cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oranĝakapa turdo
Aspekto
La ino similas al masklo, sed havas pli brunajn aŭ pli olivkolorajn suprajn partojn kaj tre brunajn flugilojn, sed kelkaj maljunaj inoj estas preskaŭ identaj al maskloj. Junuloj estas senkolore brunaj kun sablokoloraj strioj dorse, kaj ruĝeca nuanco en kapo kaj vizaĝo; ili havas grizajn flugilojn. La beko estas brunece kornokolora, kaj la kruroj kaj piedoj estas brunaj.
La oranĝagriza plumaro de tiu specio estas tre distinga, kaj ĝi ne estas konfuzebla kun iu ajn alia specio. Diferencoj inter subspecioj, jam priskribitaj, povas esti rimarkindaj, kiel ĉe la forta kapobildo de la Z. c. cyanotus, sed povas esti malpli evidentaj pri plumarnuanco, aŭ ĉu estas blanko en flugiloj kiam tiuj estas falditaj. Kiel ĉe aliaj turdoj de la genro Zoothera, ĉiuj formoj de tiu specio montras distingan bildon en subflugiloj, kun tre forta blanka strio.
Voĉo
Alvokoj de la Oranĝakapa turdo inkludas mildan ĉak, pepadon tiar-tiar-tiar, kaj fajnan cii aŭ cef dumfluge. Tamen tiu birdo estas ĝenerale silentema ĉefe vintre. La kanto estas laŭta klara serio de variaj dolĉaj melodiaj muzikaj notoj, kvazaŭ de Merlo, sed kun la pli ripeta strukturo de la Kantoturdo. Ĝi inkludas ankaŭ imitadon de aliaj birdoj kiel bulbuloj, timaliedoj kaj ortotomoj. Ili kantas el ripozejo en densa arbo, ĉefe frumatene kaj malfruvespere.
Kutimaro
La Oranĝakapa turdo estas timida, sekretema birdo kutime sola aŭ en paro, sed ĝi estas kompare pli facile videbla ol multaj aliaj turdoj de la genro Zoothera, kaj foje multaj birdoj povas ariĝi for de la reprodukta sezono je bona manĝejo. Ili havas rapidan, silentan flugon, sed kiam estas ĝenataj ofte sidiĝas senmove ĝis kiam la minaco pasos.
Reproduktado
La nesto, konstruita de ambaŭ seksoj, estas ampleksa sed profunda taso el bastonetoj, filikoj kaj radiketoj kovrita el pli milda plantomaterialo kiel folioj, musko kaj folipingloj el konifero. Ĝi estas konstruita je pli da 4.5 m en malgranda arbo aŭ arbusto, el kiuj ili preferas arbojn de mangujo kaj arbustojn de kafo. La ino demetas 3 aŭ 4, eventuale 5, ovojn, kiuj estas kremokoloraj aŭ nuance al palblua, griza aŭ verda, kaj havas hellilajn makuletojn kaj ruĝecbrunajn punktojn. Ili estas kovataj dum 13-14 tagoj ĝis eloviĝo, plu aliaj 12 tagoj ĝis elnestiĝo.
Tiu specio foje estas gastiganto de la Makulkukolo, Clamator jacobinus, nestoparazito kiu demetas ununuran ovon en la nesto. Malkiel ĉe la komuna kukolo, nek la kukolino nek la kukolido forigas la ovojn de la gastiganto, sed ĉiukaze ties idoj ofte mortiĝas ĉar ili ne povas konkurenci sukcese kun la kukolo por manĝo. Ankaŭ la Avelflugila kukolo, Clamator coromandus, kaj, tre rare, la Komuna kukolo, Cuculus canorus estas supozeble parazitoj de tiu specio.
Manĝo
La Oranĝakapa turdo manĝas surgrunde en densa malalta kreskaĵaro aŭ alia densa kovrejo. Ĝi estas pli aktiva mateniĝe kaj krepuske, plukante el la seka foliaro insektojn kaj ties larvojn, araneojn, aliajn senvertebrulojn kaj fruktojn. En Malajzio, vintrumantaj birdoj regule manĝaas figojn.
Statuso
La Oranĝakapa turdo havas etendan teritorion, ĉirkaŭkalkulitan je 1 al 10 milionoj da km². La grando de la populacio ne estis kalkulita, sed oni supozas, ke estas tiom granda ke tiu specio estas konsiderata kiel “ofta” en almenaŭ partoj de sia teritorio. Oni supozas, ke tiu specio ne alproksimiĝas al sojloj de la kriterioj de tutmonda malpliiĝo laŭ la Ruĝa Listo de IUCN kaj tiele estas evaluata kiel Malplej Zorgiga.
Ĝi estas tre populara kaĝobirdo en Javo, kaj ties nombroj draste malpliiĝis ĵuse pro kaptado por birdobredado. Kontraŭ la tendenco en Sudorienta Azio kie perdo aŭ fragmentado de arbaroj minacas la arbarbirdojn, la Oranĝakapa turdo koloniigis Hongkongon, kie ĝi estis vidata la unuan fojon en 1956, danke al arbarkreskado.
LEA-ŝildo
LEA-ŝildo estas barila kontraŭkoncipilo por virinoj.
Oni enmetas ĝin en la vaginon antaŭ la utereliron, kie ĝi malhelpas la eniron de spermo en la uteron.
Borla
Borla (hungare: Szilágyballa) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Şimleu Silvaniei. Administre ĝi apartenas al Bocșa (Sălaj).
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 174 loĝantojn (hungaroj, rumanoj, ); en 1992 1 634 (rumanoj, 87% hungaroj).
Kvir-teorio
Kvir-teorio estas skolo de poststrukturisma kritika teorio, kiu elmerĝiĝis en la fruaj 1990-aj jaroj el la fakoj kviraj studoj kaj virinaj studoj. Kvir-teorio ampleksas kaj "kvirajn legojn" de tekstoj, kaj teoriadon pri kvireco (aŭ GLATeco) mem. Forte influita de la verkaroj de Lauren Berlant, Leo Bersani, Judith Butler, Lee Edelman, Jack Halberstam, David Halperin, José Esteban Muñoz, kaj Eve Kosofsky Sedgwick, kvir-teorio ellaboras kaj feminismajn defiojn al la ideo, ke sekso estas parto de la esenca memo, kaj la fokusan ekzaminadon en gejaj kaj lesbaj studoj pri la socie konstruita naturo de seksaj agoj kaj identecoj. Dum gejaj kaj lesbaj studoj koncentras sin al enketado pri natura kaj nenatura kondutoj kuntekste de samseksema konduto, kvir-teorio etendas sian fokuson por inkluzivi ĉiun specon de seksa aktivado aŭ identeco, kiu falas en normajn kaj aberaciajn kategoriojn. Itala feministo kaj filmoteoriisto Teresa de Lauretis inventis la terminon "kvir-teorio" por kongreso, kiun ŝi organizis ĉe la Universitato de Kalifornio, Santa Cruz en 1990 kaj por speciala numero de Differences: A Journal of Feminist Cultural Studies, kiun ŝi redaktis surbaze de tiu kongreso.
Kvir-teorio "koncentras sin al malakordoj inter biologia sekso, socia sekso, kaj deziro." "Kviro" estas asociita plej elstare kun GLAT-aj temoj, sed ĝia analiza kadro inkluzivas ankaŭ temojn kiel transvestado, intersekseco, seksa ambigueco kaj sekskorekta kirurgio. La klopodo de kvir-teorio malpruvi stablajn (kaj korelaciajn) biologiajn seksojn, sociajn seksojn, kaj seksecojn evoluas el specife lesba kaj geja reagordo de la poststruktura konceptado pri identeco kiel konstelacio de multaj nestablaj starpunktoj. Kvir-teorio ekzamenas la konstituajn diskursojn pri samseksemo evoluigitaj en la lasta jarcento por meti "kvirecon" en sia historia kunteksto, kaj enketas nuntempajn argumentojn, kaj por, kaj kontraŭ, tiu plej lasta terminologio.
Georg Friedrich Sigwart
Georg Friedrich Sigwart (1711-1795) estis anatomo, kuracisto, rektoro kaj profesoro pri kirurgio kaj anatomio en la Universitato de Tubingeno. Li ellasis sennombrajn verkojn pri medicino kaj aktivis en diversaj kampoj de la kuracarto.
Biografio
En 1746 li estis nomumita oficiala kuracisto de la urbo. Post la morto de Burkhard David Mauchart (1696-1751), en 1753, li ekoficis kiel profesoro pri anatomio kaj kirurgio, en Tubingeno. En la 17-a de marto 1795, ĉirkaŭ 55 dokumentoj liaj inter disertacioj, prelegoj, leteroj, ktp estis publikigitaj. El studovojaĝo farita al Parizo, en 1752, li alportis altvalorajn kirurgiajn instrumentojn. Lia verkaro entenas topikojn kaj kirurgiajn kaj oftamologiajn, samkiel fiziologiaj kaj fiziopatologiaj. Inter aliaj postenoj, Sigwart estis persona kuracisto de Karl Eugen (1728-1793), Grafo de Württemberg.
69-a Germana Esperanto-Kongreso
La 69-a Germana Esperanto-Kongreso okazis en Munkeno ekde la 17-a ĝis la 20-a majo 1991. Temis pri la kvina nacia Esperanto-kongreso en la urbo, post 1926, 1948, 1951 kadre de la Universala Kongreso de Esperanto kaj 1968. La evento celebris kaj la 100-jaran jubileon de la loka esperanto-movado, kaj la reunuiĝon de la (nejunularaj) esperantistoj el ambaŭ antaŭaj germanaj ŝtatoj al denove unu organizaĵo. Dum la junaj esperantistoj jam pli frue unuiĝis al komuna asocio Germana Esperanto-Junularo, la asocia unuiĝo en Munkeno ne estis fuzio de okcidentgermana kaj orientgermana asocioj, sed aliĝo de nove fonditaj Esperanto-asocioj de la kvin "novaj", orientaj Federaciaj Landoj Brandenburgio, Meklenburgo-Antaŭpomerio, Saksio, Saksio-Anhalto kaj Turingio al la origine ekde la fondiĝo en 1906 tutnacia Germana Esperanto-Asocio.
Aldone al prezento de la teatraĵo Pupohejmo de Henrik Ibsen fare de la aktora grupo Kia koincido, tema ekskurso al la teknika Germana Muzeo en la munkena urbocentro kaj tuttaga turisma ekskurso al la lago de Starnberg kompletigis la programerojn.
NGC 132
NGC 132 (aliaj indikoj — PGC 1844, UGC 301, MCG 0-2-63, ZWG 383.32, KUG 0027+018, IRAS00276+0149) estas galaksio en konstelacio Baleno.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Tréon
Tréon estas franca situanta en departemento Eure-et-Loir, regiono Centro-Valo de Luaro.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Tréonnais.
Civilizo
Civilizo (aŭ civilizacio, de la latina civis = civitano) estas vorto por certa historia tempoperiodo aŭ homa kultura rondo de pluraj socioj.
Civilizo estas ajna kompleksa socio karakterizata de urba disvolviĝo, socia tavoligo, simbolaj komunikadaj formoj (tipe, skribsistemoj), kaj konstatita separado el kaj dominado super la natura medio fare de kultura elito. Civilizoj estas tre forte asociataj kun kaj ofte plu difinitaj de aliaj soci-politik-ekonomiaj karakteroj, kiaj centralizo, aldomigo kaj de homoj kaj de aliaj organismoj, labordivido, kulture interplektitaj ideologioj de progreso kaj de supremismo, monumenta arkitekturo, impostado, socia dependo el farmado kiel agrikultura praktiko, kaj ekspansiismo.
Historie, civilizo estis tielnomita "antaŭenira" kulturo kontraste al supozataj pli primitivaj kulturoj. En tiu larĝa senco, civilizo kontrastas kun ne-centralizitaj tribaj socioj, inkluda la kulturojn de nomadaj paŝtististoj aŭ ĉasistoj-kolektistoj. Kiel nekalkulebla nomo, civilizo ankaŭ referencas al la procezo de socio disvolviĝanta en centralizita, urbigita, tavoligita strukturo.
Civilizoj estas organizataj en dense loĝataj setlejoj dividataj en hierarkiaj sociaj klasoj kun reganta elito kaj subulaj urbaj kaj ruraj loĝantaroj, kiuj engaĝiĝas en intensiva agrikulturo, minado, malgrandskala fabrikado kaj komerco. Civilizo koncentrigas povon, etendante homan kontrolon super la resto de naturo, inklude super aliaj homaj estaĵoj.
La plej frua apero de civilizoj estas ĝenerale asociata kun la finaj stadioj de la Neolitika Revolucio, rezulte en la relative rapida procezo de ŝtatformigo, politika disvolviĝo asociata kun la apero de reganta elito. Tiu neolitikaj teknologio kaj vivostilo estis establitaj unue en Mezoriento (por ekzemplo ĉe Göbekli Tepe, el ĉirkaŭ 9,130 a.K.), kaj poste en la basenoj de la riveroj Jangzio kaj Flava Rivero en Ĉinio (por ekzemplo ĉe Pengtuŝana kulturo el 7,500 a.K.), kaj poste etendiĝis. Sed ankaŭ similaj "revolucioj" ekis sendepende el 7,000 a.K. en lokoj kiaj ĉe la Civilizacio Norte Chico en Peruo kaj Mezameriko ĉe la rivero Balsaso. Tiuj estis inter la lulilaj ses civilizoj tutmonde kiuj aperis sendepende. Mezopotamio estas la loko de la plej fruaj disvolviĝoj de la Neolitika Revolucio el ĉirkaŭ 10,000 a.K. Ĝi estis identigita kiel estinta "inspirinta kelkajn el la plej gravaj disvolvigoj en la homa historio inklude la inventon de la rado, de la plantado de la unuaj cerealaj kultivadoj kaj la disvolvigo de la kursiva skribmaniero, de matematiko, astronomio kaj agrikulturo."
La Neolitika Revolucio siavice estis dependa el la disvolvigo de nemigremo, aldomigo de grajnoj kaj animaloj kaj la disvolvigo de vivostiloj kiuj permesis skalajn ekonomiojn kaj la akumuladon de plusa produktado fare de kelkaj sociaj sektoroj. La transiro el "kompleksaj kulturoj" al "civilizoj", kvankam ankoraŭ disputate, ŝajnas estis asociataj kun la disvolvigo de ŝtataj strukturoj, en kiu povo estis plue monopoligita de elita reganta klaso.
Ĉirkaŭ la fino de la neolitika periodo, variaj civilizoj de la Ĥalkolitiko ekaperis en variaj "ludiloj" el ĉirkaŭ 3300 a.K. Ĥalkolitikaj Civilizoj, kiel difinitaj sube, ankaŭ disvolvigita en Antaŭkolumba Ameriko kaj, spite frua starto en Egipto, Aksumo kaj Kuŝo, multe poste en ferepoka sub-Sahara Afriko. La Bronzepoka kolapso estis sekvita de la Ferepoko ĉirkaŭ 1200 a.K., dum kiu aperis nombraj novaj civilizoj, rezulte en la transiro de la Aksa Epoko al la klasika civilizo. Ĉefa teknologia kaj kultura transiro al la moderna epoko ekis proksimume ĉirkaŭ 1500 a.K. en Okcidenta Eŭropo, kaj el tiuj komencoj novaj alproksimiĝoj al la scienco kaj juro etendiĝis rapide tra la tuta mondo.
Historio de la koncepto
La vorto civilizo devenas el la vorto de la 16a jarcenta Francio civilisé (civilizita), el la latina civilis (civila), rilata al civis (civitano) kaj civitas (urbo). La fundamenta traktaĵo estas tiu de Norbert Elias nome Über den Prozeß der Zivilisation (1939), kiu studas sociajn kutimojn el mezepokaj kortegaj socioj al la komenco de la Moderna Epoko. En ''Kulturphilosophie. Verfall und Wiederaufbau der Kultur'' (1923), Albert Schweitzer skizas du opiniojn: unu pure materiisma kaj la alia materia kaj etika. Li diris ke la monda krizo estis el humaneco perdante la etikan ideon de civilizo, "la totala sumo de ĉia progreso farita de homoj en ĉia sfero de agado kaj el ĉia vidpunkto ĝis nun kiel la progreso helpas al la spirita perfektigo de individuoj estas la progreso de ĉia progreso."
Adjektoj kiaj civilizeco disvolviĝis en la mezo de la 16a jarcento. La abstrakta nomo civilizacio, signife "civilizita kondiĉo," aperis en la 1760-aj, denove el la franca. La unua konata uzo en franca estis en 1757, fare de Victor Riqueti, markizo de Mirabeau, nome la patro de la fama Honoré-Gabriel Riqueti de Mirabeau, kaj la unua uzo en angla estis atribuita al Adam Ferguson, kiu en sia verko de 1767 nome Essay on the History of Civil Society verkis, "Not only the individual advances from infancy to manhood, but the species itself from rudeness to civilisation" (Ne nur la individuaj antaŭeniroj el infanaĝo al matureco, sed la specio men el barbareco al civilizo). " La vorto estis tiele kontraŭa al barbareco, en la aktiva persekutado al progreso karaktera de la Klerismo.
En la finaj 1700-aj jaroj kaj komencaj 1800-aj jaroj, dum la Franca revolucio, civilizacio estis ĉiam singulara, neniam plurala, kaj signifis la progreson de la homaro kiel tuto. Tio estas ankoraŭ tiel en franca lingvo. La uzado de civilizoj kiel kalkulebla nomo estis porokaza uzado en la 19a jarcento, sed ĝi iĝis multe pli ofta en la fino de la 20a jarcento, foje ĝuste signifante kulturon (mem origine kiel nekalkulebla nomo, farita kalkulebla en la kunteksto de etnografio). Nur en tiu ĝeneraligita senco eblas paroli pri "mezepoka civilizo," kio en la senco de Elias estus estinta oksimoro.
Jam en la 18a jarcento, civilizo ne estis ĉiam vidata kiel plibonigo. Historie grava distingo inter kulturo kaj civilizo venas el la verkoj de Rousseau, partikulare el lia verko pri edukado, Emile. Tie, civilizo, estante pli racia kaj socia, ne estas tute kongrua kun la homa naturo, kaj la "homa tuteco estas atingebla nur pre de la rekupero de aŭ alproksimiĝo al origina antaŭdiskursa aŭ antaŭracia natura unueco" (vidu la koncepton de la nobla sovaĝulo). El tio, oni disvolvigis novan alproksimiĝon, ĉefe en Germanio, unue fare de Johann Gottfried Herder, kaj poste de filozofoj kiaj Kierkegaard kaj Nietzsche. Tiu rigardas kulturojn kiel naturaj organismoj, ne difinitaj de "konsciaj, raciaj, intencaj agadoj" sed kiel speco de antaŭ-racia "popola spirito." Civilizo, kontraste, kvankam pli racia kaj pli sukcesa en materia progreso, estas nenatura kaj kondukas al "malvirtoj de socia vivo" kiaj ruzeco, hipokriteco, envio, kaj avaremo. En la Dua Mondmilito, Leo Strauss, estinta elirinta el Germanio, asertis en Novjorko ke tiu opinio pri civilizo estis malantaŭ Naziismo kaj la germana militismo kaj neniismo.
Karakteroj
Ĉiu civilizo havas propran subkontinentan bazon, skribsistemon, religiojn, antikvan lingvon, klasikajn librojn, imperiojn kaj historion. Kvankam ĉiu civilizo enhavas multajn gentojn kaj landojn, tiuj partoprenas en komuna, ĝenerala kulturo. Iuj landoj estas produkto de du civilizoj: Turkio, Japanio, Pakistano, Indonezio, ktp.
Civilizoj disvastiĝas per milito, imperio, religio kaj komerco kaj daŭras tra la epokoj. Religio ofte difinas civilizon—ekzemple hinduismo kaj hinda civilizo aŭ islamo kaj islama civilizo. Sed iafoje civilizo konvertiĝas al nova religio: ekzemple, la eŭropa al kristanismo kaj la ĉina al budhismo.
Sociaj sciencistoj kiaj V. Gordon Childe nombris multajn trajtojn kiuj distingas civilizon el laij tipoj de socio. Civilizoj estis distingitaj pere de ties rimedoj por vivteni sin, tipoj de vivostiloj, modeloj de setlado, formoj de regado, socia tavoligo, ekonomiaj sistemoj, legoscio, kaj aliaj kulturaj trajtoj. Andrew Nikiforuk asertas ke "civilizoj estis ligitaj al sklava homa forto. Estis la energio de sklavoj kio plantis la kultivaĵojn, vestis la imperiestrojn, kaj konstruis urbojn" kaj konsideras sklavecon kiel komuna trajto de antaŭ-modernaj civilizoj.
Ĉiuj civilizoj estis dependintaj el agrikulturo por vivelteno. Cerealaj farmoj povas rezulti en akumulo de stokado kaj pluso (kromo) de manĝo, partikulare kiam la personoj uzas intensivajn agrikulturajn teknikoj kiaj artefarita sterkado, irigacio kaj kultivaĵŝanĝo. Estas ebla sed pli malfacila akumuli hortikulturan produktadon, kaj tiele civilizoj baziĝintaj sur hortikultura ĝardenado estis tre raraj. Grenaj plusproduktadoj estis speciale gravaj ĉar ili povis pli facile esti stokitaj por longa tempo. Kroma pluso de manĝo permesis al kelkaj personoj fari taskojn krom produkti manĝaĵojn por vivtenado: fruaj civilizoj inkludis soldatojn, metiistojn, pastrojn kaj pastrinojn, kaj aliajn personojn kun specializitaj karieroj. Kroma pluso de manĝo rezultis tiele en divido de laboro kaj pli diversa gamo de homa agado, nome difina trajto de civilizoj. Tamen, en kelkaj lokoj ĉasistoj-kolektistoj estis havintaj alirojn al manĝoplusoj, kiel inter kelkaj el la indiĝenaj popoloj de la Pacifika Nordokcidento kaj eble dum la mezolitika Natufia kulturo. Eble manĝoplusoj kaj relative grandskalaj socia organizado kaj labordivido antaŭis la aldomigon de plantoj kaj animaloj.
Civilizoj havas distinge diferencajn modelojn de setlado disde aliaj socioj. La vorto civilizo estas foje simple difinita kiel "'loĝado en urboj'". Ne-farmistoj tendencas ariĝi en urboj por labori kaj komerci.
Kompare kun aliaj socioj, civilizoj havas pli kompleksan politikan strukturon, nome la ŝtato. Ŝtataj socioj estas pli tavoligitaj ol aliaj socioj; estas pli granda diferenco inter sociaj klasoj. La reganta klaso, normale koncentrita en la urboj, havas kontrolon super multo de la pluso kaj plenumas sian volon pere de agadoj de registaro aŭ burokrataro. Morton Fried, nome konfliktoteoriisto, kaj Elman Service, nome integriga teoriisto, klasigis homajn kulturoj baze sur politikaj sistemoj kaj socia malegaleco. Tiu sistemo de klasigo enhavas kvar kategoriojn
Ekonomie, civilizoj montras pli kompleksajn modelojn de posedrajto kaj interŝanĝas pli ol malpli organizitaj socioj. Vivi en unu loko aŭ alia permesas al personoj akumuli pli da personaj posedaĵoj ol ĉe nomadaj personoj. Kelkaj personoj ankaŭ akiras bienon, aŭ privatan posedrajton de la tero. Ĉar granda procento de personoj en civilizoj ne kultivas siajn proprajn manĝaĵojn, ili devas aĉeti aŭ vendi respektive siajn havaĵojn kaj servojn por manĝo en merkata sistemo, aŭ ricevi manĝaĵojn pere de kolektitaj impostoj, redistribua impostado, tarifoj aŭ dekonaĵoj el la manĝoproduktanta segmento de la loĝantaro. Fruaj homaj kulturoj funkciis pere de donŝanĝa ekonomio suplementata de limigitaj sistemoj de natura interŝanĝo. Komence de la Ferepoko tiutempaj civilizoj disvolvigis monon kiel rimedo interŝanĝo por pliiĝantaj pli kompleksaj transŝanĝojn. Por simpligo, en vilaĝo la potfaristo faras ceramikaĵon por la bieristo kaj la bieristo kompensas al la potfaristo donante al li certan kvanton de biero. En urbo, la potfaristo povas bezoni novan tegmenton, la tegmentisto povas bezoni novajn ŝuojn, la ŝufaristo povas bezoni novajn hufoferojn, la forĝisto povas bezoni novan mantelon, kaj la tanisto povas bezoni novan poton. Tiuj personoj ne povas persone negocadi unu kun alia samtempe kaj ankaŭ ties neceson povas ne okazi ĉiuj samtempe. Monsistemo estas maniero organizi tiujn necesojn por certigi ke ili estos plenumitaj. El la tagoj de la plej fruaj monuzaj civilizoj, monopolaj kontroloj de monsistemoj faris profiton al la sociaj kaj politikaj elitoj.
Skribo, disvolvigita unue en Sumero, estis konsiderita mejloŝtono de civilizo kaj "aperas por akompani la starigon de kompleksaj administraciaj burokrataroj aŭ de la konkera ŝtato." Komercistoj kaj burokratoj dependis el skribado por teni akuratajn registrojn. Kiel ĉe mono, skribado estis necesa pro la grando de la loĝantaro de urbo kaj pro la komplekseco de ties komerco inter personoj kiuj ne estas persone kontakteblaj unu kun alia. Tamen, skribado ne estas ĉiam necesa por civilizo. La civilizo de Inkaoj en Andoj absolute ne uzis veran skribsistemon sed ĝi ja uzis kompleksan registrosistemon konsistantan je ŝnuroj kaj nodoj anstataŭe: nome la "Kipuo", kaj ĝi funkciis kiel civiliza socio.
Helpite de ties labodivido kaj de planado fare de centra registaro, civilizoj disvolvigis multajn aliajn diversajn kulturajn trajtojn. Tiuj estas ekzemple organizita religio, disvolvigo de artoj, kaj nenombreblaj novaj antaŭeniroj en scienco kaj teknologio.
Tra historio, sukcesaj civilizoj disvastiĝis, okupis pli kaj pli da teritorio, kaj asimiladis pli kaj pli antaŭe necivilizitajn popolojn. Tamen, kelkaj triboj aŭ popoloj restas necivilizitaj eĉ ĝis nuntempe. Tiuj kulturoj estas nomataj de kelkaj kiel "primitivaj," nome termino kiu estas rigardita de aliaj kiel pejorativa. "Primitiva" implicas iel ke kulturo estas "unua, primara" (latine = primus), ke ĝi ne ŝanĝis ekde la komenco de la homaro, kvankam oni pruvis ke tio ne veras. Specife, ĉar ĉiaj la nuntempaj kulturoj estas samtempaj, nuntempaj tiel nomitaj primitivaj kulturoj absolute ne estas antaŭaĵoj de tiuj kiujn oni konsideras civilizitaj. Antropologoj nuntempe uzas la terminon "neskriba" por priskribi tiujn popolojn.
Civilizo estis disvastigita per koloniismo, invado, religia konverto, etendo de burokrata kontrolo kaj komerco, kaj per enkonduko de agrikulturo kaj skribado al neskribaj popoloj. Kelkaj necivilizitaj personoj povas volonte adaptiĝi al civilizita kutimaro. Sed civilizo disvastiĝis ankaŭ pere de teknikaj, materiaj kaj sociaj hegemonioj kiujn civilizoj kreas.
Pritaksado pri kia nivelo de civilizo ŝtato estis atinginta estas bazata sur komparoj de la relativa gravo de agrikulturaj kiel kontraŭaj al komercaj aŭ fabrikaj kapabloj, nome la teritoriaj etendoj de ties povo, la komplekseco de la labordivido, kaj la koncerna kapablo de ties urbaj centroj. Duarangaj elementoj estas disvolvigita transportosistemo, skribado, normigita mezurado, valuto, kontraktaj kaj eksterkontraktaj juraj sistemoj, arto, arkitekturo, matematiko, scienca kompreno, metalurgio, politikaj strukturoj, kaj organizita religio.
Tradicie, ŝtatoj kiuj estis administraciantaj por atingi elstaran militistan, ideologian kaj ekonomian povon, difiniĝis kiel "civilizitaj" male al aliaj socioj aŭ homaj grupoj kiuj estas ekster ties sfero de influo, nomante tiujn lastajn barbaroj, sovaĝuloj, kaj primitivuloj, kvankam en moderna kunteksto, "civilizita popolo" estis kontrastita kun indiĝena popolo aŭ tribaj socioj.
Civilizoj
La islama estas la plej nova, la okcidenta estas nun la plej avangarda, influa kaj granda, estante la precipa civilizo de Eŭropo mem, Ameriko, Oceanio kaj de urba subsahara Afriko.
La ĉefaj antikvaj civilizoj menciendas estas la jenaj:
Bálint Magyar
MAGYAR Bálint, familinomo Marincsák, estis hungara poeto, tradukisto naskita en Pátyod la 23-a de aŭgusto 1886 kaj mortinta en Nagysomkút la 14-an de decembro 1957.
Kariero
Magyar Bálint studis teologion en Budapeŝto kaj li estis parokestro en Kálmánd, Felsőbánya, Jánkmajtis (1911–13). Li instruis en Ungvár de 1913 kaj tie li komencis traduki je konsilo de verkisto Dezső Szabó la novan francan poezion al hungara lingvo. De 1921 li estis parokestro en Sanislău kaj en sia morto jaro en Șomcuta Mare. Li estis ano de Rondo Kölcsey de Satmaro, de 1944 ano de Akademio Szent István de Budapeŝto.
Adrian Leftwich
Adrian LEFTWICH (1940 – 2a de Aprilo 2013) estis blankula sudafrika studentestro aktiva en la komencaj 1960-aj jaroj en la lukto kontraŭ-apartismo. Li venis en Brition, kie li estis elstara akademiulo en la pripolitika departemento de la Universitato de York.
Estante 24jaraĝa li estis engaĝiĝinta en rezista movado, sed estis arestita, kaj minacita je torturo, li denoncis kamaradojn, kiuj estis siavice arestitaj kaj enprizonigitaj. Premie li estis liberigita kaj sendita ekzile al Britio. Kelkaj kamaradoj, kiuj suferis pro lia denonco, jarojn poste reamikiĝis al li; kelkaj aliaj ne.
Kadre de sia akademia verkado pri politiko Adrian Leftwich faris sian difinon prie:
Civilizo
Kultura identeco
Kulturspaco estas ĝenerale la disvastotereno (regiono aŭ lando) de certa kulturo; kulturscience ekzemple la transŝtata germana kultura kaj lingva spaco aŭ pli malvaste limigite, la bavara kulturspaco en Aŭstrujo kaj Bavarujo, la platgermana kulturspaco en norda Germanujo kaj en la oriento de Nederlando aŭ la franca, itala kaj aliaj eŭropaj kulturspacoj, ankaŭ la katolika kulturspaco ktp.
Kompleksaj sistemoj
Grupo de teoriuloj, farante uzadon de sistema teorio, konsideras civilizon kiel kompleksan sistemon, t.e., kadro per kiu grupo de objektoj povas esti analizitaj kio funkcias kongrue por produkti ian rezulton. Civilizoj povas esti rigardataj kiel retoj de urboj kiuj aperas el antaŭ-urbaj kulturoj kaj povas esti difinita pere de ekonomiaj, politikaj, militistaj, diplomataj, sociaj kaj kulturaj interagadoj inter ili. Ajna organizo estas kompleksa socia sistemo kaj civilizo estas granda organizaĵo. La teorio pri sistemoj helpas kontraŭ supraĵaj sed miskondukaj analogioj en la studo kaj priskribo de civilizoj.
Teoriuloj pri sistemoj konsideras multajn tipojn de rilatojn inter urboj, kiel ekonomiaj rilatoj, kulturaj interŝanĝoj kaj politik/diplomat/militaj rilatoj. Tiuj sferoj ofte okazas en diversaj skaloj. Por ekzemplo, komercaj retoj estis, ĝis la 19-a jarcento, multe pli grandaj ol ajnaj kulturaj aŭ politikaj sferoj. Etendaj komercaj vojoj, kiel la Silka Vojo tra Centra Azio kaj marvojoj tra la Hinda Oceano ligantaj la areojn de la Romia Imperio, la Persa Imperio, Hindio kaj Ĉinio, estis bone establitaj jam antaŭ 2000 jaroj, kiam tiuj civilizoj apenaŭ kunhavis politikajn, diplomatajn, militajn aŭ kulturajn rilatojn. Fajte la unua pruvaro de tia longdistanca komerco estis en la antikva mondo. Dum la periodo de Uruk, laŭ Guillermo Algaze, tiuj komercaj rilatoj jam estis konektintaj la sociojn de Egipto, Mezopotamio, Irano kaj Afganio. La rezinaj trovaĵoj de la Reĝa Tombejo de Ur sugestis, ke ili estis komercitaj norden el Mozambiko.
dekstre|eta|400px|Mapo kun la ĉefaj veturoj de la Epoko de Malkovroj, 1482–1524. Vidu detalojn en etendebla tabelo: Multaj teoriuloj argumentas, ke la tuta mondo jam estis integrita en unusola "monda sistemo", nome procezo konata kiel [[tutmondiĝo. Diversaj civilizoj kaj socioj tutmonde estas ekonomie, politike kaj eĉ kulture interdependaj laŭ multaj manieroj. Estas polemiko pri kiam tiu integriĝo startis, kaj pri kia speco de integriĝo – kultura, teknologia, ekonomia, politika, aŭ milit-diplomata – estas la ŝlosila indikilo por determini la etendon de civilizo. David Wilkinson proponis, ke la ekonomia kaj milit-diplomata integriĝo de la Mezopotamia kaj la Egipta civilizoj rezultis en la kreado de tio kion li nomis la "Centra Civilizo" ĉirkaŭ la jaro 1500 a.K. Tiu Centra Civilizo poste etendiĝis ĝis inkludi teritoriojn de la tuta Mezoriento kaj Eŭropo, kaj poste etendiĝis ĝis tutmonda skalo pere de la koloniado fare de eŭropanoj, integrante Amerikon, Aŭstralio, Ĉinion kaj Japanion ĉirkaŭ la 19-a jarcento. Laŭ Wilkinson, civilizoj povas esti kulture heterogenaj, kiel la Centra Civilizo, aŭ homogena, kiel la Japaa civilizo. Tio kion Huntington nomas kiel la "clash of civilizations" (renkontofrapo, trafo de civilizoj) povas esti karakterizita de Wilkinson kiel renkonto de kulturaj sferoj ene de unusola tutmonda civilizo. Alia indikas la Krucmilitojn kiel la unua paŝo al la tutmondiĝo. La pli konvencia vidpunkto estas ke retoj de socioj etendiĝis kaj falis ekde antikvaj epokoj, kaj ke la nuntempa tutmondigitaj ekonomio kaj kulturo estas la produkto de ĵusa koloniismo fare de eŭropanoj.
Historio de civilizoj
La koncepto de tutmonda historio kiel serio de "civilizacioj" estas tute moderna. En la eŭropa Epoko de Malkovroj, la aperanta moderneco ŝajnis kontrasta kun la stadioj kvazaŭ de Neolitiko aŭ de Mezolitiko de la kulturoj de la Nova Mondo, sugeste, ke la kompleksaj ŝtatoj aperis jam iam en prahistorio. La termino "civilizacio" kiel ĝi estas nuntempe plej komprenata, nome kompleksa ŝtato kun centrigo, socia tavoligo kaj specialigo de laboro, korespondas al fruaj imperioj kuj stariĝis en la Fekunda duonluno komence de la Bronzepoko, ĉirkaŭ la jaro 3000 a.K. Gordon Childe difinis la aperon de civilizo kiel la rezulto de du sinsekvaj revolucioj: nome la Neolitika revolucio, kiu okazigis la disvolvigon de setlantaj komunumoj, kaj la Urba revolucio.
Antaŭindustria civilizo estas civilizo kiu respondas al la specifaj sociaj karakterizaĵoj, kaj formoj de politika, kultura kaj socia organizo kiu postulis antaŭ la reala modernigo de la Industria Revolucio kaj la sukceso de kapitalismo, kiu rezultis en la starigo de industria socio. Aliflanke, antaŭ-industria civilizo estas komprenita kiel tre kompleksa socio (civilizo) de pli alta stato de primitiva civilizo la tiel nomata kultura evoluo.
Falo de civilizoj
Civilizoj ĝenerale finiĝis laŭ unu el du vojoj; aŭ tra aliĝo en alia etendiĝanta civilizo (ekz. Antikva Egipto estis aligita en la Helenisma Grekio, kaj poste en la Romia civilizo), aŭ pro kolapso kaj reveno al pli simpla formo, kiel okazis en tio kio estis nomita Malhela Epokoj.
Estis multaj klopodoj de klarigoj por la faloj de civilizoj. Kelkaj fokusigas al historiaj ekzemploj, kaj aliaj al ĝenerala teorio.
Futuro
La politikologo Samuel P. Huntington argumentis, ke difina karaktero de la 21a jarcento estus Kontraŭstaro inter Civilizacioj. Laŭ Huntington, konfliktoj inter civilizacioj anstataŭos la konfliktojn inter naci-ŝtatoj kaj ideologioj kiuj karkcterizis la 19an kaj la 20an jarcentojn. Tiuj vidpunktoj estis forte defiataj de aliaj kiel Edward Said, Muhammed Asadi kaj Amartya Sen. Ronald Inglehart kaj Pippa Norris argumentis, ke "la vera kontraŭstaro inter civilizacioj" inter la Islama mondo kaj Okcidento estas okazigita pro la islama malakcepto de la okcidentaj pli liberalaj seksaj valoroj, pli ol diferenco en politika ideologio, kvankam ili notas, ke tiu manko de toleremo plej verŝajne kondukus al eventuala malakcepto de (vera) demokratio. En Identity and Violence Sen pridemandas ĉu la homoj estus dividitaj laŭlonge de linioj de supozita "civilizacio", difinita nur de religio kaj kulturo. Li argumentas ke tio ignoras la multajn aliajn identecojn kiujn formas la homoj kaj kondukas al fokuso al diferencoj.
Minista muzeo Landek Park
Minista muzeo Landek Park estas la plej granda entreprena muzeo en Ĉeĥio. Ĝi troviĝas en Petřkovice ĉe Ostrava sub monteto Landek. Tiea koneksa areo havas areon 10 hektarojn, kio farigas el ĝi la plej grandan muzean areon en la tuta respubliko. La muzeo estis malfermita la 4-an de decembro 1993, simbole en festotago de sankta Barbara, la patronino de ministoj. La loko, proponita en liston de Unesko, enhavas konservitan areon de Minejo Anselm. Krom supraĵa ekspozicio de maŝinoj kaj ekipaĵoj, la subtera ekspozicio kaj ekspozicio de minejaj savaferoj oni trovos ĉi tie ankaŭ rekonstruon de sidejo de ĉasistoj de mamutoj. En la areo estas ankaŭ multnombraj sportejoj, kiel ekz. ludejo por stranda volejbalo, tenisaj ludejoj, ciklokrosa vojo aŭ akvista kaj ŝnurega centrejoj. En la areo troviĝas kapelo de sankta Barbara.
La karbominejo situas en geologie plej orienta loko de Ĉeĥa masivo, sed ĉefe en la loko, pruvanta eble la plej malnovan minadon kaj uzadon de nigra karbo en la mondo. Sidejo de ĉasistoj de mamutoj el ŝtona tempo, kiu estis malkovrita dum reguligo de tenisejoj malantaŭ vilao de barono Rothschild, estis konsisto de tiama „civilizadcentro de Eŭropo“ – zono de arkeologiaj trovejoj el paleolitiko, tiriĝanta de aŭstria Willendorf tra Věstonice kaj Předmostí u Přerova ĝis Pollando. Ĉi tieaj paleolitikaj ĉasistoj eble kiel la unuaj en la mondo uzis nigran karbon, kies tavoloj kondukas ĝis supraĵo en deklivoj super Odra super hodiaŭa vojo ĝis la minista muzeo.
La minejtavoloj sub Landek donis bazon al minista fero en Ostrava. Por moderna tempo malkovris ilin minista mezuristo Scholz en la jaro 1782. La minista muzeo estas en la areo de la eksa minejo Anselm, kiu komencis mini en 1835 kaj finis en 1991. En la aŭtentika areo en stilo de industria secesio ĝi interkonatigas kun la loka historia evoluo de karbominado. Ĉar la minejtruo estas jam superŝutita, la enirejo en ekspozicion de galerioj estas el keletaĝo de eksa premdensigilejo, kien oni veturas per devena minejkaĝo. En 250 m de minejkoridoroj en unu galeria etaĝo el la unua duono de la 19-a jarcento funkcias minejlaborlokoj kun murminado, kun funkciaj ministmaŝinoj kaj lumigiloj.
Konsisto de la muzeo estas 3,5 km longa minista instruvojo, kelke da memorige ŝirmataj objektoj kaj modeloj de prahistoria kaj historia loĝigo en monteto Landek.
Thou
La vorto thou estas duapersona ununombra pronomo en la angla lingvo, ekvivalenta al ci en Esperanto. Ĝi hodiaŭ estas preskaŭ tute arkaika kaj anstataŭita, en preskaŭ ĉiuj kuntekstoj, per you. Ĝi estas uzata en partoj de Norda Anglio kaj en la skota. Thou estas la nominativa formo; la objektiva formo estas thee (kiu funkcias kiel akuzativo kaj dativo) kaj la posesiva formo estas thy  aŭ thine. Kiam thou estas la gramatika subjekto de finita verbo en la indikativa modo, la verbformo tipe finiĝas per -(e)st (ekz. "thou goest"; "thou dost"), sed en iuj kazoj nur per -t (ekz., "thou art"; "thou shalt"). En la meza angla, thou fojfoje estis mallongigita per meto de eta letero "u" super la letero þ: þͧ.
Originale, thou estis simple la ununombra formo de la plurala pronomo ye, derivita de prahindeŭropa radiko. Post la normana konkero de Anglio en 1066, thou estis ekuzita por esprimi intimecon, konatecon aŭ malestimon, dum alia pronomo, you, la objektiva formo de ye, estis ekuzita por formalaj cirkonstancoj (vidu ci-vi-distingo). En la 17-a jarcento, thou iĝis neuzata en la norma lingvo, ofte rigardata kiel neĝentila, sed kontinuis, fojfoje en modifita formo, en regionaj dialektoj de Anglio kaj Skotlando. kaj ankaŭ en la lingvaĵo de iuj religiaj grupoj, kiaj la Kvakeroj. La pronomo ankoraŭ aperas en literaturo, kiu klopodas reprodukti arkaikan lingvaĵon, kaj ankaŭ en iuj ironiaj kuntekstoj kaj esprimoj, ekzemple holier than thou, laŭvorte "pli sankta ol ci," aŭ memjusta/hipokrita.
Fruaj anglalingvaj tradukoj de la Biblio spegulis komunajn tendencojn en aliaj lingvoj, uzante la intiman ununombran formon de la dua persono, kiam homo parolas al Dio. Tia traduko retenas la distingon en la hebrea inter la ununombraj kaj plurnombraj formoj at(ah) kaj atem/aten, kio alie ne eblus en la angla. Pro ĝia uzado en la Biblio, multaj parolantoj de la angla hodiaŭ asocias la pronomon kun soleneco aŭ formaleco, kvankam ĝi historie estis intima.
Multaj dialektoj de la angla kompensis la mankon de ununombra/plurnombra distingo per la kreado de novaj plurnombraj pronomoj aŭ pronomaj esprimoj, ekzemple yinz, yous ("vij") kaj y'all ("vi ĉiuj") aŭ la neformala you guys ("vi uloj"). Sed tiuj ekzemploj varias regione kaj estas ĝenerale limigitaj al neformala parolado. Ye restas ofta en iuj partoj de Irlando.
Dumuslău
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 303 loĝantojn (rumanoj); en 1992 382 (rumanoj).
Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1424. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (Szilágy vármegye).
Moseo de Ĥoreno
Moseo de Ĥoreno aŭ pli konate Movses Ĥorenaci (ĉ. 410–490-aj jaroj p.K .; armene: Մովսես Խորենացի, prononcita   [mɔvˈsɛs χɔɾɛnɑˈtsʰi], ankaŭ skribita kiel Movses Xorenac'i, kaj Moses Chorenensis en latinaj fontoj) estis elstara armena historiisto de la periodo de Malfrua Antikvo kaj la aŭtoro de la elstara verko Historio de Armenio.
Ĥorenaci estas konsiderata kiel la "patro de la armena historio" (patmahajr), kaj kelkfoje oni nomas lin la "armena Herodoto" Khorenatsi's work became the first attempt of a universal history of Armenia. . La laboro de Ĥorenaci fariĝis la unua provo de universala historio de Armenio.
Moseo identigis sin kiel juna disĉiplo de Mesrop Maŝtoc, inventinto de la armena alfabeto, kaj estas rekonita de la Armena Apostola Eklezio kiel unu el la Sanktaj Tradukistoj.
Frua vivo kaj edukado
La biografiaj detaloj de Moseo estas donitaj fine de la Historio de la Armenoj, sed aldonaj informoj donitaj de pli postaj mezepokaj armenaj historiistoj permesis al modernaj erudiciuloj kunigi pliajn informojn pri li. Oni kredas, ke Moseo naskiĝis en la vilaĝo Ĥorni (ankaŭ literumita kiel Ĥoron kaj Ĥoronk) en la armena provinco Tarono aŭ Turuberano iam en 410. Tamen iuj fakuloj asertas, ke se li naskiĝus tie, li estus konata kiel Moseo de Ĥoron. Ili anstataŭe situigas la lokon de lia naskiĝo de Tarono al la armena provinco Sjuniko, en la vilaĝo Ĥorena en la regiono Harband.
Li ricevis sian edukadon en Sjuniko kaj poste estis sendita por esti instruita sub la aŭspicio de Mesrop Maŝtoc, la kreinto de la armena alfabeto, kaj de la Katolikoso Sahak Partev. Ĉar ekzisitis malfacilaj kondiĉoj por traduki la Biblion de la greka al la armena, Mesrop kaj Sahak sentis la bezonon sendi Moseon kaj plurajn el iliaj aliaj studentoj al Aleksandrio, Egiptio, en tiu tempo la centro de eduko kaj lernado, tiel ke ili mem lernis la grekan kaj sirian, same kiel gramatikon, elokventon, teologion kaj filozofion.
Reveno al Armenio
Gjut, Katolikoso de Ĉiuj Armenoj (461–471), unu tagon renkontis Moseon vojaĝante tra la regiono kaj, nekonscie pri sia vera identeco, invitis lin vespermanĝi kun kelkaj el liaj studentoj. Moseo komence silentis, sed post kiam la lernantoj de Gjut kuraĝigis lin paroli, Moseo faris mirindan paroladon ĉe la manĝotablo. Unu el la studentoj de la Katolikoso povis identigi Moseon kiel homon, kiun Gjut serĉis; baldaŭ oni komprenis, ke Gjut estas unu el la iamaj samklasanoj kaj amikoj de Moseo. Gjut ĉirkaŭbrakis Moseon kaj, estante aŭ kalcedona kristano, aŭ, almenaŭ, tolerema al ili (ĉar Moseo ankaŭ estis kalcedona), revenigis sian amikon de izoleco kaj nomumis lin por esti episkopo en Bagrevan.
Lanfranc
Lanfranc (n. ĉ.1005, m. la 24-an de majo 1089) estis ĉefepiskopo de Canterbury, Anglio.
Moseo de Ĥoreno
Historio de la armenoj
Unu el liaj ĉefaj kialoj por akcepti la peton de Sahak Bagratuni estas donita en la unua parto de Historio de Armenio, aŭ Historio de la armenoj : "Ĉar kvankam ni estas malgrandaj kaj tre limigitaj en nombro kaj estis konkeritaj multajn fojojn de eksterlandaj regnoj, tamen ankaŭ multaj kuraĝaj agoj estis faritaj en nia lando, indaj esti skribitaj kaj memorataj, sed pri kiuj neniu ĝenis sin noti." Lia verko estas unua historia memoraĵo, kiu kovris la tutan historion de Armenio ekde tre antikva periodo ĝis la morto de la historiisto mem. Lia Historio servis kiel lernolibro por studi la historion de Armenio ĝis la 18-a jarcento. La historio de Moseo ankaŭ donas riĉan priskribon de la perbuŝaj tradicioj popularaj inter la tiamaj armenoj, kiel la am-historio de Artaŝo kaj Satenik kaj la naskiĝo de la dio Vahagn. Moseo vivis ankoraŭ kelkajn jarojn, kaj li mortis iam fine de la 490-aj jaroj.
Lanfranc
Frua Vivo
Li naskiĝis ĉe Pavio, Lombardujo. Li transiris la Alpojn, kaj instruis en Francio. Ĉirkaŭ 1039 li iĝis la estro de la katedrala lernejo de Avranches.
Moseo de Ĥoreno
Literatura influo
Tri eblaj fruaj referencoj al Moseo en aliaj fontoj estas kutime identigitaj. La unua estas en la verko Historio de Armenio de Ghazar Parpeci (ĉirkaŭ 495 aŭ 500 p.K.), kie la aŭtoro detalas la persekutadon de pluraj rimarkindaj armenaj individuoj, inkluzive de la "benita Moseo la filozofo," identigita de iuj kleruloj kiel Moseo de Ĥoreno. Sed ekzistas neniu indiko ĉe Parpeci ke tiu Moseo "kunmetis iujn ajn historiajn verkojn ". La dua estas la Libro de Leteroj (6-a jarcento), kiu enhavas mallongan teologian disertaĵon de "Moseo de Ĥoreno". Tamen ĉi tiu traktaĵo, ne estante historia verko, ne povas konvinke esti atribuita al la historiisto Moseo. La tria ebla frua referenco estas en manuskripto el la 10a-11a jarcentoj enhavanta liston de datoj atribuitaj al Atanas de Tarono (6-a jarcento): sub la jaro 474, la listo havas "Moseon de Ĥooreno, filozofo kaj verkisto". Ĉi tiu mencio tamen estas konsiderata kiel tro necerta.
Lanfranc
Bec kaj Caen
En 1042 li eniris Abatejon Bec, kie li vivis ĝis 1045 en plena soleco. Tiun jaron Herluin, abato de Bec, persvadis lin fondi lernejon kiu altiris virojn kiu poste iĝis tre influaj ekleziuloj. Li famiĝis kiel filozofo kaj teologo.
Moseo de Ĥoreno
Hiperkrita fazo
Komenciĝante en la 19-a jarcento, kiel parto de ĝenerala tendenco en tiuj jaroj por reekzameni kritike la validecon de klasikaj fontoj, la Historio de Armenio verkita de Moseo iĝis duba. La konkludoj atingitaj de Alfred von Gutschmid enkondukis en la "hiperkritan fazon" de la studo de la verko de Moseo. Multaj eŭropaj kaj armenaj erudiciuloj verkantaj komence de la 20-a jarcento reduktis ĝian gravecon kiel historia fonto kaj datis la Historion iam en la 7-a ĝis 9-a jarcentoj. Stepan Malĥasjanc, armena filologo kaj spertulo pri klasika armena literaturo, komparis ĉi tiun fruan kritikan periodon de la fino de la 19-a ĝis la komenco de la 20-a jarcentoj kun "konkurso", per kiu unu erudiciulo provis superi la alian en sia kritiko pri Moseo.
Lanfranc
Bec kaj Caen
Baldaŭ li iĝis prioro de Bec. Laŭdire li forte kontraŭis la geedziĝon en 1053 de Duko Vilhelmo de Normandio kaj Matilda de Flandrio, eble pro tro proksima parenceco, kaj Vilhelmo decidis ekzili lin: sed ili finis la kverelon kiam Lanfranc estis elironta de Normandio, kaj poste Lanfranc persvadis la papon aprobi la geedziĝon, tiel gajnante la longdaŭran dankemon de Vilhelmo, kiu subtenis liajn reformojn de la monaĥa vivo.
Moseo de Ĥoreno
Modernaj studoj
En la fruaj jardekoj de la 20-a jarcento, erudiciuloj kiel FC Conybeare, Manuk Abeghjan kaj Stepan Malĥasjanc malakceptis la konkludojn de la erudiciuloj de la hiperkrita lernejo. Etnografia kaj arkeologia esplorado dum ĉi tiu tempo konfirmis informojn, kiuj troviĝis nur en la verko de Moseo kaj subtenis ilian vidpunkton reiri la datadon al la 5-a jarcento.
Lanfranc
Bec kaj Caen
Eble en 1062 aŭ 1063 Lanfranc eliris de Bec por iĝi abato de Caen. En 1066 li gajnis la benon de la papo por la normanda invado de Anglio.
Moseo de Ĥoreno
Modernaj studoj
La laboro de Moseo de Ĥoreno estas agnoskita kiel grava fonto por la esplorado de urarta kaj frua armena historio.
Verkoj
La sekvaj verkaĵoj estas atribuataj al Moseo:
Lanfranc
Ĉefepiskopo de Canterbury
Vilhelmo permesis ke Lanfranc ordu ekleziajn aferojn per sinodoj. Tamen Lanfranc elpensis leĝajn pretekstojn por laikaj procesoj kontraŭ du episkopoj, Odo de Bayeux kaj Vilhelmo de St-Calais, episkopo de Durham.
Pro-Vilhelma politiko
Li anstataŭenigis anglosaksajn prelatojn per normandoj, tiel plifortigante Vilhelmon. Plurfoje dum la foresto de Vilhelmo li helpis regi Anglion. En 1075 li eltrovis kaj malsukcesigis komploton kontraŭ Vilhelmo de Roĝero de Breteuil (2-a grafo de Hereford) kaj Ralph de Gael (grafo de Norfolk). Inter la ribelantoj estis Waltheof, grafo de Northumbria, kiu forlasis la konspiron kaj malkaŝis la komploton al Lanfranc. Tiu urĝis Roĝeron reomaĝi al Vilhelmo, kaj fine ekskomunikis lin. Malgraŭ la petoj de Lanfranc, Vilhelmo ekzekutis Waltheof en 1076: li estis la sola grafo ekzekutita pro la ribelo, kaj Lanfranc diradis ke li mortis pro la krimoj de aliaj.
Lastaj jaroj
Post la morto de Vilhelmo la Konkerinto en 1087, per la klopodoj de Lanfranc Vilhelmo la 2-a heredis la anglan tronon. En 1088 Lanfranc presvadis la anglajn nobelojn militi sub Vilhelmo la 2-a kontraŭ lia frato Roberto Curthose kaj Odo de Bayeux. Li postulis de Vilhelmo la 2-a promesojn juste regi Anglion, kaj ne hezitis riproĉegi lin kiam ajn li ne plenumis la promesojn. Tamen lia influo sur la reĝo baldaŭ ĉesis: en 1089 li malsanis pro febro, kaj mortis la 24-an de majo.
Cea (León)
Cea [ZEa] estas municipo en la oriento de la provinco Leono, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko Tierra de Sahagún, en la sudoriento de la provinco.
Geografio
Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Bustillo de Cea, Cea, Saelices del Río kaj San Pedro de Valderaduey, okupas totalan areon de 112,34 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 402 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 800 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 57 km de Leono, provinca ĉefurbo; trapasas la municipan teritorion la riveroj Cea kaj Valderaduey. Ĝi limas kun Villaselán, Villazanzo de Valderaduey, Sahagún, Villamol, Santa María del Monte de Cea kaj Almanza en la provinco Leono kaj kun Villambrán de Cea, Santervás de la Vega, Fresno del Río, Villalba de Guardo kaj Guardo en la provinco Palencio.
Historio
Estas restaĵoj de antaŭromia loĝado kaj en Mezepoko okazis reloĝado rilata al monaĥejo de Sahagún el la 11-a jarcento. La areo apartenis al la Regno Leono kaj el la 13-a jarcento al la unuigita Regno Kastilio. Ĝi havis kastelon, el kiu survivas restaĵoj. Estis Graflando Cea kun 26 loĝlokoj kaj poste Duklando kun 31 loĝlokoj.
Tradiciaj enspezofontoj estas forstado, agrikulturo (maizo kaj aliaj irigaciaj cerealoj) kaj brutobredado. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado) krom ventogeneratoroj.
Andrés Caicedo
Luis Andrés CAICEDO ESTELA /Luis Andrés Kaisedo Estela/ (Kalio, Kolombio 29a septembro 1951 – ibídem, 4-a de marto de 1977) estis kolombia verkisto naskiĝita en Kalio, urbo en kiu li vivis la plejparton de sia vivo. Kvankam lia frua morto, lia verko estas konsiderata kiel unu el la plej originaj el la kolombia literaturo. Caicedo estris diversajn kulturajn movadojn en la kaŭka-valana urbo kiaj la literatura grupo "Los Dialogantes" (La Dialogantoj), la Kinoklubo el Kalio kaj la revuo "Ojo al Cine". En 1970 li gajnis la 1an Literaturan Konkurson de Rakonto el Karakaso per sia verko "Los dientes de caperucita" (La dentoj de Ruĝkufulineto), kio malfermis la pordojn de la intelekta rekonado. En lia verko ¡Que viva la música! li diris ke vivi pli ol 25 jaroj estas honto, tio estas rigardata de multaj personoj kiel la ĉefa motivo de lia sinmortigo je la 4-a de marto de 1977 kiam li havis apenaŭ 25 jarojn kaj estis ĵus ricevinta kopion de la libro eldonita de argentina eldonejo.
La Caicedo-a verkaro temas pri la urba socio kaj ties sociaj problemoj, ĉefe teme al la nuntempa mondo. Kontraŭe al la literatura skolo de la magia realismo, la Caicedo-a verkaro inspiris sin tute en la socia realo, kio faris ke kelkaj gravuloj donis gravecon al li kiel alternativo en Latinameriko al staraj verkistoj kiaj Gabriel García Márquez. Precipe la ĵurnalisto, verkisto kaj kinisto chilia Alberto Fuguet sekvas la Caicedo-an verkaron, al kiu nomas "el primer enemigo de Macondo" (La unua malamiko de Makondo). Spite lian famon en Kolombio, Caicedo estas malpli konata en la resto de Latinameriko, eble pro sia frua morto. Tamen, la ĉiama organizo de sia literatura produktado kaj la influo kiun li faras sur novaj generacioj de verkistoj kiaj Rafael Chaparro, Efraím Medina, Octavio Escobar Giraldo kaj Ricardo Abdahllah, faras ke pli kaj pli la verkaro de la "escritor con cara de estrella del pop" (verkisto kun popmuzikista visaĝo) kiel nomas lin la ĉiliano Alerto Fuguet gajnu grandan valoron kaj gravecon.