cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alfabeto
Bibliografio
André Cherpillod 2017 : Promenante tra la Lingvoj, eldono La Blanchetière. Courgenard, ISBN 978-2-36620-046-1
Benő Karácsony
Biografio
Benő Karácsony la mezlernejon finis en sia naskiĝurbo en Romikatolika Ĉefgimnazio. Poste li pri studis en Oradea juron, sed pro materialaj kaŭzoj nur post la mondmilito li akiris diplomon de advokato en Kluĵo. En milito li vundiĝis, sed post flegado en malsanulejo de Temeŝvaro estis resendita al fronto, de kie en 1919 venis hejmen. Por dudek jarojn li havis advokatoficejon en Kluĵo. En 1944 li estis deportita.
Ludoviko la 16-a (Francio)
Ludoviko la 16-a (naskiĝis la 23an de aŭgusto 1754 en kastelo Versailles; mortis la 21an de januaro 1793 en Parizo), inter la jaroj 1774 kaj 1792 respektive 1793 estis reĝo de Francio kaj Navaro. Li estis la lasta franca reĝa reprezentanto de la Absolutismo kaj fine iĝis viktimo de la Franca Revolucio.
Junaĝo
La Ludoviko naskiĝis kiel tria filo de la Dauphin Ludoviko Ferdinando (1729-1765), la sola filo de reĝo Ludoviko la 15-a, kaj la princidino Maria Josepha Carolina de Saksio.
Li kreskis en preskaŭ burĝe ŝajnanta familio, en kiu la princa paro persone zorgis pri la infanoj kaj edukis ilin. Tamen Ludoviko, silentema, grumblema, ne aparte bela kaj ĉarma, sentis sin "neamata princo" kaj opiniis, ke la gepatroj aprezis la pli aĝan kaj la pli junajn fratojn pli ol lin. Kiam la aĝa frato mortis dum 1761, Ludoviko iĝis aspiranto pri posta reĝeco, kaj la gepatroj laŭdire ne aparte ĝojis pri tio. Kiam la patro mortis dum 1765, Ludoviko en aĝo de 11 jaroj iĝis la dua plej grava persono de Francio, post lia avo, la reĝo. Li montriĝis diligenta, inteligenta kaj obstina lernanto.
Dum 1770 la 15-jara onta reĝo estis edzigita kun la 14-jara aŭstra princidino Marie-Antoinette - la plej juna filino de la German-Romia imperiestro Francisko la 1-a Stefano kaj lia edzino Maria Teresia, granddukino de Aŭstrio.
Marie-Antoinette amuziĝis en festoj kaj arigis junajn homojn ĉirkaŭ si. Ludoviko dume inter 1770 kaj 1774 serioze preparis sin por la postaj taskoj kiel reganto kaj estis fine akceptita kaj helpita de sia avo, la reĝo, kiu antaŭe malŝatis lin.
Familio
La paro havis kvar infanojn
Regado
Dum 1774 mortis la avo, reĝo Ludoviko la 15-a. Ludoviko la 16-a iĝis reĝo en aĝo de 20 jaroj. Lia regno inkluzivis 18 eventoplenajn jarojn, dum kiuj li estis la decida personeco - epoko, kiu estis karakterizita de la kortuma malŝparo de la Absolutismo, sed ankaŭ de revoluciaj pensoj demokratiaj ĝis radikalecaj.
Ludoviko komprenis sin kiel "patro de siaj subuloj". Laŭ la teorio li kiel "aboluta" monarko inkluzivis la forton judikativan (juĝan), legislativan (leĝodonan) kaj ekzekutivan (plenuman), sed laŭ la praktiko la politika forto en grandaj partoj apartenis al la registaroj de Francio, al kiu apartenis la ministroj Turgot, Malesherbes, Necker, Vergennes, Calonne kaj Maurepas.
Inter la ĉefaj problemoj de Francio estis la altaj ŝtataj ŝuldoj (inter alie pro la malŝpara festado en la reĝa kortumo ekde reĝo Ludoviko la 14-a, kaj pro kostaj "operacioj de ekstera politiko", do militoj, iniciatitaj de la reĝoj). La ŝtatan buĝeton ankaŭ negative influis la kostoj pro la subteno de la armeoj, kiuj en Usono batalis pri sendependiĝo de la koloniiga potenco Britio. Francio per tio protektis propran kolonion en la regiono, la francajn Antiliojn, de brita okupo, venĝis sin pri tio, ke Britio venkis la francan regnon de Ludoviko de 15-a en la "Sepjara Milito" (1756-1763), kaj en Usono ekhavis novajn ekonomiajn partnerojn, sed la kostoj pro la milita subteno ĉiukaze estis pagendaj.
Ludoviko traktis la problemon de la tro altaj ŝtataj ŝuldoj kun granda preteco je reformoj. Li kaj siaj registaroj, provis, per ŝparado kaj administraj reformoj novordigi la financan sistemon de la ŝtato.
La financa ministro Turgot ekde la jaro 1775 liberaligis la ekonomion kaj reformigis la impostan sistemon. Li tamen spertis grandan kontraŭbatalon de la nobelaro, kaj dum 1776 li malposteniĝis pro ties premo, post kiam li postulis reformi ĉiujn publikajn postenojn. Oni komprenis la neceson de tia reformo, tamen la postenuloj timis ĝian radikalecon. Ankaŭ la posteuloj Necker kaj Calonne malsukcesis en la provo de financa reformo pro la rezisto de la privilegiitaj klasoj Nobelaro kaj Klerikaro. Tiu rezisto devigis la reĝon, la 5-an de majo 1789 kunvokigi la tutlandan asembleon Francaj Ĝeneralaj Statoj, kiu antaŭe ne estis kunveninta ekde la jaro 1614.
La Revolucio
La 17-an de junio la deputitoj de la Tria Stato de tiu asembleo nomumis sin "Nacia Asembleo", ĵuris ne disiri, ĝis kiam ekzistas franca konstitucio, kaj fine revoluciuloj la 14-an de julio sturmis la urban malliberejon Bastille [prononcu "Bastij"]. Kiam la 26-an de aŭgusto en Francio deklariĝis la Homaj Rajtoj, la tempo de reĝa absolutismo definitive forpasis. En deklaro de la 11-a de septembro fiksiĝis, ke la reĝo povus bloki decidojn de la Nacia Asembleo per sia voĉdono, kaj li vaste uzis tiun rajton. La popolo malkontentis pri tio. La 5-an de oktobro manifestacio de revoluciuloj marŝis al la reĝa kastelo en Versailles [prononcu Vers"aj"], kio devigis la reĝon, kun sia familio translokiĝi al la urba reĝa kastelo en Parizo.
La reĝo mem estis ŝatata de multaj, kaj komence li tute favoris la sociajn, politikajn kaj ekonomiajn reformojn de la revolucio. La 4-an de junio 1789 tamen mortis lia plej aĝa filo, la reĝo funebris, sed ne komunikis tion al la publiko, tial ke multaj civitanoj miskomprenis, ke la persona emocia krizo de la patro estus malintereso kaj malkapablo de la reĝo pri regado.
La suvereneco de la popolo, kiun postulis la revolucio, do la ideo ke la popolo baze mem decidu pri siaj politikaj temoj, tre kontrastis al la tiam ĉie en Eŭropo aplikata ŝtata sistemo de monarkioj. La regantaj elitoj de Francio kaj la ceteraj ŝtatoj de Eŭropo do malakceptis ĝin.
En la provo ekregi la ĥaoson kaj anarĥion, kiuj intertempe regis en tuta Francio, Ludoviko ekkontaktis siajn reĝajn kuzojn en tuta Eŭropo. Kiam la premo al li kaj lia familio ĉiam plialtiĝis, li fine konsentis plenumi ilian peton fuĝi el la radikala Parizo, en la espero ke la emocioj de la popoloj iom trankviliĝu kaj la revolucio daŭriĝu iom pli milde.
La fuĝoprovo de la 20-a de junio 1791 malsukcesis: La reĝo kaptiĝis en Varennes [prononcu "Varen"] en orienta Francio, jam proksime al Germanio, kaj kiel malliberulo estis retransportita al Parizo. Kiam dum septembro 1791 la franca konstitucio estis validigita, Francio definitive estis konstitucia monarkio.
Verdikto pri morto kaj ekzekuto
La 10an de aŭgusto 1792 la revoluciuloj sturmis la reĝan palacon en Parizo kaj malliberigis la reĝon. La revolucia estro Maximilien de Robespierre, opiniis, ke la ekzisto de la reĝo estus danĝero por la daŭra sukceso de la revolucio. Timante kontraŭrevolucion kaj komprenante, ke multaj francoj daŭre sentis lojalecon al la reĝo, li decidis forigi Ludovikon. Por ŝajnigi laŭleĝecon, proceso antaŭ la Nacia Konvencio juĝis la reĝon. Robespierre tie samtempe estis akuzisto kaj juĝisto. Kun apenaŭa plimulto fine la deputitoj voĉdonis favore al verdikto pri mortigo de Ludoviko. La voĉdono estis publika, kaj ĉiu deputito ne voĉdonanta por mortigo de la reĝo devis mem timi esti simile akuzita je morto - tion klare esprimis dum la proceso la hurlantaj anoj de Robespierre kaj la popola amaso histerie ekscitigita. La 21an de januaro 1793 Ludoviko estis senkapigita sur la pariza placo Place de la Concorde. La 16an de oktobro ankaŭ lia edzino Marie-Antoinette estis senkapigita.
Arkta Cirklo
La arkta cirklo estas unu el la du polusaj cirkloj, t.e. la cirklo de latitudo kiu situas proksimume 66,5 gradoj norde de la ekvatoro de la Tero kaj kiu ĉirkaŭiras la nordan malvarmegan terzonon. La Suno neniam subiras en la someraj monatoj super la arkta cirklo kaj neniam leviĝas en la vintraj monatoj.
Pro severa klimato ne multaj homoj vivas pli norde de la cirklo. La plej grandaj urboj de tiu teritorio estas Murmansk, Norilsk, Vorkuta kaj Tromsø
Geisenhausen
Geisenhausen estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Landshut kaj en la distriktaro Malsupra Bavario de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Ituverava
(oficiale Município de) estas municipo en la subŝtato San-Paŭlio de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Ribeirão Preto kaj en la mikroregiono Ituverava. Laŭ la stato de en la municipo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
10449 Takuma
10449 Takuma estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la franca astronomino Marguerite Laugier elde la Observatorio de Nico.
Nomo
Ĝia nomo honoras la japanan astronomon Hitoshi Takuma, aktivan observanton de la Suno, de la sunmakuloj kaj de la de 1949. La nomo estis proponita de la japana astronomo Syuichi Nakano, kiu trovis la identigojn pri tiu-ĉi asteroido.
Zelda Kaplan
Zelda KAPLAN (n. la 20-an de junio, 1916 – m. la 15-an de februaro, 2012) estis konstanta partoprenanto en la arta, kluba kaj moda rondoj novjorkaj. Oni ofte vidis ŝin ĉe popularaj novjorkaj noktokluboj ĝis la fermiĝa horo. Ŝia trademark kluba kostumo estis robo, sako kaj ŝuoj en la sama afrika desegno, kaj alta tola ĉapelo.
Ŝi multe klopodis por aferoj filantropaj kaj humanaj, ofte vojaĝante al Afriko por paroli kontraŭ mutilado de inaj seksaj organoj kaj kampanjante por ke virinoj rajtu heredi; en 1995 ŝi parolis al vilaĝoj en Sudafriko pri preventado de koncipoj. Rilate al virinaj rajtoj, ŝin citis The Village Voice diri, "Estas tiom grave ke knabinoj ne riverencu al la peniso. Mi esperas sciigi al ĉiu knabino, ke ŝi estas iu."
Morto
Kaplan mortis en 2012, 95-jara, post kolapsi dum ekspozicio pri la nova desegnokolekto de Joanna Mastroianni ĉe Lincoln Center en Novjorko kadre de la duonjara Semajno de Modoj.
Ambirdoj
La ambirdoj  estas papagedoj el la genro Agapornis. Ili troviĝas en Afriko.
Dum ilia tuta vivo ili havas nedisigeblan kaj monogamian rilaton kun la partnero.
Specioj
Entute estas 9 specioj:
43763 Russert
43763 Russert estas malgranda, malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la usonaj geastronomoj kaj geedzoj Carolyn S. Shoemaker kaj Eugene M. Shoemaker elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la usona ĵurnalisto Tim Russert (1950–2008), aŭtoro, estro de buroo enVaŝingtono kaj politika analizisto por NBC News. Li estis moderigisto de la televida elsendaĵo Meet the Press.
Opia milito
En la 19-a jarcento ĉina verda teo estiĝis tre populara en Eŭropo kaj Usono. Ĉina silko kaj porcelano estas ankaŭ de granda mendado. Aliflanke, Eŭropo havis nenion por oferti al Ĉinio. Estiĝita komerca malekvilibro estis malbona speciale por Britio, kiu sendadis al Honkongo multe ŝipojn, plenŝarĝitajn de arĝento. Britioj volis solvi problemon pere de interŝanĝo de varoj al kotono kaj opio kun Hindujo kaj suda Azio. Opio estis tre mendita en Ĉinio, kie ĝi funkcias kiel valuto. Britioj smuglis opion al Ĉinio sen skrupuloj al malpermeso de importo de opio. Jare 1839 registaro de Qing, post kelkaj malsukcesaj anti-opiaj kampanjoj, kreis tre drastajn leĝojn kontraŭ opio. Komisaro Lin Zexu konfiskis kaj neniigis kestojn da opio ( tunoj). Britoj violente venĝis sin kontraŭ ĉinio: ili atakis malpreparitan Ĉinion, detruis ĉiniaj armeon kaj devigis subskribi malekvilibran kontrakton. Post tia evento, Honkongo estiĝis britia teritorio. Britio akiris statuson de la plej privilegiita lando. Ĉinio estas devigita pagi tre grandan sumon.
Mali Radinci
Mali Radinci, serbe Мали Радинци estas malgranda vilaĝeto en Serbio, en aŭtonomio Vojevodio, en distrikto Srem (regiono), en municipo de Ruma. En la loknomo Mali signifas: malgranda.
Geografio
Mali Radinci situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo. Ruma estas proksime.
Historio
Dum fino de la mezepoko la regiono estis sub turka kontrolo, poste ĝi apartenis al limgarda zono de Habsburgoj. Ĝis fino de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Szerém, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, fine al Serbio. En 2002 loĝis en Mali Radinci 496 serboj (83 %), 39 hungaroj, 7 ciganoj, 6 kroatoj, unusola germano.
Rhume-fonto
La Rhume-fonto (germane: Rhumequelle) en Pöhlde (parto de la germana urbo Herzberg am Harz) kaj proksime de Rhumspringe estas unu el la plej grandaj karstaj fontoj en Centra Eŭropo. La rivero Rhume mem estas flanka rivero de Leine. La fontaj datenoj jenas: ĉefa fonto - D=20 m, ekzistas 360 flankaj fontoj; ŝutado: meze 2500 l/s, minimume=900l/s, maksimume=5500 l/s.
En 2020 estis inaŭgurita dulingva (de-eo) informtabulo ĉe la parkloko de la proksima Rhume-fonto, kie nun ankaŭ en Esperanto oni povas legi informojn pri unu el la plej grandaj fontoj en Eŭropo.
Priskribo
Je la unua rigardo neniu kredus stari antaŭ unu el la plej grandaj fontoj de Eŭropo. Sed la Rhume-fonto produktas kvanton posekunde kiu sufiĉus provizi ĉiun germanan ŝtatanon per 3 litroj da akvo ĉiun tagon. Kelkajn tagojn ĝi malmergigas eĉ pli ol 5000 litroj. Krom la ĉefa fonto multaj flankaj fontetoj plenigas la fontan pelvegon. La Rhume-fonto estas en senpera konekto kun la gipskarsta zono de la sudokcidenta rando de la Harco. Simpligite oni povas imagi ke la tavolo de la diasa (permia) anhidrito, kiu ekz. formas tavolŝtupon proksime de Osterode-Düna, deklivas suden. Do, en la zono de la Rhume-fonto la tovoloj parte mergiĝis jam sub pli malfruajn sedimentojn. Kaj kie tiaj ofte permeablaj sedimentoj ne plu dikas, la pli norde en la anhidriton enpenetrinta akvo povas reaperi en fonto.
La du harcaj riveroj Oder kaj Sieber (kiuj distancas je ĉ. 6 kaj 9 km) estas rekte unuigitaj subtere kun al fonto. Sekve ne mire ke dum altakvoj aŭ malaltakvoj ĉe la menciitaj riveretoj tuj videblas ankaŭ ĉe la Rhume-fonto. Tamen oni supozas ke la Rhume-fonto havas sume akvokolektan basenon de 350 kvadramkilometoj.
Vidu ankaŭ
Herzberg am Harz
LIngva pejzaĝo
Eksteraj ligiloj
Eta priskribo, kun pluaj bildoj.
Teorioj pri la profundeco de la Rhume-fonto.
Metila eŭgenolo
Metila eŭgenolo estas oleeca nature trovata likvaĵo kun kariofila odoro ĉeestante en multaj esencoleoj. Metileŭgenolo uzatas kiel gustigagento, aromaĵo kaj anestezaĵo en ronĝuloj. Metileŭgenolo estas mutacigena ĉe bestoj kaj oni kreditas al li karcinomogenajn proprecojn por homoj laŭ esploroj faritaj kun eksperimentaj bestoj.
Serurpuzlo
Serurpuzlo aŭ fermopuzlo estas ludilo, nome tipo de mekanika puzlo. Ĝi konsistas el seruro kun malkutima aŭ kaŝita mekaniko. Tiaj fermiloj (respektive malfermiloj) estas foje nomataj iluziseruroj, ĉar malfermi ilin estas kvazaŭ plenumi magian iluzion. Por tiaj puzloj eblas uzi kongruan ŝlosilon aŭ ne.
Mór Wahrmann
WAHRMANN Mór (29-an de februaro 1832, Pest (urbo), – 26-an de novembro 1892, Budapeŝto) estis grandkomercisto (tekstilaĵoj), la unua judreligia politikisto en la hungara parlamento.
Mór Wahrmann devenis el juda familio. Li studis filozofion en la Reĝa Universitato de Pest, poste transprenis gvidon de la grandkomerca negoco de lia patro. Li estis prezidanto de la Komerca kaj Industria Kamero, kaj de la Asocio Lloyd. Li partoprenis en fondo de multaj entreprenoj (Vapormueleja Asocio Pannónia, Angla-Hungara Banko, Maŝinfabriko Ganz).
Post la aŭstra-hungara interkonsento, li ekaktivis en la politiko kaj ekde 1869 estis parlamenta reprezentanto de Lipótváros. Li apogis politikon de Ferenc Deák.
Li estis prezidanto de la Peŝta Izraelita Religia Komunumo (1883 – 1892). Li postlasis grandsuman fondaĵon por la Hungara Scienca Akademio.
Arnold Gara
Arnold GARA, laŭ hungarlingve kutima nomordo Gara Arnold estis hungara pentristo, grafikisto, ceramikisto.
Arnold Gara  naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto.
Szövetség
Szövetség [pr. soevetŝe:g] Ligo, estas hungarlingva revuo aperinta ĉiumonate de januaro 1994 kiel revuo de Afergvidanta Prezidantaro de RMDSZ. De septembro 1995 ĝi estis revuo de RMDSZ. Ĝi havis aldonaĵon kun titolo Civil Pálya (Civila Kariero) [inter januaro 1996 (1-a n.) kaj majo (5.n.), kiu estis ĉiumonata informilo por fondusoj kaj civil organizoj.
Delictes d'amor
Delictes d'amor ("Amaj krimoj") estas romano de la kataluna verkistino Maria Mercè Roca. La verko, rakontita laŭ unua persono, prezentas la psikologian portreton de Ĝirona ŝuvendisto sekse altirita de infaninoj. Ĝi ricevis la Premion Ramon Llull pri romano 2000.
Intrigo
Narcís Besora [Narsís] posedas tri ŝuvendejojn en Ĝirono kiuj igis lin prestiĝa enteprenisto honorota per premio eŭropaskale. Li estas klera, rafinita, sentema homo kiu ĝuas farante sian laboron, kun ĝentila traktado al klientoj.
Karaa maro
La Karaa maro (Карское море) estas randa maro de la Arkta Oceano, kiu situas norde de la kontinenta parto de Rusio kaj geografie konsideriĝas parto de la limo inter Eŭropo kaj Azio.
Delictes d'amor
Intrigo
Li estas separita kaj havas du filojn kiujn li vidas ĉiun dekkvinan tagon. Kun lia patrino li neniam sukcesis havi kontentigan rilaton. Koncerne la patron, jam mortinta, la rilato estis pli malbona. Lia amikeco kun Francina, kio pro ĝiaj trajtoj ŝajnas, ke povas konduki en geedziĝon, estas limigita de nevidebla baro kiun ŝi ne sukcesas kompreni, en kiu li rifuĝiĝas por ne sin malfermi al la aliaj. Sciante pri la konsekvencoj kiu povus aporti al li esti malkovrita, Narcís kaŝas ĵaluze sian plej intiman sekreton: lia nedribebla seksa altiro al infaninoj.
Konscia ke lia naturo, kiu turmentas kaj obsedas lin, estas la cirkonstanco kiu fiaskigas liajn adoltajn rilatojn, Narcís serĉas la manieron sekrete kontentigi siajn spontanajn impulsojn kaj esti kapabla alfronti vivon ŝajne normala, eĉ eble novan geedziĝon. Iluziiĝita je la premio kiun li atendas, li klopodas redakti bonan akceptan paroladon, sed li plej pripensas en la vojaĝo kiun li volas fari al Tajlando kun la celo realigi siajn seksajn fantaziojn.
Karaa maro
La maro okcidente limiĝas pere de la arkoforma duobla insulo Nova Zemlo, kiu konsistas el la kvara kaj la sesa plej grandaj insuloj de Eŭropo. Oriente la insularo Norda Zemlo kaj la Tajmira Duoninsulo limigas ĝin. Sude la maro interalie tuŝas la Jamalan Duoninsulon kaj pli sude la Okcident-Siberian Malaltebenaĵon, kaj la Gidanan Duoninsulon kaj pli oriente la Nord-Siberian Malaltebenaĵon.
La Karaa maro etendiĝas inter proksimume la 70-a kaj la 80-a norda latituda grado kaj la 55-a ĝis 105-a orienta longituda grado. La maro averaĝe profundas 118 metrojn kaj do estas relative malprofunda. La plej profunda punkto, iom nordoriente de la norda insulo de Nova Zemlo, situas 620 metrojn sub la marnivelo.
Tiu maro estas difinita kiel mara ekoregiono laŭ la Monda Natur-Fonduso (WWF) kaj la organizaĵo The Nature Conservancy, do biogeografie apartenas al Arkta Mara Regno, unu el la 13 Maraj Regnoj. Kune kun Barenca maro ĝi estas en tutmondaj 200-unuo pro sia signifo por la biodiverseco.
Listo de fikciuloj
Listo de fikciuloj estas listo pri fikciuloj aperantaj en romanoj, bildliteraturoj, filmoj ktp.
Tiu ĉi listo inkludas ankaŭ personformitajn bestojn, fikciajn robotojn, fikciajn komputilojn, fikciajn demonojn, fikciajn eksterterajn vivojn, fikculajn diojn ktp.
Tasmanmara sturno
La Tasmanmara sturno (Aplonis fusca) estis aŭstralazia birdo de la familio de sturnedoj kaj genro de Pacifikaj sturnoj aŭ Aplonis. Ĝi estis priskribata en 1836 de John Gould kiel specio kiu loĝis kaj en Norfolkinsulo kaj en Insulo Lord Howe. En 1928 aŭstralia ornitologo Gregory Mathews agnoskis, ke la plumaro de la raso el Insulo Lord Howe estis multe pli bruna kaj pli grizeca ol la plumaro de la norfolkinsula raso kaj disigis la specion en du formojn, la Norfolka sturno (Aplonis fusca fusca), kaj la Sturno de Lord Howe (Aplonis fusca hulliana). Ambaŭ subspecioj estas nuntempe formortintaj kaj pro tio la tuta specio same.
Gampelen
Pri la komunumo
Gampelen (en la franca lingvo: Champion) estis ĝis la 31-a de decembro 2009 komunumo de la distrikto Erlach kaj ekde la 1-a de januaro 2010 komunumo de la administra distrikto Seeland en Kantono Berno, Svislando. Ĝi havis 778 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.
Geografio
Gampelen situas en la Berna Lagolando meze inter Neŭŝatelo kaj Bielo, ĉe la orienta bordo de la Lago de Neŭŝatelo kaj la suda bordo de la kanalo de Zihl, kiu ligas la Lagon de Neŭŝatelo kun la Lago de Bielo. Gampelen estas la unika berna kaj germanlingva komunumo ĉe la bordo de la Lago de Neŭŝatelo. La komunumo Gampelen konsistas el la vilaĝo Gampelen kaj la setlejoj Böscheteile, Gürle, Räckholteren, Tannenhof, Nusshof, kaj Eschehof. En sudo Gampelen etendiĝas la Granda Marĉo. De tie du kanaloj, Isleren-Kanalo kaj Seeboden-Kanalo kondukas al Zihl.
La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 10,83 km², de kiuj 25,0% estas kovritaj de arbaro, 56,7% servas por agrikulturo kaj 10,7% por setlado.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Gampelen limas en nordo al Gals, en nordoriento al Tschugg, en oriento kaj sudoriento al Ins, en sudo al Cudrefin (VD), en okcidento al la Lago de Neŭŝatelo, kaj en ordokcidento al La Tène (NE).
Trafiko
Tra Gampelen pasas la kantonaj ĉefvojoj n-ro 10 kaj 153 kaj la svisa rapidvojo H10, kiu konektas la svisan aŭtovojon A5 kaj la svisa aŭtovojo A1. Al la publika transportreto la komunumo estas konektita per la stacidomo ĉe la trajnlinio de Neŭŝatelo al Berno.
Historio
La unua dokumenta mencio de Gampelen datiĝas el la jaro 1179 kiel Champion. En Gampelen ekzistis diversaj setlejoj el la mezolitiko, neolitiko kaj la bronzepoko, precipe sur la iama Insulo Witzwil. Kiel parto de la Senjorejo Erlach en la jaro 1395 Gampelen estis akirita de Savojo kaj en la jaro 1474 de la urba ŝtato Berno, kiu ĝin en la jaro 1476 atribuis al la Voktejo Erlach.
Preĝejo Emeriko de Hungario (Veszprém)
Piarista preĝejo de Sankta Emeriko de Hungario estas romkatolika Monumento historia en Hungario, en urbo Veszprém.
Historio
La piaristoj konstruis en Fortikaĵo de Veszprém unue monaĥejon, poste apude preĝejon en 1833. Ĝi estis renovigita en 1901.
Konstruaĵo
La preĝejo kune kun la monaĥejo estas integrita laŭ la strato. La kvadrata malalta turo situas super la enirejo. Sur la fasado 4 kolonoj estas videblaj. Sur la muro estas 3 literoj: MMT, kiu estas greka mallongigo signifanta: Maria, patrino de Dio. Interne 5 altaroj situas faritaj ĉ en 1840. La ĉefaltaro prezentas Sanktan Emerikon de Hungario. Super la altaro estas duonkupolo, kie estis pentrita Kristo. La flankaj altaroj prezentas piaristajn sanktulojn. La sanktejo estas kvadrata. Sur la baldakeno 2 freskoj estas videblaj: "Venigu al mi la bebojn", "Renkontiĝo de Sankta Jozefo kaj Sankta Maria".
Nuntempe oni aranĝas ankaŭ ekspoziciojn pri piaristoj kaj ekleziaj artoj.
Juhani Aho
Juhani AHO (vere: Juhani Brofeldt; naskiĝinta la en Lapinlahti, mortinta la  en Helsinko), estis finna verkisto kaj ĵurnalisto.
Vivo
Juhani Aho devenis el pietisma familio en kiu la legado de sekularaĵoj ne toleriĝis. Lia patro Henrik Gustaf Theodor Brofeldt estis eklezia preposto en Lapinlahti kaj lia patrino nomiĝis Karolina Fredrika Emelie Snellman. Aho studis inter 1880 kaj 1884 historion kaj literaturon en Helsinko. Jam dum la studentaj jaroj li liberprofesie laboris por diversaj gazetoj. Li ankaŭ kunfondis la periodaĵon "Päivälehti" per kio li iĝis unu el la plej gravaj personuoj ĉe Juna Finnio. Tiu ĉi grupo da intelektuloj elpensis novajn ideojn por la socio, la arto kaj la moralo en tiu eostskandinavia lando. Invitoj kaj vojaĝoj el Franclando kaj Ruslando sekvis.
La unuajn literaturajn instigojn li ricevis de Bjørnstjerne Bjørnson, Henrik Ibsen, Lev Tolstoj kaj Émile Zola. Aho krome kontinuigis la humanismajn tradiciojn de la finna literaturo laŭ la modelo de Aleksis Kivi aŭ Minna Canth. Ankoraŭ ĉi-tage liaj tradukaĵoj alte valoras kaj ŝatatas. Aho ĉerpis temojn siajn el la finna popola vivo estiĝonte tiumaniere pioniro de la moderna Realismo en sia patrujo.
En 1891 li edzinigis la pentristinon Venny Soldan-Brofeldt kiu naskis al li du infanojn: Heikki Aho (1895–1961) kaj Antti Juhani Aho (1900–1960). Filo lia Björn Soldan (1902–1953) estis komuna infano kun la bofratino Tilly.
Kritikoj
Laŭ Gustaf af Geijerstam ege laŭdendas lia tenera vido je la plej etaj aferoj de la vivo efikonte ke simpatio kaj por la estinto kaj por la estonto senteblas. La eldonisto Hans Marquardt atentigas ankaŭ al ties profunde psikologia kompatemo.
György Honti
György HONTI [djordj], laŭ hungarlingve kutima nomordo Honti György estis hungara aktoro, reĝisoro, universitata instruisto.
György Honti naskiĝis la  en Budapeŝto.
Biografio
György Honti frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li lernis (kaj li ricevis rolojn) en teatra lernejo (studio) 2 jarojn. Li akiris pedagogian diplomon en Altlernejo Károly Eszterházy en 1991, sed dum la studentaj jaroj li apartenis al studio de Nacia Teatro (Budapeŝto), eĉ li havis aktoran statuson en Nacia Teatro (Szeged) 1989. Li akiris plian diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1995, sed inter 1991-1995 li estis ankaŭ aktoro de Nacia Teatro (Miskolc). Liaj sekvantaj teatraj stacioj estis: Inter 2005–2007 li lernis en Universitato de Pécs, li estis kandidato de PhD en 2008 en Scienca Universitato Loránd Eötvös, li akiris lingvodiplomon pri Esperanto, fine li instruas en tiu ĉi universitato. Li ricevis 3 premiojn inter 2002-2007.
Araba kulturo
Araba kulturo rilatas al la kulturo en la landoj en kiuj la oficiala lingvo estas la araba (kvankam la araba lingvo en kelkaj el ili estas la lingvo de malplimulto), kaj la okcidentecaj oficialuloj kaj akademiuloj kutimis nomi ilin "arabaj landoj" el Sud-Okcidenta Azio kaj Nordafriko, de Maroko ĝis la Araba Maro. Lingvo, literaturo, gastronomio, arto, arkitekturo, muziko, spiriteco, filozofio, mistikismo (ktp.) estas ĉio parto de la kultura heredo de la tutaraba mondo.
La araba mondo foje estas dividita en apartajn regionojn inkluzive de Nilvalo (konsistante el Egiptujo kaj Sudano), Al-Maghrib Al-Arabi aŭ Magrebo (konsistante el Libio, Tunizio, Alĝerio, Maroko, kaj Maŭritanio), Fekunda duonluno (konsistante el Irako, Kuvajto, Libano, Sirio, Palestino kaj Jordanio) kaj Arabio (konsistanta el Irako, Jordanio, Kuvajto, Barejno, Kataro, Saud-Arabio, Omano kaj la UAE) kaj Al-Janoub Al-Arabi de Arabio (konsistanta el Jemeno kaj Omano).
La araba kulturo estas dividita en tri ĉefpartojn, la urba kulturo (Al-Hadar), la kampara kulturo (Al-rifo), kaj la nomada kulturo (Al-Badow). Tipe, landoj kiel Egiptujo, Irako, Sirio, Jemeno, Sudano, kaj Maroko estas konsideritaj kiel de kamparaj kulturoj, dum Saud-Arabio, Libio, Maŭritanio kaj Jordanio estas konsideritaj Badow (beduenoj), dum finfine Libano, Palestino, Tunizio, Alĝerio estas konsiderita urbaj, ankoraŭ la plej granda parto de la arabaj ĉefurboj estas agnoskita kiel de urbaj kulturoj, kiel Kairo, Rabato, Bagdado, Aleksandrio, Damasko, Marakeŝo, ktp.
Unesko-premio Sharjah pri araba kulturo
La Unesko-Premio Sharja (eo: Ŝarjo) por Araba Kulturo estis establita en 1998, laŭ la iniciato de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj por rekoni la klopodojn de individuoj kiuj kontribuis, per sia arta, intelekta aŭ varba laboro, al la evoluo kaj disvastigo de araba kulturo en la mondo. La celo de la premio estas antaŭenigi reciprokan komprenon de homoj per agadoj kiuj instigas pli grandan konon kaj interŝanĝon inter malsamaj kulturoj. La premio estas aljuĝita ĉiujare al iu el araba lando kaj al persono el alia lando. Unesko lanĉis la premion Sharjah pri araba kulturo en 1998.
Eksteraj ligiloj
Filmeto pri araba kulturo pri la premio Sharjah pri araba kulturo en la retejo de Unesko.
Episkopa palaco (Pécs)
Episkopa palaco estas impona eklezia historia monumento en Pécs.
La konstruaĵo
La palaco situas laŭ placo ĉe Baziliko-katedralo Sanktaj Petro kaj Paŭlo. Interne en la ŝtuparejo oni metis artaĵojn, ekzemple gobelinoj el la 18-a jarcento. En la manĝoĉambro Károly Lotz pentris la bildojn. En la palaco ankaŭ episkopa biblioteko funkcias. Imre Varga faris la skulptaĵon pri Franz Liszt en 1983 sur la balkonon.
Kumeno
Izopropilbenzeno aŭ Kumeno estas organika kombinaĵo ĉeestanta en la kruda rafinita nafto. Ĝia strukturo prezentas benzenan ringon ligitan al izopropila grupo. Ĝi estas aromata hidrokarbonido, kiu ĉe media temperaturo kaj premo prezentiĝas kiel senkolora brulema likvaĵo kun karakteriza odoro. Ĝi estas solvebla en alkoholo, eteroj kaj benzeno kaj estas tute nesolvebla en akvo.
Aĥnaton
Aĥnaton, Akenatono aŭ Eĥnaton (mortinta probable dum la jaro 1334 a.K.) estis faraono de antikva Egiptio apartenanta al la 18-a dinastio. Li malakceptis la malnovajn diojn kaj anstataŭigis ilin per Atono, la viviga forto de la suno kaj la nova dio de la imperio. Li tiuokaze ŝanĝis sian nomon en Aĥnaton (Aĥ-en-Jati, utila por Atono). Li ankaŭ konstruigis novan ĉefurbon Aĥetaton.
Kraljevci
Kraljevci, serbe Краљевци estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojevodio, en distrikto Srem (regiono), en municipo de Ruma.
Denis Sassou Nguesso
Denis Sassou NGUESSO (1943) estas Konga politikisto kiu estas prezidanto de la Respubliko Kongo ekde 1997; li estis estinta antaŭe prezidanto el 1979 al 1992. Dum sia unua periodo kiel prezidanto, li estris la unupartia reĝimo fare de la Konga Partio de Laboro (KPL) dum 12 jaroj. Sub premo el internaciaj fontoj, li enkondukis multpartian politikon en 1990 kaj estis poste elpostenigita de plenumaj povoj fare de la Nacia Konferenco de 1991, restante en funkcio kiel ceremonia ŝtatestro. Li iĝis kandidato por prezidenta elekto de 1992, sed li malsukcesis, iĝante la tria.
Kraljevci
Geografio
Kraljevci situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Ruma-Surĉin, laŭ fervojo Ruma-Stara Pazova.
Denis Sassou Nguesso
Sassou Nguesso estis opoziciestro dum kvin jaroj antaŭ reveni al la povo rezulte de la Jun–Oktobra enlanda milito de 1997, en kiu liaj ribelaj fortoj elpostenigis la prezidanton Pascal Lissouba. Sekve al transira periodo, li venkis en la prezidenta elekto de 2002, kie okazis malalta opozicia partoprenado; li estis reelektita en la prezidanta elekto de 2009. La enkonduko de nova konstitucio, aprobita per referendumo en 2015, ebligis ke Sassou Nguesso staru por alia regotemmpo. Li estis reelektita en la unua baloto de la prezidanta elekto de 2016 per plimulto.
Kraljevci
Historio
Dum fino de la mezepoko la regiono estis sub turka kontrolo, poste ĝi apartenis al limgarda zono de Habsburgoj. Ĝis fino de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Szerém, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, fine al Serbio. En 2002 loĝis en Kraljevci 1131 serboj (92 %), 18 ciganoj, 17 kroatoj, 10 hungaroj, 7 jugoslavianoj kaj aliaj.
Aĥnaton
Li okupas eksterordinaran lokon inter la faraonoj, estas nomata "revoluciulo, herezulo, pacifisto, despoto" kaj simile. Kiam li vivis, li estis nomata "justulo sur la tero", post la morto "krimulo el Aĥetatono". Ĉar li anstataŭigis multajn egiptajn diojn per unu, li estas opiniata kiel fonto de monoteismaj religioj kaj inspirinto de Moseo.
Li surtroniĝis post la morto de sia patro Amenhotep III-a kiel Amenhotep IV, sed en la sesa jaro de sia regado li ŝanĝis la nomon al Aĥnaton, deklaris Sunon sola dio kaj en dezerta loko (nun Amarna) konstruigis novan ĉefurbon per dekmilo da laboristoj (Amarna-leteroj). Dio Atono estis adorata jam en antaŭaj generacioj, la faraono mem estis lia ĉefpastro kaj kiam li surtroniĝis, li unue deklaris Atonon pli alta dio ol Amono kaj poste sola ekzistanta dio. La reformoj daŭris proksimume ses jarojn kaj kulminis per malpermeso adori kulton de aliaj dioj. Lia "Himno al Atono" konserviĝis kiel unu el plej belaj poeziaĵoj de la antikva Egipto. Kiel monoteisma religio, tiu estis nomita Atonismo.
La religia reformo estis parte kaŭzita de lia strangula karaktero, sed ĉefe ĝi estis politika atako kontraŭ la pastraro de Amono, kiu akiris tro da potenco kaj komencis jam subigi al si eĉ faraonojn mem. Li ne multe zorgis pri administraciaj aferoj, sed kruele per ekzekutoj persekutis ĉiun opozicion. La pastroj neniam paciĝis kun malvenko kaj preparis puĉon, kiu sukcesis en la 17-a jaro de lia regado. Oni supozas, ke li estis murdita per ponardo aŭ veneno, sed la vero ne estas konata. Post la puĉo staris verŝajne postaj faraonoj Aje kaj Haremheb. La venkintoj klopodis forigi ĉiun memoraĵon pri la herezulo, detruis lian urbon, forĉizis lian nomon, tamen multaj informoj konserviĝis.
Aĥnaton estas fama ankaŭ pro sia edzino Nefertito, la plej bela el la egiptaj virinoj (konserviĝis pluraj portretoj).
Post morto de Aĥnaton surtroniĝis lia frato Smenĥkare, poste Tutanĥamon, kiu origine nomiĝis Tutaĥaton, verŝajne filo de unu el la du fratoj.
En posta kulturo
Pri lia vivo estis verkitaj multaj romanoj: "Egiptano Sinuhet" (Mika Waltari), "La skribisto de la faraono" (Alexej Pludek) k.a.
Philip Glass komponis operon pri ĉi tiu faraono sub la titolo "Akhnaten", kiu havis premieron en 1984.
Akenatono en Esperanto
En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome Poemo de Utnoa okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo anoŭdo. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kiu montras al li la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, el Ĉina Murego al insulo Srilanko. Poste aperas la japana pentristo Hokusajo kiu siavice montras aliajn mirindaĵon el Azio. Kaj poste venas la vico de Fidiaso, kiu montras mirindaĵojn el suda kaj centra Eŭropo kaj la venonta ĉiĉerono estas Maria Sklodovska, kiu montris al Utnoa la mirindaĵojn de centra kaj orienta Eŭropo. Jen kiel ŝi prezentas la venontan ĉiĉeronon Akenatonon kiu montros interesaĵojn el Afriko:
Denis Sassou Nguesso
Sassou Nguesso estas apogita de vario de politikaj partioj, ĉefe la KPL. Li estas la prezidanto de la Centra Komitato de la KPL.
Batam
Batam (Kota Batam) estas milionurbo en Indonezio, en la insuloj Riaŭ, en provinco Riaŭ-Insuloj. Apartenaĵoj de Batam estas 2 insuloj, ili estas ligitaj al Batam per pontoj.
Denis Sassou Nguesso
En oktobro 2021, Denis Sassou N'Guesso estis citita en la skandalo de la "Pandora Papers". Laŭ la internacia konsorcio de ĵurnalistoj, estis en 1998, tuj post la reveno al la potenco de Denis Sassou N'Guesso, ke la kompanio Inter Afrika Investo laŭdire estis registrita en la Britaj Virgulininsuloj, kariba imposta rifuĝejo. Denis Sassou N'Guesso neas ĝenerale ke ekzistas tiuj dokumentoj.
Batam
Historio
La unuaj registritaj loĝantoj ĉe Batam estis malajoj de la jaro 231 post Kristo. Ĝi longe apartenis al sultanlando, iam al Singapuro. En la 1973 Batam estis deklarita industria zono por iĝi la indonezia Singapuro. En 1999 la komunumo ŝanĝis sian statuson al aŭtonoma regiono.
Ekonomio
Dum la historio fiŝkaptado, markomerco kaj piratado estis la ĉefaj okupiĝoj. En la malfrua 20-a jarcento la industruiiĝo komenciĝis kun naftoindustrio, ŝipkonstruado kaj elektronika produktado. Ekde 2006 Batam estas parto de speciala ekonomia zono kun Singapuro. Batam estas la tria marhaveno de la lando. Turismo formas grandan parton de la ekonomio kun pli ol 1.5 milionoj da turistoj en 2015.
Klimato
La klimato de Batam estas klasifikita kiel ekvatora klimato. Jare pluvas averaĝe po 2476 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, tamen pli ofte inter oktobro kaj januaro. La averaĝa temperaturo estas 27 °C kaj varias inter 22-31 °C. Ne estas grandaj diferencoj inter la monatoj.
Religio
Islamo estas la majoritata religio en Batam kun 77%, sekvita de kristanoj (17%), budhanoj (6%) kaj hinduismo (malpli, ol 1 procento).
Trafiko
La haveno havas pramajn itinerojn kaj al enlando kaj eksterlando. Batam havas internacian flughavenon kaj vojojn al aliaj partoj de la insulo.
Karl Doppler
Karl Doppler, laŭ hungarlingve kutima nomordo Doppler Károly [kAroj] estis aŭstrohungara komponisto, dirigento, flutisto. Lia frato estis Franz Doppler, lia filo estis Árpád Doppler, lia filino estis de:Olga Doppler-Alsen, lia bofilo estis de:Harry Alsen. Karl Doppler naskiĝis la en Lemberg, li mortis la  en Stutgarto.
Biografio
Karl Doppler ricevis muzikan trejnadon de sia patro, kiu estis armea muzikestro. Ekde 1838 li estis flutisto de reĝa germana teatro de Budao kune kun sia frato. Ambaŭ partoprenis en fondo de la filharmoniaj koncertoj. Inter 1850–1862 li estis flutisto kaj dirigento de Nacia Teatro (Pest), inter 1862-1865 li muzikis en Teatro ĉe Karintia Portalo, inter 1865-1898 li estis dirigento kaj teatrestro en Stutgarto. Li ricevis germanan reĝan premion en 1895. Lia edzino naskis 2 gefilojn.
Gevrey-Chambertin
Gevrey-Chambertin estas franca komunumo kiu situas en la Departemento Kostodorio (Département de la Côte-d'Or) en la regiono Burgonjo (Région Bourgogne), ĉirkaŭ 10 kilometrojn norde de Nuits-Saint-Georges.
Historio
La kastelo apartenis al la abatejo de Klunizo. La preĝejo estas ĉefe gotika.
La nomo de la komunumo datiĝas de 1847, antaŭ ĝi nomiĝis Gevrey.
Geografio
Tie oni produktas la faman ruĝan vinon Chambertin, kion Napoleono ŝatis.
Plantaro
Tie estas la ununura loko en mondo kie kreskas Biscutella divionensis el la familio brasikacoj.
Esperanto vivo
En la eŭropaj balotoj 2009, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 1 voĉdonon (0,11 % de voĉoj).
Jorma Kaukonen
Jorma KAUKONEN estas usona gitaristo kaj kantisto. Li estis en 1960-aj jaroj gitaristo de bando Jefferson Airplane kaj poste li estis membro de Hot Tuna.
Emily Price Post
Emily Price POST (naskiĝis la 27-an de oktobro 1872, mortis la 25-an de septembro, 1960) estis usona verkisto, ĉefe verkinte librojn pri etiketo.
Planeda kerno
la Tera kerno estas maso da metalo: fero (80%) kaj nikelo, verŝajne solida (interna kerno), ĉirkaŭita de likva metalmaso (ekstera kerno).
La ecojn de la kerno de aliaj planedoj estas malbone konataj. Eblas, ke iuj planedoj ne havas kernon, ĉu ĉar ili estas tute solidaj (ekzemple: Luno), ĉu ĉar ilia tuta internoj estas likvaj. (Gigantaj planedoj kiel Jupitero)
La ĉefa rimedo por ricevi informojn pri planeda kerno estas la sismografo: studo de la seismaj ondoj, kiuj ebligas determini profundajn strukturojn ene de la planedo. Ankaŭ la studo de magneta kampo provizas indikojn. (La tera magnetokampo estus ŝuldata al movoj de likva metalo en la ekstera kerno).
Jorma Gallen-Kallela
Jorma Gallen-Kallela (1898-1939) estis finna pentristo. Lia patro estis Akseli Gallen-Kallela. Jorma Gallen-Kallela estas konata pro freskoj en finna nacia muzeo, kiujn li pentris kun sia patro kaj rekonstruita pentraĵo de Maŭzoleo de Juselius. Li faris tie bildojn pri Kalevalo. Li falis en unua aŭ dua tago de Vintra milito kontraŭ Sovetunio. En la Vintra Milito, en la unua aŭ dua tago de la milito, Gallen-Kallela rimarkis ke sovetia soldato provas pafi Adolf Ehrnrooth. Kun fulmrapideco, Gallen-Kallela saltis sur Ehrnroth kaj savis lian vivon, sed si mortis tuj.
Kvartalo Minato-ku
Kvartalo Minato-ku (港区 [minato-ku]) estas komuna nomo de diversaj kvartaloj en Japanio:
Akari Kurishima
Akari Kurishima (栗島 朱里, n. ) estas japana futbalisto. Ekde la jaro 2019 ŝi membras en la japana virina nacia teamo de futbalo.
Amonia laŭrila sulfato
Amonia laŭrila sulfato, (ALS) laŭrila sulfato de amonio aŭ CH3(CH2)10CH2OSO3NH4 estas organika kemia substanco rezultanta el kompleta neŭtraligo de la amonia hidroksido, sulfata acido kaj laŭrata acido.
La dodekila radiko signifas ke la molekulo enhavas 12 karbonatomojn en la ĉeno kaj tio permesas ligaĵo kun nepolaraj partoj de molekuloj dum la alte polara sulfata pinto permesas ĝian ligaĵon al polaraj molekuloj tiel kiel la akvo. ALS klasiĝas kiel alkila sulfato kaj neanjona surfaktanto trovata ĉefe en ŝampuoj kaj likvaj tualetsapoj kiel ŝaŭmigagento. Laŭrilaj sulfatoj estas alte ŝaŭmigaj surfaktantoj kiuj disrompas la surfacan tension de la akvo, ĉefe pro formado de miceloj ĉirkaŭ la alte polara akvomolekulo en la interfaco de la aersurfaco.
Agado en solvaĵo
Kiel multaj el la surfaktantoj, tiel amonia laŭrila sulfato iĝas bona deirpunkto por uzo kiel purigaĵo pro tio ke ĝi disrompas la hidrogenan ligaĵon en la akvo. En akvaj solvaĵoj, la anjonoj laŭrilsulfatoj kaj la amoniaj katjonoj dissociiĝas unu de la alia. Krom la krita koncentriĝo de miceloj, la anjonoj kuniĝas al la micelo, en kiu ili formas grajnetojn kun la polaraj hidrofilaj pintoj de la sulfata porcio en la ekstera parto de la sfero kaj la nepolaraj hidrofobaj pintoj direktante sin al la centra parto de la molekulo.
La akvomolekuloj ĉirkaŭ la micelo siavice kuŝas ĉirkaŭ la polaraj ekstremaĵoj, kiu neniigas ĉian kapablecon de la hidrogeno ligiĝi al la ĉirkaŭantaj akvomolekuloj. La kompleta efekto de ĉi-miceloj estas kompleta redukto en la surfaca tensio de la solvaĵo, kaj tio donas pli grandan kapablon je penetrado kaj humidigo de pluraj surfacoj, inkluzive de porozaj strukturoj samkiel drapoj, fibroj kaj hararo. Sekve, ĉi tio permesas ke la solvaĵo pli facile dissolvu teron kaj grasojn krom aliaj substratoj.
Sekureco
Alte koncentrita ĉi-molekulo povas kaŭzi seriozajn iritojn al okuloj kaj haŭto. Inhalado kaj ingestado povas kaŭzi iriton al la spirsistemo, lungoj kaj stomako. En 1983, la usona instituto pri kontrolo je kosmetikaĵoj "Cosmetic Ingredient Review" raportas ke ŝampuoj enhavantaj ĝis 31% da ALS registris 6 sanplendojn el 6.8 milionoj da unuoj venditaj. Ĉi-plendoj inkluzivas du kazoj pri jukado en harhaŭto, du alergenajn reakciojn, unu damaĝon al hararo kaj unu okuliriton.
La usona Instituto pri Tributpagoj por Homaj kaj Vivmediaj Riskoj (HERA) plenumis seriozan esploron rilate al la alkilsulfatoj kaj ili konstatis ke ĉi-substancoj prezentas malaltan buŝan akutan toksecon, kaj nenian toksecon tra haŭto-ekspozicio, haŭtoirito kaj okulirito rezultaj de koncentriĝo. Ĝi laŭŝajne ne sensivigas la haŭton kaj la esploroj en ratoj faritaj dum du jaroj ne elmontris ke ĝi povas estis kancerogenera.
La raporto rivelis ke pli longaj strukturoj kun 16-18 karbonatomoj estas malpli iritaj al haŭto ol ĉenoj kun longo de 12-15 karbonatomoj. Krom tio, ili konkludis ke koncentriĝoj malpli altaj ol 1% estas esence ne-iritaj dum koncentriĝoj pli altaj ol 10% estigas mildan ĝis fortan iriton al okuloj.
Sintezo
La estigo de la amonia laŭrila sulfato okazas en du etapoj:
(13141) 1994 WW2
(13141) 1994 WW2 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Takao Kobayashi elde la Observatorio de Ooizumi en gubernio Gunma (Japanio).
Fairfield (Kalifornio)
Fairfield (komprenu Foirokampo) estas grandurbo en Usono, en subŝtato Kalifornio, en Kantono Solano. Ĝi estas administra centro de la kantono.
Geografio
Fairfield situas sur la marborda ebenaĵo en la sudokcidenta landparto de Usono, en la meza (iomete nordokcidenta) parto de la subŝtato. Vacaville troviĝas 13, Vallejo 23, Oakland 53, San Francisco kaj Sakramento 61 km.
Historio
En la nuna Fairfield indianoj vivis dum jarmiloj. En 1810 la hispana armeo forprenis la areon. Fairfield estis fondita en 1859 fare de kapitano Robert H. Waterman, kiu nomis la vilaĝon post sia iama hejmurbo Fairfield en Konektikuto. Pli frue jam en 1856 li komencis parceligi la areon. Fairfield urbiĝis en 1903. Baldaŭe la urbo iĝis hejmo de aerbazo.
József Fogel
FOGEL József estis hungara historiisto, universitata profesoro, ano korespondanta de la MTA (1928) naskita en Satmaro la 10-an de marto 1884 kaj mortinta en Segedo la 17-an de oktobro 1941.
Samia Suluhu
Samia Hassan Suluhu (naskiĝis ) estas tanzania politikistino (CCM), kiu elektiĝis la unua virina ŝtata prezidanto de Tanzanio.
= Politika kariero = Ŝi estis reprezentanto en parlamento de Tanzanio de 2010 ĝis 2015, kaj antaŭ tio ŝi estis reprezentanto en parlamento de Zanzibaro kaj ministro de registaro de Zanzibaro malsupre de prezidento Amani Abeid Karume inter 2000 kaj 2010. . Ŝi estis la unua virina vicprezidento de Tanzanio ekde la 5-a novembro 2015 malsupre de prezidento John Magufuli. Ŝi estas la unua virina prezidento de Tanzanio ekde la morto de ĉi-lasta la 17-an de marto 2021.
En septembro 2021, Samia Suluhu konfirmis, ke ŝi intencas kandidatiĝi por prezidanto en 2025 kaj tiel fariĝi la unua elektita virina prezidanto de la lando, se ŝi venkos.
Mokrý Háj
Situo
Mokrý Háj situas laŭ traira flankovojo. Skalica troviĝas je 3 km.
Historio
La unua skriba mencio okazis pri la vilaĝo en 1569. Tiutempe rifuĝintaj kroatoj loĝis tie. En 1602 vivis tie 179 vilaĝanoj en 79 domoj. En 1663 la turka armeo suferigis la loĝantojn. Incendio okazis en 1730. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis "Mokriháj", poste pro la hungariga politiko la vilaĝo ricevis hungaran nomon. En 1910 laŭ la popolnombrado loĝis en Horvátberek 783 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Skalica, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 1931 incendio okazis. En 2001 vivis en Mokrý Háj 569 homoj, (551 slovakoj).
Þorsteinn Briem
Þorsteinn Briem  (3-a de julio 1885 - 16-a de aŭgusto 1949) estis islanda pastro kaj politikisto. Li estis parlamentano 1934-1942 por la Farmistpartio, dividgrupo de la Progrespartio. Li estis partiestro de la Farmistpartio post la morto de Tryggvi Þórhallsson en 1935.
Þorsteinn estis filo de Ólafur Briem, parlamentano kaj unua partiestro de la Progrespartio.
Nerdo
Nerdo (sinonimoj: Malgraciulo, Mallertulo aŭ Giko) estas stereotipo, kiu kutime rilatas al homoj, kiuj estas dotitaj per pli alta ol averaĝa inteligenteco, kaj kies interesoj (plejparte komputiloj, sciencoj, matematiko, sciencfikcio, fantazio, noviletoj (angle: gadgets) kaj pli) ne estas en komuno kun la plej multaj membroj de la socio ĉirkaŭ ili.
En pli ĝenerala senso, persono vidita kiel tro intelektulo, obsedanta, memabsorbiĝinta aŭ mankanta sociajn kapablojn. Tia persono povas elspezi larĝaj kvantoj de tempo sur nepopulara, malmulte sciita aŭ ne-ĉefaj aktivecoj, kiu estas ĝenerale aŭ tre teknika, abstrakta aŭ rilatanta al temoj de scienca fikcio aŭ fantazio, al la ekskludo de pli da ĉefaj aktivecoj. Cetere, multaj laŭdiraj malgraciuloj estas priskribita kiel estanta sinĝena, idiosinkrazia, pedanta kaj nealloga.
La tipa nerdo estas vidita kiel havanta ne-atletikan korpspecon kaj nealloga aspekto. Li kutime suferas de medicinaj problemoj kiel miopeco aŭ hipermetropeco, akneo, digestaj malordoj, parolmalsanoj, spiraj malordoj kaj pozmalfaciloj. La nerdo ofte malsukcesas en homaj rilatoj (inkluzive de romantikaj rilatoj), kaj estas dotita per trajtoj kiel ekzemple timideco, malkuraĝo, snobismo, pedanteco kaj fizika malforto - kiuj distingas lin de socio. En ĉi tiu signifo, "nerdo" estas malestima termino por ĉiuj intencoj. Tamen, multaj nerdoj fieras esti tiaj, kiel signo de sia ŝajna eneca talento, malgraŭ sia soleco. Krome, homo, kiu rifuzas fari agon kiu implikas riskon, kiel fari delikton kontraŭ la leĝo aŭ partopreni en ekstremaj sportoj, ankaŭ povas esti etikedita kiel nerdo, kiel rimedo de socia premo. La nerdo povas iĝi viktimo de agoj de ĉikanado, sed aliflanke, fieras pri sia morala supereco super la socio ĉirkaŭ li.