cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kastelo de Acsád
La Kastelo de Acsád (konata ankaŭ pri la iama posedanto Szegedy [segedi]) estas historia monumento en vilaĝo Acsád.
Santa Rita d'Oeste
Santa Rita d'Oeste estas municipo de la brazila subŝtato San-Paŭlio, kiu taksis 2.543 loĝantojn en 2010.
Kastelo de Acsád
Historio
La baroka kastelo estis konstruita en 1790, sed ĝi estis trakonstruita laŭ klasikismo en 1824. En la kastela flankodomo naskiĝis Jenő Rákosi en 1842, pri tio memortabulo estas videbla. Dum la 2-a mondmilito la hungara, germana kaj sovetia armeoj profitis la kastelon. En 1947 la aktuala posedanto rericevis la kastelon, ĉar li kontraŭstaris la naziojn. Spite tion en 1950 la ŝtato estis la pli nova posedanto. En nekonata jaro la kastelo plene renoviĝis, nuntempe gemaljunuloj vivas en la kastelo.
Konstruaĵo
La unuetaĝa kastelo situas sola en belega parko. Interne en la ĉefĉambro la freskoj estas originaj.
Parko
En la parko la aleo pri platanoj estas protektata, ĝi estis kreita en la 1820-aj jaroj. Tie kreskas la plej aĝa Ginkgoales de la lando, ĝi estis plantita en 1808. La sekvojo estis plantita en 1870. Aliaj menciindaj arboj estas specialaj fagoj, tilioj, juglandoj.
Himmelskönig, sei willkommen
Himmelskönig, sei willkommen [Ĉiela reĝo, estu bonvena] BWV 182) estas sakrala kantato de Johann Sebastian Bach.
Ekesto
Kun la nomumado de Bach kiel koncertmajstro ĉe la kortego je Vajmaro ligiĝis la devo komponi ĉiumonate po unu kantaton. La kantato „Himmelskönig sei willkommen“ plej verŝajne estas la unua el ĉi tiuj menditaj komponaĵoj. Kiel tekstoverkisto oni supozas pro la stilo Salomon-on Franck, kiu je tiu tempo ĉefe laboris por la vajmara kortego, kvankam pri tio ne ekzistas nedusencaj dokumentoj. Supozeble la kantato estis unuafoje prezentata palmodimanĉon, la 25-an de marto 1714 en la kastelpreĝejo je Vajmaro.
Temo
Laŭ la difino de palmodimanĉo la kantato temigas la eniron de Jesuo en Jerusalemon kaj la komencon de la Sankta Semajno. La kredanta kristano estas admonata, dediĉi sian koron al la dia filo Jesuo danke pro ties sinoferado kaj ankaŭ dum suferado stari ĉe Jesuo.
Apartaĵoj
La verko markas la komencon de la transiro de Bach ekde la tradicia ĥoralkoncerto kiel kantatotipo de la 17-a jarcento al la modernaj kantatoformoj pregitaj de italaj influoj. Sur la malnovan stilon montras la modesta realigo per bekfluto kaj malgranda arĉensemblo, same kiel la subordigita rolo de la recitativo, kiu ĉi-verke aperas nur unu fojon kaj tre mallonga en formo de biblia eldiraĵo. Al la nova stilo konvenas la kondukado de la soloviolono, inspirita de la italoj, kaj la elstara rolo de la tri sinsekvaj kontemplaj arioj en formo de dakapo. Entute juna Bach sukcesas, impresamaniere prezenti per plej variaj muzikaj rimedoj la sencon de la teksto - ankaŭ de unuopaj vortoj. Je tio li sin servas per muzikaj formuloj por tipaj afekcioj ĉefe devenaj el la itala opero. Ekzemple por tio estas la minoraj akordoj ĉe la vorto "Leiden" [suferoj] en la fina ĥoraĵo.
Estas interese, ke la ĉefa temo de la unua movimento (sonato) konsistas el la ritme variitaj unuaj ok tonoj de la ĥoralo O Ewigkeit, du Donnerwort. Ĉi tiun ĥoralon Bach uzis en pluraj aliaj verkoj, interalie en la kantatoj BWV 20 kaj BWV 60, kiuj ambaŭ havas la titolon de ĉi tiu ĥoralo.
Prezentadoj kaj ŝanĝoj de difino kaj ensemblo
La dokumenteblaj originalaj fontoj (manskriboj de Bach kaj liaj skribantoj, papero kaj akvomarkoj) almenaŭ tri prezentadoj estas pruveblaj:
Unua prezentado
La unua prezentado okazis palmodimanĉon, la 25-an de marto 1714, en Vajmaro.
Ensemblo: La soloinstrumentoj („Concerto“) bekfluto en f kaj violono, same kiel vjolo 1 kaj 2, violonĉelo, orgena ĝeneralbaso kaj kvarvoĉa ĥoro kun soprano, aldo, tenoro kaj baso. Pro la prezentokondiĉoj de malgranda ĉambro super la kastelopreĝejo en Vajmaro, en kiu troviĝis orgeno, ĥoro kaj orkestro, supozendas malgrandaj ĥoro kaj instrumentaro.
Dua voĉo por „violino ripieno“ estis pretigita antaŭ 1724. Ĝi kompletigas en la unua movimento nur la harmoniojn kaj entenas en la ĥoraĵoj la nototekston de la soloa violono. Ne estas klarigebla, ĉu la pretigado de ĉi tiu voĉo surmontras rean prezentadon jam antaŭ la lepsika periodo aŭ ĉu ĝi jam eksonis je la unua prezentado kaj estis aldonita nur post pretigado de la partituro. (La kutima arĉinstrumentado de la vajmaraj kantatoj estas 2 violonoj, 2 vjoloj kaj violonĉelo.)
Lepsiko, la 25-an de marto 1724
Bach uzis ĉiujn kantatojn el la vajmara periodo, por enigi ilin en sian kantatociklon de 1724/25. Kutime li tamen devis adapti ilin al la prezentokondiĉoj en Lepsiko.
Por 1724 ekzistas tekstpresaĵo kun la kantata teksto por Anunciacio. Sed ĉi tiu ne havas la tekston de „Himmelskönig sei willkommen“, sed la tekston de la kantato „Siehe, eine Jungfrau ist schwanger“ [Rigardu, virgulino estas graveda] (BWV aldono 1, 199), kies muziko ne konserviĝis. Tamen la pretigado de la voĉa materialo pri BWV 182 montras sur prezentado je la 25-a de marto 1724. En Lepsiko estis kutime, ne ĉiam enpreni la tekston de la kantato, prezentata dum la disdonado de la komunio, en la tekstpresaĵon, kiun la paroĥanaro povis paralele legi. Ankaŭ estus penseble, ke Bach nur post la ekpresado decidis, anstataŭ komponi novan kantaton novaranĝi malpli elspeze la vajmaran kantaton.
Alikaze ol en Vajmaro en Lepsiko dum la fastotempo antaŭ Pasko oni ne muzikis kantaton. Escepto estis la festotago Anunciacio la 25-an de marto. Ĉar palmodimanĉo falas en ĉi tiun tempon sen kantatoprezentadoj, la vajmara kantato „Himmelskönig sei willkommen“ por Bach ne plu estus uzebla en Lepsiko. Nun, en 1714, palmodimanĉo kunfalis kun Anunciacio, kaj la teksto validis ankaŭ por Anunciacio, tiel ke li skribis sur la novfaritan kovraĵon de la partituro la pli vastan destinon: „Tempore Passionis aut Festo Mariae Annunciationis“ („en la pasiona tempo aŭ por la festo Anunciacio“).
Por la unua prezentado en Vajmaro Bach elektis la tonalon G-maĵoro. Kiel referenca sistemo por la agordado de la arĉinstrumentoj servis la ĥortona agordo de la orgeno. Pro tio li skribis ĉiujn arĉvoĉojn en G. La lignaj blovinstrumentoj tamen estis agorditaj laŭ ĉambrotono, kiu estis etan tercion pli malalta. Tial Bach devis noti ilin etan tercion pli alta, do en B♭.
En Lepsiko ĉiuj instrumentoj estis agordataj laŭ ĉambrotono, kiu tie estis plentonon pli malalta ol la ĥortono de la orgeno. Bach nun devis adapti la vajmaran voĉmaterialon al la lepsika agordsistemo: Por atingi la saman tonalton kiel en Vajmaro li prezentis la kantaton en G-maĵoro. Por tio li skribigis novajn voĉojn. Je tio oni tamen devis transponi la flutvoĉon etan tercion pli malalten. Ĉar en la vajmara B♭-maĵora voĉo la plej malalta prenenda tono estis g’, la voĉo nun atingis e’. Ĉar la fluto tamen estas ludebla nur ĝis f’, Bach devis eviti la subpaŝon de la amlekso per melodiaj rompadoj. Li enskribis la ŝanĝojn en la vajmaran partituron kaj kopiigis el ĝi la ŝanĝitan flutovoĉon. Nikolaus Harnoncourt defendas la hipotezon, ke en Lepsiko ario n-o 5 estis destinita por transversa fluto, kiu povas ludi la voĉon sen rompiĝoj. Pro tio li sonregistris en lia registraĵo de la tuta kantata verkaro (sekvo 42, 1988) ĉi tiun movimenton per transversa fluto sen voĉrompiĝoj.
Lepsiko, 25-an de marto 1728
Por rea prezentado je Anunciacio 1728 Bach ŝanĝis la instrumentadon de la soloa partio: La bekfluton anstataŭis violono, la partion de la soloa violono transprenis hobojo. Krome li plifortigis la kontinuan bason per basviolono.
Strukturo
La superstrukturo de la kantato estas prezentebla laŭ instrumentado kaj movimentspecoj same kiel laŭ tonalo kaj taktspecoj de la unuopaj movimentoj kaj rilatigebla al la pokaza teksto.
Teksto
La kantatoteksto baziĝas sur la evangelio de palmodimanĉo Mateo 21, versoj 1 ĝis 9 (eniro de Jesuo en Jerusalemon) same kiel sur la epistolo al la filipianoj 2, versoj 5 ĝis 11.
La teksto de movimento n-o 3 devenas el psalmo 40, versoj 8 kaj 9; Movimento 7 estas la 33-a strofo de la ĥoralo Jesu Leiden, Pein und Tod de Paul Stockmann.
Jam en la 1-a kaj 2-a movimentoj okazas la transinterpretado de la palmodimanĉa teksto pri la eniro en Jerusalemon (= Sionon) al eniro de Jesuo en la korojn de la kristanoj.
Cellino San Marco
Cellino San Marco estas komunumo de Italio.
Himmelskönig, sei willkommen
Teksto
Em la 3-a movimento la profeta psalmoteksto estas rilatigata sur Jesuo (la „voĉo de Kristo“ ĉe Bach kutime estas alordigata al la baso) kaj per tio montras sur la pasionan temon.
La ĥoralstrofo de la 7-a movimento transinterpretas la suferon de Kristo en la ĝojon de kristano.
Movimento 8 reekprenas la ideon de la enirĥoraĵo: Same kiel Jesuo iam eniris en Jerusalemon, la kredanta kristano eniros Jerusalemon, simbolo de la ĉiela regno, saviĝo kaj eterna vivo.
Muziko
Tiuj movimentoj, en kiu la kristanaro mem parolas aŭ estas alparolata, estas komponitaj kiel plenvoĉaj ĥoroj. La movimentoj, kiuj parolas al individuo, estas soloa recitativo (movimento 2) aŭ soloarioj (movimentoj 3 ĝis 6).
Escepte movimenton 6 ĉiui madrigalaj (tio signifas, ne ligitaj kun ĥoralo aŭ biblia eldiro) strofoj estas komponitaj kiel tripartaj arioj. La aplikado de ĉi tiu formo estas nova en 1714.
La strukturo de la kantato povas esti rigardata kiel kadro, kiu estas alordigita simetrie je akso inter la 4-a kaj 5-a movimentoj: (1) malrapida – (2) rapida, fugigita … (7) malrapida (8) rapida, fugigita … (2) tuteco, G-maĵoro – (3) B / kb C-maĵoro … (5) T / kb, b-minoro – (7) tuteco, G-maĵoro … … (4) B / violono sola kun arĉa akompanaĵo kaj kb, maĵoro – (5) A / fluto sola kaj kb, minoro …
Krom ĉi tiu simetria ordigado kelkaj movimentoj ankaŭ interrilatas per apartaj karakterizaĵoj:
La tonaloj de la kantatomovimentoj interrilatas parence:
Escepte du partojn ĉiuj aliaj staras en 4/4-resp. Alla-breve-taktoj (movimento 7). Per tio la du pecoj en malpara taktspecoj ricevas elstaran gravecon:
Patrimonia
La Patrimonia (el la latina patrimonium = hereda havaĵo) estis latifundioj pli malpli vastaj kreitaj ekde la 8-a jarcento en la roma agro (nome en la kamparo ĉirkaŭe de la urbo Romo mastrumitaj de la diakonoj rekte dependentaj el la papo.
Ciencia y caridad
Ciencia y caridad (Scienco kaj karitato, Museu Picasso, Barcelono) estas oleo-pentraĵo farita de Pablo Picasso en 1897 en Barcelono, kiu aktuale formas parton de la konstanta kolekto de la Museu Picasso de Barcelono. ​ Temas pri unu el la plej gravaj verkoj de la etapo de formado de la artisto kaj li faris ĝin estante nur 15-jaraĝa.
La sceno enkadriĝas ene de la tendenco socia realismo, kiu tiam klopodis montri la intereson de la burĝaro por mildigi la suferojn de la malaltaj klasoj kaj la engaĝiĝo kaj de la religio (la monaĥino, karitato) kaj de la scienco (la kuracisto, la hospitalo, medicino) tiucele. En 1897 Picasso prezentis la pentraĵon en la Ĝenerala Ekspozicio de Belartoj de Madrido.
Jenő Farkas (violonisto)
Jenő Farkas [farkaŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Farkas Jenő estis hungara violonisto, orkestrestro, komponisto.
Jenő Farkas naskiĝis la (diversaj fontoj mencias diversajn datenojn) en Répcelak, li mortis la  en Budapeŝto.
Biografio
Jenő Farkas devenis el muzikista cigana familio. Li aĝis 6, kiam li komencis lerni violonadon hejme. Komence li aliĝis al cigana orkestro de la patro, poste al aliaj similaj orkestroj. Li aĝis 14, kiam li fondis propran ciganan orkestron, li estis la plej konata restoracia muzikisto de Szombathely. Intertempe en la sama urbo li studis violonadon. Dum la 1-a mondmilito li estis memservanto, sed la armeo profitis lin, kiel armea kortega muzikisto. Post la mondomilito li restis en Vieno kaj li muzikadis en kafejoj, restoracioj. Iom poste li faris la samon en Italio, Germanio, Nederlando, Francio. Inter 1925-1928 li denove violonadis en Szombathely, poste en Budapeŝto, kie li estis aŭdebla ankaŭ en Hungara Radio. En 1933 li koncertis nature kun orkestro en Radio Berlino. Post 3 jaroj li muzikadis dum geedziĝo de Juliana (Nederlando). En 1938 lia violonado estis aŭdebla en germana filmo Stradivari, poste li estis aŭdebla en kelkaj hungaraj filmoj. Dum la nazia erao (1944/1945) li estis memvola ermito en Felsőcsatár, kie li okupiĝis nur pri komponado. Tamen la nazioj volis deporti lin, sed la lokaj instancoj melpermesis tion. Li ne havis pli bonan sorton poste, liaj komponaĵoj estis malpermesitaj. Ekde 1946 li muzikadis en prestiĝa restoracio en Budapeŝto ĝismorte. Li ricevis hungaran ŝtatan premion en 1941, pli frue oran ringon de Habsburgoj kaj nederlandan premion en 1936.
Lajos Jakab
Lajos Jakab estas la nomo de
82638 Bottariclaudio
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la italaj geastronomoj Maura Tombelli kaj Luciano Tesi elde la Observatorio de la Montoj Pistoiese en San Marcello Pistoiese (Italio).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Claudio Bottari, interesita pri la teknikaj aspektoj de la amatora astronomio je sia 20-a jaro kaj, en 1991, estis inter la unuaj, kiuj uzis en la itala komunumo de la amatoraj astronomoj. Ĉe la Observatorio Mira, li uzas samcentran Schmidt-Cassegrain-teleskopon de 0,6 m por serĉi supernovaojn kaj. Li malkovris la supernovaon SN 1996ai en NGC 5005.
Spot
Iu ajn komencas. De tiam ludantoj alternu siajn ludvicojn. Dum sia ludvico, ludanto elektu inter:
aŭ...
Kapto
Eka pozicio de la ekzemplo.
Nigrulo aldonas ludpecon maldekstre de sia triopa grupo.
Tiel Nigrulo kaptas la apudan blankan ludpecon, kiu estas renversita kaj nigriĝas.
''Blankulo respondas per salto. La tri nigraj ludpecoj apudaj al la saltinta blanka ludpeco, estas kaptitaj.''
Fina pozicio de la ekzemplo.
Fino
Partio finiĝos kiam unu el la du partoprenantoj ne povas fari validan movon aŭ salton. Tiam oni kalkulas kiom da ludpecoj havas ĉiu ludanto sur la ludtabulo. Kiu pli havas, tiu venkas.
Pneŭmate regata direkta valvo
Hidraŭliko > Hidraŭla meĥanismo
Pneŭmate regata direkta valvo estas direkta valvo, kies aktiva lameno estas translokata per efiko de gasopremo.
Sergio Goycochea
Sergio Javier Goycochea (naskiĝis la 17-an de oktobro de 1963 en Lima, Bonaera Provinco) estas argentina eksfutbalisto. Li estis golulo de la nacia futbalteamo en mondpokaloj de 1990 kaj 1994. Nuntempe li estas ĵurnalisto.
Aktiva galaksio
En astronomio aktiva galaksio estas galaksio en kiu estas Aktiva Galaksia Nukleo (aŭ AGN). Tiu nukleo (aŭ kerno) estas kompakta regiono en la centro de la galaksio, kiu forte radias en la tutaĵo de la elektromagneta spektro (de radioondoj ĝis gama-radiadoj). Oni hipotezas, ke la radiadoj de la AGN estas ŝuldata al akrecio ĉirkaŭ pezega nigra truo.
La nukleoj de aktiva galaksio estas la plej brilaj objektoj en la universo kaj foje utilas kiel rimedo por detekti malproksimajn objektojn.
La aktivaj galaksioj ofte elĵetas ŝprucojn da materio en kontraŭajn direktojn. Tiaj ŝprucoj estas asociataj al la akreciaj diskoj. Illi estas kromaj fontoj da radiadoj.
Camrose
Camrose estas urbo en Kanado. Ĝi situas en la centra parto de la provinco Alberto, en preria pejzaĝo, proksimume 90 kilometrojn sudoriente de la urbego Edmontono. Laŭ la stato de la jaro en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La urbo apartenas al la censodistrikto 10 de Alberto. En ĝi troviĝas Kolegio Augustana, iama luterana kolegio kaj nun filio de la Universitato de Alberto.
Ĝemelaj urboj
La urbo Camrose havas gemeliĝajn kontraktojn kun pluraj similaj komunumoj en Kanado kaj alilande. Oni kreis ĉi tiujn ligojn por pligrandigi bonvolon, edukadon, kaj avantaĝojn de ekonomia kaj turisma interrilatado.
Ĝemelaj urboj:
Kvankam ĝi ne estas ĝemela urbo, oni rekonas  Camrose (Kimrio) kiel la urbon laŭ kiu Camrose (Alberto) nomiĝis, kaj diversaj kulturaj iniciatoj el ambaŭ urboj tamen neformale tenas regulajn rilatojn.
9594 Garstang
9594 Garstang estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la aŭstralia astronomo Robert H. McNaught elde la Observatorio de Siding Spring, apud Coonabarabran en Novsudkimrio (Aŭstralio).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la britdevena fizikisto Roy Henry Garstang (1925–2009), kiu faris bazajn kontribuojn en atoma fiziko kaj astronomia spektroskopio. Pionero en la modeligo de la luma poluo, li promociis la protekton de la nokta ĉielo. Helpanta direktoro de la Universitato de la Observatorio de Londono (1959 - 1964), li tiam aliĝis al la fakultato de la Universitato de Koloradio en Boulder.
Huamaĉuko
Historio
Teritorio de iamaj huaĉeminoj kaj huamaĉukoj, Huamaĉuko estis fondita en 1551 de hispanaj misiistos aŭgustenanoj. Ĝi estis nomumita Muy ilustre y fiel ciudad fare de la generalo José de San Martín, kaj estis ejo de la Batalo de Huamaĉuko (10-a de julio de 1883), fina epizodo de la Pacifika Milito kie la peruaj trupoj estritaj de Andrés Avelino Cáceres estis venkitaj fare de ĉiliaj trupoj estritaj de la kolonelo Alejandro Gorostiaga.
Huamaĉuko konservas multe el prakulturo, kiel dancoj, kuirarto, manfarado kaj ĉefe la arkeologia kuŝejo de Markahuamaĉuko.
Ruská Volová
Ruská Volová (hungare Barkócháza) estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Prešov, en Distrikto Snina. Ĝis 1899 la oficiala hungara nomo estis Orosz-Volova.
Situo
Ruská Volová situas sur malebenaĵo. Snina troviĝas 27 km.
Historio
La vilaĝo estis unue menciita en la jaro 1609. La kampoj longe apartenis al familio Barkóczy (barkOci), el kiu devenas la hungara vilaĝnomo. En 1910 loĝis en Barkócháza 499 da homoj, (478 rutenoj, 13 germanoj, 6 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon Barkócháza apartenis al Hungara Reĝlando, al Zemplén (reĝa departemento), al distrikto de Snina, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. Dum unua disfalo de Ĉeĥoslovakio en 1939 la hungara armeo okupis tiean limozonon loĝatan de ankaŭ rutenoj. Tiu loko estis parto de aŭtonomio rutena kune kun iama Karpata Ukrainio. Tio apartenis al Hungario ĝis apero de Ruĝa Armeo fine de 1944. En 2001 loĝis en Ruská Volová 139 da homoj, (po 66 rutenoj kaj slovakoj, 4 ukrainoj).
Gennep
Gennep estas urbo kaj municipo en la nederlanda provinco Limburg.
Winnie-la-Pu
Walt Disney kreis ankaŭ kelkajn animaciajn filmojn pri Winnie-la-Pu.
La rakonto pri la populara pluŝa urseto ĝuas tutmondan popularecon.
En Britio, hejmlando de la aŭtoro, oni festis en 1996 la sepdekan datrevenon de la unua eldono de Winnie-the Pooh, aperinta en 1926. Sed la libro ne rakontas pri la kanada deveno kaj veraj okazintaĵoj malantaŭ la sukcesega rakonto. Tiun mankantan informon povas doni artikolo, kiun skribis Scott Richardson [skot riĉedson] kaj publikigis la kanada Nacia Filatela Servo. Jen pli malpli laŭvorta traduko::
Historio
"La historieto komenciĝas en Winnipeg [ujnipeg] (provinco Manitobo), hejmo de Harry Colebourn [hari koulborn], lerta juna bestkuracisto. Harry naskiĝis en Anglio, sed estante 18-jara translokiĝis al Kanado, kiam eksplodis la Unua mondmilito, Harry rekrutiĝis en la kanada armeo. La 23-an de aŭgusto 1914 li kaj aliaj rekrutoj forlasis Winnipeg-on per soldata trajno.La sekvan tagon la trajno haltis en White River [üajt river], Ontario. Tie Harry, dum promeno apud la trajnaj vojoj, aĉetis de loka ĉasisto - por 20 dolaroj- etan nigran ursidon. Li revenis en la trajnon kun ĝi kaj la rekrutaro akceptis ĝin kiel sian oficialan bonŝanco-portanton. Harry donis al ĝi la nomon Winnie, honore al la soldatara hejmo. La trajno direktis sin al la armea bazo Valcartier [valkatje'] en la provinco Kebekio. En la haveno de la urbo Kebeko la soldataro enŝipiĝis kaj komencis maran vojaĝon al Anglio. Dum kelkaj monatoj la ŭinipeg-a kaj aliaj kanadaj soldataroj estis lokitaj en kazernojn ĉe la urbo Salisbury [soulzbri]. Winnie iĝis ŝatato de la soldataro estante homama kiel katido.
Limersheim
(jen france, origine germane kaj alemane, prononco ) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Bas-Rhin, en la historia kultura regiono regiono Alzaco kaj la nuna administra regiono Grand Est ("Granda Oriento"). Fine de en la komunumo vivis.
Winnie-la-Pu
Historio
En decembro 1914 venis alvoko por batalo en Francio, kaj Harry devis lasi la ursidon al la londona zoo por prizorgo. Winnie ĝuis sian restadon en la zoo. La obeema kaj ludema ursido el Kanado havis preskaŭ senliman liberon sur la vasto de la bestoĝardeno kaj iĝis ties plej populara altiraĵo. Harry postvivis la militon kaj revenis al Londono en 1918. Li planis kunporti Winnie hejmen, en Kanadon. Tamen, vidante, ke Winnie estas fonto de granda ĝojo por la londonanoj, li ŝanĝis sian decidon kaj donacis Winnie al la zoo de Londono. Li revenis sola al Winnipeg en 1919. Winnie pasis pliajn dek kvin jarojn feliĉigante la londonajn infanojn.
Inter la infanoj estis unu, kies nomo estis Christopher Robin Milne [kristofer robin miln]. Li naskiĝis en 1920 al geedzoj Daphne [dafni] kaj Alan A. Milne, konata verkisto kaj humuristo. Okaze de sia unua naskiĝtago Christopher ricevis de sia patrino pluŝan urseton, nomatan Edward [edŭed]. Christopher kaj la ludilo iĝis neapartigeblaj.
La zoo estis ŝatata loko por familiaj ekskursoj. Estante kvinjara Christopher iris tien unuan fojon - kaj tiam okazis lia bonŝanca renkontiĝo kun Winnie, la vera urso el Kanado. Christopher ekamis la ludeman urson kaj ŝanĝis la nomon de sia pluŝa urseto al Winnie-the-Pooh [ŭini-de-pu]. La "pooh"-parton li prenis el la nomo de cigno, lia alia besta amato.
La patro de Christopher, inspirita de sia filo kaj lia pluŝa urso, komencis verki rakontojn por infanoj. Granda amiko de la aŭtoro, Ernest Howard Shepard [haŭed ŝeped], faris la desegnojn. La verko aperis en formo de libro en 1926 kaj iĝis tuja sukceso. Same ĝoje estis akceptita la dua libro, The House at Pooh Corner, aperinta en 1928.
Walt Disney [ŭalt dizni], kiu ŝatis legi la rakontojn pri Winnie al siaj infanoj, decidis en 1961 uzi ilin por krei aron da desegnofilmetoj. Tiuj estis varme akceptataj kaj de la publiko kaj de la recenzistoj. Winnie iĝis la dua plej populara film-stelulo, same mondfama kiel Mickey Mouse [miki maŭs]. En 1977 la filmetoj estis kunigitaj en ĉeffilmon: Multaj aventuroj de Winnie-la-Pu.
Kvar bronzaj statuoj memorigas nin pri Winnie. En Winnipeg troviĝas naturgranda statuo de Harry Colebourn kun la eta Winnie. Kopion de ĝi kaj bronzan portreton de la kanada urso oni povas vidi en la londona zoo. La kvara staras proksime de la naskiĝloko de Winnie, en White River, Ontario."
Ĉiuj, kiuj kunlaboris per siaj amo, talento kaj kreemo al la ekesto de la monda populareco de unu aminda ursido, jam forpasis: Harry Colebourn, A.A. Milne, E.H.Shepard, Walt Disney kaj en 1996 ankaü Christopher Robin. Sed la rakonto vivos plu kaj sendube inspiros pliajn tradukojn kaj...
Kanada Poŝto eldonis en oktobro 1996 serion de kvar poŝtmarkoj (vidu ĝin maldekstre en ĝia plena grando), kiuj bildigas kvar gravajn punktojn en la nur parte elpensita vivo de Winnie. La unua: Renkontiĝo de Harry kaj Winnie; dua: Christopher Robin kaj la pluŝa Winnie; tria: Desegno de E.H. Shepard "Winnie kaj ĝiaj amikoj" kaj kvara: filmulo Winnie en la fama Disneyworld, en Florido.
Kontakto 1997/1
Gap (vestoj)
La entrepreno, kiu dediĉas sin je neformala modo, fondiĝis en 1969 fare de Donald Fisher kaj Doris F. Fisher kaj havas la ĉefoficejon en Sanfrancisko, Kalifornio. Gap Inc. estas dividita en kvin primaraj sekcioj: Gap, Banana Republic (kun pli klasikaj modoserioj), Old Navy (malmultekostaj modoserioj), Intermix (plidelikataj virinmodaj buiikoj) kaj Athleta (sportvestoj por virinoj). Laŭ nombro da butikoj Gap Inc. estas la tria plej granda entrepreno en la internacia modo-detalkomerco, post la hispana Inditex-grupo kaj la sveda H&M-butikĉeno.
Krom sia usona hejmomerkato kaj siaj butikĉenoj Gap Inc. havas pli ol 3 700 butikoj mondvaste, senpere aŭ kiel koncesio – inter aliaj en Kanado, Sud-Ameriko, Eŭropo, Afriko, Azio kaj Aŭstralio.
Michaëlle Jean
Michaëlle JEAN (naskiĝis en 1957 en Haitio) estis la 27-a ĝenerala guberniestrino de Kanado, komisiito de Elizabeta la 2-a. Ŝi oficis de la 27-a de septembro de 2006 ĝis la 1-a de oktobro 2010.
Ŝi estas haitidevena virino, kiu fuĝis kun siaj gepatroj en 1968 de Haitio al Kebekio. Ŝi fariĝis ĵurnalisto ĉe Radio-Kanado. Ŝin nomumis en aŭgusto de 2005 je la ceremonia posteno la kanada ĉefministro Paul Martin.
Ŝi studis en la universitato de Ottawa, poste en Italio. Michaëlle Jean iĝis la unua landkonata kolorhaŭta radia kaj televida raportisto en Kanado.
Ŝi havas adoptitan filinon (Maria-Eden el Haitio).
Ŝi sekvis Adrienne Clarkson-n, la unuan azianon en tiu ĉi posteno.
La 30-an de novembro 2014 en Dakaro, Senegalo, ŝi elektiĝis kiel ĝenerala sekretario de Franclingvio (Francophonie). Unua virino en tiu posteno, unua ne afrika ĝenerala sekretario. Ŝi sekvas Sinjoron Abdou Diouf el Senegalo.
Władysław Bartkowiak
Vivo
Władysław Bartkowiak naskiĝis en tiutempa Granda Duklando de Poznań, en la familio de Stanisław kaj Antonina el domo Olejniczak. Li estis pli juna frato de leŭtenanto-piloto Antoni Bartkowiak (1897-1922).
Li finis bazlernejon kaj mekanikan mezlernejon en Poznań. En la aĝo de 17 jaroj eniris al la germana aviado, kie estis direktita al skadro en Poznań. Laboris en mekanika riparejo. Fine de 1917 kune kun la skadro estis sendita al Orienta Fronto. Post fino de la unua mondmilito revenis al Poznań kaj baldaŭ aktive partoprenis en la ribelo de Grandpolujo. Post konkero de aviadilejo en Ławica estis direktita al la 3-a Grandpollanda Aviada Skadro kaj laŭ propra peto al pilot-lernejo. Li estis unu el la plej kapablaj kadetoj. Baldaŭ montriĝis la plej bona piloto de la lernejo, pro tio ricevis de la generalo de infanterio Józef Dowbor-Muśnicki oran horloĝon.
Septembre 1919 kune kun la Skadro Władysław Bartkowiak irs al la bolŝevika fronto. Kune kun subleŭtenanto Józef Klicze partoprenis plurajn batalflugojn. Kelkfoje pro paneo de aviadilo estis devigita malsuprengrundiĝi malantaŭ la malamika fronto. Tamen pro majstraj mekanikaj kapabloj mem riparis la aviadilon kaj bonŝance revenis al la bazo.
La 14-an de majo 1920, plenumante spionan mision super la pola-bolŝevika fronto, li longe aerbatalis kun soveta aviadilo pilotata de A.D. Ŝirinkin. La aviadilo de Klicze kaj Bartkowiak, kiu tiutempe estis preskaŭ 20-jara, estis pafalterigita apud Borisov, enterigante la skipon. Ambaŭ polaj pilotoj estis kun honoroj entombigitaj de bolŝevikaj aviadilistoj.
Postmorte pro unuarangaj meritoj por la pola aviado estis distingita per la Milita Ordeno Virtuti Militari, kaj la Kampa Emblemo de Piloto kaj Observanto.
Cerignola
Cerignola estas komunumo de Italio.
Pitești
Pitești [piteŝtj'] estas urbo en la suda Rumanio. Ĝi situas ĉe la rivero Argeș, 114 km okcidente de București. Loĝantaro: 155 383 (2011). Ĝi estas la ĉefurbo de la distrikto (județ) Argeș. Grava centro por la rumana aŭtoindustrio: sidejo de la aŭtofabriko Dacia. Dum la stalinisma periodo, la malliberejo de Pitești estis "reedukadcentro" por studentoj.
Alte Burg (Aull)
Historio
La komenco de la iam akvoburgo troviĝas en la dua duono de la 13a jarcento. 1284 la burgo estis menciita unuafoje en dokumento kiel posedo de la oficista familio Helfenstein, De tiu burgo nenio konserviĝis.
Granda Moskva cirko ĉe Vernadskij-avenuo
Granda Moskva cirko ĉe Vernadskij-avenuo (Большо́й Моско́вский Госуда́рственный цирк на проспекте Вернадского) estas cirko en Moskvo, Rusio.
Alte Burg (Aull)
Historio
La hodiaŭa portalo estas el la jaro 1558. Per pluraj ŝanĝkonstruoj la burgo ŝanĝis sian aspekton ĝis la 18a jarcento.
Alila p-metilbenzoato
Alila 4-metilbenzoato aŭ alila p-toluenato estas organika kombinaĵo apartenanta al la familio de la esteroj, rezultanta el interagado de la p-Metilbenzoata acido kaj alila alkoholo. Alila 4-metilbenzoato estas senkolora likvaĵo, nesolvebla en akvo sed solvebla en alkoholoj kaj aliaj nepolaraj organikaj solvantoj. Alila 4-metilbenzoato prezentas 4-metilbenzoatan grupon ligitan al alila grupo. Ĝi konsistas je 11 karbonatomoj, 12 hidrogenatomoj, 2 oksigenatomoj kaj posedas antifungajn kaj antimikrobajn proprecojn.
Granda Moskva cirko ĉe Vernadskij-avenuo
Ĝi situas sud-okcidente de Moskvo en distrikto Gagarinskij ĉe la placo de Ĝavaharlal Neru, vojkruciĝo de Vernadskij-avenuo kaj Lomonosov-avenuo.
Alte Burg (Aull)
Burgo
La hodiaaŭa malgranda burgo havas malfrugotikan arĥitekturon kaj estas unu el la lastaj ekzemploj de la rejna trabfaka burgo. La burgo estas en privata posedo.
Granda Moskva cirko ĉe Vernadskij-avenuo
Tiu ĉi cirko estas la plej granda senmova cirko en la mondo. Tie estas 3310 sidlokoj, alteco de amfiteatro estas 36 metroj.
La cirko estis malfermita la.
Araguari
(oficiale Município de) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Triângulo Mineiro e Alto Paranaíba (do "Triangulo Minas-Ĝerajsa kaj Alta Paranaibo") kaj en la mikroregiono Uberlândia. Laŭ la stato de en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
Esperanto en Araguari
En la fino de 1938, Otílio Neves fariĝis delegito de Internacia Esperanto-Ligo, kaj en 1939 fondiĝis Esperantista Grupo de Araguari, kies unua estraro estis: prezidanto Álvaro Teixeira; vicprezidanto Patrocínio Valverde de Moraes; 1-a sekretario Antônio Severino Coelho; 2-a sekretario Alfeu de Medeiros kaj kasisto Otacílio Novaes.
Eksteraj ligiloj
<!-- Eble utilas ankoraŭ ion reenmeti de la antaŭa, tro mallonga teksteto, plej bone per enporto en vikidatumojn:
Elise Ottesen-Jensen
Elise Ottesen-Jensen, ankaŭ konata kiel Ottar, (naskiĝinta je 2-a de januaro, 1886 - mortinta je 4-a de septembro, 1973) estis norvega-sveda seksedukistino, ĵurnalistino, kaj anarĥiistina agitanto, kies ĉefa misio estis batali por virinaj rajtoj al kompreno de sia korpo kaj sekseco. Ŝi estis ano de la sveda anarkisindikatista sindikato, Centra Organizo de la Laboristoj de Svedio. Ŝiaj sekvantoj konsideras ŝin pionirino en la kampo de virinaj rajtoj kaj feminismo.
Ŝia persona devizo estis "Mi revas pri la tago kiam ĉiu novnaskita infano estas bonvena, kie viroj kaj virinoj estas egalaj, kaj kie sekseco estas esprimo de intimeco, ĝojo, kaj dolĉeco."
Biografio
Filino de paroĥestro, Ottar naskiĝis kiel Elise Ottesen, la dek-sepa el dek-ok infanoj, en la municipo Høyland (ekhavita de Sadnes en 1965) en la distrikto Rogaland, Norvegio. Pli malfrue, ŝia patro forsendis ŝian etan fratinon Manghild por naski en Danio, por ke oni povu devigi ŝin fordoni sian infanon. Oni diris nenion al Maghild pri gravedeco aŭ pri nasko, kaj dum naŭ monatoj ŝi kredis ke ŝia ventro simple fendiĝos. Ŝi sinmortigis pro sopiro por la infano kiun ŝi devis forlasi. Pro tio, Ottar neniam povis pardoni sian patron, kaj la destino de ŝia fratino estiĝis forta motivo por ŝia devoligo al la lukto por virinaj rajtoj.
Ottar revis pri esti dentistino, sed eksplodo en la ĥemilaboratorio de ŝia gimnazio vundis ŝiajn fingrojn, fuŝante sian eblecon alceli dentistan karieron. Anstataŭ ŝi eklaboris por ĵurnalo, kaj eventuale fariĝis ĵurnalistino. Ŝi ĉiam kontestis la predikojn de sia patro, kaj frue findecidis ke ŝi ne estis kristano. Ŝi nun trovis ke ŝiaj simpatioj estis kun la socialistoj, kaj ke estis kun ili ke ŝi luktus dum la cetero de ŝia vivo.
Ŝi kelkfoje klopodis organizi laborist-klasajn virinojn. Sed baldaŭ ili ekpetis de ŝi konsilon pri seksaj aferoj, demandante aferojn kiel "Ĉu mi ĉiam devas [amori] kiam deziras mia edzo?", "Kion mi povas fari por eviti gravediĝon?".
Premŝaltilo
Premŝaltilo estas reg-elemento servanta por ŝalti elektran kurenton, se la premo en la hidraŭla cirkvito akiras la antaŭdifinitan valoron, la premo efikas kutime je piŝto aŭ membrano kaj estas ekvilibrigita per forto de risorto.
Elise Ottesen-Jensen
Biografio
Je la fino de la Unua Mond-Milito, Ottar konatiĝis kun kaj evoluigis proksiman amikecon kun la anarkisindikatista porpac-agitanto Albert Jensen. Ili pli malfrue geedziĝis, kaj Elise Ottesen ŝanĝis sian familinomon al Ottesen-Jensen. Kiam Albert estis forpelita el Norvegio, ŝi venis kun li al Danio. Tie, ŝi naskis ilian infanon, kiu mortis baldaŭ post nasko.
Ottar kaj Albert transloĝiĝis al Svedio, kaj ŝi ekkonis kuraciston, kiu inter aliaj aferoj instruis al ŝi kiel uzi cervikŝtopilon. Ŝi tiam ekis sian unuan tutnacian turneon en Svedio. Ŝi vojaĝis de Skanio al Norrland, instruante al laboristinoj kiel eviti gravediĝon. Ŝi agitis por la rajto de virinoj al sperti seksa plaĉo, por liberaj abortoj, kaj por malfaro de severaj leĝoj kontraŭ gravediĝevitiloj, por samseksemulaj rajtoj, kaj plie. Tio, kion ŝi faris, kontraŭleĝis, kaj ŝi riskis severajn punojn.
Dum la 1920-aj jaroj, Ottar estis ofta skribisto por Arbetaren, kun ŝia propra kolumno pri feminismaj aferoj. Post malkonsento kun la aliaj redaktoroj de Arbetaren en 1925, ŝi fondis sian propran ĵurnalon, Vi kvinnor. La ĵurnalo tamen ne longe daŭris. Post kelkaj jaroj, ŝi ankaŭ skribis por la anarĥiista magazino Brand.
En 1933, Ottar, kune kun pluraj radikalaj kuracistoj kaj sindikataj reprezentantoj, fondis la Svedan Asocion por Sekseca Eduko (svede: Riksförbundet för Sexuell Upplysning, aŭ RFSU). Ŝi fariĝis ĝia unua prezidentino, kaj plenumis tiun postenon ĝis 1956. Ottesen-Jensen ankaŭ estis unu el la fondintoj de la Internacia Federacio por Planita Gepatreco en 1953. La ĵurnalo eldonata de RFSU nomiĝas Ottar por honori al Elise Ottesen-Jensen. Tiu ĉi ĵurnalo ŝanĝis sian nomon al Ottar en 2001, kaj pli frue nomiĝis RFSU Bulteno.
Bibliografio
Tiu ĉi listo enhavas nur eldonaĵojn, kiuj enhavas pli ol kvindek paĝojn.
Referenco
Tiu ĉi artikolo estis rekte tradukita el la anglalingva versio je la 4-a de decembro 2007.
Persimono
Persimono estas frukto de persimon-arbo. Temas pri dolĉa bero de arbo de la familio de Ebenaceoj kaj kun ĝis milo da specioj, subspecioj kaj varioj. La frukto estas ronda kaj simila al pomo aŭ tomato. Kelkaj varioj lasas en la buŝo de konsuminto agacan senton; aliaj ne.
Origino
Ĝi alvenas el Ĉinio, kie ĝi estas kultivita depost la jaro 1300. Oni trovas ĝin en Japanio post 1850. Nun ankaŭ en varmaj regionoj de Mediteraneo kaj de subtropika kaj tropika Ameriko, ĝi bone vivas, kun fig-arboj kaj oliv-arboj. Do Azia persimono, aŭ Japania persimono estas kakinoko
Vidu ankaŭ
Kakinoko aŭ Azia persimono, aŭ Japania persimono
Ruĝkapa vulturo
La Ruĝkapa vulturo (Sarcogyps calvus) estas granda taga rabobirdo de la familio de Akcipitredoj, kiu enhavas ankaŭ aliajn tagajn rabobirdojn kiaj milvoj, agloj, cirkuoj kaj akcipitroj, el kiuj gipoj estas sufiĉe malsimilaj, sed ne tiom disde aliaj similaj rabobirdoj, nome malnovmondaj vulturoj. Ĝi estas endemia de suda Azio, kaj troviĝas ĉefe en Barato, Birmo kaj Hindoĉinio kaj en kelkaj partoj de najbaraj landoj.
Aspekto
Ĝi estas mezgranda fortika vulturo 76 al 86 cm longa, pezas 3.5 al 6.3 kg kaj havante enverguron de ĉirkaŭ 1.99 al 2.6 m. Plenkreskulo havas elstaran tre ruĝan al oranĝecan nudan kapon kaj junuloj de pli pala ruĝo. Ankaŭ la kruroj estas ruĝaj, dum ĉe femuroj kaj brusto estas blanko. Ĝi havas nigran korpon kun palgriza bendo baze de flugilplumoj. La seksoj diferencas laŭ la koloro de la irisoj: maskloj havas pli palajn, blankecajn irisojn, dum ĉe inoj ili estas malhelbrunaj.
Ne eblas konfuzo kun simila specio ene de ties teritorio.
Taksonomio kaj sistematiko
Tiu estas specio de malnovmonda vulturo, de familio de Akcipitredoj kaj subfamilio de Egipienoj, kiu troviĝas en la Hindia Subkontinento. Ĝi ne havas subspeciojn.
Distribuado kaj habitato
Tiu vulturo de rimarkinda kapo estis historie abunda en teritorioj ĉe sudcentra kaj sudorienta Azio etende el Barato al Singapuro. Nune la teritorioj de la Ruĝkapa vulturo situas ĉefe ĉe norda Barato. Ĝi troviĝas kutime en malferma kamparo kaj en kultivataj kaj duondezertaj areoj, ofte ĉe homaj setlejoj. Ĝi troviĝas ankaŭ en deciduaj arbaroj, montetoj kaj rivervaloj. Ĝi kutime troviĝas ĝis altitudoj de 2,500 aŭ eĉ 3000 m super marnivelo.
Ili nestumas en altaj arboj.
Konservostatuso
Ili malpliiĝis, sed nur malrapide; en 1994 ĝi estis suprenlistita kiel Preskaŭ Minacata el antaŭa klaso Malplej Zorgiga fare de la IUCN. La disvastigata uzado de la medikamento Diklofenako en veterinara medicino en Barato kaŭzis tamen malpliiĝo de ties populacio en ĵusaj jaroj. Diklofenako estas komponaĵo kiu estas konata kiel ege venena al vulturoj. La populacio de tiu specio duoniĝis el la fino de la 1990-aj jaroj, kaj kio estis iam plena specio nombra en centoj da miloj iĝis danĝere proksima al formorto en malpli da du jardekoj. Sekve ĝi estis suprenlistita al Draste Endanĝerita en la IUCN Ruĝa Listo de 2007.
Kelkaj similaj medikamentoj estas damaĝaj al kadavromanĝantaj birdoj. Diklofenako, karprofeno, fluniksino, ibuprofeno kaj fenilbutazono estis asocia al mortigo. Meloksikamo ŝajne estas pli sekura al vulturoj kaj oni kuraĝigas al ties surogata uzado en veterinara tratktado de brutaro.
Informo
Informo estas scio aŭ scieblaĵo konsiderata rilate al ĝia transdonado aŭ konservado. En Esperanto la substantivo deriviĝas de la verbo informi, kiu signifas doni sciigon aŭ klarigon. Apartan gravecon la nocio havas en informadiko, kies centra objekto ĝi estas. Tiel komputiloj en siaj tre diversaj tipoj en la nuntempa socio iel anstataŭis bibliotekojn kiel ĉefa informofonto.
Informo estas la nomo per kiu oni konas organizitan aron de datenoj procezitaj kiuj konstituas mesaĝon kiu ŝanĝas la staton de sciaro de la subjekto aŭ sistemo kiu ricevas tiun mesaĝon. Estas diversaj fokusoj por la studado de la informaro:
Informacio estas faka termino, kiu rilatas al la kvanta aspekto de informo, kiu estas mezurebla per la dubaza logaritmo de ĝia malprobablo, log2(1/p), kaj kies unuo estas bito.
El la vidpunkto de la scienco de la komputiko, la informo estas eksplicita sciaro ekfarita de ĉu vivantuloj ĉu sistemoj spertaj kiel rezulto de interagado kun la medio aŭ sentaj perceptoj de la sama medio. Dekomence la informaro, diference de la datenoj aŭ de la sentaj perceptoj, havas utilan strukturon kiu modifos la postan interagadon de tiu, kiu posedas tiun informaron, kun sia medio.
Etimologio
La vorto deriviĝas de la latina verbo informare, kiu signifas "formi menson", "instrui". La latina substantivo informatio jam estis uzata en la signifo "koncepto" aŭ "ideo". Fakte la proponita neologismo «informacio» derivus de la latina substantivo informatio(-nis) (siavice de la verbo informare, kun la menciita signifo «formi menson», «formigi», «instrui», «lernigi»). Jam en latino la vorto informationis estis uzita por indiki «koncepton» aŭ «ideon», sed ne klaras ĉu tia vorto influis en la moderna disvolvigo de la vorto «informo».
Aliflanke la greka vorto koresponda estis μορφή (morfè, el kiu per metatezo aperis la latina vorto «forma»), aŭ alivorte εἶδος (éidos, el kiu derivas la latina «idea»), tio estas: «ideo», «koncepto» aŭ «formo», «bildo»; el kiuj la dua vorto estis rimarkinde uzata teknike en la filozofia medio fare de Platono kaj Aristotelo por indiki la idealan identecon aŭ esenco de io. Eidos estas ankaŭ asociebla al «pensaro», «aserto» aŭ «koncepto».
La koncepto
Malgraŭ sia elementa difino, la nocio "informo" estas interpretebla el diversaj vidpunktoj. Pri ili okupiĝas diversaj sciencoj, precipe la informoteorio, la telekomunikado, la komunikadtekniko, la semiotiko kaj la sciteorio.
Informoteorio, fondita esence de Claude Shannon, okupiĝas pri la mezurado de inform-enhavo, nomata ankaŭ per la proponita neologismo "informacio". Ĝi konsideras la transdonon (sendon) de informo laŭ la efiko al la ricevanto. La informo estas en mesaĝo, kies ricevanto interpretas ĝin kaj uzas ĝin por ŝanĝi sian scion. Tiu efiko dependas ne nur de la enhavo de la mesaĝo, sed ankaŭ de la antaŭa sciaro de la ricevanto; do la sama mesaĝo povas doni malsaman informon, kaj malsame da informacio, al malsamaj ricevantoj. Kiam la sama mesaĝo estas sendita duan fojon al la sama ricevanto, ĝi tute ne havas informon por li (aŭ maksimume la informon, kiun iu sendis al li dufoje la saman mesaĝon).
Komunikadtekniko okupiĝas pri la transdono de mesaĝoj sendepende de la inform-enhavo; por ĝi gravas la portanto de mesaĝo (komunikilo; ekz. papero, telefona linio). Kiam la sama mesaĝo duan fojon trairas la saman komunikan kanalon, ĝi estas komunikad-teknike nova mesaĝo. La komunikadtekniko povas uzi la informoteorion por pliefikigi la sendadon, ekzemple per densigo de mesaĝoj.
Semiotiko esploras la signojn uzatajn por komuniki informon kaj ilian signifon. Semiotikistoj ofte kritikas, ke la informoteorio neglektas aŭ ignoras la signifon de informo.
Sciteorio filozofie esploras, kio estas scio kaj kiel ĝi ekestas. Laŭ multaj sciteoriistoj scio estas pli ol nura akiro de informo; interalie ĝi implicas la verecon de scio, kiu ne gravas por la informoteorio.
Strukturo
Eblas konsideri informon je diversaj niveloj de ĝia interpretado. Tiuj niveloj troviĝas en la homa kompreno, sed utilas ankaŭ en la informadiko. Ĝenerale oni distingas kvar nivelojn:
Tiuj kvar niveloj ne strikte respondas al la menciitaj sciencaj aliroj; tamen eblas diri, ke pri kodado okupiĝas precipe la komunikadtekniko, pri sintakso la (homa) lingvistiko kaj la teorio de formalaj lingvoj. Ni konsideru la kvar nivelojn laŭ la simpla mesaĝo "pluvas".
Sintakso
Sur pli alta nivelo konstateblas, ke la mesaĝo havas strukturon: Laŭ la fundamenta notacio ĝi estas analizebla kiel "pluv/as", do konsistas el la radiko "pluv" kaj la finaĵo "as". Tiu sintaksa analizo eblas nur kun la krominformo, ke la mesaĝo estas en Esperanto; en alia lingvo la strukturo povas esti malsama aŭ tute ne ekzistanta. Ekzemple la vorto "espero" en Esperanto estas substantivo, sed en la hispana ĝi estas verbo ("mi atendas").
Semantiko
Je semantika nivelo eblas konkludi el la mesaĝo, ke ĝi temas pri afero nuntempa aŭ ĝenerala (pro "as") kaj pri manifestiĝo de pluvo, do likva atmosfera precipitaĵo aŭ simple "akvo falanta de la ĉielo". Tiunivele la mesaĝo estas identa al ĝia traduko en aliaj lingvoj. Tiu konsidero baziĝas sur konceptoj kiel signifo, senco ktp. Ĝenerale la signifoj kiuj aperas en la vortaroj estas kombinataj pere de la sintaksa strukturo.
Pragmatiko
Kvankam la semantiko ebligis trovi la "signifon" de la mesaĝo, multaj dirus, ke tian interpretadon povus fari komputilo, kiu neniel scias, kio estas pluvo. Tiuokaze la "signifo" estus nur amaso da bitoj. Vera signifo ekestas nur, kiam la mesaĝo iel efikas. Pri tio okupiĝas la pragmatiko.
Eble efiko de la mesaĝo "pluvas" estas, ke la ricevanto decidas uzi ombrelon aŭ pluvmantelon. Ankaŭ eblas, ke li decidas resti hejme anstataŭ iri eksteren, aŭ meti sian aŭton eksteren, por ke la pluvo lavu ĝin. Eble tute ne ekzistas efiko, ĉar la ricevanto jam sciis, ke pluvas.
Fizika informo
Informo estas strikte difinita eco de fizikaj sistemoj, kiu servas por priskribi diversajn fenomenojn, ekzemple entropion. La formulo por kalkuli la entropion de fermita sistemo estas identa al tiu por kalkuli la inform-enhavon (laŭ la teorio de Shannon) de mesaĝo; tial ankaŭ tiu inform-enhavo (pli precize ĝia malo) foje nomiĝas entropio.
La dua leĝo de termodinamiko esence diras, ke la entropio de fermita (izolita) sistemo emas kreski laŭ la tempo, do ke inverse ĝia informacio (inform-enhavo) malkreskas. Ekzemplo estas du gasboteloj, unu kun alta kaj unu kun malalta gaspremo, kiujn oni konektas: La gaso fluas el la unua en la duan ujon ĝis egaliĝo de la premoj, kaj la informo, kiu botelo komence havis pli altan premon, estas perdita. Neniam okazas (laŭ niaj spertoj), ke gaso en du konektitaj boteloj kolektiĝas en nur unu el ili.
Tiu malkresko de informo laŭ la tempo estas makroskopa fenomeno. En la kvantuma fiziko ne ekzistas io, kio klarigas la perdon de informo.
Teknika konservado de informo
La progresoj de la komputiltekniko ebligis konstantan kreskadon de la kapablo konservi informojn. En 1986 la teknika inform-kapacito tutmonda estis ĉirkaŭ 2,6 eksabitokoj (2,61018 B); tio estis por ĉiu homo 539 MB. Ĝis 2007 tiu kapacito kreskis al 295 eksabitokoj, pli ol 40 GB por ĉiu homo. La nombroj estas pri optimume densigitaj datenoj. En 2007, 94 % de la memorkapacito estis cifereca.
En 2010 usonanoj alŝutis ĉiutage ĉ. 40–45 petabitokojn (1015 B) da fotoj al retejoj. Tiu taga kvanto proksimume egalas al la sumo de ĉiuj tekstoj, kiuj estis verkitaj en la historio de la homaro: 50 petabitokoj.
Ekonomia valoro de informo
Laŭ la proverbo "scio estas potenco" informo povas esti valora. Kiam, ekzemple, homo verkas libron enhavantan utilajn informojn, aliaj pretas pagi por ricevi tiun informon. Same komercisto, kiu opinias, ke kelkaj informoj pri lia klientaro ŝparos al li monon pri reklamado, pretas pagi por tiaj informoj.
La teknika progreso igis la kopiadon de ciferecaj informoj ekstreme facila kaj malmultekosta. Tial iĝis malfacile protekti la "intelektan propraĵon" de homoj kontraŭ misuzo.
Alia problemo estas la "informa memregado" de homoj. La moderna tekniko igis la kolektadon, konservadon kaj interligadon de datenoj tre facila kaj malmultekosta. Tiel informoj pri individua homo, kiuj izolite signifas nenion, povas kunigite akiri signifon. Oni nomas tiun fenomenon "vitra homo", homo, kies internaj aferoj estas publike videblaj. Tiu fenomeno ekestis, ĉar la kostoj de la kolektado de tiaj informoj iĝis malpli grandaj ol ilia ebla valoro.
Genetika informo
Tiu genetika kodo estas, kun malmultaj esceptoj, universala sur Tero; ĝi identas en ĉiuj specioj. Ĝi estas arbitra, do ne ekzistas iu ĥemia kialo, pro kiu ĝi devas esti tia kaj ne alia. Tial oni supozas, ke ĝi ekestis nur unufoje en la evolucio sur la tero, kaj ke ĉiuj vivuloj heredis ĝin de tiu pra-organismo.
Ĉiu vivanta ĉelo enhavas "malkodilon" por la genetika kodo, do meĥanismon, kiu kapablas transformi genetikan informon al aminoacidoj kaj tiel al proteinoj. Inversa meĥanismo, kiu genetike kodas ekzistantan proteinon, neniam estis trovita. Tial la biologio supozas, ke organismoj ne povas heredigi informojn aŭ ecojn, kiujn ili akiris dum sia individua vivo.
Laŭ la homa genara projekto, la homa genaro povus, laŭ sia fizika grandeco, kodi ĉ. 750 MB. Praktike, pro redundo, ĝi enhavas multe malpli. Unue sciencistoj pensis de la cetero estas genara rubaĵo, sed poste estis trovita ke ĝi estas la restaĵoj de la enfiltritaj genetikaj kodoj de virusoj kiuj dum la historio de vivulo kaŭzas infektaj malsanoj. [fonto bezonta]