Robert A. Stemmle, kiu havas grandajn spertojn kun filmoj de May el la 30-aj jaroj. Stemmle alveturas Jugoslavion, por ke li rekte surloke verku novan scenarion. Helpas lin ankaŭ nove alvokita reĝisoro Hugo Fregonese. Fine de ĉies klopodo staras do entute akceptebla scenario.
Kiu estos prezentanto de Winnetou?
Eblas certe bone imagi,kian humoron havis Horst Wendlandt, ĉefo de produkcia firmao Rialto, kiam li konstatis, ke lia konkurenculo prepariĝas filmi Old Shatterhand-on. Unue li volis lian intencon malhelpi, ĉar de eldonejo Kar-May-Verlag li akiris rajtojn por ĉiuj romanoj okazantaj sur Sovaĝa Okcidento, sed fine li estis instruita, ke nenia el la romanoj de Karl May nomiĝas Old Shatterhand aŭ La plej granda aventuro de Old Shatterhand. Waldfried Barthel, ĉefo de Constantin venis al konkludo, ke oni povas neniel malhelpi la filmadon de la filmo. Laŭ premo de Barthel do Wendlandt turniĝas al la gvidantaro de kompanio CCC kaj liberigas al ili Lex Barker-on por la filmado de filmo Old Shatterhand. Brauner ĝojas, li atingis sian, kaj nun restas al li okupi rolon de Winnetou. Intertempe li fermis antaŭan kontrakton kun Pierre Brice, sed li bezonis ankoraŭ aprobon de Rialto. Wendlandt estis indignita, li vidis nenian kaŭzon, kial li estus dononta al sia konkurenculo ankoraŭ aktorojn, ankaŭ kompanio Constantin plej ĝoje malebligus la filmadon de la filmo, sed ĉiuj sciis, ke Brauner kapablas filmi eĉ sen Brice kaj pro tio la tuta fama serio povus suferi nerebonigeblajn damaĝojn. Tion ili volis ĉiuokaze malebligi. Wendlandt postulis por Pierre Brice 200.000 markojn, kio Brauner-on iom maltrankviligis – ja li ankoraŭ havis eĉ ne finitan scenarion. Wendlandt do proponis Elke Sommer, kio estis alportonta al lia CCC perdon 60.000 markojn. Al Wendlandt do restis nenio alia ol akcepti kaj Brauner do povis komenci filmi.
Loko de filmado I: Šibenik
La 23-an de septembro 1963 fine komencis la filmado. La unua filmklakilo eksonis ĉe akvofaloj de rivero Krka ĉe Skradin, kie ankoraŭ kelke da semajnoj antaŭe filmis teamo de homoj el Rialto filmon Winnetou I. Sur unu terlango estis konstruita tendaro de apaĉoj, eĉ kiam oni aŭdis, ke apaĉoj loĝis en filmo Winnetou I en pueblo. Dum la filmado ĉi tie ĉeestis ankaŭ Artur Brauner kun sia edzino Maria, por ke li certigu sin, ke ĉio progresas laŭ la plano. Kiam li forlasis la 30-an de septembro 1963 la filmejon, li skribis al reĝisoro Fregonese: ''Mi dankas al vi por laboro, kiun vi ĝisnun faris, sed mi ĝoje ankoraŭ unufoje certigu vin pri la fakto, ke la tagoj senĉese pli mallongiĝas kaj ke tago de tago restas al ni senĉese malpli da tempo por la filmado. Plie povas fariĝi malbela vetero, pri kio mi ne volas entute pensi. Tial mi kiel eble plej afable petas vin, por ke vi plene eluzu ĉiun belan tagon kaj filmu tiom da filmeroj, kiom nur estos eblaj. La filmo estas por germanaj rilatoj tre ege multekosta, kaj la risko estas por ni multe pli granda, ol vi kapablos imagi. Mi investis kvantegon da mono kaj mi ne povas do permesi al mi ne plenumi la planon, se estos malbela vetero. Mi tre petas vin, laboru kiel vi nur povas kaj kionla vetero permesos al vi. Ni ĉiuj esperas en bonan filmon, kun kiu ni estos kontentaj.''
Plimulto da kunlaborantoj el CCC ankoraŭ neniam ian vesternon filmis, dum homoj el Avala Filmo posthavis jam kvanton da aventuremaj filmoj. Spertaj membroj de la teamo estas ekz. piroteknikisto Erwin Lange kaj vestisto Helmut Preuss, ili ambaŭ partoprenis en la filmado de La trezoro sur Arĝenta lago kaj Winnetou I. Malantaŭ kamerao staras aŭstro Siegfried Hold. Brauner volis komisii verkadon de la muziko al hollywooda veterano Dimitrie Tiomkin-on, de kiu devenas la fama melodio el vesterno En ĝusta tagmezo. Sed la kunlaboro ne okazis kaj Brauner do akceptis la klopodeman italan komponiston Rize Ortolani-on.
Loko de filmado II: Dubrovnik
La 1-an de oktobro 1963 la filmado en Šibenik estis ĉe la fino kaj la teamo transloĝiĝis suden ĝis Dubrovnik. En ĉirkaŭaĵo de la malnova havenurbo estiĝis la plej gravaj filmeroj. La teamo estis enloĝigita en hotelo Argentina kontraŭ insulo Lokrum. La hotelo estis foje konstruita de unu tre riĉa argentina komercisto kiel privata domo. En ĝardeno li lasis konstrui vilaon por sia bela juna edzino. Tiu ĉi domo de revoj portis nomon Vilao Ŝeherazado, La vilao kun granda kupolofariĝis por la tempo de la filmado sidejo de Lex Barker.
La 16-an de oktobro 1963 komenciĝas filmi filmeroj, kiuj prezentiĝas kulminon de la tuta filmo: la batalo je la fortikaĵo. La konstruita fortikaĵo de Oto Pischinger estas certe monumentala konstruaĵo, sed en la praktiko ĝi estas multe pli malgranda ol ŝajnas dum observado de la filmo. Ĝia longeco estas 140 metroj kaj ĝia larĝeco estas 40 metroj. Ĉe rigardanto ĝi kaŭzas impreson, ke temas pri konstruaĵo kun bazplano de kvadrato, kio ankaŭ estis intenco de Pischinger: por ke li veku impreson de grandampekso, li uzis ĝustan filman trukon kaj unu el du pordegoj li konstruis oblikve, do la fortikaĵo ne havis kvar, sed kvin angulojn. Dum la filmado de la batalo estis uzitaj 280 ĉevalojn. Ankaŭ multe da poneoj estis inter ili, kiuj propre ne taŭgis je indianaj ĉevaloj, tial ili staris flanke. La filmado estis diversloke vere tre danĝera, pri kio atestas krom alia kvanto da lezoj: unu el rajdantoj, falinta de sur la ĉevalo, estis de alia ĉevalo tretita kaj grave vundita sur la torako. La 21-an de oktobro 1963 grave vundiĝis pluaj du rajdantoj: unu suferis rompon de la brako, la alia vundiĝon de la kapo. La ĉevalo mortis. Multe da rajdantoj estis post kelke da tagoj nekapablaj moviĝi, ĉar ili havis pro rajdado sur neseligitaj ĉevaloj malfermitajn vundojn sur la interna flanko de femuroj. Fine de oktobro la vetero malboniĝis kaj multfoje la filmistoj devis atendi la tutajn horojn, ol la firmamento iom malsereniĝis. La 30-an de oktobro en la taga raporto ni povas legi: ''Hodiaŭ posttagmeze Mr. Baker erarigis al si la vojon al unu el lokoj de la filmado kaj li malfruiĝis je unu horo kaj duono. Sed tio havis neniajn pluajn sekvojn, ĉar estis tiel malbona vetero, ke ne eblis filmi. Kaj plu: Survoje al Popovo Polje vestisto Helmut Preuss estis forpuŝita de unu el ŝarĝaŭtoj sur flanko kaj forĵetita en fosaĵon. Survoje reen enkuris sub aŭton de piroteknikisto Erwin Lange bovino, kiu dum la akcidento mortis. Sur la aŭto estiĝis granda damaĝo. Informo el la filmado el la 6-a de oktobro 1963: pro longdaŭra pluvo kaj grangda ŝtormo estis forlasita la filmado. Golden Hill kaj Burkers Ranch staras sub la akvo. Plimulto da masoj kaj rekvizitoj estis el Popovo Polje transveturigita en hotelon Leotar en Trebinje...''
Loko de filmado III: Ulcinj
La 20-an de novembro komenciĝas la tria kaj samtempe la lasta parto de la fimigado de filmo Old Shatterhand. La membroj de la teamo transloĝiĝas en la plej sudan parton de Jugoslavio, por ke ili eluzu lastajn sunbrilojn. Survoje akompanas ilin granda ŝtormo kaj pluvego. Kiam la stabo fine alveturis en hotelon Jadran, ĉi tie ne fluas akvo, ne lumas lumo, funkcias neniaj telefonoj nek telegrafaj aparatoj. Oni sentas sin ĉi tie kvazaŭ sur rando de civilizo. Oni devas purigi la dentojn per vino. En la tuta hotelo estas kurantaj musoj. Vestisto Preuss klopodas kelkajn bestetojn ĉasi ĵetante sur ili ŝuojn, sed li sukcesos faligi sole spegulon. Eĉ ne post du tagoj ankoraŭ funkcias elektro. Bill Ramsey feliĉe havas ĉe si radioaparaton je baterioj, tiel li vespere ekscias pri murdigo de John F. Kennedy. La tuta teamo estas en ŝoko. La 24-an de novembro 1963 fluas fine varma akvo, ankaŭ la telefono jam funkcias. La filmado povas daŭrigi. La vetero estas senĉese malbona, nur de tempo al tempo ekbrilos la suno. En lastaj novembraj tagoj oni filmas duelon de Winnetou kontraŭ Granda Urso, kiu ne povis esti filmita pro malbona vetero en Dubrovnik. La loko de filmado troviĝis proksime de kanjono. Multaj kamparanoj el la ĉirkaŭaĵo venis rigardi la filmadon, ĉar la filmistoj estis por ili laŭvorte kvazaŭ vizito el alia mondo. Viroj ĉi tie ankoraŭ rajdis sur azenoj, virinoj portis branĉetojn por proksimiĝanta vintro kaj la plej aĝaj vilaĝanoj zorgis pri tio, por ke la "rigardantoj" ne perturbu la pason de la filmado. Pierre Brice donas el si tion plej bonan, la filmeroj estas sukcesitaj kaj reĝisoro Fregonese kontenta. La 3-an de decembro 1963 la filmado en Jugoslavio estas ĉe la fino kaj la teamo forflugas el Titograd hejmen. Ekde lundo la 9-an de decembro 1963 okazas filmado en Berlina studio de CCC. En ateliero n-ro 4 estas konstruita Saloon Bagdad. Siajn lastajn tagojn de la filmado ĉi tie ĝuas Kitty Mattern, Daliah Lavi, Rik Battaglia, Burschi Putzgruber, Nikola Popović kaj Bill Ramsey. La 11-an de decembro 1963 la filmado de filmo Old Shatterhand estas definitive ĉe la fino. Fine de januaro de 1964 estas la filmo prilaborata en tondejo, ekde la 2-a ĝis la 6-a de marto okazas paroligo de la filmo kaj ekde duono de marto poste ludigado de muziko.
Premiero
La 28-an de aprilo 1964 la ĉefkomitato de FWB decidis, ke estos donita al la fimo nenia marko de kvalito. En sciencista decido staris, ke la filmo estas ja teknike bone priregita, ne estas obĵetoj kontraŭ reĝisorado kaj ke agnoskon meritas ankaŭ muzika prilaborado, sed la agado havas nenion komunan kun okazintaĵoj de Karll May... Brauner ja revokis sin kontraŭ tiu ĉi decido, sed ĉifoje FBW restis malfortiĝema. La premiero okazis la 30-an de aprilo 1964 en Munkeno. Lex Barker, kiu intertempe filmis en Jugoslavio filmon Der Schut, venis post dutaga vojaĝo tute elĉerpinta en Munkenon. En la premiero ĉeestis ankaŭ Kitty Mattern kaj Charles Fawcett. La filmo solenis grandegan sukceson – por pli ol tri milionoj da spektantoj en la paso de 12 monatoj ĝi akiris Oran ekranon kaj ĝi estis vendita en la tutan mondon, eĉ en la eksan Sovetunion. La 22-an de junio 1969 Old Shatterhand estis elsendota kiel entute la unua filmo de May en televido, sed ĉar la filmoj de May estis projekciataj kun granda sukceso en kinejoj, tiu ĉi limdato estis transŝovita je la 27-a de septembro 1970. En Germanio ĝi atingis observecon 34%, kio respondis al preskaŭ 18 milionoj da rigardantoj...
Aliaj nomoj de la filmo
Aŭstrio: OLD SHATTERHAND. Belgio: LA BATAILLE DE FORT APACHE / HET GEVECHT VAN FORT APACHE. Brazilio: A BATALHA FINAL DOS APACHES. Ĉeĥio: OLD SHATTERHAND. Danlando: OLD SHATTERHAND. Finnlando: OLD SHATTERHAND. Francio: LES CAVALIERS ROUGES. Granda Britio: APACHES´ LAST BATTLE. Hispanio: LA ÚLTIMA BATALLA DE LOS APACHES. Italio: LA BATTAGLIA DI FORT APACHE. Jugoslavio: OLD SETERHEND. Kanado: LES CAVALIERS ROUGES. Nederlando: OLD SHATTERHAND. Portugalio: ASSALTO AO FORTE. Svedio: OLD SHATTERHAND. Svislando: OLD SHATTERHAND. Usono: SHATTERHAND.
Agado de la filmo
Komanĉoj kaj blankuloj atakos malgrandan farmon kaj ili mortigos viron kaj virinon, sed ili ne rimarkos malgrandan knabon. Ili preparos la scenon inkluzive de du kadavroj de apaĉoj, kio kaŭzos ondon de perfortaĵoj kontraŭ apaĉoj. Unun, Tujungon, savos Old Shatterhand kaj li sendos lin al Winnetou. Old Shatterhand intertempe vojaĝas al Blanka Kolombino (Paloma Nakama, Emma Wilkinson, la nomo devenas el romano Germanaj koroj, germanaj herooj), al kiu li portas informon de onklo, kiu vokaj ŝin en urbon. Ĉe Blanka Kolombino troviĝas la knabo supervivinta la atakon, kiu volas atesti kontraŭ malbonuloj.
Ili renkontiĝas kun Sam Hawkens, kondukanta kolonon de almigrintoj, unu el ili estas komponisto kun piano sur veturilo. Komanĉoj atakos parton de la marŝantaro kaj denove ili igos kulpon kontraŭ apaĉoj per ĵeto de kadavro. La kolono alveturos ĝis la urbo kaj Old Shatterhand revenas al la loko de atako, kie li renkontiĝa skun Winnetou. Winnetou el la profundaĵoj de la ĉevalaj spuroj deduktas, ke en seloj sidis blankuloj. Ili alrajdos en tenda vilaĝo de apaĉoj kaj Winnetou sendas mesaĝiston al Granda Urso, estro de komanĉoj, kun alvoko je duelo, per kiu li volas subpremi la malamikecon. Winnetou mortigos la estron. Sekvas intertraktado kun reprezentantoj de blankuloj, al kiuj apaĉoj devas pruvi sian nekulpon.
En la urbo Sam Hawkens faras pafistan amuzon kun la knabo kaj negativuloj eluzos la situacion kaj ili mortigos la knabon. Old Shatterhand rajdas al ranĉo de malbonuloj. Li estas atakita kaj helpos lin Sam kaj Paloma. Ili kaptos unu malbonulon. Apaĉoj proklamos Tujungon kiel estonta sekvanto de Winnetou. Alrajdas Old Shatterhand kun la kaptito kaj li devigos lin subskribi konfeson. Montriĝas, ke inter la kontraŭulojn apartenas ankaŭ du soldatoj, kiuj kulpigos apaĉojn pro la neniigo de la ranĉo. Winnetou kaj Old Shatterhand rajdas intertrakti en soldatan fortikaĵon. Sed la devena komandanto mortis kaj nun unu el malbonuloj estas ĉefo de la fortikaĵo, kiu prenos al ili la subskribitan konfeson.
Tujunga ŝirmas Palomon antaŭ soldatoj kaj li estas kaptita kaj fortrenita en la fortikaĵon. Old Shatterhand ekiras en la fortiaĵon, por ke li liberigu lin, sed li estas ankaŭ kaptita. La situacion observis Hawkens, li rajdas al Winnetou. Winnetou kunvokos la ruĝajn batalantojn kaj ili atakos la fortikaĵon. La batalo estas bruta kaj por multe da blankuloj kaj ruĝuloj tragika. La soldatoj pafas el kanonoj falĉante la indianojn. Interne Tujunga ekprovokos unun el la soldatoj kaj duelante li sukcesos ekpafi el pafilo de la soldato rekte en barelojn da pulvo. La grandega eksplodo traŝirigos la palisadon. Alrajdas grupo da soldatoj, la komandanto de la fortikaĵo estas kaptita kaj la batalo finigita. Tujunga la kunpuŝiĝon kun la soldato ne supervivis.
Thomas Selle
Vivo
La Staats- und Universitätsbibliothek Hamburg (ŝtata kaj universitata biblioteko de Hamburgo) konservas netan kopion de lia kompleta verkaro de li mem redaktita. Selle skribis la melodion por la sakrala kanto „Auf, auf, ihr Christen alle“ (n-ro 536 en la evangela kantaro).
Ciruelos de Cervera
Ciruelos de Cervera estas la nomo de vilaĝo kaj municipo, apartenanta al la jurisdikcio de Aranda, distrikto Arlanza, provinco Burgoso, Kastilio la Malnova, hodiaŭ regiono Kastilio kaj Leono, Hispanio.
La loknomo Ciruelos de Cervera estas komprenebla kiel Prunarboj de Cervejo.
Vilaĝoj
Ciruelos estas la ĉefurbo de la municipo kiu ankaŭ havas la vilaĝeton Briongos. Ĝi estas je 55 km. de la ĉefurbo. Ĝi havas areon de 37,87 km² kun 127 loĝantoj (2007)
Eksteraj ligiloj
Urbodomo de Ciruelos de Cervera
Ŝovponto
Ŝovponto estas tipo de movebla ponto en kiu la platformo povas esti ruligita aŭ ŝovita malantaŭen por malfermi truon dum la trafiko pasas, kutime ŝipo sur akvovojo. Tiu tipo estas foje referencita kiel puŝponto.
Ŝovpontoj datas reen el mezepokaj tempoj. Historiaj ekzemploj de dezajnoj por ŝovpontoj estas tiuj de Leonardo da Vinci kaj Agostino Ramelli.
Pro la granda postulita areo por tiu pontotipo, tiu dezajno ne estas ofta. La dezajno de ŝovponto povas esti konsiderata kiam oni postulas la maksimuman horizontalan areon (por ekzemplo, super kanalo).
Kelkaj ŝovpontoj estas ankaŭ flospontoj, kiel la Hood Canal Bridge en Vaŝingtonio. Du aliaj flospontoj en Vaŝingtonio havis retireblajn platformojn sed estis anstataŭitaj per novaj flospontoj sen retireblaj platformoj: nome la Evergreen Point Floating Bridge (anstataŭita en 2016) kaj la Lacey V. Murrow Memorial Bridge (anstataŭita post ĝi akcidente dronis en 1990). Tiu dezajno estas populara en Gujano, kie estas la Demerara Harbour Bridge kaj la Berbice Bridge.
12146 Ostriker
Nomo
Ĝia nomo honoras la usonan astrofizikiston Jeremiah P. Ostriker de la Universitato Princeton. Li kontribuis en multenombraj fakoj de la astrofiziko kaj de la kosmologio, inklude la disdono de la bariona kaj de la malluma materio kaj la valoro de la.
Kuracplanto
La kuracplantoj, medicina planto, oficina planto aŭ farmaciaj plantoj estas plantoj kies parto (folio, tigeto, radiko, basto, frukto ktp.) estas uzebla rekte aŭ post prilaboro por kuraci homon. Oni povas kolekti tiujn sanigajn partojn en la naturo, sed por tio necesas la bona kono de plantoj. Ekzistas plantoj, kiujn oni kultivas ne kiel kuracplanton, sed la flankprodukto servas bazmaterialon por la medicina industrio (papavo). Oni jam ellaboris la industrian kultivadon de kelkaj gravaj kuracplantoj (kamomilo).
Kelkaj nocioj
Ekzistas kelkaj terminoj ĉirkaŭ la uzado de kuracplantoj, kiujn oni devas distingi:
La kuracplanto estas planto, kiu povas esti uzata kuraccele. Tiu nocio estas elektita laŭ la funkcio; ne temas pri iu biologia parenceco aŭ botanika kategorio. Pro tio oni povas nomi kuracplanton ĉiun vegetaĵon, kiu uzeblas kuraccele, eĉ se temas pri fungoj, algoj aŭ similaj.
Planta krudmaterialo (aŭ drogo, en la arkaika senco laŭ PIV) estas la materialo de kuracplantoj, kion oni povas prepari kiel ingredienco por produktado de kuracilo en tradicia aŭ industria maniero.
Planta efikanto estas la aktiva substanco el la planto efikanta kurace, kiel ekzemple alkaloido, saponino kaj alia.
Plantaj medikamentoj (aŭ fitofarmaciaĵoj) estas piloloj aŭ aliformaj, sed ĉiukaze industrie produktitaj kuraciloj, enhavantaj la efikantojn de unu aŭ pluraj kuracplantoj. Kompare kun la tradiciaj preparaĵoj de kuracplantoj ili povas esti pli efikaj (ĉar la efikantoj aperas pure) aŭ malpli efikaj (ĉar ne ĉiu efikoj de kuracplantoj estas ĝisfunde esplorataj, kaj kelkfoje ĝuste la preparado aŭ la kromaj substancoj de la planto pliigas la efikon). Sed ĉiukaze la enhava kvanto de la efikanto en tiuj industriaj produktoj estas norma.
Efiko
La uzo kaj la rekomendoj pri kuracplantoj baziĝas plejparte sur multjarcenta tradicio. Intertempe ankaŭ la universitata medicino okupiĝas pri herbokuracado. Ekzistas sciencaj esploroj, kiuj pruvis multajn medicinajn efikojn, ekzemple la trankviligan efikon de valeriano aŭ la karminativan efikon de fenkolo. Tamen aliaj efikoj postulitaj de la tradicia kuracarto ankaŭ estis refutitaj per esploroj. La atribuado de certa kuraciga efiko al certa planto en la tradiciaj kuracartoj (ĉina herbokuracado, arjuvedo aŭ tradicia eŭropa medicina) apogas sin sur la doktrino de signoj (angle: doctrine of signatures, germane: Signaturenlehre, france: Théorie des signatures). Ĝi vidas en la ecoj de la plantoj (aspekto, odoro ktp.) signojn indikantajn la kuracan efikon. Tiel ekzemple la pulmonario ricevis sian nomon, ĉar oni pensis, ke la punktitaj folioj iom similas al la pulmo; dum jarcentoj oni uzis la oficinan pulmonarion kiel kuracplanto kontraŭ pulmaj malsanoj, sed laŭ sciencaj esploroj ĝi ne havas efikon.
Kuracplantoj kutime enhavas aron da substancoj, kiuj havas plurajn – kelkfoje ankaŭ kontraŭajn – efikojn. Ĉar plantoj estas vivaj organismoj, ilia produktado de efikantoj ŝanĝiĝas depende de klimataj aŭ grundaj kondiĉoj de la loko, kie ili kreskas. Ankaŭ la tempo de la kolektado (sezono, tempo de la tago) aŭ la vetero ludas gravan rolon rilate la koncentritecon de la efikantoj; pro tio kelkfoje malfacile takseblas la efikeco de la plantoj, se oni kolektas ilin en la naturo. Tio estis kaŭzo, kial homoj komencis kreskigi kuracplantojn en specifaj kuracplantaj ĝardenoj; tamen ĝis nuntempe eĉ komercaj kultivistoj ne plene sukcesas atingi ĉiam la saman koncentritecon de efikantoj en siaj produktoj. Tamen la plantaj drogoj, kiujn oni povas aĉeti en apoteko, enhavas certigitan kvanton de la efikantoj, ĉar la apotekistoj laŭleĝe devas tion kontroli.
Plantaj efikantoj
Ankaŭ pro progreso en la kampo de farmakologio kaj kemio oni malkovris diversajn efikantojn, kiujn oni grupigis sistematike:
Alkaloidoj: Alkaloidoj estas granda aro de organikaj, nitrogen-entenaj, ofte alkalaj substancoj, kiuj havas tre fortan efikon sur la bestan organismon. Konataj efikantoj el tiu grupo estas ekzemple la fortaj venenoj akonitino, nikotino kaj striknino, kaj ankaŭ la substancoj, kiuj intertempe estas produktitaj ankaŭ industrie: morfino, kokaino, efedrino, atropino.
Sekureco
Ofte homoj nomas la fitoterapion „mildan“ kuracmetodon, kio kondukas al la (erara) penso, ke ĝi estas sendanĝera. Multaj tre efikaj substancoj, kiuj intertempe ankaŭ uzatas en medikamentoj produktitaj de la farmacia industrio, originas en plantoj. Konataj ekzemploj estas morfino (el papavo: Papaver somniferum) kaj digitalino (el digitalo: Digitialis pupurea).
El tio kompreneblas, ke, samkiel en industriaj medikamentoj, superdozo povas kaŭzi morton. Krome ekzistas kelkaj tre fortaj venenoj en la flaŭro, kaj kelkfoje la venenaj plantoj kaj la kuracplantoj aspektas simile, tiel ke amatoroj povas intermiksi ilin (ekz. la folioj de ursa ajlo similas al tiuj de la tre venena aŭtuna kolĉiko, kaj la oficina angeliko similas la mortigan makulan konion).
Pro tio memstara kolektado de la plantoj nur rekomendeblas, se oni vere bone konas ilin; krome oni devas zorge pripensi, de kie oni kolektas la plantojn por havi la plej bonan materialon. Ĉar danĝero de memstara kolektado estas, ke plantoj povas esti poluitaj de pesticidoj (se ili kreskas tro proksime apud kamparoj kun utilplantoj), de ellasitaj gasoj (se ili kreskas tro proksime apud aŭtoŝoseoj), sed ankaŭ de bakterioj aŭ fungaj toksinoj, kiuj povas esti mortminacantaj al homoj.
La konkludo, ke ĉiu persono povas uzi fitoterapion por memkuracado, estas danĝera: tio nur veras, se oni zorge sekvas la konsilojn. Ĉar ĝuste rilate preparadon de plantaj kuraciloj tre gravas la preciza farmaniero (uzata kvanto de la drogo, daŭro de la preparado, temperaturo de la akvo ktp.) por ricevi la celitan rezulton. La preparmaniero en la aplikado de kuracplantoj tre gravas, ĉar de ĝi dependas, kiujn substancojn oni ricevas. Ekzemplo por tio estas la komparo inter la preparaĵoj de ursbera arktostafilo: la dekoktaĵo entenas 600 mg de tanaĵoj (kiuj iritas la stomakan mukozon) kaj 600 mg de la efikanto arbutino; la maceraĵo entenas nur 300 mg de tanaĵoj, sed 800 mg de arbutino.
Gravedaj virinoj ne uzu herbokuracadon sen interkonsento kun sia kuracisto, ĉar plantoj povas havi teratogenan efikon (damaĝi la embrion) aŭ kaŭzi aborton same kiel kutimaj medikamentoj.
Tradiciaj preparmanieroj
Oni povas uzi la planterojn laŭ diversaj manieroj, sed nur escepte oni simple uzas la freŝan planton. Pli kutimas la preparado laŭ specialaj procedoj:
Infuzaĵo: Super la freŝajn aŭ sekajn planterojn oni verŝas bolantan aŭ varmegan akvon kaj poste oni atendas iomete, por ke la efikantoj solviĝu en la akvo.
Dekoktaĵo: Oni verŝas la malvarman akvon super la planta drogo kaj ekboligas la tuton.
Maceraĵo: Ĝi preferindas, se la efikantoj estas malstabilaj aŭ volatilaj. Oni uzas ĝin ekzemple por solvi mukaĵojn kaj volatilajn oleojn el plantoj. Pro tio oni tranĉas la plantojn al malgrandaj pecoj kaj verŝas malvarman aŭ varmetan akvon super ili. Tion oni restigas dum kelkaj horoj kaj poste filtras por ricevi la solvaĵon.
Esenco: etanola solvaĵo de volatilaj oleoj
Medicina oleo: oleo aŭ fluida vakso miksita kun ekstraktaĵo. Ĝi estas uzebla de ekstere kaj interne (ekz. oleo de ajlo).
Suko: La sukon oni ricevas, se oni dismuelas la freŝajn planterojn miksite kun akvo kaj elpremas ĝin poste. La ricevitan likvon oni poste prefere pasteŭrizas por igi ĝin pli konservebla.
Siropo: Ĝi estas viskoza fluidaĵo enhavanta proks. 66% de sakarozo (ne malpli ol 50%). Avantaĝo de tiu preparaĵo estas, ke pro la alta koncentriteco de sakarozo ĝi estas asepsa (t.e. ke mikroorganismoj ne povas supervivi en ĝi). Krome la sukero kovras la malbonan guston de kelkaj substancoj.
Oni povas grupigi la kuracplantojn laŭ la efika parto, efiko aŭ simple alfabetvice.
Listo de kuracefikaj plantoj, ordigita:
alfabetvice
pliajn vidu en
Stana (II) fosfato
Stana fosfato aŭ stana ortofosfato estas organika kombinaĵo rezultanta el interagado de la stana (II) hidroksido kaj fosfata acido. Ĝi estas blanka solidaĵo, nesolvebla en akvo, sed solvebla en fortaj acidoj. Stana fosfato posedas 3 stanatomojn, 2 fosforatomojn kaj 8 oksigenatomojn. Stana fosfato uzatas en kemiaj sintezoj kaj en la preparado de stanaj derivaĵoj. Fosfato de stano estis unue priskribita de Jablczynski kaj Wieckowski
Kuracplanto
Literaturo
Le erbe, Libri & Grandi Opere SPA: Milano 1992
Roth, L; Daunderer, M & Kormann, K (1994) ''Giftpflanzen - Pflanzengifte. Giftpflanzen von A-Z''. Nikol eldona societo: Hamburgo, 1089 p.
Óscar Domínguez
Óscar M. DOMÍNGUEZ (naskiĝinta en 1906 - mortinta en 1957) estis hispana, superrealista pentristo.
Li iris al Parizo 21-jaraĝe kie li laboris por sia patro en la centra bazaro de Les Halles, kaj pasis siajn noktojn trinkante en kabaredoj. Li tiam frekventis iujn artlernejojn, kaj vizitis galeriojn kaj muzeojn.
Domínguez estis rapide allogita per avangardaj pentristoj, notinde Yves Tanguy kaj Pablo Picasso, kies influoj videblis en liaj unuaj verkoj. Li pentris 25-jaraĝe memportreton plene de antaŭvido kiel li montris sin kun misformita mano kaj kun la vejnoj de sia brako tranĉitaj. Li elektis mortiti sin 27 jarojn poste per tranĉi siajn vejojn.
En 1933 Domínguez konatiĝis kun André Breton, teoriisto de Superrealismo, kaj Paul Éluard, konita kiel la poeto de tiu movado, kaj partoprenis unu jaron poste la superrealistan ekspozicion okazigitan en Kopenhago, kaj tiuj de Londono kaj Tenerifo en 1936.
Li alprenis la Ruse-inventitan teknikon de dekalkomanio en 1936, uzante guaŝon ŝmiritan maldike sur papero aŭ alia surfaco (ekzemple vitraĵo), kiu estas tiam presita al alia surfaco kiel kanvaso.
Lia 1937 olepentraĵo La Inferna Maŝino gajnis mondrekordan prezon de 2.770.000 francaj frankoj (usonaj $ 404,375) je la 8-a de junio, 2000 ĉe Drouot-Montaigne en Parizo.
17025 Pilachowski
17025 Pilachowski estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la usona astronomo Roy A. Tucker elde sia privata Observatorio Goodricke-Pigott, en Tucson (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de  Catherine "Caty" Pilachowski, fakulino en la studo de kaj komponiĝoj, nukleosintezo kaj asterosismologio. Delonge anino de la scienca estraro de la National Optical Astronomy Observatory, ŝi estis elektita prezidentinon de la American Astronomical Society
Blanka urso
Ĝenerala resumo
Blanka urso estas urso kies distribuo estas limigita al Arkto. Kune kun la Kodiak-ursoj, blankaj ursoj estas la plej grandaj karnomanĝuloj en la mondo - plenkreskaj maskloj pezas inter 300 kaj 900 kilogramojn, kaj la inoj ĉirkaŭ duonon de la pezo de la maskloj. Ilia felo estas kava kaj duontravidebla, sed al observanto de malproksime ĝi prezentiĝas blanka aŭ flavgriza, tial provizante la ursojn per kamuflaĵo. La haŭto de blankaj ursoj estas fakte nigra. Ilia tavolo de graso kaj felo protektas ilin kontraŭ la severa malvarmo, kiu regas en ilia habitato. Ilia mallonga vosto kaj malgrandaj oreloj reduktas varmoperdon al la medio. Ilia korpostrukturo kaj malgranda kapo estas adaptitaj por naĝado en preskaŭ frosta akvo.
Blanka urso estas duone akva mara mamulo, kaj ĝi adaptiĝis por vivi en pluraj vivmedioj: sur tero, en maro kaj apud glacio. En sia vivejo, ĝi estas konsiderata superpredanto. Ĝi estas ĉiomanĝanto, manĝante plejparte fokojn, rosmarojn kaj balenojn, sed ĝi manĝas ion ajn kion ĝi povas akiri.
La konserva statuso de blanka urso estas difinita kiel "vundebla", kio signifas ke ĝi estas en danĝero. Zoologoj opinias, ke la atendata degelo de la glaĉeroj kaj la malapero de la glacio pro mondvarmiĝo reduktos ĝiajn populaciojn al triono de la nuna kvanto meze de la 21-a jarcento. Kvankam longperspektivaj lokaj studoj montras, ke plej multaj subpopulacioj de blankaj ursoj estas ŝrumpadas, tamen ankaŭ pliiĝo de ilia nombro nkaŭ estas konstatebla en kelkaj lokoj.
Aspekto kaj kutimaro
Blanka urso havas longan, brilan, milde ondoforman blankan ĝis kremkoloran hararon. Ĝi mezuras ĝis 2,5 m kaj pezas ĉirkaŭ 400 kg.
La besto kapablas rezisti kontraŭ grandaj frostoj, sed ne tuj post naskiĝo. Geursoj pariĝas en aprilo kaj gravedeco daŭras 8 monatojn. Ursino poste enfosas en neĝo koridoron, kiu kondukas unue oblikve malsupren, poste turniĝas supren kaj denove malsupren. Tie la ursino kreas sferan kavon. Ŝia spiro iomete degeligas la vandojn, kiuj poste glaciiĝas kaj kreas izolan tavolon. Kiam poste naskiĝas ursidoj, en la kaŝejo estas pli ol 20 ˚C. Kutime ili estas du, grandaj kiel rato.
Ili ĉasas fokojn kaj ŝanĝas sian teritorion laŭ moviĝo de fokaj gregoj.
Ĉasado kaj konservado
En 2009 Kanado havis 15 500 blankajn ursojn, dividitaj en dek tri klaraj grupoj. Du el ili, kiuj loĝas sur la glacikovraĵoj de Baseno de Kane kaj la Bafina Golfo, estas translimaj, kaj dividitaj inter Nunavuto kaj Gronlando.
La 2009 kanada ministro pri Natura Medio Jim Prentice kaj la gronlanda ministro pri Fiŝkaptado, Ĉasado kaj Agrikulturo, Ane Hansen kaj la ministro pri Natura Medio de Nunavut, Daniel Shewchuk subskribis en Kangerlussuaq (Gronlando) memorandon de kompreno pri serio da aranĝoj kiuj celas protekti dividitajn grupojn de blankaj ursoj, vagantaj inter la teritorio de Nunavuto kaj Gronlando. La interkonsento proponas la kreadon de komuna komitato, kiu rekomendos totalan allaseblan - kaj daŭrigeblan - ĉiujaran ĉasadon de blankaj ursoj kaj justan dividon de tiu ĉasado. La komitato, kiu inkluzivos membrojn de izolitaj nordaj kanadaj indiĝenaj Inuitaj organizaĵoj, ankaŭ kunordigos sciencan, tradician scion kaj la provizadon de servoj ĉe aktivaĵoj de komunumanoj.
Benzamidino
Komparaj eksperimentoj estis faritaj pri la inhibado de la tripsinaj, plasminaj kaj trombinaj derivaĵoj per la benzilamino kaj benzamidino. Ĝi ofte uzatas kiel liganto en proteina kristalografio por preventado de proteazoj kontraŭ gravaj proteindegradiĝoj. La benzamidina nukleo trovatas en kelkaj farmaciaĵoj tia kia la
Kunrilataj kemiaĵoj
<Gallery> Dabigatran binding pockets.tiff| Dabigatrano </Gallery>
Fibrocemento
Fibrocemento estas konstrumaterialo fabrikita el portlanda cemento, el fibroj ekzemple el fibroj celulozaj (antaŭe asbestaj), kiel voluminaĵo el akvo kaj eventuale ingrediencoj. En konstruado oni uzas fibrocementon precipe por kovrado de tegmentoj. Lastatempe oni pruvis, ke tiu produkto estas ege danĝera por la sano kaj oni malpermesis ĝin en multaj landoj.
En kelkaj landoj oni uzas antonomazie la nomon de firmao kiu fabrikis tiun produkton, nome uralito, el Uralita.
Laŭ Francisko Azorín uralito estas Emulsio de cemento k. asbesto uzita por fabriki diversajn konstruelementojn, tubojn, tegolojn, k. c. Li indikas etimologion el komerca nomo.
Rémelfing (stacidomo)
Rémelfing estas franca stacidomo sur linio -, situanta en  Rémelfing, en departemento Moselle, regiono Grand Est.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de aŭtoĉaroj Grand Est.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de linio Mommenheim - Sarreguemines (161000).
Jurești
Jurești [ĵureŝtj] (hungare: Györösd) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Lugoj. En 1910 ĝi havis 308 loĝantojn (rumanoj); en 1992 204 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1569. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Krassó-Szörény vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Bârna.
En la censo de 2002, 32 el la 174 loĝantoj (19,0 %) deklaris sin etnaj ukrainoj.
Tra Jurești pasas la distrikta vojo DJ681C, kiu ligas ĝin al la komunuma sidejo Bârna kaj al la nacia vojo DN68A.
Mahavira
Dum la sekvantaj tridek jaroj, li veturis tra Suda Azio por instrui ĝajnan filozofion. Mahaviro instruis ke necesis observi la votojn ahimsa (ne-perforton), satya (veron), asteya (ne-ŝtelon), brahmacharya (ĉastecon) kaj aparigraha (ne-alligiĝon) por levi la viv-kvaliton. Li instruis la principojn anekantavada (plurismo), syadvada kaj nayavada. La instruojn de Mahaviro kompilis Gautama Swami (lia ĉefa disĉiplo) kaj oni vokis tiujn instruojn (ĝajnaj) Agamoj. Plejparto de tiuj Agamoj ne haveblas hodiaŭ. Ĝajnoj kredas ke Mahaviro atingis moksha (liberiĝon el la ciklo de naskiĝo kaj morto) 72-jar-aĝe.
Mahaviron oni ofte nomas la fondinto de ĝajnismo, sed tio li ne estis: la ĝajna tradicio rekonas liajn antaŭulojn kaj lin konsideras kiel la 24-an Tirtankaron. Krom tio, Parshvanatha (la 23-a tirtankaro) estis historia persono.
Nomoj
Laŭ ĝajnaj tekstoj, la infanaĝa nomo de Mahaviro estis Vardhamāna ("la kreskanto"), pro la pliiĝanta prospero en la reĝlando je la tempo de lia naskiĝo. Lin oni nomis Mahavira ("la granda heroo") pro ties kuraĝaj agoj dum lia infanaĝo. Al Mahaviro oni donis la titolon Jīnā (esperantigeble kiel ĝinao, signifo: "la venkinto aŭ konkerinto (enajn malamikojn kiel alligitecon, fieron kaj avarecon)"); tiu titolo poste samsignifis kiel Tirthankara.
Budhismaj tekstoj nomas Mahaviron Nigaṇṭha Jñātaputta. Nigaṇṭha signifas "sen nodo, ligo aŭ ŝnuro", kaj Jñātaputta (filo de Nata) referencas al lia devena klano kiel Jñāta aŭ Naya (Prakrit). Li estas ankaŭ konata kiel ŝramano (serĉanto).
Vivo
En ĝajnismo, Tirthankara (River-transiriganto aŭ Instruanta Dio) signifas la fondinton de tirtha, do de trairejo tra la maro de senfinaj naskiĝoj kaj mortoj (nomata saṃsāra). Laŭ la ĝajnaj tekstoj, dudek kvar Tirtankaroj gracas ĉiun duonon de la kosma tempa ciklo. Mahaviro estis la lasta Tirtankaro de avasarpani (ĉi-tempa malsupreniranta fazo). Samantabhadra, fama Digambara monaĥo, kiu vivis en la 2-a jarcento p. K., vokis la tīrtha-on de Mahaviro Sarvodaya (universala suprenigo).
Naskiĝo
Mahaviro estis ano de la gotra (familio) Kashyapa, kaj tiu naskiĝis en la reĝa Kŝatrija familio de la reĝo Siddhartha de Kundagrama kaj de la reĝino Trishala (fratino de la reĝo Chetaka de Vaishali), el la dinastio de Ikshvaku. La naskiĝtago estas la dektria tago de la leviĝa luno de Chaitra laŭ la kalendaro Vira Nirvana Samvat, en 599 a. K.; en la Gregoria kalendaro, tiu dato estas en marto aŭ aprilo. Ĝajnoj tion festas kiel Mahavir Jayanti. Laŭtradicie, la naskiĝa loko estas Kundalpur en la antikva urbo de Kashtriya Kund Lachhuar, en la hodiaŭa Sikandra Divido de la distrikto Jamui, en Biharo. Laŭ ĝajnismo, post lia naskiĝo, Indro sur la Monto Meru (centro de la mondo en hinda kosmologio) lin konsekris (abhisheka). Plej multaj modernaj historiistoj konsentas, ke li naskiĝis en Kundagrama, nun Basokund en la distrikto Muzaffarpur en la Bharata ŝtato Biharo.
Laŭ ĝajnaj tradicioj, Mahaviro vivis ekde 599 a. K. ĝis 527 a. K. Laŭ okcidentaj historiistoj, tiu vivis ekde 480 a. K. ĝis 408 a. K. Kelkaj okcidentaj scienculoj sugestas, ke Mahaviro mortis ĉirkaŭ 425 a. K.
Frua vivo
Kiel reĝa filo, Mahaviro disponis ĉiujn luksojn de vivo. Laŭ la dua ĉapitro de la Śvētāmbara teksto Acharanga Sutra, liaj gepatroj estis adeptoj de Parshvanatha kaj laikaj fervoruloj de ĝajnaj asketoj. Ĝajnaj tradicioj ne konsentas pri lia edzeca stato; laŭ la Digambara tradicio, la gepatroj de Mahaviro deziris, ke li edziĝu kun Yashoda, sed Mahavira rifuzis tion. Laŭ la Śvētāmbara tradicio, ili lin edzigis al Yashoda dum juna aĝo, kaj Mahaviro havis unu filinon, Priyadarshana.
Rezigno
Kiam Mahaviro aĝis je tridek jaroj, tiu forlasis la komfortojn de reĝa vivo kaj lian hejmon kaj familion, por vivi asketan vivon kaj por spirite vekiĝi. Li severe pentis, meditis sub la Aŝoka arbo kaj forĵetis siajn vestojn. Estas plendetala priskribo de liaj afliktoj kaj sinhontigoj en la Acharanga Sutra. Laŭ Kalpa Sūtra, Mahaviro dum kvardek du jaroj vivis askete en la urboj Astikagrama, Champapuri, Prstichampa, Vaishali, Vanijagrama, Nalanda, Mithila, Bhadrika, Alabhika, Panitabhumi, Shravasti kaj Pawapuri.
Ĉioscio
Post dek du jaroj de rigora pentofarado, je la aĝo de 43 jaroj, Mahaviro atingis la staton de Kevala Jnana (senlima scio), laŭ tradiciaj rakontoj sub Sala arbo. La detalojn de ĉi tiu evento mencias ĝajnaj tekstoj kiel Uttar-purāņa kaj Harivamś-purāņa. La Acharanga Sutra priskribas Mahaviron kiel ĉiovidanta. La Sutrakritanga pluigas tiun koncepton kiel ĉioscion kaj provizas detalojn pri aliaj ecoj de Mahaviro. Ĝajnoj kredas ke Mahaviro havis la korpon kun la plej bonaj antaŭkondiĉoj (paramaudārika śarīra) kaj estis libera de dek ok neperfektoj kiam li atingis ĉioscion.
Dum tridek jaroj post la ek-ĉioscio, Mahaviro veturis tra Bharato por instrui sian filozofion. Laŭ la ĝajna tradicio, Mahaviro havis kiel adeptojn 14,000 muni (virajn asketojn), 36,000 aryika (monaĥinojn), 159,000 sravaka (laikojn) kaj 318,000 sravika (laikinojn). Kelkaj adeptoj estis reĝoj, ekzemple la reĝo Srenika (popole konata kiel Bimbisara) de Magadho, Kunika de Anga kaj Chetaka de Videha.
Moksha (Nirvāṇa)
Ĝajnoj kredas, ke Mahaviro atingis mokŝa-on (liberiĝon el la ciklo de naskiĝo kaj morto, malaperon el la materia mondo) je la aĝo de sepdek du jaroj, kaj ke ties animo estas nun ripozanta en ‘’Siddhashila’’ (en la loĝejo de la liberiĝintaj animoj). Laŭ ĝajnaj tekstoj, Mahaviro atingis nirvana-on (finan elkarceriĝon) ĉe la urbo Pawapuri (nun en Biharo). Dum la sama tago, ties ĉefa disĉiplo Gautama Swami atingis ĉioscion. Laŭ la Mahapurana de Jinasena, post la nirvana de Tirtankaroj, ĉielaj estaĵoj faras la enterigajn ritojn. Laŭ la Pravachanasara, Tirtankaroj lasas en la mondo nur la najlojn kaj harojn; la aliaj partoj de la korpo solviĝas en la aero kiel kamforo. Hodiaŭ, ĝajna templo nomata Jal Mandir staras ĉe la loko kie laŭkrede Mahaviro atingis mokŝa-on.
Antaŭaj naskiĝoj
Antaŭajn naskiĝojn de Mahaviro priparolas ĝajnaj tekstoj kiel la Mahapurana kaj la Tri-shashti-shalaka-purusha-charitra. Dum animo travivas nenombreblajn reenkarniĝojn en la transmigra ciklo de saṃsāra (mondo), la naskiĝoj de Tirtankaro estas kalkulitaj ekde kiam tiu determinis la kaŭzojn de karmo kaj evoluigis en si la Ratnatraya-ojn (tri juvelojn: ĝusta fido, ĝusta scio, ĝusta ago). Ĝajnaj tekstoj priparolas dudek ses naskiĝojn de Mahaviro antaŭ ties enkarniĝo kiel Tirtankaro. Laŭ la tekstoj, Mahaviro naskiĝis kiel Marichi, la filo de Bharata Chakravartin, en unu el siaj antaŭaj naskiĝoj.
Ĝajnaj Agamoj
La instruojn de Mahaviro kompilis lia Ganadhara (ĉefa disĉiplo), Gautama Swami. La sanktaj kanonaj libroj havis dek du partojn. Laŭ Vijay K. Jain, "Ĉi tiuj skribaĵoj enhavis la plej ampleksan kaj precizan priskribo de ĉiu lernaĵo kiun scii oni bezonas. La scion en ĉi tiuj skribaĵoj elsendis parole la instruistoj al iliaj disĉiplaj sanktuloj." Laŭ la Digambaroj, Āchārya Bhutabali estis la lasta asketo kiu havis partan scion de la originala kanono. Poste, kelkaj kleraj Āchārya-oj komencis restarigi, kompili kaj skribi la instruojn de Mahaviro, kiuj estas la temo de Agamoj. Sub la gvido de Āchārya Dharasena, en la unua jarcento p. K., du Āchārya-oj, Āchārya Pushpadant kaj Āchārya Bhutabali, tiujn instruojn skribis. La du Āchārya-oj skribis, sur palmaj folioj, Ṣṭkhaṅḍāgama — inter la plej malnovaj konataj Digambaraj tekstoj. Ĝajnaj Agamoj preskribas kvin gravajn vrata-ojn (votojn), kiujn sekvi devas same asketoj kaj dommastroj. Ĉi tiujn etikajn principojn predikis Mahaviro:
La filozofio de Mahaviro havas ok principojn ĉefajn (leĝon de fido), tri metafizikajn (dravya, Jīva kaj ajiva), kaj kvin etikajn. La celo estas levi la kvaliton de vivo. Mahaviro diris, ke individuo aŭ socio sin retenu por atingi socian pacon, sekurecon kaj iluminitan socion.
Buciumi (apartigilo)
Buciumi [buĉumj] estas la nomo de pluraj lokoj en Rumanio:
Mahavira
Ahiṃsā
Mahaviro predikis ke ahimsa (ne-vundo) estas la supera etika kaj morala virto. Li instruis ke neniu ŝatas doloron kaj sekve oni ne vundu iun ajn vivan estaĵon. Laŭ Mahatma Gandhi:
Anekantavada
Alia fundamenta instruo de Mahaviro estis Anekantavada (plurismo kaj multeco de vidpunktoj).
13434 Adamquade
13434 Adamquade estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Mahavira
Vivpriskriboj
La verko Tiloya-paṇṇatti de Yativṛṣabha priparolas preskaŭ ĉiujn eventojn rilatajn al la vivo de Mahaviro en formo facile memorebla.
13434 Adamquade
Nomo
Ĝia nomo honoras Adam Robert Quade, finaliston en 2002 de la konkurso de sciencaj mezlernejoj Discovery Channel Young Scientist Challenge pro lia projekto pri biokemio, medicino, sano kaj mikrobiologio. Li estis lernanto ĉe la St. John the Baptist School de New Brighton (Minesoto, Usono).
Mahavira
Vivpriskriboj
La verko Mahapurāna de Acharya Jinasena inkluzivas Ādi purāṇa kaj Uttara-purāṇa. Ĝin kompletigis lia disĉiplo Acharya Gunabhadra en la 8-a jarcento. Uttara-purāṇa priskribas la vivon de Mahaviro en tri parvan (74–76), entute en 1818 versoj.
Vardhamacharitra estas Sanskrita kāvya (poemo) pri la vivo de Mahaviro, skribita de Asaga en 853.
Kalpa sutra priskribas la vivojn de la Tirtankaroj.
Influo
Grava evento estas asociita kun la 2500-a datreveno de la ‘’Nirvana’’ de Mahaviro en 1974. Laŭ Padmanabh Jaini:
Bildigo
Mahaviron oni kutime prezentas en sida aŭ stara medita pozicio kun la simbolo de leono apude. Ĉiu Tirtankaro havas distingan emblemon ebligantan, ke preĝantoj distingu simil-aspektajn idolojn de la Tirtankaroj. La emblemo de Mahaviro estas leono, kutime skulptita sub la kruroj. Kiel ĉiujn Tirtankarojn, Mahaviron oni prezentas kun Shrivatsa (tio estas speciala simbolo markanta la bruston de Tirtankaro) kaj kun subigitaj okuloj.
Diktatoreco
Diktatoreco aŭ Diktaturo estas politika sistemo, en kiu registaro (kaj precipe ĝia estro) postulas ion kaj ĉiuj aliaj devas obei, sed ne ĉiam devas temi pri estro de ŝtato, sed ankaŭ povas temi pri estro de urbo, vilaĝestro, tribestro aŭ ĝenerale pri persono, kiu klinas al tiu ĉi stilo de sistemo eĉ ne devante esti ies estro.