cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ondo de Daŭgava
La Ondo de Daŭgava komence aperadis nur tajpita (mimeografata) ĝis 1932, ekde 1933 kompostita, kaj alportis diversajn informojn pri la latvia kaj tutmonda Esperanto-movadoj. Ĉefa redaktoro estis Augusts Kazoks, ekde 1932 Genadij Tupicin.
Nehms
Nehms estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Segeberg de la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. La teritorio estas parto de la komunumaro Trave-Land, administra ligo de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kies administra centro estas la urbo Bad Segeberg, kiu tamen mem ne apartenas al la komunmara teritorio.
Marcelle Fauvart-Bastoul
Marcelle FAUVART-BASTOUL (naskiĝis la 14-an de novembro 1859 en Autry-le-Chatel apud Orléans) estis franca esperantistino, edzino de Leon Fauvart-Bastoul. Ŝi estis prezidantino de la Diĵona grupo, ŝi gvidis multajn kursojn speciale por blinduloj. Ŝi helpis al Boirac pri lia Plena Vortaro.
Reĝimo de Vichy
La reĝimo de Vichy (oficiale: État français), en Esperanto ankaŭ foje Viŝia Francio, estas la registaro de Francio post la milita malvenko de la ŝtato kontraŭ la atakinta Tria Regno, la Okupacio de Francio kaj la sekva konstitucia ŝanĝo de la 17-a de julio 1940. La reĝimo de Vichy sekvis la Trian Respublikon de Francio kaj ekzistis ĝis la jaro 1944. Ĝi havis sian sidejon en la tradicia baneja urbeto Vichy (prononco Viŝi' ) en la franca regiono Aŭvernjo.
Formala suvereneco
Laŭ internacia juro la reĝimo de Vichy regis la tutan Francion kun la escepto de Alzaco kaj Loreno, kiuj estis historie je signifa parto germanlingvaj regionoj kaj dum la atako de Nazia Germanio estis okupitaj de la faŝisma armeo, kaj sekve integritaj en la Germanan Regnon. Krome eta regiono en la sudoriento de la ŝtato (kun la urboj Monako kaj Nico) estis okupita de faŝisma Italio, kvankam tiu okupo kun la registaro de nazia Germanio kaj la Francio de Vichy ne estis interkonsentita kaj de ili estis nur tolerita.
Faktaj cirkonstancoj
Kiam la Aliancanoj kontraŭ nazia Germanio dum novembro 1942 ekokupis nordan Afrikon kaj la germana diktatoro Hitlero ekkalkulis per invado de lia "fortikaĵo Eŭropo" fare de la malamikoj, la faŝismaj armeoj de Germanio kaj Italio ankaŭ okupis la teritorion de la reĝimo de Vichy. Post la invado de la Aliancanoj en Normandio la nazioj enkarcerigis la anojn de la registaro de Vichy dum aŭgusto 1944 kaj transporis ilin al la urbo Sigmaringen en la (ankoraŭ) nazia Germanio.
Estro
La nomo de Philippe Pétain, kiel ŝtatestro de la Reĝimo de Vichy, rilatas al la armistico de junio 1940 kaj al la fifama, germanfavora reĝimo, kiu subtenis nazian Germanion.
79149 Kajigamori
79149 Kajigamori estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la japana astronomo Tsutomu Seki elde la Observatorio de Geisei (gubernio Koĉi, Japanio).
Ernest Rutherford
Ernest RUTHERFORD BMO RSL (naskiĝis la 30-an de aŭgusto 1871 en Nelson, mortis la 19-an de oktobro 1937 en Kembriĝo) estis novzeland-devena brita fizikisto. La Encyclopædia Britannica konsideras lin la plej granda eksperimentisto ekde Michael Faraday (1791–1867).
En Novzelando, li studis fizikon kaj matematikon. En la jaro 1895, li vojaĝis al Britio, por daŭrigi siajn studojn en Kembriĝo. Ekde 1898, li okupis profesoran postenon en Montrealo (Kanado), kaj ekde 1907 li agadis en Manchester (Britio). Kulmino de lia kariero estis la gajno de la Nobel-premio pri kemio en 1908. Ekde 1919, li gvidis la laboratorion Cavendish en Kembriĝo. En la jaro 1931 li gajnis la nobeltitolon Lord Rutherford of Nelson.
En plej frua laboro, Rutherford malkovris la koncepton de radioaktiva duonvivo, la radioaktivan elementon radonon, kaj diferencigis kaj nomis la alfa kaj beta radiado. Tiu laboro estis plenumita en la Universitato McGill en Montrealo, Kebekio, Kanado. Ĝi estas la bazo por la Premio Nobel de Kemio kiun li ricevis en 1908 "pro sia esplorado pri la disintegrado de elementoj, kaj la kemio de radioaktivaj substancoj", pri kiu li estis la unua Nobel-premiito kaj el Kanado kaj el Oceanio.
Rutherford translokiĝis en 1907 al la Viktoria Universitato de Manĉestro (nuntempe Universitato de Manĉestro) en Unuiĝinta Reĝlando, kie li kaj Thomas Royds pruvis ke alfa radiado estas kernoj de heliumo. Rutherford fakte plenumis sian plej faman laboron post ricevi la Nobel-premion. En 1911, kvankam li ne povis pruvi, ĉu ĝi estas pozitiva aŭ negativa, li teoriumis, ke atomoj havas sian ŝarĝon koncentritan en tre malgranda nukleo, kaj tiel pioniris la modelon Rutherford de la atomo, pere de sia malkovro kaj interpretado de la disiĝo Rutherford pere de la eksperimento Geiger–Marsden (laŭ Hans Geiger kaj Ernest Marsden). Li faris la unuan artefaritan nuklean reakcion en 1917 en eksperimentoj kie nitrogenaj nukleoj estis bombarditaj per alfa-partikloj. Kiel rezulto, li malkovris la elsendon de subatoma partiklo kiun, en 1919, li nomis la "hidrogena atomo" sed, en 1920, li pli akurate nomis protono.
Ekvivo kaj edukado
Ernest Rutherford estis la filo de James Rutherford, farmisto, kaj de lia edzino Martha Thompson, origine el Hornchurch, Essex, Anglio. James estis elmigrinta al Nov-Zelando el Perth, Skotlando, "por kreski malmultan linon kaj multajn filojn". Ernest estis naskiĝinta en Brightwater, proksime al Nelson, Nov-Zelando. Lia unua nomo estis erare misliterumita 'Earnest' kiam lia nasko estis registrita. La patrino de Rutherford estis Martha Thompson nome instruistino de bazlernejo.
Li studis en la Lernejo Havelock, kaj poste en la Altlernejo Nelson kaj ricevis stipendion por studi en la Kolegio Canterbury, Universitato de Nov-Zelando, kie li partoprenis en la debatsocieto kaj ludis rugbeon. Post ricevi siajn BA, MA kaj BSc, kaj post du jaroj de esplorado dum kiuj li inventis novan formon de radio-ricevilo, en 1895 Rutherford ricevis la premion 1851 Research Fellowship el la Reĝa Komisiono por la Ekspozicio de 1851, por veturi al Anglio por postgradigaj studoj en la Laboratorio Cavendish de la Universitato de Kembriĝo. Li estis inter la unuaj el la 'aliens' (tiuj sen kembriĝa gradigo) rajtigitaj esplori en la universitato, sub la estreco de J. J. Thomson, kio starigis ĵaluzojn el pli konservativaj membroj de la Cavendish frataro. Danke al la kuraĝigo de Thomson, li sukcesis detekti radioondojn je duono da mejlo kaj portempe li tenis la mondan rekordon por la distanco je kiu elektromagnetaj ondoj povas esti detektataj, kvankam kiam li prezentis siajn rezultojn en la kunsido de la Brita Scienca Asocio en 1896, li malkovris, ke li estis superita de alia helpoprofesoro, nome Guglielmo Marconi.
En 1898, Thomson rekomendis Rutherford por posteno en la Universitato McGill en Montrealo, Kanado. Li estis anstataŭonta Hugh Longbourne Callendar kiu tenis la katedron de Profesoro Macdonald pri Fiziko kaj estis venanta al Kembriĝo. Rutherford estis akceptita, kio rezultis en tio ke en 1900 li povis edziĝi al Mary Georgina Newton (1876–1954) al kiu li engaĝiĝis antaŭ lasi Nov-Zelandon; ili geedziĝis en la Anglikana Preĝejo Sankta Paŭlo Papanui en Christchurch,  ili havis unu filinon nome Eileen Mary (1901–1930), kiu edziniĝis al fizikisto kaj astronomo Ralph Fowler. En 1901, li akiris doktorigon el la Universitato de Nov-Zelando. En 1907, Rutherford revenis al Britio por enpostenigi en la katedro de fiziko de la Viktoria Universitato de Manĉestro.
Lastaj jaroj kaj honoroj
Rutherford estis malalt-kavalirita en 1914. Dum la Unua Mondmilito, li laboris por sekreta projekto por solvi la praktikajn problemojn de submara detektado per sonaro. En 1916, li ricevis la premion de la Memormedalo Hector. En 1919, li revenis al la Laboratorio Cavendish sukcedante J. J. Thomson kiel la Profesoro Cavendish kaj Direktoro. Sub lia estreco, Nobel-premioj estis atribuitaj al James Chadwick pro la malkovro de la neŭtrono (en 1932), al John Cockcroft kaj Ernest Walton pro eksperimento kiu estos konata kiel disigo de la atomo uzante partiklan akcelilon, kaj al Edward Appleton pro demonstrado de la ekzisto de la jonosfero. En 1925, Rutherford alvokis al la Registaro de Nov-Zelando por subteni edukadon kaj esploradon, kio kondukis al la formado de la Departamento de Scienco kaj Industria Esplorado en la venonta jaro. Inter 1925 kaj 1930, li servis kiel Prezidanto de la Reĝa Societo de Londono, kaj poste kiel prezidanto de la Akademia Helpokonsilantaro kiu helpis preskaŭ 1000 universitatajn rifuĝintoj el Germanio. Li estis nomumita por la Brita Merit-Ordeno en 1925 kaj plialtigita al alt-kavalireco ("peerage") kiel Barono Rutherford de Nelson, de Kembriĝo en la Graflando Kembriĝo en 1931, titolo kiu estis nuligita post lia subita morto en 1937. En 1933, Rutherford estis unu el la du inaŭguraj ricevantoj de la Medalo T. K. Sidey, fare de la Reĝa Societo de Nov-Zelando kiel premio al elstara scienca esplorado.
Dum kelka tempo antaŭ lia morto, Rutherford havis malgrandan hernion, kiu malboniĝis ĝis la punkto ke li serioze malsaniĝis. Spite urĝan operacion en Londono, li mortis kvar tagojn post tio kion la kuracistoj terminigis kiel "intesta paralizo", en Kembriĝo. Post kremacio en la Kremaciejo Golders Green, oni entombigis liajn restaĵojn honore en la Abatejo Westminster, apud Isaac Newton kaj aliaj elstaraj britaj sciencistoj.
Sciencia esplorado
En Kembriĝo, Rutherford komencis labori kun Joseph John Thomson pri la kondukaj efikoj de Rentgenradioj ĉe gasoj, laboro kiu kaŭzis la eltrovon de la elektrono kiun Thomson prezentis al la mondo en 1897. Aŭdinte pri la sperto de Becquerel ĉe uranio, Rutherford komencis esplori ĝian radioaktivecon, malkovrante du tipojn kiuj deviis de Rentgenradioj pri sia penetra povo. Daŭrigante sian esploradon en Kanado, li elpensis la esprimojn alfa-radio kaj beta-radio en 1899 por priskribi la du apartajn specojn de radiado. Li poste malkovris, ke torio dissendas gason kiu produktas eliĝon kiu estas mem radioaktiva kaj povas kovri aliajn substancojn. Li trovis, ke provaĵo el tiu radioaktiva materialo de iu ajn grandeco kutime prenis la saman kvanton de tempo por ke la duono de la provaĵo kadukiĝu - nome la "duoniĝa tempo" (11½ minutoj en tiu kazo).
De 1900 ĝis 1903, li estis aligita ĉe McGill de la juna kemiiisto Frederick Soddy (kiu ricevis Nobelpremion pri Kemio en 1921) por kiu li metis la problemon de identigado de la torieliĝoj. Post kiam li eliminis ĉiujn normalajn kemiajn reakciojn, Soddy indikis, ke ĝi devas esti unu el la inertaj gasoj, kiujn ili nomis "toron" (poste oni trovis, ke temas pri izotopo de radono). Ili ankaŭ trovis alian specon de torio kiun ili nomis Thorium X, kaj poste trovis spurojn de heliumo. Ili ankaŭ laboris kun provaĵoj de "Uranium X" de William Crookes kaj de radiumo de Marie Curie.
En 1903, ili produktis "Teorion de Atoma Disrompiĝo" (aŭ "Leĝo de Radioaktiva Ŝanĝo") por respondeci pri ĉiuj siaj eksperimentoj. Ĝis tiam oni supozis, ke atomoj estis nedetruebla bazo de ĉiu materio kaj kvankam Curie sugestis, ke radioaktiveco estis atomfenomeno, la ideo de la atomoj el radioaktivaj substancoj disiĝantaj estis radikale nova ideo. Ruterford kaj Soddy montris, ke radioaktiveco implikis la spontanean disrompiĝon de atomoj en aliajn specojn de atomojn (unu elemento spontanee estante ŝanĝita al alia) sed tio ankoraŭ ne estis identigita. La Nobel-premio pri kemio de 1908 estis atribuita al Ernest Rutherford "pro siaj esploroj pri la disintegriĝo de elementoj, kaj pri la kemio de radioaktivaj substancoj".
En 1904, Rutherford sugestis, ke radioaktiveco havigas energifonton sufiĉan por klarigi la ekzistadon de la Suno dum tiom da milionoj da jaroj postulita de la malrapida biologia evolucio de la Tero proponita de biologoj kiel Charles Darwin. La fizikisto Lord Kelvin estis iam argumentante por multe pli juna Tero (vidu ankaŭ artikolon geologio) bazite sur la nesufiĉo de konataj energifontoj, sed Rutherford indikis dum prelego en kiu ĉeestis Kelvin, ke radioaktiveco povus solvi tiun problemon.
Ekzistis longdaŭra mito almenaŭ ekde 1948, ĝis almenaŭ 2017, ke Rutherford estis la unua sciencisto kiu observis kaj reportis artefaritan transmutacion de stabila elemento en alia elemento: nome nitrogeno en oksigenon. Multaj supozis, ke tiu estis unu el la plej grandaj atingoj de Rutherford. La Novzelanda registaro eĉ eldonis porokazan poŝtmarkon en la kredo, ke la nitrogen-al-oksigena malkovro apartenis al Rutherford. Ekde 2017, multaj sciencaj institucioj korektis siajn versiojn de tiu historio por indiki, ke la malkovro pri la reakcio apartenas al Patrick Blackett. Rutherford detektis la eligitan protonon en 1919 kaj interpretis ĝin kiel pruvo de la disintegriĝo de la nitrogena nukleo (al pli malpezaj nukleoj). En 1925, Blackett montris, ke la fakta produkto estas oksigeno kaj identigis la ĝusta reakcio kiel 14N + α → 17O + p. Rutherford siavice agnoskis, "ke la nukleo povas pliiĝis anstataŭ malpliiĝi en maso kiel rezulto de kolizioj en kiuj oni eligas la protonon".
Orfolia eksperimento
Rutherford prezentis sian plej faman laboron post ricevo de la nobelpremio en 1908. Kune kun Hans Geiger kaj Ernest Marsden en 1909, li aranĝis la Geiger-Marsden-eksperimenton, kiu elmontris la atomnaturon de atomoj deviigante alfa-partiklojn por ke ili pasu tra maldika orfolio. Rutherford estis inspirita kaj petis Geiger kaj Marsden en tiu eksperimento serĉi alfa-partiklojn kun tre altaj deklinperspektivoj, de tipo ne atendita de ĉiu teorio pri materio en tiu tempo. Tiaj deklinoj, kvankam rare, estis trovitaj, kaj pruvis esti glata sed alt-orda funkcio de la deklinperspektivo. Estis la interpreto de Rutherford pri tiuj datenoj kio igis lin formuli la Rutherford modelon de la atomo en 1911 - nome ke tre malgrande ŝarĝita nukleo, enhavanta multe da la maso de la atomo, estas ĉirkaŭita per orbito de malalt-amasaj elektronoj.
Antaŭ forlasado de Manĉestro en 1919 por transpreni la Cavendish-laboratorion en Kembriĝo, Rutherford iĝis, en 1919, la unua persono se temas pri konscie transmutacii unu elementon en alia. En tiu eksperimento, li malkovris strangajn radiadojn kiam alfaoj estis projekciitaj en aeron, kaj malvastigis la efikon malsupren al la nitrogeno, ne la oksigenon en la aero. Uzante puran nitrogenon, Rutherford uzis alfaradiadon por ŝanĝi nitrogenon en oksigenon tra la nuklea reago 14N + α → 17O + protono. La protono ne estis tiam konata. En la produktoj de tiu reago Rutherford simple identigis hidrogennukleojn, de ilia simileco al la partikla radiado de pli fruaj eksperimentoj en kiuj li bombadis hidrogengason kun alfa-partikloj por frapi hidrogennukleojn el hidrogenatomoj. Tiu rezulto montris al Rutherford ke hidrogennukleoj estis parto de nitrogennukleoj (kaj de inferenco, verŝajne aliaj nukleoj ankaŭ). Tia konstruo estis suspektita dum multaj jaroj surbaze de atompezoj kiuj estis alikvotoj de tiu de hidrogeno; vidu la hipotezon de Prout. Hidrogeno povas esti la plej malpeza elemento, kaj ĝiaj nukleoj supozeble la plej malpezaj nukleoj. Nun, pro ĉiuj tiuj konsideroj, Rutherford decidis, ke hidrogennukleo estis eventuale fundamenta konstrubriketo de ĉiuj nukleoj, kaj ankaŭ eventuale nova fundamenta partiklo ankaŭ, ĉar nenio estis konata de la nukleo kiu estis pli malpeza. Tio konfirmis kaj etendis la laboron de Wilhelm Wien kiu en 1898 malkovris la protonon en fluaĵoj de jonigita gaso, Tiel, Rutherford postulis, ke la hidrogennukleo estas nova partiklo en 1920, kion li nomis "protono".
En 1921, laborante kun Niels Bohr (kiu postulis, ke elektronoj moviĝis en specifaj orbitoj), Rutherford teoriadis koncerne la ekziston de neŭtronoj, (kiujn li nomis en sia prelego pri la Bakeria Medalo de la Royal Society de 1920), kiuj povis iamaniere kompensi por la forpuŝa efiko de la pozitivaj ŝarĝoj de protonoj kaŭzante allogan nuklean forton kaj tiel konservas la nukleojn de flugado el la repuŝo inter protonoj. La nura alternativo al neŭtronoj estis la ekzisto de "atomelektronoj" kiuj kontraŭagus kelkajn el la protonŝarĝoj en la nukleo, ĉar ekde tiam estis konata, ke nukleoj havis koncerne dufoje la mason pri kiu povus esti respondecita se ili estus simple kunigitaj el hidrogennukleoj (protonoj). Sed kiel tiuj atomelektronoj povus esti kaptitaj en la nukleo, estis mistero.
La teorio de Rutherford de neŭtronoj estis pruvita en 1932 de lia partnero James Chadwick, kiu rekonis neŭtronojn tuj kiam ili estis produktitaj de aliaj sciencistoj kaj poste de li mem, bombardante berilion kun alfa-partikloj. En 1935, al Chadwick estis atribuita la Nobel-premio pri fiziko por tiu eltrovaĵo.
Nuklea fiziko
La esplorado, kaj laboro de Rutherford farita sub li kiel laboratoriodirektoro, establis la kernostrukturon de la atomo kaj la esencan naturon de radioaktiva disfalo kiel atomprocezo. La teamo de Rutherford, uzante naturajn alfa-partiklojn, montris induktitan atomtransmutacion, kaj poste, uzante protonojn el akcelilo, montris artefarit-induktitajn nukleajn reagojn kaj transmutacion. Li estas konata kiel la patro de nuklea fiziko. Rutherford mortis tro frue por vidi la ideon de Leó Szilárd pri kontrolitaj atomĉenreakcioj realigitaj. Tamen, parolado de Rutherford temas pri lia artefarit-induktita transmutacio en litio, presita la 12an de septembro 1933 en la Londona gazeto The Times, raportita de Szilárd kiel lia inspiro por pensado pri la ebleco kontroli energi-produktan atomĉenreakcion. Szilard havis tiun ideon piedirante tra Londono, en la sama tago.
La parolado de Rutherford koncernis la laboron de liaj studentoj John Cockcroft kaj Ernest Walton (1932) en "dividado" de litio en alfa-partiklojn per bombado de protonoj pere de partikloakceleratoro kiun ili konstruis. Ruterford ekkomprenis, ke la energio liberigita de la dividitaj litiatomoj estis grandega, sed li ankaŭ ekkomprenis ke la energio necesa por la akcelilo, kaj ĝia esenca neefikeco en disfendado de atomoj en tiu modo, igis la projekton malebla kiel praktika energifonto (akcelil-induktita fisio de lumelementoj restas tro malefika por esti uzita laŭ tiu maniero, eĉ hodiaŭ).
Fondaĵo Biovision
La fondaĵo Biovision - germane Biovision – Stiftung für ökologische Entwicklung - estas ekologia, senprofitcela ne-registara organizaĵo en Svislando. En 2013 al la fondaĵo estis aljuĝita la premio de ĝusta vivmaniero (la "alternativa Nobel-premio"), kiu aparte honorigas iujn ekzemplajn aktivulojn kiuj „agadas por praktikaj kaj ekzemplaj solvoj por la plej aktualaj problemoj kiujn la mondo alfrontas hodiaŭ“.
Takanobu Kondo
Takanobu Kondo (近藤 隆信, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Avispa Fukuoka.
Izobuterila klorido
Izobutila klorido aŭ C4H7ClO estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la halogenidoj de la izobuterata acido kaj kloro. Izobutila klorido estas senkolora, koroda, toksa likvaĵo, uzata kiel kemia reakciaĵo kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj kaj farmaciaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun sulfata acido kiel katalizilo. Izobutila klorido estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en alkoholo, duetila etero, kloroformo kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Izobutila klorido reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj kaj posedas antifungajn kaj antibakteriajn proprecojn.
Kadavrogrifo
Disvastiĝo
Ĝi troviĝas amplekse distribuata el sudokcidenta Eŭropo kaj norda Afriko ĝis suda Azio. Kadavrogrifoj estas sufiĉe oftaj en Barato, sudokcidenta Azio, Iberia Duoninsulo, kaj centra kaj norda Afriko. Ili estas parte migrantaj, depende de la loka klimato: tiuj kiuj reproduktiĝas en moderklimataj regionoj migras suden vintre, dum la tropikaj populacioj estas ĉefe loĝantaj birdoj. Aŭtune 5 000 aŭ 6 000 individuoj trapasas la markolon de Ĝibraltaro; aliaj faras simile tra Tunizio kaj aliaj lokoj: ĝis 10 000 vintras en Afriko. Se la Kadavrogrifo eltenas la lokan vintron, restas, ne migras kaj loĝantiĝas. Ne temas pri malvarmo tiom kiom pri la rapida varmoperdo necesa por flugadi.
Ties medio estas ĉu dezerta ĉu duondezerta, nome sekaj ebenaĵoj kaj reproduktiĝas ĉefe en aridaj kaj rokaj montetaj regionoj. Ĝi estas rara vaganto en Srilanko. Vagantoj foje troviĝas pli norde en Eŭropo kaj en Suda Afriko. Eŭropaj populacioj migras suden ĝis Afriko ĉirkaŭ 3500 al 5500 km, foje farante preskaŭ 500 km en ununura tago. Unu birdo kiu reproduktiĝis en Francio migris suden nur en sia tria jaro. Kiel multaj aliaj ŝvebantaj tagulaj migrantoj, ili evitas fari longajn veturojn super akvo. Italaj birdoj trapasas super Sicilio kaj en Tunizion super la insuloj de Marettimo kaj Pantelleria.
Aspekto
Junuloj estas brunaj, dum plenkreskuloj (post siaj 5 jaroj) karakteriziĝas pro siaj flavegaj kruroj kaj kaphaŭto (tute senpluma kaj iome oranĝeca dum nestumado), blankaj korpo (foje malpura pro ties kutimaro) kaj kojnforma vosto, blankaj flugiloj kun nigra flugilplumaro klare kontraste videbla dumfluge. Kresteca plumaro ĉe nuko al kolflankoj. La beko estas svelta kaj longa kaj la pinto de la supra makzelo estas hokoforma (kiel ĉe aliaj rabobirdoj, sed ne fortika) kaj griza. La naztruo estas longeca horizontala linio. La flugiloj estas pintecaj kun la tria unuaranga la plej longa. La ungoj estas longaj kaj mallarĝaj kaj la 3a kaj 4a fingroj estas iome retecaj ĉe la bazo. La beko estas nigra ĉe la nomiga populacio sed ĝi estas pala aŭ flaveca en la plej malgranda hindia ginginianus, sed tiu variado povus esti necesa de pluaj studoj. Junuloj estas nigrecaj aŭ ĉokoladbrunaj kun nigrablankaj makuloj.
Plenkreskulo longas de 47 ĝis 75 cm kun enverguro de ĝis 170 cm kaj mezaveraĝa pezo de 2 kg. Ambaŭ seksoj estas similaj. Apenaŭ estas seksa duformismo. La maskloj de N. p. ginginianus estas ĉirkaŭ 47,5–52,5 cm longaj, dum inoj estas 52–55,5 cm longaj. La birdoj de la subspecio majorensis averaĝe pezas ĉ. 2,4 kg, ĉirkaŭ 18% pli pezaj ol la birdoj el Iberio.
Kutimoj
Tiu specio estas ofte vidata dum ŝvebado super termikaj aerfluoj ofte kun aliaj kadavromanĝantoj. Ili manĝas ampleksan gamon de manĝeroj inklude mamulajn fekojn (ĉefe homajn ), insektojn en fekaĵoj, kadavraĵojn same kiel vegetalan materialon kaj foje malgrandajn vivantajn predojn. Studoj sugestas, ke manĝo de mamulaj fekoj (tiukaze, de hufuloj) helpas akiri pigmentojn de karotenoido responsaj de la brilflava kaj oranĝeca vizaĝa haŭtaĵo. Ili estas kutime silentemaj sed ĉe la nesto ili faras altatonajn miaŭojn aŭ prifajfajn notojn.
Kadavrogrifoj flugas kutime solece, sed foje sekvas samspecianojn aŭ aliajn nesamspeciajn vulturojn aŭ korvojn. Tiu ĉi vulturo plej ofte estas la lasta besto kiu gustumas la kadavraĵojn kiujn ili manĝas. Kiam birdoj de aliaj pli grandaj specioj –kaj eĉ aliaj bestoj, kiel hienoj– jam manĝis preskaŭ la tutan viandon, la Kadavrogrifo venas por engluti la restaĵon de haŭtaĵoj kaj la lastajn viandaĵerojn enmetitajn inter la ostoj. Por tio ĝiaj kapo kaj beko estas tute taŭgaj. Oni supozas, ke ĝia senpluma kapo malhelpas restadon de kadavraĵeroj, kiu povus kaŭzi malsanon aŭ malhelpi ek- kaj elflugon. Per sia longa kaj maldikega beko tiu vulturo povas elrompi restaĵojn lasitajn de aliaj vulturoj kaj ĉefe eĉ eniri inter ostoj por fari tion.
Ili manĝas ankaŭ insektojn kaj etajn bestetojn, same kiel aliajn restaĵojn kaj eĉ fekaĵojn. Tiele la kadavrogrifoj ofte vizitas homajn rubujojn, kie ili manĝas rubaĵojn. Inter tiuj etaj bestoj la Kadavrogrifo ŝatas testudojn kiujn ili prenas kaj faligas el alta flugo kontraŭ rokaron por rompi iliajn ŝelojn.
Kuriozaĵo estas, ke tiu vulturo manĝas ankaŭ ovojn, kiujn li rompas preninte ilin perbeke kaj ĵetante ilin kontraŭ rokoj. En Afriko, la kadavrogrifoj sukcesas rompi la dikan ovoŝelon de grandaj ovoj de strutoj aŭ otidoj, preninte ŝtonon kaj per ripetota ĵetado — per rapida movo de kolo kaj kapo — kontraŭ la ovon, ĝis kiam la ŝelo rompiĝas. Tiu kutimo ne estis konstatita ĉe N. p. ginginianus. Tiu ĉi estas unu el malmultaj kazoj en kiu birdoj uzas ilojn. En Hispanio, konata naturalisto Félix Rodríguez de la Fuente pruvis populare per televida programero, ke tiu konduto estas ne lernita de gepatroj, ĉar eĉ ankaŭ hombreditaj birdoj sen kontakto kun samspecianoj faris tion kiam oni kontaktigas ilin al ovoj kun manĝo. Ili montras fortan preferon al rondigitaj ŝtonetoj pli ol al angulecaj rokoj. Bulgaraj birdoj estis observataj uzantaj bastonetojn por ruligi kaj arigi erojn de lano kiujn ili poste uzas por sia nestokovrado.
Sanaj plenkreskuloj ne havas predantojn sed oni notis mortecon pro kolizio kun elektraj lineoj, poluado kaj venenado. Junuloj povas esti predataj de la Reĝa aglo, la Granda kornostrigo aŭ la Ruĝa vulpo. Birdoj falintaj el klifoj povas esti kaptataj de ŝakaloj.
Reproduktado kaj vivociklo
La kadavrogrifoj estas seksomaturaj je sia kvina jaro. Ili reproduktiĝas kiel plej-parto de rabobirdoj: pariĝas porvive. Ili nestas kutime en kavernetoj situantaj en klifoj kaj krutaj valoj, kie la ino demetas du ovojn – blankajn kun brunaj punktoj – inter marto kaj aprilo en nesto konstruita de la du gepatroj el bastoneteroj kaj interne kovrita je bestoharoj (plej ofte ŝafolano), branĉetoj, konkoj kaj ostoj. Tiu enŝtofo estos reenmetita dum la tuta kovoperiodo. Ili transportas tian materialon perbeke, malkiel aliaj vulturoj, kiuj faras tion perkrife. La troa uzado de pesticidoj eble malpliigas la demeton al nur unu ovo, kiel jam okazis en diversaj zonoj de Hispanio kaj Portugalio kie lastatempe tiu birdo malplinombriĝas.
Kovado estas farita de ambaŭ gepatroj dum ĉirkaŭ 48 tagoj. La idoj elnestiĝas post du kaj duona monatoj aŭ post tri.
Ili ripozas komunume kaj nestoj estas tre ofte tradicie uzataj jaron post jaro. Birdoj estas tamen vidataj kutime solaj aŭ en paroj. Ili estas socie monogamaj kaj parligoj povas daŭri dum pli ol unu reprodukta sezono. Tamen foje oni konstatas eksterparan kopulacion kun najbaraj birdoj kaj masklaj plenkreskuloj tendencas resti proksime al la ino antaŭ kaj dum la periodo de ovodemetado. La nestolokoj inkludas klifojn, konstruaĵojn same kiel arboj. Malkutimaj nestolokoj kiaj surgrunde estis konstatitaj ĉe N. p. ginginianus kaj ĉe N. p. majorensis. La reprodukta sezono estas februaro ĝis aprilo en Barato. Ambaŭ gepatroj kovas la du ovojn kaj eloviĝo okazas post ĉirkaŭ 42 tagoj. La dua ido povas eloviĝi post intertempo de 3 ĝis 5 tagoj pluaj. Ju pli longa la intertempo, des pli probabla estos la morto de la dua ido pro malsato. Ĉe areoj kie nestoj estas proksimaj unu al alia, junuloj povas foje moviĝi al najbaraj nestoj por akiri manĝon. Ĉe la hispana populacio, junuloj eloviĝas kaj elnestiĝas post 90 ĝis 110 tagoj. Junuloj disiĝas el la nestolokoj kaj birdoj el Hispanio moviĝas preskaŭ 500 km for el sia nestoloko.
Renée O'Connor
Renée O'CONNOR (Houston (Teksaso), 15-an de februaro 1971) estas usona aktorino kiu disfamiĝis pro sia rolo de Gabrielle en la televida serio Xena: Warrior Princess (Batalanta princino).
Kadavrogrifo
Reproduktado kaj vivociklo
Ili akiras la plenan plumaron de plenkreskuloj en la kvara aŭ kvina jaro. En kaptiteco, oni scias, ke birdoj povas vivi ĝis 37 jaroj. En naturo lastatempaj studoj montris, ke almenaŭ unu ekzemplero, nome "Doce", povis atingi 30 jarojn kaj ankoraŭ fari la ĉiujaran migradon inter nordo de Hispanio (Provinco Huesca) kaj suda Maŭritanio. Li estis ringita en 1993 kaj rekaptita en 2020, kiam ĝi estis denove kontrolita per GPS. Elmigris suden la 8an de septembro 2020 kaj alvenis al suda Maŭritanio la 26an; revenis la 20an de februaro kaj alvenis "hejmen" la 11an de marto 2021.
Renée O'Connor
Vivo
Renée O'Connor elkreskis en Katy, Teksaso. Ŝi ekis ŝian aktorstudado kiam ŝi estis 12-jara, unue en la Houston Alley Theatre kaj poste je la High School of Performing and Visual Arts, ankaŭ en Houston. Ŝia aktordebuto okazis en 1989 en la serio Teen Angel (Dekkelkjarula anĝelo), kiu estis elsendita je la Disneykanalo. Ŝi ankaŭ rolis en la infanserio Match Point (Matĉopoento). En tiu sama jaro ŝi transloĝiĝis al Losanĝeleso.
Kadavrogrifo
Subspecioj
Oni agnoskas ĉefe du subspeciojn, nome
Renée O'Connor
Vivo
Ŝi ludis la filinon de Cheryl Ladd en la filmo Changes (Ŝanĝoj) de Danielle Steel. Pliposte ŝi rolis en la filmo The Flood, who will save our children (La inundo kiu savos niajn infanojn). Ŝi ankaŭ ludis malgrandan rolon en la Disneyfilmo La Aventuroj de Huckleberry Finn, kiel Julia Wilkes,.
O'Connors granda trarompo venis per la rolo de Gabrielle en Xena: Warrior Princess. Ŝi krome reĝisoris du serierojn de Xena, nome Déjà vu All over again (Paramnezio ĉiam denove) kaj Dangerous Pray (Danĝera preĝo).
Kadavrogrifo
Taksonomio kaj sistematiko
La genro Neophron enhavas ununuran specion. Kelkaj prahistoriaj specioj el Neogeno de Nordameriko lokigitaj en la genro Neophrontops (la nomo signifas "Neophroneca") ŝajne estis tre similaj al tiuj vulturoj en vivostilo, sed la rilatoj ne estas klaraj. Tiu genro estas konsiderata inter la plej antikvaj specibranĉoj inter vulturoj kaj la plej proksima vivanta parenco estas la Ŝafgrifo (Gypaetus barbatus). Kelkaj fakuloj sugestis, ke ĝi estu lokigita en apartigita subfamilio, nome Gipaetenoj. Estas tri (iam nur du) amplekse agnoskataj subspecioj de la Kadavrogrifo, kvankam estas konsiderinda gradado pro movoj kaj intermiksado de populacioj. La subspecio rubripersonatus el Beluĉistano kaj nordokcidenta Himalajo (ŝajne kun malhela beko kaj flaveca bekopinto) priskribita de Nikolaj Zarudnij kaj Härms estas rare agnoskata.
Konservostatuso
La Kadavrogrifo malpliiĝas en grandaj partoj de siaj teritorioj, ofte draste. En Eŭropo kaj plej granda parto de Mezoriento, ĝi estas duone el kiom estis ĉirkaŭ antaŭ 20 jaroj, kaj la populacioj de Barato kaj sudokcidenta Afriko ege malpliiĝis. En 1967-70, en la areo ĉe Delhi oni ĉirkaŭkalkulis 12 000-15 000 de tiuj vulturoj kun averaĝa denseco de ĉirkaŭ 5 paroj por 10 km2. La kaŭzo de tiu malpliiĝo estas nekonata sed ligiĝas plej verŝajne al uzado de medicino Diklofenako kio estis certe la mortokaŭzo ĉe vulturoj de la genro Gyps. En suda Eŭropo sugestitaj kaŭzoj de malpliiĝo inkludas venenadon pro akumuligo de plumbo, pesticidoj (ĉefe pro grandskala uzado en la kontrolo de lokustosvarmoj de Schistocerca gregaria) kaj pro elektrokutado. Studoj en Hispanio sugestis, ke la absorbo de veterinaraj antibiotikoj nuligas ties denaskan imunecon, kio pretigas ilin al infektado.
Tibeta ribelo (1959)
La Tibeta rebeliga tago de 1959, aŭ tibeta rebeligo de 1959 komencis la 10-a de marto 1959, kiam kontraŭ ĉina revolto kaj kontraŭ komunista eksplodis en Lasao, la ĉefurbo de Tibeto, kiu estis estrita de la ĉina komunista partio ekde la invado de Tibeto en 1950.
Kadavrogrifo
Konservostatuso
Lastaj kalkuloj pri tiu kanaria populacio montris ke en 2014 estis 60 teritorioj okupitaj, preskaŭ trioble ol ĉe la 1990-aj jaroj kaj oni produktis 35 idojn, el kiuj 30 en Fuerteventura.
Tibeta ribelo (1959)
La datreveno de la rebeligo estas respektita ĉiujare de pluraj gravaj personoj kaj asocioj kiuj proksimiĝas al tibeta kaŭzo.
Kadavrogrifo
En kulturo
La genronomo devenas el la greka mitologio. Neofron estis la filo de la princino Timandro, la amantino de Egipio. Neofron trompis Egipion por dormi kun sia propra patrino nome Bulis imagine ke ŝi estas Timandro. Kiam ŝi komprenis tion, Bulis klopodis elirigi la okulojn al sia filo sed Zeŭso ŝanĝis kaj Egipion kaj Neofron en vulturojn. La specinomo aludas al la nigraj flugiloj ("περκνóς" = bluec-nigra +"πτερόν"= flugilo).
Tibeta ribelo (1959)
Implikado de Usono
La CIA formis sekrete tibetaj soldadoj al milito por organizi etaj militoj en tibeto.
Kadavrogrifo
En kulturo
En Antikva Egiptio, la vultura aŭ akcipitra hieroglifo estis unulitera signo uzata por la gorĝa sono (3). La Hebrea vorto raĥama/raĥam uzata en la Biblio kaj tradukata en anglan kiel gier-eagle aludas al tiu specio. La birdo estis dediĉita al Iziso. La asociigo de tiu vulturo kiel simbolo de reĝeco en egipta kulturo kondukis al la uzado de la nomo "Faraona koko" por tiu specio.
Tibeta ribelo (1959)
Implikado de Usono
Vidu plu Camp Hale kaj aliaj pardoj de la parafon restante por traduki el la angla
Kadavrogrifo
En kulturo
Sudbarata templo ĉe Tirukalukundramo en Ĉengalpatuo famas pro paro de birdoj kiuj estis dediĉate vizitata loko dum "jarcentoj". Tiuj birdoj estas tradicie manĝigataj de la templopastroj kaj alvenas antaŭtagmeze por manĝi la donacojn faritajn el rizo, tritiko, gio kaj sukero. Kvankam akurataj, se la birdoj malfruas tio atribuiĝas al ĉeesto de "pekantoj" inter la rigardantoj. Legendo diras, ke vulturoj (aŭ "agloj") reprezentas ok saĝulojn, kiuj estis punataj de Ŝivo kiuj lasis ĉiujn ilin po du en diversaj epokoj.
Tibeta ribelo (1959)
Vidu plu
Tumultoj de Tibeto en 2008
Kadavrogrifo
En kulturo
La kutimo de koprofagio havigis la hispanajn nomojn de "churretero" [ĉuretEro] kaj "moñiguero" [monjigEro] kiuj signifas "fekomanĝantoj". Britaj naturalistoj de kolonia Hindio konsideris ilin inter la plej malbelaj birdoj kaj ties kutimo manĝi fekaĵojn esti ĉefe malŝatata.
Mala Dobronj
Bazaj informoj
Mala Dobronj, ukraine Мала Добронь, hungare Kisdobrony estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Uĵhorodo. Mala kaj kis signifas: malgranda kaj faras diferencon de la proksima simila vilaĝo "Granda Dobronj".
Situo
Mala Dobronj situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ ĉefvojo Ĉop-Mukaĉeve. La lasta troviĝas 26, Ĉop 10, Uĵhorodo 38 km-ojn.
Historio
La tataroj en 1241 detruis la vilaĝon tiam nomatan Csépánfölde. La nomo Dobrony aperis unue en 1372. En 1910 loĝis en Kisdobrony 1207 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1920 Kisdobrony apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Mezőkaszony, poste al Ĉeĥoslovakio. Kisdobrony rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. La alveninta Ruĝa Armeo fine de 1944 deportis 154 da hungaroj al trudlaboro, inter ili mortis 72. Ekde 1945 Mala Dobronj apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. En 2001 loĝis en Mala Dobronj 1872 da homoj, (1728 hungaroj). Vilaĝservoj estas lernejo, artlernejo, infanĝardeno, biblioteko, poŝto, 6 vendejoj.
Kunlabora Konsilio de la Golfo
Kunlabora Konsilio de la Golfo (KKG) (ankaŭ nomita la Kunlabora Konsilio de la Arabaj Ŝtatoj de la Golfo) estas organizaĵo de ses ŝtatoj en la Persa Golfo: Barejno, Kuvajto, Omano, Kataro, Sauda Arabio, kaj la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj.
Pri la teksto de la Ĉarto de la KKG, konsentis la eksterlandaj ministroj de la ses landoj je la 4a de februaro 1981 en Riado, Sauda Arabio. Subskribis la ĉarton la ŝtatestroj de tiuj landoj je la 25-a de majo 1981 en Abu-dabio, en la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj, je kiu tempo formale estiĝis la KKG.
La celoj de la KKG, kiel deklaritaj en la Ĉarto, estas instigi kunlaboron, integriĝon, kaj interligon inter la membraj ŝtatoj en ĉiuj kampoj por atingi unuecon inter ili; pli profundigi kaj pli fortigi la rilatojn, ligojn, kaj vastecon de kunlaboro kiuj ekzistas inter la popoloj; formuli regulojn en diversaj kampoj, inter aliaj, ekonomiaj kaj financaj aferoj, agrikulturo, industrio, komerco, dogano kaj komunikado, edukado kaj kulturo, sociaj kaj sanaj aferoj, informo kaj turismo, kaj leĝkreaj kaj administraj aferoj; stimuli sciencan kaj teknologian progresojn en diversaj kampoj, establi sciencajn esplor-centrojn kaj realigi komunajn projektojn, kaj kuraĝigi kunlaboron inter privataj organizaĵoj.
Unuiĝinta Ekonomia Konsento subskribiĝis en novembro 1981 kaj ratifiĝis en 1982. Inter ĝiaj celoj estas libera merkato inter membraj ŝtatoj de ĉiuj produktoj agrikulturaj, bestaj, industriaj, kaj naturaj de nacia origino.
En 1984, stariĝis la Golfa Investa Korporacio kiu celas solidarigi ekonomiajn aktivaĵojn de la membraj ŝtatoj en akrikulturo, komerco, industrio, minado, kaj ĝenerala investado. Ĝi rajtas partopreni, prunti por, kaj starigi kun-evoluajn projektojn en membraj ŝtatoj kaj en aliaj arabaj landoj.
La Golfa Normigada Organizo kreiĝis En novembro 1992 kiam la Organizo de Normigado kaj Mezuroj de Sauda Arabio transformiĝis en regionan organizon servantan ĉiujn membrajn ŝtatojn de KKG.
La Patent-Oficejo de KKG kreiĝis en decembro 1992 por realigi patentajn regulojn kaj servojn de la Konsilio.
Kapelo de Sankta Paŭlo
La Kapelo de Sankta Paŭlo (en araba: كنيسة مار بولس, Kanīsat Mar Baŭlus) estas preĝejo en Damasko, Sirio, situa laŭlonge de la strato Tarafa bin al-Abd ĉe la iama Bab Kisan (Kisan Pordego).
La kapelo, religiigita en 1939, inkludas parton el la pordego Bab Kisan, kiu estis konsiderita la loko tra kiu Sankta Paŭlo fuĝis el Damasko metita en kesto.
IES
La tri-litera kombinaĵo IES povas rilati al:
Vintra Olimpiko 1940
En junio 1937 la urbo de Sapporo en Japanio estis elektita por ricevi la olimpikon de la jaro 1940. Sed pro la dua ĉina-japana milito ne eblis organizi la olimpikon kaj Japanio rezignis pri tio la 16-an de julio 1938 ĉe la Internacia Olimpika Komitato.
La 3-an de septembro 1938 la Internacia Olimpika Komitato decidis, ke la olimpiko okazos en Sankta Maŭrico, Svisio. Tamen pro disputoj inter la svisa preparorganizaĵo kaj IOK, tiu ĉi decidis la 9-an de junio 1939, ke la olimpiko ne okazos en Svisio, sed en Garmisch-Partenkirchen, Germanio.
Nacia Parko de la Arbara Bizono
Nacia Parko de la Arbara Bizono, en la nord-oriento de Alberto kaj la sudo de la Nordokcidentaj Teritorioj, estas la plej granda nacia parko de Kanado. Oni faris ĝin en 1922 por protekti la lastan libere migrantan aron da arbaraj bizonoj, nuntempe taksata je 2000 membroj. Ĝi estas la sola konata nestejo de la amerika gruo.
La alteco de la parko varias de 183 metroj ĉe la Malgranda Rivero Buffalo ĝis 945 metroj en la Montaro Caribou. La ĉefa oficejo de la parka administracio troviĝas en Fort Smith (NOT), kun malpli granda satelita oficejo en Fort Chipewyan (Alberto). La parko estas tre grava geografie; en ĝi estas unu el la plej grandaj freŝakvaj river-deltoj de la mondo - ĝin formas la riveroj Paca, Atabaska, kaj Sklava. La parko estas ankaŭ konata karsta pejzaĝo je la parto en la Nordokcidentaj Teritorioj.
Biologio
En Nacia Parko de la Arbara Bizono vivas bestoj de tre diversaj specioj: alkoj, nigraj ursoj, lupoj, linkoj, kastoroj, ondatroj, leporoj, kanadaj gruoj, bonazioj, kaj elapoj; ĉi-lastaj faras famajn komunajn nestojn en la parko.
En Nacia Parko de la Arbara Bizono estas la sola konata nesta medio por la severe endanĝerigita amerika gruo.
Monda Naturheredaĵo
Unesko deklaris ĉi tiun parkon esti Monda Naturheredaĵo en 1983 pro la biologia diverseco de la Pac-Atabaska Delto, la plej granda enlanda river-delto, kiel ankaŭ pro la grandaj kvantoj de sovaĝaj bizonoj en la parko.
Consuegra
Consuegra (hazarde kaj humore koincidas kun "kun bopatrino" aŭ kun "bobopatrino") estas municipo de Hispanio, en la Provinco Toledo, regiono Kastilio-Manĉo.
Toponimio
La termino "Consuegra" devenas el la antikva urbo antaŭromia de Consabura kio signifas "la kunfluon de la rivero Sevo". Sevo estus la antikva nomo de la rivero Amarguillo.
Loĝantoj
La loĝanto nomiĝas consaburense. La censita populacio en 2011 estis de 11.022 loĝantoj kaj la denseco estas de 30,79 loĝ/km².
Situo
Consuegra estas situanta en la centra parto de Kastilio-Manĉo en la komarko aŭ distrikto Toleda Manĉo en la sudorienta parto de la provinco de Toledo, je altitudo de 704 m; je 62 km el Toledo, provinca kaj regiona ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 358 km². La geografiaj koordinatoj estas 39°27′43″ N 3°36′23″ Ok.
Geografio
La municipo troviĝas situanta sur deklivo de monteto en la komarko de La Mancha. Ĝia municipa teritorio limas oriente kun Madridejos, norde kun Mora kaj Turleque, okcidente kun Urda kaj Los Yébenes, en la provinco Toledo, kaj sude kun Villarrubia de los Ojos en tiu de Ciudad Real.
Ĝi enhavas la montojn Valdespino, Dehesa Nueva, Sierra Luenga, Mata, Serna, Serrezuelas, Gineta kaj Alberquilla. La rivero Amarguillo, seka somere (kvankam okazigis grandan inundon en 1891), elfluas en la Montoj de Toledo (ene de la municipa teritorio de Urda) kaj trapasas ĝin de okcidento orienten al enfluo en la riveron Gvadianon.
Historio
La majoritato de la hispana kaj gota populacioj restis post la alveno de la araboj. La kastelo datas de tiu epoko. En la jaro 1085 falis Toledo antaŭ Alfonso la 6-a de Kastilio. Ŝajne Consuegra jam estis en manoj de Kastilio en 1083. En la jaro 1097 mortiĝis en la Batalo de Consuegra la filo de La Cido, Diego. En tiu batalo, la armeo de Kastilio estre de la reĝo Alfonso la 6-a, estis venkita de la almoravidoj estre de Juzuf ben Taŝfin, kaj la areo ŝanĝis denove de posedanto. Ĝi estis rekonkerita poste de la kristanoj.
En 1150 Alfonso la 7-a de Leono kaj Kastilio donis al sia vasalo Rodrigo Rodríguez la kastelon. En 1183 la vilaĝo, kun ties teritorio, estis donata de Alfonso la 8-a, kun aprobo de la papo Lucio la 3-a al la Ordeno de la Hospitalo de Sankta Johano de Jerusalemo (Ordeno de Malto), kiu nomumis Consuegra ĉefsidejon de la Priorato de Kastilio kaj Leono, en Manĉo, kaj la kastelon kiel preciza sidejo, proklamante foruon por Consuegra, nome kopio de tiu de Kvenko. Elstaris en tiu epoko ties defendo post la Batalo de Alarcos en 1195. Pro la venko en la Batalo de las Navas de Tolosa, en 1212, stabiliĝis finfine la zono.
Poste okazis la reloĝigo de Consuegra kaj ties teritorio, kaj ricevis porloĝigan permesilon la lokoj Madridejos, Alcázar de San Juan, Villafranca de los Caballeros, Camuñas, Urda, Tembleque, Turleque, Villacañas, Quero, Argamasilla de Alba, Herencia, Arenas de San Juan kaj Villarta de San Juan. Nur pro la posta desamortización en la 19-a jarcento la Ordeno de Sankta Johano abandonis la vilaĝon.
Dum la Milito de la Komunumoj de Kastilio Consuegra, restis fidela al la reĝo Karlo la 1-a, kiu pro tio donis la titolon de Muy Leal (tre lojala). Dum tiu milito la trupoj estrataj de la ordena superulo venkis sur la komunumanoj en Mora, kie ili estis rifuĝintaj en la preĝejo kun granda kvanto de pulvoro, kiu eksplodis kiel sekvo de la fajro de la batalo, pro kio mortiĝis ĉiuj la tie rifuĝintaj.
Dum la Milito de Hispana Sendependigo, la 22-a de septembro de 1809, okazis la dua Batalo de Consuegra, nun kontraŭ la franca armeo, per kiu malvenkis la hispanaj trupoj de la Duko de Alburquerque, kaj la vilaĝo estis okupata de la francoj, kiuj detruis la preĝejon de Sankta María la Mayor (12a jarcento), kaj estis bruligita granda parto de la arĥivo de la Ordeno de Sankta Johano, kiu troviĝis en la navo de la kastelo. Poste ĝi estos liberigita de la trupoj hispanak estre de la Generalo Elío.
La 11-a de septembro de 1891 okazis detrua inundo de la rivero Amarguillo [amargIjo] kiu rompis la antikvajn romiajn pontojn kaj kiu markis la aktualan organizon urbanizan de la municipo; pro la inundo mortiĝis 360 personoj.
La 31-a de decembro de 2004, la televiskanalo Telecinco elsendis la sonoriladon jarfinan el Consuegra, kaj por tiu evento oni lumigis ventomuelejojn el sonorilfrapo 1-a al la 11-a kaj la kastelon dum la 12-a.
Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado tradicie. Servoj kaj loĝejoj.
La ĉefa ekonomia sektoro estas la unuaranga, kaj en la agrikulturo elstaras la kultivo de cerealoj, vitoj kaj olivarbo, kun intensiva brutobredado. La industrio estas ĉefe tekstila kaj ligno, kun kelkaj helpaj kaj de servoj. La triaranga sektoro bazas sur turismo, gastigado kaj komerco.
Kastelo
La kastelo Muela estas kastelo situanta sur monteto kie ŝajne estis konstruaĵoj aŭ fortikaĵoj de romianoj kaj araboj kaj estas unu de la plejbone konservitaj de tuta Kastilio-Manĉo.
Dum la Milito de Hispana Sendependiĝo, en 1809, la kastelo estis okupata de la francoj kiuj setligis tie soldataron, kiu daŭris ĝis la franca kapitulaco de la 22a de septembro de 1812 kiam estris la hispanajn trupojn la generalo Xavier Elío.
En 1962 la kastelo, kiu kiel parto de la desamortización de 1836 pasis al privata posedo, estis donata al la urbodomo. En 1985 komencis restaŭrado kaj kreado de Atelierlenejo, kies laboro ankoraŭ pluas.
Ventomuelejoj
Troviĝas laŭlinie sur la monteto Calderico [kalderIko]. Datas el 16-a jarcento. De la 13 originaj, konserviĝas 12, kiuj estas la jenaj: Bolero, kie troviĝas la turismoficejo kaj kiu konservas la tritikan muelejon; Mambrino; Sancho, kiu konservas la maŝinaron de la 16a ajrcento kaj kiu uziĝas por la Festo de la safrano; Mochilas, ĵus restaŭrata de la atelierlernejo de la vilaĝo, Vista Alegre; Cardeño, kie estas neloĝata domo; Alcancía; Chispas; Caballero del Verde Gabán, kiu enhavas nombrajn versiojn de El Quijote; Rucio, kiu enhavas ekspozicion de vinoj; Espartero, kiu havas ekspozicion de arta manfarado toleda; kaj Clavileño, kun fotoj kaj meblaro el Andoro. Ne ĉiam la maŝinaro de la muelejoj estas lokaj, sed foje el najbaraj vilaĝoj.
Preĝejo de Sankta Johano la Baptisto
De stilo mudeĥara konstruita en 1567 kun formo de latina kruco, havas kvarangulan kupolon, flankajn portikarajn alirejojn, kaj estas konstruita el ŝtono kaj briko; en la interno konservas du renesancajn enirejojn. EStas kvin pentraĵoj de la artisto José de Beratón de fino de la 17-a jarcento, reprezentantaj figurojn de la Bapto de la Sinjoro, Sankta Jozefo, Sankta Joakimo kaj la du restaj de anĝeloj. De tiu epoko datas la remodelado direktita de la reĝa arkitekto Juan de Villanueva.
Preĝejo Santísimo Cristo de la Vera Cruz
Ekkonstruiĝis ĉirkaŭ 1750, kaj finis en 1803. De stilo novbaroka estis inaŭgurata la 14-an de septembro de 1803. Estas de formo de latina kruco; elstaras ties fasado de blanka marmoro, kun miso de elementoj kaj barokaj kaj novklasikaj. En la interno troviĝas la figuro de la Kristo Santísimo Cristo de la Vera Cruz, patrono de Consuegra, kaj diversaj figuroj uzataj dum la Sankta Semajno.
En apudaj konstruaĵoj al la ermitejo troviĝas muzeo pri ekleziaĵoj kaj liturgiaĵoj. Ĝi havas tri ĉambrojn. En la unua estas portebla retablo de la 17-a jarcento, figuro de Jesuo infano de stilo napola (17-a jarcento), pentraĵoj kaj diversaj juveloj. En la dua ĉambro troviĝas ĉefe vestaĵoj. La tria ĉambro loĝigas ankaŭ liturgiajn vestaĵojn.
Preĝejo de Santa María la Mayor
Konstruita en 1723. Templo de unusola navo, de stilo toleda mudeĥara, kun portikara enirejo. En la suba zono de la absido troviĝas kripto de stilo mudeĥara, kaj konstrurestoj antaŭaj al la templo. En la interno troviĝas la figuro de la Blanka Virgulino, patronino de Consuegra, kaj restoj de beatuloj Diodoro Rafael, Eustaquio Luis, Felipe José kaj Carlos Jorge, pastroj. Dekomence estis la preĝejo de la monaĥejo de la Franciskanoj, ĝis la destruo de la unua preĝejo de Santa María la Mayor fare de la francoj en 1812. Poste kaj post la abandono fare de la franciskanoj, ĝi iĝis Paroĥo de Sankta Maria.
Authe
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Ardennes (prononco []), en la regiono Grand Est (prononco [], (france, en Esperanto Granda Oriento) kaj en la antaŭa regiono Ĉampanjo-Ardenoj. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Vouziers (prononco [], ) kaj al la kantono .
Cikonio
Cikonio (Ciconia) estas genro de grandaj, longakruraj birdoj kun longa, rekta, pinta beko de la ordo de cikonioformaj birdoj, familio de cikoniedoj; ofte nestas sur tegmentoj.
Priskribo
Temas pri grandaj cikonioj, tipe 100 cm altaj, kun enverguro de 180 cm kaj longa dika beko. Membroj de tiu genro estas iome variaj laŭ plumaro ol la aliaj cikonioj, sed kelkaj specioj havas nigrajn suprajn partojn kaj flugilojn, kaj blankajn ventron kaj subvoston. Junuloj estas pli senkolora, pli bruna versio de plenkreskulo.