cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tunizia Kvaropo de Nacia Dialogo
La grupo kreiĝis en la somero de 2013 - la fondon antaŭis pluraj preparaj eventoj, plej menciinde kongreso de nacia dialogo okazigita la 16-an de oktobro 2012. La 9-an de oktobro 2015, la kvaropo estis honorigita per la Nobel-premio pri paco de 2015.
La Tunizia Kvaropo de Nacia Dialogo konsistas el la sekvaj organizaĵoj en la civila socio de la lando:
La premio atribuiĝis "pro ĝia decida kontribuo al la konstruado de plurisma demokratio en Tunizio en la postsekvo de la Jasmina Revolution de 2011".
Kaci Kullmann Five, estrino de la Norvega Nobel-Komitato, diris la 9-an de oktobro 2015: "La kvaropo establis alternativan pacan politikan procezon en tempo kiam la lando estis ĉe la rando de interna milito". La Nobel-komitato esprimis ke ĝi atendas kaj esperas, ke la ekzemplo de Tunizio servos kiel modelo por aliaj landoj.
31377 Kleinwort
31377 Kleinwort estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras Lennart Julian Kleinwort, rekompensitan kiel plej bona en lia kategorio kaj kiu gajnis la unuan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2014 pro sia projekto pri matematiko. Li ankaŭ ricevis la Premion Intel Foundation Young Scientist Award. Li estis lernanto ĉe la Friedrich Koenig Gymnasium de Würzburg (Germanio).
Károly Huszár (kanoniko)
Károly Huszár [kAroj husAr], laŭ hungarlingve kutima nomordo Huszár Károly estis hungara katolika pastro, preposto, kanoniko. Liaj pseŭdonimoj dum verkado estis Katona’’ aŭ’’Fejérvári.
Károly Huszár naskiĝis la  1824 en Kethely, kiu nun jam estas urboparto de Szentgotthárd. Li mortis la 1901 en Székesfehérvár.
Biografio
Károly Huszár frekventis lernejojn laŭvice en sia naskiĝvilaĝo, Szombathely, Tata (Hungario), fine porpastran lernejon en Székesfehérvár inter 1841-1847, kie li lernis precipe teologion. Li pastriĝis en 1847, poste li estis vicpastro en Káloz, Gyúró, Pázmánd, Vál kaj Székesfehérvár. Liaj baldaŭaj ĉefaj postenoj kaj titoloj estis: Ekde 1843 li ofte kontribuis ĉefe en ekleziajn periodaĵojn.
Kiteĵ
Kiteĵ (Китеж, Китеж-град, Большой Китеж aŭ Кидиш) estas mitologia urbo kiu, laŭ legendo, staris sur la bordo de lago Svetlojar kaj rivereto Ljunda, apud vilaĝo Vladimirskoje en norda parto de nuna Niĵnij-Novgoroda provinco. Laŭ legendo, dum tatara invado Dio kaŝis la urbon sub la akvo de Svetlojar kaj nur la plej piaj kaj purkoraj povas vidi ĝin tra la akvo.
La legendo baziĝas sur kronika literaturaĵo Китежский летописец, supozeble kreita en la 1780-aj jaroj en malnovkreda sekto de t.n. "kurantoj". Sur la legendo baziĝas multaj artaĵoj, inkluzive faman operon Сказание о невидимом граде Китеже и деве Февронии ("La legendo pri nevidebla urbo Kiteĵ kaj virgulino Fevronia") far Nikolaj Rimskij-Korsakov.
Legendo
.
Tiu ĉi legendo disvolviĝis kaj travivis ĝis modernaj tagoj. Onidire, tiuj, kiuj estas piaj kaj puraj je la koro, trovos la vojon al Kiteĵ. Oni ankaŭ diras, ke sur lago Svetlojar oni povas iam aŭdi sonorilojn de kirkoj kaj kantojn de urbanoj el sub la akvo. La plej piaj eĉ povas vidi lumojn de religiaj procesoj en la urbo, se ili rigardas la lagon en kvietaj noktoj. . La lago Svetlojar iam estas nomata "Rusa Atlantido".
Domingos Caldas Barbosa
Domingos Caldas BARBOSA [Domingos Kaŭdas Barboza] (naskiĝis la en Rio-de-Ĵanejro, mortis la  en Lisbono) estis brazila religiulo, poeto kaj muzikisto. Li estis ano de la literatura akademio Luzitana Arkadio en Lisbono, kaj estas grava por la historio de portugala kaj brazila populara muziko.
Estas patrono de la tria seĝo de la Brazila Muzika Akademio
Vivo
Filo de portugala patro kaj nigra sklavina patrino, li studis ĉe la jezuitoj kaj poste transloĝiĝis al Portugalio. Li famis pri sia muziko kaj versaĵoj, ĉe la portugala kortego. Li inspiriĝis el popularaj afrikobrazilaj kantoj kiel la modinjo kaj dancoj kiel la lunduo.
Moringacoj
La moringacoj (Moringaceae) estas planta familio el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo brasikaloj (Brassicales). Ĝi enhavas ununuran genron (moringo) kaj 13 speciojn,.
Károly Divald
Károly Divald [kAroj], laŭ hungarlingve kutima nomordo Divald Károly estis hungara apotekisto, kemiisto, fotisto. Lia frato estis Adolf Divald, lia filo estis Kornél Divald, lia bofilo estis Béla Zsitkovszky, ankaŭ lia disĉiplo. Károly Divald naskiĝis la  en Hungara reĝlando en Selmecbánya (nuntempa Banská Štiavnica en Slovakio). Li mortis la en Eperjes (nuntempa Prešov en Slovakio).
Moringacoj
Taksonomio
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (3 jun. 2020), , jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj :
Károly Divald
Biografio
Károly Divald estis simpla soldato dum Hungara revolucio de 1848. Li frekventis liceon en Eger, poste li akiris farmacian-kemian diplomon en universitato en Vieno en 1855. Li establis apotekon en Supra Hungarujo, kie li ankaŭ edziĝis. Paŝo post paŝo li okupiĝis pli pri fotado, eĉ li establis fotolaborejon. En 1884 li translokiĝis al Budapeŝto, kie li okupiĝis nur pri fotado.
Örménykút
Örménykút (ormEnjkUt) estas vilaĝo en Hungario, en departemento Békés, en subregiono de Szarvas. La nomo signifas armena-puto.
Situo
Örménykút situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Szarvas estas proksime.
Historio
La komunumo estis loĝata jam dum la bronzepoko, antaŭ la hungaroj sarmatoj kaj avaroj setlis. La turkoj faris senhoma la vilaĝon, poste la kampoj apartenis al Szarvas. Tie formiĝis farmoj, kie precipe slovakoj loĝis. En 1952 la vilaĝo refondiĝis. La kampoj parte apartenis al ŝtata bieno, parte al kolĥozo Petőfi. La loĝantaro okupiĝas pri terkultivo kaj bestbredado. La slovakoj havas aŭtonomion en la komunumo. Vilaĝservoj estas kulturdomo, poŝto, kuracejo.
Coronel Pilar
Coronel Pilar estas municipo en la subŝtato Suda Rio-Grando de Brazilo. Ĝi situas en la mezoregiono Nordoriento de Rio-Grando (portugale Nordeste Rio-grandense), kaj apartenas al la mikroregiono Caxias do Sul. Laŭ la stato de en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Jan Henryk Dąbrowski
Li estis membro de la nobla familio Dąbrowski, kiu portis sian propran blazonon Dąbrowski.
Trakai
Trakai estas historia urbeto en la oriento de Litovio. Ĝi apartenas al samnoma komunumo Trakai, kaj ekde 1995 ĝis 2010 ankaŭ apartenis al la tiutempe ekzistanta distrikto Vilnius (Vilno). En en la urbeto vivis.
Trakai estis fama dum la frua mezepoko pro kastelo konstruita laŭ iniciato de la litova gandduko Gediminas dum la 13-a jarcento. Multaj aliaj kasteloj konstruiĝis en la areo sekve de tiu unua. Dum multaj jaroj, la regiono distingiĝis de la aliaj partoj de Litovio, ĉar ĉi tie kunvivis multaj etnaj grupoj, krom litovoj ekzemple karaimoj, tataroj, rusoj kaj poloj. Dum la 16-a jarcento ĝi politike kaj ekonomie malpligraviĝis. Dum milito kun Rusio, la urbo komplete detruiĝis. Dum la lastaj jardekoj ĝi rekonstruiĝis kaj multaj festoj celebriĝas tie. Pro sia mezepoka etoso, la urbo ofte bildiĝas sur litovaj poŝtmarkoj.
Geografio
La urbo troviĝas 28 kilometrojn okcidente de Vilno. Estas 200 lagoj en la regiono, el inter ili la plej profunda (46,7 m) estas Galvė kun 21 insuloj. Galvė kovras areon de 3,88 km², la lago Vilkokšnis 3,37 km² kaj la lago Skaistis 2.96 km².
Dum aprilo 1991 fondiĝis la Historia Nacia Parko Trakai por konservi la regionon, kiu kaj estas nacia kultura heredaĵo kaj aŭtentika natura rezervejo. La parka teritorio kovras 82 km², aldoniĝas 34 km² kovritaj per arbaroj kaj 130 km² kovritaj per lagoj.
Ĝemelaj urboj
En la partnera urbo Malborko (Malbork / Marienburg) aktivas loka grupo de Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto (EDE-PL).
Martin
Martin (ĝis la jaro 1950 Turčiansky Svätý Martin), hungare Turócszentmárton [turocsentmArton], germane Turz-Sankt Martin kaj latine Sanctus Martinus / Martinopolis) estas distrikta urbo kun 60 000 loĝantoj situanta en regiono Žilina en distrikto Martin en nordokcidento de Slovakio.
Historio
La unua skriba mencio devenis el 1264. La urbonomo devenis el la departemento kaj patrono de la preĝejo. Ĝi urbiĝis en 1340. La husanoj forbruligis ĝin en 1433, sed la urbo evuluis kaj en 1489 akiris ankaŭ rajtojn de kampurbo. En 1861 okazis granda kunveno de slovakoj, kie ili postulis aŭtonomion. Tie funkciis kultura asocio Matica slovenska inter 1863-1875 kaj post 1918. En 1888 meblofabriko, en 1893 bierofabriko ekfunkciis. Fine de la 19-a j.c. konstruiĝis granda rondirado de fervojo, kiu ligis urbojn Budapeŝto-Miskolc-Kassa-Poprád-Liptószentmiklós-Turócszentmárton-Zsolna-Nagyszombat-Pozsony-Vác-Budapeŝto. En 1910 loĝis en la urbo 4113 da homoj (2720 slovakoj, 934 hungaroj, 392 germanoj). La urbo estis longe distriktejo de Turóc. En 1918 oni proklamis union al Ĉeĥio. En 2002 en la urbo la slovakoj havis 95%.
Esperanto
En Martin okazis de la 24-a ĝis 27-a de majo 2007 kongreso de SKEF kaj de la 12-a ĝis 20-a de julio 2013 Somera Esperanto-Studado kun partopreno de 230 personoj el 27 landoj.
En Martin loĝas la redaktoro de la revuo Juna Amiko de ILEI, Stano Marček kaj tie funkciis la Slovaka Esperanto-Instituto.
Takeshi Yamaguchi
Takeshi Yamaguchi (山口 武士, n. ) estas japana futbalisto.
Gough Whitlam
Gough Whitlam, naskiĝinta la 11-an de julio 1916 en Kew, antaŭurbo de Melburno, Aŭstralio, mortinta la 21-an de oktobro 2014 en Sidnejo, Aŭstralio, estis aŭstralia politikisto. Li estis la 21-a ĉefministro de Aŭstralio, servante de 1972 ĝis 1975. La ĉefo de la Aŭstralia Laborista Partio de 1967 ĝis 1977, Whitlam kondukis sian partion al nacia potenco unuafoje post 23 jaroj en la parlamenta baloto de 1972. Li same gajnis la parlamentan baloton de 1974, antaŭ ol esti senpostenigata fare de generalo Sir John Kerr ĉe la kulmino de la aŭstralia konstitucia krizo de 1975, en procedo publike forte kritikita kaj malinterkonsente diskutata. Whitlam restas la nura aŭstralia ĉefministro kies ofico finiĝis en tiu maniero.
Ernst Ising
Ernst ISING (naskiĝis la 11-an de majo 1900 en Kolonjo, mortis la 11-an de majo 1998 en Peoria, en Usono) estis germana fizikisto Li estas ĉefe konata pro sia modelo pri feromagnetismo, al kiu oni donis lian nomo: Modelo de Ising.
Biografio
Li studis fizikon en la universitatoj de Göttingen kaj Hamburgo. En 1922 li faris esplorojn pri la feromagnetismo sub la gvidado de Wilhelm Lenz. Li ricevis doktorecon pri fiziko en la Hamburga Universitato. Lia tezo temis pri problemo, sugestita al li far de Wilhelm Lenz: tiu de linia vico da interagantaj magnetaj momantoj, kiuj povas havi po du valorojn : "supren" kaj "malsupren". La modelo kiun li trovis montriĝis fruktodona por klarigi la fazajn transirojn inter la feromagneta kaj paramagneta statoj.
Ernst Ising fariĝis instruisto en Salem, Strausberg kaj Crossen (Nun, Krosno Odrzańskie). Sed, en 1933 venis Naziismo kaj, por sia juda deveno, Ernst Ising estis maldungita. Li trovis postenon en juda lernejo en Caputh, apud Pocdamo. En 1938 la nazioj detruis la lernejon, Ernst Ising kun sia edzino Johanna Ehmer fuĝas al Luksemburgo. Post la invado de Luksemburgo far de Germanio, en 1940 Ernst Ising estis sendita al trudata laboro, por malkonstrui la fervojojn de la Maginot-linio.
Li kaj lia edzino sukcesis iri en Usonon en 1947. Tie, tre surprizis lin vidi, ke lia modelo estis jam tre bone konata. En 1948 li estas nomumita profesoro en la Universitato Bradley de Peoria, kie li laboris pluraj jaroj ĝis sia emeritiĝo en 1976.
Ostenfeld (Rendsburg)
Ostenfeld estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Rendsburg-Eckernförde de la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. La teritorio estas parto de la komunumaro Eiderkanal, administra ligo de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kun administra centro en Osterrönfeld.
Marina Cvetajeva
Infanaĝo
Aparteno de ambaŭ gepatroj al la belartoj grave influis deziron de Marina versi. Ŝi fakte denaske parolis trilingve: ruse, france kaj germane. Tial ŝiaj unuaj versoj estis verkitaj ankaŭ en tiuj lingvoj, kiam ŝi estis ankoraŭ sesjaraĝa. En 1902 la patrino malsaniĝis pro tuberkulozo kaj la familio forveturis al Eŭropo, kie ili serĉis plej taŭgan kuraclokon en Italio, Svisio kaj Germanio. Tie Marina lernis en prestiĝaj knabinaj pensionatoj. La eŭropaj belaĵoj kaj tiea vivmaniero inspiris kelkajn ŝiajn rimarkindajn versojn. La malsano de la patrino progresis kaj en 1905 la familio translokiĝis al Krimeo, kie kuracado same fiaskis. Somere de 1906 la gefamilianoj loĝis en Tarusa situanta ĉe la rivero Okao. Tie Maria Aleksandrovna mortis. Marina tre amis sian patrinon kaj dediĉis al ŝi multajn siajn verkojn.
Studentaĝo
Plena per tristo pro morto de la patrino Marina plu lernis en la moskva internulejo kaj ne ŝatis loĝi enhejme, kie ĉio remomorigis al ŝi la feliĉan vivon de la tuta familio. Somere de 1909 la deksesjara fraŭlino venis Parizon, kie ŝi frekventis lekcionojn en Sorbono. Ekde 1910 ŝi kune kun la patro kaj la fratino loĝis en Weiser Hirsch, germana urbeto troviĝinta apud Dresdeno. Tie ŝi studis kaj preparis sian unuan kolekton de propraj versoj.
Poezia kariero
En Moskvo en 1910 Marina Cvetajeva eldonis sian versaron "La vespera albumo", kiun rimarkis elstaraj tiamaj poetoj kaj donis pozitivajn recenzojn. Maksimilian Voloŝin eĉ vizitis ŝin por esprimi sian admiron kaj invitis ŝin en sian bienon situantan en la krimea Koktebelo. Kvankam estis diferenco de ties aĝoj, sed la aperinta tiam amikeco estis fruktodona kaj longtempa.
Tie printempe de 1911 ŝi konatiĝis kun Sergej Efron, al kiu ŝi dediĉis sian duan versaron "La sorĉa lanterno". Tamen ĝi ne plaĉis al kritikistoj.
Familio
En 1912 Marina Cvetajeva edziniĝis al Sergej Jakovleviĉ Efron (1893 - 16.08.1941), kiu estis hebreo baptita kiel ortodoksulo. Samjare naskiĝis ties filino Ariadna (1912 - 1975). Morto de ŝia patro Ivan Vladimiroviĉ en 1913 negrave influis ŝian verkadon, kiu iom post iom perfektiĝis kaj la nova kolekto "El du libroj" aperinta en 1914 jam furoris ene de la lando.
La Unua mondmilito (1914 - 1918) kaj la Enlanda milito (1918 - 1920) multe ne obstaklis verkadon de Cvetajeva. Tiam aperis ĉirkaŭ tricent novaj versoj, ses romantikaj teatraĵoj kaj poemo-fabelo "Caro-Fraŭlino" (Царь-Девица).
Elmigrado
Ĉar ŝia edzo Sergej Efron batalis en la Blanka armeo do Marina Cvetajeva estis ekzilita el Sovetunio en 1922. Ŝi kune kun filino Ariadna loĝis en Berlino kaj poste ili luis apartamenton en la ĉeĥa urbeto Jíloviště situanta apud Prago. Tie la familio reunuiĝis, ĉar la edzo tiam estis studento de la Praga Universitato. En 1925 naskiĝis ties filo Georgij (1925 - 1944). La gefamilianoj samjare translokiĝis al Parizo.
Versoj verkitaj eksterlande ne havis sukceson, tamen al publiko pli plaĉis ŝiaj prozaĵoj tiamaj. Tamen la familio mizeris kaj vidis neniun pozitivan perspektivon. En 1937 filino Ariadna ricevis permeson reveni al la patrujo. Oktobre de ĉi-jaro en USSR rifuĝis Efron, kiun en Francio oni akuzis pri murdo. En 1939 Cvetajeva kaj ŝia filo ankaŭ revenis en Moskvon.
Lastaj vivjaroj
Post la reveno Cvetajeva tute nenion versis, ŝi ĉefe tradukis verkojn de kelkaj eŭropaj poetoj. La 22-an de junio 1941 komenciĝis la milito inter Sovetunio kaj Germanio, tial ŝi kune kun filo Georgij forveturis al Jelabuga, kien oni evakuis la moskvajn literaturistojn. Tie ŝi pendumis sin la 31-an de aŭgusto 1941. Antaŭ morto ŝi skribis tri notojn, en kiuj kromalie informis pri sia serioza malsano, kiun ŝi ne povis plu elteni. Onidire ŝi eksciis novaĵon pri morto de Efron, kio ankaŭ estis kialo de ŝia sinmortigo. Ŝin oni enterigis en la urba tombejo, tamen la tombo ne konserviĝis.
Stilo
La poezio de Cvetajeva estas karakterizita per romantika streĉo, lingva intenseco (kiu tre malfaciligas la tradukadon) kaj alta esprimemo.
La regantaj motivoj en ŝia poezio estas la soleco, la tragedioj de amo, la konflikto inter rutino kaj la vivo de la animo, la loko de la poeto kiel profeto forigita de la socio.
Cvetajeva verkis mallongajn kantojn kaj multajn kantciklojn, nur iuj publikiĝis en kolektoj aperintaj dum sia vivo.
Ŝi ankaŭ verkis kelkajn poemojn - kelkajn bazitajn sur motivoj prenitaj de rusa folkloro ("Reĝo de la Virgulino", 1922; "La Knabo", 1924) kaj eŭropa folkloro ("Kaptilo de la Ratoj", 1925), la intrigoj de la aliaj estis prenitaj de ŝia vivo "Monta Poemo" kaj "La Fina Poemo", 1924.
Krome ŝi verkis kelkajn eseojn kaj artikolojn pri nuntempaj poezioj kaj poetoj, kaj pri la verko de Puŝkin, kiu estis respektata de ŝi (ŝi eĉ dediĉis al li ciklon da poemoj).
Cvetajeva en Esperanto
La multaj verkoj de Marina Cvetajeva estas tradukitaj en kelkajn fremdajn lingvojn, inkluzive Esperanton. Jen ekzemplo, kiun faris Andrei Teravainen la 26-an de oktobro 2009.
MARINA
Traduko de verso de Marina Cvetajeva
Min faris ŝanĝemo kaj nomis - Marina
La ŝaŭmon de l’ mar’ pereantan.
Faritaj el karno aŭ tera argilo -
Por vi estas ĉerkoj kaj tomboj...
Babtita en maro, mi glitas facile,
Dum flug’ frakasata per ondoj!
Tra iuj ajn retoj, tra iuj ajn koroj
Trapasos impet’ al libero.
La bukloj sanĝemaj kaj sunekoloraj
Apenaŭ aperus el tero.
Frakasas min ondoj je ŝtonaj genuoj,
Sed mi reviviĝas konstante.
Vivuas mi gajan, neniam enuan
La ŝaŭmon el mar’ leviĝantan.
Cvetajeva Marina en Kolektiva Esperanta Biblioteko“Mi vane, kiel per spilil'…” (Ludmila Novikova). SkK, 1996, №1
''“La patra tero! Nostalgi'!..”'' (Ludmila Novikova). SkK, 1996, №1
Memoro
Amo al la verkaro de Marina Cvetajeva konserviĝas en koroj de pluraj homoj. Kelkaj ŝiaj versoj kompilis tre popularajn kantojn, kiujn oni povas aŭskulti eĉ en filmoj. En Moskvo (Borisoglebskij strateto, 6) funkcias domo-muzeo, en kiu ŝia familio loĝis en 1914 - 1922.
La 26-an de decembro 2007 en Moskvo okazis inaŭguro de la monumento omaĝe al Marina Cvetajeva, kiun faris skulptistino Nina Matvejeva, arkitektoj Sergej Burickij kaj Aleksandr Dubovskij. Ĝin oni starigis kontraŭ ŝia domo en Borisoglebskij strateto.
Vidu ankaŭ
Nina Berberova
Forpelo de ĉeĥoj el Sudetio en la jaro 1938
Forpelo de ĉeĥoj el Sudetio okazis en la jaro 1938 post akcepto de munkena interkonsento, kies ĉefa celo estis rezigno pri la limregiona teritorio de Ĉeĥoslovakio en limoj, kiujn destinis Tria regno. Forpelitaj estis dekmiloj da ĉeĥoj, ĉeĥaj judoj kaj germanaj antifaŝistoj.
Bouconville
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Ardennes (prononco []), en la regiono Grand Est (prononco [], (france, en Esperanto Granda Oriento) kaj en la antaŭa regiono Ĉampanjo-Ardenoj. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Vouziers (prononco [], ) kaj al la kantono .
Forpelo de ĉeĥoj el Sudetio en la jaro 1938
El diversaj fontoj tiu ĉi nombro moviĝas inter 150-250 miloj da personoj, dum kio necesas konsideri fakton, ke la deviga foriro de ĉeĥoj enlanden ne estis nur unufoja evento en oktobro de 1938, sed ĝi okazis ankaŭ en pli posta periodo.
Situacio antaŭ la 30-a de septembro 1938
Per alveno de Adolf Hitler al potenco en la jaro 1933 okazis en la reciprokaj rilatoj de ĉeĥoj kaj sudetaj germanoj en la ĉeĥa limregiona teritorio iompostiomaj ŝanĝoj. La nazia Germanio komencis subteni pere de sudetgermanaj partioj kaj ligoj naciajn kaj rasan maltoleremon. En tiu ĉi agado transprenis la gvidantan rolon Sudetgermana partio, kiun fondis Konrad Henlein. En la dua duono de la tridekaj jaroj senĉese gradiĝis ne nur la postuloj de ĉeĥaj germanoj rilate al la ĉeĥoslovaka registaro, sed okazis eĉ formoj de malfermita malamikeco rilate al ĉeĥoj, kiuj estis pervorte kaj korpe atakataj, al kiuj estis rifuzite doni servojn kaj labori elflanke de sudetaj germanoj aŭ malebligite doni siajn servojn kaj laborojn al germanoj. Senĉese pli ofte okazis marŝoj de germanaj hejlantaj junuloj, estis minacite al ĉeĥoj kaj judoj, estis disbatataj iliaj fenestroj, neniigitaj posedaĵoj. Multe da miksitaj ĉeĥa-germanaj geedzecoj estis pro kaŭzo de la germana malamo al la ĉeĥoj disrompitaj. La malamo ankaŭ montriĝis rilate al ĉeĥaj infanoj, kiuj estis de siaj germanaj samaĝuloj atakataj kaj batataj, dum kio okazis grandaj kaj gravaj vundiĝoj.
Tiu ĉi situacio kulminis la 12-an de septembro 1938, kiam Adolf Hitler en kunveno de NSDAP en Nurenbergo senhoneste atakis kontraŭ Ĉeĥoslovakio, kio aktivigis la sudetajn germanojn por motivigi puĉon. Ankoraŭ la saman nokton okazis en la limregionoj atakoj de henleinaj bataletoj kontraŭ ĉeĥaj ĝendarmaj stacioj, doganejoj kaj poŝtoj, dum kiuj estis murditaj kelke da dekoj de oficistoj kaj soldatoj. La ĉeĥoslovaka registaro respondis al tiu ĉi situacio per elsendo de soldataro en la limregionojn por subpremi la puĉon. Sed la 29-a de septembro estis fermita Munkena interkonsento inter Germanio, Italio, Granda Britio kaj Francio pri rezigno de la limregionoj al la nazia Germanio. Kiam prezidento Edvard Beneš konstatis, ke li perdas aliancanajn armeajn garantiojn de Francio kaj Granda Britio, la 30-an de septembro 1938 li akceptis la munkenan diktaĵon.
Situacio post la 30-a de septembro 1938
En la unua ondo de la fuĝintoj estis ŝtataj okupitoj (financa gardistaro, oficistoj, poŝtistoj, ĝendarmoj), kiuj estis de la sudetaj germanoj malamataj plej multe kaj laŭvorte dum la nokto ili perdis laboron, sed ankaŭ laboristoj, entreprenistoj, agrikulturistoj kaj aliaj okupitoj. Dependis de la situacio en diversaj lokoj kaj regionoj, de rilato de la nacieca konsisto, de aktiveco de lokaj sudetgermanaj gvidantoj kaj grupoj. Kiam germanoj transprenis la potencon kaj estis enoficigitaj oficistoj, la situacio trankviliĝis. En la ĉeĥaj limregionoj restis 319 mil ĉeĥoj, precipe agrikulturistoj, kiuj ĉi tie havis sian grundon, sed ankaŭ laboristoj kaj ceteraj okupitoj. Estis necese laborfortoj kaj ne eblis daŭrigi en la politiko de la tuja forpelo. Sed tio montriĝis kiel longtempa celo, kiu en la tempo de la milito fine transkreskis eĉ en klopodon ellandigi la ĉeĥan nacion tute el sia historia teritorio.
La ĉeĥa minoritato en la forŝirita limregiono
Post la 1-a de oktobro 1938 la ĉeĥa loĝantaro troviĝis en pozicio de la nacieca minoritato, kiu havis absolute neniajn naciajn rajtojn. Estis nuligitaj ĉiuj ĉeĥaj politikaj partioj kaj ligoj, iliaj posedaĵoj estis konfiskita al utilo de Tria regno. La ĉeĥa lingvo estis malpermesita en la ofica interrilato, oni rajtis paroli ĉeĥe eĉ ne en publiko kaj en transportaj rimedoj. Ĉeĥoj rajtis fari neniajn okupojn en kia ajn instituto de la ŝtata administracio, plu ili rajtis fari neniajn politikajn funkciojn, nek en komunuma nivelo. Iom post iom estis nuligitaj ĉiuj ĉeĥaj ĵurnaloj, estis malpermesita presado de ĉeĥaj libroj, en kinejojn rajtis veni nenia ĉeĥa filmo, estis nuligita ĉeĥa disaŭdigo en radio. Limigataj kaj fine malpermesitaj estis ankaŭ ĉeĥaj teatraj amatoraj prezentiĝoj, futbalmatĉoj, danc-amuzoj, publikaj marŝoj kaj predikoj kaj diservoj en la ĉeĥa. Estis fermitaj plimulto de ĉeĥaj publikaj bibliotekoj, ĉeĥaj mezlernejoj, estis limigita nombro de bazaj lernejoj. Ĉeĥoj estis malavantigataj dum akirado de laboro, kaj post okupacio de Bohemio kaj Moravio ili foriradis en Protektoraton Bohemio kaj Moravio. Iom post iom estis pro ekonomia premo likviditaj etaj ĉeĥaj entreprenoj, okazis konfiskadoj de la ĉeĥa agrikultura posedaĵo. Ĝis la jaro 1943 troviĝis en la germanaj manoj proksimume 75 mil de hektaroj da grundo, kiun antaŭe proprumis ĉeĥoj. Krome, ĉeĥoj estis limigataj en manipulado kun sia posedaĵo, ili ne rajtis plu vendi ĝin en la ĉeĥajn manojn ks.
23837 Matthewnanni
23837 Matthewnanni estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Hrobce
Hrobce estas vilaĝo en Ĉeĥio, en regiono Ústí nad Labem, en distrikto Litoměřice, ĉe maldekstra bordo de rivero Elbo troviĝanta 4 km norde de Roudnice nad Labem. En la vilaĝo loĝas.
20012 Ranke
20012 Ranke estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la germanaj astronomoj Freimut Börngen kaj Lutz D. Schmadel elde la Observatorio Karl Schwarzschild en Tautenburg (Germanio).
Hrobce
La vilaĝo konsistas el 2 partoj: Hrobce kaj Rohatce.
Guanako
La gvanako aŭ guanako (Lama guanicoe) estas sovaĝa specio de kameledoj kaj vivas ĉefe en la okcidenta kaj suda parto de Suda Ameriko. Ĝi eble estas prapatro de lamoj. La vorto gvanako origine venas el la keĉua lingvaro.
Aspekto
La longeco de la kapo kaj la trunko estas 2 m, la ŝultroalto 120 cm kaj ĝi pezas 100 kg. La felo estas lana kaj dika, supre helbruna kaj malsupre blanka. Kruroj kaj kolo estas kamelece longaj kaj maldikaj.
20012 Ranke
Laŭ sugesto de Freimut Börngen, ĝi estis nomita en memoro de la germana historiisto Leopold von Ranke (1795–1886), profesorio pri historio en Berlino de 1825 ĝis 1871. Trakurante novajn vojojn, li kreis la bazon de la moderna studo pri historio per ekzakta esploro kaj kritiko de la originaj fontoj. Lia plena verkaro entenas 54 volumojn.
23837 Matthewnanni
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Matthew James Nanni, finalisto en 2007 de la Discovery Channel Young Scientist Challenge (DCYSC), scienca konkurso por mezlernejoj, pro lia projekto pri plantoscienco kaj bestoscienco. Li estis lernanto ĉe la Emily Gray Junior High School de Tucson (Arizono).
Guanako
Vivmedio
Tiu neotropisa specio vivas en la Andoj kaj en la pampo en Peruo, Ekvadoro, Bolivio, Ĉilio kaj Argentino. Ilia vivmedio estas malferma herbejo, nur dum akraj vintroj ili eniras arbarojn. Gvanakoj troviĝas ĝis alteco de 4 000 m.
Hrobce
Historio
Unua skriba mencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1115.
Guanako
Endanĝerigo
Kiam alvenis la hispanoj en Sudamerikon ekzistis ĉirkaŭ 50 milionoj da sovaĝaj gvanakoj. De tiam oni ĉasadis ĝin por feloj kaj ĉefe por akiri herbejojn por ŝafaregoj. Pro tiu ĉasado la nombro de gvanakoj malaltiĝis ĝis 500 000 hodiaŭ, t.e. 1 % de la tiama kvanto.
Konstitucio
Oni povas tiel difini bazleĝon aŭ konstitucion:
Ofte konstitucion verkas balotita konstitucidona asembleo.
Plie, la bazleĝoj de la federaciaj ŝtatoj krome entenas regulojn pri la dispartigo de la povoj/kompetentoj inter la federacia ŝtato kaj la federitaj subŝtatoj. La plej gravaj ekzemploj de federacioj estas Usono, Rusio, Barato, Brazilo, Meksiko kaj Niĝerio. Svislando kun ĝiaj komponantaj kantonoj eble estas la plej frua institua federacio. Ankaŭ la Eŭropa Unio disponeblas pri la Eŭropa Konstitucio kaj bazleĝo kiel Ĉarto de Fundamentaj Rajtoj de la Eŭropa Unio
Fine, iuj konstitucioj ankaŭ aldonas deklaraciojn pri fundamentaj rajtoj aŭ liberecoj, ĉu en sia teksta korpo ĉu en sia antaŭparolo. Tio estas la kazo ekz. en Francio (kiu kalkulas 18 diversajn bazleĝojn ekde la Franca Revolucio de 1789!): la antaŭparolo de la konstitucio de 1958 referencas i.a. al la Deklaracio pri Homaj kaj Civitanaj Rajtoj de 1789 kaj entenas mem konfirmon pri kelknombraj rajtoj kaj publikaj liberecoj. La mencio pri homaj rajtoj pli kaj pli oftiĝas en la bazleĝoj -- tion klarigas la granda zorgo pri homaj rajtoj de post la dua mondmilito. La nocio pri bazleĝo do ŝanĝiĝis iom post iom, kaj oni povas aldoni al la supra, klasika difino, ke:
La Usona Konstitucio de 1787 estas alia grava frua konstitucio.
La unuaj bazleĝoj en Eŭropo inkluzivas tiujn de Francio (ekde 1789) kaj de Pollando en 1791. Oni fojfoje nomas tiun polan la unua "moderna" eŭropa konstitucio pro tio ke la pli frua franca konstitucio de 1789 estis reĝa konstitucio.
En la plej multaj landoj de la mondo la konstitucio estas skriba dokumento aŭ kolekto de dokumentoj difinitaj kiel konstitucio. Aliaj landoj anstataŭ konstitucion havas bazleĝojn konsideritajn pli potencajn kaj malpli ŝanĝiĝeblajn ol ordinaraj leĝoj. Tio estas la kostitucia situacio en Israelo kaj en Svedio. En Unuiĝinta Reĝlando, la konstitucio estas kolekto de principoj, kelkaj el kiuj estas neskribitaj, kiuj estis formulitaj tra la jaroj, kaj estas konataj kiel "konstituciaj konvencioj." Malgranda parto de tiuj konstituciaj konvencioj estis formulita tra la jaroj en diversaj dokumentoj, kiel ekzemple la Magna Carta kaj kelkaj leĝoj realigitaj fare de la brita parlamento.
Morrone del Sannio
Morrone del Sannio estas komunumo de Italio.
Erna Solberg
Erna SOLBERG (prononco, naskiĝis , do nun -jara) estas norvega politikistino. Ekde la jaro 2004 ŝi estas la prezidanto de la Konservativa Partio de Norvegio (Høyre). De oktobro 2013 ĝis oktobro 2021 ŝi funkciis kiel ĉefministro de Norvegio.
Konstitucio
La Konstitucio de Barato estas la plej longa skriba konstitucio de iu suverena lando en la mondo, enhavanta 444 artikolojn en 22 partoj, 12 kalendartabelojn kaj 118 amendojn, kun 117,369 vortoj en sia angla-lingva traduko, dum la Usona Konstitucio estas la plej mallonga skriba konstitucio, kun 7 artikoloj kaj 27 amendoj.
Etimologio
La esprimo konstitucio venas tra la franca de la latina esprimo konstitutio, uzita por regularoj kaj ordoj, kiel ekzemple la imperiaj leĝoj (constitutiones principis: edicta, mandata, decreta, rescripta). Poste, la esprimo estis vaste uzita en kanona juro por grava persistemo, aparte dekreto eligita fare de la papo, nun menciita kiel apostola konstitucio.
Konstituciaj konceptoj
Ĝenerale, ĉiu moderna skriba konstitucio transigas specifajn potencojn al organizo aŭ institucia unuo, establitaj sur la primaraj kondiĉoj kiuj sekvas la limigojn de la menciita konstitucio. Laŭ Scott Gordon, verkinto de Controlling the State: Constitutionalism from Ancient Athens to Today, politika organizo estas konstitucia laŭ la mezuro ke ĝi "enhavas instituciigitajn mekanismojn de potenckontrolo por la protekto de la interesoj kaj liberecojn de la civitanaro, inkluzive de tiuj kiuj povas esti en la malplimulto."
La latina termino ultra vires priskribas agadojn de oficialuloj ene de organizo aŭ kuneco kiuj falas ekster la konstitucia aŭ laŭleĝa aŭtoritato de tiuj oficialuloj. Ekzemple, la sindikato de studentoj povas esti malpermesita kiel organizo por agado ne koncernanta studentojn; se la sindikato iĝas engaĝita en ne-studentaj agadoj kaj tiuj agadoj estas konsideritaj ultra vires fare de de la sindikata ĉarto aŭ konstitucio, neniu estus devigita per la ĉarto sekvi ilin. Ekzemplo de la konstitucia juro de suverenaj ŝtatoj estus provinca registaro en federacia ŝtato provanta leĝdoni en areo ekskluzive listigita al la federacia registaro en la konstitucio, kiel ekzemple ratifado de traktato. Ultra vires donas laŭleĝan pravigon por la malvola ĉesigo de tia ago, kiu eble estos devigita fare de homoj kun la subteno de decido fare de la juĝistaro, en kazo de jura recenzo. Malobservo de rajtoj de oficialulo estus ultra vires ĉar (konstitucia) rajto estas restrikto sur la potencoj de registaro, kaj tial ke oficialulo estus ekzercanta potencojn kiujn li ne havas.
En la plej granda parto, se ne en ĉiu, moderna ŝtato la konstitucio havas superecon super ordinara leĝo; en tiaj ŝtatoj kiam ofica ago estas kontraŭkonstitucia, t.e. ĝi ne estas potenco koncedita al la registaro fare de la konstitucio, tiu ago estas nulo kaj malpleno, kaj la nuligo estas ab initio, t.e., de komenco, ne de la dato de la verdikto. Ĝi neniam estis "leĝo"; se ĝi estis statuto aŭ laŭleĝa provizoraĵo, ĝi eble estos adoptita laŭ la proceduroj por enkondukado de leĝaro. Foje la problemo ne estas ke statuto estas kontraŭkonstitucia, sed la apliko de ĝi estas, dum speciala okazo, kaj tribunalo povas decidi tion dum ekzistas maniero kiel ĝi povus esti uzita kaj estu konstitucia, kaj en tiu kazo ne estis permesita aŭ legitima. En tia kazo, nur la aplikiĝo povas esti kontraŭkonstitucia. Historie, la rimedo kontraŭ tiaj malobservoj estis peto pri ĝeneraljuraj asignoj, kiaj ekzemple Quo warranto.
Mezepoko
La Konstitucio de Medino ( araba: صحیفة المدینه ‎, ṣaḥīfat al-Madīna), ankaŭ konata kiel la Ĉarto de Medino, estis redaktita fare de la islama profeto Mohamedo. Ĝi konsistigis formalan interkonsenton inter Mohamedo kaj ĉiuj la signifaj triboj kaj familioj de Jathrib (poste konata kiel Medino), inkluzive de islamanoj, judoj, kaj paganoj. La dokumento estis desegnita kun la eksplicita konzerno de alportado al fino de la intertriba bataladon inter la klanoj de la Aŭoj kaj Ĥazraoj ene de Medino. En tiu efiko ĝi instalis kelkajn rajtojn kaj respondecajn kampojn por la islama, juda, kaj pagana komunumojn de Medino alportanta ilin ene ene de unusola komunumo - la Ummao. La preciza datigo de la Konstitucio de Medino restas diskutita sed ĝenerale akademiuloj konsentas ke ĝi estis skribita baldaŭ post la Heĝiro (622).
Ĝi efike establis la unuan islaman ŝtaton. La konstitucio establis la jenon: la sekureco de la komunumo, religiaj liberecoj, la rolo de Medino kiel Haramo aŭ sankta loko (ekskludante ĉiajn perforton kaj armilojn), la sekureco de virinoj, stabilaj tribaj rilatoj ene de Medino, imposta sistemo por subtenadoj de la komunumo en tempo de konflikto, parametroj por eksogenaj politikaj aliancoj, sistemo por donadoj de protekto de individuoj, justico por solvadoj de disputoj, kaj ankaŭ reguligis la klarigon de lunario (la pago inter familioj aŭ triboj pro la mortigo de individuo anstataŭ la regulo Okulon pro okulo).
En Kimrio, la Cyfraith Hywel (kimra leĝo) estis kodigita fare de Hywel Dda ĉ. 942-950.
La Pravda Jaroslava, origine kombinita fare de Jaroslavo la Saĝa, nome la Granda Princo de Kievo, estis koncedita al Granda Novgorodo ĉirkaŭ 1017, kaj en 1054 estis integrigita en la Ruskaja Pravda, kiu iĝis la leĝo por ĉiuj el Kieva Regno. Ĝi pluvivis nur en pli postaj eldonoj de la 15-a jarcento.
En Anglio, la proklamo fare de Henriko de la Charter of Liberties (Ĉarto de Liberecoj) en 1100 ligis la reĝon por la unua fojo en lia traktado de la pastraro kaj la nobelaro. Tiu ideo estis etendita kaj rafinita de la angla baronlando kiam ili devigis la reĝon Johano subskribi la tekston de la Magna Carta en 1215. La plej grava ununura artikolo de la Magna Carta, parenca al "habeas corpus", kondiĉe ke la reĝo ne estis lica malliberigi, eksterleĝigi, ekziligi aŭ mortigi iun ajn kaprice - devas ekzisti konvena procezo de juro unue. Tiu artikolo, Artikolo 39, de la Magna Carta diras:
Neniu libera viro devas esti arestita, aŭ malliberigita, aŭ senigita je lia posedaĵo, aŭ senpaca, aŭ ekzilita, aŭ laŭ iu maniero detruita, nek ni devas iri kontraŭ li aŭ sendi kontraŭ li, krom se per laŭleĝa juĝo de liaj kunuloj, aŭ de la leĝo de la tero.
Tiu zorgaĵo iĝis la baza ŝtono de angla libereco post tiu punkto. La socia kontrakto en la origina kazo estis inter la reĝo kaj la nobelaro, sed estis iom post iom etendita al ĉiuj homoj. Ĝi kondukis al la sistemo de Konstitucia monarkio, kie pliaj reformoj ŝanĝas la potenc-ekvilibron de la monarkio kaj nobelaro ĝis la Ĉambro de Komunuloj.
Stefan Duŝan, imperiestro de serboj kaj grekoj, validigis la tekston de la Duŝana Kodo (en serba: душанов Законик/Dušanov Zakonik) en Serbio, en du ŝtatkongresoj: en 1349 en Skopjo kaj en 1354 en Seres. Ĝi reguligis ĉiujn sociajn sferojn, tiel ke ĝi estis la dua serba konstitucio, post la Nomokanono de Sankta Sava (Zakonopravilo). La Kodo estis bazita sur romi-bizanca juro. La laŭleĝa transplantado estas rimarkinda ĉe la apartaĵoj 171 kaj 172 el la Kodo de Dušan, kiu reguligis la juran sendependecon. Ili estis prenitaj de la bizanca Kodo Basilika (libro VII, 1, 16-17).
En 1222, hungara reĝo Andreo la 2-a eldonis la Orbuleon de 1222.
Inter 1220 kaj 1230, saksa administranto, Eike von Repgow, kunmetis la Sachsenspiegel, kiu iĝis la supera leĝo utiligita en partoj de Germanio tiom malfrue kiom ĝis 1900.
En 1998, S. Kouyaté rekonstruis el parola tradicio kion li postulas kiel 14-ajarcenta ĉarto de la Imperio Malio, nomita la Kurukan Fuga.
Ĉirkaŭ 1240, la kopta egipta kristana verkisto, 'Abul Fada'il Ibn al 'Assal, skribis la Feta Negest en la araba. 'Ibn al-Assal prenis siajn leĝojn parte el apostolaj skribaĵoj kaj el mosea juro, kaj parte el la antaŭaj bizancaj kodoj. Ekzistas kelkaj historiaj registroj asertantaj ke tiu leĝkodo estis tradukita en Ge'ezan kaj envojaĝis Etiopion ĉirkaŭ 1450 en la regado de Zara Jakob. Eĉ tiel, ĝia unua registrita uzo en la funkcio de konstitucio (supera juro de la lando) komenciĝis kun Sarsa Dengel en 1563. La Feta Negest restis la supera leĝo en Etiopio ĝis 1931, kiam moderna-stila konstitucio unue estis koncedita fare de imperiestro Haile Selassie.
En Ĉinio, la Imperiestro Ĵu Juanĵang kreis kaj rafinis dokumenton kiun li nomigis Praulaj Instruoj (unue publikigitaj en 1375, reviziitaj dufoje pli antaŭ sia morto en 1398). Tiuj reguloj funkciis en tre reala signifo kiel konstitucio por la Dinastio Ming dum la venontaj 250 jaroj.
En Katalunio, la katalunaj konstitucioj estis promulgitaj fare de la tribunalo de 1283 ĝis 1716, kiam Filipo la 5-a publikigis la Nŭevaplantajn dekretojn, finiĝante kun la historiaj leĝoj de Katalunio. Tiuj konstitucioj estis kutime faritaj kiel reĝa iniciato, sed postulis la favoran voĉdonon de la Katalunaj Kortesoj, la mezepoka precedenco de la modernaj parlamentoj. Tiuj leĝoj havis, kiel la aliaj modernaj konstitucioj, superecon super aliaj leĝoj, kaj ili ne povus esti kontraŭdiritaj per nuraj dekretoj aŭ ediktoj de la reĝo.
En 1392 la Carta de Logu estis jura kodo de la Giudicato di Arborea promulgita de la giudicessa Eleanora. Ĝi estis en valido en Sardio ĝis ĝi estis anstataŭita per la kodo de Karlo Felikso en aprilo 1827. La Carta estis laboro de granda graveco en sardia historio. Ĝi estis organika, kohera, kaj sistema laboro de leĝaro ampleksanta kaj la civilan kaj la punan juron.
Modernaj konstitucioj
La plej malnova skriba dokumento daŭre reganta suverenan nacion hodiaŭ estas tiu de San-Marino. La Leges Statutae Republicae Sancti Marini estis verkitaj en la latina kaj konsistas el ses libroj. La unua libro, kun 62 apartaĵoj, establas konsiliojn, tribunalojn, diversajn administrajn oficirojn kaj la potencojn asignitajn al ili. La ceteraj libroj kovras kriman kaj civilan kodeksojn, jurajn procedurojn kaj rimedojn. Skribita en 1600, la dokumento estis bazita sur la Statuti Comunali (Urba Statuto) de 1300, influita fare de la Kodekso Justiniana, kaj ĝi restas valida hodiaŭ.
En 1639, la Kolonio Konektikuto adoptis la Fundamentajn Ordojn, kio estis la unua nordamerika konstitucio, kaj estis la bazo por ĉiu nova konektikuta konstitucio poste, kaj ankaŭ estas la kialo de la kromnomo de Konektikuto, nome "la Konstitucio-Ŝtato" aŭ "La Konstitucia Ŝtato".
La konstitucio starigis ŝtatan konsilion konsistantan el 21 membroj dum administra aŭtoritato estis atribuita al la oficposteno de "Proteklordo de la ŝtatkomunumo"; tiu pozicio estis nomumita kiel ne-hereda posteno.
La Instrumento havis malfacilecon en akirado de ĝeneraligita akcepto kiam ĝi estis vaste malaprobita fare de kaj la radikaluloj kaj la monarkistoj, kaj parlamento rifuzis akcepti ĝin kiel la bazon de sia aŭtoritato. Ĝi estis poste anstataŭigita per la eĉ pli mallongdaŭra "Humilaj Peticio kaj Konsiloj" en majo 1657 kiu finfine renkontis sian forpason lige kun la morto de Kromvelo kaj la Restarigo.
La Konstitucio de Filip Orlik estis la unua eŭropa konstitucio laŭ moderna signifo. Ĝi estis skribita en 1710 fare de Filip Orlik, hetmano de la Zaporogoj. Tiuj "Paktoj kaj konstitucioj de rajtoj kaj liberecoj de la Zaporogoj" (laŭ sia oficiala nomo) estis verkita por establi liberan Zaporogan-Ukrainian Respublikon, kun la subteno de Karolo la 12-a. Ĝi estas rimarkinda en tio ke ĝi establis demokratan normon por la povdisiĝo en registaro inter la leĝdonaj, plenumaj, kaj juĝistaraj branĉoj, bone antaŭ la publikigo de Spirito de la Leĝoj de Montesquieu. Tiu konstitucio ankaŭ limigis la administran aŭtoritaton de la hetmano, kaj establis demokratie elektitan kozakan parlamenton nome la Ĝeneralan Konsilion. Tamen, la projekto de Orlik por sendependa ukraina Ŝtato neniam realiĝis, kaj lia konstitucio, skribita en ekzilo, neniam iris en efikon.
Aliaj ekzemploj de eŭropaj konstitucioj de tiu epoko estis la Korsika Konstitucio de 1755 kaj la Sveda Konstitucio de 1772.
Demokrataj konstitucioj
Kio foje estas nomita la modelo de "klerisma konstitucio" estis evoluigita fare de filozofoj de la Klerismo kiaj ekzemple Thomas Hobbes, Jean-Jacques Rousseau, kaj John Locke. La modelo proponis ke konstituciaj registaroj devus esti stabilaj, flekseblaj, respondecaj, sinceraj kaj devus reprezenti homojn (t.e., subtene demokration).
La Usona Konstitucio, ratifita la 21an de junio 1788, estis influita fare de la brita konstitucia sistemo kaj la politika sistemo de la Unuiĝintaj Provincoj, kaj plie de la verkoj de Polibio, Locke, Montesquieu, kaj aliaj. La dokumento iĝis komparnormo por respublikismo kaj kodigis konstituciojn skribitajn poste.
Venontaj estis la Konstitucio de la Respubliko de Ambaŭ Nacioj de 3a de majo 1791 kaj la Franca konstitucio de 3a de septembro 1791.
La 19an de marto 1812 klerisma konstitucio estis ratifita en Hispanio fare de parlamento kolektita en Kadizo, la nura hispana kontinenta grandurbo kiu estis libera de la franca okupo. La Hispana konstitucio funkciis kiel modelo por aliaj liberalaj konstitucioj de pluraj sud-eŭropaj kaj latin-amerikaj nacioj kiaj, ekzemple, portugala konstitucio de 1822, konstitucioj de diversaj italaj ŝtatoj dum la ribeloj de la Carbonari (t.e., en la Regno de la Du Sicilioj), la norvega konstitucio de 1814, aŭ la meksika konstitucio de 1824.
En Brazilo, la konstitucio de 1824 esprimis la opcion por la monarkio kiel politika sistemo post brazila sendependiĝo. La gvidanto de la nacia emancipiĝa procezo estis la portugala princo Pedro la 1-a, pli aĝa filo de la reĝo de Portugalio. Pedro estis kronita en 1822 kiel unua imperiestro de Brazilo. La lando estis regita per konstitucia monarkio ĝis 1889, kiam finfine adoptiĝis la respublika modelo.
En Danio, kiel rezulto de la Napoleonaj Militoj, la absolutisma monarkio perdis sian propran posedon de Norvegio al alia absolutisma monarkio, nome Svedio. Tamen la norvegoj sukcesis plenigi radikale demokratan kaj liberalan konstitucion en 1814, adoptante multajn facetojn de la usona konstitucio kaj de la revolucifranca; sed konservante heredan monarkon limigitan fare de la konstitucio, kiel ĉe la hispana konstitucio.
La serba revolucio komence kondukis al proklamo de pra-konstitucio en 1811; la finlaborita Konstitucio de Serbio malmultajn jardekojn poste sekvis, nome en 1835.
La Konstitucio de Aŭstralio estas la suprema leĝo laŭ kiu funkcias la registaro de la Komunumo de Aŭstralio, inklude ties rilaton kun la ŝtatoj de Aŭstralio. Ĝi konsistas el kelkaj dokumentoj. La plej grava estas la Constitution of the Commonwealth of Australia, kiu estas referencata plej ofte kiel "Constitution". La Konstitucio estis aprobita en serio de referendumoj okazintaj ĉirkaŭ 1898–1900 inter la popolo de la aŭstraliaj kolonioj, kaj la aprobita skizo estis leĝigita kiel ero de la Commonwealth of Australia Constitution Act 1900 (Imp), nome Act de la Parlamento de la Unuiĝinta Reĝlando.
Konstitucia juĝejo
La Konstitucia juĝejo aŭ Konstitucia tribunalo estas aparta kaj sendependa juĝejo, kiu okupiĝas pri leĝoj laŭ vidpunkto pri la konstitucio. Ili funkcias en difinitaj landoj, foje ili havas aliajn nomojn, eĉ aliajn taskojn.
Universala konstitucio
Luigi Ferrajoli estas itala juĝisto kaj nuntempe li estas unu el la plej elstaraj juraj filozofoj en Eŭropo. Li estas aŭtoro de kelkaj verkaĵoj, inter ili lastatempe: Costituzionalismo oltre lo Stato (Konstituciismo tras la Ŝtato) 2017 kaj Manifesto por la Egaleco 2019. Li defendas, ke la gravaj krizoj igas necese krei tutmondajn taŭgajn instituciojn por protekti kaj defendi la homaron. Ferrajoli apogas la ideon aprobi universalan konstitucion, ĉar laŭ li, ekzistas problemoj kiel la klimata ŝanĝo, militoj, malsatego, ktp, kiuj ne povas esti solvotaj je nacia nivelo, do estus necesa la adopto de universala leĝaro. Pro tio, la 21an de februaro 2020, li proponis en Romo la kreon de universalaj institucioj, kies ĉefa celo estus garantii la homajn rajtojn kaj la pacon. Ferrajoli laboras pri ĉi tiu temo kaj ĝuste kiam la koronvirusa pandemio okazigis milojn da mortintoj en la tuta mondo, li asertis, ke estas necese garantii, ke ĉiuj homoj, sendepende de raso aŭ nacio, rajtas ricevi ĉiujn medikamentojn kune kun aliaj nepraĵoj nomitaj de li: sociaj rajtoj. Li proponas la reformon de internaciaj organizaĵoj kiel la Monda Banko aŭ la Internacia Monunua Fonduso, kune kun la kreon de kelkaj aliaj kiuj garantius tutmonde edukadon, loĝadon, sanon kaj manĝadon. Li ankaŭ proponas la aprobon de impostoj je internacia nivelo, kiel la Tobin-imposto aŭ mon-kontribuoj pro la uzado kaj trouzado de komunaj havaĵoj, tiuj nomata de li “universala havaĵaro”, esence la akvo, la nutraĵoj kaj la medikamentoj.
Čečejovce
Čečejovce, hungare Csécs (ĉEĉ) estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo.
Situo
Čečejovce situas laŭ ĉefvojo kaj fervojo Moldava nad Bodvou-Košice. La lasta troviĝas 22 km-ojn.
Historio
La loko estis loĝata dum la neolitiko. La vilaĝo estis unue menciita en la jaro 1317 en formo "Cech". En 1831 ĥoleroepidemio okazis. En 1910 loĝis en Csécs 827 homoj, (768 hungaroj, 54 slovakoj, unusola germano). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Abaúj-Torna, al distrikto de Szepsi, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1945 Csécs rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. En 1944 la judoj deportiĝis. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš, dume slovakoj alvenis are. En 2001 loĝis en Čečejovce 1089 homoj, (1148 slovakoj, 678 hungaroj, 32 ciganoj, 11 ĉeĥoj, 2 germanoj).
Ĉefkatedralo Ĉieliro de Maria (Kalocsa)
Ĉefkatedralo de Ĉieliro de Maria estas baroka katedralo en Hungario, en urbo Kalocsa.