cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Linden-strato (Ilmenau)
Stratkonduko kaj apudaj konstruaĵoj
Linden-strato komenciĝas en la loko de la eksa Endleich-pordego sur la sudokcidenta rando de la malnova kerno de Ilmenau. La pordego estis detruita per fajrego en 1752 kaj ne estis rekonstruita. La unua konstruaĵo sur Linden-strato estas la karakteriza hotelo Zum Löwen. Tamen ĝi ne estis utiligita hotele 1990 enhavante nun la ĉefan poŝtejon. La nuna konstruaĵo estas fidela kopio de la malnova hotelo, kiu devis malkonstruiĝi en 1995 pro kadukiĝo. La konstruaĵo havas specialan signifon: ĝi servis kiel loĝejon por Johann Wolfgang von Goethe plurfoje kiam li estis en la urbo. Li ankaŭ festis sian 81-an kaj lastan naskiĝtagon en ĉi tiu domo. La "kaprofontano" staras antaŭ la Löwen-hotelo ekde ĉirkaŭ 2000. Ĝi prezentas du dancantajn kaprojn. Sur ĝia bazo estas gravurita la konata verso In Ilmenau, da ist der Himmel blau, da tanzt der Ziegenbock mit seiner Frau''. La kapro estas unu el la du urbomaskotaj bestoj por la (turisma) merkatigkampanjo Ilmenau-himmelblau. La sekva granda konstruaĵo, kelkajn metrojn for, estas Lindenhof. Hodiaŭ ĝi estas unu el la plej grandaj hoteloj en la urbo.
Malantaŭ Lindenhof sekvas la administra sidejo de ŝparkaso Sparkasse Arnstadt-Ilmenau en la konstruaĵo de la iama kinejo Volkskino. Karakterizaĵo de ĉi tiu konstruaĵo estas la eksterordinare krute dekliva tegmento. Tiaj tegmentoj estas necesaj por elteni la vintrajn neĝajn amasojn en Ilmenau. Kontraŭe al la ŝparkaso troviĝas la domo Wenzelsches Haus. Ĝi funkciis kiel la poŝtejo de la princoj de Thurn und Taxis kaj ankaŭ estis la loĝejo de la poeto Karl Ludwig von Knebel dum pluraj jaroj. Tie komenciĝas la plej larĝa sekcio de Linden-strato, en kiu ĝi estas konstruita jene: vico de domoj - trotuaro - ŝtuparo - du vicoj de tilioj - leno - vico de tilioj - trotuaro - vico da tilioj - trotuaro - vico de domoj.
La sekva okulfrapa konstruaĵo estas la ŝatata kinejo de la urbo Lindenlichtspiele. Ĝi estas la ununura kinejo en la mondo kiu estas ekipita per IOSONO-sonkampa teknologio. Ĉi tiu teknologio ebligas prezenti spacajn sonojn treege aŭtentike. Ĝi estis evoluigita ĉe la Teknika Universitato Ilmenau. Apud la kinejo troviĝas la konstruaĵo de la iama kuracbana administracio. Tiu ĉi duetaĝa klasikisma konstruaĵo antaŭe estis kvazaŭ la unua kontaktpunkto por banurbogastoj (ekz. por gastĉambra perado) post sia alveno ekz. ĉe la tre proksima stacidomo de Ilmenau Bad. Estas granda teraso antaŭ la iama banurba buroo kiu estas uzata por diversaj eventoj.
Artaĵoj
Artaĵoj apartenantaj al la serio Die Metamorphosen der Ilmenauer Linden estas ekspoziciitaj sur la trotuaro. Kiam Lindenstraße estis restrukturita, la malnovaj tilioj devis esti faligitaj. La arbotrunkoj estis akiritaj de artistino. Ŝi senigis ilin de la ŝelo kaj nigre pentris ilin. Tiuj skulptaĵoj tiam estis ekspoziciitaj kiel parto de la dua artovojo Ilmenauer Kunstweg akirotaj fare de la urba adthumbstracio. Ekde tiam ili staris ĉe ĉi tiu punkto kaj kaŭzis dividitajn opiniojn inter la loĝantaro.
Ĉe la fino de Lindenstraße estis kreita dum la lasta renovigo malgranda akvoarta ensemblo, kiu invitas onin ripozumi. Ĉi tie estis ankaŭ Hotelo Tanne ĝis 1992, kiu estis unu el la plej famaj hoteloj en la urbo kaj estis la fondloko de Thüringerwald-Verein. Post ĝia malkonstruo, ĝi estis anstataŭigita per nova konstruaĵo kiu bedaŭrinde ne tro harmoniaskun arĥitekture kun kun la ĉirkaŭaj konstruaĵoj. Butikcentro estis starigita en la teretaĝo de la nova Hotelo Tanne kun Tannen-transirejo.
Ne plu ekzistas konekto de Linden-strato al Schleusinger-aleo (B4). Ĉar tio estis tranĉita en la 1960-aj jaroj kiam Linden-strato estis igita piedirantozono. Origine ĝi bifurkiĝis ĉe sia fino en Wald-strato (hodiaŭ Kreis-strato Frauenwald) kaj Schleusinger-aleo (hodiaŭ B4 al Coburg). Proksime de la fino de Linden-strato estas la Tannen-ponto (nomita laŭ Tannen-hotelo) super rivero Ilm apud Stacidomo Ilmenau Bad.
Angelo Scola
Angelo SCOLA (naskiĝis la 7-an de novembro 1941 en Malgrate proksime al Milano, Italio) estas itala kardinalo de la Romkatolika Eklezio, kaj Ĉefepiskopo de Milano ekde 2011.
Li estis ordinita je la aĝo de 29 jaroj, la 18-an de julio 1970, ne en la Milana diocezo kie li naskiĝis, sed en Teramo. Li okupiĝis tre kun la movado Komuneco kaj Liberigo antaŭ ol li transloĝiĝis al Freiburg por instrui filozofion kaj moralan teologion.
En 1992, li fariĝis profesoro de teologio kaj antropologio ĉe la Pontifika Instituto Johano Paŭlo la 2-a por Studoj pri Geedziĝo kaj Familio, kaj dume instruis kristologion ĉe la Pontifika Laterana Universitato.
Li fariĝis episkopo de Grosseto en 1991. Post kvar jaroj, li aliĝis al la Roma Kurio kiel rektoro de la Laterana Universitato kaj prezidento de la Pontifika Instituto Johano Paŭlo la 2-a por Studoj pri Geedziĝo kaj Familio, kaj en 1996 li iĝis ano de la Pontifika konsilio por la familio. La 5-an de januaro 2002, li fariĝis Patriarko de Venecio, posteno kiun li tenis ĝis 2011; je la 21-a de oktobro 2003, li fariĝis kardinalo, kaj je la 28-a de junio 2011, Papo Benedikto la 16-a transigis lin al la ĉefepiskopujo de Milano.
Li estis la fondinto de la revuo Oazo, eldonata en la itala, angla, franca, araba kaj urdua, por antaŭenigi komprenon inter kristanoj kaj islamanoj.
Városlőd
Városlőd [vAroŝlOd], germane Waschludt estas vilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Ajka. En la loknomo város signifas: urbo.
29979 Wastyk
29979 Wastyk estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Városlőd
Situo
Városlőd situas sur malebenaĵo sub monto 536 m-ojn alta, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Budapeŝto-Graz. Ajka troviĝas 14, Devecser 21, Veszprém 24, Zirc 26, Pápa 30 km-ojn.
29979 Wastyk
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Hannah Constance Wastyk, plej bona en ŝia kategorio, kiu gajnis la unuan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2013 pro sia projekto pri ĉela kaj molekula biologio Ŝi ankaŭ ricevis la premion Dudley R. Herschbach de la Stockholm International Youth Science Seminar. Ŝi estis lernantino ĉe la Palmyra Area High School en Palmyra (Pensilvanio, Usono).
Városlőd
Historio
Post la turka erao germanoj alvenis. Iliaj posteuloj parte deportiĝis al Germanio en 1948. Vilaĝservoj estas kulturdomo, poŝto.
Famuloj
En Városlőd naskiĝis:
Gemo
Gemo (juvelŝtono) laŭ la mineralogio estas ĉia rara multekosta ŝtono, speciale kiam tajlita kaj polurita.
Laŭ Francisko Azorín gemo estas ''Juvelŝtono. (Intajlo, kameo). Li indikas etimologion el latina gemma'' (gemo).
Priskribo
Laŭ ilia rareco kaj dureco oni distingas la noblajn gemojn (ametisto, diamanto, grenato, rubeno, safiro, smeraldo, topazo) kaj la fajnajn gemojn (agato, akvamarino, aventurino, berilo, heliotropo, jacinto, jado, jaspo, kalcedono, karbunkolo, karneolo, korindono, krizoberilo, krizolito, krizoprazo, lazurito, malakito, onikso, opalo, peridoto, sardo, spinelo, turkiso, turmalino, zirkono).
Fukuŝima
Fukuŝima (福島市 [Fukuŝima-ŝi] aŭ esperante Fukuŝimo), estas urbo de Japanio, situanta en la norda parto de la gubernio Fukuŝima, estante ĝia administra centro. Ĝi estas parto de la regiono Tohoku, la norda parto de la insulo Honŝuo. La urbo ricevis urbajn rajtojn nur en 1907, sed estas loĝloko ĉirkaŭ la samnoma kastelo de Fukuŝima jam de la 12-a jarcento. Ekde marto 2011 la urbo en internaciaj amaskomunikiloj aparte ofte menciiĝas pro la tragika detruo de la Nuklea centralo Fukuŝima 1 sekve de la tertremo de Sendajo en 2011.
Gemo
Priskribo
Homoj konas valorajn ŝtonojn jam dum almenaŭ 7000 jaroj. La unuaj estis ametisto, vitroida kvarco, sukceno, grenato, jado, jaspo, koraloj, lazurito, perloj, serpenteno, smeraldo kaj turkiso. Ili estis haveblaj nur por la pli riĉaj homoj kaj samtempe servis por montri altan statuson. La nobluloj montris per siaj valorŝtonhaj insignoj riĉecon kaj tiel potencon. Certe ankaŭ nuntempe troviĝas kelkaj homoj, kiuj foje demonstras sian riĉecon per valorŝtono, fiksita en oro aŭ plateno. Sed multe pli ol antaŭe la juveloj nuntempe servas al propra plezuro, pro emo al beleco kaj harmonio.
Antaŭe oni nur nomis malmultajn ŝtonojn valorajn. Nuntempe la nombro da gemospecoj estas apenaŭ superrigardebla, kaj oni ofte malkovras novajn. La plej multaj estas mineraloj, malofte mineralkunaĵoj. Eĉ fosiliojn oni uzas kiel ŝtonjuveloj. Ne estas klara limo inter ili kaj ligno, osto, vitro kaj metalo. Kelkaj specoj el tiu grupo ja servas kiel juveloj (ekzemple gagato, eburo, moldavito, kruda orpeco). Per imitado de naturaj valorŝtonoj (sintezado) kaj kreado de ŝtonoj, kiuj en tiu formo ne ekzistas en la naturo (ekzemple fabulito - stronciotitanato, kubika cirkono kaj kelkaj aliaj), la varieco de la valorŝtonoj ankoraŭ pli ampleksiĝis.
La plej aĝaj nomoj de valoraj ŝtonoj devenas de orientaj, la greka kaj la latina lingvoj. La signifo de malnovaj nomoj ne ĉiam klaras, speciale se la skribmaniero ŝanĝiĝis kaj se la vorto ricevis alian signifon. La originaj nomoj rilatas al rimarkeblaj ecoj de la ŝtonoj, aparte pri koloroj (ekzemple lazurito laŭ blua koloro), pri trovlokoj (agato laŭ rivero en Sicilio, topazo laŭ la samnoma greka insulo) kaj finfine pri sekretoplenaj fortoj, kiuj laŭdire loĝas en ŝtonoj (ametisto protektas kontraŭ ebrieco). Malnovaj germanaj mineralnomoj devenas de la minista lingvo (ekzemple kvarco – germane „Quarz“) aŭ indikas la teknikan uzon (fluorspato, germane „Flußspat“: oni uzis ĝin kiel aldonaĵo por plifluidigi mineralfandaĵon (germane „Schmelzfluß“).
Karatoj
La pezo de la plimulto de la valorŝtonoj estas mezurata en karatoj (ct). Transkalkuleblas 1 ct = 0,2 g. Tiu pezunuo ekde la antikva epoko estas uzata por negoci juvelojn. La nomo eble devenas de semogreno de la afrika koralarbo („Kuara“) aŭ de fruktokerno (greke „keration“) de la karobarbo. Etajn diamantojn oni pesas laŭ „punktoj“ (angle „point“), tio estas centono da karato (= 0.01 ct = 0,002 g = 2 mg). Duonvalorajn ŝtonojn (belŝtonojn) oni ankaŭ mezuras laŭ gramoj (ekzemple vitroidan kvarcon, citrinon, malakiton). Pezunuo por perloj estas la „Grain“ (greno en la angla): 4 Grain = 1ct. Breditajn perlojn oni ankaŭ mezuras laŭ karatoj, pli grandajn kvantojn (ŝnurojn) laŭ „Momme“; 1 Momme = 18,75 ct.
Krome laŭ botaniko gemo ankaŭ estas klamidosporo, precipe ĉe fikomicetoj.
27106 Jongoldman
27106 Jongoldman estas tre malgranda, treege hela asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras Jonathan Aaron Goldman, finaliston de la Intel Science Talent Search de 2010, scienca konkurso por gelernantoj en lasta jaro de mezlernejo, pro lia projekto pri konduta kaj socia sciencoj. Li estis lernanto ĉe la Plainview Old-Bethpage John F. Kennedy High School de Plainview (Nov-Jorkio, Usono).
Ŝera ŝarĝado
La ŝera ŝarĝado (esprimo aperas en Kemia kaj scienc-teknika vortaro) aŭ tonda tensio estas forto je unuo de areo en konsiderita objekto; ĝi okazigas glitadon de paralelaj ebenoj. Grandskale, ĝi aperas en la grundoglitoj kaj tertremoj. La ŝera ŝarĝado povas aperi en solidaj aŭ fluidaj materialoj. En fluidaĵoj ĝi estas ligita al la fluida viskozeco.
Ĉiun solidan materialon karakterizas ŝera modulo (G), kiu estas la proporcio inter la ŝera ŝarĝado (\tau \,) kaj la glitangulo (\theta \,).
La ŝera modulo (tonda elasta modulo) de aluminio estas ĉ. 2,4x1010 N/m², dum fero estas trioble pli malelasta.
La difino de la ŝera ŝarĝado estas: kie F estas la ŝera forto, dum A estas la moviĝanta areo.
En ĉiu materialo estas elasta limo; kiam la aplikita ŝera ŝarĝado estas pli granda ol tiu limo, konstanta malformiĝo okazas.
Pri elastaj solidaj materialoj, la tonda tensio τ estas ligita al la vario de la orta angulo θ tra la tonda elasta modulo G per la rilato: kie θ (vidu la bildon) estas la angulo (esprimata en radiano), laŭ kiu la konsiderata materialelemento moviĝas.
La tonda modulo G estas esprimata en N/m², MPa aŭ GPa.
Formulo de Collignon
La formulo de Collignon (1877) donas la mezumon de la tensio laŭ linio kiu dividu la transversa sekcio en du. Ĝi estas uzata por kalkuli la ŝera tensio en punkto en traboj.
Kie V estas la ŝera ŝarĝado en la sekcio, S_e estas la parta statikmomanto de areo (produkto de la distanco de la centroido al la punkto kie vi volas calkuli la tensio per la areo kovrita), b estas la dikeco de la sekcio laŭ akso perpendikulara al la direkto de la ŝera ŝarĝado kaj I_z estas la inercimomanto de la sekcio; tio ĉio en kohera sistemo de unuoj, ekzemple N por forto, mm por longo kaj MPa por tensio.
3671 Dionizo
Nomo
Ĝia orbito tanĝas tiun de Tero : ĝia perihelio (aŭ periapsido) situas proksime de la Tera aphelio : ĝi estas potence danĝera terrenkonta asteroido, ĝi estas ankaŭ marsrenkonta asteroido. Ĝi estas proksima de la orbita resonanco 4:7 kun Marso.
La, Dionizo pasis al 0,0305 AU (4,558 milionoj da km) de Tero; kaj la , ĝi pasos al 0,0280 AU (4,188 milionoj da km) de nia planedo.
Satelito
Ĝia satelito estis malkovrita en la de S. Mottola, G. Hahn, P. Pravec kaj L. Šarounová per observoj de  elde la Observatorio La Silla de ESO, anoncita la  kaj ricevis la provizoran nomon S/1997 (3671) 1.
Ĝi havas diametron de 0.29 ± 0.05 km kaj orbitas je 3,6 ± 0.6 km de Dionizo kun periodo de 27,72 horoj (1.156 ± 0.0004 tago) kaj orbita discentreco de 0,07. Ĝia rotacia periodo estas ankoraŭ nekonata.
Aragvajo
Araguaia - esperantigite Aragvajo, interalie en verkaĵoj de Tibor Sekelj - estas rivero en Brazilo. Per meznombra trafluo de 5 507 m²/s da akvo kaj longeco de 2 198 kilometroj temas pri unu el la plej grandaj riveroj de Brazilo. Fine ĝi enfluas la riveron Tocantins, sed ĉe la kunfluejo signife pli larĝas ol la enfluata rivero. La nomo en la tupia lingvo signifas "rivero de araoj".
Bananal (portugale: Ilha do Bananal) estas riverinsulo, formita de la du branĉoj de la rivero Aragvajo. La insulo situas en la teritorio de la brazila subŝtato Tokantinso en centra Brazilo. Bananal estas la plej granda riverinsulo en la mondo, kaj kun areo de 19,162 km² ĝi estas ankaŭ la 48-a plej granda insulo en la mondo, apenaŭ pli malgranda ol ekzemple Sardio.
La esperantista verkisto kaj vojaĝisto Tibor Sekelj en 1946 kaj 1947 kun sia edzino pasigis preskaŭ unu jaron en la regiono de la rivero, kiun li kun 30-o da homoj kiel unuaj fremduloj transiris kaj eniris la teritorion de agresemaj Ŝavantoj kaj revenis vivantaj. Li tie renkontiĝis kun triboj Karaĵa kaj Ĵavae kaj kolektis multe da utilaj geografiaj datumoj pri tiu regiono. Lia dua libro « Por tierra de Indios » (1946) kiu raportas tiujn travivaĵojn, renkontis grandan sukceson, atingante plurajn eldonojn kaj estis tradukita al multaj lingvoj.
Oktavia Minor
Oktavia la pli juna (69 a.K. – 11 a.K.), konata ankaŭ kiel Oktavia Minor aŭ simple Oktavia, estis la pli aĝa fratino de la unua Romia Imperiestro, Aŭgusto (konata ankaŭ kiel Oktaviano), la duonfratino de Oktavia Major, kaj la kvara edziop de Marko Antonio. Ŝi estis ankaŭ la pra-avino de la imperiestro Kaligulo kaj de la imperiestrino Agripino la Juna, patrinflanka avino de la Imperiestro Klaŭdio, kaj patroflanka pra-avino kaj patrinflanka pra-pra-avino de la imperiestro Nerono.
Unu el la plej elstaraj virinoj de la Romia historio, Oktavia estis respektita kaj admirita de samtempuloj pro sia fideleco, nobeleco kaj humaneco, kaj ĉar plutenis tradiciajn romvirinaj virtoj.
Fonetika bild-skribo
Fonetika bild-skribo (Phonetic Picture-Writing) estas moderna pasilalio kreita de Leonhard Heinzmann kaj proponita kiel internacia planlingvo. La baza formo estas la skriba bildaro, kiun oni povas ankaŭ prononci laŭ kelkaj reguloj. La ideogramaro estas elpensita por ke oni uzu ĝin perkomputile. La projekto estas tre interesa.
Guadalupe de Ramírez
Guadalupe de Ramírez estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaĥako (Oaxaca). La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Guadalupe de Ramírez. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 20 034. Ĝi situas ĉ. 280 kilometrojn for de la ĉefurbo.
Geografio
Guadalupe de Ramírez apartenas al la distrikto Silacayoapam al kiuj apartenas entute 19 komunumoj. Ĝi situas en la Miŝteka regiono de Oaĥako (regiono Mixteca), kiu apartenas al la nordokcidenta parto de la subŝtato. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 1214 loĝantojn. El tiuj estis 562 viroj kaj 652 virinoj. La komunumo havas surfacon de 59.96 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 1150 metroj super la marnivelo.
Sociogeografio
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 18 indiĝenoj. El tiuj 16 aĝis pli ol 5 jaroj. Entute 16 personoj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).
Fontoj: Statistikoj de la nacia geografia instituto INEGI pri la censo de 2005 (hispane: Conteo de Población y Vivienda de 2005).
Grandantila iktero
La Grandantila iktero (Icterus dominicensis) estas specio de birdo de la familio de Ikteredoj kaj de ties tipa genro nome Ikteroj kiu enhavas speciojn kiuj montras flavajn kaj nigrajn kolorojn. Ĝi troviĝas en Karibio kaj ĉefe en Kubo, Hispaniolo kaj Portoriko, de kio devenas la komuna nomo de Grandantila (Grandaj Antiloj) iktero. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj tre degraditaj iamaj arbaroj.
Kutimaro
Tiu specio manĝas ĉefe insektojn en kanopeo kaj meza tavolo de arbaroj, sed ankaŭ fruktojn kaj suko de maturaj oranĝoj. Inter predataj insektoj estas griloj, forfikuloj, akridoj, blatoj, cikadoj, skaraboj, raŭpoj, formikoj kaj vespoj. Ili manĝas ankaŭ araneojn, skorpiojn, lacertetojn ktp.
Same kiel multaj membroj de la familio de Ikteredoj, ĝi havas tre fortajn muskolojn en la bazo de la kranio kiuj permesas al ili malfermi la bekon kontraŭ granda rezisto.
Etnosimbolismo
Etnosimbolismo estas skolo en naciismo-studoj, kiu emfazas la gravecon de simboloj, mitoj, valoroj kaj tradicioj en la formiĝo kaj daŭrado de la moderna nacio-ŝtato. Ĝi estas teorio kritika respektive la modernismon en naciismo-studoj, argumentanta la antikvecon kaj longedaŭrecon de nacio, dum modernistoj opinias la nacion moderna aperaĵo.
Robert Devereux, 2-a Grafo de Essex
Robert DEVEREUX, 2-a Grafo de Essex (la 10-an de novembro 1566 - la 25-an de februaro 1601, angla kortegano, favorato de Elizabeta la 1-a.
Li naskiĝis en Cumberland en 1566. Li estis la filo de Walter Devereux, la 1-a Grafo de Essex, kiu helpis kolonii Irlandon, kaj Letice Knollys. Lia praavino estis Mary Boleyn, fratino de Anne Boleyn. Li pasis sian fruan infanecon ĉe la patra bieno en Kimrujo antaŭ ol eniri Trinity College, Universitato de Kembriĝo. Post la morto de sia patro en 1576 li iĝis la 2-a Grafo de Essex. En 1580 lia patrino edziĝis kun la favorato de la reĝino, la Grafo de Leicester, kiun iuj laŭdiroj nomis kiel la patro de Robert Devereux.
De 1585 ĝis 1586 li soldatis sub sia stif-patro en Nederlando kaj akiris fortan reputacion ĉe Zutphen, kie la poeto Kavaliro Philip Sidney ricevis mort-vundon. Reveninte al la angla kortego, li baldaŭ gajnis la favoron de la reĝino, kiu donis al li la monopolon de dolĉaj vinoj, kaj, post la morto de la Grafo de Leicester, nomumis lin Mastro de la Ĉevaloj. Tamen la rilatoj kun Elizabeta tikliĝis. En 1589, malgraŭ la malpermeso de la reĝino, li partoprenis en ekspedicio de Kavaliro Francis Drake kontraŭ la hispanoj, kaj revenis en Anglion nur post malsukcesa peno kaptis Lisbonon. En 1590 li sekrete edziĝis kun Frances Walsingham, la filino de Kavaliro Francis Walsingham kaj la vidvino de Kavaliro Philip Sidney, tio kio ege malplaĉis al Elizabeta. Tamen li regajnis ŝian favoron. En 1591 ŝi sendis lin al Francio por helpi Henriko la 4-a sieĝi Rouen, sed li revenis en Anglion en january 1592 sen atingi iun ajn. En 1594 li iĝis ano de la Privata Konsilio. En 1596 akiris gloron dum la kapton de Kadizo.
En 1594 komencis la plej grava ribelo de la irlandoj. La Grafo de Essex urĝis fortajn rimedojn. Dum diskuto pri Irlando li kverelis kun la reĝino kaj forturnis sin de ŝi: kolere ŝi frapis liajn orelojn. Ilia amikeco neniam tute restatiĝis. Tamen en 1599 li persvadis Elizabetan nomumi lin komandanton de la anglaj armeoj en Irlando kaj Lord-Leŭtenanto (gubernatoro) de tiu lando. Li havis 16000 soldatojn, kaj kiam li foriris de Londono homoj aklamis lin. Li estis dirinta al la Privata Konsilio ke li alfrontus la ribelan estron Aodh Mór Ó Néill en Ulster, sed, post sia veno en Irlandon, li ŝanĝis siajn planojn. Sekvis serio de bataletoj en la sudo de Irlando, kaj li malfortigis siajn trupojn per loki multajn soldatojn en garnizonoj. La ribelantoj gajnis plurajn venkojn, kaj devigis lin trakti milit-paŭzon kiun la angla registaro konsideris humiliga. Li kavalarigis multajn oficirojn, kaj fakte kiam li revenis de Irlando la duono de la anglaj kavaliroj estis kavalarigitaj de li. Laŭdire la ribelantoj mokriproĉe asertis ke li neniam tiris sian glavon krom por fari novajn kavalirojn.
De 1598 al 1601 li estis kanceliero de Kolegio Triunuo, en Dublino.
La 24-an de septembro 1599 li eliris de Irlando malgraŭ la malpermeso de la reĝino. Denove en Londono la 28-an de septembro, li eniris ŝian litĉambron antaŭ ol ŝi estis vestata. Elizabeta ordonis ke li ne eliru de liaj ĉambroj. Tiun tagon la Privata Konsilio kunvenis tri fojojn por diskuti la aferon. La 29-an de septembro la Konsilio decidis ke la traktato kun Ó Néill estas nedefensebla kaj ke li dizertis sian devon. Enfermata en sia domego York House, Londono, li kulpigis Raleigh kaj Robert Cecil. Versajne li komencis korespondon kun Jakobo, la probabla heredonto de la angla regno.
La opinioj pri la traktato kun Ó Néill iĝis pli bonaj, sed en junio 1600, post humiliga proceso, oni senigis lin de liaj postenoj kaj monopolo de dolĉa vino. Li estis perdinta grandan parto di siaj enspezoj. Li faris malsaĝan komploton eksigi la ĉefajn ministrojn de la reĝino. La 8-an de fenruaro 1601 li eliris de York House kun grupo de lordoj kaj sinjoroj, esperante ke la loĝantoj de Londono subtenus lin, kaj penis devigi Elizabetan vidi lin. Robert Cecil tuj deklaris lin ŝtatperfidulo. Li retiris sin en York House, kaj kapitulacis. La 19-an de februaro li estis juĝata de la angla nobelaro kaj kulpigata. La 25-an de februaro li estis senkapigata ĉe la Turo de Londono. Dum la restaĵo de sia vivo, Elizabeta lamentegis la ekzekuton de sia favorato.
Teatroarta Universitato sekcio Szentgyörgyi István
Színművészeti Egyetem Szentgyörgyi István Tagozat, (Teatroarta Universitato Sekcio Szentgyörgyi István), en rumana lingvo Universitatea de Artă Teatrală Târgu Mureș Secţia Szentgyörgyi István estis establita en 1948 sub nomo Magyar Művészeti Intézet (Hungara Artinstituto) en Kluĵo kun arta, muzika kaj teatra sekcioj. La instituto portas la nomon de aktoro István Szentgyörgy.
Historio
Ĝia unua rektoro estis Zoltán Kovács, pentristo. Je la komenco de la 1950-aj jaroj la arta sekcio sub nomo Belarta Altlernejo Ion Andreescu (hodiaŭ Universitato pri Arto kaj Dizajno) kaj la muzika sekcio sub nomo Muzika Akademio Gheorghe Dima memstariĝis. Ambaŭ funkciis en rumana kaj hungara lingvoj.
Szentgyörgyi István Színművészeti Intézet
En 1954 la teatroarta sekcio translokiĝis en Târgu Mureșon sub nomo Szentgyörgyi István Színművészeti Intézet (Instituto pri Teatroarto Szentgyörgyi István Târgu Mureș) kaj funkciis nur en la hungara lingvo. Ĝia unua rektoro estis la dramverkisto Lajos Szabó, ĝis 1976. La rumana sekcio de la instituto estiĝis en 1976. La rektoroj pluaj estis Miklós Tompa, András Csorba, Călin Florian.
(10603) 1996 UF4
(10603) 1996 UF4 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la en la kadro de la Beijing Schmidt CCD Asteroida Programo elde la Stacio Singlong de la Observatorio de Purpura Monto, en provinco Hebejo (Ĉinio).
Emil Krocsák
KROCSÁK Emil [kroĉa:k] estis hungara pentristo naskita la 15-an de aŭgusto 1902 en Máramarossziget kaj mortinta la 22-an de januaro 1982 en Budapeŝto.
Biografio
Emil Krocsák studis inter 1925-1930 en la belarta altlernejo de Budapeŝto ĉe majstroj Emil László Baransky, János Vaszary. Li estis ano de Új Művészek Egyesülete. De 1938 li instruis en la [Magyar Képzőművészeti Főiskola]. Ĝis 1975 li estis katedrestro pri geometriot. De la 30-aj jaroj li apenaŭ pentris. Li prelegis en 1969 Liberlernejo de Zebegény.
Ruvo del Monte
Ruvo del Monte estas komunumo en suda Italio. Ĝi situas en la regiono Basilikato kaj la provinco Potenza. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Atella, Calitri (AV), Rapone, Rionero in Vulture kaj San Fele.
Brooke D’Orsay
Brooke D’ORSAY (n. 17-an de februaro 1982 en Toronto) estas kanada aktorino.
Biografio
D’Orsay debutis en grava rolo en la kanada komedio Why Can’t I Be a Movie Star? en 2001 kiel Jennifer Kruz. Ŝi ludis pli gravan rolon en la televida komedio Everybody’s Doing It (2002). La rolo en trilero The Skulls 3 (2004) alportis por ŝi en 2005 nomumon por DVD Exclusive Award. En la mallonga filmo Room 10 (2006) de Jennifer Aniston kaj Andrea Buchanan, ŝi ludis kun Robin Wright Penn kaj Kris Kristofferson. D’Orsay aktoris kun komedi-grupo Trailervision en Norda Ameriko kaj en Eŭropo. Ŝi ankauŭ agadis kiel dancistino de muzikgrupo Rise. Ŝi aperis en disversaj televidaj serioj, ekz. kiel Ellen in Doc, Justine en Soul Food, Felicity Fury en kvar epizodoj de Ace Lightning, Christy en The Big Bang Theory.
Berd
Berd (armene: Բերդ ; antaŭe, Berdagjugh, Berdgjugh, T'avuzghala, T'auzk'end, T'ovuz, T'oza, Taua Kale, T'auzkala, Taja-Kala, Tovuzkala, Bert, T'us Gale, Volorut, Ŝlorut, Ghalak'jand, kaj T'uzukala) estas urbo en Armenio en la provinco Tavuŝo, kaj konsiderita kiel la regiona ĉefurbo en la areo Ŝamŝadin. Ĝi situas maldekstre de la rivero Tavuŝo, je 211 km de Erevano, kaj estas ĉirkaŭataj de malaltaj montoj.
Proksime de la urbo estas la ruinoj de la fortikaĵo Tavuŝo (10-a jarcento), la monaĥejoj Nek-Varagavank kaj Ĥoranaŝat (12-a jarcento). Aliaj proksimaj monaĥejoj estas Ŝĥmuradi, Srveghi kaj Kaptavank.
Sankta Georgo (Bermudo)
Sankta Georgo estis la unua setlejo sur la insulo de Bermudo. Hodiaŭ, ĝi estas la plej malnova daŭre loĝata anglalingve parolanta setlejo en la okcidenta hemisfero. Ĝi nun estas plejparte muzea urbo.
Sankta Georgo estis unua setlata en 1612, tri jaroj post la unua angliaj setlantoj surteriĝis sur Bermudo post ŝippereo. La setlantoj estis vojaĝanta al Virginio. Ili konstruis du novajn ŝipojn kaj kontinuis iliajn vojaĝon, sed la Virginia Kompanio klamis la insulon. La kompanio tiam sendis 60 novajn setlantojn al Bermudo kaj ili ekis konstrui Sanktan Georgon.
Ĉi tio malgranda urbo havas egan historian gravecon. Ĝi ludis pivota rolo en la historio de Bermudo. Ĝi estis la ĉefurbo ĝis 1815. Sankta Georgo ankaŭ helpis formi la historion de Usono. Dum la Usona Milito de Sendependeco, Bermudanoj kaŝiris tre bezonatan pulvon el la fortikaĵoj protektanta Sankta Georgo, kaj kontrabandis ĝin el Tobaka Golfo (tra la monteto el Sankta Georgo) al George Washington. Ili ankaŭ probable partoprenis longempte en la Usona Enlanda Milito ŝipe transante proviantojn kaj municiojn al la malesperaj Konfederaciistoj, negocio ĉi tiu estis bazata en Sankta Georgo.
Hodiaŭ, Sankta Georgo restas baze netuŝiĝata de la ekonomia sukceso tio formis la ĉefurbon Hamiltono. Plej de la konstruaĵoj en Sankta Georgo konstruiĝis en la 17-a al 19-a jarcentoj, kaj la registaro faris volan eforton ambaŭ preventi disvolvigadon kaj kovri iu ajn signojn de malfruaj ŝanĝoj. Eksemple, elektricaj kaj telefonaj linioj estas subtero kaj la stratluktado havas periodan stilon. Mallarĝaj stratoj kiel Barber's Alley kaj Aunt Peggy's Lane restas ĵus kiel ili estis jarcentoj antaŭe.
Sankta Georgo estas ne sterila antikvaĵo, tamen; ĝi estas vivanta urbo. Ĝia historiaj konstruaĵoj funkcias ne sole kiel muzeoj sed ankaŭ kiel domoj, restoracioj, drinkejoj kaj vendejoj. Ĉi ĝi centro estas la Kvadrato de la Reĝo, flankas de la Urbhalo kaj la Serva Oficejo por Vizitantoj. Estas replikaj stokoj en la kvadrato, kaj ankaŭ trempanta tabureto, replika de unu tio estis unufoje uzata trempi klaĉiantaj virinoj en la havenon. Hodiaŭe, aktoroj rekreas ĉi tiun fantastan punadon.
Insulo Ordnance estas en la haveno de Sankta Georgo, al la sudo de la Kvadrata de la Reĝo, kaj estas interligata de malgranda ponto. Ĝi havis replikan de la Deliverance (unu de la du ŝipoj konstruita de la ŝipperanta setlantoj), kaj vivampleksa bronza statuo de ilia komandanto, Sinjoro Georgo SOMERS, de Desmond FOUNTAIN.
Aliloke ĉirkaŭ la urbo estas multaj historiejoj tia kiel la Malnova Ŝtata Domo (la unua stona konstruaĵo en Bermudo, konstruata en 1620, kaj hodiaŭ la plej malnova konstruaĵo sur la insulo), la nefinita Kirko, la Malnova Pastrodomo, la Kirko de Sankta Petro (la plej malnova Anglikana kirko en la okcidenta hemisfero), kaj la Bermuda Nacia Fido Muzeo.
En 2000, la urbo estis aldonata al la mondo heredaĵa listo de UNESCO, kaj Sankta Georgo estas ankaŭ membro de la Organizo de Mondaj Heredaĵaj Urboj.
Sauda Arabio
Sauda Arabio aŭ Sauda Arabujo (السعودية ) estas lando en sud-okcidenta Azio, sur la Araba Duoninsulo (proksime al Afriko), kies plej parton okupas, ĉar la aliaj landoj nome Kuvajto, Kataro, Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj, Omano kaj Jemeno okupas nur la sudan kaj orientan (nekomplete) partojn de la duoninsulo; kvankam tio ne estas granda avantaĝo ĉar plej parto de la teritorio de Sauda Arabio estas dezerto. Krom la supre menciitaj landoj, Sauda Arabio limas ankaŭ kun Irako kaj Jordanio norde.
Temas pri unu el la plej riĉaj landoj en la mondo danke al ties produktado de nafto. Krome ĝi estas la naskiĝlando de Islamo.
La vorto "Sauda" venas de la nomo de la reĝa familio, kaj pro tio nur tiu ĉi lando, krom Liĥtenŝtejno, en la mondo havas nomon rilate al tio.
<UL> <LI>E-nomo: (alternativaj nomoj) Sauda Arabio, Saud-Arabio; (oficiala plena nomo) Saudarabia Reĝlando. <LI>Nacia nomo: al-Mamlakat al-Arabijat as-Suudijah, المملكة العربية السعودية <LI>Administra divido: 13 emirlandoj aŭ provincoj: al-Bahah; al-Hudud aŝ-Ŝamalijah; al-Ĝaŭf; al-Madinah; al-Kasim; Riado (ar-Rijad); aŝ-Ŝarkijah (orienta); Asir; Hail; Ĝajzan; Mekao (Makkah); Naĵran; Tabuk. <LI>Urboj:  Ĝido (Ĝiddah, 1.300 mil), Mekao (Mekka, 550 mil), at-Taif (300 mil), Medino (Medina, 290 mil). <LI>MNP: totala - 143 mlrd $; pokapa - 7.040 $. <LI>Eksporto: nafto, greno, daktiloj. <LI>Organizoj: UNO (1945), Araba Ligo (1945), Golfa Koopera Konsilo (1981). <LI>Ŝtatreligio: sunaismo. <LI>Historio: en nunaj limoj ĝi ekzistas de 1926, kiam unuiĝis princlandoj situantaj en Araba duoninsulo - Hiĝazo, Naĝdo kaj aliaj. Tiun batalon gajnis reganto de Naĝdo Abdul-Aziz bin Saud, kiu fariĝis reĝo de Sauda Arabio en 1932. <LI>Heredaĵo: Riado (moderna arkitekturo, Masmaka kastelo, Diraja), Mekko (Mekao) kaj Medino (islamaj sanktejoj), Ĝiddah (malnova urbo, muzeo), Hufuf (oazo, fortikaĵo Kasr Ibrahim). </UL>
Geografio
Tiu ĉi lando okupas 80% de la Araba Duoninsulo. Granda parto de la landlimoj kun Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj, Omano kaj Jemeno ne estas bone difinitaj, kaj pro tio oni ne konas precize la areon de la lando, kvankam oni supozas, ke temas pri ĉirkaŭ 2.240.000 km².
La klimato estas seka kaj varma. La duono de la lando estas senhoma ĉar estas dezerto de ekstremaj temperaturoj kun malmultaj zonoj kie troviĝas oazoj. En plej parto de tiu ĉi lando la vegetalaro malabundas kaj temas nur pri kelkaj kserofitaj herboj kaj arbustoj. La faŭno estas komponita el sovaĝaj katoj, simioj pavianoj, lupoj kaj hienoj. La marbordo ĉe la Ruĝa Maro, ĉefe la koralaj rifoj, enhavas riĉan maran faŭnon. La areo de la marbordo estas ĉe 2.640 km.
La sudokcidenta regiono havas montojn kiuj estas ĝis 3.000 m altaj kaj estas la plej verda kaj freŝa zono de la lando.
La ĉefurbo, Rijado, spertas mezaveraĝan temperaturon de 42 °C kaj 14 °C en januaro. Diference Jedaho en la okcidenta marbordo spertas temperaturon de 31 °C en julio kaj 23 °C en januaro.
La ĉefaj urboj de Sauda Arabio estas Rijado (la ĉefurbo de la Regno), Dammamo, Ĝido, Mekao kaj Medino. La urboj de Mekao kaj Medino ekstaras pro ties religia signifo por islamanoj aŭ sekvantoj de Islamo. La unua loĝigas la Kaaba, kio laŭ la Korano troviĝas en la loko kie Abrahamo komencis ĉiun unudian religion; la dua loĝigas la moskeon de la Profeto Mohamedo. La eniro kaj restado en ambaŭ sanktaj urboj estas malpermesitaj al neislamanoj.
Ĝido estas grava havenurbo ĉe la Ruĝa Maro kaj estas la enirejo por la afrikaj pilgrimantoj.
En Dammamo troviĝas la ĉefa centro de ekspluatado de la riĉaj kuŝejoj de nafto de Sauda Arabio.
Biodiverseco
Sauda Arabio estas hejmo de kvin surteraj ekoregionoj: nome Arabia marborda nebuldezerto, Sudorientarabia monteta savano, Sudokcident-arabaj montaraj duonarbaroj, Araba dezerto, kaj Ruĝmara Nub-Sinaia tropika dezerto kaj duondezerto. Inter naturaj bestoj rimarkindas la Araba leopardo, lupoj, strihienoj, mungotoj, pavianoj, leporoj, sablokatoj, kaj ĝerbuoj. Animaloj kiel gazeloj, oriksoj, leopardoj kaj gepardoj estis relative nombraj ĝis la 19-a jarcento, kiam etenda ĉasado malpliigis tiujn animalojn preskaŭ ĝis formorto. La kulture grava Azia leono vivis en Sauda Arabio ĝis la fino de la 19-a jarcento kiam ĝi estis troĉasita ĝis la formorto en naturo. Inter birdoj menciendas falkoj (kiuj estas kaptitaj kaj trejnitaj por falkado), agloj, akcipitroj, gipoj, pterokloj, kaj piknonotoj. Estas kelkaj specioj de serpentoj, multaj el kiuj estas venenaj. Sauda Arabio estas hejmo de riĉa marbestaro. La Ruĝa Maro aparte estas tre riĉa kaj diversa ekosistemo. Pli ol 1 200 specioj de fiŝoj estis registritaj en la Ruĝa Maro, kaj ĉirkaŭ 10 procento el tiuj troviĝas nur tie. Tio inkludas ankaŭ 42 speciojn el fiŝoj de profundaj akvoj.
Tiu riĉa diverseco rilatas grandparte al la 2 000 km de koralrifo etendiĝante laŭlonge de ties marbordo; tiuj periferiaj rifoj estas 5000–7000 jarojn aĝaj kaj estas tre abunde formitaj de ŝtonecaj akroporaj kaj poritaj koraloj. La rifoj formas platformojn kaj foje lagunojn laŭlonge de la marbordo kaj porokaze ankaŭ aliajn trajtojn kiel cilindroj (kiel ĉe la Blua Truo jam apuda la egipta urbeto Dahab). Tiuj marbordaj rifoj estas vizitataj de pelagaj specioj de ruĝmaraj fiŝoj, inkludante kelkajn el la 44 specioj de ŝarkoj. La Ruĝa Maro enhavas ankaŭ multajn ĉebordajn rifojn inkludante kelkajn verajn atolojn. Multaj el nekutimaj ĉebordaj rifformacioj defias la klasikajn (i.a., Darvinajn) koralrifajn klasigskemojn, kaj estas ĝenerale atribuitaj al la altaj niveloj de tektona aktiveco kiu karakterizas la areon.
Inter aldomigitaj animaloj estas la legenda Araba ĉevalo, la Araba kamelo, ŝafoj, kaproj, bovoj, azenoj, kokoj ktp. Montrante la dominantajn desertokondiĉojn de la lando, la flaŭro de Sauda Arabio ĉefe konsistas el herboj, plantoj, kaj arbustoj kiuj postulas malmultan akvokvanton. La daktilopalmo (Phoenix dactylifera) estas tre disvastigita.
Prahistorio
Estas pruvaro ke homa setlado en la Arabia Duoninsulo datiĝas el antaŭ ĉirkaŭ 125 000 jaroj. Studo de 2011 trovis, ke la unuaj modernaj homoj kiuj etendiĝis orienten tra Azio lasis Afriko antaŭ ĉirkaŭ 75 000 jaroj tra Bab-el-Mandeb kiu konektas la Kornon de Afriko kun Arabio. La Arabia duoninsulo estas konsiderata kiel centra figuro en la kompreno de la evolucio kaj disigo de homedoj. Arabio suferis ekstreman median fluktuadon en Kvaternaro kio kondukis al profundaj evoluciaj kaj demografiaj ŝanĝoj. Arabio havas riĉan registron de Frua Paleolitiko, kaj la kvanto de Oldovanecaj lokoj en la regiono indikas la gravan rolon kiun Arabio ludis en la frua homkoloniigo de Eŭrazio.
En Neolitiko, floris elstaraj kulturoj kiel tiu de Al-Magar, kies centro kuŝis en sudokcidento de nuntempa Najd. Al-Magar povus esti konsiderata "Neolitika Revolucio" en homa sciaro kaj en manfaraj kapabloj. Tiu kulturo estis karakterizita kiel unu el la unuaj en la mondo se temas pri disvastigo de aldomigo de animaloj, aparte la ĉevalo, dum la Neolitika periodo. Krom ĉevaloj, ankaŭ aliaj animaloj kiel ŝafoj, kaproj, hundoj, kaj preciza tiuj de la bredoraso Saluki, strutoj, falkoj kaj fiŝoj estis malkovritaj en la formo de ŝtonstatuoj kaj rokgravuraĵoj. La statuoj de Al-Magar estis faritaj el loka ŝtono, kaj ŝajnas, ke la statuoj estis fiksitaj en centra konstruaĵo kiu eble ludis gravan rolon en la socia kaj religia vivo de la lokanoj.
Fine de la 4a jarmilo a.n.e., Arabio eniris en la Bronzepoko post la atesto de drastaj transformoj; metaloj estis amplekse uzitaj, kaj la periodo estis karakterizitaj de siaj 28 m altaj tomboj kiuj estis samtempe sekvitaj de la ekzistado de nombraj temploj, kiuj enhavis multajn liber-starajn skulptaĵojn origine pentritajn per ruĝaj koloroj.
En Majo 2021, arkeologoj anoncis, ke 350 000-jaraĝa Aŝela loko nomita An Nasim en la Regiono Hail povus esti la plej aĝa homa loĝloko en nordo de la nuna Sauda Arabio. La loko estis por la unua fojo malkovrita en 2015 uzante dedistancan sensilan kaj paleohidrologian modeladon. Ĝi enhavas pralagajn kuŝejojn rilata kun materialoj de la Meza Pleistoceno. Ĉirkaŭ 354 artefaktoj, manhakiloj kaj ŝtoniloj, flakoj malkovritaj de esploristoj havigas informaron pri la il-produktaj tradicioj de la plej fruaj loĝantoj de Sudokcidenta Azio. Krome, artefaktoj de Paleolitiko estas similaj al materialrestaĵoj malkovritaj en la Aŝelaj lokoj en la Nefud Dezerto.
Sauda epoko
La sauda ŝtato ekis en la araba duoninsulo ĉirkaŭ 1750. Loka guberniestro, Muhammad bin Saud, unuigis fortojn kun islama reformisto nome Muhamad ibn Abd al-Ŭahab, kreinto de la religia sekto de vahabismo, por krei novan politikan enton. Dum la venontaj 150 jaroj, la fortunoj de la familio Saud supreniris kaj malsupreniris foje dum la saudaj guberniestroj luktis kontraŭ Egiptio, la Otomana Imperio, kaj kontraŭ aliaj arabaj familioj por la regado sur la duoninsulo. La moderna sauda ŝtato estis fondita de la lasta reĝo Abdul-Aziz bin Saud, internacie konata kiel "Ibn Saud".
Malkaŝo de nafto en marto de 1938 transformis ekonomie la landon, kaj eĉ grande legitimis la landon kiel veran ŝtaton.
Saud bin Abd al-Aziz bin Abd al-Rahman (arabe: سعود بن عبد العزيز بن عبد الرحمن ; la 12-an de januaro 1902 - la 23-an de februaro 1969) estis la dua Reĝo de Saud-Arabio (1953-1964), kaj la deksepa gvidanto de la Domo de Saud.
Reĝo Fajsal estis murdita de sia nevo la 25-an de marto 1975, kaj lin sukcedis Ĥalid. Sauda Arabio ĝuas proksiman rilaton kun multaj okcidentaj landoj, malproksimaj laŭ kulturo, sed kiuj aĉetas nafton el Sauda Arabio.
Salman bin Abdul-Aziz Al Saud, arabe: سلمان بن عبد العزيز آل سعود‎ [salma:n bin abdul azi:z a:l sa.u:d], estas ekde la 23-a de januaro 2015 la reĝo de Sauda Arabio.
Politiko
La politika sistemo de Sauda Arabia estas absoluta monarkio. . Tamen, laŭ la "Baza leĝo de Sauda Arabio" adoptita de reĝa dekreto en 1992, la reĝo devas plenumi Ŝarion (islaman leĝon) kaj la Koranon, dume la Korano kaj la Sunao (la tradicioj de Mahomedo) estas deklaritaj kiel integra parto de la Konstitucio de la lando.
En la 12-a de Marto 2022 Sauda Arabio ekzekutis en unu tago 81 personojn akuzitajn je terorismo.
Ekonomio
La la saud-araba energiministro informis ke la atakoj de spavoj kontraŭ du petrolinstalaĵoj duonigis la naftoproduktadon de la lando. La hutioj, batalantaj en Jemeno, deklaris sian respondecon pri la atako, sed la ministro neis tiun eblecon kaj akuzis kiel atakinton Iranon, subtenanton de la hutioj kaj kontraŭulon de Sauda Arabio en la regiono. Sekvan tagon la usona prezidanto Donald Trump deklaris ke la usona militistaro estas preta respondi al tiuj atakoj.
Demografio
La loĝantaro de Sauda Arabio en 2007 estas supozata ĉirkaŭ 27,6 milionoj, inkludante ĉirkaŭ 5,5 milionoj da eksterlandanoj. Ĝis 1970-aj jaroj, plej parto de la loĝantaro estis nomada aŭ duonnomada; pro la rapida kresko kaj ekonomia kaj urba, pli da 95% de la loĝantaro estas nuntempe setligita. La averaĝo de naskoj estas 29,10 naskoj por 1.000 personoj. La averaĝo de morteco estas nur de 2,55 mortoj por 1.000 personoj. Kelkaj urboj kaj oazoj havas densecojn de pli da 1.000 personoj por km².
La plej parto de la saudanoj estas etne araboj. Kelkaj estas de miksita etna deveno kaj posteulas el turkoj, iranoj, indonezoj, hindoj, afrikaj kaj aliaj; la plej parto enmigris kiel pilgrimintoj kaj loĝas en la regiono de Hijazo ĉe la marbordo de la Ruĝa Maro. Multaj araboj de najbaraj landoj estis dungitaj en la regno. Estas signifa nombro de aziaj enmigrintoj, ĉefe el Barato, Pakistano, Bangladeŝo, Indonezio kaj Filipinoj. Estas malpli da 100.000 okcidentanoj en Sauda Arabio.
Religio
Sunaisma islamo estas la oficiala religio de la regno de Sauda Arabio, la naskiĝloko de Islamo. En Medino, Mohamedo kunigis la diversajn tribojn de la Araba Duoninsulo. Hodiaŭ, inter la plej oftaj tendencoj de la islamanoj estas ŭahabismo kaj salafismo en Sauda Arabio.
La du lokoj plej sanktaj de Islamo troviĝas en tiu ĉi lando en la urboj de Mekao kaj Medino. Kvinfoje ĉiutage, la islamanoj de tutmonde estas alvokitaj preĝi en la direkto de Mekao. Semajnfino en Sauda Arabio estas ĵaŭdo kaj vendredo. La islama unudia religio asertas havi la samajn radikojn kiel Judismo kaj Kristanismo. Tamen, la praktiko de kristanismo, la elstarigo de preĝejoj kaj la teno de religia kristana materialo estas malpermesitaj. Al judoj oni malpermesas la eniron en la lando. La Korano estas la konstitucio de Sauda Arabio kaj la ŝario (islama leĝo) estas la bazo de ties leĝa sistemo kaj oni ne povas praktiki alian religion en la lando. En sia religia raporto de 2017 la Usona departemento de ŝtato inkludas Saudan Arabion en la listo de landoj de aparta zorgo pri religia libereco (CPC, Country of Particular Concern).
Islamo malpermesas konsumon de porkaĵoj kaj alkoholo kaj tiu leĝo aplikiĝas akre en la tuta lando. Ekzistas institucio en la lando konata kiel "Mutava" aŭ religia polico konata ankaŭ kiel Polico por Stimulado de Virto kaj Malstimulado de Malvirto. Ĝi disponas de 3.500 oficiroj kaj miloj da volontuloj, kies tasko estas plenumigi la islaman leĝon. Ili povas aresti ĉiun viron aŭ virinon kiuj estus kunaj publike sen esti samfamilianoj kaj povas malpermesi kaj reteni produktojn, kiel ludoj, KDoj, okcidenta muziko, filmoj kaj aliaj produktoj kiujn ili konsideras nekongruajn kun la leĝoj de la ŝario.
Kiel ekzemplo, la 11an de marto de 2002, la "Hai'ah" (aŭ religiaj policanoj) evitis, ke lernantinoj eskapu el incendia lernejo en Mekao ĉar ili ne surhavis la surkapajn tukojn nek la "abaja" (nigra mantelo). Mortis 15 lernantinoj kaj 50 estis vunditaj en tiu okazaĵo. La kritiko kontraŭ tiu ago etandiĝis tutmonde kaj la Mutavaanoj estis kondamnitaj de la religiaj juĝistoj pro tiu ago.
Dum fasta monato Ramadano kaj islamanoj kaj neislamanoj devas celebri la faston ordonitan de la religiaj leĝoj de la ŝario. Fumi, manĝi aŭ trinki publike dum tiu monato donas karceropunon por saud-arabianoj, aŭ tujan forpelon el la lando por eksterlandanoj.
Kelkaj milionoj da islamanoj pilgrimas ĉiujare dum la haĝo al Mekao kaj la aliajn njabarajn sanktajn lokojn de Islamo, kio realiĝas en specifajn datoj de la islama kalendaro, aŭ dum la malgranda pilgrimado aŭ umrah kiu realiĝas en ĉiu epoko de la jaro.
Kulturo
La kulturo de Sauda Arabio disvolviĝas ĉefe ĉirkaŭ la islama religio. Unu el la folkloraj ceremonioj plej elstaraj estas la Ardhao kio estas la tradicia danco de la lando. La glavodanco estas bazita sur beduena tradicio; la tamburoj markas la ritmon kaj poeto deklamas versojn dum viroj portantaj glavojn dancas kun ŝultro ĉeŝultre. La folklora muziko nomita "Al-sihba de Hijazo" havas sian devenon en la araba Andaluzio. En Mekao, Medino kaj Ĝido, la dancas enhavas muzikilon nomitan "al-mizmar", kio estas simila al okcidenta hobojo.
La araba pano sen gisto nomita "ĥobz" konsumiĝas en preskaŭ ĉiu manĝo. Aliaj nutraĵoj estas ŝafo, koko, "felafel" (frititaj pastaj buloj el kikeroj), "ŝvarma" (bendoj el ŝafo) kaj "fuul" (pastaĵo formita el fazeoloj, ajlo kaj citrono). La kafejoj estas multnombraj, sed lastatempe ili estas anstataŭitaj de manĝejoj de rapida manĝo. Ankaŭ la araba teo estas grava tradicio kiun oni trinkas en formalaj aŭ familiaj kunvenoj. La teon oni trinkas sen lakto kaj oni aldonas herbojn de diferencaj gustoj.
Teatroj kaj kinejoj estas malpermesitaj, ĉar la tradicio de vahabismo konsideras tiujn instituciojn nekongruajn kun Islamo. Tamen, en kelkaj privataj lokoj eblas trovi teatrajn, lokmuzikajn ludojn kaj aliajn artajn agadojn, sed ne filmojn. Ĉiujare celebriĝas la "Jenadrijaho" kio konsistigas folkloran festivalon.
Ekde la fervojo de Lawrence de Arabio ĝis dezertaj pejzaĝoj kun rokaro aŭ grandaj ampleksejoj el dunoj, kun longaj marbordaj dezertaj etendiĝoj, la lando prezentas grandan naturan riĉon.
Kiel kultura centro elstaras Janadrijaho proksime de la ĉefurbo, Rijado kie ĉiujare okazas la festivalo de popolaj danco kaj muziko dum kelkaj tagoj.
La eniro en la urboj Mekao kaj Medino estas akre malpermesita al neislamanoj. En la perimetro kaj enirvojoj al tiuj urboj estas polica kontrolejoj por certigi pri tiu afero.
Edukado
Ekzemplo de tia reforma agado estas la «Universitato Reĝo Abdullah de Scienco kaj Teknologio», malfermitaj en oktobro de 2009 80 kilometrojn norde de Ĝido sur la marbordo de la Ruĝa Maro. Unu el plej modernaj en la mondo, ĝi havas plej rapidajn superkomputilojn, kiuj entute kostas ĉirkaŭ 1,5 miliardo da usonaj dolaroj kaj inkluzivas instalaĵojn pri tri-dimensia plastika figurado. La universitato altiris sciencistojn kaj studentojn de pli ol 60 landoj. Proksimume 15 % lernantoj estas virinoj, el kiuj ĉiuj jam studis ĉe universitatoj ekster la reĝlando. Instruado estos en la angla. La konstruado de la nova scienca kaj edukada centro sur 36 km² da dezerto plene finiĝos post du jaroj.
CSKA Sofija
CSKA Sofija - plena nomo ПФК ЦСКА София, PFK CSKA Sofija (profesia futbala klubo Centra Armea Sportklubo Sofio) - estas unu el la plej sukcesaj futbalkluboj de Bulgario. Kiel la nomo indikas, ĝi baziĝas en la urbo Sofio kaj kompreneble estas unu el pluraj futbalkluboj de la urbo. En la sezono 2020/21, la unua vira teamo de la klubo atingis la 3-an pozicion de la 1-a bulgara ligo de profesia futbalo (Parva liga), sed tra ĉiuj sezonoj de la ligo konsideriĝas la plej bona vira futbalteamo de la lando.
Marija Dmitrivna Rajevska-Ivanova
Marija Dmitrivna RAJEVSKA-IVANOVA (Марія Дмитрівна Раєвська-Іванова) (naskiĝis en 1840 en Havrilivka, nun Distrikto Barvinkivskij, Ĥarkiva provinco, mortis en decembro 1912, en Ĥarkivo, entombigita en sia naskiĝvilaĝo) estis ukraina artisto kaj instruisto. Ŝi estas la unua virino en la Rusa Imperio al kiu la Sankt-Peterburga Akademio de Arto aljuĝis la titolon de artisto (1868).