cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Piĝino
Ĝenerale piĝinoj ne havas denaskajn parolantojn kaj ne atingas la gradon de "ĉeflingvo de komunumo". Kiam piĝino atingas tiun gradon kaj ekhavas denaskajn lingvanojn, ĝi transiras al la statuso de kreola lingvo, akirante pli komplikan gramatikon, pli ampleksan vortaron ktp. Ofte la piĝina kaj kreola formoj de la lingvo kunekzistas dum longa tempo; sed alifoje la piĝino preskaŭ tuj formortas, lasante la kreolon sola.
Diversaj bazoj
Piĝinaj lingvoj baziĝas sur diversaj lingvoj, ĉefe eŭropaj. Sed tamen ekzistas kelkaj piĝinaj lingvoj, kiuj baziĝas sur neeŭropaj lingvoj.
Ekzemploj de piĝinoj (aŭ ekspiĝinoj) estas la jenaj lingvoj:
La tezoj de Bernard Golden
Bernard Golden, en sia artikolo Piĝinoj, kreolaj lingvoj kaj planlingvoj, eliras el la konceptoj de piĝinoj kiel porokazaj helplingvoj, nenies gepatraj lingvoj kaj kreolaj lingvoj kiel jam primaraj lingvoj devenaj el piĝinoj. Tradicie lingvistoj iom malatentis ilin, kvankam ja ili konstituas interesajn lingvajn fenomenojn, kaj fakte modelojn por planlingvoj, kiuj siavice plej ofte havas piĝinajn interetnajn celojn, kaj same kiel ili estas mikslingvoj. Kreolaj plej ofte estas facilaj lingvoj mikse inventitaj de filoj de parolantoj de piĝinoj. Tre interesaj kazoj de tiaj lingvoj estas papiamento kaj la sŭahila. Esperanto povus profiti el tiaj fenomenoj, se ĝi pligrandigas sian facilecon kaj piĝinecon, dum povas esti malhelpita en sia etendiĝo pro alproksimiĝo al funkciado de nacilingvoj. Paŝoj al tiu piĝiniĝo estus la bazaj vortaroj kaj evito de gramatikaj komplikaĵoj de la "trunko" de Kalocsay, la facila lingvaĵo de la revuo Kontakto aŭ la Zagreba Metodo.
Guleoj
La guleoj estas etno apartenanta al la ŝilukoj en norda Sudano. Nuntempe ili parolas la sudan-araban lingvon.
Distrikto Minami-Kaŭaĉi
Ĝi enhavas:
Polling (apud Weilheim)
Polling estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Weilheim-Schongau kaj en la distriktaro Supra Bavario de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
The Desert Hawk (1950)
The Desert Hawk ("La dezerta falko") estas usona aventura filmo aperinta en 1950. Ĝi estis reĝisorita de Frederick De Cordova. The Desert Hawk estis originale filmita en la angla lingvo. Ĝi temas pri la lukto de princino Ŝehrazad kontraŭ aranĝita edziĝo en la tempo de mita Arabio.
La filmo entute daŭras 77 minutojn.
Guarene
Guarene estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Piemonto kaj al la provinco Cuneo. Najbaraj komunumoj estas Alba, Barbaresco, Castagnito, Corneliano d'Alba, Piobesi d'Alba kaj Vezza d'Alba.
Laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Tanino Liberatore
Gaetano LIBERATORE (naskiĝis 12an de aprilo, 1953), pli bone konata kiel Tanino Liberatore estas itala bildliteraturisto, aŭtoro kaj ilustristo. Lia plej konata fikcia (rolulo) estas RanXerox.
Vivo kaj verko
Li naskiĝis en Quadri (Provinco de Chieti), kaj iris al altlernejo en Pescara kie li renkontis bildliteraturiston Andrea Pazienza. Li poste finis siajn arkitekturajn studojn ĉe la Universitato de Romo. El 1974 al 1978, li desegnis diskajn kovrilojn por RCA. En 1978 li renkontiĝis kun Stefano Tamburini kaj publikigis sian unuan verkon en la komiksa gazeto de Tamburini nome Cannibale. En 1978 naskiĝis Rank Xerox, ciborga punkulo, fortega kreaĵo kreita de Tamburini. Ĝi aperis ankaŭ en kelkaj durkovrilaj albumoj, kaj estis tradukita en kelkaj lingvoj.
La laboroj de Liberatore estis republikitaj en kelkaj internaciaj komiksaj gazetoj (Transfert, Métal Hurlant, A Suivre, L'Écho des savanes, Chic). La kovrilpaĝo de la albumo The Man from Utopia de Frank Zappa montras ilustraĵon de Tanino Liberatore, kiu montras Zappa kiel RanXerox. En 1984 li desegnis albumkovrilon por Beat Up, kiu estis la unua 7-cola publikaĵo de la novjorka skabando The Toasters. Dum tiu epoko li kreis ankaŭ artaĵojn por la Toasters-ano Robert "Bucket" Hingley.
Li faris ankaŭ artan reĝisoradon por filmoj.
Alțâna
Alțâna [alcına] (hungare: Alcina, germane: Altzen) estas komunumo en Rumanio norde de Sibiu. En 1910 ĝi havis 2 113 loĝantojn (rumanoj, germanoj, ciganoj); en 1956 2 244. Ĝia unua skriba mencio estis en 1241. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Szeben vármegye). Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Benești kaj Ghijasa de Sus.
Polusa lumo
Polusa lumo (tio estas aŭ norda brilo, latine: Aurora borealis aŭ suda brilo, latine: Aurora australis), ankaŭ nomata brila lumo aŭ nordlumo, estas vualeca brilado sur la nokta ĉielo en ambaŭ polusaj regionoj. Ĝi ekestas, kie partikloj de la suna vento povas - ne ŝirmitaj de la tera magnetkampo - eniri la teran atmosferon kaj kolizii tie kun partikloj.
Historio
La fenomeno de norda brilo konitas de ĉiam, sed nur en la 17-a jarcento oni komencis studi ĝin science. En jaro 1621, franca sciencisto kaj filozofo Gassendi priskribas tiun fenomenon, kiu, kvankam maloftege, povas observiĝi ĝis latitudo de Provenco; En la 18-a jarcento la angla Halley ekkomprenas ke la tera magnetkampo rolas en ties estiĝo; Cavendish, en 1768, sukcesas pritaksi je kia alteco disvolviĝas la fenomeno.
Ebenthal
Ebenthal estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Malsupra Aŭstrio kaj al la distrikto Gänserndorf. La komunumo situas oriente de Vieno, inter la aŭstria ĉefurbo kaj la limo al Slovakio, kaj estas parto de la historia regiono Weinviertel [VAJNfirtel] (vina regiono). Komence de la jaro en la komunumo vivis  loĝantoj.
Shun
Shun estis mitologia imperiestro de Ĉinio, kiun rekomendis tribestroj Yao. Oni taksis lin tre virta homo kiu bone traktas la rilatojn inter familianoj. Yao do decidis lin kontroli.
24308 Cowenco
24308 Cowenco estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la usonaj amatoraj astronomoj Gary Hug kaj Graham E. Bell elde la Observatorio Farpoint proksime de Eskridge (Kansaso, Usono).
Shun
Yao edzinigis siajn du filinojn al Shun por vidi, ĉu ĉi lasta povu bone administri la familion.
24308 Cowenco
Nomo
Courtney, Wendy kaj Cody havas la malbonŝancon esti ido de amatora astronomo. Ili sukcesis elturniĝi kaj maturiĝi spit'al la ofte neglektema patra superrigardo de dormema paĉjo: la unua malkovrinto de tiu objekto.
Shun
Yao ankaŭ rajtigis al Shun, ke li administru la oficistojn kaj traktu politikajn aferojn. Fine Yao ordonis, ke Shun sola iru al arbaro por ricevi provadon de la naturo.
Post 3-jara kontrolado, Yao decidis cedi la tronon al Shun.
Shun ege atentis pri disvolvo de produktado. En la periodo de Shun la agrikultura teknikado kaj industriaj teknikoj rapide progresis. La popolanoj ekhavis riĉan vivon kaj ne suferis pezan laboron, nek estis punataj pro kritiko al ŝtataj aferoj. Ili ĉiuj respektis kaj subtenis Shun. La periodo de Shun ja estis epoko, kiam pompas politiko, produktado kaj arto. Poste Shun cedis sian tronon al Yu, kiu gajnis grandajn meritojn en inundo-regado.
Shun forpasis en sia 110-a jar-aĝo pro malsano.
1838 Ursa
1838 Ursa estas malgranda malhela asteroido de la ekstera asteroida zono, malkovrita la de la svisa astronomo Paul Wild elde la Observatorio Zimmerwald apud Berno.
Nomo
Ĝia nomo, "Ursa" referas al "Ursula", edzino de la malkovrinto, kaj al "Urs", ilia filo.
Ősi
Ősi (Oŝi) estas vilaĝo kaj municipo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en Veszprém (departemento), en subregiono de Várpalota. La vilaĝonomo signifas hungare: malnova.
Geografio
La vilaĝo situas sur ebenaĵo inter 2 rojoj, laŭ flankovojoj.
Historio
Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, kanalizado.
NGC 3977
NGC 3977 (aliaj indikoj — NGC 3980, UGC 6909, MCG 9-20-34, ZWG 269.17, PGC 37497) estas galaksio en konstelacio Granda Ursino.
Ĉi tiu objekto estas en NGC-katalogo kelkfoje, kun indikoj NGC 3977, NGC 3980.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Miĥail Kalinin
Miĥail Ivanoviĉ Kalinin (Михаил Иванович Калинин), (7-an de novembro 1875 – la 3-a de junio 1946) estis bolŝevika revoluciulo kaj politika gvidanto de Sovetunio.
Kalinin naskiĝis en kamparana familio de la vilaĝo Verĥnjaja Troica (Верхняя Троица) en la gubernio Tver en Rusio. Dum 1889, li translokiĝis al Sankt-Peterburgo kaj iĝis metal-laboristo. Dum 1898 li membriĝis en la "Rusia Partio de Social-Demokratiaj Laboristoj" (РС-ДРП). De marto 1919 ĝis 1938 li estis "Estro de la Tut-Unia Ekzekuta Komitato", fakta Prezidento de Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko kaj formale plej supera politikisto de la lando (neformale lia posteno estis mallongigita per la akronimo всесоюзный староста). Dum 1938 lia titolo estis ŝanĝita al Prezidento de la Prezidio de la Plej Supera Soveto, kaj sub tiu nomo li restis fakta Prezidento de Sovetunio ĝis 1946. De 1919 ĝis 1925 li estis kandidata membro de la Politburoo de la Centra Komitato de la Komunisma Partio de Sovetunio, kaj poste ĝis 1946 plena membro.
Dum la "granda purigo" en Sovetunio fine de la 30-aj jaroj de la 20-a jarcento, dum kiu arestiĝis kaj (ofte al morto) kondamniĝis multaj personoj kiuj estis aŭ eventuale iam poste povus iĝi kritikemaj al la stalinisma sistemo, multaj familianoj de viktimoj skribis petojn al Kalinin kaj petis lin interveni, kaj ofte liaj intervenoj fakte helpis. Tial li inter la civitanoj de Sovetunio ekhavis la kromnomon "afabla avo Kalinin" (dum samtempe la diktatoro Stalin havis la kromnomon "kara patro"). Tamen, samtempe, Kalinin kune kun aliaj membroj de la Politburoo rutine subskribis listojn de ekzekutoj, kaj ekzemple permesis la Masakron de Katin (vidu la apudan foton de la dokumento).
La edzino de la revoluciulo arestiĝis dum oktrbro 1938. Kiam poste familianoj de akuzitoj petis lian helpon, li respondis "Kara amiko, mi estas en la sama pozicio! Mi eĉ ne povas helpi al mia propra edzino - estas nenia vojo, laŭ kiu mi povus helpi vin!" Nur kiam ŝi estis proksima al morto, Stalin fine reagis al la pledo de Kalinin kaj liberigis la edzinon.
Post la soveta invado en Pollandon Miĥail Kalinin subskribis dekreton de Supera Soveto de Sovetunio pri deviga atribuo de sovetunia civitaneco al "estintaj polaj civitanoj" - oni soldatigis ĉ. 210 mil junajn polojn en Ruĝan Armeon kaj multajn arestis pro "malamika agado".
Eugen Herzog
Eugen HERZOG (naskiĝinta la en Vieno, mortinta la  en Ĉernivco) estis aŭstra lingvisto kaj romanisto.
Agadoj
Eugen Herzog estis privata docento ĉe la Universitato de Vieno estante disĉiplo de Wilhelm Meyer-Lübke. Por posteuli Matthias Friedwagner li iĝis orda profesoro pri romanistiko ĉe la Ĉernivca Universitato en la 1911-a jaro. Tie li restis ankaŭ post la rumaniiĝo de la urbo. Lia pli juna frato estis la ĥemiisto Reginald Oliver Herzog.
Turingia centralo por politika klerigado
La Turingia centralo por politika klerigado (germane: Landeszentrale für politische Bildung Thüringen, mallongigo: LZT) institucio transpartia por politika klerigado en la Liberŝtato Turingio. Ĝi rekte estas subordigita al la estro de la Turingia Ŝtata Kancelario.
Taskoj de LZT
La institucio plifortigu la demokratian kaj politikan memfidon de la turingianoj kiel ankaŭ ties pretecon kaj engaĝiĝon partopreni kaj evoluigi la politikan vivon. Pro tiu celo oni eldonis publikaĵojn diversspecajn pri politike akutalaj kaj interesaj temokompleksoj; krome helpatas al agnoskitaj kleriginstitutoj fari prelegojn, paroladojn kaj realigi bonajn idekonceptojn koncerne demokratiigon. Ĉe ĉio oni atentas pri strikta objektiveco kaj kiel eble plej granda nepartieco.
Parlamenta kontrolo kaj direkto
La enhavo de la laboro de LZT baziĝas sur la libera-demokratia ordo. Kuratoro estas komisiita kontroli la nepartiecon.
Membroj de la kuratorio estis en novembro 2013 la sekvontaj deputitoj de la Turingia Landa Parlamento:
Jesús Nogueiras
Jesus NOGUEIRAS SANTIAGO naskiĝis en Santa Clara estas kuba ŝaka grandmajstro. Inter liaj plej gravaj turnirvenkoj estas la Capablanca in Memoriam en 1984 kaj la Torre Memorturniro en 1997. Li gajnis la Kuban Ŝakan Ĉampionumon kvin foje 1977 (kundividita), 1978, 1984 (kundividita), 1991 kaj 2000. Li fariĝis la plej juna grandmajstro de la mondo en 1979, honoro poste gajnita de Garri Kasparov en 1980.
Pointe-aux-Trembles (exo)
Pointe-aux-Trembles estas stacio de sur linio exo5 - Mascouche, situanta en arondismento Rivière-des-Prairies–Pointe-aux-Trembles de Montrealo. Ĝi estis malfermita la.
Stockfish
Stockfish estas libera kaj malfermfonta ŝakmotoro, havebla por diversaj platformoj, personaj komputiloj, saĝtelefonoj, tabulkomputiloj, fiksaj kaj moveblaj moveblaj platformoj. Ĝi estas evoluigita de Marco Costalba, Joona Kiiski, Gary Linscott, Tord Romstad, Stéphane Nicolet, Stefan Geschwentner kaj Joost VandeVondele kun multaj kontribuoj de la komunumo de malfermfontaj programistoj.
Jesús Nogueiras
Ŝakolimpikoj
Li reprezentis Kubon en 14 ŝakolimpikoj: La-Valeto 1980, Lucerno 1982, Tesaloniko 1984, Dubajo 1986, Tesaloniko 1988, Novi Sad 1990, Manilo 1992, Moskvo 1994, Erevano 1996, Elista 1998, Istanbulo 2000, Bled 2002 kaj Calvia 2004.
Stockfish
Stockfish estas konstante poziciita unua aŭ proksime de la pinto de la plej multaj ŝak-motoraj rangolistoj kaj estas la plej forta malfermfonta ŝakmotoro en la mondo. Ĝi venkis en la neoficialaj mondaj komputilŝakaj ĉampionumoj: 6 (2014), 9 (2016), 11 (2018), 12 (2018), 13 (2018), 14 (2019), 16 (2019), 18 (2020) kaj 19 (2020).
Hallstatt (urbo)
Hallstatt (Halŝtato) estas komunumo de 950 loĝantoj en Salzkammergut en Aŭstrio kaj situas ĉe Hallstätter See (Halŝtata lago).
Geografio
Hallstatt situas en Traunviertel en Salzkammergut kaj troviĝas ĉe la samnoma lago en alteco de 508 metroj super marnivelo. La nomon ĝi ricevis pro la salominado, kiu estis praktikata ĉi tie jam en prahistoria tempo. Situanta sur tre malvasta bordostrio inter la krutegaj montoj de montomasivo Dachstein kaj la lago la domoj interpremiĝas, kelkaj estas konstruataj palafite sur fostoj en la lago. La vilaĝo havas nur unu gravan straton kaj la malgrandan bazarejon. Ĝi vastas nord-sude je 9,1 km, okcidente-oriente je 13,2 km kun areo de 59,8 km². 34,8 % de la areo estas arbarokovrita. Partoj de la komunumo estas: Gosauzwang, Lahn, Salzberg, Hallstatt.
Blazono
La blazono estas vertikale duonigita: maldekstre la aŭstria ruĝa-blanka-ruĝa, dekstre staranta ora rudro sur helblua fono.
Historio
Ĝis fine de la 19-a jarcento Hallstatt estis malfacile atingebla: nur malvastaj padoj atingis ĝin, krom tio restis la vojo per ŝipo trans la Halŝtata lago. Nur en 1890 oni konstruis straton laŭ la okcidenta bordo, parte necesis foreksplodigi la rokojn.
En la vilaĝo mem oni eluzis ĉiun etan grundon. Por iri de unu domo al alia oni uzis boaton aŭ la supran vojon inter kaj tra la subtegmentejoj.
Spite al la malfacileco jam en neolitiko homoj setlis ĉi tie. Kaŭzo estas la riĉaj salominoj. Ili estas ekspluatataj de sep jarmiloj: la plej malnovaj arkeologiaj trovaĵoj datiĝas je ĉ. - 5.000 jaroj a.K.. Inter tiuj trovaĵoj estas neolitika ŝuŝtipa kojno (tipa formo de speciala hakilo el tiu tempo). Ne estas tute certa tamen, ĉu ĉi ŝuŝtipa kojno vere estis farita surloke, ĉar dum mezepoko kaj poste ekzistis vastdistanca komercado de tiaj kuriozaĵoj (Donnerkeil - "tondrokojno", laŭ mitologio ĵetita kiam la ĉefdio faras fulmotondron). En 1846 tombokampo en la altaĵo de Salzberg estis trovita de Johann Georg Ramsauer. Plie oni trovis feroforĝejon, eble la plej antikvan de la mondo. Intensa komerco de la valorega produkto salo alportis prosperon kaj permesis evoluon de alta kulturo, kiu daŭris de ĉ. -800 ĝis -400 kaj estis nomita "Hallstatt-Kultur".
El romia tempo kaj frua mezepoko de Hallstatt ne ekzistas historiaj dokumentoj. En 1311 Hallstatt ricevis la rajton okazigi foiron, kio indikas ke ĝi ne perdis sian ekonomian gravecon. Krom la salo-produktado – de la 19-a jarcento tubo kondukas salakvon al Ebensee ĉe Traunsee – turismo atingis pli kaj pli gravan rolon.
Religio
La plej multaj Hallstatt-anoj konfesas katolikan aŭ protestantan kredon. En la urbocentro troviĝas ambaŭ preĝejoj, unu proksime al la alia. La protestanta, kiu estas konsidere pli malnova ol la katolika, havas tre altan turon, do estas "same proksima al la ĉielo" kiel la katolika, kiu situas en pli alta loko pli sekura kontraŭ inundo.
Nur per la tolerem-edikto de imperiestro Jozefo la dua en 1781 prottestantoj denove havis la rajton parte praktiki sian religion. Samrajtecon kun la katolikoj ili atingis nur per la protestant-edikto de imperiestro Francisko Jozefo, kaj en 1863 ili povis konstrui sian preĝejon, ĝi estas konstruata en novgotika stilo kaj situas proksime al la lago.
Turismo
En 1996 urbo kaj regiono Hallstatt estis elektitaj kiel monda kulturheredaĵo de UNESCO. Aparte alloga por turistoj estas la pitoreska pejzaĝo, la Halŝtata lago, la montomasivo Dachstein, grandiozaj kavoj (mamuta kavo kaj gigant-glacia kavo) por ne forgesi la urbeton mem kun siaj artaĵoj, siaj muzeo kaj salominejo.
Vidindaĵoj
Sur roko super la tegmentoj de la urbeto majestas la preĝejo Mariae Himmelfahrt (ĉieliro de Maria). Ĝi estis finkonstruita en 1505. De la antaŭa preĝejo el la jaro 1320 restis nenio krom la kompakta turo. En tiu du-nava preĝejo plej vidindas la du-ala altaro, en malfru-gotika stilo skulptita en 1515 de skulptisto Leonhard AIST el la samregiona urbo Gmunden.
En tombejo ĉe la norda flanko de la preĝejo troviĝas karnero (en aŭstra germana: ostodomo ĉe tombejo) el la 16-a jarcento. Pluraj centoj da kranioj estas staplitaj sur pilo de la ostoj de la mortintoj: 20 ĝis 30 jaroj post entombigo la ostoj estas elterigitaj, blankigitaj kaj poste ornamitaj - sur la frunto estas skribitaj nomo kaj naskiĝ- kaj mortodatoj de la mortinto sur malhelkoloraj kronoj el pentritaj floroj kaj folioj. La Muzeo Hallstatt enhavas riĉan trezoron de valoraj lokaj trovaĵoj el Hallstatt-epoko, la duan plej ampleksan en Aŭstrio post la Naturhistoria Muzeo en Vieno. La eksponaĵoj estas montrataj en moderna prezentado.
Interese estas vidi la Hallstatt-epokan tombokampon kaj la salominejon - la plej antikvan en la mondo. Ili troviĝas en altvalo super Hallstatt kaj atingeblas per pado aŭ per telfero Salzbergbahn. Proksimas Rudolfsturm (Rudolfa turo), kiun konstruigis duko Albrecht I. (Albreĥt la unua) inter 1282 kaj 1284 por honori sian patron Rudolf I. Dum la salomilito kontraŭ Salzburga arkiepiskopo Konrad IV. ĝi servis kiel defendejo kaj de 1313 ĝis meze de la 20-a jarcento ĝi estis loĝejo por la ĉefteknikisto de la salominejo Bergmeister ("montomajstro"). Hodiaŭ la turo kaj sia restoracio estas ŝatataj pro la elstara panoramo.
Trovaĵoj el kelta kaj romia epokoj kaj el mezepoko estis hazarde malkovritaj antaŭ iom da jaroj sub sportaĵvendejo Janu. Ili estas rigardeblaj ĉiusezone dum la malfermaj horoj de la vendejo.
Plia allogaĵo estas la vaste konata Seeprozession (surlaga procesio per boatoj), kiu okazas je la festotago Korpo de Kristo ĉiujare depost 1623.
Ĉiujare depost 1987 okazas duonmaratono Hallstättersee Rundlauf je la unua semajnfino de majo.
Gurro
Gurro estas komunumo de Italio.
Irana Esperantisto
Irana Esperantisto estas la oficiala organo de la Irana Esperanto-Asocio kaj servas kiel sendependa kultura sezon-revuo en Esperanto kaj la persa. Ĝia reala persa kaj Esperanto titolo estas ''Pajam-e Sabzandiŝan. Faslname-je Farhangi-je Do-Zabane-je Farsi-Esperanto = Payam-e Sabzandiŝan (Mesaĝo de Verd-pensuloj respektive Mesaĝo de Verd-ideanoj). Kultura sezon-revuo en la persa kaj Esperanto''. Preskaŭ duono de ĉiu n-ro estas en Esperanto kaj duono en la persa. Ekde aŭtuno 2020 ĝi subtitoliĝas esti magazino en Esperanto, la persa, araba kaj kurda, kvankam la kontribuoj en la araba kaj kurda estas komence nur simbolaj. Tamen, en la reta eldono de aŭtuno 2022 de 40 paĝoj, el kiuj 2 estis nur titolpaĝaj grafikaĵoj, kvin estis en la araba kaj kvar en la kurda - tio estas signifa parto.
La plej fruaj kvin numeroj de Irana Esperantisto estis senpage elŝuteblaj ekzemple de la eksa retejo members.lycos.co.uk/iranespo : Pliaj de la 1-a ĝis la 16-a eldono atingeblas per la reta biblioteko de Hispana Esperanto-Federacio, kaj pluaj 19 numeroj de la unua serio ekde 2002 kaj 29 de la dua serio ekde 2012 krome atingeblas ĉe BitArkivo (vidu sube). Nun en la retejo de Irana Esperanto-Asocio rete videblas ĉiuj numeroj de la dua serio ekde printempo 2012 en formato PDF, kiuj ĝis la fino de 2022 ankaŭ arkiviĝis per la Interreta Arkivo en San-Francisko, Usono.
Propra retejo www.sabzandishan.com lastfoje arkiviĝs en januaro 2013, sed la retejo pri magazinoj de Irano, magiran.com, daŭre listigas kaj prezentas la magazinon (en la persa), kaj ĉiam bildigas la plej lastan titolpaĝon. Ĝis nun kelknumere Vikipedio prezentiĝis en la revuo.
Jen prezentadoj kaj recenzoj de la 4-a kaj 5-a numeroj de Irana Esperantisto el 2003 fare de Barbara Pietrzak en la retejo radio.com.pl de la Pola Radio. Barbara ankoraŭ plu regule prezentis kaj recenzis la unuan serion de la revuo en sia radia programo en la 2000-aj jaroj.
Eblas legi kompletan tekston de artikolo el la 5-a numero de 2003 pri potenciala rolo de interreto en ega ekdisvastigo de Esperanto jene: Sekvi la Majstron Interrete.
Laŭ aserto menciita en 2004 en la intertempe ankaŭ kreita angla versio de tiu ĉi artikolo, la anglalingva magazino Newsweek publikigis kelkajn artikolojn kiuj unue estis publikigitaj en Irana Esperantisto. Tio estus interesa informo, se oni povus konkretigi la aserton kaj konfirmi ĝin per referencoj.
Kontakt-informoj de Irana Esperantisto
Kiel ekzemplo, la 5-a numero de la revuo de aŭtuno 2003 (rete) prezentiĝas jene:
Ĝi eldoniĝis sur 56 paĝoj, el kiuj 13 paĝoj estas pri Ŝirin Ebadi la tiujara Nobela pac-premiitino el Irano, pri Alfred Nobel kaj Bertha von Suttner.
Enhavtabelo de la Esperantlingva parto de la 5a n-ro
Enkonduko fare de Hamzeh Ŝafii paĝo 2 Al Farhadeca Ŝirino, poemo pri Ŝirin Ebadi fare de Asad Mahbub 2 Nova proverbaro fare de Morteza Mirbagian 2 Prezentado de d-ro Hejdar Raŝidi 3 Rumi, la plej granda mistika poeto 3 Unu gazalo el Ŝams-Gazalaro 5 Sekvi la Majstron Interrete 8 Floroj el Sadi-florejo, tradukis: d-ro Raŝidi kaj d-ro K. Sajjadpur 10 Geedziĝo aŭ fuĝo, originala novelo de d-ino Ŝirin Ahmad-Nia Speciale pri Ŝirin Ebadi 12 Esperanto aŭ edzperanto (lingva vortludo) fare de d-ro Aleksandro S. Melnikov 16 Ni estas parto de la tero fare de SIATEL trad. f-ino M. FAHMI 20 Damavand: alta kaj fiera ... fare de Reza Torabi 22
Enhavtabelo de la Persa Parto de la 5-a n-ro
Redaktora noto paĝo 55 Speciale pri Ŝirin Ebadi 54 Pri Alfred Nobel: Milito kaj Paco 49 Pri Bertha Suttner 47 Raporto pri UK 2003 46 Kio ni estas kaj kion ni celas? 45 Traduko de la kvina parto de samtitola libreto de UEA. Ĝi prezentas la celojn de E- movado tra la mondo. Tradukis Reza Torabi. Historio de E-o en Irano 42 Alireza Doŭlatŝahi (Dowlatshahi) daŭre plumas kaj prilumigas la pasintecon de E- movado en Irano. Esperanto en komputilo kaj interreto 40 Eseo de Ahmad Reza Mamduhi kiu priskribas detale kaj lernige kiel oni povas alfronti eventualajn problemojn rilate al E-o en komputilo kaj interreto. Esperanto, literaturo kaj traduko 36 Artikolo de Golam Reza Azarhuŝang, la dua kaj lasta parto. En la artikolo oni konkludas, ke pere de E-o pli facile kaj konkrete eblas konkeri problemojn pri tradukado. Proparoli Esperanton 34 Traduko de artikolo aperinta en la fama angla lingva revuo Newsweek 11 aŭg. 2003. Mondo de Interreto 30 Novaĵoj kaj informoj pri Esperanto-rilataj retaferoj. Mondo de Esperanto 27 Novaĵoj pri Esperanto tra la mondo Novveninto 28 Novelo de Don Harlow kiun enpersigis Golam Reza Azrahuŝang
Dua serio (ekde printempo 2012)
Nun en la la retejo espero.ir de Irana Esperanto-Asocio rete videblas ĉiuj numeroj de la dua serio ekde printempo 2012 en formato PDF, kiuj ĝis la fino de 2022 ankaŭ arkiviĝis per la servo "wayback machine" de la Interreta Arkivo en San-Francisko, Usono. Krome (vidu la ligilon sube) la numeroj 1 ĝis 29 de la dua serio, do ĝis inkluzive printempo 2019 ankaŭ per la [BitArkivo] arkiviĝis en la retejo archive.org de la Interreta Arkivo.
Urso (apartigilo)
La vorto urso povas signifi:
Porfiro
Porfiro (laŭ la greka vorto por purpuro) laŭ PIV estas
5718 Roykerr
5718 Roykerr estas asteroido de la asteroida zono, en orbita resonanco 4:7 kun Marso. Ĝi estis malkovrita la de la novzelandaj geastronomoj Pamela M. Kilmartin kaj Alan C. Gilmore elde la Universitata Observatorio de Monto John, en Tekapo, Suda Insulo (Nov-Zelando).
Nomo
Ĝia nomo honoras la novzelandan matematikiston Roy Patrick Kerr, kiu ricevis la Premion Crafoord 2016, kaj aliajn premiojn, pro sia malkovro en 1963 de la solvo de la ekvacioj de Albert Einstein, kiuj ekzakte priskribas rotaciantan. Tiu laboro revoluciis kaj la fizikon kaj la astronomion.
Porfiro
Ekesto
Porfiro ekestas, kiam magmo sub la tera surfaco iom post iom malvarmiĝas. En la profundo jam ekestas malmultaj, sed grandaj kristaloj, naĝantaj en la likva roka substanco. Se sekve la magmo dum erupcio de vulkano elĵetiĝas el la tero, la restinta likva substanco rapide malvarmiĝas kaj kreas molekulan reton de mikroskope etaj kristaloj. Ju pli rapide la magmo malvarmiĝas, des pli etgrajna estas la maso.
Historio
Porfiro jam en antikva Egiptio per minado elfosiĝis el monto Mons Porphyrites, la sola tiutempe konata loko de porfiro. Ankaŭ poste dum la epoko de la Romia Imperio tie plu grandkvante elfosiĝis rokoj por arta prilaboro.
Dum la tempo ekzemple de la romia imperiestro Konstantino la Granda la ŝtono estis tre aprezata kaj rezervata ekskluzive por la imperiestroj kaj iliaj statuoj. Konata ekzemplo estas la statuoj de la kvar romiaj tetrarĥoj ĉe la Baziliko de Sankta Marko en Venecio. En la reprezentaj rezidejoj de la imperiestro Konstantino estis rondaj porfiraj kaheloj en la planko, kiujn nur rajtis tuŝi liaj piedoj, kaj ankaŭ liaj filoj naskiĝis en ĉambroj kun porfire kovritaj muroj, kaj entombiĝis en porfiraj sarkofagoj.
Nur multajn jarcentojn poste ekklariĝis, ke porfiro estas tute ofta ŝtono, trovebla ekzemple multloke en meza kaj norda Eŭropo.
László Babai
László BABAI [lAslO], laŭ hungarlingve kutima nomordo Babai László estis hungara matematikisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1995).
László Babai naskiĝis la  1950 en Budapeŝto.
Biografio
László Babai frekventis universitaton en Budapeŝto inter 1968-1973, poste tuj li samloke ekinstruis. En 1981 li fondis fakrevuon Combinatorica kune kun Pál Erdős kaj László Lovász. En 1984 li doktoriĝis. Ekde 1987 li instruas ankaŭ en universitato en Chicago. Li ricevis 6 premiojn inter 1972-2005.
Lia ĉefa temo en matematiko estas la kombinatoriko.
Ĉina Centra Televido
La Ĉina Centra Televido (CCTV, el la angla China Central Television; ĉine 中国中央电视台, en pinĝina Zhōngguó Zhōngyāng Diànshìtái) estas la plej granda el la televidkanaloj de Ĉinio. Ĝi estas subministerio de la Ĉina Popola Registaro, pro kio ĝiaj novaĵ-programoj estas akuzataj je manipulado laŭ interesoj de la Ĉina Komunisma Partio. CCTV naskiĝis la 2-an de septembro 1958 sub la nomo Beijing Television, la kanalo ŝanĝis la nomon al CCTV la 1-an de majo 1978.
Kanaloj
CCTV entute havas 16 aliajn televidkanalojn, ĉiu laŭ alia temo kaj specifa publiko, konkurante kontraŭ la regionaj kaj eksterlandaj televidkanaloj:
Fervojo regiona de Val-de-Travers
Fervojo regiona de Val-de-Travers estas malgranda lineo en Svisujo sed hodiaŭ parto de Transports Régionaux Neuchâtelois (TRN).
Muziko kaj festo
F.T. Moll - verko 52 - komponis en jaro 1883 por la inaŭguro grandan valson brilan - france: "Le Régional du Val de Travers - Grande valse brillante" por piano. La festo estis en vendredo, 22-an septembro 1883 ekde hore 2100. En sabato oni faris du grandajn procesiojn hore 1130 kaj 1830.
Elektraj lokomotivoj
Ekde jaro 1943, 1-a julio, oni komencis la laborojn pri la elektraj instalaĵoj. Ekde 4 majo 1944 oni komencis nur parte kun la elektra servico. Oni luis elektrajn lokomotivojn. La novaj elektraj lokomotivoj de fabriko ne estis ankoraŭ pretaj. La elektraj vagono-lokomotivoj de SBB kaj de la Fervojo regiona de Val-de-Travers RVT estis similaj: En 23 aprilo 1983 kaj 28 majo 1983 oni baptis la numerojn 104 kaj 105 la RABDe 4/4 "Môtiers" kaj "Fleurier", kaj en 27 aŭgusto 1983 estis la oficiala tago "100 jaroj datreveno de Fervojo regiona de Val-de-Travers RVT".
Libro
Eric-André Klauser - RVT 1883-1983 : centenaire du Chemin de fer régional du Val-de-Travers / Eric-André Klauser Fleurier : Compagnie du RVT, 1983 63 paĝoj. ; 22 x 22 cm : fig.(part.en couleurs); tab.; cartes
Jackson
Jackson povas rilati al:
Toots Thielemans
Jean Baptiste "Toots" Thielemans (naskiĝis la en Bruselo; mortis la  en Braine-l'Alleud) estis Belga ĵazomuzikisto. Li ricevis la honortitolon barono.
Thielemans komencis muziki per akordeono, kiam li estis 3-jaraĝa. Kiam li estis 17-jaraĝa li malkovris la harmonikon; krome li ludas ankaŭ gitaron. Lia kromnomo Toots devenas de la muzikistoj Toots Mondello kaj Toots Caramata. En 1951 li kiel gitaristo partoprenis en orkestro de Bobbejaan Schoepen. En 1952 li elmigris al Usono kaj ekludis en la orkestro de Charlie Parker kaj en la kvinopo de George Shearing.
Dum la dua mondmilito Thielemans estis kaptita de la ĵazo. Nun li estas konsiderata de multaj kiel unu el la plej grandaj ĵazistoj. Li kunludis i.a. kun Benny Goodman, Ella Fitzgerald, Quincy Jones, Bill Evans, Jaco Pastorius, Pat Metheny, Billy Joel kaj Paul Simon.
Lia harmoniko ludis gravan rolon en la filmmuziko de la nederlanda filmo Turks Fruit (Turka dolĉaĵo) (1973) kaj en la sveda animacia filmo Dunderklumpen (1974). Lia ludado difinis la atmosferon en la nederlanda televidserio Baantjer kaj en la flandra serio Witse.
Lia harmonika muzikaĵo Bluesette (1962) estas mondfama.
Viadukto de Millau
La Viadukto de Millau (viaduc de Millau) estas ponto en Francio. Ĝi estis inaŭgurita la 14-an de decembro en 2004 kun ĉeesto de franca prezidento Jacques Chirac. Ĝi estas la plej alta kablostreĉita (staja pendponto) de la mondo.
Situo
La ponto situas survoje de la aŭtovojo A75 de Parizo al Barcelono inter Clermont-Ferrand kaj Béziers proksime al la franca urbo Millau. Ĝi transarkas la valon de Tarn. Antaŭ la pont-inaŭguro, la Tarn-valo estis ĉiam aŭtoŝtopita dum la ferioj.
Plano
La finan planon desegnis la brita arĥitekto Sir Norman Foster. Li gajnis en 1996 la internacian konkurson. La envalaj laboroj komenciĝis en oktobro de 2001.
Realigo
La planon realigis la firmagrupo Eiffage, kies fondinto estis Gustave Eiffel, konstruisto de la Eiffel-turo. Eiffage pagas 400 milionojn da eŭroj por konstruo de la ponto kaj tiel akiras rajton pagigi vojmonon pro uzo de la ponto dum 75 jaroj, post kiam tiu venos al ŝtata posedo. Oni uzis dum la pontokonstruo specialajn ŝtalajn lamenegojn, kiujn produktis ŝtalfandejo en Saarland.
Teĥnikaj indikoj
La 7 betonpilieroj entenas da betono kaj oni uzis 205,000 tunojn da betono por la apogaj pilieroj. La veturvojo mem konstruiĝis el ŝtalo pro masoproblemoj. Kvankam tiu konstruaĵo pezas nur 10-one kompare al simila konstruaĵo el betono, ĉiu ŝtalsegmento kun longo de kaj larĝo de  havas mason de 36,000 tunoj, el kiu la nur 7 cm dika vojsurfaco konsistas el 9,000 tunoj da asfalto. La tuta ponto havas deklivecon de 3 %. La ponto rezistas ventegojn de ĝis 250 km/h. Oni testis en novembro de 2004 la ŝarĝoeltenan kapablon de la ponto. Tiam surveturis la ponton 28 ŝarĝautoj kun ŝtongruzo kaj kun tuta maso de 900 tunoj. La ponto fleksiĝis 60 cm kiel antaŭkalkulite.
Kostoj
La kostoj de la konstruaĵo estis ĉ. 400 milionojn da €. La konstruo bezonis 2,2 milionojn da laborhoroj.
Carlo Bourlet (broŝuro)
Carlo Bourlet estas la titolo de broŝuro verkita de la loka pariza esperantista grupo post la forpaso de ties prezidanto Carlo Bourlet en 1913. La broŝuro estas eldonita en 1914 en Parizo. Ĝi entenas la biografion de Bourlet kaj estas interesa por la frua historio de la Esperanto-movado en Francujo.
Kompleta teksto
<Gallery> Dosiero:1914 Bourlet 04-05.jpg Dosiero:1914 Bourlet 06-07.jpg Dosiero:1914 Bourlet 08-09.jpg Dosiero:1914 Bourlet 10-11.jpg Dosiero:1914 Bourlet 12-13.jpg </Gallery>
2744 Birgitta
2744 Birgitta estas marsrenkonta asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la sveda astronomo Claes-Ingvar Lagerkvist elde la Observatorio Kvistaberg apud Bro en Svedio.
Nomo
Ĝi ricevis la virinan antaŭnomon "Birgitta" en omaĝo al Anna Birgitta Angelica Lagerkvist, filino de la malkovrinto.
NGC 3978
NGC 3978 (aliaj indikoj — UGC 6910, MCG 10-17-105, ZWG 292.47, IRAS11535+6047, PGC 37502) estas galaksio en konstelacio Granda Ursino.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Michiharu Sugimoto
Michiharu Sugimoto (杉本 倫治, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Cerezo Osaka, Ventforet Kofu kaj Yokohama FC.
11289 Frescobaldi
11289 Frescobaldi estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la itala komponisto kaj orgenisto Girolamo Frescobaldi (1583–1643). Li lasis al ni multenombrajn voĉajn komponaĵojn (li ŝuldis sian unuan reputacion al sia belega voĉo), inklude kanzonojn, motetojn kaj himnojn. Lia laboro por la orgeno montras gandan kapablon en la arto de la fugo.
Asocio de Armita Batalado
Asocio de Armita Batalado (Związek Walki Zbrojnej (ZWZ)) estis armita forto en Pollando dum la dua mondmilito, en la periodo de la 13-a de novembro 1939 ĝis la 14-a de februaro 1942, kaj poste alinomita kiel Armia Krajowa (Pola Enlanda Armeo).
Metropolis
Metropolo (Metropolis) estas germana filmo de la jaro 1927 reĝisorita de Fritz Lang kaj verkita de li kaj lia edzino Thea von Harbou pri samnoma romano ŝia el 1926. Ĝi estis la plej multekosta muta filmo de tiu tempo. La scenaro estas lokigita en estonteca urba malutopio kaj ekzamenas oftan sciencfikcian temon tiaman: la socia krizo inter laboristoj kaj riĉuloj en kapitalismo. Krome ĝi estas konsiderata mejloŝtono de la germana ekspresionismo en kino kaj unu el la plej elstaraj filmoj de la epoko de la muta kino.
Asocio de Armita Batalado
ZWZ fondiĝis kiel konsekvenco de la raporto de Michał Tokarzewski-Karaszewicz, transdonita de marŝalo Edward Rydz-Śmigły al generalo Władysław Sikorski, en kiu Tokarzewski informis pri kreo de Służba Zwycięstwu Polski (Servo al Venko de Pollando), kiun Sikorski malfondis, anstataŭante ĝin per ZWZ.
Metropolis
Historio de la filmo
En megalopolo (grandega urbego) de la 21-a jarcento la laboristaro loĝas en geto subtera, kie troviĝas la industria kerno kaj ekzistas malpermeso eliri al la ekstera mondo. Incititaj de roboto, la laboristaro ribelas kontraŭ la intelekta klaso kiu tenas la povon, minacante detrui la urbon kiu troviĝas en la surfaco, sed Freder (Gustav Fröhlich), filo de la direktanto de Metropolo, helpate de la belulino Maria (Brigitte Helm) de malriĉa deveno, klopodos eviti la detruon pro sentoj kaj amo.
Asocio de Armita Batalado
La nova organizaĵo estis tutnacia, ĝia Ĉefkomandanto en Varsovio iĝis generalo Kazimierz Sosnkowski, kiu samtempe estris kreitan Komitaton de Ministroj pri Land-Aferoj, kies membro estis i.a. Aleksander Ładoś.
Metropolis
Historio de la filmo
La historio de la filmo okazas en la jaro 2026, en ŝtaturbo de enorma grando nomata Metropolo. La socio dividiĝis en du malamikaj kaj komplementaj grupoj: elito de proprietuloj kaj pensuloj, kiuj loĝas ĉe la surfaco, rigardante la mondon ekde grandaj nubskrapuloj kaj urbaj pejzaĝoj, kaj laborista tavolaĉo, kiu loĝas sub la urbo kaj kiu laboras senĉese por pluhavi la vivmanieron de tiuj de la surfaco. La prezidento-direktoro de la urbo estas Johann 'Joh' Fredersen (ludita de la aktoro Alfred Abel).
Asocio de Armita Batalado
Organizado
Asocio de Armita Batalado estis formale komandata de Parizo. Ĉefkomandanto iĝis generalo Kazimierz Sosnkowski, kiu post frakaso de liaj taĉmentoj apud Lvovo transiris la polan-hungaran landlimon trairante al Francio, sed komandado de tie estis malebla. Lian instrukcion el la 4-a de decembro 1939 pri fondo de AAB kunportis januare 1940 al Varsovio kuriero. Ĝi substrekis "tut-nacian, superpartian kaj supersocitavolan" karakteron. Unuafoje estis ankaŭ precizigita koncepto pri la "preparo de armita ribelo malfronte de okupaciaj armeoj, kiu estiĝos dum eniro de regula pola armeo al Pollando". Kreantoj de la koncepto ne antaŭvidis, ke kiel la unuaj eniros la okupatan landon sovetaj soldataroj. Al la Ĉefkomandanto en Parizo subiĝis komandantoj de Enlandaj Areoj.
Metropolis
Historio de la filmo
Tamen Fredersen jam ekrimarkis la agadon de Maria, kaj timante insurekcion de la laboristoj, decidas postuli helpon de la sciencisto Rotwang (Rudolf Klein-Rogge), kiu siavice montras al li inan roboton, kiun li ĵus inventis. La roboto kreita de Rotwang povas ekhavi kaj la konduton kaj la aspekton de persono, kaj tiele ili decidas surogati Maria'n. La roboto ricevas ordonojn instigi tumultojn kaj malkontenton, por permesi al Fredersen lanĉi perfortan subpremon kontraŭ la laboristoj. Kion ne scias Fredersen, estas ke la roboto enhavas la spiriton de Hel, la eksedzino de Rotwang, kiu amoris kun la posedanto de la urbo, kaj forpasis naskante sian filon, Freder, kaj kiun Rotwang uzis kiel revenĝo kontraŭ la prezidento de Metropolo, sia filo, kaj la tuta urbo.
La vera Maria estas farita prizonulo en la hejmo de Rotwang, en Metropolo, dum la roboto surogatas ŝin kaj agitade ekscitas la laboristaron al ribelo. Krome, la roboto eksekvas la iniciatojn de Rotwang en sia revenĝoplano, kaj iĝas ekzotika dancistino en la prestiĝa kabaredo Joŝivara, ekscitante kaj senraciigante la ĉeestantaron, per malkonkordo kaj dekadenco inter la riĉaj junuloj. Laŭ la maldecaj konsiloj de la Roboto-Maria, la laboristoj komencas ribelon kaj detruas la "Kernomaŝinon", kiu havigas la energion kiu funkciigas la tutan maŝinaron de Metropolo. La detruo de tiu maŝino provokas ankaŭ, ke la akvujoj de la urbo ŝtopiĝu, kaj inundu la submondon de la laboristaro, kiuj blinde pro la agitado de la roboto, malzorgis la sekurecon de siaj gefiloj, kiuj finfine estas helpataj de Freder kaj de la vera Maria. Kiam ili ekrimarkas sian teruran eraron, la laboristoj, malesperaj eliras al la surfaco serĉe de sia "interna malamikino", la supozata Maria. La homamaso invadas la distran distrikton de la urbo kaj arestas la falsan Maria'n, kiun ili ligas al fosto kaj bruligas, dum Freder observas ĉion kaj malesperas. Sed tuj ili ekrimarkas, ke tiu Maria estas trompaĵo, kiam ardas la falsa karno kaj montras la subkarnan roboton, kaj kiam ili vidas Maria'n, kiu estas persekutata de la freneziĝinta Rotwang sur la tegmentoj de la katedralo de la urbo. Freder persekutas la scienciston Rotwang, kaj alfrontas lin ĝis kiam tiu falas de la tegmento al sia morto. Maria kaj Freder revenas surstraten kaj renkontiĝas kun Joh kaj Grot, estroj de la urbo kaj de la laboristaro. Antaŭvidiĝas la komenco de nova socio.
Asocio de Armita Batalado
Organizado
Post malvenko kaj kapitulaco de Francio Supera Komandanto kaj Ĉefministro de la Pola Registaro en ekzilo generalo Władysław Sikorski nomumis kolonelon Stefan Rowecki anstataŭanto de la ĉefkomandanto kun rajto al memstaraj urĝaj decidoj kaze de manko de ligiteco kun la registaro. Generalo Sikorski rekomendis ankaŭ striktan kunlaboron kun Ĉefa Politika Komitato, kiu konsistis el Kazimierz Pużak, Aleksander Dębski, Stefan Korboński kaj Franciszek Kwieciński. Sekretario estis kuriero Jerzy Michalewski. La ordono transdonis armean regopovon en la lando en la manojn de oficiroj estantaj en la entro de eventoj kaj la plej bone orientitaj pri okupaciaj realaĵoj.
Metropolis
Historio de la filmo
Sub la devizo "Mittler zwischen Hirn und Hand muss das Herz sein" (peranto inter cerbo kaj mano estu la koro), interpretebla kiel neceso, ke la amkapablo de la homaro unuigu kaj racion kaj forton, reamikiĝas la gravulo Joh Fredersen kaj la laboristojn de Metropolo danke al Freder, kiu enkarniĝas la tri ideojn de tiu idearo: racio, laboro kaj koro.
Asocio de Armita Batalado
Organizado
La Ĉefa Komandejo subiĝis al la pola registaro en Londono akirante tamen pli grandan aŭtonomecon pri gvidado de la tuta vivo de Pola Subtera Ŝtato.
Metropolis
Enhavo kaj interpretado
Fritz Lang ŝatis memorigi, ke la historio de Metropolo naskiĝis dum veturado al Usono, en oktobro 1924, kiam li rigardis ekde ŝia ŝipo dumnokte antaŭ la novjorka haveno la nubskrapulojn de la urbo kaj la lumigitajn stratojn. Reveninte, Thea von Harbou ekellaboris la scenaron. Tiu inspiro probable pli rilatas al la filmado ol al la scenaro, ĉar la historio probable estis jam skizita en julio 1924. Von Harbou verkis la romanon inspirita en la historio de la filmo.
Asocio de Armita Batalado
Statistiko
1940
Metropolis
Enhavo kaj interpretado
Por la reprezentado de la socia ordo, Metropolo apogiĝas unuflanke sur la marksismo: estas du sociaj klasoj klare malsamaj kaj separitaj, el kiuj unu ekspluatas la alian sen eblo prosperi. Aliflanke oni kritikas la idealon de socialisma revolucio. La rolulo de la Roboto Maria, klara malbonulo, lanĉas la laboristaron al luktado, kaj kiel rezulto ili detruas sian medion kaj vivtenilon, malplibonigante sian situacion anstataŭ plibonigo. La kunlaborado inter la sociaj klasoj, anstataŭ klasbatalo, povas memorigi la li postan naziismon kaj ties ideologion, ĉar tiu estis la ekonomia korporaciista strukturo kiun defendis interalie la programo de la Naziisma Partio de la Laboristoj de Germanio (NSDAP), sed ankaŭ pluraj aliaj politikaj partioj de la epoko inter la du mondmilitoj, ekzemple la centrisma kaj malnazia partio Zentrumspartei de Germanio, havis ĝin. La parabolo de la Babela Turo ŝanĝiĝis: en tiu varianto la arkitektoj kaj la laboristoj parolas saman lingvon, sed ili ne interkompreniĝas; ankaŭ ne estas Dio. El kristanismo oni prenas la rolon de Maria, kiu personigas la Bonon, kaj la anoncon de la veno de Savonto.
La relativa sukceso de la filmo inter la tiama publiko klarigeblas pro tio, ke la socia bildo de la historio kontraŭas la tiaman misfidon pri socia progreso. La ĝenro de scienco-fikcio de la muta kino prezentas utopion, ĝenerale, pozitive, dum Lang elturniĝas al sklavado de bibliaj tempoj por reprezenti la estontecon. La monumentaj maŝinoj de la subtera urbo havigas al la malaltaj klasoj nehoman vivon, la homamaso estas facile manipulebla kaj oni praktikas mezepokajn ceremoniojn kiel bruligado de sorĉistinoj.
Literaturo
(en la germana)
Margit Weres
Margit WERES [vereŝ] edzino de Adorján, rumania hungara instruistino, memuaristino. Ŝi naskiĝis en Torda en 1894 kaj mortis en Budapeŝto en 1975.
Individua repreno
Individua repreno (france: reprise individuelle) estas formo de rekta agado, karakterizita de individua ŝtelado de rimedoj el riĉuloj por profito de malriĉuloj. Individua repreno akiris popularan atenton komence de la 20a jarcento kiel rezulto de agadoj de anarkiistoj kaj eksterleĝuloj kiaj Ravachol kaj Clément Duval kiu kredis ke tiaj eksproprietigoj estis laŭ etiko pro la ekspluatado de la socio fare de kapitalistoj (vidu artikolon Kontraŭkapitalismo). Apogoj al tio centriĝis al Francio, Belgio, Granda Britio kaj Svisio.
Bosnia Milito
La bosnia milito okazis inter la 1-a de aprilo 1992 ĝis 14-a de decembro 1995 pri la sendependeco aŭ plua politika aparteno de la antaŭa jugoslavia provinco Bosnio kaj Hercegovino, en kiu etne ekzistas (krom sendependuloj, oonvinkitaj jugoslavoj, miksitaj grupoj kaj familioj) tre kontraŭstarantaj kaj kroatoj (religie tradicie katolikaj kristanoj) kaj serboj (religie tradicie ortodoksaj kristanoj) kaj bosniaj islamanoj. Sekve de la disfalo de la antaŭa Socialisma Federacia Respubliko Jugoslavio ankaŭ en la antaŭa jugoslavia provinco Bosnio kaj Hercegovino dum la jaroj 1990 kaj 1991 pliakriĝis politikaj tensioj inter la etnaj grupoj. La plej multaj lokaj serboj pledis pri restado de la provinco ene de la antaŭa federacio sub gvido de la ŝtato Jugoslavio respektive Serbio, plejmulto el la lokaj kroatoj volis proksiman rilaton al la najbara ŝtato Kroatio aŭ aliĝon al ĝi, kaj la bosniaj islamanoj forte preferis sendependan ŝtaton Bosnio kaj Hercegovino, inklude de la sektoroj kie loĝas majoritate serboj aŭ kroatoj. La tensioj eksplodis, post kiam komence de 1992 estis proklamita unuflanke sendependa Respubliko Bosnio kaj Hercegovino (RBiH) kaj aliflanke bosnia Serba Respubliko (Republika Srpska).
En la milito interbatalis la armeo de la Respubliko Bosnio kaj Hercegovino (Armija Republike Bosne i Hercegovine) je unu flanko, la armeo de bosniaj kroatoj (Hrvatsko vijeće obrane) kun la armeo de la Respubliko Kroatio je dua flanko kaj la armeo de la Serba Respubliko (Vojska Republike Srpske) kun la Jugoslava Popola Armeo (JNA) je tria flanko. Fina rezulto estis la internacia agnosko de la suverena ŝtato Bosnio kaj Hercegovino kaj forta malcentrigo de la ŝtata potenco.
Dum la milito pliakriĝis la kontraŭstaron inter la diversaj sektoroj kaj la vivkondiĉoj terure malpliboniĝis. Unu el la ĉefa batalo de la milito estis la Sieĝo de Sarajevo fare de serboj kaj la rezistado de la lokaj ĉefurbanoj. Krome multobliĝis la respektivaj akuzoj de amasmurdoj de civiluloj aŭ prizonuloj en la diversaj geografiaj sektoroj.
Yao
Pri la aliaj signifoj de YAO rigardu en YAO. Yao estis legenda ĉina imperiestro, kvara el la kvin unuaj praimperiestroj, ŝtatfondintoj. Ĝi regis antaŭ ĉirkaŭ 4 000 jaroj.
Laŭ legendo Yao estis posteulo de Huangdi, prapatro de la ĉina nacio. Li estis saĝa kaj bonfarema, kaj respektata de popolanoj. Estante 16-jara, li estis jam elektita kiel ĉefo de la federacio de triboj. Laŭ historiaj notoj, Yao prenis Linfen, tiam nomita Pingyang kiel ĉefurbon.
Post sia surtroniĝo, Yao oficistigis virtulojn kaj talentulojn. Li unuigis la popolanojn kaj premiis oficistojn laŭ iliaj meritoj. Samtempe li atentis la rilatojn inter diversaj triboj, por ke la popolanoj kune vivu harmonie.
Arpașu de Jos
Arpașu de Jos [arpaŝu de ĵos] (hungare: Alsóárpás [alŝoarpaŝ], germane: Unter-Arpasch) estas komunumo en Rumanio oriente de Sibiu. En 1910 ĝi havis 1 266 loĝantojn (rumanoj); en 1956 1 336. Ĝia unua skriba mencio estis en 1223. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Fogaras vármegye). Administre apartenas al ĝi Nou Român kaj Arpașu de Sus.
Yao
Laŭ legendo en la periodo de Yao oni unuafoje ellaboris kalendaron. Tiel la popolanoj povis entrepreni la agrokulturan produktadon laŭ la kalendaro. Antikvuloj prenis la periodon de Yao kiel epokon, en kiu la agrikulturo tre rapide progresis.
Arpașu de Jos
Arpașu de Jos situas sur la maldekstra bordo de la rivero Olt, ĉe la enfluejo de la rivereto Arpașu Mare. La vilaĝon trairas la rumana nacia vojo DN1 kaj la fervojo inter Sibiu kaj Făgăraș. Oriente Arpașu de Jos limas al la distrikto Brașov.
Yao
Laŭ legendo la periodo de Yao ankaŭ estis tempo de diluvoj, kiuj inundis grenajn plantaĵojn kaj detruis loĝdomojn. Yao ege atentis pri tio kaj venigis tribestrojn por fari interkonsiliĝadon. La tribestroj rekomendis Gun por plenumi la taskon de diluv-regado. Yao do ordonis al Gun, ke li faru la diluv-regadon.
Yao restis sur la trono dum 70 jaroj. Tiam li sentis, ke estas necese elekti iun, kiu prenos lian tronon. Li do petis, ke ĉiuj tribestroj rekomendu adekvatan kandidaton. La tribestroj rekomendis Shun, kiu, laŭ ili, estas tre virta homo kaj bone traktas la rilatojn inter familianoj. Yao do decidis lin kontroli.
Yao edzinigis siajn du filinojn al Shun por vidi, ĉu ĉi lasta povu bone administri la familion.
Yao ankaŭ rajtigis al Shun, ke li administru la oficistojn kaj traktu politikajn aferojn. Fine Yao ordonis, ke Shun sola iru al arbaro por ricevi provadon de la naturo.