cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kubo
Registaro kaj politiko
Neniu partio rajtas nomumi kandidatojn aŭ kampanji en la insulo, krom la Kuba Komunisma Partio kiu aranĝis ses partiajn kongresojn ekde 1975. En 2011 la partio havis 800 000 membrojn, kaj reprezentantoj ĝenerale konsistigas almenaŭ duonon de la ŝtatkonsilioj kaj la Nacian Asembleon. La ceteraj postenoj estas plenigitaj de kandidatoj sen partianeco. Malgraŭ la malpermeso kaj kontraŭleĝeco, aliaj partioj ekzistas kaj agadas fare de opoziciaj grupoj, vidu ekz. la Blankevestitaj Damoj.
La lando estas administre subdividita en 15 provincojn kaj unu specialan municipon (Insulo de la Junularo). Tiuj estis antaŭe parto de ses pli grandaj historiaj provincoj: Pinar del Río, La Habana, Matanzas, Las Villas, Camagüey kaj Oriente. La nunaj subdividoj proksimume similas al la hispanaj armeaj provincoj dum la militoj de sendependeco, kiam la plej ĝenaj areoj estis subdividitaj. La provincoj estas dividitaj en municipojn. La lasta modifo okazis en aŭgusto 2010, kiam la Nacia asembleo de Kubo aprobis la kreadon de du novaj provincoj: Artemisa kaj Mayabeque surbaze de la divido de Havano, kune kun aldonaĵo de tri orientaj municipoj de Pinar del Río. Ĉi nova divido validas ekde la 1-a de januaro 2011.
1: Pinar del Río — 2: Artemisa — 3: La Habana — 4: Mayabeque — 5: Matanzas — 6: Cienfuegos — 7: Villa Clara — 8: Sancti Spíritus — 9: Ciego de Avila — 10: Camagüey — 11: Las Tunas — 12: Granma — 13: Holguín — 14: Santiago de Cuba — 15: Guantánamo — 16:Isla de la Juventud
Socia vivo
Malgraŭ nedisputebla dominado de la komunisma partio en ĉiuj sferoj de la vivo, plu vivas kaj agadas la framasonaj loĝioj. En 316 loĝioj anas 30 mil da kubanoj, kio kompareblas kun la ciferoj de 1958. Ili plu disponas 220 templojn, kvankam la registaro konfiskis 5 aŭ 6 el ili kaj kaptis 8 el 11 etaĝojn de la ĉefa templo en Havano. Triono de la membroj loĝas en Havano kaj multaj el ili apartenas al la Kuba Komunisma Partio. La registaro postulas, ke oni eksigu la elmigrantojn kaj detale raportu pri sia agado.
Militistaro
Kubo dediĉis 9-13% de sia malneta enlanda produkto por armeaj elspezoj. Castro konstruis la duan plej grandan armeon en Latinameriko, kiun superas nur la armeo de Brazilo. De 1975 ĝis la fino de la 1980-aj jaroj, la sovetia armea asistado ebligis al Kubo ofte realigi armeajn ekzercojn. Pro la perdo de sovetiaj subvencioj, Kubo malgrandigis la nombron de la armea personaro, de 235 000 en 1994 ĝis proksimume 60 000 en 2003.
Eksterlandaj rilatoj
Ekde komenco, la kastrisma revolucio difinis sin kiel internaciisma, membriĝante en Comecon en 1972. Kubo estis grava kontribuanto de la militoj subtenataj de Sovetunio en Afriko, Centrameriko kaj Azio. En Afriko, la plej granda milito estis en Angolo, kien Kubo sendis dekmilojn da soldatoj. Kubo estis amiko de la etiopa gvidanto Mengistu Haile Mariam. En Afriko, Kubo subtenis 17 maldekstremajn reĝimojn. En kelkaj landoj ĝi havis malsukcesojn, kiel ekzemple en oriento de la Demokratia Respubliko Kongo, sed en aliaj Kubo havis signifan sukceson. Gravaj engaĝiĝoj okazis en Alĝerio, Kongo, Jemeno, Etiopio, Gvineo Bisaŭa kaj Mozambiko.
La armea implikiĝo de la kuba registaro en Latinameriko, plejparte kun la celo senpotencigi la dekstremajn reĝimojn subtenitajn de Usono, el kiuj multaj estis diktatoraj, estis ampleksa. Unu el la plej fruaj intervenoj estis la marksisma milico gvidita de Che Guevara en Bolivio en 1967, kvankam la helpo financa kaj trupa estis malmulta. Pliaj etaj agoj konataj, inkluzivas la misiojn de 1959 al Dominika Respubliko kaj Panamo. En la unua, la kuba registaro disponigis armean asistadon al grupo de dominikaj ekzilitoj kun la intenco senpotencigi la diktatoron Rafael Trujillo. Kvankam la ekspedicio malsukcesis kaj la plejmulto de ĝiaj membroj estis murditaj de la registaro, hodiaŭ ili estas agnoskataj kiel herooj kaj monumento estis starigita je ilia memoro en Sankta Domingo. La Muzeo-Memorejo de Dominika Rezistado, kie la herooj de 1959 elstare rolas, estis konstruita de la dominika registaro.
La socialisma reĝimo en Nikaragvo estis malkaŝe subtenita de Kubo kaj povas esti konsiderata ĝia plej granda sukceso en Latinameriko. Kubo estas membro-fondinto de la Bolivara Alternativo por Ameriko. Pli ol 30 000 kubaj kuracistoj nuntempe laboras eksterlande, en landoj kiel ekzemple Venezuelo kaj Zimbabvo. La membreco de Kubo en la Konsilio de Unuiĝintaj Nacioj por Homaj Rajtoj alfrontis fortan kritikon.
Eŭropa Unio en 2003 akuzis la kuban registaron je "daŭrigado de senkaŝa malobservo de homaj rajtoj kaj fundamentaj liberecoj". En 2008, la EU kaj Kubo jesis rekomenci plenajn rilatojn kaj kunlaboron. Usono daŭrigas la embargon kontraŭ Kubo "tiom longa kiom ĝi daŭre rifuzas la demokratiigon kaj pli grandan respekton por homaj rajtoj". La iama prezidento de Usono Barack Obama deklaris la 17-an de aprilo 2009, en Trinidado kaj Tobago ke "Usono serĉas novan komencon kun Kubo", kaj nuligis la malpermeson de la Bush-administracio pri vojaĝado kaj monsendaĵoj de kub-usonanoj al Kubo.
La Usono kaj Kubo anoncis, ke ili celas normaligon de la reciprokaj rilatoj; la tiama usona prezidento Barack Obama deklaris, ke li intencas nuligi la embargon kontraŭ Kubo. La deklaroj estis rezulto de plursemajna intertraktado, ĉe kiu peris interalie papo Francisko. La du landoj interkonsentis liberigi la prizonulon Alan Gross kaj la tri ankoraŭ malliberajn el la kvin kubanoj. La posta usona administracio fare de Donald Trump bremsis la alproksimigon.
Enmigrado al Kubo
Inter 1882 kaj 1898, entute 508 455 homoj forlasis Hispanion, kaj pli ol 750 000 hispanaj enmigrintoj forvojaĝis al Kubo inter 1899 kaj 1923, sed multaj revenis poste al Hispanio.
Nuna demografio
Laŭ la censo de 2002, la loĝantaro de Kubo estis jena: 11 177 743, inkluzive de 5 597 233 viroj kaj 5 580 510 virinoj. Laŭ la censo estis raportitaj 7 271 926 blankuloj, 1 126 894 nigruloj kaj 2 778 923 mulatoj (aŭ mestizoj). La loĝantaro de Kubo havas tre kompleksajn originojn kaj la geedziĝo inter diversaj devengrupoj estas preskaŭ ĝeneralaĵo. Ekzistas malkonsento pri la rasa statistiko kaj koncepto pri rasoj. La Instituto por kubaj kaj kub-usonaj Studoj ĉe la Universitato de Miami diras ke 62% estas nigraj,, dum statistiko de la kuba censo deklaras ke 65.05% el la loĝantaro estis blankaj en 2002. La Internacia Grupo por Rajtoj de Minoritatoj diras ke "objektiva analizo de la situacio de afrikdevenaj kubanoj estas problemiga pro la malabunda registrado kaj malmulte da periodaj esploroj antaŭ kaj post la Revolucio". Taksoj pri la procento de homoj afrikdevenaj en la kuba loĝantaro varias grandege, ekde 33.9 procento ĝis 62 %. La Cabildo de nación aŭ Cabildo africano estis religia-kultura unio de la afrikdevena loĝantaro en Kubo.
Enmigrado kaj elmigrado ludis gravan rolon en la demografia profilo de Kubo dum la 20-a jarcento. Dum la 18-a, 19-a, kaj la frua parto de la 20-a jarcento, grandaj ondoj de kanarianoj, katalunoj, andaluzoj, galegoj, kaj aliaj hispanoj migris al Kubo. Inter 1900 kaj 1930 ĉirkaŭ unu miliono da hispanoj venis de Hispanio. Aliaj eksterlandaj enmigrintoj inkluzivas: francojn, portugalojn, italojn, rusojn, nederlandanojn, grekojn, britojn, irlandanojn, kaj aliajn etnojn, inkluzive de kelkaj usonaj civitanoj, kies antaŭuloj loĝis ekde la komenco de la 19-a jarcento.
Kubo havas konsiderindan kvanton da azidevenaj civitanoj kiuj konsistigas 1% de la loĝantaro. Ili estas ĉefe ĉindevenaj, sekvataj de filipinanoj, koreoj kaj vjetnamoj. Ili estas posteuloj de farmlaboristoj alportitaj al la insulo fare de hispanaj kaj usonaj entreprenistoj dum la 19-a kaj 20-a jarcento. Afrikdevenaj kubanoj devenas de kongoj, samkiel de pluraj nordafrikaj rifuĝintoj, precipe la araboj de Okcidenta Saharo sub maroka okupacio ekde 1976.
La naskfrekvenco en Kubo (po 9.88 naskiĝoj por mil loĝantoj en 2006) estas unu el la plej malaltaj en la okcidenta hemisfero. Ĝia totala loĝantaro ade pliiĝis de proksimume 7 milionoj en 1961 ĝis pli ol 11 milionoj nuntempe, sed la pliiĝo ne plu daŭris en la lastaj jardekoj, kaj malkresko komenciĝis en 2006, kun fekundecindico de 1.43 infanoj por virino.
Religioj
Kubo estas oficiale laika ŝtato. Post longa asertado fare de la socialisma ŝtato, ke la eklezioj estis fonto de kontraŭkomunisma agado, la registaro ŝanĝis tion en 1992, modifante la konstitucion por alinomi la ideologion kaj sistemon de la lando de ateismo al sekulareco. Ĝi havas multajn kredojn kiuj estas reprezentataj en la vaste varia kulturo. La Romkatolika Eklezio estis la plej granda religio; ĝi estis alportita al la insulo de la hispanoj kaj ankoraŭ restas gravaj spuroj de la iama regado, kun 11 diocezoj, 56 monaĥinordenoj, 24 ordenoj de pastroj kaj 2 pastrolernejoj. En januaro 1998, Johano Paŭlo la 2-a faris historian viziton al la insulo, invitita de la kuba registaro kaj de la Kuba Romkatolika Eklezio. La religia pejzaĝo de Kubo ankaŭ estas forte markita de sinkretismoj diversspecaj. Katolikismo ofte estas praktikata kune kun Santerio, miksaĵo de katolikismo, afrikaj kredoj kaj spiritismo. La Virgulino de la Karitato estas la katolika patronino de Kubo, kaj simbolo de la kulturo de Kubo. En Santerio, ŝi estis miksita kun la diino Oŝun.
Tricent mil kubanoj apartenas al 54 registritaj evangeliaj eklezioj. Pentekostismo kreskis rapide en la lastaj jaroj, kaj nur la Asembleoj de Dio kalkulis je pli ol 100 000 adeptoj. Kubo havas malgrandajn komunumojn de ortodoksaj grekoj kaj rusoj, judoj, islamanoj kaj bahaanoj. La plejmulto de kubaj judoj estas posteuloj de polaj kaj rusaj aŝkenazoj kiuj fuĝis de pogromoj en la komenco de la 20-a jarcento. Ampleksa nombro de sefardoj ekzistas en Kubo; ili venis ĉefe el Turkio. Plejparte ili loĝas en la provincoj, kvankam ili bontenas sinagogon en Havano. Kvankam la Atestantoj de Jehovo ne estas oficiale agnoskataj, ili estas tolerataj post jaroj da persekutado kaj nuntempe havas ĉirkaŭ 100 000 kredantojn en la insulo.
Grandan rolon ludas afrik-amerikaj kredoj: santerio, vuduo, palo monte. Elementoj de santerio saturigas la ĉiutagan vivon de la kubanoj forme de superstiĉoj, ornamaĵoj (braceletoj, kolĉenoj), ktp.
Kuba migrado
En la lasta duon-jarcento, pluraj centmiloj da kubanoj el ĉiuj sociaj klasoj migris al Usono (vidu kuba usonano), Hispanio, Italio, Britio, Kanado, Meksiko, kaj aliaj landoj. La 9-an de septembro 1994, la registaroj de Usono kaj Kubo konsentis ke Usono donos almenaŭ 20 000 vizojn ĉiujare en interŝanĝo de la promeso de Kubo malhelpi kontraŭleĝajn forirojn per boatoj.
Lingvoj
La oficiala lingvo de Kubo estas la hispana kaj ĉiuj civitanoj parolas ĝin. La hispana parolata en Kubo estas konata kiel kub-hispana kaj estas formo de la kariba hispana. La lukumia, ia dialekteca lingvaĵo deriva el la okcidentafrika joruba lingvo, estas uzata kiel liturgia lingvo de la sekvantoj de Santerio, kaj tiel nur kiel ia speco de porokaza dua lingvo. La haitia lingvo estas la dua plej granda lingvo en Kubo, estas parolata de haitiaj enmigrintoj kaj multaj el iliaj posteuloj ankoraŭ ĝin scipovas uzi. Aliaj lingvoj parolataj de enmigrintoj inkluzivas la katalunan, korsikan kaj galegan.
Eduko
Supera edukado estas disponigata de universitatoj, institutoj, pedagogiaj universitatoj, kaj politeknikoj. La Kuba Ministerio de Supera Edukado funkciigas programon por distanca lernado kiu disponigas regulajn posttagmezajn kaj vesperajn kursojn en kamparaj areoj por agrikulturaj laboristoj. Edukado havas fortan politikan kaj ideologian emfazon. Kubo ankaŭ disdonas subvenciojn al limigita nombro de eksterlandanoj en la Latinamerika Lernejo de Medicino. La retaliro estas limigita. La vendo de komputilaj ekipaĵoj estas strikte kontrolata.
Sano
Historie, Kubo estis bone konsiderita pro la kvalito de la medicina personaro kaj pro la signifaj kontribuoj al la mondosano ekde la 19-a jarcento. Hodiaŭ, Kubo havas universalan sanservon kaj malgraŭ la malsufiĉo de medicinaj provizoj, ekzistas neniu manko de medicina personaro. La sansistmemo ne estas laŭlitere senpaga, ĉar ĝi estas financata per impostoj. Primaraj prizorgoj estas disponeblaj ĝenerale en la insulo kaj beb- kaj patrin-mortoprocentaĵoj kompareblas kun tiuj de evoluintaj landoj.
Defioj inkluzivas malaltan salajron de kuracistoj (nur 15 dolaroj monate), malbonajn instalaĵojn, malbonan staton de la ekipaĵoj, kaj oftan foreston de bazaj medikamentoj. Kubo havas la plej altan proporcion de kuracistoj por loĝantoj en la mondo kaj danke al tio sendis milojn da kuracistoj al pli ol 40 landoj.
Laŭ Unuiĝintaj Nacioj, la vivdaŭro en Kubo estas 78.3 jaroj (76.2 por viroj kaj 80.4 por inoj). Laŭ tiu indico, Kubo troviĝas en la 37-a loko en la mondo kaj en la tria en Ameriko, malantaŭ nur Kanado kaj Ĉilio, kaj tuj antaŭ Usono. Infanmorto en Kubo malkreskis de po 32 bebmortoj por 1 000 vivaj naskiĝoj en 1957, ĝis 10 en 1990-1995. Infanmorto en 2000-2005 estis de po 6.1 por 1 000 vivaj naskiĝoj (kompare kun 6.8 en Usono).
La kvalito de publika kuracado ofertita al la civitanoj estas konsiderata kiel la "plej granda venko" de la socialisma sistemo de Kubo.
Kulturo
La kulturo de Kubo estas influita de diversaj kulturoj kiuj kuniĝis en la insulo, sed precipe de la hispana kaj la afrika. Sporto estas la nacia pasio de Kubo. Pro historiaj ligoj kun Usono, multaj kubanoj ludas sportojn kiuj estas popularaj en Nordameriko, multe pli ol la sportojn tradicie furoraj en aliaj hispanlingvaj nacioj. La plej populara estas basbalo. Aliaj sportoj kaj ŝatokupoj inkluzivas korbopilkon, flugpilkon, ŝakon, kaj atletismon. Kubo estas reganta forto en amatora boksado, konstante atingante altajn medalojn en gravaj internaciaj konkuradoj.
Muziko
Kuba muziko estas riĉega kaj temas pri la plej vaste konata formo de la kuba kulturo. La centra formo de tiu muziko estas kuba sono, kiu estis la bazo de multaj aliaj muzikaj stiloj kiel salso, rumbo, mambo kaj derivaĵo de la rumbo, ĉaĉao. Rumbomuziko originis de la frua afrik-kuba kulturo. Ankaŭ la treso estis inventita en Kubo, sed aliaj tradiciaj kubaj instrumentoj havas afrikan aŭ tainan originojn, kiel ekzemple la marakoj, guiro, marimbo kaj diversaj lignaj tamburoj inkluzive de "maiohuakano". Popularaj ĉiastilaj muzikaĵoj el Kubo estas ĝuataj kaj laŭdataj vaste tra la mondo. Kuba klasika muziko, kiu inkluzivas muzikon kun fortaj afrikaj kaj eŭropaj influoj, kaj ecoj de simfoniaj verkoj same kiel muziko por solistoj, ricevis internacian agnoskon danke al komponistoj kiel Ernesto Lecuona. Havano estis la koro de la repo en Kubo kiam tiu stilo ekestis en la 1990-aj jaroj. Dum tiu tempo, regetono iĝis tre populara.
Kuirarto
Kuba kuirarto estas kunfandaĵo de la hispana kaj karibaj kuirartoj. Kubaj receptoj kundividas spicojn kaj teknikojn kun la hispana kuirarto, kun ia kariba influo en spicoj kaj gustoj. La reguligado de manĝaĵoj flanke de la ŝtato, kiu estis la normo en Kubo por la lastaj kvar jardekoj, limigis la kuireblon de tiuj pladoj. La tradiciaj pladoj dum manĝoj ne estas servitaj unu post alia; ĉiuj manĝaĵoj estas servitaj en la sama tempo kaj kelkfoje oni manĝas eĉ fruktojn kun la cetero (bananoj kaj mango). La tipa manĝo povas konsisti el frititaj aŭ boligitaj platanoj, nigraj aŭ ruĝaj fazeoloj kaj rizo, malnova-vesto (sekigita bovaĵo kuirita kun spicoj), porkaĵo kun cepo, kaj tropikaj fruktoj. Rizo kaj fazeoloj ankaŭ estas ĉiutaga manĝaĵo kaj la alia varianto de rizoj kaj fazeoloj kuiritaj samkaldrone konataj kiel maŭroj kaj kristanoj, estas manĝata en specialaj okazoj. Ankaŭ frititaj plantaĵoj estas ŝatata manĝaĵo de la kubanoj. Multaj el la viandaĵoj estas kuiritaj malrapide kun leĝeraj saŭcoj. Ajlo, kumino kaj origano estas la precipaj spicoj uzataj. Salatoj kutime konsistas el tomato, brasiko, laktuko aŭ avokado kun oleo, salo kaj vinagro.
Literaturo
La kuba literaturo komencis trovi sian vojon en la frua komenco de la 19-a jarcento. Temoj rilate al la sendependeco kaj libereco estis ekzempligitaj de José Martí, kiu gvidis la modernisman movadon de la kuba literaturo. La verkoj de Martí estis arigitaj en 28 volumoj kaj ili troviĝas en ĉiuj bibliotekoj kaj gravaj institucioj. Verkistoj kiel ekzemple Nicolás Guillén uzis la literaturon kiel formon de socia protesto. La poezio kaj romanoj de Dulce María Loynaz kaj José Lezama Lima estis ege influaj. Miguel Barnet estas antropologo kiu verkis pri la socian rolon de la fuĝintaj eks-sklavoj. Verkistoj kiel ekzemple Reinaldo Arenas, Guillermo Cabrera Infante, Alejo Carpentier, Dulce María Loynaz, Reinaldo Arenas, Heberto Padilla kaj pli postaj Daína Chaviano, Pedro Juan Gutiérrez, Zoé Valdés, Guillermo Rosales kaj Leonardo Padura gajnis internacian rekonon en la post-revolucia epoko, kvankam multaj el tiuj verkistoj sentis sin devigitaj daŭrigi sian laboron en la ekzilo pro ideologia regado super la amaskomunikiloj fare de la kubaj aŭtoritatoj.
La unua literatura verko farita en Kubo estas "Espejo de Paciencia" (Pacienca Spegulo), poemo verkita en 1608 de Silvestre de Balboa, skribisto de la urbo Camagüey. La poemo priskribas atakon de piratoj en Manzanillo, en la oriento de Kubo, kapton de pastro kaj postan liberigon fare de kuraĝa nigrulo. Tamen, pli gravas la duvoluma romano "Cecilia Valdés" aŭ "Monteto de la Anĝelo", verkita en la 19-a jarcento de Cirilo Villaverde. Tiu ĉi romano estas konsiderata kiel unu el la verkoj kiuj montras la kubanecon kaj krom tio ĝi estas la unua kuba romano. De tiu epoko estas la verkoj de Gertrudis Gómez de Avellaneda.
Kino
La Kuba Instituto de Kinaj Arto kaj Industrio (hispane Instituto Cubano de Arte e Industria Cinematográficos, mallongigo ICAIC) estis kreata la 24-an de marto 1959, do mallonge post la kuba revolucio, per la unua kulturleĝo de la nova registaro.
La Internacia Festivalo de la Nova Latinamerika Kino en Havano,Festival Internacional del Nuevo Cine Latinoamericano de La Habana, celas servi kiel platformo al tiuj filmproduktaĵoj kiuj suferas la internacian anonimecon (ĉefe pro la granda kaj hegemonia pozicio kaj industria produktado de Holivudo). Ĝi estas unu el la plej gravaj kinfestivaloj pri latinamerika kino. Kvankam ĝi ĉefe temas pri latinamerikaj filmoj, en la festivalo partoprenas ankaŭ filmoj el la tuta mondo.
Cecilia estas kuba kinofilmo, kiun en 1981 produktis Humberto Solás. Modelo estas la romano „Cecilia Valdés o La Loma del Ángel“ de Cirilo Villaverde.
Komunikiloj
Unu el la ĉefaj decidoj de la socialisma revolucia registaro estis ŝtatigi la amaskomunikilojn kiuj de tiam apartenas al la ŝtato laŭ la konstitucio de 1976, ĉap.6, art. 52 (konfirmita en 1992). Konsekvence la Komunista Partio de Kubo posedas monopolon pri informado. La centra organo de la partio estas la ĉiutaga ĵurnalo Granma. Ekzistas pluraj naciaj gazetoj de la laboristoj, junularo kaj tiuj provincaj. Ankaŭ la nacia televido kun kvin tutlandaj kanaloj, el kiuj du estas edukaj, ofertas plurajn edukajn kaj didaktikajn programojn. Oni povas spekti ankaŭ la hispanlingvan version de la rusia televidkanalo RT en Español. Kutime pluraj gazetoj kaj agentejoj el eksterlando, raportas preskaŭ senescepte kritike kaj pri apartaj temoj je politika intereso pri Kubo kaj ties registaro. Agentejoj kiel CNN kaj BBC havas konstantajn raportistojn en Havano. Inter radioj menciindas Radio Rebelde (Ribela Radio), fondita de Ernesto Che Guevara, kaj Radio Havano Kubo.
La posedo de satelitaj antenoj estas strikte malpermesita. Ĉiuj institucioj, interalie sciencaj, medicinaj kaj edukaj, kaj ankaŭ la komputilejoj de ĉiuj urbaj distriktoj havas aliron al la kuba intra-reto.
En februaro 2007 Kubo publikigis la tiel nomatan beta-version de la propra serĉilo "2x3". Konsulteblas 150 000 oficialaj paĝoj, sciencaj, kulturaj, politikaj, ekzemple tiuj de la ŝtata gazetaro (kaj interalie la paroladoj de Fidel Castro). Estas planita la anstataŭigo de Vindozo per Linukso kaj submara ligo inter Venezuelo kaj Kubo per vitro-fibra kablo estis jam farita.
Esperanto-movado
La unuaj spuroj de Esperanto en Kubo venas de la komenco de la 20a jarcento. Inter la plej gravaj pioniroj estis Fernando Ortiz Fernández, kuba etnologo konata kiel "Dua malkovrinto de Kubo". Dum la Respubliko, kelkaj asocioj estis fonditaj kaj revuoj estis publikigitaj, multaj el ili mallongdaŭraj; la ĉefa aktiveco estis farita de izolitaj esperantistoj en diversaj partoj de la lando.
La 16-an de junio 1979 estis oficiale fondita Kuba Esperanto-Asocio, aliĝinta al Universala Esperanto-Asocio ekde 1983.
En 2015, KEA celebris la 6-an Nacian Kongreson en Havano. Kvankam la kongresoj ne estas oftaj, diversaj lokaj aranĝoj tra la lando, okazas dum la jaro, al kiuj venas esperantistoj de la tuta insulo, kaj foje el eksterlande. Tradicia estas la Zamenhofa Metiejo organizata de la esperantistoj de Guantánamo okaze de la Zamenhof-tago.
Glenn Ford
Gwyllyn Samuel Newton "Glenn" FORD (1-a de majo 1916 - 30-a de aŭgusto 2006) estis elstara kanada-usona kina aktoro. Li estas plej bone konata pro siaj roloj de vakeroj aŭ de ordinaraj homoj en neordinaraj cirkonstancoj. Lia aktora kariero komenciĝis en teatro, kaj lia unua granda partopreno en filmo estis en 1939, en la filmo Heaven with a Barbed Wire Fence. Grava sukceso estis Gilda, nigra filmo de 1946 reĝisorita de Charles Vidor en kiu stelulas Rita Hayworth.
Dezső Müller
Dezső MÜLLER [myler] rumania hungara reformita pastro, poeto. Li naskiĝis en Zalău en 1952.
Kariero
Dezső Müller pristudis teologion en Protestanta Telogio de Kluĵo en 1979. Li estas pastro en Vama
József Léderer
LÉDERER József [pr. le:derer] estis hungara kantisto (tenoro) naskiĝinta en Nagyvárad en 1843 kaj mortinta en Frankfurto ĉe Majno la 4-an de novembro 1895.
Kariero
LÉDERER debutis en la trupo de György Molnár en la 60-aj jaroj sub nomo Vértesi, pli poste – kiel ano de germanaj teatroj – li elpaŝis en la Nacia Teatro de Pest en 1868, 1872 kaj en 1876.
Stacio Nakatsu (Hankyū)
Stacio Nakatsu (japane: 中津駅 [Nakacu-eki], angle: Nakatsu Station) estas fervoja stacio en Kvartalo Kita, Osako, Japanio. La stacio servas 2 liniojn de Fervojo Hankyū: Linio Hankyū-Kōbe (ĉefa), Linio Hankyū-Takarazuka (ĉefa).
Sekvaj stacioj
<div class="NavFrame" style="background-color:#fff; border:solid 1px #999; text-align:left; float:left; width:900px;"> Stacio Umeda - Stacio Jūsō (Fervojo Hankyū)
Euleax de Lima Pereira
Euleax de Lima Pereira (naskiĝis la 29-an de oktobro 1993) estas brazila esperantistino, poetino, verkistino, filozofino kaj homrajta, bestrajta kaj robotrajta aktivulino. Ŝi estas fiere aŭtisma. La pronomoj de Euleax estas ŝi kaj ri. Ŝi estas la aŭtorino de pluraj poeziaj verkoj. Inter tiuj estas "Al miaj mamoj" kaj "Mater Hysteria, creatrix nostra: in Hysteriam fiemus". En "Terminaro pri seksa otientiĝo kaj seksa identeco" estis esprimita danko al ŝi: "Ni ŝatus danki Euleax de Lima Pereira pro riaj utilaj konsiloj en la kreado de ĉi tiu terminaro.".
Ŝi estas volontulino en Tutmondaj Voĉoj.
Lenticelo
Lenticelo estas pora histo  konsistanta el grandaj interĉelaj spacoj en la peridermo de la sekundare dikigitaj organoj kaj la  arboŝelo de lignecaj kaj radikoj de  dukotiledonaj angiospermoj. Ĝi funkcias kiel poro, disponigante padon por la senpera interŝanĝo de gasoj inter la internaj histoj kaj la atmosfero tra la ŝelo, kiu estus alimaniere ne poroza por la gasoj. La nomo "lenticelo", derivas de ties lensosimila formo. La formo de la lenticeloj estas unu el la distingiloj uzataj por la identigo de arboj.
Formiĝo
Lenticeloformiĝo kutime komencas sube de stomaj kompleksoj dum la primara kreskado kiu antaŭiĝas la disvolviĝon de la unua peridermo. Lenticeloj estas trovitaj kiel elstaraj cirklaj, ovalaj aŭ plilongigita areoj sur tigoj aŭ radikoj. Kiam la tigoj kaj la radikoj maturiĝas, la lenticela disvolviĝo daŭras en la nova peridermo (ekzemple, peridermo kiu formiĝas je la bazo de fendoj en la arboŝelo).
Fruktoj
Lenticeloj ankaŭ ĉeestas sur multaj fruktoj, speciale notinde sur multaj pomoj kaj piroj. Sur eŭropaj pirujoj, ili povas utili kiel indikilo de la rikoltoperiodo de la fruktoj, ĉar helaj lenticeloj sur nematura frukto malheliĝas kaj estiĝas brunaj. Certaj bakteriaj kaj fungaj infektoj povas penetri fruktojn tra ties lenticeloj; la malsaniĝemeco foje pliiĝas kun la aĝo.
Tuberoj
Lenticeloj ankaŭ ĉeestas sur terpomotuberoj.
Klimatzono
Por geografiaj kriterioj oni povas dividi la mondon (kaj eĉ la konsideron de la planedo Tero) laŭ zonoj kiuj dependas ĉu de la diversaj kondiĉoj je kiuj disvolviĝas la vivo en ili, tio estas naturzonoj aŭ pli precize depende de la klimato, tio estas la klimatzonoj, kiuj tre ofte estas limigitaj al la tri grandaj zonoj markitaj de la ĉefaj konvenciaj dividiloj en la globo, tio estas la Ekvatoro, la Tropikoj kaj la Polusoj, tio estas la jenaj klimatzonoj:
Krome estus aliaj klimatzonoj, depende de pli duaranga kondiĉaro, (inter aliaj konsidereblaj) kiel la jenaj:
Grava klimatzona klasifiko estas tiu de Köppen.
Gábor Lelkes
LELKES GÁbor [pr. lelkeŝ] Siebig estas hungara aktoro naskiĝinta en Arad la 28-an de novembro 1929.
Kariero
LELKES finis tri jarojn en 1946–49 en Magyar Művészeti Intézet de Kluĵo. Li estis studento en la dua jaro, kiam dungis lin la teatro Kolozsvári Állami Magyar Színház. Inter 1950 kaj 1958 li ludis en la teatro Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház de Sfântu Gheorghe. En 1958 li translokiĝis Aradon. Li ludis kaj reĝisoris en la Periszkóp Színpad.
Maillot (Yonne)
Maillot estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 1102 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2008.
Geografio
Maillot etendiĝas sur 6.17 km², kaj havis 1102 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 179 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.
Historio
La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio.
Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ino Maryse Dol, kiu do fariĝis la loka urbestro.
Administrado
Maillot apartenas al la kantono Sens-Sud-Est, kies ĉefurbo estas Sens. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Sens, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.
Parc du Château (Tramtrajno en Francilio)
Parc du Château estas estonta haltejo de Eksprestramo 12, situanta en Morsang-sur-Orge, en departemento Essonne, regiono Francilio.
Brünisried
Pri la komunumo
Brünisried estas komunumo en la distrikto Sinĝino en Kantono Friburgo, Svislando. Ĝi havis 640 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.
Geografio
Brünisried situas en la Friburgaj Antaŭalpoj sur terena teraso supre kaj okcidente de la valo de la rivero Sinĝino, al kiu la komunuma teritorio estas senakvigita pere de la rojo Grabenbach. En oriento la komunuma teritorio etendiĝas ĝis al la akvokolekta baseno de la rivero Galtera. Al la komunumo apartenas krom la vilaĝo Brünsiried (sur alteco de 876 m s.m.) la vilaĝetoj Berg (sur alteco de 933 m s.m.), Menzisberg (sur alteco de 930 m s.m.) kaj Holzgassa (sur alteco de 850 m s.m.), kaj diversaj izolitaj bienoj.
La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 3,25 km², de kiuj 19,1% estas kovritaj de arbaro, 72,3% servas por agrikulturo kaj 8,3% por setlado.
Maillot
Maillot estas la nomo de pluraj artikoloj.
Brünisried
Najbaraj komunumoj
La komunumo Brünisried limas en nordo al Alterswil, en oriento al Zumholf, en sudo al Plaffeien, en okcidento al Rechthalten, kaj en nordnordokcidento al Sankt-Urso.
Trafiko
En oriento tra la komunuma teritorio kondukas la kantona ĉefvojo n-ro 177 de Tafers al Plaffeien, kiu tamen pasas flanke de la vilaĝoj de la komunumo. De la kantona ĉefvojo kondukas la vojo n-ro 3130 tra la vilaĝo al Rechthalten. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A12 troviĝas en Düdingen proksimume 12 kilometrojn nordokcidente de la komunumo. Per la buslinio de Friburgo tra Tafers al Plaffeien kaj la lago Schwarzsee la komunumo estas konektita al la publika transportreto.
Historio
La unua dokumenta mencio de Brünisried datiĝas el la jaro 1294 kiel Brunisriet. Kiel parto de la paroĥo Rechthalten Brünisried apartenis de 1445 ĝis la Helveta Revolucio de 1798 al la Malnova Kamparo de Friburgo. En la jaro 1832 Brünisried konstituiĝis kiel aparta komunumo en la Germana distrikto de Friburgo. Surbaze de la nova konstitucio de 1848 ĝi estis atribuita al la nove kreita distrikto Sinĝino.
Feodosija Morozova
Feodosija Prokоpjevna Morozova (Феодосия Прокопьевна Морозова) (naskiĝis en Moskvo - mortis  en Borovsk) estis unu el la plej famaj subtenantoj de la malnovritanoj aŭ raskolniki.
Ŝi naskiĝis en la familio de okolniĉij Prokofij Fjodoroviĉ Sokovnin. En la aĝo de 17 jaroj, ŝi edziniĝis kun la bojaro Gleb Morozov, frato de la prizorganto de la caro, Boris Morozov. Post la frua morto de ŝia edzo en 1662, ŝi konservis elstaran postenon en la Rusa Kortego.
Dum la Reformo de Nikon, Feodosija, estante pentofarantino de la Protopopo Avvakum, aliĝis al la movado de la malnovritanoj kaj sekrete alprenis religian voton sub la nomo de Teodora. Ŝi ludis gravan rolon konvinkante sian fratinon, Princinon Evdokija Urusova, aliĝi al la malnovritanoj.
Post multaj persekutoj, la fratinoj estis malliberigitaj en subteran kelon de la Monaĥejo de Pafnutij en Borovsk, kie Feodosija mortis pro malsato. Multaj komunumoj de malnovritanoj honoras ŝin kiel martiron.
Feodosija Morozova en arto
Vasilij Surikov pentris Bojarino Morozova en 1887: ĝi ilustras la areston de Feodosija Morozova, kiu defie levas du fingrojn rilate al la disputo inter la malnovritanoj kaj la subtenantoj de la patriarko Nikono pri la taŭga maniero fari krucosignon, unu el la reformoj de Nikono estas fari krucosignon per tri fingroj (Patro, Filo kaj Sankta Spirito, ĉi lasta ebliganta savi la animon per dia amo) anstataŭ du fingroj antaŭe (simbolante la duoblan naturon dian kaj homan de Kristo, savo venanta nur de kaj per fido kaj preĝo).
Kriogenio
Kriogenio estas la 9-a epoko de la Proterozoiko kaj la 2-a epoko de la Neoproterozoiko. Ĝi komencis antaŭ 850 kaj finis antaŭ 630 milionoj da jaroj. Ĝi sekvis al la Tonio kaj estis antaŭ la Ediakario. En tiu epoko okazis la Sturta Glaciepoko, kiam la terglobo estis sub glacio ĝis la ekvatoro; oni parolas pri la "neĝbulo tero".
Pusztaszentlászló
Pusztaszentlászló [pustasentlAslo] estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Zalaegerszeg.
Situo
Pusztaszentlászló situas en Montetaro Zala, laŭ traira flankovojo, for de ĉefvojo kaj rivero. Zalaegerszeg troviĝas 25 km-ojn for.
Famuloj
En Pusztaszentlászló naskiĝis politikisto Ferenc Tarányi.
Komunumoj pri Ladislao la 1-a (Hungario) en Hungara reĝlando
Oni fondis Asocion pri Ladislao la 1-a (Hungario).
TF1
TF1 estas privata franca televidkanalo, unu el la plej malnovaj televidstacioj en la mondo. La kanalo, kiu gajnis aktuale en 2014 spektadparton de 22.9%, estas la plej spektita en Francio, la plej spektita televidkanalo en Eŭropo, kaj unu el la plej sukcesaj kaj popularaj naciaj kanaloj en la mondo. La kanalo apartenas al la grupo TF1, kiu posedas 49% de la eŭropa sportkanalo Eurosport. La grupo fondis la France 24 novaĵstacion en 2006 (kune kun la publika dissendanto France Télévisions), ĝis ĝi retiriĝis de la projekto du jarojn poste. La kanalo posedas la elsendajn rajtojn por gravaj sportaj eventoj kaj serioj kiel House, La Voĉo, Master Chef, Grey's Anatomy, Boss in Disguise, Super Nanny, Maya the Bee, Discovering with Dora kaj pli. Ĝi ankaŭ plene posedas la LCI-novaĵkanalon.
Kuriozaĵoj
Patrick Le Lay, estro de la franca televida programo TF1, pridemandita en la libro Les dirigeants face au changement (La geestroj fronte al la ŝanĝo), liveras sian koncepton pri televido kaj konsideras, ke la tasko de TF1 estas helpi Kokakolaon vendi sian produkton:
Jarankeŝ
Jarankeŝ aŭ ankaŭ Jarankaŝ (mortis en 1146) estis sklavo de franka deveno, kiu murdis sian mastron, la musliman atabegon en Mosulo kaj pli postan sultanon Zengí-on. La damaska kronikisto Ibn al-Qalanisi skribis:
Laŭ alia teorio la eŭnuĥo murdis Zengí-on tial, ke lia mastro akre mallaŭdis lin pro tio, ke la servisto trinkis el lia pokalo por vino. Post tio, kiam Jarankeŝ mortpikis sian mastron, li fuĝis unue en fortikaĵon Dawsar, kaj de tie plu ĝis Damasko, "kredante, ke ĉi tie li estos en sekureco, li senvuale anoncis sin al sia krimo, li imagis, ke li ĉi tie estos bonvenigata kaj li pretendis agnoskon." Sed la damaska reganto Mu'ín ad-Dín Unur anstataŭ tio lasis aresti lin kaj forsendi al Núr ad-Dín, filo de Zengí, kaj tiu sendis lin al sia frato Saíf ad-Dín Ghází la 1-a ĝis Mosulo, kiu igis ekzekuti lin.
Plugado
Ĝenerale tamen post la plugado sekvas dua prilaboro de la kampo per erpilo. Dum plugo havas unu aŭ malmultajn grandajn erigilojn, erpilo havas multajn etajn, kaj tial pli fajne erigas la grundon. Iusence erpilo ankaŭ denove glatigas la terosurfacon, dum la plugilo antaŭe postlastis profundajn sulkojn.
Se kampo estas dekliva, konsiderindas plugi tiel, ke la plugaj sulkoj laŭeble malmulte altiĝas aŭ malaltiĝas, por ne subteni eventualan erozion. La sukceso de plugado tre dempendas de la ĝusta momento, de taŭga plugoprofundeco kaj de la vetero: Se estas tro seke, la plugado kontribuas al plua sekigo de la tero, sed se post la plugado pluvas en taŭga kvanto, la kunlaboro inter homo kaj naturo estas bona.
Proverbo
Ekzistas proverbo pri plug(ad)o en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof :
Ruslan Auŝev
Ruslan Sultanoviĉ Auŝev (cirile Русла́н Султа́нович А́ушев; naskiĝis la 29-an de oktobro 1954 en vilaĝo Volodarskoj, provinco Norda Kazaĥio, Kazaĥa SSR, Sovetunio) estis ekde 1993 la 1-a prezidanto de la respubliko Inguŝio, subjekto de Rusia Federacio. Li estis laŭdire la plej juna oficiro en la Sovetia Armeo kiu atingis la rangon de generala leŭtenanto. La 7an de majo 1982 li premiiĝis per la ordeno Ora stelo de Heroo de Sovetunio. Auŝev post sia prezidantaj jaroj konsideratas la plej populara politikisto de Inguŝio, ĉar tie li sukcesis konservi pacon kaj stabilecon dum la ĉeĉena milito.
Marŝalo
Marŝalo (latine: Marscalcus aŭ Marescalcus campi), feldmarŝalo aŭ kampomarŝalo estas en diversaj armeoj la plej alta rango super Generalo.
Sukerkano
Sukerkano estas grupo de altaj plurjaraj herbspecioj de la genro Saccharum, tribo Andropogoneae, indiĝenaj de la tropikaj regionoj de Sudazio kaj Melanezio kaj uzata ĉefe por la produktado de sukero kaj etanolo. Ĝi havas fortikajn, fibrojn kaj artikitajn tigojn kiuj estas riĉaj je sakarozo. La planto altas inter du kaj ses metrojn. Ĉiuj krucrasaj sukerkanspecioj kaj la ĉefaj komercaj kulturvarioj estas kompleksaj hibridoj. Sukerkano apartenas al la familio Poacoj, familio de ekonomie gravaj plantoj kiel maizo, tritiko, rizo kaj sorgo kaj multaj furaĝkultivaĵoj.
Marŝalo
La plejmulto de la armeoj kiuj ankoraŭ havas marŝalojn nomumas dum paco neniun armeanon je tiu rango. La kontraŭparto de marŝalo ĉe la mararmeo estas la Grandadmiralo (germane: Großadmiral) aŭ flotadmiralo (angle: Admiral of the Fleet).
Ruslan Auŝev
En septembro 2004 li provis trakti kun la ĉeĉenaj ostaĝprenintoj de la terorisma atako en Beslan. Li estis la sola persono kiu sukcesis intertrakti kun la teroristoj vizaĝe-al-vizaĝe, petis ke la teroristoj permesu doni al la ostaĝoj akvon kaj manĝaĵojn, sed la ĉefo de la atakintoj diris, ke la kaptitoj propravole aranĝis sekan malsatstrikon. Tamen li konsentis liberigi 24 ostaĝajn virinojn kun suĉinfanoj.
Sukerkano
Sakarozo, ĉerpita kaj purigita en specialigitaj fabrikoj, estas uzata kiel krudmaterialo en la homa nutraĵa industrio aŭ estas fermentita por produkti etanolon, kiu estas skale produktita de la sukerkanindustrio en Brazilo. La planto reprezentas la plej grandan kultivaĵon de la mondo en produktadkvanto. En 2012, la Organizo pri Nutrado kaj Agrikulturo de Unuiĝintaj Nacioj (FAO) taksis, ke la areo dediĉita al kultivado de sukerkano en pli ol 90 landoj estis ĉirkaŭ 26,0 milionoj da hektaroj, kun monda rikolto de 1,83 miliardoj da tunoj. Brazilo estis la plej granda produktanto de sukerkano en la mondo. La venontaj kvin plej grandaj produktantoj estis Hindio, Ĉinio, Tajlando, Pakistano kaj Meksiko.
Marŝalo
En Usono, marŝalo estas ankaŭ nemilita titolo de speciala federala policano. En frua okcidenta Usono, marŝalo estis vojaĝanta policano simila al ŝerifo, sed protektis plurajn urbetojn.
Origino
La vorto marŝalo verŝajne deriviĝis de la malnovgermana mahr (= ĉevalo) kaj shalc (= servisto). Origine do ĉevalservisto, pliposte ĉevalestro kiu prizorgis la ĉevalojn kaj dum militiroj la trajnojn en la nomo de la monarko. Ankaŭ ekzistas franca, preskaŭ identa, derivo. La vorto Maréchal estus derivita de "mare" (ĉevalino aŭ ĉevalo) kaj scale (servisto).
Sukerkano
La monda postulo je sukero estas la ĉefa ŝoforo de sukerkankultivado. La planto respondecas pri 80% de la produktata sukero; la plej granda parto de la resto estas farita el betoj. Kano kreskas ĉefe en tropikaj kaj subtropikaj regionoj (beto kreskas en temperitaj regionoj). Kun la escepto de sukero, produktoj derivitaj de sukerkano inkludas melason, rumon, cachaça (la tradicia trinkaĵo de Brazilo), bagason kaj etanolon. En kelkaj regionoj, homoj uzas kanpajlojn por fari plumojn, matojn, tolon kaj pajlon. La infloresko de junaj plantoj estas manĝita kruda, vaporita aŭ rostita, kaj preparita en diversaj manieroj en certaj insulaj komunumoj en Indonezio.
MUR
La vorto havas plurajn signifojn:
Jakopono el Todi
Jakopono el Todi (Centra Italio) estis rigida franciskano kaj «laŭdisto» de la fino de la 13a kaj komenco de 14a jarcentoj. Laŭdisto el Laŭdo kiu, laŭ tiutempa lingvaĵo, signifis la formon plej gravan de la religiaj kanzonoj, kutime en la regionaj dialektoj, kutimiĝintaj en mezepoko kaj renesanco (ĝi repopulariĝos, adaptitaj al la stiloj de la tempoj, ankaŭ en nia epoko).
Biografio
Naskiĝinta inter 1230 kaj 1236 en Iacobello, de la nobela familio de Benedetti, Jakopono studis juron eble ĉe la universitato de Bolonjo kaj entreprenis la profesion de notario kaj leĝa prokuroro, kondukante senzorgan kaj mondumecan travivadon. En 1267 edzinigis Vannan, filinon de Bernardino di Guidone grafo de Coldimezzo. Lia edzino forpasis dum festo pro la ruinigo de la planko de la dancosalono. Post kiam sur la korpo de la virino oni malkovris pentozonon, Jakopono forlasis la mondumecan vivon, liveris siajn havaĵojn al la malriĉuloj kaj pilgrimis laŭ dek jaroj laborante kaj almozante sub la aspekto de serĉanto pri Dio kaj helpante bezonulojn kaj eltenante humiligojn.
En 1278 eniris kiel laika fratulo la franciskanan ordenon, eble en la konvento (monaĥejo por fratuloj je aktiva vivo kontakte kun la popolo) de Pantanelli najbare de Terni (Centra Italio), elektante do la frakcion plej rigoran de la Spiritualoj aŭ fratuloj kiuj kontraŭstaris la plejnombran fluon de la Ordeno de la Minoraj Fratuloj, diritan «konventualan», interpretantaj malpli rigore la Regulon de Sankta Francisko. En 1288 Jakopono translokiĝis al Romo, ĉe Kardinalo Bentivenga, kiu tamen protektis la franciskanan fluon pli moderan.
Ĉe la komenco de la mallonga papado de Celesteno la 5-a, la Spirituala frakcio, ankaŭ merite de Jakopono, kiu jam adresis al la suverena pontifiko laŭdon, estis oficiale rekonataj kiel ordenon kun la nomo de Pauperes heremitae domini Celestini (malriĉaj hermitoj de la elstara Celesteno). Sed la nova papo Bonifaco la 8-a, tre kontraŭulo de la rigida interpreto de la franciskana regulo rompanta la unikecon de la franciskana ordeno, abrogaciis la antaŭajn dispoziciojn kaj tial la kongregacio de la «Pauperes» estis jure finsolvita. Kaj la franciskanaro daŭrigis interdiskuti ne nur dialektike.
Poezia valoro de la komponaĵoj de Jakopono
La poezio de la jakoponaj laŭdoj, laŭ kritikistoj, atingas la plej altan kulminon de la religia poezio, tiom alta ke en la Mezepoko ĝi ne trovas similaĵon. La animo de la laŭdisto ŝargas la vortojn je tujeco kaj kapablo emociigi: la aŭskultanto estas alirita al partopreno ĝis sin senti protagoniste flanke de la protagonistoj.
Kompreneble, la Jakoponaj Laŭdoj ne povas ne altiri la atenton de la romanidaj filologoj.
Bibliografio
Temas plej ofte pri hagiografaĵoj:
Nenio de tiu aŭtoro troviĝas esperantigita.
Sukerkano
La persoj, sekvitaj de la grekoj, malkovris la famajn "kanojn kiuj produktas mielon sen abeloj" en Hindio inter la 6-a kaj 4-a jarcentoj a.K. C. Ili adoptis kaj poste disvastigis sukerkanan agrikulturon tra la mondo. Komercistoj komencis komerci sukeron de Hindio, kiu estis konsiderita luksa kaj multekosta spico. En la 18-a jarcento, sukerkanplantejoj komencis esti kultivitaj en la Karibio, Sudameriko, Hinda Oceano kaj Pacifika insulaj nacioj kaj la bezono de laboristoj por ilia produktado iĝis unu el la ĉefaj ŝoforoj de grandaj homaj migradoj, inkluzive de sklavlaboro kaj kontrakligitaj servistoj.
Jakopono el Todi
Bibliografio
Plia bibliografio en aliaj projektoj aŭ vikioj.
Aliaj projektoj
(kie eblas aŭskulti laŭdon)
31378 Neidinger
31378 Neidinger estas tre malgranda treege hela asteroido de la asteroida zono malkovrita la dum la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Marcel Neidinger, gajnanto de la dua rango en la Intel International Science and Engineering Fair de 2014 pro lia projekto en teamo pri fiziko kaj astronomio. Li estis lernanto ĉe la Hans Thoma Gymnasium en Lörrach (Germanio).
Sergio Franchi
Sergio Franchi, realnome Sergio Galli, (naskiĝis la en Codogno, mortis la  en Stonington, Connecticut, Usono) estis itala tenoro kaj aktoro, akirinta usonan ŝtatanecon.
Biografio
Naskiĝinta en Codogno, Lombardio, en 1926, Sergio Franchi entreprenis studojn de inĝeniero, laŭ la volo de sia patro, tamen tre frue li komencis ŝati operon.
Sukceso alvenis en 1965 per muzikalo Do I Hear a Waltz?, kiu estis montrita pli ol 200 fojojn. En 1972, li akiris usonan ŝtatanecon kaj li komencis prezenti recitalojn de itala muziko, ludi en muzikaloj kaj muzikaj filmoj.
Li fondis asocion por junaj kantistoj de lirika muziko en Stonington, Connecticut, en Usono. Li mortis pro cerba tumoro, la, lia edzino Eva daŭrigis la laboron en Sergio Franchi Foundation.
Bolkruĉo
Bolkruĉo estas vazo por varmigi kaj boligi akvon.
La bolkruĉo por forneloj estas metala. Ĝi havas tenilon (kutime ansan) kaj bekon. La tenilo povas esti ligna aŭ plasta. La bolkruĉo por forneloj kutime havas kovrilon. La senkovrilaj bolkruĉoj havas vaporfajfilon, kiu fajfas kiam la akvo bolas.
La turista bolkruĉo (lignofajra) similas al tiu por forneloj, sed havas metalan anson por pendigi super lignofajro.
La elektra bolkruĉo uzas varman energion de la varmigilo funkciata de elektro. Tiaj bolkruĉoj havas mekanismon por malŝalti la bolkruĉon kiam la akvo ekbolas. La elektraj bolkruĉoj plej ofte estas plastaj, malpli ofte metalaj, ankoraŭ malpli ofte vitraj kaj ceramikaj.
Abu al-Hasan al-Aŝ'ari
Abu al-Hasan al-Aŝ'ari, أبو الحسن علي بن إسماعيل الأشعري, (Basora, 874 - Bagdado, 936) estis iraka islama teologo.
Plej verŝajne li apartenis al la familio de Abu-Musa al-Aŝ'ari, nome unu de la Sahaboj. Li integriĝis al la teologia skolo de Mutazilismo kaj kompilis variajn intelektajn opiniojn en sia verko Maqālāt al-Islāmīyīn (Teologia rezonado de islamanoj).
Estante 40-jaraĝa, li konkludis, ke lia metodo induktis al nefruktodonaj konceptoj pri Dio kaj la homaro, kaj tial li ŝanĝis sian vojon al pli ortodoksa teologio. Poste li ampleksigis sian Maqālāt al-Islāmīyīn kaj la traktaton Kitāb al-Lumaʽ (La luma libro).
Cotiporã
Cotiporã estas municipo en la subŝtato Suda Rio-Grando de Brazilo. Ĝi situas en la mezoregiono Nordoriento de Rio-Grando (portugale Nordeste Rio-grandense), kaj apartenas al la mikroregiono Caxias do Sul. Laŭ la stato de en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Abu al-Hasan al-Aŝ'ari
Per meditado pri la ideoj de al-Muhasibi kaj de aliaj dogmemaj gravuloj, li kreis sian propran religian tendencon, konata kiel teologio Aŝ'ari, Aŝarijo aŭ skolo de Ĥorasano.
4962 Vecherka
4962 Vecherka estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la rusa astronomino Tamara Miĥajlovna Smirnova elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.
Nomo
Ĝia nomo aludas al la sankt-peterburga gazeto "Veĉernij Peterburg" (cirile: Вечерний Петербург = Vespero de Peterburgo), kiu regule aperigas astronomiajn informojn kaj artikolojn de popularigo pri astronomio.
Viesca
Viesca estas unu el la 38 komunumoj de la meksika subŝtato Coahuila, kiu situas en norda Meksiko kun limo al Usono. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Viesca. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 05036.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 19328 loĝantojn. El tiuj estis 9695 viroj kaj 9633 virinoj. La komunumo havas surfacon de 4203,5 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 1100 metroj super la marnivelo.
Sociogeografio
En la jaro 1995 en la komunumo vivis 17210 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 2 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 0,012 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.
El la loĝantoj (pli aĝaj ol 5 jaroj en la jaro 1995), 16356 personoj apartenis al la katolika religio kaj 831 personoj al la protestantisma religio. 186 personoj apartenis al aliaj religioj kaj 1304 personoj statistike apartenis al neniu religio.
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Brebu Nou
Brebu Nou (hungare: Temesfő, germane: Weidenthal) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Reșița. En 1910 ĝi havis 1 045 loĝantojn [germanoj); en 1992 16 (germanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1828. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Krassó-Szörény vármegye).
Departementa domo (Veszprém)
La Departementa domo estas impona historia monumento en Veszprém (urbo), antaŭ parko, kie situas ankaŭ Teatro Petőfi (Veszprém) kaj la urba muzeo.
Brebu Nou
Administre apartenas al ĝi la vilaĝo Gărâna, kie laŭ la censo de 2011 loĝis 88 el la 119 komunumaj loĝantoj. Same laŭ tiu censo Brebu Nou estas la plej malgranda komunumo de Rumanio. Tamen ĝia loĝantaro kreskis de 2002 ĝis 2011.
Théodore Géricault
Vivo kaj arta eduko
Li naskiĝis en riĉa familio de Rueno; Géricault studis en la atelieroj de la pentristoj Carle Vernet (kie li ekkonis lian filon Horace) kaj Pierre Guérin antaŭ enskribiĝi la 5an de februaro de 1811, ĉe la Lernejo de Belartoj de Parizo. Lia unua granda verko, Oficiro de ĉasistoj dum ŝarĝo, montrita en la Salono de Parizo de 1812, rivelis la influon de la stilo de Rubens kaj intereso pri la reprezentado de samtempa afero. Tiu junaĝa sukceso, ambicia kaj monumenta, estis sekvata de ŝanĝo de direkto:
Departementa domo (Veszprém)
Konstruaĵo
La duetaĝa domego situas sola inter trotuaroj kaj formas brikon. Meze de la briko estas interna korto. La fasado estas simetria, kie meze estas la portiko kun 3 arkadoj. Interne en la unua etaĝo situas la ĉambrego, sed ĝi havas duetaĝajn altecojn. En la kelo restis puto de la salodomo.
Théodore Géricault
Vivo kaj arta eduko
Dum la sekvontaj jaroj Géricault produktis serion de etaj pentraĵoj de ĉevaloj kaj kavaliroj. Li ekspoziciis la Vundita Kirasulo en la Salono de 1814, verko pli prilaborita kaj malpli bone ricevita.