cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Velkadopunkto
Velkadopunkto (VP) aŭ Punkto de permanenta velkado  estas difinita kiel la minimuma grunda humideco kiu estas necesa por ke  planto ne velku. Se la humideco malpliiĝas al tiu aŭ al iu ajn malplialta valoro, planto velkiĝas kaj poste ne povas regi denove sian turgecon kiam oni metas la planto en saturita atmosfero dum 12 horoj. La fizika difino de velkadopunkto ( simbole esprimita kiel θvp ) estas difinita kiel la akvoenhavo ĉe −1500 J/kg ( aŭ −15 baroj ) de suĉopremo aŭ negativa  hidraŭlika kapo. Tamen, notinda estas ke la VP-valoroj en kampokondiĉoj ne estas konstantaj por iu antaŭfiksita grundo, sed estas determinitaj per la integraj efikoj de planto, grundo kaj atmosferaj kondiĉoj.
Kinarto de Alĝerio
La apero de Alĝeria kinarto en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj
Ekster Alĝerio, unu el la plej famaj filmoj de tiu epoko estas La Batalo de Alĝero (1966), nome Alĝeri-Itala filmo kiu akiris tri Oskar-nomumojn.
Venecia Golfo
La Venecia Golfo (Golfo di Venezia, Beneški zaliv, Venecijanski zaljev) estas la plej norda parto de Adriatiko. Ĝi nomiĝas laŭ la havena urbo Venecio, kiu situas en laguno ĉe ĝia okcidenta bordo.
István Berszán
BERSZÁN István (bersa:n) estas rumanuja hungara literaturteoriisto, kritikisto, porinfana verkisto naskita en Baraolt la 2-an de decembro 1966.
Venecia Golfo
Ĉe la norda bordo de la golfo situas la gravaj plaĝaj turismejoj Lignano, Caorle kaj Iesolo. Ankaŭ la grandaj urboj Venecio kaj Triesto allogas multe da turistoj.
Komparu kun: Laguno de Venecio
István Berszán
Biografio
Berszán finis la liceon en sia naskiĝurbo kaj la fakon pri hungara lingvo kaj literaturo en 1990 en Universitato Babeş-Bolyai en Kluĵo. Ekde 1990 li laboras en tiu universitato. Li estas ano de E-MIL.
Josef König
Josef König (1887 - 1978) estis instruisto kaj esperantisto en Stockum (Sundern). Dum sia vivo, li certigis, ke la universala lingvo Esperanto postlasis spurojn en Stockum. Nur danke al li, la militmonumento, unu el la preĝejaj sonoriloj, kaj lia tombo havas surskribojn en Esperanto. Kaj kompreneble la Esperantostrato - en kiu ankaŭ la hejmo de Josef König troviĝas (numero 4).
Literaturo
Nelken, Otto: "Das unbekannte Esperanto-Dorf Stockum". En: Esperanto aktuell, 5/2015, p. 29
Kazushi Isoyama
Li futbalis ĉe Brummell Sendai, Otsuka Pharmaceutical, Omiya Ardija, Consadole Sapporo, Mito HollyHock kaj Arte Takasaki.
(158091) 2000 WH56
(158091) 2000 WH56 estas marsrenkonta asteroido en orbita resonanco 2:1 kun Marso, malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo LINEAR elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Orbito
Ĝia discentra klinita orbito ekstere tanĝas tiun de Marso, sed ĝia granda orbita klineco tenas ĝin malproksima de la marsa orbito : ĝia marsa MOID estas 0,4157 astronomia unuo, tie estas 62,188 milionoj da km.
Prinzenmoor
Prinzenmoor estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Rendsburg-Eckernförde de la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. La teritorio estas parto de la komunumaro Hohner Harde, administra ligo de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kun administra centro en Hohn.
Zedtwitz
Zedtwitz estas la nomo de frankona kaj bohema nobela gento, kiu ekzistas dokumenteble ekde la 13-a jarcento. La gento subdividiĝas en plurajn grafajn kaj baronajn liniojn kaj branĉojn.
NGC 3741
NGC 3741 (aliaj indikoj — UGC 6572, MCG 8-21-68, ZWG 242.57, PGC 35878) estas galaksio en konstelacio Granda Ursino.
Larmaj vojoj
Larmaj vojoj (viae lacrimales) respektive larmaj tuboj/larmotuboj aŭ larmaj kanaloj/larmokanaloj nomatas la anatomiaj strukturoj de la larma sistemo aparato de homoj kaj aliaj mamuloj, kiuj servas por la transporto de la likvaĵo produktita de la larmaj glandoj al la nazo. La larmaj kanaloj inkluzivas la du larmajn punktojn kaj tubulojn, la larman sakon kaj la nazan larman tubon.
Kun normala larmoproduktado, la larmoduktoj drenas la larmolikvaĵon en la nazon, kie ĝi vaporiĝas. Nur kun pliigita larmoproduktado aŭ interrompo de la drena sistemo, la larmeca likvaĵo fluas super la palpebro, kiu estas nomata Epifora (greke por "fluantaj larmoj").
11241 Eckhout
Tom Gehrels estis fotinta la noktan ĉielon elde la Observatorio de la Monto Palomar. La 130 tiel eksponitaj, senditaj en Leiden (Nederlando), estis poste ekzamenitaj de la geedzoj Ingrid kaj Cornelis van Houten.
(15799) 1993 XN
(15799) 1993 XN estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Takao Kobayashi elde la Observatorio de Ooizumi en gubernio Gunma (Japanio).
Velajtaoj
La velajtaoj (Welayta, Walaytta aŭ Wolaita, etiope: ወላይታ) estas etno loĝanta en suda Etiopio kiu konsistigis antaŭe apartan reĝolandon.
Burgruino Dalberg
burgo Dalberg, ankaŭ nomata Dalburg, estas la ruino de montburgo en la valo de la rivero Gräfenbach, kiu alfluas en la riveron Ellerbach. Tiu en Bad Kreuznach enfluas en la riveron Nahe. La burgruino situas super la komunumo Dalberg en la distrikto Bad Kreuznach, germana federacia lando Rejnlando-Palatinato.
Mária Túry
Mária Túry [tUri], laŭ hungarlingve kutima nomordo Túry Mária estis hungara pentristo, grafikisto, gobelinisto, altlerneja instruisto. Ŝia edzo estis György Kádár, ŝi naskis filinon Katalin Kádár en 1951. Mária Túry naskiĝis la en Szeged, ŝi mortis la  en Budapeŝto.
Marka lingvo
La marka lingvo apartenas al la mandinga lingvaro de Okcidentafriko, al kiu ankaŭ apartenas ekzemple la mandinka. La marka estas parolata en Burkina Faso, de proksimume 200 000 homoj. Sume, tutmonde la lingvon parolas proksimume 225 000 homoj.
Mária Túry
Biografio
Mária Túry akiris diplomon en Hungara Belarta Altlernejo en 1953. Ŝiaj plej gravaj instruistoj estis Endre Domanovszky kaj István Szőnyi. Post la diplomo ŝi instruis 2 jarojn en la Industriarta Altlernejo. Ŝi ricevis stipendion inter 1958-1961. Ŝi studvojaĝis al Eŭropo, Usono, Egiptio. Ŝi ricevis premiojn inter 1958-1985.
Marka lingvo
Ĝi nuntempe spertas perdon de parolantoj, ĉar ĝiaj denaskaj parolantoj en la lernejo nur lernas la francan kaj ne havas ŝancon havi instruadon pri kaj en la gepatra lingvo.
Jiříkovice
Jiříkovice estas municipo en Ĉeĥio troviĝanta en distrikto Brno-provinco, en Sudmoravia regiono. Ĝi etendiĝas en Dija-svratka valego 2 km oriente de Šlapanice. Vivas ĉi tie.
Memorindaĵoj
Tra la municipo kondukas instrupado de Batalo de tri imperiestroj.
Maasdriel
Maasdriel estas municipo en la nederlanda provinco Gelderland. Ĝis 1944 la nomo de la municipo estis Driel, sed la okupantaj germanoj ŝanĝis ĝin en Maasdriel por preventi konfuzon kun Driel apud Heteren.
Vilaĝ(et)oj
Vilaĝoj: Alem, Ammerzoden, Hedel, Heerewaarden, Hoenzadriel, Hurwenen, Kerkdriel, Rossum, Velddriel, Well kaj Wellseind.
Vilaĝetoj: Berm, Californië, Doorning, Hoorzik, Rome, Sint Andries, Slijkwell, Veluwe, Voorne kaj Wordragen.
En 1999 la municipoj Ammerzoden, Hedel, Rossum kaj Heerewaarden kuniĝis kun Maasdriel.
Historio
21.09.1944 Pola Unua Aŭtonomeca Paraŝutista Brigado de generalo Stanisław Sosabowski alteriĝis en Driel (apud Arnhem) — ĉiujare lokaj nederlandanoj festas la liberigon de Driel, la generalo estis rehonorigita nur en 2006 (de britoj elektita kiel la propeka kapro).
Vinila klorido
Vinila klorido aŭ C2H3Cl estas organoklorhava kombinaĵo, ankaŭ konata kiel la unu-mero de la polivinila klorido aŭ kloroeteno, senkolora, brulema, toksa, karcinomogena gaso kun agrabla dolĉeca odoro, solvebla en akvo kaj tre uzata en la tuta mondo. En la atmosfero, ĝi estas liberigita de la kemiaj industrioj kaj formiĝas per disrompo de aliaj kloraj solvantoj. Ĝi estas polucianto de la atmosfero kaj eble estas malpurigaĵo de la akvo-provizejoj.
Multaj personoj ekgustas vinilan kloridon en la trinkakvo ĉe koncentriĝo je 3,4 ppm. Likva vinila klorido rapide vaporiĝas. Vinila klorido en akvo aŭ sursojle facile vaporiĝas se ĝi estas ĉe la surfaco. En la aero ĝi malkomponiĝas en la daŭro de kelkaj tagoj, rezultante en formado de sennombraj aliaj kemiaĵoj inklude de klorida acido, formaldehido kaj karbona duoksido.
Historio
Vinila klorido estis unue produktita en 1835 de la germana kemiisto Justus von Liebig (1803-1873) kaj lia franca lernanto Henri Victor Regnault (1810-1878). Ili estigis vinilan kloridon per traktado de 1,2-dukloroetileno kun solvaĵo de kalia hidroksido en etanola medio.
En 1912, la germana kemiisto Fritz Klatte (1880-1934), kiu tiam laboradis por kompanio Griesheim-Elektron, patentis manieron produkti vinilan kloridon ekde la acetileno kaj klorida acido uzante hidrargan kloridon kiel katalizilon. Kvankam ĉi-procezo estis vaste uzata dum la jardekoj 1930 kaj 1940 en la Okcidento, ĝi estis anstataŭita per pli malaltkostaj procezoj surbaze de la etileno en Usono kaj Eŭropo. Ĝi konserviĝas kiel la ĉefa produktado en Ĉinio.
Eggerberg
Geografio
La komunumo Eggerberg situas en Supra Valzeo ĉe la suda deklivo de la Bernaj Alpoj sur la norda flanko de la valo de Rodano. La komunumo konsistas el la vilaĝo Eggerberg kaj Eggen, krome al ĝi apartenas la setlejo Finnu, Mühlackern kaj Wirmschland, kaj diversaj alpopaŝtejoj.
La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 5,99 km², de kiuj 45,9% estas kovritaj de arbaro, 25,7% servas por agrikulturo kaj 6,0% por setlado.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Eggerberg limas en nordo al eksklavo de Baltschieder, en oriento al Naters, en sudo al Lalden, en sudokcidento al Baltschieder, kaj en nordokcidento al Ausserberg.
Trafiko
Eggerberg situas flanke de la gravaj trafikvojoj. Veturebla vojo kondukas de Brigo al Eggerberg kaj ĝiaj vilaĝoj. Pere de la trajnlinio de Berno-Lötschberg-Sempiono-Fervojo de Spiez al Brigo la komunumo estas konektita al la publika transportreto. De Eggerberg poŝtaŭtolinio kondukas al Eggen.
Monda naturheredaĵo
Granda parto de la komunuma teritorio apartenas al la regiono Jungfrau-Aleĉ-Bieĉhorno (germane: Jungrau-Aletsch-Bietschhorn), kiu estis la 13-a de decembro 2001 akceptita kiel unua alpa areo kiel Monda Naturheredaĵo de UNESKO.
Historio
La unua dokumenta mencio de Eggerberg datiĝas el la jaro 1307 kiel Eccun. Dum mezepoko la jurisdikcio dumtempe apartenis al la familio d'Ornavasso de Rarono. En la jaro 1312 Eggerberg estis la unuan fojon menciita kiel komunumo kaj apartenis al Gumper Rischinen de la Dekono Brigo. En la jaro 1658 estis kontruita la komunuma domo en Eggerberg. En la jaro 1854 la vilaĝo Finnu estis atribuita al la komunumo Eggerberg.
Seslatera prisma kahelaro
Ĝi estas konstruita surbaze de la ebena seslatera kahelaro per kolonigo kaj kreo de paralelaj tavoloj de seslateraj prismoj.
Ĝi estas unu el 28 konveksaj unuformaj kahelaroj de eŭklida 3-spaco.
Kastelo de Téglás
La Kastelo de Téglás (konata ankaŭ pri la iama posedanto Kastelo de Degenfeld) estas historia monumento en Hungario, en mezo de Téglás. Ĝi estas la plej granda kastelo en la Granda Hungara Ebenaĵo.
Historio
En tiu loko estis iam kalvinana kirko. En 1799 grafo ricevis la teritorion kaj li tuj konstruis kastelon. En 1804 jam familio Degenfeld trakonstruis ĝin al klasikismo. Ĝis 1945 la kastelo estis loĝata, poste ŝtatiĝo okazis. Inter 1955 kaj 2002 orfejo funkciis ene, poste entreprenisto aĉetis ĝin.
Konstruaĵo
La etaĝa kastelo kun keloj kaŝiĝas inter arboj en granda parko. Ĝi formas U-majusklon. Interne 72 ĉambroj troviĝas.
Parko
La anglasistema parko estis kreita en fino de la 19-a jarcento, sed pli frue jam kreskis tie arboj. Inter tiujn arbojn oni plantis aliajn arbojn ĉefe el aliaj kontinentoj. La parko jam estas protektata ekde 1953. En 2010 granda ŝtormo detruis multe da arboj. Ankaŭ nun estas videblaj tigfruktaj kverkoj, abioj, poploj, ligustroj.
Masato Saito
Masato Saito (斉藤 雅人, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Omiya Ardija.
Zoltán Szabó (botanikisto)
Zoltán Szabó [sabO], laŭ hungarlingve kutima nomordo Szabó Zoltán estis hungara botanikisto, biologo, profesoro, membro (korespondanta en 1932, ordinara en 1941) de Hungara Scienca Akademio.
Zoltán Szabó naskiĝis la  1882 en Budapeŝto. Li mortis la 1944 en Budapeŝto.
Biografio
Zoltán Szabó frekventis universitatojn en sia naskiĝurbo kaj Breslau (nun Vroclavo). En 1905 li iĝis vicprofesoro en Budapeŝto, en 1912 privata profesoro. En 1940 li estis nomita ankaŭ direktoro de botanika ĝardeno. Li okupiĝis ankaŭ pri verkado de studentaj lernolibroj, genetiko, sistematiko. Li instruis en la Veterinara Altlernejo de Budapeŝto inter 1913-1923.
Kisto (biologio)
La kistoj de iuj bakterioj, ekzemple azotobakterioj (gram-negativaj bakterioj), ekestas per transformo de vivanta ĉelo kaj havas dikiĝintan ĉelan muron. Aliaj bakterioj, ekzemple miksokokaloj (latine myxococcales), grupigas plurajn ĉelojn kaj kovras tiujn per dikiĝinta ĉela muro. Kistokreaj protistoj ofte eligas ĉirkaŭigan substancon kiu protektas kontraŭ malfavoraj eksteraj influoj.
Kistoj bone rezistas kontraŭ sekeco, mekanika premo kaj radiado, sed ne povas forbari grandan varmegon.
Glomeromycota
Glomeromycota estas fungoj el la subregno Symbiomycota.
Bidart
Bidart (Bidarte) estas franca situanta en departemento Pyrénées-Atlantiques, regiono Nova Akvitanio.
Glomeromycota
Karakteroj
La Hifoj vivas en la radikoj de kreskaĵoj. La fungoj formas endotrofajn mikorizojn.
Bidart
Ĝiaj enloĝantoj nomiĝas Bidartar.
Glomeromycota
Ekologio
Multaj plantoj vivas kun Glomeromycota.
Sistematiko
Nur estas unu klaso Glomeromycetes.
Kalia tribromoacetato
Kalia tribromoacetato aŭ C2Br3KO2 estas kemia kombinaĵo rezultanta el interagado de la tribromoacetata acido kun kalia hidroksido, senkolora aŭ flaveca likvaĵo uzata en kemiaj sintezoj. Kalia tribromoacetato ne estas solvebla en akvo, sed estas solvebla en etanolo, propilena glikolo, kloroformo, eteroj, kaj oleoj. Saloj kaj esteroj de la tribromoacetata acido estas malstabilaj kaj malkomponiĝas kiam temperaturo altiĝas formantaj liberan bromon, bromoformon kaj karbonan duoksidon.
Mokrance
Bazaj informoj
Mokrance, hungare Makranc estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo.
Situo
Mokrance situas laŭ rojo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Rožňava-Košice, ĉefvojo en la sama direkto preteriras. La lasta urbo troviĝas 24 km-ojn.
Historio
La vilaĝo estis unue menciita en la jaro 1217 apartenanta al episkopejo de Eger. En 1828 oni komputis tie 130 domojn kaj 945 homojn. En 1910 loĝis en Makranc 853 homoj, (825 hungaroj, 15 germanoj, 8 slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Abaúj-Torna, al distrikto de Hernádzsadány, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1945 Makranc rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis en Mokrance 1321 homoj, (831 slovakoj, 467 hungaroj kaj aliaj).
Larma glando
La larma glando (latine glandula lacrimalis) estas ekzokrina glando por la produktado de la plej granda parto de la larma fluo. La paraj larmaj glandoj de homo kuŝas supre de la du okuloj flanke ene de la okulkavo (orbito). Ĝi produktas elektrolitojn kaj grandan nombron da proteinaj komponaĵoj. Ĝia sekrecio pasas tra 6 ĝis 12 duktoj en la volbon de la konjunktiva poŝo (latine fornix conjunctivae) kaj distribuiĝas tra la korneo per palpebrumado. La larma fluido tenas la korneon humida kaj nutras ĝin.
La larma glando kune kun la aldonaj larmaj glandoj formas la produktantan parton de la larma sistemo. La larmeca likvaĵo formiĝanta estas kondukata en la nazan kavon per la malplenigantaj larmaj tuboj.
Guanĉoj
La vorto guanche [GŬANĉe] aŭ guanĉo estas uzata por la popolo de deveno de inter la popoloj Berberoj kiu loĝis en la insuloj Kanarioj antaŭ la konkero farita de kastilianoj inter 1402 kaj 1496.
Etimologio
Tradicie oni konsideris, ke tiu vorto estis uzata de la indiĝenoj de la insulo Tenerife por si mem. Tiel la vorto guanche devenus el la berberaj vortoj Wa n Chinet ( Homo, kiu estas el Chinet) – Chinet estas la nomo de la insulo Tenerife, tio estas tenerifano. Poste la vorto ĝeneraliĝis por nomi ĉiun indiĝenon de la kanariaj insuloj, kvankam la praloĝantoj de la aliaj insuloj havis siajn proprajn nomojn kaj ne ekzistis vorto por la tuto. Nuntempe la vorto guanche uzeblas por la tuta antaŭhispana praloĝantaro de la insularo, kvankam multaj historiistoj uzas ĝin nur por la praloĝantaro de Tenerife; tiu uzo por la tuta insularanaro datiĝas de la fino de la 18-a kaj de la 19-a jarcento, kiam multaj sciencistoj pristudis ĉefe la praloĝantaron de Tenerife.
Aliaj minoritataj teorioj devenigas la vorton de la prafranca vorto guinchet, kiun la normandaj konkerantoj uzus por la tuta insularanaro, sed fine de la 15-a jarcento, ĉefe post la periodo franconormanda, rilate al la praloĝantaro nur de Tenerife.
Deveno de la praloĝantaro de Kanarioj
Ĉirkaŭ 55% de la aboriĝenaj stirpoj devenas el Magrebo, do de okcidenta norda Afriko. Tamen tiuj ne inkludas la haplogrupon U6b1, kaj pro tio la preciza deveno de la unuaj praloĝantoj pluestas enigmon. Tiuj praloĝantoj rilatus la praaj Berberoj de la nordo de Afriko. Ebla pruvo de la nordafrika deveno de la indiĝenoj de Kanarioj estus la restaĵoj de skribado (kiel tiuj de Garafio aŭ Julán) identaj al aliaj trovitaj en Libio aŭ Alĝerio, aŭ la komparo de vortoj aŭ la sistemo de nombrado inter malsimilaj branĉoj de la berbera lingvo kun la guanĉa lingvo.
En la guanĉa praloĝantaro troviĝas du rasaj tipoj: kromanjonoj kaj mediteraneanoj. La plej antikvaj restoj estas de la 4-a jarcento a.K., kaj la plej parto de la kristana epoko, ĝis la 15-a jarcento.
Koloniigo de la insularo de nordafrikanoj okazis laŭ kelkaj migroj, al kio kontribuis la dezertigo de la dezerto Saharo kaj forpuŝo de la setliĝoj de fenicioj kaj romianoj en la nordo de Afriko. Ili importis hejman bestaron (kaproj, ŝafoj, porkoj kaj hundoj), kiu entute ŝanĝis la feblan ekologion de la insuloj kaj kontribuis al la dezertigo de la etaj insuloj, kaj enmetis tritikon, pizon kaj hordeon.
Socia strukturo
La guanĉa socio estis patriarka kaj patrinhereda, kaj estis dividita en tavoloj difinitaj laŭ la riĉeco, pro brutaro ĉefe. Ĉiu insulo dividiĝis en teritorioj kies reĝo estis la mencejo (en Tenerife) aŭ guanartemo (Gran Canaria). Ankaŭ la klassistemo estis diferenca en ĉiu insulo, kaj ĝi estas konata nur ĉe Tenerife kaj Gran Canaria, kie estis resumebla laŭ kategorioj de nobeloj (diversaj) kaj popolo. La pureco de sango inter altranga nobelularo estis absoluta, kaj opor sukcesi iĝi mencejo oni devis montri tiun purecon (oni scias nur pri unu membro de la popolo, Doramas en Gran Canaria, kiu sukcesis iĝi guanartemo). Ĉe Tenerife, laŭ Juan Núñez de la Peña, estis tri sociaj grupoj: La vortoj por identigi la diversajn kategoriojn estas similaj al tiuj po Eŭropo en la Mezepoko ĉar la enmigrintoj uzis ilin por paroli pri la socio de Kanarioj.
Eble la mencejo posedis la plej parton de la brutaro. Eble li posedis ankaŭ la ŝtonminejojn por la ŝtona industrio.
Oni trovis spurojn de infaninmortigoj kaj poliandrio en kelkaj insuloj. Tion oni interpretis kiel kultura adaptiĝo al malabundo de resursoj laŭ formo de kontrolo de la loĝantaro.
Teknika disvolviĝo
Rilate la nivelon teknikan, la guanĉoj estis inter la popoloj de la ŝtonepoko, kvankam tio ne estas preciza. La guanĉa kulturo karakteras pro sia antaŭenigo eble pro kulturberberaj trajtoj importitaj el nordo de Afriko kaj povra tekniko pro malabundo de materialoj kaj ĉefe de mineraloj. Ĉefa laboragado estis brutobredado, sed ankaŭ terkulturado, kolektado, fiŝkaptado, mariskokaptado en marbordo kaj manfarado. En la insulo de Gran Canaria terkulturo estis sufiĉe grava, super brutobredado, kaj tie ekzistis ankaŭ akvumado.
La guanĉoj loĝis ĉefe en naturaj kavoj en ŝtono aŭ lafo kaj en kabanoj kie ne eblis kavoj. Krome en Gran Canaria ekzistis ankaŭ etaj ŝtonaj dometoj en vilaĝetoj.
Male kiel ĉe antikvaj kulturoj de oceanaj izolitaj insuloj, kiel ĉe Suda Pacifiko, en Kanarioj oni ne trovis spurojn de marveturado. La rilatoj de la unuaj eŭropanoj alvenintaj al Kanarioj rakontas, ke la guanĉoj tute estis perdintaj konojn pri marveturado kaj pro tio la diversaj insuloj restis izolitaj dum jarcentoj kaj disvolvigis malsimilajn kulturojn.
Teritorioj
La insulo de Tenerife estis dividita en naŭ "regnoj" aŭ mencejlandoj, estritaj de stirpoj. En Gran Canaria, dekomence ekzistis 10 guanartelandoj, sed ili unuiĝis iome antaŭ la kastilia konkero ĉirkaŭ du grandaj teritorioj. La insulo de La Palma estis dividita en 12 teritorieroj aŭ kantonoj; la Gomera en 4 kaj Fuerteventura en 2. En Lanzarote kaj Hierro ne estis teritoria divido.
Ne ĉiu teritoria divido koincidis kun simila politikosocia organizado. Tiele dum ĉe insuloj kiel La Palma la tiel nomitaj "regnoj" estis sociaj formiĝoj proksima de la ideo "tribo", kaj ĉe Gran Canaria estis jam praŝtataj organizoj.
Dum la konkero oni supozas, ke ekzistas ĉirkaŭ 30.000 aŭ 35.000 indiĝenoj en Tenerife kaj inter 30.000 kaj 40.000 en Gran Canaria.
Religio
La guanĉoj havis siajn proprajn diojn, diversaj laŭ la insulo kaj neniu komuna, kvankam la konceptoj ja estis foje komunaj.
La guanĉoj kaj la kastilia konkero
Kiel ekzemplo de la sinteno de la unuaj eŭropanoj en la insularo jen la vortoj de la konkeristo normana Gadifer de la Salle dum la konkero de Lanzarote: "Ni kaptis kaj mortigis multajn el ili kaj kaptis inojn kaj infanojn […], kaj la intenco estas, se ni ne trovis aliajn rimedojn, ke ni mortigu la virojn de la lando […]; kaj konservu la inojn kaj infanojn kaj ni baptu ilin kaj vivu kiel ili, ĝis kiam Dio diru alie."La malpliiĝo de la loĝantaro en la insuloj de Lanzarote kaj Fuerteventura devigis la kolonojn serĉi laboristaron laŭ sklavoj el Afriko. Temas pri la moriskoj, Kiuj miksiĝis kun la supervivintaj indiĝenoj.
NGC 3742
NGC 3742 (aliaj indikoj — ESO 320-6, MCG -6-26-1, AM 1133-374, PGC 35833) estas galaksio en konstelacio Centaŭro.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Troproduktado
Troproduktado aŭ Superproduktado estas ekonomia termino. Troproduktado estiĝas, kiam ne eblas vendi la tutan kvanton de produktoj, ekzemple sekve de malpliiĝo de la postulado. La malo nomiĝas subproduktado.
Ernst Ulrich von Weizsäcker
Familio
Ernst Ulrich von Weizsäcker estas filo de la fizikisto Carl Friedrich von Weizsäcker kaj nevo de la eksa federacia prezidento de Germanio Richard von Weizsäcker. Li estas edzo kaj havas kvin infanojn.
Eduko kaj profesio
Post abiturienta ekzameno 1958 en Göttingen Weizsäcker studis kemion kaj fizikon en Hamburg. En la jaro 1966 li iĝis diplomfizikisto kaj 1968 Dr. rer. nat. en la Universitato Freiburg. De 1969 ĝis 1972 li estis scienca kunlaboranto de Evangelische Studiengemeinschaft en Heidelberg. 1972 li estis nomumita profesoro pri biologio de la Universitato Essen. De 1975 ĝis 1980 li estis prezidanto de la Universitato Kassel. 1981 li transiris al la UNO-Centro pri Scienco kaj Tekniko en New York. Poste li estis de 1984 ĝis 1991 direktoro de la Instituto pri Eŭropa Naturmedia Politiko (Bonn, Paris, London). De 1991 ĝis 2000 li prezidis en la Wuppertal-Instituto pri Klimato, Naturmedio, Energio.
Partio
Ekde 1966 li estas membro de Socialdemokrata Partio de Germanio (Sozialdemokratische Partei Deutschlands,SPD). Tie li unue engaĝiĝis en la junulara asocio Jungsozialisten, kies prezidanto li estis de 1966 ĝis 1968. En la jaroj 1968 ĝis 1972 kaj 1999 ĝis 2001 li estis estrano de la landa asocio de SPD en Badeno-Vurtembergo.
Parlamentano
Ekde 1998 li estas membro de la germana federacia parlamento. Tie de marto 2000 ĝis oktobro 2002 li prezidis la enket-komisionon "Globaliĝo de la mondekonomio - defioj kaj respondoj" (Globalisierung der Weltwirtschaft - Herausforderung und Antworten). Ekde novembro 2002 li estas prezidanto de la Komisiono pri natura medio, naturprotekto kaj sekureco de reaktoroj.
Ernst Ulrich von Weizsäcker estas (per 42,0 % de la voĉoj) rekte elektita parlamenta delegito de la elektoregiono 259(Stuttgart I).
Socia Engaĝiĝo
Weizsäcker de 1988 ĝis 1991 estis prezidanto de Vereinigung Deutscher Wissenschaftler. Ekde 1991 li membras en Klubo de Romo.
Ekde 1997 li estas membro de la prezidantaro de la Germana Eklezia Foiro.
Lolita Torres
Beatriz Mariana Torres Iriarte, konata en la artaj medioj kiaj Lolita Torres (naskiĝis la en Avellaneda, mortis la  en Buenos Aires) estis   argentina aktorino de kino kaj kantistino. Dum sia arta kariero kvindekjara, ŝi aperis en kino, radio, teatro kaj televido. Ludis en Rusio, Hispanio kaj aliaj landoj de Latinameriko, Azio kaj Eŭropo, faris preskaŭ dudek filmojn, inter kiuj elstaras La danza de la fortuna (1944), Ritmo, sal y pimienta (1951), La mejor del colegio (1953) aŭ Cuarenta años de novios (1963).
Ŝi estis la patrino de Diego Torres.
Pförring
Pförring estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Eichstätt kaj en la distriktaro Supra Bavario de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Nakovo
Nakovo, serbe Наково, germane Nakodorf, hungare Nákófalva estas vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto Norda Banato, en municipo de Kikinda.
Historio
En 1799 oni trovis tie trezorojn de avaroj. Dum la mezepoko la vilaĝo nomiĝis "Szöllős", kiu hungare signifas: vinberejo. La turkoj faris senhoma la vilaĝon en la 18-a jarcento. Ekde 1782 la kampoj apartenis al grekaj fratoj "Nako". Post 2 jaroj 50 loĝdomoj konstruiĝis por la alvenantaj hungaroj. En 1790 germanoj kaj iomete francoj alvenis. Ekde 1876 ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Torontál, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la germana armeo okupis la komunumon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Nakovo 2419 homoj, (2301 serboj (95 %), 46 jugoslavianoj, 19 hungaroj kaj aliaj).
Kistoj
La kistoj (kartvele ქისტები, ĉeĉene kistoj, kisti) estas subgrupo de la ĉeĉenoj en Kartvelio. Ili precipe vivas en la gorĝo Pankisi (პანკისი), en la regiono Kaĥeti de orienta Kartvelio, kie nuntempe ekzistas proksimume 90 00 kistoj.
La prapatroj de la nunaj kistoj vivis en la malaltaj partoj de Ĉeĉenio. En la 1830-aj kaj 1870-aj jaroj ili migris al la gorĝo Pankisi (პანკისი) kaj iuj najbaraj areoj en la regionoj Kaĥeti kaj iom pli norde Tuŝeti (თუშეთი). Kulture, lingve kaj etne ili proksime parencas al la aliaj naĥlingvaj popoloj kiel inguŝoj kaj ĉeĉenoj, sed iliaj kutimoj kaj tradicioj ankaŭ forte similas al la montaraj orientaj kartveloj.
Kabloligilo
Kabloligilo estas plasta ligilo por kunligi aŭ fiksi objektojn, kiel kablofaskoj.
Ĝi estas destinata por unufoja uzo.
Post la fikso oni ne povas ĝin malfiksi aŭ adapti.
Policanoj kaj gardistoj uzas la kabloligilojn por kunligi la manojn de krimuloj kaj arestitoj ĉar tio estas pli facila kaj pli malmultekosta ol mankatenoj.
Cessole
estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la provinco Asti de la regiono Piemonto. Fine de en la komunumo vivis.
Najbaras la komunumoj.
Eksteraj ligiloj
Aldonu bonan bildon, se vi povas!
Akinori Kosaka
Akinori Kosaka (小阪 昭典, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Omiya Ardija.
9-a de decembro
La 9-a de decembro estas la 343-a tago de la jaro (la 344-a en superjaroj) laŭ la Gregoria kalendaro. 22 tagoj restas.
Je la 9-a de decembro okazis, interalie:
Tagoj de semajno
La 9-a de decembro estas (laŭ gregoria kalendaro):
4951 Iwamoto
Ĝia spektra klaso "S" indikas "ŝtonan" asteroidon, konsistanta ĉefe el silikatoj de fero kaj de magnezio.
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la japana astronomo Masayuki Iwamoto (japane:岩本雅之, Iwamoto Masayuki).
Satelito
Ĝia satelito estis malkovrita per observoj de ĝia luma kurbo fare de V. Reddy, R. Dyvig, P. Pravec, P. Kušnirák, Adrián Galád, L. Kornoš, Š. Gajdoš, J. Vilagi, D. Pray, W. R. Cooney, J. Gross, D. Terrell, Yu. Krugly, J. Ries, K. Archer, J. Oey, M. Pikler, M. Husarik, F. Colas, kaj A. Harris elde multenombraj observatorioj inter la kaj la, kaj anoncita la.
Ĝi havas taksatan diametron de 3,34 km kaj ĝi orbitas je distanco de ĉ. 31 km kun orbita periodo de 4,917 ± 0,008 tagoj (118 horoj). Ankaŭ ĝia rotacia periodo estas 118 horoj: ambaŭ korpoj estas en ligita rotacio.
Pado
Pado (itale Po, elparolu: ) estas la plej longa kaj akvoriĉa rivero en Italio.
Vojo
La Pado havas ĝeneralan direkton okcident-orientan kaj trafluas vastan ebenaĵon, Pada Ebenaĵo. Temas pri sufiĉe malalta regiono: la urbo Alessandria, 260 kilometrojn for de la maro, altas nur 95 metrojn.
En partoj de sia fluo Pado estas eĉ pli alta ol la ĉirkaŭa tereno, ĉar ĝi alŝutis naturajn digojn ĉe siaj flankoj. Tio ofte okazigas inundojn en la laŭriveraj provincoj, okaze de aparte pluvaj sezonoj. Plej fame, dum 1994 grava inundo trafis la nordokcidentan regionon Piemonton.
Ĉe sia fino, la Pado formas delton el ĉirkaŭ 380 km², kiu estas Monda Naturheredaĵo de Unesko.
En la deltoregiono, Pado disiĝas en centojn da fluoj, inter kiuj kvin grandaj (Po di Maestra, Po della Pila, Po delle Tolle, Po di Gnocca kaj Po di Goro).
Inter alfluantoj estas Tanaro.
Ino Kolbe
Ino KOLBE (naskiĝis kiel Ino VOIGT la 28-an de februaro 1914, forpasis la 16-an de februaro 2010) estis germana esperantistino.
Ŝi lernis la lingvon denaske, same kiel ŝia frato Holdo Voigt (naskita la 6-an de novembro 1915). Iliaj gepatroj estis fervoraj esperantistoj kaj socialistoj en Leipzig, la patro Reinhold Voigt (1885-1969) estis kunfondinto de GLEA.
Ŝi verkis kelkajn librojn, broŝurojn kaj artikolojn pri Esperanto kaj kontrollegis la kompletan vortaregon "Großes Wörterbuch Esperanto-Deutsch" de Erich-Dieter Krause (1999).
Vidu ankaŭ
Denaskaj Esperanto-parolantoj
4245 Nairc
4245 Nairc estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la elde la Observatorio de Purpura Monto, apud Nankingo (Ĉinio).
Nairc estas akronimo por "Nanjing Astronomical Instrument Research Center" (anglaĵo por Nankinga Centro de esploro pri astronomiiloj).
8144 Hiragagennai
8144 Hiragagennai estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japanaj astronomoj Hiroki Kosaj kaj Kiiĉiro Furukaŭa elde la Stacio Kiso de la observatorio de Tokio sur la Monto Ontake (gubernio Nagano, Japanio).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de Hiraga Gennai (japane 平賀源内, 1728–1779), farmakologo, inventisto kaj verkisto de la meza epoko de Edo.
24138 Benjaminlu
24138 Benjaminlu estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Benjamin Brice Lu, finalisto de la Intel Science Talent Search (STS) de 2008, scienca konkurso por lernantoj en lasta jaro de mezlernejo, pro lia projekto pri bestoscienco. Li estis lernanto ĉe la Richard Montgomery High School de Rockville (Marilando).
Gyermely
Gyermely [djermej] estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Komárom-Esztergom, en Distrikto Tatabánya, apud Bajna kaj Szomor.
Geografio
Gyermely situas en valo de montaro Gerecse, laŭ flankovojoj, for de ĉefvojo, fervojo kaj rivero. Troviĝas Tatabánya 22, Esztergom 28 km-ojn for.
Historio
La komunumo estis loĝata dum la bronzepoko, poste alvenis romianoj. Pri la vilaĝo la unua skribita postsigno troviĝas el 1184 en formo Germin. Ĝi longe apartenis al diversaj ekleziaj bienoj. La turkoj okupis la vilaĝon en 1529, kiu poste senhomiĝis. En la 19-a jarcento oni malkovris karbonon, sed la minado prokrastiĝis. La loĝantaro okupiĝas pri agrikulturo, sed tie funkcias la plej granda hungara fabriko pri pastaĵoj.
Apartenas al la vilaĝo iama komunumo Gyarmatpuszta, jam viva en 1247 en formo Gormoth. Tie estas entombigita grafo Sándor, kiu meritis la epiteton diablorajdista. Apude fiŝkaptista lago troviĝas.
János Szeberényi
János Szeberényi [jAnoŝ seberEnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo Szeberényi János estis hungara kuracisto. Lia patro estis Lajos Zsigmond Szeberényi. János Szeberényi  naskiĝis la  en Békéscsaba, li mortis la  en Békéscsaba.
NGC 3743
NGC 3743 (aliaj indikoj — ZWG 126.106, NPM1G +21.0301, PGC 35855) estas galaksio en konstelacio Leono.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
(15800) 1993 XP
(15800) 1993 XP estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Takao Kobayashi elde la Observatorio de Ooizumi en gubernio Gunma (Japanio).
Clodovil Hernandes
Clodovil HERNANDES (naskiĝis la 17-an de junio 1937 en Elisiário, San-Paŭlo, Brazilo, mortis la 17-an de marto 2009 en Brasília, Distrito Federal, Brazilo) estis brazila moda dezajnisto, televida moderigisto kaj politikisto.
Vidu ankaŭ
Listo de mortintoj en 2009 1-a jarkvarono
Komunismo
Komunismo estas teorio kaj sistemo de socia kaj politika organizo, kiu fariĝis grava forto en mondpolitiko dum la plej granda parto de la 20-a jarcento. Kiel politika movado, komunismo serĉis renvers(iĝ)i kapitalismon per laborista revolucio kaj establi sistemon en kiu la produktadrimedoj (kiel ekzemple fabrikoj) devus aparteni al la tuta loĝantaro anstataŭe esti privata posedaĵo de individuoj. La Komunismo kiel estas konata plejparte en la historio de la 20-a jarcento estas politikaj ideologio kaj movado, kiu de 1849 baziĝas sur marksismo. Unu el la celoj de komunismo estas forigi la privatan posedadon de produktiloj, finigi la sistemon de kapitalismo per alia sistemo. Anstataŭe, la produktiloj estu posedataj kolektive. Sistemo fondita sur la devizo "De ĉiu laŭ ties kapabloj, al ĉiu laŭ ties bezonoj".
Komunismo evidente estas tre malnova nocio. Komunoj kaj komunumoj jam ekzistis antaŭ skribita historio, antaŭ apero de ŝtatoj. Marks mem priskribis tian evoluon provante ekkoni iujn firmajn evoluleĝojn en ekonomio kaj kulturo; aliaj filozofoj diras, ke tiaj firmaj leĝoj de historia kaj socia evoluoj estas iluzio, tiel ke fidindaj prognozoj ne eblas. Jam ekzistis la vorto "komunismo" en epoko de Platono. Nuntempe eŭropa komunumo celas la evoluon kaj egalrajtan ekonomian distribuon sur bazo de novliberala ideologio aŭ de socia merkatekonomio, do tute for de komunismo.
La redaktita fare de Karl Marx en jaro 1849, en Londono, por la Ligo de la Justuloj, iĝinta "ligo de la komunistoj" kaj poste Komunista partio estas la historie baza dokumento por komunistoj. Ĝi konstatas la evoluon de la homa socio kaj prognozas la venkon de laborista klaso, kiu poste evoluigos socion sen divido en klasoj.
La koncepto de socio bazita de la sola posedanto de posedaĵo kaj riĉaĵo iras reen centojn da jaroj sed estis adoptita de la amasoj nur kiam Eŭropo estis blovita de la socialisma vento en la 19-a jarcento. En tiu tempo, Eŭropo travivis industrian revolucion kaj socian ŝanĝon kaj la kritikistoj riproĉis kapitalismon por evoluigado de malriĉa klaso, fabriklaboristoj kiuj estis poziciigitaj en malfacilajn viv- kaj laborkondiĉojn, kaj por larĝigo de la dispartigo inter la riĉuloj kaj la senhavuloj. La unua aŭtoro (antaŭmarksisma), kiu uzis tiun terminon, por difini sian socian projekton, estis la franca frua socialisto Cabet, aŭtoro de Voyage en Icarie (Vojaĝo en Ikario, Londono, 1839). La vorto iĝis sufiĉe populara en la postaj jaroj inter adeptoj de socialismo, kaj kondukis al kreado de la unua "Komunista partio", sub influo de Karl Marx kaj Friedrich Engels.
Espelette
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Ezpeletar.
Komunismo
En teorio, komunismo serĉis establi senklasan socion de kontento kaj libereco, en kiu ĉiuj homoj ĝuas sian socian kaj ekonomian statuson. En praktiko, tamen, komunistaj reĝimoj prenis la formon de aŭtoritatema registaro, kiu zorgis nesufiĉe pri la laborista klaso kaj prenis sian ŝtatan potencon kiel prioritaton. Eĉ pli, multaj regantoj, kiuj nomis sin komunistoj, faris grandajn krimojn en la nomo de la estonta (teorie plej humanisma kaj liberiga) komunismo. Malsatmortis 3-5 milionoj da homoj en Ukrainio en la 1930-aj jaroj (vidu Holodomoro), milionoj malsatmortis en Ĉinio en la 1960-aj jaroj (vidu Kultura Revolucio) kaj la Ruĝaj Kmeroj en Kamboĝo murdis milionojn el sia popolo. La amasbuĉadoj dum enlandaj militoj ligitaj kun revolucio, la persekuto de kontraŭuloj aŭ luktoj inter konkuraj komunismaj rondoj (vidu artikolon Stalinismo), kies plej konata efektiviĝo estis la tiel nomata sovetia Gulago, ankaŭ kaŭzis amasojn da kruelaĵoj kaj milionojn da mortoj. Kontraste ankaŭ multaj pacaj kaj bonvolaj komunistoj estis persekutataj, arestitaj, torturitaj, enprizonigitaj kaj ekzekutitaj en tre diversaj landoj kaj epokoj kaj fare de tre diversaj kontraŭantoj, ĉu ekonomie (bienuloj, tiel nomata kulako), ĉu politike (konservativuloj), ĉu ideologie (religiuloj) ktp. Same multaj komunistoj mortis en enlandaj aŭ internaciaj militoj, okazigitaj ne rekte de ili, sed de la kontraŭa parto (kontraŭrevolucioj), ekzemple en la Hispana Enlanda Milito, Dua Mondmilito, Greka Enlanda Milito, Vjetnama Milito ktp.
Prinzhöfte
Prinzhöfte estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Oldenburg de la federacia lando Malsupra Saksio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Komunismo
Komunismo en la historio
Kvankam jam estis antaŭe klopodoj sukcesigi komunismajn revoluciojn, ĉefe en Eŭropo, estis la Rusia revolucio de 1917, kio montris al la mondo kaj ĉefe al la komunismaj, socialismaj kaj laborismaj movadoj, ke eblas komunisma revolucio. De tiam jam estis almenaŭ unu socialisma ŝtato en la mondo. Poste sekvante la rusa ekzemplon, Mongolio fariĝis la dua komunisma lando. Je la fino de la Dua Mondmilito, kaj pro la alianco inter la Ruĝa Armeo kaj la luktintoj kontraŭnaziaj de la landoj de Orienta Eŭropo, la Sovetunio helpis la starigon de komunismaj ŝtatoj en tiu mondoregiono; tiu klopodoj estis agnoskita de la Jalta konferenco. Tiele en Eŭropo krom Sovetunio, ekzistis jam sep komunismaj ŝtatoj kiuj starigis kun Sovetunio la Varsovian Kontrakton krom Jugoslavio, kiu decidis sian propran vojon al komunismo.
Prinzhöfte
La komunumo estas parto de la komunumaro Harpstedt, administra ligo de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj.
Komunismo
Komunismo en la historio
En la cetero de la mondo kaj samtempe kun la Sendependiĝo de Afriko kaj similaj situacioj en Azio kaj Ameriko aliaj ŝtatoj alproksimigis siajn idearojn al tiuj de la komunisma bloko. Tio okazigis dum la Malvarma Milito, ke la mondo estis disdividita en du landaroj, nome tiu de la Pakto de Varsovio kaj tiuj aliancanoj de Usono aŭ membroj de NATO. En kelkaj lokoj tio okazigis ne nur streĉigon, sed ankaŭ verajn militojn, kiel la Vjetnama milito aŭ la ne tiom longdaŭra Korea milito, sed ankaŭ malfacilajn epokojn de antaŭvidebla nova mondmilito, kio feliĉe ne okazis, kiel ĉe la Kariba krizo.
Fine la propra Sovetunio komencis ian politikon ŝanĝi iamaniere la politikajn kaj ekonomiajn principojn de komunismo, sed ankoraŭ ene de la komunisma hegemonio. Tio nomiĝis Perestrojko kaj ekokazis ĉirkaŭ 1985. En Pollando kaj aliaj landoj de Orienta Eŭropo okazis insurekcioj kaj finfine la Falo de la muro de Berlino okazis en 1989. La geopolitiko ŝanĝiĝis. Sovetio anoncis senvenkan foriron el Afganio. Lech Walesa iĝis prezidanto de Pollando.
Hungario malfermis la feran kurtenon. Pretekstante feriojn en Hungario, kie la landlimoj estis malfermitaj ekde la 11-a de septembro, orientgermanoj forlasis la landon centope kaj milope. 25 000 civitanoj tiel alvenis en Okcidenta Germanio tra Hungario kaj Aŭstrio dum tri semajnoj. En Prago kaj Varsovio dekoj da miloj da orientgermanoj sieĝis la ambasadorejon de Okcidenta Germanio.
La rezulto de ĉio tio estas, ke pli kaj pli komunismaj registaroj estis forigitaj en ĉiuj eŭropaj landoj, kaj kiel konsekvenco en granda parto de la cetero de la mondo, ĉefe en Afriko kaj en Azio (kaj ĉefe en Hindoĉinio). Tio estas la procezo nomita falo de komunismo. Tamen restis komunismaj ŝtatoj en Ameriko, nome Kubo, en Azio, nome Ĉinio, Vjetnamio kaj en pli etaj lokoj.
Posthistorio de komunismo
En la 9a de aprilo 2015 la Parlamento de Ukrainio aprobis leĝon per kiu oni malpermesis la komunismajn simbolojn kiaj la rikoltilo kaj martelo, figuroj de la Sovetunio, aŭ ties luktantoj kontraŭ la naziismo dum la Dua Mondmilito, dum oni egaligas propagandon por komunismo kaj propagandon por naziismo, sen konsidero al la plej amasmurdaj konsekvencoj de tiu lasta reĝimo kaj partikulare en la landoj de Orienta Eŭropo.
Laboranta komunismo
Laboranta komunismo estas politika ideologio kaj movado, kiu de la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj estis proponita de Mansur Hekmat, irana komunista teoriisto. Hekmat ne prezentis ĉi tiun ideologion kiel nova, sed kiel komunismo de Karl Marx, Friedrich Engels kaj Lenin. Li nomis sian movadon Laboranta komunismo por apartigi tiun el aliaj movadoj kiuj nomis sin mem kiel komunismaj je la 20-a jarcento kaj li (Hekmat) opiniis, ke ne estas komunismaj sed burĝaraj kaj mallaborantaj.
Nacia kaj tutmonda komunismoj
Nacia komunismo estas termino kiu referencas al la diversaj formoj en kiuj komunismo estis adoptita kaj/aŭ plenumita fare de estroj en diversaj landoj. En ĉiu lando, la rilato inter klaso kaj lando havis siajn proprajn partikularecojn. Plej grava ekzemplo estis sekvita post 1945 de la prezidanto de Jugoslavio nome Josip Broz Tito, kiam li sekvis politikon tute sendependa de la tiama komunisma potenco, nome Sovetunio. Komunismo, kiel imagita de Karl Marx kaj Friedrich Engels, estis destinita al internaciismo, ĉar oni esperis, ke la proletara internaciismo metos la klasbatalon tre multe antaŭ naciismo kiel prioritato por la laborista klaso.
Tutmonda komunismo, konata ankaŭ kiel monda komunismo, estas formo de komunismo kiu havas internacian konsideron. La longdaŭra celo de la monda komunismo estas tutmonda komunisma socio kiu estus senŝtata (sen ajna ŝtato), kio povas esti atingita tra intermeza celo ĉu de asocio de suverenaj ŝtatoj (tutmonda alianco) ĉu de monda registaro (unusola tutmonda ŝtato). Serio de internacioj laboris por monda komunismo kaj inter ili estis la Unua Internacio, la Dua Internacio, la Tria Internacio (Komunista Internacio aŭ Kominterno), la Kvara Internacio, la Revolucia Internaciisma Movado, la Monda Socialisma Movado kaj variaj derivaĵoj. Tiuj estas tre heterogena grupo spite sian komunan lastan celon de senŝtata kaj tutmonda komunisma socio.
Komunisma ŝtato
Komunisma ŝtato estas ŝtato kiu estas kutime administraciata kaj regata de ununura politika partio teorie reprezentanta la proletaron, gvidita de marksism-leninisma filozofio, kun la celo atingi komunismon. Okazis pluraj okazoj de komunismaj ŝtatoj kun funkciad-politikaj partopren-procezoj implikantaj plurajn aliajn ne-partiajn organizojn, kiel ekzemple sindikatojn, fabrik-komitatojn, kaj partoprenadon en rekta demokratio. La esprimo "Komunisma ŝtato" estas uzata fare de okcidentaj historiistoj, politikaj sciencistoj kaj amaskomunikiloj por rilati al tiuj landoj. Tamen, kontraŭe al okcidenta uzokutimo, tiuj ŝtatoj ne priskribas sin kiel "komunisma" nek ili asertas esti atinginta komunismon; ili nomas sin mem socialismaj ŝtatoj aŭ la ŝtatoj de laboristoj kiuj estas en la procezo de konstruado de socialismo. Aliaj titoloj estas "popola respubliko", "socialisma respubliko" aŭ "demokratia respubliko".
Esperanto kaj komunismo
Esperanton apogis pluraj gvidantaj komunistoj, inkluzive Anatolo Lunaĉarskij, Josip Broz Tito, Ho Chi Minh, Fidel Castro. Aliflanke, esperantismo estis kelkfoje persekutata de komunismaj registaroj, notinde en Sovetio sub Stalino.
Ernest Drezen estis eble la plej fervora kaj optimisma adepto samtempe de Esperanto kaj Sovetia komunismo, li pensis, ke la du movadoj alportos emancipiĝon kaj feliĉon al la popoloj en la mondo. Sed nur kelkajn jarojn poste, kiam li verkis siajn plej famajn librojn pri tiu emancipiĝo, li estis arestita de Stalino kaj pafmortigita, kulpigita pri … "spionado favore al la kapitalistoj", "trockiismo" kaj "terorismo" (evidente falsaj akuzoj). Granda parto de la sovetia esperantistaro ricevis similan sorton aŭ estis senditaj en la Gulagon. La ceteraj pro timo silentis dum jaroj, ĝis la morto de Stalino.
Eŭrovido-Kantokonkurso 1964
La 9-a Eŭrovido-Kantokonkurso okazis la 21-an de marto 1964 en Kopenhago (Danujo). La konkurso, prezentita per Lotte Wæver, estis gajnita de Gigliola Cinquetti, kiu portis la unuan venkon al Italio kun Non ho l'età.
Komunismo
Esperanto kaj komunismo
Dum la Malvarma Milito, la ĉeĥa komunisto Rudolf Burda energie defendis Esperanton. Oni forpelis lin el la partio; sed li travivis, kaj helpis la Esperantan kulturon travivi en la landoj de la Varsovia Pakto. Li estis la fondinto de la gazeto La Pacdefendanto kaj la unua prezidanto de la Mondpaca Esperantista Movado.
Eŭrovido-Kantokonkurso 1964
Denove la sistemo de juĝo estis ŝanĝata: Ekde nun, ĉiu lando atribuis 5, 3 kaj 1 punkton.
Komunismo
Esperanto kaj komunismo
Ulrich Lins en sia artikolo ''Ruĝ-verda malakordo. Observoj pri komunistaj esperantistoj'', baze sur enketo farita en 1982/83 havigas detalojn pri kiel vivis komunistaj esperantistoj, sian aktivadon por Esperanto kaj komunismo kaj la interrilaton inter ambaŭ aferoj. Dume, li havigas personajn informojn el diversaj esperantistoj, ĉefe el la menciita enketo, sed ne nur. La unua demando temas pri kiel ili aliĝis al ambaŭ tendaroj, kelkaj venis al Esperanto el komunisma agado, kaj aliaj inverse, dum malmultaj samtempe venis kaj restis (Franz Schick, Bill Keable). Kelkaj estis filoj de aktivuloj (patro kaj filo Peter Zlatnar, familio de Pierre Lévy), kaj kelkaj el malriĉaj familioj, kio logike kondukis tiujn al revolucia aktiveco. La dua demando celis la evoluon de la rilatoj inter ambaŭ aferoj. Inter la menciitoj, "nur malmultaj ludis elstaran rolon en kaj la Esperanta kaj la komunista movado." Ĉar ĝenerale neesperantistaj komunistoj malaprezis la esperantan aktivecon, komunistaj esperantistoj pli malpli frue devis elekti inter ambaŭ agadoj. Ivo Lapenna elektis Esperanton, Walter Kampfrad komunismon. Sovetaj esperantistoj devis nek paroli nek emfazi pri la "interna ideo" por eviti akuzon de burĝeco kaj kosmopolitismo. La tria afero frontis la manieron kiel esperantistaj komunistoj vivis la konfliktojn inter ambaŭ tendaroj, kaj partikulare la persekutadon de ili en Sovetunio. Plej ofte nesovetaj esperantistoj lasis komunismon post specifa historia okazaĵo; kelkaj inverse. Kiel lasta afero, ĉe kelkaj komunistaj esperantistoj la scio akirita per Esperanto helpis ilin forlasi la stalinisman komunismon, ĉe kelkaj ambaŭ aferojn. Kurisu Kei klare priskribis sian forlason de "komunismaj dogmoj", ekzemple per sia rilato al Nikola Aleksiev.
Verkoj en Esperanto
En Esperanto aktuale ekzistas interalie jenaj tekstoj pri komunismo:
Radio Francio Internacia
Radio France internationale estas franca publika radiostacio, kies elsendejo estas en Parizo. Ĝi estas konata ankaŭ laŭ la komencliteroj de ĝia nomo : RFI (franca prononco : er-ef-i). Ĝiaj programoj estas direktitaj al la tuta mondo. Kun 45 milionoj da aŭskultantoj en 2006, ĝi estas la tria plej aŭskultata internacia radiostacio en la mondo, post BBC World Service kaj Voice of America, je egaleco kun Deutsche Welle.
RFI elsendas 24 horojn tage tutmonde en la franca kaj 19 aliaj lingvoj, per frekvenca modulado (FM), per altfrekvenco (HF kun kurtaj ondoj ) kaj per amplituda modulado (AM ), per kablo, per la satelita reto Worldspace, kaj interrete per rfi.fr.
RFI estas centelcente filio de la publika franca organismo Société de l'audiovisuel extérieur de la France (Societo de ekstera aŭdvida servo de Francio), jam de 2008.