cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lukovištia
Historio
La vilaĝo estis unue menciita en la jaro 1407 en formo "Lwkowystya". Post la mezepoko pro la oftaj turkaj atakoj la vilaĝanoj forlasis siajn loĝejojn. En 1910 loĝis en Kőhegy 342 da homoj, (301 slovakoj, 35 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Kis-Hont, Gömör kaj Kis-Hont, al distrikto de Rimaszombat, poste al Ĉeĥoslovakio, fine inter 1938-1945 kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 loĝis en Lukovištia 188 da homoj, (180 slovakoj, 5 ĉeĥoj, 2 ciganoj, unusola hungaro).
Internacia Ligo de Esperantistaj Radio-Amatoroj
Nombro de membroj
La lasta eldonita membro-numero estas 605 (laŭ ILERA-bulteno 72, aŭgusto 2008). Ne precize konata estas, kiom da membroj intertempe mortis, eble restas ĉirkaŭ 500. Kun tiu nombro ILERA estus inter la plej fortaj fakorganizaĵoj en UEA. Dum la jarĉefkunvenoj de ILERA, kiuj okazas dum la Universalaj kongresoj, kutime partoprenas inter dek ĝis 20 membroj.
Kongresaj Stacioj dum la jaroj
Kongresa stacio dum la Universala Kongreso estas bona propagandilo por Esperanto. Ofte lokaj kluboj de radioamatoroj helpis konstrui la kongresan radiostacion kaj efikan antenon. Multaj [kontakto]j (eterkontaktoj) estis faritaj kaj konfirmkartoj poste dissenditaj, informante pri nia lingvo kaj la kongreso.
Du ekzemploj el diversaj:
Rimarko pri taŭgaj kongresaj voksignoj: Por esti facile rekonebla ankaŭ por ne-esperantistaj amatoroj, estas rekomendata, apliki por tre mallonga voksigno. Speciale taŭgas simpla E kiel sufikso. Ideala estis ekzemple OH3E, kiun ni povis literumi "oskar hotel tri Esperanto". La literoj UK kiel sufikso ne donas tujan komprenon al ne-esperantistoj.
ILERA-bulteno, Yahoo-grupo kaj Google-grupo
ILERA eldonis bultenojn. Unuaj eldonistoj estis W2CIL, Ed, kaj G4MR, Ken. Poste diversaj eldonistoj prizorgis ilin. La lastaj bultenoj ne aperis sur papero, sed en la interreto. La adreson vidu sube je retaj ligiloj. La bultenoj 69 ĝis 76 troviĝas en nia Yahoo-grupo. Bulteno 76 kaj 77 estis eldonitaj de Javier Ramos CO2MM. Krom la bultenoj ekzistas la Google-grupo de ILERA kiel komunikilo. Adreson vidu sube.
En la jahu-grupo la softvaro faris problemojn. Ĝi ne akceptis novajn membrojn. Tial ni nun starigis novan grupon en la google-sistemo. Zorganto estas Hans, DJ4PG. Lia retadreso estas dj4pgx@t-321online.de
La nomo de tiu grupo estas: Esperanto-radio-amatoro
Por retskribi forigu la ikson kaj la ciferojn triduunu en la adreso. Se oni aperigas ĝustan retadreson, komputiloj ofte misuzas tiun adreson por nebonaj celoj. La ikso kaj la aldonitaj ciferoj malebligas tian misuzon.
Esperanto-konkurso
En 1977 Hans Welling, DJ4PG, ekorganizis Esperanto-konkurson, kiu ekde tiam ĉiujare okazas dum la tria kompleta semajnfino de novembro (tria sabato de novembro kaj sekvanta dimanĉo). 2021 tio estas nov. 20 + 21
Ankaŭ legu la artikolojn Radioamatora konkurso kaj Esperanto-konkurso (radioamatora)
Aktualaj informoj kaj detaloj aperas en niaj grupoj ĉe google kaj yahoo Esperanto Radio Amatoro(j).
Konfirmkartoj
Post kontakto radioamatoro sendas konfirmkarton. Tiu prezentas la stacion, eble kun foto. La karto bone informu pri Esperanto. Tial ILERA rekomendas, uzi tekston en nia lingvo, almenaŭ paralele kun nacia aŭ la angla. La vorto Esperanto aperu bone videbla, en grandaj literoj. Ekzemplojn de Esperanto-konfirmkartoj vi trovas en la Yahoo-grupo.
Esperanto-Diplomo
En 19?? Laszlo Matusinka, HA7PW establis la Esperanto-diplomon. Amatoroj, kiuj povas prezenti konfirmkartojn de minimume 10 diversaj stacioj, presitaj en Esperanto, aŭ kun alia Esperanto-teksto, povas ricevi ĝin. Poste pli altaj gradoj eblas. DL1CC kiel unua atingis la gradon 200 per prezentado de 200 kartoj. Pri la detalaj reguloj vidu en nia Yahoo-grupo. Post la morto de Laszlo nun Ricardas Strolia, LY2FN prizorgas la diplomon.
Interreto
Tamen pro tio la privilegia situacio de la radioamatoroj fariĝis pli malforta kaj la aktivecoj en la etero malkreskas. Kelkaj membroj de ILERA nun ankaŭ uzas la interretan radioamatoran programon ECHOLINK. Elparolo Eĥolink. Ĝi estas akceptita kiel aldona "bendo" dum nia konkurso. Per kontakto je ECHOLINK aranĝu postan kontakton je mallongaj ondoj.
En Eĥolink ni preferas indiki la vorton "Esperanto" post la voksigno, anstataŭ la kutiman indikon de la loko a.s.. Tio faciligas trovi aktivajn Esperanto-staciojn. Simple enmetu la serĉvorton Esperanto. Pri la optimuma instalado de la programo vidu la artikolon.
Aliaj aktivecoj okazas en la forumoj de QRZ.com la plej granda radioamatora datumbazo de voksignoj kaj ĉe la biografioj de e-radioamatoroj. Ankaŭ agadoj en vikipedio estas gravaj por ILERA.
Vortaro
En 1973 la pacifika rondo kaj Buno, KH6GT eldonis la radioamatoran Esperanto-terminaron. Ĝi estis dekdu-paĝa, formato A5. Ĝi klarigis multajn vortojn bezonataj por kontaktoj inter Esperanto-radioamatoroj. La enhavo estis ellaborita kaj en praktiko provita per multaj radiokontaktoj en la pacifika rondo.
Ĝi enhavis diversajn grupojn da vortoj: Ni volis eviti, ke en Esperanto oni uzu tradukitajn anglalingvajn ĵargonajn vortojn kiel "sepdek tri". Ni uzu klaran lingvon kaj diru "ĝis!". Anstataŭ "cq" ni voku "iu ajn!" Anstataŭ diri QRM aŭ la strangegan "kuoromo" ni uzu "intermikso"
Uzante tiujn vortojn ekestis pli bona radioamatora Esperanto.
En sia lernolibro "Esperanto für den Amateurfunk", dulingva Esperanto - Deutsch, Hans, DJ4PG inkluzivis vortaron trilingvan angla/ham jargon - germana - Esperanto. 1999, 12 p. Ĝi transprenis plejparte la vortojn fiksitaj de la pacifika rondo.
Literuma alfabeto
En la terminaro de KH6GT ankaŭ enestis literuma alfabeto. Kelkaj vortoj el tiu unua versio de la alfabeto estis poste anstataŭigitaj per vortoj pli proksimaj al la ICAO-alfabeto. ICAO estas la internacia aviadila organizo. En la aertrafiko estas speciale grave, eviti miskomprenojn kaj prokrastojn pro ripeto de literumado. En amatora radio tio ne estas tiom grava, sed tamen ni povas uzi la avantaĝojn de tiu alfabeto.
Ankaŭ ni pensas, ke uzo de internacie kompreneblaj vortoj en Esperanto-kontaktoj estas preferinda al la uzo de ekzotikaj vortoj kiel ekzemple "galono".
Jen kompara listo de vortoj el la alfabeto de KH6GT kaj la nun plej uzataj.
La KH6GT-alfabeton vidu je literuma alfabeto, parto literumaj tabeloj.
La ĉapelitaj literoj
En amatora lingvo ĉapelitaj literoj rare okazas, tial ĝia literumado rare estas bezonata. Ofte la Zamenhofa transliterumado (ch gh jh sh hh u) estas uzata, speciale je morsado. Ankaŭ en voĉa lingvo oni povas literumi laŭ la Zamenhofa transliterumado.
Proponita estis ankaŭ uzi la sekvantajn vortojn. Tamen la Zamenhofa literumado pli oftas.
numeraloj
Por eviti miskomprenojn oni diras "sepen" anstataŭ sep. Kelkfoje ni diras sesa anstataŭ ses. Sepen nun enestas en la NPIV.
ILERA-frekvencoj
Dum la unuaj jaroj stacioj kontaktis laŭ aparte aranĝitaj kondiĉoj. Tempo kaj frekvenco estis individue aranĝitaj. Poste grupoj aranĝis specialajn frekvencojn kaj tempojn. Sed tiuj estis malsamaj en Japanio, Eŭropo, Sudameriko kaj alie. Tial ĝenerala alvoko havis ege malaltan ŝancon esti respondita. Okazis, ke du kontaktoj estis samtempe je malsamaj frekvencoj, sen scii pri la alia. Ĉirkaŭ en 1972 DL8XH, Ludwig proponis sistemon de komunaj frekvencoj, kiuj uzis facile memorigeblajn finajn ciferojn 66. Tiuj estis:
Baldaŭ ĉiuj akceptis ilin. Ankaŭ diversaj tempoj estis proponitaj.
Je la dumetra bendo ni ŝatus uzi 145.555 MHz. Kiam ne eblas, ni uzu 145.550 MHz. Utila estus ekzemple, kunporti porteblan aparaton al la kongreso por bona komunikado.
En modernaj aparatoj oni povas stoki la ILERA-frekvencojn kaj aktivigi la skanilon, kio estas aŭtomata serĉilo. Tio donas bonan ŝancon rimarki alvokon sur unu de tiuj frekvencoj. Ĉar tuta trairo de la skanilo bezonas longan tempon, via alvoko estu sufiĉe longa. Helpas al la facila ekkono de esperanta alvoko, se oni vokos per "iu ajn! iu ajn!".
Esperantistoj nuntempe uzas la BrandMeister Diĝita Mobila Radio (DMR) Parolgrupon 3144397. Se ni havos sufiĉan uzadon de ĉi tiu Parolgrupo dum 90 tagoj, la Brandmeister organizo donos al nia grupo iun prestiĝan tri-ciferan parolgrup-numeron inter 900-999 kiel la oficiala "Tutmonda Esperanto Parolgrupo". Eblas konekti tute senkoste al DMR BrandMeister 3144397 per Vindoza komputilo.
Sugesta skedo por E-kontaktoj
Tempoj estas en UT Universala Tempo, anglalingve GMT, do la londona (vintra) tempo. La aktiveco ege dependas de la sunmakuloj. Plej ofte nun aktivaj estas la skedoj markitaj kun **. Samtempe ni uzas Echolink, per kiu ni povas aranĝi aktivecon je mallongaj ondoj.
Kiam estas bonaj eteraj kondiĉoj, kaj speciale, kiam jam okazas kontakto je iu ILERA-frekvenco, estas rekomendinde anonci tion en Echolink, ĉar Echolink enhavas komfortan eblecon montri aktivajn voksignojn per alarm-listo. Montru la vorton Esperanto post via voksigno, ne la kutiman lokon aŭ alian.
situacio 2021
aktivecoj en mallongaj ondoj estas ne viglaj. Sed ni renkontas pli regule en echolink. sab kaj dim 20:30 UT. aktivigu echolink-on. Ankaŭ aktivigu la aldonan programeron ...
Rondoj
Samtempe ni komunikas en rondo en Echolink (EL). Ĉar la kondiĉoj je MO (mallongaj ondoj) ankoraŭ estas ne sufiĉe bonaj, nia rondo je EL estas multe pli aktiva ol tiu en MO. EL havas kelkajn avantaĝojn. Se vi ne ŝatas la diĝitajn modojn, bonvolu tamen legi la sekvantajn argumentojn:
Speciale novaj, junaj amatoroj ofte apartenas al tiu grupo. Kaj ILERA ja bezonas junajn membrojn por anstataŭigi la maljunajn. Mi mem ankoraŭ revas pri la fina venko sed jam estas tro maljuna, mia energio malpliiĝas tial, ekzemple por Tiu listo ebligas enmeti ĝis 100 voksignojn de Esperanto-voksignoj. Enmetu ĉiujn, kiujn vi konas. La granda utilo/avantaĝo estas: Kiam iu de tiuj listigitaj enŝaltas sian komputilon, tuj ĉiuj aliaj jam enŝaltitaj ricevas informon je sia ekrano. Pri detaloj, kiel instali tion, legu en la viki-artikolo Echolink.
Jen alia peto pri helpo: Kiu povas starigi laŭeble kompletan liston de Esperanto-voksignoj?
Chęciny
Chęciny estas urbo en Sanktakrucio en Pollando. Ĝi apartenas al komunumo Chęciny en distrikto Kielecki.
Sud-Sudano
Sud-Sudano (alternative Suda Sudano) estas sendependa respubliko, pli frue aŭtonoma provinco de la afrika lando Sudano. Ĝi konsistas el 10 de la 26 federaciaj ŝtatoj de Sudano.
Je la la loĝantaro de Sud-Sudano decidis per referendumo kun 98-99 procentoj pri la sendependeco de la provinco kaj tial ĝi estas unu el la plej junaj sendependaj ŝtatoj en la mondo.
Ekde la Sud-Sudano estas la 54-a sendependa ŝtato de Afriko kaj la 193-a de Unuiĝintaj Nacioj. La oficiala festo estis en mateno de la. UN- ĝenerala sekretario Ban Ki-moon partoprenis la feston.
Ĝiaj najbaraj landoj estas:
Historio
Post longa interna milito Sud-Sudano ricevis en la jaro 2005 aŭtonomion kaj la juron por referendumo en la jaro 2011 pri sendependeco. (La nordo de Sudano havas araban islaman kulturon. Sud-Sudano havas ĉefe kristanan kaj afrikan kulturon.) En milito ĝis la jaro 2010 oni havis cirkaŭ 300000 mortintajn viktimojn kaj cirkaŭ 3 milionojn da transfuĝintoj. En jaro 2005 oni venkobatis en Darfur la insurekcion.
Decembre de 2013 eksplodis luktado inter la du rivalaj sekcioj de la iama registaro, kiu iam interkonsentis disdividi la povon.
Vidu Sud-Sudana Enlanda Milito
Politiko
La dominanta politika organizo estas la SPLA.
Prezidanto
La unua prezidanto estas Salva Kiir Mayardit ekde la.
Geografio
La Blanka Nilo fluas tra la regiono.
En la nordo de la provinco situas savanoj kaj aridaj arbaroj. En la sudo de la provinco dominas tropikaj pluvarbaroj.
Ekonomio
La longa milito havis tre negativan efikon al la ekonomio de Sud-Sudano precipe la agrokulturo ankoraŭ suferas sub la sekvoj de la milito.
En Sud-Sudano situas 80 procentoj de la petrolo en Sudano. En jaro 2011 Sud-Sudano havos eble enspezon de 2 miliardoj da dolaroj de oleo. Eble Sud-Sudano povos plibonigi nur tre malrapide la ekonomian situacion de la tre malriĉa popolo.
Internaciaj observaj organizaĵoj akuzas konzernojn de Ĉinio, Usono kaj Malajzio pri ekspluatado de naturaj resursoj de la lando, kiu profitigas nur ilin mem.
Demografio
Pli ol 200 naciaj grupoj loĝas en Sud-Sudano. La dominanta nacia grupo estas la dinkaoj.
Kulturo
La oficiala lingvo estas la angla.
Instruado
En jaro 2011 nur cirkaŭ 50 % de knaboj havis normalan instruadon en lernejo. La knabinoj ne havis egalan instruadon.
Salvio
Salvio (Salvia el lamiacoj) estas genro de unu- kaj plur-jaraj herboj, arbustetoj kaj arbustoj, ofte aromaj, kun spikoj aŭ panikloj el ŝajnverticilioj el floroj karakterizataj de dulipa korolo kaj de dustamena androceo.
La plej konataj specioj estas la oficina salvio (salvia officinalis) kaj rosmareno (salvia rosmarinus).
Salvia divinorum estas malsimila al la aliaj salvioj. Ĝi estas haluciniga planto, tradicie uzata de ŝamanoj en Meksiko.
Robert Gates
D-ro Robert Micael GATES (naskiĝis en Wichita, Kansaso) estis konfirmita kiel la 22-a Usona Sekretario de Defendo je 6-a de decembro 2006, kaj komencis la oficon je 18-a de decembro. Antaŭe, Gates servis dum 26 jaroj en CIA kaj la Nacia Sekureca Konsilo, kaj sub prezidento George H. W. Bush kiel Direktoro de CIA. Post lia laboro kun la CIA, Gates iĝis prezidento de Universitato Texas A&M kaj estis membro de pluraj firmaj direktoraroj. Li ankaŭ servis kiel membro de dupartia komisio sub James A. Baker 3-a, la Iraka Studgrupo, kiu studis la irakan militkampanjon. Li ankaŭ estis la unua elekto por estri la Departmento de Hejmlanda Sekureco post la atakoj de 11-a de septembro.
Tamás Kopasz
Tamás Kopasz [tamAŝ kopas], laŭ hungarlingve kutima nomordo Kopasz Tamás estas hungara avangarda pentristo, mezlerneja kaj altlerneja instruisto. Tamás Kopasz naskiĝis la  en Szeged.
Biografio
Tamás Kopasz akiris diplomon en Belarta Altlernejo de Budapeŝto en 1981. Lia ĉefinstruisto estis Simon Sarkantyu. Post siaj studoj li ofte havis stipendiojn (1987–1990, 1993, 1995–1996, 2003, 2005, 2006). En 1993 li fondis ekspoziciejon kaj gvidis ĝin ĝis 1999. Li instruis pentroarton en libera lernejo inter 1994-2009, en la somera periodo same instruis inter 1998-2005 en artistkolonio de Zebegény. Inter 2000-2011 li instruis en arta mezlernejo de Győr, ekde 2009 li estas docento de Pedagogia Altlernejo de Eger. Inter 2010-2014 li gvidis artistkolonion en Zalaegerszeg. Li kreas ankaŭ grafikaĵojn kaj skulptaĵojn, krome li agadas ankaŭ en la muziko. Li ricevis premiojn inter 1990-2015.
Robert Gates
Je, post la 2006 elektoj, prezidento George W. Bush anoncis sian intencon nomumi Gates sekvanto de Donald Rumsfeld kiel Usona Ministro de Defendo. Li oficas ĝis la 30-a de junio 2011.
Elek Petrovics
Elek Petrovics naskiĝis la  1873 en Hungara reĝlando en Deregnyő (nuntempa Drahňov en Slovakio). Li mortis la 1945 en Budapeŝto.
Biografio
Elek Petrovics frekventis universitaton, kie li ricevis diplomon pri juro. En 1896 li eklaboris en la ministerio. En 1914 li estis nomita muzeumestro, kiun li gvidis ĝis 1935. Li strebis por disvastiĝo de pentraĵoj de Károly Ferenczy kune kun Artkolonio de Nagybánya. Li estis kunprezidanto de Societo Szinyei Merse Pál. Li ricevis premion en 1930.
Alfredo Kohn Loncarica
D-ro Alfredo Guillermo KOHN LONCARICA (1945 - 25-a de januaro, 2005 en Bonaero, Argentino) estis argentina esperantisto, kuracisto kaj docento en la Universitato de Bonaero. Li specialigis pri bioetiko.
Li lernis esperanton junaĝe kun Argentina Scienca kaj Teknika Rondo.
Medicina kariero
D-ro Kohn Loncarica estis membro de Latinamerika Societo por la Historio de scienco kaj teknologio kaj prezidento de Scienca Societo Argentina.
Citronelila cinamato
Citronelila cinamato aŭ C19H26O2 estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la esteroj de la cinamata acido kaj citronelolo. Citronelila cinamato estas senkolora likvaĵo, uzata kiel gustigagento kaj odorigagento en la nutrondustrio kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj kaj farmaciaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun sulfata acido kiel katalizilo. Citronelila cinamato estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en alkoholo, duetila etero, kloroformo kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Citronelila cinamato reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj kaj posedas antifungajn kaj antibakteriajn proprecojn.
Carol J. Adams
Carol J. Adams (naskiĝis en 1951) estas usona verkisto, feministo, kaj defendanto de bestaj rajtoj. Ŝi estas la aŭtoro de pluraj libroj, inkluzive de The Sexual Politics of Meat (1990) kaj The Pornography of Meat (2004), temigante precipe kion ŝi argumentas estas la ligoj inter la subpremo de virinoj kaj tio de ne-homaj bestoj. Ŝi estis enkondukita en la Halon de Famo de Bestaj Rajtoj en 2011.
Juillac (Corrèze)
Juillac estas franca komunumo lokita en la departemento Corrèze kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 1 135 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2006.
Geografio
Juillac etendiĝas sur 33,14 km², kaj havis 1 135 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 32 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Corrèze, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo.
W. C. Fields
W. C. Fields (naskiĝis je la 29-a de januaro 1880, mortis je la 25-a de decembro 1946) estis usona komediisto kaj aktoro. Fields kreis grandan usonan komikan figuron, unu el la plej grandaj de la unua duono de la 20-a jarcento—mizantropo kiu ŝanceliĝis ĉe la rando de la arlekeneco, egoisto blinda al sia propra fiaskado, ĉarma ebriulo, kaj viro kiu malamikis al infanoj, hundoj kaj virinoj, krom se ili estis la malĝusta tipo de virinoj.
Juillac (Corrèze)
Geografio
La komunumo troviĝas en la geografia baseno de Brive-la-Gaillarde, en la sudokcidenta parto de la departemento.
W. C. Fields
Kiel multaj vodevilanoj, Fields laboris en silentaj filmoj kaj unubobenaj filmoj, sed grandan teatran famon li unue atingis en 1923 en la Broadway-muzikalo Poppy, kie li perfektigis sian karakterprezenton kiel afablaĉa, fiaskanta trompisto. Fields pli malfrue aperis en parolantaj plenlongaj filmoj kaj mallongaj filmaĵoj, inkluzive de It's a Gift (Ĝi Estas Donacaĵo) en la 1934.
Juillac (Corrèze)
Historio
La departemento Corrèze estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. Juillac antaŭe apartenis al la reĝa provinco Limoĝio.
W. C. Fields
Li ankaŭ ludis la rolon de Mr. MICAWBER en filmo laŭ libro de Charles Dickens David Copperfield (David Copperfield de MGM, kiun reĝisoris George Cukor en 1935. La scenejan rolon, kiu famigis lin, Fields rekreis en versio de "Poppy" por la filmfirmao Paramount Studios, en kiu Richard Cromwell ludis la aspiranton por la mano de la filino de Fields, Rochelle Hudson.
Juillac (Corrèze)
Historio
Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Thierry Crouzillat, kiu do fariĝis la loka urbestro.
Administrado
Juillac estas la ĉefurbo de la kantono de Juillac. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Brive-la-Gaillarde, unu el la tri arondismentoj de la departemento Corrèze.
W. C. Fields
En fina ironio, W. C. FIELDS mortis je la sola festotago, kiun li, laŭ sia aserto, malestimis: Kristnasko Tago. Li estis entombigita en Glendale, Kalifornio.
Inter pluraj aliaj ankaŭ lia amorantino, Carlotta MONTI, kronikigis la vivon de la fama aktoro en sia libro W. C. Fields and Me (W. C. Fields kaj mi). Ŝia libro estis filmigita sub la sama nomo en 1976.
Alectoris
Alectoris estas genro de birdoj de la subfamilio de perdrikenoj en la familio de Fazanedoj kun membroj en suda Eŭropo, norda Afriko kaj Arabio, kaj tra Azio en Pakistano al Tibeto kaj okcidenta Ĉinio. Membroj de la genro, ĉefe la Ĉukaro kaj la Ruĝa perdriko, estis enmetitaj en Usono, Kanado, Novzelando kaj Havajo. En kelkaj landoj, kiaj Britio, estas komunaj hibridoj inter la du disvastigataj Enmetitaj specioj.
Tiuj estas nemigrantaj birdoj de seka, malferma kaj ofte monteca kamparo. La nesto fariĝas en fuŝe kovrita grundoskrapaĵo, kie la ino demetas ĝis 20 ovojn. Ili manĝas ampleksan varion de semoj kaj iome da insektoj.
Ili estas diketaj birdoj, tipe kun helbruna aŭ griza dorso, griza brusto kaj sablokolora ventro. La vizaĝo estas blanka aŭ blankeca kun malhela gorĝo. Ili havas ruĝecstriecajn flankojn kaj ruĝajn krurojn. Kaze de ĝenado, ili preferas kuri pli ol elflugi, sed se necese ili flugas mallongajn distancojn per rondoformaj flugiloj.
Specioj laŭ taksonomia ordo
Oni konas prahistorian specioj, A. peii, el Ĉinio. Alia, A. baryosefi, estis priskribita el komenca Plejstoceno per fosilioj troviĝintaj ĉe El-Ubejdijo (Jordana valo), Israelo.
Bittwil
Bittwil estas la nomo de la sekvantaj lokoj:
NGC 413
NGC 413 (aliaj indikoj — PGC 4347, MCG -1-4-13) estas galaksio en konstelacio Baleno.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Viva (aktorino)
Viva (naskiĝis la ) estas usona aktorino, verkistino kaj iama varhola superstelulino.
Ŝi naskiĝis en Sirakuso, Novjorkio. Ŝi ricevis striktan katolikan edukadon kaj eĉ konsideris iĝis monaĥino. Ŝi aperis en kelkaj filmoj de Warhol kaj estis ofta gasto ĉe The Factory. Viva estis ĉe telefono kun Warhol kiam li estis pafita fare de Valerie Solanas. Kiam ŝi iĝis verkistino, fakte temis pri ŝiaj spertoj ĉe la varhola etoso. Por siaj verkoj ŝi uzis registraĵojn.
Saint-Laurent-d'Aigouze (stacidomo)
Saint-Laurent-d'Aigouze estas franca stacidomo sur linio -, situanta en  Saint-Laurent-d'Aigouze, en departemento Gard, regiono.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de linio St-Césaire - Le Grau-du-Roi (819000).
Fernando la 6-a (Hispanio)
Kiel reĝo li kondukis al stabila politiko de neŭtraleco en la konflikto inter Francio kaj Britio, kaj rifuzis akcepti la ofertojn de ambaŭ landoj je deklarado de milito. En sia vivo li estis apartema de la politiko kaj prenado de gravaj decidoj, kvankam ne malkapabla funkcii firme, kiel kiam li haltigis la danĝerajn intrigojn de lia ministro Zenón de Somodevilla y Bengoechea, Markizo de Ensenada, per lia malakceptado kaj malliberigado. Li estis nomita Fernando la Erudicia.
Ĉasado kaj muziko estis liaj nuraj plezuroj, kaj li estis la malavara patrono de la fama kantisto Farinelli, kies voĉo mildigis lian melankolion.
Energia transiro
Oni jam kalkulis, ke per sunĉeloj kaj ventocentraloj oni povas kovri la energian bezonon de la homaro. Por tio necesas konstrui instalaĵojn sur la marbordoj, dezertoj, montaroj ktp. La tiel gajnita energio kostus ĉ. 4-5-oble pli ol la ĝisnunaj, tiel – pro manko de politika volo – oni devas atendi la malpliiĝon de la fosiliaj energioportantoj, ĝis ties prezoj altiĝas 4-5-oble, tiel ke la regeneriĝaj energioj estos konkurenckapablaj. Ĝis tiam multaj ŝtatoj finance apogas uzadon de tiuj energiofontoj.
La alia afero, kiu instigas la uzadon de renoviĝebla energio, estas la forceja efiko. La uzo de renoviĝanta energio ellasas ne pli da karbona dioksido (ĉe bruligo de biomaso) ol ĝi konsumas.
La vera alternativo, aldono al la renoviĝeblaj energioj estas la nuklea kunfandiĝo (fuzio), kies realiĝon oni prognozas je la dua duono de la 21-a jarcento.
Géza Székely
Géza Székely
Poliginio
[[Dosiero:Legality of polygamy.svg|eta|500px |
]]
Poliginio aŭ pluredzineco estas la stato de viro, kiu samtempe havas plurajn edzinojn. Ĝi do estas specifa formo de poligamio en kiu ambaŭ viro aŭ unu virino povas geedziĝi kun pluraj partneroj.
Samkiel poligamio, ankaŭ poliginio estas malpermesata en granda parto de la mondo. En pluraj socioj kie poliginio estas permesita, ĝi estas plejparte karakteriza por la supera klaso. Ordinaraj homoj vivas plejparte en monogamio.
Islamo
En multegaj islamaj landoj poliginio estas permesata ĝis maksimume de kvar virinoj, sed poliandrio (antonimo de poliginio) estas malpermesata. Tamen la normo en Islamo estas monogamio. Laŭ la rito hanbalisma, oni rekomendas (mandub) edziniĝi nur unu virinon, ĉar en poligamio ekzistas risko de maljusteco inter edzinoj.
Animala poliginio
La esprimo estas analoge uzata pri la seksa kunvivado de bestoj, ekzemple la montaj goriloj.
Vidu ankaŭ
Poliandrio
Poligamio
Pluramemo
Johano Piko de la Mirandolo
Johano PIKO (elp. Piko, (naskita la en Fossa ĉe Modena, mortinta la  en Florenco), grafo de Mirandola, estis itala humanisto kaj filozofo. Lia kompleta nomo estis: Giovanni Pico el la grafoj de Mirandola kaj Concordia.
La digno de la homo
La pensmaniero de Piko referencas al la platona filozofio de Marsiljo Fiĉino, sed li ne okupiĝas pri la kontraŭaristotela polemiko. Li provis repacigi la Aristotelismon kaj la Platonismon en superan sintezon, kun religia kaj kultura elementoj, kiel, ekzemple, la orfea tradicio de Hermeso Trismegisto kaj de la kabalo. Piko priskribas la kabalon kiel fonton de scio, el kiu eblas ĉerpi por deĉifri la misteron de la mondo, kaj en kiu Dio aperas obskure, ĉar li estas eksterece neatingebla de la racio; sed la homo povas eltiri la maksimuman lumon el tia malheleco. Krome, Piko volas substreki la temon de la digno kaj de la libereco de la homo. Fakte la homo, diris Piko, estas la sola kreitaĵo, kiu ne havas antaŭdestinitan naturon.
Kritiko pri la astrologio
Deirante de la plena digno kaj libereco de la homo por elekti, kio li volas esti, Pico della Mirandola donas fortan kritikon kontraŭ ĉiuj astrologiaj kredoj kaj praktikoj, kiuj formus neadon de tia libereco kaj digno.
Li ankaŭ faras klaran distingon inter "astrologio matematika aŭ spekulativa", t.e. astronomio, kaj "astrologio juĝanta aŭ divenista"; la unua permesas al ni ekkoni la realan harmonion de la universo, kaj do estas bona, sed la dua kredas kapabli antaŭvidi la futuron de la homo surbaze de astraj konjunkturoj.
Laŭ Pico tia "scienco" atribuas malprave al ĉielaj korpoj potencon super homaj cirkonstancoj fizikaj kaj spiritaj, forprenante de la Dia providenco kaj de la homoj ilian liberan elekton. Astrologio submetas la pli altan (la homon) sub la malpli altan (la astraj fortoj). Li atribuas al la potencoj de la astroj la forton de la homaj pasioj, kiuj inklinas kaj malpliigas (kaj foje nuligas) la liberan volon. "Disputationis adversus astologiam divinatricem" (tio estas la titolo de la verko tiutema, pri kiu li laboris en sia lasta vivoperiodo) restis ne-pretigita.
Lia filozofia pensado enkadriĝindas en tiu skolo kiun oni difinos "kristana filozofio".
En Esperanto
Parolado pri la Homa Digno - eldonis Fonto, tradukis Gerrit Berveling, 57 p., 2010; obtenebla de UEA-libroservo.
Icland
Historio
Ĝia unua mencio estas en 1372. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Maros-Torda vármegye).
Lug (Kroatio)
Lug, hungare Laskó estas vilaĝo en Kroatio, en distrikto Osijek-Baranja.
Situo
La komunumo situas sur ebenaĵo, apud iamaj riverbranĉoj de Danubo, laŭ traira flankovojo.
Famuloj
En la iama Laskó naskiĝis hungara etnografo István Tálasi.
Robert Lamoureux
Biografio
Robert Lamoureux komencis sian karieron en kabaredo, kie li interpretis proprajn kanzonojn kaj recitis amuzajn monologojn. Plena artisto, Robert Lamoureux poste provis ĉiujn fakojn de spektaklo: Muzik-halon, diskon, teatron... Li estis aŭtoro de t.n. bulvardaj teatraĵoj kaj ricevis grandan premion de disko antaŭ ol kino interesiĝis pri li. Li ĝuis grandan sukceson en la 1950-aj jaroj en komedioj indaj je bulvarda teatro, kie li prezentis mincan, allogan kaj amuzan personon. El tiu epoko, eblas rememorigi viglajn komediojn kiel Papa, maman, la bonne et moi (1954) de Jean-Paul Le Chanois, inspirita de unu el liaj kabaredaj spektakloj, kaj Papa, maman, ma femme et moi (1955), de la sama reĝisoro. En 1955, li ludis kun Betsy Blair, en Rencontre à Paris. Li enkarnigis dufoje Arsène Lupin en Les Aventures d'Arsène Lupin, 1956, de Jacques Becker kaj Signé Arsène Lupin, 1959, de Yves Robert.
En 1960, li transiris malantaŭ kameraon por reĝisori filmojn adaptitajn de bulvardaj teatraĵoj kies aŭtoro li estis (Ravissante kaj La brune que voilà), kiuj bone sukcesis en kinejoj sed ricevis malbonan recenzon. Post longa interrompo en kino, Robert Lamoureux reinventis militistan vodevilon per interalie serio de la Sepa Kompanio, kies gloraj faroj plenigis kinejojn: Mais où est donc passée la septième compagnie ? (1973), On a retrouvé la septième compagnie (1975), La Septième Compagnie au clair de lune (1977). Oni retrovis lin en unu el liaj plej bonaj roloj en L'Apprenti salaud (1977) de Michel Deville.
Tamen, Robert Lamoureux konfesis, ke kino tedas lin: li preferis teatron al kiu li dediĉis plejparton de sia kariero.
Robert Lamoureux estis edziĝinta kun Magali de Vendeuil, pensiulino de Comédie Française, ĝis ŝia morto la.
John Wayne Gacy
John Wayne GACY (17-an de marto 1942 en Ĉikago, Ilinojo - 10-an de majo 1994) estis usona seria murdisto, kiu estis punita pro seksperforto kaj murdo de 33 junuloj, inter 1972 kaj 1978. Li iĝis konata kiel Killer-Clown [murdist-klaŭno], ĉar li vizitis stratajn festivalojn en memkudrita klaŭnkostumo por distri infanojn kiel Pogo la klaŭno. Li estis punita je 21-foja vivlonga prizono kaj 12-foja mortpuno, per kiu li havas la lokon en la Ginis-libro.
Li estis punita en majo de 1968 pro infana (seksa) misuzo je 10 jaroj (sodomio). Lia patro dumtempe mortis, lia edzino divorcis, li mem liberiĝis jam en junio de 1970. Li revenis al Ĉikago, kie laboris kiel kuiristo. Li fondis en 1971 firmaon, geedziĝis denove (divorcis en 1976). Li estis membro de la Demokrata Partio, konata loka negocisto.
Li perfortis, murdis ĝis sia aresto de 1972 ĝis 1978 33 junulojn. Liajn tentojn rifuzis David Daniel en 1977 kaj Jeffrey Rignall. Gacy ne estis suspektita ĝis decembro de 1978, kiam oni traserĉis lian domon kaj trovis pruvaĵojn pri la krimagoj kaj arestis lin. Li fosis la kadavrojn grandparte en sia domo (28), pluajn 5 ĵetis en riveron Des Plaines River. Plimulto de la viktimoj estis juna vira prostituito kaj aĝis de 14 gis 21 jaroj.
Oni juĝis lin la 13-an de marto 1980 al venena injektado, kio okazis nur la 10-an de majo 1994. La ekzekuto daŭris dum 18 minutoj. Liaj finaj vortoj estis "Kiss my ass" ("Kisu mian pugon").
Goumois (Doubs)
Goumois - - estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Doubs, en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (Bourgogne-Franche-Comté, prononco []) kaj en la historia regiono Franĉkonteo. Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Montbéliard (france arrondissement de Montbéliard), la norda kaj orienta parto de la departemento, kaj al la kantono .
Urbano la 7-a
Giovanni Battista Castagna (* la 4-an de aŭgusto 1521 en Romo; † la 27-an de septembro 1590 en Romo) estis sub la nomo Urbanus VII (Urbano la 7-a) papo ekde la 15-a de septembro 1590 ĝis la 27-a de septembro 1590.
Vivo
Giovanni Battista Castagna estis filo de la Genuano Cosimo Castagna kaj ties edzino, la romanino Costanza Ricci. Li studis civilan kaj eklezian juron en diversaj universitatoj de Italio. Li finis ambaŭ studojn je po unu doktora titolo en Bologno.
David Pearce
Loĝante en Brajtono, Anglio, Pearce konservas serion de retejoj dediĉitaj al transhumanismaj temoj kaj kion li nomas la "hedonisma imperativo", morala devo labori por la forigo de sufero en ĉiuj sentemaj vivoj. Lia longa interreta manifesto, The Hedonistic Imperative (1995), skizas kiel farmakologio, genetika inĝenierado, nanoteknologio kaj nervoĥirurgio povus konverĝi por forigi ĉiujn formojn de malagrabla sperto de homa kaj ne-homa vivo, anstataŭigante suferon per "gradoj de feliĉo". Pearce nomas tion la "aboliciisma projekto".
Urbano la 7-a
Vivo
Papo Julio la 3-a nomumis lin en 1555 guberniestro de Fano. Papo Paŭlo la 4-a nomumis lin baldaŭ poste krome guberniestro de Peruĝo kaj Umbrio. En sia funkcio kiel arkiepiskopo de Rosano li partoprenis en la koncilio de Trento.
En 1565 li fariĝis nuncio je la kortego de Filipo la 2-a, rebveninte al Italio en januaro 1573 li demisiis kiel arkiepiskopo de Rosano. Papo Gregorio la 13-a sendis lin en la sama jaro kiel papan nuncion al Venecio.
En 1578 papo Gregorio la 13-a sendis lin kiel eksterordinaran legaton al Kolonjo, post lia reveno el Kolonjo la papo destinis lin konsilisto (consultor) de la Sacrum Officium). La 12-an de decembro 1583 papo Gregorio la 13-a fine nomumis lin kardinalo.
Sub la pontifiko de papo Siksto la 5-a li akiris tre multan influon; la 19-an de novembro 1586 li fariĝis grandinkviziciisto de la Sacrum officium.
Sekvo estis, ke la konklavo la 15-an de septembro 1590 elektis lin papo. Sed li malsaniĝis en la nokto post sia elekto, supozeble ja malario, kaj li mortis post mallonga pontifiko de nur 12 tagoj. Papo Urbano la 7-a estis bonkora kaj pia viro. Estis li, kiu komencis la uzon de la titolo eminenco por la kardinaloj.
Ĉefepiskopujo de Sevilo
La Ĉefepiskopujo de Sevilo (Archidioecesis Hispalensis) estas metropolita sidejo de la Katolika Eklezio en Hispanio, kaj ĝi gvidas la eklezian provincon de Sevilo, kun ses episkopujoj. Ĝia patrono estas Virgulino de la Reĝoj, ankaŭ patrono de la urbo. Kun la malkovro de Ameriko, la unuaj episkopujoj de la Nova Mondo dependis de ĉi tiuj ĉefepiskopujoj, sur kiuj Sevilo havis jurisdikciojn ĝis 1546, kiam Sankta Domingo, Meksiko kaj Limo fariĝis ĉefepiskopujoj.
Saint-Laurent-d'Aigouze
Saint-Laurent-d'Aigouze estas franca situanta en departemento Gard, regiono.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Saint-Laurentais.
Himantopo (genro)
Himantopo (Himantopus) estas genro de sveltaj kaj elegantaj vadbirdoj el familio de Rekurbrostruledoj kune kun avocetoj kaj ordo de Ĥaradrioformaj.
Disvastiĝo
Ili estas birdoj kiuj bredas aŭ migras en ĉiuj kontinentoj.
Aspekto
La plenkreska birdo havas korpon grandan de 30-40 cm kaj enverguron de 60-50 cm.
Ĝi havas relative longajn, ruĝajn krurojn, per kiuj ĝi povas iri en profundaj akvoj, kie aliaj birdoj ne povas. Ĝi havas longan, rektan, maldikan (kiel pinglo), nigran bekon, per kiu ĝi trafiltras la ŝlimajn bordojn de la malprofundaj akvoj aŭ vadante en la akvo serĉas la nutraĵon, ĉefe insektojn kaj krustulojn. Estas granda kontrasto inter subaj blankaj partoj kaj nigraj flugiloj.
Taksonomio
Estas grava problemo por decidi la ordigon de tiuj birdoj, kiuj plej ofte aperas kiel tri specioj en du genroj, nome:
Tamen aliaj sciencistoj lokigas tiun lastan en genro Himantopus, kaj disigas la amerikajn formojn de Himantopo kiel diferencaj specioj:
10707 Prunariu
10707 Prunariu estas malgranda tre hela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Schelte J. Bus elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Dumitru Dorin Prunariu, kiu fariĝis la unua rumana kosmonaŭto en 1981, fluginte ĉe Sojuz 40 al la kosma laboratorio Salut 6. Li estas unu el la proponitaj iniciintoj por la Internacia Asteroida Tago (30-a de junio) proklamita de la Ĝenerala Asembleo de la Unuiĝintaj Nacioj.
József Szalay (policoficiro)
József Szalay naskiĝis la  en Csaba. Li mortis la en Szeged.
Biografio
József Szalay frekventis universitatojn en Budapeŝto kaj Vieno, li jam kolektis librojn dum la lernojaroj. Ekde 1892 li estis subnotario, poste nobela juĝisto en sia naskiĝurbo. Post jardeko li ricevis postenon en Orosháza, en 1894 li doktoriĝis, post 3 jaroj li edziĝis. En 1902 li estis nomumita policestro de Hódmezővásárhely, kie li estis ankaŭ motoro de la loka kulturo. Li partoprenis en fondoj de muzeo kaj biblioteko. En 1908 li iĝis vicpolicestro de Szeged, ĉefpolicestro inter 1919-1932, poste li pensiuliĝis. Post falo de la Hungara Sovetrespubliko li defendis la molestitajn Gyula Juhász kaj Ferenc Móra. Ekde 1912 li estis membro de Societo Dugonics, ties prezidanto inter 1917-1937.
Chojna
Chojna (kaŝube: Czińsbarg aŭ Czińsbarch;
Ŝenoprazo
La ŝenoprazo (latine: allium schoenoprasum) botanike apartenas al la aliacoj (Alliaceae). En la kuirarto uzatas la tubetoformaj folioj de la planto. Ŝenoprazo fajnigas ĉefe ovaĵojn, salatojn, kazeon kaj buterpanon.
Chojna
la aliaj nomoj de la urbo dum historio: Konigesberge 1244, Kunigsperg, Königsperg, Kungesborg, Kÿnsberg 1575, Cuningsperg 1577, Kuningsperg 1578, Kömsperg 1652, Kinsperg 1652, Königsberg, germane: Königsberg in der Neumark) - estas urbo en Okcidenta Pomerio en Pollando. Ĝi apartenas al komunumo Chojna en distrikto Gryfiński.
Ŝenoprazo
Por bona gusto necesas rikolti la planton antaŭ la apero de floroj.
Chojna
Historio de Chojna en la Mezepoko
La komenco de la setlado sur la terenoj de hodiaŭa Chojna estis en la frua Mezepoko, pli perecize fine de la 7a jc kaj komenco de la 8a jc. Od X do XII wieku istniał w okolicach dzisiejszego rynku gród, który posiadał dogodną lokalizację na ĉe la limo de Brandenburgio kaj de Pomerio regata de pola dinastio de Piastoj (vidu la du apudajn mapojn). En la 13 jc princo de Okcidenta Pomerio Barnim la 1-a invitis al Chojna la setlantojn (koloniistojn) el Brandenburgio, kaj en la jaro 1255 donis al la setlejo la urborajtojn laŭ la leĝo de Magdeburgo. Od 1270 roku miasto znajdowało się w Brandenburgii. Do 1945 roku nosiło nazwę Königsberg. Na przełomie XIII i XIV wieku wybudowano muru obronne z basztami. W latach 1402-1454 Chojna przejściowo należała jako zastaw de la Teŭtona Ordeno (vidu la apudan mapon). W okresie rządów krzyżackich ukszta� się ziemia chojeńska w sensie społeczno-gospodarczym, a także administracyjno-politycznym. Kilkukrotnie region ten był terenem działań polskich, krzyżackich i pomorskich, w wyniku których Chojna poniosła duże straty materialne. Rozwój miasta zatrzymał się post la invado de Husanoj en la jaro 1433, ale marazm nie trwał długo. En la jaro 1455 Margraflando Brandenburgio (vidu la apudan mapon) elaĉetis la Teron de Chojna el la manoj de la Teŭtona Ordeno.
Ŝenoprazo
Konsisto
Ŝenoprazo enhavas multe de la vitaminoj A, B kaj C; estas 130,5 mg da vitamino C en 100 g da freŝa ŝenoprazo.
Chojna
Historio de Chojna en la Mezepoko
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)
Ŝenoprazo
Konsisto
La freŝa planto konsistas je 86 % el akvo; krome estas 6,0 % da nedigesteblaĵo (fibroj ktp.), 1,6 & da karbonhidratoj, 0,7 % da graso kaj 3,6 % da proteino.
Chojna
Historio de Chojna de la 16a jc ĝis la 19a jc
Jam en la dua duono de la 15a jc okazi rapida ekonomia disvolvo de la urbo. Reformacio rozpoczęła się w Chojnie w 1533 roku i stopniowo rozwijała się do roku 1553. Klasztor został w 1536 roku rozwiązany, a budynki przeznaczono na szpital i szkołę. Przyklasztorny kościół zamieniono na magazyn. W XVI i XVII wieku przez miasto trzy razy nawiedzała plago de ĥolero, każdej z nich towarzyszyła wysoka śmiertelność wśród miejscowej ludności. W okresie wojen siedemnastowiecznych miasto uległo dotkliwym zniszczeniom oraz wyludnieniu. Jednak już w następnym stuleciu nastąpiło ożywienie gospodarcze miasta. Już w 1706 roku działała w Chojnie drukarnia i apteka. Rozwijało się rzemiosło artystyczne, powstała także pierwsza manufaktura wyrobów bawełnianych. Od 1720 roku miasto znajdowało się en Prusio. Do połowy XIX wieku jedną z gałęzi przemysłu w mieście było przetwarzanie bawełny i tkactwo, ale rozwój mechanizacji spowodował upadek tego rzemiosła. Duże zyski miastu przynosiła także produkcja piwa. W 1808 roku znajdowały się tu 92 da bierfabrikoj. Od 1809 roku Chojna stała się siedzibą powiatu. Natomiast w 1820 roku rozbiórce uległa część budynków dawnego klostro. W 1877 roku przez miasto przebiegała linia kolejowa łącząca Szczecin kun Kostrzyn ĉe Odro, co spowodowało niebywały rozwój miasta. Rozwijał się przemysł, handel i szkolnictwo. Miasto stało się ważnym ośrodkiem handlowym o znaczeniu ponadregionalnym. Tia situacio daŭris ĝis la komenco de la Dua Mondmilito en la jaro 1939.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)
Historio de Chojna dum la 20a jc
Dum la Dua Mondmilito, en aŭgusto 1944 germanoj establigis en Chojna filion de la virina koncentrejo Ravensbrück, kaj la malliberigitoj de tiu koncentrejo konstruis la apudan flughavenon. Dużą część więźniarek stanowiły mieszkanki Warszawy, które trafiły tutaj po wybuchu powstania warszawskiego. Kobiety skoszarowano w drewnianych barakach otoczonych drutem kolczastym. W obozie znajdował się barak szpitalny. Więźniarki wykorzystywano do prac ziemnych przy plantowaniu terenu pod budowę pasów startowych oraz hangarów dla samolotów. W związku z przesuwaniem się frontu na zachód, w marcu 1945 roku więźniarki zostały ewakuowane w tak zwanym marszu śmierci do obozu macierzystego. Osoby przebywające wówczas w baraku szpitalnym, pozostawiono na terenie obozu, gdzie doczekały wyzwolenia przez wojska radzieckie.
Armia Czerwona zdobyła miasto w marcu 1945 roku. Podczas walk zniszczeniu uległo 75% zabudowy miasta. Post la fino de Dua Mondmilito la urbo eniris Pollandon laŭ la decido de la Potsdama konferenco kaj ankaŭ laŭ la decidoj de la konferenco komenciĝis la procedo de translokiĝo de la germana popolo kaj anstataŭigo de ili per poloj de la centra Pollando kaj de orienta Pollando de post la Curzon-linio (vidu la apudan mapon). Post la enkorporigo al Pollando oni ŝanĝis la nomon de la urbo de Königsberg in der Neumark al Chojna.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)
Aŝrafo (tendaro)
Tendaro Aŝrafo (perse قرارگاه اشرف; angle Camp Ashraf aŭ Ashraf City) estas granda rifuĝeja (ĝis 2005 ankaŭ milita) tendaro en nordorienta parto de Irako, je 60 km de Bagdado kaj je 120 km de la okcidenta limo de Irano.. La tendara teritorio apartenas al la gubernio Dijala. En la tendaro, kies teritorio okupas 36 km², loĝas iranaj rifuĝantoj, precipe anoj de la «Organizaĵo de la muĝahidoj de la irana popolo» (mallonge: OMIP) por kiu Aŝrafo estas la ĉefa milita bazo ekde 1986-1987. Alirejoj estas grave fortikigitaj. Ĝis komenco de 2012 tie loĝis ĉ. 3.500 homoj, sed pro organizita translokigo al alia tendaro en aŭgusto 2013 restis nur 100.
Interrilato kun usonaj armitaj fortoj
La usona aviadilo bombardis la tendaron, rezulte de kio pereis 7 homoj. Poste Aŝrafo ankaŭ estis multfoje atakita de nekonatoj. Komence de la Iraka milito usona armeo senarmigis batalantojn de OMIP kaj neniigis ties blendveturilaron. Loĝantoj de Aŝrafo ricevis statuson «personoj, ne okazantaj armitan rezistadon al fortoj de la koalicio». Temis pri statuso nome de personoj mem, do la organizaĵo daŭre estis konsiderata terora. La usona komandantaro en Irako kaj estraro de OMIP subskribis la pakton pri politika interago. Tamen en oktobro 2003 la usona ministro pri eksteraj aferoj Colin Powell sendis al la ministro pri defendo Donald Rumsfeld leteron, en kiu akre rememorigis, ke 3.800 armitaj adeptoj de OMIP en Aŝrafo estu pritraktitaj kiel militkaptitoj, ne aliancanoj.
Respondeco pri Aŝrafo
De 2003 la tendaron gardis usona milita polico, de 2005 ĝis 2007 — marista infanterio de Usono, kaj de la ĝin kontrolis 155 bulgaraj pacigantoj (la roto de ŝirmado el 120 homoj kaj 35 helpaj fakuloj). La Aŝrafo estis transdonita de la okcidentaj aliancanoj al la iraka armeo.
Kontraŭstarado al irakaj potencoj
Jam en decembro 2003 la transira registaro de Irako deklaris pri sia intenco ekzili ĉiujn anojn de OMIP el la lando, sed dum longa tempo tio estis nura deklaro. La 2008 la irana televidkanalo Jame Jam informis, ke la usona armeo anoncis pri sia decido transdoni la tendaron al irakaj potencoj kaj Bagdado donis al OMIP 6 monatojn por forlasi la landon. La la iraka ministro pri eksteraj aferoj Ĥoŝiar Zebari diris, ke la iraka registaro intencas forsendi anojn de OMIP el la lando. En decembro 2008 la iraka konsiliano pri sekurecaj demandoj Movafak Rubai deklaris dum sia vizito al la tendaro, ke kelkmiloj da iranaj rifuĝintoj, delonge loĝantaj en Irako, devos forveturi al Irano aŭ aliaj landoj.
La 2009 soldatoj de la iraka armeo ĉirkaŭis kaj la 28-29-an de julio laŭ ordono de ĉefministro Ĝaŭad al-Maliki sturmis la tendaron. La preteksto de tio estis la rifuzo de loka estraro malfermi en la tendaro policejon. Rezulte de tio, laŭ irakaj oficialuloj, pereis 2 kaj estis vunditaj 110 irakaj policistoj. Ankaŭ ricevis vundojn 300 tendaranoj (inkluzive de 25 virinoj) kaj 50 homoj estis arestitaj. Laŭ OMIP, 6 tendaranoj pereis kaj 385 estis vunditaj. Poste oni informis pri pereo de almenaŭ 7 (laŭ alia informo — 10) kaj vundiĝo de 450 homoj. Inter pereintoj estis irakdevena civitano de Svedio. Multaj politikaj organizaĵoj de Irako laŭdis sturmon de Aŝrafo, ĉar ili kulpigis OMIP pri terorismo kaj partopreno en genocido de la ŝijaistoj kaj kurdoj dum regado de Saddam Hussein.
La oni sciigis pri aresto de 36 iranaj rifuĝintoj fare de iraka polico. Ili estis kulpigitaj pri instigado al tumultoj. Antaŭ kelkaj tagoj irakaj sekurecfortoj eniris la tendaron. Tiam pereis 7 kaj vundiĝis pluaj homoj.