cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eksperimenta kinarto
Eksperimenta kinarto, aŭ pli simple eksperimenta kino, estas tiu kiu ampleksigas aŭ movas la limojn de la konvencia esprimaniero de la kinarto kaj ĉefe de la rakonta kino tradicie strukturita ĉirkaŭ historia intriga rakonto, respektante eble nur la skeleton de scenaro, uzante novajn rimedojn por esprimi kaj sentigi emociojn, espertojn, sentojn, mondorigardojn, kritikojn al la propra kinarto ktp. En multaj filmoj, la rakonto permesas vojon al eksperimentoj de tipo forma, kaj oftas la uzado de plastikaj aŭ ritmaj rimedoj, ligite al la traktado aŭ manipulado de la figuro aŭ la sono.
La eksperimenta kino difiniĝas laŭ sia etoso de aplikado kaj ricevo, ĉar ĝi ne kutimas esti ligita al la kultura industrio, nek direktas sin al ampleksa publiko, sed male ĝi estas tre specifa kaj minoritata, kaj kunhavas intereson por produktoj pritakseblaj kiel marĝenaj, ankaŭ nomataj "de kulto".
Superrealismo estas unu el la movadoj de avangardo kiu plej multe influis en la apero de la eksperimenta kino. Nuntempe ĝi estas nepra stilo se temas pri montrado de koŝmaroj.
Kelkaj famaj reĝisoroj kiuj almenaŭ foje dediĉis sin al la eksperimenta kino estas la jenaj: Lars von Trier, Alejandro Jodorowsky, Jean-Luc Godard, Steven Soderbergh, Curtis Harrington, Andy Warhol, Peter Greenaway, Jean Cocteau, David Lynch, Gus Van Sant, Pier Paolo Pasolini kaj Luis Buñuel, kvankam la grado laŭ kiu ties filmoj iras aŭ ne al la ĉefa komerca estetiko ege diferencas.
Pella (Makedonio)
Pella (Πέλλα), estas antikva urbo situa en Meza Makedonio, Grekio, plej bone konata kiel historia ĉefurbo de la antikvgreka reĝlando Makedonio en la epoko de Aleksandro la Granda. En la loko de la antikva urbo estas la Arkeologia Muzeo de Pella.
Historio
En ĉirkaŭ 90 a.K. la urbo estis detruita de tertremo; vendejoj kaj atelieroj dataj el la katastrofo troviĝis eĉ kun restaĵoj de la vendotaj varoj, kvankam la urbo estis eventuale rekonstruita sur ĝiaj ruinoj. Cicerono estis tie en 58 a.K., kvankam tiam la provinca sidejo jam estis translokigita al Tesaloniko.
Stains-Grande-Ceinture (stacidomo)
Stains, plennome Stains-Grande-Ceinture estas franca stacidomo sur Fervojo Grande Ceinture de Parizo situanta en komunumo Stains en departemento Seine-Saint-Denis, regiono Francilio.
Pella (Makedonio)
Arkeologio
La loko estis esplorita de 19a-jarcentaj esploristoj kiaj Holand, Pouqueville, Beaujour, Cousinéry, Delacoulonche, Hahn, Glotz kaj Struck, baze sur la priskriboj havigitaj de Tito Livio. La unua elfosado ekis fare de G. Oikonomos en 1914–15. La moderna sistema esplorado de la loko ekis en 1953 kaj la laboro pluis ekde tiam malkovrante gravajn partojn de la etenda urbo.
Stains-Grande-Ceinture (stacidomo)
La stacidomo situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Grande ceinture de Paris (990000).
Pella (Makedonio)
Arkeologio
En Februaro 2006, farmisto hazarde malkovris la plej grandan tombon iam trovita en Grekio. La nomoj de la nobela antikva makedona familio estas ankoraŭ en surskriboj kaj pentritaj skulptaĵoj kaj muroj. La tombo datas el la 2a aŭ 3a jarcentoj a.K.
Geomorfologia distrikto
Geomorfologia distrikto estas unuo de la oka nivelo en hierarĥia geomorfologia membrigo de la surfaco de Tero. Superula unuo estas geomorfologia subtutaĵo, subula geomorfologia subdistrikto.
Ekzemploj: Ondřejník, Pastvinská vrchovina, Rýchory, Reĝa arbaro.
Redwood City
Urbo Redwood aŭ Redwood City (en Esperanto "sekvoja urbo") estas urbo de Usono. Ĝi situas en la subŝtato Kalifornio, en la okcidenta parto de Nordameriko kaj estas la administra centro de la kantono San Mateo, kiu nomiĝas laŭ historia hispana kristanisma misiejo, dediĉita al la kristana sanktulo Mateo. Laŭ la stato de la censo en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Prakatastrofo de la 20-a jarcento
Kelkaj historiistoj nomas la Unuan Mondmiliton prakatastrofo de la 20-a jarcento. Tiu nomo origine devenas de la Usona historiisto kaj diplomato George F. Kennan (anglalingve the great seminal catastrophe of this century).
La jaro 1917, en kiu okazis la Oktobra Revolucio – kies sukceso ne estis imagebla sen la granda milito laŭ la opinio de kelkaj historiistoj –, estas konsiderata kiel epoĥa jaro. Ĝi indikas la finon de la ascendo de la burĝaro – la longa 19-a jarcento - en Eŭropo kaj en la mondo, kaj la transiron al la sistema konkurenco, kiu gravis en la Mallonga 20-a jarcento ĝis la malestiĝo de la Sovetunio. La Dua Mondmilito estas konsiderata kiel logika sekvanto de la Unua, precipe la gajno de potenco de Hitler en Germanio estas kaŭzata de la Traktato de Versajlo, kiel opinias multaj historiistoj.
50033 Perelman
50033 Perelman estas malgranda, malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la svisa amatora astronomo Stefano Sposetti elde la Observatorio de Gnosca (Svislando).
Nomo
Ĝia nomo honoras la rusan matematikiston Grigorij (Griŝa) Jakovleviĉ Perelman (Григорий Яковлевич Перельман), kiu faris gravajn kontribuon al la rimana geometrio kaj al la geometria topologio. Precipe, ŝajnas, ke li provis la faman konjekton de Poincaré. En aŭgusto 2006, Perelman ricevis la Medalon Fields, kiun tamen li malakceptis.
Interdentalo
Interdentaloj (aŭ interdentaj konsonantoj, aŭ pleonasme interdentalaj konsonantoj) estas konsonantoj farataj per metado de la klingo (la surfaco malantaŭ la pinto) de la lango kontraŭ la supraj incizivoj (antaŭaj dentoj). Ĉi tio diferencas disde dentala konsonanto per tio ke la pinton de la lango oni metas "inter" la suprajn kaj malsuprajn antaŭajn dentojn, kaj do ĝi povas artikulaciiĝi per kaj la supraj kaj la malsupraj incizivoj, dumke dentala konsonanto artikulaciiĝas per la lango kontraŭ la "dorso" aŭ "malantaŭo" de la supraj incizivoj.
Transskribado
Interdentalaj konsonantoj transskribeblas per kaj subskripta kaj superskripta pontoj, kiel, se bezonatas precizo, sed oni pli ordinare transskribas ilin kiel antaŭenigitajn alveolarojn, ekample.
Okaziĝo
Interdentalaj konsonantoj tre malordinaras inter la lingvoj. Interdentalaj realigaĵoj de alie dentalaj or alveolaraj konsonantoj povas okazi kiel idiosinkrazioj aŭ kiel kunartikulaciaj efektoj de najbara interdenta sono. La plej ofte okazantaj interdentalaj konsonantoj estas la ne-sibilantaj frikativoj (sibilantoj povas esti dentalaj, sed ne aperas kiel interdentaloj). Verŝajne, interdentaloj neniam kontrastas kun dentaloj ene de iu ajn lingvo.
Voĉaj kaj senvoĉaj interdentalaj frikativoj aperas en la usona angla kiel la komencaj sonoj de vortoj kiaj 'then' kaj 'thin'. En la brita angla, tiuj konsonantoj pli probable estas dentalaj.
Interdentala okazas en iuj specoj de la itala, kaj povas okazi ankaŭ en iaj specoj de la angla, kvankam la distribuo kaj uzo de interdentala  en la angla ne estas klaraj.
En la plejo da aŭstraliaj indiĝenaj lingvoj, ekzistas serio de "dentalaj" konsonantoj, skribataj th, nh, kaj (en iuj lingvoj) lh. Ĉi tiuj ĉiam estas laminaloj (tio estas, prononcataj per tuŝado per la surfaco de la lango tuj super la pinto, nomita la "klingo" de la lango), sed ili povas esti formataj per iu el tri diversaj manieroj, depende de la lingvo, de la parolanto, kaj de tio kiel zorge la parolanto prononcas la sonon. Tiuj estas interdentala per la pinto de la lango videbla inter la dentoj, kiel en th en la usona angla; interdentala per la pinto de la lango sube malantaŭ la malsupraj dentoj, tiel ke la "klingo" videblas inter la dentoj; kaj dento-alveolara, tio estas, per kaj la pinto kaj la klingo kontaktantaj la malantaŭon de la supraj dentoj kaj la alveolaran kreston, kiel en la francaj t, d, n, l.
Kanalo Poarta Albă–Midia Năvodari
La Kanalo Poarta Albă–Midia Năvodari estas branĉo de la Kanalo Danubo-Nigra Maro. Ĝi debranĉiĝas ĉe Poarta Albă kaj kondukas ĝis la marhaveno Midia ĉe urbo Năvodari. La branĉo longas 31,2 km, tio estas iom malpli ol la duono de la ĉefa kanalo.
La distancomarkoj de la kanalo komenciĝas per 0 ĉe la disbranĉejo, ĉe Poarta Albă, kie la kanalo Danubo–Nigra Maro atingas sian 36-an kilometron.
La kanalo situas tute en la distrikto Constanța. Ĝi havas larĝon de 50 m kaj profundon de 5,5 m. La minimuma kurbiĝa radiuso estas 1000 m. Ĝi do estas malpli profunda ol la ĉefa kanalo kaj havas pli akrajn kurbiĝojn. Ankaŭ la libera alto sub pontoj estas malpli, nur 12,5 metroj kompare al 17.
La kanalo posedas du kluzojn, ĉe Ovidiu (km 15+230) kaj ĉe Năvodari (km 25+477), kun niveldiferencoj de 6.26 m resp. 1,75 m. Ili estas nur duone longaj kaj larĝaj kompare al tiuj de la ĉefa kanalo (145 m × 12,5 m).
Tri kilometrojn de la mara fino la kanalo disbranĉiĝas; branĉeto 5,5 km longa iras norden al la haveno Luminița.
La konstruado de la branĉo daŭris de 1983 ĝis oktobro 1987; ĝi do estis finita tri jarojn post la pretigo de la ĉefa kanalo.
Laŭ longo de kvin kilometroj la kanalo fluas rande de lago Siutghiol, kiu havas proksimume la saman nivelon, sed estas apartigita per digo. Ekzistas propono konstrui norde de la lago, je kilometro 20+500, kluzon inter la kanalo kaj la apuda maro, tiel ŝparante ĉirkaŭ ok kilometrojn; laŭ taksoj tio kreskigus la trafikon de persontransportaj ŝipoj je 30 ĝis 50 elcentoj.
Galgagnano
Galgagnano estas komunumo kun 1 200 loĝantoj en provinco de Lodi en regiono Lombardio en Italio.
Kirsanov
Kirsanov (Кирсанов) estas urbo en Tambova provinco en Rusio.
Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 68405.
La urbo estis fondita en jaro 1702 kiel loĝejo ĉe ferproduktanta uzino.
Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1779.
La interurba telefona kodo estas 07537, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).
La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).
Geografiaj koordinatoj de la urbo estas.
La urbo estas apud dekstra bordo de rivero Vorona (Ворона), ĉe enenfluo en ĝin de rivero Pursovka (Пурсовка) (baseno de rivero Don (Дон)).
En la urbo estas fervoja stacio (malfermita en 1875).
En jaro 1959 la urbo havis 16,6 mil loĝantojn.
En jaro 2002 la urbo havis 18,5 mil loĝantojn.
NGC 2993
NGC 2993 (aliaj indikoj — MCG -2-25-15, ARP 245, IRAS09434-1408, PGC 27991) estas galaksio en konstelacio Hidro.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Grumblego (muziko)
Grumblego je blovinstrumentoj
Growling estas ludotekniko je blovinstrumentoj, je kio la ludata tono estas rompata per samtempa kantado de alia aŭ de la sama tono, kio tiamaniere fremdigas la sonon. Ekestas pli raŭka, pli agresema sono, kiu estas aparte karakteriza por la kunfandmuzika saksofonsono.
Santo Domingo Ingenio
Santo Domingo Ingenio estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaxaca. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Santo Domingo Ingenio. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 20 505.
Grumblego (muziko)
Grumblego je blovinstrumentoj
Kiam oni kantas tonon, kiun oni ankaŭ samtempe ludas, per intonaciaj aberacioj ekestas aŭdeblaj interferoj kun relative malgranda frekvenco. Oni perceptas ilin kiel spacaj efektoj resp. kiel ĥorecaj sonoj. Komparebla estas la sono de duobloĥora instrumento.
Santo Domingo Ingenio
Geografio
Santo Domingo Ingenio apartenas al la distrikto Juchitán al kiuj apartenas entute 22 komunumoj. Ĝi situas en la terkola regiono de Oaĥako (regiono Istmo), kiu apartenas al la sudorienta parto de la subŝtato kun limo al la pacifika oceano. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 7299 loĝantojn. El tiuj estis 3648 viroj kaj 3651 virinoj. La komunumo havas surfacon de 354,68 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 40 metroj super la marnivelo.
Grumblego (muziko)
Grumblego je blovinstrumentoj
Sur saksofono ĝi ekestas, se oni aldone al la ludata tono kantas tonon nedifineblan laŭ tonalto, sed pli malaltan ol la ludata tono. Je trumpeto aŭ trombono oni generas la grumblego-efekton per certa langotekniko kombine kun ne plene premitaj valvoj kaj per sonorildampiloj, kiun oni movas antaŭ la sonfunelo de la instrumento. Ekestas gargara, raŭka sono, kiu en ĵazo, rokmuziko, bluso kaj rokenrolo estas utiligata kiel efekto.
Famaj pro sia grumblega ludado estas interalie saksofonisto Clarence Clemons la trumpetistoj Bubber Miley, Hot Lips Page kaj Cootie Williams.
Santo Domingo Ingenio
Sociogeografio
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 548 indiĝenoj. El tiuj 469 aĝis pli ol 5 jaroj. Entute 469 personoj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).
Grumblego (muziko)
Grumblego je kantado
Grumblego je kantado signifas malaltajn same kiel agreseme helaj, plejofte kriataj vokoj en kelkaj ĝenroj de metalroko. Krome ekzistas la „gruntoj“, tre malaltaj grumblegoj, kiuj povas transiri en "porkokvikojn".
Santo Domingo Ingenio
Sociogeografio
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Galbiate
Galbiate estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Lombardio kaj la provinco Lecco [Leko]. Fine de en la komunumo vivis. Kristana patrono estas la sanktulo Johano la Evangeliisto, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.
Najbaras la komunumoj Annone di Brianza, Civate, Colle Brianza, Ello, Garlate, Lecco, Malgrate, Oggiono, Olginate, Pescate, Valgreghentino kaj Valmadrera.
Kerkafalva
Kerkafalva estas tre malgranda unuigita vilaĝo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Lenti.
Historio
La unua skriba mencio pri Kerkapéntekfalu devenis proksimume el 1290 en formo "Penetekfolua", pri Kerkanémetfalu el 1387 en formo "Nemetfalu". En 1943 la du proksimaj vilaĝoj unuiĝis. En Kerkafalva migra poŝto servas, la municipa administracio funkcias en Csesztreg.
Nisqually (rivero)
''Tiu ĉi artikolo priskribas la rivero Nisqually. Por aliaj sencoj de tiu nomo, vidu la apartigiloj Nisqually.''
La rivero Nisqually (IFA: /nɪˈskwɑːli/, proksimume ni-SKŬA-li) estas 130 km longa rivero en Vaŝingtonio, Usono. Ĝia nomo venas de la indiĝena popolo samnoma, kiu loĝas de antikve ĉirkaŭ la elfluejo de la rivero en Puĝetan Fjordon. Ĝi formas la kantonan limon inter kantonoj Pierce kaj Lewis, kaj poste inter Pierce kaj Thurston. La rivero naskiĝas el la samnoma ĝlaĉero sur la suda deklivo de Monto Rajnera. Ĝi fluas preter Ashford kaj Elbe, formas artefaritajn lagojn malantaŭ du digoj, fluas preter McKenna kaj Yelm, tra Fuorto Lewis kaj la rezervejo de la niskvalioj, kaj fine tra sia delto, kie situas la sovaĝbestan konservejon Nisqually, proksimume 23 km oriente de Olimpio, kaj fine elfluas en la fjordon.
Flavpaĝa Asocio
La Flavpaĝa Asocio (Yellow Pages Association), konata en la industrio kiel la YPA, estas la regulanta aro de la flavpaĝa industrio de Usono.
Fondita en 1975 kiel la Nacia Flavpaĝa Servo-Asocio (National Yellow Pages Service Association (NYPSA)), la Flavapaĝa Asocio (YPA) estas la plej granda komerca organizo de presa kaj cifereca amaskomunikilara industrio taksita je pli ol $31 miliardoj tutmonde. Asociaj membroj inkludas Flavpaĝajn eldonistojn, kiuj produktas produktojn, kiuj konsistas el preskaŭ 90 procentojn de la enspezoj de Flavpaĝoj generitaj en Usono kaj Kanado. Membroj ankaŭ inkluzivas la internaciajn, naciajn kaj lokajn vendajn fortojn, certigitajn merkatajn reprezentantojn (CMRs) kaj asociitajn membrojn, grupon de industriaj koncernatoj, kiuj inkluzivas Flavpaĝojn, anoncantojn, vendistojn kaj provizantojn. La asocio havas membrojn en 29 landoj.
La eŭropa ekvivalento al la YPA estas la Eŭropa Asocio de Telefonlibro kaj Datumaj Eldonistoj (European Association of Directory and Database Publishers (EADP)).
Ĵuse YPA ŝanĝis la nomon al Loka Serĉo-Asocio.
9968 Serpe
9968 Serpe estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la belga astronomo Henri Debehogne elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de Jean Nicolas François Jules Serpe (1914–2001), profesoro pri teoria fiziko de la malkovrinto en la Universitato de Lieĝo kaj ano de la Reĝa Akademio de Belgio.
Rovinka
Rovinka, hungare Csölle [ĉole], germane Waltersdof [valtersdorf] estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Bratislavo, en Distrikto Senec. La slovaka nomo estis ĝis 1948 Čela, poste ĝis 1960 Štefánikovce.
Situo
Rovinka situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo -Komarno-Bratislavo. La lasta urbo troviĝas 10 km-ojn.
Historio
Vilaĝo Alsócsölle (=Suba Csölle) estis unue menciita en la jaro 1235, Felsőcsölle (=Supra Csölle) en 1532. Burgo konstruiĝis en 1441. En 1682 inundo kaj incendio okazis. Komence de la 20-a jarcento la vilaĝoj unuiĝis. En 1910 loĝis en Csölle 524 homoj, (10 slovakoj, 115 hungaroj, 399 germanoj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Pozsony (reĝa departemento), al distrikto de Somorja, poste al Ĉeĥoslovakio, fine inter 1939-1945 kaj ekde 1993 al Slovakio. Post la 2-a mondmilito la germanoj deportiĝis. En 2001 loĝis en Rovinka 1274 homoj, (1127 slovakoj, 95 hungaroj, 18 ĉeĥoj, 9 germanoj, 6 rutenoj).
Normo
La titolo havas diversajn signifojn:
Vidu ankaŭ
norm
Alexander Mazza
Alexander MAZZA (naskiĝinta la en Fürstenfeldbruck) estas germana moderigisto kaj aktoro.
Dulovo (distrikto Taĉiv)
Dulovo (Дулово, Dulfalva) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Tjaĉiv.
Alexander Mazza
Vivo kaj kariero
Post trapaso de la abiturienta ekzameno li unue laboris kiel manekeno ĝis malkovriĝo dum moderigistfariĝkonkurso farita fare de la televidkanalo ProSieben. Ekde tiam li moderigis ĉe diversaj kanaloj ekz. ProSieben, Sat.1, kabel eins kaj ĉe Mitteldeutscher Rundfunk en diversaj elsendoj, i.a. Herzblatt, Musikantenstadl. Inter 2004 kaj 2007 li prezentis la popularan magazinon Brisant en la unua tutgermana kanalo de ARD-televido. Li kunpatronas por Björn-Steiger-fondaĵo en la kadro de la projekto "Retten macht Schule".
Dulovo (distrikto Taĉiv)
Situo
Dulovo situas laŭ rojo.
Historio
La unua mencio okazis en 1428 laŭ tiama hungara ortografio "Dwlfalua". En 1910 vivis en Dulfalva 1278 loĝantoj (1206 rutenoj, 68 germanoj, 4 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Máramaros, al distrikto de Técső, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon Karpata Ukrainio. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis Dulovo. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.
Alexander Mazza
Vivo kaj kariero
Ekde januaro 2009 moderigis Mazza la novan Sat.1-produkton Mister Perfect – Der MännerTest. Planitis naŭ elsendoj. Inter februaro 2012 kaj julio 2017 li prezentis la magazinon ML Mona Lisa ĉe ZDF. Krome li spekteblas inter 2013 kaj 2014 kune kun Andrea Kiewel en la ZDF-aĵo Willkommen ĉe Brandenburga pordego.
Mazza havis jam plurajn etajn gastrolojn en televidserioj, ekz. en 2011 en la ARD-telenovelo Sturm der Liebe. Li edziĝinte havas du filinojn.
Sankta Maria de la Lilio
La Sanktejo de Sankta Maria de la Lilio (Itale: Madonna del Giglio) estas preĝejo de la 17-a jarcento kiu situas en la komunumo de Prato, en la Provinco de Prato, Italio.
Historio
En 1270, samloke staris preĝejo de Hospitalo Sankta Silvestro, fondita fare de Dolce de Mazzamuti. Tiu preĝejo estis transformita en sanktejon fare de arĥitekto Pier Francesco Silvani, post kiam serio da mirakloj okazis tie. Tiel, la, velkinta lilio floris denove antaŭ murpentraĵo de Quattrocento reprezentanta Virgulino kaj infano pentrita sur ekstera muro de la preĝejo vid-al-vide al puto. En 1680, la projekto estis finita per integrado de la kultata pentraĵo en la centron de la impona ĉefa altaro en "scagliola" (marmora stuko) realigita fare de Giovan Battista Balatri en 1665.
Pentraĵo titolita Santi Francesco Saverio e Pietro d'Alcantara (Sanktaj Francisco Xavier kaj Petro de Alcántara), verko de Pentristo Alessandro Rosi, superstaras unu el la flankaj altaroj realigitaj inter 1670 kaj 1674.
Kiselovsk
Kiselovsk (Киселёвск) estas urbo en Kemerova provinco en Rusio.
Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 32416.
La urbo estis fondita en jaro 1917.
Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1936.
La interurba telefona kodo estas 38464, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).
Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 4 horoj (en jaro 2005).
Geografiaj koordinatoj de la urbo estas.
La urbo estas ĉe rivero Aba (Аба).
En la urbo estas fervoja stacio.
En jaro 1959 la urbo havis 130,7 mil loĝantojn.
En jaro 2002 la urbo havis 106,3 mil loĝantojn.
Chaumont
Krome:
Kispáli
Kispáli [kiŝpAli] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, Distrikto Zalaegerszeg. Kispál signifas: malgranda-Paŭlo. Paro de tiu vilaĝo estas Nagypáli.
Situo
Kispáli situas sur mildaj deklivoj, laŭ rojo, laŭ traira flankovojo kontaktiĝanta kun Nagypáli. Zalaegerszeg troviĝas 11, Vasvár 19, Zalaszentgrót 24, Körmend 25, Pacsa 30 km-ojn. La vilaĝeto havas solan straton.
Maikammer
Maikammer estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Südliche Weinstraße de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Belga Esperantista Junulara Asocio
Belga Esperantista Junulara Asocio estis landa sekcio de Tutmonda Esperantista Junulara Organizo, fondita en 1963 en la urbo Antverpeno, kie aparte viglis junulara Esperanto-grupo, parto de la urba por-Esperanta asocio La Verda Stelo. En la unua estraro sole estis kvar membroj el Antverpeno, la prezidantino Fanny Danckaerts, vicprezidanto Nico Van Herck, ĝenerala sekretario Roger van Humbeeck kaj kasisto Ivo Durwael. En junio 1967 en Lieĝo tri landaj asocioj de TEJO fondis la komunan transnacian bultenon, kiu baptiĝis Koncize: krom la tiama Belga Esperantista Junulara Asocio temis pri Germana Esperanto-Junularo (GEJ) kaj Nederlanda Esperanto-Junularo (NEJ) - monaton poste, dum la TEJO-kongreso de 1967 en Roterdamo aliĝis ankaŭ Junulara Esperantista Franca Organizo (JEFO). En periodo kiam naciaj organizaĵoj, ankaŭ la esperantistaj, hezitis pri konstantaj transnaciaj projektoj, kaj preferis la suverenecon de naciaj publikaĵoj kaj kongresoj, BEJA iĝis motoro de modela projekto de internacia kunlaboro en la Esperanto-movado.
Maikammer
Esperanto en la komunumo
Dum multaj jaroj la esperantisto Hans-Dieter Platz, kiu de la 1980-aj jaroj ĝis la jaro 2015 organizis la Internaciajn Festivalojn en diversaj urboj de Germanio dum la silvestra semajno, loĝis en Maikammer, kiel multaj aliaj lokuloj estis vinkultivisto tie kaj en la najbara komunumo Sankt Martin (Palatinato), kaj produktis vinojn kun esperantlingvaj botelaj etikedoj.
Belga Esperantista Junulara Asocio
Fine de la 1970-aj jaroj tamen rilate al kultura agado plifortiĝis la administra divido de Belgio al la nederlandlingva Flandra Regiono en la norda landoparto kaj franclingva Valona Regiono en la suda parto (kun aldona, tre malgranda Germanlingva Komunumo de Belgio ĉirkaŭ la urbo Eupen en la oriento de la Valona Regiono): por ne perdi organizan rekonon de la ŝtataj instancoj, en 1979 fondiĝis Flandra Esperantista Junulara Asocio kaj iom poste neformale konstituiĝis junulara sekcio de la valona organizaĵo Asocio por Esperanto. Formale FLEJA kaj la neformala Valona Esperantista Junulara Asocio plu kune konsistigis tegmentan asocion BEJA, sed fakte de tiam la precipaj aktivaĵoj transiris de BEJA al la bone organizita flandra branĉo, kaj la junulara esperantista agado en la franc- kaj germanlingvaj partoj de Belgio kompare malfortiĝis. Ankaŭ la antaŭe "belgaj" paĝoj en la eŭropa bulteno Koncize post 1979 fariĝis "flandraj".
Maikammer
Esperanto en la komunumo
La Rotsohlberg, ankaŭ skribata Rothsohlberg, estas 607,1 m alta monto en la Meza Palatinata Arbaro. Ĝi situas sur la teritorio de la komunumo Maikammer en la rejnlando-palatinata distrikto Südliche Weinstraße.
Belga Esperantista Junulara Asocio
FLEJA finis sian agadon en 2012 kaj oficiale malfondiĝis, kaj laŭ la stato komence de la jaro 2016 TEJO ne havas landan sekcion en Belgio. Ĝis nun mankas detala informo kiam ekzakte malfondiĝis Belga Esperantista Junulara Asocio, sed fakte konsidereblas ke ĝi jam malaperis kiam aperis Flandra Esperantista Junulara Asocio en 1979.
Jenő Nádor
NÁDOR Jenő (pro. na:dor) estis hungara ĵurnalisto naskiĝinta en Temeŝvaro la 13-an de decembro 1892 kaj mortinta en Budapeŝto la 23-an de februaro 1970. Li estis edzo de dancistino Anna Pallay.
Biografio
Jenő Nádor iĝis post maturecekzameno kunlaboranto de Neue Temesvarer Zeitung. Oni invitis lin en Budapeŝton al gazeto Nap. Dum la unua mondmilito li estis militraportisto de gazetoj Nap kaj Berliner Tageblatt. Dum la erao Horthy komence li estis kunlaboranto de Nap kaj enlandpolitika rubrikestro de Világ, pli poste li laboris ĉe Magyar Hírlap, Az Újság kaj Újság. Iom da tempo li redaktis la gazetojn Egyenlőség kaj Országos Egyetértés. Dum la dua mondmilito li priokupiĝis pri la kulturaj aferoj de Zsidó Hitközség. Post 1945 li estis ĉefredaktoro de la gazeto Fővárosi Napló kaj kunlaboranto de Népszava. Dum la lastaj jaroj de sia vivo li laboris ĉe Új Élet. Li faris multe por la socia helpo de pensiigitaj ĵurnalistoj kaj vidvinoj de ĵurnalistoj.
Wissous (stacidomo)
Wissous estas franca stacidomo sur linio -  situanta en komunumo Wissous, en departemento Essonne, regiono Francilio.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Choisy-le-Roi - Massy-Verrières (985000).
Duoniĝa tempo
En ĉiu procezo de eksponenciala malkresko la duoniĝa tempo aŭ duoniĝa daŭro aŭ duonvivo estas la tempo, en kiu duono de la koncernata kvanto foriĝas aŭ transformiĝas. Kutime la eksponenta disfalo estas subkomprenata.
Speciale en fiziko, la duoniĝa tempo de iu materio estas la tempo, en kiu duono de donita kvanto konsumiĝas per transformiĝo al alia speco de materio. Ekzemplo estas la disfalo de radioaktivaj elementoj kaj la disfalo de subatomaj partikloj, kiel ekzemple la neŭtrono, kies la duoniĝa tempo estas proksimume 10 minutoj.
Ekzistas la pli konciza termino duonvivo, kiu estu komprenata kiel "vivo de la duono", ĉar duono de la substanco post tiu tempo ne vivas. Ĝi ne estu komprenata kiel "duono de la vivo"; teorie la vivo de eksponenciale malkreskanta substanco estas eterna.
Se λ estas la disfala konstanto de la eksponenta funkcio rilate al la konsiderata substanco: sekvas ke la duoniĝa tempo estas:
En la Interreto, oni mezuris, ke la duoniĝtempo de ligiloj estas proksimume 4,25 jaroj (51 monatoj). Tio signifas, ke post unu jaro ĉirkaŭ 18 % el ĉiuj (neaktualigitaj) retligoj malaktualiĝis.
Tibor Navracsics
Tibor NAVRACSICS, laŭ hungarlingve kutima nomordo Navracsics Tibor, estas hungara politikisto, ministro, membro de Eŭropa Komisiono, parlamentano, juristo, politologo, profesoro.
Tibor Navracsics naskiĝis la  1966 en Veszprém (urbo).
Biografio
Tibor Navracsics devenis el kroata familio. Li abiturientis en 1984 en sia naskiĝurbo, poste li estis unu jaron soldato, poste li frekventis Sciencan Universitaton Eötvös Loránd inter 1985 kaj 1990, kie li akiris juran diplomon. Li eklaboris en juĝejo, poste en la municipo. Inter 1993 kaj 1997 li instruis en Universitato Corvinus de Budapeŝto, poste en Universitato de Budapeŝto, kie li estis nomumita docento en 2001, dume li akiris PhD en 1999. Li estis parlamenta deputito inter 2006 kaj 2014, dume li estis ministro pri justico, samtempe vicĉefministro en Dua Kabineto Orbán. En 2014 li estis nomumita ministro pri eksteraj aferoj, ankaŭ vicĉefministro, sed post monatoj li abdikis, ĉar li iĝis membro pri eduko kaj kulturo de Eŭropa Komisiono.
Li edziĝis en 2006 baldaŭe li havis 2 filinojn.
Elemento de grupo 7
Elemento de grupo 7 estas elemento en la perioda tabelo, grupo 7 laŭ la IUPAC-sistemo, kiu estas:
Ĉiuj elementoj en ĉi tiu grupo estas transiraj metaloj. Teknecion kaj borion povas sintezi oni nur en la laboratorio, kaj ili ne estas trovitaj nature.
Oni ne konfuzu la novan IUPAC-nomon "Grupo 7" kaj la malnovan "grupon VIIA" (malnova eŭropa sistemo) aŭ "grupon VIIB" (malnova usona sistemo), kiuj signifas la nunan grupon 17.
Espasolo
La espasolo, aŭ espasol per la tagaloga, estas ofte cilindra dolĉaĵo en Filipinoj. Ĝi estas rizkuko kuirita en kokoslakto kaj kovrita de rostita rizfaruno. Ĝi originale devenas de la provinco Laguno en Filipinoj.
Sviny (distrikto Tábor)
Historio
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1379.
3205 Boksenberg
3205 Boksenberg estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usonaj geastronomoj Eleanor Francis Helin kaj Schelte J. Bus elde la Observatorio de Siding Spring, apud Coonabarabran en Novsudkimrio (Aŭstralio).
Nomo
Ĝia nomo honoras la britan astronomon Alexander Boksenberg.
Klimovsk
Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 46436.
Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1940.
La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).
Geografiaj koordinatoj de la urbo estas.
En la urbo estas fervoja stacio Grivno (Гривно).
En jaro 1959 la urbo havis 29,5 mil loĝantojn.
En jaro 2002 la urbo havis 55,6 mil loĝantojn.
112328 Klinkerfues
112328 Klinkerfues estas asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la de la germana amatora astronomo Maik Meyer elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono).
Ĝi estas en orbita resonanco 1:2 kun Marso.
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la germana astronomo Ernst Friedrich Wilhelm Klinkerfues (1827–1884), de la Observatorio de Göttingen, kiu komencis kiel helpanto de Carl Friedrich Gauss. Inter 1853 kaj 1863 li malkovris ses kometojn, kaj li verkis la traktaton Theoretische Astronomie (1871). Klinkerfues ankaŭ laboris en meteologio kaj inventis plurajn instrumentojn.
NGC 2994
NGC 2994 (aliaj indikoj — UGC 5239, MCG 4-23-35, ZWG 122.82, IRAS09444+2219, PGC 28122) estas galaksio en konstelacio Leono.
Kalia klorato
Ĝi estas produktita en laboratorio kaj uzata kiel anstataŭanto de la malpli potenca kalia nitrato. Industrie ĝi estas uzata kiel pesticido kaj devas esti zorge manipulita ĉar ĝi eksplode reakcias per frotado aŭ varmigado.
Nitra reĝlando
Nitra reĝlando (slovake Nitrianske kniežatstvo aŭ Nitriansko aŭ Nitrava) estis reĝlando kiu okupis teritorion de nuna Slovakio. Ĉefa urbo dee ĝi estis Nitro, Kastelo de Nitro. Estas plej malnova (krom Samova ríša) historie pruvita comunumo de Slovakaj, do eblas diri pri unua fazo de ekzisto kaj evoluo de slovaka ŝtataneco.
Rákóczibánya
Bazaj informoj
Rákóczibánya estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Nógrád, en subregiono de Salgótarján.
Situo
La vilaĝo situas sur malebenaĵo, laŭ rojo, laŭ flankovojoj. Kazár troviĝas 600 m-ojn. La plej proksima urbo estas Bátonyterenye.
Historio
La unua mencio devenis el 1837. Iam estis tie kastelo de Francisko Rákóczi la 2-a. En 1881 karbominado komenciĝis en la loko, kiu tiam apartenis al Nemti. En 1945 la setlejo prenis nomon "Nemtibánya" (=minejo Nemti). En 1958 nova kvartalo konstruiĝis por la ministoj. Ekde 1989 la komunumo iĝis ekstera parto de Bátonyterenye, depost 2002 memstara municipo ricevinta novan nomon Rákóczibánya.
Noam Chomsky
Avram Noam CHOMSKY (Esperantigite ĈOMSKIO; naskiĝis la ) estas usona lingvisto, kognosciencisto, filozofo, politika aktivulo, aŭtoro, kaj prelegisto. Li estas Institucia Profesoro emerita kaj profesoro emerita pri lingvoscienco ĉe la Masaĉuseca Instituto de Teknologio. Chomsky estas bone konata en la akademia kaj scienca komunumo kiel la patro de la moderna lingvoscienco. Ekde la 1960-aj jaroj, li konatiĝas pli vaste kiel politika malsamkredanto, anarĥiisto, kaj liberecana socialista intelektulo.
Álmosd
Álmosd [Almoŝd] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en Distrikto Nyíradony. Álmos signifas dormema aŭ vidinte sonĝon, sed estas ankaŭ historia baptonomo kaj Álmos estis hungara tribestro.
Noam Chomsky
Dum la 1950-aj jaroj, Chomsky ekevoluigis sian teorion pri generativa gramatiko, kiu profunde influis la lingvosciencon. Li establis la Hierarĥion Chomsky, enklasigsistemon de formalaj lingvoj laŭ ilia generativa potenco. Lia recenzo en 1959 de Verbal Behavior (Parola Konduto) de B. F. Skinner defiis la kondutismajn metodojn al studoj de konduto en lingvo dominaj tiuepoke, kaj kontribuis al la kognitiva revolucio en psikologio. Lia natureca metodo en la lingvostudado influis la filozofiojn de lingvo kaj menso.
Ekde sia kontraŭo al la Vjetnama Milito, Chomsky establis sin kiel elstaran kritikanton de usona politiko, kaj internacia kaj enlanda. Li estas mempriskribita adepto de liberecisma socialismo, kiun li konsideras, “la ĝusta kaj natura plivastigo de klasika liberalismo en la epoko de progresinta industria socio.”
Álmosd
Geografio
Álmosd situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, ĉe la hungara-rumana landlimo sen limpasejo. Létavértes estas proksime.
Noam Chomsky
Laŭ la Arta kaj Hom-Scienca Indekso de Citaĵoj, en 1992, Chomsky estis pli citita ol iu ajn alia vivanta klerulo inter 1980 kaj 1992, kaj estis la oka plej citita klerulo el ĉiuj.
Biografio
Chomsky naskiĝis al judaj gepatroj en la kartvalo East Oak Lane en Filadelfio (Pensilvanio). Lia patro, William Chomsky (1896-1977), venis de urbeto en Ukrainio. Li estis klerulo pri la hebrea kaj ano de la Industriaj Laboristoj de la Mondo (IWW). La patrino, Elsie Chomsky (naskiĝinta Simonofsky), venis de kio nun estas Belorusujo, sed malkiel sia edzo, ŝi plenkreskis en Usono kaj parolis la “kutiman novjorkan anglan.” Ilia unua lingvo estis la jida, sed laŭ Chomsky, estis tabuo paroli ĝin. Li priskribas sian familion, kiel vivantan en ia “juda geto,” disiĝinta en “jida flanko” kaj “hebrea flanko,” kun sia familio aliĝinta al la hebrea kaj vartanta lin “ĉirkaŭate de hebrea kulturo kaj literaturo.” Chomsky ankaŭ priskribas la akron, kiun li persone spertis kun irlandaj katolikoj kaj kontraŭjudismo dum la mezaj 1930-aj jaroj. En diskuto pri la ironio de lia loĝo dum la 1980-aj jaroj en jezuita domo en Centr-Ameriko, Chomsky klarigis, ke dum sia infaneco “Ni estis la nura juda familio tiuregiona. Mi plenkreskis kun ekstrema timo de katolikoj. Ili estas la homoj, kiuj batas vin irantan al la lernejo. Do mi sciis, ke kiam ili elvenis tiun konstruaĵon sur tiu strato, kiu estis jezuita lernejo, ili estis frenezaj kontraŭjudanoj. Do mi bezonis longan tempon por venki la infanajn memorojn.”
Chomsky memoras la unuan artikolon, kiun li skribis dek-jaraĝe dum li estis studanto ĉe la Lernejo Oak Lane Country Day, pri la disvastiĝo de faŝismo sekvanta la disfalo de Barcelono en la Hispana Enlanda Milito. Ekde la aĝo 12 aŭ 13, li sin identigis pli plene kun anarĥiismo.
Diplomiĝinto de la Centra Gimnazio de Filadelfio en 1945, Chomsky ekstudis filozofion kaj lingvosciencon ĉe la Universitato de Pensilvanio, lernante de filozofoj C. West Churchman kaj Nelson Goodman, kaj de la lingvisto Zellig Harris. La instruoj de Harris inkluzivis lian malkovron de transformoj kiel matematika analizo de lingvostrukturo (mapado de unu subaro al alia en frazaro). Chomsky poste reinterpretis tiujn kiel operaciojn de la produktado de senkunteksta gramatiko (deveninta de post-produktaj sistemoj). Ankaŭ la politikaj opinioj de Harris grandparte influis tiujn de Chomsky. Chomsky ricevis sian artobakalaŭrecon en 1949 kaj artomagistrecon en 1951 de la Universitato de Pensilvanio.
Álmosd
Historio
Vilaĝservoj estas poŝto, infanĝardeno, lernejo, biblioteko.
Famuloj
En Álmosd naskiĝis:
Noam Chomsky
Biografio
Chomsky doktoriĝis pri lingvoscienco ĉe la Universitato de Pensilvanio en 1955. Li faris parton de sia doktoriĝa esplorado dum kvar jaroj ĉe la Universitato Harvard kiel Juna Esploranto Harvard. En sia doktoriĝa tezo, li ekevoluigis iujn el siaj lingvosciencaj ideoj, ellaborante ilin en sia libro de 1957,  Syntactic Structures (Sintaksaj Strukturoj), lia plej bone konata verko pri lingvoscienco.
Chomsky ekdeĵoris ĉe la Masaĉuseca Instituto de Teknologio (MIT) en 1955, kaj en 1961 fariĝis profesoro en la Departemento de Modernaj Lingvoj kaj Lingvoscienco (nun la Departemento de Lingvoscienco kaj Filozofio). De 1966 ĝis 1976 li postenis en la Profesoreco Ferrai P. Ward pri Modernaj Lingvoj kaj Lingvoscienco, kaj en 1976 li estis nomita Instituta Profesoro. Nun en 2008, Chomsky instruadis senĉese ĉe MIT dum 53 jaroj.
En februaro 1967, Chomsky fariĝis unu el la ĉefaj kontraŭantoj de la Vjetnama Milito, je la publikigo de sia tezo, “The Responsibility of Intellectuals” (“La Respondeco de Intelektuloj”), en la Novjorka Recenzejo de Libroj. Ĉi tiun sekvis lia libro de 1969, American Power and the New Mandarins (Usona Potenco kaj la Novaj Mandarinoj), kolekto de tezoj kiu establis lin ĉe la antaŭo de usonaj malsamkredantoj. Liaj vastatingaj kritikoj de usona fremda politiko kaj la legitimeco de usona potenco faris lin polemika persono: vaste malagnoskata de la grandaj amaskomunikil-kompanioj en Usono  , oni ofte enketas al li pri liaj opinioj en amaskomunikiloj tutmondaj.
Chomsky ricevis mortigminacojn pro siaj kritikoj de usona fremda politiko. Li estis ankaŭ en listo de mortigotoj kreita de Theodore Kaczynski, pli bone konata kiel la Unabomber; dum Kaczynski ankoraŭ ne estis kaptita, Chomsky kontroligis ĉiom da siaj poŝtaĵoj por eksplodaĵoj. Li diras, ke li ofte ricevis kaŝitan polico-protektadon, ĉefe sur la tereno de MIT, kvankam li malkonsentas kun la protektado.
Chomsky loĝas en Lexington (Masaĉuseco), kaj ofte vojaĝas por prelegi pri politiko.
Lingvoj
Chomsky estas denaska parolanto de la angla. Li krome parolas la novhebrean (kiun ambaŭ liaj gepatroj instruis; li krome vivis dumtempe en Israelo). Li almenaŭ komprenas la francan kaj la germanan - li instruis kursojn pri "scienca franca" kaj "scienca germana". Eble li komprenas la hispanan (kaj do sukcesas legi la portugalan). Certe kiel lingvisto li scias la bazon de multaj aliaj lingvoj.
Kontribuoj al lingvistiko
Ĉomskija lingvoscienco, komencinte kun Sintaksaj Strukturoj, distilaĵo de lia Logical Structure of Linguistic Theory (Logika Strukturo de Lingvoscienca Teorio; 1955, 1975), defias strukturisman lingvosciencon kaj prezentas transforman gramatikon. Tiu ĉi teorio konsideras eldiraĵojn havantaj sintakson karakterizitan de formala gramatiko, precipe, senkunteksta gramatiko pliampleksigita de transformaj reguloj.
La ĉomskija lingvoscienco hipotezas, ke infanoj havas denaskan scion pri la baza gramatika strukturo komuna en ĉiuj homaj lingvoj (t.e., ili supozas, ke iu ajn lingvo kiun ili trovas estas de certa, limigita speco). Ĉi tiu denaskan scion oni nomas universala gramatiko. Oni pretendas, ke modeli scion pri lingvo uzante formalan gramatikon eksplikas la “produktipovon” de lingvo: kun limigita aro de gramatikaj reguloj kaj finia aro de terminoj, homoj kapablas produkti nefinian nombron da frazoj, inkluzive de frazoj neniam antaŭe diritaj. Chomsky ankaŭ agnoskis sian ŝuldon al Pāṇini pro sia moderna nocio de eksplicita generativa gramatiko. Ĉi tio rilatas al raciismajn ideojn de apriora scio, ĉar ĝi ne rilatas al vivospertoj.
La Metodo de Principoj kaj Parametroj (P&P)—evoluigita en liaj Pizaj Prelegoj de 1979, poste publikigita kiel Prelegoj pri Regado kaj Ligado—faras fortajn pretendojn pri universala gramatiko: ke la gramatikaj principoj sur kiuj lingvoj baziĝas estas denaskaj kaj senŝanĝaj, kaj ke la malsamoj inter la lingvoj de la mondo povas karakteriziĝi laŭ terminoj de parametraj agordoj en la cerbo (kiel la subjekto-inkluziva parametro, kiu indikas ĉu ĉiam necesas eksplicita subjekto, kiel en la angla, aŭ ĉu oni povas laŭplaĉe neinkluzivi subjekton, kiel en la hispana). Oni ofte komparas tiujn agordojn al komutiloj. Pro tio la ideo nomiĝas “principoj kaj parametroj.” Laŭ ĉi tiu vidpunkto, infano lernanta lingvon nur bezonas akiri la necesajn leksikemojn (vortojn, gramatikajn morfemojn, kaj idiotismojn), kaj konstati la decajn parametrajn agordojn—tasko farigebla per nur kelkaj ekzemploj.
Subtenantoj de ĉi tiu vidpunkto diras, ke la rapido po kiu infanoj lernas lingvojn estas neeksplikeble rapida, krom se infanoj havas la denaskan kapablon lerni lingvojn. La similaj paŝoj de infanoj tutmondaj lernantaj lingvojn, kaj la fakto ke infanoj faras specifajn erarojn kutimajn lernante sian unuan lingvon, dum aliaj ŝajne logikajn erarojn neniam okazas (kaj, laŭ Chomsky, okazu se pure ĝenerala kaj ne lingvo-specifa lernomeĥanismo uziĝus), ankaŭ sugestas denaskecon.
Dorina Nowill
Dorina de Gouvêa Nowill (la 28-a de majo 1919, San-Paŭlo; la 29-a de aŭgusto 2010) estis brazila filantropo kaj administrantino.
Noam Chomsky
Kontribuoj al lingvistiko
Pli freŝdate, en lia Minimumisma Programo (1995), dum li gardas la centran koncepton de “principoj kaj parametroj,” Chomsky klopodas grandparte refari la lingvosciencan maŝinaron de tiu modelo, forigante el ĝi ĉion krom la plej necesaj elementoj, kaj porpledante ĝeneralan studmetodon de la arĥitekturo de la homa lingvokapablo kiu emfazus principojn de ekonomio kaj optima desegno, reirante al devenaĵa metodo por generado, kontraste al la grandparte reprezenta metodo de klasikaj “principoj kaj parametroj.”
Dorina Nowill
Dorina Nowill fariĝis blinda en la aĝo de 17 jaroj pro okula infekto, kiu okazigis hemoragion. Malgraŭ tio, ŝi daŭrigis la studojn kaj fariĝis bazlerneja instruistino. Tiam, la libroj skribitaj en Brajlo estis malfacile troveblaj, kaj ŝi devis studi tiel kiel normalaj studentoj. Poste, ŝi fariĝis specialistino en Usono. Pionirino en sia tempo, ŝi okupis gravajn postenojn en internaciaj organizoj por blinduloj. Ŝi eĉ fariĝis prezidantino de la "Monda Konsilo por la Bona Estado de la Blinduloj", nun Monda Unuiĝo de la Blinduloj. Idealizis kaj kreis la Fondaĵon Dorina Nowill, por vid-handikapuloj.
Ŝi ediziniĝis al la advokato Edward Hubert Alexander Nowill, kiun ŝi konis en Usono tiam, kiam ŝi studis en Universitato Kolumbio kiel stipendia studentino de fondaĵo dediĉita al edukado kaj rekapabligo de blinduloj. Fariĝis patrino kaj avino de kelkaj nepoj. Estis konsiderita de brazila magazeno, en 2009, unu el la 100 plej influantaj brazilanoj de tiu jaro.
La filantropo forpasis je la aĝo de 91 jaroj, pro kor-atako.
Noam Chomsky
Kontribuoj al lingvistiko
La ideoj de Chomsky forte influis esploristojn pri la lingvoakirado de infanoj, kvankam iuj [citaĵo bezonata] esploristoj kiuj laboras en ĉi tiu kampo ne subtenas la teoriojn de Chomsky, anstataŭe porpledante aperismajn aŭ konektismajn teoriojn reduktantajn lingvon al instanco de ĝeneralaj procedomeĥanismoj en la cerbo.
Lia plej bone konata verko pri fonologio estas The Sound Pattern of English (La Sonreguloj de la Angla; 1968), verkita kun Morris Halle. Ĉi tiu verko tre gravis por la evoluigado de tiu kampo. Dum fonologia teorio poste moviĝis preter la “sonregula fonologio” laŭ pluraj gravaj manieroj, la sonregula sistemo estas konsiderata antaŭveninto de iuj el la plej influplenaj fonologiaj teorioj hodiaŭaj, inkluzive de aŭtosegmenta fonologio, leksika fonologio, kaj optimeca teorio. Chomsky ne plu eldonas verkojn pri fonologio.
Generativa gramatiko
La ĉomskija metodo pri sintakso, ofte nomita “generativa gramatiko” aŭ generativa lingvistiko studas gramatikon kiel korpon de sciaĵoj posedatan de lingvouzantoj. Ekde la 1960-aj jaroj, Chomsky pretendadas, ke multe da ĉi tiu sciaĵaro estas denaska, sugestante ke infanoj bezonas nur lerni iujn paroĥaĵojn de sia denaska lingvo. La denaska korpo de lingvaj sciaĵoj ofte nomiĝas universala gramatiko. De la perspektivo de Chomsky, la plej forta ŝajnigo por la ekzisto de universala gramatiko simple estas la fakto, ke infanoj sukcese akiras sian denaskan lingvon dum tiom malmulte da tempo. Plie, li pretendas, ke estas grandega breĉo inter la lingvaj stimulaĵoj kiujn spertas infanoj, kaj la riĉa lingvoscio, kiun ili atingas. (Ĉi tiu nomiĝas la argumento de “malriĉeco de la stimulo.”) La scio de universala gramatiko, servus kiel ponto trans tia breĉo.
La teorioj de Chomsky estas popularaj, ĉefe en Usono, sed ili neniam estis senkritikaj. Kritiko venas de pluraj direktoj. Ĉomskijistaj lingvistoj multe fidas je la intuicioj de denaskaj parolantaj por scii kiuj frazoj de ligvo estas bone formitaj. Ĉi tiu praktiko estas kritikita kaj pro ĝeneralaj metodaj kialoj, kaj ĉar laŭ iuj ĝi kaŭzis troemfazon de la angla lingvo. Nun centoj da malsamaj lingvoj ricevis almenaŭ iom da pristudado en literaturo pri generativa gramatiko   , sed iuj kritikantoj tamen vidas la troemfazon de la angla, kaj tendencon bazi pretendojn pri universala gramatiko sur tro malmulte da studitaj lingvoj. Iuj psikologoj kaj psikolingvistoj, kvankam konsentemaj pri la tuta programo de Chomsky, argumentis, ke la konsekvencoj de liaj teorioj ne estas psikologie kredeblaj. Pli radikalaj kritikantoj dubis, ĉu necesas sugesti universalan gramatikon por ekspliki la lingvoakiradon de infanoj, pretendante ke sufiĉas la ĝeneralaj lernomeĥanismoj.
Hodiaŭ ekzistas multaj malsamaj branĉoj de generativa gramatiko; ĝi dividiĝas kadre de “la gramatiko kape kondukita de frazstrukturo,” “gramatiko de leksika funkcio” kaj “gramatiko de kombinema kategorieco.” Tiuj ĉiuj estas ĝenerale ĉomskijecaj kaj generativaj, sed havas gravajn malsamojn de ekzekutado.
Kultura antropologo kaj lingvisto Daniel Everett de la Ŝtatuniversitato Ilinojo, proponis ke la lingvo de la pirahanoj en la nordokcidenta pluvarbaro de Brazilo rezistas la teoriojn de Chomsky pri generativa gramatiko. Everett asertas, ke la pirahana lingvo ne entenas pruvon de rikuro, unu el la esencaj partoj de la generativa gramatiko. Adicie, li pretendas, ke la pirahanoj posedas regulajn vortojn nek por koloroj nek por numeroj, parolas per unuopaj fonemoj, kaj ofte parolas per prosodio. Tamen, aliuloj kritikas la pretendojn de Everett. David Pesetsky de MIT, Andrew Nevins de Harvardo, kaj Cilene Rodrigues de la Ŝtata Universitato de Campinas en Brazilo argumentas en kunverkita tezo, ke ĉiuj el la ĉefaj pretendoj de Everett enhavas gravajn mankojn. La disputo daŭras, atendante pli da esplorado kaj analizado.
Hierarĥio Chomsky
Chomsky famas pro esplorado de pluraj specoj de formalaj lingvoj, kaj ĉu ili eble povus kapti esencajn partojn de homa lingvo. Lia “Hierarĥio Chomsky” dividas formajan gramatikojn en klasojn, aŭ grupojn, kun pligrandiĝanta esprimpovo, t.e., ke ĉiu sekva klaso povas generi pli vastan aron de formalaj lingvoj ol la antaŭa. Interese, Chomsky pretendas, ke modeli iujn partojn de homa lingvo postulas pli malsimplan formalan gramatikon (kiel mezurite de la Hierarĥio Chomsky) ol modeli aliajn. Ekzemple, dum regula lingvo estas sufiĉe potenca por modeli anglan morfologion, ĝi ne estas sufiĉe potenca por modeli anglan sintakson. Adicie al havi rolon en lingvoscienco, la Hierkarĥio Chomsky graviĝis ankaŭ en komputscienco (precipe en konstruado de tradukiloj kaj aŭtomata teorio).