cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Falsa Demetrio la 1-a
Origino
Ĉi-persono estas unu el plej misteraj en historio de Rusio, kvankam originon kaj biografion de Falsa Demetrio la 1-a provis versimile malkovri multaj sciencistoj. Tamen ĉiuj fontoj kaj analoj ne estas tute objektivaj, ĉar kronikistoj ĉefe ne havis propran vidpunkton kaj nur plenumis volon de siaj mastroj kaj enskribis ofte malkorektan informon. Tial origino de Falsa Demetrio la 1-a estas malklara ĝis nun. Laŭ oficiala versio li estis juna monako de moskva Ĉudov monakejo, kiu nomiĝis Grigorij Otrepjev. Li elmigris al Pollando, kie prezentis sin kiel saviĝinta carido Dmitrij, lasta filo de caro Ivano la Terura. Kvazaŭ mortigo de vera naŭjara carido Demetrio en Ugliĉo la 15-an de majo 1591 ne okazis kaj pereis lia sozio.
Kiel pruvo li demonstris la oran, surkorpan krucon apartenintan al la carido. Ankaŭ oni povis vidi kelkajn denaskajn antaŭsignojn de la junulo: survangan verukon, nevuson sur la mano kaj malsaman longecon de ambaŭ brakoj.
Poloj (reale poloj kaj litovoj, ĉar tiam ekzistis Respubliko de Ambaŭ Nacioj) akceptis tian identecon kaj promesis lin surtronigi kun plenumo de kelkaj kondiĉoj, inkluzive katolikigon de la rusia loĝantaro.
Ekde la 19-a jarcento ekzistas alia versio de origino de Falsa Demetrio la 1-a, kiu havas multajn adeptojn. Laŭ ĝi la knabo reale ne peris en Ugliĉo kaj sukcesis saviĝi dank’ al Dio. Ja lia patrino, Marta ekvidinte lin post dek du jaroj tuj rekonis lin kiel propra filo. Tamen iuj sciencistoj dubas kaj asertas, ke ŝi faris tion laŭ sugestoj de tiama potenco.
Ĉiuokaze ĉi-persono estis laŭleĝa caro de Rusio.
Vivo en Pollando
Ekde 1603 en Pollando disvastiĝis onidiroj pri reapero de rusa carido Demetrio kai baldaŭ ili atingis Rusion. Ĝin tiam regis Boriso Godunov, kiun multaj oponantoj akuzis je mortigo de lasta filo de Ivano la Terura.
Fine de 1603 Demetrio konatiĝis kun princo Jurij Mniŝek (pole Jerzy Mniszech) kaj lia filino Marina.
Iom poste tiama reĝo de Pollando Sigismondo la 3-a Vasa (pole Zygmunt III Waza) en Krakovo akceptis Demetrion kiel heredinto de la rusia trono kaj donis grandan monan kontribuon por lia surtronigo. Ankaŭ li kolektis milittrupon por ataki Rusion.
Rekompence Demetrio propmesis redoni al Pollando parton de la rusia teritorio, efektivigi penetron de katolikismo en sian patrujon kaj subskribi eternan packontrakton kun Pollando. Samtempe Demetrio mem kaŝe iĝis katoliko.
Invado en Rusion
Oktobre de 1604 armeo de Falsa Demetrio invadis en Rusion kaj ofte sukcesis. Tamen januare de 1605 ĝi fiaskis kaj estis devigita iom retiriĝi.
Ricevinte apogon kaj konfirmon de nobelaro, klerikaro kaj plebo Falsa Demetrio venis Moskvon kaj la caran rezidejon en Kremlo.
Reĝado
La 18-an de julio 1605 carino Marta konfirmis lin kiel ŝia propra, vera filo Demetrio. La 30-an de julio li estis kronita kiel caro Dmitrij Ivanoviĉ. La unuaj agoj de la nova caro estis multaj favoroj kaj disdono de diversaj donacoj.
Laŭ liaj ukazoj oni revenigis kelkajn bojarojn kaj princojn, kiuj estis ekzilitaj dum reĝado de Boriso Godunov, kaj redonis ties bienojn. Krome Teodoro (Filareto) Romanov de tiam titoliĝis kiel mitropolito de Rostovo (li estis patro de Miĥaelo estonta caro).
Modernaj historiistoj rigardas reĝadon de Falsa Demetrio la 1-a kiel novmaniera, neordinara, ĉar li provis "eŭropigi" la ŝtaton. Estas rimarkinda lia titolo "imperiestro", kiun li subskribis erare "in perator".
Dum sia reĝado la caro ofte partoprenis kunsidojn de bojara Dumao (ĝiajn membrojn li titolis "senatanoj"), volonte akceptis petojn kaj apelaciojn de civitanoj, promenis tra Moskvo, kie konversaciis kun metiistoj, komercistoj kaj plebo. Li penis alianciĝi kun Roma Papo kaj pollanda reĝo, sed fiaskis.
Edziĝo al Marina Mniŝek
Marina Mniŝek (pole Maryna aŭ Marianna Mniszech, ĉ. 1588 - 1614) estis filino de pola princo Jerzy Mniszech. Ŝin amis Falsa Demetrio ekde 1603 kaj esperis edziĝi, malgraŭ tio, ke ŝi estis vera katolikino kaj ne volis esti ortodoksa kristanino.
La 24-an de aprilo 1606 ŝi mem kaj ŝia multenombra sekvantaro venis Moskvon, kie la caro eldonis grandan monon al ili.
La 8-an de majo okazis kronado de la nova carino, kiu ne rifuzis sian katolikecon, geedziĝo kun amasaj ĉeestantoj kaj abunda festeno. Dum kelkaj tagoj ebriaj poloj agadis ne kiel gastoj, sed kiel veraj invadintoj, ĉar ili ofendis eĉ rabis burĝojn, perfortis virinojn ktp.
Popola indigno kaj ribelo
Tiuj ĉi negativaj eventoj provokis la popolan indignon, kiun krome okazigis vasta malkontento pri nekutimaj manieroj de la caro, kiu razis sian barbon, vestiĝis laŭ pola modo, ne plenumis necesan ortodoksan ritaron. Opozicio, kiun ĝvidis princo Vasilij (Bazilo) Ŝujskij, baldaŭ kolektis armeon kaj atakis Kremlon.
Komploton kontraŭ Falsa Demetrio la 1-a krome provokis mortigo de caro Teodoro la 2-a kaj lia patrino Maria Godunova. Malfeliĉa stato de lia fratino Ksenia, kiu perforte iĝis odalisko de Demetrio, same estis kaŭzo de indigno kaj ribelo.
Fino de la regado kaj terura pereo
Demetrio estis ŝatata, sed regatoj lin ne komprenis, ĉar li ne praktikis lokajn kutimojn: ne havis barbon, ne fastis, ne dormis post matenmanĝoj. Ĉirkaŭ li ĉiam estis multaj eksterlandanoj, ĉefe poloj. Pluraj fiagoj rilate al nobelaro baldaŭ kaŭzis ribelon.
Ekvidinte la atakintan milittrupon Falsa Demetrio la 1-a provis saviĝi kaj elsaltis el fenestro. Tamen li malsukcesis, elartikigis kruron kaj falis senmoviĝante. Laŭ unu versio lin oni dishakigis, laŭ la alia li estis pafmortigita. Onidire la kadavron oni post kelka tempo elterigis kaj masakris. Kune kun li pereis perfidulo Basmanov.
Poste lian kadavron oni forbruligis, la cindron miksis kun pulvo kaj elpafis el kanono enokcidenten, kvazaŭ en flankon de Pollando, de kie li venis.
Krom la caro, oni mortigis 5 mil polojn, ĉefe korteganojn de Demetrio kaj nobelojn.
Sorto de lia edzino Marina
Marina feliĉe saviĝis en turmento kaj provis reveni en sian patrujon. Tamen ŝi trafis poste kampadejon de alia aventuraĉulo – Falsa Demetrio la 2-a kaj edziniĝis al li. En li ŝi kvazaŭ ekkonis sian realan edzon Falsan Demetrion la 1-an, kiu laŭ ŝia supozo ankaŭ saviĝis dum ribelo. Post oftaj kaj longaj bataloj la 12-an de decembro 1610 Falsan Demetrion la 2-an oni mortigis kaj lia armeo baldaŭ fiaskis.
La malfeliĉa knabo estis pendumita kaj lia patrino estis ekzilita al urbo Kolomno, kie ŝi baldaŭ mortis en la loka fortreso.
Grigorij Otrepjev kaj Marina Mniŝek en belarto
Dramojn pri Falsa Demetrio la 1-a kaj Marina Mniŝek verkis Schiller, Sumarokov, Puŝkin, Ĥomjakov. Operojn pri ili komponis Musorgskij kaj Dvořák. Siajn verkojn al ili dediĉis Rainer Maria Rilke, Harold Lamb kaj ceteraj verkistoj.
Krime-tataroj
Krime-tataroj (, singulare qırımtatar; nomataj ankaŭ krimcoj aŭ simple krimeanoj:, singulare qırım) estas tjurk-devena popolo, loĝanta ĉefe en Krimeo (Ukrainio), parolanta la krime-tataran lingvon. Krom en Krimeo la krime-tataroj loĝas ankaŭ en Bulgario, Rumanio, Uzbekio, Rusio; granda kvanto de krime-tataroj loĝas ankaŭ en Turkio. La absoluta plimulto de krime-tataroj estas islamanoj-sunaistoj.
La Krimea Ĥanlando
La procezo de la popol-formiĝo finiĝis ĉefe dum la periodo de la Krimea Ĥanlando. La ŝtato de la krime-tataroj ekzistis inter 1441 kaj 1783. Dum la pli granda parto de sia ekzisto ĝi estis en vasala dependeco de la Otomana Imperio. La reganta dinastio en Krimeo estis la familio Geray (Geraj), kies fondinto estis la unua ĥano I Hacı Geray (Haĝi Geraj la Unua). La epoko de la Krimea Ĥanlando estas periodo de la kulmino de la krime-tatara kulturo, arto kaj literaturo.
La Krimea Ĥanlando konstante militis kontraŭ la Moskva Ŝtato kaj Pola-Litova Unio. Multaj kaptitoj estis poste sklav-vendataj en la sklav-bazaroj (la plej granda troviĝis en Kefe (moderna Teodozio). En la jaro 1571 40-milkapa krimea armeo atingis eĉ Moskvon mem. Tamen jam sekvajare la krime-tatara armeo estis venkita kaj la Krimea Ĥanlando iom moderigis siajn politikajn ambiciojn. Tamen malgrandaj krime-tataraj taĉmentoj daŭre atakadis la najbarajn rusiajn kaj ukrainiajn teritoriojn. Tiuj militiroj helpis la formiĝon de la kozakaro, kiu plenumis gard-funkciojn ĉe la sudaj limoj de Rusio kaj Pola-Litova Unio.
Konsiste de la Rusia Imperio
En la jaro 1783 Krimeo estis "oficiale" aneksita fare de Rusio. Tiel komenciĝis la epoko, kiun la krime-tataroj mem nomas "Nigra jarcento".
La opresoj de la rusia administracio kaj forpreno de la ter-pecoj for de la krime-tataraj kamparanoj kaŭzis amasan formigron de la krime-tataroj en la Otomanan Imperion. La du ĉefaj pintoj de formigrado okazis en la 1790-aj kaj 1850-aj jaroj. Laŭ diversaj pritaksoj Krimeon sume forlasis ĝis 4/5 de la tuta krime-tatara loĝantaro. Tio kaŭzis malprogreson de la agrikulturo kaj preskaŭ plenan senhomiĝon de la stepa parto de Krimeo. Samtempe Krimeo estis koloniata de transloĝiĝantoj el la kontinenta parto de la Rusia Imperio. Fine de la 19a jarcento en Krimeo restis ĉirkaŭ 200 mil krime-tataroj, kiuj tiam konsistigis ĉirkaŭ kvaronon de la tuta loĝantaro (por komparo, dum la kulmino de la Krimea Ĥanlando en Krimeo loĝis, laŭ kelkaj pritaksoj, ĝis 1,5 milionoj da krime-tataroj).
La renesanco de la krime-tatara kulturo estas intime ligita al la nomo de granda kleriganto İsmail Gaspıralı (la rusigita formo — Ismail Gasprinskij). Li estas fakte la kreinto de la nova literatura krime-tatara lingvo. Li komencis la eldonadon de la unua krime-tatara ĵurnalo "Terciman" ("La tradukisto") kaj ellaboris la novan metodon de la lerneja edukado, kio kaŭzis la aperon de la nova krime-tatara inteligencio.
La Interna Milito kaj la Krimea Aŭtonoma Respubliko
La Februara Revolucio aktivigis la penojn de la krime-tatara popolo aliĝi al la ŝtat-administrado, tamen tio ne estis subtenita fare de la lokaj potenculoj. Rezulte la reprezentantoj de la krime-tatara popolo decidis agi memstare, kaj la 25an de marto 1917 en Simferopolo estis organizita kongreso de la krime-tatara popolo (Qurultay), kiun partoprenis pli ol 2 mil delegitoj. La kongreso elektis la Provizoran Krime-Muzulmanan Plenum-komitaton, kiu estis agnoskita fare de la Provizora Registaro. En la kongreso estis ankaŭ proklamita la ideo pri kreo de multnacia socio en Krimeo.
Tamen tiujn planojn malhelpis la Interna milito. La milito mem kaj la malfacilaj kondiĉoj dum kaj post la milito mortigis ĉirkaŭ 15 procentojn de la krime-tatara loĝantaro.
En la jaro 1921 estis kreita la Krimea Aŭtonoma Soveta Socialisma Respubliko. Dum iom da tempo la kondiĉoj por la evoluo de la krime-tatara kulturo estis ekstreme bonaj (tio respondis al la politiko de la t.n. "radikigo", kiun la centra registaro efektivigis en multaj periferiaj partoj de la ĵus kreita USSR). Tiutempe la krime-tatara lingvo kune kun la rusa estis oficialigita, pli multaj membroj de la centraj gvidorganoj estis krime-tataroj. Tamen la mallongan kreskon de la nacia vivo (apero de la krime-tataraj naciaj lernejoj, teatro, ĵurnaloj) sekvis la stalinaj reprezalioj de la jaro 1937. La pli granda parto de la krime-tatara inteligencio estis enprizonigita kaj mortigita.
Laŭ la rezultoj de la censo de la jaro 1939 en Krimeo loĝis 218179 krime-tataroj (19,4% de la tuta loĝantaro).
La Dua Mondmilito
Inter novembro 1941 kaj 12a de majo 1944 Krimeo estis okupita de la naziaj militfortoj. Inter krime-tataroj, same kiel inter la reprezentantoj de la aliaj nacioj, troviĝis kaj malamikoj de la nazia reĝimo kaj ankaŭ la subtenantoj kaj helpantoj de la okupantoj.
La subtenantoj esperis krei en Krimeo nacian krime-tataran ŝtaton, tial aktive kunlaboris kun la germanoj (i.a., estis kreitaj la t.n. "islamaj tataraj komitatoj", kiuj helpis al la germanoj administri la okupitan teritorion; iuj krime-tataroj membris ankaŭ en kelkaj rotoj, kies tasko estis kontraŭbatali la partizanan movadon en Krimeo).
La malamikoj de la nazia reĝimo aktive partoprenis la partizanan movadon, konsistigante ĉirkaŭ sesonon de la tuta partizanaro en Krimeo. La procentaĵo de krime-tataroj inter la partizanaj komandantoj estis eĉ pli alta (preskaŭ duono). Multaj krime-tataroj batalis kontraŭ la nazioj ekster Krimeo. 5 krime-tataroj (Petay Abilov, Teyfuq Abdul, Üzeir Abduramanov, Abdureim Reşidov kaj Seyitnafe Seyitveliyev) estis honoritaj per la titolo "Heroo de Soveta Unio". Unu krime-tataro (Amethan Sultan) iĝis Heroo de Soveta Unio dufoje.
La deportado
Malgraŭ tio, ke multaj reprezentantoj de la krime-tatara popolo inde batalis en la Ruĝa Armeo, la unuopaj faktoj de kunlaborado de krime-tataroj kun la okupantoj kaŭzis la ĉefan tragedion en la historio de la krime-tatara popolo. La laŭ la ordono de I. Stalin komenciĝis la deportado de la krime-tataroj ĉefe en Uzbekion, sed ankaŭ en Kazaĥion, Taĝikion kaj kelkajn regionojn de Rusio. Pli ol 200 000 homoj entute estis deportitaj kaj tiuj kiuj malakceptis estis mortpafitaj.
La oficiala preteksto por la deportado estis la amasa dizertado de krime-tataroj el la Ruĝa Armeo (oni menciis la kvanton de 20 mil homoj), aktiva partopreno de la krime-tataroj en la aktivadoj de la germanaj taĉmentoj, polico, administra aparato de prizonoj kaj koncentrejoj. Tamen la deportado preskaŭ ne tuŝis la kunlaborantojn de la germana reĝimo (kiuj estis evakuitaj fare de la germanoj kaj en 1945 kapitulacis al la okcidentaj aliancanoj de USSR) — oni deportis ĉefe la senkulpajn virinojn, infanojn kaj maljunulojn. Ankaŭ la krime-tataroj, militantaj kontraŭ la germanaj milit-trupoj, estis komdamnitaj al la deportado eĉ sen reveni Krimeon.
Dum la deportado multaj krime-tataroj pereis pro malsato kaj malsanoj. La pritaksoj de la kvanto de la mortintoj estas ege diversaj: la sovetiaj oficialaj organoj mencias 15-25%, dum la krime-tataraj aktivuloj parolas pri ĝis 46% de pereintoj.
Reveno en Krimeon
Diference de la aliaj deportitaj popoloj, kiuj post la morto de I. Stalin ricevis la rajton reveni en siajn loĝ-lokojn en la jaro 1956, la krime-tataroj ne havis tiun rajton ĝis la jaro 1989, malgraŭ la multnombraj apelacioj de la krime-tataraj aktivuloj al la sovetiaj gvidantoj. Ekde la 1960-aj jaroj en Uzbekio aperis kaj ĉiam plifortiĝis la movado por reveno en Krimeon.
La reveno mem komenciĝis en 1989, sed daŭras ĝis nun. Laŭ la tutukrainia censo de la jaro 2001 en Krimeo loĝis 243 433 krime-tataroj. En la lokoj de la deportado ĝis nun restas ĉirkaŭ 150 mil krime-tataroj.
En la jaro 1991 estis organizita la Dua Qurultay kaj kreita la sistemo de la nacia memregado. Ĉiun kvinan jaron krime-tataroj elektas la nacian parlamenton, kiu formas la ekzekutivan organon — Meclis (legu Meĝlis — kvazaŭ nacia registaro). Ekde la jaro 1991 la senĉesa prezidanto de Meclis kaj la neformala gvidanto de la krime-tatara popolo estas Mustafa Cemilev.
La reveno kaj reintegrado de la krime-tataroj en la Krimean socion ne estis senproblema. La ĉefaj problemoj de la revenantaj krime-tataroj estis la senlaboreco kaj manko de loĝejoj. En la unua duono de la 1990aj jaroj en Krimeo ekzistis serioza minaco de interpopolaj konfliktoj; lokaj intergentaj konfliktetoj sporade okazas ĝis nun. La ĉefa problemo ĝis nun restas la akiro de la ter-pecoj por la krime-tataroj. Dum multaj sukcesis kontraŭleĝe akiri multajn pecojn kaj eĉ riĉiĝi per tio, multaj krime-tataroj daŭre restas sen la tero. La senordeco de la leĝoj, kiuj reguligas la procesojn de la ter-akiro kaŭzis la fenomenon de la "memokupoj", kiam bone organizitaj (foje armitaj) grupoj de la krime-tataroj memstare okupas la teron kaj sen ajnaj permesoj konstruas tie domojn; kelkaj tiaj memokupitaj ter-pecoj poste estas leĝigataj, sed la plimulto nur kaŭzas plian malkontenton de la slava loĝantaro de Krimeo.
Inter 1991 kaj 1998 (kiam estis akceptita nova konstitucio de Aŭtonoma Respubliko Krimeo) la krime-tatara lingvo estis en Krimeo oficiala (kune kun la rusa kaj la ukraina). Nun ĝi ne havas tiun statuson, tamen la kondiĉoj por kresko kaj evoluo de la krime-tatara lingvo iom post iam iĝas pli favoraj. En Krimeo (ĉefe en la stepa parto) ekzistas mez-lernejoj kun la krime-tatara kiel la lingvo de la instruado, en Simferopolo aktivas krime-tatara teatro, ekzistas krime-tatara FM-radiostacio, la regiona Krimea televid-kanalo produktas multajn programerojn en la krime-tatara lingvo.
La lingvo
La propra lingvo de la krime-tatara popolo estas la krime-tatara lingvo (kiu apartenas al la tjurka lingvaro kaj havas 3 ĉefajn dialektojn, respondajn al la 3 subetnoj de la krime-tatara popolo). Krome, ĉiuj krime-tataroj posedas la rusan lingvon kiel la plej uzatan lingvon en Krimeo.
Distrikto Dongcheng (Pekino)
Dongcheng ( simpligita ĉino :东城区; tradicia ĉino :東城區; pinjino : Dōngchéng Qū ; transliterumo : Dōngchéng Chū ) estas distrikto en la centro de la municipa distrikto de Pekino, kiu situas en la nordo de la Ĉina Popola Respubliko. La distrikto enhavas interalie la orientan duonon de la malnova urbo de Pekino. Laŭ la censo de 2020, ĝia populacio nombris 708,829 loĝantojn en 17 sub-distriktoj. La distrikto kovras areon de 41.79 kvadrataj kilometroj kaj limas norde kaj oriente kun la Distrikto Chongwen, sude kun la Distrikto Pangtai kaj okcidente kun la Distrikto Xicheng.
Krime-tataroj
La religio
La plejparto de la krime-tataroj estas islamanoj-sunaistoj (aŭ almenaŭ deklaras sin tiaj). Nuntempe en Krimeo estas ĉirkaŭ 300 islamaj komunumoj, kiuj plejparte apartenas al la Eklezia Administrejo de la Krimeaj Islamanoj.
Distrikto Dongcheng (Pekino)
Setlado en la areo komenciĝis antaŭ proksimume mil jaroj. Distrikto Dongcheng oficiale iĝis distrikto de Pekino nur post la fondiĝo de la Respubliko Ĉinio en 1911. La distrikto estis nomita Dongcheng en 1958. La distrikto ekzistas en sia nuna formo kiel rezulto de fuzio farita en 2010 kun la גistrikto Chongwen, kiu situas pli sude.
Krime-tataroj
La subetnoj
La krime-tatara popolo historie konsistis el la 3 subetnaj grupoj: stepanoj aŭ nogajioj (krime-tatare çöllüler, noğaylar; oni ne miksu la nomon kun la nord-kaŭkaza popolo nogajoj), montanoj aŭ tatoj (krime-tatare tatlar, oni ne miksu la nomon kun la kaŭkaza popolo tatoj) kaj sudbordanoj aŭ jalibojaj krime-tataroj (krime-tatare yalıboylular).
Distrikto Dongcheng (Pekino)
La distrikto inkludas multon da la ĉefaj kulturaj altiraĵoj de Pekino, kiel ekzemple la Malpermesita Urbo kaj la Templo de Ĉielo, kiuj ambaŭ estas Monda Heredaĵo de Unesko. Pli ol kvarono de la ĉefaj naciaj, historiaj kaj kulturaj ejoj de la grandurbo estas ene de la distrikto. Placo Tian An Men estas ankaŭ ene de la distrikto, same kiel aliaj popularaj cellokoj inter turistoj vizitantaj Pekinon kaj la areo ankaŭ inkluzivas viglan noktan vivoscenon en la Nanluoguxiang areo kaj la populara butikumada areo en Wangfujing. Pli ol tri kvaronoj de la ekonomia agado de la distrikto implikas la servosektoron.
Gravaj ekonomia instanco kun sidejo en la distrikto estas la Ĉinia Nacia Nafta-Tergasa Korporacio.
Krime-tataroj
La subetnoj
Antaŭ la jaro 1944 la menciitaj subetnaj grupoj preskaŭ ne miksiĝis, sed la deportado ruinigis la tradiciajn areojn de la loĝado, kaj dum la lastaj 60 jaroj la 3 grupoj daŭre unuiĝis en la unusolan. Ankaŭ post la reveno multaj krime-tataroj ne povas ekloĝi tie, kie ili loĝis antaŭe, do la proceso de la miskiĝo daŭras. Laŭ la ege proksimumaj pritaksoj inter la krime-tataroj, kiuj nun loĝas en Krimeo, ĉirkaŭ 30% estas la sudbordanoj, ĉirkaŭ 20% — la stepanoj kaj ĉirkaŭ 50% — la montanoj.
La stepanoj — nogajioj
La stepanoj loĝis en la stepa parto de Krimeo, norde de la imagata linio, kiu pasas tra la loĝlokoj Nikolajevko - Gvardejsko — Teodozio. Tiu etna grupo estis ĉefe formita de la okcidentaj kaj orientaj kipĉakoj kaj nogajoj (ĝuste ili donis la nomon al la grupo). Rase la stepanoj estas eŭropoidoj kun elementoj de mongoloideco (~10 %). La dialekto de la stepanoj apartenas al la kipĉaka grupo de la tjurkaj lingvoj, havante la trajtojn de la kipĉak-oguzaj lingvoj (ekz. karaĉaja-balkara, kumika) kaj de la kipĉak-nogajaj lingvoj (nogaja, kazaĥa).
La montanoj
Antaŭ la deportado la montanoj loĝis en la Krimea montaro kaj en la antaŭmontaro. La etnogenezo de la montanoj estas tre komplika kaj ĝis nun ne bone studita procezo. Tiun grupon formis preskaŭ ĉiuj popoloj kaj gentoj, iam loĝintaj en Krimeo. Aparte grava ŝajnas la rolo de gotoj, helenoj kaj kipĉakoj: de la kipĉakoj la montanoj heredis la lingvon, de la helenoj kaj gotoj — la materian kulturon. Rase la montanoj apartenas al la mez-eŭropa raso (do, aspekte similas al la reprezentantoj de la popoloj el Centra kaj Orienta Eŭropo - rusoj, ukrainoj, poloj, germanoj ktp). La dialekto de la montanoj havas kaj la kipĉakajn, kaj la oguzajn trajtojn kaj estas iusence meza formo inter la dialektoj de la stepanoj kaj sudbordanoj. Ĝuste tiu ĉi dialekto estas la bazo por la moderna literatura krime-tatara lingvo.
La nomo "tataro" kaj la krime-tatara popolo
Malgraŭ tio, ke en la komunuza nomo de la krime-tataroj (en multaj lingvoj) enestas la vorto "tataroj", la krime-tataroj tute ne estas iu subetna grupo de la tataroj; ankaŭ la krime-tatara lingvo ne estas iu dialekto de la tatara lingvo.
La nomo "krime-tataroj" venas el la rusa lingvo, en kiu antaŭe la vorto "tataro" estis uzata por nomi ajnan tjurk-lingvan homon de la Rusia Imperio. La krime-tataroj mem uzas la du nomojn: qırımtatarlar (laŭvorve — "krime-tataroj") kaj qırımlar (laŭvorte — "krimeanoj").
Michiel de Swaen
Michiel DE SWAEN (naskiĝis en Duinkerke la, mortis en Duinkerke la ) estis ĥirurgo kaj flandra sudnederlanda poeto. Dum la 17a jarcento li estis unu el la plej famaj flandraj poetoj. En 1687 li iĝis "princo" de la poeta ĉambro De Kersauwe kaj menciita estas ankaŭ lia membriĝo de la ĉambro Sint-Michiel en Duinkerke. Liaj poemoj estas ofte religiaj kaj supozigis influon de nordaj poetoj Jacob Cats kaj Joost van den Vondel. Krom tio, De Swaen verkis okazaĵajn versaĵojn kaj komedietojn. Kun la poetino Maria Petyt kaj verkisto-muzikologo Edmond de Coussemaker De Swaen estis une el la plej gravaj historiaj ekzemploj de la nederlandlingva parolata kulturo en Francio.
La Franc-Flandra Michiel de Swaen-grupo estas nomita laŭ li.
Malakita verdo
Malakita verdo aŭ verdo de malakito, kemia formulo C23H25N2, estas organika kombinaĵo uzata kiel tinkturo kaj polemike kiel antimikrobaĵo en akvokulturo. Malakita verdo tradicie uziĝas kiel farbo por silko, ledo kaj papero. Malgraŭ tiu nomo, la tinkturo ne prepariĝas el la mineralo malakito, kaj la vorto devenas pro la kolorsimileco. Malakita verdo estas uzata kiel kolorigilo kaj biologie aktivas kontraŭ diversaj eksteraj parazitoj kaj patogenoj tiaj kiaj fungoj, bakterioj, ktp. Ĝia ĉefa aplikado sidas sur la traktado kontraŭ protozoaj dolĉakvaj parazitoj.
Uzoj
Kiam diluita, tiam malakita verdo uziĝas kiel topika antisepsaĵo aŭ en la traktadoj de malsanoj kaŭzataj de fungoj kaj bakterioj trovataj en fiŝoj. Ĝi ankaŭ uzatas kiel antibakteriaj kolorigiloj kaj en analiza kemio.Tamen, en 1992, en Kanado, oni konkludis ke ĝi prezentas signifan riskon por la sano de homoj kiuj faras uzon de fiŝoj poluitaj per malakita verdo.
Do, la substanco estis klasita kiel damaĝa por la sano ĉar oni malkovris ĝian toksecon por la homĉeloj, povante kaŭzi formiĝon de tumoroj en la hepato. Tamen, pro ĝia facila produktado kaj malalta kosto, ĝi ofte uziĝas en determinitaj landoj kun malpli restriktaj leĝoj por diversaj uzoj en la akvokulturo. En 2005, angiloj kaj fiŝoj importitaj el Ĉinio kaj Tajvano estis trovitaj en Honkongo kun spuroj de tiu substanco.
Aliflanke, en 2006, la FDA el Usono detektis malakitan verdon en marfruktoj importitaj el Ĉinio al tiu lando por homkonsumado, tie kie cetere la substanco ankaŭ estis malpermesita por uzoj en akvokulturo. En junio 2007, FDA blokis la importadon de diversaj variaĵoj da marfruktoj pro la daŭra poluado per malakita verdo. Ĉi tiu substanco estas malpermesita en Usono ekde 1983 en la uzoj rilatantaj al manĝaĵoj-produktado. Kiel indikilo de pH, kun varianta turnopunkto inter 0,2 kaj 1,8, tiam kiam ĝi iĝas el flava al bluverda, malakita verdo estas kutime uzata sub la formo de akvosolvaĵo.
NGC 647
NGC 647 (aliaj indikoj — MCG -2-5-33, NPM1G -09.0072, PGC 6155) estas galaksio en konstelacio Baleno.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Baianópolis
Baianópolis estas municipo en la brazila subŝtato Bahio, kiu havis 13.850 loĝantojn en 2010.
Koncepciono
Historio
Pedro de Valdivia fondigis tiun urbon en 1550 kiel La Concepción de María Purísima del Nuevo Extremo (La Koncipiteco de Senpeka Maria de Nova Ekstremo). En hispanlingvo, "koncipiteco" estas "Concepción", pro tio hodiaŭ tiu urbo estas konata kiel Concepción [konsepSJON].
Partneraj urboj
Koncepciono havas partnerajn rilatojn kun la sekvaj urboj:
Jenő Kiss (poeto)
KISS Jenő (kiŝ) rumanuja hungara poeto, verkisto, tradukisto (Mocs, 13-a de septembro 1912 - Koloĵvaro, 16-a de decembro 1995).
Niemcza
Niemcza (ĝis 1945 germane Nimptsch) estas urbo en la provinco Malsupra Silezio de Pollando. Ĝi apartenas al samnoma komunumo en distrikto Dzierżoniów (ĝis 1945 germane Reichenbach). Fine de en la urbo vivis.
Norio Yoshimizu
Norio Yoshimizu (en Esperanto Norio Ĝoŝimizu kaj japane 吉水 法生, n. 21-an de aŭgusto 1946) estas japana futbalisto. Li en 1970 membris en la japana nacia teamo de futbalo.
Rosa Junck
Rosa	JUNCK (naskiĝinta BÍLEK aŭ BÍLKOVÁ la en Tábor (germane Tabor), tiam Aŭstrio-Hungario, hodiaŭ Ĉeĥio; mortinta la  en Bordighera, Italio) estis ĉeĥa esperantistino kaj instruistino de lingvoj.
Junck verkis multajn artikolojn en kaj pri Esperanto por italaj kaj Esperantaj gazetoj. Ŝi tradukis Floro de Pasinto (1906) kaj Kverko kaj Floro (1906), ambaŭ de Edmondo De Amicis kaj prizorgis la italan tradukon de la Fundamento de Esperanto.
46793 Phinney
46793 Phinney estas tre malgranda, tre hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la en la kadro de la kampanjo Near Earth Asteroid Tracking (NEAT), elde la stacio de Maui de la reto GEODSS sur la monto Haleakalā (Havajo, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la usona astronomo Jeffrey L. Phinney, kies amo por la ĉielo gvidis al Observatorio de la Monto Palomar en 1985. Post mallonga staĝo kiel teleskopa operacianto, li aniĝis al la teamo de la Schmidt-Teleskopo Samuel Oschin, kie lia larĝa aro da talentoj multe helpis la sukceson de la Dua Ĉiela Enketo de Palomar.
Nicole Fontaine
Nicole FONTAINE [niKOL fonTEN] (16-a de januaro 1942 - 17-a de majo 2018) estis franca politikisto kaj membro de la Eŭropa Parlamento. Jam de 1984 ŝi estis unu el ties vicprezidantoj. Ŝi estis ano de la Eŭropa Popola Partio.
Flip Kowlier
Flip Kowlier, artista nomo de Filip Cauwelier (Izegem, 1976) estas flandra kantisto. Li kantas en la dialekto de Okcidenta Flandrio.
Nicole Fontaine
De 1999 ĝis januaro 2002 ŝi estis prezidanto de la Eŭropa Parlamento. Je tiu tempo ŝin anstataŭis Pat Cox de la Eŭropa Liberala, Demokratia kaj Reforma Partio, kiel antaŭe interkonsentite inter tiuj du partioj. En 2001, ŝi gajnis premion (nur akceciton) de la "carpette anglaise" pri ŝia malmodera uzado de la angla lingvo en la Eŭropa Parlamento.
Flip Kowlier
Apud lia solo-kariero, Kowlier ankaŭ estas la ĉefkantisto de la okcidentflandra hiphopa grupo 't Hof van Commerce.
Nicole Fontaine
De junio 2002 ĝis marto 2004 ŝi estis asociita ministro pri industrio en la franca ministerio pri ekonomio, financoj kaj industrio.
Flip Kowlier
Li estas sukcesa en Belgio kaj Nederlando kaj jam koncertis je diversaj festivaloj (kiel Marktrock Loveno kaj Rock Werchter). Liaj unua grandaj koncertoj estis en la brusela Ancienne Belgique en 2001, en la antaŭprogramo de Laïs.
Ocharme ik
Tiu ĉi debuta albumo en 2001 eldoniĝis ĉe diskeldonejo "Petrol" kaj atingis oran premion en Flandrio. Ĝi alportis al Flip Kowlier ankaŭ du "ZAMU-awards"; tiu de la plej bona albumo kaj de la plej okulfrapa fokuso.
En februaro 2002 la albumo eldoniĝis en Nederlando.
De la disketo Min Moaten oni kreis videon portelevidan.
In de fik
En 2004 aperas lia dua kaj provizore lasta albumo In de fik ĉe Petrol. Post du monatoj jam tiu ĉi ankaŭ akiras oran premion. La disketo Bjistje in min uoft estas dueto kun la same okcidentflandra Geike Arnaert de Hooverphonic.
Kowlier promociis tiun ĉi albumon ankaŭ per teatra turneo titolata Flip Kowlier Geblust.
Rudolf Wolf
Rudolf WOLF [volf] rumania hungara historiisto. Li naskiĝis en Oradea la 7-an de majo 1951 kaj mortis la 9-an de septembro 2008 en Kluĵo.
Kariero
Rudolf Wolf akiris diplomon pri historio-filozofio en UBB de Kluĵo (1971–75) kaj doktoriĝis en 1998 pri salminado en Transilvanio en periodo 1541–1691. Li instruis en Distrikto Sălaj, de 1979 en Kluĵo. Li publikigis en revuoj Acta Musei Porolissensis, Korunk, Erdélyi Híradó, Művelődés, Transylvanian Review, Acta Musei Napocensis, Napoca Uni­versitară, en volumoj Szilágysági magyarok. Buk. 1981; Din istoria arhivelor ardelene. Kv. 1995), memorlibroj (Emlékkönyv Jakó Zsigmond születésének nyolcvanadik évfordulójára. Kv. 1996; Emlékkönyv Imreh István születésének nyolcvanadik évfordulójára. sl. 1999; Omagiu profe­so­rului Magyari András Emlékkönyv. Samloke,. 2002) estis kunulaŭtoro de Kolozsvár 1000 éve (uo. 2000), Apáczai Csere János Elméleti Líceum Évkönyv (uo. 2003).
Twitch Plays Pokémon
Tiu koncepto estis elpensita de aŭstralia programisto, kies nomo ne estas konata. La projekto ekis en la 12a de februaro 2014 per la ludo Pokémon Red. Tiu rekta video-elsendo iĝis surprize tre populara. La averaĝa nombro de samtempaj spektantoj estis de 80 000, kaj almenaŭ 10% de ili partoprenis. En la 1a de marto 2014, la ludo estis finita post pli ol 16 tagoj de daŭra kunludado. Twitch taksas, ke pli ol 1,16 milionoj da homoj partoprenis, kun pinto de partoprenado je 121 000 homoj samtempaj. La eksperimento akumulis pli ol 55 milionoj da vidoj. En la 5a de decembro 2014, Twitch Plays Pokémon ricevis la premion Game Award en la kategorio "Best Fan Creation" (plej bona fana kreaĵo).
La eksperimento kaptis la atenton de videoludaj gazetoj kaj de la teamo de Twitch pro ĝia tipo de interagado, ĝia senorda kaj kaosa naturo, kaj la unikaj defioj kiujn la ludantoj devas trapasi kune. Granda komunumo kreskis ĉirkaŭ tiu eksperimento, kaj homoj provis kunordigi sin. Memeoj estis kreitaj ĉirkaŭ la okazaĵoj en la ludado. Post la kompletigo de la unua ludo (Pokémon Red), la eksperimento daŭrigis kun aliaj ludoj de la serio Pokémon: Pokémon Crystal, Pokémon Emerald, Pokémon FireRed, Pokémon Platinum, Pokémon HeartGold, Pokémon Black, Pokémon Black Version 2, Pokémon X, Pokémon Omega Ruby, Pokémon Sun, Pokémon Colosseum, Pokémon XD, kaj diversaj neoficialaj modifaĵoj. La elsendanto planas daŭrigi per aliaj Pokémon-aj ludoj, se intereso por tiu kanalo daŭre restas. Pro la populareco de tiu kanalo, Twitch kreis propran kategorion por la elsendoj, kiuj celas partoprenigi la spektantojn per la babilejo. Ili nomiĝas Twitch Plays, kaj tiu formulo jam estis provita per multaj ludoj.
Ferdinand Hodler
Ferdinand HODLER (la 14-an de marto 1853 – la 19-an de majo 1918, civitano de Gurzelen (Kantono Berno) estis unu el la plej konataj svisaj pentristoj de la 19-a jarcento.
Hodler naskiĝis en Berno sed transloĝiĝis al Ĝenevo 18-jara por komenci sian karieron kiel pentristo. La verkoj de Hodler konsistis el pejzaĝoj kaj portretoj, kun vigla realismo. En la lasta jardeko de la 19-a jarcento lia verkado evoluis al kombino de diversaj artaj skoloj, inkluzive de simbolismo art nouveau. Li disvolvis stilon, kiun li nomis paralelismo, kies trajto estis la grupigo de figuroj simetrie aranĝitaj, sugestante riton aŭ dancon.
Lia filo estis Hector Hodler (1887-1920), kunfondinto de Universala Esperanto-Asocio (UEA). Ties patrino estis Augustine Dupin (1852–1909). Ferdinand Hodler volis, ke lia filo Hector fariĝu ankaŭ pentristo; tamen Hector okupiĝis nur pri Esperanto. Ferdinand pagis Hector, por ke Hector havu artan instruon kun sia patro. Tio okazis, kaj daŭre ĝis sia morto en 1920 Hector ricevis monan subtenon de sia patro. Konklude oni povas konstati, ke Ferdinand estas la unua mecenato de la Esperanto-Movado kaj de UEA. Ferdinand abunde pentris la montojn de la Alpoj sidante apud la lito de sia filo, kiu kuŝis en hospitalo en Leysin, kantono Vaŭdo.
En 1898 Hodler edziĝis al Berthe Jacques.
En 1914 li kondamnis la barbaraĵojn de germana atako al Reims. Pro tio la germanaj muzeoj forigis verkojn de Hodler.
En la sama jaro lia amorantino Valentine Godé-Darel havis diagnozon de kancero kaj multajn horojn Hodler pasigis apud ŝia lito, pentrante notindan serion de bildoj pri ŝia sufero. Ŝia morto en 1915 profunde tuŝis Hodler kaj li mortis en Ĝenevo postlasante plurajn nefinitajn verkojn, kiuj bildigas la urbon.
Granda kvanto de verkoj de Ferdinand Hodler troviĝas en Sarajevo, en Bosnio. Pri tio verkis Spomenka ŠTIMEC en sia libro Hodler en Mostar (romano 2006). Danke al kontribuo de la svisa ambasadejo la Arta Galerio de tiu urbo ricevis renovigon post la balkana milito (1992).
Ferdinand Hodler estis rivalo de Philippe Robert, pentristo, pranevo de Léopold Robert kaj avo de Mireille Grosjean-Robert.
19208 Starrfield
19208 Starrfield estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la germanaj astronomoj Freimut Börngen kaj Lutz D. Schmadel elde la Observatorio Karl Schwarzschild en Tautenburg (Germanio).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la usona astronomo Sumner Starrfield, altranga profesoro ĉe la Arizona Ŝtata Universitato. Li kialigis la eksplodoj de novaoj per modelo de memakceliganta termonuklea fuzio. Li estas ankaŭ spertulo pri stelaj pulsadoj.
Ljutovo
Ne miskomprenu kun Ljukovo! Ljutovo, kroate Mirgeš,, serbe Љутово, hungare Mérges, germane Ludwiga estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto Norda Baĉka, en municipo de Subotica.
Situo
Ljutovo situas sur ebenaĵo, laŭ la hungara landlimo.
Historio
Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. Post la turka erao alvenis diversaj popoloj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1945 tio estis parto de Hungario.
Zürich Manegg (stacidomo)
Zürich Manegg estas fervoja stacidomo en Zuriko, Svislando.
Chodov (distrikto Karlovy Vary)
Chodov (Gängerhof) estas municipo en Ĉeĥio, situanta en distrikto Karlovy Vary, en Regiono Karlovy Vary. Vivas ĉi tie.
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1785.
Mangonelo
Mangonelo estas malgranda mezepoka katapulto, kiu kapablis ĵeti ŝtonojn ĝis 135 kg.
Marco Polo rakontas, ke li kun siaj patro kaj onklo helpis al la mongola reganto konkeri ribelintan urbon per konstruo de tri mangoneloj. Kiam unuaj ŝtonoj falis sur la urbon kaj detruis kelkajn domojn, la loĝantoj kapitulacis.
Valdelugueros
Valdelugueros [baldeluGEros] estas municipo en la nordoriento de la provinco Leono, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko Montaña de Riaño, en la nordoriento de la provinco sur la komenca baseno de la rivero Curueño. Valdelugueros estas asociigita al municipoj Santa Colomba de Curueño, Valdepiélago kaj La Vecilla por formi la Municiparon de Curueño. Paralele iras romia ŝoseo.
Geografio
Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Arintero, Braña (La), Cerulleda, Llamazares, Lugueros, Redilluera, Redipuertas, Tolibia de Abajo, Tolibia de Arriba, Valdeteja, Valverde de Curueño kaj Villaverde de la Cuerna, el kiuj Lugueros estas ĉefurbo, okupas totalan areon de 143,47 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 515 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 800 loĝantojn el la komenco de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 54 km de Leono, provinca ĉefurbo. Ĝi limas kun Aller (Asturio), Cármenes, Puebla de Lillo, Boñar kaj Valdepiélago.
Historio
En la municipa teritorio oni trovis en 2006 la restaĵojn de du homoj enterigitaj antaŭ 7000 jaroj en kaverno ĉirkaŭ 1500 metrojn super marnivelo. El ili oni ekhavis la unuan genaron de eŭropanoj de la Mezolitiko.
En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Leono. Dum la Hispana Enlanda Milito multaj loĝlokoj estis detruitaj kaj poste rekonstruitaj same kiel la preĝejoj. El pasinteco restas pontoj, parto de la romia ŝoseo kaj muelejoj
Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado (ŝafoj kaj kaproj en montaraj areoj, kaj bovoj en ebenaĵoj). Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado, proksima skiejo).
84200 Robertmoore
84200 Robertmoore estas malgranda malhela asteroido de la ekstera asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo Near Earth Asteroid Tracking (NEAT) elde la stacio de Maui de la reto GEODSS sur la monto Haleakalā (Havajo, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la inĝeniero Robert Moore, engaĝita en la kosma industrio en suda Kalifornio de la 1960-aj ĝis la 1990-aj jaroj. Li pasis la plejparton el sia kariero ĉe Thompson Ramo Wooldridge. Ĉefaj punktoj el lia laboro esti kun la Programo Mercury, la misilo Titan, Fleetsatcom kaj la Sistemo de Satelitoj de Sekvado kaj Datuma Plusendo.
NGC 648
NGC 648 (aliaj indikoj — IC 146, ESO 543-6, MCG -3-5-11, PGC 6083) estas galaksio en konstelacio Baleno.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Kristnaskia kanbirdo
La Kristnaskia kanbirdo aŭ Bokikokiko (Acrocephalus aequinoctialis) estas birdo de la genro Acrocephalus aŭ kanbirdoj kiuj estas brunecaj birdoj kiuj loĝas en kareksejoj kaj apartenas al la familio de Akrocefaledoj, sed iam estis inkludataj en la grupo de Silviedoj.
13376 Dunphy
13376 Dunphy estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la brita astronomo Ian P. Griffin elde la observatorio de la Astronaut Memorial Planetarium and Observatory en Cocoa (Florido, Usono)
Kristnaskia kanbirdo
Ĝi estas 15 cm longa kaj 19 g peza. Ĝi estas mezgranda, hegemonie grizeca kanbirdo kun blankaj plumobordoj. Ĝi havas malhelan traokulan strion, blankecan superokulan strion el la bekobazo malantaŭen kaj olivecgrizajn vangojn; supre estas olivecgriza, pli griza en kolflanko kaj pugo, multaj plumoj kun blankaj bordoj, tiuj mallarĝaj en dorso, pli larĝaj en pugo kaj subvostaj kovriloj. Ambaŭ seksoj estas similaj, sed junuloj estas pli brilgrizaj ol plenkreskuloj. La raso pistor estas pli granda ol la nomiga. La alvokoj estas "ĉa", "ĉe" kaj "ĉaar". La kanto estas simpla kompare kun samgenranoj kaj inkludas la alvokajn notojn ripetitajn en frazoj de variaj ampleksoj.
13376 Dunphy
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la irlanda kuracisto Desmond Plunket Dunphy (1920–1998). En kariero kiu daŭris de 1945 ĝis 1980 li pacience kaj diligente zorgis pri multaj dekoj da miloj da pacientoj, ambaŭe en Irlando kaj poste en familia praktiko en Anglio. Dum la lasta jardeko de sia vivo li provizis multenombrajn inspirojn kaj instigojn al la malkovrinto, kies bopatro li estis.
Kristnaskia kanbirdo
Tiu specio estas endemia kiu troviĝas nur en Kiritimati kaj Terajno (Kiribati). La populacio estas nur de 10,000-20,000 individuoj kaj malpliiĝas, ĉar la teritorio estas nur de 460 km². Ĝi estis priskribata kiel 'komuna' en Kiritimati en 1961, sed oni ĉirkaŭkalkulis nur 400 individuoj tie en 1972 kaj estis 'rara apude de la setliĝo' ĉirkaŭ 1982. Ĝi restis komuna en Terajno en 1983. Ĝi estis iam ankaŭ en Tabuerano (Fanning), sed ŝajne malaperis en 1972.
Ĝi loĝas en malfermaj areoj kun hegemoniaj arboj de Tournefortia argentea (4-6 m) miksitaj kun densa arbustaro, kaj foje kun enmetitaj kokospalmoj (Cocos nucifera). Ili manĝas insektojn, inklude muŝojn kaj libelojn kaj eĉ malgrandajn lacertojn. Ili pasas multan tempon manĝante surgrunde aŭ ĉegrunde malalte. Ili estas loĝantaj birdoj kaj malfortaj flugantoj. Reproduktado okazas el februaro al julio. Ĝi estas monogama specio; inoj kovas 2-4 ovojn en nestoj lokitaj ĝuste sub la kanopeo de Messerschmidia argentea. La para teritorio estas 1.8-2.3 ha. kaj la landaj areoj de Kiritimati kaj Terajno estas 322² km kaj 14 km² respektive, kaj en ambaŭ oni suferas enmetitajn ratojn kaj katojn, kaj ankaŭ infanoj ĉasas la specion per katapultoj.
Nowa Sarzyna
Nowa Sarzyna estas urbo en Antaŭkarpatio en Pollando. Ĝi apartenas al komunumo Nowa Sarzyna en distrikto Leżajski.
Absoluta ablativo
En la latina gramatiko, la absoluta ablativo (latine ablativus absolutus) estas participa frazelemento kiu normale konsistas el unu participo kaj unu substantivo, ambaŭ en la ablativo. Ĝi ne havas rektan ekvivalenton en Esperanto. Oni kutime devas traduki ĝin per subfrazo.
Ĝi estas konciza subpropozicio kun ablativa subjekto kaj kongruanta participo kiel verbo: Iove venienti, ...: "Dum Jupitero venas, ..."
Latin grammar
Alberto Kranco
Albert Krantz (1448-1517) estis germana historiisto, teologo, diplomato, poeto, rektoro kaj profesoro pri filozofio kaj teologio en la Universitato de Rostock kaj Hamburgo, aŭtoro de iu "Historio de la Eklezio", "Historio de Saksio", "Historio de la Vandaloj" kaj alia "Kroniko pri la faktoj okazintaj dum la tempo de Karolo la Granda (747-814)". Li estas konsiderata de multaj historiistoj, kiel diligenta kolekanto da faktoj, kiujn li arigis kun fideleco kaj seriozeco.
Ludoviko Györy Nagy
Vivo
Lia patro estis fervoja oficisto. La bazlernejajn studojn Nagy finis en kelkaj lokoj de Supra Hungarujo, kie la fervoja kompanio translokis lian patron por labori. Li komencis la gimnaziajn studojn sur tereno de la nuna Slovakio, sed post la translokigo de la patro en Miskolc, li daŭrigis ĝin en la kalvinana gimnazio „Lévay, József". En la gimnazio li konatiĝis kun sia sambenka samklasano; estis la pli posta d-ro Kálmán Kalocsay, kiu restis lia amiko ĝis vivofino. Nagy abiturientiĝis en 1909. Li finis siajn universitatajn studojn en Budapeŝto. Dum akiro de sia diplomo por fariĝi advokato, li finis ankaŭ la Muzikartan Konservatorion en la violon-fako, tamen li iĝis advokato. Poste li finis ankaŭ ekzamenon kaj akiris diplomon de advokat-juĝisto.
Alberto Kranco
Biografio
Li estis filo de Eggert Krantz (1423-1478) kaj studis juron, teologion kaj historion en Rostock kaj Kolonjo, kaj post vojaĝi tra okcidenta kaj suda Eŭropo li estis nomumita profesoro, unue pri filozofio kaj sekve pri teologio en la Universitato de Rostock, kie li estis rektoro de la Fakultato pri Artoj en 1482. Laŭŝajne li akiris akademiajn gradojn en Majenco, kiel Doktoro pri Kanonika Juro, kaj Peruĝo, kiel Doktoro pri Teologio. En 1483, li partoprenis en la ceremonio pri tombomalfermo de sia patrono Alberto la Granda (1200-1280), kie li konatiĝis kun Conrad Celtis (1459-1508).
Ludoviko Györy Nagy
Rolo en la Hungara Sovetrespubliko (1919)
Je la fino de la unua mondmilito li devis militservi. En 1918, pro vundiĝo sur la itala milit-tereno, oni malarmis lin. Dum la Hungara sovetrespubliko en 1919, li iĝis notario, poste akuzkomisaro de la revolucia tribunalo, ĉar li estis konvinkita, ke la Habsburga monarkio estis kontraŭa kaj malhelpa al la politika kaj ekonomia evoluo de la tiama Hungario. Post falo de la Konsilantara Respubliko, oni ekzilis lin pro lia agado en la vilaĝon Mezőcsát en 1920. De tie li havis rajton revenien al Miŝkolco nur en 1925.
Alberto Kranco
Biografio
En 1493, li revenis al Hamburgo kiel profesoro (lector primarius) pri teologio, kanoniko kaj prebendisto en la Katedralo de Sankta Maria kaj en tiu jaro li okupis la postenon kiel sindikatestro en Lubeko. En Hamburgo li ankaŭ okupis la postenon kiel reprezentanto de la Hansa ligo. Pli ol unu diplomatia misio estis al li atribuita de la hamburga senato, kaj, en 1500, li estis elektita de la reĝo de Danio kaj la duko de Holstejno kiel arbitracianto en la disputo pri la provinco Dithmarschen. Kiel dekano de la katedrala kanonikejo, al kies ofico li estis indikita en 1508, Kranco fervore sin dediĉis por reformado de la ekleziaj misuzoj, tamen, kvankam kontraŭa al pluraj koruptaĵoj ligitaj al la eklezia disciplino, li estis maltre simpatia al la drastaj mezuroj proponitaj de Johano Viklifo (1330-1384) aŭ Jan Hus (1369-1415). Rilate al la protestoj de Lutero kontraŭ la misuzoj de indulgencoj, li estis relative simpatia, sed li ne estis akorda pri la reformaj sintenoj de la teologo. En sia mortolito, kiam li aŭdis pri la naŭdek kvin tezoj, li diris: "Frato, frato, eniĝu en vian ĉambron, kaj diru: Dio, estu favorkora al mi!". Kranco mortis en la 7-a de decembro 1517.
Kanalo Kennedy
La Kanalo Kennedy (Kennedy Channel kajKennedy Kanalen) estas arkta marpasejo inter Gronlando kaj la plej norda insulo de Kanado, nome insulo Ellesmere.
Alberto Kranco
Biografio
Kranco estis aŭtoro de sennombraj historiaj verkoj, kiuj, por tiu periodo kiu ili estis kompilitaj, ili karakterizas pro ties eksterordinara senpartieco kaj esplorado. La plej gravaj estas "Chronica regnorum aquilonarium Daniae, Sneciae, et Noruagiae" (Estrasburgo, 1546); "Vandalia, sive Historia de Vandalorum jerq origine, etc." (Kolonjo, 1518); "Saxonia" (1520); kaj "Metropolis, sive Historia de ecclesiis sub Carolo Magno in Saxonia" (Bazelo, 1548), kiu estis daŭrigita de David Chyträus (1530-1600).
Ludoviko Györy Nagy
Donaco por la Avaŝ-monta sonorilturo
Ankaŭ en historion de la Avas-monta kampanilo Nagy enskribis sian nomon. Novotny, Gyula skribas en sia preĝej-historia verko: "Az Avasi Templom Története" (Julio Novotni: Historio de la Preĝejo de Avaŝ):
Kanalo Kennedy
Ĝi estis nomita de Elisha Kane ĉirkaŭ 1854 dum sia dua Arkta veturo serĉe de la perdita ekspedicio de Franklin. Ne estas tute klare, tamen, pro kiu Kennedy li nomis la kanalon. Kane povus esti havinta sian kolegan esploriston William Kennedy en menso, kiun li estis rekontinta kelkajn jarojn antaŭe dum ambaŭ estis implikitaj en pli frua esplorado por la ekspedicio de Franklin. Tamen, plej historiistoj kredas ke ĝi estis nomita pro John Pendleton Kennedy, la Usona Ŝiparmea Sekretario dum la periodo el 1852 al 1853, sub kies estraro okazis la dua Arkta veturo de Kane.