cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Batalo de Hohenlinden
La Batalo de Hohenlinden estis luktita la 3an de Decembro 1800, dum la Francaj Revoluciaj Militoj. Franca armeo estre de Jean Victor Marie Moreau venkis en definitiva venko super la Aŭstrianoj kaj Bavarianoj estritaj de la Arkiduko Johano de Aŭstrio. Post esti devigita al katastrofa retiriĝo, la aliancanoj estis devigitaj peti batalpaŭzon kiu efektive finigis la Militon de la Dua Koalicio. Hohenlinden estas 33 km oriente de Munkeno en la nuntempa Germanio.
Romeno
Romeno (jen itale, Romén en la loka dialekto) estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la regiono Trentino kaj Supra Adiĝo/Sudtirolo kaj en ties pli suda provinco de Trento, en la nordo de la ŝtato. Fine de en la komunumo vivis. Kristana patroneco estas la doktrino de ĉielenpreno de Maria, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.
Inkaa imperio
Leviĝo kaj ekspansio
Alveninte al Kuzko la unuaj hispanaj kronikistoj notis la parolajn tradiciojn de la inkaoj. Tiuj notoj ne estas historie pruveblaj, sed peras bildon, kiel la inkaoj iĝis dominanta popolo en Sud-Ameriko per taktiko kaj konkeroj.
Romeno
Najbaras la komunumoj Sarnonico, Cavareno, Dambel, Amblar, Don, Sanzeno kaj Coredo.
Inkaa imperio
Leviĝo kaj ekspansio
Kiam la inkaoj atingis la regionon de Kuzko, vivis tie ankoraŭ diversaj aliaj triboj, inter ili la gualla-oj kaj la sauasera-oj. La gualla-ojn atakis la relative eta popolo de inkaoj kaj murdis ĉiun. Pro tio la sauasera-oj provis kune kun alia tribo defendi sin kontraŭ la invadantoj. La inkaoj venkis ankaŭ super tiu triba ligo kaj strebis la ceterajn tribojn subjugigi. Ili okupis la akvuman sistemon de Alkabiza kaj diktis tributdevon al kulunĉimaoj. Per tiuj paŝoj ili venigis la areon inter la riveroj Huatanay kaj Tullumayo sub sian kontrolon.
Batalo de Hohenlinden
La forta armeo de la Generalo de Divizio Moreau de 56,000 frontis ĉirkaŭ 64,000 Aŭstrianojn kaj Bavarianojn. La Aŭstrianoj, kredante ke ili estas persekutante venkitan malamikon, moviĝis tra tre arbara tereno en kvar diskonektitaj kolonoj. Anstataŭe, Moreau embuskis la Aŭstrianojn kiam ili aperis el la arbaro Ebersberg dum lanĉo de la divizio de la GD Antoine Richepanse en surpriza ĉirkaŭo de la Aŭstria maldekstra flanko. Montrante individuan iniciaton, la generaloj de Moreau sukcesis ĉikaŭi kaj frapi la pli grandan Aŭstrian kolonon.
La fina venko, kun la venko de la Unua Konsulo Napoleono Bonaparte ĉe la Batalo de Marengo la 14an de Junio 1800, finigis la Militon de la Dua Koalicio. En Februaro 1801, la Aŭstrianoj subskribis la Traktaton de Lunéville, akceptante la francan kontrolon ĝis la rivero Rejno kaj la francajn puporespublikojn en Italio kaj en Nederlando. La posta Traktato de Amiens inter Francio kaj Britio komencis la plej longan rompon en la militoj de la Napoleona periodo.
La francoj suferis 2,500 homoperdojn dum la aŭstrianoj 4,600 perdojn.
Inkaa imperio
Leviĝo kaj ekspansio
Dum la konkeroj, Inti (la Sundio) havis gravan rolon kiel kultobjekto. Ĝi estis konservita en pajla kesto kaj adorata kiel sanktaĵo. La posteuloj de la unua Inkao Manko Kapak (Manko Kapak) ne kuraĝis malfermi la keston. Nur la kvara inkao Mayta Cápac aŭdacis fari tion. En la legendo estas fabelata, ke la sankta objekto de Inti kapablas paroli kaj donas konsilojn por la konkeroj. La kvina inkao Cápac Yupanqui gvidis unuafoje militirojn kontraŭ malproksime loĝantaj popoloj. Ekde tiu tempo la inkaoj akiris regionan signifon.
Kun la popolo de la keĉuoj la inkaoj havis bonajn ekonomiajn rilatojn, kiuj estis ankoraŭ pli firmigitaj per geedziĝo de Viracocha Inca kaj filino de ĉefulo. La malamikoj de la keĉuoj, la Chanca-oj (ĉankaoj) signifis minacon ankaŭ por la inkaoj kaj Kuzko. La filo de Viracocha, Jupanki serĉis aliancanojn kontraŭ la ĉankaoj kaj trovis la du tribojn Kana kaj Kanĉi, nuntempaj loĝantoj de la peruaj provincoj Cana kaj Canchi. En 1438, la ĉankaoj sieĝis Kuzkon. Spite al la nombroplimulto, ili ne sukcesis konkeri la urbon. Finfine ili estis venkitaj fare de Jupanki. Jupanki iĝis samjare la naŭa inkao kaj ricevis la nomon Paĉakutek. Ekde tiu tempo ekzistas precizaj historiaj registroj.
Florada tempo de la inkaa imperio
Dum la rega epoko de Paĉakutek inter 1438 kaj 1471, tiu plilarĝigis la inkaan teritorion en la centra regiono de la Andoj de la Titikaka-lago ĝis Junín. La imperio de Tahuantinsujo (keĉue Tahuantinsujo, tahua - kvar, antar - provinco, suyo - lando) estis dividita laŭ la kvar ĉielaj direktoj, la flago iĝis la ĉielarka flago kaj Kuzko evoluis al rita, ekonomia kaj kultura centro.
Paĉakutek konstruigis en la ĉirkaŭo agrikulturajn terasojn por kultivi maizon, tiel helpante la provizadon de la loĝantaro. De la riveroj Sapphi kaj Tullumayo kanaloj alkondukis freŝan akvon tra la tuta urbo, provizis la loĝantaron kaj igis la urbon pura.
En 1471 Tupak Jupanki kiel la 10-a Inkao transprenis de sia patro la regopovon super la imperio. Sub lia gvido la imperio atingis sian plej grandan areon inter Quito en nuna Ekvadoro kaj Santiago en la nuna Ĉilio. Oni invitis altrangulojn de la subigitaj triboj al Kuzko kaj komisiis ili per gravaj administradaj postenoj. Tiu lerta politiko servis ne nur la internan trankvilon, sed allogis por setlado artistojn, filozofojn kaj sciencistojn.
En 1493 transprenis la imperion Uajna Kapak, la 11-a Inkao. Li translokis la ĉefsidejon al Quito, por esti proksime al la maltrankvila areo kaj strebis por plia ekspansio. En siaj lastaj jaroj atingis lin raporto pri barbohavaj, blankulaj viroj. Antaŭ la proksima morto li decidis dividi la imperion inter la du filoj. Atahualpa ricevis la nordan regionon kaj rezidis en Cajamarca, dume Huáscar ricevis la sudan parton kun Kuzko kiel registara sidejo. En 1527 Uajna Kapak mortis pro epidemio. La dupartigo de la imperio kondukis al akraj disputoj inter la fratoj. Kvankam la inkaoj ŝatis Huáscar, liaj trupoj malvenkis en 1532 kontraŭ la norduloj, kiuj estis pli batalspertaj. Huáscar estis kaptita kaj ekzekutita. Atahualpa iĝis tiel la senlima reganto super la tuta inkaa imperio.
Pereo
En aprilo de la jaro 1532 la hispano Francisco Pizarro alvenis per ŝipo al la bordo de Peruo. Jam kelkajn jarojn antaŭe en la imperio de la inkaoj aperis malsanoj nekonataj ĝis tiam. De Mezameriko suden disvastiĝis variolo kaj morbilo epidemie kaj mortige. Pizarro ne trafis fortan imperion. La inkaan ŝtaton skuis interna milito inter la fratoj Atahualpa kaj Huaskar pri la heredo de sia patro, imperiestro Uajna Kapak. La minacon de la imperio pliigis malkontento de la subjugaj popoloj. En la frata konflikto venkis Atahualpa (Ataŭalpo). Tiu subtaksis la danĝeron, kiun prezentis la alveno de la hispanoj. La 15-an de novembro 1532 Atahualpa afable akceptis viziton de Pizarro kaj liaj 168 kunuloj, kiuj, fiuzante la okazon, kaptis lin kaj komencis sangan buĉadon inter ties 20 000 ĉeestantaj militistoj. La atakoj flanke de la hispanoj efikis ŝoke. La inkaoj ne konis la taktikon de embusko, nek ĉevalojn aŭ pulvopafilojn. Iliaj kirasoj el ledo kaj kotono ne povis rezisti al ŝtalaj armiloj. Plejparte ili fuĝis sen provi defendon.
Por aĉeti liberecon Atahualpa promesis plenigi tutan ĉambron per oro kaj arĝento. Tiucele estis malplenigitaj ĉiuj temploj de la lando. Karavanoj de lamoj alportis kultobjektojn el ĉiuj anguloj de la imperio. Tamen milita tribunalo de la hispanoj akuzis Atahualpa pri murdo de la frato, servado al idoloj, plurobla edzeco kaj perfida komploto kaj kondamnis lin al morto per fajro. Por ne malebligi la tradician solenan omaĝadon al la korpo de mortinta Inkao, Atahualpa akceptis kristanan bapton. La 29-an de aŭgusto 1533 li estis ekzekutita per sufoko. Kiel marionetan posteulon la hispanoj enpostenigis la duonfraton de Atahualpa sub la nomo Manko Kapak la 2-a. La rezisto de la inkaoj kontinue malkreskis. Esperante atingi sendependecon, la subigitaj popoloj transiris al la flanko de la konkerantoj. La 15-an de novembro 1533 Pizarro atingis la ĉefurbon Kuzko, kiu kapitulacis sen konsiderinda rezisto.
Kiam en la jaro 1536 Manku Kapak la 2-a ekoponis, la hispanoj forpelis lin el Kuzko. Kun siaj sekvantoj li retiriĝis al la monta fortreso Vilkabamba kaj provis rezisti al la hispanaj invadintoj. Okaze de konflikto inter Pizarro kaj Diego de Almagro, li subtenis la lastan, kiu tamen murdigis lin en 1544. Liaj filoj Sayri Túpac kaj Titu Kusi Jupanki daŭrigis la batalon. Post kiam ambaŭ mortis, ilia duonfrato Túpac Amaru transprenis la tronon. La 24-an de julio 1572 la hispanoj entreprenis militan ekspedicion kaj okupis Vilkabamba. Túpac Amaru jam antaŭe fuĝis. Arestita post perfido de lia restadejo, li estis senkapigita en Kuzko la 24-an de septembro 1572. Laŭ legendo aro da inkaaj nobeluloj eskapis kaj retiriĝis al la „perdita“ urbo Paititi.
La politika organizo kaj administro
La plej potenca persono en la imperio estis Sapa Inka, la reganta inkao aŭ imperiestro, ankaŭ mallonge nomita Inkao. Post elekto de nova reganto, liaj subuloj konstruis por lia familio novan loĝpalacon. En la loĝejo de la antaŭa imperiestro plu restis ties familianoj. Nur devenuloj de la origina inkaa tribo havis ŝancon avanci ĝis la imperiestra nivelo. La edukado de la plej multaj familianoj de la Inkao okazis en "domoj de la scio" (Yachayhuasis).
La inkaoj sukcesis krei grandegan imperion per siaj militaj kapabloj, sed tiuj ne sufiĉus vivteni ĝin por longa tempo. Stabiligo de la imperio eblis nur per perfekta administrantaro, kiu kapablis efike apliki la resursojn de la lando. Tiurilate la imperio de la inkaoj estas komparebla kun la antikva Egiptio kaj la Romia imperio.
La inkaoj scipovis taŭge uzi la subigitajn popolojn. El la amaso de disponeblaj energioj, spertoj, teknologioj kaj laborantoj, ili ĉerpis kampulojn, soldatojn, arkitektojn kaj ŝtontajlistojn. Per ili eblis konstrui irigaciajn kanalojn, terasojn, stratojn, ŝoseojn kaj templojn.
La altrangulojn de la diversaj gentoj ili transloĝigis al Kuzko kaj konfidis al ili gravajn administrajn funkciojn. La plej bonaj metiistoj de la imperio estis komisiitaj produkti valorajn teksaĵojn kaj artobjektojn, ceramikaĵojn kaj metalaĵojn. Tiu ĉi prudenta manovro certigis respekton flanke de la subjugigitaj etnoj kaj tion la inkaoj lerte eluzis.
Ĉiu devis servi al la imperio, ankaŭ la reganto mem. Ĉirkaŭ ties persono disvolviĝis rita kulto, laŭ kiu la reganta inkao devenas de la sun-dio.
La imperio estis organizita kiel federacia sistemo. Ĝi konsistis el la centra registaro, gvidata de la Inkao, kaj kvar provincoj Ĉinĉajsuĝu (nordokcidento), Antisuĝu (nordoriento), Kontisuĝu (sudokcidento) kaj Kollasuĝuand (sudoriento). Kie la anguloj de la kvar provincoj renkontiĝis, tie troviĝis Kuzko, la ĉefurbo de la imperio.
La kvar provincestroj nomiĝis apo. En la rango sub ili funkciis 90 t'oqrikoq, lokaj gvidantoj. Ĝenerale ili administris po urbon kaj ĝian ĉirkaŭaĵon. Sub ili sekvis kvar pliaj administraj niveloj.
Ekzistis apartaj komandoĉenoj por religiaj kaj militaj aferoj. En tiu sistemo do funkciis almenaŭ parta reciproka potencreguligo.
Religio
La inkaoj kredis pri la forto de la Suno, la bonfaranto de Tero. Tial oni okazigis sunfestojn por omaĝi al la sundio. Por eviti ke suno kaj luno ĉesas moviĝi, oni metis ŝtonojn sur la montopintojn. La sundio nomiĝis Inti, la lundio Quilla. En Inkaio oni kredis pri postmorta vivo kaj tial ankaŭ honoris siajn praulojn.
Konstruarto
El Kuzko, la rita kaj politika centro, la inkaoj faris urbon kun modela arkitekturo, kiu mirigis ĉiun vizitanton. Ĝiaj stilo kaj konstrumaniero ekdominis ĉie en la imperio. Tamen la arkitektoj ĉiam adaptis la konstruaĵojn al la ĉirkaŭaĵo kaj strebis harmonie kombini ambaŭ. La plej bona ekzemplo estas Maĉu Piĉu, kies planantoj kunfandis la arkitekturajn solvojn kun la geografia medio. La grandegaj konstruaĵoj havis ne nur praktikajn funkciojn. Ili ankaŭ estis impona elmontro de potenco kaj gloro kaj celis impresi eblajn malamikojn.
En la konstruado de ŝtonaj temploj estis uzata senmortera konstruprocedo, kiun unuafoje grandaskale aplikis la tivanaku-oj. La ŝtonlaboristojn de la tivanakua regiono la inkaoj alportis al Kuzko, post konkero de la teritorio sude de la lago Titikako. Grandaj konstruaĵoj estis kunmetitaj el ciklopaj ŝtonoj, kiuj pezis plurajn tunojn kaj senfende intertenis sin per konvenaj angulaj formoj, per kiuj ili endentiĝis en la najbarajn ŝtonblokojn. La konstruistoj transformis ankaŭ la ĉirkaŭantan naturon. De la huarioj ili transprenis la terasigon de montodeklivoj por agrokultura uzado.
Trafiko
Multajn ŝoseojn, precipe tiujn en la ebenaĵoj, la inkaoj transprenis de aliaj popoloj. Pri la konstruado de ŝoseoj ili verŝajne multon lernis de la ĉimuoj (chimú). Huayna Cápac (1493 - 1527) estis probable tiu el inter la imperiestroj, kiu plej amplekse igis konstrui kaj plibonigi ŝoseojn.
Kvar tiel nomataj reĝaj ŝoseoj, kiuj ekis de Kusko, etendiĝis tra la tuta lando. Tre gravaj inter ili estis la 8 m larĝa ŝoseo laŭlonge de la bordo de la Pacifika oceano, 4000 km longa, kaj la ŝoseo de la Andoj, kiu longis 5.200 km. La ŝoseo kiu ligis Huánuco kun Ĉaĉapoja estis komplete pavimita kaj mezuris 640 km. La kompleta ŝose-reto estis proksimume 40 000 km longa. Aŭdacaj inĝenieraj laboroj estis plenumitaj por superi malfacilajn geografiajn kondiĉojn; ekzemplo estas ŝoseo, kiu komenciĝas en la valo Cañete sur la nivelo de la apudborda ebenaĵo kaj finiĝas en la altebenaĵo de Jauja, en alteco de 3.200 m super la maro. Kie vojo devis pasi trans kruta valo de montorivereto, oni konstruis pendan ponton. Tre konata estas la 60 m longa penda ponto trans la giganta ravino de la rivero Apurimako. La ponton konsistigis fibroj de agavo plektitaj je ŝnuregoj, kies dikeco similis al tiu de homtrunko. Ĉiun duan jaron oni anstataŭigis la ŝnuregojn per novaj. En la jaro 1350 estis konstruita tiu ĉi ponto, kiun poste la hispanoj nomis San Luis Rey, kaj kiu daŭris ĝis 1890, kiam ĝi disŝiriĝis kaj kolapsis. Tiu evento inspiris Thornton Wilder verki sian faman novelon "The Bridge of San Luis Rey".
La ŝoseoj de la inkaa imperio ebligis rapidan transporton de trupoj, provizoj, varoj, informoj kaj havis gravan strategian signifon. Sen ili ne povus efike funkcii la kompleksa administra aparato. Mesaĝo pri ribelo aŭ malamika atako rapide atingis la ĉefurbon kaj la registaro tuj reagis per sendo de trupoj. Estis establita bonega informsistemo; stafedo de ekspreskuristoj kapablis pluporti novaĵon en unu tago trans proksimume 230 km. En distanco de 8 km troviĝis staciejoj, kie la kuristoj anstataŭis unu la alian.
Agrokulturo
Por certigi la provizon de la giganta imperio la inkaoj translokigis kampulojn tra la tuta lando kaj instigis interŝanĝon de variaĵoj inter la diversaj regionoj. En stepaj areoj ili konstruigis irigaciajn kanalojn. Ĉie sur montodeklivoj ekestis terasoj formantaj grandegajn ŝtuparojn, kien kanaloj alkondukis akvon. Tiel antaue neuzeblaj dezertoj kaj montaraj valoj transformiĝis je fekundaj grundoj. Plia kanalsistemo forfluigis la superabundan akvon de la malsekaj terenoj apud la bordoj de la lago Titikako kaj faris ankaŭ ilin kultiveblaj.
En la imperio okazis kultivo de verŝajne proksimume 70 plantospecioj por nutraj celoj kaj aliaj uzoj (ekzemple kotono por teksaĵoj). Grandan parton de la kultivita areo okupis terpomo kaj maizo. Biero produktita el maizo servis ankaŭ por ritaj agoj. Kelkakaze oni fridigis-sekigis terpomojn. Sur la terasoj de pli altaj situoj kreskis maizo, terpomo, kvinoo (greno de Chenopodium quinoa), amaranto, kukurbo, tomato, ternukso kaj okao (manĝebla radiko), kajena pipro kaj kapsiko. La abunda nombro de kulturplantoj, kiujn la inkaoj evoluigis, envicigis Sudamerikon inter la gravajn historiajn centrojn, kie okazis diversigo de uzeblaj specioj. Multajn el tiuj ĉi plantoj poste disvastigis la hispanaj konkerantoj. Nuntempe ili estas tutmonde uzataj. Plusaĵoj el la rikoltoj estis konservataj en specialaj magazenoj. Ili ŝirmis kontraŭ pluvo kaj ebligis cirkuladon de ventaero, tiel protektante kontraŭ putrado.
Ĉedomaj bestoj estis lamo, ansero, alpako kaj kobajo. Aldone oni ĉasis diversajn bestojn por ricevi viandon, haŭtojn, peltojn kaj plumojn.
Medicino
La inkaoj havis tre bonajn konojn de plantoj kaj de ties efiko al la homo. Ili uzis kininon por trakti malarion. Per folioj de kokao ili malpliigis sentojn de doloron kaj malsato, kaj eltenis longdaŭrajn fortostreĉojn, ekzemple dum ili batalis en milito aŭ kuris longajn distancojn. Sur vundojn oni metis ankoraŭ varmajn boligitajn ŝelopecojn de de piproarbo. La kuracistoj sukcese aplikis la kirurgion de la kranio kaj de la ekstremaĵoj.
Vestoj
La oficistoj de la imperio portis tunikojn, kies dezajno indikis ilian rangon. La apude bildigita tuniko reprezentis (laŭ hodiaŭa scio) la plej altan rangon. Ĝi montras aron de motivoj, kiuj estis uzataj ĉe tunikoj de funkciuloj en specialaj oficoj. Ekzemple la nigre-blanke kvadratita kampo, kies supran flankon kompletigas ruĝa triangulo, supozeble estis signo de soldatoj en la inkaa armeo. Kelkaj motivoj rilatas al pli fruaj kulturoj, interalie la stebita diamanto (huarioj) kaj la motivo kun tri-ŝtupaj ŝtuparoj (moĉeoj).
La vestaĵoj estis dividitaj je tri klasoj. Avaska-ojn oni surmetis por hejma uzado. Ĝi havis fadenonombron de ĉirkaŭ 50 fadenoj/cm. La pli delikataj vestoj (nomataj "kunpi") dividiĝis je du kategorioj. La unuan oni kolektis kiel tributo en la tuta lando. Ĝi estis uzata por komerca interŝanĝo, por ornami regantojn, kiel donaco al politikaj aliancanoj kaj por firmigi la lojalecon de subuloj. La alia kategorio estis la plej alte estimata. Temis pri vestoj religiaj kaj imperiestraj. Unu centimetro de iliaj teksaĵoj havis ĉirkaŭ 230 aŭ eĉ pli da fadenoj. Tiu nombro nenie en la mondo estis superita antaŭ la industria revolucio.
Ceramiko kaj metalaĵoj
La ceramikaĵojn plejparte karakterizis praktika utileco. Tamen ankaŭ ili reprezentis la imperian stilon, kiu dominis la teksaĵojn kaj metalobjektojn. Kvankam limigita je malmultaj formoj la ceramiko montris elstaran teknikon kaj sentivan kolorkomponon. Ĝenerale mankis plastikaj aŭ naturalismaj bildaĵoj, dominis ornamoj el geometriaj areoj. Al la plej belaj produktoj de la pra-perua ceramiko apartenis malprofundaj teleroj kaj pelvoj kovritaj per delikataj desegnoj. La ceramikistoj de la inkaa imperio scipovis apliki kolorojn kaj desegnojn en la ĝusta mezuro. Ilia ceramiko estis multkolora kaj polurita ĝis brilego. Krome muzikaj instrumentoj estis faritaj el ceramikaj materialoj.
La prilaboro de metaloj nur en la 15-a jarcento gajnis evoluimpeton. Esenca novigaĵo estis la uzado de bronzo. Armilojn kaj laborilojn oni produktis kaj el kupro kaj el bronzo. Belegaj artaĵoj ekestis ankaŭ el oro kaj arĝento, sed kompare kun pli fruaj peruaj kulturoj tiuj ĉi metaloj estis disponeblaj en malpli granda kvanto. La popolo uzis objektojn bronzajn, nur la imperiestro rajtis uzi orajn kaj arĝentajn. La stilo de la metalaĵoj estis je granda parto inspirita de la arto de la ĉimuoj; ja el ties ĉefurbo Ĉan Ĉan la plej bonaj metalmetiistoj estis translokigitaj al Kusko, kiam la reĝolando Ĉimor fariĝis parto de la imperio.
Literaturo
La pludono de literaturaĵoj okazis ekskluzive parole. Pri tio okupiĝis precipe profesiuloj, nomataj amauta-oj. Ilia tasko estis kolekti kaj transdoni aron de legendoj kaj historiaj raportoj, krome instrui siajn postsekvontojn. En la kadro de tiu ĉi parola tradicio okazis rimarkinda poezia evoluo. Ĝiaj ĉefaj temoj estis la mitologio kaj la glorigitaj agoj de la imperiestroj.
El la teatraĵoj de la inkaa tempo konserviĝis nur unu; la dramo Apu Ollàntay. Ĝin notis keĉuo, kiu vivis de 1632 ĝis 1688. Li akceptis la hispanan nomon Espinoza Medrano. La dramo enhavas kanton, direktitan al akcipitro, kiu en keĉua lingvo nomiĝas tuja. Jen ĝia komenco:
La poezio estis intime ligita al la muziko. Ambaŭ estis plenumataj kaj dum solenaĵoj kaj dum la ĉiutaga vivo, ekzemple dum rikolto kaj aliaj komunaj laboroj.
Inkaaj regantoj
Vidu artikolon Inkaaj imperiestroj
Arkady Fiedler
Arkady Adam FIEDLER (naskiĝis la 28-an de novembro 1894 en Poznań, mortis la 7-an de marto 1985 en Puszczykowo) – pola prozisto, raportisto, natursciencisto kaj vojaĝisto, leŭtenanto de Pola Soldataro. En sia vivo 30-foje ekspediciis kaj verkis 32 librojn, kiuj aperis en 23 lingvoj en pli ol 10-miliona eldonkvanto.
14313 Dodaira
Ĝi suldas sian nomon al la observa stacio Dodaira, dediĉita en 1962 kun reflekta teleskopo de 0,91 m kaj Schmidt-teleskopo de 0,50 m kiel branĉo de la Nacia Observatorio de Japanio en gubernio Saitama, kaj kies operacio estis finita en marto 2000. Tiu stacio situis tie, kie la limoj de Tokigaŭa, Ogaŭa-maĉi kaj Higaŝi-Ĉiĉibu renkontiĝas.
Interkonsentoj de Oslo
La Oslo-Interkonsentoj markis la komencon de la Osla Pacprocezo. La Nobel-premio pri paco de 1994 estis aljuĝita komune al Jaser Arafat, Ŝimon Peres kaj Jicĥak Rabin "pro iliaj klopodoj krei pacon en la Proksima Oriento".
Utting am Ammersee
Utting am Ammersee estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Landsberg kaj en la distriktaro Supra Bavario de la federacia lando Bavario, kaj estas la administra centro de la distrikto. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Flóra Kozmutza
Flóra Kozmutza  naskiĝis la  1905 en Budapeŝto. Ŝi mortis la 1995 en Budapeŝto.
Biografio
Flóra Kozmutza akiris diplomon en Scienca Universitato Pázmány Péter en 1931, intertempe ŝi lernis ankaŭ en Sorbonne. Inter 1932-1935 ŝi kontribuis en Athenaeum (revuo). En 1934 ŝi akiris plian diplomon pri pedagogio pri intelektaj malkapabluloj. Dum studado ŝi lernis ekzemple de Lipót Szondi kaj Gusztáv Bárczi. Ŝi instruis daŭre en speciala altlernejo ekde 1934 ĝis la emeritiĝo en 1980, kie ŝi estis direktoro inter 1972-1980. Ŝi instruis ankaŭ handikapitojn en specialaj lernejoj. Ŝi partoprenis en fondoj de handikapaj lernejoj.
NGC 6434
NGC 6434 (aliaj indikoj — UGC 10934, MCG 12-17-2, ZWG 339.53, ZWG 340.13, IRAS17376+7207, PGC 60573) estas galaksio en konstelacio Drako.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
12989 Chriseanderson
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la usona astronomo Schelte J. Bus elde la Observatorio de Siding Spring, apud Coonabarabran en Novsudkimrio (Aŭstralio) kaj nomita en honoro de Chris Elaine Anderson, kontribuinto al la Troja asteroida misio Lucy de la NASA kiel tipografino kaj administra helpantino. Ŝi helpis produkti la proponojn de Etapo 1-a kaj la Planadan Studon de Fazo-A, kaj ŝi subtenis la tutan teamon por la Vizito de la Situejo.
Kara (Togolando)
Kara estas la tria plej granda urbego de Togolando. Ĝi estas ankaŭ ĉefurbo de Kara (regiono) kaj diocezo.
Situo
Kara situas sur malebenaĵo en la norda parto de la lando. Lomeo troviĝas 413 km.
Historio
Kara estis origine vilaĝo, tiam nomata Lama-Kara. Fine de la 19-a jarcento germanaj koloniistoj alvenis, kiujn baldaŭe francoj sekvis. Bierofarejo helpis la evoluon de Kara. Longe oni kultivadas en la ĉirkaŭaĵo kafojn, kakaojn kaj kotonojn. En 2002 universitato ekfunkciis.
Trafiko
Kara havas internacian flughavenon kaj 4 vojojn, unu al la tre proksima Benino.
Kottingbrunn
Kottingbrunn estas foira komunumo en la sudoriento de Malsupra Aŭstrio en distriko Baden. Krome ĝi apartenas al la historia regiono Industrieviertel (industria regiono). Ĝi situas 30 km sude de Vieno. Komence de la jaro en la komunumo vivis  loĝantoj.
Historio
Kottingbrunn estas ekstreme maljuna setlejo. Trovaĵoj inter la tria jarcento a.K. ĝis la kvara jarcento p.K. pruvas tion. Tre verŝajne originas la loknomo Kottingbrunn el la Kotinoj (latina Cotini). En la folioj de hejmregiona topografio Göhlert scribas, ke Kottingbrunn originas el la cot(arbaro) kaj bryn(altaĵo).
La unuan turkoj-sieĝojn (1529) travivis la grava fortika akvoburgo, sed 1683 la tuta loko kaj la burgo estis dezertigata de la turkoj. La rekonstruado fare de grafoj Lamberg farigis el tio la hodiaŭa ĉaskastelo.
Demografio
Referenco: Statistik Austria
Unuiĝintaj Duklandoj Jülich-Kleve-Berg
La Duklandoj Jülich-Kleve-Berg estis kunligo de la malaltrejnlandaj duklandoj Jülich, Kleve kaj Berg, de la reglando Ravenstein same kiel de la vestfaliaj graflandoj Mark kaj Ravensberg. Inter 1538 kaj 1543 ankaŭ la nun nederlandaj teritorioj Duklando Geldern kaj Graflando Zutphen apartenis por kelkaj jaroj en ci tiu teritoria ŝtatoligo. Per la komenco de la marka regado en la teritorioj unue la Schwanenburg en Kleve kaj poste Düsseldorf servis kiel komuna sidejo. La teritorio estis parto de la Sankta Romia Imperio. La teritorion regis de 1521 ĝis 1609 dukoj el la dinastio de la grafoj de Mark, frue apartiĝinta flankolino de la grafoj de Berg. El ili la unua estis Johano. La nomon Jülich-Kleve-Berg tenis ankaŭ prusia provinco Jülich-Kleve-Berg formata la 30-an de aprilo 1815 kun sidejo en Kolonjo, kiu jam la 1-an de januaro 1822 estis unuigata kun la ankaŭ en 1815 formita Provinco Grandduklando Malalt-Rejnlando kun sidejo en Koblenco al la Rejnprovinco.
Kottingbrunn
Ekonomio
Plej granda entrepreno en Kottingbrunn estas la firmo Wittmann Battenfeld, kio, apud tion establaĵon, specialigas en la produktado de plastomaŝino kaj injektgisoteĥniko. La cetera ekonomio konsistas el malgrandaj- kaj servoentreprenoj. En regiono servo interalie: bankoj, viandbutikoj, gastronomioj, ĉi-jara vino kaj similaĵo. La "servocentro akvoburgo Kottingbrunn" (Dienstleistungszentrum Wasserschloss Kottingbrunn) kuniĝi komunuman administrejon, advokaton, depagokonsultiĝokancelarion, asekuradoficejon kaj kapitalokonsiliston, praktikantan kuraciston kaj teknikajn kaj komercajn oficejojn. La loka muziklernejo havas ĉambrojn ĉi tie ankaŭ. De 1958 al 1962 la Halleiner Motorenwerke havis fabriko en Kottingbrunn.
Trafiko
En la lokmezo estas stacidomo, kio estas parto de "sudtrejnoretaĵo" (Südbahnnetz). En sudo la komunumo limas la "Hainfelder Straße B 18" kaj post 2005 Kottingbrunn havas propra aŭtostradokonektloko por la "A2". Nordorienta de Kottingbrunn estas ankaŭ la aerohaveno Bad Vöslau/Kottingbrunn.
Edukadoestablaĵo
La foira komunumo Kottingbrunn disponas pri kvar infanĝardeno kaj unu elementa lernejo, kio havas preskaŭ 330 lernantojn kaj estas preskaŭ la plej granda elementa lernejo en Malsupra Aŭstrio. Cetere Kottingbrunn havas muziklernejon kaj politeknikan lernejon.
Hobio- kaj sportestablaĵo
Kottingbrunn posedas diversajn hobio- kaj sporestablaĵojn. Inter ili estas futbalostadio kun verŝlumoinstalaĵo por la "ASK Kottingbrunn". Cetere diversaj kursoj ofertata de grandnombraj organizaĵoj en la pluruzohalo de elementa lernejo kaj en komunumohalo.
Muzeoj
La kastelomuzeo de foira komunumo Kottingbrunn montras la historio de komunumo de unua loĝatigo de neolitiko al la nuntempo. La muzeo estas en akvoburgo de Kottingbrunn.
Arkitekturaĵo
La Sankta Triunuo apogilo estis starigata por danko, ke Kottingbrunn ne estis ĝenata de pesto, fare de grafo Carl Josef de Lamberg en la jaro 1716. Ĝi estis renovigata en la jaro 1987.
Ronchi Valsugana
Ronchi Valsugana estas komunumo de Italio.
Louvigny (Moselle)
Louvigny estas franca situanta en departemento Moselle, regiono Grand Est.
25834 Vechinski
25834 Vechinski estas tre malgranda, ne tre hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Ashley Kate Vechinski, kiu gajnis la duan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2009 pro sia projekto en teamo pri komputado. Ŝi estis lernantino ĉe la Life Christian Academy de Harvest (Alabamo, Usono).
Ronzo-Chienis
Ronzo-Chienis estas komunumo de Italio.
Ekvatorgvinea virina nacia teamo de futbalo
La Ekvatorgvinea virina nacia teamo de futbalo reprezentas sian landon, Ekvatoran Gvineon, en internaciaj turniroj de virina futbalado. La teamo fondiĝis en 2002. De tiam ĝi interalie en la turniro pri la Virina Futbala Mondpokalo de 2011 atingis la finalan fazon (la rondon de lastaj 16 teamoj), kaj en la Afrika Virina Futbal-Ĉampionado en 2008 atingis la 1-an pozicion.
Nova Ponto (apartigilo)
Nova Ponto estas nomo de kelkaj pontoj:
Utzberg
Utzberg estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Weimarer Land de la federacia lando Turingio. La 31-an de decembro 2002 la komunumo havis 328 loĝantojn. Ekde 2007 ĝi apartenas al la komunumo Nohra (apud Vajmaro).
Fretilin
FRETILIN (Mallongigo de la Revolucia Fronto por Sendependa Orienta Timoro; en la portugala: Frente Revolucionária de Timor-Leste Independente, akronime: FReTiLIn). La organizo estis fondita nome de la Socialdemokratoj en Timoro (ASDT), maldekstra partio fondita en Orienta Timoro en 1974 kiam ĝi ankoraŭ estis portugala kolonio. En septembro 1974, la partio ŝanĝis sian nomon al Fretilin. La organizo havis armean brakon nomitan Flintil.
La organizo gvidis la politikan kaj armean lukton kontraŭ la transpreno de fare de Indonezio de Orienta Timoro ĝis ĝia gvidanto, Nicolau Lobato, estis kaptita kaj mortigita fare de la indonezia armeo en Decembro 1978. Ekde la mortigo de Lobato, la armita rezisto de la timora loĝantaro kontraŭ la indoneziaj invadantoj efike vanuiĝis. La perdo estis disbatanta (85% de la gvidistoj de la movado estis mortigitaj, 80% de la armetrupoj estis perdita, kaj 90% de iliaj armiloj estis kaptitaj aŭ detruitaj). La civila loĝantaro estis dissemita al tendaroj kaj malsatego regis en Timoro. Krome, la indoneziaj militfortoj kontrolis kaj la amaskomunikilojn kaj la komunikajn kanalojn kiuj ligis la kontraŭulojn de la insulo kun tiuj kiuj apogis la lukton en la ekstera mondo. Komence, la restaĵoj de la rezisto, sub la gvidado de Xanana Gusmao agis por renovigi la ligon inter la malmultaj militunuoj forlasitaj en la areo kaj kiuj povis aranĝi armean agadon kontraŭ la okupaciaj fortoj. Post kiam tiu fazo estis sukcese kompletigita, la strategio de la rezisto estis ŝanĝita: anstataŭe de agado de fiksaj bazoj en la montoj, la rezistaj fortoj komencis funkcii kiel moviĝantaj unuoj kiuj estis konstante en moviĝo. En la sama tempo, rezistaj retoj estis starigitaj en la transittendaroj kaj en la indonezi-kontrolitaj loĝantarcentroj. La nova politiko sukcesis preter atendoj kaj la obstina rezisto devigis la okupaciajn fortojn akcepti tutan serion de lokaj batalhaltoj kaj poste eĉ ĝeneralan batalhalton (inter Marto kaj Aŭgusto 1983). Tiu ĉi sukceso estis atesto de la milita kaj politika talento de Gusmao, kiu rekonis, ke ne sufiĉas daŭrigi la lukton kiel lukton de la (maldekstrema) Fretilina movado, kiun li gvidis, sed ke necesas unuigi ĉiujn rezistajn movadojn en unuigita movado farante unuiĝan fronton al sendependa lukto. Li prirezignis la gvidadon de la Fretilin-movado kaj establis novan unuigitan korpon, gviditan fare de la CNRM. Post la sendependiĝo, Falintil, la milita brako de Fretilin, iĝis la nacia armeo de Orienta Timoro.
Luigi Giuseppe Lasagna
.
Li estis titulara episkopo de Oea ekde la ĝis la. Li estis la fondinto de la salesianaj verkoj en Brazilo kaj Urugvajo.
Biografio
Li fariĝis direktoro de la Kolegio de Vilaĝo Kolono, en Urugvajo. En 1881, li inaŭguris veterstacion, poste fondis katolikan universitaton kaj mezlernejon pri agrikulturo. En 1883, li komencis sian ministerion en Brazilo.
Li mortis en 1895 en Juiz de Fora, viktimo de fervoja akcidento kiam du trajnoj de la kompanio Estrada de Ferro Central do Brazil koliziis. En la sama akcidento, mortis sep fratinoj, kvin aliaj pastroj kaj lokomotivisto.
Eŭska diasporo
La Eŭska diasporo (eŭske Euskal diaspora) estas termino uzata por priskribi la komunumojn fonditaj de la eŭskoj kiuj loĝas ekster Eŭskio. Multaj eŭskoj forlasis Eŭskion kaj translokiĝis al aliaj partoj de la globo pro ekonomiaj kaj politikaj kialoj. Nuntempe, estas substanca loĝantaro de eŭskoj en Ĉilio, Argentino, Urugvajo, kaj Kubo. Pli malgranda diasporo loĝas en Meksiko, Venezuelo, Kanado, Usono, kaj multaj aliaj landoj.
Kelkaj eŭskaj infanoj okazis en Sovetunio dum la civita milito en Hispanio.
La 8-a de septembro estas Tago de eŭska diasporo
Colombiers (stacidomo)
Colombiers estas franca varstacidomo sur linioj - Sète-Ville kaj Colombiers - Quarante-Cruzy, situanta en , en departemento Hérault, regiono.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF).
Juan Formell
Juan Clímaco Formell Cortina (naskiĝinta la 2-an de aŭgusto 1942 en Havano; mortinta la 1-an de majo 2014 samurbe) estis kuba muzikisto. Li estis muzikbandestro kaj basinstrumentisto de salso kaj de lige parencaj stiloj kiel timbo.
En 1957 li komencis muziki, ekde novembro de 1959 li estis basinstrumentisto de la Banda de Música de la Policía Revolucionaria. En la 1960-aj jaroj li membriĝis en Orquesta Revé de Elio Revé kaj fondis en 1969 la faman kuban bandon Los Van Van. En tiu ĉi muzikgrupo li uzis unuan fojon en Kubo elektrikajn instrumentojn kiel elektran gitaron, elektran basgitaron kaj muzikklavaron.
Marton de 2010 Formell estis distingata per la honora doktoreco de la Instituto Superior de Arte. En 2013 li ricevis la premion Latin Grammy por sia vivoverkado.
Clifton Davis
Clifton Duncan Davis (naskiĝis la ) estas populara usona muzikisto, verkisto, komikulo kaj aktoro.
Li populariĝis pro partopreno en la televidaj programoj That's My Mama kaj Amen. Davis ankaŭ verkis kelkajn sukceskantojn por la grupo The Jackson 5 en kiu partoprenis Michael Jackson, kiaj "Never Can Say Goodbye" kaj "Lookin' Through the Windows."
Masataka Kani
Masataka Kani (可児 壮隆, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Kawasaki Frontale, Shonan Bellmare, Zweigen Kanazawa, FC Imabari kaj Gainare Tottori.
Szczecin Drzetowo
Szczecin Drzetowo estas fervoja haltejo en Szczecin, Pollando. Ĝi lokitas ĉe la viadukto de la strato Rugiańska, en la okcidenta parto de la urba parto Drzetowo. Ĝi troviĝas sur la ferma al paŝagera servo fervojlinio Szczecin Główny – Trzebież Szczeciński.
Dum kelkaj monatoj en la jaro 1898, la haltejo estis lasta sur fervojlinio. En la jaroj 1898-1939 tiu fervojstacio estis lasta en la urbaj limoj de Szczecin. Nuntempe proksime de la fervojstacio funkcias la bushaltejo "Rugiańska".
Interkonektoj
Proksime de la stacidomo situas la bushaltejo; ĝi havas nomon "Rugiańska".
NGC 6435
NGC 6435 (aliaj indikoj — UGC 10947, MCG 10-25-80, ZWG 300.58, PGC 60667) estas galaksio en konstelacio Drako.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Pelagona regiono
La regiono Pelagono aŭ Pelagona regiono (makedone Pelagoniski region, Пелагониски регион) estas unu el ok statistikaj regionoj en Norda Makedonio. En 2015 ekzistis 231 137 loĝantoj. La plej granda sidejo de la regiono estas la urbo Bitola.
Loko, priskribo
Najbaraj regionoj estas sudokcidenta regiono en nordokcidento kaj regiono Vardar en nordoriento. La regiono limas kun Albanio en la sudokcidento kaj Grekio en la sudo.
La regiono konsistas el 9 komunumoj, kiuj estas:
La regiono estas loĝata plejparte de makedonoj, kio estas ĉirkaŭ 86%. Krom ili estas ankaŭ albanoj (ĉ. 5%), romaoj (ĉirkaŭ 3%), turkoj (ĉirkaŭ 3%). La resto estas bosnianoj, serboj, vlaš kaj aliaj.
Referencoj
Statistikoj: https://www.citypopulation.de/php/northmacedonia-admin.php
Flago de Jõgeva
La flago de Jõgeva estas la flago de estona urbo Jõgeva. Ĝi konsistas el kvar samaltaj horizontalaj strioj (flava, verda, flava, kaj verda).
Ronĉenjo
Ronĉenjo (itale Roncegno, germane Rundscheinberg) estas komunumo en la provinco de Trento, en la regiono Trentino-Supra Adiĝo, en la nordo de Italio.
János Gassner (kritikisto)
János GASSNER hungardevena usona kritikisto, dramaturgiisto, redaktoro. Li naskiĝis en Máramarossziget la 30-an de aprilo 1903 kaj mortis en New Haven (Konektikuto) la 2-an de aprilo 1967.
Ronĉenjo
En la komunuma teritorio loĝas 2732 homoj (laŭ informoj de 2008). La ĉefa placo situas 535 metrojn super marnivelo; la plej malalta parto de la teritorio, meze de la valo, altas 393 metrojn super marnivelo, dum la plej alta parto situas 2381 metrojn super marnivelo.
János Gassner (kritikisto)
Kariero
János Gassner studis en Usono, doktoriĝis en Universitato Columbia de Novjorko en 1928. Li estis teatra kritikisto de usonaj ĵurnaloj kaj revuoj, eldoneja lektoro. Inter 1931 kaj 1949 li laboris ĉe teatroj kaj filmsocietoj kiel dramaturgiisto. Li estis la ĉefredaktoro inter 1945–52 de Library of Drama and Music, inter 1949–56 de Theatre Arts Magazine. Li instruis en Hunter College de Novjorko (1927–45), en Queens College (1951–56), en Universitato Columbia (1949–56), Universitato Michigan (1954–56). De 1956 li estis profesoro pri dramverkado en Universitato Yale.
Ronĉenjo
La teritorion trairas strato kaj fervojo kiuj ligas Ronĉenjon al la valo de Adiĝo kaj al la regiona ĉefurbo Trento, 30 kilometrojn okcidente, kaj alidirekten al la veneta ebenaĵo kaj al Venecio, 130 kilometrojn oriente. Tiuj ĉi gravaj vojoj laŭiras la riveron Brenta, kiu fluas ĉe la malpinto de la valo Valsugana.
Ronĉenjo kaj Esperanto
En Ronĉenjo okazos la 34-a Internacia Junulara Festivalo, de la ĝis la.
Luigi Ferrajoli
Luigi FERRAJOLI (n. Florenco, 6a de aŭgusto 1940) estas itala juristo kaj nuntempe li estas unu el la plej elstaraj juraj filozofoj en Eŭropo. Li estas aŭtoro de kelkaj verkaĵoj, inter ili lastatempe: Costituzionalismo oltre lo Stato (Konstituciismo tras la Ŝtato) 2017 kaj Manifesto por la Egaleco 2019. Li estas lernanto de Norberto Bobbio kaj unu el la ĉefaj teoriuloj de la jura garantiismo, teorio kiun li disvolvigis dekomence en la medio de la kriminala juro, sed kiun li konsideras ĝenerale paradigmon aplikeblan al la garantio de ĉiuj bazaj rajtoj.
Li defendas, ke la gravaj krizoj igas necese krei tutmondajn taŭgajn instituciojn por protekti kaj defendi la homaron. Ferrajoli apogas la ideon aprobi universalan konstitucion, ĉar laŭ li, ekzistas problemoj kiel la klimata ŝanĝo, militoj, malsatego, ktp, kiuj ne povas esti solvotaj je nacia nivelo, do estus necesa la adopto de universala leĝaro. Pro tio, la 21an de februaro 2020, li proponis en Romo la kreon de universalaj institucioj, kies ĉefa celo estus garantii la homajn rajtojn kaj la pacon. Ferrajoli laboras pri ĉi tiu temo kaj ĝuste kiam la koronvirusa pandemio okazigis milojn da mortintoj en la tuta mondo, li asertis, ke estas necese garantii, ke ĉiuj homoj, sendepende de raso aŭ nacio, rajtas ricevi ĉiujn medikamentojn kune kun aliaj nepraĵoj nomitaj de li: sociaj rajtoj. Li proponas la reformon de internaciaj organizaĵoj kiel la Monda Banko aŭ la Internacia Monunua Fonduso, kune kun la kreon de kelkaj aliaj kiuj garantius tutmonde edukadon, loĝadon, sanon kaj manĝadon. Li ankaŭ proponas la aprobon de impostoj je internacia nivelo, kiel la Tobin-imposto aŭ mon-kontribuoj pro la uzado kaj trouzado de komunaj havaĵoj, tiuj nomata de li “universala havaĵaro”, esence la akvo, la nutraĵoj kaj la medikamentoj.
Ronzone
Ronzone estas komunumo de Italio.
7511 Patcassen
7511 Patcassen estas asteroido de la ekstera asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Schelte J. Bus elde la Observatorio de Siding Spring, apud Coonabarabran en Novsudkimrio (Aŭstralio).
Kun granda duonakso de 3,2009206, ĝi orbitas tuj trans la konvencia limo inter la meza kaj la ekstera asteroida zono.
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la usona planeda sciencisto Patrick Cassen de la Ames Research Center. Li centras siajn esploroj sur la formiĝo de steloj kaj planedoj, la fiziko de la kaj la apliko de astrofizikaj modeloj de la formiĝo de la sunsistemo.
Fumitaka Kitatani
Fumitaka Kitatani (北谷 史孝, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Yokohama F. Marinos, Renofa Yamaguchi FC, V-Varen Nagasaki kaj FC Gifu.
Utzedel
Utzedel estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Meklenburga Lagaro de la federacia lando Meklenburgo-Antaŭpomerio. La teritorio apartenas al la komunumaro Demmin-Land. Fine de la jaro la komunumo havis  loĝantojn. Ĝi situas sudoriente de Demmin.
Stacio Tsuruga
Stacio Tsuruga (japane: 敦賀駅 [Curuga-eki], angle: Tsuruga Station) estas fervoja stacio en Curuga, Gubernio Fukui, Japanio. La stacio servas 2 liniojn de JR Okcidenta: Linio Hokuriku (ĉefa), Linio Obama.
Spišský Štiavnik
Spišský Štiavnik, hungare Savnik [ŝavnik], germane Schawnik aŭ Schafing estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.
Situo
Spišský Štiavnik situas laŭ Hornád inter montoj 569 kaj 717 m altaj, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Spišská Nová Ves-Poprad. La lasta urbo troviĝas je 9 km.
Historio
En la 10-a jarcento monaĥejo konstruiĝis en tiu loko. En 1223 abatoj alvenis kaj fondis abatejon. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1246 en formo "Scinik". En 1528 oni prirabis la burgon, post 2 jaroj ankaŭ la abatejon. En 1787 736 vilaĝanoj loĝis en 111 domoj, en 1828 934 vilaĝanoj loĝis en 129 domoj. En 1906 incendio okazis. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Savnik 903 homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Szepes (reĝa departemento), al distrikto de Szepesszombat, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio.
12990 Josetillard
12990 Josetillard estas tre malgranda, hela asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Schelte J. Bus elde la Observatorio de Siding Spring, apud Coonabarabran en Novsudkimrio (Aŭstralio).
Ĝi estas en orbita resonanco 3:1 kun Jupitero.
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Jose P. Tillard, kontribuinto al Lucy, misio de la NASA al la, kiel Direktoro pri Riskoj kaj Sistema Inĝeniero.
Frostfloraĵo
Frostofloraĵo estas nomo ofte donita al kondiĉo en kiu maldikaj tavoloj de glacio elstariĝas de longtigaj plantoj en aŭtuno aŭ frua vintro. La maldikaj tavoloj de glacio ofte alprenas rimarkindajn formojn kiuj krispiĝas en "petalojn" kiuj similas florojn.
Tipoj
Harglacio, frostbarbo, glaciolano, aŭ plumfrosto priskribas harecan, foje silkemolan variaĵon de frostofloraĵoj, elstarantaj el truoj en lignohisto, kiu ankaŭ postulas la ĉeeston de fungometabolo.
Formiĝo
La formado de frostofloroj estas dependa de glacia vetercirkonstanco okazanta kiam la grundo ne estas jam frosta. La suko en la tigo de la plantoj disetendiĝos (akvo disetendiĝas sub nulo), kreante longajn, maldikajn fendetojn laŭ la longo de la tigo. Akvo tiam estas transverŝita tra tiuj fendetoj per kapilarefiko kaj glaciiĝas ĉe kontakto kun la aero. Ju pli da akvo estas transverŝita tra la fendetoj, ĝi puŝas la maldikajn glaciotavolojn des pli foren de la tigo, kaŭzante la formiĝon de maldika "petalo". Koncerne lignoplantojn kaj (vivantajn aŭ mortintajn) arbobranĉojn, la glaciiĝanta akvo estas premita tra la poroj de la planto formante longajn maldikajn kordojn el glacio kiuj aspektas sufiĉe kiel hararo - tial la nomo "harglacio" aŭ "frostbarbo".
La petaloj de frostofloraĵoj estas tre delikataj kaj krevas ĉe tuŝo. Ili kutime degelas aŭ sublimiĝas kiam eksponite al sunlumo, kaj estas kutime videblaj en la frua mateno aŭ en ombritaj lokoj.
Ekzemploj de plantoj kiuj ofte formas frostoflorojn estas blanka verbesino (Verbesina virginica), ofte nomita frostherbo, flava ferherbo (Verbesina alternifolia), kaj Helianthemum canadense. Ili ankaŭ estis observitaj sur falintaj branĉoj de pingloarboj kaj enhavas sufiĉe da hidraŭlika forto por forigi la ŝelon.
Harglacio
La meteologo Alfred Wegener priskribis harglacion sur malseka mortinta ligno en 1918, supozante kelkajn specifajn fungojn kiel katalizilo, teorio kiun plejparte konfirmis Gerhart Wagner kaj kristano Mätzler en 2005.
Arktaj "marherbejoj"
La 2-an de septembro, 2009, biologia teamo de Vaŝingtona universitato, velanta reen de la norda poluso renkontis tiujn malgrandajn floraĵojn kreskantajn sur la frosta maro "kiel herbejo disvastiĝanta en ĉiuj direktoj. Ĉiu havebla surfaco estis kovrita per la floraĵoj. " Se permesita degeli, la unu- ĝis du mililitra akvokvano renormaliĝanta enhavis proksimume milionon da bakterioj. Profesoro Jody Deming kredas ke ĉar la polusoj varmiĝas, ekzistos pli kaj pli da tiuj herbejoj, ĉar ekzistos pli kaj pli malferma maro kiu kreskigas maldikan glacion en vintro, kaj ŝia teamo malkovremas kion faras la bakterioj vivantaj en la frostofloroj.
Šelešovice
Šelešovice estas municipo en Ĉeĥio, en Regiono Zlín, en distrikto Kroměříž. Tra la municipo kondukas fervojlinio Kroměříž - Zborovice, ŝoseo II/432 kaj trafluas tra ĝi rivereto Kotojedka. Vivas ĉi tie.
14314 Tokigawa
14314 Tokigawa estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japanaj astronomoj Hiroki Kosaj kaj Kiiĉiro Furukaŭa elde la Observatorio Kiso sur la Monto Ontake (gubernio Nagano, Japanio).
Šelešovice
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1290. Ekde la 1-a de januaro 1986 ĝis la 31-a de decembro 2000 ĝi estis konsisto de Kroměříž.
14314 Tokigawa
Ĝi suldas sian nomon al Tokigaŭa (ときがわ町, Tokigawa-machi), vilaĝo de 8000 loĝantoj oriente de la Okuĉiĉibu-Montaro en gubernio Saitama, norde de Tokio, apud kie troviĝas la stacio Dodaira. La vilaĝo estas ĉefa subtenato de tiu observatorio.
Dovyalis caffra
Dovyalis caffra aŭ kei-pomo aŭ umkokolo  estas planto el Flakurtiacoj aŭ Salikacoj. En Afriko la specio estas konata kun la nomo “umkokolo“.
4281 Pounds
4281 Pounds estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Edward L. G. Bowell elde la Stacio Anderson Mesa de la observatorio Lowell apud Flagstaff (Arizono, Usono).
Dovyalis caffra
Ĝi estas arbedo aŭ ĝis 10 m alta arbo. La planto povas esti kovrata de 2,5-7,5 cm longaj pikiloj. La folioj estas alternsidaj. Ili estas oblongaj ĝis ovformaj kaj 2,5-7,5 cm longaj, brilaj kaj havas malgrandan tigon.
4281 Pounds
Nomo
Ĝia nomo honoras la britan astrofizikiston Kenneth A. Pounds, profesoron pri fiziko en la Universitato de Leicester kaj pioniron de la ikso-radia astronomio.
Dovyalis caffra
La fruktoj estas ov- ĝis globoformaj kaj 2,5-4 cm longaj. Maturaj ili estas helflavaj, glataj iomete lanugaj firmaj ŝeloj kaj farunecaj. La matura fruktkarno estas sukplena kaj tre acida. La gusto similas al abrikoto. En la frukto troviĝas kvin ĝis dek kvin semoj.
Umkokolo estas indiĝena en sudokcidenta Afriko. La planto troviĝas i.a. en la regiono de la granda Kei-rivero, de tie la nomo de la planto en multaj lingvoj. La planto estas kultivata en diversaj subtropikaj kaj tropikaj regionoj. Celo de la plantbredado estas sendornaj kaj ne tiom acidaj plantoj.
Híjar
Híjar estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Teruelo, en la regiono Aragono (Hispanio). Ĝi estas ĉefurbo de la regioneto (komarko) nomita Bajo Martín.
Situo
Híjar situas je 72 kilometroj for de Zaragozo, apud la aŭtovojo N-232. La mallarĝa sed longa municipa teritorio trapasas la komarkon el plej sudorienta pinto ĝis la centrokcidento. La loĝloko laŭ ŝoseo estas inter Urrea de Gaén kaj Albalate del Arzobispo (sudokcidente) kaj Samper de Calanda (nordoriente). Krome La Puebla de Híjar estas norde.
Proksime de la urba kerno (291 m de altitudo) fluas la rivero Martín. La altitudo gamas inter 516 m sudoriente (Cabeza Gorda) kaj 230 m borde de la rivero Martín.
Historio
Estas rokpentraĵoj kaj restaĵoj de romia epoko.