cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vladiča
Vyšná Vladiča
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1470. En 1600 oni komputis tie unusolan domon. En 1663 pro pesto multaj mortis. En 1715 6, post 5 jaroj 5 familioj pagis imposton. En 1828 loĝis tie 161 vilaĝanoj en 20 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Felsőladács 90 homoj, (plejparte rutenoj).
Tatamo
Ĉie en la mondo tatamoj estas uzitaj por praktiki japanajn luktosportojn. La planko de la doĵo estas tute kovrita de tatamoj, aldonante elastecon al la planko.
La dimensio de tatamo estas samtempe unuo por mezuri ĉambrojn, nomita jō (畳, じょう): ankoraŭ nun oni diras, ke ĉambro estas 8-tatama, t.e. ke la planko povas ricevi 8 tatamojn. Tiel la larĝeco de tatamo iĝis referenco por tradicia konstruado: ĉambroj, sed ankaŭ pordoj, fenestroj, ŝutroj, ... estas dimensiitaj laŭ tiu unuo.
Por dormado, futonoj estas sternitaj ĉiuvespere sur la tatamojn kaj ĉiumatene ordigitaj en la oshiire por ke la ĉambro estu libera por aliaj uzoj.
Tatamoj estas tradicie faritaj el tavoloj de rizopajlo krucigitaj kaj premitaj. La pezo varias inter 25 kaj 30 kg. Nuntempe ili estas el artefaritaj materialoj (ŝaŭmaĵoj kaj kartono).
Aranĝo
Jen kiel tatamoj povas esti aranĝitaj. En malgrandaj ĉambroj eblas uzi ankaŭ duontatamojn (90x90cm). Pro la dimensio de tatamoj la japana konstruaĵo havas tradicie mezurojn oblajn de 90 cm.
ISO 3166-2:SN
ISO 3166-2:SN estas subaro de la normo ISO 3166-2 rilate Senegalon. Ĉiu kodo konsistas el du partoj, apartigitaj per streketo. La unua estas SN, la ISO 3166-1 dulitera (alpha-2) kodo de Senegalo. La dua parto estas du literoj.
Bulbilo
Bulbilo estas eta ŝoso de planto, ofte nur aksela burĝono, kun sukplenaj folioj, kiu falinte de la planto servas por ties reproduktiĝo: bulbiloj naskiĝas aksele de normalaj folioj (ekzemple ĉe fikario) aŭ de bulbfolioj (ekzemple ĉe ampeloprazo), sur folioj (ekzemple ĉe kardamino) aŭ anstataŭ floroj (ekzemple ĉe kelkaj specioj de poo kaj de aliumo).
Plena Vortaro de Esperanto
Plena Vortaro de Esperanto (PV) estas unulingva difin-vortaro, unuan fojon eldonita de Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT) en 1930 kaj verkita sub gvido de Émile Grosjean-Maupin en kunlaboro de Albert Esselin, Salomon Grenkamp-Kornfeld kaj de Gaston Waringhien. Dum jardekoj, ĝis apero de ĝia posteulo Plena Ilustrita Vortaro en 1970, ĝi estis la ĝenerale akceptita vortara kvazaŭnormo, malgraŭ ĉiuj kritikoj pri unuopaj aspektoj kaj detaloj.
Eldonoj
Dum la jardekoj PV estis apenaŭ ŝanĝita. Nur inter la 1a kaj 2a eldono ĝi estis iom korektita kaj plivastigita. Al la kvara eldono 1953 estis aldonita suplemento verkita de Gaston Waringhien. Jen la detaloj:
La eldono de 1934 enhavis 6 900 radikojn, la suplemento de 1953 aldonis 966 aliajn, sume 7 866.
Plena Vortaro el perspektivo de 2008
PV sendube estas unu el la plej influ-havaj vortaroj Esperantaj. La plej gravaj antaŭuloj kiel unulingvaj difin-vortaroj estis la (sufiĉe mankhava) "Plena Vortaro Esperanto-Esperanta kaj Esperanto-Franca" de Émile Boirac (1909) kaj la difin-vortaro de Kazimierz Bein (Kabe), "Vortaro de Esperanto" de 1911, 1922 kaj 1925 (3a kaj lasta eldono).
PV servis kiel bazo por vortaroj de la tipo Esperanto-etnolingvo, ekzemple por la vortaro Esperanto-sveda de Paul Nylén (1932, 2a eld. 1954) aŭ la parto Esperanto-franca en la "Dictionnaire pratique" de Edmond Dazun, Félicien Baronnet kaj Roland Levreaud (1959, 1974, 2000).
PV formis la bazon de la difin-vortara posteulo "Plena Ilustrita Vortaro" (PIV) sub la ĉefredaktoreco de Waringhien (1970, suplemento 1987, 2002, 2005).
La vortmaterialo de la 6a eldono de PV ankaŭ estis la bazo de la Inversa Vortaro (IV) de Klaus Schlüter (1972). Por produkti ĝin la radikoj troveblaj en PV estis registritaj en elektronika formo jam en 1967, tiuepoke ankoraŭ per "trukartoj" (Heroldo de Esperanto 1967, n-ro 2, p.3). PV tiel probable fariĝis la unua Esperanto-vortaro (parte) en komputil-legebla formo. Aliaj fakaj vortaroj eksplicite referencis al ĝi, ekzemple la Scienca kaj Teknika Terminaro (STT) de Rudolf Haferkorn, Kurt Dellian kaj F.J. Belinfante de 1956, kies subtitolo estas "STT — Kiel propono aŭ provizora skeleto destinita por komplementi la Plenan Vortaron de SAT". Eĉ ankoraŭ la Esperanta Bildvortaro de Rüdiger Eichholz (redaktoro), aperinta post 24-jara laboro en 1988, do komencita antaŭ la apero de PIV en 1970, indikas, ĉu radiko estas ankoraŭ ne trovebla en PV.
PV krome servis kiel kerno de la interreta vortaro "Reta Vortaro" (de 1999) kaj tiel post pli ol 75 jaroj influas nun la trian aŭ eĉ jam kvaran generacion de Esperantistoj.
Malgraŭ ĉiuj kritikoj dum la jardekoj (tro "franceca", tro naturalisma, malpreciza redono de la Zamenhofa lingvo-uzo, malmoderna k.a.) PV fariĝis vaste akceptita referenc-verko kaj dum jardekoj la fakta normo de la Esperanta vort-trezoro.
José Lezama Lima
José LEZAMA LIMA (naskiĝis la en Havano, mortis la  en Havano) estis fama kuba verkisto.
Vivo
Li naskiĝis la 19-an decembro 1910 en Havano (Kubo). Lia patro estis kolonelo kaj la familio loĝis en usona militkampadejo, kie la patro postenis. La familio apartenis al burĝa tavolo ligita al hispaniaj devenoj (la eŭska familinomo estos porĉiama simbolo de tio). La familio revenis al Kubo kaj la patro mortis subite kaj neatendite en 1919, kio ŝokegis kaj la tutan familion kaj la personon de José, kiu de tiam rilatis kun sia patrino per tre specifa ammaniero.
Li studis Juron kaj partoprenis en studenta movado kontraŭ la diktatoreco de Machado [maĈAdo]. Ekde 1929 li loĝis en burĝa hejmo de malnova Havano unue kun sia patrino kaj post ties morto (1964) kun sia edzino (ekssekretariino) María Luisa Bautista, kvankam oni parolis pri samseksemeco eble plie pro stetikaj kialoj. Post la venko de la kastrisma reĝimo li postenis en oficialaj laborlokoj. Li mortis la 9an aŭgusto 1976 pro astmaj malfacilaĵoj, kiujn li suferis ekde infanaĝo.
Literatura graveco
Kvankam li eklaboris kiel jura laboristo en advokata entrepreno, tuj (jam en la 30-aj jaroj) li rilatis kun avangardaj verkistoj: revuo Verbum (vorto, en la latina), Espuela de plata (Arĝenta sprono) ktp. En 1937 li aperigas sian poemon “Muerte de Narciso” (Morto de N.) kaj en 1941 sian unuan poemaron Enemigo rumor (Malamika onidiro). En 1944 li fondis kun José Rodríguez Feo la revuon Orígenes (Devenoj) kie li publikos la kvin unuajn ĉapitrojn de sia majstra verko Paradiso.
Je la 50-aj jaroj Lezama ekverkas eseojn, unue pri la esenco de poezio kaj pri la esenco de la kuba sento. La eco de lia literatura teorio ĉirkaŭas la ideon, ke la kuba sento, malsimile de aliaj sudamerikaj intelektularoj, rilatas sufiĉe al la hispanaj kulturaj tradicioj (Devenoj). Tra tiuj ideoj Lezama baziĝas sur la graveco de la baroka stilo por verki sian majstroverkon Paradiso, kiu aperos nur en 1966, jarojn post la venko de la revoluciuloj, sed kiun verkis Lezama ekde multaj jaroj antaŭ la revolucio.
Lezama Lima influis multajn sudamerikajn kaj hispanajn verkistojn. Kelkaj konsideris lin majstro, kiel Severo Sarduy.
Kelkaj verkoj
En “Muerte de Narciso” aperas jam la influoj, kiuj disvolviĝos en lia estonta verkaro: Góngora, Mallarmé, Valéry, la hispana novgongorismo. En tiu epoko Lezama rilatis multe kun Juan Ramón Jiménez, tiam loĝanta en la Karibo.
Paradiso (1966) estas ambiciega romano kiu priskribas unue infanecon, poste amikecon de junulo - ĉu alia Lezama - kaj en la tria parto serĉadon de plej altan sperton kaj literaturan kaj vivan en rolulo, kiu estas kaj ne estas la propra verkisto.
Fragmentos a su imán (Pecojn al ilia magneto) estas ampleksa libro kiu kolektas multajn poemojn verkitajn dum kvin jaroj antaŭ la morto de Lezama; ĝi aperis en 1977, unu jaron post ties morto.
Samjare aperis Oppiano Licario, ŝajna daŭrigo de Paradiso, sed kiu ne estis finita de sia aŭtoro. En ĝi aperas la samaj roluloj, kiel en Paradiso: Cemí, Fronesis, Foción kaj kompreneble Oppiano Licario. Dek jarojn post la sukceso de Paradiso, Lezama Lima denove insistas per romano, kvankam tute temas pri genro ne facila akcepti kaj enhavi tiom da poezio kaj perlingva ludo, kiom Lezama Lima uzas kutime.
Dávid Kilényi
Dávid Kilényi [kilEnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo Kilényi Dávid estis hungara aktoro, teatrestro. Liaj familiaj nomvariantoj estis Killyéni, Kocsis.
Dávid Kilényi naskiĝis en 1791, li mortis la  en Debrecen.
Biografio
Dávid Kilényi batalis kontraŭ Napoleono en armeo de Habsburgoj, li vundiĝis. Baldaŭ li aranĝis migrantan teatran trupon, intertempe li edziĝis al fratino de Róza Déryné Széppataki. En 1816 estis li la unua hungara teatrestro, kiu kontinue pagis salajron al la ĉefaj aktoroj. Li prezentis spektaklojn en diversaj hungaraj urboj. Ankaŭ en Transilvanio li aranĝis trupon, kiu havis la nomon "Transilvania Kantista Societo" (komprenu: la repertuaro konsistis ankaŭ el operoj). En 1828 lia trupo faris la spektaklon en inaŭguro de teatro de Miskolc, poste li daŭris la spektaklojn en aliaj urboj. Li ne estis signifa aktoro. Li mortis tragike.
Lichinomycetes
Lichinomycetes estas fungoj el la subfilumo Pezizomycotina.
Priskribo
La specioj formas kun cianobakterioj gelatenecajn krusteca-, folieca- aŭ arbusteca-likenojn. Askofruktoj estas apotecioj.
Sistematiko
Nur unu ordo estas : Lichinales
Brujić
Brujić estas serba familinomo el Kroatio. Hodiaŭ en Kroatio estas 100 membroj en 50 familidomoj. En 1712, en Lika kaj Krbava estis 8 familioj. Dum la milito en Jugoslavio (1991-1995), multaj familianoj Brujić estis mortigitaj.
George Pataki
George Elmer PATAKI (naskita la ) estas usona advokato kaj Respublikana politikisto, kiu servis kiel la 53a ŝtatestro de Novjorkio (1995-2006). Li venkis kontraŭ la antaŭa oficanto, Mario Cuomo, kadre de la t.n. Respublikana Revolucio de 1994.
Avo de Pataki estis malriĉa hungara elmigrinto en la frua 20-a jarcento. Por gardi la hungarajn radikojn Pataki ricevis 2 hungarajn ŝtatajn premiojn.
Antaŭ estri Novjorkion, Pataki elektiĝis kiel urbestro de Peekskill (1981-84), sekve kiel membro de la malsupra (1985-1992) kaj poste de la supra (1993-1994) ĉambroj de la novjorkia parlamento.
La li anoncis sian kandidatiĝon por la respublikana nomumo por la prezidenteco de Usono en la balotado de 2016. La, Pataki retiris sian prezidentan kandidatecon.
Fontoj
La artikolo estas koncizegigita versio de la anglalingva vikipediero.
Csaba Hütter
Csaba Hütter [ĉaba huter], laŭ hungarlingve kutima nomordo Hütter Csaba estas hungara politikisto, ministro, parlamentano, entreprenisto, agronomo.
Csaba Hütter naskiĝis la  1943 en Hungario en Mohol (nuntempe Mol en Serbio).
Biografio
Csaba Hütter komence laboris en bienoj, ekde 1961 li laboris en agrikultura centro en Pétervására, poste li havis postenon en la loka kulturdomo, fine li laboris en kolĥozo de Mátranovák. En la 1970-aj jaroj li jam estis agronomo en diversaj kolĥozoj, en la sekva jardeko li jam estis kolĥozestro. Li aliĝis al la komunistoj en 1974, post 3 jaroj li akiris agrikulturan diplomon en Gödöllő kaj li ankaŭ doktoriĝis. En la jaroj 1989 kaj 1990 li estis ministro pri agrikulturo en Kabineto Németh. Li estis parlamenta deputito inter 1977 kaj 1990. En 1985 li ricevis premion. Depost fino de la socialismo li iĝis entreprenisto.
Prokrastlinea memoro
Prokrastlinea memoro estas malnova aparato kapabla stoki datenojn profitante la tempon, kiun signalo bezonas por disvastigi tra fizika medio. Tipa ekzemplo estas hidrargaj prokrastlineaj memoroj. Tiuj konsistas el tubo plenigita kun hidrargo kun transduktilo, kutime piezoelektra, ĉe ĉiu fino.
Paradiso (romano)
Paradiso estas la plej konata verko, nome romano de José Lezama Lima, fama kuba verkisto. Tiu vorto estas hispana pravorto -nuntempa estas “paraíso”- pli malpli mezepoka kiu rilatas al la skolastiko kaj de tie al hispana religia katolika pasinteco kiu devenis en kuban kulturon.
Prokrastlinea memoro
Principo
La enhaveco de ĉiu prokrastolineo dependas de la rapido de disvastigo de ondo en la fizika medio, kiu konsistigas la memoron, la grandecon aŭ daŭron de ĉiu bito kaj la longo de la prokrastolineo. Tiel, se la elektra signalo de ĉiu bito daŭras B sekundojn kaj la rapido de disvastigo en la medio estas V metroj/sekundo, sekvas ke la perturbo de ĉiu bito en la medio okupas B*V metrojn; tial, memoro kun longo de L metroj povos stoki L/(B*V) bitojn.
Historio
La uzo de prokrastlineaj memoroj estis inventita fare de J. Presper Eckert dum la 1940-aj jaroj kaj estis uzita por EDSAC, EDVAC, UNIVAC I kaj ankaŭ por la unua persona komputilo en historio, la Olivetti Programma 101 kies funkcia principo estis bazita sur la magnetostrikto de kordo de piano.
Paradiso (romano)
La romano enhavas tri partojn: la unua rilatas al la infaneco de la aŭtoro mem rilate la patrina bildo, la dua estas malfermo de la infano al amikeco en tri roloj: Fronesis, Foción kaj José Cemí -tiu lasta la aŭtoro mem-. La tria parto estas iamaniere la apero de Oppiano Licario -la familinomo ludas per la klasika rolo de Ikaro, kiu serĉas la plej altan ŝtupon kaj malsukcesas-, kiu respegulas la senfinon, la poezion, ka spiriton kiun serĉas Cemí.
Kvankam la esto de la aŭtoro ene de la rolulo de Cemí estas ne neniigebla, la membiografieco de la romano baziĝas ne tie, sed sur la fakto, ke la romano rakontas ne la propran vivon de la verkisto, sed ties idearon de vivo kaj de literaturo, tio estas: la antaŭa verkaro de Lezama (poezio, eseo, ktp.) estis klopodoj priskribi la vivon. Paradiso ordigas la antaŭan poezian rigardon al la mondo.
La romano sakraligas la realon. Lezama estas pastro de tiu specifa religio kiu plialtiĝas eksteraĵojn laŭ baroka aŭ novbaroka stilo. Tiuj eksteraĵoj temas pri la tuta vivo, sed ankaŭ de la homa korpo kaj eĉ de la vira sekso. Same oni ludas per konfuzo inter realo kaj nerealo. Tion atingas ista uzado de la lingvo, kiu neniam estas ĉiutaga, sed literaturega, novgongoreca, multkultura, ktp. Ĉefe la arta uzado de la metaforo estas heredaĵo kaj de Góngora kaj de la hispana avangardo de la 20aj jaroj. Tiu metaforo devas esti ne simpla, sed kuraĝa, ekzemple pri biero “kanario sunbananta per malfermegaj flugiloj”, pri iu “ties nazo havis ion de atena sentinelo kiu malakceptas karesi persan katon aŭ legi sekretan mesaĝon de Artakserkso”.
Kompreneble Lezama scias, ke tiu kultura troigo tute malmodas sed pro tio ties uzado iĝas ironia kaj ludema, ĉiukaze ornama. Tamen tiu propra ludemo kune kun la elekto de neĉiutagaj vortoj -foje eĉ ne ekzistantaj aŭ preskaŭ- kaj la enormega riĉeco kaj flekseblo de lia vortotrezoro, iĝas la lingvo de Lezama ne nur iom malfacile komprenebla -tio ja okazis al praulo Góngora kaj avangardistoj- sed eĉ malfacilege tradukebla al iu ajn lingvon sen perdi grandan kvanton ĉu de informo ĉu de literatura ĝuo.
Boldizsár Kornis
KORNIS Boldizsár barono (korniŝ boldiĵa:r) estis hungara grandbienulo, magnato en Transilvanio naskita antaŭ 1581 kaj mortinta en Koloĵvaro la 11-an de julio 1616. Li estis filo de Gáspár Kornis.
Biografio
Barono Boldizsár Kornis estis generalo de sikuloj en 1604. Dum la liberecbatalo de Stefano Bocskai li restis fidelo al Habsburgoj. En 1607 li estis konsilanto de Sigismondo Rákóczi. En 1608 li estis ĉefkapitano de Háromszék. En 1609 li ricevis rangon de barono de la imperiestro de Matiaso la 2-a. En 1610 li komplotis kontraŭ reganto Gabrielo Báthori, pri kio la reganto arestigis lin kaj ekzetutigis lin.
Gauern
Gauern estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Greiz de la federacia lando Turingio. Fine de la jaro la komunumo havis  loĝantojn. apartenas al komunumaro, do administra ligo de pluraj najbaraj komunumoj, nomata Verwaltungsgemeinschaft Wünschendorf.
10433 Ponsen
10433 Ponsen estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels de la Observatorio de la Monto Palomar kaj de la nederlandaj geastronomoj kaj geezoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la Palomar–Leiden survey.
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la nederlanda astronomo Jaap Ponsen (1931–1961) de Leiden, kiu laboris pri la kaj faris observoj elde la suda stacio de la Observatorio de Leiden ĉe Hartebeespoort Dam (Sud-Afriko). Li mortis dum sia reveno al Leiden.
Kalvinana preĝejo (Debrecen, strato Kossuth)
La Kalvinana preĝejo estas religia historia monumento en Hungario, en urbo de Debrecen, ĉe strato Kossuth. Loke ĝi estas konata "ruĝa preĝejo" pro la ekstere kovritaj ruĝaj brikoj.
Historio
En Debrecen en la 1880-aj jaroj tri kalvinanaj kirkoj funkciis, kiuj ne estis sufiĉaj. Oni decidis konstrui 2 pliajn. La konstruado komenciĝis en 1886 kaj finiĝis jam en la sekva jaro laŭ planoj de Samu Pecz. La unua meso okazis en 1888. Pli frue en 1810 la kalvinana grupo heredis sumon por konstrui novan kirkon. Intertempe oni kolektis monojn, tial la sumo kovris la konstruadon. La orgeno estis farita en 1894 (ĝi estis renovigita en 1979). Spite la kutimojn interne Jenő Haranghy pentris sekpentraĵojn en 1936. La kalvinana grupo memstariĝis en 1949. Eksteraj renovigaj laboroj okazis inter 1990-1992.
Konstruaĵo
La preĝejo situas sola en tre malgranda parko. La fasado estas simetria, meze la svelta turo altiĝas kaj reliefas. La ĉefenirejo troviĝas tra la turo. Malantaŭ la turo la longa navo estas videbla, krome estas ankaŭ kruconavo. Ĉe renkontiĝo de ambaŭ navoj granda oklatera spaco estiĝis interne. La absido estas multlatera. Interne galerioj etendiĝas en ĉiuj 4 flankoj.
Gerard Walschap
Gerard Walschap (Londerzeel, 9a de julio 1898 - Antverpeno, 25a de oktobro 1989) estis flandra verkisto, precipe de romanoj.
Walschap ekstudis en Loveno por iĝi pastro, sed ne finstudis.
Krom romanoj li ankaŭ verkis eseojn, teatraĵojn, tekstojn por pupteatroj kaj infanlibrojn. En la jaro 1968 Walschap ricevis la premion "De Prijs der Nederlandse Letteren", kaj en majo 1975 la honoran titolon "baron".
Bibliografio
Tiu ĉi listo nur enhavas la plej gravajn verkojn de Walschap
La Pesquera
La Pesquera [pesKEra] (fiŝkaptejo) estas municipo de Hispanio, en la Provinco Kvenko, regiono de Kastilio-Manĉo.
Loĝantoj
La loĝanto nomiĝas pesquereño. La censita loĝantaro en 2016 estis de 236 loĝantoj kaj la denseco estas de 3,27 loĝ/km².
Situo
La Pesquera estas situanta en la orienta parto de Kastilio-Manĉo en la komarko aŭ distrikto Kvenka Manĉeto en la sudorienta parto de la Provinco Kvenko, je altitudo de 793 m super marnivelo; je 83 km el Kvenko, provinca ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 72,22 km². La geografiaj koordinatoj estas 39°34′29″N 1°34′59″Ok. Ĝi limas kun la jenaj municipoj: kun Mira nordoriente, kun Enguídanos norde, kun Puebla del Salvador okcidente, Minglanilla sude kaj Villargordo del Cabriel (Valencio) sudoriente.
Historio
Post la Hispana Enlanda Milito la loĝantaro falis el pinto al 236, tio estis oni perdis loĝantojn pro diversaj tialoj: nome bataloj, prizono, politika persekutado, malsato ktp. Meze de la 20a jarcento la loĝantaro de multaj vilaĝoj de la regiono atingis pinton, kaj ankaŭ ĉe La Pesquera, sed poste okazis elmigrado, senloĝigo kaj maljuniĝo de la loĝantaro, kaj ankaŭ ĉe La Pesquera kie oni falis al la nunaj 236.
Ekde la Hispana transiro al la demokratio la urbestro estis plej ofte dekstrulo, sed nuntempe estas de la maldekstra partio PSOE.
Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado tradicie. Servoj kaj loĝejoj.
Hadriano
Hadriano (latine: Publius Aelius Hadrianus Afer ; naskiĝis 24-an de januaro 76 en Italiko aŭ Romo, mortis 10-an de julio 138) estis romia imperiestro ekde 117 ĝis 138.
Biografio
Li estis zorga administranto de la imperio, multe konstruigis, interalie la faman Muron de Hadriano, kaj daŭre vojaĝadis tra la imperio por prizorgi ĝin. Li ankaŭ provis fortikigi la imperian povon, kaj pro tio akiris malbonajn rilatojn kun la Senato. Li estis Ŝatanto de la helena kulturo, li provis refortigi la grekan religion, malhelpante la orientajn kultojn. Lia amo por la (vira) junulo el Bitinio, Antinoo, kaj lia ĉagreno kiam tiu mortis, instigis lin farigi statuojn de li, el kiuj kelkaj plurestis ĝis ni. Li verkis poemojn, inter ili sia onta surtomba surskribo :
Animula uagula blandula Hospes comesque corporis Quæ nunc abibis in loca Pallidula rigida nudula Nec ut soles dabis iocos (Animeto svagaĵeto, blankaĵeto Gasto kaj kunulo de mia korpo Kiu baldaŭ foriros en lokojn Palajn rigidajn kaj nudaj Tie vi ne kiel kutime spritos)
Same kiel Trajano li ne havis infanon, kaj adoptis la de li elektitan posteulon Aurelius Antoninus, plej konata de ni kiel Antonino Pia.
Beletre, la franca beletristino Marguerite Yourcenar, imagis la memorlibron, kiun li povus esti skribinta, kaj verkis la Mémoires d'Hadrien.
Amt Neuhardenberg
Amt Neuhardenberg estas komunumaro en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Märkisch-Oderland en la federacia lando Brandenburgio kaj ekestis en 1992. La komence naŭ membraj komunumoj pro administraj rearanĝoj kuniĝis tiel ke laŭ la stato de 2014 restas nur tri. Fine de ĝi havis  loĝantojn. La administra centro de la komunumaro situas en la samnoma komunumo Neuhardenberg.
Kantono Fulton
Kantono Fulton (angle Fulton County) estas la nomo de diversaj administraj unuoj en Usono:
Amt Neuhardenberg
Membraj komunumoj
(inter krampoj la nombro de loĝantoj fine de )
Lago Verret
Lago Verret estas natura lago je areo de 57 kvadrataj kilometroj situanta en paroĥo Assumption/Assomption, Luiziano, Usono. La lago situas okcidente de Napoleonville, Luiziano, sude de Pierre Part. Ĝi estas parto de la Atchafalaya rivera Baseno de la Malsupra Misisipa Rivero-Regiono, kun 1000 kvadrataj kilometroj da akvokolekta areo kiu inkludas 90 kvadratajn kilometrojn en paroĥo Ascension, 422 kvadratajn kilometrojn en paroĥo paroĥo Assumption/Assomption kaj 482 kvadratajn kilometrojn en paroĥo Iberville. Pro sia prosimeco al la lago, Pierre Part estas populara regiona celloko por akvosportoj kaj fiŝkaptado dum la somero.
Lago Verret estas nomita laŭ la unua hispana komandanto Nicolas Verret. Monumento pri li estis metita antaŭ la paroĥa juĝejo de Napoleonville.
Litaio
Litaio - estis en la helena mitologio filinoj de la plej alta dio Zeŭso. Ili estis diinoj de petoj. Kiel ilia patrino estis kutime prezentata diino de venĝo Eriso, iam la patrino tute ne estis nomata.
Litai estis maljunaj, sulkiĝitaj, lamaj kaj strabaj virinoj. Ili akompanis sian fratinon Ate, diinon de blindiĝinta kaj nebridebla pasio kaj marasmo. Ate mallumigadis menson de homoj, kiuj poste faris malbonajn agojn alvenantajn pereon. La homoj poste vokis pri helpo, sed Litaio venadis ĉiam malfrue, ĉar ili estis maljunaj kaj lamaj. Ĉe ili validis ĉiam: "malfrue, sed tamen".
Tabulo de Idalion
La Tabulo de Idalion estas de Idalium, (greke Ιδάλιον), bronza tabulo el la 5a jarcento a.K. de Kipro. La tabulo estas skrib-kovrita ambaŭflanke.
Neuville-aux-Bois (stacidomo)
Neuville-aux-Bois estas franca varstacidomo sur linio Les Aubrais-Orléans -, situanta en Neuville-aux-Bois, en departemento Loiret, regiono Centro-Valo de Luaro.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF).
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Les Aubrais-Orléans - Malesherbes (683000).
Žbince
Bazaj informoj
Žbince (ĵbince), hungare Nagycseb (nadjĉeb) estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Michalovce.
Situo
Žbince situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ traira flankovojo. Michalovce troviĝas 10 km-ojn. Žbince norde kontaktiĝas kun Vrbnica, sude kun Hatalov, kie estas la plej proksima fervoja stacidomo.
Historio
La unua mencio pri la vilaĝo devenis de 1221 en formo "Cheb". Ekde la 16-a jarcento la vilaĝo disiĝis al Granda kaj Malgranda Cseb, kiuj unuiĝis en 1899. En 1910 loĝis en Nagycseb 831 da homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon Nagycseb apartenis al Hungara Reĝlando, al Zemplén (reĝa departemento), al distrikto de Nagymihályi, poste al Ĉeĥoslovakio, fine dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 loĝis en Žbince 943 da homoj, (835 slovakoj, 63 ciganoj).
Valentinus Radecius
Valentinus Radecius, laŭ hungarlingve kutima nomordo Radecius Bálint, (malofte Radeczki Bálint) estis pastro, unitariisma episkopo.
Valentinus Radecius naskiĝis en la 1550-aj jaroj en Danzig  (nuntempa Gdańsk en Pollando). Li mortis la 1632.
Biografio
Valentinus Radecius estis lernejestro en la 1600-aj jaroj, kie li helpis rifuĝintojn el Transilvanio. Unu el la rifuĝintoj en 1605 invitis lin al Kolozsvár, kie li iĝis vicpastro por saksoj. Li estis ankaŭ lernejestro post monatoj. Li estis elektita unitariisma episkopo en 1622.
Olešnice (Bouzov)
Olešnice situas en katastra teritorio Olešnice u Bouzova kun areo 0,87 km².
Loĝantaro
Evoluo de nombro de loĝantoj por la tuta municipo kaj ankaŭ por ties unuopaj partoj.
Solanum nigrum
La Nigra solano aŭ Solanum nigrum estas plantospecio el la genro de la Solano (Solanum), kiu preskaŭ disvastiĝis tutmonde kiel ruderala planto.
Vegetativaj karakterizaĵoj
La nigra solano estas unujara, herba planto, kiu povas atingi altecon de pli ol 70 cm. La surfaco de ĉiuj plantsurfacoj povas havi malmultajn aŭ multajn haron. La triĥomoj estas simplaj aŭ plurĉelaj kun glandoj. La tigoj ne ligniĝas ĝis la bazo.
La malhelverdaj folioj longas inter 2,5 und 7,0 cm kaj larĝas inter 2,0 kaj 4,5 cm – malofte ĝis 6,0 cm. Ili estas ovoforma,j ovoforme oblongaj ĝis lancetaj. La folirando estas glatranda ĝis denta.
Floraroj kaj floroj
La nigra solano floras de junio ĝis oktobro. La floraro staras en la akseloj de la mezaj ĝis supraj folioj. Ili estas simplaj, maldensaj kaj ŝajnumbelo havas el kvin ĝis dek kaj malofte nur tri florojn. La florartigoj longas de 14 ĝis 28 mm, malofte nur 8 mm. La sonorilformaj sepaloj longas 1,2 ĝis 2,5 mm. La kvin blankaj stelformaj peltatoj estas travideblaj direkte al la centro de floro. La korono havas diametron de 5 ĝis 7 mm. La stamenoj estas dense harkovritaj. La stiluso longas 2,8 ĝis 3,5 mm. Tipaj polenigantoj de la nigra solano estas sirfidoj (Syrphidae), mielabeloj (Apis) kaj burdoj (Bombus).
Fruktoj kaj semoj
La fruktoj havas grandecon de 6 ĝis 10 larĝaj, ovoformaj beroj, du po kamero kaj sukoza perikarpo sen ŝtonĉeloj. La koloro de la beroj varias inter malbrile violkolora, nigra kaj flave verda. Ĉiu bero enhavas inter 26 kaj 60 semoj.
Enhavosubstancoj
Pro la alta procentaĵo de alkaloidoj, antaŭ ĉio en nematuraj beroj, la planto ofte estas priskribita kiel venenoplanto, sed la maturaj beroj kaj la folioj estas uzataj en kelkaj partoj de la mondo kiel legomo.
Ĉiuj partoj de la nigra solano enhavas la steroidajn alkaloidojn nome solanino, solasonino, solamargino kaj ĉakonino. La koncentraĵo de tiuj substancoj tre varias depende de la klimato kaj grundtipo. La koncentraĵo malaltiĝas dum la aĝo la planto. Ial ekzistas tiu ambigua klasifikado kiel nutraĵplanto au venenoplanto.
Disvastigo kaj kreskoloko
La planto hejmiĝas en tuta Eŭropo, grandaj partoj de Afriko, la proksima oriento, Hindujo, Ĉinujo, Aŭstralio, Nov-Zelando kaj Nordameriko. La geografia origino ankoraŭ ne estas klara. Oni supozas, ke ĝi estas Eŭrazio.
La nigra solano havas kreskejojn inter 0 kaj 3000 metroj super marnivelo. La specio tre aklimatiziĝas je diversaj cirkonstancoj, sed ĝi ne povas transvivi longajn sekajn periodojn. Ofte la planto kreskas ce ŝoserandoj, relvojaj talusoj, heĝoj, rande de agrikulturaj kampoj, akvejoj kaj rubejoj kaj neuzataj areoj.
La planto ne toleras froston. Optimaj temperaturoj estas inter 20 kaj 30 °C.
Botanika hoistorio
Jam la unua-jarcenta romia klerulo Plinio la Maljuna menciis la specion en siaj skribaĵoj, same pli postaj plantologoj, inter ili ankaŭ Dioskorido.
La konata unua taksonoma esploro de la nigra solano kaj parencaj specioj estis de Johann Jacob Dillen, kiu en 1732 priskribis kvar diversajn taksonojn. La botanika unua priskribo de la nigra solano faris en 1753 Carl von Linné en sia verko „Species Plantarum“. Nur dum la revizio de la sekcio Solanum por la jaro 1972 publikigota Flora Europaea volumo 3 evidentiĝis, ke en Eŭropo ekzistas du diversaj formoj de tiu specio. La plej disvastigita formo estis nomita subspecio Solanum nigrum subsp. nigrum, la dua, pli malofta specio nomiĝas Solanum nigrum subsp. schultesii.
Ekstera sistematiko
Ene de la genro Solanum la specio estas enordigita en sekcio Solanum, kiu parte estas enordigita kiel la sekcio Morella aŭ kiel Solanum nigrum-komplekso. La specioj de tiu sekcio formas poliploidan serion, kun diploida (2n = 2x = 24), tetraploida (2n = 4x = 48) kaj heksaploida (2n = 6x = 72) reprezentantoj, ankaŭ kiel oktoploida formo. Solanum nigrum estas heksploida, dum la frue ofte al la specio kalkulita specio Solanum americanum kaj Solanum scabrum diploidaj kaj heksaploidaj.
Interna sistematiko
Ene de la specio oni distingas du subspeciojn:
Nutraĵo
La folioj estas uzataj kiel spinacsimila legomo. La maturaj beroj estas manĝataj kiel fruktoj. Preparmaniero el Malavio konsistas el aldono de planta kalia karbonato aŭ natria karbonato, ternuksa butero kaj salo.
La maturaj fruktoj estas manĝataj en partoj de Afriko, sed ankaŭ en Nordameriko, Hindujo kaj Ĉinujo, Rusujo kaj Kazaĥio. En Nordameriko la fruktoj estas nomataj miraklobero („Wonderberry“). Ili taŭgas por fari konfitaĵon.
Kantono King
Kantono King havas diversajn signifojn:
István Csermely
István Csermely [iŝtvAn ĉermej], laŭ hungarlingve kutima nomordo Csermely István estis hungara inĝeniero. Lia origina familia nomo estis Woditska [vodiĉka].
István Woditska  naskiĝis la  en Hungara reĝlando en Aknaszlatina (nuntempa Solotvino en Ukrainio), li mortis la  en Sopron.
Biografio
István Csermely studis en Akademio de Selmec inter 1878-1881, li akiris diplomon en 1883. Post siaj studoj samloke li estis asistanto de István Schenek. Inter 1887 kaj 1892 li projektis fandejon pri kuproj en Nagybánya, poste li translokiĝis al Besztercebánya. Li vizitis diversajn fandejojn kaj metalurgiaĵojn en Ĉeĥio kaj Belgio, same en Prusio, Saksio kaj aliaj germanaj ŝtatoj. Ankaŭ en Besztercebánya li instalis kuprofandejon, same en Rusa Imperio, en 1904 li instalis plian kuprofandejon en Bélabánya. En 1908 li estis nomumita mina konsilisto, samtempe li gvidis la metalurgiajn objektojn en Selmecbánya. En 1913 li ricevis la titolon mina ĉefkonsilisto, poste li partoprenis en fandejaj projektoj en diversaj lokoj de la lando. En 1919 li sekvis la menciitan akademion al Sopron, kie li restis ĝismorte.
Cárdenas (San Luis Potosí)
Cárdenas estas unu el la 58 komunumoj de la meksika subŝtato San Luis Potosí, kiu situas relative centre en Meksiko, ĉirkaŭ 500 km nordokcidente de la ĉefurbo Meksikurbo. La ĉefurbo de la komunumo ankaŭ nomiĝas Cárdenas. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 24005.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 17804 loĝantojn. El tiuj estis 8400 viroj kaj 9404 virinoj. La komunumo havas surfacon de 384,26 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 1200 metroj super la marnivelo.
Sociogeografio
En la jaro 2000 en la komunumo vivis 16517 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 172 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 1,04 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.
El la 16517 loĝantoj pli aĝaj ol 5 jaroj, 14838 apartenis al la katolika religio kaj 801 al la evangelia religio. 878 personoj apartenis al aliaj religioj.
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Radimov
Radimov (hungare Radimó) estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Trnava, en Distrikto Skalica.
Situo
Radimov situas laŭ traira flankovojo. Skalica troviĝas je 10 km.
Historio
La unua skriba mencio okazis en 1392. En 1787 oni komputis tie 569 vilaĝanojn en 104 domoj, en 1828 483 homojn en 69 domoj. Pro ĥoleroj multaj mortis en 1831 kaj 1866. En 1866 kaj en 1898 incendioj okazis. En 1910 laŭ la popolnombrado loĝis en Radimó 774 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon Radimó apartenis al Hungara reĝlando, al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Skalica, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Radimov 579 homoj, (563 slovakoj).
Trajano
Trajano, latine: Marcus Ulpius Nerva Traianus, naskiĝis 18-an de septembro 53, mortis 27-an de januaro 117 kaj estis romia imperiestro de 98 ĝis 117.Li estas konsiderata tre bona imperiestro. De li kaj lia amiko Plinio la pli juna postrestis pluraj leteroj el ilia korespondado. Famaj estas ambaŭ leteroj kiuj temas pri la maniero, kiel trakti kristanojn.
Li ankaŭ famis pro siaj konstruigaj laboroj. Gravaj konstruaĵoj de lia epoko estas interalie la Ponto de Trajano, Forumo de Trajano, Trajana Kolono, Alkantara Ponto, vojoj kaj kanaloj en Dakio (nuna Rumanio).
En Esperanto
Ambaŭ menciitaj leteroj pri la kristanoj, leteroj X: 96-97, aperis en Esperanto en la Apologio de Tertuliano, 1982, paĝ. 107-8, en traduko de Gerrit Berveling.
Benzila valerato
Benzila valerato aŭ C12H16O2 estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la esteroj de la valerata acido kaj benzila alkoholo. Benzila valerato estas senkolora likvaĵo kun agrabla odoro uzata kiel gustigagento kaj odorigagento en la nutrondustrio kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun sulfata acido kiel katalizilo. Benzila valerato estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en alkoholo, duetila etero, kloroformo kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Benzila valerato reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj.
Johannes Olearius (1611–1684)
Johannes OLEARIUS (ankaŭ Johann OLEARIUS; * 17-an de septembro 1611 en Halle (Saale); † 14-an de aprilo 1684 en Weißenfels) estis germana evangela teologo kaj poeto de ekleziaj kantoj.
Vivo
Johannes Olearius naskiĝis kiel tria filo de profesoro de teologio Johann Olearius (1546–1623), kiu laboris ekde 1581 en Halle kiel superintendanto kaj ĉefpastro, kaj ties edzino Sibylla, nask. Nicander (1584–1622). Lia patrino mortis en 1622, lia patro jaron poste. La knabo trovis akcepton en la domo de juristo Andreas Sartorius en Halle kaj post ties morto ĉe kortegopredikisto kaj superintendanto Simon Gedike (1549–1631) en Merseburg.
Post lernado ĉe la gimnazio en Halle kaj Merseburg li ekstudis la 19-an de oktobro 1629 teologion ĉe la universitato je Wittenberg. La 20-an de marto 1632 li akiris tie la titolon magistro de filozofio, la 15-an de februaro 1634 li habilitiĝis kiel Magister Legens per tezo pri geografio kaj la 18-an de oktobro 1635 li estis vicprofesoro de la filozofia fakultato. Post kiam Olearius ankaŭ okupiĝis pri teologio, li estis akceptata en la teologian fakultaton de la altlernejo je Wittenberg kaj tie akiris la 22-an de februaro 1638 la instrurajtigon pri teologio. En la sama jaro Olearius estis vokita kiel superintendanto al Querfurt.
Ekde 1643 Johannes Olearius estis kortegopredikisto de duko Aŭgusto de Saksio-Weißenfels en Halle. Lia doktoriĝo pri teologio okazis la 21-an de novembro 1643 en Wittenberg. Li supriĝis kiel ĉefa kortegopredikisto, fariĝis en 1657 eklezia konsilantaro kaj en 1664 ĝeneralsuperintendanto. Post la morto de la duko li estis translokita en 1680 al Weißenfels, kie li mortis la 14-an de prilo 1684 en la aĝo de 72 jaroj.
Verkoj (selekto)
Johann Olearius famiĝis ĉefe pro siaj eklezikantaj poeziaĵoj. En 1671 aperis la unua eldono de lia libro Geistliche Singe-Kunst, kiu enhavas 1218 kantojn. El tiuj devenas 296 (laŭ Koch) resp. 240 (laŭ Lueken) de Johann Olearius. Pli vasta eldono kun 1340 pecoj sekvis jaron poste. Al la poeziaĵoj de Olearius apartenas i.a.:
Al la literatura verkaro de Olearius apartenas edifaj traktaĵoj, sed ankaŭ sciencaj tekstoj. Teologie li estis proksima al Philipp Jacob Spener.
Erika Wermescher Veres
Erika Wermescher Veres [vermeŝer vereŝ] rumania hungara instruistino pri desegno, pentristino. Ŝi naskiĝis en Satmaro en 1951.
Kariero
Erika Wermescher Veres studis en Arta Altlenejo Ion Andreescu de Kluĵo.
Gáspár Kornis
KORNIS Gáspár (korniŝ ga:ŝpa:r) estis hungara grandbienulo, magnato, soldato kaj diplomato en Transilvanio naskita en ? 1555 kaj mortinta en ? post tagoj de 3-an de aŭgusto 1601. Li estis patro de Boldizsár Kornis.
Titanio (luno)
Titanio, foje nomita Titanjo, estas la plej granda natura satelito de la planedo Urano, kaj la oka de la tuta sunsistemo laŭ grandeco. Ĝi estis malkovrita la de la germana-angla astronomo William Herschel.
Titanio enhavas egalparte glacion kaj rokon; ĝin verŝajne konsistigas roka kerno kaj glacia mantelo, apartigitaj de tavolo da likva akvo.
La titanian surfacon traboras aro da grandegaj kanjonoj, estigitaj de la pligrandiĝo de ĝia kerno dum la lasta parto de la evoluo de la luno.
Spektroskopiaj esploroj per infraruĝa radiado malkovrigis la ekziston de karbona dioksido sur la surfaco de Titanio, kio opiniigas, ke la luno povus posedi maldensan karbondioksidan atmosferon. Mezuroj kondukitaj dum la kaŝado de stelo fare de Titanio kalkulebligis, ke la eventuala atmosfera premo devas esti malpli alta ol 10-20 nanobaroj.
La sistemo de Urano estis ĝis nun vizitita nur de la usona kosmoesplorilo Voyager 2, dum januaro 1986; Titanio estis multfoje fotita, kaj ni hodiaŭ posedas mapon de 40% el ĝia surfaco.
Sardelo
Sardelo estas laŭ NPIV: Peklita engraŭlo konservita hermetike.
Manaquiri
Manaquiri estas municipo de la brazila subŝtato Amazonio, kiu taksis 22.801 loĝantojn en 2010.
Dennis Weaver
Dennis WEAVER [DEnis ŬIvar] (naskiĝis la 4-an de junio en Joplin (Misurio), 1924, mortis la 24-an de februaro, 2006 en Ridgway (Koloradio) estis usona aktoro. Weaver estas konata ĉefe pro siaj roloj en la unua "matura" televida vesterno, Gunsmoke (pafila fumo), kaj en la pripolica dramo McCloud. En Gunsmoke, kiu daŭre aperadis per novaj epizodoj dum rekordaj 20 jaroj (1955-1975), li rolis kiel la korpe kaj mense lameta Chester GOODE. En McCloud (1970-1977) li ĉefrolis kiel usona marŝalo Sam McCLOUD, policano el la urbeto Taos (Nov-Meksiko) kiu solvadas krimojn dum pli-malpli eterna paslaborado en Nov-Jorko.
Li aperis en diversaj filmoj, inkluzive de Touch of Evil de Orson Welles kaj Duel (duelo), televida filmo reĝisorita de Steven Spielberg en 1971, en kiu ŝarĝokamiono persekutas veturanton.
Ŝangoo
Ŝangoo aŭ Ŝango(jorublingve: Ṣàngó), (aliaj skribmanieroj Xango, Xangó, Changó, Sango, Shango) estas en la religio de la Joruboj kaj en la afrikoamerikaj religioj baziĝantaj sur ili la ja plej populara dio (oriŝo). Li estas ĉiela patro, tondrodio kaj praulo de la Joruboj. En la kariba regiono Ŝangoo validas kiel religia ĉefa figuro, kiu reprezentas la Ojo-Jorubojn de Okcidenta Afriko. Li estis la unua reĝo de Ọ̀yọ́, antikva urbo joruba.
Origino en antikva okcidenta Azio
Laŭ pli aktualaj esploroj elmigrantoj el la disfalanta asira imperio enkondukis la Ŝango-kulton en okcidentan Afrikon. La nomo šàngó fakte devenas de la pastroreĝa titolo šangû de la asiraj regantoj. Ĉar ĉi tiuj regantoj reprezentis la veterdion Baalo, la reĝotitolo transiris sur la dion, kaj en Afriko ekestis interplektaĵo inter la figuro de la reĝo kaj tiu de la dio.
Atestaĵoj de la palaca tradicio de Ojo
Ŝangoo estis post Oranjano kaj Aĵako la tria reĝo (aláfin) de la reĝlando Ojo en Jorubujo kaj armeestro kaj ido de la legenda praulo Oduduvo. Li estis postmorte diigita, kaj lia posteulo fariĝis lia frato Aĵako, kiu estis ankaŭ lia antaŭulo.
Legendoj
Laŭ la legeno li fontis (kune kun dek kvar aliaj dioj) el la korpo de la diino Jemajá, post kiam ŝia filo Orungan esti provinta perforti ŝin. Ekzistas multaj rakontoj pri naskiĝo kaj deveno de Ŝangoo kaj aliaj pri lia vivo, kiuj ilustras lian karakteron kaj farton. Rakontaro prezentas Ŝangoon kiel filon de Aganju kaj Obatala. Laŭ tio reĝo Obatala entreprenis vojaĝon kaj devis transpasi riveron. Aganju, pramisto kaj dia de la fajro, rifuzis la pasaĵon. Obatala reiris kaj ŝanĝiĝis en belulinon. Reveninte al la rivero li ofertis sian korpon interŝanĝe por la pasaĵo. Shangoo estis la rezulto de ĉi tiu rilato. Ĉi tiu streĉo inter racio, reprezentata de Obatala, kaj fajro, reprezentata de Aganĵu, formas la bazon por la naturo kaj karaktero de Ŝangoo.
Ŝangoo post tio ekserĉas sian patron Aganĵu, kaj inter la du evoluas multkonflikta dramo, kiu supras en tio, ke Ŝangoo sin ĵetas en fajron, por elprovi sian devenon. Ĉiuj historioj pri Ŝangoo rakontas tiajn akrajn okazintaĵojn. Li havas tri edzinojn; la favorata estas (pro sia elstara kuirarto) riverdiino Oŝun. Ŝia boedzino estas Oba, ankaŭ riverdiino. Kiam ŝi ofertis al Ŝangoo sian orelon por manĝo, tiu ĉi forpelis ŝin, kaj ŝi fariĝis la rivero Oba, kiu kombine kun Oŝun formas danĝerajn rapidejojn. Ojá, tria edzino de Ŝangoo, ŝtelis la sekretojn de lia potenca magio.
Oba estis unua kaj laŭleĝa edzino de Ŝangoo, Oja kaj Oŝun liaj kromvirinoj. Ili loĝis en loĝloko, en kiu Ŝangoo kaj ĉiu virino loĝis pokaze en sia propra domo. Li vizitis siajn edzinojn en iliaj domoj, por manĝi kaj kunliti kun ili. Oba rimarkis, ke Ŝangoo manĝis en la domo de Oŝun ĉiujn manĝaĵojn, kiujn ĉi tiu estis preparinta al li, sed je la vizito de ŝia domo nur kelkan selektis. Oba provis plibonigi la rilaton kun sia edzo kaj demandis Oŝunan, kiel ŝi tiom feliĉigas Ŝangoo. Tiu ĉi demando kolerigis Oŝunan, ĉar la gefiloj de Oba heredus kiel gefiloj de la unua edzino de Ŝangoo la imperion. Ŝiaj gefiloj tamen kiel kromedzinaj gefiloj eĉ ne proksimume atingus la saman staton. Ĵaluze ŝi decidis, malici kontraŭ Oba klarigante, ke ŝi antaŭ jaroj detranĉis peceton de ŝia orelo, sekigis ĝin kaj preparis de ĝi pulvoron, kiun ŝi aldonas al la manĝaĵo de Ŝangoo. Dum la manĝado la voluptemo de Ŝangoo je la manĝaĵo kaj je Oŝun kreskas. Ekscitite Oba kuris hejmen, por kuiri amala-n, la favoratan manĝaĵon de Ŝangoo. Se malgranda eco de la Oŝuna orelo tiom efikis – ŝi pensis –, sia tuta orelo kreskigus la voluptemon de Ŝangoo multe pli, kaj li forgesus Oŝunan por ĉiam. Ŝi detranĉis sian orelon kaj kirlis ĝin en la manĝajo de Ŝangoo. Kiam Ŝangoo alvenis por manĝo, li sidiĝis, komencis manĝi, sen rigardi sur la teleron. Finfine, kiam li supraĵe rigardis malsupren, li vidis orelon flosi en la supon. Ŝangoo suspektis, ke Oba li volas veneni, kaj pelis ŝin el la domo. Oba forkuris el la loĝloko plorante, falis surteren kaj ŝanĝiĝis en riveron, en kiu ŝi eĉ nun estas adorata. Por oriŝo-kredantoj ŝi estas la patronino Geedzeco; onidire ŝi detruas geedzecojn, en kiuj unu el la geedzintoj estas malfidela.
Kulta adoro
Plastike Ŝangoo estas bildigata kun duklinga hakilo sur siaj tri kapoj. Li staras en ligo kun la sankta besto, la virŝafo kaj la sanktaj koloroj ruĝo kaj blanko.
Transigo de la Ŝangoo-Kulto al Ameriko
La reĝlando Ojo organizis sisteman sklavokomercon, dum kies paso la sklavigitoj transprenis gravajn elementojn de la religio de la Ojo-Jorubj. Ĉiuj gravaj inicaj ritoj festataj dum la jarcentoj en Kubo, Porto-Riko aŭ Venezuelo baziĝas sur la tradicia Ŝangoa ceremonio de malnovaj Ojoj. Tiu ci tradicio transvivis la transatlantikan transporton kaj validas kiel kompletaforme transigita ĉe la amerika marbordo. Tiu ĉi maniero de la joruba inico fariĝis la bazo por ĉiuj inicoj en la oriŝa kredo okcidente de la Atlantiko.
Kontraŭstaro kontraŭ la sklavotenanta socio
La potenco deira de la tondrodio validas ankaŭ kiel ĉefa simbolo de la afrika kontraŭstaro kontraŭ la eŭropa sklavotenanta socio. Li regas la bataan tamburaron (tri duoblefelaj tamburoj), la muzikon en ĝenerale same kiel dancadon kaj distradon.
Adorado en diversaj kultoj
Ŝangoo estas adorata en la haitia voduo kiel tondra kaj vetera dio; en la brazila kandombleo ketuo (sub la nomo Xangô); en umbando kiel la potenca spirito Nago Shango; en Trinidado kiel tondrodio Shango kun tamburo kaj danco; samkiel en Kubo, Porto-Riko kaj Venezuelo kiel la santeria egalvalorulo de Sankta Barbara. Kiel tradicia figuro de la koloniisma epoko por la dia estaĵo ŝi estas konata kiel Changó. Changó ankaŭ estas la ĉefa figuro de la profetaj traktaĵoj de la lukumia religio.
Nerva
Tiu artikolo temas pri romia imperiestro; por vilaĝo en Provinco de Onubo en Hispanio vidu artikolon Nerva.
Marko Kokcejo Nerva, Marcus Cocceius Nerva (naskiĝis en 35 en Narni; mortis en 98) estis romia imperiestro ekde 96 ĝis 98, fondinto de Antonina dinastio kaj la unua el la kvin bonaj imperiestroj.
Heinrich Lefler
Heinrich LEFLER (n. 7-an de novembro 1863 en Vieno, m. 17-an de marto 1919 samloke) estis aŭstra pentristo, grafikisto, scenaranĝisto.
Neuville-aux-Bois
Neuville-aux-Bois estas franca situanta en departemento Loiret, regiono Centro-Valo de Luaro.
Heinrich Lefler
Vivo kaj verkaro
Heinrich Lefler naskiĝis en Vieno kiel filo de Franz Lefler, kiu ankaŭ estis artisto.
Neuville-aux-Bois
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Neuvillois.
Heinrich Lefler
Vivo kaj verkaro
Li studis ekde 1880 ĝis 1884 ĉe la Viena Akademio de Plastikaj Artoj ĉe Christian Griepenkerl, ekde 1884 ĉe la Akademio de Plastikaj Artoj en Munkeno ĉe Nikolaus Gysis kaj Wilhelm von Diez. En 1891 li aniĝis la Societon de Plastikaj Artistoj de Aŭstrio, Artistodomo. En 1890 li estis fondomembro de la artistosocieto Hagenbund.
Ekde 1900 ĝis 1903 Lefler estis (sub direktado de Gustav Mahler) teamestro ĉe la Viena Kortegopero. Ekde 1903 ĝis 1910 li tenis profesorpostenon ĉe la Akademio de Plastikaj Artoj. (Por ĉi tiun postenon ankaŭ kandidatiĝis i.a. Gustav Klimt, finfine Heinrich Lefler ricevis ĝin. Unu el siaj lernantoj estis mallongtempe ankaŭ Richard Gerstl). Samtempe Heinrich Lefler estis ekde 1903 teamestro ĉe la Viena Burgtheater. Rimarkinde estas, ke Lefler jam en 1902 konceptis scenaranĝojn por la enscenigo de Wagner-opero ĉe la Metropola Operejo en Novjorko, kiuj perŝipe estis liverataj al Novjorko. Multaj publikaĵoj pri la kreado de la artistoduopo Heinrich Lefler - Joseph Urban en la artorevuo "The Studio", agnoskata antaŭ ĉio en la angla-usona lingvoregiono, atestas la tiaman konatecon de la nuntempe forgesitaj artistoj.
Lefler kaj Joseph Urban
La unuan kontakton inter la du artistoj peris ilia komuna amiko, kantisto kaj aktoro Leo Slezak. Urban poste geedziĝis kun la fratino de Lefler, Maria (Mizzi), per kio ekzistis krom amikaj kaj komercaj ankaŭ familiaj ligoj inter la du.
Kune kun sia bofrato Joseph Urban Lefler apartenis al la plej gravaj artistoj de la eŭropa secesio. Ambaŭ artistoj ofte kunlaboris kaj formis ekz. kalendaron aperintan en 1905 kun motivoj el la fabeloj de Grimm.
Hatalov
Bazaj informoj
Hatalov, hungare Gatály (gatAj) estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Michalovce.