cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Birda gripo
Epidemiologio
La birda gripo en Azio, Eŭropo, kaj Afriko foje estas kaŭzata de viruso de tipo H5N1, kiu disvastiĝas facile inter birdoj kaj malofte inter homoj. Ĝis nun oni ne registris kazon de infektiĝo de homo pro manĝo de kokaĵo au kokovo, sed trovis kazojn de rekta infekto de koko al homo.
El diversaj bestoj la plej signifaj por la homo estas porkoj infektitaj de gripo. Sed plej danĝeraj por la homoj estas la hibridaj stamoj de la virusoj. En la ĉeloj de trakeo kaj bronkoj de porkoj povas sukcese multobliĝi ne nur porkaj gripaj virusoj, sed ankaŭ la gripvirusoj de la homo kaj de birdoj. Tie inter iliaj genaj fragmentoj povas okazi la interŝanĝo kaj rezulte de tio naskiĝas kunmetitaj virusoj, kapablaj kaŭzi vastajn gripepidemiojn.
Historio
La plej frua epidemio de birda gripo, kiun oni rekonis kiel malsaman de aliaj malsanoj, aperis en 1878. Tiam en Italio mortis granda nombro da kokoj, kaj oni nomis tion kokpesto. En 1955 sciencistoj determinis, ke la patogena viruso estas A-tipa gripa viruso. En la pli ol cent jaroj post rekono de tiu malsano la homaro ankoraŭ ne trovis efikajn metodojn por preventi kaj kuraci ĝin kaj povis fari nur antisepson, apartigon kaj grandnombran buĉadon por bremsi disvastiĝon. En lokoj, kie okazas alte patogena birda gripo (APBG), la ekonomio estas multe damaĝita.
Kaĵani
Loko, priskribo
La vilaĝo situas sur ambaŭ bordoj de la rivero Šemnica. Alteco estas 840 - 1950 m. La areo de la vilaĝo estas ĉirkaŭ 7,77 km². La suda parto de la vilaĝo situas en la Pelister Nacia Parko.
Birda gripo
Historio
Ĝis nun preskaŭ ĉiuj gripepidemioj inter homoj estis kaŭzitaj de virusoj kun jenaj kombinoj de hemaglutinino kaj neŭraminidazo: H1 N1, H2 N2, H3 N2. Unuafoje la homaro renkontiĝis kun vastega epidemio de gripo A (H1 N1) en 1918 kaj 1919, kiam en la mondo malsaniĝis je gripo ĉirkaŭ 500 milionoj da homoj, el kiuj 20 milionoj mortis. Antaŭ nelonge la sciencistoj pruvis, ke la viruso, kiu kaŭzis ĉi tiun epidemion, enhavis genojn de gripaj virusoj de la homo kaj la porko. Neimuneco al ĉi tiu viruso, ĝia aerguta transdonado (tio signifas transdonon per malgrandaj gutetoj en la aero, ekzemple pro tusado aŭ ternado), la grandskalaj dummilitaj migradoj akcelis disvastigon de epidemio. La gripa viruso H1 N1 cirkuladis inter homoj ĝis 1957, kvankam jam ne tiel furioze.
Kaĵani
Loko, priskribo
Tra la vilaĝo pasas la ĉefŝoseo A3/E65, kiu ligas la urbon Bitola en la oriento kun la urbo Resen en la okcidento.
Birda gripo
Historio
En 1957 disvastiĝis tre danĝera epidemio de gripo A, sed jam kun alia antigena kunmetaĵo: H2 N2. Tiu gripo estis nomita la „azia gripo” aŭ la „gripo de Singapuro” laŭ la loko de la unua apero de la viruso. Pro neimuneco al ĉi tiu viruso, en la mondo malsaniĝis ĉirkaŭ du miliardoj da homoj, el kiuj multaj mortis. Post 11 jaroj (en 1968) denove okazis vasta epidemio de gripo A nomita la „honkonga gripo”, kun nova antigena kunmetaĵo H3 N2. La antaŭa viruso H2 N2 ekde 1968 ĉesis registriĝi.
Kaĵani
Demografio
Laŭ la popolnombrado de 2002, la vilaĝo kalkulis:
Eksteraj ligiloj
https://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf
Birda gripo
Historio
Ekde 1977 kaj ĝis nun ĉiuj gripepidemioj estas kaŭzitaj de du virusoj de grupo A, nome H1 N1, kaj H3 N2 kaj de unu viruso de grupo B. La viruso A, krom tiuj saltformaj ŝanĝiĝoj, povas modifiĝi ne tro forte rezulte de mutacioj, kiuj aperas kutime kun intervalo de du ĝis kvar jaroj, kaj kaŭzas la sezonajn plimultiĝojn de malsaniĝoj.
Tamen povas aperi inter homoj absolute novaj, danĝeraj gripvirusoj. Tiel, en 1997 en Honkongo estiĝis antaŭe nekonata viruso kun nekutima kombino de antigenoj H5 N1. Ĝi ricevis la nomon „birda gripo”. Malsaniĝis multaj miloj da kortbirdoj (precipe kokinoj), kiuj fariĝis la fontoj de malsaniĝo por 18 homoj, kiuj kontaktis la infektitajn birdojn. Pro la tre gravaj komplikiĝoj ses homoj mortis. Por ĉesigo de epidemio en Honkongo estis ekstermita la tuta kortbirdaro. Ni opinias, ke la precipa kaŭzo de la interrompo de tiu epidemio estis la foresto de la aerguta transdonado de ĉi tiu viruso. Plej ofte gripepidemioj komenciĝas en sud-orienta Azio. Laŭ multaj sciencistoj tio okazas pro la granda abundo de birdoj, evoluinta porkbredado kaj tre alta denseco de la loĝantaro en tiu regiono.
La malsano aperis en aŭgusto de 2005 en Rusio kaj Japanio, kaj en oktobro atingis eĉ Rumanion.
La la ĉinaj aŭtoritatoj raportis pri eksplodo de la birda gripo H5N1 en la provinco Hunano, ĉe la suda limo de provinco Hubejo, kiu iĝis la centro de la koronvirusa epidemio. La gripo aperis en distrikto Shuangqing de la urbo Shaoyang, kie mortis 4500 kokinoj el 7850 troviĝintaj en loka farmo. Mankas informoj pri homaj infektiĝoj. De 2003 ĝis 2018 la Monda Organizaĵo pri Sano informis pri 861 konfirmitaj kazoj de la birda gripo ĉe homoj, el kiuj 455 mortis (en Ĉinio 53 kaj 31 respektive).
Estas verŝajne, ke aperos ankoraŭ pli danĝeraj gripaj virusoj se daŭros la komerca bredado de kortobirdoj. Krome, iuj sciencistoj argumentas, ke ĉe iuj homaj gripvirusoj povas longe konserviĝi.
Oni esperas, ke en la 21a jarcento la sciencistoj kaj kuracistoj kapablos antaŭvidi la aperon de novaj gripvirusoj kaj pli efektive kontraŭagi ilin. Por tio necesas unuigi la penojn ne nur de medicinistoj, sed ankaŭ de biologoj, genetikistoj, matematikistoj kaj komputilistoj.
H5N1
La altpatogena subtipo H5N1 de gripaj virusoj A estas nova birdogripa viruso kun risko de homa pandemio. Foje oni nomis ĝin simple "birda gripo", kvankam ĝi estas nur unu el ties multaj subtipoj.
H5N1 mortigis milionojn da domaj birdoj en multaj landoj de Azio, Eŭropo, kaj Afriko. Sanistoj zorgas, ke la kunekzisto de homaj kaj birdaj gripvirusoj, precipe H5N1, ebligos ke la virusoj interŝanĝu genetikan materialon, kio eble estigos novan virulentan gripon facile kontaĝeblan kaj mortigipovan por homoj. La ekzistanta H5N1 ne estas facile kontaĝebla inter homoj, sed jes mortigipova, kun morta proporcio de 60%.
La unua kontaĝo de H5N1 al homoj okazis en Honkongo en 1997, kun 18 homaj malsaniĝoj kaj 6 konstatitaj mortoj. Neniu infektita homo laboris kun kortbirdoj. Oni mortigis ĉiujn kortobirdojn de la areo kaj post tiam neniu infekto estis diagnozita. De tiam severaj kaj mortigaj kontaĝoj de alte patogena H5N1 de birdoj al homoj plimultiĝis. Epidemio en Tajujo en 2004 rezultigis amasmortigadon de infektitaj birdoj, malpliiĝon de konsumo de birdaj produktoj, kaj ekonomian perdon por birdobredistoj. . En 2006 la unua verŝajna interhoma kontaĝo okazis, kiam infektiĝis en Sumatro sep samfamilianoj de homo, kiu laboris kun infektitaj birdoj. Ĝis 2012 mortis de H5N1 359 homoj en 12 landoj laŭ la Monda Organizaĵo pri Sano. Mutacio estis malkovrita en Guangdong en februaro de 2017, kiu faris la viruson eĉ pli mortiga ĉe kokoj, ĉar ĝi kapablis infekti pli da organoj. La risko al homoj ne plialtiĝis.
Aliaj bestoj
Pluraj domaj mamuloj estas infektitaj de virusoj H5N1 kaj montris ĝiajn simptomojn, interalie katoj, hundoj, furoj, kaj porkoj.
Katoj
Birda gripo en katoj povas rezultigi diversajn simptomojn kaj kutime morton. Katoj povas infektiĝi kaj pro konsumo de infektita birdo kaj pro kontaĝo de alia kato.
Impakto
En 2005, oni anoncis fondon de la Internacia Partneraro pri Birda kaj Pandemia Gripo por konsciigi pri la gravo de birda gripo, kunordigi klopodojn, kaj plibonigi raportadon kaj kontroladon de la malsano por pli bone reagi al estontaj pandemioj. Aperis novaj retoj de laboratorioj por detekti kaj reagi al birda gripo, interalie la Krizmastruma Centro por Besta Sano, la Tutmonda Birdogripa Reto por Kontrolado, OOGRIP, kaj la Tutmonda Fruaverta Sistemo por la plej gravaj bestaj malsanoj. Post la epidemio de 2003, membroregnoj de la MOS agnoskis la bezonon de pli travidebla kaj justa dividado de vakcinoj kaj aliaj avantaĝoj de tiuj retoj. Kunlaboraj rimedoj kreitaj por kontraŭbatali APBG fariĝis bazo de programoj kontraŭ aliaj novaj kaj reaperintaj infektaj malsanoj.
Kontraŭbatalado de APBG foje estis uzita por servi politikajn celojn. En Indonezio oni uzis diskutojn kun tutmondaj reagaj retoj por centrigi povon kaj monrimedojn al la Ministerio pri Sano. En Vjetnamujo politikistoj, kun la subteno de la Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo de Unuiĝintaj Nacioj (ONA), uzis kontraŭbataladon de APBG por akceli la industriigon de bredado por eksporto, proponante pligrandigon de la proporcico de grandaskalaj bredejoj kaj malpligrandigon de la nombro da birdobredistoj de 8 ĝis 2 milionoj antaŭ 2010.
Kontraŭbatalado
Nuntempe en la mondo funkcias pli ol 100 centroj, kiuj kontrolas la cirkuladon de la gripvirusoj ne nur inter homoj, sed ankaŭ inter birdoj kaj aliaj bestoj, kaj rekomendas pli efikajn vakcinojn. Bedaŭrinde, la efiko de gripvakcinoj malplialtiĝas aŭ perdiĝas, kiam aperas novaj antigenaj variaĵoj de la gripvirusoj. Krom vakcinoj, kiujn oni uzas por la profilaktiko de gripo, oni aplikas por preventado kaj kuracado de gripo interferonojn, imunoglobulinojn kaj diversajn medikamentojn kiel Amantadinum, Remantadinum kaj aliajn, kaj oni okazigas amasmortigojn kaj kvarantenojn. Ĉar birdobredado necese faciligas la aperon kaj disvastiĝon de novaj gripvirusoj, la sola definitiva maniero venki ilin estus ĉeso de intensa bredado aŭ de birdobredado entute.
Ekstermoj
Birdobredistoj ekstermas siajn birdarojn por ke infektitoj ne transdonu birdan gripon al aliaj bienoj. La manlibro pri kontraŭbatalado de APBG de la ONA rekomendas diszonigan metodon komenciĝantan per difino de infektita areo (IA) kie malsanaj aŭ mortintaj birdoj proviĝis pozitivaj. Ĉiuj bredbirdoj en la IA estas mortigitaj. La zono de 1 ĝis 5 km de la limo de la IA konsideriĝas la regulata areo (RA) kaj estas strikte kontrolata. De 2 ĝis 10 km de la RA estas la sekureca areo (SA), funkcianta por malhelpi disinfekton. La manlibro ne rekomendas ekstermojn ekster la IA se ne ekzistas pruvoj, ke la infekto disvastiĝis. Inter 2004 kaj 2005, pli ol 100 milionoj da kokoj estis ekstermitaj en Azio pro la epidemio de H5N1.
Amasmortigoj por kontraŭbatali birdan gripon altiras kritikojn pro sia krueleco. La kutimaj metodoj estas sufoko aŭ ventolmalŝalto (intenca trovarmigo). Ventolmalŝalto estas konsiderata la plej kruela metodo kaj multaj bestokuracistoj volas malrekomendi ĝin en ĉiuj cirkonstancoj.
Ekstermado ne nur estas kruela, sed povas esti malefika rimedo kontraŭ la disvastiĝo de la malsano. Kvankam en la mallonga daŭro ĝi povas sukcese ĉesigi disinfektadon, en la longa daŭro ĝi malhelpas la evoluon de biologia rezisto kontraŭ la viruso, kiu gravas por la longadaŭre sukcesa kontraŭbatalado de birda gripo. Ekstermado ankaŭ selektas pli virulentajn gripvirusojn kaj rezultigas pli grandan totalan mortadon de birdoj.
G. Evelyn Hutchinson
George Evelyn Hutchinson MRS (30a de januaro, 1903 – 17a de majo, 1991), estis brita ekologo foje priskribita kiel la "patro de la moderna ekologio." Li kontribuis dum pli ol sesdek jaroj al la fakoj de limnologio, ekologio de sistemoj, radiada ekologio, entomologio, genetiko, biogeokemio, matematika teorio de populacikresko, historio de artoy, filozofio, religio kaj antropologio. Li laboris pri la paso de fosforo tra lagoj, la kemio kaj biologio de lagoj, la teorio de interspecia konkurenco, kaj pri taksonomio kaj genetiko de insektoj, zoo-geografio kaj afrikaj heteropteroj. Li estas konata kiel unu el la unuaj kiuj kombinis ekologion kun matematiko. Li iĝis internacia fakulo pri lagoj kaj verkis la kvar-voluman Treatise on Limnology en 1957.
Hutchinson gradiĝis en zoologio el Universitato Kembriĝo sed elektis ne doktoriĝi, pri kio li poste fieris. Kvankam naskiĝinta en Anglio, li pasigis preskaŭ sian tutan profesian vivon en la Universitato Yale en Usono kie li estis Supera Profesoro pri Zoologio kaj fokusis al laboro kun gradiĝintaj studentoj.
Ŝaka varianto
Ŝako por la Venkatuloj
La reguloj estas samaj al la kutimaj reguloj, kun la jenaj esceptoj:
Sinmortiga Ŝako
La reguloj estas samaj al tiuj de Ŝako por la Venkatuloj (supre), kun la jenaj esceptoj:
La Loi de la pudeur
La Loi de la pudeur ("La leĝo de l' pudoro") estas transskribaĵo de radiofonia debato elsendita per la Pariza radiostacio France Culture la 4an de aprilo 1978, ene de la programo Dialogues, inter la filozofo Michel Foucault, la verkisto kaj advokato Jean Danet kaj Guy Hocquenghem, romanisto kaj fondinta membro de la Fronto Samseksema de Revoluciista Agado, en kiu tiuj ĉi dialogas pri la nuligo de la leĝoj pri aĝo de konsento en Francio. Oni prezentis la temon en la kunteksto de la 'seksa revolucio' de la 1970aj jaroj, dum oni debatis en la Parlamento reformon de la Kriminala Kodo. En 1977, multaj francaj intelektuloj subskribis peticion, titolitan Lettre ouverte sur la révision de la loi sur les délits sexuels concernant les mineurs ("Nefermita letero pri la revizio de la leĝo pri seksaj deliktoj koncerne al neplenaĝuloj"), adresita al la Parlamento la saman jaron, en kiu ili defendis malkrimigon de ĉiuj konsentaj rilatoj inter plenkreskuloj kaj neplenkreskuloj malpli ol 15-jaraj (aĝo de konsento en Francio). Fine, la 28an de junio 1978, la Senato aprobis la proponon (origine veninta de Henri Caillavet) por forigi la paragrafon 2 de la artikolo 330 kaj la paragrafon 3 de la artikolo 331 de la kriminala kodo -artikoloj diskriminaciaj inter samseksemaj kaj aliseksemaj rilatoj), dum la perforta atenco al pudoro, ĝis tiam krimo, juĝebla de la franca Asiza Tribunalo, estis juĝota ĉe la kriminala ĉambro (sekve iĝis delikto), sed la Nacia Asembleo rifuzis la leĝoproponon.
Ŝaka varianto
Tempête sur l'Échiquier
Tempête sur l'Échiquier ("Tempesto sur la Ŝaktabulo") estas komerce-vendata kartaro por akompani kutiman ŝak-serion. La ludo estas ludita simile al ŝako, sed la ludantoj rajtas eldoni karton dum siaj vicoj. Ĉiu karto ŝanĝas la kutimajn regulojn, dum aŭ la vico aŭ la cetero de la ludo.
Aviadiko
Aviadiko aŭ avioniko estas vortokunfandoj da "aviado" kaj "elektroniko". Ĝi konsistas el elektronikaj sistemoj por flugmaŝinoj, artefaritaj satelitoj kaj kosmoveturiloj, konsistante el komunikado, navigado, administrado kaj la ekrano de multoblaj sistemoj. Ĝi ankaŭ ampleksas la centojn de sistemoj kiujn oni adaptas al flugmaŝinoj por specifaj roloj — tiel simpla kiel serĉolumo por polica helikoptero aŭ kiel malsimpla kiel la taktika radarplatformo por aera fruaverto kaj rego.
La Loi de la pudeur
La transskribaĵo de la debato aperis en la franca kun la titolo La Loi de la pudeur en la numero 37 de la revuo Recherches, koncerna al la 37a de aprilo 1979. Pli poste ĝi estis inkludita en la libro Dits et Écrits 1976-1979 de Foucault.
Ruĝaksela turdo
La Ruĝaksela turdo (Turdus iliacus) estas palearkta birdo de la genro de Turdoj en la familio de Turdedoj, indiĝena de Eŭropo kaj Azio, iom pli malgranda ol la rilata Kantoturdo.
Esperanta seminario en Wanda
Esperanta Seminario en Wanda okazis en urbo Wanda, Argentino, de la 2-a ĝis la 5-a de novembro 2006. "Esperanta Seminario - Pollando, la patrujo de Ludoviko Zamenhof. Tra la spuroj de la pola enmigrado en Wanda" estis la tuta nomo de la seminario.
La Loi de la pudeur
Nuntempe la teksto La Loi de la pudeur restas en subtila situacio de kvazaŭ-cenzuro en Interreto pro ĝia enhavo, rigardata kiel renversema aŭ nekonvena, sekve preskaŭ tute nevidebla en la reto, same en la franca kiel en la angla, kaj eĉ ne aperas en la retejoj specialigitaj pri Foucault.
Ĉefaj ideoj de la teksto
Michel Foucault kaj Guy Hocquenghem unue analizas la punigon en la 19a jarcento de la “seksaj deliktoj” kaj la elpenson fare de la tiam komencanta psikiatrio de la kategorio de la “perversiuloj”. Foucault memorigas, ke la franca kriminala kodo de 1810 ne regulis la seksan konduton, “kvazaŭ sekseco ne rilatas al leĝo”. Li klarigas, ke la leĝaro, dum la 19a jarcento kaj speciale en la 20a jarcento, en la tempo de Pétain kaj de la amendo Mirguet (1960), “fariĝis pli kaj pli opresa”.
Foucault, Hocquenghem kaj Danet denuncas la intensiĝon de la fenomeno de la psikiatriĝo de l' socio kaj la enkondukon de socia kontrolo pri la sekseco. Foucault jam estis espriminta ĉi tiun analizon uzante la difinon “instrumento de la sekseco” en sia verko La volonté de savoir (1976). “Iu ajn leĝodona akto pri la sekseco”, asertas Foucault, “enkondukinta ekde la 19a jarcento en Francio estas ensemblo da leĝoj pri la deco”, koncepto verŝajne nedifinebla kiu fariĝas sekve fleksebla instrumento uzata por la celoj de diversaj naciaj strategioj. Foucault emfazas, ke: “Oni estas stariganta novan juĝistan povon, novan leĝdonan povon, kies funkcio estas ne tiom puni la malobeon al la ĝeneralaj normoj regulantaj la moralon, kiom protekti la loĝantaron aŭ parton de la loĝantaro rigardata kiel aparte febla” (ekzemple la infanojn). “Ĉi tio iel kreos dividon en la socio: unuflanke, la malforta loĝantaro, aliflanke, la 'danĝera' loĝantaro" (la plenkreskuloj ĝenerale).
Ruĝaksela turdo
Taksonomio
Tiu specio estis unuafoje priskribita de Linnaeus en sia Systema naturae en 1758 laŭ ties nuntempa scienca nomo.
La Loi de la pudeur
Ĉefaj ideoj de la teksto
Danet asertas, ke “kion oni preparas per la interveno de psikiatroj en la tribunaloj, tio estas la manipulado de l' konsento de la supozataj viktimoj, la manipulado de l' konsento de la infanoj, la manipulado de sia parolo”. Citante inter aliaj la ekzemplon de la protesta movado naskiĝinta en Germanio fine de la 19a jarcento kontraŭ la artikolo 175 de la germana Kriminala Kodo kiu malpermesis iun ajn samsekseman agon, Danet montras, ke la psikiatroj anstataŭis la juĝistojn por ”povi alpropigi al si mem la perversiulojn kaj kuraci ilin per la tuta kono kiun ili asertis esti akirinta ekde ĉ. 1860 » (Danet citas Morel kaj sian Traité des dégénérescences, aperinta en 1857).
Esperanta seminario en Wanda
La iniciato naskiĝis en la menso de la pola junulino Agnieszka Machota, kiu gvidas lecionojn pri pola lingvo en la urbo Wanda, nome de la pola registaro. Ŝi partoprenis en la Brazila Kongreso de Esperanto en Campinas, Brazilo, en julio de 2006, kiam ŝi konis amason da homoj scivolaj pri la slava lando. En tiu momento naskiĝis la volo fari en Wanda tian eventon. Io por montri la polan kulturon, la polan lingvon, la polan enmigradon en la regiono, la naturaj beloj de la nordoriento de Argentino kaj ĉefe por kunigi la esperantistaron de la najbaraj landoj en Sudameriko. La ĉefan laboron de organizado faris la Brazila Esperantista Junulara Organizo.
Ŝaka varianto
Tempête sur l'Échiquier
La originala kartaro estas eldonita en la franca. Estas eldonoj ankaŭ en la germana—"Tschach", kalemburo de "Schach" ("ŝako")—kaj la angla—"Knightmare Chess", kalemburo de "nightmare" ("premsonĝo") kaj "knight" (la angla vorto por la ĉevalo).
Esperanta seminario en Wanda
Eksteraj ligiloj
http://bejo.esperanto.org.br/pola/eo/index.html
Aviadiko
Historio
La termino "aviadiko" ne uziĝis ĝenerale ĝis komenco de la 1970-aj jaroj. Ĝis tiu punkto instrumentoj, radioj, radaro, benzinsistemoj, motorkontroloj kaj radiaj navigacio-helpoj formis individuajn (kaj ofte mekanikajn) sistemojn.
Oni aljuĝas ke la ĵurnalisto Philip J. Klass devizis la terminon "avioniko". Militistaj uzoj, ne civila aviado, puŝis la fruan evoluadon de aviadiko. Militaviadiloj fariĝis flugaj sentilplatformoj, kaj la kunlaborigo de multoblaj elektronikaj ekipaĵoj fariĝis la nova defio. Hodiaŭ, aviadiko preskaŭ ĉiam formas la plej grandan parton de la evolubuĝeto al iu nova militaviadilo.
Ruĝaksela turdo
Taksonomio
La Ruĝaksela turdo havas du subspeciojn:
Aspekto
Ĝi estas 20–24 cm longa kun enverguro de 33–34.5 cm kaj pezo de 50–75 g. Ambaŭ seksoj estas similaj, kun tute malhelbrunaj dorso kaj supraj partoj, dum subaj partoj estas blankaj, kun nigraj punktoj en brusto kaj tre markitaj ruĝoranĝaj flankoj kaj antaŭaj subflugiloj; ankaŭ la Kantoturdo havas tiun ruĝoranĝan markon, sed ne tre forte markata, sed pli hela kaj svaga. Ankaŭ la vizaĝo estas malhelbruna, sed estas rimarkinda blanka superokula strio, krom alia sub la vizaĝo, kiuj ege diferencigas la specion inter turdoj. La gamboj estas flavecaj kaj ankaŭ la beko, sed kun nigreca pinto.
La masklo havas varian mallongan kanton, kaj fajfecan flugalvokon.
Distribuado kaj habitato
Ili reproduktiĝas en nordaj regionoj de Eŭropo kaj Azio, el Islando suden al la plej norda Skotio, kaj orienten al Skandinavio, Baltaj landoj, norda Pollando kaj Belarusio, kaj tra plej parto de Rusio ĝis ĉirkaŭ 165° Or en Ĉukotka aŭtonoma distrikto. Ili ĵus etendigis sian teritorion iome, kaj en orienta Europe kie ili nuntempe reproduktiĝas sude en norda Ukrainio, kaj en suda Gronlando, kie la areo de Qaqortoq estis koloniita en 1990–1991.
Ĝi estas ofte anstataŭata de la rilata Rubandoturdo en areoj de pli altaj altitudoj.
Ĝi estas migranta kaj vintras en okcidenta, centra kaj suda Eŭropo, nordokcidenta Afriko kaj sudokcidenta Azio orienten al norda Irano. Birdoj en kelkaj partoj de la okcidento de la reprodukta teritorio (ĉefe de sudokcidenta Norvegio) povas esti loĝantaj birdoj kaj tute nemigrantaj, dum tiuj de la oriento de la teritorio migras almenaŭ 6,500–7,000 km por atingi siajn vintrejojn.
Estas du informoj de vagantoj el nordorienta marbordo de Nordameriko.
Ekologio
Migrantaj kaj vintrantaj birdoj ofte formas izolitajn arojn el 10 ĝis 200 aŭ pliaj birdoj, ofte manĝantaj kune kun la Griza turdo, Merlo kaj la Eŭropa sturno, foje ankaŭ kun la Viskoturdo, Kantoturdo kaj la Rubandoturdo. Malkiel ĉe la Kantoturdo, la pli nomadaj Ruĝakselaj turdoj, ne tendencas reveni regule al la samaj vintrejoj.
Reproduktado
Ili reproduktiĝas en arbaroj de koniferoj kaj betuloj kaj tundro. Ruĝakselaj turdoj nestumas en arbustoj aŭ surgrunde, kie la ino demetas 4 al 6 ovojn en simpla nesto. La ovoj estas tipe 2.6 al 1.9 cm grandaj kaj pezas ĉirkaŭ 4.6 g, el kiuj 5 % estas ovoŝelo, kaj eloviĝo okazas post 12–13 tagoj. Elnestiĝo okazas post 12–15 tagoj, sed la idoj restas depende de la gepatroj dum pliaj 14 tagoj.
Quintanar del Rey
Quintanar del Rey [kintanAr delrEj] estas municipo de Hispanio, en la Provinco Kvenko, regiono de Kastilio-Manĉo.
Ruĝaksela turdo
Reproduktado
Rusia studo de sangoparazitoj montras, ke ĉiuj studitaj ekzempleroj de Grizaj turdoj, Ruĝakselaj turdoj kaj Kantoturdoj portis hematozoanojn, ĉefe Haemoproteus kaj Trypanosoma.
Manĝado
Ili estas ĉiomanĝantaj, nutras sin el ampleksa vario de insektoj kaj tervermoj la tutan jaron, suplemente de beroj en aŭtuno kaj vintro, ĉefe de Sorbus aucuparia kaj de la kratago Crataegus monogyna.
Quintanar del Rey
Situo
Quintanar del Rey estas situanta en la orienta parto de Kastilio-Manĉo en la komarko aŭ distrikto Kvenka Manĉeto en la sudorienta parto de la Provinco Kvenko, je altitudo de 728 m; je 98 km el Kvenko, provinca ĉefurbo, sed pli proksime je 50,8 km el Albacete. La areo de ties teritorio estas de 79.81 km². La geografiaj koordinatoj estas 39°20′44″N 1°55′41″O.
Ruĝaksela turdo
Statuso
La Ruĝaksela turdo havas etendan teritorion, ĉirkaŭkalkulitan je 10 milionoj da km² kaj grandan populacion, de ĉirkaŭ 31 al 42 milionoj da individuoj nur en Eŭropo. Tiu specio ne alproksimiĝas al la sojlo de la kriterioj de populacimalpliiĝo de la Ruĝa listo de IUCN kaj tiele estas konsiderata kiel malplej zorgiga. Ties nombroj povas esti kontraŭe influitaj de malvarmegaj vintroj, kiuj povas kaŭzi tromortecon, kaj freŝaj humidaj someroj, kiuj povas redukti la reproduktan sukceson.
Quintanar del Rey
Geografio
Quintanar del Rey estas situanta ĉe la bordoj de la rivero Valdemembra, alfluanto de la rivero Júcar. La municipa teritorio esras trapasata de la nacia ŝoseo N-320, aktuale elirita el la urba kerno, ĉe la suda limo kun la provinco Albacete. Ĝi troviĝas inter la lokoj Villanueva de la Jara, Casasimarro, Tarazona de la Mancha kaj Villagarcía del Llano.
Historio
En la areo troviĝis restoj de la periodo de la Bronzepoko en Cerro del Cuco (Kukol.monteto) aŭ Coronilla (en teritorio de Villanueva de la Jara), datitaj je 3.500 jaroj proksimume.
Ne estas postaj restoj ĝis la nekropolo de Sankta Ana, de la mezepoko (15a jarcento), kie estas nun ermitejo samnoma. Tiujn restoj troviĝis dun elfosaĵo de 1998, kiam oni trovis restojn de antikva ermitejo kaj inter alia moneron ene de tombo kiu, manke de plua studo, datigas la kuŝejon ĉirkaŭ la 15a jarcento.
Komence la setlejo nomiĝis Quintanar del Marquesado de Villena ĝis 1561, kiam oni petis apogon de la reĝo Filipo la 5-a, kaj de tiam anstataŭ la iama nomo pri Markizo eknomiĝis Quintanar del Rey (de la reĝo).
Villanueva de la Jara aperis kiel domaro de Alarcón en la 15a jarcento. Fine de tiu jarcento, Villanueva sendependiĝis kaj kreis siajn proprajn domarojn kies unu estis Quintanar. Tiele meze de la 16a jarcento Quintanar estis domaro de Villanueva de la Jara kaj havis ĉirkaŭ 2000 loĝantojn. Ili atingis sendependon municipan de la reĝo Filipo la 2-a pere de dokumento "Carta Privilegio".
Fine de la 16a jarcento Quintanar suferis gravan perdon de loĝantoj pro elmigrado okaziginta de malriĉo kaj de la mortoj konsekvenco de la milito de Granado. En la 19a jarcento ĝi havis nur 449 loĝantojn. Dum la reĝado de Karlo la 3-a, Madrigueras, Quintanar del Rey kaj Villalgordo del Júcar pasis al dependo de Tarazona de la Mancha, ĉefurbo de la senjorlando Corregimiento.
En 1933 okazis inundo kiu damaĝis la rikoltojn kaj oni petis helpon al la registaro.
Ekde la Hispana transiro al la demokratio la urbestro estis de la socialisma partio PSOE.
Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado tradicie. Servoj kaj loĝejoj.
Estas specialaĵo pri la kultivo de ĉampinjono kaj pri aliaj manĝeblaj fungoj; tiele en tiu municipo estas la sidejo de la Centro de Investigación del Champiñón (Ĉampinjona Pristuda Centro).
Estas kooperativo por produktado de vino nome San Isidro kaj oni produktas ankaŭ mosto concentrado (suko de vinbero al kiu oni forigis 75 % el akvo) kiu estas eksportita preskaŭ tute.
Apsido
En astronomio, la ĉeapsido prezentas la orbitpunkton kie la orbitanto lokas plej proksime al la orbitato. Male, la forapsido prezentas la orbitpunkton kie la orbitanto lokas plej malproksime al la orbitato. La apsido prezentas aŭ la ĉeapsidon aŭ la forapsidon.
Laŭ la Kepler-aj leĝoj pri planedmovado, orbitanto plirapidiĝas dum ĝi pliproksimiĝas apudapsidon, kaj pli malrapidiĝas dum ĝi pliproksimiĝas forapsidon.
Komparu kun: absido
(14765) 9519 P-L
(14765) 9519 P-L estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels de la Observatorio de la Monto Palomar (Usono) kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la Palomar–Leiden survey.
Psycho (filmo de 1998)
Psycho estas usona horora filmo de 1998 produktorita kaj reĝisorita de Gus Van Sant por Universal Pictures en kiu stelulas Vince Vaughn, Julianne Moore, Viggo Mortensen, William H. Macy kaj Anne Heche en ĉefaj kaj helpaj roloj. Ĝi estas moderna refilmado de la samnoma filmo de 1960 reĝisorita de Alfred Hitchcock, en kiu trompistino alvenas al malnova motelo funkciigata de freneza murdisto nomita Norman Bates. Ambaŭ filmoj estas adaptitaj el samnoma verko Psycho de Robert Bloch de 1959.
Kvankam tiu versio estas tutkolora, ĝi havas diferencan rolularon, kaj la agado okazas en 1998, ĝi estas pli proksima al refilmado de filmero post filmero pli ol aliaj refilmoj, ofte eĉ kopiante la kameramovojn kaj eldonadon de Hitchcock, kaj ankaŭ la scenaron de Joseph Stefano. Ankaŭ la muziko de Bernard Herrmann estis reuzita, kvankam la nova aranĝo fare de Danny Elfman kaj Steve Bartek, estis registrita en stereo. Kelkaj ŝanĝoj estis enkondukitaj por kongrui kun la progreso en teknologio faritaj ekde la originala filmo kaj por fari la enhavon pli klara. Murdosekvencoj estas intermetita kun surrealismaj sonĝobildojn. La filmo estis malsukcesa kaj kritike kaj ekonomie. Ĝi ricevis tri nomumojn al prmioje Oraj Framboj kaj ricevis ilin en la kategorioj al Plej Malbonkvalita Refilmado kaj al Plej Malbonkvalita Reĝisoro. Heche estis nomumita por la Plej Malbonkvalita Aktorino.
11854 Ludwigrichter
11854 Ludwigrichter estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la germana astronomo Freimut Börngen elde la Observatorio Karl Schwarzschild, en Tautenburg (Germanio).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la germana pentristo kaj gravuristo Adrian Ludwig Richter (1803–1884). Li instruis dum multaj jaroj en la akademio de sia hejmurbo, Dresdeno. Li pentris italajn, saksajn kaj bohemiajn pejzaĝojn en la malfrua romantikisma stilo kaj kreis lignogravuradajn ilustraĵojn por libroj.
Nordmara pufino
Nordmara pufino (Puffinus puffinus) estas mezgranda birdo el la procelariedoj kun grando de ĉ. 35 cm. La scienca nomo de tiu specio registras nomoŝanĝon: ili estis nomitaj en la angla Puffins en la 17a jarcento. Puffin estas Anglo-Normana vorto (Mezangla pophyn) por la preparitaj kadavraĵoj de pufinidoj. La fraterkuloj akiris la nomon de Atlantic Puffin aŭ simple Puffin multe pli poste, eble pro ties simila nestokutimaro.
Taksonomio
Iam aŭ tiam ĉiu vivanta el la mezgrandaj specioj de la genro Puffinus estis konsiderataj subspecioj de P. puffinus. La nunaj Mediteranea pufino, Baleara pufino (Sangster et al. 2002), Hutona pufino, Nigrapuga pufino, Sokorpufino, la Havaja pufino, kaj la Gavia pufino estas nune konsiderataj bonaj specioj. El tiuj, nur la Havaja kaj eble la Sokorpufino ŝajne estas iom proksime rilataj al la Nordmara pufino (Austin 1996); la iama superspecio Puffinus puffinus rezultis nombro de pli malpli diste rilataj stirpoj. Tamen, inklude la formortintajn formojn listitajn sube, almenaŭ la mediteraneaj taksono ŝajne konstituas propran superspecion kaj eble ankaŭ la novzelandaj.
Ankaŭ apartenantaj al tiu komplekso ŝajnas kelkaj formortintaj specioj: nepriskribitaj restoj trovitaj en Menorko povus aparteni al jamnomita aŭ al nova taksono; ili ne estas el la Baleara pufino (Alcover 2001) kiu estas eble pli proksima al la P. holeae ol al iu ajn alia konata specio, ĉu vivanta aŭ formortinta. Ekzistis ankaŭ specio de fina Plioceno/komenca Pleistoceno konata el Ibizo, Puffinus nestori, kiu povus esti la rekta praulo de la Mediteranea pufino (Heidrich et al. 1998).
La formoj de Atlantiko estas parapatriaj dum tiuj de Pacifiko estas simpatriaj aŭ estis tio antaŭ ne tro longe (Holdaway et al. 2001) kaj estas reprodukte izolataj pro diferenca jara ritmo.
Kutimaro
Ĝi ofte veturas en malgrandaj grupoj super la maro, sekvante la ondantan maron. La Nordmara pufino ne sekvas la ŝipojn. Ĝi ofte naĝas, moviĝas nur nokte sur la nesteja areo. Ĝi vivas proksime al la marbordo, kovas ovojn en kavoj de insuloj aŭ marbordaj rokoj, en granda aro.
La Nordmara pufino estas longvivaj birdoj. Nordmara pufino reproduktanta en la insuloj Copeland, Norda Irlando, iĝis en 2003/2004 unu el plej aĝaj konataj vivantaj naturaj birdoj en la mondo: ringita kiel plenkreskulo (almenaŭ 5jaraĝa) en Julio 1953, ĝi estis rekaptita en Julio 2003, almenaŭ 55jaraĝa.
Manĝo
La Nordmara pufino manĝas malgrandajn fiŝojn (ĉefe haringoj, spratoj kaj sardinoj), krustuloj, cefalopodoj kaj surfaca tripaĵo. Tiu birdospecio manĝas individue aŭ en malgrandaj aroj, kaj ĝi profitas el la manĝantaj marmamuloj kaj fiŝaroj de predantaj fiŝoj, kiuj puŝas predospeciojn supren al la surfaco.
Migrado
La Nordmaraj pufinoj migras ĉirkaŭ 10,000 km al Sudameriko en vintro, uzante akvojn ĉe suda Brazilo kaj Argentino, kaj tiele la menciita birdo 55-jaraĝa probable faris ĉirkaŭ 1,000,000 km nur dum migrado (sen ankalkuli la ĉiutagan fiŝkaptadan veturadon). Alia birdo ringita en 1957 kaj ankoraŭ reproduktanta sur la insulo Bardsey ĉe Kimrio en aprilo 2002, estis kalkulata de ornitologo Chris Mead kiel fluginto de ĉirkaŭ 8 milionoj da km dum ties vivo.
Kataluna ŝafhundo
Kataluna ŝafhundo (Gos d'atura català, Perro de Pastor Catalán) estas raso de ŝafhundo (Canis lupus familiaris) devena el Pireneoj en Katalunio. La femaloj de ĉi tiu raso estas priskribitaj kiel havantaj unikan patrinan instinkton. Breditaj por esti paŝtistaj hundoj, ili estas komunaj en Eŭropo, aparte en Finnlando, Germanio kaj Svislando. Kun kvalitoj kiuj inkludas vigladon, kuraĝon kaj energion, ili estas ankoraŭ konsiderataj kiel bonaj gardhundoj, uzataj eĉ dum polica agado en sia hejmlando.
Fizike ĝi estas granda besto, kiu povas pezi ĝis 20 kg. Ĝia hararo estas glata, longa kaj iomete ondeca ĉe la finoj, kiu povas prezenti kolorojn kiuj iras de griza al nigra kaj de nigra al bruna.
(65245) 2002 EH130
(65245) 2002 EH130 estas malgranda, malhela troja asteroido de Jupitero, malkovrita la dum la astronomia kampanjo Lowell Observatory Near-Earth-Object Search (LONEOS) elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, en Flagstaff (Arizono, Usono).
Ĝi estas ano de la tiel nomata « Greka Tendaro »: ĝi orbitas, kun ioma klinangulo, en la najbaraĵo de la punkto de Lagrange L4 de la sistemo Suno-Jupitero.
Götschetal
Götschetal estis la nomo de administra komunumo en Germanio, kiu ekestis inter la jaroj 2006 kaj 2009. Ĝi troviĝas en la distrikto Saale de la federacia lando Saksio-Anhalto. La 31-an de decembro 2008 la komunumo havis 5632 loĝantojn. Antaŭe la teritorio ekzistis el kvin sendependaj komunumoj Wallwitz, Gutenberg, Nehlitz, Sennewitz kaj Teicha: la unuan de januaro 2010 la teritorio kaj ties loĝantoj iĝis parto de la ampleksigita administra komunumo Petersberg.
Velo
Velo estas forta peco el tolo aŭ teksita materialo sur akvoveturilo (velŝipo aŭ velboato) celita por kapti la forton de la vento kaj transformi tion al propulso por movi la veturilon antaŭen.
La pozicio de la velo rilate al la ŝipo estas ofte ŝanĝebla, tiel ke eblas efike propulsi la veturilon al dezirata direkto, malgraŭ la diversaj ventodirektoj.
26811 Hiesinger
26811 Hiesinger estas tre malgranda treege hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la usona astronomo Edward L. G. Bowell elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, sud-oriente de Flagstaff (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la germana planeda geologo Harald Hiesinger, de la Vestfalia Vilhelma Universitato en Münster. Lia laboro inkludas studojn de la kraterigo kaj kronologio de la surfaco de 4 Vesta kiel ano de la misiona teamo de Dawn.
Georg Christoph Petri von Hartenfels
Georg Christoph Petri VON HARTENFELS (naskiĝinta en la 13-a de februaro 1633 en Erfurto, mortinta samloke la 6-an de decembro 1718) estis germana kuracisto, naturscienculo kaj profesoro universitata.
Vivo
La filo de komercisto frekventis la Konsilantargimnazion kaj studis en Erfurto, Jena, Groningen kaj Leipzig. Post servoj ĉe la grafo Henriko la 5-a de Reuß en Greiz (1655 kiel privata Ĉefinstruisto, 1657 kiel grafa kuracisto) li iĝis garnizona kuracisto en Erfurto. Ekde 1666 li faris karieron ene la urba medicina servo kaj la urba konsilio, ekde 1692 li estis eĉ urbestro.
Estante ekde 1663 universitata profesoro, li estis de 1689 ĝis 1692 rektoro ĉe la Universitato de Erfurto. Li loĝis en la domo Chrestensenhof. Fare de imperiestro Leopoldo la 1-a li nobeligitis en la 1689-a jaro.
Latinlingvaĵoj
Inter liaj - plejofte latinlingvaj - skribitaĵoj aparte menciindas verkoj kontraŭ la pesto kaj la t.n. Elephantographia Curiosa (1715).
Luța
Luța (hungare Luca, germane Lutza) estas vilaĝo en Rumanio, sudokcidente de Făgăraș. En 1910 ĝi nombris 283 loĝantojn (rumanoj), en 1992 74. Ĝia unua skriba mencio estis en 1556. Ĝi estis en mezepoko rumana vilaĝo. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Fogaras vármegye). Administre, ĝi nuntempe apartenas al Beclean.
Kraft Heinz
Kraft Heinz (formale, The Kraft Heinz Company) estas mondskale aktiva nutraĵfirmao kun ĉefsidejoj en Northfield, Ilinojso, kaj Pittsburgh, Pensilvanio, ambaŭ en Usono. Laŭ grandeco ĝi rangas kvina en la mondo (kaj tria en Usono) inter nutraĵfirmaoj. Kiam ĝi estiĝis en 2015, ĝi valoris ĉ. 46 miliardojn da USD.
Fontoj
Bazita sur la angla Vikipedio kun bildoj el la Komunejo.
21015 Shigenari
21015 Shigenari estas malgranda meze hela asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la japanaj astronomoj Tetsuya Fujii kaj Kazurō Watanabe elde la observatorio de Kitami en Abaŝiri-subgubernio (insulo Hokajdo).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Shigenari Oonishi, fama ilustristo, kiu desegnis multenombrajn diskingojn. Li malfermis privatan artan muzeon, Shigechan Land, en sia hejmurbo : Cubecu, Hokajdo, en 2001.
San Buono
San Buono estas komunumo de Italio.
Idealstato de grundo
Idealstata grundo estas grundo kiu atingis sian plej bonan fizikan, kemian kaj biologian staton.“
Rotondo Sankta Longeno
La Rotondo Sankta Longeno (rotunda sv. Longina) estas historia konstruaĵo en la Nova Urbo de Prago. Temas pri notinda romanika konstruaĵo el la 12-a jarcento. La Rotondo Sankta Longeno estas unu el la tri konservitaj rotondoj en Prago.
Idealstato de grundo
Karakterizaĵoj
Idealstata grundo estas agregaĵoza, humriĉa, bone aerumita, sufiĉe humida kaj facile traradikiĝema. Ĝi havas stabilan kaj elteneman strukturon. Tiu stato estas videbla de fakulo per spadodiagnozo. Kiel fermentanta panpasto idealstata grundo havas multajn etajn kaj mezgrandajn kavojn, la tiel nomataj grundporoj, kiu servas al aerumado kaj konservado de akvo. Kiel spongo tiu grundo povas absorbi post pluvo la akvon kaj konduki ĝin ĝis la engrunda akvohorizonto de la subgrundo.
Tarabai
(oficiale Município de) estas municipo en la subŝtato San-Paŭlio de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Presidente Prudente kaj en la samnoma mikroregiono Presidente Prudente. Laŭ la stato de en la municipo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
Idealstato de grundo
Karakterizaĵoj
Tiaj optimala grundstrukturo havas la nomon agregaĵa strukturo. La organismoj, kiuj vivas en la grundo (bakterioj, vermoj, insektoj kaj aliaj malgrandaj aŭ mikroorganismoj), kiuj influas la mikroklimaton de la grundo, bezonas aercirkuladon. La agregaĵa strukturo tial estas antaŭkondiĉo por riĉa organisma popolacio en la grundo. La agregaĵa strukturo de la grundo povas estis damaĝita per maloportuna grundprilaborado, ekzemple plidensigado per pezaj maŝinoj, ofta irado kaj tro forta precipitaĵo.
Por ricevi idealstatan grundon necesas jenon:
Celkonformaj paŝoj
La engrundaj organismoj nur povas esti influitaj per fizikaj kaj kemiaj kondiĉoj. Aranĝoj por teni aŭ reakiri la idealstatan grundon celas al tiuj esoj de la grundo. Precipe gravas plibonigi la fizikajn ecojn:
La fizikaj aranĝoj celu al la disponado de akvo kaj aero por la edafono. Mulĉo protektas la supran grundtavolon de sekigado kaj erodado. Krome ekzistas jenaj kemiaj aranĝoj:
33661 Sophiaswartz
33661 Sophiaswartz estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo « LINEAR » (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras Sophia Edith Swartz, kiu gajnis la duan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2016 pro sia projekto pri plantoscienco. Ŝi estis lernantino ĉe la Central Bucks High School South de Warrington Township (Pensilvanio, Usono).
Sibiu
Sibiu [siBIŬ] (Nagyszeben, Hermannstadt, Cibinium; proponata en Esperanto: Sibio) estas urbo en suda Transilvanio. Ĝi estas la ĉefurbo de la samnoma distrikto (județ). Ĝi situas ĉe la rivero Cibin, nord-okcidente de Bukareŝto. Internacia flughaveno. En 1954 oni aligis al ĝi Gușterița kaj Turnișor.
Loĝantaro
En 1910 Sibiu havis 33,489 (germanoj – 50%, rumanoj – 26%, hungaroj – 22%) loĝantojn, en 2011 147,245 (rumanoj, 1,5 % da hungaroj, 1 % da germanoj).
Historio
Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Szeben). Dum jarcentoj la plimulto de la loĝantaro estis germana (saksa). Post la falo de la fera kurteno restis germanlingva minoritato de nur ĉirkaŭ du aŭ tri procentoj, inter ili plurjara urbestro, d-ro Klaus Johannis. Ekzistas ankaŭ hungarlingva minoritato.
Eventoj
Je la 26-a de majo 2004 la kulturministroj de EU nomumis Sibiu-n Eŭropa Kultura Ĉefurbo por 2007, kune kun Luksemburgo, kvankam Rumanio ankoraŭ ne membris en EU. La du urbojn ligas la fakto, ke la fondintoj de Sibiu, enmigrintaj en la 12-a jarcento, venis el la regiono de nuna Luksemburgo. Pro tio Luksemburgo deziris kaj subtenis la komunan kandidatadon de la du urboj.
Okazis petoj deklari la historian centron de Sibiu Monda Kulturheredaĵo, sed tio ĝis nun ne okazis.
Turismo
Sibiu allogas turistojn per konservitaj mezepokaj, renesancaj kaj barokaj konstruaĵoj (vidu sube), sed ankaŭ per muzeoj, ekzemple la subĉiela Muzeo ASTRA pri tradiciaj metioj. Nekontestebla centro estis kaj estas ĝia Granda Placo.
Neĝosporto estas praktikebla en la proksimaj Karpatoj. Păltiniș, unu el la plej konataj rumanaj vintrosportejoj, ne strikte apartenas al Sibiu, tamen estas administrata de la sibi-aj instancoj. Turistoj povas alveni vagonare eltrajniĝante ĉe Stacidomo de Sibiu.
Esperanto-vivo
En 1920 en tiu urbo Andreo Cseh lanĉis sian metodon instrui fremdajn lingvojn; pri tio memorigas dulingva tabulo sur domo ĉe la Granda Placo (Piața Mare / Großer Ring), kie okazis tiuj kursoj. Tiu tabulo estis forprenita pro renovigaj laboroj en 2006; en 2007 nova, samteksta tabulo estis metita.
La ŝtata ULBS estas, ŝajne, la sola universitato en Rumanio, en kiu oni instruas en Esperanto. AIS San-Marino kunlaboris kun ULBS kaj reprezentis en ĝi propran departementon. AIS-docentoj kaj -profesoroj el diversaj landoj regule venis al Sibiu por instrui studentojn, kiuj speciale por tiuj kursoj lernas Esperanton. La tuton kunaranĝis nelaciĝante dum multaj jaroj la fama esperantisto germana Helmar Frank.
La transilvaniaj saksoj
Sibiu estis la centro de transilvaniaj saksoj, german-etna minoritato en Rumanio (la "kunloĝanta popolo"). Ankaŭ post nuligo de siaj privilegioj en la 19-a jarcento ili komence restis la plimulto de la urba loĝantaro (1900: 16.141 el 28.994), sed plimultiĝis rumanoj kaj hungaroj. Post amasa elmigrado dum la 1990-aj jaroj nun malpli ol du procentoj de la urbanoj estas german-etnaj. Tamen la urbo konservas sur oficialaj ŝildoj sian unuan nomon "Hermannstadt". Ekzistas germana konsulejo kaj ekde 1380 lernejo, la Brukenthal-gimnazio. Pri la multo da defend-preĝejoj zorgas nun la Defendkirka Fondaĵo kies sidejo estas en Sibiu. Trezoroj kulturaj kaj arkivaj kolektoj troviĝas ĉe Teutsch-domo.
Helena Gal
Helena GAL estis svisa esperantistino. Kun Théophile Cart, Roza Vogt kaj kun Harald Thilander ŝi fiksis la brajloalfabeton por Esperanto donante por la kvin konsonantoj supersignitaj tute logikan brajloformon, almetante al la signoj de la pura litero ĉiam la saman punkton. Nur la litero "Ŭ" estas horizontala spegulaĵo de litero "U".
Universitato de Katanio
La Universitato de Katanio (itale: Università degli Studi di Catania) estas universitato situanta en Katanio, Sicilio. Fondita en 1434, ĝi estas la plej malnova universitato en Sicilio, la 13-a plej malnova en Italio, kaj la 29-a plej malnova universitato en la mondo. Kun pli ol 60.000 studentoj, ĝi estas la ĉefa universitato en Sicilio.
Rajdejo de Praga burgo
Rajdejo de Praga burgo (Jízdárna pražského Hradu) estas frubaroka konstruaĵo el la fino de la 17-a jarcento, adaptita fare de arkitekto P. Janák por reprezentaj ekspozicioj de la ĉeĥa arto. Maldekstre troviĝas enirejo en la ĉarman terasĝardenon.
HIFA Sanprizorga Informado Por Ĉiuj
Sanprizorga Informado Por Ĉiuj (Healthcare Information For All) estas tutmonda reto de sanprofesiuloj, eldonistoj, bibliotekistoj, teknologoj, esploristoj kaj politikfarantoj kiu laboras por universala kaj uzanto-apoga aliro al laŭtema, fidinda informado pri sano en landoj kun malaltaj kaj mezaj enspezoj. Tiuspeca informado estas konsiderata esenca parto por atingi la celon “Sano por Ĉiuj” de la Monda Organizaĵo pri Sano, de la Jarmilaj Evoluigaj Celoj kaj de la Celoj por Daŭripova Evoluigo de Unuiĝintaj Nacioj.
Amaskomuniko
Amaskomunikilo aŭ mediato estas iu ajn ilo, per kiu eblas peri mesaĝon al vasta publiko. Ekzemploj de amaskomunikiloj estas la televido, la radio, kaj la gazeto. Ili ebligas modernajn fenomenojn kiel la propagando kaj la popola kulturo.
HIFA Sanprizorga Informado Por Ĉiuj
HIFA havas pli ol 18500 membrojn apartenantaj al ĉirkaŭ 325 organizaĵoj pri sano kaj evoluado en 178 landoj tutmonde kiuj diskutas en 4 lingvaj forumoj.
HIFA estis formale lanĉita en oktobro 2006 okaze de la 10-a kongreso de la Asocio por Sanprizorga Informado kaj Bibliotekoj en Afriko, en Mombasa, Kenjo.
La reto estas administrata de la Tutmonda Sanprizorga Informa Reto, neprofitcela organizaĵo bazita en Britio.
Amaskomuniko
La amaskomunikiloj estas tre diversa kolekto da komunikaj teknologioj, kiuj povas atingi grandajn aŭskultantarojn aŭ vidantarojn pere de amaskomunikado. La teknologioj tra kiuj tiu komunikado okazas inkludas tre ampleksan varion de produktoj.
HIFA Sanprizorga Informado Por Ĉiuj
Projekto pri multlingvismo
En 2007 HIFA kreis la Projekton pri Multlingvismo por promocii komunikadon, komprenadon pri temoj kiuj rilatantas al lingvoj, sanprizorgaj informoj kaj lernobezonoj inter civitanoj, sanolaboristoj, eldonistoj, esploristoj kaj politikistoj. Ĝi pledas por plibonigi la disponeblon kaj uzadon de sanprizorgaj informoj por ĉiuj fin-uzantoj en lingvo, kiujn ili povas kompreni. La multlingvisma projekto ankaŭ taksas la fareblon kaj bezonon por inkludemaj HIFA-forumoj en aliaj lingvoj (ekzemple la ĉina, rusa ...).
En la somero de 2012, EASE aŭ la European Association of Science Editors (eŭropa asocio de sciencaj redaktoroj) formale fariĝis subtenanta organizaĵo de HIFA. Ĝi konsilas aŭtorojn fari resumojn de iliaj tre informriĉaj, fidindaj kaj facile kompreneblaj dosierojn. La EASE Guidelines for Authors and Translators of Scientific Articles (Gvidlinioj por aŭtoroj kaj tradukistoj de sciencaj artikoloj) estis jam tradukitaj en 28 lingvoj.
Amaskomuniko
Elsendaj komunikiloj transmisias informojn elektronike, pere de rimedoj, kiaj kino, radio, registrita muziko, aŭ televido. Ciferecaj komunikiloj enhavas kaj Interreton kaj porteblajn amaskomunikilojn. La rimedoj de Interreto enhavas servojn kiaj retpoŝton, sociajn retejojn, unuopajn retejojn, kaj Interret-bazitaj radio kaj televido. Multaj aliaj amaskomunikiloj havas aldonan eston en la reto, per rimedoj, kiaj ligado aŭ funkciado de televida reklamado rete, aŭ distribuado de QR Kodoj eksterhejme aŭ per presitaj komunikiloj por direkti la uzantojn de poŝtelefonoj al retejo. Per tiu vojo, ili povas uzi la facilan alireblon kaj superi kapablojn de Interreto, kiel facila elsenda informaro tra multaj diferencaj regionoj de la mondo samtempe kaj malmultekoste. Eksterhejmaj komunikiloj transmisias informaron pere de rimedoj, kiaj AR reklamado, enormaj afiŝoj, flugantaj aerŝipoj (signoj pendantaj el aviadiloj), signaloj aŭ budoj lokigitaj ene de kaj ekster busoj, komercaj konstruaĵoj, vendejoj, sportaj stadionoj, metroo aŭ trajnoj, signaloj, aŭ eĉ ĉielskribado. Presitaj komunikiloj transmisias informaron pere de fizikaj objektoj, kiaj libroj, bildliteraturo, gazetoj, ĵurnaloj, aŭ broŝuroj. Eventorganizado kaj publika parolado povas ankaŭ esti konsiderataj formoj de amaskomunikiloj kun forta gravo ekzemple en politiko aŭ religio.
HIFA Sanprizorga Informado Por Ĉiuj
Esperanto kaj HIFA
La Universala Medicina Esperanto-Asocio (UMEA), organizaĵo aliĝinta al UEA, estas agnoskita kiel membro-organizaĵo de HIFA.