cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Istanbulo
Klimato
La meza jara temperaturo estas ĉirkaŭ 14 °C. La plej varmaj monatoj estas julio kaj aŭgusto kun meze pli ol 22 °C, la plej malvarmaj estas januaro kaj februaro kun iom pli ol 5 °C. Someraj temperaturoj povas atingi dum varmegaj periodoj, kiuj ofte daŭras plurajn tagojn, inter junio kaj aŭgusto, ĝis pli ol 30 °C en ombro. Vintroj estas malvarmetaj ĝis malvarmaj kaj ofte neĝas.
Ekstrema malvarma temperaturo estas ĝis -16.1 °C (je la 9-a de februaro 1927), ekstrema varmega je 40.5 °C (je la 12-a de julio 2000).
Urbaj kvartaloj
La administracia regiono de la grandurba komunumo (Büyükşehir Belediyesi) konsistas el 39 kvartaloj, el kiuj 25 situas en la eŭropa parto kaj 14 en la azia parto de Istanbulo, ekzemple ripozeja marborda Şile.
Medioproblemoj
La kresko de la urbo, la alta industri- kaj trafik-densecoj estigis gravajn mediajn problemojn.
Inundoj ree alportas rubaĵojn en la tubaron, ŝtopigas ĝin kaj altigas la riskon de infektaj malsanoj. Kaŭzo de multaj problemoj estas la infrastrukturo, kiuj ne sukcesis sekvi la kreskon de la loĝantaro ekde la 1980-aj jaroj.
Bizanco
Ĉirkaŭ 660 a.K. doraj grekoj el Megara, Argos kaj Korinto fondis Bizancon, kolonion ĉe la eŭropa marbordo de la Bosporo. Pro la avantaĝa geografia situo la setlejo baldaŭ iĝis granda komercejo. En 513 a.K. la persa reĝo Dario la 1-a konkeris la urbon, kaj en 478 a.K. ĝin okupis dum du jaroj spartanoj. Poste la urbo elektis demokration kiel registara formo.
En la jaro 196 a.K. Bizanco iĝis aliancano de la romia imperio.
En la jaro 258 gotoj venkis la urbon kaj forŝtelis la trezorojn.
Konstantinopolo
En la jaro 324 Konstantino la 1-a kunigis ambaŭ partojn de la romia imperio kaj renomis la 11-an de majo de la jaro 330 la novan ĉefurbon je la nomo Nova Roma (Novromo). Tamen ĝi famiĝis kiel Konstantinopolo. Ĝia areo kvinobliĝis ene de nur kelkaj jardekoj kaj la urbo streĉiĝis kiel Romo sur sep montetoj. Okcidente de la de Konstantino konstruita murego, Teodozio la 2-a starigis ekde 412 la ankoraŭ nuntempe ekzistanta murego, kiu kreskigis la urban areon de ses al dek du kvadrataj kilometroj. Akveduktoj alportis akvon al la tiam plej granda urbo de la mediteranea regiono kaj cerealoj estis donitaj al grandaj partoj de la loĝantaro.
Sub la imperiestro Justiniano la 1-a (527–565) la urbo estis denove beligita. Ĝi estis la plej granda urbo de Eŭropo. Sub la premo de la Selĝukoj la urbo portempe perdis sian orientan postlandon en la 11-a jarcento. Tiam estiĝis grandaj sidejoj kun apartaj privilegioj por la lokanoj de italaj urboj en Konstantinopolo, kiel Venecio ĉe la Ora Korno kaj Ĝenovo en Pera.
Pro la skismo de 1054 disiĝis la unueco de la eklezio kaj la imperiestro Manuelo la 1-a arestigis en 1171 ĉiujn italojn kaj konfiskis ties propraĵojn. Kiel venĝo Venecio profitis de la 4-a krucmilito kaj en la jaro 1204 la krucmilitistoj konkeris Konstantinopolon, elrabis la urbon kaj mortigis multajn loĝantojn. Tiam perdiĝis artaĵoj de nekalkulebla valoro.
Inter 1204 kaj 1261 malkreskis la nombro de loĝantoj al ĉirkaŭ 100 000 kaj la urbo iĝis la ĉefurbo de la Latina imperio. En 1261 la imperiestro Mikaelo la 8-a sukcesis rekonkeri la urbon kaj restaŭris ties gravon.
Ĉirkaŭ la jaro 1400 la tuta imperio konsistis nur el Konstantinopolo, ĝia rekta ĉirkaŭo kaj malgrandaj restantaj regionoj en la nordo (Tesaloniko) kaj en la sudo (Moreo) de Grekujo. En 1422 la urbo rezistis al okupado de Murad la 2-a.
Kostantiniyye
La 5-an de aprilo 1453 komenciĝis la lasta sieĝo de Konstantinopolo fare de la osmana armeo sub la sultano Mehmed la 2-a. Matene de la 29-a de majo la urbo estis fine okupata.
Konstantinopolo ricevis tiam la oficialan nomon Kostantiniyye aŭ foje İstanbul, kaj iĝis post Bursa kaj Adrianopolo (Edirne) la nova osmana ĉefurbo. La parte detruita kaj malloĝigita urbo estis plane rekonstruita kaj reloĝata. La klimakso de la imperio okazis sub la sultano Sulejmano la 1-a (1520–1566), kies arkitekto Sinan donis novan stilon al la urbo per multaj moskeoj, pontoj, palacoj kaj putoj. Pro la malgrandiĝo de la imperio suferis ĝis la komenco de la 20-a jarcento ankaŭ la tutmonde politika signifo de Konstantinopolo, jam Istanbulo.
Kulturo kaj vidindaĵoj
Pro longa historia vivo, multaj popoloj, religioj kaj kulturoj kiuj venis tien kaj grandurbeco kiu postulis multajn strukturojn kaj monumentojn, en Istanbulo estas granda propono de vidindaĵoj, inter kiuj moskeoj, aliaj preĝejoj, palacoj, turoj, pontoj, avenuoj, popolaj kvartaloj, parkoj, havenoj, muzeoj ktp.
Servoj
Universitato Boğaziçi (turke Boğaziçi Üniversitesi; Universitato de Bosforo) situas ĉe la eŭropa flanko de la Bosporo, nome en Rumelio, en Istanbulo. Ĝi havas kvar fakultatojn kaj du altlernejojn.
Universitato Galatasaray (turke Galatasaray Üniversitesi; france Université Galatasaray) estas franclingva turka publika universitato situanta en Istanbulo. Ĝi estis kreita la 14-an de aprilo 1992 post interkonsento inter Francio kaj Turkio subskribita de la prezidantoj François Mitterrand kaj Turgut Özal.
Istanbula Teknika Universitato (turke İstanbul Teknik Üniversitesi) estas publika kaj internacia teknika universitato situanta en Istanbulo, kiu estis fondita en 1773, kaj malnova teknika universitato en la mondo.
Universitato Marmara (turke Marmara Üniversitesi) situas en Istanbulo. Ĝi estas la dua plej granda universitato en Turkio. Nuntempe, 57 000 studentoj studas tie kaj pli ol 3 000 fakultatanoj instruas tie.
Universitato Koç (turke Koç Üniversitesi) estas privata neprofitcela universitato en Istanbulo.
Festoj kaj festivaloj
La 21-an de marto okazas la festo de Nevruz (turke Nevruz Bayramı).
Fine de aprilo okazas la Internacia Istanbula Kinfestivalo en Beyoğlu, kiu estas la plej grava kaj malnova turka kinfestivalo (ekde 1982).
La 23-an de aprilo festiĝas la tago de nacia suvereneco kaj de infanoj per matena parado sur İstiklal Caddesi en Beyoğlu. Infanoj montras folklorajn dancojn kaj muzikas.
Unusemajna internacia pupfestivalo okazas en diversaj kulturcentroj de la urbo komence de majo.
La ortodoksa Pasko okazas ofte en la monato majo kaj estas la plej alta eklezia festo por grekaj ortodoksuloj.
En junio okazas internacia muzikfestivalo kaj ĉiujare en julio eŭropazia naĝkonkurso en la Bosporo organizita de la turka olimpa komitato (turke: Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi). Dusemajna ĵazfestivalo sekvas, same kiel rokfestivalo Rock'n Coke, kiu estas la plej granda ekstera koncerto en Turkujo.
La 30-a de aŭgusto estas tago de liberiĝo, Zafer Bayramı, kiu memorigas pri la venko de Başkomutanlık Meydan Savaşı en la turka liberiĝmilito.
La 29-an de oktobro okazas la festotago de la respubliko, Cumhuriyet Bayramı, kiu memorigas pri la anonco de la respubliko fare de Atatürk en la jaro 1923. Ekde 1979 estas organizata aŭtune la Istanbula maratono.
La dokumenta filmo Crossing the Bridge: The Sound of Istanbul partoprenis en 2005 en konkurso ĉe la kina Festivalo de Cannes, Francio.
Kuirarto
La osmana kuirarto troveblas ĉefe en la restoracioj de la kvartaloj Üsküdar, Kadıköy kaj Beyoğlu. Koŝerajn manĝaĵojn oni povas gustumi en Beyoğlu kaj en la malnova Stambul.
Vaste konata istanbula manĝaĵo estas lukumo, dolĉaĵo farita el sukero (origine mielo), amelo, pistakoj, migdaloj, nuksoj kaj aliaj ingrediencoj. Tradiciaj firmaoj produktas ĝis 18 diversajn lukumospecojn, ekzemple kun dufoje rostitaj pistakoj, kun rozaromo, kun kafo, cinamo aŭ zingibro.
Alia istanbula apartaĵo estas Boza, iom alkohola trinkaĵo el tritiko aŭ milio, kiun oni trinkas ĉefe vintre.
Transporto
La Internacia Flughaveno Istanbulo-Atatürk (turke Atatürk Uluslararası Havalimanı) estas la plej granda flughaveno de Turkio kaj laŭ pasaĝeroj la kvina plej granda en Eŭropo. En 2015 ĝin uzis pli ol 60 milionoj da pasaĝeroj.
Ĝemelurboj
Istanbulo havas ĝemelurbajn rilatojn kun:
La urbodistrikto Kadıköy havas partnerajn rilatojn interalie kun
Istanbulo en Esperanto
En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome Poemo de Utnoa okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo anoŭdo. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kiu montras al li la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, el Ĉina Murego al insulo Srilanko. Poste aperas la japana pentristo Hokusajo kiu siavice montras aliajn mirindaĵon el Azio. Kaj poste venas la vico de Fidiaso, kiu montras mirindaĵojn el suda kaj centra Eŭropo kaj la venonta ĉiĉerono estas Maria Sklodovska, kiu montros al Utnoa la mirindaĵojn de centra kaj orienta Eŭropo. Jen kiel ŝi prezentas Istanbulon kun ĉefa intereso al Hagia Sofia:
Dianto
La Diantoj (latine singulare Dianthus) estas genro de proksimume 300 specioj de florantaj plantoj en la familio de Kariofilacoj. Diantoj hejmas precipe en Eŭropo kaj Azio, sed iuj specioj etendiĝas suden al norda Afriko, kaj unu specio (Dianthus repens) en arktika Norda Ameriko. La nomo devenas de la grekaj vortoj dios ("Zeŭso") kaj anthos ("floro"), kaj unuafoje skribe uziĝis fare de la greka botanikisto Theophrastus. Pri tianoma rolulo en greka mitologio vidu artikolon Dianto.
Rilo Kiley
Rilo Kiley (dirita Rajlo Kajli) estas sendependa rokbando, ĉefe estris per la eks-geaktoroj infanaj Jenny Lewis (de Troup Beverly Hills, The Wizard) kaj Blake Sennett (de Salute Your Shorts, Boy Meets World). Ĝi fondiĝis en 1999, kaj ili ellasis tri albumojn, de kiuj ĉiuj kombinis kamparan, popolan, kaj popan sentemojn. La grupo originale etiketiĝis kun Barsuk Records, sendependa etiketo, por ilia unua plene longa albumo, Take-Offs & Landings (angle Demetoj kaj Alteri&#285;oj), en 2001. Rilo Kiley tiam etiketiĝis kun Saddle Creek Records de Omaha kaj ellasis la albumon The Execution of All Things (angle La Ekzekuto de Ĉio) en 2002. En 2004, ili ellasis la albumon More Adventurous (angle Pli Aventurema) sur ilia propra etiketo, Brute/Beaute Records. Ili vendis preskaŭ 75 000 diskojn en tri jaroj kaj turneis Usonon plurfoje. Lewis kantas ĉefajn vokalojn kaj dividas la krediton por skribi ilin kun gitaristo Sennett. Ankaŭ, Pierre DE REEDER kaj Jason BOESEL ludas basgitaron kaj drumon, respektive.
Dianto
La floroj havas kvin petalojn, tipe kun iom denta rando, kaj en preskaŭ ĉiuj specioj estas (pale ĝis malhele) rozkoloraj. Unu specio (Dianthus knappii) havas flavajn florojn kun purpura centro.
Rilo Kiley
La jaro 2004 vidis grandan pligrandiĝon de rekonadon por la grupo, kiam Sennett kaj Boesel ellasis albumon kun ilia grupo The Elected kaj Lewis kantis malĉefe kun la sendependa, elektra flank-projekto de Ben Gibbard, The Postal Service. Lewis turneis kun The Postal Service antaŭ ŝi ekturneis du-foje subteni More Adventurous de Rilo Kiley en la somero kaj aŭtuno de 2004. La albumo pasis malfrua 2004 alta sur la Heatseekers Chart (listo de bonaj albumoj) laŭ Billboard Magazine, kaj plisukcesiĝis post aperoj sur la televid-programoj Malfrua Nokto kun Conan O'Brien kaj Jimmy Kimmel Live. La grupo aperis antaŭ Bright Eyes dum la internacia parto de la turneo de Conor Oberst pro lia 2005-jara albumo I'm Wide Awake, It's Morning (angle Mi Tute Vekiĝas, Estas Mateno).
En majo de 2005, Jenny Lewis anoncis en intervjuo, ke Rilo Kiley etiketiĝis kun Warner Bros, kaj ke la ektikedo prepariĝas reellasi la albumon More Adventurous. Ekzakta dato de ellaso ne jam ekestis, ŝi diras. En aŭtuno 2005, Rilo Kiley estas la unua agado por la Nordamerikaj datoj de la Tvistita Logiko Turneo de Coldplay.
Dianto
Multaj poetoj konsideris la floron en siaj poemoj, ekzemple la germanlingvaj aŭtoroj Johann Wolfgang von Goethe, Heinrich Heine kaj Annette von Droste-Hülshoff.
Rilo Kiley
Jenny Lewis ellasis sian unuan solistan albumon en januaro 2006, kun Leigh kaj Chandra WATSON (La Watson Ĝemelinoj). La albumo titoliĝas Rabbit Fur Coat kaj kunproduktiĝis per M. Ward kaj Mike Mogis.
Dianto
Sistematiko
La genro Dianthus estis starigita en 1753 fare de Carl von Linné e Species Plantarum, 1, p. 409. Pro la beleco de la floro kaj ties odoro Linné donis la genran nomon Dianthus, floro de Zeŭso (Διός Diós por „dio“, „Zeŭso“ kaj ἄνθος anthos por floro). Sinonimoj por Dianthus L. estas: Caryophyllus MILL., Tunica LUDW.La genro Dianthus aprtenas al la tribo Caryophylleae en la subfamilo Caryophylloideae ene de la familio Kariofilacoj (Caryophyllaceae).
Ekzistas ĉ. 320 ĝis 600 dianto-specioj (Dianthus) (elekto):
Rilo Kiley
Origino de la Nomo
Ekzistas kelkaj teorioj, sed ne definitiva vero. Pierre kaj Jason ambaŭ insistis, ke "Rilo Kiley" ne havas realan signifon. Iuj proklamis ke la nomo estas inverso de la komuna Irlanda nomo Kyle O'Riley. Eks-drumisto Dave Rock unu-foje diris dum radia intervjuo, ke Rilo Kiley estis la nomo de paro de interligitaj ĝemeloj de la frua 20-a jarcento kaj ke ili elektis ĝin kiel nomo ĉar la grupanoj estis tiel proksimaj (ironike, li lasis la grupon antaŭ nelonge). Alia teorio estas ke ĝi estis la nomo de Skota arkitekto. Artikolo en Performer Magazine (2001) diras ke la grupo nomiĝis per la tragika rakonto de du ekzilitaj, gejaj, gimnaziaj unsonaj futbalistoj, Ben RILO kaj Stephen KILEY, kiuj memortigis ilin-mem en 1909 sur fervojo ĵus ekstere de ilia Mezokcidenta urbeto post lasta amoro. Kiel tributo al la du junuloj la grupanoj alprenis la nomon Rilo Kiley, kiu ankaŭ estas la nomo de la transiro kie la junuloj mortis.
Laŭ unu ŝatanto de la grupo: "Ĉe la Westwood en-vendeja spektaklo ni demandis al Jenny [kio signifis la nomon]. Ŝi ekdiris kiel ĝi temis iun revon Blake havis unu-foje. Blake enpakis ekipaĵon sur la alia flanko de la etaĝo, rimarke aŭdis, kaj kriis al ni ne aŭskultu ŝin, ke ŝi nur ludis kun niaj cerboj. Do ŝi diris, ke ŝi volis nomi ilin kaŭze de la grupo de siaj gepatroj dum la jaroj 70-aj "Love's Way" (angle Vojo de Amo), sed ke ni devis demandi al Blake pri Rilo Kiley. Blake proklamis ke ĝi estis la nomo de iu nove pensanta arkitekto li ŝatis tiam."
Jenny Lewis diris en intervjuo kun PETA en februaro 2002, turneinta en Filadelfio pro Take-Offs and Landings ke la origino de la nomo estis revo havita per Blake en kiu Irlandano kiu nomiĝis Rilo Kiley diris al lin kiam Jenny mortos. Kiam oni demandis, "Do, kiam vi mortos?", Jenny respondis, "Li neniam diris al mi, do eble morgaŭ, post kvin jaroj, dudek... Kiu scias?" Aliaj grupanoj ne ĉeestis komenti pri la subjekto.
Alia ŝantanto de la grupo diras, "[Jenny] diris al mi ke ili prenis ĝgin de kanto de Jethro Tull!"
Sur epizodo en 2005 de la MSNBC-a amuzaĵo spektaklo Hotlist, la hostiino diris ke la nomo "Rilo Kiley" venis de "maljunaj Skotaj sportaj almanakoj." En la intervjua partio kiu sekvas, Sennett diras, "Ni nur rigardis tie kaj la nomo de unu de la ĉefaj ludantoj de la turno de la jarcento estis Rilo Kiley."
Sur la sindikata radia spektaklo Loveline en aŭusto 2005, Sennett eksplikis ke li havis revon kie li peliĝis per sporta almanako kaj "kiam ĝi kaptis min, mi foliumis ĝin...kaj mi trovis Aŭstralia futbalisto de la 19-a jarcento kiu nomiĝis Rilo Kiley, estas iome embarasanta." Kiam la kunhosto Drew PINSKY demandis se li iam vidis tiun nomon en realeco, Sennett diris, "Mi ne pensas, mi ne pensas ke tiu karaktero ekzistas...Se vi serĉas per Google vi nur trovas multege da bildojn de ni." Pri kiel tiu imagita nomo grupnomiĝis: "Mi skribis ĝin sur sorba papero, oficeja tabulo kiam mi vekiĝis, kaj, mi ne scias kial, mi revenis al ĝi kiam ni provis pensi de nomo kaj ni pensis ke ni uzus ĝin por unu spektaklo, poste ŝanĝus ĝin, ĉar kiu volus tiun nomon? Kiu povas memori tion, ĉiukaze?"
En 2005, Blake diris al Planet Sound Teletext Magazine ke la nomo venis de Skota sportisto.
Membraro
* Jenny Lewis * Blake Sennett * Pierre De Reeder * Jason Boesel Eks-membranoj * David Rock
Diskoj
Plene Longaj Albumoj * Take-Offs and Landings (2001, Barsuk) * The Execution of All Things (2002, Saddle Creek) * More Adventurous (2004, Brute/Beaute) Mallongaj Albumoj (EP-oj) * Self-Titled (1999, Rilo Records) * Self-Titled (2000, Rilo Records) * The Initial Friend E.P. (2001, Rilo Records) * Live at Fingerprints EP (2004, Brute/Beaute) Unu-Kantaj Diskoj * Execution of All Things (2003, Saddle Creek) * Portions For Foxes, KD1 (2005, Brute/Beaute) * Portions For Foxes, KD2 (2005, Brute/Beaute)
Niktereŭto
Niktereŭto (scienca nomo: niktereŭto procionsimila; scienclatine: Nyctereutes procyonoides; el la greka: "noktovagulo simila al prociono") nature loĝas en orienta Azio (Japanio, Koreio, orienta Ĉinio, orienta Siberio); enkondukita en Eŭropan Rusion, ĝi disvastiĝis en orienta Eŭropo, ĝis Germanio, Svislando kaj nordorienta Italio.
Eŭropa unio difinis procionhundon invada fremda specio, kio signifas, ke la membroŝtatoj devas haltigi ĝian disvastiĝon kaj laŭeble ekstermi la specion (Reglamento 2017/1263 de la Komisiono de la 12-a de julio 2017)).
Mitologio kaj folkloro
Ĉi tiu besto, nomebla ankaŭ prociona hundo (aŭ procionhundo), aperas ofte en japana folkloro (japane: 狸 aŭ タヌキ, Tanuki), vidu la subajn fotojn de la ceramikaj Tanuki. La folklora niktereŭto estis petolema kaj gaja, kaj fakulo de formoŝanĝiĝado. Ĝin mencias, krom interrete troveblaj tekstoj, ankaŭ Spomenka Štimec en sia vojaĝrakonta verko "Nesenditaj leteroj el Japanio", kaj ĝian scienc-arome strangan nomon niktereŭto uzas japanaj esperantistoj ankaŭ parole.
Mosia lingvo
La morea lingvo (en la franca nomata moré; ISO 639-3 lingvokodo= mos) estas sudana lingvo, parolata interalie ĉirkaŭ la ĉefurbo de Burkino, Vagaduguo.
József Bihari
BIHARI József estis hungara aktoro naskita en Nagyajta la 14-an de januaro 1901 kaj mortinta en Budapeŝto la 25-an de februaro 1981.
(162046) 1996 RQ31
(162046) 1996 RQ31 estas troja asteroido de Jupitero, kiu orbitas ĉe la punkto de Lagrange L4 de la sistemo Suno-Jupitero, tie estas en la tiel nomata « Greka Tendaro ».
Ĝi estis malkovrita la 13-an de septembro 1996 en la kadro de la kampanjo Uppsala-DLR Trojan Survey (UDTS), elde la Observatorio La Silla (Ĉilio).
József Bihari
Premioj, distingoj
Kossuth-premio (1951, 1953), meritartisto (1952), eminenta artisto (1955).
Kariero
Li estis fervoja oficisto kaj post transloĝiĝo al Hungarujo li estis laboristo, poste kontisto. Li finis en 1928 en Budapeŝto la aktorlernejon kaj li travojaĝis la landon kun la Országos Művész Színház. Tiu trupo prezentis valorajn beletrajn verkojn al publiko provinca (Ibsen, Pirandeloo, Goethe ktp.). En 1935 engaĝis lin la Vígszínház, kies li estis ano ĝis 1945, post kiam li ludis en la Nemzeti Színház ĝis sia pensiuliĝo en 1965.
San Marco Argentano
San Marco Argentano estas komunumo de Italio.
Rychwał
Rychwał estas urbo en Grandpollando en Pollando. Ĝi apartenas al komunumo Rychwał en distrikto Koniński.
Bykle
Bykle estas komunumo de Norvegio. Ĝi apartenas al la departemento Aust-Agder. Fine de en la komunumo vivis.
Kleinleinungen
Kleinleinungen estas eksa komunumo kaj ekde la 1-a de januaro 2010 parto de la ampleksigita komunumo Südharz ("suda Harco") en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Mansfeld-Suda Harco de la federacia lando Saksio-Anhalto. Fine de la jaro 2008 la tiam ankoraŭ memstara komunumo havis 136 loĝantojn.
Nezahualcoyotl (urbo)
Nezahualcóyotl estas la ĉefurbo de la komunumo samnomita de la ŝtato Meksiko apud la orienta limo de Federacia Distrikto. Ĝia nomo elvenas el Navatla lingvo signifanta "malsata kojoto".
Signifo
Nezahualcóyotl, vorto navatla kiu elvenas el radikoj: nezahual – fasti kaj coyotl – kojoto, tio estas “malsata kojoto”.
Honore de mastro aŭ Tlatoani Acolmiztli Nezahualcóyotl de Texcoco oni nomis tiel la komunumon je la 23a de aprilo 1963.
Antaŭhispana epoko
Ekde la jarcento XIV pro la influo de Tolteca kulturo, iĝis du grandaj señoríos, la mexica en la urbo Tenochtitlán kaj la acolhua en Texcoco, kie naskiĝis Acolmiztli-Nezahualcóyotl (1402-1472), la plej grava arĥitekto, kiu konstruis teocallis, palacoj, kortoj, akv-vojoj, inter aliaj.
La hispana konkero
La 26an de novembro 1555, hispano Francisco Guidel prezentis projekton por ĝenerala foriro de malpuraj akvoj el Meksiko.
Dum 1590, germano Enrico Martínez, alvenis al Nova Hispanujo kaj faris projekton por elirado de akvoj malpuraj.
La 29an de novembro 1607, Luis de Velasco inaŭguris laboradon por elakvigo de Ecatepec, Huehuetoca kaj Nochistongo.
Dum 1613, nederlandano Adrián Boot estis sendata el Hispanujo. Sed daŭris superakvoj, kiuj damaĝadis Meksikurbon.
En la komenco de la 19a jarcento la grava problemo de elakvigo ne estis solvita, pro tio José de Iturrigaray kaj Alexander von Humboldt proponis malfermado de kanalo rekta al Lago de Texcoco.
Sendependa epoko
José María Luis Mora, Lucas Alamán kaj Lorenzo de Zavala zorgis pri la solvado de la problema de elakvigo de la meksika valo por malebligi superakvoj.
En 1843 Calderón de la Barca rimarkis ke malarbarigo kaj akvsaleco rompis natura ekvilibro.
En la jardekoj de 1850 kaj 1860, inĝeniero Francisco de Garay partoprenis en laborado de ĝenerala elakvigo de meksikurba valo per la nomita granda kanalo kaj la tunelo de Tequixquiac.
Revolucia epoko
Dum septembro 1912, la Secretaría de Fomento, Colonización e Industria deklaris ke la Lago de Texcoco, estis jurisdikcio federacia.
Dum la tempo inter 1912 kaj 1932 sekvis la laborado pri malsekigo.
En 1917, prezidanto Venustiano Carranza igis fari kontrolo de la sekigita teritorio de la lago de Texcoco por scii se ĝi povus esti vendata. Tiel komencis historio pri la homa starigado sur tie.
En la jaro 1919, tiu teritorio estis vendata por agrikulturo.
La 1an de februaro 1921, prezidanto Álvaro Obregón malmultekostigis la teritorion por stimuli agrikulturon.
En aprilo 1922 riveroj de la Lago de Texcoco iĝis nacia propraĵo; la 1an de aŭgusto Álvaro Obregón ankoraŭ stimulas la vendadon de teritorioj.
En 1931, prezidanto Pascual Ortíz Rubio nomis inĝenieron Francisco Díaz Babio direktoro de laborado de la Lago de Texcoco.
La 24an de aŭgusto estis kreita la Comisión Nacional Deslindadora.
La 14an de oktobro, prezidanto Ortíz Rubio ekspedas dekreton por komenci konstruado de kloakon.
La 23an de majo 1932, la prezo de la hektaro estis unu peso.
Saturita graso
Graso estas farita el du tipoj de pli malgrandaj molekuloj: nome monoglicerido kaj grasacidoj. Grasoj estas faritaj el longaj ĉenoj de karbonaj (C) atomoj. Kelkaj karbonatomoj estas ligitaj per simplaj ligoj (-C-C-) kaj aliaj estas ligitaj per duoblaj ligoj (-C=C-). Saturita graso estas graso en kiu ĉiuj grasacidoj havas simplajn ligojn. Duoblaj ligoj povas reagi kun hidrogeno por formi simplajn ligojn. Ili estas nomataj saturitaj, ĉar la duobla ligo rompiĝas kaj ĉiu duono de la ligo estas ligata al (saturata per) hidrogena atomo. Plej animalaj grasoj estas saturataj. La graso de plantoj kaj fiŝoj estas ĝenerale nesaturataj.
Nezahualcoyotl (urbo)
Revolucia epoko
En 1933 terenoj proksimaj al aŭtoŝoseo México-Puebla estis invaditaj. La unuaj grupoj okupis komunumojn Chimalhuacán, La Paz kaj Ecatepec, ili nun apartenas al komunumo Nezahualcóyotl.
Origino de popoligado de Nezahualcóyotl
Pro la ekonomia problemado kaj la manko de efikaj programoj por stimuli la disvolvigo de kampaj terenoj, kaj fortigado de la ekonomion de malgrandaj komunumoj, kaj kreado de lernejoj diversnivelaj, popolo translokiĝis komence de 1940 al ĉefurbo, serĉante pli bonan vivmanieron por ili kaj iliaj filoj.
Noregs Mållag
Noregs Mållag (laŭvorte "Lingva Organizaĵo de Norvegio") estas la plej grava organizaĵo por Nynorsk (Nova norvega lingvo), unu el la du oficialaj skribaj normoj de la norvega lingvo. En la norvega lingva konflikto oni rekomendas la uzon de Nynorsk. La organizaĵo havas pli 12 000 individuajn membrojn kaj konsistas el proksimume 200 lokaj grupoj, inkluzive de junulara organizaĵo (Norsk Målungdom).
Prezidentaj/gvidantoj
La titola "prezidanto" estis ŝanĝita al "gvidanto" en 1982.
Eksteraj ligiloj
(no) R etejo de Noregs Mållag
(no) Retejo de Norsk Målungdom
(no) Nynorsk.No - informoj pri Nynorsk
Instituto de mezgrada instruado Verono Trento
La Instituto de mezgrada instruado Verono Trento (Istituto di istruzione superiore Verona Trento) estas grava mezlernejo de dua grado en Mesino, Italio.
Historio
Ĝi fondiĝis en 1877, kun la nomo "Scuola di Arti e Industrie" (esperante "lernejo de Artoj kaj Industrioj"), de la klubo de komercistoj. Komence la instituton loĝigis la eksmonaĥejo de S.Andrea Avellino, poste ĝi estis translokita en vojo della Rovere. En 1884 la itala ŝtato rekonis la lernejon, kiu ŝanĝis nomon en "Scuola di Arti e Mestieri" (esperante "lernejo de Artoj kaj Metioj").
La tertremo de Mesino en 1908 detruis la lernejan blokon de vojo della Rovere. La venetia-trenta komitato obtenis koncesiitan terenon en vojo Giuseppe Natoli da la urbestro, Antonino Martino, por rekonstrui la lernejon. La instituto remalfermiĝis la 1-an de decembro 1909 sed la oficiala inaŭguro okazis la 11-an de januaro 1910. Do la instituto ŝanĝis nomon en “Regia Scuola Industriale Verona Trento” (esperante "Reĝa Lernejo Industria Verono Trento") por honori la urbojn de Verono kaj Trento, kiu partoprenis al la rekonstruado pli ol aliaj venetiaj urboj. Krome, du pavilonoj obtenis la nomojn de Viĉenco kaj Venecio.
En 1917 la lernejo iĝis industria instituto de dua kaj tria gradoj, kun sekcioj de mekaniko kaj elektroniko kaj el 1922 de konstruado.
En 1943, dum la dua mondmilito, la avioj bombadis la instituton, kiu estis komplete detruita. La lernejo estis rekonstruita en la tereno de la trama eksstacio en vojo Ugo Bassi.
La Instituto
La instituto disponas de du blokoj: la ĉefa bloko en vojo Ugo Bassi, rezervita al la teknologia sektoro, kaj la dua bloko en aleo Giostra, rezervita al la metia lernejo, kiu nomiĝas Majorana.
La ĉefa bloko havas du pavilonojn apud vojo Ugo Bassi kaj kelkaj akcesoraj konstruaĵoj apud vojo Giuseppe Natoli. Multaj laboratorioj, la ĉefa gimnastikejo, la lernejestrejo, la biblioteko kaj la aŭlo "Giuseppe Smiroldo" estas apud vojo Natoli. Estas ankaŭ geodetika kupolo kun eta futbala tereno.
La forĝa propono
La forĝa propono de la teknologia sektoro aranĝiĝas pri informadiko kaj telekomunikado, grafiko kaj komunikado, kemio, materialoj kaj bioteknologio, konstruado, medio kaj teritorio kaj mekaniko, mekatroniko kaj energio, dume la metia lernejo aranĝiĝas sole pri bontenado kaj teknika asistado.
Projektoj kaj kultura aktivado
La lernejo partoprenas al multaj naciaj aŭ internaciaj konkursoj kiel "Zero Robotics", "Digital Math Training"  (esperante "Diĝita Matematika Trejnado"), "Astro Pi" aŭ "Nao Challenge". Alia grava projekto estis la kreado de maketo de la Reĝa Citadelo de Mesino.
Szőkéd
Szőkéd [sOkEd], kroate Sukit estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Pécs. Szőke signifas hungare: blonda.
Situo
La vilaĝo situas sur mildaj deklivoj, meze de sakovojo, laŭ fervojo Pécs-Mohács. Kozármisleny troviĝas 9, Siklós 15, Harkány 16, Pécs 17, Villány 20, Bóly 22, Beremend 28, Pécsvárad kaj Szentlőrinc po 30 km-ojn.
Historio
La loko estis loĝata jam dum la neolitiko. La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1181 laŭ tiama ortografio "Scuched". Post la turka erao kroatoj alvenis. En 1857 la fervojo atingis la komunumon. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon. Vilaĝservoj estas kulturdomo kaj migra poŝto.
Háj (distrikto Turčianske Teplice)
Historio
La loko estis loĝata jam dum la neolitiko. En 1544 oni komputis tie 11, en 1715 22 familiojn. En 1785 464 vilaĝanoj loĝis en 83 domoj, en 1828 637 vilaĝanoj loĝis en 92 domoj. Apud la vilaĝo longe oni minadis kalkoŝtonojn. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en la vilaĝo 588 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Turóc, al distrikto de Stubnyafürdő, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Háj 485 homoj, (481 slovakoj).
Famuloj
En Háj naskiĝis hungara inĝeniero Mihály Dérer.
Kang We-seok
Kang We-seok (korea: 강의석; hanja: 姜義錫, naskiĝis la 25-an de aŭgusto 1986 en Seoul, Korea Respubliko) estas aktivisto pri homaj rajtoj, socia kaj pacisma aktivulo de Korea Respubliko ekde 2003; li estas membro de la movado por paco kaj la libereco de religia elekto de Sud-Koreio. En 2004, li faris dufoje malsatstrikon, por la venko de libereco de religia elekto.
En 2008, li estis kaj aktivulo kontraŭ milito, porpaca movadulo. Li estis en 2011 enprizonigita. En 2012, liberigita.
Montville
Montville estas franca situanta en departemento Seine-Maritime, regiono Normandio.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Montvillais.
Leopold Berger
Li estis esperantisto ekde 1908 kaj agis kiel funkciulo de diverslokaj kluboj. Li fondis Boheman Esperanto-Servon kaj eldonis BES-an Adresaron. Li eldonis jarkolektojn de propagandaj gazetoj kaj verkis Ĉeĥa-Esperanto Vortareton, aperintan en 1930 (en la vortaro erare indikita 1929), 2a eld. 1930, 96 + 2 paĝoj.
Evje og Hornnes
Evje og Hornnes estas komunumo de Norvegio. Ĝi apartenas al la departemento Aust-Agder. Fine de en la komunumo vivis.
San Martino di Finita
San Martino di Finita estas komunumo de Italio.
Rusoj en Ĉinio
En Ĉinio, rusoj (Pусские; 俄罗斯族 / 俄羅斯族) formas unu el la 56 etnaj grupoj oficiale agnoskitaj de Ĉinio, laŭ la etna klasigo aplikita en kontinenta Ĉinio. Tiuj de kontinenta Ĉinio estas descendantoj de Rusio kiu setlis tied ekde la 17a jarcento, profite de la longa landlimo kaj de epokoj kie okazis militoj aŭ politikaj konfliktoj unu aŭ ambaŭflanke de tiu, kaj nune tenas ŝtatanecon de la Ĉina Popola Respubliko pli ol tiu de Rusio.
Estas nune ĉirkaŭ 15,000 etnaj rusoj en Ĉinio tenante ŝtatanecon de PRC tio estas "rusaj ĉinoj"; tamen krome, almenaŭ 70,000 rusoj loĝas en Ĉinio tenante sian rusan aŭ alian ŝtatanecon.
Demografio
Statistiko de la censo de 2002. Rozkoloro indikas indiĝenan regionon.
2055
2055 estos normala jaro komenciĝanta vendrede (vidu ĉi tie kalendaron).
Dum la jaro 2055 post Kristo okazos, interalie:
Naskiĝoj
Ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...
Mortoj
Same ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...
Plataj Militoj
La Plataj Militoj estas vorto uzata de brazila historiografio por nomi aron de diplomatiaj kaj militaj konfliktoj dum la 19-a jarcento inter la Brazila Imperio kaj siaj najbaraj landoj en la Plata Baseno.
Ĉi tiuj konfliktoj ekis en 1816, pro la volo de la Princa Regento Johano la 6-a de Portugalio kunigi la Orientan Flankon (hodiaŭa Urugvajo) al la Imperio kaj puŝi la brazilan limon ĝis la dekstra bordo de la Plata-Rivero.
La plej notindaj militoj dum tiu periodo estas:
12128 Palermiti
12128 Palermiti estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona amatora astronomo Charles W. Juels elde la Observatorio de Fountain Hills, proksime de Fountain Hills (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras Mike Palermiti, direktoron de observatorio en Florido, kiu provizas spertajn konsultojn al la astronoma komunumo pri optiko, fasono de teleskopoj kaj. Li kontribuis al la komencaj disvolvo de bildigo kun malforta lumo kaj faris notindajn observojn de novaoj, asteroidoj, kometoj kaj kaŝadoj.
Immelborn
Immelborn estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Wartburg de la federacia lando Turingio. La 30-an de junio 2005 la komunumo havis 1835 loĝantojn.
Ŝtatlimo
Ŝtatlimo estas limo, kiu definas internan teritorion de ĉiu ŝtato. Ĝi estas difinita pere de traktato kaj en tereno ĝi poste estas markita per limŝtonoj, kolonoj aŭ bolardoj. La ŝtatlimoj eblas en plejparta plimulto de landoj oficiale transpaŝi nur en lokoj markitaj kaj al tio destinitaj kiel limpasejoj. Escepton kreas la tn. interna schenghenaj limoj enkadre de EU/EEA, en kiuj validas aparta reĝimo kaj tiujn eblas transpaŝi (sen kontrolo) en ĉiu loko, escepte lokoj, kie tio estas rekte malpermesita, (ekz. naciaj parkoj, armeaj spacoj aŭ lokoj, kiuj estas danĝeraj por vivo aŭ sano). Sed landoj de la schengena interkonsento povas okaze de bezono de mallong-okaza kontrolo en siaj internaj limoj renovigi la kontrolon.
Ŝtatlimoj povas esti aŭ naturaj (orografiaj), kondukantaj ekz. sur montodorsoj aŭ tra akvofluoj, aŭ artefaritaj (geometriaj), kiuj kondukas senrilate al naturobstakloj. Tio povas okazi ekz. post fino de milito (limojn de Hungario destinis Trianona traktato kiel rezulton de milita malvenko de Hungara reĝlando, simile estis kreita zono en Kipro). La artefaritaj ŝtatlimoj iam kondukas eĉ tra urboj (Český Těšín/Cieszyn, České Velenice/Gmünd, Komárno/Komárom, Štúrovo/Esztergom, Görlitz/Zgorzelec, Rafah, Nikozio, El Paso/Ciudad Juárez). La geometriaj limoj estas ankaŭ la tn. limoj astronomiaj, destinitaj per meridiano aŭ per cirklo de latitudo, kiel tio okazis ekz. ĉe parto de ŝtalimoj inter Usono kaj Kanado. Se estas dum estiĝo de nova ŝtato respektataj la devenaj administraj limoj (ekz. dum disdivido de Ĉeĥoslovakio), oni parolas pri konservo de principo uti possidetis.
En neformala konversacio ŝtatlimo estas aludita plej ofte per la esprimo landlimo.
Rydzyna
Rydzyna estas urbo en Grandpollando en Pollando. Ĝi apartenas al komunumo Rydzyna en distrikto Leszczyński.
Starovice
Starovice (Gross Steurowitz) estas municipo troviĝanta en Sudmoravia regiono, en distrikto Břeclav. Vivas ĉi tie.
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1322.
Palto (novelo)
Palto (Шинель, Ŝinjel ) estas la titolo de novelo fare de la ukraina aŭtoro Nikolaj Gogol, eldonita en 1842. La rakonto kaj ĝia aŭtoro grande influadis rusan literaturon, pro tio naskante la esprimon diverse atribuotan al Dostojevskij, Tolstoj kaj Turgenev.: Ni ĉiuj elvenis el la 'Palto' de Gogol. La rakonton oni jam adaptis en diverson da scenejaj kaj filmaj interpretaĵoj.
Intriga resumo
La rakonto centriĝas sur la vivo kaj morto de Akakij Akakieviĉ, malriĉega registara komizo kaj kopiisto en la rusa ĉefurbo Sankt-Peterburgo. Akakij delonge dediĉas sin al sia laboro, aparte ĝuante la permanan kopiadon de dokumentoj, kvankam oni en lia departamento apenaŭ agnoskas lin kaj lian diligentegan loboron. Anstataŭe, la pli junaj komizoj incitadas lin kaj provadas lin fordistraĉi kiam ajn ili povas. Lia fadenmontra palto ofte celatas de iliaj ŝercoj. Akakij decidas ke necese estas riparigi la palton, do li ĝin prenas al sia tajloro, Petroviĉ, kiu deklaras la palton neriparebla, dirante al Akakij ke li devas aĉeti novan palton.
Akakij kaj Petroviĉ vizitas la butikojn en Sankt-Peterburgo kaj elektas kiom eble plej bonajn materialojn laŭ sia pagipovo. (Kastora felo tro kostas, sed ili aĉetas la plej bonan katan felon troveblan). La nova palto impone bone kvalitas kaj aspektas, kaj ĝi pribabiliĝas en la oficejo de Akakij tage de lia alveno ĝin portanta. Lia komizestro gastigas festenon honore al la nova palto, ĉe kiu la kutime soliĝema Akakij malhejmas; okazas ke Akakij reiras hejmen multe pli malfrue ol kutime. Survoje hejmen, du aĉuloj atakas lin, prenas lian palton, piedbatas lin sur la teron, kaj lasas lin senkonscia en la neĝo.
Socie mallertega, Akakij faras malflatan komenton koncernantan la departementajn sekretariojn, provokante tiel fortan riproĉon de la generalo, ke li preskaŭ svenas kaj bezonas kondukon el la oficejo de la generalo. Baldaŭ poste, Akakij morteme malsaniĝas de febro. Dum siaj lastaj horoj li deliras, imagante sin denove sidanta antaŭ la TGP, kiu denove lin riproĉadas. Komence, Akaki pledas pardonon, sed proksimiĝante morton, la malbenas la generalon.
Baldaŭ, la kadavro de Akakij (ofte tradukita kiel fantomo, kvankam Gogol skribis kadavro) laŭraporte hantadas areojn de Sankt-Peterburgo, prenante palton de homoj, dum la polico rifuzas aliri kaj lin haltigi. Fine, la kadavro de Akakij ĝistrafas la TGP-on mem — kiu, de post la morto de Akakij, sentadas sin tre kulpa je ties fitraktado — kaj prenas ties palton, severe lin timigante. Kontentigita, Akakij ne denove vidiĝas. La rakontanto finas la rakontadon per raporto pri alia fantomo vidita en alia parto de la urbo, sed tiu estas pli granda, pli muskolhava, kaj portas lipharojn.
Kritika takso
Vladimir Nabokov en sia artikolo "La Ĉieliro de la Masko" dividas la jenajn laŭdojn pri Gogol kaj lia plej konata rakonto:"'La stabila Puŝkin, la fakta Tolstoj, la retiriĝita Ĉeĥov, ĉiu el ili havas momentojn de nelogika klereco, kiu kaŝas la frazon kaj samtempe malkaŝas sekretan signifon, kiu pravigas la fokuson. Sed por Gogol ĉi tiu ŝanĝo estas la bazo de sia arto, kaj kiam ajn li provis verki per la ronda manskribo de la literatura tradicio kaj trakti raciajn ideojn racie, li perdis ĉiun restaĵon de talento. Kiam, kiel en sia senmorta Palto, li lasis sin freneziĝi kaj sin regalis per ĝi por sia ĝuo laŭ sia propra privata abismo, li fariĝis la plej granda artisto, kiun Rusio elkondukis ĝis nun.'"
Interpretaĵoj
Gogol multe diskutadis la nomon de Akakij en la malfermaj partaĵoj, dirante, Ĝi eble frapos la leganton iom unika kaj malverŝajna; sed tiu bonvole sentu sin certigita, ke ĝi neniel estis malverŝajna, kaj ke la cirkonstancoj estis tiaj, ke estus maleble doni al li ian ajn alian nomon... Iumaniere, la nomo Akakij Akakieviĉ similas al Karlo Karlido kaj havas similan komedian efikon; ĝi ankaŭ komunikas la rolon Akakij kiel ĉiuulo. Aldone, la nomo sonas frape simila al la rusa vorto oblakat', vorto kiu signifas "prifeki", aŭ kaka, kiu signifas "fekanto." Do, kvazaŭ kiel Afeko Afekido.
Iuj interpretoj diras, ke la rakonto esence estas religia parabolo, kun la karaktero Akakij Akakieviĉ anstataŭanta Jesuon Kriston. En tiuj interpretoj la humileco de Akakij elvokas la instruojn de Kristo, lia mallonga eliro en socion vidiĝas kiel la tentado de Kristo, kaj liaj morto kaj reapero kiel fantomo paralelas la morton de Kristo kaj ties postan resurekton. Aliaj interpretoj pretendas ke Surtuto estas speco de socia protesto, kvankam kritikantoj de tiu interpreto, inkluzive de la verkisto Vladimir Nabokov, kredas ke, dum tia interpreto fareblas, ĝi ankaŭ estas stretmensa kaj malsukcesas trafi la veran signifon Gogol-an.
La fino de la rakonto jam prisparkis multan debaton inter beletraj kleruloj, kiuj malkonsentas pri la ekzisto, celo, kaj malapero de la fantomo de Akakij. Edward Proffitt teoriadis ke la fantomo fakte tute ne ekzistis, kaj ke Gogol utiligis la fantomon kiel rimedon parodii beletrajn konvenciojn. Subtenantoj de la vidpunkto ke la rakonto estas formo de socia protesto preferas vidi la atakon fare de la fantomo al la Tre Grava Persono kiel renverson de potenco disde la subpremanto al la subpremato. Tamen alia vidpunkto diras, ke la eltomba reveno de Akakij simbolas la kolektivan rimorson socian, spertatan pro malsukceso trakti Akakijon per kompato.
Filmoj
Pluraj filmoj jam utiligas la rakonton, kaj en Sovetunio kaj en aliaj landoj. Versioj fariĝis en 2001, 1997, 1959, 1952 and 1926 (vidu Surtuto (filmo)). Unu filmo aktuale estas filmadata: animada reĝisoro Yurij Norŝtejn malrapide kaj diligentege prilaboras (supozeble) plenlongan animitan film-version de Palto ('The Overcoat') jam de 1981. Duopo de mallongaj malalt-distingivaj eltondaĵoj de la projekto jam estas disponigitaj: kaj.
Baleto
La rusa komponisto German Okunev estis laboranta super baletan version de Palto tempe de sia morto en 1973: ĝin kompletigis kaj orkestris V. Sapoĵnikov.
Antaŭnelonga adaptaĵo fare de Morris Panych kaj Wendy Gorling, laŭigita al diversa muziko de rusa komponisto Dmitri Ŝostakoviĉ, estis prezentita uzante dancon kaj mimon. Filman version produktis la CBC.
Bagatelaĵoj
La esprimo Ni ĉiuj elvenas el la Palto de Gogol. havas spritan kopieskon uzatan en filozofitemaj paroloj: Ni ĉiuj elvenas el la palto de Hegel (en la rusa Hegel skribiĝas Гегель kaj prononciĝas Gegel)
En la romano de Jhumpa Lahiri, The Namesake (La Laŭnomo), "Palto" centras al la intrigo, kaj la laŭnomo de la protagonisto estas Gogol.
Penseo
Penseo estas Monata Beletra Revueto en Esperanto eldonata en Ĉinio, fondita en 1990, honorita de Premio Grabowski en 1994, enretigita en 1997. Ĝi aperigas originalajn verkojn en Esperanto kaj tradukojn el ĉina lingvo, inkluzive de eseoj, prozoj, poemoj, mikronoveloj, fragmentoj de romanoj, recenzoj de libroj, k.a. En julio, 2007, ĝi jam havas 189 numerojn. Ĝia nuna ĉefredaktoro estas Vejdo, fervora kaj sindonema ĉina esperantisto.
Eksperimento pri birdo en aerpumpilo
Eksperimento pri birdo en aerpumpilo (angle An Experiment on a Bird in the Air Pump) estas pentraĵo plenumita en 1768 de la brita pentristo Joseph Wright of Derby. Ĝi apartenas al serio da kandel-lumigitaj scenoj, kiujn Wright verkis dum la 1760-aj jaroj. Tiu oleo-sur-tolo malkonformas al tiutempaj konvencioj, ĉar ĝi bildigas sciencan temon laŭ la solena stilo kutime rezervita al historiaj aŭ religiaj temoj. Wright, originala kaj provinca artisto, abunde kaj intime bildigis la industrian revolucion kaj la sciencan progreson de la klerisma periodo. Kvankam liaj pentraĵoj estis jam tiutempe agnoskitaj kiel interesaj kuriozaĵoj, liaj stilo kaj sciencaj scenoj neniam estis imititaj de kolegaj, pli laŭmodaj pentristoj. La verkon posedas la Nacia Galerio de Londono depost 1863 kaj estas daŭre rigardata kiel majstroverko de la brita pentrado.
La pentraĵo bildigas naturfilozofon, pioniron de moderna scienco, rekreantan unu el la aerpumpilaj eksperimentoj de Robert Boyle en la 17-a jarcento : birdo estas progrese senigita el oksigeno antaŭ diverskonsista grupo da observantoj. La grupo montras variajn emociojn, sed la plejmultaj observantoj plivole interesiĝas pri la scienca rezulto de la eksperimento, ne pri la destino de la birdo. La centra persono rigardas eksteren, kvazaŭ li invitus la vidanton partopreni la eksperimenton.
Historia kunteksto
En 1659, Robert Boyle mendis la konstruadon de aerpumpilo, tiam priskribita kiel "pneŭmatika motoro" kaj hodiaŭ nomita "vakuo-pumpilo". La aerpumpilo estis inventita de Otto von Guericke en 1650 : nur malmultaj tiutempaj sciencistoj tamen havigis tiun aparaton, ĉefe pro ties alta kosto. Boyle, filo de la grafo de Cork Richard Boyle, estis sufiĉe riĉa por akiri ĝin. Post ĝia konstruado, li eĉ pagis kaj akiris du pliajn, redesegnitajn aerpumpilojn por persona uzado, kaj donacis la originan, 1659-modelon al la Reĝa Societo. Krom la tri pumpiloj de Boyle, verŝajne ekzistis ne pli ol kvar aliaj pumpiloj dum la 1660-aj jaroj : Christiaan Huygens posedis unu ekzempleron en Hago, Henry Power eble disponis pri unu alia en Halifax (Okcidenta Jorkŝiro), kaj kromaj pumpiloj supozeble ekzistis en Christ's College (Kembriĝo) kaj en la akademio Montmor de Parizo. La pumpilo de Boyle, signife modifita laŭ liaj deziresprimoj kaj konstruita de Robert Hooke, estis kompleksa, nestabila kaj malfacile funkciigebla aparato. Multaj eksperimentoj estis fareblaj nur danke al Hooke, kaj Boyle ofte konfidis por publikaj demonstroj la pumpilon al Hooke, kiu krom sia teknika lerteco montriĝis ankaŭ bona spektaklisto.
Malgraŭ la variaj teknikaj problemoj, la konstruita aerpumpilo ebligis al Boyle plenumi multnombrajn eksperimentojn pri la proprecoj de aero, kiujn li poste priskribis en sia traktato Novaj Fizikaj-Mekanikaj Eksperimentoj, Pri la Fontoj de Aero, kaj ties Efikoj (Fare, plejparte, per Nova Pneŭmatika Motoro). En tiu libro, la sciencisto detaleme priskribas 43 eksperimentojn, kiujn li plenumis foje sole, foje kun Hooke, rilate al la efekto de aero sur variaj fenomenoj. Boyle testis la efikojn de maldensa aero sur brulado, magnetismo, sono kaj barometroj. Li ankaŭ ekzamenis la konsekvencojn de plifortigita aerpremo sur variaj substancoj. La sciencisto menciis du eksperimentojn rilate al vivantaj bestoj : la "40-a Eksperimento" testis la kapablecon de insektoj flugi malgraŭ maldensa aero. La pli spektinda, drama "41-a Eksperimento" celis evidentigi la necesecon de aero por la vivado de bestoj. Boyle per tio ambiciis malkovri ion pri "la raporto, laŭ kiu Spirado estas necesega al Bestoj, al kiuj Naturo provizis Pulmojn". Boyle plenumis multajn versiojn de tiu sama eksperimento kun tre diversaj kreituloj, inkluzive de birdoj, musoj, angiloj, helikoj kaj muŝoj, kiujn li metis en la tubon de la pumpilo kaj atenteme ekzamenis dum la aervakigo. Li priskribas vunditan alaŭdon jene :
(...) la Birdo momente ŝajnis sufiĉe vivema ; sed post pli grava vakigo de Aero, ĝi videble komencis peziĝi kaj malsaniĝi, kaj rapide poste spertis violentajn kaj neregulajn Konvulsiojn, kompareblajn al tiuj de kortobirdaro, kiam oni strangolas ilin : ĉar la Birdo lanĉis sin du- aŭ trifoje, kaj mortis kun sia Brusto supre, sia Kapo malsupre, kaj sia Kolo malrekte.
Kiam Wright plenumis sian pentraĵon en 1768, aerpumpiloj jam estis sufiĉe komunaj scienciloj. Vojaĝantaj "prelegistoj pri naturfilozofio" (ofte plivole spektaklistoj ol veraj sciencistoj) eĉ ofte plenumis la "eksperimenton de la besto en la aerpumpilo" kiel centra elemento de siaj publikaj prezentoj. James Ferguson, skota astronomo kaj verŝajne konatulo de Joseph Wright (ambaŭ estis amikoj de John Whitehurst) rimarkis, ke aerplenigita veziko ene de vitra ujo estis ofte uzita anstataŭ la besto, ĉar la uzado de vivanta kreitulo estis "tro ŝokiga por ĉiu spektanto, kiu havas eĉ la plej malaltan gradon da homeco".
Influo de antaŭaj verkoj
Dum sia lernoknabeco kaj frua kariero, Wright ĉefe verkis portretojn. En 1762, li jam estis fariĝinta bonfama portretisto : lia grupportreto James Shuttleworth, liaj Edzino kaj Filino (1764) estas ofte agnoskita de artkritikistoj kiel lia unua vera majstroverko. Laŭ Benedict Nicholson, Wright estis eble influita de la verkaro de Thomas Frye, precipe de la 18 gravuraĵoj, kiujn Frye plenumis ĵus antaŭ sia morto en 1762. La kandellumigitaj bildoj de Frye supozeble inspiris al Wright provi novajn temojn. La unua provaĵo de Wright, Knabino legante leteron sub kandellumo kun juna viro rigardante super ŝia ŝultro (1762 aŭ 1763) estas videble ankoraŭ eksperimento, bela sed iom tro simpla. La Eksperimento pri birdo en aerpumpilo de Wright apartenas al serio da kandellumigitaj, noktaj scenoj, kiujn li plenumis inter 1765 kaj 1768.