cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bata (konzerno)
En la konzerno laboras pli ol 40.000 personoj, la konzerno havas 40 produktadejon en 26 landoj kaj prozorgas 4.600 ŝuvendejojn. Ekzistas kvar vendaj regionoj: Bata Europe kun sidejo en Lausanne, Bata Asia Pacific-Africa kun sidejo en Singapuro, Bata Latin America kun sidejo en Meksikurbo kaj Bata North America kun sidejo en Toronto.
Historio
La ŝufabriko Baťa estis fondita kiel "T. & A. Baťa" la 24-an de aŭgusto 1894 fare de Tomáš Baťa (1876-1932) kaj ties gefratoj Antonín kaj Anna. La fondo okazis en la Moravia urbo Zlín, Aŭstrio-Hungario. Antonín kaj Anna retiriĝis unu jaron poste el la gvidado de la entrepreno kaj transdoni la solan respondecon al Tomáš. Post morto de Antonín en 1908, Tomáš transprenis la entreprenon tute.
Per enkonduko de fabrika produktado kaj livero al etkomercistoj, Baťa revoluciis la ŝuproduktadon, kiu okazis pli frue en malgrandaj unupersonaj metiejoj.
La entrepreno komencis eksporti en 1909 kaj ene de kelkaj jaroj liveris jam al ĉiu mondoparto. Baťa estis unu el la malgrandaj entreprenoj, kiuj povis plenumi grandiĝantajn dezirojn dum la unua mondmilito je militistaj boto. La fabrikoj estis tiel organizitaj en eksterlando, ke ili estis sendependaj de la centra entrepreno. La entrepreno agadis sociale, apogis bonstaton de la laboristoj.
Ĝis 1930, Baťa iĝis gvidanto de la monda ŝumerkato. Tomáš Baťa mortis en 1932 pro aviadila akcidento, lia duonfrato Jan Antonín Baťa iĝis la nova gvidanto de la konzerno.
Post la german okupado de Ĉeĥoslovakio en marto de 1939, Jan Antonín Baťa estis arestita, sed baldaŭ liberigita. Post mallonga restado en Usono, li kaj la familkio setlis en Brazilo. Li tie rekonstruis la entreprenon helpe de la eksterlandaj produktejoj. Jan Antonín Baťa fondis ankaŭ plurajn urbojn kiel Bataiporã, Bataguassu, Batatuba, Anaurilândia kaj Mariaopolis.
Jan Antonín Baťa mortis en 1965 kaj Tomáš J. Baťa (Thomas J. Bata) plukonstruis la konzernon. Post la kolapso de komunisma reĝimo en 1989, Tomáš J. Baťa vizitis Ĉeĥoslovakion kaj reaĉetis la restaj firmaopartojn.
La nova konzerna ĉefo en 2001 iĝis Thomas G. Bata, onklo de la entreprena fondinto.
La Bata-familio kaj konzerno estas sociale tre aktiva, precipe en Kanado. En Toronto funkcias la Bata Shoe Museum. Thomas J. Bata apogis grandanime la Trent University en Peterborough, la tiea universitata biblioteko estis nomata post li "Thomas J. Bata Library". La Bata-fondaĵo apogas kulturajn kaj karitativajn celojn.
Paris brûle-t-il ? (filmo)
Paris brûle-t-il ? ("Ĉu Parizo brulas?") estas franca-usona filmo de René Clément aperinta en 1966.
Temo
Paris brûle-t-il ? estas historia epopeo, kiu priskribas la lastajn semajnojn de la dua mondmilito en Francio, interalie en Parizo, ĝis la liberigo de la ĉefurbo en aŭgusto 1944.
Ago estas fokusita al rezistaj faroj, kiuj kontribuis al la malvenko de la germana armeo, kaj al la ĉefaj personecoj de tiu periodo: usona generalo Patton, germana generalo von Choltitz, Jacques Chaban-Delmas, unu el la tiamaj ĉefoj de rezistado, generalo Leclerc, ktp.
Elisabeth Lemmerhirt
Maria Elisabeth LEMMERHIRT, laŭ baptolibro familinome Koch, (naskiĝinte la en Erfurto mortinte en Eisenach la ) estis la patrino de la geniulo Johann Sebastian Bach.
Paris brûle-t-il ? (filmo)
Temo
La fino de la filmo insistas pri la ordono donita de Adolf Hitler al la okupanta armeo, detrui Parizon antaŭ ol kapitulaci, eksplodigante pontojn kaj monumentojn. Generalo von Choltitz fine malobeos al tiu ordono kaj senkondiĉe transdonos sin al aliancanoj, tiel savante Parizon de detruo.
Kun rolularo de superprodukto, Paris brûle-t-il ? tamen ne estas stelula filmo, sed reprezentas per maniero preciza kaj kvazaŭ dokumenta tiun periodon turmentitan kaj gravegan por la historio de Francio kaj Parizo.
Elisabeth Lemmerhirt
Vivo
Ŝi estis la filino de Valentin Lemmerhirt (mortinta en 1665), peltisto kaj koĉero el Erfurto. La domo de ŝiaj gepatroj ankoraŭ ekzistas. En la 7.4.1668 ŝi edziniĝis al la amiko longjara Johann Ambrosius Bach en la Preĝejo Sankta Gregorio. Loĝadspacomanko kaj malbona ekonomia stato transloĝigis la junan paron al Eisenach an la jaro 1671. Tie naskiĝis la granda komponisto en 1685, la oka filo de ili.
Duonfratino de ŝi estis la avino de la muzikisto kaj muziksciencisto Johann Gottfried Walther, kun kiu kunlaboris Bach en Vajmaro.
La Brévine
Pri la komunumo
La Brévine estas komunumo en la distrikto Le Locle en Kantono Neŭŝatelo, Svislando. Ĝi havis 655 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.
Geografio
La komunumo La Brévine situas en la altmontara valo de La Brévine en la Neŭŝatela Ĵuraso sur alteco de 1043 m s.m. Al la komunumo La Brévine apartenas la vilaĝoj La Brévine, Le Brouillet, Bémont, Les Taillères norde de la Lago des Taillères kaj La Chatagne, kaj multnombraj izolitaj bienoj. En la centro de la komunuma teritorio rimarkinda estas la Lago des Taillères. La akvo de la lago Les Taillères fluas subtere kaj aperas denove en Noiraigue en Val-de-Travers. La regiono ĉirkaŭ la lago estas konata kiel Siberio de Svislando, ĉar tie vintre la temperaturo regule falas al malpli ol 40 celsiaj minusgradoj.
La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 41,82 km², de kiuj 42,5% estas kovritaj de arbaro, 53,6% servas por agrikulturo kaj 23,2% por setlado.
Trafiko
Tra La Brévine pasas la kantona ĉefvojo n-ro 149 kaj la vojo n-ro 2225. Per la tri poŝtaŭtolinioj al Le Locle, Fleurier kaj Les Bayards la komunumo La Brévine estas konektita al la publika transportreto.
Histoire de la sexualité
Histoire de la sexualité estas tri-voluma franclingva studo pri la sekseco en la okcidenta mondo, verkita de la franca filozofo kaj historiisto  Michel Foucault. La unua volumo, La volonté de savoir [La volo scii], estis unuafoje publikigita en 1976 de la eldonejo Gallimard. Sekvis ĝin L'usage des plaisirs [La uzo de la plezuroj] kaj Le souci de soi [La zorgo de si mem].
La unua volumo analizas la ideojn de Foucault rilate al la "subprema hipotezo", la ideo, ke la okcidenta socio estus aboliciinta la seksecon ekde la 17a jarcento ĝis la mezo de la 20a. Li argumentas, ke ĉi tiu hipotezo estas fakte iluzio kaj ke la debatoj pri la sekseco abundis dum tiu periodo. Li plu argumentas, ke en tiu tempo la specialistoj komencas science studi seksecon, klasifikante la diversajn tipojn de sekseco kaj kuraĝigante la homojn konfesi siajn sentojn kaj kondutojn, ĉio ĉi kun la deziro koni la "veron" rilate la sekson.
Foucault interesiĝis pri la kreo de la subjekto kaj la maniero kiel stariĝas la individuo. En Histoire de la sexualité li argumentas, ke en la okcidenta mondo, dum la 18a kaj 19a jarcentoj, la identeco de la homoj iĝas pli kaj pli ligita al sia sekseco.
Tomaso de Erfurto
Tomaso de Erfurto (germane: Thomas von Erfurt, latine: Thomas Erfordiensis) vivis ĉ. la jaro 1300 en Erfurto, Germanio, kie li estis ĉefinstruisto kaj lernejestro de la lernejoj ĉe la Severo-kirko kaj la Jakobo-kirko. Li konatiĝis kiel gramatikteoriisto. Pri lia vivo kvazaŭ nenio estas konata; eble li naskiĝis ankaŭ en Erfurto. Ĉar liaj verkoj montras influojn de en Parizo laborantaj filozofoj Radulphus Brito aŭ Siger de Courtrai, eblas ke ankaŭ Tomaso studis en Franclando kaj eble eĉ docentis surloke. La plej malnova komentoj pri tomasaĵoj komenciĝas jam ekde 1324.
La lingvoteorioj de Tomaso
Konata estas Tomaso pro lia okupiĝo pri lingva logiko. Lia verko Tractatus de modis significandi (konata ankaŭ sub la dua titolo Grammatica speculativa) konsideritis ĝis la komenciĝo de la 20-a jarcento verko de Duns Skoto mem. Ĝi estas majstroverko de t.n. modisma lingvoteorio (latine: "modistae"). Tomaso en ĝi provas montri la reciprokecon inter lingvo, intelekto kaj nelingva realo por ke li havigu al gramatiko sciencan fundamenton. Tomaso verkis ekskluzive en kaj pri la latina lingvo.
Laŭ li, "pars orationis" (=vorto) kiel ero de frazo kaj ano de vortspeco ne estas nur laŭtaĵo (vox) kun certa signifo (significatio); al la signifoj venas ĉiam ankaŭ certaj konektitaj signifoj. Ekzemple ne ekzistas en lingvo vorto kie senpere rilatas al "la blanko": ja oni povas nomi ĝin memstara estantaĵo utiligonte substantivon (la blankeco); aŭ oni nomu ĝin kiel estantan aferon enestantan alie utiligonte adjektivon (blanka). Tiuj ligoj nomiĝas latine modi significandi (nommanieroj). La signifitaĵoj de ĉiuj gramatikaj kategorioj kaj funkcioj estas tiaj "modi significandi"; kaj sur ili baziĝus la tuta gramatiko. Do kategorioj gramaikaj, pli moderne dirite, difinitas post ekkono. Strukturaj difinoj de gramatikaĵoj de Tomaso malakceptatas.
La "modi significandi" de vorto estas kvazaŭ la reprezentantoj de diversaj "modi essendi" (esto-manieroj) en la domeno de eksterlingva realeco. Ili peratas al la lingvo nur pere de la intelekto, pli ekzakte, per denovaj "modi intelligendi" (ekkon-manieroj).
Ene de la disputo pri la universalaĵoj Tomaso poziciigas sin en modestan realismon. Kvankam lingvo difinitas kiel reflekto de eksterlingva realeco (kiu ampleksas ankaŭ la universalaĵojn: alie ne estus abstraktaj terminoj en lingvo), Tomaso altestimas la rolon de la homa intelekto. Nur ĝi donas finfine al la aferoj la nomojn.
Graveco
La de Charles Sanders Peirce (kiu pensas ankoraŭ ke la G.S. skribitis de Dun Skoto, vidu pli supre) fondita semiotiko-skolo kontinuigis la ideojn de Tomaso de Erfurto. Peirce nomis lian skizon de semiotiko, kiu estu la unua parto de logiko,bontrafite "speculative grammar".
Malnovpersa lingvo
La Malnovpersa lingvo estas unu el la du rekte atestitaj malnovaj iranaj lingvoj (la alia estas la avesta lingvo). La malnovpersa aperas ĉefe en la surskriboj, argiltabuloj, kaj sigeloj de la aĥemenida epoko (ĉ. 600 a.K ĝis 300 a.K). Ekzemploj de malnovapersa troviĝis en kio estas nuna Irano, Irako, Turkio kaj Egiptio. La plej grava registraĵo en tiu lingvo estas la Behistun-surskribo (datita al 525 aK). Freŝaj esploroj en la vasta Arĥiko de Persepolo de la Orienta Instituto de la Universitato de Ĉikago jam elterigis malnovpersajn tabulojn (2007). Tiu nova teksto montras, ke la malnovpersa estis skribita lingvo uzata por praktika registrado kaj ne nur por reĝaj aferoj.
Lähden
Lähden estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Emsland de la federacia lando Malsupra Saksio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
La teritorio konsistas el la sekvaj komunumopartoj:
Blazono de Malsupra Saksio
La Blazono de Malsupra Saksio estas nuntempa oficiala blazono de la germana federacia lando Malsupra Saksio. La blazono ankaŭ estas elmontrita sur la ŝtatflago de Malsupra Saksio. La bildo de karakteriza blanka ĉevalo sur ruĝa fono - la "saksa virĉevalo" estas uzata ekde la 14-a jarcento.
Kvantuma mekaniko
La kvantuma mekaniko (ankaŭ kvantuma fiziko) estas scienco, kiu priskribas la fizikon de malgrandegaj sistemoj: klasika elektromagnetismo kaj neŭtona mekaniko malbone priskribas atomajn kaj subatomajn sistemojn (oni kutime ekvidas kvantumajn efikojn en sistemoj kun malpli ol 1000 atomoj). Ĝi priskribas la staton de sistemo (kvantumstato) pere de ondfunkcio, kiu enhavas la probablon de ĉiuj observeblaj ecoj (nomitaj fake observeblaĵoj).
Blazono de Malsupra Saksio
Ĝi referencas al pli malnova emblemo de la frumezepoka Duklando Saksio kaj de la ĝermana tribo saksoj, kiuj ne loĝis en la nuntempa regiono Saksio, sed en vasta teritorio inter Jutlando norde ĝis iom norde de la rivero Rejno sude: grandaj partoj de tiu historia teritorio poste korespondis al la kultura regiono Vestfalio kaj al la diversaj ŝatoj el kiuj elkreskis la nuna federacia lando Malsupra Saksio, kaj sekve la "saksa virĉevalo" krom en la flago de Malsupra saksio ankaŭ aperas kiel simbolo de la regiono Vestfalio en la blazono de la pli suda federacia lando Nordrejn-Vestfalio.
Notoj
Sachsenross
Kvantuma mekaniko
Historio
Fine de la 19-a jarcento oni pensis, ke la fizikfino estis proksima: preskaŭ ĉiuj fizikaj eksperimentoj ŝajnis tute kompreneblaj, do oni ne bezonis pliajn fizikajn teoriojn. Tamen oni vidis, ke tiujn malmultajn nekompreneblajn eksperimentojn, kia la fotoelektra efiko, la radiado el nigra korpo, la radioaktiveco aŭ la dufenda eksperimento neniel povis samtempe esti eksplikitaj per klasika fiziko.
Je la unuaj jardekoj de la 20-a jarcento en Germanio kaj Aŭstrio la kvantuma mekaniko estis estigita per longa listo de bonegaj fizikistoj kaj matematikistoj, kia Erwin Schrödinger, Werner Heisenberg, Albert Einstein, Paul Dirac, Niels Bohr kaj John von Neumann.
Nuna graveco
La kvantuma mekaniko estas unu el la bazoj de la moderna kemio kaj, kun la ĝenerala relativeco, ankaŭ de la moderna fiziko. diodoj, transistoroj (do, la tuta elektroniko), laseroj, nuklea magneta resonanco kaj multaj aliaj modernaj teknikoj tute neeblus sen ĝi.
La klasika meĥaniko
Por bone kompreni la kvantummeĥanikon, kaj por pritaksi la fundamentajn diferencojn, oni devas unue havi klaran bildon pri la t.n. klasika meĥaniko, do tiu meĥaniko, kiu ĝis la komenco de la 20a jarcento estis konsiderata universale valida, kaj kiu ĝuste priskribas la konduton de grandaj, ekzemple ĉiuj sen ilo videblaj, objektoj. Kvankam ĉiu havas iom da praktika sperto pri la klasika meĥaniko el la observado de ĉiutagaj aferoj, la teoria priskribo estas malpli konata.
La temo de la meĥaniko estas la priskribo de la movoj de materiaj aĵoj, al kiuj agas fortoj. La estiĝo kaj konduto de tiuj fortoj estas la temo de aliaj fakeroj de la fiziko; la elektrajn kaj magnetajn fortojn ekzemple pritraktas la elektrodinamiko. Ekzistas mekanikaj priskriboj kaj por rigidaj kaj por flekseblaj aĵoj, tamen nun ni konsideras nur punktformajn objektojn, por plisimpligi la priskribon. Oni povas priskribi ĉiujn aliajn materiajn objektojn kiel amason da punktaĵoj, do tiu limigo ne estas fundamente grava. Punktformajn materiajn objektojn oni kutime nomas maspunktoj.
Unue ni devas pripensi kiel la klasika meĥaniko priskribas la movon de maspunktoj, do kia estas la rezulto de laŭmekanika kalkulo. Tiu problemo ŝajnas simpla, la solvo evidenta. Tamen jam al tiu demando la kvantummeĥaniko donas tute alian respondon, kiel ni vidos sekve.
Fakte la rezulto de laŭmekanika kalkulado estas matematikaj funkcioj, kiuj por ĉiu tempo indikas la lokojn de ĉiuj maspunktoj. Konante tiujn funkciojn oni povas kalkuli ĉiujn aliajn fizikajn grandojn, ekzemple rapidojn, energiojn, ktp. Nenia plia informo estas bezonata, fakte eĉ neniuj pliaj sendependaj fizikaj grandoj ekzistas por maspunktoj.
Sed kiun informon oni bezonas por kalkuli tiujn funkciojn? Kompreneble priskribon de la tuta fizika sistemo, do la nombron de maspunktoj kaj la fortojn agantajn inter ili. Sed tio ne sufiĉas, kiel la ĉiutaga sperto montras: pendolo (kiu povas esti rigardata kiel maspunkto kun (preskaŭ) senmasa ŝnuro, al kiu agas la tero per la pezforto) povas vaste svingiĝi aŭ tute ne moviĝi, depende de tio, kion ni komence faras pri ĝi. Krom la supre menciita priskribo, oni bezonas la lokojn kaj la rapidojn de ĉiuj maspunktoj je unu tempopunkto. Havante tiujn informojn, oni povas kalkuli la funkciojn. Pro tio oni diras, ke lokoj kaj rapidoj difinas la dinamikan staton de fizika sistemo.
Akiri la funkciojn nun estas pure matematika problemo. La priskribo de la fizika sistemo donas regulon, laŭ kiu oni povas kalkuli la fortojn inter la maspunktoj konante iliajn lokojn kaj rapidojn (ofte la lokoj jam sufiĉas). La fama leĝo de Newton asertas, ke la forto aganta al iu maspunkto, dividita per ties maso, egalas la ŝanĝon de la rapido. Konante la komencajn rapidojn kaj la fortojn, oni do facile kalkulas la estontajn rapidojn. Konante la rapidojn, kiuj ja estas la ŝanĝiĝoj de la lokoj, kaj la komencajn lokojn, oni kalkulas la estontajn lokojn. Entute do tiu kalkulproceso donas la estontan dinamikan staton.
Fundamente tio estas kompleta priskribo de la klasika meĥaniko por maspunktoj. Tamen estas menciinde, ke la leĝo de Newton ne estas la sola formo de la leĝoj de la meĥaniko. Pluraj aliaj versioj ekzistas, kiuj donas precize la samajn rezultojn, sed havas avantaĝojn aŭ malavantaĝojn en la praktika uzo, depende de la solvenda problemo. Precipe gravaj estas la ekvacioj de Hamilton, kiuj donas la ŝanĝojn de lokoj kaj rapidoj samtempe, se oni nur havas formulon por la tuta energio de la sistemo depende de lokoj kaj rapidoj. Tiu formulo anstataŭas la formulon por la fortoj; fakte fortoj tute ne aperas. Por la klasika meĥaniko de maspunktoj tiu diferenco ne tre gravas; fortoj kaj energio estas same facile troveblaj. Oni elektas iun aŭ la alian laŭ matematika simpleco. Sed ni vidos, ke pri la kvantummeĥaniko la situacio estas tute malsama.
La kvantummeĥaniko
Post tiu studo de la klasika meĥaniko, ni nun povas pritrakti la kvantummeĥanikon. Por doni unuan impreson pri la esencaj diferencoj, kiujn la kvantummeĥaniko enkondukas, helpas nomi konceptojn, kiuj ne plu ekzistas aŭ almenaŭ alprenas tute alian signifon: loko, rapido, forto. El tiu listo estas evidenta, ke la kvantummeĥaniko donas ne nur aliajn, sed eĉ alispecajn rezultojn.
La plej grava diferenco estas, ke la kvantummeĥaniko ne donas precizajn valorojn por iuj mezureblaj grandoj, sed nur verŝajnojn. Kalkuli precizajn valorojn por kvantuma sistemo estas principe neebla, ne estas nura kalkulteknika problemo. Tiu fakto kaŭzis kaj kaŭzas multajn filozofiajn problemojn, ĉar ne plu validas, ke ĉiu okazaĵo havas kaŭzon. Pro tio kelkaj fizikistoj kaj aliaj sciencistoj ĝis la hodiaŭa tago rifuzas kredi je la ĝusteco de la kvantummeĥaniko, kvankam ĝiaj antaŭdiroj ĝis nun ĉiuj montriĝis ĝustaj. Sed tiu diskuto estas tro komplika por esti detale pritraktata ĉi tie.
Friedrich Gottlieb Barth
Friedrich Gottlieb BARTH (naskiĝinta la en Wittenberg, mortinta la  en Bad Kösen) estis germana pedagogo, lernejestro kaj lingvisto.
Vivo
Estante filo de bakisto li frekventis la lernejon en sia naskiĝurbo. Pro bonegaj rezultoj li senditis en septembro 1753 al la Princelektista gimnazio de Grimma. Reveno al Wittenberg estis en januaro 1758 por enmatrikuliĝo universitate. En aprilo 1761 Barth magistriĝis ĉe la filozofia fakultato. En 1764 li iĝis vicrektoro ĉe la Urba lernejo de Wittenberg antaŭ iro en la funkcio de la tria profesoro al Landesschule Pforta. Tie li nuptis Friederica Dorothea Geißler en 1767; kun ŝi li havis 13 infanojn.
Kvantuma mekaniko
La kvantummeĥaniko
Restas du demandoj pri tiu nova formo de dinamika stato: kion ĝi fizike signifas, kaj kiel ĝi ŝanĝiĝas laŭtempe. Ni unue pritraktu la pli malfacilan demandon, tiun pri la signifo. Surprize la ondfunkcio havas nenian rektan signifon; ĝi ne estas fizika grando, ĝi ne estas mezurebla (kontraŭe al la klasika dinamika stato, kiu estas facile observebla). La sola metodo por ekhavi tiun funkcion estas kalkuli ĝin laŭteorie. Nur ĝia absolutkvadrato havas fizikan signifon: ĝi indikas la verŝajnojn por rezultoj de mezuroj.
Verŝajne la plej ofte uzata ondfunkcio estas tiu, kiu dependas de la lokoj de ĉiuj maspunktoj. Ĝia absolutkvadrato do indikas la verŝajnon por trovi ĉiujn maspunktojn ĉe tiuj specifaj lokoj, se oni mezuras ilin samtempe. Sed la ondfunkcio donas ne nur la verŝajnojn por lokmezuroj, sed por la mezuroj de ĉiuj fizikaj grandoj; oni nur bezonas iom pli komplikajn matematikajn operaciojn. Al ĉiu fizika grando respondas matematika operacio, per kiu oni povas kalkuli la serĉatajn verŝajnojn. La aspekto de tiu operacio denove dependas de la elektita priskribo.
La fakto, ke ne rezultoj, sed nur verŝajnoj por rezultoj, estas kalkuleblaj, estas la plej grava diferenco inter la klasika meĥaniko kaj la kvantummeĥaniko. Alia ofte menciata diferenco estas, ke kelkaj fizikaj grandoj (inter ili la energio) ne povas havi iun ajn reelan valoron, sed nur kelkajn specifajn. Tio estas rekta konsekvenco el la verŝajneca karaktero de la kvantummeĥaniko kaj la matematikaj operacioj, per kiuj oni kalkulas verŝajnojn. Sed bedaŭrinde ne eblas pli detale priskribi tion sen relative malsimpla matematiko. Tio validas ankaŭ por alia interesa kvantuma efekto: kelkaj kombinaĵoj de fizikaj kvantoj (ekzemple loko kaj rapido de unu maspunkto) ne estas mezureblaj samtempe, ĉar la mezuro de unu neeviteble ŝanĝas la valoron de la alia. Tion oni nomas la "neprecizecan rilaton", kiun unue malkovris Heisenberg.
Restas la problemo de la laŭtempa evoluo de ondfunkcioj. Evidente ĝi dependas de la studata sistemo. En la klasika meĥaniko oni povis priskribi sistemojn per la fortoj inter ili; tiujn fortojn oni uzis en la leĝo de Newton. Sed la koncepto de "forto" ne taŭgas en la kvantummeĥaniko. Forto ja indikas la ŝanĝon de iu rapido, sed tiu difino ne plu estas uzebla se la rapidoj ne havas klare difinitan valoron. Oni povus enkonduki novan difinon, sed tio nur kreus konfuzon. Bonŝance ekzistas aliaj priskriboj de klasikaj sistemoj, kiuj ne enhavas fortojn, ekzemple la supre uzataj ekvacioj de Hamilton. Tia priskribo estas aplikebla ankaŭ al kvantumaj sistemoj. Kiel por la klasika meĥaniko oni bezonas la energifunkcion depende de lokoj kaj rapidoj. Ekzistas klara matematika regulo por konstrui el tiu funkcio ekvacion por la laŭtempa evoluo de ondfunkcioj. Tiun ekvacion oni nomas la "ekvacio de Schrödinger". Tiu ĉi ekvacio kun la supre donata interpretado de la ondfunkcio estas kompleta kvantuma priskribo de sistemo el maspunktoj. Priskribo de pli komplikaj sistemoj enhavas kelkajn matematikajn problemojn, sed nur malmulte da novaj fizikaj ideoj. Preskaŭ ĉiuj strangaj konsekvencoj de la kvantummeĥaniko enestas en la ekvacio de Schrödinger.
Ĉu la klasika meĥaniko estas malĝusta?
Kelkfoje oni povas legi, ke la klasika meĥaniko estas malĝusta, ĉar nur la kvantummeĥaniko bone priskribas ĉiujn fizikajn sistemojn. Tio certe pravas, laŭ la klasika meĥaniko ekzemple la ekzisto de atomoj estus tute neebla. Aliflanke la klasika meĥaniko ja tute kontentige priskribas ĉiutagajn aferojn, ekzemple falantajn ŝtonojn aŭ moviĝantajn aŭtojn. Ĝi certe ne povas esti tute malĝuste. Do kiom ĝusta ĝi estas?
Por esplori tion, oni devas kompari la rezultojn de la klasika meĥaniko al tiuj de la kvantummeĥaniko. Farinte tion oni eltrovas, ke por grandaj sistemoj (do sistemoj el multegaj atomoj) je altaj energioj (ekzemple ĉe normalaj temperaturoj) ambaŭ donas la samajn rezultojn. La klasika meĥaniko do estas bonega alproksimigo al la kvantummeĥaniko je tiaj kondiĉoj, kiaj certe validas por ĉiutagaj aferoj. La klasika meĥaniko estas tute ĝusta, se oni aplikas ĝin nur al taŭgaj problemoj.
Fakte tio ne estas speciala eco nur de la klasika meĥaniko: ĉiuj fizikaj teorioj havas limigitan aplikeblecon, sed ofte la limoj evidentiĝas nur multajn jarojn post la estiĝo de la teorio. Se oni ne trovas la limojn de iu teorio dum kelkaj jaroj, oni emas nomi ĝin universala, sed la historio montras, ke limoj povas evidentiĝi eĉ post jarcentoj.
Rimarko pri la relativeca meĥaniko
Ĝis nun nenio estis dirata pri la alia revolucia ŝanĝo de la fizika mondbildo en la 20a jarcento, la relativeca teorio. Ĝi necesigas kelkajn ŝanĝojn al la leĝo de Newton, kiuj esprimas la fakton, ke mashavaj objektoj povas nek atingi nek superi la rapidon de la lumo, do ke ekzistas nesuperebla plej granda rapido. Unu konsekvenco estas, ke la terminoj "samtempe" kaj "samloke" ne plu havas absolutan sencon; ili validas nur se la observantoj de la koncernaj okazaĵoj ne moviĝas unu relative al la alia. Same kiel la kvantummeĥaniko la relativeca teorio ne gravas por ĉiutagaj aferoj. Sed kian efikon ĝi havas al la kvantummeĥaniko ?
La respondo estas simpla: la relativeca teorio ŝanĝas klasikan kaj kvantummeĥanikon similmaniere. La ekvacio de Schrödinger devas esti korektata. Sed ne plu ekzistas nur unu relativeca modifo, ekzistas pluraj. La kialo estas, ke el la kombino de kvantuma kaj relativeca teorioj estiĝas nova fenomeno, la t.n. spino. La spino aperas en la matematikaj ekvacioj kvazaŭ turniĝo de korpusklo ĉirkaŭ si mem. Tamen tiun bildon oni ne tro streĉu; ekzistas ankaŭ gravaj diferencoj inter spino kaj turniĝo. Detala priskribo de la spino bedaŭrinde ne eblas ĉi tie, ĉar necesas malsimpla matematiko.
Kvantuma implikiĝo
Du kvantumaj sistemoj implikiĝas kvantume, kiam ili interagas. Ekde tiam, kaj ĝis ili malimplikiĝas per ĥaosa ago de la ĉirkaŭaĵo, ili estas ne du, sed nur unu kvantuma sistemo. Eĉ se la du sistemeroj estas space malproksime, iu ajn ago je unu el ili efikas samtempe, neloke al la alia.
Einstein, Podolsky kaj Rosen montris, kiel ĉi tiu antaŭdiraĵo de la kvantuma teorio aperas tute paradokse (kaj do, laŭ ili, montras gravan netaŭgecon de la "ortodoksa" kvantuma teorio). Ili kaj aliaj sciencistoj estis "lokaj realistoj" kaj parolas pri "kaŝitaj variabloj" ĉe la du sistemoj: tiel oni ne bezonas akcepti tiajn samtempajn, nelokajn efikojn. Poste John Stewart Bell elpensis eksperimenton, kies rezulto malsamas laŭ la "loka realismo" kaj laŭ la "ortodoksa kvantuma teorio". Ĝis nun, kaj por la plej granda parto de la sciencistaro, la eksperimentoj ŝajnas pruvi la "ortodoksan teorion".
La kvantuma implikiĝo estas unu el la plej gravaj kvantumaj efikoj por la kvantuma informa teorio.
Notoj
<references group=Noto />
Kvarmakula klika skarabo
Kvarmakula klika skarabo (Ampedus quadrisignatus (Gyllenhal, 1817)) estas skarabo el elateredoj, el genro Ampedus. Ĝi vivas en la Karpat-baseno sur putriĝantaj arboj, oni trovis ilin sur hungaraj montoj Mecsek, Verteŝ, Borĵonj, Vilanji-montaro.
Ĝi grandas 11-14 mm, karakterizas ĝin kvar makuloj sur granda citronflava parto de la skrabaj flugiloj. La flugilfinoj estas nigraj, la nigra parto povas esti triono de la flugilkovrilo.
La tria antena artiko estas larĝa triangulo, precipe ĉe maskloj. Ĉiu antena artiko estas senbrile nigra.
Ĝia larvo vivas en putriĝanta ligno de karpeno, kverko, fago, sed precipe en tiu de birda sorpujo. La larvo predas la larvojn de Aesalus scarabaeoides, Ampedus quadrisignatus, Isorhipis melasoides, Isorhipis nigriceps, Prostomis mandibularis kaj Sinodendron cylindricum. La imago travintrumas same tie.
La skarabo mem forlasas la lignon printempe por kelkaj tagoj.
Friedrich Gottlieb Barth
Vivo
Inter liaj lernantoj menciindas i.a. Friedrich Wilhelm Döring, Karl August Böttiger, Christoph Wilhelm Mitscherlich kaj Heinrich Karl Eichstädt, kiujn li povis influi. En 1781 Barth iĝis vicrektoro kaj eklernejestris en 1787 post foriro de Johann Gottfried Geißler. Dum lia rektoreco aperis pluraj pamfletoj kiuj kritikis la lernejon kaj eĉ provokis kverelo pri la estonteco de la lernejo. Tio kaj komenciĝinta malsano malfaciligis la vivon de Barth. En septembro 1794 li suferis sinkopon kaj ekde la 27.9. li ne plu povis ellitiĝi. Amikoj, lernantoj kaj kolegoj kolektis monon por lia familio kaj unu lia plej ŝatita lerninto, eklezia konsilisto Döring, ekzorgis pri la eduko de la plej juna filo de Barth.
Cirenisma skolo
Fondita de Aristipo de Cireno en la 4a jarcento a.K., la Cirenisma skolo aŭ Cirenistoj (el antikva greka: Κυρηναϊκοί; Kyrēnaïkoí) estas filozofia sistemo hedonisma kiu subtenis la tujan kontentigon aŭ plezuron. "Manĝu, trinku kaj estu feliĉa, ĉar morgaŭ ni mortas." Eĉ provizoraj deziroj estu kontentigitaj, pro timo ke la oportuno estu perdita por ĉiame. Estas malmulta al nenia rilato kun la estonteco, dum la nuno dominas en la klopodo por la tuja plezuro kaj evito de la doloro. Cirena hedonismo kuraĝigis la serĉadon de la kontentigo sen hezitado, en la kredo, ke la plezuro estas la nura bono.
Takeda (klano)
Takeda (japane: 武田) estas nomo de japana klano.
En la jaro 1130 la samurajo Minamoto Yoshikiyo (mortis en 1145), kiu loĝis en la loko Takeda en la japana provinco Hitachi, estis ekzilita al la provinco Kai kun sia filo Kiyomitsu (mortis en 1168). Iliaj posteuloj rapide disvastiĝis tra la tuta provinco. Parto de ili alprenis la nomon Takeda.
Hemiolo
Hemiolo (grek. hemiolos „unu kaj duono“) estas ritma akcentŝovo ene de trio-takto, je kiu du taktoj estas kunigita al pli granda trio-takto. Hemiolojn oni ne aparte markas en la notbildo, sed estas malkovrendaj el la kunteksto. Ili ekestas per variigo de la regula taktakcentado jene:
3/4-takto:   > - - |> - - |> - - |> - - |> kun Hemiolo: > - - |> - - |> - > |- > - |>
Per la akcentado en la duono-distanco ekestas unuopa superranga 3/2-takto. Tio bremsas la elanon de la takto. Ĉi tiu efekto ofte troviĝas en barokaj kadencoj, precipe ĉe frazofinaĵoj de korentoj. Hemioloj ankaŭ eblas en 6/4- aŭ 6/8-taktoj.
Ekzemplo de hemiola formado:
Edward Lear
La angla pentristo, ilustristo kaj verkisto Edward LEAR [lir] naskiĝis la en Londono kaj mortis la  en San Remo, Italio.
Liaj unuaj publikaĵoj estis pentraĵoj pri birdoj kaj ilustritaj vojaĝraportoj. Famon li tamen gajnis pro sia sensenca poezio. Sian unuan tiuspecan verkon A book of nonsense li origine kreis por la nepoj de sia dunganto. Ĝi estis riĉe ilustrita kaj entenis la plej ŝatatajn lirikaĵojn de Lear: limerikojn. Pluraj samspecaj verkoj sekvis, sed krom amuzon ili ankaŭ respegulis iusencan melankolion rezultantan el la depresioj je kiuj la aŭtoro suferis.
Anar-samea lingvo
La anar-samea lingvo (anarâškielâ) estas dialekto aŭ prefere lingvo el la grupo de la sameaj lingvoj. La nomo de la lingvo devenas de regiono Aanaar (finne Inari, svede Enare, nord-samee Anár) en norda Finnlando.
La anar-samea lingvo (anarsamee: anarâškielâ) estas la plej okcidenta el la orient-sameaj lingvoj. Ĝi estas parolata de 300 personoj en komunumo Aanaar (Inari) en norda Finnlando.
La unuaj tekstoj en la anar-samea lingvo, aboco-libro kaj kateĥismo, aperis dum la jaro 1859. En lernejoj ĝi estas instruata ekde 1979. Nuntempe la estonteco de la anar-samea lingvo estas minacata ĉar infanoj ne plu lernas ĝin hejme. Por savi la lingvon estis organizita fine de 1990-aj jaroj lingvonesto por anar-sameaj infanoj. Tamen la ekzisto de lingvo-nesto estas daŭre minacata pro la manko de financado.
La anar-sameoj estas parte fiŝkaptistoj, parte okupiĝas pri boaco-bredado kaj agrikulturo.
Kazoj
La anar-samea konas naŭ gramatikajn kazojn: nominativo, genitivo, akuzativo, lokativo, ilativo, komitativo, abesivo, esivo kaj partitivo. La genitivo kaj akusativo ofte havas la saman finaĵon, la partitivo estas ne tro produktiva kaj nur aperas en la singularo.
Personaj pronomoj
La personaj pronomoj aperas en tri gramatikaj nombroj: singularo, dualo kaj pluralo.
Burton (Kantono King, Vaŝingtonio)
Eksteraj ligiloj
Camp Burton, tendumejo/kunvenejo en Burton, Kantono King (en la angla)
Hidrazino
La Hidrazino aŭ Duazano estas neorganika komponaĵo kies molekula formulo estas N2H4. Ĝi estas senkolora bruligebla likvaĵo kun amoniakosimila odoro. Hidrazino estas alte toksa kaj substanco kaj danĝere malstabila escepte se manipulita en solvaĵo. Ĉirkaŭ la jaro 2000, proksimume 120 mil tunoj da hidrazinhidrato estis jare produktitaj en la tuta mondo, kio peze egalvolaras al 64% de akva hidrazinsolvaĵo.
Hidrazino estas ĉefe uzata kiel ŝaŭmiga agento en la preparado de polimeraj ŝaŭmoj, tamen ĝi ankaŭ uzatas kiel antaŭiloj de polimerizaj kataliziloj kaj farmaciaĵoj. Krom tio, la hidrazino uzatas kiel porraketa brulaĵo, kaj por prepari la gasgeneraĵojn uzatajn en la protektaj aerkusenoj. Hidrazino ankaŭ uzatas en la vaporcikloj de la Elektrostacioj nukleaj kaj konvenciaj kiel oksigenkonsumilo por kontroli la dissolvitan oksigenon kiel klopodo por redukti la korodan procezon, laŭ la ekvacio:
N2H4 + O2 → N2 + 2 H2O
Ĝi ankaŭ uzatas kiel ĵetpafanto de artefaritaj satelitoj.
Sintezo
La hidrazinoj estas reakciproduktoj inter du aminoj primaraj aŭ sekundaraj.
Sintezo kaj fabrikiĝo
Theodor Curtius (1857-1928) unue sintezis la hidrazinon, en 1889, per tre malfacila procezo. Emil Fischer kojnis la vorton en 1875. Sed la pura anhidra hidrazino estis preparita de la nederlanda kemiisto Lobry de Bruyn, en 1895. La hidrazino ankaŭ produktiĝas en la Procezo Olin-Raschig de Natria hipoklorito (la aktiva agento en multaj blankigiloj) kun amoniako, kies procezon li anoncis en 1907. Ĉi-metodo sin bazas sur la reakcio de la kloramino kun amoniako.
Vidu ankaŭ
<Gallery> Bruyn.jpg| Lobry de Bruyn (1857-1904) Friedrich_Raschig_1897.jpg| Friedrich Raschig (1863-1928) FOlin.jpg| Franklin Walter Olin (1860-1951) Theodor_Curtius.gif| Theodor Curtius (1857-1928) %D0%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D1%88%D0%B2%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B2%D1%8B%D1%88%D1%8C.jpg| Hermann Emil Fischer (1852-1919) </Gallery>
Ferdinand Maximilien Mériadec de Rohan
Ferdinand Maximilien MÉRIADEC DE ROHAN (naskiĝis en 1738, mortis en 1813) estis franca princo el la familio Rohan-Guéméné. Li fariĝis la ĉefepiskopo de Bordozo en 1769, kaj la ĉefepiskopo de Cambrai en 1781. Li estis la filo de Hercule Meriadec de Rohan, princo de Guéméné, kaj de Louise-Gabrielle Julie de Rohan. Ferdinand estis la frato de la kardinalo de Rohan kaj de Jules Hercule de Meriadec, princo de Guéméné.
Mériadec estis preĝisto kaj doktoro en la Sorbono, kaj sekve estris la preĝejon de Strasburgo, antaŭ ol fariĝi ĉefepiskopo de Bordozo la 26-an de decembro 1769. Li restis nur mallonge en Bordozo, kaj sekve eniris la ĉefepiskopan palacon de Cambrai. Li mortis en Parizo en 1813.
Lia amantino estis Charlotte Stuart, la nelegitima filino de la princo Charles Edward Stuart, kun kiu li havis tri gefilojn.
Enontekiö
Enontekiö, samee Eanodat, estas komunumo en la Laponia provinco de Finnlando, mallonge en finna Laponio. Ĝia administra centro estas Hetta. Ĝi havas 2.000 loĝantojn, kaj du oficialajn lingvojn: finna kaj samea. Lagoj en Enontekiö estas ekzemple Kilpisjärvi kaj Ounasjärvi. Enontekiö inkludas "brakon de Finnlando" inter Svedio kaj Norvegio. Enontekiö estas unu el tri komunumoj, kiuj situas ĉirkaŭ limŝtono de tri ŝtatoj (la aliaj estas Storfjord kaj komunumo Kiruna).
Vilaĝoj
Hetta (administra centro de la komunumo), Kaaresuvanto, Kelottijärvi, Kilpisjärvi, Kyrö, Leppäjärvi, Markkina, Maunu, Nartteli, Nunnanen, Näkkälä, Palojoensuu, Palojärvi, Peltovuoma, Raittijärvi, Suonttajärvi, Vuontisjärvi.
Homado
Homado estis la nomo de diversaj roluloj de la helena mitologio:
Homado, la maĥo
Homado estis dajmono kiu personigis la bruegon de la bataloj, la kriojn de la soldatoj kaj la teruran sonon de armil-frapado. Oni konsideris lin unu el la Maĥoj, kiuj kutime akompanis Areson dum liaj kampanjoj; fakte, pro liaj atributoj, Homado multe similis al Kidojmo. Li, kune kun liaj teruraj gefratoj, estis skulptita sur la ŝildo de la heroo Heraklo, por panikigi liajn kontraŭlojn.
Kiel multaj el la malbonaj spiritoj, li estis filo de Eriso (Malkonkordo), sen alies interveno.
San Vitaliano
Najbaras la komunumoj Marigliano, Nola, Saviano kaj Scisciano.
Radvaň nad Dunajom
Radvaň nad Dunajom (hungare Dunaradvány) estas vilaĝo en Slovakio en regiono Nitra, en distrikto Komárno.
Situo
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ maldekstra bordo de Danubo. Kontraŭe troviĝas Neszmély. La plej proksima urbo estas Komárno, kiu troviĝas 18 km malproksime.
Historio
Antaŭ la hungaroj avaroj kaj romianoj vivis tie. La unua mencio devenis el 1260 en formo Rodoan. Ĉevalistoj kaj barelistod de la reĝo loĝis tie. Poste la vilaĝo apartenis al kanoniko de Esztergom. En 1303 Mateo Csák (ĉAk) detruis la vilaĝon. Packontrakto okazis en 1606, laŭ tio Transilvanio restis sendependa, sed la turkoj daŭre havis teritoriojn en Hungarlando. Ekde 1664 akvomuelejoj funkciis, la muelistoj havis korporacion.
Dominikanoj
Fine de mezepoko kaj komence de renesanco la dominikanoj havis elstaran rolon en la inkvizicio kaj ofte havis la rolon de akuzantoj kaj ekzamenantoj. Sed ankaŭ kelkaj dominikanoj estis viktimoj de inkvizicioj, ekzemple Giordano Bruno.
Tre konata ordenano estis Tomaso de Akvino, kiu formulis la devizon contemplari et contemplata aliis tradere (latine: kontempli kaj pludoni la kontemplaĵon).
Ŝubrio
Ŝubrio estis huria regno, konata per asiriaj fontoj komenciĝante en la 12-a jarcento a.K, situinta en la Armena Altebenaĵo, sudokcidente de la lago Van, bordiĝante la teritorio de Urarto.
Kune kun Armani-Subarto (Huri-Mitano), Hajasa-Azo kaj aliaj loĝantaroj de la regiono, ili falis sub la urarta regado en la 9-a jarcento a.K, kaj iliaj posteuloj poste kontribuis en la formiĝo de la praarmenoj.
9689 Freudenthal
9689 Freudenthal estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels de la Observatorio de la Monto Palomar kaj de la nederlandaj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la Palomar–Leiden survey.
Ŝubrio
Ŝubrio estas menciita en la letero de Asarhadono al la dio Aŝuro. Asarhadono entreprenis ekspedicion kontraŭ Ŝubrio en 674, por konkeri ĝin.
9689 Freudenthal
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la germana nederlanda matematikisto Hans Freudenthal (1905–1990), iama prezidento de la Internacia Komisiono por la Instruo pri Matematiko. Li estis konata pro sia sterboj por reformi la edukadon pri matematiko kaj la didaktikon uzitan por instrui matematikon. Li ne nur verkis pri matematiko kaj astronomio, sed estis ankaŭ aŭtoro de eseoj kaj poemoj.
Pugey
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Doubs, en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (Bourgogne-Franche-Comté, prononco []) kaj en la historia regiono Franĉkonteo. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Besançon (france arrondissement de Besançon), la okcidenta parto de la departemento, kaj al la kantono .
NGC 1510
NGC 1510 (aliaj indikoj — PGC 14375, ESO 250-3, MCG -7-9-6, IRAS04019-4332) estas galaksio en konstelacio Horloĝo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Lahn (Hümmling)
Lahn estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Emsland de la federacia lando Malsupra Saksio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
681 Gorgo
681 Gorgo estas asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la de la germana astronomo August Kopff elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl.
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de Gorgo, filino de la reĝo Kleomeno la 1-a kaj edzino de la reĝo Leonidaso la 1-a de Sparto.
2403 Šumava
2403 Šumava estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la ĉeĥa astronomo Antonín Mrkos elde la Observatorio Kleť, apud České Budějovice.
Marie Kudeříková
Marie Kudeříková, ofte menciata kiel Maruška Kudeříková, (la 24-a de marto 1921 Vnorovy – la 26-a de marto 1943 Breslau, Tria regno, pli posta Vroclavo, Pollando) estis studentino aktiva dum la dua mondmilito en enlanda rezistmovado.
La vivo
Marie Kudeříková naskiĝis la 24-an de marto 1921 en agrikultura familio en Vnorovy en Moravia Slovakio kiel plej aĝa filino de dometisto, la eksa rusa legionano Josef Kudeřík kaj Františka Kudeříková naskita Kubíková, kiu estis tre legintema kaj belarte talentema. Marie havis fratinon Alžběton kaj la plej junan gefraton Josefon. Ŝi partoprenis la hejmon ankoraŭ kun siaj pragepatroj kaj onklino. En la tridekaj jaroj la patro akiris kiel eksa legionano okupon ĉe Ĉeĥoslovakaj ŝtataj fervojoj. Li fariĝis fervojista establisto en stacio Vrbovce en moravia-slovaka dislimejo. Marie Kudeříková veturis en ĉeĥan lernejon en Velká nad Veličkou kaj finvizitinte municipan lernejon ŝi komencis vojaĝi al gimnazio en Strážnice. Post munkenaj eventoj dum Dua respubliko de Ĉeĥoslovakio en la jaro 1938 ili devis forlasi Vrbovce kaj reveni ĝis Vnorovy. Josef Kudeřík transgvidis kontraŭleĝe homojn trans enkondukita ĉeĥa-slovakan limon. Kudeříkidoj komencis denove en Vnorovy mastrumi kkaj iliaj filinoj veturis al la gimnazio en Strážnice.
En Strážnice, Marie proksimiĝis kun sia samklasano Julius Kramarič. Julius translokiĝis al bazlernejo el Slovakio, sed li ankaŭ naskiĝis kiel Marie en Vnorovy. Julius subtenis komunismajn kaj socialismajn idealojn kaj akiris por ili ankaŭ Marion. En 1940, ili ambaŭ abiturientiĝis. Ili ne povis iri al ĉeĥaj universitatoj, ĉar la germanoj fermis ilin en septembro de 1939, do Marie ekveturis al lingva lernejo en Brno. Ŝi unue loĝis en Veverská Bítýška, kie la lingva lernejo translokiĝis de Brno. Ŝi aliĝis al la rezistmovado en la Asocio de junularo, kiu estis ligita al la subtera 1-a kontraŭleĝa Centra Komitato de la Komunista partio. Transloĝiĝinte al Brno, ŝi eklaboris en la gvidado de la Asocio por siaj kapabloj. Ŝi partoprenis la presadon kaj distribuadon de kontraŭleĝaj flugfolioj, la translokigon de membroj de la rezistmovado kaj organizis sabotajn eventojn.
Tiutempe ŝi loĝis ĉe la strato Kamenná 21 en Brno. La 5-an de decembro 1941 ŝi estis arestita de gestapo. Dum longaj kaj malfacilaj esplordemandadoj en esplordemandejoj de gestapo en Brno kaj Prago, Kudeříková apenaŭ parolis aŭ malkaŝis iun. En la esploraj protokoloj de gestapo, ŝi havis skribita atestilon pri plej granda heroeco "hartnäckiges schweigen" - obstina silento. Nur la 16-an de novembro 1942 "proceso" okazis en la malliberejo de la urbo Breslau (poste Vroclavo, Pollando), kiu tiam estis la devena parto de la "Tria regno". Ambaŭ gepatroj tiutempe partoprenis la proceson. Marie Kudeříková estis kondamnita al morto per senkapigo per hakilo. Ŝi estis en mortpuna prizono dum kvar monatoj post la verdikto. Ĉi tie ŝi skribis entute 32 leterojn, kiujn helpis elporti ŝia amikino kaj unu gardistino. La ekzekuto okazis vendrede, la 26-an de marto, 1943 je la 18:42, du tagojn post ŝia 22-a naskiĝtago.
Letero antaŭ la ekzekuto
Sono de letero, kiun skribis Marie Kudeříková senpere antaŭ la ekzekuto la 26-a de marto 1943:
Karaj miaj gepatroj, miaj amataj panjo, paĉjo!
''Mia fratino ununura kaj eta frato! La plej kara avino kaj onklino! Miaj amikoj, karaj, konatoj! Mia familio! Vi ĉiuj, karaj en tio, kio estas al mia koro plej kara!''
''Mi adiaŭas kun vi, mi salutas, mi amas. Ne ploru, mi ne ploras. Sen lamento, sen ektremo de timo, sen doloro mi foriras, jam mi venas al tio, kio devis esti ja nur je la fino, ne meze. Al foriro de vi, kaj ja al absoluta alproksimiĝo, unuiĝo. Tiel malmulte mi povas el mia amo doni al vi, nur la plej grava certigo pri ĝia profundeco kaj amareco. Varman dankon.''
''Hodiaŭ... mi elspiros lastfoje. Kaj ja ĝis lasta momento! Vivi kaj kredi! Mi havis ĉiam kuraĝon vivi, mi ne perdas ĝin eĉ ne vid-al-vide al tio, kio en la homa parolo nomiĝas morto. Mi volus preni sur mi la tutan vian malĝojon, doloron. Mi sentas forton porti ĝin anstataŭ vi, sopiron forporti ĝin kun mi... Vi konas min, mi ĉiam estas kaj restas via filino, via sango. Ni detruis muron, kiu estis konstruita inter ni, kaj ni staras vid-al-vide, man-en-mano, la koro en la koro...''
''Sinjoro paroĥestro venis ankoraŭ rigardi. Mi amas, mi foriras kun kredo, la firma kredo.''
Via amanta filino Marie Kudeříková
''... La harojn mi mem ligis. Mi sendis sur ili mesaĝon kaj kison. Ili estos alpakumitaj al miaj aĵoj, kiujn petu.''
Fastado en Islamo
Fastado en Islamo (konata kiel Saŭm (صَوْم) arablingva prononco: [sˤawm] aŭ Sijam (صِيَام) arablingva prononco: [sˤijæːm], ofte konata ankaŭ kiel Rūzeh aŭ Rōzah (en persa: روزه‎) en ne-arabaj islamaj landoj), estas la praktiko de abstini sin, kutime el manĝado, trinkado, fumado, kaj seksa aktiveco. Dum la islama sankta monato Ramadano, Saŭm estas observata inter aŭroro kaj noktofalo kiam sonas la vespera azano. Ramadano estas la naŭa monato de la islama luna kalendaro kaj fastado estas la kvara el la kvin pilieroj de Islamo.
Fasado ne estas praktikata nur de islamanoj, sed estis praktikata dum jarcentoj ankaŭ de aliaj religioj kiel Kristanismo, Judismo, Konfuceismo, Hinduismo, Taoismo, inter aliaj. Estas menciita en la Korano ke Alaho diras "Vi kiu kredas, fastado estas preskribita por vi ĉar ĝi estis preskribita por tiuj antaŭ vi, por ke vi povu disvolvigi Di-konscion." (Korano 2:183). Tiel la islama fastado estas sekvo de aliaj antaŭaj.
La unua manĝo (suhur) devas esti farita antaŭ sunapero. Kaj la unua manĝo farita post la islama tago (iftar) estas farita per specialaj celebroj.
Gottfried Osann
Gottfried Wilhelm Osann (26a de oktobro 1796, Weimar – 10a de aŭgusto 1866, Würzburg) estis germana kemiisto kaj fizikisto. Li estis konata pro sia laboro en kemio de metaloj el plateno.Li studis naturajn sciencojn kaj iĝis Privatdocento en fiziko kaj kemio ĉe la Universitato de Erlangen en 1819. Inter 1821 kaj 1823, li okupis la saman postenon ĉe la Universitato de Jena. Li instruis kemion kaj medicinon ĉe la Universitato de Dorpat (Dorpat, Gubernio Livonio, Rusia Imperio; nune Tartu, Estonio) el 1823 al 1828, el 1828 ĉe la Universitato de Würzburg.
Kunlaboro kun Jöns Jakob Berzelius preskaŭ kondukis al malkovro de la elemento rutenio en 1828.
1137
En la jaro 1137 post Kristo okazis, interalie:
12229 Paulsson
12229 Paulsson estas asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la de la sveda astronomo Claes-Ingvar Lagerkvist elde la Observatorio Kvistaberg, apud Bro, inter Stokholmo kaj Upsalo.
Nomo
Ĝia nomo honoras Rolf Paulsson, lekciiston ĉe la Universitato de Upsalo. Li estis elstara instruisto pri teoria fiziko por generacioj da studantoj.
Indiania Universitato
La Indiania Universitato - Indiana University - estas fakte universitata sistemo de du centraj kaj kvin pliaj regionaj kampusoj en la subŝtato Indianio (atentu: esperantlingve ĝi ne nomatas "Indianao") de Usono. Ĝia plej grava, plej granda, kaj plej konata kampuso estas la Indiania Universitato Bloomington, kiu evidente situas en Bloomington. La institucio fondiĝis en 1820, antaŭ jaroj.
Fuka Nagano
Fuka Nagano (長野 風花 n. ) estas japana futbalisto. Ekde la jaro 2018 ŝi membras en la japana virina nacia teamo de futbalo.
Indiania Universitato
Atenton
Atentu ke sendepende de la sistemo ekzistas altlernejo nomata Ŝtata Universitato de Indianio - aŭ Indiania Ŝtata Universitato, Indiana State University - en la loko Terre Haute de Indianio, kie ekzemple studis Duncan Charters, ekde 2019 prezidanto de UEA, kaj aldone ankoraŭ la Universitato Indiana de Pensilvanio - Indiana University of Pennsylvania en la urbo Indiana de Pensilvanio.
Aŭgusto la 3-a (Pollando-Litovio)
Frederiko Aŭgusto la 2-a (naskiĝis la en Dresdeno; mortis la  samloke) iĝis en 1733, post la morto de sia patro Aŭgusto la Forta, princo-elektisto de Saksio kaj kun la nomo Aŭgusto la 3-a ankaŭ reĝo de Pollando kaj grandprinco de Litovio. Daŭrigante la eksteran politikon de sia patro, li kondukis sian hejmlandon en la katastrofon de la Sepjara Milito. La persona unio Saksio-Pollando inter Elekto-Saksio kaj Pollando-Litovio finiĝis per lia morto. Aliflanke li nedisputeble estis siaepoke unu el la plej grandaj mecenatoj de arto.
<!--