cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chistag
Chistag [kistag] (Keszteg) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Oradea. En 1910 ĝi nombris 772 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 660 (rumanoj, 4% hungaroj). Ĝi estis unue menciita skribe en 1220. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Aştileu.
Juĵnouralsk
En jaro 1959 la urbo havis 21,7 mil loĝantojn.
Insuloj Falklandoj
La insularo situas en suda Atlantiko ĉirkaŭ la koordinatoj 52° S / 59° U, proksimume 60–800 km oriente de Argentino kaj Fajrolando. Ilia klimato estas malmilda, kaj ili estis sen loĝantaro, ankaŭ post la observo fare de la brita navigisto John Davis en 1690 kaj la alveno de lia samlandano John Strong en 1690. Li nomis la insularon "Falklanda" honore al Vicgrafo Falkland.
Juĵnouralsk
En jaro 2002 la urbo havis 39,3 mil loĝantojn.
Insuloj Falklandoj
Historio
Unuaj setlejoj ekestis en 1764 sub franca regado; la setlintoj devenis el Saint-Malo, kio kredeble instigis la argentinan nomon Malvinas. En 1766 Francio transdonis la kolonion al Argentino. De tiam pri ĝi disputis Anglio unue kun Hispanio, poste kun Argentino.
Franca epoko
Post la Paco de Parizo (1763), la franca registaro elpensis la projekton de koloniigado de la "Malouines". Tiuj insuloj estis en tiu tempo preskaŭ nekonataĵo. Bougainville entreprenis la taskon ĉe siaj propra elspezo por helpi akadianojn kiuj estis elpelitaj el Kanado reen al Francio; tiuj estus protektitaj de la malproksimeco de la insularo. Tiu ekspedicio estis apogita de la franca ministro de Eksterlandaj Aferoj, nome Étienne François, duko de Choiseul, laŭ kiu Bougainville nomigis la Markolo Choiseul en Insulo Soledad.
La 15an de septembro 1763 Bougainville startis el la haveno de Saint Malo per la fregato "Aglo" ("L'Aigle", kapitano Nicolas Pierre Duclos-Guyot) kaj la ŝalupo "Sfinkson" ("Le Sphinz", kapitano François Chenard de la Giraudais) kun ŝipanaro de 150 homoj. Tiu ekspedicio inkludis la naturaliston kaj verkiston Antoine-Joseph Pernety (1716–1801) konatan kiel Dom Pernety, la pastro kaj kronikisto akompananta la ekspedicion, kaj la inĝenieron kaj geografiiston Lhuillier de la Serre. La ekspedicio haltis ĉe Montevideo por kolekti necesaĵojn kaj animalojn por la kolonio. Ili informis al la hispanaj aŭtoritatoj ke ili navigas al Hindio.
La ekspedicio alvenis fine de Januaro 1764 al la plej ŝirma parto de profunda golfeto kiun ili nomigis kiel Franca Golfeto kaj esti poste renomata Berkeley Sound. Ili alteriĝis ĉe Haveno Ludoviko (Port Louis) nome laŭ Ludoviko la 15-a. Post konstruo de fortikaĵo koj setlejo oni celebris formalan ceremonion de ekposedon de la insularo la 5an de aprilo 1764, post kio Bougainville kaj Pernety revenis en Francion lasinte en la insularo 28 setlantojn. Ludoviko la 15-a formale ratifis la ekposedon la 12an de septembro 1764. Bougainville revenis al la insuloj en Januaro de 1765 kun pliaj 53 setlantoj. Post mallonga restado ĉe Port Louis, Bougainville navigis al la Magelana Markolo, por akiri lignon por la kolonio. Li revenis en Marto kaj post unu monato, li denove navigis al Francio, lasinte setlintan kolonion de 79 setlantoj. La tria vizito de la ŝipo de Bougainville nome L'Aigle komence de 1766 alportis pliajn homojn kaj varojn, alportante al la kolonio ĉirkaŭ 130 homojn, sed Bougainville mem ne akompanis la ŝipon, ĉar li ricevis ordonon de la reĝo Ludoviko la 15-a veturi al Madrido por negoci la transmeton de la kolonio al Hispanio.
Ĝis la 1760-aj jaroj Hispanio neniam estis montrinta intereson pri la Falklandoj kiuj ĝis tiam ankoraŭ eĉ ne havis hispanlingvan nomon, sed ili ja estis malpermesinta la Britojn formi kolonion tie en 1749. La Franca setlejo, tamen, estis vidita kiel strategia minaco kontruax la hispanaj interesoj en Sudameriko. La hispana registaro plendis, ke la insuloj estis laŭrajte hispanaj kaj en 1767 devigis al redonon de la franca setlejo al Hispanio. Eĉ se la franca kolonio estis de ne pli ol 150 homoj, pro financaj tialoj (Bougainville estis paginte la ekspediciojn) kaj diplomataj tialoj (Hispanio timis, ke la Falklandoj iĝus malantaŭa militbazo atakonta ties peruan oron), Bougainville ricevis ordonon de la franca registaro malmunti sian kolonion kaj vendi ĝin al Hispanio. Bougainville ricevis 200,000 frankojn en Parizo kaj pliajn 500,000 franckojn en Bonaero. Francio insistis, ke Hispanio plutenu la kolonion de Port Louis kaj tiele eviti, ke Britio postulu la insulan posedon kaj Hispanio konsentis. La 31an de Januaro de 1767 ĉe Río de la Plata, Bougainville renkontis kun Felipe Ruiz Puente, estro de la fregatoj La Esmeralda kaj La Liebre (smeraldo kaj leporo) kaj futura guberniestro de la Falklandoj, por ekposedi la insulojn, kaj translokigi la francan populacion.
La francoj ne agnoskis superajn hispaniajn rajtojn al la insuloj sed la tiamaj francaj kaj hispanaj reĝaj familioj estis ligitaj pro la aparteno al la sama familio Burbonoj kaj Francio simple agadis laŭ la hispana premo. Bougainville mem ne kredis, ke Hispanio havas superan posedrajton kaj en 1800 li eĉ kontaktis kun Napoleono insiste al la franca postulo al la Falklandoj kaj al negocado konduke al la Paco de Amiens (1801).
En siaj memoroj, verkitaj en 1770, Bougainville plendis, ke la francoj estis fondintaj Port Egmont antaŭ la britoj kaj estis nominta ĝin “Port de la Croisade”. Multaj verkistoj kaj argentinoj kaj britoj sekvis tiujn plendojn. Tamen tiu aserto estis malprava ĉar la francaj neniam estis fondintaj Port Egmont. La hispanoj trovis Port Egmont en Februaro de 1770. La loko nomita de la francoj estis alia diferenca, nome Keppel aŭ Pebble Sound trovita en Aprilo/Majo 1766. Francoj konis Port Egmont la 4an de Decembro 1766, kiam la brita kapitano John MacBride vizitis Port Louis. Bougainville verkis: ''Ne estis antaŭ 1766, kiam angloj sendis kolonion setliĝi en Port de la Croisade, kion ili nomis Port Egmont; kaj kapitano Macbride, de la fregato Jason, venis al nia setlejo la saman jaron, komence de Decembro. Li pretendis, ke tiuj partoj apartenas al lia Brita majesto, minacante la teron, se iu plu rifuzis tiun liberon, vizitis la guberniestron, kaj fornavigis denove la saman tagon.'' MacBride agadis laŭ ordonoj de la Brita Admiralaro. Oni ordonis lin peti civitanojn de aliaj landoj (pace kun Britio), forlasi la insulojn, sed se ili ne faris ĝin, ne uzi perfortojn kontraŭ ili se ne estas memdefende.
Brita epoko
Britio en 1833 instalis mar-armean bazon kaj tiel demonstris sian pretendon; Argentino kontestis ilin kaj siavice pretendis la insularon. En 1837 Britio instalis kolonian administracion kun guberniestro.
Falklanda milito
Je la 2-a de aprilo 1982 argentinaj trupoj okupis la brite administratajn insulojn kaj tiel ekigis la Falklandan Militon. Britio sendis ŝiparon, kies trupoj alteriĝis sep semajnojn poste. Sekvis mallongaj, tamen mortigaj bataloj, kaj je la 14-a de junio Argentino cedis.
La brita ŝiparo suferis neatenditajn perdon, unue, ĉar ĝiaj aluminiaj ŝipoj (kiuj neniam antaŭe estis en batalo) ekbrulis pro raketaj pafoj, kaj due, ĉar Argentino posedis brit-devenajn batalilojn, kiujn la britaj defend-sistemoj agnoskis kiel proprajn.
Pro la milito mortis pli ol mil homoj. Sur la insularo restas garnizono, en 2002 ĉ. 1.700 soldatoj.
Aktualo
De 1985 la insuloj havas parlamenton el la guberniestro, la ĉefadministranto kaj ok deputitoj. En la ekonomio gravas bredado de ŝafoj kaj kaptado de fiŝoj. La ekstera komerco, kiu grandparte estas kun Britio, havas deficiton, kiu proksimas duonon de la malneta enlanda produkto. La insularo do estas ekonomie ne vivkapabla sen ekstera subteno. Ek de la fino de la 20-a jarcento Britio kaj Argentino kune ekspluatas proksimajn submarajn naftejojn. Tamen, komence de 2010 komenciĝis nova diplomatia disputo pri la esplorado de nafto en ĉirkaŭaj maroj fare de britaj kompanioj.
Demografio
La loĝantaro estas 2.913, laŭ la censo de 2001. Plejmulto devenas el britaj koloniantoj, kaj parolas la anglan lingvon.
La loĝantoj alnomas sin insulanoj, sed estas tre ofta la alnomo "kelpers" (alganoj), laŭ klaso de algo kiu kreskas en la apudaj maroj.
Sándor Nyilasy
Sándor Nyilasy [ŝAndor njilaŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo Nyilasy Sándor estis hungara pentristo. Liaj familiaj nomvariantoj estis Nyilassy kaj Nyilasi. Sándor Nyilasy naskiĝis la  en Szeged, li mortis la  en Szeged.
Biografio
Sándor Nyilasy studis en Reĝa Modela Desegna Lernejo (1891-1893), belarta akademio de Munkeno (1893), privata lernejo de Simon Hollósy en Munkeno (1894-1895), akademio Julian en Parizo (1896). En someroj de 1897 kaj 1898 li pentradis, plulernis kaj ekspoziciis en Artistkolonio (Nagybánya). En 1899 li revenis al sia naskiĝurbo, kie li pentradis ĝismorte. Kelkfoje li pentradis ankaŭ en la najbaraj vilaĝoj. Li ricevis premiojn en 1907 kaj 1929.
Pókaszepetk
Pókaszepetk [pOkasepetk] estas malgranda unuigita vilaĝo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en subregiono de Zalaegerszeg.
Situo
Pókaszepetk situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Zala (rivero), laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Ukk-Zalaszentiván. Trans la fervoja linio Zalaistvánd troviĝas. Zalaszentgrót troviĝas 11, Zalaegerszeg 18, Vasvár 23, Hévíz 27, Pacsa 28 km-ojn.
Historio
Antaŭ la hungaroj avaroj vivis tie. La unua mencio pri Szepetk devenis el 1334, pri Pókafa el 1453. En la 16-a jarcento la turkoj faris senhoma la vilaĝojn, kiuj rehomiĝis en la 18-a jarcento. En 1890 la fervojo atingis la vilaĝo-paron. La unuiĝo en 1943 okazis. Vilaĝservoj estas aŭtonomio de ciganoj, kulturdomo, poŝto.
Leubnitz (Vogtland)
Leubnitz estas ekse memstara komunumo en Germanio, kiu la 1-an de januaro 2011 kuniĝis kun la najbaraj komunumoj Mehltheuer kaj Syrau al nova komunumo Rosenbach, kaj nun estas ties komunumoparto. Ĝi troviĝas en la distrikto Vogtland de la federacia lando Saksio. Fine de 2010 la komunumo havis 1367 loĝantojn.
Pekelský Důl
Pekelský Důl estas vilaĝo en Ĉeĥio, loka parto de urbo Česká Kamenice. Ĝi troviĝas nordokcidente de Česká Kamenice. Estas ĉi tie registritaj 112 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Pekelský Důl situas en katastra teritorio Česká Kamenice kun areo 5,62 km².
Historio
La plej malnova skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1833.
Jurga
Jurga (Юрга) estas urbo en Kemerova provinco en Rusio.
Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 32449.
La urbo estis fondita en jaro 1886.
Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1949.
La interurba telefona kodo estas 38451, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).
Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 4 horoj (en jaro 2005).
La urbo estas ĉe rivero Tomj (Томь).
En la urbo estas fervoja stacio.
En jaro 1959 la urbo havis 46,6 mil loĝantojn.
En jaro 2002 la urbo havis 85,6 mil loĝantojn.
Picón
Picón [pikOn] estas municipo de Hispanio, en la provinco de Ciudad Real, regiono de Kastilio-Manĉo.
Loĝantoj
La loĝantoj nomiĝas piconeros. La censita populacio en 2010 estis de 695 loĝantoj kaj la denseco estas de 11,67 loĝ/km².
Situo
Picón estas situa en la suda parto de Kastilio-Manĉo en la komarko aŭ distrikto Kamparo de Kalatrava en la centra parto de la provinco de Ciudad Real, je altitudo de 603 m; je 13 km el Ciudad Real, provinca ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 59.57 km². La geografiaj koordinatoj estas 39°02′59″ N 4°03′39″ Ok.
Kuŝas ĉe valo ĉirkaŭata de montetoj: norde la Peña, okcidente la Sierra del Tesoro (montareto de Trezoro), sude monteto Castillejo (kasteleto), kaj oriente etenda ebenaĵo, malproksime videblas malgranda altebenaĵeto nome Cerro Gordo.
Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado. Servoj, dormurbo de provinca ĉefurbo.
Historio
La historio de la vilaĝo estas ligata al tiu de la Ordeno de Kalatrava, kiu posedis la teritorion post la konkero al la islamanoj. Krome ĝi estis sufiĉe proksima al la ununura reĝurbo nome Ciudad Real kiu konfliktis kontraŭ la ordeno kaj inverse.
Interesaĵoj
Kiel gravaj monumentoj elstaras la Plaza del Pato (Anacplaco) kaj Pilorio, kiu konsistas je malgranda obelisko ŝtona, eble de penisa karaktero kaj ne rilate al la kutimaj punpílorioj mezepokaj, eĉ de iu anatxuromia popolo. Estas ĉiukaze simbolo, ke tio estis vilaĝo.
Villalba de Rioja
Villalba de Rioja [biLJALba deRJOĥa] estas vilaĝo kaj municipo de Rioĥo (norda Hispanio), nome en la nordokcidenta Komarko de Haro. ​
Ĝi estas sur la suda deklivaro de la montoj Obarenes. Limas kun la provincoj Alavo kaj Burgoso. Distas de Haro 5 km laŭ la ŝoseo LR-401 kaj estas tre proksima de Miranda de Ebro, je nur malmultaj kilometroj laŭ montara vojo. Tra la municipo trafluas la rojo Esperamalo alfluanto de la rivero Ebro. Pri etimologio menciindas la deveno de la loknomo Villalba. Ĝi estas kun signifo “blanka vilaĝo”.
Nuna ekonomio ege dependas de industrio de vinproduktado.
Vizitindaĵoj estas preĝejo kaj ermitejoj, du palacoj, pilorio, ktp.
Fabriko
Fabriko (el la latina: fabrica, laborejo) estas ejo por industria entrepreno, por produkti pogrande komercaĵojn. La produktado estas farita helpe de maŝinoj, laboristoj kaj estraro. La estro nomiĝas nuntempe entreprenisto.
Historio
Komence la ateliero aŭ laborejo estis la unua loko por industria agado. En urboj aŭ en la kamparo ĝi estis ejo de malgrandaj familiaj kaj individuaj entreprenoj. Oni prilaboris (kaj en iuj landoj daŭre prilaboras) tie ĉefe manĝaĵoj, ŝtofoj kaj lignaĵoj. Kutime estas malmulte da laboristoj; la estro laboras kun unu aŭ du laboristoj kaj eble metilernanto.
La ateliero evoluis iom post iom al la manufakturo. Tie oni daŭre uzas neniun aŭ nur malmultajn maŝinojn, sed kuniĝas tie plej granda nombro da laboristoj. La manufakturoj aperis tre baldaŭ en la fakoj, kie tiu pligrandigo necesis: ŝipkonstruado, glasfabrikado, ŝnurfabrikado.
Ekde la industria revolucio, je la fino de la 18-a jarcento oni parolas pri fabrikoj. Kontraŭe al la manufakturo (mana fabrikado) oni tie uzas maŝinojn grandnombre.
San Juan de Plan
San Juan de Plan (Sant Chuan de Plan)  estas loĝloko kaj municipo de Hispanio, en la nordoriento de la komarko Sobrarbe (kies ĉefurboj estas Boltaña kun Aínsa) apartenanta al la nordo de la Provinco Huesko (regiono Aragono).
En la loko, krom la hispanan, oni parolas variaĵon de la aragona lingvo, nome ĉistabina.
Geografio
Ĝia municipa teritorio estas en la nordoriento de la komarko Sobrarbe, lime kun Gistaín norde kaj okcidente, kun Plan sude, kaj Benasque oriente. Parto de la municipa teritorio estas okupata per la Natura Parko Posets-Maladeta kaj per la Natura Monumento de la Pireneaj Glaĉeroj.
La loĝloko San Juan de Plan mem (1 085 msm) estas je 140 km nordoriente de Huesca, alirebla laŭ montara ŝoseo A-2609 el apuda Gistaín oriente kaj Plan sude. La loĝloko estas tipa domaro karaktera de montaro ĉe Pireneoj ĉe la rivero Cinqueta, kun tre deklivaj ardezaj tegmentoj kaj konustrunkaj kamenoj.
Historio
Temas pri mezepoka loĝloko kun turdomegoj defendaj, menciita jam en 1020. La preĝejo de Sankta Johano estas romanika, sed kiel ĉe multaj preĝejoj de Norda Aragono, estis reformita en la 16-a jarcento, pro kio ĝi perdis kelkajn de la tipaj dekomencaj trajtoj.
Komence de la 19-a jarcento kaj San Juan de Plan kaj tuta Sobrarbe estis damaĝitaj pro la franca invado.
Dum la Hispana Enlanda Milito la loĝloko suferis pro operacoj kadre de la epizodo nomita de la Bolsa de Bielsa en majo kaj junio 1938, dum la respublikanoj rezistis kontraŭ duoble multnombraj fortoj; finfine ili povis pasi al Francio.
Multaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento pro rura elmigrado, kaj same ĉe San Juan de Plan mem kie oni malaltiĝis ĝis nunaj 158 loĝantoj (2022).
Aktualo
Ĉefaj vidindaĵoj estas la ponto kaj la preĝejo.
Porrina de Badajoz
José Salazar Molina, konata en la spektakla etoso kiel Porrina de Badajoz (Badajoz, 13a de januaro 1924-Madrido, 18a de februaro 1977) estis hispana kantisto de flamenko de cigana deveno.
Porrina atingis sukceson 28-jaraĝa pro la esceptaj kondiĉoj de sia voĉo: rapideco, pureco, sekureco, muzikeco kaj flamenka nuanco, kiuj faris lian kantostilon tute aparta el aliaj kantistoj. Krome, li elstaris pro sia forta personeco kaj intuicio kaj inteligento por fabriki al si rimarkindan figuron per partikulara vestaĵaro, okulvitroj kaj dianto, kio faris lin rekonebla kaj nekonfuzebla.
En sia naskurbo Badajoz estas monumento situa sur la placo de la "Soledad" apud samnoma preĝejo al kies virgulino li kantis dum la Sankta Semajno, kaj survoje al la Plaza Alta, kies kvartalo estis tradicie loĝata de ciganoj.
Bernd Hartung
Bernd HARTUNG (naskiĝinta en la 20-a de januaro 1942 en Erfurto, mortinta en la 13-a de aprilo 2014 en Leiden pro bicikla akcidento) estis germana kuracisto kaj pentristo.
Kuracista agado
Estante filo de dentisto Hartung ne rajtis iĝi artisto, kion estis konsilanta al li lia granda idolo Otto Knöpfer. Post la abiturienta ekzameno trapasita en Neudietendorf li studis de 1960 ĝis 1966 medicinon en la Universitato de Jena. Poste li deĵoris kiel fakkuracisto pri kirurgio kaj akcidentkirurgio respektive kiel ĉefkuracisto en Kliniko de Erfurto kaj en Sömmerda. Li deĵoris ĝis 2010, do ankoraŭ post la pensia aĝo.
Kontaktojn kun la spronanta amiko Otto Knöpfer li ade flegis malgraŭ lernejaj, universitataj kaj profesiaj taskoj, senĉese ekde la malfruaj 1950-aj jaroj. Li ankaŭ regule partoprenis la pentrocirklon de Knöpfer kunvenantan en la erfurta Trommsdorff-strato. Feliĉo por li estis sidi kune kun Knöpfer en la naturo pentrante kaj desegnante. La ŝatestimo antaŭ Knöpfer tiomis ke li intencis kopii Knöpfer: tial ĉe kelkaj verkoj eĉ por fakuloj malfacile distingeblas ĉu temas pri verko de la majstro mem aŭ de la disĉiplo Hartung... Jes ja, Hartung senprobleme povus evoluigi propran stilon, sed li ŝajne longe rifuzis emancipiĝon stilan. Nur kiam mortis Knöpfer en la majo de 1993 Hartung ekkomencis alimaniere verkadi. Alia fakto ege malfaciligis tujan kaj ampleksan pluevoluigon - manko de tempo.
Artista agado
Sed post la retiriĝo el la profesia vivo en 2010 ĉio ŝanĝiĝis kaj longtempe retenita kaj devige malantaŭenpuŝita kreiveco ekfloris. Hartung fondis artistan rondon de artistoj kun samideanoj kiel la pentristo Ulf Raecke aŭ la skulptisto Luth Hellmuth, faris studojn ĉe nuduloj, pentris, faris akvarelojn, litografiojn kaj akvafortojn en granda nombro kaj kun ekstrema kreoforto.
Vojaĝoj kaj efikoj sur la artaĵojn
Hartung ĉiam ege ŝatis migri kaj vojaĝi, aŭ en la turingia monteta pejzaĝo, aŭ ĉe Balta Maro, sed ankaŭ pli malproksimen: ekzemple li estis en 1978 en Jalto aŭ 1987 en Budapeŝto kaj Szentendre. De ĉiuj vojaĝoj li alportis skizojn akvarelajn aŭ fotojn el kiuj li faris belegajn privojaĝajn taglibrojn. Ekde 2005 la horizonto plilarĝiĝis kaj li iris al Kubo, Trinidado, Suda Franclando, Aŭstrio kaj Italio - jes, ĉefe de Italujo li estis ravita kaj alogita, de la Lago de Garda, Toskanio, Umbrio kaj Venecio. Venecio ege impresis lin. Bicikla vojaĝo al Nederlando en aprilo 2014 estis lia lasta vojaĝo, sed antaŭe li restis ankoraŭ en Israelo. La vojaĝo en la Sankta Lando ege ŝanĝis la stilojn vivan kaj artistan. Proceso, kiu mirigis ĉiujn kiuj konis Hartung sed eble ankaŭ lin mem. La multo da renkontiĝoj kun homoj (inverse, la pejzaĝo tiea ne tiom frapis la artiston) startis tuj post la vojaĝo levantenien fazon da senpaŭza artista agado kaj abundis figuraj bildoj kaj portretoj. Tiu ĉi artoĝenro estis la plej komplika kiun Hartung lernigis al si aŭtodidakte. Inter 2011-12 li faris pli ol 80 presitajn grafikaĵojn kiuj rezultis nur el tiu ĉi vojaĝo. Kvankam li estis instalinta hejme propran etan presejon por konkava presado (kun la helpo de la erfurtano Ernst August Zimmermann) li elektis por tiuj verkareroj litografian teknikon. Instigis lin certe ankaŭ la ebleco presadi kun Rolf Huber en ties ateliero.
Kirurga vidtekniko
Intertempe multo el liaj verkoj montritis dum ekspozicioj ene kaj ekstere de Germanlando. Ĝi eble ankaŭ ŝuldiĝas al la aktualeco de israelaj temoj, sed precipe al la perfekteco per kiu Hartung simpatie bildigas la homojn el Sankta Lando. Je tiaj motivoj Hartung sendube superis eĉ sian estimatan instruiston Knöpfer. Oni povus supozi ke kuracisto kaj kirurgo jes ja bonege konas la homajn korpojn, tamen estas tute alia afero dissekci korpon per skalpelo ol uzi montri korpojn per peniko kaj kreto: homoj por Hartung neniam estas nura aldonitaĵo surbilda sed centraj. Li rimarkis ke siaj kuracistaj konoj ebligas tujan komprenon de la karakteroj kaj bildigi fiziognomiojn kaj psikogramojn.
Portretoj kaj memportretoj kun mesaĝoj
Lia komunikemo permesis al li aliri ĉiujn sentime, memori iliajn aspektojn kaj tipajn movojn kaj uzi mimikon kaj gestojn por pli akurata formodonado al la portretoj. Koncentriĝante pli kaj pli pri homoj Hartung faris portretojn ankaŭ de konataj artistoj kiel Alfred Hrdlicka, Klaus Kinski aŭ Otto Knöpfer. Ne malofte ili estis kaŝaj karikaturoj plenaj de rapidspriteco kaj humuro. Kritiketatas de li ĉarlatanoj inter la anoj de Moderna Arto kaj li respeguligis en bestoj homajn malvirtojn.
Tamen akvarelfarado ankaŭ ne neglektitis de Hartung: sed ili pli kaj pli troviĝis kiel ornamaĵoj de taglibraj notoj. Hartung ĉiam konfesis ke liaj artistaj klopodoj klarege estas de konkreta-aĵa tendenco. Inter la aĵpentraĵoj elstaris tiaj de plantoj kaj bestoj. Menciindas ankaŭ kelkaj provoj fari artaĵojn en emajlo kaj plasto. Ekskursoj je abstraktismo kaj surrealismo ankaŭ ne mankis.
El la lastaj vivojaroj konservitis serio da memportretoj kiuj ofte estas ege seriozaj kaj demandostarigantaj. Li subtitolis kelkajn jene: "mi mem malgaja; mi mem naiva; mi mem maljuniĝanta; steloj ventre/vitropecetoj kore". Unu kolorlitografio kvazaŭ nuligitis de li mem per diagonala rompiga streko tra la folio. Aldone li okupiĝis pri la temo de la maljuneco per bilda serio de Mortodanco.
Pasilingvo
Pasilingua,  esperantigita Pasilingvo, estas internacia planlingvo kreita en 1885 de eks-volapukisto Paul Steiner, gimnazia instruisto el Saverne. Ŝajne Pasilingvo estis rigardita kiel serioza konkuranto de Volapuko.
Bernd Hartung
Portretoj kaj memportretoj kun mesaĝoj
Ekspozicioj okazis ĝis nun en: Erfurt, Jena, Berlin, Rostock, Sömmerda, Rastenberg, Gotha, Prago, Weimar, Bad Klosterlausnitz, Saalfeld, Alfeld/Hildesheim, Gebesee, Elxleben, Bad Langensalza, Ilmenau, Arnstadt, Bad Berka. Kun jenaj artistoj Hartung, krom la jam menciitaj, ankaŭ estis kontaktoj: Alfred Habermann, Ulrich Minkus, Brigitte Guhle, Andreas Kramer, Christoph Wetzel, Maud Tutsche, Rolf Huber, Olaf Gropp, E.A. Zimmermann.
Hartung edziĝis en 1994 kaj havis du infanojn.
Pasilingvo
Malgraŭ ĝia nomo, ĝi ne estas pasigrafio, ĉar ne estas apriora lingvo, sed naturisma projekto, preskaŭ eŭroklono. La projekto estas bazita sur la angla kun influo de franca kaj germana vortprovizo. Ĝi havas naturajn radikojn malmulte deformitajn, sed la derivacio estas nenatura, la partoj de l' diskurso estas ŝanĝeblaj. Ĝi formas regule vortfamiliojn.
Frederick Bodmer laŭdis la projekton ĉar la aŭtoro studis piĝinojn kaj inkluzivis piĝinajn elementojn en la projekton kaj ĝi estas citita de Louis Couturat kaj Leopold Leau, en ilia Histoire de la langue universelle kaj de aliaj kosmoglotikistoj de komenco de 20-a jarcento.
Gramatiko
La alfabeto havas 31 literojn:
La vortoj devas esti prononcataj kiel en la germana. Ne estas forta silabo, kiel en japana.
Artikoloj
La difina artikolo estas to (vira), te (ina), ta (neŭtrala); la nedefinita artikolo estas uno (vira), une (ina), una (neŭtrala). La artikoloj akordas al substantivo laŭ numero kaj kazo.
Kiel en la germana, la kazojn oni indikas per artikolon: to (nominativo), tode (genitivo), toby (dativo) kaj ton (akuzativo).
Substantivoj
La substantivoj havas la naturan ĝenron. La viraj substantivoj finas per -o; la inaj, per -e kaj la neŭtralaj per -a (konkretaj) kaj -u (abstraktaj). Ekze: to homino (la viro), te femine (la virino), ta cita (la urbo), ta modestiu (la modesteco).
La substantivoj faras la pluralon per -s.
Specimenoj
Nombroj, 1–10: una, dua, tria, quadra, quinqua, sexa, septa, octa, nova, deka.
Latera
Latera estas ankaŭ adjektivo de vorto latero.
Pasilingvo
Specimenoj
Unuaj versoj de Patro nia:
Latera
Latera estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Latio kaj al la provinco Viterbo. Fine de en la komunumo vivis.
Ŝtonminejo
Ŝtonminejo estas uzata por akiro de rokaĵoj el rokmonto. La ekspluato, minado de la rokoj okazas plej ofte subĉiele.
Historio
Ŝtonminejoj ekzistas jam ekde la antikvo. La egiptoj uzis ilin por produkti ŝtonegojn por la piramidoj, pli grandamase la romianoj eklaboris en ŝtonminejoj. Gravaj ŝtonminejoj estis Kriemhildenstuhl en Germanio kaj Mons Claudianus kaj Mons Porphyrites en Egiptio.
Procezo
La ŝtonrompado, malfermo de la minejo povas okazi nur post akiro de la necesaj instancaj permesiloj. Oni eĉ detale antaŭskribas la rekultivan devon post ĉesigo de la rokekspluato. La ŝtonrompado okazas plej ofte per eksplodigo, poste oni liveras la ŝtonegojn al mineja prilaborejo kaj oni dispecigas, klasas la ŝtonojn laŭ grando: oni povas paroli pri ŝtonsablo, splito, balastoj kaj akvokonstrua ŝtono (kun eĝoj de 120–200 cm). Tiuj materialoj povas esti pluprilaboritaj, ekz. por produkti betonon aŭ asfalton.
Specifa formo de la ŝtonrompado estas la produkto de merkatdeziritaj naturŝtonoj kiel plataj aŭ pavimaj ŝtonoj. Por tiu oni uzas la sekvajn ŝtontipojn: marmoro, kalkŝtono, granito, bazalto aŭ ardezo. Ideale temas pri rokejoj, kie la ŝtontavoloj jam nature pli-malpli konvenas al la merkato, alikaze oni devas segi aŭ desplitigi la deziratan formon, grandon.
Transporto
Ĉar la ŝutvaroj de la ŝtonminejo havas tre malaltan tunan valoron, tiel la kosto de la transporto estas konkurdecida. Oni plej ofte loke, lokproksime vendas la ŝutvarojn, plej ofte en baskulkamiono, sed ankaŭ en fervojaj vagonoj kaj ŝipoj al pli fora loko.
Ŝtonrompado en Germanio
En 2004, oni rompis en Germanio 144 milionojn da tunoj el naturŝtono. La maksimumo okazis en 1994 kun 189 milionoj da tunoj. En Germanio ekzistas ĉirkaŭ 2000 ŝtonminejoj, kiuj laborigas ĉirkaŭ 25.000 personojn.
Broch
Broch aŭ skota prahistoria turo estas ronda, senfenestra, ferepoka turo, kiu troviĝas en Skotlando, tie precipe en Caithness, sed ankaŭ sur la insuloj (Orkadoj, Ŝetlando kaj foraj Hebridoj). En suda Skotlando tiaj turoj estas maloftaj. Sed ekzistas tiel nomataj malaltlandaj turoj (Broch de Castle Craig, Doon Castle, Edin’s Hall, Broch de Tappoch). Entute oni jam trovis restaĵojn de ĉ. 500 turoj. Ili estis nomataj malĝuste kiel Piktaj domoj aŭ Piktaj burgoj. La skota arĥeologino kaj aŭtorino Anna Ritchie opinias, ke ili estas la fina evoluŝtupo de la raddomoj en Skotlando.
Deveno, disvastigo, ekesto
Sur la Britaj insuloj oni konas rondajn konstruaĵojn de la neolitiko ĝis la mezepoko. La plej multaj estis konstruitaj el lignoj. Ili ne konserviĝis. En norda Skotlando kaj sur la skotaj insuloj ligno ĉiam estis malofta, dum ŝtono ekzistis sufiĉe. Antaŭ la konstruo de broch-oj ekzistis en Skotlando ronddomoj. La plej aĝaj estas laŭ la hodiaŭ scio la ronddomoj de Quanterness kaj de Calf of Eday (ambaŭ sur la Orkadoj. La komenco estis ĉ. la jaroj ĉ. 700 a.K.
Ĉe la verŝajne plej „aĝa“ broch de Bu (ankaŭ Bu aŭ Bu Broch), kiu estas datumita je 600 a.K. temas eble je reprezentanto de „praklasika konstruformo. Ĝi ne havas duoblan muron.
Orkadoj
John W. Hedges nombris 52 respektive 80 broch-oj sur la Orkadoj. Nur malmultaj havas duoblajn murojn.
Konstrumaniero
La arĥitekturo de la turoj estas kompleksa. Tipe estas senfenestra turo el sekmasonaĵo, kun diametro de 10 ĝis 15 m kaj alteco de ĝis 15 m. Ekzistas unuopaj ekzempleroj kun aliaj poporcioj, kiel la Broch von Gurness kun alteco de 20 m., Edin’s Hall kun ĉ. 30 m ekstera diametro. Ĉe ili oni konkludas el la dikeco de la ankoraŭ konservita muro, ke la turo estis ĝis 15 m alta. La specialaĵo de multaj skotaj prahistoriaj turoj estas la duobla muro, kiu havas galeriojn, niĉojn kaj ŝtuparoj. Ĉe kelka broch-oj oni konkludas, ke ili havas pluretaĝan internon (broch de Tirefour, Dun Bharabhat sur Bernera).
La plej multaj skotaj prahistoriaj turoj estis konstruataj sur strategie favoraj lokoj, ekzemple sur montetoj, sur duoninsuloj kaj insuloj (Broch im West Burra Firth). Kelkaj turoj estis konstruitaj ankaŭ ĉe riveroj kaj lagoj, ekzemple Grummore Broch kaj Dun Bragar. Kelkaj havas plurajn remparojn kaj fosaĵoj, ekzemple Broch of Borwick. Kelkaj broch-oj staras najbare. (Tulach an Fhuarain, Tulach Buaile A' Chroic kaj Tulach Lochain Bhraseil) apud Westerdale en Caithness.
Gardisto ĉelo
La gardista ĉelo (enmura ĉelo) nur ekzistas ĉe turoj sur la ĉefa irlanda insulo. Ĝi ekzistas en simila formo ankaŭ en sarda nurago.
Ekzemploj
Kelkaj aliaj relative bone konservataj ekzempleroj estas Dun Telve kaj Dun Troddan en la Altlando, respektive la broch Dun Carloway sur insulo Lewis.
Jurjevec
Jurjevec (Юрьевец) estas urbo en Ivanova provinco en Rusio.
Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 24237501.
La urbo estis fondita en jaro 1225.
Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1778.
La interurba telefona kodo estas 09337 (ĝis 2005), 49337 (ekde 2006), la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).
La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).
Geografiaj koordinatoj de la urbo estas.
La urbo estas sur dekstra bordo de rivero Volgo.
En jaro 1959 la urbo havis 19,7 mil loĝantojn.
En jaro 2002 la urbo havis 12,7 mil loĝantojn.
9834 Kirsanov
9834 Kirsanov estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la ukraina astronomino Ljudmila Georgijevna Karaĉkina elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en tiama Sovetunio (de 1992 en Aŭtonoma Respubliko Krimeo).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la rusa poeto Semjon Isaakoviĉ Kirsanov (cirile : Семён Исаакович Кирсанов, (1906–1972). Li ricevis entuziasman akcepton en la Krimea Astrofizika Observatorio
Fulókércs
Fulókércs [fulOkErĉ] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Encs.
Situo
Fulókércs situas sur malebenaĵo, laŭ rojo, laŭ traira flankovojo. Encs troviĝas je 12, Miskolc je 50, Budapeŝto je 221 km-oj.
Historio
La unua mencio devenis el 1222 en formo "Qecy". En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Fulókércs 464 homoj, (ĉiuj hungaroj). Vilaĝservoj estas futbalejo, migra poŝto.
Roald Amundsen
Roald Engelbregt Gravning AMUNDSEN /ˈɾuːɑl ˈɑmʉnsən/ (naskiĝis la, mortis ĉirkaŭ la ) estis norvega polusa esploristo. Li estas plej konata ĉar estis la unua homo kiu atingis en Antarkto la Sudan Poluson, precize la 14-an de decembro 1911, kaj ĉar estis la unua homo kiu velveturis tra la tuta Nordokcidenta pasejo dum 1903-1906 en Arkto. En 1926, li estis la unua ekspediciestro de aera ekspedicio al la Norda Poluso. Amundsen estas agnoskita kiel la unua persono, sen disputo, kiu atingis ambaŭ polusojn.
En junio de 1928, dum li partoprenis en savomisio per aerŝipo Airship Italia, tiu aeraparato malaperis. Amundsen estis dum la Heroa epoko de antarkta esplorado inter ŝlosilaj ekspediciestroj, en la klaso de Douglas Mawson, Robert Falcon Scott, kaj Ernest Shackleton.
Fruaj jaroj
Amundsen naskiĝis en familio de norvegaj ŝipposedantoj kaj kapitanoj en Borge, inter la urboj Fredrikstad kaj Sarpsborg. Liaj gepatroj estis Jens Amundsen kaj Hanna Sahlqvist. Roald estis la kvara filo en la familio. Lia patrino volis ke li evitu la familian markomercon kaj kuraĝigis lin iĝi doktoro, promeso kiun Amundsen tenis ĝis lia patrino mortiĝis kiam li estis dekduunujaraĝa. Li tuj forlasis la universitaton por havi vivon ĉemare.
Amundsen estis kaŝinta vivodaŭran deziron inspiritan de la heroa trapasado fare de Fridtjof Nansen de la teritorio Gronlando en 1888 kaj la perdita ekspedicio de Franklin. Li decidis al vivo de intensa esplorado de naturaj lokoj.
La Belga Antarkta Ekspedicio 1896-97
Amundsen volis partopreni kiel vickapitano en la ekspedicio de la belga esploristo Adrien de Gerlache per la boato Belgica, al la antarkta magneta poluso, kiu iĝis la unua ekspedicio kiu vintrumis en Antarkto. Li dungigis sin kiel sensalajra maristo la. La Belgica, ĉu erare ĉu intence, estis kaptita en marglacio ĉe 70°30′S ĉe Insulo Aleksander, okcidente de la Antarkta Duoninsulo. La ŝipanaro alfrontis vintron por kio ili estis malbone preparita. Laŭ kalkulo fare de la propra Amundsen, la doktoro por la ekspedicio, nome usona Frederick Cook, probable savis la ŝipanaron el skorbuto per ĉasado de animaloj kaj per nutrado al la ŝipanaro per freŝa viando. Kiam mankas citrusfruktoj, freŝa viando el animaloj kiuj generas sian propran vitaminon C (kion plej faras) enhavas sufiĉe da vitamino por eviti skorbuton, kaj eĉ parte trakti ĝin. Tio estis gravega leciono por la estontaj ekspedicioj de Amundsen.
La Nordokcidenta Marpasejo 1903-06
Amundsen gvidis en 1903 la unuan ekspedicion kiu sukcesis traveturi la Nordokcidentan pasejon inter la Atlantika Oceano kaj la Pacifika Oceano kun malgranda ekspedicio de nur ses homoj per 45-tuna ŝipo de fiŝkaptistoj nome Gjøa, elektita por havi pli facilan flekseblecon de manovro. Lia ŝipo havis relative malprofundan enhavejon. Lia tekniko estis uzi malgrandan ŝipeton kaj bordadi la marbordon. Amundsen movigis la ŝipeton per malgranda motoro de benzino. Krom Amundsen partoprenis ankaŭ Anton Lund, Helmer Hanssen, Peder Ristvedt, Godfred Hansen, Gustav Juel Wiik kaj Henrik Lindstrøm.
La ekspedicio vojaĝis tra Bafina Golfo, Lancaster Markolo, Peel Markolo, James Ross Markolo kaj Rae Markolo, kaj ili pasigis du vintrojn en la glacio (1903–04 kaj 1904–05) ĉe la Insulo Reĝo Vilhelmo ĉe haveno de kio estas nuntempe Gjoa Haven, Nunavuto, Kanado. Dum tiu tempo, Amundsen kaj la ŝipanaro lernis el la lokanoj Necilik Inuitoj pri survivadaj kapabloj en Arkto, kiujn li trovis valoregaj en siaj postaj ekspedicioj al la Suda Poluso. Por ekzemplo, li lernis uzadi sledhundojn por transportado de varoj kaj vesti animalajn haŭtaĵojn anstataŭ pezajn, lanajn parkaojn, kiuj ne povis haltigi malvarmon okaze de malsekeco.
Dum la ekspedicio ili interalie faris mezurojn por trovi la pozicion de la Arkta magnetpoluso. Amundsen estis la dua kiu atingis ĝin, kaj la unua kiu pruvis ke la magnetpolusoj moviĝas.
Lasinte Gjoa Haven, li navigis al okcidento kaj preterpasis la Kembriĝan Golfon, kiu estis antaŭe atingita el okcidento fare de Richard Collinson en 1852. Ili daŭriĝis sude de la Viktoria Insulo, kaj la ŝipo forlasis la arktan insularon la, sed devis travintri antaŭ ol ili povis daŭrigi al Nome en Alasko. La urbo Eagle en Alasko, kiu situis 800 km for, havis telegrafon. Tien (kaj poste reen) vojaĝis Amundsen surtere, por telegrami ke li estis atinginta sian celon la. Nome atingiĝis en 1906. Ĉar la akvo laŭlonge de tiu vojo estas foje tiom malprofunda kiom 0.91 m, pli granda ŝipo ne estus estinta kapabla fari tiun veturon.
Tiam, Amundsen eksciis ke Norvegio estis iĝanta sendependa el Svedio kaj havas novan reĝon. La esploristo sendis al la nova reĝo Haakon la 7-a novaĵojn ke sia veturado preter la Nordokcidenta Marpasejo "estis granda atingo por Norvegio". Li diris, ke li esperas fari plion kaj subskribis kiel "Via fidela subulo, Roald Amundsen." La ŝipanaro revenis al Oslo en Novembro 1906, Post preskaŭ 3.5 jarojn eksterlande. Nur en 1972 la ŝipeto Gjøa revenis al Norvegio. Post 45-taga veturo el San Francisco sur ŝargoŝipo, la Gjøa estis lokita en sia nuna loko surtere, ekster la Fram Muzeo en Oslo.
La Sudpolusa Ekspedicio 1910-1912
Post la Nordokcidenta pasejo, Amundsen planis ekspedicion al la Norda Poluso kaj esplori la Arktan Basenon. Li prunteprenis la ŝipon Fram de Fridtjof Nansen, kaj pretigis ĝin por la vojaĝo. Sed ricevinte la novaĵon ke la usonanoj Robert Peary kaj Frederick Cook jam estis atingintaj la poluson kiel rezulto de du diferencaj ekspedicioj, li ŝanĝis la planon al Antarkto kaj al la Suda Poluso. Li ne havis klarajn intencojn, kaj la angla Robert F. Scott kaj la norvegaj subtenantoj sentis sin konfuzaj. Amundsen timis ke Nansen reprenus sian ŝipon se li ekscius pri la ŝanĝitaj planoj, kaj tial rakontis pri tio nur al sia frato kaj al la ŝipestro. Scott estis planinta sian propran ekspedicion al la Suda Poluso tiun jaron. Uzante la ŝipon Fram ("Antaŭen"), antaŭe uzita de Fridtjof Nansen, Amundsen eliris el Oslo al la sudo la 3an de Junio 1910. Nur kiam ili jam atingis Madejron Amundsen informis al la ŝipanaro. Ĉiu ŝipano elektis kuniri al Antarkto. Krome li sendis telegramon al Scott, informante al li simple: "Bedaŭro informi vin FRAM sekvas al Antarkto--Amundsen."
Krom Amundsen mem, partoprenis Olav Bjaaland, Hjalmar Johansen, Helmer Hanssen, Sverre Hassel, la kuiristo Henrik Lindstrøm, Kristian Prestrud, Jørgen Stubberud kaj Oscar Wisting. Ĉiuj ludis ŝlosilajn rolojn en la ekspedicio. Olav Bjaaland estis ĉampiono pri skiado; kiel fakulo pri skiado, li sukcesis malpliigi la pezojn de la sledoj aĉetitaj en Oslo el 88 kg al 22 kg, sen malpliigi multe ties fortikon. Hjalmar Johansen havis sperton el antaŭa ekspedicio al Norda Poluso. Same ĉe Helmer Hanssen, kiu lernis de la Inuitoj kiel manovri per sledohundoj; li estis ankaŭ zorganto de navigado, kontrolante la ĉefan kompason en sia sledo. Hassel estis dungita kiel sperta kondukisto de sledohundoj. Prestrud estis taskigita al la esplorado de la Lando Reĝo Eduardo la 7-a. Jørgen Stubberud konstruis por Amudsen lian bazon Framheim.
Preskaŭ ses monatojn poste, la ekspedicio alvenis al la Antarkto, nome al la orienta bordo de la Ross-Glacikampo (tiam konata kiel "la Granda Glacibariero"), je granda golfeto nome Balengolfo, la 14-an de januaro 1911. Amundsen establis sian bazan kampadejon tie, kaj nomis ĝin Framheim. Amundsen evitis la pezajn lanajn vestojn uzitajn en la plei fruaj ekspedicioj al Antarkto favore al adoptado de Inuit-stilaj haŭtaĵoj. Dum kelkaj semajnoj ili metis deponaĵojn laŭ la planata vojo al la Suda Poluso. Entute ili metis 3040 kilogramoj da nutroprovizo kaj ekipaĵo en la stokejoj.
Uzante skiojn kaj hundosledojn por transportado, Amundsen kaj siaj homoj kreis stokejojn je 80°, 81° kaj 82° Sude ĉe la Bariero, laŭlonge de linio direktanta suden al la Poluso. Amundsen ankaŭ planis mortigi kelkajn hundojn survoje kaj uzi ilin kiel fonto de freŝa viando. Malgranda grupo, komponita de Hjalmar Johansen, Kristian Prestrud kaj Jørgen Stubberud, eliris la 8an de Septembro 1911, sed devis abandoni sian vojon pro ekstremaj temperaturoj. Katastrofa retiriĝo okazigis kverelon ene de la grupo, kaj Amundsen sendis Johansen kaj la aliajn du grupanojn esplori la areon de la Lando Reĝo Eduardo la 7-a por apartigi ilin el la kerna celo.
La teamo revenis fakte al Framheim la 25an de Januaro 1912, kun 11 survivantaj hundoj. Ili faris sian vojon el la kontinento kaj al Hobarto, Aŭstralio, kie Amundsen publike anoncis sian sukceson la 7an de Marto 1912. Li telegrafiis tiujn novaĵojn al la sponsoroj.
La ekspedicio de Amundsen profitis el sia zorgema preparado, bona ekipaĵaro, taŭga vestaĵaro, simpla unuarangaj taskoj, lerta kompreno de hundoj kaj ties regado, kaj la efektiva uzado de skioj. Kontraste al la misfortunoj de la teamo de Scott, la veturado de Amundsen iĝis relative milda kaj sen malbonaj okazaĵoj. Unu el la plej gravaj kialoj por lia sukceso verŝajne estis la uzado de hundoj por tiri la sledojn. Dumvoje li buĉis multajn hundojn, kaj tiel ŝparis iom da pezo de nutraĵoj por la hundoj. La buĉitaj hundoj ankaŭ donis freŝan viandon kaj al la aliaj hundoj kaj al la viroj. La freŝa viando estis grava por malhelpi skorbuton.
En propraj vortoj de Amundsen:
Amundsen verkis pri sia vojaĝo libron La Suda Poluso: Rakonto de la Norvega Antarkta Ekspedicio per la 'Fram,' 1910–12 (1912).
Nordorienta Pasejo (1918–20)
En 1918, komencis nova ekspedicio de Amundsen pere de nova ŝipo, Maud, kiu daŭris ĝis 1925. Maud navigis okcidente orienten tra la Nordorienta Pasejo, nune nomita la Norda Vojo (1918–20). Kun li en tiu ekspedicio estis Oscar Wisting kaj Helmer Hanssen, ambaŭ el kiuj jam estis parto de la teamo kiu atingis la Sudan Poluson. Aldone, Henrik Lindstrøm estis inkludita kiel kuiristo, sed li suferis koratakon kaj iĝis tiom limigita fizike ke li ne povis partopreni.
La vojaĝo fariĝis laŭ nordorienta direkto ĉe la Karaa Maro. Amundsen planis enfrostigi la Maud en la polusa glacitavolo kaj derivi al Norda Poluso (kiel Nansen estis farinta per la Fram), kaj li faris tion ĉe la Kabo Ĉeljuskin. Sed, la glacio iĝis tiom dika ke la ŝipo ne kapablis elrompiĝi, kvankam ĝi estis desegnita por tia veturado en forta glacio. En Septembro 1919, la ŝipanaro sukcesis liberigi la ŝipon el la frosto, sed ĝi frostiĝis denove post dekunu tagoj ie inter la Novsiberiaj Insuloj kaj la Vrangela Insulo.
Dum tiu tempo, Amundsen partoprenis malmulte en la laboro ekstere, kia la sledado kaj la ĉasado, ĉar li estis suferinta nombrajn vundojn. Li havis rompitan brakon kaj estis estinta atakita de polusaj ursoj. Hanssen kaj Wisting, kun du aliaj homoj, entreprenis ekspedicion per hundosledoj al Nome (Alasko), pli ol kilometrojn fore. Sed ili trovis, ke la glacio ne estis sufiĉe frostigita kaj solida en la Beringa Markolo, kaj ĝi ne povis esti trapasata. Ili sendis telegramon el Anadir en plej nordorienta Siberio por signali sian lokon.
Post du vintroj frostigita en la glacio, sen esti atinginta la celon aliri al la Norda Poluso, Amundsen decidis iri al Nome en Alasko por ripari la ŝipon kaj aĉeti provizojn. Kelkaj el la ŝipanoj kiuj surteriĝis tie, inklude Hanssen, ne revenis ĝustatempe al la ŝipo. Amundsen konsideris Hanssen kiel rompinto de la kontrakto, kaj maldungis lin el la ŝipanaro.
En Junio 1922, Amundsen revenis al Maud, kiu estis renaviginta al Nome. Li decidis ŝanĝi el la planita perŝipa ekspedicio al aviadila, kaj aranĝis la luadon de aviadilo. Li dividis la ekspedician teamon en du: unu parto estis vintrumonta kaj preparonta por klopodo flugi super la poluso. Tio parto estis estrita de Amundsen mem. La dua teamo per la ŝipo Maud, sub estreco de Wisting, estis pluigonta la originan planon aliri al la Norda Poluso sur la glacio. La ŝipo drivis en la glacio dum tri jaroj oriente de la Novaj Siberiaj Insuloj, kaj neniam atingis la Nordan Poluson. Ĝi estis finfine kaptita de la pruntintoj de Amundsen kiel garantio pri la enorma ŝuldo.
Ankaŭ la klopodo flugi super la Poluso malsukcesis. Amundsen kaj Oskar Omdal, de la Reĝa Norvega Ŝiparmeo, klopodis flugi el Wainwright (Alasko), al Spicbergo, Norvegio, tra la Norda Poluso. Kiam la aviadilo estis damaĝita, ili abandonis la veturon. Por akiri aldonajn fondusojn, Amundsen veturis tra Usono en 1924 por prelega turneo.
Kvankam li ne kapablis atingi la Nordan Poluson, la sciencaj rezultoj de la ekspedicio, ĉefe la laboro de Sverdrup, montriĝis de konsiderinda valoro. Multaj el tiuj zorge kolektitaj sciencaj informoj perdiĝis dum la mistere katastrofa vojaĝo de Peter Tessem kaj Paul Knutsen, du teamanoj senditaj al misio fare de Amundsen. La sciencaj materialoj estis poste rekuperitaj de la rusia sciencisto Nikolaj Urvancev el kie ili estis abandonitaj en la bordoj de la Karaa Maro.
La Norda Poluso
En 1925 Amundsen provis atingi la Nordan Poluson per du hidroplanoj Dornier Do J nome N-24 kaj N-25, akompanata de Lincoln Ellsworth, la piloto Hjalmar Riiser-Larsen, kaj tri aliaj teamanoj. La 21-an de majo ili ekflugis de Svalbardo. Ili surteriĝis je 87° 44' norde (pli norde ol iam ajn antaŭe), sed ekflugi denove estis tre malfacila. Unu el la hidroplanoj (la N-24) difektiĝis, kaj ili devis forlasi ĝin. La aviadiloj surteriĝis kelkajn mejlojn aparte sen radiokontakto; tamen la teamanoj sukcesis reunuiĝi. Amundsen kaj liaj teamanoj laboris dum pli ol tri semajnoj por purigi vojon por elflugi el la glacio. Ili ŝovelis 600 tunojn de glacio dum ili konsumis nur unu funton (400 g) de manĝoracio ĉiutage. Finfine, ses teamanoj eniris en la N-25. En rimarkinda heroaĵo, Riiser-Larsen ekflugis, kaj je la 15-an de junio ili sukcesis reflugi kun ĉiuj ses anoj kaj reveni al Svalbardo. Ili revenis triumfe kiam ĉiuj missupozis ke ili estis perdiĝintaj porĉiame.
En 1926 Amundsen, la itala generalo kaj aeronaŭtika inĝeniero Umberto Nobile kaj 15 aliaj homoj (inter kiuj estis Ellsworth, Riiser-Larsen, Oscar Wisting, kaj itala teamo estre de Nobile) faris unuan ekspedician trapasadon de la Arkto per aerŝipo, kiu de Spicbergo iris al Alasko, superflugante la nordan poluson. Ili eliris la 11-a de majo 1926 kaj surteriĝis en Alasko du tagojn poste. Sian aerŝipon ili nomis Norge (Norvegio). La tri antaŭaj postuloj esti alvenintaj al la Norda Poluso: nome Frederick Cook en 1908; Robert Peary en 1909; kaj Richard E. Byrd en 1926 (ĝuste kelkajn tagojn antaŭ la aerŝipo Norge) estas ĉiuj subdispute, ĉar estis aŭ de dubinda akurateco aŭ de rekta fraŭdo. Se tiuj postuloj evidentiĝas kiel falsaj, la teamanoj de Norge estus la unuaj certigitaj esploristoj kiuj estus atingintaj la Nordan Poluson. Se la ekspedicio de Norge estis la unua al la Norda Polsuo, Amundsen kaj Oscar Wisting estus estintaj la unuaj homoj kiuj atingis ambaŭ geografiajn polusojn, surgrunde aŭ aere.
Sav-ekspedicio por Nobile 1928
En 2004 kaj fine de Aŭgusto 2009, la Reĝa Norvega Ŝiparmeo uzis senhoman submarŝipon Hugin 1000 por serĉadi la vrakon de la aviadilo de Amundsen. La serĉado fokusiĝis al areo de 100 km² de la margrundo, kaj tio estis filmita de la germana produktora kompanio ContextTV. Ili trovis nenion el la flugo de Amundsen.
Amundsen en estonteco
Nombraj lokoj estis nomigitaj laŭ Amundsen:
Krome la verkisto Roald Dahl estis tiel nomita laŭ Amundsen.
Leo von Caprivi
Georg Leo von Caprivi de Caprera de Montecuccoli (ekde 1891 grafo, naskiĝis la 24-an de februaro 1831 en Charlottenburg apud Berlino, poste ekde 1920 parto de Berlino; mortis la 6-an de februaro 1899 en bieno Skyren apud Messow, distrikto Crossen (Oder), Brandenburgio, ekde 1945 parto de Pollando) estis prusa generalo kaj politikisto. En 1890 li fariĝis posteulo de Otto von Bismarck kiel regna kanceliero de Germanio. Li regis ĝis 1894.En la politiko al eksterlando, li provis priproksimigi la regnon al Britio kaj pli intensigi komercan politikon. Ĉesis sub li la politiko de protektaj doganoj. En la politiko interna li celis interpaciĝon. Lia politiko renkontis fortan kontraŭon de la ekstremaj naciistoj kaj la konservativaj agrarkulturistoj. Ĝis 2013 la Caprivi-regiono de Namibio, ekde tiam nomata Zambezi-regiono, portis lian nomon, kaj daŭre geografie la nomo de la Caprivi-streko, do la "duoninsulo", kiu elstaras nordoriente el la konturo de Namibio, etendiĝante al rivero Zambezo ĝis preskaŭ la Viktoria Akvofalo, memorigas pri li.