cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sklaveco
Sociologio de sklaveco
En klasika romia sklavismo estis multaj tipoj de sklavoj: servi, vernae, ancillae (tiuj nur virinoj), ktp. kun rajtoj kaj funkcioj malsamaj. Kelkaj el ili estas preskaŭ liberaj kaj eĉ potencaj, la provincestro de Egipto kaj la estro de financoj de la imperio, ekzemple, estis "sklavoj" de imperiestro, kiu povis ilin mortpuni sen juĝo, sed ili mem havis palacojn kaj sklavojn kaj potencon sur liberaj homoj.
En brazila sklaveco, ankaŭ estis malsamaj tipoj de sklavoj por ke ili ne kuniĝu. Estis la "boçais", nigruloj kiuj venis rekte el Afriko, kiuj faris la plej pezajn laborojn kaj ricevis la plej fortaj punoj, kiuj ĝenerale survivis nur kvin jarojn. Estis la "crioulos", nigruloj kaj mulatoj kiuj naskiĝis en Brazilo kaj parolis la portugalan lingvon, kiuj suferis malpli kruelajn perfortojn. Estis la "mucamas", similaj al romiaj ancillae, ĉiam virinoj, kiuj helpis en hejmajn laborojn. Estis ankaŭ la "negros de ganho", kiuj estis preskaŭ liberaj, loĝis en siaj propraj hejmoj, kaj devis nur pagi kotizon al sia sinjoro. La "crioulos" ofte perfortis kaj denuncis la "boçais", la "mucamas" estis la ligo inter la sinjoro kaj la sklavoj. Kiam sklavo volis peti ion al sinjoro, li unue kontaktiĝis al "mucama", kiu ripetis tion al sinjoro.
Krom la nigruloj, ankaŭ estis indiĝenaj sklavoj en Brazilo, kiuj estis leĝaj aŭ kontraŭlegaj. Se ili estis kontraŭleĝaj, ili rapide mortis, ĉar siaj sinjoroj ne volis ke oficistoj de la reĝo trovus ilin kaj monpunus la sinjoron. Se ili estis laŭleĝajn, apartenis al ŝtato kaj estis luitaj dum unu jaro kaj ŝtata funkciulo (ĝenerale pastro) kontrolis se oni ne tro perfortis ilin.
Finfine, estis en Brazilo eŭropdevenaj kaj azidevenaj kvazaŭsklavoj pro ŝuldoj post 1824. Tiuj "kvazaŭsklavoj" estis eŭropanoj, ĉinoj kaj japanoj, ĉefe germanoj kaj italoj. Kiuj oficiale estis "liberaj" homoj, kiujn oni ne povis, ekzemple, bati aŭ disigi de sia familio, sed kiuj ne ricevis monon pro sia laboro kaj ne havis liberecon por eliri bienojn.
Krom malsamo laŭ "tipo", sklavoj ankaŭ estis malsamaj laŭ "raso" aŭ deveno, tio helpis la hegemonion de sinjoroj, ĉar ofte, oni miksis sklavojn devenajn el malamikaj etnoj. En Brazilo oni ofte miksis indiĝenojn kaj nigrulojn, islamanojn kaj politeistojn, germanojn kaj polojn. Ĝenerale, pro etnocentrismo, unu etno rigardis sin supera al aliaj kaj ne volis kunligiĝi al siaj "malsuperuloj" kontraŭ siaj sinjoroj, kiuj, eĉ se ne estas vere "superaj", almenaŭ, laŭ ili, estis pli similaj al ili mem, kaj "fatale" rekonu la maljustecon sklavigi "superajn" homojn kune kun "malsuperaj". Tiu penso okazis fakte al sklavoj de afrikaj etnoj haŭsa kaj malia, kiuj ribelis ne por fini la sklavecon, sed por ke oni agnosku ilin kiel superajn al aliaj nigruloj, kaj okazis ankaŭ al germanoj, kiuj ĉiam helpis al siaj sinjoroj subpremon al poloj.
Sekve oni povas rigardi ke sklavisma socio estas profunde dividita kaj la ideo de egaleco ne povas ekzisti en ĝi sen detrui ĝin.
Proverbo
Ekzistas pluraj proverboj pri sklaveco en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili :
13266 Maiabland
13266 Maiabland estas malgranda, tre hela asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Maia Bland, kiu mentoris finaliston de la Broadcom MASTERS 2019, konkurso pri matematiko kaj scienco por gestudentoj de meza lernejo. Ŝi instruas ĉe la BASIS San Antonio Shavano Campus, San Antonio (Teksaso).
Guaporé
Guaporé (aŭ plene Rio Guaporé, jen la portugala nomo, uzata en Brazilo, en Bolivio hispane nomata Iténez aŭ plene Río Iténez) estas rivero en la regionego Amazonio de Sudameriko. Per longeco de 1530 kilometroj kaj akvokolekta areo de 266 460 kvadrataj kilometroj ĝi estas inter la pli grandaj riveroj de la kontinento. La rivero Guaporé fontas en la brazila subŝtato Mato-Groso kaj vojas precipe nordokcidenten. Post proksimume 450 kilometroj la rivero iĝas la limo inter Brazilo norde kaj Bolivio sude, kaj restas tia dum pli ol mil kilometroj - je tiu vojo ĝi havas la duoblan nomon Guaporé/Iténez. Norde la akvofluon bordas la brazilaj subŝtatoj Mato-Groso kaj Rondonio, sude la boliviaj departementoj Santa-Kruzio kaj Beniio. Fine ĝi enfluas la riveron Mamoré.
La esperantista verkisto kaj vojaĝisto Tibor Sekelj en 1948 en La-Pazo renkontiĝis kun la bolivia prezidento Enrique Hertzog kiu instigis lin esplori ne jam esploritan regionon de la rivero. Dum tiu vojaĝo li trafis la tribon de la tuparioj estinte kanibaloj ĝis 5 jarojn antaŭe, kun kiu li vivis 4 monatojn, kaj kie li rolis kiel sorĉisto. Reveninte en aprilo 1949, Sekelj ricevis proponon de la prezidento Hertzog administri teritorion centmil-hektaran el la planitaj 4 milionoj da hektaroj por tie loĝigi unu milionon da rifuĝintoj el Eŭropo. Sekelj ne volis atendi ses monatojn ke la parlamento faru decidon kaj rezignis pri la oferto. Li poste bedaŭris ke li maltrafis la okazon krei teritorion kie Esperanto estintus la komuna lingvo de la loĝantaro.
Rajnaldo la 3-a (Geldern)
Rajnaldo la 3-a de Geldern (naskiĝinta la 13-an de majo 1333; mortinta la 4-an de decembro 1371) estis duko de Geldern.
Vivo
Li estis la plej aĝa filo de Rajnaldo la 2-a el ties dua geedzeco kun Eleonora de Anglujo, filino de Eduardo la 2-a, kaj postsekvis lin kiel duko.
Li estis devigata al alianco kun Anglujo, fuĝis en 1347 kaj alianciĝis kun Brabanto.
Lia pli juna frato Eduard malpacis en 1350 kontraŭ li kun subteno de sia patrino kaj kaptis lin en 1361 je la batalo de Tiel.
Eduardo perdis sian vivon en 1371 dum la batalo de Baesweiler. Rajnald liberiĝis el la aresto kaj ekoficis denove kiel reganto. Tri monatujn poste li mortis sengefile kaj estis entombigata en Monaĥejo Graefenthal. Per li finiĝis la vira linio de dinastio Wassenberg.
Apače
Apače estas vilaĝo kaj samtempe municipo en Slovenio, en provinco Štajerska, en statistika regiono Pomurska. Administre apartenas al Apače ankoraŭ 20 vilaĝoj.
Situo
La vilaĝo situas en valo, laŭ dekstra flanko de Muro (rivero) (sen ponto), laŭ traira flanka vojo. La rivero estas samtempe limo inter Slovenio kaj Aŭstrio.
Historio
Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Habsburga Imperio, al Stirio, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo okupis la regionon kaj tenis ĝin ĝis 1945. Ekde 1991 la komunumo apartenas al Slovenio. Depost 2007 ambaŭ landoj apartenas la interna zono de Schengen, la limo estas senĝene trapasebla, la baraĵo stas nur la rivero.
26012 Sanborn
26012 Sanborn estas tre malgranda, hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo LONEOS elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, en Flagstaff (Arizono, Usono).
Târgușor (Cherechiu)
Târgușor [tırguŝor] (hungare: Asszonyvására [asonjva:ŝa:ra]) estas vilaĝo en Rumanio nord-nordoriente de Oradea. Administre ĝi apartenas al Cherechiu.
26012 Sanborn
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Jason Sanborn, Administranto por la Noktaj Operacioj ĉe la Observatorio Lowell, kiu gvidis la teamon de noktaj operacioj ĉe la Discovery Channel Teleskopo (DTC) kaj la Mararmea Preciza Optika Interferometro (NPOI). Jason servis kiel Operacianto por la DTC kaj Observanto por la NPOI kaj por LONEOS.
Târgușor (Cherechiu)
Loĝantaro
En 1910 ĝi nombris 1 142 loĝantojn (hungaroj), en 1992 634 (rumanoj, 80 % da hungaroj).
Historio
Ĝi estis unue menciita skribe en 1203. Ĝis 1919 Asszonyvására apartenis al Hungario (Bihar).
Kvartalo Minato-ku (Tokio)
Kvartalo Minato-ku aŭ Kvartalo Minato (japane: 港区 [minato-ku]) estas speciala kvartalo de Tokio. Tie situas 49 ambasadorejoj, ĉefaj oficejoj de multaj famaj kompanioj, kiuj estas Honda, Mitsubishi Heavy Industries, Mitsubishi Motors, NEC, Sony, kaj Turo de Tokio.
Toby Alderweireld
- prononco laŭ sistemo IFA [] - estas belgia futbalisto. Li naskiĝis en Wilrijk,  distrikto de la urbo Antverpeno, do nun estas -jara. Ekde 2022 li membras en la unua vira teamo de la klubo Royal Antwerp F.C. en Antverpeno. Krome ekde la jaro 2009 li estas membro de la vira belga nacia teamo de futbalo, post antaŭaj kvin jaroj en la nacia teamo de sub-15- ĝis sub-21-jaruloj. Kadre de la nacia teamo li partoprenis en la Futbala Mondpokalo 2014, 2018 kaj 2022 kaj same en la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2016 kaj 2020 (prokrastita al 2021). Matĉe li en la aperoj en la nacia teamo kutime rekoneblas per la numero "2".
Civita naciismo
Civitaj naciistoj ofte defendas la valoron de nacia identeco, asertante, ke individuoj bezonas nacian identecon por vivi signifohavajn, aŭtonomajn vivojn, kaj ke demokratiaj politikaj unuoj bezonas nacian identecon por funkcii ĝuste. La civitan naciismon oni ofte kontrastigas kun etna naciismo.
Junktimo
Junktimo (el la latina iunctim = kunligite) estas jura nocio, por kunligo de reguloj aŭ kondiĉoj, kiuj en si mem estas apartaj kaj sendependaj unu de la alia(j). Junktimigo estas jura tekniko dum traktadoj pri kontraktoj aŭ leĝoplanoj. (Sen la unu, ne estas akceptata la alia.)
Bamse
Bamse estas fikcia urso kaj la heroo de samnoma bildstria serio, kiun kreis sveda bildliteraturo verkisto Rune Andréasson en 1966. Pri Bamse nun ekzistas bildstrioj, libroj, sondiskoj, komputilludoj kaj kinofilmoj.
Bamse iĝas superforta kiam li manĝas dunderhonung ("tondro-mielo", "miraklo-mielo"), kiun preparas lia avino. Li havas edzinon kaj kvar ursidojn. Liaj plej proksimaj amikoj estas Lille Skutt, timema blanka kuniklo, kaj Skalman, inventema kaj ruza testudo.
Harlem Désir
Harlem Désir, naskiĝinta la en Parizo (Seine), estas franca politikisto. Unue konata, en la jardeko de 1980, kial asocia aktivulo kaj prezidanto de SOS Racisme, li komencis balotan karieron komence de la sekvanta jardeko kaj aliĝis al Generacio Ekologio, poste al la Socialista Partio. Li estis membro de la Eŭropa Parlamento de 1999 ĝis 2014. Ĉefsekretario de la franca Socialista Partio intertempe dum la kampanjo por la elekto de prezidentkandidato en 2011, li estis elektita al tiu posteno en oktobro 2012. La 9-an de aprilo 2014, li estis nomumita subministro komisiita pri eŭropaj aferoj en la 1-a registaro de Manuel Valls.
Éva Blénesi
Biografio
Éva Blénesi studis en UBB de Kluĵo inter 1984 kaj 1990. Ŝi doktoriĝis en 2005 en Szeged.
Harlem Désir
Infaneco, studoj kaj familio
Harlem, Jean-Philippe Désir naskiĝis la en Parizo. Lia patro, Jean-Marie Désir, kun martinika origino, estis tiam lernejestro, komunista simpatianto kaj kontraŭkoloniisto kiam lia patrino Nicole Duméry, kun origino en Vosges, estis infanzorgantino kaj sindikatisto CGT.
Li edziĝis, en 1985, al Marianne Sauterey, sekretariino de la socialista frakcio en la Nacia Asembleo sed divorcis en 1988. Poste li havis du infanojn kun ĵurnalistino Anna Angeli.
SOS Racisme
Harlem Désir mallonge aktivis en la JCR, la organizaĵo de la junularo de la Revolucia Komunista Ligo (LCR).
De novembro 1986 ĝis oktobro 1987, li estis prezidanto de SOS Racisme.
Komenco
En decembro 1993, li aliĝis al la Socialista Partio, kaj eniris la nacian estraron en 1994.
Paralele, li estis membro de la Ekonomia, Sociala kaj Media Konsilio, de 1989 ĝis 1994, poste de 1997 ĝis 1999.
En la Eŭropa Parlamento
Li denove sensukcese kandidatiĝis por la deputita baloto de Aulnay-sous-Bois, en 1997. Du jarojn poste, li estis elektita kiel eŭropa parlamentano.
En 2009, li regvidis la liston de PS en la Francilia distrikto ; li estis reelektita membro de la Eŭropa Parlamento (lia listo ricevis 13,58 % de la voĉoj kun redukto de 11,45 kompare al 2004).
En la Socialista Partio
La, li kandidatiĝis por anstataŭi Martine Aubry kape de PS. Okaze de la baloto de la, li estis elektita ĉefsekretario de la partio kontraŭ Emmanuel Maurel, kun 72,5 % da voĉoj kaj partoprena procento 46,5 %.
La mandato de Harlem Désir kiel estro de la Socialista Partio estis kritikata de diversaj elektitoj de la partio, kiuj taksas lin ne sufiĉe videbla. Komence subtenita de pluraj estroj de PS kiel Jean-Christophe Cambadélis, Harlem Désir aperis pli kaj pli izolita laŭlonge de la monatoj.
En la registaro
Unu jaron kaj duonon post lia alveno al la regado de la Socialista Partio kaj dek tagojn post la malvenko de la partrio en la municipaj balotoj, Harlem Désir, estis nomumita la subminsitro komosiita pri eŭropaj aferoj en la 1-a registaro de Manuel Valls, konsekvence forlasas la estradon de PS. Laŭ opinisondo farita en aprilo 2014, pli ol tri francoj el kvar malaprobus tiun nomumon, malfavoran opinion egalan por la simpatiantoj de PS.
Libov
Libov estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 1,62 km².
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1169.
Regen
Regen havas diversajn signifojn:
Aŭtoŝoseo 25-a de Majo
La Aŭtoŝoseo 25-a de Majo estas unu de la ĉefaj aŭtoŝoseoj kiuj formas la reton de urbaj aŭtoŝoseoj de la urbo Bonaero, Argentino. Ĝi estis inaŭgurita la 6an de decembro de 1980 de la intendente de facto Osvaldo Cacciatore. Ĝi estas 9.5 kilometrojn longa. Ĝi estas konstruita sur pli alta nivelo ol la grundo (viadukto), por kio ĝi estas konsiderata kiel pejzaĝrompilo. Okazis ankaŭ kritikoj pro fraŭdoj en la manipulado de la financoj.
Bobital
(jen france, bretone Bowidel) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Côtes-d'Armor (jen france, Aodoù-an-Arvor), “marbordoj de la lando ĉe la maro”, en la regiono Bretonio (Bretagne, Breizh). Fine de en la komunumo vivis.
Historio
La paroĥo de Bobital, enklavigita en la episkoplando de Saint-Malo apartenis al la dekanlando de Bobital, kiu apartenis al la episkoplando de Dol kaj estis dediĉita al sankta Samsono.
Malaclypse la pli juna
Malaclypse la pli juna [Malaklips] estis plumnomo de Gregory HILL [GRE-gor-i hil], kiu verkis la Principia Discordia, faman libron rilate al la religia doktrino diskordianismo. Li estas ankaŭ rolanto en The Illuminatus! Trilogy. HILL kaj Kerry THORNLEY [Ke-RI TORN-li] (nomita Sinjoro Omar Kajam RAJVENHERST) estis amikoj. Dum fruaj jaroj de la Principia Discordia, klaĉoj disvastigas, kiu pretendas la aŭtoro estis Richard Nixon, Timothy Leary, aŭ Robert Anton Wilson; aŭ la libro estis fikcia verko de Robert Anton Wilson (similas al H. P. Lovecraft-a Necronomicon).
Principia Discordia
En 2006 ekzemplero de unua eldono de la Principia Discordia retrovis en la President John F. Kennedy Assassination Records Collection en la Nacia Arĥivo, kiu demonstris ke Malaclypse la pli juna estas Gregory Hill (la tuta verko povas trovi angle ĉi tie: ).
Rolo en Diskordianisma Socio
Li posedas multaj titoloj, inkluzive "Tutbona Multapatro de Virgeco en Oro", lia fakta pozicio en Diskordianismo estas komplete nekonata. La Principia Discordia ofte mencias lin. Preskaŭ nenio estas scii pri Malaclypse la pli maljuna, la samnomulo de Malaclypse la pli juna. La Principia Discordia mencias, ke li estas "neprofeto", kaj li estas erara por finoavertulo ĉar li portis signalo kiu tekstas "DUMB" (Angle, "DUMB" estas "STULTA" kaj similas al "DOOM" kiu estas "DESTRUEMA").
Illuminatus!
Malaclypse la pli juna estas ankaŭ rolanto en The Illuminatus! Trilogy de Robert Shea kaj Robert Anton Wilson. Laŭ Illuminatus!, li fondis la NORTON klubo, kiu li forlasis, por li iĝi membro de la esoterega Erisa Liberigfronto. La rolulo, D-ro Ignotum P. Ignotius diras ke la fina vortoj kiu Malaclypse la pli juna skribis, antaŭ li foriris al Erisa Liberigfronto, estas: "Ĉiu komprenas Miĉjon Muson. Malmultaj uloj komprenas je Hermann HESSE. Apenaŭ neniu komprenas je Albert EINSTEIN. Neniu komprenas imperiestron NORTON."
Túrkeve
Túrkeve estas urbo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Jász-Nagykun-Szolnok, en Distrikto Mezőtúr.
Situo
Túrkeve situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Kisújszállás troviĝas 16, Mezőtúr 19, Törökszentmiklós 27, Szolnok 52, Debrecen 93, Budapeŝto 149 km-ojn.
Historio
La unua mencio devenis el 1261, tiam la kampoj apartenis al episkopejo de Eger. En la mezepoko kumanoj loĝadis ĉi tie, la regiono nomiĝas Nagy-Kunság (Granda Kumanujo). Túrkeve ricevis rangon kampurbo en 1378. Restis nek lingvo, nek kutimo de la kumanoj, tamen la urbo estas ano de "10 kumanaj urboj". Dum la historio la komunumo estis grava agrara loko, nuntempe profitas de la kuracbanejo.
Famuloj
En Túrkeve naskiĝis: En Túrkeve mortis:
Franca Teksaso
Franca Teksaso estis mallonga periodo de la historio de Teksaso inter 1685 kaj 1689. Dum tiuj kvar jaroj ekzistis eta franca kolonio, Fort Saint-Louis, proksime al la hodiaŭa urbeto Inez (Teksaso). La esploristo René Robert de La Salle unue intencis fondi la kolonion ĉe la elfluejo de la rivero Misisipo. Pro malprecizaj mapoj kaj navigaciaj eraroj, liaj ŝipoj anstataŭe kaj finfine ankris 644 kilometrojn pli okcidenten, ĉe la marbordo de Teksaso apud la golfeto Matagorda.
La kolonio spertis multajn malfeliĉaĵojn dum sia nedaŭra ekzistado, inkluzive de malamikaj Indianoj, variaj epidemioj kaj tre malfacilaj vivkondiĉoj. Zorgoplena pri sia originala misio, La Salle pluorganizis plurajn ekspediciojn post la fondo de Fort Saint-Louis por trovi la Misisipon, sed anstataŭe trafis kaj esploris orientan Teksason kaj la plej grandan parton de la Rio Grande del Norte. Dum unu el la forestoj de La Salle en 1686, la lasta ŝipo de la kolonio dronis, tiel senigante la kolonianojn je la multvaloraj nutraĵoj antaŭe senditaj el la francaj kolonioj de Karibio. Ĉar vivkondiĉoj pli kaj pli difektiĝis, La Salle ekkonsciis, ke la kolonio ne kapablus prosperi sen la helpo de la aliaj francaj kolonioj en Ilinoja Lando. Lia lasta ekspedicio ĉesis laŭlonge de la rivero Brazos komence de 1687, kiam La Salle kaj kvin el siaj ŝipanoj estis murditaj de rivaloj sur la ŝipo. Kvankam kelkaj homoj ja atingis Ilinojon, la eta kolonio neniam ricevis helpon. La lastaj loĝantoj de Fort Saint-Louis estis murditaj aŭ kaptitaj okaze de karankava rabirado fine de 1688. Kvankam la kolonio daŭris nur tri plenajn jarojn, ĝia fondo legitimis la teritorian postulon de Francio pri la ĉirkaŭa regiono, kaj poste konfirmis la vidpunkton de Usono, laŭ kiu Teksaso estis parto de la vendo de Luiziano en 1803.
Hispanio eksciis pri la misio de La Salle en 1686 kaj timis, ke la nova franca kolonio povus minaci la potencon de Nova Hispanio en la suda parto de Nord-Ameriko. La hispana registaro do financis plurajn ekspediciojn, cele al la lokalizo kaj al la detruo de Fort Saint-Louis. Tiuj ekspedicioj montriĝis sensukcesaj, sed kontribuis al pli bona kompreno de la geografio de la Meksika Golfo. Kiam la hispanoj finfine malkovris la ruinojn de la franca kolonio en 1689, ili enterigis la kanonojn kaj incendiis la konstruaĵojn. Plurajn jarojn poste, la hispanoj starigis novan fortikaĵon (hispane presidio). Kiam la hispana fortikaĵo mem malaperis, oni tute forgesis la lokon de la franca kolonio. Ĝi estis retrovita nur en 1996, kaj fariĝis arkeologia areo.
Ekspedicio
Fine de la 17-a jarcento, Nord-Ameriko estis plejparte jam postulita de variaj eŭropaj potencoj. Hispanio sukcese akiris Floridon, sed ankaŭ la teritorion de hodiaŭa Meksiko kaj plejmulton el la sudokcidenta parto de la kontinento. La atlantika marbordo estis konkerita de Anglio, dum Nova Francio kovris grandan parton de hodiaŭa Kanado kaj pli centre la Ilinojan Landon. La francoj precipe timis la ekspansieman politikon de siaj najbaroj : en 1681, la franca nobelo René Robert de La Salle do decidis organizi ekspedicion, kiu laŭiris la Misisipon suden ekde Nova Francio. La esploristo unue kredis, ke li tiel trovus alirejon al la Pacifika Oceano. La Salle anstataŭe malkovris vojon al la Meksika Golfo. Kvankam Hernando de Soto jam esploris kaj depostulis tiun areon por Hispanio 140 jarojn antaŭe, La Salle oficiale akiris la misisipan valon en la nomo de la franca reĝo Ludoviko la 14-a, kaj nomis ĝin "Luizianon" por honoro al la monarko.
Sen iu ajn franca ĉeesto baze de la Misisipo, Hispanio havus facilan oportunon por kontroli la tutan Meksikan Golfon, kaj tiel povus minaci la sudajn landlimojn de Nova Francio. La Salle kredis, ke la Misisipo situis tuj oriente de la limoj de Nova Hispanio, kaj okaze de reveno al Francio en 1683, li tial proponis establi kolonion ĉe la elfluejo de la rivero. Laŭ La Salle, tia kolonio eblus interalie disvolvi kristanismon ĉe la indiĝenoj. Ĝi cetere montriĝus konvena loko por ataki la hispanan provincon Nueva Vizcaya kaj proprigi al Francio ĝiajn riĉajn arĝentminojn. La Salle advokatis, ke eĉ malgranda nombro da francoj sufiĉus por invadi Novan Hispanion, se ili aliancis sin kun la pli ol 15 000 Indianoj, kiuj furioziĝis pri hispana sklavigo. Post kiam Hispanio deklaris militon kontraŭ Francio en oktobro 1683, Ludoviko la 14-a konsentis subteni la projekton de La Salle. Laŭ siaj oficialaj instrukcioj, La Salle devis "konfirmi la submetiĝon de la Indianoj al la krono, gvidi ilin al la vera kredo kaj daŭrigi intertriban pacon".
La Salle origine planis ŝipveturi al Nova Francio, vojaĝi surtere al la Ilinoja Lando, kaj sekve laŭiri la Misisipon ĝis ĝia elfluejo. Ludoviko tamen insistis, ke la esploristo rekte trairu la Meksikan Golfon, kiun Hispanio rigardis kiel sian ekskluzivan proprietaĵon. Kvankam La Salle komence petis nur unu ŝipon, li finfine foriris la francan havenon La Rochelle je la 24-a de julio 1684 kun kvar ŝipoj : la 36-kanona militŝipo Le Joly, la 300-tonela stokŝipo L'Aimable, la trimasta La Belle kaj la keĉo St. François. La franca reĝo provizis Le Joly kaj La Belle, sed La Salle deziris plian tonelon por produktaĵoj kaj do li mem cetere luis L'Aimable kaj St. François al francaj negocistoj. Ludoviko la 14-a krome sendis cent soldatojn, kompletajn ŝipanarojn por la ŝipoj sed ankaŭ monon por dungi kompetentajn metiistojn. La produktaĵojn por komerci kun la Indianoj devis tamen aĉeti La Salle mem.
La ŝipoj transportis preskaŭ 300 homojn, inkluzive de soldatoj, metiistoj, misiistoj, ok negocistoj, sed ankaŭ dekduo da virinoj kaj infanoj. Iom post la foriro de La Salle, la milito inter Francio kaj Hispanio ĉesis, kaj la franca reĝo seninteresiĝis pri la ekspedicio kaj ĝia sorto. Multaj detaloj pri la vojaĝo restis sekretaj, tiel ke Hispanio ne konsciu pri ĝia vera celo : la propra ŝipmajoro de La Salle, S-ro de Beaujeu, ne lernis la finan destinon de la ekspedicio antaŭ ol la ŝiparo troviĝis jam for de Eŭropo, kaj li ofendiĝis pri tio. La malkonkordo inter la du homoj pliakriĝis, kiam ili atingis Hispaniolon kaj kverelis pri la plej taŭga loko por ankri. Beaujeu ŝipveturis al alia parto de la insulo, tiel kaŭzante la kapton fare de hispanaj korsaroj de la ŝipo St. François, plena je provizoj, nutraĵoj kaj iloj por la kolonio.
Okaze de la 58-taga vojaĝo, du homoj mortis pro malsano kaj unu virino naskis infanon. La unua vojaĝetapo ĝis Hispaniolo daŭris pli longe ol unue atendita, kaj la provizoj progrese malpliiĝis, precipe post la perdo de la St. François. La Salle ne disponis sufiĉan monon por reaĉeti produktaĵojn, kaj finfine du el la negocistoj de la ekspedicio vendis kelkajn komercaĵojn al la insulanoj, cedante la profiton al La Salle. La franca esploristo cetere dungis plurajn insulanojn por la ekspedicio, post kiam kelkaj ŝipanoj forkuris de la ŝipoj.
Konstruado
La 20-an de februaro 1685 enpaŝis la kolonianoj sur teron por la unua fojo ekde la foriro el Hispaniolo, tri monatojn antaŭe. Ili establis provizoran bivakon, proksime al la loko, kie hodiaŭ staras la lumturo de la golfeto Matagorda. La kronikisto de la ekspedicio, S-ro Henri Joutel, priskribis sian unuan renkonton kun Teksaso jene : "Al mi ŝajnis la lando ne tre favora. Ĝi estis plata kaj sabla, sed ja produktis herbon. Estis pluraj salbasenoj. Ni vidis preskaŭ neniun sovaĝbeston, escepte de kelkaj gruoj kaj kanadaj anseroj, kiuj ne atendis nin".
Malkonforme al la konsilo de Beaujeu, La Salle ordonis, ke La Belle kaj L'Aimable "navigu tra la streta kaj malprofunda pasejo" de la golfeto por alporti la provizojn pli proksimen al la bivako. Por malplipezigi la ŝipon L'Aimable, oni antaŭe elŝipigis ĝiajn ok kanonojn kaj parton de ĝia kargo. Post kiam La Belle sukcese trairis la pasejon, La Salle sendis ĝian piloton al L'Aimable, por ke li helpu al la navigado : la ŝipestro de L'Aimable tamen rifuzis lian asiston. Ĵus kiam L'Aimable estis ekmovanta, bando da karankavoj alproksimiĝis, kaj sukcese kaptis kaj forprenis plurajn kolonianojn. La Salle foriris kun malgranda grupo da soldatoj por savi ilin, lasante neniun por gvidi L'Aimable. Kiam li revenis, la esploristo trovis la ŝipon algrundigitan sur sabla duno. La ŝipestro de L'Aimable ŝajne pluordonis, ke la ŝipo progresu, post kiam ĝi koliziis kontraŭ la duno. La Salle pro tio rapide konvinkiĝis, ke la ŝipestro propravole algrundigis la ŝipon.
Dum pluraj tagoj, la kolonianoj provis savi kiel eble plej multajn ilojn kaj provizojn el la ŝipo L'Aimable, sed ili pro forta ŝtormo kapablis rekolekti nur manĝaĵojn, kanonojn, pulvon kaj malgrandan parton de la komercaĵoj. La ŝipo finfine dronis la 7-an de marto. La karankavoj abunde rabadis la ŝipruinon : kiam francaj soldatoj alproksimiĝis indianan vilaĝon por reakiri la produktaĵojn de la kolonio, la vilaĝanoj forkuris kaj kaŝis sin. Malkovrante la dezertan vilaĝon, la soldatoj ne nur kolektis la ŝtelitajn komercaĵojn, sed ankaŭ proprigis al si bestpeltojn kaj du kanuojn. Koleraj karankavoj sekve atakis ilin, mortigante du francojn kaj vundante aliajn.
Beaujeu, kies misio koncernis nur la eskorton de la ekspedicio tra la oceano, revenis al Francio kun Le Joly meze de marto 1685. Multaj kolonianoj preferis reveni al Francio kune kun li, lasante nur 180 homojn en la kolonio. Kvankam Beaujeu kunportis mesaĝon de La Salle, kiu petis pliajn provizojn, Francio (kiu tiam spertis pacon kun Hispanio) neniam respondis. La ceteraj kolonianoj eksuferis pro disenterio kaj venereaj malsanoj, tiel ke homoj mortis ĉiutage. Tiuj, kiuj restis sanaj, helpis konstrui krudajn loĝejojn kaj provizoran fortikaĵon sur la insulo Matagorda.
La 24-an de marto, La Salle foriris kun 52 homoj en kvin kanuoj, cele al la malkovro de pli favora loko por koloniigo. Ili tiel atingis la golfeton Garcitas, kiu disponis freŝan akvon, fiŝojn kaj bonan kultureblan teron ĉe siaj bordoj. La esploristo nomis ĝin Rivière aŭ Boeufs ("Oksa rivero") pro proksimaj gregoj da bizonoj. Li decidis, ke Fort Saint-Louis estis konstruenda sur klifo, kiu elstaris el la golfeto, 1,5 leŭgon el ĝia enfluejo. Du homoj mortis okaze de tiu esplorado : unu forpasis pro mordovundo de krotalo, dum alia dronis provante kapti fiŝon. Nokte, karankavoj kelkfoje ĉirkaŭis la bivakon kaj ululis, sed la soldatoj facile timigis kaj forpuŝis ilin per kelkaj pafoj.
Komence de junio, La Salle konvojis la ceterajn kolonianojn el la provizora bivako ĝis la nova kolonia loko. Sepdek homoj ekentreprenis la 80-kilometran surteran vojaĝon je la 12-a de junio. Ĉiuj provizoj estis hisitaj el La Belle : tiu elĉerpiga tasko estis finfine plenumita meze de julio. La lasta parto de la kargo estis akompanita de la lastaj tridek homoj, kiuj estis restintaj malantaŭe por gardi la ŝipojn. Kvankam arboj ja kreskis apud la nova kolonio, ilia ligno ne taŭgis por konstruado, kaj oni do devis transporti lignon al la kolonio el lokoj situantaj for en la lando. Parto de la bezonita ligno estis eĉ eltirita de L'Aimable. Fine de julio, pli ol unu duono de la kolonianoj estis jam mortintaj, pro kombinado de malgrasaj manĝporcioj kaj trolaborado.
La lastaj kolonianoj starigis grandan, duetaĝan konstruaĵon centre de la kolonio. La teretaĝo estis dividita en tri ĉambrojn : unu por La Salle, unu por la pastroj kaj unu por la oficiroj de la ekspedicio. La supra etaĝo konsistis el ununura ĉambro, kie oni stokis provizojn. Ĉirkaŭ la fortikaĵo estis pluraj, malpli grandaj konstruaĵoj, kiuj celis gastigi la aliajn membrojn de la ekspedicio. La ok kanonoj savitaj el la ŝipo L'Aimable, ĉiu pezante inter 300 kaj 500 kilojn, estis dislokitaj ĉirkaŭ la kolonio por protekti ĝin .
Malfacilaĵoj
Dum pluraj monatoj post la fondo de la definitiva kolonio, ĝiaj loĝantoj entreprenadis mallongajn ekskursojn por esplori la ĉirkaŭan regionon. Fine de oktobro 1685, La Salle decidis organizi pli gravan esploradon, kaj reŝarĝis La Belle per multaj el la lastaj provizoj. Li arigis 50 homojn (krom la 27 ŝipanoj de La Belle) kaj lasis en la kolonio nur 34 virojn, virinojn kaj infanojn. Plejmultaj membroj de la ekspedicio akompanis La Salle en kanuoj, dum La Belle sekvis ilin pli fore el la marbordo. Post tritaga ŝipveturado, la francoj lernis pri la ĉeesto de malamikaj Indianoj en la sama areo : 20 kolonianoj atakis la koncernitan indianan vilaĝon, kie ili trovis hispanajn produktaĵojn. Pluraj homoj cetere mortis dum la ekspedicio pro la manĝado de kaktoj, kaj karankavoj mortigis malgrandan grupon da homoj, kiuj estis bivakantaj sur strando : inter la mortintoj estis la ŝipestro de La Belle.
Ekde januaro ĝis marto 1686, La Salle kaj plejmultaj el siaj anoj serĉis surlande la riveron Misisipon, vojaĝante direkte al la Rio Grande : la konvojo ŝajne iris tre okcidenten, eble ĝis la hodiaŭa urbeto Langtry. La kolonianoj senĉese pridemandis lokajn indianajn tribojn, petante informojn pri la situo de hispanaj kolonioj aŭ minoj, ofertante donacojn kaj diskonigante rakontojn, kiuj emis priskribi kruelajn hispanojn kaj bonkorajn francojn. Kiam revenis la grupo, ili ne kapablis retrovi La Belle tie, kie ili lasis ĝin, kaj devis reveni surpiede al Fort Saint-Louis.
Orienten vojaĝis la kolonianoj dum la sekvaj monatoj, esperante trovi la Misisipon kaj tiel reveni al Kanado. Okaze de la esplorado, la francoj renkontis kadoojn. La indiana tribo konsentis montri mapon, kiu indikis la kadan teritorion, la terenojn de najbaraj triboj, kaj cetere la situon de la Misisipo. Kadooj emis traktadi amikecajn paktojn kun najbaraj popoloj, kaj do decidis konduti simile kun la francoj. Dum vizito de la kada tendaro, la kolonianoj cetere renkontis jumanajn negocistojn, kiuj raportis pri la agoj de la hispanoj en Nov-Meksiko. La samaj negocistoj poste informis hispanajn oficialulojn pri la francoj, kiujn ili vidis.
Kvar homoj forkuris el la grupo, kiam la ekspecidio atingis la riveron Neches. La Salle kaj unu el siaj nevoj krome ricevis gravan malsanon, kio trudis dumonatan haltadon al la grupo. Dum la esplorestro estis resaniĝanta, la kolonianoj spertis kreskantan mankon de manĝajoj kaj pulvo. En aŭgusto, la ok supervivantoj de la ekspedicio revenis al Fort Saint-Louis : ili ne sukcesis trovi la Misisipon, kaj fakte ne eĉ preterpasis orientan Teksason.
Dum la foresto de La Salle, ses el la ŝipanoj, kiuj restis sur La Belle, finfine revenis al Fort Saint-Louis. Ili plendis, ke la nova ŝipestro estas senĉese ebria, kaj plejmultaj aliaj ŝipanoj eĉ ne scias, kiel piloti la ŝipon: La Belle finfine kaj bruske algrundiĝis sur la duoninsulon Matagorda, kaj la postvivantoj reiris al la fortikaĵo per kanuo, lasante la senmoveblan ŝipon malantaŭ si. El la rompo de ilia lasta ŝipo rezultis la izolo de la kolonianoj ĉe la teksasa marbordo, sen iu ajn espero de helpo el la francaj kolonioj de Karibio.
En januaro 1687, restis malpli ol 45 el la originalaj 180 homoj en la kolonio, kiu cetere suferegis pro internaj konfliktoj. La Salle opiniis, ke la nura espero por savi la kolonion estis surtera vojaĝo ĝis Nova Francio, kie eblus trovi asiston. Iam en januaro, la esploristo do foriris el Fort Saint-Louis kaj organizis finan ekspedicion, esperante atingi Ilinojan Landon kiel eble plej rapide. Malpli ol dudek homoj restis en Fort Saint-Louis : krom virinoj kaj infanoj restis sep soldatoj kaj tri misiistoj, pri kiuj La Salle estis malkontentaj. Deksep homoj partoprenis la ekspedicion, inkluzive de La Salle, lia frato kaj du el liaj nevoj. Okaze de tendumo proksime al hodiaŭa Navasota je la 18-a de marto, pluraj homoj kverelis pri la partigo de malgranda peco da bizona viando. La sekvan nokton, unu el la nevoj de La Salle kaj du ceteraj homoj estis murditaj dum dormado de alia membro de la ekspedicio. La Salle mem estis mortigita la sekvan tagon, kiam li alproksimigis la bivakon por enketi pri la malapero de sia nevo. Aliaj interbatiĝoj rapide kaŭzis la mortojn de du pliaj kolonianoj. Du el la postvivantaj membroj, inkluzive de Jean L'Archevêque, sekve kuniĝis kun kada tribo. La ceteraj ses homoj sukcesis atingi Ilinojan Landon. Dum la sekva vojaĝetapo el Ilinojo al Kanado, la kolonianoj konfesis al neniu, ke La Salle estis mortinta. Ili atingis Francion somere de 1688 kaj informis Ludovikon la 14-an pri la morto de La Salle, sed ankaŭ pri la abomenindaj vivkondiĉoj en la kolonio. Ludoviko tamen ne sendis helpon.
Hispana respondo
La misio de La Salle restis sekreta ĝis la jaro 1686, kiam eksa membro de la ekspedicio nomita Denis Thomas, kiu forkuris dum la halto en Hispaniolo, estis arestita pro pirateco. Dezirante obteni malpli severan punon, Thomas informis siajn hispanajn karceristojn pri la plano de La Salle koncerne la fondon de kolonio kaj la konkeradon de hispanaj arĝentminoj. La pirato estis pendumita spite al sia konfeso.
La hispana registaro taksis, ke la franca kolonio povus minaci hispanajn minojn kaj komercvojojn. La Militkonsilaro de Karlo la 2-a do konkludis, ke "Hispanio bezonis rapidan agon por demeti tiun dornon, kiu estis ĵetita en la koron de Ameriko. Ju pli longa la prokrasto, despli malfacila la sukceso.". La hispanoj tute ne sciis, kie trovi La Salle, kaj ili en 1686 sendis ŝiparon kaj cetere du surlandajn ekspediciojn por malkovri la francan kolonion kiel eble plej rapide. Kvankam la ekspedicioj ne sukcesis trovi La Salle, ili ja mallarĝigis la serĉendan areon al la regiono inter la Rio Grande kaj la Misisipo. Kvar pliaj hispanaj ekspedicioj malsukcesis trovi Fort Saint-Louis la sekvan jaron, sed aliflanke helpis Hispanion pli bone kompreni la geografion de la Meksika Golfo.
En 1688, Hispanio sendis tri pliajn ekspediciojn, du surmare kaj unu surlande. La surlanda ekspedicio, estrita de Alonso De León, renkontis Jean Gery, kiu forkuris el la franca kolonio kaj tiam vivis en suda Teksaso ene de koahuilteka tribo. Dungante Gery kiel tradukiston kaj gvidiston, De León finfine trovis la francan kolonion fine de aprilo 1689. La fortikaĵo kaj la kvin ĉirkaŭaj, krudaj domoj estis tute ruinaj. Plurajn monatojn antaŭe, la kolonion fakte atakis la karankavoj. La indiana tribo lasis nur detruaĵojn kaj la kadavrojn de tri homoj, inkluzive de virino pafmortigita je la dorso. Hispana pastro, kiu akompanis la ekspedicion de De León, plenumis enterigan solenon por la tri viktimoj. La kronikisto de la hispanoj, Juan Bautista Chapa, asertis ke tia katastrofo estis dia puno pro la malrespekto de la papo Aleksandro la 6-a, kiu atribuis tiun regionon ekskluzive al Hispanio. La restaĵoj de la fortikaĵo estis detruitaj de la hispanoj, kiuj cetere enterigis la lastajn francajn kanonojn. Hispanio poste starigis fortikaĵon sur la sama loko.
Komence de 1689, hispanaj oficialuloj ricevis petleteron redaktitan en la franca lingvo. Jumanaj skoltoj akiris la paperojn el kadoa tribo, kiu petis transdoni ĝin al hispanoj. Inter la dokumentoj estis pergamena pentraĵo de ŝipo, sed ankaŭ la jena mesaĝo el Jean L'Archevêque :
De León poste sukuris L'Archeveque kaj lian kunulon Jacques Grollet. Dum la sekva pridemandado, la du homoj konfirmis, ke pli ol cent el la francaj kolonianoj mortis pro variolo, dum la aliaj estis mortigitaj de Indianoj. La nuraj postvivantoj estis la infanoj de S-ro Talon, kiuj estis filigitaj de la karankavoj. Laŭ la infanoj, ili estis atakitaj ĉirkaŭ Kristnasko de la jaro 1688, kaj ĉiuj ceteraj kolonianoj estis murditaj.
Heredo de la kolonio
Francio ne rezignis sian teritorian depostulon pri Teksaso antaŭ la 3-a de novembro 1762, kiam la reĝo Ludoviko la 15-a per la traktato de Fontainebleau cedis ĉiujn francajn teritoriojn okcidente de la Misisipo al Hispanio. En 1803, tri jarojn post nova transdono de Luiziano el Hispanio al Francio, Napoléon Bonaparte decidis vendi Luizianon al Usono. La origina interkonsento inter Hispanio kaj Francio tamen ne precize difinis la landlimojn de tiu teritorio, ĉar la koncernitaj dokumentoj proponis nur ambaŭsencajn aŭ kontraŭdirajn priskribojn. Usono do insistis, ke la aĉetaĵo inkludu la tutan teritorion antaŭe depostulitan de Francio, inkluzive de la tuta Teksaso. La disputo restis nesolvita ĝis la 22-a de februaro 1819, kiam Hispanio cedis Floridon al Usono kondiĉe, ke Usono rezignu sian depostulon pri Teksaso. Oni difinis, ke la oficiala landlimo de Teksaso sekvis unue la riveron Sabine (t.e. la hodiaŭa limo inter Teksaso kaj Luiziano), kaj sekve la riverojn Red kaj Arkansason ĝis la 42-a paralelo (t.e. la nuna norda landlimo de Kalifornio).
Arkeologia serĉfosado
En 1908, la historiisto Herbert Eugene Bolton identigis areon laŭlonge de la golfeto Garcitas kaj proksime al la golfeto Matagorda kiel la lokon, kie antaŭe staris la franca fortikaĵo. Aliaj historiistoj, antaŭ sed ankaŭ post Bolton, male opiniis, ke la fortikaĵo troviĝis ĉe la rivero Lavaca en la hodiaŭa kantono Jackson. Tri jardekojn poste, la universitato de Teksaso ĉe Aŭstino financis serĉfosadon de parto de la tereno indikita de Bolton, kiu tiam apartenis al la ranĉo Keeran. Kvankam oni malkovris plurajn milojn da variaj aĵoj, arkeologoj ne sukcesis diferencigi la francajn el la hispanaj vestiĝoj, kaj oni pro tio redaktis neniun raporton pri tiu malkovro. En la 1970-aj jaroj, la trovitaj objektoj estis denove ekzamenitaj de Kathleen Gilmore, arkeologistino el la Suda Metodista Universitato. Ŝi determinis, ke plejmultaj aĵoj ja estis hispanaj, dum aliaj nekontesteble similis al samperiodaj francaj kaj francaj-kanadaj objektoj, kiujn oni elfosis alie.
Fine de 1996, la laboristoj de la ranĉo Keeran esploris la terenon per metaldetektiloj kaj elfosis ok ferajn kanonojn, kiuj estis enterigitaj apud la golfeto Garcitas. Post la malkovro de la kanonoj, la Teksasa Historia Komisiono (angle Texas Historical Commission aŭ THC) konfirmis, ke ili devenis de Fort Saint-Louis. Posta serĉfosado estrita de la komisiono ebligis loki tri el la konstruaĵoj, en kiuj loĝis la francaj kolonianoj. Oni cetere trovis tri tombojn faritajn de la hispanoj.
Ankaŭ la ŝipruinon de La Belle serĉadis la komisiono dum pluraj jardekoj. En 1995, la restaĵoj de la ŝipo estis malkovritaj en la golfeto Matagorda. La serĉistoj interalie elakvigis tricent-kilograman, bronzan kanonon, sed ankaŭ musketojn, kudrilojn kaj kolringojn. Larĝaj fragmentoj de la ligna ŝelo restis sendifektaj, ĉar la ŝipo estis protektita de la difektema efekto de varma sala akvo per tavoloj da kotaj sedimentoj, kiuj "kvazaŭe kreis senoksigenan tempkapsulon". La Belle estis la plej malnova franca ŝipruino malkovrita en la tuta Okcidento. Por ke la arkeologoj rekolektu kiel eble plej multajn objektojn, oni starigis subakvan baraĵon ĉirkaŭ la ŝipo. La baraĵo helpis firmteni la akvojn de la golfeto el la ŝipo : tio permesis konduki la serĉfosadon, kvazaŭ ĝi estus surlanda. Jam aliaj ŝipoj estis antaŭe serĉfositaj en Eŭropo danke al baraĵoj, sed neniu estis tiel granda kiel La Belle.
La National Underwater and Marine Agency cetere serĉadis la ŝipon L'Aimable ekde 1997 ĝis 1999. Kvankam la agentejo trovis promesplenan lokon, la ŝipo estis enterigita sub pli ol 8 metroj da sablo, kaj do montriĝis ne alirebla.
Studio 100
Studio 100 estas flandra kompanio kiu kreas kelkajn popularajn televidajn programojn kaj filmojn por infanoj. Ankaŭ ili posedas tri amuzparkojn kaj kvar muzikgrupojn. La kompanio fondiĝis en 1996 de Gert Verhulst, Danny Verbiest kaj Hans Bourlon.
Sohodol (Alba)
Sohodol (Alba) (hungare:Aranyosszohodol) estas komunumo en Rumanio nord-nordokcidente de Aiud. En 1910 ĝi havis 4 713 loĝantojn (rumanoj), en 1992 1 488. Ĝia unua mencio estas en 1805. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Alsó-Fehér vármegye).
San Chirico Raparo
San Chirico Raparo estas komunumo de suda Italio.
Knut Wicksell
Johan Gustaf Knut WICKSELL (20-a de decembro 1851 - 3-a de majo 1926) estis sveda ekonomikisto.
Post liaj studoj, liaj interesoj direktis sin al la sociaj sciencoj; speciale, al la ekonomiko.
Kiel profesoro en la Universitato de Upsalo, Wicksell jam altiris la atenton pro siaj opinioj pri la laboro. Dum instruado li kondamnis la alkoholismon kaj la prostituon kiel faktoroj detruantaj, degradantaj kaj malriĉigantaj. Kvankam li foje estis akuzita kiel socialisto, lia solvo kontraŭ tiuj problemoj estas klare maltuseca, kiam li postulis la naskokontrolon, propono kiun li defendis dum sia tuta vivo. Lia unua verko pri ekonomiko, "Valoro, kapitalo kaj rendimento", publikigita en 1892, estis neatentita dum multa tempo. En 1896 li publikigis "Studoj en la teorio de la publikaj financoj", en kiu li aplikis la ideojn de la "marĝenismo" (marĝena utileco) por apogi la laŭskalajn impostojn, la publikajn havaĵojn kaj aliajn aspektojn de la publikaj politikoj, kaj tio altiris pli grandan intereson.
Komence de la 20-a jarcento li estis konsilisto de la sveda registaro, kaj poste kunlaboris kun grandaj ekonomikistoj kiuj komponos la Skolon de Stokholmo, kiel Bertil Ohlin kaj Gunnar Myrdal. Li plue instruis inter aliaj lernmantojn kiel Dag Hammarskjöld, estonta Ĝenerala Sekretario de Unuiĝintaj Nacioj.
János Szabó (skulptisto)
I. János SZABÓ [sabO] rumania hungara instruisto, skulptisto. Li naskiĝis en Reghin la 5-an de aprilo 1952.
Kariero
I. János Szabó akiris diplomon en Arta Altlernejo Ion Andreescu de Kluĵo en 1976. Li instruis desegnon kaj skulptadon en pluraj lokoj. De 1990 li instruas skulptadon en Muzika kaj Arta Liceo Imre Palló de Odorheiu Secuiesc. Li kreis ĉefe bustojn kaj plakedojn pri famaj personoj. Li kreis la monumentan skulptaĵon Vasszékely (Fersikulo) je la memoro de mortintoj en la Unua Mondmilito, kiu estis starigita en Placo Áron Márton de Odorheiu Secuiesc.
3672 Stevedberg
3672 Stevedberg estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Edward L. G. Bowell elde la Stacio Anderson Mesa de la observatorio Lowell apud Flagstaff (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras la usonan planedologon Stephen J. Edberg.
Orbán Rőthy
RŐTHY Orbán (roe:ti), Reőthy estis hungara bienula meznobelo, soldato naskita ? kaj mortinta en ? la 1647.
Biografio
Orbán Rőthy estis dum la regantoj de Transilvanio Gabrielo Bethlen kaj Georgo Rákóczi la 1-a en 1620-aj jaroj kapitano de fortikaĵo Ónod, ĉirkaŭ 1630 kapitano de Sárospatak, inter 1634-1644 ĉefkapitano de Kővár. Li administris ankaŭ la ekonomiajn aferojn de bienego Kővár. Post la sukcesa militmarŝo en 1643 – 44 li estis ĉefkapiano de 1644 de la sep departementoj de Supra Hungarujo kaj Kassa.
Kolář
Kolář aŭ Kolar estas nomo de la sekvaj personoj:
Herl
Herl estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Trier-Saarburg de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
2252 CERGA
2252 CERGA estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Kōichirō Tomita elde la Observatorio de Calern en Caussols (Alpes-Maritimes, Francio), kiu nun dependas de la Observatorio de la Côte d'Azur.
Ĝi ricevis kiel nomon la akronimon "CERGA", por Centre de recherches en géodynamique et astrométrie (Centro de esploro pri geodinamiko kaj astrometrio), tiama departemento de la Nacia Centro por Scienca Esploro (CNRS).
Kolizia familio
En astronomio, kolizia familio estas grupo da ĉielaj korpoj devenanta de unu korpo frakasita de kolizio. La anoj de kolizia familio havas najbarajn orbitajn elementojn kaj (pli malpli) saman komponiĝon.
Martinika iktero
La Martinika iktero (Icterus bonana) estas specio de birdo de la familio de Ikteredoj kaj de ties tipa genro nome Ikteroj kiu enhavas speciojn kiuj montras flavajn kaj nigrajn kolorojn. Ĝi troviĝas kiel endemio en Martiniko en Malgrandaj Antiloj. La populacio estas malgranda (10,000-20,000 individuoj) kaj malpliiĝanta, kvankam komuna en la insulo, en malgranda teritorio de nur 1,100 km².
Kolizia familio
La konataj aŭ suspektitaj koliziaj familioj estas la plejparto el la asteroidaj familioj, kaj la grupoj da neregulaj satelitoj de Jupitero kaj de Saturno.
La Haŭmea familio estas la unua konata kolizia familio en la Kujper-zono.
Ödön Kisházi
Ödön Kisházi [kiŝhAzi], laŭ hungarlingve kutima nomordo Kisházi Ödön estis hungara politikisto, ministro.
Ödön Kisházi naskiĝis kiel Kühtreiber Ödön la  1900 en Budapeŝto. Li mortis la 1975 en Budapeŝto.
Biografio
Ödön Kisházi frekventis nur bazlernejon, poste li eklaboris kiel ferlaboristo. Baldaŭe li aliĝis al sindikato, en 1922 al la socialdemokratoj. Dum la 2-a mondmilito li havis kafejon, dume li helpis al la judoj (ekzemple al Róbert Rátonyi). En 1945 li prenis novan nomon Kisházi kaj li denove aliĝis al la sindikato kaj sicialdemokratoj, tie li ricevis altajn postenojn. Li estis deputito parlamenta inter 1945-1949 kaj 1958-1975. En 1952 li estis akuzita per falsaĵoj kaj li ricevis 8 jarojn en prizono. En 1955 li ricevis amnestion. En 1957 li iĝis partiano, poste ministro. Li ricevis premiojn inter 1947-1975.
Martinika iktero
Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbaroj, humidaj arbaroj de malaltaj teroj, mangrovoj kaj plantejoj. Ĝi estis iam en plej parto de habitatoj sub 700 m, el duonarida arbaro, arbarbordoj kaj arboplantejoj al pluvarbaroj, sed oni sugestis, ke sekaj arbaroj kaj mangrovoj estas la plej gravaj habitatoj.
Ĝi estas 18–21 cm longa. Estas nigra kaj ruĝecbruna ikteredo, anstataŭ flava aŭ oranĝa kiel preskaŭ ĉiuj el la genro. Ĝi estas nigreca kun ruĝecbruna kapuĉo (kapo kaj brusto) kaj ruĝoranĝaj ŝultromakulo, pugo, ventro kaj subvosto. La beko kaj kruoj estas grizaj.
Ili manĝas ĉefe en kanopeo fruktojn, berojn kaj varion de insektoj, ĉu solaj ĉu en paroj aŭ en malgrandaj familigrupoj. La reprodukta sezono okazas el decembro, sed ĝenerale okazas en februaro-julio.
Senarbarigo faciligis disvastigon de la ĵus setlita Brila molotro, Molothrus bonariensis, kaj tiu specio parazitas 75 % de la nestoj de ikteroj ĉiujare, sed ĵusa malpliiĝo de la nombroj de molotroj permesis ioman rekuperon de la iktera populacio. Eble la indiĝena populacio de la Kariba kviskalo, Quiscalus lugubris, pliiĝis same kiel la nestopredado, sed ne estas klara pruvoj de tiaj okazoj.
Dajkirio
Daiquirí, ofte internacie literumata sen la vortofina supersigno, do Daiquiri, prononcata hispane, en Esperanto Dajkirio, estas Kubo-devena alkohola mikstrinkaĵo (koktelo) el blanka rumo, limeoj, tre fajna sukero kaj glacikuboj. Ĝi kutime serviĝas en koktela glaso (vidu informkeste).
Daiquirí estas ankaŭ la nomo de plaĝo proksime de Santiago de Kubo - la vorto origine devenas de la tainoj. La koktelo laŭdire inventiĝis fare de usona minista inĝeniero, kiu laboris en fer-minejo proksime de la plaĝo dum la Hispana-usona milito, do fine de la 19-a jarcento. Tamen internacie ĝi nur famiĝis en 1909, kiam multaj trinkejoj en Vaŝingtono kaj Novjorko malkovris kaj propagandis ĝin, kaj de tie ĝi disvastiĝis al la tuta mondo.
Kamień Pomorski
Kamień Pomorski (laŭvorte "Kamień ĉe la maro" aŭ "Kamień en Pomerio", kaŝube: Kamiéń, Chamin 1124, 1140, Camin 1159, Camyn 1176, Steinborg 13a jc, platgermane: Cammin, germane: Cammin in Pommern) - estas kuracloka urbo en la administra provinco (historie vojevodio) Okcidenta Pomerio de Pollando, situana nur 7 km de la Balta Maro. Ĝi apartenas al samnoma komunumo kaj estas la administra centro de ankaŭ samnoma distrikto Gryfino. En en la urbo vivis.