cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Villeperrot
Geografio
Villeperrot etendiĝas sur 8.15 km², kaj havis 267 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 33 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.
Historio
La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio.
Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Pierre-Edmond Pecorari, kiu do fariĝis la loka urbestro.
Administrado
Villeperrot apartenas al la kantono de Pont-sur-Yonne, kies ĉefurbo estas Pont-sur-Yonne. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Sens, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.
Guilherme de Almeida
Guilherme de Almeida (Vilhelmo de Almejda) (naskita la en Campinas, San-Paŭlo; mortinta la  en San-Paŭlo, San-Paŭlo) estis brazila poeto, juristo, ĵurnalisto, kinokritikisto, eseisto kaj tradukisto. Li estis unu el la kreintoj de la Fondaĵo Lernejo pri Sociologio kaj Politiko de San-Paŭlo, kie li instruis Politikan Sciencon. Li estis ankaŭ la unua modernisto kiu eniris la Brazilan Beletristikan Akademion en 1930. En 1958, li estis kronita la kvara princo de la brazilaj poetoj, post Olavo Bilac, Alberto de Olivejra kaj Olegarjo Mariano (1889-1958)
Biografio
Li estis filo de Stefano de Arauĵo Almejda, profesoro de juro kaj juristo, kaj de ties edzino Anĝelina de Andrade. Li edziĝis unue kun Belkiss Barroso de Almejda (Baby), el kies unio naskiĝis la filo, Guy Sergjo Haroldo Stefano Zozimo Barroso de Almejda, kiu edziĝis kun Marina Queiróz Aranha de Almejda. La poeto kaj ĵurnalisto Tácito de Almeida (1889-1940) estis lia frato kaj grava organizinto de la Semajno pri Modernarto en 1922, kaj li estas la kreinto en 1925 de la konferenco por diskonigo de la moderna poezio, kies titolo estis Revelacio de Brazilo tra la Moderna Poezio, kiu ankaŭ estis prezentita en la brazilaj ĉefurboj Porto-Alegro, Recife kaj Fortaleza.
Historio
Unu el la poemoj de Vilhelmo de Almejda, kies nomo estas La letero kiun mi scias parkere, ĉeestanta en la libro Era uma vez... (Iam estis...), estis deklamita en la Fakultato pri Beletroj en Koimbro, en 1930, dum la grava konferenco Plej Moderna Poezio de Brazilo - ĉi-tiu konferenco aperis sur la kovrilo de la revuo Biblos kaj en la Ĵurnalo de la Komerco. Li estis unu el la kreinto de la Fondaĵo Lernejo pri Sociologio kaj Politiko el São-Paŭlo, kie li instruis Politikan Sciencon.
Vilhelmo de Almejda ankaŭ estis unu el la fondintoj de la Revuo Klaxon, kiu celis la diskonigon de la modernismaj ideoj, kaj li farigis ties kovrilon tiel kiel la avangardaj anoncoj de la ĉokolado-industrio Lakta por la sama Revuo. Li ankaŭ estas la ellaborinto pri la kovrilo de la unua eldono de la libro Paŭlicéia Desvairada (Frenezeca San-Paŭlo), fare de Marjo de Andrade.
Publika vivo
Kunbatalinto en la Pro-Konstitucia Revolucio de 1932 kaj ekzilinto en Portugalio, post la fino de la lukto, li estis omaĝita per la Medalo de la Konstitucio, starigita de la Leĝdona Asembleo el San-Paŭlo. La verko kie li deklaris sian plej grandan amon al San-Paŭlo estas la poemo Nia Flago. Krom ĝi, ni povas mencii ankaŭ la poemojn Moeda Paŭlista (Monero el San-Paŭlo) kaj la korŝiran Preĝon antaŭ la lasta tranĉeo. Li estis proklamita La poeto de la Revolucio de 1932 kaj aŭtoris la tekston de la Himno pri la Konstitucio de 1932 kies muziko estas komponita de Marcelo Tupinambá (1889-1953) kaj estis interpretita de Francisco Alves.
Li aŭtoris la belegan tekston pri la Kanzono de la Ekspediciisto, kies muzikon faris Spartako Rossi, rilate al la partopreno de la brazilaj soldatoj dum la Dua Monda Milito. Li komponis la tekston de la Himno al la Brazila Televido, kiu estis ludita dum la unua televida brodkasto pere de la Televida Retejo Tupi, okazinta kun merito de lia kun-bofrato, la ĵurnalisto Asizo Ŝatobrian. Li oficis kiel prezidanto de la Memoriga Komisio de la Kvara Centjariĝo de la urbo San-Paŭlo.
Li estis entombigita en la Maŭzoleo de la Prikonstitucia Soldado de 1932, en la parko Ibirapuera, en la urbo San-Paŭlo, flanke de brazila juristo kaj heroo Ibrahim de Almejda Nobre (1888-1970) , kaj ankaŭ flanke de la restaĵoj de la junuloj konataj en Brazilo de la ĉefliteroj M.M.D.C (Martins, Miragaja, Draŭzio kaj Kamargo) kaj de la mestizo Paŭlo Virĝinjo.
Domo Vilhelmo de Almejda
Vilhelmo de Almejda translokiĝis tie en 1946, ĝi estis duetaĝa domo sur la strato Macapá (esperante: Makapao), kvartalo Pacaembu, urbo San-Paŭlo. Li ame referencis ĝin kiel la Domo de la Monteto kaj ĝin priskribis: ''La domo de la Monteto estas hela kaj nova. La strato supreniras, haltiĝas, kaj rigardas momenteton kaj malsupreniras.'' En ĝi la poeto vivis ĝis 1969 kaj tie li mortis. Oni diras, ke la vesperfestoj estis vigle gajaj, kiel rememorigas la poeto Paŭlo Bonfim. La geamikoj ankaŭ ĉiam ĉeestis, same kiel Tarsila do Amaraŭ (1886-1973), Oswald de Andrade (1890-1954), Anita Malfatti (1889-1964) , Victor Brecheret (1894-1955), Noemja Moŭran (1912-1992) , René Thiollier (1882-1968) , Saŭlo Ramos , Roberto Simonsen (1889-1948) , Karlo Pinto Alves, kaj multe da aliaj. La domo, en 1979, fariĝis Muzeo Vilhelmo de Almejda, kaj ĝi apartenas al la Sekretariejo de la Ŝtato pri Kulturo de la Registaro de la Ŝtato San-Paŭlo, kaj ĝi estis inventariita kiel biografia kaj beletristika muzeo de la ''Conpresp: Municipa Konsilio pri Konservado de la Historia Kultura kaj Vivmedia Patrimonio de la urbo San-Paŭlo, en majo 2009. La muzeo kalkulas kun grava valoramaso pri artaĵoj, nome: pentraĵoj de Di Kavalkanti (1897-1976), Lasar Segall (1891-1957) kaj Anita Malfatti , la unuaj eldonoj de la libroj de la poeto, proksimume ses mil volumoj entute, kaj plie la meblaro, personaj vestaĵoj kaj relikvaĵoj de la Revolucio de 1932.
Diario de Pernambuco
Diario de Pernambuco estas la plej malnova ankoraŭ publikata gazeto de Latin-Ameriko. Ĝi fondiĝis la 7-an de novembro 1825 en Recife (Pernambuko).
En ĝia unua numero estas enkonduka teksto, en kiu estas klarigita la kialo de la fondiĝo — oni celis ĉefe komunikmedion por privataj anoncoj, kio mankis en Recife, kvankam ĝi jam estis "tre multhoma" tiam. Per la ĵurnalo interalie oni ankaŭ anoncis la alvenojn de ŝipoj kaj informojn pri ili.
Estas rimarkinde, ke ĝia nomo estas konservita laŭ la skribreguloj de la tempo de sia fondiĝo (nuntempe diario estas skribata diário).
Eksteraj ligiloj
Oficiala retpaĝaro (portugallingva)
Ĝenerala kaj Homa Histologio
Ĝenerala kaj Homa Histologio estas libro verkita de Wim De Smet surbaze de kurso prezentita okaze de la Someraj Universitataj Kursoj en Lieĝo en 1972.
Cochem
Cochem estas urbo en la federacia lando Rejnlando-Palatinato, Germanio, borde de la rivero Mozelo. Ĝi estas la administra sidejo de la distrikto Cochem-Zell. La urba teritorio kovras areon de 21,2 km², kaj fine de ĝi havis  loĝantojn.
En eksterlando, ĝi estas konata ĉefe kiel turisma vinkultiva kaj vinkonsuma centro ĉe la rivero Mozelo.
La ĉefaj vidindaĵoj estas:
Vidu ankaŭ
Kaiser-Wilhelm-tunelo
Iraka Petrolkompanio
La Iraka Petrolkompanio, Iraq Petroleum Company (IPC), konata antaŭ 1929 kiel Turkish Petroleum Company (TPC, Turka Petrolkompanio), estas naftokompanio kiu, inter 1925 kaj 1961, havis virtualan monopolon pri ĉia nafto-esplorado kaj produktado en Irako. Nuntempe, ĝi estas posedata de kelkaj el la plej grandaj naftokompanioj kaj havas sidejon en Londono, Anglio.
En junio 1972, la Baaza registaro en Irako ŝtatigis la IP kaj ties operacioj estis kontrolita de la Iraka Nacia Petrolkompanio. La kompanio "Iraq Petroleum Company" restas ankoraŭ, tamen, nur teorie kaj unu asocia kompanio – la Abudabia Petrolkompanio (iam Petroleum Development (Trucial Coast) Ltd) – pluas kun sia origina havaĵo sentuŝe.
Veselí (Železný Brod)
Veselí estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de urbo Železný Brod en distrikto Jablonec nad Nisou. Ĝi situas proksimume 2 km nordokcidente de Železný Brod. En la jaro 2011 estis ĉi tie registritaj 19 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Veselí situas en katastra teritorio Bzí u Železného Brodu kun areo 3,24 km².
Dezipa pantalono
Dezipa pantalono estas pantalono, ĉe kiu la krurumoj (plejofte en la mezo) estas ligataj per zipoj. Tiel oni povas varii la longon. Ekzistas ankaŭ tipoj kun po krurumo du zipoj, tiel oni povas elekti la longon inter 1/1, 3/4 kaj 1/2. Aldone la dezipeblaj krurumoj povas havi zipon en laŭlonga direkto por plifacila sur- kaj demeto.
Havranec
Havranec (hungare Kishollód [kiŝholOd]) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.
Situo
Havranec situas ĉe la pola landlimo, fine de sakovojo el Svidnička. Svidník troviĝas je 13 km.
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1618 en formo "Gawriniecz". La fondintoj estis rutenoj. En 1787 58 vilaĝanoj loĝis en 8 domoj, en 1828 79 vilaĝanoj en 10 domoj. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis Gavranyecz, poste ĝi ricevis hungaran nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Kishollód 77 homoj, (plejparte rutenoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Sáros, al distrikto de Svidník, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Havranec nur 10 homoj, (5 slovakoj, 4 rutenoj kaj unusola ukraino).
Kontraŭuloj de Esperanto
Jen nekompleta listo de kontraŭuloj de Esperanto, do homoj kaj ankaŭ institucioj, kiuj grave kontraŭis la lingvon Esperanto kaj ties instruadon, uzadon kaj disvastiĝon. Notindas speciale tiuj homoj kaj institucioj, kiuj asertis malveraĵojn pri Esperanto, kiuj malpermesis publikan agadon por Esperanto kaj kiuj diskriminaciis Esperanton kaj ĝiajn parolantojn kompare kun parolantoj de aliaj lingvoj.
Vidu ankaŭ
Esperanto en nacilingvaj tekstoj
45700 Levi-Setti
45700 Levi-Setti estas malgranda meze hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo Catalina Sky Survey elde la Stacio Catalina de la Observatorio Steward, nord-oriente de Tucson (Arizono, Usono), kaj elde la Observatorio de Monto Lemmon.
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la itala fizikisto kaj paleontologo Riccardo Levi-Setti (1927–2018) tutmonde fama spertulo pri la Trilobuloj, kiu verkis tri eldonojn de sia klasika verko Trilobites (1975, 1993, 2014). Li inventis la skana jona mikrosondilo de granda distingokapablo. Inter liaj multenombraj premioj estas la Premio Sternberg de la Societo de Aplikata Paleontologiaj Sciencoj.
Nissan LEAF
La litio-jona akumulatoro konsistas el 48 blokoj – evoluigita kun NEC Corporation – kaj konservas energion ĝis 24 kWh. La ŝarga tempo estas maksimume 8 horoj je 230-V-a elektra reto. La rapida ŝargo povas okazi ĝis 80 % de la kapacito je konekto al 400-V-a trifaza alterna kurento kaj daŭras nur 30 minutojn.
LEAF estas la unua elektra veturilo de Nissan, se oni ne kalkulas aŭtomobileton Nissan Hypermini produktitan de 1997 ĝis 2001 en eta nombro.
Reese Witherspoon
Biografio
En aĝo de 7 jaroj, ŝi aperis en reklamo de flor-komercisto. Ŝi studis anglan literaturon en la Stanforda Universitato, sed ne finis tion, preferis la aktorinan karieron.
Ŝi debutis en 1991 kiel 14-jara Dani en  The Man in the Moon  en sia unua filmo kaj ĉefrolo, kun Jason London. Oni nomumis ŝin pro ties ludo por Young Artist Award en la kategorio Best Young Actress Starring in a Motion Picture.
Reese Witherspoon estis nomumita por Golden Globe en 1999 kiel plej bona komedia aktorino en filmo Election. Ŝi sukcesegis en 2001 en la filmo  Legally Blonde  kaj ŝi estis nomumita duafoje al Golden-Globe. La kinofilmo estis tiel sukcesa, ke okazis la daŭro en 2003,  Legally Blonde 2: Red, White & Blonde .
Ŝia plej grava sukceso okazis en 2005 en la dramo Walk the Line de James Mangold. Pro la ludo en tio, ŝi ricevis la Golden Globe 2006 kiel plej bona ĉefrolanto en komedio/muzikalo kaj la Oscar-premion de 2006 kiel plej bona ĉefrolanto.
Ĉe  Legally Blonde 2: Red, White & Blonde  (2003) kaj Penelope (2006), Witherspoon estis ne nur la ĉef- (Natürlich blond 2) kaj apudrolanto (Penelope), sed ankaŭ la produktorino. Ŝi posedas la firmaon Type A Films, kiu partoprenis la produktadon de ambaŭ filmoj.
Privata vivo
Reese Witherspoon geedziĝis en 1999 kun aktoro Ryan Phillippe, kiun ŝi ekkonis en la festotago de ŝia 21-a naskiĝtago. Ili havas du komunajn gefilojn, filon kaj filinon. Ili divorcis en 2007, ekde tiam ŝi vivas kun Jake Gyllenhaal. Ili konatiĝis dum filmigo de Rendition.
Aliaj
Witherspoon estas rekta posteulo de iama skotlanda elmigrinto John Witherspoon, kiu apartenas al subskribintoj de la usona sendependeca deklaro.
Literaturo
Brandon Hurst: Reese Witherspoon. Schwarzkopf & Schwarzkopf, Berlin 2007. ISBN 3-89602-765-4.
Departemento Lima
Lima Regiono, konata ankaŭ kiel Departemento Lima, estas unu el 25 regionoj de Peruo. Situanta en la centra marbordo de la lando, ties regiona sidejo (ĉefurbo) estas Huaĉo. Lima Provinco, kiu enhavas la ĉefurbon Lima, nome ŝtata ĉefurbo, situantas okcidente de Lima Regiono; tiu provinco estas aŭtonoma kaj ne sub la jurisdikcio de la Regiona Registaro. Tie estas ankaŭ Huaycán.
Geografio
La regiono limas kun Ankaŝo norde, la Departemento Huánuco, Departemento Pasco kaj Junina Regiono oriente, Departemento Huankavelika sudoriente, Ika Regiono sude, kaj la Pacifika Oceano kaj la Lima Provinco okcidente.
Estas altaj montoj kiaj Sarapo, Yerupajá Chico.
Ełk
Ełk (legu: Eŭk; antaŭe Łek; Lukas; Элк; pruse Luks) estas urbo en Varmio-Mazurio en Pollando. Ĝi apartenas al samnoma komunumo en ankaŭ samnoma distrikto Ełk. En en la urbo vivis. Ĝis la jaro 1945 la urbo estis parto de Orienta Prusio kaj apartenis al Germanio: La urba nomo ĝis tiam estis Lyck.
Prahistorio
La unauaj setlejoj en tiu regiono jam estis en la ŝtonepoko. Poste el la bronzepoko kaj la ferepoko aŭ la fera epoko estas la lasta etapo de la homara prahistorio. La nomo fera epoko devenas de la fakto, ke iloj trovitaj el tiu epoko estis faritaj el fero. Oni trovas ĉi tie la romiajn restaĵojn el la 1-a jarcento kaj la 2-a jarcento de la t.n. la Sukcena Vojo kiu ligis la Mediteraneon kun la Balta Maro. Sukceno estas fosila rezino de pinofitoj, rara en Mediteraneo kaj tre aprezata de la antikvuloj, kiuj vidis en ĝi resanigan kaj magian gemon kaj brulebla ŝtono. De la bronzepoko, la mediteraneaj etnoj (egiptoj, grekoj, fenicoj) importis sukcenon de Balta Maro, laŭ teraj vojoj, kiuj sekvis la valojn de Vistulo kaj Dnepro. Oni trovis, en la tombo de Tutanĥamono, aĵoj el sukceno de la Balta Maro, oni scias, ke oferadoj de sukcenaĵoj estis senditaj de Norda Maro al la Apolona sanktejo de Delfo. El tiu epoko abundas en la regiono la tumuloj / kurganoj de baltoj / jotvingoj.
Historio
En mallumo de forgeso perdiĝis la unuaj loĝantoj kaj historio de tiu ĉi tero. Dum diversaj periodoj kaj per diversaj lingvoj oni nomis la loĝantojn de tiu ĉi regiono – polesanoj, sudovoj kaj jotvingoj. Ĝenerale oni klasifikis ilin kiel baltoj parence ligitaj per lingvo kaj materiala kulturo kun praprusoj kaj litovoj. Ili okupiĝadis pri ĉasado, bestobredado, sed ankaŭ pri agrikulturo kaj metio. Tamen neniam ili fondis unuforman ŝtaton. Ili vivis kiel gentaj komunecoj, nur de tempo al tempo unuiĝante por komune invadi najbaran teritorion aŭ sin defendi kontraŭ punekspediciojn de polaj kaj rusaj princoj. Dum la 13-a jarcento loĝantaro de tiu ĉi tereno nombris ĉirakaŭ 50 mil da homoj. El tiu tempoj abundas en la regiono la tumuloj / kurganoj de baltoj / jotvingoj.
Malgraŭ ke ili famiĝis pro la brava kuraĝo, tamen ili ne sukcesis kontraŭstari la novan malamikon – la Taŭtonan Ordenon de Kruckavaliroj. Ili estas anoj de „Ordeno de Sankta Maria Di-Patrino de la Germana Domo en Jerusalemo”. La Ordeno de germanaj kavaliroj konatas ankaŭ sub la pli mallonga nomo Germana Ordeno (germane: Deutscher Orden, latine: Ordo Teutonicus), en la litova ĝi nomiĝas Kryžiuočių Ordinas (Ordeno de la Kruckavaliroj), en la pola Zakon Krzyżacki (Ordeno de la Krucportantoj), pli formale en la latina ĝi titoliĝas Ordo Domus Sanctæ Mariæ Theutonicorum Ierosolimitanorum (Ordeno de la Domo de Sankta Maria de la Germanoj en Jerusalemo), sed la oficiala plena titolo estas Brüder vom Deutschen Haus St. Mariens in Jerusalem (Fratoj de la Germana Domo de Sankta Maria en Jerusalemo). Ĝiaj anoj rekoneblis pro elegantaj blankaj manteloj kun nigra kruco.
En la jaroj 1392-1406 ili konstruis kastelon sur la insuleto, troviĝanta sur la lago de Lyck (gvidis tion Ulrich von Jungingen – dum la batalo de Grunwald li estis Granda Estro de la Teŭtona Ordeno). Probable ili starigis ĝin sur la loko, kie antaŭe estis ligna gardoturo de jotvingoj. Lyck kiel setlejo estis fondita en la jaro 1425. Estro de la ordeno de la Teŭtonaj Kruckavaliroj donis permeson fondi setlejon sur alta bordo de la lago Lyck; ĉar la ĉirkaŭaĵo estis preskaŭ senhoma pro militoj, ili komencis koloniadon. Venis ĉi tie germanoj, sed ankaŭ mazovoj – homoj de la pola troloĝata regiono Mazovio kaj ekloĝis en Lyck kaj ĝia ĉirkaŭaĵo. Profitdona situo de la setlejo, proksime de la kastelo, sur komerca vojo, kiun oni nomis „Sukcena Vojo”, el Mazovio al Litovio kaj Kenigsbergo (nun Kaliningrado) certigis al ĝi bonajn kondiĉojn por evoluo. Probable en la jaro 1445 la setlejo ricevis urbajn rajtojn. Sed jam post nelonge la novan urbon tre damaĝis la 13-jara milito inter Teŭtona Ordeno kaj Pollando. La milito finiĝis per packontrakto en la jaro 1466 laŭ kiu Lyck restis en la limoj de Prusio / la Teŭtona Ŝtato. Kruckavaliroj post tiu milito estis tre malfortigitaj kaj ilia politiko mildiĝis. Pro tio la urbo fariĝis alloga loko por alikredantoj, persekutataj en aliaj regionoj kaj kiuj veninte ĉi tie kontribuis al la kultura kaj mastruma disvolvo de la urbo. Tiam, en la jaro 1536 venis en la urbon la luterana pastro Jan Malecki. Li fondis en la urbo la unuan presejon, kiu presis ankaŭ pollingvajn librojn, interalie la tradukon de la Malnova Testamento kaj Nova Testamento de Jakub Wujek / Jakobo Vujek el Wągrowiec. Lia filo, Hieronim Malecki, fondis en 1546 la unuan mezlernejon, kiu pretigis junularon por universitataj studoj. La agado de Malecki – la patro kaj la filo – multriĉigis la kulturan kaj mastruman vivon de la urbo. Danke al ili Lyck fariĝis kvazaŭ ĉefurbo de la orienta parto de Mazurio.
La 16-a jarcento estis probable la plej prospera por la urbo. Disvolviĝis metio, komerco, edukado, sed jam 17-a jarcento alportis multajn malfeliĉojn – militojn, incendiojn, epidemiojn, kiuj bremsis disvolvon de la urbo. En la periodo de pola-sveda milito, t.n. Sveda diluvo en 1655 Lyck okupaciis svedoj. En la sekva jaro la urbon invadis tataroj, kiujn kontraktis la pola reĝo. Tataroj multe damaĝis la urbon, bruligis multajn domojn, la loĝantaron parte murdis, parte sklavigis. Pro pesto en la jaroj 1709-1710 el inter 2000 da loĝantoj mortis 1300. Epidemioj de pesto ripetadis ankaŭ en la unua duono de 19-a jarcento. En la jaroj 1819-1822 grandaj incendioj tute forkonsumis la malnovajn konstruaĵojn de la urbo. Oni devas scii, ke plimulto de la konstruaĵoj estis lignaj. Pro ĉiuj ĉi okazaĵoj la nuna urbo aspektas kiel urbo fondita en la 19-a jarcento. Mankas en ĝi antikvaĵoj. Malgraŭ ĉiuj malfavoraj okazaĵoj oni senĉese rekonstruadis la urbon. Decida por la urba evoluo estis la jaro 1868, en tiu jaro oni fondis fervojon, kiu kunligis Lyck kaj Kenigsbergon kaj en sakvaj jaroj Lyck kun Bjalistoko kaj Allenstein (nun Olsztyn resp. Olŝtino) – kio signifis ligon kun Pollando kaj pligrandigon de komerca interŝanĝo. Tiam ankaŭ ŝanĝiĝis spaca aranĝo de la urbo. Ĝi komencis kreski direkte al la fervojo, kiu estis situinta nord-oriente de la ĝisnuna urbo. Tia kaj ne alia diskresko de la urbo kaŭzis, ke ĝi estas iasence diferenca de plimulto da urboj – mankas en ĝi urboplaco. En malnova Lyck dum multaj jaroj anstataŭis ĝin la ĉefa strato, situanta laŭlonge de la laga bordo, ĉe kiu kreskis la setlejo, kiu poste ricevis la urbajn rajtojn. La strato en la mezo de sia longeco (ĉirkaŭ 1,7 km) dislarĝiĝis, kreante tiamaniere kvazaŭ placon. Sur tiu ĉi „placo” en la jaro 1740 oni konstruis la paroĥan preĝejon, probable lignan. Post nelonge, proksime de la preĝejo oni konstruis ankaŭ urbodomon. Bedaŭrinde granda incendio forbruligis kaj la preĝejon kaj la urbodomon, krom tio lernejon kaj 80 domojn, kiuj formis malnovan parton de la urbo.
La nova parto de la urbo situanta direkte al la fervoja stacidomo estis jam alkonstruita - troviĝis ĉi tie modernaj brikdomoj, domego de tribunalo, hospitalo, hoteloj, preĝejoj. En la jaro 1860 Lyck havis 4000 da loĝantoj, sed jam en la jaro 1910 tiu nombro kreskis ĝis 13.500. La 20-a jarcento denove enskribis tragikan folion en historion de la urbo. Dum la Unua Mondmilito la malamika rusa armeo trifoje trapasis la urbon jen konkerante ĝin jen perdante, kio kaŭzis preskaŭ kompletan ruiniĝon. Tamen same kiel dum pasintaj jarcentoj, la urbo rapide leviĝis el ruinigo. Denove oni rekonstruis ĝin kaj la urbo fariĝis grava centro de la loka komerco, metio, eta industrio, edukado. Post la jaro 1918 Lyck restis en limoj de Prusio. En la jaro 1939 en la urbo loĝis 16.000 da homoj. Kaj en tiu tempo finiĝas la historio de malnova Lyck – la urbo en kiu dum jarcentoj vivis kaj kreis ĝian kulturon kaj materialan prosperon germanoj kaj poloj, judoj kaj rusoj. Ilia kunvivado ne ĉiam pasis glate, sed tamen ĉiam la loĝantoj scipovis prudente solvi la problemojn. La nacian diversecon rompis la Dua Mondmilito. Du kontraŭhomaj totalismoj, tiu de Hitlero kaj tiu de Stalino, diversecon ne toleris. Fine de la Dua Mondmilito, kiam al la urbo proksimiĝis la sovetunia Ruĝa Armeo, la loĝantoj panike forlasadis la urbon. Multaj el ili perdis la vivon kaj en la urbo restis apenaŭ 1765 loĝantoj.
Esperanto en Ełk
Ĝis la jaro 1973 ne ekzistis granda intereso pri la internacia lingvo en la urbo. Nur kelkaj personoj scipovis paroli Esperanton aŭ lernis pere de korespondaj kursoj, organizitaj fare de PEA (Pola Esperanto-Asocio). Septembre 1973 laŭ iniciato de Janusz Wolak (legu: Januŝ Volak), kiu venis el Bidgoŝto / Bydgoszcz (legu: Bidgoŝĉ) kaj sub lia gvido okazis la una Esperanto-kurso por junularo kaj plenkreskuloj en la urba kulturdomo. El 85 partoprenintoj finis la kurson nur 22 – sed tio estis „la unua paŝo”. Jam novembre estis registrita Esperanta Urba Rondo, kies prezidanto fariĝis inĝ. Waldemar Roszkowski (legu: Valdemar Roŝkovski). La estraro de la rondo energie eklaboris kaj rapide trovis kontaktojn kun landaj kaj elsterlandaj esperantistoj. Ĝi faris ankaŭ vastan propagandon por la lingvo kaj ideo de Ludoviko Zamenhof. Ĉiu jare estis organizitaj kursoj por komencantoj kaj progresantoj. La „rondanoj” komencis partopreni en UK (Universalaj Kongeresoj) kaj multaj aliaj turismaj aranĝoj. Danke al aktiveco de mag. J.Sadowska, T.Turkowski, K.Dolęga (legu: Dolenga) kaj inĝ. W.Roszkowski la loka grupo pligrandiĝis kaj komence de la jaro 1980 nombris jam 80 anojn. Novembre de la jaro 1983 la Esperanta Urba Rondo transformiĝis je Vojevodia Esperanta Asocio, kiel filio de PEA. De tiam ĝia agado ampleksis la tutan Vojevodion Suwałki (legu: Suvaŭki) – daŭre sub la gvido de inĝ. Waldemar Roszkowski. Kadre de tiu asocio ekestis kelkaj ensembloj: „Verdaj Mazuretoj”, „Revulinoj” (kantgrupo), „Cindrulino” (teatra grupo) kaj en Suwałki (legu: Suvaŭki) „Petoluleto”. Tiuj artaj grupoj estis gviditaj de instruistoj: Monika Bilnik, mag. Lidia Bogdan, Ewa Bondar, d-ro J.Olejnik kaj Anna Organista. La asocio funkciis en la urba kulturdomo, organizis tie diversgradajn kursojn de la lingvo, regulajn renkontiĝojn por perfektigo de la lingvo. Tie oni povis legi novaĵojn pri Esperanta movado en Esperantaj revuoj, abonitaj de la asocio. Kiam la kulturdomo ekpostulis pagon por la ebleco renkontiĝi tie, ni devis translokiĝi en alian senpagan lokon. Ni ne havis monrimedojn por pagi. La novan lokon ni trovis en la Projekt-Oficejo, en kiu laboris inĝ. W.Roszkowski. Esperanto-kursoj okazadis ne nur en Ełk (legu: Eŭk) sed ankaŭ en Suwałki, Prostki, Giżycko (legu: Giĵicko) kaj Grajewo (legu: Grajevo), la tri lastaj estas malgrandaj urbetoj proksime de Ełk. Dum niaj renkontiĝoj, partoprenantoj de diversaj ekskursoj kaj kongresoj rakontis pri siaj travivaĵoj, montrante lumbildojn – tiamaniere ni multe eksciis pri la esperantaj aranĝoj ne nur pri la famaj internaciaj feriadoj en Międzygórze (legu: Mjendziguĵe) kaj Krynica (legu: Krinica), sed ankaŭ pri esperantaj aranĝoj en Kanado, Anglujo, Kolombio, Bulgarujo kaj multaj aliaj lokoj. Ĉiujare estis organizita la Zamenhof-tago la 15-an de decembro, festata samtempe kiel la Tago de Esperanta Libro. En tiu periodo ekestis novaj Esperantaj kluboj en Giżycko (legu: Giĵicko) Węgorzewo (legu: Vengoĵevo), Prostki kaj Nowa Wieś Ełcka (Nova Vilaĝo Eŭka). La Vojevodia Asocio kolportis al novaj kluboj revuojn kaj librojn.
En la jaro 1986 okazis ĝenerala kunveno de la anoj por elekti novan estraron. La ĝisnuna prezidanto rezignis pri la kandidatiĝo kaj ni elektis la novan – Marian Sobolewski (legu: Sobolevski), kiun post kvar jaroj anstatatŭis Halina Kindziuk kaj ekde la jaro 1994 prezidis al la asocio Ewa Bondar. Tiam ni denove ŝanĝis lokon, la asocio ricevis senpagan ĉambron en la Kooperativa Kulturdomo. Post longaj jaroj de disfloro, en 90-aj jaroj, post reĝimtransformiĝo en la lando, komenciĝis ekonomiaj malfacilaĵoj kaj tio iasence kaŭzis malmultiĝon de ĝisnunaj aktivuloj kaj ordinaraj anoj. Plej longe aktivis teatra grupo „Amika Rondeto” sub gvido de Eva Bondar kaj malgranda grupo de plenkreskaj entuziasmuloj. Dum ĉiusejmanaj renkontiĝoj oni organizis traduk-rondojn, konversaciajn rondojn, sed kursoj ĉesis okazi pro manko de volontuloj. Ĉiuj komencis urĝe lerni la anglan ... De la 1-a de januaro 1999 ekfunkciis nova administracia reformo, kiu transformis ekzistantaj 49 vojevodioj je nur 16. Tiamaniere Suwałki perdis statuson de la vojevodia urbo, do ankaŭ nia filio de PEA devis ĉesi ekzisti kiel la Vojevodia Filio de PEA. Kaj ne nur tio kaŭzis, ke la asocio ĉesis funkcii. Pro manko de membroj oni ne povis fondi memstaran filion de PEA, nek memstaran alian Esperantan organizon. Ĉar Ełk ekde la nova administracia reformo ekapartenis al Vojevodio de Varmio-Mazurio, kelkaj anoj decidis aparteni al Varmia-Mazuria Societo de Esperantistoj en Olsztyn (legu: Olŝtin). Ĝis nun apartenas tie tri personoj el Ełk.
De la 2011 ĝis la jaro 2015 en la urbo estis aktiva anino de Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto (EDE-Pollando) Dorota Burchardt (legu: Burĥardt).
Péter Hutira
HUTIRA Péter estas rumanuja hungara dizajnisto naskiĝinta la 19-an de februaro 1950 en Satu Mare.
Hemmingen (Virtembergo)
Hemmingen estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Ludwigsburg kaj en la distriktaro Stutgarto de la federacia lando Baden-Virtembergo. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Aliano
Aliano estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Basilikato kaj al la provinco Matero. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Gorgoglione, Missanello (PZ), Roccanova (PZ), Sant'Arcangelo (PZ) kaj Stigliano.
Fenetila heptanato
Fenetila heptanato aŭ C15H22O2 estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la esteroj de la heptanata acido kaj fenetila alkoholo. Fenetila heptanato estas senkolora likvaĵo kun fruktodoro, uzata kiel gustigagento kaj odorigagento en la nutrondustrio kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun sulfata acido kiel katalizilo. Fenetila heptanato estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en alkoholo, duetila etero, kloroformo kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Fenetila heptanato reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj kaj posedas antifungajn kaj antibakteriajn proprecojn. Krom tio ĝi uzatas kiel konservaĵo.
Zeŭgmo
Zeŭgmo estas frazfiguro, en kiu verbo aŭ adjektivo rilatas al du substantivoj, el kiuj nur unu estas striktasence koncernata de ĝi. Zeŭgmo similas al elipso, sed ĝi iom perfortas la logikon.
Ekzemploj:
"kun plorantaj okuloj kaj koro" (= kun plendanta koro)
"figuron vi ne vidis, nur la voĉon" (= vi aŭdis)
(laŭ PIV)
"eliri kaj eniri en la ĉambron" (= eliri el la ĉambro)
"esti danka kaj fiera pri li" (= danka al li)
"travivaĵoj kaj rememoroj pri feriado" (= travivaĵoj dum feriado)
Avetik Isahakjan
Avetik ISAHAKJAN (armene: Ավետիք Իսահակյան; ruse: Аветик Саакович Исаакян; n. la 31-an de oktobro 1875 en Ghazarapat, proksime de Aleksandropolo, nun Gjumri, Rusia Imperio – m. la 17-an de oktobro 1957, en Erevano, ĉefurbo de la Armena Soveta Socialisma Respubliko, nuna Armenio) estis elstara poeto, verkisto, akademiulo kaj publika aktivisto.
Liaj poemoj temas kaj pri amo kaj pri doloro. Lia plej elstara kaj konata verkaĵo estas "Abu-Lala Mahari" (1909-1911), dume liaj aliaj verkaĵoj plej konataj ankaŭ estas "Kantoj kaj Romanoj" kaj "Patrinkoro". Liaj verkoj estis tradukitaj en multaj lingvoj kaj la tekstoj de liaj poemoj estas uzitaj multfoje por kantoj.
Biografio
Isahakjan naskiĝis en Aleksandropolo en 1875. Li edukiĝis en la Gevorkjan Teologia Seminario en Eĉmiadzin, kaj poste en la Universitato de Lepsiko, kie li studis filozofion kaj antropologion. Li komencis siajn literaturan kaj politikan karierojn en sia frua junaĝo. Post lia reveno de Lepsiko en 1895 li eniris la vicojn de la nove establita Aleksandropola komitato de la Armena Revolucia Federacio. Per siaj agadoj li subtenis armitajn grupojn kaj financan helpon senditan al Okcidenta Armenio de Aleksandropolo.
Li estis arestita en 1896 kaj pasigis unu jaron en la malliberejo de Erevano.
Poste Isahakjan iris eksterlanden, partoprenante klasojn pri Literaturo kaj Historio de Filozofio en la Universitato de Zuriko. Li revenis al sia patrujo en 1902, kaj poste translokiĝis al Tbiliso.
Kune kun 158 aliaj armenaj intelektuloj, li estis arestita en 1908 kaj post duonjaro en la malliberejo Meteĥa de Tbiliso (same kiel Hovhannes Tumanjan), li estis liberigita sub kaŭcio. Resti en Kaŭkazo ne plu eblis, kaj antaŭ 1911 Isahakjan elmigris.
Isahakjan ne kredis la promesojn faritajn de la registaro de la Junaj Turkoj pri memregado kaj aŭtonomeco de Okcidenta Armenio. Certigita, ke la danĝero de tutturkismo (kiun li kredis celi la totalan formorton de la armenoj) povus esti malhelpita de la subtenanto de Turkio, Germanio, Isahakjan iris al Berlino. Tie, kune kun kelkaj germanaj intelektuloj, li partoprenis la german-armenan movadon, kaj redaktis la ĵurnalon "Mesrob" de la grupo kaj kunfondis la germanan-armenan societon. La komenco de la unua mondmilito kaj la teruraj masakroj konfirmis liajn terurajn antaŭdirojn pri la neniiga naturo de la politikoj de la registaro de Junaj Turkoj. Post la milito kaj la Armena genocido, Isahakjan priskribis per siaj komponaĵoj la malĝojan destinon kaj la heroan batalon de armenoj por libereco. La poeto prezentis la akuzojn pri genocido, kies plej malbona parto okazis inter 1915–1922, en "La Blanka Libro". Dum tiu periodo, Isahakjan esprimis siajn ideojn ĉefe per siaj sociaj kaj politikaj artikoloj, en kiuj li diskutis la temojn pri la armena afero, reunuiĝo de Armenio kaj la restarigo de la armena registaro. La bildoj de la masakroj daŭras en liaj poemoj, kiel "Neĝo kovris ĉion ...", "Al Armenio ...", kaj "Jen denove printempo".
Kornej Ĉukovskij renkontis lin en Kislovodsk en 1926 kaj skribis en sia taglibro:
Isahakjan denove iris eksterlanden en 1930 kaj loĝis en Parizo, sed revenis definitive al la Armena SSR en 1936, kie li estis elektita al la Akademio de Sciencoj de la Armena SSR en 1943 kaj prezidanto de la Verkista Unio de la Armena SSR en 1944. Li ricevis la Stalin-Ŝtatan Premion en 1946, funkciis kiel membro de la Soveta Komitato por Protekto de Paco, kaj estis deputito de la 2a-4-a Superaj Sovetoj de la Armena SSR.
Avetik Isahakjan estas entombigita en la Panteono Komitas, kiu situas en la urbocentro de Erevano.
Verkoj
Post lia eliro el la malliberejo, 1897, li publikigis unuan kompilaĵon de siaj poemoj "Kantoj kaj Vundoj", tamen baldaŭ li denove estis arestita pro siaj agadoj "kontraŭ rusa caro" kaj sendita al Odeso. La poezio, emocia ŝarĝo kaj melodio de liaj poemoj gajnis al li tujan popularecon. Liaj plej bonaj verkoj pleniĝas de malĝojo kaj lamentado meditadoj pri la sorto de la homaro, maljusteco de vivo. Liaj komponaĵoj penetras kun amo al onies patrujo kaj homoj.
Inter 1899-1906 li verkis "La Kantoj de Haiduks", kompilaĵo de poemoj, kiu fariĝis la unua kreaĵo ene de klasika armena poezio dediĉita al la armena libereca lukto.
Simbola rakonto prezentanta la armenan politikon kaj armenan kaŭzon de la 19-a fruaj 20-a jarcentoj devis esti "Usta Karo", nefinita romano, kies verko akompanis la verkiston dum sia tuta vivo. "Usta Karo estos farita en la tago, kiam la armena afero estos solvita", kutimis diri la majstro mem. Isahakjan ne povis alkutimiĝi al la ideo de diserigita Armenio. Kun profunda emocia doloro kaj amareco en la koro li daŭre kredis, ke venos tempo, kiam la armena popolo revenos al siaj indiĝenaj teritorioj.
Liaj poemoj estas tiuj de amo kaj malĝojo. Lia plej bona verko estas "Abu-Lala Mahari" (1909–1911), dum liaj aliaj konataj verkoj inkluzivas "Kantoj kaj Romanoj" kaj "La Patrina Koro". Estante romantikulo, Isahakjan estis plej konata pro sia verso "Sur la Ponto de Realto" dediĉita al sia unua amo. Dum la Dua Mondmilito de 1941-1945, li verkis patriotajn poemojn kiel "Militema Voko" (1941), "Mia Koro estas ĉe la Montopinto" (1941), "Al la Senviva Memoro de SG Zakyan" (1942), "La Tago de la Granda Venko" (1945) kaj multaj aliaj. Lia krea laboro, plenigita de humanismo kaj granda respekto al la homa digno, estas profunde ligita kun la historio kaj kulturo de la armena popolo, kaj la monda literaturo. La rusa poeto Aleksandro Blok karakterizis lin kiel "unuaklasa poeto, freŝa kaj simpla, kiun oni, eble, ne plu povas trovi en Eŭropo."
La verkoj de Isahakjan estis tradukitaj en multaj lingvoj kaj liaj poemoj estis uzataj kiel kantoteksto por novaj kantoj.
Bandeira
(oficiale Município de) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Vale do Jequitinhonha (foje esperantigita: Valo de Ĵekitinjonja) kaj en la mikroregiono Almenara (esperante: Aŭmenara). Laŭ la stato de en la municipo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
Eksteraj ligiloj
<!-- Eble utilas ankoraŭ ion reenmeti de la antaŭa, tro mallonga teksteto, plej bone per enporto en vikidatumojn: JEN LA antaŭa, tro mallonga teksteto:
La municipo emancipiĝis en 1962.
Hugó Johan
Hugó Johan [hugO], laŭ hungarlingve kutima nomordo Johan Hugó estis hungara apotekisto, pentristo, vitralisto. Lia frato estis Béla Johan.
Hugó Johan naskiĝis la  en Pécs, li mortis la  en Pécs.
Biografio
Hugó Johan frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris farmacian diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto en 1911. Dum la studentaj jaroj li ankaŭ desegnadis. Post la diplomo li laboris kiel farmaciisto unue en Kolozsvár, poste en Pécs. Li komencis lernadi pentradon en Pécs, fine li ekspoziciis. En 1921 li studvojaĝis al Italio kun kelkaj amikoj, poste ili aliĝis al Bauhaus en Vajmaro. En Berlino li lernis pentradon de Caesar Klein, vitralteknikon de Gottfried Heinersdorf. En 1923 li fondis metiejon pri vitraloj en Budapeŝto, samtempe li forlasis la pentradon. Li ricevis italan premion en 1935. Li edziĝis en 1930.
Melina Mercouri
Melina Mercouri (Μελίνα Μερκούρη) (Ateno, 18-an de oktobro 1920 – Novjorko, 6-an de marto 1994) estis greka aktorino, kantistino kaj politikistino.
Biografio
Mercouri estis filino de politikisto el Ateno. Ŝi estis malkovrita kiel aktorino fare de Jules Dassin kun kiu ŝi geedziĝis en 1966. Ŝi triumfis en diversaj filmoj, antaŭ ĉio en la mondfama Never on Sunday (Neniam je dimanĉo) el 1960. Kiam en 1967, post armea puĉo, la registraro de la koloneloj ekregis en Grekio, ŝi pro malkonsento libervole ekziliĝis kaj en multaj landoj aktivis kontraŭ la diktatura reĝimo, kiu finfine renversiĝis en 1974.
Melina Mercouri, kiu ofte nomis sin moke "La Veuve du Colonel", laŭ la samnoma opereto de Jacques Offenbach, tuj revenis al Grekio, kie ŝi aktive partoprenis la establon de PASOK, la nova socialista partio de Andreas Papandreou. En 1977 ŝi kiel reprezentanto de la popolo venis en la parlamento. De 1981 ĝis 1989 ŝi estis ministro de Kulturo, Junularo kaj Sporto. En ĉi tiu funkcio ŝi multe influis la grekan kulturpolitikon, kaj antaŭ ĉio disfamiĝis pro ŝiaj senĉesaj klopodoj por de la brita registaro rericevi la tielnomatajn Elginaj marmoroj por Grekio.
Pro ŝia forta personeco ŝi havis enorman karismon en Grekio kaj la mondo. Ŝi estis iniciatinto de grava kultura instituto: la “Kultura ĉefurbo de Eŭropo”. Konata deklaro de Melina Mercouri estis ke "kulturo estas la peza industrio de Grekio". Ŝi sukcesis ankaŭ konsciigi la tutan grekan popolon pri tio.
La "Melina Mercouri Fondaĵo", establita post la morto de ŝia edzo Jules Dassin, havas la intencon teni vivanta ŝian ideon.
Frombork
Frombork [] (Frauenburg; esperante: Fromborko; historiaj nomoj: Castrum Dominae Nostrae, Zamek Naszej Pani) estas urbo en Varmia-Mazuria Provinco en Pollando, borde de la Vistula Laguno. Ĝi apartenas al komunumo Frombork en distrikto Braniewo. Ĝis la jaro 1945 la urbo estis parto de Orienta Prusio kaj apartenis al Germanio: Ĝia nomo ĝis tiam estis Frauenburg (virina fortikaĵo).
Historio
La unua historia mencio pri la apero de la urbeto ĉe la piedo de ne granda monteto devenas de la jaro 1278. La arkeologiaj esploroj ne pruvis sur tiu loko la pli fruan setladon. Post la bataloj de praprusoj kontraŭ Teŭtona Ordeno dum la 2-a ribelo de praprusoj en la jaro 1275 oni tute detruis la katedralon en Braniewo, tiam la episkopo de Varmio Heinrich Fleming decidis translokiĝi la kapitulon de Varmio kaj konstrui tie en Frombork la katedralon. La nomon de la urbo oni prenis de Dipatrino Maria patronino de la katedralo (La Katedralo de la Ĉielenpreno de Maria). La germanaj koloniuloj, devenantaj ĉefe de Lubeko, nomis la burgon Frauenburg, kaj la kanonikoj de Varmio en siaj dokumentoj nomis ĝin Castrum Dominae Nostrae - la Burgo de Nia Sinjorino. Ĉirkaŭ la jaro 1290 la setlejo jam havis la urban karakteron, tamen la lokigan privilegian dokumenton laŭ la leĝo de Lubeko la urbo ricevis nur la 8an de julio 1310 de la episkopo de Varmio (kiu agis dum la jaroj 1301-1326) Eberhard el Niso. La urba disvolvo estis ĉiam bremsita pro la proksima, potenca ekonomie najbaro de la potenca hansa urbo Braunsberg (ekde 1945 Braniewo). La urba loĝantaro okupiĝis pri fiŝkaptado, metio kaj agrikulturo. Neniam dum la historio la urbo havis pli multe ol tri mil da loĝantoj.
Frauenburg havis la signifan disvolvon inter la 16a kaj la 17a jc. Tiam funkciis tie en la urbo multe da gildoj (korporacioj) de: fiŝistoj, bierfaristoj, ŝuistoj, bakistoj, tajloroj, seruristoj kaj oraĵistoj (juvelistoj). En la 14a jc Frombork posedis muelejon kaj la kanalon de fluanta akvo de la rivero Bauda ĝis la Vistula Laguno, kaj ĉirkaŭ la mezo de tiu jarcento jam estis en la urbo malgranda fiŝista haveno, kiu poste plenumis la rolon de la komerca haveno. La pligrandigo de la haveno daŭris ĝis la jaro 1675. La urbo havis la urbodomon kaj la parokan preĝejon de Sankta Nikolao. En la urbo estis ankaŭ tri malsanulejoj por malriĉuloj, maljunuloj kaj lepruloj, tio estas de Sankta Spirito, de Sankta Jozefo kaj de Sankta Georgo. Post la dektrijara milito laŭ la Toruna Traktato en la jaro 1466 la urbo kun la tuta Varmio eniris al la Krono de la Regno de Pollando. En Fromborku loĝis dum kelkdeko da jaroj Nikolao Koperniko, kiu kiel la kanoniko de la varmia kapitulo vivis kaj laboris tie preskaŭ senrompe de la jaro 1510 ĝis sia morto en la majo de la jaro 1543. Ĝuste en Frombork li verkis la libron De revolutionibus orbium coelestium (Pri la turno de ĉielaj sferoj), en kiu li tezis la suncentran teorion (heliocentrisma): la Tero kaj la planedoj iras ĉirkaŭ la Suno. La libro estis eldonita je lia morto en 1543; eble li ne eldonis ĝin dum sia vivo pro timo al la eklezio, kies altranguloj kredis je la sistemo de Ptolemeo, kiu metis la Teron en la centron, ne la Sunon. Aŭ eble li timis la mokadon de profesoroj, kiuj tiam ankaŭ kredis al Ptolemeo. Lia verko estis parte prezentita antaŭ papo Klemento la 7-a. Pro sia revolucia pensaro kaj disvastigemo li estas opiniita kiel granda eŭropa filozofo. Poste per la termino "kopernika revolucio" estis nomita la filozofio de Immanuel Kant. Post kelkfojaj detruoj de la urbo dum la pol-svedaj militoj (1600-1611) ekkomencas en la dua duono de la 17a jc la ekonomia falo de la urbo, post la Sveda diluvo. En la jaro 1772, post la unua dispartigo de Pollando la urbo ekestis en la limoj de Prusio.
Iom da vigligo socia kaj ekonomia estis videbla post la jaro 1837, kiam ekestis denove la sidejo de episkopoj. La disvolvo de turismo, kiu okazis fine de la 19a jc, estis rezulte de la konstruo de fervojo en la jaro 1899, la urbo iĝis centro de turismo laj ripozo. Oni konstruis tiam kelkajn hotelojn, restoraciojn kaj pensionatojn. Rezulte de la Potsdama konferenco post la Dua Mondmilito en la jaro 1945 Frauenburg eniris en la limojn de Pollando, kaj la germana loĝantaro estis forpelita al Germanio. Pro la grandaj militaj detruoj ka malgranda nomboro de la loĝantoj, Frombork perdis la urborajton. La rekonstruo de la urbo kiu estis en pli ol 80% detruita - estis ege malfacila kaj ege multekosta. Dum la rekonstruaj laboroj multe helpis skoltoj kaj kompreneble konservistoj de la monumentoj. En la jaro 1946 oni decidis pri la fondo de la Miseo pri Nikolao Koperniko. La muzeo jam preta por la vizitantoj estis en septembro 1948. En la jaro 1959 Frombork reakiris la urborajton. Dum la jaroj 1966-1973 daŭris la rekonstruo de la urbo, ankaŭ kadre de la agado de la Pola Skolta Asocio sub la titolo (kriptonimo aŭ kodnomo) „Operaco 1001-Frombork”, en kiu partoprenis 2391 da skoltoj okaze de la 500-jara datreveno de naskiĝo de Nikolao Koperniko (1473-1543). Nun en la urbo estas la mara haveno kaj la mara pola landlima pasejo.
Bibliografio:
ZEO ligita kun Nikolao Koperniko
Okaze de la 500-jara datreveno de naskiĝo de Koperniko la Urba Konsilantaro memorigis ĝin per la bronza dulingva memortabulo (en la pola kaj Esperanto) pri tiu datreveno kaj ĝi estis muntita ĉe la mezepoka defendmuro apud la Kopernik-turo (vidu la apudan foton de la muroj kun la eta memortabulo).
<!--
]
-->
Stacio Kita-Shinoda
Stacio Kita-Shinoda (japane: 北信太駅 [Kita-Ŝinoda-eki], angle: Kita-Shinoda Station) estas fervoja stacio en Izumi, Gubernio Osaka, Japanio. La stacio servas 1 linion de JR Okcidenta: Linio Hanwa.
Ipueiras (Tokantinso)
Ipueiras estas municipo en la brazila subŝtato Tokantinso, kiu havis 1.639 loĝantojn en 2010.
Palermo Football Club
Dum ĝia historio, Palermo ludis en ĉiuj profesiaj kategorioj de Italio, kaj estis plurajn sezonojn en la Serio A dum la 1960-aj jaroj kaj komenco de la 1970-aj jaroj, kaj estis ankaŭ duobla finalisto en la Pokalo Italio dum tiu periodo.
La oficiala team-koloroj estas rozkoloraj kaj nigraj. La teamo Palermo ludas siajn hejmmatĉojn en la Stadiono Renzo Barbera (antaŭe konata kiel La Favorita) kiu de 2007 havas kapaciton de 36.349 personoj. Ĝi estis origine konstruita en 1932 sed estis renovigita en la komenco de la 1980-aj jaroj kaj funkciis kiel la ejo por la Futbala Mondpokalo en 1990.
Universitato de la Valo
La Universidad del Valle aŭ Univalle (Esperantigita: Universitato de la Valo) estas la ĉefa akademia institucio de la okcidenta parto el Kolombio kaj la tria kun la plej granda nombro de studentoj de la lando. Sia ĉefkampuso estas la "Ciudad Universitaria Melendez" (Universitata Urbo Melendez) ĉe Santiago de Cali, la Bonfarto kaj la fakultatoj de administraciaj sciencoj estas lokata en la sidejo de "San Fernando" en ĉisama urbo.
La universitato havas plurajn regionajn sidejojn: Buga, Cartago, Caicedonia, Nordo de la Kaŭko, Buenaventura, Palmira, Tuluá, Yumbo kaj Zarzal.
En ĉiuj siaj sidejoj estas pli ol 30.000 studentoj (2007) de kiuj preskaŭ 25.000 estas de "pregrado" kaj 5.000 de "postgrado". La "pregrado"-aj kursoj inkludas teĥnologiajn kaj profesiajn karierojn. La postgrado-aj kursoj nure estas gvidata ĉe la Cali-aj sidejoj kaj ĝi inkludas specialecojn, magistrecojn kaj doktorecojn.
Ĉe regiona nivelo kaj de la sudokcidenta parto de Kolombio, la Universitato de la Valo esta la ĉefinstitucio en la akademia kaj sciencesplora kampo. La Universitato (inkludata ĉiujn siajn sidejojn) ofertas 362 akademiajn kursojn, 160 de "pregrado" kaj 92 de "postgrado". Rilate al la scienca esploro, la Universitato havas 450 sciencesplorajn grupojn. De kiuj elstaras: La "CINARA" je akvaj resursoj kaj la "G7" je la tertremoscienco de la Kolombia sudokcidento. Ankaŭ ekzistas sciensploraj grupoj de imunologio, novaj materialoj, maldikaj kutikloj, kaj sintezado de kemiaj kompozitoj.
25% de la instruistoj havas doktorecon, 40% magistrecon, 20% specialecon kaj apenaŭ 15% havas nure "pregrado"-n, Internacie Univalle havas interkonsentojn kun pluraj institucioj kaj organizaĵoj de la tuta mondo.
Antecedentoj kaj kreado
Ekde la fino de la 19-a jarcento la Cali-anoj revis pri konverti la respublikan lernejon de Santa Librada en teĥnologian institucion, revo kiu ne povas esti pro la manko de mono kaj aliaj kondiĉoj. La departemento de la Valo de la Kaŭko havadis ĝis 1945 du institucioj kiuj instruis agrokulturon : la "Estación Agrícola Experimental de Palmira" (eksperimenta stacio el Palmira) fondita en 1928 kaj la "Escuela Superior de Agricultura Tropical de Cali" (Supera lernejo de tropika agrokulturo el Cali) kiu estis fondita en 1934. Ankaŭ ekzistis ekde 1920 la "Escuela de Enfermería" (flegada lernejo).
Je komencoj de 1945 la Gubernio de la Valo konvertis la "Escuela Superior de Agricultura"-n en Fakultato de agrokulturo kaj permesigis ĝin por doni la titolon de "Ingeniero Agrónomo " (agronomia inĝeniero) Tiel, por 1945 la departemento de la Valo de Kaŭko havis sekurigitan sian estontecon kiel agrokultura potenco, tamen, la kreado de edukaj centroj de teĥnologia kaj universitata nivelo ankoraŭ estis bezono por la industria disvolvo.
Investado de nacia kaj eksterlanda kapitaloj ekde 1930 en Cali kaj en la Valo impulsis la disvolvon industrian de la regiono, sed bezonis kvalifikitan hom-materialon por sia subtenado kaj venonta disvolvo. Estas pro tio ke aperis la ideon de krei la "Instituto Técnico Industrial Antonio José Camacho"-n (Teĥnik-industria Instituto Antonio José Camacho) en Cali, kaj poste la "Universidad Industrial del Valle" (Industria Universitato de la Valo) kaj la Estación Agrícola Experimental de Palmira.
La komencoj
Dum la 4 sekvintaj jaroj la universitato kreis novajn fakultatojn. En 1946 oni kreis la Fakultato de Industria Kemio, la unua fakultato scienca, la posta jaro estis krei la Fakultatojn de Arkitekturo kaj de Elektra inĝenierarto. En 1948 estis fermita la Lernejo de Flegado kaj en 1949 la Fakultato de Inĝenierarto Kemia anstataŭis la Fakultaton de Industria Kemio.