cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oswulf
Li estis filo de Eadbert, kiu regis Northumbria de 737 ĝis 758, kaj heredis la regnon post kiam tiu abdikis la tronon por eniri monaĥejon. Li estis murdita de anoj de sia domanaro, kaj Aethelwald Moll (kiu verŝajne partoprenis la komploton) iĝis reĝo.
En aŭgusto 761 lia frato Oswine mortis dum batalado kontraŭ Aethelwald Moll.
John Key
John Phillip KEY (naskiĝinta la en Auckland) estas Nov-Zelanda politikisto. Li laboris kiel ĉefministro de Novzelando de 2008 ĝis 2016. Li estis prezidanto de centra-dekstra partio New Zealand National Party en 2006–2016.
Key ŝtudis en Universitato de Canterbury kontadon kaj fariĝis kandidato de komercaj sciencoj 1981. Cetere li plenumis kursojn de administracio en Universitato de Harvard. Key laboris en Merrill Lynch en Singapuro el la jaro 1995. En politikon li iris en 2001 kaj li estis elektita en parlamenton en 2002. Key fariĝis administranto de partio kaj opozicio en novembro 2006. Post la elekto de la jaro 2008 li kreis registaron kun subteno de tri malgrandaj partioj.
Endre Grastyán
Endre Grastyán [graŝtjAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo Grastyán Endre estis hungara kuracisto, psikologo, fiziologo, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1982).
John Key
Registaro, kion Key administris, aranĝis referendumon por ŝanĝi la la landan flagon. Oni decidis konservi la malnovan flagon per referendumo, kio finiĝis marte 2006. Key apogis la ŝanĝon de la flago kaj la referendumo kaŭzis kritikon en la opozicio de Nova Zelando.
Endre Grastyán
Endre Grastyán naskiĝis la  1924 en Őriszentpéter. Li mortis la 1988 en Pécs.
Rátka
Rátka, germane Ratkau estas vinvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Szerencs.
Endre Grastyán
Biografio
Endre Grastyán frekventis mezlernejon en Sopron, universitaton en Pécs. Li jam frue estis elstara esploristo en diversaj kuracistaj temoj. Li ĝismorte laboris en filio de universitato en Pécs. En 1959 li prelegis kaj esploris en Usono. Li okupiĝis precipe pri Hipokampo (cerboparto). Li ricevis gravan internacian premion ("Brain prize") en 2011, pli frue hungarajn premiojn kaj memormedalojn.
John Key
En decembro 2016 Key anoncis, ke li ekiros el la ĉefministra posteno. La anonco surprizis, ĉar oni konjektis, ke li estos partiadministranta kandidato en sia kvara elekto. Li ne menciis realan, evidantan kaŭzon por la foriro el la posicio sed rakontis, ke li faris personajn oferojn pro sia pozicio kaj ke ĝi malhelpis la familion.
Rátka
Situo
La vilaĝo situas sur ebenaĵo kaj sur mildaj deklivoj, laŭ traira flankovojo, laŭ iama fervojo Hidasnémeti-Szerencs. La lasta troviĝas 9, Tokaj 19, Miskolc 42 km-ojn.
Historio
Vilaĝservoj estas aŭtonomio de germanoj, infanĝardeno, lernejo, kulturdomo, poŝto.
Famuloj
En Rátka naskiĝis István Ács (episkopo).
Jorge Batlle Ibáñez
Jorge Luis BATLLE Ibáñez (naskiĝis la 25-an de oktobro 1927 en Montevideo, mortis la 24-an de oktobro 2016 en Montevideo) estis la Prezidanto de Urugvajo de 2000 ĝis 2005. Li estis membro de la Kolorada Partio.
Advokato, D-ro Jorge Batlle Ibáñez estis elektita Prezidanto de Urugvajo en novembro 1999, kaj lia mandato komenciĝis la 1-an de marto 2000. La 1-an de marto 2005, li lasis oficejon al la sekva prezidanto, Tabaré Vázquez. Jorge Batlle Ibáñez estis la kvara prezidanto de Urugvajo el la familio Batlle, ankaŭ lia patro estis la prezidanto de la lando. Batlle komencis sian politikan karieron en juna aĝo, en 1958 li estis elektita al la landa kongreso por la unua fojo.
Prath
Prath estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Rhein-Lahn de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Tepexi de Rodríguez
Tepexi de Rodríguez estas komunumo en la meksika subŝtato Puebla. La ĉefurbo de la komunumo estas Tepexi de Rodríguez.
Geografio
La geografiaj koordinatoj de la komunumo estas 18° 35′ norda latitudo kaj 97° 56′ okcidenta longitudo. La meza alteco super la marnivelo estas 1700
Fontoj: Statistikoj de la INEGI
Eksteraj ligiloj
http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/puebla/Mpios/21169a.htm
György Bánffy (politikisto)
György BÁNFFY (Koloĵvaro, la 13-an de aŭgusto 1853 ‒ Vieno, la 31-an de marto 1898) estis barono, landkuvena deputito, komponisto.
Kariero
György Bánffy barono de Losonczi fariĝis ano de parlamento de 1881. Li estis renoma sportisto, sed li komponis ankaŭ muzikon, kultivis la literaturon, bredis konkursĉevalojn.
Agârbiciu (Axente Sever)
Agârbiciu [agirbiĉu] (hungare: Szászegerbegy [sasegerbedj], germane: Arbegen) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Mediaș. En 1910 ĝi havis 1285 loĝantojn (rumanoj, germanoj, hungaroj); en 1992 1522 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1343. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Nagy-Küküllő vármegye). Administre ĝi apartenas al Axente Sever.
Luo Yixiu
LUO Yixiu (羅一秀, nun simpligite: 罗一秀; naskita la, mortinta la ) estis la unua el la kvar edzinoj de Mao Zedong, kiu poste fariĝis gvidanto de la ĉina komunisma partio. Ili geedzis, almenaŭ laŭjure, de 1908 ĝis ŝia morto. Ŝi venis de malriĉa familio de terposedantoj en Hunano. Iliaj patroj aranĝis la geedziĝon kiam ŝi havis 18 jarojn kaj Mao havis 14. Laŭ libro de la raportisto Edgar Snow, Mao poste diris ke la geedziĝo malplaĉis al li, kaj ke li rifuzis seksumi kun ŝi. Li transloĝiĝis por studi en urbo. Luo Yixiu, senhonorigite, loĝis kun la gepatroj de Mao ĝis sia morto, du jarojn poste, pro disenterio.
Ĉarumo
Ĉarumo (aŭ manĉareto ) estas transportilo, hom-energie movita, uzita ĉefe en konstruejoj, en bienoj, en ĝardenoj, k.s. Bone adaptita al neglataj terenoj (tamen sen tro akraj deklivoj), ĝi ebligas tranportadon de sufiĉe pezaj ŝarĝoj, uzante la principon de leviloj, kaj de translokado de pezo (translokado de pezocentro al vertikaleco de la apogpunkto).
Darling (rivero)
La rivero Darling estas la tria plej longa rivero en Aŭstralio, 1472 km el sia ekfluo en norda Novsudkimrio al sia kunfluo kun la rivero Murray ĉe Wentworth, Novsudkimrio. Inkludante ties plej longaj apudaj alfluantoj ĝi estas 2844 km longa, kio faras ĝin la plej longa riversistemo en Aŭstralio.
Ĉarumo
Ĉefa funkcio, difino
Ĉarumo respondas al "bezono" «Pligrandigi la kapablecon transporti diversajn objektojn fare de nur unu homo, laŭ krudaj vojoj». Ĝi estas do teknika objekto, de la kategorio «transportilo». Rimarko: kiel kvazaŭ ĉiuj teknikaj objektoj, ĝi ne konsistigas la nuran solvon al tiu bezono, same, ĝi ne entenas en si mem sian ĉefan funkcion, kaj do povas esti uzata por tute aliaj celoj...
Darling (rivero)
La rivero Darling estas la plej fama akvejo de la aridega areo de Aŭstralio nome "Outback". La rivero Darling estas en povra ekologia sano, ĉar suferas el troa uzado de siaj akvoj, poluado pro troa uzado de pesticidoj kaj longdaŭra trosekeco. Dum kelkaj jaroj ĝi apenaŭ fluas. La rivero havas altan salenhavon kaj malpliiĝantan akvokvaliton. Pliiĝantaj pluvoj en ties akvokolektejo en 2010 plibonigis ties fluon, sed la riversano dependos el longdaŭra racia administrado.
Ĉarumo
Konsistigo de la solvo "ĉarumo"
Ĉarumo konsistas el kvin partoj :
Darling (rivero)
Fluo
La tuta baseno de la riveroj Murray kaj Darling estas unu el plej grandaj en la mondo, drenas ĉion el Novsudkimrio okcidente de la Granda Disiganta Montaro, multe de norda Viktorio kaj suda Kvinslando kaj partoj de Suda Aŭstralio. Ties meandra fluejo estas trifoje pli longa ol la rekta distanco kiun ĝi trapasas.
Multe de la lando kion la Darling trafluas estas ebenaĵoj kaj estas ĝenerale relative ebenaj, havante averaĝan deklivon de nur ĝuste 16 mm por kilometro. Oficiale la Darling ekfluas inter Brewarrina kaj Bourke, ĉe al kunfluo de la riveroj Culgoa kaj Barwon.
Ĉefaj setlejoj laŭlonge de la rivero estas Brewarrina, Bourke, Louth, Tilpa, Wilcannia, Menindee, Pooncarie, kaj Wentworth. Wentworth estis la plej aktiva interna haveno en Aŭstralio fine de la 1880-aj jaroj.
Ekstersunsistema satelito
En astronomio, ekstersunsistema satelito aŭ ekstersunsistema luno, rilatas al natura (ne artefarita) satelito kiu orbitas ĉirkaŭ ekstersunsistema planedo aŭ alia ekstersunsistema astro pli masa ol ĝi mem. Ĝis nun, oni detektis neniun, sed ĝia ekzisto ĉirkaŭ aliaj ekstersunsistemaj planedoj estas teorie antaŭvidita.
Difino de satelitoj ĉirkaŭ brunaj nanoj
Dum tradicia kutimo implicas ke satelito orbitu ĉirkaŭ planedo, la malkovro de planed-grandaj objektoj ĉirkaŭ brunaj nanoj ekis la diskuton pri distingo inter planedoj kaj satelitoj, pro la malgranda maso de tiaj malsukcesaj steloj. Por solvi la konfuzon, la Internacia Astronomia Unio deklaris, "Objektoj kun veraj masoj pli malgrandaj ol tiu bezonata por la fuzio de la deŭterio," (nuntempe kalkulita je 13 Jupiter-masoj por objektoj el suna metaleco) "kiuj orbitas ĉirkaŭ steloj aŭ stelaj restaĵoj, estas planedoj " (ne gravas kiel ili formiĝis).
Proponitaj metodoj por detektado
Malgraŭ la granda sukceso detekti planedojn per radiala rapido, tiu metodo ne taŭgas por ekstersunsistemaj satelitoj. Estas tiel ĉar ne eblas distingi la influon de satelito sur la radiala rapido de stelo ĉar, vidite el la Tero, la planedo kaj ĝia ebla satelito ŝajnas nur punkton. Pro tio, astronomoj proponis aliajn metodojn por detekti ekstersunsistemaj satelitojn, inter ili:
Kalmthout
Kalmthout (: [KALMThoŭt]) estas municipo en Belgio. Komence de ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Antverpeno.
Ĝi estas konata pro la naturrezervejo, la Kalmthouta erikejo. En Kalmthout troviĝas ankaŭ la infana muzeo Cisko kaj Vinjo en la antaŭa loĝejo de la bildstria desegnisto Willy Vandersteen.
La membroj de la muzika grupo Laïs devenas de Kalmthout.
Ordinara ilekso
La ordinara ilekso (Ilex aquifolium) estas specio de ilekso indiĝena en okcidenta kaj suda Eŭropo, nordokcidenta Afriko, kaj sudokcidenta Azio  I. aquifolium estas la specio familiara por kristnaska ornamado, kaj estas konsiderata kiel tipo-specio de la genro ilekso. Ĝi estas dioika arbo aŭ arbedo trovata, ekzemple, en ombraj areoj de kverkaroj kaj en fagaj heĝoj. Ĝi havas grandan kapablon adaptiĝi al diferencaj cirkonstancoj kaj estas pionira specio kiu reenloĝigas la arbarbordojn kaj senarbigejojn. Kiel arbo, ĝi povas superi altojn de 10 m. Ĝi ĝenerale estas trovata kiel arbedo aŭ arbeto de ĉirkaŭ 1 m alto kun rekta trunko kaj piramidaforma krono, kiu branĉiĝas ekde la bazo. Ĝi malrapide kreskadas kaj kutime ne elmaturiĝas kaŭze de paŝtado, hakado aŭ arbara incendio. Ĝi povas vivi dum 500 da jaroj, sed kutime ne atingas aĝon de 100.
Priskribo
La ordinara ilekso estas ĉiamverda arbo kreskanta al alto de 10–25 m kun trunko kiu povas atingi diametron de 40–80 cm, malofte 1 m aŭ pli. La folioj estas 5–12 cm longaj kaj 2–6 cm larĝaj; ili estas ĉiamverdaj, restantaj ĉirkaŭ kvin jaroj, kaj estas malhele verdaj supre kaj pli helaj sube, ovalaj, ledecaj, brilaj, kaj ĉirkaŭ 5 al 9 cm longaj. Ĉe la junaj kaj pli malaltaj branĉoj de maturaj arboj, la folioj havas tri al kvin akrajn dornojn ĉiuflanke, alterne pintante supren kaj suben, dum la folioj de la supraj branĉoj ĉe maturaj arboj estas sendornaj.
La floroj estas blankaj, kvarlobaj, kaj polenataj de abeloj. La ordinara ilekso estas dioika, signifante ke ekzistas masklaj kaj inaj plantoj. La sekso ne estas videbla ĝis la plantoj ekfloras, kutime inter la aĝoj de 4 kaj 12 jaroj. Ĉe la masklaj specimenoj, la floroj estas flavecaj kaj aperas en burĝonaj grupoj. Ĉe la inaj, la floroj estas izolataj aŭ triopaj kaj estas etaj kaj blankaj aŭ rozkoloraj, kaj konsistas el kvar petaloj kaj kvar sepaloj parte kunfundataj ĉe la bazo.
La frukto estas ruĝa drupo, kun diametro de ĉirkaŭ 6–10 mm, hele ruĝa aŭ hele flava, kiu maturiĝas en oktobro aŭ novembro; je tiu tempo ĝi estas tre amara kaŭze de la enhavo de ilicino kaj tial ĝi ne estas manĝebla antaŭ la malfrua vintro kiam la frosto estas farinta ĝin pli dolĉa kaj pli bongusta. Ili estas manĝataj de ronĝuloj, birdoj kaj pli grandaj herbomanĝuloj. Ĉiu frukto enhavas 3 al kvar semojn kiuj ne ĝerminas antaŭ la dua aŭ la tria printempo. La frukto aperas sur inaj plantoj, kiuj bezonas masklaj plantoj apude por fekundigi ilin.
Disvastiĝo
Nuntempe, la ordinara ilekso troviĝas en okcidenta Azio kaj Eŭropo kiel subarbaraĵo precipe en la kverkaroj kaj fagaroj, kvankam kelkfoje ĝi povas konstitui veprejon kiel superreganta specio. Ĝi bezonas humidajn, ombrajn mediojn, trovatajn en arbaroj aŭ sur ombraj deklivoj, klifoj, kaj kanjonoj.
Dum la Kenozoiko, Mediteranea Baseno, Eŭropo, kaj nordokcidenta Afriko havis pli humidan klimaton kaj estis vaste kovrataj de laŭrisilvaj arbaroj. La ordinara ilekso estis tipa reprezentanto de tiu biomo, kie multaj nuntempaj specioj de la genro Ilex ĉeestis. Kune kun la sekiĝo de la mediteranea regiono dum la Plioceno, la laŭrisilvaj arbaroj laŭgrade retiriĝis, anstataŭiĝitaj de pli sekec-rezistemaj sklerofilaj plantokomunumoj. La nuntempa ordinara ilekso rezultis el tiu ŝanĝo. La plimulto de la lastaj postrestantaj laŭrisilvaj arbaroj ĉirkaŭ Mediteraneo estis supozate malaperantaj proksimume antaŭ 10 000 jaroj je la fino de la Plejstoceno.
Ekologio
La ordinara ilekso estas kovranta pionira specio kiu protektas kaj pliriĉigas la grundon faciliganta la koloniigon de aliaj specioj. Ĝi estas ekologia indikilo de bone konservata aŭ restariĝanta areo kun malmulte da homa influo. Ĝi preferas relative humidajn areojn, ĝis altitudo de 600 m, kaj estas rezistema al la mediteraneaj somero-sekeco kaj frosto. La planto estas komuna en la garigo kaj makiso kaj ankaŭ troviĝas en decidua arbaro kaj en kverkaro.
Unuspeciaj arbareroj de la ordinara ilekso povas vegeti kiel volbolabirinto en kiu turdedoj kaj cervedoj havas refuĝon, dum pli etaj birdoj estas protektataj inter la dornaj folioj. Post la unua frosto de la sezono, la fruktoj dolĉiĝas kaj defalas sur la grundon, servante kiel grava nutraĵo por la vintraj birdoj je tempo de malabundaj resurcoj.
La floroj estas gravaj kiel nektaroresurcoj por insektoj kiaj abeloj, vespoj, muŝoj kaj etaj papilioj. Tiu palearktisa planto estiĝis invada specio je la okcidenta marbordo de Usono kaj en Havajo.
Kultivado
Ilex aquifolium, la familiara ilekso de kristnaskaj kartoj kaj ornamaĵoj, estas mondvaste kultivata en parkoj kaj ĝardenoj en mezvarmaj regionoj. Ambaŭ masklaj kaj inaj specimenoj estas kune kreskigataj por obteni la drupojn, produktatajn nur de la inaj plantoj. Multaj kulturvarioj estas selektitaj, el kiuj jenaj gajnis la premion de ĝardena merito de la Reĝa Hortikultara Asocio :- La hibrido Ilex x altaclerensis estis disvolvita je Highclere Castle en 1835, hibrido inter I. aquifolium kaj la ne-rezistema specio Ilex perado. Jenaj kulturvarioj gajnis la premion de ĝardena merito :-
Aliaj uzadoj
La ordinara ilekso estas malofte medicine uzata kaŭze de ĝia tokseco, sed estas diureza, helpas kontraŭ febrojn, kaj havas laksigan agadon.
Ĝi enhavas saponinojn, la ksantinon "teobromino", kaj flavan pigmenton, "ileksantino".
Diversaĵoj
La drupoj de la ordinara ilekso enhavas alkaloidojn, kafeinon, kaj teobrominon kaj estas iome toksaj por homoj, kvankam iliaj venenaj proprecoj estas troigataj kaj mortoj estas kvazaŭ nekonataj .
Rafael Merry del Val
Rafael Merry del Val y Zulueta (10-an de oktobro 1865 en Londono – 26-an de februaro 1953 en Romo) estis diplomato kaj hispana kardinalo de la Katolika Eklezio kaj ŝtatsekretario de Pio la 10-a (1903-1914).
Kariero
En 1887 li estis sendita kun la papa delegitaro partoprenonta en Britio okaze de la festadoj pro la kvindekaj jaroj ekde la kronado de la Reĝino Viktoria; ordiniĝis sacerdoto la 30-an de oktobro 1888 kaj estis kooptita en la diplomataron de la Sankta Seĝo, en kiu ekfunkciis kiel persona sekretario de ĉeepiskopo Luigi Galimberti nuncio en Germanio kaj poste en la Aŭstria-Hungara Imperio, kie li akiris grandan diplomatan sperton, favoritan de lia kono de ses lingvoj, facile praktikataj, krom de la klasikaj bazaj en la ekleziaj studoj.
En 1893 li laboris en Vieno kaj ekde 1896 fariĝis Sekretario de la Papa Komisiono pro la ekzameno pri la valideco de la ordinado en la Eklezio de Anglio, en kiu partoprenis ankaŭ kardinalo Petro Gasperri, kiu estos lia posteulo kiel Ŝtatsekretario. En 1897-1898 estis sendita al Kanado kiel apostola vikario de papo Leono la 13-a, kiu lin nomunis ankaŭ konsilisto de la Kurio pri la afero de la index librorum prohibitorum (listo de la libroj malpermesitaj), kaj drektoro de la Papa Eklezia Akademio kaj, la 19-an de aprilo 1900, episkopo kun la titolo de Niceo.
Merry del Val funkciis kiel sekretario dum la konklavo de 1903, karakterizita pro la aŭstria vetoo al papado kontraŭ la kardinalo Mariano Rampolla del Tindaro, tiama Ŝtatsekretario. La ĵuselektita Pio la 10-a, konstantinte la kvalitojn de Merry del Val, tiun ĉi eknomumis sia persona sekretario kaj, poste, Ŝtatsekretario kaj Prefekto de la Apostola Palaco jam ankaŭ ol lin levis al la honoro de la kardinaleco. Inter la urĝaj agoj de tiu paporegado rimarkiĝas la malpermeso kun aŭtomata ekskomuniko, por ĉiu kardinalo elektanta, ricevi kaj komuniki dum konklavo la vetoon de kiu ajn registaro, malgraŭ kontraŭa kutimo aŭ antaŭa privilegio.
Merry del Val estis ankaŭ nomumita kardinalo kamerlengo.
Dum sia Ŝtatsekretariado, Merry del Val devis apartmaniere alfronti tri problemojn: la disiĝo inter Ŝtato kaj Eklezio en Francio, la partopreno de la katolikoj al la politika vivo en Italio kun praktika neniigo de la Non expedit, kaj la teologia lukto kontraŭ modernismo.
Fakte Merry del Val havis liberan agadon en la diplomatiaj aferoj ĉar la papo Pio la 10-a havis nur pastoralan sperton.
Novaj taskoj
Kun la alveno de Benedikto la 15-a, Merry de Val, anstataŭita de nova Ŝtatsekretario, fariĝis Prefekto de la Kongregacio de la administrantaro de la Baziliko de Sankta Petro. Sed krome li estis ŝarĝita Sekretario de la Sankta Ofico kaj Prezidanto de la Akademio por la katolika eklezio. Dum la sekvantaj jaroj kiel apostola delegito pritraktos diversajn aferojn en Italio kaj aliaj landoj.
Li mortis la 26-an de februaro 1953 kaj estis entombigita en la vatikanaj grotoj. Sur sia tombo, li antaŭdiktis tiun epitafon: “Da mihi animas, caetera tolle” “Donu al mi la animojn, ceteraĵon vi prenu”. Temas pri biblia esprimo adaptita por signifi la porapostolan engaĝiĝon.
Pri li oni startigis la laŭkanonan proceson por beatigo kaj nun lin oni povas nomi al alvoki kiel Servisto de Dio (Diservisto).
Bibliografio
• Giuseppe dalla Torre: The Cardinal of charity. Memorial discourse on the work and virtues of the late Cardinal Raphael Merry del Val. New York 1932
Du Ruisseau (exo)
Du Ruisseau estas fermita stacio de sur linio exo6 - Deux-Montagnes, situanta en arondismento Saint-Laurent de Montrealo. Ĝi estis malfermita en 1994 kaj fermita la por ebligi konstruon de "Réseau express métropolitain" (REM).
Rafael Merry del Val
Bibliografio
• Pio Cenci: Il Cardinale Raffaele Merry del Val. Roma 1933
Du Ruisseau (exo)
estas planita stacio de Réseau express métropolitain.
Hankovce (distrikto Humenné)
Situo
Hankovce situas laŭ dekstra bordo de Laborec, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Medzilaborce-Humenné. La lasta urbo troviĝas je 11 km.
Rafael Merry del Val
Bibliografio
• Vigilio Dalpiaz: Attraverso una porpora. Il cardinale Merry del Val. Torino 1935
Hankovce (distrikto Humenné)
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1567 en formo "Hankóc". En 1714 oni komputis tie 11 familiojn. En 1787 loĝis tie 352 vilaĝanoj en 40 domoj, en 1828 448 vilaĝanoj en 60 domoj. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis Hankócz, poste ĝi ricevis hungaran nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Jánosvágása 382 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Zemplén, al distrikto de Humenné, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Hankovce 586 homoj, (582 slovakoj).
Rafael Merry del Val
Bibliografio
• Rafael Figueroa Ortega: Una gloria de la iglesia. El Cardenal Rafael Merry del Val. Città del Messico 1937
• Girolamo dal Gal: Il cardinale Merry del Val. Segretario di Stato del Beato Pio X. Roma 1953 • Mary Bernetta Quinn: Give me souls. A life of Raphael Cardinal Merry del Val. Westminster 1958
• Girolamo dal Gal: The spiritual life of Cardinal Merry del Val. New York 1959
• Marie-Cecilia Buehrle: Rafael Cardinal Merry del Val.Londra 1957
• Jean LeBlanc: Dictionnaire biographique des évêques catholiques du Canada. les diocèses catholiques canadiens des Églises latine et orientales et leurs évêques; repères chronologiques et biographiques, 1658-2002. Ottawa 2002, paĝ. 242-245
Bode (rivero)
La nomo estas supozeble prenata de la sovaĝa, senbrida bohemia reĝido Bodo, kiu laŭ malnova legendo transformiĝis al sovaĝa hundo kaj en marĉo de la rivera valo gardas la krono de la princidino Brunhilde (laŭ alia legenda versio temis pri sovaĝa, senbrida giganto samnoma, kun sama sorto).
Berdjansko
Berdjansko (Бердянськ) estas la centro de distrikto Berdjansko en Zaporiĵa provinco de Ukrainio. En 2006 ĝi havis proksimume 119 000 loĝantojn. La urbo situas en la suda de la provinco ĉe Azova Maro.
En la urbo estas Esperanto-klubo "Verda mevo"; Ukraina Ligo de Esperantista Junularo havas plurajn membrojn en tie. Pasporta Servo en 2007 listigas du gastigantojn en Berdjansko.
En Berdjansko naskiĝis Olga Kurilenko.
Kosov (Bor)
Kosov estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de urbo Bor, troviĝanta en distrikto Tachov. Ĝi troviĝas proksimume 4,5 km oriente de Bor. Estas ĉi tie registritaj 28 adresoj. En la jaro daŭre vivas ĉi tie.
Kosov situas en katastra teritorio Kosov u Boru kun areo 4,77 km².
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1239.
Vigántpetend
Vigántpetend [vigAntpetend] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Tapolca.
Situo
Vigántpetend situas en iama kratero, nun baseno Káli, laŭ traira flankovojo.
Historio
En la frua historio formiĝis 2 vilaĝoj Vigánt kaj Petend. Ili unuiĝis en 1938.
Vilaĝservoj estas akvodukto, gasodukto, telefona reto, migra poŝto.
Vigánt
La unua mencio devenis el 1236. La kampoj apartenis al kapitulo de Veszprém (urbo). La vilaĝo disiĝis al komunumoj por nobeloj kaj por kapitulo. La turkoj senhomigis ilin en 1672, ĉirkaŭ en 1750 ĝi refondiĝis.
Petend
La unua mencio devenis el 1333. La kampoj apartenis al kapitulo de Veszprém (urbo), poste al diversaj familioj. La turkoj senhomigis la vilaĝon ne tro longe.
Festivalo
La vilaĝo nuntempe partoprenas en festivalo Valo de Artoj, kies centro estas Kapolcs. Ĉiujare somere okazas aranĝaĵo pri teatraĵoj, koncertoj, spektakloj ekde 1988. La partoprenantaj komunumoj estas:
Insularo Possession
Insulo Possession
La insulo Possession estas roka insulo, kiu longas proksimume tri kilometrojn. Ĝi estas la plej norda kaj plej granda insulo de la insularo Possession. Ĝi situas je la koordinatoj.
János Korponay
János Korponay [jAnoŝ korponai], laŭ hungarlingve kutima nomordo Korponay János estis hungara oficiro, arkivisto, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1844). János Korponay naskiĝis la  1819 en Hím (nuntempa Perín-Chym en Slovakio). Li mortis la 1881 en Kassa (nuntempa Košice en Slovakio).
Biografio
János Korponay poist lernado sekvis sian patron kaj ankaŭ li iĝis soldato en 1834. Post 3 jaroj li servis en Vieno kiel subleŭtenanto. La okazintaĵoj de la Hungara revolucio de 1848 trovis lin en Hungarlando kaj dekomence helpis tion. Li estis unu el la organizantoj de la sendependa ministerio pri defendo. En 1849 li atingis la rangon kolonelo kaj li partoprenis en bataloj. En julio li sukcese baris ĉe Tiszafüred atakon de la malamikoj, sed poste en batalo de Debrecen lia provizora taĉmento neniiĝis. Li estis kondamnita je 16 jaroj, sed li ricevis amnestion en 1856.
Liaj militaj eseoj aperis ekde 1843 en diversaj gazetoj. En 1861 li iĝis ĉefarkivisto.
Memorigiloj
Oni fondis premion "Korponay János" en 2001.
Akvocentralo Greifenstein
Akvocentralo Greifenstein estas traflua akvocentralo en rivero Danubo. Ĝi situas en Malsupra Aŭstrio, ĉe Greifenstein, ĉ. 20 km nord-okcidente de Vieno. Ĝi estas la dua plej potenca akvocentralo de Aŭstrio (post centralo Altenwörth, 30 km supre de ĝi).
La konstruado komenciĝis en 1981; en 1985 la centralo ekfunkciis.
La baraĵa muro tra Danubo longas 455 metrojn; ĝia distanco al la riverfino 1949,18 km. La akvonivela alto super marnivelo estas 177 metroj. La maksimuma daŭra povo de la centralo estas 293 megavatoj; mezume ĝi produktas 1.717 milionojn da kWh jare, kio respondas al 196 megavatoj. La maksimuma trafluo estas 3.150 m³/s, la meza niveldiferenco 12,6 metroj; tio respondas al mekanika povo de ĉ. 390 megavatoj.
Ĉe la suda (dekstra) bordo estas du kluzoj por la ŝiptrafiko. Ili longas 230 metrojn kaj havas utilan larĝon de 24 metroj. La maŝinejo de la centralo situas ĉe la norda bordo. Inter ili troviĝas bar-sojlo de 144 metroj, dividita al ses kampoj de po 24 metroj.
Nerila klorido
Nerila klorido aŭ C10H17Cl estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la esteroj de la klorida acido kaj nerolo. Nerila klorido estas senkolora likvaĵo kun agrabla odoro, uzata kiel gustigagento kaj odorigagento en la nutrondustrio kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj kaj farmaciaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun sulfata acido kiel katalizilo. Nerila klorido estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en alkoholo, duetila etero, kloroformo kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Nerila klorido reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj kaj posedas antifungajn kaj antibakteriajn proprecojn.
Olivinito
En geologio, olivinito aŭ dunito estas vulkana petro konsistanta ĉefe el olivino.
Priskribo
Ekzistas dudimensia kontinuaĵo de vulkanaj petroj, konsistanta el miksaĵo de olivino, ortopirokseno, kaj klinopirokseno. La ekstremo de tiu kontinuaĵo, konsistanta ĉefe el olivino kun nur malmulte da piroksenoj, nomiĝas olivinito.
Lokoj
En Ameriko, olivinito troviĝas en Monto Twin Sisters apud Monto Baker en Vaŝingtonio, Usono, kaj ankaŭ en suda Brita Kolumbio, Kanado. En Eŭropo, olivinito troviĝas en Kipro.
SMART-1
La projekto
La SMART-1 estis lanĉita la 17-an de septembro 2003 per portraketo Ariane 5. Ĝi orbitis ĉirkaŭ la Tero, poste dum 15 monatoj proksimiĝis al la Luno. En novembro de 2004 orbitis ĉirkaŭ la Luno. La disvatiĝinta funkcio de la sondilo komenciĝis la 15-an de februaro 2005. Ĝi plenumis ĉiujn siajn taskojn. Ĝi finis sian flugon la 13-an de septembro 2006, faligante al la Luna surfaco.
Macapá
São José do Macapá aŭ simple Macapá [makapa], esperantigite Makapao, estas municipo kaj urbo de Brazilo, ĉefurbo de subŝtato Amapá. En 2005 ĝi havis 355.408 loĝantojn en 6563 km², loĝdenso 49,75/km². La suda parto de municipo estis tuŝata de la ekvatoro, sekve parto de municipo estas en norda kaj parto en suda hemisfero, samkiel la futbala stadiono.
Ĝiaj najbaraj municipoj estas Ferreira Gomes, Cutias, Amapá, Santana kaj Porto Grande.
Krom la portugalan, oni parolas en municipo la francan kaj indiĝenajn lingvojn.
Esperanto en Macapá
En Macapá estas nur kelkaj neorganizataj esperantistoj. Dank’al renkontiĝo okazinta en São Luís en 1987, kun la partopreno de kvindek du reprezentantoj de societoj de la Amazonio, Ramiro B. de Castro, de Esperantista Klubo Zamenhof el la ĉefurbo Belém, ricevis inviton por gvidi Esperanto-kurson en la urbo. Li bonvole akceptis la inviton kaj gvidis intensivan kurson, de la 23-a ĝis la 28-a de Novembro 1987. Partoprenis en la kurso tridek du lernantoj. Ĝi okazis en la subŝtata Sekretariejo de Administrado kaj meritis ampleksan disvastigon per la ĵurnaloj kaj televidkanaloj de Macapá.
Emil Cioran
Emile CIORAN [emil ĉoran] (, Răşinari –, Parizo) estis rumanidevena filozofo kaj eseisto. Post rumanlingvaj debutoj li verkis sian pluan verkaron franclingve. Li estas rimarkiginta sin per sia ege nihilisma, pesimisma, antinaskisma kaj malhela inspiro, kaj samtempe sia elstara stila talento kaj klarvida kaj subtila menso. Li verkis esence librojn de aforismoj.
kelkaj citaĵoj (en ĉi tiuj ne troviĝas la nihilismaj!):
Nebulo
Nebulo estas fenomeno en la vetero, kiu kreiĝas kiam tavolo de humida aero malvarmiĝas rapide. Kiel reago al tio, la aero iĝas densa pro etaj akvogutetoj kiel en nubo, kaj videbleco iĝas malbona ĝis la nebulo tute disipas. La nebulo povas esti konsiderita speco de malaltaltituda nubo kaj estas forte influita per korpoj de akvo kaj topografio, kaj la forto de la vento. La nebulo ankaŭ povas esti kreita kiel rezulto de homa agado, ekzemple ŝipo, motora transporto kaj milito.
Ĉiam estas akvovaporo en la aero, ĉie sur la Tero, kaj ĉe la polusoj kaj en dezertoj. La temperaturo determinas la kvanton de akvovaporo kiu povas esti en la aero. Malvarma aero povas teni malpli da akvovaporo ol varma aero. Kiam la relativa humideco estas pli alta ol 75%, la humido kondensiĝas. Same kiel nuboj formiĝas, akvovaporo komencas kristaliĝi en mikroskopaj gutetoj. Tiuj gutoj rompas la lumon trairantan ilin kaj tial limigas vidadon. La koloro de ĉi tiuj vaporoj aperas blanka, ĉar kiam la sunaj radioj trapasas ilin, la akvogutoj rompas egale, kaj kiam la disaj radioj de la suno atingas niajn okulojn, ni ricevas blankan koloron kiel rezulto de la kombinaĵo de ĉiuj rompitaj radioj. Ju pli alta estas la procento de humideco en la aero, des pli granda estas la disvastigo de la radioj kaj la vidkapablo estas difektita. Kutime la humideco estas pli alta matene ĉar la aero estas ankoraŭ pli malvarma ol nokte kaj tial la videbleco estas kutime malpli bona. Je tagmezo la temperaturo altiĝas kaj la videbleco pliboniĝas.
Kiel amaso de densa akva vaporo formiĝanta en malsupra atmosfero (nubo super la tero), ĝi malklarigas la vidon kaj tiel povas kaŭzi problemojn en la trafiko. Oni parolas pri nebulo, se oni vidkapablas malpli ol je unu kilometro (ĉe brumo oni vidas pli fore ol 1 km).
La nebulo estiĝas per precipito de akvovaporo el la aero. La estiĝo dependas de la kvalito kaj kvanto de la kondensigaj kernoj. La urboj, industria ĉirkaŭo produktas multon da kondensigaj kernoj, tiel tie oftas la nebul-estiĝo. Nebulo nomiĝas ankaŭ apenaŭ travidebla aerosol-riĉa aero. Tiun ĉi artan nebulon oni uzas dum koncertoj por distri aŭ dum militaraj agoj por kaŝi sin.
Kiam la humido atingas 100%, la akvaj partikloj en la aero multiĝas kaj kreskas. Ĉi tiu malsekeco iĝas nebulo. Kiam la grandeco de la partikloj atingas centonon de milimetro kaj la denseco atingas centojn da partikloj po centimetro, formiĝas nubo, la nebulo.
Nebulkaptilo estas retaĵo, en kiu kondensas nebulogutoj, por akiri daŭran trinkakvoprizorgon.
Fumnebulo estas miksaĵo de fumoj, nebulo kaj diversspecaj poluaĵoj.
Nebulozo estas astronomia objekto kiu aperis, por la unuaj astronomoj, kvazaŭ "makuleto da nebulo".
Proverboj
Ekzistas proverboj pri nebulo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof :
Homomanka formacio
La formaciflugo mankanta viro aŭ homomanka formacio estas, de aviadiloj farata, saluto kiel parto de transflugo okaze de entombigo aŭ rememoro de piloto.
Priskribo
La mankanta homo povas esti farata en diversaj variantoj. La plej ĝenerala estas tiu ĉe kio kvar aviadiloj (plej ofte armeaviadiloj) flugas en tiel nomata "kvarfingra formacio". La aviadiloj flugas en <tt>V</tt>-formo, ĉe kio la gvidanto flugas je la pinto kaj la flugilhomo maldekstre malantaŭ li. La dua geviro de la flugo flugas dekstre malantaŭ la gvidanto, kaj ties flugilisto dekstre malantaŭ. Vidata de la fronto la maldekstra parto de la <tt>V</tt> do estas pli longa ol la dekstra. Tiu formacio flugas sufiĉe malalta por esti klare vidata, kaj kiam ĝi estas rekte super la loko de la rememoro, la dua homo abrupte foriras kaj krute flugas supren. La resto de la formacio tenas la pozicion, ĝis ĉiuj aviadiloj elvidebliĝas.
Suba
Suba estas la localidad [lokaliDAD] (suburbo) numero 11a de la Ĉefurba Distrikto de Bogoto, Kolombio. Ĝi troviĝas situa nordokcidente de la ĉefurbo. Geografie, la teritorio prezentas verdajn areojn, ĉefe ĉe la montoj Suba kaj La Conejera (Kuniklejo), same kiel malgrandajn ebenaĵojn kiuj malpliiĝis iom post iom pro pliiĝanta urbanizado, survivante nur okcidente. Laŭ la soci-ekonomia aspekto, la localidad havas ampleksan loĝejan zonon, sed ankaŭ aktivecon de industrioj, komerco kaj servoj, ĉefe en la suda parto. Ĝi elstaras ĉar estas la plej loĝata de la ĉefurbo kun pli ol unu miliono da loĝantoj, kaj ĉar estas la localidad kun plej granda loĝantaro de mez-alta tavolaro de la ĉefurbo, ĉefe en la orienta zono de la localidad.
Laŭ la informo de la diversaj Cabildos (lokaj konsilantaroj), estas loĝantaro de indiĝenoj Muisca de Suba, ĉirkaŭkalkulita je 2 500 familioj. Indiĝenaj familinomoj devenaj de Suba estas jenaj: ​Piracun, Niviayo, Yopasá, Bulla, Cabiativa, Caita, Chisaba, Mususú, Nivia, Quinche, Neuque inter aliaj.
La rivero Bogoto trafluas la teritorion. Estas fama parko Mirador de los Nevados.
24387 Trettel
24387 Trettel estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Seslatero
La enaj anguloj de regula seslatero (ĉe kiu ĉiuj flankoj kaj ĉiuj anguloj estas egalaj) estas ĉiuj po 120 °. Ĝi havas 6 liniojn de simetrio. Simile al kvadratoj kaj egallateraj trianguloj, regulaj seslateroj povas doni kahelaron de la eŭklida ebeno (tri seslateroj kuniĝas je ĉiu vertico), kaj (do, tiel) estas utila por konstruantaj kahelaroj. La ĉeloj de abelia mielĉelaro estas seslateraj ĉar la formo donas la plaj ŝparan uzon de spaco kaj konstrumaterialoj.
La areo de regula seslatero de flanka longo a\,\! estas donata per
La cirkonferenco de regula seslatero de flanka longo a\,\! estas 6a\,\!, la maksimuma diametro estas 2a\,\!, kaj la minimuma diametro estas.
Ne ekzistas platona solido el regulaj seslateroj. La arĥimedaj solidoj kun iuj seslateraj edroj estas la senpintigita kvaredro, senpintigita okedro, senpintigis dudekedro (fama de futbala pilko kaj fulereno C60), senpintigita kubokedro kaj la senpintigita dudek-dekduedro.
Konstruado de seslatero
Regula seslatero estas konstruebla per cirkelo kaj liniilo. Jen estas ŝtupoj de ĉi tio en animacia maniero, donita per Eŭklidaj Elementoj, Libro 4, Propozicio 15.
Karteziaj koordinatoj
La regula seslatero estas permuta hiperpluredro de ordo 3. La seslatero povas ankaŭ esti prezentita per pli simetriaj koordinatoj en tri dimensioj: ĉiuj permutoj de (1, 2, 3) formas verticojn de la seslatero en la 2-dimensia subspaco x+y+z=6. La konstruado povas esti ĝeneraligita al ĉiu n, kaj formi (n-1)-dimensian hiperpluredron, la verticoj de kiu estas ĉiuj permutoj de aro el n aĵoj. Ekzemple, la permutoj de (1, 2, 3, 10) formas uniforman senpintigitan okedron en 3-dimensia subspaco x1+x2+x3+x4=10; la permutoj de (1, 2, 3, 4, 5) formas uniforman entutotranĉitan 5-ĉelon en 4-dimensia subspaco x1+x2+x3+x4+x5=15.
Agulo
Agulo estas la plej malgranda el la ses municipoj de la insulo La Gomera, parto de la insularo Kanarioj en la Atlantika Oceano, kiu geografie apartenas al Afriko sed politike estas parto de Hispanio. La municipo kovras malvastan nordan marbodan parton de la insulo, kaj etendiĝas suden al la alta insula centro.
La municipo konsistas el du partoj. En la norda, marborda kaj malalta zono situas Agulo Casco, kvazaŭ natura amfiteatro, en kiu situas la tri loĝlokoj La Montañeta, Las Casas, El Charco, kaj iom for de ili la bieno Caserio de Lepe. Super ĝi, en alteco de 250 metroj super la marnivelo, situas la centra loĝloko Agulo, fondita en la 1720-aj jaroj. La pli alta zono Sobreagulo kun la loĝlokoj Las Rosas, La Palmita, Meriga (la arbaro de Meriga deklariĝis monda natura heredaĵo de UNESKO) kaj Cruz de Tierno situas proksime de la insulocentra Nacia Parko Garajonay.
Sándor Baksay
Sándor BAKSAY [ŝAndor bakŝai], laŭ hungarlingve kutima nomordo Baksay Sándor estis hungara reformita episkopo, verkisto, poeto, tradukisto, instruisto, membro de Hungara Scienca Akademio, membro de Societo Kisfaludy (1872). Sándor Baksay naskiĝis la  1832 en Nagypeterd. Li mortis la 1915 en Kunszentmiklós.
Biografio
Sándor Baksay frekventis mezlernejon en Csurgó, poste li pristudis teologion en Kecskemét. Li ekinstruis en Kecskemét kaj Kiskunhalas. En 1862 li iĝis pastro. Ekde 1904 ĝismorte li estis episkopo en Kunszentmiklós.
Propila formiato
Propila formiato aŭ C4H8O2 estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la esteroj de la formiata acido kaj propanolo, senkolora, brulema likvaĵo kun agrabla odoro je ananaso, uzata kiel solvanto kaj kiel gustiga kaj odorigagento. Kutime ĝi aldoniĝas kiel nutrosuplemento en la produktado de konfitaĵoj, trinkaĵoj, frandaĵoj, kosmetikaĵoj, ktp. Ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun sulfata acido kiel katalizilo. Formiato de propilo estas solvebla en alkoholoj kaj eteroj kaj estas nature trovata en la ananasoj kaj pomoj.
Dalida
Dalida (17-a de januaro 1933 en Kairo - 3-a de majo 1987 per memmortigo en Parizo) estis fama franca kantistino.
Ŝia vera nomo estas Iolanda GIGLIOTTI. Ŝi naskiĝis en Egipto(1) en malriĉa itala familio, kaj ŝi komencis sian karieron kiel kino-aktorino en Egiptaj filmoj (Kaj la strangeco de destino igis, ke ŝi finis sian karieron kiel denove film-aktorino plenumante neforgeseblan rolon tute malsimila al ŝia vivdaŭra « bildo » en tragika filmo de Jussef Chahine (Jusef Ŝahin) « La sesa tago ». en jaro 1986.)
La 24-a de decembro 1954 ŝi aviadis al Francio kaj iĝis kantistino. Ŝia unua famiga sukceso estis « Bambino » en 1956. Ŝi estis populara kantistino, unue kun itala tipo kaj nigra hararo, pli poste pli pompastile, holivuda, kun ŝikegaj roboj kaj longaj blondaj haroj. Ŝi kantis multajn sukcesivajn kanzonojn leĝerajn, priamajn, kelkaj pli kortuŝaj.
Ŝi estis elfavorita de la fameco, de la riĉeco, amata de ŝiaj proksimuloj kaj de la publiko, sed dume per ŝajna paradokso sola virino. Tri el ŝiaj laŭvicaj karuloj memmortigis sin, kaj ŝi finfine kredigis sin, ke ŝi malbonŝancigis al la aliaj. En la jaro 1967 post la sinmortigo de tia unua en San Remo, ankaŭ ŝi provis memmortigi sin (laŭ la sama aranĝo kiun ŝi sekvis en 1986…), sed estis apenaŭ savita. Precipe ŝi ege suferis pro ne povi naski infanon. Longtempe ŝi sukcesis kaŝi la plorojn, sed finfine « tio estas tiom laciga ŝajnigi feliĉon ».
Jenny Shipley
Jenny SHIPLEY (naskiĝis la ) estas novzelanda politikisto. En 1975 ŝi membrigis sin en partion New Zealand National Party, en 1993 ŝi estis elektita ministro pri sano kaj de 1997 ĝis 1999 estis la unua virina ĉefministro de Nov-Zelando. Shipley estas edzino kaj havas du infanojn.
Dalida
Oni priskribis ŝian finon tiel :
Ŝia funebra ceremonio allogis multegajn admirantojn, kiuj atendis laŭlonge de la stratoj kondukantaj al la preĝejo jam plurajn horojn antaŭ la horo de la funebra meso, kiun ĉeestis ankaŭ multaj famuloj. Ŝi nun ripozas en la pariza tombejo de Montmartre. Ŝi vendis pli ol 140 milionojn da diskoj.
Ytterby
Koordinatoj:
La minejo de Ytterby ([ˈytːerˌbyː] 'plej ekstera vilaĝo') situas sur la insulo Resarö en la komunumo Vaxholm en la Stokholma arkipelago, proksimume 20 km nordoriente de Stokholmo. Ekde la 18-a jarcento oni akiris en tiu minejo feldspaton uzatan en la produktado de porcelano kaj vitro. La minejo estis uzata ĝis 1933.
En forĵetaĵoj de tiu minejo oni malkovris mineralon enhavantan dek antaŭe nekonatajn kemiajn elementojn, nome rarajn terojn, kaj la loknomo Ytterby servis kiel fonto por la nomoj de kvar el tiuj, nome itrio, terbio, erbio kaj iterbio. La kromaj estas gadolinio, tulio, skandio,  holmio,  disprozio kaj lutecio.
Historio de malkovroj
En 1787, la amatora geologo Carl Axel Arrhenius trovis tie inter la forĵetaĵoj nekutime pezan nigran ŝtonon, de kiu li sendis specimenojn al pluraj konataj kemiistoj por analizo. Plej bone sukcesis la finnlanda Johan Gadolin, kiu eltrovis, ke la specimeno enhavas antaŭe nekonatan ”terspecon” (oksidon), kiun li nomis ytterbia (1794), poste ankaŭ nomata yttria. Ĝia pura formo poste ricevis la nomon gadolinito, kaj ĝia formulo estas Be2FeY2Si2O10. (Ĝi fakte ne enhavas la elementon gadolinio kiel esencan konsistaĵon.) Gadolin estas konsiderata la malkovranto de itrio (Y).
La sinsekvo de la elementoj poste malkovritaj en ytterbia estas la jena:
Lewis Trondheim
Lewis TRONDHEIM (vera nomo: Laurent Chabosy), naskiĝis la 11-an de decembro 1964 en Fontainebleau (Francio) kaj estas nuntempa franca desegnisto, scenaristo kaj editoro de bildliteraturo.
Merana
Merana estas komunumo de Italio.
Liberio
Liberio aŭ Liberia (signifas "libera lando"; Liberia Respubliko) estas lando en Okcidentafriko ĉe la atlantika marbordo. La najbaraj landoj de Liberio estas nordokcidente Sieraleono, nordoriente Gvineo kaj oriente Ebur-Bordo.
Liberio estas la plej malnova respubliko moderntipa de Afriko, fondita de eks-sklavoj el Usono kaj ĝia dua plej maljuna sendependa ŝtato post Etiopio.
Liberio estas la plej malriĉa lando en Okcidentafriko kaj la cent-dua plej granda lando en la mondo. Krome Liberio havas senlaborecon de 85% de ĝia loĝantaro. Ĉi tiu senlaboreco estas unu el la plej altaj en la mondo. Liberio ankaŭ estas konata pro siaj 'sangaj diamantoj': ribelantoj okupis diamantajn minejojn kaj uzas la diamantojn por pagi siajn armilojn.
Historio
La lando estas lando fondita de ekssklavoj el Usono. En 1822 la Usona Societo pri Koloniigado aranĝis teritorion en Afriko por revenigi liberigitajn usondevenajn sklavojn. Fakte tiuj eks-sklavoj neniam integriĝis en la afrikajn teritoriojn kaj sociojn: ili estis konataj de la najbaraj popoloj kiel “la amerikanoj”. En 1847 tiuj usonaj kolonoj sendependiĝis kaj kreis novan ŝtaton, nome: Liberio. La nomo mem jam memorigas pri la origino de la lando. La politika sistemo kaj multaj aliaj karakteroj de Liberio estis tute similaj al tiuj de Usono, ekzemple, la ĉefurbo de Liberio ricevis la nomon Monrovio, omaĝe al usona prezidento James Monroe (1758-1831). Same, rilate la flagon de la nova afrika ŝtato, tie aperis dek unu alternaj ruĝaj kaj blankaj strioj kaj sola blanka stelo sur blua fono, je la sama pozicio ol la usona flago. Sur la liberia flago aperas dek unu strioj anstataŭ dek tri pro la fakto, ke dek unu estis la subskribintoj de la Liberia Deklaracio de Sendependenco.
Marcus Garvey engaĝiĝis en la Movadon Reen al Afriko, argumentante, ke parto de la diasporo migru tien. En 1919, li iĝis Prezidanto de la kompanio Black Star Line (Nigra Stelo) por navigado kaj pasaĝeroj, planita por forĝi ligilon inter Nordameriko kaj Afriko kaj faciligi afrik-usonan migradon al Liberio.
Puĉo de Samuel Doe kaj interna milito
Post milita puĉo la 12-an de aprilo 1980 Samuel K. Doe ekregis inter 1980 kaj 1989. Ĉi tio markis la komencon de 20-jara fazo de politika malstabileco. Doe estis senpovigita, torturita kaj mortigita en 1990. Sekvis ekstreme kruela interna milito, kiu daŭris 14 jarojn. Post kiam la batalhalto inter la civitmilitaj partioj estis sigelita en 2003, prezidanto Charles Taylor, kiu regis ekde 1997, forlasis la landon. Samjare (1997) estis subskribita packontrakto kaj okazis baloto por la Respublika prezidenteco, kiun gajnis Charles Taylor. Tamen la internacia komunumo elektis ignori la balotan fraŭdon kaj amasan perforton kontraŭ la opozicio.
Post la elektoj kontraŭuloj de Charles Taylor organizis etskalan ribelan militon, plurfoje invadis la teritorion de Liberio el najbaraj landoj. En 2002, kun la aktiva helpo kaj subteno de gvinea prezidanto Lansana Conte, kreiĝis granda opozicia movado (LURD), kiu post tutlanda kampanjo sukcesis eksigi Taylor. Dum tiu interna milito, 200.000 liberianoj estis mortigitaj, okazis severaj misuzoj de la civila loĝantaro kaj pli ol duono de la loĝantaro devis fuĝi al najbaraj landoj. Oni kalkulas, ke ĉirkaŭ 15.000 infanaj soldatoj partoprenis en la milito.
Prezidenteco de Ellen Johnson Sirleaf
En la prezidenta elekto de 2005, Ellen Johnson Sirleaf gajnis.
Taylor antaŭ la Speciala Kortumo por Sieraleono
Post la elekto, Taylor estis arestita kaj kondukita unue al Fritaŭno, la ĉefurbo, kaj poste al Hago, kie antaŭ la Speciala Kortumo por Sieraleono li estis akuzita kaj tiam juĝita pro malobservoj de homaj rajtoj.
Urboj
Kelkaj grandaj urboj en Liberio estas:
Klimato
La klimato en Liberio estas tropika. Vintroj estas sekaj kun varmaj tagoj kaj pli malvarmetaj noktoj. De decembro ĝis marto, la seka kaj sabloplena harmatana vento povas blovi el la Saharo. La someroj estas pluvemaj kaj nubemaj. Dum la periodo majo-oktobro daŭras la pluvsezono. Sur la marborda ebenaĵo, pluveblas ĝis 5000 milimetrojn jare.
Mediprotektaj problemoj
Kelkaj el la mediaj problemoj de Liberio estas senarbarigo de la tropika pluvarbaro kun rilata grunderozio kaj reduktita biodiverseco, same kiel poluado de la akvo per naftoverŝadoj kaj elfluoj de netraktitaj kloakaĵoj. Liberio subskribis, sed ne ratifis, plurajn internaciajn mediprotektajn interkonsentojn. Elektro estas ankoraŭ grandskale produktita el fosiliaj brulaĵoj.
Administra divido
Liberio estas dividita en 15 regionojn (distriktoj): Bomi, Bong, Gbarpolu, Grand Bassa, Grand Cape Cape Mount, Grand Gedeh, Grand Kru, Lofa, Margibi, Marilando, Montserrado, Nimba, River Cess, River Gee kaj Sinoe.
Demografio
Nombro: 5,1 milionoj (takso por julio 2020).
Etnoj
La 16 indiĝenaj etnoj de Liberio estas dividitaj en du malsamajn kulturajn kaj lingvajn grupojn.
La unua grupo apartenas al la mandeoj: la kpeleoj, kiuj tradicie loĝas kiel hakistoj en la centro de la lando, konsistigas 20,3% de la loĝantaro. En la nordo loĝas la jakuboj (gio, dan) kun 8% kaj la popolo mano kun 7.9%. Aliaj gravaj mandeoj estas la lomaoj kun 5,1% kaj la vaoj kun 3% de la loĝantaro.
La dua grupo konsistas el homoj, kiuj parolas la kvaajn lingvojn: la plej grandaj estas la basaj ĉirkaŭ la urbo Buchanan, kiuj konsistigas 13,4% de la landa loĝantaro kaj ofte laboras en la mineja industrio kaj kiel hejmaj servistoj. Je la marbordo oriente de Greenville, la kruoj, kun loĝantaro de 6%, ludas gravan rolon en naŭtikaj kaj teknikaj profesioj; Dum pli ol 400 jaroj ili estis taksataj kiel maristoj sur la okcidentafrika itinero. Aliaj Kwa-popoloj estas la grebo kun 10% kaj la kranoj kun 5%. Krome estas la etnoj de gola (popolo) kun 4.4%, la kisioj, malinkeoj (mandingoj, maningoj) kaj bella (popolo).
Lingvoj
La angla estas parolata de 20% de la loĝantaro. La plimulto parolas unu el la ĉirkaŭ 20 aliaj lokaj lingvoj i.a.tiuj apartenantaj al la mandinga lingvaro (malinkea lingvaro parolata de la malinkeoj).
Analfabeteco
En 2015 oni kalkulis ke 52,4% de la plenkreska loĝantaro estis analfabetoj.
Religio
Kristanoj konsistigas 85,5% de la loĝantaro. La cetera parto konsistas el islamanoj 12,2%, indiĝenaj religioj 0,5%, nealiĝintaj 2,5% kaj Aliaj religioj 0,1%.
Interna politiko
Ekde la komenco ĝin markis duraj konfliktoj inter la regantaj "uson-liberianoj" anglalingvaj (ĉ. 5 centonoj de l'enloĝantaro) kaj la regataj "afrik-liberianoj" diverslingvaj.
Je Aprilo 1980, armea serĝento Samuel Doe prenis potencon murde de tiama ŝtatestro William Tolbert. Multe da la popolo esperis ke sub Doe la potenco iomete pli bone disdividiĝus inter la malsamaj gentoj de la lando, sed Doe rapide montriĝis kiel kruela diktatoro.