cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Preĝejo Ĉieliro de Maria (Nagykanizsa)
Konstruaĵo
La konstruaĵo situas sola en herba-arba teritorio. Apud la kirko krucifikso estas videbla. La konstruaĵo konsistas el 4 duoncirkloj kun meza kupolo, fine malgranda sakristio aldoniĝas al la kirko. La baza formo estas greka kruco. En supro de la kupolo malgranda turo kun bulboforma pinto estas videbla. La duoncirklaj partoj havas malgrandajn ovalajn fenestrojn. La enireja pordo estas ornamriĉa. Interne la ĉefaltaro jam estis farita en la 20-a jarcento. La kupola fresko prezentas Ĉieliron de Maria kun koruso de anĝeloj kaj Sankta Triunuo. Ĉe la duoncirklaj kupoloj diversaj simboloj estis pentritaj. Ĉe la ĉefaltaro estas statuoj pri Sankta Jozefo kaj sankta Francisko el Asizo. Estas ankaŭ 2 flankaj altaroj. Menciindas statuoj pri Sankta Antonio el Padovo, Tereza de Lisieux kaj Sankta Rita.
Kermeso okazas la 15-an de aŭgusto.
Glacitrinkaĵo
Glacitrinkaĵo estas duonfrostigita senalkohola trinkaĵo. Ĝi konsistas el mikso de akvo, sukero, koloraĵoj ka aromaĵoj. Kelkafoje oni ankaŭ aldonas alkoholon.
Ekzistas specialaj maŝinoj kiuj faras la trinkaĵon. La glacio estas malvarmigita al temperaturo sub 0ºC kaj la kristaliĝado komenciĝas. Pro la konstanta moviĝo en la maŝino, la glacio ne povas fariĝi tute solida kaj ekestis duone frostigita produkto, kies konsisto estas simila al ŝlimo.
Kováčová
Kováčová povas esti:
Brusturi (Bihor)
Brusturi (Tataros) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Oradea. Administre apartenas al ĝi Cuieșd, Loranta, Orvișele, Păulești (Brusturi), Picleu, Țigăneștii de Criș kaj Varasău.
Loĝantaro
En 1910 ĝi nombris 2 100 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 1 652 (rumanoj, 6 % da hungaroj).
Historio
Ĝia unua skriba mencio estis en 1360. En 1928 el ĝia areo memstariĝis Orvișele. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye).
Ádám Balás
Ádám Balás [balAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Balás Ádám estis hungara instruisto, muzeestro.
Ádám Balás  naskiĝis la  en Békéscsaba, li mortis en 1932?.
Biografio
Ádám Balás akiris diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto en 1897. Li komencis instrui jam en 1896 en Supra Hungarujo. Inter 1899 kaj 1930 li instruis ĉefe la latinan kaj grekan lingvojn en gimnazio en sia naskiĝurbo. Li estis ankaŭ viclernejestro. Li partoprenis en establado de la loka muzeo, li estis ties muzeestro inter 1900-1902. Tiutempe li faris arkeologiajn esplorojn en Tótkomlós kaj Mezőberény. Depost 1930 li estis pensiulo.
COK
La vorto havas plurajn signifojn:
18-a de marto
La 18-a de marto estas la 77-a tago de la jaro (la 78-a en superjaroj) laŭ la gregoria kalendaro. 288 tagoj restas.
Tagoj de semajno
La 18-a de marto estas (laŭ gregoria kalendaro):
La Nación
La Nación estas matena grandformata ĵurnalo eldonita en Bonaero, Argentino, de tutlanda cirkulado kaj ĉefa en la pensaro liberal-konservisma de la lando. Ĝi estis fondita de Bartolomé Mitre (1821-1906) — eks-prezidanto de Argentino — kun la apogo de liaj amikoj José María Gutiérrez, Rufino kaj Francisco de Elizalde, Ambrosio Lezica, Juan Agustín García, Delfín Huergo, Adriano Rossi, Cándido Galván kaj Anacarsis Lanús. Ĝia unua numero publikiĝis la 4a de januaro de 1870. De malgranda formato el lundo al vendredo kaj granda sabate kaj dimanĉe (ĝis novembro 2016), la ĵurnalo publikigas averaĝe 160 000 ekzemplerojn el lundo al sabato kaj 250 000 la dimanĉojn. La reta versio de la ĵurnalo lanacion.com.ar estas la kvara cifereca ĵurnalo en hispana lingvo plej konsultita de la mondo kun 7 382 000 de unikaj uzantoj (septembro 2016).
Kr
La literkombino havas plurajn signifojn:
Lomonosovskij prospekt (stacio de Moskva metroo)
Lomonosovskij prospekt (Ломоносовский проспект) estas stacio de la Metroo de Moskvo sur Kalininsko-Solncevskaja linio, ĝi situas inter la stacioj ' kaj ' okcidente de Moskvo. Ĝi estis malfermita la.
Lukavica
Lukavica povas esti:
Unín (distrikto Brno-provinco)
Unín estas municipo en Ĉeĥio troviĝanta en distrikto Brno-provinco, en Sudmoravia regiono. Ĝi etendiĝas en Boskovica sulko, proksimume 6 kilometrojn nordorinte de Tišnov. Vivas ĉi tie.
Attila Kustán Magyari
Attila KUSTÁN MAGYARI [kuŝtAn madjari] rumania hungara ĵurnalisto, poeto, verkisto. Li naskiĝis en Sfântu Gheorghe la -an de 1985.
Unín (distrikto Brno-provinco)
Historio
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1349.
Attila Kustán Magyari
Kariero
Attila Kustán Magyari akiris diplomon pri ĵurnalismo en Ady Endre Sajtókollégium de Oradea en 2007. Li estas kunlaboranto de gazeto de Székely Hírmondó de Târgu Secuiesc. Li publikigis poemojn kaj prozaĵojn en porinfana gazeto Szemfüles.
Chapab
Chapab estas unu el la 106 komunumoj de la meksika subŝtato Yucatán, kiu estas unu el la tri meksikaj subŝtatoj sur la duoninsulo Jukatano. La ĉefurbo de la komunumo estas la samnoma Chapab. La komunumo apartenas al la regiono 8 (Sur Poniente). Ĝi estas en la sudokcidenta parto de Yucatán kaj havas limojn kun Campeche kaj al la regionoj 5, 6, 7 kaj 9. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 31018.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 2922 loĝantojn. El tiuj estis 1481 viroj kaj 1441 virinoj. La komunumo havas surfacon de 168,6 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 27 metroj super la marnivelo.
Klimato
En la komunumo jare falas averaĝe 60,7 mm/m2 de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas 26,3 °C. Ĝenerale la klimato estas varma kaj duonhumeda. La pluva sezono ĝenerale komencas fine de majo kaj ĝi daŭras ĝis oktobro. Plej malvarmaj monatoj estas januaro kaj decembro kaj plej varmaj monatoj estas julio kaj aŭgusto.
Sociogeografio
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 1844 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 1491 scipovis legi kaj skribi kaj 352 personoj estis analfabetoj. Do 19,09% de la personoj pli aĝaj ol 15 en la komunumo estis analfabetoj.
En la jaro 2000 en la komunumo vivis 2800 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 2116 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 75,6% de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon. La ĉefa indiĝena lingvo en Yucatán estas la jukatana majaa lingvo, ankaŭ nomita Majatano.
Václav Matěj Kramerius
Václav Matěj KRAMERIUS (naskiĝis la 9-an de februaro 1753 en Klatovy - mortis la 22-an de februaro 1808 en Praha) estis ĉeĥa patrioto, unua eldonanto de ĉeĥlingvaj libroj kaj gazeto fine de la 18-a jarcento.
Li studis en jezuita gimnazio, poste filozofion kaj juron, sed ne finstudis kaj akceptis postenon de bibliotekisto ĉe kavaliro J. Neuberk, kolektanto kaj editoro de antikvaj libroj. Ekde 1786 li laboris en presejo de Schönfeld kaj redaktoro de ties imperiestra-reĝa poŝtista gazeto.
En 1789 li memstare eldonis ĉeĥlingve Císařské pražské poštovské noviny (Imperiestra Praga Poštista Gazeto), poste Krameriusovy c.k. vlastenecké noviny (Imperiestra-reĝa Patriotisma Gazeto de Kramerius), ekde 1801 kun aldonaĵo Pražský posel (Praga sendito).
El la kontribuoj de la gazeto li poste kompilis almanakojn de popola legaĵo.
En 1790 li fondis ĉeĥan eldonejon kaj presejon Česká expedice (Ĉeĥa ekspedicio), kiu eldonis multajn ĉeĥlingvajn librojn. Post lia morto daŭrigis la laboron lia filo Václav Radomil Kramerius (1792-1861).
Li eldonadis multajn aventurajn kaj amuzajn verkojn, inter kiuj eminentas Kniha Josefova (Libro de Jozefo, 1784), tradukita el la germana kaj omaĝanta la imperiestron Jozefo la 2-a, filo de Maria Terezia. Tiamaniere li aliĝis al programo de reformoj, kies celo estis forigi senrajtecon kaj servutecon.
Paraná (Rio Grande do Norte)
Paraná estas urbo de la brazila subŝtato Norda Rio-Grando. Fondita en 1963, la municipo havas 4.039 loĝantojn.
Mihály Szemlér
Mihály Szemlér [mihAj semlEr], laŭ hungarlingve kutima nomordo Szemlér Mihály estis hungara pentristo, grafikisto, instruisto. Mihály Szemlér naskiĝis la en Pest (urbo) (Hungara reĝlando, Habsburga Imperio), li mortis la  en Budapeŝto (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario).
Biografio
Mihály Szemlér frekventis piaristan gimnazion en sia naskiĝurbo, sed li interrompis la lernadon kaj li batalis dum la Hungara revolucio de 1848. Post falo de la liberecbatalo li estis arestita, sed li rifuĝis kaj kaŝiĝis. Iom poste li anonciĝis al Unua Pentrista Akademio de Jakab Marastoni, li finis la lernadon en Akademio de Belartoj de Vieno (1852-1854). Liaj plej gravaj instruistoj estis Ferdinand Georg Waldmüller, Christian Ruben kaj Karl Rahl. Hejmenveninta li estis vicinstruisto (1855-1857) en pluraj lernejoj, inter 1861-1893 jam en rango ordinara instruisto, poste li pensiuliĝis. Li studvojaĝis en 1858 en Prago, en 1864 kaj 1870 en Italio, iam en Germanio.
Provinco Mila
Mila (arabe: ولاية ميلة ) estas unu el la provincoj de Alĝerio, kies ĉefurbo estas Mila. Aliaj gravaj urboj de la provinco estas: Telerghma, Grarem, Hamala kaj Ruaŝed. Ĝi havas 850, 819 loĝantojn sur areo de 9, 375 km².
Martin Chemnitz
Martin Chemnitz (1522-1586) estis germana luterana teologo, konfesiisto, predikisto, ekleziulo, reformisto, pastro (1554-1567) kaj superintendanto (1567-1586) en Brunsvigo, profesoro en Wittenberg. En la evangelia luterana tradicio li estas konata kiel "Alter Martinus", aŭ "La 2-a Marteno" (post Lutero). Si Martinus non fuisset, Martinus vix ("Se Marteno [Chemnitz] ne estus veninta, Marteno [Lutero] malfacile supervivus") estas ordinara onidiro koncernanta lin.
Biografio
Marteno estis la filo de la ŝtoffaristo Paul Chemnitz (m. 1533) kaj lia edzino Euphemia Kaltenborn. Li komence frekventis lernejon en Treuenbrietzen, 1536 en Wittenberg kaj en Magdeburgo en 1539. En 1542 li fariĝis instruisto en la lernejo en Calbe. En 1543 li komencis studi en la "Brandenburga Universitato de Frankfurta ĉe Odro". Post kiam li estis instruisto en Wriezen, li translokiĝis al la Universitato de Wittenberg en 1545, kie li studis matematikon kaj astrologion laŭ konsilo de Filipo Melanktono.
Samtempe li ĉeestis la prelegojn de Marteno Lutero laŭ aŭtodidakta bazo ĉe la teologia fakultato. En 1547 Melanktono sugestis, ke li sekvu la ekzemplon de sia kuzo Georgius Sabinus (1508-1560) kaj iru al Königsberg, en Prusio. Chemnitz estis komence la estro de la lernejo en Kneiphof kaj li estis unu el la unuaj, kiuj akiris magistrecon pri artoj en la nove fondita Universitato de Königsberg en 1548.
Unue li laboris kiel redaktisto de horoskopo kaj kalendaro-kreinto antaŭ ol akiri postenon kiel bibliotekisto en la kortego de Alberto, Duko de Prusio (1490-1568) la 5-an de aprilo 1550. Ĉi tio ebligis al li dediĉi sin pli al la teologiaj studoj. Tamen kiel ido promociita de Melanktono, li renkontis problemojn kun Andreas Osiander (1498-1552) kaj estis tirita en la disputon kun Osiandro.
Tial li reiris al Wittenberg en aprilo 1553, kie li baldaŭ asociiĝis al la plej proksima studenta grupo de Melanktono kaj la 15-an de januaro fariĝis membro de la docentaro de la filozofia fakultato. Kiel tia, li prelegis pri la "Loci communes" de Melanktono.
Laŭ invito de la Brunsviga superintendanto Joachim Mörlin (1514-1571), kiu estis amiko el la tempo de Königsberg, li vizitis Brunsvigon de la 6-a ĝis la 12-a de aŭgusto, 1554, kie Mörlin proponis al li akcepti la postenon de helpanto kiel sia anstataŭanto.
Johannes Bugenhagen (1485-1558) ordonis la 25-an de novembro, ke estus prezentita al la oficejo la 12-an de decembro kaj li ekoficis la 15-an de decembro. En Brunsvigo, influita de Mörlin, Chemnitz ĉiam pli ekprenis senpartian sintenon rilate al Melanktono.
Kiam la urboj de la Malalta Saksio provis, en januaro 1557, persvadi Melanktonon pri la subtenado de la turingia Gnesioluteranoj, kaj Chemnitz rekomendis al li solvi la adiaforajn disputojn (1548-1555) en Wittenberg. Li seniluziiĝis pro la malakcepto de Melanktono, tiel ke ilia interrilato interrompiĝis.
Post kiam Chemnitz partoprenis en la Kolokvo de Vormio kun la katolikoj, en 1557, lia reputacio kreskis. Li ankaŭ partoprenis la disputon pri la doktrino de la Noktomanĝo de la Sinjoro, kiam Albert Hardenberg estis eksigita pro sia supozata kalvinana sinteno.
En 1561 li skribis sian Repetitio-n, en kiu lia triparta divido de idioma komunikado estis publikigita por la unua fojo. En 1565, Chemnitz verkis la "Examen decretorum Concilii Tridentini", en kiu li kritike analizis la decidojn de la Koncilio de Trento.
En 1564 li renkontis Johannes Brenz (1499-1570) ĉe la Kolokvo de Maulbronn, kun kiu li provis akordigi la malsamajn specojn de instruado de la teologoj de Wittenberg kun la teologoj de Tübingen. Do li partoprenis kun Mörlin en la solvo de la disputo pri Osiandro, en 1567. Kiam Mörlin iris al Samland, Chemnitz transprenis la 15-an de oktobro, 1567 lian vakan postenon kiel inspektoron de Brunsvigo. Por plenumi la kondiĉojn de la preĝejo de Brunsvigo, li ricevis sian doktoriĝon pri teologio de la Universitato de Rostock, en 1568.
La 28-an de julio, 1568, la duko Julius de Brunsvigo-Wolfenbüttel (1528-1589) invitis Chemnitz-on por enkonduki la reformacion en sia duklando. Tiucele li faris vizitojn en la duklando, en 1568, kaj redaktis dekreton por la preĝejo en 1569. En la komenco li povis gajni Jakob Andreae (1528-1590) kaj en 1570 Nikolaus Selnecker (1530-1592) pro liaj klopodoj. En 1576 li verkis la "Corpus doctrinae Julium", estis implikita en la fondo de la Universitato de Helmstedt kaj laboris pri la redaktado de la "Formulo de Konkordo" (1577).
En 1578, la duko Julius apartiĝis kiam li havis siajn du pli junajn filojn ordinitaj kun tonsuro laŭ la katolika rito kaj havis sian pli maljunan filon Julius konsekrita kaj prezentita kiel Episkopo de Halberstadt kun romiaj ceremonioj.
Julius rezignis al la laboro de konkordo kaj donis liberan spacon al la milda luteranismo en sia duklando, kiu nun iomete baziĝis sur la filipinaj trajtoj. Chemnitz protestis kontraŭ ĉi tiu malkonsento kaj tamen sukcesis persvadi sian patron (Paul Chemnitz) subskribi la Libron de Konkordo la 6-an de februaro 1580. Chemnitz rezignis sian oficon la 9-an de aŭgusto, 1584 kaj malsaniĝis ĝis sia morto en 1586. Li estis entombigita en la Preĝejo de Sankta Marteno en Brunsvigo. Lia tomba surskribo pendas sur la orienta muro de la suda navo.
Osto de Iŝango
Historio
La osto estas trovita en 1950 fare de la belga geologo Jean de Heinzelin de Braucourt dum esploroj en tiama Belga Kongo. Ĝi estis trovita en la loko Iŝango apud la rivero Semiliki, kiu elfluas el la lago Eduardo kaj apartenas al supra parto de la baseno de Nilo (nun ĉe la limo inter Ugando kaj Demokratia Respubliko Kongo). La osto troviĝis en arkeologia kuŝejo de malgranda komunumo de fiŝkaptistoj. La loĝloko estis kovrita per vulkana cindro.
Komence oni supozis, ke la ilo estis farita inter 9000 kaj 6500 a.K. Sed nun oni atribuas al la Iŝanga osto pli ol 20 000 jarojn (inter 20 000 kaj 18 000 a.K.).
Nun la osto de Iŝango troviĝas en la Muzeo de Naturaj Sciencoj en Bruselo.
Matematikaj supozoj
La noĉoj sur la osto formas tri vicojn, en kiuj ili ariĝas en grupojn. Ekde la trovo de la osto oni debatis pri la senco de tiuj grupoj. Iuj vidas sugestoj al uzado de la dekduuma sistemo, aŭ al uzado de la dekuma sistemo, aŭ al kompreno de koncepto pri primoj. Hipotezoj abundas, sed fakte, ni ne scias, por kiu celo estis uzata la ilo.
La trian vicon estis rigardata kiel tabelo de primoj, sed plej verŝajne tio estas simpla koincido. Historiisto de matematiko Peter S. Rudman asertas, ke la koncepto de primo aperis post 500 a.K.
Alexander Marshack supozis, ke la osto de Iŝango estas sesmonata luna kalendaro. Claudia Zaslavsky pro tiu premiso konkludis ke la kreinto de la ilo povis esti virino, kiu observis lunfazojn rilate de la menstrua ciklo. Sed oni argumentas kontraŭ Marshack dirante, ke tiu lasta tro libere interpretas la noĉajn vicojn, kaj ke efektive nenio pruvas la hipotezon pri luna kalendaro.
Vladimir Pletser konjektis, ke la osto de Iŝango estas kalkulilo, uzanta la bazon 12 kaj sub-bazoj 3 kaj 4, kiu ebligas simplan multiplikon. Do la ilo iom similas al primitiva glitkalkulilo.
Caleb Everett deklaris pri la ilo ke "la kvantoj evidentaj en la grupigitaj markoj ne estas hazardaj". Li konjektis, ke la ilo servis por kalkulado kaj kiel "tabelo de nombroj", kaj samtempe por grati noĉojn sur aliaj objektoj, ostoj aŭ pecoj de ligno.
En la 2004 jaro oni aldonis en Retatingeblan Enciklopedion de Entjerosinsekvoj la 100000-an sinsekvon, kun la numero, kiu dependas de la markoj sur la osto de Iŝango.
Dua osto
Pli frue, en 1959, same en Iŝango estis trovita alia osto. Ĝi estas pli hela kaj difektita, 14 cm longa kaj havas noĉojn. Jean de Heinzelin kalkulis ilin, laŭ li estas 90 noĉoj, inter ili li distingis gravajn (major) kaj malgravajn (minor), laŭ iliaj longoj. Ĉu iam peco de kvarco estis alfiksita al la osto aŭ ne, nun ne eblas ekscii.
Wolfram von Eschenbach
Wolfram von Eschenbach (vivdatoj baziĝas sur supozoj) naskiĝis inter 1160 kaj 1180 kaj mortis ĉirkaŭ en la jaro 1220. Li estis germana poeto kaj verkisto. Li skribis plurajn epopeojn de la mezepoka germana literaturo. Kiel amkantisto li ankaŭ kreis lirikajn verkojn.
Vivo
Kion ni kredas vivi el la vivo de Wolfram oni deduktis de lia propra verko kaj de eldiroj de samepokaj verkistoj. El lia propra nomo oni povas konkludi, ke li devenas el loko kun la nomo Eschenbach, nomo tamen sufiĉe ofta. Pro geografiaj alludoj el lia verko oni supozas, ke temas pri Obereschenbach en la hodiaŭa distrikto Ansbach, kiu nuntempe nomiĝas Wolframs-Eschenbach. Oni scias, ke Wolfram dum sia vivo servis ĉe diversaj nobelaj kortoj. Supozeble li dumtempe laboris por la Grafoj de Wertheim kaj la Sinjoroj von Dürn, al kiu apartenis la burgo Wildenberg en Kirchzell (5 kilometrojn sudokcidente de Amorbach) en la mezalta montaro Odenwald, kie Wolfram skribis parton de sia versa romano Parzival. Ankoraŭ perlaborante tiun-ĉi verkon li supozeble ekservis por la kampara grafo Hermann la 1-a de Turingio, kiu estis unu el la plej signifaj mecenoj de la germana literaturo de sia epoko.
Verko
La plej fama verko de Wolfram von Eschenbach estas sendube Parzival, kiun oni konsideras kiel la plej grava epopeo de la tiama epoko. En Parzival Wolfram rakontas la vivon de naiva kavaliro, kiu fariĝis membro de la kavalira rondo de Reĝo Arturo kaj maturiĝis dum la serĉado de la Sankta Gralo.
En la rimpara rakonto Willehalm Wolfram rakontas la historion de la kristana sanktulo Vilhelmo de Akvitanio.
En la fragmento pri Titurel, kiu estas flanka historio de Parzival, li rakontas la amhistorion de Sigune kaj Schionatulander.
Krome verkis Wolfram naŭ amkantojn, al kiuj apartenas la kivn tagkantoj, kiuj reprezentas la kulminon de la literaturspeco de la amkanto.
Fontoj
La informoj baziĝas sur tradukoj de la artikolo en la germana vikipedio kaj la germana literaturhistorio.
Snuftabako
Snuftabako estas pulvorigita kaj aroma tabako destinita por snufi.
La unua manufakturo por snuftabako estiĝis en la sudo de Hispanio, en la urbo Sevilo jam dum la 16-a jarcento. Ĝuste de tie la snuftabako komencis sian venkan disvastigon tra Eŭropo. Komence de sia populariĝo, snuftabako estis privilegio de kortegoj de eŭropaj regantoj kaj ĝi disvastiĝis nur tiam, kiam tiu ĉi kutimo konsiderata kiel lukso komencis similigi burĝajn tavolojn. Hodiaŭ la snuftabako estas akceptata de ĉiuj sociaj tavoloj.
Ekde la granda populariĝo de la cigaredo, la tabaksnufado fariĝis pli-malpli malofta en Eŭropo kaj Ameriko. Populara kulturero ĝi estas ankoraŭ en Mongolujo.
Harry Lange
Vivo
Lange studis en la malfruaj 1940-aj jaroj arton en FRG kaj elmigris Usonon. Tie li servis ĉe la usona aerarmeo dum la Korea milito dezajnante trejnadmaterialon por pilotlernejoj. En 1950 li estis sekciestro ĉe NASA kie li eksdungiĝis en 1965.
En 1968 dungis lin Stanley Kubrick por fari dezajnaĵojn por la filmo 2001: A Space Odyssey. Lange laboris por tio ĉi ne tute tri jarojn kaj iĝis kandidato por Oskar-premio (sekcio scenaranĝo]]. Poste li laboris por la unua filmo de la serio Star Wars A New Hope kaj havis la duan kaj lastan kandidatecon por Oskar-premio. Ankaŭ ĉe ties kontinuigo The Empire Strikes Back el la 1980-a jaro li estis en la teamo de la kreintoj (el la 1980-a jaro ).
Lange ankaŭ kunlaboris kun la scienculo Wernher von Braun kaj ilustris ties libron History of Rocketry & Space Travel (Novjorko: Crowell, 1975). Geschichte der Raketentechnik und Raumfahrt.
En 2005 li mortis de apopleksio. Li postlasis edzinon kaj du filojn, Erik kaj John. La laste menciita estas kuratoro ĉe muzeo en Oksfordo. Daisy, la edzino de Lange, ankaŭ inspiris la lastan scenon en 2001: A Space Odyssee kie la fikcia komputilo HAL 9000 startas kaj la la roboto kantas Daisy, Daisy.
Karelo-finna Soveta Socialisma Respubliko
Karelo-finna soveta socialisma respubliko (Карело-Финская Советская Социалистическая Республика, finne: Karjalais-suomalainen sosialistinen neuvostotasavalta) estas historia respubliko de Sovetio, kiu ekzistis de 1940 ĝis 1956. Ĝi estis formita en 1940 el Karelia aŭtonoma respubliko kaj el granda parto de teritorio cedita de Finnlando al Sovetunio laŭ Moskva packontrakto en 1940. La respubliko estis tro malgranda laŭ la kvanto de la loĝantoj por havi tian altan statuson en la Unio. Oni klarigas tion per la planoj de sovetia registaro aranĝi la pli grandan respublikon, kiu inkluzivus la Karelion kaj la tutan Finnlandon gvide de la promoskva politikisto Otto Wille Kuusinen, kiu estris la "demokratian registaron de Finnlando" en Terijoki dum la milito inter Finnlando kaj Sovetunio (1939—1940). Kvankam la plano pri la granda Karela-Finna Respubliko fiaskis pro nevenko super Finnlando, la procezo pri fono de la respubliko estis jam ekigita — tial la respubliko aperis.
Takashi Onishi
Takashi Onishi (大西 貴, n. ) estas japana futbalisto.
Karelo-finna Soveta Socialisma Respubliko
Loĝantaro
La loĝantaro estis klare malpli granda ol en aliaj sovetaj respublikoj kaj plimulto el loĝantoj estis rusoj. Kareloj estis nur 15% el la loĝantoj kaj finnoj loĝantaj en Karelio estis grandparte forpelitaj fine de 1930-aj jaroj.
Takashi Onishi
Li futbalis ĉe Sanfrecce Hiroshima, Kyoto Purple Sanga kaj Ehime FC.
Karelo-finna Soveta Socialisma Respubliko
Loĝantaro
Ĉar la finna loĝantaro fuĝis preskaŭ komplete el areoj donitaj de Finnlando, necesis allogi tien novajn loĝantojn. En 1941 la loĝantaro de la respubliko estis 718 000. Ankaŭ la subpremado de la finna lingvo finiĝis kaj ĝi fariĝis dua oficiala lingvo apud la rusa. Mallonga provo (1938-1939) antaŭenigi karelan literaturan lingvon finiĝis kaj tiuj kareloj, kies dialekto estis proksima al la finna, ekuzis finnan literaturan lingvon.
Dum la milito 1941-1944 granda parto el respubliko estis okupita de finnoj. Granda parto el loĝantaro fuĝis al aliaj partoj de Sovetio. En 1944 Karelio havis nur 209 000 loĝantojn. En 1945 parto el la teritorio donita de Finnlando en 1940 estis ligita al Leningrada provinco kaj en 1955 eta regiono en nordo — al Murmanska provinco.
Post la milito aperis inter Sovetia gvidantaro plano forpeli karelojn el Karelio al Siberio kaj Kazaĥio pro kunlaboro kun la malamiko (surbaze de jam ekzistinta tiam sperto de translokigo de etnoj, vidu balkaroj, inguŝoj ka.). La aktivaj defendantoj de kareloj sukcesis nuligi tiun planon. Tamen necesis allogi novajn loĝantojn al malplenaj teritorioj donita de Finnlando. Tien venis ne nur rusoj, sed ankaŭ multe da belorusoj kaj ukrainoj kaj ankaŭ ĉuvaŝoj kaj tataroj. Krome en 1949 estis akceptita plano allogi finnojn de Sovetio (plejparte ingriaj finnoj) al Karelio. Nur ĉ. 30 000 finnoj tamen sukcesis transloĝiĝi al Karelio antaŭ la sekva ŝanĝo en politiko. En januaro 1950 la prezidanto de Karelia komunista partio, Gennadij Kuprijanov, estis eksigita kaj la politiko allogi finnojn al Karelio finiĝis.
Historio de la respubliko
Karelia-Finna Soveta Respubliko estis fondita la 31-an de marto 1940 el teritorio de Karelia Aŭtonoma Soveta Respubliko kaj el plejparto da teritorio kiu estis ligita al Sovetio el Finnlando post la Vintra milito. La teritorio de la nova respubliko estis proksimume 200 000 km² kaj ĝi havis en la jaro 1941 ĉ. 718 000 loĝantoj.
Dum la Daŭriga milito (tiel oni nomas en Finnlando la finn-sovetian parton de la Dua mondmilito, 1941-44) granda parto de Karelio estis okupita de finnlanda armeo.
En 1945 la sud-okcidenta parto de la respubliko (kun urboj Viborgo kaj Käkisalmi) estis ligita al Leningrada provinco. En 1955 en la nordo la areo de Alakurtti estis ligita al Murmanska provinco.
La 16-an de julio 1956 la statuso de la respubliko estis ŝanĝita: ĝi fariĝis Karelia aŭtonoma respubliko de Rusio. Laŭ Kliment Voroŝilov la decido estis farita pro la peto de Finnlando kaj por plu evoluigi la amikecajn rilatojn inter la ŝtatoj.
Lugașu de Jos
Lugașu de Jos [lugaŝu de ĵos] (hungare: Alsólugos) estas komunumo en Rumanio oriente de Oradea. Administre apartenas al ĝi Lugașu de Sus kaj Urvind.
Loĝantaro
En 1910 ĝi nombris 1O41 loĝantojn (rumanoj); en 1956 1 128.
Historio
Ĝi estis unue menciita skribe en 1291 kiel ekleziejo. Ĝia hungara loĝantaro pereis. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (Bihar vármegye).
Immanuel Kant
La ĉefa verko de Kant estas la "kritika trilogio": Kritiko de pura racio (1781), Kritiko de praktika racio (1788) kaj Kritiko de juĝo (1790). En la unua li filozofas pri la naturo de scio, precipe scienca scio, en la dua pri moralo kaj la profundaj demandoj pri Dio, libereco de la volo kaj senmorteco de la animo, kaj en la tria pri nocio de laŭceleco (teleologio).
Kant argumentis ke homa konscio kreas la strukturon de homa sperto de la vivo; tiu kialo estas la fonto de moralo; ke la estetika sperto estas disinteresita (ne deantaŭe havanta propran celon); ke tempo kaj spaco estas homaj formoj de observado kaj ke estas neeble scii ĉu ili ekzistas "per si mem"; kaj supozis, ke la mondo tia, kia ĝi estas per si mem, ne estas submetita al la kategoriaj konceptoj, sur kiuj la homaro dependigas la mondon.
Kant estas vidita kiel kaŭzinta per sia verkado la "kopernikan revolucion" en filozofio, simila al la scienca revolucio iniciatita de Koperniko. La filozofia pensado de Kant restis grandega influo en nuntempa filozofio ankaŭ, precipe en la kampoj de metafiziko, epistemologio, etiko, politika teorio, kaj estetiko.
Biografio
Immanuel Kant naskiĝis en 1724 en Königsberg, Prusio (ekde 1946 nome nuntempa Kaliningrado, Kaliningrada Oblasto, Rusio), la kvara el naŭ filoj (nur kvar el ili atingis maturaĝon). Baptita 'Emanuel', li ŝanĝis sian nomon al 'Immanuel' post lerni hebrean. En sia tuta vivo, li neniam vojaĝis pli ol dek mejlojn for de Königsberg. Lia patro, Johann Georg Kant (1682-1746), estis germana selisto de Memel, tiutempe la plej nordorienta grandurbo de Prusio (nuntempa Klaipėda, Litovio). Lia patrino, Anna Regina Reuter (1697-1737), estis naskita en Nurenbergo. La patra avo de Kant, Hans Kant, estis elmigrinta el Skotlando al Orienta Prusio, kaj lia patro daŭre literumis sian familian nomon "Cant". En sia junaĝo, Kant estis solida, kvankam malsensacia, studento. Li estis edukita en Pietisma domanaro kiu substrekis intensan religian sindonemon, personan humilecon, kaj laŭvortan interpreton de la Biblio. Kant ricevis severan edukon - striktan, puneman, kaj disciplineman - kiu preferis la latinan kaj kristanisman instruon super matematiko kaj scienco. Malgraŭ sia edukado en religiema domanaro kaj daŭre konservanta dikredon, li estis skeptika pri religio en pli posta vivo; diversaj komentistoj etikedis lin agnostika. La oftaj mitoj koncerne la personajn manieraĵojn de Kant estas listigitaj, klarigitaj, kaj refutitaj en la enkonduko de Goldthwait al lia traduko de Beobachtungen über das Gefühl des Schönen und Erhabenen. Estas ofte asertite, ke Kant vivis tre striktan kaj antaŭvideblan vivon, kondukante al la ofte ripetita rakonto ke najbaroj alĝustigus siajn horloĝojn kongrue kun liaj ĉiutagaj iradoj. Li neniam geedziĝis, sed ne ŝajnis malhavi fruktodonan societan vivon - li estis populara instruisto kaj modeste sukcesa verkisto eĉ antaŭ eklaborado pri siaj plej gravaj filozofiaj verkoj.
La juna akademiulo
Kant montris grandan facilpercepton por studo en frua aĝo. Li unue sekvis la Collegium Fredericianum kaj poste eniris ĉe la Universitato de Königsberg (kie li pasigos sian tutan karieron) en 1740, en la aĝo de 16 jaroj. Li studis la filozofion de Gottfried Leibniz kaj Christian Wolff sub Martin Knutzen, nome raciisto kiu ankaŭ konis evoluojn en britaj filozofio kaj scienco kaj kiu prezentis Kant al la nova matematika fiziko de Isaac Newton. Knutzen malemigis Kant disde la teorio de antaŭ-establita harmonio, kiun li rigardis kiel "la kusenon por la maldiligenta menso". Li ankaŭ malemigis la junan akademiulon disde ideismo, kiun la plej multaj filozofoj en la 18-a jarcento rigardis per negativa lumo. (La teorio de transcenda idealismo kiun Kant evoluigos en la Kritiko de Pura Racio ne estas tradicia ideismo, t.e. la ideo, ke realeco estas sole mensa. Fakte, Kant produktis argumentojn kontraŭ tradicia ideismo en la dua parto de la Kritiko de Pura Racio.) La bato kaj posta morto de lia patro en 1746 interrompis liajn studojn. Kant iĝis guvernisto en la pli malgrandaj urboj ĉirkaŭantaj Königsberg, sed daŭrigis sian sciencan esploradon. En 1747, li publikigis sian unuan filozofian laboron, Gedanken von der wahren Schätzung der lebendigen Kräfte (Pensoj pri la vera ĉirkaŭkalkulo de vivaj fortoj).
Fruaj verkoj
Kant estas plej konata pro sia laboro en la filozofio de etiko kaj metafiziko, sed li faris signifajn kontribuojn al aliaj disciplinoj. Li faris gravan astronomian eltrovaĵon, nome eltrovaĵon pri la naturo de la rotacio de la Tero, pro kiu li ricevis la Berlinan Akademio-Premion en 1754.
En la Allgemeine Naturgeschichte und Theorie des Himmels (1755), Kant aranĝis la Nebulastran hipotezon, laŭ kiu li deduktis ke la Sunsistemo formiĝis de granda nubo de gaso, nome nebulozo. Li tiel provis klarigi la ordon de la sunsistemo, vidita antaŭe de Neŭtono kiel estado trudita de la komenco fare de dio. Kant ankaŭ ĝuste deduktis, ke la Lakta vojo estas granda disko de steloj, kiujn li teoriadis kiel ankaŭ formitaj de (multe pli granda) turniĝanta nubo de gaso. Li plue proponis la eblecon, ke aliaj nebulozoj ankaŭ eble estos simile grandaj kaj malproksimaj diskoj de steloj. Tiuj postuloj malfermis novajn horizontojn por astronomio: por la unua fojo etendante astronomion preter la sunsistemo al galaksiaj kaj ekstergalaksiaj niveloj.
La temo kiu ĝenis Kant estis centra al kiuj dudeka-jarcentaj akademiuloj nomis "la filozofio de menso". La florado de la natursciencoj kondukis al kompreno pri kiel datenoj atingas la cerbon. Sunlumo povas fali al malproksima objekto, post kio lumo estas reflektita de diversaj partoj de la objekto en maniero kiel montras la surfacajn trajtojn (koloro, teksturo, ktp.) de la objekto. La lumo atingas la okulon de homa observanto, pasas tra la korneo, estas enfokusigita per la lenso sur la retino kie ĝi formas bildon similan al tio formita per lumo pasanta tra pinglotruo en senluma kamero. La retinaj ĉeloj venontaj sendas impulsojn tra la vidnervo kaj poste ili formas en la cerbo mapadon de la vidaj ecoj de la malproksima objekto. La interna mapado ne estas la ekstera aĵo mapita, kaj onia kredo ke ekzistas sencohava rilato inter la ekstera objekto kaj la mapado en la cerbo dependas de ĉeno de rezonado kiu ne estas plene blokita. Sed la necerteco stimulita per tiuj konsideroj, la necertecoj levitaj per optikaj iluzioj, misperceptoj, iluzioj, ktp., estas ne la fino de la problemoj.
Kant vidis, ke la menso ne povis funkcii kiel malplena ujo kiu simple ricevas datenojn de la ekstero. Io devas esti donanta ordon al la alvenantaj datenoj. Bildoj de eksteraj objektoj devas esti konservitaj en la sama sekvenco laŭ kiu ili estis ricevitaj. Tiu ordonado okazas tra la intuicio de la menso pri tempo. La samaj konsideroj validas por la funkcio de la menso de konsistigado de spaco por ordigado de mapadoj de vidaj kaj tuŝaj signaloj alvenantaj per la jam priskribitaj ĉenoj de fizika kaŭzado.
Estas ofte konsiderite, ke Kant estis malfrua disvolvigisto, kiu iĝis grava filozofo nur en la mezo de siaj 50aj jaroj post malaprobado de siaj pli fruaj opinioj. Dum estas vero ke Kant verkis siajn plej bonegajn verkojn relative malfrue en vivo, ekzistas emo subtaksi la valoron de liaj pli fruaj verkoj. Lastatempa Kant-studado dediĉis pli da atento al tiuj "antaŭ-kritikaj" skribaĵoj kaj agnoskis gradon da kontinueco kun lia matura laboro.
La muta jardeko
En la aĝo de 46, Kant estis establita akademiulo kaj ĉiam pli influa filozofo. Multe estis atendita de li. En korespondado kun sia eks-studento kaj amiko Markus Herz, Kant akceptis, ke en la Inaŭgura Disertaĵo, li ne respondecis pri la rilato kaj ligo inter oniaj prudentaj kaj intelektaj kapabloj - li devis klarigi kiel oni kombinas sensan scion kun argumentita sciaro, tiuj estantaj ligitaj sed per tre malsamaj procezoj. Li ankaŭ interkonsentis kun David Hume je vekado de li for el "dogma dormeto" (ĉirkaŭ 1771). Hume deklaris, ke sperto konsistas nur el sekvencoj de sentoj, bildoj aŭ sonoj. Ideoj kiaj ekzemple "tialo", boneco, aŭ objektoj ne estis evidentaj en sperto, do kial oni kredas je la realeco de tiuj? Kant sentis, ke racio povis forigi tiun skeptikon, kaj li atribuis ĝin al solvado de tiuj problemoj. Li ne publikigis ajnan laboron en filozofio dum la venontaj dek unu jaroj.
Kvankam emo al akompanado kaj konversacio kun aliaj, Kant izolis sin. Li rezistis la provojn fare de amikoj elporti lin for el lia izoliteco. En 1778, en respondo al unu el tiuj ofertoj de iama lerninto, Kant skribis:
Kiam Kant eliris el sia silento en 1781, la rezulto estis la Kritiko de pura racio. Kvankam nun unuforme agnoskita kiel unu el la plej bonegaj verkoj en la historio de filozofio, tiu Kritiko estis plejparte ignorita dum sia komenca publikigo. La libro estis longa, pli ol 800 paĝoj en la origina germana eldono, kaj verkita en interplektita stilo. Ĝi ricevis malmultajn recenzojn, kaj tiuj donis neniun signifon al la laboro. Ĝia denseco faris ĝin, kiam Johann Gottfried Herder metis ĝin en leteron al Johann Georg Hamann, "harditan nukson fendetiĝita", obskurita per "ĉiu tiu peza flugaraneaĵo". Ĝia ricevado staris en ekstrema kontrasto al la laŭdo kiun Kant ricevis por pli fruaj verkoj, kiaj ekzemple lia Premioeseo kaj pli mallongaj verkoj kiuj antaŭis la unuan Kritikon. Tiuj bon-ricevitaj kaj legeblaj terpecoj inkludas unun sur la tertremo en Lisbono, kiu estis tiel populara ke ĝi estis vendita laŭ paĝoj. Antaŭ la ŝanĝo dokumentita en la unua Kritiko, liaj libroj vendiĝis bone, kaj ĉe la tempo kiam li publikigis Beobachtungen über das Gefühl des Schönen und Erhabenen en 1764 li fariĝis populara verkinto. Kant estis seniluziigita pro la ricevo de la unua Kritiko. Rekonante la bezonon klarigi la originan disertaĵon, Kant verkis la verkon Prolegomeno al futura metafiziko en 1783 kiel resumo de siaj ĉefaj opinioj. Baldaŭ poste, la amiko de Kant, nome Johann Friedrich Schultz (1739-1805) (profesoro pri matematiko) publikigis Erläuterungen ūber des Herrn Professor Kant Critik der reinen Vernunft (Kōnigsberg, 1784), kio estis konciza sed tre preciza komentaĵo pri Raciokritiko de Kant.
La reputacio de Kant iom post iom plialtiĝis tra la 1780-aj jaroj, ekfunkciigitaj per serio da gravaj verkoj: la eseo de 1784, "Respondo al la demando: Kio estas klerismo?"; la "Preparlaboro de la metafiziko de moralo" de 1785) (lia unua laboro pri moralfilozofio); kaj, de 1786, la Metafizika fundamento de naturscienco. Sed la famo de Kant finfine alvenis de neatendita fonto. En 1786, Karl Reinhold komencis publikigi serion da publikaj leteroj pri la Kant-ana filozofio. En tiuj leteroj, Reinhold enkadrigis la filozofion de Kant kiel respondo al la centra intelekta konflikto de la epoko: la Panteismo-Disputo. Friedrich Jacobi akuzis la ĵus forpasintan G. E. Lessing (eminenta dramisto kaj filozofia eseisto) je Spinozismo. Tia akuzo, identa al ateismo, estis forte neita fare de la amiko de Lessing nome Moses Mendelssohn, kaj amara publika disputo ekestis inter ties partianoj. La konflikto iom post iom eskaladis en ĝeneralan diskuton pri la valoroj de la klerismo kaj la valoro de racio mem. Reinhold asertis en siaj leteroj, ke Raciokritiko de Kant povis solvi tiun disputon defendante la aŭtoritaton kaj saltegojn de racio. La leteroj de Reinhold fariĝis vaste legitaj kaj igis Kant la plej fama filozofo de lia epoko.
Matura laboro
Kant publikigis duan eldonon de la Kritiko de pura racio (Kritik der reinen Vernunft) en 1787, tre reviziinte la unuajn partojn de la libro. Plej el lia sekva laboro fokusiĝis sur aliaj areoj de filozofio. Li daŭre evoluigis sian moralfilozofion, precipe en la verkoj de 1788 nome Kritiko de praktika racio (konata ankaŭ kiel dua Kritiko) kaj de 1797 nome Die Metaphysik der Sitten (Metafiziko de moralo). La verko de 1790 Kritik der Urteilskraft (tria Kritiko aŭ Juĝokritiko) aplikis la Kant-an sistemon al estetiko kaj teleologio.
En 1792, la provo de Kant publikigi la duan el la kvar pecoj de Die Religion innerhalb der Grenzen der bloßen Vernunft (Religio ene de la limoj de Pura Racio), en la gazeto Berlinische Monatsschrift, renkontis kun opozicio fare de la cenzura komisiono de la Reĝo, kiu estis establita tiun saman jaron en la kunteksto de la Franca Revolucio de 1789. Kant tiam aranĝis havi ĉiujn kvar pecojn publikigitajn kiel libro, tra la filozofia sekcio ĉe la Universitato de Jena por eviti la bezonon de teologia cenzuro. Kant ricevis tiam faman atentigon fare de la reĝo, pro tiu ago de malobeado. Kiam li tamen publikigis duan eldonon en 1794, la cenzuristo estis tiom kolera ke li atingis reĝan ordonon kiu postulis, ke Kant neniam publikigu aŭ eĉ parolu publike pri religio. Kant tiam publikigis sian respondon al la atentigo de la Reĝo kaj klarigis sin, en la antaŭparolo de La konflikto de la fakultatoj.
Li ankaŭ verkis kelkajn duon-popularajn eseojn pri historio, religio, politiko kaj aliaj temoj. Tiuj verkoj estis bone ricevitaj fare de la samtempuloj de Kant kaj konfirmis lian superan statuson en 18a-jarcenta filozofio. Ekzistis pluraj gazetoj dediĉitaj sole al defendado kaj kritikado de la Kant-ana filozofio. Sed malgraŭ lia sukceso, filozofiaj tendencoj moviĝis en alia direkto. Multaj el la plej gravaj disĉiploj de Kant (inkluzive de Reinhold, Beck kaj Fichte) transformis la Kant-anan pozicion en ĉiam pli radikalajn formojn de ideismo. La progresemaj stadioj de revizio de la instruo de Kant markis la aperon de Germana Ideismo. Kant kontraŭbatalis tiujn evoluojn kaj publike kondamnis Fichte per malferma letero en 1799. Ĝi estis unu el liaj finaj agadoj klarigantaj sintenon en filozofiaj demandoj. En 1800 studento de Kant nomita Gottlob Benjamin Jäsche (1762-1842) publikigis manlibron de logiko kiun instruistoj nomigis Logik, kiun li preparis laŭ la peto de Kant. Jäsche preparis la Logik utiligantan kopion de lernolibro pri logiko de Georg Freidrich Meier titole Auszug aus der Vernunftlehre, en kiu Kant skribis abundajn notojn kaj komentadojn. La Logik estis konsiderita de fundamenta graveco al la filozofio de Kant, kaj ties kompreno. La granda 19ajarcenta logikisto Charles Sanders Peirce rimarkis, en nekompleta recenzo de la angla traduko de Thomas Kingsmill Abbott de la enkonduko al la Logik, ke "la tuta filozofio de Kant atakas sian logikon." Ankaŭ, Robert Schirokauer Hartman kaj Wolfgang Schwarz, skribis en la enkonduko de la tradukistoj al ilia angla traduko de la Logik, "Ĝia graveco kuŝas ne nur en sia signifo por la Raciokritiko, kies dua parto estas revortigo de fundamentaj dogmoj de la Logiko, sed en sia pozicio ene de la tutaĵo de la laboro de Kant."
Vincent McEveety
Vincent Michael McEveety (1929-2018) estis televida reĝisoro kaj produktoro.
Immanuel Kant
1781: Kritiko de Pura Racio
Kant esploris la naturon de racia scio, scio sur la bazo de la faktoj de la mondo raportitaj de la sensoj, kaj oniaj raciaj pensoj pri tiaj faktoj. Laŭ Kant, la faktoj, eĉ kun la helpo de racio, estas sensencaj, nekompreneblaj. La menso, tamen, povas komprenigi la mondon per la sensoj, ĉar ĝi aplikis la ideojn de spaco kaj tempo, ideoj kiuj ne estas la produkto de fakto aŭ racio, sed estas interpreto de la menso. Senso sen interpreto estas sensenca.
Sed eĉ tia sistemo de racia scio — fakto, racio, antaŭjuĝa interpreto — estas tro limigita: ĝi nur povas kompreni kaj scii la ŝajnaĵojn de la mondo, kiun Kant nomis fenomenoj. La vera realo, aĵoj kiel ili vere estas en si mem, sendepende de nia scio, li nomis noumenoj. Inter la noumenoj, la tri plej gravaj estas dio, la libereco de la volo kaj la senmorteco de la animo. Ĉi tiuj restas ekster la scipotenco de racia scio, de scienco. Ekzemple, scienco, laŭ Kant, povas nek pruvi nek malpruvi la ekzistecon de Dio. Kant montras la raciajn difektojn de antaŭaj pruvoj de Dio (precipe tiu de Anselmo, Tomaso de Akvino kaj Kartezio). Simile, la libereco de la volo kaj la senmorteco de la animo estas aferoj ekster la atingo de scienco, nun kaj por ĉiam.
Vincent McEveety
McEveety reĝisoris multajn famajn televidserion, kiel The Untouchables [La Netuŝebluloj], Gunsmoke [Pafilfumo], ses epizodoj de Stela Vojaĝo, Magnum, PI [Magnum, Privata Investigisto], How the West Was Won [Kiel Okcidenta Usono estis konkerita], The Man from U.N.C.L.E. [La Agento de UNCLE], Stranger at My Door [Strangulo ĉe Mia Pordo], Murder, She Wrote [Murdisto, ŝi skribis], kaj Diagnosis: Murder [Diagnozo: Murdo] (ĉefrolita de Dick Van Dyke), inter aliaj.
Immanuel Kant
1781: Kritiko de Pura Racio
Ĉi tiujn tri problemojn de metafiziko — Dio, libereco kaj senmorteco — Kant traktas en sia sekva kritiko, Kritiko de praktika racio.
1788: Kritiko de praktika racio
Kiel la filozofio de Kartezio komenciĝas per "Mi pensas...", tiu de Kant komenciĝas per "Mi devas...". Kie sensa kaj racia scio estas kondiĉa, limigita, specifa kaj malcerta, morala devo estas senkondiĉa, necesa kaj universala. Plue, morala devo estas rekte malkaŝita al la menso, per la voĉo de konscienco, ne malrekte per longa ĉeno de rezonado. Tial ĝi estas la certa fundamento de filozofio.
Vincent McEveety
De 1994 ĝis 1997, McEveety produktis la televidserion Columbo, ĉefrolita de Peter Falk, kaj li ankaŭ reĝisoris sep epizodojn de tiu inter 1990 kaj 1997.
Immanuel Kant
1788: Kritiko de praktika racio
La principo, el kiu la moralo de Kant fluas, estas la senkondiĉa ordono:
Ekzemple, "Ne ŝtelu" estas morala devo, ĉar se ĉiuj ŝtelas, ĉiuj efektive havas nenion, ĉar havado fariĝus malebla. La ordono aplikiĝas ne nur al homoj, sed al iu ajn inteligenta, racia estaĵo (eksterteranoj, robotoj, ktp).
Vincent McEveety
Li reĝisoris multajn filmojn por Walt Disney Pictures, kiel The Million Dollar Duck, The Biscuit Eater, Superdad, The Strongest Man in the World, The Apple Dumpling Gang Rides Again, Herbie Goes to Monte Carlo, kaj Herbie Goes Bananas.
Immanuel Kant
Libereco de volo
"Mi devas" kunportas, ke mi povas fari aŭ ne fari ion. Sen tia libereco, "Mi devas" kaj moralo ĝenerale fariĝus absurda.
Ekzisteblo de Dio
Moralo implicas, unue, iun tute perfektan bonon kaj, due, leĝodonanton. Tiu estas Dio.
Kvankam Kant estis kristano kaj kredis, ke kristanismo estas la plej vera religio, lia interpreto estis tre abstrakta kaj racia, emfazinte ĝian moralon kaj foriginte multe de ĝia historia esprimo. Ekzemple, Kant komprenis la Triunuon (Patro, Filo kaj Sankta Spirito) kiel etikan aserton, ne kiel kosmologian aserton.
Influoj
Kant estis influita de Christian Wolff, Lejbnico, Neŭtono, Hume kaj Rousseau.
Kant rekte influis Hegelon kaj aliajn de la skolo de germana idealismo, ankaŭ la post-Kant-ajn francajn idealistojn Charles Renouvier kaj Octave Hamelin.
Novkantismo (en germana: Neukantianismus) estis revivigo de la filozofio de Immanuel Kant. Pli specife, ĝi estis influita de la kritiko al la Kant-a filozofio fare de Arthur Schopenhauer per sia verko Die Welt als Wille und Vorstellung (1818-1819), same kiel de aliaj post-Kant-aj filozofoj kiel Jakob Friedrich Fries kaj Johann Friedrich Herbart.
Juĝo
La juĝo korespondas laŭ Immanuel Kant al la unuigo de predikato kaj subjekto pere de kopulo: li distingas do:
Aprioraj analizaj juĝoj
La aprioraj analizaj juĝoj estas kompreneblaj kaj ne devenas de la sperto (ili estas ĝuste aprioraj); ekzemple, en “la korpoj estas vastecaj” la predikato atribuita al la subjekto korpoj diras nenion pli ol tion jam konatan, la vasteco estas jam implica en la nocio “korpo”, kaj ne necesas sperto por formuli tiun propozicion. Tiu tipo de juĝo tial ne permesas antaŭeniri.
Aposterioraj sintezaj juĝoj
La aposterioraj sintezaj male, diras ion kompare kun tio kion oni jam konas, sed nur devenas el la persona sperto: ili do estas utiligeblaj en la scienca medio. Ekzemple, en “rozo ruĝa” la kvalito "ruĝa" ne implicas en la subjekto “rozo” sed estas specifaĵo kiu ne povas havi universalan valoron ĉar ĝi dependas de fakta konstato.
Aprioraj sintezaj juĝoj
La aprioraj sintezaj juĝoj estas male kapablaj antaŭenigi la sciencon. Ili “predikas” ion kio ne estas implicita en la difino de la subjekto, sed atribuas tiun predikaton baziĝante sur objektiva kalkulo, kiu ne venas el la persona sperto, kaj pro tio ĝuste tute fidinda. La “matematikaj” juĝoj, laŭ Kant, liveras ekzemplon de tiu aparta tipo de juĝo:
7 + 5 = 12.
Tiu juĝo estas sinteza ĉar ne konstateblas en la numero 12 la 7 aŭ 5; tial “atingi la rezulton” signifas progresi. Tiu operacio valoras unuverse, ne estas empirie referencata al aparta kazo: ĝi do estas "apriora".
Estonta metafiziko, laŭ Kant, devos esti bazita sur tiu lastaj aprioraj juĝoj, la unikaj kapablaj kreskigi la sciencon.
Estetikaj juĝoj
Kant utiligas la terminon "juĝo" ankaŭ por la estetika medio. Ekzemple, la fakto ke oni juĝas "bela" vidon aŭ spektaklon de la naturo, estas reale juĝformo. Kiel en la Kritiko de pura racio, ankaŭ en tiu okazo temas pri unuigo de predikato al subjekto, en kiu la subjekto pri kiu oni parolas estas la "mi" nome la aŭtoro mem de tiu unuigo: li ne kunligas A al B, sed ligas A kun mi. Temas pri la tieldirita reflekta juĝo, per kiu la intelekto reflektas kvazaŭ spegulo la eksteran realon ene de tiu ena. (Vidu: Kritiko de la juĝo).
Kritikismo
Kritikismo estas filozofia fluo kiu sin proponas studi kaj juĝi problemojn pri la filozofia scio ilin dispartigante laŭelementaj problemoj, por provi ilin solvi. Ĝi tiel mallarĝigas la esplorkampon de la filozofio, sed opinias samtempe akiri pli altan certecon pri la verkonformeco de la asertoj kiuj estas faritaj en sia eno.