cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Christian Karl André
Vivo
Famiĝinte danke al diversaj skribtaĵoj komunutilaj kaj fondinte kune kun Rudolph Zacharias Becker en Gotha la gazeton »Reichsanzeiger« li iĝis instruisto ĉe Salzmann-lernejo (Schnepfenthal). En 1798 oni nomumis lin lernejestro de la protestantisma lernejo de Brunno. Tie liaj editoraj planoj bremsiĝis per la cenzuro aŭstria. Li komencis la eldonon de »Patriotisches Tageblatt« en 1800 ĝis la percenzuraj restriktoj de 1805. En 1806 oni permesis al li pli da libereco kaj sekve li skribis en 1809 por la kleritaj klasoj en la gazeto »Hesperus« (por agrikulturisto) kaj en »Ökonomische Neuigkeiten«. Alia klerigpaŝo estis la eldono de la kalendaro »Nationalkalender« ekde 1810. Post perdo de diversaj privilegiaj skribistaj li iris al Virtembergo kie li iĝis scienca ĉefsekretario ĉe la centro de Agrikulturista societo de Stuttgart; samloke li honore nomumitis kortega konsilisto. Samloke li laboradis por la verko »Hesperus« kaj prilaboris »Nationalkalender« je populara libro titolita »Volksbuch für die gesammten deutschen Bundesstaaten«.
Fonto
Brockhaus Bilder-Conversations-Lexikon, vol 1. Leipzig 1837, p. 80-81 kio relegeblas tie ĉi interrete.
2203 van Rhijn
2203 van Rhijn estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 28-an de septembro 1935 de la nederlanda astronomo Hendrik van Gent, elde la Suda Stacio de la Observatorio de Leiden en Johanesburgo.
Nomo
Ĝia nomo honoras la nederlandan astronomon Pieter Johannes van Rhijn.
Merkado la azenpelisto
Merkado la azenpelisto (hebree: מרקדו החמר) estas romano de Naum Jeruŝalmi (נחום ירושלמי), kiun el la moderna hebrea tradukis Levi Wiener (Leono Vienano). La 104-paĝa libro aperis en 1933. Scenejo en Palestino, rakonto el la vivo de sefaradaj judoj en Ĥebrono, tempo: la unua mondmilito, rakonto: interesa, lingvo: facila.
Laguna Dalga
Laguna Dalga [laGUna DALga] estas municipo de la provinco Leono, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko El Páramo (Altebenaĵo aŭ Stepo), en la sudo de la provinco.
Geografio
Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Laguna Dalga, San Pedro de las Dueñas, Santa Cristina del Páramo kaj Soguillo del Páramo, okupas totalan areon de 38,41 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 633 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 600 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 36 km de Leono, provinca ĉefurbo.
Historio
En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Leono.
Tradiciaj enspezofontoj estas agrikulturo (iam vitejoj, poste maizo kaj aliaj irigaciaj cerealoj) kaj brutobredado. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).
Paul Lukas
Paul LUKAS (naskiĝis kiel LUKÁCS Pál [luka:ĉ] la 1891 en Budapeŝto, Hungario - mortis la  1971 en Tanĝero, Maroko) estis hungara-usona aktoro. Li gajnis en 1944 Oskar-premion kiel ĉefrolulo.
Biografio
Paul Lukas devenis el hungara, juda familio. Post lernado li komencis sian aktoran karieron en teatro de Kassa en 1916. Baldaŭ li aliĝis al stabo de Max Reinhardt. En 1927 Adolph Zukor invitis lin al Usono al Paramount. Li tie havis sian plej grandan sukceson en 1943 kiel kunulo de Bette Davis en Watch on the Rhine, por kiu li gajnis Oskar-premion. Li ricevis ankaŭ teatrajn rolojn en Broadway.
Johannes Saxonius
Johannes Saxonius, ankaŭ: Johann Sachse, Holstenius, (naskiĝinta ĉ. en 1507/08 en Hattstedt, mortinta en la 10-a de marto 1561 en Hamburgo) estis germana humanisto kaj profesoro.
Vivo
Saxonius frekventis la famekonatan Lernejon de scienculoj de Husum kaj ekstudis en la vintra semestro de 1525 ĉe la universitato de Wittenberg juron, filozofion kaj historion. Li magistriĝis je la 31-a de janurao 1531 kaj akceptitis en la 6-a de aprilo 1530 en la senato de la filozofia fakultato. Poste li doktoriĝis jurscience.
Eperjeske
Eperjeske (eperjeŝke) estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en subregiono de Záhony. Eper signifas hungare: moruso.
Johannes Saxonius
Vivo
Post kiam li estis plurajn jarojn najbaro de Martin Luther, li iĝis profesoro pri retoriko kaj estis en 1535 kaj en 1539 dekano de la filozofia fakultato. En Wittenberg li plenumis la rolon de ĉefkortegano (Hofmeister)de Heinrich Rantzau. Tiu homo - laŭ la modelo de la patro Johann Rantzau - iĝis unu el la plej elstaraj personuloj de Holstinio siatempe.
Eperjeske
Situo
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Tiso, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Mátészalka-Záhony. La lasta kaj Tuzsér troviĝas po 12 km-ojn for.
Johannes Saxonius
Vivo
Poste oni vokis lin Erfurton kiel profesoron pri jurscienco ĉe la Universitato de Erfurto.
Eperjeske
Historio
La unua mencio devenis el la 15-a jarcento. En 1841 incendio okazis. En 1920 la vilaĝo trovis sin ĉe la nova limo de Ĉeĥoslovakio.
Meteologia radaro
Meteologia radaro aŭ Veterradaro estas tipo de radaro uzita en meteologio por lokigi precipitaĵojn, kalkuli iliajn itinerojn kaj iliajn tipojn (pluvo, neĝo, hajlo, ktp.). Krome, la tridimensia informaro povas esti analizita por ekkoni la strukturo de la ŝtormoj kaj ties ebloj itineri kaj damaĝi. Finfine, la eĥoj de precipitaĵoj kaj de sennuba atmosfero de la veterradaro permesas ĉirkaŭkalkuli la direkton kaj rapidecon de la vento en la malaltaj zonoj de la atmosfero.
La "meteo radaro" estas foje uzata kun detektiloj de fulmoj, por lokigi la plej grandan aktivecon de ŝtormo.
Saint-Christophe (Italio)
Saint-Christophe estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la italaj regiono kaj provinco Aosta Valo, grandparte loĝata de franclinganoj. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Aosta, Pollein, Quart, Roisan kaj Valpelline.
Johannes Saxonius
Vivo
En 1550 li iĝis kapitulano en la hamburga Katedralo Sankta Mario kaj en 1533 kanceliero en la duklando Holstein-Gottorf.
Saint-Christophe (Italio)
Kristana patrono estas la sankta, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.
Johannes Saxonius
Eksteraj ligiloj
Biografio ĉe ADB.
Golfo San Matias
La Golfo San Matias (Golfo San Matías) estas golfo de la Atlantika Oceano ĉe la marbordo de Patagonio, Argentino. Ĝi limas kun la Provinco Rio Negro norde kaj okcidente, kaj la duoninsulo Valdés de Ĉubutio sude. Ĝi estas "unu el plej grandaj golfoj en Patagonio".
La golfo estis celo de scienca priserĉado pro sia malkutimaj grandaj sablotajdoj kaj ties movoj.
Emilio Segrè
Emilio Gino Segrè naskiĝis en Tivoli, Italio, 1905, mortis en Lafayette, Kalifornio, Usono, 1989. Li estis fizikisto, kaj li estis la filo de Guiseppe Segré kaj Amelia Treves. Li estis en la armeo de Italio en 1928 al 1929. Li malkovris la kemia elemento Teknecio.
Golfo San Matias
La loka fiŝkaptada industrio povas iĝis neneltenebla pro troa fiŝkaptado de diversaj specioj.
11127 Hagi
11127 Hagi estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Kiyoshi Kurosu elde la observatorio de Sendai en gubernio Mijagi.
Nomo
Ĝia nomo devenas de tiu de la floro "Hagi-Lespedeza", simbolo de la urbo Sendai.
Lajos Besenyei (ekonomikisto)
Lajos Besenyei [lajoŝ bedxenjei], laŭ hungarlingve kutima nomordo Besenyei Lajos estas hungara ekonomikisto, profesoro, membro de Ukraina Scienca Akademio.
Lajos Besenyei  naskiĝis la  en Tarnazsadány.
Biografio
Lajos Besenyei akiris diplomon en Ekonomia Universitato Károly Marx en 1964. Ĝis 2003 li instruis samloke, kie li doktoriĝis en 1969. Ekde 1993 li instruis ankaŭ en Universitato de Miskolc, kie li estis katedrestro kaj dekano (1994-1997), eĉ rektoro (1997-2006). En 1981 li kandidatiĝis antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Li ricevis diversajn premiojn ekde 1985. Lia ĉefaj temoj estas statistiko kaj ekonomiaj prognozoj en la futuro.
Altfrekvenco
Altfrekvenco, aŭ radiofrekvenco, estas elektromagnetondaj frekvencoj, kiuj troviĝas inter 3 KHz ĝis 300 GHz, inkludas tiujn frekvencojn uzitaj en radiofonia komunikado aŭ radaroj. Ili estas proksimume inter la supra limo de aŭdaj frekvencoj kaj la pli malalta limo de infraruĝaj frekvencoj.
Frekvencaj bendoj
La radia spektro de frekvencoj estas dividita en grupoj kun konvenciaj nomoj nomumitaj flanke de la Internacia Telekomunika Unio (ITU): Frekvencoj de 1 GHz kaj pli altaj estas konvencie nomataj mikroondoj dum frekvencoj de 30 GHz kaj pli altaj estas nomitaj milimetraj ondoj. Pli detalaj bendaj nomadoj estas donitaj de la normaj IEEE-frekvencaj nomoj kaj la NATO-frekvencaj nomoj.
Historio
La teoria bazo por la radioanda propagiĝo unue priskribis Heinrich Rudolf Hertz, inter 1886 kaj 1888, li estis la unua kiu eksperimente validigis la teorion de Maxwell.
La uzo de ĉi tiu teniko por la unua fojo estas atribuita al malsamaj homoj: Aleksander Stepanoviĉ Popov faris siajn unuajn montrojn en Sankt-Peterburgo, Rusio; Nikola Tesla en San Luiso (Misurio), Usono kaj Guglielmo Marconi en Britio.
Radiokomunikado
Kvankam la vorto radio estas uzata por televido, radio, radaro kaj movaj telefonaj dissendoj estas inkluzivitaj en ĉi tiu klaso de altfrekvencaj elsendoj. Aliaj uzoj estas aŭdo, video, radionavigado, krizservoj kaj pere de cifereca radia datumsendado, ambaŭ en la civitanaj kaj militaj kampoj. Ili ankaŭ estas uzataj de radioamatoroj.
Radaro
La radaro estas sistemo, kiu uzas elektromagnetajn ondojn por mezuri distancojn, altitudojn, direktojn kaj rapidecojn de statikaj aŭ movaj objektoj kiel aviadiloj, ŝipoj, motorveturiloj kaj la tereno mem. Sia funkciado baziĝas sur elsendado de radia impulso, kiu estas reflektita en la celo kaj poste ricevita de la radaro, kiu povas eltiri multajn informojn el ĝi. La uzo de elektromagnetaj ondoj permesas la detekto de objektoj preter la vico de aliaj specoj de emisioj. Includeiaj aplikkampoj inkluzivas meteorologion, aeran kaj teran trafikan kontrolon kaj vastan gamon de militaj uzoj.
Goparaju Ramachandra Rao
Goparaju Ramachandra RAO (ankaŭ konata kiel Gora; (15-a de novembro 1902-1975) estis Barata (Hinda) subtenanto de ateismo.
Rao naskiĝis en alt-kasta familio de Hinduisto en 1902. En 1922 li geedziĝis kun Saraswathi Gora, kiam ŝi estis ankoraŭ dek jara, ĉar iliaj familioj ambaŭ estis ortodokse Hinduismaj, kaj laŭ iliaj moroj knabinoj devis geedziĝi antaŭ ol ili atingis adoleskecon.
Enio Hugo Garrote
Enio Hugo Garrote (naskiĝis en 1928 en Rafaela, Provinco Santa Fe, mortis la 17-an de julio 2012 en Kordobo) estis argentina esperantisto, SAT-membro, librovendisto, tradukisto, redaktoro, eseisto.
Goparaju Ramachandra Rao
Rao en la fino fariĝis ateisto, kaj dediĉis sian vivon al la disvastigado de ateismo en Barato. En 1940, kune kun sia edzino, li kreis centron pri ateismo en eta vilaĝo en la Barata ŝtato Andra-Pradeŝo, sed en 1947 la centro estis movita al la urbo Vijayawada. Rao faris kampaniojn por forigi la kastan sistemon kaj la koncepton de "netuĉebleco" el lia lando. Li mortis en 1975, sed la centro pri ateismo, kiun li fondis, ankoraŭ ekzistas, kaj ĝi interalie kampanjas kontraŭ superstiĉo kaj falsaj "sanktuloj", promocias geedziĝojn inter homoj de malsamaj kastoj, provas agi kontraŭ infanaj geedziĝoj kaj oferi seksan edukon al ĉiuj.
Enio Hugo Garrote
Li estis esperantisto ekde 1946 kaj aktivis en Kordoba Esperanto-Asocio inter 1967 kaj 2002, kiel sekretario kaj kursestro.
Li tradukis al Esperanto plurajn verkojn, kiel “Tempesto super Akonkagvo” de Tibor Sekelj, en 1959; “La Triviala Homo” de José Ingenieros, en 1976; “Antologio de Argentinaj Noveloj” (1972) “Argentina Poemaro” (1978), la du lastaj en kunlaborado, sub la pseŭdonomo “Bastono de Kordobo”); “Argentina Novelaro” (vol. I, II, III; 1978, 1980, 1982).
Kiel redaktoro li verkis multajn artikolojn ĉefe por “Sennacieca Revuo”. Li estas aŭtoro de “Kordobaj Akvafortoj”, sub la pseŭdonomo “Magistro Eŭgo”, eldonita de SAT-broŝurservo.
René Mesny
René MESNY (meni), franco, eksoficiro marista, profesoro ĉe la Supera Elektra Lernejo en Paris. Naskiĝis en la 19-a de julio 1874 en Brest. Laboras super teorio kaj aplikadoj de radio; altvalora scienculo, faris i. a. gravajn laborojn pri uzo de radio por determini la pozicion de ŝipo sur maro per mallongaj ondoj. Esperantiĝis 1902. Provis fondi Esperantistan Maristan Ligon, 1907- Komitatano de la Pariza Grupo. Prezidanto la „Radio-Club Espérantiste de France“. Kunlaboris en ,Internacia Scienca Revuo'. Redaktas la Esperantajn resumojn en la „Bulletin de la Société Française des Electriciens.“
Tiszamogyorós
Situo
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Tiso kun pramo al Lónya, laŭ traira flankovojo.
Pichincha (vulkano)
Pichincha  estas vulkano situanta rande de la urbo Kito (Quito), la ĉefurbo de Ekvadoro, kaj konsideriĝas "la monto de Kito". Ĝi havas altecon de 4794 metroj super la marnivelo.
La vulkano havas du pintojn, el kiuj la pinto Rucu Pichincha (keĉue: maljuna Pichincha) (kun alteco de 4690 metroj) situas signife pli proksime de la urbo ol la kun alteco de 4794 metroj iom pli alta pinto Guagua Pichincha (keĉue: juna Pichincha). La lasta vulkana kratero en 1999 tre aktivis kaj kovris la urbon per tavoleto da cindro. Pro la geografia situo de Kito, ke eventualaj fluoj de lafo ne signifus danĝeron por la urbo.
Rucu Pichincha facile grimpeblas ene de taga ekskurso. Aparte post la finkonstruo de la telfero TelefériQo la grimpo iĝis simpla kaj rapida: turistoj povas grimpi distancon de 800 metroj ĉe la monta flanko Cruzloma, kio transportas ilin ĝis alteco de 4100 metroj. Antaŭaj avertoj pro ebla nova erupcio ne plu estas konfirmataj per la loka polico aŭ per turismaj institucioj, kaj la grimpo de ambaŭ montpintoj nuntempe konsideratas tre sekura.
Post la batalo de Piĉinĉa la 24-an de majo 1822 la kolonia regiono Real Audiencia de Quito sendependiĝis de la Reĝlando Hispanio kaj transformiĝis al la ŝtato Ekvadoro. Interalie pro tio, la monto estas ekplicite menciata en la nacia himno de la lando, nomata Salve, Oh Patria (saluton, ho patrio).
La ekvadora provinco Pichincha, en kiu troveblas kaj la monto kaj la urbo Kito, havas sian nomon de la monto.
Baul
Baul aŭ Bãul (prononco Baŭl, esperantigo: Baŭloj, bengale: বাউল, hinde: बाऊल) estas itinerantaj muzikistoj el Bangladeŝo. Ili formas socie kaj religie izolitan grupon. Baul devenas el la sanskrito kaj signifas ion kiel inspiran aŭ frenezan, kio indikas inspiritajn homojn kun ekstaza fervoro por spirita vivo.
Baŭloj estas tre heterogena grupo, plejparte estas anoj de Vaishnava kaj Sufi-Islamanoj. Ofte eblas identigi ilin pro siaj distingaj vestaĵoj kaj muzikinstrumentoj. Lalon Shah estas rigardata kiel la plej fama Baul-sanktulo kaj muzikisto. Kvankam Baŭloj reprezentas nur malgrandan frakcion de la bengala loĝantaro, ilia influo sur la bengala kulturo estas konsiderinda.
Muziko
La muziko de la baŭloj (baul sangeet), estas aparta speco de popolkanto kies kantotekstoj portas influojn de la hinduaj bhakti-movadoj kaj la sufiismo. Tiu muziko reprezentas longan heredaĵon de mistikismo per kantoj en la bengala. Shariat Sarkar, kantisto Băul, estis arestita pro "insultado" de Islamo en 2019. Li malakceptas la postulaton, ke islamo malpermesas muzikon.
Unesko
Ekde 2005, la bangladeŝa mistika muziko de Baul estas menciita en la Reprezenta listo de la nemateria kultura heredaĵo de la homaro (Unesko).
Glacileviĝo
Frostleviĝo estas la leviĝo de la subgrundo pro ekesto de glacio dum grundofrosto en frostsentiva grundo. La kialo ne estas la 9-procenta volumenaltiĝo de la frostiĝanta akvo. La vera kialo por la frostleviĝo estas, ke pro termodinamikaj procezoj lige kun kapilarefektoj, alilokiĝas la poroakvo de la grundo direkte al la frostofronto –do ordinare supren – kaj kolektiĝas ofte en formo de glacilensoj aŭ kamerglacio. Stephen Taber (1882–1963), direktoro de la Geologia Instituto de la Universitato de Sud-Karolino, pruvis tiun aserton. Li faris eksperimentojn ĉi-rilate ekde fino de la 1920-aj jaroj kaj povis pruvi, ke la frostleviĝo ankaŭ aperas en grundo al kiu li aldonas benzolon, do pere de substanco, kies volumeno reduktiĝas dum glaciigado.
Se la frostfronto etendiĝas paralele al la grunda surfaco, tiu efekto ankaŭ povas efiki flanke, kio nomiĝas frostpuŝo. La glacio, kiu ekestas en la grundo dum frostleviĝo estas nomata segregacia glacio. Pro multfoja frostiĝo kaj degelado la frostleviĝo povas kaŭzi, ke eĉ grandaj objektoj, ekzemple ŝtonoj leviĝas ĝis la tera surfaco. Tiu efekto nomiĝas suprenfrostiĝado.
Favora por la frostleviĝo estas alta terakva nivelo, malpeza ŝarĝo, malrapida frostiĝo kaj frostsentiveco de la grundo. Frostsentivaj grundoj havas multajn fajnajn porojn kaj altan permeableco.
Listo de urboj de Danio
Jen listo de la 25 plej grandaj urboj en Danio. La lando havis 4 grandurboj (urboj super 100.000 loĝantoj) ĉe la populacio takso en 2019. Loĝantaroj in ĉi tio artiklo estas el Danmarks Statistik, la nacia statistika agenco de Danio.
Ĉi tiu artikolo nur listigas la 25 plej grandajn urbojn de metropola Danio, kiu estas konstitucia lando de la Reĝlando Danio (vidu ankaŭ Rigsfællesskabet). La plej grandaj urboj en la aliaj konstituciaj landoj estas la regionaj ĉefurboj: Tórshavn (loĝantaro 19.165 en 2019) sur la Ferooj, kaj Nuko (loĝantaro 17.984 en 2019) en Gronlando.
Grefrath
Grefrath estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Viersen de la federacia lando Nordrejn-Vestfalio. Fine de la urba komunumo havis  loĝantojn.
Geografie la komunuma teritorio apartenas al la regiono Malsupra Rejno.
Britio (insulo)
Britio, Britujo aŭ granda Britio (Great Britain, Prydain Fawr) estas insulo en la okcidenta Eŭropo. Ĝi estas unu el la insuloj de la brita insularo kaj la plej granda insulo en Eŭropo. Ĝi dividiĝas inter la komponantaj landoj Anglio, Skotlando kaj Kimrio. Kune kun Nord-Irlando, Britio estas unu el la du ĉefaj regionoj de la Unuiĝinta Reĝlando.
Pro areo de 229.893 km2, Granda Britio estas la oka plej granda insulo en la mondo.
La esprimo Granda Britio foje estas uzata kiel sinonimo por Britio: tiu tamen ne estas preciza. En la mezepoka angla lingvo, estis du lokoj nomataj "Britain" - Britio kaj Bretonio. Oni aldonis la vorton "Great" al la britia nomo por indiki la pli grandan lokon, dum la nomo por Bretonio fariĝis "Brittany" - la sufikso "-y" estis samvalora al la esperanta "-et". Kaj en la franca ili estas "Grande-Bretagne" kaj "Bretagne".
Vilmos Huszár
Vilmos Huszár [vilmoŝ husAr], laŭ hungarlingve kutima nomordo Huszár Vilmos estis hungara pentristo, grafikisto, fasonisto. Lia origina familia nomo estis Herz [herc]. Vilmos Herz naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  (laŭ alia informo ) en Harderwijk (Nederlando).
Biografio
Vilmos Huszár studis en Reĝa Industriarta Altlernejo inter 1901-1903, poste en akademio en Munkeno, dum someroj li lernis en Artistkolonio (Nagybánya). Post siaj studoj li migris al Nederlando. Li estis fondinta membro de De Stijl. Li okupiĝis pri diversaj artaj branĉoj (grafikaĵoj, vitraloj, meblofasonaĵoj, pupteatraĵoj).
Kintzheim
(jen france, origine germane kaj alemane Kinzheim, prononco ) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Bas-Rhin, en la historia kultura regiono regiono Alzaco kaj la nuna administra regiono Grand Est ("Granda Oriento"). Fine de en la komunumo vivis.
Wilhelmsdorf
Wilhelmsdorf havas diversajn signifojn:
Saint-Marcel (Italio)
Saint-Marcel estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la italaj regiono kaj provinco Aosta Valo, grandparte loĝata de franclinganoj. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Brissogne, Cogne, Fénis, Nus kaj Quart.
Kristana patrono estas la sankta, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.
(161995) 1983 LB
(161995) 1983 LB estas marsrenkonta kaj terrenkonta amora asteroido malkovrita la  de la usonaj geastronomoj Eleanor Francis Helin kaj Steven Roger Swanson elde la Observatorio de la Monto Palomar, (Kalifornio, Usono).
Orbito
Ĝia tre discentra orbito krucas tiun de Marso kaj ekstere, malproksime tanĝas tiun de la Tero ; ĝia granda orbita klineco tenas ĝin iom malproksima de ambaù planedoj.
• Ĝia marsa MOID estas 0,179 astronomia unuo, tie estas 26,778 milionoj da km,
• ĝia tera MOID estas 0,2453 astronomia unuo, tie estas 36,695 milionoj da km.
• La ĝi pasis al 0,26068 astronomia unuo (38,997 milionoj da km) de la Tero,
• la ĝi pasas al 0,25780 astronomia unuo (38,566 milionoj da km) de la Tero,
Horné Pršany
Horné Pršany, hungare Felsőperecsény [felŝOpereĉEnj], germane Sonntagsgrund estas malgranda vilaĝeto kaj municipo en Slovakio.
Situo
Horné Pršany situas inter montoj, fine de sakovojo. Banská Bystrica troviĝas je 6 km-oj.
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1407 en formo "Persen". En 1828 loĝis tie 178 vilaĝanoj en 26 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Felsőperecsény 271 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Zólyom (reĝa departemento), al distrikto de Besztercebánya, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Horné Pršany 372 homoj, (367 slovakoj).
Ferdinand Kehrer
Ferdinand Kehrer estas nomo de jenaj personoj:
* Ferdinand Adalbert Kehrer (1883–1966), germana psikiatro kaj neŭrologo
Reptilioj
Reptilioj (Reptilia) estas klaso de vertebruloj, kiu enhavas la nuntempajn testudojn, krokodilojn, serpentojn, lacertojn kaj tuatarojn, ties formortintajn parencojn, kaj kelkaj el la formortintaj prauloj de mamuloj. Pro sia evolucia historio kaj la diverseco de formortintaj formoj, la valideco de la klaso ne estas jam universale eltenita en sciencaj fakaj etosoj, kvankam en la praktiko, ĝi restas uzata de kelkaj biologoj kaj plej mezedukitaj homoj, ĉefe ĉe amaskomunikilaro. La studado de reptilioj, historie kombinita kun tiu de amfibioj, estas nomata herpetologio.
Temas pri vertebruloj, kun ŝanĝiĝanta korpotemperaturo, spirantaj per pulmoj. Kelkaj estas senpiedaj (sed descendaj de kvarpieduloj), aliaj posedas kvar mallongajn krurojn, tial ili rampas ĉe la tero kaj estas komunuze nomataj rampuloj pro ĉi tiu kvalito. Reptilohaŭto estas seka kun malgranda nombro da glandoj, epidermo tre korniĝinta; ĝi estas ŝatata por produktado de valizoj.
Reptilioj estas tetrapodoj kaj amniuloj, bestoj kies embrion ĉirkaŭas amnia membrano, kaj membroj de la klaso Sauropsida. Modernaj reptiloj loĝas ĉe ĉiuj kontinentoj kun la escepto de Antarkto. Hodiaŭ ilin reprezentas kvar travivintaj ordoj:
Malkiel amfibioj, reptiloj ne havas akvolarvan etapon. Plej multe reptiloj estas ovo-demetuloj, kvankam kelkaj specioj de skvamuloj estas vivonaskuloj, kiel estis kelkaj formortintaj akvokladoj  —la feto disvolviĝas ene de la patrino, enhavante placenton pli ol ovokonko. Kiel amniuloj, reptiliaj ovoj estas ĉirkaŭataj de membranoj por protektado kaj transporto, kiuj adaptigis ilin al reproduktado sur seka tero. Multaj el la vivonaskaj specioj nutras siajn fetojn tra variaj formoj de placentoj similaj al tiuj de mamuloj, kaj kelkaj havigas komencan zorgon al siaj idoj. Vivantaj reptilioj gamas laŭgrande el eta geko, Sphaerodactylus ariasae, kiu povas kreskiĝis nur ĝis 17 mm al la Mara krokodilo, Crocodylus porosus, kiu povas atingi ĝis 6 m de longo kaj pezas ĉirkaŭ 1000 kg.
Evoluo
Kiam oni konsideras la evoluon de reptilioj ("rampuloj"), estas pli logike grupigi ilin en:
Grupo 1 (testud-devenaj):
Grupo 2 (lacert-devenaj):
Klasigo
La reptilioj estas parafiletika aro. Tio signifas, ke ĝi ne enhavas prapatron kaj ĉiujn ties idojn, ĉar en ili estas la birdoj. Male ĝi estas evolua grado, kuniĝante ulojn kiuj intersimilas forme kaj ekologie. Ili do ne estas aro rigardata en arkreskiĝa klasigo. Kun la birdoj, ili estas la klado Sauropsida.
Klasigo ĝis la nivelo de ordoj, laŭ Benton 2004:
Lamarko
Lamarko konsideris la reptiliojn (li inkludis amfibiojn ene de la sama grupo) kiel dekdua klaso de organizo de animaloj el la plej simplaj (senvertebruloj) al la plej perfekta (la homo). Li difinis la reptiliojn kiel la unua grupo kun spirado per pulmoj, kvankam ankoraŭ kun malvarma sango, kiel la proksima grupo de fiŝoj, pli proksima al senvertebruloj.
Cirkulado
Multaj reptilioj havas tri-ĉambran koron konsista el du koraj aŭrikloj, unu variebla partigita ventriklo, kaj du aortoj kiuj kondukas al oksigenhava cirkulado. La grado de miksado de oksigena kaj neoksigena sangoj en la tri-ĉambra koro varias depende el la specio kaj fiziologia stato. Ĉe diferencaj kondiĉoj, neoksigena sango povas esti revenigita al la korpo aŭ oksigena sango povas esti revenigita al la pulmoj. Tiu variado en sangofluo hipoteze permesas pli efikan termoreguladon kaj pli longajn merĝotempojn ĉe akvaj specioj, sed oni ne pruvis, ke temas pri plitaŭgiga avantaĝo.
Metabolo
Modernaj reptilioj montras kelkan formon de ektotermiko aŭ sango-malvarmeco, tiele ke ili havas limigitajn fiziologiajn rimedojn elteni la korpotemperaturon konstanta kaj ofte deprende el eksteraj fontoj de varmo. Pro malpli stabila kernotemperaturo ol tiu de birdoj kaj mamuloj, la reptilia biokemio postulas enzimojn kapablajn pluteni efikon super pli granda gamo de temperaturoj ol ĉe la kazo de sango-varmaj animaloj. Optimuma gamo de korpotemperaturo varias laŭ la specioj, sed estas tipe sub tiu de sango-varmaj animaloj; ĉe multaj lacertoj, ĝi falas en la gamo de 24°–35 °C, dum tre varm-adaptitaj specioj, kiaj la uson-meksika dezerta igvano Dipsosaurus dorsalis, povas havi optimumajn fiziologiajn temperaturojn en la mamula gamo, inter 35° kaj 40 °C. Dum la optimuma temperaturo estas ofte trovita kiam la animalo estas aktiva, la malaltaj baza metabolismo faras, ke korpotemperaturo falas rapide kiam la animalo estas neaktiva.
Spirsistemo
Ĉiuj reptilioj spiras uzante pulmojn. Akvaj testudoj disvolvis pli permeablan haŭton, kaj kelkaj specioj modifis sian kloakon por pliigi la areon por gasa interŝanĝo. Eĉ kun tiuj adaptoj, spirado estas neniam tute plenumita sen pulmoj. Pulma aerumado estas plenumita diference en ĉiu ĉefa reptilia grupo. Ĉe skvamuloj, la pulmoj estas aerumitaj preskaŭ ekskluzive pere de la aksa muskolaro. Tiu estas ankaŭ la sama muskolaro kiu estas uzata dum la movado. Pro tiu malfacilaĵo, plej granda parto de skvamuloj devas reteni sian spiradon dum intensa kurado. Kelkaj, tamen, trovis alian rimedon. Varanedoj, kaj ankaŭ kelkaj aliaj specioj de lacertoj, uzas buŝan pumpadon kiel komplementon al sia normala "aksa spirado". Tio ebligas, ke la animaloj komplete plenigu siajn pulmojn dum intensa movado, kaj tiel restas aerobie aktivaj dum longa tempo. Oni scias, ke tupinambaj lacertoj posedas pra-diafragmon, kiu separas la pulmokavaĵon el la interna kavaĵo. Kvankam ĝi fakte ne estas kapabla helpi la movadon, ĝi ebligas pli grandan pulmoŝvelon, forprenante la pezon de la internaĵoj el la pulmoj.
Krokodiloj fakte havas muskolan diafragmon, kiu estas simila al la mamula diafragmo. La diferenco estas ke la muskoloj ĉe la krokodila diafragmo puŝas la pubon (parto de la pelvo, kiu estas movebla ĉe krokodiluloj) reen, kio subenigas la hepaton, tiel liberigante lokon por ke la pulmoj etendiĝu. Tiu tipo de diafragma sistemo estis referencata kiel "hepata piŝto". La aervojoj formas nombrajn duoblajn tuboĉambrojn ene de ĉiu pulmo. Je enspiro kaj elspiro aero moviĝas tra la aervojoj en la sama direkto, tiel kreante unudirektan aerfluon tra la pulmoj. Simila sistemo troviĝas ĉe birdoj, monitorlacertoj kaj igvanoj.
Al plej granda parto de reptilioj mankas duaranga palato, kio rezultas en la fakto, ke ili devas reteni sian spiradon dum englutado. Krokodiluloj evoluis ostecan duarangan palaton kiu ebligas al ili plue spiradi dum restas submerĝitaj (kaj protektas siajn cerbojn kontraŭ damaĝo dum la luktado kontraŭ la predo). Ankaŭ skinkoj (familio Skinkedoj) evoluis ostecan duarangan palaton, je variaj gradoj. Serpentoj adoptas diferencan alproksimiĝon kaj anstataŭe etendas siajn trakeojn. Iliaj trakeaj etendaĵoj elstaras kiel karneca pajleto, kiu ebligas al tiuj animaloj engluti grandajn predojn sen suferin pro asfiksio.
Testudoj kaj emidoj
Kiel testudoj kaj emidoj spiras estis objekto de multa studado. Ĝis nun, nur kelkaj specioj estis sufiĉe studita por havi ideon pri kiel tiuj testudoj spiras. La tre variaj rezultoj indikaj, ke testudoj kaj emidoj trovis varion de solvoj al tiu problemo.
La malfacilo estas ke plej granda parto de testudŝeloj estas rigidaj kaj permesas neniun tipon de etendon aŭ kuntiriĝon kion aliaj amniotoj uzas por aerumi siajn pulmojn. Kelkaj testudoj, kiel la Hindia punktolisemo (Lissemys punctata), havas tavolon de muskolo kiu ĉirkaŭas la pulmojn. Kiam ĝi kuntiriĝas, la testudo povas elspiri. Ripoze, la testudo povas retiri la menbrojn en la korpokavaĵon kaj forpeli aeron el la pulmoj. Kiam la testudo malretiras siajn membrojn, la premo ene de la pulmoj estas reduktita, kaj la testudo povas ensuĉi aeron. La testudaj pulmoj estas ligitaj al la interno de la pinto de la ŝelo (karapaco), kaj la malsupro de la pulmoj ligitaj (pere de konektiva histo) al la cetero de la internaĵoj. Uzante serion de specialaj muskoloj (iom ekvivalenta al diafragmo), testudoj estas kapablaj movi siajn internaĵojn supren kaj malsupren, rezulte en efektiva spirado, ĉar multaj el tiuj muskoloj havas liiglojn kongrue kun ilia antaŭaj membroj (fakte multaj el la muskoloj etendiĝas en membropoŝojn dum la kuntiriĝo).
Spirado dum movado estis studita en tri specioj, kaj ili montris diferencajn modelojn. Plenkreskaj inaj verdaj martestudoj ne spiras dum ili rampas laŭlonge de siaj nestostrandoj. Ili retenas sian spiradon dum surtera movado kaj spiras de tempo en tempo kiel ili ripozas. Nordamerikaj skatoltestudoj spiras kontinue dum movado, kaj la aeruma ciklo ne estas kunordigita kun la membromovado. Tio okazas ĉar ili uzas siajn ventrajn muskolojn por spiri dum la movado. La lasta specio kiu estis studita estas la ruĝorela glittestudo, kiu ankaŭ spiras dum la movado, sed prenas pli malgrandajn spirojn dum la movado ol dum malgrandaj paŭzoj inter movaderoj, kio indikas, ke povas esti mekanika interfero inter la membromovado kaj la spiraparato. Ankaŭ skatoltestudoj estis observitaj kiam ili spiris dum ili estis komplete sigelitaj ene de siaj ŝeloj.
Sonproduktado
Kompare kun ranoj, birdoj kaj mamuloj, reptilioj estas malpli voĉprodukta. Sonproduktado estas kutime limigita al fajfado, kiu estas produktita pere de forpelo de aero tra parte fermita gloto kaj tio ne estas konsiderata kiel vera voĉo. La kapablo voĉi ekzistas en krokodiluloj, kelkaj lacertoj kaj testudoj; kaj tipe konsistas en vibrado de faldecaj strukturoj en la laringo aŭ gloto. Kelkaj gekoj kaj testudoj posedas verajn voĉkordojn, kiuj havas elastin-riĉan konektivan histon.
Aŭdado ĉe serpentoj
Aŭdado ĉe homoj dependas el tri partoj de la orelo; la ekstera orelo kiu direktas sonondojn en la orelkanalon, la meza orelo kiu transmisias venintajn sonondojn al la interna orelo, kaj la interna orelo kiu helpas en aŭdado kaj por ekvilibro. Malkiel ĉe homoj kaj ĉe aliaj animaloj, serpentoj posedas nek eksteran orelon, nek mezan orelon, nek timpanon, sed havas internan orelan strukturon kun kokleo rekte konektita al iliaj makzeloj. Ili kapablas senti la vibradon generitan el la sonondoj en siaj makzeloj dum ili moviĝas surgrunde. Tion faras la uzado de mekanikaj riceviloj, sensoricevilaj nervoj kiuj iras laŭlonge de la korpo de serpentoj direktante la vibradon laŭlonge de la spinaj nervoj al la cerbo. Serpentoj havas sensivan aŭdan percepton kaj povas koni el kiu direkto sono farita venas kaj tiel ili povas sensi la proksimecon de predo aŭ de predanto, sed estas ankoraŭ neklare kiel sensivaj serpentoj perceptas la sonondoj kiuj veturas tra la aero.
Mudo
Reptilioj mudigas sian haŭton pere de procezo nomita "ekdizo" kiu okazas kontinue tra ilia tuta vivo. Pli precize, pli junaj reptilioj tendencas mudi unufoje ĉiun 5an–6an semajnon kaj estante plenkreskuloj 3–4 fojojn jare. Pli junaj reptilioj mudas pli pro siaj pli rapida kreskoproporcio. Post la atingo de plenkreska grando, la frekvenco mudi draste malpliiĝas. La procezo ekdizo konsistas en la formado de nova tavolo de haŭto sub la malnova tavolo. Proteinolizaj enzimoj kaj limfa fluaĵo estas sekreciataj inter la malnova kaj nova tavoloj de haŭto. Poste, tio forigas la malnovan haŭton disde la nova, kio ebligas la okazigon de la mudo. Serpentoj mudas el la kapo ĝis la vosto, dum lacertoj mudas laŭ "makula modelo". Disekdizo, ofta haŭtomalsano ĉe serpentoj kaj lacertoj, okazas kiam ekdizo, aŭ mudo, malsukcesas. Estas nombraj tialoj kial mudo malsukcesas kaj ili povas rilati al maltaŭgaj humideco kaj temperaturo, nutraj mankoj, dehidratiĝo kaj traŭmataj vundoj. Nutraj mankoj malpliigas proteinolizajn enzimojn dum dehidratiĝo malpliigas limfajn fluaĵojn por separi la haŭtotavolojn. Traŭmataj vundoj aliflanke, formas cikatrojn kiuj ne permesas la formadon de novaj skvamoj kaj rompas la procezon de ekdizo.
Ekskrecio
Ekskrecio estas farita ĉefe de du malgrandaj renoj. Ĉe diapsedoj, ureata acido estas la ĉefa nitrogena kromprodukto; testudoj, kiel mamuloj, ekskrecias ĉefe ureon. Malkiel la renoj de mamuloj kaj birdoj, reptiliaj renoj estas malkapablaj produkti likvan ureon pli koncentritan ol ilia korpa fluaĵo. Tio okazas ĉar al ili mankas specializita strukturo nomita Anso de Henle, kiu estas en la nefronoj de birdoj kaj mamuloj. Pro tio, multaj reptilioj uzas la kojlon por helpi en la reabsorbado de akvo. Kelkaj estas ankaŭ kapablaj preni akvon stokitan en la veziko. Ankaŭ troaj saloj estas ekskreciataj pere de nazaj kaj langaj salglandoj en kelkaj reptilioj.
En ĉiuj reptilioj kaj la urinogeneraj duktoj kaj la anuso malpleniĝas en organo nomita kloako. Ĉe kelkaj reptilioj, mezventra mureto en la kloako povas malfermiĝi al urina veziko, sed ne ĉiuj. Ĝi estas en ĉiuj testudoj kaj emidoj same kiel ĉe plej granda parto de lacertoj, sed ĝi mankas ĉe la varanoj, kaj ĉe la senkruraj lacertoj. Ĝi forestas en serpentoj, aligatoroj kaj krokodiloj.
Lagopo
La ordinara Lagopo (Lagopus lagopus) estas holarktisa birdospecio, apartenanta al familio de Fazanedoj, subfamilio de Tetraonenoj, al ordo Kokoformaj. Ĝi estas specio de loĝantaj birdoj kiuj vivas en norda Eŭrazio (Skotio, Skandinavio, Siberio), norda Kanado, Alasko kaj Novlando. Ĝi estas la ŝtata birdo de Alasko.
Reptilioj
Ekskrecio
Testudoj havas du aŭ pliajn kromajn urinvezikojn, flanke de la kolo de la urina veziko kaj dorse de la pubo, okupante gravan parton de siaj korpokavaĵo. Iliaj vezikoj estas ankaŭ kutime dulobigitaj kun maldekstra kaj dekstra sekcioj. La dekstra sekcio estas sub la hepato, kiu evitas, je grandaj ŝtonoj restu en tiu loko dum la maldekstra sekcio plej verŝajne povas havi vezikajn ŝtonojn.
Lagopo
Aspekto
Ĝi longas 37-40 cm, pezas 520-690 gr, la femalo iomete pli malgranda ol la virbirdo. Vintre la plumaroj de la masklaj kaj femalaj birdoj estas blankaj, nur iliaj beko, plumostangoj kaj vosto estas nigraj. En aliaj sezonoj iliaj plumoj plejofte estas kaŝtanbrunaj aŭ brunflavaj kun malhelaj strioj kaj makuloj.
La reprodukta plumaro aspektas jene: ĉe masklo la kaposupro, kolo kaj la brusto estas ruste brunaj kun nigraj makuloj kaj ondaj linioj; la ŝultraj, dorsaj kaj mezaj vosto-plumoj estas nigraj, meze kun ruste bruna strio. La flugiloj kaj subaj partoj estas blankaj. Ĉiu plumorando estas blanka. Li havas du nevideblajn superokulajn karunklojn, kiuj iĝas elstaraj en la reprodukta sezono. Temas pri spevio kun iome da seksa duformismo. La ino estas simila, sed ne havas la karunklojn kaj havas brunajn plumojn dise tra la tuta ventro. Vintre la plumaroj de ambaŭ seksoj iĝas tute blankaj, escepte ĉe la nigra vosto.
Googoosh
Googoosh estis artistino de Irano.
Lagopo
Aspekto
Ili povas estis distingataj el la Monta lagopo (L. muta) pro habitato (L. lagopus ne troviĝas sub la arbolimo), plia granado kaj pli dika beko; la somere plumaro estas pli bruna, la vintra masklo de Lagopo ne havas la nigran bridostrion. Ĝi estas iom pli granda ol la Monta lagopo.
La distinga brita subspecio L. l. scotica (Skota lagopo) estis foje konsiderata separata specio. Tiu birdo de marĉoj estas tute ruĝecbruna, escepte la blankaj piedoj.
Googoosh
Biografio
En la 1970-aj jaroj, Googoosh estis konsiderita la plej populara artistino de Irano. Krom esti kantiisto, Googoosh estis ankaŭ aktorino en multaj iranaj filmoj de la 60-aj kaj 1970-aj jaroj.
Lagopo
Aspekto
La maskla alvoko estas laŭta krio foje transkribita de anglalingvanoj kiel go-back go-back (revenu).
Kutimaro
La Lagopoj, tipaj birdoj en la frosta zono, somere kaj aŭtune loĝas en junaj betularoj, en muskoriĉaj marĉoj kun pinoj, en miksaj arbaroj precipe el betuloj, aŭ en la malgrandaj larĝfoliaj arbaroj kaj malgrandaj falfoliaj pinaroj proksime al kulturataj kampoj kaj vintre ili loĝas en salikejoj aŭ alispecaj arbaroj ĉe riverbordoj.
Googoosh
Biografio
Post la irana revolucio de 1979 ŝi restis en Irano ĝis 2000 sed ne rajtis plu registri diskojn aŭ fari spektaklojn pro la absoluta malpermeso por kantistoj ekzerci ilian profesion.
Lagopo
Kutimaro
Ili ofte aktivadas 20-30-ope kaj vivas duope nur en la frua printempo.
Googoosh
Biografio
Ŝi laboris kun Ŝahram Ŝabpareh, alia irana artisto, kiu elmigris al Usono post la islama revolucio.
Ŝi nuntempe loĝas en Los-Anĝeleso, Kalifornio.
Diskaro
Albumoj
Albumoj post la reveno
Lagopo
Kutimaro
Ili manĝas precipe vegetaĵojn, sed ankaŭ insektojn ĉefe la idoj.
Palanto
Palanto aŭ Palaso (el la greka Πάλλας «svinganta lancon», genitive Πάλλαντος; latine Pallas) estas la nomo de la jenaj personoj de la Grek-romia mitologio.
Guaĥiroj
Ili loĝas en dezertan regionon de ĉirkaŭ 28.000 km², el kiuj pli ol 15.000 km² en la departemento La Guajira, Kolombio kaj 12.000 km² en Zulia, Venezuelo. Ili vivas ĉefe en la guaĥira duoninsulo (el kiu ankaŭ estas derivata la nomo "Guajiro") sur la karibaj marbordoj.
Lagopo
Kutimaro
La ino demetas 6-11 ovojn kiujn kovas 25 tagojn. Ĉe aliaj specioj de lagopoj, nur la ino respondecas pri la idoj. Tamen ankaŭ la masklo de Lagopo ofte plenumas respondecon pri idoj, ĉefe defendante ilin kontraŭ predantoj. Maskloj atakas homojn por mispeli ilin el la idoj, kaj estas informo pri atako al Griza urso.
Palanto
Palanto, la titano
Laŭ Heziodo, Palanto estis titano de la dua generacio kiu personigis saĝecon kaj estis iamaniere ligita al militarto kaj al la printempaj militkampanjoj. Li estis filo de Krejo kaj Eŭribia, do frato de la astraj titanoj Astreo kaj Perseso. Palanto edziĝis al la subtera riverdiino Stiksa, filino de Oceano kaj Tetisa. Kun ŝi li iĝis patro de Nika (venko), Kratoso (povo, forto), Bia (perforto) kaj Zelo (rivaleco, klopodo aŭ penado), aliancanoj de la gedioj en la militoj kontraŭ la titanoj. Higeno rakontas ke Palanto, kiun li nomas «la giganto», estis patro ankaŭ de Skila, Fonteso (fontoj) kaj Lako (lagoj).
Guaĥiroj
Aktuala situacio
La guaĥiroj vivas ĉefe de teksado, inkluzive de farado de vestoj, kaj kultivas parolan kulturon propran al la antikvaj popoloj kaj aktualaj indianaj etnoj de Sudameriko. Ili parolas sian propran lingvon kaj ankaŭ la hispanan. Ĉi tiuj indianoj estas la solaj kiuj sciis rezisti la invadon de la hispanoj kaj konservis ian sendependecon en la du landoj en kiuj ili vivas, postulante sian propran teritorion.
Lagopo
Kutimaro
Disvastigata kaj nekomuna en sia malproksima habitato, la Lagopo estas klasita kiel Specio Malplej Zorgiga fare de la IUCN.
Palanto
Palanto, la titano
La Homera himno al Hermeso asertas ke la luna diino Selena (laŭ la plimulto de la versioj filino de la titanoj Hiperiono kaj Teja) estis filino de Palanto, filo de Megamedo. Tiu ĉi estas la nura mencio al tiu Megamedo, kaj kelkaj mitologoj konsideras ke temas pri la sama rolulo, tio estas, la titano Palanto. Aldone, Ovidio uzis la patronomon «Pallantias» aŭ «Pallantis» kiel kromnomo de Aŭrora, la romia ekvivalento de la greka Eosa (mateniĝo) kaj fratino de Selena. Do, la elstara poeto verŝajne konsideras ilin filinoj de Palanto, aŭ almenaŭ rilantaj al li iamaniere
Lagopo
Taksonomio kaj sistematiko
La nomo de la genro Lagopus devenas el Antikva greka lagos (λαγως), signife "leporo", + pous (πους), "piedo", alude al la plumaj piedoj kaj fingroj tipe de tiu grupo adaptita al malvarmo (vidu ankaŭ Neĝoŝua leporo). La speciaj epitetoj muta kaj leucura estis dumlonge misliterumataj mutus kaj leucurus, pro erara kredo ke finaĵo de Lagopus indikas maskulena genro. Tamen, ĉe la antikva greka, la termino λαγωπους estas de feminena genro, kaj la specia epiteto devas kongrui kun tiu, la feminena muta kaj leucura estas ĝustaj.
Guaĥiroj
Aktuala situacio
La venezuela aktorino Patricia Velásquez, kiu devenas de la regiono, kreis la fondumon Wayúu Taya por plibonigi la aliron al kuracado kaj edukado por tiu popolo. La financado de tiu fondumo devenas de la vendo de sakoj kun koloregaj tradiciaj temoj. Tiuj sakoj nomiĝas Mochila (hispana por saketo) kaj estas teksitaj de guaĥiraj virinoj kaj ĉiu mochila [moĈIla] postulas laboron de 15 tagoj.
Palanto
Palanto, la titano
Pro tio, ke Palanto estis ankaŭ epiteto de Atena, ŝi aperas en maloftaj versioj kiel plia filino lia. Tamen, la plej divastigata versio pri la kialo de la kromnomo de tiu diino asertas ke iam la titano Palanto klopodis seksperforti ŝin, sed Atena sin defendis kaj sukcesis mortigi la atakanton. Poste li senhaŭtigis lin kaj faris per lia haŭto la faman kirason kiu karakterizis ŝin, la Egido. Laŭ alternativa versio, la origino de la epiteto ne estas la titano Palanto, sed samnoma nimfo, akompanantino de la diino dum junaĝo. Suido ankaŭ pritraktas la devenon de la atena epiteto, kaj sugestas eblan derivaĵon de "svingi (pallein) lancon".
Guaĥiroj
Aktuala situacio
Inter 2008 kaj 2013, tri mil ministoj mortis pro subnutrado en la provinco La Guajira, plejparte guaĥiraj indianoj. Sekeco estas granda problemo, eĉ akcentita pro senarbarigo kaj minado, sed korupto, deviga delokigo kaj neglekto fare de la publikaj aŭtoritatoj estas ankaŭ faktoroj denuncitaj de la lokaj loĝantaroj.
Lagopo
Taksonomio kaj sistematiko
Depende de la aŭtoro, oni agnoskis 10-20 subspeciojn de la Lagopo. Plej parto diferencas malmulte laŭ aspekto, kvankam kiel jam dirite, L. l. scoticus estas ege distinga. Kelkaj komune akceptataj subspecioj estas la jenaj:
Palanto
Palanto, la titano
Palanto verŝajne prezidis la konstelacion Koĉero kaj ĝian ĉefan stelon Capella (la ŝtormoportanta kaprino Aiksa), kiu supreniras ĉielen kaj anoncas la komencon de la tradicia kampanja sezono en Antikva Grekio. Lia patro Krejo kaj lia frato Perseso eble prezidis la du apudajn stelarojn, Ŝafo (Krejo en la greka) kaj Perseo, respektive. Fakte, la koĉera konstelacio enhavas la du plej signifajn atributojn de la titano Palanto, unue ĉar ĝi estis prezentita kiel batalanto stiranta militĉaron, kaj due pro la kaprino Aiksa. Oni imagis Palanton kiel kaprinoforma dio (de tio la kaprineca felo kiu formis la Egidon), same kiel Krejo estis virŝafo, Perseso hundo kaj Astreo azeno aŭ ĉevalo, laŭ la popola imago. La rilato de Palanto al la steloj plifortiĝis per la atributo al li de la patrineco de Selena (Luno).
Guaĥiroj
Aktuala situacio
La jura sistemo de la guaĥiroj eniris la nematerian kulturan heredaĵon en 2010.
Lagopo
Subspecioj
Clements agnoskas 19 subspeciojn de Lagopus lagopus:
Prahistorio
Dum la Plejstoceno, tiu specio amplekse vivis en kontinenta Eŭropo. Aŭtoroj kiuj agnoskis prasubspeciojn nomigis la Plejstocenan lagopon L. l. noaillensis (kvankam la pli malnova nomo medius povus esti la ĝusta). Tiuj marĝene diferencaj birdoj laŭgrade ŝanĝis el la pli frua (Plioceno) Lagopus atavus al la nuna specio. La Plejstocena lagopo estis konstatita el diversaj lokoj ĝis fino de la lasta glaciepoko antaŭ ĉirkaŭ 10,000 jaroj, kiam la specio, tiam jam identa al la vivantaj birdoj, retiriĝis norden kiel sia tundra biotopo.
József Engelsz
József Engelsz [jOĵef engels], laŭ hungarlingve kutima nomordo Engelsz József estis hungara skulptisto, oraĵisto, altlerneja instruisto.
Guaĥiroj
Vidu ankaŭ
Indiĝenaj popoloj de Kolombio
József Engelsz
József Engelsz naskiĝis la en Répcelak, li mortis la  en Szentendre.
Guaĥiroj
Noto kaj referencoj
Tiu ĉi artikolo estas parte bazita sur la artikolo en la franca versio de vikipedio, je la 2-a de aprilo 2019.
Palanto
Palanto, la titano
La geografo Paŭzanio rakontas ke la loĝantaro de la aĥea urbo Pellene asertis ke ĝi ricevis tiun nomon honore al Palanto, kvankam la argolandanoj postulis ke ĝi devenis el ilia loka heroo Peleno. La ĉevalo de la titano Palanto nomiĝis Esono.
Palanto, la giganto
Palanto estis unu el la originaj gigantoj, filoj de Gea (Tero) kiuj spruĉis el la sango de Urano kiam li estis kastrita fare de sia filo Krono. Laŭ la mitografo Apolodoro, dum la gigantomaĥio (kosma batalo inter la gigantoj kaj la olimpaj gedioj), Palanto estis senhaŭtita fare de Atena, kiu uzis lian haŭton kiel ŝildon. Johano Tzetzes priskibas Palanton kiel flugilhava virŝafo, kaj laŭ li Atena ankaŭ enmetis liajn flugilojn sur siaj propraj ŝuldoj. Kvankam la origino de tiu epiteto de Atena ne estas klara, laŭ fragmento de la verko de Epikarmo (ĉ. 540-450 a.K.), la diino, post uzado de la haŭto de Palanto kiel mantelo, aldonis la nomon de tiu giganto al la sia propra.
Tiu ĉi rakonto, priskribita de Apolodoro kaj Epikarmo, estas unu el la multnombraj epizodoj en kiuj Atena mortigas kaj senhaŭtigas kontaŭulon, kaj faras la Egidon per lia haŭto. Ekzemple, Eŭripido priskribas ke dum la batalo inter gigantoj kontraŭ la gedioj okazinta en Flegro estis la Gorgono, eble konsiderata ĉi tie kiel unu el la gigantoj, tiu mortigita kaj senfeligita de Atena, dum la eposa poemo Meropiso asertas ke la viktimo estis la giganto Astero, de nepenetrebla haŭto. Alia supozebla kontraŭulo de Atena en tiu milito, ankaŭ nomiĝinta Palanto, verŝajne estis ŝia patro, kiu klopodis seksperforti ŝin, do jen plia identigo de tiu ĉi rolulo kun la antaŭe priskribita.
La latina poeto Klaŭdo Klaŭdiano mencias en sia Gigantomachia ke Palanto estis unu el la multnombraj gigantoj ŝtonigitaj fare de la gorgona ŝildo de Minerva. En tiu verko, la giganto kriis «Kio okazas al mi? Kio estas tiu glacio kiu rampadas tra ĉiuj miaj membroj? Kio estas tiu ĉi torporo kiu katenigas min per tiuj marmoraj ĉenoj?» Tamen, laŭ la plimulto de la versioj, Atena vundis Palanton per ĵetado de ŝtono, kaj Heraklo finmortigis lin ĉar laŭ la aŭguro la gedioj ne sukcesos venki la gigantojn sen lia helpo.
Palanto, filo de Pandiono
Palanto estis atena princo, filo de Reĝo Pandiono la 2-a kaj de Pilia. Li naskiĝis en Megaro, kie lia patro regis en ekzilo ĉar la filoj de Metiono forpelis lin el Ateno. Post la morto sia patro, Palanto kaj liaj fratoj Egeo, Nizo kaj Liko detroniĝis la uzurpanton Metiono, kaj akiris la regadon de la urbo. Ili kundividis la povon, laŭ lotado per kiu Egeo iĝis la oficiala reĝo de Ateno kaj Palanto ricevis la vilaĝon Paralio aŭ Diakrio kiel reĝlando, aŭ eble li dividis la posedon de pluraj demoj en la suda parto de Atiko kun Egeo.
Multajn jarojn poste, kiam Egeo forpasis, Palanto klopodis forpreni la tronon de la laŭleĝa heredinto, lia nevo Tezeo. Tamen, li malvenkis, kaj la filo de Egeo mortigis lin. Tezeo estis juĝita pro tiu murdo, sed la tribunalo de Delfina Apolono konsideris ĝin «pravigebla homicido» kaj malkondamnis lin. Religiflanke, lia filo Hipolito senpekigis lin en Trezeno, kie Tezeo devis pasi unu jaron. Tamen, la kvindek filoj de Palanto, la palantidoj, daŭrige kontraŭstaris Tezeon, kaj planis lian detroniĝon. Sed li estis perfiditaj fare de la heroldo Leoso kaj ĉiuj el ili mortis per embusko organizita de Tezeo. La elstara atena familio Palantidoj asertis deveni el tiu ĉi Palanto, ĉar laŭ alternativa versio li kaj liaj filoj ne mortis fare de Tezeo, ĉar ili petegis kompaton, kaj dispeliĝis poste. Pro tiu fakto, en historiaj tempoj, la familio Palantidoj rifuzis ian ajn rilaton kun la Agnuntoj, devenantoj de la perfidulo.
Futa Ĝalon
Futa Ĝalon estas montara regiono en la centro de Gvineo, Okcidentafriko.