cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Friedrich Nietzsche
Nietzsche estis unue influita de lia studado de filologio (La naskiĝo de la tragedio) kaj de antaŭaj filozofoj, interalie tre notinde Schopenhauer kaj lia nocio de "Volo de vivo". Sed Nietzsche fariĝis ege fama ĉefe pro siaj grandaj atakoj kontraŭ ĉia ajn moralo kaj specife kontraŭ la kristanisma moralo (La Kontraŭ-Kristo).
Nietzsche estis tute portata de sia filozofio kaj plej alte konscia de tio, li vivis sian filozofion, li estis sia filozofio. Pro liaj akraj kaj fortegaj atakoj oni foje miskomprenis la filozofion de Nietzsche, opiniante ke ĝi estas nur atako kaj detruo de la ĝisnuna moralo. (La krepusko de la idoloj, Preter bono kaj malbono). Sed Nietzsche ne estis nur atakanta. Li aspiris al liberiĝo de la homo kaj de lia profunda ĝojo al vivo (Matenruĝo, La ĝoja scienco, Tiel parolis Zaratustra).
Junaĝo (1844–1869)
Friedrich Nietzsche naskiĝis la 15-an de oktobro 1844 en Röcken, vilaĝo ĉe Lützen en la prusa provinco Sachsen, la nuntempa Saksujo-Anhalto. Liaj gepatroj estis la luterana pastro Carl Ludwig Nietzsche kaj ties edzino Franziska, naskiĝinta Oehler (1826–1897). Ekde la reformacio en la 16-a jarcento la familio Nietzsche en Saksujo estas dokumentita evangeliisma. En la familio de la patro kaj de la patrino ekzistis multaj evangeliismaj sacerdotoj. Lian personan nomon elektis lia patro honore al la prusa reĝo Frederiko Vilhelmo la 4-a de Prusujo, kies 49-an naskiĝdatrevenon oni festis en lia naskiĝtago.
Nietzsche men asertis en epistoloj kaj en "Ecce Homo" ke liaj prapatroj estis polaj nobeloj. Władysław Tatarkiewicz mem skribas en dua volumo de "Historio de filozofio": Li estis germano sed pri pola deveneco de pola familio Nicki. Postaj esploroj tamen ne konfirmis tion, sed montris ke lia familio de 19-a ĝis 16-a jarcento estis tute germana.
En 1846 naskiĝis lia fratino Elisabeth. Post la morto de la patro en 1849 kaj de pli juna frato Ludwig Joseph (1848–1850) la familio translokiĝis al Naumburg. La posta justickonsilisto Bernhard Dächsel nomumiĝis oficiale kuratoro de la gefratoj Friedrich kaj Elisabeth.
De 1850 ĝis 1856 Nietzsche vivis en la naumburga virina hejmo kune kun siaj patrino kaj fratino, avino kaj du needziniĝintaj onklinoj de la patra flanko, kaj servistino. Nur la heredaĵo de la avino mortinta en 1856 ebligis al la patrino lupreni apartamenton por si mem kaj siaj gefiloj. La juna Nietzsche vizitis komence ĝeneralan knabolernejon, kie li sentis sin izolita; sekve li estis sendita al privata lernejo, kie li amikiĝis al Gustav Krug kaj Wilhelm Pinder, ambaŭ el konataj familioj. Post la privata edukiĝo li vizitis ekde 1854 la katedralan gimnazion de Naumburg. Post kiam oni rimarkis lian talenton pri muza kaj lingva fakoj, li rajtis daŭrigi sian lernadon de 1858 ĝis 1864 en la fama regiona internulejo Pforta. Tie li amikiĝs al Paul Deussen kaj Carl von Gersdorff. Li tre diligente studis. Libertempe li verkis poemojn kaj muzikaĵojn. En tiu lernejo li vastigis siajn konojn kaj sciojn per edukiĝo kaj legado de literaturo. Tiam Nietzsche renkontis la pli aĝan, iam politike engaĝitan poeton Ernst Ortlepp, kies personeco impresis la senpatran knabon. Instruistoj, kiujn Nietzsche aparte ŝatis, kaj kun kiuj li restis en kontakto poste estis Wilhelm Corssen, la posta lernejestro Diederich Volkmann kaj Max Heinze, kiu iĝis en 1897, kiam Nietzsche estis deklarita nerespondebla, ties kuratoro.
En la vintra semestro 1864/65 Nietzsche komencis studi klasikan filologion kaj evangeliisman teologion ĉe la universitato de Bonn, interalie ĉe Wilhelm Ludwig Krafft. Kune kun Deussen li aliĝis al la studentaro Bonner Burschenschaft Frankonia, kiun li forlasis unu jaron poste, ĉar la grupa vivo malplaĉis al li. Krom studado li legis verkojn de disĉiploj de Hegelo, kiel La vivo de Jesuo de David Friedrich Strauß, La eco de kristanismo de Ludwig Feuerbach aŭ kritikoj de la evangelioj de Bruno Bauer. Tio decidigis lin forlasi la teologian studadon post unu semestro.
Nietzsche volis koncentriĝi tiam je la klasika filologio, sed ne kontentis pri sia situacio en Bonn. Li translokiĝis al Leipzig post kiam lia profesoro pri filologio Friedrich Ritschl translokiĝis tien sekve de la bonna disputo de filologoj. En la sekvaj jaroj Nietzsche iĝis la plej bona studanto de Ritschl, kvankam en Bonn li prefere sekvis lian konkuranton Otto Jahn. Ritschl estis verŝajne portempe ankaŭ patrofiguro por Nietzsche, antaŭ ol Richard Wagner iel transprenis tiun rolon.
Oktobre de la jaro 1865 iom antaŭ la komenco de la studado en Leipzig, Nietzsche pasigis du semajnojn en Berlino ĉe la familio de sia kunstudanto Hermann Mushacke. Ties patro, Eduard Mushacke, partoprenis en la 1840-aj jaroj diskutrondon de Bruno Bauer kaj Max Stirner. Estas probable, ke Nietzsche tiam sciis pri la konata libro de Stirner publigita en 1845, Der Einzige und sein Eigentum (La nura kaj sia posedaĵo), sed ne pruveblas. Ĉiuokaze tuj poste Nietzsche alproksimiĝis al filozofo, kiu estis tre fore de Stirner kaj novhegelismo: nome Arthur Schopenhauer. Alia filozofo, kiun li malkovris en sia Leipziga epoko estis Friedrich Albert Lange, kies Geschichte des Materialismus (Historio de materiismo) aperis en 1866. Unue tamen Nietzsche daŭrigis sian filologan studadon. En tiu epoko li amikiĝis al sia kunstudanto Erwin Rohde.
Nietzsche sukcesis eviti en la tiel nomata germana milito inter Prusujo kaj Aŭstrujo, en kiu Leipzig estis sub prusia okupado, soldatiĝi, sed en 1867 li devis militservi kiel unujara volontulo ĉe la prusa artilerio en Naumburg. Post grava rajdakcidento marte 1868 li ne plu kapablis militservi. Li uzis la periodon de kuracado kaj ripozado por pliaj filologiaj laboroj, kiujn li daŭrigis en sia lasta studjaro. Estis gravege lia unua renkontiĝo kun Richard Wagner en la jaro 1868.
Profesoro en Bazelo (1869–1879)
Laŭ rekomendo de Friedrich Ritschl kaj helpe de Wilhelm Vischer-Bilfinger Nietzsche iĝis en 1869 eksterordinara profesoro pri klasika filologio ĉe la Universitato de Bazelo eĉ antaŭ li ricevis honore sian promocion kaj habilitiĝon. Inter liaj taskoj estis ankaŭ la instruado ĉe la bazela gimnazio ĉe la Münsterplatz (Pädagogium). Li estis tiam nur 24-jaraĝa. Li ricevis la honoran doktorigon el la Universitato de Lepsiko en Marto 1869, denove kun helpo de Ritschl.
Spite tiun proponon en epoko kiam li estis konsideranta lasi filologion por scienco, li akceptis. Ĝis tiam, Nietzsche estis inter la plej junaj al la nomumitaj klasik-profesoroj registritaj.
La planita doktoriga disertacio de Nietzsche de 1870 nome, "Kontribuo al la studo kaj kritiko de la fontoj de Diogeno Laertio" ("Beiträge zur Quellenkunde und Kritik des Laertius Diogenes"), ekzamenis la originojn de la ideoj de Diogeno Laertio. Kvankam ĝi neniam estis prezentita, ĝi estis poste publikgita kiel gratulationsschrift ('gratulpublikaĵo') en Bazelo. Inter 1868 kaj 1870, li publikigis du aliajn studojn pri Diogeno Laertio: Pri la fontoj de Diogeno Laertio (De Fontibus Diogenis Laertii) Parto I (1868) & Parto II (1869); kaj Analecta Laertiana (1870).
Antaŭ translokiĝi en Bazelon, Nietzsche rezignis pri sia Prusia ŝtataneco: dum la cetero de sia vivo li restis oficiale senŝtatano.
Tamen, Nietzsche militservis en la Prusiaj fortoj dum la Franc-Prusia Milito (1870–1871) medicina helpanto. En sia mallonga tempo en la militistaro, li spertis multon kaj atestis la traŭmatajn efikojn de la batalo. Li ankaŭ ekhavis difterion kaj disenterion. Walter Kaufmann spekulativis, ke li eble ekhavis ankaŭ sifilison en brodelo kun siaj aliaj tiamaj infektoj. Reveninte al Bazelo en 1870, Nietzsche observis la establadon de la Germana Imperio kaj la sekvan politikon de Otto von Bismarck kiel eksterlandano kaj kun ioma grado de skeptikismo pri ilia aŭtenteco. Lia inaŭgura prelego en la universitato estis "Homero kaj la klasika filologio". Nietzsche renkontiĝis ankaŭ kun Franz Overbeck, profesoro de teologio kiu restis lia amigo laŭlonge de tuta sia vivo. Afrikan Spir, malmulte konata rusa filozofo responsa pri la verko de 1873 Penso kaj realo kaj kolego de Nietzsche, la fama historiisto Jacob Burckhardt, kies prelegoj Nietzsche ĉeestis, ekfaris gravan influon sur li.
Nietzsche jam estis renkontinta kun Richard Wagner en Leipzig en 1868 kaj poste kun la edzino de Wagner, nome Cosima. Nietzsche ege admiris ambaŭ kaj dum sia epoko en Bazelo ofte vizitis la hejmon de Wagner en Tribschen en Lucerno. La Wagner-oj enkondukis Nietzsche en sia plej intima cirklo — en kiu elstaris Franz Liszt, kiun Nietzsche amuze priskribis tiel: "Liszt aŭ la arto kuri post virinoj!" Nietzsche ĝuis la atenton kiun li havigis al la starto de la Festivalo de Bayreuth. En 1870, li donacis al Cosima Wagner la manuskripton de "La naskiĝo de la tragedio" kiel naskiĝtaga donaco. En 1872, Nietzsche publikigis sian unuan libron, nome La naskiĝo de la tragedio. Tamen, liaj kolegoj tiukampe, kiel Ritschl, esprimis malmultan entuziasmon por la verko en kiu Nietzsche abandonis la klasikan filologian metodon favore al pli spekulativa alproksimiĝo. En sia polemika Filologio de la Futuro, Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff malgrandigis la ricevon de la libro kaj pliigis ĝian notindecon. Reage, Rohde (tiam profesoro en Kiel) kaj Wagner venis en defendo de Nietzsche. Nietzsche malferme rimarkis pri la izoligo kiun li sentis ene de la filologia komunumo kaj klopodis malsukcese transiri al posteno en filozofio en Bazelo.
En 1873, Nietzsche ekakumulis notojn kiuj estos postmorte publikigitaj kiel Filozofio en la tragika epoko de la grekoj. Inter 1873 kaj 1876, li publikigis kvar separatajn longajn eseojn: "David Strauss: la konfesisto kaj la verkisto", "Pri la uzo kaj misuzo de la historio por la vivo", "Schopenhauer kiel edukisto", kaj "Richard Wagner en Bayreuth". Tiuj kvar eseoj poste aperis en kolektita eldono sub la titolo Fruaj meditaĵoj. Tiuj eseoj kunhavis la orientigon al kultura kritiko, defiante la disvolvigante germanan kulturon sugestitan de Schopenhauer kaj Wagner. Dum tiu tempo en la etoso de la Wagner-oj, li renkontiĝis kun Malwida von Meysenbug kaj Hans von Bülow. Li ekamikiĝis ankaŭ kun Paul Rée kiu, en 1876, influis lin por rezigni pri la pesimismo de sia fruaj verkoj. Tamen, li estis tre seniluziiĝinta pro la Festivalo de Bayreuth de 1876, kie la banaleco de la spektakloj kaj la malalta nivelo de la publiko elpelis lin. Li estis seniluziiĝinta ankaŭ pro la ĉampioneco kiun estis farinta Wagner por la "Germana kulturo", kiun Nietzsche sentis kiel kontraŭdiro same kiel la celebro de Wagner de sia famo inter la germana publiko. Ĉio tio kontribuis al lia posta decido malproksimiĝi el Wagner.
Per la publikigo en 1878 de Homa, tro homa (libro de aforismoj gamantaj el metafiziko tra moralo ĝis religio), nova stilo de la verkado de Nietzsche iĝis evidenta, tre influita de la verko de Afrikan Spir nome Penso kaj realo same kiel la reago kontraŭ la pesimisma filozofio de Wagner kaj Schopenhauer. Ankaŭ la amikeco de Nietzsche kun Deussen kaj malvarmiĝis. En 1879, post grava malboniĝo de lia sano, Nietzsche devis rezigni pri sia posteno en Bazelo. Ekde sia infanaĝo, variaj subitaj malsanoj estis suferinta lin, kiel momentoj de malsufiĉa vidkapablo kiuj lasis lin preskaŭ blinda, migrenaj kapdoloroj, kaj violentaj misdigestoj. Rajdakcidento en 1868 kaj malsanoj en 1870 eble pligravigis tiujn persistajn kondiĉojn, kiuj plue suferigis lin tra siaj jaroj en Bazelo, devigante lin fari pli longajn kaj longajn feritempojn ĝis la regula laboro iĝis malebla.
Sendependa filozofo (1879–1888)
Vivtenante sin el sia pensio el Bazelo kaj el helpo el amikoj, Nietzsche veturis ofte por trovi klimatojn pli konvenajn al sia sano kaj vivis ĝis 1889 kiel sendependa aŭtoro en diversaj urboj. Li pasigis multajn somerojn en Sils Maria ĉe St. Moritz en Svisio. Li pasigis vintrojn en la italaj urboj Ĝenovo, Rapallo, kaj Torino kaj en la franca urbo Nice. En 1881, kiam Francio okupis Tunizion, li planis veturi al Tunizo por vidi Eŭropon el ekstero sed poste abandonis tiun ideon, probable pro santialoj. Nietzsche foje revenis al Naumburg por viziti siajn samfamilianojn, kaj, speciale dum tiu epoko, li kaj lia fratino havis ripetitajn periodojn de konflikto kaj reamikiĝo. Ŝi jarojn poste iĝos naziisma.
Estante en Ĝenovo, la malbona vidkapablo de Nietzsche kondukis lin esplori la uzadon de skribmaŝinoj kiel rimedo pluverki. Oni scias, ke li klopodis uzi la Schreibkugel "Hansen Writing Ball", tiutempa skribmaŝino. Finfine, iama studento lia, Peter Gast, iĝis privata sekretario de Nietzsche. En 1876, Gast transkribis la implikigitan, preskaŭ nelegeblan manskribadon de Nietzsche la unuan fojon kun Richard Wagner en Bayreuth. Li poste transkribis kaj provlegis la gale-kompostaĵon por preskaŭ la tutan verkaron de Nietzsche. Almenaŭ en unu okazo, la 23an de Februaro 1880, la kutime malriĉa Gast ricevis 200 markojn el sia komuna amiko, Paul Rée. Gast estis unu el la tre malmultaj amikoj al kiuj Nietzsche permesis kritiki lin. Responde plej entuziasme al Also Sprach Zarathustra ('Tiele parolis Zaratuŝtro '), Gast sentis necesa indiki, ke tio kio estis priskribita kiel "superfluaj" homoj estis fakte tre necesaj. Li metis en la listo de tiuj nombraj tiaj personoj Epikuron, por ekzemplo, kiu devis fidi sian simplan dieton al fromaĝo el kaprino.
Je la fino de sia vivo, Gast kaj Overbeck restis konsistente fidindaj amikoj. Malwida von Meysenbug restis kiel patrineca patrono eĉ ekster la etoso de la Wagner-oj. Baldaŭ Nietzsche faris kontakton kun la muzik-kritikisto Carl Fuchs. Nietzsche estis en la komenco de la pinto de sia plej produktiva periodo. Komence per Homa, tro homa en 1878, Nietzsche publikigis unu libron aŭ gravan parton de libro ĉiujare ĝis 1888, lia lasta verkojaro; tiun jaron, li kompletigis kvin.
En 1882, Nietzsche publikigis la unuan parton de La gaja scienco. Tiun jaron li ankaŭ renkontiĝis kun Lou Andreas-Salomé, tra Malwida von Meysenbug kaj Paul Rée.
La patrino de Salomé portis ŝin al Romo kiam Salomé estis 21-jaraĝa. En literatura salono en la urbo, Salomé konatiĝis kun Paul Rée. Rée proponis al ŝi geedzecon, sed ŝi, anstataŭe, proponis al ŝi, ke ili vivu kaj studu kune kiel "frato kaj fratino", kun alia homo akompananta, kie ili povus establi edukan komunumon. Rée akceptis la ideon kaj sugestis, ke ili estu aligita de ilia amiko Nietzsche. Ambaŭ renkontiĝis kun Nietzsche en Romo en Aprilo 1882, kaj oni supozas, ke Nietzsche tuj enamiĝis de Salomé, same kiel Rée estis farinta. Nietzsche petis Rée proponi geedzecon al Salomé, kion ŝi malakceptis. Ŝi estis interesita en Nietzsche kiel amiko, sed ne kiel edzo. Nietzsche tamen estis kontenta aliĝi kun Rée kaj Salomé al veturado tra Svisio kaj Italio kune, planante ilian komunumon. La tri veturis kun la patrino de Salomé tra Italio kaj konsideris kie ili povus establi sian komunumon. Ili intencis munti sian komunumon en abandonita monaĥejo, sed ili ne trovis taŭgan lokon tiucele. La 13an de Majo, en Lucerno, kiam Nietzsche estis sola kun Salomé, li proponis geedziĝon al ŝi denove, kion ŝi malakceptis. Li tamen estis feliĉa pluigi la planojn por eduka komunumo. Post malkovri la situacion, la fratino de Nietzsche Elisabeth determiniĝis elpreni Nietzsche for el la "nemorala virino". Nietzsche kaj Salomé pasigis la someron kune en Tautenburg en Turingio, ofte kun la fratino de Nietzsche Elisabeth kiel matura akompananto. Salomé informis, ke li petis ŝin geedzecon tri apartajn fojojn kaj ke ŝi ĉiam malakceptis, kvankam la fidindecon de ŝiaj informoj de okazaaĵoj estas dubinda. Alveninta en Lepsikon, (Germanio) en Oktobro, Salomé kaj Rée separiĝis el Nietzsche post iela elrompo inter Nietzsche kaj Salomé, en kiu Salomé kredis, ke Nietzsche estis despere enamiĝinta je ŝi.
Inter renovigitaj atakoj de malsano, vivante en preskaŭ-izoligo post elrompo disde siaj patrino kaj fratino pro la afero de Salomé, Nietzsche foriris al Rapallo, kie li verkis la unuan parton de Tiele parolis Zaratuŝtro en nur dek tagoj. Ĉirkaŭ 1882, Nietzsche estis uzanta grandajn dozojn de opio, sed eĉ tiel li estis havanta problemojn por bone dormi. En 1883, estante en Nice, li skribis siajn proprajn preskribojn por la mildiganta kloralhidrato, subskribante ilin kiel "Dro. Nietzsche".
Li apartiĝis el la influo de Schopenhauer, kaj post li tranĉis siajn sociajn ligojn disde Wagner, Nietzsche havis malmultajn restantajn amikojn. Tiam, kun la nova stilo de Zaratuŝtro, liaj verkoj iĝis eĉ pli aliecigaj, kaj la merkato ricevis ilin ĝis grado postulita nur pro ĝentileco. Nietzsche rekonis tion kaj plutenis sian solemecon, kvankam li ofte plendis pro tio. Liaj libroj restis ege nevenditaj. En 1885, li presis nur 40 ekzemplerojn de la kvara parto de Zaratuŝtro kaj devis distribui parton el ili inter proksimaj amikoj, kiel Helene von Druskowitz.
En 1883, li klopodis kaj malsukcesis akiri instrupostenon en la Universitato de Lepsiko. Laŭ letero kiun li skribis al Peter Gast, tio okazis pro lia "sinteno al kristanismo kaj lia koncepto de Dio".
En 1886, Nietzsche rompis el sia eldonisto Ernst Schmeitzner, malkontenta pro liaj antisemitaj opinioj. Nietzsche vidis siajn verkojn kiel "komplete entombigitaj kaj en tiu antisemita marĉo" de Schmeitzner — asociante la eldoniston kun movado kiu estos "poste malakceptita per malvarma malaprezo fare de ajna sensiva menso". Li tiam presis Trans bono kaj malbono je sia propra elspezo. Li ankaŭ akiris la publikigajn rajtojn de siaj pli fruaj verkoj kaj laŭlonge de la venonta jaro li eldonis duajn eldonojn de La nasko de tragedio, Homa, tro homa, Mateniĝo, kaj de La gaja scienco kun novaj prefacoj kiuj metis la kernon de lia verkaro en pli koheran perspektivon. Krome, li vidis sian verkaron kiel kompletigita por ioma tempo kaj esperis, ke tuj oni disvolvigos pli ampleksan legantaron. Fakte, la intereso por la pensaro de Nietzsche ja pliiĝis en tiu epoko, kvankam tre malrapide kaj apenaŭ percepteble de li mem. Dum tiuj jaroj Nietzsche renkontiĝis kun Meta von Salis, Carl Spitteler, kaj Gottfried Keller.
En 1886, lia fratino Elisabeth edziĝis al la antisemita Bernhard Förster kaj veturis al Paragvajo por fondi Nueva Germania, nome "ĝermanecan" kolonion. Pere de korespondado, la rilato de Nietzsche kun Elisabeth pluis tra cikloj de konfliktoj kaj reamikigo, sed ili renkontiĝis denove nur post lia falo. Li plue havis oftajn kaj dolorajn atakojn de malsano, kiuj faris longdaŭran laboron malebla.
En 1887, Nietzsche verkis la polemikan La genealogio de moralo. Dum la sama jaro, li trafis la verkojn de Fjodor Dostojevskij, al kiuj li tuj sentis fortan afinecon. Li ankaŭ interŝanĝis leterojn kun Hippolyte Taine kaj Georg Brandes. Brandes, kiu estis ekinstruinta la filozofion de Søren Kierkegaard en la 1870-aj jaroj, verkis al Nietzsche petante lin legi Kierkegaard, al kio Nietzsche respondis, ke li venos al Kopenhago kaj legos la verkojn de Kierkegaard kun li. Tamen, antaŭ plenumi tiun promeson, Nietzsche deklivis tro forte en malsanecon. Komence de 1888, Brandes faris en Kopenhago unu el la unuaj prelegoj pri la filozofio de Nietzsche.
Kvankam Nietzsche estis jam anoncinta en la fino de La genealogio de moralo novan verkon kun la titolo La volo al potenco: Klopodo de transvalorigo de ĉiuj valoroj, ŝajne li estis abandoninta tiun ideon kaj, anstataŭe, li uzis kelkajn el la skizaj fragmentoj por komponi La sunsubiro de idoloj kaj La Antikristo en 1888.
Lia sano pliboniĝis kaj li pasigis la someron tre bonfarte. En la aŭtuno de 1888, liaj verkoj kaj leteroj ekmontris pli altan estimon de sia stato kaj "fato". Li superkalkulis la pliiĝantan reagon al siaj verkoj, tamen, speciale pro la ĵusa polemika, La afero Wagner. Je sia 44a naskiĝtago, finkompletiginte la verkojn La sunsubiro de idoloj kaj La Antikristo, li decidis verki la membiografion Ecce Homo. En ties prefaco — kio sugestas, ke Nietzsche estis bone konscia pri la interpretaj malfacilaĵoj kiujn lia verko generus — li deklaras, "Aŭskultu min! Ĉar mi estas tia kaj tia persono. Super ĉio, ne konfuzu min por iu alia." Decembre, Nietzsche ekkorespondis kun August Strindberg kaj pensis, ke, per malgranda internacia elrompo, li sukcesus reaĉeti siajn fruajn verkojn el la eldonisto kaj havi ilin tradukitajn al aliaj eŭropaj lingvoj. Krome, li planis la publikigon de la kompilaĵo Nietzsche contra Wagner kaj de la poemojn kiuj formis lian kolekton Dionysos-Dithyramben.
Frenezeco kaj morto (1889–1900)
La 3-an de januaro 1889, Nietzsche suferis mensan perturbon. Du policanoj alproksimiĝis al li post li okazigis publikan tumultan surstrate en Torino, Italio. Kio vere okazis restas nekonata, sed ofte ripetita rakonto el tuj post lia morto asertas, ke Nietzsche atestis la vipadon al ĉevalo en la mala pinto de la Piazza Carlo Alberto, kuris al la ĉevalo, ĉirkaŭis per siaj brakoj la kolon de la ĉevalo por protekti ĝin, kaj poste falis surgrunden.
En la sekvaj tagoj, Nietzsche sendis mallongajn skribaĵojn — konatajn kiel Wahnzettel (laŭvorte "Seniluziigaj notoj") — al nombraj amikoj inter kiuj Cosima Wagner kaj Jacob Burckhardt. Plej el ili estis sinskribitaj "Dionizo", kvankam kelkaj estis subskribitaj ankaŭ kiel "der Gekreuzigte" signifante "la krucumito". Al sia iama kolego Burckhardt, Nietzsche skribis:
Aldone, li komandis la germanan imperiestron iri al Romo por ke oni pafu al li kaj enkotigu la eŭropajn potencojn entrepreni militan agadon kontraŭ Germanio, kaj verkis ankaŭ, ke la papo devus esti enprizonigita kaj ke li, Nietzsche, kreis la mondon kaj estis en la procezo havi ĉiujn antisemitulojn mortpafitaj.
La 6an de Januaro 1889, Burckhardt montris la leteron kiun li estis ricevinta el Nietzsche al Overbeck. La sekvan tagon, Overbeck ricevis similan leteron kaj decidis, ke la amikoj de Nietzsche devus revenigi lin reen en Bazelon. Overbeck veturis al Torino kaj portis Nietzsche al psikiatria kliniko en Bazelo. Ĉirkaŭ tiu tempo Nietzsche aspektis tute en la pinto de serioza mensa malsano, kaj lia patrino Franziska decidis transigi lin al kliniko en Jena sub la direktorado de Otto Binswanger. En Januaro 1889, ili sekvis la planitan publikigon de La sunsubiro de idoloj, tiutemoe jam presita kaj bindita. El Novembro 1889 ĝis Februaro 1890, la arthistoriisto Julius Langbehn klopodis kuraci Nietzsche, postulante, ke la metodoj de la medicinaj doktoroj estis neefikaj en la traktado de la perturbo de Nietzsche. Langbehn elprenis progrese pli grandan kontrolon de Nietzsche ĝis lia sekretemo malfidindigis lin. En Marto 1890, Franziska reprenis Nietzsche el la kliniko kaj, en Majo 1890, portis lin al sia hejmo en Naumburg. Dum tiu procezo Overbeck kaj Gast studis kion fari kun la nepublikigitaj verkoj de Nietzsche. En Februaro, ili mendis kvindekekzempleran privatan eldonon de Nietzsche kontraŭ Wagner, sed la eldonisto C. G. Naumann sekrete presis centon da ekzempleroj. Overbeck kaj Gast decidis to prokrasti la publikigon de La Antikristo kaj Ecce Homo pro ties pli radikala enhavo. La ricevo kaj rekono de Nietzsche kontentigis iliajn unuajn demarŝojn.
En 1893, la fratino de Nietzsche nome Elisabeth revenis el Nueva Germania en Paragvajo post la memmortigo de sia edzo. Ŝi studis la verkojn de Nietzsche, pecon post peco, ekkontrolis ties publikigon. Overbeck estis maldumgita kaj Gast finfine kunlaboris. Post la morto de Franziska en 1897, Nietzsche loĝis en Vajmaro, kie Elisabeth zorgis lin kaj permesis vizitantojn, kiel Rudolf Steiner (kiu en 1895 estis verkinta Friedrich Nietzsche, ein Kämpfer gegen seine Zeit (Friedrich Nietzsche, luktanto kontraŭ sia tempo), nome unu el la unuaj libroj kiuj laŭdis Nietzsche), renkontiĝi kun sia nekomunikema frato. Elisabeth uzis Steiner kiel tutoro kiu helpu ŝin kompreni la filozosofion de sia frato. Steiner abandonis la klopodon post nur kelkaj monatoj, deklarinte, ke estas neebla instrui al ŝi ion ajn pri filozofio.
La frenezeco de Nietzsche estis origine diagnozigita kiel triaranga sifiliso, kongrue kun la tiama hegemonia medicina paradigmo. Kvankam plej komentistoj rigardis lian krizatakon kiel nerilata al lia filozofio, Georges Bataille havigis tiucelajn sugestojn ("'Homo enkarnigita devas esti ankaŭ freneza") kaj la postmorta psikoanalizo de René Girard sugestas adoran rivalecon kun Richard Wagner. Nietzsche estis antaŭe verkinta, "Ĉiuj superaj homoj, kiuj estis nerezisteble pelitaj al la forigo de la jugo de ajna tipo de moralo kaj al koncepto de novaj leĝoj, se ili ne estas fakte frenezaj, ne estas alternativo se ne fari ilin aŭ ŝajnigi esti frenezaj." (Matenruĝo, 14) La diagnozo de sifiliso estis ekde tiam pridubita kaj ekestis diagnozo de "mania-depresia malsano kun perioda psikozo sekvita de vaskula frenezeco" konsiderita jam de Cybulska antaŭ la studo de Schain. Leonard Sax sugestis, ke la malrapida kresko de dekstraflanka retro-orbita meningiomo kiel klarigo de la frenezeco de Nietzsche; Orth kaj Trimble postulis frontotemporan demencon dum aliaj esploristoj estis proponintaj heredan korsisteman malsanon nome KADASIL. Ankaŭ venenigo pro hidrargo, traktado por sifiliso en la epoko de la morto de Nietzsche, estis sugestita.
En 1898 kaj 1899, Nietzsche suferis almenaŭ du atakojn. Ili parte paralizis lin, lasante liu malkapabla paroli aŭ piediri. Li plej verŝajne suferis pro klinika hemiparezon/hemiplegion maldekstre de sia korpo ĉirkaŭ 1899. Post eksuferi pneŭmonion meze de Aŭgusto 1900, li suferis alian atakon dum la nokto de la 24a–25a de Aŭgusto kaj mortis ĉirkaŭ tagmeze la 25an de Aŭgusto. Elisabeth entombigis lin ĉe lia patro en la preĝejo de Röcken Lützen. Lia amiko kaj sekretario Gast faris la funebran predikon, proklamante: "Sankta estu via nomo al ĉiuj futuraj generacioj!"
Elisabeth Förster-Nietzsche kompilis la verkon La volo al potenco el la nepublikigitaj notkajeroj de Nietzsche kaj publikigis ĝin postmorte. Ĉar lia fratino aranĝis la libron baze sur sia propra fuzio de kelkaj fruaj skizoj de Nietzsche kaj ekprenis liberecon manipuli la materialon, pri kiuj la interkonsento de la fakularo estis ke tio ne montras la intencojn de Nietzsche. (Por ekzemplo, Elisabeth forigis la aforismon 35an de La Antikristo, en kiu Nietzsche reverkis fragmenton de la Biblio.) Ekzemple, Mazzino Montinari, la eldonisto de la Nachlass (aro de manuskriptoj, notkajeroj, korespondaĵoj ktp.) de Nietzsche, nomis lin fraŭdo. Tiel, la klopodo elaĉeti la reputacion de Nietzsche pere de la malfidindigo de La volo al potenco ofte kondukas al skeptikismo pri la valoro de liaj lastaj notoj, eĉ de la tuta Nachlass. Homoj ofte forgesas la simplan fakton ke Nachlass kaj La volo al potenco estas du diferencaj aferoj.
Verkokomentarioj
Erschienen sind bisher drei Bände:
Yasushi Yoshida
Yasushi Yoshida (吉田 靖, n. ) estas japana futbalisto kaj trejnisto.
Nicolae Zamfir
Nicolae Zamfir (n. ) estas rumania futbalisto kaj trejnisto.
Li trejnis ĉe JEF United Ichihara.
Saint-Brieuc (stacidomo)
Saint-Brieuc estas franca stacidomo sur linioj Paris-Montparnasse - Brest kaj Saint-Brieuc -, situanta en Saint-Brieuc, en departemento Côtes-d'Armor, regiono Bretonio.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj TGV Atlantique kaj Bretonio.
Ambalavao
Ambalavao estas urba komunumo de Madagaskaro. Ĝi situas en la regiono Haute-Matsiatra. La urbo troviĝas en la plej suda parto de la centraj plataĵoj, proksime al alia pli granda urbo nomita Fianarantsoa.
Préguillac
Préguillac [] estas franca komunumo en la departemento Charente-Maritime, en la regiono Puatuo-Ĉarentoj. Ĝi havis 451 loĝantojn en la jaro 2012.
Ambalavao
La nacia vojo RN 7 kunligas Ambalavao al Fianarantsoa (norden) kaj Toliara (suden).
Préguillac
Geografio
Préguillac situas sude de Saintes.
NGC 5898
NGC 5898 (aliaj indikoj — ESO 514-2, MCG -4-36-6, UGCA 404, AM 1515-235, PGC 54625) estas galaksio en konstelacio Pesilo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Swan River (Manitobo)
Swan River (angle: "cigna rivero") estas urbeto de Kanado. Ĝi lokiĝas en la okcidenta parto de la provinco Manitobo, proksimume 490 kilometrojn nordokcidente de la provinca ĉefurbo, Vinipego, kaj situas apud la landlimo kun Saskaĉevano. Laŭ la stato de la jaro en la urbeto vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
CONCACAF
CONCACAF (Confederation of North, Central American and Caribbean Association Football en angla lingvo) estas la mallonga nomo por la Konfederacio de Norda, Centra Amerika kaj Karibea Futbalo. Ĝi estas la konfederacio por la sporto futbalo en Nordameriko kaj estas unu de la ses konfederacioj, kiu havas membrecon en FIFA. Fondiĝis en 1961, ĝia sidejo estas en Novjorko, Usono. La prezidanto de CONCACAF estas Jack Warner, el Trinidado kaj Tobago.
Swan River (Manitobo)
La ĉefaj elementoj de la loka ekonomio estas agrikulturo, forstado, turismo kaj transportado.
Brignac (Morbihan)
Brignac (jen france, bretone Brennieg) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Morbihan (jen france, Mor-Bihan), en la regiono Bretonio (Bretagne, Breizh). Fine de en la komunumo vivis.
Lugano (distrikto)
La Distrikto Lugano estas administra unuo de Kantono Tiĉino. Ĝi havis 143390 loĝantojn la 31-an de decembro 2011. Ĝia ĉefurbo estas la komunumo Lugano.
Komunumaroj kaj komunumoj de la distrikto Lugano
La distrikto Lugano konsistas el 12 komunumoj kun entute 59 komunumoj (stato en 2011). Jen la listoj:
Zábřeh (Dolní Benešov)
Zábřeh, (1869–1880 indikata kiel Zabrzeg kaj 1890–1910 kiel Zabrzeh; Zabrzeh, Zabrzeg kaj en periodo de la dua mondmilito Oppau) estas parto de urbo Dolní Benešov en distrikto Opava en Ĉeĥio. Ĝi troviĝas okcidente de Dolní Benešov. Kondukas tra ĉi tie ŝoseo I/56. En la jaro 2009 ĉi tie estis registritaj 180 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Lugano (distrikto)
Komunumaro Lugano okcidenta
Al la komunumaro Lugano okcidenta apartenas la parto de la komunumo Lugano situanta okcidente de la rivero Cassarate.
Zábřeh (Dolní Benešov)
Zábřeh situas en katastra teritorio Zábřeh u Hlučína kun areo 4,06 km².
Lugano (distrikto)
Komunumaro Lugano orienta
Al la komunumaro Lugano oriente apartenas la parto de la komunumo Lugano situanta oriente de la rivero Cassarate.
Rouxmesnil (stacidomo)
Rouxmesnil estas franca varstacidomo sur linioj -  kaj Rouxmesnil -, situanta en  Rouxmesnil-Bouteilles, en departemento Seine-Maritime, regiono Normandio.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF).
Károly Székely
Károly SZÉKELY [se:kej] estis rumania hungara kuracisto, universitata profesoro. Li naskiĝis en Gyergyóújfalu la 4-an de septembro 1913 kaj mortis en Târgu Mureș la 5-an de oktobro 1996.
Biografio
Károly Székely diplomitiĝis en Universitato de Koloĵvaro en 1942. Li laboris samloke inter 1940–44 kaj post reveno el militkaptiteco de 1947 en OGYI de Târgu Mureș.
Dezső Sulyok
Dezső Sulyok [deixO ŝujok], laŭ hungarlingve kutima nomordo Sulyok Dezső estis hungara politikisto. Dezső Sulyok naskiĝis la  1897 en Simaság. Li mortis la 1965 en Novjorko.
Biografio
Dezső Sulyok frekventis gimnazion en Pápa, poste li estis soldato dum la 1-a mondmilito. Li plulernis por estis policano, poste li estis policano en Pápa. Li denove plulernis en Universitato de Budapeŝto, kie li doktoriĝis el juro. Li estis advokato en Pápa en 1924. Li okupiĝis ankaŭ pri politiko kaj li estis elektita estrarano en la municipo en 1929. Li elektiĝis parlamenta deputito inter 1935–1939 kaj 1945–1947. Li rifuzis kaj la naziojn kaj la komunistojn. Dum dominado de la nazioj li devis kaŝiĝi, dum dominado de la komunistoj li rifuĝis al Usono.
Eszter Tamási
Eszter Tamási [ester tamAŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo Tamási Eszter estis hungara televidparolisto, aktoro, prezentisto.
Eszter Tamási naskiĝis la  en Mezőtúr, ŝi mortis la  en Budapeŝto.
Biografio
Eszter Tamási vivis en Budapeŝto ekde 1955. Ŝi studis en privata aktorlernejo de Kálmán Rózsahegyi, dum por vivteni sin ŝi laboris en oficejo. Iom poste ŝi havis statuson en filma produktejo. En 1957 startis publika dissendo de la Hungara Televizio, oni trovis ŝin konvena kiel televizia parolisto kaj prezentisto. Ŝi laboris en la televizio (tiam sola en Hungario) ĝis 1991. Ŝi partoprenis en gravaj programoj. Ŝia sekreta amato estis Gyula Ortutay ekde 1959. Ŝi baldaŭe edziniĝis al iu kaj naskis filinon en 1965, iom poste ŝi divorcis. En 1990 ŝi malfermis butikon kun ŝia filino. Ŝi frue mortis pro tumoro. Ŝi ricevis kelkajn premiojn kaj ŝi estas postmorta "eterna membro de la televizio".
18281 Troso
18281 Troso estas troja asteroido de Jupitero malkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels de la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono) kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la "Tria Enketo pri Trojanoj" (Third Trojan Survey).
Orbito
Ĝi estas ano de la Troja Tendaro; aro da korpoj, kiuj orbitas proksime de la punkto de Lagrange L5 de la sistemo Suno-Jupitero.,
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de Troso, nepo de Dardano kaj filo de Eriktonio el Dardanio en la helena mitologio. Li donis sian nomon ankaŭ al la regiono Troado, kies ĉefa urbo estis Trojo.
Postmilito
La postmilito estas la periodo kiu okazas post milito sufiĉe intensa por okazigi situacion de malriĉego, ekonomia kaj socia krizoj kiu ne finas ĝis la atingo de rekupero ekonomia kaj supero de aro de sociaj problemoj, kiaj povas esti la renormaligo de la produktoliverado simila al la periodo de antaŭmilito kaj multaj aliaj faktoroj rilataj nerekte kiuj tuŝas la superadon de la socia krizo.
La postmilito okazigas tutan aron da konsekvencoj kiuj ampleksas praktike al ĉiaj medioj de socio (ekonomia, socia, demografia...). Depende de la resursoj de ĉiu lando kelkaj ŝtatoj povas bezoni pli aŭ malpli da tempo por rekuperiĝi el situacio de krizo. Kvankam ĉiuj landoj implikitaj (ĉu luktantoj aŭ ne) suferas la konsekvencoj de milito, evidente, ĉefe tio tuŝos plie la landon aŭ landojn venkitajn ol tiujn venkintajn.
Domo de Sankta Johano Bosko
La Domo de Sankta Johano Bosko (Casa de San Juan Bosco) estis konstruita en Arundo, Andaluzio, Hispanio, komence de la 20a jarcento; en tuta kerno de la historia kvartalo de la urbo, ĝi estas palaceto de modernista stilo kiu apaartenis al la familio Granadinos kiu donacis ĝin poste al la ordeno de Salesianoj por ties uzado kiel ripozejo por pastraoj kaj malsamuloj de tiu religia ordeno.
Menciindas bela interna korto ornamita per planko de araba stilo kaj granda kolekto de ceramiko kaj de tapiŝoj el la 19a jarcento. Krome elstaras la bela meblaro el ligno de juglandarboj, la kameno de la ĉefa salono ktp.
Ties ĝardeno borde de la ravino ĉe la Tajo (Tranĉo), estas rigardejo el kiu videblas la Nova Ponto.
Judy Chicago
Judy Chicago (nomo je naskiĝo Judith Sylvia Cohen; 20a de julio, 1939 en Ĉikago, Ilinojo, Usono) estas usona feminisma artisto, arto-instruisto kaj verkisto, konata pro siaj grandaj kunlaboraj art-instalaĵaj pecoj, kiuj ekzamenas la rolon de virinoj en historio kaj kulturo. Je sia naskiĝo en Ĉikago, Ilinojo, Usono, ŝi nomiĝis Judith Cohen, kaj ŝi ŝanĝis sian nomon post la mortoj de sia patro kaj unua edzo, por malkonektiĝi de la ideo de nomo-normoj dominataj de viroj. Antaŭ la 1970-aj jaroj, ŝi kreis la esprimon "feminisma arto", kaj fondis la unuan feminisman artan-programon en Usono. La verkaro de Chicago enhavas stereotipe virinajn artajn kapablojn, kiel ekzemple nadlaj artoj (kudrado, trikado, ktp), kune kun stereotipe viraj kapabloj, kiel veldado kaj pirotekniko. La ĉefverko de Chicago estas The Dinner Party (La Vespermanĝa Festeno), kiu troviĝas en la kolekto de la Broklina Muzeo.
Frua vivo
Je sia naskiĝtago, Judy Chicago nomiĝis Judith Sylvia Cohen en 1939, al Arthur kaj May Cohen, in Ĉikago, Ilinojo, Usono. Ŝia patrino devenis de dudek tri generacioj de rabenoj, inter ili la Gaono de Vilno. Malsimile al siaj antaŭuloj, Arthur fariĝis laboristo-organizanto kaj Marisksto. Li laboris nokte ĉe poŝt-oficejo kaj prizorgis Chicago-n dum la tagoj, dum May, kiu estis eks-dancisto, laboris kiel medicina sekretario. La vigla partopreno de Arthur en la Usona Komunista Partio, kune kun lia vidpunkto rilate al virinoj kaj lia subteno de la rajtoj de laboristoj grave influis la pens-manieron kaj kredon de Chicago. Dum la Makartisma tempo dum la 1950-aj jaroj, oni pridemandis Arthur-on, kiu faris ĝin malfacile por li trovi laboron kaj kaŭzis grandan ĝenon al la familio. En 1945, dum Chicago estis sola ĉe-hejme kun ŝia beba frato, Ben, FBI-agento vizitis la domon. La agento komencis demandi Chicago-n pri ŝia patro kaj liaj amikoj, sed la reveno de May al la domo interrompis la demandadon. La san-stato de Arthur malpli boniĝis, kaj li mortis en 1953. May rifuzis diskuti lian morton kun la infanoj, kaj malpermesis, ke ili ĉeestu la funebron. Chicago ne plene komprenis la morton ĝis sia plenkreskiĝo; dum la fruaj 1960-aj jaroj she enhospitaliĝis dum preskaŭ monato kun sanga ulceero ulcer pro netraktata funebro.
May amis la artojn, kaj transdonis sian entuziasmon por ili al siaj infanoj, kiel montras la kariero de Chicago, kaj la posta kariero de Ben kiel ceramikisto. Je la aĝo de tri jaroj, Chicago komencis desegni kaj sendiĝis al klasoj ĉe la Arta Instituto de Ĉikago. Je la aĝo de 5 jaroj, Chicago sciis, ke ŝi "neniam volis fari ion krom fari arton". Ŝi poste petis matrikuliĝon ĉe la Arta Instituto, sed oni neis la peton kaj ŝi anstataŭe matrikuliĝis ĉe la Universitato de Kalifornio ĉe Los-Anĝeleso (UCLA) kun financa subteno.
Edukiĝo kaj frua kariero
Ĉe UCLA, ŝi fariĝis politike agema, kaj desegnis afiŝojn por la UCLA-a subgrupo de NAACP, kaj finfine fariĝis ĝia koresponda sekretario. En junio 1959, ŝi renkontis kaj enamiĝis kun Jerry Gerowitz. Ŝi lasis la universitaton, kaj transloĝiĝis al lia loĝejo, kie ŝi unuafoje havis a propran laborejon. La duopo petveturis al Novjorko en 1959, ĝuste kiam la patrino kaj frato de Chicago transloĝiĝis al Los-Anĝeleso por pli proksimiĝi al ŝi. La duopo loĝis en Greenwich Village dum tempo, antaŭ ol reiri en al Chicago por ebligi ke ŝi diplomiĝu. Chicago edziniĝis al Gerowitz en 1961. Ŝi diplomiĝis kun Bakalaŭro pri Belaj Artoj in 1962 kaj estis membro de la Societo Phi Beta Kappa. Gerowitz mortis en aŭto-akcidento en 1963, kiu dezertigis Chicago kaj kaŭzanta ĉe ŝi identigan krizon dum tiu jardeko. Ŝi ricevis la diplomon Magistro de Belaj Artoj de UCLA en 1964.
Dum ŝia postdiploma studado, Chicago kreis serion kiu estis abstraktisma, sed tamen facile rekonebla kiel viraj kaj inaj seks-organoj. Ĉi-tiuj fruaj verkoj nomiĝis Bigamy, kaj prezentis la temon de la morto de ŝia edzo. Unu montris abstraktistan homan penison, kiu "haltiĝis dum flugo" antaŭ ol la kuniĝo kun vagina formo. Ŝiaj profesoroj, plejparte viroj, konsterniĝis pro ĉi-tiuj verkoj. Malgraŭ la uzo de seks-organoj en ŝiaj verkoj, Chicago ne traktis genran politikajn aŭ identigajn temojn.
En 1969, la Arta Muzeo De Pasadena (Pasadena Art Museum) montris serion de sferaj akrilaj plastaj kupolaj skulptaĵoj kaj desegnaĵoj en "eksperienta" galerio. Art in America (Arto en Usono) notis, ke la verkon de Chicago estis en ĉefa pozicio en la koncepta arto-movado, kaj la Los Angeles Times diris pri la verko, ke ĝi montris neniun signon de "teoria Novjork-stila arto." Chicago priskribis ŝian fruan vivon kiel minumumista (minimalist) kaj diris ke per ĝi ŝi provis fariĝi "unu el la knaboj." Chicago ankaŭ faris eksperimentojn en spektakla arto, faranta atmosferojn per piroteknikoj, kiu inkluzivis la ekster-konstruaĵan prilaboradon de ekbrilojn de kolorigita fumo. Per ĉi-tiu laboro, ŝi volis "inigi" kaj "moligi" la pejzaĝon.
Dum ĉi-tiu tempo, Chicago ankaŭ komencis esplori la propran seksajn sentojn kaj kapablojn en sia laboro. Ŝi kreis la Pasadena Lifesavers, kiu estis serio de abstraktistaj pentraĵoj kiuj metis akrilan farbon sur plastiko (plexiglass). La verkoj kunfandis kolorojn por krei iluzion, ke la formoj "turnas, solviĝas, malfermiĝas, fermiĝas, vibras, faras gestojn, skuiĝas," montrantaj ŝia propra malkovro, ke "Mi estas mult-orgasma." Chicago diris, ke Pasadena Lifesavvers, estis la ĉefa turno-punkto de ŝia laboro rilate al la seksemo kaj seksokapablo kaj reprezentiĝo de virinoj.
De Cohen al Gerowitz al Chicago: Nomo-ŝanĝado
Pro la famiĝo de Chicago kiel artisto, kaj pro la mem-ekkono kiel virino, ŝi ne plu sentis la ĝustecon de la familia nomo, Cohen. Ĉi-tiu estis pro la malfrua funebro por la morto de ŝia patro, kaj la peredita konekto al ŝia nomo per edziniĝo, Judith Gerowitz, post la morto de ŝia edzo. Ŝi decidis, ke ŝi volis ŝanĝi sian familian nomon al iu sendependa de konekto al viro per edziniĝo aŭ heredaĵo. Dum ĉi-tiu tempo, ŝi edziniĝis kun skulptisto Lloyd Hamrol, en 1965. (Ili maledziĝis en 1979.) Proprietanto de galerio, Rolf Nelson nomis ŝin "Judy Chicago" pro ŝia forta karaktero kaj facile notebla Ĉikaga akcento. Ŝi decidis, ke tiu estu ŝia nova nomo, kaj klopodis ŝanĝi ĝin laŭleĝe. Laŭdire, Chicago koleregiĝis pro la fakto ke ŝi bezonis la subskribbon de ŝia nova edzo sur la dokumentoj por laŭleĝe ŝanĝi sian nomon. Por festi la nomo-ŝanĝon, ŝi pozis por la ekspozician invitilon en boksista kostumo, portanta ĉemizon kun ŝia nova familia nomo sur ĝi. Ŝi ankaŭ metis afiŝegon de unu flanko al alia de la galerio ĉe ŝia 1970-a solo-ekspozicio ĉe la Kalifornia Ŝtata Universitato ĉe Fullerton, kiu diris: "Judy Gerowitz ĉi-tiel forigas de si ĉiujn nomojn perforte metata sur si per la socia regado de viroj, kaj elektas sian propran nomon, Judy Chicago." Reklamo kun la sama diro metiĝis en la Oktobro 1970 numero de Artforum's October 1970.
Hideki Matsunaga
Hideki Matsunaga (松永 英機, n. ) estas japana futbalisto kaj trejnisto.
Li trejnis ĉe Verdy Kawasaki, Ventforet Kofu, Vissel Kobe kaj FC Gifu.
Amila cinamato
Amila cinamato estas organika estero, senkolora aŭ palflava likvaĵo kun odoro je kakao, estigita per esterigo de la cinamata acido kaj amila alkoholo en ĉeesto de sulfata acido. Laŭŝajne ĝi ne okazas en naturo kaj estas milde toksa. Ĝi komencis produktiĝi ekde 1930 en Usono. Ĝi estas solvebla en propilena glikolo, brulema kaj kiam varmigita eligas akrajn kaj iritajn fumojn. Amila cinamato estas persikodora kaj iomete dolĉa kaj uzatas en nutro-industrio en la fabrikado de ĉokoladoj kaj spicoj.
Kunrilataj kemiaĵoj
<Gallery> </Gallery>
Tripiedo
Tripiedo estas aparato de tri piedoj kaj supra parto aŭ cirkla aŭ triangula, kiu ebligas stabiligi objekton kaj eviti la movadon propran de tiu.
La ĉefa avantaĝo de la uzado de tri piedoj estas ke, sendepende de ties konstruado kaj de la apogila surfaco, la tri piedoj estas ĉiam apogeblaj. Tio ne okazas per kvar piedoj kiuj foje ne facile estas apogeblaj sur neregulaj plankoj aŭ grundoj. Tio faras ilin tre stabilaj kaj adapteblaj al ajnatipa tereno, kio havigas al ili transporteblon.
Ili estas uzataj en diversaj situacioj, ekde tabloj, seĝetoj aŭ kadroj por subteni aliajn elementojn (mebloj), ĝis por subteni precizinstrumentojn aŭ tiujn kiuj bezonegas por taŭga uzado stabilecon, kiel fotiloj, filmiloj, teleskopoj, teodolitoj ktp.
László Benjámin
László BENJÁMIN, [lAslO benjAmin], hungare Benjámin László, Esperante Ladislao Benjamin estis hungara poeto kaj politikisto.
Biografio
Pro malriĉeco li ne finlernis la gimnazion kaj li komencis labori en 1931 ĉe socialdemokratoj kaj en diversaj laborlokoj, kiel laboristo. Li komencis sian karieron en 1938, tiam aperis poemoj en diversaj revuoj. Dum la 2-a mondmilito li estis soldato, poste li ĵurnaladis 2 jarojn. Baldaŭe li havis postenojn en redaktejoj. Inter 1975-1980 li estis parlamentano. En 1950 kaj 1952 li ricevis premiojn Kossuth kaj pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn.
Theo Kellner
Theo KELLNER (naskiĝinta en la 13-a de aprilo 1899 en Erfurto, mortinta la 26-a de februaro 1969 en Frankfurt am Main) estis germana pentristo kaj arkitekto.
VIvo
Kellner estis disĉiplo de Lyonel Feininger kaj Hans Poelzig, ekde 1926 li estis amiko de la pentristo Charles Crodel. De 1926 ĝis 1931 li laboris en Berlino kaj Erfurto en la t.n. Atelier für Architektur kune kun Felix H. Hinssen kaj Gustav Wirth. Ekde 1932 li havis atelieron kun Fritz Spahr en Erfurto.
Ekde 1933 li membriĝis al Asocio de Germanaj Arkitektoj (germane: Bund Deutscher Architekten, mallongigite: BDA). Ekde 1935 li ĉefe laboris kiel restaŭristo, de post 1945 en kunlaboro kun Karl Tetzner. En 1945 li ankaŭ laboris en Frankfurto ĉe la rekonstruado de la detruita urbo; tien li transloĝiĝis en 1951 kaj eklaboris kun Wilhelm Massing.
Lancoĵeto
La lancoĵeto estas atletika ĵeta sporto en kiu la objekto ĵetata estas lanco proksimume 2,5 metrojn longa. Lancoĵeto apartenas kaj al la vira dekatlono, konkurso de 10 atletikaj fakoj, kaj de la virina heptatlono, konkurso de 7 atletikaj fakoj. La lancoĵetisto gajnas ĵetan energion per kurado de antaŭdifinita distanco antaŭ la ĵeto.
Reguloj kaj konkursoj
La grandeco, formo, minimuma pezo kaj gravita centro de lancoĵeta ilo ĉiuj estas difinataj per reguloj de la internacia atletika federacio IAAF. En internaciaj konkursoj, viroj ĵetas lancon de inter 2,6- kaj 2,7-metra longo kaj 800-grama pezo, kaj virinoj lancon de inter 2,2- kaj 2,3-metra longo kaj 600-grama pezo. La lanco estas ekipita per tenilo, proksimume 150 milimetrojn larĝa, farita el ŝnuro kaj lokita en la lanca gravita centro, en distanco de 90 ĝis 106 centimetroj (viroj) respektive de 80 ĝis 92 centimetroj (virinoj) de la lanca pinto.
La lanco estas ĵetata al "sektoro" kovranta angulon de 28,96 gradoj de cirklo ĉirkaŭ la ĵeteja arka areo. Lanco kalkulatas nur se la lanca pinto surteriĝas ene de tiu sektoro, kaj se la pinto tuŝas la grundon antaŭ iu ajn alia parto de la lanco. La distanco de ĵeto estas mezurata de la ĵeta arka areo ĝis la punkto kie la lancopinto surteriĝas, rondigita al plena centimetro.
La konkursaj reguloj similas al tiu de aliaj ĵetaj fakoj de atletiko. Konkursa "rondo" konsistas el unu ĵeta provo de ĉiu konkursanto sinsekve, kaj konkursoj tipe konsistas el tri ĝis ses "rondoj". La konkursantoj kun la plej longa unuopa valida ĵeto de ĉiuj "rondoj" estas la gajnanto; en la okazo de sammezuraj plej longaj ĵetoj, la dua plej longa ĵeto de la koncernaj konkursantoj ankaŭ konsideratas. Konkursoj el komence multaj konkursantoj estas kutime reduktataj al malpli multaj en finala fazo: kutime ĉiuj atletoj konkursas en la unuaj tri "rondoj", sed nur la ok plej bonaj ĵetistoj aŭ tiuj atingintaj mininuman ĵetan longon estas permesataj al iuj "rondoj" (tipe tri).
Melinda Gyöngyi Székely
Melinda Gyöngyi SZÉKELY [se:kej] estas rumania hungara stomatologino, universitata profesorino. Ŝi naskiĝis en Târgu Mureș la 6-an de decembro 1962.