cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Otto Wichterle
Wichterle estis forigita el la instituo en 1970 pro subskribo de la Manifesto de 2000 vortoj, kiu postulis demokratiigon de la sistemo. La scienca laboro de Wichterle estis tiel malfaciligita, ĉar oni neebligis eksterlandajn kontaktojn por li. Li estis tute rehabilitita en 1989, ekde 1990 estis li - ĝis malfondo de Ĉeĥoslovakio - prezidanto de la Ĉeĥoslovakia Akademio de la Sciencoj, poste oni nomumis lin honorprezidanto de la Ĉeĥa Akademio.
Oni nomis laŭ Otto Wichterle en 1993 asteroidon, kun numero 3899 Wichterle.
Komitato Unio kaj Progreso
La Komitato Unio kaj Progreso (İttihat ve Terakki Cemiyeti) komenciĝis kiam sekreta societo establiĝis kiel "Komitato de Otomana Unio" en 1889 de la medicinaj studentoj Ibrahim Temo, Abdullah Cevdet, Ishak Sükuti kaj Hüseyinzade Ali. Ĝi iĝis politika organizo, establita de Bahaeddin Sakir inter la Junaj Turkoj en 1906, dum la periodo de la disiĝo de la Otomana Imperio kiu aranĝis la Armenan genocidon. La Komitato funkciis 1908 kaj 1918. Ĉe la fino de la Unua Mondmilito la plej multaj el ĝiaj membroj estis juĝitaj antaŭ la sultano Mehmed la 6-a kaj malliberigitaj. Kelkaj el la membroj de la organizo estismortigitaj en Turkio dum la "provita atenco kontraŭ Atatürk" en 1926. Membroj kiuj pluvivis daŭrigis tie politikajn karierojn en Turkio kiel membroj de la Respublikana Popola Partio kaj aliaj partioj ankaŭ.
Těchonín
Municipo Těchonín situas en Ĉeĥio, regiono Pardubice, distrikto Ústí nad Orlicí, en montaro Orlica montaro, ĉe la ŝoseo n-ro 311 inter Jablonné nad Orlicí kaj Mladkov, 5 km norde de Jablonné nad Orlicí. Vivas ĉi tie.
Těchonín
La unua skriba mencio pri Těchonín estas el la jaro 1514 en kontrakto pri vendo de la Sinjorejo Kyšperk. Ĝi certe ekzistis jam pli frue, verŝajne en la 14-a kaj 15-a jarcentoj. Eble pli frue ĉi tie staris domoj de gardistoj de komerca vojo al Kłodzko, kiujn rememoras iuj nomoj kiel Celné, Hejnov kaj Stanovník. La unuaj koloniistoj estis ĉeĥoj kaj Těchonín estis ĉeĥa vilaĝo ĝis la fino de 17-a jarcento. Germana nomo Lintzdörfel aperis nur en la jaro 1651 kaj la vilaĝo estis germanigita komence de la 18-a jarcento. En Těchonín estis du muelejoj, segejo, sinjora korto kaj vitrofandejo. Verŝajne por vitrofandejo estis faligitaj multaj arbaroj en ĉirkaŭaĵo. La vilaĝo suferis en Prusaj militoj. En la jaro 1756 prusoj atakis Těchonín kaj grave damaĝis ĝin. En la jaroj 1871 - 1873 okazadis konstruado de la fervojo, sed haltejo en Těchonín estis aranĝita nur en la jaro 1899. En la jaroj 1945 - 1946 estis ellandigitaj germanaj loĝantoj krom kontraŭfaŝistoj kaj anoj el miksitaj edziĝoj. En la jaro 1908 estis en la vilaĝo establita teksejo. En 1948 ĝi estis naciigita, en 1993 la produktado estis haltigita. En la jaro 1995 ĝi estis vendita al germana firmao Kümpers, kiu rekonstruis ĝin por fabrikado de loĝejaj teksaĵoj kaj ĝi bone prosperas.
Celné
Celné estas skribe atestita en 1601 kaj ĝia germana nomo Czelney nur en 1790. En la vilaĝo estis muelejo kaj segejo. Ŝtonan krucon, en kiu estas gravurita jarnumero 1790 starigis terkulturisto pro dankemo por savo de luparo, kiu dumvoje nokte atakis lin.
Flago de Paragvajo
Ĉiu flanko de la flago konsistas el tri egalaj, horizontalaj strioj: ruĝa, blanka, kaj blua, kun emblemo centrita en la blanka strio. La emblemo sur la inversa flanko estas la nacia blazono de Paragvajo: flava kvin-pinta stelo ĉirkaŭita de verda girlando limigita per la vortoj "Respubliko Paragvajo", ĉio ene de du samcentraj cirkloj. La emblemo sur la dorsoflanko estas flava leono sub ruĝa ĉapo kaj la vortoj Paz y Justicia ("Paco kaj Justeco"). Ĝiaj koloroj similas la moderna flago de Nederlando. La dizajno de la flago estis simpligita en 1991.
Těchonín
Preĝejo
La kadra ĉefaltaro estas ornamita per bildo de Sankta Margareta el la unua duono de 18-a jarcento, portata de du anĝeloj. Empira predikejo el la jaro 1833, granda kalvaria vojo el la jaro 1774.
Centro de kontraŭbiologia protektado
En la vilaĝo estas speciala armea malsanulejo orientita kontraŭ aparte danĝeraj malsanoj kun biologia risko BSL 3 (tifo, HIV, tuberkulozo, antrakso) kaj BSL 4 (sarso, variolo, ebolo). Ĝi estas nomata "Centro de kontraŭbiologia protektado" kaj kontrakte laboras ankaŭ por aliaj NATO landoj.
Martin Blicher
Martin BLICHER (naskiĝis en 1884, mortis en 1963) estis dana esperantisto, kaj membro de la Lingva Komitato de 1919 ĝis 1946.
Blicher esperantiĝis en 1907 en Odense kaj en aŭgusto samjara fondis la tiean lokan grupon kune kun la instruisto Carlsen. En 1932, okaze de la 25-jara jubileo de la grupo, li fariĝis ties honora membro. Je 2-a de januaro 1908 fondiĝis la Konversacia Esperantista Klubo en Kopenhago, kies estrarano Blicher fariĝis, poste trifoje prezidanto dum entute 8 jaroj inter 1914 kaj 1924. En 1908 li kunlaboris pri la Dana-Norvega-Esperanta vortaro de Kaj Bendix, kiu aperis en marto 1909. De 1909 sekretario de "Esperantistforeningen" (Societo de danaj Esperantistoj). Krome li dufoje estis prezidanto de la Centra Dana Esperantista Ligo C.D.E.L. dum enture sep jaroj inter 1919 kaj 1927. Dum pluraj jaroj Margrethe Noll laboris kiel sekretariino de Blicher en ties domo. Partoprenis multajn Universalajn Kongresojn, ekz. Kembriĝo 1907, Prago 1921 (kaj la antaŭkongreson en Dresdeno), Helsinko 1922, Nurenbergo 1923, Vieno 1924 kaj Ĝenevo 1925.
Émile Waldteufel
Émile WALDTEUFEL (naskiĝis la, mortis la ) estis fama franca dirigento kaj komponisto de dancmuziko.
Waldteufel, kies nomo germane signifas "arbaro-diablo", naskiĝis en 1837 en Strasbourg al alzaca juda familio. Lia parenco estis muzikema; lia patro havis respektatan orĥestron, kaj lia fratro Léon ankaŭ estis sukcesa muzikisto. La familio transloĝigis Parizen kiam Léon gajnis lokon por lerni violonan performadon ĉe la pariza konservatorio; Waldteufel restis en Parizo dumfinvive.
Émile ĉe la Konservatorio studis la fortepianon ĝis 1853 ekde 1857; unu el liaj kunstudantoj estis Jules Massenet. Dum liaj lernadoj, la patro de Waldteufel tre famiĝis en Parizo, kaj la filo ofte estis invitata performi ĉe gravaj okazoj. Malgraŭ tio la komponisto iĝis pli vaste konata nur kiam li estis proksime kvardekjaraĝa.
En 1874 Waldteufel ludis ĉe renkonto kie ĉeestis la Princo de Kimrujo, kiu tre enamiĝis je lia valso Manolo; li volis famigi la komponaĵojn de Waldteufel en Britujo. Danke al tio, la verkaro de la komponisto estis ofte ludata en tiu lando, unufoje eĉ en la Palaco Buckingham por la tiama reĝino Victoria.
Poste Waldteufel daŭrigis lian karieron kiel dirigento, farante multajn performojn tra Eŭropo. Malsame je la tiutempa kutimo, li dirigentis per bastono, ne per la violono. Li komponis ĉe la fortepiano, kaj poste aranĝis la rezultojn por orĥestro. Liaj melodioj estas plejparte trankvilaj kaj harmonie dolĉaj, tiel malsamante je la pli energia verkaro de Johann Strauss. Tamen dum la sekva epoĥo de impresionismo tian muzikon oni trovis nerevolucia; do Waldteufel iĝis malpli populara.
La komponisto mortis in 1915 en Parizo kiam li estis 77-jaraĝa. Lia edzino, Célestine Dufau, mortis unu jaro antaŭe. Ili havis du filojn kaj unu filinon.
Suzo
Suzo (perse شوش, Ŝuŝ; elame Ŝuŝan; hebree שושן, Ŝuŝan; antikv-greke Σοῦσα, Susa; latine Susa) estas tre antikva urbo en la nuna provinco Ĥuzestano de Irano. En 2005, ĝi havis proksime 64.960 loĝantojn. Ĝi estas unu el la plej malnovaj koloniejoj de la regiono, kaj estis eble koloniigita jam ĉirkaŭ la jaro 4000 a.K.. Suzo estis historie la ĉefurbo de la lando Elamo, kaj dum sia historio interalie estis grava centro de la Partoj.
Saint-Dalmas-de-Tende (stacidomo)
Saint-Dalmas-de-Tende (San Dalmazzo di Tenda) estas franca stacidomo sur linio -, situanta en  Tende, en departemento Alpes-Maritimes, regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Provenco-Alpoj-Bordo Lazura kaj Trenitalia.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de linio Coni - Vintimille (946000).
Károly Akin
Károly Akin [kAroj], laŭ hungarlingve kutima nomordo Akin Károly estis hungara fizikisto, membro (korespondanta en 1868) de Hungara Scienca Akademio.
Károly Akin naskiĝis la  1830 en Buda. Li mortis la 1893 en Fiume (tiam apartenaĵo de Hungara reĝlando, nun Rijeka en Kroatio).
Biografio
Károly Akin devenis el juda familio. Post la diplomo li okupiĝis pri fiziko kaj kemio. Ekde 1862 liaj publikaĵoj aperis en Vieno, Londono kaj en germanaj urboj, ekde 1866 jam ankaŭ en Hungario. Baldaŭe li ofte prelegis en la akademio. Li ne estis elektita parlamenta deputito, tio estis granda fiasko por li. En la 1870-aj jaroj li translokiĝis al Vieno, kie li longe vivis. Li sinmortis.
(15084) 1999 CH38
(15084) 1999 CH38 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la dum la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Fertans
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Doubs, en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (Bourgogne-Franche-Comté, prononco []) kaj en la historia regiono Franĉkonteo. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Besançon (france arrondissement de Besançon), la okcidenta parto de la departemento, kaj al la kantono .
Färber
Personoj:
Tegernbach
Tegernbach estas la nomo de jenaj geografiaj objektoj:
kaj:
(110112) 2001 SA136
(110112) 2001 SA136 estas asteroido de la ekstera asteroida zono, membro de la Hilda grupo, tie estas en orbita resonanco 3:2 kun Jupitero.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la 16-an de septembro 2001 en la kadro de la astronomia kampanjo LINEAR (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la observatorio de la Laboratorio Lincoln en Socorro (Nov-Meksiko, Usono).
Hisiaș
Hisiaș [hisjaŝ] (hungare: Hosszúág) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Lugoj. En 1910 ĝi havis 674 loĝantojn (rumanoj); en 1992 115 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1488. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Temes vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Ghizela.
Brita monarkio
La brita monarkio estas la konstitucia monarkio de la Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Norda Irlando, en Esperanto kutime mallongigata Britio. Nuntempa monarkino estas ekde la 6-a de februaro 1952 la reĝino Elizabeto la 2-a. Ŝi kaj ŝiaj proksimaj familianoj havas diversajn oficialajn, ceremoniajn kaj reprezentajn funkciojn. La reĝino teorie havas la rajtojn de konstitucia monarko, sed laŭ plurjarcenta tradicio ne praktikas tiujn rajtojn memstare, sed ekskluzive laŭ la direktigoj de la parlamento kaj registaro de Britio. Krom esti la reprezenta ŝtatestro de Britio, la brita monarko principe estas posedanto de al kronposedaĵoj Manksinsulo Manikinsuloj (kiuj formale ne estas parto de la ŝtato Britio), kaj krome la formala ŝtatestro de pluraj pliaj suverenaj ŝtatoj kunligitaj en la Komunumo de Nacioj - postsekvo de brita imperio kiam tiu imperio estis disfaliĝinta post la Dua Mondmilito.
La kronado de la reĝoj de Britio estas transiga rito, religia en esenco, en kiu la nova monarko (reĝo aŭ reĝino) de Unuiĝinta Reĝlando kaj de la komunuma reĝlando estas oficiale kronita kaj vestita en reĝaj roboj.
Kalt
Kalt estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Mayen-Koblenz de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Ekrankopio
Ekrankopio aŭ ekranprintaĵo estas kopio de la grafika aspekto de komputila ekrano, en formo de grafika dosiero aŭ surpapera printaĵo.
Tio ĉi povas esti utila
Vindozo
En Vindozo oni povas kopii la tutan ekranon al la komputila memoro (tondejo) premante la klavon "Print Screen". Per premo de ALT + Print Screen nur la aktiva fenestro estas kopiita. Poste oni povas alglui la ekrankopion en programon por prilabori bildojn aŭ tekstojn.
Linukso
En Linukso Mint funkcias "Print Screen" kaj ALT + Print Screen simile kiel en Vindozo.
Makintoŝo
Je Makintoŝo OS X ankaŭ ekzistas diversaj klavkombinoj por krei ekrankopion:
Ekrankopioj je Mac OS X Panther (10.3) implicite estas konservitaj en PDF-aranĝo je la komputila labortablo. Je Mac OS X Tiger (10.4) ili estas konservitaj kiel PNG-dosieroj. Por kopii (parton de) la ekrano al la tondejo: kunpremu la stir-klavon.
Programoj
Ekzistas multaj programoj por krei ekrankopiojn. Profesie SnagIt! estas la plej uzata por Vindozo kaj Snapz ProX por Mac OS X. Sub Linukso plej kutima estas KSnapshot.
Ildikó Bokor
BOKOR Ildikó estis hungara aktorino naskita en Kluĵo la 11-an de marto 1949 kaj mortinta en Budapeŝto la 27-an de aŭgusto 2010.
Ekvadoro
Ekvadoro (malofte ankaŭ Ekŭadoro; hispane Ecuador [ekŭaDOR], je plena nomo República del Ecuador, keĉue Ecuador Mamallakta) estas lando en Sudameriko. Temas pri lando situanta en la nordokcidenta regiono de Sudameriko. Ekvadoro limas norde kun Kolombio, sude kaj oriente kun Peruo, kaj okcidente kun la Pacifiko. Ĝi havas areon de. Ties ĉefurbo estas Quito. Ekvadoro estas trapasata de nordo al sudo de vulkana sekcio de la Montaro Andoj, kun pli ol 80 vulkanoj, kies plej alta estas Ĉimborazo kun 6310 msm. Okcidente de Andoj estas la Guajakila Golfo kaj arbara ebenaĵo; kaj oriente, la Amazonio. Estas la lando kun plej alta koncentro de riveroj laŭ kvadrata kilometro en la mondo. La ekvadora teritorio inkludas la oceanajn Insulojn Galapagojn 1000 km okcidente de la marbordo. Ekvadoro estas la oka plej grava ekonomio de Latinameriko, la sepa sudamerika kaj la deka amerika, estas la lando plej dense loĝata de Sudameriko kaj la kvina de la kontinento, la tri ekonomio kun plej rapida kresko en Latinameriko.
Flago de Honduro
La nacia flago de Honduro estis adoptita la 9-an de januaro 1866, bazita sur la flago de la Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko. En 1823 Honduro eniris en la Unuiĝintajn Provincojn kaj adoptis ĝian flagon. En 1866 ĝi estis ŝanĝita, kvin bluaj steloj estis metitaj en la centro por reprezenti la 5 originajn Centramerikajn provincojn.
La flago havas tri horizontalajn samlarĝajn striojn kun proporcio de 2:1. La du plej bordaj bluaj strioj reprezentas Pacifikon kaj Karibion. La interna blanka strio reprezentas la teron inter la oceano kaj la maro kaj la paco kaj prospero de siaj loĝantoj. La kvin bluaj kvin-pintaj steloj centritaj en la blanka strio reprezentas la kvin naciojn de la antaŭa Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko (Salvadoro, Kostariko, Nikaragvo, Honduro, kaj Gvatemalo) kaj la espero ke la nacioj povas formi union denove.
Ekvadoro
La unuaj homaj setlejoj en la teritorio nuntempe ekvadora estas de 12 000 jaroj a.K. (El Inga, Chobshi, Cubilán, Las Vegas), poste disvolviĝis kelkaj antaŭkolumbaj popoloj. La Inkaa imperio konkeris parte la regionon meze de la 15-a jarcento, kaj la hispana konkero de tiu teritorio komencis post unu jarcento, nome en 1534. Ĝi estis kolonio hispana dum preskaŭ tricent jaroj. La epoko sendependentista ekis en 1809, kaj iniciatis la emancipan proceson el 1820 ĝis 1822. Post la definitiva sendependiĝo de la hispana hegemonio, parto de la teritorio integriĝis rapide en la Granda Kolombio, dum la marborda teritorio sekvis sendependa ĝis la aneksado manu militari (permilire) fare de Simón Bolívar. En 1830 la sudkolombiaj teritorioj separiĝis kaj oni kreis la ekvadoran ŝtaton. Ekde la komenco de la respubliko ekzistis malstabileco rilate al la politiko kio kondukis al eko de variaj revolucioj laŭlonge de la 19-a jarcento. La 20-a jarcento estis markata de la malmulta aŭ nula partopreno de la lando en la mondmilitoj, diversaj limkonfliktoj kontraŭ Peruo, kaj la kunformado de militistaj registaroj. En 1979, Ekvatoro revenis al demokratia sistemo, kvankam la nestabileco politika inter 1996 kaj 2006 kondukis la landon al krizo kaj ekonomia, kaj politika kaj socia, el kio rezultis la dolarigo de la lando kaj tri prezidentoj elpostenigitaj antaŭ fini ties regotempo.
Estas aktuale unu de la landoj plej tradiciaj kaj kulture plej bone konservataj de la mondo, ĝi havas 5 nomumojn por la Monda heredaĵo de Unesko, du por la natura Monda heredaĵo kaj pli ol 20 kandidatoj por aliaj konsideroj de UNESCO.
Danke al la porturisma kampanio "Ecuador Ama la Vida" (Ekvadoro amas la vivon), la lando iĝis la kvara plej vizitata de Sudameriko superonta Peruon, kaj estis selektita de diversaj internaciaj institucioj kiaj la hispana ĵurnalo El Pais, Travel Advisor, Usona Asocio de Turismagentejoj, kaj Lonely Planet, dum World Travel klasigis ĝin kiel la plej bone verda (natura) vizitindaĵo tutmonde. International Living klasigis ĝin kiel “Paradizo por emerituloj” kaj unuaranga ĉe sia listo.
Politike, Ekvadoro estas konstitucia ŝtato respublika kaj discentrigita, dividita politike-administre en 9 regionoj kaj distriktoj, 24 provincoj, 226 kantonoj kaj 1.500 paroĥejoj.
Ĝeneralaj informoj
<UL>
<LI>Etimologio: landan teritorion trapasas Ekvatoro, de kie devenas landnomo. <LI>Adm. divido: 24 provincoj. <LI>Loĝantaro: 13,2 milionoj (2002), inter ili 25% indianoj, 55% mestizoj (miksrasaj), 10% kreoloj t.e. blankuloj, 8% nigruloj. <LI>Kredantoj: katolikoj (68%). <LI>Eksporto: banano, nafto, kafo, kakao, sukero. <LI>Kapa MEP: 1.390 $. </UL>
NGC 1216
NGC 1216 (aliaj indikoj — PGC 11693, MCG -2-8-56, HCG 23C) estas galaksio en konstelacio Eridano.
Altfrid
Sankta Altfrid (naskiĝinta proksimume 800; mortinta la 15-an de aŭgusto 874) estis kiel episkopo de Hildesheim, fondinto de la Abatinujo Essen kiel genera ĉelo de la urbo Essen kaj intima konsilanto de la orientfranka reĝo Ludoviko la Germano grava persono de la 9-a jarcento.
Ekvadoro
Toponimio
La nomo de Ecuador (Ekvadoro) estas simpligo de la oficiala nomo: República del Ecuador (Respubliko Ekvadoro). Tiu nomo estis elektita monatojn post la lando separiĝis el la Granda Kolombio, la 14-a de aŭgusto de 1830 en Riobamba, kie kunvenis la Unua Konstitucifara Asembleo konvokita de la venezuela generalo Juan José Flores, tiam respondeculo de la disigita teritorio. Tiu nomo aludas al la ekvatora linio de la Tero kiu pasas tre proksime de la urbo Quito kaj kiu trapasas la tutan landan teritorion de oriento al okcidento. La unua referenco pri la lando kun rilato al la ekvatora linio estas registrita en Noticias Secretas de América, kie oni mencias las tierras del Ecuador (le terojn de Ekvadoro) kiel jurisdikcio de la Real Audiencia de Quito. En Ekvadoro fruaj regionalistaj premoj de la delegitoj de Guayaquil kaj Cuenca en la Unua Konstitucifara Asembleo estis tialo ke la nomo de «República de Quito» (Respubliko Kito) estu malakceptita, spite ke dum la epoko kolonia hispana la teritorio estis konata kiel «Quito» (Kito).
Historio
Antaŭ la 15-a jarcento diversaj indianaj kulturoj floris en la zono kie nun situas la lando. Poste ili estis regataj de la inkaaj dinastioj.
NGC 1216
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Ekvadoro
Kolonia epoko
En 1739, Ekvadoro integriĝis en la Vicreĝlando de Nova Granado kun Karakaso (Venezuelo), Panamo kaj Santa Fe de Bogotá (Kolombio).
Sendependo
Post la napoleonaj militoj en Eŭropo, la norda parto de Sudameriko fariĝis sendependa, kaj per la gvidado de Simón Bolívar kaj Antonio José de Sucre kreiĝis en 1822 la Respubliko de Granda Kolombio, el kiu Ekvadoro komence estis parto. Ĝi fariĝis sendependa respubliko en 1830.
Kiam en 1822 la sendependentista armeo, estre de Antonio José de Sucre, venkis super la reĝista armeo en la Batalo de Piĉinĉa, la teritorioj ekformis parton de la Granda Kolombio, sed la granda rivaleco inter ties prezidento, Simón Bolívar, kaj ties vicprezidento, Francisco de Paula Santander, okazigis la disiĝon de la Granda Kolombio. Ekde 1830, nome la fino de la Granda Kolombio, la novaj ŝtatoj de Ekvadoro, Kolombio, Venezuelo kaj Panamo pluhavis politikan kaj ekonomian ligojn ĉar restis federitaj ŝtatoj dum pluaj kvin jaroj.
19-a jarcento
Dum la 19-a jarcento la lando estis regata de konservemaj oligarkoj, kun politika malstabileco.
En 1845, la hispana reĝino (fakte regentino) Maria Kristina Burbono partoprenis en klopodo restarigi monarkion en Ekvadoro post peto fare de la tiea prezidento Juan José Flores. Tiu plano dufaza konsistus ke ŝia filo Agustín Muñoz y Borbón iĝu Princo de Ekvadoro kaj, poste, restariganto de la monarkio hispana en Peruo kaj Bolivio, unuiginte la tri landojn sub unusola ŝtato kiu estus Unuiĝinta Regno de Ekvadoro, Peruo kaj Bolivio. Kiam jam ĉio estis organizita, Flores estis elpostenigita kiel prezidento de Ekvadoro fare la marta revolucio kaj tiu plano tute malsukcesis.
Okazis liberala revolucio en Guajakilo, la 5-an de junio de 1895, kiu enpovigis Eloy Alfaro al la prezidenteco de la Respubliko.
Ildikó Bokor
Kariero
Ŝi debutis en 1973 en la teatro Temesvári Állami Csiky Gergely Színház kaj ekde aŭtuno de 1976 ŝi iĝis anino de la teatro Szatmárnémeti Északi Színház Harag György Társulat.
Ekvadoro
20-a jarcento
Dum la 20-a jarcento estis diversaj prezidentoj, el kiuj plej longe José María Velasco Ibarra. En 1972 okazis militista naciista puĉo.
Miho Kaneda
Miho Kaneda (金田 美保) estas japana futbalisto. Ŝi en 1981 membris en la japana virina nacia teamo de futbalo.
Ekvadoro
20-a jarcento
De post 1979 ekzistas denove parlamentaj elektoj. Tamen, daŭras la politika malstabileco, kun diversaj prezidentoj akuzitaj je korupteco.
21-a jarcento
En 2003 estis elektita prezidento kolonelo Lucio Gutiérrez. Ĝi devis rezigni en aprilo 2005 post popola ribelo, kaj anstataŭita de tiama vicprezidento Alfredo Palacio.
Je la 15-a de januaro 2007 estis elektita prezidento Rafael Correa, post sia venko en duaraŭnda balotado fronte al la dekstra kandidato, milionula negocisto Álvaro Noboa. Rafael Correa, politike maldekstra, partiano de Hugo Chávez, oponanto de la antaŭe planita komerco-traktato kun Usono, intencas, kiel unuan paŝon de sia regado lanĉi balotadon de Konstitucidona Asembleo. Antaŭ lia laŭleĝa enpostenigo, li ricevis aŭtoritaton laŭ indiĝenaj ritoj, simile al Evo Morales unu jaron antaŭ li.
Ekde la 24-a de majo 2021 la nuna prezidanto estas Guillermo Lasso.
Geografio
Ekvadoro situas en la okcidenta parto de Sudameriko, ĉe la Pacifiko. La plej granda tera landlimo tuŝas Peruon, dum 1.420 kilometroj. La landlimo ne estas internacie fiksita, kaj kondukis plurfoje al militaj eventoj inter ambaŭ landoj dum la lastaj jaroj. La norda landlimo longas 490 km, kun Kolombio.
Grandan parton de la lando okupas la montaro de la Andoj. La du plej grandaj montoj estas la Cotopaxi, la plej alta aktiva vulkano en la mondo, kaj la Chimborazo, alta 6.267 metrojn, kaj kies pinto estas la loko plej malproksima de la centro de la tero, pro la elipsa formo de la planedo.
Biodiverseco
Ekvadoro estas unu el 17 megadiversaj landoj en la mondo laŭ Naturprotekto Internacie, kaj ĝi havas la plej altan biodiversecon por kvadrata kilometro de ĉiu ajn lando. Krom pri la kontinenta teritorio, Ekvadoro posedas la insularon Galapagoj, pri kiu la lando estas krome konata.
6600 Qwerty
Nomo
Ĝia nomo (sugestita de la provizora nomo 1988 QW) aludas al la normo "QWERTY" de la tajpilaj aŭ komputilaj klavaroj, tiel nomita laŭ la aranĝo de la literoj sur la unua vico da klavoj.
Ekvadoro
Biodiverseco
Fakte, la biomo de la tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj (tropika pluvarbaro) etendas tra plej parto de ties teritorio, dum en okcidento, apude al la marbordo, troviĝas ankaŭ la biomoj de la tropikaj kaj subtropikaj sekaj foliarbaroj kaj de la manglaroj. La faŭno de Ekvadoro estas tre ampleksa kun granda vario de specioj kaj multegaj tipoj de tropikaj specioj kiaj papagoj, tukanoj, ktp. Norde de la provinco Esmeraldas en loko konata kiel Majagual, troviĝas kelkaj el la manglaroj plej altaj de la mondo. En la andaj altoj troviĝas ankaŭ disaj andaj arbaroj kaj paramoj. Ĝenerale la Okcidento formas parton de la biogeografia Ĉokoo kaj la Oriento, de la Amazonio.
Ekvadoro havas 1,600 birdospeciojn (15% el la tutmondaj konataj birdospecioj) en la kontinenta areo, kaj 38 pliajn endemiojn ĉe Galapagoj. Krom ĉirkaŭ 16,000 specioj de plantoj, la lando havas 106 endemiajn reptiliojn, 138 endemiajn amfibiojn, kaj 6,000 speciojn de papilioj. La Galapagoj estas bone konataj kiel regiono de distinga faŭno (ĉefe la famaj testudoj tie nomitaj per la hispana vorto «Galápagos» (nun rivertestudoj), fama kiel la naskoloko de la Darvina Teorio de Evoluo kaj de natura selekto, kaj kiel Monda heredaĵo de Unesko ekde 1978, kio en decembro de 2001 ampleksiĝis al la mara areo ĉirkaŭa.
Estas krome la Nacia Parko Jasunio (Yasuní, [jasunI]); la termino Yasuni, signifas por la indiĝenaj komunumoj «sankta tero»; la parko etendas sur areo de 9,820 km² en la provincoj Pastaza, Napo kaj Orejana, inter la riveroj Napo kaj Kuraraj en la Amazonia Baseno je ĉirkaŭ 250 km sudoriente de Kito. La parko, ĉefe ĝangalo, estis proklamita de la UNESKO en 1989 kiel rezervejo de la biosfero kaj estas parto de la teritorio kie troviĝas la popolo Huaorani krom la tagaeri kaj taromenane, nome grupoj ne kontaktitaj ankoraŭ fare de blankuloj. Laŭ ĵusa studo, la Nacia Parko Jasunio kaj la ĉirkaŭa zono estas konsiderata unu el la zonoj plej biodiversaj de la planedo pro sia riĉo en amfibioj, birdoj, mamuloj kaj plantoj. Tiu parko enhavas pli da bestospecioj laŭ hektaro ol la tuta Eŭropo kune.
Ekvadoro havas la unuan konstitucion kiu agnoskas la rajtojn de naturo. La protekto de la nacia biodiverseco estas preciza nacia prioritato kiel estas asertita en la Nacia Plano de "Buen Vivir" (bonfarto aŭ bonvivo), celo 4, Garantio de la rajtoj de naturo, artiklo 1: "Elteneble konservi kaj administradi la naturan heredon inklude ties teran kaj maran biodiversecon kio estas konsiderata strategia sektoro". Krom la verkado de tiu Plano en 2008, 19% el la tera areo de Ekvadoro estis jam en protektita areo, tamen, la Plano asertas ankaŭ, ke 32% el la tero devas esti protektita por vere konservi la nacian biodiversecon. Nunaj protektitaj areoj inkludas 11 naciajn parkojn, 10 naturrezervejojn, 9 ekologiajn rezervejojn kaj aliajn areojn. En 2008 ekis programo Sociobosque por konservi alian 2.3% de la totala terareo (629,475.5 hektaroj aŭ 6,295 km²) per pagado al privataj terposedantoj aŭ komunumaj terposedantoj (kiaj ĉe indiĝenaj triboj) kuraĝmonon por elteni sian teron kiel indiĝenaj ekosistemoj kiaj indiĝenaj arbaroj aŭ herbejoj. Elekteblo kaj subvencioj por tiu programo estas determine bazita sur la malriĉeco de la regiono, la nombro de hektaroj protektotaj, la tipo de ekosistemo de la protektota tero inter aliaj faktoroj.
Spite esti en la listo de UNESKO, la Galapagoj estas endanĝerita pro gamo de negativaj mediaj efikoj, kiuj minacas la ekziston de tiu ekzota ekosistemo. Aldone, nafto-espluatado en la Amazonia pluvarbaro kondukis al liberigo de bilionoj de galjonoj de netraktita ruboj, gasoj, kaj kruda nafto al la medio, poluante ekosistemojn kaj kaŭzante malbonigan sanefikaron al la indiĝenaj popoloj.
Administra organizado
Ekvadoro estas administracie dividita en 24 provincojn (du el ili, Santo Domingo de los Tsáchilas kaj Santa Elena, kreiĝis nur en 2007):
Politiko
La Prezidanto de Ekvadoro estas la ŝtatestro kaj registaro de la lando. La postenon nuntempe okupas Guillermo Lasso. Li estas la estro de la Plenuma Povo, helpata de vicprezidanto kaj teamo de kunlaborantoj grupigitaj en la Kabineto de Ministroj. La prezidanto estas la plej alta aŭtoritato de la armeo.
La Ekvadora Nacia Asembleo (hispane: Asamblea Nacional del Ecuador) estas la organo kiu praktikas la leĝdonan povon de Ekvadoro. Estas unuĉambra parlamento formata de 137 asembleanoj distribuitaj en dek du konstantaj komisionoj. La sidejo situas en la urbo Kito en la Leĝdona Palaco.
Demografio
Ekvadoro havas pli kaj pli grandan elmigran fluon, kaj la nombro de blankuloj altiĝas enorme, ĉefe en provincoj kiaj: Galapagoj, Piĉinĉa, Imbabura kaj Azuay. Ekvadoro estas la kvara lando kun plia alta maljuniĝa indico de Latinameriko nur post Ĉilio, Urugvajo kaj Argentino, post la rezultoj de censoj de 2010 laŭ kiuj pli ol 17% de la populacio superas la 65 aĝojarojn, kaj pli ol 40% de la populacio estas plenkreska, dum la averaĝa aĝo estas inter 27,3 kaj 35,8 aĝojaroj. La vivodaŭro en Ekvadoro estas ĉirkaŭ 79,9 aĝojaroj por viroj kaj 82,9 aĝojaroj por virinoj; en 2011 Ekvadoro estis la tria lando kun plej longvivuloj de Ameriko post Ĉilio kaj Kanado, kaj antaŭ Usono kaj Argentino; la vivespero postnaska estas de nur 4 mortintaj beboj el 25 naskiĝintoj; en Ekvadoro naskiĝas pli kaj pli knabinoj pli ol knaboj, ekzemple en 2010 naskiĝis 100 knabinoj dum nur 93 knaboj. Tiele por la plenkreska populacio oni povas certigi, ke ĉirkaŭ 49,4% estas viroj, kaj 50,6% virinoj. Tiu klino varias favore al virinoj plie en la provincoj de la centra montaro. Proksimume 78% de la totala populacio loĝas en urboj, dum la resto loĝas en medioj ruraj, sed tio konstante malpliiĝas, ĉar multaj zonoj deklariĝas urbaj (laŭ surloka leĝaro estas urbaj la areo kun pli ol 10 000 loĝantoj), kaj krome pli kaj pli da personoj elmigras al urbaj zonoj.
Ekvadoro estas la sepa plej loĝata lando de Sudameriko, kaj la naŭ plej loĝata de 33 landoj el Latinameriko. Estas la plej dense loĝata de Sudameriko.
Urboj
Laŭ la informo de la censo 2010, unu el 3 ekvadoranoj loĝas en Guajakilo aŭ en Kito; ambaŭ urboj sume enhavas populacion de 4,7 milionoj de loĝantoj kaj eĉ preskaŭ 5 milionoj se oni enkalkulas ankaŭ ties metropolitajn areojn.
Migrado
Tiu decido rekte tuŝis la sektorojn plej vundeblajn de la socio, provokante la kreskon de la niveloj de malriĉeco en la lando, malpliigante al minimumaj niveloj ties akiran povon kun aliaj ekonomiaj malboniĝoj tiele ke la familia enspezo ne povis averaĝe facile sufiĉi por la bazaj necesoj.
En tiu malkuraĝiga panoramo, granda parto de ekvadoranoj decidis elmigri eksterlanden al lokoj kie salajroj estas klare pli altaj ol tiuj atingeblaj en Ekvadoro, kaj tiele kelkaj landoj de Eŭropo kaj Usono, ekkaptis laboristaron ĉefe por la realigo de pezaj taskoj; sed tio fakte reprezentis esperon por kiuj trapasis ekonomiajn problemojn. Pro tio spite la penon kaj foje la danĝeron eniri kontraŭleĝe aliajn landojn, multaj ekvadoranoj enŝuldiĝis por elveturi kaj riskis sian malmultan havaĵon cele atingi pli altajn (kaj eĉ dignajn) enspezojn, plibonigi sian vivnivelon, foje kontraŭ la risko malkomponigi familiojn.
Ekde 2007 ĝis la aktualo, la ekplibonigo de la enlanda ekonomio al niveloj de ĝis 8% jara, la faktoroj de la moda ekonomia krizo en la unua mondo, la milita konflikto kolombia, reformoj pri migrado kaj internaciaj politikoj de integrado modifis komplete la migran panoramon, kaj nune fakte grandaj kvantoj de enmigrintoj estas allogataj veni al Ekvadoro.
Elmigrado
Inter la 1910-aj kaj 1920-aj jaroj, pro eksplodo de la agrikulturaj produktoj (ĉefe kaŭĉuko) en Oriento, kaj de la kakao en la marborda regiono, la antikvaj terposedantoj kaj resto de la alta klaso eksendis junulojn studi eksterlanden, ĉefe en Francion. Tiu migrado estis selekta, eventuala kaj rezultis en la fakto ke kiuj estis irintaj al Eŭropo aŭ al Usono ne reprezentis multe en la statistikoj de tiuj landoj.
Ekde la 1950-aj jaroj komencis la eliro de personoj pli malriĉaj kiuj veturis ĉefe al Usono por plibonigi sian ekonomian situacion pro neceso, kaj ankaŭ de kelkaj ne tiom malriĉaj kiuj serĉis pli bonan sorton pli pro aventuremo ol pro neceso.
En la 1970-aj jaroj, elmigrantoj komencis veturi al aliaj landoj kiaj Aŭstralio kaj Kanado. Personoj el la centraj montaroj, kaj de Azuay kaj Cañar, vidis malpliiĝe siajn familiajn grupojn. Tiu migrado ankoraŭ ne tuŝis la lokajn statistikojn.
Dum la 1980-aj jaroj, la homa translokiĝo eksterlanden ekakiris dimensiojn jam gravajn por la ekonomio kaj por la socio. La influo de modoj, moroj kaj kutimoj ekinfluis ankaŭ sur familioj de klasoj kaj mezmalaltaj kaj malaltaj.
Post akra ekonomia kaj financa krizo de 1999, oni ĉirkaŭkalkulas ke pli ol tri milionoj da ekvadoranoj (20% de la totalo de la populacio je 2005) abandonis la landon direkte al diversaj destinoj, ĉefe al Usono, Hispanio kaj Italio (al tiuj tri lokoj kiel unuaranga laboristaro ĉefe). Estis elmigrado ankaŭ al aliaj landoj kiaj Venezuelo (en la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj), Ĉilio (ĉefe kuracistoj kaj aliaj sanlaboristoj), Kanado (profesiaj teknikistoj) kaj, malplie kaj pro diversaj tialoj, al Israelo, Belgio, Meksiko kaj Unuiĝinta Reĝlando. La elmigrado pluis laŭlonge de la unuaj jaroj de la 20-a jarcento. Oni ne konas precize kiom da ekvadoranoj estis elmigrintaj nek ekzistas precizaj ĝeneralaj statistikoj pri ties nombro kiel loĝantoj en ties novaj landoj. Ja ekzistas partikularaj ciferoj, ekzemple en Hispanio je 1-a de januaro de 2012 laŭ la INE (hispana Nacia Instituto pri Statistiko) ekvadorianoj estis la kvara plej granda grupo de enmigrintoj, nur post rumanoj, marokanoj kaj britoj, kun 308.174 ekvadoraj enmigrintoj, tio estas 52,536 malpli ol la antaŭa jaro.
Enmigrado
Spite granda elmigrado el Ekvadoro, tiu lando ricevas milojn de personoj de diversaj landoj kiuj devis abandoni siajn landojn pro diversaj tialoj. Dekomence, dum la kolonia epoko, la enmigrado centriĝis en eŭropanoj allogitaj pro agrikulturo; dum la komenco de la respublika epoko, la enmigrado ŝanĝis al araboj, judoj kaj aliaj eŭropanoj (ne nur hispanoj, sed ankaŭ belgoj, nederlandanoj, italoj kaj francoj) fuĝintaj el ekonomiaj krizoj aŭ el militoj, inter aliaj.
En la aktualo kaj ĉefe el 2002, la fluo de enmigrantoj al Ekvadoro pliiĝis ĉefe de kolombianoj kiuj fuĝis pro interna longdaŭra konflikto; tio koncernas al duonomiliono da kolombianoj kiuj loĝas en Ekvadoro laŭleĝe. Alta vivnivelo kaj valoro de la respektivaj valutoj koncernas al enmigrantoj devenaj el Peruo, Kubo, Haitio, Bolivio, Ĉinio kaj duarange el aliaj amerikaj kaj aziaj landoj; tiuj enmigrintoj tre ofte okupas la laborpostenojn abandonitajn de la ekvadoraj elmigrintoj.
El 2007 komencis politiko kiu klopodas la revenon de ekvadoraj elmigrintoj kiuj povas reveni al la lando kun meblaro, materialoj, laboriloj kaj eĉ familia aŭto danke al permeso ne pagi tiom da impostoj. Same oni klopodas faciligi akiron de loĝejo aŭ aliron al financado. Tio ĉefe ekfunkciis pro respektivaj ekonomiaj krizoj en Eŭropo kaj Nordameriko.
Lasta grupo de enmigrintoj estas formata de eŭropanoj, nordamerikanoj kaj aliaj latinamerikanoj kiuj alvenis pro tialoj rilataj al investado aŭ serĉo de komforto, alloge de naturo kaj vario de klimatoj kaj specioj; tiuj setlis en turismaj lokoj kiaj en Amazonio; la urbo Baños en la provinco Tungurahua; Cuenca, Guajakilo, Kito, Loja, Nueva Loja, Golfo Caráquez, Salinas, ktp; Imbabura (Otavalo, Kotakaĉi kaj Ibarra); banlokoj de la ekvadora marbordo, la insuloj Galapagoj, naciaj parkoj, inter aliaj. El ili multaj temas pri emerituloj aŭ personoj kuij serĉas kuracadon en pli malkosta loko ol en sia kutima loĝloko; ekzemple en Cotacachi, por 2007 pli ol 13.000 emerituloj el kaj germanaj kaj svisaj venis por loĝadi tie definitive.
La urboj kun pli altaj nombroj de enmigrintoj estas laŭrange la jenaj:
La provinco kun pli da enmigrintoj estas respektive la jenaj:
Ekonomio
Dum la lastaj jaroj ekonomia krizo tre frapis la landon, kio kondukis al forta elmigrado, ĉefe al Usono kaj Hispanio kaj aliaj eŭropaj landoj.
En 2000 la usona dolaro fariĝis la oficiala monunuo de la lando, anstataŭante la ekvadoran sukron.
La ekonomio de Ekvadoro estas la oka plej granda de Latinameriko kaj espertis averaĝan kreskon de 4,6% inter 2000 kaj 2006. Januare de 2009, la Centra Banko de Ekvadoro (BCE) situis la antaŭvidon de kresko de 2010 en 6,88%. La MEP duobliĝis inter 1999 kaj 2007, atingante 65.490 milionojn da dolaroj laŭ la BCE. La inflacio al konsumanto ĝis januaro de 2008 estis situanta ĉirkaŭ 1.14%, nome la plej alta registrita la antaŭan jaron, laŭ la Nacia Instituto de Statistiko kaj Censoj de Ekvadoro (INEC). La monata indico de sendungeco restis ĉirkaŭ 6 al 8 % ekde decembro de 2007 ĝis septembro de 2008, tamen, tiu plialtiĝis al ĉirkaŭ 9 & oktobre kaj remalaltiĝis novembre de 2008 al 8 &. Oni ĉirkaŭkalkulas je 9 milionoj de ekvadoranoj tiujn kiuj havas okupon ekonomie kaj ĉirkaŭ 1,01 milionoj da loĝantoj kiuj estas sendungaj.
En 1998, 10 % de la plej riĉa populacio posedis la 42,5 % de la riĉo, dum 10 % de la plej malriĉa populacio posedis mur la 0,6 % de la riĉo. Dum sama jaro, la 7,6 % de la elspezo en publika sanservo estis profito por 20 % de la malriĉa populacio, dum 20 % de la riĉa populacio ricevis la 38,1 % de tia elspezo. La indico de ekstrema malriĉo malpliiĝis signife inter 1999 kaj 2010. En 2001 oni ĉirkaŭkalkulis je 40 % de la populacio, dum por 2010 tiu cifero malaltiĝis al 16,5 % de la totala populacio. Tio rilatas ĉefe al la elmigrado, krom kun la ekonomia stabileco akirita post la dolarigo. La indicoj de malriĉo estis pli altaj ĉe la indiĝenaj, afrikdevenaj kaj ruraj populacioj, atingante 44 % de la indiĝena populacio
Nafto reprezentas la 40% de la eksportado kaj kontribuas pluhavi komercan bilancon pozitive. Ekde finoj de la 1960-aj jaroj, la espluatado de nafto altigis la produktadon kaj la ekvadoraj rezervoj estas ĉirkaŭkalkulataj je 4.036 milionoj da bareloj. La komerca totala bilanco januare de 2010 atingis enspezon de preskaŭ 5000 milionoj de dolaroj, giganta cifero kompare kun la enspezo de 2007, kiu atingis enspezon de 5,7 milionoj de dolaroj; la enspezo malaltiĝis je ĉirkaŭ 425 milonoj kompare kun tiu de 2006. Tiu cirkonstanco okazis ĉar importado kreskis pli rapide ol eksportado. La komerca nafta bilanco generis ciferon pozitivan je 3,295 milionoj de dolaroj en 2008; dum la nenafta bilanco estis negativa je ĉirkaŭ 2,842 milionoj da dolaroj. Tio permesis malspezon komercan, sen konsideri nafton, je 19% rilate al antaŭa jaro. La komerca bilanco kun Usono, Ĉilio, Eŭropa Unio kaj aliaj eŭropaj landoj, Bolivio, Peruo, Brazilo, estas pozitiva, sed kun Meksiko, Argentino, Kolombio, Azio, estas negativa.
Jam en 2019 la prezidanto Lenín Moreno subskribis novan kontrakton kun IMF, kiu pruntedonis al la lando 4,2 miliardojn da dolaroj, sed devigis la registaron akcepti ŝparprogramon, kiu nuligis fuelajn subvenciojn, kaŭzinte abruptan altiĝon de fuelprezoj.
Industrio
La industrio koncentriĝas ĉefe en Guajakilo, plej granda centro industria de la lando, kaj Kito kie en la lastaj jaroj la industrio kreskiĝis konsiderinde, estas la plej granda entreprena centro de la lando. La industria produktado direktas sin ĉefe al la interna merkato. Sed ankaŭ estas limigita esportado de produktoj fabrikitaj industrie. Inter tiuj elstaras enladigitaj manĝaĵoj, alkoholaĵoj, juveloj, mebloj kaj aliaj.
La lando disponas el klaraj ebloj por industrio en granda vario de sektoroj. La interna produktado de krudaj materioj kaj tekstilaj kaj industriaj; la minado; la kemia industrio, naftokemia; same kiel la nafta kaj gasprodukta, pro disponi el la ĉefa eniro de tia industrio; elektra generado pro ties altega hidraŭlika, suna kaj elventa ebloj por diversaj sektoroj de la landa ekonomio; la prilaborado de produktoj baze sur fandigo de materialoj aŭ kristaloj; produktado agrikultura kaj rurindustria kaj de fabrikado de manĝaĵoj; produktado farmacia; inter aliaj.
La plej gravaj projektoj aktuale disvolviĝantaj estas naftorafinejo ĉe la Pacifiko, situanta en Manta kiu estos unu el la ĉefaj en la mondoregiono, kio permesos al Ekvadoro el importisto de naftoderivaĵoj iĝi eksportisto de tiaj produktoj; la diversaj hidroelektraj projektoj inter kiuj elstaras ĝis nun la konstruata Coca Codo Sinclair kiu generos ĉirkaŭ 40% de la nuna mendaro de la lando permesos al Ekvadoro iĝi unu el ĉefaj eksportistoj de elektra energio en la kontinento; la minado grandskale iĝos unu el la industrioj plej enspezigaj kun la nafta, ĉar oni trovis riĉajn kuŝejojn de diversaj metaloj en Azuay, Morona Santiago, El Oro kaj Zamora Chinchipe.
Ekde komenco de 2013 ekos nova esplorado por nafto en la provincoj amazoniaj, ĉefe de la sudo, kaj por gaso en la golfo de Guajakilo kaj de mineraloj en la sudo de la lando.
La regionoj kun plej granda kresko aŭ industria produktado troviĝas ĉe la urboj Guajakilo, Kito, Cuenca, Esmeraldas, Manta, Orellana, Nueva Loja, Machala, Santo Domingo kaj Ambato.
Kulturo
Ekvadoro estas multetna kaj tiele multkultura ŝtato. Ties populacio superas la 14 milionojn de loĝantoj. El tiu, pli ol 5 milionoj kaj duono loĝas en la Andoj. Ĉe la marbordo de la Pacifiko la cifero alproksimiĝas al 6 milionoj kaj duono. En Amazonia Ekvadoro loĝas pli ol 600.000 loĝantoj, kaj en Galapagoj nur ĉirkaŭ 17.000. Evidente la kulturo de la loĝantoj de tiaj diversaj regionoj diferencas. Krome konsiderindas la diverseco kaj etna kaj regiona de Ekvadoro por analizi ties kulturon. Etne tio estas markata de la esto de mestizoj, indiĝenoj, afrik-ekvadoranoj, kaj blankuloj (aŭ pli bone dirite eŭropdevenuloj; oni povas klare imagi, ke ĉiuj devenoj kunportas proprajn karakterojn al la komuna kulturo.
Inter indiĝenoj estas almenaŭ 15 diversaj nacioj kun propraj lingvoj, kulturoj, dediĉoj ktp. Ili komponas ĉefe ruran populacion. Ili hegemonias ĉefe en Andoj kaj Amazonio. La afrik-ekvadorano troviĝas ĉefe en du koncentroj nome ĉe la norda marbordo en la provinco Esmeraldas kaj ĉe la Valo Ĉota, inter la provincoj Imbabura kaj Karĉi.
Lingvo
La hispana lingvo estas la plej parolata. Estas diversaj dialektoj grupigeblaj ĉefe en tri areoj, kiuj koincidas kun la geografiaj areoj, nome la marbordo, kie oni parolas pli puran ekvadoran dialekton, dum en Andoj oni parolas dialektojn en lingva areo kiu sekvas sude al Peruo. Same la amazonia areo ekde lingva vidpunkto sekvas sude al Peruo. En la marborda areo (ekvadora dialekto) la centro estus Guajakilo kaj la afrikdevena heredo (ĉefe en Esmeraldas) nuancas la lingvaĵon per klara influo afrikdevena. En la anda areo rimarkindegas la uzadon de vortoj el keĉua kaj ties ĝenerala influo kaj elstaras en la provincoj Imbabura kaj Karĉi la akĉento pastuso kaj en Azuay kaj Cañar la akĉento morlako. Ekde Piĉinĉa ĝis Ĉimborazo oni parolas per pli konstanta akĉento de centra montaro. Rimarkindas ankaŭ ke la socia klaso determinas kiel oni parolas la montaran dialekton, nome en la plej riĉaj klasoj montaraj estas tendenco klopodi eviti la keĉuan influon.
Bensona rokturdo
La Bensona rokturdo (Monticola sharpei bensoni) estas afrotropisa kantobirdo de la familio de Muŝkaptuledoj, iam lokitaj en la Turdedoj kune kun la aliaj Rokturdoj. Ofte konsiderata distinga specio, ĝi estas nune inkludata en la Arbara rokturdo (M. sharpei) kiel subspecio; ekz. BirdLife International ŝanĝis ĝian statuson al subspecio en 2008.
Tiu birdo estas endemia de Madagaskaro. Ties natura biotopo estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbaroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj sekaj makisoj. Ĝi iĝas rara pro habitatoperdo; kiam ĝi estis ankoraŭ konsiderata certa specio, ĝi estis klasita kiel Preskaŭ Minacata de IUCN.
Kiel aliaj rokturdoj temas pri specio, kies masklo havas bluajn kapon kaj kolon, pli malhelajn flugilojn kaj ruĝecajn subajn partojn; tamen diference de aliaj rokturdoj la limo inter blua gorĝo kaj ruĝeca ventro estas pli sube tiel ke ankaŭ la brusto estas blua.
Géza Barcsik
Géza Barcsik [barĉik], laŭ hungarlingve kutima nomordo Barcsik Géza estas hungara grafikisto.
Géza Barcsik naskiĝis la en Győr.
Biografio
Géza Barcsik abiturientis en sia naskiĝurbo en 1982, poste li translokiĝis al Budapeŝto. Li akiris diplomon en Industriarta Altlernejo en 1989, post 3 jaroj ankaŭ majstrodiplomon samloke. Intertempe ekde 1984 li vivas en Solymár. Post la diplomo li laboris en internaciaj firmaoj pri reklamoj. En 1996 li establis propran firmaon, kie plej ofte kreas grafikaĵojn pri muzikaj eldonaĵoj, foje akvafortojn.
Vladikino (distrikto Klin)
Vladikino (Владыкино) estas vilaĝo en distrikto Klin, Moskva provinco, Rusio. En 2010 ĝi havas 12 loĝantojn (laŭ tutrusia popolnombrado).
Tumpiurbo
Tumpiurbo (Tumbes, Tumpis) estas unu el la plej grandaj urboj en Peruo, situanta norde de Limo (la ĉefurbo de Peruo). Ĝi troviĝas proksime al la marbordo de la Pacifika oceano, ĉe la suda rando de la Guajakila Golfo, kaj etendiĝas sur areo de. Laŭ la stato de 2015, la urbo havis 111,595 loĝantojn. La urbo situas borde de la rivero Tumbeso (hispane samnoma: Río Tumbes), kaj estas la administra centro de la perua regiono Tumbesio.
Klimato
La klimato de la urbo estas tre varma, la temperaturo tie alproksimiĝas al 30º C sed dum la somero la temperaturo pligrandiĝas al 40º C.
Laguarta
Laguarta [laGŬARta] estas loĝloko de la municipo Sabiñánigo de Hispanio​, en la sudo de la komarko Alto Gállego (kies ĉefurbo estas Sabiñánigo mem) apartenanta al la nordo de la Provinco Huesko (regiono Aragono). Fakte ĝi estas unu el pli ol 50 loĝlokoj de Sabiñánigo, kiu estas la municipo kiu enhavas pli da loĝlokoj en la provinco.
Historio
Ĝi estis menciita en la 17-a jarcento, ekzemple en nuptaj dokumentoj de 1627 kaj 1648).
Fine de la 19-a jarcento oni ekkonstruis fervojon konektantan Zaragozon kun Francio tra Canfranc, kiu revivigis la lokon, sed poste la loĝantaro malaltiĝis pro alurba migrado kaj malalta naskindico.
Dum la Hispana Enlanda Milito, Laguarta suferis pro operacoj de la batalo de Sabiñánigo —inter septembro kaj novembro de 1937—. Pli forta respublika truparo konkeris lokojn, sed ne la celitan ĉefurbon Sabiñánigo, dum totalaj homperdoj estis preskaŭ 6 000 (pli inter frankistoj). En la fino de la 1970-aj jaroj la loko senhomiĝis, sed poste venis novaj loĝantoj. Multaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento pro rura elmigrado kaj en la areo ĉefe pro la milito, kaj ĉe Laguarta oni malaltiĝis el 112 loĝatoj en 1950 ĝis nunaj 6 loĝantoj (2019).
Aktualo
La ĉefa ekonomia enspezofonto tradicie estis malgrandaj agrikulturo kaj brutobredado, kio pluas ĉi tie male al aliaj apudaj lokoj, sed lastatempe la komarko turnis sin ankaŭ al kreskanta turismo ligita al la pirenea akso (valoj de Tena kaj de Aragón) kaj al la proksimeco al Sabiñánigo. Ĉefaj altiraĵoj estas naturaj lokoj kaj la preĝejo.
Flago de Salvadoro
La nacia flago de Salvadoro estis inspirita de la flago de la Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko, kaj de la flago de Argentino, la lando kiu sendis unu el la unuaj flotoj por helpi kompletigi la sendependecon de Centramerikaj respublikoj disde Hispanio.
Ekzistas du versioj de la flago, unu enhavante la Ŝtatblazonon kaj la aliaj la vortojn "Dios Unión Libertad" (Dio, Unio, Libereco). Tiu portado de la Blazono estas uzita de la registaro aŭ ŝtatorganizoj. La alia versio estas utiligita por civilaj celoj. Ambaŭ flagoj havas 3:5 formaton.
De 1865 al 1912 malsama flago estis en uzo, kun kampo de alternado de bluaj kaj blankaj strioj kaj ruĝa kantono enhavanta blankajn stelojn.
Fontenelle-Montby
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Doubs, en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (Bourgogne-Franche-Comté, prononco []) kaj en la historia regiono Franĉkonteo. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Besançon (france arrondissement de Besançon), la okcidenta parto de la departemento, kaj al la kantono .
Terkarbo
Terkarbo (aŭ ŝtonkarbo aŭ minkarbo aŭ pli simple karbo) estas plejparte minerala karbono, eltirata el la tera profundo por servi ĉefe kiel brulaĵo, kelkfoje ankaŭ kiel bazo por kemiaj procezoj. Kiam oni bruligas ĝin kiel energiofonton, liberiĝas karbona dioksido, kio kontribuas al la forceja efiko kaj tiel al la tutmonda varmiĝo.
Etimologio
La vortoj "karbo" (brulaĵo aŭ fosilia aŭ laŭcele produktita el ĵus kreskiĝinta ligno), "karbonio" (terhistoria epoko kiam terkarbo formiĝis), kaj "karbono" (kemia elemento el kiu karbo plejparte konsistas) estas proksime parencaj kaj devenas el la latina vorto "carbō".