cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Evena lingvo
Dialektoj
Originale evenoj devenas de regionoj apud Bajkalo, sed dum ilia historio ili disvastiĝis en Okcidenta Siberio. Tie ili parte asimilis jukagirojn kaj poste estis parte asimilitaj fare de jakutoj. En Kamĉatko ilin ankaŭ influis korjakoj. En vastaj regionoj de Siberio interkomunikiĝo inter komunumoj estas malfacila kaj pro tio multaj prenvortoj kaj dialektoj aperis.
Lingvistoj difinas tri bazaj branĉoj de evena lingvo: la orienta, influita fare de la korjaka, la okcidenta, influita fare de la jakuta, kaj la meza. Entute ekistas ĉirkaŭ 20 de interkompreneblaj dialektoj: armana, kamĉatka, oĥotska, olja, berezova, moma ktp.
La literatura lingvo baziĝas sur olja dialekto de orienta branĉo. Armana dialekto estas plej arĥaa kaj havas plej multe da komunaj trajtoj kun evenka lingvo. Iuj sciencistoj opinias ke ĝi estu agnoskita kiel aparta lingvo.
Vetingo
Najbaraj komunumoj
La komunumo Vetingo limas en nordo al Ennetbaden, Ehrendingen kaj Niederweningen, en oriento al Otelfingen, en sudoriento al Würenlos, en sudo al Neuenhof, kaj en okcidento al Baden.
Evena lingvo
Skribsistemo
Ĝis 1932 evena lingvo ne havis propran skribsistemon. La sciencistoj uzis rusan alfabeton por skribi proksimuman sonecon de evenaj vortoj. En 1932 la Unua Tut-unia Konferenco pri Disvolvigo de Lingvoj kaj Skriboj de Nordo aprobis oficiigon de evena alfabeto surbaze de latina skribo. La alfabeto aspektis jene:
Tiu alfabeto estis en uzo ĝis 1930-aj jaroj, kiam aperis emo ekuzi cirilan skribon por ĉiu lingvo de Sovetunio. En 1937 por la evena estis akceptita cirila alfabeto, kiu enhavis ĉiujn rusajn literojn kaj digrafon Нг нг. Ĉirkaŭ 1947 la digrafo estis abolita, sed en 1954 reenkondukita. En 1959 oni anstataŭigis digrafon Нг нг per litero ', krome estis aldonitaj literoj Ө ө kaj '.
Vetingo
Trafiko
Tra Vetingo pasas la tiel nomita Hispanpan-Fervojo, tio estis la unua svisa fervojlinio de Baden al Zuriko, kiu hodiaŭ estas parto de la linio de Zuriko al Bazelo. Samtempe finas en Vetingo flanka fervojlinio tra la Furtvalo tra Regensdorf al Zuriko. La komunumo estas ankaŭ ligita al la loka busreto de la urbo Baden.
La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 troviĝas en distanco de 1 km aliflanke de la rivero Limato en Neuenhof.
Evena lingvo
Skribsistemo
Sed malgraŭ oficiaj ordonoj, fakte oni uzis diferajn skribsistemojn en diferaj regionoj. Pro manko de bezonataj prestipoj en presejoj oni anstataŭigis eksotikajn literojn per aliaj. Ekzemple, en Magadana oblasto por evenaj tekstoj oni uzis rusan alfabeton kun aldona litero Н’ н’. En Jakutio anstataŭ ' oni uzis jakutan literon ', kaj ekde 1980-aj jaroj oni ankaŭ ekuzis aliajn jakutajn literoj , Һ һ, Ү ү kaj Ө ө. Nur en komenco de 1990-aj jaroj pli-malpli ĉiuj evenlingvaj eldonoj akceptis unuigitan standardon, kiu estis inventita jam en 1959. Jen la standarda evena alfabeto:
Vetingo
Esperanto-Movado
En la pionira epoko prelegis la 3-an de decembro 1910 s-ro Jakob Schmid en la porinstruista lernejo de Vetingo antaŭ pli ol 100 studentoj kaj profesoroj.
En 1979 ĝis 1982 aktivis Dietrich Michael Weidmann kun Kaspar Pfenninger en la Ŝpinejo Vetingo (germane Spinnerei Wettingen), kie loĝadis artista kolektivo. En tiu epoko en la Ŝpinejo Vetingo presiĝis diversaj Esperanto-publikaĵoj, inter aliaj la Esperanto-Lernolibro Esperanto por Mondcivitanoj. Okazis tie en 1980 kaj 1981 ankaŭ diversaj Esperanto-kursoj, kiujn partoprenis ĉefe junuloj el la Zurika Junulara Movado, el inter ili Triks Kurt-Hapuaraĉi, Stefan Flüeler, Dorin Zeidler kaj multaj aliaj.
Piŝtofluto
La piŝtofluto, ankaŭ lotusfluto aŭ glitfluto, estas ligna blovinstrumento. Tiu ĉi ferma labiofluto ŝanĝas sian tonalton post manipulado de tirstango, kiu movas piŝton en cilindra tubo. La ekblovado principe samas kun tiu de bekfluto.
Ludmaniero
Tirante kaj maltirante la stangon oni variigas la longecon de la resonanctubo, ŝanĝante tiel la tonaltecon. Eltirado de la tirstango pligrandigas la resonancospacon. Pli malgranda resonaclongeco generas pli altan tonon ol pli malgranda. Ĉi tiu tekniko ebligas ankaŭ je ludado de fluto glitsonojn kiel ekz. je la trombono.
Vámosújfalu
Vámosújfalu (vamoŝUjfalu) estas malgranda vilaĝo kun rango vinvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en subregiono de Sárospatak. La nomo signifas: dogana-nova-vilaĝo.
Situo
Vámosújfalu situas sur ebenaĵo, Bodrog preterfluas, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Miskolc-Sátoraljaújhely. Sárospatak troviĝas 14, Tokaj 20, Szerencs 23, Sátoraljaújhely 26, Miskolc 57 km-ojn.
Masato Yamazaki
Li futbalis ĉe Yokohama F. Marinos, Oita Trinita, Gamba Osaka, Sanfrecce Hiroshima, Montedio Yamagata kaj Zweigen Kanazawa.
5940 Feliksobolev
5940 Feliksobolev estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la rusa astronomino Ljudmila Ivanovna Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio (en tiama Sovetunio, nun en rusa Krimeo).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la ukraina sovetunia reĝisoro Feliks Miĥajloviĉ Sobolev (cirile ukraine : Фелікс Михайлович Соболев, 1931–1984).
Benito Juárez (Quintana Roo)
Benito Juárez estas unu el la 9 komunumoj de la meksika subŝtato Quintana Roo, kiu situas sur la duoninsulo Jukatano en la centro-orienta parto de Meksiko (ofte oni diras ke temas pri la suda parto de Meksiko, sed laŭ la latidudo, la komunumo situas je preskaŭ sama nivelo kiel la ĉefurbo de Meksiko)
La ĉefurbo de la komunumo estas Cancún. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 23005.
Pequi
estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Metropolitana de Belo Horizonte kaj en la mikroregiono Sete Lagoas. Fondita en 1912, laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
Benito Juárez (Quintana Roo)
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 572973 loĝantojn. El tiuj estis 289293 viroj kaj 283680 virinoj. La komunumo havas surfacon de 1,664 km². La meza alteco en la komunumo estas ĉirkaŭ 5 metroj super la marnivelo.
En la komunumo ekzistas 554 tiel nomataj loĝlokoj (statistike laŭ INEGI por urboj, vilaĝoj kaj domaroj). La plej gravaj estas jenaj:
Sociogeografio
En la jaro 2000 en la komunumo vivis 362738 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 54695 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 15,1 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon. La plej multaj el ili parolas la jukatanan majaan lingvon (memnomigo: Màaya t'àan (Mayathan).
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Kvarlatera kontraŭprismo
En geometrio, la kvarlatera kontraŭprismo estas pluredro, la dua el malfinia aro de kontraŭprismoj. La edroj estas 8 triangulaj flankoj kaj 2 kvarlateraj bazoj.
Se la bazoj estas kvadratoj ĝi estas kvadrata kontraŭprismo. Se ankaŭ ĝiaj flankaj edroj estas regulaj, ĝi estas duonregula pluredro.
Barbezières
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Ĉarento (france Charente, prononco []), en la regiono Nova Akvitanio (Nouvelle-Aquitaine) kaj en la antaŭa regiono Puatuo-Ĉarentoj. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Confolens (prononco []) kaj al la kantono .
Sándor Adamovits
Sándor Adamovits [adamobiĉ] rumania hungara ĵurnalisto, kulturhistoriisto. Li naskiĝis en Deva la 3-an de majo 1937 kaj mortis en Târgu Mureș la 18-an de julio 2009.
Sury-le-Comtal
Sury-le-Comtal estas franca situanta en departemento, regiono Aŭvernjo-Rodano-Alpoj.
Sándor Adamovits
Kariero
Sándor Adamovits inter 1959 kaj 1994 laboris ĉe la loka komerca entrepreno kiel fakulo pri varoj de Târgu Mureș. Li publikigis de 1970. Li estis ĉefredaktoro de reformita revuo Új Kezdet.
Sury-le-Comtal
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Suryquois.
Dossenheim
Dossenheim - prononco - estas urbo de Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Rhein-Neckar kaj en la distriktaro Karlsruhe de la federacia lando Baden-Virtembergo. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. La urbeto situas inter Hajdelbergo kaj Schriesheim nur 5 km proksime de Ladenburgo. Ĝi havas partnerecon kun la franca urbo Le Grau-du-Roi.
La urba teritorio estas parto de la feria regiono "Monta Vojo" (germane "Bergstraße"), kiu de la urbo Wiesloch sude vojas norden, ĉe la okcidenta rando de la mezalta montaro Odenvaldo, ĝis la urbo Darmstadt.
Batalo de Beresteĉko
Batalo de Beresteĉko– unu el la plej grandaj teraj bataloj de la 17-jarcenta Eŭropo, kiu okazis en la tagoj 28-30 de junio 1651 dum ribelo de kozaka hetmano Bohdan Ĥmelnickij inter la pola armeo komandata de Johano la 2-a Kazimiro kaj la fortoj de tataroj kaj kozakoj.
La batalo estis granda venko de poloj. Johano Kazimiro aplikis efikan taktikon de ŝaktabulo, kiu konsistis en alterna starigo de infanteriaj taĉmentoj kun kavalerio. En la decida fazo de la batalo oni utiligis forton de la pafado de muskedoj kaj artilerio.
La 28-an de junio komenciĝis la unuaj bataloj, kiuj daŭris dum du tagoj. En tiu fazo malgrandan sukceson gajnis ribelintoj, kelkfoje venkante taĉmentoj de pola kavalerio. La 30-an de junio ekbatoj de ĉefaj fortoj komandataj persone de Johano la 2-a Kazimiro kaj de la kavalerio gvidata persone al la batalo fare de princo Jeremi Wiśniowiecki rezultigis plenan malvenkon de kontraŭuloj kaj fuĝon de ĥano Islamo Gerajo la 3-a kune kun Bohdan Ĥmelnickij. Finfinan malvenkon suferigis al kozakoj pola armeo la 10-an de julio, sur malsekejoj ĉe la rivero Płaszówka. De tie postrestaĵojn de militistoj forkondukis Ivan Bohun, anstataŭanta Bohdanon Ĥmelnickij.
Naftali
Naftali estas vira persona nomo. Kutime la nomo aludas al Naftali (hebree נַפְתָּלִי), la sesa filo de la patriarko Jakobo, kies nasko fare de la sklavino Bilha dokumentiĝis en la versoj 30:7-8 de la libro Genezo, parto de la juda Torao kaj de la kristana Malnova Testamento. Naftali iĝis la prapatro de unu el la dek du triboj de izraelidoj, kiuj laŭ la biblia tradicio konsistigas la judan popolon.
Antaŭmarto en Germanio
Politika antaŭmarto en Eŭropo
Gravaj stacioj survoje al marta revolucio estis:
Literatura antaŭmarto en Germanio
La nocio antaŭmarto estas malklara arnomo por la oponema ĝis revoluciema politika literaturo de la jardekoj antaŭ la germana marta revolucio de 1848. La komenco de ĉi tiu literatura epoko estas pridisputata; kelkaj ekigas ĝin je 1815 (Viena kongreso), aliaj je 1819 (Rezolucioj de Karlsbad), 1830 (Franca revolucio de 1830) aŭ 1840 (Rejn-Krizo). La antaŭmarto, kiu alcelis politikajn ŝanĝojn en Germanio kaj esperis plibonigon de la vivvkondiĉoj, kontraŭis la literaturon de la konservema, restaŭrema kaj politike rezignema bidermajro. Gravaj ĝenroj de la antaŭmarto estas la letero, la vojaĝlibro kaj la politika poemo. La literaturmovado „Junges Deutschland“ (juna Germanio), kies publikaĵojn en 1835 malpermesis la parlamento de la Germana Ligo, verŝajne estas la plej grava grupo de verkistoj en ĉi tiu epoko. La reprezentantoj de ĉi tiu tendenco volis atingi la politikan konscion de la burĝaro kaj postulis engaĝiĝeman literaturon, kiu orientiĝu je la socia realeco. Ĝia forturniĝo de la idealoj de Vajmara klasiko esprimiĝis en la vortkreitaĵo de Heinrich Heine pri la fino de la artepoko. Ĉefreprezentantoj de la „Junges Deutschland“ estis Karl Gutzkow, Heinrich Laube, Theodor Mundt kaj Ludolf Wienbarg.
Dum kiam la jungermanoj, kies literatura-politika efiko kulminis meze de la 30-aj jaroj, antaŭ ĉio utiligis al si diversajn formojn de prozo kaj fondis proprajn revuojn, la antaŭmartaj poetoj, pli poste en la 40-aj jaroj aktivaj, provis unuavice agi pro la progreso per engaĝiĝa liriko. Al la plej gravaj verkistoj de ĉi tiu direkto apartenas August Heinrich Hoffmann von Fallersleben, Ferdinand Freiligrath (Ca ira, Neue politische und soziale Gedichte – Novaj politikaj kaj sociaj poemoj) kaj Georg Herwegh (Gedichte eines Lebendigen – Poemoj de vivanto). Ĉirilate nomendas ankaŭ Robert Eduard Prutz kaj Georg Weerth (Humoristische Skizzen aus dem deutschen Handelsleben – Humuraj skizoj el la germana komerca vivo, Leben und Taten des berühmten Ritters Schnapphanski – Vivo kaj agadoj de la fama kavaliro Banditovskij), kiun la marksisme orientita literaturscienco ŝatis nomi unua „poeto de la germana proletaro“.
Krom ĉi tiuj grupoj nomendas diversaj unuopaj verkistoj, kiuj je diferencaj tempoj partoprenis al la progresemaj kaj antaŭrevoluciaj tendencoj de la antaŭmarta literaturo. Ludwig Börne kun sia kritika ĵurnalismo (Briefe aus Paris – Leteroj el Parizo) estis modelo kaj avangardulo por jungermanoj.
Al la literaturo de la antaŭmarto ankaŭ apartenas la verkaro de Georg Büchner (Woyzeck, Lenz, Der Hessische Landbote, Leonce und Lena, Dantons Tod). Dumtempe li kontaktis kun Gutzkow, opiniis tamen la strategion de la Junges Deutschland entute troorientita pri la burĝaro. Büchner kaj Christian Dietrich Grabbe laŭ siaj apartaj manieroj donis novajn impulsojn al la dramoĝenro.
Heinrich Heine distanciĝis pro sia alta estetika pretendo de la jungermanoj, tamen plejparte konsentis kun ilia socikritiko. Do ne hazarde la ligoparlamento inkludis en sia malpermesa rezolucio kontraŭ la verkoj de la Junges Deutschland inkludis ankaŭ lin. La antaŭmartaj poetoj, kiujn li je ilia unua sinprezentado kritikis kiel „tendencpoetoj“ kaj karikaturis, sekvatempe inspiris lin al poemoj pri politikaj okazintaĵoj, ekz. Die schlesischen Weber (La sileziaj teksistoj) kaj la verseposo ''Deutschland. Ein Wintermärchen'' (Germanio. Vintra fabelo), kiuj apartenas al liaj plej radikalaj esprimoj.
Pluaj verkistoj el la literatura antaŭmarto estas i.a. Ernst Dronke aŭ Adolf Glassbrenner, por ne forgesi la inaj verkistoj pli kaj pli sinprezentaj al publiko, kiuj kiel Louise Aston (Meine Emanzipation – mia emancipiĝo) aŭ Fanny Lewald (Einige Gedanken über Mädchenerziehung – Kelkaj ideoj pri la edukado de knabinoj) temigis inspecifajn aŭ kiel Bettina von Arnim (Dies Buch gehört dem König – Ĉi tiu libro apartenas al la reĝo) socialajn demandojn.
Jürgen Stock (astronomo)
. Li vivis unue en Meksiko, kie siaj gepatroj estis industriaj entreprenistoj. Li lernis en Hamburgo, kie li ricevis sian abituron. Li estis tiam rekrutita en la Wehrmacht kaj sendita al la Orienta Fronto. Post sia reveno, li studis ĉe la Universitato de Hamburgo, kie li doktoriĝis en 1951 sub la gvidado de Otto Heckmann.
Li establis plurajn observatorioj en Sud-Ameriko, kies direktoro li estis dum iom da tempo ; De 1963 ĝis 1966 li estis la unua direktoro de la Inter-Amerika observatorio de Cerro Tololo.
Laŭ Minor Planet Center li kunmalkovris 3 asteroidojn, ĉiujn kun Orlando A. Naranjo. La asteroido 4388 Jürgenstock estis nomita en lia honoro.
Fjodor la 1-a Ivanoviĉ (Rusio)
Fjodor Ivanoviĉ (Фёдор Иванович) naskiĝis la 31-an de majo 1557 en Moskvo kaj mortis la 6-an de januaro 1598.
Li estis filo de caro Ivano la Terura kaj carino Anastasia Zaĥarjina-Jurjeva. Li estis la lasta reprezentanto de dinastio Rjurik reginta en Rusio pli ol sep jarcentojn.
Laŭ la testamento mortanta caro Ivano la Terura metis sur la tronon sian filon Fjodor-on kaj samtempe ordonis al kvin ĉefaj bojaroj asisti al li.
Ekde la 19-a de marto 1584 Fjodor Ivanoviĉ iĝis caro de la tuta Rusio.
Lia edzino Irina estis fratino de bojaro Boris Fedoroviĉ Godunov, unu el kvin asistintoj. Fjodor Ivanoviĉ, kies sano ne estis sufiĉe bona, ne emis mem regi kaj baldaŭ li fakte transdonis siajn rajtojn al sia bofrato – Boriso Godunov.
La 15-an de majo 1591 en Ugliĉ pereis naŭjara carido Demetrio, lasta filo de caro Ivano la Terura, vicfrato de nominale reganta tiutempe caro Fjodor.
Ĉar caro Fjodor Ivanoviĉ ne havis idojn, do juna carido Demetrio siatempe rajtis troni. Morto de Demetrio donis gravajn avantaĝojn al reala tiama reganto Boriso Godunov.
La unua versio supozas intencan mortigon de la carido laŭ sekreta ordono de Boriso Godunov, la dua – lian hazardan memmortigon per tranĉilo, ĉar la knabo suferis pro epilepsio.
Tiu ĉi temo estas bazo de dramo "Boriso Godunov" far Aleksandro Puŝkin kaj samnoma fame konata opero far Modesto Musorskij.
Mallonga nominala regado de caro Fjodor la Unua daŭris kvar jarojn kaj restigis en la rusa popolo bonan memoron pri la di-amanta kaj korfavora reĝo.
Kislovodsko
Kislovodsko (Кисловодск) estas urbo en populara ripoz-regiono de urbo Mineralnije Vodi (Mineralaj Akvoj) en la sudo de Stavropola regiono, en Rusio.
Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 07415.
Benedicta Boccoli
Biografio
Naskiĝinta en Milano (Italio) la, ŝi translokiĝis al Romo kun sia familio dum sia infanaĝo. Ŝi estas la fratino de aktorino Brigitta Boccoli. Ŝi ankaŭ havas du fratojn: Barnaby kaj Filippo.
Kislovodsko
La urbo estis fondita en jaro 1803. Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1830. Fine de la 19-a jarcento ĝi estis vizitata de la nobelaro kaj intelektularo kiel kuracakva urbo kaj moda ripopozurbo.
La interurba telefona kodo estas 86537, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).
Benedicta Boccoli
Biografio
Ŝi debutis sian artan karieron per la programo Pronto, chi gioca?, en la 1980-aj jaroj. Poste, ŝi laboris en televido kaj, hodiaŭ, ĉefe por teatro.
Ringgau
Ringgau estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Werra-Meißner de la federacia lando Hesio. Fine de la jaro la komunumo havis  loĝantojn.
Kislovodsko
La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).
La urbo estas en alto 800 ... 1200 m en baseno de rivero Podkumok (Подкумок).
Benedicta Boccoli
Biografio
Giorgio Albertazzi priskribis ŝin kiel l’Artistissima. .
Ĉiun lundon, ŝi skribas en la gazeto Il Fatto Quotidiano la kolumnon Cosa resterà (Kio restos), temas pri la taglibro de adoleskantino de la 1980-aj jaroj kaj 1990-aj jaroj.
Radio
Post februaro 2008, ŝi prezentis programon en Radio RTL 102.5 je semajnfinoj vespere.
Kislovodsko
En jaro 1959 la urbo havis 78 mil loĝantojn.
En jaro 2002 la urbo havis 129,8 mil loĝantojn.
Blua damalisko
La blua damalisko (Damaliscus lunatus) estas antilopo de la familio Alcelafenoj kaj genro Damalisko trovebla de suda Afriko.
Ilia dieto konsistas ĉefe da herboj.
Hadersdorf-Kammern
Hadersdorf-Kammern estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Malsupra Aŭstrio kaj al la distrikto Krems. La komunumo situas en la nordokcidenta parto de la federacia lando kaj estas parto de la historia regiono Waldviertel (arbara regiono). Komence de la jaro en la komunumo vivis  loĝantoj.
Moldovan
Moldovan estas la familia nomo de la jenaj personoj:
Vadi as-Sir
Vadi as-Sir, angle Wadi Al-Seer, arabe: ‎وادى السير estas urbego kaj municipo en nordokcidenta Jordanio en Amano (gubernio). En la loknomo Vadi signifas: vado. La urbego konsistas el dek kvartaloj.
Geografio
Vadi as-Sir situas sur altebenaĵo ĉe vado en proksimeco de Amano kaj Jordano. Amano troviĝas 11, Kuvejsima 42, Irbid 67, Kerak 86, Akabo 280 kilometrojn.
Vivo
La komunumo havas la plej grandan kvanton de Eŭropanoj kaj Amerikanoj. La Sweifieh distrikto estas hejmo de la modindustrio, tio estas hejmo de riĉuloj.
Klimato
En Vadi as-Sir inter novembro-aprilo apenaŭ pluvas, en la ceteraj monatoj iomete pli. Vintre malofte neĝas, cetere pluvas. Diferenco de la temperaturo inter la distriktoj estas 5 °C. La vado estas ne kutime ventaj dum la vintro, sed somere estas nur ventetoj. Somere la temperaturo varias inter 15-30 °C, vintre -4+6 °C. Menciindas, ke la urbego suferas pro nebuloj.
Ravels
Ravels (nederlande:[RA:v'ls]) estas municipo en Flandrio, la nederlandlingva norda parto de Belgio. Komence de ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la provinco Antverpeno kaj al la distrikto respektive arondismento Turnhout.
Enerhodar
Enerhodar (Енергодар) estas urbo en Zaporiĵa provinco, Ukrainio. Ĝia populacio estis loĝantoj en 2019. En la urbo estas metala kaj konstruaĵa industrioj, havenurbo kaj Zaporiĵa nuklea centralo, la plej granda en Ukrainio.
Ravels
Ekde 1977, la municipoj Poppel kaj Weelde apartenas al Ravels.
Enerhodar
Enerhodar situas sur la maldekstra bordo de Dnipro, apud lago Kaĥovka
2177
2177 estos normala jaro komenciĝanta merkrede (vidu ĉi tie kalendaron).
24916 Stelzhamer
24916 Stelzhamer estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la aŭstra amatora astronomo Erich Meyer elde ties privata observatorio Meyer/Obermair, apud Kirchschlag bei Linz en Aŭstrio.
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la granda aŭstra poeto kaj romanisto Franz Stelzhamer. Li sudis juron, teologion kaj pentradon, laboris kiel ĵurnalisto, instruisto kaj verkisto. Lia s' Hoamatgsang estas la himno de la aŭstra provinco Supra Aŭstrio.
Akito Miura
Akito Miura (三浦 旭人, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Yokohama F. Marinos, Gainare Tottori, FC Ryukyu kaj Renofa Yamaguchi FC.
Latero
Latero estas streko, kiu limigas plurlateron, ankaŭ eĝo. Kelkfoje ĝi ankaŭ povas signifi la longon de tia streko.
Latero (grafeteorio) estas ero de grafeo en grafeteorio.
NGC 4686
NGC 4686 (aliaj indikoj — UGC 7946, MCG 9-21-44, ZWG 270.21, PGC 43101) estas galaksio en konstelacio Granda Ursino.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
120 Lakeso
120 Lakeso estas granda malhela asteroido de la asteroida zono.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la, la franca astronomo Alphonse Louis Nicolas Borrelly elde la observatorio de Marsejlo (Francio); ĝi estis sendepende malkovrita la de la usona astronomo Christian Heinrich Friedrich Peters
Ĝia rotacia estas malrapida : ĝi turnas en 45 horoj kaj 50 minutoj (mezurita en 2005) ; en 2015 ĝia rotacia periodo estis rekalkulite je 46 horoj kaj 33 minutoj.
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de Lakeso (aŭ Laĥeso), unu el la tri Mojroj kiuj, en la helena mitologio, personigas la senkompatan destinon. Lakeso estas la Mojro, kiu volvas la fadenojn de la vivoj de ĉiuj mortemuloj.
2183
2183 estos normala jaro komenciĝanta merkrede (vidu ĉi tie kalendaron).
Vanzone con San Carlo
Vanzone con San Carlo estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la regiono Piemonto kaj la provinco Verbano Cusio Ossola. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Antrona Schieranco, Bannio Anzino, Calasca-Castiglione kaj Ceppo Morelli.
Harmoniemesse
La Harmoniemesse (laŭvorta traduko: harmonimeso) en Bb-maĵoro de Joseph Haydn (Hob. XXII: 14) ekestis en 1802 kaj estas la lasta granda meso de Haydn. Ĝia nomo devenis de ĝia blovinstrumentaro, kiu estis nekutime granda por la tiamaj cirkonstancoj kaj kiu memoris pri Harmoniemusik, germana vorto por blovmuzikensemblo.
La meso travivis sian unuan prezentadon la 8-an de septembro 1802 en la Bergkirche (montopreĝejo) je Eisenstadt. Ĝi daŭras ĉ. 46 minutojn. La ensemblo konsistas el kvar solovoĉoj, ĥoro, arĉinstrumentoj, fluto, 2 hobojoj, klarnetoj, fagotoj, kornoj, trumpetoj, timbaloj kaj orgeno.
Strukturo
La meso konsistas el ses movimentoj:
Adamov (distrikto Blansko)
Adamov estas urbo en Moravio, kie loĝas, situanta 12 km de urbo Brno en profunda valo de rivero Svitava.
Adamov estas elirloko por vojaĝoj ĝis sudorienta parto de Moravia karsto, ĉe kies rando ĝi situas, en la ĉirkaŭaĵo ni trovos vicon da naturaj, karstaj kaj ankaŭ historiaj interesaĵoj. La urbo etendiĝas sur loko de eksaj fergisejoj, estiĝintaj ĉi tie jam en mezepoko ĉirkaŭ la jaro 1360. Nove konstruitaj loĝdomaroj supreniras ankaŭ en apudajn deklivojn. La nomo Adamov estis deduktita el nomo laŭ posedanto de sinjorejo Jan Adam Ondřej el Lichtenštejn kaj ĝi aperas ekde la jaro 1679.
En la 19-a jarcento Adamov fariĝis centro de industrio, en la jaro 1875 ĉi tie estis fabrikita unua aŭtomobilo kun benzina motoro, hodiaŭ tio estas fabriko Adast. Adamov estis avancigita je urbo en la jaro 1964. La ĉefa historia memorigaĵo estas novgotika preĝejo de Sankta Barbora kaj paroĥejo el la jaroj 1855–1857. Altaro el tilia ligno, devenanta el la jaroj 1516–1525, estas konsiderata kiel kulmina gotika artaĵo de la tn. danuba lernejo. Kompare kun meza Eŭropo temas pri la unika artaĵo. Ankaŭ ties dimensioj estas estimindaj. Ĝi estas 7 m alta kaj preskaŭ 3 m larĝa.
Radermacher
Radermacher estas la familia nomo interalie de la jenaj personoj:
Vallegrande
Jesús y Montes Claros de los Caballeros del Vallegrande konata simple kiel Vallegrande [bajegrAnde] (Granda valo) estas ĉefurbo de la provinco Vallegrande de la Departemento de Santa Cruz en Bolivio.
Ĝi enhavas ĉirkaŭ 7.884 loĝantojn (Censo de 2001).
Ĝi estas ero de la turisma itinero pri Che kiu estis enterigita en tiu urbo post sia morto en La Higuera.
Ĥerson-Sĥidnij (stacidomo)
Ĥerson-Sĥidnij (Херсон-Східний, "Ĥerson-Orienta") estas fervoja stacidomo en Ĥersono, la 16-a plej granda urbo en Ukrainio.
.gm
.gm estas interreta nacia domajno de plej alta nivelo por Gambio.
Eksteraj ligiloj
Toppdomän
2194
2194 estos normala jaro komenciĝanta merkrede (vidu ĉi tie kalendaron).
Stepa alcelafo
Stepa alcelafo (Alcelaphus buselaphus)
Hiroki Kato
Hiroki Kato (加藤 広樹, n. ) estas japana futbalisto.
8968 Europaeus
8968 Europaeus estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels, elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono) kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten de la observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la "Dua Enketo pri Trojanoj" (Second Trojan Survey).
Hiroki Kato
Li futbalis ĉe Jokohamo F. Marinos kaj Mito HollyHock.
8968 Europaeus
Nomo
Ĝi estis nomita per la scienca nomo de Caprimulgus Europaeus, aŭ kaprimulgo, plej videbla specio de la familio de la kaprimulgedoj en la eŭropa kontinento kaj mezvarma Azio.
Kvinlatera kontraŭprismo
En geometrio, la kvinlatera kontraŭprismo estas pluredro, la tria en malfinia aro de kontraŭprismoj.
La edroj estas 10 triangulaj flankoj kaj 2 kvinlateraj bazoj.
Se ĝiaj edroj estas ĉiuj regulaj, ĝi estas duonregula pluredro.
Grafenegg
Grafenegg estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Malsupra Aŭstrio kaj al la distrikto Krems. La komunumo situas en la nordokcidenta parto de la federacia lando kaj estas parto de la historia regiono Waldviertel (arbara regiono). Komence de la jaro en la komunumo vivis  loĝantoj.
Nur Mohammad Taraki
Nur Muhammad Taraki (n. 1917; mortis en oktobro de 1979) estis afgana ĵurnalisto kaj politikisto. Li estis kunfondinto de la Demokratia Popolpartio de Afganistano kaj apartenis post tis splitiĝo en 1967 al la Khalq-branĉo de la partio.
Kiam Mohammed Daoud Khan estis per puĉo forigita en 1978, Taraki iĝis Prezidanto de Revolucia konsilio kaj ĉefminsitro. Lia kunbatalanto Hafizullah Amin devigis lin retiriĝi en septembro de 1979. Oni plej verŝajne murdis lin en oktobre, sed Kabul Times informis pri lia morto je malsano.
Norak
Norak aŭ Nurek (taĝike: Норак / نارک; ruse: Нурек) estas urbo en la provinco Ĥatlon en Taĝikio.
Geografio
Norak situas je la centrazia rivero Vaĥŝ je alto de 885 metroj super marnivelo, ĉirkaŭ 70 km nordokcidente de la ĉefurbo Duŝanbeo. Laŭ popolnombrado el la jaro 2000 vivis tiam en Norak 19 000 homoj. Oni taksis la loĝantaron je 18 844 en 2008.
La urbo estis fondita en 1960 pro la ekkonstruado de la Nurak-akvobaraĵo (finkonstruita en 1980).
Salzkammergut
Salzkammergut estas regiono en Aŭstrio ĉe la norda rando de la Alpoj.
Norak
Geografio
Ĉirkaŭ 7 km sude de Norek troviĝas la optik-elektrona sistemo Okno, kies posedanto estas la Kosmaj militfortoj de Rusa Federacio.
Salzkammergut
Historie ĝi estas la regiono ĉirkaŭ la urbo Bad Ischl karakterizita per salo-produktado kaj -eksportado (pro tio la nomo "salejo", "sala regiono"). Hodiaŭ "Salzkammergut" celas turisman regionon etendiĝantan de la urbo Salzburg ĝis la Almtal, de la valo de la rivero Vöckla ĝis la montara grupo Dachstein kaj la monto Grimming.
Salzkammergut estas karakterizita de la rivera sistemo de la Traun kun entute 76 grandaj kaj malgrandaj lagoj, ĝiaj montoj kaj la montoj ĉirkaŭantaj ĝin (Dachstein, Totes Gebirge und Höllengebirge). Ĝi estas rigardata kiel unu el la plej belaj partoj de la aŭstriaj Alpoj, kie situas multaj banlokoj ĝuantaj favoran klimaton.
Al la turisma regiono Salzkammergut hodiaŭ apartenas 54 komunumoj en tri federaciaj landoj de Aŭstrio. La plej granda parto (72 procentaĵoj) apartenas al Supra Aŭstrio, pliaj 16 procentaĵoj, la parto "Ausseerland" ĉirkaŭ la urbo Bad Aussee al Stirio, kaj la plej malgranda parto (12 procentaĵoj) al la federacia lando Salzburg (Salcburgio).
Omego-9
Dos importantes ácidos grasos ω-9, son:
A diferencia de los ácidos grasos ω-3 y ω-6, los ácidos grasos ω-9 no se clasifican como ácidos grasos esenciales (EFA, acrónimo en inglés). Eso se debe a que pueden ser sintetizados por el cuerpo humano por lo que no son esenciales en la dieta, y a que la falta de un doble enlace ω-6 los lleva a participar en las reacciones que formarán los eicosanoides.
Bajo severas condiciones de privación de los EFA, los mamíferos alargan y desaturan ácido oleico para hacer ácido eicosatrienoico (20:3 ω-9). Esto también ocurre en menor extensión en vegetarianos y semivegetarianos.
Referencias
-->
Omega-n-Fettsäuren
.gn
Eksteraj ligiloj
Toppdomän
Maravedo
Maravedo, en hispana origine maravedí, estis antikva hispana monunuo uzata inter la 11-a kaj la 14-a jarcentoj, kiu utilis ankaŭ kiel kalkula monunuo ĝis la 19-a jarcento.
Etimología
Pri la etimologio plej akceptita de la vorto maravedí (koresponda al almoravidoj) oni akceptu la supozon ke antauŭ tiuj (1086 al 1146) ne uzatis en Hispanio nenia monero aŭ monunuo tiunoma, sed jam en la Foruo de Melgar de Suso, de 950, oni mencias maravedises, kaj en dokumento de Fernando la 1-a al la lokoj dependaj de lo monaĥejo de Kardenjo kaj en la Foruo de Sepúlveda, ekzemple, aperas tiu vorto sed eble kiel ĝenerala monaludo.
NGC 4687
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Maravedo
Etimología
Ĉiukaze certe fine de la 12-a jarcento kaj komence de la 13-a, dum la regado de Alfonso la 8-a, la maravedo jam ekzistis reale, kun preciza valoro, nome tiu de la dinaroj de la almoravidoj, kiujn tiu kristana reĝo de Kastilio imitis, stampante monerojn el oro, de egalvaloraj pezo kaj valoro, skribitaj en arabaj literoj, variante nur iome la tekston kaj enmetante inter ili la signalon de la kruco.''»}}
Tiele ambaŭ kristanaj kaj arabaj maravedoj estis uzataj en ĉiuj regnoj el la du areoj de la tiama Iberio. La dokumentoj estas tiom abundaj ke apenaŭ estas foruo aŭ dokumento de la tempo de Alfonso la 8-a al Ferdinando la 3-a la Sanktulo, kiu ne mencias maravedises, kiel supera kuranta monunuo.
Terakoto
Terakoto (el la itala: terra cotta, bruligita tero) estas ceramika substanco bakita el brikkolora (ĉar ferenhava) argilo.
Saint-Pée-sur-Nivelle
Saint-Pée-sur-Nivelle (🇪🇺: Senpere) estas franca komunumo situanta en la departemento Pyrénées-Atlantiques, en la regiono Nova Akvitanio kaj en la Nord-Eŭska historia provinco Lapurdo, ĉe la piedo de Pireneoj, proksime al la Kantabra Maro (Saint-Jean-de-Luz je 14 km).
Terakoto
Laŭ Francisko Azorín terakoto estas Skulptaĵo de kuirita argilo. Li indikas etimologion el la latina tera + cocta (tero kuirita).
Saint-Pée-sur-Nivelle
El administracia vidpunkto ĝi dependas de la Arondismento de Bayonne kaj de la kantono de Ustaritz.
En la Mezepoko, La komunumo estis konata sub la nomo St Pierre d'Ibarren aŭ St Petrus divarren.
Terakoto
Famaj terakotoj
La plej fama terakotaĵo estas la terakota armeo en la maŭzoleo de la unua imperiestro de la Qin-dinastio.
Saint-Pée-sur-Nivelle
Trairita de la rivero Nivelle, ĝi ankaŭ enhavas Lagon de Saint-Pée-sur-Nivelle destinitan al turismo kaj ripozo. Ĝi havas limojn norde kun Ahetze kaj Arcangues, okcidente kun Saint-Jean-de-Luz kaj Ascain, sude kun Sare kaj oriente kun Ustaritz, Souraïde kaj Ainhoa.
Aznalcóllar
Aznalcóllar estas urbeto kaj municipo de la Aŭtonoma Komunumo Andaluzio, en la provinco Sevilla, sude de Hispanio. La areo de la municipo estas 198 km2 kie loĝas 6168 geloĝantoj, do loĝdenso estas 31.2 loĝ./km2. Aznalcóllar situas je 36 km de la provinca ĉefurbo Sevilla.
Demografio
Laŭ statistikoj de la andaluza registaro (SIMA, 2007) la 6168 geloĝantoj de la municipo Aznalcóllar estas 2981 inoj kaj 3187 viroj. En la 198-kvadratkilometra teritorio estas 1 setlejoj, kie loĝas 6122 geloĝantoj, kaj aliaj 46 geloĝantoj loĝas dise en kamparo. Lasta konata nombro de naskiĝoj po jaro estis 51, 18 inoj kaj 33 viroj, kaj mortis 51, 30 inoj kaj 21 viroj. Tiel la natura kresko estis 0 (0.0%). La laborkapabla loĝantaro estis 2407 homoj (39.0%).
Saint-Pée-sur-Nivelle
Ĉiujare ekde la 1980-aj jaroj estas celebrata meze de majo "Herri Urrats" aŭ festo de la "ikastola" (eŭsklingvaj lernejoj) de Nord-Eŭskio (Iparralde), kiu okazas sur la lago de Senpere kiun ĉeestas pluraj dekmiloj da partoprenantoj.
Temas, ankaŭ, pri unu el la komunumoj produktantaj "Paprikon de Espelette" (: Piment d'Espelette, Nomo de Regata Origino).
En Senpere ripozas la mortaj restaĵoj de la poeto Tristan Derème (1889-1941).
Terakoto
Famaj terakotoj
Koroplasto (el greka koré, pupo, kaj plassein, formi) estas statueto el terakoto aŭ simila materialo el koto.
10176 Gaiavettori
10176 Gaiavettori estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la italaj geastronomoj Maura Tombelli kaj Ulisse Munari elde la stacio Cima Ekar de la observatorio de Asiago, apud Asiago en Italio.
Nomo
Ĝia nomo honoras Gaia Vettori (n. 1999), filinon de Vincenzo Vettori, amatora astronomo en la grupo de Montelupo Fiorentino.
Uzès
Uzès [] estas franca komunumo en la departemento Gard, en la regiono Okcitanio, historie en Langvedoko-Rusiljono. Ĝi havis 8,552 loĝantojn en la jaro 2010.
Uzès estis ĉefurbo de la unua dukejo de Francio. Ĝi havas partnerecon kun Schriesheim en Germanio.
Schwaigen
Schwaigen estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Garmisch-Partenkirchen de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. Schweigen apartenas al komunumaro, nomata Verwaltungsgemeinschaft Ohlstadt, kiu krome konsistas el la najbaraj komunumoj Eschenlohe, Großweil kaj Ohlstadt.
Granda Baseno (Maŭricio)
Granda Baseno (Grand Bassin) ankaŭ konata kiel Ganga Talao estas kratera lago situanta en izolita montregiono en distrikto Savanne, en Maŭricio. Temas pri lago situanta 550 metrojn super la marnivelo.
Ĝi estas konsiderata la plej sankta hindua loko en Maŭricio.
Troviĝas templo dediĉita al Ŝivo kaj aliaj hinduaj dioj kiel Hanumano, Lakŝmio, laŭlonge de Granda Baseno.
Witold Zacharewicz
Witold Zacharewicz (naskiĝis la 26-an de aŭgusto 1914 en Płock, mortis la 16-an de februaro 1943 en Aŭŝvico) – pola teatra kaj filma aktoro de intermilita periodo, murdita en koncentrejo pro helpo al judoj.
Vivo
Naskiĝis kiel dua infano de Kiejstut Zacharewicz kaj Wanda Kraczkiewicz. Ĝis 1919 liaj gepatroj estis bienuloj en Stanowo, apud Płock. Poste ili divorcis kaj vendis la havaĵon.
Witold Zacharewicz finis varsovian gimnazion (1932) kaj daŭrigis edukadon en polista fakultato de Varsovia Universitato. Samtempe li frekventis laborejon en Ŝtata Instituto de Teatraj Artoj.
En la jaroj 1933-1936 li prezentiĝis en varsoviaj urbaj teatroj. Krome en la sezono 1934/35 estis en la ensemblo de varietea teatro Stara Banda, kaj en 1936 ludis en Ĉambra Teatro. Tamen la plej grandan popularecon donis al li filmaj roloj, kelkiam de filmaj amantoj, al kio kontribuis lia korpa staturo. La famon atingis rolante en filmoj de Michał Waszyński kaj Józef Lejtes. La jaro 1938 estis periodo de lia plej granda populareco kiel aktoro. La lasta filmo kun lia partopreno estis Geheno.
2109
2109 estos normala jaro komenciĝanta marde (vidu ĉi tie kalendaron).
Vaprio d'Agogna
estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la provinco Novaro de la regiono Piemonto. Fine de en la komunumo vivis. Kristana patrono estas la sanktulo, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.
Najbaras la komunumoj.
24918 Tedkooser
24918 Tedkooser estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la usona astronomo Robert Linderholm elde la Observatorio Lime Creek en Cambridge (Nebrasko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la usona nebraska poeto Ted Kooser, nomita Kronata Poeto de Usono en 2004.
2809 Vernadskij
Nomo
Ĝia nomo honoras la rusan mineralogon kaj biologon Vladimir Ivanoviĉ Vernadskij (cirile Владимир Иванович Вернадский, 1863 – 1945).
Ussuri
Ussuri (Wusuli Jiang) estas alfluanto de la Amuro, formante limon inter Rusio kaj Ĉinio kaj fluante norden. Ĝi estiĝas per kunfluo de la riveroj Ulahe kaj Arsenevka, fontantaj en la montaro Sihote-Alin. Ĝi longas - ekde fonto de la Ulahe - 910 km, la akvokolekta areo estas 187.000 km2. La Ussuri alfluas la Amuron ĉe proksimo de Ĥabarovsk.
(11405) 1999 CV3
(11405) 1999 CV3 estas tre malgranda apolona asteroido malkovrita la okaze de la kampanjo Lincoln Near-Earth Asteroid Research (LINEAR) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Ĝia spektra klaso "Sq" indikas "ŝtonan" asteroidon, konsistanta ĉefe el silikatoj de fero kaj de magnezio.
Veauche - Saint-Galmier (stacidomo)
Veauche - Saint-Galmier estas franca stacidomo sur linio -, situanta en  Veauche, apud Saint-Galmier, en departemento , regiono Aŭvernjo-Rodano-Alpoj.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Aŭvernjo-Rodano-Alpoj.
Komunumo de Nacioj
La Komunumo de Nacioj (angle: Commonwealth of Nations ) estas asocio de 53 sendependaj ŝtatoj, principe Unuiĝinta Reĝlando kaj ĝiaj antaŭaj kolonioj. Ĝi do estas la ido de la brita imperio, kaj komenciĝis en la 1930-aj jaroj. Sed estas membroj de la Komunumo kiuj neniam estis en la imperio. Ekzemple, Mozambiko, Kameruno, Ruando, Gabono kaj Togo. La gazeto Monato uzas la terminon Brita Regnaro.
Giovan Battista Perasso
La vera identeco de Balilla estas duba, sed oni konsideras ke li estis la junulo kiu la 5-an de decembro 1746 ekis la popolan ribelon kontraŭ la okupanta Habsburga Imperio en la ĝenova kvartalo Portoria.
Komunumo de Nacioj
La simbola ĉefo de Commonwealth estas reĝo Karlo la 3-a (ekde 2022), sed li ne havas rektan regopovon sur la membroŝtatoj. Li estas la ŝtatestro nur de 15 t.n. Komunumaj reĝlandoj; la aliaj komunumanoj estas 32 respublikoj kaj 5 monarĥioj kun indiĝenaj monarĥoj. Tiel la Commonwealth malsamas al la antaŭa imperio. Certe ĝi datiĝas el la mezo de la 20-a jarcento kaj ties malkoloniigo de la Brita Imperio pere de pliiĝinta memregado de ties teritorioj. Ĝi estis formale konstituita de la Londona Deklaro de 1949, kiu establis la membrojn ŝtatojn kiel "liberaj kaj egalaj".
Membroj
Jen la membroj de la Commonwealth, kun la jaro de ilia membriĝo.
Gravo
Membroj ŝtatoj ne havas laŭleĝajn devojn de unu al alia. Anstataŭe, ili estas unuigitaj pro la komunaj lingvo, historio, kulturoj, kaj ties kunhavataj valoroj de demokratio, homaj rajtoj, kaj la jura stato. Tiuj valoroj estas enkadrigitaj ene de la Komunuma Ĉarto kaj helpita de la kvarjaraj Ludoj de la Komunumo de Nacioj. La 3an de oktobro 2013, post 48 jaroj de membreco, Gambio iĝis la plej ĵusa lando kiu retiriĝis el la Komunumo.
La Komunumo kovras pli ol 29,958,050 km² (do preskaŭ 30 milionoj), nome kvarono de la monda terareo, kaj estas en ĉiuj kontinentoj. Kun ĉirkaŭkalkulita loĝantaro de 2.328 miliardoj, preskaŭ triono de la monda loĝantaro, la Komunumo en 2012 produktis Malneta enlanda produkto (MEP) de 10.450 mil miliardoj de usonaj dolaroj, reprezente 17% el la tutmonda malneta produkto mezurita en aĉetpova pareco (PPP) kaj 14% el la tutmonda malneta produkto mezurita laŭkvante. Tio reprezentas la duan plej grandan kvantan MEP kaj trian plej grandan MEP PPP en la mondo.
Origino
En 1884, dum vizito al Aŭstralio, Archibald Primrose, 5a Grafo Rosebery nome Lordo Rosebery priskribis la ŝanĝantan Britan Imperion, kiel io el kiu kelkaj kolonioj iĝas pli sendependaj, kiel jam "Commonwealth of Nations" (Komunumo de Nacioj). Okazis Konferencoj de britaj kaj koloniaj ĉefministroj laŭperiode el tiu unua Kolonia Konferenco en 1887, kiu kondukis al la kreado de la Imperiaj Konferencoj en 1911.
La Komunumo disvolviĝis el la Imperiaj Konferencoj. Specifa propono estis prezentita de Jan Smuts en 1917 kiam li stampis la terminon "the British Commonwealth of Nations" kaj antaŭvidis la "estontajn konstituciajn rilatojn kaj alĝustigojn en esenco" ĉe la ĉiukaze gravega Konferenco de Versajlo de 1919 kun delegitoj el la dominioj same kiel el Britio. La termino unuafoje ricevis imperian statutan agnoskon en la Angl-Irlanda Traktato de 1921, kiam la termino "British Commonwealth of Nations" estis anstataŭita de "Brita Imperio" en la vortumado de la protokolo farita de membroj de la parlamento de la Irlanda Libera Ŝtato.
Dominioj
En la Deklaro Balfour de la Imperia Konferenco de 1926, Britio kaj ties dominioj interkonsentis, ke ili estas "egalaj laŭ statuso, neniel subordigitaj unu al alia en iu ajn aspekto de ties enlandaj aŭ eksterlandaj aferoj, kvankam unuigitaj per komuna fideleco al la Krono, kaj libere asociitaj kiel membroj de la Brita Ŝtatkomunumo de Nacioj." Tiuj aspektoj de la rilato estis formaligitaj fare de la Statuto de Westminster en 1931, kiu validis por Kanado sen la bezono de ratifiko, sed Aŭstralio, Nov-Zelando, kaj Novlando devis ratifi la statuton por ĝin ekvalidigi. Novlando neniam faris, ĉar la 16an de februaro 1934, kun la konsento de sia parlamento, la regado de Novlando libervole finiĝis kaj la administrado revenis al rekta kontrolo de Londono. Novlando poste aliĝis al Kanado kiel ĝia 10-a provinco en 1949. Aŭstralio kaj Nov-Zelando ratifis la Statuton en 1942 kaj 1947 respektive.
Post la fino de la Dua Mondmilito, la Brita Imperio estis iom post iom malmuntita al la 14 britaj transoceanaj teritorioj daŭre tenitaj fare de Britio. En Aprilo 1949, sekve de la Londona Deklaracio, la vorto "British" estis faligita de la titolo de la ŝtatkomunumo por reflekti ke ĝi ŝanĝas naturon. Birmo (ankaŭ konata kiel Mjanmao, 1948) kaj Adeno (1967) estas la nuraj ŝtatoj kiuj estis britaj kolonioj dum la milito kaj ne estis aliĝintaj al la ŝtatkomunumo pro sia sendependeco. Iamaj britaj protektoratoj kaj mandatoj kiuj ne iĝis membroj de la ŝtatkomunumo estas Egiptujo (sendependa en 1922), Irako (1932), Transjordanio (1946), Brita Palestino (parto de kiu iĝis la ŝtato Israelo en 1948), Sudano (1956), Brita Somalio (kiuj kuniĝis kun la antaŭa Itala Somalio en 1960 por formi Somalion), Kuvajto (1961), Barejno (1971), Omano (1971), Kataro (1971), kaj la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj (1971).
Respublikoj
La fino de la ŝtatkomunuma membreco de Irlando la 18an de aprilo 1949 estis rekonita post kiam la Leĝo por la Irlanda Respubliko de 1948 venis en validon en tiu tago kaj la Irlanda Akto de 1949 estis pasigita kun retroaktiva efiko. Tiele, ĝi estis aŭtomate ekskludita el la Komunumo.
Dum Irlando ne aktive partoprenis la ŝtatkomunumon ekde la komenco de la 1930-aj jaroj kaj estis kontenta foriri, aliaj regnoj deziris iĝi respublikoj sen distranĉado de siaj ligoj kun Britio. La temo ĝisdatiĝis en aprilo 1949 ĉe la renkontiĝo de ŝtatkomunumaj ĉefministroj en Londono. Sub la Londona Deklaracio, Hindio konsentis ke, kiam ĝi iĝos respubliko en januaro 1950, ĝi akceptos la britan suverenon kiel "simbolon de la libera unuiĝo de ties sendependaj membronacioj kaj kiel la Estro de la ŝtatkomunumo". Post aŭdado de tio, la reĝo Georgo la 6-a diris al la hinda politikisto V. K. Krishna Menon: "Tiel, mi fariĝis "kiel la"". La aliaj Komunumaj regno-landoj rekonis la daŭran membrecon de Hindio en la unuiĝo. Ĉe la insisto de Pakistano, Barato ne estis konsiderata kiel escepto kaj estis supozite, ke al aliaj ŝtatoj estus aljuĝitaj la sama traktado kiel al Barato.
La Londona Deklaracio ofte estas vidita kiel markilo de la komenco de la moderna ŝtata komunumo. Sekvante la precedencon de Barato, aliaj nacioj iĝis respublikoj, aŭ konstituciaj monarkioj kun siaj propraj monarkoj, dum kelkaj landoj retenis la saman monarkon kiel Britio, sed iliaj monarkioj formiĝis alimaniere kaj baldaŭ iĝis plene sendependaj de la brita monarkio. La monarko estas rigardita kiel aparta laŭleĝa gravulo en ĉiu teritorio, eĉ se la sama persono estas monarko de ĉiu teritorio.
Nova Komunumo
La esprimo New Commonwealth (Nova Komunumo) estis uzita en Britio (precipe en la 1960-aj jaroj kaj 1970-aj jaroj) por aludi al ĵus malkoloniigitaj landoj, ĉefe de neblankuloj kaj disvolvigontaj. Ĝi ofte estis uzita en debatoj pri enmigrado el tiuj landoj.
Plano G kaj invito al Eŭropo al aliĝo
Kiam Germanio, Francio kaj kvar aliaj ŝtatoj estis planante por kio poste iĝis la Eŭropa Unio, kaj ĵus sendependaj afrikaj landoj estis aliĝintaj al la Komunumo, ŝvebis novaj ideoj por eviti, ke Britio restu izolata en ekonomiaj aferoj. La britia komerco kun la Komunumo estis kvarfoje pli granda ol la komerco kun Eŭropo. La britia registaro sub ĉefministro Anthony Eden konsideris en 1956-57 "planon G" por krei eŭropan liberkomercan zonon dum ĝi ankaŭ protektis la favoran statuson de la Komunumo. Britio konsideris ankaŭ inviti Skandinavion kaj aliajn eŭropajn landojn aliĝi al la Komunumo por ke ĝi iĝu ĉefa ekonomia komuna merkato. Iam en oktobro de 1956 Eden kaj la franca ĉefministro Guy Mollet studis enmeti Francion ene de la Komunumo. Nenio floris el tiaj proponoj.
Estro de la Komunumo de Nacioj
Laŭ la formulo de la Londona Deklaro, la reĝino Elizabeto la 2-a estis la Estro de la Komunumo de Nacioj, titolo kiu estas laŭjure parto de la reĝaj titoloj en ĉiu el la komunumaj reĝlandoj, nome la 16 membroj de la Komunumo kiuj agnoskis la reĝinon kiel sian monarkon. Kiam la monarko mortas, la sukcedanto al la krono ne aŭtomate iĝas la Estro de la Komunumo de Nacioj. Tamen, en sia kunsido de Aprilo 2018, la estroj de la Komunumo interkonsentis, ke la Princo Karlo sukcedu sian patrinon kiel estro. Tiu posteno estas simbola, reprezentanta la liberan asocion de sendependaj membroj, kies majoritato (33) estas respubliko, kaj kvin havas respektivajn monarkojn de diversaj reĝaj familioj (nome Brunejo, Svazilando, Lesoto, Malajzio, kaj Tongo).
Kunsido de Ŝtatestroj de la Komunumo de Nacioj
La ĉefa decid-fara forumo de la organizaĵo estas la duajara Kunsido de Ŝtatestroj de la Komunumo de Nacioj (Commonwealth Heads of Government Meeting, CHOGM, nome KŜKN), en kiu la registarestroj, inklude (inter aliaj) ĉefministroj kaj prezidentoj, ariĝas dum kelkaj atgoj por diskuti aferojn de komuna intereso. La KŜKN estas sukcedanto de la Kunsido de Ĉefministroj de la Komunumo de Nacioj kaj, antaŭe, la Imperiaj Konferencoj kaj la Koloniaj Konferencoj, date el 1887. Estas ankaŭ regulaj kunsidoj de financaj ministroj, justicaj ministroj, sansistemaj ministroj ktp. Estontaj membroj, kaj specialaj membroj antaŭ ili, ne estas invitataj sendi reprezentantojn ĉu al ministraj kunsidoj ĉu al KŜKN-oj.