cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ĉanĝi
Ekonomio
En proksimeco de Ĉanĝi oni minadas karbojn kaj ferojn, tial en la urbo oni prilaboras ŝtalojn kaj maŝinarojn.
Hermann D. Tautorat
Instruado
Hermann Tautorat teorie kaj praktike pritraktis la instruadon. Li subtenis la programitan Esperanto-instruadon der Hermann Behrmann kaj mem prelegis pri lingvopedagogio.
Ĉanĝi
Klimato
En Ĉanĝi jare pluvas iom pli, ol 400 mm, foje polvoŝtormoj okazas. Precipe inter junio-septembro pluvas. La temperaturo somere estas preskaŭ 30 C', vintre frostas.
Hermann D. Tautorat
Instruado
Li entute instruis Esperanton en kelkaj 12-oj da kursoj al diversaj homgrupoj – infanoj, studentoj, maljunuloj, policistoj ktp. Li instruis en popola altlernejo Kreuzberg (1970), en Esperanto-renkontiĝejo ktp.
Ĉanĝi
Trafiko
Ĉanĝi havas flughavenon kaj la urbo estas alirebla laŭ 2 aŭtovojoj.
Hermann D. Tautorat
Instruado
Sukcese li finis la superan ekzamenon de la Germana Esperanto-Instituto.
En 1975 kadre de internacia studprojekto pri propedeŭtika valoro de Esperanto li instruis Esperanton en baza lernejo en kontakto kun prof. Helmar Frank.
Espoteko (biblioteko kaj arkivo de ELB)
En 1974 la Berlina Informilo raportis, ke la biblioteko de la Ligo nun estas prizorgata de Hermann Tautorat. Li transprenis la librojn, purigis kaj ordigis ilin kaj starigis illin sur bretaron en la nova Esperanto-butiko, la renkontiĝejo en sia familia loĝejo en Apostelstraße 6. Li kaj lia edzino Ina zorgis pri tio, ke la  libro-kolekto nun daŭre estis alirebla. Poste estis eĉ instalita sistemo de prunteprenado. La kolekto kreskis per postlasaĵoj kaj donacoj. En Berlinaj Informiloj estis publikigitaj listoj de donacoj por la Ligo-biblioteko, kaj Hermann por ĝi inventis la novan vorton espoteko (el Esperanto kaj biblioteko). Elektronika katalogo estiĝis en la 1990-aj jaroj. Ina kaj Hermann Tautorat ankaŭ konscie kaj aktive pliampleksigis la arkivon de la Ligo. Ili savis gravajn materialojn, ekzemple la postlasaĵon de Adolf Sproeck. La espoteko post 2005 ĝis 2014 troviĝis en la Esperanto-domo, Einbecker Straße 36 en Berlin-Lichtenberg kaj lastatempe en la loĝejo de Gerd Bussing en Berlin-Charlottenburg.
Ĵaŭda Rondo
Jam la familia loĝejo Apostelstraße 6 funkciis kiel renkontiĝejo por esperantistoj nome Esperanto-butiko, eĉ alirebla de la strato. Post translokiĝo de la Tautoratoj al Falkstraße 25 ekde 1978 Hermann Tautorat kunvenigis Esperanto-studrondon, unue merkrede poste ĵaŭde. El ĝi estiĝis la legenda internacie konata Ĵaŭda Rondo, funkcianta laŭ kelkaj reguloj.
La filino Vera en 2003 priskribis ilin: ''„Kio estas tio, la ‘Ĵaŭda Rondo’? Nenia eksterordinaraĵo, simple semajna renkontiĝo. Babilado, interŝanĝo de informoj, legado de aktualaj gazetoj, lingvoflegado (nur flanke), malofte komuna laboro (ekzemple la preparoj por dissendado de la ‘Berlina Informilo’, organo de la Esperanto-Ligo Berlin)… Tamen! Du reguloj, diskretaj, ŝajne banalaj, faris la ‘Ĵaŭdan Rondon’ bone funkcianta de intertempe 25 jaroj grupo: La renkontiĝo devas – unue – fidinde okazi, senescepte ĉiun ĵaŭdan vesperon ekde la 20-a horo en la sama loko (kelkaj, malmultaj esceptoj, konfirminte la regulon, tamen estis). Kaj ĝi devas, due, esti esperantlingva… Aliajn lingvojn oni uzu nur kun la rekta najbaro, ili ne rajtas domini la rondon… Iniciatis tiujn regulojn Hermann D. Tautorat, kune kun sia edzino Ina gastigantoj de la ‘Ĵaŭda Rondo’.”''
La rondo post 2005 kunvenis ĝis 2014 en la Esperanto-domo, Einbecker Straße 36 en Lichtenberg kaj poste ĝis 2019 en la loĝejo de Gerd Bussing in Berlin-Charlottenburg.
Esperanto-Centro Berlin Falkstraße 25, Novkolonjo
El la renkontiĝejo kun biblioteko kaj arkivo Hermann kaj Ina Tautorat evoluigis la Esperanto-Centron Berlin, trovebla en la berlina telefonlibro kaj en la jarlibro de UEA. Familio Tautorat gastigis centojn da homoj el multaj landoj, parte pasportserve. Ke Ina Tautorat de 1977 ĝis 1991 estis prezidanto de ELB, estis grava kondiĉo por tiu ĉi sukcesa evoluo.
Ŝi klarigis en 2003 la funkciadon de la Centro'': “Jen kaj jen sonoras la telefono kaj estas homo kiu volas informiĝi pri Esperanto, pri la organizo aŭ ŝatus transdoni postlasitajn librojn aŭ volas lerni la hispanan. La demandoj kiuj alvenas ĉi tie estas tre diversaj. Kial ĝi estas Centro? Kolektiĝas en ĝi diversaj funkcioj de la loka Esperanto-movado. Aktualaj informoj kuniĝas ĉi tie. La biblioteko „espoteko“ de la berlinaj esperanto-parolantaj, jen la sama loko. De tempo al tempo aldoniĝas aŭ aĉetitaĵoj aŭ heredaĵoj. Plej gravas la loko kiel renkontiĝejo. Unu el la plej regulaj renkontiĝoj okazantaj en ĝi estas la „Ĵaŭda Rondo“. Sed jen kaj jen ankaŭ aliaj kunvenoj okazas tie, ekz. estrarkunsidoj de ELB aŭ en pli frua tempo multfoje kursoj. Por Esperanto-Ligo Berlin ĝi estas la oficiala adreso, de kie ankaŭ regule dissendiĝas Berlina Informilo. Kaj dum la prepartempo al la Universala Kongreso 1999 en Berlin ĝi estis la centra laborloko por tiu preparlaboro. Krom tio mi, Ina Tautorat, estas delegito de la monda organizo por Esperanto, de UEA.”''
Preĝejo Sankta Mikaelo (Karancskeszi)
La preĝejo Sankta Mikaelo estas romkatolika historia monumento en Hungario, en vilaĝo Karancskeszi.
Hermann D. Tautorat
Esperanto-Centro Berlin Falkstraße 25, Novkolonjo
Do, rezultoj de la Esperanto-agado de Hermann Tautorat pluefikas jardekoj post lia subita morto en 1996.
Preĝejo Sankta Mikaelo (Karancskeszi)
Historio
Laŭ eklezia fonto tiu ĉi kirko jam ekzistis en 1262 kun titolo Ĉiuj Sanktuloj, laŭ alia fonto ĝi konstruiĝis en la 15-a jarcento. Laŭ priskriboj en 1688 kaj 1713 ĝi estis ruina. En la jaroj 1774 kaj 1775 escepte la sanktejon kaj la fundamenton la konstruaĵo estis malkonstruita kaj pli nova - jam baroka - estis konstruita. La nova titolo iĝis Sankta Mikaelo. La orgeno estis farita ĉirkaŭ 1780, en 1970 ĝi trakonstruiĝis.
Hermann D. Tautorat
Esperanto-Centro Berlin Falkstraße 25, Novkolonjo
Ina Tautorat nomas en la memorlibro de la filino Vera “Hermann. Fragmentoj” la laŭ ŝi plej gravan postlasaĵon de sia edzo: ''„Ekestis diskuto en la ĵaŭda rondo pri la senco de bazgrupaj civitaj iniciatoj. Tiu temo estis en mia kapo nokton antaŭ la morto de Hermann. Ekparolante pri tio mi rimarkis ke tiu temo pli profunde tuŝis lin kaj kvazaŭ kun antaŭsento de estonto li insistis paroli pri la funda graveco de interplektiĝo de tute diversaj homgrupoj…Do, gravegas eniri grupojn, al kiuj oni pensas ne havi rilatojn, engaĝi sin en civitaj iniciatoj ne nepre nur propratemaj.”''
Preĝejo Sankta Mikaelo (Karancskeszi)
Konstruaĵo
La konstruaĵo situas sola en la vilaĝo sur monteto, sed apude krucifikso estas videbla. En la fasado meze la enirejo funkcias, la plej supre la kvadrata turo altiĝas. Ankaŭ malplenaj niĉoj ornamas la fasadon. Ĉe la navoangulo plia enirejo estas por la galerio. La navo finiĝas en oklatera absido, al kiu sakristio aliĝas. La absido estas pli mallarĝa kaj malalta, ol la navo kaj havas apogpilierojn. Interne la ĉefaltaro estis farita ĉirkaŭ 1770, la predikejo en la 19-a jarcento.
Hermann D. Tautorat
Memorlibro
La filino Vera Tautorat eldonis la rememorojn de parencoj, amikoj, vizitantoj de ĵaŭda rondo kaj gastigantoj de Pasporta Servo en libroformo. Ĝi enhavas ankaŭ la funebran paroladon de Lu Wunsch-Rolshoven kaj nekrologoj el diversaj gazetoj. Enestas fotoj pri la privata vivo kaj la Esperanto-agado de Hermann Tautorat.
Preĝejo Sankta Mikaelo (Karancskeszi)
Konstruaĵo
Kermeso okazas en la plej proksima dimanĉo al 29-a de septembro.
Hermann D. Tautorat
Memorlibro
Enhavo:
Prologo, Einleitung (enkonduko), Antaŭparolo
I Kindheit und Jugend /Infaneco kaj junaĝo
II Die Zeit der Politisierung / Tempo de politika mobilizo
III In der Falkstraße: Die 80-er Jahre / En Falkstrato: La 80-aj jaroj
IV Nach der „Wende“: Die 90-er Jahre / Post la ŝanĝoj: La 90-aj jaroj
Epilog, Anhang / Aldonaĵoj
Ĉefa teksto kaj ekskursoj de Vera Tauroat.
Kontribuoj de Annemarie Wallkam, Ingeborg Seitz, Helga Hoffmann, Erika Adler, Hanns-Peter Ch. Nüsslein, Winfried Schumacher, Peter Runiewicz, Ludwig Heise, Lu Wunsch-Rolshoven, Reinhard Schmock, Grischan Glänzel, Markus Adler, Bernd Andreas, Werner Breitung, Jan Stanisław Skorupski, Gerd Bussing, Raimund Riedel, Didier Izacard, Lena Karpunina, Beate Mielke, Tobias Meissner, Holger Netzel, Helmut Klünder, Ite Tytgat, Alexandre Humet, Anne Tilmont, Guido van Damme, Ricardo Cash, Sándor Hideg, Martin Weichert, Christoph Knabe, Werner Simonsmeier, Ilse Jensen, Roland Schnell, Adrian Bourcevet, Torsten Bendias, Wera Blanke, István Ertl, Emilia Witwer-van den Loo, Henning van den Loo, Johan, Reinhard Fößmeier, Giulio Cappa, Ursula Niesert, Zofia Banet-Fornalowa, Daniel Maxwell, Yashovardhan, Gary Mickle, Ina Tautorat.
Notoj pri interparoladoj kun Käthe Seidemann, Rainer Klebba, Janine Monier, Rita Stuke, Hartmut Jung,
Åke Anders Edvard Wallenquist
Li lernis pri astronomio en la Astronomia Observatorio de Upsalo, kie li havis kiel profesoron Carl Östen Emanuel Bergstrand. Inter 1928 kaj 1935 li laboris en Javo en la nederlanda Observatorio Bosscha (in Lembang, okcidenta Javo). Li estis la unua sveda astronomo, kiu laboris en la suda duonglobo.
En 1948 li fariĝis unua helpanto en la Observatorio Kvistaberg de Upsalo. Li komencis studi la duoblajn stelojn, sed baldaŭ interesiĝis pri la malfermitaj stelamasoj kaj ties ecoj. Li verkis du centojn da artikolojn pri tiu temo.
Wallenquist estis aktiva ano de la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj en Stokholmo kaj de la Reĝa Societo de Sciencoj de Upsalo.
De la 1950-aj jaroj, li verkis multenombrajn popularigajn librojn pri astronomio. Liaj libroj instigis milojn da junuloj interesiĝi pri astronomio.
Kun Albert George Wilson la, li malkovris la asteroidon 1980 Tezcatlipoca. La asteroido 2114 Wallenquist estis tiel nomita en lia honoro.
Repsol
Repsol (IBEX 35 ) estas entrepreno hispana pri energio, ĉefe pri merkato de hidrokarbidoj, kun socia sidejo en Madrido, kaj kiu estis fondita en oktobro de 1987. En sia origino ĝi estis kunformita de la grupigo de serio de firmaoj, antaŭe apartenantaj al la Instituto Nacional de Hidrocarburos (INH), kun aktiveco en la esplorado, produktado, transporto kaj rafinado de petrolo kaj gaso. Krome ĝi fabrikas, distribuas kaj komercigas derivaĵojn el nafto, produktojn petrokemiajn kaj likvigitan gasson kaj vendas naturan gason.
Ĝi estis konata kiel Repsol-YPF ekde 1999 ĝis la 3a de majo de 2012, kiam la registaro de Argentina ekspropietigis kaj ŝtatigis la plej parton de ties akcioj ĉe YPF, kiam ĝi eknomiĝis denove Repsol.
Financa Kvanto
Je 31a de decembro de 2007 en miloj de milionoj de € (eŭroj):
Operacia kvanto
Por 2007:
Ĉefaj akciposedantoj
La entreprenoj enhavas tri ĉefajn akciposedantojn: nome la Caixa (13%), Sacyr (10%) kaj Pemex (9,5%). La propra akciaro altiĝas al 10,5%.
Ruĝeca spronkoko
La Ruĝeca spronkoko (Galloperdix spadicea) estas membro de la birda familio de Fazanedoj kaj estas endemia de Barato. Ĝi estas birdo de arbaroj, kaj estas tre sekretema spite sia grando. Ĝi havas distingan alvokon kaj estas ofte malfacile videbla escepte dum la malmultaj sekundoj kiam ĝi ekflugas el la subkreskaĵaro. Ĝi ŝajnas ruĝeca kaj kiel longvosta perdriko. La nuda haŭtaĵo ĉirkaŭokula estas ruĝeca. La kruroj kaj de maskloj kaj de inoj havas unu aŭ du spronoj, kio nomigas la genron kiel spronkokoj.
Aspekto
Ĝenerale ruĝecbruna, tiu granda perdrikeca birdo havas iome longan voston. La supraj partoj estas brunaj kun malhela strieco dum la vizaĝo kaj la kolo estas pli grizaj ĉe la masklo. La subaj partoj estas ruĝecaj kun malhelaj markoj kaj ambaŭ seksoj havas ruĝan vizaĝan nudan haŭtaĵon kaj ruĝajn krurojn kun unu aŭ du spronoj (rare 3 aŭ 4 dum inoj povus havi neniun ). Lanugaj idoj havas nemarkajn cinaman brunan kapon, malhelbrunan zonon laŭlonge de la dorso borde per kremokoloraj strioj bordaj per fajnaj linioj malhelbrunaj. La masklo de la distinga raso de Kerala, G. s. stewarti havas tutbrunan plumaron, inklude kapoplumojn. Ambaŭ seksoj havas longajn plumojn krone kiuj povas erektiĝi kiel kresto.
Taksonomio kaj sistematiko
Tiu spronkoko estas la tipa specio kaj unu el la tri specioj de la genro Galloperdix. Gmelin uzis la nomon de Tetrao spadiceus kaj la genra situo estis ŝanĝata de Edward Blyth en 1844. La vosto havas 14 plumojn kaj estas iome gradaj. La flugiloj estas mallongaj kaj rondoformaj kaj la ruĝa haŭtaĵo ĉirkaŭokula estas pli brila en la reprodukta sezono. La populacioj en tri distribuaj teritorioj estis konsiderataj subspecioj; caurina por la populacioj de la teritorio de Aravalli, la populacio de suda Kerala nome stewarti kaj la nomiga populacio de la resto de Barato. Kiel koloro la inoj montras klinan variadon kaj iĝas des pli malhelaj ju pli sude de ties teritorioj.
Kutimaro kaj ekologio
La alvokoj inkludas distingajn ker-ŭik...kerŭik... kaj akrajn notojn karr...karrr.... La nomo en maratia Kokatri estas eĥeca (onomatopea) origine.
La reprodukta sezono estas el januaro al junio, ĉefe antaxu la pluvoj. Ili nestumas surgrunde, kie la ino demetas 3-5 ovojn en skrapaĵo. Maskloj estas monoginaj sed ne kovas. Maskloj estis observataj dum disatentigo dum inoj kun idoj estis proksima.
La disvastigata nematodo Heterakis gallinae estis konstatita en tiu specio en kaptiveco dum iksodoj estis konstatitaj en naturo. Specio de helminto Leroŭinema leroŭi estis priskribita el la Ruĝeca spronkoko kiel tipa gastiganto. Keratinofilaj fungoj kiaj Ctenomyces serratus estis konstatitaj el tiu specio.
Mindaugas la 2-a (Litovio)
Mindaugas la 2a de Litovio, naskita kiel Wilhelm Karl Florestan Gero Crescentius Herzog von Urach naskiĝis la 30an de majo 1864 en Monako-malnova urbo (Princlando Monako), kaj mortis en Rapallo (Italio) la 24an de marto 1928; li estis la nura reĝo de Litovio en la 20-a jarcento.
Naskita kiel princo Vilhelmo de Urach, grafo de Virtembergo, li estis filo de Vilhelmo, unua duko de Urach (estro de morganata filio de la Reĝa Domo de Virtembergo), kaj de lia dua edzino, nome princino Florestina de Monako, filino de princo Florestano la 1-a de Monako.
Biografio
Kiam li estis kvarjara, li postsekvis sian patron kiel duko de Urach; li kreskis kaj pasigis la plej grandan parton de sia junaĝo en Monako, kie lia patrino Florestina estis reganto de la princlando dum ŝia nevo, princo Alberto la 1-a de Monako dediĉis sin al oceanografiaj esploradoj. Wilhelm kreskis do kulture franclingva.
Milita kariero
Kiel membroj de lia patra familio, Vilhelmo aliĝis al la Virtemberga armeo fine de la 19a jarcento; li estis generalo ĉe la ekapero de la Unua Mondmilito, kaj komandis la 26-a Infanteridivizion. En novembro 1914 li partoprenis en la atako de la trupoj de la Germana Imperiestra Regno kontraŭ Francujo, kiu inkluzivis la invadon de Belgio, super kiu regis reĝino Elizabeto, fratino de lia edzino. En decembro 1914 lia divizio batalis en la batalo por transiri la riveron Bzura en Pollandon. De junio ĝis septembro 1915 la divizio translokiĝis norden de Varsovio por ekloĝi ĉe la rivero Nemunas, antaŭeniĝo de centoj da mejloj en la kamparo, per kiu Pollando estis konkerita. Inter oktobro kaj novembro 1915 li partoprenis en la atako kontraŭ Serbio, moviĝante okcidenten de Beogrado direkte al Kraljevo en malpli ol unu monato. En Ipro, Belgio, de decembro 1915 ĝis julio 1916, la divizio estis plejparte ekstermita en la Batalo ĉe la Somme, kiu daŭris de aŭgusto ĝis novembro. Vilhelmo estis maldungita kiel generalo la 5an de januaro 1917.
Kandidato al pluraj tronoj
Per sia patrino, Vilhelmo estis la legitima heredonto de la trono de Monako: lia kuzo, princo Alberto la 1-a havis solan filon, Ludovikon, fraŭlan kaj senfilan.
Francio maltrankviliĝis, ke la titolon de rega princo povus iam atingi germana princo: en 1911, Raymond Poincaré, iam advokato de la familio Grimaldi kaj prezidanto de la Konsilio de la Franca Respubliko, konvinkis Ludovikon la 2-an agnoski sian ekstergeedzan filinon, Charlotte Grimaldi, kiu estis nomumita heredanto de ŝia avo Alberto la 1-a en 1918. En julio de la sama jaro, traktato inter la Princlando kaj Francio kondiĉis, ke ĉiuj estontaj princoj estu francaj aŭ monakaj civitanoj kaj ke, en la okazo de la estingiĝo de la dinastio, Monako perdus sian suverenecon favore al Francio.
Charlotte fariĝis Grimaldi, titolita "Fraŭlino de Valentinois " kaj hereda princino de Monako, kaj Vilhelmo pasis laŭ la sinsekva linio malantaŭ la filino kaj Ludoviko. Post la surtroniĝo de Ludoviko la 2-a, Vilhelmo rezignis siajn rajtojn favore al fora kuzo, la grafo de Chabrillan.
En 1913 Vilhelmo estis unu el la multaj kandidatoj por la trono de Albanio; ĝin subtenis katolikaj grupoj en la nordo de la lando. Tamen en 1914 princo Vilhelmo de Wied estis elektita kiel princo de Albanio anstataŭe.
En 1917 li kandidatiĝis kiel ebla estonta reganto de restarigita Duklando Loreno post la fino de la unua mondmilito.
Reĝo de Litovio
La 4an de junio 1918 la litova parlamento (kiu sendependiĝis de la rusa imperio) proponis al li la kronon de la estonta kaj sendependa reĝlando Litovio, danke ankaŭ al la subteno de la germanaj aristokratoj de la Balta Maro. Vilhelmo akceptis kaj estis elektita la 11an de julio 1918, prenante la nomon de Mindaugas la 2a de Litovio. La kialoj de la elekto estis multaj:
Post la nomado oni decidis, ke Vilhelmo loĝu en Litovio kaj lernu la tiean lingvon.
En la kapelo de la kastelo Lichtenstein estas letero de papo Benedikto la 15-a, kiu bondeziras al Wilhelm, la estonta suvereno. Mallonga eseo pri la tuta rakonto estis publikigita en 2001 de la edzo de la filino de lia filo Albert, Sergei von Cube.
Postsekvo al la trono de Virtembergo
En 1921 mortis eksa reĝo Vilhelmo la 2-a de Virtembergo, sen viraj heredantoj. Kvankam la dua duko de Urach estis teknike la vira posteulo de la pli aĝa vico de la Württemberg, li ne estis konsiderata por la sinsekvo al la trono, pro la morganata geedzeco de sia avo Vilhelmo Frederiko de Württemberg, patro de la unua duko de Urach.
Geedziĝo kaj familio
Vilhelmo geedziĝis dufoje. En 1892 li edziĝis al dukino Amalia en Bavario (1865-1912), filino de Karlo Teodoro, duko de Bavario kaj nevino de imperiestrino Elizabeto de Aŭstrio, kaj rekta posteulo de la litova princino Ludwika Karolina Radziwiłł; ili havis naŭ gefilojn.
Lia unua edzino (mortinta en 1912) devenis de du suverenoj de Pola-Litova Konfederacio en la 18-a jarcento: nome Aŭgusto la 3-a de Pollando kaj Stanislaus Leszczyński; ĉi tio eble estis grava faktoro en lia elekto kiel reĝo.
En 1924 Vilhelmo edziĝis al princino Wiltrud de Bavario (1884-1975), filino de reĝo Ludoviko la 3-a de Bavario, sed la geedzeco restis senfila.
Schadeleben
Schadeleben ĝis la 15-a de julio 2009 estis administre sendependa komunumo en Germanio. Ĝi troviĝis en la distrikto Salzland de la federacia lando Saksio-Anhalto. La komunumo kovris areon de 16,98 km² kaj fine de la jaro 2007 havis 717 loĝantojn. La 15-an de julio 2009 la komunumo iĝis parto de novkreita urbo Seeland (Saksio-Anhalto).
Kuzma Ĉorni
Biografio
Naskiĝis en kamparana familio. Finis popolan lernejon, en la jaro 1916 ekstudis en Njasviĵa instruista lernejo, kiu ne finis pro ĝia fermo fare de pola registaro. Unuaj artikoloj kaj versoj estis publikigitaj en la jaro 1920. En la jaro 1923 li ekstudis en literatura fako de instruista fakultato de Belorusa Ŝtata Universitato, kie li studis dum du jaroj. De la jaro 1923 li membris en Literatura Unio "Junularo". De 1924 li komencis labori en gazeto "Belorusa vilaĝo". Dum 1926-1931 li agadis kiel ĉefo de Literatura Unio "Altaĵo".
Dum 1932-1937 Kuzma Ĉorny laboris kiel ĉefa literatura konsilisto en kabineto de komencantaj aŭtoroj ĉe verkista unio de Belorusa SSR. Estis arestita la 14-an de oktobro 1938 kaj enprizonita en minska prizono dum ok monatoj, el kiuj 6 monatoj en ĉelo por unu homo, travivis torturoj. Estis liberigita la 8-an de junio 1939. Verkitaj post liberigo tri novaj romanoj kaj literaturscienca esploro pri la poemo de Jakub Kolas "Nova tero" bruliĝis dum unuaj tagoj de Granda Patriota milito. El tiatempaj verkoj restis nur teatraĵo "Irinjo" (1940). Dum 1941-1944 vivis en evakuo (ĉefe en Moskvo, laboris en gazeto-afiŝo "Dispremos nazian rampulon", verkis romanoj "Granda tago" (1914-1944), "Serĉado de futuro" (1943), "Lakta vojo" (1944). Ĉi tiaj romanoj dum multaj jaroj ne eldoniĝis. En septembro de 1944 revenis en Minsko, kie laboris en redaktejo de ĵurnalo "Belorusio".
Kuzma Ĉorny estas konsiderata kiel aŭtoro de unua belorusa romano - publikigita en 1927 verko "Fratino". Krom tio estis verkitaj "Tero" (1928), "Patrolando" (1931), "Tria generacio" (1935), multaj rakontoj. En ĉi tiaj romanoj li priverkis vivi en Belorusio post revolucio. Tradukis en belorusa lingvo verkojn de Aleksandro Puŝkin, Vladimir Korolenko, Aleksandr N. Ostrovskij, Maksim Gorkij kaj de aliaj verkistoj.
Triangulo de Pascal
En matematiko, la triangulo de Pascal estas triangula tabelo de nombroj. En la supra vertico kaj laŭ la flankaj lateroj estas skribitaj unuoj. Ĉiu alia nombro estas la sumo de la du nombroj, skribitaj super ĝi. La triangulo estis nomita honore de Blaise Pascal. La nombroj, el kiuj konsistas la triangulo, sendepende aperas en algebro, kombinatoriko, [probablo-teorio]], infinitezima kalkulo, nombroteorio.
Formulado
Laŭ konvencio, oni numeras linion de n=0 (la pledj supra). Elementojn en ĉiu linio oni numeras de la plej maldekstra dekstren, kaj komencas de k=0. Kutime ĉiu sekva linio komenciĝas pli maldekstre ol la antaŭa je duono de la larĝo de elemento. La triangulo oni povas fari tiel: en la plej supra linio (n=0) ekzistas nur unu nenula elemento, kiu egalas 1. Ĉiu alia elemento estas la sumo de la supra maldekstra kaj supra dekstra elementoj, se iu el tiu du ne ekzistas, do ĝi egalas konvencie 0. Do la unua kaj la lasta elementojn ĉiu linio ĉiam egalas 0.
La k-a elemento de la n-a linio oni skribas kiel. Ekzemple, la plej supra elemento estas. Do oni povas skribi:
(Oni povas konvencii, ke, se aŭ , kaj tiel la rikura formulo ĝustas por ĉiu entjera k).
Historio
La triangulon aperis multe pli antaŭe ol la tempo de Pascal.
Laŭ postaj komentarioj, la triangulon kaj la rikuran formulon por ĝia farado,, sciis la hinda matematikisto Pingala en aŭ antaŭ la 2-a jarcento a.K.. Post verkoj de Pingala mem restis nur fragmentoj, sed priskribo de la formulo konserviĝis en komentoj de Varāhamihira (ĉirkaŭ 505), kaj pli detala en komentoj de Halayudha (ĉirkaŭ 975). Halayudha ankaŭ menciis malklare “la ŝtuparon de la monto Meru”, doninte la unuan konserviĝintan priskribon de la triangulo. Ĉirkaŭ 850, la ĝajna matematikisto Mahāvīra donis alian, nerikuran formulon de la binomaj koeficientoj, ekvivalenta al la nuntempa. En la 1068 Bhattotpala egaligas ambaŭ formulojn.
En Irano la triangulon esploris Al-Karaji (953–1029) kaj poste la fama poeto kaj matematikisto Omar Ĥajam (1048–1131), do en Irano oni ankaŭ nomas ĝin la triangulo de Ĥajam.
En la okcidento, komence de la 14-a jarcento la binomajn koeficientojn kalkulis Levi ben Gershon. La triangulon lokis sur la frontispicon de sia libro Petrus Apianus (1495–1552) en 1527, tio estis la unua apero de la triangulo en Eŭropo. Michael Stifel publikigis parton de la triangulo (de la dua elemento ĝis la meza en ĉiu linio) en 1544, priskribinte ĝin kiel tabelo figurigaj nombroj. En Italio la triangulon de Pascal oni ankaŭ nomas la triangulo de Tartaglia honore de Niccolò Tartaglia, kiu publikigis ses liniojn de la triangulo en 1556. Ankaŭ Gerolamo Cardano en 1570 publikigis la triangulon kaj ambaŭ formulojn por ĝia farado.
“Traktaĵo pri triangulo aritmetika” (Traité du triangle arithmétique) fare de Pascal estas eldonita en 1665, post lia morto. Poste honore Pascal la triangulon nomis en 1708 Pierre Raymond de Montmort (“Table de M. Pascal pour les combinaisons” — france: “Tabelo de s-ro Pascal por kombinaĵoj”), kaj en 1730 Abraham de Moivre (“Triangulum Arithmeticum PASCALIANUM” — latine: “Triangulo aritmetika de Pascal”).
Binomaj koeficientoj
La triangulo de Pascal determinas koeficientojn, kiuj aperas dum transformo el n-a potenco de binomo al polinomo. Ekzemple:
La koeficientoj konsistigas la duan linion de la triangulo de Pascal.
Ĝenerale, por ajna entjera nenegativa potenco n estas:
kaj koeficientoj a_i konsistigas la n-an linion de la triangulo de Pascal. Alivorte,
Estas formulo de Newton
Pruvo
Ni pruvu per indukto, ke nombroj, kiu aperas en la triangulo laŭ simpla regulo estas tiuj koeficientoj.
La bazo de la indukto
Kiel bazo ni rigardu veran egalaĵon, ekzemple:
La paso de la indukto
Se estas vere ke:
Do
Sed
Sekve,
Do, la nombroj de la triangulo de Pascal estas koeficientoj, kiuj aperas dum transformo el n-a potenco de binomo al polinomo.
Ni ricevos interesan konsekvencon, se egaligos ambaŭ variablojn x kaj y al 1:
Do, la sumo de ĉiuj elementoj de la n-a linio de la triangulo de Pascal estas 2^n.
Kombinaĵoj
La dua utila uzo de la triangulo de Pascal estas kalkulado de la kvanto de k-kombinaĵoj (ĉiu de amplekso k) de aro kun n eroj (el n po k). Tiun kvavton eblas kalkuli laŭ la formulo:
Estas nerikura formulo de elemento de la triangulo de Pascal.
Linioj
Do la proporcio inter du najbaraj elementoj de la sinsekvo estas:
Kaj la proporcio inter tiuj proporcioj estas:
Sed dum malfinia kreskado de n limeso de la dekstra parto de la lasta formulo estas e:
Diagonaloj
Ni nomu diagonalo vicon de nombroj, paralela al unu el la flankaj lateroj de la triangulo. En la diagonaloj troviĝas figurigaj nombroj de respektiva simplaĵo:
Kalkulado de linio aŭ diagonalo per si mem
Ekzistas simplaj algoritmoj por kalkuli ĉiujn elementoj en linio aŭ diagonalo sen kalkulado aliaj elementoj aŭ faktorialoj:
La elementoj de la n-a diagonalo, paralela al la maldekstra latero, egalas al la respektivaj elementoj de n-a diagonalo, paralela al la dekstra latero.
Roĥo de Montpeliero
Sankta Roĥo (latine Sanctus Rochus, Saint Roch) de Montpellier estis katolika sanktulo. Li naskiĝis ĉirkaŭ 1295 kaj mortis en 1327 (en literaturo oni trovas ankaŭ aliajn datojn - de naskiĝo inter 1340 kaj 1350 kaj de morto en 1377 aŭ 1378).
Laŭ legendoj li helpis malsanulojn, kiuj suferis pro pesto. Pro tio li estas katolika patrono de pest-malsanuloj, infektitoj, handikapuloj kaj aliaj malsanuloj. Lia populareco, origine en centra kaj norda Italio kaj ĉe Montpellier, disvastiĝis tra Hispanio, Francujo, Libano, la Malaltaj Landoj, Brazilo kaj Germanujo, kie li ofte estis interpolita en la liston de la dek kvar sanktaj helpantoj en mizero, kaj lia honoregado disvastiĝis post la Nigra morto. Laŭlegende li mem estis infektita de pesto kaj savita de hundo, kiu portis al li panon, kiam li retiriĝis de homoj por ne infekti ilin. Pro tio la franca lingvo konservas diraĵon pri "S-ta Roĥo kaj lia hundo", kvazaŭ tre fidelaj kunuloj.
Sankta Roĥo estas bildigata sur multaj pestkolonoj.
Li ricevis renovigitan atenton kaj apartan kulton dum la kronvirusa pandemio de 2019-2021.
Lia katolika nomfesto estas la 16-a de aŭgusto.
La historia vero pri Sankta Roĥo
Laŭ la serĉoj de la Belgia historiisto Pierre Bolle (2001), kiuj hodiaŭ prezentas la plej kompletan laboron pri la vivo de tiu sanktulo, Sankta Roĥo ne estas proprasence historia sanktulo, sed "kopio" de sanktulo pli antikva, Sankta Raŝo de Autun, kiu vivis antaŭ la jaro 1000. Per rigora historia metodo, Bolle klarigis, kiuj el la hagiografioj estis la plej antikvaj kaj kiuj havis pli novajn ŝanĝojn kaj komplementojn. Invokita kontraŭ ŝtormoj, la figuro de Raŝo estus la bazo de la nomo (Raŝo/Roĥo), kaj ankaŭ de la funkcio de Sankta Roĥo (kontraŭ pestoj), ĉar per aferezo de la franca vorto "tempeste" (ŝtormo) oni formas "-peste" (pesto): estas facile iri de "Sankta Raŝo" kiu protektas kontraŭ "tempeste" (ŝtormo) ĝis "Sankta Roĥo" kiu protektas kontraŭ "peste" (pesto), ankaŭ kun la helpo de mezepokaj teorioj pri medicino (laŭ kiuj "malbona aŭ korupta aero" povas kaŭzi malsanon per rompo de la ekvilibro en la homa korpo).
La tezo de Bolle kaŭzis revolucion en la studoj pri tiu sanktulo, malgraŭ la fakto, ke tiaj situacioj ("duoblaj" sanktuloj: homonimoj kiel bazo por la kreo de nova sanktulo) estas bone konataj (ekz. Sankta Vincent de Agen kaj Sankta Alban de Namur).
32315 Clarezhu
32315 Clarezhu estas tre malgranda, tre hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo " LINEAR " (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras Clare Zhu, finalistinon de la Intel Science Talent Search de 2016, scienca konkurso por gelernantoj en lasta jaro de mezlernejo, pro ŝia projekto pri biokemio. Ŝi estis lernantino ĉe la Northwood High School de Irvino (Kalifornio).
Kastelo de Osztopán
La kastelo de Osztopán (konata ankaŭ pri la iama posedanto Kastelo de Tallián) estas historia monumento en Hungario, en vilaĝo Osztopán.
Historio
La kastelo estis konstruita en 1910. La posedanto iom poste konstruigis la turon, tiel la kastelo perdis la simetrian aspekton. La turo iĝis akvoturo, tial servantoj de la kastelo jan ne portis la akvon el la puto. Depost 1945 la ŝtato forprenis la kastelon (la samo okazis kun la ceteraj hungaraj kasteloj), poste interne bazlernejo, infanĝardeno, biblioteko, fine muzeeto ekfunkciis. Post la socialismo la konstruaĵo estis renovigita.
Konstruaĵoj
La teretaĝa konstruaĵo kun mansardo situas sola en parko, kiu situas laŭ la ĉefvojo de la vilaĝo. La turo estas videbla el la tuta vilaĝo, sed la kastelo mem estas kovrita per arboj. El supro de la turo povas vidi belan panoramon, eĉ Balatonon kaj monton Badacsony. En mezo de la fasado estas la ĉefenirejo, pli supre estas reliefo pri kapo de leono. Maldekstre la menciita turo kun rondbalkono altiĝas, dekstre teretaĝa algluita konstruaĵo estas videbla.
Tadd Dameron
Tadley Ewing (Tadd) Dameron (naskiĝis la 21-an de februaro 1917 en Klevlando, Ohio; mortis la 8-an de marto 1965 en Novjorko; denaska familionomo Tadley Ewing Peake ) estis usona ĵaz-pianisto, komponisto kaj muzikaranĝisto.
Vivo kaj verkado
Tadd Dameron ricevis jam en la aĝo de kvar jaroj pianludo-instruon; de sia frato Caesar, kiu ankaŭ estis ĵazmuzikisto, li pli malfrue lernis ludi saksofonon. Instrumentadon de muzikpecoj Dameron lernis meminstrue – siajn unuajn aranĝojn li verkis por la Jeter-Pillars Big Band en 1938 je Klevlando. En la ĵazklubejo Minton’s Playhouse je Novjorko li renkontis Ĉarlion Parker kaj la pionirojn de bibopo. Li komencis verki aranĝaĵojn por la bibopaj orkestroj de Dizzy Gillespie kaj Billy Eckstine, dum kiam li foje perlaboris kiel fabriklaboristo. Kun Miles Davis li koncertis en 1949 je la Internacia Ĵaz-Festivalo de 1949 en la Salle Pleyel je Parizo; ĉi tiu koncerto grave influis la sukceson de bibopo en Francujo. Krome li surdiskigis kun Clifford Brown, John Coltrane, Gil Evans kaj Kenny Dorham.
Pro drogokrimeto en 1958 li estis punkaptita por pluraj jaroj. Per tio lia aktiva muzikista kariero pli malpli finiĝis; li tamen daŭre verkis aranĝaĵojn.
Kiam Tadd Dameron mortis pro kancero, li aĝis 48 jarojn.
Graveco
Tadd Dameron verŝajne restos en memoro pli pro siaj komponaĵoj: per Fontainebleau li liveris la unuan trakomponitan verkon de ĵazo; pecoj kiel Good Bait, Lady Bird, If You Could See Me Now aŭ Hot House fariĝis ĵazaj normkantoj. Liaj komponaĵo „apartenas al la plej bonekanteblaj kaj melodie plej enmemoriĝemaj de bibopo.“ Kun Gil Fuller kaj Dizzy Gillespie li estis unu el la pioniraj aranĝistoj de bibopo je la transiro de svingo, kiuj tranportis la novan esprimstilon sur pli grandajn ensemblojn.
NGC 5522
NGC 5522 (aliaj indikoj — UGC 9116, MCG 3-36-89, ZWG 103.125, IRAS14124+1522, PGC 50889) estas galaksio en konstelacio Bovisto.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Nové Těchanovice
Nové Těchanovice (antaŭe ankaŭ Nové Čechovice, Neu Zechsdorf, resp. Neuzechsdorf) estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de urbo Vítkov en distrikto Opava. Ĝi troviĝas proksimume 4,5 km nordokcidente de Vítkov. En la jaro 2001 ĉi tie estis registritaj 34 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Nové Těchanovice estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 6,56 km².
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1414.
Temis pri malgranda agrikultura, cismontara municipo kun tradicia minado de ardezo.
Ekde la jaro 1850, kiam Nové Těchanovice fariĝis memstara municipo, apartenis al ĝi domaro Zálužné, ĝis la jaro 1867 ankaŭ Lhotka.
Vjaĉeslav Ribakov
Vjaĉeslav Ribakov (ruse Вячеслав Рыбаков; naskita en januaro 1954 en Leningrado) estas rusa verkisto de sciencfikcio. En 1987 li ricevis ŝtatan premion de Rusio por sia scenaro por la filmo Письма мёртвого человека (Leteroj de mortinto).
(134642) 1999 UV44
(134642) 1999 UV44 estas malgranda, malhela asteroido de la ekstera asteroida zono, ano de la Hilda grupo, tie estas en orbita resonanco 3:2 kun Jupitero.
Akademio de la Astura Lingvo
La Akademio de la Astura Lingvo (Academia de la Llingua Asturiana en la astura lingvo) estas institucio de la registaro de la Princlando Asturio (Hispanio) kies celo estas la esplorado, promociado, konservado kaj defendado de la astura lingvo.
(134642) 1999 UV44
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo Catalina Sky Survey, elde la Stacio Catalina de la Observatorio Steward kaj elde la Observatorio de Monto Lemmon, proksime de Tucson (Arizono, Usono).
Akademio de la Astura Lingvo
Historio
La originoj de la A.Ll.A venas de la finoj de la 18a jarcento, kiam Jovellanos kaj la pastro González de Posada interŝanĝis korespondadon pri ĝi en 1791. La projekto elpensita de Jovellanos ne realiĝis pro lia deportado al Majorko.
Esperanto: Kolekto de la Revuo
Esperanto: Kolekto de la Revuo estas libroserio, eldonita de Hachette kaj kompanio.
Akademio de la Astura Lingvo
Historio
Dum la 1920-aj jaroj fondiĝis la Reĝa Asturia Akademio de la Artoj kaj Literaturo, aŭspiciita de kelkaj homoj kiaj Pin de Pría. Ĝi dividiĝis en kvar sekcioj, kaj ĝia ĉefa celo estis la pretigado de vortaro kaj gramatika libro kaj publikigi revuon en la astura. La resto de la sekcioj havis la celon promocii la literaturon, teatron kaj muzikon en la astura lingvo.
Post reveno de la demokratio al Hispanio la antaŭ-aŭtonoma ento, la Regiona Konsilio, permesas la kreadon de la nuna akademio, kiu estis fondita la 15-a de decembro 1980. Ĝiaj celoj estis la esplorado kaj gramatika normigado de la diversaj dialektaj variantoj de la astura, listigi la vortojn, disvastigi ĝian uzadon, reguligi la instruadon, krei kaj promocii literaturajn konkursojn kaj realigi lingvistikajn kursojn pri la lingvo.
Laboraĵoj
En 1981 estis publikigita la unua normiga laboraĵo de la Akademio, Normes Ortográfiques y Conxugación de Verbos. Aliaj menciindaj publikigaĵoj estas la Gramática de la Llingua Asturiana en 1998 kaj en 2000 el Diccionariu de l'Academia de la Llingua Asturiana, ankaŭ konata pro ĝiaj mallongigoj «DALLA».
La Akademio regule publikigas la revuon Lletres Asturianes (oficiala organo de la institucio), kaj libroj kaj revuoj rilate la esploradon de la lingvo, la literaturo kaj la astura kulturo: ''Cultures. Revista de cultura asturiana kaj Lliteratura. Revista lliteraria asturiana''. Inter la libro-kolektoj troviĝas: Toponimia, Llibrería llingüística (filologiaj esploroj) Preseos (vortaroj), Cartafueyos normativos (normigaj tekstoj por la socia aplikado en la proceso de normigado de la astura lingvo), Llibrería académica (literatura kreaĵo), Escolín (porinfana), Lliteratura xuvenil (porjunulara), Cuquiellu, Mázcara (teatro)...
Ĝi ankaŭ celebras ĉiujare la Día de les Lletres Asturianes (tago de la asturaj literoj) ekde 1982, kaj unu el la ĉiujaraj esploraj internaciaj sesioj (Xornaes Internacionales d'Estudiu), kaj la Alcuentru "Llingua Minoritaria y Educación" kiu okazas ĉiun duan jaron.
Koronisa
En helena mitologio troviĝas kelkaj figuroj portantaj tiun ĉi nomon (Κορωνίς):
SYR3: Invito al Ĉielo
SYR3: Invito al Ĉielo (ankaŭ nomita kiel "Muzikaj perspektivoj") estas disko de grupo Sonic Youth farita kunlaborante kun Jim O'Rourke eldonita je 1998.
Tudeils
Tudeils - jen france, okcitane respektive gaskone Tudel - estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Corrèze, en la administra regiono Nova Akvitanio kaj en la historia kultura regiono Limoĝio. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Brive-la-Gaillarde kaj al la kantono .
SYR3: Invito al Ĉielo
Estas la tria verkaĵo de la serio SYR. Tiu disko gravas en la kariero de la grupo ĉar ĝi estas sia unua kunlaboro kun O'Rourke. La koloro de la disko estas nigra. La lingvo de la disko kaj la titoloj de kantoj estas esperanto, tamen la lingvo de la kantado estas angla.
Tudeils
Geografio
situas en kampara, maldense loĝata pejzaĝo en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo. La komunumo troviĝas en la geografia baseno de Brive-la-Gaillarde, en la sudokcidenta parto de la departemento.
Historio
La departemento Corrèze estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. Tudeils antaŭe apartenis al la reĝa provinco Limoĝio.
SYR3: Invito al Ĉielo
Malfacilas klasi tiun diskon kiel albumo aŭ EP, ĉar ĝi enhavas nur 3 pecojn (do EP formato), ĝi daŭras tamen proksimume kvin dek minutoj. La disko enhavas, kiel Slaapkamers met Slagroom, dua verkaĵo de la serio, partojn kantitajn, tamen sia stilo muzika estas ĉi foje pli proksime de eksperimenta muziko. Saksofono ankaŭ aperas de tempo al tempo.
Barbobarbulo
La Barbobarbulo (Lybius dubius) estas birdospecio de la grupo de Afrikaj barbuloj. Barbuloj kaj tukanoj estas grupo de preskaŭpaserinaj birdoj kun tutmonda tropika distribuado. La barbuloj ricevas sian nomon pro bridaj harecplumoj kiuj ĉirkaŭas siajn fortikajn bekojn.
La Barbobarbulo estas komuna loĝanto kaj reproduktanto en tropika okcidenta Afriko.
Temas pri facile videbla, granda barbulo 26 cm longa kaj 80-108 g peza. Ĝi estas diketa, kun mallonga kolo, granda kapo kaj mallongeca beko. La plenkreskulo havas nigrajn kronon, dorson, flugilojn voston kaj subbrustan zonon. La gorĝo kaj la ventro estas ruĝaj, sed sub la nigra zono ruĝo estas miksita kun blanko en la flankoj, kaj estas tre ampleksa helflava ĉirkaŭokula nuda haŭtaĵo. La pugo estas blanka. La beko estas tre dika (32 al 37 mm longa) kaj flaveburkolora, montras segilecan bordon en la suba makzelo kaj du tre videblajn dentonoĉojn kaj sulkojn en la bordo de la supra makzelo, kiel la Dudenta barbulo, kiu ne havas alian pli rimarkindan econ por la nomo. Ĉikaze tiu ĉi specio havas por nomigo la bridajn harecplumojn multe pli dense ol la aliaj specioj de la familio, ĉefe sub la beko kvazaŭ vera nigra “barbo” kiu eĉ kaŝas la bekon kaj nomigas specife la specion. Ambaŭ seksoj estas similaj, sed la inoj montras nigrajn punktojn en la blankaj flankomakulojn. La voĉo estas graŭla skroŭk.
La Barbobarbulo troviĝas en mallarĝa zono el Senegalio tra Eburbordo kaj Niĝerio al Centrafrika Respubliko en tre arbaraj areoj, arbustejoj aŭ arbarbordoj kun multe da figarboj, akacioj kaj baobaboj, krom arboj kun sekaj branĉoj por ripozejoj. Ili invadas ĝardenojn aŭ fruktoĝardenojn por preni la fruktojn. Ili formas sociajn grupojn de 4-5 birdojn kaj paroj aŭ grupoj ripozas kune en arbotruo. Ĝi estas arborema specio de ĝardenoj kaj arbara kamparo (ne iras surgrunde) kiu manĝas fruktojn, kvankam la idoj estas manĝigataj el insektoj. Foje aliaj barbuloj venas kun ili, ĉar manĝas diferencajn fruktojn laŭ grando. Ili trinkas akvon el arbotruetoj aŭ fendoj. Ili nestumas en arbotruo en seka branĉo aŭ en malnova nesto de pegedo, kie la ino demetas 2 blankajn ovojn, kiuj estos kovataj dum 16 tagoj. La idoj elnestiĝos post ĉirkaŭ 40 tagoj. Tamen oni scias malmulte pri la reproduktado de tiu ĉi specio, kio okazas laŭlonge de multaj monatoj pro la varma teritorio kaj tio varias depende de la regiono, sed ĉiukaze ĉefe inter majo kaj septembro. Ili defendas agreseme la teritorion. Okazas ceremonioj de pariĝado kiu inkludas manĝoferon, kiel ĉe tukanoj.
Estas sufiĉe komuna specio, sed la klarigado en arbaroj de mortaj branĉoj aŭ trunkoj povas endanĝerigi ties vivon, dum planto de fruktoĝardenoj bonfartigas ilin.
Staats
Staats ĝis fino de 2009 estis administra komunumo en Germanio: ekde la 1-a de januaro 2010 ĝi apartenas al la urba komunumo Stendal. La loĝloko troviĝas en la samnoma distrikto Stendal de la federacia lando Saksio-Anhalto. Fine de 2008 la loĝloko havis 257 loĝantojn.
Armilo
Armilo, pli simple kaj fundamente pli ĝuste armo kaj ankaŭ batalilo, povas esti permana aŭ maŝina ilo por defendi sin aŭ ataki iun, kaj ankaŭ por detruo de fortoj aŭ instalaĵoj de malamiko, aŭ simple kiel eventuale uzebla armilo, tio estas efika minaco. Oni uzas armilojn en bataloj inter homoj, kaj ankaŭ en la ĉasado de bestoj. Duarangaj estas aliaj uzoj kiaj sportaj, esploradaj, kolektaj ktp. Armilo estas tiele aparato kiu pliampleksigas la atingokapablon kaj la grandon de forto. Laŭ alia interpreto, armilo povus esti difinita kiel aparatoj kiuj utiligas mekanikajn avantaĝojn por obligi forton.
En atako, la armiloj povas esti uzataj kiel porprema instrumento, per rekta kontakto aŭ pere de la uzado de ĵetaĵoj aŭ pafaĵoj. Tiuj iloj, tiele, gamas el io tiom simpla kiel akrigita bastoneto al kompleksa aglomeraĵo de teknologioj, kiaj la interkontinenta balistika misilo. Oni povas paroli pri bat-armilo, tranĉ-armilo, kiujn oni uzas unu- aŭ dumane (ekz. madzo, glavo). La lanco, pafarko, ŝtonĵetilo funkcias same per homa forto, sed efikas pli disten. La streĉado de arbalesto kaj la katapulto bezonas ankaŭ meĥanikan sistemon. Per kemia forto funkcias la misiloj, raketoj, kanonoj, pafiloj, fusiloj ks. La armiloj povas efiki tra movenergio (pafaĵo) aŭ per kemia energio (eksplodo de bombo aŭ grenado). Netradiciaj armiloj estas la nukleaj armiloj – atombombo, hidrogenbombo –, sed ankaŭ la kemiaj kaj biologiaj armiloj.
Laŭ metafora senco, ajno kapabla okazigi damaĝon povas esti komprenata kiel armilo, kaj tiusence oni interpretas ankaŭ la disvolvigon de la psikologia milito dum la militoj de la 20a jarcento. Kiel ekzemplo: la aviadiloj Junkers Ju 87, konataj kiel "Stukas" funkciigis siajn hupojn dum la plonĝo-bombardadoj por plie timigi la atakitojn.
Pli ĵuse, oni inventis nemortigajn armilojn, desegnitaj por esti uzataj fare de preskaŭmilitaj grupoj, policoj aŭ eĉ luktantaj trupoj, kaj kies celo estas okazigi damaĝojn sufiĉajn por neutraligi kontraŭanton (aŭ fuĝinton) sen okazigi la morton kaj malpliigante sian efikon sur la medio. Tamen ankaŭ tiuj, en precizaj okazoj, eĉ nevole, povas okazigi mortojn eĉ neatendite, ekzemple pro koratako, frapon en grava organo ktp. En la praktiko, oni komprenas ke ajna elemento kapabla damaĝi povus esti konsiderata armilo (eĉ se tio ne estas ties ĉefa funkcio), depende de la cirkonstancoj kaj celoj de ties uzado. Simila kriterio estas konsiderita en Juro, kie la pugno, kvankam ties tuja funkcio ne estas grava damaĝo, povas esti konsiderata armilon, kaj fakte tro ofte ĝi okazigismortojn, kvankam foje nevole. Tamen laŭ la aktuala puna juro de multaj landoj, artefako ne povas esti konsiderata armilo se ĝi ne estis kreita por la specifa celo ataki aŭ defendi.
Teoria koncepto
Oni difinas ĝenerale armilon kiel objekto aŭ instrumento kiu utilas por ataki aŭ defendi. La baza funkcio de armilo ne ŝanĝis ekde la antikveco. La armiloj faras unu aŭ pliajn agojn inter la jenaj:
La armiloj povas esti poratakaj -taŭgaj por ke la transformo de energio venu sur celo-, aŭ pordefendaj, intencitaj al neutraligo, evito aŭ almenaŭ absorbado de parto de la energio ke malamiko povus koncentri sur iu.
Historio de armo kaj armado
La uzo de objektoj kiel armiloj estis observita inter ĉimpanzoj, kondukante al konjekto ke fruaj prahomoj unue komencis uzi armilojn jam antaŭ kvin milionoj da jaroj. Tamen, tio ne povas esti konfirmita uzante fizikan indicon ĉar maleoj, lancoj, kaj neformitaj ŝtonoj ne forlasis malambiguan registron. La plej fruaj malambiguaj armiloj trovitaj estas la Ĵetlancoj de Schöninger: nome ok lignaj ĵetadlancoj datitaj el antaŭ pli ol 300,000 jaroj.
Antikva kaj klasika armado
Antikvaj armiloj estis evoluaj plibonigoj de antaŭ nelonge neolitikaj iloj, sed tiam signifaj plibonigoj en materialoj kaj kreaj teknikoj kreis serion de revolucioj en armea teknologio. La evoluo de metalo prilaborita, komenciĝis per la uzado de kupro dum la Ĥalkolitiko (proksimume 3,300 a.K.) kaj sekvis baldaŭ per bronzo kondukante al la bronzepoka glavo kaj similaj armiloj. La unuaj defendaj strukturoj kaj fortikaĵoj aperis en la Bronzepoko, indikante pliigitan bezonon de sekureco. Armiloj dizajnitaj por rompi fortikaĵojn baldaŭ sekvis poste, ekzemple la ramo jam estis en uzo antaŭ 2500 a.K.
Kvankam fruaj ferepokaj glavoj ne estis pli bonaj ol siaj bronzaj antaŭaĵoj, post kiam ferkonstruado evoluiiĝis, ĉirkaŭ 1200 a.K. en Afriko sude de Saharo, fero komencis esti uzita vaste en armilproduktado.
Malsovaĝigo de la ĉevalo kaj ĝeneraligita uzado de spokitaj radoj antaŭ ĉ. 2000 a.K., kondukis al la malpeza, ĉevalmovita armea ĉaro. La moviĝeblo disponigita per armeaj ĉaroj estis grava dum tiu epoko. Spok-konveksa armeaĉara uzokutimo pintis ĉirkaŭ 1300 a.K. kaj tiam malkreskis, ĉesante esti armee signifa ekde la 4-a jarcento a.K.
Kavalerio evoluis post kiam ĉevaloj estis breditaj por apogi la pezon de viro. La ĉevalo etendis la intervalon kaj pliigis la rapidecon de atakoj. La invento de piedingo kaj ties disvastigo al Eŭropo fare de centraziaj popoloj plifortiĝis la rolon de kavalerio en armeoj. Tiele tre ofte iloj aŭ helpiloj kiuj ne havas kiel unurangan funkcion ataki aŭ defendi povas konstribui al efika uzado de aliaj armiloj, kio igas ilin iel ankaŭ armiloj.