cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Laplaca transformo
Inversa Laplaca transformo
kie \gamma \ estas reela nombro, tiel ke la konturo de integralado estas en la regiono de konverĝo de F(s) \ kaj tiel ke por ĉiu singulareco s_p \ de F(s) \ kaj. Se ĉiuj nekontinuaĵoj) estas en la maldekstra duonebeno, tio estas por ĉiu s_p \, tiam \gamma \ povas esti aro de nuloj, kaj la pli supre inversa integrala formulo pli supre iĝas identa al la inversa transformo de Fourier.
kie \gamma estas elektita por ke la integralo konverĝu, kio implicas ke \gamma estu pli granda ol la reela parto de iu ajn neordinaraĵo de F(s).
Praktike, pri ĝeneralaj kazoj, oni alproksimigas formulojn en la Laplaca universo, kie troviĝas konataj formuloj por uzi la tabelon de inversaj transformoj.
Duflanka Laplaca transformo
Kiam oni parolas pri "la Laplaca transformo" sen plia klarigo, la unuflanka transformo estas normale intencita. La Laplaca transformo povas esti alternative difinita kiel la ambaŭflanka Laplaca transformo aŭ duflanka Laplaca transformo per etenditaj limoj de integralado laŭ la tuta reela akso. Se tio estas farita, la komuna unuflanka transformo simple iĝas speciala kazo de la ambaŭflanka transformo, kie la funkcio estas multiplikita per la Hevisida ŝtupara funkcio ("funkcio de Heaviside").
Do la ambaŭflanka trasformo de Laplace estas aparta formo de la laplaca transformo, en kiu la integraĵo komenciĝas de minus infinito anstataŭ de nulo :
Ĝia propreco estas simpligi matematikajn rezonojn, por komplementaj antaŭzorgoj, ĉar ĝi konverĝas nur kiam la funkcio malkreskas rapide (t.e. pli rapide ol eksponenta malkresko) ĝis nulo pri negativaj abscisaj valoroj.
Ĝi estas uzata interalie de aŭtomatikistoj kaj ankaŭ uzata en statistiko, kie ĝi helpas difini la probablajn distribuojn.
Laplaca transformo de derivita funkcio
Estas oftoportune uzi la diferencialadan proprecon de la Laplaca transformo por trovi la transformon de derivita funkcio. Pri la unuflanka kazo, ĉi tiu rilato estas:
kaj pri la ambaŭflanka kazo, ni havas:
Aplikoj
La transformo de Laplace estas ofte uzata en inĝenierado kaj fiziko por solvi diferencialajn ekvaciojn, kaj determini la transfaran funkcion de lineara sistemo. Ekzemple, en elektroniko, kontraŭe al la transformo de Fourier, kiu estas uzata por determini la frekvencan spektron de perioda signalo, ĝi traktas la ekfariĝan reĝimon, kiu okazas antaŭ la permanenta reĝimo (ekzemple: reago de signalo antaŭ kaj post la ŝalto de frekvenco-generatoro).
Transformo de Fourier
La kontinua furiera transformo estas ekvivalento al la ambaŭflanka Laplaca transformo kun kompleksa argumento s = i\omega:
Arengosse (stacidomo)
Arengosse estas franca stacidomo sur linio -, situanta en  Arengosse, en departemento Landes, regiono Nova Akvitanio.
Laplaca transformo
Z-transformo
La Z-transformo estas simple la Laplaca transformo de ideale specimenita signalo (el kiu rezultas la tiele nomitaj specimenoj aŭ samploj) kun la anstataŭo per z de la eksponenta funkcio kie T = 1/f_s \ estas la specimenara periodo en unuoj de tempo (ekz. sekundoj) kaj f_s \ estas la specimenara frekvenco (en specimenoj je sekundo aŭ hercoj)
Arengosse (stacidomo)
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Nova Akvitanio.
Laplaca transformo
Z-transformo
Konsideru ni
specimenaran impulso-trajnon (ankaŭ nomitan Diraka kombilo, kie \delta estas la diraka delta funkcio) kaj
Arengosse (stacidomo)
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de linio Morcenx - Bagnères-de-Bigorre (652000).
Laplaca transformo
Z-transformo
specimenaran prezenton de kontinua-tempa funkcio x(t) \, sekvas ke
Ĉi tiu estas precize la difino de la Z-transformo de la diskreta funkcio x[n] \
kun la anstataŭo de.
Frekvenca divido
kaj pri sekvantaj obloj de t:
Teoremo de la fina valoro
Se limo estas en la tempa domajno, tiam :
Teoremo de la komenca valoro
Si limo estas al la momento t=0 en la tempa domajno, tiam :
Perioda funkcio de periodo T
oni grupigas la termojn :
tial,
Tabelo de kelkaj kutimaj Laplacaj transformoj
<!--
Ekzemplo #1: Maniero de parta frakcia elvolvaĵo
Konsideri lineara tempo-invarianta sistemo kun tradona funkcio
La impulsa respondo estas simple la inversa Laplaca konverto de ĉi tiu tradona funkcio:
Al pritaksi ĉi tiu inverso (konverti, konverto), ni komenci per elvolvanta H(s) uzanta la maniero de parta frakcia elvolvaĵo:
por nekonato (konstantoj, konstantas) P kaj R. Al trovi ĉi tiuj (konstantoj, konstantas), ni pritaksi
kaj
Anstataŭiganta ĉi tiuj (valoroj, valoras) enen la esprimo por H(s), ni trovi
Fine, uzanta la lineareca propraĵo kaj la sciata (konverti, konverto) por eksponenta funkcia kadukiĝo (vidi (Ero, Aĵo) #3 en la (Baremo, Tabelo, Tablo) de Laplaco (Konvertas, Konvertoj), pli supre), ni povas preni la inversa Laplaca konverto de H(s) al ricevi:
kiu estas la impulsa respondo de la sistemo.
Ekzemplo #2: Miksanta (pekoj, sinusoj, sinusas), (kosinusoj, kosinusas), kaj (eksponentaj funkcioj, eksponencialoj, eksponencialas)
<(baremo, tabelo, tablo) border="1" cellspacing="0" cellpadding="5" width="80%">
<_tr_ style="background-color:#AAEECC;"> <(th, -a) width="66%">Tempa funkcio</(th, -a)> <(th, -a)>Laplaca konverto</(th, -a)>
</(baremo, tabelo, tablo)>
ni trovi la inverso (konverti, konverto) per unua adicianta kaj subtrahanta la sama konstanto α al la numeratoro:
Per la (ŝovi, ŝovo)-en-frekvenca propraĵo, ni havi
Fine, uzanta la Laplacaj konvertoj por sinuso kaj kosinuso (vidi la (baremo, tabelo, tablo), pli supre), ni havi
Ekzemplo #3: Faza malfruo
<(baremo, tabelo, tablo) border="1" cellspacing="0" cellpadding="5" width="80%">
<_tr_ style="background-color:#AAEECC;"> <(th, -a) width="66%">Tempa funkcio</(th, -a)> <(th, -a)>Laplaca konverto</(th, -a)>
</(baremo, tabelo, tablo)> -->
Sinefrino
Sinefrino aŭ oksedrino estas blanka solidaĵo, kemia substanco apartenanta al la familio de la fenil-etanol-amino, natura kombinaĵo trovata en la Citrus aurantium, kelkaj plantoj kaj bestoj. Ĝi estas konata pro ĝiaj antivirusaj, antiinflamaj kaj antibakteriaj efikoj.
En Usono, ĝi estas komercita, kombinita kun kafeino, tiel kiel dieta suplemento por stimulado de pezo-malgajno. En farmakologio, sinefrino uzatas kiel simpato-mimetikaĵo pro ĝiaj hipertensaj kaj vazokuntirigaj proprecoj, ankaŭ uzata en la traktado de astmuloj.
Vidu ankaŭ
<Gallery> Benzoylcyanide.svg| Benzoilcianido (-)-Ephedrin.svg| Efedrino Phenethylamine2DCSD.svg| Fenetilamino Phenyl_ethanal_Structure_V.1.svg| Fenil-acetaldehido Kwas_fenylooctowy.svg| Fenil-acetata acido L-Phenylalanin_-_L-Phenylalanine.svg| Fenil-alanino Norephedrine.png| Fenil-propanolamino Octopamin.svg| Oktopamino Racemic_amphetamine_2.svg| Amfetamino Oxilofrin.svg| Metil-sinefrino </Gallery>
Stacio Yokosuka
Stacio Yokosuka (japane: 横須賀駅 [Jokosuka-eki], angle: Yokosuka Station) estas fervoja stacio en Jokosuka, Gubernio Kanagaŭa, Japanio. La stacio servas 1 linion de JR Orienta: Linio Yokosuka.
Manerau
La gloso Manerau povas signifi la jenajn:
Rimóc
Rimóc estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Nógrád, en Distrikto Szécsény.
Lünebach
Lünebach estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Bitburg-Prüm de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. En la 1-a de decembro 2006 la komunumo havis 568 loĝantojn.
Rimóc
Situo
Rimóc situas sur deklivoj, fine de sakovojo el Szécsény, kiu troviĝas 6 km-ojn.
Erevano
Erevano aŭ Jerevano (Երևան [jerevan], estas la ĉefurbo de Armenio, kaj la plej granda urbo de la lando. Ĝia areo estas 227 km². Erevano havas specialan administran statuson, spite al la marzoj (մարզէր) en kiuj dividiĝas la lando. Ĝi estis fondata en la jaro 782 a.K. okcidente de tio kio hodiaŭ estas Armenio, ĉe la orienta ekstremo de la monto Ararato kaj ĉe la bordo de la rivero Hrazdan. Post bataloj, disraboj, incendioj kaj tertremoj, Erevano fariĝis ĉefurbo de la Armena Demokratia Respubliko post la Unua mondmilito kaj ĝia loĝantaro pliiĝis per la alveno de pluraj centoj de postvivantoj de la armena genocido fare de la turka registaro, kaj ĝi plu etendiĝis dum la 20-a jarcento kiam konvertiĝis en unu el la 15 ĉefurboj de Sovetio. Tiamaniere, la malgranda urbo transformiĝis en unu el la plej gravaj de la regiono, sidejo de la plej gravaj kulturaj, artaj, edukaj kaj industriaj asocioj, krom la politika centro kaj bazo de ampleksa fervoja reto kaj komerca centro. Erevano estas la malplej loĝata el la tri landaj ĉefurboj de Kaŭkazio.
Rimóc
Historio
La unua mencio devenis pri la paroĥo el 1337, sed oni trovis tombojn el la pli fruaj jarcentoj. Post la mezepoko ankaŭ tiu vilaĝo apartenis al la Osmana Imperio. Post la turkoj slovakoj alvenis. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, biblioteko, kulturdomo, poŝto.
Erevano
En 2003 la urba loĝantaro estis taksita je 1 091 235 loĝantoj, kaj 1 245 700 se oni kalkulas la ĉirkaŭajn vilaĝetojn. En Erevano loĝas 42% de la tuta loĝantaro, sekvata de Gyumri, kiu havas 150 917 loĝantojn. La aliaj provincaj ĉefurboj de Armenio estas tre malgrandaj kaj havas nur kelkajn milojn da loĝantoj. Multaj el ili forlasas tiujn urbojn pro ĝenerala regado de malriĉeco kaj senlaboreco.
La historio de Erevano komenciĝas en la 8-a jarcento a.K., per la fondiĝo de la urarta fortikaĵo nomata Erebuni en la jaro 782 a.K. Iom post iom la nomo evoluis, kune kun la evoluo de la armena lingvo, inter la 5-a kaj 4-a jarcento a.K, per modifado de la litero "b" en la nomo, ĝis transiro al "v".
Erevano havas propran universitaton, Akademio de la Sciencoj, Ŝtatan Muzeon kaj diversajn publikajn bibliotekojn. En la urbo ankoraŭ ekzistas ruinoj de urarta fortikaĵo de pli ol 3000 jaroj. Inter la vidindaj konstruaĵoj de Erevano menciindas la Katedralo, la Bazaro kaj la Opero. La flughaveno situas en Zvartnoco.
Etimologio kaj naciaj simboloj
Unu teorio pri la origino de la nomo de Erevano estas la urbo, kiu ricevis la nomon de la armena reĝo, Jervand (Oronto la 4-a), la lasta estro de la Orontida Dinastio, kaj fondinto de la urbo Jervandaŝat. Tamen plejverŝajne la nomo de la urbo devenas de la urarta milita fortikaĵo Erebuni (Էրեբունի), kiu estis fondita sur la teritorio de nuntempa Erevano en 782 a.K. de Argiŝi la 1-a. Ĉar elementoj de la urarta lingvo miksiĝis kun tiu de la armena, la nomo fine evoluis al Erevano(Erebuni = Erevani = Erevan = Erevano). Akademiulo Margarit Israeljan notas ĉi tiujn ŝanĝojn komparante surskribojn trovitajn sur du kojnskribaj tabuloj ĉe Erebuni:"La transskribo de la dua kojnskriba bu [originala emfazo] de la vorto estis tre esenca en nia interpreto, ĉar ĝi estas la urarta b, kiu transiris al la armena v (b> v). La originala skribo de la surskribo tekstis «er-bu-ni»; tial la elstara armenologo kaj orientalisma profesorino Ghapancjan ĝuste obĵetis, rimarkante ke la urarta b ŝanĝiĝis al v komence de la vorto (Biani> Van) aŭ inter du vokaloj (ebani> avan, Zabaha> Javaĥk )... En aliaj vortoj b estis metita inter du vokalojn. La vera elparolo de la fortikaĵa urbo estis ŝajne Erebuni."
La origino de la urbonomo venas de la fortikaĵo Erebuno (de la Reĝlando Urarto), situanta en la urbocentro kaj nuntempe nur restas la ruinoj. En tiu epoko ĝi estis unu el la ĉefaj urartaj urboj. Cetere, unu el la 12 distriktoj de Erevano nomiĝas Erebuni kiel memoraĵo al ĝia pranomo.
La Tukoj
La Tukoj estas esperanto-filmo, laŭ scenaro kunverkita sub gvido de Arno Lagrange de partoprenantoj de lingvostaĝoj okazintaj en La Maraude, Arrout, (Ariège en Pireneoj). La scenaro estas bazita sur lokaj Arieĝaj fabeloj pri forlasita adoptita kaj reprenita infano, mirakle sanigaj kaj fekundigaj tukoj, fekundigo de urso, fekundiga ŝtono kaj similaj. La filmo estis finrealigita en 2002 de Céline Bernard post eksiĝo de la unua gvidinto de la projekto. Ne perfekta laŭ lingva kaj aktorluda vidpunkto, la filmo tamen ricevis unuan premion en la kategorio arta filmo en Festivalo de Maribor (Slovenio), la. La ĵurio opiniis ke la filmo La Tukoj en bela maniero pruvas ke Esperanto povas esti normala kulturlingvo kaj ke ĝi ankaŭ havas karakteron. (el La Ondo de Esperanto )
Erevano
Etimologio kaj naciaj simboloj
La ĉefa simbolo de Erevano, evidente, estas la monto Ararato, videbla dum mildaj tagoj ekde iu ajn punkto de la urbo. Ĝi estas reprezentata en la urboŝildo. Tamen, la monto Ararato ne plu apartenas al Armenio, sed al Turkio pro militoj de la pasinta jarcento kiam ĝi perdis tiun teritorion hodiaŭ nomata historia teritorio de Armenio.
En la urboŝildo videblas kronita leono kiu iam estis antaŭe uzata de la Armena Respubliko en 1918 post ĝia sendependiĝo disde la Rusa Imperio. Tiu ĉi simbolo reprezentas la unuan reĝon de la Armena reĝlando en Kilikio, Leo la 2-a de Armenio. La nomo venas de leono, en la latina lingvo.
La leono Levon, kaj ĉiuj reĝoj de la Roupenida dinastio, estas reprezentataj per la krono kaj cetro en la dekstra gambo, kaj en la centro de la dizajno de la monto Ararato, kvarpiede marŝante, la ŝtatestron. Kontraste, la okcidentaj simboloj, kie la leono reprezentiĝas stare (en la 13-a jarcento, Armenio rigardas al la romia okcidento kiel modelo).
La Tukoj
Muziko de Kaj Tiel Plu.
Erevano
Etimologio kaj naciaj simboloj
Ekde 2004, Erevano havas propran nacian himnon, Erebuni-Erevan, verkita de Parujr Sevak kaj komponita de Edgar Hovhannisjan en 1968 okaze de la 2750a datreveno de ĝia fondiĝo, elektita dum konkurso por reprezenti la urbon, kaj flagon surbaze de la urboŝildo. La flago enhavas la ŝildon kun leono sur blanka fono, ĉirkaŭata de 12 etaj ruĝaj trianguloj kiuj reprezentas la dek du sinsekvajn armenajn ĉefurbojn.
La Tukoj
Eksteraj ligiloj
Ĝi spekteblas ĉe Farbskatol'.
Erevano
Antikva historio
La antikva Erevano kreditigas sian fruan ekzistadon sur sulko de la reĝo de Urarto, Argiŝto la 1-a kiu mencias la fondiĝon de la fortikaĵo Erebuno en 782 a. K., kiel ŝirmaĵo kontraŭ la atakoj kaj invadoj el la nordo de Kaŭkazio. Erevano, estas unu el la plej antikvaj urboj de la mondo. Inter la sesa kaj kvara jarcentoj a.K., Erevano estis unu el la ĉefaj centroj de la aĥemenida dinastio. En 585 a.K, la fortikaĵo Teiŝebaini (Karmir Blur), 30 mejloj norde de Erevano, estis detruita de la skitoj.
Erebuni
La praa reĝlando Urarto estis formita en la 9-a jarcento antaŭ Kristo fare de reĝo Arame en la baseno de la lago Van de la Armena Altebenaĵo, inkluzive de la teritorio de nuntempa Erevano. Arkeologiaj pruvoj, kiel kojnskriba surskribo,  indikas, ke la urarta militista fortikaĵo Erebuni (Էրեբունի) estis fondita en 782 a.K. per la ordono de reĝo Argiŝti la 1-a en la loko de nuntempa Erevano, por servi kiel fortikaĵo kaj citadelo gardanta la zonon kontraŭ atakoj el la norda Kaŭkazo. La kojnskriba surskribo eltrovita ĉe Fortikaĵo Erebuni tekstas:"Per la grandeco de la dio Ĥaldi, Argiŝti, filo de Menua, konstruis ĉi tiun potencan fortikaĵon kaj proklamis ĝin Erebuni por la gloro de Biainili [Urarto] kaj por ensorbigi timon inter la malamikoj de la reĝo. Argiŝti diras, 'La tereno estis dezerto, antaŭ la grandaj verkoj, kiujn mi plenumis sur ĝi. Per la grandeco de Ĥaldo, Argiŝti, filo de Menua, estas potenca reĝo, reĝo de Biainili kaj reganto de Tuŝpo.' [Van]." Dum la pinta epoko de la urarta potenco, irigaciaj kanaloj kaj artefaritaj akvorezervujoj estis konstruitaj en Erebuni kaj ĝiaj ĉirkaŭaj teritorioj. Meze de la 7-a jarcento a.K., la urbon Teiŝebaini konstruis Rusa la 2-a de Urarto, ĉirkaŭ 7 kilometrojn okcidente de Fortikaĵo Erebuni. Ĝi estis fortikigita sur monteto, nuntempe konata kiel Karmir Blur ene de distrikto Ŝengavito de Erevano, por protekti la orientajn limojn de Urarto de la barbaraj cimeroj kaj skitoj. Dum elfosadoj, estis eltrovitaj la restaĵoj de la palaco de la regantoj kiu enhavis cent dudek ĉambrojn kiu disvastiĝis tra pli ol 40,000 m 2, kune kun citadelo dediĉita al la urarta dio Tejŝebo. La konstruado de la urbo Tejŝebaini, same kiel la palaco kaj la citadelo estis finita antaŭ la fino de la 7-a jarcento a.K., dum la regado de Rusa la 3-a. Tamen Tejŝebaini estis detruita de alianco de medoj kaj skitoj en 585 a.K.
Antikva Armenio
Dum la venka periodo de Aleksandro la Granda, kaj post la malkresko de la aĥemenida dinastio, la orontidaj regantoj de la Armena satrapio atingis sendependecon kiel rezulto de la Batalo de Gaŭgamelo en 331 a.K., fondante la Reĝlandon Armenio. Kun la starigo de novaj urboj kiel Armavir, Zarehavan, Bagaran kaj Jervandaŝat, la graveco de Erebuni iom post iom malpliiĝis.
Kun la pliiĝo de la potenco de la artaksia dinastio de Armenio kiu usurpis la povon en 189 a.K., la Reĝlando Armenio tre disetendiĝis por inkludi gravajn teritoriojn de Malgranda Azio, Atropateno, Iberio, Fenicio kaj Sirio. La artaksidoj konsideris Erebuni kaj Tuŝpo urbojn de persa heredaĵo. Sekve, novaj urboj kaj komercaj centroj estis konstruitaj de reĝoj Artaksio la 1-a, Artavasdes la 1-a kaj Tigrano la Granda. Tiel, kun la superrego de urboj kiel Artaŝata kaj Tigranakerto, Erebuni signife perdis sian gravecon kiel centra urbo.
Sub la regado de la arsakida dinastio de Armenio (54-428 p.K.), multaj aliaj grandaj urboj ĉirkaŭ Erebuni inkluzive de Vagharŝapat kaj Dvin prosperis. Sekve, Erebuni estis tute neŭtraligita, perdante sian rolon kiel ekonomia kaj strategia centro de Armenio. Dum la periodo de la arsakidaj reĝoj, Erebuni estis registrita nur en maniĥea teksto de la 3-a jarcento, kie estas menciite, ke unu el la disĉiploj de la profeto Maniĥeo fondis maniĥean komunumon proksime al la kristana komunumo en Erebuni.
Laŭ Aŝĥaracjuc, Erebuni estis parto de la kantono Kotajko (Կոտայք գավառ, Kotajk-gavar, malsama al la nuna Kotajko) de la provinco Ajrarato, ene de Granda Armenio.
Armenio fariĝis kristana nacio komence de la 4-a jarcento, dum la regado de la arsakida reĝo Tiridato la 3-a.
Sasanida kaj romia epoko
Post la dispartigo de Armenio fare de la bizanca kaj sasanida imperioj en 387 kaj en 428, Erebuni kaj la tuta teritorio de orienta Armenio falis antaŭ la potenco de sasanida Persio. La armenaj teritorioj formis la provincon Persa Armenio ene de la Sasanida Imperio. Pro la malpliigita rolo de Erebuni, kaj ankaŭ pro la foresto de taŭgaj historiaj datumoj, plejparto el la historio de la urbo sub la sasanida regado estas nekonata. En 587 dum la regado de imperiestro Maŭrico, Erevano kaj granda parto de Armenio venis sub romian administradon post kiam la romianoj venkis la Sasanidan Persan Imperion ĉe la batalo de Blaratono. Baldaŭ poste, La preĝejo Ciranavor de Avano estis konstruita inter 595 kaj 602. Malgraŭ esti parte damaĝita dum la tertremo en 1679), ĝi estas la plej malnova pluvivanta preĝejo ene de modernaj limoj de la urbo Erevano.
La provinco Persa Armenio (ankaŭ konata kiel Persarmenio Parskahajk) daŭris ĝis 646, kiam la provinco dissolviĝis kun la islama konkero de Persio.
Mezepoko
Dum la turko-persaj militoj, la urbo ŝanĝis 14-foje sian reganton inter 1513 kaj 1737. En 1604, laŭ ordono de Abaso 1-a la granda, dekmiloj da armenoj (inkluzive de la erevananoj) estis deportitaj al Persio. Kiel konsekvenco, la erevana loĝantaro fariĝis 80% muslima kaj 20% kristan-armenoj. Dum la jardeko de 1670, la franco Jean Chardin vizitis la urbon kaj priskribis ĝin en siaj Vojaĝoj de Chardin Cavalier tra Transkaŭkazio en 1672-1673. La 7-a de junio 1679, Tertremo de Erevano 1679 detruis la urbon.
Post 1747, la urbo estis parto de la Ĥanato de Erevano, muslima princlando sub persa regado. Dum la dua ruso-persa milito, Erevano estis liberigita fare de la rusaj trupoj sub gvidado de Ivano Paskeviĉ la 1-a de oktobro 1827, kaj formale cedata de la persoj en 1828.
Triboj ak-kojunloj kaj kara-kojunloj
Dum la lasta kvarono de la 14-a jarcento, la tjurkaj triboj ak-kojunloj kaj kara-kojunloj transprenis Armenion, inkluzive de Erevano. En 1400, Timuro invadis Armenion kaj Kartvelion, kaj kaptis pli ol 60 000 el la postvivintaj lokanoj kiel sklavoj. Multaj distriktoj inkluzive de Erevano estis senhomigitaj.
En 1410, Armenio falis sub la regon de la ŝijaisma oghuza tjurka tribo kara-kojunloj. Laŭ la armena historiisto Tomaso de Mecop, kvankam la kara-kojunloj postulis pezajn impostojn kontraŭ la la armenoj, la fruaj jaroj de ilia regado estis relative pacaj kaj ia rekonstruo de urboj okazis. La kara-kojunloj igis Erevanon la centro de la nove formita administra teritorio Ĉuĥur Saad. La teritorio ricevis la nomon de tjurka gvidanto konata kiel emiro Saad.
Tamen ĉi tiu paca periodo estis frakasita kun la kresko de Kara Iskander inter 1420 kaj 1436, kiu laŭdire igis Armenion "dezerto" kaj submetis ĝin al "detruo kaj rabado, buĉado kaj kaptiteco". La militoj de Iskander kaj lia fina malvenko kontraŭ la timuridoj, okazigis plian detruon en Armenio, ĉar denove multaj armenoj estis kaptitaj kaj venditaj kiel sklavoj kaj la tero estis submetita je rekta ŝtelado, devigante multajn el ili forlasi la regionon.
Post la falo de la Armena reĝlando en Kilikio en 1375, la sidejo de la Armena Eklezio estis transdonita de Siso al Eĉmiadzin proksime de Erevano en 1441. Tiel Erevano fariĝis la ĉefa ekonomia, kultura kaj administra centro en Armenio.
Irana regado
En 1501-1502, la plejparto de la orientaj armenaj teritorioj inkluzive de Erevano estis rapide konkeritaj de la aperantaj safavidoj de Irano gviditaj de ŝaho Ismail la 1-a. Baldaŭ poste en 1502, Erevano iĝis la centro de la Erivan Beglarbegi, nova administra teritorio de Irano formita de la Safavidoj. Dum la sekvaj 3 jarcentoj, ĝi restis, kun mallongaj paŭzoj, sub la irana regado. Pro ĝia strategia signifo, Erevano, konata kiel Revan de la Otomanoj, estis komence ofte kontraŭbatalita, kaj pasis tien kaj reen, inter la regado de la rivalaj irana kaj otomana imperioj, ĝis ĝi konstante iĝis kontrolita de la safavidoj. En 1555, Irano certigis sian legitiman posedon super Erevano kun la otomanoj per la Traktato de Amasja.
En 1582–1583, la otomanoj estritaj de Serdar Ferhad Paŝao mallonge regis Erevanon. Ferhad Paŝao sukcesis konstrui la fortikaĵon Erivan sur la ruinoj de miljara antikva armena fortikaĵo, ĉe la bordo de la rivero Hrazdan. Tamen, otomana regado finiĝis en 1604 kiam la la persaj trupoj reakiris Erevanon kiel rezulto de la unua otomana-safavida milito.
Ŝaho Abaso la 1-a de Irano kiu regis inter 1588 kaj 1629, ordonis la deportadon de centmiloj da armenoj inkluzive de civitanoj de Erevano ĝis kontinenta Irano. Kiel konsekvenco, Erevano grave perdis sian armenan loĝantaron, kiu malpliiĝis al 20%, dum islamanoj inkluzive de persoj, turkoj, kurdoj kaj tataroj (poste konataj kiel azeroj) akiris dominecon kun ĉirkaŭ 80% de la loĝantaro de la urbo. Islamanoj estis aŭ sidemaj, duon-sidemaj aŭ nomadaj. Armenoj ĉefe okupis la kvartalon Kond de Erevano kaj la kamparajn antaŭurbojn ĉirkaŭ la urbo. Tamen la armenoj superregis diversajn profesiojn kaj komercojn en la regiono kaj havis grandan ekonomian signifon por la persa administracio.
Dum la dua otomana-safavida milito, otomanaj soldatoj sub la ordono de Murado la 4-a konkeris la urbon la 8an de aŭgusto 1635. Revenante kun sia venko al Konstantinopolo, li malfermis la " Erevanan Kioskon " ( Revan Köşkü ) en Palaco de Topkapı en 1636. Tamen, iranaj trupoj subkomanditaj de ŝaho Safi reprenis Erevanon la 1an de aprilo 1636. Kiel rezulto de la Traktato de Zuhab en 1639, la irananoj rekonfirmis sian regadon super orienta Armenio, inkluzive de Erevano. La 7an de junio 1679, giganta tertremo detruis la urbon sur la teron. En 1724, la fortikaĵo Erivan estis sieĝita de la otomana armeo. Post periodo de rezisto, la fortikaĵo falis sub la turkoj. Rezulte de la otomana invado, la Erivan Beglarbegi de la safavitoj estis nuligita.
Post mallonga periodo de otomana regado super orienta Armenio inter 1724 kaj 1736, kaj kiel rezulto de la falo de la Safavida dinastio en 1736, Erevano kune kun la apudaj teritorioj iĝis parto de la lastatempe formita administra teritorio de Ĥanato de Erevano sub la afŝaridoj de Irano, kiu ampleksis areon de 15.000 kvadrataj kilometroj. La afŝaridoj regis orientan Armenion ekde la meze de la 1730-aj jaroj ĝis la 1790-aj jaroj. Post la falo de la afŝaridoj, la kaĝaroj de Irano prenis la regon de Orienta Armenio ĝis 1828, kiam la regiono estis konkerita de la Rusa Imperio post ilia venko super la kaĝaroj kiu rezultigis la Traktaton de Turkmenĉajo de 1828.
Rusa regado
Dum la dua rusa-persa milito de la 19-a jarcento, la rusa-persa milito de 1826–1828, Erevano estis kaptita de rusaj trupoj sub generalo Ivan Paskeviĉ la 1an de oktobro 1827. Ĝi estis formale cedita de la irananoj en 1828, post la Traktato de Turkmenĉajo. Post 3 jarcentoj sub irana okupo, Erevano kune kun la resto de Orienta Armenio nomata kiel "Armena Provinco", fariĝis parto de la Rusa Imperio, periodo kiu daŭrus ĝis la disfalo de la Imperio en 1917. La rusoj sponsoris la reloĝigan procezon de la armena loĝantaro el Persio kaj Turkio. Pro la reloĝigo, la procento de la armena loĝantaro de Erevano kreskis de 28% al 53,8%. La reloĝigo celis krei rusan potencan ponton en Mezoriento. En 1829, armenaj repatriigitaj el Persio estis transloĝigitaj en la urbo kaj nova kvartalo estis konstruita.
Erevano funkciis kiel sidejo de la nove kreita armena provinco inter 1828 kaj 1840. Antaŭ la vizito de Nikolao la 1-a en 1837, Erevano fariĝis ujezdo. En 1840, la Armena provinco dissolviĝis kaj ĝia teritorio enkorpiĝis en novan pli grandan provincon; la Kartvelia-Imeretia-Gubernio. En 1850 la teritorio de la iama provinco estis reorganizita en la Erevana Gubernio, kovrante areon de 28,000 kvadrataj kilometroj. Erevano estis la centro de la nove establita gubernio.
En tiu periodo, Erevano estis urbeto kun mallarĝaj vojoj kaj stratetoj, inkluzive de la centra kvartalo Ŝahar, la komerca centro Ghantar, kaj la loĝkvartaloj Kond, Dzoragjugh, Nork kaj Ŝentagh. Dum la 1840-aj kaj 1850-aj jaroj, multaj lernejoj malfermiĝis en la urbo. Tamen la unua grava plano de Erevano estis adoptita en 1856, dum kiu fondiĝis lernejo de knabinoj de Sankta Ripsime kaj Sankta Gajane kaj malfermiĝis la Angla Parko. En 1863, la strato Astafjan estis renovigita kaj malfermita. En 1874, Zaĥarja Gevorgjan malfermis la unuan presejon de Erevano, dum la unua teatro malfermis siajn pordojn en 1879.
La 1an de oktobro 1879, Erevano ricevis statuson de urbo per dekreto de Aleksandro la 2-a de Rusio. En 1881 malfermiĝis La Seminario de Erevanaj Instruistoj kaj la Erevana Bierfarejo, sekvita de la fabriko de vinoj kaj brandoj de Tairjan en 1887. Aliaj fabrikoj por alkoholaj trinkaĵoj kaj minerala akvo estis malfermitaj dum la 1890-aj jaroj. La monumenta preĝejo de Sankta Gregorio la Iluminanto estis malfermita en 1900. Elektro kaj telefonaj linioj estis enkondukitaj en la urbon respektive en 1907 kaj 1913.
Komence de la 20-a jarcento la loĝantaro de Erevano superis 29.000. En 1902, fervoja linio ligis Erevanon kun Aleksandropol, Tbiliso kaj Ĝulfo. Samjare malfermiĝis la unua publika biblioteko de Erevano. En 1905, la pranevo de Napoleono la 1-a; princo Louis Joseph Jérôme Napoléon (1864–1932) estis nomumita kiel guberniestro de Erevana provinco. En 1913, por la unua fojo en la urbo, funkciis telefona linio kun okdek abonantoj.
Erevano funkciis kiel la centro de la gubernio ĝis 1917, kiam Erevana gubernio dissolviĝis kun la kolapso de la Rusa Imperio.
Mallonga sendependeco
La federacio tamen estis mallongdaŭra. Post akirado de la potenco super Aleksandropolo, la turka armeo avancis direkte al la sudo kaj oriento por elimini la centron de armena rezisto bazita en Erevano. La 21an de majo 1918, la turkoj komencis sian kampanjon moviĝi direkte al Erevano tra Sardarapat. Katolikoso Gevorg la 5-a ordonis, ke preĝejaj sonoriloj sonoru dum 6 tagoj, kiel armenoj de ĉiuj sociaj kampoj, kamparanoj, poetoj, forĝistoj kaj eĉ klerikoj, kunvenis por formi organizitajn armenajn trupojn. Civiluloj, inkluzive de infanoj, helpis pri la penado ankaŭ, ĉar "Ĉaroj tiritaj de bovoj, akvobubaloj kaj bovinoj blokis la vojojn alportante manĝaĵojn, provizaĵojn, municiojn kaj volontulojn de la ĉirkaŭaĵo de Erevano".
Antaŭ la fino de majo 1918, la armenoj povis venki la turkan armeon en la bataloj de Sardarapat, Aparan kaj Karakilisa. Tiel, la 28an de majo 1918, la daŝnaka gvidanto Aram Manukjan deklaris la sendependecon de Armenio. Poste, Erevano fariĝis la ĉefurbo kaj la centro de la ĵus fondita Armena Demokratia Respubliko, kvankam la membroj de la Armena Nacia Konsilio ankoraŭ restis en Tbiliso ĝis sia alveno en Erevano por formi la registaron en la somero de la sama jaro. Armenio fariĝis parlamenta respubliko kun kvar administraj dividoj. La ĉefurbo Erevano estis parto de la Ararata Provinco. Tiutempe Erevano ricevis pli ol 75 000 rifuĝintojn el okcidenta Armenio, kiuj postvivis la masakrojn faritajn de la otomanaj turkoj dum la Armena genocido. La 26an de majo 1919, la registaro aprobis leĝon por malfermi la Erevanan Ŝtatan Universitaton, kiu situis sur la ĉefa Astafjan (nun Abovjan) strato de Erevano.
Post la subskribo de la Traktato de Sèvres en 1920, Armenio ricevis formalan internacian agnoskon. Usono, kaj ankaŭ multaj sudamerikaj landoj, oficiale malfermis diplomatiajn kanalojn kun la registaro de sendependa Armenio. Erevano ankaŭ malfermis reprezentantejojn en Britio, Italio, Germanio, Serbio, Grekio, Irano kaj Japanio.
Tamen, post la mallonga periodo de sendependeco, Erevano falis sub la bolŝevikojn, kaj Armenio estis integrigita en Soveta Rusio la 2an de decembro 1920. Kvankam naciismaj fortoj sukcesis repreni la urbon en februaro 1921 kaj sukcese liberigis ĉiujn malliberigitajn politikajn kaj militajn personojn, la la naciisma elito de la urbo denove estis venkita de la sovetiaj fortoj la 2an de aprilo 1921.
Soveta regado
La Ruĝa Armeo invadis Armenion la 29an de novembro 1920 ekde la nordoriento. La 2an de decembro 1920, Erevano kune kun la aliaj teritorioj de la Unua Respubliko Armenio, fariĝis parto de Soveta Rusio, konata kiel Armena Soveta Socialisma Respubliko. Tamen la Armena SSR iom poste formis la Transkaŭkazan FSSR kune kun la Kartvela Soveta Socialisma Respubliko kaj la Azerbajĝana Soveta Socialisma Respubliko, inter 1922 kaj 1936.
Sub la sovetia regado, Erevano fariĝis la unua inter la urboj en Sovetunio, por kiu ĝenerala plano estis ellaborita. La "Ĝenerala Plano de Erevano" ellaborita de la akademiano Aleksandero Tamanjan, estis aprobita en 1924. Ĝi estis komence projektita por loĝantaro de 150 000 homoj. La urbo rapide transformiĝis je moderna industria metropolo kun pli ol unu miliono da homoj. Novaj edukaj, sciencaj kaj kulturaj institucioj estis fonditaj ankaŭ. Tamanjan asimilis naciajn tradiciojn kun tiutempa urba konstrumanieroj. Lia projekto prezentis radian-ringan aranĝon, kiu kovris la ekzistantan urbon kaj enkorpigis grandan parton de sia ekzistanta stratplano. Rezulte de ĝi, multaj historiaj konstruaĵoj estis malkonstruitaj, inkluzive preĝejojn, moskeojn, la persan fortikaĵon, banejojn, bazarojn kaj karavanserajojn. Multaj el la distriktoj ĉirkaŭ centra Erevano estis nomitaj laŭ iamaj armenaj komunumoj detruitaj de la otomanaj turkoj dum la Armena genocido. La distriktoj Arabkiro, Malatio-Sebastio kaj Nork Maraŝo, ekzemple, ricevis la nomon de la urboj Arabkiro, Malatjo, Sebastjo kaj Maraŝo, respektive. Post la fino de Dua Mondmilito, germanaj militkaptitoj kutimis helpi en la konstruado de novaj konstruaĵoj kaj strukturoj, kiel ekzemple la ponto Kievjan.
Kun la paso de la jaroj, la centra distrikto Kentrono fariĝis la plej evoluinta areo en Erevano, io, kio kreis signifan breĉon kompare kun aliaj distriktoj de la urbo. La plej multaj el la instruaj, kulturaj kaj sciencaj institucioj centriĝis en la distrikto Kentrono.
En 1965, dum la memorfestoj de la kvindeka datreveno de la Armena genocido, Erevano estis la loko de manifestacio, la unua tia manifestacio en Sovetunio, por postuli agnoskon de la genocido fare de la sovetaj aŭtoritatoj. En 1968, la 2,750-a datreveno de la urbo estis festita.
Erevano ludis ŝlosilan rolon en la armena nacia demokratia movado aperinta dum la Gorbaĉov-epoko de la 1980-aj jaroj. La reformoj de Glasnost kaj Perestrojko malfermis demandojn pri aferoj kiel la statuso de Montara Karabaĥo, la medio, rusigo, koruptado, demokratio kaj eventuale sendependeco. Komence de 1988, preskaŭ unu miliono da armenoj el pluraj regionoj de Armenio okupiĝis pri manifestacioj pri ĉi tiuj temoj, centritaj en la Teatra Placo de la urbo (nuntempe Placo de Libereco).
Post la sendependeco
Ekde 2000, centra Erevano transformiĝis je vasta konstruejo, kun gruoj starigitaj tra la tuta distrikto Kentrono. Oficiale la dudekopo de multetaĝaj konstruaĵoj estas parto de grandskalaj urboplanaj projektoj. Ĉirkaŭ 1,8 miliardoj da dolaroj elspeziĝis por tia konstruado en 2006, laŭ la nacia statistika servo. Prezoj por urbocentraj apartamentoj kreskis ĉirkaŭ dekoble dum la unua jardeko de la 21a jarcento. Multaj novaj stratoj kaj avenuoj estis malfermitaj, kiel la strato Argiŝti, strato Italio, avenuo Saralanĵ, avenuo Monte Melkonjan kaj Norda Avenuo.
Tamen, kiel rezulto de ĉi tiu ekprospero, la plimulto de la historiaj konstruaĵoj situantaj sur la centra strato Aram estis aŭ tute detruitaj aŭ transformitaj en modernajn loĝkonstruaĵojn per la konstruado de pliaj etaĝoj. Nur kelkaj strukturoj konserviĝis, ĉefe en la parto, kiu etendiĝas inter la strato Abovjan kaj avenuo Mesrop Maŝtoc.
La unua grava post-sendependeca protesto en Erevano okazis en septembro 1996, post la anonco pri la venko de Levon Ter-Petrosjan en la prezidanta elekto. Gravaj opoziciaj partioj tiutempaj, solidigitaj ĉirkaŭ la eksa komitatano de Karabaĥo kaj eksa ĉefministro Vazgen Manukjan, organizis amasajn manifestaciojn inter la 23a kaj la 25a de septembro, pro akuzoj je fraŭdoj dum la balotadoj de Ter-Petrosjan. Ĉirkaŭ 200 000 homoj kolektiĝis en la Placo de Libereco por protesti kontraŭ la balotaj rezultoj. Post serio de tumultoj kaj perfortaj protestoj ĉirkaŭ la parlamento konstruanta la 25an de septembro, la registaro sendis tankojn kaj soldatojn al Erevano por plenumi la malpermeson de mitingoj kaj manifestacioj en la sekva tago. Ĉefministro Vazgen Sargsjan kaj Ministro pri Nacia Sekureco Serĵ Sargsjan anoncis en la Publika Televido de Armenio, ke iliaj respektivaj agentejoj malhelpis.
En februaro 2008, agitado en la ĉefurbo inter la aŭtoritatoj kaj opoziciaj manifestaciantoj gviditaj de eks-prezidanto Levon Ter-Petrosjan okazis post la armena prezidant-elekto en 2008. La eventoj rezultigis 10 mortojn kaj postan 20-tagan krizostaton deklaritan de prezidanto Robert Koĉarjan.
En julio 2016, grupo de armitaj viroj nomantaj sin Sasna Crer sturmis policejon en la distrikto Erebuni de Erevano, prenante plurajn ostaĝojn, postulante la liberigon de opozicia gvidanto Ĵirajr Sefiljan kaj la eksiĝo de prezidanto Serĵ Sargsjan. El ili 3 policanoj estis mortigita kiel rezulto de la atako. Multaj kontraŭregistaraj protestantoj aranĝis amaskunvenojn solidare kun la pafantoj. Tamen, post 2 semajnoj da intertraktadoj, la krizo finiĝis kaj la pafantoj kapitulacis.
Geografio kaj klimato
Erevano troviĝas en orienta Armenio, en la nordorienta zono de la valo de la monto Ararato. La supra parto de la urbo estas ĉirkaŭata de montaro en tri punktoj, dume la suda parto troviĝas la bordoj de rivero Hrazdan, kiu enfluas en la rivero Arakso. La rivero Hrazdan dividas la urbon en du partoj. La urba alteco estas inter 900 kaj 1300 m. Ĉar Erevano estas la ĉefurbo de la lando, ĝi ne apartenas al iu ajn marzo. Malgraŭ tio, ĝi estas ĉirkaŭata de la sekvaj marzoj: Kotajko (norde), Ararato (sude), Armaviro (provinco) (sudokcidente) kaj Aragacotno (nordokcidente).
La klimato de Erevano estas kontinenta, kun sekaj kaj varmaj someroj kaj malvarmaj kaj neĝa vintroj. La temperaturo en aŭgusto atingas 40 °C, dume en januaro, la plej malvarma monato ĝi povas atingi -15 °C (5 °F). La pluvado estas malofta, kun mezuma ĉiujara pluvado de 350 mm.
Ĉefurbo
Erevano estas la ĉefurbo de Armenio ekde la Unua Respubliko en 1918. Tiam, malgranda ĉefurbo de la armena regno situanta en la plataĵo ĉe la monto Ararato, antikva tero de la armenoj, tial evidentiĝas ĝia altrudo kiel ĉefurbo de la juna respubliko.
Malgraŭ tio ke Armenio perdas sian sendependon kaj estas aneksata al Sovetio kiel Armena Soveta Socialista Respubliko, Erevano restas kiel ĉefurbo kaj gastas la politikajn instituciojn de la respubliko. En 1991, post la fondiĝo de la tria armena respubliko, Erevano restas kiel la politika centro kaj arigas ĉiujn naciajn instituciojn: parlemento, ministerioj, prezidenta palaco, publikaj organismoj kaj juraj institucioj.
Municipo
La Konstitucio de la Armena Respubliko, adoptata la 5-a de julio 1995 ne inkluzivas Erevanon inter la marzoj de la lando. Ĝi estas aparta administra regiono kvankam ĝia regado similas al la resto de la marzoj sed kun kelkaj specifaĵoj.
La lasta modifado de la Konstitucio (27-a de novembro 2005) transformis la urbon en komunumo ; la konstitucio disponigas de tiam ke tiu komunumo devas esti regata de urbestro rekte aŭ nerekte elektata, kaj ke ĝi devas esti regata per specifa leĝo, la leĝo rilate al Erevano. Tiu leĝo estis aprobata fine de 2008 kaj ratifita de la respublika prezidento la 15-a de januaro 2009; ĝi antaŭvidas la elektadon de urbestro fare de la Municipa Konsilio por kvarjara regadperiodo kaj lia/ŝia anstataŭo inter la 12 vic-urbestroj el la dekdu dependaj distriktoj de la urbo. Laŭ tiu leĝo, la Konsilio estos renovigata dum la elektadoj de la 31-a de majo 2009, ĝi konsistos el 65 membroj kaj estos elektata la urbestro el ĝia sino.
Hambartsum Galstjan estis la lasta urbestro de la Armena Soveta Socialista Respubliko kaj la unua de la sendependa Armenio. Ekde la sendependo en 1991, ok urbestroj sukcediĝis. Jervand Zaharjan estis la urbestro en 2003 ĝis marto 2009, dato kiam la prezidanto Serĵ Sargsjan anstataŭas lin per Gagik Beglarjan kiel antaŭvido al la municipa balotado la 31-a de majo.
Baziliko de Máriabesnyő
Pilgrima Baziliko de Ĉieliro de Maria en Máriabesnyő estas baroka Malgranda baziliko en Hungario, en iama vilaĝo Máriabesnyő. Ĝi estas ankaŭ grava pilgrimloko.
Erevano
Municipo
Krom la nacia kaj strata polico, Erevano havas municipan policon. Tiuj tri policaj organismoj okupiĝas pri la ordo en la urbo per opa laborado.
Distriktoj
Erevano dividiĝas en 12 distriktoj (Համայնք).
Ĉiu distrikto estas subdividata en kvartalojn (Թաղամաս). Unu distrikto povas havi ĝis sep kvartalojn.
Kato Kufonisi
Kato Kufonisi - greke Κάτω Κουφονησι, "Malsupra Kufonisi" - estas insuleto en la Egea Maro, inter la kontinenta parto de Grekio kaj tiu de Turkio. La insulo apartenas al la administra regiono Suda Egeo de Grekio, kaj al la insularo kaj provinco Cikladoj. Administra centro de la insulo estas la samnoma havena urbo Pano Kufonisi.
Erevano
Loĝantaro
En la komenco ĝi estis eta vilaĝo, sed kun la paso de la tempo kaj diversaj historiaj okazintaĵoj, Erevano fariĝas ĉefurbo de Armenio, granda urbo kun pli ol unu miliono da loĝantoj. Tamen, en 1827 la urbo nur havis 6 publikajn parkojn, 851 vendejojn, 7 karavangastejojn, 10 banejojn kaj 1 736 ŝtonajn domojn. En 1989 la erevana loĝantaro estas la triono de la tuta enlanda armena loĝantaro.
Ĝis la Perestrojko kaj falo de Sovetunio en 1991, la loĝantaro estis plimulte armenoj sed ankaŭ estis gravaj malplimultoj de rusoj, kurdoj, azeroj kaj persoj. La tuta azera malplimulto malaperis por la milito pro la Montara Karabaĥo inter 1988 kaj 1994, kaj la ekonomia krizo de la 90-aj jaroj forfuĝigas grandan parton de la rusoj. Hodiaŭ, la erevananoj estas ĉefe armenoj.
Kiel en la resto de la lando kaj de aliaj eksaj sovetaj respublikoj, multaj personoj foriris al la eksterlando (ĉefe al Eŭropo kaj Nord-Ameriko) pro la ekonomia krizo.. La tuta erevana loĝantaro estis 1 245 700 en 2006 laŭ la erevana urbodomo.
Erevananoj (jerevanciner) ĝenerale uzas la Erevanan dialekton, orientan armenan dialekton plej probable formita dum la 13-a jarcento. Ĝi estas nuntempe parolata en Erevano kaj ĉirkaŭe, inkluzive de la urboj Eĉmiadzin kaj Aŝtarako. Vortoj el la Klasika armena lingvo (Grabar) konsistigas signifan parton de la vortprovizo de la dialekto. Laŭlonge de la historio, ĝi estis influita de pluraj lingvoj, precipe rusa kaj persa kaj pruntaj vortoj havas signifan ĉeeston en ĝi hodiaŭ. Ĝi estas nuntempe la plej disvastigita armena dialekto en la regiono.
Baziliko de Máriabesnyő
Historio
Laŭ la legendo en 1759 dum konstruado de kapelo (kie estis iam la mezepoka templo) laboristo trovis skulptaĵon pri Dipatrino el osto. Poste la loko iĝis pilgrimejo. La bienestro akiris alian skulptaĵon el Loreto kaj metis ambaŭ skulptaĵojn en 1771 en preĝejon, kiu estis jam la pligrandigita kapelo. En 1912 la preĝejo denove pligrandiĝis. En 1933 apude monaĥinejo konstruiĝis. En 2008 Benedikto la 16-a donacis rangon baziliko al la preĝejo.
La plej grava kermeso okazas en la 15-an de aŭgusto. Muzeo pri Maria-relikvoj estas apartenaĵo de la baziliko.
Erevano
Etnoj
Erevano estis loĝata unue de armenoj kaj restis homogena ĝis la 15-a jarcento. La loĝantaro de la Fortikaĵo Erivan, fondita en la 1580-aj jaroj, estis ĉefe kunmetita de islamaj soldatoj, ĉirkaŭkalkulita du ĝis tri mil. La urbo mem estis ĉefe loĝata de armenoj. Franca vojaĝanto Jean-Baptiste Tavernier, kiu vizitis Erevanon eble ĝis ses fojojn inter 1631 kaj 1668, deklaras ke la urbo estas ekskluzive loĝita de armenoj. La demografio de la regiono ŝanĝiĝis pro serio de militoj inter la Otomana, Irana kaj Rusa imperioj. Ekde la frua 19-a jarcento, Erevano havis islaman plimulton.
Ĝis sovetiigo de Armenio, Erevano estis multkultura urbo, ĉefe kun armena kaj "kaŭkaza tatara" (nuntempa azera) popoloj. Post la Armena genocido multaj rifuĝintoj de tio, kion la armenoj nomas Okcidenta Armenio (nuntempe Turkio, tiama Otomana Imperio ) eskapis al Orienta Armenio. En 1919, ĉirkaŭ 75.000 armenaj rifuĝintoj de la Otomana Imperio alvenis al Erevano, plejparte el la regiono Vaspurakano (urbo Van kaj ĉirkaŭaĵoj ). Signifa parto de ĉi tiuj rifuĝintoj mortis pro tifo kaj aliaj malsanoj.
De 1921 ĝis 1936, ĉirkaŭ 42,000 etnaj armenoj de Irako, Turkio, Irano, Grekio, Sirio, Francio, Bulgario ktp. iris al sovetia Armenio, kun la plej multaj el ili ekloĝantaj en Erevano. La dua ondo de repatriigo okazis de 1946 ĝis 1948, kiam ĉirkaŭ 100.000 etnaj armenoj de Irano, Sirio, Libano, Grekio, Bulgario, Rumanio, Kipro, Palestino, Irako, Egiptio, Francio, Usono ktp. translokiĝis al sovetia Armenio, el kiuj la plejmulto ekloĝis en Erevano. Tiel, la etna konsisto de Erevano fariĝis pli unueca dum la unuaj 3 jardekoj en Sovetunio. Fine de la 1980-aj jaroj kaj komence de la 1990-aj jaroj, la ceteraj 2 000 azeroj forlasis la urbon, pro la konflikto de Montara Karabaĥo.
Armena Apostola Eklezio
La Armena Apostola Eklezio estas la superrega religio en Armenio. La preĝejo Sanktaj Paŭlo kaj Petro de la 5-a jarcento malkonstruita en novembro 1930 de la sovetianoj, estis unu el la plej fruaj preĝejoj iam ajn konstruitaj en regiono Erebuni-Erevano. Multaj el la praaj armenaj kaj mezepokaj preĝejoj de la urbo estis detruitaj de la sovetianoj en la 1930-aj jaroj dum la Granda Purigo. La reguliga korpo de la armena eklezio en Erevano estas la Ararata Pontifika Diocezo, kie la Katedralo Sankta Sarkis estas la sidejo de la diocezo. Ĝi estas la plej granda diocezo de la Armena Eklezio kaj unu el la plej malnovaj diocezoj en la mondo, kovranta la urbon Erevano kaj la Araratan Provincon de Armenio. Erevano nuntempe estas hejmo de la plej granda armena preĝejo en la mondo, la Katedralo de Sankta Gregorio la Iluminanto. Ĝi estis konsekrita en 2001, dum la 1700-a datreveno de la fondiĝo de la Armena Eklezio kaj la adopto de kristanismo kiel la nacia religio en Armenio. Erevano havas 17 aktivajn armenajn preĝejojn same kiel kvar kapelojn.
Rusa Ortodoksa Eklezio
Post la kapto de Erevano fare de la rusoj kiel rezulto de la rusa-persa milito de 1826–1828, multaj rusaj ortodoksaj preĝejoj estis konstruitaj en la urbo sub la ordonoj de la rusa komandanto generalo Ivan Paskeviĉ. La Katedralo Sankta Nikolao malfermita dum la dua duono de la 19-a jarcento, estis la plej granda rusa preĝejo en la urbo. La Preĝejo de la Propeto de la Sankta Dipatrino estis malfermita en 1916 en Kanaker-Zejtun. Tamen plej multaj preĝejoj estis fermitaj aŭ malkonstruitaj de la sovetianoj dum la 1930-aj jaroj. La Katedralo Sankta Nikolao estis tute detruita en 1931, dum la Preĝejo de la Propeto de la Sankta Dipatrino estis fermita kaj transformita unue en magazenon kaj poste en klubon por la militistaro. Diservoj rekomencis en la preĝejo en 1991, kaj en 2004 aldoniĝis kupolo kaj sonorilturo al la konstruaĵo. En 2010 okazis la pionira ceremonio de la nova rusa ortodoksa preĝejo Sankta Kruco kun la ĉeesto de patriarko Cirilo la 1-a de Moskvo. La preĝejo estis fine konsekrita la 7an de oktobro 2017, kun la ĉeesto de Katolikoso Garegino la 2-a, rusaj episkopoj kaj la eklezia bonfaranto Ara Abramjan.
Industrio
la urbo Erevano en la ĉiujara totala industria produkto de Armenio kontribuas kun ĉirkaŭ 41%. La industrio de Erevano estas sufiĉe diversigita inkluzive de kemiaĵoj, primaraj metaloj kaj ŝtalproduktoj, maŝinaro, kaŭĉukaj produktoj, plastaĵoj, tapiŝoj kaj teksaĵoj, vestaĵoj kaj ŝuoj, juvelaĵoj, lignoproduktoj kaj mebloj, konstrumaterialoj kaj ŝtonprilaborado, alkoholaj trinkaĵoj, minerala akvo, laktaĵoj kaj prilaboritaj manĝaĵoj. Kvankam la ekonomia krizo de la 90-aj jaroj detruis la industrion de la lando, pluraj fabrikoj restis ĉiam funkciantaj, precipe en la petrolkemia kaj la aluminia sektoroj.