cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Félix Rodríguez de la Fuente
Morto
La 10-a de marto de 1980 Féliz veturis kun sia teamo de El Hombre y la Tierra al Alasko, al Arkta Cirklo, por filmi la "Iditarod Trail Sled Dog Race", la konkurenco de sledoj elpelataj de sledhundoj plej grava de la mondo. Por tio ili dungis aviadistojn Tony Oney kaj Warren Dodson. Post starto el Unalakleet, la du aviadiloj kunflugas kaj iom poste tiu kiun pilotis Dobson frakasiĝis kaj tiele mortis Félix, Dobson, la kameraisto Teodoro Roa kaj la helpisto Alberto Mariano Huéscar. Oney surteriĝis kaj estis la unua kiu atingis la frakasitan aviadilon. La loko de la katastrofo estis Ŝaktuliko, vilaĝo de inuitoj je ĉirkaŭ 25 km de la marbordo de la Beringa Maro, proksime de Klondike, loko adorita de Félix el ties adoleska legado de Jack London.
Rodríguez de la Fuente estis estinta iome malsaneta je la dentoj, sed dekdu horojn antaŭ sia morto li bonfartis kaj faris planojn por du novaj filmoj, kaj pri albatrosoj de Cordova, loko de Alasko, kaj alia pri la Aleŭtoj.
Lia morto tute kortuŝis la tutan landon Hispanio.
Félix estis entombigita en la simpla tombejo de lia naskiĝloko Poza de la Sal (Burgos) dum amasaevento la 19-an de marto de 1980. En junio de 1981 laŭ iniciato de lia vidvino Marcelle Parmentier liaj restaĵoj estis eltombigitaj kaj translokigitaj al tombejo de Burgos, provinca ĉefurbo, kie ili estas ekde tiam en ornama tombo fare de la arkitekto Miguel Fisac kun skulptaĵo fare de la artisto Pablo Serrano. La polemika translokigo al tombejo de Burgos okazis frumateniĝe por eviti kontraŭstaron de la loĝantoj kaj aŭtoritatoj de Poza de la Sal.
Punka subkulturo
La punka subkulturo inkluzivas diversan gamon de ideologioj, modo kaj aliaj esprimiloj, vida arto, danco, literaturo kaj filmo. Ĝi estas plejparte karakterizita de kontraŭrsistemaj vidoj kaj la antaŭenigo de individua libereco, kaj estas centrita sur laŭta, agresema ĝenro de rokmuziko nomita punk-roko. Ĝiaj anoj estas nomataj "punkuloj".
Félix Rodríguez de la Fuente
Filozofio kaj proponoj
La filozofio de Félix Rodríguez de la Fuente eliras el biologiista koncepto de la vivo laŭ kiu la vivaj estaĵoj, pere de la evoluo, perfektiĝas, plibeliĝas kaj adaptiĝas. Same ĉe la homo, kies ideala kaj feliĉa modelo estas la prahomo –tiu de la kulturo de los ĉasistoj-rikolitstoj de la Magdaleniensa de antaŭ 15.000 jaroj, tiuj kiuj pentris en la groto de Altamira– kiu vivis armonie kun la naturo kiu nutras ĝin kaj el kiu ĝi estas parto. Laŭ li la neolitiko estis komenco de malbonigo kaj maladaptigo de la homo. Tiele li ne proponis reveni al pasinteco paleolitika, sed ja proponas akcepti en la aktualo ties perditajn pozitivajn elementojn, kiuj formis la homan specion kaj kiujn homoj sopiras.
Punka subkulturo
Punka politiko kovras la tutan politikan spektron. Ofta punk-etoso inkluzivas ne-konformecon, kontraŭ-aŭtoritatismon, kontraŭ-korporaciismon, farendan mem-etikon, kontraŭkonsumisman, kontraŭ-konservativan, kontraŭ-korporacian avidecon, rektan agadon kaj ne "vendi".
Félix Rodríguez de la Fuente
Filozofio kaj proponoj
Inspirata de aŭtoroj kiaj Teilhard de Chardin kaj Remi Chauvin, li imagis futuran mondon kie homoj vivos armonie kun naturo kaj kun si mem post atingi kapablon komuniki tuje kaj universale pere de parolo kiel transmito de kono kaj kiel kultura ligilo kiu superu la aktualajn malbonaĵojn. La kreado de koletiva penso celus en lia opinio esperon de la homaro por solvi la sociajn kaj mediajn problemojn.
Cserkút
Cserkút [ĉerkUt] estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Pécs. La fina vorto kút en la loknomo signifas: puto.
Punka subkulturo
Ekzistas ampleksa gamo da punkaĵoj inkluzive de muziko, T-ĉemizoj intence ofendaj, ledaj jakoj, botoj Dr. Martens, ktp., Kombitaj kiel hele koloraj haroj kun pintoj, ktp. Kosmetikaĵoj, tatuoj, juveloj kaj korpa modifado. Virinoj en la hardkora sceno kutime portis viran vestaĵon.
Grava aspekto de punko estis krei eksplicite eksterajn identecojn de sekseco. Ĉio, kio kutime supozeble kaŝiĝis, estis alportita al la fronto.
Cserkút
Situo
Cserkút situas sur malebenaĵo, fine de sakovojo. Pécs troviĝas 9, Komló 20 km-ojn.
Punka subkulturo
Punk-estetiko determinas, ke la speco de arto punka ĝuas, kiu tipe havas subterajn, minimumismajn, ikonoklasajn kaj satirajn sentemojn. Punko generis konsiderindan kvanton da poezio kaj prozo, kaj havas sian propran subteran gazetaron en la formo de zinoj. Multaj punk-temaj filmoj kaj filmetoj estis faritaj.
Cserkút
Historio
La loko estis loĝata dum la ferepoko. Antaŭ la hungaroj romianoj vivis tie. La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1291 laŭ tiama ortografio "Cherkuth". Dum la turkoj la loĝantaro vivis daŭre. Inter 1953-1965 oni minadis uranon.
Félix Rodríguez de la Fuente
Filozofio kaj proponoj
Lia filozofio resumeblas en humanismo vitalista kiu produktu sanajn individuojn kiuj plibonigu la socion konstante. Laŭ Félix homo ne estas normala specio, sed sintezo de la naturo, kun kaj bonaĵoj kaj malbonaĵoj. Kontraŭ disigo pro egoismo, Félix defendas ordon kaj plenumon de leĝaro. Li sentas sin solidara kun la mondo kie li loĝas kaj petas de ĉiu kompromiton kaj rompon de antaŭĵuĝojn. Multaj mitoj kiujn li petis forigon ne estas tiuj de la penso animista, "mita" aŭ "infana", sed tiuj pelitaj artefarite de la ekonomiaj interesoj separitaj de la naturo kaj de la empiriismo. Ŝatanto de scienco kaj kono, li opiniis, ke la uzado de la sciencioj revenigos onin al la bazo de la postuloj de la pensaro animista: tero vivanta sentita, komprenata kaj vivata kiel komunumo fare de la homo, la homo kaj la tero, kiel indikis lia fama programo.
En tiu kunteksto kompreneblas lia emo por la falkado. Laŭ li tiu tipo de ĉasado, ĉar farita per animaloj (falkoj, akcipitroj kaj agloj) "el la propra natura evoluo" ne konsistas el trompo, artifiko aŭ enorma avantaĝo rilate al la naturo, kio ja estas la ĉasado per pafilo ("El halcón falla muchas veces el lance y las presas escapan", Félix, el amigo de los animales, "Falko eraras ofte kaj predoj fuĝas", Félix, la bestamiko).
Sekvo
En epoko kiam en Hispanio ne ekzistis ankoraŭ klara ekologia konscio, la influo de Rodríguez de la Fuente gravis por la kreado de tiu konscio por defendo de la medio kaj konservado, kiu en liaj programoj de radio kaj televido iĝis pli kaj pli pova kaj urĝa. Ĉirkaŭ lia arta kaj pasia maniero montri la naturon kreiĝis la nomita "fenomeno Félix", tendenco pri amo al naturo kaj ties defendo kiu sukcesis ekzemple ŝanĝi la tiam kritikitan politikon de la ICONA, Instituto por Konservado de la Naturo, aŭ nuligi la asociojn por ekstermo de nocivaj bestoj. Krome li helpis la kreon de la hispana delegitaro de WWF (el kio postsekvos diversaj ekologiismaj kaj pormediaj asocioj), defendis la kreadon de Naturaj kaj Naciaj Parkoj kaj sukcesis protekti laŭleĝe speciojn kiaj la Migra falko kaj la Lupo. Li krome fondis en 1975 Rifuĝejon de Rabobirdoj en Montejo de la Vega de la Serrezuela, ĉe la plej granda populacio de gipoj de Eŭropo, kie li organizis porinfanajn kampadejojn.
Tiu kompromito konservadista kondukis lin defendi la ekologian ekvilibron super ĉiu besto individue konsiderata, kio metis lin en polemikoj ankoraŭ vivaj kaj en konstraŭstaroj al mediaj politikoj fare de diversaj institucioj, kiaj la Altlernejoj de inĝenieroj pri montoj kaj vojoj aŭ la IRYDA, Instituto por Agra Reformo, kio estis tialo por diversaj malamikecoj. Laŭ la biografio "Félix Rodríguez de la Fuente, el hombre y su obra", lia lupodefendo estis tialo eĉ por diversaj mortominacoj.
Pri lia granda populareco estas ekzemplo la jenaj. Laŭ enketoj rikoltitaj de lia biografiisto, Miguel Pou, el 1971 al 1974 en Hispanio li estis konsiderata "el personaje más famoso después de Franco" (la plej fama figuro post Franco). Laŭ Joaquín Araújo, en informo rikoltita ankaŭ de Pou, en 1983 70 % de la studentoj de Biologio intervjuitaj asertis esti elektinta tiun karieron pro la influo de Rodríguez de la Fuente. Je internacia nivelo, la serio El Hombre y la Tierra vidiĝis en la kvin kontinentoj, inklude landojn kiaj Ĉinio, kaj tiele lia mesaĝo atingis eble kelkajn centojn de milionoj de spektantoj.
La biografio Félix, el amigo de los animales detaligis lian vivon. La conciencia planetaria de Félix Rodríguez de la Fuente kolektas liajn pensojn kaj teoriojn, kiu enhavas konojn de antropologio same kiel proponojn por la aktuala socio. En 2010 publikiĝis nova biografio titolita "Félix Rodríguez de la Fuente, su vida, mensaje de futuro", kiu kolektas grandan parton de liaj personaj dokumentoj, korespondado kaj pensoj el la programo de Radio Nacional de España, ĝis tiam nepublikitaj, kiuj konfirmas lian kompromiton kun naturkonservado kaj vivo el tre frua junaĝo.
Polemikaj aspektoj kaj kritikoj
Jam dum sia vivo, Félix Rodríguez de la Fuente, suferis kritikon pro la filmado de la preparita morto de animaloj por siaj dokumentaj filmoj, eĉ se lia intenco estas konsciigi landon pri la gravo de la ekologia ekvilibro. Tiele li defendis la preparon de morto de kaprido fare de aglo, se tio utilas al amigo de agloj, kiuj estas endanĝerigitaj je formorto, por per ties savo defendi la tutan ekosistemon.
Li ricevis kritikon ankaŭ pro sia forta personeco, impeta kaj pasia, pro kio li devigigis siajn kunlaborantojn fari saman labornivelon de li mem. Memorindas, ke dum la 1970-aj jaroj li havis frenezan laborritmon, kiel reĝisoro kaj prezentisto de programoj de radio kaj televido kaj verkinte librojn, krom lia aktiveco defendi naturon.
Post lia morto oni kritikis al li ke multaj scenoj de liaj dokumentaloj, ĉefe de El Hombre y la Tierra, estis filmitaj, ĉefe en la Natura Parko de la Ravino de la Rivero Dulce aŭ ravinaro de Pelegrina, pere de hejmigitaj animaloj kiujn li havis kaptivece, aŭ farante falsajn scenojn per senmovigitaj animaloj aŭ eĉ remburitaj. Tamen defendintoj de lia laborsistemo asertis, ke alimaniere ne estus eblinta akiri tiajn scenojn en naturo kaj ke ĉiukaze la hejmigitaj animaloj ne suferis iujn ajn damaĝon, kaj male oni sukcesis altiri la publikan intereson, kaj sekve ties apogon kaj konsciigon defendi la medion.
Monumentoj honore de li
Bona pruvo de la influo de Félix Rodríguez de la Fuente en la socio hispana kaj de la memoro kiun li postlasis estas granda nombro de monumentoj, memoraĵoj kaj parkoj en lia honoro distribuitaj tra la tuta Hispanio. Post lia morto li pluricevis premiojn, trofeojn, medalojn kaj distingojn ĝis totalo de pli da 60 kaj oni kreis por lia honoro la Naturan Mar-Teran Rezervejon de Cabrera (Balearoj).
En Madrido estas la Parko Félix Rodríguez de la Fuente.
Oni eldonis du poŝtmarkojn. La duo de porinfana muziko Enrique y Ana dediĉis al li la kanton "Amigo Félix", kiu siavice iĝos granda sukceso. Kaj multaj lernejoj kaj institucioj en Hispanio portas fiere lian nomon.
Gottfried von Herder
Wilhelm Christian Gottfried HERDER, ekde 1802 von Herder  (naskiĝinta la en Bückeburg, mortinta la  en Vajmaro) estis germana medicinisto.
Vivo
Herder skribis Zur Erweiterung der Geburtshilfe (Leipzig 1803) engaĝiĝante en la eldonado de la patraj verkoj kune kun la patrino Maria Karoline Flachsland. Li edziĝis en 1797 al fratino de la 1779 en Vajmaro naskiĝinta aktoro kaj teatrejestro Johann Heinrich Christian Schmidt, Maria Henrietta Carolina (1775–1837). Herder mortis pro tifo post kiam li mem estis fleginta multajn vajmaranojn.
La Herder-oj havis amikajn kontaktojn al la juristo Christian Gottlob Voigt la pli juna, filo de ministro Christian Gottlob von Voigt. En 1811 vidvino Herder edziniĝis al Christian Gottlob Voigt (la pli juna); li kaptitis en 1813 de la francoj kaj mortis post liberiĝo pro febro.
Kariba Maro
La Kariba maro (Caribbean Sea; Mar Caribe; Mer des Caraïbes; en Haitia kreola Lamè Karayib; en Jamajka-kreola Kiaribiyan Sii; Caraïbische Zee; Laman Karibe) estas maro de Atlantiko situanta en la tropikoj de la okcidenta hemisfero. Ĝi estas limigita fare de la duoninsulo Jukatano de Meksiko kaj Mezameriko en la okcidento kaj sudokcidento, en la nordo fare de la Grandaj Antiloj komencante per la plej granda tiea insulo Kubo, en la oriento proksime de la Malgrandaj Antiloj, kaj en la sudo fare de la norda marbordo de Sudameriko.
La Kariba maro komunikas kun Atlantika Oceano, sude de la Meksika Golfo. Ĝin bordas sude la ŝtatoj Venezuelo, Kolombio, kaj Panamo, okcidente Kostariko, Nikaragvo, Honduro, Gvatemalo, Belizo, kaj la Jukatano-duoninsulo apartenanta al Meksiko, norde Grandaj Antilaj insuloj Kubo, Hispanjolo, Jamajko, kaj Puerto-Riko, kaj oriente Malgrandaj Antiloj. La ligo inter la Kariba maro kaj la Meksika Golfo estas la Jukatana Markolo.
La tuta areo de la Kariba maro, la multaj insuloj de Karibio, kaj apudaj marbordoj, estas kolektive konata kiel Karibio. La Kariba maro estas unu el la plej grandaj maroj kaj havas areon de proksimume 2 754 000 km² (1 063 000 kv. mejl.). La plej profunda punkto estas la Kajmana Fosaĵo inter Kubo kaj Jamajko, pli ol 7500 metrojn sub mara nivelo, inter la Kajmana Insularo kaj Jamajko, precize ĝis 7 686 m (25 220 ft) sub marnivelo. La kariba marbordo havas multajn golfojn kaj golfetojn: la Golfo de Gonave, Golfo de Venezuelo, Golfo Darieno, Golfo de la Moskitoj, Golfo Paria kaj Golfo de Honduro.
Historio
La unuaj loĝantoj de la insuloj Antiloj estis Tainoj, sedenta popolo kun religiaj kredoj de politeismaj trajtoj kiuj elstaris kiel kapablaj agrikulturistoj, fiŝkaptistoj kaj ceramikistoj; ​ kies lingvo derivis el tiu de Aravakoj, familio el kiu ili devenis, migrinte el Sudameriko antaŭ proksimume ĉirkaŭ 3000 jaroj. ​ En la epoko de la malkovro, la kariboj, kiuj elstaris pro siaj kapabloj kiel navigistoj kaj militistoj, ​ okupis hegemonie la regionon, devenantaj el la bordoj de la rivero Orinoko, kaj estis dum plena konkero de la teritorioj de la tainoj. En siaj unuaj kronikoj, kelkaj eŭropanoj asertis, ke la kariboj manĝis homan viandon, ​ ideo kiu restis registrita en la vorto "kanibalo". ​
La Kariba maro estis nekonata akvoareo al la loĝantaroj de Eŭrazio ĝis 1492, kiam Kristoforo Kolumbo unue velis en karibajn akvojn serĉe por trovi marvojon al Azio. En tiu tempo la Okcidenta Hemisfero ĝenerale estis malkonata al eŭropanoj. Sekvante la eltrovon de la insuloj fare de Kolumbo, la areo estis rapide koloniigita fare de pluraj okcidentaj kulturoj (komence Hispanio, kaj pli poste Portugalio, Anglio, la Nederlando, Francio kaj Danio). Sekvante la koloniigon de la karibaj insuloj, la Kariba maro iĝis okupata areo fare de eŭrop-bazita mara komerco kaj transporto, kaj tiu komerco poste altiris piratadon.
La Katolikaj Gereĝoj rajtigis en 1495 ĉiujn siajn subulojn navigi al la ĵus malkovritaj Hindioj, kio ebligis, ke multaj ŝipoj trapasis la Atlantikon sen la taŭga preparado kaj protekto, iĝante facila predo por la "marlupaj" piratoj. ​ Sur la marbordoj de la Kariba maro, dum tiu epoko okazis kelkaj komercaj foiroj el kiuj eble plej fama estis tiu de Portobelo, kiu daŭris 40 tagoj. Pro kio en tiu loĝloko okazis ankaŭ konstantaj atakoj fare de piratoj, kaj pro kio la hispanoj konstruis tre proksime la Fortikaĵon de Sankta Laŭrenco fine de la 16a jarcento. ​ Tiu sama problemo okazis en aliaj havenurboj de Karibio kiel en Kartageno kaj Havano, kie same oni konstruis militdefendejojn, laboro por kiu estis transportitaj (kaj uzitaj) nombraj grupoj de afrikaj sklavoj al la regiono.
Tuj poste ties malkovro kaj okupado fare de Hispanio, la maro altiris la atenton de Anglio kaj Francio, kiuj sendis maristojn al la konkero de teritorioj kiuj sukcesis kontroli la insulojn Martiniko kaj Gvadelupo, por Francio, kaj Antigvo kaj Barbudo, Moncerato, Barbado kaj Jamajko, por Anglio, kiuj estis la plej gravaj posedoj kiujn perdis la Hispana Imperio en Karibio.
En 1625 oni kreis en la Insulo de la Testudo bazon en kiu korsaroj, bukaneroj kaj piratoj de ambaŭ naciecoj, sed ne nur, asociiĝis por ataki ŝipojn devenajn el la hispanaj kolonioj kaj el tie eliris ekspedicioj kiuj sieĝis la marbordajn urbojn ĝis fino de la 17-a jarcento. Alia fama bazo de piratoj estis establita en la jamajka havenurbo Port Royal en 1656, ĝis ties parta detruo fare de tertremo okazinta la 7an de junio 1692. ​ ​
En la regiono estis reo konataj kaj timataj kelkaj nomoj de piratoj kiel Morgan, Jean David Nau, pli ofte konata kiel François l'Olonnais, kaj Edward Thatch, pli ofte konata kiel Blackbeard (Nigrabarbulo), inter aliaj. ​
Laŭlonge de la 19-a jarcento sendependiĝis la iamaj koloniigitaj landoj, kvankam aktuale kelkaj posedaĵoj de Francio, Britio, Nederlando, kaj eĉ de Usono restas sub kolonia administrado. ​ Kubo estis la lasta lando kiu sendependiĝis el Hispanio en 1898, sed por iĝi kolonio de Usono ĝis la 20-a jarcento. Samjare ankaŭ Puerto-Riko iĝis posedaĵo de Usono kiel militakiro kaj tia ĝi restas sub usona dominado.
En 1903, pro interveno de Usono, separiĝis Panamo disde Kolombio kaj oni konstruis la Panaman Kanalon, kiu komunikas la Kariban Maron kun la Pacifika Oceano. Ĝi estis inaŭgurita la 15an de aŭgusto 1914, sed ĝi estis administrita de Usono ĝis la 31a de decembro 1999. La Federacio de Karibaj Insuloj (ankaŭ nomata Britaj Antiloj) estis mallongdaŭra politika unio de karibaj insuloj, kiu ekzistis de la 3a de januaro 1958 ĝis la 31a de majo 1962. La intenco estis, ke la Okcident-Hindia Federacio fariĝu sendependa lando, sed antaŭ ol tio realiĝis, ĝi disfalis pro internaj streĉoj.
Ĝermolisto de kolombiaj esperantistoj
Gustavo Ariza
Gustavo ARIZA (naskiĝis la, forpasis 35-jara la ) estis juna aktiva kolombia esperantisto, partoprenis en la Vikipedio, organizis nacian kolombian kongreson de Esperanto en 2007 en Nejva.
Monodonedoj
La du nuraj specioj de la fundocetoj estas la narvalo (Monodon monoceros) kaj beluĥo (Delphinapterus leucas). Pro la granda simileco al la beluĥo, oni kelkfoje allistigas la iravadi-delfenon, sed ĝi apartenas al la veraj delfenedoj.
NGC 331
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Monodonedoj
La masklo de narvalo havas solan, longan, torditan maldekstran supran kaninon (pro tio la latina nomo Monodentidae~unudentedoj). La femaloj estas tute sen dentoj. La dentoformulo de balugo estas 9/9, la plenkreskaj bestoj estas tute blankaj. Iliaj vangomuskoloj estas bone evoluintaj, ilia mimado estas tre varia.
Kariba Maro
Historio
Hodiaŭ la areo estas hejmo al 22 insulteritorioj kaj al limoj de 12 kontinentaj landoj. La 12an de decembro 2001, la ŝtatestroj de la landoj-membroj de la Asocio de Karibaj Ŝtatoj, kunvenintaj en la Margarita Insulo (Venezuelo), adoptis la Deklaracion de Margarita, «agnoskante la Kariban maron kiel komuna heredo de la regiono, kaj supervalora havaĵo al kiu ni donas prioritaton por ties konservado», cele al la «plifirmigo de propra kariba identeco». Ili engaĝiĝis «por establi la regionon de la Granda Karibo kiel Zono de Kunlaborado», kiu «konsistos dekomence el kuna agado en la prioritataj areoj de la AKŜ, tio estas, komerco, eltenebla turismo, transporto kaj naturaj katastrofoj». ​
Lescar
Lescar (Leskarre) estas franca komunumo, en la departemento Atlantikaj Pireneoj kaj en la regiono Nova Akvitanio.
Kariba Maro
Historio
Pro la abundo de sunbrilo, jar-rondaj tropikaj temperaturoj moderigitaj per la preskaŭ konstantaj pasatoj, kaj la bonega gamo da pitoreskaj cellokoj por viziti, dum la dua duono de la 20-a jarcento kaj la komenco de la 21-a, la Kariba maro iĝis tre populara loko por turismo.
Lescar
Historio
Piede de la monteto, sur kiu etendiĝas la aktuala Lescar iam troviĝis la citadelo (oppidum) Beneharnum, ĉefurbo de la « Beneharnanoj ». Tiu akvitania popolo donis sian nomon al la provinco Bearno. La citadelo iĝis romia urbo jam en la 3-a jarcento. Beneharnum estis ĝistere detruata ĉirkaŭ 841 far la Vikingoj. Nova urbo, Lescar, disvolviĝis sur la monteto ekde la 12-a jarcento. Ties episkopo prezidis la Bearnajn Ŝtatojn kaj la navaraj reĝoj elektis la katedralon, kiel sia sepultejo. Nuntempe, Lescar iĝis restadeja satelita urbo de Paŭo.
Ĝermolisto de kolombiaj esperantistoj
Rodrigo Ramírez Zuluaga
Rodrigo A. RAMIREZ ZULUAGA (naskiĝis en "Santuario" Antiokio la 4-an de novembro 1963) Estas kuracisto, kiu eklernis Esperanton en 1985, kaj komencis partopreni en la movadon dum la jaro 1992, kunlaborante en la organizo de pluraj Kolombiaj Esperanto-tagoj. Reprezentis la kolombian esperantistaron kiel prezidanto kaj organizanto de la "4-a Tutamerika Kongreso de Esperanto 1999" (4a TAKE-99). Dum tiu evento lanĉis la proponon difini la trajtojn de "Kompetenta esperantisto" (vidu la inaugura parolado en la postkongresan bultenon). Ankaŭ proponis kaj komencis plenumi kolekton por la "Kolombia Antologio" poste nomita Jubilea kolombia Krestomatio (vidu blogo kaj retpaĝo Iperniyti) kaj prezentis la rezultojn de la laboro de 2000 ĝis 2005 per prelego dum la 11-a Kolombia kongreso de esperanto (KKE) la 14-an de novembro 2005.
Kariba Maro
Etimologio
La nomo Kariba estis derivita de la kariboj, nomo uzita por aludi al la etno de indianoj dominanta en la regiono en la epoko de la unuaj kontaktoj kun la eŭropanoj fine de la 15-a jarcento. La itala navigisto Amerigo Vespucci asertis, ke fakte la termino Charaibi inter la indiĝenoj aludis al la 'saĝuloj' kaj eble tiu nomo estis uzitia por aludi al la eŭropanoj post ilia alveno al Ameriko, fakte al Karibio. Post la malkovro de la Okcidentaj Indioj fare de Kristoforo Kolumbo, la termino hispanlingva Antillas (Antiloj) estis ofte uzata por la tuta geografia areo; derivita de tiu, ankaŭ "mar de las Antillas" (Antila Maro) estis ofta nomo por la Kariba Maro en kelkaj lingvoj. Dum la jardekoj post la "malkovro", la hispana hegemonio tie estis nedisputita kaj tiel ankaŭ la hispanlingvaj nomigoj laŭ Antiloj restis dum multaj jaroj.
Amplekso
La Internacia Hidrografia Organizo difinas la limojn de la Kariba maro jene:
Notu ke, kvankam Barbado estas insulo sur la sama kontinenta ŝildo, estas konsiderita kiel en Atlantiko prefere ol ĉe la Kariba maro.
8706 Takeyama
8706 Takeyama estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Takao Kobayashi elde la Observatorio de Ooizumi en gubernio Gunma (Japanio).
Nomo
Ĝia nomo honoras la japanan fizikiston Haruo Takeyama, prezidento de la Universitato de Hiroŝimo de 1977 ĝis 1981.
Kariba Maro
Geologio
La kariba maro estas oceana maro plejparte troviĝanta sur la Karibia plato. Ĝi estas apartigita de la oceano per pluraj insularkoj de diversaj aĝoj. La plej nova de ili streĉadas de la Malgrandaj Antiloj ĝis la Virgulininsuloj kaj ĝis la nordoriento de Trinidado kaj Tobago de la marbordo de Venezuelo. Tiu arko estis formita per la kolizio de la Sudamerika plato kun la Karibia plato kaj inkludas aktivajn kaj formortintajn vulkanojn kiaj ekzemple Monto Pelee sur Martiniko, la Skribplumo (vulkano) sur Sint-Eustatius en la Karibia Nederlando kaj Morne Trois Pitons sur Dominiko. La plej grandaj insuloj en la norda parto de la maro, nome Kubo, Hispaniolo, Jamajko kaj Porto-Riko, situas sur pli aĝa insularko. La geologia aĝo de la Kariba maro ne estas konata kun certeco sed estas taksita havi aĝon inter 160 kaj 180 milionoj da jaroj kaj estis formita per horizontala frakturo kiu disfendas la superkontinenton nomitan Pangeo en la Mezozoika Epoko.
Estas supozite, ke la prakariba baseno ekzistis en la Devonia periodo. En la komenco de la Karbonia movado de Gondvano en la nordo kaj ĝia konverĝo kun la Eŭropamerika baseno malpliiĝis en grandeco.
La grundo de Karibio estas kunmetita de sub-oceanaj sedimentoj de intense ruĝa argilo en la profundaj basenoj kaj trogoj. Sur kontinentdeklivoj kaj krestoj kalkecaj siltoj estas trovitaj. Argilmineraloj verŝajne estis deponitaj el la kontinentaj riveroj Orinoko kaj Magdalena. Kuŝejoj sur la fundo de la Kariba maro kaj de la Meksika Golfo havas dikecon de proksimume 1 km. Supraj sedimentaj tavoloj rilatigas al la periodo de la Mezozoiko ĝis la Kenozoiko (antaŭ 250 milionoj da jaroj ĝis nuntempo) kaj la pli malaltaj tavoloj de la Paleozoiko ĝis la Mezozoiko.
La kariba marfundo estas dividita en kvin basenojn apartigitajn unu disde la alia per subakvaj krestoj kaj montaraj sistemoj. Atlantika akvo eniras la Karibion tra la Anegada Trairejo kuŝanta inter la Malgrandaj Antiloj kaj Virgulininsuloj kaj la Ventflanka Markolo situanta inter Kubo kaj Haitio. La Jukatana Markolo inter Meksiko kaj Kubo interligas la Meksikan Golfon kun Karibio. La plej profundaj punktoj de la maro situas en la Kajmana Fosaĵo kun profundaĵoj atingantaj ĉirkaŭ 7 686 m (25 220 ft). Malgraŭ tio, la Kariba maro estas konsiderita relative malprofunda maro en komparo al aliaj korpoj de akvo.
La premo de la Sudamerika plato en la oriento de la Karibio igas la regionon de la Malgrandaj Antiloj havanta altamezuran vulkanan agadon. Okazis tre grava erupcio de Monto Pelee en 1902 kiu kaŭzis multajn viktimojn.
La kariba marfundo ankaŭ estas hejmo al du profundaj submaraj fosegoj: nome la Kajmana Fosaĵo kaj la Puertorika Fosego, kiu metis la areon ĉe alta risko de sismoj. Subakvaj sismoj prezentas minacon de generado de cunamoj kiuj povis havi gigantan efikon al la karibaj insuloj. Sciencaj datenoj rivelas, ke dum la lastaj 500 jaroj la areo vidis dekduon da sismoj super 7.5 magnitudo. Plej lastatempe, 7.1 sismo frapis Haition la 12-an de januaro 2010.
Klimato
La klimato de la Kariba Maro estas influita de la marfluoj Golfa kaj Humboldta. La tropika situo de la maro helpas la eltenadon de akvo je temperaturo alta modera, en gamo inter 21 kaj 32,2 °C dum la jaro (70 kaj 90 °F).
La Kariba Maro estas la naskejo de kelkaj uraganoj de la Okcidenta duonglobo. La sezono de uraganoj de Karibio okazas inter la monatoj junio ĝis decembro, kaj plej forte inter aŭgusto kaj septembro. Averaĝe ĉiujare okazas ĉirkaŭ 9 tropikaj ŝtormoj kaj el ili 5 atingas la intensecon de uragano. Laŭ la usona Nacia Centro pri Uraganoj en Karibio okazis 385 uraganoj inter 1494 kaj 1900. La ventoj kiuj disvolviĝas ĉe la okcidenta marbordo de Afriko venas tra la Atlantika Oceano, kaj kelkaj el tiuj konvertiĝas en tropikaj ŝtormoj kaj eĉ povas ankaŭ konvertiĝi en uraganoj de la Atlantiko, partikulare en areoj de malalta premon en la oriento de la Kariba maro.
Ene de la historiaj registroj de la plej detruegaj uraganoj estis registristaj jenaj: la Granda Uragano de 1780 aŭ Uragano de Sankta Kaliksto la 2-a inter la 10-a kaj 16-a de oktobro 1780 kiu trapasis tra la Malgrandaj Antiloj, Puerto-Riko, Dominga Respubliko kaj probable Florido, okazigante totalon de inter 22 000 kaj 24 000 mortintoj, kaj la Uragano Mitch kiu formiĝis en la areo de la Kariba Maro de Kolombio kaj trairis tra Centrameriko ĝis la Duoninsulo Jukatano kaj Florido inter la 22-a de oktobro kaj la 5-a de novembro 1998, okazigante inter 11 000 kaj 18 000 mortojn.
La uraganoj estas ĉiujara problemo por la insuloj kaj aliaj marbordoj de la Kariba Maro pro sia detruega kapablo. Ankaŭ la koralrifoj suferas la riskon esti detruitaj de uraganoj, ĉar tiuj lasas sur ili grandan kvanton de sablo, koto, sedimentoj kaj eĉ rokoj, kiuj sufokigas ilin.
Ekologio
La Kariba Maro estas hejmo de ĉirkaŭ 9% el la koralrifoj de la tuta mondo kiuj kovras ĉirkaŭ 50 000 km², plej el kiuj estas ĉe la Karibaj Insuloj kaj ĉe la marbordoj de Centrameriko. Inter ili rimarkindas la Beliza Barilrifo kun areo de 963 km² kiu estis deklarita Monda heredaĵo de Unesko en 1996. Ĝi formas parton de la Granda Majaa Barilrifo konata ankaŭ kiel Mezamerika Barilrifo estante ĉirkaŭ 1000 km longa kaj la dua plej longa en la mondo. Ĝi longas laŭ la karibaj marbordoj de Meksiko, Belizo, Gvatemalo kaj Honduro.
Pri la estonteco, la Instituto de Marsciencoj kaj Limnologio de la Universidad Nacional Autónoma de México, kondukis regionan studon, financita de la Departamento de Teknika Kunlaborado de la Internacia Atomenergia Organizo, en kiu fakuloj el 11 Latinamerikaj landoj (Kolombio, Kostariko, Kubo, Gvatemalo, Haitio, Honduro, Meksiko, Nikaragvo, Panamo, Dominika Respubliko (Domingo), Venezuelo) plus Jamajko partoprenis. Tiuj esploroj trovis, ke pezaj metaloj kiel hidrargo, arseno, kaj plumbo, estis identigitaj en la marborda zono de la Kariba Maro. Analizo de toksaj metaloj kaj hidrokarbonidoj estas bazita sur la esplorado de marbordaj sedimentoj kiuj estis akumulitaj je malpli ol 50 metroj profunde dum la lastaj cent kaj kvin dek jaroj. La rezultoj de la projekto estis prezentitaj en Vieno en la forumo "Water Matters" (Akvo gravas), kaj en la Ĝenerala Konferenco de 2011 de la menciita multflanka organizaĵo.
Flaŭro kaj faŭno
La regiono havas altan nivelon de biodiverseco kaj multaj specoj estas endemioj de Karibio.
Vegetaĵaro
En neprofunda akvo flaŭro kaj faŭno estas koncentrata ĉirkaŭ koralrifoj kie estas malmulta variado en akvotemperaturo, pureco kaj salenhavo. Leo-flanko de lagunoj havigas areojn de kresko por algejoj. Testudherbo (Thalassia testudinum) estas ofta en Karibio kiel la manatiherbo (Syringodium filiforme) kiu povas kreski kune same kiel en kampoj de unusola specio je profundoj de 20 m. Alia tipo de fiŝarherbo (Halodule wrightii) kreskas sur sablaj kaj kotaj surfacoj je profundoj de ĝis 5 m. En saleta akvo de havenoj kaj estuaroj je profundoj de malpli ol 2.5 m longaj anasherboj (Ruppia maritima) kreskas abunte. Reprezentantoj de tri specioj apartenantaj al la genro Halophila, (nome Halophila baillonii, Halophila engelmannii kaj Halophila decipiens) troviĝas je profundaĵoj de ĝis 30 m escepte pri la Halophila engelmani kiu ne kreskas sub 5 m kaj estas limigita al Bahamoj, Florido, la Grandaj Antiloj kaj la okcidenta parto de Karibio. Halophila baillonii troviĝas nur en la Malgrandaj Antiloj.
Faŭno
Maraj biomoj en la regiono havas reprezentantojn kaj de Hinda and Pacifika oceanoj kiuj estis retenitaj en la Kariba Maro antaŭ la apero de la Istmo de Panamo antaŭ kvar milionoj da jaroj. En la Kariba Maro estas ĉirkaŭ milo da dokumentitaj specioj de fiŝoj kiel ŝarkoj (taŭrŝarko, tigroŝarko, falĉilŝarko kaj karibrifa ŝarko), flugofiŝoj, durostra rajo, pomakantedoj aŭ anĝelfiŝoj, ĥetodontoj, skaredoj, epinefeloj, megalopedoj kaj murenoj. Tra la tuta Karibio estas industria fiŝkaptado de omaroj kaj sardinoj (ĉe la marbordoj de la Jukatana Duoninsulo).
Estas 90 specioj de mamuloj en Karibio inter kiuj kaĉalotoj, ĝibobalenoj kaj delfenoj. La insulo Jamajko estas hejmo de fokoj kaj manatoj. La Kariba monaĥfoko kiu vivis en Karibio estas konsiderata formortinta. Solenodontoj kaj kapromiedoj estas mamuloj (malgrandaj ronĝuloj) kiuj troviĝas nur en Karibio; nur unu ekzistanta specio ne estas endanĝerita.
Lescar
Urbaraj aŭtobusoj
Lescar ĉepasas la linioj 2, 8, 9 kaj Ovaligne de la « STAP » (paŭaj urbaraj transportoj).
Kariba Maro
Faŭno
Ĉiuj 170 specioj de amfibioj kiuj vivas en la regiono estas endemiaj. La habitatoj de preskaŭ ĉiuj membroj de la familio de bufonedoj, la dendrobatedoj, la arboranoj kaj la leptodaktiledoj estas limigitaj al nur unu insulo. La "Eleutherodactylus jasperi" estas sub serioza minaco de formorto.
En Karibio, estis registritaj 600 specioj de birdoj, el kiuj 163 estas endemioj kiel la todedoj, la Fernandina pego kaj la Dominika dulo. La ora parulio troviĝas en multaj areoj, same kiel la verda ardeo. El la endemiaj specioj estas 48 minacataj je formorto kiel la Puertorika amazono, kaj la ferminio. Laŭ Birdlife International en 2006 en Kubo 29 specioj de birdoj estas en danĝero de formorto kaj du specioj estas oficiale formortintaj. La jakutingo estas endanĝerita. La Antiloj kun Centrameriko kuŝas sur la flugovojo de migrobirdoj el Nordameriko kaj tiele la grando de populacioj suferas grandajn sezonajn flujtuojn. Papagoj kaj cerebedoj troviĝas en arbaroj. Je malferma maro videblas fregatoj kaj fetontedoj.
Ekonomio kaj homa aktiveco
La Kariba regiono suferis gravan pliigon de homa aktiveco ekde la koloniiga periodo. La maro estas unu el la plej grandaj nafto-produktaj areoj en la mondo, kiu produktas proksimume 170 milionojn da tunoj jare. La areo generas ankaŭ grandan fiŝkaptan industrion por la najbaraj landoj, kalkulita je ĉirkaŭ 500 000 tunoj da fiŝoj jare.
La homa aktiveco en la areo rezultas ankaŭ en grava kvanto de poluado. La Tutamerika Sanorganizo ĉirkaŭkalkulis en 1993 ke nur ĉirkaŭ 10% el la rubakvo el la landoj de Centrameriko kaj Karibio estas taŭge traktita antaŭ veni al maro.
La Kariba regiono subtenas grandan ekonomian sektoron de turismo. La Kariba Turisma Organizo kalkulas, ke ĉirkaŭ 12 milionoj da personoj jare vizitas la areon, inklude (en 1991–1992) ĉirkaŭ 8 milionoj da turistoj en krozoŝipoj. Turismo bazita sur aparatplonĝado kaj subakvado en koralrifoj de multaj karibaj insuloj faras gravan kontribuon al ties ekonomioj.
Pneŭmata martelo
Pneŭmata martelo estas maŝino, en kiu piŝto estas movita per kunpremita aero kaj tio transigas impulson je la labora parto, al ĉizilo. La premita aero estas produktita per motorpelita kompresoro kaj kiu estas ligita al la martelo tra konekta tubo. La premaera martelo ekzistas en diversaj formoj, de unumana, malpeza tra peza, dumana konstruaparato al aparato muntita al meĥanika brako de ekskavatoro.
La maŝino martelbatas la ĉizilon per impulso de la premita aero tra piŝto, reguligita per ventilo. La premaera martelo — pro la forta vibrado kaj laŭtega laboro — povas kaŭzi labormalsanon. Tial laboristo devas porti aŭd kaj vidprotektilojn. Danĝeras precipe la splitaĵoj de la beton-martelado.
Historio
La unuaj pneŭmataj marteloj estis uzataj en minado, kie oni jam aplikis premaeron dum la laboro. Oni uzis ĝin ekde 1866 en konstrulaboroj de Hoosac-tunelo.
Per evoluigo de moveblaj kompresoroj, la premaera martelo disvastiĝis eĉ en la konstrulaboro. Plua evolua celo estis malpliigo de la pezo, vinrado, laŭto.
Tipo de la premaera martelo estas la hidraŭla martelo, kie anstataŭ aero, hidraŭla oleo transdonas la laborenergion.
Oni ne konfuzu la premaeran martelon kun forĝa martelo, kiu estas lokligita similfunkcia maŝino. Laŭ simila principo laboras eĉ la premaera najlopafilo.
Distrikto Diepholz
La distrikto havas areon de 1 987 km², kaj fine de ĝi havis  loĝantojn. En 2005 ĝi estis fondomembro de la metropola regiono Bremeno-Oldenburgo.
La lagon Dümmer plej sudokcidente, ĉe kiu dum la vintro 1978/1979 okazis la Internacia Seminario de Germana Esperanto-Junularo, ĝi dividas kun la najbara distrikto Vechta.
Administra disdivido
(Nombroj de loĝantoj fine de )
Komunumaroj kun membraj komunumoj:
* administra centro
La eksa komunumo Engeln la 1-an de novembro 2011 iĝis parto de la komunumo Bruchhausen-Vilsen.
Bagneux
Bagneux estas la nomo de diversaj francaj komunumoj:
Samandağ
Samandağ estas urbo kaj distrikto de Turkio. Ĝi situas en la provinco Hatay, en la plej suda parto de Turkio, lime de Sirio, kaj apartenas al la Mediteranea regiono (turke Akdeniz Bölgesi) de la lando. Fine de en la distrikto vivis.
J. Allum
J. Allum estis norvega esperantisto, menciita en Historio de Esperanto de Adam Zakrzewski kiel pioniro en Norvegio, kaj en Historio de la lingvo Esperanto de Edmond Privat (II. p: 33) kiel ano de nove kreita Lingva Komitato en 1905.
Lia nomo kaj laboro kiel esperantisto estas tute nekonata al samtempaj esperantistoj, certe pro tio, ke li vivis izolule.
Printempo en la Aŭtuno
Printempo en la Aŭtuno estas romaneto originale Esperantlingve verkita de Julio Baghy. Ĝi estis eldonata ĉe Heroldo de Esperanto en Kolonjo en la jaro 1931. Estis samtempa hungara traduko. En 1972 Dansk Esperanto-Forlag prizorgis Esperantan represon. Estis ankaŭ eldonoj en 1981 kaj 1983 ĉe El Popola Ĉinio. En 2017― kvindekjariĝo de forpaso de la aŭtoro ― estis lanĉita de DEC/BES/Libro-Mondo/Ars Libri (Đurđevac/Świdnik/Lublin/Bjalistoko) la 4-a, Jubilea eldono.
La rakonto pritraktas dolĉe melankolian renkonton.
Recenzoj
<Gallery> Dosiero:1983 Printempo en la Aŭtuno.jpg|Eldonaĵo de 1983 en Ĉinujo. </Gallery>
Heidi Hautala
Heidi Anneli HAUTALA (n. 14-a de novembro 1955 en Oulu) estas finna politikisto. Ŝi estas laborinta kiel membro de la finna parlamento el Verda Ligo, membro de Eŭropa Parlamento kaj disvolvado. Ekde julio 2014 Hautala estis membro de Eŭropa Parlamento kaj ekde oktobro 2017 vicprezidanto de la Eŭropa Parlamento. En eŭrop-parlamenta elekto de la jaro 2019 Hautala estis elektita por sia kvina periodo en Eŭropa Parlamento per 89 769 voĉoj.
Hautala estas prezidantkandidato en finna prezidantelekto en 2000 kaj nove en 2006. Ŝi rakontis, ke ŝia opinio estas, ke prezidanto de Finnlando ne bezonas grandan forton kaj estus bona, ke prezidanto de Finnlando estus simila figuro sen granda politika forto kiel Federacia Prezidanto de Germanio kaj la prezidanton elektus la parlamento, ne la popolo rekte ol nun.
Hautala kaj ŝia eksa koramiko havas unu filon, naskiĝinta 1981. Hautala loĝas en Helsinko, en Punavuori.
Universitato de Vroclavo
La Universitato de Vroclavo (UWr; Uniwersytet Wrocławski; Universität Breslau; Universitas Wratislaviensis) estas publika esplora universitato situa en Vroclavo, Pollando. La Universitato de Vroclavo estis fondita en 1945, anstataŭante la antaŭan Germanan Universitaton de Breslau. Post la teritoria ŝanĝo de Pollandaj limoj, la scienculoj el eksa Universitato de Johano Kazimiro en Lvovo (pole: Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie) restarigis la konstruaĵon de universitato, kiu estas forte damaĝita dum la sieĝo de Breslau en 1945. Nuntempe ĝi estas unu el la plej elstaraj edukaj institucioj en la regiono.
La Universitato estas nune la plej granda en Malsuprasilezia Provinco kun ĉirkaŭ 100 000 gradiĝintoj ekde 1945 inklude ĉirkaŭ 1 900 esploristoj inter kiuj multaj ricevis la plej altajn premiojn pro siaj kontribuoj al la dosvolvigo de la sciencaj fakoj. La Universitato de Vroclavo estas fama pro sia relative alta kvalito de instruado, kio metis ĝin en la 44a rangon de QS University Rankings: EECA 2016, kaj situas en la sama kampuso kiel la iama Universitato de Breslau, kiu produktis 9 Nobel-premiitojn, inter kiuj Reinhard Selten, Nobel-premiito pri ekonomiko, esperantisto.
Afrika literaturo
La esprimo afrika literaturo estas terminego kun tro ampleksa signifenhavo, ĉar referencus al multaj epokoj, landoj de la kontinento Afriko, tro diversaj lingvoj, stiloj kaj ĝenroj. Dekomence oni povas distingi inter parola literaturo kaj skriba literaturo.
Unuaj verkoj
La unua indiĝena literaturo en Nordafriko okazis en Antikva Egiptio, kies literaturo survivis en hieroglifa skribsistemo. Nordafrikanoj kontribuis ankaŭ per fenica, greka kaj latina lingvoj. Oni perdis plej parton de la fenic-punika materialo, devena de Kartago kaj de alia kolonioj en la afrika kontinento. Sub reĝa patroneco fare de Tolemeo, la fakuloj de Aleksandrio organizis la Bibliotekon de Aleksandrio kaj la aleksandriaj verkistoj kontribuis al pliigo de la materialo, ĉefe en la greka lingvo, konservita en la institucio. Inter nordafrikaj verkistoj en latina menciindas Apuleo kaj Aŭgusteno de Hipono. Ĉefe en la areo kie estas la nuna Tunizio floris kristana literaturo, preskaŭ ĝis la alveno de Islamo.
Ekde la islama invado kaj la sekva disvastigo de la araba lingvo, nordafrikanoj kiel Ibn Ĥaldun sukcesis elstari ene de la araba literaturo kaj kreiĝis kulturaj kernoj el Egiptio tra Tunizio kaj Maroko ĝis Timbuktuo. Ekde tiam la tuta Nordafriko norde de Saharo kaj eĉ en kelkaj areoj sude de la dezerto hegemoniis la araba, dum pli sude estis mozaiko de tre diversaj lingvoj. Nur en Etiopio kaj en kelkaj areoj de la Golfo de Gvineo kreiĝis apartaj kulturoj kaj literaturoj.
Antaŭkolonia literaturo
Ekzemplo de la literaturo antaŭ la koloniigo de Afriko estas en la Eposo de Sundiata, komponita en Malio en la Mezepoko. Aliaj ekzemploj estas la Eposo de Dinga, de la antikva imperio de Ganao aŭ la libro de la reĝoj de Etiopio. Ripetita popola rakonto de la afrika folkloro estas la historio de besteto kaj la rimedoj kiujn li uzas por fronti grandulojn, ekzemple Anansi, araneo de la folkloro de la Aŝantioj de Ganao; Àjàpá, testudo de la Joruboj de Niĝerio; kaj Sungura, leporo kiu aperas en la folkloro de Orienta Afriko.
Kolonia literaturo
La plej konataj verkoj de la kolonia periodo temas pri la komerco de sklavoj kiel tiu de Olaudah Equiano The Interesting Narrative of the Life and Adventures of Olaudah Equiano nomita ankaŭ Gustavus Vassa, la Afrikano (1789)
Dum tiu epoko, la afrikanoj ekkonis eŭropajn lingvojn kaj ekverkis en tiuj lingvoj. En 1911, Joseph Ephraim Casely-Hayford publikigis tion kio eble estas la unua afrika romano verkita en angla lingvo, nome Ethiopia Unbound: Studies in Race Emancipation . Kvankam la verko estas inter fikcio kaj politiko, ties publikigo kaj posta revizio en Eŭropo markis turnopunkton en la afrika literaturo.
Ankaŭ ekaperis la unuaj afrikaj teatraĵoj. La sudafrika Herbert Isaac Ernest Dhlomo publikigis la unuan afrikan teatraĵon en angla, The Girl Who Killed to Save: Nongqawuse the Liberator en 1935. En 1962, Ngugi wa Thiong'o de Kenjo verkis la unuan dramon de Orienta Afriko, nome The Black Hermit, nome rakonto pri triba vivo.
En la epoko inter la fino de la Dua Mondmilito kaj la sendependigoj de la novaj landoj, la afrika literaturo montras temojn rilatajn kun la sendependeco kaj la liberigo, kaj, ĉefe en la teritorioj kontrolitaj de Francio, aperis la negritudo. Unu de la estroj de tiu movado, la poeto kaj prezidento de Senegalio Léopold Sédar Senghor, publikigis la unuan antologion de afrika poezio verkita en franca, nome Anthologie de la nouvelle poésie nègre et malgache de langue française (Antologio de nova nigra kaj malagasa poezio en franca (1948) kiu inkludis prefacon de la franca verkisto Jean-Paul Sartre.
Postkolonia literaturo
Post la liberigo kaj pliigo de la alfabetigo atingita de nombraj afrikaj landoj post la sendependigo, la literaturo pliiĝis kvante kaj agnoske. La verkistoj de tiu periodo verkis kaj en eŭropaj kaj en afrikaj lingvoj.
En 1986, Wole Soyinka iĝis la unua afrika verkisto de la postkolonia epoko kiu ricevis la Nobel-premion pri literaturo. Albert Camus, naskiĝinta en Alĝerio, jam estis ricevinta ĝin en 1957, sed pure li ne povas esti konsiderita afrika laŭkulture.
Krome tre diversaj alikontinentaj verkistoj publikigis ĉefe laŭlonge de la 20-a jarcento verkojn kiu temas pri Afriko, sed tiu ankaŭ ne povas esti konsideritaj kiel verkoj de afrika literaturo.
Eksteraj ligiloj
(en) Lingvoj kaj koloniismo, intervjuo kun Ngugi wa Thiong'o - ofta defianto por la Nobelpremio pri Literaturo - pri kiel koloniistoj klopodis forigi la memorojn de la indiĝenoj interrompante ilian lingvan ligon.
Sklenařice
Sklenařice estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 5,65 km².
10739 Lowman
10739 Lowman estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usonaj geedzoj kaj geastronomoj Carolyn S. Shoemaker kaj Eugene M. Shoemaker, elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kantono San Diego, Kalifornio, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras la usonan biologiistinon Margaret D. Lowman, kiu laboris por kompreni la rolon de la tropikaj arbaroj en la interkonektitaj teraj. Fakulino pri la kanopeo, ŝi laboras sur la tereno kaj grimpis al la kulminoj de arboj en Aŭstralio, Belizo, Panamo, Peruo kaj Afriko. Ŝi direktas esploron kaj konservadon ĉe la Marie Selby Botanical Gardens de Florido.
Romanovoj
La Romanovoj (Романовы) estis la dua (post la Rurikidoj) kaj lasta monarka dinastio de Ruslando. Ĝi regis en Rusio pli ol tri jarcentojn (1613-1917).
Apero de la dinastio
Dum la Granda Malordo (1598-1613) Rusio spertis multajn negativajn eventojn, kiujn okazigis ĉefe la pola influo kaj eĉ okupado de la lando. Tiam estis profunda ekonomia, spirita, socia kaj dinastia krizo aperinta post morto de la lasta rusia caro Fjodor Ivanoviĉ el la dinastio Rurikidoj en 1598. Li kaj lia edzino Irina ne havis gefilojn. Tiam fakte regis lia bofrato, frato de Irina, Boriso Godunov.
Tiun ĉi malfeliĉan periodon iuj historiistoj rigardas kiel la unuan civilan militon en Rusio.
Ekde 1611 en Rusio pliiĝis patriotaj deziroj, plioftiĝis apelacioj ĉesigi malpacon, restarigi unuecon de la nacio. Ĉefaj iniciatintoj de tiu movado estis patriarko Hermogeno kaj princo Trubeckoj.
Aŭguste de 1612 la popola milicio, kiun gvidis metiisto Minin kaj princo Poĵarskij post longa batalo la 26-an de oktobro venkis la polan armeon kaj liberigis Moskvon, ĉefurbon de Rusio.
Rivignano
Rivignano - prononco - estas loĝloko kaj eksa komunumo en la orienta parto de Italio, kiu ekde la 1-a januaro 2014 estas frakcio de la komunumo Rivignano Teor. Ĝi situas en la regiono Friulo-Venecio Julia kaj, ene de ĝi, en la tradicia provinco Udine, kiu ekde aprilo 2018 ne plu estas oficiala administra unuo - nun la loko formale apartenas al administra unuo nomata ''. Ĝis la limo al Slovenio oriente estas iom malpli ol 60 kilometroj, ĝis la laguno de Marano sude, kiu jam estas parto de la Adriatika Maro, estas malpli ol 15 kaj ĝis la loko Lignano Sabbiadoro ("Linjano orsabla" en Esperanto), kie vere estas la marbordo, estas 28. Fine de 2011 en la komunumo vivis. Kristana patrono estas Laŭrenco de Romo, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.
Romanovoj
Origino de caro Miĥaelo la Unua
Lia patro Fjodor (kiel kleriko kaj patriarko li alinomiĝis Filareto) Romanov en 1619 estis liberigita el la pola kapto, revenis la landon kaj komencis reale regi Rusion.
Lia patrino nomiĝis Marta. Inter ceteraj liaj prauloj estis Anastasia Romanova, la unua edzino de caro Ivano la Terura.
Rivignano
Ankaŭ Sivigliano (friule Siviàn) tiutage iĝis frakcio de la komunumo Rivignano Teor.
Romanovoj
Liaj komencaj jaroj de reĝado kaj morto
Miĥaelo la 1-a mortis la 13-an de julio 1645 kaj heredigis la rusian tronon al sia pliaĝa filo - Aleksio.
Petro la 2-a - la lasta dinastiano laŭ vira linio
Petro Alekseeviĉ la 2-a estis nepo de Petro la Granda imperiestro de Ruslando. Liaj gepatroj estis carido Aleksio Petroviĉ, filo de Petro la 1-a kaj Charlotte Christine princino de Brunsvigo-Wolfenbüttel. Post morto de lia avino, imperiestrino Katerina la 1-a okazinta la 17-an de majo 1727 li estis proklamita kiel imperiestro de Ruslando. Li tiam ankoraŭ ne atingis 12 jarojn.
Li reale ne konis sian patron, ĉar tiu estis ekzekutita laŭ ordono de Petro la 1-a. La 19-an de novembro 1729 Petro la 2-a deklaris sian deziron edziĝi al princino Anna Dolgorukova, kiu estis pliaĝa ol li mem (ŝi - 17j kaj li - 14j).
Oni atendis la geedziĝon, sed ĝi ne okazis, ĉar la imperiestro subite mortis pro variolo.
Iuj historiistoj asertas, ke tiam ĉesis monarka dinastio Romanov, ja evidente, ke la caro-adolesko generis neniujn idojn. Tamen postaj eventoj kaj specialaj ŝanĝoj de la leĝoj pri tronoheredo daŭrigis la dinastion ĝis 1917, ankoraŭ dum du jarcentoj.