cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brad Dourif
Bradford Claude "Brad" DOURIF (1950 en Usono) estas usona aktoro kaj muzikisto. Li famiĝis pro sia rolo kiel Billy Bibbit en la filmo One Flew Over the Cuckoo's Nest de 1975 fare de Miloš Forman. Ekde tiam li aperis en multaj kinfilmoj, kiaj ĉe La Mastro de l' Ringoj, kaj televidserioj.
Guranoj
Guranoj (ruse гураны, latinliterigite gurani) estas loĝantoj de Transbajkalo, kiuj estas posteuloj el geedzecoj de miksita rusa kaj indiĝenaj etnecoj - precipe burjatoj, evenkoj, tungusoj, mongoloj kaj manĉuroj.
Oto la 2-a (Geldern)
Oto la 2-a de Geldern (naskiĝis proksimume 1215; mortis la 10-an de januaro 1271; nomata la Lamulo) estis Grafo de Geldern de la 22-a de oktobro 1229 ĝis sia morto.
Guranoj
Etimologio
La vorto Guran (гуран) devenas de vorto el la burjata lingvo signifanta 'vira siberia kapreolo'. Similaj vortoj havas kaj la mongoloj (gura), evenkoj, kalmukoj (guru) kaj la indiĝenoj de Altajo.
Oto la 2-a (Geldern)
Vivo
Oto la 2-a naskiĝis kiel filo de Grafo Gerhardo la 4-a. Li estis la germana princo plej dependa de la imperio en la landoj ĉe la malsupra Rejno. Li ofte peris je la multaj malpacoj en sia ĉirkaŭaĵoj kaj ankaŭ mem estis entirata en multajn malpacojn pro la ingado de siaj posedaĵoj en Vestfalujo, interalie kun la grafoj de Ravensberg kaj Tecklenburg same kiel kun la episkopoj de Monastero, Osnabrück kaj Paderborn. Pro la influo en la landoj ĉe malsupra Rejno Oto la 2-a tenis multajn malpacojn kun la grafoj de Kleve kaj la episkopoj de Utreĥto. Siajn postulojn je Salland li devis rezigni.
Guranoj
Historio
Ekde pluraj jarcentoj rusoj en Transbajkalo loĝas en la sama areo kun la lokaj evenkoj kaj burjatoj, kompreneble ekestis multaj kulturaj kontaktoj kaj komunaj geedzecoj. Kelkaj rusoj el tiuj etne miksitaj familioj transprenis pli, aliaj malpli da kulturaj elementoj el la indiĝenaj kulturoj. La idoj - aparte de tiuj antropologiaj karakterizaĵoj - kutime parolas la rusan lingvon kaj havas eŭropecan, rusan konscion. En Transbajkalo laŭgrade formiĝis distinga tipo de loka loĝantaro, derivita ĉefe de etnaj elementoj burjataj, evenkaj kaj rusaj, kiuj komenciĝis nomiĝi гуран. Historiaj fontoj montras ke jam en la dekoka jarcento, rusoj novalvenintaj al Transbajkalo uzis la vorton en tiu senco, kaj poste ĝin transprenis ankaŭ la lokaj indiĝenoj. Nun multaj lokaj loĝantoj jam estas "guranoj" en kvara generacio aŭ pli longe.
Oto la 2-a (Geldern)
Vivo
Oto akiris per aĉeto la 3-an de marto 1243 la hereditajn privilegiojn kaj posedaĵojn de Grafo Adolfo la 1-a de Mark kaj Krieckenbeck pri Graflando Krieckenbeck kaj enigis tiujn ĉi en sian landon Geldern.
Guranoj
Historio
Oni cetere kredas ke la vorto гуран venas de loke kutimaj kontraŭneĝaj ĉapoj el pelto de junaj sibiraj kapreoloj, kaj la lokaj duonrusoj kun tiuj ĉapoj simple iom similis al la aspekto de junaj siberiaj kapreoloj.
Oto la 2-a (Geldern)
Vivo
Oto la 2-a akiris kiel kuratoro de la duko de Brabanto kaj de la grafo de Holando (ekde 1261/62) superan pozicion en Malsupra Loreno. Li akiris la suverenecon pri multaj reglandoj kiel Groenlo, Bredevoort kaj Lichtenvoorde. Pretertempe li estis protektovokto de Kolonjo. Li estis eminenta urbofondanto („Zutphener Stadtrecht“). Interalie li fondis Geldern (1229), Goch (proks. 1230), Roermond (1231), Harderwijk (1231), Grave (1232), Emeriĥo (1233), Arnhemo (1233), Doetinchem (1236), Doesburg (1237) kaj Wageningen (1263). Per tio la regiono Geldern fariĝis lando de la urboj. Tie ĉi ankaŭ elformiĝis ĉirilate efikaj organoj por la translokaj ekonomiaj kaj trafikaj funkcioj. La riverdoganoj kiel grava landestraj enspezofontoj estis laŭplane pliampleksigataj, je tio estis grava precipe la Rejno.
Geedzeco kaj idoj
En unua geedzeco li estis edzo de Margareta de Kleve (mortinta la 10an de septembro 1251), filino de Grafo Ditriĥo 4a kaj Meĥtilda de Dinslaken (naskiĝinta en 1195; mortinta en 1262(?)). El tiu ĉi geedzeco devenis liaj du filinoj Elizabeta kaj Margareta (mortinta proks. 1286, edzino de Enguerrand la 4a de Coucy).
En dua geedzeco li estis edzo de Filipa de Dammartin (mortinta 1277/81(?)), filino de Grafo Simon de Ponthieu el la dinastio Mello. El ĉi tiu ligo ekestis lia filo Rajnaldo la 1-a kaj du pluaj filinoj.
Oto la 2a estas entombigita en Monaĥejo Graefenthal je Asperden.
Penguily
Penguily (jen france, prononco, bretone Pengilli) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Côtes-d'Armor (jen france, Aodoù-an-Arvor), “marbordoj de la lando ĉe la maro”, en la regiono Bretonio (Bretagne, Breizh). Fine de en la komunumo vivis.
Flavbeka montokorvo
Aspekto
Ĝi estas tre rilata al la Ruĝbeka montokorvo (Pyrrhocorax pyrrhocorax) kaj kunhavas saman brilnigran plumaron kaj ruĝajn gambojn. Tamen la beko de la Flavbeka montokorvo estas longa kaj kurba sed ne tiom kiom ĉe la Ruĝbeka montokorvo kaj ĉefe tre flava, kio nomigas la specion kaj diferencigas ĝin el la alia samgenrano. Ĝi estas iom pli malgranda, tio estas 36-39 cm longa kun enverguro de 65-74 cm, sed havas relative pli longan voston kaj mallongajn flugilojn. Ili havas similan lertan kaj certan flugilmanieron.
Disvastiĝo
Ili reproduktiĝas en la plej altaj montoj de suda Eŭropo, Alpoj, tra centra Azio kaj Kaŝmiro. Ĝi estas nemigranta en sia teritorio. Prahistoria subspecio kiu loĝis en Eŭropo dum la lasta glaciepoko estis priskribita kiel Pyrrhocorax graculus vetus.
Ĝi malaperis en lastaj jarcentoj el kelkaj areoj de la periferio de la teritorio, ekzemple de la polaj Tatroj (Tomek & Bocheński 2005). Ĉar ĝi loĝas ĉe homoj kaj uzas modifitajn habitatojn kiel areoj ĉe skiejoj, loka malpliiĝo estas kaŭzata de perdo de habitato pro tutmonda varmiĝado kiu ŝanĝas la kondiĉojn de la Alpa klimato pli ol la rekta detruo de habitato.
Kutimaro
Tiu birdo estai ofte gregema kaj sentima. Ties laŭta alvoko "zrrrrr" estas tre diferenca el tiu de la Ruĝbeka montokorvo (Laiolo et al. 2004).
La manĝo konsistas el insektoj somere kaj berojn aŭ restaĵojn, ĉefe ĉe skiejoj vintre. La loko por la nesto estas klifokornico.
Georg Mahn
Georg Mahn [man] (naskiĝis la en Breslaŭo; mortis en 1923) estis germana esperantisto kaj komercisto.
Porpaca agado
Laŭ raporto en Germana Esperantisto de 1922 paĝo 81] li rifuzis post la komenco de la Unua Mondmilito festparoladon pri la 10-jara ekzisto de la grupo kaj laŭtlegis kontraŭmilitan poemon de samideanino el Breslau. Li sole daŭrigis la porpacan laboron kaj peris leterojn en kunlaboro kun UEA inter perditaj personoj. Dum la milito li translokiĝis al Berlin.
Serranópolis de Minas
(prononco: sehanopolis deminas, oficiale Município de) estas urba municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Norte de Minas (do "Nordo de Minas-Ĝerajso") kaj en la mikroregiono Janaúba. Laŭ la stato de en la municipo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun Porteirinha, Riacho dos Machados kaj Rio Pardo de Minas.
Eksteraj ligiloj
<!-- Eble utilas ankoraŭ ion reenmeti de la antaŭa, tro mallonga teksteto, plej bone per enporto en vikidatumojn:
Batalo de Fort Sumter
La Batalo de Fort Sumter (12a–13a de Aprilo, 1861) estis la bombardado de Fort Sumter apud Charleston (Suda Karolino) fare de la Sudkarolina milico (la Konfederacia Armeo ne ankoraŭ ekzistis tiam), kaj la reaga pafado kaj posta kapitulaco fare de la Usona Armeo, per kio startis la Usona Enlanda Milito.
Historio
Post la deklaro de secesio de Suda Karolino la 20an de Decembro, 1860, ties aŭtoritatoj postulis, ke la Usona Armeo forlasu siajn instalaĵojn en la Haveno de Ĉarlestono. La 26an de Decembro, Majoro Robert Anderson de la Usona Armeo kaŝe translokigis sian malgrandan truparon el la facile alirebla Fort Moultrie sur la insulo Sullivan al Fort Sumter, pli grava fortikaĵo konstruita sur insulo kontrolanta la enirejon al la Haveno de Ĉarlestono. La klopodoj fare de la Usona Prezidento James Buchanan por plifortigi kaj havigi liveraĵojn al Anderson uzante nearmitan komercŝipon Star of the West (Okcidenta Stelo) malsukcesis kiam ĝi estis pafita de la marborda artilerio la 9an de Januaro, 1861. La aŭtoritatoj de Suda Karolino tiam kaptis ĉiujn federaciajn propraĵojn en la areo de Ĉarlestono escepte Fort Sumter.
Dum la komencaj monatoj de 1861, la situacio ĉe Fort Sumter pli kaj pli similis al sieĝo. En Marto, Brigada Generalo P. G. T. Beauregard, nome unua generala oficiro de la ĵus kreita Konfederacia Armeo, estis nomumita por la komando de la konfederaciaj fortoj en Ĉarlestono. Beauregard energie direktis la forton de sia artilerio de la haveno de Ĉarlestono cele al Fort Sumter. La situacio en la fortikaĵo deterioriĝis pro la malabundo de homoj, manĝaĵoj kaj liveraĵoj, dum la soldatoj de la Unio urĝe turnis sin al la instalado de kromaj kanonoj.
La liverado al Fort Sumter estis la unua krizo de la registaro de la ĵus inaŭgurita usona prezidento Abraham Lincoln post lia venko en la prezidenta elekto de la 6a de Novembro, 1860. Li informis al la Guberniestro de Suda Karolino, nome Francis W. Pickens, ke li estas sendanta liverigajn ŝipojn, kio rezultis en ultimato fare de la konfederacia registaro por la tuja evakuado de Fort Sumter, kion Majoro Anderson malakceptis. Komence el la 4:30 de la 12a de Aprilo, la konfederaciuloj bombardadis la fortikaĵon el la artilerio de la haveno. Kvankam la trupoj de la Unio repafis, ili estis klare superitaj kaj, post 34 horoj, Majoro Anderson akceptis la evakuadon. Ne estis mortoj en iu el la flankoj kiel rekta rezulto de la batalo, kvankam kanoneksplodo dum la kapitulacaj ceremonioj la 14an de Aprilo okazigis la morton de du sildatoj de la Usona Armeo. La okazaĵo ofte konsiderata kiel la "Unua Sangelverŝo de la Enlanda Milito" estis la Baltimora tumulto de 1861, unu semajnon poste.
Post la batalo, estis ampleksa barakto kaj el Nordo kaj el Sudo por plua militagado. La tuja alvoko de Lincoln por 75 000 volontuloj por subpremi la ribelon fakte rezultis en aldonaj kvar sudaj ŝtatoj kiuj deklares sian secesion kaj aliĝis al la Konfederacio. La batalo de Fort Sumter estas kutime agnoskita kiel la unua batalo de la Usona Enlanda Milito.
Grainau
Grainau estas komunumo en Germanio, tuj norde de la limo al Aŭstrio. Ĝi troviĝas en la distrikto Garmisch-Partenkirchen de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Streso
Streso estas fakesprimo en la biologio, psiĥologio ekde 1936, post János Selye. Ĝi montras tian staton de la organismo, kiam la ekvilibron danĝerigas eksteraj aŭ internaj ekscitoj, fizikaj aŭ psiĥikaj ŝarĝaj efikoj. La homo reagas je la streso per spiritaj aŭ biofizikaj respondoj, ĝi povas konduki al psiĥosomatika malsano aŭ alia psiĥa perturbo.
La streso estas neevitebla estaĵo de la vivo, ĉefe en la moderna epoko. La reagoj je la streso dependas de la homa personeco, fizika stato.
La streson malgrandigas (solvas) ŝanĝo de medio, vivstilo, praktiko de jogo.
Peter Frey
Peter FREY (Frederikshavn 1900 - 1965) estis dana esperantisto. Frey lernis Esperanton 1932 en somerferia kurso en Silkeborg. Jam kelkajn ja­rojn poste li fariĝis ano de la ĉefestraro de CDEL kaj redaktoro de Dansk Esperanto-Blad. Li pligrandigis kaj modernigis tiun gazeton, kaj danke al li Modersmaalet en Haderslev fariĝis ĝia presejo.
Kiel ĉefestrarano li iniciatis la libroservon de CDEL kaj gvidis ĝin dum kelkaj jaroj. Tre lerte li faris tion, kaj baldaŭ la libro-servo estis granda entrepreno. Dum tiuj jaroj antaŭ la dua mondmilito dana movado kreskis grandskale danke al laboro de la tiama Dana Esperanto-­Instituto.
Li partoprenis la verkadon de Arbejdsbogen i Esperanto, de la Vortaro I/II kaj de vortarojn Esperant-Dana kaj Dana-Esperanto.
Bettie Page
Bettie Mae Page (22a de Aprilo, 1923 – 11a de Decembro, 2008) estis usona modelo kiu akiris notindecon en la 1950-aj jaroj pro siaj seksallogaj fotoj. ŝi estis ofte referencata kiel la "Queen of Pinups" (Reĝino de Seksallogaj Fotoj): ŝia longa nigra hararo, bluaj okuloj, kaj marka franĝeto influis artistojn dum generacioj. Post ŝia morto, la fondinto de Playboy nome Hugh Hefner nomis ŝin "rimarkinda damo, ikona figuro en pop-kulturo kiu influis sekson, guston en modo, iu kiu havis enorman efikon sur nia socio".
Naskiĝinta en Naŝvilo (Tenesio), Page loĝis en Kalifornio kiel junulino antaŭ translokiĝi al Novjorko por serĉi laboron kiel aktorino. Tie, ŝi trovis laboron kiel seksalloga modelo, kaj pozis por dekduoj da fotistoj laŭlonge de la 1950-aj jaroj. Page estis "Miss January 1955", nome unu el la plej fruaj Playmates of the Month (pozulino de la monato) por la gazeto Playboy. Post jaroj de malfamo, ŝi ekhavis reaperon de populareco en la 1980-aj jaroj.
En 1959, Page konvertiĝis al evangeliisma kristanismo kaj laboris por predikisto Billy Graham, studis ĉe Bibliaj lernejoj en Los-Anĝeleso kaj Portlando (Oregono), dele al klopodoj iĝi misiisto. La lasta parto de la vivo de Page estis markita per depresio, drastaj vivoŝanĝoj, kaj kelkaj jaroj en ŝtata frenezulejo pro paranoida skizofrenio.
Ruĝeckapa ĉetio
La Ruĝeckapa ĉetio aŭ Ruĝeckapa abroskopo (Abroscopus albogularis) estas specio de genro de birdoj enmetitaj foje en la familio de Monarkedoj foje en tiu de la Ĉetiedoj, kie ĝi estus proksime de aziaj genroj, el kiuj tiu ĉi estas genro kies specioj havas olivecajn dorsojn kaj vizaĝajn markojn, krom helajn subajn partojn.
Tiu ĉi malgranda orientalisa specio (10 cm longa) havas kiel precipan karakteron la ruĝeca vizaĝo, kio nomigas la specion, bordita supre de nigra mallarĝa sed rimarkinda limeto, dum plej supre estas grizecbruna krono, kaj bordita malsupre de hela gorĝareo, de kie devenas la latina scienca nomo kie albogularis signifas “kun blanka gorĝo”; tamen estas vere blankeca nur la mentono kaj la suba limstrio de la vizaĝo dum ĉe la gorĝo estas nigreca vertikala striado. La dorso kaj vosto estas oliveca kiel ĉe aliaj samgenranoj, kun malhelaj bordoj en flugilplumoj kaj vosto. Krom flavecaj brustoflankoj la resto de la subaj partoj estas blankecaj al helgrizaj; ankaŭ la pugo estas flaveca.
Ĝi estas politipa aŭ multtipa, tio estas havas agnoskitajn subspeciojn nome tri.
Gubernioj de Barejno
La Gubernioj de Barejno (arabe محافظات البحرين, angle Governorates of Bahrain) ekde reformo de septembro 2014 estas:
Al la suda gubernio apartenas ankaŭ la insuloj Haŭaroj, ankoraŭ pli sude ol ĉio alia en Barejno, kiuj situas rekte ĉe la marbordo de Kataro.
Challand-Saint-Anselme
Challand-Saint-Anselme - france, prononco laŭ sistemo IFA [] - estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la italaj regiono kaj provinco Aosta Valo, grandparte loĝata de franclingvanoj. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Brusson, Challand-Saint-Victor, Emarèse kaj Issime.
Kristana patrono estas la sankta Anselmo de Canterbury, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.
Oțeni
Oțeni (hungare: Ocfalva) estas vilaĝo en Rumanio 5 km sud-okcidente de Odorheiu Secuiesc. En 1910 ĝi havis 244 loĝantojn kaj en 1992 215 (hungaroj). Ĝia unua skriba mencio estas el 1566. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Udvarhely vármegye). Administre ĝi apartenas al Feliceni.
Monto Lura
Monto Lura, aŭ "la Damo de Maali" (Mount Loura, en la fula: Fello Luura) estas la plej alta (1515 m) kaj plej norda pinto de montaro Futa Ĝalon en norda Gvineo.
Monto Lura situas 7 km de distriktestrejo Maali kaj estas parto de montomasivo Tamge, kiu distingiĝas per krutaj deklivoj kaj donacas vastajn elrigardojn en la najbarajn landojn Senegalo kaj Malio.
La kromnomo La damo de Maali rezultas el la profilo de la monto, kiu similas al maljuna virino.
Fritaŭno
Fritaŭno (originale Freetown) estas ĉefurbo de Sieraleono kaj havas ĉirkaŭ 520.000 loĝantojn (1995). Fritaŭno situas ĉe Atlantiko kaj disponas pri marhaveno, kiu estas la plej grava ejo de la urba ekonomia aktivado. Krom tio ekzistas en la urbo fiŝoprilaboraj uzinoj, pakaĵproduktejoj, naftorafinejoj, okazas rizo-, diamantoprilaboro kaj produktado de cigaredoj.
Sur la areo unue setlis en 1787 sklavoj, kiujn forsendis britaj slavposedantoj. En 1792, Fritaŭnon fondis la iamaj sklavoj de Nova-Skotio. La urbo estis ekde 1808 ĝis 1874 ĉefurbo de Brita Okcident-Afriko (kolonio). Dum la dua mondmilito, Grand-Britio havis tie mararmean sidejon. La posteuloj de la iamaj liberigitaj sklavoj havas gravan, decidan rolon en la ekonomio de la urbo, kvankam ili formas nur malplimulton.
Fine de la 1990-aj jaroj okazis en la urbo akraj bataloj inter la enlandaj rivalantoj. La urbo estis okupita en 1998 far trupoj de ECOWAS, kiuj volis denove Ahmad Tejan Kabbah-on kiel prezidenton. En 1999, la trupoj de Revolutionary United Front konkeris la urbon, en majo oni interkonsentis pri armilripozo (armistico).
La nomo de la urbo signifas en la angla lingvo "libera urbo" kaj aludas la liberiĝon de la sklavoj, kiuj fondis ĝin.
Fritaŭno ĝemeliĝis kun Kingston-upon-Hull en Britio.
Rilatoj al Esperanto
Ekde oktobro 2018 en la urbo kun sia familio vivas la esperantisto Horst Gruner, kiu laboras en la tiuurba ambasadejo de Germanio.
7657 Jefflarsen
7657 Jefflarsen estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak (Usono) en la kadro de la projekto Spacewatch.
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la astronomo Jeffrey A. Larsen, kies sperto pri programaro permesis, ke la projekto Spacewatch plibonigis sian komputilan kapablon por aŭtomate malkovri malgrandajn sunsistemajn korpojn. Dum li fari observojn por Spacewatch, li malkovris la kometojn P/1997 V1 kaj C/1998 M3 kaj pli ol sep apudterajn objektojn. Antaŭ aliĝi al la grupo Spacewatch, li partoprenis al la "Automated Plate Scanner project" de la Universitato de Minesoto, kie li studis grandan malsimetrion de disdono de la steloj de la malforta halo kaj la dika disko de la Lakta vojo.
Longonot
Longonot estas nomo de dormanta tavola vulkano kaj nacia parko en Kenjo. La vulkano erupciis lastfoje en ĉ. 1860. Ĝi situas en la Granda Afrika Fosaĵo, sudoriente de Naivaŝa-lago. Ĝia longo devenas el la masaja vorto oloonong'ot, kiu signifas „monto de multaj montaraj krestoj“.
La monto Longonot estas parto de la „Nacia Parko Monto Longonot“ sub aŭspiciado de Kenja Wildlife Service. Vojeto gvidas de la parka enirejo al la kratera rando kaj plu ĉirkaŭ la kratero. La krateran grundon kovras arbaro el arbetoj. La monto estas hejmo por multaj sovaĝaj bestoj ĉefe por zebroj kaj ĝirafoj.
La monto Longonot situas 60 km nordokcidente de Nairobi kaj estas atingebla sur asfaltita vojo. Proksima urbo portas same la nomon Longonot. Sude de la monto funkcias satelita stacio.
Neŭralgio
Neŭralgio estas simptomo okazigita de malsukceso ĉe la nerva sistemo konsistanta en sensa malordo aŭ forta doloro, kvankam la moviga funkcio ne estis tuŝita. Se ĝi tuŝas la periferiajn nervojn, ĝi povas okazigi suferon ĉe la zono koresponda al la koncerna nervo.
Ĉar temas pri simptomo, la diagnozo estas dekomence facila, pere de simpla observado. Tamen estas metodoj por ties konfirmo, kiel la elektromiografio, kiu estas studo de la elektra aktiveco de la nervoj. Oni devas nuligi la estadon de diabeto, artrito, sifiliso kaj vitaminmankoj, kiuj ĉiuj povas rezulti en simila simptomo. Okaze de suspekto pri multloka sklerozo oni povas fari resonancon de la encefalo. Certaj kaŭzoj povas esti tre variaj.
Ĉar temas pri dolora malordo, la traktado kiu evitu la doloron estas prioritata: la tradiciaj kontraŭdoloriloj estas kutime efikaj. Foje la kuracisto povas rekomendi aliajn agentojn kiel opihavaj, antidepresiaĵoj aŭ antikonvulsiaj. Se la simptomo ne foriras, oni povas injekcii la anestezon en la nervon, aŭ parte fortranĉi per loka radiofrekvenco, varmo, globopremo aŭ injekcio de kemiaĵoj.
Mallongbeka tringo
La Mallongbeka tringo aŭ Mallongbeka galinaga tringo, Limnodromus griseus, estas mezgranda vadbirdo de la familio de Skolopedoj kaj ordo de Ĥaradrioformaj. La nomo de tiu birdo povas esti iamaniere konfuziga, ĉar ties beko estas mallonga nur kompare kun tiu de la Longbeka tringo aŭ Longbeka galinaga tringo, Limnodromus scolopaceus. Ĝi estas longa, rekta kaj malhela kaj pli longa ol la averaĝa vadbirdo (5,5 cm).
Temas pri mezgranda birdo (28 cm longa kun enverguro de ĝis 50 cm kaj 95-115 g peza). Plenkreskulo estas malhelbruna supre -escepte blanka strio al la pugo tre videbla dumfluge- kaj ruĝeca sube. Vintra plumaro estas ĉefe griza. La kapo montras malhelan strion traokulan, supre alian helan kaj supre malhelan kronon. La vosto havas blankonigran striitan bildon. La kruroj estas flavecaj. Estas tri subspecioj kiuj montras etajn malsimiligojn laŭ aspekto:
Neniu el tiuj kuniĝas la ruĝecan ventron kun la striitaj flankoj de la Longbeka tringo aŭ Longbeka galinaga tringo, Limnodromus scolopaceus.
Ties reprodukta medio inkludas fermitajn marĉojn, tajdajn marĉojn, kotejojn aŭ arbarajn maldensejojn sude de la arbarbordo en norda Norda Ameriko. L. g. griseus reproduktiĝas en norda Kebekio; L. g. hendersoni reproduktiĝas en nordacentra Kanado; L. g. caurinus reproduktiĝas en suda Alasko.
Tiuj birdoj nestumas surplanke, plej ofte ĉe akvo. Iliaj nestoj estas neprofundaj truoj en herbejoj aŭ muskejoj, protektitaj el fajnaj herberoj, bastonetoj kaj folioj. La ino demetas kvar brunverdecajn ovojn, foje tri. Kovado daŭras 21 tagojn kaj estas farata de ambaŭ gepatroj.
La idoj forlasas la neston tuj post eloviĝo. Gepatraj roloj ne estas tre bone konataj, sed oni supozas, ke inoj foriras kaj la masklo zorgas la idojn, kiuj devas serĉi sian manĝaĵon.
Tiuj birdoj migras al suda Usono kaj pli suden ĝis Peruo kaj Brazilo. Tiu specio estas vidata pli proksima de oceanaj marbordoj dum migrado ol la Longbeka tringo aŭ Longbeka galinaga tringo, Limnodromus scolopaceus. Tiu specio atingas okcidentan Eŭropon nur kiel tre rara vagulo.
Tiuj birdoj manĝas per tuŝoprobado en malprofunda akvo aŭ malseka koto. Ili manĝas ĉefe insektojn, moluskojn, krustulojn kaj marajn vermojn, sed ili manĝas ankaŭ iom da planta materialo.
La voĉo de tiu birdo estas pli milda ol tiu de la Longbeka tringo aŭ Longbeka galinaga tringo, Limnodromus scolopaceus, kaj tio estas utila por identigi la speciojn, ĉefe laŭ la plenkreskula plumaro. Krome ili estas silentaj dum manĝado male al la Longbeka tringo.
(16401) 1984 SV5
(16401) 1984 SV5 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la belga astronomo Henri Debehogne elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.
Gimnadenio
La gimnadenio (Gymnadenia) estas orkida genro.
Gymnodenia signifas greke nuda glando ("gymnos" signifas nuda kaj "adèn" glando).
25-a jarcento a.K.
La 25-a jarcento antaŭ Kristo komenciĝis la 1-an de januaro 2500 kaj finiĝis la 31-an de decembro 2401 antaŭ nia erao.
Urbanus Rhegius
Urbanus Rhegius (germane: Urban Rieger) (1489-1541) estis germana teologo, reformaciisto, profesoro pri rektoriko kaj poezio, tiam kiam, en 1517, li estis fariĝis laŭrokronita poeto de la imperiestro Maksimiliano la 1-a (1459-1519). Lia unua teologia verko, Pri la digneco de la pastroj, eldonita en 1519, estis granda kolekto da bibliaj kaj patriotaj citaĵoj celante reliefigi la sanktecon de la klerika ofico kaj la devoj kiujn ĝi trudas al la posedantoj de tiaj titoloj.
Biografio
Li estis filo de protestanta pastro Konrad Rieger. Li studis teologion kaj liberalartojn en 1520 kaj ricevis sian doktoriĝan titolon pri teologio en la Universitato de Bazelo. En Frajburgo, li bakalaŭriĝis kaj tie li vivis kun Udalrikus Zasius (1461-1536). En Ingolstadt, li akiris sian majstrecon pri artoj, kaj tie Johannes Eck (1468-1543) invitis lin por esti profesoro pri rektoriko kaj poezio. Reprenante la studon pri teologio, li ekloĝis en Konstanco kaj kiel humanisto maltrankvila pri la reformo de la klerikularo, li ordiniĝis pastro en 1519.
En 1520, li fariĝis predikisto en la katedralo de Aŭgsburgo kaj en decembro 1521, li estis forigita de tiu posteno pro siaj luteranaj vidpunktoj, tamen, en 1523, la urba konsilantaro en Aŭgsburgo lin invitis pri lia reveno. En decembro 1524, li formale adoptis la luteranismon, kaj konsekvence li refoje devis lasi la urbon en 1530. Li pasis siajn restantajn tagojn kiel reformisto kaj respondeculo pri la preĝejo en la duklando Brunsvigo-Luneburgo.
Granda botaŭro
La Granda botaŭro (Botaurus stellaris) estas vadbirdo el la familio Ardeedoj iam en Cikonioformaj nun en Pelikanoformaj birdoj.
Hochfelden (stacidomo)
Hochfelden estas franca stacidomo sur linio -, situanta en  , en departemento Bas-Rhin, regiono Grand Est.
Granda botaŭro
Ĝi estas unu el la specioj al kiuj aplikiĝas la Agreement on the Conservation of African-Eurasian Migratory Waterbirds (AEWA).
Hochfelden (stacidomo)
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj.
Granda botaŭro
La latina scienca nomo konsistas el la vorto por botaŭro, nome Botaurus, kiu aludas al voĉo de taŭro, kaj la vorto stellata nome steleca, alude al la markata plumaro.
Hochfelden (stacidomo)
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Noisy-le-Sec - Strasbourg-Ville (070000).
Granda botaŭro
Aspekto
Ĝi grandas averaĝe 76 cm. Temas pri diketa ardeo kies helbruneca sablokolora plumaro estas dense makulita kaj strieca nigre, kun pli helaj subaj partoj, simila laŭ aspekto al la Nordamerika botaŭro, Botaurus lentiginosa.
La Granda botaŭro aŭ Eŭrazia botaŭro estas 69–81 cm longa, kun enverguro de 100–130 cm kaj pezo de 0.87-1.94 kg. Vertikale laŭlonge de la kolo sub la gorĝo estas bruneca larĝa strio kun blankecaj bordoj, kiu similas al tigo dum la adopto de botaŭra sinteno. Alia tre nigreca strio venas el la okulo suben kiel mustaĉa strio, similkolora kun nigreca kronostrio ĝis la nuko kaj plej markataj kaj malhelaj strioj trakuras la dorson. Kelkaj plumoj el malantaŭa kolo kaj ŝultro povas rektiĝi senecese kaze de danĝero.
La beko estas longa, pintakra kaj verdecflava. La irisoj estas flavaj al roĝoranĝecaj. La kruroj estas bluverdecaj kun flavverdecaj genuoj; la flavecaj fingroj estas grandaj por facile piediri inter fragmitoj kaj eĉ sur la flosanta vegetaĵaro. Ambaŭ seksoj estas similaj.
La junuloj similas al plenkreskuloj, sed kun krono kaj mustaĉo ne tiom nigraj sed brune striecaj, la dorso kaj la skapularoj malpli markaj, kaj la flugilkovriloj pli helaj.
Ties plej distinga karaktero estas la maskla printempa kanto - nome laŭta, tre profunda "muĝado" kiu povas esti aŭdata el ĉirkaŭ 5 km el la birdo. Tiu voĉo estas elsendata ĉefe el januaro al aprilo. Tiu krio estas elsendata havante la kapon antaŭen kaj la tutan korpon vibranta, la bekon malferma por enspiri aeron, kaj poste, la botaŭro levas la kapon kaj elspiras tiun aeron, produktante tiun strangan bruon. Oni faras studojn pri la Granda botaŭro per notado de la nombro de distingaj masklaj muĝadoj en preciza areo.
Kiam ĝi suspektas danĝeron, la bekon suprenetendas, etendas la korpon (botaŭra sinteno por ŝajnigi tigon vegetara) kaj eĉ balanciĝas kvazaŭ pro venteto kaj tiele li povas resti dum horoj, ĝis kiam la danĝero foriras. Dum promenado ĝi kuntiras sin, la kapon entiras. Ĝia flugmaniero estas malrapida, nebela. Ĝi flugas havante enmetitan kolon, tiam estas bone videbla la nigra kaj bruna strieco sur la mallonga, rondeta flugilo.
Ili povas vivi ĝis 11 jarojn.
Distribuado kaj vivejo
Distribuado en Eŭropo kiel tuto estas ĉirkaŭkalkulata je 20-44,000 maskloj. Ili kutime loĝas en kareksejoj de genro Phragmites.
La populacio de tiu palearktisa specio estas malpliiĝnata en multe de ties moderklimataj teritorioj de Eŭropo (el Pollando tra suda Rusio kaj Orienta Eŭropo) kaj Azio (el Saŭdarabio tra sude de Himalajo al suda Ĉinio kaj Malajzio).
Ĝi estas specio de loĝantaj birdoj en plej milda okcidento kaj sudo, sed migras suden el areoj kie akvo frostas vintre al okcidenta Eŭropo kaj Mediteraneo. Ili videblas ankaŭ eĉ ĝis subsahara Afriko ĉefe laŭ la Golfo de Gvineo kaj en Orienta Afriko.
En Britio, la precipaj areoj estas Lancashire kaj East Anglia kun ĉirkaŭkalkule 44 reproduktaj paroj. En Irlando la specio malaperis kiel reprodukta specio meze de la 19a jarcento, sed en 2011 oni vidis ununuran birdon en Graflando Wexford.
Rasoj
Oni konas du subspeciojn de Granda botaŭro:
Krom la Eŭrazia nomiga raso, Botaurus s. stellaris, alia raso, nome Botaurus s. capensis ekzistas en suda Afriko, kiu loĝas malabunde en marĉoj de la orienta marbordo, la Okavanga Delto kaj la alataj montetoj de Drakensbergoj. La suda raso suferis katastrofan malpliiĝon dum la 20a jarcento pro degradado de humidejoj, kaj malkiel la norda raso ĝi estas de plej alta konservozorgo.
Kutimaro
Ĝi vivas unuope, kaŝite, moviĝas aŭrore, dumtage kaŝas sin en fragmitejoj, densaj marĉoj, foje ĉe ebenaĵoj. Ĝi piediras ŝtelkaŝe dummanĝe. Kaze de minaco ĝi senmoviĝas vertikale kun beko indike supren por ŝajnigi tigon de karekso. La plumara strieco havigas bonan kamuflon.
Ĝia voĉo estas karakterize profunda, kelkfoje ripetata „buu". Kiam oni surprizas ĝin ĝi eligas la gorĝosonon „kok-kok-kok".
Manĝoj
Tiuj botaŭroj manĝas fiŝojn, angilojn, amfibiojn kaj senvertebrulojn kiaj insektoj, kiujn ili ĉasas per gcvatado ĉe la kareksaj bordoj en neprofunda akvo. Ili ofte senmoviĝas dumlonge por atendi predojn. Ĝi malrapide piediras havante la kapon inter la ŝultroj kaj faras flankajn movetojn por pli bone vidi predon. Kiam tiu estas atingebla, ĝi lanĉas subite la bekon kaj foje trapasas la predon foje prenas ĝin inter la makzeloj. Ĝi skuas la predon antaŭ engluti ĝin, la kapon unue. Ĝi povas foje ĉasi eĉ malgrandajn birdojn aŭ mamulojn.
Konservostatuso
La Granda botaŭro aŭ Eŭrazia botaŭro estas specio tipe eŭropa kiu distribuiĝas el Hispanio al Rusio. La eŭropa populacio estas ĉirkaŭkalkulata je 20,000 al 43,000 kantomaskloj el kiuj 10,000 al 30,000 ĉe Rusio kaj Ukrajnio. En Francio, la nuna populacio estas ĉirkaŭkalkulata je 300 al 400 kantomaskloj distribuitaj en tri zonoj: la mediteranea marbordo, la atlantika Luaro kaj norde kaj nordoriente de Francio. La populacioj ege malpliiĝas en la tuta Eŭropo pro malapero de humidejoj. Multaj al la tradiciaj reproduktaj zonoj estis sekigitaj aŭ tie, la deneco de la vegetaĵaro humideja forte malpliiĝis. En kelkaj lokoj ankaŭ la ĉasado estas alia danĝero por la specio. En Eŭropo la specio estas konsiderata "vundebla". La populacio eŭropa malpliiĝis 20% el 1970 al 1990. Ankaŭ en Francio la specio estas konsiderata "vundebla". La populacio franca estis ĉirkaŭkalkulata je 500 paroj en 1968. El 1968 al 1983, la populacio suferis fortan malpliiĝon de ĉirkaŭ 40% al 320 paroj. Fakuloj ĉirkaŭkalkulis ke restis nur 320 kantomaskloj en 2008 (nur en sep regionoj (administre)).
Sistematiko
Priskribita laŭ la nomo Ardea stellaris de la sveda naturalisto Karolo Lineo en la 10a eldono de lia Systema naturae, en 1758; la specio estis renomata Botaurus stellaris en 1822 de la germana naturalisto Friedrich Boie.
En fikcio
La Granda botaŭro aŭ Eŭrazia botaŭro sufiĉe aperas en fikcia mondo ĉefe pro aferoj rilataj al ties muĝa voĉo (taŭra). Ĝi estas proponita ekzemple kiel racia klarigo por la mita ento drekavaĉ en novelo Kuraĝa Mita kaj drekavaĉ el lageto de Branko Ĉopiĉ.
La specio estas ankaŭ menciata en rakonta poemo de George Crabbe de 1810 nome The Borough, por emfazi la apartan, solecan vivon de la poema maliculo, nome Peter Grimes: "And the loud Bittern from the bull-rush home
Gave from the Salt-ditch side the bellowing boom:" En tiuj du anglalingvaj versoj la botaŭro (Bittern) rilatas trifoje al la taŭra voĉo: loud (laŭta), bull (taŭro) kaj boom (muĝado).
Thomas McDonagh la Irlanda poeto ekzekutita pro sia partopreno en la Paska Ribelo tradukis faman Gaelan poemon kiel "The Yellow Bittern" (la flava botaŭro). Lia amiko kaj poeto Francis Ledwidge verkis faman plorkanton "Lament for Thomas McDonagh" per malfermila linio He shall not hear the bittern cry (li ne aŭdos la botaŭran krion).
En la novelo de Sherlock Holmes nome The Hound of the Baskervilles verke de Arthur Conan Doyle, la maliculo Stapleton proponis la muĝadon de botaŭro kiel klarigo de la bojado atribuata al la mita hundo.
55755 Blythe
55755 Blythe estas tre malgranda, malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la de la kanada amatora astronomo Andrew Lowe elde la Observatorio de la Monto Palomar (norde de San-Diego, Kalifornio, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Blythe Andra Lowe, profesia geologino kaj edzino de la malkovrinto.
Edward Witten
Edward Witten (elp. Edŭard Ŭitn) (/ˈwɪtən/; naskiĝinta la 26-an de aŭgusto 1951) estas usona teoria fizikisto kaj profesoro de matematika fiziko ĉe la Instituto por Altnivela Studado en Princeton, Nov-Ĵerzejo.
Witten estas esploristo pri korda teorio, kvantuma graviteco, supersimetriaj kvantumaj kampo-teorioj kaj aliaj areoj de matematika fiziko.
Krom liaj kontribuaĵoj al fiziko, la laboro de Witten grave ankaŭ efikis puran matematikon. En 1990 li fariĝis la unua - kaj ĝis nun la nura - fizikisto premiita Fields-an Medalon de la Internacia Matematika Unio. En 2004, Time magazino deklaris ke Witten estas ĝenerale pensita kiel la monda plej lerta vivanta teoria fizikisto.
Naskiĝo kaj edukado
Witten naskiĝis en Baltimore, Marilando. Li estas la filo de Lorraine (Loreno) (Wollach) Witten kaj Louis Witten, teoria fizikisto kaj specialisto pri graviteco kaj ĝenerala relativeco.
Witten ĉeestis la Parkan Lernejon de Baltimoro  (Park School of Baltimore)(klaso de '68) kaj ricevis sian Licencion de Artoj kun majoro en historio kaj minoro en lingvistiko de Brandeis Universitato en 1971. Li eldonis artikolojn en The New Republic (La Nova Respubliko) kaj The Nation (La Nacio). En 1968, Witten eldonis artikolon en La Nacio argumentantan ke la New Left (Nova Maldekstro) havis neniun strategion. Li laboris mallonge por prezidenta kampanjo de Georgo McGovern.
Witten ĉeestis la Universitaton de Viskonsino–Madison por unu semestro kiel ekonomika magistriĝa studento antaŭ esti eligita. Li revenis al akademia mondo, enskribiĝante en fako aplikata matematiko ĉe Princeton Universitato en 1973, ŝanĝonte departementojn kaj ricevante Ph.D. pri fiziko en 1976 sub gvidado de David Groco, la nobel-premiulo en Fiziko de 2004. Li havis stipendion ĉe Universitato Harvard (1976–77), estis akademia esploristo en la Harvarda Socio de Esploristoj (1977–80) kaj havis MacArthur-Fondusan stipendion (1982).
Laboro rilate al Fields Medalo
Witten estis premiita la Fields Medalon de la Internacia Matematika Unio en 1990, fariĝante la unua fizikisto gajni la premion.
En skriba mesaĝo al la ICM, Mikaelo Atiyah diris pri Witten, Kiel ekzemplo de la laboro de Witten pri pura matematiko, Atiyah citas lian aplikon de teknikoj de kvantuma kampo-teorio al la matematika temo de malalt-dimensia topologio. En la lastaj 1980aj jaroj, Witten elpensis la terminan topologia kvantuma kampo-teorio por certa tipo de fizika teorio en kiu la atendaj valoroj de observeblaj kvantoj kodas informon pri la topologio de spac-tempo (spacetime). Aparte, Witten rekonis ke fizika teorio nun nimata Chern–Simons teorio povus provizi kadron por komprenado de la matematika teorio de nodoj kaj 3-multobloj. Kvankam la laboro de Witten estis bazita sur la matematike mis-difinita ideo de Feynman Voja Integralo kaj estis sekve ne matematike rigora, matematikistoj estis kapablaj sisteme evoluigi la ideojn de Witten, gvidante al la Teorio de Reshetikhin–Turaev invariantoj.
Alia rezulto por kiu Witten estis premiita la Fields Medalon estis lia pruvo en 1981 pri la pozitiva energia teoremo en ĝenerala relativeco. Ĉi tiu teoremo asertas ke (sub konvenaj antaŭsupozoj) la totala energio de gravitanta sistemo estas ĉiam pozitiva kaj povas esti nulo nur se la geometrio de spactempo (spacetime) estas tiu de plata Minkowski spaco. Ĝi establas Minkowski spacon kiel stabila tera stato de la gravita kampo. Dum la originala pruvo por ĉi tiu rezulto far Richard Schoen kaj Shing-Tung Yau uzis variajn metodojn, la pruvo de Witten uzis ideojn de supergravita teorio por simpligi la argumenton.
Tria areo menciita en la mesaĝo de Atiyah estas la laboro de Witten rilata al supersimetrio kaj Morsa Teorio, branĉo de matematiko kiu studas la topologion de multobloj uzanta la koncepton de diferencia funkcio. La laboro de Witten donis fizikan pruvon de klasika rezulto, la Morse-malegalecoj, per interpretado de la teorio rilate al supersimetria kvantuma mekaniko.
M-teorio
En la mezaj 1990aj jaroj, fizikistoj laborantaj prikorda teorio evoluigis kvin diversajn konsekvencajn versiojn de la teorio. Ĉi tiuj versioj estas konataj kiel tipo I, tipa IIA, tipa IIB kaj la du specoj de hetera korda teorio (SO(32) kaj E8×E8). La pensado estis tio, ke el ĉi tiuj kvin kandidataj teorioj, nur unu estis la reale ĝusta Teorio de Ĉio kaj tiu teorio estis ĝuste tiu, kies malalta energia limo egalis la fizikon observita en nia mondo hodiaŭ.
Parolante ĉe la korda teoria konferenco ĉe Universitato de Suda Kalifornio en 1995, Witten faris la surprizan sugeston ke ĉi tiuj kvin kordaj teorioj estis fakte ne apartaj teorioj, sed malsamaj limoj de ununura teorio kiun li nomis M-teorio. La propono de Witten estis bazita sur la rimarko ke la kvin kordaj teorioj povas esti mapitaj sur unu la alia per certaj reguloj nomitaj duecoj kaj estas identigitaj per ĉi tiuj duecoj.
La anonco de Witten gvidis al ekbolo de laboro nun fama kiel la dua superkorda revolucio.
Aliaj laboroj
En kunlaboro kun Nathan Seiberg, Witten establis plurajn aliajn rezultojn. En ilia papero pri korda teorio kaj nekomutata (noncommutative) geometrio, Seiberg kaj Witten studis certajn nekomutatajn kvantumajn kampo-teoriojn, kiuj ekestiĝas kiel limoj de korda teorio. En alia fame konata papero, ili studis aspektojn de supersimetria taksa teorio. La papero, kombinita kun pli frua laboro de Witten pri topologia kvantuma kampo-teorio, gvidis al evoluadoj en la topologio de glataj 4-multobloj, speciale al la ideo de Seiberg–Witten-invariantoj.
Premioj kaj honoroj
Witten estis honorita kun multenombraj premioj inkluzivante MacArthur Stipendio (1982), la Fields Medalo (1990), la Nemmers Premio pri Matematiko (2000), la Nacia Medalo de Scienco (2002), Pitagora Premio (2005), la Henri Poincaré Premio (2006), la Crafoord Premio (2008), la Lorentz Medalo (2010) la Isaac Neŭtona Medalo (2010) kaj la Fundamenta Fizika Premio (2012). Ekde 1999, li estis Fremda Membro de la Reĝa Socia (Londono). Papo Benedikto la 16-a nomumis Witten kiel membron de la Papa Akademio de la Sciencoj (2006). Lia nomo ankaŭ aperis en la listo de 100 plej influaj homoj de 2004 de la magazino Time. En 2012 li fariĝis akademia esploristo de la Usona Matematika Socio.
8577 Choseikomori
8577 Choseikomori estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japanaj astronomoj Kin Endate kaj Kazuro Watanabe elde la observatorio de Kitami en Abaŝiri-subgubernio (insulo Hokajdo).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la planeda geologo Chosei Komori, estro de la Planeda Geologia Societo de Japanio. Li studas la surfacan geologion de la kaj la evoluon de la sunsistemo. Li estas konata ankaŭ kiel popularigisto de planedoscienco.
(14784) 3268 T-3
(14784) 3268 T-3 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels de la Observatorio de la Monto Palomar (Usono) kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la "Tria Enketo pri Trojanoj" (Third Trojan Survey).
Skopolamino
Skopolamino (C17H21NO4) estas medikamentaĵo apartenanta al tropanalkaloidoj, kiun oni povas produkti el specioj de la familio solanacoj (Solanaceae), tiel ekz. el hiskiamo (Hyoscyamus niger) kaj el daturoj. La molekulo estiĝas dum la sekundara metabolismo de la planto.
La kemia kombinaĵo estas tre venena, tiel oni uzas en etaj dozoj. Trodozigo kaŭzas delirion, sentotrompon, halucinadon, paralizon kaj morton.
Oni nomumis ĝin je Giovanni Antonio Scopoli, kiu priskribis unuafoje la planton Scopolia carniolica "fonton" de la skopolamino.
Györgyi Simon
SIMON Györgyi [ŝimon] estas rumanuja hungara grafikistino. Ŝi naskiĝis la 9-an de novembro 1941 en Hungario en Szatmárnémeti (nuntempa Satu Mare en Rumanio), ŝi mortis la 30-an de junio 2021.
Kariero
Györgyi Simon frekventis mezlernejon en sia naskiĝurbo, poste ŝi diplomitiĝis inter 1960 kaj 1966 en Kluĵo pri grafikarto. Post la diplomo ŝi instruis en kolegio en Aiud. Inter 1967-1990 ŝi estis liberprofesia grafikisto. Ŝi instruas ekde 1990 en la arta universitato de Kluĵo.
Ĉina acipensero
La ĉina acipensero (Acipenser sinensis) estas fiŝo el la ordo de ĥondrosteoj kaj familio de acipenseredoj vivas ĉefe en la riveroj Jangzio kaj Ĉjantang kaj la Flava Rivero de Ĉinio. ĝi troviĝas ankaŭ en la ĉinaj marbordoj. Ĝia longa korpo estas navetforma, dorso arka, ventro plata, buŝo pinta kun dika kaj larĝa bazo. En la malantaŭa parto de la kapo estas glata ostoplato. La buŝo, kun horizontala fendo, povas libere fleksiĝi eksteren. La lipoj supra kaj malsupra kun etaj elstaraĵoj estas subevoluintaj. La okuloj estas malgrandaj, dum la brankoj grandaj. La vosta naĝilo estas malrekta kun raspa ostoplato sur la supra evoluinta parto. La kapo kaj dorso estas blugrizaj aŭ grizbrunaj, ventro blanka kaj naĝiloj blugrizaj.
Hatta (Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj)
Hatta (en araba: حتا) estas interna eksklavo de la Emirlando Dubajo en la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj (UAE).
Ĝi estas sudoriente de la ĉefa teritorio kaj ĉirkaŭ 134 km oriente de Dubajurbo. Ĝi limas kun Omano oriente kaj sude, la vilaĝoj Sajh Mudajrah kaj Masfut en Emirlando Aĵmano okcidente, kaj Ras-al-Ĥajmo norde.
Ĉar ĝi estas en la montaro Al Hajar, tradicie ĝi estis somerloko de Dubajaj familioj kiuj fuĝas el la varmo kaj humideco de la marbordo.
Ekonomio
La ĉefaj ekonomiaj enspezofontoj de Hatta estas turismo kaj akvo. Historie la areo kapablas kultivi daktilopalmojn, kies fruktoj estas uzataj kiel manĝorimedo, dum la arbo estas uzata por konstrumaterialo. Ĝi havas popularan tradician vilaĝon, kiu inkludas kolekton de rekonstruitaj tradiciaj montarloĝejoj kaj estas populara por semajnfinoj kiam homoj povas kampadi en la vintraj monatoj aŭ gasti en la Hatta Fort Hotel, kiu estas nur je 2.7 km el la Hatta Akvorezervejo.
Valinhos
(oficiale Município de) estas municipo en la subŝtato San-Paŭlio de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Campinas kaj en la samnoma mikroregiono Campinas. Laŭ la stato de en la municipo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
Paul Helly
Paul Helly estas franca esperantisto. Li iĝis volontulo de TEJO en la fino de 2017. Antaŭ tio, li finis sciencajn studojn en inĝenierlernejo kaj universitato. Lia ĉefa fako estas komputika solvado de fizikaj modeloj, ekz. por mekaniko de fluidoj, kaj li ankaŭ havas intereson por datumscienco.
Armena diasporo
La Armena diasporo (Հայկական սփյուռք [Hajkakan sp'jurq]) estas termino uzata por priskribi la komunumojn fonditaj de la armenoj kiuj loĝas ekster Armenio kaj Montara Karabaĥo. El la totalo de la armena popolo kiu loĝas en la tuta mondo (en 2004 oni kalkulis pli ol da personoj), nur ĉirkaŭ  loĝas en Armenio kaj ĉirkaŭ  en Montara Karabaĥo. La diasporo estas kalkulata en ĉirkaŭ da homoj el armenaj devenoj aŭ naskiĝintaj en Armenio. Nur kvinono de la tutmonda armena loĝantaro loĝas en Armenio, inkluzive de la armenaj teritorioj antaŭ la Unua Mondmilito kaj 1920, kiuj kovris teritorion kvin aŭ ses foje pli grandan ol la nuna Armenio, inkluzive de la nunaj orientaj regionoj de Turkio, partoj de Irano kaj Sirio.
Origino
Kvankam ekzistas armena diasporo ekde la malapero de la armena ŝtato en 1375, kiam la Armena reĝlando en Kilikio falis sub la kontrolon de la mamelukoj, la ekzilo ege kreskis post la armena genocido. Malgraŭ tio ke multaj armenoj pereis survoje, aliaj povis eskapi kaj enradikiĝis en pluraj landoj de Orienta Eŭropo, la Balkanoj, Meza Oriento kaj urboj kiel Moskvo kaj Soĉi, en Rusio, Odeso, Sebastopolo kaj Krimeo, en Ukrainio, Tbiliso kaj Batumi, en Kartvelio, Plovdiv en Bulgario, Ateno en Grekio, Bejruto en Libano kaj Halepo en Sirio. Israelo havas gravan komunumon en la tiel nomata armena kvartalo de Jerusalemo.
Pluraj milionoj da armenoj ekloĝis en Okcidenta Eŭropo (Francio, Germanio, Italio kaj Nederlando) kaj en Ameriko (norde kaj sude), ekde la 1890-aj jaroj. Kelkaj armenaj komunumoj ekzistas en la malproksima oriento de Rusio, kaj en la eksaj sovetaj respublikoj de Centra Azio. Kelkaj el tiuj ĉi grupoj estis instigitaj ekloĝi tie far la carismaj kaj sovetaj aŭtoritatoj, dume aliaj ne havas elekton ĉar ili estis deportitaj de Stalino. Oni ankaŭ povas trovi malgrandajn armenajn komunumojn en Barato, Aŭstralio, Nov-Zelando, subsahara Afriko (Sudano, Sudafriko kaj Etiopio), kaj en la ekstrema oriento: Singapuro, Mjanmaro kaj Hongkongo. Ankaŭ ekzistis komunumoj de ekzilitaj armenoj en Ĉinio, Japanio kaj Filipinoj, sed la armena kulturo praktike malaperis tie.
Dua diasporo
Post la ampleksiĝo de la tutarabismo en Egiptio kaj Sirio, la islamismo en Irano kaj la Libana enlanda milito, dekoj da miloj da armenoj foriris el Meza Oriento al aliaj landoj, ĉefe al Usono, Kanado, Francio kaj aliaj lokoj kie ili fondis grupojn por apogi Armenion kaj etendigi la internacian agnoskadon kaj kondamnon de la armena genocido. Hodiaŭ, la landoj kun elstaraj armenaj komunumoj (escepte de Armenio kaj Montara Karabaĥo) estas Rusio, Usono, Francio, Irano (kvankam ĝia komunumo tre reduktiĝis ekde 1970), Libano, Kartvelio, Sirio, Argentino, Kanado kaj Ukrainio.
En Pollando
Armenoj en Pollando estas unu el naŭ laŭleĝe agnoskitaj naciaj minoritatoj en Pollando, estanta parto de Armena diasporo, loĝanta dise en la tuta lando, asimiligita kun plurjarcenta tradicio de setliĝo sur la teritorioj de la Respubliko de Ambaŭ Nacioj. Plimulto de armenoj setliĝintaj en Pollando okupiĝis pri komerco kun Azio kaj rapide ĝin dominis. Aliaj laboris kiel ormetiistoj, ofte produktante grandiozajn objektojn. Aliaj evoluigis produktadon de dioj. Plimulto de polaj armenoj estis bone edukita. Danke al siaj komercaj kontaktoj kun Oriento ili scipovis paroli orientajn lingvojn, kion ofte profitis polaj reĝoj kaj polaj senjoroj – plimulto de oficialaj misioj al Turkio aŭ Persio estis priservata de armenoj. Riĉaj armenaj komercistoj kelkiam pruntedonis monon al ĉiam suferantaj pro manko de mono polaj reĝoj. Oni ofte emfazas unuavican rolon de armenoj en orientalismigo de la pola nobela kulturo. Ĝuste armenoj kunkreis sarmatismon, venigante al Pollando interalie nedisigeblan atributon de sarmato – kontuŝan veston, popularan armenan sabron aŭ plurajn ekzotajn spicaĵojn kaj ornamaĵojn.
Albert Mair
EdE-M