cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The Burren
The Burren en la angla aŭ An Boireann en la irlanda estas dezerta karsta plataĵo kiu situas en Graflando Clare, Respubliko de Irlando.
Granda je 300km² kaj dika ĝis 700 metroj, The Burren ekestiĝis proksimume antaŭ 340 jarmilionoj sub varma, maldika maro. Tiu pejzaĝo etendiĝas inter la urboj de Ballyvaughan, Kinvarra, Gort, Corrofin, Kilfenora kaj Lisdoonvarna okcidente de la graflando. Ĝi estas nun kovrita de karbonia kalkoŝtono tranĉvundita de multnombraj montfendoj kaŭzitaj de rojinta akvo.
Alude al la ruinigita ŝtondezerto kiun li observis, la angla konkeranto Oliver Cromwell tiel priskribis la pejzaĝon: Ne sufiĉe de akvo por homon droni, ne sufiĉe de ligno por lin pendi, ne sufiĉe de tero por lin enterigi.
Preĝejo Sankta Jakobo (Ilmenau)
La Preĝejo Sankta Jakobo (germane: St.-Jakobus-Kirche) estas bela protestantisma kirko en Ilmenau, Germanio, kaj sendube la plej grava en la urbo. La ilmenau-anoj mem nomas ĝin simple Urba kirko. La komunumo apartenas al la Ekleziaro Arnstadt-Ilmenau de la Evangelia eklezio en Meza Germanio.
The Burren
Nomo
La ne-difina artikolo The estis aldonita nur en la ĵusaj jardekoj, eble far akademiistoj. Antaŭe kaj tradicie la areon oni nomis Boireann (Rokego en la irlanda) au ĝia angla tradukaĵo Burren.
Preĝejo Sankta Jakobo (Ilmenau)
Konstruaĵo
La kirko troviĝas en la kerno de la historia urbo. Norde estas la kirkoplaco kun la Lutero-kandelabro. Eoste troviĝas la paroĥuja domo kun ĝardeno. La kirko unuigas du stilojn: la eosta parto kun la ĥorejo estas de malfrugotika origino, dume la okcidenta parto kun 65 metrojn alta turo estas baroka. La navo kirka kaj la malsupra turero estas el sabloŝtono, puce surkalkitaj kaj flave farbitaj. La trabaro de la navo estas ligna, kun supraj ruĝaj brikoj. En la turo pendas pluraj kampanoj el ŝtalo mulditaj ĉiuj en la 1923-a jaro. Ĉiutage kunsonas la kampanoj je la 7-a matene kaj la 7-a vespere, kiu tradicio ankoraŭ venas el tempo kiam tiamaniere anoncitis la du alternantaj skipoj de la ministoj.
Historio
Antaŭula kirko samloke estis jam ekde la 12-a jarcento. La unua kirko estiĝis en la 12-a jarcento, romanika halo-apsido-konstruaĵo. Ĝin anstataŭigis oni ĉirkaŭ la jaro 1450 per malfrugotika halo-kirko. Malfeliĉe tiu ĉi konstruaĵo forbrulis en 1603 dum la granda urba incendio. Kun etaj ŝanĝoj faritis nova kirko - kiu ankaŭ mallonge restis. Ĉar en 1624 ĝi forbrulis. Poste oni faris renesancstilan kirkon havantan ankoraŭ malfrugotikan ĥorejon.
The Burren
Riĉeco de tiu ununura areo
Arkeologie, ekzistas multaj keltaj starigitaĵoj kiel megalitoj, dolmenoj aŭ keltaj krucoj datante de la Bronzepoko. Ĝis nun, oni kalkulis 80 neolitikaj tomboj kaj pli ol 500 ringoformaj fortikaĵoj, kies plej famaj estas triumvallate (tri muroj) Cahercummaun kaj Ballykingvarga (maljuna defenda konstruaĵo komponita de starantaj ŝtonoj). Menciindas ankaŭ Dolmeno Poll na Brón.
La tuta floraro kreskiĝanta en la regiono prezentas 70 % de la nacia flaŭro kaj simbolas do trezoron por la fakuloj. Ekzemple la blua genciano, kutime trovebla en la alpoj estas tie ĉi ofta.
Speleologie, kiel en ĉiuj karstaj pejzaĝoj, kuŝas kaj interkrucas multaj kavernoj sub An Bhoirean, formita de akvo.
Adolphe Boucard
Adolphe Boucard (naskiĝis en 1839, mortis la 15-an de marto 1905) estis franca ornitologo kiu kolektis etende en Meksiko kaj Centrameriko. Li koncentriĝis pri kolekto de kolibroj, vendis sian sciencan birdohaŭtan kolekton al naturhistoriaj muzeoj kaj liveris ankaŭ por la plumokomerco. Li publikigis la gazeton The Hummingbird (la kolibro, 1891–95). Li pasis siajn lastajn jarojn en Anglio ĉe la Insulo Wight kaj mortiĝis ĉe sia filo en Hampstead.
Specio nomita laŭ la nomo de Boucard estas la Bukarda tinamo Crypturellus boucardi (konata ankaŭ kiel Ardezbrusta tinamo) kun nomo atribuita en 1859 de Philip Sclater.
Kanino (Makedonio)
Kanino (makedone Канино) estas vilaĝo je 617 metroj alte en sud-oriento de Nord-Makedonio, en Opština Bitola. En 2002, ĝi havis 111 loĝantojn.
Demografio
Laŭ la popolnombrado de 2002, la vilaĝo kalkulis:
Eksteraj ligiloj
https://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf
Izotopoj de hidrogeno
Hidrogeno (H) havas tri nature okazantajn izotopojn, procio (1H), deŭterio (2H aŭ D) kaj tricio (3H aŭ T).
La norma atompezo estas 1,00794(7) u.
Aliaj ege malstabilaj kernoj (4H ... 7H) estas sintezeblaj en la laboratorioj sed ne estas observitaj en naturo.
Hidrogeno-1 (procio)
1H estas la plej komuna hidrogena izotopo kun abundeco pli ol 99,98%. Ĉar la kerno de ĉi-tiu izotopo konsistas de nur sola protono, al ĝi estas donita la priskriba, sed malofte uzata formala nomo procio.
Hidrogeno-2 (deŭterio)
2H aŭ D, la alia stabila hidrogena izotopo, estas konata kiel deŭterio kaj enhavas unu protonon kaj unu neŭtronon en sia atomkerno. En hidrogenaj specimenoj sur Tero, la parto de deŭterio estas ekde 0,0026 % ĝis 0,0184 % laŭ kvanto de atomoj, ne laŭ maso. La pli malgranda nombro aktualas en specimenoj de gasa hidrogeno kaj la pli granda estas tipa en oceana akvo. Deŭterio estas ne radioaktiva, kaj ne havas gravan venenecan danĝeron. Akvo konsistanta el molekuloj, kiuj inkluzivas deŭterion anstataŭ procio, estas nomata duonpeza akvo (se estas unu atomo de procio kaj unu de deŭterio) aŭ peza akvo (se la ambaŭ atomoj estas de deŭterio). Deŭterio kaj ĝiaj kombinaĵoj estas uzataj kiel ne radioaktiva marko en kemiaj eksperimentoj kaj en solventoj por 1H-NMR-spektroesploro. Deŭterio estas ankaŭ potenciala brulaĵo por komerca fuzio.
Hidrogeno-3 (tricio)
3H aŭ T estas konata kiel tricio kaj enhavas unu protonon kaj du neŭtronojn en sia atomkerno. Ĝi estas radioaktiva, disfalanta per β-minus-disfalo kun duoniĝotempo de 12,32 jaroj. La disfala produkto estas 3He. Malgrandaj kvantoj de tricio okazas nature pro interago de kosmaj radioj kun atmosferaj gasoj. Tricio ankaŭ estas liberigata dum atomkernaj armilaj testoj. Ĝi estas uzata en fuziaj kunfandaj armiloj, kiel traceanto en izotopa geokemio, kaj en mem-povumitaj lumantaj aparatoj. Tricio estis iam uzata en kemiaj kaj biologiaj eksperimentoj kiel radioaktiva marko, sed nun ĉi-tiu maniero estas jam malpli komuna. D-T-fuzio uzas tricion kiel ĉefan brulaĵon kune kun deŭterio, liberigante energion per la perdo de maso, kiam la du kernoj kunfandiĝas.
Castrocalbón
Castrocalbón [kastrokalBON] (Castrucarbón, en asturleona de La Valdería) estas municipo de la provinco Leono, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko Tierra de La Bañeza (Tero Banjeza), en la suda centro de la provinco. Castrocalbón estas areo kie estas parolata la leona lingvo.
Izotopoj de hidrogeno
Hidrogeno-4
4H estas ege malstabila izotopo de hidrogeno. La kerno konsistas el unu protono kaj tri neŭtronoj. Ĝi disfalas per neŭtrona eligo kaj havas duoniĝotempon de (1,39 ± 0,10) × 10−22 sekundoj.
Castrocalbón
Geografio
Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Calzada de la Valdería, Castrocalbón, Felechares de la Valdería kaj San Félix de la Valdería, okupas totalan areon de 88,30 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 940 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 1 400 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 69 km de Leono, provinca ĉefurbo.
Izotopoj de hidrogeno
Hidrogeno-4
Ĝi estis sintezita en la laboratorio per bombardado de tricio per rapidaj deŭteriaj kernoj. En ĉi tiu eksperimento la triciaj kernoj enkaptis neŭtronojn de la moviĝantaj deŭteriaj kernoj. La ekzisto de la hidrogeno-4 estis konkludita per detektado de la disradiitaj protonoj. Ĝia atompezo estas 4,02781 ± 0,00011.
Sudana Revolucia Fronto
La Sudana Revolucia Fronto (الجبهة الثورية السودانية, latinliterigo laŭ la sistemmo DMG Al-Jabhat Al-Thawriyat Al-Sudan) estas alianco inter sudanaj frakcioj kreita kontraŭ la registaro de prezidanto Omar al-Baŝir. Ĝi estis deklarita la 12-an de novembro 2011, post pluraj monatoj da subteno de ribelaj grupoj en Darfuro por la Sudana Popola Liberiga Movado-Norda en la konflikto pri la landaj provincoj Suda Kurdufano kaj Blua Nilo.
Izotopoj de hidrogeno
Hidrogeno-5
5H estas ege malstabila izotopo de hidrogeno. La kerno konsistas el unu protono kaj kvar neŭtronoj. Ĝi disfalas per duopa neŭtrona eligo kaj havas duoniĝotempon de minimume 9,1×10−22 sekundoj.
Castrocalbón
Historio
Estas atestaĵoj de antaŭromia (eĉ el Paleolitiko) kaj romia loĝado; en Mezepoko okazis reloĝado. Alfonso la 7-a kreis la senjorlandon de Castrocalbón en 1152 kun propra foruo. La areo apartenis al la Regno Leono kaj poste suferis pro la Milito de Hispana Sendependiĝo.
Preĝejo Sankta Jakobo (Ilmenau)
Historio
En 1752 estis la plej terura incendio; tiam la preĝejo kvazaŭ komplete detruitis. Nur la malsupra parto de la turo kaj de la ĥorejo postrestis, kiujn partojn oni enkorpigis en la novan konstruaĵon por ŝpari kostojn. Komisiitis pri novkonstruo Gottfried Heinrich Krohne, kiu baldaŭ poste mortis. Pro financaj kialoj de la dukoj de Vajmaro oni decidis paŭzigi la novkonstruon. Nur en 1760 Anna Amalia de Saksio-Vajmaro-Eisenach ekzorgis pri nova kirko donante monon. Tiamaniere jam en advento 1761 ĝi povis esti konsekrata. Intertempe oni estis farinta la diservojn (1752-61) en la Kirko Sankta Kruco sur la Malnova tombejo. Turo-finkonstruo estis ne antaŭ 1770.
Castrocalbón
Historio
Tradiciaj enspezofontoj estas agrikulturo (terpomoj, beto, fazeoloj, cerealoj, maizo) kaj brutobredado, krom fungokolektado. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).
Preĝejo Sankta Jakobo (Ilmenau)
Historio
En 1989 startis en tiu ĉi preĝejo en Ilmenau la lokaj protestoj kontraŭ la komunisma GDR-diktaturo. Monumento ĉekirka memoras tiujn semajnojn antaŭ la Turniĝo kaj la viktimojn de la diktaturo. Inter 1990 ĝis 2006 iĝis ampleksaj restaŭradlaboroj. En la unua advento-dimanĉo 2006 dankitis diserve por la fino de tiuj laboroj.
Interno kaj orgeno
La interno estas malfrubaroka, tamen mankas - pro ŝparemo mallibervola dum la konstruo - la ĉe barokaĵoj tipa pompo. Ekzistas po unu duetaĝa galerio norde kaj sude. Baptopelvo, altaro kaj ambono unulineas en la ĥorejo. La ambono estas ankoraŭ la plej splenda meblo en la kirko.
Kontraŭe al la altaro videblas la orgeno de la jaro 1911 konstruite fare de la firmao Walcker el Ludwigsburg. Temas pri la plej granda romantika eklezia orgeno de tuta Turingio se kalkuli la registrojn. Ĝi havas 4.500 orgenfajfilojn, estas 10 metrojn alta kaj 7 metrojn larĝa. Okaze de la 100-a datĝeveno naskiĝtago de la franca komponisto Olivier Messiaen oni aŭdigis surloke lian kompletan orgenverkaron. En 2017 la orgeno profunde reparitis fare de la firmao Christian Scheffler el Jacobsdorf-Sieversdorf.
65244 Ianwong
65244 Ianwong estas malgranda malhela asteroido de la ekstera asteroida zono, en orbita resonanco 3:2 kun Jupitero, tie estas ano de la Hilda grupo.
Malkovro
Ĝi estas malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo Lowell Observatory Near-Earth-Object Search (LONEOS) elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, en Flagstaff (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Ian Wong, postdoktoranto ĉe la Masaĉuseca Instituto de Teknologio de Kembriĝo (Masaĉuseco). Liaj studoj inkludas fotometriajn kolorojn kaj spektroskopiajn mezuradojn de la Hildaj asteroidoj, trojanojn de Jupitero centaŭroj kaj kujperzonaj objektoj.
Izotopoj de hidrogeno
Hidrogeno-5
Ĝi estis sintezita en la laboratorio per bombardado de tricio per rapidaj triciaj kernoj. En ĉi-tiu eksperimento unu tricia kerno enkaptas du neŭtronojn de la alia, iĝante kerno kun unu protono kaj kvar neŭtronoj. La restanta protono povas esti detektita, kaj la ekzisto de hidrogeno-5 tiel konkludita.
Hidrogeno-6
6H disfalas tra triopa neŭtrona eligo kaj havas duoniĝotempon de 3×10−22 sekundoj. Ĝi konsistas el 1 protono kaj 5 neŭtronoj.
Hidrogeno-7
7H konsistas el protono kaj ses neŭtronoj. Ĝi estis unue sintezita per bombardado de hidrogeno per atomoj de 8He. En la rezultanta reakcio la neŭtronoj de heliumo-8 estis donacitaj al la hidrogena kerno. La du restantaj protonoj estis detektitaj per la "RIKEN-teleskopo", aparato konsistanta el kelkaj tavoloj de sentiloj, situantaj malantaŭ la celtabulo de la ciklotrono.
Pozitronio (Ps aŭ e+e−)
Pozitronio estas ekzotika atomo konsistanta el pozitrono kaj elektrono. Ĝi disfalas al 2 aŭ pli multaj gama-kvantumoj pro anihilacio de ĝiaj komponantoj.
Atomo kun antimuona atomkerno (Mu aŭ μ+e−)
Atomo kun antimuona atomkerno estas ekzotika atomo konsistanta el antimuono (pozitive ŝargita kontraŭpartiklo de la muono) kaj elektrono. Al ĝi estas donita simbolo Mu aŭ μ+e−. Dum vivperiodo de la muono, kiu havas duoniĝotempon de 2 µs, atomo kun antimuona atomkerno povas eniri en kombinaĵojn, inter ili estas klorido de atomo kun muona atomkerna MuCl aŭ kaj la kombinaĵo kun natrio NaMu.
En fikcio
En satira romano La muso kiu muĝis de 1955, la nomo quadium estis donita al la hidrogeno-4 surbaze de kiu estis la Q-bombo kiun la Duklando de Granda Fenwick kaptis de Usono.
Stede Broec
Stede Broec limas al Enkhuizen kaj situas ĉe la Markermeer (fako de la IJsselmeer).
Stede Broec konsistas el la vilaĝoj Bovenkarspel, Grootebroek kaj Lutjebroek (de oriento al okcidento). Tiuj vilaĝoj situis jam delonge unu kontraŭ la alia, sed ekde la 1970-aj jaroj Bovenkarspel kaj Grootebroek tute kunfandiĝis, pro kio ambaŭ vilaĝoj fakte formas unu loĝlokon. La pli malgranda Lutjebroek situas tamen iom malfiksite de tiu ĉefa nukleo.
Dum longa tempo hortikulturo (kun inter aliaj florbulba kulturado) estis la plej grava ekonomia aktiveco en la vilaĝoj de la municipo. Ekde la grandaj plivastigo Stede Broec tamen ĉefe funkcias kiel navedula municipo por la Randstad kaj la pli grandaj loĝlokoj en Noord-Holland.
Lara Costa
Lara Monica Costa (naskiĝis en 1987) estas itala grafika artistino. Ŝi diplomiĝis pri grafika desegno kaj poste specialiĝis pri teknikoj de gravuraĵo ĉe la Akademio de Belartoj en Venecio.
Lara Monica Costa kompletigis sian trejnadon en diversaj disciplinoj, inkluzive de gravuraj teknikoj, precipe kaligrafio, profundigante la studadon de la homa korpo kaj disvolvante personan artan lingvon, plenan de simbolaj elementoj.
Ŝi partoprenis enlandajn kaj internaciajn artajn ekspoziciojn. Ekzemploj estas en 2017 la Internacia Presa Bienalo en Varna, Bulgario, la ekspozicio 3-a GLOBAL PRINT en Alijó kaj iuj ĉirkaŭaj urboj de la regiono Doŭro, ekzemple Vila Real, Portugalio, grafika ekspozicio Tribuna en Rumanio kaj, fine, ekspozicia kolektivo organizita de la Asocio "Nuntempaj Gravuloj" Italio-Argentino ĉe la Galleria del '900 de Palazzo Sarcinelli en Conegliano.
3634 Iwan
3634 Iwan estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la sveda astronomo Claes-Ingvar Lagerkvist elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.
Avdullah Hoti
Avdullah Hoti (naskiĝis la 4an de februaro 1976) estas kosova politikisto, kiu nuntempe funkcias kiel la ĉefministro de Kosovo ekde la 3-a de junio 2020. Li funkciis kiel la ministro pri financoj inter 2014 kaj 2017 en la koalicia registaro PDK (la Partio Demokratia de Kosovo) / LDK (la Ligo Demokratia de Kosovo).
Li estis kandidato de la koalicio por ĉefministro en la kosova parlamenta balotado en 2017. Li fariĝis la estro de la parlamenta grupo LDK de 2017 ĝis 2020, kiam li ekoficis kiel unua vicĉefministro. Li estis nomumita de la LDK (la Ligo Demokratia de Kosovo) esti la kandidato de lia partio por ĉefministro post kiam la antaŭa registaro estrita de Albin Kurti malsukcesis konfidan voĉdonon post oficado de nur kvar monatoj, sed lia kvalifiko esti ĉefministro estis pridubita de Albin Kurti kaj lia partio, kaj ili postulis novajn elektojn. Tamen la 28-an de majo 2020, la Konstitucia Tribunalo de Kosovo donis la rajton al la dua partio kaj al Avdullah Hoti formi registaron sen elektoj. Post kiam la partio, kiu venkis en la elektoj, ne sukcesis formi novan registaron, la Kortumo argumentis, ke Avdullah Hoti rajtas esti voĉdonita de la Parlamento kiel nova ĉefministro de la Respubliko Kosovo. La 3-an de junio 2020, Hoti estis elektita ĉefministro kun 61 voĉoj por, 24 kontraŭ kaj unu sindeteno.
La 2-an de aŭgusto 2020, Hoti anoncis sur sia Facebook-paĝo, ke li estis diagnozita kun la kronvirusa malsano de 2019 suferanta mildajn simptomojn, kaj ke li laboros hejme en la venontaj du semajnoj.
La Avdullah Hoti kaj la ŝtata prezidanto de Serbio Aleksandar Vučić subskribis kun perado de Usono interkonsenton pri normaligo de la ekonomiaj rilatoj inter ambaŭ landoj.
Gößweinstein
Gößweinstein estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Forchheim kaj en la distriktaro Supra Frankonio de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Ludișor
Loĝantaro
En 1910 ĝi nombris 558 loĝantojn (rumanoj), en 1992 241.
Historio
Ĝia unua skriba mencio estis en 1534. Ĝi estis rumana vilaĝo. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Fogaras).
72834 Guywells
72834 Guywells estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la usona amatora astronomo Loren C. Ball elde sia privata Observatorio Emerald Lane en Decatur (Alabamo, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la brita-grenada amatora astronomo Guy Wells, ano de la Reĝa Astronomia Societo. Li kreis la Northolt Branch Astro, grupo da amatoraj astronomoj, kiuj strebas pligrandigi la intereso de la publiko por la astronomio. Li provizas informojn pri apud-teraj asteroidoj al la Minor Planet Center.
Aeroglita boato
Historio
La unuan registritan skizon por veturilo nomebla aer-kusena faris en 1716 Emanuel Swedenborg, sveda desegnisto, filozofo kaj teologo. Lia home pelata aerkusena platformo similia al inversigita boato kun centra stirejo kaj mane movataj kuleregoj, kiuj puŝis aeron sub la veturilon. Ne okazis realigo; sendube evidentiĝis, ke homo ne kapablas produkti sufiĉan levoforton.
Meze de la 1870-aj jaroj la brita inĝeniero John Isaac Thornycroft konstruis serion da eksperimentaj grund-efikaj veturiloj, surbaze de sia ideo uzi aeron inter la ŝelo de boato kaj la akvo por redukti froton. Kvankam li en 1877 (aŭ 1875) registrigis aron da patentoj pri aer-lubrikaj ŝeloj, oni neniam trovis praktikan aplikon.
Malgraŭ pluaj eksperimentoj de aliaj homoj nur en 1952 la brita inventisto Christopher Cockerell prezentis praktike uzeblan veturilon aerkusenan, patentigis ĝin la 12-an de decembro 1955. Cockerell prezentis la aerkusenan ŝipon pro la brita armea estraro en 1957, sed ili ne ekinteresiĝis pri la politiko. Cockerell traveturis en 1959 per 4-tuna SR.N1 la La-Manche-kanalon, poste ekis la ŝtate apogitaj evoluigoj.
Oni uzis la aerkusenan sŝipon en 1962 por livero de pasaĝeroj.
En 1969 Cockerell ricevis neheredigeblan nobelecon pro siaj meritoj.
Tekniko
Ĉar aeroglitaj boatoj ne havas kontakton al la grundo, ili kutime estas pelataj per aerhelicoj. Aeroglitaj boatoj, kiuj estas uzataj nur sur akvo, foje havas akvajn helicojn, kiuj estas la sola parto de la ŝipo, kiu dum veturado mergiĝas en akvon.
Aeroglita boato kapablas ŝvebi je ajna rapido, eĉ senmove. Kontraste grund-efikaj veturiloj kapablas ŝvebi nur danke al sia rapido, kiu kunpremas la aeron inter ilia subo kaj la grundo.
Hidraŭlika motoro
Hidraŭlika motoro aŭ hidraulika-statika motoro (fare de Jan Rybář en 1982 neologisme nomita "hidraŭmotoro") estas motoro funkcianta laŭ principoj de hidraŭliko. Temas pri hidraŭlika-statika konvertilo por transmisii energion de likvo-kolono al solidaj partoj. Ekzemploj estas:
Silikatmineraloj
La silikatmineraloj estas la plej granda kaj plej grava klaso de petrofaraj mineraloj. Oni klasifikas ilin laŭ la strukturo de ilia silikat-jon-grupo.
Subklasoj:
Nezosilikatoj aŭ izosilikatoj
Nezosilikatoj (aŭ ortosilikatoj) havas [SiO4]4− tetraedrojn, kiuj estas izolitaj kaj kunigitaj per intermetitaj katjonoj.
Ernesto Teodoro Moneta
Ernesto Teodoro Moneta (Milano, la — Milano, la ) estis itala ĵurnalisto, naciisma, revolucia soldato kaj poste pacisto. Unu el la prezidantoj de Ligo Lombarda por la Paco.
Li adoptis la moton In varietate unitas! (Unuiĝo en diverseco!) kiu poste inspiris la moto de Eŭropa Unio. Kune kun Louis Renault Li ricevis la Nobel-Pacpremion de 1907.
Dekkvinjaraĝa, Moneta partoprenis la t.n. Kvin Tagojn de Milano, ribelo kontraŭ la aŭstrohungaria regado kaj en 1859-1860 li luktis apud Giuseppe Garibaldi en sukcesa batalo por la liberigo de Italio. En 1861 li aliĝis al la ordinara itala armeo kaj luktis en la batalo de Kustozo, en 1866.
Poste li fariĝis internacia pacaktivulo, malgraŭ sia forta itala naciismo.
En 1887 li fondis la Lombardan Asocion por Paco kaj Arbitracio (Unione Lombarda per la Pace e l'Arbitrato), kiu postulis malarmadon kaj antaŭvidis la kreadon de Ligo de Nacioj kaj Konstanta Arbitracia Kortumo.
En la lastaj jaroj de sia vivo, tamen, la itala naciismo de Moneta efektiviĝis kaj superis sian pacismon. Li esprimis publikan subtenon por kaj la itala Konkero de Libio en 1912 kaj la eniro de Italio en la Unuan Mondiliton en 1915.
Piqueras del Castillo
Piqueras del Castillo [piKEras delkasTIjo] (P. de la Kastelo, kiu videblas en la blazono) estas municipo de Hispanio, en la Provinco Kvenko, regiono de Kastilio-Manĉo.
Loĝantoj
La loĝanto nomiĝas piquereño [pikeREnjo]. La censita loĝantaro en 2016 estis de 61 loĝantoj kaj la denseco estas de 1,33 loĝ/km².
Situo
Piqueras del Castillo estas situanta en la orienta parto de Kastilio-Manĉo en la komarko aŭ distrikto Serranía Media-Campichuelo kaj Serranía Baja en la centra parto de la Provinco Kvenko, je altitudo de 931 m. La areo de ties teritorio estas de 45,87 km². La geografiaj koordinatoj estas 39°43′14″N 2°04′57″Ok.
Historio
Post la Hispana Enlanda Milito la loĝantaro falis, tio estis oni perdis loĝantojn pro diversaj tialoj: nome bataloj, prizono, politika persekutado, malsato ktp. Meze de la 20a jarcento la loĝantaro de multaj vilaĝoj de la regiono atingis pinton, kaj ankaŭ ĉe Piqueras del Castillo, sed poste okazis elmigrado, senloĝigo kaj maljuniĝo de la loĝantaro, kaj ankaŭ ĉe Piqueras del Castillo kie oni perdis duonon de la loĝantaro en la lastaj jardekoj kaj tiele oni alvenis al la nunaj 61.
Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado tradicie. Servoj kaj loĝejoj.
Taquarivaí
(oficiale Município de) estas municipo en la subŝtato San-Paŭlio de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Itapetininga kaj en la mikroregiono Itapeva. Laŭ la stato de en la municipo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
Kloro-dufenil-metano
Kloro-dufenil-metano aŭ C13H11Cl estas organika komponaĵo apartenanta al la familio de la aromataj halogenidoj, senkolora aŭ flaveca likvaĵo kun karakteriza odoro, uzata kiel pesticido, insekticido,kemia reakcianto en organikaj sintezoj kaj nuntempe agnoskita kiel unu el la ĉefaj vivmediaj pouciantoj.
Klorodufenilmetano estas kemia reakcianto uzata en purigaj procezoj inklude de purigo por la klorido de dufenil-hidramino. Ĝi ankaŭ uzatas en la sintezo de benzohidril-piperazino kaj tioamidaj deriavĵoj. Sennombraj kloro- kaj bromo- dufenil-metanoj malkomponiĝas per fotolizo en benzenon sub nitrogena medio al la korespondaj fenilhavaj kaj reduktitaj komponaĵoj.
Round Maple
Round Maple estas vilaĝeto en Edwardstone, Babergh, Suffolk, Anglio. Ĝi enhavas 5 registratajn konstruaĵojn : The Flushing, Seasons, Quicks Farmhouse, Little Thatch kaj Hathaway Cottage.
Vilhelmo la 2-a (Berg)
Vilhelmo la 2-a de Berg (naskiĝinta proks. 1348; mortinta la 24-an de junio 1408 en Duseldorfo) estis ekde 1360 Grafo de Berg kaj kiel Vilhelmo la 1-a Grafo de Ravensberg, ekde 1380 kiel Vilhelmo la 1-a duko de Berg.
Regeco
Sub la regeco de Vilhelmo Graflando Berg rangaltiĝis al duklando kaj standardofeŭdo. Sur la Imperia Deputito-Kongreso je Akeno la 24-an de majo 1380 Reĝo Venceslao donis al Vilhelmo la dukotitolon kaj enprenis lin en la staton de la Imperiaj Princoj. Per tio Vilhelmo ricevis la dokumentitan rajton, konduki la reĝan ĉevalon per brido. Krom tio Venceslao akceptis lin kun la dukoj de Jülich kaj Geldern en amikan aliancon, pli malfrue Imperiestro Karlo la 4-a nomumis lin konsilanto kaj kamarado.
Dumpase de sia regeco li aĉetis kelkajn paroĥojn ĉe Agger kaj Sieg kaj ankaŭ akiris la urbon Blankenberg Hennef (Sieg). Por tio li devis garantie doni en 1368 la regecon super la landeto Hardenberg kaj la urbo Kaiserswerth.
Militoj
Li militis kontraŭ la graflandoj Mark kaj Kleve, ankaŭ por eviti la unuiĝon de la du landoj, estis tamen kaptata dum la Batalo ĉe Kleverham la 7-an de junio 1397 kune kun sia tuta armeo. Li ja povis elaĉeti sin kaj sian anaron, sed devis kompense garantie doni grandajn partojn de sia teritorio. Liaj filoj Adolfo, Gerhardo kaj Vilhelmo per tio vidis minacata sian heredaĵon kaj ribelis malkaŝe kontraŭ sia patro. Ili rabakiris kelkajn terenojn. Adolfo surprizatakis sian patron finfine ĉe Monheim la 28-an de novembro 1403 kaj arestis lin ĝis aŭgusto de 1404. La 24-an de aŭgusto 1404 fideluloj liaj liberigis Vilhelmon el Kastelo Burg, kaj li finfine povis venki en la disputo pri la regeco la 2-an de julio 1405 per helpo de Reĝo Rupreĥto. Tamen li translasis al sia filo Adolfo plejparte la regecon super Berg.
Indiĝenaj popoloj
Indiĝenaj popoloj aŭ aŭtoktonaj popoloj estas la posteuloj de tiuj, kiuj loĝis en lando aŭ geografia regiono tiutempe, kiam grupoj da homoj de malsamaj kulturoj aŭ devenoj [alvenis] kaj tiam fariĝis superregantaj pro kialoj de konkero, okupado, koloniigo aŭ aliaj rimedoj.
Sub Indiĝena loĝantaro en ĝenerala senco oni komprenas 'la homoj kiuj apartenas al lando, ĉar ili naskiĝis en ĝi aŭ la ne-enmigrinta loĝantaro de la lando. En Kanado ekzemple oni parolas pri "First People" aŭ la "Unuaj Homoj".
La aŭtoktonaj popoloj reprezentas proksimume 370 milionojn da personoj en la mondo, vivante en pli ol 70 landoj. A liaj term in oj foje estis uzitaj por indiki ilin, kiel ekzemple «unua popolo», « radika popolo», «unua nacio», «denaska popolo» kaj eĉ malestima termino kiel «primitiva popolo».
Unuiĝintaj Nacioj observas la 9-an de aŭgusto ĉiujare kiel la Internacian tagon de indiĝenaj popoloj.
Difino
Ne ekzistas universala aŭ fiksita difino, sed la termino estas uzata pri iu ajn etna grupo kiu loĝadas en geografia regiono kun kiu la grupo havas la plej frutempan, historian ligon. Tamen troviĝas kelkaj sufiĉe vaste akceptataj vortumigoj de internaciaj instancoj kiel la Unuiĝintaj Nacioj kiuj difinas pli strikte la terminon, "indiĝenaj popoloj". Laŭ tiaj difinoj, indiĝenaj popoloj estas grupoj kiuj:
La laborgrupo de la Unuiĝintaj Nacioj por Indiĝenaj Popoloj venis en 1972 kun la jena difino:
Indiĝenaj popoloj ĉirkaŭ la mondo
Kelkaj ekzemploj de indiĝenaj popoloj estas la mapuĉoj en Argentino kaj Ĉilio, la lenkoj, la soraboj en Luzacio (Germanio), la sameoj en la nordo de kvar landoj, Norvegio, Svedio , Finnlando kaj Rusujo, aŭ en la duoninsulo de Kola , la aŭstraliaj indiĝenoj, la insulanoj de la Toresa Markolo, la papuoj, la kanakoj, la tvaoj de la Grandaj Lagoj (Respubliko de Kongo, Demokratia Respubliko Kongo , Ruando , Burundo , Ugando), la pigmeoj. La Ajnuoj estas la indiĝenaj homoj de Japanio. La berberaj grupoj kiuj troviĝas en Maroko, Alĝerio, Tunizio, Libio, Maŭritanio, Malio, Niĝero kaj Kanarioj povas esti klasifikitaj laŭ pluraj triboj, konfederacioj aŭ grupoj.
2019 internacia jaro de indiĝenaj lingvoj
Kvankam indiĝenaj popoloj konsistigas malpli ol 6% de la tutmonda loĝantaro, ili parolas pli ol 4000 de la lingvoj en la mondo. Indiĝenaj lingvoj estas ne nur komunikiloj, sed ankaŭ ampleksaj kaj kompleksaj sciosistemoj, kiuj disvolviĝis dum jarmiloj. Ili estas esencaj por la identeco de indiĝenaj popoloj, la konservado de iliaj kulturoj, mondperspektivoj kaj vizioj.
Indiĝenaj popoloj, sciaro kaj biodiverseco
Peter Bates kaj Prasert Trakansuphakon disvolvigas en artikolo de Unesko Kuriero la tezon, ke indiĝenaj popoloj estas gravaj scipovaj gardantoj de biodiverseco per de konoj kiuj helpas al vivo kongrua kun la medio.
Esploro
Esploroj pri indiĝenaj popoloj kaj iliaj lingvoj hodiaŭ uzas metodojn de komputila teknologio, ekzemple Indigenous Tweets (indiĝenaj tviteroj).
Vidu ankaŭ
Tago de la indiĝenaj popoloj
International Day of the World's Indigenous Peoples (angla vikipedio)
Working Group on Indigenous Populations (angla vikipedio) aŭ Laborgrupo de la Unuiĝintaj Nacioj por Indiĝenaj Popoloj
Supervivo Internacia, platformdona organizo internacia
United Nations Permanent Forum on Indigenous Issues (angla vikipedio)
Declaration on the Rights of Indigenous Peoples (angla vikipedio)
Indiĝenaj lingvoj
Eksteraj ligiloj
Deklaro pri la rajtoj de indiĝenaj popoloj - Unuiĝintaj Nacioj
Retpaĝaro de UEA pri indiĝenaj popoloj - UEA
Indiĝena Romanco - Nurvoĉaj esperanta kanto kiu priskribas tipan vivon de indiĝeno
Demokratiigo
Demokratiigo estas la transiro al pli demokratia politika reĝimo. Ĝi povas esti transiro el aŭtoritatema reĝimo al plena demokratio, transiro el aŭtoritatema politika sistemo al duon-demokrata aŭ transiro el duon-aŭtoritatema politika sistemo al demokrata politika sistemo. La rezulto povas esti plifirmigo (kiel ĉe la ekzemplo en Unuiĝinta Reĝlando) aŭ demokratiigo povas fronti oftajn renversojn (keil ekzemple en Argentino). Diferencaj modeloj de demokratiigo estas ofte uzataj por klarigi aliajn politikajn fenomenojn, kiaj ĉu lando iras al milito aŭ ĉu ties ekonomio kreskas aŭ ebligas pli justan kaj egalecan distribuon de la riĉo. Demokratiigo mem estas influita de variaj faktoroj, kiaj la ekonomia disvolvigo, historio, kaj civila socio. La ideala rezulto el demokratiigo estas certigi ke la popolo havu la rajton voĉdoni kaj havu decidrajton en sia politika sistemo.
Tre ofte okazas en longa procezo al demokratiigo la malo, tio estas puĉo ofte farita de militistoj kiuj pro diversaj kialoj povas haltigi aŭ bremsi la aliron al tute demokratia reĝimo.
Kiam falis la komunismaj reĝimoj en Orienta Eŭropo post la epoko de la Perestrojko kaj de la Revolucioj de 1989, oni konstatis ke la demokratiigo ofte estas konektita kun la malfermo al sistemoj de libera merkato kaj ekonomio regata de kapitalismo, nome al la interesoj de la ĉefaj ekonomiaj kaj militaj superpotencoj, nome Usono, Eŭropa Unio, NATO ktp.
Čerín
Čerín (Cserény ; Fanischhain) estas malgranda vilaĝeto kaj municipo en Slovakio. Proksima vilaĝeto apartenas al la municipo.
Situo
Čerín situas laŭ flankovojoj. Banská Bystrica troviĝas 14 km for.
Giulio Natta
Giulio NATTA (naskiĝis en Ligurio en 1903, mortis en Bergamo 1979) estis itala kemiisto kiu dividis la Nobel-premion pri kemio en 1963 kun Karl Ziegler.
Li estis profesoro de Universitatoj de Pavia kaj Romo.
Gabriel Matzneff
Gabriel Matzneff (naskiĝinta la 12an de aŭgusto 1936 en Neuilly-sur-Seine, Francujo) estas franca verkisto de romanoj, eseoj, rakontado kaj poemoj. La kutimaj temoj de siaj verkoj estas la libertinismo, la pedofilio, la religia fido, la dandismo kaj la politikaj ideoj.
Biografio
Gabriel Matzneff devenas de rusa familio de kamparaj servo-nobeloj elmigrintaj al Francio post la revolucio de 1917. Siaj gepatroj divorcis dum sia unua infaneco kaj siaj unuaj jaroj estas iom kaosaj, inter familiaj streĉitecoj kaj la Dua Mondmilito. Li disvolviĝas ekde sia plej frua aĝo en la rafinita kaj klera medio de la rusblankaj elmigrintoj de Parizo, en kiu la religio kaj la literaturo same nutras la spiritojn. Li iĝas plena je tiu speciala atmosfero kaj aludas ĝin en multaj siaj verkoj, aparte en siaj tri unuaj romanoj.
Ekde la aĝo de dek jaroj li rajdas sur ĉevalo. Li gajnas sian unuan ĉevalan konkurson en la aĝo de 13 jaroj. Post la militservo li rompas ĉian rilaton kun la ĉevala mondo.
En 1953 li ekskribas sian intiman taglibron, progrese publikigota ekde 1976. Li finiĝas ĝin la 31an de decembro 2008.
Ekde 1954 li studas klasikajn letrojn en Sorbono, kie li ankaŭ ĉeestas kursojn pri filozofio, aparte tiujn de Vladimir Jankélévitch kaj Gilles Deleuze, samtempe, kiam li studas la rusan en la Nacia Instituto pri Lingvoj kaj Civilizacioj.
En 1957 li konatiĝas kun Henry de Montherlant, de kiu li estos fidela kaj intima amiko, malgraŭ iliaj intermitaj disputoj, ĝis la memmortigo de ĉi tiu lasta en 1972. Li dissemos liajn cindrojn, kune kun lia testament-administranto, Jean-Claude Barat, super la roma forumo kaj en Tiberio.
En 1959 li vojaĝas en Alĝerion por studi latinan epigrafikon. Li verkas tie sian eseon pri la memmortigo ĉe la antikvaj romanoj (kompilota en Le Défi) kaj multfoje revenos tien. La 6an de novembro 1959 li aliĝas al regimento de kolonia infanterio. Siaj kamaradoj kromnomos lin "Gab la Rafale" (la Pafŝpruca Gab'), ĉar li elstaras kun la aŭtomata fusilo.
Reveninte Parizon, en 1961, li komencas publikigi tekstojn por kelkaj revuoj (kiaj la revuoj pri ortodoksa teologio Contacts aŭ La Table ronde) kaj por la ĵurnalo Combat, kies direktoro, Philippe Tesson, fine proponas al li, en oktobro 1962, skribi kronikon ĉiun ĵaŭdon por la fronta paĝo de la ĵurnalo. Ekde tiam li kunlaboradas en multaj organoj de la gazetaro, kun tre diversaj politikaj tendencoj: Aux Écoutes, Notre République, La Nation française, Pariscope, Les Nouvelles littéraires, Matulu, Le Nouvel Adam, Le Quotidien de Paris, Le Figaro, Le Monde, Impact Médecin, La Revue des Deux Mondes, Newmen, L'Idiot international, Le Choc du mois. Oni povas legi lin hodiaŭ en La Revue Littéraire, L'Indépendance, Éléments kaj La Presse littéraire.
Tiam li estas proksima al François Mitterrand, pri kiu li skribas, eĉ antaŭ ol li kandidatiĝas por la prezidenta elektado de 1965, ke li estas "la sola ŝtatisto de la maldekstro". Mitterrand, tiam Respublika Prezidanto, verkos artikolon pri li atestante pri ilia amikeco. .
En 1964 li partoprenas la kreon de la Kunordiga Komitato de la Ortodoksa Junularo. Li ankaŭ impulsos la televidprogramon Orthodoxie, pri kiu li estos kunproduktisto ĝis 1972, jaro en kiu, pro religia krizo estiĝinta post sia divorco de Tatiana (edziĝinta en 1970), li forlasas tiujn du postenojn. En decembro de la sama jaro li konatiĝas kun la dezajnisto Hergé. Ilia amikeco daŭros ĝis la morto de ĉi tiu lasta, en marto 1983.
En 1965 oni publikigas sian unuan libron, Le Défi, kompilo de eseoj. Sia unua romano, L'Archimandrite, kies verkadon li komencis dum la militservo, publikiĝas en 1966.
En aprilo 1967 li loĝas en Sovetunio kaj Pollando. Tie li kontrabandas malpermesitajn librojn kaj konatiĝas kun kontestantaj poetoj kaj pentraĵoj, kaj ankaŭ kun familioj de politikaj malliberuloj. Li alportas al Francio verkojn de rusaj disidentaj intelektuloj kaj artistoj.
Dum la 1970aj jaroj, precipe en 1970 kaj 1971, li ofte vojaĝas en Proksima Oriento, aparte en Libanon, Egipton, Sirion kaj, pli poste, Libion. Li forte engaĝiĝas, pere de la gazetaro kaj de sia libro Le Carnet arabe, al la palestina afero, de kiu li distanciĝos pli poste, laŭmezure, ke la palestinanoj alproksimiĝas al islamismaj tendencoj. Li publikigas plurajn librojn dum la sama periodo, en tre malsamaj ĝenroj.
En 1974 oni publikigas lian eseon  Les Moins de seize ans, en kiu li esprimas sian preferon al geadoleskantoj. Matzneff revenas al siaj seksaj tendencoj en pluraj siaj libroj, precipe en la diversaj volumoj de sia intima taglibro. Jam skandalaj en la epoko de ilia publikigo, tiaj konfesoj kostos al li iĝi pli kaj pli polemika, precipe ekde la 1990aj jaroj.
Ekde 1990, konsekvence de brua polemiko pri sia senkaŝa prefero al adoleskantoj, li parte retiriĝas de la publika vivo, sed daŭre kaj regule publikigas romanojn, eseojn, volumojn de sia intima taglibro, poemojn. Tamen siaj libroj estas malpli kaj malpli ĉeestantaj en la amaskomunikiloj kaj ĵurnaloj. Tamen li daŭre trovas apogon ĉe verkistoj kiaj Philippe Sollers, Roland Jaccard, Patrick Besson, Bernard-Henri Lévy, Dominique Noguez aŭ Christian Giudicelli. Iuj, de la nova generacio, depostulas lin kiel unu el la plej gravaj verkistoj, speciale Frédéric Beigbeder, Nicolas Rey, Christian Authier, Vincent Roy kaj Franck Delorieux. En 1993 la kritikisto kaj verkisto Hugo Marsan kvalifas "forgesita dando". .
En 1995 liaj legantoj kreas la Societon de Amikoj de Gabriel Matzneff, kiu malfondiĝas en 2006.
La unua kolektiva verko dediĉita al lia verkaro estis publikigita en la aŭtuno 2010, sub la direktado de Florent Georgesco.
Leysin
Leysin estas komunumo en la Distrikto Aigle de Kantono Vaŭdo, Svislando. Ĝi havis 3,764 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.
Geografio
Leysin situas sur alteco de 1253 m s.m. sur suna teraso alte super la valo de la rivero Grande Eau, norda alfluanto de Rodano. Leysin estas konata vintrosportloko. Plej alta punkto de la komunumo estas kun 2331 m s.m. la montopinto de Tour d'Aï, kiu kune kun la aliaj du rimarkindaj kalkorokoj Tour de Mayen (2326 m s.m.) kaj Tour de Famelon (2138 m s.m.) formas impresan panoramon kaj naturan rekonilon de la komunumo. Sude de tiuj montoj troviĝas la montaraj lagetoj Lago de Aï, Lago de Mayen kaj Lago de Segray.
La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 18,53 km², de kiuj 37% estas kovritaj de arbaro, 33% servas por agrikulturo kaj 7% setlado; 23% estas dezertaj.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Leysin limas en nordoriento kaj oriento al Ormont-Dessous, en sudo al Aigle, en sudokcidento al Yvorne, kaj en nordokcidento al Corbeyrier.
Trafiko
Leysin situas flanke de la gravaj trafikvojoj. La komunumo atingeblas per flanka sakvojo, kiu deiras de la kantona ĉefvojo de Aigle al Col des Mosses. Al la publika transportreto la komunumo estas konektita per dentoradofervojo de Aigle al Leysin. Diversaj aertelferoj kaj skiliftoj kondukas de Leysin al la ĉirkaŭaj montoj.
Historio
La unua dokumenta mencio de Leysin datiĝas el la jaro 1231 kiel Leissins. Dum mezepoko Leysin apartenis kiel parto de la senjorlando Aigle al la duklando Savojo. En la jaro 1476 la senjorujo Aigle estis konkerita de Berno kaj fariĝis berna voktejo. Post la Helveta Revolucio de 1798 Leysin apartenis al la helveta Kantono Lemano, kiu en la la jaro 1803 estis integrita al la tiam fondita Kantono Vaŭdo.
Esperanto-Movado
La 31-an de marto 1920 en Leysin forpasis Hector Hodler, kunfondinto de Universala Esperanto-Asocio.
Manuel Noriega
Manuel Antonio Noriega Moreno (naskiĝis la 11-an de februaro 1938, laŭ franciaj juraj aktoj, aliaj fontoj indikas naskiĝjaron 1934 aŭ 1940 en Panamurbo, mortinta la samloke ), alinome hispane: „Cara de Piña“, angle ankaŭ „Pineapple Face“  (en Esperanto: ananasa vizaĝo, en Latinameriko fivorto por pustula vizaĝo), inter la 12-a de aŭgusto 1983 ĝis la 20-a de decembro 1989 fakte estis diktatoro de Panamo, kaj tiel li estis konsiderata de la okcidentaj amaskomunikiloj kiuj sekvis la usoneman tendencon, post kiam li estis estinta la preferata panamestro de Usono.
Invado de Panamo kaj malliberigo
La 20-a de decembro 1989 la usona armeo komencis invadon de Panamo. Tiutempe temis pri la plej granda elaera armea ago de Usono post la Dua Mondmilito. Sola celo de la invado laŭ informoj de usonaj voĉparolantoj estis kapti la diktatoron, sed tiu operacio kuniĝis kun aliaj klopodoj usonaj invadi ŝtatojn kie oni malakceptis ties regularojn aŭ proponojn; ĉefe en Panamo kie Usono pluhavis la kanalan teritorion pli da tempo ol dekomence intertraktita. La usona armeo dum la unuaj 3 tagoj malpermesis al ĉiulandaj ĵurnalistoj, anoj de la ruĝa kruco kaj neŭtralaj observantoj aliron al la bombe atakitaj regionoj. La tiama usona ministro pri defendo, Dick Cheney, nomis 500 ĝis 600 mortigitojn; organizaĵoj pri homaj rajtoj taksas ke mortis 3000 ĝis 500 homoj kaj aldone pli-malpli 40.000 perdis siajn hejmojn.
La 3-an de januaro 1990 Manuel Noriega transdonis sin al la usona armeo, post kiam li dum 11 tagoj kaŝiĝis en la ambasadejo de Vatikanurbo. La 10-an de julio 1992, usona jura kortumo en Miami kondamnis lin je 40 jaroj da restado en malliberejo. Poste la nombro da malliberejaj jaroj pro bona konduto reduktiĝis al 17 jaroj. Laŭ decido de usona federacia juĝisto la kondamnito ricevis la statuson de militkaptito. Ĝis la transporto al Francio li vivis en federacia malliberejo de Miami, Florido, kie li havis apartamenton kun oficejo.
La usona "oficejo pri kontraŭbataloj de halucinaj drogoj", angle Drug Enforcement Administration (DEA), parto de la usona ministerio pri justico, atakis Manuel Noriega laŭ akuzo esti grava persono en la transporto de neleĝaj drogoj al Usono. Tamen en 1986 usonaj ĵurnalistoj publikigis ke li dum almenaŭ 10 jaroj ricevis salajron de la usona sekreta servo CIA. Ĉar Usono rajtis pere de Panamo transporti armilojn al la kontraŭsocialismaj Contra-ribeloj en Nikaragvo, kiuj celis venki la maldekstran reĝimon de sandinistoj, la respondeculoj de CIA kompense fermis la okulojn rilate al la fakto ke Manuel Noriega negocis kun la Medellín-Kartelo, krima organizaĵo en Medellín, Kolombio kiu regis la kokaino-merkaton en la 1980-aj ĝis meze de la 1990-aj jaroj.
Usonaj juĝistoj decidis la 17-an de junio 2007, ke Manuel Noriega en septembro 2007 estu transportata al Francio, kie li - malgraŭ neĉeesto en la jura proceso - pro akuzo pri monlavado kondamniĝis je 10 jaroj da restado en malliberejo. En Panamo li en 1993 same en malĉeesto kondamniĝis je 20 jaroj da restado en malliberejo pro murdo de la politika kritikisto Hugo Spadafora.
Izotopoj de heliumo
Estas konataj 8 izotopoj de heliumo (He) kaj nur du el ili, 3He kaj 4He, estas stabilaj.
La norma atompezo estas 4,002602(2) u.
En la atmosfero de Tero, estas unu 3He atomo por ĉiu miliono da heliumaj atomoj. Tamen, heliumo estas nekutima elemento en tio ke ĝia izotopa abundeco varias grande dependante de ĝia fonto. En la interstela mediumo, la parto de 3He estas je proksimume 100 fojoj pli alta. Rokoj de la terkrusto havi izotopajn rilatumoj variantaj dekfoje, ĉi tio estas uzata en geologio por esplori fonton de la rokoj kaj la komponaĵon de la Tera termantelo (gasmufo).
La malsamaj formigaj procezoj de la du stabilaj izotopoj de heliumo produktas la malsamajn izotopajn abundecojn.
Egalaj miksaĵoj de likvaj 3He kaj 4He pli sube 0,8 K apartiĝas en du nemikseblajn fazojn pro ilia malsimileco, ĉar ili sekvas malsamajn kvantumajn statistikojn, 3He atomoj estas fermionoj kaj 4He atomoj estas bosonoj. Dissolva frostujo prenas avantaĝon de la nemiksebleco de ĉi tiuj du izotopoj por atingi temperaturojn de kelkaj milikelvinoj.
Ekzotikaj heliumaj izotopoj
Ekzotikaj heliumaj izotopoj havas pli grandajn atomajn masojn ol naturaj heliumaj izotopoj. Ĉiuj ekzotikaj heliumaj izotopoj estas radiaktivaj kun duoniĝotempoj malpli grandaj ol sekundo.
Esploristoj kreis la ekzotikajn izotopojn per kolizioj en partiklaj akceliloj al krei nekutimaj atomaj kernoj por eroj kiel heliumo, litio, kaj azoto. La bizaraj atomkernaj strukturoj de ĉi tiaj izotopoj donas eblecon studi la izolitajn propraĵojn de neŭtronoj.
La plej mallonge vivanta izotopo estas heliumo-5 kun duoniĝotempo de 7.6×10−22 sekundoj. Heliumo-6 disfalas per elradiado de beta partiklo kaj havas duoniĝotempon 0,8 sekundoj. Heliumo-7 disradias beta partiklo kaj ankaŭ gama-radiadon. Heliumo-6 iam disfalas per eligo de deŭteria kerno kaj heliumo-8 iam disfalas per eligo de tricia kerno. La plej larĝe studita ekzotika heliuma izotopo estas heliumo-8. Ĉi tiu izotopo, kaj ankaŭ heliumo-6, estas opiniata kiel konsistanta el normala kerno de heliumo-4 ĉirkaŭbarita per neŭtrona haloo, konsistanta el du neŭtronoj ĉe heliumo-6 kaj kvar neŭtronoj ĉe heliumo-8.
Heliumo-7 kaj heliumo-8 estas hiperfragmentoj kiuj estas kreataj en certaj atomkernaj reakcioj.
Heliumo-2 (duprotono)
Heliumo-2 estas hipoteza izotopo de heliumo kiu laŭ teoriaj kalkuloj devus ekzisti se la forta nuklea forto estus je 2% pli granda. Ĉi tiu atomo devus havi du protonojn sen neŭtronoj.
Pumpilo
Pumpilo (aŭ likvaĵpremgenerilo) – Hidrostatika konvertilo destinita por transdoni energion de solidaj partoj en likvo-kolonon.
Pumpiloj funkcias per uzo de mekanikaj fortoj por puŝi la materialon. Tio povas esti per fizika levado, aŭ per la forto de kunpremo.
Laŭ Francisko Azorín pumpi estas Altiri aŭ puŝi likvidaĵon aŭ gason per pumpilo. Li indikas etimologion el la greka bombos (bruo) kaj de tie la latina bombus (antlia extrahere). Kaj li aldonas la terminon pumpilo, por speciala aparato uzanta la maldensigon de la aero por levi fluidaĵon en tubo.
Arkimeda ŝraŭbo
La probable unua speco de pumpilo estas la arkimeda ŝraŭbo, kiun priskribis Arkimedo en la jaro -300. Ĝi estas tubo kun interna ŝraŭbo. Ĝia suba fino estas submerĝita en akvon. La tuta ilo estas turnigeble fiksita en angulo de ĉirkaŭ 30 gradoj supren. Je la supra fino estas kranko per kiu homo povas turnigi la ŝraŭbon. Tia pumpo nur povas levigi akvon je malmultaj metroj.
Ĉenpumpilo estas tipo de akvo-pumpilo en kiu kelkaj cirklaj diskoj estas metitaj sur senfina ĉeno. Unu parto de la ĉeno eniras en la akvo, kaj la ĉeno funkcias tra tubo, iome pli granda ol la diametro de la diskoj.
Piŝtopumpiloj
Piŝtopumpiloj uzas valvojn por direkti la fluon de likvaĵoj. La piŝta pumpilo (vidu la bildon 1 dekstre) per movo de piŝto alterne kreas malaltan (1) kaj altan (2) premon, kaj valvoj igas la likvaĵon jen enflui de unu, jen elflui al alia flanko.
La bildo 4 montras la funkcion de la valvoj. La piŝto estas movigita suben. Per tio premo estas igita sub la piŝto. La akvo estas puŝita supren tra la maldekstra valvo. Post tio la piŝto estas movigita supren. Per tio negativa premo estas igita sub la piŝto. Akvo estas suĉita tra la dekstra, suba valvo. Ambaŭ valvoj estas aŭtomate malfermitaj kaj fermitaj per la premo de la akvo.
En bildo 4 estas montritaj du tipoj de pistonoj. Maldekstre estas normala pistono, dekstre estas submerĝanta pistono.
La koro
La homa koro estas pumpilo kun valvoj. Ĝi konsistas el du ĉambroj. Ĉiu ĉambro havas du valvojn, nomitaj korklapoj. Anstataŭ movigon de piŝtoj la koro kunpremas la tutajn ĉambrojn.
Biciklo-pumpilo
Tiu ankaŭ estas piŝtopumpilo. Unu valvo estas en la rado. La alia valvo estas parto de la piŝto.
Arad
Arad estas nomo por pluraj lokoj:
Ŝipo
Ŝipo estas veturilo, kiu servas por veturi sur aŭ en akvo, tio estas flosanta akvoveturilo. Oni distingas inter ŝipo, barko kaj boato precipe laŭ la grandeco: Ŝipo estas la plej granda speco, kaj boato la plej malgranda. El tio tiuj tipoj diferenciĝas ankaŭ pro formo kaj kapablo por ŝarĝo kaj pasaĝeroj. Barko ordinare uzas velojn (kun aŭ sen motoro), kaj boato estas sufiĉe malgranda por povi esti remata. Alude al sia pelado, ŝipoj moviĝas vente, vapore (per turbinoj), aŭ nuklee (per atoma energio).