cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Agrikulturo
Araba mondo
El la 8a jarcento, la mezepoka islama mondo entreprenis transformadon en agrikultura praktiko, priskribita de historiisto Andrew Watson kiel Araba Agrikultura Revolucio. Tiu transformado estis helpata de nombraj faktoroj kiaj la disvastigo de multaj kultivaĵoj kaj plantoj laŭlonge de la islamaj komercvojoj, la etendo de pli antaŭeniraj farmoteknikoj, kaj agrikultur-ekonomia sistemo kiu promesis pliigajn rezultojn kaj efikecon. La nova agrikultura praktiko ŝanĝis la ekonomion, la distribuadon de la loĝantaro, la vegetalan kovron, la agrikulturan produktadon, la nivelojn de loĝantaro, urban kreskon, la distribuadon de la laborfortoj, la kuirarton, dieton, kaj vestomanieron tra la tuta islama mondo. Islamaj komercistoj kovris multon de la Malnova Mondo, kaj la komerco ebligis la disvastigon de multaj kultivaĵoj, plantoj kaj farmoteknikoj tra la tuta mondoregiono, same kiel la adaptadon de kultivaĵoj, plantoj kaj teknikoj el transe al la islama mondo. Tiu disvastigo enmetis ĉefajn kultivaĵojn en Eŭropon tra Al-Andalus, kun la teknikoj por ties kultivado kaj kuirado. Sukerkano, rizo, kaj kotono estis inter la ĉefaj kultivaĵoj transpasataj, kun citrusoj kaj aliaj fruktarboj, nuksarboj, legomoj kiaj melongeno, spinaco kaj folibeto, kaj la uzado de spicoj kiaj kumino, koriandro, muskato kaj cinamo. Intensiva irigacio, kultivciklo, kaj agrikulturaj lernolibroj estis amplekse adoptitaj. Irigacio, parte bazita sur romia teknologio, faris uzadon de noriaj akvoradoj, akvomuelejoj, akvobaraĵoj kaj rezervejoj.
Eŭropo
En la Mezepoko okazis pluaj plibonigoj en agrikulturo. Monaĥejoj etendiĝis tra tuta Eŭropo kaj iĝis gravaj centroj por la kolekto de konoj rilataj al agrikulturo kaj forstado. La sistemo de Senjorio ebligis al grandaj terposedantoj kontroli sian teron kaj siajn laboristojn, en la formo de kamparanoj aŭ servutuloj. Dum la mezepoka periodo, la Araba mondo ludis gravan rolon en la interŝanĝo de kultivaĵoj kaj teknologio inter la kontinentoj Eŭropo, Azio kaj Afriko. Krom transporti nombrajn kultivaĵojn, ili enkondukis la koncepton de somera irigacio en Eŭropon kaj disvolvigis la komencojn de la sistemo de plantejoj de sukerkano ĉefe per uzado de sklavoj por intensa kultivado.
Ĉirkaŭ la jaro 900, disvolvigoj en ferfandado ebligis pliigon de produktado en Eŭropo, kondukante al disvolvigoj en la produktado de agrikulturaj iloj kiaj plugiloj, permanaj iloj kaj hufoferoj. La peza plugilo pliboniĝis el la pli frua tirplugilo, kun la adopado de la ĉina deŝutila plugilo por turnigi la pezajn, humidajn grundojn de norda Eŭropo. Tio kondukis al la klarigado de arbaroj de norda Eŭropo kaj al pliigo de la agrikultura produktado, kiu siavice kondukis al pliigo de la loĝantaro. Samtempe, farmistoj en Eŭropo el kultivciklo dukampa al trikampa en kiu unu kampo el tri estis lasata nekultivita ĉiujare. Tio rezultis en pliigita produktiveco kaj nutreblo, ĉar la ŝanĝoj en kultivciklo permesis nitrogenfiksadon de legomoj kiaj pizoj, lentoj kaj faboj. Plibonigitaj jungilaroj kaj bestoligiloj plie plibonigis kultivadon. Akvomuelejoj estis enmetitaj de romianoj, sed estis plibonigitaj laŭlonge de la Mezepoko, kun la ventomuelejoj, kaj uzitaj por mueli grenon en faruno, por tranĉi lignon kaj por procezi linon kaj lanon.
Ĉefaj kultivaĵoj estis tritiko, sekalo, hordeo kaj aveno. Pizoj, faboj, kaj vicio iĝis oftaj el la 13a jarcento antaŭen kiel furaĝo por bestoj kaj ankaŭ pro ties nitrogen-fiksigaj sterkaj proprecoj. Tiuj kultivaĵoj pintis en la 13a jarcento, kaj restis pli malpli utilaj dum la 18a jarcento. Kvankam la limigoj de mezepoka farmado estis iam supozitaj ke ili havigis tegmentan produktadon por la kresko de la loĝantaro en la Mezepoko, ĵusaj studoj montris ke la teknologio de mezepoka agrikulturo estis ĉiam sufiĉa por la necesoj de la personoj laŭ normalaj cirkonstancoj, kaj ke nur pro sociala malegaleco aŭ dum escepte akra vetero, kiel ĉe terura vetero de 1315–17, la necesoj de la loĝantaro ne estis plenumitaj.
Tutmonda interŝanĝo
La Kolumba interŝanĝo aŭ Granda interŝanĝo estis la disvastigita transdono de animaloj, plantoj, kulturo, homaj loĝantaroj, teknologio, kaj de ideoj inter la hemisferoj de Ameriko kaj Afrik-Eŭrazio en la 15a kaj 16a jarcentoj, rilate al la fare de eŭropanoj koloniigo kaj komerco post la veturoj de Kristoforo Kolumbo el 1492. Kvankam plej verŝajne senintence tiam, komunikeblaj malsanoj estis kromprodukto de tiu interŝanĝo.
La kontakto inter la du areoj cirkuligis ampleksan varion de novaj kultivaĵoj kaj brutaro, kiuj eltenis pliigon de loĝantaroj en ambaŭ hemisferoj, kvankam malsanoj dekomence okazigis subitajn malpliĝojn en la nombroj de la indianoj. Komercistoj revenis al Eŭropo kun maizo, terpomoj, batatoj, manioko, kapsikoj kaj tomatoj, kiuj iĝis tre gravaj kultivaĵoj en Eŭropo ĉirkaŭ la 18a jarcento. Simile, eŭropanoj enkondukis maniokon kaj arakidojn al tropikaj Azio kaj Okcidenta Afriko, kie ili floris sur grundoj kiuj antaŭe ne produktis grandajn rikoltojn. Variaĵoj de tritiko, hordeo, rizo kaj rapo veturis el Malnova Mondo al la Nova. Estis malmultaj gregaj specioj en Ameriko, kaj tiele ĉevaloj, bovoj, ŝafoj kaj kaproj estis tute nekonataj antaŭ ties alveno kun la setlantoj el la Malnova Mondo.
Kultivaĵoj movantaj en ambaŭ direktoj tra la Atlantika Oceano okazigis kreskon de la loĝantaro tra la tuta mondo kaj longdaŭra efiko sur multaj kulturoj. Maizo kaj manioko estis enmetitaj el Brazilo en Afriko fare de portugalaj komercistoj en la 16a jarcento, kaj iĝis bazmanĝaĵoj, anstataŭante indiĝenajn afrikajn kultivaĵojn.
Post sia enmeto el Sudameriko al Hispanio en la fino de la 1500-aj jaroj, la terpomo iĝis bazmanĝaĵo tra tuta Eŭropo ĉirkaŭ la fino de la 1700-aj jaroj. La terpomo ebligis al farmistoj produkti pli da manĝo, kaj dekomence aldonis variecon al la eŭropana dieto. La pliigita havigo de manĝaĵoj malpliigis malsanojn, pliigis naskojn kaj malpliigis mortindicon, kaŭzante eksplodon de la loĝantaro tra la tuta Brita Imperio, Usono kaj Eŭropo. La enmeto de la terpomo ankaŭ alportis la unuan intensan uzadon de sterko, en la formo de guano importita al Eŭropo el Peruo, kaj la unuan artefaritan pesticidon, en la formo de kompono el arseno uzata por lukti kontraŭ la terpoma skarabo. Antaŭ la adopto de la terpomo kiel grava bazmanĝaĵo, la dependo el greno estis okazinta ripetajn regionajn kaj landajn malsategojn kiam la rikolotoj malsukcesis, kiel la 17 ĉefaj malsategoj en Anglio inter 1523 kaj 1623. La rezulta dependo el la terpomo tamen okazigis la Eŭropan Terpoman Krizon, nome katastrofa rikolta malsukceso pro terpoma malsano kiu rezultis en enorma malsatego kaj la morto de ĉirkaŭ unu miliono da personoj en Irlando sole.
Brita Agrikultura Revolucio
Inter la 16a kaj mezo de la 19a jarcentoj, en Britio okazis granda pliigo en agrikultura produktiveco kaj rezulta produkto. Novaj agrikulturaj praktikoj kiaj ĉirkaŭbarado, mekanizado, kultivciklo kvarkampa por reteni grundonutraĵojn, kaj selekta bredado ebligis senprecedencan kreskon de loĝantaro al 5.7 milionoj en 1750, liberigante gravan procenton de laborforto, kaj tiele helpante la aperon de la Industria Revolucio. La produktiveco de tritikproduktado atingis el ĉirkaŭ 19 buŝeloj por akreo en 1720 al ĉirkaŭ 30 buŝeloj ĉirkaŭ 1840, markante ĉefan altigon en historio.
Studoj pri pli produktivaj teknikoj por farmado ekaperis en Anglio en la mezo de la 17a jarcento, fare de verkistoj kiaj Samuel Hartlib, Walter Blith kaj aliaj. La ĉefa problemo por elteni agrikulturon en unu loko dum longa tempo estis la elĉerpado de nutraĵoj, ĉefe de la gravaj nitrogenaj niveloj, en la grundo. Por permesi al la grundo regenereĝi, produktiva tero devas ofte esti lasata nekultivita kaj en kelkaj lokoj necesas kultivciklo. La nederlanda sistemo de kultivciklo kvarkampa aŭ kvarplanta estis popularigita de la brita agrikulturisto Charles Townshend en la 18a jarcento. Tiu sistemo (tritiko, rapo, hordeo kaj trifolio), ebligis grandkvantan rikolotn kaj furaĝon por ke la brutaro manĝu la tutan jaron. La uzado de trifolio estis speciale grava ĉar la legomaj radikoj replenigas la grundajn nitratojn.
La mekanizado kaj raciigo de agrikulturo estis alia grava faktoro. Robert Bakewell kaj Thomas Coke enkondukis la uzadon de la selekta bredado, kaj iniciatis procezon de endogamia bredado por maksimumi la konservadon de dezireblaj trajtoj el la mezo de la 18a jarcento, kiel ĉe la ŝafoj New Leicester. Maŝinoj estis inventitaj por plibonigi la efikecon de variaj agrikulturaj operacioj, kiaj la semomaŝino de Jethro Tull de 1701 kiu mekanizigis la semadon je ĝusta profundeco kaj spaco kaj la draŝmaŝino de Andrew Meikle de 1784. Plugiloj estis tuj plibonigitaj, el Rotherham-aj feraj plugiloj de Joseph Foljambe en 1730 al plibonigitaj metalaj plugiloj "Scots Plough" de James Small de 1763. En 1789 Ransomes, Sims & Jefferies estis produktantaj 86 plugilajn modelojn por diferencaj grundoj. La agrikultura maŝinaro kun energio ekis per la fiksa vapormotoro de Richard Trevithick, uzata por transporti draŝmaŝinon, en 1812. Mekanizado etendiĝis al aliaj agrikulturaj uzoj laŭlonge de la 19a jarcento. La unua benzin-konsuma traktoro estis konstruita en Usono de John Froelich en 1892.
La scienca esplorado de sterko komencis en la Rothamsted Experimental Station en 1843 fare de John Bennet Lawes. Li esploris la efikon de neorganika kaj organika sterkoj super rikoltoj kaj fondis unu el la unuaj fabrikoj de artefaritaj sterkoj en 1842. Sterkoj, ĉe la kuŝejoj de natria nitrato en Ĉilio, estis importita al Britio de John Thomas North same kiel la guano (birdofekaĵoj). La unua komerca procezo por sterkoproduktdo estis la atingo de fosfato el la dissolvo de koprolitoj en sulfata acido.
20a jarcento
Dan Albone konstruis la unuan komerce sukcesan benzin-energian traktoron de ĝeneralaj celoj en 1901, kaj la traktoro Farmall de 1923 de International Harvester markis ŝlosilan punkton en la anstataŭo de tiranimaloj (ĉefe ĉevaloj) pere de maŝinoj. Ekde tiam, mem-pelitaj mekanikaj rikoltiloj (kombajnoj), plantiloj, transplantiloj kaj alia ekiparo estis disvolvigita, plie revoluciante agrikulturon. Tiuj inventoj ebligis ke farmotaskoj estu faritaj rapide je skalo antaŭe malebla, kio kondukis al fakto ke modernaj farmoj produktu multe pli grandajn volumojn de alt-kvalitaj produktoj por terunuo.
La metodo Haber-Bosch por sintezigi amonian nitraton reprezentis ĉefan progreson kiu ebligis ke la agrikultura produkto superu antaŭajn malfacilaĵojn. Ĝi estis unue patentita de germana kemiisto Fritz Haber. En 1910 Carl Bosch, laborante por germana kemia entrepreno BASF, sukcese komercigis la procezon kaj sekurigis pliajn patentojn. En la jaroj post Dua Mondmilito, la uzado de sinteza sterko pliiĝis rapide, kongrue kun la pliiĝanta monda loĝantaro.
En la pasinta jarcento agrikulturo karakteriziĝis pro pliigita produktiveco, la anstataŭo de sintezaj sterkoj kaj pesticidoj pro laboro, akvopoluado, kaj agrikulturaj subvencioj. Aliaj aplikaĵoj de scienca esplorado ekde 1950 en agrikulturo estas genmanipulado, hidroponio, kaj la disvolvigo de ekonomie videblaj biobrulaĵoj kiaj etanolo.
En ĵusaj jaroj estis reago kontraŭ la eksteraj mediefikoj de konvencia agrikulturo, rezulte en la ekologia agrikulturo. Malsategoj pluis suferigi la tutmondon laŭlonge de la 20a jarcento. Tra la efikoj de klimataj okazaĵoj, registara politiko, militoj kaj rikoltaj malsukcesoj, milionoj de personoj mortiĝis en ĉiu el almenaŭ dek malsategoj inter la 1920-aj kaj la 1990-aj jaroj.
Laboristaro
Je 2011, la Internacia Organizaĵo de Laboro asertas ke proksimume unu mil milionoj da personoj, aŭ ĉirkaŭ 1/3 de la disponebla laborforto, estas dungita (laboranta) en la tutmonda agrikultura sektoro. Agrikulturo konstituas proksimume 70% de la tutmonda dungitaro de infanoj, kaj en multaj landoj ĝi uzas la plej granda procento de virinoj de ajna industrio. La sektoro serva superis la agrikulturan sektoron kiel la plej granda tutmonda dunganto nur en 2007. Inter 1997 kaj 2007, la procento de personoj dumgitaj en agrikulturo falis je ĉirkaŭ kvar procentaj punktoj, tendenco kiu espereble pluos. La nombro de personoj dungitaj en agrikulturo varias amplekse je laŭlanda bazo, game el malpli ol 2% en landoj kiaj Usono kaj Kanado al ĉirkaŭ 80% en multaj afrikaj landoj. En disvolvigitaj landoj, tiuj ciferoj estas grave pli malaltaj ol en antaŭaj jarcentoj. Dum la 16a jarcento en Eŭropo, por ekzemplo, inter 55 kaj 75 procento de la loĝantaro estis engaĝita en agrikulturo, depende de la lando. Ĉirkaŭ la 19a jarcento en Eŭropo, tio falis al inter 35 kaj 65 procento. En la samaj landoj nuntempe, la ciferoj estis malpli ol 10%.
Socio
Agrikultura socio estas socio kies ekonomio baziĝas sur terkultivado. Tio signifas ke terkultivado estas la ĉefa fonto de riĉo, kvankam ankaŭ aliaj formoj de laboro normale ekzistas. Agrikulturaj homaj socioj ekzistas en diversaj lokoj de la mondo de antaŭ 10 000 jaroj. Ili kontrastas kun ĉas-kolektaj kaj industriaj socioj. Ili estas la plej bone atestita sociekonomia strukturo en la historia registraro, kompare al ĉas-kolektaj socioj, kiuj normale ne evoluigis skribsistemojn, kaj industriaj, kiuj ekestis relative lastatempe.
Subtemoj
Plantoproduktado:
Tipoj de terenoj de agrikulturo
Kultivado de agro
Tropikaj kaj duonsekaj regionoj
En la tropika zono oni rikoltas 2-3 foje jare sur la sama agro, dum en la kontinenta klimato oni rikoltas unufoje, poste oni kelkfoje semas plantojn sterkocele (verda sterko), enplugonte ilin.
Krome, troviĝas la t.n. 'duonsekaj tropikoj', agroklimata regiono kiu troviĝas en 48 evoluiĝantaj landoj, kaj kie loĝas sesono de la homaro.
Ĉefaj agrikulturaj bestoj
Bovo - Bubalo - Ĉevalo - Ŝafo - Kapro - Porko - Lamo - Kortobirdaro - Kuniklo
Figueirópolis
Figueirópolis estas urbo kaj municipo en la brazila subŝtato Tokantinso, kiu havis 5.340 loĝantojn en 2010.
Rikardo la 1-a (Anglio)
Leonkora Rikardo (Oksfordo, 8-a de septembro de 1157 - sieĝo de Châlus, Akvitanio, 6-a de aprilo de 1199) el la dinastio Plantagenet, filo de Henriko la 2-a de Anglio kaj Eleonoro de Akvitanio. Angla reĝo de la 12-a jarcento.
Kiam liaj gepatroj disiris, li loĝis en Francio kun sia patrino. Tial li parolis la okcitanan dialekton de Limoges kaj la francan, per kiuj li trobadoris, kaj la latinan, sed ne la anglan.
Rikardo, fama militanto, batalis en la Krucmilitoj. Revenante el la Tria Krucmilito li estis kaptita en Aŭstrio en 1192, malliberigita de la imperiestro Henriko la 6-a kaj liberlasita nur post granda elaĉeta mono. En batalo kontraŭ Francio li pereis.
Legendo
Laŭ la legendo de Robin Hood, Robin kaj liaj homoj estas lojalaj al la forestanta Reĝo Rikardo, prefere al lia frato, la Princo Johano sen Tero.
Lia kromnomo (angle Richard I of England aŭ Richard the Lion-Hearted, itale Riccardo cuor di leone, finne Rikhard Leijonamieli, germane Richard Löwenherz, hispane Ricardo Corazón de León, pole Ryszard Lwie Serce, portugale Ricardo Coração de Leão, ĉeĥe Richard Lví Srdce) La "Leonkora" signifis "kuraĝa" kaj li akiris ĝin dum krucmilito pro sia kuraĝo sed ankaŭ pro granda leoneca ruĝeca hararo. Bertran de Born tamen nomis lin okcitanlingve Òc e No ("Jes kaj ne") pro lia opiniŝanĝemo.
Liajn kavalirajn aventurojn priskribis kaj popularigis en siaj romanoj Walter Scott (Talismano, Ivanhoe), kiuj estis plurfoje filmigitaj.
Biografio
Li estis la filo de la reĝo Henriko la 2-a, unua de la dinastio Anjou Plantagenet, kaj de Eleonoro de Akvitanio, rimarkinda en sia epoko kaj pro energia personeco kaj pro sia eksterordinara intelekta preparo. Rikardo naskiĝis en Oksfordo en 1157 kaj okupis la tronon dum dek jaroj (1189-1199), hegemonie super etendaj teritorioj, nome la regno de Anglio unuflanke, sed ankaŭ nombraj graflandoj kaj duklandoj kiel senjorlandoj el Francio, nome Anjou, Tureno, Maine, Normandio, Bretonio, Akvitanio, Poitou, Aŭvernio, kaj Armagnako. Kiam li estis nur 3jaraĝa pro la politikaj interesoj de sia patro li estis edzopromesita al Alicio, filino de la reĝo Ludoviko la 7-a, kaj 12jaraĝa li devis ĵuri antaŭ sia bopatro kiel reganto de la duklando de Akvitanio, patrina posedo. Kiam li estis 16jaraĝa estris ribelon kontraŭ sia patro; post unu jaro li estis pardonita. Poste li dediĉis sin al la regado de la duklando de Akvitanio.
Tiam li konis la filon de Ludoviko la 7-a, nome Filipo, preskaŭ samaĝa, kaj de tiam la du estis amikegoj, aŭ laŭ kelkaj opinioj eĉ amantoj. Kiam lia patro, ĵaluza pro la sukcesa regado de Rikardo en Akvitanio devigis tiun ĉi redoni la duklandon al sia patrino, Rikardo (tiam 28jaraĝa) serĉis rifuĝon ĉe sia amiko jam reĝo Filipo la 2-a. Post tri jaroj li ĵuris fidelecon al la franca reĝo, kiel senjoro de francaj teritorioj.
Tria krucmilito
Pri milito la krucmilitistoj venkis super la islamanoj en Sankta Johano de Akro kaj post tio la franca reĝo malamike abandonis sian armeon al estro de Rikardo, kiu siavice venkis denove en Askalono kaj Jafo. La rivaleco inter li kaj la islama estro Saladino estis admiro por ambaŭ luktoflankoj. Sed la kristanoj ne rekonkeris Jerusalemon, celo de la krucmilito, ĉar la aliancanoj ne bone akceptis la tiranecan estremon de Rikardo. Tiele konservinte nur mallarĝan kristanan regnon ĉe Jaffo, Rikardo revenis, ne surmare, kiel estus logike, sed tratere kaj vestita kiel senhelpa komercisto. Nova amdeziro ŝajne estis la tialo.
Reveno
La celo de liaj amdeziroj estis tiam la filo de la duko Leopoldo el Aŭstrio, kiu estis estinta kun li en Palestino. Ŝajne Rikardo ŝteliris al la ĉambro de sia amato. La patro estis avertita, surprizis ilin, vipfrapadis kaj enkarcerigis ilin ambaŭ. Post unu jaro de mallibereco, kaj paginte altan monsumon kiel elaĉeton (helpe de sia edzino Berengela), Rikardo povis reveni al Anglio, kaj post du monatoj denove al siaj francaj teritorioj (milite kontraŭ sia iama amiko la reĝo Filipo), kie li estis vundita dum sieĝo al Châlon; li mortis la 6an de aprilo de 1199, 42-jaraĝa.
Károly Oltay
Károly Oltay [kAroj oltai], laŭ hungarlingve kutima nomordo Oltay Károly estis hungara inĝeniero pri geodezio, profesoro, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1918). Károly Oltay naskiĝis la  1881 en Budapeŝto. Li mortis la 1955 en Budapeŝto.
Biografio
Károly Oltay frekventis universitaton en Budapeŝto ricevanta diplomon en 1903. Post lernado li samloke instruis, sed iom li spertiĝis ankaŭ en Potsdam. Li profesoriĝis en 1913. En 1927 li fondis geodezian instituton. Post la 2-a mondmilito li faris geodeziajn mezuradojn ĉe la detruitaj pontoj. Li kreis diversajn geodeziajn mezurilojn. Inter 1925-1949 li redaktis periodaĵon Geodéziai Közlöny.
Masnières
Masnières estas franca komunumo lokita en la departemento Nord kaj en la regiono Nordo-Kaleza Markolo. Ĝi havis 2 525 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.
Geografio
Masnières situas kerne de la natura regiono Cambrésis kaj proksime al ties historia ĉefurbeto, Cambrai. La ĉirkaŭa regiono ĉefe konsistas el malaltaj ebenaĵoj kaj vastaj agroj. Cambrésis situas inter du aliaj, iom pli montetaj regionoj, nome Avesnois oriente kaj Artezo okcidente.
Masnières etendiĝas sur 10,97 km². Ĝi estas trafluata de la kanalo de Saint-Quentin.
Historio
Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la vilaĝo S-ino Colette Dessaint, kiu do fariĝis la loka urbestro.
Administrado
Masnières apartenas al la kantono de Marcoing, kies ĉefurbo estas Marcoing. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Cambrai, unu el la 6 arondismentoj de la departemento Nord.
Béla Földes
Kariero
Béla Földes de 1872 estis direktoranstataŭnto de la statistika oficejo de la ĉefurbo, 1873 profesoro pri komerchistorio de la komerca akademio de Budapeŝto, de 1874 ties privatprofesoro. De 1879 li instruis en Nagyvárad en la jurakademio, de 1880 denove en Budapeŝto en la komerca akademio. En jaro 1876 li estis sekretario de la kongreso internacia pri statistiko. Li estis ano en 1885 de la Institut International de Statistique, en 1891 de la British Economic Association. En 1905 li estis landkunvena deputito per sendependa programo, poste en 1909 li aliĝis al partio Justh. De 18-a de aŭgusto 1917 ĝis 8-a de majo 1918 li estis ministro senpostena pri la transira ekonomio.
Sándor Bölöni Farkas
BÖLÖNI FARKAS Sándor (boloni farkaŝ) estis hungara ekonomia, politika verkisto, ano korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1834) naskita en Bölön la 15-an de januaro 1795 kaj mortinta en Kolozsvár la 2-an de februaro 1842.
Kantono Cheshire
La kantono Cheshire - angle Cheshire County - estas kantono de Usono en la subŝtato Nov-Hampŝiro. La administra centro estas la urbo . La kantono estis fondita la.
Laŭ la stato de la jaro en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Markova reto
En fiziko kaj probabloteorio, Markova reto aŭ neorientita grafemodelo estas modelo por priskribi hazardajn variablojn kun la Markoveco per neorientita grafeo.
Markova reto similas al Bejesa reto je la reprezentado de dependecoj; sed malsamas ĉar Bejesaj retoj uzas orientitan kaj senciklan grafeon. Tial, Markova reto povas reprezenti iajn dependecojn, kiujn ne povas reprezenti Bejesa modelo (ekzemple cikla dependeco). La kontraŭo estas ankaŭ vera (ekzemple por induktita dependeco).
Kiam la kuna probablodenseco de la hazardaj variabloj estas severe pozitiva, la reto nomiĝas Gibbsa reto ĉar laŭ la Teoremo de Hammersley–Clifford, oni povas representi ĝin per Gibbsa mezuro por iu taŭga (loke difinita) energiofunkcio. La origino de Markova reto estis la Modelo de Ising; fakte la Markova reto estis enkondukita kiel ĝeneraligo de la modelo de Ising. Studante artefaritan intelekton, oni uzas Markovan reton por modeli diversajn malaltajn ĝis meznivelajn taskojn en bildotraktado kaj komputa vido
Difino
Kune kun neorientita grafeo G=(V,E), aro da hazarda variabloj indeksita per V faras Markova reto laŭ G se ili havas iun Markovecon:
La tri Markovecoj ne ekvivalentas.: La malloka estas pli forta ol la loka, kaj la loka pli forta ol la para Markoveco.
En Markova reto, dependecojn oni priskribas per faktoroj, signite kiel \phi(x_c). Ĉi tie x_c signas la aron da variabloj partoprenantaj en la dependeco. Ĉiun faktoron reprezentas la modelo per kliko de partoprenataj verticoj. La probablo P de iu valorizo do estas
kies
estas ununormiganta konstanto tia, ke la probablo tutas al unu.
Kondiĉa Markova reto
Grava speco de Markova reto estas kondiĉa Markova reto, kies variabloj estas eble kondiĉaj al aro da mallokaj observitoj o. En la modelo, ĉiu funkcio \phi_k ĵetas de ĉiu valorizado de kliko k kaj la observito o al iu nenegativa realnombro. La formoj de Markova reto eble pli taŭgas por fari diskriminacia klasilo, kiu ne modelas la distribuon de la observito. Kondiĉan Markovan reton proponis John D. Lafferty, Andrew McCallum kaj Fernando C.N. Pereira en 2001.
Kenji Yamada
Kenji Yamada (山田 賢二, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Vanraure Hachinohe.
Lee Jong-wook
Lee Jong-wook (en la korea alfabeto 이종욱, en la Latinliteriga transskribo de la korea lingvo I Jong-uk, en la transskribo de McCune-Reischauer Yi Chong-uk, naskiĝis la 12-an de aprilo 1945, mortis la 22-an de majo 2006) estis korea kuracisto kiu dum tri jaroj oficis kiel la ĝenerala direktoro de la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS). Li aliĝis al la dungitaro de la MOS en 1983, laborante pri diversaj projektoj inkluzive de la Tutmonda Programo por Vakcinoj kaj Imunigo kaj Haltigo de tuberkulozo. Li komencis sian oficperiodon kiel ĝenerala direktoroen 2003. Li estis la unua koreo kiu gvidis internacian agentejon. En 2004, la usona magazino Time Magazine elektis lin kiel li estis unu el la 100 plej potencaj homoj en la mondo. Kiam li subite mortis la 22-an de majo 2006, la svedo Anders Nordström elektiĝis intertempa ĝenerala sekretario kaj la ĉinino Margaret Chan la 4-a de januaro 2007 nomumiĝis konstanta ĝenerala sekretario de la tutmonda organizaĵo.
Time
La usona semajna revuo Time (ankaŭ nomata TIME Magazine, signifante vorton "tempo") estas revuo kun tutmonda influo. Ĝi fondiĝis en la jaro 1923 kaj estas eldonata de Time Inc., parto de la amaskomunika entrepreno Time Warner.
Ekde 2004 TIME publikigas la TIME 100, liston de la cent plej influhavaj personoj en la mondo.
Blankkapa gruo
La blankkapa gruo (Grus monacha) el la ordo de gruoformaj birdoj kaj familio de gruedoj vivas en la orienta parto de la Palearktiso, generas en Siberio de Sovetunio kaj Hejlongĝjang-baseno de la Nordoriento de Ĉinio kaj travintras en Hindio, Japanio, Koreio, Bangladeŝo kaj la malsupra baseno de Jangzi-rivero de Ĉinio. Ĝi estas kovrita plejparte de grizaj plumoj, escepte de la blankaj plumoj ĉe la kapo kaj la supra kolo. Kaj ĝia ruĝa nudhaŭta frunto surhavas nigrajn lanugojn.
Dum travintrado la gruoj iras serĉi manĝaĵojn antaŭtagmeze kaj ripozas ĉe malprofunda lago tagmeze. Serĉante manĝaĵojn, ili aktivadas kun familio kiel unuo kaj tenas certan distancon inter familioj. Ĉiu familio konsistas el du, tri aŭ kvar membroj, sed la nombro de familio el gepatroj kaj unu ido konsistigas 57,1% de la totala nombro de la familioj. Ili serĉas manĝaĵojn en interspaco de 15-20 kilometroj, kie ofte troviĝas blanknukaj gruoj, cikonioj kaj ardeoj, tamen ili ne aktivadas kune kun ili. La blankkapaj gruoj manĝas ĉefe radikojn kaj tigojn de sovaĝa apio (Vallisneria spiralis), kaj ankaŭ radikojn, tigojn, fruktojn kaj burĝonojn de musko, poligono (Polygonum lapathifolium) kaj malajaj lagherbaĉoj (Potamogeton malaianus). Antaŭ noktiĝo ili flugas al sia tranoktejo sur altaĵo, kie ili kolektiĝas en granda grupo. Spritaj kaj atentemaj ili ofte havas siajn gardostarantojn, kiuj donas signalon, kiam ili vidas lumon aŭ estas timigitaj. La blankkapa gruo estas facile bredebla, sed malfacile fekundigebla. La virgruo krias per unusilaba sono, iom levante siajn flugilojn, sed la gruino per dusilaba sono, iom delikata kaj obtuza. La kriado similas al tiu de la ruĝverta gruo. La du ovoj demetitaj de la gruino estas kune kovataj de la gegruoj, kaj la kovado daŭras 28 tagojn. La du ĵus eloviĝintaj gruidoj en sama nesto ofte interbatalas, kaj ĉiam la pli malforta el ili mortas en la batalo, tial restas nur unu viva, se ili ne estas apartigitaj post sia eloviĝo.
Věra Bartošková
Věra Bartošková (* la 27-an de septembro 1946 en Prago) estas ĉeĥa publicistino kaj poetino.
Frunzeni
Frunzeni [frunzenj] (hungare: Mezőharasztos mezoeharastoŝ) estas vilaĝo en Rumanio okcident-nordokcidente de Reghin administracie apartenanta al la komunumo Lunca. En 1910 ĝi havis 610 loĝantojn (rumanoj, ciganoj) kaj en 1992 532. Ĝia unua skriba mencio estas en 1319. En mezepoko ĝi estis hungara servutulvilaĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Kolozs vármegye).
Věra Bartošková
Ŝi finvizitis studadon en Filozofia fakultato de Universitato de Karolo en Prago, ekde 1974 ŝi vivas en Duchcov. Ŝi laboris kiel redaktorino de Nordbohema eldonejo, en Teplický Směr, la Revuo Teplice, kiel ĉefredaktorino de Nordbohema revuo kaj en Nordbohema gazeto. Ŝi estas membrino de Sindikato de ĵurnalistoj, de Ligo de verkistoj kaj de Nordbohema klubo de verkistoj. En la jaro 1993 ŝi fondis eldonejon KAPUCÍN de Societo de la amikoj de urbo Duchcov, eldonis en ĝi pli ol 40 libroj kaj publikaĵoj resp. preparis ilin. Ŝi aktive kunlaboras en kelkaj ekologiaj kaj civilaj neŝtataj organizoj. Ŝi iniciatis la multtavolajn ekologiajn-klerigajn simpoziojn „Vznášení nad krajinou" (Ŝvebado super la pejzaĝo) kaj organizas ilin ekde 1996.
Siajn versojn ŝi publikigas en literaturaj revuoj kaj amaskomunikiloj en la regiono kaj ankaŭ en la tuta Ĉeĥa respubliko – la versojn ŝi publikigas en regiona preso kaj ankaŭ en tuta Ĉeĥio, ekz. en la suplemento de revuo Nové ústecké přehledy Sluneční koróna, en la sudbohema Foruma, en Světliku en Liberec, sur interretaj paĝoj de la poetoj de Ĉeĥa respubliko. Ŝi eldonis samizdatan kolekton Jezeří (1988) kaj aranĝis publikaĵon Chceme čistý vzduch (Ni volas puran aeron, 1990) pri ekologiaj demonstracioj en Teplice. Laŭ ŝia poemo Strach o moudivláčka (Timo pri la saknesta paruo) estas nomita antologio de nordbohemaj kaj sorabaj aŭtoroj (Kapucín 1996). Ŝiaj versoj estas parto de antologio de nordbohemaj aŭtoroj Od břehů k horám (De bordoj al montoj, eldonejo Votobia 2000). Ŝi eldonis la poemkolektojn Vrstvení v krajině (Tavolado en pejzaĝo, eldonejo Kapucín, 2002) kaj Zasaženi sluncem (De la suno trafitaj, eldonejo Kapucín, 2003). El la versoj de la kolekto Vrstvení v krajině komponis la nordbohema komponisto Václav Bůžek la kantaton „Černí čápi a bílé labutě" (Nigraj cikanioj kaj blankaj cignoj) por soprano, baritono, miksita ĥoro, orgeno kaj orkestro. La mondpremiero eksonis en la jaro 2004 en Teplice, prezentita de Nordbohema filharmonio kaj la solistoj de Nacia Teatro. Ŝi partoprenis kun siaj versoj en la antologio de nordbohemaj literaturistoj „Sluneční koróna" (Sunkorono, eldonejo Kapucín, 2004) kaj Poutníci slova (Pilgrimoj de la vorto), kun traduko al Esperanto (eldonita de Teplický Šlauch 2000, libera kleriga kaj literatura-estetika societo, 2004). En la jaro 2005 ŝiaj versoj estis inkludataj en la kolekton de poezio Vzplanutí deště (Ekflamado de pluvo) en interreto (enkadre de la projekto de neforgesita literaturo Taxus bohemica prezentis ĝin la sindikato V-Art Horažďovice-Písek, Prácheň). En la sama jaro eldonis Nordbohema scienca biblioteko en Ústí nad Labem kune kun Nordbohema klubo de verkistoj ŝian poemkolekton Světlo stromů (La luno de la arboj).
Ŝi partoprenas en aŭtoraj legadoj en Teplický Šlauch, en ciklo Nebojte se poezie (Netimu la poezion) en Most, en la scienca biblioteko en Ústí nad Labem, en la urba biblioteko de Teplice, en la Blua klubo en Litoměřice kaj en Prago.
En siaj versoj ŝi elmontras la unikecon de naturo kaj pejzaĝo kaj tuŝas la timon pri ĝi, precipe pri Ercmontaro kaj Ĉeĥa mezmontaro. Ŝi serĉas kaŝitajn kaj ellaboritajn interligojn kun la antikva kaj kelta mitologioj. Ŝia plej nova poemkolekto Šupiny hlubin (Skvamoj de la profundoj) eldoniĝis en 2007.
Kantono Avesnes-sur-Helpe-Nord
La kantono Avesnes-sur-Helpe-Nord (france canton d'Avesnes-sur-Helpe-Nord) estis franca kantono lokita en la departemento Nord kaj en la antaŭa regiono Nordo-Kaleza Markolo, kiu ekde 2016 estas parto de nova regiono Hauts-de-France (lauvorte "Vertoj-de-Francio", t. e. la plej norda parto de Francio). Ĝi malfondiĝis en marto 2015 kaj ĝis tiam estis unu el la 12 kantonoj de la arondismento Avesnes-sur-Helpe.
Komunumoj
Apartenis al la kantono Avesnes-sur-Helpe-Nord la jenaj 14 francaj komunumoj :
Wolfgang Hilbig
Wolfgang Hilbig (naskiĝis la 31-an de aŭgusto 1941 en Meuselwitz, Germanio, mortis la 2-an de junio 2007 en Berlino, Germanio) estis germana verkisto. En la socialisma ŝtato GDR, li edukiĝis kiel laboristo, kaj liaj poeziaj kreaĵoj estis akceptitaj senkomprene kaj suspekteme. En 1978 li estis enkarcerigita, iom poste rajtis translokiĝi al orienta Berlino, kaj en 1985 al FRG. Inter pluraj aliaj premioj, en 1993 li honoriĝis per la brandenburgia literatura premio.
Lia naskiĝdomo malkonstruitis en 2005. En la 8.10.2007 kaj 2009/10 okazis por li laŭtlegadaro en la oranĝejo de Kastelo Meuselwitz.
Dinsheim-sur-Bruche
(jen france, origine germane Dinsheim resp. Dinsheim an der Breusch kaj alemane Dinse) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Bas-Rhin, en la historia kultura regiono regiono Alzaco kaj la nuna administra regiono Grand Est ("Granda Oriento"). Fine de en la komunumo vivis.
Porto Acre
Porto Acre estas municipo de la brazila subŝtato Akro, kiu taksis 14.806 loĝantojn en 2010.
Invadaj specioj
"Invadaj specioj", aŭ Invadaj Ekzotaĵoj, estas termino kaj kategoria esprimo uzata por flaŭro kaj faŭno, kaj por iuj procezoj de refarado kaj konservado en indiĝenaj habitatoj, kun kelkaj difinoj.
Pro ambigueco de tiu difino, la esprimo invada specio  estas ofte pridisputata kiel nepreciza termino en la kampo de la ekologio. Tiu ĉi artikolo koncernas la du unuajn difinojn; por la tria, vidu artikolon enmetitaj specioj.
Vyskeř
Vyskeř estas municipo en Ĉeĥio troviĝanta sur piedo de samnomata monto en distrikto Semily, regiono Liberec. Vivas ĉi tie. La municipo situas meze de la plej granda, la okcidenta parto de PPR Bohemia paradizo, kiu estas samtempe konsisto de Geoparko Bohemia paradizo, envicigita ekde la jaro 2015 kiel ununura geoparko de Ĉeĥio en reton de globalaj geoparkoj de UNESCO.
Historio
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1318.
Etgert
Etgert estas aparte malgranda komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Bernkastel-Wittlich de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn. La loko situas en la plej okcidenta parto de Germanio: La limo al Luksemburgio foras ne pli ol 35 kilometrojn. Por komparo: Berlino estas en distanco de proksimume 620 kilometroj.
La teritorio apartenas al komunumaro de la iom longa nomo Verbandsgemeinde Thalfang am Erbeskopf, prononco, do ligo de pluraj najbaraj komunumoj por komuna oferto de servoj por la loĝantoj.
László Földes (etnografo)
FÖLDES László (foeldeŝ) estis hungara etnografo naskita en Orăştie la 29-an de aprilo 1934 kaj mortinta en Budapeŝto la 11-an de oktobro 1980. Lia filo estis László Földes (arkitekto).
72060 Hoĥoto
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la kanada amatora astronomo William Kwong Yu Yeung elde la Observatorio Desert Beaver en Eloy (Arizono, Usono).
László Földes (etnografo)
Kariero
László Földes pasigis siajn infanjarojn en Csík, poste la familio dum la dua mondmilito translokiĝis Budapeŝton. Li finis la fakojn pri etnografio-muzeologio en la filologia fakultato de Universitato de Budapeŝto (1957). Pli poste li finis la historian fakon kaj studis ankaŭ sociologion. Li estis scienca kunlaboranto de la Etnografia Muzeo (1956-73), poste ĝis sia morto li estis scienca ĉefkunlaboranto de la Esplorgrupo pri Etnografio de la MTA. Li esploris precipe la paŝtistadon. Li redaktis volumojn Viehzucht und Hirtenleben in Ostmitteleuropa (Bp., 1961) kaj Viehwirtschaft und Hirtenkultur (Bp., 1969). Oni elektis lin ĉefsekretario de la Hungara Etnografia Asocio en 1967. Inter 1972-1974 li estis redaktoro de revuo Ethnográfia. Pro sia grava malsano li memmortigis.
72060 Hoĥoto
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de Hoĥoto, ĉefurbo de Interna Mongolio.
Géza Kozma
KOZMA Géza estis rumanuja hungara komponisto naskiĝinta en Segeŝvaro la 26-a de februaro 1902 kaj mortinta en Târgu Mureş la 5-a de oktobro 1986. Li estas la patro de orgenisto Mátyás Kozma.
Arbaro
Arbaro estas areo kun granda denseco de arboj. Ekzistas multaj difinoj de arbaro, surbaze de diversaj kriterioj. Laŭ la difino de Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo (angla mallongigo : FAO) arbaro estas konsiderata areo de almenaŭ 5 000 kvadrataj metroj, kiam la arboj en regionoj kun tre malvarmaj vintroj altas almenaŭ tri metrojn, kaj en mezvarmaj regionoj almenaŭ sep metrojn, kaj kies kanopeo kovras pli ol 10 procentojn de la surfaco.
Géza Kozma
Biografio
La mezlernejon Géza Kozma finis en Marosvásárhely (1919), siajn muzikajn studojn li faris unue loke, poste en Berlino (1921–22). Li akiris diplomon de instruisto pri violonĉelo en Budapeŝto (1942). Li instruis en Târgu Mureş, li estis dufoje direktoro de muzika liceo (1947–49, 1950–52). Li pensiuliĝis en 1972. Li estis orkestrestro de loka filharmonia orkestro (1948–54); ĝis la 1950-aj jaroj li koncertis kiel violonĉelisto.
Komponaĵoj
Li komponis ĉefe kamermuzikon kaj komponaĵojn por violonĉelo. Li komponis tri kantatojn je poemoj de Sándor Petőfi, Ernő Salamon, Endre Antalffy (1950–54); ses kanzonojn je poemoj de Antalffy Endre, Lőrinc Szabó, István Szombati-Szabó kaj je poemoj de aliaj (1929–54), 11 ĥorkomponaĵojn je poemoj de János Arany, Zoltán Hajdu, István Horváth, Erik Majtényi, Géza Páskándi, Petőfi Sándor, Sándor Reményik, Salamon Ernő, Ferenc Szemlér kaj Várnai Zseni (1929–65). Liaj elektitaj komponaĵoj por violonĉelo aperis ĉe Muzika Libroeldonejo en Bukareŝto (1970).
Arbaro
Arbaroj estas gravaj kaj kreskas en multaj lokoj tra la mondo. Ili estas ekosistemo kiu inkluzivas multajn plantojn kaj bestojn. Tiu tipo de vegetaĵaro funkcias kiel habitato por organismoj, akvocirkulada reguliganto, grunda konservanto, konstituante unu el la plej gravaj aspektoj de la tera biosfero. Kvankam arbaro estas primare arbe klasifikita, arbara ekosistemo esence estas difinita kun pliaj specioj kiel ekzemple fungoj, herboj, arbustoj, arbedoj, insektoj, birdoj, mamuloj. Multaj bestoj vivas en arbaroj kaj bezonas ilin por pluvivi.
Arbaroj povas esti trovitaj en ĉiuj regionoj kapablaj je apogado de arbokresko, ĝis la arbarlimo, krom kie la natura fajrofrekvenco estas tro alta, aŭ kie la medio estis difektita per naturaj procezoj aŭ homaj agadoj. Temperaturo kaj pluvokvanto estas la du plej gravaj aferoj por arbaroj. Multaj lokoj estas tro malvarmaj aŭ tro sekaj por ili. Arbaroj povas ekzisti de la ekvatoro ĝis proksime de la polusaj regionoj, sed malsamaj klimatoj havas malsamajn specojn de arbaroj. En malvarmaj klimatoj dominas pingloarboj, sed en temperita zono kaj tropikaj klimatoj arbaroj konsistas plejparte el florplantoj. Malsama pluvokvanto ankaŭ faras malsamajn specojn de arbaro. Neniuj arbaroj ekzistas en dezertoj, nur kelkaj arboj en lokoj kie iliaj radikoj povas atingi iom da subtera akvo.
La micelio kreskanta proksime al la grundo estas tre grava por la kresko kaj bonfarto de la arbaro. Grandega nombro da subteraj putrigantoj kune kun fungoj reciklas la nutraĵojn kaj mineralojn de la arbaro. Folio, kudrilo aŭ branĉo, kiu falis de arbo, iom post iom falas al la grundo, kaj la nutraĵoj en ĝi finfine finiĝas, per putriĝo, en la radiksistemon de la arbo, kaj tiel reen en la ciklon.
La tri ĉefaj arbarbiomoj estas pingloarbaroj, foliarbaroj, kaj tropikaj pluvarbaroj. Pli ol duono de la mondaj arbaroj troviĝas en nur kvin landoj (Brazilo, Kanado, Ĉinio, Rusa Federacio kaj Usono). Pli da arbaroj (45 procentoj) estas en la tropikoj ol iuj aliaj klimatoj.
Arbaroj enhavas 80% de la plantbiomaso de la Tero. La totala viva biomaso sur la Tero estas proksimume 550–560 miliardoj da tunoj C. Duonarbaro, kun pli da malferma spaco inter arboj, estas ekologie diferenca de arbaro.
Disvastiĝo
Arbaroj kovras proksimume 9,4% de la surfaco de la tero (aŭ 30% de la tersupraĵo) en multaj diferencaj regionoj. Ili troviĝas en ĉiuj starejoj kiuj estas taŭgaj por subteni arban kreskadon, je altitudoj ĝis la arbarolimo, escepte de kie la frekvencoj de naturaj fajra aŭ alia perturbo estas tro grandaj, aŭ de kie la vivmedio estas home ŝanĝita.
La latitudoj de 10° norden kaj suden de la Ekvatoro plejofte estas kovritaj de tropikaj pluvarbaroj, kaj la latitudoj inter 53°N kaj 67°N havas borealajn arbarojn. Ĝenerale, arbaroj kiuj estas superregataj de angiospermoj ( foliarbaroj ) estas pli specio-riĉaj ol tiuj dominataj de gimnospermoj (koniferarbaroj, montarbaro), kvankam esceptoj ekzistas. Kelkfoje arbaroj entenas multajn arbospeciojn sur malgranda areo (kiel ĉe tropikaj humidaj arbaroj kaj ĉe mezvarmaj foliaj kaj miksaj arbaroj), aŭ relative malmultajn speciojn sur grandaj areoj (ekzemple tajgo kaj aridaj montaraj koniferarbaroj). Plejofte arbaroj gastigas multajn bestajn kaj plantajn speciojn, kaj la biomaso po area mezurunuo estas granda kompare kun tiu por aliaj vegetaĵarkomunumoj. Multe da tiu ĉi biomaso troviĝas subgrunde en la radiksistemoj kaj kiel parte malkomponita planta detrito. La ligna komponanto de arbaro enhavas ligninon, kiu relative malrapide malkomponiĝas kompare kun aliaj organikaj substancoj kiel celulozo aŭ karbohidrato.
Duonarbaroj distingiĝas de arbaroj pro la limigita kanopea kovraĵo : en arbaro la branĉoj kaj la folioj de apartaj arboj ofte renkontiĝas aŭ interplektiĝas, kvankam eblas ke ekzistas en arbaro senarbejoj aŭ arbarero-breĉoj de diversaj dimensioj ene de arbara areo. Maldensarbaro prezentas pli kontinuan malferman kanopeon, kun arboj space reciproke pli foraj. Tiel pli da sunlumo povas penetri ĝis la grundo inter la arboj. Tiu arbartipo nature troviĝas kaj en tro malvarmaj kaj en tro sekaj regionoj de la mondo, do kie dens-arbarkreskado ne eblas pro limigantaj fizikaj faktoroj.
Klasifiko
Oni povas klasifiki arbarojn je diferencaj manieroj kaj je diferencaj skaloj de specifeco. Unu tia maniero estas laŭ la biomo en kiu ili ekzistas, kombine kun la vivodaŭro de la folioj de la superreganta specio ( ĉu ili estas ĉiamverdaj aŭ deciduaj ). Alia diferenco estas ĉu la arbaroj ĉefe konsistas el foliarboj, ĉu el pingloarboj, aŭ estas miksaj.
Fizionomio subdividas arbarojn surbaze de ilia ĝenerala fizika strukturo aŭ disvolviĝa fazo ( ekzemple : primara kontraŭ sekundara arbaro ). Arbaroj ankaŭ povas esti klasifikataj laŭ la nuntempe ĉeestanta superreganta arbospecio. El tio rezultas multaj arbartipoj (ekzemple : fagaro, kverkaro, pinaro).
Iom da mondaj arbar-klasifikaj sistemoj estas proponitaj, sed neniu estas obteninta universalan agnoskon.
Moder-pingla
Moderaj pingloarbaroj plejofte okupas kaj la pli alt-latitudajn regionojn de la Norda duonglobo, la alt-altitudajn zonojn kaj iujn modere varmajn areojn, speciale kun nutraĵ-malriĉaj aŭ alimaniere nefavoraj grundoj. Tiuj arbaroj tute aŭ preskaŭ tute konsistas el koniferarboj (gimnospermoj). En la Norda duonglobo, pinoj, piceoj, larikoj, abioj, pseŭdocugo kaj cugoj konstituas la kanopeon, sed aliaj taksonoj ankaŭ estas gravaj. En la Suda duonglobo la plej multaj koniferarboj, membroj de la araŭkariacoj kaj podokarpacoj, troviĝas miksite kun foliarbaj specioj. Tiuj ĉi miksaĵoj estas klasifikataj kiel foliarbaj kaj miksaj arbaroj.
Moder-folia kaj moder-miksa
Mezvarmaj foliaj kaj miksaj arbaroj inkluzivas esencan komponanton de arboj el la angiospermoj. Ĝenerale ili estas karakteriza por la mezvarmaj latitudoj, sed etendiĝas al malvarmetaj, precipe en la Suda duonglobo. Ili inkluzivas tiajn arbarajn tipojn kiel la miksajn arbarojn de Usono kaj siajn simetriaĵojn en Ĉinujo kaj Japanujo, Ĉilio kaj Tasmanio, la sklerofilajn arbarojn de Aŭstralio, Centra Ĉilio, la Mediteranea regiono kaj Kalifornio, kaj la sudajn notofagagajn (Nothofagus) arbarojn de Ĉilio kaj Novzelando.
Tropik-humida
Tropik-humidaj arbaroj inkluzivas multajn diferencajn arbarajn tipojn; la plej bone sciataj kaj plej vastaj el ili estas la malaltaĵaraj ĉiamverdaj foliaj pluvarbaroj. Ili inkluzivas, ekzemple, la sezone inundatajn marĉajn kaj la sek-grundajn arbarojn de Amazonio; la torfejajn marĉarbarojn kaj humidajn dipterokarpajn (Dipterocapaceae) arbarojn de Sudorienta Azio; kaj la altarbarojn de la Konga baseno. La tropikaj montaraj arbaroj ankaŭ estas entenitaj en tiu larĝa kategorio, ĝenerale subdividitaj en altajn kaj malaltajn montarajn formaciojn, surbaze de sia fizionomio, kiu varias laŭ altitudo. La montarbaroj inkluzivas nubarbarojn, tiujn arbarojn je mezalta ĝis alta altitudo, kiuj elnube derivas signifikan parton de sia akvoprovizado, kaj gastigas riĉan abundon de nevaskulaj kaj vaskulaj epifitoj. Mangrovarbaroj ankaŭ apartenas al tiu larĝa kategorio, kiel same la tropikaj koniferarbaroj de Centrameriko.
Tropik-seka
Tropik-sekaj arbaroj estas karakterizaj de areoj en la Tropikoj kiuj estas sub la influo de sezona sekeco. La sezoneco de precipitaĵo kutime estas reflektata en la falfolieco de la arbara kanopeo, kun plejmultaj arboj estante senfoliaj dum pluraj monatoj jare. Tamen, en certaj kondiĉoj, ekzemple malpli fekundaj grundoj aŭ malpli antaŭdireblaj sekecaj reĝimoj, la proporcio de ĉiamverdaj specioj pligrandiĝas kaj la arbaroj estas karakterizitaj kiel sklerofitaj. Dornaj arbaroj, densaj malaltstaturaj vegetaĵaroj, kun granda proporcio de dornaj aŭ pikilaj specioj, troviĝas kie sekeco estas longdaŭra, kaj precipe kie paŝtiĝantaj bestoj multnombras. Sur tre malriĉaj grundoj, kaj precipe kie fajro estas ĉiamrevenanta fenomeno, arbaraj savanoj disvolviĝas.
Duonarbara
Duonarbaroj estas vegetaĵaroj kun malfermaj kanopeoj kaj laŭkrona densgrado de 10-30%. Ili precipe troviĝas en transiraj areoj ekde arbarizitaj ĝis nearbarizitaj pejzaĝoj. La du ĉefaj zonoj en kiuj troviĝas tiuj ekosistemoj situas en la boreala regiono kaj en la sezone sekaj tropikoj. Je altaj latitudoj, norde de la ĉefa zono de la tajgo aŭ boreala arbaro, kreskadaj cirkonstancoj ne estas adekvataj por subteni kontinuan ferman arbarkanopeon, do tiu ĉi estas maldensa kaj nekontinua. Tiu vegetaĵaro alterne estas nomata malferma tajgo, duonarbaro kun likenoj, kaj arbara tundro. Ĝi estas speci-malriĉa, havas densan briofitan kovraĵon, kaj multfoje suferas pro fajro.
Planteja
Forstaj plantejoj, plejofte celante la produktadon de timbro kaj de fibroligno mondvaste pliigas la totalan areon de arbaro. Ofte unuspeciaj kaj/aŭ komponitaj de enmetitaj arbospecioj, tiuj ĉi ekosistemoj ĝenerale estas malpli gravaj kiel vivejoj por enlanda biodiverseco. Tamen, oni povas mastrumi ilin tiamaniere ke iliaj biodiversec-protektaj funkcioj pligrandiĝas. Supre sur la stokado de karbono, ili grandskale kontentigas ekosistemajn bezonojn kiel konservadon de nutraĵ-elementa kapitalo, protektadon de akvokolektaj areoj kaj grundostrukturo. Ankaŭ por malpezigi la premon sur praarbaroj kaj pli naturaj arbaroj pri konstruligno kaj fajroligno, ili ludas gravan rolon.
Subformacioj de UNESKO
Ĉi sube la termino naturarbaro signifas ke la arbaro nature estiĝis, ke ĝi havas naturajn strukturon kaj konsiston, kaj ke en ĝi la homo relative malmulte intervenis. Ne ĉiam ĝi estas sinonimo de praarbaro.
Moder-borealaj arbartipoj
La kategorioj markitaj  *  estas kreitaj pro la nekompleteco de la informoj pri la arbartipo. Tial 26 kategorioj estas citataj, ne temas pri 28 kategorioj.
Graveco
Arbaroj kutime enhavas grandan nombron da arboj kreskantaj ĉe malsamaj altecoj, kun malalta vegetaĵaro sur la arbara grundo. Arbaro en sia natura formo estas vivejo por multaj specioj de bestoj kaj plantoj, inkluzive de multaj endanĝerigitaj specioj kiuj estas oftaj nur en certaj arbaroj, kaj la detruo de la arbaro kaŭzas ilian formorton.
La arboj en la arbaro sorbas karbondioksido n de la aero kaj elsendas oksigenon, tiel helpante la aerkvalito n sur la Tero. Pro tio, arbaroj foje estas nomitaj "verdaj pulmoj".
Malapero de arbaroj/Forstmastrumado
La scienca studado de arbarspecioj kaj de ilia reciproka influo sur la medio estas nomata arbarekologio, dum la entreprena gvidado de arbaroj nomiĝas forstmastrumado. Tiu ĉi same kun la entreprena celo kaj la forstaranĝado, aŭ la ordigado kaj planado de la forstaj agadoj, multe aliiĝis dum la lastaj jarcentoj, kun rapidaj ŝanĝoj ekde la 1980-aj jaroj, ĝis kulmino en praktikon kiun oni indikas kiel daŭran forstmastrumadon. Arbarekologoj enfokusigas arbarajn modelojn kaj procesojn celante klarigon de rilatoj inter kaŭzo kaj efiko. Forstistoj kiuj praktikas daŭran forstmastrumadon enfokusigas la integradon de ekologiaj, sociaj kaj ekonomiaj valoroj, ofte kunlabore kun lokaj komunumoj kaj aliaj koncernatoj. Hom-faritaj faktoroj kiuj povas influi arbarojn inkluzivas arbarekspluatadon, urban plivastigadon, hom-kaŭzitajn arbar-fajrojn, acidan pluvon, infestadajn speciojn, arbarfragmentadon, kaj la celdirektitan forbruligon de arbaroj aŭ brulmastrumadon de la migra kampokultivado.