cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kantono Beynat
Kantono Beynat (france canton de Beynat) ĝis marto 2015 estis franca kantono lokita en la departemento Corrèze kaj en la regiono Limoĝio - kiu poste en 2016 integriĝis en novan administran regionon Nova Akvitanio. Ĝi estis unu el la 15 kantonoj de la arondismento Brive-la-Gaillarde. Ĝia ĉefurbo estis Beynat.
Alfaro
Historio
Malkonsentoj pri la dispono de akvo el la rivero Alhama pluis kaj oni klopodis solvi ĝin en 1437 pere de la geedzigo de Henriko la 4-a de Kastilio kaj Blanka la 2-a de Navaro.
Kantono Beynat
Komunumoj
Apartenis al la kantono la jenaj 7 francaj komunumoj :
Alfaro
Historio
Filipo la 4-a havigis la titolon de "urbo" al Alfaro en 1629 kontraŭ 40 000 maravedoj pagotaj en limtempoj.
Dum la 17-a kaj 18-a jarcentoj la urbo ege prosperis kaj lasis en Alfaro blazondomojn de nobelaj familioj (kiel Garcés del Garro, Quintana, Valles, Hurtado de Mendoza, González de Santa Cruz, Frías de Salazar, López de Montenegro kaj Echagüe).
Aktualo
La rura elmigrado okazis ĝenerale en multaj apudaj loĝlokoj laŭlonge de la 20-a jarcento, sed male ĉe Alfaro, kie oni altiĝis el ĉirkaŭ 6 000 loĝantoj ĝis nunaj 9 500.
La ekonomio estis bazata ĉefe sur la agrikulturo (ĉio vitejoj). Ĉio estas sen irigacio spite la proksimecon de la rivero Ebro. Krome estas rura turismo. Laŭ informo de Caja España en 2008 la entreprenoj en Alfaro estas dediĉitaj ĉefe al sektoro servoj (55,3%), sekve de la sektoro industria (22%), sektoro de konstruado (13,3%), agrikulturo (9,4%). Laŭ personoj dungitaj en ĉiu sektoro: industra (39,1%), servoj (36,2%), konstruado (13,6%) kaj agrikulturo (11,1%). La municipa teritorio de Alfaro havas pli ol 3900 hektarojn de vitejoj, nome la plej ampleksa etendo de la protektita devennomo de vino D.O.Ca. Rioja. Estas speciale abunda je vitejoj la deklivoj de la monto Yerga, multaj el ili sen irigacio laŭ la regularo de la protektita devennomo. ​
Vizitindaĵoj estas la kapitula preĝejo de Sankta Mikaelo, la preĝejo de Sankta Francisko, la preĝejo de Nuestra Señora del Burgo, monaĥinejo, du ermitejoj, kvar palacoj, iama prizono nune junulargastejo, pontofontano Ninfeo Romano, Jakoba Vojo, naturaj lokoj kiel Natura Rezervejo Sotos del Ebro ktp. Rimarkindas la kolonio de Blanka cikonio sur la kapitula preĝejo de Sankta Mikaelo (Colegiata), nome la plej granda kolonio sur unusola konstruaĵo, nome pli ol 100 nestoj, kaj entute en la ĉirkaŭaĵo 120 nestoj kun ĉirkaŭ 500 cikonioj en epoko de reproduktado, kio faras unikan spektaklon kaj eksterordinara observejo por studi la konduton de tiuj birdoj.
(17414) 1988 RN10
(17414) 1988 RN10 estas troja asteroido de Jupitero, orbitanta proksime de la punkto de Lagrange L5 de la sistemo Suno-Jupitero : ano de la tiel nomata "Troja Tendaro".
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la usona astronomo Schelte J. Bus elde la Inter-Amerika observatorio de Cerro Tololo en Ĉilio.
Okao (Angara)
Okao ankaŭ estas rivero en Siberio, maldekstra alfluanto de Angara.
Longo de la rivero estas 970 km.
Ernest Reyer
Louis Étienne Ernest REYER (1-a de decembro 1823 – 15-a de januaro 1909) estis franca opera komponisto kaj muzikkritikisto.
Vivo kaj kariero
El Marsejlo en 1839, kiam li estis 16 jaraĝa, li iris al Alĝerio por labori kiel funkciulo ĉe sia bofrato kaj tie li ekkarieris muzike, interalie per meso en katedralo. Reyer revenis al Parizo dum la okazaĵoj de 1848. Dum tiu periodo, li ekkonis eminentajn artistojn, kiel Gustave Flaubert kaj Théophile Gautier. Poste li revenis al sia plej ŝatata suda Francio. En 1850, li komponis simfonian odon titolitan Le Sélam por soloistoj kaj ĥoro kun vortumado de Gautier. Kvar jarojn poste, en 1854, li komponis muzikon por opero unuakta, nome Maître Wolfram ("Mastro Volframo"), kies libreto estis de Joseph Méry.
Poste li komponis baleton, Sacountalâ, kun historio denove de Gautier, pri intrigo el la verko de la barata Kālidāsa nome Sakuntalo. La baleto estis ludita 24 fojojn tra 1860. En 1861, Reyer komponis komedian operon en tri aktoj kaj ses scenoj, nome La statue ("La statuo"), kies intrigo estis inspirita de "Mil kaj unu noktoj" (konata ankaŭ kiel: "Arabaj noktoj") kun libreto de Michel Carré kaj Jules Barbier. Ĝi estis premierita en la Théâtre Lyrique en Parizo la 11an de Aprilo, 1861. En malpli ol du jaroj, La statue estis ludita 60 fojojn, impresa kvanto por tiu epoko.
Michael Helding
Michael HELDING (naskiĝis en Langenenslingen, proksima de Riedlingen-Sigmaringen, en 1506, mortis en Vieno la 30-an de septembro 1561) estis germana humanisto, katolika episkopo kaj klerulo.
Biografio
Helding estis filo de muelisto kaj enmatrikuliĝis en la Universitato de Tubingeno en 1525. En 1527 li diplomiĝis kiel Bakalaŭro pri Artoj kaj en 1528 li ricevis sian diplomon pri Magistreco. Pli malfrue li fariĝis profesoro en Majenco, kie ankaŭ li aktivis kiel rektoro de la katedrallernejo en 1531. Tie komenciĝis lia intima kontakto kun humanismo. Post ordiniĝi kiel pastro, li laboris kun la kardinalo Alberto de Brandenburgo (1490-1545) en la Katedralo de Majenco el 1533 antaŭen.
En la 18-a de oktobro 1537 li fariĝis asista episkopo kaj en la 4-a de aŭgusto de la venonta jaro li ordeniĝis al tiu posteno. Poste li estis indikita kiel titulara episkopo de Cidono. En 1543, li diplomiĝis kiel doktoro pri teologio. Li servis kiel delegito de la Katolia Eklezio tiel en Dieto de Worms (1540-1541) kiel en la Dieto de Regensburgo (1546). Li ankaŭ ĉeestis en la Konsilio de Trento. En la Dieto de Aŭgsburgo (1547-1548) li estis kun-aŭtoro de la Provizora Deklaracio de Aŭgsburgo, kreante severajn polemikojn kun Matthias Flacius kaj aliaj protestantoj. En decembro 1550 li fariĝis sukcedanto de Georgo la 3-a de Anhalt-Dessau (1507-1553), kiel la lasta katolika episkopo de Merseburg. Li ĉeestis en la Konsilio de Aŭgsburgo, en 1555, kaj en la Kolokvo de Worms, kie lia influo kaŭzis internan konflikton inter la luteranaj teologoj. En 1561, malpli ol unu jaro antaŭ la morto de Helding, Ferdinando la 1-a indikis lin kiel direktoro de la Imperia Konsilio en Vieno.
Mikaelo Helding estas konsiderata unu el la plej gravaj proponantoj de la Katolika Reformo liaepoke, kiu provis uzi sian paroladaron kaj manuskriptojn por la tenado de la Kristana Unuiĝo kaj por aktive kontribui por tio, kion li kredis necesa por la reformo de la katolika fido. Li konserviĝis fidela al la Katolikismo, sed li daŭre estis fidela al la reforma procezo kaj tolerema rilate al la protestantaj kredoj kaj aliaj fidoj.
(16925) 1998 FB63
(16925) 1998 FB63 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la dum la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
30564 Olomouc
30564 Olomouc estas tre malgranda, hela asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la ĉeĥa astronomo Petr Pravec elde la Observatorio de Ondřejov (Prago-oriento, Ĉeĥio).
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la urbo Olomouc, centro de la regiono Hanakio en Moravio, sidejo de katololika episkopo de 1063 kaj de moravia primaso de 1777. La urbo gastigis universitaton de 1573, nun tiel nomita Universitato Palacký.
Zoltán Simon
Zoltán Simon naskiĝis la en Törökszentmiklós.
Ilmari Ekström
Ilmari EKSTRÖM (naskiĝis la en Piikkiö) estis finna esperantisto kaj elektro-inĝeniero en Turku. Li fariĝis esperantisto en 1907 kaj estis prezidanto de la loka grupo. Ankoraŭ en la 1960aj jaroj li estis aktiva.
Hirkaniaj-kaspiaj miksaj arbaroj
La hirkaniaj-kaspiaj miksaj arbaroj estas tersupraĵa ekoregiono el la okcident- kaj centrazia ekoprovinco de la palearktisa ekozono, kaj parto de la tutmondaj 200-regiono "kaŭkazaj, anatoliaj kaj hirkaniaj mezvarmaj arbaroj" laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF). Biome la ekoregiono apartenas al la mezvarmaj foliaj kaj miksaj arbaroj. Ĝi troviĝas je la suda marbordo de la Kaspio, en la sudoriento de Azerbajĝano kaj la nordo de Irano.
La organizaĵo Naturprotekto Internacie situigis la ekoregionon en la kaŭkazan biodiverseco-riĉaĵejon.
Priskribo
La ekoregiono okupas 55 100 kvadratajn kilometrojn. En Irano, tiu ĉi ekoregiono ampleksas la marbordon laŭlonge de la Kaspio kaj la nordajn deklivon de Elborz-Montaro. Ĝi kovras partojn de kvin provincoj de Irano de oriento al okcidento, inkluzive de norda Ĥorasano kaj Golestano (ĉiuj sudaj kaj sudokcidentaj areoj de la orientaj regionoj de la Gorga-ebenaĵo). La totala arbara produktaĵo el tiuj arbaroj estas taksita je 269 022 m3 por arbara surfaco de 421 373 hektaroj.
Flaŭro
La natura arbara vegetaĵaro estas mezvarma decidua foliarbaro. 32,7 procentojn de la volumeno de Hirkaniaj arbaroj konstituas la orienta fago (Fagus orientalis). La precipa trajto de la ekoregiono estas la manko de pinaloj; nur relikvoj de koniferaj specioj ĉeestas, kaj inkluzivas la eŭropan taksuson (Taxus baccata), juniperojn (Juniperus spp.), la mediteranean cipreson (Cupressus sempervirens var. horizontalis) kaj la platikladon (Platycladus orientalis).
Aliaj indiĝenaj arbospecioj inkluzivas la kaspian glediĉion (Gleditsia caspica), la veluran aceron (Acer velutinum), la kapadokian aceron (Acer cappadocicum), la ordinaran fraksenon (Fraxinus excelsior), la malglatan ulmon (Ulmus glabra), la ĉerizujon (Prunus avium), la adstringan sorbuson (Sorbus torminalis) kaj Tilia dasystyla.
Faŭno
La regiono konstituas ripozejon inter Afriko kaj Rusujo por la birdomigrado. El la birdoj kiuj reproduktiĝas en la ekoregiono oni renkontas malgrandan otidon (Tetrax tetrax), migran falkon (Falco peregrinus) kaj ralardeon (Ardeola ralloides).
Endemiismoj
Temas pri relikvaj arbaroj el la Terciaro. Pro tio ĉeestas multe da endemiaj plantospecioj.
Minacoj kaj konservado
La ekoregiono estas krize endanĝerigita. La precipa minaco estas senarbarigo kaj habitatodetruo kaŭze de agrikulturo.
Artoskolo de Beuron
La artoskolo de Beuron aŭ mallonge skolo de Beuron estas aro da artistoj, kiu fondiĝis en 1868 en la ĉefabatejo Beuron ĉe Sigmaringen en Germanujo por novigi la katolike eklezian arton. La skolo treege orientiĝis je la egipta, frukristanisma kaj bizanca artoj kaj efikis entute pli instiga ol vere noviga. Per sia strebado al revivigo de religia arto ĝi ekligiĝas kun la fundamentaj ideoj de la nazarea artomovado.
Historio
Instiganto kaj ĉefa parolanto estis arĥitekto, pentristo kaj skulptisto Patro Desiderius Lenz (naskiĝis kiel Peter Lenz en 1832 je Haigerloch; mortis en 1928 en Beuron), Patro Gabriel Wüger (naskiĝinta kiel Jacob Wüger; en 1829 je Steckborn; mortis en 1892 je Monto Kasino) kaj Patro Lukas Steiner (naskiĝinta kiel Fridolin Steiner en 1849 je Ingenbohl/Schwyz; mortinta en 1906 je Beuron).
Lenz estis ricevinta de Princino Katerina de Hohenzollern-Sigmaringen la komision por la konstruo de Kapelo Santa Maŭro ĉe Beuron kaj alvenigis por la ekipolaboroj siajn amikajn kolegojn (1868–1870). Ĉiuj tri sekvatempe monaĥiĝis en Beuron. Kune ili pentris de 1874 ĝis 1879 ankaŭ la benediktanan monaĥejon de Monto Kasino. Aliaj verkoj troviĝas ankoraŭ en kaj proksime de Beuron. Krom tio la skolo de Beuron kunverkis je la konstruo aŭ transkonstruo de multaj aliaj konstruaĵoj, interalie de la Emaus-Monaĥejo aŭ la Preĝejo Sankta Gabrielo en Prago.
Grava reprezentanto de la skolo estis la nederlandano Willibrord Jan Verkade, kiu antaŭ sia monaĥiĝo havis ligan kontakton al la artistogrupo Nabis en Parizo. Filio de la skolo de Beuron troviĝis en la abatejo Maredsous en Belgujo. Verkoj de la skolo respektive verkoj influitaj de ĝiaj ideoj trovigas en Germanujo, Aŭstrujo, Ĉeĥujo, Usono kaj en Brazilo.
Sed jam antaŭ 100 laŭ Hubert Krins el Tübingen la skolo eniĝis en malbonfamon, kaj kelkajn verkojn ĝiajn oni detruis; eĉ en Beuron mem oni forigis atestaĵoj de ĉi tiu stilo kadre de rebarokigo de la monaĥopreĝejo
Golfo de Majno
La Golfo de Majno (Gulf of Maine) estas randa maro de la Atlantika Oceano ĉe la orienta bordo de Norda Ameriko, kiu ampleksas 179.000 kvadratajn kilometrojn. La golfo situas inter la Kabo Morua (Cape Cod) en Masaĉuseco, Usono kaj la kabo insulo Sable (Cape Sable Island) en Nov-Skotio, Kanado. La maro ampleksas la tutan marbordon de la usonaj federaciaj ŝtatoj Nov-Hampŝiro kaj Majno, plus la marbordon de Masaĉuseco norde de la Kabo Morua, kaj la sudan kaj okcidentan marbordon de la kanadaj provincoj Nov-Brunsviko kaj Nov-Skotio.
Kun la Golfo de Majno ligiĝas la Golfo de Masaĉuseco kaj la Golfo de Fundy. En la Golfo de Fundy troviĝas la tutmonde plej alta diferenco inter alta kaj malalta tajdo.
La rivero Charles elfluas en la golfon.
Kanada elodeo
La Kanada elodeo, akvopesto (Elodea canadensis) estas nordamerika akvoplanto , specio el la plantofamilio hidrokaritacoj (Hydrocharitaceae). Ĝi disvastiĝis en Eŭropo el akvariaj uzoj. Ĝi plimultiĝas per vegetativaj metodoj per dispartiĝo de la plantobazoj.
Ĝi vivas ankaŭ en Sud-Azio kaj Aŭstralio (en Hungario ekde 1870-aj jaroj).
Genro akvopesto
Al la genro de akvopestoj apartenas 12 specioj, ili ŝatas la lagojn kaj apenaŭ fluantajn riverojn kaj tie formas trudherbojn.
La akvopestoj havas specialan ĉelan aktivadon kaj tiel estas elstaraj demonstraj plantoj en laboratorioj. En la lernejoj oni uzas ilin por demonstro, prezento de kloroplastoj kaj aliaj ĉelorganoj, plasmofluo, oksigenproduktado per fotosintezo.
11086 Nagatayuji
11086 Nagatayuji estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japanaj astronomoj Kin Endate kaj Kazuro Watanabe elde la observatorio de Kitami en Abaŝiri-subgubernio (insulo Hokajdo).
Nomo
Ĝia nomo honoras Yuji Nagata, iaman direktoron de la Astronomia Societo de Fukuoka kaj interesitan pri kometoj kaj.
841 Arabella
841 Arabella estas asteroido de la ĉefa asteroida zono, ano de la Flora familio.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita de la germana astronomo Max Wolf elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl la.
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la opero Arabella de Richard Strauss.
Demografio de Ĉinio
La demografio de Popola Respubliko Ĉinio estas identigita de granda loĝantaro kun relative malgranda junularo, kiu estas parte rezulto de la ĉina unuinfana politiko. Pro maljuniĝo de la loĝantaro la estraro ĉina rezignis pri unuinfana politiko la 29-an de oktobro 2015. La ĉina loĝantaro atingis la limon de mil milionoj en 1982.
La loĝantaro de Ĉinio estas ĉirkaŭ 1.355 mil milionoj, nome temas pri la plej granda lando en la mondo. Laŭ la ĉina censo de 2010, 91.51% el la loĝantoj estis Ĉinaj Hanoj, kaj 8.49% estis minoritatoj. La loĝanta kreskindico de Ĉinio estas nur de 0.47%, laŭrange la 159a en la mondo. Ĉinio faris sian sesan nacian loĝantarcenso en la 1a de novembro 2010.
Kiel la plej multhoma nacio en la mondo, enloĝate de ĉirkaŭ 1,3 miliardoj, la ĈPR zorgiĝas pri sia demografia kresko kaj provas, miksrezulte, efektivigi striktan familiplanadan politikon (unuinfana politiko). La registara celo estos stabiligi demografian kreskon frue en la 21a jarcento, kvankam iuj projekcioj taksas loĝantaron de 1,4-1,6 miliardoj de 2025. Tial, Ĉinio daŭros ĝian unuinfanon politikon ĝis almenaŭ la jaro 2020.
Aparte koncernanta estas la granda misekvilibro en la sekso proporcio denaske, kiu ŝajne kaŭziĝis de kombinaĵo de tradicia prefero por knaboj kaj familiplanada premo. Ĉi tiu trovo estigis la malpermeso de sonografio por malhelpi seksdiskriminacia aborto. Kiel ĉi tiu tendenco de seksa misekvilibro pliiĝas, fakuloj avertas pri socian malstabilecon, se ĉi tiu tendenco daŭras.
Ĉirkaŭ 32 elcentoj de la loĝantaro loĝas en urboj.
Laŭ taksoj el la jaro 2000, la loĝantaro kreskas je 0,9 elcentoj ĉiujare. Inter 1000 homoj estas 16,12 naskoj kaj 6,73 mortoj ĉiujare. Virinoj havas averaĝe 1,82 infanojn. 28,92 el 1000 naskitaj beboj mortas. La vivo daŭras avaraĝe 71,38 jarojn (69,6 ĉe viroj, 73,3 jarojn ĉe virinoj).
1633 Chimay
1633 Chimay estas malgranda, malhela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la belga astronomo Sylvain Arend elde la Reĝa observatorio de Belgio en Uccle.
Demografio de Ĉinio
Historia loĝantaro
La loĝantaro de Ĉinio fluktuis inter 37 kaj 60 milionoj dum miloj da jaroj. En la periodo inter 1749 kaj 1851, la loĝantaro duobliĝis en unu jarcento. Post 1950, la loĝantaro duobliĝis el 600 al 1300 milionoj en duono da jarcento.
1633 Chimay
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la belga urbo Chimay.
Jenő Pintér (literaturhistoriisto)
Jenő PINTÉR, laŭ hungarlingve kutima nomordo Pintér Jenő estis hungara literaturhistoriisto, instruisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1928), membro de Societo Kisfaludy, membro de Societo Petőfi.
Biografio
Jenő Pintér frekventis universitaton en Budapeŝto, kie li lernis de Zsolt Beöthy. Li ekinstruis en gimnazio de Jászberény. En 1908 li verkis hungaran literaturhistoriiston, kiu estis premiita de MTA. Post 2 jaroj li instruis jam en Budapeŝto. En 1912 li fondis kaj redaktis fakrevuon. Baldaŭe li finbatalis la 1-a mondmiliton, poste li daŭris sian laboron. Ekde 1935 li edukis en universitato de Szeged. Li ricevis premiojn ankaŭ de Societo Kisfaludy kaj memormedalon Kazinczy.
Puertorika Fosego
La Puertorika Fosego (Puerto Rico Trench) estas oceana fosego situanta ĉe la limo inter la Kariba Maro kaj la Atlantika Oceano. La fosego estas asocia kun kompleksa transiro inter la subdukcia zono de la Malgrandaj Antiloj sude kaj la ĉefa transforma faŭlto aŭ plata limo, kiu etendas okcidenten inter Kubo kaj Hispaniolo tra la Kajmana Fosego al la marbordo de Centrameriko. Sciencaj studoj konkludis, ke tertremo okazanta laŭlonge de tiu faŭlta zono povus generi gravan cunamon.
La insulo Puerto-Riko kiu kuŝas tuj sude de la faŭlta zono kaj de la fosego, suferis cunamon tuj post la tertremo de 1918. La fosego estas longa kaj havas maksimuman profundon de  aŭ  mejloj ĉe Fosego Milwaukee, kiu estas la plej profunda punkto en la Atlantika Oceano kaj la plej profunda punkto for de la Pacifika Oceano.
Lajos Hanzó (inĝeniero)
Biografio
Lajos Hanzó akiris diplomon en Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto en 1976. En la studjaro 1980 li esploris en Erlangen. Li doktoriĝis en 1983, li kandidatiĝis (CSc) en 1992 en Budapeŝto, li akiris sciencan gradon DSc jam en Southampton en 2004. Li pasis longajn jarojn en la angla urba universitato, kie li instruas kaj okupiĝas pri telekomunikado, poŝtelefonoj, WiFi. Spite la longan foreston li havas teknikajn ligojn kun la universitato en Budapeŝto.
Golfo de Fundy
La unua priskribo de la golfo fare de eŭropanoj estas el la jaro 1604: tiujare la franca malkovristo Pierre Dugua kaj lia kartografo Samuel de Champlain nomis ĝin Baie François, do "golfo franca".
Tajdo
En la okcidenta parto de la Golfo de Fundy situas la Golfo Passamaquoddy, kiu situas inter la usona ŝtato Majno kaj la kanada provinco Nov-Brunsviko. En la oriento de la golfo finiĝas en du markoloj, la Golfo Chignecto kaj la Baseno Minas.
Aparte en tiuj du markoloj la alta tajdo pli ol averaĝe altas, tial ke diferenco de 14 metroj inter malalta kaj alta tajdo tute normalas, kaj diferenco de 21 metroj en ŝtormoj estas la maksimumo. Tiu granda tajda diferenco baziĝas sur simpla fizika fenomeno: La longo de la golfo korespondas al al longo, kiun akva ondo survojas dum 6 horoj, la tempospaco inter alta kaj malalta tajdo. Kun ĉiu alfluo aŭ fluso, do la tajda altiĝo de la akvosurfaco, el la Atlantika Oceano en la golfon tiamaniere fortiĝas la tajda ondo, kiu jam alternas ene de la golfo. Similan fenomenon ĉiu ajn povas krei, kiu hejme en duonplena bankuvo kreas kaj poste ritme fortigas ondojn de unu flanko de la kuvo al la alia kaj reen.
La grandan diferencon inter alta kaj malalta tajdo uzas tajda energicentralo apud la urbo Annapolis Royal: tiu centralo dum ĉiu horo kreas 18 megaŭatojn da elektro.
Pluraj riveroj fluas en la golfon: Ĉe alta tajdo ĉe multo el ili ŝanĝiĝas la fluodirekto, do la rivera akvo fluas for de la maro. Tiun fenomenon en la mondo spertas nur malmultaj riveroj.
En la orienta markolo Baseno Minas, dum malalta tajdo videbliĝas pli-malpli 40.000 hektaroj da ŝlima grundo de vadomaro.
Grandaj havenoj de la golfo estas Saint John / Saint Jean, kiu interalie servas por papera produktejo kaj por nafta rafinejo, Hantsport kun plia papera produktejo kaj specialiĝo pri eksporto de gipso kaj Digby.
NGC 3129
NGC 3129 estas duopa stelo en konstelacio Leono.
Golfo de Fundy
Naturo
La golfo konatas pro impresaj sovaĝaj rokoformacioj ĉe la klifa marbordo. Areo de 20.700 hektaroj el tiu klifaro dum la jaro 1948 deklariĝis la ''Nacia Parko Fundy".
La subakva bestaro de la golfo estas tre varia. La malvarmeta golfa akvo kun multe de nutraĵo altiras interalie diversajn specojn de balenoj. Ankaŭ la birdaro estas multfaceta - spekteblas interalie atlantikaj fraterkuloj, ŝternoj, ĉe la marbordo migraj falkoj kaj blankkapaj maragloj.
Enja
Enja estas sendependa diskeldonejo pri ĵazo, mondmuziko kaj nuntempa klasika muziko
Golfo de Fundy
Naturo
Por la loka fiŝkaptistoj gravas kolektado de haringoj, omaroj, diversaj manĝeblaj moluskoj - kaj aldone salmoj en akvokulturo.
Insuloj
Antaŭ Kabo Chignecto:
Krome ekzistas pli etaj insuloj en la Golfo Passamaquoddy, en la Malantaŭa Golfo Back Bay kaj en la basenoj Annapolis kaj Minas.
Alfluoj
En Nov-Brunsviko:
En Nov-Skotio:
Gorla Minore
Gorla Minore estas komunumo de Italio.
Adukto
Adukto (latine: adductus) estas en kemio aldonprodukto de du aŭ pli malsamaj molekuloj, rezultante en unu sola reakcisubstanco enhavanta ĉiujn atomojn de la komencaj komponaĵoj. La rezulto konsideratas ian distingan molekulan specion. Kelkaj ekzemploj estas la adukto inter la natria peroksido kaj natria karbonato por estigi la natrian perkarbonaton, kaj la adukto inter la natria bisulfito kaj unu aldehido donante sulfonaton.
Preskaŭ ĉiam, aduktoj formiĝas inter unu acido de Lewis kaj unu bazo de Lewis. Alia bona ekzemplo estas la adukto estigita inter la borano (acido de Lewis) kaj la oksigenatomo sur la bazo de Lewis de la kvarhidrofurano estigante la kompleson BH3•O(CH2)4, kaj la duetila etero kun borano estigante BH3•O(CH3CH2)2.
Kantono Brive-la-Gaillarde-Centre
La kantono Brive-la-Gaillarde-Centre (france canton Brive-la-Gaillarde-Centre) ĝis marto 2015 estis franca kantono lokita en la departemento Corrèze kaj en la regiono Limoĝio - kiu poste en 2016 integriĝis en novan administran regionon Nova Akvitanio. Ĝi estis unu el la 15 kantonoj de la arondismento Brive-la-Gaillarde. Ĝia ĉefurbo estis Brive-la-Gaillarde.
Komunumoj
Apartenis al la kantono Brive-la-Gaillarde-Centre parto de la jena franca komunumo :
(1) parto de komunumo.
(112661) 2002 PR87
(112661) 2002 PR87 estas marsrenkonta asteroido malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo Lincoln Near-Earth Asteroid Research elde la observatorio de la Laboratorio Lincoln en Socorro (Nov-Meksiko, Usono).
Orbito
Ĝi estas en orbita resonanco 6:11 kun Marso.
Trono
Trono estas ceremonia alta seĝo de reĝo aŭ alia suvereno. Figure trono signifas la reĝan aŭ suverenan potencon.
(112661) 2002 PR87
Orbito
Ĝia discentra orbito ekstere tanĝas tiun de Marso. Ĝia marsa MOID estas 0,168859 astronomia unuo, tie estas 25,261 milionoj da km.
Trono
Laŭ Francisko Azorín trono estas Ceremonia, alta seĝo por reĝo aŭ suvereno. Li indikas etimologion el la greka thronos (trono).
Proverbo
Ekzistas proverbo pri trono en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof :
Tanetze de Zaragoza
Tanetze de Zaragoza estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaĥako (Oaxaca). La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Tanetze de Zaragoza. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 20 541.
Geografio
Tanetze de Zaragoza apartenas al la distrikto Villa Alta al kiuj apartenas entute 25 komunumoj. Ĝi situas en la regiono Sierra Norte, kiu apartenas al la nordorienta parto de la subŝtato Oaxaca (vd. la mapon). La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 1581 loĝantojn. El tiuj estis 752 viroj kaj 829 virinoj. La komunumo havas surfacon de 58,69 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 1280 metroj super la marnivelo.
Sociogeografio
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 1603 indiĝenoj. El tiuj 1440 aĝis pli ol 5 jaroj. Entute 1440 personoj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Kantoblanko
Kantoblanko (Cantoblanco) estas zono de la kvartalo El Goloso, en la distrikto Fuenkaralo-Pardo, municipo de Madrido (Hispanio).
Ĝi havas trajnstacion de la Linio C-4 (Cercanías Madrid) de la fervoja servo nome Cantoblanco Universidad.
Kampuso de la Universitato Aŭtonoma de Madrido
En Kantoblanko situantas la ĉefa kampuso de la Aŭtonoma Universitato de Madrido (UAM). Kun la kampuso Paz formas la UAM. La kampuso de Kantoblanko havas etendon de 2.252.000 m². Tamen nur 766.630 m² estas urbanizataj, el kiuj 120.000 estas ĝardenaj areoj. Krome la proksimeco de la Gvadarama Montaro helpas havigi al la kampuso privilegian naturlokon.
Krome en Kantoblanko estas ankaŭ la privata katolika Pontifika Universitato Comillas.
(19725) 1999 WT4
(19725) 1999 WT4 estas malrapide rotacianta troja asteroido de Jupitero, orbitanta proksime de la punkto de Lagrange L4 de la sistemo Suno-Jupitero, do ano de la tiel nomata "Greka Tendaro".
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la japana astronomo Takao Kobayashi elde la Observatorio de Ooizumi en gubernio Gunma (Japanio).
Secastilla
Secastilla estas loĝloko kaj municipo de Hispanio, en la sudokcidento de la komarko Ribagorza (kies ĉefurbo estas Graus) apartenanta al la nordoriento de la Provinco Huesko (regiono Aragono).
Geografio
Ĝia municipa teritorio estas en la sudokcidento de la komarko Ribagorza, inter la valoj de la riveroj Cinca okcidente kaj Ésera orinte. Ĝi enhavas la loĝlokojn Secastilla (municipa ĉefurbo), Torreciudad, Ubiergo kaj Puy de Cinca kaj la senhomejon Bolturina. Ĝi limas okcidente kun Graus, kaj sude kun La Puebla de Castro ene de la komarko. Oni parolas variaĵojn de la aragona.
La loĝloko Secastilla mem kiel sidejo de la municipo (612 msm) estas je 87 km oriente de Huesca. Ĉiuj loĝlokoj de la municipoj estas komunikataj kun El Grado sudokcidente kaj kun la ŝoseo A-2211 kaj La Puebla de Castro sudoriente.
Historio
Komence de la 19-a jarcento la tuta komarko estis damaĝita pro la franca invado.
Dum la Hispana Enlanda Milito la loĝloko suferis pro operacoj kadre de la atakoj de la respublikanoj klopode al konkero de la provinca ĉefurbo Ŭesko kaj fina kontraŭatako de frankistoj kiu rezultis en homamasa fuĝado de respublikanoj kaj de militrifuĝintoj en direkto al Francio.
Multaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento pro rura elmigrado, kaj same ĉe Secastilla kie oni malaltiĝis ĝis nunaj 151 loĝantoj (2022).
Aktualo
La loka ekonomio evoluis el la tradiciaj agrikulturo kaj forstado kaj ĉefe brutobredado (ŝafoj, kaj ĉefe bovoj) al natura, sporta, kultura, montara kaj rura turismo ĉefe rilate al la montaro. La kreskanta montarturismo helpis en la areo la konstruadon de hoteloj, vendejoj kaj rilataj instalaĵoj.
Ĉefaj vidindaĵoj estas la preĝejoj, la ermitejoj, la Sanktejo de Torreciudad (en la foto de la tabelo), naturaj lokoj kiel padoj por montogrimpado, ktp.
Voĉvoĉdonado
La termino Voĉvoĉdonado aŭ parola voĉdonado aludas al la formo voĉdoni laŭ kiu la voĉdonantoj realigas sian elekton aŭ voĉdonon parole, aŭ elektante voĉkarton malferme antaŭ la balotaj aŭtoritatoj, kio ne permesis la liberajn garantiojn de la sekreta voĉdonado. Tiu mekanismo ekzemple ekzistis kaj funkciis en la balota sistemo de Argentino ĝis 1912 kaj en Urugvajo ĝis 1918. Nuntempe ĝi estas propra nur de diktoraj reĝimoj.
Elektronika piano
Elektronika piano estas elektronika muzika instrumento, kies origina destino estis anstataŭi akustikan pianon, ne havante ties grandajn pezon kaj prezon. Dumpase de la tempo je tio evoluis variaj tipoj, kiuj surmontras pokaze alian sonkarakteron kaj decide kunstampis certajn muzikstilojn.
Elektromekanikaj klavarinstrumentoj
En 1964 estis prezentata la Hohner-Clavinet, iaspeca klavikordo kun enkonstruitaj sonpreniloj. La tonon generas same kiel je la modelo piano ŝtalkordoj, kiujn frapas marteletoj. En 1965 surmerkatiĝis la piano de Fender-Rhodes, je kiu martelmekaniko frapas la pli maldikan flankon (voĉrisorto) de malsimetria agordforko. Al ĉiu voĉrisorto apartenas sonprenilo (induka sonprenado). Jam ekde 1954 ekzistis Wurlitzer Electric Piano, je kiu malgrandaj oscilaj ŝtallamenoj generas la tonon, kiujn ankaŭ alfrapas marteletoj. La osciladon transprenas – jen teknika apartaĵo – kondensilo.
Fender Rhodes, Wurlitzer Electric Piano kaj Hohner Clavinet estas aŭdeblaj sur multaj sonregistraĵoj je la kampoj rok-muziko, pop-muziko kaj ĵazo de la 1960-aj ĝis 1980-aj jaroj. En aktualaj popproduktaĵoj la sono de Fender Rhodes denove estas aŭdebla, kvankam kiel specimeno.
La sono de ĉi tiuj aparatoj etendiĝas ekde „sonorileca“ (Fender Rhodes) ĝis „drate frapa“ (Hohner Clavinet) kaj krome povas esti fremdigita per efektaparatoj kiel Leslie-laŭtparolilo, ĥoro, tremsono, fasero aŭ va-va-ilo.
Hibridaj pianoj
Al la klasikaj elektronikaj pianoj apartenas pro sia elektromekanika songenerado ankaŭ la hibridpianoj. Unuaj reprezentandoj de ĉi tiu ĝenro estis Yamaha CP-Serio kaj Kawai EP 308 kaj EP 608, kiuj surmerkatiĝis ekde 1977. Ĉi tiuj aparatoj, laŭforme similaj al pianeto aŭ pianego, havas kiel akustika piano kordojn, kiuj tamen estas pli mallongaj ol tiuj de la originalo, krome ili havas neniun aŭ pli malgrandan resonkeston. La sen amplifiko relative mallaŭtan sonon prenas Piezo-sonprenilo, kaj laŭtparoliloj amplifikas ĝin. La uzado de pli malpezaj materialoj ekzemple plasto anstataŭ ligno, kaj la konstruado, pro la pli malgranda songerenomekaniko pli malmultekosta, rezultigis unuan bone transporteblan kaj malaltprezan pianoanstataŭilon, kiun uzis en la 1980-aj jaroj multaj pop-muzikantoj.
Krome kelkaj hibridpianoj enhavas kompletan digitalpianon. Tiel oni povas malkonekti la pianomekanikon de la klavaro kaj probludi kun orelaŭskultiloj sen ĝeni la najbarojn. Al tiu ĉi tipo apartenas ekzemple Kawai Anytime, Seiler DuoVox, Schimmel Silent Piano, Yamaha Silent Piano (z. B. V 118 N-TS E/P) aŭ Disklavier.
Ciferecaj sinteziloj
Meze de la 1970-aj jaroj surmerkatiĝis la unuaj plenelektronikaj pianoj. En CP-30 de Yamaha oni eltrovis per ciferecaj komputkomponantoj la frekvencojn de la unuopaj tonoj; al la tiamaniere ekestintaj rektangulaj ondoj oni donis per elspezaj analogaj filtroj pianecan sonon.
Specimenado
Komence de la 1990-aj jaroj specimenado eniris la muzikteknikon. Malmultkostaj specimensonaj instrumentoj ekz. Roland U-20 faris akireblaj transporteblajn kaj finfine ankaŭ vera sonantajn pianosonojn por preskaŭ ĉiu muzikanto. Por songenerado plej ofte estas uzata la impulskodigo-modulado.
Krome ĉiuj modernaj ciferecaj pianoj diponas pri MIDI kaj/aŭ aliaj komputilaj konektlokoj (ekz. To Host aŭ USB).
Ciferecaj pianoj kaj scenejopianoj
Instrumentoj, kiuj koncentriĝas sur pianosono, nomiĝas cifereca aŭ diĝita piano. Plejofte ili estas ekipitaj per 88-klava klavaro, kiu provas doni al pianisto la ludsenton de vera piano. Apartaj kompaktaj mekanikoj ŝajnigas la ekfrapsenton tradicia pianomekaniko. Tio tamen kondukis al tio, ke la aparatoj fariĝis denove pli grandaj kaj precipe pli pezaj.
Hejmpianoj
Por hejma uzo estas elektronikaj pianoj kun kesto el fibroplatoj tegitaj per nigra laminataĵo aŭ tavolligno. Ili devas adaptiĝi laŭaspekte al la hejma ĉirkaŭaĵo kaj esti facile mastrumeblaj. Por la transporto ili devas esti malmuntitaj, la kestoforma supra parto enhavas la klavaron kaj la tutan elektronikon, en la aparte konstruita starigilo ofte estas enigitaj la pedaloj kaj laŭtparoliloj. La tuta pezo de ĉi tiuj aparatoj estas inter 25 kaj 80 kilogramoj.
Scenejopianoj
Scenejopianoj estas plibonigitaj laŭ portebleco kaj stabileco. Celpersonoj estas ĉefe scenejo-muzikistoj. La kesto estas plejofte nigra aŭ arĝentkolora kaj plejparte el metalo. La aparatoj pesas inter 13 kaj 32,5 kilogramoj, depende de la speco de klavaro kaj la pezo de eble enigitaj laŭtparoliloj. Se scenejopiano enhavas laŭtparolilojn, tiuj ĉi servas plejofte nur por „kontrolaŭdigado“ por la muzikisto kaj ne por la sonigado de la publiko. Por tio estas necesas klavarilo-amplifikilo aŭ soninstalaĵo. Sur hejma kampo anstataŭe sufiĉas ankaŭ stereoinstalaĵo aŭ aktiv-laŭtigilo. Scenejopianojn oni pli kaj pli starigas pro sia "neŭtra" aŭ "teknika" aspekto en loĝoĉambrojn, por kiu la produktantoj merkatigas ilin kiel Compact Pianos aŭ Style Pianos.
Porteblaj pianoj
Porteblaj pianoj estas scenejopianoj kun almenaŭ 61, plejofte 76 klavoj, kiuj estas kombinitaj kun la kvalitoj de sintezilo. Ĉar la uzata materialo kutime estas plasto, ili estas malpezaj kaj pro tio bone facile transporteblaj. Porteblaj pianoj plejofte havas akompanaŭtomaton kaj relative grandan nombron de variaj sonoj. Ĉar oni celas malaltan pezon, ĉi tiuj modeloj ofte ne havas martelmekanikon. Apartaj sinteziloj, kiuj imitu certajn instrumentojn (Hammond-orgeno, Fender Rhodes) konscie rezignas pri martelmekaniko.
Ensemblaj ciferecaj pianoj
Ĉi tiuj multfunkciaj pianoj estas disponeblaj kaj kiel scenejo- kaj kiel hejmopianoj kaj proponas krom la kutimaj ciferecpianaj karakterizaĵoj ofte pli ol 150 aldonajn sonojn, akompanritmojn, akompanaŭtomaton, plurtrakan sekvencilon, sintezilo-funkciojn, ktp. Celpersonoj ests distromuzikistoj, komponistoj, teknikemuloj kaj sonmuntistoj.
Modulsistemoj
Por ambicia muzikisto taŭgas ankaŭ moduligo. Oni havigas al si (kiel eble plej altvaloran) mastrumklavaron, sonmodulon specialigita pri pianosonoj kaj eventuale amplifikilon.
Malavantaĝe estas tamen, ke ekzakta adaptado de la klavaro al la songenerilo per konvena frapdinamikokurbo plejofte ne estas ebla kaj per tio suferas la esprimkvalito.
Produktantoj
Produktantoj de elektronikaj pianoj estas interalie Casio, Clavia, GEM (GeneralMusic), Hemingway Pianos, KAWAI, Ketron, KORG, Kurzweil, M-Audio, Medeli, ORLA, Roland kaj Yamaha.
Tradiciaj pianoj kompare kun elektronikaj pianoj
La bonecon de piano konsistigas originala sono kaj vera ludsento, valorperdo plimalgranda kompare kun cifereca piano, je kolektindaĵoj eble eĉ valorkresko kaj ke la teknikaĵoj ne tiel rapide eluziĝas. Krome nur pli novaj ciferecaj pianoj povas peri la efekton je premata maldampopedalo, kiu travivigas al la aŭskultantoj la liberan svingadon de proksimume 230 kordoj. Je pli malnova cifereca piano ĉikaze nur plusonas la ĵus frapitaj tonoj, sed ne ankaŭ la resonancotonoj, kiel okazas je akustika instrumento.
Por la boneco de cifereca piano pledas la malaltprezaj akirado kaj la prizorgado, neniuj vartokostoj, neniuj klimatizokostoj (aerhumidigo, ĉambrotemperaturo ktp.), la relativa movebleco kaj portebleco, la spacoŝparado, la laŭtecoregulado kaj la kapaŭskultilkonekto, egala intonacio kaj altvalora sonkvalito, la malrigideco pro pluraj enigitaj sonoj, facilaj konekt- kaj registradeblecoj trans analogaj kaj ciferecaj konektlokoj kaj aldonaĵoj kiel enkonstruita metronomo, aldonaj sonoj kaj efektoj kiel ekz. resono, sekvenciloj, gradigebla frapdinamiko, transponebleco, variaj agordoj (ekz. temperita aŭ bontemperita kiel de Johann Philipp Kirnberger aŭ Andreas Werckmeister) ĝis „lumklavo-instruado“.
Gravaj kvalitodistingiloj estas:
Sed ankaŭ „veraj“ pianoj havas multajn malavantaĝojn:
Kritiko
Ciferecaj pianoj estas inter pianistoj pridisputataj. Ofte oni argumentas, ke la ludsento kaj la viveco de cifereca piano ne atingas tiun de akustika piano. Multaj pianistoj opinias prezentadon de pianomuziko sur elektronika instrumento por ne ebla aŭ por ne sufiĉe sonplena, ĉar ĉefe je iomete pli malnovaj ciferecaj pianoj la muzikan esprimpovo atingas teknikajn limojn. Foje oni diskutas individuan estetikan opinion, teknikan realigeblecon kaj ekonomian eblecon senlime unu apud la alia. Plejofte tamen ĉi tiuj taksadoj devenas el antaŭaj spertoj pri pli malnovaj ciferecaj pianoj. Modernajn pli altvalorajn instrumentojn intertempe ankaŭ ŝatas koncertpianistoj por probludado, sed kutime oni ne uzas ilin por koncertado. Escepto estas la aŭstra pianisto Friedrich Gulda, kiu uzis ĝin por koncerta prezentado.
Gyula Szakáll
SZAKÁLL Gyula [saka:l djula] estis hungara bestkuracisto, la aŭtoro de la unua hungara birdanatomia libro. Li naskiĝis en Bana la 8-an de majo 1872 kaj mortis en Magyarrégen la 3-a de aŭgusto 1903.
Biografio
Gyula Szakáll post la fino de Veterinara Akademio de Budapeŝto (1891) li estis asistanto ĝis 1896 en la anatomia katedro. En 1897 per stipendio li faris pli longan studvojaĝon en Stuttgart, poste Giessen, kie en 1899 li doktoriĝis. Reveninte ekde 1899 li estis asistanto en la Hungara Reĝa Stacio de Entomologio. En 1901 oni nomumis lin bestkuracisto al la Bestkuracista Ofico de Budapeŝto. Lin habilitis privatprofesoro pri kompara anatomio de dombestoj. Li mortis je sepso sekciinte.
Urba aŭtobusa transporto en Szczecin
En la regiona urbo Szczecin komencis trafiko de la unua linio de la urba aŭtobusa transporto en la jaro 1928. Nuntempaj trafikantoj estas: Szczecińskie Przedsiębiorstwo Autobusowe "Klonowica", Szczecińskie Przedsiębiorstwo Autobusowe "Dąbie", Szczecińsko-Polickie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne kaj PKS Szczecin. Nuntempe parto de la urba reto estas ĉirkaŭ 73 aŭtobusaj linioj.
Butaritari
Butaritari (konata ankaŭ kiel Kleine-Makin, Makin, insulo Pitt, Taritari kaj insulo Touching) estas atolo en la Pacifika Oceano, en la grupo de insuloj Gilbertoj, apartenantaj al Kiribato.
Geografio
Je nur 3 km nordoriente de Butaritari estas linia rifo kun tri loĝataj insuletoj: Makin, Kiebu kaj Onne. Butaritari estis nomita «atolo Makin» fare de la Usona Armeo, kaj Makin iĝis «Makin Meang» (Malgranda Makin) por diferenci ilin.
Butaritari havas surfacon de 13,2 km² kaj 3224 loĝantojn (en 2015), dum Makin havas surfacon de 6,7 km² kaj 1990 loĝantojn (en 2015). Ĝi estas ĉirkaŭ 30 km longa el oriento okcidenten kaj 15 km el nordo suden. Kelkaj partoj de la insulo estas subakvaj, kaj inter ili estas kanaloj. Estas ankaŭ malgrandaj insuletoj inter tiuj kanaloj.
Historio
Dum la Dua Mondmilito, Makin kaj Butaritari estis okupitaj de la japanoj, kiuj konstruis paron da aerodromoj kaj instalis tie koral-dispecigilon por akiri materialon por la konstruado de surterigaj vojoj.
La atolo estis milita celo por usonanoj kaj estis konkerita de tiuj la 23an de novembro 1943 per amfibia operaco nome Operaco Galvanic. La usona ŝipo Liscome Bay estis vrakigita dum tiu operaco ĉe Butaritari fare de la japana submarŝipo I-175.
Miriapodo
La miriapodoj estas subfilumo de la artropodoj, kaj ili inkluzivas centpiedulojn, milpiedulojn, kaj aliajn bestojn. La subfilumo inkluzivas 13 000 speciojn, kiuj ĉiuj estas teraj kaj ne maraj. Ili kutime havas multe da kruroj, ofte centojn. Ili havas paron da antenoj kaj simplajn okulojn.
Miriapodoj ofte troviĝas en humidaj arbaroj, kie ili havas gravan rolon ĉar ili helpas disigi dekadanta planta materialo. La plej multo da ili estas herbomanĝuloj, krom la centpieduloj kiuj kaptas aliajn bestojn nokte.
Endorfino
La endorfinoj (angle endogenous morphine) estas endogenaj opioidaj peptidoj kiuj funkcias kiel nervotransigiloj. Ili estas produktataj de la pituitaria glando kaj la hipotalamo en vertebruloj dum la ekzercado, la ekscitiĝo, la doloro, la konsumado de pikaj nutraĵoj, la enamiĝo kaj la orgasmo.
Koroĉa
Koroĉa (Короча) estas urbo en Belgoroda provinco en Rusio.
La urbo estis fondita en jaro 1638.
Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1708.
La interurba telefona kodo estas 07231, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).
La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).
La urbo estas sur dekstra bordo de rivero Koroĉa (Короча) (baseno de rivero Severskij Donec (Северский Донец)).
En jaro 1959 la urbo havis 3 mil loĝantojn.
En jaro 2002 la urbo havis 6 mil loĝantojn.
Orgeno
La orgeno (greke ὄργανον órganon „ilo, instrumento, organo“) estas muzika instrumento ludebla per klavoj. La sono estas produktita per fajfiloj, tra kiuj blovas la aerfluo nomata faklingve „orgenvento“. Kontraste al elektronika orgeno, kiu ne havas fajfilojn, tiaspeca orgeno nomiĝas „fajfilorgeno“, kiu apartenas al la aerofonoj. La plej multaj orgenoj enhavas ĉefe lipfajfilojn, kaj dum trablovo de la aero tra fajflabioj la aerkolono en la interno ekvibras kaj produktas la tonon. Kroma tipo de fajfiloj estas la „anĉfajfiloj“, kies vibrantaj lamenoj kaŭzas la tonon.
De sur sia ludotablo la orgenisto povas en- aŭ elŝalti unuopajn fajfil-vicojn de diversaj tonaltoj kaj sonkoloroj (registroj). La fajfiloj estas mastrumataj per unu aŭ pluraj klavaroj kaj eventuale per la pedalaro, al kiuj la registroj estas fikse ligitaj. La premo sur la klavo transiras per la traktilaro mekanike, pneŭmatike aŭ ankaŭ elektre al la valvoj sub la fajfiloj.
Laŭ Francisko Azorín orgeno estas ''Granda, tubara muzika blovinstrumento, uzata speciale en la temploj. Elpensita de Tesibio en Aleksandrio (2ª jc. a.K.); estas fama tiu de Amiens, havanta 2.000 tubojn. Li indikas etimologion el la greka organon, el ergon (verko) kaj de tie la latina organum''. Kaj li aldonas la terminojn orgenisto, orgenklavaro, orgentubaro, orgenludi.
Versioj kaj konstruo
Orgenoj troviĝas en variaj versioj kaj grandecoj plejparte en preĝejoj, sed ankaŭ en koncertejoj kaj privataj domoj (hejmorgeno). Malgranda, klavara orgeno sen pedalaro estas nomata pozitivo aŭ – laŭ kompakta konstrumaniero – kestorgeno. Porteblajn malgrandajn orgenojn oni nomas portativoj. Speciala formo de tiu ĉi estas la rigalo ekipita nur per lamenfajfiloj.
Starloko kaj akustiko
En preĝejoj la lokado de orgeno malkaŝas multon pri ties liturgia destino kaj uzeblecoj. Dum la plej malnovaj instrumentoj ofte situas proksime de la ĥorejo aŭ en la formo de "hirundonestaj orgenoj", ekde la 17-a jarcento la orgeno kutime staras ĉe la okcidenta muro. Laŭtradicie la ĥororgeno (aŭ en Italio/Hispanio la evangelio-epistolo-orgenparo) estis destinita por katolika liturgio, kiu plejparte okazis en la ĥorejo de la preĝejo. Kiam post la reformacio la kantado de la komunumo pligraviĝis, la orgeno translokiĝis al la okcidenta muro kaj krome pligrandiĝis kaj plilaŭtiĝis, ĉar nun ĝi devis gvidi la komunumon kantantan en pleniĝinta preĝejo. En malgrandaj preĝejoj aŭ en tiuj kun specialaj arkitekturaj apartaĵoj oni ofte devas adaptigi la orgenon al la arkitekturo de la starloko, sendepende de ties liturgia graveco.
La grandeco de la orgengalerio multon sciigas pri la destino de la orgeno. Ekzemple en la grandaj preĝejoj de meza Germanio dum la 18-a jarcento oni kutime lokis sur la orgengalerion la ĥoron kaj instrumentensemblon, pro kio la ĉeforgenon ankaŭ eblis uzi kiel akompaninstrumenton.
En koncertsalonegoj la orgeno plejofte staras ĉe la muro super la orkestrejo.
Ventigilaro
Ĝis la fino de la 19-a jarcento grandaj balgoj (ĉerp- kaj kejlbalgoj) liveris la komprimitan aeron, la t.n. venton. Tiujn funkciigis specialaj helpantoj, la balgotretantoj, helpe de alternaj pumpopedaloj. Depende de la grandeco de la orgeno foje ĝis dek du balgotretantoj pumpis samtempe la aeron. Poste elektraj ventigiloj provizis la orgenon per vento. Por tio tamen oni bezonis ĉiukaze magazenbalgon por reguli kaj stabiligi la ventpremon. Post ĉi tiu balgo la vento trablovas plejparte nur lignajn ventkanalojn kaj eniras la ventkestojn. Se (historiaj) orgenoj kun faldo- aŭ kejlobalgo ricevas elekrikan ventigilon, aŭ se (ĉe malgrandaj orgenoj) kestobalgoj sub la ventkestoj stabiligas la ludoventon, oni povas rezigni pri magazenbalgo.
Ludotablo
Oni ludas orgenon per ludotablo. Sufiĉe grandaj orgenoj konsistas el pluraj suborgenoj ("pozitivoj"), al kiuj apartenas plejparte propraj klavaroj. Grandaj orgenoj samkiel iberaj barokorgenoj tamen ofte havas pli da suborgenoj ol klavaroj. Tiam la orgenisto enŝaltas la suborgenojn, kiuj ne disponas pri propra klavaro, per barvalvoj aŭ konektiloj. Per ambaŭ manoj oni ludas la klavaron, dum kiam la pedalaro estas kontrolata per ambaŭ piedoj.
La klavaroj de modernaj orgenoj plejofte havas tonamplekson ekde C ĝis g3 (ĉe la novkonstruitaj nur malofte ĝis f3), sed kelkfoje ankaŭ ĝis a3 oder c4. La pedalaro kutime etendiĝas ekde C ĝis f1, foje ankaŭ ĝis g1 aŭ a1. Orgenoj de la pasintaj jarcentoj disponas plejparte pri malpli granda tonamplekso. Ekzemple ĝis la dua duono de la 18-a jarcento tonamplekso de la klavaro ĝis c3 aŭ d3, kaj de la pedalaro ĝis c1 aŭ d1 estis la normo. En baspozicio malnovaj orgenoj ofte havas mallongan aŭ rompitan oktavon. Ĝis la komenco de la 19-a jarcento orgenoj ofte malhavis la malaltan C#. Oni nombras la klavarojn desupre-malsupren kaj nombras ilin per romiaj nombroj. Malgrandaj orgenoj havas unu aŭ du klavarojn, mezgrandaj orgenoj du aŭ tri kaj grandaj orgenoj tri, kvar aŭ kvin (fojfoje ankaŭ 6 aŭ 7) klavarojn. Iberaj barokorgenoj mezgrandaj foje disponas nur pri unu klavaro. Ĉe malgrandegaj orgenoj foje mankas pedalaro. En la historia orgenkonstruo (ekzemple en Nederlando, dum la 17-a kaj 18-a jarcentoj) ekzistis ankaŭ grandaj, plurklavaraj orgenoj sen memstara pedalaro.
Ventkesto
La ventkestoj, sur kiuj staras la fajfiloj, konsistigas la koron de la orgeno. Ekde la ludotablo mekanika, pneŭmatika aŭ elektra ludo- kaj registrotraktilaro transigas la klavomovojn al la ventkesto. Tie troviĝas sub la fajfiloj valvoj, kiuj analoge malfermiĝas aŭ fermiĝas. Je ekpremita klavo la vento el la ventkesto povas travalviĝi en la fajfilon, eksonigante tiun. Krome ekzistas barŝovilo aŭ valvo destinita blokadi la venton antaŭ netiritaj registroj.
Ekzistas diversaj konstruformoj de ventkestoj. Ĝenerale oni distingas - depende de la sinsekvo de la valvoj por tono kaj registroj - inter tonĉambreta kesto (ŝablonokesto, saltokesto) kaj registrocambreta kesto (konusvalva kesto, membranventkesto) kaj unuĉambra kesto (sen ĉambretoj). Je tonĉambreta kesto ĉiuj fajfioloj apartenaj al unu klavo staras sur unu ĉambreto, je registroĉambreta kesto ĉiuj, kiuj apartenas al unu registro, kaj je unuĉambra kesto ĉiuj fajfiloj staras sur unu, ne disĉambretigita ventkesto. La plej malnova konstruformo de ventkesto kun aparte registreblaj fajfilaroj estas la registroŝablona ventkesto, kiun oni instalas ankaŭ je modernaj orgenoj denove preskaŭ nure pro siaj robusteco kaj sonaj avantaĝoj.