cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ekvacio de Arrhenius
Resumo
kie T0 estas referenca temperaturo kaj permesas al n esti senunita potenco. Klare la origina esprimo de Arrhenius korespondas al la kazo kie n = 0. Statistike kalkulitaj rapidokonstantoj tipe valoras en la amplekso -1<n<1. Teoriaj analizoj liveras diversajn valorojn por n. Iu konstatis ke "ne estas praktikeble establi, sur la bazo de temperaturaj studoj de la rapidokonstanto, ĉu la antaŭvidita T½-dependo de la antaŭeksponenciala faktoro observiĝas eksperimente." Tamen, se aldonaj pruvoj disponeblas, per teorio kaj/aŭ eksperimento (ekzemple densodependo), mankas malhelpo al decidigaj testoj de la ekvacio de Arrhenius.
Alia ofte uzata modifo estas la formo streĉita eksponenciala
kie β estas senunita numero de ordo 1. Oni konsideras tion eksperimenta modelo, sed ĝi povas havi teorian signifon, ekzemple montranta la ĉeeston de amplekso de aktivigaj energioj, aŭ en specialaj kazoj kiel la variampleksa saltado de Mott.
Prenante la naturan logaritmon de la ekvacio de Arrhenius liveras je:
Do, kiam reakcio havas rapidokonstanton kiu kongruas kun la ekvacio de Arrhenius, diagramo de ln(k) kontraŭ T-1 donas rektan linion, kies gradiento kaj intersekco estas uzeblaj por kalkuli je Ea and A. Tiu procedo fariĝis tiel kutima en eksperimenta kinetiko, ke kemiistoj emas uzi ĝin por difini la aktivigan energion por reakcio. T.e. la aktiviga energio estas difinita esti -R-foje la gradiento de grafiko de ln(k) kontraŭ (1/T):
Kinetika teorio klarigas la ekvacion de Arrhenius
Arrhenius argumentis ke por ke reakciantoj transformiĝu en produktojn, ili bezonas akiri minimuman energion, kiu nomiĝas la aktiviga energio Ea. Je absoluta temperaturo T, la proporcio de molekuloj kiuj havas kinetan energion pli ol Ea estas kalkulebla de la Maxwell-Boltzmann-a distribuo en statistika mekaniko, kaj ĝi montriĝas esti proporcia al. La koncepto de aktiviga energio klarigas la eksponencialan naturon de la rilato, kaj iel ĉeestas en ĉiuj kinetaj teorioj (sube).
Kolizia teorio
Unu ekzemplo venas el la "kolizia teorio" de kemiaj reakcioj, evoluigita de Max Trautz kaj William Lewis en la jaroj 1916-18. En tiu teorio, molekuloj supozeble reakcias se ili kolizias kun relativa kineta energio en la direkto de iliaj centroj kiu estas pli ol Ea. Tiel montriĝas esprimo tre simila al la ekvacio de Arrhenius, la eksponenciala dependo rilata al Ea, sed iuj opinias ke ĝi ne estas eksperimente pruvebla.
Transirstata teorio
Alia esprimo, simila al tiu de Arrhenius, aperas en la "transirstata teorio" de kemiaj rekacioj, evoluigita de Wigner, Eyring, Polanyi kaj Evans en la 1930-aj jaroj. Tio prenas diversajn formojn, sed unu plej ofta estas:
kie ΔG‡ estas la libera energio de Gibbs de aktivigo, kB estas la konstanto de Boltzmann, kaj h estas la konstanto de Planck.
Unuavide, tio aspektas kiel eksponento multiplikita per faktoro kiu estas lineara de temperaturo. Tamen, oni devas memori ke libera energio ankaŭ dependas de temperaturo. La libera energio de aktivigo enhavas entropian termon, kiu multiplikiĝas per la absoluta temperaturo, kaj ankaŭ entalpian termon. Ambaŭ dependas de temperaturo, kaj ellaborante ĉiujn detalojn, oni fine atingas esprimon kiu denove prenas la formon de Arrhenius-tipa eksponento multiplikita de ete varianta funkcio de T. La preciza formo de la temperaturodependo dependas de la rekacio, kaj oni povas kalkuli ĝin uzante formulojn el statistika mekaniko, envolviĝante la partigajn funkciojn de la reakciantoj kaj de la aktivigita komplekso.
30166 Leodeng
30166 Leodeng estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la far'de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Leo Z. Deng, finalisto de la Broadcom MASTERS de 2014, matematika kaj scienca konkurso por gestudentoj de mezlernejo, pro lia projekto pri scienco de la medio. Li estis lernanto ĉe la ACCESS Academy en Portlando (Oregono).
Rezső Diviaczky
Rezső DIVIACZKY [diviacki] estis rumania hungara pentristo. Li naskiĝis en Budapeŝto la 14-an de februaro 1876 kaj mortis en Kluĵo la 17-an de februaro 1971.
Biografio
Rezső Diviaczky akiris diplomon de desegninstruisto en Arta Ĉeflernejo de Budapeŝto. Li instruis en Sárospatak, poste en Kluĵo ĝis sia pensiuliĝo en 1937. Li ekspoziciis en urboj de Transilvanio.
Luca Strabla
Luca Pietro STRABLA (naskiĝis en 1963) estas itala amatora astronomo, profesie inĝeniero.
Li estas unu la fondintoj de la Observatorio Bassano Bresciano elde kiu li kunmalkovris, laŭ Minor Planet Center, la asteroidon 6460 Bassano la  kun Ulisse Quadri.
La asteroido 35326 Lucastrabla estis nomita en lia honoro.
Thésée
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Théséens.
Cesio
Cesio estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la administra regiono Ligurio kaj al la provinco Imperio. Laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kristana patrono estas la sankta, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.
Najbaraj komunumoj estas Caravonica, Casanova Lerrone (SV), Chiusanico, Pieve di Teco, Testico (SV) kaj Vessalico.
Komunumaro de la Lando de Uzel-apud-Oust
Communauté de communes du Pays d'Uzel-près-l'Oust  (esperantlingve "Komunumaro de la Lando de Uzel-apud-Oust") estas franca interkomunuma strukturo, situanta en departemento Côtes-d'Armor en regiono Bretonio.
Ŝpinilmulo
La Ŝpinilmulo estas maŝino uzata por ŝpini kotonon kaj aliajn fibrojn en la kotonfabriko de Lancashire kaj aliloke. Ili estis uzataj etende el la fino de la 18a al la komenco de la 20a jarcento. Muloj estis funkciigitaj laŭ paroj de infanzorganto, kun la helpo de du knaboj: la malgranda peciginto kaj la granda peciginto. La kadraro portis ĝis 1,320 spineloj kaj povus esti 150 futojn (46 m) longaj, kaj moviĝus antaŭen kaj reen je distanco de 5 futoj (1.5 m) kvarfoje por unu minuto. Ĝi estis inventita inter 1775 kaj 1779 fare de Samuel Crompton. La mem-funkcianta (aŭtomata) mulo estis patentita de Richard Roberts en 1825. Je ties pinto estis 50,000,000 mulspineloj nur en Lancashire sole. Modernaj versioj estas ankoraŭ en niĉa produktado kaj estas uzataj por ŝpini lanaĵajn fadenojn el noblaj fibroj kiaj kaŝmiron, ultra-fajnan merinon kaj alpakon por la trikota merkato.
Komunumaro de la Lando de Uzel-apud-Oust
Konsisto
Ĝi konsistas el la sekvantaj komunumoj :
17208 Pokrovska
17208 Pokrovska estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Ŝpinilmulo
La ŝpinilmulo ŝpinas tekstilajn fibrojn en fadenoj per intermita procezo. La mulo estis la plej ofta ŝpinilmaŝino el 1790 ĝis ĉirkaŭ 1900 kaj estis ankoraŭ uzata por fajnaj fadenoj ĝis la komenco de la 1980aj jaroj. En 1890, tipa kotonfabriko havus ĉirkaŭ 60 mulojn, ĉiujn kun po 1,320 spineloj, kiuj funkciiĝis kvarfoje por unu minuto dum 56 horojn semajne.
17208 Pokrovska
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Tzveta Dmitrieva Pokrovska, kiu gajnis la duan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair 2003 pro sia projekto pri mikrobiologio. Ŝi estis lernantino ĉe la "Holland Park School" de Londono, Britio.
Lago de Ŝiro de la Nuboj
Lago de Ŝiro de la Nuboj (Lake Tear of the Clouds) estas malgranda monta lago, en departemento Essex en Nov-Jorkio en Usono, sur sudokcidenta inklino de monto Marcy. Ĝi estas la plej alta lago en la ŝtato kaj la plej alta fonto de rivero Hudson tra Feldspata Rojo kaj rivero Opalescent. Tamen oficiale rivero Hudson komenciĝas je kelkaj mejloj sudokcidente de Marcy je lago Henderson je alto de 1814 futoj.
Adamitoj
Ili asertadis ke oni provu retrovi la originalan senkulpecon de Adamo kiu, ĝis kiam li ne enŝoviĝis en la pekon, vivis tute nuda kaj senpekema. El kio ili inferencis ke la korpo estas faritaĵo de Dio kaj do ĝi ne estu koverta kaj ĝia nudeco ne estu konsiderita peko. Ili inferencis ankaŭ la “liberan amon” kaj ekskludis la geedziĝon kaj ĉiam pli sin forlasis al “malhonestaj kondutoj”, kaj sur ilia ekzemplo altiriĝis, tie kaj tie tra tuta Eŭropo de tempo al tempo, aliaj movadoj.
Ilia doktrino havas kiel bazo tiu sintezita de Tommaso Campanella, jena: “la homo rajtas esti feliĉa en tiu mondo tiel kirl en la ĉielo” (La Città di Dio (1588)
Inter tiuj novadoj menciendas: en 13-a jarcento la Flandroj estis skuitaj per la predikado de iu Tankelmo kiu, interalie, altiris al la pratiko de la supre diritoj kondutoj. Jarcenton poste en Francio naskiĝis la movado de la Libera Spirito kiu, precipe laika, daŭriĝis kun sukceso laŭlonge de la tuta epoko de la avinjona papado. Inter la 15-a kaj 16-a jarcentoj novaj “adamitaj” tendencoj enradikiĝis en Bohemio kaj Germanio ĉe la Taboritoj kaj ĉe la Anabaptistoj. Kvankam dure supremitaj, tiuj adamitoj relevis lapon en Savojo kaj en Nederlando ĉevale de la 17-a kaj 18- jarcentoj. La lasta atesto pri ilia alestiĝo reiras al 1848 en la Aŭstra-hungara Imperio.
Ferenc Paczka
Ferenc Paczka [packa], laŭ hungarlingve kutima nomordo Paczka Ferenc estis hungara pentristo. Ferenc Paczka naskiĝis la  en Monor, li mortis la  en Berlino.
Biografio
Ferenc Paczka aĝis 15, kiam lia desegnaĵo atingis la unuan lokon, tial li plulernis en la bavara belarta akademio. Liaj plej gravaj instruistoj estis Alexander Strähuber kaj Wilhelm von Diez. En 1874 li lernis en Parizo de Mihály Zichy, poste kun financa helpo de János Simor en Romo. En 1899 li edziĝis en Romo. Lia pentrista vivo kulminis en Berlino. Li pentradis religiajn kaj historiajn temojn, portretojn, ĝenrojn.
Contro la legge
Contro la legge estas itala filmo aperinta en 1950. Ĝi estis reĝisorita de Flavio Calzavara. Contro la legge estis originale filmita en la itala lingvo.
En la filmo interalie aperas la aktoroj Marcello Mastroianni, Gianni Bonagura, Maria Teresa Albani, Tino Buazzelli.
Pontcharraud
Pontcharraud estas franca komunumo lokita en la departemento Creuse kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 97 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.
Geografio
Pontcharraud etendiĝas sur 9,56 km², kaj havis 97 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas nur 10 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Creuse, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo.
La regiono ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Pontcharraud situas je alteco de 700 metroj.
Historio
Antaŭ la franca revolucio de 1789 kaj la kreado de la departemento Creuse en 1790, Pontcharraud apartenis al la franca graflando Marche. Ekde la fino de la 15-a jarcento ĝis proksimume la jaro 1900, tiu regiono estis fama fonto da migrantaj masonistoj, kiuj ĉiujare dum la plej varma periodo laboris en grandaj urbocentroj, precipe en Parizo.
Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la vilaĝo S-ro Eric d'Hulster, kiu do fariĝis la loka urbestro.
Administrado
Pontcharraud apartenas al la kantono de Crocq, kies ĉefurbo estas Crocq. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Aubusson, unu el la du arondismentoj de la departemento Creuse.
Las Berlanas
Las Berlanas [lasberLAnas] estas municipo en la nordocentro de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al Komarko de Avilo kaj al la jurisdikcia teritorio de Avilo, en la centro de la provinco.
Geografio
Ĝia municipa teritorio estas formata de kvar domaroj (pro tio estas kvar kastelturoj en la blazono kaj en la flago), iom separataj, nome Aldehuela, El Burgo, Rivilla kaj Barrio Nuevo (tiu lasta konstruita post inundo de 1959 kiu detruis El Burgo (nune senhoma), kies unuaj domoj estis okupitaj en 1963). Ĝi okupas totalan areon de 16,69 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 334 loĝantojn. Ĝi perdis 430 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 22 km de Avilo, provinca ĉefurbo.
Ĝi limas kun Riocabado, El Oso, Gotarrendura, San Juan de la Encinilla, Monsalupe kaj Peñalba de Ávila.
Historio
En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio.
Pasado de Tero elde Marso
Pasado de Tero vidita elde Marso okazas, kiam Tero pasas ekzakte inter Suno kaj Marso. Dum la pasado, Tero aperus, por hipoteza marsa observanto, kiel nigra disko trairanta la sunan diskon. Ofte, ankaŭ Luno povus esti vidata pasadante kun Tero, sed okazas ke unu astro estis fininte sian pasadon antaŭ la dua komencas la sian.
La pasadoj de Tero elde Marso estas nevidebla elde Tero (la malheliĝo de la suna lumo sur Marso estas nemezurebla). Tamen tiu fenomeno okazas kun opozicio de Marso, la planedo aperas unuforme prilumata. Dum la pasado de 1879, la astronomo Charles Augustus Young provis mezuri la platecon de la marsa globo. Li ricevis la valoron de 1/219 (aŭ 0,0046), proksima de la moderna valoro de 1/154 (aŭ, laŭ iaj fontoj, 1/193, ĉar malprecizo eĉ de kelkaj kilometroj en la valoroj de la polusa kaj ekvatora radiusoj donas tute malsaman rezulton).
Ĝis nun, neniu vidis pasadon de Tero elde Marso, sed la venonta pasado de la estos eble observata de marsaj esploradistoj (homoj aŭ robotoj).
Nuntempe, la pasadoj de Tero viditaj elde Marso okazas, jen en majo, jen en novembro, laŭ ciklo de 284 jaroj, ĉiuj 100,5 ; 79; 25,5 kaj 79 jaroj. Ĉi-tiu ciklo kongruas kun 151 marsaj jaroj kaj 284 teraj jaroj, tie estas 133 sinodaj periodoj de Marso rilate al Tero.
Datoj
Estintaj kaj estontaj pasadoj de Tero vidataj elde Marso
Magno Alves
Magno Alves (n. ) estas brazila futbalisto. Li en 2001 membris en la brazila nacia teamo de futbalo.
Falster
Historio
La arkeologie pruvebla historio de la insulo komenciĝas dum la ŝtonepoko, de kiu restis kelkaj monumentoj kaj spuroj de setlejoj. Svedaj loknomoj, finiĝantaj per la silabo "-by", kaj slavaj loknomoj, finiĝantaj per "-itse", montras setladon de tiuj etnaj grupoj. El tiu epoko devenas la grupo de historiaj digoj Falsters Virke. Kiam ekde la jaro 1000 post Kristo centraliĝis la potenco de la regno Danio, iom post iom fortiĝis la rezisto kontraŭ la setliĝintaj slavoj, kiuj iom post iom foriris aŭ asimiliĝis al la dana kulturo.
Geologio
La insula surfaco kun lagoj kaj montetoj reliefiĝis dum la lasta glaciepoko. La sudo ŝuldas sian nunan aspekton al la digaj projektoj, kiun kreigis la dana reĝo Kristiano la 2-a (kiu regis ankaŭ Norvegion kaj Svedion, vidu la artikolon Unio de Kalmar) helpe de nederlandaj fakuloj pri digokreado. Dum la 19-a jarcento aldoniĝis pliaj digoj, kiuj tamen parte detruiĝis per la inundo de la jaro 1872.
Vidindaĵoj
La plej grandaj loĝlokoj estas Nykøbing Falster, Stubbekøbing kaj Nørre Alslev. Sur la insulo ankaŭ situas la ferieja loĝloko Marielyst kaj la plej suda punkto de Danio proksime de la havena loĝloko Gedser.
Trafiko
Falster konektatas kun la pli norda insulo Sjælland per la Storstrøm-ponto, kombinita aŭtoŝosea kaj fervoja ponto, kiu superpontas ankaŭ la insuleton Masnedø. Krome pere de la insuleto Farø ekzistas kroma dua aŭtoŝosea ponto inter la du pli grandaj insuloj, kiu estas parto de la eŭropa aŭtoŝoseo E47 inter Hamburgo kaj Kopenhago. Sur la insuleto Farø ekzistas aŭtoŝosea debranĉiĝo, kiu pere de la insuleto Bogø gvidas al la insulo Møn. Al la najbara insulo Lolland gvidas du strataj kaj unu fervoja pontoj, kaj aldone strata tunelo, kiu same estas parto de la eŭropa aŭtoŝoseo E47 inter Hamburgo kaj Kopenhago.
Pramŝipa haveno troviĝas en Gedser ĉe la plej suda punkto de la insulo Falster. De tie pramoj interalie veturas al Rostock en Germanio. En la sudoriento de la insulo Falster ekzistas ĉirkaŭ 20 kilometrojn longa sabla plaĝo. Ĝi bone taŭgas por banado, aparte por etaj infanoj, ĉar ĝi malmulte deklivas kaj tial dum promeno en la maron la akvo nur malrapide profundiĝas. Konataj feriejaj lokoj en la sudo de la insulo, ekipitaj preskaŭ ne per hoteloj, sed per multaj komfortaj feriodometoj, estas interalie Gedesby kaj Marielyst/Bøtø.
Anna Wasilewska
Anna WASILEWSKA (10-a de januaro 1958 en Ostrowiec Świętokrzyski - 6-a de aprilo 2021) – pola pedagogo, municipestro kaj politikisto, vicurbestro de Olŝtino dum la jaroj 2010 ĝis 2015, anino de la estraro de Varmia-Mazuria Provinco (Varmia-Mazuria Vojevodio) dum la 4-a kaj 5-a oficperiodo, parlamentanino de Pola Sejmo en la 8-a kaj 9-a oficperiodoj.
Biografio
Ŝi finis la Fakultaton de Nutraĵ-Teknologio en la Agrkultur-Teknika Akademio en Olŝtino en la jaro 1982, akirante titolon: magistro, inĝeniero, nutraĵ-teknologo. Krome tri jaroj poste ŝi finis studon de speciala pedagogio en la Klerig-Instituto de Instruistoj de Władysław Spasowski en Varsovio, tie ŝi ricevis titolon: socia pedagogo. Ŝi en la jaro 1982 eklaboris en la Konsum-Kooperativo „Społem” (kune), kaj poste dum 23 jaroj en la Speciala Centro Instru-Edukada en Olŝtino, kiel direktorino dum 13 jaroj. En la jaro 1996 ŝi kun distingo finas la postdiplomajn studojn de klerig-manaĝeroj en la Balta Humanisma Altlernejo en Koŝalino akirante la titolon: klerig-manaĝero. Krome ŝi laboris kiel universitata instruisto en Olŝtina Altlernejo de Józef Rusiecki de la jaro 2006, en la fizikoterapia fakultato. Ŝi ankaŭ engaĝigis en la socian aktivecon kadre de Sporta Societo "Specialaj Olimpikoj - Pollando".
En la jaro 2007 ŝi estis Vic-Urbestro de Olŝtino kaj en la jaro 2008 post la eksigo de Urbestro de Olŝtino Czesław Jerzy Małkowski fare de referendumo, ŝi estis nomumita al la funkcio de prokuro de komisaro Tomasz Głażewski. De la jaro 2009 ŝi estis direktoro de la sport-departemento en la Marŝal-Ofico en Varmia-Mazuria Provinco (Varmia-Mazuria Vojevodio).
En la jaro 2019 en la Parlamentaj Balotoj en Pollando ŝi akiris la parlamentan mandaton el la listo de Civitana Platformo en la balot-regiono n-ro 35 en Olŝtino (kaj en la apudaj distriktoj: Nidzica, Mrągowo, Szczytno, Kętrzyn, Giżycko, Węgorzewo, Pisz, Ełk, Olecko kaj Gołdap).
Privata vivo
Ŝi estis edzino kun du infanoj.
Distingoj, titoloj kaj premioj
Ŝia karismo kaj sento de socia respondeco estis la kialo de la ricevo de pluraj premioj kaj distingoj, i.a. akirante la plurajn titolojn:
- "Personeco de Varmio kaj Mazurio" donita de Varmia-Mazuria Negoc-Klubo,
- "Amiko de Junularo" donita de Olŝtina Altlernejo de Józef Rusiecki,
- "Virino kun la Karaktero" donita de Varmia-Mazuria Forumo de Virinoj,
krome ŝi aperis en la "Prestiĝa listo de admirindaj polinoj 2000" laŭ la magazeno "Pani" (sinjorino).
Esperanto
Ŝi estas favora por Esperanto.
La 12an de septembro 2016 ŝi renkontiĝis en sia parlamenta oficejo en Olŝtino kun eks-prezidanto de Varmia-Mazuria Esperanto-Societo Marian Zdankowski kaj prezidanto de Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto Eduardo Kozyra kaj ŝi estis informita de ili pri la jam 10 konvinkitaj polaj parlamentanoj por krei en tiu oficperiodo de Pola Parlamento la Parlamentan Grupon Apogantan Esperanton (PGAE). En la renkontiĝo aktive ĉeestis ankaŭ Stanisława Zielak el EDE-Pollando. Ŝi promesis tuj strebi po fondi la PGEA kaj ŝi sukcese gvidas jam de 13a de septembro 2016 la fondon de Parlamenta Grupo Apoganta Esperanton (PGAE) en la Pola Parlamento (Sejmo + Senato) al kiu aliĝis jam 15 polaj parlamentanoj, do krom ŝi aliĝis la saman tagon al la PGAE ankaŭ: Anna Białkowska, Piotr Cieśliński, Tomasz Cimoszewicz, Grzegorz Furgo, Tomasz Kucharski, Andrzej Maciejewski, Katarzyna Osos, Michał Stasiński, Elżbieta Stępień kaj Krzysztof Truskolaski.
La 13an de septembro 2016 ŝi kunfondis la Parlamentan Grupon de la Lingvo Esperanto (PGLE) kaj kiun ŝi gvidas. La saman tagon krom ŝi aliĝis al la PGLE ankaŭ: Anna Białkowska, Piotr Cieśliński, Tomasz Cimoszewicz, Grzegorz Furgo, Tomasz Kucharski, Andrzej Maciejewski, Katarzyna Osos, Michał Stasiński, Elżbieta Stępień kaj Krzysztof Truskolaski, kaj poste ankaŭ aliĝis Paweł Bejda, Leszek Czarnobaj kaj en la jaro 2017 Kazimierz Kleina kaj Piotr Polak.
La 24an de novembro 2016 ŝi denove renkontiĝis en sia parlamenta oficejo en Olŝtino kun prezidanto de Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto Eduardo Kozyra kaj eks-prezidanto de Varmia-Mazuria Esperanto-Societo Marian Zdankowski. Temo de la renkontiĝo estis la vizito de esperantisto, univ. prof.d-ro Xie Nong - rektoro de la privata Universitato en Pekino (en kiu estas E-fako), la vizito okazos en januaro 2017 en Olŝtino, Malbork, Łowicz kaj Słupsk, ankaŭ estis priparolita la vizito kiu okazos en aprilo 2017 kun ĉirkaŭ 40 ĉinaj entreprenistoj gvidataj de prof. Xie Nong, la entreprenistoj deziras investi en Pollando.
La 13an de decembro 2016 okazis la unua kunsido de Parlamenta Grupo de la Lingvo Esperanto (PGLE) en kiu partoprenis Anna Wasilewska kaj kvin aliaj parlamentanoj el la 13 aliĝinta al la Grupo. Jen unu el la decidoj de la kunsido: La Zamenhofa Tago en Pola Parlamento - venontjare la 15an de decembro 2017, do en la jaro en kiu UNESKO honorigas Ludovikon Zamenhof pro la 100-jara datreveno de la morto de nia Majstro. Tian proponon al Pola Parlamento faris la novkreita Parlamenta Grupo de la Lingvo Esperanto (PGLE) dum sia unua kunsido, fakte proponis ĝin Andrzej Maciejewski - parlamentano de klubo de Paweł Kukiz. Prezidantino de la Grupo estis elektita Anna Wasilewska el partio Civitana Platformo kaj Vic-Prezidanto estis elektita Krzysztof Truskolaski kaj 3 aliaj vic-prezidantoj, do po unu el ĉiuj aliaj partioj. Aktuale estas en la Grupo 13 parlamentanoj (sejmanoj kaj senatanoj) kaj la kunsidon partoprenis du esperantistoj kiuj konvinkis la parlamentanojn por krei la Grupon t.e. Eduardo Kozyra el Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto kaj Mariano Zdankowski el Varmia-Mazuria Esperanto-Societo.
La 9an de februaro 2017 okazis la 4-a kunsido de Parlamenta Grupo de la Lingvo Esperanto (PGLE) kiun gvidis la Prezidantino de PGLE Anna Wasilewska. Tio jam estis la kvara laborsesio. Hungara gasto Laszlo Szilvasi prelegis historie pri la situacio de Esperanto en Hungario de la 1966, pri la juro, leĝoj, datumoj, spertoj kaj pri la nuna stato de E-o. La dua gasto la Honora Konsulo de Respubliko Peruo Kajetan Pyrzyński prelegis pri la enkonduko de Esperanto en ok klasoj de la Elementa Lernejo n-ro 7 en Poznano (Pollando), la projekto daŭras jam du jaroj. Ĉeestis ankaŭ Prezidanto de Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto Eduardo Kozyra kaj Eks-Prezidanto de Varmia-Mazuria Esperanto-Societo Marian Zdankowski. Eduardo Kozyra nome de d-ro Robert Biedroń Urbestro de Słupsk (Pollando) invitis parlamentanojn al la inaŭguro de la Zamenhofa Jaro en Slupsko kiu okazos la 24-an de aprilo 2017 en Urbodomo de Slupsko - tiam okazos i.a. la oficiala malfermo de E-ekspozicio "130 JAROJ de ESPERANTO". Partoprenis la kunsidon i.a. parlamentanoj Paweł Bejda (el Pola Popola Partio), Andrzej Maciejewski (el la parlamenta klubo Kukiz'15 de Paweł Kukiz) kaj senatano Leszek Czarnobaj (el Civitana Platformo). Por la sekvonta kunsido de PGLE estis invititaj prof. d-ro habil. Edmund Wittbrodt, la antaŭa Prezidanto de PGLE (dum la jaroj 2012-2015) kaj i.a. prof. Xie Nong - rektoro de la Privata Ekonomia Universitato en Pekino..
Anna Wasilewska - Prezidantino de Parlamenta Grupo de la Lingvo Esperanto (PGLE) estis la aŭtorino de la projekto de la rezolucio de Pola Parlamento (Sejmo), kiun apogis i.a. anoj de la PGLE: Paweł Bejda (el la Pola Popola Partio), Tomasz Cimoszewicz (el la Partio Moderna), Tadeusz Cymański (el la reganta partio Juro kaj Justeco /fakte el la koalicio dum la parlamentaj balotoj nun kunreganta Solidara Pollando), Andrzej Maciejewski (el la Parlamenta Klubo Kukiz'15 de Paweł Kukiz) - kaj danke al ŝi la 7an de aprilo 2017 Pola Parlamento unuanime per aklamo akceptis la rezolucion pri la memorigo de la 100a datreveno de la morto de Ludoviko Zamenhof .
La 28an de aprilo 2017 Anna Wasilewska partoprenis kun prezidanto de EDE-Pollando Eduardo Kozyra (ambaŭ kiel gastoj) en Konferenco okaze de 100. mortodatreveno de Ludoviko Zamenhof. En sia fejsbuko ŝi metis jenan informon: "Konferenco okaze de 100. mortodatreveno de Ludoviko Zamenhof kunvenigis multajn interesajn personojn. El Parizo venis pranepino de Ludoviko Zamenhof d-rino Margareta Zaleski-Zamenhof, estis ankaŭ d-ro Mark Fettes - la prezidanto de Universala Esperanto-Asocio, d-rino Barbara Despiney kaj multaj aliaj sciencistoj kiuj havis siajn prelegojn. Mi ankaŭ havis sian salut-elpaŝon nome de pola Parlamenta Grupo de la Lingvo Esperanto (PGLE)..
Greve (Danio)
La komunumo Greve en Danio en sia nuna formo ekestis komence de la jaro 2007 kadre de administra reformo de la lando. La 1-an de januaro 2008 la administra unuo havis 47.773 loĝantojn. La komunuma teritorio situas sur la insulo Sjælland kaj estas parto de la – ankaŭ dum 2007 nove kreita – samnoma administra regiono Sjælland. Administra centro de la komunumo estas la loĝloko Greve Strand. Krom tiu loĝloko al la komunumo apartenas la iom pli suda loĝloko Karlslunde Strand kaj la pli nordoriente loĝloko Hundige Strand. Ĉiuj tri lokoj estas marbordaj urboj kun longaj sablaj plaĝoj ĉe la golfeto de Køge de la Balta Maro. Ĉiuj tri komunumaj urboj havas haltejojn de la ŝtata fervojo, kaj la dania ĉefurbo Kopenhago per vojaĝo en regiona trajno foras ne pli ol 20 minutojn.
Iom pli for de la maro situas la kvar vilaĝoj Greve, Karlslunde, Kildebrønde kaj Tune, kiuj same estas parto de la komunuma teritorio.
Greg Fisch
Greg FISCH estas usona astronomo.
Minor Planet Center kreditas lin de la kunmalkovro de la asteroidon 6525 Ocastron, la kun Jack B. Child.
Internacia Esperanto-Semajno de la Kulturo kaj Turismo
La Internacia Esperanto-Semajno de la Kulturo kaj Turismo estis esperantista renkontiĝo kiu okazadis ĉiujare inter 1993 kaj 2018 en diversaj urboj de la marbordo de Katalunio, organizata de grupo de aktivuloj de la Kultura Asocio Esperantista (KAE)
Historio
La unua Semajno komenciĝis la jaron 1993, laŭ ideo de kroata samideano Milan Sudec, kiu tiutempe loĝis en Masnou, marborda urbo proksima al Barcelono. La du unuaj Semajnoj okazis, kun ĉirkaŭ 40 aliĝintoj, en la Monaĥa restadejo Borja, en Sant Cugat del Vallés. La financan aranĝon garantiis samideanoj Giordano Moya, Josep Iverns kaj Luis Hernández Yzal. Pri la realiga tasko okupiĝis la Hispana Fervojista Esperanta Asocio en Barcelono, el kiuj s-ano Martí Guerrero estis la vera organizanto.
La tria Semajno jam okazis en Salou, marurbo proksime al Taragono (en tiu okazo kune kaj samtempe kun la Hispana Kongreso de Esperanto). De tiu Semajno ĉeforganizanto estis Luis Serrano, kun Santiago Torné kaj poste Salvador Aragay, Francesc Mas kaj Antonio Martínez. Post la forpaso de Luis Serrano, la lastajn du eldonojn kunorganizis Rosa López.
Dum la lastaj jaroj la aliĝado pligrandiĝis kaj oni atingis ĝis ĉ. 150 aliĝoj. Venis esperantistoj el diversaj landoj, sed precipe el Eŭropo, kun granda proporcio el Francio.
En 2018 oni anoncis ke la Semajno estis interrompita, pro manko de organizaj fortoj. Sed en 2022 laŭ la kutima periodo (komence de oktobro) Esperanta Naturamikaro organizis en Rozoj Roses la unuan Naturamikan Kultursemajnon en Esperanto, kiu estas konsiderebla kiel daŭrigo de la tradicio. La dua NAKSE okazos komence de oktobro 2023, samloke.
Listo de Semajnoj
Lokoj gastigantaj la Internacian Semajnon:
Organizado
La Semajno de la Kulturo kaj Turismo ĉiam okazis en aŭtuno, en lokoj turismaj, sed en periodo kiam la hotelprezoj estas pli moderaj. Oni uzis hotelon samtempe por la loĝado kaj por la disvolvo de organizaĵoj.
Oni ĝenerale programadis prelegojn, ekskursojn, kurson de Esperanto, folkloran vesperon, du interkonajn vesperojn kie ne mankis ĉampano (marko "Esperanto") kaj aliaj frandaĵoj, la fama kataluna muziko "Habaneras" kun la "cremat" (rumo bruligita kun iuj spicaĵoj, kiaj povas estis la kafo-grajnoj)
En la lastaj jaroj dum tiu semajno estis anoncata kaj havigata la Premio Ada Fighiera-Sikorska.
Miklós Bauer
Miklós Bauer [miklOŝ baŭer], laŭ hungarlingve kutima nomordo Bauer Miklós estas hungara kuracisto, profesoro, otorinolaringologo.
Miklós Bauer naskiĝis la  en Pápa.
Biografio
Miklós Bauer frekventis benediktanan gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris medicinan diplomon en Medicina Universitato de Pécs en 1954. Pli frue jam ekde 1950 li laboris en la fiziologia instituto, post la diplomo li instruis en la universitato. Ekde 1955 li laboras en la otorinolaringologia kliniko. En 1957 li akiris otorinolaringologian fakdiplomon, en 1969 li atingis la rangon docento. En 1967 li kandidatiĝis, en 1989 li doktoriĝis (DSc). En 1972 li studvojaĝis al Britio. Inter 1974 kaj 1994 li estis klinikestro. Ekde 1999 li laboras kiel emerita profesoro. Li ricevis premiojn inter 1980-2005. Li estis la sola, kiu estis rektoro trifoje (1985-1991, 1995-1997).
Forest-sur-Marque
- prononco laŭ sistemo IFA [], jen france, historie nederlande respektive okcidentflandre Forest an de Marke - estas komunumo de Francio kadre de la historia pejzaĝo Franca Flandrio, Frans-Vlaanderen respektive Flandre française. Ĝi situas en la departemento Nord [], nederlande/flandre Noorderdepartement, en la regiono Hauts-de-France (prononco [], laŭvorte "supraĵo de Francio" pikarde Heuts-d'Franche) kaj en la antaŭa regiono Nordo-Kaleza Markolo (france Nord-Pas-de-Calais, nederlande/flandre Noord-Nauw van Calais). Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Lille (france Arrondissement Lille, nederlande Arrondissement Rijsel respektive okcidentflandre Arroundissement Rysel), kaj al la kantono .
NGC 1955
NGC 1955 (alia indiko — ESO 56-SC121) estas malfermita stelamaso kun emisia nebulozo en konstelacio Orfiŝo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Arnemuiden
Arnemuiden aŭ Arnemudo estas urbeto en la komunumo Middelburg en la nederlanda provinco Zeeland. Ĝi situas sur la antaŭa insulo Walcheren, proksimume 3 km oriente de la urbo Middelburg.
Ĝi ricevis urborajtojn en 1574.
La plejmulto de la loĝantoj de Arnemuiden iam estis fiŝkaptistoj. La ega populareco de tatuoj kaj orelringoj kun fiŝista ŝipo en la urbeto eksplikas tion. Ankaŭ la daŭra fiŝodoro en la urbeto atestas pri tio.
Antonín Zápotocký
Antonín ZÁPOTOCKÝ (naskiĝis la 19-an de decembro 1884 en Zákolany apud Kladno, Bohemio, mortis la 13-an de novembro 1957 en Prago) estis kiel sesa en la vico prezidento de Ĉeĥoslovakio. Li prezidentis de 1953 ĝis 1957.
UAO-DLR Asteroid Survey
UAO-DLR Asteroid Survey, ankaŭ Uppsala-DLR Asteroid Survey aŭ UDAS, estas astronomia sondado por serĉi kaj sekvi asteroidojn kaj kometojn, precipe la, aktiva ĉefe 1999–2005. Ĝi estas la sekvo de la ODAS kiu estis ĉesigita pro manko de mono. Oni ne konfuzu ĝin kun la Uppsala-DLR Trojan Survey (UDTS) kiu komencis kelkaj jaroj antaŭ UDAS.
La kampanjo estis kunlaboro inter UAO kaj DLR, kaj Asteroid Survey signifas asteroidan esploradon aŭ sondadon, angle. UAO estas mallongigo de Upsala Astronomia Observatorio en Upsalo, Svedio, kaj DLR de Germana Centro pri Aera kaj Kosma Flugado. Trovoj estis raportitaj al la Minor Planet Center, centro pri malgrandaj objektoj en la sunsistemo.
Monaĥejo de Valvanera
La Monaĥejo de Nia Sinjorino de Valvanera estas abatejo de benediktanoj ĉe la deklivaro de la Montoj Mori kaj Redonda, en la Sierra de la Demanda, apartenanta al la municipo Anguiano, en Rioĥo (Hispanio). La abatejo estas en la valo samnoma, je iom pli ol 1000 m super marnivelo, ĉirkaŭita de densaj arbaroj, kaj inter la pintoj de la montoj Pancrudos, La Rioja, Gomare kaj San Lorenzo.
La nomo Valvanera ŝajne deriviĝis de la latina esprimo "Vallis Venaria" kiu signifus 'Valo de la Akvovejnoj' aŭ plej verŝajne 'Valo de Ĉasado' aŭ pli malverŝajne 'Valo de Venuso' (reference al iama kulto en proksimaj montoj).
La unua abato de la monaĥejo estis Don Sancho, el jaro 990, kvankam la unua dokumento en kiu aperas Valvanera, apartenas al interkonsento de la jaro 1016 inter Sancho Garcés la Aĝa kaj lia bopatro Sancho García, en kiu ili fiksis la limojn de siaj respektivaj regnoj. Oni konservas la manuskriptoj de la benediktana regularo nomita "Esmaragdo", datita en la jaro 954 (aktuala 992​) kun noto diranta, ke ĝi estis skribita por Valvanera. En la skribejo de la monaĥejo de Valvanera oni laboris multajn verkon el la Mezepoko. Ekzemple historio de Rioĥo de la jaro 1701, kies aŭtoro estas la monaĥo Mateo de Anguiano.
La plej antikvaj konstruaĵoj konservitaj nuntempe, estas la romanika turo kaj la preĝejo. Aktuale ĉe la monaĥejo estas ankaŭ gastejo. La ĉefaj monumentaj vidindaĵoj estas malfrugotika preĝejo, la ĉambro de la virgulino el 1630, monaĥejo mem kun klostro, la gastejo reformita en 1763, kaj la ermitejo de Sankta Kristo. Estis ankaŭ alia gastejo nomita "de la francoj", ĉar estis detruita dum la Milito de Hispana Sendependigo.
Varmega telefonlineo
Varmega aŭ Ruĝa telefonlineo (hotline) estas komunika lineo por aŭtomate transdoni telefonvokon al antaŭdifinita celloko sen la bezono de plia ago fare de la uzanto krom preni la telefonon. Ekzemplo de tio estas telefono, kiu aŭtomate konektas al kriz-servoj kiam la telefono estas prenita. Ĉar neniu plia ago estas postulata de la uzanto, ruĝa lineo aparato ne inkluzivas ciferdiskon aŭ ian klavaron.
Ryszard Badowski
Ryszard Badowski (naskiĝis la 12-an de marto 1930 en Pabianice, mortis la 8-an de novembro 2021) – pola ĵurnalisto, vojaĝisto, filmisto, fotisto, verkisto, raportisto, publicisto, aŭtoro de televida programo Klub sześciu kontynentów - Kawiarenka pod globusem (Klubo de ses kontinentoj - Kafejo sub globuso). Li kunlaboris kun pollingva eldono de National Geographic. La unua polo, kiu alvojaĝis ĉiujn ses kontinentojn. Aŭtoro de pli ol 100 filmoj kaj kelkcent artikoloj pri vojaĝoj kaj de 16 libroj. Li okupiĝis ĉefe pri geografiaj malkovroj de poloj kaj ilia kontribuo al la kulturo kaj civilizaj atingoj de aliaj nacioj.
Varmega telefonlineo
Ruĝa lineo por krizoj
Ruĝa lineo en sia origina signifo ne permesas alvokoj esti faritaj krom por antaŭfiksitaj cellokoj. Tamen, en pruntita uzo la esprimo rilatas al servocentroj kiuj povas esti vokataj per elektita telefonnumero. Aparte, ĝi rilatas al krizcentroj kiuj estas pretaj je la dispono servi 24 horojn tage, kiel ekzemple la polica krizcentro aŭ krizlineoj por malhelpi sinmortigojn.
Ryszard Badowski
Biografio
Ryszard Badowski debutis en 1946 kiel deksesjara korespondanto de Pollando por usona revuo "The Cleveland Press" kaj pola diaspora "Dziennik dla Wszystkich" (Ĵurnalo por Ĉiuj). Li studis en Sovetunio, de kie publikis raportojn en revuo "Po prostu" (Rekte) kaj junulara gazeto "Sztandar Młodych" (Standardo de Junuloj). Por "Turkmeńska Iskra" (Turkmena Fajro) verkis raportojn pri sia vojaĝo tra la lando dum studentaj praktikoj. En 1949 li komencis laboron kiel korespondanto de "Głos Robotniczy" (Laborista Voĉo) en Lodzo. Por la sama gazeto estis eksterlanda korespondanto en Kubo (1963), en Germana Demokratia Respubliko kaj Sovetunio (plurfoje). En 1965 mare vojaĝis per atoma glacirompilo "Lenin" de Murmansko al insulo Dikson en Arkto. En televido eklaboris en 1968, kaj jaron pli poste komencis gvidi "Klubon de Ses Kontinentoj". Li partoprenis polan esploran ekspedicion al Antarkto en 1976 sur ŝipo "Profesoro Siedlecki". Samjare vojaĝis al Aŭstralio kaj Oceanio, iĝante la unua polo, kiu vizitis ĉiujn kontinentojn. Li estis raportisto de la flugo Sojuz-Apollo en 1975, kaj ankaŭ de la flugo de la unua pola kosmonaŭto Mirosław Hermaszewski en 1978.
Varmega telefonlineo
Sovetunio - Usono
La plej fama ruĝa lineo inter landoj estas tiu kiu konektas la ŝtatestroj en Moskvo kaj Vaŝingtono, konata kiel la "ruĝa telefono", kvankam telefonoj neniam estis uzitaj sur tiu lineo. La interkonsento por establi la rektan lineon estis subskribita la 20-an de junio 1963 pro la kuba misila krizo kaj ĝi ekfunkciis la 30-an de aŭgusto de tiu jaro. Ĝi uzis teleprintilan teknologion, kiu poste estis anstataŭigita per fakso kaj poste per retpoŝto.
Usono - Unuiĝinta Reĝlando
Dum Dua Mondmilito, ekzistis ruĝa lineo inter 10 Downing Street kaj la bunkro en la militĉambroj de la kabineto kaj la Blanka Domo en Washington. Inter 1943 kaj 1946 ĉi tiu lineo estis sekurigita per la unua voĉa ĉifrada maŝino nomita SIGSALY.
Sovetunio - Ĉina Popola Respubliko
Ruĝa lineo inter Moskvo kaj Pekino estis uzata dum la landlima konfrontiĝo inter la du landoj en 1969, sed ĉinoj rifuzis rusajn pacintertraktadojn kaj fortranĉis la komunikadlineon. Post kiam la repaciĝo inter la antaŭaj malamikoj estis atingita, la lineo estis revivigita en 1996.
Sovetunio - Francio
Dum la vizito de Charles de Gaulle al Sovetunio en 1966, li anoncis la starigon de ruĝa lineo inter Moskvo kaj Parizo. La lineo estis ĝisdatigita de faksilo al rapida faksmaŝino en 1989.
Sovetunio - Unuiĝinta Reĝlando
Ruĝa lineo inter Londono kaj Moskvo estis establita post traktato de amikeco inter la du landoj en 1992. Ĝisdatigo de ĉi tiu lineo estis anoncita dum la vizito de Ŝtata Sekretario pri Eksteraj Aferoj kaj CIS William Hague al Moskvo en 2011.
Barato - Pakistano
En aŭgusto 2005, Barato kaj Pakistano konsentis establi ruĝan lineon inter la Eksterlandaj Ministerioj de Islamabado kaj Nov-Delhio por eviti miskomprenojn kiuj povus konduki al nuklea milito.
Usono - Ĉinio
Usono kaj Ĉinio establis defendan ruĝan lineon en 2008 sed malofte uzis ĝin en kriz-okazoj.
Ĉinio - Barato
Ĉinio kaj Barato anoncis la starigon de ruĝa lineo inter la ministroj pri eksteraj aferoj de siaj landoj, emfazante ilian engaĝiĝon al plifortigo de ligoj kaj "konstruado de reciproka konfido". En aŭgusto 2015 la lineo ankoraŭ ne funkciis
Sud-Koreio - Nord-Koreio
La Ruĝa lineo inter Seulo kaj Pjongjango estis establita la 18an de aŭgusto 1972 kaj estos mastrumada fare de la Ruĝa Kruco. Nord-Koreio nuligis la lineon la 11-an de marto 2013, kiel parto de altiĝantaj streĉitecoj sur la Korea Duoninsulo. Nord-Koreio remalfermis la lineon la 7-an de junio 2013.
Usono - Barato
En aŭgusto 2015, ruĝa lineo ekfunkciis inter Vaŝingtono kaj Nov-Delhio. La decido konstrui la lineon estis farita dum la vizito de Barack Obama al Hindio en januaro 2015. Tio estas la unua lineo inter la Ĉefministro de Hindio kaj iuj ajn Ŝtatestro (la aliaj ruĝaj lineoj de Hindio estas inter eksteraj ministerioj).
Tekapo
Tekapo estas la plej granda el tri proksimume paralelaj lagoj kuŝantaj je direkto nordo-sudo laŭ la norda rando de baseno Mackenzie en la Suda Insulo de Nov-Zelando (la aliaj lagoj estas Pukaki kaj Ohau). Ĝi kovras areon de 83 km², kaj estas je alto de 700 metroj pli supre de la marnivelo.
Venserpolder (amsterdama metrostacio)
Venserpolder estas metrostacio sur la linio 53 de la Metroo de Amsterdamo.
Józef Lompa
Józef Piotr LOMPA (naskiĝis la 29-an de junio 1797 en Olesno, mortis la 29-an de marto 1863 en Woźniki) estis pola soci-nacia aganto en Supra Silezio, poeto, publicisto, kunlaboranto de pluraj revuoj, prozisto, pioniro de popola klerigado kaj etnografio en Silezio. Pioniro de pola nacia renaskiĝo en Supra Silezio, aŭtoro de pollingvaj lernolibroj.
Biografio
Józef Lompa naskiĝis en familio de metiistoj. En la jaroj 1815-1817 lernis ĉe katolika seminario en Vroclavo. Post reveno al Supra Silezio kontribuis al fondo de bazlernejo en Lubsza apud Lubliniec, kie dum ĉ. 30 jaroj laboris en la posteno de instruisto. Ankaŭ estis komunuma skribisto kaj orgenisto.
Dum la tuta lerneja periodo dediĉis sin al literatura verkado. En Bytom ligiĝis al "Dziennik Górnośląski" (Ĵurnalo de Supra Silezio), defendanta rajtojn kaj lingvon de pola loĝantaro. En 1848 iniciatis fondon de la Societo de Instruistoj-Poloj kaj de la Asocio de Laborantoj por Klerigo de la Popolo de Supra Silezio en Bytom. Li postulis lernadon de la pola lingvo kaj de historio de Pollando en lernejoj kaj estis engaĝita en la ideo pri fondado de polaj bibliotekoj en Silezio. Pro sia socia kaj nacia agado estis maldungita de prusaj regopovoj kaj translokiĝis al Woźniki.
Enterigita en tombejo de Woźniki.
Abscisio
Abscisio (de la latina abscissio, t.e. ab, "for" kaj scissio, "tranĉo") estas la botanika termino pri perdo de diversaj partoj de organismo, kiel ekzemple planta faligo de folio, frukto, floro aŭ semo kaj aliaj plantpartoj kiel burĝonoj, branĉoj, pikiloj, dornoj aŭ  floraroj. Komunlingvaj nomoj estas folifalo, fruktofalo kaj burĝonfalo. En mikologio, ĝi estas la enaerigo de funga sporo. En ĉelbiologio, abscisio rilatas al la disiĝo de du filinaj ĉeloj ĉe la fino de citokinezo.
En zoologio, ĝi estas la intenca eliminado de korpoparto, kiel ekzemplo de ungego, haŭto aŭ la liberigo de vosto por eviti predanton.
Pri plantoj
La kialo de la abscisio povas esti Krome abscisio okazas ĉe la disvastigo de fruktoj kaj neseksaj multobligaj korpoj.
La planta hormono aŭksino, kiu estiĝas en funkciantaj, ankoraŭ ne maljuniĝintaj folioj kaj fruktoj malhelpas la abscision. Tial la hortikulturisto povas preventi fruktofalon per ŝprucado de aŭksino.
Folifalaj lignigitaj plantoj
Folifalaj arboj kaj arbustoj faligas siajn foliojn en la aŭtuno antaŭ aŭ dum la unuaj frostoj aŭ en la seka tempo („folifalo“). Tiu reduktas la danĝeron de sekiĝado en regionoj kun frosto kaj seka periodo.
Funkcio
Planto abscisios parton aŭ por forĵeti membron, kiu ne plu necesas, kiel folio dum aŭtuno, aŭ floro post fekundigo, aŭ dum reproduktado. Plej multaj foliarboj faligas siajn foliojn per fortranĉo antaŭ vintro, dum ĉiamverdaj plantoj senĉese abscisias siajn foliojn. Alia formo de forlaso estas frukta falo, kiam planto abscisias frukton ankoraŭ nematura, por konservi rimedojn necesajn por alporti la restantajn fruktojn al matureco. Se folio estas difektita, planto ankaŭ povas abscizi ĝin por konservi akvon aŭ fotosintezan efikecon, depende de la "kostoj" por la planto entute. La abscisia tavolo fariĝas al verdet-grizeca koloro.
Forlaso ankaŭ povas okazi en nematuraj folioj kiel rimedo por defendi planton. Antaŭtempa folioabscisio pruviĝis okazi en respondo al infestiĝo de gajlaj afidoj. Per abscisiigo de folioj gastigantaj afidaj gajloj montriĝis ke plantoj amase malpliigas la plagopopulacion, ĉar 98% de afidoj en abscisigitaj gajloj mortas. La forlaso estas selektema, kaj la eblo faligi foliojn pliiĝas laŭ la nombro de gajloj. Folio kun tri aŭ pli da gajloj kvarfoje pli abscisias ol folio kun unu, kaj verŝajne la faligo estos 20 fojoj pliaj ol folio sen gajloj.
Procezo
Abscisio okazas en serio de tri eventoj: 1) resorbado, 2) protekta tavolo-formado, kaj 3) malligo. Ŝtupoj 2 kaj 3 povas okazi en ambaŭ sinsekvoj depende de la specio.
Resorbado
Resorbado implicas degradantan klorofilon por ĉerpi la plimulton de ĝiaj nutraĵoj. Nitrogeno troviĝas en klorofilo kaj ofte estas limiga nutraĵo por plantoj, ĉar plantoj bezonas grandajn kvantojn de N por formi aminoacidojn, nukleajn acidojn, proteinojn, kaj certajn plantaj hormonoj. Post kiam nitrogeno kaj aliaj nutraĵoj estis eltiritaj de klorofilo, la nutraĵoj vojaĝos al aliaj histoj de la planto. Resorbado kaŭzas, ke folioj en la aŭtuno ŝanĝas kolorojn. Karotenoidoj en la folioj pli malrapide degradiĝas ol klorofilo, do aŭtunaj folioj aperas flavaj kaj oranĝaj.
Protekta tavolo-formado
Ĉeloj sub la abscisia zono dividiĝas kaj formas tavolon de korkaj ĉeloj. Je ambaŭ flankoj de la abscisia zono estas tavoloj de parenkimaj ĉeloj, kiuj produktas kaj injektas suberinon kaj ligninon sub la absciza zono en la novan tavolon de korkaj ĉeloj. Suberino kaj lignino kreas daŭreman kaj akvorezistan tavolon por la planto post kiam la organo estas dekroĉita.
Malligo
Ĉi tiu paŝo povas okazi diversmaniere depende de la specio sed ĉiam okazas ĉe la abscisia zono. Malligo povas okazi kiam tavoloj de parenkimaj ĉeloj sekrecias enzimojn de ĉelaj parietoj por memdigesti la mezan lamelonen, kiu tenas la ĉelajn parietoj kune ĉe la abscisia zono. Ĉi tio kaŭzas, ke la ĉeloj de la abscisia zono disiĝas kaj la folio aŭ alia plantoparto disiĝas. Alia maniero, kiel malligo okazas, estas per enmiksiĝo de akvo. La plantaj ĉeloj ĉe la abscisia zono prenos grandan kvanton da akvo, ŝvelos kaj fine krevos, kaj la organo falos. Post malligo, la protekta tavolo de korko estos elmontrita.
Strukturo
Ĉe deciduaj arboj formiĝas abscisia zono, ankaŭ nomata apartiga zono, ĉe la bazo de la petiolo. Ĝi konsistas el supra tavolo, kiu havas ĉelojn kun malfortaj parietoj, kaj malsupran tavolon, kiu ekspansiiĝas aŭtune, rompante la malfortajn parietojn de la ĉeloj en la supra tavolo. Ĉi tio permesas faligi la folion.
Manko de klorofilo kiel ellasilo
La redukto de klorofiloproduktado en folioj pro malpliigo de sunlumo en aŭtuno klarigas kial iuj folioj flaviĝas. Tamen la flava koloro povas allogi afidojn, do iuj arboj anstataŭigas la foliojn ruĝe injektante brilan pigmenton. La perdo de klorofilo ankaŭ povas kontribui al la abscisia procezo.
Kemio
Vario de reaktivaj oksigenaj speciojen (ROS) estas generita de plantoj dum streĉaj veteroj (biota kaj abiota medifaktoroj) inkluzive de UV-lumo, malvarmetaj temperaturoj, troa lumo, patogenoj, parazitoj, kaj alta saleco. La ĉeesto kaj kontinua produktado de ĉi tiuj ROS kaŭzas interrompon en la homeostazo de la ĉelaj komponantoj, kio kaŭzas metabolan misfunkcion kaj esprimon de ĉelparietaj degradaj enzimoj (WDE).
Hormono
Dum esploristoj origine kredis, ke abscisiata acido estus la hormono, kiu stimulas abscision (por kiu la hormono estis nomita), poste oni pruvis, ke ĝi ne ludas ĉefan rolon. Fakte, aŭksino en iu planto-hormono, kaj etileno estis implicitaj kiel elstaraj reguligantoj de abscisio. La du komponaĵoj funkcias laŭ sinergia en modo: Ĉar la aŭksinaj niveloj malpliiĝas, la fluo de aŭksino al la abscisia zono reduktiĝas. Elĉerpiĝo de aŭksino igas la abscisian zonon sentema al etileno. Kiam la planto estas tiam elmetita al etileno, gena esprimo de ĉelparietaj degeneraj enzimoj kiel celulazo kaj poligalakturonazoen aktiviĝas. Tamen ĉi tio ne signifas, ke etileno rekte aktivigas WDE-genan esprimon, ĉar la elementoj respondecaj por detekti etilenon ne troviĝis en la regiono de la geno-akcelilo. Reduktiĝo de aŭksinaj niveloj ankaŭ estas implicitaj en aŭtunfolia kolorŝanĝo.
Františkův Vrch
Františkův Vrch (ĝis la jaro 1946 Franzberg) estas vilaĝo en Ĉeĥio, loka parto de municipo Huntířov. Ĝi troviĝas proksimume 2 km sude de Huntířov. Estas ĉi tie registritaj 28 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Františkův Vrch situas en katastra teritorio Huntířov u Děčína kun areo 7,24 km².
Historio
La plej malnova skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1780.
Doctor Coss
Doctor Coss estas unu el la 51 komunumoj de la meksika subŝtato Nuevo León, kiu situas en norda Meksiko, inter la subŝtatoj Coahuila kaj Tamaulipas. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Doctor Coss. Al Dr. Coss apartenas entute 93 tiel nomataj loĝlokoj (statistike por urboj, vilaĝoj kaj domaroj). La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 19015.