cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kwisa
Kwisa (pola prononco:|'|k|f|J|i|s|a) (Queis, Hwizdź) estas rivero en sudokcidenta Pollando, maldekstra alfluanto de Bóbr, kiu siavice estas maldekstra alfluanto de la rivero Oder.
Pelé
Li komencis sian junulan karieron en Bauru AC el Bauru, gvidata de elstara emerita ludisto Waldemar de Brito. En 1956 li iris al Santos FC en Santos, kaj restis en tiu teamo dum preskaŭ la tuta kariero. Li eniris la brazilan nacian teamon nur dek monatojn poste.
Stelaro
Stelaro aŭ stelfiguro estas ŝajna grupo de steloj, prezentanta ian figuron kaj ricevinta apartan nomon.
Pelé
Li akiris internacian famon en 1958, kiam li gajnis la Futbalan Mondpokalon en Svedio kun la Brazila nacia teamo. Pelé havis nur 17 jarojn, sed tamen li faris ses golojn dum la turniro, inkluzive du en la finalo kontraŭ Svedio. Lia unua golo en la finalo estis tre okul-frapa.
Stelaro
Lingvaj rimarkoj
La menciita difino de "stelaro" estas la fundamenta senco uzita de Bolesław Prus: "oni vidis la stelaron de Leono en kies mezo brilis la stelo de Regulus" kaj L. L. Zamenhof: "al la suno, al la luno, al la stelaroj kaj al la tuta armeo de la ĉielo".
NB: Kelkaj uzas la vorton por multaj aliaj sencoj, kiel:
Rudimenta operacio kun matrico
En lineara algebro, rudimenta matrico estas kvadrata matrico de unu el certaj specoj, kiu malmulte malsamas de la identa matrico. La rudimentaj matricoj generas la ĝenerala lineara grupo de inversigeblaj matricoj. Maldekstra (respektive, dekstra) multipliko per rudimenta matrico estas rudimenta linia operacio (respektive, rudimenta kolumna operacio).
Pelé
Pelé gajnis entute tri mondpokalojn (1958, 1962 kaj 1970), kaj tio estas rekordo por individua ludisto. Li ankaŭ ludis en la mondpokalo de 1966. Tamen, indas diri ke en 1962 kaj 1966 lia kontribuo estis limigita de vundiĝoj en la unuaj ludoj. Entute li faris dek du golojn dum kvar mondpokaloj: ses en 1958, unu en 1962, unu en 1966 kaj kvar en 1970.
Kalvinana preĝejo (Zánka)
La Kalvinana preĝejo estas religia Monumento historia en Hungario, en vilaĝo Zánka.
Pelé
Li estis Ministro pri Sportoj de Brazilo de 1995 ĝis 1998.
Hontianske Moravce
Hontianske Moravce, hungare Hontmarót estas malgranda unuigita vilaĝeto kaj municipo en Slovakio.
Kalvinana preĝejo (Zánka)
Historio
Supozeble en la 12-a aŭ 13-a jarcento estis konstruita la katolika preĝejo. La unua mencio okazis inter 1333–1335. Dum la kontraŭturkaj bataladoj la vilaĝo senhomiĝis. En 1736 germanaj kalvinanoj alvenis. Ili ricevis permeson profiti la neuzitan katolikan preĝejon. En la jaroj 1785 kaj 1786 oni konstruis la barokan turon, krome kelkaj trakonstruoj okazis. Ankaŭ en 1879 trakonstruo okazis, tamen plejparte restis la mezepoka konatruaĵo. En 1984 arkeologoj esploris la preĝejon.
Konstruaĵo
La preĝejo situas sur montetopinto. La fasado estas simetria, meze la kvadrata turo reliefas. La turo estas preskaŭ tiel larĝa, ol la navo. La turopinto estas bulboforma. Origine estis tie rotondo, baldaŭ ekstere oni faris la kvadratajn absidajn murojn. Tiu arkitektura fenomeno devenis el oriento (Bizanco, Egipto, Sirio). La absido estas pli alta, sed malpli longa, ol la navo. La larĝoj estas egalaj. La ĉefenirejo funkcias ĉe la navo, sed la alia enirejo en mezo de la absido.
Pelé
Pelé kaj Esperanto
Francisco Almada varbis lian subtenon al Esperanto. Kvankam Pelé ne parolas la lingvon, li publike vorte subtenis ĝin. Pro tio Almada aperigis esperantan tradukon de aŭtobiografio de Pelé, Mi estas Pelé. , Esperanto estos ĝenerale tre utila al sportistoj por interproksimigi ilin kaj faciligi por ili amikajn kaj sportajn interrilatojn.
Hontianske Moravce
Situo
Hontianske Moravce situas laŭ flankovojoj. Dudince troviĝas je 3, Krupina je 20 km.
Rudimenta operacio kun matrico
Rudimentaj liniaj operacioj ne ŝanĝas la aron de solvaĵoj de la sistemo de linearaj ekvacioj prezentita en matrica formo, se ili estas aplikataj samtempe al la matrico de la maldekstra flanko kaj al la dekstra flanko. Ili estas uzataj en gaŭsa eliminado.
Hontianske Moravce
Historio
Hontianske Moravce formiĝis en 1960. Tiam unuiĝis 2 vilaĝoj menciitaj sube. Pli frue ĝis Traktato de Trianon la komunumoj apartenis al Hungara reĝlando, al Hont, al distrikto de Šahy, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Hontianske Moravce 813 homoj, (747 slovakoj, 47 ukrainoj).
Rudimenta operacio kun matrico
Rudimentaj liniaj operacioj ne ŝanĝas la kernon de matrico, sed ili ŝanĝas la bildon. Duale, rudimentaj kolumnaj operacioj ne ŝanĝas la bildon, sed ili ŝanĝas la kernon.
Estas tri specoj de rudimentaj matricoj, kiu respektivas al tri specoj de liniaj operacioj (respektive, kolumnaj operacioj):
En algebra K-teorio, rudimentaj matricoj estas nur la linio-adiciaj matricoj.
La rudimenta matrico por ĉiu linia operacio estas ricevata per plenumo de la operacio sur la identa matrico.
Por rudimentaj liniaj operacioj kum m×n matricoj, la rudimentaj matricoj estas kvadrataj m×m matricoj por ajna n.
Por rudimentaj kolumnaj operacioj kum m×n matricoj, la rudimentaj matricoj estas kvadrataj n×n matricoj por ajna m.
Interŝanĝo de linioj
Matrico Ti, j, kun i≠j, maldekstra multipliko per kiu interŝanĝas liniojn i kaj j estas
Tio estas, Ti, j estas la matrico farita per interŝanĝanta de linioj i kaj j de la identa matrico.
Propraĵoj:
Tiel por ĉiu kvadrata matrico A de taŭga amplekso
Hontianske Moravce
Kostolné Moravce/Kostolno Morawitz/Egyházmarót
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1245 en formo "Morout". En 1715 oni komputis tie 26 impostantojn, 6 nobeldomojn kaj muelejon. En 1828 loĝis tie 251 vilaĝanoj en 42 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Egyházmarót 351 homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato).
Rudimenta operacio kun matrico
Multipliko de linio je nombro
Propraĵoj:
Hontianske Moravce
Opátove Moravce/Apat-Morawitz/Apátmarót
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1135 en formo "Morout". En 1496 aperis la kompleta nomo "Apath Marouth". En 1828 loĝis tie 265 vilaĝanoj en 44 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Apátmarót 330 homoj, (plejparte slovakoj).
Rudimenta operacio kun matrico
Multipliko de linio je nombro
Tiel por ĉiu kvadrata matrico A de taŭga amplekso
Linia adicio
Matrico Ti, j(m), kun i≠j, maldekstra multipliko per kiu adicias linion j, multiplikitan je valoro m, al linio i estas por i<j de formo
kaj por i>j de formo
Tio estas, Ti, j(m) estas la matrico farita el la identa matrico per meto de valoro m en loko i, j anstataŭ valoro 0.
Propraĵoj:
Tiel por ĉiu kvadrata matrico A de taŭga amplekso
Ekzemploj
Kelkaj ekzemplaj matricoj, prezentantaj rudimentajn liniajn operaciojn kun 4×n matricoj por ajna n:
Listo de lagoj en Norvegio
Tiu ĉi estas listo de lagoj en Norvegio, grupigita laŭ surfaca grando, profundo kaj volumeno.
La Verduloj (Hispanio)
La partio ekologista La Verduloj - hispane Partido ecologista Los Verdes (antaŭe Confederación de Los Verdes) - estas nacia ekologia-alternativa politika partio en Hispanio. Ĝi fondiĝis dum la 80-aj jaroj de la 20-a jarcento, kiam la germana verda politikistino Petra Kelly kunvokis 16 hispanajn ekologiajn aktivistojn por kune subskribi la verdan "manifeston de Tenerifo".
Sur eŭropa nivelo, ekzemple en la parlamento kaj gvida komisiono de la Eŭropa Unio, la partio estis parto de la transnacia Eŭropa Verda Partio kaj de la parlamenta Frakcio de la Verduloj kaj Eŭropa Libera Alianco.
Rudimenta operacio kun matrico
Ekzemploj
Interŝanĝo de la supraj du linioj:
Multipliko de la tria linio je 14:
Adicio de la tria linio, multiplikita je -8, al la unua linio:
Parko Ĥaĉatur Abovjan
La parko estas nomita laŭ la konata armena verkisto de la 19-a jarcento, Ĥaĉatur Abovjan.
Ĝi havas rondforman ĝardenon centritan kun la statuo de Ĥaĉatur Abovjan. La parko estis malfermita en 1950.
En 2018, la Kultura Centro kaj Muzeo Hrant Matevosjan estis konstruitaj ene de la parko.
The World of the Married
The World of the Married ( 부부의 세계, Bubu-ui Segye) estas sudkorea televida serio ĉefroligita de Kim Hee-ae, Park Hae-joon kaj Han So-hee. Ĝi elsendiĝis ĉe JTBC de la 27a de marto ĝis la 16a de majo 2020 por 16 epizodoj.
4505 Okamura
4505 Okamura estas malgranda, meze hela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Tsutomu Seki elde Geisei en la Gubernio Koĉi (Japanio).
Nomo
Ĝia nomo honoras la amatoran astronomon Keiichiro Okamura, historiiston pri astronomio.
János Török
TÖRÖK János (teoreok) hungara instruisto, martiro de lukto por sendependeco de Hungario.Li naskiĝis en Bágy la 11-an de junio 1806 kaj mortis en Marosvásárhely la 10-an de marto 1854.
Biografio
János Török estis instruisto de la reformita kolegio de Marosvásárhely. En somero de 1848 li partoprenis kiel kapitano en la milita preparigo de sikula junularo. En novembro de 1848 oni kaptis lin kaj forprenis lin al Sibio. En marto de 1849 la honvedoj de Bem liberigis lin. La registaro de Bertalan Szemere nomumis lin direktoro de la kolegio de Marosvásárhely. Li abdikis disde sia posteno en januaro de 1850, pli poste en oktobro oni malpermesis al li instrui, sed en 1851 li denove rivecis katedron de instruisto. Li estis jam ano de la komploto gvidita de József Makk. Oni nomumis lin la milita kaj civila ĉefgvidanto de organizado en Sikullando. En 1852 oni arestis lin kune kun Károly Horváth kaj Mihály Gálfi kaj en oktobro de 1853 oni kondamnis ilin al morto, sed la juĝdecidon oni ekzekutis nur la 10-an de marto 1854. En 1874 oni starigis memorkolonon al la loko de ekzekuto. Dum lia instruista kariero li verkis plurajn lernolibrojn kaj aliajn verkojn.
Buritis
(oficiale Município de) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Noroeste de Minas (do "Nordokcidento de Minas-Ĝerajso") kaj en la mikroregiono Unaí. Laŭ la stato de en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
A.C. Milan
Associazione Calcio Milan estas profesia futbalklubo en Milano, Italio. Ĝi estis fondita la 16-a de januaro 1899. La posedanto kaj prezidanto estas Jason Wong.
Ĝia stadiono nomiĝas Stadio Giuseppe Meazza (San Siro), kiu disponas je pli ol 85.700 sidlokoj. La futbalistoj estas vestitaj en ruĝa-nigra ĉemizo kun nigra pantalono. La subtenantaro estas konata kiel rosso-neri (ruĝ-nigraj).
Kune kun Juventus kaj Inter, Milan apartenas jardekojn al la tri plej grandaj kluboj en Italio. Interalie ĝi trifoje gajnis la Interkontinentan Pokalon.
George Psalmanazar
George PSALMANAZAR (naskiĝis en 1679 - mortis en 1763) estas kaŝnomo de impostoro aŭ mistifikisto kiu aperis en Eŭropo en la 17-a jarcento deklarante sin tajvanano konvertita al kristanismo. Malgraŭ lia eŭropa aspekto, inkluzive bluaj okuloj, multaj homoj kredis lin franca.
Li iris al Britio kie li fariĝis anglikana pastro kaj publikigis tutan fikcian Historical and Geographical Description of Formosa (Historia kaj Geografia Priskribo pri Tajvano) en 1704 kiu inkluzivas la fikcian "Formosa lingvo". Universitato de Oxford eĉ invitis lin instrui al ĝiaj studentoj la "Formosan" lingvon. Anglikana episkoparo mendis al li formosanan tradukon de anglikana katekismo.
Li poste iĝis teologia eseisto, kaj amiko kaj konato de Samuel Johnson kaj aliaj konataj figuroj en 18-a jarcenta literatura rondo en Londono.
Li konfesis sian mistifikon en membiografio publikita en 1764, post lia morto.
Fikcia verko, sed konstruita lingvo
La libro de Psalmanazar ankaŭ priskribis la Formosan-lingvon, fruan ekzemplon de konstruita lingvo. Liaj klopodoj tiurilate tiom konvinkis, ke germanaj gramatikistoj inkluzivis specimenojn de lia tiel nomata "Formosana alfabeto" en libroj pri lingvo ĝis la 19a jarcento, eĉ post kiam lia pli granda trompado estis elmontrita.
Jen lia "traduko" de la Sinjoro-Preĝo:"Amy Pornio dan chin Ornio vicy, Gnayjorhe sai Lory, Eyfodere sai Bagalin, jorhe sai domion apo chin Ornio, kay chin Badi eyen, Amy khatsada nadakchion toye ant nadayi, kay Radonaye ant amy Sochin, apo ant radonern amy Sochiakhin, bagne ant kau chin malaboski, ali abinaye ant tuen Broskacy, kens sai vie Bagalin, kay Fary, kay Barhaniaan chinania sendabey. Amien."La Formosan-konlang ricevis la kodojn qfo kaj art-x-formosan en la Registro de Kodoj ConLang.
35316 Monella
35316 Monella estas tre malgranda, tre hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la italaj astronomoj Piero Sicoli kaj Marco Cavagna elde la Observatorio de Sormano en Lombardujo (Italio).
Nomo
Ĝia nomo honoras la italan amatoran astronomon Rinaldo Monella, fakulo pri fotoelektra fotometrio, farante ĉefe observojn de novaoj kaj kataklismaj variantoj. Li verkis multenombrajn artikolojn por astronomiaj revuoj de pluraj italaj kaj internaciaj asocioj.
(12030) 1997 BF3
(12030) 1997 BF3 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Takao Kobayashi elde la Observatorio de Ooizumi en gubernio Gunma (Japanio).
Podeni (Cluj)
Podeni [podenj] (hungare: Székelyhidas [sEkejhidaŝ]) estas vilaĝo en Rumanio sud-okcidente de Torda. Administre ĝi apartenas al komunumo Moldovenești.
Podeni estas la plej suda vilaĝo en distrikto Cluj.
Loĝantaro
En 1910 Székelyhidas havis 1612 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 859 (rumanoj).
Historio
Ĝia unua mencio estas el 1291. Ĝi estis ekleziejo de 1332. Jam ekde de la 16-a jarcento ĝi estas loĝata de rumanoj. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, al Torda-Aranyos.
Salomėja Zaksaitė
Salomėja Zaksaitė (25-a de julio 1985 en Kaŭno) estis litova majstrino inter junularo de ŝakludo (WIM), juristo.
Kariero
En 2003 ŝi iĝis majstrino inter junularo (WIM).
Gintautas Petraitis (* 1944), ICCGM, Vaidas Sakalauskas (* 1971), IM, estis unu el ŝiaj trejnistoj.
Gimnazio Kaŭna Teknologia Universitato (1998-2003). Magister Juris, Universitato Vilno (2008), Doktoro (Ĵuro, 2012).
Němčičky
Nomon Němčičky havas pluraj municipoj:
Hiller
Hiller:
Hohentengen (Supra Ŝvabio)
Hohentengen - prononco - estas komunumo ensudokcidenta  Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Sigmaringen kaj en la distriktaro Tübingen de la federacia lando Baden-Virtembergo. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Satyagraha
Satyagraha aŭ vojo de la vero estas strategio, kiun kreis Mohandas Karamchand Gandhi kaj kiu baziĝas sur ne-perforto kaj civila malobeo. La tri bazeroj estas:
Satyagraha estas ankaŭ opero far Philip Glass.
Keşap
Keşap estas urbo en provinco Giresun en Turkio. Ĝi apartenas al la Nigramara regiono de la lando, do situas ĉe la suda bordo de la Nigra Maro.
Krøderen
Krøderen estas lago en Norvegio, en provinco Buskerud. Ĝi troviĝas en komunumoj de Flå kaj Krødsherad kaj nomata nakaŭ kiel Krøderfjord. Ĝi etendiĝas 41 km en nord-suda direkto de loko Krøderen. La plej alfluanto estas Hallingdalselva en nordo de la lago, la elfluo okazas tra Snarumselva ĉe suda fino de la lago.
Ĝi grandas 42,88 km², havas perimetron de 113,81 km kaj profundon de 119 m.
Ĉe Noresund (ĉe RV 7) ekzistas ponto super la lago; ĉe tiu parto, la lago larĝas nur 200 m.
Polico
Polico estas administracio komisiita por prizorgi la publikan ordon kaj sendanĝerecon. En la policejo laboras policistoj (policanoj).
Polico kaj Esperanto
Estas merito de la iama hungara polica inspektoro, Aŭgusto Marich, kolekti unue izolulojn al unueca organizo. En 1908 li eldonis la gazeton „Polica Revuo“, sed monmanko tre baldaŭ ĉesigis ĝin. En 1911 la prezidanto de la Polica Klubo Esperantista de Parizo A. Miguiere kaj ĝia sekretario, E. Tison, policinspektoroj, fondis la Internacian Esperantistan Polican Asocion kaj eldonis revuon Internacia Polica Bulteno. Samjare en Antverpeno fondiĝis Esperantista Polica Asocio, kiu ne etendiĝis al aliaj landoj. La milito ĉesigis ambaŭ unuiĝojn.
En 1922 Marich eklaboris, en Budapeŝto eldonis novan revuon La Policisto. Dum la UK en Nürnberg 1923 policistoj el 6 landoj fondis la Tutmondan Polican Ligon (TPL), laŭ iniciato de Marich, kiu nomiĝis ĝenerala direktoro. Iom post iom Marich agis tute memvole, fondis pliajn ligojn profesiajn, celis unuigi ĉiujn kune kun la anoj de TPL en Tutmonda Ligo de la Ordo. Li emis ordigi la ordon kaj fine atingis ĥaoson kompletan. Li uzis fantaziajn statistikojn pri milo da membroj kaj sekretarioj, daŭre eksperimentis per provoj laŭ subitaj ideoj: Malgraŭ promesoj kaj certigoj, La Policisto aperis ne regule, ĉiujare nur kelkfoje, ĝis fine en 1928 ĝi malaperis. Post dujara silento li en 1930 ekeldonis en Nederlando La Policiston mimeografite, ŝajnigante plenan interkonsenton de la liganaro.
Multe da energio, tempo kaj mono estis perditaj per la agado de Marich, sed per helpo de Internacia Centra Komitato (ICK) kaj Universala Esperanto-Asocio (UEA) la reorganizado de la ligo iom post iom sukcesis. Vicprezidanto P. Beier, direktoroj A. Pohle kaj Paul Teuchner kaj ĉefkasisto A. Grafe dissendis dumil alvokojn al ĉiuj liganoj por inviti ilin, fondi novan pli bonan ligon. Rezulto estis konstato ke centoj de la enregistritaj anoj ekzistis nur sur papero, krom 50 anoj el Leipzig apenaŭ la sama nombro de la iamaj anoj de TPL respondis kaj deklaris realiĝon al la nova ligo, kiu nomiĝis Internacia Polica Ligo (IPL) kaj efektive en 1930 estis fondita en Dresdeno. Prezidanto fariĝis d-ro M. Ruth en Bern, liga direktoro Paul Teuchner en Leipzig, ĉefkasisto A. Grafe en Chemnitz, redaktoro A. Pohle en Dresdeno. IPL interkonsentis kun UEA pri reciproka interŝanĝo de servoj.
Ĉefe post la unua mondmilito diversaj registaroj kaj magistratoj interesiĝis pri Esperanto kaj ĝia enkonduko en la polico. Specialaj kursoj por policistoj efektivis en 1907: Stokholmo, en 1909: Bukareŝto, Galatz, Dresdeno, Bonn-Bad Godesberg, en 1914: Parizo, en 1916: Ĥarbin, en 1921: Lisbono, en 1923: Londono, en 1924: Ateno, Leipzig, Linz, Vieno, Talino, en 1925: Varsovio kaj ĉiuj pli grandaj urboj de Pollando, Graz, Antverpeno, en 1930: Berlino, Antverpeno, en 1931: Oslo, Ocu (Japanio), Kolding, Riesa, Hamburgo, Lisbono. Dume en aliaj lokoj nenomitaj en polica rondo nur ekflamis la lernado, sed en la nomitaj urboj ĝenerale oni fondis grupojn, kies parto trovis registaran kaj magistratan subtenojn. En 1923, 1924, 1926 la sakslanda ministerio de interno pagis Esperanto-kursojn el ŝtata kaso en Leipzig, Chemnitz, ĝendarmaj stacioj Arnsdorf kaj Rodewisch sub la kondiĉo, ke la kursa partopreno estu deĵora devo. En 1927 la saksa ŝtata policadministracio aplikigis la ekzamenregularon por fremdlingvaj lernantoj ankaŭ por Esperanto. En 1930 en Berlino la policprezidanto disponigis por tri Ĉeh-kursoj kun pli ol ducent policistoj senkostan instruejon kaj ĉiujn elspezojn por instruado pagis la prusa ministerio de interno. En 1921 la sakslanda kaj en 1926 la prusa ministerioj dekretis, ke esperantistaj policistoj portu post sukcesa ekzameno la Esperanto-insignon. Enkonduko de Esperanto en policaj lernejoj okazis en 1920 en Madrid, en 1924 en Bukareŝto, Vieno, Linz, Weimar kaj Hannoversch Münden. En 1921 la polica direkcio en Leipzig ordonis establon de Esperanto-deĵorejo, sekvinta la ekzemplon de Dresdeno.
La ĉi-tema artikolo en Enciklopedio de Esperanto el 1934 aldonas ankoraŭ, ke "multloke la Esperanto-afero bone komenciĝis, sed post finiĝo de la kurso la intereso malfortiĝis kaj fine ĉesis, kvankam la dekretoj publikigitaj ankoraŭ validas. Gravan rolon ludos la uzado de Esperanto en la kriminala fako kaj IPL atendas tion post ne longe."
Komence de 1933 IPL ricevis gravan instigon, kiam akceptis la oficon kiel liga prezidanto Henri Mouton, ŝtata konsilisto en la Prefekturo de Polico en Parizo.
La policfaka gazeto Internacia Polica Bulteno, kiu jam de 1911 ĝis 1914 aperis kiel organo de IPEA, reviviĝis en 1928, aperinta kiel monata polica fakrevuo kaj oficala organo de IPL. Administranta redaktoro de la gazeto en 1933 estis s-ro Schwartz, "inspecteur de police spéciale", en Strasburgo-Meinau, Francio.
Literaturo
''Centrum szkolenia policji w Legionowie. Wiedza i umiejętności. Police Training Centre en Legionowo. Knowledge and skills'', Legionowo 2020, p. 111 ISBN 978-83-62455-39-3
Carl Laemmle
Carl LAEMMLE (n. la 17-an de januaro 1867 - m. la 24-an de septembro 1939) estis germandevena kaj usona filmproduktoro. Li fondis la firmaon Universal Studios.
Post la morto de sia patrino, Carl Laemmle alvenis al Usono en Novjorkon la 27-an de februaro 1884, kie li retrovis sian fraton, kiu trovis postenon por li. En 1906, li decidis investi siajn ŝparaĵojn en kinarton, kaj fondis kune kun sia edzino dissendfirmaon nomitan "Laemmle Film Service". Li poste kreis sian unuan produktoran kinfirmaon, la Independent Motion Picture Company, kiu financis pli ol cent filmojn nur dum sia unua jaro.
Laemmle vendis Independent Motion Picture Company en 1912 kaj uzis la monon por fondi la Universal Film Manufacturing Compagny. Harold Lloyd, Harry Carey kaj Lon Chaney fariĝis la unuaj filmsteluloj de la kompanio.
Listo de famuloj naskiĝintaj en Pest
Memoru, ke urbo Pest ekzistis ĝis 1873!
Jen listo de famuloj de Pest (urbo):
9514 Deineka
9514 Deineka estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la ukraina astronomino Ljudmila Vasilievna Ĵuravljova elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio (en tiama Sovetunio, nun en Aŭtonoma Respubliko Krimeo.)
Ĥemedo
Ĥemedo, origine Khemed, estas fikcia emirlando, kaj aperas dufoje en la aventuroj de Tinĉjo.
22057 Brianking
22057 Brianking estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Brian King, kiu mentoris unu finalist(in)on de la scienca konkurso por lernantoj en lasta jaro de mezlernejo The Discovery Channel Young Scientist Challenge (DCYSC) de 2005. Li estas instruisto ĉe la Yearling Middle School de Okeechobee (Florido).
Abu-Hamado
Abu-Hamado (Abu Hamad) estas urbeto de Sudano sur la dekstra riverbordo de la Nilo, 555 kilometrojn (aŭ 345 mejlojn) per trajno norde de Ĥartumo. Ĝi kuŝas ĉe la centro de la granda S-forma kurbo de la Nilo, kaj de la relo al Ŭadi-Halfao transiras rekte la Nubia dezerto, iome okcidente de la malnova karavanvojo al Korosko. Branĉa relo, 138 mejlojn longe, el Abu-Hamado descendas la dekstran riverbordon de la Nilo al Karejmo en la Dongola mudirio.
La urbeto nomiĝas pro celebrita ŝejko enterigita tie, kies tombon vojaĝantoj transirantaj la dezerton uzis ekse deponi ĉiujn superfluajn komercaĵojn, la sankteco de la sanktula tombo garantianta ilian sekurecon.
Kombinaĵo de 6 kvinlateraj prismoj
En geometrio, kombinaĵo de ses kvinlateraj prismoj estas uniforma pluredra kombinaĵo, nememspegulsimetria simetria ordigo de 6 kvinlateraj prismoj, laŭliniigitaj laŭ la aksoj de kvinobla turna simetrio de dekduedro.
Ĉi tiu kombinaĵo havas la saman situon de verticoj kiel la uniforma granda rombo-dudek-dekduedro kaj la senpintigita granda dekduedro.
Amfibia veturilo
La unuan tian veturilon kun propra movumo, vaporbuldozo nomita Orukter Amphibolos, prezentis usona inventinto Oliver Evans en la jaro 1805, eĉ kiam ne estas konate, ke ĝi iam moviĝus sur tero. Je unu jaro pli poste, do en 1806, franco Fournier kunigis ŝelon de ŝipo kaj karoserion de ia veturilo, kaj tio estis vera amfibio.
Dum la dua mondmilito kelkaj tankoj estis alikonstruitaj, kiel ekz. M4 Sherman, el kiu estiĝis DD tanko, sed kiu dum elŝipiĝo en Normandio tro da sukcesojn ne atingis, ĉar 80% de tiuj ĉi tankoj dronis dum vojaĝo al marbordo.
Harbke
Harbke estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Börde de la federacia lando Saksio-Anhalto, kaj krome estas parto de komunumaro, do grupiĝo de pluraj najbaraj komunumoj por komuna plenumo de iuj administraj servoj, nomata Verbandsgemeinde Obere Aller laŭ la tie fontanta rivero Aller. Fine de la jaro la komunumo havis  loĝantojn.
Hedonismo
Hedonismo (el la greka ηδονή [hedone], "plezuro") estas filozofia ismo, kiu prezentas la plezuron kiel la celo de la ekzistado. Tamen, ne ĉiaj plezuroj estas hedonismaj, iaj devas esti forpuŝataj por eviti pli egan malplezuron al si mem aŭ al aliulo.
Maksimo de Nicolas de Chamfort resumas la hedonisman idealon:
Ĝui kaj ĝuigi, vundante nek vin mem, nek aliulon, jen, mi pensas, la fundamento de ĉia moralo.
Hedonismo ne estas filozofio centrata je la celeco de sia propra ekzistado. Multe da hedonistaj filozofoj defendis poziciojn : ateismajn aŭ agnostikajn (Epikuro), materialismajn (Demokrito), liberecajn, anarkiismajn (Michel Onfray depostulas la anarkion, kiel politika maniero de hedonismo).
Historio
La ismo estas asociata, ĉefe dum la antikveco, al Aristipo el Cireno kaj al la cirenismo, sed ankaŭ al Epikuro, kvankam la difino de la plezuro estas malsama inter tiuj du filozofoj.
Epikuro diris, ke nuntempa ekscesa plezuro devas esti evitata, se ĝi kondukas al estonta doloro. La cirenistoj diris, ke la plezuro ĉiam estas la nuntempa celo de la ago, eĉ se tiu fino estas relativigata kaj tempe ŝanĝas.
Jeremy Bentham, fondinto de la utilismo, komprenis ĝin kiel "hedonisma kalkulo", kiu devis sistemigi la ideon de plezurdozo en la Filebo de Platono. Tiu kalkulo estas unu el la bazoj de la modeladoj en la decidteorio.
John Stuart Mill, kiu adis la utilismo, poste riproĉis al Bentham de ne doni kvalitan hierarkion de la ecoj de la plezuroj. Sed tia hierarkio irigas el la hedonismo por penetrigi aliajn valorigadojn kaj aliajn finojn (kiel la "vivo bona pri la homo", kiu serĉas valoron de feliĉo pli ol la plezurojn.
Kilis
Kilis estas urbo en Turkio. Ĝi apartenas al la Mediteranea regiono de la lando, situas proksime de la limo al Sirio kaj estas la administra centro de samnoma provinco Kilis. Fine de la jaro 2012 la urbo mem havis 85 119 loĝantojn, la tuta urba distrikto 99 056 loĝantojn.
María Candelaria
Ĵurnalistino demandas al maljuna artisto pri la portreto de bela nuda indianino pri kiu li neniam parolis. La artisto rakontas la historion de María Candelaria, juna indiĝenino de Ŝoĉimilko de komenco de la 20-a jarcento. La junulino estis malakceptita de sia kunlokanoj ĉar ŝi estas filino de prostitutino. Kuraĝas rilati al ŝi nur Lorenzo Rafael, juna indiĝeno kiu adoras ŝin, sed ilia amo dependas de la kapricaj ludoj de la destino.
Porpetto
estas komunumo en la orienta parto de norda Italio, proksime je la limo al Slovenio. Ĝi situas en la regiono Friulo-Venecio Julia kaj, ene de ĝi, en la tradicia provinco Udine, kiu ekde aprilo 2018 ne plu estas oficiala administra unuo - nun la loko formale apartenas al administra unuo nomata ''. Fine de en la komunumo vivis. Kristana patrono estas Vincento de Zaragozo, kies memortago sekve estas la komunuma festotago. Najbaras la komunumoj Castions di Strada, Gonars, San Giorgio di Nogaro kaj Torviscosa.
Duonrekta demokratio
Klasike demokratio estis dividita en du grandaj formoj: nome rekta kaj reprezenta. Krome kelkaj fakuloj distingigas ankaŭ trian kategorion intermezan, nome la duonrekta demokratio, kiu foje estas akompanata nuance al la nerekta demokratio. En la duonrekta demokratio la popolo normale partoprenas regule en periodaj balotadoj por reprezenta demokratio (tio estas elekto de parlamento), sed krome povas esprimiĝi rekte en partikularaj cirkonstancoj, baze pere de kvar mekanismoj:
Ági Kökényessy
Ági Kökényessy [kokEnjeŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo Kökényessy Ági estas hungara aktoro, voĉoaktoro, rakontanto, reĝisoro. Ági Kökényessy naskiĝis la  en Budapeŝto.
Biografio
Ági Kökényessy aĝis 3, kiam ŝi estis jam voĉoaktoro. Post jaroj ŝi kantis en infana koruso de Hungara Radio. Ŝi akiris diplomon en Teatran kaj Filman Altlernejon en 1989, poste ŝi aliĝis al Teatro Madách. Ŝi ricevis ne nur prozajn, sed ankaŭ kantajn (en muzikaloj) rolojn. En 2012 ŝi aliĝis al trupo de Újszínház. Ekde la sekva jaro ŝi iĝis ankaŭ reĝisoro. Krom la teatraj taskoj ŝi kontinue estas voĉoaktoro. Ŝi havas edzon kaj naskis filon.
Sándor Remig Bárdos
Sándor Remig Bárdos [ŝAndor bArdoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Bárdos Sándor Remig estis hungara pastro, ĉefabato, benediktana monaĥo, instruisto. Lia familia nomo estis Ptacsek ĝis 1890.
Sándor Remig Bárdos naskiĝis la  1868 en Hungara reĝlando en Ipolyság (nuntempa Šahy en Slovakio). Li mortis la 1932 en Balatonfüred.
Biografio
Sándor Remig Bárdos aliĝis al benediktanoj en 1885. Li monaĥiĝis en 1891, li pastriĝis en la sekva jaro. Komence li instruis en gimnazio en Esztergom, en 1907 lernejestro en Kőszeg. En 1920 li estis elektita ĉefabato de Pannonhalma. Inter 1927 kaj 1932 li estis ankaŭ senatano.
Kantono Crawford (Viskonsino)
Kantono Crawford - angle Crawford County - estas kantono en la usona subŝtato Viskonsino. Ĝia ĉefurbo estas la samnoma urbo Prairie du Chien. Laŭ la stato de la jaro en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La kantono estis fondita la.
Krimeo
Krimeo (aŭ Krimea Duoninsulo) estas duoninsulo en norda parto de la Nigra maro, kun ĝia orienta marbordo laŭ la Azova maro. Norde ĝi limas la Ĥersonan provincon de Ukrainio, okcidente, sude kaj sudoriente - la Nigran Maron, nord-oriente - la Azovan maron. Norde ĝi konektiĝas al la kontinento per mallarĝa Perekopa terkolo (ĉ. 8-20 kilometrojn larĝa). Oriente de Krimeo, inter la Nigra kaj Azova maroj troviĝas la Kerĉa duoninsulo (inter ĝi kaj la Tamana duoninsulo estas 3-13 kilometrojn larĝa Kerĉa markolo). Okcidente la mallarĝiĝanta parto de Krimeo formas la Tarĥankutan duoninsulon. Ekde 2014 Krimeo estas regata de Rusio, sed de la vidpunkto de internacia juro plu apartenas al Ukraino.
Etimologio de la nomo
La etimologio de la vorto Krimeo estas diskutata. Laŭ la plej ofte citata versio ĝi devenas de nomo Qırım (malnova nomo por la moderna urbo Starokrimo, iama ĉefurbo de la Krimea provinco de la Ora Hordo, tradukite — "mia monteto").
Laŭ la aliaj supozoj ĝi devenas de iu tjurka vorto, signifanta jen remparo, jen kavo, jen simple tero. Iuj rilatigas la nomon Krimeo al la helena κρημνός (kruta loko, ankaŭ nomo de iu teritorio en Skitio), tamen tiu supozo ne estas tre verŝajna. En antikva nomo de Krimeo — Taŭrido (latine Taurica, helene Ταυρική) — devenas de la nomo de antikva Krimea tribo.
Franca Okcidenta Afriko
Franca Okcidenta Afriko (Afrique occidentale française, AOF) estis federacio de ok francaj koloniaj teritorioj en Afriko: nome Maŭritanio, Senegalo, Franca Sudano (nuna Malio), Franca Gvineo, Eburbordo, Supra Volto (nuna Burkino), Franca Dahomejo (nuna Benino) kaj Niĝero. La ĉefurbo de la federacio estis Dakaro. Tiu federacio ekzistis el 1895 ĝis 1960.
Magdalena Ocotlán
Magdalena Ocotlán estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaxaca. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Magdalena Ocotlán. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 20 049.
Franca Okcidenta Afriko
Historio
Ĝis post la Dua Mondmilito preskaŭ ĉiuj afrikanoj loĝantaj en la kolonioj de Francio ne estis civitanoj de Francio. Anstataŭe, ili estis "Francaj Subjektoj", kun manko de juraj rajtoj, de posedaj rajtoj, rajtoj al veturado, malkontento, aŭ voĉdonado. La escepto estis la Kvar Komunumoj de Senegalo: tiuj areoj estis urboj de la malgranda Senegala Kolonio en 1848 kiam, ĉe la nuligo de sklaveco fare de la Dua Respubliko de Francio, ĉiuj loĝantoj de Francio ricevis egalecajn politikajn rajtojn. Ĉiu ajn kiu povas provi, ke ĝi naskiĝis en tiuj urboj estis laŭleĝe franca. Ili povus voĉdoni ĉe parlamenta elektado, kiu estis antaŭe dominata de blankuloj kaj de mestizoj loĝantoj en Senegalo.
La Reĝlando Dahomejo estis afrika reĝlando lokita en la sud-okcidento de la nuna Benino inter la 17-a jarcento kaj la fino de la 19-a jarcento.
Krimeo
Malnova historio
La plej antikvaj spuroj de hom-aktivado en Krimeo rilatas al la epoko de paleolito (en kelkaj antikvaj setlejoj estis trovitaj restaĵoj de neandertalaj homoj). En la unua jarmilo a.K. en Krimeo loĝis cimeroj (antikva tribo de nordaj bordoj de la Nigra Maro). En la 7a jarcento a.K. cimeroj estis konkeritaj de skitoj, la supervivintaj posteuloj de cimeroj estas konataj kiel taŭroj. La praloĝantoj de Krimeo okupiĝis plej parte pri ĉasado, fiŝkaptado, bestobrerado kaj primitiva terkulturado.
Franca Okcidenta Afriko
Historio
Francio partoprenis en la Disdivido de Afriko en la 1880-aj kaj 1890-aj jaroj, ili konkeris grandajn internajn areojn, kaj dekomence ili refis ilin ĉu kiel parto de la senegala kolonio, aŭ kiel sendependaj entoj. Tiuj konkeris areojn kiuj estis kutime regataj de francarmeaj oficiroj. Fine de la 1890-aj jaroj, la franca registaro ekestris la teritorian etendon fare de siaj oficiroj, kaj transdonis ĉiun teritorion okcidente de Gabono al ununura guberniestro baze en Senegalo, kun rekta informo al la Ministro de Transmaraj Aferoj. La unua ĝenerala guberniestro de Senegalo estis nomita en 1895, kaj en 1904, la teritorioj sub lia estrado formale iĝis la Franca Okcidenta Afriko (AOF). Gabono iĝis poste la sidejo de sia propra federacion Franca Ekvatora Afriko (AEF), kies okcidenta limo estis ĉe la moderna limo inter Niĝero kaj Ĉado.
Magdalena Ocotlán
Geografio
Magdalena Ocotlán apartenas al la distrikto Ocotlán al kiuj apartenas entute 20 komunumoj. Ĝi situas en la regiono Centro (ankaŭ nomata Valles Centrales), kiu estas en la centro de la subŝtato Oaxaca. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 1060 loĝantojn. El tiuj estis 489 viroj kaj 571 virinoj. La komunumo havas surfacon de 24.24 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 1540 metroj super la marnivelo.
Franca Okcidenta Afriko
Historio
Post la Falo de Francio, dum la Dua Mondmilito, la francaj kolonioj restis ĉe la registaro de Vichy. Okazis du bataloj por revenigi la koloniojn al la flanko de la Libera Francio. Finfine liberfrancaj fortoj prenis kontrolon de Gabono kaj la Franca Ekvatora Afriko, dum la Franca Okcidenta Afriko restis sub kontrolo de Vichy ĝis la invado fare de aliancanoj en Nordafriko (Operacio Torĉo) en novembro 1942.
Krimeo
Malnova historio
En la 6a-5a jarcentoj a.K. en Krimeo aperas helenoj, kiuj fondas ĉi tie kelkajn koloniojn (la plej famaj - Ĥersoneso, Teodozio, Pantikapeo).
Magdalena Ocotlán
Sociogeografio
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 150 indiĝenoj. El tiuj 128 aĝis pli ol 5 jaroj. Entute 128 personoj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).
Franca Okcidenta Afriko
Historio
Post la Dua Mondmilito, la franca registaro ekis procezon por etendi limigitajn politikajn rajtojn en siaj kolonioj. En 1945 la Provizora Franca Registaro rezervis dek sidlokojn por la Franca Okcidenta Afriko en la nova Konstitufara Asembleo alvokita al verkado de nova Franca konstitucio. Tiuj elektoj alportis novan generacion de franc-edukitaj afrikanoj. La 21an de oktobro 1945 estis elektitaj ses afrikanoj nome Lamine Gueye, el Senegalo/Maŭritanio Leopold Sedar Senghor, el Eburbordo/Supra Volto Félix Houphouët-Boigny, Dahomejo/Togo Sourou Migan Apithy, Sudano-Niĝero Fily Dabo Sissoko, kaj Gvineo Yacine Diallo.
Magdalena Ocotlán
Sociogeografio
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Franca Okcidenta Afriko
Historio
Ekde 1946, tio precizigis en balotadoj por lokaj reprezentantoj, dekomence kun nur limigita konsulta povaro, sed ili jam povis aprobi lokajn buĝetojn. Ekde Junio de 1956 funkciis universala voĉdonrajto ĉe ĉiuj elektoj en ĉuj francaj afrikaj kolonioj, unuafoje por la municipa balotado fine de 1956. La Konstitucio de la Kvina Respubliko de Francio de 1958 denove ŝanĝis la strukturon de kolonioj el la Franca Unio al la Franca Komunumo. Ĉiu teritorio iĝus "Protektorato" kun konsulta asembleo nome Nacia Asembleo. La franca registaro nomunis afrikanojn por la postenojn de guberniestroj kun rango de ŝtatestroj. Laŭjure, la federacio ĉesis ekziston post Septembro de 1958 kiam referendumo aprovis la kreon de la Franca Komunumo. Ĉiuj kolonioj escepte Gvineo voĉdonis resti en la nova strukturo. Gvineanoj voĉdonis klare por sendependeco. En 1960, nova revizio de la franca konstitucio, permesis al la membroj de la Franca Komunumo unuflanke ŝanĝi siajn proprajn konstituciojn. Senegalo kaj la iama Franca Sudano iĝis la Malia Federacio (1960–61), dum Eburbordo, Niĝero, Supra Volto kaj Dahomejo sekve formis la mallongvivan enton Unio Sahel-Benino. Poste aliaj tujaj ŝanĝoj okazis ĝis la nuna ŝtataro.
Krimeo
Malnova historio
En la jaro 438 a.K. la ĉefreganto de Pantikapeo deklaris sin reĝo kaj tiel en la orienta parto de Krimeo aperis la Bospora Reĝlando. Komence tiu ŝtato prosperis kaj vigle komercis kun Ateno, sed sub premo de skitoj (kiuj fondis en la stepa parto de Krimeo sian ŝtaton en la 3a jarcento a.K.) en 114 a.K. ĝi subiĝis al la protekto de la caro Mitridato la 6-a, reganto de Ponto.
En la 3-4a jarcentoj p.K. Krimeon invadas diversaj triboj. Sub atakoj de gotoj kaj hunoj la Bospora kaj Skita ŝtatoj pereis, ĉiuj antikvaj urboj estis ruinigitaj. En la dua duono de la unua miljaro p.K. la loĝantaro de Krimo konsistis plejparte el posteuloj de skitoj, taŭroj, gotoj, sarmatoj, ĥazaroj; restas iom da helenoj kaj aperas slavoj.
Fine de la 10a jarcento p.K. Krimeo estis konkerita de la Kieva Regno, ĝia orienta parto iĝis parto de Tmutarakana princlando. En 988 la Kieva princo Vladimiro konkeris Ĥersoneson kaj estis baptita ĉi tie, deklarinte ortodoksan kristanismon oficiala religio de Kieva Rusio.
Komence de la dua jarmilo p.K. Krimeo troviĝis sub kultura kaj politika influo de Bizancio. En la sud-okcidenta parto de la duoninsulo aperas etaj ŝtatoj, la plej signifa el kiuj estas la princlando Teodoro (12a-15a jarcentoj p.K.). En la 13a jarcento sur la bordoj de Krimeo aperas italoj (venecianoj kaj ĝenovanoj), kiuj fondas sur la suda bordo de Krimeo kelkajn setlejojn: Balaklavo (antikva nomo Cembalo), Kafo (en la loko de nuna Teodozio) kaj Sudako (antikvaj nomoj Soldaia, Sugdea).
Krimea Ĥanlando
En la 13a jarcento p.K. Krimeon invadas mongoloj kaj ĝi fariĝas parto de la Ora Hordo. Post disfalo de la Ora Hordo en 1443 en Krimeo aperas memstara ŝtato – la Krimea Ĥanlando (kun ĉefurbo en Baĥĉisarajo). En la jaro 1475 ĝi variĝas vasalo de la Otomana Imperio. Dum tiu tempo en Krimeo aperas islamo kaj formiĝas la krime-tatara nacio.
La Krimea Ĥanlando havis viglajn diplomatiajn rilatojn kun Rusio, Pollando, Litovio kaj aliaj landoj (kun multaj ĝi ankaŭ militis). Por forigi la minacon de la krime-tataraj invadoj fine de la 17a jarcento Rusio komencis batali kontraŭ la ĥanlando. En la jaro 1774 rezulte de Rusuj-Turkuja milito la Krimea Ĥanlando estis sendependigita disde la Turkuja influo kaj transiris al stato de protektorato de Rusio. En la jaro 1783 la Krimea Ĥanlando estis likvidita kaj Krimeo iĝis parto de Rusuja Imperio.
Krimeo en Rusuja Imperio
La 9an de aprilo 1783 Krimeo estis oficiale aneksita de Rusuja Imperio. Ĝi iĝis parto de la Taŭrida Gubernio kun ĉefurbo en Simferopolo. Rusuja regado estis pozitiva por la ekonomio de Krimeo - plivigliĝis la industrio kaj agrikulturo, aperadis novaj urboj (en la jaro 1783 estis fondita Sebastopolo, kiu baldaŭ fariĝis la ĉefa haveno por la nigramara ŝiparo de Rusio).
La anekso de Krimeo fare de Rusio kaŭzis amasan formigradon de krime-tataroj en Turkion. Tiu proceso daŭris ĝis proksimume mezo de la 19a jarcento, kiam la formigrado haltis kaj la kvanto de krime-tataroj en Krimeo stabiliĝis (ĝi proksimume kvaroniĝis kompare al la kvanto de krime-tataroj antaŭ la anekso). Amasa enmigrado de rusoj kaj ukrainoj en Krimeon kaŭzis signifan pligrandigon de la slava parto de la loĝantaro.
En la jaroj 1853-56 Krimeo estis areno de la Krimea (Orienta) milito de Rusio kontraŭ Turkio, Britio kaj Francio. De la 13-a de de septembro 1854 ĝis la 27-an de aŭgusto 1855 la rusia armeo heroe defendis Sebastopolon kontraŭ la kvante pli grandaj fortoj de la aliancanoj, tamen la defendado finiĝis per malvenko.
Meze de la 19a jarcento la ekonomia evoluo de Krimeo signife plivigliĝis (plejparte Krimeo estis agrikultura regiono). En la jaroj 1869-1875 aperis la fervojlinio Ĥarkovo-Sebastopolo. Proksimume en la sama tempo Krimeo (precipe la Suda Bordo de Krimeo) famiĝis kiel kurac-loko kaj fariĝis alloga por nobelaro kaj diversaj artistoj. Sur la suda bordo aperis multaj palacoj de riĉuloj kaj membroj de la cara familio (la plej famaj estas la Livadia palaco kaj la Voroncova palaco).
Ĝis la Oktobra Revolucio de la jaro 1917 Krimeo restis agrikultura regiono kun tre malgranda proletaro. Aparta ĝia karakterizo estis (kaj plu estas) ĝia multnacieco.
Krimeo dum Sovetia tempo
Januare 1918 en tuta Krimeo ekregis la Sovetia potenco. La 21-an de marto 1918 estis kreita Soveta Socialisma Respubliko Taŭrido kiel parto de Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko.
Ekde aprilo 1918 ĝis novembro 1920 Krimeo estis areno de la Rusa Enlanda Milito; ĉi tie aperis kaj ŝanĝis unu la alian kelkaj registaroj de invadantoj.
Dum la Dua Mondmilito Krimeo estis areno de aktiva batalado de Sovetio kontraŭ Germanio. La okupado de Krimeo fare de germanoj daŭris ekde oktobro 1941 ĝis majo 1944. La sovetiaj batalantoj heroe defendadis Sebastopolon de oktobro 1941 ĝis julio 1942, pro kio la urbo ricevis la honoran titolon "Urbo-Heroo"; la saman titolon ricevis ankaŭ Kerĉo.
Post liberigo de Krimeo en majo 1944 komenciĝis la restarigo de la mastrumado kaj ekonomio. En majo 1944 okazis la perforta deportado de krime-tataroj fare de la Sovetia registaro (la krime-tataroj estis ekzilitaj plejparte en la Uzbekan Respublikon, multaj homoj mortis dum la vojaĝo - laŭ diversaj pritaksoj de 15 ĝis 50 procentoj). La oficiala preteksto por la ekzilo estis la misa kulpigo de la tuta nacio pri kunlaborado kun la germanaj okupantoj. En la jaro 1956 la krime-tatara popolo estis oficiale rehabilitita, tamen ĝis la jaro 1989 la krime-tataroj fakte ne havis la eblon reveni en Krimeon. La ekzilon de krime-tataroj sekvis iom malpli grandskalaj ekziloj de grekoj, armenoj kaj bulgaroj. Ĉio ĉi grave ŝanĝis la nacian konsiston de la krimea loĝantaro.
Februare 1945 en Jalto okazis la Jalta (Krimea) konferenco inter Stalin, Roosvelt kaj Churchill, kiu ludis gravan rolon por postmilita Eŭropo kaj por fondo de UN.
En junio 1945 Krimea Aŭtonoma Respubliko estis transformita en Krimean Provincon. En la jaro 1954 okaze de 300-jariĝo de unuiĝo de Ukrainio kaj Rusio la Krimea provinco estis transdonita al Ukrainia Sovetia Socialisma Respubliko ("kiel signo de frata amikeco inter la du popoloj", al tio aldoniĝis ankaŭ la geografiaj, ekonomiaj kaj kulturaj kialoj). Tiutempe tiu ŝanĝo estis nura formalaĵo, ĉar kaj Ukrainio kaj Rusio estis partoj de la sama lando - USSR. Tamen post la disfalo de Sovetunio la fakto de transdono de Krimeo al Ukrainio en 1954 provokis (kaj ĝis nun provokas) multajn disputojn pri eblaj pretendoj de postsovetia Rusio al la krimea teritorio.
En la dua parto de la 20a jarcento la graveco de Krimeo kiel kurac- kaj ripoz-regiono ĉiam pligrandiĝis, ĝi fariĝis kurac-regiono de la tutsovetia graveco.
Krimeo kiel parto de sendependa Ukrainio
En la jaro 1954 Krimeo iĝis parto de Ukrainio, kiu iĝis sendependa en 1991. Tiu situacio estis dolore akceptita de multaj loĝantoj de Krimeo, kiuj opiniis Krimeon historie rusa (kaj Rusia) teritorio. Al tiu problemo aldoniĝis ankaŭ la problemoj pri la Nigramara Ŝiparo de Rusio (kiu havis kiel sian ĉefan bazon la urbon Sebastopolo) - post kelkajaraj intertraktoj Ukrainio kaj Rusio interkonsentis, ke Rusio luprenos la bazon de Sebastopolo ĝis la jaro 2017 (tiu fakto estas registrita ankaŭ en la "Provizoraj decidoj" de la Ukrainia Konstitucio (de la jaro 1996). Ankoraŭ unu problemo por Krimeo iĝis la amasa revenado de la ekzilitaj krime-tataroj (de post la jaro 1989). La procesoj de repatrujigo estis akompanataj de multaj kontraŭstaroj inter la slava kaj krime-tatara popoloj (okazadis eĉ malgrandaj armil-bataloj). Tamen nun la kunekzistado de ĉiuj nacioj de Krimeo ŝajnas paca.
Laŭ la decido de la tutkrimea referendumo en 1991 estis restarigita la Krimea Aŭtonoma Respubliko (kiel parto de sendependa Ukrainio). Dum kelkaj sekvaj jaroj la Krimea gvidantaro postulis ĉiam pli da rajtoj kaj povoj; i.a. estis elektita la unua prezidento de Krimeo. Tamen, la streboj de aŭtonomemuloj ne estis subtenataj de la centra gvidantaro de Ukrainio. Post kelkaj streĉaj tensioj inter Krimeo kaj la centro la institucio de prezidenteco en Krimeo estis nuligita, kaj la rajtoj kaj povoj de la aŭtonomio estis signife limigitaj. En la jaro 1998 estis akceptita la nuna Konstitucio de la Krimea Aŭtonoma Respubliko.
Krizo de 2014
Jam en 2013 komenciĝis protestaj manifestacioj en Kievo, ĉefurbo de Ukrainio pro la fakto, ke la prezidanto Viktor Janukoviĉ rifuzis subskribi dokumenton, kiu ligus Ukrainujon kun Eŭropa Unio. Tiu rifuzo okazis la 29an de novembro 2013. Kreskis la protestoj. Ekde la 18a de februaro 2014 okazis bataloj sur la ĉefa placo de Kievo. La prezidanto de Ukrainio Janukoviĉ estis forigita de la povo. Nova registaro eklaboris en Kievo. Ekde la 2014 envenis multaj rusaj soldatoj en Krimeon. (vidu la foton) La 2014 la ĉefministro de Krimeo petis rusan militan helpon. Vidiĝis disdonoj de rusiaj pasportoj al rusparolantoj. La 2014 la krimea parlamento petis pri aliĝo de Krimeo al Rusio kaj anoncis baloton pri tio por la 16a de marto. Do dek tagojn poste. La Krimeo anoncis sendependiĝon. La Unuiĝintaj Nacioj en Novjorko, pli precize la Konsilio de Sekureco, balotis pri kondamno de tiu baloto. Rusujo uzis sian vetorajton. Ĉinujo sindetenis. La okazis baloto. La rezulto montris deziron transiri al la sino de Rusio per proks 93% de la voĉoj. Ne aperis la nombro de abstinadoj, sindetenoj. Pluraj ŝtatoj kaj fakuloj asertas, ke tiu baloto ne validas. Ili argumentas tiel: La Eŭropa Unio kaj Ukrainio subskribis la dokumenton, kiun Janukoviĉ ne volis subskribi la 29an de novembro 2013.
Sekve de tiu krizo la turismo multe suferis pro malkresko de la nombro de turistoj en alteco de 2 milionoj po jaro. Rusio intertempe provis ripari tiun situacion konstruinte la krimean ponton super la Kerĉa Markolo kiu ligas Rusion kaj la Krimeon.
Geografio
La areo de Krimeo estas ĉirkaŭ 27 mil kv. km. La distanco inter la plej norda punkto (Perekopa terkolo) ĝis la plej suda punkto (kabo Sariĉo) egalas al 207 km. La distanco inter la plej okcidenta punkto (kabo Karamruno) ĝis la plej orienta punkto (kabo Fonaro) egalas al 324 km. La longeco de la bordoj - ĉirkaŭ mil kilometroj. La plej grandaj golfoj de la Nigra Maro ĉe Krimeo estas la Karkinita golfo, la Kalamita kaj la Teodozia golfoj; la plej grandaj golfoj de la Azova maro estas Sivaŝo, la Kazantipa kaj la Arabata golfoj.