cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oxfam
Historio
Oxfam estis fondita en 1942 en Oxford (Anglio) por lukti kontraŭ malsatego en Grekio. Anoj de Oxfam kuniĝis por transporti per ŝipo nutraĵojn al Grekio. La origino de la akronimo Oxfam estas "Oxford Committee for Famine Relief" (Oksforda Komitato por Savo el Malsato). La oficialan nomon OXFAM ĝi prenis en 1965.
Poste neregistaraj organizaĵoj fondiĝis nedepende en aliaj landoj kun la nomo Oxfam. La unua estis la filio de Kanado en 1963. Sendependa branĉo estis fondita por Kebekio en 1973.
La nuntempaj dektri membroj estas tiuj de Unuiĝinta Reĝlando, Germanio, Aŭstralio, Belgio, Kanado, Hispanio, Usono, Francio, Honkongo, Irlando, Nov-Zelando, Nederlando, Kebekio, Barato, Italio, Meksiko kaj Japanio. En 1995, ĉi tiuj organizaĵoj kuniĝis je Oxfam International por atingi pli grandan efikecon.
En la jaro 2009 Oxfam proponis imposton je la internacia devizokomerco, la impostopago estu 0,005% kaj povus rezultigi 17 000 000 000 €.
La laboro de Oxfam
Kvankam la unua celo de Oxfam estis la lukto kontraŭ malsato kaj pri justa komerco, ĝi poste disvolvis agadojn kontraŭ la kaŭzoj de tiu malsato. Krom medikamentojn kaj nutraĵojn, Oxfam havigas ilojn por ke la loĝantaro trovu manieron esti memstara, kaj ĝi malfermas merkatojn por ke la malriĉaj regionoj de la mondo povu vendi siajn produktojn je justa prezo.
46686 Anitasohus
46686 Anitasohus estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la en la kadro de la kampanjo Near Earth Asteroid Tracking (NEAT), elde la stacio de Maui de la reto GEODSS sur la monto Haleakalā (Havajo, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Anita Sohus, kiu de 1974 ĝis 2006 ludis plurajn rolojn en la Oficejo de Jet Propulsion Laboratory por Publika Informo kaj Eduko pri Voyager kaj Galileo, komunikante sciencajn rezultojn de la NASA al la scienca komunumo kaj al la publiko.
Plinio Apuleyo Mendoza
Plinio Apuleyo Mendoza (Tunja, Bojakao, 1932) estas verkisto, ĵurnalisto kaj diplomata kolombia.
Biografio
Filo de la advokato kaj politikisto Plinio Mendoza Neira, kiu estis ĉe Jorge Eliécer Gaitán kiam oni murdis lin, studis politikajn sciencojn en la Universitato de Parizo (La Sorbono).
Li dediĉis sin al ĵurnalismo ekde sia reveno al Kolombio, kie en 1959 estis nomumita direktoro de la novaĵagentejo Prensa Latina. Li kunlaboris kun dekduo da amaskomunikiloj kaj ricevis diversajn premiojn de ĵurnalismo.
Verkoj
Kunaŭtorece:
Kalifornia kverko
La kalifornia kverko (Quercus kelloggii), estas kverko el la sekcio de ruĝaj kverkoj (aŭ Lobatae) de okcidenta Nordameriko. Ĝi estas parenca al nigra kverko (Quercus velutina) kiu vegetas en orienta kaj centra Nordameriko.
Disvastiĝo
Tiu nearktisa decidua arbospecio troviĝas en miksaj ĉiamverdaj arbaroj, kverkaj duonarbaroj, kaj koniferaroj. La kalifornia kverko estas disvastigata laŭlonge de montpiedaj montetoj kaj malaltaj montaroj de Kalifornio kaj suda Oregono.
Priskribo
Quercus kelloggii tipe altas 9-25 m kaj diametras 0,3-1,4 m. Grandaj arboj povas superi altecon de 36 m kaj diametron de 1,6 m. La specio ankaŭ adoptas arbedan formon sur sekaj malriĉaj grundoj. En malfermaj areoj la arbokrono estas larĝa kaj rondigita, kun la plej malaltaj branĉoj tuŝante la grundon aŭ prezentante paŝtadan randon.
En densaj arbareroj, la krono estas mallarĝa kaj svelta ĉe junaj arboj kaj neregula ĉe maljunaj arboj. Trunkoj kutime estas senbranĉaj je la plej malaltaj 6-12 m en densaj arbareroj. Ofte trunkoj estas forkigitaj, kaj kutime putrigitaj kaj kavaj ĉe pli maljunaj arboj. La arboŝelo estas maldika kaj glata ĉe junaj arboj, estiĝante dika, kresta, kaj plateca kiam pli aĝa. Tiu kverko kreskas ekde unu aŭ pluraj vertikalaj radikoj kiuj penetras la patrinan rokon, kun grandaj, flanke disvastiĝantaj radikoj kiuj etendiĝas ekde la vertikalaj. Ĝi ankaŭ havas iom da supraĵaj radikoj.
Ekologio
La kalifornia kverko, estas esenca specio por la bestiaro. Kverkoj estas la sola ĉefa genro uzata de la bestioj por ilia nutraĵo kaj ŝirmo en la kaliforniaj arbaroj kaj sovaĝejoj, kaj la kalifornia kverko okupas pli da totala areo en Kalifornio ol iu ajn alia ligna angiospermo. Ankaŭ la brutaro uzas tiun specion por nutriĝi kaj ŝirmiĝi.
Kavaĵoj en la arboj provizas nestookazon por strigoformaj birdoj, diversaj pegedoj, arbaj sciuredoj, kaj amerikaj nigraj ursoj. Ĝi estas preferata furaĝadan substraton por multaj birdoj. Ĉiu el la 68 birdospecioj observitaj en kverkaj duonarbaroj de Tehaĉapi-Montaro uzas la kalifornian kverkon por parto de siaj furaĝadaj agadoj.
Uzado
Kaliforniaj indianoj preferis glanojn de kalifornia kverko pli ol tiujn de aliaj kverkoj por prepari glanan farunon. Tiu glano estis baza manĝaĵo por multaj indianaj grupoj. La amerikanaj indianoj agnoskis la gravecon de fajro por tiu kverko, kaj intence ekflamigis incendiojn en kverkaj duonarbaroj por plibonigi sian sanon kaj konservi sian nutraĵan resurson.
Ligno
La ligno estas uzata por fari meblaron, paledojn kaj konstrulignon.
La kalifornia kverko prezentas 29% de la angiosperm-lignaj resursoj, kaj estas la ĉefa angiospermo uzata por konstruligno en Kalifornio. La taksita totala areo sumiĝas je 361 800 ha de arbaro kaj 122 600 ha de duonarbaro. El tiuj terenoj 60% estas privataj, 31% apartenas al Usona Arbara Agentejo, kaj 9% al aliaj publikaj posedantoj. La arealo estas tre malpligrandigita kompare kun la historia abundeco.
Kultivado
Quercus kelloggii estas kultivita en la specialigita hortikulturo por kaliforniaj indiĝenaj plantoj kiel ornama planto. Ĝi estas uzata en sekaj naturaj ĝardenoj kaj en variadon de municipaj, komercaj kaj ekologiaj projektoj.
Novosedly (distrikto Břeclav)
Novosedly (Neusiedel) estas municipo en Ĉeĥio troviĝanta en Sudmoravia regiono, en distrikto Břeclav. Ĝi situas sur la dekstra bordo de Dijo proksime de limo kun Aŭstrio, inter urboj Mikulov kaj Hrušovany nad Jevišovkou. Temas pri vinkultivada municipo en vinkultivada subregiono Mikulov. Vivas ĉi tie.
Sorĉistino de En-Dor
La Sorĉistino de En-Dor (hebree, אֵשֶׁת בַּעֲלַת־אֹוב בְּעֵין דֹּור (’êšeṯ ba‘ălaṯ-’ōḇ bə-‘ên dōr); en Latino, pythonem in Ændor) estas virino menciita en la Tanaĥo, kiu estis konsultita de la reĝo Saul por aŭguri al li pri batalo kontraŭ la filiŝtoj. Saul, post vane klopodi konsulti kun Dio, iris al En-Dor —en Valo de Jizre'el— peti al la virino, ke ŝi alvoku la profeton Samuelon el la morto por rekte konsulti kun li.
Etimo
Laŭ la Tanaĥo, ŝi estas virino, kiu havas ’ōḇ (אֹ֖וב) en En-Dor. Laŭ Harry Hoffner, ’ōḇ estas rita foso por alvoki la mortintojn. Alia teorio estas ke ĝi signifas la povon ventroparoli, ĉar en la Septuaginto ŝi estas nomita ἐγγαστρίμυθος ἐν Αενδωρ (engastrímythos en Aendōr), kiu signifas ventroparolistinon en En-Dor. Εγγαστρίμυθος, same kiel pythonem en Latino, ankaŭ signifas oraklon.
Mihail Sadoveanu
Mihail SADOVEANU (naskiĝis la en Paşcani; mortis la  en Bukareŝto) estis rumana verkisto, plej konata pro siaj historiaj romanoj.
Post lernado en Paşcani, Fălticeni kaj Iaşi li ekstudis juron en Bukareŝto en 1904. En la sama jaro li komencis literaturan karieron kaj tial ne finis siajn studojn. Li publikigis pli ol cent librojn kaj kontribuis al literaturaj gazetoj.
Kiam Rumanio fariĝis komunisma fine de la 40-aj jaroj, Sadoveanu subtenis la novan registaron kaj per kelkaj verkoj propagandis ekzemple la kolektivigon de la bienoj. Pro tio li ricevis Lenin-premion.
Neus Moly i Martí
D-ino Neus Moly i Martí [neŭs molí i martí] (1944 - Barcelono, 19-an de novembro 2005) estis kataluna pedagogo, esperantisto kaj feministo. Ŝi estis prezidanto de Kataluna Esperanto-Asocio inter 1999 kaj 2002 kaj mult-jara gvidanto, kun sia edzo Ramon Perera, de la Esperanto-fako de la asocio "Amikoj de Unesko de Barcelono".
Neus Moly i Marti estis membro de AIS Akademio Internacia de la Sciencoj.Ŝi kontribuis al du Internaciaj Kongresoj de Kibernetiko: 1986 (paĝo 529) kaj 1989 (paĝo 423). Ŝi estis fakulo pri kibernetika pedagogio -- la fako de Helmar Frank -- kaj ekinteresiĝis pri Esperanto (Internacia Lingvo Ilo) pro li.
Forchheim
Forchheim estas "granda distrikta urbo" en la historia regiono Frankonio de Germanio kaj ĉefurbo de la distrikto Forchheim en la distriktaro Supra Frankonio de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Urboĝemelecoj
Inter la Esperanto-grupoj de Forchheim kaj Gherla estas viglaj kontaktoj.
(15018) 1998 SM34
(15018) 1998 SM34 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la dum la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Forchheim (apartigilo)
Forchheim havas diversajn signifojn:
Jebcundamba Ĥutuktu
La Ĥalĥa Jebcundamba Ĥutuktu (mongole Жавзандамба хутагт; laŭlitere, "Sankta kaj Venerinda Sinjoro") estis la religia titolo de spiritaj gvidantoj de la gelugpaoj de tibeta budhismo en Mongolio. Ili ankaŭ havis la titolon Bogd Ĝegin, kiu igis ilin la pintaj lamaoj en Mongolio. La unua Jebcundamba, Zanabazar (1635-1723), estis identigita kiel la reenkarniĝo de la akademiulo Taranata de la Jonang-skolo de tibeta budhismo. Zanabazar estis la filo de reganto de centra ĥalĥa Mongolio, kaj iĝis la spirita gvidanto de ĥalĥaj mongoloj.
Kiel Zanabazar, la dua Jebtsundamba ankaŭ estis membro de la plej alta nobelaro de Mongolio kaj rekta posteulo de Ĝingis-Ĥano. Post la ribelo de Chingünjav kaj la sinsekva forpaso de la dua Jebcundamba Ĥutuktu, la imperiestro Qianlong dekretis en 1758 ke ĉiuj estontaj reenkarniĝoj troviĝos inter la loĝantaro de Tibeto.
Kiam pli norda Mongolio deklaris sendependecon en 1911, la oka Jebcundamba (1869-1924) estis deklarita kiel la Imperiestro de Mongolio, nomita Bogd-Ĥano. Li estis la ŝtatestro ĝis sia morto en 1924. La komunista registaro deklaris ke ne ekzistos pliaj reenkarniĝoj. Reenkarniĝo estis fakte trovita preskaŭ tuj en norda Mongolio, kaj kelkaj altrangaj lamaoj de la linio de la mortinta Ĥutuktu iris por intervjui la patrinon de la infano, Tsendjav, kaj instrukcii ŝin en la detaloj de la vivo de la antaŭa enkarniĝo, tiel ke ŝi povus alkutimigi la kandidaton. Alfrontante la eblecon de nova Ĥutuktu naskita en Mongolio kaj eĉ fremdulo de Tibeto, la Centra Komisiono de la Komunisma Partio en julio 1925, decidis turni la aferon al jaraĝa Dalai-lamao en Lhasa, kies decido tamen estus submetita al la nova leĝo por la apartigo de la religio kaj la Ŝtato. En februaro 1929 la religia institucio estis malpermesita.
Preĝejo Ĉieliro de Maria (Vaspör)
Preĝejo Ĉieliro de Maria estas romkatolika historia monumento en hodiaŭa vilaĝo Vaspör, iam en Csatár [ĉatAr]. Ĝi estas signifa pilgrimloko nun nomata Pusztacsatár.
Historio
En Csatár la preĝejo estis konstruita supozeble en la 13-a jarcento. Pro atakoj de turkoj la preĝejo ruiniĝis. Laŭ la kredo en la 17-a jarcento katolikoj alvenis kaj post preĝejo miraklo okazis: estis montrita, kie estas kaŝita statuo pri Sankta Maria. Poste episkopoj de Győr kaj Zagrebo aranĝis pilgrimvojojn al Csatár. En 1736 la preĝejo estis rekonstruita, sed kelkaj partoj restis el la malnova preĝejo. La sakristio estis alkonstruita en 1928, la proksima domo por la pilgrimantoj en 1947. En 1946, poste en 1968 la preĝejo renoviĝis. En 1996 ŝtelistoj forportis la moveblaĵojn, tial inter 1999-2002 la preĝejo plene estis renovigita.
Konstruaĵo
La konstruaĵo situas sola en ekstera parto de la vilaĝo. La fasado estas simetria, meze altiĝas la kvadrata turo reliefanta plene. Antaŭ la enirejo krucifikso estas videbla. Malantaŭ la turo troviĝiĝas la navo, kiu finiĝas en absido formanta preskaŭ kubon.
Wörgl
La aŭstra urbo Wörgl [vergl] situas en la federacia lando Tirolo en la alpa valo de rivero Inn.
Geografio
Ĉe Wörgl preterpasas la Inn-valaj aŭtovojo kaj fervojo, gravaj ligiloj trans-alpaj. De ili tie debranĉiĝas orienten la vojoj al la valo de Brixen kaj al Kitzbühel; tiu fervojo konsistigas la solan en-aŭstrian fervojan ligon inter la okcidentaj kaj la orientaj provincoj de Aŭstrio.
Historio
Ankoraŭ ne verkita
Blazono
La ruĝaj tegementeroj memorigas pri la detruita defendo-burgo kaj pri la samnoma nobel-familio. La orkoloraj ringoj montras ke Wörgl estiĝis el du komunumoj nome Wörgl-Kufstein kaj Wörgl-Rattenberg. La flugiloj simbolas la ekprosperon ekonomian.
La mono-eksperimento de Wörgl
Ĉirkau la jaro 1932 la loka cement- kaj celulozfabrikado en Wörgl grave malmultiĝis kaj la nombro de senlaboruloj minace altiĝis. Unuflanke la komunumo ricevis konsiderinde malpli da impostoj, aliflanke ĝi havis altan ŝarĝon per la subvencioj al la senlaboruloj. La kaso estis malplena kaj fino de tiu evoluo ne esperebla. Ekde de la komenco de Julio 1932 la komunuma administrado sub la gvido de la urbestro Michael Unterguggenberger [MIĥael UNTERgugenberger] donis al la komunumaj dungitoj kiel salajron tielnomatajn laborvalorpaperojn, la ŝilingon de Wörgl. Tiuj paperoj ekzistis kun nominala valoro de 1, 2 kaj 5 ŝilingoj. Ĝis la fino de la kampanjo en Aŭgusto 1933 eldoniĝis entute paperoj en la valoro de proksimume 34000 ŝilingoj. Maksimume oni eldonis 12000 ŝilingojn samtempe.
La laborvalorpaperoj estis cirkulcertigita libera mono. La ideon liveris la teorio pri libera ekonomio de Silvio Gesell. Monate oni devis aĉeti markon je unu elcento de la nominala valoro de la papero kaj glui ĝin sur kampeton sur la antaŭa flanko de la monbileto, por ke ĝi restu valida. La monsumo estis kovrita per depono de ŝilingoj de la komunumo ĉe la loka Raiffeisen-kaso kaj samvalore kunligita al ŝilingoj. Per tiuj biletoj oni povis pagi komunumajn impostojn. Lokaj komercistoj akceptis la biletojn kiel pagon.
La eksperimento sukcesis. La moncirkulado kaj la ekonomia agado reviviĝis – helpis ja ankaŭ la ĝenerala tendenco en la lando. Ĉie en Wörgl oni konstruis kaj investis. Ankoraŭ hodiaŭ atestas pri tio ekzemple stratponto kun la surskribo “konstruita per libera mono”. En la dek kvar monatoj de la eksperimento la elcentaĵo de senlaboruloj en Wörgl falis de 21 al 15, dum ĝi ankoraŭ kreskis en la ceteraj landpartoj.
Pro la pozitivaj efikoj tiu modelprovo baldaŭ estis laŭdata en la gazetaro kiel „miraklo de Wörgl“. La intereso tiel altiĝis, ke pli ol cent aliaj komunumoj en Aŭstrio volis sekvi la ekzemplon. Ankaŭ eksterlande kaj transmare la iniciato rimarkiĝis kaj trovis imitantojn. El Francio la financministro kaj posta ĉefministro Edouard Daladier vojaĝis al Wörgl, kaj en Usono la ekonomi-sciencisto Irving Fisher proponis – vane - al la amerika registaro enkonduki simile al la mono de Wörgl “Stamp Scrip” por venki la ekonomian krizon.
Tamen la Aŭstra Nacia Banko (Oesterreichische Nationalbank AG) protestis sukcese en la kortumo kontraŭ la mon-iniciato de Wörgl, ĉar ĝi sola havis la rajton eldoni monon. Oni malpermesis la eksperimenton de Wörgl kaj ĉiujn tiurilatojn pliajn planojn. Pro la minaco de arme-invado Wörgl finis la eksperimenton en Septembro 1933. Ĉar baldaŭ poste eksplodis la dua mondmilito, la modelo kaj ĝia sukceso grandparte forgesiĝis.
The American Heritage Dictionary of the English Language
The American Heritage Dictionary of the English Language (AHD) estas usona vortaro de Angla lingvo publikita de Bostona eldonejo Houghton Mifflin, kies unua eldono aperis en 1969. Ties kreado rilatis al polemiko pri la Webster's Third New International Dictionary.
Historio
James Parton, posedanto de la historia gazeto American Heritage, estis malkontenta kun la troa permesemo de la Webster's Third, publikigita en 1961, kaj klopodis aĉeti la entreprenon G. and C. Merriam por fari ŝanĝojn. Kiam tio malsukcesis, li kontraktis kun Houghton por publikigi novan vortaron. La AHD estis eldonita de William Morris kaj baziĝis sur uzantara stabanaro de 105 verkistoj, parolantoj kaj elstaraj personoj elektitaj pro ties bone konata konservatismo en la uzado de la lingvo. Tamen, Morris faris senbazan usason de la vortaristoj, ofte ignorante ties avertojn kaj enmetante siajn proprajn opinionojn.
Wörgl
Ĝemelurbo
tiu ĉi komunumo havas ĉirkaŭ 1000 loĝantojn kaj situas oriente de Hradec Králové (germane: Königgrätz) proksime de pola limo.
Ekonomio
La esenca punkto de la urba ekonomio troviĝas en la kampo de komerco individua, en kiu montriĝas ĉiuj gravaj branĉoj kaj naciaj kaj internaciaj entreprenoj. La Bahnhofsstraße (stacidomstrato [BANhofs-ŜTRAse]) de Wörgl estas en Tirolo la duranga laŭ la longo. Wörgl estas rigardata kiel la plej grava komerca centro de la regiono Tiroler Unterland [TIroler UNterland]. La antaŭurba komerca kaj metia areo troviĝas rekte ĉe la aŭtovojo kaj disponigos en la lasta evoluo-stadio 35-hektaron grandan placon al entreprenoj produktadaj, teknologiaj kaj loĝistikaj. Wörgl ankaŭ estas la centro de ligno-industrio; unu el la plej grandaj produktantoj de ligneraj platoj fondigis uzinon filian en la urbo. La plej granda tirola lakto-produktanto translokigis la produktejon de la landa ĉef-urbo Innsbruck al Wörgl.
Trafiko
Ankoraŭ ne verkita
Famaj personoj
Elstaruloj el Wörgl estis respektive estas:
Vidindaĵoj
Ekde 2003 troviĝas en Wörgl la plej granda Tirola banejo kun saŭno, la Wörgler Wasserwelt (WAVE, angle por ondo). En 2006 la Wörgler Meilensteine [VERgler MEJLENŝtajne] (mejlŝtonoj de Wörgl) estis malfermitaj. Enmetitaj en la irvojoj la mejlŝtonoj ebligas enrigardi la plej gravajn okazintaĵojn de 2000-jara historio. La start- kaj la fin-punktoj troviĝas rekte ĉe la stacidomo; la historia informvojo longas ekzakte unu antikvan romian mejlon.
50727 Aliceverett
50727 Aliceverett estas malgranda, ne tre hela asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la  en la kadro de la astronomia kampanjo Catalina Sky Survey elde la Stacio Catalina de la Observatorio Steward proksime de Tucson (Arizono, Usono).
Wörgl
Esperanto
En la urbo troviĝas Zamenhof-monumento sur la stacidoma placo (Bahnhofsplatz [BANhofsplac]). La inaŭguro de tiu ĉi unua Zamenhof-monumento en Aŭstrio okazis la 27-an de julio 1952. La iniciatinto de la monumento estis Hans Steiner; ankaŭ partoprenis la senvualigon de la blankmarmora busto Hugo Steiner, fondinto de la Internacia Esperanto-Muzeo (Vieno). En informletero raportis Hans Steiner pri la fascinaj tagoj de la inaŭguro en lingvo bunta kaj viveca. Sekvajare en la urbo okazis la 9-a Internacia Junulara Kongreso de TEJO.
50727 Aliceverett
Ĝi estas en orbita resonanco 11:5 kun Jupitero.
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la skota astronomino kaj inĝenierino Alice Everett (1865–1949), kiu komence laboris kiel kalulistino por la projekto Carte du Ciel ĉe la Observatorio de Greenwich en 1890. Ŝi pasis kvin jarojn en Potsdam, daŭrigante labori por la Carte du Ciel, poste pasis unu jaron ĉe la Kolegio Vassar. Pli malfrue ŝi fariĝis inĝenierino kaj estis pionirino en la televida inĝenierarto.
Wörgl
Esperanto
La Aŭstria Esperanto Federacio okaze de sia ĝenerala asembleo organizis inter la 11-a kaj 13-a de julio 2008 Esperanto-renkontiĝon en Wörgl, enkadrigota interalie de koncertoj, prelegoj kaj gvidado tra la urbo.
Kuriozaĵo
Inter la aŭstraj urboj Innsbruck kaj Salzburg estas du fervojaj ligoj, kiuj disbranĉiĝas ĉe Wörgl. Unu kondukas tra Germanio, la alia restas en Aŭstrio, sed estas pli longa. Tamen la fervoja tarifo de la malpli longa vojo estas kalkulata laŭ la pli longa.
Plantlakto
Planta lakto (alternativa lakto, vegetaĵa lakto aŭ vegana lakto) estas fabrikita, ne-lakta trinkaĵo farita el plantaj ekstraktoj kiu donas al ĝi guston kaj aromon. Plantlakto estas konsumita kiel plantdevena alternativo al besta lakto, kaj aldonas veganan trinkaĵan elekton kun kremeca ĉebuŝa gusto-sento. Por komerco, plantlakto estas tipe enpakita en ujojn similajn kaj konkurencantaj al tiuj uzitaj por besta lakto. En 2018 inter 20 plantoj, uzataj en laktofabrikado, migdalo, sojfabo kaj kokoso estis la plej vendataj tutmonde. La tutmonda merkato de plantlaktoj estis taksita je 16 miliardoj da dolaroj en 2018.
Vegetaĵaj trinkaĵoj estis konsumitaj dum jarcentoj, kun la termino "lakto-similaj plantoj-sukoj" uzata ekde la 13-a jarcento. Tra diversaj kulturoj, planta lakto estis kaj tradicia trinkaĵo kaj bongusta ingredienco en dolĉaj kaj salaj pladoj, kiel ekzemple la uzo de kokosolakto en kareaĵoj. Planta lakto ankaŭ estas uzata por fari glaciaĵojn, plantan kremon, veganan fromaĝon kaj jogurton, kiel soj-jogurto, kun 54% da konsumantoj malfermitaj al elektado de plantdevenaj produktoj anstataŭ laktaĵoj en 2018.
Ortodoksa sinagogo en Timișoara
La ortodoksa aŭ tradicia sinagogo en Timișoara estas la unusola funkcianta sinagogo de la urbo. Ĝi estas la plej nova de la tri sinagogoj de la grandurbo, kaj la lasta daŭre funkciante. Oni nomas ĝin ofte "sinagogo Iosefin" pri la loĝkvartalo.
Historio
La judoj vivis en Banato ekde la 18-a jarcento. Tiu ĉi sinagogo estis inaŭgurita en 1895 (laŭ alia informo en 1910) origine por la ortodoksa rito. Juda bazlernejo kaj infanĝardeno funkciis en la korta ĝardeno. Tiutempe resume la judoj havis 6 sinagogojn en la tiama urbo Temesvár, tiutempe apartenanta al Hungara reĝlando (post la 1-a mondmilito la urbo apartenas al Rumanio). Antaŭ la 2-a mondmilito la Fera Gvardio persekutis la judojn. En 1942 la judaj loĝantoj estis deportitaj, post la 2-a mondomilito iom da judoj elmigris al Palestino.
Konstruaĵo
La modesta sinagogo situas laŭ la strato sola, ankaŭ korto apartenas al la konstruaĵo. Ĝi havas precipe maŭrajn elementojn, ĉar granda parto de la judoj venis iam el Hispanio. Sur la fasado mankas enirejo, meze dominas impona fenestrorozo, apude situas simetrie 2 grandaj ornamaj fenestroj. Sur la supro estas videblaj po 2 grandaj kaj malgrandaj bulbaj kupoloj.
Cattenières (stacidomo)
Cattenières estas franca stacidomo sur linio -, situanta en  Cattenières, en departemento Nord, regiono Hauts-de-France.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Hauts-de-France.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Busigny - Somain (250000).
Prioritateco
Prioritateco estas la graveco aŭ urĝeco de io ajn, ekzemple tasko. La prioritato estas la plej grava aŭ urĝa io. Prioritatigi estas elekti kiel prioritato, kaj laŭprioritatigi estas aranĝi iojn laŭ prioritateco.
Komputila prioritateco
La ĉefprocesoro de komputilo prioritatigas taskojn laŭ multaj faktoroj. La kernoj de operaciumoj ankaŭ laŭprioritatigas taskojn.
São José do Jacuípe
São José do Jacuípe estas municipo en la brazila subŝtato Bahio, kiu havis 10.180 loĝantojn en 2010.
Bolŝeviko
Bolŝeviko estas iama nomo por partiano de la KPdSU (Komunista partio de Sovetunio). La nocio estiĝis en 1903 dum la dua partikongreso de la Socialdemokrata Laborista Partio de Rusio (RSDRP) en Londono. La subtenantoj de Lenin formis en tiu partikongreso plimulton en la partio (большинство [bolŝinstvo]), kaj pro tio oni nomis ilin bolŝevikoj. La malplimulto nomiĝas menŝevikoj (ruse меньшинство [menŝinstvo]). La rezultan ideologion de Lenin oni konsekvence en Esperanto nomas bolŝevismo aŭ bolŝevikismo.
Nocio
En 1918 (6-a/8-a de marto) la nomo Socialdemokrata Laborista Partio de Rusio (SDLPR) estis ŝanĝita al Komunista Partio de Rusio kaj ekde decembro de 1925 Komunista partio de Sovetunio kun aldono de la vorto “bolŝevika”. En 1952 la nocio bolŝeviko iĝis ne plu uzata en oficialaj paroloj kaj dokumentoj en Sovetunio.
Calanna
Calanna estas komunumo de Italio.
Bolŝeviko
Bolŝevikoj kaj Menŝevikoj
La bolŝevikoj estis pli radikalaj ol la aliaj frakcioj de la partio. Ili klopodis por baldaŭa falego de la caroj kaj enkonduko de komunismo. La menŝevikoj havis la saman celon, sed ili volis enkonduki nur pli pesitajn, moderajn reformojn; pro tio la bolŝevikoj nomis ilin pli poste oportunistoj. La diferenco inter la du frakcioj kreskis ĝis 1912 daŭre, pro kio dum la 6-a Tutrusia Partia Konferenco en Prago la bolŝevikoj ekspartianigis la menŝevikojn.
Kresko de potenco
Ĉe eko de la unua mondmilito, la bolŝevikoj kondamnis la partoprenon de Rusio kiel imperialistan agreson. Ili tre fortiĝis kiam la caraj trupoj malvenkiĝis ĉe preskaŭ ĉiu fronto. En la Oktobra Revolucio de 1917, ili iĝis la plej forta movado. Vladimir Iljiĉ Lenin reveninta el la ekzilo transprenis la gvidon de la komunistoj.
En la Rusa Enlanda Milito komenciĝinta en 1917/1918 batalis la komunisma ruĝa armeo kontraŭ la blanka armeo (blanko asociiĝis kun kontraŭbolŝevikaj fortoj). Lev Trockij gvidis la Ruĝan Armeon, kiu sukcese batalis kontraŭ la blankuloj. Ĝis 1922 la bolŝevikoj akiris preskaŭ la tutan teritorion de la iama cara imperio. Tio okazis per ekonomia modelo de tiel nomata militkomunismo, konforme al kiu ĉiu entrepreno staris sub ŝtata kontrolo. La rezolutaj kaj mizerigaj agoj de la bolŝevikoj kondukis al malsatmizero kaj ribeloj de la popolo. En 1921 la Nova Ekonomia Politiko anstataŭis la militkomunisman ekonomian modelon.
Eleŭterio (apartigilo)
Eleŭterio venas de la greka vorto Ελευθερία kiu signifas "liberecon". Esta la nomo de :
NGC 527-1
NGC 527-1 (aliaj indikoj — PGC 5128, ESO 352-68, MCG -6-4-21, PGC 5141) estas galaksio en konstelacio Skulptisto.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Josef Strauss
Josef Strauß [jozef ŝtraŭs], aŭstra komponisto, naskiĝis en Vieno la 22-an de aŭgusto 1827, mortis la 21-an de julio 1870, estis filo de Johann Strauß (patro); unue li laboris kiel inĝeniero, poste li dediĉis sin al la muziko kaj anstataŭis ofte sian fraton Johann Strauß (filo). Kune kun sia frato li komponis la muzikaĵon "Pizzicato Polka" (Pinĉado Polko). Li verkis preskaŭ 300 valsojn, polkojn, mazurkojn kaj kvadrilojn. La plej konataj estas "Dorfschwalben aus Österreich" (Vilaĝhirundoj el Aŭstrio), "Delirien" (Deliroj), "Sphärenklänge" (Sferaj Sonoj) kaj "Transaktionen" (Transakcioj). Lian valson "Dynamiden" (Dinamidoj) citas komponisto Richard Strauss en sia opero "Der Rosenkavalier" (La Rozokavaliro).
Masléon
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Haute-Vienne, en la administra regiono Nova Akvitanio kaj en la historia kultura regiono Limoĝio. Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Limoĝo kaj al la kantono .
La teritorio havas komunan limon kun.
Hiroaki Sato
Hiroaki Sato (japane 佐藤 弘明, n. 5-an de februaro 1932, m. 1-an de januaro 1988) estis japana futbalisto. Li de 1955 ĝis 1959 membris en la japana nacia teamo de futbalo. Li partoprenis en la Somera Olimpiko 1956 en Melburno.
Doris Lessing
Doris LESSING (naskiĝis la 22-an de oktobro 1919, mortis la 17-an de novembro 2013) estis angla verkistino.
Ŝi naskiĝis en Kermanŝaho, Irano. En la jaro 1924 ŝia familio transloĝiĝis al Suda Rodezio (nuntempe: Zimbabvo). Ekde 1949 ŝi loĝis en Londono.
La verkaro de Doris Lessing pritraktas tri bazajn temojn: kritikon de la socia realeco, la konflikton inter la unuopulo kaj la socio kaj la esploron pri la homa psiko. Grandan influon al la verkado havis la marksisma ideologio de la aŭtorino kaj la spertoj en Afriko.
Ŝi ricevis Nobel-premion pri literaturo en 2007 "pro sia eposa verkado pri ina sperto, kiu en skeptiko, pasio kaj vizio akre kaj rafinite testis fragmentan socion".
Verkaro kaj stilo
La laboro de Lessing estas dividita en tri apartajn stadiojn:
La libroj en la serio "Infanoj de Perforto" estas duon-aŭtobiografiaj, kaj rakontas la historion de rolulo nomata "Martha Quest", kiu kreskis en Sudafriko kaj poste ekloĝis en Anglio.
La "Ora Kajero", la plej konata libro de Lessing, estis eldonita en 1962 kaj tradukita al multaj lingvoj. En 1976 li gajnis la Francan Medis-Premion por fremda verkisto. Tiu ĉi romano estas ampleksa kaj plurtavola, kiu disvolvas ĉapitron en la vivo de verkisto, kiu alfrontas diversajn problemojn: problemojn en ŝia privata vivo, en siaj rilatoj kun viroj kaj virinoj, en la formado de ŝia morala kaj politika mondkoncepto. Ĝi okazas en la fono de la ekscitaj eventoj de la 1940-aj kaj 1950-aj jaroj. La romano laŭ multaj fakuloj estas klasika feminisma libro, sed ne de la aŭtorino mem, kiu ne volis esti difinita kiel feminisma verkistino. Post la publikigo de la libro, Lessing estis nomumita por la Nobel-premio pri literaturo, sed sciencfikciaj libroj, kiujn ŝi poste verkis, ŝajne subfosis sian statuson, kaj ŝia nomo estis forigita de la listo de kandidatoj.
1463 Nordenmarkia
1463 Nordenmarkia estas mezgranda malhela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la finnlanda astronomo Yrjö Väisälä elde la Observatorio de Iso-Heikkilä en Turku.
Doris Lessing
Verkaro kaj stilo
Intervjuate ekster sia hejmo, informita de raportistoj, ke ŝi gajnis la Nobel-premion, ŝi diris, ke ŝi jam gajnis ĉiun "damnitan" literaturan premion en Eŭropo, kaj probable venis la tempo por la Nobel-premio. Ŝi klarigis sian mankon de ekscito kaj ĝojo, ke ŝi ĉiam vidis la literaturan establon kiel mallarĝanima. "Mi estas 89, kaj tre maljuna," ŝi aldonis, "kaj mi estis nomumita por nobelpremio dum jaroj kaj ne ricevis unu. "Ŝajne ili decidis, ke mia tempo por morti estas proksima, kaj decidis doni ĝin al mi", ŝi diris al la rido de la ĵurnalistoj.
1463 Nordenmarkia
Nomo
Ĝia nomo honoras la svedan astronomon Nils Viktor Nordenmark.
Doris Lessing
Verkaro kaj stilo
Demandita, kiun de sia verkoj ŝi konsideras plej gravan, ŝi elektis la serion "Canopus in Argos".
Verkoj bazitaj parte sur la ideo de "fineco", kiun Lessing lernis de "miaj amikoj kaj instruistoj" Idris Shah. El ŝiaj pli fruaj verkoj, la libroj "Briefing for a Descent into Hell (romano, 1971)" (Gvidilo al Descendanta al la Malparadiso) kaj "The Memoirs of a Survivor " (Memoroj de Pluvivanto) ankaŭ baziĝas sur la sama temo.
Lessing publikigis du romanojn sub la plumnomo Jane Somers: "The Diary of a Good Neighbour" (La Taglibro de Bona Najbaro) kaj "If the Old Could" (Se la Malnova Povus). La literaturrecenzistoj ignoris ilin ĝis Lessing malkaŝis ke ŝi estas la verkinto.
Krasowy
Krasowy tiu distrikto de la urbo Mysłowice en Pollando.
Hardinvast
Hardinvast estas franca situanta en departemento Manche, regiono Normandio.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Hardinvastais.
Kirchehrenbach
Kirchehrenbach estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Forchheim kaj en la distriktaro Supra Frankonio de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. Samtempe la komunumo estas la administra centro de komunumaro, nomata Verwaltungsgemeinschaft Kirchehrenbach, kiu krome konsistas el la najbaraj komunumoj Leutenbach kaj Weilersbach.
Borsa Katastrofo de 1929
La Borsa Katastrofo de 1929, aŭ en angla The Wall Street Crash of 1929, konata ankaŭ kiel Stock Market Crash aŭ Great Crash, estis grava krizo en la borso kiu okazis fine de oktobro 1929. Ĝi komencis la 24an de oktobro ("Black Thursday" aŭ Nigra Ĵaŭdo) kaj pluis ĝis la 29a de oktobro, 1929 ("Black Tuesday" aŭ Nigra Mardo), kiam la prezoj en la Novjorka Borso falegis.
Ĝi estis la plej detrua borsa katastrofo en la historio de Usono, se konsideri la plenan etendon kaj daŭron de la postaj efikoj. La falego, kiu sekvis la falegon de la Londona Borso okazinta en septembro, markis la komencon de la 12-jara Granda Depresio kiu estis suferita de ĉiuj industriigitaj landoj en Okcidento.
Laŭ iama proparolanto de la Usona Federacia Rezervo nome Ben Bernanke, la Granda Depresio estis okazigita de la Federacia Rezerva Sistemo, kaj multo de la ekonomia damaĝo estis okazigita rekte de la bankopaniko al amasaj bankoretiroj.
Longueville-sur-Scie (stacidomo)
Longueville-sur-Scie estas franca stacidomo sur linio -, situanta en  Longueville-sur-Scie, en departemento Seine-Maritime, regiono Normandio.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de linio Malaunay-Le Houlme - Dieppe (350000).
Urano (dio)
Laŭ la helena mitologio, Urano (helene Οὐρανός, «ĉielo» aŭ «reĝo de montaroj»; latine Uranus) estas la plej antikva greka dio, kies nomo estas ankaŭ tiu de la planedo Urano. Urano estas la dio de la ĉielo, kaj lia edzino estis lia patrino Geo, diino de la Tero. La antikvaj grekoj lin adoris, ĉar li donis varmon, lumon kaj pluvon al la Tero. Tamen, tiu kultado ne supervivis ĝis la helena epoko. Li ne aperas sur ceramikaĵoj aŭ aliaj artaĵoj, kvankam la solena alvoko de Homero mencias lin (kun Geo kaj Stikso).
La plimulto de la grekoj pensis ke Urano estis baza dio (protogenos), kaj pro tio li ne havis gepatrojn. Sed, per influo de filosofiistoj, Cicerono verkis en sia De natura deorum ke Urano devenis el la antikvaj dioj Etero kaj Hemero (Aero kaj Taglumo), kaj ke li heredis la sceptron de la antaŭe ĉiopova Nikso, kiu laŭ la Orfeaj himnoj, estis lia patrino. Lia romia ekvivalento estis Caelus (el caelum, ĉielo en la latina lingvo).
La titano Krono, lia plej juna filo, detronigis Uranon, mutilis lin, kaj detranĉis liajn testikojn. El la sango aperis la gigantoj, la Melioj, kaj la Erinioj (Alekto, Tizifono kaj Megero). Oni ofte diras ankaŭ ke kiam la sango de Urano trafis la maron, Afrodito naskiĝis. Urano estas la patro de la titanoj, la ciklopoj kaj la hekatonkiroj, monstroj kun cent manoj kaj kvin dek kapoj.
Calopezzati
Calopezzati estas komunumo de Italio.
Höxter
Höxter estas urbo en la federacia lando Nordrejn-Vestfalio de Germanio. Ĝi apartenas al la distrikto Höxter kaj estas ties administra centro. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Hodiaŭ ankaŭ la komunumo Corvey apartenas al Höxter. Tie troviĝas eksa benediktana abatejo de iam treege granda graveco.
Urano (dio)
Urano en kosmogonio
Kiel fizika elemento, Urano estis la plej supra limo de la kosmo, la plafono de la mondo, fortika kaj metala, ĉu el bronzo (χάλκεος), ĉu el fero (σιδήρεος). La ĉefaj verkistoj pensas ke la grekoj komprenis la ĉielon kiel volbo, kvankam West, kiu studis la Teogonion, mencias ke tiaj konstruaĵoj maloftis post la mikena periodo, kaj ke tiam oni pensis ke la ĉielo estis kiel kutimaj plafonoj, ebena kaj paralela al Tero. Tiel, la laboro de Atlaso, kiu apartigis Teron kaj Ĉielon, estas pli logika. En la epopea literaturo oni ofte kromnomas Uranon ἀστερόεντος, tio estas, stelplena.
Heziodo, en sia Teogonio, asertas ke Urano estis generita de Geo, kiu kreis lin samgrande ol ŝi. Tiu senseksa naskiĝo estis komprenita kiel kosmogonia versio de la komenco de la universo, kiam ĉielo kaj tero apartiĝis el neforma ĥaoso, kaj la kastrado de Urano estis do poezia versio de ĝi. Urano estas samtempe partnero de Geo, kaj de tio devenas multaj mitoj kaj ritaroj. El ili naskiĝis heterogena aro da diaĵoj: titanoj, ciklopoj kaj hekatonkiroj.
Krome, en la homeraj poemoj, οὐρανός estas ankaŭ alternativa nomo de la Olimpo, kiel komuna hejmo de la dioj, sen aludi la fizikan firmamenton. Sed dum la 4-a jarcento a.K., kiam oni ankoraŭ diferencigis Uranian Afroditon (ĉielan) de Pandema Afrodito (de ĉiuj popoloj), οὐρανός signifis nur la ĉiela globo.
Urano en la mitologia rakontaro
En sia Teogonio, Heziodo rakontas ke Urano retenis sian idaron ene de ilia patrino kiam ili estis naskiĝontaj. Sed Geo pripensis strategion por venĝi tiun ofendon: ŝi (aŭ la telkinoj, laŭ aliaj versioj) skulptis falĉileton el adamantio kaj petis helpon al siaj gefiloj. Nur Krono, la plej juna, konsentis pri tio kaj pretis plenumi sian devon. Do li, kaŝite ene de sia patrino, atakis sian patron kiam Urano kuŝis kun ŝi, kaj kastris lin per la falĉileto. Krono tuj poste ĵetis la seksorganojn malantaŭ li, per la maldekstra mano (pro tio ĝi iĝis malfavora simbolo), el la kabo Drepano. Multaj jaroj poste, ĉi tiun magian falĉileton uzis Zeŭso por ataki la monstron Tifono. El la sango de Urano falinta sur Geo spruĉis la Gigantoj, la Erinioj kaj la Melioj, Nimfoj de la poploj. Kiam la testikoj de Urano falis sur la maro, ĝia spermo generis Afroditon.
Georges Dumézil identigis Uranon kun la vedisma Varuno, laŭ la primitiva indoeŭropa kulturo. Tiu komparo baziĝis sur lingvaj pruvoj, sed ne pravigis komunan devenon de ambaŭ diaĵoj, kiel interpretis Robert Graves kaj aliaj.
Krome, laŭ la antikva historiisto Diodoro Sicilia, Urano estis nur la unua reĝo de Atlantido, tiu kiu civilizis tiun popolon kaj tre lerta astronomo. Pro tio, post lia morto, la atlantida popolo identigis lin kun la ĉielo. Laŭ li, la reĝo Urano havis multnombran idaron, kiu heredis la mitan reglandon.
Krom Afrodito, kiu naskiĝis el la spermo de Urano kaj la maro (Talaso), la tuta idaro de la ĉiela dio devenas de Geo, lia edzino. Tamen, kelkaj verkisto asertis ke Urano estis patro de Liso per Nikso.
Berthold Delbrück
Berthold Gustav Gottlieb DELBRÜCK (naskiĝinta la en Putbus, mortinta la  en Jena) estis germana lingvisto. Li apartenis al la grupo de la novgramatikuloj.
Vivo kaj agado
Berthold Gustav Gottlieb estis la filo de la juristo kaj posta stralsunda distrikta juĝisto Ernst Friedrich Felix Delbrück kaj de ties edzino Auguste Henriette Wilhelmine Böhmer. Do li estis la grandnevo de la politkisto Rudolph von Delbrück el konata familio. Post la frekvento de gimnazio en Stralsund kaj de la lernejo de ĉe Franckesche Stiftungen en Halle (Saale) li komencis studi en la jaro 1859-a ĉe la Universitato de Halle filologion komparitan. Tiujn studojn li kontinuigis ĉe Humboldt-Universitato en Berlino kie li dediĉis sin aparte je Sanskrito. Tie li ankaŭ doktoriĝis en la aĝo de nur 19 jaorj. Post habilitiĝo en 1866 pri la sintakso ĉe Rigvedo li resetliĝis en Halle estonte ĉeuniversitate privata docento pri komparita filologio.
En 1870 li vokitis ĉe la Universitaton de Jena deĵorante unue kiel eksterorda, kaj ekde 1873 kiel orda profesoro pri komparitaĵoj kaj Sankskrito. Tiun ĉi lingvon li aktive regis. Inter 1878 kaj 1908 li estis sume dum kvin semestroj rektoro altlerneja. Per verkoj siaj Delbrück fondis la komparitan sintakson de la hindeŭropa lingvaro. En 1871 li ricevis la subtenadpremion de la Bopp-fondaĵo kaj en 1885 li iĝis orda membro de la Saksia akademio de la sciencoj. En la 1.8.1908 li krome honorcivitaniĝis en Jena ne nur pro sia klereco sed ankaŭ por engaĝiĝo pri nacionspektantaj demandoj. En 1890 Delbrück fariĝis fora membro de la Bavaria akademio de la sciencoj de Munkeno kaj en 1912 de la Akademio en Göttingen.
Inter pasko 1864 kaj pasko 1866 li instruistis ĉe la gimnazio en Marienwerder (pole Kwidzyn). La 31-an de julio 1865 li nuptis en Marienwerder Constanze Kämtz, filinon de la rusia ŝtata konsilisto Ludwig Friedrich Kämtz. Konatas de ili la filinoj Helene (* 1866), Maria (* 1868) kaj la filo Richard (* 1875), kiu iĝis profesoro pri arĥeologio en Jena.
ISO 3166-2:KW
ISO 3166-2:KW estas subaro de la normo ISO 3166-2 rilate Kuvajton. La kodojn havas 6 gubernioj. Ĉiu kodo konsistas el du partoj, apartigitaj per streketo. La unua estas <tt>KW</tt>, la ISO 3166-1 dulitera (alpha-2) kodo de Kuvajto. La dua parto estas du literoj.
Puebla de Lillo
Puebla de Lillo [PŬEbla deLIljo] (aŭ Pola de Lillo en leona) estas municipo en la nordoriento de la provinco Leono, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko Montaña de Riaño, en la nordoriento de la provinco. Puebla de Lillo estas komprenebla etimologie kiel Vilaĝo de Lilio, kaj tial aperas lilifloroj en la blazono.
Geografio
Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Cofiñal, Isoba, Puebla de Lillo, Redipollos, San Cibrián, San Isidro kaj Solle, okupas totalan areon de 171,40 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 672 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 1 000 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 70 km de Leono, provinca ĉefurbo. Ĝi limas kun Aller, Caso, Maraña, Valdelugueros, Acebedo, Boñar, Reyero kaj Crémenes kaj estas sur la valo de la rivero Porma kaj sude de la municipo estas la Akvorezervejo de Porma. Estas ankaŭ lagoj Isoba, Ausente kaj Lagüezo.
Historio
Estas restaĵoj de antaŭromia kaj romia loĝado. En Mezepoko okazis reloĝado rilata al monaĥejoj kaj al reĝa atribuo de la montopasejoj al la monaĥejoj jam en la 10-a jarcento. La areo apartenis al la Regno Leono. En la 12-a jarcento oni fondis hospitalon ĉefe por zorgado de pilgrimantoj kaj veturantoj. La diversaj loĝlokoj apartenis al ekleziaj instancoj kaj nobeloj. La areo suferis pro la Hispana Milito de Sendependigo kaj ĉefe pro la Hispana Enlanda Milito el Julio 1936 ĝis Oktobro 1937: en tiuj tagoj Francisco Franco vizitis Pola kaj najbarajn lokojn. Poste parto de la venkitaj maldekstruloj pluigis sian agadon en la montaro.
Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado (transmigra brutobredado, ŝafoj kaj kaproj en montaraj areoj, kaj bovoj en ebenaĵoj) kaj poste minado (karbo, talko,. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado tra montara naturo, preĝejoj, ermitejoj). En la municipa teritorio estas jarmila pinaro de Puebla de Lillo, vintra sportejo de San Isidro kaj ĉasaj kaj fiŝkaptaj rezervejoj. La municipa teritorio estas en la Regiona Parko Montaña de Riaño y Mampodre, ĝis Oktobro 2019 nomita Regiona Parko Picos de Europa.
Miĥail Ŝoloĥov
Miĥail Aleksandroviĉ ŜOLOĤOV (Михаил Александрович Шолохов; naskiĝis la en Kruŝilin/Don; mortis la  en Veŝenskaja) estis soveta, rusa verkisto.
Li estis filo de kozaka virino devigita je geedziĝo. La kozaka medio difinis la tutan vivon de Ŝoloĥov, li multe skribis pri kozakaj temoj.
Post la Oktobra Revolucio li batalis en la Rusa Enlanda Milito kontraŭ la Blanka Gvardio. Lin kaptis homoj de anarĥiisto Maĥno, sed amnestiis lin; poste kaptis lin la rostovaj ĉekistoj, sed denove ŝanĝis la juĝon pri mortpuno. Li loĝis en Moskvo, sed en 1926 li translokiĝis por ĉiam al la patrolando, inter la kozakojn. Tiam li komencis skribi la faman libron "Silenta Dono".
En 1928 li komencis verki libron, kiu famigis lin: tio estis la "Silenta Don’", kiun li finis en 1940.
En 1932 li aliĝis al KPSU kaj iĝis parlamentano ekde 1936 en Supera Soveto.
En 1939 li estis elektita ano de la Sovetia Akademio.
Li ankaŭ iĝis konata per la verko "Novagro Plugita". En 1941 ricevas li Stalin-premion, en 1955 la Lenin-distingon kaj en 1960 Lenin-premion, en 1965 eĉ por la ĉefverko "Silenta Don’" la Nobelpremion pri literaturo.
Kvankam oni akuzis lin pri plagiato rilate al "Silenta Dono", sed tio pruviĝis senbaza, kiam aperis - parte eĉ surrete - la manskriboj de la libro.
En Esperanto aperis
La sorto de homo (Судьба человека) / Trad.: A. AGOSTI kaj N. DANOVSKIJ. - Moskvo: Komisiono pri Internaciaj Ligoj de Sovetaj Esperantistoj, 1965.
Interesaĵo rilate al Esperanto
Fine de la 1-a mondmilito laboris en la bieno Ŝoloĥov kiel militkaptito esperantisto Ota Ginz, tiam 19-jara, kiu amikiĝis kun knabo Miĥail kaj postlasis stenografian taglibron. Kiam post la 2-a mondmilito lia filo Petr Ginz ne revenis hejmen, Ŝoloĥov helpis al Ginz serĉi la knabon, sed senrezulte. Poste montriĝis, ke Petr mortis en Aŭŝvico. Pri la rilato inter Ginz kaj Ŝoloĥov informis ĉeĥlingva broŝuro de Jiří Franěk Ota Ginz - od Petra Ginze a raketoplánu Columbia až k Šolochovovi (de Petr Ginz kaj spacŝipo Columbia ĝis Ŝoloĥov, Prago 2006)
Dua Mondmilito
La Dua Mondmilito (komenciĝis la, finiĝis la ) estis historie grava mondmilito kaj ĝis nun la plej granda armita konflikto en la historio de la homaro, kiu kostis la vivojn de proksimume 45-60 milionoj da homoj. Ties senperaj kaŭzoj estis streĉo kaŭzita pro erare formulita traktato de Versajlo, la granda ekonomia krizo el ŝanĝoj de la 1920-aj kaj 1930-aj jaroj kiu grave malfortigis ĉiujn ŝtatojn kaj iliajn registarojn, kaj malforteco de Ligo de Nacioj kaj potencoj, kiuj devis reteni la mondan pacon kaj inspekti pri la respektado de la sistemo de la Traktato de Versajlo.
La milito trafis fakte la tutan mondon — oni batalis en ĉiuj oceanoj kaj en la batalojn intervenis ŝtatoj de ĉiuj loĝataj kontinentoj. La plej ampleksa majoritato de la landoj el la mondo — inkluzivinte ĉiujn el la grandaj potencoj — finfine formis du kontraŭajn militaliancojn: nome Aliancanoj kaj Akso. Okazis stato de totala milito, kiu rekte tuŝis pli ol 100 milionojn da personoj el ĉirkaŭ 30 landoj. La ĉefaj partoprenantoj dediĉis sian tutan ekonomian, industrian, kaj sciencan kapablaron al la militklopodo, kio forviŝis la distingon inter civilaj kaj militaj rimedoj. La dua mondmilito estis la plej mortiga konflikto en la homa historio, markita de 50 al 85 milionoj da mortoj, la plejparto el kiuj estis civiluloj en Sovetunio kaj Ĉinio. Ĝi inkludis masakrojn, la genocidon de la Holokaŭsto, strategian bombardadon, intencitan amasmortigon per malsatego kaj malsanoj, kaj la nuran uzon de atomarmiloj en milito.
Japanio, kiu celis domini en Azio kaj en Pacifiko, estis milite en Ĉinio jam ĉirkaŭ 1937, kvankam neniu el la landoj estis deklarinta militon al la alia. La dua mondmilito laŭ ĝenerala konsidero startis la 1an de Septembro 1939, pro la invado de Pollando fare de Nazia Germanio kaj de Sovetunio kaj sekvaj militdeklaroj kontraŭ Germanio fare de Francio kaj de Unuiĝinta Reĝlando. De la fino de 1939 ĝis la komenco de 1941, per serio de militkampanjoj kaj traktatoj, Germanio konkeris aŭ ekkontrolis multon de kontinenta Eŭropo, kaj formis la Aksan aliancon kun Italio kaj Japanio. Laŭ la Pakto Ribbentrop-Molotov de aŭgusto 1939, Germanio kaj Sovetunio dispartigis kaj aneksis teritoriojn de siaj eŭropaj najbaroj, nome Pollando, Finnlando, Rumanio kaj la Baltaj ŝtatoj. Post la falo de Francio meze de 1940, la milito pluis ĉefe inter la potencoj de la Eŭropa Akso kaj la Brita Imperio. Sekvis la Balkana kampanjo, la aera Batalo de Britio, la Blitz, la kampanjoj en Nordafriko kaj Orientafriko, kaj la longa Batalo de Atlantiko. La 22a de junio 1941, la potencoj de la Eŭropa Akso startis la invado de Sovetunio, malfermante la plej grandan surteran militfronton en la historio. Tiu nomata Orienta Fronto metis la Akson kaj ĉefe la germanan armeon, la Wehrmacht, en militon de elĉerpigo. En decembro 1941, Japanio lanĉis surprizan atakon kontraŭ Usono kaj la eŭropaj kolonioj en la Pacifika Oceano. Post tuja usona militdeklaro kontraŭ Japanio, subtenita de simila de Britio, la potencoj de la Eŭropa Akso tuj deklaris militon kontraŭ Usono solidare kun sia Japana aliancano. Rapidaj Japanaj konkeroj en multo de Okcidenta Pacifiko sekvis, vidataj de multaj azianoj kiel liberigo el dominado fare de Okcidento kaj rezulte en la subteno de kelkaj armeoj el la venkitaj teritorioj.
La antaŭeniro de la Akso en la Pacifiko haltis en 1942 kiam Japanio malvenkis en la ŝlosila Batalo de Midway; poste, Germanio kaj Italio estis venkitaj en Nordafriko (El Alamein) kaj poste, decidige, je Stalingrado en Sovetunio. Ŝlosilaj malfacilaĵoj en 1943, kiu inkludis serion de germanaj malvenkoj en la Orienta Fronto, la invadoj fare de Aliancanoj en Sicilion kaj Italion, kaj la venkoj de Aliancanoj en la Pacifiko, tiuj ĉiuj kostis al la Akso sian iniciatemon kaj devigis ilin en strategia retiriĝo ĉe la militfrontoj. En 1944, la okcidentaj aliancanoj invadis la germani-okupitan Francion, dum Sovetunio reakiris teritoriajn perdojn kaj turniĝis al la teritorio propre de Germanio kaj ties aliancanoj. Dum 1944 kaj 1945 la Japanoj suferis gravajn malvenkojn en kontinenta Azio kaj en Sudcentra Ĉinio kaj Birmo, dum la Aliancanoj kripligis la Japanan mararmeon kaj konkeris ŝlosilajn insulojn de Okcidenta Pacifiko.