cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Araba-israela konflikto
Interpaciga propono de 2020
En 2020 tri arabaj landoj anoncis normaligon de rilatoj kun Israelo, al kio grave kontribuis usona prezidanto Donald Trump: Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj, Barejno kaj Sudano.
Esperanto
Dominique Vidal & Sébastien Boussois, Kiel Israelo elpelis la palestinanojn (1947- 1949), el la franca tradukis Vilhelmo Lutermano, Embres-et-Castelmaure, MAS, 2009, 361p., ISBN 9782952953764. Sintezo de 20 jaroj da laboro de la novaj israelaj historiistoj pri konflikto pli ol 60-jara.
Kalia laŭrila sulfato
Kalia laŭrila sulfato aŭ C12H25KSO4 estas organika kombinaĵo de kalio, sulfata acido kaj laŭrata acido, surfaktanto[ kaj emulsiiganto uzata en multaj produktoj por purigo kaj higieno. Ĉi-salo konsistas je 12-karbona ĉeno ligita al sulfata grupo, donante al la substanco amfifilajn proprecojn necesa por la sapsurogatoj. Derivita el kokosoleo kaj palmoleo, ĝi estas ordinara komponanto de multaj dompurigaĵoj.
Pieniny
Pieniny estas montaro en la suda Pollando kaj la norda parto de slovakia regiono Spiŝo. Ĝi estas formita ĉefe de kalkŝtono. Nuntempa tereno de la Pieniny estas formita ĉefe per la rivera erozio (ĉefe Dunajec). Inter interesaj vidindaĵoj apartenas la pintoj de la Tri Kronoj kaj Sokolica kaj flosado sur la rivero Dunajec.
Topografio
Pieniny sude najbaras kun Spišská Magura kaj en la nordo kun Gorce kaj Sonĉa Beskidoj. Pieniny estas dividitaj en tri partojn per la rivero Dunajec: Spiŝaj Pieniny, Pieniny Właściwe kaj Małe Pieniny.
Geologio kaj genezo de la Pieniny
Rokoj kiuj konsistigas la Pieniny formiĝis en la fundo de la pramaro Tetiso. La kretaceo kaj Terciariaj sedimentoj estis falditaj kaj leviĝis super marnivelon. Ekde neogena ĝi estas eroziata ĝis hodiaŭo. Karstaj karakterizaĵoj estas malfortaj, la kavernoj estas malmultaj kaj malgrandaj.
Mizraĥoj
La termino Mizraĥo estas uzata ofte interŝanĝe kun Sefardo, kvankam origine ili reprezentis malsamajn konceptojn. Ambaŭ kontrastas kun la Aŝkenazoj, devenantaj el norda kaj orienta Eŭropo.
Malgraŭ iliaj heterogenaj devenoj, mizraĥaj judoj ĝenerale praktikadas ritojn identajn aŭ similajn al tiuj de la tradicia sefarda judismo, kvankam kun kelkaj diferencoj inter la apartaj komunumoj. Tio ĉi rezultis en konfuzo de terminoj, precipe en Israelo kaj en religia uzado, kie "Sephardi" estas uzata en larĝa sento ĉu por mizraĥaj judoj ĉu por Sefardoj proprasence. Efektive, de la punkto de vido de la oficiala israela rabenaro, la mizraĥaj rabenoj en Israelo estas sub la jurisdikcio de la Ĉefa Sefarda Rabenaro de Israelo kiu, en la plejparto de okazoj, estas mizraĥa judo. Hodiaŭ ili konsistigas pli ol duonon de la juda loĝantaro de Israelo, sed antaŭ ol la amasa enmigrado de miliono da plejparte aŝkenazaj enmigrintoj de la eksa Sovetio en la 1990aj jaroj ili konsistigis super 70% el juda loĝantaro de Israelo.
Historio kaj uzado
"Mizraĥo" estas laŭvorte tradukita kiel "Orienta", מזרח (Mizraḥ), hebrea por "orienta". En la pasinto la vorto "mizraĥoj," respondanta al la araba vorto Mashriqiyyun (Orientanoj), plusendis al la indiĝenoj de Sirio, Irako kaj aliaj aziaj landoj, kiel kontrasto kun tiuj de Nord-Afriko (Maghrabiyyun). Pro tiu kialo kelkaj parolantoj protestas kontraŭ la uzo de "mizraĥi" por inkludi marokajn judojn.
La termino mizraĥoj aŭ Edot Hamizraḥ, Orientaj komunumoj, kreskis en Israelo sub la cirkonstancoj de la renkontiĝo de ondoj de enmigrintoj de la aŝkenazaj, sefardaj kaj Orientjudaj komunumoj. En moderna israela uzado, ĝi referencas al ĉiuj judoj de nord-afrika kaj Okcidentaj aziaj landoj, multaj el ili arabparolantaj kaj kun islama plimulto. La termino komencis esti ĝenerale uzita pli fare de mizraĥaj aktivuloj en la fruaj 1990aj jaroj. De tiam en Israelo ĝi fariĝis tradicia duon-oficiala kaj amaskomunikilara nomo.
Multaj "mizraĥoj" ("Orientaj" judoj) hodiaŭ malakceptas tiun ĉi (aŭ ajnan) supernomon kaj simpliman priskribon kaj preferi identigi sin mem laŭ sia aparta lando de deveno aŭ tiu de siaj tujaj prapatroj, ekz. "irana/persa judo", "iraka judo", "Tunizia judo", ktp. aŭ preferi uzi la malnovan terminon "Sefarda" en ĝia pli larĝa signifo.
Aliaj nomoj
Multaj judoj identigas ĉiujn ne-aŝkenazaj judoj kiel Sefardoj, en moderna hebrea "Sfaradim". Ĉi tiu pli larĝa difino de "Sephardim" kiel inkluzivanta ĉiujn aŭ plej multe de mizraĥaj judoj estas ankaŭ ofta en judaj religiaj cirkloj. La Etiopiaj judaj religiaj gvidantoj en Israelo ankaŭ aliĝis al la mizraĥaj-sefardaj ritaj komununmoj.
La kialo por ĉi tiu klasifiko estas ke plej multaj mizraĥaj komunumoj uzas multe de la samaj religiaj ritoj kiel la proprasence sefardoj. La domino de la sefarda rito inter mizraĥoj estas parte rezulto de la aliĝo de kelkaj de komunumoj de sefardoj sekvante la elpelo de judoj el Hispanio kaj Portugalio en 1492. Dum la lastaj jarcentoj, la antaŭe apartaj ritoj de la mizraĥaj komunumoj estis influitaj, aŭ entute anstataŭigitaj de la rito de la Sephardim, perceptita kiel pli prestiĝa. Eĉ antaŭ ol ĉi tiu asimilo, la originala rito de multaj judaj Orientaj komunumoj estis jam pli proksima al la sefrda rito ol al la aŝkenaza. Pro ĉi tiu kialo, "Sephardim" fine signifis ne nur "hispanajn judojn" sed "judoj de la hispana rito", same kiel " Ashkenazim" estas uzita por "judoj de la germana rito", kies prapatroj parolis la Judgermanan aŭ jidan lingvon, sendepende de tio, ĉu ili devenis de Germanio.
Multaj el la sefardaj judoj ekzilitaj el Hispanio translokiĝis en pli grandaj aŭ malgrandaj nombroj en multajn arabparolantajn landojn, kiel Sirio kaj Maroko. En Sirio, plej poste ili interedziĝis kun kaj asimiliĝis en la pli granda solida komunumo de arabparolantaj judoj. En nord-afrikaj landoj, kontraste, kie la Sephardim venis en pli granda nombro ol la antaŭ-ekzistantaj komunumoj estis kelkaj el la lastaj kiuj asimiliĝis en la pli prospera kaj prestiĝa sefarda komunumo. En Maroko distingo restis inter la pure sefarda Gerush Castilia de la hispanlingva norda strio kaj Toshavim, indiĝenaj judoj de Nord-Afrikaj komunumoj de la interno.
En aliaj multaj arabaj landoj, pli malnova arab-parolantaj judaj komunumoj distingis inter si mem kaj la pli novaj alvenintoj parolantaj Jud-latinidajn lingvojn, tio estas, la Sephardim elpelitaj de Hispanio en 1492 kaj Portugalio en 1497. La establitaj arab-parolantaj judoj nomis sin mem Musta'arabim (araba por Arabigitaj), dum la pli novajn alvenintojn ili nomis moriskoj (laŭ la ladina vorto por maŭroj).
La ankaŭ uzata termino "arabaj judoj" estas polemika, uzata por mem-identigo de kelkaj membroj de la komunumoj koncernitaj sed forte oponita de aliaj pro siaj politikaj, sociaj kaj ideologiaj implicoj.
Lingvo
Plejparto de la nomataj orient-judaj aŭ mizraĥaj komunumoj parolis araban, kvankam araba estas nun plejparte uzita kiel dua lingvo, precipe de la pli malnova generacio. Plejparto de la multaj rimarkindaj filozofiaj, religiaj kaj literaturaj laboroj de la judoj en la Oriento estis skribita en araba uzanta modifitan hebrean alfabeton.
Inter aliaj lingvoj asociitaj kun mizraĥoj estas jud-persa (Dzhidi), kartvela, Buĥoro, kurda, jud-berbera, kartaga lingvo, Juhuri, Marata, jud-Malajala kaj kelkaj Jud-arameaj dialektoj. Plej multaj persaj judoj parolas norman persan.
Nov-aramea estas ŝemida lingvo proksime rilata al hebreo. Ĝi estas identigata kiel " juda lingvo", pro tio ke ĝi estas la lingvo de gravaj judaj tekstoj kiel la Talmudo kaj Zoharo kaj multaj ritaj deklamadoj kiel la Kadiŝo. Tradicie, aramea estis lingvo de talmuda debato en jeŝivoj, ĉar multaj rabenaj tekstoj estas skribitaj en miksaĵo de hebrea kaj aramea.
Vidu ankaŭ
Jemenaj judoj
Vaoj
La vaoj (memnomigo: Ba rāog; ĉine: 佤族, Wǎzú) estas unu el la 55 oficiale agnoskitaj malplimultoj de la Popolrespubliko Ĉinio. Laŭ la lasta censo en 2000 ili en Ĉinio estis 396.610 homoj. Ili vivas plejparte en Junano. Krome vaoj vivas en Mjanmao, precipe en la orienta Ŝan-ŝtato je la limo al Ĉinio kaj en la suda Ŝan-ŝtato je la limo al Tajlando. Oni taksas, ke en Mjanmao vivas 600.000 ĝis unu miliono da vaoj. Kiel ĉefurbo de la vaoj en Mjanmao estas konsiderata Panghsang.
Miĥail Savojarov
Miĥail Savojarov  (Михаил Николаевич Савояров) (naskiĝis la 18-an de novembro 1876 en Moskvo, mortis la 4-an de aŭgusto 1941 samurbe) estis rusa kanzonisto, komponisto, poeto, komika aktoro kaj pantoministo. En la unua kvarono de la 20-a jarcento li estis fama satira kantisto-komponisto. La pinto de lia populareco estis en la jaroj de milito (1914-1917), kiam en la pereonta cara Rusia Imperio li eknomiĝis "la reĝo de ekscentruloj". Tiutempe li amikiĝis kun la poeto Aleksandr Blok, kiu en pluraj el siaj poemoj laŭ modelo de la kantotekstoj de Miĥail Savojarov imitis la ruslingvan slangon de la tiutempaj urbanoj de Petrogrado. Konsiderante ke la periodo de sia plej granda populareco pli-malpli identas al la mallonga periodo kiam la ĉefurbo de la Rusia Imperio nomiĝis "Petrogrado", Savojarov povas esti nomata "la artisto de Petrogrado" en strikta senso de la vortumo.
Vaoj
Konatiĝis la vaoj per la United Wa State Army, separatista grupo en Mjanmao. Ekde armistico kun la militista registaro en Jangono (Ranguno) en 1989 la vaoj ĝuas aŭtonomion en la Wa Special Region 2, ankaŭ nomata Va-ŝtato.
La plej multaj vaoj estas animistoj. Sed ankaŭ ekzistas vaoj kun budhisma aŭ kristana kredo. Ĝis en la 1970-aj jaroj la vaoj estis fifamaj kiel kapĉasistoj, kiuj la kapojn de la mortigitoj enireje de siaj vilaĝoj alpikis sur palisoj. La brita koloniisma potenco neniam kapablis establi sin en la va-regionoj de Birmo.
Ramsen SH
Ramsen estas komunumo en Kantono Ŝafhaŭzo, Svislando. Ĝi havis 1300 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.
Geografio
Ramsen situas nordoriente de Hemishofen kaj apartenas al la iama regnoteritorio de Stein ĉe Rejno. Al Ramsen apartenas la setlejoj Bibermühle, Hofenacker, Moskvo (germane Moskau), Peterburgo (germane Petersburg), Wiesholz kaj Wilen. La loknomoj Moskvo kaj Peterburgo devenas de rusaj trupoj, kiuj dum la napoleonaj militoj kampadis en Ramsen.
Najbaraj komunumoj
Ramsen limas en nordo al Gottmadingen (Germanio-Baden-Virtembergo) kaj Rielasingen-Worblingen (Germanio-Baden-Virtembergo), en sudokcidento al Hemishofen, en sudo al Diessenhofen (Kantono Turgovio) kaj Wagenhausen (Kantono Turgovio), en okcidento al Gailingen am Hochrhein (Germanio-Baden-Virtembergo) kaj Buch.
Trafiko
Ramsen estas ligita per poŝtaŭtolinio kun la stacidomo de Stein ĉe Rejno. Ekzistas ankaŭ buslinio al Ŝafhaŭzo tra germana teritorio.
Tra Ramsen pasas la muzea fervojlinio de Etzwilen al Singen, sur kiu la linia trafiko estis ĉesigita en 1969 kaj sur kiu hodiaŭ funkiciigas la Asocio por la savo de la Fervojlinio de Etzwilen al Singen [germane: Verein zur Erhaltung der Bahnlinie Etzwilen-Singen (VES)] somere vaportrajveturadojn.
Historio
La unua dokumenta mencio de Ramsen datiĝas el la jaro 846. En mezepoko Ramsen apartenis la la habsburga Grafejo Nellenburg. En 1539 la malalta jurisdikcio falis al Stein ĉe Rejno, kiu troviĝis sub la suvereneco de la urbo Zuriko. Zuriko akiris en la jaro 1770 ankaŭ la sangan jurisdikcion de Ramsen. Post la fino de la Helveta Respubliko Ramsen en la jaro 1803 kune kun Stein ĉe Rejno fariĝis parto de la Kantono Ŝafhaŭzo.
Fernand Crommelynck
Fernand Crommelynck (19a de Novembro 1886 - 17a de Marto 1970) estis belga dramaturgo. Li naskiĝis en familio de aktoroj, filo de franca patrino kaj belga patro kaj ankaŭ li mem estis aktoro. Lia filo nome Aldo Crommelynck, 1931–2009, estis fama artopresisto, kiu laboris ĉe multaj gravaj artistoj de la 20a jarcento.
Kelkaj el liaj famaj teatraĵoj estis ekzemple Nous n'irons plus au bois (Ni ne plu iros al la arbaro, 1906), Le sculpteur de masques (La maskoskulptisto, 1908) kaj Le marchand de regrets (La penkomercisto, 1913), bazitaj sur logika disvolvigo de absurda komenco.
La ĉefa verko de Crommelynck estis Le Cocu magnifique (1920), 'lirika farso' pri la temo de la ĵaluzo de amanto. Surscenijigita fare de la rusa teatrorevoluciulo Vsevolod Mejerhold tiu teatraĵo estis tiom sukcesa ke Crommelynck povis ĉesi aktoradi kaj dediĉi sin al verkado. En Tripes d'or (1926) li satiris la pasion por mono kaj la falsa prestiĝo kiun ĝi alportas, dum en Carine, ou la jeune fille folle de son âme (1929) li kontrastigis amon kaj volupton en la historio de pura junulino kiu estas fidela al siaj idealoj de amo ĝis malfeliĉa fino.
Frigyes Korányi
Barono Frigyes Korányi [fridjeŝ korAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo Korányi Frigyes estis hungara kuracisto, profesoro, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1884). Lia filo Sándor Korányi estis same kuracisto.
Frigyes Korányi naskiĝis kiel Kornfeld Frigyes la  1828 en Nagykálló. Li mortis la 1913 en Budapeŝto.
Biografio
Frigyes Korányi devenis el juda familio. Li komencis frekventi universitaton en Pest (urbo), kiun li interrompis pro la liberecbatalo en 1848-1849 (li estis soldata kuracisto). Li diplomiĝis en 1852, poste li komencis sian kuracistan karieron en sia naskiĝurbo, ĉar pro la partopreno en la liberecbatalo li ekziliĝis tien. Baldaŭe li studvojaĝis al eksterlando. En 1859 li estis unu el la fondintoj de la loka hospitalo. Post 2 jaroj li ekhavis la postenon departementeja ĉefkuracisto. En 1861 la plena kuracista stabo abdikis, ĉar la Habsburgoj ne akceptis la konstitucion. En 1864 li ricevis amnestion, tial li eklaboris kaj ekinstruis en urbo Pest. En 1865 li estis ĉefkuracisto en Malsanulejo Rókus. En 1878 nova malsanulejo konstruiĝis, kies komence motoro, poste gvidanto li estis. Tie li profitis la plej modernan teknikon. En 1888 li ricevis nobelecon, en 1908 rangon barono. En 1886 li iĝis rektoro, en 1891 senatano. Li okupiĝis precipe pri tuberkulozo, kiu estas ofta hungara malsano.
Specio
Specio estas unueco de la planta, besta kaj aliaj vivaĵaj klasifikoj, nome unu el la bazaj unuoj de la biologia klasado kaj unu taksonomia rango. Specio estas ofte difinita kiel la plej granda grupo de organismoj kapablaj je interreproduktiĝi kaj produkti fekundan idaron. Ĉiuj specianoj povas interkruciĝi kaj heredigi siajn ecojn, naski fekundajn idojn. Ekzemple, muloj aŭ hinoj, kies gepatroj estas ĉevalo kaj azeno, ne formas propran specion, ĉar ili estas nefekundaj hibridaj bestoj.
Ĉar en multaj kazoj tiu difino estas taŭga, la malfacilo difini specion estas konata kiel speciproblemo. Diferencaj mezuroj estas ofte uzataj, kiaj simileco de DNA, morfologio, aŭ ekologia niĉo. Esto de specife surloke adaptitaj trajtoj povas krome plie subdividi speciojkn en "infraspecifaj taksonoj" kiaj subspecioj (kaj en botaniko oni uzas aliajn taksonojn, kiaj varioj, subvarioj, kaj formoj).
Oni nomas specion per binoma nomo ekde la popularigo de la moderna klasigo fare de Linneo. Laŭ hipotezoj la specioj kiuj havis saman praulon estas lokigitaj en unu genro, baze dekomence sur similaĵoj. La simileco de specioj estas juĝata baze sur komparo de fizikaj atributoj, kaj kiam disponeblas, laŭ sekvencoj de DNA. Ĉiu specio ricevas dupartan nomon, nome "dunoma nomo", aŭ pli ĝuste "duobla nomo". La unua parto de dunoma nomo estas genra nomo, nome de la genro al kiu la specio apartenas. La dua parto estas nomata ĉu specia aŭ specifa nomo (en zoologio) aŭ specia aŭ specifa epiteto (en botaniko, kio povas esti uzata ankaŭ en zoologio). Ekzemple, Boa constrictor estas unu el kvar specioj de la serpenta genro Boa. Dum la genro ĉiam estas majuskle, la specio neniam. La dunoma nomo estas verkita en kursiva se presita kaj substrekita aŭ intercitile se manverkita.
Uzebla difino de la vorto "specio" kaj fidindaj metodoj identigi partikularan specion estas esenca por starigo kaj testi biologiajn teoriojn kaj por mezuri biodiversecon, kvankam oni povas konsideri ankaŭ aliajn taksonomiajn nivelojn kiaj familioj en larĝskalaj studoj. Al formortintaj specioj konataj nur el fosilioj estas ĝenerale malfacile atribui precizajn taksonomiajn rangojn, kaj pro tio oni uzas pli altajn taksonomiajn nivelojn kiaj familioj ofte por fosil-bazaj studoj.
La totala nombro de ne-bakteriaj kaj de ne-arkeaj specioj en la mondo estis ĉirkaŭkalkulita je 8.7 milionoj, kun antaŭaj ĉirkaŭkalkuloj game el du milionoj al 100 milionoj.
Kio estas specio
En biologio, same kiel en ĉiuj areoj de la scienco, la difinoj estas gravaj. Termino devas havi koncizan difinon kaj esti universala, ĝi devas inkludi ĉiujn ekzistantajn kazojn. Tamen la biologio estas scienco de esceptoj, ne pro la disciplino mem sed pro la kampo studata. La vivo estas tiel diversa ke ajna difino prezentas sian escepton. Estas pro tio ke estas tiel malfacile difini specion, difino kiu eble estu valida por ĉiuj regnoj: bakterioj (eŭbakterioj kaj arkeoj), protistoj, fungoj, plantoj kaj bestoj.
La plej komuna difino, la plej uzita, kaj eble la plej malnova (pro tio ke ĝi inkluzive citas ion similan en la Biblio) estas tiu kiu diras ke specio estas formita de individuoj kiuj povas reproduktiĝi inter si kaj okazigi individuojn kiuj estas fekundaj. Ĉi tiu estas malfacila difino por apliki al bakterioj kaj iuj plantoj, sed tio okazigus alian debaton. Malgraŭ la limigoj de ĉi tiu difino estis tre uzita pro tio ke ĝi estas tre oportuna, estas facile aplikebla al la bestoj kiuj onin ĉirkaŭas kaj ĝi permesis la disvolviĝon de la taksonomio el la tempoj de Linneo. De tiam ĝis nun miloj da natursciencistoj dediĉis sin trairi la planedon studante kaj katalogante la tutan biodiversecon ĉeestantan en la biosfero.
Ĉi tiuj natursciencistoj estis rapide konsciaj de la enorma vario, de la granda kvanto de aspektoj, formoj, koloroj, grandecoj kiujn prezentas la vivantaj estaĵoj. Malgraŭ tio, multaj estaĵoj havas similajn morfologiajn karakterojn. Estas tiam kiam ŝprucis la unua demando: ĉu du tre estaĵoj similaj inter si apartenas al la sama specio? La dua demando ankaŭ estis ofte preterlasata: kiel aperis ĉiu ĉi tiu diverseco? La biologio dum pluraj jarcentoj provas koni la respondon al ambaŭ demandoj. Oni jam scias ke la biodiverseco generiĝis el procezo nomita biologia evoluado aŭ simple evoluo, kies mekanismoj ankoraŭ estas sub plena studo. Estas dekoj de sciencaj revuoj dediĉitaj al la temo kaj centoj de internaciaj kongresoj kie oni pridiskutas ĉi tiujn aspektojn. La evoluado estas tia kaj hodiaŭ oni ne povas kompreni la biologion sen ĝi.
Kaj same kiel ekzistas la evoluado ekzistas la specioj. Kaj la individuoj de ĉiu el ili aŭ bone ne povas reproduktiĝi kun estaĵoj de aliaj specioj, aŭ, se ili faras ĝin, ilia idaro ne estas fekunda. Ekzistas multaj kaŭzoj kiuj povas malpermesi kruciĝon de individuoj de malsamaj specioj. Oni povas citi kelkajn, sed estas multaj pliaj:
Historio kaj evoluo de la speciokoncepto
En la plej fruaj verkoj de scienco, specio estis simple individua organismo kiu reprezentis grupon da similaj aŭ preskaŭ identaj organismoj. Neniuj aliaj rilatoj preter tiu grupo estis implicitaj. Aristotelo uzis la vortojn genro kaj specio por signifi senmarkajn kaj specifajn kategoriojn. Aristotelo kaj aliaj antaŭ-darvinismaj sciencistoj komprenis la speciojn kiel klaraj kaj senŝanĝaj, kun "esenco", kiel la kemiaj elementoj. Kiam fruaj observantoj komencis evoluigi sistemojn de organizo por vivantaj aĵoj, ili komencis meti antaŭen izolitajn speciojn en kuntekston. Multaj el tiuj fruaj spekulativaĵoj nun estus konsideritaj arbitraj kaj tiuj inkludis parencecon bazitan sur koloro (ĉiuj plantoj kun flavaj floroj) aŭ konduto (serpentoj, skorpioj kaj iaj acerbaj formikoj).
John Ray (1686), angla natursciencisto, estis la unua se temas pri doni biologian difinon de la esprimo specioj.
En la 18-a jarcento sveda sciencisto Carolus Linnaeus klasifikis organismojn laŭ facile observitaj diferencoj, sed ĉefe laŭ kunhavo de similaj trajtoj. Kvankam lia sistemo da klasifiko ordigas organismojn laŭ gradoj da simileco, li ekfaris asertojn pri la rilato inter similaj specioj. En tiu tempo, estis daŭre ĝenerale kredite ke ekzistas neniu organika ligo inter specioj, ne grave kiom similaj ili prezentiĝis. Tiu vido estis influita per eŭropa scienca kaj religia edukado tiutempe, kiu diris ke la kategorioj da vivo estas diktitaj fare de dio, en hierarkia skemo. Kvankam ekzistas ĉiam diferencoj (kvankam foje malgrandaj) inter individuaj organismoj, Linné klopodis identigi individuajn organismojn kiel modelaj de la specio, kaj konsideris aliajn ne-modelajn organismojn kiel deviaj kaj neperfektaj.
Ekde la 19-a jarcento la plej multaj natursciencistoj komprenis ke specioj povas ŝanĝi formon dum tempo, kaj ke la historio de la planedo disponigis sufiĉe da tempo por gravaj ŝanĝoj. Jean-Baptiste Lamarck, en sia verko de 1809 nome Philosophie zoologique, proponis unu el la unuaj logikaj argumentoj kontraŭ kreismo. La nova emfazo estis dum determinado kiel specio povis ŝanĝiĝi dum tempo. Lamarck sugestis ke organismo povis pludoni lernitan trajton al siaj idoj, t.e., la longa kolo de la ĝirafo estis ricevita el generacioj de ĝirafoj etendantaj al atingo la foliojn de pli altaj arbopintoj (tiu bonkonata kaj simplisma ekzemplo, aliflanke, ne trompas justecon al la larĝo kaj subtileco de la ideoj de Lamarck). Kun la akcepto de la naturselektada ideo de Charles Darwin en la 1860-aj jaroj, aliflanke, la opinio de Lamarck de cel-orientita evoluo, ankaŭ konata kiel teleologia proceso, estis superbrilita. Lastatempa intereso en heredo de lernitaj karakterizaĵaj centroj ĉirkaŭ epigenezaj procezoj, ekz. metiligo, kiuj ne influas DNA-sekvencojn, sed anstataŭe ŝanĝas esprimon en hereda maniero. Tiel, Nov-Lamarkismo, ĉar ĝi tiele foje estas nomita, estas ne defio al la evoluteorio per natura selektado.
Charles Darwin kaj Alfred Wallace disponigis kion sciencistojn nun pripensas kiel la plej potenca kaj konvinka evoluci-teorio. Darwin argumentis ke estis populacioj tiuj kiuj evoluigis, kaj ne individuoj. Lia argumento dependis per radikala perspektivo de tiu de Linné: prefere ol difinado de specioj en idealaj esprimoj (kaj serĉado idealan reprezentanton kaj malaprobado de devioj), Darwin konsideris varion inter individuoj kiel natura. Li plue argumentis ke vario, longe for de esti problema, fakte disponigas la klarigon por la ekzisto de apartaj specioj.
La verko de Darwin uzis la komprenon de Thomas Malthus ke la indico da kresko de biologia populacio ĉiam devancos la indicon de kresko de la resursoj en la medio, kiel ekzemple la manĝaĵprovizado. Kiel rezulto, Darwin polemikis, ne ĉiuj membroj de populacio povos pluvivi kaj reproduktiĝi. Tiuj kiuj averaĝe faris tion, estis tiuj kiuj posedis variojn - tamen burĝonantajn - kiuj faras ilin iomete pli bone adaptitaj al la medio. Se tiuj variaj trajtoj estas heredaj, tiam ankaŭ la idoj de la pluvivantoj posedos ilin. Tiel, super multaj generacioj, adaptaj varioj akumuliĝos en la populacio, dum kontraŭ-adaptaj trajtoj tendencos esti eliminitaj.
Difino
Biologoj kaj taksonomoj faris multajn klopodojn por difini speciojn, dekomence el morfologio alproksimiĝante al genetiko. Fruaj taksonomoj kiel Lineo povis nur priskribi tion kion ili vidis: tio estis poste formaligita kiel la koncepto de tipologia aŭ morfologia specio. Ernst Mayr emfazis reproduktan izoligon, sed tio, kiel ĉe aliaj specikonceptoj, estas malfacile aŭ eĉ maleble testeblaj. Postaj biologoj klopodis por rafini la difinon de Mayr per konceptoj pri rekono kaj kohero, inter aliaj. Multaj el la konceptoj estas tre similaj aŭ koincidas, kaj tial ili estas malfacile enkalkuleblaj: la biologo R. L. Mayden registris ĉirkaŭ 24 konceptojn, kaj la filozofo pri scienco John Wilkins enkalkulis 26. Wilkins poste grupigis la specikonceptojn en sep bazaj konceptotipoj: (1) apomiksa specio por senseksaj organismoj (2) biospecioj por reproduktantaj izolaj seksaj organismoj (3) ekospecioj bazitaj sur ekologiaj niĉoj (4) evoluciaj specioj bazitaj sur la stirpo (5) genetika specio bazita sur la genaro (6) morfospecio bazita sur la formo aŭ fenotipo kaj (7) taksonomia specio, nome specio se determinita de taksonomo.
Tipologia aŭ morfologia specio
Tipologia specio estas grupo de organismoj en kiu individuoj kunhavas certajn fiksitajn trajtojn (tipo), tiel ke eĉ nekleraj personoj ofte rekonas la saman taksonon same kiel faras modernaj taksonomoj. La aroj de variaĵoj aŭ fenotipoj ene de specimenoj (kiel pli longaj aŭ pli mallongaj vostoj) diferencigus la specion. Tiun metodon oni uzis kiel "klasika" metodo determini specion, same kiel ĉe Lineo, frue en la kadro de la evolucia teorio. Tamen, diferencaj fenotipoj ne neces estas diferencaj specioj (ekz. kvar-flugila Drosophila naskiĝinta el duflugila patrino ne estas diferenca specio). Specioj nomitaj tiumaniere estas nomitaj morfospecioj.
En la 1970-aj jaroj, Robert R. Sokal, Theodore J. Crovello kaj Peter Sneath proponis variadon en la koncepto de morfologia specio, nome fenetika specio, difinita kiel aro de organismoj kun simila fenotipo unu rilate al alia, sed kun diferenca fenotipo disde aliaj aroj de organismoj. Tio diferencas el la koncepto de morfologia specio en tio ke ĝi inkludas nombran mezuradon de distanco aŭ simileco rilate al entoj de aro bazite sur plurvariaj komparoj de difinita granda nombro de fenotipaj trajtoj.
Specio per rekono kaj kohero
Specio per rekono de partnero estas grupo de sekse reproduktantaj organismoj kiuj rekonas unu la alian kiel eblaj partneroj. Etendante tion por ebligi post-parigan izoladon, specio per kohero estas la plej inkluda populacio de individuoj kiuj havas la eblon aliti al fenotipa kohero pere de esencan kohermekanismoj; ne gravas ĉu populacioj povas interhibridiĝi sukcese, ili plue estas ankoraŭ diferencaj koherspecioj se la kvanto de hibridiĝo ne estas sufiĉa por komplete miksi iliajn respektivajn genprovizojn. Pluan disvolvigon de la rekonkoncepto havigas la biosemiotika koncepto de specio.
Genetika simileco kaj strikoda specio
En mikrobiologio, genoj povas libere moviĝi eĉ inter dedistance rilataj bakterioj, eble etendante la tutan bakterian atingokapablon. Kiel ĝenerala regulo, mikrobiologoj komprenis, ke membroj de la taksonoj Bacteria kaj Archaea kun 16S ribosomaj RNA gensekvencoj pli similaj ol 97% unu al alia bezonas esti testita pere de DNA–DNA hibridiĝo por decidi ĉu ili apartenas al la sama specio. Tiu koncepto estis ampleksigita en 2006 al simileco de 98.7%.
La metodo per averaĝa nukleotida identeco kvantigas genetikan distancon inter kompletaj genomoj, uzante regionojn de ĉirkaŭ 10 000 bazaj paroj. Kun sufiĉa informaro el genomoj de unu genro, oni povas uzi algoritmojn por kategoriigi speciojn, kiel ekzemple ĉe la bakterio de la avelo nome Pseudomonas avellanae en 2013, and for all sequenced bacteria and archaea since 2020.
Oni proponis strikodon de DNA kiel rimedo por distingi speciojn kongrue eĉ por esti uzata ankaŭ de nespecialistoj. Unu el la strikodoj estas regiono de mitokondria DNA ene de la geno por citokromo c oksidazo. Datumbazo, nome Barcode of Life Data System, enhavas DNA strikodajn sekvencojn el ĉirkaŭ 190 000 specioj. Tamen, scientistoj kiel Rob DeSalle esprimis siajn opiniojn ke klasika taksonomio kaj DNA strikodo, kiujn ili konsideras misnomilojn, bezonas esti rekunigitaj, ĉar ili limigas speciojn diference. Genetika introgresio pere de endosimbiotoj kaj aliaj vektoroj povas plue fari strikodojn neefektivaj en la identigo de specioj.
Filogenetika aŭ kladika specio
Filogenetika aŭ kladika specio estas "la plej malgranda agregaĵo de populacioj (seksaj) aŭ stirpoj (neseksaj) diagnozigeblaj pere de unika kombinaĵo de karakteraj statoj en kompareblaj individuoj (semaforontoj)". La empiria bazo – observitaj karakteraj statoj – havigas la pruvaron por subteni hipotezojn pri evolucie diverĝaj stirpoj kiuj eltenis sian heredan integrecon tra tempo kaj spaco. Oni povas uzi molekulajn markilojn por determini diagnozajn genetikajn diferencojn en la nuklea aŭ mitokondria DNA de variaj specioj. Por ekzemplo, en studo farita pri fungoj, studante nukleotidajn trajtojn uzante kladikajn speciojn produktis la plej akuratajn rezultojn en agnoskado de nombraj fungospecioj de ĉiuj studitaj konceptoj. Versioj de la koncepto de filogenetika specio kiuj emfazas monofilion aŭ diagnozeblecon povas konduki al disigo de ekzistantaj specioj, por ekzemplo ĉe Bovidae, agnoskante malnovajn subspeciojn kiel speciojn, spite la fakto ke ne estas reproduktaj barierojn, kaj ke4 la populacioj povas koincidi morfologie. Aliaj nomis tiun alproksimiĝon "taksonomia inflacio", malfortigante la koncepton de specio kaj farante taksonomion nestabila Krome aliaj defendas tiun alproksimiĝon, konsiderante "taksonomian inflacion" pejorativa kaj la kontraŭan konsideron kiel "taksonomia konservatismo"; postulante, ke estas politike taŭga disigi speciojn kaj agnoski pli malgrandajn populaciojn al specinivelon, ĉar tio signifas, ke ili povas pli facile esti inkluditaj en la kategorio de endanĝerita specio en la IUCN ruĝa listo kaj povas ricevi konservocelajn leĝaron kaj financon.
Male al la koncepto de biologia specio, kladika specio ne dependas el la reprodukta izolado – ties kriterioj estas sendependaj de procezoj kiuj estas integraj en aliaj konceptoj. Tiel, ĝi aplikiĝas al neseksaj stirpoj. Tamen, ĝi ne ĉiam havigas klarajn dividojn kaj intuiciajn kontentigajn limojn inter taksonoj, kaj povas postuli plurajn fontojn de pruvaro, same kiel pli ol unu polimorfan lokon, por atingi laŭdeblajn rezultojn.
Evolucia specio
Evolucia specio, sugestita de George Gaylord Simpson en 1951, estas "ento komponita de organismoj kiuj retenas sian identecon disde aliaj tiaj entoj laŭlonge de la tempo kaj de la spaco, kaj kiu havas sian propran sendependan evolucian itineron kaj historiajn tendencojn". Tio diferencas disde la koncepto de biologia specio inkludante daŭron laŭlonge de tempo. Wiley kaj Mayden asertis, ke ili vidas la koncepton de evolucia specio kiel "identa" al la koncepto de Willi Hennig pri specio-kiel-stirpo, kaj asertis, ke la koncepto de biologia specio, "la kelkaj versioj" de la filogenetika specio, kaj la ideo, ke specioj estas samtipaj kiel pli altaj taksonoj ne estas kongrua por biodiversecaj studoj (kun la intenco ĉirkaŭkalkuli la nombron de specioj akurate). Ili krome sugestis, ke la koncepto funkcias por specioj kaj de neseksa kaj de seksa reproduktado. Versio de la koncepto estas la koncepto de Kevin de Queiroz pri "Ĝenerala Stirpo de Specioj".
Ekologia specio
Ekologia specio estas aro de organismoj adaptitaj al preciza aro de rimedoj, kion oni nomas "ekologia niĉo", en la medio. Laŭ tiu koncepto, populacioj formas la diskretajn fenetikajn arojn kiujn oni rekonas kiel specioj ĉar la ekologiaj kaj evoluciaj procezoj kontrolantaj kiel rimedoj estas dividitaj tendencas produkti tiujn arojn de organismoj.
Genetika specio
Genetika specio kiel difinita de Robert Baker kaj Robert Bradley estas aro de genetike izolataj interreproduktaj populacioj. Tio estas simila al la koncepto de Mayr pri Biologia Specio, sed fokusas al genetiko pli ol al reprodukta izolado. En la 21-a jarcento, genetikan specion oni establas per komparado de la DNA sekvencoj, sed aliaj metodoj estis disponeblaj jam pli frue, kiel komparado de kariotipoj (aroj de kromosomoj) kaj "aloenzimoj" (enzimaj variaĵoj).
Bakonyság
Bakonyság [bakonjŝAg] estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en Veszprém (departemento), en Distrikto Pápa. .
Specio
Grava evoluciunuo
Grava evoluciunuo, laŭ anglalingva internacia kategorio "evolutionarily significant unit" (ESU) aŭ "natura specio" estas populacio de organismoj konsiderataj distingitaj kadre kaj por celoj de konservado.
Bakonyság
Situo
Bakonyság situas sur deklivoj de montaro Bakony, fine de sakovojo. Pápa troviĝas 23, Pannonhalma 34, Zirc 45, Győr 49, Veszprém (urbo) 65, Budapeŝto 133 kilometrojn.
Specio
Kronospecio
En paleontologio, disponante nur de kompara anatomio (morfologio) el fosilioj kiel pruvaro, oni povas apliki la koncepton de kronospecio. Dum anagenezo (evolucio, ne necese inkludanta branĉigon), paleontologoj intencas identigi sekvencon de specioj, el kiuj ĉiu deriviĝas el filetike formortinta specio tra konstanta, malrapida kaj pli malpli unuforma ŝanĝiĝo. En tia temposekvenco, paleontologoj taksas kiom multan ŝanĝon oni postulas por ke morfologie diferenca formo estu konsiderata diferenca specio el ties prauloj.
Bakonyság
Historio
La unua mencio devenis el 1332, tiam nobeloj loĝis en la vilaĝo.
En Bakonyság migra poŝto servas.
Specio
Biologia specikoncepto de Mayr
Plej ĵusaj lernolibroj uzas la difinon fare de Ernst Mayr en 1942, konata kiel "koncepto pri biologia specio" kiel bazo por plua studado de la difino de specio. Ĝi estas nomata ankaŭ koncepto pri reproduktado aŭ izolado. Tio difinas speciojn kiel
Oni argumentis, ke tiu difino estas natura konsekvenco de la efiko de seksa reproduktado kadre de la dinamiko de natura selektado. Oni polemikis pri la uzado fare de Mayr de la adjekto "eblaj"; kelkaj fakaj interpretadoj ekskludas nekutimajn aŭ artefaritajn pariĝadojn kiuj okazas nur en kaptiveco, aŭ kiu okazas ĉe animaloj kapablaj pariĝi, sed kiuj ne faras tion normale en la naturo.
Specikomplekso
En biologio, specikomplekso estas grupo de tre proksime rilataj specioj kiuj estas tre similaj laŭ aspekto ĝis grado ke la limoj inter ili estas ofte neklaraj. Terminoj foje uzataj sinonime ser kun pli precizaj signifoj estas: kripta specio por du aŭ pliaj specioj kaŝitaj sub unu specinomo, parencaj specioj por du kriptaj specioj kiuj estas la plej proksimaj parencoj unu de alia, kaj speciaro por grupo de tre proksime rilataj specioj kiuj loĝas en la sama habitato. Kiel neformalaj taksonomiaj rangoj, ankaŭ specigrupo, specikuniĝo, kaj superspecio estas foje uzataj.
Attila Znorovszky
ZNOROVSZKY Attila [znorovski] estis rumania hungara publicisto, reĝisoro. Li naskiĝis en Arado la 16-an de majo 1943 kaj mortis en Budapeŝto la 17-an de septembro 1989.
Biografio
Attila Znorovszky akiris diplomon pri hungara-rumana lingvoj en UBB de Kluĵo. De 1968 li estis kunlaboranto de ĵurnalo Megyei Tükör de Sfântu Gheorghe, poste de Vörös Lobogó de Arado, sed post unu jaro li estis forigita de la gazeto laŭ partisankcio. De 1969 li estis por dek jaroj prezidanto de Tóth Árpád Irodalmi Kör de Arado, poste ĝia vicprezidanto. Dum unu jardeko kaj duono li estis raportisto de Művelődés. En januaro 1989 li translokiĝis en Hungarion.
Ellerbek
Ellerbek estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Pinneberg de la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. La teritorio estas parto de la komunumaro Pinnau, administra ligo de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kun administra centro en la komunumo Bönningstedt.
Sándor Mihalik
Sándor Mihalik naskiĝis la en Kassa (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Košice en Slovakio), li mortis la  en Budapeŝto.
Biografio
Sándor Mihalik doktoriĝis en Scienca Universitato Péter Pázmány en 1926, poste li esploris 2 jarojn en Italio helpe de stipendio. Hejmenveninta li faris praktikajn laborojn en la Hungara Muzeo pri Metia Arto, en 1930 li akiris la postenon muzeologo. En la sekvaj jaroj li ofte studvojaĝis al Germanio. Inter 1939 kaj 1945 li estis muzeestro en tiam hungara urbo Kassa, poste en Budapeŝto li gvidis la Hungaran Muzeon pri Metia Arto. Inter 1946-1965 li estis vicmuzeestro de Hungara Nacia Muzeo, sed inter 1949–1951 li estis muzeestro. Li pensiuliĝis en 1965 kaj doktoriĝis post 4 jaroj.
Kabalo
Kabalo (קַבָּלָה — ricevo, akcepto) estas la doktrino pri la realo.
Kabalo, difino de la kabalisto Baal haSulam
Laŭ la senduba aŭtoritatulo pri Kabalo, Baal haSulam, "la scienco Kabalo estas kaŭz-konsekvenca ordo de malsupreniro de Superaj fortoj, subordiĝataj konstantajn kaj absolutajn leĝojn, ligataj inter si kaj direktitaj al malkovro de Supera estranta forto (Kreinto) al homo en ĉi tiu mondo."
Ordinara opinio pri Kabalo
Laŭ la ordinara opinio, Kabalo estas mistikfilozofia doktrino, asociata kun judismo. La celo de Kabalo estas spirita perfektiĝo de individuo, kiu donos eblecon al homo kompreni sian antaŭdestinon en la materia kaj en spiritaj mondoj. Konforme al Kabalo, animo enkorpiĝas en la materia mondo ĝis kiam ĝi "ellernos sian instruon" kaj plenumos la funkcion, por kiu ĝi estis kreita. (Estas opiniate, ke ĉiu animo havas iun propran, nur por ĝi specifan specialecon, nome kiun ĝi devas finkonscii). Kiam — per studado de Kabalo — la celo estas atingita, animo ĉesas enkorpiĝi. Tia stato nomiĝas "Gmar Tikun" (גמר תיקון) — fino de korekto. Nome atingo de tiu stato estas la celo de Kabalo.
Komence de la 16-a jarcento danke al granda kabalisto Ari komenciĝis procezo de "scienciĝo" de Kabalo, unu el sekvoj de kiu (en la 20-a jarcento kaj niatempe, parte per penoj de Baal haSulam kaj liaj disĉiploj) iĝis apartiĝo de la doktrino de religiaj tradicioj.
Kabalistaj libroj
Ĉi tie estas la listo de ĉefaj kabalistaj fontoj, de la plej malnovaj al la plej novaj tiuj.
Falsaĵoj ĉirkaŭ Kabalo
Ĉirkaŭ la scienco Kabalo, kiu dum multaj jarcentoj restis malfermita doktrino, aperis granda multo da legendoj kaj falsaĵoj.
Pri tio skribis, ekzemple, Gottfried Leibnitz en sia libro "Hauptschriften zur Grundlegung der Philosophie": "Ĉar homoj ne havis korektan ŝlosilon al la Mistero, la pasio lerni estis, finfine, transformita en ĉiaspecajn bagatelojn kaj kredaĵojn, el kio aperis propraspeca "vulgara kabalo", kiu malproksimas de tiu vera, kaj diversegaj fantazioj sub la falsa nomo "magio", kaj je tio plenas libroj".
Kabalistoj
Pli detalan informon legu en la artikolo Kabalisto.
Jenő Pártos
Jenő Pártos [jenO pArtoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Pártos Jenő estis hungara tekstopoeto, komponisto pri artkantoj, kanzonoj.
Jenő Pártos naskiĝis la en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto.
Biografio
Jenő Pártos estis siatempe populara figuro de la hungara muzika vivo, tamen biografio ne postrestis. Li estis precipe tekstopoeto, pli malofte li komponadis, en diversaj distraj orkestroj li pianadis, violonadis, aŭ drumadis.
Kirlo
Kirlo, estas rapida rondoturno de fluido (ekz. akvo aŭ aero).
Ekzistas pluraj formoj de kirloj depende de la movanta fluaĵo; ekzemple akvokirlo aŭ ventokirlo. Ventokirlego aŭ kirloventego estas ciklono kaj povas okazigi tornadojn, uraganojn kaj tajfunojn. Vortico estas ankaŭ kirlaĵo de fluaĵo.
József Elek Horváth
József Elek Horváth naskiĝis la  1784 en Szombathely. Li mortis la 1835 en Kaposvár.
Kirlo
Krome, aliaj eroj povas kirliĝi, ekz. neĝeroj, polvo aŭ folioj en la aero. Figursence povas ankaŭ pensoj kirliĝi en cerbo, ktp.
József Elek Horváth
Biografio
József Elek Horváth frekventis lernejojn en sia naskiĝurbo, poste en Győr, kie li iĝis prokuroro. Tamen li ekinstruis en 1927 kaj li iĝis direktoro de gimnazio en Kaposvár. Liaj poemoj kaj diversaj artikoloj aperis precipe en Erdélyi Múzeum.
Kráľova Lehota
Kráľova Lehota, hungare Királylehota [kirAjlehota], germane Kaiserlich-Eisenhammer [kajzerlih-ejzenhamer] estas malgranda vilaĝo kaj municipo en Slovakio. Kráľova, király kaj kaiser signifas: de reĝo.
Kirlo
Kuirarte oni povas kirli likvaĵojn: ovojn, kremon, ... Foje tiel naskiĝas ŝaŭmo. La ilo por kirlado estas la kirlilo, kaj ĝi povas esti aŭ maŝino aŭ speciala kulero. Kirlilo estas precipe uzata por la bakado de kukoj, ĉar ofte oni bezonas kirlitajn ovojn.
Kráľova Lehota
Situo
Kráľova Lehota situas ĉe kunfluejo de Blanka Vaho kaj Nigra Vaho (el tiu loko la rivero nomiĝas Váh), laŭ ĉefvojo kaj fervojo Poprad-Liptovský Hrádok. Liptovský Mikuláš troviĝas je 17, Liptovský Hrádok je 5 km.
Historio
La unua mencio okazis pri reĝa bieno en 1361. La fondita vilaĝo longe ricevis senimpostecon. La vilaĝanoj longe minadis feron kaj kupron. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Királylehota 541 homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Liptó, al distrikto de Liptóújvár, poste jam kiel Kráľova Lehota al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio.
Famuloj
En la iama Királylehota naskiĝis:
Plantio
Plantio, aŭ El Plantío en la hispana (plantejo), estas kvartalo de la municipo de Madrido, ĉefurbo de Hispanio, iama municipo, nune apartenanta al Distrikto Monkloo-Aravako.
La tri kvartaloj situantaj nordokcidente de la Distrikto Monkloo-Aravako enhavas totale 29.547 loĝantojn (2006). Temas pri Aravako (23.145), Valdemarino (4.000) kaj Plantio (2.469). La kvartalo Aravako troviĝas situanta je 9 km el la Sunpordo (Madrido).
Ĝi situanta sokcidente de la ĉefurbo kaj lime kun Majadahonda, Pozuelo de Alarcón kaj Las Rozas de Madrid.
Malgranda Armenio
Malgranda Armenio (Փոքր Հայք, Armenia Minor) estas landstrio ĉe aŭ iom sude de la bordo de la Nigra Maro, iam loĝata de armenoj. Ĝi en la plej vasta etendiĝo de la reĝlando Armenio en la jaro 66 antaŭ nia erao ne apartenis al la armena imperio de Tigrano la Granda, sed situis nordokcidente de ĝi. Oni ne konfuzu ĝin kun Kilikio aŭ la Armena reĝlando en Kilikio. Ĉefurbo de la regno estis Nikopolis ("venka urbo") en Armenio, proksime de la nuntempa turka urbo Suşehri.
En la jaro 77 Romio konkeris ĝin sub imperiestro Vespaziano kaj sekve integrigis ĝin al sia provinco Cappadocia.
Distrikto Jihlava
Distrikto Jihlava estas distrikto en Ĉeĥio situanta en Regiono Vysočina. La distrikto estas unu el kvin distriktoj de tiu ĉi Regiono. En la distrikto troviĝas 121 urboj kaj vilaĝoj.
József Gyabronka
József Gyabronka [jOĵef djabronka], laŭ hungarlingve kutima nomordo Gyabronka József estas hungara aktoro, voĉoaktoro.
József Gyabronka naskiĝis la  en Budapeŝto.
Biografio
József Gyabronka frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, sed inter 1969–1971 li estis ankaŭ amatora aktoro. Li akiris diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1975, poste li aliĝis al trupo de Teatro Madách. Inter 1991 kaj 1993 li estis aktoro eksterlande en Montrealo. Hejmenveninta li estis membro de Nacia Teatro (Győr) ĝis 1999, poste li havis rolojn en pli malgrandaj teatroj. Li ofte estas videbla aŭ aŭdebla en filmoj. Li ricevis 6 premiojn inter 1998-2009. Li edziĝis en 1982 al Judit Csanádi, kiu naskis filon en la sekva jaro.
Kristien Hemmerechts
Kristien HEMMERECHTS (naskiĝis la 27-an de aŭgusto 1955 en Bruselo) estas flandra verkistino. Ŝi ankaŭ estas la ĉefa docento de angla literaturo ĉe la Katolika Universitato de Loveno.
Ŝi debutis en 1986 kiel verkistino de fikcio, kun tri anglalingvaj rakontoj en la fasko First fictions, Introduction 9. Ŝia unua novelo estis Een zuil van zout el 1987. En 1998 aperis Taal zonder mij, aŭtobiografia eseo pri la mortinta edzo de Hemmerechts, la konata poeto Herman de Coninck.
Hemmerechts verkas romanojn, rakontojn, vojaĝajn rakontojn kaj eseojn. Ŝi ankaŭ verkis kelkajn scenariojn por mallongaj filmoj.
Ekde 1999 Hemmerechts havas rilaton kun Bart Castelein.
József Guszmann
József Guszmann [jOĵef gusman], laŭ hungarlingve kutima nomordo Guszmann József estis hungara kuracisto, haŭtkuracisto, profesoro.
József Guszmann naskiĝis la  en Budapeŝto. Li mortis la en Budapeŝto.
Biografio
József Guszmann akiris medicinan diplomon en Reĝa Scienca Universitato de Budapeŝto en 1898, poste li laboris 4 jarojn en la anatomia instituto, fine 6 jarojn en kliniko, kie li ankaŭ instruis. Ekde 1908 li estis kuracisto de asekura instituto, en 1910 li estis nomumita ĉefkuracisto en hospitalo, en 1912 privata profesoro, en 1928 titulara eksterordinara profesoro, en 1941 institutestro. En 1947 li atingis la instruan rangon titulara publika ordinara profesoro. En 1951 li ricevis premion Kossuth, en la sekva jaro li kandidatiĝis. Li okupiĝis ĉefe pri sifiliso.
Drachenbronn-Birlenbach
(jen france, origine germane kaj alemane, prononco ) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Bas-Rhin), en la historia kultura regiono regiono Alzaco kaj la nuna administra regiono Grand Est ("Granda Oriento"). Fine de en la komunumo vivis.
Baseno Murray Darling
La Baseno Murray Darling aŭ Baseno Murray-Darling estas granda geografia areo en la interno de sudorienta Aŭstralio, kies nomo devenas el ties du ĉefaj riveroj, nome la rivero Murray kaj la rivero Darling. Ĝi akvokolektas el unu sepono de la Aŭstralia kontinento, kaj estas nune la plej grava agrikultura areo en Aŭstralio. Ĝi enhavas plej el la ŝtatoj Nov-Sud-Kimrio, Viktorio, kaj de la Aŭstralia Ĉefurba Teritorio, kaj partojn el ŝtatoj Kvinslando (malsupra triono) kaj Suda Aŭstralio (sudorienta angulo). Ĝi estas 3,375 km longa (la rivero Murray estas 2,589 km longa).
Plej el la 1,061,469 km² de la baseno estas ebena, malalta kaj tre interna, kaj ricevas malmulte rektan precipitaĵon. La multaj riveroj kiujn ĝi enhavas tendencas esti longaj kaj malrapidaj, kaj portas volumon de akvo kiu estas granda nur laŭ aŭstraliaj averaĝoj.
La Petveturista Gvidlibro pri la Galaksio
La Petveturista Gvidlibro pri la Galaksio, The Hitchhiker's Guide to the Galaxy, estas la plej konata verko de la angla verkisto Douglas Adams. Ĝi estas sciencfikcia verko. Kelkajn ecojn la verkisto tiom absurdigis, ke ekestis tute specifa komiko, kiu montriĝis tre sukcesa. Plej konata ŝerco – temo trairanta la tutan libroserion – estas serĉado de la respondo pri la vivo, la universo kaj ĉio kaj de la respektiva demando. Plej grava objekto en la verko estas mantuko, pro kio oni nuntempe festas ĉiujare rememore al Douglas Adams la mantukan tagon.
Douglas Adams verkis la historion unue, en 1978, kiel radiodraman serion por BBC. Poste li pluevoluigis ĝin kaj faris roman-serion, kies kvin partoj aperis en 1979 ĝis 1992. Krome en 1981 produktiĝis – same por BBC – televida serio. En 1984 oni kreis komputilan ludon pri la historio. Ekzistas ankaŭ komiksa adapto de la libroj en tri serioj de DC Comics, ekde 1993 ĝis 1996. Ekde aprilo 2005 rigardeblas holivuda filmo pri la Gvidlibro en la kinejoj.
Esperanto
Oni ne scias pri ekzisto de kompleta esperantlingva traduko de la libro - en la reto alireblas nure traduko de la enkonduko de la unua libro.
Frücht
Frücht estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Rhein-Lahn de la federacia lando Rejnlando-Palatinato kaj ekde januaro 2019 apartenas al la komunumaro Bad Ems-Nassau, administra ligo de pluraj najbaraj komunumoj (antaŭe ĝi apartenis al malpli granda komunumaro Bad Ems). Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Fajardo
Fajardo - prononco, per la Internacia Fonetika Alfabeto - estas municipo en Porto-Riko, situanta ĉe la nordorienta marbordo de la insulo, tuj norde de Ceiba. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Rekte ĉe la maro la bordo kompreneble situas je la marnivelo, tamen mezume la tuta municipa teritorio situas metrojn super la marnivelo. La samnoma ĉefa loĝloko de la municipo fondiĝis en.
Ursolata acido
Ursolata acido, 3-beta-3-hidroksi-urs-12-ene-28-oik-acido estas pentacikla triterpenoido identigita en la epikutiklaj vaksoj de pomoj jam en 1920 kaj vaste trovita en la ŝeloj de fruktoj, same kiel en herboj kaj spicoj kiel rosmareno kaj timiano.
Natura troviĝo
Ursolata acido ĉeestas en multaj plantoj, kiel ekzemple Mirabilis jalapa same kiel en multaj fruktoj kaj herboj uzataj en ĉiutaga vivo (ekz. pomoj, bazilio, mirteloj, oksikokoj, sambuko, pipromento, rosmareno, lavendo, origano, timiano, kratago kaj prunoj). Pomaj ŝeloj enhavas grandajn kvantojn de ĝi kaj rilataj komponaĵoj.