cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eleagnacoj
Laŭ WFO kaj TPL
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (23 maj. 2020), , la familio havas 4 genrojn. Jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj :
Henningshof (Wandersleben)
Bieno Hennigshof (ankaŭ: Schützenhof, Oberhof) estas mezepoka loĝejo en la mezo (Schulstraße 19) de Wandersleben en Distrikto Gotha, en Turingio, Germanujo. Temas pri monumentprotektitaĵo kultura. Ĝi staras sur areo de ne tute 4.000 m²; supozite temas pri iama kvarflanka bieno.
Historio
La bieno servis kiel unu el iam sep kavalirbienoj/liberaj kortoj kiel sidejo de ministroj de la senjoroj de Gleichen. Pri la antaŭulaj ejoj nenio konatas.
Uzante pli malnovajn murerojn la konstruintoj kreis la nunan ejon en la jaro 1595-a. Lia portalo poste forigitis por aliloka uzo. La blazona ŝtono kun la leonigita leopardo de la Gleichen-senjoroj videblas hodiaŭ sur la mezepoka Loĝeja turo ĉe Menantes-strato nr 4. Kiam en 1985 malkonstruitis la tiama flanka ejo de Hennigshof ĝi savitis el la fundamenta muro. La lintelo fenestra kun la jardato 1605 portas la ĝis nun ne eksplikeblajn inicialojn CK dume HG ĉe la blazona ŝtono atribueblas al la lasta grafo de sia dinastio, Hans Ludwig von Gleichen († 1631). Konserviĝis enfeŭdigdokumento el la jaro 1602 pri Hennigshof, por Hans Christoph Schütz, adresite fare de Filipo Ernesto de Gleichen (verŝajne).
Henning-familio
Ĝis la fino de la 17-a jarcento la Schütz-oj posedadis la tuton antaŭ transiro en la manojn de la Henning-familio. Post la morto de Christian Friedrich von Henning liaj kvar filoj ricevis po unu parton. Johann Christian (1692-1767) transprenis la bienon post sia reveno kiel leŭtenanto de la Venecia respubliko. Lia tomboŝtono ĝis hodiaŭ staras ĉe la suda flanko de la surloka Petro-kirko. De 1755 oni havas dokumenton pri la vendo de kvarono biena fare de Carl Wilhelm G. von Henning al ĉefleŭtenanto Christian Friedrich von Henning.
Kolonelo Christian Wilhelm Sigismund von Henning (* 1748), filo de la landestro August Wilhelm von Henning, vunditis en 1809 batalante kontraŭ la soldatoj de Andreas Hofer en Brixen kaj mortis pro la sekvoj de torturado ĉe kaptiĝo. Ernst von Henning ankaŭ aranĝigis la ĝardenojn Henningsgarten norde de Kallenberg-monto, proksimo de Freudenthal malsupre de Gleichen-burgo.
El akto pri la vendo de la bieno el 1835 al la Dukujo Gotao klaras ke la ĝis nun konserviĝinta eosta ekonomia ejo (ĉe Mühlberger Straße) datumas en sia nuna substanco el la jaro 1827. Akto de la 6.4.1839 ankaŭ nomas kelkajn (nur partajn - pro la antaŭa vendo al la gotaanoj) posedantojn, nome:
En la 21.1.1845 ankoraŭfoje konfirmitis fare de la ŝtata ministerio ke Henningshof estus komplete en posedo de la duko gotaa. Tamen rakontas ŝanĝonoto de la 10.12.1848 pri transdono de duono fare de kolonelo Friedrich Ernst Heinrich Adolph von Henning al la filo kaj leŭtenanto prusia Otto von Henning. En la 7.5.1878 la vidvino de la prusia generalmajoro Otto von Henning auf Schönhoff (1813–1877), Emilie von Henning, vendis la bienon al duko Ernesto kontraŭ la sumo de 120.000 markoj. En testamento ĉi-rilanta legeblas ankaŭ nomoj de la infanoj Curt, Armegard, Melanie, Lucie kaj Victor Thilo Hans.
Literaturo
Angela Nitschke (restaŭristino): Abriss zur Geschichte des Henningshofes, 1995
Akvobaraĵo Alkantarija
La Akvobaraĵo Alkantarija aŭ Alcantarilla [alkantaRIja] estis romia gravita akvobaraĵo en Provinco Toledo, Kastilio-Manĉo, Hispanio, date el la 1a jarcento p.K. Alcantarilla estas arabdevena vorto, kiu signifas ponton kaj aludas al akvobaraĵo. Tiu estas unu el la unuaj kaj plej altaj romiaj akvo-baraĵoj kaj rezervejoj en Hispanio.
NGC 252
NGC 252 (aliaj indikoj — PGC 2819, UGC 491, MCG 4-3-4, ZWG 480.7, IRAS00453+2721) estas galaksio en konstelacio Andromedo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Nižná Pisaná
Nižná Pisaná (hungare Alsóhímes [alŝOhimeŝ]) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.
Situo
Nižná Pisaná situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Svidník troviĝas je 10 km.
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1600 psarte en hungara, parte en slava formoj "Also Pisana". En 1787 187 vilaĝanoj loĝis en 29 domoj, en 1828 326 vilaĝanoj en 40 domoj. En 1796 laŭ la tutlanda geografia libro taksis la vilaĝon kvaraklasa. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis Alsó-Piszana, poste ĝi ricevis plenan hungaran nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Alsóhímes 204 homoj, (plejparte rutenoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Sáros, al distrikto de Svidník, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. Dum la 1-a mondmilito la vilaĝo parte detruiĝis pro la bataladoj. En 2001 vivis en Nižná Pisaná 98 homoj, (68 slovakoj, 23 rutenoj, 6 ukrainoj).
Georgi Ŝejtanov
Georgi Ŝejtanov (14.02.1896 - 26.05.1925) estis grava bulgara anarkiisto kaj revoluciulo.
Biografio
Giorgi Ŝejtanov naskiĝis je 14-a de februaro 1896 en Jambol. Ĝis majo 1913 li studis en gimnazio de tiu urbo. Tie li unue renkontis anarkiismajn ideojn kaj partoprenis en literatura rondeto “ЛУЧ” (Radio). En aŭgusto de jaro 1913 li estis arestita pro provo de bruligo de Jambola juĝejo, sed sukcesis fuĝi kaj, en fino de sama jaro, kontraŭleĝe eliris el Bulgario. Post tio li veturis tra Eŭropo, vizitis Rumanion. Istanbulon, Palestinon kaj Egiption, kaj poste ekloĝis en Francio. Dum ioma tempo li loĝis en Parizo, kie kontaktiĝis kun francaj kaj rusaj intelektuloj kaj revoluciuloj. Dum iu tempo li studis en libera lernejo de Sébastien Faure.
Ĉirkaŭ 1914 Giorgi Ŝejtanov revenis en Bulgarion kaj partoprenis en kelkaj rektaj agoj kontraŭ polico. Pro tio li ree estis arestita kaj metita unue en Plovdivan malliberejon, kaj poste en Sofian centralan prizonon. Tie li organizis tumulton en januaro 1917, kaj en junio de sama jaro sukcesis liberiĝi kaj fuĝi al Rusio. Tie li partoprenis en gazeto Monda Revolucio (“Всемирная революция”), kie publikis gravajn artikolojn pri anarkiismo kaj rolo de bulgaroj en la venonta revolucio.
Ĉirkaŭ oktobro 1918 Giorgi Ŝejtanov seniluziiĝis pri disvolviĝo de revolucio en Rusio kaj revenis al Bulgario. Tie li komencis veturi tra urboj kaj vilaĝoj de la lando, disvastigante anarkiisman propagandon kaj kreante ĉelojn. Dum tiu periodo li loĝis en Jambol, Sliven, Ĥaskovo, Razgrad, Ruse, Kjustendil, Plovdiv, Gorna Orjaĥovica, Kilifarevo kaj aliaj.
Somere 1920 Ŝejtanov, kune kun Georgi S. Popov, eldonis kontraŭleĝan gazeton Ribelo (“Бунт”), al kiu ankaŭ kontribuis multajn gravajn artikolojn. Je 3-a de junio 1921 li, kun grupo de kamaradoj, sukcesis liberigi el policejo alian konatan bulgaran anarkiiston Petr Maznev-Daskala. Post tumulto en 9-a de junio 1923 kreis anarkiistan ĉelon en Kilifarevo kaj partoprenis en kelkaj bataloj kun polico.
En Sofio Ŝejtanov estis aktiva kunlaboranto en gazeto Fajro (“Пламък”), kiun eldonis fama bulgara poeto Geo Milev. Tie Ŝejtanov publikis artikolojn pri literaturo kaj revolucio, kaj ankaŭ verkis kelkajn poemojn. Krome, Ŝejtanov kunlaboris kun pure anarkiistaj gazetoj kaj ĵurnaloj kiel Protesto (“Протест”), Libera Socio (“Свободно общество”), Laborista penso (“Работническа мисъл”) ktp. Li havis fortajn konektojn kun bulgaraj verkistoj, poetoj kaj intelektuloj, kiel Anton Straŝimirov, Ĥristo Jasenov, Nikolaj Ĥrelkov, Asen Zlatarov, Lamar kaj aliaj. Tamen, liaj konektoj kun gravaj anarkiistaj aktivuloj (Miĥail Gerĝikov, Verban Kilifarevski, Dimitr Conev-Kjoseto kaj aliaj) kaj komunistaj kaj kamparanaj estroj (Stanke Dimitrov, Dimitar Grenĉarov, Nikolaj Petrini ktp.) ankaŭ estis fortaj. Kiel zelota apoganto de unuita fronto inter anarkiistoj, komunistoj, kamparanoj kaj senpartiuloj kontraŭ la ŝtato kaj Demokratia alianco de Aleksandr Cankov, Ŝejtanov estas forte kritikita far puristoj en anarkiista movado.
Post Atenco en la katedralo de Sveta Nedelja, kiun organizis Milita organizaĵo de Bulgaria Komunista Partio, sekvis ondo de ŝtata teroro kontraŭ maldekstruloj kaj revoluciuloj en Bulgario. La Kilifareva ĉelo estis atakata far polico en Kilifarevo kaj, post multaj bataloj, decidas disiĝi en kelkajn grupojn. Grupo, al kiu apartenis Ŝejtanov, celis atingi Turkian bordon. Krom Ŝejtanov, en tiu grupo estis Mariola Sirakova, Ĵelju Grozev, Petr Bukureŝtliev kaj Vasil Kalĉev. En 19-a de majo tiu grupo ree disiĝis. En 26-a de majo 1925 Georgi Ŝejtanov kaj Mariola Sirakova estas arestitaj en ĉirkaŭ montaj vilaĝoj Konjovo kaj Mladovo. De tie ili estas transportitaj al Nova Zagora, kaj poste, kune kun aliaj arestitaj maldekstruloj, kun preteksto de transporto al Sofio, estis transportitaj ĝis Belovo kaj senjuĝe mortigitaj.
Ekzistas alia versio, ke Ŝejtanov ne estis mortigita en Belovo kun aliaj maldekstruloj, sed transportita al Gorna Ĝumaja (nuna Blagoevgrad), kie lin mortigis Vanĉe Miĥajlov kaj aktivuloj de IMRO. Tio, laŭ tiu ĉi versio, estas venĝo pro mortigo de Milev kaj pro aliaj agoj de Ŝejtanov kontraŭ IMRO.
Fildu de Mijloc
Fildu de Mijloc (miĵlok) (hungare: Középfüld) estas vilaĝo en Rumanio sude de Zalău. En 1910 ĝi havis 744 loĝantojn (rumanoj); en 1992 522 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1415. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, (Szilágy). Administre ĝi apartenas al Fildu de Jos.
Klasbatalo
Klasbatalo estas ofte uzata nocio, kiu venas el la teorio de Karl Marx kaj estas uzata – ne nur de marksistoj – por klarigi la decidajn socialajn kaj politikajn konfliktojn inter la sociaj klasoj (klasaj kontraŭdiroj) kaj priskribi la ŝanĝiĝojn de la sociaj rilatoj.
Laŭ la teorio de la dialektika materiismo, en la klasa socio troviĝas esenca kontraŭdiro – la klasa antagonismo pro kontraŭaj klasinteresoj – kiu esprimiĝas en konflikto inter la posedantoj de la laborforto – la tiel nomataj proletoj – kaj la posedantoj de produktiloj – la tiel nomataj kapitalistoj. Ĉe tiu konflikto temas pri la tiel nomata klasbatalo.
Estiĝo de la klasbatalo
Laŭ Karl Marx, la ĉiama elirpunkto por la klasbatalo estas la ekonomiaj interesoj de la kapitalo, la profita rilato inter labortempo de la dungitoj kaj la elpagita salajro. La plusvaloro fontas el la diferenco inter la valoro kreita de laboristo per sia laborforto (uzante la produktiloj posedataj de la kapitalisto) kaj la valoro de la produkto en la merkato. La plusvaloro estas la elpagita salajro. El tio venas la ĉiama deziro de kapitalistoj por pli da pluslaboro aŭ malpli da elpagenda salajro. (Plilongigo de la labortempo, malaltigo de salajro, translokigo de fabriko al malalt-salajraj landoj aŭ surloke altigo de la produktiveco.)
Laŭ teorioj de Markso tiu ĉiama profitpelo de kapitalistoj kondukas la proletaron al mizero kaj pro tio ili ribelas kaj venkos la kapitalismon. La komuna mizero devus unuigi la laboristaron kaj komune ŝanĝi la sociajn rilatojn per kolektivigo de la produktiloj.
Dum la periodo de "Malvarma milito", tiu teorio montris sin malprava, klarigo laŭ la marksistoj estas eble pro tio, ke la Unua Mondo (Landoj regitaj de kapitalismo) konsentis pro timo de revolucio al kompromisoj al sia laboristaro kaj iel "subaĉetis" ilin. Sed post disfalo de soveta landobloko, fino de konkuro inter la du ideologioj (kapitalismo kaj socialismo), laŭ marksistaj komentistoj, ankaŭ finis tiun intereson al kunlaboro kun laboristaro; tial komence de 21-a jarcento la kapitalistaj rondoj kaj ties registaroj pli kaj pli deprenas la – dum la pasintaj 50 jaroj – akiritaj rajtoj de la laboristoj. Tiun nunan situacion ekkontraŭbatalas la alimondismuloj.
La marksista teorio ne konsideras aliajn kaŭzojn, motivojn kaj celojn de la preteco ellabori kaj respekti sociajn rajtojn, ol materia intereso kaj forto-ekvilibroj, sed aliaj filozofioj, precipe la prisocia doktrino de katolika eklezio diras, ke ekzistas ankaŭ aliaj koheraj argumentadaj sistemoj ol tiuj de la marksismo, nome etikaj.
Cilindro
Cilindro estas tri-dimensia geometria formo, kiun konsistigas tri surfacoj. Du el la surfacoj estas areoj en paralelaj ebenoj, limigitaj per kongruaj (kutime fermitaj) kurboj, idente orientitaj; ili estas nomataj kiel bazoj. La kurboj estas nomataj kiel direktiloj. La tria surfaco konsistas el paralelaj inter si rektaj strekoj, nomataj kiel naskantoj, kiuj generas la surfacon. La strekoj kunigas la respektivajn punktojn de la bazaj kurboj.
Priskriboj
Tiu formulo validas pri iu ajn cilindro klina aŭ neklina. Cilindro estas neklina se la naskanto estas orta al la bazoj.
La plej kutima cirkla cilindro estas tiu ĉe kiu la bazoj estas limigitaj per cirkloj kiujn interligas la tria surfaco, tuŝante ilin orte.
Se ĉiu el la du cirklo havas la radiuson r kaj la distanco inter ili estas h, la volumeno de la cilindro estas:
kaj la surfaco de la cilindro estas:
Ĉe donita volumeno la cilindro kun la malplej granda surfaco havas la alton h = 2r. Respektive: Ĉe donita surfaco la cilindro kun la plej granda volumeno havas la alton h = 2r.
Malfinia cilindro povas esti konsiderata. Ĝi povas esti malfinia je du eblecoj: Cilindro povas esti malfinia samtempe je ambaŭ eblecoj. Iuj kvadrikoj estas ekzemploj de malfiniaj cilindroj.
3699 Milbourn
3699 Milbourn estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Edward L. G. Bowell elde la Stacio Anderson Mesa de la observatorio Lowell apud Flagstaff (Arizono, Usono).
Cilindro
Priskriboj
Kiel cilindra surfaco estas komprenata ĝuste tiu surfaco de cilindro, kiu estas farita per la naskanto. La gaŭsa kurbeco de ĝi estas ĉie nulo.
3699 Milbourn
Nomo
Ĝia nomo honoras la britan astronomon Stanley William Milbourn, eldonisto de la bulteno de la "British Astronomical Association" inter 1969 kaj 1986.
Cilindro
Priskriboj
Cilindra ŝelo  (rekta cirkla kava cilindro) estas tridimensia regiono limigita per du rektaj cirklaj cilindroj havantaj la saman akson kaj du paralelajn ringajn bazojn ortajn al la komuna akso de la cilindroj, kiel en la apuda figuro; konkreta ekzemplo estas porcio de rekta tubo.
Estu la alto h, interna radiuso r, kaj ekstera radiuso R, la volumeno V estas donita per:
Tiel, la volumeno de cilindra ŝelo egalas al la multipliko de 2pi per la (averaĝa radiuso), la (alto) kaj la (diko, kiu estas la diferenco de radiusoj).
Ĝia tuta surfaco A, inkluzive de la supro kaj la fundo, estas donita per:
Topologia konstruado
Startu de kvadrato kaj tiam gluu kune respektivajn kolorigitajn randoj, tiel ke la sagoj kongruu. Cilindra surfaco estas priskribata kiel unuobla kvadrato ( [0,1] × [0,1] ) kun flankoj identigitaj per la rilatoj:
Ĉi tiu kvadrato estas fundamenta plurlatero de la cilindra surfaco.
Rubando de Möbius estas simila surfaco, sed por konstrui ĝin necesas turni unuon el la kungluataj randoj je duono de plena turno antaŭ ol glui.
Kos (insulo)
Kos (Κως, İstanköy) estas insulo de Grekio ĉe la marbordo de Kario. Ĝi havis en la 2011-a jaro 33.388 loĝantojn. Ĝia larĝeco estas 52 km, ĝia longeco 10 km. La plej alta monto estas 875 metrojn alta.
Historio
En la antikveco la insulo famiĝis pro siaj vino, amforoj, ŝmiraĵoj bonodoraj kaj vestaĵoj diafanaj (Coae vestes). La antaŭa ĉefurbo Astypalaia estis en la okcidento de la insulo. La posta ĉefurbo (Kos, samnoma kiel la insulo) fondiĝis en 366 antaŭ nia erao fare de anoj de aliaj urboj de la insulo. Ĝi havis tre grandan havenon kaj fortajn murojn, proksime de la nordorienta promontoro Skandarion. Tertremoj skuis la insulon ofte; rezistis nur la muroj de Kos, Antimaĥia kaj de kelkaj aliaj urboj. Ilin plifortigis la anoj de la Malta Ordeno kaj ŝanĝis en imponajn burgojn (ekde 1310). Ĝis 1523 daŭris la regado ilia; nur post longa batalado okupis la insulon la Turkoj; ĝi iĝis parto de la distrikto Ĝesairi Bahri Sefid. Ĉefaj eksportaĵoj estis ĝis la Unua mondmilito vinberoj (en la direkto de Triesto) kaj grapoloj (al Aleksandrio). La trafikon internacian sekurigis vaporŝipoj de Aŭstrio-Hungario kaj de Britio.
Medicinhistorie gravis la insulo ankaŭ. La Asklepieion estis medicina lernejo kaj kuracejo. Laŭtradicie ĝi estas la patrujo de Hipokrato. Longe oni vane serĉis ties spurojn. ankaŭ la elstaruloj Paton kaj Hicks malsukcesis. Sed R. Herzog de Tübingen, kiu elfosis jam antaŭe ĉe aliaj lokoj de la insulo, estis pli bonŝanca. Apogite fare de la Impiestra arkeologia instituto germana, la Akademio berlina, la registaro de Virtembergo i.a. li apertigis en 1902/03 la plej grandan parton de la areo kuraceja. La lastaj konstruaĵoj estis de 155 de nia erao. Ekde la 4-a jarcento la kristanoj konstruis tie preĝejojn.
Fonto
Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 11. Leipzig 1907, p. 521, kio legeblas tie ĉi interrete.
Gibralfaro
Gibralfaro estas monto el 130 metroj alta, situanta en la urbo Malago (Hispanio), ĉirkaŭ kiu la fenicoj fondis la urbon. Komence de la 14-a jarcento, Jusufo la 1-a reĝo de Nazaria Granada Reĝlando konstruis en ĝia pinto la samnoman kastelon, sur antikva konstruaĵo kiu anktaŭ havis lumturon (hispane: faro), de kie venas la nomo al la monteto (Jbel-Faro, aŭ roko de la lumturo).
Ĝi estas dense kovrita de pinoj kaj eŭkaliptoj. Ĉe ĝi troviĝas la historiaj konstruaĵoj la Seminario kaj la Alkazabo kaj la Ĝardenoj de Malhela Pordo.
Cordovado
Cordovado estas komunumo en la orienta parto de norda Italio. Ĝi situas en la regiono Friulo-Venecio Julia kaj, ene de ĝi, en la provinco Pordenone, formale ekde oktobro 2017 restrukturita (pri tio vidu la provincan tekston). Fine de en la komunumo vivis.
Adjuvanto (lingvo)
Adjuvanto estas planlingvo kreita de Louis de Beaufront antaŭ li renkontis la lingvon Esperanto. De Beaufront diris, ke li forlasis sian projekton favore al Esperanto en 1889, kvankam li jam havis du eldonotajn librojn (vortaro kaj gramatikolibro).
Estas iom da dubo pri la ekzisto de Adjuvanto, pri kiu de Beaufront parolis unue en 1904. Neniu vidis eĉ unu longan Adjuvanto-tekston. Laŭ de Beaufront, li deponis sian projekton ĉe notariejo ie en norda Francio, sed la manuskripto perdiĝis per fajrego dum la Unua mondmilito. Per studo de strukturoj de Adjuvanto, Gaston Waringhien kredas ke Beaufront kreis la projekton inter 1887 kaj 1894.
Adjuvanto estas nomata "proto-Ido" ĉar oni rigardas ĝin ne kiel veran sendependan lingvon, sed projekton por konstruo de Ido.
Specimeno
Patro nia: Patro nua, kvu estas in el ĉjelo, estez honorata tua nomo ; venez regno tua ; estez volo tua kome in el ĉjelo, tale anke sur el tero ; pano nua ĉaskaĵorna donez al nu hodje ; ed pardonez al nu debi nua, kome nu pardonas al nua debanti ; ed ne konduktez nu en tento, ma liberifez nu di el malbono.
Krom la Patro nia, ekzistas nur alia teksteto konata en Adjuvanto:
Metante avan l'okuli ed en le mani di l'personi, kvun vu volas adtirir, hoca nekontestebla dokumenti(n) pri el internacjoneco d'el Adjuvanto, vi preske sempre venkos ilua heziti(n).
Komunumoj de Martiniko
Jen listo de la 34 komunumoj de la franca transmara departemento Martiniko, laŭalfabete.
(CAC) Kunurba komunumo de Fort-de-France, kreita en 2001.
Hohenaspe
Hohenaspe estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Steinburg de la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
La Tuta Esperanto
La Tuta Esperanto estas kurslibro verkita de Henrik Seppik kaj eldonita de la Urba komitato de Bulgara Esperanto-Asocio en la jaro 1971 en Sofio. La libro konstituas ankaŭ gramatikon por progresintoj kaj estas samtempe gvidilo por kursestroj. La tria eldono aperis en 1984 ĉe la Hungara Esperanto-Asocio en Budapeŝto kaj havas 184 paĝojn.
Afrika muziko
Tradicia afrika muziko estas arnomo por muzikformoj plejparte el afrikaj landoj sude de Saharo, kies karakteron ankoraŭ malmulte ĝis tute ne ŝanĝis influoj de muziko el la imperiismaj nordaj landoj kaj kiu baziĝas sur antaŭ-koloniaj.
Eŭropanoj kaj usonanoj imagas afrikan muzikon, en kiu regas la tamburo, envere tamen por la plej multaj afrikaj muzikkulturoj kantado la plej grava ero de muziko.
Blagoevgrad
La urbo Blagoevgrad (Благоевград) situas iom sudokcidente de la geografia centro de Bulgario, proksime de Grekio kaj de la Nord-Makedonio. Ĝi estas la administra centro de samnoma komunumo kaj ankaŭ samnoma provinco (oblasto): Veturiloj registritaj en la urbo samkiel la ĉirkaŭaj komunumoj de la provinco rekoneblas per la regiona aŭtokodo E. Laŭ la stato de en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La provinca ĉirkaŭaĵo de la urbo estas tre montara kaj interalie kovras la montoĉenojn Rila kaj Pirin, kun samnomaj naciaj parkoj.
Afrika muziko
Karakterizado
Multaj afrikaj lingvoj estas tonlingvoj, en kiuj la tonalto servas por la diferencigo de signifo, kaj pro tio tonsinsekvoj en kantmuziko povas esti subigitaj al la paroltono. Krome aŭskultantoj povas elaŭdi el instrumentaj tonsinsekvoj signifoplenajn tekstojn. Afrika muziko kaj afrika danco nesepareble apartenas unu al la alia; multaj afrikaj lingvoj uzas por muziko kaj danco la saman vorton. Rakontoj, maskoj, muziko kaj danco ĉiam staras en interligo kun socia evento. La muziko je tio aŭdebla ne estas simple ŝanĝebla, ĉar ĝi apartenas kaŭze al la pokaza festo aŭ rito. Analoge variaj estas la formoj, kiuj estas fiksitaj kaj konataj al ĉiuj. Improvizado ekzemple de tamburisto trafus sur nekomprenemon. Variaĵoj tamen neniel estas malpermesitaj, sed certa-kvante eĉ postulataj, ĉefe por povi pritrakti dum la prezentada situacio certajn reagojn de la partoprenantoj. Ĉi tiuj variadoj tamen devas limiĝi, ĉar alikaze la lingvo de la instrumentoj fariĝus nekomprenebla.
Grava ero de afrika muziko estas la ripetado. Muzikistoj kaj partoprenantoj povas tiel dum la profunde „enfundiĝi“ en la muzikon kaj foje atingi trancecajn statojn. Nur tiamaniere – per la longa daŭrigo de specimeno – oni povas tutplene kompreni la muzikon.
Je ĉiuj gravaj eventoj kaj eĉ ĉiutagaj faradoj muziko ludas centran rolon. Oni devas malaranĝi feston, se la koncerna muzikisto estis forvojaĝinta aŭ malsaniĝinta.
Afrikaj tamburoj vere povas kanti kaj paroli. La muzikaj specimenoj ofte ekestis el la lingvo. La unuopaj tamburfrapoj de ritma specimeno devas klare distingiĝi laŭ tonalto resp. sonkoloro, alikaze ili restas nekompreneblaj kaj sensencaj. Per la tiel nomataj paroltamburo oni povas komuniki tutajn vortojn kaj frazojn; la tamburisto ofte tiucele devas multjare ekzercadi.
Historiaj esploroj montris, ke afrikaj muzikkulturoj estas senescepte dinamikaj. Pro tio la blankula kompreno de „origina afrika muziko“ reflektas nur romantikan imagon de la blankuloj kaj estas nun uzata por plialtigi la surmerkatan valoron de afrika muziko en la imperiismaj landoj, malhavas tamen fakte neniun bazon.
Krom tio la kulturoj de Afriko estas tro malsamaj por nomi komunecojn por la tuta mondoparto. Malsamaj tonsistemoj, muzikoj lige kun kulto, reprezentado, vilaĝaj festoj, urba, ekde la komenco de la 20-a jarcento komerca muzikindustrio (ŝelakdiskoj) ekzistas pokaze laŭ surloke malsamaj kondiĉoj.
Maldetala dubdivido en stilregionojn distingas la kojsane stampitan sudon de la bantuolingva centra Afriko kaj de la pli malpli islame influitaj regionoj de orienta kaj okcidenta Afriko.
Tradiciajn afrikajn religiojn oni nomas animismaj (ankaŭ bestoj, plantoj kaj la malviva naturo havas animon). La supernatura, nevidebla mondo de la spiritoj estas lige ligita kun la natura mondo kaj ĉefe pro la muziko (tono estas "malmateria") la du mondoj komunikas unu kun la alia. La pridemandendaj spiritoj ne komprenas la vortlingvon, sed la muziklingvon lige parenca al ĝi. Je ĉiuj gravaj eventoj de la socia (naskiĝo, inico, cirkumcido, saniĝo, geedziĝo, rikolto, enoficigo de sakralaj kaj profanaj potenculoj, entombigoj ktp.) oni demandas, petegas kaj favorkorigas la spiritojn kaj praulojn.
Ankaŭ en islamaj regionoj tradiciitaj animismaj praktikoj forte influas la traktadon de muziko kiel spiriteca forto.
Sociaj funkcioj
Afrikaj kulturoj uzas muzikon por tute diversaj celoj. Ekzemploj por socialaj funkcioj estas:
Stereotipoj, tradicio kaj progreso
Afriko ofte estas prezentita ekskluzive kiel lando de tamburoj, sed male ĝi havas plej diversajn muzikajn instrumentojn, kiuj ludas same gravan rolon kiel tiu de voĉa muziko. Ekzistas melodiaj kordaj instrumentoj: arko, malsamaj specoj de harpoj aŭ harp-similaj, kiel ‘Kóoraa’ aŭ violonoj, multaj specoj de ksilofono, kiel la ‘mbira’, kaj diversaj specoj de blovinstrumentoj kiel flutoj kaj trumpetoj.
La plej uzata muzika instrumento en Afriko estas la homa voĉo, kaj la plej ofta maniero produkti muzikon estas voka-kaj-responda kantado. Ĝenerale, afrika kanto estas malstreĉa, de malferma gorĝo kaj resona, male al la streĉa proksimorienta kantstilo. Iliaj lingvoj estas tonaj kun tre proksima rilato al muziko. Eĉ, en instrumenta muziko denaska parolanto de unu el ĉi tiuj lingvoj kutime povas percepti tekston en la muziko. Ĉi tiu efiko formas la bazon de perkuta muziko nomata ‘parolantaj tamburoj’.
Dancistoj kaj perkutistoj tre serioze lernas ĝisfunde dancojn en ĉiuj siaj detaloj. La ŝultroj, brusto, pelvo, brakoj kaj kruroj povas esti movitaj per la malsamaj muzikaj ritmoj, kombinante du, aŭ tri ritmojn en siaj movadoj.
Por virinoj de multaj afrikaj kulturoj ludi blovajn aŭ frapinstrumentojn asociitajn kun potenco ne estas permesata. En la kulturo mandé, kantado kaj muzikado estas rezervitaj nur por la ‘jàli’-kasto, la bardoj de Okcidenta Afriko, kiuj ricevas tiun arton laŭ hereda transdono dum centoj da jaroj. Virinoj havas la reputacion esti ĉefaj kantistoj, sed la ludado de instrumentoj estas tradicie ekskluziva regado de viroj.
Preskaŭ ĉiuj ‘jàlimùsu’, muzikistino ekvivalento al ‘jàli’ de Okcidenta Afriko, ludas nur du instrumentojn rezervitajn por virinoj, la ‘néo’, malgranda metala fraptubo kaj la akvokukurbo. Neniu virino rajtas ludi ian kordinstrumenton, kiuj estas tradiciaj akompanantoj de historiaj rakontoj, kaj konsiderataj prestiĝaj en la socio.
La aliro de virinoj al la ‘kóoraa’, la 21-korda harpo-liuto, unu el la plej emblemaj instrumentoj de la malia muzika heredaĵo, estas konflikta: ludi ĝin povas impliki riskojn.
Aparte interesa kazo estas la aktuala urba muzikistino el Malio Madina N’Diaye, kiu ne heredis la profesion. Madina estas la unua afrika virino, kiu kuraĝas ludi la ‘kóoraan’, ĉi tiun sanktan instrumenton. Ŝi estas la sola afrikanino, kiu profesie ludas kordinstrumentojn rezervitajn por viroj. Madina N’Diaye estas kantverkistino kaj komponistino, eldonis KD-n kaj turneis tra Eŭropo. Ŝi defiis la socion kaj alfrontis sennombrajn antaŭjuĝojn. "Ŝi havas grandan sukceson (ekstere), sed ĉi tie estas infero, kiam ŝi ludas," diris ŝia patro. Madina ĉiam havis vidkapablajn problemojn. En 2001, ŝi restis definitive blinda. Multaj interpretis tion kiel punon. Virinoj, kiuj kune kun Madina kreis grupon de instrumentistoj, anoncis al ŝi, ke ili decidis forlasi la projekton: ili timis la konsekvencojn.
Madina deklaris, ke muziko estas "kialo por vivi." "Mi estas blinda sed ne handikapita".
Malgraŭ la kolero de iuj tradiciistoj, ŝi daŭrigis sian vojon kaj diskonigis sin kiel talenta aŭtoro, komponisto kaj interpretisto. Madina konsideras sin emancipita, sed deklaras ke "emancipiĝo ne signifas egalecon inter viroj kaj virinoj, sed pli ĝuste havi la rajton ekzerci la samajn profesiojn, por kontentigi proprajn bezonojn.
Hodiaŭ pli da virinoj tra la tuta Afriko levas siajn kantojn kaj instrumentojn por defendi la kaŭzon de virinoj kaj esprimi sin kontraŭ diskriminacio. Ne nur rilate al muzika agado, sed ankaŭ pri sociaj kaj edukaj rajtoj. Iom post iom la kordinstrumentoj ekparolas en virinaj manoj.
Afropop
Afropop estas termino iam uzata por priskribi la nuntempan muzikon de afrika popo. Karakterizita de miksaĵo de dancoj kaj sonoj inter amerika popola muziko kaj afrika muziko, Afropop ne raportas al specifa stilo aŭ muzika sono, sed la vorto estas uzata kiel ĝenerala termino por populara muziko afrikaj.
Provinco Badgis
Badgis (aŭ Badghis, perse بادغیس) estas provinco (velayat) en la nordokcidento de Afganio. La regiono havas 522 000 loĝantojn. Ĉefurbo de la provinco estas Kala-i-Naŭ. La provinco Badgis limas al la najbaraj provincoj Herat, Gor, Farjab kaj al la ŝtato Turkmenio.
Ferdinand von Lindemann
Carl Louis Ferdinand von LINDEMANN (12a de aprilo, 1852 – 6a de marto, 1939) estis germana matematikisto, fama pro sia pruvo, publikigita en 1882, ke π (pi) estas transcenda nombro, kun signifo, ke ĝi ne estas radiko de ajna polinomo kun racionalaj koeficientoj.
Kolektivigo
Kolektivigo (de la latina vorto collectivus - kolektata) estas la (perforta) kunligo de antaŭe individuaj agrikulturaj produktounuoj al ŝtataj aŭ kooperativaj produktounuoj, do la kunigon de agrikulturaj areoj, uzinoj al kolektivaj aŭ ŝtataj uzinoj.
Ĉefe en socialistaj ŝtatoj kiel la tiutempa Sovetunio, la kolektivigo estis antaŭenigata per ŝtata premo kaj parte per polica perforto. Dum la epoko de stalinismo en Sovetunio ekde la jaro 1928 kaj sub la gvido de Mao Zedong en la Popola Respubliko Ĉinio inter la jaroj 1958 kaj 1961, pro la perfortaj kolektivigoj estis mortigitaj milionoj da homoj.
Aliflanke en la historio ankaŭ ekzistis kolektivigoj kiuj ne estis ŝtate premitaj sed faritaj pro anarkiismaj motivoj, ekzemple en Hispanio dum la enlanda milito de 1936 ĝis 1939.
En GDR la perforta kolektivigo pro premo de la ŝato Sovetunio okazis inter la jaroj 1952 kaj 1960. La 31-an de majo 1960 ĝi deklariĝis finfarita. Ĝis tiu tago fondiĝis kooperativoj, kiuj produktis sur 83,6 procento de la kultiveblaj agroj. En la lastaj tri monatoj, nomataj "socialisma printempo" (germane "Sozialistischer Frühling") la lastaj 400.000 memstaraj agrikulturistoj estis premitaj en socialismajn agrikulturajn produktokolektivejojn. En tiuj tri monatoj 200 kamparanoj suicidis kaj 15.500 fuĝis al okcidenta Germanio. En la germana urbo Kyritz la 25-an de aprilo 2010 estis inaŭgurita monumento honore al agrikulturistoj, kiuj iĝis viktimoj de la devigita kolektivigado.
Literaturo
Jens Schöne. Frühling auf dem Lande?: Die Kollektivierung der DDR-Landwirtschaft. ("Printempo en la kamparo? La kolektivigo de la agrikulturo de GDR") Berlino: Links-Verlag, 2005.
Avanos
Avanos estas urbo en provinco Nevşehir en Turkio.
En la urbo Avanos estas Güray Muzeo pri keramikaĵoj.
Esperanto en Avanos
La 5-an de aprilo 2016 dudeko da esperantistoj vizitis la urbon kaj la muzeon kadre de postkongresa ekskurso post la 9-a Mezorienta Esperanto-Kunveno en Ürgüp.
Glimo
Glimo estas grupo de silikatmineraloj, kiu inkluzivas plurajn materialojn havantajn perfektan klivon. Ĉio estas monoklina kristalo (ŝajne ortoromba aŭ sesangula kristalsistemo).
Specoj de glimo:
http://perso.wanadoo.fr/mondanisto/iomkemi.htm (referenco ne alirebla je 3-a de novembro 2014)
Ĉapmana Universitato
Ĉapmana Universitato (Chapman University) estas privata universitato situanta en Orange (Kalifornio), Usono, aligita kun la Kristana Eklezio (Disĉiploj de Kristo). Konata pro sia propono de artaj kaj profesiaj programoj, la Ĉapmana Universitato enhavas sep altlernejojn kaj kolegiojn: nome Lawrence and Kristina Dodge College of Film and Media Arts, Wilkinson College of Humanities and Social Sciences, George L. Argyros School of Business and Economics, Schmid College of Science, College of Performing Arts, Jura Altlernejo kaj College of Educational Studies. Por la lernojaro 2010-2011, la Ĉapmana Universitato gastigis 6,398 studentojn.
Akvobaraĵo Ermita de la Virgen del Pilar
La Akvobaraĵo Ermita de la Virgen del Pilar (Ermitejo de la Virgulino de la Piliero) estis romia gravita akvobaraĵo en la Provinco Teruelo, Aragono, Hispanio, date el la 1a aŭ 2a jarcento p.K. La Virgulino de la Piliero estas la patronino de Aragono. Tiu estas unu el la unuaj kaj plej altaj romiaj akvo-baraĵoj kaj rezervejoj en Hispanio.
Ildikó Vizi
Ildikó VIZI rumania hungara instruistino pri speciala edukado. Ŝi naskiĝis en Sepsiszentgyörgy la 12-an de aŭgusto 1940. Ŝi estas la filino de pedagogo Sándor Debreczy, la edzino de matematikisto Imre Vizi.
Sloten
Sloten (frise: Sleat) estas (antaŭa) fortikaĵa urbo en la municipo De Friese Meren, en la nederlanda provinco Frislando. Sloten situas apud la Slotermeer (Lago de Sloten) inter Lemmer kaj Balk.
Sloten apartenas al la Frisaj dekunu urboj kaj estis ĝis 1984 memstara municipo. Ĝis la 1-a de januaro 2014 Sloten apartenis al la municipo Gaasterland-Sloten.
Cambremer
La Saint-Laurent-du-Mont aliĝis al la urbo.
Kulpigado de viktimoj
Kulpigado de viktimoj okazas kiam viktimoj de maljustaj agoj estas konsiderataj aŭ tute aŭ parte respondecaj pri la damaĝo, kiu okazis al ili. La studo de viktimologio serĉas malpliigi la percepton de viktimoj kiel respondecaj. Estas multe pli granda tendenco kulpi viktimojn de seksatenco ol ekzemple rabo.
William Ryan unue uzis la terminon blaming the victim (kulpo de la viktimo aŭ viktimkulpo) en sia libro Blaming the Victim el 1971,  , por ideologio uzata por motivigi rasismon kaj socian maljustecon kontraŭ afrik-usonanoj. Ankaŭ Theodore W. Adorno priskribis identan koncepton en 1947 kiel "unu el la plej sinistraj kvalitoj de la faŝisma karaktero."
Aybasti
Aybastı estas urbo en provinco Ordu en Turkio.
Licton Springs (Seatla kvartalo)
Licton Springs estas kvartalo en norda Seatlo, kaj ankaŭ de natura akvofonto situanta en la norda parto de Licton Springs Park. Oni nomas la kvartalon ankaŭ North College Park pro la situo en ĝi de North Seattle College.
Fontoj
Bazita sur la angla Vikipedio.
Bjalistoka Esperanto-Societo
Historio
La dum la fondokunsido de 34 bjalistokaj esperantistoj, oni decidis refondi Bjalistokan Esperanto-Societon kaj elektis Stanisław Dobrowolski la unua prezidanto de la societo. Pro la agado de Fondumo Zamenhof kaj lokaj esperantistoj oni renovigis konstruaĵon de iama Sinagogo Piaskower ĉe la strato Piękna 3. Ĝis la jaro 1999 funkciis tie Informcentro Kultura kaj Turisma Ludoviko Zamenhof. Ekde 2000 en la konstruaĵo troviĝas la sidejo de Bjalistoka Esperanto-Societo kaj de Fondumo Zamenhof.
Agado
La ĉefa okupo de Bjalistoka Esperanto-Societo estas popularigado de Esperanto en Bjalistoko kaj en la provinco, organizado de lingvokursoj je ĉiuj gradoj, ĉiujaraj Bjalistokaj Zamenhof-Tagoj, prelegoj kaj aliaj eventoj.
NGC 253
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Bjalistoka Esperanto-Societo
Agado
La societo estis loka kunlaboranto de UEA por prepari UK 2009 okaze de la 150-a naskiĝdatreveno de Ludoviko Zamenhof.
Ekde 2009 volontuloj de la societo organizas renkontiĝojn de Bjalistoka Lingva Kafejo, en kiuj krom Esperanton oni povas konversacie praktiki lingvojn de la mondo. La 23-an de januaro 2017 okazis ĝia 100-a renkontiĝo.
Ekde 2008 Bjalistoka Esperanto-Societo estas gastiganta organizo kadre de la programo Eŭropa Volontula Servo de Erasmus+. Ĝis nun en Bjalistoko dum 9-12-monataj periodoj laboris, helpante organizi Esperanto-aranĝojn kaj kursojn, volontuloj el: Francio (2008), Britio (2009), Hungario (2011), Rusio (2012), Ukrainio (2013), Ukrainio (2014), Hungario (2015), Francio (2016) kaj Nederlando (2017).
En la jaroj 2013-2015 la societo estis partnero de la projekto Elloke-Tutmonden de la programo Grundtvig. Kadre de la dujara projekto okazis internaciaj renkontiĝoj kaj trejnadoj kunorganizataj kun Verĉela Esperanto-Grupo kaj Triesta Esperanto-Asocio (Italio), EUROKKA (Francio), Esperanto-klubo Espero el Visaginas (Litovio) kaj Esperanto-Asocio de Skotlando.
En majo 2017 la societo organizis kun Pola Esperanto-Asocio 36-an Polan Esperanto-Kongreson en Bjalistoko.
La laŭ la iniciato de Bjalistoka Esperanto-Societo en la urbo aperis nova ZEO, la strato Jakobo Ŝapiro.
Eldonaĵoj de BES
Bjalistoka Esperanto-Societo kaj ĝiaj aktivuloj, ofte en kunlaboro kun Esperanto-libraro (filio de Podlaĥia Libraro), eldonis plurajn librojn en Esperanto, interalie verkojn de la pola literaturo.
La societo eldonas ĉiujare Bjalistokaj Kajeroj okaze de Bjalistokaj Zamenhof-Tagoj. Jam aperis 12 numeroj.
Ciganoj
Ciganoj aŭ roŭmoj  aŭ romaoj   (Vidu ankaŭ sub Romaoj ) estas komuna nomo por etnoj kun komuna heredaĵo: sintioj kaj kaleoj.
Tradicie ili estis nomadoj kaj ankaŭ nuntempe ili formas diasporon de 1,5 ĝis 2 milionoj da homoj. La ciganoj venis origine el Hindio (Barato), sed intertempe ili ankaŭ jam fiksloĝas en 30 landoj, precipe en Eŭropo kaj Ameriko kaj okcidenta Azio (ekzemple Ŝinĝango).
Eŭropanoj en la mezepoko kredis, ke ciganoj venis el Egiptio (la angla nomo gipsy kaj la hispana gitano devenas el tiu supozo), sed la lingvistika analizo pruvis, ke ilian prapatrujon necesas serĉi en Hindio, probable apud la rivero Induso aŭ Sindh. Ilia nomada vivmaniero kaŭzis problemojn en eŭropaj landoj kaj vekis grandan malamon kontraŭ ili, sekve ankaŭ persekutadon kaj pogromojn. Ciganoj parolis variantojn de cigana lingvo (ili nomas ian lingvon romani), sed dum la malnomadiĝo, plurlande parolis ciganan ĵargonon aŭ ekparolis, ofte kontraŭ sia volo, nur la landan lingvon kiel en Hispanio kaj Hungario.
Popolo senteritoria
La romaoj perdis sian ŝtatanecon en la restrukturado de pluraj eŭropaj landoj dum la pasintaj jardekoj.
Ciganio ne havas geografiajn limojn, neniun referencan teritorion, sed determinantoj estas sociaj, lingvaj kaj psikologikaj limoj.
Vaida Voivod III (Ionel Rotaru) estis politika aktivisto kiu klopodis fondi en 1960 la Communauté Mondiale Gitane (Tutmonda Romaa Komunumo) kiu celis interalie sendependan ŝtaton nomata Romanestan.
En 1998 romaoj kongresis en Prago, kie ili kreis senteritorian civiton kun propraj flago, himno kaj parlamento: Ciganio.
Romaoj
Terminologio: La rekte koncernatoj nomas sin prefere per la vorto „Rom” aŭ plurale "Roma", kiu signifas „(edziĝinta) viro”, "Romni" kiu signifas "(edziĝinta) virino", "Romnija" (ina pluralo) aŭ per la vorto „manuŝ”, kies signifo estas „homo”. La esprimo "cigano" estas de ili mem ofte konsiderata kiel ofenda insulto kaj rifuzata.
Iuj organizaĵoj, inkluzive de Unuiĝintaj Nacio j kaj la usona Library of Congress, uzas la terminon Romani [89]. Tamen la Konsilio de Eŭropo kaj aliaj organizaĵoj konsideras, ke "Roma" estu la ĝusta termino rilata al ĉiuj rilataj grupoj, sendepende de iliaj devenlandoj, kaj rekomendas, ke la termino Romani, kelkfoje literumata kile Rromani, estu limigita al la lingvo kaj kulturo: Romani-lingvo, Romani-kulturo. [87]
Tamen en la monda kulturo ekzistas multaj gravaj literaturaj kaj historiaj verkoj uzantaj la terminon "cigano". Multaj nuntempe uzas la vorton "romaoj" (kaj ties diversajn nacilingvajn formojn) ankaŭ kiel sinonimon de la pli ĝenerala nomo "ciganoj".
La Internacia Romaa Unio opinias, ke la diversaj nacilingvaj terminoj similaj al "ciganoj" estas pejorativaj, kaj uzas tial anstataŭe "romaoj", tiel inkluzivante ankaŭ sintiojn kaj kaleojn en la signifon de "romaoj".
Diaspora vivo
Ĉirkaŭ la 10-a jarcento romaoj komencis iri de nordokcidenta Barato kaj Pakistano al okcidento.
La romaoj formas popolgrupon kiu vivas precipe en orienta Eŭropo, en la ĝermanaj landoj ankaŭ konataj sub la nomo sintí (sintioj) kaj en hispanlingvaj landoj sub la nomo kalé (kaleoj). La termino bohemiano pri artisto malŝatanta sociajn konvenciojn estas inspirita de vivmaniero de ciganoj, kiuj venis al Francio el Bohemio.
En Brazilo, estas du ciganaj "gentoj", la unuaj estas kaleoj kiuj venis el Portugalio kaj Hispanio en fruaj eraoj kaj vivas laŭ tradiciaj nomadaj moroj, ili almozpetas, faras cirkajn prezentaĵojn, legas la bon-hazardon. Ili estas tre malriĉaj kaj vivas en tre malbonaj kondiĉoj. Fizike ili estas nigra-haŭtaj. La aliaj estas la romaoj kiuj venis el la Orienta Eŭropo en 20-a jarcento post la Dua mondmilito. Ili, ĝenerale, vivas en grandaj urboj, kiel Rio-de-Ĵanejro kaj San-Paŭlo kaj tendaras nur pro ceremoniaj kaj festaj aferoj. Ili estas blank-haŭtaj kaj ĝenerale vivas kiel komercistoj.
Persekutoj
Tria Regno genocide ekstermis ciganojn. En Mez-Orienta Eŭropo plimulto mortis en germanaj-naziaj ekstermejoj. Romaoj indikas la ekstermon per la nomo Porajmos.
Kulturo
Malgraŭ la ĝenerala malamo kaj persekutado, la ciganoj konservis siajn identecon, lingvon kaj originalecon, kio aliflanke vekis ankaŭ admiron aŭ almenaŭ atenton de gravaj artistoj. Sed ili havas ankaŭ propran kulturon (cigana muziko estas la fonto de flamenko). Nuntempaj artistoj kiel koncepta artisto Damian Le Bas rekreas la romaan identecon partoprenantaj en nuntempaj artaj ekspozicioj kiel la Venecia Bienalo montrantaj ke la romaa identeco estas ne homogena sed ke ĝi scias adapti sin al ŝanĝantaj cirkonstancoj kaj eĉ kapablas je kultura mikso. Tiel ĝi povas servi kiel modelon por moderna, transnacia identeco.
Cigana feminismo aŭ feminismo romaa, estas feminismo, kiu antaŭenigas seksan egalecon, la batalon kontraŭ sociaj malegalecoj kaj la defendon de la integriĝo de virinoj en malsamaj sferoj de la socio, laŭ maniero kongrua kun la izolado de la kulturo kaj de la valoroj de la romaoj.
Religio
Ĥoraĥanaj romaoj (nacireligia nomo el "turkaj" "islamanoj") estas ciganoj de sunaisma islama kredo en la Balkana duoninsulo, Turkio kaj Turka Respubliko Norda Kipro, de kie kelkaj migris ankaŭ al Norda kaj Suda Ameriko kaj Italio kaj aliaj okcidenteŭropaj landoj. La cirkumcido de knaboj estas festata en granda maniero.
La Malnova Dualisma-Religio de la romaoj estas simpla kredo en Devla-Dio kaj Beng-Satano . . Estas neniuj sanktaj libroj sed Pastroj nomitaj Rashai, la pastro-edzino estas nomita Rashani . . Nur romao aŭ parta romao povas esti membroj.
Lingvo
Almenauŭ 3 milionoj da romaoj parolas la romaan lingvon Romani tra la mondo, kiu apartenas al la hind-arja branĉo de la hindeŭropaj lingvoj, Ĝi ankaŭ estas la plej proksima eŭropa parenco de Sanskrito. Multaj romaoj scipovas paroli du aŭ pli da lingvoj. La romaa estas agnoskata diversgrade kiel malplimulta lingvo en Kosovo, Makedonio, Rumanio, Kroatio, Slovakio, Slovenio, Germanio, Finnlando, Hungario, Norvegio, Svedio kaj Aŭstrio.
Simbolaj tagoj kaj lokoj
8-a de aprilo: La Internacia Romaa-tago estas festata ĉiujare je la 8a aprilo memore al la malfermo de la unua internacia Roma-kongreso okazinta en Londono ekde la 8-a de aprilo 1971.
2-a de aŭgusto: la memortago de 'porajmos' depost 1992 rememorigas tiun tagon ĉiujare ilian 'holokaŭstan' version.
10-a de decembro: Tago de la romaaj homaj rajtoj.
Literaturo
Kelkaj cigandevenaj verkistoj: Veijo Baltzar, Edward Dębicki, Lafcadio Hearn, Bronisława Wajs, Ronald Lee
Muziko kaj danco
Ciganaj muzikĝenroj estas Flamenko kaj Ciganaj fanfaroj de Serbio, Makedonio, kaj Bulgario Kelkaj ekzemploj en kiuj ciganoj rolas en aligentaj muzikkulturoj: Jen kelkaj cigandevenaj kantistoj, muzikistoj:
Nicolas Reyes, Aladár Pege, Ginesa Ortega, Irini Merkouri, Sofi Marinova, Roby Lakatos, Félix Lajkó, Edyta Górniak, Rosario Flores, Diego El Cigala, Drafi Deutscher, Camarón de la Isla, Sandro de América, Pista Dankó, Georges Cziffra, Panna Cinka, Manolo Caracol, Iva Bittová, János Bihari, Kálmán Balogh, Elek Bacsik, Carmen Amaya, Remu Aaltonen, Ida Kelarová, Shutka Roma Rap, Marianne Rosenberg...
Filmoj
Fanfan la Tulipe
Ladje Drom (Latcho Drom)
Terra Franca / Ashore (2018)
Gadjo diloI met some happy gypsies
Famaj ciganoj
Juan de Dios Ramírez Heredia – hispana politikisto, eksa membro de la Eŭropa Parlamento kaj fondinto de Unión Romaní, ligita al Romano Internacionalno Jekhetanipe (Internacia Romani Unuo)
Django Rheinhardt (gitaristo kaj komponisto)
Marcel Courthiade (esploristo pri la 'Rromani '-skribo, lingvo kaj kulturo)
Bronisława Wajs - Papuŝa (verkisto, poeto)
Veijo Baltzar (dramaturgo, verkisto, artisto)
Gipsy Kings (muzikgrupo)
Damian Draghic i (membro de la Eŭropa Parlamento)
Lívia Járóka (unua romaa parlamentanino en la Eŭropa Parlamento)
Bibliografio
(angla) Ian Hancock: We are the Romani people. UHP, 2002, 180 p., ISBN 1-902806-19-0
(angla) Nicolae Gheorghe & Andrzej Mirga, The Roma in the 21st century: a policy paper, Princeton University: Project on Ethnic Relations, 1997
(angla) Damian Le Bas, Thomas Acton: ''All Change. Romani Studies Through Romani Eyes.'' University Of Hertfordshire Press, Herfortshire 2010.
(angla) August Fraser: The Gypsies ("Ciganoj"), Oxford/Cambridge 1995
(franca) Le Conseil de l'Europe et les Roms: 40 ans d'action (La Konsilio de Eŭropo kaj la Romaoj: 40 jaroj de agado),
(itala) Santino Spinelli, Rom gente libere, 2013, 256 paĝoj.
En Esperanto
Marjorie Boulton, en sia mikspota libro Faktoj kaj fantazioj, dediĉas ties 35-an ĉapitron "Ciganoj kaj ciganaj fabeloj" al komentoj pri tiu popolo, ĉefe pri ties historio kaj antropologio; poste ŝi rakontas du anekdotojn pri romaoj (ciganoj).
Els de Groen, verkistino kaj batalanto por minoritatoj, La balkana verda stelo, la 1-an de marto 2017, paĝoj 1-18, donas interalie informojn pri famaj romaoj.
Eksteraj ligiloj
(en) Khetanes, romaa arta fondumo
(de) Roma-Generacio 2.0 ĉe la tutmonda romaa festivalo KHAMORO
(en) Romaa Filmfestivalo
(en/hu) Neformala Romaa Eduka Fondumo/ UCCU pri promenitinerioj (romae: thaj Romnya) en Budapeŝto kaj Pécs kun junaj ciganaj ĉiĉeronoj formitaj de UCCU por klarigi ciganajn valorojn kaj antaŭjuĝojn.
(angla) European Roma Cultural Foundation (Eŭropa Romaa Kultura Fondumo)
Anna Hazare
Kisan Baburao HAZARE (marata: किसन बाबुराव हजारे, naskiĝtago: 15 de junio 1937) estas barata, maharaŝtro-loĝanta socioaktivisto. Li famiĝis pro sia partopreno je la 2011-a Barata Kontraŭkorupteca movado kaj sia senperforta agado, kiu inspiriĝas de la filozofio de Gandhi.
Ciganoj
Eksteraj ligiloj
(en, fr, de) Romaa historio kaj kulturo
Plav (distrikto České Budějovice)
Plav (popole kaj ĝis la jaro 1924 ofice Plavo, Plaben) estas municipo troviĝanta en distrikto České Budějovice en Ĉeĥio sur ambaŭ bordoj de rivero Malše proksimume 8,5 km sude de la centro de České Budějovice. Vivas ĉi tie.
Akvobaraĵo Muel
La Akvobaraĵo Muel estis romia gravita akvobaraĵo en Muel, Provinco Zaragozo, Aragono, Hispanio, date el la 1a jarcento p.K. Tiu estas unu el la unuaj kaj plej altaj romiaj akvo-baraĵoj kaj rezervejoj en Hispanio. Ĝi estas 13 m alta.
Plav (distrikto České Budějovice)
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1259.
Ciganoj
Eksteraj ligiloj
(angle) Ekstermado fare de la nazia reĝimo
(angle) RomNews Society