cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Noam Chomsky
Kontribuoj al psikologio
En 1959, Chomsky eldonis influplenan kritikon de Verbal Behavior (Parola Konduto) de B. F. Skinner, libro en kiu Skinner donis spekulativan klarigon pri lingvo laŭ la kondutismo. Skinner difinis parolan konduton kiel lernitan konduton, kiu havas karakterizajn konsekvencojn liveritajn per la lernita konduto de aliuloj; ĉi tio estas takso de komunika konduto pli ampleksa ol tiu kutime prizorgata de lingvistoj. La metodo de Skinner fokusiĝas pri la cirkoncstancoj en kiuj uziĝis lingvo; ekzemple, peti akvon estis funkcie malsama respondo ol nomi ion “akvo,” respondi al iu petanta akvon, ktp. Ĉi tiuj funkcie malsamaj specoj de respondoj, kiuj postulis siavice apartajn klarigojn, akre kontrastiĝis kaj kun tradiciaj nocioj de lingvo kaj kun la ĉomskija psikolingvoscienca metodo. Chomsky pensis, ke funkciisma klarigo sinlimigis al demandoj pri komunika uzado, kaj pli gravajn demandojn ignoris. (Chomsky, Lingvo kaj Menso, 1968). Li fokusiĝis pri demandoj koncernantaj la operacion kaj evoluadon de denaskaj strukturoj por sintakso kapabla je kreipova organizado, koherigo, adaptado, kaj kombinado de vortoj kaj frazpartoj por krei kompreneblajn eldiraĵojn.
En la recenzo, Chomsky emfazis, ke al la scienca aplikado de kondutismaj principoj de esplorado je bestoj severe mankas klarigan adekvatecon kaj plie estas partikulare superflua kiel resumo de homa parola konduto, ĉar teorio kiu sin restriktas al eksteraj kondiĉoj (lernitaĵoj) ne povas adekvate ekspliki generativan gramatikon. Chomsky uzis la ekzemplojn de rapida lingvoakirado de infanoj, inkluzive de ilia rapide evoluanta kapablo formi gramatikajn frazojn, kaj de la kreipova lingvouzo de kompetentaj denaskaj parolantoj substreki la manierojn per kiuj la vidpunkto de Skinner ne estas sufiĉa pruvo por teorio. Li pretendis, ke por kompreni homan parolan konduton kiel la kreipovajn partojn de lingvouzo kaj lingvoevoluado, oni unue devas havi genetikan lingvopovon. La supozo, ke gravaj partoj de lingvo estas la produkto de denaska kapablo kontraŭas la radikalan kondutismon de Skinner.
La recenzo de Chomsky ricevis multajn kritikojn, el kiuj la plej fama estis tiu de Kenneth MacCorquodale en lia tezo de 1970 On Chomsky’s Review of Skinner’s Verbal Behavior (Pri la recenzo de Chomsky pri Parola Konduto de Skinner; Revuo de Eksperimenta Analizo de Konduto, 13-a volumo, paĝoj 83-99). Ĉi tiu kaj similaj kritikoj rimarkas aferojn ne ĝenerale agnosaktajn ekster konduta psikologio, kiel la pretendon, ke Chomsky adekvate komprenis nek kondutan psikologion ĝenerale, nek la malsamojn inter la kondutismo de Skinner kaj aliaj variaĵoj; konsekvence, oni pretendas ke li faris kelkajn gravajn erarojn. Pro tiuj perceptataj problemoj, la kritikantoj pretendadas ke la recenzo malsukcesis demonstri kion ĝi celis. Tiel ĝi asertis, ke tiuj plej influitaj de la recenzo verŝajne jam konsentis kun Chomsky, aŭ eĉ ne vere legis ĝin. Chomsky pretendadas, ke la recenzo defiis la manieron per kiu la konduta psikologio de Skinner “estis uzata en empiriismo de Quine kaj naturecigo de filozofio.”
Oni pretendas, ke la ĉomskija kritiko de la metodoj de Skinner kaj de bazaj antaŭsupozoj komencis la “kognitivan revolucion,” la transformiĝon en usona psikologio inter la 1950-aj jaroj tra la 1970-aj de ĉefe kondutisma al ĉefe kognitiva. En lia verko de 1966 Cartesian Linguistics (Kartezia Lingvoscienco) kaj en postaj verkoj, Chomsky eksplikis la kapablon de homa lingvo, kiu fariĝis modelo por esplorado en iuj kampoj de psikologio. Multe da la nuna koncepto pri la funkciado de la menso elĉerpas rekte ideojn, kies unua persvadipova aŭtoro estis Chomsky.
Chomsky prezentis tri ĉefajn ideojn. La unua estas, ke la menso estas “kognitiva,” aŭ ke la menso vere enhavas statojn, kredojn, dubojn, ktp. Due, li argumentis, ke la plejparto el la gravaj trajtoj de lingvo kaj menso estas denaskaj. La akirado kaj evoluado de lingvo estas rezulto de apero de denaskaj tendencoj ŝaltitaj de la spertaj enmetaĵoj de la ekstera medio. La ligo inter heredo kaj la homa denaska kapablo je lingvo estis kerno de la debato inter Chomsky kaj Jean Piaget ĉe la Abatejo de Royaumont en 1975 (Lingvo kaj Lernado. La Debato inter Jean Piaget kaj Noam Chomsky, Universitata Presejo de Harvard, 1980). Kvankam ligoj inter la genetika plano de homoj kaj kapablo je lingvo estis tiam kaj poste sugestitaj, oni ankoraŭ estas longe for de kompreni la genetikajn bazojn de homa lingvo. Laboro deveninta de la modelo de elektema stabiliĝo de sinapsoj, farita de Jean-Pierre Changeux, Philippe Courrège, kaj Antoine Danchin, kaj pli freŝdate evoluigita eksperimente kaj teorie de Jacques Mehler kaj Stanislas Dehaene, partikulare en la kampo de numera kognitivo, subtenas la ĉomskijan “denaskecon.” Tamen, ĝi ne aludas al la specoj de reguloj, kiujn organizus neŭronaj konektoj por ebligi lingvan kompetentecon. Postaj psikolingvistoj pliampleksigis ĉi tiun ĝeneralan teorion de “denaskeco” preter la lingvo. Trie, Chomsky igis la koncepton de “moduleco” elstara trajto de la kognitiva arĥitekturo de la menso. La menso konsistas el aro de interagantaj, specialtaskhavantaj subsistemoj kun limigitaj fluoj de interkomunikado. Ĉi tiu modelo kontrastas akre kun la malnova ideo, ke iu ajn informpeco en la menso povus estis akirita de alia kognitiva procedo (ekzemple, oni ne povas “malŝalti” optikan iluzion, eĉ se oni scias ke ĝi estas iluzio).
Opinio pri kultura kritiko de scienco
Mi pasigis multe da mia vivo laborante pri tiaj demandoj, uzante la nurajn metodojn pri kiuj mi scias; tiuj ĉi tie kondamnitaj kiel “scienco,” “racio,” “logiko,” k.a. Mi tial legas la tezojn kun iu espero, ke ili helpus min “preteriri” tiujn ĉi limojn, aŭ eble sugestus tute malsaman metodon. Bedaŭrinde mi seniluziiĝis. Konfesinde, eble tio estas mia propra limo. Tre kutime, mi ekdormas kiam mi legas plursilaban diskurson pri la temoj de poststrukturismo kaj postmodernismo; tio kion mi komprenas estas grandparte evidentaĵoj aŭ eraroj, sed tio nur estas frakcio el la tuta teksto. Vere, estas multaj aferoj kiujn mi ne komprenas: artikoloj en la nunaj numeroj de matematikaj kaj fizikaj ĵurnaloj, ekzemple. Sed ekzistas malsamo. En la dua kazo, mi scias kiel oni povas ekkompreni ilin, kaj mi tion faris, en kazoj kiuj partikulare min interesis; kaj mi ankaŭ scias, ke homoj en ĉi tiuj kampoj povas ekspliki la enhavaĵojn je mia nivelo, por ke mi povas akiri iun ajn (partan) komprenon, kiun mi volas. Kontraste, ŝajne neniu kapabals ekspliki al mi la plej freŝdatan post-tiun-aŭ-alian-ismon (plejparte) krom per evidentaĵoj, eraroj, stultaĵoj, kaj mi ne scipovas antaŭeniri.
Chomsky kredas, ke scienco estas bona maniero ekkompreni historion kaj homajn aferojn:
Mi pensas, ke studi sciencon estas bona maniero eniri kampojn kiel historion. La kialo estas, ke oni povas lerni la signifon de argumento, lerni tion kio estas pruvo, lerni kion vi povas bonsence sugesti, kaj tion kio estus plej konvinkipova. Oni parkerigas la metodojn de racia enketado, kiu fakte estas multe pli progresintaj en la sciencoj ol ie ajn alie. Aliflankte, aplikante la teorion de relativeco al historio nenion atingas. Do ĝi estas pensmaniero.
Chomsky ankaŭ komentis pri kritikoj de “blankhaŭta vira scienco,” dirante ke ili multe similas al la kontraŭjudaj kaj politike kaŭzitaj atakoj kontraŭ “juda fiziko” uzitaj de la nazioj por malsubteni esploradon faritan de judaj sciencistoj dum la movado de Deutsche Physik (germana fiziko):
Fakte, la tuta ideo de “blankhaŭta vira scienco” memorigas min, mi timas, pri “juda fiziko.” Eble ĝi estas alia neadekvataĵo mia, sed kiam mi legas sciencan tezon, mi ne povas konstati ĉu la aŭtoro estas blankhaŭta aŭ vira. La samo veras por diskutoj pri laboro en klaso, la oficejo, aŭ aliloke. Mi multe dubas, ke la neblankhaŭtaj, neviraj studantoj, amikoj, kaj kolegoj kun kiuj mi laboras estus bone impresitaj pri la doktrino ke sia pensado kaj komprenado malsamas al “blankhaŭta vira scienco" pro sia “kulturo aŭ genro kaj raso.” Mi suspektas, ke “surprizo” ne tute estus la ĝusta vorto por priskribi ilian reagon.
Chomsky pri Esperanto
Dum prelego (en 2003 ?) al demando ĉu generativa gramatiko aplikiĝas al Esperanto, Chomsky respondis "Esperanto ne estas lingvo". Tiu diro kaŭzis grandan emocion en la esperantistaro kiu abunde reagis kaj plu reagas. Ĉar Chomsky estas taksata unu el la plej eminentaj lingvistoj, kaj krome ĉar li estas oponanto al politiko en sia lando kaj simpatianto de anarki-sindikatismo, movado kies iuj branĉoj rekte subtenas Esperanton, lia diro estas des pli ŝoka.
Chomsky ne volis lerni Esperanton (1970-aj)
Mike Jones rakontas, ke en la 1970-aj jaroj li interŝanĝis kelkajn leterojn pri Esperanto kun Chomsky kaj demandis, ĉu tiu ne volus lerni la lingvon. Chomsky respondis, ke ne, ĉar (laŭ la memoro de Jones en 2011) li havas aliajn prioritatojn.
"Esperanto ne estas lingvo" (letero, 2003)
Ĉu Esperanto havas generativan gramatikon? Al ĉi tiu demando respondas negative unu el la plej famaj lingvistoj en la mondo Noam Chomsky. "Esperanto ne estas lingvo, sed vortaro kaj sugesto pri gramatiko. Homoj komprenas ĝin ĉar ili uzas siajn proprajn intuiciajn sciojn. Do, al la demando ne eblas respondi," skribas la profesoro pri lingvistiko ĉe MIT-universitato al Eric Benech. "Mi ne scias, kion respondi al Noam Chomsky. Mi ankaŭ ne sufiĉe bone regas la usonan," konsterniĝas Benech, franca esperantisto kiu ĉiam legas la librojn de Chomsky kun granda intereso. La 72-jaraĝa Chomsky estas ankaŭ unu el la plej konataj politikaj disidentoj en Usono.
Ĉu gravas ĉu la plej grava lingvisto en la mondo opinias ke Esperanto ne estas lingvo? Kaj kio cetere estas tiu generativa gramatiko, kiu laŭ opinio de Chomsky tiom mankas al Esperanto? Zlatko Tišljar, direktoro de la internacia asocio Inter-Kulturo, klarigas: "La homoj havas en si enkonstruitan generativan gramatikon, t.e. genetikan planon kiel konstrui lingvon. Mallonge dirite, temas pri sinsekvo de frazoj kiuj konsistas el materia (substantiva) kaj nemateria (verba) komplekso, kiuj disdividiĝas laŭfunkcie je ĉiam pli etaj detaloj, proksimume laŭ la sistemo de transformaciaj reguloj de Chomsky. Sed por reale konstrui la lingvon oni uzas arbitre elektitajn materialojn - la vortojn. La gramatiko estas generativa, la leksiko estas arbitra, hazarda kaj elektebla."
"Lingvoj uzataj de homoj - eĉ se nur du - por komuniki kaj signi identecon de grupo estas homaj lingvoj senkonsidere pri tio kiam kaj kie ili ekestis. Lingvoj estas mallongdaŭraj provizoraj lingvoj inter eta infano kaj patrino same kiel piĝinaj lingvoj aŭ kiel lingvoj iniciatitaj de unu homo aŭ fakula grupo, se ilin akceptas kaj uzas homaj grupoj," opinias Tišljar. "Sendube la plej granda homa lingvo kreita en 'laboratorio' kaj normale uzata estas la bahasa indonesia kun 200 milionoj da uzantoj. Tiu ĉi traktaĵo estas skribita en Esperanto, lingvo kiun Noam Chomsky proklamas neekzistanta."
"Kian opinion havas Chomsky pri la imperiismo de la angla, la lingvo 'politike deca' ? Ĉu li opinias tion normala?" diras Henri Masson, redaktanto de la gazetara kaj rebata servo de SAT-Amikaro kaj prezidanto de la asocio 'Espéranto-Vendée'. Masson ne scias sub kiu kategorio pritrakti la aferon, ĉu lingvistike, ĉu ideologie? "Prefere ol havigi al li opinion, eble valorus fari al li demandojn, kiuj devigus lin pripensi, nedevige rekte pri Esperanto, kaj sen rimarkebla signo pri nia esperantisteco. La problemo estas, ke tro rekta pritrakto de Esperanto riskas puŝi lin formuli, eĉ eble publike aŭ skribe, pliajn senfundamentajn asertojn pri Esperanto kaj enprofundiĝi en la eraron."
Marko Naoki Lins de la Komunikadcentro timas, ke koleraj mesaĝoj de 'verdaj finvenkistoj' malhelpos al la plibonigo de la publika bildo de Esperanto kaj esperantistoj. "Mi komprenas la konsterniĝon, sed vere ne indas krei novan malamikon de Esperanto. Se vi respondas, bonvole altnivele kaj tre afable respondi al profesoro Chomsky. Nepre ne sendu kolerajn mesaĝojn."
"La iluzio ke Esperanto estas lingvo"; oni povas "fari lingvon el tio". (2003)
En intervjuo kun Mark Aronoff (marto 2003, antaŭ studentoj) Chomsky diris, ke estas iluzio, ke Esperanto estas lingvo, sed ne estas ; citita parte ankaŭ sur paĝo de Gobbo. Rimarkindas, ke tuj poste li asertas, ke "Esperanto has a couple of hints that people who know language can use based on their own linguistic knowledge to make a language out of it" (proks.: Esperanto havas kelkajn indikojn, kiujn homoj, kiuj konas lingvon, povas uzi baze de sia propra lingvistika kono por fari lingvon el tio). La kutima kompreno de la Esperanto-evoluo flanke de esperantlingvaj lingvistoj estas ĝuste tio, ke en 1887 la tiama "Esperanto" vere ne estis lingvo (nur lingvoprojekto), sed ke poste okazis, kion ĉi tie priskribis Chomsky: Homoj kun scio pri lingvoj uzis la unuan bazon de Esperanto "por fari lingvon el tio". La esperantlingvaj lingvistoj do povas konsenti kun la eldiroj de Chomsky, se oni interpretas lian uzon de la vorto "Esperanto" kiel "la lingvo-projekto Esperanto de 1887". (Eble Chomsky tamen celas ne la laŭtempan evoluon de lingvo, sed la faktan uzadon en la momento de parolado.)
Eble Chomsky ne estis bone informita pri la nuna uzateco de Esperanto; simile supozis ankaŭ Blanke.
Federico Gobbo opinias (en 2008), ke Chomsky eraras per siaj asertoj; en tiu loko legeblas la teksto de la intervuo kun Chomsky. Chomsky asertas, ke Esperanto estus "parazita" pri aliaj lingvoj, dum Gobbo substrekas, ke Esperanto estas derivita de aliaj lingvoj, same kiel la itala estas derivita de la latina (kaj ne parazita).
Ankaŭ Jens Stengaard Larsen traktas la intervjuon kaj kritikas erojn (ĉu laŭ Chomsky la hispana estas lingvo aŭ ne?).
Chomsky pri lingvoinventado (2015)
Chomsky klarigis en intervjuo, kion laŭ li signifas inventi lingvon kiel Esperanton (2 min. pri Esperanto). Supozeble li volas esprimi, ke Zamenhof ne kreis "lingvon", kiam li kreis la unuan priskribon de Esperanto (tio konformas kun la kutima prijuĝo). Eble Chomsky ne konscias pri la posta uzado de Esperanto, per kiu el la lingvoprojekto laŭ ĝenerala opinio fariĝis lingvo; oni konsciu, ke troveblas multaj asertoj de lingvistoj, laŭ kiuj ekz. Esperanto ne havas librojn aŭ estas tre malmulte uzata.
"Esperanto ne estas lingvo" (2017)
Al demando, supozeble post prelego, Chomsky respondis, ke estas "iluzio, ke Esperanto estas lingvo", kaj li substrekis, ke Esperanto ne estas lingvo.
"Esperanto estas lingvo por denaskuloj" (2017)
En retletero de la 25-a de nov. 2017 al Lu Wunsch-Rolshoven, kiu antaŭe informis lin pri la milo da Esperanto-denaskuloj, Chomsky skribis: "Esperanto is a language for native speakers, but it is not what is described by the 'grammars of Esperanto.'" (Esperanto estas lingvo por denaskuloj, sed ĝi ne estas tio, kio estas priskribita per la 'gramatikoj de Esperanto'.)
Aliaj verkoj
(angla) (2020) Enamul Hogue, ‘The Universal Grammar Theory’. ‘Noam Chomsky’s contribution to Second Language (SL) Acquisition: A reflection on the Universal Grammar Theory’ donas bonan klarigon pri la lingva fono de lernado de dua lingvo.
Lingvistiko
Vidu plenan verkaron ĉe la hejmpaĝo de Chomsky de MIT.
Vidu ankaŭ
Herbert Schiller
Hemero
Laŭ la helena mitologio, Hemero (el la greka Ἡμέρα aŭ Ἡμερη, laŭ la ionia akcento, «tago») estis unu el la originaj gedioj, kaj ina personigo de la taglumo. Oni ankaŭ nomis ŝin Amero, laŭ la dora dialekto (Αμερα) aŭ Amaro, laŭ tiu lokrisa (Αμαρα), kun la sama signifo. Ŝia romia ekvivalento estis la diino Dies.Laŭ Heziodo, ŝi estis filino de la pradioj Erebo (mallumo) kaj Nikso (nokto), kvankam ne ekzistas unuanimeco pri ŝia genealogio. Ekzemple, la poeto Baĥilido asertas ke ŝiaj gepatroj estis Nikso kaj Ĥrono (tempo), krom Higeno mencias en la antaŭparolo de siaj Fabloj ke Hemero spruĉis el Ĥaoso, kaj ke ŝia antitezo, Nikso, estis ŝia fratino. Laŭ tiu versio, antaŭ la naskiĝo de Hemero mallumo regis ĉion, sed kiam ŝi aperis lumo komencis ekzisti. Postaj fakuloj, dum la romia epoko, konsideris ke personigo de tago nepre devas esti vira, kiel estis la ĉielo (Urano) kaj la Suno (Febo), do oni nur mencias ŝin en malmultaj fabloj kaj rakontoj.
Hemero estis la ina ekvivalento de sia frato kaj partnero Etero (lumo), kvankam neniu el ili ĉefrolis nek en la mita rakontaro nek en la ĉiutaga kultado. Laŭ Higeno, ambaŭ pradioj iĝis la gepatroj de Talaso (origina diino de la maro), Geo (Tero) kaj Urano (Ĉielo).
Kongrue kun la logiko de tiu ĉi personigo, Hemero subiras ĉiutage el la tartara profundo ĝuste kiam Nikso eniras en ĝin, kaj inverse. Do, ili neniam renkontiĝas en la subtera palaco troviĝanta proksime al monto Atlaso, kie ili loĝas. Ĉiuvespere, la patrino de Hemero etendas sian malluman vualon inter la brila Etero kaj la malsupra parto de la atmosfero (Aero), portante tiel nokton al la homaro. Sed ĉiumatene Hemero dispelas la noktan nebulon, ebligante la lumon de Etero kovri denove la Teron. Oni devas klarigi ke, en la plej antikvaj teogonioj, nokto kaj tago estis konceptoj malsamaj kaj sendependaj de Suno.
La marsrenkonta asteroido 9671 Hemero ricevis sian nomon honore al tiu ĉi diino.
Hemero kaj Eoso
Paŭzanio verŝajne konfuzas ŝin kun Eoso (aŭroro) en sia rakonto de la forkapto de Kefalo, eble influita per la azuleĥoj de la Reĝa Portiko en Ateno, sur kiu tiu tiu mitero estis prezentita. Li ankaŭ identigas la du diinojn en sia priskribo de skulptaĵoj kaj bildigoj en Amiklo kaj Olimpio. Fakte, por tiaj verkistoj, Hemero estis pli simpla substanco ol antropomorfa diino, krom esti tute nerimarkinda en la mita rakontaro. Ŝiajn atributojn kiel personigo de la tago prenis sur sin ĉu la menciita Eoso, pli difinita figuro, ĉu Hero, ĉiela reĝino.
Pro tio, ekzemple, en kelkaj rakontoj Hemera aperas, anstataŭ Eoso, kiel patrino de Memnono, kies skulptaĵo en Etiopio salutadis ĉiumatene la alvenon de la taglumo kaj ploradis ĉiuvespere ĝian malaperon. La mitologiisto Robert Graves verŝajne trovis konsenton pri ambaŭ figuroj, ĉar laŭ li Eoso vekiĝas ĉiumatene en sia palaco en Oriento kaj vojaĝadas per ŝia ĉaro ĝis Olimpo anoncante la alvenon de ŝia frato Helioso. Kiam li aperas, Eoso iĝas Hemero, kaj laŭ tiu formo akompanas la sunan ĉaron ĝis kiam, en Okcidento, ŝi prenas la rolon de Hesperio por sciigi ke Suno finis sian vojaĝon senprobleme kaj ebligas tiel la eniron de Nokto.
Pliaj rolulinoj same nomiĝintaj
Krom la antaŭe priskribita, troviĝas en la mita rakontaro pliaj rolulinoj nomiĝintaj Hemero:
13806 Darmstrong
13806 Darmstrong estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la en la kadro de la projekto Spacewatch elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak, proksime de Tucson (Arizono, Usono).
Chaumont (Haute-Marne)
Chaumont estas franca komunumo lokita en la departemento Haute-Marne kaj en la nuna regiono Grand Est (france, "Granda Oriento", ĝis 2016 en historia regiono Ĉampanjo-Ardenoj). Ĝi estas la prefektejo (ĉefurbo) de la departemento. Laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km² - la loĝantojn oni kutime nomigas chaumontais aŭ chaumontois en la franca.
13806 Darmstrong
Nomo
Ĝia nomo honoras la kanadan amatoran astronomon Henry Armstrong, instruisto pri geografio en altlernejo kaj talenta observanto.
Chaumont (Haute-Marne)
Geografio
La urbo troviĝas ĉe la bordo de la rivero Marno, kaj ĉe la fervojo inter Parizo kaj Bazelo, kiu tie trapasas 600-metrojn longan viadukton konstruitan en 1856.
Historio
Chaumont estas la historia sidejo de la grafoj de Bassigny, kaj sekve de la grafoj de Ĉampanjo. Ataktraktato kontraŭ Napoléon Bonaparte estis subskribita tie en 1814 inter Britio, Aŭstrio, Prusio kaj Rusio. La urbo estis multe bombardita en 1940 kaj 1944 dum la Dua mondmilito.
Ettore Scola
Ettore Scola (naskiĝis en Trevico, mortis  en Romo) estis Itala scenaristo kaj film-reĝisoro. Li estis konata pro siaj filmoj Una giornata particolare (1977), La Nuit de Varennes (1982), Che ora è? (1989) kaj Il viaggio di Capitan Fracassa (1990).
Ettore Scola mortis en Romo, Italio, 84-jaraĝa.
Norda Altebenaĵo
Norda Altebenaĵo (Meseta Norte) estas la norda parto de la Hispana Centra Altebenaĵo, situanta norde de la Centra Sistemo. Ĝi enhavas plej el la regiono Kastilio-Leono. Ĝi karakteras pro klimato mediteranea kun trajtoj de kontinenteco: longaj kaj malvarmaj vintroj kaj mallongaj kaj varmaj someroj. Ties pekuliara pejzaĝo, relative ebeneca kaj sen multa vegetaĵaro estas kerno de la tradicia bildo de la interna Hispanio.
Ĝis antaŭ nelonge la neirigacia agrikulturo estis la ĉefa ekonomia resurso de tiu regiono. Tamen ekde la eniro en 1986 de Hispanio en la tiam nomita Eŭropa Ekonomia Komunumo (aktuala Eŭropa Unio), la agrikulturo devis lasi spacon al aliaj aktivadoj kaj nun la laboristaro dediĉita al la unuaranga sektoro ege malpliiĝis.
Tiu ebenaĵo limiĝas norde kun la Kantabra Montaro, kun misniveloj de ĝis 500 m., oriente kun la altebenaĵoj de la Iberia Sistemo, kun misniveloj de ĝis 100-200 m, sekve al areoj de Burgo de Osma kaj Almazán kaj poste kun la montoĉenoj de la Centra Sistemo. Okcidente la misniveliĝo ne estas tiom markata.
Hermann Levi
Hermann Levi (naskiĝinta la 7-an de novembro 1839 en Gießen; mortinta la 13-an de majo 1900 en Munkeno) estis germana orkestrestro kaj komponisto.
Familio
Hermann Levi estis filo de la landa rabeno den la Ĉefduklando Hesio, d-ro Benedikt Levi kaj de Henriette Mayer (1807-1842). Lia patrino devenis el la konata tabakfabrikanta familio Mayer in Mannheim. Liaj praavoj deflanke de la patrino estis kaj la bankisto Wolf Ladenburg el Mannheim. Lia avo deflanke de la patro estis la rabeno el Worms Samuel Levi, filo de la rabeno Wolf Levi en Pfersee ĉe Augsburg.
Lia frato estis bankprokuristo Wilhelm Levi de la banko Ladenburg, kiu pli malfrue sin nomis Wilhelm Lindeck kaj fariĝis kapitaladministranto de komponisto Johannes Brahms.
Vivo
Hermann Levi alkreskis en Gießen. En Mannheim li lernis la direktistan metion je kortega kapelmajstro Vinzenz Lachner. Ekde 1855 ĝis 1858 li studis ĉe la lepsika konservatorio. Post vojaĝoj interalie al Parizo li transprenisla postenon de muzikdirektoro en Saarbrücken kaj translokiĝis en 1861 al Mannheim. Ekde 1862 ĝis 1864 li estis ĉefa orkestrestro de la Germana Opero je Roterdamo, poste ĝis 1872 ĉe la Ĉefduka Kortegoteatro je Karlsruhe. Tie li staris en amika ligo kun Johannes Brahms (kiu tamen rompis meze de la 1870-aj jaroj) kaj Clara Schumann. Ekde 1872 li havis la postenon de muzikdirektoro kaj kortega kapelmajstro ĉe la Reĝa Kortega kaj Nacia Teatro en Munkeno, ĝis kiam li en 1896 pro sanproblemoj retiriĝis kaj ekloĝis en Partenkirchen.
Sur la supro de sia kariero Levi direktis en julio de 1882 la unuan prezentadon de Parsifal je Bayreuth. Kvankam devena el eminentaj judaj familioj, Levi estis enkreskinta en la kristanan mitomondon de Wagner kaj ekde 1871 amike ligita kun la komponisto. Wagner mem decidiĝe forrifuzis la kritikon, ke li ne direktigu judon sian „plej sanktan“ verkon. Ankaŭ post la morto de Wagner en 1883 Levi restis ĝis 1894 la „majoro“ kaj la dekstra mano de la vidvino Cosima Wagner je la direktado de la festivalo de Bayreuth. La daŭra sukceso de la muziko de Richard Wagner post ties morto estas lige ligita kun la nomo de Levi. Malamikaĵoj el kontraŭjudaj rondoj premis lian alikaze brilan karieron.
Levi enkondukis la „Mozart-Ciklon“ en la germanan operrepertuaron. Li germanigis mem la libretojn de Lorenzo Da Ponte por la operoj Le Nozze di Figaro, Don Giovanni kaj Così fan tutte de Wolfgang Amadeus Mozart. Tiuj ĉi tradukaĵoj ĝis nun estas ege popularaj kaj venkis kontraŭ aliaj tradukprovoj; multaj formuladoj el ĝi fariĝis proverbaj parolturnoj ("Reich mir die Hand, mein Leben"). Cirkonstanco, kiu estis embarasonta la naziojn: Unuaflanke operoj devis esti prezentataj nur en germana lingvo, kaj aliaflanke la libreto de la konvertiĝinta judo da Ponte eĉ estis tradukita de kroma judo, nome Levi.
Levi laŭiris junaĝe komence karieron kiel komponisto: En Parizo ekestis kiel lia op. 1 pianokonĉerto en a-minoro orientiĝinta al Schumann, kiun unuafoje prezentis Gewandhausorchester Leipzig, krom tio simfonion, violonsonaton, piano- kaj ĉambromuzikojn samkiel diversajn lidojn. Post akra kritiko de Brahms pri siaj verkoj Levi tamen forlasis ĉi tiun parton de sia muzika agado malgraŭ grandaj sukcesoj kaj neniigis ĉiujn manskribaĵojn. Konserviĝis nur la presitaj verkoj, du lidocikloj kaj la solovoĉo de la pianokonĉerto.
Tomești (Timiș)
Tomești [tomeŝtj] (hungare: Tamásd, germane: Tomescht) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Lugoj. Administre apartenas al ĝi Baloșești, Colonia Fabricii, Luncanii de Jos, Luncanii de Sus, Românești.
La partoj de la komunumo etendiĝas tra ĉirkaŭ 15 km nord-sude laŭlonge de la distrikta vojo DJ684.
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 699 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, germanoj), en 1992 1 526 (rumanoj, 4,5 % da hungaroj).
Historio
Ĝia unua mencio estas en 1597. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Temes, poste Krassó-Szörény).
Navaescurial
Navaescurial [nabaeskuRJAL] estas municipo en la sudokcidento de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al Komarko de El Barco de Ávila-Piedrahíta kaj al la jurisdikcia teritorio de Piedrahíta, en la sudokcidento de la provinco. La loknomo Navaescurial estas komprenebla etimologie kiel Altbieno de la Rubejo.
Geografio
Ĝia municipa teritorio estas formata de loĝlokoj Navaescurial, El Barrio, Las Marías kaj Zapata; ĝi okupas totalan areon de 35,31 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 46 loĝantojn. Ĝi perdis 400 loĝantojn el la komenco de la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 63 km de Avilo, provinca ĉefurbo.
Ĝi limas kun Piedrahíta, San Miguel de Corneja, Villafranca de la Sierra, Santiago del Collado, San Juan de Gredos kaj San Martín de la Vega del Alberche. Ĝi estas sud la valo de Corneja, en la norda deklivaro de la Sierra de Villafranca.
Historio
En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio.
Tradiciaj enspezofontoj estis brutobredado (bovoj, ŝafoj kaj iom porko kaj kortobirdoj) kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado). Estas interesaj preĝejoj kaj ermitejo.
27590 Koarimatsu
27590 Koarimatsu estas malgranda, malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono en orbita resonanco 1:3 kun Marso.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo Lowell Observatory Near-Earth-Object Search (LONEOS) elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, sudoriente de Flagstaff (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la japana astronomo Ko Arimatsu (有松 亘, Arimatsu Ko) de la Universitato de Kioto. Li malkovris objekton de kilometra grando en la Kujper-zono per stela kaŝado, uzante malmultekostajn malgrandajn teleskopojn nomitaj "Organizataj Aŭtoteleskopoj por Superrigardo de Eventoj Serendipaj", aŭ OASES.
Internacia lernejo en Pjongjango
La Internacia lernejo en Pjongjango estas bazlernejo en Pjongjango, Nord-Koreio, ekskluzive por eksterlandaj infanoj. Ĝi ankaŭ havas instalaĵon por mezlerneja nivelo. La lernejo situas en la Munsudong diplomatia kvartalo en Pjongjango. En la lernejo plejperte studas infanoj de eksterlandaj diplomatoj, kunlaborantoj de Unuiĝintaj Nacioj kaj eksterlandaj komercistoj, plejparte ĉinoj. Ĉiuj instruistoj estas koreoj. La lingvo de instruado estas la angla. La lernejo uzas lokajn anglalingvajn lernolibrojn. Angla lingvo kaj matematiko estas ĉefaj lernofakoj, kaj korea lingvo, muziko, arto kaj gimnastiko estas pliaj lernofakoj; dekomence de klaso 3 pluen ankaŭ scienco estas provizita kiel plia lernofako. En la fruaj 1990-aj jaroj la oficiala anglalingva nomo de lernejo estis "Pyongyang Foreigners School", kio estas laŭvorta traduko de la nomo de la lernejo en Koreio (평양외국인학교), kiu ne ŝanĝiĝis.
Gyula Cseszneky
Grafo Gyula István Cseszneky de Milvány et Csesznek (naskita en Nagymajor, Aŭstrio-Hungario en 1914, mortinta en Brazilo ĉirkaŭ 1970) estis hungara poeto, tradukisto, kaj politikisto. En 1941, dum la dua mondmilito, li fariĝis konsilisto por Aimone de Aosta, kiu estis tiutempe reĝo Tomislavo la 2-a de la Sendependa Ŝtato Kroatio.En 1943, kiam Nazia Germanio ĉeeste anstataŭis la italajn trupojn, li estis devigita eksiĝi pro siaj judaj parencoj, kaj estis arestita de la Gestapo. Li sukcesis eskapi reen al Hungario kie li partoprenis la savon de judoj. Post la milito, li iris kun Aimone de Aosta en Argentinon.
Internacia lernejo en Pjongjango
La ambasado de Rusio ankaŭ havas internacian lernejon por ĉiuj eksterlandaj infanoj. La lingvo de instruado en la lernejo estas rusa lingvo.
Klin (Moskva provinco)
Klin (Клин) estas urbo en Moskva provinco, Rusio. La urbo estis fondita en la jaro 1317 kaj havas statuson de urbo ekde la jaro 1781. La urbo havis 53,3 mil loĝantojn en jaro 1959 kaj 83,2 mil loĝantojn en 2002.
Andreas Mylius
Andreo Mulero (1527-1594) (naskiĝis Meißen, en la 30-a de novembro 1527 - mortis en Gädebehn, en la 30-a de aprilo 1594) estis germana juristo, diplomato, historiisto kaj kronikisto. Li estis kanceliero, konfidanto kaj konsilisto de Johano Alberto la 1-a, Duko de Mecklenburgo.
Klin (Moskva provinco)
La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo. La interurba telefona kodo estas 09624, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005). Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 46437.
La urbo estas ĉe rivero Sestra (Сестра), alfluanto de Dubna (Дубна). En la urbo estas fervoja stacio (malfermita en 1851).
Kustánszeg
Kustánszeg [kuŝtAnseg] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Zalaegerszeg.
Situo
Kustánszeg situas en Montetaro Zala sur deklivoj, laŭ traira flankovojo. Nova troviĝas 14, Zalaegerszeg 17, Őriszentpéter 25, Lenti 26 km-ojn.
Galliate Lombardo
Galliate Lombardo estas komunumo de Italio.
Armena muziko
La muziko de Armenio (armene: հայկական երաժշտություն hajkakan jeraĵŝtutjun) havas siajn originojn en la Armena eltebenaĵo, kiu venas el la 3-a jarmilo a.K., kaj estas multjara muzika tradicio, kiu ampleksas diversajn sekularajn kaj religiajn, lirturgian (kiel ekzemple la ŝarakanoj armena ĉanto kaj taghoj, kune kun la propra armena muzika notacio nomata ĥazo). Popola muziko estis precipe kolektita kaj transskribita de Komitas Vardapet, eminenta komponisto kaj muzikologo, fine de la 19-a kaj frua 20-a jarcentoj, kiu ankaŭ estas konsiderata la fondinto de la moderna armena nacia skolo de muziko. Armena muziko estis prezentita internacie de multnombraj artistoj, kiel ekzemple komponistoj Aram Ĥaĉaturjan, Aleksandr Harutjunjan, Arno Babaĝanjan, Haig Gudenjan kaj Karen Kavalerjan kaj ankaŭ per tradiciaj interpretistoj kiel duduk-ludanto Ĝivan Gasparjan.
Melodia bazo
Tradicia armena popolmuziko same kiel armena eklezia muziko ne baziĝas sur la eŭropa tona sistemo sed sur sistemo de tetrakordoj. La lasta noto de unu tetrakordo ankaŭ funkcias kiel la unua noto de la sekva tetrakordo, kaj danke al tiu sistemo multaj popolaj muzikaĵoj, kiuj baziĝas sur ĉi muzika sistemo, teorie iĝas senfina skalo.
Popolmuziko
Armenio havas longan tradicion de popolmuziko ekde la pratempo. Dum la soveta epoko, Armena popolmuziko estis instruata en ŝtataj reklamataj konservatorioj, en 1978, influa kanun-ludanto kaj komponisto Ĥaĉatur Avetisjan fondis la fakon pri tradicia muziko de la Komitas Ŝtata Konservatorio de Erevano. Tradiciaj instrumentoj inkluzivas la kamanĉon, kanunon (kesta citro), dhol (dukapa mana tamburo), al-udon, dudukon, zurnon, blul, sringo, ŝvio, pkuo, parkapzuko, tar, dmblak, bambir, kaj malpli alte la sazo. Aliaj instrumentoj ofte uzataj inkluzivas violonon kaj klarneton. La duduko estas vaste konsiderata la nacia instrumento de Armenio, kaj inter ĝiaj konataj interpretistoj estas Margar Margarjan, Levon Madojan, Vaĉe Hovsepjan, Gevorg Dabaghjan, kaj Jeghiŝ Manukjan, same kiel la plej fama nuntempa dudukisto de Armenio, Ĝivan Gasparjan. Famaj prezentistoj de popolmuziko inkludas kantistojn kiel ekzemple Armenak Ŝahmuradjan, Ofelja Hambardzumjan, Vagharŝak Sahakjan, Araksia Gjulzadjan, Varduhi Ĥaĉatrjan, Norajr Mnatsakanjan, Hovhannes Badaljan, Hajrik Muradjan, Valja Samveljan, Rima Saribekjan, Raffi Hovhannisjan, Avak Petrosjan, Papin Poghosjan kaj Flora Martirosjan.
Ekzistas ankaŭ pluraj armenaj popolaj ensembloj, la Ŝoghaken Popola Ensemblo, fondita en 1995 en Erevano, kaj aliaj kiel la Arev Armena Popola Ensemblo.
Gusana kaj aŝika arto
En antikva kaj mezepoka Armenio, la gusanoj (armene: գուսան) estis la kreemaj kaj prezentantaj artistoj-kantistoj, instrumentistoj, dancistoj, rakontistoj kaj profesiaj popolaj aktoroj en publikaj teatroj. La vorto gusan estas unuafoje menciita en fruaj armenaj tekstoj de la 5-a jarcento, ekzemple en tekstoj de Faŭsto de Bizanco, Moseo de Ĥoreno, kaj aliaj. En la frua mezepoko la vorto gusan estis uzata kiel ekvivalento al la klasika greka vorto mimos (mimo). Estis 2 grupoj de gusanoj:
La gusanoj estis kaj kritikataj kaj laŭdataj, precipe en mezepoka Armenio. La adopto de kristanismo havis sian influon sur armena menestrelo, iom post iom ŝanĝante sian etikan kaj ideologian orientiĝon. La centro de la gusanoj estis la kantono Goghtn, regiono en la Vaspurakana provinco de Granda Armenio kiu limis kun la provinco Sjuniko.
Fine de la Mezepoko, la gusanoj estis sukceditaj de popularaj, duonprofesiaj muzikistoj nomitaj aŝikoj (armene:աշուղ), kiu ludis instrumentojn kiel la kamanĉo kaj sazo. Sajat-Nova, aŝiko el la 18a jarcento, ankaŭ poeto, estas honorita en Armenio kaj ĝenerale en Kaŭkazio kie li kantis ne nur armene sed ankaŭ en aliaj ĉirkaŭaj lingvoj. Aliaj famaj armenaj aŝikoj inkluzivas Ĝivanon, Ŝeramon, Ŝirinon, Ŝahenon, Havason, kaj Aŝoton.
Popolmuziko en la armena diasporo
Posteuloj de pluvivantoj de la Armena genocido, originale de Okcidenta Armenio, kaj armenaj elmigrantoj de aliaj partoj de la Proksima Oriento ekloĝis en diversaj landoj kaj teritorioj, precipe en la Kalifornia Centra Valo. La dua kaj tria generacio de artistoj, kiel ekzemple Richard Hagopian, ludisto de al-udo asociita kun la fe-tradicio de armena-usona muziko pluvivigas ilian popolajn tradiciojn ekster la iamaj teritorioj de ne plu ekzistanta Armenio. Ĉi tiu danc-orientita stilo de armena muziko, uzanta armenajn kaj mezorientajn popolajn instrumentojn (ofte elektrigitajn/amplifitajn) kaj iujn okcidentajn instrumentojn, konservis la popolajn kantojn kaj dancojn de okcidenta Armenio. Multaj artistoj ankaŭ ludis la nuntempajn popularajn kantojn de kosmopolita Turkio kaj de aliaj sudokcident-aziaj landoj el kiuj la armenoj elmigris en la tiel nomataj srĝaran aŭ kafejo, sur la Avenuo 8 de Manhatano, Novjorko. Grupoj kiel ekzemple la Vosbikian Bando de Filadelfio estis famaj en la 1940-aj kaj 1950-aj jaroj por evoluigado de sia propra stilo de "kef muziko", peze influita per la populara usona ĵazbando la epoko. Alia ludanto de al-udo, John Berberian, estas rimarkinda precipe pro siaj kunfandiĝoj de tradicia muziko kun roko kaj ĵazo en la 1960-aj jaroj.
En la libana kaj siria diasporoj, George Tutunĝjan, Karnig Sargsjan kaj aliaj prezentis armenajn revoluciajn kantojn, kiuj rapide populariĝis inter la membroj de la armena diasporo, precipe subtenantoj de ARF. En Teherano, Irano, la popolmuziko de la armena komunumo estas karakterizita per la laboro de Nikol Galanderjan (1881-1946) kaj la Ĥoro Goghtan.
Religia muziko
Armena religia (aŭ liturgia) muziko, ĉefe voĉa, estas unu el la plej malnovaj branĉoj de kristana kulturo, kaj estis enkondukita post la kristanigo de Armenio en 301 p.K. Armena ĉanto, konsistanta el ok modoj, estas la plej ofta speco de religia muziko en Armenio. Ĝi estas skribita per ĥazoj, formo de unike armena muzika notacio. Multaj el tiuj kantoj havas antikvan originon, kun troveblaj spuroj ĝis la antaŭ-kristanaj tempoj, dum aliaj estas relative modernaj, inkluzive de pluraj formitaj de la sanktulo Mesrop Maŝtoc, kiu ankaŭ inventis la armenan alfabeton. Kelkaj el la plej bonaj prezentistoj de ĉi tiuj ĉantoj, aŭ ŝarakanoj, loĝas ĉirkaŭ la Katedralo de Eĉmiadzin, kaj inkluzivas la forpasintan sopranon Lusine Zakarjan.
Verda Partio (Usono)
La Verda Partio de Usono (angle GPUS = Green Party of the United States) estas malgranda partio, kiu ekaktivis en la 1980-aj jaroj kaj iĝis konata per la kandidateco de Ralph Nader por la Usona prezidanteco en 1996, 2000 kaj 2004.
Armena muziko
Religia muziko
Makar Jekmaljan (1856-1905) formis la Patarag, la muzika agordo de la dia liturgio de la Armena Apostola Eklezio, kiun li kompletigis en 1892 en pluraj aranĝoj kaj unue estis publikigita en Lepsiko en 1896. Tiu aranĝo de la liturgio enkorpigis polifoniajn kaj homofoniajn vokalajn partojn en la strukturon de la Liturgio kaj pere de tiu nova sistemo ĝi povis esti plene notita. Ĉi tio influis la kompozician aliron de Komitas, kiu estis la studento de Jekmaljan (kune kun la verkoj de Kristapor Kara-Murza) kaj ankaŭ vidis lin enkonduki polifonion kun sia versio de la Liturgio fine de la 19-a jarcento.
Klasika muziko
Armenaj komponistoj de otomana klasika muziko inkluzivas Kemani Tatjos Eksercijan (1858-1913), muzikteoriulon Hambardzum Limonĝjan (1768-1839), kiu disvolvis la influan notosistemon "Hambardzum", kaj Bimen Şen Der Ghazarjan (1873-1913) ..
Aleksander Spendiarjan (1871-1928), Armen Tigranjan (1879-1950), kaj Haro Stepanjan estas plej konataj pro siaj armenaj operoj. Sargis Barĥudarjan (1887-1973) kaj Garo Zakarjan (1895-1967) estas reprezentaj komponistoj de la antaŭ- kaj frua sovetia armena epoko. La plej fama tamen estis Aram Ĥaĉaturjan (1903–1978), internacie konata precipe pro sia muziko por diversaj baletoj kaj la senmorta Sabra Danco el lia komponaĵo por la baleto Gajane. Gevorg Armenjan (1920-2005), Anahit Cicikjan (1926-1999), Arno Babaĝanjan (1921-1983), Barseg Kanaĉjan (1885-1967), Edvard Mirzojan (1921-2012), Boris Parsadanjan (1925-1997), Aŝot Zohrabjan (1945–), Aram Satjan (1947–), kaj Vardan Aĝemjan (1956–) reprezentas aliajn sovetiajn epokojn armenaj komponistoj. Josif Andriasov (1933–2000) estis influa komponisto-simfonisto, morala filozofo kaj instruisto. Aleksander Harutjunjan (1920–2012) estas plej konata pro sia trumpeta koncerto en bemola maĵoro. Aleksander Doluĥanjian (1910–1968) komponis aŭ aranĝis multajn armenajn kantojn, inkluzive de la konata "Hirundo". Aleksander Aĝemjan (1925-1987), Aŝot Satjan(1906–1958) kaj Vagarŝak Kotojan (1921–1992) estas konataj pro siaj kontribuoj al armena instrumenta kaj voĉa muziko. Eduard Abramjan (1923–1986) verkis kantojn surbaze de la poezioj de armenaj poetoj Hovhannes Tumanjan kaj Avetik Isahakjan, kiuj nun estas parto de la norma repertuaro. Artemi Ajvazjan (1902–1975) verkis la unuajn sovetiajn muzikajn komediojn, inkluzive de la populara "Dentisto el Oriento". En la lastaj jaroj Avet Terterjan (1929–1994), Tigran Mansurjan (1939–), Vaĉe Ŝarafjan (1966–) kaj Aram Petrosjan (1972–) atingis tutmondan sukceson. Alia aklamita, pli freŝa, klasika komponisto estas Ĥaĉatur Avetisjan(1926–1996), multaj el kies komponaĵoj baziĝas sur tradiciaj folkloraj temoj. Urugvaja-armena komponisto Coriún Aharonián (1940–2017), krom rimarkinda korpo de avangardaj komponaĵoj faris ampleksan muzikologian kaj politikan laboron. La armena naciisma komponisto Aleksander Kalojan (1962–) estas konata pro siaj malkaŝe naciismaj verkoj por armea bando kaj orkestro inkluzive de militistaj paradoj, tonpoemoj kaj simfonioj tuj rekoneblaj kiel "armenaj" en ilia koloro. . En klasika muziko multaj armenaj kantistoj akiris tutmondan agnoskon: sopranoj Gohar Gasparjan, Sona Ghazarjan, Arpine Pehlivanjan, Lucine Amara, Cathy Berberian kaj, pli ĵuse, Isabel Bajrakdarjan kaj Anna Kasjan, mezosoprano Tatevik Sazandarjan, tenoroj Tigran Levonjan, Gegham Grigorjan, kaj Vahan Mirakjan; basoj Ara Berberian, kaj Henrik Alaverdian, same kiel la bas-baritona Barsegh Toumanian.
En la diasporo, armenaj muzikistoj kiel pianisto Şahan Arzruni, violonistoj Manoug Parikian kaj Levon Chilingirian, kaj komponistoj kiel Alan Hovhaness atingis internacian famon.
Armena-usona komponisto John Hodian kreis "Kantojn de Ekzilo", kio estas nova muziko kiu precipe baziĝas sur poezio de la mezepoka armena pentristo, poeto kaj pastro Mkrtiĉ Naghaŝ. Kun tri inaj kantistoj, duduko, al-udo, dhol kaj piano, The Naghash Ensemble travojaĝas internacie ekde 2014. Ilia muziko estis priskribita kiel hibrido de "klasika muziko, ĵazo, folko kaj post-minimumismo" laŭ la germana radiostacio BR Klassik. Scott Giles (1965–) estas armena usonano konata pro siaj multaj simfonioj kaj koncertoj. Armena-kanada komponisto Vahram Sargsjan (1981–) reprezentas la pli junan generacion de armenaj nuntempaj komponistoj, kiu estas plejparte konata pro siaj ĥoraj komponaĵoj.
Ĵazo
La unua ĵazbando de Erevano estis fondita en 1936. Sovetia ĵazo estis disvolvita de armenoj kiel Artemi Ajvazjan, kiu fondis la Armenan Ŝtatan Estradan Orkestron en 1938. Famaj prezentistoj en la voĉa ĝenro estis: Georgi Minasjan, Artaŝ Avetjan kaj Levon Sevan, same kiel la menciitaj Elvina Makarjan kaj Datevik Hovanesjan. Tigran Hamasjan estas Gjumria nuntempa ĵaz-pianisto kiu estas forte influita de la armena folklora tradicio, ofte uzante a skalojn kun malsamaj kategorioj.
Popmuziko
Armenaj popularaj kantoj estis prezentitaj de famaj sovetepokaj prezentistoj kiel Ruben Matevosjan, Ofelja Hambardzumjan, Varduhi Ĥaĉatrjan, kaj Papin Poghosjan. Suzan Jakar kaj Udi Hrant Kenkuljan estis famaj kabaredistoj en Turkio dum la 1920-aj kaj 1930-aj jaroj. Aliaj reprezentantoj de sovetepoka kaj moderna armena pop-muziko inkluzivas Bella Darbinjan, Raisa Mkrtĉjan, kaj la pli nuntempajn voĉajn prezentistojn kiel Elvina Makarjan, Erna Yuzbaŝjan, Nadeĵda Sargsjan, Zara Tonikjan, Sjuzan Margarjan, kaj Datevik Hovanesjan. Armenaj viraj popprezentistoj inkludas Ruben Haĥverdjan kaj diasporajn artistojn Adiss Harmandjan, Paul Baghdadlian, kaj Maxim Panossian. Harut Pambukĝjan estas vaste populara kantisto naskiĝinta en soveta Armenio, kiu nuntempe loĝas en Los-Anĝeleso.
En la 2000-aj jaroj popkantistoj kiel Siruŝo kaj André, Inga kaj Anuŝ, Aram MP3 kaj Iveta Mukuĉjan inter aliaj reprezentis Armenion en la Eŭrovido-Kantokonkurso.
Rabiz-muziko
Rabizo (armene: ռաբիզ), aŭ rabiso, estas ĝenro de armena populara muziko kaj subkulturo, distingita per siaj kantotekstoj kaj danc-orientitaj sintezitaj melodioj en 6/8 taktindiko kun elementoj de armena popola muziko. Malgraŭ la vasta uzo de la termino, la etimologio aŭ difino de la vorto "rabizo" ne estas klare komprenataj. Laŭ iuj fontoj ĝi originas el la rusa frazo "работники искусства" (rabotniki iskusstva) uzata dum sovetiaj tempoj, kun la signifo "Artlaboristoj", rilate al sindikatoj, kiuj specialiĝis pri nova muzika komponaĵo.
Ludita de muzikistoj kiel Tatul Avojan kaj Hajk Ghevondjan (pli konata kiel Spitakci Hajko), rabiza muziko ankaŭ estas vaste populara inter armenaj diasporaj komunumoj en Los-Anĝeleso kaj Rusio. Subĝenro de rabiza muziko, nomata "kef" (senrilata al la samnoma armena-usona kef-muziko),  koncernas romantikan amon aŭ feston, sed ankaŭ amon al familio aŭ patriotismo. "La muzika lingvo de la rabizo, estante miksaĵo de pluraj muzikaj tradicioj (ĉefe armena nacia muziko, nomita aŝiko. [Barda-stila] kaj orienta laŭ la stilo de la makam [klasika kortega muziko]), ĝi estas markita per delikata orienta harmonio kaj abundo da melisinoj, kiuj permesas al la muzikisto atingi la deziratan efikon per pure muzikaj rimedoj."Rabiz-muziko lastatempe vidis neatenditan internacian komercan sukceson, precipe en Turkio, kun "Mi Gna" de armena usona repisto Super Sako, kiu prezentas Hajk Ghevondjan, trafante numeron 1 en Shazam el 100 kantoj kaj ĝia filmeto rikoltanta pli ol 190 milionojn da vidoj en YouTube.
Hiphopo
Hiphopomuziko en Armenio estas populara ĉefe inter la junuloj. Unu el la famaj armenaj repbandoj de la 2000-aj jaroj estis Haj Tgheq ( Հայ տղեք "armenaj knaboj"), fondita en 2001. Post la malfondo de la bando, membroj Miŝo kaj HT Hajko komencis siajn proprajn solokarierojn. En la diasporo, repisto R-Mean, bazita en Glendale, Kalifornio, gajnis popularecon inter la armena komunumo per la kanto "Malfermaj Vundoj", kiu memorigas la Armenan Genocidon, kaj komencis la movadon "Malfermaj Vundoj 1915". Aliaj armenaj repaj grupoj formiĝis en Germanio, kiel Armenios, kiu estis fondita en Germanio de A-Shot, ArmoX & 15Volt. En la 2010-aj jaroj, armen-usona repisto Super Sako. La menciita unuopaĵo "Mi Gna" atingis tutmondan komercan sukceson kaj estis remiksita en pli ol 10 lingvoj kaj de internaciaj artistoj, kiel Maitre Gims (Francio), Balti (Maroko), kaj DJ Pantelis (Grekio).
Armenaj muzikistoj el la Diasporo
Estas granda nombro da muzikistoj de armena deveno aŭ origino sed loĝantaj (aŭ naskiĝintaj) ekster Armenio.
En Francio, la artisto Charles Aznavour (Aznavurjan), de armena deveno, estis konata pro siaj spektakloj kaj kantoj dum jardekoj. System of a Down, internacie populara alternativa metalbando el Usono, estis formita de Daron Malakian, Serĵ Tankian, Shavo Odadjian kaj John Dolmayan, ĉiuj ĉi estas el armena usona deveno. Tankian ankaŭ publikigis plurajn solalbumojn kun politika kaj socie konscia enhavo. Arto Tunçboyacıyan estas konata turka muzikisto de armena deveno, kiu estas fama en Turkio kaj tutmonde, kaj nuntempe havas sian propran ĵazklubon en Erevano, Armenio. Li estis la fondinto de la Armena Mararmea Bando.
Klavarludanto Derek Sherinian estas konata rok-klavarludanto, kiu ludis kun Alice Cooper, Kiss kaj Dream Theater, inter aliaj. Andy Madadjan estas irana armena artisto, kaj Vigen Derderjan estas irana armena ĵaza kaj popkantisto. Armik, irana armena flamenka gitaristo kaj komponisto, estas konata de la nova flandra ĝenro. Armen-usonaj multinstrumentisto Danny Bedrosian estis la ĉefa klavarludanto de la Fam-Salono kaj Muzeo de Rokenrolo. George Mgrdichian, naskita kaj kreskinta en Novjorko, estis armen-usona muzikisto, kiu ludis plurajn instrumentojn en la ĵaza ĝenro, inkluzive de al-udo kaj klarneto.
Aliaj armenaj muzikistoj inkluzivas Ara Topouzian, kiu prezentas sur la kanon kaj VANArmenya, kiu kantas ambaŭ popolajn, infanajn kaj patriotajn kantojn, prezentas sur klavaroj kaj reklamas la muzikon de "la alia Gomidas", Grikor Mirzaian Suni.
4681 Ermak
4681 Ermak estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la rusa astronomino Ljudmila Ivanovna Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.
Remonstrantoj
La Remonstrantoj estas malgranda kristana eklezio, tipe nederlanda.
4681 Ermak
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la rusa esplorvojaĝinto kaj konkeranto Jermak Timofejeviĉ (cirile : Ермак Тимофеевич, ~1540–1585), kozako de Dono, unu el la unuaj rusoj, kiuj esplorvojaĝis en okcidentan Siberio.