cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Prahistoria arto
Afriko
La kazo de Afriko montras problemon, se oni komparas ties historiajn limojn kun ekzemple la najbaraj Azio aŭ Eŭropo, ĉar konsiderante la teritoriojn de Subsahara Afriko, tie aperas la skribado (prahistoria fino) multe pli malfrue (eĉ en la 20-a jarcento) ol en la aliaj kontinentoj kaj civilizoj, kie ĝi aperas ekzemple antaŭ tri mil jaroj, kio malĝustigas la samtempajn similaĵojn. Tio okazas ankaŭ rilate aliajn prahistoriajn civilizojn de aliaj kontinentoj (Azio, Oceanio) kiuj atingis la 20-an aŭ la 19-an jarcenton. Ja aperis skribado pli malpli samtempe kiam ĉe aliaj aziaj aŭ eŭropaj civilizoj en Nordafriko aŭ Etiopio.
Ĝenerale oni povas konsideri la arton de popoloj kiel la Joruboj, la Beninoj kaj la Saooj, kiuj kontaktas kun skribado (eŭropaj popoloj) ĉirkaŭ la 15-a kaj 16-a jarcentoj.
Afrika arto en la Ŝtonepoko
La unuaj artaj afrikaj restaĵoj estas el la paleolitiko, sed malabundaj: unuflanke estas la dubinda Venuso de Tantano (Maroko), kaj aliflanke la pli certaj restoj de Aŭstrala Afriko, kiel tiuj de la groto de Blombos (Sudafriko), ĉirkaŭ 70.000-jaraĝa, kie estas buloj de okra mineralo (hematito) dekoritaj per paralelaj tranĉoj, retoformaj kaj kun geometriaj bildoj (kelkaj devenas el ritaj entombigoj). Oni scias ke la okra koloro utilis por pentri korpajn ornamaĵojn, tamen, la unua fojon tia pigmento konservas ian tipon de intenca dekorado. Ankaŭ datebla en la Paleolitiko estas plateto pentrita per neidentigita animalo datita en 25.000 jaroj de antikveco de la groto de Apollo 11 (Namibio), kie, krome, estas surmura arto multe pli posta atribuita al Boŝmanoj.
La resto de la konata afrika prahistoria arto estas multe pli malfrua, certe poste al la neolitiko. Dum la ŝtonepoko oni povas distingi la jenajn regionojn:
Nordafriko
Elstaras ĉefe la enorma aro de surrokaj pentraĵoj de la montaroj de la centro kaj sudo de Saharo: Ahaggar, Tassili, Tibesti Fezzan..., kiuj konstituas la plej grandan surrokan pentraĵaron de la mondo. Tiu regiono plej verŝajne estis iam multe pli humida kaj riĉa je faŭno, ĉar la reprezentaĵoj estas mirinde riĉaj pri natura faŭno (elefantoj, ĝirafoj, bubaloj, hipopotamoj) kaj ĉehomigita (ŝafoj, bovoj, kameloj...). La scenoj estas vivplenaj kaj optimismaj, estas familioj, banantaj junuloj, ktp. Probable estas diversaj etapoj, unua fazo kun popoloj kiuj konis brutobredadon kaj bazan agrikulturon, sed ankaŭ praktikis bubalĉason (4-a jarmilo a.K.) dua de paŝtistoj de longkornaj bovoj, kies zorgantoj portas grandajn arkojn (3-a jarmilo a.K.) kaj tria kie jam oni konas rajdanimalojn (ĉevaloj kaj kameloj) kiuj aperas galope, same kiel ĉaroj (2-a jarmilo a.K.). Parto de tiu kronologio estas samtempa de la Antikva Egipto, kiu estas jam historia epoko kaj fakte en kelkaj el la tiamaj reprezentoj oni montras kontaktojn de la saharaj popoloj kun egiptoj.
Surroka arto en Saharo, en kelkaj videblas influo de la egipta arto kaj, en aliaj, de pli posta arto
Orienta Afriko
En Orienta Afriko Louis Leakey studis serion de pentraĵoj en diversaj rokejoj de la zono de la lago Tanganiko kaj de la lago Viktorio, kie oni reprezentis elefantojn, rinocerojn kaj bubalojn. Estas malbone datitaj kaj konitaj verkoj. Elstaras ankaŭ en Centrafriko, la Rifuĝejo de Tulu kaj la Rifuĝejo de Kumbala, kun stilizitaj personofiguroj, iuj bluaj kaj iuj blankaj tre diferencaj el tiuj de la suda Saharo.
Suda Afriko
Tiu zono estis loĝataj de popoloj de la grupo nomita Sanoj kies vivnivelo estis en pura Ŝtonepoko kiam alvenis la unuaj eŭropanoj. La Sanoj kunvivis kun diversaj grupoj de bantuoj kiuj, kvankam, samtempuloj, jam konis la metalojn kaj, pro tio, estas studataj en venonta ĉapitro. La Sanoj aŭ Boŝmanoj disvolvigis riĉan surrokan arton en tiu zono (elstare Namibio, Drakensbergo kaj Transvalo), en multnombraj kavetoj kaj grotoj, kies antikveco estas ankoraŭ pridisputata, sed eble de ĉirkaŭ la 5-a jarmilo a. K. kaj kiuj pluas ĝis historiaj tempoj pli ĵusaj. Ties arto estas stilizita kaj freŝa, kvankam ne tiom viveca kiom tiu sahara, kaj ties temoj estas ritaj scenoj kaj ĉirkaŭaj animaloj, sed ties multkoloreco estas la plej riĉa kaj brila:
Antikva afrika arto
Kvankam oni supozas, ke Afriko estis lulilo de la homaro kaj spite la etnan afrikan riĉecon, la malkovroj estas multe pli malabundaj ol en Eŭropo aŭ Ameriko pro malfacilo trovi kaj atingi kuŝejojn, pro socipolitika problemaro kaj pro manko de esplorado. La novaĵoj pri grandaj ŝtatoj de la antikveco (el kiuj oni esceptas la Antikvan Egipton) gvidis serion de malkovroj kiuj, aliflanke, estas izolitaj kaj fragmentaj:
La azia paleolitika arto
Pentrartoj de Damaidi (distrikto de Zhongwei, Ĉinio) datiĝus de 20 000 ĝis 30 000 jarojn. En Japanio dum la Ĵomon-epoko, la ceramiko (en la arto per ceramiko) antaŭvenas la agrokulturon.
Eŭropo
Laŭ la informoj nun konataj, la arto en Okcidenta Eŭropo naskiĝis antaŭ pli ol 30 000 jaroj, kaj speciale disvolviĝis dum la malfrua paleolitiko en teritorioj nune apartenantaj al Francio, Hispanio kaj aliaj, kun miriga kvalito. Tamen, post la fino de la lasta glacia epoko kaj la komenco de la periodo Holoceno, pro kaŭzoj plene nekonataj, okazis la preskaŭ tuta malapero de la eŭropa arto, tiel ke oni povus diri ke la arto de tiam kongruis kun la resto de la mondo, kun paralela disvolviĝo.
La eŭropa paleolitika arto
La franca-kantabra skolo de arto estas la plej grava el ĉiuj disvolviĝintaj dum la Supera Paleolitiko en Eŭropo, proksimume el antaŭ 35 000 jaroj ĝis ĉirkaŭ antaŭ 10 000 jaroj. La kaverna arto, ĉefe surroka, aperas en la kavernoj de la marbordo ĉirkaŭ la Biskaja Golfo. En nuna nordo de Hispanio elstaras la kavernoj de Tito Bustillo en Asturio, El Castillo kaj Altamira en Kantabrio. En la sudo de Francio troviĝas la kaverno de Lascaux aŭ la Font-de-Gaume. Ĝi ankaŭ etendiĝas al aliaj eŭropaj regionoj, sed kun pli malgranda denseco. Ekzemploj estas la centro de la Iberia Duoninsulo, kun kavernoj kiel Los Casares, Maltravieso kaj kolektivoj je libera aero kiel Siega Verde.
La tekniko uzita estas la pentrarto, la gravuraĵo, la reliefo kaj, en la kazo de la movebla arto, la ellaborado de statuetoj kaj aliaj figuroj. La pentraĵoj estas unukoloraj aŭ dukoloroj (tio estas, oni neniam uzas pli ol du kolorojn samtempe), kvankam oni utiligas la koloron de la roko kiel komplemento. Por doni sensacion de volumo oni uzas sombrigon aŭ oni utiligas elstaraĵojn de la roko. Estas arto besteca en kiu la homa figuro restas en pli malgrava loko; ankaŭ abundas la abstraktaj signoj kaj la skemigoj de seksaj organoj. Oni ĝin konsideras fundamente proskriba, tio estas, malofte estas scenoj (kaj kiam ili troviĝas, probable ne estas realaj faktoj, sed simbolaj). La komponado de la figuroj estas apudmetita, kun signifo pli simbola ol reala, kaj ne montrante senton de natura movado (kvankam ĉi tiu esprimiĝas pere de iuj konvencioj); malgraŭ ĉio, la figuroj estas tre realismaj kaj detalaj, kaj do ili estas escepta kazo en la Prahistoria Arto.
La eŭropa neolitika arto
Kun la neolitika periodo, kaverna arto formalaparis. Oni trovas aliaj formojn de arto en ceramiko.
La oceonia paleolitika arto
La homoj estis en Aŭstralio ekde 40 000 jarojn kaj la arto estis ankaŭ malnova, ekzemple pentroarto de Nagaluwuru (nacia parko de Kakadu) datiĝis de 20 000 jarojn. En Aŭstralio, la paleolitika epoko daŭris ĝis 1788.
Tutmonda Ligo de Esperantistaj Senŝtatanoj
La Tutmonda Ligo de Esperantistaj Senŝtatanoj (TLES) estis esperanta grupo formita en 1924 fare de anarkiistaj SAT-anoj, kiuj opiniis ke SAT estas tute sub influo de la Komunista Internacio kaj ne prezentas al ili sufiĉe da eblo por propagandi siajn ideojn.
Ĉe ĝia starigo kelkaj anarkiistaj SAT-anoj transiris al ĝi. En la postaj jaroj fondiĝis TLES-grupoj i.a. en Amsterdamo, Berlino, Liono, Manhejmo, Parizo, Stokholmo. En 1925 TLES eldonadis la monatan gazeton Libera Laboristo, kiu aperis malregule kaj mortis en 1931.
TLES ne akiris multan influon. Ŝajne la nombro da anarkiistaj E-istoj ne estas sufiĉe granda por bone vivigi propran organizon kaj post kelkaj jaroj plimulto da anarkiistoj revenis al SAT.
Saint-Priest
Saint-Priest estas la nomo de pluraj geografiaĵoj.
2-Nitrocinamaldehido
Nitrocinamaldehido aŭ C9H7O3N  estas organika aromata kombinaĵo apartenanta al la grupo de la aldehidoj kaj rezultanta el reduktado de la 2-Nitrocinamata acido. Nitrocinamaldehido prezentas la nitrogenan grupon en la dua pozicio de la fenila grupo. Nitrocinamaldehido estas palflava lumsensiva solidaĵo nesolvebla en akvo kaj solvebla en etanolo. Ĝi uzatas kiel kemia reakciaĵo en organikaj sintezoj kun farmakologiaj proprecoj.
Hovhannes Imastaser
Hovhannes Imastaser (armene: Յովհաննէս Իմաստասէր, ĉ. 1047-1129), ankaŭ konata kiel Hovhannes Sarkavag (armene : Յովհաննէս Սարկաւագ), estis mezepoka armena plurfaka erudiciulo konata pro siaj verkoj pri filozofio, teologio, matematiko, kosmologio kaj literaturo. Imastaser ankaŭ estis talenta himnologo kaj pedagogo.
Filo de pastro, Hovhannes naskiĝis ĉirkaŭ 1047 en Pip, Arcaĥo. Li studis en la lernejoj de la monaĥejoj Sanahin kaj Haghpat, kaj pasigis grandan parton de sia vivo en ĉi-lasta monaĥejo, kie li fariĝis diakono kaj probable vardapet. Li unue interesiĝis pri la studo de muziko, antaŭ ol etendi siajn sciojn al teologio, filozofio, gramatiko, matematiko, kosmografio kaj historio. Krome, laŭ la armena versio de la Kartvelaj Kronikoj, li estis la konfesanto de la reĝo Davido la 4-a de Kartvelio.
Li tiam ekloĝis en Anio, la Bagratida ĉefurbo, kie li fondis bazlernejon kaj kie li enkondukis la quadrivium. Li mortis en 1129.
28493 Duncan-Lewis
28493 Duncan-Lewis estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estas nomita en honoro de Christopher Anthony Duncan-Lewis, kiu gajnis la duan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2011 pro sia projekto pri medicino kaj sano. Li lernis ĉe la Winter Springs High School de Winter Springs (Florido, Usono).
Lampazos de Naranjo
Lampazos de Naranjo estas unu el la 51 komunumoj de la meksika subŝtato Nuevo León, kiu situas en norda Meksiko, inter la subŝtatoj Coahuila kaj Tamaulipas. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Lampazos de Naranjo. Al Lampazos de Naranjo apartenas entute 69 tiel nomataj loĝlokoj (statistike por urboj, vilaĝoj kaj domaroj). La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 19032.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 4428 loĝantojn. El tiuj estis 2246 viroj kaj 2182 virinoj. La komunumo havas surfacon de 4020,2 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 320 metroj super la marnivelo.
Klimato
En la komunumo jare falas averaĝe 560 mm/m² de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas 23 °C.
Sociogeografio
En Lampazos de Naranjo loĝis en la jaro 2000 3320 personoj, kiuj aĝis pli ol 15 jaroj. El tiuj 3204 scipovis legi kaj skribi, sed 209 personoj estis analfabetoj. Laŭ procentoj 6,12 % de la personoj pli aĝaj ol 15 ne scipovis legi kaj skrbi. Inter la viroj 6,86 % ne scipovis legi kaj skribi kaj inter la virinoj estis 5,37 %.
Slivice
Slivice estas domaro en Ĉeĥio, parto de municipo Milín, 5 km de la distrikta urbo Příbram en mezbohemia regiono, Ĉeĥio. Proksime de ĝi situas memorejo pri la lastaj interbataloj de la dua mondmilito.
Lampazos de Naranjo
Sociogeografio
El la loĝantoj (pli aĝaj ol 5 jaroj en la jaro 2000), 4324 personoj apartenis al la katolika religio kaj 193 personoj al la protestantisma religio. Neniu apartenis al la judisma relegio kaj 78 personoj statistike apartenis al neniu religio.
Slivice
Taĉmentoj de SS-armiloj klopodis la 11-an de majo 1945 trabatali al la linio de Usona armeo, dum en Prago jam estis Ruĝa armeo kaj en ĉirkaŭaj arbaroj sovetaj partizanoj. La loka bataleto ĉe la preĝeja turo alportis lastajn viktimojn 3 tagojn post la oficiala fino de la milito en Eŭropo. Alta memorŝtono proksime de la longdistanca ŝoseo atentigas nin memori la okazaĵon.
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1362.
Propila sorbato
Propila sorbato aŭ C9H14O2 estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la esteroj de la sorbata acido kaj propanolo. Propila sorbato estas senkolora likvaĵo, uzata kiel gustigagento kaj odorigagento en la nutrondustrio kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj kaj farmaciaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun sulfata acido kiel katalizilo. Propila sorbato estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en alkoholo, duetila etero, kloroformo kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Propila sorbato reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj kaj posedas antifungajn kaj antibakteriajn proprecojn. Krom tio ĝi uzatas kiel konservaĵo.
12280 Reims
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la urbo Reims, en de la departemento Marne en norda Francio, iame Durocortorum, pli malfrue Remi : ĉefurbo de la romia provinco Gallia Belgica. Preskaŭ tute detruita dum la unua mondmilito, nur la bela katedralo estis restarigita. Nune, la urbo estas la centro de produkto de la vino Ĉampano.
Provedziĝo
Provedziĝo (menciita en PIV) estas la kunvivado de personoj sen antaŭa edziĝo, sed kun la ambaŭflanka volo post certa tempo edziĝi. Laŭ jura vidpunkto tiu tempo ne kompareblas al edzeco, sed simple signifas kunvivadon de du personoj, simile al tiu en loĝkomunumo aŭ tiu de du samseksaj partneroj, kiuj (ankoraŭ) ne nuptis. Se la paro, kiu "provedziĝis", jam reciproke solene promesis unu al la alia la postan edziĝon, temas pri fianĉiĝo - kvankam laŭ tradicia kompreno la fianĉeco mem neniel aŭtomate signifas kunvivadon de la du partneroj.
Ĝermana lingvaro
La ĝermana lingvaro estas familio apartenanta al la hindeŭropa lingvaro kaj fontanta el la ĝermana lingvo, pralingvo de centra Eŭropo kaj parolita de la ĝermanoj. Ĝi konsistas el tri ĉefaj branĉoj:
Antaŭ 2000 jaroj, en norda Germanio, Danio, kaj suda Skandinavio, multaj triboj parolis la ĝermanan, aŭ la teŭtonan pralingvon de la modernaj ĝermanaj lingvoj. Dum 50 generacioj la ĝermanaj dialektoj ŝanĝiĝis tre malrapide, kaj hodiaŭ, en okcidenta Eŭropo, oni parolas la germanan, la anglan kaj la svedan, inter aliaj.
La ĝermanaj lingvoj nun floras en Nordameriko, norda Eŭropo, Sud-Afriko kaj Oceanio kaj estas parolataj de ĉirkaŭ 650 milionoj kiel unua aŭ dua lingvo. El tiuj, ĉirkaŭ 75% parolas la anglan kaj 25% la germanan.
Eĉ hodiaŭ, estas multaj similaĵoj inter la nuntempaj germana kaj angla, ekzemple, en la leksiko, ni trovas: Arm/arm (brako), Finger/finger (fingro), Hand/hand (mano), Land/land (lando), bitter (amara), wild (sovaĝa), Wind/wind (vento), warm (varmeta), Winter/winter (vintro), Bier/beer (biero), Butter/butter (butero), Brot/bread (pano), Haus/house (domo), Maus/mouse (muso), See/sea(maro), Mann/man(viro).
La norda branĉo devenas de la praskandinavia lingvo. El la modernaj lingvoj, la islanda lingvo estas la plej proksima al la dialektoj de la vikingoj, konataj ankaŭ kiel la Norena.
Jean-Paul Belmondo
Jean-Paul BELMONDO (naskiĝis en Neuilly-sur-Seine (Seine, nun Hauts-de-Seine), mortis  en Parizo, Francio) estis kina kaj teatra aktoro. Li estis gravulo de la Franca Nova Ondo.
Lia patro, Paul Belmondo, de piemonta deveno tra sia patro kaj sicilia deveno tra sia patrino, estis fama skulptisto kaj lia patrino estis pentristino. Lia frato Alain Belmondo estas direktoro de teatro kaj kino-produktoro dum lia fratino, Muriel, estas dancistino.
Lia filo, Paul Belmondo estas aŭtomobila piloto kaj posedas propran teamon de aŭtomobiloj.
Biografio
Nedisciplinita kaj malŝatanta studadon, Jean-Paul Belmondo frue pasiiĝis por boksado kaj futbalo. Kiam 16-jara, li estis infektita de tuberkulozo, liaj gepatroj sendis lin al regiono Auvergne. Tiam, ripozante kaj en viviga aero, la junulo decidis fariĝi komediisto. Reveninte el Auvergne, li studis en la kurso de Raymond Girard. Li debutis en teatro en 1950 interpretante La Belle au bois Dormant en la hospitaloj de la urbo Parizo. Dum ses monatoj, Raymond Girard helpis lin prepari la konkurson de konservatorio de drama arto, kie, sukcesinte en 1951, Jean-Paul Belmondo fariĝis lernanto de Pierre Dux. Li restis tie dum kvar jaroj kaj renkontis aktorojn Jean Rochefort, Jean-Pierre Marielle, Pierre Vernier kaj Michel Beaune. Li poste estis forpelita pro sia sinteno. En 1953 li vere debutis en du teatraĵoj en Théâtre de l'Atelier, Médée de Jean Anouilh kaj Zamore de Georges Neveux, ambaŭ reĝisoritaj de André Barsacq.
La, li edziĝis kun dancistino Élodie Constantin, kiu naskos al li tri infanojn: Patricia (1958) mortinta en incendio en 1994, Florence (1960) kaj Paul Belmondo (1963). Jean-Paul Belmondo kaj Élodie eksedziĝis en 1966.
Li debutis sian kinan karieron per eta rolo: Sois belle et tais-toi (1957). Li fariĝis konata en 1960 dank'al sia unua granda rolo en A bout de souffle kun Jean Seberg de Jean-Luc Godard: li tiam fariĝis gravulo de Franca Nova Ondo. Li ankaŭ ludis kun Lino Ventura en Classe tous risques de Claude Sautet. Li akiris popularan sukceson per L'homme de Rio (1967), kun Françoise Dorléac (fratino de Catherine Deneuve kaj mortinta la ), kaj poste ludis kun Anna Karina en Pierrot le fou (1965), mita verko de Jean-Luc Godard.
En 1987, ĉirkaŭ 30 jarojn post kiam li forlasis teatron, li resursceniĝis en teatraĵo "Kean" por la plej granda plezuro de la publiko.
Fine de novembro 1999, Jean-Paul Belmondo estis hospitaligita en Brest en hospitalo de "La Cavale blanche", post kiam li svenis dum teatra ludado de "Frederick ou le Boulevard du Crime". En Korsiko, 68-jaraĝa, li estis transportita per helikoptero al hospitalo Falconaja de Bastia, merkredon la je la 16-a horo, pro  apopleksia atako. Li tiam estis ferianta, en la domo de sia amiko Guy Bedos en Lumio, apud Calvi. Kvankam lia sanstato estis juĝita serioza, li estis transigita vespere al pariza hospitalo, Saint-Joseph.
Britaj Invadoj al Rivero Plata
La britaj invadoj de la Plata-Rivero estis serio de malsukcesaj britaj provoj konfiski kontrolon de la hispanaj kolonioj situantaj ĉirkaŭ la Plata Baseno en Sudameriko (en teritorioj hodiaŭ parto de Argentino kaj Urugvajo). La invadoj okazis inter 1806 kaj 1807, kiel parto de la Napoleonaj Militoj, kiam Hispanio estis aliancano de Francio.
Jean-Paul Belmondo
Biografio
La Jean-Paul Belmondo edziĝis en Parizo kun sia kunulino Natty, en la urbodomo de la 6-a arondismento. Natty estis eksa "coco-girl" de Stéphane Collaro, kiun li renkontis en 1989 kaj kiu kunvivis kun li dum 13 jaroj. Michel Drucker estis unu el la atestantoj de tiu geedziĝo. Inter la invititoj troviĝis Claude Lelouch, Francis Huster, Bernard-Henri Lévy, Robert Hossein, Jean Rochefort, Jean-Claude Brialy kaj Jean-Pierre Marielle. Merkredon la, tiam 70-jaraĝa, Jean-Paul Belmondo estis la kvaran fojon patro de filino Stella. Jean-Paul Belmondo kaj Natty estis apartigitaj jam de du jaroj kaj oficialigis sian divorcon en 2008. Lia nova amikino nomiĝas Barbara Gandolfi, ŝi estis 33-jara en la komenco de 2009.
Britaj Invadoj al Rivero Plata
La invadoj okazis en du fazoj. Roto de la brita armeo okupis Bonaeron dum 46 tagoj en 1806 antaŭ esti forpelita. En 1807, dua armeo atakis kaj okupis Montevideo, kaj restis tie dum pluraj monatoj, kaj tria forto faris duan provon preni Bonaeron. Post pluraj tagoj da stratbatalado kontraŭ la loka milico kaj hispankolonia armeo, en kiu la duono de la britaj trupoj estis mortigitaj aŭ vunditaj, la britoj estis devigita retiriĝi.
La sociaj efikoj de la invadoj estas inter la kialoj de la Maja Revolucio. La krioloj, kiuj ĝis nun ne povis ricevi gravajn postenojn, povis jam ricevi politikan forton en armeaj roloj. La sukcesa rezisto kun nur malmulte da helpo fare de la iberia duoninsulo kreskigis la deziron de memdeterminado. Malferma urba konsilantaro kaj la Reĝa Aŭdienco de Bonaero senpovigis la vicreĝon Rafael de Sobremonte kaj elektis anstataŭe la popularan heroon Santiago de Liniers, kio estis kompleta senprecedenca ago: antaŭ tio, la vicreĝo estis nur persona elekto de la Reĝo de Hispanio mem, kaj neniu hispanamerikano havis aŭtoritaton super li.
Jean-Paul Belmondo
Biografio
En januaro 2008, post sep-jara foresto, li retrovis kino-studion, sub reĝisorado de Francis Huster, por nova versio de Umberto D. de Vittorio de Sica: Un homme et son chien. La filmado estis finita la. Poste muntita, la filmo aperis la.
Ĵerzeja teksaĵo
Ĵerzeja teksaĵo estas mola, certagrade elasta teksaĵo el fadenoj viskozaj aŭ viskozomiksaĵaj, lanaj aŭ lanomiksaĵaj, kotonaj aŭ silkaj. Ĝi havas fajnan zigzagan strukturon.
Ĵerzeja teksaĵo precipe uzatas por vestaĵoj sportaj kaj libertempaj, por subvestaĵoj kaj por litaĵoj. Ĵerzejaj litaĵoj estas agrable tuŝeblaj, molaj, bone ensuĉas kaj forkondukas de la homa korpo humidon.
La nomo de la teksaĵo probable devenas de la plej granda kaj plej konataj el la Manikinsuloj, la insulo Ĵerzejo.
György Kaptay
György Kaptay [djordj kaptai], laŭ hungarlingve kutima nomordo Kaptay György estas hungara inĝeniero, profesoro, membro (korespondanta (2016) de Hungara Scienca Akademio.
György Kaptay  naskiĝis la  en Tatabánya.
Biografio
György Kaptay frekventis bazlernejon en Almásfüzitő, gimnazion en Komárom, poste li akiris metalurgian diplomon en teknika universitato en Leningrado en 1984. Post la diplomo li havis stipendion por 3 jaroj en Leningrado, kie li kandidatiĝis en 1988. Li doktoriĝis en la sama jaro, sed jam en Pezindustria Teknika Universitato de Miskolc, kie li ekinstruis. Inter 1992 kaj 1997 li estis ankaŭ privata komercisto pri metalurgiaĵoj. En 1994 li atingis la instruan rangon docento (en 1999 universitata profesoro). Ekde 1996 li estas katedrestro, inter 1996-1998 institutestro, inter 1996-2008 dekano. Li fondis novan instituton en 2006. En la instrua periodo li studvojaĝis semajnojn aŭ monatojn en Kievo, Usono, Italio, Francio, Japanio, Aŭstralio. Li atingis la sciencan gradon PHD en 1998, en 2005 li doktoriĝis antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Li ricevis premiojn inter 1984-2010.
NGC 2048
NGC 2048 (alia indiko — ESO 56-*N166) estas emisia nebulozo kun stelo en konstelacio Orfiŝo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Socialisma ŝtato
Socialisma ŝtato estas la ŝtato kiu sin proklamas socialisma. Malgraŭ la ekzistantaj konceptaj diferencoj inter socialismo kaj komunismo, la ĉiutaga lingvaĵo en politiko, ĵurnalismo kaj socia scienco (politologio, sociologio, historiografio) uzas sendistinge la esprimon "socialisma ŝtato" kaj "komunisma ŝtato" al ŝtatoj difinitaj kiel socialismaj.
La adoptado de socialismo kiel ekonomia kaj socia sistemo, sekvante la ideologiajn principojn de marksismo (aŭ ĝiaj variantoj marksismo-leninismo, maoismo, ktp.), implicas la ŝtatigadon kaj kooperativigadon de la produktadrimedoj kaj de la tero kaj politike la regadon de la laborista klaso (marksisme nomata, la diktatoreco de la proletaro).
Fedde Schurer
Fedde Schurer (naskiĝis en Drachten, Frislando, mortis  en Heerenveen) estis nederlanda verkisto, ĵurnalisto kaj politikisto. Li skribis en la nederlanda kaj la frisa. Li estis unu el la plej influaj poetoj en la okcidentfrisa de la 20a jarcento.
Biografio
Naskiĝinta en 1898, kreskante en la fiŝista vilaĝo de Lemmer, en la komunumo de De Friese Meren, laborante kiel ĉarpentisto. Li studis per si mem kaj, en 1919, iĝis instruisto en kristana lernejo en sia vilaĝo. En 1924 li edziĝis kun Willy de Vries, ankaŭ instruistino, kaj adoptis filon Andries. En 1930 lia pacisma sinteno perdigis al li la laboron; tiam li transloĝiĝis al Amsterdamo, en publika lernejo.
Post la milito, Schurer revenis en Frislando, kie li loĝis en Heerenveen, kaj laboris kiel ĵurnalisto. Li estis, en la periodo 1956-1963, membro de la Parlamento por la Partij van de Arbeid.
Kalevi Olin
Kalevi OLIN (naskiĝis la en Pyhäjärvi Ul. - 26-a de majo 2023) estis finna politikisto, profesoro kaj redaktoro.
Vivo
Kalevi Olin studis gimnastikon en Universitato de Jyväskylä, poste li studis eksterlande. Li loĝis longan tempon en Jyväskylä. Li agis kiel profesoro en Universitato de Jyväskylä dum la 1990-aj kaj 2000-aj jaroj. Ekde 1995 ĝis 2007 li estis membro de la finna parlamento. Lia partio estas Finnlanda Socialdemokratia Partio. Li agis ankaŭ en Konsilio de Eŭropo. En 2004 li estis forta kandidato, kiam en Jyväskylä estis elektita urbestro. Markku Andersson venkis lin. Olin skribis i.a. pri socio kaj sporto. Olin publikigis finnlingvajn, anglalingvajn kaj franclingvajn tekstojn. Li studis sportan planadon en Finnlando kaj Usono. Li estas sperta socia konversaciisto. Li estas ankaŭ sporta kaj saneca efikanto. Li interesiĝas pri teniso. Li bone ludis tenison en konkurencoj de membroj de la Eŭropa Parlamento. Olin estas en geedzeco. Li loĝas nuntempe en Helsinko kaj Turku. Olin skribis ankaŭ en la sveda.
Vitamino B
B-vitaminoj estas aro da akvosolveblaj vitaminoj.
B1 estas koenzimo de pluraj enzimoj, malkomponiga la piruvatan acidon
B2 parto de la koenzimo FAD, helpantan la hidrogen-transporton.
B3 nikotina acido: partoj de la hidrogentransportaj koenzimoj NAD, NADP
B4 iama nomo pri adenino,
B5 parto de la koenzimo A,
B9 prekursoro de koenzimo,
B12 necesas por la produkto de la eritrocitoj, funkciado de la nerva sistemo (koenzimo)
Takapoto
Takapoto estas atolo de la grupo Insuloj de reĝo Georgo kiu apartenas al la Tuamotuoj, kaj estas parto de Franca Polinezio. Ĝi estas elipsforma kaj estas proksimume 20 km longa kaj 6,7 km larĝa kaj havas, inkluzive la laguno, areon de 85 km² el kio iom pli ol 15 km² da tero. Fakatopatere estas la plej grava setlejo sur la insulo.
Ŝipo, De Afrikaanse Galei (la afrika galero) de la ekspedicio al Sudlando sub gvidado de Jacob Roggeveen, pereis ĉi tie en majo 1722 kaj li nomis la insulon Schadelijke Eiland (malutila insulo). La kanonoj de tiu ŝipo ankoraŭ rustas sur la strando.
Historio
La unua registrita eŭropano kiu vidis Takapoton estis Jacob Le Maire en 1616.
Charles Wilkes vizitis Takapoton per ekspedicio en septembro 1839.
Takapoto Flughaveno inaŭguriĝis en 1973.
József Patay
PATAY József (patai) estis hungara eklezihistoriisto naskita en Nagykároly la 11-an de novembro 1886 kaj mortinta ?.
Pasado de Merkuro elde Marso
Pasado de Merkuro vidita elde Marso okazas, kiam Merkuro pasas ekzakte inter Suno kaj Marso. Dum la pasado, Merkuro aperus, por hipoteza marsa observanto, kiel nigra punkto trairanta la sunan diskon. Tiu pasado de Mekuro elde Marso estas nevidebla elde Tero (la malheliĝo de la suna lumo sur Marso estas nemezurebla).
Ofteco
La pasadoj de Merkuo viditaj elde Marso estas multe pli oftaj ol tiuj viditaj elde Tero; ili okazas po grupoj de unu (malofte), du aŭ tri fojoj en ĉiuj jardekoj, kun intertempo de pli malpli unu jaro.
La sinoda periodo de Merkuro kun Marso estas 100,888 tagoj kaj la kliniteco de la orbito de Merkuro sur tiu de Marso estas 5,16°, kontraŭ 7° rilate al la orbito de Tero (ekliptiko). Ĝis nun, neniu vidis pasadon de Merkuro elde Marso, la esploradaj robotoj Spirit kaj Opportunity teorie estus povintaj observi la pasadon de la, sed iliaj kameraoj ne havas sufiĉan bildan distingkapablon; la angula diametro de Merkuro vidata elde Marso estas nur 6,1 arksekundoj.
Datoj
Estintaj kaj estontaj pasadoj de Merkuro vidataj elde Marso
Gergely Herepei
HEREPEI Ádám estis hungara pedagogo, reformita pastro, eklezia verkisto naskita en Koloĵvaro la 21-an de februaro 1807 kaj mortinta en Koloĵvaro la 4-an de julio 1859.
Biografio
Gergely Herepei finis teologion en 1827 en Koloĵvaro, poste li havigis diplomon de inĝeniero en Peŝto en 1830, poste li kontinuis la studon pri teologio en Göttingen kaj Marburg. Li estis pastro de 1832 en Dés, de 1835 en Koloĵvaro, pli poste dekano. Li priokupiĝis multe lernejaferon, fondos senpagan infanlernejon, popollernejon, popolbibliotekon. Li publikis artikolojn, poemojn en sia junaĝo, ekleziajn paroladojn.
Kantono Ferry (Vaŝingtonio)
Laŭ la usona Buroo Censa, la kantono ampleksas areon de 5 847 km², el kio 139 km² estas akvo; oni trovis tie en 2000 entute 7 260 loĝantojn.
Historio
La ŝtata parlamento kreis la kantonon la el parto de Kantono Stevens. Oni ne esperantigu ĝian nomon "Pramŝipa Kantono" aŭ simile, ĉar la nomo venis de Elisha P. Ferry, la unua ŝtatestro de Vaŝingtonio.
Vidu ankaŭ
Kantonoj de Vaŝingtonio
Nagymizdó
Nagymizdó [nadjmizdO] estas malgranda vilaĝo en Hungario en en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Vas (Hungario), en Distrikto Körmend. La loknomo signifas hungare: granda-mielo, verŝajne dum la mezepoko tiu vilaĝo liveris mielon al la reĝa korto.
Situo
Nagymizdó situas for de ĉefvojo, fervojo kaj rivero. Körmend troviĝas 9, Szombathely 34, Budapeŝto 220 km-ojn.
Historio
En Nagymizdó migra poŝto servas.
Vidindaĵoj
Vidindaĵo estas romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Anna de 1886.
Hioido
La hiohido (latine: os hyoideum) estas osteto kiu situas en la areo de la kolo. La osteto havas la formon de hufofero.
Miralrío
Miralrío [miralRIo] (Rigardejo al la rivero ) estas municipo de Hispanio, en la Provinco Gvadalaĥaro, regiono de Kastilio-Manĉo.
Hioido
Du specoj de muskoloj fiksiĝas al la hiohido:
La supraj langomuskoloj, fiksitaj al la hiohido kaj la mandiblo, havas la sekvajn kvar funkciojn:
Miralrío
Loĝantoj
La censita loĝantaro en 2016 estis de 64 loĝantoj kaj la denseco estas de 7,8 loĝ/km².
Situo
Miralrío situas en la nordorienta parto de Kastilio-Manĉo en la komarko aŭ distrikto Alkario en la centro de la Provinco Gvadalaĥaro, je altitudo de 1 019 m super marnivelo; je 39,6 km el Gvadalaĥaro, provinca ĉefurbo, je 169 km el Toledo, regiona ĉefurbo, je 101 km el Madrido, ŝtata ĉefurbo, je 542 km el Barcelono kaj je 327 km el Valencio, aliaj grandurboj. La areo de ties teritorio estas de 8,21 km². La geografiaj koordinatoj estas 40°53′24″N 2°56′31″Ok.
Hioido
Iliaj latinaj nomoj estas m. geniohyoideus, m. hylohyoideus, m. stylohyoideus kaj m. digastricus.
Miralrío
Historio
La urbo atingis maksimuman loĝantaron komence de la 20-a ajrcento kun 504 loĝantoj en 1910; post la Hispana Enlanda Milito la loĝantaro falis el pinto de 324 loĝantoj en 1950 al 64, tio estis oni perdis pli ol 400 loĝantojn pro diversaj tialoj: nome bataloj, prizono, politika persekutado, malsato ktp. Meze de la 20a jarcento la loĝantaro de multaj vilaĝoj de la regiono atingis pinton, sed poste okazis elmigrado, senloĝigo kaj maljuniĝo de la loĝantaro ĉefe dum la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj, kaj ankaŭ ĉe Miralrío kie oni falis al la nunaj 64.
Hioido
Iliaj latinaj nomoj estas: m. thyrohyoideus, m. sternothyroideus, m. sternohyoideus kaj m. omohyoideus.
Petro Orseolo
Petro Orseolo malofte Petro la 1-a (Hungario) estis hungara reĝo, kiu regadis dufoje: inter 1038-1041 kaj inter 1044-1046.
Li naskiĝis en Venecia respubliko en 1011. Lia patro estis doĝo, la patrino estis fratino de Stefano la 1-a (Hungario). En 1026 pro politikaj aferoj Petro devis rifuĝi al Hungario. Stefano nomumis Petron sia posteulo, ĉar li ne fidis siajn rektajn idojn. Petro iĝis reĝo en 1038 kaj daŭris laboron de Stefano. Enlande la kristanismo firmiĝis, eksterlande li donis helpon al Ĉeĥio, Pollando kaj Bulgario. Liaj fideluloj estis precipe italoj, kio ne plaĉis al la hungaroj. Puĉo okazis, Petro rifuĝis al lia malamiko Henriko la 3-a, la nova reĝo estis Samuel Aba. Helpe de Henriko Petro reakiris la tronon, sed Hungario iĝis feŭdo de la germanoj. En 1046 okazis la dua puĉo. Petro estis blindigita. La baldaŭa morto estas nebula. Li entombiĝis en Pécs.
Laŭ legendo, Judith von Schweinfurt edziniĝis en Hungario al Petro Orseolo. Tiu tamen mortis jam 1046.
Celesztin Pállya
Celesztin Pállya [celestin pAja], laŭ hungarlingve kutima nomordo Pállya Celesztin estis hungara pentristo. Celesztin Pállya  naskiĝis la  en Ĝenovo (Italio), li mortis la  en Nagymaros (Hungario).
Lumturo de Eckmühl
La lumturo de Eckmühl estas mara lumturo situanta sur la pinto de Saint-Pierre, en Penmarc'h, en la departemento Finistère en Francio. Ĝi altas je pli ol 60m. ĝi estis inaŭgurita la kaj ĝi ŝuldas sian nomon al la nobeltitolo de sia donacinto, kiu granparte pagis ĝin. Ĝi sekurigas unu el la plej danĝeraj marbordoj de Francio pro la tieaj rifoj.
Celesztin Pállya
Biografio
Celesztin Pállya alvenis en Hungarion en aĝo 5, en Újpest en aĝo 17. Lia desegnaĵo ricevis la unuan lokon en konkurso, helpe de la ricevita sumo li studis en Akademio de Belartoj de Vieno (1884), en simila lernejo en Munkeno, fine en majstrolernejo de Gyula Benczúr (1889 – 1894) en Budapeŝto. Li studvojaĝis en Italio kaj Germanio. Inter 1892–1894 li pentris la ĉevalojn en Landokupo de la madjaroj (rundpentraĵo). Liaj pentraĵoj (ĝenroj, aĵpentraĵoj, portretoj) estis vaste konataj en la lando. Li ricevis premion en 1929, honoran civitanon de Újpest en 1939. Li estis ĉiofaranto, ekzemple li faris violonon kaj biciklon.
Aprezo
Aprezo de Károly Lyka en 1900: "Celesztin Pállya povus malhavi la plenan homaron. Li faras propramane siajn ilojn, ŝuojn, biciklon, pentradas, kreas mirindan violonon.”
Lumturo de Eckmühl
Ĝiaj muroj estis konstruitaj tute per ŝtono de Kersanton (proksima al granito) kaj la pario de ĝia ŝtuparŝakto estas kovrita per platoj de opalino. Ĝi estas nun unu el la plej vizitataj monumentoj de Finistère.
La lumturo estas klasita monumento historia ekde la.
Kunteksto
La konstruado de la lumturo de Eckmühl okazis kiam, post du jarcentoj da marasmo, la ekonomio de Penmarc'h releviĝas aparte dank'al la lanĉo de la ladprezervoj de sardinoj en la kvartalo de Saint-Guénolé kaj al la kaptado de sardinoj kaj skombroj, akompananta fortan demografian kreskon. Ĝi prilumas unu el la plej danĝeraj punktoj de la bretona marbordo.
La lumturo de Eckmühl estas konstruita apud la antaŭaj lumturoj, en la vilaĝo de Saint-Pierre. Antaŭ ĝi, estis uzataj la « Vieille tour » (eo: la malnova turo), poste la « lumturo de Penmarc'h », ekfunkciigata en 1835 kaj rekta antaŭanto de Eckmühl. Francio decidis per leĝo de la modernigi la maran signaladon de siaj marbordoj, aparte per elektrigo de siaj plej gravaj lumturoj, inter ili tiu de Penmarc'h. La projekto pri nova prilumado antaŭvidis faskon altan je 60 metroj. La tiama lumturo estis nur alta je 40 metroj kaj priesploro kondukis al teknika malebleco plialtigi ĝin, nepra kondiĉo por starigo de prilumado videbla proksimume de 100 kilometroj. En 1890 estis decidita la konstruo de nova lumturo alta je 54,20 metroj. La projekto estis konsiderata finita la, la planoj kaj la prezproponoj akceptitaj por totala sumo de frankoj.
Neatendita financado
Tamen la la novaĵo pri netatendita financado trafis la projekton. Nu, la markizino Adélaïde-Louise d'Eckmühl de Blocqueville testamentis sumon de frankoj por la konstruo de lumturo. Tiu lumturo devus nomiĝi « lumturo de Eckmühl » honore al ŝia patro la marŝalo Louis-Nicolas Davout, duko de Auerstaedt, princo de Eckmühl. Tiu nobeltitolo venis de la batalo de Eckmühl, kiun li kondukis proksime de la vilaĝo Eggmühl en Bavario. La markizino volis ke tiu nomo je malĝoja pasinteco estu elaĉetita per vivoj savotaj dank'al lumturo. Tiel en sia testamento, ŝi skribis : Les larmes versées par la fatalité des guerres, que je redoute et déteste plus que jamais, seront ainsi rachetées par les vies sauvées de la tempête.
Fine la buĝeto por la lumturo estis je frankoj kaj estis decidite ke ĝi staros je 122 metroj oriente de la malnova lumturo. La laboro komenciĝis en septembro 1893 fare de la entrepreno Vabre. La malnova domo de la lumturaj gardistoj kaj kalvario estis detruitaj dum la konstruo de la lumturo de Eckmühl.
Origino kaj transporto de la materialoj
La sablo venis de Toul ar Stêr, la murŝtonoj de Poulgallec, kies ŝtonminejo estis anstataŭigita per tiu de Talarou en marto 1896, kaj per la plaĝo okcidente de la semaforo. La hidraŭlika kalko, kies kvalito estis konstante zorgata venis de la kalkofornoj de Marans, de kie ĝi estis transportata per ŝipo ĝis Loctudy kaj poste per ĉaro ĝis Saint-Pierre. La portlanda cemento venis de Boulogne-sur-Mer. Fine la kersantito (aŭ ŝtono de Kersanton) venis de Brest, kie ĝi estis tajlita en blokojn kaj transportata surmare en gabaroj ĝis la haveno de Kérity. Preferita pro financaj kialoj, la mara transporto estis malfacila kaj okazigis multajn prokrastojn, kreskojn de la tuta kosto kaj plilongigon de la laboroj. Prokrasto ŝuldiĝis ankaŭ al manko de laboristoj.
Konstruo de la turo
La tavolo de mortero de la fundamento estis kovrita per gudro por malebligi humidecon supreniri en la muroj. La soklo estis realigita dank'al skafaldo faciliganta la aliron al la laborejo kaj al abiotabulo ebliganta levi la granitajn blokojn. La fusto kaj la kornico estis realigitaj helpe de abiotabulo metita interne de la turo, sur kiu la blokoj estis suprenlevataj per ĉeno, kiu pasis supre en pulio kaj malsupre en vinĉo aktivigata per vapormotoro. La blokoj estis alĝustigataj de sur movebla ekstera skafaldo. Tiuj du aparatoj estis periode plialtigataj, trudante paŭzon en la laboro. La platoj de opalino tegantaj la parion estis metataj de skafaldo tirata per ĉeno supreniranta laŭ la turakso.
La laboro estis makulita per grava akcidento : dum la ekstera lavado, ĉeno subtenanta skafaldon rompiĝis kaj 7 laboristoj falis je 10 metroj kaj vundiĝis. Unu el ili blindiĝis pro la acido uzata por sia laboro.
Inaŭguro
La lumturo, kies inaŭguro estis antaŭvidita en la, dato de la 5-a datreveno de la morto de Adélaïde-Louise d'Eckmühl de Blocqueville, estis fine puŝita al la por ne koincidi kun la grava jara foiro de Pont-l'Abbé. Tiu inaŭguro estis okazo por multaj festoj.
Arkitekturo kaj aranĝo
La lumturo situas en ortograma korto longa je 80 m kaj larĝa je 60 m. Ĝi estas ĉirkaŭata de muro, kies norda flanko nerekte fronta al maro estis konstruita nur en 1924 sekve de cunamo. Ĝi enhavas ankaŭ la loĝejojn de la gardistoj kontraŭ sia okcidenta fino kaj la aparatejo apud la okcidenta flanko de la turo. La grundo de la turo estas ornamita, simetrie piede de la norda kaj suda flankoj, per du grandaj desegnoj el ŝtonoj de ankro kaj kvinpinta stelo.
La strukturo de la lumturo, de malsupre supren konsistas el : Ĝiaj muroj estas faritaj tute per ŝtono de Kersanton kaj ĝiaj fenestroj per oleita kverko de Francio. Por atingi la lanternon, necesas supreniri entute 307 ŝtupojn.
Bazamento
kelkaj ŝtupoj kondukas al la malalta ĉambro. La eksteraj muroj konsistas el elstarantaj ŝtonoj, tra ili estas la enirpordo sur la orienta flanko kaj tri fenestroj sur la aliaj flankoj.
.
Korpo aŭ fusto
La korpo de la turo estas okangula ekstere kaj cilindra interne. .
Ĝi enhavas ŝraŭban ŝtuparon kun 298 ŝtupoj.
Kampanilo
La kampanilo konsistas el okangula tureto ĉirkaŭata de korbela balkono, kiu ebligas ĉirkaŭiri ĝin.
Lanterno
Lasta ŝtupvico kondukas al la metala lanterno je 4-metra diametro blanke farbita ekstere.
Roussillon
Roussillon estas la nomo de la sekvantaj lokoj:
Kordiledoj
Kordiledoj (Cordylidae), estas familio el klaso reptilioj, ordo skvamuloj.
Ili havas sveltan korpon, proporcie longan voston, larĝan, triangulforman kapon. la kruroj estas fortaj, ungaj. Ilia karakterizaĵo estas skvama ekstera haŭto, kiu ofte havas dornajn partojn sur la talio kaj malantaŭaprto de la kapo.
Biologia klasado
Familio Kordiledoj Cordylidae
Nadalj
Nadalj, serbe Надаљ, hungare Nádalja estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto Suda Baĉka en municipo de Srbobran. La nomo devenas el la hungara vorto hirudo.
Situo
Nadalj situas sur ebenaĵo, laŭ fervojo al Vrbas. Temerin troviĝas 10 km-ojn for.
Historio
La unua mencio devenis el turka dokumento el 1590. En 1699 serboj alvenis. La Habsburgoj aranĝis limgardan zonon, al kiu ankaŭ tiu vilaĝo apartenis. En 1849 la hungara armeo bruldetruis la vilaĝon. En 1910 vivis en Nádalja 2719 homoj (1796 serboj, iom da germanoj kaj hungaroj). Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, al distrikto de Zsablya, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj iĝis parto de Hungario ĝis 1944. En 2002 loĝis en Nadalj 2202 homoj, (serboj 1794 (82 %), hungaroj 163 (7 %), ciganoj 82 (4 %) kaj aliaj).
Famuloj
En la iama Nádalja naskiĝis hungaria serba arkitekto Momčilo Tapavica.
Saint-Priest (Creuse)
Saint-Priest estas franca komunumo lokita en la departemento Creuse kaj en la regiono Nova Akvitanio. Ĝi havis 192 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.
Geografio
Saint-Priest etendiĝas sur 22,34 km², kaj havis 192 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas nur 8 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Creuse, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo.
La regiono ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Saint-Priest situas je alteco de 585 metroj.
Historio
Antaŭ la franca revolucio de 1789 kaj la kreado de la departemento Creuse en 1790, Saint-Priest apartenis al la franca graflando Marche. Ekde la fino de la 15-a jarcento ĝis proksimume la jaro 1900, tiu regiono estis fama fonto da migrantaj masonistoj, kiuj ĉiujare dum la plej varma periodo laboris en grandaj urbocentroj, precipe en Parizo.
Administrado
Saint-Priest apartenas al la kantono de Évaux-les-Bains, kies ĉefurbo estas Évaux-les-Bains. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Aubusson, unu el la du arondismentoj de la departemento Creuse.
Vyšný Tvarožec
Vyšný Tvarožec [viŝnI tvaroĵec], (hungare Felsőtaróc [alŝOtarOc], rutene Вышнїй Тварожець [viŝnjij tvaroĵecj], germane Oberturschenbach [oberturŝenbaĥ]) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.
Pugnorimeno
La pugnorimeno estis origine banto volvita ĉirkaŭ tenilo kaj la manprotektilo de batarmilo respektive ĉirkaŭ manartiko, kiu malebligu la falon de la armilo. Pli poste el ĝi evoluiĝis statusa signo de oficiroj kaj suboficiroj.
NGC 2049
NGC 2049 (aliaj indikoj — ESO 424-11, MCG -5-14-11, AM 0541-300, PGC 17657) estas galaksio en konstelacio Kolombo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Bassecourt (stacidomo)
Bassecourt estas fervoja stacidomo en Bassecourt, Svislando.
5-a de oktobro
La 5-a de oktobro estas la 278-a tago de la jaro (la 279-a en superjaroj) laŭ la Gregoria kalendaro. 87 tagoj restas.
Je la 5-a de oktobro okazis, interalie:
Tagoj de semajno
La 5-a de oktobro estas (laŭ gregoria kalendaro):
Alfréd Erőss
ERŐSS Alfréd (ereo:ŝ) estis rumanuja hungara teologo, poeto, studverkisto, romia katolika episkopo naskita en Perestyén la 7-an de julio 1909 kaj mortinta en Turda la 11-an de julio 1950.
Biografio
Alfréd Erőss abiturientiĝis en Kézdivásárhely, li finis telogion en Gyulafehérvár kaj Romo. De 1938 li estis teologia profesoro, ano de Asocio Pázmány Péter. En 1941 li translokiĝis Koloĵvaron. Liajn studojn publikis la gazetoj Erdélyi Iskola, Hitel, pri Sándor Reményik enTermés (1943. Tél). Li estis sekrete ordinita episkopo en la komenco de 1949. Lia taglibro konservas la sorton de fuĝintaj teologoj el Koloĵvaro al Zirc inter 15-a de septembro 1944 kaj 23-a de aprilo 1945.
László Jászai (pli juna)
László Jászai [lAslO jAsai], laŭ hungarlingve kutima nomordo Jászai László estis hungara aktoro, voĉoaktoro. Lia patro estis la samnoma László Jászai, lia pranevo estis Mari Jászai.
László Jászai naskiĝis la  en Szeged.
Biografio
László Jászai studis en aktorlernejo de Mária Gór Nagy kaj aktorakademio de Nacia Teatro (Budapeŝto) en sia naskiĝurbo, fine li akiris aktoran diplomon en Altlernejo pri Teatro kaj Filmo en 1991. Liaj plej gravaj instruistoj estis István Horvai kaj Dezső Kapás. Li komencis sian aktoran karieron en malgranda teatrejo en Budapeŝto, poste en Teatro Petőfi (Veszprém). Inter 1992–2000 li estis membro de la Nacia Teatro, poste de Teatro Magyar, baldaŭ li aliĝis al Nova Teatro (Budapeŝto).
Attila Felinger
Attila Felinger, laŭ hungarlingve kutima nomordo Felinger Attila estas hungara kemiisto, profesoro, membro (korespondanta (2016) de Hungara Scienca Akademio.
Attila Felinger naskiĝis la  en Pécs.
Biografio
Attila Felinger frekventis kemian mezlernejon en sia naskiĝurbo, poste li akiris kemian diplomon en Kemia Universitato de Veszprém en 1985, post 3 jaroj li doktoriĝis. Post la diplomo li restis en la universitato por instrui, en 1997 li atingis la instruan rangon docento. En 1993 li kandidatiĝis (CSc), en 2000 li doktoriĝis (DSc) antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Inter 2000-2003 li instruis en Universitato de Tenesio. Ekde 2005 li instruas en Universitato de Pécs, en la sekva jaro li estis nomumita universitata profesoro. inter 1 kaj 1. En 1 li estis o. Li ricevis hungarajn premiojn inter 1989-2014, polan premion en 2012. Li havas edzinon, kiu naskis 2 gefilojn.
Insulo Bonaventuro
Insulo Bonaventuro (oficiale en franca: île Bonaventure) estas kanada insulo en la Sankt-Laŭrenca Golfo situanta je 3.5 km el la suda marbordo de la Duoninsulo Gaspé, Kebekio, je 5 km sudoriente de la vilaĝo Percé. Preskaŭ cirkla laŭ formo, ĝi havas areon de 4.16 km².
Birdoj
Oni registris 293 diferencajn speciojn de birdoj kiel ĉu vizitantaj, migrantaj, aŭ loĝantaj en la Insulo Bonaventuro.
Plej komuna birdo troviĝanta en la insulo estas la Norda sulo. La insulo estas hejmo de la plej granda kolonio de suloj el la mondo, kun ĉirkaŭ 121,000 birdoj.
Aliaj multnombraj kolonioj estas de Trifingra mevo kaj de Longbeka urio. Oni povas observi ankaŭ ekzemplerojn aŭ gupojn de Ŝternoj, Nigra urio, Aŭkoj, Amerika arĝentmevo, Nigramantela mevo, Forkvosta petrelo, Granda kormorano, Dukresta kormorano, Atlantika fraterkulo, Hudsona paruo kaj de Stria parulio en Bonaventuro.
Martin Schwarz
(Heinrich) Martin SCHWARZ (naskiĝinta la 18-an de oktobro 1885 en Frankfurt am Main, mortinta la 27-an de septembro 1945 en Erfurto) estis germana arkitekto.
Vivo
Li pasigis siajn junajn jarojn ĉe Schützenbrunnen nr. 13 (hodiaŭ: Alfred-Brehm-placo en Frankfurto) kaj frekventis la Gimnazion Imperiestro Frederiko, kie li maturiĝis en 1905. Li restis surloke ĝis 1912; duonan jaron li vivis en Darmstadt (1910) kaj venis poste al Arnstadt. Tie li faru kiel eble plej originan rekonstruon de la malfruromanika baziliko Nia kara Sinjorino.
Tie ĉi li komencis sian agadon kiel liberprofesiulo dum 30 jaroj. Liaj unuaj skizoj estis planoj por la Sinagogo de Arnstadt. Sekvis multaj laboroj por metiistaj domoj kaj loĝdomoj (ekz. en Erfurter Straße), por presejo kaj eldonejo de la gazeto Arnstädter Anzeiger, por la gastejo Zur Post, por metiista domo de Marienstift kaj en 1915 por la lernejo ĉe la placo antaŭ la Kastela Muzeo. Helpis lin en la skulptado lia amiko el Frankfurt, Bruno Schäfer.
En 1938 li transloĝiĝis Erfurton kie li daŭre laboris kiel sendependa arkitekto en la loĝeja konstruado.
Edit Róth
RÓTH Edit [ro:t] estas rumania hungara pedagogino, lokhistoriistino. Ŝi naskiĝis en Turda la 16-an de julio 1954. Ŝi estas la edzino de bibliotekestro András Lajos Róth.