cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Germanio
Politika subdivido
Inter la Federacio kaj regionaj ŝtatoj ekzistas divido de la taskoj. Ekzemple, nur la Federacio okupiĝas pri eksteraj rilatoj, defendo, valuto kaj mezuroj, kaj nur la regionaj ŝtatoj okupiĝas pri lernejoj. Multaj taskoj tamen estas komuna agadkampo de ambaŭ. La regionaj ŝtatoj estas reprezentataj en speciala germana organo, la Federacia Konsilio (Bundesrat), kiu havas certajn veto-rajtojn rilate al federaciaj leĝoj. Ĉar laŭ la germana konstitucio ĉiuj germanoj devas havi proksimume samajn vivkondiĉojn en la tuta lando, Germanio estas tre unuecisma federacia ŝtato (kompare ekzemple al Usono).
Eksteraj rilatoj
Jam komence de la 20-a centojaro, Germanujo estis “tro malgranda por regi super aliaj, sed tro granda por la balanco de potencoj en Eŭropo”. Ke Germanujo estas “tro granda por Eŭropo, sed tro malgranda por la mondo”, estas fakto ankaŭ koncerne la hodiaŭan Germanujon, kiu ŝajnas havi precipan rolon en la Eŭropa politiko. Tion kaŭzis la financa dominanteco de Germanujo, pro kiu Angela Merkel, kiu estas kanceliero dum la Eŭropa ŝuldokrizo, gajnis da politika potenco ankaŭ en la aliaj landoj de EU. En Grekujo, kie la krizo plej fortas, koleriĝintaj demonstraciantoj nomis la germanan ŝtaton “kvara regno”, aludante al la “tria regno”, kiu estas sinonimo de Nazia Germanio.
Ekde la eniĝo de okcidenta Germanujo en la NATO, la federacia respubliko apartenas al alianca sistemo de Usono, kiu estas ties plej grava partnero sur la internacia scenejo. Krome, la germana nacio provas ĉiam teni bonajn rilatojn al Israelo, al kiu ĝi ŝuldas multon pro la nazia diktatoreco.
Ekonomio
La ekonomio de Germanio estas la unua plej granda en Eŭropo kaj la kvara plej granda en la mondo laŭ malneta enlanda produkto, aktuale en 2017. Germana MEP estis 3,69 duilionoj USD tiun jaron. MEP pokape, ekskludante aĉetpovo-parecon (PPP), estis proksimume 52,000 USD, kaj estis la 16-a plej alta en la mondo. En 2013 la malneta enlanda produkto estis laŭ aktualaj prezoj 3 636 miliardoj da usonaj dolaroj, do mezume ĉirkaŭ 44 999 usonaj dolaroj por ĉiu loĝanto. Ĉefa faktoro de la bona industrio de Germanio estis dum multaj jarcentoj la grundaj karbo-provizoj en la Ruhr-Regiono.
La germana ekonomio estas eksportorientita. Aktuale en 2017, la volumo de eksportaĵoj de Germanio estas la tria plej alta en la mondo, post Ĉinio kaj Usono kaj je konsiderinda marĝeno de la kvara plej granda eksportisto, Japanio. Kaj eksportaĵoj konsistigis 47% de ĝia MEP tiujare, indico signife pli alta ol tiu de Ĉinio kaj Usono. Ĉi tio estas malgraŭ la relativa forto de la eŭro. Ĝiaj ĉefaj komercaj partneroj inkluzivas Francion, Usonon, Ĉinion, Brition, Italion kaj Nederlandon. La ĉefaj eksportindustrioj estas veturiloj, maŝinaro, elektronika ekipaĵo, kemiaĵoj kaj farmaciaĵoj.
Industrio konsistigis ĉirkaŭ 30% de MEP en 2017. Ĉi tiu indico estas relative alta por okcidentaj landoj, kvankam, kiel aliaj landoj, la parto de industria produktado malpliiĝas ekde la fino de la 20-a jarcento. La industria sektoro dependas de sperta personaro, reputacio kaj multjara tradicio. Signifa rolo en la industrio estas ludita fare de malgrandaj kaj mezgrandaj firmaoj, kelkaj el kiuj estis familioposedataj dum generacioj (ĉi tiuj entreprenoj estas neformale referitaj kiel Mittelstand).
Agrikulturo laborigas proksimume 1.4% de la laborantaro, rekte kontribuas proksimume 0.7% de la MEP (aktuale en 2017), kaj liveras grandan parton de la krudaĵoj por la nutraĵa industrio - laktejoj, vinfarejoj kaj bierfarejoj ekzemple. Relative granda parto de la agrikultura produkto venas de malgrandaj familiaj bienoj, kvankam la parto de kompanioj kiuj posedas gigantaj bienoj konstante pliiĝas. La lando estas benita kun fekunda kaj facile kultivebla tero kaj akvo, kaj proksimume duono de sia areo estas uzita por agrikulturo. Inter la gravaj kultivaĵoj estas cerealoj, sukerbetoj kaj terpomoj, same kiel brutaro, ĉefe porkoj kaj bovoj por viando kaj lakto.
Germanio havas ampleksan bonfartan sistemon, kiu provizas civitanojn per diversaj servoj. La socia bonfara sistemo en Germanio havas profundajn historiajn radikojn; Ĝi komenciĝis per la proksima rilato inter la individuo kaj socio kiu kreiĝis post la reformacio, tra la reviviĝo de la prusia reĝlando post la tridekjara milito, kaj poste je komenco de la industria revolucio. La antikva bonfara sistemo estas rigardata kiel pozitiva aspekto de germana socio, kaj multaj germanoj fieras pri ĝi. La sistemo disponigas universala sanzorgado (kvankam neregistara), senlaborsubtenojn, infansubvenciojn kaj aliajn sociajn bezonojn.
Temo, kiu kaŭzas maltrankvilon en Germanio, estas la alta nivelo de senlaboreco, kiu restas alta dum multaj jaroj (precipe en la orientaj landoj kaj ĉe junaj plenkreskuloj), kaj kaŭzas malpliiĝon de loka postulo, kiu malrapidigas la ekonomian kreskon. Tamen, la germana ekonomio devis sorbi la kostojn de la reunuiĝo, faktoro kiun iuj riproĉas por la malrapida kreskorapideco de Germanio kompare kun aliaj landoj en la Eŭropa Unio. Ĝis hodiaŭ, en la areoj kiuj apartenis al Orienta Germanio, ekzistas neniu taŭga ekonomia infrastrukturo por la establado de malgrandaj kaj mezgrandaj entreprenoj, kiuj estis la fundamento de la ekonomia sukceso de Okcidenta Germanio.
Kompanioj
El la mondaj 500 plej grandaj kompanioj mezuritaj laŭ iliaj enspezoj en 2014 listigitaj per la Fortune Global 500, 28 estas ĉefsidejitaj en Germanio. 30 Germanio-bazitaj kompanioj estas inkluditaj en la germana akcia indico (Deutscher Aktienindex, DAX). Konataj internaciaj firmaoj inkludas la sekvajn: Mercedes-Benz, BMW, SAP, Volkswagen, Audi, Siemens, Allianz, Adidas, Porsche, kaj DHL (en la germana poŝta grupo).
Germanio estas agnoskita por sia granda parto da fakaj malgrandaj kaj mezaj entreprenoj. Ĉirkaŭ 1 000 el tiuj entreprenoj estas, en la tutmonda merkato, estroj en sia fako. Berlino evoluigis floran, kosmopolitan centron por ekfirmaoj kaj iĝis gvida loko por riskkapitalo-financita firmaoj en la Eŭropa Unio. .
Scienco kaj teknologio
Germaniaj atingoj en la sciencoj estis signifaj, kaj strebado al esploro kaj disvolvigo (angle research and development, mallongigo R&D) estas esenca parto de la ekonomio.
Loĝantaro
La loĝantaro de Germanio konsistas laŭ etnoj el 95,1% germanoj, 2,4% turkoj, 0,7% italoj, 0,4% grekoj, 0,4% poloj kaj 1,1% aliaj. Laŭ religioj estas 32,3% katolikoj, 32,1% protestantoj, 3,2% islamanoj, 3% anoj de aliaj religioj kaj 28,5% homoj sen konfesio.
Lingvoj
La oficiala lingvo estas la germana. Krome ekzistas minoritataj lingvoj tradicie parolataj sur la germana teritorio, kiel la platgermana, dana, frisa kaj soraba; ĉi tiuj kvar lingvoj estas oficiale agnoskitaj minoritataj lingvoj. Krome ekzistas minoritataj lingvoj de enmigrintoj, kiuj tamen ne estas oficiale agnoskitaj: la turka, la rusa, la pola kaj aliaj.
Demografio
La plej grandaj urboj de Germanio estas:
Kulturo
Alia sekvo de tiuj cirkonstancoj estas la fakto ke kelkaj historiaj figuroj, kiaj Wolfgang Amadeus Mozart kaj Nikolao Koperniko, inter aliaj, kvankam ne estis ŝtatanoj de Germanio en la moderna senco, devas esti konsiderataj ene de la kunteksto de la kultura germana etoso por kompreni iliajn verkojn.
Scienco
Germanio estis hejmo de kelkaj el la plej elstaraj priserĉistoj en diversaj sciencaj fakoj. La Nobel-premio estis aljuĝita al pli ol 100 germanaj (ĉu devenaj aŭ ŝtatanece) premiitoj. En la komenco de la 20-a jarcento, germanaj premiitoj havis pli da premioj ol ajna alia nacio, speciale en la sciencoj (fiziko, ĥemio, kaj fiziologio aŭ medicino) Rimarkindaj germanaj fizikistoj antaŭ la 20-a jarcento inkludas la sciencistojn Hermann von Helmholtz, Joseph von Fraunhofer kaj Gabriel Daniel Fahrenheit, inter aliaj.
Poste Albert Einstein enkondukis la relativecan teorion pri lumo kaj gravito en 1905 kaj 1915 respektive. Kune kun Max Planck, li estis instrumenta en la enkonduko de kvantuma mekaniko, en kiu Werner Heisenberg kaj Max Born poste plenumis gravajn kontribuojn. Otto Hahn estis pioniro en la kampoj de radioĥemio kaj malkovris nuklean fision. La atingoj de Albert Einstein, Max Planck kaj Otto Hahn ludis gravan rolon por la fondo de la moderna fiziko kaj la atomkemio, kiujn Werner Heisenberg kaj Max Born plie disvolvigis. . Wilhelm Conrad Röntgen malkovris la ikso-radiojn, nome atingo kiu havigis al li la unua Nobel-Premion pri Fiziko en 1901. . En Germanio kaj aliaj landoj, la ikso-radio nomiĝas "Röntgenstrahlen" (radioj de Röntgen). La laboro de Heinrich Rudolf Hertz en la kampo de la elektromagneta radiado ludis ŝlosilan rolon por la disvolvigo de la moderna telekomunikado. . Wilhelm Wundt estas fama ĉar disvolvigis la unuan laboratorion de psikologio, al kiu oni donis poste la kategorion de scienco. Alexander von Humboldt kaj lia verko kiel natursciencisto kaj esploristo estis fundamenta por la biogeografio. . Robert Koch estis fondinto de mikrobiologio.
Nombraj gravaj matematikistoj naskiĝis en Germanio, kiaj Carl Friedrich Gauss, David Hilbert, Bernhard Riemann, Gottfried Leibniz, Karl Weierstrass kaj Hermann Weyl.
Gravaj institucioj de esplorado estas la Societo Max Planck, la Helmholtz-Gemeinschaft kaj la Societo Fraunhofer. Tiuj laboras ĉu sendepende aŭ konektataj ekstere al la universitata sistemo kontribuante konsiderinde al la scienca produktado. La prestiĝa premio Gottfried Wilhelm Leibniz estas atribuata ĉiujare al dek sciencistoj kaj akademianoj. Kun maksimuma kvanto de 2,5 milionoj de eŭroj, estas unu el la premioj de esplorado plej alte dotitaj en la mondo.
Literaturo kaj filozofio
La germana literaturo komencis je la Mezepoko kaj per la verkoj de verkistoj kiaj Walther von der Vogelweide kaj Wolfram von Eschenbach. Diversaj germanaj aŭtoroj kaj poetoj atingis grandan agnoskon, kiaj Johann Wolfgang von Goethe kaj Friedrich Schiller. La kolektoj de popolrakontoj publikigitaj de la Fratoj Grimm popularigis la germanan folkloron je internacia nivelo. La plej influantaj aŭtoroj de la 20a jarcento estas Thomas Mann, Bertolt Brecht, Hermann Hesse, Heinrich Böll kaj Günter Grass.
Arto kaj arkitekturo
Nombraj germanaj pentristoj ĝuis el internacia prestiĝo tra siaj verkoj en diversaj artaj tendencoj. Lucas Cranach la Maljuna, Hans Holbein la malpliaĝa, Matthias Grünewald, kaj Alberto Durero estis gravaj artistoj de la Renesanco, Caspar David Friedrich de la Romantismo, kaj Max Ernst de la superrealismo.
Inter la germanaj kontribuoj en arkitekturo oni inkludas la stilojn kaj karolida kaj otona, kiuj estas gravaj pioniroj de la romaniko. La regiono poste konvertiĝis en la loko de gravaj verkoj en stiloj kiaj gotika, renesanca kaj baroko. Estas speciale grava en la unuaj modernaj movadoj, ĉefe tra la movado Bauhaus fondita de Walter Gropius. Ludwig Mies van der Rohe iĝis unu el la plej renomataj arkitektoj de la mondo en la dua duono de la 20a jarcento. La fasado el vitro en la nuboskrapuloj estis lia ideo.
Kinarto
La germana kinarto estis ĉefe influa dum la jaroj de la Respubliko de Weimar, ekzemple pro la germanaj esprimistoj kiaj Robert Wiene (La kabineto de la Doktoro Caligari) kaj Friedrich Wilhelm Murnau. La naziisma epoko produktis gravajn verkojn kiaj la filmo Münchhausen (1943) aŭ la polemika laboro de la reĝisorino Leni Riefenstahl.
Dum la periodo 1970-1980 reĝisoroj kiaj Volker Schlöndorff, Werner Herzog, Wim Wenders, Rainer Werner Fassbinder metis la germanan kinarton revene en la internacia scenejo pere de filmoj foje provokemaj. Pli ĵuse, filmoj kiaj Das Boot (1981), Lola rennt (1998), Good bye, Lenin! (2003), Gegen die Wand (2004), Der Untergang (2004) kaj Das Leben der Anderen (2007) ĝuis internacian sukceson.
La Berlinale, okazinta jare ekde 1951, estas unu el la kinfestivaloj plej prestiĝaj. La ĉiujara ceremonio de la Eŭropa Filmpremio okazas ĉiun duan jaron en la urbo Berlino, kie troviĝas la Eŭropa Filmakademio. La studioj Babelsberg en Pocdamo estas la plej malnovaj grandskale en la mondo kaj konstituas internacian centron por la produktado de filmoj.
Kuirarto
La germana kuirarto varias multe el regiono al alia de la teritorio kaj estas tre influita de la kultura kaj socia medioj, ekzemple, la regionoj de la sudo de Bavario kaj Ŝvabio kunhavas multe stilojn kaj tipajn pladojn kun la najbaroj kaj svisaj kaj aŭstriaj. En la okcidento la influoj el la franca kuirarto estas sufiĉe pli markitaj kaj montras reciprokajn influojn pri vinproduktado kun tiu lando, dum la regionoj de la oriento montras influojn el la landoj de Orienta Eŭropo kaj tiuj de la nordo kun la nederlanda kuirarto, ĉefe ĉe la marbordaj zonoj en kiuj troveblas abundo de pladoj el fiŝaĵo, kaj krome estas multaj elementoj komune kun la skandinavia kuirarto.
Estas multaj specoj de fromaĝoj. La nigra pano (Pumperniklo kaj aliaj) estas pli tipa proporcie ol ĉe aliaj najbaraj landoj. Por trinkaĵoj, krom la tipaj vinoj kaj bieroj, eble la nacia trinkaĵo (Biero en Germanio), en Germanio estas tre popularaj la brandoj produktitaj el fruktoj, kiaj kirsch. Multe trinkiĝas sukoj, kaj miksaĵoj el sukoj kaj minerala akvo nomataj ŝorlo. Tipaj regionaj pladoj estas flamkukoj, saŭrkraŭto, knedlikoj, mielkukoj inter aliaj.
Sporto
Futbalo estas la plej populara sporto en Germanio. La nacia teamo gajnis la Futbalan Mondpokalon 4-foje (1954, 1974, 1990 kaj 2014), kaj aperas en la finalo multfoje. La teamo ankaŭ gajnis la Eŭropan Futbal-Ĉampionadon 3-foje (1972, 1980 kaj 1996) kaj aperas en la finalo multfoje. La supra futballigo en Germanio estas la Bundesliga. Ankaŭ, la Germana Futbal-Asocio (Deutscher Fußball-Bund) estas la plej granda en la mondo. Kelkaj el la mondaj plej bonaj futbalistoj venis de Germanio. Inter ili inkludiĝas Miroslav Klose, Oliver Kahn, Gerd Müller, Michael Ballack, Bastian Schweinsteiger, Franz Beckenbauer, kaj tiel plu. Plie, multaj turniroj okazis en Germanio. La plej freŝdataj estis la Futbala Mondpokalo 2006 kaj la Virina Futbala Mondpokalo 2011. La Audi Cup okazas en Germanio ĉiujare en Munkeno.
Germanio ankaŭ estas konata pro siaj aŭtosportoj, kie kompanioj kiel la BMW, Mercedes-Benz, Aud brilis. Inter sukcesaj germanaj vetkuro-ŝoforoj estas Michael Schumacher kaj Sebastian Vettel.
Germanio estas unu el la plej bonaj landoj en la Olimpiaj Ludoj. Germanio estas la tria en la listo de la plej nombraj olimpikaj medaloj en la historio (miksante okcidentajn kaj orientajn germanajn medalojn). La lando finis unuan rangon en la Vintra Olimpiko 2006, kaj dua en la Vintra Olimpiko 2010. Germanio ricevis kvinan rangon en la Someraj Olimpikoj 2008 kaj 2016.
Esperanto
La lingvo Esperanto havas gravan historion en la lando. La Universala Kongreso jam okazis 8-foje en germanaj urboj. Listo de germanaj esperantistoj troviĝas jene: Listo de germanaj esperantistoj.
NGC 2042
NGC 2042 (alia indiko — ESO 56-SC163) estas malfermita stelamaso en konstelacio Orfiŝo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Kale Virŝ
La historio - en la formo de marioneta teatraĵo de la teamo Augsburger Puppenkiste ("aŭgsburga puparokesto") - filmiĝis kaj unuafoje televide montriĝis dum la jaro 1970. Iom mallongigita sondramo laŭ la marioneta teatraĵo - legite ĉefe de la aktoro Manfred Jenning - paralele aperis sur sondisko, kaj pli poste sondrama laŭlego de la libro - legite de la aktoro Wolfgang Völz - aperis sur tri kompaktdiskoj.
La historio
Kale Virŝ estas la reĝo de la "terviretoj" kaj regas super ĝiaj kvin popoloj: la "virŝoj", la "voldoj", la "gilĥoj", la "trumpoj" kaj "murkoj". Copo, konkuranto el la grupo de "trumpoj", volas akapari la reĝan tronon kaj alvokas lin al duelo, ĉar laŭ la terviretaj tradicioj la gajnanto de la duelo ricevos la reĝan titolon - kun la aldona regulo ke senbatale unu el la duelantoj aŭtomate venkos, se la alia ne venos al la duelejo. La duelo okazu en la subtera tervireta fortikaĵo "Vivogitrumu" (laŭ la unuaj silaboj de la kvin popolonomoj) dum la nokto de la sekva plenluno. Kale estas la pli forta, sed Copo elprovas ĉiun aĉan intrigon por haltigi la konkuranton kaj eviti, ke li sukcesu ĝustatempe veni al la duelejo.
Kale estas batata senkonscia kaj transportata al la tersurfaco, kie li estas enŝlosita en argilaĵo, ĝis du infanaj gefratoj liberigas lin. Kiel danko, li per mirakla radiko malgrandigas la du infanojn kaj la triopo ekvojas sub la tersurfacon por hasti al la duelejo.
Survoje stranga blinda pramisto provas mortigi la reĝeton, kaj la triopo devas solvi enigmojn kaj travivi plurajn aventurojn, sed fine lastminute atingas la fortikaĵon. Kaj je la hororo de la intriganto Copo la reĝo Kale sukcese defendas sian reĝecon. La du infanoj hejmenvenas kun la certeco, ke ili travivis aventuron en mondo plej fantazia, kiun krom ili neniu homo iam ajn ekvidis.
Pilgrimado de El Rocío
La Pilgrimado de El Rocío estas montraĵo de populara religieco katolika andaluzia honore de la Virgulino de El Rocío. La pilgrimado celebriĝas fine de la semajno de Pentekosto. La Virgulino troviĝas en la Ermitejo de El Rocío, kiu troviĝas en la domaro de Almonte samnoma, en la provinco de Huelva. La frateco de Almonte estas respondeca de organizi la kulton kaj pilgrimadon. La ĉefa nokto okazas tumultoj kiam ĉiuj loĝantoj de Almonte batalas por esti la unuaj kiuj elirigos la skulptaĵon de la virgulino procesie.
Alligator Records
Alligator Records estas usona sendependa diskeldonejo, kun sidejo en Ĉikago, de bluso, fondita de Bruce Iglauer en 1971. Iglauer estis ankaŭ unu el la fondintoj de la gazeto Living Blues en Ĉikago en 1970.
En 1982, tiu marko ricevis sian unuan premion Grammy pro la albumo I'm Here de Clifton Chenier. La dua Grammy venis en 1985 pro Showdown! de Albert Collins, Johnny Copeland kaj Robert Cray.
Pilgrimado de El Rocío
Oni faras la pilgrimadon perpiede, per ĉevalo, per ornamitaj ĉaroj, per ŝipo kaj kompreneble per aŭtoj tra ŝoseo, kiu trapasas parte la Nacian Parkon Doñana. Amasa multhomaro alvenas ĝis la portoj de la ermitejo, kie nur la almonteanoj la nokton de la dimanĉo al lundo de Pentekosto, faras «el salto de la reja» (salto de la krado, ĉar ili ne atendas la malfermon de la pordoj kaj "atakas"). Sekve oni faras la procesion de la «Blanca Paloma» (Blanka kolombo, la virgulino) tra la domaro.
Estas pli da 100 fratecoj, kio montras la popularecon de la festo, kiu estas ne nur religia, sed ĉefe tradicia kaj folklora. De la 107 ekzistantaj fratecoj en 2008 (inkludita la matrico de Almonte), 96 estas andaluzaj kaj 11 de ekstere de Andaluzio. Inter la fratecoj filioj de ekstere de Andaluzio oni devus distingi inter tiuj fonditaj en proksimaj teroj al Andaluzio, kiel Badajoz, Sabto aŭ Murcia kaj tiuj lokitaj en la tradiciaj teroj de migrado andaluza, kiel Katalunio, Valencio, Balearoj aŭ Madrido.
Inter gravuloj kiuj vizitis la domaron de El Rocío estis la tiama papo Johano Paŭlo la 2-a la 14 de junio de 1993. Krome oni devus reliefigi la ekziston de la frateco filio de Bruselo, frukto de la devoteco rocia de grupo de andaluzoj de la abunda komunumo de ĉi tiu origino en Belgio.
La damaĝo kiun oni faras en la Nacia Parko Doñana pro la trapaso ĉefe de miloj da aŭtoj kaj la needukita konduto de multaj miloj da pilgrimantoj estas enorma ĉiujare.
Reterre
Reterre estas franca komunumo lokita en la departemento Creuse kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 319 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.
Geografio
Reterre etendiĝas sur 17,54 km², kaj havis 319 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas nur 18 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Creuse, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo.
La regiono ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Reterre situas je alteco de 617 metroj.
Historio
Antaŭ la franca revolucio de 1789 kaj la kreado de la departemento Creuse en 1790, Reterre apartenis al la franca graflando Marche. Ekde la fino de la 15-a jarcento ĝis proksimume la jaro 1900, tiu regiono estis fama fonto da migrantaj masonistoj, kiuj ĉiujare dum la plej varma periodo laboris en grandaj urbocentroj, precipe en Parizo.
Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la vilaĝo S-ro Daniel Gatier, kiu do fariĝis la loka urbestro.
Administrado
Reterre apartenas al la kantono de Évaux-les-Bains, kies ĉefurbo estas Évaux-les-Bains. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Aubusson, unu el la du arondismentoj de la departemento Creuse.
Iturbide (komunumo)
Iturbide estas unu el la 51 komunumoj de la meksika subŝtato Nuevo León, kiu situas en norda Meksiko, inter la subŝtatoj Coahuila kaj Tamaulipas. La ĉefurbo de la komunumo estas Iturbide. Al Iturbide apartenas entute 54 tiel nomataj loĝlokoj (statistike por urboj, vilaĝoj kaj domaroj). La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 19030.
La komunumo ricevis sian nomon honore al Agustín de Iturbide, novhispania militaristo kaj politikisto.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 3533 loĝantojn. El tiuj estis 1819 viroj kaj 1714 virinoj. La komunumo havas surfacon de 719,2 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 1460 metroj super la marnivelo.
Klimato
En la komunumo jare falas averaĝe 560 mm/m² de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas 19 °C.
Sociogeografio
En la jaro 2000 en la komunumo vivis 3004 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 0 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke - % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.
En Iturbide loĝis en la jaro 2000 2087 personoj, kiuj aĝis pli ol 15 jaroj. El tiuj 1997 scipovis legi kaj skribi, sed 226 personoj estis analfabetoj. Laŭ procentoj 10,14 % de la personoj pli aĝaj ol 15 ne scipovis legi kaj skrbi. Inter la viroj 9,94 % ne scipovis legi kaj skribi kaj inter la virinoj estis 10,44 %.
El la loĝantoj (pli aĝaj ol 5 jaroj en la jaro 2000), 2312 personoj apartenis al la katolika religio kaj 363 personoj al la protestantisma religio. Neniu apartenis al la judisma relegio kaj 329 personoj statistike apartenis al neniu religio.
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Diocezo de Gugark
La Diocezo de Gugark (Գուգարաց թեմ), estas diocezo de la Armena Apostola Eklezio ampleksanta la nordan provincon Lori de Armenio. Ĝi estas nomita laŭ la historia provinco Gugark; la 13-a provinco de la Reĝlando Armenio. La nuntempa provinco Lori estis unu el la kantonoj de historia Gugark. La dioceza sidejo situas en la urbo Vanadzor. La sidejo de la episkopo estas la katedralo Sankta Gregorio de Narek. Ĝis decembro 2010, la preĝejoj de la provinco Tavuŝo estis sub la jurisdikcio de la Diocezo de Gugark, kiam la nova Diocezo de Tavuŝ estis fondita de Katolikoso Garegino la 2-a.
La Diocezo inkluzivas 29 aktivajn preĝejojn kun 14 plentempaj pastroj.
Aprelevka
Aprelevka (Апрелевка) estas urbo en Moskva provinco en Rusio.
Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 46238502.
La urbo estis fondita en jaro 1899.
Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1961.
La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).
Geografiaj koordinatoj de la urbo estas: latitudo 55°33' norde, longitudo 37°04' oriente.
En la urbo estas fervoja stacio Aprelevka.
En jaro 1959 la urbo havis 14.4 mil loĝantojn.
En jaro 2002 la urbo havis 18.4 mil loĝantojn.
La urbo estis fama en Rusio pro uzino de gramofondiskoj. La uzino esti malfermita en 1910 kaj dum multaj jaroj estis la plej granda en Sovetunio. Nun la uzino jam ne produktas gramofondiskojn pro ĝenerala ĉeso de uzado de gramofondiskoj.
Matilda-Kruco
La Matilda-Kruco estas procesiokruco de la katedrala trezoro de Essen, kiu estis farita sub abatino Teofano de Essen (mortinta en 1058). Sian nomon ĝi ricevis laŭ abatino Matilda la 2-a, kiu estas bildigita sur emajlo ĉe la krucotrunko kiel donacinto. La kruco, ofte ankaŭ nomata la pli juna aŭ dua Matilda-Kruco, staras en arta rilato al la 60 jarojn pli malnova Oto-Matilda-Kruco, kiu ankaŭ estis nomata la „pli malnova“ aŭ unua Matilda-Kruco, kaj al la kruco kun la grandaj mallevaĵo-emajloj. Ĝi estas konservata en la katedrala trezorejo de Essen.
San Miguel Aloápam
Geografio
San Miguel Aloápam apartenas al la distrikto Ixtlán de Juárez al kiuj apartenas entute 26 komunumoj. Ĝi situas en la regiono Norda montaro de Oaĥako (regiono Sierra Norte), kiu apartenas al la nordorienta parto de la subŝtato Oaxaca (vd. la mapon). La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 2637 loĝantojn. El tiuj estis 1238 viroj kaj 1399 virinoj. La komunumo havas surfacon de 133.96 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 2280 metroj super la marnivelo.
Sociogeografio
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 2247 indiĝenoj. El tiuj 1908 aĝis pli ol 5 jaroj. Entute 1908 personoj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Reĝlando Aragono
La Kronlando de Aragono (aragone Corona d'Aragón, katalune Corona d'Aragó, kastilie Corona de Aragón) estis historia feŭda ŝtato, kiu ekzistis de la jaro 1137 ĝis 1714 kaj kiu iom post iom de la origina kerna regiono Aragono kaj Katalunio ampleksiĝis ĝis granda parto de la sudo de Eŭropo ĉe la norda bordo de la mediteranea maro.
Graflando Aragono (812-1035)
Post mallonga periodo de maŭra regado la regiono de la posta Aragono dum la jaro 812 iĝis parto de la franka regno. El la "hispana regiono" de la franka reĝo Karolo la Granda evoluis la Graflando Aragono, kies unua grafo estis Aznar la 1-a Galíndez. Post elmorto de tiu grafa dinastio la graflando komence de la 10-a jarcento ekapartenis al Sanĉo la 3-a, kiu de 970 ĝis 1035 estis reĝo de Navaro.
Reĝlando Aragono (1035)
Post la morto de Sanĉo la 3-a ties filo Ramiro la 1-a dum la jaro 1035 heredis la regionon Aragono kaj ĝi fariĝis sendependa reĝlando. Ramiro amplekigis la areon de sia regado, kiu komence limiĝis al la regiono Jacetania, per la akiro de Ribagorza kaj Sobrarbe kaj per sukcesaj bataloj kontraŭ la maŭroj.
Liaj posteuloj Sanĉo Ramírez (1063-1094) kaj Petro la 1-a (1094-1104) sukcese daŭrigis la batalojn kontraŭ la maŭroj. Armeo sub Alfonso la 1-a (1104-1134) dum la jaro 1118 konkeris Zaragozon kaj nomis ĝin ĉefurbo de Aragono.
La testamenton de Alfonso la 1-a, kiu heredis la reĝlandon al la kristanaj kavaliraj ordenoj, ne agnoskis la aragona nobelaro. Lia frato Ramiro la 2-a "la monaĥo", kiu tiutempe estis episkopo de la diocezo Roda-Barbastro, estis elektita reĝo. Li sekve edziĝis al Inés de Poitou, nobela francia vidvino, kiu dum 1136 naskis filinon, Petronila. Jam sekvajare, dum 1137, Ramiro la 2-a aranĝis la daŭrigon de la dinastio tiumaniere ke li fianĉinigis la apenaŭ unujaran filinon kun grafo Rajmundo Berengaro la 4-a de Barcelono - la paro geedziĝis en la jaro 1150, kiam Petronila iĝis 14-jara. Iom poste Petronila iĝis reĝino de Aragono, dum Rajmundo Berengaro la 4-a regis kiel grafo de Barcelono kaj princo de Aragono, kio antaŭpreparis la postan unuiĝon de Aragono kaj Katalunio. Ramiro la 2-a retiriĝis al monaĥejo.
Kronlando de Aragono 1162 - 14a jarcento
La filo de Petronila kaj Rajmundo Berengaro, Alfonso la 2-a de Aragono, dum la jaro 1162 iĝis grafo de Barcelono kaj post la demisio de sia patrino dum la jaro 1164 ankaŭ iĝis reĝo de Aragono. Ekde tiam la du feŭdaj ŝtatoj restis kunaj sub la sama reĝo, kvankam konservis siajn respektivajn parlamentojn, leĝarojn kaj lingvojn. Tiel kreiĝis kronlando (landoj kunigitaj per korono) tegmente unuiganta Aragonon kaj Katalunion, kiu poste ampleksigis sian teritorion al vastaj partoj de suda Eŭropo. Petro la 3-a de Aragono aŭ Petro la Granda (katalune Pere el Gran) estis Reĝo de Aragono, de Valencio (kiel Petro la 1-a), kaj Grafo de Barcelono (kiel Petro la 2-a) de 1276 ĝis 1285.
Ene de la ŝtato la unuopaj regionoj - unue Aragono kaj Katalunio, poste ankaŭ Majorko, Valencilando, Sicilio kaj pliaj regionoj - tenis sian internan aŭtonomecon, kun siaj apartaj leĝaro kaj parlamento, kaj nur en ekstera politiko ili aperis unuigitaj kun komuna reĝo.
La Kronlando de Aragono tiel post Kastilio iĝis la dua plej grava kristana regno sur la Iberia duoninsulo.
Petro la 2-a (1196-1213) rajtigis sian regadon pere de la papo. Jakobo la 1-a (1213-76) verkigis konstitucion por la Kronlando kaj planis dividi la regnon inter siaj filo post sia morto. La plej aĝa filo Petro la 3-a tamen dominis sian fraton Jakobo la 2-a de Mallorca kaj restis sola reganto de unueca Kronlando. Li dum 1282 akiris Sicilio, sed sekve de tio komenciĝis milito inter la Kronlando kaj la reĝlando Francio, kio iĝis tre multekosta. Kiam la impotoj pro tio troaltiĝis, la aragona nobelaro kunvenis dum la jaro 1283, por defendi siajn rajtojn. Ili devigis la reĝon en Zaragozo subskribi ĝeneralan privilegiaron, kiu, poste ankoraŭ pliampleksigita, forte limigis la potencon de la reĝo. Ekde 1285 la plej aĝa filo de Petro, Alfonso la 3-a (1285-1291) ekregis en la iberiaj regnoj de la Kronlando, kaj la pli juna filo Jakobo ekregis en Sicilio. Alfonso same implikiĝis en multjarajn militojn kun Francio, sed ankaŭ kun Kastilio, kaj post lia seninfana morto ekregis lia frato Jakobo la 2-a'', kiu al la regno aldonis Sardinion kaj dum 1319 fiksis, ke la regno estu nepartigebla. Tamen Aragono, Katalunio kaj Valencilando tenis siajn proprajn nobelajn parlamentojn.
Lia filo Alfonso la 4-a (1327-1336) sukcese gvidis militojn kontraŭ la urba respubliko Ĝenovo kaj - kune kun Kastilio - kontraŭ la maŭroj. Ties filo Petro la 4-a (1336-1387) deklaris pacon al Ĝenovo, por ne plisuferigi la mediteranean komercon, reunuigis la insulon Majorko kun Aragono, sed perdis partojn de Sardio. La nobelaroj ĉiam pli fortiĝis, kvankam dum 1348 Petro venkis batalon kontraŭ nobelaj ribelantoj, provizore refortigante la reĝan potencon.
Petro la 4-a de Aragono militis kontraŭ Petro la Kruela de Kastilio en la konata kiel Milito de la du Petroj aŭ pli precize kastili-aragona milito de 1356-1369. Dum tiom longa tempoperiodo ne estis konstanta milita interagado sed serio de konfliktoj alterne kun pacperiodoj, kiel estis kutime en tiu epoko. Petro la 1-a volis rekuperi la teritoriojn de Murcio kiuj estis venintaj sub la Reĝlando de Valencio.
Lia filo Johano la 1-a (1387-1396) perdis tutan Sardion. Post la seninfana morto de li kaj la posteula frato Martino la 1-a (1396-1410).
La Katolikaj Gereĝoj kaj la unuiĝo kun Kastilio
Ankaŭ post la unuiĝo kun Kastilio dum la jaro 1516 Aragono tenis siajn antaŭan liberecon kaj perdis ĝin nur post la partiiĝo por la aŭstra habsburga dinastio dum la milito de postveno de Hispanio (1701-1714).
Sudokcidenta Ĉinio
Sudokcidenta Ĉinio ( ĉine :中国西南) estas regiono situanta en la suda parto de la Ĉina Popola Respubliko. Tiu regiono estis tradicie konata kiel Sudokcidenta Ĉinio pro sia loko relative al la areo kie Ĉinio origine situis kaj evoluiĝis. Ekzistas pluraj malsamaj difinoj por la partoj inkluzivitaj en tiu ĉi regiono - la plej mallarĝa difino inkludas Provincon Siĉŭano, urbon Ĉongĉingo, provincon Junano kaj provinco Gŭiĝoŭo, dum la plej larĝa difino inkludas ankaŭ provincon Gvanŝio kaj la okcidentajn partojn de provinco Hunano. Laŭ la oficiala difino de la ĉina registaro hodiaŭ ĉi tiu regiono inkluzivas nur provincon Siĉŭano, urbon Ĉongĉingo, provincon Junano kaj provinco Gŭiĝoŭo, kaj ankaŭ la Tibetan Aŭtonoman Regionon, kiu tradicie ne estis integra parto de tiu ĉi regiono.
Demografio
La Sudokcidenta regiono de Ĉinio estas sufiĉe diversa regiono laŭ la populacio kiu loĝas en ĝi kaj historie enhavis plejparte neevoluintajn kamparajn areojn kompare kun la pli evoluintaj orientaj regionoj de Ĉinio. De la fino de la 70-aj jaroj de la 20-a jarcento komenciĝis akcelita evoluprocezo de la areo, kiu helpis fundamente ŝanĝi multajn partojn de la areo kaj antaŭenigi modernigon en ili. Komence de la 21-a jarcento, la regiono Sudokcidenta Ĉinio enhavis ĉirkaŭ 50% de la loĝantaro de la etnaj minoritatoj de Ĉinio, kiuj konsistigis ĉirkaŭ 37% de la loĝantaro de la regiono Sudokcidenta Ĉinio. La plej granda parto de la enmigrado al la regiono de ĉinaj loĝantoj estas de han- deveno kiuj estas plejparte koncentrita en la urbaj centroj, dum la kamparaj areoj daŭre enhavas plejparte minoritatajn populaciojn kiel ekzemple homoj apartenantaj al la Yi, Miao, ktp.
La plej multaj el la loĝantoj de la sudokcidenta regiono de Ĉinio parolas lokan dialekton de mandareno konata kiel Sudokcidenta mandareno. Aktuale en 2012, ekzistis ĉirkaŭ 260 milionoj parolantoj de sudokcidentaj mandareno en Ĉinio.
Frederik
Ilkka Juhani Sysimetsä konata profesie kiel Frederik aŭ kiel Reetu (n. 2-a de februaro 1945 en Helsinko) estas finna furor- kaj popkantisto. En sia kariero li ricevis kvin orajn kaj tri diamantajn diskojn. Unu el liaj tiutempaj kromnomoj estas "Junttidiscon kuningas" ("Reĝo de redneckdisco"). Frederik startigis sian muzikan karieron kiel ludanto de elektronika orgeno en pop-grupo nomita Jim & The Beatmakers. Li poste ludis en "beat pop" grupo nomita The Roosters meze de la 1960-aj jaroj.
Gvidhundo
Gvidhundo estas asisthundo, kiu helpas blindulojn. Ili helpas blindulojn per gvidi ilin ĉirkaŭ obstakloj. Hundrasoj kiuj ofte uzatas kiel gvidhundoj:
Iuj gvidhundskoloj ankaŭ uzas hibridajn hundojn.
Megyehíd
Megyehíd [medjehid] estas vilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Vas (Hungario), en Distrikto Sárvár. La loknomo estas hungare: departementa-ponto. Temas ne pri riverponto, nur rojponto.
Situo
Megyehíd situas sur ebenaĵo, for de fervojo, ĉefvojo kaj rivero.
Historio
En 1217 okazis la unua mencio en formo Megehid. Komence la kampoj apartenis al la reĝino. Priskriboj de András Vályi kaj Elek Fényes mencias, ke la loĝantoj estas famaj ĉevalobredistoj. En Megyehíd migra poŝto servas.
Vidindaĵoj
Megyehíd havas romkatolikan preĝejon omaĝe al Sankta Triunuo. La loĝantaro okupiĝas pri agraraj produktoj, aŭ laboras en la proksimaj Sárvár aŭ Szombathely.
NGC 2043
NGC 2043 (alia indiko — ESO 56-SC168) estas malfermita stelamaso en konstelacio Tablomonto.
Montalto Ligure
Montalto Ligure estas eksa komunumo de Italio, kiu komence de la jaro 2018 fuziis kun la najbara komunumo Carpasio al nova komunumo Montalto Carpasio. Ĝi apartenas al la administra regiono Ligurio kaj al la provinco Imperio. Laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kristana patrono estas la sankta Johano la Baptisto, kies memortago, la 24-a de junio, sekve estas la komunuma festotago.
Najbaraj komunumoj ĝis 2017 estis Badalucco, Carpasio, Dolcedo, Molini di Triora kaj Prelà
Gentoturo
La gentoturo origine estas turo por loĝi konstruigitaj de influriĉaj urbaj familioj en Italujo.
Historio
La gentoturoj estis konstruataj en kverelriĉa epoko de la 12a kaj 13a jarcentoj, samepoke kiel la burgfridoj de kamparaj burgoj, fare de la itala kampara nobelaro kiu ĝis tiam servis sur la burgoj al iliaj mastroj.
La plej multaj turoj estis konstruitaj ĉ. 1200. Jam dum la 13a kaj 14a jarcentoj ili estis malkonstruitaj. Pli poste ili estas stokejoj, loĝejoj, vendejoj aŭ malliberejoj.
Urboj kun gentoturoj
La urbo kun la plej multaj komplete konservataj gentoturoj estas San Gimignano en Toskanio kun 15 jam de fore videblaj turoj. En Florenco ekzistis ĉ. 200 turoj; multaj el ili jam disfalis pro kadukeco aŭ pro tertremoj.
En Bolonjo estas de 180 ankoraŭ 20 turoj aŭ turaj bazoj konservataj. Du la plej famaj estas la du oblikvaj turoj de Bolonjo (Asinelli, 97 m, kaj Garisenda, 48 m). En Siena ekzistas ankoraŭ 15, en Volterra ses, en Pisa tri. En Lucca ekzistis 250. La 50 turoj en Perugia devis esti malkonstruitaj post la ribelado en la jaro 1531 je papa ordono.
En Germanujo oni havas gentoturojn precipe en Regensburg, kie la urbaj patriciuloj konstruis tiujn turoj laŭ la itala ekzemplo.
Apŝeronsko
Apŝeronsko (Апшеронск) estas urbo en Krasnodara regiono en Rusio.
Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 03205501.
La urbo antaŭe estis nomita kiel:
La urbo estas apud Norda Kaŭkazo, ĉe rivero Pŝeĥa (Пшеха) (baseno de rivero Kuban (Кубань)).
En la urbo estas fervoja stacio Apŝeronskaja (Апшеронская).
En la jaro 1959 la urbo havis 29,8 mil loĝantojn, en la jaro 2002 estis 39,6 mil loĝantoj.
Skotocerko
La Skotocerko (Scotocerca inquieta) estas specio de birdo de la familio de Cistikoledoj. Ĝi estas monotipa ene de la genro Scotocerca, kio nomigas la specion.
Ĝi estas malgranda specibirdo tre facile distingebla pro sia sinteno kutime levanta rekte la longan voston dum mallevas la flugilpintojn. Ĝi estas grizeca supre kaj blankeca sube aŭ sablokolora kun tre klare markataj kaj videblaj ruĝecaj flankoj. Ankaŭ la kapobildo estas distinga, nome tre markata nigreca traokula strio super grizbruneca vango kaj sub tre larĝa hela superokula strio; ankaŭ en krono estas nigreca fajna striado nome en frunto pli kiel punktoj kaj pinte pli kiel vertikalaj strioj. La resto de supraj partoj estas grizecaj, pli malhele en flugiloj kaj vosto, dum la pugo estas ruĝeca kiel la flankoj. Ankaŭ la kruroj estas ruĝecaj. La gorĝo estas blankeca kun sama fajna nigreca vertikala striado.
Ĝi troviĝas en Norda Afriko, Mezoriento al Pakistano kaj Centra Azio, nome en la landoj Afganio, Alĝerio, Egiptio, Barato, Irano, Israelo, Jordanio, Kazaĥio, Libano, Libio, Maŭritanio, Maroko, Omano, Pakistano, Palestino, Rusio, Saŭdarabio, Sirio, Taĝikio, Tunizio, Turkmenio, Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj, Uzbekio, Okcidenta Saharo kaj Jemeno.
16756 Keuskamp
Nomo
Ĝi estas nomita en memoro de la nederlanda kuracisto Diederik H.G. Keuskamp (1915–1992), profesoro pri anestezologio kaj amatora astronomo kun ganda intereso pri kometoj. Kiel medicina profesiulo, li kontribuis al la disvolo de metodoj en la kampo de la artefarita spirado.
10965 van Leverink
10965 van Leverink estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels, de la Observatorio de la Monto Palomar kaj de la nederlandaj geastronomoj geedzoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la "Palomar-Leiden Enketo pri Trojanoj" (Palomar-Leiden Trojan Survey).
Nomo
Ĝia nomo honoras Simon van Leverink, konatan fakulon pri meteoroj. Li vojaĝis tra la tuta mondo por observi meteorojn kaj estas fama konstruinto de observaj instalaĵoj kiel la Tut-Ĉiela Reto.
Világ és nyelv
Világ és nyelv (Mondo kaj Lingvo) estis poresperanta, hungarlingva periodaĵo, eldonita de la Hungara Esperanto-Asocio (Magyar Eszperantó Szövetség). Ĝi aperis de 1976 kaj ĉesis en 1987. Ĝi estis daŭrigo de Eszperantó Magazin (Esperanta Magazino), kiu aperis de 1973 ĝis 1976, kaj de Hungara Esperantisto, aperinta inter 1961-1973.
Ĝi aperis dumonate sur 28 paĝoj + kovrilpaĝoj. Unu paĝo resumis en Esperanto sur la lasta interna paĝo.
Péter Janklovics
Péter Janklovics [jankloviĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Janklovics Péter estas hungara aktoro, humuristo.
Péter Janklovics naskiĝis la en Budapeŝto.
Rajtoj de la naturo
Laŭ Philippe Descola, la rajtoj de la naturo estas okcidenta koncepto. Por li, la okcidenta civilizacio estas la sola kiu disigas naturon kaj kulturon. Doni rajtojn al la naturo estas relative freŝdata koncepto kiu rezultas de la konscio pri la difektoj kaŭzitaj de la homaro al la naturo. Vidinte la difektadon de la biotopo, kaj ankaŭ pro etikaj kialoj, instancoj en Okcidento, je ĉiuj niveloj (Unuiĝintaj Nacioj, Eŭropa Unio, eŭropaj nacioj), maltrankviliĝas por doni rajtojn al la naturo. La amplekso de tiuj rajtoj estas temo de diskutado. La debato temas pri la prioritato kiun oni donu, ĉu unue al la rajtoj de la naturo ĉu al tiuj de la homoj. Pozicioj situas sin inter tiuj du ekstremoj. Klimata justeco estas unu el la ŝlosilaj konceptoj pri la rajtoj de naturo.
Dum longa tempo ŝajnis jura scienca fikcio doni rajtojn al naturo kaj bestoj.
En Ekvadoro, la naturo akiris juran personecon en la Konstitucio, dum Bolivio en 2010 adoptis eksplicitan leĝaron por protekti la 'Patrinon Tero' je instigo de la socialisma prezidento Evo Morales, kiu en 2009 ricevis en Bolivio pli ol 30 000 homojn el la tuta mondo por la Monda Konferenco de la Popoloj Kontraŭ la Klimata Ŝanĝo kaj la Rajtoj de Patrino Naturo.
En Nov-Zelando, la Parlamento siavice donis juran enton al riveroj kaj naturrezervejoj, kio implicas ke ili povas agi en sia propra nomo antaŭ tribunalo.
Ankaŭ ĉe internacia nivelo, precipe ĉe la Internacia Unio por la Konservo de Naturo (IUCN) kaj la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj, oni pli atentas dum la lastaj jaroj pri la rajtoj de la naturo, plejparte je instigo de Nov-Zelando kaj de sudamerikaj landoj kiel Bolivio kaj Ekvadoro.
"Pachamama" aŭ "Patrino Tero" ĉe la Unuiĝintaj Nacioj
La demando deponita de Bolivio meti la demandon de la Rajtoj de la Tero Patrino je la tagordo de la Unuiĝintaj Nacioj estis adoptita la 22-an de decembro 2009. Ĝi estis firmigita fare de la Monda Konferenco de la Popoloj kontraŭ la Klimata Ŝanĝo kiu orientiĝas egalmulte al la klimata ŝanĝo (2) kiel al la rajtoj de la Tero-Patrino kunigante inter 20 000 kaj 35 000 partoprenantaj reprezentantoj el 147 ŝtatoj, sep registaroj same kiel la reprezentantino de la Unuiĝintaj Nacioj. La Universala Deklaracio de la Rajtoj de la Tero-Patrino kiu rezultis el tio, specifas ke «la Tero-Patrino estas fonto de vivo, de vivrimedoj kaj ke ŝi havigas onin ĉion kion oni bezonas por bone vivi. La deklaracio rekomendas eviti ke la homaj aktivecoj kuntrenas la formortiĝon de specoj, la detruon de ekosistemoj aŭ la perturbon de ekologiaj cikloj».
La rajtoj de la Tero-Patrino estas rekonitaj de du Konstitucioj, tiuj de Bolivio kaj de Ekvadoro. La artikolo 395 de la ekvatora Konstitucio precizigas la celon respekti la kulturan diversecon kaj la kontentigon de la bezonoj de la aktualaj kaj estontaj generacioj.
Literaturo
(angla) Evo Morales Ayma, The Earth does not belong to us, we belong to the Earth, mesaĝoj (2006-2010) de la prezidento pri Patrino Tero (Pachamama) kaj klimata ŝanĝo,
Notoj kaj referencoj
Tiu ĉi artikolo estas parta traduko de la samtitola artikolo en la franclingva vikipedio je la 5-a de januaro 2018.
Glacia vulkano
Glacia vulkano estas ekstertera vulkano, kiu ekzistas nur ĉe malaltegaj temperaturoj (sub -150 °).
Glaciaj vulkanoj ekzistas sur Enceladus, luno de Saturno kaj Tritono, luno de Neptuno. Oni supozas, ke glaciaj vulkanoj troveblas ankaŭ sur Titano, luno de Saturno kaj Eŭropo, luno de Jupitero.
Difino
La erupciaĵoj de glaciaj vulkanoj ne estas lafo, sed facile fandiĝeblaj substancoj kiel metano, karbona dioksido, akvo aŭ amoniako, kiu ekzistas ene de la planedo aŭ luno en glacia formo. Pro tiea varmo, kreita ekzemple de tajdaj fortoj, tiaj materioj estas fanditaj kaj pelitaj surfacen. Tie la erupciaĵoj glaciiĝas kaj deponiiĝas. La deponoj atingas foje ĝis pluraj centoj da metroj.
Malcolm Turnbull
Malcolm Bligh TURNBULL (naskiĝinta la ) estas la ĉefministro de Aŭstralio ekde la, kiam li fariĝis partiestro de Liberala Partio de Aŭstralio dum li anstataŭigis Tony Abbott. Li ankaŭ estis partiestro antaŭe de 2008 ĝis 2009, sed Tony Abbott anstataŭigis lin je Decembro 2009. Turnbull estas estinta ĵurnalisto, advokato, bankisto kaj risk-kapitalisto.
Malsame al Tony Abbott, Turnbull pensas ke homfarita klimata ŝanĝo estas fakta kaj grava problemo. Li ankaŭ subtenas la samseksajn edzecon kaj edzinecon, dum Abbott oponas tion.
Turnbull estis presbiteriisto sed iĝis romkatoliko. Li estas milionulo.
James Weddell
James WEDDELL (n. la 24-an de aŭgusto 1787, Ostendo, nuna Nederlando – m. la 9-an de septembro 1834, Londono, Anglio) estis brita malkovristo kaj fokoĉasisto. Siatempe, li atingis plej sude en la suda polusa regiono.
Li estis komandanto de dumasta velŝipo (brigo) Jane. La ŝipo faris tri fokoĉasan ekspedicion en akvoj ĉirkaŭ la Antarkto. jam la unua ekspedicio estis tiom sukcesa (1819–21), ke la kapitano iĝis kunposedanto de la entrepreno. Li atingis dum la dua ekspedicio (1821–22) al insulo de suda Georgio (apartenanta al la Falklandoj), surbordiĝis sur insuloj de Suda Shetland. Li malkovris en februaro de 1822 la insulojn Sudaj Orkadoj.
Lia tria ekspedicio (1822–24) estis gvidata denove al la Falklandoj, kaj poste pli suden pro trovi novajn kontinentojn. Danke al la nekutime favoraj glacikondiĉoj, li atingis la sudan latitudon de 74°15'. Oni nomumis tiujn akvojn je lia estimo al Weddell-maro. Iu malgranda insulo de la Falklandoj same portas lian nomon, kiel la Weddell-foko.
19437 Jennyblank
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Jennifer Renee Blank, kiu gajnis la kvaran rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2003 pro sia projekto en teamo pri scienco de la medio. Ŝi estis lernantino ĉe la Lake Brantley High School de Altamonte Springs (Florido, Usono).
Brigo (velŝipo)
Brigo estas dumasta velŝipo kun laŭlarĝaj veloj. Ĝi estis uzata por militaj kaj komercaj celoj. La porkomerca brigo ofte veturis preter la bordoj, sur komerca marvojo, malofte oni uzis ĝin por fok- aŭ balenĉasado en la oceano.
La brigoj de la mararmeo havis 10-20 kanonojn kaj gravis en la 18-19-aj jarcentoj kiel novaĵ-porta ŝipo en la grandaj flotoj. La brigoj gravis en bataloj sur la Grandaj Lagoj (1812) en Usono. Poste la brigoj servis kiel kontrolŝipoj en la Atlantiko.
Ĉar la traktado de la laŭlarĝaj veloj bezonis multajn matrosojn, tiel la komercaj brigoj iĝis neprofit-donaj kaj en la 19-a jarcento ŝanĝis ilin la skunoj kaj barkoj kun laŭlongaj veloj.
Kálmán Nagy
NAGY Kálmán (nadj) estis hungara lingvisto, tradukisto, lernolibroverkisto naskita en Ocna de Sus la 5-an de majo 1939 kaj mortinta la 9-an de oktobro 1971 en Kluĵo.
Biografio
Lia familio translokiĝis al Koloĵvaro en 1942. La mezlernejon li finis en Kluĵo (1955) kaj la fakon de hungara lingvo kaj literaturo en Bolyai Tudományegyetem (1960). Li instruis en Baia Mare, poste iĝis interna kunlaboranto de Utunk (1971). Li sinmortigis.
Ŝabac
Ŝabac (Шабац, slave Šabac, Szabács) estas urbo kaj samtempe municipo en Serbio, en distrikto Maĉva. Ankoraŭ 51 vilaĝoj apartenas al la municipo.
Situo
Ŝabac situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Sava (rivero), laŭ ĉefvojoj al Ruma (tra ponto), al Beogrado kaj al Drina. La ĉefurbo troviĝas 65 km-ojn for.