cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
William Faulkner
Liaj unuaj poeziaj kaj prozaj verkoj ne rikoltis grandan atenton, sed tio ŝanĝiĝis, kiam en 1929 aperis lia romano Sartoris, kiu – same kiel liaj sekvaj verkoj – temis pri la socia vivo de familioj en la Usona sudo. Krom verki romanojn, rakontojn kaj poemojn Faulkner ankaŭ elprovis sin kiel scenaristo en Hollywood. En la jaro 1949 William Faulkner estis honorata per la Premio Nobel de Literaturo. Dufoje li gajnis la Premion Pulitzer: en 1955 kaj 1963.
Insulo Trinidad (Falklandoj)
La insulo Saunders en angla kaj Trinidad (Triunuo) en hispana, estas la kvara plej granda el la Malvinoj, kuŝa nordokcidente de la Granda Malvino. La insulo funkciis kiel farmo por ŝafoj.
La insulo havas areon de 131.6 km² kaj marbordon de 106.8 km. Ĝi estas ĉirkaŭ 21 km el oriento al okcidento kaj preskaŭ samdistance el nordoriento al sudokcidento. Ĝi konsistas el tri duoninsuloj ligitaj de mallarĝaj terkoloj, kaj ĝi havas tri grandajn suprajn areojn. La plej alta pinto, Monto Richards, estas 457 m alta.
Pontecorvo
Historio
Pontecorvo estis dumtempe enklavo, kiu apartenis al la Papa Ŝtato, sed tute ĉirkaŭita de la reĝlando Napolo, al kiu ĝi ne apartenis.
Sub Napoleono ĝi mallonge estis aparta princlando. De 1806 ĝis 1810 ĝia princo estis franca marŝalo Jean Baptiste Bernadotte, la posta reĝo Karolo la 14-a Johano de Svedio.
Rakovník
Rakovník estas distrikta urbo en okcidenta Ĉeĥio. En en ĝi loĝis.
Royères
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Haute-Vienne, en la administra regiono Nova Akvitanio kaj en la historia kultura regiono Limoĝio. Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Limoĝo kaj al la kantono .
La teritorio havas komunan limon kun.
Hungnam
Hungnam koree 흥남구역, ĉine 興南區域 estas urbego, ankaŭ havenurbo en meza-orienta parto de Nord-Koreio, en la provinco Sud-Hamgjong.
Geografio
Hungnam situas laŭ Japana Maro en meza-orienta parto de la lando. Pjongjango troviĝas 188 km.
Historio
En Hungnam okazis granda evakuado dum la Korea milito en 1950. Proksimume 100,000 soldatoj kaj 100.000 civiluloj kun materialoj forlasis la urbon helpe de ŝipoj al la nuna Sud-Koreio.
Ekonomio
Fabrikoj de Hungnam produktas diversajn kemiaĵojn, kelkaj supozas, ke ili estas kemiaj armiloj kaj brulaĵoj por raketoj.
Trafiko
Hungnam havas trairan ĉefvojon, kiu sekvas proksimume la marbordon. Estas ankaŭ fervoja kontakto.
Villa de la Paz
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 4967 loĝantojn. El tiuj estis 2448 viroj kaj 2519 virinoj. La komunumo havas surfacon de 131,33 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 1800 metroj super la marnivelo.
Klimato
En la komunumo jare falas averaĝe 486,0 mm/m2 de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas 18,0 °C.
Sociogeografio
En la jaro 2000 en la komunumo vivis 4525 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 27 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 0,6 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.
El la 4525 loĝantoj pli aĝaj ol 5 jaroj, 4423 apartenis al la katolika religio kaj 26 al la evangelia religio. 76 personoj apartenis al aliaj religioj.
Mara Oláh
Mara Oláh [olA], laŭ hungarlingve kutima nomordo Oláh Mara estis hungara pentristo. Ŝia pseŭdonimo estis Omara.
Mara Oláh naskiĝis la  en Monor kaj mortis la 24-an de marto 2020.
Biografio
Mara Oláh devenis el cigana familio. Ŝi edziniĝis en 1964, post 3 jaroj ŝi naskis filinon. Ŝi aĝis 38, kiam ŝi perdis unu el ŝiaj okuloj. Nur en 1988 ŝi komencis pentradi, ŝi debutis en ekspozicio en 1991 en Kanado. En Budapeŝto ŝi establis propran ekspoziciejon, tamen iom poste ŝi forlasis la ĉefurbon kaj vivis plu en vilaĝo Szarvasgede.
Mauritianum (Altenburg)
La Muzeo Mauritianum (Naturkundliches Museum Mauritianum) estas naturhistoria muzeo en Altenburg, Germanujo (Parkstraße nr 1).
Historio
La kolektoj de tiu ĉi muzeo fonditis en 1817 fare de la societo Naturforschende Gesellschaft des Osterlandes zu Altenburg, kiu ĉefe informis pri la naturo de la regiono inter la riveroj Saale kaj Elbo. Membroj dum la 19-a jarcento pluse alportis siajn trezorojn, i.a. tre grandan de malofta ekzemplero de inter si noditaj vostoj de ratoj (Altenburger Rattenkönig) kaj kreis sciencan retaron per la publikigo kaj interŝango de fakaj skribitaĵoj (ekde 1837).
Omaĝe al la princido Moritz von Sachsen-Altenburg la komplekso nomitis latine Mauritianum. La nunan ejon planis arĥitekture Alfred Wanckel; realiiĝo estis en 1908.
Kolektoj
Fokuso geologia estas grafolitoj de la mezgermana siluro kaj - pro la regiona minekspluato - borkernoj. Krome menciindas kolektoj de fosilioj el la brunkarba epoko de la suda Weißelster-mallevaĵo kiel ankaŭ el la glaciepoko.
Doneck
La vorto Doneck havas plurajn signifojn:
Mauritianum (Altenburg)
Kolektoj
Informatas en la historia sekcio pri la fakuloj Friedrich Albert Fallou, Christian August von Gutbier, Bernhard von Cotta, Hanns Bruno Geinitz kaj Ernst Kirste (muzea estro ĝis 1954); pri la zoologoj Hermann Schlegel (Leiden), Alfred Edmund Brehm (ekspedicioj al Afriko), Christian Ludwig Brehm, Hugo Hildebrandt; pri la t.n. altenburg-a kamparana ornitologo Friedrich Schach.
Ekde la mezo de la 20-a jarcento alvenis ĉefe mamuloj (sub la gvidado de Horst Grosse, estro de 1954-1985), senvertebruloj kaj kreskaĵoj de multaj regionaj kolektistoj respektive de la muzee deĵorantoj mem. La muzeaj kuratoroj prizorgis daŭran ekspozicion pri la faŭno kaj flaŭro de Urba arbaro kiu troviĝis inter 1998 kaj 2009 ene de Bismarck-turo.
Eksteraj ligiloj
Hejmpaĝo de la muzeo.
(10912) 1997 YW5
(10912) 1997 YW5 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Takao Kobayashi elde la Observatorio de Ooizumi en gubernio Gunma (Japanio).
Aleksandro Janeo
Aleksandro Janeo estis reĝo de la hasmonea reĝlando de 103 ĝis 76 a.K., kiel la tria filo de Joĥano Hirkano. Estante militema reganto, li ekspansiis sian landon oriente en Transjordanio kaj okĉidente en la marbordaj urboj kaj ebenaĵoj. Dum lia regado sendependa Judio atingis sian maksimuman grandecon. Militoj, eksterlandaj kaj enlanda, estis la patrico de lia reĝa regado.
Aleksandro Janeo avide favoris la sadukeojn, malavantaĝe por la fariseoj, kaj li estis la plej helenisma el la Makabeoj.
Regado
Kiam li ekregis, Janeo tuj atakis Akkon, tiam konata kiel Ptolemais, kiu estis protektata de ptolemea Egiptio. Li estis venkata de Ptolemeo Latiro, sed kiam Kleopatra la 3-a, kies ido estis Ptolemeo Latiro, konsentis pactraktaton en Skitopolis (Bet Ŝean), Aleksandro Janeo povis militi aliloke.
Aleksandro Janeo sekve konkeris la urbon Gadara la fortreson Amathus oriente. Ankaŭ konkeritaj estis la marbordajn urbojn Anthedon, Rafia kaj Gazaon.
La milito kontraŭ Obedas la 1-a de Nabateo malsukcesis, kiam Aleksandro estis embuskata ĉe Gadara kaj devis fuĝi. Tiam la fariseoj kaj iliaj aliancanoj ribelis.
La reĝo antaŭe konfliktis kun la fariseoj dum sukoto, kiam iuj piaj judoj ĵetis etrogojn al li en Jerusalemo. Laŭ Jozefo, mem fariseo, Janeo mem provokis tiun atakon kaj intencis mortigi ses mil judojn. Sesjara enlanda milito komencis, kies mortnombro estis minimume 50000 judoj laŭ Jozefo, post la malvenko kontraŭ la nabateanoj.
La seleŭka reĝo Demetrio la 3-a Eŭkairo per la subteno de la fariseoj venkis Aleksandron, kiu denove fuĝis. Li tamen reakiris la subtenon de multaj judoj. Tial Janeo povis repreni sian regadon. Li sekve masakris multajn ribelulojn kaj ankaŭ aliajn kontraŭantojn, do multaj el la opozicio forlasis Judion dum ia tempo. Sennoma oponiulo, kies verko estas trovita inter la tekstoj de Qumran, nomis Janeon pro lia teroro la "furiozan junan leonon".
Reĝo Aleksandro denove batalis la nabateanoj, kiuj nun havis novan reĝon, Aretas la 3-an. Malgraŭ komenciaj malsukcesoj, li venkis kelkajn urbojn en Gaulanitis, inkluzive de Seleŭkio, Gamala kaj la vilaĝo Betsaida, kaj en Transjordanio, inkluzive de Pela kaj Gerasa.
Aleksandro Janeo mortis en ĉirkaŭe 76 a.K. dum li sieĝis Ragaba. Salome Aleksandra anstataŭis sian edzon.
Milito de Hispana Sendependiĝo
La milito dum tiuj jaroj havis duoblan karakteron: unuflanke serio de bataloj inter hispanaj kaj portugalaj, kun ĉefrolo ankaŭ de angla armeo, kontraŭ la trupoj de la Franca Imperio, kaj aliflanke kampanjoj de disa rezistado, kiu donis nomon al la taktiko konata kiel gerilo (en la hispana lingvo, militeto).
Fono
La Milito de Hispana Sendependiĝo enkadriĝas en la kunteksto de la Napoleonaj Militoj. Antaŭ 1808, la Hispana dinastio de la Burbonoj estis aliancita unue al la francaj Burbonoj, kiuj regis ĝis la Franca Revolucio, sed poste restis la alianco kun la revoluciaj francoj kaj poste kun Napoleono Bonaparte: yiu alianco konkretiĝis ekzemple en la batalo de Trafalgar kiu rezultis malvenko kaj por francoj kaj por hispanoj kontraŭ la brita ŝiparo de Nelson. Kvankam en Hispanio plej ofte oni rilatas la komencon de la milito al insurekcio de madridaj lokoj ĉirkaŭ la 2a de majo 1808, fakte la milito ekis jam vintre de 1807, kiam 25 000 hispanaj soldatoj ekinvadis Portugalion el Vigo, Salamanko kaj Badajoz kune kun simila kvanto da francaj trupoj. Samtempe hispana armeo de 15 000 homoj direktis sin al la nordo por helpi Napoleonon en Eŭropo. Tamen vintre de 1808 la afero iel ŝanĝiĝis kiam brita kolono de ĉirkaŭ 6 000 homoj trapasis la landlimon el Portugalio al Badajoz tra Kaja. Estre de la brita kavaleria unuo estis Charles William Stewart. Tiu trupo sekvis en direkto al Madrido kaj trapasis Ekstremaduron laŭ la fluejo de la rivero Gvadiano. Dume la britoj klopodis en Lisbono malhelpi al la francoj la uzadon de la portugala ŝiparo, sed tie ili trovis la rusan ŝiparon de la admiralo Dimitri Senjavin kiu estis tie rifuĝinta pro ŝtormoj, sed poste ne povis eliri pro la brita blokado. La franc-hispana truparo alvenis al Lisbono post dek tagoj, unue nur infanterio kaj poste artilerio. La generalo Taranco kiu estis enirinta el Vigo okupis la urbon Porto la 13an de decembro. Ĝis printempo de 2018 la francaj trupoj de Junot praktike hegemoniis en Portugalio, plifortigita de hispanaj trupoj. Ĉio ŝanĝiĝis kun la insurekcio de 2-an de majo 1808.
Ĉefaj momentoj
Subita popola leviĝo en Madrido la 2-an de majo estis forte subpremata la sekvan tagon fare de Joaĥimo Murat. Ambaŭ eventoj estis montritaj en du tre famaj verkoj de Francisco de Goya.
De tiam, la ribelo eksplodis laŭlonge de la tuta duoninsulo, kaj ekis la militon.
Politika disvolviĝo
Tuj post la popola leviĝo, kaj konsiderante la mankon de povo pro la ĉeesto de la reĝoj en Francio, oni kreis en la diversaj urboj kaj regionoj la t.n. Juntas (pli-malpli, komitatoj), kiuj kuniĝis en centrala organizaĵo, la Junta Central. Oni nomumis Parlamento, la Kortesoj (Cortes), kiuj je la 19-a de marto de 1812 aprobis la unuan Konstitucion de Hispanio.
La konsisto de la Juntas estis varia, kaj montriĝis ĉefe divido inter la tradiciistoj kaj la plej avangardaj, kiuj ricevos la nomon de liberales, vorto signifanta unue malavarajn, sed kiu poste uziĝos ankaŭ internacie kaj donos nomon al la politika liberalismo. Tiu ĉi tendenco estos komence la plej forta en la Kortezoj, kio montriĝos per la forta progresema karaktero de la Konstitucio, kiu interalie forigos la institucion de la Inkvizicio. Ankaŭ en la gerilo troviĝos ambaŭ tipoj de tendencoj, kaj kelkajn el la grupoj gvidos religiuloj kiel la Pastro Merino.
Dume, en la parto regata de la francoj, oni kreos propran registaron de Joseph Bonaparte, kiu estos nomumita reĝo kun la nomo Jozefo la 1-a. Oni aprobos apartan Konstitucion, la Konstitucion de Bajono, kiu fakte neniam aplikiĝos. La partianoj de Bonaparte, inter kiuj troviĝis parto de la ĉefaj kleruloj de tiu momento, ricevos la nomon de afrancesado, t.e. francigita. Jozefo Bonaparte estis saĝa reĝo, kiu tamen neniam sukcesos sendependiĝi de sia frato kaj ne akiros la favoron de la popolo, kiu lin kromnomos Pepe Botella (Joĉjio Botelo, pro lia supoza sed nevera emo al drinkado).
Alia konsekvenco de la vakuo de povo dum la milito kaj de la postaj internaj luktoj estos la procezo de sendependiĝo de la amerikaj sendependiĝoj kolonioj en la Hispana Imperio, kiu okazos en la jardeko de 1820.
Běšiny
Běšiny (Bieschin) estas municipo en Ĉeĥio. Ĝi situas en Regiono Plzeň, distrikto Klatovy. Vivas ĉi tie.
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1379.
Le Raincy - Villemomble - Montfermeil (stacidomo)
La nomo Montfermeil estas tiu de komunumo Montfermeil, startpunkto de tramvojo iranta al la stacidomo kaj nuligita en 1938.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj de linio E de RER.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Noisy-le-Sec - Strasbourg-Ville (070000).
Vortoj de Kamarado E. Lanti
La libro Vortoj de Kamarado E. Lanti estas 191-paĝa kolekto de artikoloj de Eŭgeno Lanti aperintaj precipe en Sennaciulo, eldonita kun antaŭparolo de Lucien Banmer de Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT), en 1931.
En 1979 aperis duan, neŝanĝitan eldonon ĉe La Juna Penso el Laroque Timbaut. Ankaŭ ĝi enhavas antaŭparolon de Lucien Bannier.
Enhavo
Titoloj de la ĉapitroj: Mondlingvo, Organizado, Edukado, Sennaciismo, Pacismo, Priskriboj, Polemiko.
Lieskau
Lieskau ekde la 1-a de januaro 2010 estas parto de la tiutage kreita komunumo Salzatal. Ĝi troviĝas en la distrikto Saale de la federacia lando Saksio-Anhalto en Germanio. La 31-an de decembro 2008 la tiam ankoraŭ administre sendependa komunumo havis 2616 loĝantojn (en la nova komunumo Salzatal fine de vivis sume  homoj).
Historio
Komence de januaro 2010 la ĝis tiam administre sendependaj komunumoj Beesenstedt, Bennstedt, Fienstedt, Höhnstedt, Kloschwitz, Lieskau, Salzmünde, Schochwitz kaj Zappendorf. Samtage malfondiĝis la administra komunumaro Westlicher Saalkreis, al kiu antaŭe apartenis la loĝloko Lieskau.
William H. Taft
William Howard TAFT [ŬIL-jam HAŬ-erd taft], la dudek-sepa prezidento de Usono, naskiĝis je la 15-a de septembro 1857 en Cincinnati, Ohio kaj mortis je la 8-a de marto 1930 en Vaŝingtono, pro kora malsano.
Taft pezis pli ol 135 kg. Li daŭrigis la kontraŭtrustan politikon de Roosevelt. Lia edzino estis Helen Herron, kaj la paro havis tri gefilojn (i.a. Robert A. Taft). Taft estis unitarismano.
Gurjevsk (urbo en Kaliningrada provinco)
Gurjevsk (Гурьевск) estas urbo en Kaliningrada provinco en Rusio.
La urbo estis fondita en jaro 1262.
La urbo antaŭe estis nomita kiel:
Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas -1 horo (en jaro 2005).
Geografiaj koordinatoj de la urbo estas: latitudo 54°46' norde, longitudo 20°36' oriente.
En jaro 1959 la urbo havis 2.4 mil loĝantojn.
En jaro 2002 la urbo havis 10.9 mil loĝantojn.
Korakoido
La korakoido (latine os coracoideum) estas unu el la tri originaj ostoj de la ŝultra zono en la skeleto de vertebruloj (la aliaj du ostoj estas la klaviklo kaj la skapolo).
Ĉe ostaj fiŝoj la korakoido kune kun la skapulo konsistigas u-forman ostan apogon. Ĉe amfibioj ankoraŭ ekzistas eta kroma osto, la "prokorakoido". Ĉe reptilioj la korakoido ĝenerale estas nur kartilago, kaj ĉe serpentoj nur ekzistas kiel eta resto.
Ĉe la birdoj tamen la korakoido estas la plej forta osto de la ŝultra zono kaj estas bastonoforma, vertikala kaj iomete flanktenklinita apogilo antaŭ la brusto. En la ventra flanko de la birda korpo ĝi per artiko ligiĝas al la brusta osto sternumo kaj dorsoflanke artike konektiĝas kun skapolo, klaviklo kaj humero, do estas parto de la ŝultra artiko.
Ĉe la mamuloj, inter kiuj estas la homoj, la korakoido nur ĉe la monotremoj restis plene evoluinta. Ĉe la ceteraj mamuloj ĝi dum la evoluo reduktiĝis kaj nur restas proceso laŭ la anatomia signifo, do elstaraĵo, de la ŝultra osto skapolo: la proceso korakoida (latine processus coracoideus).
Silničná
Silničná situas en katastra teritorio Žarošice kun areo 14,77 km².
Historio
Sur vojkruciĝo de municipo Silničná situas kruco, kiu estas rememoro de tio, ke ĉi tie la 6-an de decembro 1805 post batalo ĉe Slavkov mortis pro siaj vundoj adjutanto de rusa caro grafo Tiesenhausen. Tiu estis sur tiu ĉi loko post sia morto sepultita.
Algernon Charles Swinburne
Li naskiĝis en Londono kaj estis la filo de Kapitano (poste Admiralo) Charles Henry Swinburne kaj Damo Jane Henrietta, filino de la 3-a Grafo de Ashburnham. Dum sia infaneco li vivis en la Isle of Wight kaj studis ĉe Eton College de 1849 al 1853, kaj tie li komencis verki poemojn. La somerajn feriojn li pasis ĉe Capheaton Hall, Northumberland, la granda domo de sia avo Kavaliro John Swinburne, kaj li ĉiam konsideris ke li apartenis al tiu graflando. De 1856 al 1860 li studis ĉe Balliol College, Universitato de Oksfordo, kvankam li mallonge ekziliĝis de la universitato en 1859. Poste li loĝis en Londono. Li amikiĝis al la antaŭ-rafaela poeto Dante Gabriel Rossetti.
Liaj poemaroj inkludas:
Li estis alkoholulo kaj masoĥisto. Pluraj el liaj poemoj traktas erotikajn temojn. Malgraŭ tio, liaj verkoj popularis dum lia vivo; tamen poste lia reputacio malkreskis.
En 1879, kiam li havis 42 jarojn, li suferis pro mensa kaj fizika kolapso, la dum siaj restantaj jaroj Theodore Watts-Dunton prizorgis lin en Putney. Lia tombo estas en la Preĝejo de Sankta Bonifaco, Bonchurch, Insulo de Wight.
Gyula Szabó (aktoro)
Gyula Szabó naskiĝis la 15-an de julio 1930 en Kunszentmárton. Li mortis la 4-an de aprilo 1930 en Budapeŝto.
Biografio
Gyula Szabó frekventis aktoran altlernejon en Budapeŝto inter 1950-1954. Li komencis sian aktoran karieron en la ĉefurbo en teatroj kaj filmoj. Li ricevis rolojn ekzemple en Teatro Thália (Budapeŝto) kaj Teatro Vörösmarty (Székesfehérvár). Ekde 1979 li ankaŭ instruis en la altflernejo. Li ricevis premion Kossuth en 2000, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn. Li apartenis al Aktoro de la nacio de 2006.
Dikbeka urio
La Dikbeka urio aŭ Dikbeka aŭko, Uria lomvia, estas birdo de la familio de aŭkedoj. La tre forte nigra nordapacifika subspecio Uria lomvia arra estas nomita ankaŭ Palasa urio laŭ ties priskribinto Peter Simon Pallas.
Disvastiĝo
Ĝi reproduktiĝas en marbordoj kaj insuloj de alta Arkto de Eŭropo, Azio kaj Norda Ameriko. Ĝi estas unu el la plej multnombraj specioj de birdoj en la Alta Arkto.
Tiuj birdoj reproduktiĝas en grandaj kolonioj en marbordaj klifoj kaj la ino demetas siajn ovojn rekte sur klifaj kornicoj aŭ grundo. La ovoj estas pintaj. La birdoj migras suden vintre ekde la plej nordaj teritorioj de la nordaj Atlantiko kaj Pacifiko, sed nur por resti en senglaciaj akvoj. La plia grandeco de tiu specio faras ĝin malpli forpelitaj ol la Malgranda aŭko suden de la malfruaj aŭtunaj stormoj kaj pro tio ili estas pli raraj en mezvarmaj latitudoj.
En Kanado estas ĉirkaŭ 3,5 milionoj da birdoj kaj ili ĉefe reproduktiĝas en 9 kolonioj instalitaj en orienta Arkto kanada kaj malpli en marbordoj de Labrador kaj Novlando kaj en kabo Parry, la ununura kolonio de okcienta Arkto. Ĉirkaŭ 11 % (160,000 paroj) de la kanada loĝantaro nestumas en kabeto Cambridge sude de la insulo Coburg. Ĵusaj nombradoj (1993) pruvas, ke la specio havas stabilajn reproduktantajn loĝantarojn dum almenaŭ 15 jaroj.
Aspekto
Tiu ĉi specio estas 40–44 cm longa kun enverguro de 64–75 cm kaj pro tio nur iomete pli granda ol la tre parenca Longbeka urio.
Plenkreskuloj estas nigraj ĉe kapo, kolo, dorso kaj flugiloj kun blankaj subaj partoj. La beko estas longa (sed ne tiom kiom tiu de la Longbeka urio) kaj pinta. Ili havas etan rondan nigran voston. La vizaĝo blankiĝas vintre. Ili diferenciĝas el la Longbeka urio pro la pli dika beko, pli malhela dorso kaj blanka strio laŭlonge de la beko (ambaŭflanke) ekde la komenco. Krome vintre ili havas blanke nur la suban vizaĝon, sed ne ĉirkaŭ la okulo, kio estas nigra.
Kutimoj
La flugo de la Dikbeka urio estas forta kaj rekta, kaj ili flugilfrapas rapide pro siaj mallongaj flugiloj. Ili aspektas pli mallongaj ol la Longbeka urio dumfluge. Tiuj birdoj serĉas nutraĵon kiel aliaj aŭkoj uzante siajn flugilojn por subnaĝi. Ili estas lertaj subnaĝantoj kaj atingas profundecojn de ĉirkaŭ 140 m kaj subnaĝas dum kvar minutoj ĉiufoje. Plenkreskuloj manĝas ĉefe senvertebrulojn kaj kelkajn fiŝojn kaj manĝigas la idojn per fiŝoj, kalmaroj, kelkaj krustuloj kaj aliaj etaj senvertebruloj. Ili alportas tiujn predaĵojn al la ido po unu ĉiufoje en siaj bekoj.
Tiu specio produktas serion da akraj krakadoj en la reproduktaj kolonioj, sed ĝi estas silenta ĉemare.
Minacoj
Troa ovokolektado kaj ĉasado de plenkreskuloj estas gravaj minacoj en Novlando kaj Gronlando. En la Maro Barent tion faras nur lokaj loĝantaroj rilate polusajn staciejojn en Rusio. Fiŝkaptejoj estis minaco, sed pro lerteco uzi alternativajn manĝoresursojn la rezulto de troa fiŝkaptado ne estas tiom grava kiom por la Longbeka urio. Oleopoluado kaj gasekspluatado estas vera minaco. Tiu ĉi specio estas tro sensiva al tiu influo kaj same al la fiŝkaptiloj kie multaj birdoj mortiĝas (Vidar Bakken, Irina V. Pokrovskaya, 2000).
Ankaŭ Klimatoŝanĝo estas konsiderata minaco por tiu arkta specio. La loĝantaroj de la suda limo de la teritorio devas ŝanĝi sian dieton el la arktasociata Arkta moruo al pli varmakva ermelino. Datoj de ovodemetado antaŭeniras pro la frua malapero de la glacio. La nombro de idoj produktitaj estas pli malalta en pli varmaj jaroj. Ĉefe en varmaj jaroj la moskitoj kaj la varmo mortigas multajn el la maskloj inter la birdoj.
Inter naturaj predantoj elstaras la Glacimevo, kiu predas ĉefe ovojn kaj idojn de la Dikbeka urio.
Statuso en Eŭropo sude de la reprodukta teritorio
La Dikbeka urio estas rara vaganto en Eŭropaj landoj sude de la reprodukta teritorio. En Birio ĉirkaŭ 30 individuoj estis vidataj, sed duono estis kadavraĵoj. El la viditaj dum, nur tri restis sufiĉe longe por esti vidataj de sufiĉe granda nombro de observantoj. Ĉiu tri estis en Ŝetlando; vintraj individuoj en februaro 1987 kaj novembro/decembro 2005, kaj unu birdo en kolonio de marbirdoj en somero 1989 (la birdoj de 1989 kaj 2005 estis ambaŭ trovitaj de la sama observanto, Martin Heubeck).
La Dikbeka urio estis vidata unufoje en Irlando, kaj estis vidata ankaŭ en Nederlando.
Vůsí
Vůsí estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Květov, troviĝanta en distrikto Písek. Ĝi troviĝas proksimume 2 km sudokcidente de Květov. Estas ĉi tie registritaj 91 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Vůsí estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 3,28 km².
Du kilometrojn de la vilaĝo sur la bordo de valbaraĵo Orlík troviĝas kabana domaro Červená II. kun devene romanika preĝejo de sankta Bartolomeo el la 12-a jarcento. Červená estas sekvanto de la samnomata eksa vilaĝo, kiu pereis fine de la 1950-aj jaroj en konekso kun konstruado de orlika akva rezervujo.
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1581.
Sub Vůsí plej malfrue al la jaro 1869 administre enfalis parto de ĉevultava vilaĝo Červená. Tiu ĉi '''II. díl''' kun la preĝejo, paroĥestrejo, lernejo kaj tombejo etendiĝis sur la dekstra bordo de rivero de rojo sur Bráníky ĝis rojo Hrejkovický potok. I. díl en la katastra teritorio de Jetětice, en kiu troviĝis plimulto de la vilaĝo, daŭrigis sude al Saník. '''III. díl''' situis sur la maldekstra bordo kaj ĝi havis propran paroĥestrejon kaj ankaŭ lernejon en Oslov. En la jaro 1930 Červená I. díl havis 29 domojn kaj 127 loĝantojn, Červená II. díl 2 domojn kaj 4 loĝantojn, Červená III. díl 9 domojn kaj 27 loĝantojn. La sekvanto de rtiu ĉi parto (díl) estas hodiaŭa loka parto Červená II.
Korpuso de volontulaj fajroestingistoj estis fondita en la jaro 1923. En la jaro 1930 la vilaĝo havis 23 registrajn numerojn kaj 113 loĝantojn.
Saint-Denis-des-Murs
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Haute-Vienne, en la administra regiono Nova Akvitanio kaj en la historia kultura regiono Limoĝio. Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Limoĝo kaj al la kantono .
La teritorio havas komunan limon kun.
Pontinia
Pontinia (prononcu Pontinja) estas komunumo de Italio.
Akileo
Akileo (Achillea) botanike apartenas al la asteracoj. Ĝi estas daŭra planto alta 10-80 cm kiu kreskas ĉefe en Eŭropo kaj Azio, kie pli ol 100 specioj ekzistas.
Akileo kreskas abunde sur herbejoj, en maldensaj arbaroj, sur kortoj kaj apud vojoj. La florojn oni plukas antaŭ la finfloro, la supran parton – ĉ. 20 cm. La drogo jam en pratempoj helpis sanigi vundojn. Interna uzado estas konata nur de la 18a jarcento. Popolaj kuracistoj uzadis ĝin kiel rimedon por sanigi vundojn, por haltigi sangadon (lignohakistoj metadis ĝin sur vundojn) kaj por lavi hararon.
Kuirado
En la kuirarto oni uzas la foliojn kaj la florojn de la planto, depende de la specio: La milda gusto de la Achillea ptarmica ekzemple bone taŭgas por fajnigi salatojn, kazeon kaj buterpanon, dum la iom amaraj folioj de la milfolia akileo (Achillea millefolium) estas uzataj por likvoroj, kaj en la pasinteco ili ofte anstataŭis la lupolon dum la produktado de biero.
Kuracado
Akileo estas unu el la plej malnovaj kuracplantoj. Unuavice ĝi helpas al virinaj malsanoj, do ĝi estas virina kuracplanto. Sebastian Kneipp skribis pri la planto: Virinoj preventus multajn malsanojn, se ili de tempo al tempo uzus akileon.Ĝi helpas ne nur al knabinoj, kiuj havas neregulan menstruon, sed ankaŭ al virinoj antaŭ aŭ post la menopaŭzo.
En la naturkuracado la sekigitaj folioj de la planto uzatas en tizano aŭ tinkturo, ekz. por stimuli la digeston kaj mildigi inflamojn. La drogo entenas eteroleon, akileinon, holinon, mukojn, askorban acidon, amarajn kaj aromajn substancojn. Ĝi ekscitas apetiton, fortigas sekreciadon de salivoj kaj stomakaj sukoj, plialtigas koaguladon de la sango kaj tiel haltigas la sangadon. La tanacidoj efikas kontraŭinflame. La drogo krome helpas ĉe sangofluado el utero, malsanoj de renoj, nazo, gingivoj, hemeroidoj, dispepsio, gastrito, kolito, diareo, inflamo de urina veziko, iktero, reŭmatismo. Ĝi plifortigas kontrahojn de utero kaj reguligas menstruon. Dum malvarmumo, doloroj de dorso kaj ĉe reŭmataj malsanoj estas bone trinketi varmegan akilean tizanon.
Diversaj specioj
La tigo lanuga, kelkfoje laneca, estas rekta, de 15 ĝis 80 cm alta. La folioj kreskas je la bazo de la pedunklo de la floroj. Ili estas duoble plume dividitaj en multnombraj, molaj folieroj. Tiu aspekto donis la nomon al la planto. La floroj, blankaj, foje rozkoloraj aŭ purpuraj, grupiĝas en blankaj kapituloj, 4-7mm larĝaj, kiuj formas korimbojn.
Imperiestra pingveno
La Imperiestra pingveno (Aptenodytes forsteri) estas la plej granda (plej alta kaj plej fortika) de ĉiuj pingvenoj. Ĝi estas la nura pingveno kiu reproduktiĝas dum la vintro en Antarktio, kie ĝi estas endemia. Nature, imperiestraj pingvenoj tipe vivas por 20 jaroj, sed iuj registroj indikas maksimuman vivdaŭron de proksimume 40 al 50 jaroj. La masklo kaj la ino estas similaj laŭ plumaro kaj grando, kaj atingas 122 cm de alto kaj pezas inter 22 kaj 45 kg. La dorso kaj kapo estas nigraj kaj tre klare limomarkita el la blanka ventro, estas ankaŭ palflava brusto kaj brilflavaj orelareaj makuloj.
Imperiestraj pingvenoj manĝas ĉefe krustacojn (kiel kriloj) kaj malgrandajn fiŝojn kaj ankaŭ cefalopodojn kiaj loligoj aŭ kalmaroj. Por ĉasado la specio povas resti submerĝe ĝis 18 minutojn, plonĝe al profundoj de ĝis 535 m. Ĝi havas kelkajn adaptojn por faciligi tion, kiaj nekutime strukturita hemoglobino kiu permesas funkciadon je niveloj de malmulta oksigeno, solidaj ostoj por malpliigi eblon de premovundo, kaj la kapablon malpliigi sian metabolismon kaj nuligi la neneprajn organismajn funkciojn.
La nura pingveno kiu reproduktiĝas dum la vintro en Antarktio, la Imperiestra pingveno marŝas 50–120 km sur la frosto al la reproduktaj kolonioj kiuj povas enhavi milojn da individuoj. La ino demetas ununuran ovon, kiu estas kovata de nur la masklo dum la ino revenas al la maro por manĝi; la gepatroj poste faras vicojn por manĝi mare kaj idozorgadi en la kolonio.
Taksonomio
La Imperiestra pingveno estis unuafoje priskribita en 1844 de la angla zoologo George Robert Gray, kiu kreis ties genran nomon el la vorteroj de la Antikva greka ἀ-πτηνο-δύτης [a-ptēno-dytēs], "sen-flugilaj-plonĝantoj". Ties specifa nomo estas honora al la germana naturalisto Johann Reinhold Forster, kiu akompanis la kapitanon James Cook en lia dua pacifikoceana ŝipveturado kaj oficiale nomigis kvin aliajn pingvenajn speciojn. Forster eble estis la unua persono kiu vidis tiujn pingvenojn en 1773-74; li registris vidaĵon de kio estis supozata A. patagonicus sed, pro la loko, eble estis A. forsteri.
Kun la similkolora sed pli malgranda Reĝa pingveno (A. patagonicus), la Imperiestra pingveno estas unu el du vivantaj specioj de la genro Aptenodytes. Pruvaro el fosilioj de tria specio —Ridgena pingveno (A. ridgeni) — estis trovitaj en fosiliejoj el fina Plioceno, de antaŭ ĉirkaŭ tri milionoj da jaroj, en Novzelando. Studoj de pingvenaj kutimaro kaj genetiko proponis, ke la genro Aptenodytes estas baza; alivorte, ĝi disiĝis el branĉo kiu kondukas al ĉiuj aliaj vivantaj pingvenaj specioj. Pruvaro per mitokondria kaj ĉelnuklea DNA sugestas, ke tiu disigo okazis antaŭ ĉirkaŭ 40 milionoj da jaroj.
Aspekto
Tiuj pingvenoj estas antarktaj marbirdoj, kies piedoj sidas preskaü ĉe la vosto, kaj kiuj ne kapablas flugi (kiel ĉe ĉiuj pingvenoj), ĉar iliaj flugiloj estas tre malgrandaj, rigidaj kaj ebenecaj, adaptitaj al maraj habitatoj. La plej granda el tiuj sfeniskoformaj birdoj (palmopiedaj birdoj) estas la Imperiestra pingveno (Aptenodytes forsteri). Tiu sfenisko sin nutras en la oceano kaptante fiŝojn kaj krustulojn. Danke al siaj flugiloj, kiuj fariĝis naĝiloj, ĝi kapablas naĝi tiel bone kiel la delfeno, uzante la piedojn kiel stirilon.
Averaĝe plenkreskulo estas 122 cm alta sed ĝenerale 110 al 130 cm, kaj peza 22–37 kg, sed ĝenerale kaj pli precize 22.7 al 45.4 kg, tiu pezo varias laŭ sekso, kun maskloj pli pezaj ol inoj. Ĝi estas la kvina plej peza inter vivantaj birdospecioj, post nur la plej grandaj variantoj de Strutoformaj. La pezo varias ankaŭ laŭ la sezono, ĉar kaj masklaj kaj inaj pinvenoj perdas grandan kvanton da maso dum idozorgado kaj kovado de la ovo. Masklo de Imperiestra pingveno devas elteni la antarktan malvarmon pli ol du monatoj por protekti sian ovon el pleja malvarmo. Dum tiu tempo li manĝas nenion. Plej masklaj pingvenoj perdas ĉirkaŭ 12 kg dum ili atendas eloviĝon. Ĉefa pezo de maskloj starte de la reprodukta sezono estas 38 kg kaj tiu de inoj estas 29.5 kg. Post la reprodukta sezono tio falas al 23 kg por ambaŭ seksoj. Kiel ĉiuj pingvenaj specioj, ankaŭ la Imperiestra pingveno havas aerodinamikan (respektive akvodinamikan) korpon por minimumi la reziston dum naĝado, kaj flugilojn kiuj iĝis rigidaj kaj ebenecaj naĝiloj. La lango estas ekipita per antaŭenirajn bartojn por eviti ke la predo eskapu dumkapte. Maskloj kaj inoj estas similaj laŭ grando kaj koloro. La plenkreskulo havas tre nigrajn dorson, kapon, mentonon, gorĝon, dorsan parton de naĝiloj, kaj voston. La nigra plumaro estas tre klare limigita el la helkolora plumaro de aliaj partoj. La subaj partoj de flugiloj kaj ventro estas blankaj, kio iĝas palflava en supra brusto, orelareaj makuloj estas brilflavaj. La supra makzelo de la 8 cm longa beko estas nigra, kaj la suba makzelo povas esti rozkolora, oranĝa aŭ viola. Ĉe junuloj, la orelareaj makuloj, mentonon kaj gorĝo estas blankaj, dum ties beko estas nigra.
La malhela plumaro de la Imperiestra pingveno nuanciĝas al bruna el novembro ĝis februaro, antaŭ la ĉiujara plumoŝanĝado en januaro kaj februaro. Plumoŝanĝado estas rapida en tiu specio kompare kun aliaj birdoj, ĉar daŭras nur ĉirkaŭ 34 tagoj. La plumoj de la Imperiestra pingveno eliras el la haŭto post ili kreskis ĝis triono el ties totala longo, kaj antaŭ la perdo de la malnovaj plumoj, por helpi malpliigon de perdo de malvarmo. Tiam la novaj plumoj forpelas la malnovajn antaŭ fini sian kreskon.
Voĉo
Ĉar tiu specio ne havas fiksajn nestolokojn kie la individuoj povus uzi por lokigi siajn partnerojn aŭ idojn, la Imperiestra pingveno devas dependi nur el voĉaj alvokoj por identigo. Ili uzas komplikan serion de alvokoj kiuj estas gravaj por individua rekono inter gepatroj, idoj kaj partneroj, montrante la plej ampleksan variadon en individua alvokaro inter ĉiuj pingvenoj. Voĉantaj Imperiestraj pingvenoj uzas du frekvencojn samtempe. Idoj uzas frekvenco-modulatan fajfon por manĝopeti kaj kontakti la gepatrojn.
Adaptoj al malvarmo
La Imperiestra pingveno reproduktiĝas en plej malvarmaj medioj inter ĉiuj birdospecioj; aeraj temperaturoj povas atingi -40 °C, kaj ventorapido 144 km/h. Akva temperaturo estas -1.8 °C, kio estas multe pli malalta ol la averaĝa korpa temperaturo de la Imperiestra pingveno nome 39 °C. La specioj adaptiĝis laŭ diversaj vojoj por kontraŭstari la perdon de varmo. Plumoj havigas 80–90% el ties izoligo, kaj ĝi havas tavolon de subhaŭta graso kiu povas esti ĝis 3 cm dika antaŭ reproduktado. Tiu rezulta grastavolo malhelpas la moveblon de la Imperiestra pingveno surtere kompare al ties malpli gras-izolata kuzo, la Magelana pingveno. Ties rigidaj plumoj estas mallongaj, lanĉoformaj (harpun-formaj), kaj dense premitaj super la tuta haŭta surfaco. Kun ĉirkaŭ 100 plumoj kovrantaj unu kvadratan colon (15 plumoj por cm2), ĝi havas la plej altan plumodensecon inter ĉiuj ajn birdospecioj. Kroma tavolo por izoligo estas formata de separataj vakuoj de lanugaj fadenoj inter plumoj kaj haŭto. Muskloj permesas la plumojn erektiĝi surtere, malpliigante la varmoperdon kaptante tavolon de aero ĉe la haŭto. Male la plumaro ebeniĝas enakve, tiele akvimunante la haŭton kaj la lanugan subtavolon. Plumaranĝado gravegas por faciligi izoladon kaj por plutenado de la plumaro oleeca kaj akvimuna.
Adaptoj al premo kaj malalta kvanto da oksigeno
Krom malvarmo, la Imperiestra pingveno trafas alian stresigan kondiĉon en profundaj plonĝoj —nome pliiĝanta premo de ĝis 40 fojoj tiu de la surfaco, kio ĉe plej aliaj surteraj organismoj kaŭzus premovundon. La ostoj de tiu pingveno estas solidaj pli ol aerplenaj, kio nuligas la riskon de mekanika premovundo.
Dum plonĝado la oksigena uzado fare de la Imperiestra pingveno estas markite malpliigita, ĉar ties korindico malpliiĝas tiom kiom ĝis 15–20 korfrapoj minute kaj malfunkciiĝas la nenepraj organoj, tiele faciligante pli longdaŭrajn plonĝojn. Ties hemoglobino kaj mioglobino kapablas kapti kaj transporti oksigenon al malaltaj sangokoncentroj; tio permesas la birdon funkcii je malaltaj oksigenaj niveloj kiuj povus alimaniere rezulti en perdo de konscio.
Distribuado kaj habitato
La Imperiestra pingveno havas ĉirkaŭpolusan distribuadon en Antarkto preskaŭ nur inter 66° kaj 77° sudaj latitudoj. Ĝi preskaŭ ĉiam reproduktiĝas sur stabila glaciejo ĉe la marbordo kaj ĝis 18 km fore. Reproduktaj kolonioj estas kutime situanta en areoj kie glaciklifoj kaj glacimontoj ŝirmas ilin el la vento. Oni registris tri terkoloniojn: unu (nune malaperinta) sur ŝtoneteca ejo ĉe insulo Dion ĉe la Antarkta Duoninsulo, unu sur ĉeftero ĉe la glaĉero Taylor en la Antarkta Teritorio pretendata de Aŭstralio, kaj pli ĵuse unu ĉe la Golfo Amundsen. La plej norda reprodukta populacio estas sur Neĝinsulo (Sud-Ŝetlandoj), ĉe la norda pinto de la Duoninsulo. Individuaj vagantoj estis registritaj ĉe la Insulo Herdo, Suda Georgio, kaj en Novzelando.
La totala populacio estis ĉirkaŭkalkulita en 2009 je 595,000 plenkreskuloj, en 46 konataj kolonioj disaj tra Antarkto kaj Ĉeantarkto; ĉirkaŭ 35% el la konata populacio loĝas norde de la Antarkta Cirklo. Ĉefaj reproduktaj kolonioj estas ĉe Kabo Vaŝingtono, Insulo Coulman en Lando de Viktorio, Sciencostacio Halley, Kabo Colbeck, kaj Glaĉero Dibble. Oni scias, ke la kolonioj fluktuas laŭlonge de la tempo, ofte disiĝe al "ĉirkaŭurboj" kiuj apartiĝas el la patra grupo, kaj kelkaj oni scias, ke tute malaperis. La kolonio de Kabo Crozier en la Maro de Ross draste falis laŭ grando inter la unuaj vizitoj fare de la Ekspedicio Discovery en 1902-3 kaj la postaj vizitoj fare de la Ekspedicio Terra Nova en 1910-11; ĝi estis malpliiĝinta al kelkaj centoj de birdoj, kaj povas esti veninta proksime de formorto pro ŝanĝoj en la situacio de la glaciejo. Ĉe la 1960-aj jaroj ĝi estis rekuperita spektakle, sed ĉe 2009 estis denove malpliigita al malgranda populacio de ĉirkaŭ 300.
Konservostatuso
Populaciaj malpliiĝoj de 50% en la regiono Adelilando estis observitaj pro pliiĝanta mortindico de plenkreskuloj, ĉefe de maskloj, dum nenormale longa varma periodo fine de la 1970-aj jaroj, kiu rezultis en malpliiĝo de la marglacia kovro. Aliflanke la eloviĝaj sukcesindicoj malpliiĝis kiam la marglacia etendo pliiĝis. La specio fakte estas konsiderata tre sentema al klimataj ŝanĝoj. En 2009 oni informis, ke la tre studita kolonio de la insuloj Dion, unuafoje registrita en 1948, estis malaperinta kompare kun la antaŭa jardeko, nome la unua konfirmita perdo de kolonio.
Insulo Fernandina
Insulo Fernandina (nomata laŭ Fernando la 2-a (Aragono) same kiel la apuda pli granda insulo Isabela nomiĝis laŭ lia edzino Isabel la 1-a (Kastilio)) estas la tria plej granda, kaj nova, insulo de Galapagoj. Kiel ĉe la aliaj, tiu insulo estis formata de la Galapaga varmomakulo. La insulo estas aktiva ŝilda vulkano kiu erupciis ekde la 11-an de aprilo 2009. Ĝi estas la plej okcidenta el la insuloj de la arkipelago. Temas pri neloĝata insulo.
Imperiestra pingveno
Konservostatuso
Studo de la Oceanografia Instituto Woods Hole en januaro de 2009 trovis, ke la Imperiestra pingveno povus esti pelata al bordo de formorto ĉirkaŭ la jaro 2100 pro tutmonda klimata ŝanĝo. Per apliko de matematikaj modeloj por antaŭdiri kiel la perdo de marglacio pro klimata varmigo povus efiki al granda kolonio de Imperiestraj pingvenoj ĉe Adelilando, Antarkto, ili antaŭanoncis malpliiĝon de 87% en la kolonia populacio ĉe la fino de la jarcento, el la nunaj 3,000 reproduktaj paroj en la kolonio al 400 reproduktaj paroj.
Insulo Fernandina
Geografio
Fernandina havas areon de kaj alton de, kun kaldero ĉirkaŭ  larĝa. Tiu kaldero faleksplodis en 1968, kiam partoj de la kaldera grundo falis. Malgranda lago intermite okupis la nordan kalderan grundon, ĉefe ĵuse en 1988. Oni povas observi tie du tipojn de lafofluo, nome ʻaʻā kaj pāhoehoe.
Imperiestra pingveno
Konservostatuso
En 2009, danke al satelitaj bildoj kiuj montris grandajn glaciejojn kovritajn de fekoj, tiom etendaj kiuj estis videblaj el la spaco, sciencistoj povis malkovri dek koloniojn de Imperiestraj pingvenoj ĝis tiam nekonataj. Novembre de 2012, francaj serĉistoj de la ŝipo Astrolabe konstatis du el tiuj kolonioj proksime de la glaĉero Mertz, kiam ties futuro estis necerta pro la rompo de la glaĉero Mertz en 2010. Tiuj du kolonioj enhavas 6,000 idojn, tio estas almenaŭ 12,000 reproduktaj individuoj.
Kutimaro
La Imperiestra pingveno estas socia animalo por sia kutimaro kaj reprodukta kaj manĝada; birdoj ĉasantaj kune povas kunordigi sian plonĝadon kaj surfacadon. Individuoj povas esti aktivaj tage aŭ nokte. Maturaj plenkreskuloj veturas tra plej el la jaro inter la nestareoj kaj oceanaj manĝareoj; tiu specio disiĝas en la oceanoj el januaro al marto.
La usona zoologo kaj fiziologo Gerry Kooyman revoluciis la studadon de la pingvena manĝokutimaro en 1971 kiam li publikigis siajn rezultojn el ligado de aŭtomataj merĝoregistriloj al Imperiestraj pingvenoj, kaj registris merĝon de 235 m fare de Reĝa pingveno en 1982.
Li trovis, ke la Imperiestra pingveno atingas profundon de 265 m, kun plonĝoperiodoj de ĝis 18 minutoj. Posta enketado montris, ke malgranda ino estis plonĝinta ĝis profundo de 535 m ĉe McMurdo Sound. Eble la Imperiestra pingveno povas plonĝi eĉ pli profunde, ĉar akurateco de la merĝoregistriloj malpliiĝas ĉe pli grandaj profundoj. Plua studo pri plonĝokutimaro de unu birdo pruvis regulajn plonĝojn de ĝis 150 m en akvo 900 m profunda, kaj neprofundajn plonĝojn de malpli ol 50 m, interdise kun profundaj plonĝoj de pli ol 400 m en profundoj de 450 al 500 m. Tio sugestas manĝon proksime aŭ ĉe la marfundo.
Kaj masklo kaj ino de Imperiestra pingveno serĉas manĝon ĝis 500 km for el la kolonioj dum la kolektado de manĝo por nutri la idojn, kovrante 82-1,454 km por individuo kaj por veturo. Masklo revenante al maro post kovado direktas sin rekte al areoj de konstanta malferma akvo, konataj kiel polinioj, je ĉirkaŭ 100 km el la kolonio.
Kompetenta naĝanto, la Imperiestra pingveno elpelas sin per kaj supreniraj kaj subeniraj elanoj dum naĝado. La subenira frapo funkcias kontraŭ flosanteco kaj helpas teni profundon. Ties averaĝa naĝorapido estas 6–9 km/h. Surtere la Imperiestra pingveno alternas inter piedirado per balanciĝa sinteno kaj toboganado — glitante sur la glacio sur sia ventro, elpelata per piedo kaj per flugilecaj naĝiloj. Kiel ĉiuj pingvenoj, ĝi estas nefluga. La Imperiestra pingveno estas tre pova birdo. Foje aro de ses viroj klopodis kapti solan masklan pingvenon por bestoĝardena kolekto, kaj ili estis ripete frapitaj antaŭ ili povis nur kolektive inter ĉiuj kapti la birdon, kiu pezis ĉirkaŭ duono el viro.
Kiel defendo kontraŭ malvarmo, kolonio de Imperiestra pingveno formas kompaktan “strobilon” (konata ankaŭ kiel testuda formaĵo) game laŭ grando el dek al kelkaj centoj da birdoj, el kiuj ĉiu birdo klinas antaŭ najbaro. Ĉar la sentotemperaturo estas malpli akra ĉe la centro de la kolonio, ĉiuj junuloj estas kutime amasigitaj tie. Tiuj eksteraj tendencas moviĝi malrapide ĉe la bordo de la formaĵo kaj eniri en la interno, produktante turniĝan agadon, per kio ĉiu birdo havigas vicon interne kaj ekstere.
Dieto
La dieto de la Imperiestra pingveno konsistas ĉefe el fiŝoj, krustuloj kaj cefalopodoj, kvankam ties kompono varias el populacio al populacio. Fiŝoj estas kutime la plej grava manĝofonto, kaj la antarkta arĝentfiŝo (Pleuragramma antarcticum) formas la kernon de la birda dieto. Aliaj predoj komune registritaj estas aliaj fiŝoj de la familio Nototeniedoj, la glacia kalmaro (Psychroteuthis glacialis), kaj la hokokalmaro Kondakovia longimana, same kiel la Antarkta krilo (Euphausia superba). La Imperiestra pingveno serĉas predojn en malferma akvo de la Suda Oceano, ĉu en senglaciaj areoj de malferma akvo aŭ en tajdaj rompejoj de glaciejoj. Unu el ties manĝostrategioj estas plonĝi al ĉirkaŭ 50 m, kie ĝi povas facile trovi glacimediajn fiŝojn kiaj la Kalva nototeno (Pagothenia borchgrevinki) naĝante kontraŭ la suba surfaco de la marglacio; ĝi naĝas al la glacio kaj tie ĝi kaptas la fiŝon. Ĝi poste plonĝas denove kaj ripetas la sekvencon ĉirkaŭ seson da fojoj antaŭ surfaciĝi por spirado.
Predantoj
Predantoj de Imperiestra pingveno estas kaj birdoj kaj akvaj mamuloj. La Suda giganta petrelo (Macronectes giganteus) estas la ĉefa terpredanto de idoj, responsa por ĝis 34% el la mortoj de idoj en kelkaj kolonioj kvankam ili ofte ankaŭ kadavromanĝas mortintajn pingvenojn. La Sudpolusa rabmevo (Stercorarius maccormicki) ĉefe kadavromanĝas mortintajn idojn, ĉar la vivantaj idoj estas tro grandaj por esti atakitaj ĉe la tempo de ties ĉiujara alveno en la kolonion. Foje patro povas defendi sian idon el atako, kvankam povas esti pli pasiva se la ido estas malsana aŭ febla.
La ununuraj konataj predantoj kiuj atakas sanajn plenkreskulojn kaj kiuj atakas Imperiestrajn pingvenojn en akvo estas ambaŭ mamuloj. La unua estas la foko marleopardo (Hydrurga leptonyx), kiu kaptas foje plenkreskajn birdojn, same kiel idojn tuj post ili eniras en akvo. La Granda orcino (Orcinus orca), ĉefe kaptas plenkreskajn birdojn, kvankam ĝi povas ataki pingvenojn de ĉiu ajn aĝo en aŭ ĉe akvo. Se ano de reprodukta paro mortiĝas aŭ estas mortigita dum la reprodukta sezono, la survivanta patro devas abandoni sian ovojn aŭ junulon kaj revenas al maro por manĝi.
Reproduktado
La Imperiestra pingveno kapablas reproduktiĝi je ĉirkaŭ la trian jaron de aĝo, kaj kutime ekreproduktiĝas ĉirkaŭ unu al tri jarojn poste. La jara reprodukta ciklo komencas je la starto de la antarkta vintro, en marto al aprilo, kiam ĉiuj maturaj Imperiestraj pingvenoj veturas al la koloniaj nestareoj, ofte piedirante 50 al 120 km interne el la bordo de la glaciejo. La starto de la veturado ŝajne estas anonvita de la mallongigo de la tagolongoj; Imperiestraj pingvenoj en kaptiveco estis konvinkita sukcese al reproduktado per uzado de lumsistemoj imitantaj la sezonajn antarktajn tagolumojn.
Komence de la antarkta aŭtuno, la pingvenoj forlasas la oceanon, kie abundas nutraĵoj, por migri dum pluraj semajnoj sur la bankizo ĝis firma grundo. Tie ili grupiĝas en grandaj kolonioj, pariĝas kaj kopulacias. La pingvenoj startas pariĝadon en marto aŭ aprilo, kiam la temperaturo povas esti tiom malalta kiom ĝis -40 °C. Sola masklo montras kvietan memmontradon, dum li staras kvieta kaj metas sian kapon sur sia brusto antaŭ enspiri kaj elsendi pariĝan alvokon dum 1–2 sekundoj; li poste moviĝas ĉirkaŭ la kolonio kaj ripetas la alvokon. Poste masklo kaj ino staras unu antaŭ la alia, havante etenda kapon kaj kolon supren kaj la alia same; ambaŭ tenas tiun sintenon dum kelkaj minutoj. Post pariĝado, la paro vagadas ĉirkaŭ la kolonio kune, kaj la ino kutime sekvas la masklon. Antaŭ kopulacio, unu birdo ege kliniĝas al sia partnero, kun beko indike ĉe la grundo, kaj tiam la partnero faras same.
Maje aŭ komence de junie, kiam regas la antarkta nokto, la ino demetas sian solan ovon 460–470 g, kiun ŝi konfidos al la masklo. Ĝi estas iome piroforma, pale verdecblanka, kaj ĉirkaŭ 12 × 8 cm. Tio estas ĝuste 2.3% el la korpopezo de la patrino, kio faras ĝin unu el plej malgrandaj ovoj relative al la maternala pezo inter ĉiuj birdospecioj. Ĉirkaŭ 15.7% el la pezo la ovo de Imperiestra pingveno estas ŝelo; kiel ĉe tiuj de aliaj pingvenaj specioj, la ŝelo estas relative dika, kio malpliigas riskon de rompo.
Post la ovodemeto, la manĝaj rezervoj de la patrino estas elĉerpitaj kaj ŝi tre zorge transdonas la ovon al la masklo, antaŭ tuje reveni al la maro dum du monatoj por manĝi. La transdono de la ovo povas esti malfacila, kaj multaj paroj faligas la ovon dum la procezo. Kiam tio okazas, la enova ido tuj perdiĝas, ĉar la ovo ne povas elteni la frostigajn temperaturojn de la glacia grundo. Tiu ĉi metas la ovon sur siaj piedoj, kies polmoj bone trafluataj per sango estas sufiĉe varmaj. Poste la masklo per sia poŝo, kiu rolas kiel vivanta nesto, kovas la ovon dum du monatoj. Bone protektate interne de la poŝkavo, la ovo ne povas fali eksteren, dum la birdo moviĝas. Fakte la patro devas ŝpari siajn kaloriojn, ĉar komenciĝas la fasta periodo.