La_KOVIM-19-kronvirusa_pandemio_de_2020_en_Hungario
Eventoj
Fine de decembro 2019 okazis en la ĉinia Vuhano neklarigeblaj virusaj malsaniĝoj kun pneŭmonito. Ĉi tiu fine de 2019 aperinta kronvirusa malsano diskoniĝis poste sub la nomo KOVIM-19, kaj signifis la komencon de nova pandemio, kaŭzita de nekonata patogenaĵo, la nova homa kronviruso (SARS-KoV-2) . Ankaŭ SARS-KoV-2, kiel la plimulto de infektoj, kaŭzitaj de virusoj, elvokas programitan formorton de ĉeloj (apoptozon). Komplikaĵo de la nova infekto sen konata terapio estas pneŭmonito (akuta spirorgana distresa sindromo, ARDS, sepsa ŝoko, rena insuficienco). En plej malbona kazo la malsanulo povas fali en staton de spira insuficienco, kaj en kelkaj kazoj eĉ per spiriga aparato ne eblas certigi la necesan kvanton aŭ ekvilibron da spirgasoj (homeostazo de oksigeno/karbona dioksido), kaj sekve de tio povas okazi morto. Ĉar la pandemio de KOVIM-19 eksplodis komence en la estiĝloko de la epidemio, en la ĉinia urbo Vuhano kaj regiono de la gubernio Hupejo, la 2an de februaro estis veturigitaj hejmen (tra Francio) hungaroj, vivantaj tie kaj volantaj veni hejmen. La sep personoj estis por 14 tagoj kvarantenigitaj, ĉar tiel longa estas la konate plej longa tempo de latento de la malsano, kaŭzanta novtipan pneŭmoniton. Kiuj restis sanaj dum la sekvaj 14 tagoj, estis ellasitaj la 16an de februaro el la kvaranteno. Sekve de la eventoj, informoj pri la disvastiĝo de la kronviruso, en februaro de 2020 komencis manki en la hungariaj vendejoj, kiel en aliaj partoj de la mondo, vizaĝmaskoj kaj daŭremaj nutraĵoj. Laŭ Tamás Schanda, parlamenta kaj strategia ŝtatsekretario de la Ministerio pri Novigoj kaj Teknologio „la registaro komprenas la timon de la homoj, sed laŭ fakuloj estas nemotivite kaj superflue akumuli daŭremajn nutraĵojn. Sed ĉi tiu „akumula paniko” baldaŭ mildiĝis: kiam en marto la viruso aperis, ĝi ne plu kaŭzis signifajn perturbojn en la komerco. La 4an de marto 2020 la hungara registaro ekfunkciigis sian oficialan informan retpaĝaron kaj simil-teman sed teknike sendependan fejsbukan paĝaron. Malgraŭ admonoj de la operacia stabo al sinreteno, respondeca konduto, okazis polica dispono kontraŭ 30-jara sekurecgardisto kun abiturienta diplomo, ĉar li disvastigis falsan informon tra Interreto pri disponoj rilataj al la epidemio. La viruson, jam izolitan en eksterlandaj laboratorioj hungaraj esploristoj izolis unuafoje la 17an de marto en la Nacia Sekureca Laboratorio de la Nacia Sanitara Centro (NNK) el muestro de hungara malsanulo, por reprodukti kaj povi uzi ĝin por la hungara vakcinesplorado. Ĉi tiun fakton konigis la tutlanda sanofica ĉefkuracisto dum gazetara konferenco de la operacia stabo, respondeca por la defendo kontraŭ la kronvirusa infekto. Laŭ la fakulo kreiĝis per tio eblo ankaŭ por hungariaj scienculoj trovi vakcinon, evoluigi kaj elprovi novajn kontraŭvirusajn terapiojn kaj evoluigi vakcinadon. Por la hungara vakcinesplorado estis kreita konsorcio kun la partopreno de la Imunologia Katedro de la Naturscienca Fakultato de la Budapeŝta Universitato Eötvös Loránd (ELTE), la Biologia Instituto de la Naturscienca Fakultato de la Universitato de Pécs (PTE), kaj fakuloj de la firmaoj Richter Gedeon Nyrt. kaj ImmunoGenes Kft.'', faranta bioteknologiajn evoluigojn je internacia nivelo. Laŭ Imre Kacskovics, gvidanto de la ''Imunologia Katedro de ELTE la evoluigenda medicinaĵo estas ankoraŭ ne vakcino, ĝi certigos nur mallongtempan pasivan imunecon, sed ĝi mem ne kapabligas la organismon, mem lukti kontraŭ la patogenaĵo. Kelkajn tagojn post la sukcesa izolado la virusologoj de la Bioinformadika Esplorteamo de la Esplorcentro de PTE trovis ankaŭ la hungarian genomon de la nova homa kronviruso SARS-KoV-2, kiu ebligas pluajn kompleksajn evoluigajn esplorojn kaj ankaŭ specifan evoluigon de medikamento. La hungara esplorteamo planas kreon de dukomponanta proteinbaza preparaĵo, kaj laboras pri kreo de medikamento, kiu neŭtraligos la enorganismajn kronvirusojn kaj detruas la ĉelojn, infektitajn de la kronviruso. La tuta laborprocezo sub la direktado de Gábor Kemenesi estas plenumita de Péter Urbán, Gábor Endre Tóth kaj Robert Herczeg. Post kiam meze de marto la epidemio reduktiĝis en Ĉinio, en la malproksim-orienta lando fariĝis amasego de sanitaraj rimedoj superfluaj. Da ili diversaj landoj aĉetis mondvaste grandajn kvantojn. En Hungario alvenis la unua liveraĵo la 23an de marto el Ĉinio: 82 000 medicinaj vizaĝmaskoj kaj 30 050 pecoj da ŝirmovestoj. Sekvatage novaj 100 000 ŝirmovestoj, 100 000 paroj da gantoj, 100 000 testiloj, 86 spirigaj aparatoj kaj pli ol 3 milionoj da medicinaj vizaĝmaskoj alvenis en la lando. Kaj la 28an novaj 27 tunoj da ŝirmekipaĵoj. La 4an de aprilo 4 milionoj da vizaĝmaskoj, 400 000 ŝirmovestoj, 100 000 ŝirmokulvitroj, 30 000 paroj da gantoj kaj pli ol 6000 vitroplastaj vizaĝoŝildoj estis la kargo de novaj aviadiloj, kiuj alvenis en Budapeŝto, sed ankaŭ en la postaj tagoj daŭre alvenis novaj kaj pli novaj liveraĵoj. Meze de aprilo estis liveritaj ekzemple dum 24 horoj 10,7 milionoj da vizaĝmaskoj, 24 600 izolaj manteloj kaj 900 litroj da desinfektaĵo, poste 1,5 milionoj da ŝirmovestoj, 100 000 paroj da gantoj, 50 000 virustestiloj kaj 200 spirigaj aparatoj. Post la enkonduko de vojaĝaj limigoj multaj hungaraj civitanoj restis eksterlande, por ilia hejmenvenigo la ministerio pri eksteraj aferoj donis helpon. La abiturientaj ekzamenoj okazis sub rigoraj sekurecaj aranĝoj. Krom kelkaj esceptoj estis okazigitaj nur skribaj abiturientaj ekzamenoj, sed la partopreno ankaŭ ĉi-okaze ne estis deviga: kiu ne bezonis ĝin por la enskribiĝo en universitato, tiu povis prokrasti ĝin por aŭtuno. Por la ekzamenoj, komenciĝantaj la 4-an de majo la lernantoj kaj instruistoj ricevis vizaĝomaskojn, mandesinfektaĵoj estis elmetitaj en la lernejoj, kaj en unu ĉambro povis restadi nur 10 lernantoj, tenante ŝirmodistancon de unu kaj duona metroj inter si. Ekde la komenco de majo komenciĝis amasa testado en la lando. Sub la gvido de la Universitato Semmelweis kunlabore de pluraj provincaj institutoj oni petis ĉ. 18 000 homojn por partopreno en la virusa testado. Ilia elekto okazis laŭ statistikaj kalkuloj, tiel la samplo (specimeno) povas esti konsiderata reprezenta, el ĝi oni povas tiri konkludojn pri tio, kiom da homoj estas en grupigoj laŭ aĝogrupoj, regionoj kaj komunumaj tipoj en la lando, kiuj eĉ sen simptomoj portas en si la malsanon aŭ jam transmisiis ĝin. Same komence de majo malfermiĝis laŭ eksterlanda modelo la unua testostacio por aŭtoveturantoj en Budapeŝto, kie (kontraŭ pago) kiu ajn povis esti ekzamenata dum kelkaj minutoj.