cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rudinka
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1506 en latina formo "Minor Rudina", poste en 1522 en hungara formo "Also Rwdyna". En 1784 157 vilaĝanoj loĝis en 27 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Kisrudas (kune kun la najbara vilaĝo) 642 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Trencsén (reĝa departemento), al distrikto de Kysucké Nové Mesto, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Rudinka 381 homoj, (374 slovakoj).
Parás
Klimato
En la komunumo jare falas averaĝe ne konata mm/m² de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas 20 °C.
Sociogeografio
En Parás loĝis en la jaro 2000 898 personoj, kiuj aĝis pli ol 15 jaroj. El tiuj 805 scipovis legi kaj skribi, sed 60 personoj estis analfabetoj. Laŭ procentoj 6,93 % de la personoj pli aĝaj ol 15 ne scipovis legi kaj skrbi. Inter la viroj 7,49 % ne scipovis legi kaj skribi kaj inter la virinoj estis 6,27 %.
El la loĝantoj (pli aĝaj ol 5 jaroj en la jaro 2000), 903 personoj apartenis al la katolika religio kaj 76 personoj al la protestantisma religio. Neniu apartenis al la judisma relegio kaj 67 personoj statistike apartenis al neniu religio.
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Serge Lama
Serge LAMA (veranome Serge Chauvier) naskiĝis en Bordeaux je la 11-a de februaro 1943. Lia patro, kun bela voĉo, ĉiam provis karieri en la kanzonarto, sed ne sukcesis, kaj la infano volis "venĝi" sian patron.
833
En la jaro 833 post Kristo okazis, interalie:
La nigra urbo (romano)
La nigra urbo, origine hungare A fekete város estas signifa historia romano de Kálmán Mikszáth en Hungario. Ĝi aperis unua serie inter 1908–1910 en Vasárnapi Ujság, en 1911 jam en libroforme. La romano konsistas el 15 ĉapitroj.
Historio
En la urbo oni deklaris funebron, ĉiuj devis vesti sin en nigro ĝis la murdisto vivas. Pri tio la urbo devas tre longe atendi.
El la romano oni kreis filmon en 1971 kaj bildromanon en 1981.
Villarrica (Paragvajo)
Origine, la urbo estis establita la 14-an de majo 1570 sub la nomo de Villa Rica del Spirito Santo de la konkistadoro Ruy Díaz de Melgarejo borde de la Rivero Parano. Nur en 1682 ĝi translokiĝis al lia situo aktuala, kaj tiam la urbocentro laŭ la legendo estis sur sep malsamaj montetoj. Tiuj sep montetoj kune formas la nunajn limojn de la urbocentro. En la malfrua kolonia periodo, la urbo prosperis je nivelo preskaŭ egala al la landa ĉefurbo Asunciono, ĝis ĝi estis preskaŭ tute detruita en la Milito de la Trilanda Alianco de 1864 ĝis 1870 kaj sekve perdis gravecon. En 1889 ĝi estis ligita per fervoja linio kun Asunciono.
Juliska Németh
Juliska Németh [juliŝka nEmet], laŭ hungarlingve kutima nomordo, pli oficiale kaj kun plena nomo Németh Julianna Antónia Erzsébet estis hungara operetkantisto, aktoro.
Juliska Németh naskiĝis la en Budapeŝto, ŝi mortis depost 1935.
Biografio
Juliska Németh maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste ŝi studis en privata aktora lernejo de Szidi Rákosi kun diplometo en 1907. Ŝi komencis sian aktoran karieron en kabaredo de Endre Nagy (verkisto). Ekde 1910 ŝi havis rolojn en diversaj germanaj teatroj, baldaŭ en Budapeŝto (ekzemple Gaja Teatro, Teatro Renaissance). Baldaŭe ŝi ludis alterne en Germanio kaj Hungario. Ŝi edziniĝis dufoje, unu el ŝiaj edzoj estis József Baky.
Université-de-Montréal (metroo de Montrealo)
Université-de-Montréal estas stacio de la Metroo de Montrealo sur blua linio, situanta en arondismento Côte-des-Neiges–Notre-Dame-de-Grâce de Montrealo. Ĝi estis malfermita la.
Salpinkto
Plenkreskuloj estas 12 cm longaj kaj havas grizbrunajn suprajn partojn kun malgrandaj nigraj kaj blankaj punktoj kaj palgrizajn subajn partojn kun helbruna pugo. Ili havas helgrizan linion superokulan, longan iom kurvecan maldikan bekon, longan striecan voston kaj malhelajn gambojn.
La reprodukta habitato estas sekaj rokejoj, inklude kanjonojn, el sudokcidenta Kanado suden al Kostariko. Tiu birdo konstruas tasforman neston en fendo aŭ kavaĵo, kutime inter rokoj.
Ofterdingen
Ofterdingen estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Tübingen kaj en la distriktaro Tübingen de la federacia lando Baden-Virtembergo. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Salpinkto
Tiuj estas konstantaj loĝantaj birdoj en la sudo de sia teritorio, sed nordaj populacioj migras al pli varmaj areoj el centra Usono kaj sudokcidenta Kanado suden. Ili estas eventualaj vagantoj en orienta Usono.
Tiuj birdoj aktive ĉasas surgrunde, ĉirkaŭ kaj sub objektoj, plukante per siaj bekoj kiel elprena ilo. Ili ĉefe manĝas insektojn kaj araneojn.
La kanto de tiu birdo estas trilado, kaj iĝas pli varia dum la reprodukta sezono.
Burgo Hermannstein (Waltershausen)
Burgo Hermannstein estas pereinta mezmezepoka spronremparo en Schnepfenthal, urbokvartalo de Waltershausen, Germanujo. La fundamentoj de la iama altaĵburgo troviĝas je alteco de 456,4 metroj ne tute 3,5 km for sudeosten de Kastelo Tenneberg, je ĉ. 2 km nordoriente de Friedrichroda kaj ĉ. 1 km sude de Schnepfenthal sur la eosta rando de la mallarĝa kaj roka montodorso Wachkopf. La tuto estas nun enarbare kaj forstista servovojo tratranĉas la okcidentajn murojn. Migradantoj informatas per lokaj signoj ĉi-prie kaj ĝi estas ene de la rondmigradopadaro de Friedrichroda. Malsupre de ĝi estis mezepoka strato kondukanta disde Friedrichroda en la direkto de Leina (Georgenthal) kaj Gotao.
Historio
Burgo Steinfirst menciitis kiel remparo de la senjoroj de Döllstädt en la inter 1418 kaj 1419 skribita kroniko Thüringische Landeschronik de la eisenach-a historiisto Johannes Rothe. Ĝia konstrudato, uzo kaj detruo rekte koneksiĝeblas al la Turingia-hesia milito pri sukcedo (1247–1263). Laŭdire la kastelo jam en 1260 estis malkonstruita kial la defendantaj kavaliraj ŝtelistoj baradis la alirejojn al Klostro Reinhardsbrunn. Pro ĝia observaden perfekta situo la monteto plurfoje, laste dum la Tridekjara milito (laŭ instigo de duko Ernesto la 1-a (Saksio-Gotha-Altenburg) provizitis per gvatadloko.
Valo Owens
La valo Owens Valley estas la proksimume 120 km longa valo de la rivero Owens River en la sudoriento de la ŝtato Kalifornio de Usono. Ĝi vojas de nordo al sudo inter la Sierra Nevada okcidente kaj la "Blankaj Montoj" (White Mountains) nordoriente respektive la montoĉeno "Inyo Mountains " sudoriente. Sude la valo limiĝas per la "lago Owens", nuntempe sekiĝinta salakva lago. Norde ĝi finiĝas per la pasejo Sherwin Summit en alteco de 2100 metroj super la marnivelo, aliflanke de kiu troviĝas la "lago Mono". Tra la valo gvidas la nacia ŝoseo 395, kiu ligas de sudo al nordo la loĝlokojn Lone Pine, Independence, Big Pine kaj kiel plej granda loĝloko de la valo norde Bishop.
Burgo Hermannstein (Waltershausen)
Etimologiaĵoj
La nomo Wachkopf estas le ekde 1512 dokumentebla kaj ĝisnun kutima nomo de la monto, dume Herrmannstein referencas al ebla konstruinto. Laŭ Raimann temis pri landgrafo Hermano la 1-a kiu mendis la burgokonstruon. Sed tio tre malverŝajnas kaj kontraŭuus al la informoj de ĉe Rothe. Ĝis 1998 Hermannstein ankaŭ nomiĝis gastejo je la vilaĝorando de Schnepfenthal. Steinfirst kaj Steinfurt atestas malnovajn forstejajn nomojn tre proksimajn al la burga loko - ilin uzis ankaŭ la Rothe-kroniko.
Kleinbasel
Kleinbasel (iam minderes Basel; bazel-germane Glaibasel) estis la parto trans Rejno de la urbo Bazelo, Svisio. Tiu bazela parto estis komponita de Antikva Kleinbasel, la kvartaloj Clara, Rosental, Matthäus, Klybeck, Wettstein, Hirzbrunnen kaj Kleinhüningen. En tiu areo oni trovis restaĵojn de la Ferepoko.
Burgo Hermannstein (Waltershausen)
Bagatelaĵoj
Eble ŝtona plato el la kastelparko de Reinhardsbrunn originas el Hermannstein-burgo. La waltershausen-a pentristo Michael Thiem faris en 1988 por la enirejzono de la intertempe malkonstruita Gastejo Hermannstein vandbildon kun fikcia aspekto de la burgo kiel kuliso.
Valo Owens
Geologio
La valo ekestis dum la lastaj tri milionoj da jaroj iom post iom per tektonika disiĝo de du partoj de kontinenta plato, nomata rifto, kaj kompareblas al ekzemple la Granda Rifto en Afriko aŭ la Suprarejna Rifto en Eŭropo. La flankoj limiĝas per la Sierra Nevada Fault okcidente kaj la White Mountains Fault oriente. La valo estas la plej okcidenta "baseno" de la regiono Basin and Range, kies centra parto estas la Granda Baseno kaj tiu etendiĝas orienten ĝis la ŝtato Koloradio, norden ĝis Oregono kaj suden ĝis Meksiko. La parto de la tektona plato, kiu pro la rifto malaltiĝis, en la valo subensinkis ĝis 3000 metrojn sub la tera surfaco, kaj la grundon inter la tektona plato ĝis la surfaco pleniĝis per materialo de erozio el la apudaj montaroj, aparte de la Sierra Nevada.
La valo la 26-an de marto 1872 skuiĝis per tertremo de la forteco 7.1 sur la skalo de Richter. Temis pri la tria plej forta tertremo en la historio de Kalifornio. Aparte la konstruaĵoj de la urbeto Lone Pine estis forte damaĝitaj. Entute tiam mortis 27 homoj en la valo. Ankoraŭ nuntempe la regiono ofte skuiĝas per malgrandaj tertremoj.
Geologie interesaj kaj aparte pitoreskaj estas la "Alabamaj Montetoj" (Alabama Hills) ĉe la okcidenta flanko de la valo proksime de Lone Pine. La montetoj estis kaj estas la scenejo por tre multaj televidaj kaj kinejaj filmoj.
Historio
La minejoj ĝis la jaro 1880 estis elĉerpitaj, la valanoj devis pluvivi nur de la agrikulturo kaj suferis pro la malcentra situo de la valo, kiu malfaciligis profitigan vendon de la agrikulturaj produktoj. Nur la konstruo de fervojeto meze de la 1880-aj jaroj plibonigis la situacion. La farmistoj konstruis pluraajn akvumajn kanalojn kaj pli ekspluatis la akvon de la rivero Owens.
Inter la jaroj 1905 kaj 1910 kampanjo alvokis la lokajn farmistojn ekkultivi fruktojn. En la nova loĝloko Manzanar (de la hispana vorto por "pomkultivejo") eksetlis pluraj familioj kaj kultivis plurajn speciojn de fruktoj, aparte pomojn. Samtempe la loĝloko Los-Anĝeleso en distanco de 300 kilometroj, tiutempe nur urbeto, interesiĝis aĉeti akvon el la rivero Owens kaj aĉetis ĉiujn haveblajn akvorajtojn. Konstruiĝis unua akvokondukilo kun 370 kilometroj da longo kaj 164 tuneloj de la valo ĝis Los-Anĝeleso, kiu forprenis tiom da akvo, ke ene de 15 jaroj la "lago Owens" plene sekiĝis. La farmistoj de la valo kaj el la ĉirkaŭaĵo forte luktis kontraŭ la projekto, kaj tiu lukto konatiĝis sub la moti "kaliforniaj akvomilitoj" (angle California Water Wars). Ekzemple dum la jaro 1924 nekonatuloj eksplodigis la akvokondukilon super la kanjono Jawbone, aliaj luktantoj malfermis kluzon kaj dum kvar tagnoktoj forkondukis akvon, tiel ke la akvoprezo altiĝis. Tiu situacio devigis la urbokonsilantaron de Los-Anĝeleso intertrakti kun la valanoj, sed fine tamen dum multaj jardekoj ne ekestis taŭga interkonsento. Sekve multaj loĝantoj forlasis la valon, en kiu ne plu kontentige eblis praktiki agrikulturon. Nur dum la 1990-aj jaroj la valanoj kaj la urbo Los-Anĝeleso trovis validan interkonsenton, laŭ kiu ekde la fino de la jaro 2006 denove almenaŭ 5 procentoj de la natura akvokvanto de la rivero restas en la valo.
Partero (teatro)
Partero estas la teretaĝa parto de teatra ĉambrego,, tio estas la sidlokaro situa malantaŭ la sidlokoj de la orkestro en teatro aŭ alitipa spektaklejo.
Foje la partero ne havis faktajn sidlokojn kaj disponigis nur el la plej malmultekostaj lokoj ĉar la publiko, nur viroj, staris. La virinoj rajtis ĉeesti nur sur la loĝioj aŭ balkonoj pro siaj enormaj vestaĵoj kaj harfrizaĵoj, kaj por eviti seksajn kontaktojn.
Laŭ Francisko Azorín partero estas Teretaĝo de teatra salonego. Li indikas etimologion el la latina per + terra (sur tero).
Kincsesbánya
Kincsesbánya [kinĉeŝbAnja] estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Fejér, en subregiono de Mór. La loknomo estas hungare trezora-minejo.
Situo
Kincsesbánya situas sur malebenaĵo, preter fervojo Székesfehérvár-Kisbér, laŭ traira flankovojo. Mór kaj Várpalota troviĝas 16, Székesfehérvár 17, Polgárdi 27 km-ojn.
Historio
En la arbara, montara loko en 1941 ekfunkciis minejo pri baŭksito. El tio oni faras aluminion, kiun la hungaroj nomumas "hungara arĝento". En 1966 la setlejo memstariĝis. La loĝantaro laboras en la minejo.
Telciu
Telciu [telĉu] (hungare: Telcs) estas komunumo en Rumanio norde de Năsăud. En 1910 ĝi havis 3 283 loĝantojn (rumanoj, germanoj, hungaroj); en 1992 5 730 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1440. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Beszterce-Naszód vármegye). Administre apartenas al ĝi Fiad (Bánffytelep) kaj Telcișor.
Mihály Kőmíves
KŐMÍVES Mihály [koe:mi:veŝ] estas hungara aktoro naskiĝinta en Arad la 29-an de januaro 1942.
Regensdorf
Geografio
Regensdorf situas je la piedo de la ĵurasa montĉeno Lägern je la orienta fino de la Furtvalo.
Mihály Kőmíves
Kariero
Ekde 1964 li estis ano de la Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház de Sfântu Gheorghe.
Regensdorf
Trafiko
Regensdorf situas sur trajnlinio de la Svisaj Federaciaj Fervojoj de Zuriko-Oerlikon al Baden, kaj tra ĝi kaj per diversaj lokaj buslinioj estas bone konektita al la reto de la Zurika Trafik-Unio.
Historio
La plej malnova ekzistanta dokumento, en kiu Regensdorf estas menciita, datiĝas de la jaro 870. En mezepoko ludis por Regensdorf gravan rolon la libersinjoroj de Regensberg, kiuj sur eta morenmonteto ĉe la hodiaŭa setlejo Altburg konstruis kastelon en la 11-a jarcento. Ĝiaj restaĵoj la ruino Alt-Regensberg estas ankoraŭ hodiaŭ viziteblaj.
Laŭ la nova kantona konstitucio la apartaj civilkomunumoj de Watt kaj Adlikon ĉe Regensberg en la jaro 2009 devos esti dissolvitaj kaj plene integritaj al la urba administracio.
2659 Millis
2659 Millis estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Edward L. G. Bowell sur platoj fotitaj de Brian A. Skiff, elde la Stacio Anderson Mesa de la observatorio Lowell, apud Flagstaff (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras la usonan astronomon Robert L. Millis.
Manolo Blasco
Manolo BLASCO estas hispana astronomo.
Laŭ Minor Planet Center li malkovris aŭ kunmalkovris 5 asteroidojn inter 1996 kaj 2000, unu en kunlaboro kun Salvador Sánchez.
Historio de Islamo
La historio de Islamo inkludas la historion de la islama kredo kiel religio kaj kiel socia institucio. Kiel ĉe la majoritato de la religioj de la mondo, la historia disvolviĝo de islamo havis klaran efikon en la politika, ekonomia kaj milita historio de la areoj ene kaj ekster tio kion oni konsideras ĉefaj geografiaj atingozonoj. Kiel ĉe kristanismo, la koncepto de «islama mondo» povas esti pli malpli utila rigardante diferencajn periodojn de la historio. Grava tendenco de la islama kulturo helpas la identigon kun la komunumo. La historio de islamo kiel religio estas proksime rilata al la politika, ekonomia kaj milita historio.
Islamo aperis en Arabio en la 7-a jarcento de la kristana epoko kun la apero de la profeto Mohamedo. Unu jarcenton post lia morto, Islamo etendis el Atlantiko okcidente al Centrazio oriente. Tiu imperio ne restis unuigita dum multa tempo; la nova sistemo de registaro tuj derivis en enlanda milito konita de la historiistoj de Islamo kiel fitna, kaj poste en dua fitna. Post tio, rivalaj dinastioj postulis la kaliflandon, aŭ estrecon de la islama mondo kaj multaj islamaj ŝtatoj kaj imperioj havigis nur simbolan obeon al la kalifo, nekapabla unuigi la islaman mondon.
Spite tiun fragmentadon de Islamo kiel politika komunumo, la imperioj de la Abasida Kaliflando, la mogoloj kaj la otomanaj Selĝukoj estis inter la plej grandaj kaj povaj de la mondo. La araboj organizis multajn islamajn centrojn de kulturo kaj scienco el kiuj aperis elstaraj islamaj sciencistoj, astronomoj, matematikistoj, doktoroj kaj filozofoj dum la Islama Orepoko. La teknologio floris; estis multa investado en ekonomia infrastrukturo, kiaj sistemoj de irigacio kaj kanaloj. Fokuso al la gravo de la legado de la Korano produktis altan nivelon de legokapablo en la tuta loĝantaro ĝenerala.
Poste, en la 18-a kaj 19-a jarcentoj, la islamaj regionoj falis sub la influo de la povegaj eŭropaj imperioj. Post la Unua Mondmilito kaj la Okupo de Istanbulo, la restaĵojn de la Otomana Imperio estis dividitaj en la dispartigo de la Otomana Imperio kiel eŭropaj protektoratoj.
Post multaj jarcentoj, ne restas granda kaj amplekse akceptita reklamo de la kalifeco (kiu estis reklamita almenaŭ fare de la otomanoj).
Kvankam tuŝita de diversaj ideologioj, kiaj la komunismo, dum granda parto de la 20-a jarcento, la islama identeco kaj la elstareco de Islamo en politikaj aferoj pliiĝis preskaŭ sendube dum la lastaj jaroj de la 20-a jarcento kaj komenco de la 21-a. La rapida kresko, la interesoj de okcidento en la islamaj regionoj, la internaciaj konfliktoj kaj la tutmondiĝo influis en la gravo de Islamo en la formado de la mondo en la 21-a jarcento.
Mohamedo
Mohamedo estis araba komercisto de Mekko, kiu ĉiujare dum la monato Ramadano iris al kaverno Hira en la monto Ĝabal an-Nur por preĝi, fasti kaj doni almozojn. Laŭ la doktrino en la jaro 610 la Anĝelo Gabrielo komencis paroli kun li. Gabrielo daŭre parolis kun Mohamedo ĝis lia morto kaj Mohamedo parkeris la diraĵojn. Post la morto de Mohamedo, liaj anoj skribis la diraĵojn, kaj tiel ekaperis la Korano. La prediko de Mohamedo estis akceptita komence inter araboj, kaj urbaj kaj beduenoj. Mohamedo kiel la Fina Profeto kaj fondinto de islamo nur montriĝis en jarcentoj postaj.
En la tempo de Mahomedo, la araboj senĉese kaj venĝoplene interbatalis. Araboj estis ordigitaj laŭ klanoj, laŭ sango. Mohamedo enkondukis ion novan: komunumon bazitan ne sur sango, sed sur fido. En la fruaj jaroj, la islamanoj funkcias kiel nova klano, sed klano algluigita ne de sango, sed de fido komuna. Aldone, la islamanoj, spite de diverseco de sango, promesis ne interbatali.
Pro la minaco de la nova klano al tradicio kaj ĝia religio, potenco kaj socia ordo, Mohamedo kaj la islamanoj devis forfuĝis de Mekko en la somero de 611 al Jatrib (nun Medino, "[la] urbo"). Tio estis la heĝiro ("fuĝo") kaj markas la komencon de la islama erao. En Medino Mohamedo fondis la unuan moskeon (islama preĝejo), kiu fariĝis la modelo por ĉiuj postaj moskeoj. Sed kvankam Mohamedo kaj la islamanoj nun estis en Medino, Mekko ankoraŭ batalis kontraŭ Mohamedo, ĉar nun la islamanoj subtenis sin per rab-atakoj kontraŭ la karavanoj kiuj vojaĝis al Mekko. Mohamedo fine venkis la armeon de Mekko en 627 en la Batalo de la Tranĉeo. Tiam islamo disvastiĝis kiel fajro tra Arabion. En 630 li kaptis Mekkon.
Ĉar la islamanoj promesis ne interbatali, la islama parto de Arabio estis regiono de paco. Tio fortigis la islamanojn kontraŭ la aliaj araboj, kiuj estis troe disigitaj de la deziro por venĝo. Kiam Mohamedo mortis en 632, la plimulto de araboj estis islamanoj. Kvar el la kunuloj de Mohamedo fariĝis regantoj de araba imperio granda kaj donis bazan formon al islama civilizo.
La kvar justaj kalifoj post Mohamedo
La problemo de la sukcedo de Mohamedo kaŭzis profundajn dividojn inter la ĝistiamaj anoj de Islamo. La anoj de Medino kaj Mekko konsentis elekti Abu Bakr, amiko kaj parenco de Mohamedo. Abu Bakr realigis la union en Arabio kaj estis agnoskita kiel kalifo (sukcedanto). Li rilatas kun la deveno de la unuaj libroj de la Korano. Tiu diroj ĝis tiam estis nur parolaj kaj la transskriboj de la diraĵoj de Mohamedo sur folioj, bestostoj aŭ ledaĵoj estis nur referencoj. Li mortis en 634, nomuminte malrekte sian sukcedonton: Umar, kiu estos kalifo ĝis 644.
Tiu ĉi sekvos la konkeron kaj ludis rolon en la politika organizado per la starigo de la institucio de divano (kie la islamaj luktantoj estas enskribitaj kaj pagitaj). Li estis mortigita de mazdaano. Uthman kaj Ali aperis kiel la ĉefaj kandidatoj. Estis elektita Uthman. Li atribuis gravajn postenojn al la membroj de sia klano. Li estis mortigita en 656.
La saman tagon, Ali, kuzo kaj bofilo de Muhamado (edzo de lia filino Fâtîma), estis elektita kiel kalifo. La klanestro de la Umajidoj, Mu`âwîya, postulas la punon de la kulpuloj de la amortigo, sed tiu malfruos. Tiam ekas lukto inter la partianoj de Ali kaj la Umajidoj. La batalo de Siffin de 657 markis la krizon de tiu ĉi enlanda milito. Kiam li estis venkonta, Ali, probable por haltigi la sangoverŝon inter islamanoj, akceptis negocii. Tiu ĉi milito inter la du sektoroj estis la fitna, tio estas grava religia disigo. Ali estos poste siavice mortigita de ĥariĝitoj, antikvaj partianoj kiuj malakceptis la negocadon.
La Islama Imperio
La indikitaj preceptoj en Islamo estis la bazo por la komenco de la araba ekspansio. La devigo de la kredantoj praktiki la sanktan militon defende de la kredo favoris la aligon de soldatoj al la arabaj armeoj kaj la ĉeson intermiliti.
Aliflanke, estis ankaŭ aliaj tialoj kiuj pelis la araban ekspansion. El ekonomia vidpunkto, la malriĉo de la teritorio loĝataj de tiuj popoloj pelis la serĉado de teroj pli fekundaj kaj enspezigaj. Al tio aldonendas la iompostioma dekadenco de la persa kaj bizanca imperioj, taŭga kondiĉo por la enkonduko de tiu nova kulturo.
Dezső Deseő
Dezső Deseő [deĵO deĵO], laŭ hungarlingve kutima nomordo Deseő Dezső estis hungara kuracisto, profesoro, dentkuracisto. Lia nobela antaŭnomo estis nagyemőkei.
KGS
La vorto havas plurajn signifojn:
Dezső Deseő
Dezső Deseő naskiĝis la  en Hungara reĝlando en Nagybáb, kiu nun estas vilaĝparto de Báb (distrikto Nitra) en Slovakio. Li mortis la en Budapeŝto.
Biografio
Dezső Deseő frekventis gimnazion en Nyitra, poste li akiris kuracistan diplomon en Reĝa Scienca Universitato de Budapeŝto en 1915. Post siaj studoj li laboris en la universitata medicina instituto, dum la 1-a mondmilito li estis armea kuracisto. Inter 1917 kaj 1919 li estis militkaptito en Italio. Hejmenveninta li estis nomumita privata profesoro. En 1920 li akiris dentkuracistan diplomon. Inter 1922 kaj 1948 li instruis en la Veterinara Altlernejo de Budapeŝto, sed interrompo okazis en la studjaro de 1925, tiam li esploris en Londono kaj Lejpcigo. En 1929 li atingis la rangon publika ordinara profesoro, en la studjaro 1934 li estis dekano. En 1948 li pensiuliĝis, tamen li laboris plu, kiel dentokuracisto.
Pinto Alkazabo
La Pinto Alkazabo estas, kun 3.371 m, la kvina montopinto plej alta de la Iberia Duoninsulo kaj tria de sia montoĉeno. Ĝi estas situa en la provinco de Granado, en Andaluzio (Hispanio), kaj apartenas al la Sierra Nevada, en la Betika Montaro.
Kun la montopintoj Mulhacén kaj Puntal de la Caldera, formas amfiteatran teritorion en la nordaflanko, kie ekfluas la rivero Genil, precize el la Laguna de la Mosca (Muŝolaguno), konstanta laguno.
La etimologio de la nomo aludas per arabdevena vorto al fortikaĵoj kiuj kutime oni starigis en montopintoj, kiaj tiu. Alkazabo estas ankoraŭ uzata vorto en Hispanio.
Kontraŭkoncipo
Kontraŭkoncipo, naskoregado, famili-planado kaj aliaj similaj esprimoj referas al klaso de metodoj kiu celas eviti nedeziratan gravediĝon. Ĉi tiu artikolo estas por diskuto de la filozofio kaj politiko de kontraŭkoncipo. Por la metodoj vidu la apartan artikolon kontraŭkoncipiloj.
Plani kaj provizi naskolimigon nomiĝas familiplanado. Sekura seksumado, ekzemple uzante kondomon, povas helpi preventi transiron de sekse kontaĝaj malsanoj. Kontraŭkoncipo en evoluantaj landoj jam reduktis la nombron da patrinaj mortoj 44% (proksimume 270.000 evititaj mortoj en 2008) sed povus preventi 73% se la tuta postulo por naskoregado estus plenumita. Ĉar gravediĝo de junulino havas pli altan riskon de malfavoraj rezultoj, ekzemple antaŭtempa nasko, malalta naskopezo, kaj morto de la bebo, junuloj bezonas ampleksan seksedukadon kaj aliron al servoj pri reprodukta sano, inklude kontraŭkoncipon. Plilongigante la tempon inter gravediĝoj, kontraŭkoncipo povas plibonigi la rezultojn por plenkreskaj virinoj kaj la pluvivon de iliaj infanoj.
Oni uzas kontraŭkoncipon ek de antikvaj epokoj, sed efikaj kaj sendanĝeraj metodoj fariĝis disponeblaj nur en la 20-a jarcento. Por iuj homoj, kontraŭkoncipo implicas moralajn aferojn, kaj multaj kulturoj limigas aliron al kontraŭkoncipo pro moralaj kaj politikaj pretekstoj. Proksimume 222 milionoj da virinoj kiuj deziras eviti gravediĝon en evoluantaj landoj ne uzas modernajn kontraŭkoncipilojn. Kontraŭkoncipo pliigas ekonomian kreskadon pro la malpli alta nombro da dependaj infanoj, pliaj virinoj en la laboristaro, kaj malalta konsumado de malabundaj rimedoj. La enspezado, posedaĵoj, korpa masindekso de virinoj, kaj la edukado kaj korpa masindekso de iliaj infanoj, ĉiuj konsiderinde pliboniĝas kun pli facila aliro al kontraŭkoncipo.
Antikva Mezopotamio, Egipto kaj Romo
Limigi naskojn kaj infanmurdi estis konate en Mezopotamio kaj en Antikva Egiptio. Unu el la plej fruaj dokumentoj kiu klare referas al kontraŭkoncipo estas la Kahuna Ginekologia Papiruso de ĉirkaŭ 1850 AKE. En ĝi oni priskribis diversajn kontraŭkoncipajn pesariojn, inklude de akacia gumo, kiu, laŭ lastatempa esplorado, havas spermicidajn atributojn kaj estas ankoraŭ uzata en kontraŭkoncipaj ĝeloj. Aliaj kontraŭkoncipaj metodoj menciitaj en la papiruso inkludas la aplikon de gumecaj substancoj por kovri la "buŝon de la utero" (t.e. la cerviko), miksaĵo de mielo kaj natria karbonato aplikenda al la interno de la vagino, kaj pesario farita el krokodila fekaĵo. Laktado (mamnutrado) de ĝis tri jaroj ankaŭ estis uzata cele al preventi gravediĝon en Antikva Egiptio.
Plantoj kun kontraŭkoncipaj atributoj estis uzataj en Antikva Grekio ek de la 7-a jarcento AKE kaj dokumentitaj de multaj antikvaj verkistoj pri ginekologio, ekzemple Hipokrato. La botanisto Teofrasto dokumentis la uzadon de silfio, planto konata pro ĝiaj kontraŭkoncipaj kaj abortigaj atributoj. La planto kreskis nur sur malgranda strio de tero apud la marborda urbo Kireno en nuna Libio. Malsukcesis provoj kreskigi ĝin aliloke. Ĝia prezo pliiĝis pro la alta postulo, pro kiu ĝi valoris "pli ol ĝia pezo en arĝento" ĝis la unua jarcento AKE. La alta postulo finfine rezultigis ĝian malaperon dum la tria aŭ dua jarcento AKE. Asafetido, proksima parenco de silfio, ankaŭ estis uzata pro ĝiaj kontraŭkoncipaj atributoj. Aliaj plantoj ofte uzataj en Antikva Grekio inkludas speciojn de daŭko (Daucus carota), saliko, daktilo, granato, mento, artemizo, mirho, kaj ruto. Iuj el tiuj plantoj estas venenaj kaj antikvaj grekaj dokumentoj specifis sendanĝerajn dozojn. Modernaj esploroj konfirmis la kontraŭkoncipajn ecojn de multaj el tiuj plantoj, ekzemple konfirmante ke daŭko havas postkoitajn kontraŭfekundajn atributojn. Oni ankoraŭ uzadas daŭkon en Barato. Same kiel siaj najbaroj la antikvaj grekoj, la antikvaj romianoj praktikis kontraŭkoncipon kaj abortigon.
Antikva Israelo
La kristana Biblio (Genezo 38:9) referencas al interrompita koito, kiel metodo kontraŭkoncipa kiam Onan "envenante al la edzino de sia frato, li elverŝadis la semon sur la teron, por ne doni idaron al sia frato".
La juda Talmudo diras ke "estas tri virinoj kiuj devas kunvivi kun spongo: neplenaĝulino, gravedulino, kaj virino kiu mamnutras bebon". Postaj komentarioj klarigas ke la "spongo" estis sorba materialo, ekzemple el kotono aŭ el lano, cele al malhelpi spermon.
Antikva Ĉinio
En la 7-a jarcento AKE, la ĉina kuracisto Majstro Tung-hsuan dokumentis kaj koiton sen spermelĵeti kaj koiton obstrukcan, en kiu oni celas preventi elĵeti spermon dum koitado. Tamen oni ne scias ĉu oni uzis tiujn metodojn ĉefe por eviti gravediĝon aŭ por konservi la jangon de la viro. En la sama jarcento Sun Ssu-mo dokumentis la "milon da ora kontraŭkoncipa preskribo" por virinoj kiuj ne plu volas naski infanojn. Tiu preskribo, kiu supozeble steriligas, estis farita el oleo kaj hidrargo kune varmigitaj por unu tago kaj estis konsumenda buŝe.
Antikva Barato
Hindoj uzis diversajn metodojn ek de antikveco, inkluzive de pocio farita el pulvorigita palmfolio kaj okreruĝa kreto, kaj de envaginaj supozitorioj faritaj el mielo, butergraso, roksalo aŭ de la semoj de la palasa arbo (Butea monosperma). Diversaj kontraŭkoncipaj preskriboj, ĉefe faritaj el plantoj, estas listigitaj en la 12-a-jarcenta Ratirahasya ("Secret of Love") kaj la Anangaranga ("The Stage of the God of Love").
Persujo
En la malfrua 9-a kaj frua 10-a jarcentoj, la persa kuracisto Muhammad ibn Zakariya al-Razi dokumentis interrompitan koiton, por preventi spermelĵeti, kaj la uzadon de supozitorioj por ŝtopi la cervikon, kiel kontraŭkoncipajn metodojn. Li priskribis nombron da supozitorioj, inklude de elefanta fekaĵo, brasiko, kaj peĉo, unuope aŭ kune. Dum la sama periodo Ali ibn Abbas al-Majusi dokumentis la uzadon de supozitorioj faritaj el roksalo por virinoj por kiuj gravedeco danĝerus. En la frua 10-a jarcento, la persa multesciulo Abu Ali al-Hussain ibn Abdallah ibn Sina, konata en Eŭropo kiel Avicenna, inkludis ĉapitron pri kontraŭkoncipo en sia medicina enciklopedio arablingva La Kanonoj de Medicino, dokumentante 20 malsamajn metodojn por preventi koncipon.
Eŭropo
En moderna Eŭropo, scio pri plantaj abortigiloj kaj kontraŭkoncipiloj por regi fekundecon estas plejparte perdita. Historiisto John M. Riddle konkludis ke oni povas atribui ĉi tiun rimarkindan perdon de baza scio al provoj de diversaj eŭropaj ŝtatoj pliigi la nombron da homoj tie, post la multaj mortoj kaŭzitaj de la pestoj kiuj komenciĝis en 1348 KE. Laŭ Riddle, unu el la politikoj efektivigitaj de la eklezio kaj subtenataj de feŭdaj lordoj por detrui la scion pri kontraŭkoncipo estis persekuti "sorĉistinojn", akuŝistojn kiuj sciis pri plantaj abortigiloj kaj kontraŭkoncipiloj.
Je la 5-a de decembro 1484, Papo Inocento III publikigis buleon Summis desiderantes affectibus, en kiu li asertis la ekziston de "sorĉistinoj" kaj fervore aprobis la Inkvizicion por "korekti, enkarcerigi, puni kaj riproĉi" sorĉistinojn "laŭ iliaj meritoj". En la buleo, li eksplicite akuzis la sorĉistinojn, ke ili "mortigis bebojn ankoraŭ en la utero de la patrino" (aborto) kaj "malhelpis al viroj seksumi kaj al virinoj koncipi" (kontraŭkoncipo). Famaj tekstoj kiuj gvidis la persekutadon kaj instrukciis al juĝistoj pri kiel trovi kaj kondamni tiel nomatajn "sorĉistinojn" inkludas Malleus Maleficarum, kaj de Jean Bodin De la demonomanie des sorciers. Malleus Maleficarum estas verkita de sacerdoto J. Sprenger (kiu naskiĝis en Rheinfelden, nun Svisio), kiun dungis la Papo esti la ĝenerala Inkvizitoro por Germanio ĉirkaŭ 1475, kaj H. Institoris, kiu tiam estis inkvizitoro por Tirolo, Bohemujo kaj Moravio. La aŭtoroj akuzis sorĉistinojn, krom aliaj aferoj, pri infanmurdo kaj ke ili havis la potencon ŝteli la penison de viroj.
Barieraj metodoj, ekzemple la kondomo ekzistas multe pli longe, sed oni rigardis ilin ĉefe kiel rimedo por preventi seksume transdoneblajn malsanojn, ne gravediĝon. Casanova en la 18-a jarcento, estis unu el la unuaj raportitaj uzi "asekuran ĉapon" por preventi gravedigi siajn amatinojn.
Subpremajn leĝojn pri kontraŭkoncipo daŭre uzis eŭropaj registaroj tra la periodo de merkantilismo kaj tiaj leĝoj formis la kernon de la strategio pliigi la popolnombron. La merkantilistoj argumentis ke granda popolnombro estis speco de riĉeco, ebligante krei pli grandajn merkatojn kaj armeojn. La intensa perforto dum la merkantilisma erao de la 17-a kaj 18-a jarcentoj en Eŭropo ŝajnas esti la rezulto de sukcesa politiko pligrandigi la popolnombron limigante la uzadon de kontraŭkoncipo. Tiel oni kreis grandegan nombron da junuloj. Tiu eksceso de junuloj siavice intensigis imperian ekspansion de eŭropaj imperioj.
Kontraŭkoncipo estis disputata politika afero en Britio dum la 19-a jarcento. Maltusanistoj favoris limigi la popolnombron kaj tial rekomendis kontraŭkoncipon per organizoj, ekzemple la Maltusanisma Ligo, dum, pro diversaj kialoj, kontraŭis la ideon diversaj grupoj, de socialistoj ĝis la ŝtata religio.
Movado por regi naskojn
En Britio la naskonombro malkreskis ek de preskaŭ 35,5 naskoj en 1000 dum la 1870-aj jaroj ĝis ĉirkaŭ 29 naskoj en 1000 ĝis 1900. Dum la kaŭzoj estas nekonataj, la 29% malkresko ene de generacio montras ke la kontraŭkoncipaj metodoj uzataj de tiamaj virinoj estis efikaj. La proceso kontraŭ Charles Bradlaugh kaj Annie Besant pro publikigo de la libro The Fruits of Philosophy (la fruktoj de filozofio) far Charles Knowlton popularigis la libron kaj instruis al multaj virinoj pri kontraŭkoncipo. Dum la ritma metodo ankoraŭ ne estis tute komprenata, kondomoj kaj diafragmoj faritaj el vulkanizita kaŭĉuko estis dependindaj kaj malmultekostaj.
"Naskoregado" estis alternativa termino al la tiam modaj terminoj "famili-limigado" kaj "libervola patrineco". Famili-limigado referas al intencaj provoj de paroj por fini naskadon post la naskiĝo de la dezirata nombro da infanoj. "Libervola patrineco" estis elpensita de feministoj en la 1870-aj jaroj kiel politika kritiko de "mallibervola patrineco" kaj esprimis deziron por emancipi virinojn. Proponantoj por libervola patrineco malaprobis kontraŭkoncipon, argumentante ke virinoj devus partopreni seksumadon nur por la celo naski infanon kaj rekomendis detempaltempa aŭ daŭra abstino. Kontraste, la movado por naskoregado rekomendis kontraŭkoncipon por ebligi koitadon laŭvole sen la risko de gravediĝo. Emfazante "regadon", la movado por naskoregado argumentis ke virinoj devus regi sian reproduktadon; la movado havis intimajn ligojn al feminismo. Sloganoj, ekzemple "regi niajn proprajn korpojn", kritikis viran dominadon kaj postulis la liberigadon de virinoj, kroma signifo kiu mankas en familiplanado, popolnombra regado, kaj eŭgeniko. Dum la 1980-aj jaroj, organizoj por naskoregado kaj popolnombra regado kunlaboradis postulante rajtojn al kontraŭkoncipo kaj aborto, kun pliiĝanta emfazo sur "elekto".
Ke socio akceptu naskoregadon, bezonis la apartigon de seksa agado kaj naskado. Tio igis naskoregadon treege diskutata temo en iuj landoj je iuj tempoj en la 20-a jarcento. Naskoregado fariĝis ĉefa temo en feminisma politiko; aferoj pri reproduktado citiĝas kiel ekzemploj de la senpoveco de virinoj efektivigi siajn rajtojn. En la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj la movado por naskoregado rekomendis, ke oni leĝe permesu aborton, kaj por vastaj kampanjoj de registaroj pri kontraŭkoncipo. En pli vasta kunteksto, naskoregado fariĝis areno por konflikto inter liberalaj kaj konservativaj valoroj, levante demandojn pri familio, persona libereco, ŝtata interveno, religio en politiko, seksa moralo kaj socia bonfarto.
Malfrua 20-a jarcento
En 1965, La Supera Kortumo de Usono deklaris en la proceso Griswold v. Connecticut, ke la leĝo de Connecticut kiu malpermesis la uzadon de kontraŭkoncipiloj malobservas la "rajton al geedza privateco". En 1972, la proceso Eisenstadt v. Baird plivastigis la rajton posedi kaj uzi kontraŭkoncipilojn al negeedzaj paroj.
Monsampolo del Tronto
Monsampolo del Tronto estas komunumo de Italio.
Kontraŭkoncipo
Malfrua 20-a jarcento
En Francio, la Leĝo pri Naskoj (1920) enhavis klaŭzon kiu krimigis la disvastigadon de literaturo pri kontraŭkoncipo. Tiun leĝon, tamen, nuligis la Neuwirth-Leĝo en 1965, tiel permesante kontraŭkoncipon. Virinoj strebis por reproduktaj rajtoj kaj ili helpis finigi la nacian malpermeson je kontraŭkoncipo en 1965. En 1994, 5% el francinoj aĝaj inter 20 kaj 49 kiu riskis neintencitan gravediĝon ne uzis kontraŭkoncipilojn.
En Irlando la disponigo de kontraŭkoncipo estis kontraŭleĝa de 1935 ĝis 1980, kiam oni leĝigis por ĝi kun gravaj limigoj, poste mapliigitaj. Tio spegulis katolikajn politikojn pri seksa moralo. En Italio virinioj gajnis la rajton aliri kontraŭkoncipan informon en 1970.
Evoluantaj landoj
Proksimume 222 milionoj da virinoj kiuj deziras eviti gravediĝon en evoluantaj landoj ne estas uzantaj modernan metodon de kontraŭkoncipo. Multaj landoj limigas aliron al kontraŭkoncipo pro religiaj kaj politikaj motivoj.
Afriko
En Sub-Sahara Afriko, ekstrema malriĉeco, manko de kontraŭkoncipo, kaj limigantaj leĝoj pri aborto kaŭzas ke virinoj risku kaŝitajn abortistojn por eviti neintencitan gravediĝon, rezultigante ke ĉiujare ĉirkaŭ 3% havas danĝeran aborton. Sudafriko, Bocvano, kaj Zimbabvo havas sukcesajn familiplanajn programojn, sed aliaj centraj kaj sudaj afrikaj landoj daŭre spertas ekstremajn malfacilaĵojn atingi pli vastan uzadon de kontraŭkoncipo kaj malpli altan fekundecon por vasta gamo da kialoj. Tamen, uzado de kontraŭkoncipiloj fare de virinoj en subsahara Afriko pliiĝis de ĉirkaŭ 5% en 1991 ĝis ĉirkaŭ 30% en 2006.
Ĉinio
La unuinfana politiko de Ĉinio devigas ke paroj havu ne pli ol unu infanon. Ek de 1979, oni enkondukis la politikon por redukti la tiam rapidan kreskon de popolnombro. Ĉinaj virinoj ricevas senpagajn kontraŭkoncipilojn kaj familiplanajn servojn. Post la inaŭguro de la politiko en 1979, oni evitis pli ol 400 milionojn da naskoj. Pro diversaj esceptoj, la vera aktuala fekundeco estas ĉirkaŭ 1,7 infanoj por ĉiu virino, kompare kun 5,9 en la 1960-aj jaroj. Signifa prefero por knaboj, kaj senpaga aliro al servo eltrovi la sekson de feto, kaj al aborto, rezultigis artefaritan eksceson de viroj en kaj urbaj kaj malurbaj regionoj. Ofte efektivigo de la politiko implicis devigan aborton kaj steriligon.
Barato
Konscio pri kontraŭkoncipo estas preskaŭ universala inter edzinoj en Barato. Tamen, la vasta plejmulto da hindaj geedzoj (76% en 2009-a raporto) raportis signifajn problemojn aliri elekton de kontraŭkoncipaj metodoj. En 2009, 48,3% de la edzinoj laŭtakse uzas kontraŭkoncipan metodon, t.e. pli ol duono de ĉiuj edzinoj ne faris tion. Proksimume tri kvaronoj el tiuj uzas inseksan steriligon, kiu estas la plej vaste uzata naskorega metodo en Barato. Kondomoj, je nur 3%, estis la dua plej uzata metodo. Meghalaya, je 20%, havis la plej malaltan uzadon de kontraŭkoncipiloj inter la provincoj de Barato. Bihar kaj Uttar Pradesh estis la aliaj du provincoj kiuj raportis uzadon malpli ol 30%.
Pakistano
En 2011 nur unu el kvin pakistanaj virinoj aĝaj inter 15 kaj 49 uzadis modernan kontraŭkoncipon. En 1994, Pakistano promesis ke ĝis 2010 ĝi provizos universalan aliron al familiplanado, sed oni evitas kontraŭkoncipon pro tradiciaj sociaj moroj kiuj estas feroce defendataj dum ekstrema islamo gajnas forton. Plejmultaj virinoj kiuj diras ke ili ne deziras pliajn infanojn aŭ kiuj volas atendi iom da tempo antaŭ la sekva gravediĝo, ne havas la kontraŭkoncipajn rimedojn disponeblajn al ili por fari tion. En la 1990-aj jaroj, virinoj pli ofte raportis ke ili volas malpliajn infanojn, kaj 24% el lastatempaj naskoj laŭraporte estas nedezirataj aŭ eraraj. La ofteco de nedezirataj gravediĝoj estas pli alta por virinoj kiuj loĝas en malriĉaj aŭ malurbaj ĉirkaŭaĵoj; tio estas tre grava ĉar du trionoj da virinoj loĝas en malurbaj landpartoj. Dum 96% el edzinoj laŭraporte scias pri almenaŭ unu metodon de kontraŭkoncipo, nur duono da ili iam uzis ĝin. La plej ofte raportitaj kialoj por ke edzinoj elektas ne uzi familiplanadon inkludas la kredon ke fekundecon devus decidi Dio (28%); kontraŭas uzadon la virino, ŝia edzo, aliaj, aŭ konstatata religia malpermeso (23%); nefekundeco (15%); kaj maltrankvilo pri sano, flankefikoj, au la kosto de familiplanado (12%).
Britio
Kontraŭkoncipiloj disponeblas senpage ek de 1974 per la Nacia Prisana Servo de Britio, kaj 74% de reprodukaĝaj virinoj uzas ian kontraŭkoncipilon. La levnorgestrel-enutera sistemo estas tre populara. Steriligo estas tre populara en la pli aĝaj aĝogrupoj. Inter tiuj, kiuj aĝas 45-49, 29% da viroj kaj 21% da virinoj estas steriligitaj. Steriligo de virinoj malkreskas ek de 1996, kiam la enutera sistemo enkondukiĝis. Urĝa kontraŭkoncipo ekdisponeblis en la 1970-aj jaroj. Produkto ricevis permeson por uzado por urĝa kontraŭkoncipo en 1984, kaj ili fariĝis disponeblaj en apotekoj en 2001. Tio ne reduktis la uzadon de alispecaj kontraŭkoncipiloj, kiel iuj timis. En ajna jaro nur 5% da virinoj de naskokapabla aĝo uzas urĝan hormonan kontraŭkoncipilon. Malgraŭ la vasta disponeblo de kontraŭkoncipiloj, preskaŭ duono de gravediĝoj estis neintencaj ĉirkaŭ 2005. La registaro leĝe permesis aborton ek de 1967.
Usono
En Usono 98% da virinoj iam uzis kontraŭkoncipilon kaj 62% el la reproduktokapabla aĝogrupo aktuale uzadas kontraŭkoncipilon. La du plej uzataj metodoj estas la kontraŭkoncipa pilolo (11 milionoj) kaj steriligo (10 milionoj). Malgraŭ la disponeblo de tre efikaj kontraŭkoncipiloj, ĉirkaŭ duono de gravediĝoj estas neintencaj. En Usono, la uzado de kontraŭkoncipiloj ŝparas ĉirkaŭ 19 miliardojn da dolaroj jare en rektaj kuracaj kostoj.
La uzado de enuteriloj en Usono pli ol triobliĝis inter 2002 kaj 2011. Dum la jaro finiĝanta je aŭgusto 2011, enuteriloj estis 10,4% el ĉiuj kontraŭkoncipiloj provizitaj de kuracistoj. Virinoj pli emas konsideri la enuterilon la plej konvena, sekura, kaj plej efika sed inversigebla metodo. Pluaj benoj el la uzado de enuterilo por kontraŭkoncipo inkludas pli malaltan riskon de la estiĝo de endometria kaj cervika kanceroj.
Sano
La uzado de kontraŭkoncipiloj en evoluantaj landoj reduktis la nombron da mortoj de patrinoj je 44% (ĉirkaŭ 272.000 mortoj evititaj en 2008) sed povus preventi je 73% se la tuta postulo por naskoregado estus plenumita. Kontraŭkoncipo povas ankaŭ plibonigi la naskorezultojn de plenkreskaj virinoj kaj travivon de infanoj, plilongigante la tempon inter gravediĝoj.
Ĉar gravediĝo ĉe dekkelkjarulinoj, precipe la pli junaj, okazas kun plia risko de multaj malfavoraj rezultoj, inklude de antaŭtempa nasko, malalta naskopezo, kaj infanmorto, junuloj bezonas ampleksan seksedukadon kaj aliron al reproduktaj sanservoj, inklude kontraŭkoncipilojn. Atendi ĝis la patrino havas almenaŭ 18 jarojn antaŭ provi naski infanon, plibonigas la sanon de la bebo kaj la patrino. Ankaŭ, se pluaj infanoj estas dezirataj post la nasko de infano, estas pli sanige al la patrino kaj la infano atendi almenaŭ du jarojn post antaŭa nasko antaŭ provi koncipi (sed ne pli ol kvin jaroj). Post misa nasko aŭ aborto, estas pli sanige atendi almenaŭ ses monatojn.
Virinoj kiuj havas pli ol 35 jarojn alfrontas pli altan riskon naski aŭtisman infanon aŭ infanon kun la sindromo de Down. La probablo de plura nakso pliiĝas, kaj ili povas kaŭzi pluajn malfru-gravedajn riskojn. Pli aĝaj virinoj havas pli altan riskon de gravedeca diabeto, la bezono de cezara sekcado estas pli alta, kaj la korpo de pli aĝaj virinoj malpli taŭgas por naski infanon, ĉar la risko de pli longa naskado estas pli granda.
Financo
eta|maldekstra|alt=fertility rate map|Landoj kaj [[fekundeco, laŭ la 2012-datumoj de CIA World Factbook. (Vidu je List of countries and territories by fertility rate.)
Familia planado estas inter la plej kostefikaj intervenoj pri sano. "La kostoŝparaĵoj devenas de redukto en neintencaj gravediĝoj, kaj redukto en la transiro de sekse kontaĝaj infektoj, inklude de HIV." La kostoj de naskado kaj antaŭnaskaj sanservoj estis meze 7090 USD por normala nasko en Usono en 1996. La Ministerio pri Agrikulturo en Usono taksis ke por infano naskita en 2007, usona familio elspezos meze 11.000 ĝis 23.000 USD jare por la unuaj 17 jaroj de la vivodaŭro de la infano. (La tuta inflaciadaptita taksita elspezo estas 196.000 ĝis 393.000 USD, depende de familia enspezo.
Edukado pri sekso kaj reproduktado
Multaj junuloj, precipe en evoluintaj landoj, ricevas ian seksedukadon en lernejo. Kian informon provizi en tiaj programoj estas disputata afero, en ĉiuj landoj. Temoj ĝenerale inkludas reproduktan anatomion, homan sekskonduton, sekse kontaĝajn malsanojn, sociajn aspektojn de seksa interago, negocajn lertojn cele al helpi junulojn efikigi decidon resti abstina aŭ uzi kontraŭkoncipilojn dum koitado, kaj informon pri kontraŭkoncipaj metodoj.
Kulturaj sintenoj
Laŭ Peter Mulira, "Reproduktado en sub-sahara Afriko estas kultura afero en kiu oni rigardas grandajn familiojn kiel fonton de senpaga laborado kaj riĉeco."
En la komenco de la 21-a jarcento, multaj nacioj en Okcidenta Eŭropo havus malkreskantan popolnombron se ne okazus internacia migrado. La feminista movado influis ŝanĝojn en okcidenta socio, inklude edukadon; kaj la reproduktajn rajtojn de virinoj unuope decidi pri gravediĝo (inklude aliron al kontraŭkoncipo kaj aborto).
Iuj nacioj spertas malkreskantan popolnombron. La pliiĝanta nombro da inoj en la laboristaro, kaj la pli multaj virinoj ricevante pluan edukadon, signifas ke multaj virinoj prokrastas naski infanojn, aŭ decidas ne naski infanojn aŭ havi malpli. La Monda Banko eldonis raporton antaŭvidante, ke inter 2007 kaj 2027 la popolnombroj de Kartvelio kaj Ukrainio malkreskos je 17% kaj 24% respektive.
Religiaj sintenoj
Religioj havas diversajn opiniojn pri la etiko de kontraŭkoncipo
Kristanaj religioj: La Romkatolika Eklezio akceptas nur naturan familiplanadon,, tio estas limigon de naskoj per amoro ekster la ovoladaj periodoj de la edzino; tamen multaj katolikoj akceptas kaj uzadas modernajn kontraŭkoncipajn metodojn. La Vatikano kontraŭas nenaturan familiplanadon eĉ nuntempe (2012), kaj tio tre influas politikojn en diversaj landoj kie katolikoj abundas. En Usono, ekzemple, la Vatikano influis politikojn pri kreskado de la popolo kaj pri aliro al kontraŭkoncipiloj. Protestantaj eklezioj havas tre diversajn politikojn, ek de nenia kontraŭkoncipilo, ĝis ajnaj metodoj.
Sintenoj en Judismo varias inter la pli striktaj de la Ortodoksa Judismo ĝis la pli liberalaj de la Reformisma Judismo.
Hinduoj uzas kaj naturajn kaj artajn kontraŭkoncipilojn.
Ofta sinteno de Budhistoj estas ke preventi gravediĝon estas etike akcepteble, dum interveni post kiam koncipo okazis, aŭ eble okazis, ne estas akcepteble.
En Islamo, kontraŭkoncipiloj estas permesataj se ili ne minacas la sanon, kvankam iuj malkuraĝigas la uzadon. La Korano ne eksplicite deklaras pri la moralo de kontraŭkoncipo, sed enhavas iujn asertojn kiuj kuraĝigas naskigi. Profeto Mohamedo laŭraporte diris "geedziĝu kaj nasku".
Monda Tago pri Kontraŭkoncipo
La 26-a de septembro ĉiujare estas la Monda Tago pri Kontraŭkoncipo, kiu celas atentigi pri kontraŭkoncipo kaj plibonigi edukadon pri seksa kaj reprodukta sano, kun la vizio de "mondo en kiu ĉiu gravediĝo estas dezirata". Ĝin subtenas grupo da registaroj kaj neregistaraj organizoj, inklude Asian Pacific Council on Contraception (azi-pacifikan konsilaron pri kontraŭkoncipo), Centro Latinamericano Salud y Mujer, European Society of Contraception and Reproductive Health (eŭropan socion pri kontraŭkoncipo kaj reprodukta sano), German Foundation for World Population (germanan fondaĵon por la mondaj popoloj), International Federation of Pediatric and Adolescent Gynecology (internacia federacio de pediatrio kaj adolekska ginekologio), International Planned Parenthood Federation (internacian federacion pri planata gepatreco), Marie Stopes International, Population Services International (internaciajn servojn por la popoloj), Population Council, United States Agency for International Development (USAID), kaj Women Deliver (virinoj liveras).
László Páris
PÁRIS László (pro. pa:ris) estis hungara juristo, ekonomikistoj naskita en Világos la 13-an de septembro 1898 kaj mortinta en Budapeŝto la 14-an de marto 1964.