cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Grado (apartigilo)
Vidu ankaŭ
Fok
15000 CCD
Nomo
Ĝia nomo aludas al la ŝargkuplita aparato (CCD), du-dimensia areo da lumsentivaj mikro-elektronikaj duonkonduktaj kondensiloj, uzita kiel bildiga detektilo. Kun alta sensivo kaj stabileco, la ŝargkuplitaj aparatoj preskaŭ tute anstataŭigis la fotografiajn emulsiojn kaj la fotomultigilojn kiel detektilo en kvanteca scienca laboro.
Antal Seidl
Antal Seidl naskiĝis la en Pest (urbo) (Hungara reĝlando, Habsburga Imperio), li mortis la  en Novjorko.
Biografio
Antal Seidl studis en gimnazio, poste en seminario en sia naskiĝurbo, fine inter 1870-1872 en Konservatorio de Lepsiko. Li ankaŭ sendis muzikajn artikolojn al Hungarlando. Ekde 1872 li estis helpanto de Richard Wagner, post 4 jaroj li jam helpis al Festivalo de Bayreuth. En 1879 li akceptis dirigentan statuson en operejo de Lejpcigo. En 1885 li translokiĝis al Novjorko, kie li dirigentis la germanlingvajn operojn en Metropola Operejo. Tamen li kelfoje reiris dirigenti al Eŭropo. En 1891 li iĝis dirigento de la Novjorka Filharmonio. Tiutempe li faris ankaŭ instrumentadajn laborojn. Li dirigentis ĉefe operojn de Wagner. Lia edzino estis sopranino de la Metropola Operejo.
Jullouville
Jullouville [ʒyluvil] estas franca situanta en departemento Manche, regiono Normandio. Ĝi estas marbanejo norde de Carolles.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Jullouvillais.
Hohenhameln
Hohenhameln estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Peine de la federacia lando Malsupra Saksio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Johano Skoto Eriugena
Johano Skoto Eriugena, (latine Ioannes Scotus Eriugena), irlanda monaĥo, naskiĝis ĉirkaŭ la jaro 810 kaj forpasis, eble en Anglio eble en Francio, post la jaro 877, estis filozofo kaj teologo, tradukisto, konsiderita la plej eminenta intelektulo de la Alta Mezepoko. Mezepokistoj kaj studuloj pri kulturoj montras ke Skoto Eriugena estis ankaŭ elstara manifestado, malofta kaj altvalora, de la kelta kulturo, kun profilo tendenca al la imagopovo konceptita kiel pozitiva forto, per kiu oni iras al la malkovro de la Lumo... lumo kiun oni serĉos en la alteco de la katedraloj.
Biografio
Liajn irlandajn originojn oni povas dedukti el lia nomo mem, fakte li estas “skotus” (scotus), aŭ loĝanto de Scotia Maior (Skotio Granda), tiama nomo de Irlando; krome en la manuskriptoj li sin subskribis Eriugena, nome naskita (gena) en Eriu (hodiaŭ ”Ejro”).
En 843 Eriugena transloĝiĝis al Francio por estri kaj instrui en la “Schola Palatina” de Karlo la Kalva. Tiu ĉi konfidis al li ankaŭ la taskon de la traduko al la latina, el la Greka lingvo de la Corpus Areopagiticum (Areopaga Korpuso) de Pseŭdo-Dionizio la Areopagano, kiun li studis kaj komentis latinlingve, alproksimiĝante al ties filozofia matrico, nome al Novplatonismo. Li estis ankaŭ tradukisto de la grekaj verkoj de Origeno kaj de la Kapadokiaj Patroj, inter kiuj Sankta Bazilio, Sankta Maksimo la Konfesanto kaj Sankta Gregorio de Nyssa.
Lia filozofio
Lia filozofio laŭiras sur la linio de sankta Aŭgusteno rilate Platonismon kaj inklinas al la Negativa teologio. Sendube, Skoto Eriugena volis ekspliki la realon pere de racia kaj unuiga sistemo kiu transsaltu la dualismon de la religio – laŭ kiu Dio kaj la mondo estas du realoj malsamaj – elpensante unuecon malgraŭ kaj trans la kreado kaj la libera volo (dia kaj homa). Pri tio lia lingvaĵo foje rajtigas malsamajn interpretojn kvazaŭ li tikletus panteismajn filozifiaĵojn.
Por Eriugena, racio kaj kredo estas validaj fontoj de vera scio, ĝuste pro tio ili ne povas kontrasti inter si; kaj se tio okazus, estas la racio kiu devas venki. Eble tiu koncepto, hodiaŭ aperte konfesata en katolikismo, kaj certe iu lingvaĵa tendenco panenteisma aperiĝinta en De divisione naturae, altiris kontraŭ li la suspekton pri herezo (Pro diigo de la naturo kaj naturigo de Dio). Lastajn tempojn eminentaj katolikaj novskolastikaj filozofoj kiel Étienne Gilson kaj svisa teologo Kardinalo Hans Urs von Balthasar, rekonis al Skoto Eriugena substancan ortodoksecon ĉar li tuteklare konfesas la dian transcendon malsame ol panteismo kaj liberan volon, nekoncepteblan en panteisma koncepto; antaŭnelonge ankaŭ Benedikto la 16-a esprimis juĝon substance pozitivan pri tiu filozofo.
Post la morto de Karlo la Kalva (877) S. Eriugena forlasis sian taskon, translokiĝis ĉe Alfredo la Granda, reĝo de Anglio, kie iuj monaĥoj lin mortigus per plumbatoj pro lia herezo. Fakte, male, li revenis al Francio, kie eble okazis lia morto.
La miskomprenoj pri lia doktrino trovis fonton, krom en lia neprecizeco de lingvaĵo, en la neĝustaj ekstremigoj faritaj de iuj filozofoj de la Skolo de Chartres. En 1210 filozofoj-teologoj Almariko de Bene kaj Davido de Dinant subtenis sian panteismon pretendinte ke ili trovis tiun doktrinon en verkoj de Skoto Eriugena: la eklezia aŭtoritato, ilin kondamne rifuzante, rifuzis ankaŭ la verkojn de Skoto Eriugena en provinca koncilio kaj oni komencis bruligi lian verkon De divisione naturæ; ankoraŭ en 1225 papo Honorio la 3-a, reeĥante la denuncon de papo Nikolao la 1-a (865 aŭ 867), pelis la francajn episkopojn bruligi ĉiujn ekzemplerojn de De divisione naturæ.
La dia realo kaj la racio
Laŭ Skoto Eriugena, filozofio kaj teologio identiĝas. Li fakte diras: "la vera filozofio estas la vera religio kaj, inverse, la vera religio estas la vera filozofio". Se la kompendieca frazo entenas ion da ambigueco, ĝi klariĝas per la alproksimigo al la aŭgustena "credo ut intelligam et intelligo ut credam" (nome mi kredas por kompreni kaj komprenas por kredi), kie la unuiĝo kaj distingo de la kredo kaj racio estas sinteze asertata.
La kvar naturoj
En lia precipa verko “Periphyseon” («De divisione naturae» estos titolo posta, eble ĉe ĝiaj studuloj) Skoto Eriugena formulas sian teorion pri la “dia” startante el Novplatonismo, sed ĝin integrigante per la kristana koncepto de la personeco de Dio, Kreanto de la mondo. Por tiu filozofo, Dio estas la unika realo, kaj estas la unika “protagonisto” de lia filozofio: fakte, ĉiuj aĵoj dependas de li kaj estas “generataj” de li kaj ĉiuj revenas al li. Li nomas la kunaĵo de ĉiuj aĵoj "natura", kaj, ĉar tiu naturo fine identiĝas kun Dio, en ĝi kaj el ĝi li trovas “kvar aspektojn” (dividoj) en dia Esto”. Ili estas:
1) La naturo nekreata kaj kreanta, kiu estas Dio mem: pri li, la homa racio povas nur diri kio li ne estas, ne kio li estas (negativa teologio): koncepto kiu multe plaĉos al Nikolao el Kuzo. Al tiu Esto, Skoto rekonas eternecon, ekstertempecon, absolutan transcendon.
2) La naturo kreita kaj kreanta, kiu estas la Verbo (Logos) devenanta el Dio: ankaŭ en tiu dua aspekto (divido) Dio estas la Aŭtoro de la praaj kaŭzoj aŭ de ekzemplaj originaloj de ĉiuj aĵoj. Tiaj “stampoj” (latine, "species") aŭ “formoj” estas aspektoj de la dia Penso. Ili sameternas kiel Dio, kaj, ĉar ankaŭ kreantaj ĉiun aĵon, ili estas ankaŭ lia manifestado. En tiu ĉi aspekto (divido) de la naturo Eriugena evidente reprenas platonan koncepton de la Idejoj, pri ili tamen donante kristanan fundamenton (nome la dia menso (Dio) anstataŭ la Iperuranio, kaj identiĝo kun Dio mem anstataŭ eksterdian ekziston).
3) La naturo kreita kaj nekreanta, kiu estas la tuta materia realo (aŭ fizika) lokita en la Spaco kaj en la Tempo: temas pri la eksterigo de la diaj ideoj (jen alia repreno de la Ideoj platonaj), ĉar la universo estas kopio de tiu ideoj. La universo, do, estas kreita kaj eterna pro tio ke ĝi estas kunekzistanta kun la eterna Verbo-Logos, kaj ĝi (la universo) estus komponita el animo kaj Korpo, kiel senmezura vivanta organismo. Kaj la materiaj aĵoj ĝin komponantoj estus nur ŝajnoj ĉar ilia fundamento estus la spiritaj ideoj. Tiu tezo estas reprenita de Novplatonismo kiu asertas ke ĉio estas unika substanco, tiu dia, kaj la mondo estus manifestado (teofanio) de tiu substanco. Tial, laŭ Skoto Eriugena, "Deus fit in omnibus omnia", nome Dio fariĝas ĉio en ĉiuj aĵoj, ĝuste kiel en Pseudo-Dionizo Areopaga. La debatoj, pri tio, de la venontaj jarcentoj, montros ke se la eterneco de la mondo ne malplaĉos al Tomaso de Akvino, ĝi kun tiu ŝajnado unika vivanta organismo alarmos ĉar malfacilas kun ĝi respekti la koncepton de la dia transcendo).
Konklude: tiel la kvar aspektoj (dividoj) de la naturo formas "cirklon/rondon" en kiu Dio mem estas la centro, kiu tamen restas senŝanĝa kaj estodonanta.
La homa libero
Johano Skolo Eriugena estis ankaŭ granda subtenanto de homa libera volo, aparte kontraŭ la eksplicita neo farita de la monaĥo Goteskalko de Orbais: tiu lasta, opiniante interpreti la pensadon de Aŭgusteno, formulis la doktrinon de la Duobla antaŭdestino laŭ kiu Dio antaŭdestinas iujn al la savo kaj al la bono kaj aliajn al la damno kaj al la malbono. Sed Eriugena ribelas al tio obĵetante ke ne eblas atribui al Dio “antaŭdestinigon” ĉar en Dio ne ekzistas nek “antaŭ” nek “malantaŭ”: se tio estus Dio tion realigus ĉar en Dio penso kaj ago identiĝas kaj, krome, la malbono ja estas, sed estas seneste: laŭ Aŭgustemo la malbono estas manko de bono, do ĝi ne ekzistas en si mem: do Dio ne povas destini al malbono, kiu ne ekzistas en si mem. La esenca karakterizo de la homo estas la libera volo: se estus antaŭdestino la homo estus ruinigita en sia esenco. Tiu libera volo orientiĝas al Dio por akcepti la savon...
Sed ĝuste en tiu penso kaŝiĝas, laŭ kritikistoj, la krederaro de Eriugena: ĉu la homo kapablas atingi per siaj fortoj la savon eternan? Post la kondamno de Pelagianismo, tio ne estas subtenebla en la eklezio. Sed Eriugena, certe ne ekskludis la dian donacon (Gracon) al la libera volo. Bedaŭrinde, la akuzo produktis radikojn kaj reagojn. Kaj pro manko de klareco lia doktrino estos kondamnita en du provincaj koncilioj.
Paul Benoit
Paul Benoit estis franca Esperantisto kiu mortis la 6-an de junio de 1922 en Dijon. Li estis direktoro de la Oficejo de Pesiloj kaj Mezuriloj. Tiu scienculo donis al Esperanto ne nur la apogon de sia nomo sed ankaŭ estis agema kaj funkciis kiel komitatano de la Pariza Esperanto-grupo dum kelkaj jaroj.
Cretteville
Cretteville estas malaperinta franca situanta en departemento Manche, regiono Normandio.
Edremit (Balıkesir)
Edremit estas distrikto kaj samnoma urbo (centro de la distrikto) en la okcidento de Turkio. Ĝi apartenas al la Egea regiono de Turkio kaj al la provinco Balıkesir.
Martin Petersen Palsberg
Martin Petersen PALSBERG (nask. la 3-an de marto 1892 en Odense) estis dana fervojista oficisto kaj vicprezidanto de la dana nacia Esperanto-organizo CDEL.
Palsberg estis esperantisto de 1917, prezidanto de la Esperanto-grupo en Aarhus de 1929. Redaktoro de „Dansk Esperanto-Blad“ en 1928, vicprezidanto de Centra Dana Esperantista Ligo (CDEL) de 1928. Li aktivis per publikaj paroladoj, kursoj kaj gazet-artikoloj.
Fabrica
Fabrica (fabrika) (hungare:Cukorgyártelep) estas vilaĝo en Rumanio administre apartenanta al Gârbou.
Viktor Jerofejev
Viktor Vladimiroviĉ JEROFEJEV (ruse Виктор Владимирович Ерофеев) (n. en Moskvo, la 19-an de septembro 1947) estas rusa verkisto, literaturrecenzisto, ĵurnalisto, radia kaj televida prezentisto. Li estas membro de la rusa PEN-Centro. Liaj verkoj estas forte saturitaj de erotiko, li rakontas rusan historion kaj mitojn kun sarkasmo. La ĉefrolulo de sia unua romano, Rusa Belulino (tradukita al kelkdeko da lingvoj) estas Moskva prostituitino.
Biografio
La patro de Jerofejev (naskita en 1920 ) estis interpretisto de Josif Stalin kaj poste kiel konsilisto en la soveta ambasadajo en Parizo. La familio Jerofejev loĝis en Parizo de 1955 ĝis 1959. Post tio, la familio revenis al Moskvo, kie Jerofeev studis filologion kaj literatursciencon ĉe la moskva ŝtata universitato. En 1973 li finis postbakalaŭrajn studojn ĉe la Instituto de Monda Literaturo. En 1975 li finis siajn studojn per disertacio pri Dostojevskij kaj la franca ekzistadismo. Li famiĝis post la publikigo de eseo pri la verko de la Markizo de Sade en la ĵurnalo Voprosy literatury.
Dum la perestrojko, Jerofejev akiris internacian famon per sia romano Belulino el Moskvo (1990), pri bela juna virino, kiu provas leviĝi pli alten en la kaosa postsovetia epoko. La libro estis tradukita en 27 lingvojn.
En Rusio, Jerofejev estas konata literatura kritikisto kaj regule aperas en televido. Li ankaŭ verkas regule por The Times Literary Supplement, The New Yorker, The New York Review of Books kaj The International Herald Tribune.
Honoroj
Jerofejev ricevis diversajn premiojnn kiel la Premio Vladimiri Nabokov (1992), la Franca Ordeno de Artoj kaj Leteroj (2006) kaj la Ordeno de la Honora Legio (2013).
Ildikó Bárányiné László
Ildikó BÁRÁNYINÉ LÁSZLÓ [bArAnjinE lAslO] rumania hungara kuracistino, fakverkistino, verkistino. Ŝi naskiĝis en Ciceu la 8-an de junio 1937 kaj mortis en Budapeŝto la 31-an de majo 2014. Ŝi estis la edzino de kuracisto, verkisto, politikisto Ferenc Bárányi.
Kariero
D-ro Ildikó Bárányiné László diplomitiĝis en OGYI de Târgu Mureș en 1960. Ŝi estis distrikta kuracisto, ĉefkuracisto en Ciarda Roșie, de 1991 memvola gvidanto de Helpservo de Malta en Temeŝvaro. Ŝi publikigis ankaŭ novelojn, kaj romanojn.
NGC 300
NGC 300 (aliaj indikoj — PGC 3238, ESO 295-20, MCG -6-3-5, AM 0052-375, IRAS00528-3758) estas galaksio en konstelacio Skulptisto.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Khedrub Gjaco
Khedrub Gjaco, 11-a Dalai-lamao (tibete: མཁས་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ, transliterumado Wylie: mkhas grub rgya mtsho, tibeta pinjino: Kaichub Gyaco; naskiĝis la 1-an de novembro 1838 en Gathar, mortis en 1855 aŭ 31-an de januaro 1856, Lasao).
Kiel enkarniĝo de Dalai-lamao estis rekonita en 1840. En 1842 enkondukita al la Palaco Potala, entronigita la 25-an de majo 1842. Plenan regopovon akiris la 1-an de marto 1855, tamen jaron poste mortis.
Santa Colomba de Curueño
Santa Colomba de Curueño [santakoLOMba dekuRŬEnjo] estas municipo en la nordoriento de la provinco Leono, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko Tierra de León, en la centroriento de la provinco kaj en tradicia areo nomita Curueño, pro la rivero samnoma kiu kuniĝas kun rivero Porma.
Geografio
Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Ambasaguas de Curueño, Barrillos, Barrio de Nuestra Señora, Devesa de Curueño, Gallegos de Curueño, La Mata de Curueño, Pardesivil kaj Santa Colomba de Curueño, okupas totalan areon de 91,95 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 478 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 1 700 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 31 km de Leono, provinca ĉefurbo. Ĝi limas kun La Vecilla, Garrafe de Torío, Vegaquemada kaj Vegas del Condado.
Historio
Estas restaĵoj de romia setlado kaj en Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Leono. Fruaj mencioj estis de Ambasaguas (Inter ambas aquas) en 959, de La Mata de Curueño en 1051 kaj de Santa Colomba en 1159. La ordenoj de Templanoj kaj de Alkantara havis povon en la areo. En moderna epoko la tuta areo de Curueño formis senjorlandon.
Tradiciaj enspezofontoj estas agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado, kastelo, ermitejo).
Nagybaracska
Nagybaracska [nadjbaraĉka] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Bács-Kiskun, en Distrikto Baja.
Situo
Nagybaracska situas sur ebenaĵo, laŭ kanalo Danubo-Tiso-Danubo, laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Sombor. Danubo estas ne tro for. Troviĝas Hercegszántó (landolimo) 15, Baja 17, Mohács 19, Sombor 42, Kalocsa 59, Kecskemét 112, Szeged 118, Budapeŝto 177 km-ojn for.
Historio
La unua mencio devenis el 1318 en formo Barascha. Dum la turkoj la vilaĝo ne senhomiĝis, dume alvenis serboj. En 1838 inundo okazis. En 1900 la vilaĝo nombris 4149 homojn, (3819 hungaroj, 253 germanoj, 1 serbo, 76 ceteraj). Inter 1918-1920 la serboj okupis la vilaĝon kaj kun la regiono formiĝis respubliko. En 1968 nova ponto konstruiĝis tra la kanalo.
Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, biblioteko, poŝto.
Famuloj
En naskiĝis Sándor Nagy (verkisto).
Kalvinana preĝejo (Nyírbátor)
La Kalvinana preĝejo estas religia konstruaĵo kaj Monumento historia en Hungario, en urbo Nyírbátor, en la urbocentro.
Historio
En 1326 okazis la unua mencio pri preĝejon de Nyírbátor. En 1433 ankaŭ proksima kapelo menciiĝis. En 1480 Stefano Báthory konstruigis la nunan preĝejon, la arkitekto estis János (monaĥo). En 1834 pro tertremo la preĝejo iomete difektiĝis. En 1897 oni konstruis novgotikan galerion. En 1963 la preĝejo renoviĝis. Nuntempe oni aranĝas ankaŭ koncertojn en la preĝejo.
Konstruaĵo
La kirko situas sola, la apuda ligna sonorilostablo 35 metrojn alta konstruiĝis proksimume en 1640. La preĝejo ekstere havas malgrandan turon kaj sakristion. En la interna parto renesanca niĉo kaj 2 sarkofagoj de familio Báthory troviĝas.
Estas vojeto al la simila kaj proksima Preĝejo de Anĝela Sankta Maria (Nyírbátor).
Endre Mann
MANN Endre (man) estis hungara ĵurnalisto, tradukisto, redaktoro naskita en Temeŝvaro la 1-an de novembro 1900 kaj mortinta en Bukareŝto, la 7-an de aprilo 1964. Li estis la patro de poeto Erik Majtényi.
Kariero
Endre Mann estis kunlaborinto de Friss Újság kaj sportgazetoj en Temeŝvaro. Poste 1945 li estis anoncisto de hungara elsendo de la rumana radio de Bukareŝto, de 1946 redaktoro de la Szakszervezeti Élet, de 1950 de Hivatalos Közlöny en hungara lingvo.
Vintra dormo
Vintra dormo estas alia ripoz-stato ol dormo ĉefe ĉe la kontinentaj kaj malvarm-klimataj bestoj, ĉefe mamuloj. Dum la vintra dormo, la vivfunkcioj malpliiĝas je la minimumo, la spirado pigriĝas, la kora frekvenco ŝanĝiĝas, la metabolo malpliiĝas je 1-2 %.
La varmoprodukto estas minimuma, tiel la korptemperaturo malpliiĝas je la minimumo, ĝis suba limvaloro. tiu minimuma temperaturo servas kiel ekscitaĵo por veki la beston.
Pernik
La urbo Pernik - bulgare Перник - situas en la okcidento de Bulgario, pli-malpli 40 kilometrojn sudokcidente de Sofio. Ĝi estas la administra centro de samnoma provinco (oblasto) kaj havas loĝantaron de ĉirkaŭ 121 400 homoj - pli-malpli 85 procentaĵoj el la sumaj loĝantoj de la provinco. Veturiloj registritaj en la urbo samkiel la ĉirkaŭaj municipoj de la provinco rekoneblas per la regiona aŭtokodo PK (do "rk").
Christian Gottfried Heinicke
Christian Gottfried HEINICKE (mortinta en 1801 en Vajmaro) estis skermo-majstro kaj ĉe la kortego kaj ĉe la gimnazio.
Vivo
Post la morto de Siegmund Carl Friedrich Weischner kandidatis sampostene en 1774 ties ĝistiama modelskermisto Christian Gottfried Heinicke; konkurencanto estis la filo de la forpasinta ĉefskermisto Christian David Friedrich Weischner el Gotao. Anna Amalia tamen preferis Heinecke, filon de husara serĝento. Tiel ankaŭ Heinicke apartenis al la skermadlernejo de Kreußler. Li ja ekmajstris en Vajmaro dum la tempo de Goeto sed tute ne unikis. Dum lia vivtempo nomumitis alia majstro skermaa, nome Carl Bernhard Kirscht, fare de duko Karlo Aŭgusto en la 31.1.1801. Kirscht jam mortis en 1809. Sekve juristo el Ossmannstedt, Christian Ludwig Neuber decidis kandidati, sed sen sukceso. Tio eble ŝuldiĝas al la franca okkupado ekde 1806 post la Batalo de Jena–Auerstedt ĉar tiam ŝajne la menciita posteno ne ĉiam malvakantis. Ne post 1819 ekzistis Vajmare denove majstro kortega, danca, skermada nome Carl August Franke. Heinicke ne verkadis kontraŭe al lia antaŭulo Weischner (almenaŭ ne konatas iu verko lia).
(137911) 2000 AB246
(137911) 2000 AB246 estas terrenkonta kaj marsrenkonta amora asteroido malkovrita la de la usonaj astronomoj David J. Tholen kaj Robert J. Whiteley elde la Observatorioj de Mauna Kea, en Hawaii, Usono.
Orbito
Ĝi estas en orbita resonanco 2:7 kun la Tero.
Ĝia discentra orbito ekstere malproksime tanĝas tiun de la Tero kaj krucas tiun de Marso kun febla orbita klineco.
Vilmos Bese
Li komence laboris en la karbominado, poste studis en la Ekonomia kaj Teknika Akademio (Ruĝa Akademio) pri karbo- kaj naftominado.
Li estis ekde 1951 ĉefgvidanto de departemento en Ministerio pri internaj aferoj, ekde 1952 vic-ministro pri miksaj entreprenoj. Li laboris ekde 1955 gvidanto de Landa Geologia Ĉefdiretroreco, ekde 1957 kiel gvidanto de Naftoindustria Trusto. Li estis ĉefdirektoro de la Landa Nafta kaj Tergasa Trusto inter 1960-1989(? findato malcerta). Dum lia agado, la hungara nafto kaj tergasa industrio monstris la plej sukcesan periodon.
Cernuc
Cernuc (ĉernek) (hungare:Csernek) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Zalău. En 1910 ĝi havis 1961 loĝantojn (rumanoj); en 1992 316 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1336. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (Szolnok-Doboka vármegye). Administre ĝi apartenas al Gârbou.
Juan Aguiló Valentí
Juan Aguilo Valenti (naskiĝis la 22-an de junio 1884 en Palma de Majorko, Balearoj, mortodato nekonata) estis hispana esperantisto.
Profesie doktoro jurista, li interalie estis vicurbestro de sia naskiĝurbo. Juan Aguiló Valentí estis kunfondinto kaj sekretario de la Esperanto-Klubo en Palma de Majorko, kiu estis fondita la 19-an de julio 1907 de Bartolomé Font Cantallops kun helpo de Bernardo Rabassa Boeras, Gabriel Alomar Serragut, Juan Barcelo Andreu kaj Francisco Barcelo Caimari.
Norbert Hofer
Norbert HOFER (naskiĝis la en Vorau, Distrikto Hartberg) estas inĝeniero kaj aŭstra politikisto. Li estas la 3a prezidento de la Nacia Konsilio kaj kandidatis je federacia prezidanteco en la 22a de majo 2016 kontraŭ Alexander Van der Bellen. Sed li gajnis nur 49,7% de la voĉoj.
En julio 2016 la Konstitucia Tribunalo nuligis la balotojn de la 23a de majo 2016 kaj la 4an de decembro 2016 en la ripetitaj Prezidentaj Balotoj 2016 venkis la ekologia kandidato Aleksandro Van der Bellen gajninte kun 53,79% de la balot-voĉoj.
Vivo
Hofer pasigis la junulajn jarojn en Pinkafeld. Post la abiturienta ekzameno ĉe la flugteknika lernejo Höhere Technische Bundeslehranstalt für Flugtechnik en Eisenstadt li deĵoris kiel sistema inĝeniero ĉe la flugkompanio Lauda Air. Dum sporta akcidento en 2003 li gravege vunditis ĉe la vertebraro.
Inter 1996 kaj 2007 Hofer estis la landa partisekretario de la FPÖ en Burgenlando. Ekde 2006 li estas vica partiestro burgenlanda. Inter 1997 kaj 2007 li estis urba konsiliano en Eisenstadt, de 1994 ĝis 2006 urba partiestro, inter 2004-2010 distrikta partiestro samloke. De 2000 ĝis 2006 Hofer estis klubestro de la partiklubo ene de la landa parlamento de Burgenlando. Post la balotoj en oktobro 2006 Hofer ekdeputitis en Vieno. En 2005 Hofer la unuan fojon elektitis vica partiestro de la tutnacia partio. En la 18.6.2011 dum jubilea partitago en Graz prezentitis kaj akceptitis la nova partiprogramo pri kies faro ĉefrespondecis Hofer.
Hofer estas edziĝinta kaj havas kvar infanojn.
Fonto
Informoj sur la parlamenta retejo
Boĉo
Boĉo estas globludo simila al la franca ludo petongo, kaj evoluinta de ludoj de antikva Romio. Ĝia nuna formo estiĝis en Italujo, kie ĝi nomiĝas bocce, pluralo de boccia, itala vorto kiu signifas bulo. Ĝi estas ludata en Eŭropo kaj lokoj en la mondo kien migris italoj, inkluzive de Aŭstralio, Nordameriko, kaj Sudameriko, kie ĝi havas diversajn nomojn. En Usono, boĉo estas favorata pastempo de italaj kluboj, kaj estas aparte populara en Florido, ĉar ĝi estas facile ludebla por maljunuloj. La ludo poplariĝis en la eksjugoslavaj respublikoj, kaj en Francujo, la populara ludo boule lyonnaise estas preskaŭ identa.
János Kléh
János Kléh [jAnoŝ klE], laŭ hungarlingve kutima nomordo Kléh János estis hungara pentristo. János Kléh naskiĝis la  en Makó, li mortis la  en Budakeszi.
Pál Mazalán
Li studis en Selmecbánya, dum la unua mondmilito esploris tergasajn kampojn en Transsilvanio per torda pendolo. Poste direktis la esplorlaborojn en Hungario (1920-aj jaroj) kaj tio rezulstis malkovron de la naftokampo ĉe Lispe, apud Nagykanizsa. Li gvidis en 1924, Nov-Gvineo naftoesplorojn de brita entrepreno, poste en 1926 esploris en Japanio, poste en Usono.
Boĉo
Boĉo estas tradicie ludata sur tera, argila, aŭ asfalta boĉejo, 2,5 ĝis 4 metroj larĝa kaj 20 ĝis 27 metroj longa. Boĉgloboj estas faritaj el metalo aŭ plasto, estas sferoformaj kaj havas tute simetrian pezon.
Boĉmatĉo povas konsisti el du ludantoj aŭ du teamoj el du aŭ kvar ludantoj. Je komenco de matĉo, unu teamo aŭ ludanto ĵetas pli malgrandan, ordinare blankan globon nomatan palino, nomata ankaŭ globeto, de unu flanko de boĉejo al fora duono de la boĉejo. Sama teamo tiam lanĉos globon celante ke ĝi haltu kiel eble ple proksime al la palino. Tuj poste alia teamo lanĉos. Poste, la teamo nehavanta plej proksiman globon al la palino ĵetos ĝis ĉiuj globoj estas lanĉitaj. Oni ordinare lanĉas de sube, aŭ povas ruligi sian globon. Estas valide lokigi globon pli proksima al la palino per koliziigi ĝin kontraŭ globo de alia teamo, aŭ kontraŭ la palino mem.
Pál Mazalán
Ekde la dua duono de la 1920-aj jaroj, li esploris trink- kaj industriakvojn en Hungario. Dum la dua mondmilito, li fondis propran entreprenon por produktado de naftoesploraj kaj boraj instalaĵoj.
Li instruis ekde 1938 en la teknika Universitato de Budapeŝto, poste li estis gvidanto de naftosekcio de la Minada Esplorinstituto.
János Kléh
Biografio
János Kléh akiris diplomon en Reĝa Modela Desegna Lernejo en 1903. Liaj plej gravaj instruistoj estis Bertalan Székely, Ede Balló kaj László Hegedűs (pentristo). En 1908 li membriĝis al Artistkolonio (Szolnok) helpe de stipendio. Li pentradis tie ĝis sia morto, li pentradis plej ofte pejzaĝojn kaj aĵpentraĵojn. Li frue mortis pro ftizo.
Boĉo
La teamo kun globo plej proksima al la palino poentos, kaj gajnos kroman poenton por ĉiu globo pli proksima al la palino ol la plej proksima globo de la alia teamo. Maksimume unu teamo povas poenti en ĉiu ludperiodo. La matĉo finiĝas kiam unu teamo kolektas fiksitan kvanton da poentoj, ordinare 12, aŭ en turniroj, kutime 15, sed la cifero povas varii ege depende de la loko.
Boĉio
Boĉo estas paralimpika pilkludo, simila al la Boĉo kaj la Petanko. La nomo de la ludo devenas de la latina vorto por estro - bottia. Ludante la ludon ĉe la lokaj, naciaj kaj tutmondaj atletoj kun grave fizikaj handikapoj.
La ludo estis origine dezajnita por homoj kun cerba paralizo, sed nun ankaŭ estas ludita fare de ludantoj kun larĝa gamo de aliaj movaj handikapoj. En 1984 la ludo eniris la sportajn konkursojn de la paralympikoj, kaj aktuale en 2020, 75 naciaj kun Boĉiaj kluboj aliĝis al la internaciaj ludoj.
Boĉio estas unu el la nuraj du sportoj konkurantaj en la paralimpikaj konkuradoj, kiuj havas neniun ekvivalenton en la Olimpikoj (kune kun la GoalBall).
Paraskevo Balkana
Paraskevo Balkana estis kristana sanktulino, kiu vivis en la 11-a jarcento. Ŝi estas vaste kultata precipe en kelkaj landoj de la Balkana Duoninsulo, kies patronino ŝi estas, kaj tial ofte estas nomata balkana. Sed ŝi estas konata ankaŭ per aliaj nomoj:
La datoj de ŝia vivo estas malcertaj. Ŝi naskiĝis en loko nomata Epibatos (nun Selimpaşa) en la eŭropa parto de nuna Turkio. Ŝiaj gepatroj estis riĉaj bienuloj. Laŭ iuj ŝi mortis 27-jara: laŭ aliaj ŝi vivis de ĉirkaŭ 1010 ĝis 1080.
Jam kiel junulino ŝi havis viziojn, kiuj igis ŝin dediĉi sian vivon al predikado, asketismo kaj monaĥeco; dek-jara ŝi aŭdis en preĝejo la vortojn de la evangelio: "Kiu volas sekvi min, forlasu sin mem kaj prenu sian krucon kaj sekvu min" (Marko 8, 34). Fordonacinte siajn riĉajn vestaĵojn kaj fuĝante de siaj gepatroj, kiuj volis persvadi ŝin ne monaĥiĝi, ŝi iris al Konstantinopolo kaj Jerusalemo. Tie ŝi, 25-jara, ricevis anĝelan ordonon reiri. Kelkajn jarojn poste ŝi mortis. Al ŝia tombo oni atribuas miraklojn.
Ŝia precipa kultejo estas la katedralo de Iași. Ortodoksaj kristanoj kultas ŝin je la.
Crollon
Crollon estas franca situanta en departemento Manche, regiono Normandio.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Crollonnais.
Stacio Ōsakajōkōen
Stacio Ōsakajōkōen (japane: 大阪城公園駅 [Ōsakaĵōkōen-eki], angle: Ōsakajōkōen Station) estas fervoja stacio en Kvartalo Chūō, Osako, Japanio. La stacio servas 1 linion de JR Okcidenta: Ringlinio de Osaka.
Edremit (Van)
Edremit estas distrikto kaj samnoma urbo – centro de la distrikto, en provinco Van en Turkio. Ĝi situas en la administra regiono Orienta Anatolio, en la orienta parto de la lando. La urbo lokiĝas sur bordo de lago Van je 18 km de urbo Van.
Júlia Szalai
Júlia Szalai [salai], laŭ hungarlingve kutima nomordo Szalai Júlia estis hungara sociologo, altlerneja instruisto, koresponda membro de Hungara Scienca Akademio (2019).
Júlia Szalai naskiĝis la en Budapeŝto, ŝi mortis la.
Crosville-sur-Douve
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Crosvillais.
Júlia Szalai
Biografio
Júlia Szalai maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1966, poste ŝi akiris ekonomian diplomon en Ekonomia Universitato Károly Marx en 1971. Ŝi laboris en la akademia sociologia instituto ekde 1973, en 2008 ŝi ricevis la postenon scienca konsilisto. En tiu longa periodo ŝi kandidatiĝis (Ph.D.) en 1986 kaj doktoriĝis ĉe la akademio en 2008. Ŝi ankaŭ instruis en Scienca Universitato Loránd Eötvös (ekde 1978), Mez-Eŭropa Universitato (ekde 1991), hu:Wesley János Lelkészképző Főiskola (1995-1999), Universitato de Strathclyde (1993-1999) kiel docento. Ŝiaj labortemoj estas la malriĉeco, socia strukturo, stato de la ciganoj. Ŝi ricevis premiojn inter 2001-2015. Ŝi havis edzon, iam ŝi eksedziniĝis, ŝi naskis dufoje.
Artmuzeo de Pampulha
La Artmuzeo de Pampulha (Museu de Arte da Pampulha) estas muzeo pri nuntempa arto en Belo Horizonte, Brazilo. La muzeo fokusiĝas al diversaj modernaj fluoj en arto per ekspozicioj, esploroj kaj estimadoj. En sia stoko la muzeo gardas verkojn de brazila moderna arto.
Konstruita kiel kazino
La kazino - la sola de la urbo - tuj post sia inaŭgurado allogis ludantojn el la tuta lando. Ŝanĝiĝis la nokta vivo de Belo Horizonte, okazis kelkaj gravaj internaciaj muzikprezentaĵoj. Sed la gloraj tempoj de la Kazino de Pampulha ne longe daŭris. La - sub regado de generalo Gaspar Dutra - ludado estis malpermesata en tuta Brazilo.
Preĝejo Sankta Jozefo (Kispest)
Kirko Laboristo Sankta Jozefo estas romkatolika Monumento historia (ekde 1997) en Hungario, en Budapeŝto, en Kispest, en Kolonio Wekerle.
Historio
Kolonio Wekerle estis fondita por oficistoj, laboristoj en 1912. Dekomenco oni zorgis pri la religia vivo, ĉi tiu preĝejo konstruiĝis en la malfruaj 1920-aj jaroj, la paroĥo ekfunkciis en 1932. La freskoj estis pentritaj parte en 1941, parte en 1959. La orgeno estis farita en 1952. Tiel nomata kontraŭaltaro estis konstruita en 1971. Ekde 1995 en la kelo tombejo funkcias. En 2003 la kirko renoviĝis, en 2011 la eksteraĵo estis renovigita.
Artmuzeo de Pampulha
Transformiĝo al artmuzeo
En 1957 la eks-kazino ekfunkciis kiel muzeo kaj konatiĝis kiel "Kristalpalaco".
Preĝejo Sankta Jozefo (Kispest)
Konstruaĵo
La konstruaĵo situas sola laŭ la trotuaro. Meze de la fasado estas la ornamriĉa ĉefenirejo, maldekstre estas tureto pli malalta, ol la navo. Malantaŭe estas videbla alta sonorilturo kune kun la plurangula sanktejo. Interne la ĉefaltaro estis farita el marmoro. Skulptaĵo pri Sankta Jozefo kun 4 anĝeloj el marmoro estis farita en 1969. La freskoj estis pentritaj en 1941 fare de Géza Szegedi Molnár.
Kermeso okazas la 1-an de majo.
Artmuzeo de Pampulha
Transformiĝo al artmuzeo
La ĉirkaŭaj ĝardenoj estis kreitaj de Burle Marx kaj ornamitaj per tri skulptaĵoj de Ceschiatti, Zamoyski e José Pedrosa). Post reformado en 1996 la muzeo plie disponas pri biblioteko, vendejo de suveniroj, kafejo kaj plurmediaj salonoj.
Adreso de la Muzeo
Avenida Otacílio Negrão de Lima, 16585 - Pampulha - Zona 0
Popteleac
Popteleac (popteleak) (hungare:Paptelke) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Zalău. En 1910 ĝi havis 751 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 439 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1230. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (Szolnok-Doboka vármegye). Administre ĝi apartenas al Gârbou.
Elazığ
Elazığ (kurde: Elaziz) estas urbo en provinco Elazığ en Sud-Oriento de Turkio.
27353 Chrisspenner
27353 Chrisspenner estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Chris Spenner, mentorino de unu finalist(in)o de la Intel Science Talent Search de 2011, scienca konkurso por gelernantoj en lasta jaro de mezlernejo. Li instruas ĉe la Harker School de San Jose (Kalifornio, Usono).
La Chapelle-sur-Oreuse
La Chapelle-sur-Oreuse estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 566 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2007.
Geografio
La Chapelle-sur-Oreuse etendiĝas sur 17.92 km², kaj havis 566 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 23 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.
Historio
La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio.
Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Moïse Goureau, kiu do fariĝis la loka urbestro.
Administrado
La Chapelle-sur-Oreuse apartenas al la kantono de Sergines, kies ĉefurbo estas Sergines. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Sens, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.
Acida pluvo
Ĝenerale pluvo havas acidecon (pH) iomete sub 6,0 pro asimilado de atmosfera karbona dioksido, kiu disiĝas en la pluvero kaj fariĝas kvantetoj da karbonata acido. En kelkaj dezertaj regionoj, pulvo en la aero enhavas sufiĉan karbonatan kalcion por malacidigi la precipitaĵon, kaj tiel eblas, ke pluvo povas esti acide neŭtrala aŭ eĉ alkala. Pluvo ankaŭ povas esti danĝere acida: pluvon, kies acideco estas sub pH 5,6 (pro i.a. poluo), oni nomas acida pluvo.
La poluiloj de acida pluvo povas trakuri grandajn distancojn kaj vento forpuŝas ilin al miloj da kilometroj antaŭ fali surteren kiel pluvo, pluveto, roso, hajlo, neĝo aŭ nebulo, kiuj acidiĝas per tiuj poluantaj gasoj. Ĉi tiuj poluas ĉefe akvon (kaj mortigas fiŝojn), arbarojn kaj terkulturejojn (kaj homojn kiuj manĝas el ili).
Laŭdire, Ĉinio, Barato kaj Japanio plej suferas tiun poluadon. En Ĉinio estas la plej danĝera mediproblemo. Ĝi endanĝerigas duonon de la urboj en la lando. En kelkaj regionoj ĉiu pluvo estas acida. Plej grava kaŭzanto estas karbo, kiu nutrigas 70 % de la energion de la azia landego. En Eŭropo, Svedio, Nederlando kaj Britio suferas plej danĝere la acidan pluvon. En Ameriko, Usono kaj Kanado estas afektita de tiu problemo.
Ustermer Aa
Ustermer Aa aŭ simple Aabach (ne miksu kun Mönchaltorfer Aa) estas rivereto en Kantono Zuriko, Svislando.
Priskribo
Ustermer Aa havas longecon de 11,2 km. Ĝa fonto estas la Lago de Pfäffikon, kiu situas sur alteco de 537 m s.m.. Ustermer Aa estas la plej longa alfluanto de la lago Greifensee. Post la elfluo el la Lago de Pfäffikon en la komunumo Seegräben ĝi fluas unue sudorienten, tiam turniĝas okcidenten en Wetzikon, kie alfluas al ĝi el oriento la rivereto Wildbach. Wildbach havas sian fonton 9 km oriente de la kunfluejo norde de la monto Bachtel sur la teritorio de la komunumo Hinwil. Post la kunfluo kun Wildbach Ustermer Aa trafluas la mallarĝan Aa-Valon, kiu ankaŭ apartenas al Seegräben, pasas la arbaron de Uster por tiam traflui la urbon Uster antaŭ ĝia alfluo al Greifensee je altecode de 435 m s.m.
Historia Industrio
Dum ĝia mallonga vojo ĝi perdas 100 metrojn de alteco, kaj tial jam en mezepoko ĝi funkciigis 5 muelilojn. En la 19-a jarcento la rivereto fariĝis la centro de la kontonindustrio de la Zurika Oberlando. Ĉe la bordo de la rivero fondiĝis 15 ŝpinfabrikoj, pro kiuj oni nomis la rivereton ankaŭ la "milionrivereton". En la 20-a jarcento okazis koncentriĝo de la ŝpinindustrio al malmultaj fabrikoj. Al la glora epoko de la industrio en Zurika Oberlando memorigas la Industriinstrupado Zurika Oberlando laŭlonge de la rivero.
Aktuala uzado de la akvoenergio
La rivero dum la plej granda parto de sia vojo sekvas kontrolitan kaj per muroj sekurigitan riverujon. Ankoraŭ hodiaŭ la rivera akvo estas utiligita por produkti elektron. La elektrejo de la urbo Uster ofertas al sia klientaro ricevi parton aŭ eĉ sian tutan elektran energion el "ekologia" produktado de Ustermer Aa.
66458 Romaplanetario
66458 Romaplanetario estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la itala amatora astronomo Gianluca Masi elde la Observatorio Bellatrix en Ceccano (Italio).
Ĝi sufiĉe proksimiĝas al Marso por esti iam rigardita kiel marsrenkonta asteroido ; ĝia marsa MOID estas 0,262494 AU, tie estas 39,269 milionoj da km.
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la Planetario kaj astronomia muzeo (itale : Planetario e museo astronomico) de Romo. Sen planetario de pli ol 22 jaroj, tiu urbo nun havas modernan, malfermita en 2004 en la Muzeo de la Romia civilizo (Museo della civiltà romana), kun kupolo de 14 m. La malkovrinto kontribuas kum la personaro por prezenti al la vizitantoj la mirindaĵojn de la universo.
Grimacco
- prononco, jen itale, friule Grimàc, solvene Garmak - estas komunumo en la orienta parto de norda Italio, proksime je la limo al Slovenio. Ĝi situas en la regiono Friulo-Venecio Julia kaj, ene de ĝi, en la tradicia provinco Udine, kiu ekde aprilo 2018 ne plu estas oficiala administra unuo - nun la loko formale apartenas al administra unuo nomata ''. Fine de en la komunumo vivis. <!- se ĉi-tie nenio videblas: rigardu en la itala vikipedio kaj plenigu: Kristana patrono estas la sankta Valenteno de Terni, kies memortago, la valentena tago de enamiĝintoj, sekve estas la komunuma festotago. Najbaras la komunumoj Kanal ob Soči (SLO), Kobarid (SLO), Drenchia, San Leonardo, Savogna di Cividale kaj Stregna.
Subdividaĵoj
Arbida/Arbida, Brida Inferiore/Dolenje Bardo, Brida Superiore/Gorenje Bardo, Canalaz/Kanalac, Clodig/Hlodič, Costne/Hostne, Dolina/Vodopivac, Grimacco Inferiore/Mali Garmak, Grimacco Superiore/Veliki Garmak, Liessa/Liesa, Lombai/Lombaj, Plataz/Platac, Podlach/Podlak, Rucchin/Zaločilo, Scale/Skale, Seuza/Seucè, Slapovicco/Slapovik, Sverinaz/Zverinac, Topolò/Topolove, Ville di Mezzo (aŭ Case Fanfani).
Hipergrafeo
[[Dosiero:Hypergraph.gif|dekstra|eta|250px| Ekzemplo de hipergrafeo kun ,
. ]] En matematiko, hipergrafeo estas aro (V,E), kie V estas aro de elementoj (nomataj verticoj) kaj E estas aro de subaroj de V (nomataj eĝoj aŭ, pli precize, hipereĝoj).
Hipergrafeo do estas ĝeneraligo de ordinara grafeo, kie eĝoj povas ligi pli ol du verticojn. Tiel hipereĝo estas ĝeneraligo de eĝo al ajna nombro da enhavataj verticoj.
Se ĉiu hipereĝo konsistas el k elementoj, la hipergrafeo nomiĝas k-unuforma, aŭ simple k-grafeo. Ordinara grafeo do estas 2-unuforma hipergrafeo aŭ 2-grafeo.
Literaturo
Graph (Graphentheorie)
Departementoj de Paragvajo
Paragvajo konsistas el 17 departementoj (en hispana departamentos; singulare – departamento) kaj unu ĉefurba distrikto (distrito capital) kaj ĝi estas dividita en 2 regionoj: nome "Okcidenta Regiono" aŭ Ĉako (tri plej grandaj departementoj Boquerón, Alto Paraguay kaj Presidente Hayes), kaj la "Orienta Regiono" (la aliaj departementoj kaj la ĉefurba distrikto).
Paul Adami
Paul Adami, laŭ hungarlingve kutima nomordo Adámi Pál, slovake Pavol Adami estis hungaria kuracisto, bestokuracisto, altlerneja instruisto. Lia nacieco estas nekonata, lia frato estis Mihály Adami.
Paul Adami naskiĝis la en Bellus (Hungara reĝlando, Habsburga Imperio, nuntempa Beluša en Slovakio), li mortis la  en Vieno (Aŭstra Imperio). Estas pluraj biografiaj datenoj, ekzemple li mortis en 1814.
Biografio
Paul Adami unue studis juron, poste medicinon en la Universitato de Vieno, kie li doktoriĝis pri medicino en 1766 (memoru: tiam la hungara universitato ne havis medicinan fakultaton). En 1767 li venis al Kroatio, kie li laboris kiel registara bestokuracisto por batali kontaĝajn bestajn malsanojn precipe pri bovoj. En 1775 li revenis Vienon kaj instruis kiel profesoro pri brutaj malsanoj ĉe la medicina kaj kirurgia fakultatoj. De 1804 ĝis 1809 li instruis en la Jagelona Universitato en Krakovo, en la lasta studjaro li estis dekano. Baldaŭ li revenis al Vieno, kie li mortis en 1814?.
Ŝirako
Ŝirako (Շիրակ), estas provinco de Armenio. Ĝi situas en la nordokcidento de la lando, kies landlimoj estas kun Turkio okcidente kaj Kartvelio norde. Ĝia ĉefurbo kaj plej granda urbo estas Gjumri. Ĝi estas tiom duondezerta kiom montara. En la sudo, la altaj stepoj trafas montaran terenon, verdan pejzaĝon printempe, nuancojn de ruĝeta bruno somere.
La provinco estas servita de la Internacia Flughaveno de Ŝirako.
Etimologio
La provinco Ŝirako estas nomita laŭ la ŝiraka kantono de la historia provinco Ajrarato de Antikva Armenio, regata de la nobela familio Kamsarakan inter la 3a kaj 8a jarcentoj.
Laŭ Moseo de Ĥoreno, la nomo Ŝirako devenas de Shara, kiu estis pranepo de Hajko, la legenda patriarko kaj fondinto de la armena nacio. Tamen, laŭ la Ŝiraka Regiona Muzeo, multaj historiistoj supozas, ke la nomo devenas de la nomo Eriaĥi trovita en antikva urarta kojnskribo, kie reĝo Argiŝti la 1-a rakontis pri sia invado al la lando Eriaĥi.
Geografio
Historie la nuna teritorio de la provinco ĉefe okupas la kantonon Ŝirak de Ajrarato, unu el la 15 provincoj de la Antikva Armenio.
Ŝirako estas ĉefe dominita de la Aŝock ebenaĵo (1900 ĝis 2100 metroj alteco) norde kaj la Ŝirak-ebenaĵo (1400 ĝis 1800 metroj da alteco) en la centro kaj sude de la provinco. La vastajn ebenaĵojn de la provinco ĉirkaŭas la montoj Bazum kaj Pambak oriente, montaro Javaĥeti kaj montoj Jeghnaĥagh norde kaj Aragaco sude. La rivero Aĥurjan en la oriento, apartigas Ŝirakon de la provinco Kars de Turkio.
Rivero Aĥurjan kun sia rezervujo estas la ĉefa akvoresurso en la provinco. Lago Arpi ĉe la nordokcidento de Ŝirako estas la sola lago de la provinco. La areo estas protektita de la registaro kiel la Nacia Parko de Lago Arpi.
Ŝirako estas riĉa je tofo, pumiko kaj kalkŝtono.
La klimato estas karakterizita per ekstreme malvarmaj neĝaj vintroj kaj mildaj someroj. La jara pluvado povas atingi ĝis 700 mm.
Klasika antikveco kaj Urarta periodo
Multaj praaj homaj setlejoj estis trovitaj ĉe la valo Aĥurjan devenantaj de ĉirkaŭ 9000 a.K. La teritorio de Ŝirako estis aranĝita ekde la frua ŝtonepoko. En la plej altaj areoj super 2000 metroj, multaj restaĵoj estis trovitaj de la frua bronzepoko. Aliaj restaĵoj de la dua jarmilo a.K., rivelis ke civilizo estis fondita inter la 20-a kaj 12-a jarcentoj a.K. Kun la komenco de la Ferepoko dum la 12a jarcento a.K., la rilatoj inter la etnoj de Armena Altebenaĵo disvolviĝis. Baldaŭ post la establado de la urarta reĝlando de Van ĉe la fino de la 9-a jarcento a.K., Ŝirako estis parto de la reĝlando. Du kojnskribaĵoj estis trovitaj en Ŝirako lasitaj de la reĝo Argiŝti la 1-a (786-764 a.K.), kie li rakontas pri la invado de la tero de Eriaĥi (la nomo de kiu Shirak verŝajne estas derivita, laŭ multaj historiistoj). Laŭ la manuskriptoj, la regiono estis hejmo de evoluinta civilizo bazita sur agrikulturo kaj brutbredado.
Armena strapio kaj Armena reĝlando
Ekde la dua duono de la 6-a jarcento a.K., Ŝirako iĝis parto de la aĥemenida dinastio. La restaĵoj de reĝa setlejo trovita proksime al la vilaĝo Beniamin de la 5a ĝis 2a jarcentoj a.K., estas bonega ekzemplo de la aĥemenida influo en la regiono. Komence de la 5-a jarcento a.K., Ŝirako iĝis parto de la Armena strapio sub la regado de la orontida dinastio. Poste en 331 a.K., la tuta teritorio estis inkluzivita en la provinco Ajrarato de Antikva Armenio kiel parto de la kantono Ŝirako .
Dum la 1-a jarcento p.K., Ŝirako estis koncedita al la Kamsarakan-a familio, kiu regis la regionon dum la arsakida reĝlando Armenio.
Fremda regado kaj Bagratida Armenio
Tamen, Ŝirako estas hejmo de multaj fruaj ekzemploj de la armena preĝeja arkitekturo devenanta de la 5-a jarcento, inkluzive de la baziliko Jereruk, la preĝejo Sankta Marine de Artik, kaj la monaĥejo Hokevank.
En 658 p.K., dum la pinto de la arabaj islamaj invadoj, Ŝirako, kune kun kun la resto de la armenaj teritorioj, estis konkerita dum la islama konkero de Persio, ĉar ĝi estis parto de persa regata Armenio. Ĝi iĝis parto de la Armena Emirlando sub la regado de la umajadoj. Tamen la familio Kamsarakan daŭre regis la regionon sub la araba islama regado de Armenio.
Per la fondo de la Bagratida Armenio en 885, Ŝirako eniris novan epokon de kreskado kaj progreso, precipe kiam la urbo Anio de Ŝirako fariĝis la ĉefurbo de la reĝlando en 961. En la dua duono de la 10-a jarcento, Ŝirako estis sub la influo de la armena familio Pahlavuni, kiuj estis posteuloj de la kamsarakanoj. La familio Pahlavuni havis grandan kontribuon en la progreso de Ŝirako kun la fondo de multaj fortikaĵoj, monaĥejaj kompleksoj, instruejoj, ktp. La monaĥejoj de Ĥtzkonk, Hariĝavank, Marmaŝen kaj Horomos estis inter la elstaraj religiaj kaj edukaj centroj de mezepoka Armenio.
Selĝuka periodo, Zakarida Armenio kaj turkmena regado
Post la falo de Armenio antaŭ la Orientromia imperio en 1045 kaj poste al la selĝukaj invadantoj en 1064, la regiono eniris epokon de dekadenco en ĉiuj sociaj, edukaj kaj kulturaj aspektoj.
Tamen, kun la starigo de la Zakarida Princlando de Armenio en 1201 sub la kartvela protektorato, la orientaj armenaj teritorioj, ĉefe Lori kaj Ŝirako, eniris novan kreskoperiodon kaj stabilecon, iĝante komerca centro inter la oriento kaj la okcidento. Post kiam la mongoloj kaptis Anion en 1236, Armenio fariĝis mongola protektorato kiel parto de la Ilĥanato, kaj la Zakaridoj iĝis vasaloj al la mongoloj. Post la falo de Ilĥanato meze de la 14-a jarcento, la zakaridaj princoj regis super Lori, Ŝirako kaj la Ararat-ebenaĵo ĝis 1360 kiam ili falis antaŭ la invadaj tjurklingvaj triboj.
Antaŭ la lasta kvarono de la 14-a jarcento, la ak-kojunla sunaisma oguz-tjurka tribo transprenis Armenion, inkluzive de Ŝirako. En 1400, Timuro invadis Armenion kaj Kartvelion, kaj kaptis pli ol 60 000 el la postvivintaj lokaj homoj kiel sklavoj. Multaj distriktoj inkluzive de Ŝirako estis senhomigitaj. En 1410, Armenio falis sub la regadon de la tribo kara-kojunlo, kiu estis tjurka ŝijaisma tribo. Laŭ la armena historiisto Tomas de Mecop, kvankam la kara-kojunloj postulis pezajn impostojn kontraŭ la armenoj, la fruaj jaroj de ilia regado estis relative pacaj kaj ia rekonstruo de urboj okazis.
Irana kaj rusa regadoj
En junio 1804, la Rusa Imperio ekregis Ŝirak-regionon komence de la Rusa-Persa Milito de 1804–1813. La regiono iĝis oficiale parto de la Rusa Imperio per la Traktato de Gulistano subskribita la 1-an de januaro 1813. Dum la periodo de la rusa regado, la regiono travivis rapidan kreskon kaj la urbo Gjumri iĝis unu el la evoluantaj urboj en Transkaŭkazio. En 1829, post la rusa-turka milito, okazis granda enfluo de armena loĝantaro, ĉar ĉirkaŭ 3.000 familioj migris de teritorioj en la Otomana Imperio, precipe de la urboj Kars, Erzurum kaj Doğubeyazıt kaj ekloĝis en Ŝirako. La rusa poeto Aleksandr Puŝkin vizitis la regionon dum sia vojaĝo al Kaŭkazo kaj orienta Turkio en 1829.