cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mondmuziko
1980-aj kaj 1990-aj jaroj
Ankaŭ grave rolis la albumo Crêuza de mä de la itala kantverkisto Fabrizio De André (kunverkita kun la iama membro de la rokbando Premiata Forneria Marconi Mauro Pagani) el la jaro 1984, kiu estas stampita de ne-eŭropaj sonoj, tamen kantata en la malnova ĝenova dialekto. Tio plilarĝigis la spektron de mondmuziko ankaŭ sur la tradician popolmuzikon, de ekzotisma etnoĵazo al la repertuaro de eŭropa etna muziko. El tio ekestis kiel ido de mondmuziko la Nova Popolmuziko, kiu deiras de la alporegiono, same senantaŭjuĝe aliras hejmlandan muziktradicion kiel la klasika mondmuziko ekstereŭropan.
Alia grava projekto ekestis en 1990. Sub la nomo One World One Voice la muzikistoj Kevin Godley kaj Rupert Hine initiatis plejparte interligitan muzikpecon, kiun kunverkis pli ol 50 diversaj muzikistoj kaj basndoj el la tuta mondo, inter ili Afrika Bambaataa, Laurie Anderson, Mari Boine, Clannad, Johnny Clegg, Peter Gabriel, Bob Geldof, David Gilmour, Lou Reed, Ryuichi Sakamoto, Sting, Suzanne Vega kaj la Rusa Filharmonia Orkestro je Sankt-Petersburgo. Ekestis muzikalbumo kaj samtempe filmo pri la ekestohistorio kaj vidbendo de la muziko. La projekto, kiu samtempe staris sub la temo naturprotekto, celis montri, ke muziko estas komunikilo, lingvo tutmonde „parolata“ kaj komprenata.
2000-aj jaroj
Muzikisto Damon Albarn el la bando Blur starigis intensan ligon inter precipe afrikaj muzikmondetoj (aparte de Malio) kaj la brita muzikmondeto. Albarn irigis diversajn muzikistojn al Anglujo kaj uzis afrikajn sonojn por siaj albumoj. Li produktis en 2008 la sukcesan albumon Welcome to Mali de la malia duopo Amadou & Mariam.
Ekde la 17-a ĝis 20-a de majo 2007 unuafoje en Germanujo okazis la fina selekto de la mondmuzika konkurso Creole. La ensembloj Ulman, Äl Jawala kaj Ahoar gajnis.
34696 Risoldi
34696 Risoldi estas tre malgranda hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la italaj geastronomoj Maura Tombelli kaj Andrea Boattini elde la Observatorio de la Montoj Pistoiese en San Marcello Pistoiese (Italio).
Mondmuziko
Eksteraj ligiloj
Weltmusik-Webradio Mondmuzika interreta radio multicult.fm
34696 Risoldi
Nomo
Ĝia nomo honoras Vairo Risoldi, amatoran astronomon ĉe la Observatorio Santa Lucia Stroncone. Dank'al sia talento en elektroniko kaj komputado, li faris la regadan interfacon por teleskopo kaj diversaj pakaĵojn da programaroj por la astrometria redukto de la bildoj per bildoj, amplekse uzataj de aliaj italaj teamoj.
Mondmuziko
Eksteraj ligiloj
weltmusikradio – Mondmuzika radio
funkhauseuropa.de
Retrevuo pri mondmuziko
Retpaĝo de la ĉiujara mondmuziko-foirejo WOMEX
NORIENT, revuo por novaj tendencoj de mondmuziko
Music Planet, BBC
1374 Isora
1374 Isora estas asteroido de la asteroida zono. Ĉar ĝi proksimiĝas al la orbito de Marso, ĝi estas rigardita kiel marsrenkonta asteroido.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la belga astronomo Eugène Joseph Delporte elde la Reĝa observatorio de Belgio en Uccle.
Nomo
Ĝia nomo, "Isora", elektita de Gustav Stracke, derivas eble de la virina antaŭnomo "Rosi" legita inverse.
Salso
Salso (hispane Salsa por „saŭco“) estas formo de latinamerika muziko.
Antaŭhistorio
En la unua duono de la 20-a jarcento, la insulo Kubo estis la centro de latinamerika muziko kaj donis multajn gravajn muzikajn impulsojn al ĉiuj ŝtatoj proksimaj de la Karibia Maro, aparte al Meksiko kaj Usono. Kubo estis preferata feria kaj libertempa vojaĝocelo de multaj usonaoj - ekzistis intensa muzika interŝanĝo kaj novaj muzikaj ideoj rapide eniris la usonan muzikan komercon. Komence de la jarcento la stilo Danzón venis de Kubo al Meksiko kaj ekde la 1920-aj jaroj tie pli kaj pli populariĝis en Meksik-urbo kaj Veracruz. En la 1930-aj jaroj la kuba danco Rumbo furoris inter Florido kaj Novjorko, de post la muzikaĵo „El Manisero“ de Dan Azapiazu y su Havana Casino Orquesta, la unua sukcesa Rumba muzikaĵo en Usono. Ekde la 1940-aj jaroj pli kaj pli miksiĝis latinamerikaj ritmoj kun luiziana ĵazo - sub la influo de la stiloj Bebop kaj Big Band en Usono formiĝis latinamerikaj dancorkestroj nomataj „Latin Big Bands“. Aparte Novjorko iĝis centro de ”latinamerika ĵazo". Alian vojon fine de la 1940-aj jaroj prenis la danco Mambo: La kubano Dámaso Pérez Prado en Meksiko jam ioman tempon ludis Mambo-ritmoj, ĝis en 1949 al la muzikaĵo „Qué rico es el Mambo“ alvenis la granda sukceso.
En 1955 ritmo variigita de la stilo Danzón, sed pli malrapida, surprize sukcesis en Novjorko: la Ĉaĉao. Estis la tempo de la grandaj dancorkestroj, kiuj muzikis en imponaj dancaj palacoj, kaj multaj el la orkestraj muzikistoj kaj kantistoj estis kubanoj kaj aliaj latinamerikanoj. Du portorikanoj, Ismael Rivera kaj Rafael Cortijo, ekkunlaboris en 1948: ili miksis la afriko-karibiajn ritmojn Bomba kaj Plena kun la latinamerika orkestra muziko, kaj kreis muzikajn sonojn tutnovajn por la tiama tempo. Kun sia grupo „Cortijo y su combo“ ili en Usono kaj Porto-Riko tre populariĝis.
Per la kuba revolucio en 1959 kaj la sekva usona politiko pri izoliĝo de Kubo, la vigla muzika interŝanĝo inter Usono kaj Kubo draste finiĝis. Multaj kubano fuĝis al Usono, kuba muziko en Usono komence de la 1960-aj jaroj havis lastan kulminon. Iuj usonaj aŭtoritatoj provis ekde la jaro 1962 malplialtigi la kuban muzikan influon en Usono - ekzemple devis fermiĝi la legenda dancpalaco Palladium en Novjorko. Ritmoj el Brazilo, kiel Bosa-Novo kaj Sambo, fermu tiun truon. En 1964 muzikgrupo venis al Novjorko, kiu internacie revoluciigis la muzikan guston: la Beatles. La influo de la rokmuziko ne plu haltigeblis.
Tiam ekestis nova fandiĝo de latinamerikaj ritmoj kaj rokmuziko, nomata Boogaloo. Ĝi havis mallongan furoran tempon inter la jaroj 1966 kaj 1969, kaj muzikhistorie estis la rekta antaŭŝtupo de la stilo salso - la alia grava muzika antaŭŝtupo estis la latinamerika ĵazo.
Karakterizaĵoj
La salso prezentas jenajn karakterizaĵojn:
Krom la perkutinstrumentoj la instrumentado kompletiĝas per piano, kontrabaso (oftakaze elektra basgitaro), trumpetoj, trombonoj, malpli ofte per saksofono, fluto kaj violono. La influo de afrikokuba ĵazo destinas la aranĝon, kvankam ne estas nepre kondiĉa en la salso.
Ritmo
La ritma ĉelo plej reprezenta salson nomiĝas «kleo aŭ klefo de sono» (aŭ «kleo 3-2»), kiun tradicie ludas la klaveoj. La ritma normo de la kleo 3-2 konvenas en unu sola takto en un solo compás:
1 . . . 2 . . . 3 . . . 4 . . . + . . + . . + . . . + . + . ..
La numeroj reprezentas la kvaronnotojn, la plusa signo [+] reprezentas la frapon de la klaveoj, kaj la punkto [.] reprezentas ĉiun deksesonan noton.
Ekzistas alia normo tre simila, la «kleo de rumbo» (aŭ «kleo 2-3»), kiu prezentas la frapotriopon en dua pozicio:
1 . . . 2 . . . 3 . . . 4 . . . . . + . + . . . + . . + . . +.
La kleon oni ne ĉiam frapas rekte, sed ĝi formas la bazon de aliaj perkutinstrumentoj, same kiel ankaŭ de la kanto kaj de la akompano, kiuj uzas ĝin kiel ritmon komunan por siaj propraj frazoj. Ekzemple ĉi tiu estas la komuna ritmo de la sonorilo kun kleo 2-3:
1 . . . 2 . . . 3 . . . 4 . . . + . * . + . * * + . * * + . * *
La plusa signo [+] reprezentas gravan frapon de la sonorilo.
(13685) 1997 QG4
(13685) 1997 QG4 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japanaj astronomoj Yoshisada Shimizu kaj Takeŝi Urata elde la Observatorio de Naĉikacura en gubernio Ŭakajama (Japanio).
Salso
Ritmo
La steleto [*] reprezentas akran frapon de la sonorilo.
Komencoj
En 1963 la muzikisto Tito Rodríguez kun sia orkestro lastfoje koncertis en la karnavalo en Venezuelo; poste li malfondis ĝin. Lia eksa pianisto Eddie Palmieri, sekve de tio reorganizis sian propran muzikgrupon “La Perfecta”: kiel bazon li difinis krom kantado, piano, kontrabaso, Tumba-tamburoj, bongoj kaj ankaŭ du trombonojn. La muzikaĵojn, en kiuj aŭdebis elementoj de ĵazo kaj improvizaĵojn, aranĝis li mem. La ideon, koncentri sin je trombonoj kiel solaj akompanaj instrumentoj ritmaj, li prenis de la portorika muzikisto Mon Rivera. Per tiu sono li iĝis la pioniro de la salsa muziko. Li adiaŭis de la pompo kaj brilo de la grandaj Charanga-orkestroj, sed ankaŭ adiaŭis de la kuba sono, en kiu ĉiam gvidis la trumpetoj, neniam la trombonoj. Muzikaj lokoj ne plu estis la dancpalacoj, sed malgrandaj klubejoj kaj trinkejoj en la urbokvartaloj. La muzikaj aranĝaĵoj kun trombonaj sonsekvoj iĝis pli agresemaj, kaj en la tekstoj senteblis la sociaj kaj poltikaj konfliktoj de la tempo.
La 1970-aj jaroj
En 1964 Johnny Pacheco, usona orkestrestro kun domingaj radikoj, fondis la sendependan muzikdiskan produktejon Fania. Komence li uzis la novan firmaon nur por disvastigo de la propra muziko. Tri jarojn poste lia partnero, la italdevena usonano Jerry Masucci, iĝis firmaa manaĝero. La firmao eksubtenis plurajn muzikistojn, kiel la rokmuzikan kaj ĵazan pianiston Larry Harlow kaj la kontrabasiston Bobby Valentín, kaj aparte subtenis junajn, ankoraŭ nekonatajn muzikistojn kiel la nur 15-jaran tromboniston Willie Colón kaj la kantistojn Ismael Miranda kaj Héctor Lavoe. En 1968 la Fania-muzikistoj debutis en la muzikejo „Red Garter“ en la artista novjorka kvartalo Greenwich Village kaj organizis "ĵazan feston" nomatan „descarga jazzística“, en kiu multaj tiam konataj artistoj de latinamerika muziko prezentis la novan miksaĵon de la stiloj Boogaloo kaj latinamerika ĵazo. La movado tamen ankoraŭ ne stabilis - la plej multaj muzikistoj estis nur invititaj kaj redisiris post la vespero. La firmao Fania tial ekde la jaro 1968 koncentriĝis konstrui propran muzikgrupon, nomatan "Fania All-Stars". Tiu muzikgrupo en 1971 koncertis en la dancsalono „Cheetah” de Manhatano, kaj ties muzikaĵoj iĝis la bazo por kvar vinilaj diskoj kaj por la unua kineja filmo pri salso, nomata „Nuestra Cosa Latina“ ("nia afero latina"). Jaron poste la Portorika Organizaĵo por Latinamerika Muziko (PROLAM, angle „Puerto Rican Organization for Latin American Music“) en la Centra Parko de Novjorko okazigis subĉielan koncerton kun la grupo Fania All Stars, kiu altiris 50.000 aŭskultantojn. Jaron poste, en 1973, la grupo unuafoje koncertis en la plenplena sportejo Yankee Stadium en la novjorka urboparto Bronkso - koncerto kun preskaŭ 60.000 aŭskultantoj kaj kun etoso de urba festo. Samtempe la usonaj gazetaro, radio kaj televido amplekse raportis pri la nova muzikstilo, iom puŝite de la kunlaborantoj de la firmao Fania. Muzikistoj de la firmao dum tiuj jaroj ripete faris koncertajn vojaĝojn al Kolombio kaj Venezuelo, por prezenti sian muzikon. En 1975 organiziĝis konkurso pri "latina novjorka muzia premio" („Latin NY Music Awards“), la unua premio pri salsa muziko, kio sekvajare instigis la organizantojn de la premio Grammy enkonduki novan kategorion pri salsa muziko. Iom post iom la firmao Fania aĉetis ĉiujn konkurantajn firmaojn ankaŭ produktantajn latinamerikan muzikon en Usono, kaj tial havigis al si faktan monopolon pri salsa muziko tiulande. La grupo Fania All-Stars definitive certigis sian renomon kiel gvida salsa grupo. En 1977 al la grupo aldoniĝis la kantisto Rubén Blades el Panamo - ties talento dum la sekvaj ses jaroj ankoraŭfoje suprenpuŝis la sukceson de la firmao Fania kaj vaste diskonatigis la salsan stilon ekster Ameriko.
La 1980-aj jaroj
La 1980-aj jaroj de multaj muzikemuloj konsideriĝis la jardeko de dekadenciĝo de la salsa muziko. La firmao Fania ne plu lanĉis novajn sukcesojn kaj la eksaj Fania-muzikistoj startis soloajn karierojn. Serĉe de novaj impulsoj ili parte eksperimentis pri rokmuzikaj instrumentoj en salsa muziko, aparte pri sinteziloj. Rubén Blades en 1980 publikigis tiel nomatan "konceptan albumon" de la nomo Maestra Vida I kaj II, en kiu ĉiu muzikaĵo interplektatas kun la sekva kaj ĉiuj albumaj muzikaĵoj tial efikas kiel tuto. Sed tio restis escepto: principe la impeto je muzika kreemo, kiu vivigis la salsajn muzikistojn de la 1970-aj jaroj, pli kaj pli malfortiĝis.
Komence de la 1980-aj jaroj la kabla televido atingis Portorikon kaj per tio la epoko de la muzika televida kanalo MTV kun internaciaj rok- kaj popmuziko. La oferto de muzikaj ritmaj alternativoj subite multobliĝis kaj la salsa muziko pli kaj pli malaperis el la amaskomunikiloj. Anstataŭe alia karibia ritmo plenigis la vakuon: la Merengo, veninta el Domingo.
Por denove interesigi la amaskomunikilojn pri salsa muziko, la muzikistoj komencis rearanĝi pli malnovajn kantojn, ekzemple priamajn baladojn, en salsaj ritmoj. Tiel ekestis salsaj amkantoj, ofte kun frivolaj aludoj al seksumado, en la deziro rehavi komercan sukceson. Kion oni persone neniam kuraĝus eldiri, iĝis temo de salsaj muzikaĵoj: seksa deziro kaj pasio, invito al amindumado kaj adulto ... naskiĝis la subkategorio „salsa erótica”'''.
Tamen ne ĉiuj salsaj muzikaĵoj evoluiĝis tiel: la en 1986 en usonaj radiostacioj plej aŭdigita salsa muzikaĵo estis El gran varón de Willie Colón - rakontaĵo pri la sociaj temoj.
Aktuale
En 1987 juna, ĝis tiam nekonata kantisto el Nikaragvo kontaktiĝas kun la sukcesa Eddie Santiago en Porto-Riko kaj post mallonga, sed tre produktema kunlabora fazo kun li (1989-91) instigas la finon de la tempo de la substilo „salsa erótica”: Luis Enrique. Li koncentriĝas pri pli trankvilaj kaj pli mildaj salsaj sonoj, intence kontraste al tio kion li nomis "malnova salso", „salsa vieja”. Tiu stilo enradikiĝis sub la „salsa romántica“, do romantika salso, kaj daŭriĝas ĝis nun. La dum la 2010-aj jaroj plej sukcesa salsa kantisto, reprezentanto de la „salsa romántica”, estas Marc Anthony.
Kirchuster
Pri la municipo
Kirchuster estas kvartalo de la komunumo Uster en la distrikto Uster, Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havis proksimume 8000 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.
Geografio
Kirchuster kongruas kun la urbocentro de Uster. Ĝi etendiĝas de la kastela monto en sudo ĝis la stacidomo en nordo, kaj de la urbodomo en oriento ĝis la distikta tribunalo en okcidento. Okulfrapa en Kirchuster estas la tri trafikcirkloj laŭlonge de la ĉefstrato Zürichstrase, kiuj laŭ siaj formoj aŭ ornamaĵoj nomiĝas Halsnusskreisel (en Esperanto Nuksocirklo), Springbrunnenkreisel (en Esperanto Fontanocirklo) kaj Nashornkreisel (en Esperanto Rinocerocirklo).
Trafiko
En Kirchuster troviĝas la stacidomo de la urbo, kiu ankaŭ estas la elirpunkto de ĉiuj urbaj buslinioj. La fervojlinio estas en la urbocentro ankaŭ grava trafikobstaklo kun pluraj samnivelaj fervojtrapasejoj, kiuj estas gardataj de elektrikaj bariloj. Ĉar la trajnotrafiko estas tre granda, tiuj bariloj ofte dividas la urbocentron en du partoj kaj kreas trafikan ĥaoson.
Historio
Kirchuster estas la historia vilaĝo Uster, kiun dominis la Kastelo Uster sur la monto, kie siatempe residencis la Senjoroj de Bonstetten kaj poste la voktoj de Zuriko.
Ĝis komence de la 19-a jarceno Krichuster ekzistis kiel aparta civilkomunumo. La 9-an de julio 1927 la iamaj civilkomunumoj de Uster estis kunigitaj al la hodiaŭa politika komunumo Uster.
Fayard Nicholas
Fayard Antonio NICHOLAS (naskiĝinta la en Mobile – mortinta la  en Losanĝeleso) estis afrik-usona ĥoreografo, dancisto, kaj aktoro. Li estis la pli aĝa membro de la duopo "la Fratoj Nicholas", kaj instruis sian fraton Harold kiel danci. Kune, ili aperis en dekoj da kinofilmoj kaj en teatra muzikaloj kaj televidaj programeroj de la 1920-aj jaroj ĝis la 1990-aj jaroj kaj eĉ poste. Ili ellaboris la klakdancan teknikon nomatan "fulmodancado", kaj uzante tion akiris reputacion kiel kredeble la plej virtuozaj klakdancistoj en la historio.
Fontoj
Bazita sur la angla Vikipedio.
Reĝina patrino
La nocio Reĝina patrino estas titolo ofte portata de patrino de la reganta monarĥo.
Tihamér László
LÁSZLÓ Tihamér (la:slo:) estis hungara fizikisto naskita en Koloĵvaro la 13-an de januaro 1910 kaj mortinta en ? la 26-an de majo 1986.
Kariero
László Tihamér akiris diplomon en la Universitato Ferdinand la 1-a pri fiziko-kemio (1933), li doktoriĝis en la Universitato Bolyai (1947). Li instruis en Unitariisma Kolegio de Kluĵo (1933-48), asistanto en la Universitato Bolyai (1946-47), li estis estro de fizikaj laboratorioj.
Epigloto
Epigloto (epiglottis) estas klapo, kiu ĉe la mamuloj fermas la laringon, por malhelpi la eniron de objektoj en la spirkanalon, kiam oni ion englutas. Ĝi funkcias reflekse.
FK Tokio
F.C. Tokyo aŭ FK Tokio (FC東京, latinliterigite Efushī Tōkyō) estas profesia futbalteamo de Japanio, kies unua vira teamo nune ludas en la 1-a Japana Ligo. La oficiala hejmurbo de la teamo estas Tokio, kaj FC estas la tradicia mallongigo por futbalklubo en Anglio, la devenlando de la sporto.
Valea Seacă
Valea Seacă estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio
Beudiu
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 763 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 710 (rumanoj).
Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1305. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, (Szolnok-Doboka).
Sânzieni
Sânzieni [sınzienj] (hungare: Kézdiszentlélek ke:zdisentle:lek) estas komunumo en Rumanio norde de Târgu Secuiesc. Administre apartenas al ĝi Caşinu Mic (319 loĝantoj), Petriceni malnova nomo: Peselnek (680 loĝantoj), Valea Seacă.
La vilaĝo kune kun la apuda monto estas romkatolika pilgrimloko.
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 3 006 loĝantojn (hungaroj), en 1992 3 181 (99% hungaroj).
Historio
Ĝiaj unuaj skribaj mencioj estas en 1251; 1332 ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Háromszék).
Bildartohistorio
Bildartohistorio aŭ bildarta historio estas la scienco pri la historia evoluo de la bildartoj (pentrarto, skulptarto ktp.) kaj ilia ikonografia, ikonologia same kiel materia destino. Ĝi esploras kaj priskribas ankaŭ la kulturan funkcion de bildigaj artoj koncerne iliajn artismajn kaj konkretajn kondiĉojn, same kiel ankaŭ la verkan procedon de artisto.Kvankam ĝi tuŝas multajn punktojn en la kampo de filozofio kaj estetiko, la difino de la naturo de "arto" ne estas ĝia ĉefa okupkampo. La kampo de arthistorio provas klasifiki ŝanĝojn kaj periodojn en arto dum tempo same kiel pli bone kompreni kiel arto estas formita kaj formanta de socio kaj kulturo.
Plejparte, estas kutime atribui al ĉi tiu kampo ĉefe la historion de eŭropa arto. Tamen, ekzistas arthistoriistoj kiuj studas ne-eŭropan arton, kiel la malproksimorientajn artojn, afrikan arton kaj pli.
Triggiano
Triggiano estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Apulio kaj al la provinco Bari. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Bari, Capurso kaj Noicattaro.
James Flint
James Flint (?1720-?) estis 18a-jarcenta brita komercisto kaj diplomato dungita de la Brita Orienthinda Kompanio kaj notita pro sia rolo en la akcelo de la Kantona Sistemo de ĉina komerco kun okcidento. Unu el la unuaj angloj kiuj lernis la ĉinan, Flint rompis la etiketon de la kortego de la Dinastio Qing pere de rekta plendo al la imperiestro Kianlong, kio kondukis lin al trijara periodo de aresto en la portugala kolonio Makao. Poste li estis kunlaboranta respondeco pri la enkonduko de la kultivado de sojfabo en Nordamerikon.
Heltersberg
Heltersberg estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Südwestpfalz de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Mägenwil
Pri la komunumo
Mägenwil estas urbo komunumo en la distrikto Baden de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 1841 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.
Geografio
La komunumo Mägenwil situas proksimume 5 kilometrojn oriente de la urbo Lencburgo en la sudo de ebena regiono, kiu nomiĝas Birrfeld. Al la komunumo apartenas krom Mägenwil mem ankaŭ la vilaĝo Eckwil, kiu intertempe komplete kunkreskis kun Mägenwil. En la sudo de la komunumo teritorio limigiĝas per la norda deklivo de la montoĉeno Wagenrain. Tie troviĝas pluraj malnovaj kalkŝtonminejoj kun ŝtonformaĵoj el la epoko de la triaso.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Mägenwil limas den nordo al Birrhard, en oriento al Wohlenschwil, en sudo al Hägglingen, en okcidento al Othmarsingen, kaj en nordokcidento al Brunegg.
Trafiko
Mägenwil disponas pri stacidomo ĉe la fervojlinio de Araŭo tra Lencburgo kaj la Heitersberg-Tunelo al Zuriko. Poŝtaŭtolinio konektas la komunumon kun Baden, kaj krome cirkulas loka buso al Lencburgo.
La komunumo disponas pri propra alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 de Ĝenevo tra Berno kaj Zuriko al Sankt-Galo kaj nur 2 kilometrojn sudoriente troviĝas la disbranĉiĝo Birrfeld, kie deflankiĝas la svisa aŭtovojo A3 al Bazelo.
Historio
La unua dokumenta mencio de Mägenwil datiĝas el la jaro 924 kiel Maganwilare, Eckwil estis menciita la unua fojon en la jaro 1273 kiel Echwile.
En mezepoko Mägenwil apartenis al la Grafoj de Kiburgo kaj transiris en la jaro 1273 al la posedaĵo de la Habsburgoj, kiuj heredis la havaĵojn de la formortintaj kiburgoj. Kiam en la jaro 1415 la Svisa Ĵurkomunumo konkeris Argovion, Mägenwil estis atribuita al la subvoktejo Büblikon de la Libera Distrikto, tio estis teritorio komune regata de la membroj de la svisa ĵurkomunumo. En la jaro 1529 la vilaĝo estis reformigita, sed post la malvenko de la protestantoj en la 2-a Milito de Kappel de la jaro 1531 ĝi estis rekatolikigita. Post la Helveta Revolucio en la jaro 1798 la komunumo dum kvin jaroj apartenis al la Kantono Baden. Per la restaŭracio de la jaro 1803 la komunumo estis atribuita al la distrikto Baden de la nova Kantono Argovio.
Lixy
Lixy estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 436 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2004.
10878 Moriyama
10878 Moriyama estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Yasukazu Ikari elde la observatorio de Morijama en gubernio Ŝiga.
Lixy
Geografio
Lixy etendiĝas sur 12.02 km², kaj havis 436 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 36 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.
10878 Moriyama
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la urbo Morijama elde kiu ĝi estis malkovrita. Sur la bordo de la lago Biŭa, Morijama estas bela kampara komunumo, kies loĝantaro kreskis detiam, kiam ĝi estis enoficialigita kiel "urbo" en 1970.
Lixy
Historio
La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio.
Joe Hill
Vivo
Naskiĝinta en Gävle (Svedio), Joe Hill frue orfiĝis, ĉar lia patro estis mortigita de trajno de la entrepreno, por kiu li laboris. Li migris al Usono en 1902. Alveninta en Novjorko, li poste translokiĝis al Klevlando (Ohio) kaj poste sur la orienta marbordo. En 1910, dum li laboris kiel havena dokisto, li aliĝis al la IWW, kie li sufiĉe aktive implikiĝis, pri organizaj aferoj sed ankaŭ sur la kultura kampo per multaj satiraj desegnoj, poemoj, kaj parodiaj kantoj. Dume li plu ofte translokiĝis, kaj ŝanĝis la laborpostenon. Komence de 1914, li laboris pri la tramo de arĝenta minejo en Utaho, kiu tiam draste subpremis la sindikatan agadon.
La 10-an de januaro 1914, John G. Morrison kaj lia filo Arling estis murditaj en sia buĉejo en Salt Lake City de du personoj maskitaj per ruĝaj kaptukoj. Ĉar nenio estis ŝtelita, la polico unue kredis pri persona venĝo, eble ĉar la patro Morrison estis iam policisto. La saman vesperon, Joe Hill alvenis ĉe loka kuracisto kun kugla vundo, kiun li ne deziris pravigi, pro personaj kialoj. Oni supozas, ke ĝi estis ligita kun amafero. Li tiam estis akuzita pri la murdo de la Morisonoj, kvankam li neis ĉian implikiĝon kaj rifuzis atesti dum la proceso. Li estis kondamnita pro murdo, kaj la supera kortumo de Utaho forĵetis lian apelacion. En letero al la juĝisoj, Hill rifuzis ĉian enmiksiĝon de la Utaha ŝtato en la klarigo pri la originoj de lia vundo, kiun li taksis strikte personeca afero.
La afero etendiĝis al nacia nivelo. La prezidento Woodrow Wilson, Helen Keller kaj Svedio petis kompaton, kaj sindikatoj en la tuta mondo defendis lin. Multajn jarojn pli poste, la Utaha ŝtato agnoskis, ke laŭ la nunaj leĝoj, Joe Hill neniam estus ekzekutita kun tiel malmultaj pruvoj.
Li estis mortpafita la 19-an de novembro 1915. Lia lasta vorto estis « ekpafu !». Ĵus antaŭe, li skribis al Bill Haywood, unu el la respondeculoj de IWW: "Ne perdu tempon per funebrado. Organiziĝu!"
Taggazeto
Taggazeto (aŭ ĵurnalo) estas gazeto kiu aperas plurfoje semajne, plej ofte ĉiutage krom dimanĉe. Ĝi estas malpeza kaj forĵetebla eldonaĵo, kutime presita sur malmultekosta papero, enhavanta novaĵojn pri variaj temoj. Ĉi tiuj temoj povas inkluzivi politikajn eventojn, krimojn, sportojn, opiniojn, veterprognozojn, kaj tiel plu. En multaj modernaj taggazetoj ankaŭ pagitaj anoncoj kaj reklamoj prenas ampleksan lokon.
Joe Hill
Kremacio kaj cenzuro
La korpo de Hill estis kremaciita en Ĉikago, kaj la cindroj senditaj en ĉiuj lokaj sekcioj de IWW. En 1988 estis malkovrite ke unu el la kovertoj, kun foto priskribita per « Joe Hill murdita de la kapitalisma klaso, 19-a de novembro 1915 », estis konfiskita de la poŝto pro sia « subfosa karaktero ». Ĉi tiu letero nun troviĝas ĉe la naciaj arĥivoj. Post iom da intertraktado, la cindroj tamen estis redonitaj al la IWW.
La memoro pri Joe Hill estis flegita de ribelemaj kantistoj kiel Alfred Hayes, Earl Robinson, Paul Robeson, Pete Seeger, The Dubliners, aŭ Joan Baez kiu kantis "Joe Hill" en 1969 ĉe la Vudstoka festivalo. Bob Dylan diris, ke la historio de Hill estas unu el la motivoj, kiuj instigis lin verki kantojn. La sveda socialisto Ture Nerman (1886-1969) verkis biografion pri Joe Hill, pridemandante membrojn el lia familio, kaj tradukante plej multajn el liaj kantoj al la sveda. Wallace Stegner publikigis romanigitan biografion en 1969, kaj Bo Widerberg priskribas la vivon de Hill en samnoma filmo en 1971.
Taggazeto
Nuntempe, taggazetoj estas unu el la ĉefaj amaskomunikiloj en evoluintaj socioj, same kiel televido, radio kaj Interreto.
Historio
La unua ĉiutaga eldonaĵo kun skiza resumo pri la ĉefaj eventoj el la pasinta tago aperis en la jaro -59, kiam, en Romo, Julio Cezaro estigis la Acta Diurna populi Romani (ofte nomataj simple Acta Diurna), oficiala gazeto kiu afiŝiĝis en publikaj lokoj.
Modernstilaj taggazetoj tamen naskiĝis en Germanio dum la 17-a jarcento. La unua tia eldonaĵo estis Einkommende Zeitung, kiu estiĝis en 1650 en Lepsiko; ĝi ĉefe celis la tiaman riĉularon, kaj enhavis novaĵojn pri krimoj, ekonomiko, landa kaj eksterlanda politiko.
Inter la 19-a kaj la 20-a jarcento, danke al la industria revolucio kaj al disvastiĝo de legopovo en la okcidentaj landoj, gazetoj kaj taggazetoj iĝis vaste popularaj ĉe ĉiuj sociaj klasoj. Tiaj eldonaĵoj restis ege sukcesaj dum la tuta 20-a jarcento, kiam ili longe funkciis kiel la plej grava amaskomunikilo, flanke al radio kaj, dum la dua duono de la jarcento, al televido.
Dum la lastaj jardekoj, la populariĝo de Interreto grave ekinfluis la evoluon de taggazetoj, kies legantaro rimarkinde malkreskis en pluraj evoluintaj landoj.
Działdowo
Działdowo (Soldau; prapruse: Saldawa) estas urbo en la provinco Varmio-Mazurio de Pollando. Ĝi apartenas al samnoma urba komunumo kaj estas la administra centro de samnoma distrikto Działdowo. En en la urbo vivis. Ĝis la jaro 1945 la urbo estis parto de Orienta Prusio kaj apartenis al Germanio. La urbo situas borde de la rivero Działdówka (en posta parto de la rivero nomata Wkra). Inter la jaroj 1975 kaj 1998 urbo apartenis al la Vojevodio Ciechanów. Dum 1999 ĝi iĝis distrikta urbo de Varmio-Mazurio.
La urbo estas ankaŭ sidejo de vilaĝa komunumo Działdowo, kiu grupigas la loĝlokojn ĉirkaŭ la urbo.
Historio
La setlejo ricevis urborajton antaŭ tago de festo de Maria, do la 14-an de axgusto 1344. La urbo evoluis kaj grandiĝis pro komerco kaj metio inter la 16-a kaj 18-a jarcentoj. Działdowo estis grava placo sur komerca vojo de Varsovio ĝis Gdansko kaj Elbląg (Elblongo). Dum la Dua Mondmilito en Działdowo estis nazia koncentrejo, kie mortis ĉirkaŭ 10 000 da personoj.
Historio en la Mezepoko
Działdowo estis fondita en la unua duono de la 14a jarcento. Tamen sur la treno de la urbo kaj sur la ĉirkaŭaĵoj iam loĝis l gento de praprusoj nomataj sasinoj.La arkeologiaj esploroj en la jaro 1983 montris la regadon de la praprusoj sur tiuj terenoj jam en la 11a kaj en la 12a jc. (vidu la supran mapon). Senrezulte provi regi sur tiuj terenoj la polaj princoj. Tamen sukcesis regi tie la Teŭtona Ordeno. Dum la jaroj 1290-1350 ili komencis tien sukcese inviti tien amason da germanaj koloniuloj. Dum la jaroj 1303-1306 la teŭtonaj kavaliroj ekokupis la lokan burgon kiun adoptis por la lima gardejo. De la jaro 1340 sur tiu tereno estis laboroj por konstrui la kastelon. Ĉirkaŭ la kastelo oni komencis disvolviĝi la setlejon por metistoj kaj komercistoj. Finfine, la 13an de aŭgusto 1344 Granda Majstro de la Teŭtona Ordeno Ludolf König von Wattzau donis al la urborajtojn kaj la nomon Soldov. Kvin jaroj poste laŭ la lokiga dokumento oni pligrandigis la surfacon de la urbo. En la jaro 1391 Działdowo estis tute ĉirkaŭita per la defendmuroj. En la 15a jc tie okazadis la konfliktoj inter la Teŭtona Ordeno kaj Pollando. En la jaro 1410 pola reĝo Ladislao la 2-a Jogajlo por iom da tempo ekokupis la urbon, la urbo same en la jaro 1414 kaj 1422 provis okupadi la urbon. La grandega imposto por la urbanoj flanke de la Teŭtona Ordeno jam en la jaro 1444 sekvis la aliĝon de la urbo Działdowo al la kontraŭteŭtona koalicio, tiel nomata Prusia Konfederacio (vidu la apudan dokumenton).
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, la doktoriĝ-kandidato en Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk, kaj publikigita ĉi tie laŭ lia peto kaj permeso)
Historio de la 16a jc ĝis la 19a jc
En la jaro 1466 post la dektrijara milito, inter la Teŭtona Ordeno kaj Krono de la Regno de Pollando, la urbo restis en la limoj de Duklando Prusio, kiu dum la jaroj 1525-1657 estis la feŭdo de Pollando. Tiam aperis en la urbo la Urba Konsilantaro kun Urbestro, laŭ la reformo de aministracio Działdowo ricevis la statuson de la distrikto (perdita tamen en la jaro 1752). En tiu tempo la loka kastelo perdis la militan gravecon, kaj la defendmurojn baldaŭ estis malkonstruitaj. Dum la periodo de pol-svedaj militoj en la 17a jc en la loka kastelo restadis la reĝo de Svedio Karolo la 10-a Gustavo (Svedio). En la jaro 1656 la urbon invadis la tataroj. En la 18a jc, pro la situo de la urbo ĉe la komerca vojo ligantan kun Varsovio, Kenigsbergo, Gdansko kaj Elblongo, la urbo Działdowo bone disvolviĝis. Bedaŭrinde en la jaro 1794 en la urbo okazis brulego (incendio), ruinigita estis pli granda parto de la urbo. Komence de la 19a jc la sekvonta malbonaĵo kiu trafis la urbon estis la francaj soldatoj kiuj kvartiris (restadis) en la urbo dum la jaroj 1806-1807. La deviga kantonmento (kvartirado), kontribucio, imposto kaj arbitreco faligis la lokan ekonomion. En la jaro 1871 kiel parto de Reĝlando de Prusio la urbo Działdowo eniris en la limojn de la Germana Regno (vidu la apudan mapon).
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, la doktoriĝ-kandidato en Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk, kaj publikigita ĉi tie laŭ lia peto kaj permeso)
Historio en la 20a jc
Dum la Unua Mondmilito la urbo estis bombardita per la rusia aerarmeo. Kiam la Germanio malvenkis en la jaro 1918 la militon, la 28an de junio 1919 laŭ la Traktato de Versajlo Działdowo kun la apudaj vilaĝoj revenis al renaskiĝanta Pollando sen plebiscito (vidu la apudan mapon). Tial la 17an de januaro 1920 polaj taĉmentoj eniris la urbon, la sekvontan tagon solene okazis la enkorporigo de Działdowo al Pollando. En la intermilita periodo bone agadis la pluraj societoj, organizoj, kultur-iniciatoj kaj politika agado por proksimiĝi la lokajn, etnajn loĝantoj de Mazurio nomataj mazurojn al sia patrujo Pollando. Tiucele oni kreis la Mazurian Popol-Domon, la Muzeon pri Mazurio kaj Pol-Mazurian Evangelian Societon. La 2an de septembro 1939 Działdowo ekestis sub la germana okupado dum la Dua Mondmilito. Dum la jaroj 1939-1945 sur la tereno de la urbo estis koncentrejo KL Soldau, en kiu germanoj mortigis tri mil da poloj, inter kiuj la arkiepiskopon Antoni Julian Nowowiejski kaj episkopon Leon Wetmański. La taĉmentoj de la Ruĝa Armeo nokte la 17/18an de januaro 1945 eniris la urbon. La sovetianoj forlasis la urbon en oktobro 1945, kaj ilin anstataŭis la pola administracio, sub la gvido de la prezidanto de la Urba Nacia Konsilantaro Franciszek Weselik.
Bibliografio
Czesław Czubryt-Borkowski, Zygmunt Czarnocki (1988): Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa: lata wojny 1939-1945, Wydawnictwo Sport i Turystyka, Varsivio.
Wanda Korycka (1966): Działdowo. Z dziejów miasta i powiatu, Wydawnictwo Pojezierze, Olsztyn.
Zbigniew Mogilnicki, Ładysław Cichosz (2001): Działdowo dawniej i dziś, urbo Działdowo.
Zbigniew Mogilnicki (2008): 660 lat Działdowa. Cztery lata po urodzinach miasta, urbestrejo Działdowo.
Lidia Nyga, Wojciech Wółkowski (2006): Na jagiełłowym szlaku. Przewodnik po powiecie działdowskim, distrikto Działdowo.
Karolina Obrębska (2007): Obóz w Działdowie. Jego charakter i rola w latach 1939-1945, Nakładem Edmunda Kozłowskiego, Działdowo.
Marian Odachowski (2009): Spacer po Działdowie, urbestrejo Działdowo.
August Eduard Preuß (1835): Preußische Landes und Volkskunde oder Beschreibung von Preußen. Ein Handbuch für die Volksschullehrer der Provinz Preußen, so wie für alle Freunde des Vaterlandes. Gebrüder Bornträger, Königsberg.
Emilia Sukertowa-Biedrawina (2009): Działdowo w XVIII wieku, Towarzystwo Miłośników Ziemi Działdowskiej, Działdowo.
Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski (1881): Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, tom 2, Nakładem Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, Warszawa.
Wojciech Wółkowski (2006): Działdowo i okolice, Spółdzielnia Pracy Ciech-Press, Działdowo.
Ekonomio
Vitra industrio (vitrofarejo), ligna (mebloj), ŝua, metala, manĝada, presa kaj industrio de konstruaj materialoj.
Referencoj
<!--
Estas amase tro da fotoj ĉi-tie. Nepre necesus elekti kaj kunordigi kun la teksto...
eta|240px|dekstra|La teritorio de la [[Krono de la Regno de Pollando kaj Grandprinclando Litovio (Litvo), dum la jaroj 1619–1622, post la armistico (batalhalto) en Deulino (Dywilin), vidata sur la nunaj limoj de la landoj en Eŭropo.
Legendo:
]] eta|300px|dekstra|Perdoj de teritorio de Germanio pro la [[Traktato de Versajlo
-->
Arkadij Gajdar
Arkadij Petroviĉ GAJDAR (Аркадий Петрович Гайдар) naskiĝis apud urbo Lgov, Kurska provinco la, pereis dum la batalo kontraŭ la germanaj invadintoj en Ukrainio la. Lia reala familia nomo estis GOLIKOV (Голиков). Li estis fama soveta verkisto militinta dum la Rusia enlanda milito kaj la Granda patriota milito. Dum mallonga vivo Gajdar verkis kelkajn librojn, kiuj "elokvente montras, ke li estas aŭtoro kiu ne nur bone komprenas la infanan animon, sed kiu (ankaŭ) spertas krei interesajn kaj allogajn verkojn por la plej malgrandaj legantoj..." (Georgij Miĥalkov, Hungara Vivo 1982-5).
Infanaĝo
Ambaŭ liaj gepatroj estis instruistoj, kies vivoj daŭris ne longe. La patro nomiĝis Petro Isidoroviĉ Golikov (1879—1927), la patrino - Natalia Arkadievna Salkova (1884—1924). Ekde 1912 ĝis 1918 la familio loĝis en urbo Arzamas situanta sude de Niĵnij Novgorod.
Rusia enlanda milito
En 1918, kiam Arkadij estis nure 14-jaraĝa adoleskulo, li membriĝis al Komunista Partio de Sovetunio kaj fine de tiu jaro li venis en la Ruĝan Armeon. Li militis en diversaj lokoj, estis kelkfoje vundita kaj kontuzita. Julie de 1921 laŭ rekomendo de Miĥail Tuĥaĉevskij lin oni nomumis regimentestro por subpremi Ribelon de Tambov.
Februare-septembre de 1922 Gajdar estris la regimenton, kiu per tre severaj reprezalioj premis multajn kontraŭsovetajn ribelojn en Ĥakasio situanta en Siberio. Lian malhumanecon tiama soveta potenco kondamnis, degradis lin kaj malpermesis okupi gravajn postenojn en la armeo.
Pseŭdonomo
Laŭ unu legendo en Ĥakasio aperis lia pseŭdonomo Gajdar (aŭ, pli ĝuste, Ĥajdar), ĉar multaj lokaj loĝintoj ne konis la rusan lingvon kaj en sia dialekto demandis lin "ĥajdar, Golikov?" (kien, Golikov?). Laŭ la dua legendo GAJDAR signifas jenon: G(Golikov), AJ (ArkadiJ), DAR (DE Arzamas) t.e. Golikov Arkadij el Arzamas.
Literatura kariero
En 1925 aperis "R.V.S.", la unua libro far Arkadij Gajdar, kaj ĝis lia pereo aŭtune de 1941 oni eldonis du plenajn volumojn de liaj verkoj. Ili estis ĉefe dediĉitaj por infanoj cele prezenti pozitivajn avantaĝojn de la socialisma reĝimo. Al tiama soveta potenco plaĉis liaj verkoj, kiujn oni venigis eĉ en lernejajn programojn. Multaj el ili estas tradukitaj en fremdajn lingvojn.
Apartan lokon okupas la libro "Timur kaj lia taĉmento", kiu interalie propagandis propravolan helpon kaj apogon de la infanaro (precipe pioniroj) al veteranoj, geolduloj ktp. Poste aperis eĉ la tutrusia Timur-movado funkciinta ĝis la disfalo de USSR.
Granda patriota milito
Arkadij Gajdar partoprenis en bataloj de la Granda patriota milito kiel raportisto kvar monatojn. Komence de la milito la Ruĝa Armeo ofte retiriĝis, kvankam okazis multaj heroaĵoj de la sovetaj militistoj. Eldonitaj raportoj de Gajdar pri ili entuziasmigis la batalintojn kaj vokis tiujn al novaj venkoj.
En batalo apud vilaĝo Lepljavo, Ĉerkasa provinco, Ukrainio kontraŭ plimultenombra grupo de nazioj Arkadij Gajdar pereis, kiam la gerilana taĉmento estis ĉirkaŭigita de la malamikoj. Liaj kamaradoj sukcesis enterigi lin tie. Post la milito en 1947 liajn restaĵojn oni sepultis en urbo Kanev (Ка́нев, Канів), Ukrainio.
Familio
En 1921 Gajdar en urbo Permjo edziĝis al 17-jaraĝa hebreino Rahil Solomjanskaja (1907 - 1986). Ŝi naskis ties filon Timur en 1926 en urbo Arĥangelsko. Sekvontjare la familio translokiĝis al Moskvo. Timur (1926 - 1999) estis prototipo de la ĉefrolulo en la libro "Timur kaj lia taĉmento". Poste li militservis kiel maristo kaj eksiĝis en la alta rango de subadmiralo.
Tre konata rusia politikisto Jegor Timuroviĉ Gajdar (1956 - 2009), aŭtoro de la ekonomiaj reformoj nomitaj "la ŝoka terapio", estas nepo de Arkadij Gajdar.
Verkoj
Preskaŭ ĉiuj verkoj far Arkadij Gajdar estas filmitaj kaj multe furoras ĝis nun.
Kalio
Kalio estas kemia elemento de la perioda tabelo kun la simbolo K kaj atomnumero 19.
La metalo kalio estas la sepa plej abunda kaj ĝi havas 1,5% de la pezo de la ter-krusto. Kalio estas esenca por la kreskado de plantoj kaj troveblas en multaj grundoj. Ĝi ankaŭ gravas por la homa dieto.
Ĝi oksidiĝas tre rapide ĉe la aero kaj devas esti entenita en argono aŭ ene de minerala oleo. Tiel kiel ĉiu alia baza metalo, ĉe akvo, ĝi dekomponas sin kun liberiĝo de hidrogeno. Ĝenerale liberiĝas fajro dum ĝia reago kun akvo. Kalio kaj siaj saloj ĝenerale produktas violkolorajn flamojn, kiam bruligitaj.
Radioaktiveco
Kalio nature enhavas 0,012 % de la radioaktiva izotopo 40K. Ĝi do havas specifan aktivadon de 31.200 Becquerel po kilogramo. Radioaktiva 40K havas duoniĝotempon de 1,250×109 jaroj. La duoniĝotempo estas sufiĉe granda kaj tiel la izotopo okazas en naturo. 40K disfalas al stabila 40Ar (11,2%) per elektrona kapto kaj per pozitrona eligo, kaj disfalas al stabila 40Ca (88,8%) per beto-disfalo.
La disfalo de 40K al 40Ar estas bazo de kutime uzita maniero por datigo de rokoj. La kutima kalio-argona datigo dependas de supozo ke la rokoj ne enhavis argonon je la tempo de formiĝo kaj ke ĉiu aperinta pro radioaktiveca argono 40Ar ne estis ellasita. Mineraloj estas datigataj per mezuro de la koncentriteco de kalio kaj la kvanto de aperinta pro radioaktiveco 40Ar kiu estas akumulita.
Kastelo Uster
Kastelo Uster situas en la centro de la urbo Uster en Kantono Zuriko. La kastelo kun siaj flankaj konstruaĵoj troviĝas en bela parko sur monteto, kiu sude de la rivero Ustermer Aa kaj norde de la lago Greifensee de la centro de Uster etendiĝas ĝis Oberuster sur alteco de 496 m s.m. La kastelo estas la rekonilo de Uster.
Mezepoko
La origino de la unua fortikaĵo sur la kastelmonteto ĝis hodiaŭ malkonatas. Laŭdire jam ĉirkaŭ la jaro 1100 la Sinjoroj de Vinterturo konstruis meze en la regejo de la Grafoj de Rapperswil kastelkonstruaĵon. Alia fonto mencias eĉ unuan kastelinstalaĵon en la jaro 1000, kiu estis fondaĵo de la "Malnovaj Rapersvilanoj". Parto de la havaĵoj de la Malnovaj Rapersvilanoj okaze de heredaĵkverelo transiris en la jaro 1200 al la Sinjoroj de Bonstetten, kvankam ankaŭ la Grafoj de Kiburgo provis valorigi por si feŭdrajtojn.
La plej malnovaj partoj de la hodiaŭ ankoraŭ videbla loĝturo datiĝas el la tempo ĉirkaŭ la jaro 1200. Ĝia utiligo fare de la Kavaliroj de Uster, servantoj de la Libersinjoroj de Eschenbach-Schnabelburg, ne estas pruvita, tamen ne estas konsiderata tre verŝajna.
En la jaro 1267 la Libersenjoroj de Bonstetten ricevis la urbon Uster kiel feŭdo de Grafo Rudolfo de Habsburgo, kiu administris la kastelon kaj la regejon en la jaro 1264 por la malplenaĝa heredantino de la Grafoj de Kiburgo. Al la feŭdo apartenis la jurisdikcio Nossikon kaj parto de Kirchuster, kampara setlejo piede de la kastelmonteto. Ĉu la kastelinstalaĵo kune kun la Regejo Greifensee estis pandigita ĉirkaŭ la jaro 1300 al la Grafino Elisabeth de Rapperswil, ne estas sendube certigita.
Dum la Apencela Milito (1401 ĝis 1429) ŝvicaj trupoj okupis la kastelinstalaĵon. Johano de Bonstetten tial konkludis en septembro 1407 kastelrajtkontrakton kun la urbo Zuriko, kiu povis dum militaj tempoj okupi la kastelon kun trupoj. Al la habsburga Libersinjoro de Bonstetten estis kiel habsburga feŭdsinjoro garantiita de Zuriko neŭtraleco en la kazo de milito kun Habsburgo-Aŭstrio. Alia fonto indikas la detruon de la kastelo en la jaro 1444 fare de la ok malnovaj lokoj, informo, kiu tamen supozeble baziĝas sur intermikso kun la detruo de la Kastelo Greifensee. En la jaro 1474 Habsburgo-Aŭstrio rezignis pri la suvereneco de Uster kaj la rajtoj transiris al Zuriko (Regejo Greifensee).
Frua novepoko
En la jaro 1492 Kastelo Uster komplete bruliĝis. La Sinjoroj de Bonstetten tiam lasis la ruionon malplena kaj konstruis belan lignan domon apude. Post kiam en la jaro 1526 ankaŭ ĉi-tiu konstruaĵo bruliĝis Batt de Bonstetten malkonstruigis la supran parton de la turo por remeti supren belan konstruaĵon.
Per heredo la kastelo en la jaro 1534 fariĝis posedaĵo de Ludwig von Diesbach. La posedantoj nun dum malmultaj jaroj plurfoje ŝanĝiĝis. Unu el la venontaj posedantoj estis Hans Vogler', kiu vendis en la jaro 1544 ĉiujn regrajtojn, kiuj ankoraŭ apartenis al la kastelo, al la urbo Zuriko. Inter 1560 kaj 1663 la instalaĵo apartenis al la Libersinjoroj de Hohensax. Dum la venontaj du jarcentoj la posedantoj denove multfoje ŝanĝiĝis.
En la jaro 1663 kun Christoph Tschudi translokiĝis reprezentanto de la kampara nobelaro de Glaruso al la kastelo. Post pliaj posedantŝaĝoj la kastelinstalaĵo pli kaj pli disfalis. Kapitano Schärer de Zuriko rekonstruigis ĝin en 1752 kaj aldonis loĝpartojn. En la 19-a jarcento la kastelinstalaĵo pli ol 20-foje ricevis novan posedanton.
19-a ĝis 21-a jarcento
En la jaro 1852 la ĉiam pli kaj pli ampleksigita kastelinstalaĵo fariĝis la sidejo de la distrikta administrado. Ek de la jaro 1858 la instalaĵo estis posedaĵo de la zurika familio Escher. En la jaro 1916 la tekstilfabrikisto Jakob Heusser-Staub aĉetis la kastelinstalaĵon, renovigis ĝin en la jaro 1917 kaj donacis la tutan bienon kun ĉiuj ekonomikonstruaĵoj kiel fondaĵon al la urbo Uster.
Jam en mezepoko oni sur la bieno de Kastelo Uster kultivis vinon, precipe je la suda deklivo de la kastelmonteto. La vinkultivado estis unuan fojon dokumente menciita en la jaro 1532. Sur la interezplano de la jaro 1678 estis indikitaj vitoj je la suda flanko de la kastelmonteto.
Dum pluraj jardekoj la kastelinstalaĵo servis al la Kantona Lernejo por Kamparaninoj. Ek de la 1-a de septembro 1995 en la kastelo troviĝas la privata Kastellernejo Uster.
La kastela ĝardenejo de la lernejo de privatuloj estas plue flegita kaj povas dum semajntagoj esti vizitata, kaj ankaŭ la kavalira salono viziteblas dimanĉe inter julio kaj oktobro. En la kastela restoracio eblas ĝui la belvidon al la tuta regiono de Uster, precipe al la lago Greifensee kaj la monto Pfannenstil.
Konstruaĵo
La plej malnovaj partoj de la hodiaŭ videbla instalaĵo datiĝas el la tempo ĉirkaŭ la jaro 1200 kiam sur la monteto proksime de la preĝejo Uster estis konstruita loĝejturo, kies flankoj havis longecon de 11 metroj kaj muroj dikecon de 3,4 metroj.
Inscendioj detruis en la jaro 1492 la loĝejturon kaj parton de la kastelinstalaĵo kaj en la jaro 1526 ankaŭ la loĝedomon. En la jaro 1529 la instalaĵo estis rekonstruita kiel reprezenta kastelo kaj dumtempa sidejo de la zurikaj kamparvoktoj. La ankoraŭ utiligebla murfundamento estis kompletigita per nova superkonstruaĵo, kiu konsistis plej parte el trabfakaĵo.
Supozeble inter 1560 ĝis 1663 la turo ricevis novan superkonstruaĵon kun ŝtupartegmentpintoj, je ĝis suda flanko estis konstruita mallarĝa ŝtuparejo. En tiu epoko la instalaĵo verŝajne ankoraŭ estis ĉirkaŭigita de ringmuro kun podioj.
Sub ĉiam novaj posedantoj la kastelo estis daŭre alikonstruita kaj aliformita. En la jaro 1752 apud la turo, kiu laŭdire dum jarcento ne estis utiligita, estis konstruita du unuetaĝaj konstruaĵoj.
En la jaro 1852 ĉirkaŭ la turo estis konstruita duetaĝa nova domo kiel sidejo de la distrikta administrejo. La disfalanta turo, kiu servis kiel malliberejo de la distrikta adminstrejo estis parte malkonstruiita kaj estis aldonita podiarko sur kiu staris alta ladokovrita ligno-paviliono.
En la jaro 1917 Jakob Heusser-Staub okazigis la ĝis nun lastan aliformigon. Li malkonstruigis la supran duonon de la palaco preskaŭ ĝis al la alteco de la alkonstruaĵoj kaj rekonstruigis novan superkonstruaĵon laŭ modelo el la 18-a jarcento, kiu denove havis ŝtupartegmentpintojn. Ankaŭ la ĉirkaŭanta loĝejparto estis komplete renovigita kaj la kastelinstalaĵo ricevis sian hodiaŭan aspekton.
Turismo
La kavalirsalono kaj la turo de la kastelo viziteblas por la publiko ĉiun dimanĉon postagmeze inter la 14-a kaj 17-a horo. La kastelturo povas ankaŭ esti luita de privatuloj por festoj kaj kunvenoj, kaj ĝi ankaŭ servas kiel koncertejo kaj por aliaj publikaj aranĝoj.
Fontoj
Ĉi-tiu teksto baziĝas sur traduko de la teksto pri Kastelo en la germanlingva vikipedio, kie ankaŭ estas la literaturindikoj sur kiuj baziĝas supraj historiaj informoj.
Ciklopentano
Ciklopentano estas alte brulema alicikla hidrokarbonido konsistante je kvinkarbonatoma ringo ĉiu ligita la du hidrogenatomoj super kaj malsuper la plano. Ĝi okazas kiel senkolora linkvaĵo kun kvazaŭa naftodora. Ciklopentano estas klaso da cikloalkanoj, kaj alkanoj estas hidrokarbonidoj kiuj posedas saturitajn karbonatomoj. La ciklopentano uzatas en manufakturo de sintezaj rezinoj kaj kaŭĉukaj gluaĵoj.