cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Daniela Deneva Power
Daniela Deneva POWER (bulgare Даниела Денева Пауър; naskita Daniela DENEVA en Trjavna, provinco Gabrovo, Bulgario) estas bulgara-usona esperantistino.
Daniela Deneva studis geofizikon en la Universitato de Sofio kaj doktoriĝis pri sismologio en 1983. Poste ŝi laboris en la Geofizika Instituto de Bulgara Akademio de Sciencoj. De 1990 ŝi laboras en la fako pri geomagnetiko de Carnegie-Instituto de Sciencoj en Vaŝingtono. Krome ŝi instruas matematikon en Columbia, Marilando.
Daniela Deneva eklernis Esperanton en la Universitato de Sofio en 1974 kaj ekuzis ĝin samjare en Internacia Arkeologia Tendaro ĉe la Nigra Maro. Ŝi partoprenis en pluraj Universalaj Kongresoj kaj prelegis en Internaciaj Kongresaj Universitatoj.
Ŝia edzo estas Charles Power, iama Konstanta Kongresa Sekretario de UEA. Ili loĝas en Columbia.
(67502) 2000 RE44
(67502) 2000 RE44 estas tre malgranda, ne tre hela marsrenkonta asteroido, malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo « LINEAR » (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Ĝia orbito ekstere malproksime tanĝas tiun de Marso. Ĝia marsa MOID estas 0,215259 AU, tie estas 32,202 milionoj da km.
Septembro de 2005
Aktualaĵoj en septembro de 2005
Garda Kamargo
Garda Kamargo aŭ Kamargeto  ( Petite Camargue) estas parto de Kamargo situanta okcidente de Petit Rhône en departemento Gard.
Situo
Kamargeto situas en departemento Gard inter rivero "Petit Rhône" (Eta Rodano) oriente kaj Lunel okcidente, poste inter altebenaĵo de Costières norde kaj Grau-du-Roi sude. Unu el la ĉefaj urboj de Kamargeto estas Vauvert, komunumo, kiu kovras pli ol duono de ĝia teritorio (ĝis Sylvéréal).
Historio
Kamargeto kovras, okcidente de la nuna delto, areon antaŭe okupitan de malaperintaj brakoj de riverego Rodano, kiuj akvumis la langvedokan marbordon, inter Beaucaire kaj Mediteraneo. Restas kelkaj spuroj de tiu epoko, el kiuj la lagoj de Scamandre, de Charnier kaj de Or. Nuntempe, Eta Rodano iom post iom grundiĝanta povas esti konsiderata kiel postrestaĵo de tiuj historiaj brakoj, almenaŭ en ĝis supera parto, de Arles al Saint-Gilles.
Kamargeto estas nuntempe protektita areo. Ĝi estas celo de operacio Granda Loko, regata de organizaĵo pri protekto kaj regado de garda Kamargo.
Lluís Planagumà
Lluís Planagumà (n. ) estas hispana futbalisto kaj trejnisto.
Li trejnis ĉe FC Imabari.
Fakverko:Metaloj
Fakaj verkoj en Esperanto
UDK 669 Metaloj
Coudekerque-Branche (stacidomo)
Coudekerque-Branche estas franca stacidomo sur linioj Coudekerque-Branche -, -Locale - kaj  - -Locale, situanta en  Coudekerque-Branche, en departemento Nord, regiono Hauts-de-France.
Kubo de Rubik
Temas pri kubo, kiu estas dividita laŭ alto, larĝo kaj profundo je tri ebenaĵoj kiuj estas laŭplaĉe turnigeblaj en 90-grada paŝo ĉirkaŭ akso. Tie la pozicioj kaj la situoj de la diversaj eroj estas ŝanĝeblaj preskaŭ laŭvole. La eksteraj videblaj surfacoj de la eroj estas kolorigitaj. En la baza pozicio, la kubo havas sur la ses flankoj ses diversajn kolorojn.
La celo estas, reakiri la bazan unuecan pozicion, kiam ĉiu flanko havas unuecajn kolorojn. Tio okazas el miksita kolorflanka kubo per turno ĉirkaŭ la tri aksoj.
Al la laikoj ŝajnas tio tre malfacila tasko, preskaŭ neebla, sed oni jam ellaboris solvajn strategiojn, kiuj ebligas relative facilan kaj rapidan solvon de la tasko, eĉ eblas rearanĝi la kubon 3×3×3, dum malpli ol 30 sekundoj. La rekordo nun estas malpli ol 5 sekundoj. La 24-an de novembro 2018, kadre de la konkurso “Wuhu Open 2018”, la ĉino Yusheng Du sukcesis aranĝi ĉiujn surfacojn laŭ unuecaj koloroj, post nur 3,47 sekundoj, estigante tiameniere la novan mondan rekordon pri tiu evento. La antaŭan rekordon trafis la junulo Feliks Zemdegs kadre de la konkurso “Cube for Cambodia 2018” (4,22 sekundoj). Ili estas “rapid-kubistoj” (spertuloj pri rapidega solvado de tiaj kuboj), je la kategorio “rapid-kubumado”.
Permutoj
La originala (3 × 3 × 3) Kubo de Rubik havas ok angulojn (aŭ verticojn) kaj dek du randojn (aŭ eĝojn). Pri ĝi estas 8! (40,320) manieroj aranĝi la verticajn kuberojn. Sep verticaj kuberoj povas orientiĝi sendepende, kaj la orientiĝo de la oka dependas de la antaŭvenantaj sep, donante 3^7\,\! (2,187) eblecoj. Ekzistas 12! / 2 (239,500,800) manieroj por aranĝi la randojn, ĉar para permuto de la verticoj implicas ankaŭ para permuto de la randoj. Dek unu randoj povas esti turnitaj sendepende, kaj la turno de la dekdua dependas de la antaŭaj, donante 2^{11}\,\! aŭ 2,048 eblecoj.
Tiel, la tuta nombro de eblaj permutoj en la Kubo de Rubik estas:
= 43,252,003,274,489,856,000
aŭ proksimume 4.3×1019 eblecoj
Kubo en okcidento
En decembro de 1977 la firmao Pentangle ricevas ekzempleron de magia kubo. La firmao akiras rajton por vendado de la kubo en Britio. La komunisma registaro do vendas en 1979 la tutmondan vendorajton pri la kubo al la usona firmao "Ideal Toy Corporation". Tiu rajto enhavis rajton por vendado en Britio (kontraŭkontrakte) kaj la firmao Ideal Toy Coorporation permesis por Pentangle nuran vendadon de la kubo al donac- kaj ne al ludil-vendejoj.
En 1981 la kubofrenezaĵo atingis la pinton. Ideal Toy Corporation ne kapablis plenumi la bezonojn kaj permesis aperon de la malmultekostaj aziaj post-produktoj sur la merkato. Oni vendis nur ĝis la pinto ĉ. 260 milionojn da kuboj.
Poste aperis diversaj aliaj kuboj, ludiloj kun simila lud-mekanismo. Do, ili estas konataj per:
En Esperanto
István Ertl: Post la inkuba kubo: magio-manio, Hungara Vivo 1987/2, p. 48-49
Interlaken-Oberhasli (administra distrikto)
La administra distrikto Interlaken-Oberhasli estas administra unuo de Kantono Berno. Ĝi havis 49014 loĝantojn la 1-an de januaro 2010. Ĝia ĉefurbo estas la komunumo Interlaken, kaj ĝi apartenas al la administra regiono Berna Oberlando.
Geografio
La administra distrikto Interlaken-Oberhasli konsistas el la orienta parto de la Berna Oberlando, tio estas la regionoj de Interlaken, Jungfrau, Meiringen kaj la fontregiono de la rivero Aro ĝis la Aro-Glaĉeroj.
Historio
La nova administra distrikto Interlaken-Oberhasli estis kreita kadre de la reformo de la malcentra administracio de Kantono Berno kun efiko je la 1-a de januaro 2010 per kunigo de la iamaj distriktoj Interlaken kaj Oberhasli.
Komunumoj de la administra distrikto Interlaken-Oberhasli
La administra distrikto Interlaken-Oberhasli konsistas (stato en 2010) el 29 komunumoj, el kiuj Unterseen laŭ nombro da loĝantaro estas la plej granda. Jen la listo:
Recologne (Doubs)
Recologne estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Doubs, en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (Bourgogne-Franche-Comté, prononco []) kaj en la historia regiono Franĉkonteo. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Besançon (france arrondissement de Besançon), la okcidenta parto de la departemento, kaj al la kantono .
Péter Antal (kritikisto)
ANTAL Péter (pro. antal) estis rumania hungara lernolibroverkisto, kritikisto naskita en Satmaro la 17-an de marto 1917 kaj mortinta en Satmaro la 4-an de aprilo 2002.
Biografio
Péter Antal diplomiĝis en 1937 en Kluĵo pri germana kaj hungara lingvoj kaj li instruis de 1939 ĝis sia pensiiĝo en sia naskiĝurbo. Li publikigis kritikaĵojn Igaz Szó, Utunk, Művelődés kaj en Szatmári Hírlap. Li estis kunulaŭtoro de lernolibroj por mezlernejoj pri la hungaraj lingvo kaj literaturo.
Pokémon Gold kaj Silver
La ludoj enkondukas 100 novajn malsimilajn Pokémonojn. Ili sekvas la aventuron de rolulo, kiu celas iĝi la plej bona je Pokémon-batalado. Kompare al Pokémon Red kaj Pokémon Blue, la ĉefa celo estas sama, sed la aventuro malsamas. La ludanto devas viziti la novan regionon Johto, kie troviĝas novaj Pokémonoj, tipoj de Pokémonoj, trejnistoj, malamikoj kaj defioj. Por kapti ĉiujn Pokémon-ojn, kiuj ekzistas, la ludanto devas trovi ludantojn de la alia versio kaj de la antaŭaj ludoj, kaj interŝanĝi Pokémonojn per Game Link Cable.
(13522) 1991 FG
(13522) 1991 FG estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la aŭstralia astronomo Robert H. McNaught elde la Observatorio de Siding Spring, apud Coonabarabran en Novsudkimrio (Aŭstralio).
Pokémon Gold kaj Silver
Recenzistoj tre ŝatis Pokémon Gold kaj Silver. Ili laŭdis la multajn novajn eblojn de la ludoj (kiel la ciklon tago-nokto, la eblon doni aĵon al Pokémono, la telefonsistemon ktp.) Je 2010, pli ol 23 milionoj da kopioj de Gold kaj Silver estis venditaj. Pro tio, la ludoj estas en la listo de la plej venditaj ludoj.
Danny (kantisto)
Danny (oficiala nomo Ilkka Lipsanen, alia artistonomo Iso-D, naskiĝinta la en Pori) estas finna furorkantisto. Liaj diskoj estas venditaj proksimume je 600 000 ekzempleroj. Lia konataj diskoj estas kun aliaj ”East Virginia”, ”Kauan”, ”Piilopaikka”, ”Vähän ennen kyyneleitä”, ”Kesäkatu”, ”Tuuliviiri”, ”Kuusamo”, ”Tahdon olla sulle hellä” kaj ”Tämä taivas, tämä maa”.
Güéjar Sierra
Güéjar Sierra estas vilaĝo kaj municipo de la Aŭtonoma Komunumo Andaluzio, en la provinco de Granada, sude de Hispanio. Ĝi estas sur la sudorienta parto de la komarko Vega de Granada, estante unu de 52 entoj kiuj komponas la Metropolan Areon de Granado. Limas kun la municipoj La Peza, Lugros, Jérez del Marquesado, Trevélez, Capileira, Dílar, Monachil, Pinos Genil, Dúdar kaj Quéntar.
La municipo estas formata de la kernoj Güéjar Sierra, Canales kaj Padules.
La municipa teritorio — la plej etenda de la komarko — estas nordokcidente de Sierra Nevada je 1100 metroj de altitudo, tre proksime de la skiejo. Ĝi estas hejmo de la montopintoj de Veleta kaj de Mulhacén, nome la plej altaj de la Iberia Duoninsulo, kiujn ĝi kunhavas kun Capileira kaj Trevélez, kio faras tiun triopon la plej altaj municipoj de Iberio, kaj duaj de Hispanio post La Orotava. Granda parto de la municipa teritorio estas en la Nacia Parko Sierra Nevada kaj en la Natural Parko samnoma.
Menciindas, ke en Güéjar Sierra elfluas la riveroj Genil, Guarnón kaj Real, inter aliaj.
NGC 1544
NGC 1544 (aliaj indikoj — PGC 16608, UGC 3160, ZWG 370.1A, MCG 14-3-6, KARA 143, ZWG 361.11, NPM1G +86.0007, ZWG 362.4) estas galaksio en konstelacio Cefeo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Douglas Oliveira
Douglas Oliveira (n. ) estas brazila futbalisto.
Abbey Lincoln
Abbey Lincoln, fakte Anna Marie Gaby Wooldridge (* 6-an de aŭgusto 1930 en Chicago, Illinois; † 14-an de aŭgusto 2010 en Manhatano, Novjorko) estis usona ĵaz-kantistino kaj aktorino. Ekde distrokantistino ŝi evoluis kun sia varma aldovoĉo al „politike vigla, socie konscia kaj nepretendema“ kantistino, kiu daŭrigis la „sinceran tradicion de Billie Holiday laŭ originala maniero“ (Down Beat).
Vivo kaj verkado
Anna Marie Wooldridge, kiu ekde 1956 sin nomis Abbey Lincoln, alkreskis kiel unu el dek unu infanoj sur bieno ĉe Kalamazoo (Miĉigano). Antaŭe kiel distrokantistino ŝi jam nomiĝis Anna Marie, Gaby Lee kaj Gaby Wooldridge. Jam en la mezgrada lernejo ŝi prezentis kiel kantanto kaj iris poste al Kalifornio, kie ŝi ekde 1951 kantis en dancbandoj. Du jarojn ŝi prezentis en klubejoj sur Havajo kiel Gaby Lee, poste ŝi kantis tri jarojn en klubejoj en Holivudo; tiutempe ekestis kun la orkestroj de Benny Carter kaj Marty Paich kelkaj pomuzikecaj sonregistraĵoj por diskeldonejo Liberty (Abbey Lincoln’s Affair). En 1956 ŝi havis mallongan prezentadon en la muzika komedio The Girl Can’t Help It.
Por ŝia unua albumo ĉe Riverside, That’s Him, ŝi elektis materialon, en kiu ŝi elvokis „la spiriton de la (…) fluo de nigrulaj kantistinoj de la 1920-aj kaj 1930-aj jaroj – Ethel Waters, Elizabeth Welch kaj la mem neniam surdiskigita Florence Mills – la unuaj nigrulinoj, de kiuj oni forprenis ilian dignon“. Kulmino de la diskoj ĉe Riverside estis Abbey Is Blue (1959) kun akompanmuzikistoj kiel Kenny Dorham, Julian Priester, Stanley Turrentine, Les Spann aŭ Wynton Kelly. Ŝia plej grava titolo estis „Afro Blue“; „ŝi strukturas sian version en alternajn instrumentajn kaj kantajn partojn, ligitaj per ekscita improvizado.“ Ŝia povumo kiel kantistino klare sin montris je la fama We Insist! Freedom Now Suite de Max Roach (Candid, 1960), kiu simbolas la pliiĝanta politika engaĝiĝo de ĵazmuzikistoj kaj aparte de Abbey Lincoln en la 1960-aj jaroj. En 1961 aperis ŝia albumo Straight Ahead ĉe Candid. Lincoln krome laboris interalie kun ĵazmuzikistoj kiel Sonny Rollins, Eric Dolphy, Mal Waldron, Coleman Hawkins, Jackie McLean, Clark Terry, Miles Davis kaj Stan Getz.
Huélago
Huélago estas vilaĝo kaj municipo de la Aŭtonoma Komunumo Andaluzio, en la provinco de Granada, sude de Hispanio. Ĝi estas en la okcidenta parto de la komarko de Guadix.
La municipa teritorio havas etendon de 32,79 km². La urba kerno, sur 913 m de altitudo suprr la marnivelo, estas sur depresio trapasata de samnoma rojo kiu siavice estas alfluanto de Fardes. Huélago limas norde kun la municipaj teritorioj Morelábor, Pedro Martínez kaj Fonelas. Sude estas Darro kaj Guadix (pro la eksklavo Belerda). Oriente kun Fonelas kaj okcidente kun Morelábor.
DX-Cluster
DX-Cluster angle DX signifas "radio ricevo per longa distanco", Cluster signifas "aro, grupo, grapolo". La DX-Cluster estas servilo por radio-amatoroj. Per ĝi partoprenantoj ricevas informojn, kiuj interesaj stacioj aktivas je la radioamatoraj bendoj:
Celo
Pluraj DX-Cluster estas inter si konektitaj per la interreto, paket-radio-reto aŭ Hamnet. La partoprenantoj konektas sin al la reto per sia komputilo.
DX-Cluster datumoj
La sekvanta estas listo, kiu aperas ĉe partoprenanto. Ĝi estas aktualigita daŭre post mallonga tempo.
Klarigoj pri la enhavo de la kolumnoj:
1 voksigno de la sendinto 2 frekvenco de la DX-stacio 3 voksigno de la DX-stacio 4 informoj 5 tempo UT. Novaj informoj aperas en verda koloro.
.-1---2-345- N4BAA     3503.0 VP5/K4SV                                  0028 07 Aug ND3F      3503.1 VP5/K4SV                                  0026 07 Aug N4BAA     3505.0 C91CW       Tnx! Up 2.2                  0026 07 Aug W2QN-@    3793.0 OK2BJJ      cq                            0025 07 Aug UY5ZZ-@   3505.0 C91CW       up 2 tnx QSO                  0024 07 Aug DL3KVC-@  3649.0 5B4AGL      CQ CQ CQ                      0024 07 Aug UA9CGL    3505.0 C91CW       QSX 3507.01 up2               0017 07 Aug MM0NDX    3799.0 LU6QI       clg you                       0016 07 Aug W1IBQ     3505.0 C91CW       weak but workable in GA       0015 07 Aug W5VU      3505.0 C91CW       QSX 3507.00 good sig MA       0001 07 Aug NO2R      3505.0 C91CW       up 2                          2357 06 Aug N2MF-@    3505.0 C91CW       Cpy in NE USA, Lsn up 2       2356 06 Aug PA3EWP    3796.0 9G5OO                                     2343 06 Aug DL7ON     3505.0 C91CW                                     2340 06 Aug SP4AWE-@  3505.0 C91CW       up2                           2335 06 Aug UR4LRG-@  3505.0 C91CW       yess! weak sig               2334 06 Aug VK6HD     3502.1 DL1EL       tnx qso ralf                  2326 06 Aug DL1EL     3502.1 VK6HD                                     2325 06 Aug 9G5CR     3796.0 9G5OO                                     2318 06 Aug IZ7EDQ    3725.0 IZ7AUH      test                          2310 06 Aug DJ4PG     3766.0 F5NQW       iu ajn en Esperanto           2305 06 Aug
La lastan linion mi aldonis por ilustri, kiel ni povas uzi la klusteron ekzemple dum nia konkurso. Similaj informoj fakte aperis dum nia konkurso 2016-11-19. Plia intensa uzo dum la konkurso en venontaj konkursoj estas dezirenda. Efikoj estu du: unue ĉiuj esperanto-stacioj rimarku tion kaj iru al la indikita frekvenco kaj faru tie kontakton. Due eble aliaj havas intereson ankaŭ.
Kritiko
La unua DX-Cluster estis nur ĉe la loka nivelo tra Paket-radio konektita al iu alia, DX-Punkto estas trovita nur sur kelkaj najbaraj grupodisvastiĝoj, la uzanto-aliro nur tra paket radio. De liganta ĉiujn la DX grupoj ĉirkaŭ la mondo tra la Interreto kaj la deplojo de sennombraj anonimaj aliroj tra Telnet havas la rilatumo de taŭga al netaŭga Punktoj en la DX Cluster, laŭ kelkaj radio-Aaatoroj en la lastaj malabundaj jaroj estis tre malpliigita. La plejparto de la DX-Cluster-programoj havas sed hodiaŭ estas filtrilo efa? o kiu permesas al la uzanto, ke nur de intereso al li ĉe la fino de # mesa? o.
Por la mallonga ondo amatoraj bendoj estos sur la anonima Telnet aliro, precipe en konkursoj, miriado de falsa Punktoj, kutime sub falsa sendinto vokan signon al la voko sign esti elsendita (la tiel-nomata mem-ekvidanta). . Alia punkto de kritiko estas ke la ĝeneraligita uzo de la DX cluster multaj Amateur radio operators ne plu fari la penon, eĉ post kiam la radio-signalojn al serĉi, sed nur sur la DX-Cluster eliro kaj atendo#? is estas # ser? i-post kiam Stacio raportis.
Alia punkto de kritiko estas, ke la mesaĝoj estas precipe pri raraj radiostacioj. Tio ofte rezultigas grandan amasiĝon (angle pile up) je la raportita frekvenco kaj tio povas rezulti en kaoso.
Uzo de la DX Cluster por la FM areo
DX-Makuloj en la VHF, UHF kaj mikroondo gamo estas preskaŭ ĉiam valora informo, kiu permesos al la studo de la disvastigo kondiĉoj. Estas nombro de # po? to-procesoroj, ekzemple, B. DX Roboto en la Interreto kaj LiveMUF kiel loka Kliento de la uzanto, Surbaze de la Cluster informo reprezentadoj de la uzebla rilato vojoj en la kazo de Overreachkaj, en aparta, malofte okazanta Sporada-E-Overreach, permesi, aŭ aŭtomate per Retpoŝto kaj SMS al registritaj uzantoj.
Aldone al la DX-grupoj de la Belga radio-Amatora, Alain Stievenart, ON4KST, funkciigita Babilejo havas grandan gravecon por la Disvastigo, precipe en la mikroondaj bendoj, kie, pro la tre mallarĝa malfermo angulo de la high-gain antennas por multaj sendrataj konektoj, estos farita en # anta? enigo.
uzo dum la Esperanto-konkurso
Vi povas enmeti informon pri aŭdata signalo en Esperanto. Je info skribu "Esperanto" aŭ "Esperanto-konkurso". Post iom da tempo ripetu la informon. Ekzemplo estas donita en la lasta linio de la supre donita tabelo.
Kiel viziti la DX-Cluster
Aktiva uzo, do enmeto de informoj, nur eblas por radioamatoroj, kiuj devas sin oficiale anonci al la klustera organizo. Sed aliaj povas viziti la klusteron por nura legado kaj observado, kiu estas interesa. Por tio alklaku la unuan adreson en la sekvanta alineo retaj ligiloj. Restu dum kelka tempo por vidi kiel ŝanĝas la situacio.
Universala Tempo Kunordigita
Estas 2023-September-1 T en UTC
(vidu W3C Formoj de dato kaj tempo)
Universala Tempo Kunordigita (UTK, konata kiel UTC ekster Esperantujo) estas la tempo ĉe la nula longitudo de 0° (UTC+0) kaj estis antaŭe nomita GMT. UTC estas kunordigita kun GMT per la iafoja aldono de supersekundo tiel, ke:
UTC - GMT < 0.9 s
La supersekundo estas necesa ĉar la rotacio de la Tero estas ĉiam malplirapidiĝanta.
La internacia mallongigo "UTC" venas el kompromiso inter CUT, el anglalingva Coordinated Universal Time kaj TUC, el francalingva Temps universel coordonné kaj estas neŭtrala por ambaŭ.
GMT ankaŭ estas la tempo de la nula longitudo, sed estas malsamo inter GMT kaj UTC: GMT sekvas la movadon de la Suno (aŭ, alivorte, la rotacion de la tero), dum UTC sekvas la Tempon Atoman Internacian (TAI -- la mezan tempon de 200 precizaj atomaj horloĝoj tra la mondo). UTC kiel referenca nulo por la longitudo, estas ankaŭ kelkfoje nomita Zulua tempo (Z). La UTC de +1 al +12 oriente de Grenviĉo ricevas la literojn A, B, C, D, E, F, G, H, I, K, L, M. Same, Okcidente de Grenviĉo en UTC de -1 al -12 la horzonoj ricevas la literojn de N ĝis Y. Do ekz. UTC+2 ricevas la literon B (Bravo) kaj korespondas al la Orienteŭropa Tempo (EET); same UTC-7 ricevas la literon T (Tango) kaj korespondas al la Usona kaj Kanada Montara Norma Tempo (MST).
Ofte oni ne diras UTC sed mallonge UT, universala tempo. En normala praktiko ne gravas la supersekundo, aŭ ono de ĝi.
Eksteraj ligiloj
Aikajärjestelmä
E. James Lieberman
E[dwin] James LIEBERMAN (naskita en 1934 en Milvokio, Viskonsino) estas usona esperantisto.
Li abiturientiĝis en Oakland Technical High School en Oakland (Kalifornio) en 1951. Poste li studis en la universitatoj de Berkeley kaj de San-Francisko kie li doktoriĝis pri medicino; sekve specialiĝis psikiatrio en la Universitato Harvard en Kembriĝo (Masaĉuseco). Poste li dum sep jaroj laboris en la Nacia Instituto pri Mensa Sano (National Institute of Mental Health) en Vaŝingtono. Fine li laboris kiel privata psikiatro (individua kaj geedza terapio) kaj krome instruis kiel profesoro en la universitatoj Howard kaj George Washington en Vaŝingtono.
E. James Lieberman esperantiĝis en 1954. Li aktivis en Esperanto-Ligo por Norda Ameriko—nun Esperanto-USA (Prezidanto, 1972-75) kaj en la lokaj Esperanto-grupoj de Oakland, San-Francisko kaj Vaŝingtono. En 1968 li kun Humphrey Tonkin kaj Jonathan Pool fondis la Fondaĵon pri Esperantaj Studoj.
Rivero Colorado (Argentino)
La rivero Colorado [koloRAdo] (Ruĝa Rivero) estas rivero de centra-suda Argentino kiu ekfluas en la Andoj kaj elfluas en la Argentina Maro. Preskaŭ konvencie markas la nordan limon de la Argentina Patagonio, ĉefe ĉe siaj meza kaj malsupra eroj, formante kun la rivero Negro interriveran areon.
Akvokvanto
La averaĝa aktuala akvokvanto (februaro de 2006) estas de 130 m³/s, kvankam okazas regulaj kreskoj (inundoj) en periodoj de 11 jaroj. Dum tiaj kreskoj la akvokvanto povas superi la 11.000 m³/s. Ĉiujare la maksimumaj ordinaraj akvokvantoj okazas aŭguste kaj septembre (epoko de malfrostiĝo), kiam la akvokvanto estas de 500 m³/s.
Aliaj datumoj
Ĝi longas 1.114 km kaj ties baseno estas de 350.000 km². Ekfluas je 3.000 m super marnivelo.
Ďanová
Ďanová (hungare Deánfalva) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.
Situo
Ďanová situas laŭ ĉefvojo kaj fervojo Kremnica-Martin. La lasta urbo troviĝas je 15 km.
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1252 (laŭ aliaj fontoj en 1327) en latina formo "villa Janka", poste en 1331 jam en alia nomo Gyan. La hungara nomo Dyanfalva aperis en 1436. En 1796 la tutlanda geografia libro taksis la vilaĝon unuaklasa (=eminenta). En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Deánfalva 447 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Turóc, al distrikto de Martin, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Ďanová 485 homoj, (481 slovakoj).
Vidindaĵoj
En pasinteco oni minadis tie torfon kaj tiel estiĝis fiŝlago, en kiun oni enlasis fiŝojn.
9696 Jaffe
9696 Jaffe estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels de la Observatorio de la Monto Palomar kaj de la nederlandaj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la Palomar–Leiden survey.
Gábor Kecskeméti
Gábor Kecskeméti [keĉkemEti], laŭ hungarlingve kutima nomordo Kecskeméti Gábor estas hungara literaturhistoriisto, profesoro, korespondanta membro (2016), ordinara membro (2022) de Hungara Scienca Akademio.
Gábor Kecskeméti naskiĝis la  en Szolnok.
Biografio
Gábor Kecskeméti akiris diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1989. Ĝis 1992 li esploris samloke helpe de stipendio, poste li laboris en la akademia literatura instituto. En 1990 li ankaŭ komencis instrui en la menciita universitato, poste en Katolika Universitato Pázmány Péter, inter 1996–1999 en Universitato Janus Pannonius, ekde 1997 en Universitato de Miskolc. En la lasta universitato li estis nomumita docento en 1998, katedrestro en 2005, universitata profesoro en 2009. Ekde 1994 li ofte esploris ankaŭ en Wolfenbüttel. En 1997 li kandidatiĝis (CSc), en 2008 li doktoriĝis (DSc). Ekde 2013 li estas institutestro. Li ricevis premiojn en 2009 kaj 2012.
Diaĵo
La lingva (semantika) diferenco inter dio kaj diaĵo estas iom komplika, ĉar ĝi entenas teologiajn kaj kulturajn nuancojn.
Mino Bingham Canyon
La Mino Bingham Canyon aŭ Mino de Kanjono Bingham, en angla origine Bingham Canyon Mine, plej ofte konata kiel Kennecott Copper Mine inter lokanoj, estas instalaĵaro de subĉiela minado kiu ekstraktas grandan kuŝejon el porfira kupro sudokcidente de Sallagurbo, Utaho, Usono, ĉe la Montoj Oquirrh. La mino estas posedo de Rio Tinto Group, internacia minada kaj minesplora kompanio kun sidejo en Britio kaj nomo el areo en sudokcidenta Hispanio kie komencis ties funkciado. La kupra agado en la mino Bingham Canyon estas admiistrata pere de la entrepreno Kennecott Utah Copper Corporation kiu funkciigas la minon, koncentrigan fabrikon, fandejon, kaj rafinejon. La mino estis produktanta ekde 1906, kaj ĝi rezultis en la kreado de subĉiela minejo ĉirkaŭ 0.6 mejlojn (0.97 km) profunda, 2.5 mejlojn (4 km) larĝa, kaj kovranta 1,900 akreojn (770 ha). Ĝi estis deklarita Nacia Historia Loko en 1966 laŭ la nomo Bingham Canyon Open Pit Copper Mine. La mino suferis amasan tergliton en Aprilo 2013 kaj pli malgrandan gliton en Septembro 2013.
Houston (lago)
Houston estas rezervujo sur la okcidenta forko de rivero San Jacinto, je 15 mejloj (24 km) nordoriente de urbocentro de Houston, Teksaso, Usono.
Fakverko:Ledoj, peltoj
Fakaj verkoj en Esperanto
UDK 675 Ledoj, peltoj
Huéneja
Huéneja [ŬEneĥa] estas vilaĝo kaj municipo de la Aŭtonoma Komunumo Andaluzio, en la provinco de Granada, sude de Hispanio. Ĝi estas en la sudorienta parto de la komarko de Guadix kun areo de 116,69 km², kaj 1156 loĝantoj (INE, 2017).
Huéneja estas sur la orienta rando de la Altebenaĵo Marquesado del Zenete. Limas norde kun la municipaj teritorioj de Dólar kaj Valle del Zalabí, oriente kun Fiñana, sude kun Bayárcal kaj Paterna del Río, en la provinco Almerio, okcidente kun Dólar, Ferreira kaj La Calahorra.
Torras i Bages (Metroo de Barcelono)
Torras i Bages estas stacio sur linio 1 de la Metroo de Barcelono, situanta en Barcelono.
Preĝejo Stefano la 1-a (Esztergom)
Preĝejo Stefano la 1-a estas romkatolika preĝejo en Hungario, en urbo Esztergom.
Historio
La moderna preĝejo konstruiĝis kune kun la paroĥo en la 1940-aj jaroj. Komence ĝi ne havis turon. Dum la 2-a mondmilito ĝi ruiniĝis pro la bataladoj. En 1946 la preĝejo renoviĝis kaj eĉ turo konstruiĝis. La plena finkonstruo okazis en 1948 kaj tiam denove okazis konsekro.
Konstruaĵo
En la korto de la preĝejo estas videbla protektata skulptaĵo pri kronado de Sankta Maria.
Kermeso okazas en la 20-an de aŭgusto.
Saviano
estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Kampanio kaj la provinco Napolo. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kristana patrono estas la Sankta Jakobo la pli aĝa, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.
Najbaras la komunumoj Nola kaj San Gennaro Vesuviano.
Crivina de Sus
Crivina de Sus (krivina de sus) (hungare:Felsőgörbed) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Lugoj. En 1910 ĝi havis 336 loĝantojn (rumanoj); en 1992 233 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1514. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Krassó-Szörény vármegye). Administre ĝi apartenas al Pietroasa.
Diodoro Sicilia
Diodoro el Sicilio (90 a. K. - 27 a. K.) estis greka historiisto, kiu vivis en Sicilio en la 1-a jarcento a. K. Li verkis historion de la mondo ("Bibliotheca historica") en 40 libroj (15 el kiuj supervivas netuŝitaj) inter la jaroj 60 a. K. kaj 30 a. K. La verko inkluzivas grandajn sekciojn dediĉitajn al mito, legendo kaj al la nekutimaj moroj de eksterlandaj triboj. La historio estas aranĝita en tri partoj: la unua kovras mitan historion ĝis la detruo de Trojo, aranĝita geografie, priskribante regionojn ĉirkaŭ la mondo de Egiptio, Hindio kaj Arabio ĝis Eŭropo. La dua kovras la tempon de la Troja Milito ĝis la morto de Aleksandro la Granda. La tria kovras la periodon al proksimume 60 a. K. Bibliotheca, kun la signifo "biblioteko", agnoskas ke li uzis la klopodon de multaj aliaj verkintoj.
Laŭ sia propra verko, li estis naskita en Agyrium en Sicilio (nun nomita Agira). Kun unu escepto, antikveco havigas neniujn aldonajn informojn pri lia vivo kaj faroj krom liaj skribitaj verkoj. Nur Hieronimo, en sia "Chronicon" sub la "jaro de Abrahamo 1968" (49 a. K.) skribas, "Diodoro de Sicilio, verkisto de greka historio, iĝis glora". Tamen, lia angla tradukisto, Charles Henry Oldfather (1887-1954), rimarkas pri la "frapa koincido" ke unu el nur du konataj grekaj surskriboj de Agyrium ( Inscriptiones Graecae XIV, 588) estas la tomboŝtono de unu "Diodoro, filo de Apolonio".
Lev Ŝestov
Lev Isaakoviĉ ŜESTOV Лев Исаа́кович Шесто́в, denaske Jehuda Lejb Ŝvarcman, Иегуда Лейб Шварцман, (naskiĝis la en Kievo, Rusa Imperio, mortis la  en  Parizo) estis rusa ekzistadisma filozofo, konata pro sia "filozofio de malespero". Naskiĝinta en Kievo (Rusa Imperio) la 12-an de februaro [malnovstile la 31-an de januaro] 1866, li elmigris al Francio en 1921, fuĝe el la sekvoj de la Oktobra Revolucio. Li loĝis en Parizo ĝis sia morto la 19-an de novembro 1938.
La filozofio de Ŝestov estas, je unua rigardo, ne vera filozofio: ĝi proponas nek sistemecan unuecon, nek koheran serion de diskursaj propozicioj, nek teorian klarigon de filozofiaj problemoj. Plej el la verkaro de Ŝestov estas fragmenteca. Rilate al la formo (li ofte uzis aforismojn) la stilo povas esti konsiderata pli reteca ol linia, kaj pli eksplodema ol argumenteca. La aŭtoro ŝajne kontraŭdiras sin mem je ĉiu paĝo, kaj eĉ serĉas paradoksojn. Tio ĉar li kredas, ke la vivo mem estas, lastanalize, tre paradoksa, kaj ne komprenebla tra logika aŭ racia esplorado. Ŝestov subtenas, ke neniu teorio povas solvi la misterojn de la vivo. Fundamente, lia filozofio ne estas 'problem-solva', sed fakte problem-genera, kun markita emfazo al la enigmaj kvalitoj de la vivo.
Lia elirejo ne estas teorio, aŭ ideo, sed sperto, nome sperto de despero, kiun Ŝestov priskribas kiel perdo de certeco, nome perdo de libero, perdo de la signifo de la vivo. La radiko de tiu malespero estas tio kion li ofte nomas 'Neceso', sed ankaŭ 'Racio', 'Idealismo' aŭ 'Fato': ia pensmaniero (sed samtempe ankaŭ tre reala aspekto de la mondo) kiu subigas la vivon al ideoj, abstrakteco, ĝeneraligo mortigas ĝin, ignorante la unikecon kaj vivecon de la realo.
NGC 1545
NGC 1545 (alia indiko — OCL 399) estas malfermita stelamaso en konstelacio Perseo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Alexis Piron
Vivo
Estante filo de la en burgunda dialekto verkinta verkisto kaj apotekisto Aimé Piron (mortinta en 1721) li studis en Dijon jursciencojn. En 1719 li iris Parizon kaj verkis por scenejoj plurajn teatraĵojn (operojn komikajn, komediojn, tragediojn). El ili furoras ĝis hodiaŭ la forme kaj enhave brilanta verko »La métromanie« (1738). Li estis ege timata kiel skribinto de sarkasmaj kaj spritaj epigramoj (i.a. surtombŝtona eksribo por Jobelin, t.e. la gramatikisto Abbé d'Olivet).
Kontraŭ la Franca Akademio, kies membro li ne rajtis iĝi lau ordono de reĝo Ludoviko la 15-a pro certa odo el junulaj jaroj, ekzistas jena surskribaĵo: »Cit gît Piron, qui ne fut rien, / Pas même académicien.« (Traduko: Tie ĉi kuŝas Piron kiu estis malgravulo, eĉ ne Akademiano.)
Liajn verkojn unuafoje eldonis Rigoley de Juvigny (Paris 1776 kaj 1800, 16 volumoj kune); suplementaĵo estis »Œuvres inédites« de Bonhomme (1859).
Fonto
Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 15. Leipzig 1908, p. 904, kio legeblas tie ĉi interrete.
László Aradits
ARADITS László (pro. aradiĉ) estis rumania hungara ĵurnalisto naskita en Lugos la 3-an de septembro 1940. kaj mortinta en Satmaro la 4-an de aprilo 2002.
Biografio
László Aradits diplomiĝis kiel instruisto en Kluĵo, kaj li instruis en vilaĝoj. Li fariĝis hungara redaktoro de radio de 1965 en Kluĵo, de 1971 de radio en Bukareŝto, de 1973 li iĝis kunlaboranto de la hungara redakcio de la rumana televido. Liaj raportaĵoj, intervjuoj aperis en gazetoj Utunk, Ifjúmunkás, Falvak Dolgozó Népe, Munkásélet
Huétor Santillán
Huétor Santillán estas vilaĝo kaj municipo de la Aŭtonoma Komunumo Andaluzio, en la provinco de Granada, sude de Hispanio. Ĝi estas en la nordorienta parto de la komarko Vega de Granada. Limas kun la municipoj Iznalloz, Diezma, Quéntar, Beas de Granada, Granado, Víznar, Alfacar, Nívar kaj Cogollos de la Vega. La rivero Darro elfluas kaj trafluas tra ĝia municipa teritorio. La municipo enhavas la kernojn Huétor de Santillán, Prado Negro kaj El Molinillo.
Granda parto de ĝia municipa teritorio estas en la Natura Parko de la Sierra de Huétor.
Bray-Dunes (stacidomo)
Bray-Dunes estas fermita franca stacidomo sur linio -Locale - Bray-Dunes, situanta en Bray-Dunes, en departemento Nord, regiono Hauts-de-France.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF).
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Dunkerque-Locale - Bray-Dunes (300000).
Puessans
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Doubs, en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (Bourgogne-Franche-Comté, prononco []) kaj en la historia regiono Franĉkonteo. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Besançon (france arrondissement de Besançon), la okcidenta parto de la departemento, kaj al la kantono .
4633 Marinbica
4633 Marinbica estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la belga astronomo Henri Debehogne elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.
Andor Arató
ARATÓ Andor (pro. arato:) estis rumania hungara redaktoro, popolkultivisto naskita en Körösbökény la 9-an de decembro 1887 kaj mortinta en Lugoj la 31-an de marto 1964.
Biografio
Andor Arató akiris diplomon de bazlerneja instruisto en Nagyvárad (1907), de muzikinstruisto en 1917 en Budapeŝto. Li estis bazlerneja instruisto en Zimándköz, poste muzikinstruisto en serba gimnazio de Jimbolia. De 1926 li estis katolika eklezia kapelestro en Lugoj, gvidinto de Magyar Dal- és Zeneegylet. Li publikis en revuoj Magyar Kisebbség kaj Temesvári Hírlap; li estis respondecredaktoro de gazeto Krassó-Szörényi Lapok de 1928 ĝis 1939.
12225 Yanfernández
12225 Yanfernández estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Edward L. G. Bowell elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, sud-oriente de Flagstaff (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras la kanadan astronomon Yanga R. Fernández, kiu prezentis sian disertaĵon pri la disdono en albedo kaj grandeco de la ĉe la Universitato de Maryland en 1999. Ekde tiam, ĉe la Universitato de Havajo, li mezuris albedojn de aliaj malgrandaj korpoj, retrovis kometojn kaj malkovris novajn satelitojn de Jupitero.
Kalvinana preĝejo (Hernádszentandrás)
Historio
La iama katolika preĝejo konstruiĝis en nekonata tempo, sed estas fakto, ke en 1329 la vilaĝo ricevis sian nomon de la preĝeja patrono. En 1739 la kirko jam havis paroĥan rangon. Ekde 1696 la kalvinanoj uzas la kirkon. Signifaj renovigaj kaj pligrandigaj laboroj okazis en 1792. Inundo faris damaĝojn en 1813, oni riparis ilin en 1834 kaj post 3 jaroj pli nova turo konstruiĝis. La nun videbla formo estas videbla ekde 1893. La internaj muroj estis pentritaj en 1976, la eksteraj renovigaj laboroj okazis en 2002.
Konstruaĵo
La preĝejo situas sola en korto. La fasado estas simetria, meze la kvadrata turo plene reliefas. La enirejo estas tra la turo. La navo havas apogpilierojn. La sonorilo estis farita en 1645. Interne la muroj estas blankaj.
7736 Nizhnij Novgorod
7736 Nizhnij Novgorod estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la ukraina astronomino Ljudmila Vasilievna Ĵuravljova elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en tiama Sovetunio (nun, en Aŭtonoma Respubliko Krimeo).
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de la malnova urbo Niĵnij Novgorod, fondita en 1221 ĉe la alfluejo de rivero Okao al Volgo. La urbo estas nun grava industria, scienca kaj kultura centro, konata pro siaj monumentoj kaj la fama Foiro de Niĵnij Novgorod.
Aŭda kripliĝo
Aŭda kripliĝo aŭ aŭda perdo estas plena aŭ parta malpliig en la kapablo eltrovi aŭ interpreti sonojn. Kiun kaŭzis larĝan gamon de biologia kaj ekologiaj faktoroj, perdo de aŭd povas fariĝi al iu organismo tio, ke percept sono. Perdo de la kapablo eltrovi unuj oftecoj, aŭ eltrovi malaltaamplitudon sonojn, ke organismo nature eltrovas, estas aŭd kripliĝo.
Ordinara apuso
La ordinara apuso aŭ Nigra apuso (Apus apus) estas tre ofta kaj disvastigata birdo, kiel la popola nomo indikas, laŭ aspekto ŝajne simila al la Domhirundo aŭ al la Murhirundo kaj pro tio multaj homoj konfuziĝas inter tiuj tri diferencaj kaj oftaj specioj kiuj pli malpli koincidas laŭ habitatoj kaj teritorioj. Tiu ĉi, tamen, estas tute nerilataj al tiuj paseroformaj specioj, ĉar apusoj estas en tute separata ordo nome Apodoformaj. La simileco inter tiuj grupoj estas konsekvenco de konverĝa evoluo respegulante similajn vivmanierojn.
La piedoj
La scienca nomo devenas el la greka απους, apous, signife "sen piedoj". Tiuj birdoj havas tre mallongajn krurojn kiuj ili uzas nur por pendigi sin el vertikalaj surfacoj (de tie ankaŭ la germanlingva nomo Mauersegler, laŭlitere "murŝvebanto"). Ili neniam surterigas vole surgrunden, ĉar de tie ili malfacile povas ekflugi. Foje ili falas akcidente, ekzemple kiam estas junuloj aŭ pro iu kialo; tiam ili riskas ekzemple esti frakasita de aŭto aŭ simile: se oni prenas ĝin zorge kaj sentime, kvankam ŝajne ĝi estas vundita ĉe la piedoj, kaj oni lanĉas al la aero forte supren, se ĝi ne estas vundita kaj estas jam flugulo, ĝi flugos dekomence pene sed poste reprenos sian forton kaj malaperos. Tiele sufiĉe facile oni savos ties vivon. Tamen kutime plenkreskaj kaj sanaj birdoj ĉiuj povas el senobstakla tereno ekflugi.
Aspekto
La ordinara apuso (Apus apus) estas tre fulgonigra (nur estas eta blanka aŭ griza makulo en mentono, malfacile videbla de malproksime) kaj malgranda birdo ĉirkaŭ 16 aŭ 17 cm longa, speciale adaptita al flugo, per siaj falĉilformaj longaj flugiloj, kun mallonga vosto forkoforma sed ne tre profunda, buŝo tre larĝa kaj granda kun tre eta beko, mallongaj kruroj kaj malgrandegaj krifoj, sed tiom fortaj kiom por alkroĉi sin al altaj lokoj.
Disvastiĝo
Kiel la hirundoj, la ordinara apuso estas tute migranta. Printempe kaj somere ili estas en la tuta Eŭropo, norda Magrebo, Turkio, Kaŭkazo, Centra Azio, suda duono de Siberio, Mongolio kaj Manĉurio ĝis la Pacifiko, krom eĉ tra Irano ĝis norda Barato. La specio vintras en suda Afriko, tio estas ĉe la Golfo de Gvineo kaj el Kongo suden.
Tiuj apusoj eventuale loĝas en arbaro, sed ili ofte adaptiĝis al homaj lokoj kaj konstruas siajn nestojn en ĉiu taŭga truo en konstruaĵoj, sub embrazuroj de fenestroj, en anguloj de traboj de lignaj konstruaĵoj, en kamenoj, kaj en aerkondukiloj. Apusoj ĉiam revenas al la sama nestoloko jaron post jaro, rekonstruante la neston, se necese.
Migrado
Ĵusa studo montris, ke apusoj migras por vintrumi ne laŭ la ransalta modelo (la plej nordaj plej suden), sed laŭ la ĉenmigra modelo (la plej sudaj plej suden). Pere de geolokigiloj oni konstatis, ke apusoj el Svedio kaj Finnlando migras ĉe la Golfo de Gvineo kaj ĉe Kongo, dum apusoj el centro kaj sudo de Eŭropo migras pli sudoriente, ĉe Tanzanio, Mozambiko kaj proksime. La sudaj apusoj estas pli grandaj (male al aliaj varmsangaj vertebruloj) kaj migras antaŭe.
Kutimaro
Ekde la komencoj de la zoologio oni suspektis kion fine de la 1960-aj jaroj oni konstatis: ke la apusoj pasas la plej parton de sia vivo en la aero; ili manĝas, dormas kaj pariĝas (post spektakla persekutado) dumfluge. Ili ripozas nur por ovodemeti, kovi kaj zorgi la idaron. Ili restas en konstanta flugo seninterrompo dum naŭ monatoj de la jaro kaj eĉ kaze de junuloj malmaturantaj eble ĝis tri jaroj. Ili flugas per rapida flugilfrapo; sed kvankam ili flugas solece ili frapetas iomete kaj ŝvebas, turniĝas iomete kaj ekfrapetas denove. La idoj abandonas la neston iun matenon flugante subite, sen neceso antaŭlerni, kaj neniam revenas. Nokte, tiuj birdoj supreniras ĝis la 2.000 m de alto kaj tie dormas, flugante. Dum ties dormo la flugfrapado malpliiĝas el la kutimaj 10 frapoj ĉiun sekundon al nur 7. Pro tiaj eksterordinaraj aerkutimoj oni ne multe scias pri la vivo de tiuj birdoj.
Ili manĝas etajn flugantajn insektojn (aera planktono), ĉefe muŝojn, muŝetojn, kulojn, skarabetojn, tineojn, ktp., kiujn prenas per sia eta beko kaj ampleksa buŝtruo kiun havas malfermitan dumfluge. Ili kolektas dumfluge ankaŭ la materialojn per kiuj ili konstruas la neston (pajlo, plumoj, herberoj, ktp.).
Reproduktado
La disvolviĝo de tiuj elnestemaj junuloj estas diferenca. La internaj organoj (hepato, renoj kaj intestoj) estas unuaj kiuj atingas siajn definitivajn pezojn. Poste venas la skeleto kaj muskoloj kaj nur poste la flugilplumoj kiuj markas la finon de la nestoperiodo. Dum bonaj kondiĉoj pri nutrado kaj de disvolviĝo, la junaj apusoj abandonas la neston kun ioma tropezo de 6-7 g kompare kun plenkreskuloj. Tiu garantio permesas ilin fronti la unuajn malfacilaĵojn de la aervivo, ĉar la abandono de la nesto estas definitiva. Tamen estas interese konstati ankaŭ ke la disvolviĝo de la junuloj en la nesto ege rilatas kun la media temperaturo. Eniro de malvarmaj frontoj aŭ de malbona vetero en la areoj de nestumado malpliiĝas konsiderinde la ekziston de aera planktono. Tio kaŭzas portempan malproksimigon de la apusoj al zonoj de pli granda ofero de la nutrado aŭ pli precize al la bordoj de la zono de malalta premo. Tiu elmovo okazas ĉefe ĉe la unujaraj individuoj, kiuj ne dependas de nestumado, sed inkludas ankaŭ individuojn nestumantajn (tiuj movoj povas esti centoj da kilometroj). La ennestaj junuloj en normalaj kondiĉoj povas survivi la gepatran foreston dum kvar tagoj aŭ plie enirante en torporo kiu malpliigas la koran ritmon de 90 al 20 batoj ĉiuminute kaj la korpan temperaturon el 36-39 °C al ĉirkaŭ 20 °C.
Subspecioj
La praulo de la centreŭropa subspecio kiu vivis dum la lasta glaciepoko estis priskribita kiel Apus apus palapus.
Aliaj kurioza konata subspecio estas la pekina apuso nome Apus apus pekinensis kiu reproduktiĝas nur en la Somera Palaco de Pekino. De ĉiam estis intrigo pri la migrado de tiu subspecio. Post la informo publikita en la brita retejo Rara Bird Alert, oni scias, ke studo fare de scienca kunlaborado de fakuloj el Pekino, Guangzhou, Belgio, Svedio kaj Britio, montris, ke tiuj birdoj veturas 13 000 km por atingi vintrejojn en Suda Afriko, kaj revenas la venontan printempon, kio faras rekordan jaran veturadon de 26 000 km. Tion, krom la itinerojn kaj la vintrejojn, oni scias pere de kontrolado pere de malpezegaj geolokigiloj instalitaj sur 31 pekinaj apusoj fare de Ĉina Birduma Societo.
En heraldiko
La heraldika birdo konata kiel "martleto", kiu reprezentiĝas sen piedoj, povas esti bazita sur la apuso, sed ĝenerale rilatiĝas al murhirundo; ĝi estis uzata por la blazono de plej junaj filoj, eble ĉar ĝi simbolas sian senhejman vagadon.
Ĥorasana tritiko
La Ĥorasana tritiko (Triticum turgidum subsp. Turanicum, aŭ Triticum turanicum) estas subspeco (aŭ speco por iuj fakuloj) de unukotiledonaj plantoj de la familio de la Poaceae, sub-familio de la Pooideae, devena de la regiono de Ĥorasano (nord-oriento de Irano), de kie devenas la nomon. Ĝi estas ankaŭ nomita sub la komerca nomo de Kamut.
Tiu cerealo apartenas al sama botanika ĝenro (Triticum) de la tritiko kaj estas en la grupo de la « malnovaj grajnoj » de cerealoj  kiuj malmulte evoluis de dum la miljaroj.
La ĥorasana tritiko estas precipe kultivata en Irano, en Armenio, en Azerbajĝano, en Uzbekio kaj al la Daghestan (Rusio). 'Kamut' estas kultivata en Nord-Ameriko.
Laŭ genetikaj studoj la ĥorasana tritiko  estus eble natura hibrido de malmola tritiko (Triticum turgidum L. Subsp. Durum kaj de tritiko de Pollando (Triticum turgidum L. Subsp. Polonicum (L.) Thell.)
Priskribo
Triticum turgidum estas speco de tritiko kun spiko tri fojoj pli dikaj ol tiu de la malmola tritiko. Ĉiu spiko estas formita de dikaj longaj grajnoj kaj neregulaj.
Historio
La preciza deveno de la ĥorasana tritiko estas nekonata. Priskribita de John Percival en 1921, tiu malnova grajno eble devenas de la fekunda duonluno kaj prenis ĝian nomon de la historia provinco de Ĥorasano kiu estas granda parto de la nord-oriento de Irano.
Rafsanĝan
Rafsanĝan, (ankaŭ konata kiel Bahramabad) estas universitata urbego kaj ĉefurbo de la samnoma distrikto en la Provinco Kermano, en sudorienta Irano. Signifo de la loknomo aludas unuparte al kupro, aliparte ŝtona fortikaĵo.
Ĥorasana tritiko
Historio
En Egiptio, laŭlonge de Nilo, la konstruado de la Aswan-digo en 1902 iom post iom kontribuis al la malapero de malnovaj, malpli produktivaj tritikoj. Antikvaj tritikoj preskaù malaperis.
La Ĥorasana tritiko estis reenkondukita en la modernaj tempoj danke al usona aviadisto, Earl Dedman, kiu sendis en 1949 kelkaj grajnoj de tritiko de Egiptio al lia patro en Montana (Usono), kiu multobligis ilin. Laŭ legendo, tiuj grajnoj devenus de la tombo de egipta faraono, de kie la usona kromnomo King Silentis's Wheat (tritiko de la reĝo Toutânkhamon). Oni ne scias kiam kaj kiel la Ĥorasana tritiko estis enkondukita en Egiptio. Laŭ alia legendo, Noé estus kunpreninta tiun grajnon en lia Arkeo, pro tio ankaù la kromnomon de « tritiko de la profeto  ». Aliaj legendoj supozas ke ĝi estis enkondukita en Egiptio per la armeoj de invadintoj. Fine, en Turkio, ĝi estas kromnomita « dento de kamelo » ĉar ĝi similas al dento de kamelo.
Driopiteko
La prafosilioj de Dryopithecus estis malkovritaj en tavoloj el terhistoriaj epokoj de mioceno kaj plioceno (2,5–26 milionoj da jaroj).
Rafsanĝan
Trafiko
Rafsanĝan havas internacian flughavenon, stacidomon, ĉefvojon inter Kermano kaj Jazdo, krome estas 2 ĉefvojoj por la provinca trafiko.
Klimato
Rafsanĝan situas en arida klimato (Köppen-klimata klasifikado: BWh).
Driopiteko
Ĝiaj okuldentoj estas pli grandaj ol tiuj de la homo, sed pli malgrandaj ol tiuj de la hodiaŭaj simioj. La kruroj ne estas relative longaj (pruvas, ke ĝi vivis ne sur la arboj), sur la kranio mankas la osta kresto (karakteriza ĉe la simioj) kaj la forta frunta deklivo.
Ĥorasana tritiko
Historio
La ĥorasana tritiko estis probable kultivita etskale en Malgranda Azio, en centra Azio kaj en Nord-Afriko. Tamen, ne estis komerca produktado ĝis antaŭ nelonge. Ĉe la alveno de la grajno en Usono en 1949, ĝi ne kaŭzis grandan intereson. En 1977, Mack kaj Bob Quinn, du kultivistoj de Montana, decidis kultivi tiun malnovan grajnon. En 1990, la speco estis oficiale rekonita de la departemento de la Agrikulturo de Usono (USDA) sub la nomo de 'QK-77', dum la fratoj Quinn enskribis ilin sub la marko « Kamut ».
Nutraj posedaĵoj
La ĥorasana tritiko alportas pli aŭ malpli 360 kaloriojn por  . Ĝi enhavas de 20 al 40 % pli da proteinoj ol la tenera tritiko, same pli granda proporcio de aminoacidoj kaj de nesaturitaj grasacidoj. Ĝi estas same riĉa en seleno. Por 100 g, de tiu tritiko provizas 39 % de la ANC en zinko kaj 38 % de la ANC en magnezio. Fine, ĝia enhavo en glucidoj, lipidoj kaj kalio asignas al li interesan nutran valoron.