cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gvadalaharo (Hispanio)
Historio
La manko de industria disvolvigo limigis ĝis la mezo de la 20-a jarcento la ŝancojn de la urbo. Kiel en la ĉefa parto de la lando, la Enlanda Milito kaj la epoko de postmilito estis tempoj ege malfacilaj; dum la milito okazis proksime de Guadalajara batalo, kiu estis unu el malmultaj venkoj de la flanko de la Respubliko. En 1959 Guadalajara estis inkludita en la planoj por disvolvigo kiel areo de industria malpezigo de Madrido, kio okazigis gravajn indicojn de kresko de la urbo kaj ĝenerale de la nomita Koridoro de Henares.
Haselsdorf-Tobelbad
Haselsdorf-Tobelbad estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Stirio kaj al la distrikto Graz aŭ formale distrikto Graz-Umgebung ("ĉirkaŭaĵo de Graz", germane: Bezirk Graz-Umgebung). Komence de la jaro en la komunumo vivis  loĝantoj.
Gvadalaharo (Hispanio)
Situo
La urbo Guadalajara situas en la centro de la Iberia Duoninsulo, sufokcidente de la Iberia Sistemo kaj nordoriente de la Suda Altebenaĵo. Ĝi troviĝas okcidente de la samnoma provinco kaj sur la valo de la rivero Henares, alfluanto de Jarama, siavice alfluanto de la ĉefrivero Taĵo.
Ekonomie, ĝi troviĝas ene de la industria areo de la Koridoro de Henares, en la orienta parto de la Metropola areo de Madrido.
Limoj
Por la teritorio de Guadalajara:
Por la eksklavo Usanos
Orografio kaj geologio
En la municipo teritorio distingiĝas du zonoj klare diferencitaj pro ties orografio kaj geologio. Unuflanke, la plej parto de la municipo, kaj ankaŭ de la urbo mem, kuŝas sur la tavola reliefo kiu estas formata de Alkario. En ĝi distingiĝas la arbustetaro oriete kaj sude ĉirkaŭ la 1000 msm, komponita de konglomeraĵoj el kvarcito kaj kalkoŝtono, kun tereno malfekunda kaj arida. Inter tiu arbustetaro kaj la rivero Henares estas ravinaj deklivoj, kun averaĝa klino de 20 %, kaj la montopiedaj glacisaj montetaj, kie kuŝas la setlejoj, ambaŭ formitaj de marno kaj lutitoj.
Aliflanke, la plej okcidenta parto de la municipo, en la dekstra bordo de la rivero je malpli ol 700 msm, kaj en la eksklavo Usanos, korespondas al la Campiña del Henares, formas mildajn deklivojn komponitajn el argilo kaj sablo, en la zonoj proksime de la rivero pli taŭgaj por la irigacio, kaj el grejso, inter Marchamalo kaj Usanos.
Hidrografio
La riveraj fluaĵoj kiuj pasas tra Guadalajara apartenas al la baseno de la rivero Taĵo kaj tiele ili verŝas en la Atlantikon. La ĉefa rivera fluaĵo kiu trapasas la municipon estas la rivero Henares, kiu elfluas en Sierra Ministra kaj elfluas en la rivero Jarama en la municipo madrida nome San Fernando de Henares.
Ene de la municipa teritorio estas variaj alfluantoj kiuj elfluas en Henares, nome rojoj sezonaj, kiuj parton de la jaro ne havas akvon. En la maldekstra bordo de la rivero oni trovas la nuran alfluanton kiu havas kontinuan fluon, nome la rojo de la Vega. Troviĝas ankaŭ la rojoj Olmeda, Sotillo, Huerta, Limpia, Zarraque, Monjardín kaj Colmenilla.
Menciindas ankaŭ la rojo Dueñas, kiu fluas laŭ la dekstra bordo de Henares kvankam ĝi ne elfluas en ĝin. Malpli gravaj sed same ne rilataj al Henares estas la rojoj Portillo kaj Peñas.
Klimato
La situo de Guadalajara, en la centro de la duoninsulo kaj malproksime de la mar, kondiĉigas la reĝimon precipita, sufiĉe modera, kaj tiun temperaturan, karakterizata de gravaj osciloj kaj tagaj kaj sezonaj. Kiel konsekvenco el tio, la municipo havas kontinent-mediteranean klimaton. Laŭ la kriterioj de modifita Klimata klasifiko de Köppen, la klimato de Guadalajara estas de tipo Csa (mediteranea). Longaj someroj, sekaj kaj varmegaj, kaj vintroj same longaj kaj rigoraj, pluas inter mallongaj kaj moderaj printempoj kaj aŭtunoj.
Jene montriĝas kelkajn klimatajn rekordojn registritajn en la meteologia observatorio de la AEMET de El Serranillo (Guadalajara) situa je 639 msm, havitaj el 1985 por la precipitado kaj temperaturo kaj ekde 1986 por la vento:
La AEMET disponas ankaŭ de informo de la ekstremaj valoroj klimataj registritaj en la antikva observatorio de la mezlernejo Liceo Carecense situa je 685 msnm, havigitaj el 1920 al 1985 pri la temperaturo kaj al 1986 pri la precipitado, kaj sen informo pri vento. Tamen, neniu registro el la menciitaj de la observatorio de El Serranillo estis superita en la antikva observatorio de la mezlernejo.
Sajókápolna
Sajókápolna [ŝajOkApolna] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Miskolc.
Gvadalaharo (Hispanio)
Flaŭro
La vegetalaj komunumoj hegemoniaj estas la jenaj:
Campospinoso
Campospinoso estas komunumo de Italio.
Gvadalaharo (Hispanio)
Antikveco
La "Itineraro de Antonino situigas ĉe la vojo "Domiciana" la iberan setlejon Arriaca, kiun la historiistoj situigis en la proksimeco de la nuna teritorio de Guadalajara, ĉu norde de la urbo, ĉe la rivero Henares, ĉu ĉe la kvartalo la Alcallería, ĉu inter Marchamalo, Usanos kaj Fontanar. Tamen, estas arkeologia pruvaro nek de Arriaca nek de alia fiksa setlejo proksime de la urbo Guadalajara laŭ tio malmulta havebla pri la deveno de Guadalajara en Arriaca.
Sajókápolna
Situo
Sajókápolna situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Miskolc troviĝas 17 km-ojn.
Gvadalaharo (Hispanio)
Antikveco
Alia hipotezo pri la deveno de Guadalajara rilatas al keltiberoj pri la ekzisto de la antikva setlejo Carae aŭ Caraca, priskribita de Plutarko kiel kavoj situaj borde de la rivero Tagonio, identigita poste kiel Henares. Tamen, esplorado de la 20-a kaj 21a jarcentoj situis tiun setlejon en la madrida setlejo Carabaña, borde de la rivero Tajuña, kun kiu estis identigita la rivero Tagonio, aŭ en la guadalajara Driebes, borde de la rivero Taĵo.
Sajókápolna
Historio
La unua mencio devenis el 1203. En 1934 flughaveno por glisiloj ekfunkciis. En 1961 kolĥozo formiĝis. Vilaĝservoj estas lernejo, biblioteko, kuracejo, migra poŝto.
Gvadalaharo (Hispanio)
Antikveco
Tamen, kvankam ne estas absoluta certeco pri la situo de tiuj du setlejoj en la proksimeco de la urbo Guadalajara, ja oni malkovris en la valo de la rivero Henares arkeologiajn restaĵojn de diversaj epokoj, el la Neolitiko al la epoko de la visigotoj, nome nekropolo, ceramiko aŭ kelkaj partoj romiaj de la ponto de Henares. Spite ĉion, ne estas indikiloj por certigi pri permanenta setlejo de loĝantaro en la areo de la nuna Guadalajara antaŭ la 8-a jarcento kiam oni fondis la madīnat al-Faray en la teritorio de la tiama Al-Andalus.
Mezepoka historio
La plej fruaj spuroj de la aktuala urbo Guadalajara datas el la 8-a jarcento, kiel urbo ene de murego de la korao de Šantabarīa, en la Meza Marko de Al-Andalus, nomita madīnat al-Faray, borde de la wād al-ḥaŷara, aktuala rivero Henares kiu iom poste nomigos la urbon. Ekde tiam ekformiĝas longeca urbo sur monteto ĉe la rivero, kiu iĝos fortikita urbo kiam estis finigita en la 9-a jarcento la alkazaro. Dum tiu periodo, en Gvadalaĥaro okazis luktoj por la povo fare de la diversaj klanoj nome berberaj Banu Salim kaj muladiaj Banu Musa. Ĉirkaŭ 862 la armeo de Musa ibn Musa sieĝis la urbon kaj atakis la alkazaron, kie loĝis lia bofilo nome Izraq ibn Muntil, poro ekhavi la kontrolon de Gvadalaĥaro. Musa estis vundita en la batalo kaj mortiĝis post alveni al Tudela.
La kalifo Abd ar-Rahman la 3-a vizitis la urbon ofte kaj utiligis la alkazaron kiel milita bazo ĉar estis pasejo al la bataloj kontraŭ la kristanaj regnoj de la nordo de la Iberia Duoninsulo. En 920, dum la kampanjo de Muez, Abd ar-Rahman la 3-a utiligis la alkazaron kiel bazo de operacoj por plani la strategiojn de la bataloj. La historio de Gvadalaĥaro dum la alandalusa epoko estas malmulte konata krom tiuj faktoj. Tamen, estas rekonebla de tiu epoko la ponto de Henares, la alkazaro, la bazo de la Kunkatedralo de Sankta Maria, konstruita sur antikva moskeo, kaj la urba strukturo de la historia centro de la urbo. Pri tiu, la urbo staris sur rivera teraso protektita de la ravino Alamín nordoriente kaj de la ravino Coquín [koKIN] sudokcidente, separata en du partoj. Unuflanke, la kvartalo Alcallería ĉe la enirejo de la urbo ekde la rivero, kiu etendiĝis laŭ mallarĝa zono el la ponto al la alkazaro kaj kiu troviĝis ĉirkaŭita de malforta murego. Ĝi konsistis el industria zono de variaj atelieroj de metiistoj. Aliflanke, la setlejo, ĉirkaŭita de dika murego kaj kelkaj turegoj. La murego havis kvin alirajn pordegojn al la urbo el kiuj unu ligis Alcallería kun la cetero de la urbo, nome la pordego de Bradamarte. Tiuj kiuj ebligis la aliron al la urbo estis la pordego de la Ponto, en la Alcallería, la pordego de la Foiro sudokcidente, la pordego de la Merkato kaj la pordego de Bejanque oriente kaj pordego de Alamín nordoriente. Ĉiu pordego estis protektita de turego, el tiuj kiuj ankoraŭ staras tiuj de la Foiro kaj de Alamín; restas ankaŭ tiu de Bejanque. La stratoj estis labirintaj kaj mallarĝaj por ĝusta protekto antaŭ malamika invado.
La konkero de Gvadalaĥaro fare de la Regno Kastilio enkadriĝas ene de la procezo de konkero de la Tajfo de Toledo. Gvadalaĥaro estis celo de kelkaj invadoj de marodado zorge de Fernando la 1-a de Kastilio fine de la 1050-aj jaroj. Tamen, ĝis fino de la 11-a jarcento Gvadalaĥaro ne pasis al la reĝo de Kastilio, tiam Alfonso la 6-a de Kastilio. Kaj la supozita aŭtoreco kaj la fakto mem de la konkero definitiva de la urbo ne estas klaraj kaj okazigis diversajn legendojn ne pruvitaj. La plej konataj indikas al Álvar Fáñez, leŭtenanto de Cido, kiel la estro de la kastiliaj trupoj en la konkero de la urbo en la printempo de 1085. La plej ĵusaj studoj indikas ke Al-Mamun, reĝo de la tajfo de Toledo, donis la urbon kaj aliajn proksimajn lokojn al Alfonso la 6-a kun la celo helpi lin okupi la tronon de Kastilio antaŭ sia frato Sanĉo la 2-a, pro kio la urbo pasis al kastilia povo tuj kiam Alfonso supreniris al trono en 1072.
Pots la falo de la tajfo de Toledo, la urbo suferis riskon esti rekonkerita de la almoravidoj en 1110 kaj 1113 post la antaŭeniro de ties trupoj post la batalo de Zalaka, kaj de la almohadoj en 1196, ĝis la batalo de Las Navas de Tolosa en 1212 malproksimigis definitive la landlimon de Al-Andalus for de la Kastilia Ekstremaduro (trans-dourio).
La reloĝado de la teritorio de Gvadalaĥaro laŭ la sistemo "presura" (prendo) estis komencita jam en tempo de Alfonso la 6-a, sed Urraca la 1-a [uRAka] kaj, ĉefe, Alfonso la 7-a pelis ĝin pere de la alveno de francaj soldatoj kiuj serĉis la militrabadon de la militoj kontraŭ la almohadoj kaj de grandaj familioj serĉe de novaj teroj devenantaj de la nordo de Kastilio kaj de Navarra, kiel la familioj Orozco kaj Mendoza. Alfonso la 7-a ankaŭ donis al Guadalajara unuan foruon en 1133, per kiu li faris ĝin ĉefurbo de urba komunumaro "comunidad de villa y tierra" de reĝa respondeco, kiu poste estis anstataŭita en 1219 per alia nova, konata kiel fuero largo, donita de Ferdinando la 3-a, en kiu oni establis urvan konsilantaron "concejo" [konZEĥo] kaj oni ampleksigis ĝian jurisdikcion.
Dum la regado de Alfonso la 10-a, la protektado fare de la reĝo sekurigis la ekonomian disvolvigon de la setlejo, pere de la defendo de ties komercistoj kaj la rajtigo de foiroj kaj merkatoj.
NGC 2534
NGC 2534 (aliaj indikoj — UGC 4268, MCG 9-14-14, MK 85, ZWG 263.14, PGC 23024) estas galaksio en konstelacio Linko.
Gvadalaharo (Hispanio)
Mezepoka historio
En la dua duono de la 14-a jarcento setlis en Gvadalaĥaro la familio Mendoza, kies destino ekde tiam markis ankaŭ tiun de la urbo. Inter la membroj de tiu familio menciindas Íñigo López de Mendoza, nome Markizo de Santillana (1398-1458), kaj Pedro González de Mendoza (1428-1495), grava kardinalo de Hispanio kaj konsilisto de la Katolikaj Gereĝoj. La ascendo de la familio Mendoza, kiu ekde 1475 ĝuis la titolon de Duklando de Infantado, okazigis ke la kortego de la dukoj iĝu ekonomia motoro de la urba vivo. En 1460, la reĝo Henriko la 4-a donis al Gvadalaĥaro la titolon de "ciudad" (urbo) kaj konfirmis ties voĉdonrajton en la regna kvazaŭ-parlamento "Cortes de Castilla", kun okazo de la nupto de sia favoratulo Beltrán de la Cueva kun Mencía de Mendoza y Luna, nome filino de Diego Hurtado de Mendoza, 1-a duko de Infantado.
NGC 2534
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Gvadalaharo (Hispanio)
Moderna historio
Menciindas du reĝaj nuptoj kiuj okazis en la urbo. La unua inter Filipo la 2-a kaj Izabela de Valois en 1559 kaj la dua inter Filipo la 5-a kaj Izabela de Farnesio en 1714, ambaŭ okazis en la Palaco de Infantado.
Nuntempa historio
La 19-a jarcento komencis per du malbonaĵoj por la urbo: unuflanke, en 1808 Gvadalaĥaro estis konkerita de la franca armeo estrita de la generalo Joseph Léopold Sigisbert Hugo, patro de la posta verkisto Victor Hugo, dum la Milito de Hispana Sendependigo kaj estis parte detruita en 1813; kaj aliflanke, la fermo de la Reĝa Fabriko de Tolaĵoj en 1822 ĉar ĝi malmulte enspezis kaj la falo de la metieco kaj de la komerco pro la forta allogo de la merkato de Madrido kio okazigis fortan elmigradon kaj la fakton ke pli kaj pli Gvadalaĝaro dependas el Madrido.
En 1812 estis kreita la Provinca Deputitaro de Gvadalaĥaro kun Molino kaj la teritoria divido de Hispanio de 1833 desegnita de Javier de Burgos stablis la administran unuon de la provinco Gvadalaĥaro, kiu en 1840 fiksigis definitive la ĉefurbon de la provinco kiel sidejo de publikaj institucioj en la urbo Gvadalaĥaro, malprofite por Molina de Aragón. Tamen, la aparta situacio de la ĉefurbo de provinco tiom etenda kaj kun tiom malbonaj komunikvojoj, okazigas ke ĝi ne povas plenumi veran influon sur granda parto de la provinco, ĉefe antaŭ la forta historia gravo de Sigüenza kaj de Molina, pro kio, male al tio kio okazas ĉe aliaj novaj provincaj ĉefurboj, tiu funkcio ne generas baldaŭan industrian kaj komercan disvolvigon.
Oni instalis la Akademion de Militinĝenieroj, La kresko, dum la dua duono de la 19a jarcento ĝis mezo de la 20a jarcento, esta malrapida, centrita en la agado de administracia sidejo kaj sen industria disvolvigo.
Dum la Hispana Enlanda Milito (1936-1939), okazis la Batalo de Gvadalaĥaro, kiu estis unu el malmultaj venkoj de la armeo de la Dua Hispana Respubliko kontraŭ la armeo de Franco kaj ĉefe kontraŭ la italaj trupoj de Mussolini, kiu helpis tiun. La italoj perdis milojn da soldatoj kaj grandan kvanton de armilaro, ĉefe pro la malbonaj veterkondiĉoj (koto).
Post la milito, kiu okazigis gravajn damaĝojn al la urbo, en 1959 Gvadalaĥaro estis inkludita en la frankismaj disvolvigaj planoj kiel zono por industria malpezigo de Madrido, kaj ekde tiam la urbo en la lastaj jaroj atingis unu el plej grandaj indicoj de relativa kresko el Hispanio. Aktuale ĝi troviĝas ene de planoj de urbaniza disvolvigo kiuj permesas la pliigon de la loĝantaro konsiderinde. Oni inaŭguris novajn kvartalojn, kiel Aguas Vivas en la nordo de la urbo. Tiele en la lastaj jaroj oni registris grandan urbanizan disvolvigon, pro kio okazis konsekvenca pliigo de la prezoj de la loĝejaro.
Demografio
Laŭ la censo de 2015 de la INE, la municipo Gvadalaĥara havis 83 391 loĝantojn, el kiuj 40 278 (48,30 %) estis viroj kaj 43 113 (51,70 %) estis virinoj, kio faras ĝin la plej loĝata municipo el la provinco kaj la tria de la regiono Kastilio-Manĉo. Pri distribuado, 81 160 loĝis en Gvadalaĥaro mem, 837 en Iriepal, 514 en Taracena, 212 en Usanos kaj 168 en Valdenoches.
La eksterlanda loĝantaro censita en 2015 sumis totalon de 10 020 loĝantoj (12,01 % de la totalo), el kio la plej nombraj ŝtatanecoj estas la rumana (3 481 loĝantoj), la maroka (1 896 loĝantoj), la perua (486 loĝantoj), la ĉina (436 loĝantoj) kaj la bulgara (407 loĝantoj).
Ekonomio
La ekonomio de Gvadalaĥaro estas markita de ĝia situo, en la Koridoro de Henares, nome unu el la zonoj plej industriigitaj de Hispanio, kaj pro ties kondiĉo de provinca ĉefurbo. Ĝis la 1970-aj jaroj ĝi estis administracia kaj komerca urbo. La loĝantara saturiĝo de Madrido kaj la etendo de ties metropola areo okazigis transformon de Gvadalaĥaro en industria kaj dormeja urbo de la ŝtata ĉefurbo, kun la sekva plibonigo de la komunikvojoj inter ambaŭ urboj kaj la industria etendo de Gvadalaĥaro. Ekde tiam, la dependo de Madrido estas kio difinas la ekonomon de Gvadalaĥaro.
La industria kresko de Gvadalaĥaro estas markita de la konstruo de du industriaj zonoj: nome la zono de Henares, dediĉita ĉefe al la duonpeza kaj peza industrio, kaj la zono El Balconcillo [la balkoneto], por la malpeza industrio. Al tiuj aldoniĝos la zono Ruiseñor [najtingalo], kiu dediĉos sin al la loĝistiko, al entreprena parko kaj al la alta teknologio.
Milita arkitekturo
La plej antikva restaĵoj de la Reĝa Alkazaro datas de la 9-a jarcento. Laŭlonge de la tempo, tiu estis uzata kiel milita alkazabo, reĝa alkazaro, fabriko de teksiloj kaj aerarmea kazerno, kaj estis detruita preskaŭ komplete en la Milito de Sendependiĝo kaj en la Enlanda Milito. Ekde 1998 oni faris arkeologiajn elfosaĵojn kie aperis diversajn elementojn de diversaj epokoj en kiuj estis uzata la konstruaĵo de la alkazaro.
Ĉe tiu, aperas la restaĵoj de la mezepoka murego kiu ĉirkaŭis la tutan urbon, same kiel kelkaj el ties pordegoj kaj ĉefturoj kiuj protektis ĝin. La plej parto de la murego estis detruita dum la 19-a jarcento por ebligi la ampleksigon de la urbo en la suda plilarĝiĝejo, ĉe la vojo al Cuenca, kak por malfermi ĉirkaŭvojon al nordoriento en la vojo de Zaragozo.
La plej ĵusa fortikaĵo de la urbo estas la Fortikaĵo de Sankta Francisko, konstruita en la 19-a jarcento profite de la antikva konvento de Sankta Francisko, de la 14-a jarcento. Ĉe la konstruaĵoj de la konvento, kiuj reformiĝis komplete, foje sen respekto al sia origina strukturo, stariĝis helpaj pavilonoj kaj murego kun gvatoturoj.
Civila arkitekturo
Alia elstara palaco estas la palaco de Antonio de Mendoza, konstruita komence de la 16a jarcento laŭ planoj de Lorenzo Vázquez kaj ampleksigita poste laŭ ordono de Brianda de Mendoza por konvento de franciskanoj sub direktorado fare de Alonso de Covarrubias.
Originala de la 17-a jarcento estas la palaco de la Cotilla, kiu estis reformita en la 19-a jarcento fare de la markizoj de Villamejor, gepatroj de la grafo de Romanones. Tiu lasis en ties interno la nomitan "ĉina salono", kies muroj estas ornamitaj per ĉina pentrita murpapero. Kaj de la 19-a jarcento estas la lasta granda palaco de la urbo, nome la palaco de la grafino "de la Vega del Pozo", desegnita de Ricardo Velázquez Bosco sur antikva konvento de la 16-a jarcento, kiu karakteriziĝas per sia eklektikismo kaj per la flaveca koloro de ties eksteraj muroj.
Al tiuj palacoj aldoniĝas aliaj minoraj kiel la palaco de Dávalos, de la 16-a jarcento komplete restaŭrita fine de la 20-a jarcento por gastigi la sidejon de la publika biblioteko, aŭ la palaco de la grafoj de Coruña, ankaŭ de la 16-a jarcento apuda al la preĝejo de Sankta Nikolao la Reĝa. Tamen estas ankaŭ aliaj, kiel la granda palaco de Montesclaros, de la 16-a jarcento, kiu estis ankaŭ sidejo de la Akademio de Militinĝenieroj kaj kiu estis detruita de incendio en 1924.
Aliaj civilaj historiaj konstruaĵoj kiuj troviĝas en Gvadalaĥaro estas la urbodomo, konstruita en 1906 laŭ eklektika stilo; la palaco de la Deputitaro, konstruita en la 19-a jarcento kiel sidejo de la provinca registaro; la provinca prizono aŭ la Gastejo de la Horloĝo, antikva domego de la 17-a jarcento, komplete rekonstruita komence de la 21-a jarcento.
Religia arkitekturo
Je la ascendo de la nobelaro de Gvadalaĥaro en la Malalta Mezepoko, ekis periodo de konstruado de grandaj preĝejoj, pleparte financitaj de tiu, kaj tre ofte apudaj al konventoj. En la 14-a jarcento, apude al la nuntempe malaperinta konvento de Sankta Klara oni konstruis la preĝejon de Santiago, kiu miksis la stilojn mudeĥara kaj malfru-gotika. Estas mudeĥaraj ankaŭ la restaĵoj de la preĝejo de Sankta Ĝilo, de la 12-a jarcento, kiu estis ankaŭ sidejo de la municipa konsilantaro el kiu restas stare nun la absido. Sed, de tiu epoko, elstaras ĉefe la Kunkatedralo de Sankta Maria, konstruita sur antikva moskeo ekde fino de la 13-a jarcento ĝis la 16-a jarcento kunigante tri arkitekturajn stilojn: nome mudeĥara, renesanca kaj baroka. Iom antaŭa al tiuj ĉiuj estas la sanktejo de la Virgulino Antigua, de la 13-a jarcento, kvankam tre transformita en la postaj jarcentoj.
De la Renesanco de la 16-a jarcento kaj de la baroko de la 17-a jarcento, koincide kun la nobela hegemonio de Gvadalaĥaro, estas la plej parto de la antikvaj preĝejoj de la urbo, kiel la preĝejo de Sankta Ĝilo (16a jc.), la preĝejo de Sankta Mikaelo (16a jc.), el kiu staras reste nur la kapelo de Luis de Lucena, aŭ la preĝejo de Remedios (16a jc.), parto de antikva konvento kaj aktuala aŭlo de la Universitato de Alcalá de Henares. El tiu periodo estas ankaŭ la konventoj de Sankta Francisko (16a jc.), poste pafilista fuorto kiu estas hejmo de la panteono de la familio Mendoza, fare imite de la panteono de la Reĝoj de la Monaĥejo de El Escorial; de la Piedad (Pieco), antaŭ palaco de Antonio de Mendoza (16a jc.); de Sankta Jozefo, aŭ de la Karmelaninoj de Malsupre (16a jc.), kaj de Carmen (16a jc.).
En la 19-a jarcento, la mecenatino María Diega Desmaissières, grafino de la Vega del Pozo kaj dukino de Sevillano, konstruigis en bieno de sia posedaĵo sude de la urbo laŭ desegnoj de Ricardo Velázquez Bosco, ŝian panteonon, la preĝejo de Sankta Maria Mikaela kaj la lernejon de la monaĥina ordeno Adoratrices, honore al sia onklino Micaela Desmaissières.
Arkitekturo en la submunicipoj
La submunicipoj Iriépal, Taracena, Usanos kaj Valdenoches estas malgrandaj vilaĝoj de agrikultura deveno, ĉiam dependaj de la ekonomia agado de Gvadalaĥaro kaj kun malabunda historia arkitekturo, ĝenerale nur malriĉa mezepoka aŭ moderna preĝejo. Tiele, en Iriépal estas la preĝejo de la Concepción (Koncipiĝo de Maria), verko de la 16-a jarcento, kie elstaras la mudeĥara turo; en Taracena staras la preĝejo de la Purísima (plej pura), de la 17-a jarcento, en stilo renesanca tre simpla, kaj en Usanos, la preĝejo de la Asunción (ĉieliro de Maria), romanika de la 13-a jarcento, tre reformita en postaj apokoj kaj kie elstaras la turo kun kreneloj.
En aliaj medioj, elstaras ankaŭ la lavejo de Iriépal, verko de 1910 laŭ historiisma stilo danke al la financado fare de la Fondaĵo de José Santa María de Hita, kaj la fontanoj de Iriépal (1858) kaj Valdenoches (1656).
En ĉiuj submunicipoj troviĝas kelkaj ekzemploj de kastiliaj domegoj, tre malriĉaj kompare kun tiuj de urboj. Laste, elstaras la setlejo Villaflores, nome agrikultura setlejo konstruita en 1887 laŭ desegno de Ricardo Velázquez Bosco kaj laŭ mendo de María Diega Desmaissières.
Urbanismo
La urba aspekto de la historia centro de Gvadalaĥaro estas tipa de alandalusa urbo, kun mallongaj kaj mallarĝaj stratoj kaj variaj placetoj. La ĉefa vojo de la urba centro estas la ĉefa ŝtrato nome Calle Mayor [KAlje maĜOR] (nome ankaŭ calle de Miguel Fluiters en ties malsupra parto), kiu trapasas ĝin el nordokcidente al susoriento. Ĝi estis malfermita ĉefe dum la 17-a jarcento kiel parto de la reĝa vojo el Madrido al Zaragozo, kiu trapasis la urbon, kaj inter fino de la 19-a jarcento kaj komenco de la 20-a suferis grandan stetikan ŝanĝon pro la starigo de novaj konstruaĵoj por loĝejoj. Ĝi kunigas la du plej grandajn placojn de la historia centro de la urbo, nome tiu nomita dum la frankisma epoko "Plaza de los Caídos en la Guerra Civil" ((frankismaj) falintoj dum la enlanda milito) kaj nun simple "Plaza de España", en la malsupra parto ĉe la palaco Infantado, kaj la placo de Sankta Dominiko en la supra parto ĉe la preĝejo de Sankta Ĝeneso. Ĉe la mezo de la strato troviĝas du aliaj placoj, nome la "plaza Mayor" (plej granda placo), kie estas la urbodomo, kaj la placo de la Jardinillo [ĥardiNIjo] (Ĝardeneto).
En la urba centro troviĝas ankaŭ la strato Bardales, ekzemplo de mallarĝa komerca strato en kiu estis la atelieroj de esparto. Pere de la malmuntado de la antikvaj muregoj en la 18-a jarcento, profite de ties antikva itinero, oni malfermis du el la ĉefaj vojoj de la urbocentro: nome la "Carrera de San Francisco", el la placo de Sankta Dominiko al la Pordego Bejanque [beĤANke] ĉe la Parko Concordia, kaj la antikva ŝoseo N-II kiel ĉirkaŭirejo de la urbo oriente. Kiel sekvo de la Carrera de San Francisco el la placo de Sankta Dominiko al la okcidento, oni malfermis en la 1950-aj jaroj la promenejo de la Doktoro Fernández Iparraguirre (konata populare kiel promenejo de la Krucoj), nome bulvardo desegnita de Antoni Batlle Punyed kaj inspirita de La Rambla de Barcelono. En ĝi staras el majo 2003 ankaŭ kolekto de bustoj de gravuloj el la urbo faritaj de Luis Sanguino.
Kiel inĝenieriaj verkoj plej antikvaj de Gvadalaĥaro estas la ponto de Henares, nome enirejo al la urbo veninte el Toledo tra la kvartalo La Alcallería, starigita en la 10-a jarcento, kvankam tre transformita en postaj jarcentoj, kaj la ponto de la Infantas (Infantinoj), ĉe la turego de Alamín kaj ĉe la ravino de Alamín. Pli ĵuse, de komenco de la 21-a jarcento, estas la ponto Arriaca, nome staja viadukto situa norde de la urbo, ĉe la novaj urbanizitaj areoj.
Krom tiuj kiuj estas sur la promenejo de la Krucoj, aliaj skulptaĵoj rimarkindaj en la urbo estas la monumento al la Grafo de Romanones, en la ĝardenoj de la placo de Sankta Dominiko, farita de Miguel Blay en 1914; La brakumo, monumenta skulptaĵo de Francisco Sobrino Ochoa, starigita en la 1980-aj jaroj ĉe unu el la enirejoj al la urbo el la ŝoseo A-2, kaj la busto de José Antonio Ochaíta, fare de Antonio Navarro Santafé, ĉe la konvento de la Karmenaninoj, inter aliaj.
Muzeoj
La urbo disponas el diversaj muzeoj kaj muzeaj ekspoziciejoj.
Spektaklejoj
Inter la spektaklejoj el kiuj disponas la urbo menciendas la jenaj:
Kulturaj eventoj
Dum la tuta jaro diversaj organismoj kaj asocioj organizas aŭ patronas kulturan agadon ĉiatipan. La jena listo indikas kelkajn el plej konataj kaj referencataj kiuj ĝuas plej grandan tradicion kaj kontinuecon:
Krom tiuj eventoj menciendas la Solsticio Folk (Folklora Solstico), nome festivalo de kelta muziko kiu okazas ĉiusomere, la Veladas de Arte Sacro (Vesperoj de Religia Arto), nome muzikaj vesperoj okazintaj en novembro en la diversaj preĝejoj de la ĉefurbo aŭ la Librofoiro, okazinta en majo.
Provinco
Gvadalaĥaro estas ĉefurbo de samnoma provinco, havanta 175.000 loĝantojn, unu el la plej senloĝataj provincoj de Hispanio.
Ĉefaj vilaĝoj estas jenaj: Sigüenza, Pastrana, Molina de Aragón kaj Azuqueca de Henares.
Karl-Hermann Simon
Karl-Hermann SIMON (naskiĝis la 30-an de septembro 1930 en Erfurt; mortis la en Eberswalde)) estis germana forst-sciencisto kaj Esperanto-terminaristo kaj -terminologo.
Simon magistriĝis en la Forstmastrumada Fakultato en Eberswalde kaj tie doktoriĝis en 1959. Ekde 1978 li esperantiĝis kaj en 1981 komencis formi fakgrupon sub la nomo "Internacia Forstista Rondo Esperantlingva". Ĝia ĉefa tasko estis laboro pri la plurlingva forsta terminaro Lexicon Silvestre, kiu aperis inter 1997 kaj 2000 (komparu la artikolon "Esperanto-germana vortaro") sub redakto de Simon. Li prezidis la subtenan asocion Förderverein "Lexicon silvestre" e.V. ĉe la ŝtata altlernejo pri forsto-scienco en Eberswalde (Brandenburgio). Krome li multe verkis kaj prelegis en Esperanto pri sia fako kaj pri terminologio, i.a. en Scienca Revuo, Esperanto (UEA), en Forstista Informilo kaj aliaj periodaĵoj, krome en la unua simpozio de la Akademio de Esperanto, kiu okazis en Prago en julio 1994.
Simon estis docento de AIS San-Marino.
Plaça Maragall (Metroo de Barcelono)
Plaça Maragall estas estonta stacio sur linio 9 kaj linio 10 de la Metroo de Barcelono, situanta en Barcelono.
Ligo (asocio)
Ligo (de latina ligare - ligi) estas la tuto de personoj, organizaĵoj, urboj, teritorioj, ŝtatoj aŭ aliaj entoj, ligitaj por komuna celo. Oni uzas la vorton "ligo" en diversaj kuntekstoj:
Ligo estas ankaŭ vorto por referenco al alia dokumento ene de hiperteksto. Sed kutime oni uzas por tio la terminon ligilo aŭ hiperligilo.
Soumaintrain (apartigilo)
Soumaintrain estas la nomo de pluraj artikoloj.
Coudoux
(jen france, okcitane Codoç) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Bouches-du-Rhône (franca elparolo: [], "Riverbuŝoj de Rodano", okcitane Bocas de Ròse), en la regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura (Provence-Alpes-Côte d'Azur, prononcata, okcitane Provença-Aups-Còsta d'Azur). Fine de en la komunumo vivis.
Kaspar von Stieler
Kaspar von STIELER (* 1632 en Erfurt, † la 24-an de junio 1707 samloke) estis germana poeto. Li estis reprezentanto de la baroko kaj lingvistikisto.
Ottó Bláthy
Ottó Bláthy [otO blAti], hungare Bláthy Ottó Titusz estis inventisto.
Vivo
En Hungario faklernejoj kaj asteroido 126315 Bláthy havas la nomon Bláthy.
Haapavesi
Haapavesi estas urbo kaj komunumo en la provinco Norda Ostrobotnio en la norda parto de Finnlando. Ĝis la jaro 2009 ĝi estis parto de la gubernio Oulu.
Hirundo (genro)
La genro de birdoj Hirundo estas grupo de paserinoj de la familio de Hirundedoj. Tiuj estas la tipaj hirundoj, inklude la disvastigitan Kamphirundon, kiuj nomigas la familion. Multaj el tiu grupo havas blunigrajn dorsojn, ruĝon en vizaĝo kaj foje ĉe pugo aŭ nuko, kaj blankecajn aŭ ruĝecajn subajn partojn.
Genetika pruvo ĵus montris, ke multaj el la specioj ĝis tiam inkluditaj en Hirundo estas malpli rilataj ol ties aspekto sugestis; tiuj specioj estas foje traktitaj en la separataj genroj Cecropis (ekz. Ruĝpuga hirundo Cecropis daurica, iam Hirundo daurica) kaj Petrochelidon (ekz. Klifhirundo Petrochelidon pyrrhonota, iam Hirundo pyrrhonota); ili estas diferencaj el tipaj specioj de la genro Hirundo same kiel la Murhirundo de la genro Delichon.
Ananiasz Zajączkowski
Ananiasz Zajączkowski (naskiĝis la 12-an de novembro 1903 en Troki, m. la 6-an de aprilo 1970 en Romo) – pola orientalisto, tjurkologo, profesoro de Varsovia universitato, karaima aktivulo, membro de Pola Scienca Akademio kaj Pola Akademio de Scipovoj.
Vivo
Filo de Aleksander (Achiezer), juĝeja laboristo kaj de Emilia Bezekowicz. Li frekventis Gimnazion je la nomo de Reĝo Sigismondo la 2-a en Vilno (ĝis 1925), poste studis orientalistikon en Jagelona Universitato; en 1929 doktoriĝis tie surbaze de la disertaĵo ''Sufiksy imienne i czasownikowe w języku zachodniokaraimskim. Przyczynek do morfologii języków tureckich'' (Nomaj kaj verbaj sufiksoj en okcidentkaraima lingvo. Kontribuo al morfologio de tjurka lingvaro), preparita sub gvido de Tadeusz Jan Kowalski. Kiel stipendiulo de la Fonduso de Nacia Kulturo kompletigis studojn en eksterlandaj altlernejoj - en Berlino, Istanbulo kaj Parizo (1929-1931). Li laboris kiel asistanto en Katedro de Orienta Filologio en Jagelona Universitato. En 1932 translokiĝis al Varsovia Universitato, al posteno de pli maljuna asistanto kaj lektoro de la turka lingvo en Orientalistika Instituto. En 1933 habilitiĝis surbaze de la disertaĵo ''Studja nad językiem staroosmańskim. Wybrane ustępy z anatolijskotureckiego przekładu Kalili i Dimny'' (Studoj pri malnovotomana lingvo. Elektitaj fragmentoj el anatolia-turka traduko de Kalila kaj Dimna) iĝante docento en la Katedro de Tjurkologio de Varsovia Universitato.
Li lekciis pri tjurkologio, iranistiko, arabologio kaj mezepoka historio de Proksima Oriento, interalie en Orienta Instituto en Moskvo (1956), en Hebrea Universitato de Jerusalemo (1957), en Instituto Universitario Orientale en Napolo (1958), en Universitato de Majenco (1959), Universitato de Istanbulo (1962). Li membris en Labor-Grupo de la Pola Komitato pri Unesko. En 1955 ricevis ŝtatan premion de la dua grado pro la tuta scienca atingaĵo. Honora doktoro de universitatoj en Berlino (1961), Tbilisi (1966) kaj Manĉestero (1967). Distingita per Oficira Kruco (1954) kaj Komandora Ordeno de Renaskiĝinta Pollando, Medalo de 10-jariĝo de Popola Pollando, kaj ankaŭ de la irana Ordeno Nisan-Sipas.
Ekster scienca laboro en la jaroj 1945-1970 estis superulo de KaraimaReligia Asocio en Pola Respubliko. Lia kuzo Włodzimierz, same tjurkologo, estis profesoro de Jagelona Universitato.
Ananiasz Zajączkowski okupiĝis pri tjurkologio, historio de mezepoka turka kulturo, leksikografio, kompara literaturscienco, eldonado de kulturaj verkoj. Li esploris interalie historion, lingvon kaj kulturon de ĥazaroj kaj analizis influon de la persa lingvo kaj persa literaturo al la turka literaturo, kaj ankaŭ polajn-orientajn lingvajn ligojn. Interesiĝis pri vivo kaj agado de Aviceno. Li eldonis interalie Sto sentencji i apoftegmatów arabskich Kalifa Ali'ego w parafrazie mamelucko-tureckiej (Cent aforismoj kaj arabaj apoftegmatoj de kalifo Ali en mameluka-turka parafrazo) (1968), ankaŭ anoncis kelkajn tradukojn. Li redaktis Vortaron karaim-rus-polan kaj revuojn "Myśl Karaimska" (Karaima penso) kaj "Przegląd Orientalistyczny" (Orientalistika Revuo), krome kunlaboris kun "Język Polski" (Pola Lingvo) kaj "Poradnik Językowy" (Lingva Konsultlibro). Li estis taksata kiel unu el la plej altaj aŭtoritatoj koncerne malnovotomanan kulturon kaj Oran Hordon. Unu el liaj disĉiploj estis Józef Bielawski.
Sudtirolo
Sudtirolo (germane kaj ladine: Südtirol, itale: Sudtirolo), ankaŭ konata per sia itala nomo Supra Adiĝo (itale: Alto-Adige), estas aŭtonoma provinco en norda Italio. Ĝi estas unu el la du aŭtonomaj provincoj kiuj konsistigas la aŭtonoman regionon de Trentino-Supra Adiĝo/Sudtirolo. La provinco havas areon de 7,400 kvadrataj kilometroj kaj totalan populacion de 511 750 loĝantoj (31-12-2011). Ĝia ĉefurbo estas Bolzano-Bozen (itale: Bolzano; germane: Bozen; ladine: Balsan aŭ Bulsan).
La plimulto de la loĝantaro estas de aŭstro-bavara heredaĵo kaj parolas la germanan kiel gepatran lingvon. Proksimume kvarono parolas la italan kiel degepatre. Plejparto de ili loĝas en la du plej grandaj urboj Bolzano-Bozen kaj Merano-Meran. Malgranda malplimulto (ĉirkaŭ 4,5%) havas la ladinan kiel gepatran lingvon. Cetere ekzistas konsiderinda grupo da homoj kies gepatroj havas malsaman denaskan lingvon kaj kreskanta grupo da enmigrintoj el la tuta mondo.
En la jaro 1972 al Sudtirolo estis koncedita konsiderinda nivelo de aŭtonomio, konsistante el larĝa gamo da ekskluzivaj leĝdonaj povoj. Aldone la provinca registaro rajtas administri 90% de la impostoj kolektitaj en la provinco mem.
Nomo
Alto-Adige (laŭlitere tradukita: "Supra Adiĝo"), estas la oficiala itala nomo por la provinco. La esprimo estis la nomo de politika departemento laŭ la rivero Adiĝo en la tempo de Napoleon Bonaparte, kiu kreis la Department de Haute Adige (departemento de Supra Adiĝo). Ĝi estis recikligita, kiel la itala nomo de la nuna provinco post ĝia aneksado al la itala reĝlando.
La oficiala nomo de la provinco hodiaŭ en la germana estas "Autonome Provinz Bozen - Südtirol". Parolantoj de la germana lingvo kutime nomas ĝin ne "Provinz", sed "Land", kiel oni kutimas en Germanio kaj Aŭstrio). Pro provincaj institucioj ofte estas uzata la prefikso "Landes-", kiel ekzemple "Landesregierung" (subŝtata registaro) aŭ "Landeshauptmann" (guberniestro). La oficiala nomo en la itala estas "Provincia autonoma di Bolzano - Alto-Adige", en la ladina "Provinzia autonoma de Balsan/Bulsan - Südtirol".
Historio
Sudtirolo estas administra unuo, kies originoj iras reen al unua mondmilito. Ĝis la fino de tiu milito (1918) la regiono apartenis al aŭstrio-hungaria imperio. En 1915, kun la Traktato de Londono, la triopa Entento promesis la areon al Italio, kiel instigo eniri la militon sur ilia flanko. En 1918, je la fino de la milito, la suda parto de la tiama aŭstra kronregiono Tirolo estis okupita fare de Italio. Sekve la Traktato de Saint-Germain de 1919 difinis, ke la regiono, komprenante kaj la ĉefe germanlingvan parton (la nuna Sudtirolo) kaj la ĉefe itallingvan parton (la nuna Trentino) povis esti cedata al la Itala reĝlando. La provinco, kiel ĝi hodiaŭ ekzistas, estis kreita en 1926 post administra restrukturigo de la Itala reĝlando kaj estis asimilita kune kun la provinco de Trento en la ĝuste tiam kreita regiono Venezia Tridentina.
Sub la itala faŝisma registaro de Mussolini estis faritaj intensaj klopodoj por italigi Sudtirolon. La germana lingvo estis forigita de la publikaj servoj, germana instruado estis oficiale malpermesita kaj germanaj gazetoj estis cenzuritaj kun la ekscepto de la faŝista Alpenzeitung. La registaro masive progresigis enmigradon el aliaj italaj regionoj.
La posta alianco inter Adolf Hitler kaj Benito Mussolini deklaris ke Sudtirolo ne sekvus la sorton de Aŭstrio, kiu estis aneksita al la germana tria regno. Anstataŭe la diktatoroj konsentis ke la germanlingva populacio estu elloĝigita al german-regata teritorio aŭ disigita tra la tuta Italio (Opcio en Sudtirolo). La ekapero de la dua mondmilito malhelpis ilin kompletigi la transloĝigon.
En 1943, kiam la itala registaro subskribis armisticon kun la aliancanoj, la regiono estis okupita fare de Germanio, kiuj reorganizis ĝin kiel Operationszone Alpenvorland (operacia zono de la antaŭalpa regiono) kaj metis ĝin sub la administrado de Gauleiter Franz Hofer. La regiono estis aneksita al la germana regno (kun la aldono de la provinco de Beluno) ĝis la fino de la milito. Tiu statuso finiĝis kune kun la nazireĝimo, kaj itala regado estis reestigita en 1945.
En 1945 sekvante 2-an Mondmiliton, aŭstraj provoj kaj sudtirolaj peticioj por reunuigi germanlingvan Sudtirolon kun Aŭstrio ne estis sukcesaj. Italio daŭrigis kontrolon. Post aprobo de la paketo por Sudtirolo en 1972, la itala respubliko donis plian aŭtonomion al la provinco.
En 1992, Italio kaj Aŭstrio oficiale finis ilian disputon pri la aŭtonomiotemo surbaze de la interkonsento de 1972.
Geografio
Sudtirolo situas ĉe la plej norda punkto de Italio. La provinco estas limita fare de Aŭstrio, specife de la aŭstraj federaciaj ŝtatoj Tirolo kaj Salzburg, en la oriento kaj nordo, en la okcidento ĝi limas al la svisa Kantono de Grizono. La italaj provincoj de Beluno, Trentino, kaj Sondrio limigas Sudtirolon en la sudoriento, sudo, kaj sudokcidento, respektive.
Tute situanta en la Alpoj, la pejzaĝo de la provinco estas dominita per montoj. La plej alta pinto estas la Ortler (3905 m) en okcidento, kio ankaŭ estas la plej alta pinto en la orientaj Alpoj. Eĉ pli famaj estas la fendetoplenaj pintoj de la Dolomitoj en la orienta parto de la regiono.
Situante intere la montoj estas granda nombro da valoj, kie la plimulto de la populacio vivas.
La plej grandaj riveroj estas Adiĝo (germane:Etsch, itale:Adige) kaj ĝia alfluanto Eisack (itale:Isarco).
La Adiĝa Valo (germane Etschtal [EĈtal], itale Valle dell’Adige [vale DAdiĝe] resp. Val d’Adige) estas alpa valo en la teritorio de Sudtirolo, kiu estas trafluata per la rivero Adiĝo kaj estis kreita per samnoma glaciepoka glaĉero.
Lingvoj
La germana kaj la itala estas ambaŭ oficialaj lingvoj de Sudtirolo. En kelkaj orientaj municipoj la ladina estas la tria oficiala lingvo. Plimulto de la loĝantoj de nuntempa Sudtirolo parolas indiĝenajn austro-bavarajn dialektojn de la germana lingvo. La altgermana lingvo ludas dominan rolon precipe en eduko kaj amaskomunikilaro.
Ĉiu civitano havas la rajton uzi sian propran gepatran lingvon, eĉ en tribunalo. Lernejoj estas apartigitaj por ĉiu lingvogrupo.
Ĉiuj trafiksignoj estas oficiale du- aŭ trilingvaj. La plej multaj italaj loknomoj estas tradukoj prezentitaj fare de itala naciisma Ettore Tolomei, la verkinto de la "Manlibro de la lokaj nomoj de Supra Adiĝo" (Prontuario dei nomi locali dell’Alto Adige).
Por atingi justan asignon de laborlokoj en publika servo, estis enkondukita etna proporcio (itale: proporzionale-etnica, germane: ethnischer Proporz). Ĉiuj dek jaroj, kiam la ĝenerala censo de populacio okazas, ĉiu civitano devas deklari al kiu lingva grupo ili apartenas aŭ volas esti agregitaj. Laŭ la rezultoj ili decidas kiom da homoj de ĉiu grupo estos dungitaj por publika servo.
Loĝantoj laŭ lingvogrupoj de 1880 ĝis 2001
Kulturo
Franz Tumler (naskiĝinta la 16-an de januaro 1912 en Bozen-Gries, mortinta la 20-an de oktobro 1998 en Berlino) estis aŭstra verkisto. En multaj verkoj li temigas intensan rilaton al la patrujo Sudtirolo, kie oni nomas lin "patro de literaturo".
Politiko
Ekde la fino de la dua mondmilito la aŭtonoma provinco de Bolzano estas regata de la Südtiroler Volkspartei - Sudtirola Popola Partio, la kolekta partio (Sammelpartei) de la civitanoj germanlingvaj kaj ladinaj. Ĝi okupis la absolutan plimulton de sidlokoj en la provinca konsilio ĝis la provincaj elektoj de oktobro 2013.
En la provinca registaro kaj en la urboj kaj grandaj vilaĝoj, kie loĝas multaj itale-parolantoj, la SVP dum longa tempo regis en alianco kun la Kristandemokratoj Democrazia Christiana; nuntempe ĝi estas aliancita kun la Demokrata Partio sed daŭre konservas decidofaran aŭtonomecon. En pli ol 90% de la komunumoj de la provinco, la urbestro estas esprimita per la SVP.
La dua partio de la provinco estas Die Freiheitlichen (La Liberuloj), movado favore al sendependiĝo de Italio kaj aparte atenta al protektado de la rajtoj de la germanlingvaj loĝantoj fronte al la italoj kaj precipe al la lastatempaj enmigrintoj. El politike simila direkto venas ankaŭ la partio Suda tirola Libereco ( Süd Tiroler Freiheit), la partio de Eva Klotz (konsiderata la plej reprezenta nuntempa gvidanto de germana iredentismo en Sudtirolo), kaj la Civitana Unio por Sudtirolo (Bürgerunion für Südtirol). En la provincaj elektoj de 2013 tiuj partioj kune gajnis 27,2% de la voĉdonoj.
La tria politika forto en la provinco estas la Verduloj de Sudtirolo. Ĝi estas transetna politika movado kaj ano de la internacia movado por mediprotektado kaj paco.
En la itala lingvogrupo la Kristandemokratoj (Democrazia Cristiana DC), la Komunistoj (Partito Communista Italiano PCI) kaj la dekstrema Itala Socia Movado (Movimento Sociale Italiano MSI) estis la plej reprezentaj partioj ĝis ilia malfondo en la 90aj jaroj. En la provincaj elektoj de 2003 la plej forta partio estis la Nacia Alianco (Alleanza Nazionale AN), en 2008 La Popolo de Libereco (Popolo delle Libertá). La provincaj elektoj de 2013 markis la kolapson de la itala centro (dividita en pluraj listoj) kaj la Demokrata Partio fariĝis la ĉefa partio de la itala lingvogrupo kaj la kvina forto en la provinco.
Wolfgang Koeppen
Wolfgang (Arthur Reinhold) Koeppen [volfgan kepn] (* en Greifswald, †  en Munkeno) estis germana verkisto.
Studinte germanistikon kaj teatran sciencon, li dum ioma tempo laboris kiel ĵurnalisto kaj dramaturgo. Ekde 1934 li plene dediĉis sin al la verkado, samjare li fuĝis de la nazioj al Nederlando kaj en 1938 li revenis al Germanio.
4818 Elgar
4818 Elgar estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Edward L. G. Bowell elde la Stacio Anderson Mesa de la observatorio Lowell apud Flagstaff (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en momoro de la brita komponisto Edward Elgar (1857–1934).
Ribafrecha
Ribafrecha [ribaFREĉa] estas vilaĝo kaj municipo de Rioĥo (norda Hispanio), nome en la norda Komarko de Logronjo kun ĉefurbo en la provinca kaj regiona ĉefurbo Logronjo.
Geografio
Ĝi estas sur la valo de la rivero Leza sude de Murillo de Río Leza kaj ĉe la regiona ŝoseo LR-250; laŭ tiu estas sude Leza de Río Leza kaj aliaj lokoj de la komarkaro Kameroj kaj norde estas Logronjo. Proksime estas areoj de iknitoj, inter kiuj spuroj de dinosaŭroj.
Historio
En 1478 la lokanoj de Clavijo kaj Lagunilla (apartenantaj al la senjorlando de Cameros) forhakis la teritorion de Ribafrecha (de Gómez Manrique) reprezalie pro la detruo de la fortikaĵoj de Entrena (tiam Cameros) fare de la lokanoj de Navarrete (Gómez Manrique).
En la 1960-aj jaroj, Ribafrecha havis propran elektran centralon, movita pere de la energio de la rivero Leza.
Aktualo
La rura elmigrado okazis el la 1950-aj jaroj kaj tial oni malaltiĝis el 1 702 loĝantoj ĝis nunaj 1000.
La ekonomio estas bazata ĉefe sur la brutobredado, agrikulturo, forstado, kaj la rura turismo.
Vizitindaĵoj estas la preĝejo, kaj la ermitejo, kaj rigardejoj al pejzaĝo ktp.
Choratice (Malšovice)
Choratice estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Malšovice. Ĝi trovigas proksimume 1,5 km sudoriente de Malšovice. Kondukas tra ĉi tie ŝoseo I/62. Estas ĉi tie registritaj 45 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Choratice situas en katastra teritorio Borek u Děčína kun areo 2,53 km².
Deklatera kajtopluredro
En geometrio, deklatera kajtopluredro aŭ estas pluredro, la oka en malfinia serio de kajtopluredroj. Ĝi havas 20 edrojn kiuj estas kongruaj kajtoj. Ĝi estas edro-transitiva kaj ĝia duala pluredro estas deklatera kontraŭprismo.
Martha von Sabinin
Martha von SABININ (Марфа Степановна Сабинина) (naskiĝinta la en Kopenhago, mortinta la  en Jalto  estis rusa komponistino kaj pianistino.
Vivo
Maria von Sabinin estis filino de la rusa-ortodoksa arkipresbitero Stefan Sabinin en Vajmaro kaj Aleksandra Timofejevna Sabinina, nask. Veŝĉeserova. Ŝi studis muzikon ĉe Robert kaj Clara Schumann, Peter Cornelius kaj Franz Liszt. Ŝi estis instruistino muzika en Vajmaro inter 1854 kaj 1860. Krome ŝi dungitis kiel kortega muzikpedagogino por la infanoj de caro Aleksandro la 2-a en Sankt-Peterburgo inter 1855 kaj 1881. Maria von Sabinin laboris en malsanulejo inter 1876 kaj 1878 dum la Rusa-turka milito kiel flegistino. Poste ŝi frokuliĝis ĉe la fratinoj de la mizerikordo. Martha iĝis abatino kaj fondis mem hospitalojn. Krome ŝi kultivis vinon kaj elpremis vinberan sukon tiom bonan, ke ŝiaj vinspecoj estis honoritaj per oraj kaj arĝentaj medaloj en Odeso kaj Jalto. Ekde 1880 ŝi verkis el taglibro sia rememorojn. Finfine ŝi mortis en 1892 sur Krimeo. Sur malnova desegnaĵo videblas ordenoj kiujn ŝi ricevis por servoj siaj el kiuj unu estis tre verŝajne la Rusa ordeno de Sankta Katerino.
El la serio Virinoj en muziko
Martha von Sabinin (aŭ ruse Marta Stepanovna Sabinina) (1831-1892) estis rusa komponistino kaj pianisto, naskita en Danio kiel filino de Stefan Sabinin, rusa ortodoksa pastro. Ŝi kreskis en Vajmaro, sed pasigis duonon de sia vivo en Rusio.
Martha heredis sian muzikecon de sia patrino, kiu kunportis ŝin regule ekde la dek jaraĝo al koncertoj kaj al la Korusa Societo. La unuajn pianolecionojn ŝi ricevis de Gustav Kellner kaj Ulrike Wolf. La orgenisto Johann Gottlob Zöpfer instruis al ŝi muzikteorion.