cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mikena civilizo
Milito
La apro-dentega kasko estis la plej identigebla peco de mikena kiraso uzata de la komenco al la kolapso de la mikena kulturo. Ĝi ankaŭ estas konata de pluraj bildigoj en samtempa arto en Grekio kaj la Mediteraneo. Reprezenta peco de mikena kiraso estas la Dendra-kiraso (ĉ. 1450-1400 aK), kiu estas kompleta kiraso el pluraj bronzaj elementoj. Ĝenerale, plimulto de trajtoj de la posta hoplita kiraso de klasika greka antikva tempo, jam estis konata en la mikena Grekio. Ŝildoj de Figuro-de-ok estis la plej komunaj tipoj de mikenaj ŝildoj. Dum la Malfrua mikena periodo, pli malgrandaj specoj de ŝildoj estis adoptitaj, aŭ de tute cirkla formo, aŭ preskaŭ cirkla kun parto eltranĉita el sia suba rando.
Ujoj
Piedingaj kruĉoj (linia B ka-ra-re-u, khlareus; "olea ujo"), specife, estis unue inventitaj en la insulo de Kreto dum la 16-a jarcento aK kaj uzataj vaste de la mikenanoj de 1400 aK por eksporto kaj konservado de vino kaj oleo. La kruĉoj estis kutime piro-formaj aŭ globaj.
La kruraj tasoj (aŭ kiliksoj) evoluis el la Efireaj pokaloj kaj granda kvanto estis malkovrita en la ejo nomita la "ceramika vendejo" situanta en Zigouries. Mikenaj trinkaj tasoj kiel kruraj tasoj havis ununuran ornaman motivon, kiel konkon, polpon aŭ la floron pentritan sur la kontraŭa flanko fore de la trinkanto. La mikenaj grekoj same pentris tutajn scenojn (nomata "ilustrita stilo") sur iliaj ujoj, prezentantaj batalantojn, ĉarojn, ĉevalojn kaj diaĵojn, rememorigante eventojn skribitajn en Iliado de Homero.
Aliaj aĵoj disvolvitaj de la mikenanoj inkludas argilajn lampojn, kaj ankaŭ metalajn vazojn, kiel bronzajn tripiedajn kaldronojn. Kelkaj ekzemploj de vazoj el fajenco kaj eburo estas ankaŭ konataj.
Figuroj kaj figuretoj
La mikena periodo ne donis skulptaĵojn en iu ajna granda formo. La statuoj de la periodo konsistas plejparte el malgrandaj terakotaj statuetoj trovitaj ĉe preskaŭ ĉiu mikena setlejo en kontinenta Grekio- en tomboj, en setlejaj derompaĵoj kaj foje en kultaj medioj (Tirinto, Agios Konstantinos sur Methana). La plimulto de ĉi tiuj figuretoj estas inoj kaj antropomorfaj aŭ zoomorfaj.
La inaj figuretoj povas estis subdividitaj je tri grupoj, kiuj estis popularaj ĉe malsamaj periodoj: la plej fruaj estas la Fi-tipo, kiu aspektas kiel la greka litero fi kaj iliaj brakoj donas al la supra korpo de la figureto rondigitan formon. La Psi-tipo aspektas kiel greka letero psi: tiuj havas etenditajn suprenlevitajn brakojn. La plej lasta (12-a jarcento aK) estas la tau-tipo: tiuj figuretoj aspektas kiel la greka litero tau kun falditaj brakoj rektangule al la korpo. Plimulto de figuretoj portas grandan 'polus'-ĉapelon.
Ili estas pentritaj per strioj aŭ zigzagoj en la sama maniero kiel la samtempa ceramikaĵo kaj supozeble estis farita de la sama metiejo. Ilia celo estas malcerta, sed ili eble servis kiel oferaĵoj kaj ludiloj: iuj troviĝas en infanaj tomboj sed la vasta plimulto de fragmentoj estas el hejmaj rubaj deponejoj. La ĉeesto de multaj de ĉi tiuj figuretoj sur ejoj kie kulto okazis en la arkaika kaj klasika periodoj (proksimume 200 sub la sanktejo de Atenea de Delfos, aliaj ĉe la templo de Aphaea en Egina, en la sanktejo de Apolo Maleatas supre Epidauros kaj Amiklae proksime Esparta), sugestas ke multaj el ili estis oferaĵoj.
Pli granda viraj, inaj aŭ bovaj terakotaj, potrade pretigitaj figuroj estas multe pli maloftaj. Grava grupo estis trovita en la Templo ĉe Mikeno kune kun spirale figurigitaj argilaj serpentoj, dum aliaj estas trovitaj ĉe Tirinto kaj en la orientaj kaj okcidentaj Sanktejoj en Filakopi sur la insulo de Melos.
Freskoj
La pentraĵo de la mikena epoko estis multe influita de tiu de la Minoa epoko. Fragmentoj de murpentraĵoj estis trovitaj en aŭ ĉirkaŭ la palacoj (Pilos, Mikeno, Tirinto) kaj en hejmaj medioj (Zigouries). La plej granda kompleta muro-pentraĵo prezentas tri inajn figurojn, probable diinojn kaj estis trovita en la tiel nomata "kulta centro" en Mikeno. Diversaj temoj estas reprezentitaj: ĉasado, taŭro-saltado (tauromaĥi), batalaj scenoj, procesioj, ktp. Iuj scenoj povas esti parto de mitologiaj rakontoj, sed tiel ilia signifo ne estas komprenebla. Aliaj freskoj inkluzivas geometriajn aŭ stiligitajn motivojn, ankaŭ uzitan sur pentrita ceramiko (vidu supre).
Entombigaj praktikoj
La kutima formo de entombigo dum tiu ĉi periodo estis la tombeja enterigo. La plej fruaj mikenaj entombigoj estis plejparte en individuaj tomboj en la formo de kavo aŭ ŝton-ĉirkaŭita, tegita skatolo kaj la oferoj estis limigitaj je ceramikoj kaj kelkfoje je eroj de juvelaro. Grupo de kavaj aŭ skatolaj tomboj enhavis elitajn membrojn de la komunumo kaj estis foje kovritaj de tumuloj en maniero establita ekde la Meza helada. Oni argumentas, ke ĉi tiu formo devenas de la Kurgan-kulturo; tamen, mikenaj entombigoj estas vere indiĝena evoluo de la kontinenta Grekio kun la ŝaktaj tomboj, enhavante hejmajn regantojn.
Kavaj kaj skatolaj tomboj restis en uzo por solaj entombigoj tra la mikena periodo kun pli ellaboritaj familiaj tomboj. La ŝaktaj tomboj ĉe Mikeno ene de Tombo Cirklo A kaj B apartenas al la sama periodo reprezentante alternativan manieron por grupigi elitajn entombigojn. Apud la mortinto troviĝis plenaj aroj de armiloj, ornamitaj bastonoj kaj ankaŭ oraj kaj arĝentaj tasoj kaj aliaj valoraj objektoj, kiuj aludas je ilia socia rango.
Komenciĝante ankaŭ en la Malfrua helada periodo, aperas komunumaj tomboj en rektangula formo. Tamen, estas malfacile diveni, ĉu la malsamaj formoj de la entombigoj reprezentas socian hierarĥion, kiel oni antaŭe pensis, kun la "tholos" estante tombo de la elitaj regantoj, la individuaj tomboj tiuj de la meza klaso, kaj la komunumaj tomboj de la averaĝaj homoj. Cindrigoj kreskis laŭnombre dum de la periodo, iĝante sufiĉe multnombraj en la lasta fazo de la mikena epoko.
Jan Kupecký
Jan Kupecký (naskiĝis en 1667 en Bösing (Habsburga Imperio, Hungara reĝlando, nuntempa Pezinok en Slovakio) – mortis en 1740 en Nurnbergo) estis ĉeĥdevena-hungaria baroka pentristo, precipe portretisto. Li agis plejparte en Italio, Hungara reĝlando, Vieno kaj Nurnbergo.
Grütschalp (stacidomo)
Grütschalp estas fervoja stacidomo en Lauterbrunnen, Svislando.
Jan Kupecký
Li apartenas al la plej elstaraj reprezentantoj de la mezeŭropa baroka arto. Liaj verkoj estas ĝis nun alte aprezataj kaj troviĝas en multaj gravaj artgalerioj, ekz. en Parizo, Romo, Milano, Vieno, Dresdeno, Moskvo, Sankt-Peterburgo, Budapeŝto k.a.
Mikena civilizo
Entombigaj praktikoj
La tholos aperis dum la frua 15-a jarcento kiel la nova kaj pli impona formo de elita entombigo. La plej imponaj tomboj de la mikena epoko estas la monumentaj reĝaj tomboj de Mikeno, sendube intencitaj por la reĝa familio de la urbo. La plej fama estas la Trezoro de Atreo, la tholos. Totalo de naŭ de tiaj tholos-tomboj troviĝas en la regiono de Mikeno, dum ses el ili apartenas al sola periodo (Malfrua helada IIa, c. 1400-1300 aK). Oni argumentas, ke malsamaj dinastioj aŭ frakcioj eble konkuris pere de okulfrapa entombigo.
Skribo
En ĉirkaŭ 1600 aK, la mikenaj grekoj prunteprenis el la Minoa civilizo ĝian silaban skribsistemon (tio estas, Linia skribo A) kaj evoluigis sian propran silaban skribon konatan kiel linia skribo B. La linia skribo B estis uzata de la mikenaj palacoj en Grekio por administraj celoj, kie ekonomiaj transakcioj estis registritaj sur argilaj tabuletoj kaj kelkfoje sur ceramiko en la mikena dialekto de la greka lingvo. La linia B tabuletoj estis malkovritaj en Kreto fare de la angla arkeologo Siro Arthur Evans ĉ. 1900 kaj poste deĉifrita de angla arkitekto kaj kriptografo Michael Ventris en 1952. Malkovro fare de Ventris de arkaika greka dialekto en la linia B tabuletoj pruvis, ke mikena greka estis "la plej malnova konata greka dialekto, elementoj de kiuj postvivis en Homera lingvo, kiel rezulte de longa parola tradicio de epopea poezio."
Jan Kupecký
Biografio
Kupecký devenis el malriĉa teksista familio el Mladá Boleslav. Liaj gepatroj estis protestantoj, (membroj de Bohemiaj Fratoj), kiuj fuĝis al Hungara reĝlando pro religia persekutado.
Mikena civilizo
Heredaĵo
En la 8-a jarcento aK., post fino de la tiel nomata greka Malluma Epoko, Grekio aperis kun reto de mitoj kaj legendoj, la plej granda el ĉiuj estis tiu de la Troja epika ciklo. Ĝenerale, la grekoj de klasika antikveco idealigis la mikenan periodon, kiel gloran periodon de herooj, proksimecon de la dioj kaj materialajn riĉaĵojn. La legendoj de epopeoj de Homero estis precipe kaj ĝenerale akceptitaj, kiel parto de la greka pasinteco kaj ĝis la 19-a jarcento, neniu klerulo komencis diskuti historiecon de Homero. Je tiu tempo, la germana arkeologo Heinrich Schliemann entreprenis la unuan modernan arkeologiajn elfosadojn en Grekio en la loko de Mikeno en 1876.
Jan Kupecký
Biografio
De tie li foriris kiel 15jara knabo al Holíč kaj poste al Vieno, kie en 1683 – 1985 li lernis ĉe svisa pentristo Benedikt Klaus. Kiel dudekjaraĝa Kupecký foriris por studrestado al Italio. Tie li vivtenis sin kiel kopiisto kaj samtempe li perfektiĝadis en pentroarto en la roma akademio, subtenate de Matthias Füessli kaj pola princo Aleksander Benedykt Sobieski, filo de la pola reĝo Johano la 3-a Sobieski. En 1700 li sukcesis memstariĝi kaj estigi propran atelieron. En [1709] post 22 jaroj pasigitaj en Venecio kaj Romo li revenis al Vieno, surbaze de la invito de grafo Lichtenstein. Ofertatan postenon de kortega pentristo li fine ne akceptis kaj pro rekatolikiga premo foriris en 1733 kune kun sia familio al Nurnbergo, kiel li kreis ĝis sia morto en 1740. En Nurnbergo li estas ĝis nun entombigita, apud sia filo, mortinta en aĝo de nuraj 17 jaroj.
Mikena civilizo
Heredaĵo
La mikenaj grekoj estis ankaŭ pioniroj en la kampo de inĝenierado, ekante grandskalajn projektojn nekompareblajn en Eŭropo ĝis la romia periodo, kiel ekzemple fortikaĵoj, pontoj, kloakoj, akveduktoj, digoj kaj vojoj taŭgaj por rada trafiko. Ili ankaŭ faris plurajn arkitekturajn novigojn, kiel la malpezigan triangulon. Ili estis ankaŭ respondecaj por transdoni ampleksan gamon de artoj kaj metioj, precipe kun Minoa origino. La mikena civilizo estis ĝenerale pli altnivela kompare al la malfruaj bronzepokaj kulturoj de la cetero de Eŭropo. Pluraj mikenaj atributoj kaj atingoj estis pruntitaj aŭ alte-tenitaj en postaj periodoj; do, estus nenia troigo konsideri mikenan Grekion kiel Lulilo de Civilizacio.
Jan Kupecký
Verkaro
Kupecký kreis pli ol 400 bildojn, el inter kiuj multaj estas ne plu troveblaj. Valoron kaj gravecon de liaj bildoj montras ankaŭ 258 gravuraĵoj, estigitaj laŭ ili. Ĝis nuntempe restis en galerioj ĉirkaŭ nur 160 liaj bildoj.
Li pentris precipe multajn portretojn de membroj de la reĝa dinastio (ekz. Eŭgeno de Savojo, imperiestroj Karolo la 6-a kaj Francisko la 1-a Stefano), diversaj aristokratoj kaj en Karlovy Vary eĉ. de la rusa caro Petro la Granda, laŭ lia propra peto. Tiun ĉi riĉan serion kompletigas bildoj de lia familio, amikoj, propraj portretoj kaj portretoj de nekonataj personoj.
Veclaro
Veclaro (germana Wetzlar) estas urbo en la federacia lando Hesio en Germanio, ĉefurbo de la distrikto Lahn-Dill, kaj parto de la hesia distriktaro Gießen. Ĝi troviĝas ĉe la koordinatoj 8° 30' E, 50° 34' N, kaj fine de la jaro en la urbo vivis  loĝantoj.
Jan Kupecký
Verkaro
Kvankam li plejparte vivis en eksterlando, lian karakteron grave formis medio de lia naskiĝurbo, kiu ekhavis daŭran respegulon en liaj verkoj.
Veclaro
La urbo situas borde de la rivero Lahn. Ĝi estas ĝemela urbo de Avignon en Francio,  Siena en Italio,  Ilmenau en Turingio,  Vindhuko en Namibio,  Colchester en Britio kaj  Písek en Ĉeĥio, kaj aldone de  la urbodistrikto Neukölln de Berlino.
La urbo unuafoje skribe menciiĝis dum la jaro 897. Fariĝinte la renkontiĝa punkto de du fervojoj en 1862, disvolviĝo de industrio en Veclaro komencis rapide antaŭeniĝi. Veclaro mem fariĝis fama pro siaj optikaj industrioj: fotiloj kaj alia fotografia ekipaĵo de kompanio Leitz (nun Leica), teleskopoj de Hensoldt, kaj mikroskopoj de Leitz, Buderus kaj Seibert.
En 1977 oni kunigis Veclaron kun la najbara urbo Gießen kaj kreis novan urbon Lahn, sed tiu ĉi provo reorganizi la administradon fariĝis nepopulara kaj tial oni en 1979 malfaris ĝin.
Najbaraj komunumoj
Jenaj urboj limas al la urbo Veclaro, nomataj horloĝdirekte komence le nordoriento: Herborn kaj Dillenburg, Siegen (distrikto Siegen-Wittgenstein), Gießen kaj Heuchelheim (ĉiuj distrikto Gießen), Limburg kaj Weilburg (ĉiuj distrikto Limburg-Weilburg) samkiel Friedberg (distrikto Wetterau).
Fervoja kaj aŭtobusa trafiko
Sur fervojlinio trafikas trajnoj de la kompanio Deutsche Bahn el serio RegionalExpress de Kolonjo, Aĥeno aŭ Akeno, Koblenco, Frankfurto kaj Kaselo.
La publikan personotransporton enurban precipe faras aŭtobusoj.
Aūtovojoj
Veclaro estas alligita per jenaj aŭtoŝoseoj kaj aliroj al al longdistanca ŝosereto:
1448 Lindbladia
1448 Lindbladia estas malgranda, malhela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la finnlanda astronomo Yrjö Väisälä elde la Observatorio de Iso-Heikkilä en Turku.
Veclaro
Aūtovojoj
Aŭtoŝoseoj:
1448 Lindbladia
Nomo
Ĝia nomo honoras la svedan astronomon Bertil Lindblad (1895–1965).
Veclaro
Aūtovojoj
Eŭropa ŝoseo:
Veclaro kaj Esperanto
En Veclaro kvar fojojn dum la jarŝanĝa semajno okazis la Internacia Seminario de Germana Esperanto-Junularo: Temis pri la 28-a inter la jaroj 1984 kaj 1985, la 39-a (1995/1996), la 43-a (1999/2000) kaj la 48-a inter la jaroj 2004 kaj 2005.
San Emiliano (León)
San Emiliano [sanemiLJAno] (Santu Michanu [santumiĈAnu] en leona​) estas municipo en la nordo de la provinco Leono, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko Tierra de León, en la nordo de la provinco kaj pli precize al la tradicia areo Babia.
Geografio
Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Candemuela, Cospedal, Genestosa, La Majúa, Pinos, Riolago, Robledo de Babia, San Emiliano, Torrebarrio, Torrestío, Truébano, Villafeliz de Babia, Villargusán kaj Villasecino, okupas totalan areon de 210,73 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 630 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 2 250 loĝantojn el la komenco de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 73 km de Leono, provinca ĉefurbo, kaj limas norde kun Asturio; sude kun Murias de Paredes kaj Riello; okcidente kun Cabrillanes; kaj oriente kun Sena de Luna.
Historio
En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Leono.
Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado (ŝafoj kaj kaproj en montaraj areoj, kaj bovoj en ebenaĵoj). Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).
Alto Paraíso (Paranao)
Alto Paraíso estas municipo de la brazila subŝtato Paranao, kiu taksis 3.206 loĝantojn en 2010.
József Wolfner
WOLFNER József (volfner) estis hungara libroeldonisto naskita en Arado la 8-an de junio 1856 kaj mortinta en Budapeŝto la 6-an de februaro 1932.
Sattel SZ
Geografio
Sattel situas ĉe la bordo de la rivero Steiner Aa, la ĉefa alfluanto de Lago de Laŭerco, okcidente de la samnoma montpasejo, sude de la Lago de Ägeri. Al la komunumo apartenas krom la vilaĝo Sattel mem la vilaĝetoj Ecce Homo, Schornen kaj Mostel.
József Wolfner
Kariero
Wolfner post fino de siaj universitataj studoj fondis en 1885 la firmaon de libroeldonejo kaj librokomerco Singer kaj Wolfner, kiu precipe eldonis porjunularajn librojn. En 1923 li transformis sian entreprenon al akcia asocio, kies li estis prezidento-ĝenerala direktoro. La malmultekostaj libroserioj (Egyetemes Regénytár, Milliók Könyve, Filléres Könyvtár) konatigis vaste la nomon de la firmao. Wolfner aperigis ankaŭ la gazetojn Új Idők, Magyar Figyelő, Művészet. Li eldonis la poemvolumon Illés szekerén de Endre Ady.
Sattel SZ
Najbaraj komunumoj
La komunumo Sattel limas en nordo al Oberägeri (ZG), en oriento al Rothenthurm, en sudoriento al Ŝvico, en nordokcidento al Steinen, en okcidento al Steinerberg, kaj en nordokcidento al Unterägeri (ZG).
Historio
La unua dokumenta mencio de Sattel datiĝas el la jaro 1342 per la vortoj an dem sattel.
Inter Sattel kaj Oberägeri okazis la 15-an de novembro 1315 la Batalo de Morgarten, dum kiu la ŝvicanoj venkis la armeon de la Habsburgoj, kiuj volis puni Ŝvicon pro la alproprigo de la teritorioj sudoriente de la montmasivo Mythen. La fatala malvenko de la Habsburgoj cementis la federacion de la Svisa Ĵurkomunumo, kaj komenciĝis la kresko de la Ĵurkomunumo al eŭropa grandpotenco, kiu evoluo ĉesis nur 4 jarcentojn poste.
Ĝis 1598 Sattel apartenis al la paroĥo Steinen, tiam ĝi fariĝis memstara paroĥo. En la jaro 1776 Rothenthurm apartiĝis de Sattel fariĝante aparta paroĥo.
Santa Maria la Longa
Santa Maria la Longa - jen itale, friule Sante Marie la Lungje, antikve kaj mezepoke latine Meleretum - estas komunumo en la orienta parto de norda Italio. Ĝi situas en la regiono Friulo-Venecio Julia kaj, ene de ĝi, en la tradicia provinco Udine, kiu ekde aprilo 2018 ne plu estas oficiala administra unuo - nun la loko formale apartenas al administra unuo nomata ''. Fine de en la komunumo vivis. Kristana patroneco estas la dogmo pri ĉielenpreno de Maria, kies memortago sekve estas la komunuma festotago. Najbaras la komunumoj Bicinicco, Gonars, Palmanova, Pavia di Udine kaj Trivignano Udinese.
David Fromkin
David Fromkin estas grava aŭtoro, juristo, kaj historiisto, plej konata pro lia definitiva raporto de la moderna mezoriento, A Peace to End All Peace (1989), en kiu li rakontas la ŝlosilan rolon de la eŭropa politiko rilate la mezorienton inter 1914 kaj 1922.
Joseph Truong
Joseph (aŭ esperantlingve Jozefo) Truong - naskiĝis, do nun -jara - estas vjetnamdevena usona ĵurnalisto kaj esperantisto. Interalie li komence de la 1990-aj jaroj revivigis kaj prezidis la landan sekcion de TEJO en Usono, USEJ, ankaŭ internacie aktiviĝis en la Esperanto-movado, kaj de 1997 ĝis 1999 estis prezidanto de TEJO.
David Fromkin
Fromkin verkis sep librojn, el kiuj plej gravas tiu de 2004, Europe's Last Summer: Who Started The Great War in 1914?
Joseph Truong
La broŝuro La teamo de TEJO sin prezentas de 1997-1999 skribis ke en lia 10-a vivjaro estis "artikolo pri la centjariĝo de Esperanto en Time, renoma usona novaĵgazeto, kiu unue pikis lian intereson pri la internacia lingvo. Jarojn poste, lerninte la lingvon sed ankoraŭ ne laborinte kiel aktivulo, li trafis numeron de la nove redesegnita Kontakto sub la tiama redaktoro Franĉjo Veuthey kaj tiam eksciis, kio ĝuste estas TEJO. Ekde tiu hazarda malkovro komenciĝis lia nova vivo kiel Esperanto-aktivulo. Unue li refondis la domintan landan sekcion" de TEJO en Usono, "por kiu li interalie organizis diversajn regionajn renkontiĝojn kaj redaktis la unuajn numerojn de la novaĵletero. En 1995, kiel komisiito pri UN-aferoj de TEJO, li eklaboris kun la junulara fako de la Unuiĝintaj Nacioj, kio ebligis lin disvastigi la koncepton pri Esperanto inter aliaj junularoj kaj junularaj aktivularoj tra la mondo, kaj en 1996 ankaŭ prizorgi la partoprenon de TEJO en la 2-a Monda Junulara Forumo de la Unuiĝinta Nacia Sistemo en Vieno."
Post studo de ĵurnalismo en la Universitato Loyola en Marilando, li nun edziĝinte loĝas en Vaŝingtono kaj laboras ĉe la Usona Agentejo por Internacia Evoluo (angle US Agency for International Development, USAID).
David Fromkin
Li studis en la Universitato de Ĉikago, li estas universitata profesoro, profesoro pri historio, internaciaj rilatoj, kaj juro ĉe la Boston University.
Murmansko
La urbonomo venas plej verŝajne el la vorto murman de la samea lingvo, kiu signifas „fino de la mondo”. Murmansko estas la plej granda trans-poluscirkla urbo en la mondo. Ĝi havas la loĝantaron de 320.900 homoj (2005), per kio okupas la 56-an lokon inter la rusiaj urboj.
La urbo estis fondita kaj havas statuson de urbo ekde la jaro 1916. Oni fondis la urbon pro kreado de la mara haveno kaj nomis ĝin komence Romanov-na-Murmane (Романов-на-Мурмане) en 1916-1917. Ĝi servis dum la Unua mondmilito kiel proviantejo, en 1918 kiel bazo de la britaj, francaj kaj usonaj taĉmentoj kontraŭ Soveta Rusio. Dum la Dua mondmilito, tien venadis la anglo-usona provianto, milita helpo. Post la milito la urbo estis nomumita "urbo-heroo" apud la aliaj famaj batalejoj de la Dua mondmilito kiel Stalingrad (nun Volgogrado) kaj aliaj.
La urbo nun estas grava fiŝista haveno, ĝia fiŝoprilabora uzino estas unu el la plej grandaj en Eŭropo. Ĝi estas la sola haveno de Rusio, kiu estas en ĉiu sezono alirebla de la Atlantiko. Ĝi anstataŭas de decembro ĝis majo Sankt-Peterburgon kiel la plej grava haveno de la nordokcidenta landoparto. Murmanskon ligas fervoja linio kun Moskvo kaj Sankt-Peterburgo kaj al minaj kaj industriaj urboj Monĉegorsk kaj Kirovsk.
Ĝi havas instru-edukan altlernejon kaj fiŝistan kaj oceanografiajn esplorinstitutojn. Murmansko estas la ĉefa bazo de la rusa nordmara floto.
Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 47401, la interurba telefona kodo estas 8152, la enurbaj telefonnumeroj estas sesciferaj (en jaro 2005). La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005). Geografiaj koordinatoj de la urbo estas.
Ĝemelaj urboj
Inter la partnerurboj estas:
Burĝonado
La burĝonado (Gemmatio) estas formo de vegetativa reproduktado de primitivaj organismoj, tipo de neseksa reproduktado. Ĝi okazas ĉe unuĉeluloj, sed ankaŭ ĉe plurĉeluloj de bestoj kaj plantoj.
Kastorf (Lauenburg)
Kastorf estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Duklando Lauenburg de la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. Kastorf estas parto de la komunumaro Berkenthin, administra ligo de pluraj najbaraj formale sendependaj politikaj komunumoj.
Distrikto Nagyatád
La Distrikto Nagyatád [nadjatAd] (hungare Nagyatádi járás) estas distrikto en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy. Ĝi situas sur montetaro en la suda parto de la departemento (en la sudokcidenta parto de la lando).
La distrikta ĉefurbo estas Nagyatád, kiu estas urbo, la ceteraj 17 komunumoj estas vilaĝoj. La areo estas 647,07 km², kie loĝas 26 100 homoj. La loĝantoj okupiĝas precipe pri agrikulturo kaj bestobredadoj.
Historio
Tiu distrikto funkciis daŭre jam inter 1886-1983. La distrikta sistemo ne funkciis en Hungario inter 1983-2013.
Natria fosfato
Natria fosfato, fosfato de natrio aŭ Na3PO4 estas neorganika salo de ortofosfata acido kaj natria hidroksido, blanka solido aŭ kristalaj granuloj, alte solveblaj en akvo estigante alkalan solvaĵon. Trinatria fosfato uzatas kiel purigagento, lubrikanto, nutro-aldonaĵo, makulo-forigilo, kaj sengrasiganto.
Komerce disponebla en ĝia anhidra aŭ dodekahidrata formo, natria fosfato estiĝas pere de reakcio inter la fosfata acido kaj natria hidroksido.
Uzoj
Nitria fosfato uzatas kiel kontrolanto de acideco en nutro-industrio, emulsianto, densiganto, volumo-ekspansiiganto por nutraĵoj kaj sekvestranto uzata en metala kelatigo.
Ĉi-substanco same vendatas kiel klistero, kiu agas kiel laksigilo, por traktado de malvarmumo. La klisteroj de natria fosfato vendatas kiel ordinaraj medikamentoj en la usonaj farmacioj. Tamen, ili ne devas konfuziĝi kun la komponaĵoj rilatitaj al la natriaj duhidrogenaj fosfatoj aŭ dunatriaj fosfatoj.
La trinatria fosfato ankaŭ uzatas kiel stabiliganto por la laktoj konataj kiel longa vivo.
Zile
Zile estas urbo en provinco Tokat en Turkio.
Sattel
Finimenti
Alto Paraná
Alto Paraná estas municipo de la brazila subŝtato Paranao, kiu taksis 13.662 enloĝantojn en 2010.
Hollingstedt (Dithmarschen)
Hollingstedt estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Dithmarschen de la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Josef Hajek
Josef HAJEK (naskiĝis la 19-an de marto 1885 en Wilhelmsburg ĉe St. Pölten (Malsupra Aŭstrio), mortis ĉ. 1979 aŭ 1980 en Darmstadt (Heslando, Germanio) estis germana instruisto, Esperanto- kaj radio-pioniro en la regiono de Karlsbad (okcidenta Sudetio). Honora membro de Germana Esperanto-Asocio (GEA) en 1971, nestoro de la Esperanto-grupo de Darmstadt.
Post vizito de la Praga "Lehrerbildungsanstalt" (Instruista Seminario) li instruis de 1907 ĝis 1945 en popolaj lernejoj en la Sudetio (ĝis 1919 en Aŭstrio-Hungario, poste en Ĉeĥoslovakio, nuntempe en Ĉeĥio), i.a. en Meiningen kaj Meiershofen apud Karlsbad. Post elpelo kaj fuĝo el Ĉeĥoslovakio li vivis en Ernsthofen (Odenwald, suda Heslando), post 1956 en la proksima urbo Darmstadt. En 1948 li pensiiĝis pro malsano. Eĉ en alta aĝo li daŭre okupiĝis pri Esperanto, ekz. de tempo al tempo vizitis la kunvenojn de la loka grupo.
En Ĉeĥolovakio Hajek estis "ŝtate aprobita Esperanto-instruisto" kaj instruis la lingvon en lernejoj kaj kursoj. Li varbis por Esperanto en german-lingvaj radio-elsendoj, oranizis ekspoziciojn kaj oficis kiel "raportanto pri Esperanto ĉe la distrikta eduka komitato de Karlsbad" ("Esperanto-Referent beim Karlsbader Bezirksbildungsausschuß"). Hajek verkis multajn informajn artikolojn pri Esperanto en la loka gazetaro kaj kontribuis al Germana Esperanto-Revuo, organo de GEA.
Josef Hajek: Esperanto-movado en la regiono de Karlsbad (tradukita el la germana)
"Post la unua mond-milito en Karlsbad kaj ĉirkaŭaĵo floris la Esperanto-movado. La lingvon instruis la ŝtate aprobitaj Esperanto-instruistoj Josef Hajek en la popola altlernejo en Meierhöfen, faka instruisto Fischbach en la civitana lernejo en Fischern kaj prof. Schneider en la komerca akademio de Karlsbad. Plie ekzistis vesperaj kursoj por plenkreskuloj en Meierhöfen, Altrohlau, Aich, Karlsbad, Janessen, Neudek kaj Grünlas.
Lernejaj instancoj, komunumaj parlamentoj, asocioj kaj gazetaro subtenis la lingvon. La distrikta eduka komitato (Bezirksbildungsausschuß) organizis Esperanto-semajnon kun prelegoj en 1926. Hajek apartenis al la komitato kiel Esperanto-reprezentanto. Esperanto-kluboj ekzistis en Karlsbad, Meierhöfen, Altrohlau, Janessen, Drahowitz, Neudek und St. Joachimsthal. Aparte aktiva estis la klubo de Meierhöfen.
Okaze de la federacia laborista gimnastikista festo (Arbeiter-Bundesturnfest) en Karlsbad 1924 la Esperanto-klubo konstruis bonvenan pordegon kun Esperanto-inskribo. En la festa procesio de la laboristaj gimnastikistoj Esperanto-insignoj estis videblaj. La klubo ankaŭ partoprenis en la radio-ekspocizio de Karlsbad en 1926 per Esperanto-prezentado. En 1925 ĝi organizis grandegan Esperanto-ekspozicion en Meierhöfen kun originala kaj tradukita literaturo, lernolibroj, vortaroj kaj Esperantaĵoj el la tuta mondo."
Miklós Szőcs TUI
Miklós Szőcs TUI [miklOŝ sOĉ tui], laŭ hungarlingve kutima nomordo Szőcs Miklós TUI estas hungara sendiploma abstrakta skulptisto, ordinara membro de Hungara Belarta Akademio (2013).
Lausanne-Sébeillon (stacidomo)
Lausanne-Sébeillon estas varstacidomo en Laŭzano, Svislando.
Miklós Szőcs TUI
Biografio
Miklós Szőcs TUI abiturientis en sia naskiĝurbo laŭ koresponda kurso, poste li frekventis metilernejon. Li iĝis instrumentisto. En 1974 li studis nur duonjaron en Hungara Belarta Altlernejo, poste li estis memlernanto kaj vivtenis sin el porokazaj laboroj. Li komencis skulptadi lignojn en la 1970-aj jaroj. Liaj skulptaĵoj foje estas samtempe mebloj aŭ infanludiloj. Li ricevis 4 premiojn inter 1997-2015.
Španie Pole
Španie Pole, hungare Gömörispánmező estas tre malgranda vilaĝeto en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Rimavská Sobota.
Situo
Španie Pole situas flanke de monto 487 m-ojn alta. Rimavská Sobota troviĝas 22 km-ojn for.
Historio
La vilaĝo estis unue menciita en la jaro 1301 en formo "Spanmezew". En 1910 loĝis en Gömörispánmező 351 da homoj, (313 slovakoj, 22 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Gömör kaj Kis-Hont, al distrikto de Ratkó, poste al Ĉeĥoslovakio, fine inter 1938-1945 kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 loĝis en Španie Pole 98 da homoj, (81 slovakoj, 7 hungaroj, 6 ciganoj, unusola ĉeĥo).
Ernő Winter
Ernő Winter [ernO vinter], laŭ hungarlingve kutima nomordo Winter Ernő estis hungara kemiisto, inventisto, membro (korespondanta en 1951, ordinara en 1956) de Hungara Scienca Akademio.
Ernő Winter naskiĝis la  1897 en Győr. Li mortis la 1971 en Budapeŝto.
Biografio
Ernő Winter frekventis mezlernejon en sia naskiĝurbo, poste li batalis dum la 1-a mondmilito.Hejmenveninta li trovis laborlokon en uzino pri sapoj, krome li plulernis en teknikuniversitato en Budapeŝto. Inter 1925-1950 li laboris en fabriko pri lampoj "Tungsram" kune kun Imre Bródy, Pál Selényi, Zoltán Bay, Károly Simonyi, Tivadar Millner, sed li laboris intertempe 2 jarojn en Nederlando. Depost 1950 li laboris en esplora instituto. Li ricevis premiojn Kossuth en 1950, 1953.
George F. Kennan
George Frost KENNAN (16-an de februaro 1904 en Milvokio, Viskonsino; 17-a de marto 2005 en Princeton, Nov-Ĵerzejo) estis historiisto kaj unu el la plej gravaj diplomatoj de Usono. Lia nomo estas kunligita kun Marshall-plano same kun la Containment-politiko en epoko de la malvarma milito.
Li diplomiĝis en Princeton (1925), poste eklaboris en Eŭropo. Li plenumis multajn jarojn en Ĝenevo, Berlino, Tallinn, Riga kaj aliaj lokoj, kie li povis skolti rilatoj de Sovetunio.
Ĉar Usono kalkulis je diplomatia rekono de Sovetunio, la eksterafera ministerio sendis lin en 1929 al la Berlina Universitato, studi rusan pensmanieron, lingvon kaj kulturon. Li finstudis en 1931 kaj en 1933 akompanis ambasadoron William C. Bullitt al Moskvo, post kiam Usono oficiale rekonis la sovetan registaron. Du jarojn poste, li ekoficis en Vieno, poste en Prago kaj Berlino. ĉe komenco de la dua mondmilito, la nazioj internis lin kaj liberigis nur en 1942. Kennan tiam oficis en Lisbono kaj Moskvo. En februaro de 1946 sendis li el Moskvo tiun telegramon, en kiu li skizis la retenan politikon de la soveta ekspansio. Tiujare li revenis en Usonon kaj iĝis en 1947 strategia ĉefo de la eksterafera ministerio.
La artikoloj de Kennan aperis kun subskribo X en la juliaj eldonaĵoj de magazino Foreign Affairs, 1947. Li en tiuj artikoloj analizis la agadan strukturon, spiriton de la soveta diplomatio. Kennan pridubis en la artikoloj, ke Usono volas ĉiupreze pacigi la Sovetunion. Li skribis, ke la rusoj kontraŭas la pacan kunekziston kun la Okcidento kaj celas disvastigi la sevatan modelon. La rusoj komprenas nur logikon de militara forto kaj ili retiriĝas, haltas, se la okcidento estas decida kaj forta.
Dunkerque-Port-Est (stacidomo)
Dunkerque-Port-Est estas franca varstacidomo sur linio Raccordement de Dunkerque-Ouest, situanta en Grande-Synthe, en departemento Nord, regiono Hauts-de-France.
George F. Kennan
Kennan proponis, ke Usono tuj uzu kontraŭpremon, se ĝi spertas sovetan ekspansian intencon. Li inaŭguris, ke tiu politiko trudas je kunlaboro la sovetojn al Usono kaj fine povas kaŭzi internan kolapson de la sistemo.
Dunkerque-Port-Est (stacidomo)
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF).
George F. Kennan
Kennan instruis ekde 1950 en Princeton kaj en 1952 revenis en Moskvon kiel ambasadoro, sed unu jaron poste la sovetoj deklaris lin nedezirata persono, kiam li kritikis la sovetan konduton kontraŭ la okcidentaj diplomatoj.
Dunkerque-Port-Est (stacidomo)
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Raccordement de Dunkerque-Ouest (302506).
George F. Kennan
Li ricevis en 1956 profesoran katedron en Princeton, sed li baldaŭ ŝanĝis la historiistan laboron al ambasadora pozicio en Jugoslavio (1961–63).
Fine de la 1950-aj jaroj, Kennan reviziis siajn pli fruajn ideojn pri la retena politiko, kaj insistis, ke Usono ne akceptu devojn en areoj, kie ĝi povas konflikti kun la Sovetunio. Li pli poste neis, ke la retena politiko povintus uzebla eĉ en aliaj mondopartoj kiel ekz. en Vjetnamio.
József Wollanka
WOLLANKA József (volanka) estis hungara arkeologo, arthistoriisto naskita en Barcarozsnyó la 19-an de aŭgusto 1874 kaj mortinta en Budapeŝto 1946.
Kariero
Wollanka post siaj universitataj studoj paŝis en servon de la Szépművészeti Múzeum (Belarta Muzeo), poste de la Nemzeti Múzeum (Nacia Muzeo), kie li estis gvidanto de la antikva sekcio de malnovaĵkolektaĵo. Li priokupiĝis la arton de la itala renesanco, poste de antikva figurarto. Li komencis organizi la kolekton de antikvan figurarton.
George F. Kennan
Kennan estis produktema kaj populara verkisto. Li ricevis Pulitzer-premion pro
Stacio Ōbatake
Stacio Ōbatake (japane: 大畠駅 [Oobatake-eki], angle: Ōbatake Station) estas fervoja stacio en Janai, Gubernio Jamaguĉi, Japanio. La stacio servas 1 linion de JR Okcidenta: Linio Sanyō (ĉefa).
Puyallup
Puyallup (elp. pjuELep aŭ pjuALep; angle laŭ IFA \pjuːˈæləp\ aŭ \pjuːˈɔːləp\; sud-laŝucide puyaləp), grava vorto en Puĝetio (Vaŝingtonio), Usono.
Kramarovci
Kramarovci, hungare Határfalva, germane Sinnersdorf estas tre malgranda vilaĝo en Slovenio, en provinco Prekmurje, en statistika regiono Pomurska, en Občina Rogašovci.
Situo
La vilaĝo situas sur malebenaĵo, laŭ la aŭstra limo, laŭ traira flankovojo al Sankt Anna am Aigen.
Historio
La unua mencio devenis el 1366 en formo villa seu possessio Kramarfalua. En 1910 vivis en Határfalva 258 da homoj, (225 germanoj, 28 hungaroj, 5 slovenoj). Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungario, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Muraszombat, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo okupis la regionon kaj post 10 tagoj transdonis al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario, ekde 1991 de Slovenio. Ekde 2008 ambaŭ landoj apartenas al interna zono de Schengen, la ŝtatlimo estas trapasebla senĝene.
Metio
Metio estas manlabora profesio, precipe hejme aŭ et-industrie praktikata, kutime rilatanta al unu speciala fako (metio de ĉarpentado, de ŝufarado, de buĉisto, de meblisto).
Metiisto laboras en sia metiejo, havas siajn meti-lernantojn kaj estas membro de metiaj korporacioj (en la mezepoko nomataj gildoj).
Daintree Pluvarbaro
La areo estas nune ĉefe allogaĵo por turistoj. La Daintree Pluvarbaro enhavas 3% el la ranoj, reptiloj kaj marsupialaj specioj en Aŭstralio, kaj 90% el vespertoj kaj papilioj. Ĉirkaŭ 7% el birdospecioj de la lando povas troviĝi en tiu areo. Estas ankaŭ ĉirkaŭ 12 000 specioj de insektoj en tiu arbaro. Ĉiu tiu biodiverseco estas enhavata ene de areo kiu okupas nur ĝis 0.1% el la teramaso de Aŭstralio.
Metio
Laŭ Francisko Azorín metio estas simple Manlabora profesio. Li indikas etimologion el la latina ministerium (metio, profesio, verko). Kaj li aldonas la terminojn metiisto, metiejo.
Vidilaj ludoj
En vidilaj ludoj, metio formas ebleco de ludaj roluloj pro faronta portaĵojn. Ludaj reguloj mezuras eɔerojn do malŝlosas kapablon aŭ kreskas nivelo en ebleco.
Proverbo
Ekzistas pluraj proverboj pri metio en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili :
Bioenergio
Bioenergio (biologie produktita energio) estas ekologia kaj favora energio, kiu estas gajnebla el la renoviĝanta energiportanto, el la tielnomata biomaso. Oni kalkulas al tiu ĉefe la lignon (diversajn rapide kreskantajn arbojn), pajlon, fragmiton kaj similajn uzeblajn seke por forbruligo.
Ĉe estiĝo de biomaso, la energio de la suna radiado transformiĝas per planta fotosintezo al kemia ligo, en formo de organika materialo.
Ĉefa avantaĝo de la bioenergio estas la malpliigo de la karbondioksida eligo al la atmosfero: ligno aŭ alia biogena energiportanto eltiras la forcejefikan gason, la karbonan dioksidon el la aero dum sia kreskado, kaj ligas ĝin en vegetaĵo.
Ĉefa malavantaĝo de la bioenergio estas la grandega surfaca bezono kaj la konkurado al la naturaj areoj.
Katharinenberg
Katharinenberg estas eksa komunumo en Germanio, kiu ekde la 1-a de decembro 2011 apartenas al tiam novkreita komunumo Südeichsfeld. La loĝloko troviĝas en la distrikto Unstrut-Hainich de la federacia lando Turingio. La 31-an de decembro 2003 la komunumo havis 3147 loĝantojn.
Vidindaĵoj
Muzeo pri ŝtrumpoj
Armand Kautzky
Armand Kautzky [kaŭcki], laŭ hungarlingve kutima nomordo Kautzky Armand estas hungara aktoro, voĉoaktoro, rakontanto. Lia patrino estis Lia Kopetty. Armand Kautzky naskiĝis la  en Eger.
Biografio
Armand Kautzky akiris diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1989. Post siaj studoj li aliĝis al trupo de Teatro Madách, kie li pasis 2 jardekojn. En 2000 li edziĝis, baldaŭ li havis 2 gefilojn. Ekde 2009 li ne ligiĝas stabile al iu ajn teatro, li ofte roladas en teatrejo de Budaörs, krome li instruas en hejma lernejo de Teatro Madách. Li ricevis premion en 2015.
En la 2010-aj jaroj vespo pikis lin, kiu kaŭzis alergion, eĉ li preskaŭ mortis.
Çal
Çal estas urbo de Turkio. Ĝi apartenas al la provinco Denizli kaj al la Egea regiono de Turkio.
Oradour-sur-Glane
La teritorio havas komunan limon kun.
Geografio
Oradour-sur-Glane situas nordokcidente de Limoĝo. La komunumo situas en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo.
Nordokcidenta Italio
Nordokcidenta Italio (Italia nord-occidentale) estas unu el la kvin oficialaj statistikaj regionoj de Italio uzata de la Nacia Instituto pri Statistiko (ISTAT), unua nivelo NUTS regiono kaj Balotdistrikto por la Eŭropa Parlamento. Nordokcidenta Italio enhavas kvar de la 20 regionoj de Italio:
Kulture kaj historie, Emilio-Romanjo apartenas al Nordokcidenta Italio, sed pro statistikaj kialoj apartenas al Nordorienta Italio.
Referencoj
45.5°N, 9°W
Daniel Lariko Golden
Daniel Lariko Golden - naskiĝis, do nun -jara estas hungara filologo kaj esperantisto. Denaska esperantisto (kio eĉ videblas en lia nomo), kiel filo de la gepatroj usonano Bernard kaj hungarino Eva Golden, kun la samlingva frato David Alko, li laŭ la broŝuro La teamo de TEJO sin prezentas de 1997–1999 "tamen travivis belan, trankvilan infanaĝon, kun neniu renkontiĝo. Lia ekaktiviĝo okazis" en 1990, en aĝo de 16 jaroj, "per rapida salto de foj-foja partoprenado" de junularaj esperantistaj aranĝoj "al organizado". Post fino de la mezlernejo, en Budapeŝto li studis la hungarajn lingvon kaj literaturon, filozofion kaj "ankaŭ Esperanto estis unu el liaj studfakoj", en kiu li diplomiĝis en 2002. Ekde 1995 li plurajn jarojn estis la prezidanto de Hungara Esperanto-Junularo (HEJ), de 1997 ĝis 1999 estis komisiito pri seminarioj de TEJO (alte subvenciitaj de la Konsilio de Eŭropo), kaj krome estis ĝenerala sekretario de la IJK 1999 en Veszprém.
Gildo
Gildo estas mezepoka societo de korporacioj de sammetianoj aŭ samprofesianoj, posedanta la rajton de leĝa persono kaj submetanta siajn anojn al kolektiva disciplino.
Oni scias pri la ekzisto de korporacioj jam dum la Babilona epoko (aperas mencioj en la Kodekso de Hamurabi), sed ili ne multenombriĝis ĝis kelkaj jarcentoj poste.
Esperanto en poŝta, telegrafa kaj telefona servo
Jam frue post la publikigo de la lingva projekto Esperanto en 1887, ekestis ideoj kiel utiligi la novan lingvon en la internacia poŝta, telegrafa kaj telefona servo. En Enciklopedio de Esperanto (1934) estas longa ĉapitro pri la temo, simple titolita, P. T. T. (Poŝto, telegrafo, telefono), kiu enkondukiĝas per la juĝo: "Se iu medio nepre bezonus internacian ligecon, ĝi estus la universala organizaĵo pri poŝto kaj telekomunikoj. Multaj malhelpoj devenas el manko de lingvo komuna, ne nur por la administraciaj rilatoj, sed ankaŭ por la uzantoj."
Antaŭ la unua mondmilito
Jam en 1892-93 en la Rusa Imperio oni sendis senmalhelpe telegramojn en Esperanto. La administracio oficiale la 30-an de decembro 1904 donis permeson sendi telegramon en Esperanto lande kaj eksterlanden, je la kondiĉo prezenti samtempe nacilingvan tradukon.
La 30-an de novembro 1906 la Boletin Telegrafico de Brazilo entenas oficialan akcepton de Esperanto, kiel klaran lingvon por telegramoj en la landa servo. Tiun gravan decidon oni ŝuldas al la deputito kaj ĵurnalisto Medeiros e Albuquerque, prezidanto de la Brazila Esperanto-Klubo. En 1908 la poŝtministerio de la Germana Regno komisias d-ron Schwelembach, ĝenerala poŝtinspektoro, ĉeesti la 4-an UK-n. Raporto favora aperas en la „Deutsche Verkehrszeitung“.
En la personaro mem jam eksentiĝas la volo grupiĝi por komuna laboro. En 1909 la usona kolego Lisle Teewilfeger skribas pri Esperanto al la ĝenerala poŝtdirektoro de Usono. Tiu akceptas la proponon raporti pri la stato de la lingvo. En 1910 la germana agema leterportisto Paul Schmidt el Dresdeno ekinteresigas plurajn personojn: kursoj estis organizataj kaj societeto "Post-Esperantisten-Verein Zamenhof" estas starigata. En 1911 li notas, ke en multaj landoj la UEA-delegitoj estas P.T.T.-istoj. Nova fakgrupo aperas en Görlitz, la Deutsche Post publikigas varbajn artikolojn. En Francujo la poŝtisto Ballandier prezentas deziresprimon al la 11-a Kongreso de la ĝenerala Asocio de P. T. T. en Francujo, kaj ĝi estas unuanime akceptata. Ĝi petas, ke Esperanto estu akceptata por la diversaj fakekzamenoj apud la ceteraj lingvoj.
La 17-an de aŭgusto 1911 precipe je iniciato de Paul Schmidt fondiĝas la Internacia Ligo de la Esperantista Poŝt- kaj Telegraf-Oficistaro (ILEPTO, ĝis la jaro 1923 mallongigata ILEPO). Unua prezidanto fariĝis Arnold Behrendt, oficejo stariĝas en Breslau kaj fondiĝas la ĉiumonata bulteno Poŝta Esperantisto. Samtempe Ballandier kaj Gabriel Chavet starigas P. T. T.-asocion de Francujo kaj ties kolonioj en Parizo sub la prezidanteco de Emile di Rienzi. Samjare esperantistaj kolegoj oficiale deĵoras ĉe la Internacia Ekspozicio de Dresden. Dum la UK en Antverpeno okazas la unua internacia kunveno de P. T. T.-istoj; bonaj novaĵoj el Francujo kaj ankaŭ el la Rusa Imperio, kie kursoj okazas. Sub la lerta gvidado de Arnold Behrendt la ligo vigle laboras. Internacia organo Poŝtista Esperantisto aperas, redaktata fare de Arnold Behrendt; krome publikiĝas interesaj fakstudoj. Behrendt prezentas al la Reichspost plenan raporton rilate al la Esperanto-movado inter P.T.T.- istoj.
La poŝtadministracio de Nederlando en 1913 permesas, ke la Esperantistaj poŝtistoj surportu la verdan stelon ĉe uniformo. La unuan fojon oni povis vidi en Belgujo en poŝtejo de Charleroi pendindikilon "Oni parolas Esperanton". Samjare la ligo informiĝis, ke d-ro Kuroita Kacumi gvidas kurson ĉe la faka lernejo de Tokio. En 1914 la administracio de Francio permesas kursojn en la precipa poŝtejo de Parizo, sed la unua mondmilito ĉesigas ĉion.
Inter la du mondmilitoj
En 1919 kelkaj esperantistaj poŝtistoj per korespondado denove prenas kontakton. En 1920 ILEPTO regrupiĝas. Provizora komitato estas sinjoroj R. Huber, Svislando, O. Reber, Germanujo kaj di Rienzi, Francujo. La franca esperantista Poŝtasocio revekiĝas; prezidanto estas s-ro di Rienzi, vicprezidanto s-ro Dupeil. Bona artikolo en „La France Postale“ de Rienzi. En Sovetunio aperas unuarange nova ideo. Kvar diversspecaj poŝtkartoj kaj kovertoj en kelkmiliona preskvanto havas tekston en Esperanto: „Poŝta Karto“, „Por Respondo“, „Kun afrankita respondo“, „Poŝto“, „Fermita letero“, ktp. ILEPTO laboras pli efike. Kursoj okazas en Berlin, Düsseldorf, Essen, Münster kaj Leipzig. En Brazilo Couto Fernandez daŭrigas la laboron; la estona poŝtdirekcio permesas en poŝtejoj indikilojn montrantajn la adresojn de Esperanto-grupoj. Kursoj okazas en Suomujo, Hispanujo, Portugalujo, Persujo kaj Japanujo.
Sabato
En Esperanto, la nomo venas el la latina sabbatum, kiu siavice venas de la hebrea shabbat, ŝabato en Esperanto, tago de ripozo kaj religia observo, kiun la judoj festas sabate. La hebrea vorto "shabbat" verŝajne originas el la babilona "ŝappatu", kiu iam signifis "plenluno", poste ĉiujn el la kvar lunaj fazoj, kiuj estis ripoztagoj. Ĉirkaŭ ĉiun sepan tagon do okazis tia lunfesto. Iam la festotagoj ne plu sekvis la lunofazojn, sed oni enkondukis fiksan septagan ritmon. La babilona kalendaro pluvivas en la hebrea. Ankaŭ la monataj nomoj estas tre similaj; jen listo de la babilonaj monatonomoj kaj enkrampe la hebreaj: Taŝritu (Tiŝri), Kislimu (Kislev), Ahrasamna (Ĉeŝvan), Tebetu (Tebet), Ŝabatu (Ŝevat), Addaru (Adar), Nisannu (Nisan), Aiaru (Ijar), Simanu (Sivan), Duzu (Tammus), Abu (Ab), Ululu (Elul). La simileco estas vere okulfrapa.
Esperanto en poŝta, telegrafa kaj telefona servo
Inter la du mondmilitoj
En 1921 la Internacia Oficejo de la Telegrafa Unio en Bern per cirkuleroj inter la diversaj naciaj poŝtaj administracioj enketas pri Esperanto. Samjare en julio aperas la unua numero de "La France Postale Espérantiste", redaktata fare de s-ro di Rienzi. En aŭgusto okaze de la UK estas la unua kongreso de ILEPTO. Nova estraro - O. Reber, Emile di Rienzi, Siegfried Eduard Spielmann, s-ro Rippel. Laŭ la enketo de Telegrafa Unio Esperantistaj P. T. T.-istoj estas entute 1874 (Argentino 1, Aŭstrujo 2, Belgujo 5, Brazilo 34, Britujo 10, Ĉeĥoslovakujo 307, Suomujo 15, Jugoslavujo 32, Egiptujo 1, Estonujo 23, Francujo 70, Germanujo 1230, Nova-Zelando 2, Nederlando 75, Sovetunio 11, Svedujo 2, Svislando 37, Hungarujo l, Usono 27).
Sabato
El ŝabat venas la vortoj samedi, sábado, Samstag kaj sabato ankaŭ.
Esperanto en poŝta, telegrafa kaj telefona servo
Inter la du mondmilitoj
En oktobro 1922 aperas en Francujo la internacia fakorgano La Interligilo de l' P.T.T. : centra organo de fakinformoj. Ĝin eldonas la Unueca Poŝta Federacio de Francujo. La organo estas dissendita tra la tuta mondo petante informojn pri la diversaj federacioj. Ankaŭ dum la UK-j Esperanto kaj poŝtafero interrilatas. Kolegoj deĵoras ĉe la giĉetoj dum tiuj grandaj kunvenoj kaj estas uzataj specialaj stampiloj. En 1923 en La Policisto aperas nova fakorgano: La Poŝtisto. La du organoj ne estas aparte aboneblaj. La kunlaboro ebligis sekve de interkonsento de Ágoston Marich (redaktoro de La Policisto) kaj O. Reber (redaktoro de La Poŝtisto). La interkonsenton aprobis la samjare okazinta Liga Kunveno en Nürnberg. Ekde tiu tempo la Ligo havas la mallongigon ILEPTO kaj ĝia prezidanto estas Siegfried Eduard Spielmann.
Sabato
Pli malnova nomo por la tago estis dies Saturnis, tago de la dio Saturno, el kiu venis la vorto Saturday.
Esperanto en poŝta, telegrafa kaj telefona servo
Inter la du mondmilitoj
En 1924 la Poŝta Federacio de Francujo ĉesas subteni la eldonon de La Interligilo de l' P.T.T.. Dum la kongreso de Vieno La Interligilo farigas oficiala organo de ILEPTO. Ellaboriĝas petskribo favore al Esperanto. Oni prezentas la petskribon al la Universala Poŝt-Unuiĝa Kongreso en Stokholmo, tamen senrezulte. La sveda kaj sovetunia federacioj aliĝas al la Ligo. La Ligo de Nacioj rekomendas Esperanton por telegrafado kiel klaran lingvon.
Sabato
En Nordameriko kaj aliaj mondpartoj, sabato estas la unua tago de la semajnfino.
Esperanto en poŝta, telegrafa kaj telefona servo
Inter la du mondmilitoj
En 1925 la sovetunia poŝtadministracio eldonas la unuan poŝtmarkon en Esperanto. Kongreso de ILEPTO okazas en Ĝenevo. Petskribo al la Unuiĝo Telegrafa celante akcepton de Esperanto en telegrafado. La akcepto okazas helpe de Komerca Ĉambro de Parizo kaj de ICK. La brita fakfederacio aliĝas ĉi-jare al ILEPTO.