cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Beletra Almanako
Ekesto de la periodaĵo
Laŭ la sinprezento de la revuo, verkita de Camacho en ĝia unua numero, la kultura panoramo de Esperantujo en 2007 prezentis signojn de stagno: Necesis, laŭ la iniciatintoj de BA, nova internacia literatura revuo. Tamen, iliaopinie, la tempo tiam ne maturis por lanĉi paperan revuon monatan aŭ du-monatan. Pro tio ili decidis publikigi la libroforman Beletra Almanako.
1518 Rovaniemi
1518 Rovaniemi estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la finnlanda astronomo Yrjö Väisälä elde la Observatorio de Iso-Heikkilä en Turku.
Ĝi estis sendepende remalkovrita la 21-an de oktobro elde la Reĝa observatorio de Belgio de Uccle far de la belga astronomo Eugène Joseph Delporte kiu anoncis pli frue la malkovron.
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de la finnlanda urbo Rovaniemi.
Transvestismo
''En tia-ĉi artikolo, transvestismo estas priskribita kiel cross-dressing (engle), verkleidung (germane). Bv. ne konfuzu kun transvestism (angle), Transvestismus (germane)''.
Transvestismo estas vestiĝo kiel aliseksulo pro diversaj kaŭzoj. Kialo de transvestismo ne estas ĉiam seksa plezuro.
Erotika transvestulo estas viro, kiu ŝatas vesti sin virine pro sia (ofte erotika) plezuro kaj fetiĉo. Transvestulo ne estas transgenrulo kaj ofte ne havas problemojn kun seksa identeco.
Specoj de transvestismo
Tie nur iuj specoj de transvestismo estas priskribitaj. Certe ekzistas aliaj specoj de transvestismo, kiuj ne estis listigitaj tie.
Transvestismo rilata al transseksismo
Transseksaj homoj, kiuj tute ŝanĝis ilian sekson kaj vivas en alia seksa rolo ofte ne estas rilatigitaj al transvestismo.
Vidu ankaŭ
Re%C4%9Dinjo
Vchynice-Tetov I
Vchynice-Tetov I estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Srní en distrikto Klatovy. Ĝi troviĝas proksimume 5 km sudoriente de Srní. Estas ĉi tie registritaj 7 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre loĝis.
Vchynice-Tetov I estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 9,82 km².
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1840.
6653 Feininger
6653 Feininger estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la germana astronomo Freimut Börngen elde la Observatorio Karl Schwarzschild, en Tautenburg (Germanio).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la germana-usona pentristo Lyonel Feininger (1871–1956).
American Bird Conservancy
American Bird Conservancy (ABC) estas soci-utila por membroj neprofitcela organizaĵo kun la celo de konservado de indiĝenaj birdoj kaj iliaj vivejoj ĝenerale en Ameriko. Ĝia fokuso estas sur minacoj al birdoj en la okcidenta hemisfero - minacoj kiuj inkludas troan uzadon de insekticidoj, urbanizon, habitatodetruon, kaj invadaj specioj.
ABC funkcias en kunlaboro kun aliaj grupoj kaj agentejoj, inkluzive de: Fundación ProAves, The Bird Conservation Alliance, Partners in Flight (Partneroj en Flugo), la North American Bird Conservation Initiative, kaj aliajn. Iliaj partneraj projektoj inkluzivis publikigon de birdogvidiloj, edukadon en la loko kaj konstruado de ventoturbinoj, edukante la terkultivistojn por antaŭenigi birdakceptan agrikulturon, kaj rabobirdan konservadon. Ilia Konservaj Programoj helpas alian organizoj krei fondaĵojn por konservadaj projektoj en Latinameriko kaj Karibio.
Sankuru
Sankuru estas unu el la novaj dudek ses provincoj de Demokratia Respubliko Kongo kreitaj en 2015, en la centra parto de la lando. Laŭ oficiala takso el la jaro 2005 ĝi havis loĝantojn. Konsiderante ke la provinca areo estas kvadrataj kilometroj, el tio rezultas loĝdenso de po 13 homoj por kvadrata kilometro. Administra centro estas la urbo Lusambo.
La provincoj Orienta Kasajo, Lomami kaj Sankuru estis rezulto de la disigo de la iama Provinco Kasaï-Oriental.
La provinco ekhavas sian nomon laŭ la rivero Sankuru. Geografiaj elementoj estas la riveroj Sankuru, Lomami, Lubefu kaj Lukenie. Estas tipe tri naturaj medioj en la provinco: nome arbaroj, savanoj kaj arbustoj. Estas nombraj montoj, valoj kaj rimarkindaj naturaj baroj. Tiu provinco havas riĉan faŭnon, kiel leonoj, zebroj, antilopoj, tragelafoj, hipopotamoj, variaj specioj de tropikaj serpentoj, krokodiloj, testudoj, variaj specioj de simioj, fiŝoj, birdoj kaj ĉimpanzoj. Sankuru havas tre riĉan biodiversecon.
Ĉefministro Patrice Lumumba kaj muzikisto Papa Wemba devenis el tiu regiono.
Molinara
estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la regiono Kampanio kaj la provinco Benevento. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kristana patrono estas la sankta Roĥo, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.
Najbaras la komunumoj Foiano di Val Fortore, San Giorgio La Molara kaj San Marco dei Cavoti.
Malý Rapotín
Malý Rapotín (Klein Gropitzreith) estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de urbo Tachov, troviĝanta en distrikto Tachov proksimume 2 km sudoriente de Tachov. Kondukas tra ĉi tie fervojlinio Domažlice – Planá u Mariánských Lázní kaj ŝoseo II/199. Vivas ĉi tie .kaj estas ĉi tie registritaj 28 adresoj.
Malý Rapotín estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 1,25 km².
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1379.
Jakob Hechtl
Jakob HECHTL estis aŭstra-germana esperantisto kaj fervojisto. Li naskiĝis en 1872 kaj mortis la 30-an de aŭgusto 1928 en Munkeno. Jakob Hechtl estis prezidanto de la loka grupo Franzensbad. Li organizis la 4-an Tutaŭstrian Esperanto-Kongreson en Franzensbad en 1914, kaj iniciatis tie la unuan Esperanto-monumenton.
Li verkis por la "revuo Esperanto". Internacie, li interalie partoprenis la 9-an Universalan Kongreson de Esperanto de aŭgusto 1913 en Berno (Svislando).
Verkoj
Pri la inaŭguro de la Unua Esperanto Monumento en Franzensbad raportis la Esperantista gazetaro
Meilhac
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Haute-Vienne, en la administra regiono Nova Akvitanio kaj en la historia kultura regiono Limoĝio. Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Limoĝo kaj al la kantono .
La teritorio havas komunan limon kun.
Kandel (urbo)
Kandel estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Germersheim de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Brunémont (stacidomo)
Brunémont estas franca stacidomo sur linio -, situanta en  Brunémont, en departemento Nord, regiono Hauts-de-France.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Hauts-de-France.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio St-Just-en-Chaussée - Douai (259000).
Meetup
Meetup (renkontiĝo) estas Interreta servo kiu ofertas pli ol mil temojn pri kiu oni povas renkontiĝi. Ĝi estis kunfondis en 2002 de Scott Heiferman, Matt Meeker kaj Peter Kamali.
Lonja de Alcañiz
Aktuale, ĝi estas konsiderata kiel BIC (Bien de Interés Cultural, Havaĵo de Kultura Intereso, kaj ĝi estis deklarita Histori-arta Monumento apartenanta al la Tesoro Artístico Nacional (Nacia Arta Trezoro) pere de dekreto de 3a de junio 1931). En 2004 oni publikigis novan etos-deklaron.
La lonja datas de la 15a jarcento kaj konsistas de unu etaĝo sub malferma pere de tri grandaj romp-arkoj kiuj fermas la portikon ornamita pere de malgrandaj arketoj en la intradoso, en ties interna parto. La etaĝo estas kovrita per kruconervuraj volboj.
La supra etaĝo, kiel aragona galerio de ampleksaj duoncirklaj arkoj kun kolonoj, oni aldonis en la 16a jarcento post la konstruo de la casa consistorial. Finfine, ĝi prezentas kiel finaĵo tre ampleksan tegmento-randon de la 18a jarcento.
Vieux-Berquin
- jen france, prononco laŭ sistemo IFA [], origine nederlande Oud-Berkijn, prononco respektive flandre Oud-Berkyn - estas komunumo de Francio kadre de la historia pejzaĝo Franca Flandrio, Frans-Vlaanderen respektive Flandre française. Ĝi situas en la departemento Nord [], en la administra regiono Hauts-de-France (jen france, prononco [], pikarde Heuts-d'Franche) kaj en la tradicia regiono Nordo-Kaleza Markolo (france Nord-Pas-de-Calais ). Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la arondismento Dunkerque kaj al la kantono .
Esperanto-movado
La Esperanto-movado estas socia movado por disvastigi Esperanton en la tuta mondo. La tradicia celo estas la fina venko, do la stato, ke la plimulto de la homoj (aŭ de la edukitaj homoj, de la legipovuloj) parolu Esperanton kiel sian duan lingvon por povi interkompreniĝi kun ĉiu alia. Ĉar la Esperanta lingvokomunumo ne povas kalkuli je laŭgeneracia transdono garantianta ĝian daŭron, la Esperanto-movado aperas kiel provo stabiligi tiun komunumon varbante por la lingvo kaj instigante okupiĝadi pri ĝi.
Estas multaj diversaj kialoj, pro kiuj oni provas disvastigi ĝin. Kelkaj faras tion, ĉar ili volas subteni internacian kompreniĝon aŭ mondan pacon, aliaj simple volas komuniki kun homoj tra la tuta mondo, pliaj por organizi mondskale la laboristan lukton kaj iuj faras ĝin batalante por lingva egaleco. Kelkaj ankaŭ subtenas la disvastigon de Esperanto pro la ŝparado rilate al fremdlingva lernado, tradukado ks.
Movado kaj komunumo
Tradicie en la Esperanto-asocioj per la nomo 'Esperanto-movado' oni nomas ĉion, kio rilatas al Esperanto. Ekde la sepdekaj jaroj de la 20a jarcento sociologoj pli kaj pli atentigas, ke la aktuala Esperanto-fenomeno ne plu estas "movado" en la kutima senco; ĝi ne plu havas ĉefan karakteron kompareblan kun ekzemple la pac-movado aŭ la feminisma movado, kie la antaŭenigo de la celo estas la ĉefa okupo de la partoprenantaj homoj.
El la origina 'Esperanto-movado' por disvastigi Esperanton fariĝis en la daŭro de la jardekoj 'Esperanto-komunumo', kiu ĉefe aplikas Esperanton. Multaj komunumanoj ne plu okupiĝas pri la disvastigo de Esperanto, sed nur uzas la lingvon en diversaj manieroj. Sekve multaj homoj hodiaŭ ŝatas distingon inter 'movado' (do la Esperanto-organizoj kun la klopodado disvastigi Esperanton) kaj 'komunumo' (la Esperanto-parolantoj, la renkontiĝoj, la eldonejoj, la muzika kulturo, Pasporta Servo, Vikipedio ktp.).
Lige al tiu enkonduko de la nocio 'komunumo' multaj homoj ankaŭ transiris de la nocio 'Esperantisto' al 'Esperanto-parolanto'.
La fakta ŝanĝiĝo de movado al komunumo estas konstatebla ankaŭ en la karaktero de la kunvenoj: Antaŭ kelkaj jardekoj temis ĉefe pri 'Esperanto-kongresoj', en kiuj oni traktis kaj plu traktas la disvastigon de la lingvo. Hodiaŭ ekzistas pli kaj pli da 'Esperanto-renkontiĝoj', en kiuj la disvastigo de la lingvo apenaŭ plu ludas rolon; temas pri aplikado de la lingvo en prelegoj, kursoj, promenoj, teatraĵoj, koncertoj, ekskursoj ktp.
Aspektoj de movado kaj komunumo en unu sama agado
En multaj Esperanto-agadoj miksiĝas aspektoj de movado kaj komunumo: En renkontiĝo la Esperanto-kursoj, la gazetara laboro kaj ofte kelkaj prelegoj apartenas pli al la movado, dum la resto de la aktivecoj kutime ne. Simile ĉe Vikipedio oni povas kreskigi ĝin por doni enciklopedion al la lingva komunumo - aŭ por povi uzi la nombron de artikoloj en la informado pri Esperanto kaj por montri la ligon al esperantlingvaj artikoloj en alilingvaj vikipedioj.
Movadaj asocioj
En la Esperanto-movado troviĝas mondskalaj asocioj kiaj UEA, TEJO, SAT, ILEI kaj la transnacia Esperanta Civito, inspirita de raŭmismo, kaj celanta esti subjekto de internacia juro.
Movadaj institucioj
Ĉirkaŭ la Esperanto-movado ekzistas diversaj interlingvistikaj instancoj, kiel ekzemple Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj (CED).
Psilocibo
Psilocibo (Psilocybe) estas genro de malaltaj bazidiofungoj, kiuj kreskas tutmonde. La nomo devenas de la greka ψιλος + κυβη kaj signifas nudkapa.
La psilociboj estas plej famaj pro la halucinogenaj proprecoj de kelkaj specoj de la fungo, kiuj enhavas halucinilojn psilocibino kaj psilocino kiuj estas alkaloidoj de la indola grupo.
Mondragone
Mondragone estas komunumo de Italio.
Bő
Situo
Bő situas ne tro for de Bük, havanta nur flankajn vojojn. Sárvár troviĝas 21, Szombathely 31 km-ojn.
Historio
La vilaĝo estis jam loĝata en la neolitiko. De la 17-a jarcento ĝis 1872 Bő havis la titolon kampurbo. Nuntempe precipe aŭstroj aĉetas domojn en la vilaĝo pro la termalbanejo en Bük.
NGC 1278
NGC 1278 (aliaj indikoj — IC 1907, PGC 12438, UGC 2670, MCG 7-7-65, ZWG 540.105) estas galaksio en konstelacio Perseo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
3798 de Jager
3798 de Jager estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels kaj de la nederlandaj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la observatorio de Leiden, en la kadro de la "Tria Enketo pri Trojanoj" (Third Trojan Survey)
Nomo
Ĝia nomo honoras la nederlandan astronomon Cornelis de Jager.
Eskorialo
El Escorial povas signifi:
Yuko Morimoto
Yuko Morimoto (森本 ゆう子 n. ) estas japana futbalisto. Ŝi de 1993 ĝis 1998 membris en la japana virina nacia teamo de futbalo.
Pesaĥo
Pesaĥo (alinome juda Pasko aŭ hebrea Pasko) estas juda festo. Ĝi okazas dum nordhemisfera printempo. Aliaj nomoj estas "la festo de la printempo", "la festo de la libereco", kaj "la festo de la macoj". Ĝi estas festo de la Eliro de la izraelidoj el antikva Egiptio, kiel rakontita en la libro de la Biblio Eliro.
Ĝi komenciĝas la 15-an de la juda monato Nisano (sed kiel ĉiuj judaj festoj, ĝi komenciĝas en la vespero de la antaŭa tago), kaj daŭras sep tagojn (ok tagojn ekster Israelo). Dum la unua nokto (kaj dum la dua ekster Israelo), judoj faras ritan festenon nomatan pesaĥa aranĝo (סדר פסח; prononco aŭ, סדר, do  aŭ ), en kiu ili rakontas la eliron per fiksita ritordo kaj multe da simbolismo.
Dum la tuta festo, judoj ne manĝas panon kaj aliajn fermentaĵojn, kaj forigas tiujn de sia posedo. Maco estas biskvit-simila manĝaĵo farita el faruno kaj akvo kaj bakita je alta temperaturo antaŭ ol ĝi povas fermenti. Ĝi anstataŭas panon dum Pesaĥo. Laŭ la tradicio, kiam la izraelidoj eliris el Egiptio, ili eliris haste, kaj ne havis tempon lasi al sia pano fermenti, kaj tiel rezultis maco, kaj tial oni manĝas macon dum Pesaĥo, kaj evitas fermentaĵojn.
Iuj nomas Pesaĥon esperante ankaŭ Pasko, sed ĉar tio estas nomo de alia kristana festo, por eviti ambiguon estas rekomendinde uzi la nomon Pesaĥo.
J-sistemo
La J-sistemo estas propono por seksneŭtralaj esprimoj en Esperanto, koncipita de Markos Kramer (membro de la Akademio de Esperanto) kaj pluevoluigita kunlabore kun Luko Cerante. Ĝia ideo estas krei novajn seksneŭtralajn radikojn per sistemeca modifado de la tradiciaj virseksaj radikoj, plej ofte per simpla aldono de la litero J, kiel en pajtro (seksneŭtrala formo de patro/patrino) kaj ejdzo (seksneŭtrala formo de edzo/edzino).
Károly Kontrát
Károly Kontrát [kAroj], laŭ hungarlingve kutima nomordo Kontrát Károly estas hungara oficisto, parlamenta deputito, subministro.
Veuil
Veuil - prononco laŭ sistemo IFA [] - estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Indre, en la regiono Centro-Valo de Luaro (Centre-Val de Loire, prononco [). Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Châteauroux kaj al la kantono .
Károly Kontrát
Károly Kontrát naskiĝis la en Pápa.
J-sistemo
Ekzistas nuntempe pluraj konkurencantaj proponoj pri tio, kiel oni povus enkonduki novajn seksneŭtralajn radikojn. Nuntempe neniu propono estas vaste akceptata de la komunumo, sed nur uzata kaj diskutata en kelkaj malgrandaj rondoj.
Veuil
Ĝiaj loĝantoj en la franca nomiĝas veuillois - prononco laŭ sistemo IFA [].
Károly Kontrát
Biografio
Károly Kontrát estis oficisto en municipo de Nemesszalók ekde 1974. Intertempe li akiris juran diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1981 kaj plian en pli alta grado en 1985. Inter 1981-1993 li havis jurajn postenojn en uzinoj aŭ en kooperativo precipe en Pápa, inter 1990-1998 li estis vicurbestro de Pápa, poste subministro ĝis 2002. Li estis parlamentano inter 2002–2006 kaj ekde 2010 kiel membro de Fidesz. Li ricevis premiojn inter 2002-2020. Lia edzino naskis plurfoje.
J-sistemo
Markos Kramer forlasis la sistemon komence de 2021 favore al aliaj sistemoj por seksneŭtralaj vortoj.
La tri principoj por krei la novajn radikojn
La J-sistemo baziĝas sur la ideo, ke laŭ la Fundamento kaj la lingva tradicio oni rajtas enkonduki novan radikon se oni volas esprimi ion, kio ne esprimeblas per kombino de oficialaj aŭ jam kutimaj lingvaj elementoj. En tradicia Esperanto la radikoj por pluraj vortoj, ĉefe por parenco-rilatoj kiel patro kaj frato kaj por nobeltitoloj kiel reĝo kaj princo, havas klare virseksan signifon. Eblas tiun virseksan signifon modifi per aldono de -in- aŭ aldono de ge-, sed neniu el la du solvoj donas seksneŭtralan formon. La tradicia kaj Fundamenta signifo de ge- ja estas 'de ambaŭ seksoj', kio ankaŭ klarigas, kial la formoj kun ge- tradicie estas uzataj nur multenombre. Ĉar nuntempe multaj esperantistoj sentas komunikan bezonon je seksneŭtralaj esprimoj kaj ne eblas krei ilin per kombino de tradiciaj elementoj, estas pravigeble enkonduki novajn radikojn por krei tiajn seksneŭtralajn esprimojn.
Por eviti arbitrecon en la elekto de la novaj radikoj, kaj por plifaciligi ilian lerneblecon, la J-sistemo proponas enkonduki tiujn novajn radikojn en tute sistema maniero, per eta modifo al la tradicia virseksa radiko laŭ la jenaj tri principoj:
Novaj seksneŭtralaj radikoj
El aplikado de ĉi tiuj tri principoj rezultas la jenaj novaj seksneŭtralaj radikoj:
Laŭ la unua principo:
Laŭ kombino de la unua kaj la dua principo:
Kritikoj
La propono de Markos Kramer povas esti konsiderata enkonduko de nova morfologia kategorio: infikso, fremda al la gramatiko de Esperanto. El tiu vidpunkto, oni ne parolus pri novaj radikoj, sed pri radikoj modifitaj per infikso.
Tio kontrastas kun la aglutina karaktero de vortfarado en Esperanto, precize kun la formvariado de morfemoj, ĉar (krom la apartaj okazoj de modifoj pro la aldono de la karesaj sufiksoj -ĉj- kaj -nj-) la radikoj en Esperanto estas neŝanĝeblaj.
Aliflanke, ankaŭ eblas argumenti, ke ĝuste ĉar Esperanto ne havas infiksojn, tiu interpreto ne povas esti ĝusta, kaj la origine intencita interpreto, laŭ kiu temas pri novaj radikoj ne derivitaj per vortfaraj meĥanismoj de Esperanto, estas la sola ebla interpreto de la J-sistemo.
La fakto, ke Markos Kramer estas membro de la Akademio de Esperanto ne signifas, ke la propono estas aŭtoritata. Fakte, ajna propono enkonduki strukturajn reformojn en la lingvon kontraŭas la celon de la institucio, kies tasko estas "konservi kaj protekti la fundamentajn principojn de la lingvo Esperanto kaj kontroli ĝian evoluon". Temas pri persona propono, kun ĝis nun tre limigitaj uzo kaj akcepto.
Petrovice
Petrovice estas nomo por pluraj setlejoj:
Parto de la nomo de municipo
Ĝi povas ankaŭ aperi kiel parto de nomo de la jenaj municipoj:
Tiszalúc
Tiszalúc [tisalUc] estas grandvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Szerencs.
Geografio
Tiszalúc situas sur ebenaĵo, iomete for de dekstra bordo de Tiso (kontraŭe estas Tiszadob), laŭ rojo Takta, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Miskolc-Szerencs.
Historio
Antaŭ la hungaroj la hodiaŭa Tiszalúc estis loĝata dum la neolitiko, bronzepoko kaj kuprepoko. La unua skriba mencio devenis el Anonymus, kie estis grava pramo, trapasejo. En 1241 la tataroj ruinigas la vilaĝon. En 1392 ĝi ekhavis la rangon "pordo de regiono Tokaj", kiu signifis tion, ke fremda vino ne rajtis trairi la pramon. Ekde 1567 la vilaĝo apartenis al turkoj, sed en 1642 ĝi iĝis urbo de hajdukoj. Inter Tiszalúc kaj Tiszadob komenciĝis ĝuste tie kanaligado de Tiso en 1946, sekve Tiso jam ne tuŝis la komunumon, nur la iamaj branĉoj, kiu nomiĝas morta Tiso. La fervojo en 1859 ekfunkciis.
Famuloj
En Tiszalúc naskiĝis:
Elsa
Majuskle, ELSA estas mallongigo interalie por la Skribite per nur komenca majusklo, temas pri virina persona nomo, donata al homoj, sed escepte ankaŭ al iuj nomataj bestoj, kiel ekzemple La persona nomo estas skandinavia variaĵo de la nomo Elizabeto.
Nikolaj Buĥarin
Njikolaj Ivanoviĉ Buĥarin (nask. 9-an de oktobro 1888 Moskvo – mortis la 14-an de marto 1938 Moskvo) estis bolŝevika politikisto, marksisma teoremulo kaj ekonomo, elstara gvidanto de la Komunista Internacio (Kominterno).
Li iĝis revoluciulo kiel ekonomika studento, en 1906 aniĝis en la Ruslanda Socialdemokrata Laborista Partio kaj iĝis en 1908 ano de la moskva komitato de la bolŝevika branĉo. Oni arestis kaj deportis lin en 1911 al Onjega-areo apud la Blanka maro, sed li fuĝis al okcidenta Eŭropo. Li renkontiĝis en Krakovo kun la bolŝevika gvidanto Lenin (1912) kaj ili kune laboris por la gazeto Pravda (Vero). En oktobro de 1916, li veturis al Novjorko kaj tie redaktis la leninisman gazeton Novij Mir (Nova Mondo).
Post la februara revolucio de 1917, li revenis al Rusio. Oni elektis lin en aŭgusto al centra komitato de la partio kaj post kiam la bolŝevikoj akiris la potencon, li iĝis ĉefradaktoro de Pravda.
Post kiam Lenin postulis en 1918 por subskribi la brest-litovskan pacon kun la germanoj kaj Rusio forlasu la unuan mondmiliton, Buĥarin abdikis pri ofico ĉe la Pravda kaj iĝis gvidanto de opozicia grupo, la maldekstraj komunistoj, kiuj akcentis, ke oni devas transformi la militon al komunisma revolucio tra tuta Eŭropo. En marto de 1919, li iĝis ano de la plenuma komitato de la Kominterno. En la sekvaj jaroj li verkis kaj publikigis teoriajn ekonomikajn librojn kiel La ekonomiko de la provizora tempo (1920), Aboco de la komunismo (kun Jevgenjij Preobraĵenszkij; 1921) kaj la Teorion de la historia materialismo (1921).
Buĥarin sekvis en 1926 Zinovjevon en la prezidanta sidloko de plenuma komitato de Kominterno.
Stalin en 1928 ŝanĝis sian opinion pri la afero kaj apogis ekde tiam la programon de la rapida, fortigita kolektiviga programo. Li nomis Buĥarin kontraŭulo de la programo kaj tiel Buĥarin en aprilo de 1929 perdis sian pozicion en la Kominterno kaj oni eĉ ekskludis lin en novembro el la Politburoo.
Li pro la premo rifuzis siajn antaŭajn opiniojn kaj Stalin parte redonis al li la poziciojn. Kvankam li iĝis en 1934 ĉefredaktoro de Izvestija kaj partoprenis en ellaboro de la nova soveta konstitucio en 1936, li neniam reakiris la perditan potencon kaj influon.
Bulgara aŭtovojo A3
La bulgara aŭtovojo A3 aŭ ekspresstrato Ĉerno More aŭ "Nigra Maro"-ekspresstrato (Bulgare: автомагистрала „Черно море“) estas aŭtovojo planita ligi la ĉefajn marbordajn urbojn Varna kaj Burgas, preterpasante la bulgaran bordon de la Nigra Maro. Ĝi estas parto de la tuteŭropa koridoro 8 kaj estos longa je 103 km, kiam ĝi estos finita. Je 2006, 10 km da la ekspresstrato estas kompletigitaj, de la Ponto Asparuhov Most proksime al Varna ĝis la vilaĝo de Priseltsi.
La aŭtovojo Ĉerno More estas atendita konsiderinde mallongigi la vojaĝon inter la du urboj, ĉar la trafiko estas hodiaŭ prokrastita per la koridoro de la Balkaj Montoj inter Nasebar kaj Obzor. Kiel parto de la bulgara aŭtovoja reto, la vojo estos ligota kun la aŭtovojo Hemus ĉe Varna kaj la aŭtovojo Trakija ĉe Burgas, ambaŭ irante al la ĉefurbo, Sofio.
Flago de Jamajko
La nacia flago de Jamajko estis adoptita la 6-an de aŭgusto 1962 kiu estis la origina Jamajka Sendependec-Tago. La lando akiris sendependecon de la Federacio de la Centramerikaj Insuloj. La flago konsistas el orkoloro aŭ Andreokruco, kiu dividas la flagon en kvar sekciojn: du el ili verda (pinto kaj fundo) kaj du nigraj.
Fingroplukado
Fingroplukado aŭ Fingrostila gitarludado estas la tekniko ludi gitaron per plukado de la kordoj rekte per la fingropintoj, fingrungoj aŭ ingoj ligitaj al fingroj, male al ebenludado (plukante unuopajn notojn per unusola plektro). La termino "fingrostilo" estas iome misa, ĉar ĝi estas en kelkaj tre diferencaj ĝenroj kaj stiloj de muziko — sed ĉefe, ĉar ĝi inkludas komplete diferencan teknikon, ne nur "stilo n" de ludado, speciale per la gitarista pluka mano. Tiu termo estas ofte uzita sinonime kun fingroplukado, kvankam fingroplukado povas aludi ankaŭ al specifa tradicio de gitaro en popola muziko, bluso kaj kontreo en Usono.
Insulo Adak
La insulo Adak (en aleŭta Adaax ) estas insulo ĉe la okcidenta etendo de la grupo de insuloj Andreanof el la Aleŭtoj en Alasko, Usono. Alaska plej suda urbo, nome Adak, estas situanta en la insulo. La insulo havas terareon de 711.18 km² kaj estas 54.5 km longa kaj 35 km larĝa, pro kio ĝi estas la 25a plej granda insulo en Usono.
Pro akraj ventoj, ofta nubokovro, kaj malvarmaj temperaturoj, vegetaĵaro estas ĉefe tundro (herboj, muskoj, beroj, malaltafloraj plantoj) je plej malaltaj lokoj. La plej alta pinto estas Monto Moffett, ĉe la nortdokcidenta pinto de la insulo, je alteco de 1,196 m. Ĝi estas neĝokovrata la plej granda parto de la jaro.
La vorto Adak estas el aleŭta vorto adaq, signife "patro".
Universitato Milton Friedman
Universitato Milton Friedman, (origine hungare Milton Friedman Egyetem; mallonge MILTON) estas nova universitato en Budapeŝto, en Békásmegyer, kie studas 3800 studentoj.
Neufmaison
- prononco laŭ sistemo IFA [] - estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Ardennes, en la regiono Grand Est (prononco [], (france, en Esperanto Granda Oriento) kaj en la antaŭa regiono Ĉampanjo-Ardenoj. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Charleville-Mézières, kaj al la kantono .
Universitato Milton Friedman
Neoficiala historio
Sigismondo la 1-a (Sankta Romia Imperio) fondis la duan hungaran universitaton en Óbuda en 1395. Oni instruis en la klasikaj 4 fakultatoj teologion, kanonan juron, medicinon, artojn. Pro tumultoj ne okazis instruado inter 1403-1410, sed poste kun permeso de Bonifaco la 9-a la universitato refondiĝis. Dum dominado de turkoj (kaj ankaŭ poste) la universitato malaperis.
Oficiala historio
Tiu ĉi altlernejo estis fondita en 2000. Ĝi estis establita nur el hungara privata kapitalo. La studentoj povas akiri diplomojn laŭ MA, BA kaj BSc, krome ili povas lerni lingvojn ĉefe anglan, francan, krome germanan, hispanan, italan, rusan. La kutimaj fakoj estas ekonomio, financo, sociologio. Nepre menciindas, ke ankaŭ plenkreskuloj povas lerni pedagogion, psikologion, sociologion, ekonomion. En 2016 la altlernejo estis deklarita universitato (Reĝo Sigismondo), en 2018 ĝi prenis la nomon Milton Friedman.
Rektoroj
La unua rektoro estis József Bayer (filozofo).
36800 Katarinawitt
36800 Katarinawitt estas tre malgranda hela asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la germana amatora astronomo Jens Kandler elde la Publika Observatorio de Drebach (Saksio, Germanio).
9656 Kurokawahiroki
9656 Kurokawahiroki estas malgranda, malhela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Takao Kobayashi elde la Observatorio de Ooizumi en gubernio Gunma (Japanio).
36800 Katarinawitt
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la germana arta sketistino Katarina Witt. Ŝi estis Olimpika Ĉampionino en Sarajevo (1984) kaj Kalgario (1988) kaj kvar foje Mondĉampionino pri arta sketado. En 1999 ŝi estis elektita « Glacia Sketistino de la Jarcento » en Germanio.
9656 Kurokawahiroki
Ĝi ne estas malproksima de la orbita resonanco 1:2 kun Marso.
Ĝia nomo honoras Hiroki Kurokawa, emeritan profesoron ĉe la Universitato de Kioto, iaman direktoron de la observatorioj Kwasan kaj Hida. Lia kampo de esploro estas la suna fiziko per optikaj observoj. Li fondis la NPO Kwasan Astro Network por la popularigo de astronomio.
Pianagordisto
Tasko de pianagordisto estas agordi pianojn kaj klavicenojn, reguligante la streĉon de la kordoj kaj per tio interagordi la tonojn harmonie. Aldoniĝas kromaj servlaboroj ĉefe ĉe klientoj kaj en la koncertagado samkiel la plibonigo de la entonado (de la sono) per respektiva prilaborado (detirado, pinglopikado ktp.) de la martelfeltoj samkiel la reguligo de la pianomekaniko kaj la surstreĉado de novaj kordoj.
Edukado
La edukado al piankonstruisto diferencas laŭ lando; ekz. en Germanio ĝi daŭras tri kaj duonan jarojn. En EU la profesio ne ĉie estas lernprofesio kaj pro tio ne protektata. La ellernado de la pianagordado estas tamen ero de la edukado al pian- kaj klavicenkonstruisto. Pli frue kaj foje ankaŭ hodiaŭ estis resp. estas la ellernado de pianagordado ebla profesieduko por blinduloj.
Tekniko
La agordadon de piano oni plejparte komencas per surmetado de kvintociklo. Oni komencas per la ĉambrotono a1:
Se oni jen agordus ĉiujn oktavojn kaj kvintojn purajn, do senŝvebajn, oni finfine atingus elirtonon, kiu estus konsiderinde pli alta ol ĝi estis en la komenco. Por eviti ĉi tiun t.n. pitagoran komaon, oni agordas temperata – mallonge dirite, oni agordas la kvintojn ne puraj, sed iomete pli malvastaj. Post la surmetado de la kvintociklo oni agordas en oktavpaŝoj supren kaj malsupren, ĝis kiam ĉiuj tonoj sonas ĝustaj, je kio menciendas, ke oni plejparte etendas la oktavojn, t.e. oni agordas la suprajn tonojn iomete pli altaj, la malsuprajn pli malaltaj ol ili estus nure perkalkule.
Ekzistas ankaŭ aliaj teknikoj por agordi pianon: ekzemple oni povas surmeti anstataŭ kvintociklo (kvintoj resp. kvartoj) ankaŭ terciciklon (tercioj resp. sekstoj). Ankaŭ ekzistas la metodo agordi per kvintoj kaj kvartoj: a-a1, a-e1 (kvinto), a-d1 (kvarto), e1-b (kvarto), b-f#1(kvinto), f#1-c#1, c#1-g#1, g#1-d#1, d#1-bb, bb-f1, f1-c1, c1-g1. Je tio ekzistas diversaj kontrolintervaloj, kiuj estas ekzamitataj pri la korektaj ŝvebonombroj. Je samŝtupa temperata agordo la ŝvebadoj de ĉiuj intervaloj fariĝas pli rapida ekde la baso ĝis la diskanto.
Esperanto-kulturo
Esperantistoj havas propran kulturon, nomate Esperanto-kulturo aŭ Esperanta kulturo. "Esperanto estas vere humana, etika kaj nobla projekto kiu pro tio jam ofte, ankaŭ fare de UNESKO, estas konsiderata kiel altvalora kultura valoraĵo" - Jo Haazen
"Esperanto estas la perfekta rimedo se oni deziras havi senperajn homajn kontaktojn mondvaste" - Peter Weide "Elpensite kiel idiomo de granda komunikado, Esperanto evoluis kiel lingvo de alternativa komunikado . Naskite el revo de paco kaj frateco, per sia ĉiutaga kaj familia uzo ĝi generis diasporan komunumon kaj originalan literaturon. La ĉefajn trajtojn de la esperanta kulturo, karakteriziĝas precipe per produktado literatura, sed ankaŭ teatra, muzika, komiksa kaj kinematografia" opinias Giorgio Silfer.
La Esperanto-kulturo estas deirpunkto al aliaj kulturoj (ĉi tiu estas esenca trajto por ĝi, pli ol por dominantaj naciaj lingvoj). Ĝenerale Esperanto-kulturo estas interkultura kaj disvolviĝas ĉefe en la jam menciitaj kampoj, sed ankaŭ en la kampo de internacia amikeco (Semajno de Internacia Amikeco) kaj gastigado (Pasporta Servo). La Esperanto-kulturo ampleksas krom simbolojn ankaŭ komunumajn kutimojn, eĉ diversajn ideologiojn kiel klarigita en la Manifesto de Prago kaj por iuj (->Esperanta Civito) ĝi estas arta perilo kaj subtenas esperantistan identecon. Estante pontolingvo, Esperanto akcelas komunikadon trans kulturoj kaj lingvoj.
Esperanto funkcias en ĉiuj sferoj de la kulturo, inkluzive de fikcia kaj malfikcia literaturo, teatro, radio, ĵurnalismo, blogado, kinarto, religio ktp.
Rekonata kultura heredaĵo
La la pola ministrino pri kulturo kaj nacia heredaĵo Małgorzata Omilanowska jam subskribis dokumenton, laŭ kiu Esperanto estas enmetita en la polan liston de nemateria kultura heredaĵo.
Dum preskaŭ cent tridek jaroj, surbaze de Esperanto, la esperantista komunumo formis karakterizan vivkoncepton, inspiritan de la ideoj de Zamenhof, kaj ankaŭ kutimojn, tradicion, literaturon, muzikon, simbolojn, festotagojn kaj eĉ siaspecan mitologion.
En la lingvo Esperanto formiĝis propra frazeologio, idiomaĵoj, onidiroj, kiuj portas en si mem kulturvalorojn kaj specifaĵojn de tiu ĉi medio. La vortoj krokodili, samideano kaj gufujo ekzemple estas tipe kaj propre Esperantaj. Ĝiaj signifoj ekestis en apartaj cirkonstancoj kaj estas senpere kompreneblaj nur fare de la koncernaj Esperantistoj.
Festotagoj kiel la tago de la Esperanta kulturo, Zamenhoftago kaj Semajno de internacia amikeco formas ĉiujaran tradicion en Esperantujo.
La ĉefaj Esperanto-simboloj estas blazono (la kvinpinta verda stelo), himno (La Espero), la flago kaj la verda koloro de espero. Alia simbolo reprezentas la konturojn de la mondo (etendo de la lingvo en la mondo), manpremon (amikeco), la Babelturon (malebleco de interkompreno) kaj arbon, kiu simbolas kreskadon. Tiuj simboloj estas aplikataj al objektoj de ĉiutaga uzo kaj memoraĵoj.”
Jaro de la Esperanta Kulturo (2018)
La jaro 2018 estos la Jaro de la Esperanta Kulturo kiu celu altiri atenton al plej diversaj formoj de arta kreado en la lingvo kiuj fontas en longa kaj unika tradicio interalie atestebla en la flegado de Zamenhof-Esperanto-objektoj (ZEO).
Interkulturo
Esperantistoj ordinare emas paroli pri temoj de interkultura komunikado kaj de interkultura edukado aŭ temoj kiuj povus esti konsiderataj kiel tiklaj aǔ ofendaj inter neesperantistoj (ekzemple pri politiko, rasismo k.a.), eĉ se ili ne farus tion en sia hejmlando aŭ en alia lingvo kiun ili scias. Ĝenerale Esperanto-kulturo estas fokusita ekzemple je legado, edukado (precipe rilate novaĵojn, faktojn kaj lingvojn) kaj toleremo (precipe al personoj el aliaj kulturoj). Esperanto-parolantoj ankaŭ pli emas kontraŭi tutmondiĝon, alkulturigon kaj malaperigon de ies gepatra lingvo, cetere ĉar ĉi tiuj elementoj igas nin unikaj.
La plimulto el la Esperanto-parolantoj emas ankaŭ kontraŭi la tendencon al deviga lernado de nur unu aŭ du dominantaj lingvoj (kio okazas en pluraj landoj tra la mondo, kiel Svedio kaj Islando, kie lernado de la angla estas deviga de la unuagrada lernejo ĝis foje universitato. Ili opinias, ke deviga devus esti la lernado de propedeŭta lingvo kia Esperanto, aŭ alia, kiun oni povus ellerni ene de unu du jaroj kaj kiu faciligas kaj ŝatinstigas la postan lernadon de aliaj lingvoj. Tiel infanoj kaj gepatroj estus malpli emaj al subtaksado de la propra lingvo favore por alia pli utila. La Esperanto-komunumo havas ankaŭ pli-malpli saman fon-scion, ekzemple scion pri iuj famaj Esperanto-parolantoj, libroj, retejoj, malgrandaj urboj, kiuj havas gravan signifon pro Esperanto-rilataj okazaĵoj ktp. . Multo de tio estas priskribita en 'La Gvidlibro tra Esperantio ' (-> Bibliografio), enciklopedio de Esperanto, iom simila al lingvo-landa geografia vortaro kun vortoj kiuj postulas kulturologiajn komentojn.
Esperanto-humuro
Multe da la Esperanto-humuro devenas el vortludoj. Verkistoj kun humoraj tendencoj en multaj siaj verkoj estas J. Merchant, J. Baghy, J. Kenngoff, I. Lejzerowicz, R. Schwartz, Dreves Uitterdijk, F. Szilagyi kaj kelkaj aliaj. (vidu ankaŭ: vortludoj, karikaturo). Vidu delatan artikolon pri Esperanto-humuro.
Marjorie Boulton, en sia mikspota libro Faktoj kaj fantazioj, dediĉas ties 30an ĉapitron "Vortaj sportoj" al komentoj kaj diversaj ekzercoj pri vortoludoj. Vidu pli detalan artikolon pri vortludoj aŭ kalemburoj.
Kulturaj aranĝoj
Ĉiujare okazas Universala Kongreso de Esperanto en malsama lando — kvankam ĝi plejparte okazas en Eŭropo). Ĉiun kongreson partoprenas mezume 1500-3000 personoj, kaj la plej bone organizitaj eventoj estas tiuj el Centra aŭ Orienta Eŭropo (ĝenerale Pollando, Hungario ktp.). Universalaj Kongresoj de Esperanto jam okazis ankaŭ en Azio, kie ekzistas pluraj tradiciaj Esperantistaj aranĝoj. En Japanio ekzemple okazis jam la centa landa kongreso. En Ĉinio estas tradicie aranĝata la projekto Esperanto-insulo. Temas pri tutmonata kurso de Esperanto en la universitato de la suda ĉina insulo Hajnano. Ĝi estis elpensita de Dennis Keefe. En Pollando okazas jam de pli ol 30 jaroj Arkones (ARtaj KONfrontoj en ESperanto).
Inter-Fest, Esperanta kultura festivalo
Ekde 2017 okazas INTER-FEST (Inter por Internacia kaj Fest por Festivalo) estas novtipa Esperanta kultura festivalo, kiu celas fariĝi rekonata eŭropa Esperanto-aranĝo kun vasta gamo da programoj, kiuj al neesperantista publiko prezentos praktikan uzeblon de Esperanto kaj pere de tio instigos ĝian lernadon kaj instruadon.
INTER-FEST volas intensivigi la Esperantan kulturkreadon kaj levi la prestiĝon de Esperanto en la kultura kampo. La programoj de INTER-FEST inkluzivos diversajn branĉojn de literaturo, teatro, muziko, filmo, sporto, klerigo, lingvolernado, interkultura interŝanĝo, turismo kaj aliaj aktivecoj, kiuj efektiviĝos per prelegoj, diskutrondoj, seminarioj, koncertoj, prezentaĵoj, konkursoj, sportaj eventoj, kolokvoj, ekspozicioj ktp.
Literaturo
Esperanto havas literaturon, parte originalan, parte tradukitan el naciaj lingvoj. Entute ĝi enhavas ĉirkaŭ 50 mil titolojn. Malmultas Esperantaj verkoj tradukitaj al naciaj lingvoj, tial la ekstermovada publiko ne povas facile legi ilin.La riĉan literaturan tradicion agnoskas ankaŭ la PEN-Klubo, kies Esperanta sekcio estis fondita dum la 60-a kongreso de la Klubo en Septembro 1993. La verkadon en Esperanto stimulas la Akademio Literatura de Esperanto, fondita en 2008.
Al gravaj nuntempaj verkistoj skribantaj Esperante apartenas ekzemple: Trevor Steele (Aŭstralio), Manuel de Seabra (Hispanio), István Nemere (Hungarujo), Spomenka Štimec (Kroatujo); versistoj Miĥael Giŝpling (Rusujo / Israelo), Mauro Nervi (Italujo), Mao Zifu (Ĉinujo), Abel Montagut (Hispanio) kaj Eli Urbanová (Ĉeĥujo); eseistoj kaj tradukistoj Probal Dasgupta (Barato), Humphrey Tonkin (Usono) kaj Kurisu Kei (Japanujo); dramverkisto Giorgio Silfer (Eŭropo). La versistoj William Auld, Marjorie Boulton kaj Baldur Ragnarsson estis kandidatigitaj por la Nobel-Premio pri Literaturo.
El konataj Esperantigitaj literaturaj verkoj kaj eldonitaj antaŭ nelonge menciindas ekzemple La oldulo kaj la maro de Hemingway, La Mastro de l' Ringoj de John Ronald Reuel Tolkien, Cent jaroj da soleco de Gabriel García Márquez, La lada tambureto de Günter Grass, La Libro de la mirindaĵoj de Marco Polo aŭ granda familia sagao de Cao Xueqin Ruĝdoma sonĝo. Por infanoj ekzistas krom Asteriks aŭ Tinĉjo ankaŭ Esperantigita Pipi Ŝtrumpolonga kaj la tuta novelaro Muminvalo de la Suoma aŭtorino Tove Jansson; la tekstoj de iuj tradukoj atingeblas ankaŭ enrete.
Poezio
Poezio estas ĉefa elemento en la Esperanta kulturo. Multaj Esperanto-verkistoj ankaŭ poeziumis, ne nur hajkojn kaj poemojn uzante la eŭropan metrikan sistemon de versfarado aplikita al Esperanto, sed ankaŭ monosilabojn kun la strikte Esperanta metriko konstruita dum la 60-70-aj jaroj kiel en poemoj de Diderto Freto.
Ernst Anding
Ernst ANDING (naskiĝinta en la 11-a de aŭgusto 1860 en Seebergen, mortinta la 30-an de junio 1945 en Gotha) estis germana astronomo.
Esperanto-kulturo
Teatroj, operoj kaj muzikaloj
En 2018 estis la premiero de la opero Sternenhoch (Ŝternenhoĥ) en Esperanto prezentita en la Nacia Teatro en Prago. Temas pri la unua opero en la historio, kies muziko estis komponita rekte laŭ teksto en Esperanto, farita de Miroslav Malovec (en 2018).
Ernst Anding
Vivo
Estante filo de kamparano Anding studis en Munkeno astronomion kaj doktoriĝis ĉe Hugo von Seeliger en la jaro 1888-a. En 1895 li iĝis privata docento ĉe la munkena altlernejo kaj unu jaron poste observanto de la Bavara komisio pri internacia termezuro. En 1903 li nomumitis eksterordinara profesoro en Munkeno kaj venis en 1906 al Gotha por estri la stelobservejon. Tie li restis ĝismorte.
Esperanto-kulturo
Teatroj, operoj kaj muzikaloj
En 2020 la pola dramaturgo Jerzy Bielski kreis "Zamenhof project: Breaking the codes" (Projekto Zamenhof, rompi la kodojn) kiu estas muzikteatraĵo (muzikalo), en kiu centras la komunikado inter homoj el diversaj kulturaj fonoj, sociaj klasoj, genroj ktp. En tiu komunikado precipe temas pri malfacilaĵoj en la komunikado kiuj povas konduki al miskomprenoj, malamikaĵoj kaj konfliktoj, sed ankaŭ pri nebuŝaj kodoj. En tiu muzikalo aŭdeblas jenajn lingvojn: Esperanto, la angla, pola, franca, dana, rusa, sed ankaŭ la morso-alfabeton, la brajla alfabeto, binaraj kodoj, DNA-kodoj, ĉiuj kunigitaj en kolaĝo plene de ritmaj aranĝoj (muzikaj strukturoj, sonoj, ritmoj ktp ) kiuj malkovros la muzikajn strukturojn, ritmojn, intonaciojn, fonemojn kaj la unikajn sonajn elementojn de ĉiuj ĉi lingvoj kaj sistemoj. .
Ernst Anding
Graveco
Inter liaj skribaĵoj multnombraj pluraj traktantaj ĝeneralajn problemojn astronomiajn ĝis nun gravas. Antaŭ ĉio en 14 paĝojn longa artikolo en la 6-a volumo de Encyklpädie der mathematischen Wissenschaften li faris bazajn konsiderojn pri la graveco de la far astronomoj uzita empiria koordinata sistemo kaj ĝia rilato al la ideala inercia sistemo. Liaj aliaj verkoj okupiĝas pri klasikaj problemoj kiel tempomezurado, situo-identigo kaj stela astronomio.
Esperanto-kulturo
Teatroj, operoj kaj muzikaloj
En 2022 la muzikalo "June kaj Kune" premieris kadre de la 78-a Internacia Junulara Kongreso de TEJO, la 26-an de aŭgusto 2022. Ĝi estas la unua originala muzikalo en Esperanto.
Dum la 107-a Universala Kongreso de Esperanto en Montrealo en 2022 la teatraĵo 1910 de Ĵenja Amis premieris, reĝisorita de Alena Adler kun aktorado fare de Garry Evans kaj Alena Adler mem.
Filmoj
La utiligo de Esperanto en kino estas malpli ofta. Kultura Centro Esperantista en Svislando posedas vastan kinotekon de raraj filmoj en Esperanto ekde 1937 kiel la filmo "La sturmo de Johano arima". En scenoj de La Granda Diktatoro de Chaplin aperis afiŝoj en Esperanto, en Delekto de Idioto kun Clark Gable kaj en la japana filmo Jan Arima no shūgeki iuj dialogoj estis en Esperanto, en la hispana filmo El coche de pedales (la pedalaŭto) la protagonistoj foje parolas en Esperanto, samkiel en la usona filmo Captain Fantastic (2016). En 1980 Japana Esperanto-Instituto sciigis la aperon en Japanio de belega animacifilmo "Nokto de la galaksia fervojo", produktita en vere unuarangaj kondiĉoj, entreprenita de la tagĵurnalo Asahi Shimbun, televidstacio Asahi kaj "Nippon Herald Films Group" surbaze de la famege fabelo de Miyazawa Kenzi kiu estas profunde filozofia. Ĝia granda sukceso en la tuta Japanio ŝuldas multon al la unika figurigo per katoj.
Tutvesperaj filmoj uzantaj sole Esperanton estas esceptegaj, apartenas al ili ekzemple kulta Inkubo kun ĉefrola William Shatner, tamen ekzistas proksimume dek kvin, kiuj iel tuŝas la temon de la internacia lingvo.
Turka reĝisorino realigis kurtmetraĵon (Senmova ) kun voĉoj nur en Esperanto.
Reĝisorino Natalie MacMahon kreis mallongan filmon A Universal Love Story (Universala Amrakonto) kiu havis esperantecajn elementojn kaj en 2018 ŝi kreis la retan filmserion "Malsano Nomita Amo" kiu estas multe parolata en Esperanto kaj en kiu Esperanto 'rolas kiel elemento, kiu rekunigas homojn, kiel revolucio necesa por povi vere kompreni unu la alian denove kaj esprimi sentojn'.
Lastatempe aperis ankaŭ kelkaj amatoraj Esperantistaj filmprojektoj kaj asocioj, produktantaj mallongajn filmetojn plene Esperantajn. Ili daŭras kutime ĉirkaŭ kelkdek minutoj. La brazila kinofirmao Imagu Filmoj produktis kelkajn Esperantlingvajn filmojn, longajn, kaj etajn. En 2006 kadre de UK en Italio Imagu Filmoj lanĉis la filmon . En la laŭvica jaro aperis La Patro. Krom ĉi tiuj la firmao produktis aliajn filmojn.
En 2017 turniĝis kurtmetraĵo de Christian Laubacher : "Das Porträt von Parzival, einem Mann, der sich für eine Sache einsetzt : Esperanto" (la portreto de Parsifalo, viro kiu strebas por afero :Esperanto) prezentita dum la filmfestivalo de Soloturno.
En 2021 la Usona Bona Film-Festivalo estiĝis. Ĝi estas regula esperanta film-konkurso de Esperanto-USA.
Muziko
Muzikaj ĝenroj en Esperanto inkluzivas popularajn kaj popolajn kantojn, rokmuzikon, kabaredon, kantojn por soloistoj kaj ĥoro, kaj operon. Popularaj komponistoj kaj artistoj, inter aliaj Elvis Costello kaj Michael Jackson, registris en Esperanto, verkis orkestraĵojn inspiritajn de la lingvo, aŭ uzis ĝin en siaj propagandaj materialoj. Kelkaj kantoj el la albumo Esperanto de Time Warner, kiu eldoniĝis – pure Esperante – en Hispanujo en Novembro 1996, atingis altajn rangojn en hispanaj muzikaĵrangolistoj. Klasikaj orkestraĵoj kaj ĥorverkoj kun Esperanto-teksto inkluzivas La Koro Sutro de Lou Harrison kaj la Simfonion n-ro 1 Esperanto de David Gaines (ambaŭ el Usono). En franca Tuluzo ekzistas muzikeldonejo Vinilkosmo, specialiĝanta al produktado de Esperanta muziko. Tiun eblas trovi ankaŭ enrete, inkluzive kelkajn retejojn dediĉitajn al Esperanta karaokeo.
Diversaj muzikpecoj troveblas en la interreto, ekzemple historie ĉe musicexpress.com.br kaj daŭre ĉe Spotify, Deezer , ĉe la interreta radio last.fm , la publika kantaro kaj la Kantaro-Vikio. Vidu ankaŭ la liston de ĉirkaŭ 300 Esperanto-muzikalbumoj.
Periodaĵoj
Pli ol cent gazetoj kaj revuoj regule aperas en Esperanto, inkluzive la novaĵrevuon Monato, la literaturan revuon Beletra Almanako, la oficialan organon de TEJO, nome Kontakto, la revuon Esperanto, organo de UEA, kaj la revuon Sennaciulo, organo de Sennacieca Asocio Tutmonda. Dusemajna aktualaĵ-gazeto Eventoj estas ofertata ankaŭ en senpaga elektronika versio. Abonantoj povas ankaŭ perrete akiri multajn aliajn gravajn gazetojn, inkluzive ret-arkivojn de malnovaj numeroj. Estas periodaĵoj pri medicino kaj scienco, por junularo, religiaj magazinoj, edukaj kaj pedagogiaj revuoj, literaturaj kaj special-temaj eldonaĵoj. La gazeto Heroldo de Esperanto (EdE) estas ekzemplo de preskaŭ centjara eldonaĵo. Ĝi estas aĉetita de la brazila entrepreno Sociala Grupo Lexus, kiu respondecas pri ĝia eldonado ekde la jaro 2017.
La historio de la Esperanto-gazetoj preskaŭ koincidas kun la historio de la lingvo mem, ĉar jam ekde la komenco de la 20-a jarcento jam multnombris la gazetoj, unue por disvastigo de la lingvo mem kaj tuj ankaŭ por la propra vivo de la esperantlingvaj kulturo kaj literaturo. Por multaj esperantistoj tra la tuta mondo antaŭ la epoko de Interreto, legado kaj kontribuo al gazetoj estis la preskaŭ nura ebleco esperantumi, kiam ili estis izolitaj aŭ for de la agado de la ekzistantaj kluboj. En la epoko de Interreto la ebloj multobliĝis, sed la kutimo havi gazetojn daŭrigis kaj nun estas pli kaj pli da retaj revuoj.
Radioelsendo kaj televido
Radiostacioj en Brazilo, Ĉinujo, Kubo, Polujo kaj Vatikano elsendas regule en Esperanto. Plimultiĝas programoj aŭdeblaj ankaŭ interrete, aliaj stacioj (kaj profesiaj kaj amatoraj) agas precipe aŭ nur perrete. Al konataj internacilingvaj podkastoj apartenas ekzemple la Radio Verda, funkcianta ekde 1998. Televidoj en diversaj landoj proponas kursojn de Esperanto, inkluzive la plej aktualan 16-partan adapton de la kurso Mazi en Gondolando de BBC, kiun elsendis la stacio Polujo 1 (TVP1– Telewizja Polska1). La saman kurson elsendis dum pluraj jaroj ankaŭ ne plu ekzistanta televidstacio de Saarbrücken. En la jarintervalo 2005–2006 aktivis ankaŭ projekto de la internacia enreta Esperanta televidstacio sub la nomo Internacia Televido, funkcianta enkadre de la retejo Ĝangalo.