cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gabriel Fauré
Stilo
La pianaj verkoj de Fauré ofte uzas arpeĝajn ŝablonojn, kun la melodio alternanta inter la du manoj kaj inkluzive de fingraj alternoj, kiuj estas naturaj por orgenistoj, sed malfaciligas ĝin por iuj pianistoj.
Filipo la 2-a (Hispanio)
Vivo
En 1580, post la morto sen filoj de la reĝo Sebastiano la 1-a de Portugalio en la batalo de Alcazarquivir, li estis agnoskita kiel reĝo ankaŭ de tiu lando, kaj de ĝiaj propraj konkeraĵoj. Dum tiu periodo oni prave diris ke en liaj posedaĵoj "neniam subiris la suno".
Rejnlanda Ardeza Montaro
La pejzaĝa regionego Rejnlanda Ardeza Montaro estas grupo de pluraj, geologie tre parencaj, mezaltaj montaroj en la okcidento de Germanio. Ĝi kovras la germaniajn federaciajn landojn Hesio, Nordrejn-Vestfalio, Rejnlando-Palatinato kaj Sarlando, sed krome Luksemburgon kaj partojn de nordokcidenta Francio kaj okcidenta Belgio - laŭ tiu difino ĝi inkluzivas ankaŭ la mezaltan montaron Ardenoj. . Plej alta punkto de la Rejnlanda Ardeza Montaro situas en la montaro Taunus kaj estas la monto Großer Feldberg iom nordokcidente de Frankfurto-ĉe-Majno, kiu altas 878 metrojn super la marnivelo.
Filipo la 2-a (Hispanio)
Vivo
Li pasigis la plejmulton de la tempo en Hispanio, kaj specife en Madrido, kiun li potencigis kiel grava nova ĉefurbo. En la ĉirkaŭaĵoj, post grava batalo kontraŭ la franca reĝo (San Quintín/Saint Quentin), li konstruigis la Monaĥejon de Eskorialo, imponan monumenton kien li retiriĝis en la lastaj momentoj de sia vivo.
Rejnlanda Ardeza Montaro
Unuopaj mezaltaj montaroj
La Rejnlandan Ardezan Montaron konsistigas la sekvaj unuopaj mezaltaj montaroj:
Rodezo
Geografio
Rodezo estas apud kalkoŝtonaj plataĵoj nomitaj france causse kaj estas sur monteto super la rivero Averono.
Rejnlanda Ardeza Montaro
Unuopaj mezaltaj montaroj
La Montaro Ardey estas plejparte arbarhava montoĉeno alta ĝis 273,80 metroj, kiu lokas sur la teritorio de la eksterdistrikta urbo Dortmund same kiel en la distriktoj Ennepe-Ruhr kaj Unna en la Ruhr-Regiono. Situanta norde de la Ruhr, ĝi apartenas al la orienta parto de la Rejnlanda Ardeza Montaro kaj etspace al la Malsuproberga-Marka Montetaro.
Gabriel Fauré
Verkaro
Male al Maurice Ravel kaj Claude Debussy, kiuj apartenis al la posta komponistogeneracio, Fauré estas malpli prezentata en la tutmonda muzika vivo. Krom stilhistoriaj ekzistus du pliaj kaŭzoj: Fauré komponis tre malmultajn grandensemblajn verkojn (plej famas lia Rekviemo, krome unu opero Penélopé, unu orkestrosuito Masques et Bergamasques kaj teatromuziko pri Pelléas et Mélisande). La kulmino de lia kreado konsistas ja el kantmuziko, precipe el pianolidoj. Interesas, ke kelkaj el liaj lidoj, ekz. Après un rêve, ekster Francio plejparte estas konataj kiel instrumentaj aranĝajoj (ekz. por violonĉelo kaj piano). Fauré skribis krome ĉambromuzikon (po du pianokvartetojn, pianokvintetojn, violonsonatojn, violonĉelsonatojn) kaj pianomuzikon.
Rejnlanda Ardeza Montaro
Unuopaj mezaltaj montaroj
'Vidu ankaŭ: Listo de montoj de la rejnlanda ardeza montaro
Riveroj
La Rejnlandan Ardezan Montaron interalie trafluas la sekvaj riveroj:
Rodezo
Vidindaĵoj
La katedralo (14-a ĝis 16-a jarcento), kiu estas en la malnova urbokvartalo, estas la ĉefa vidindaĵo de Rodez. Ĝi longas kaj la navo altas. La katedralo havas grandan sonorilturon, kiu altas, superantan la urbo. Estas pluraj stiloj pro la longa tempo de konstruo (preskaŭ 3 jarcentoj): ĉefe gotikstilo kaj barokstilo.
Ĝemelurboj
Rodezo havas du ĝemelurbojn:
Bergisches Land
Federaciaj prezidentoj
Rimarkindas, ke en la sume relative eta regiono Bergisches Land naskiĝis kaj kreskis tri el la ĝis nun naŭ federaciaj prezidentoj de Germanio: Gustav Heinemann naskiĝis en Schwelm, Walter Scheel en Solingen kaj Johannes Rau en Wuppertal.
Rodezo
Esperanto-movado
Estas gastiganto de Pasporta Servo tie.
Bergisches Land
Eksteraj ligiloj
ĉiuj baze germanlingvaj
Filipo la 2-a (Hispanio)
Vivo
Lian reĝadon karakterizas senĉesa batalado, kontraŭ la francoj, turkoj (batalo de Lepanto), nederlandanoj, angloj (Granda Mararmeo), kaj ankaŭ kontraŭ diversaj malamikoj en la ibera duoninsulo mem (moriskoj, protestantoj).
Li suferis multajn malfacilaĵojn dum sia regado, ekzemple la malfacilan rilaton kun sia filo Don Karlo, kiun li enprizonigis kaj laŭ onidiroj murdis.
Clyde Hart
Clyde HART (* 24-an de februaro 1910 en Baltimore; † 19-an de marto 1945 en Novjorko) estis usona ĵaz-pianisto, kiu preparis modernan ĵazon sur la piano.
Vivo kaj verkado
Clyde Hart iris en 1930 kun Jap Allen al Kansasurbo kaj kelkajn jarojn pli malfrue al Novjorko, kie li muzikis kun Stuff Smith ekde 1937, kun Roy Eldridge 1939-1940, Lucky Millinder 1941, kun John Kirby 1942/43, kun Billy Eckstine someron de 1944 kaj kun Oscar Pettiford fine de 1944. Li mortis pro tuberkulozo, antaŭ ol li povis doni adekvatan kontribuaĵon al la evoluigo de bibopo, kiu konvenus al sia rango. Clyde dumtempe estis demandata muzikisto por studioregistradoj: Surdiske li estas auŝdebla kun Ben Webster, Coleman Hawkins, Dizzy Gillespie kaj Charlie Parker, kun Lionel Hampton, Rubberlegs Williams, Henry Allen, Chu Berry, Don Byas, Cozy Cole, Tiny Grimes, Billie Holiday, John Kirby, Hot Lips Page, Stuff Smith, Trummy Young k.a..
Hart aranĝis por Lionel Hampton en 1942 la titolon In The Bag kaj surdiskigis propranome inter 1944 kaj 1945, i.a. kun Byas, Parker kaj Gillespie por Continental. Li ludis kiel unu el la unuaj muzikistoj kun la muzikistoj de bibopo kaj restas en memoro ĉefe pro sia kunlaboro ĉe la unua surdiskigo de Charlie Parker.
Hausbay
Hausbay estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Rhein-Hunsrück de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Mikolajeva provinco
Mikolajeva provinco estas unu el la provincoj (administraj partoj) de Ukrainio. La provinco situas en la suda parto de la lando, ĉe la Nigra Maro. Pri la Esperanta formo de la nomo legu en la artikolo "Mikolajivo".
Klimato kaj geografia pozicio
La provinco situas sur la nordaj bordoj de la Nigra Maro, en la baseno de la rivero Suda Bugo. Okcidente la provinco limas la Odesan provincon, norde — la Kirovogradan, oriente — la Ĥersonan kaj Dnipropetrovskan provincojn.
La plj granda parto de la provinco okupas la Ĉenigramaran malaltaĵon, la nordaj partoj de la provinco okupas la Ĉednepran altaĵon. La nord-okcidenta parto de la provinco okupas la zonon de arbar-stepoj, la sud-orienta — la zonon de stepoj. La ĉefaj riveroj de la provinco estas Suda Bugo, Ingul, Ingulec.
La klimato de la Mikolajeva provinco estas modere kontinenta, kun milda, malmultneĝa vintro kaj varmega sekeca somero.
Historio
Jam en la unuaj jarcentoj p.K. sur la teritorio de la Nikolajeva provinco loĝis skitoj, sarmatoj kaj helenoj.
Post la milito inter Rusujo kaj Turkujo (1768-1774) la teritorio inter Bugo kaj Dnepro transiris al Rusujo. La resta teritorio de la Nikolajeva provinco iĝis parto de Rusio en 1792.
Vidindaĵoj
En la histori-arĥitekta rezervejo "Olvia" (vilaĝo Parutine) konserviĝis la restaĵoj de helena kolonio (pavimo, tomboj, templo de Apolo).
Administra strukturo de la provinco
La administra centro de la provinco estas la urbo Mikolajivo. Sume en la provinco estas:
Plej grandaj loĝlokoj
La plej grandaj urboj de la provinco estas:
Ekonomio
Laŭ la informoj de la statistika komitato de Ukrainio
Emma Dante
Emma DANTE (Palermo, la 6-a de aprilo, 1967) estas aktorino, reĝisoro, kinoreĝisoro kaj itala dramisto.
Formita en la Accademia Nazionale d'Arte Drammatica "Silvio D'Amico" de Romo, ŝi fondis sian propran kompanion, Sud Costa Occidentale, en 1999, kun kiu ŝi eniris en la avangardan teatron kaj socikritikan teatron, alportante siajn proprajn tekstojn. Lastatempe ŝi reĝisoris multajn operojn, inkluzive de Feuersnot de Richard Strauss kaj Gisela! de Hans Werner Henze. Ŝi verkis, reĝisoris kaj ĉefrolis en la filmo A Street in Palermo (2013), per kiu ŝi premiiĝis kiel plej bona aktorino en la Festivalo de Venecio.
Hereda monarkio
Hereda monarkio estas la plej ofta monarki-stilo, efektivigata de preskaŭ ĉiuj ekzistantaj monarkioj en la mondo. En hereda monarkio ĉiuj monarkoj venas de la sama familio ("dinastio"), kaj la suvereneco transpasas de familiano al familiano. La hereda sistemo havas avantaĝojn de stabileco, kontinueco kaj antaŭvidebleco, krom internaj stabiligaj faktoroj kiel enfamiliaj afablo kaj lojalo.
Belvedero kaj televida elsendilo Praděd
Belvedero kaj televida elsendilo Praděd apartenas al mirindaj konstruaĵoj de sia speco en Ĉeĥio. Pinto de la elsendomasto estas la plej alta firma (eĉ kiam artefarita) punkto de Ĉeĥio, kun supermara alteco inter 1637 kaj 1638 metroj ĝi superas eĉ montopinton de Sněžka. La elsendilo situas en Moraviasilezia regiono en silezia katastra teritorio Malá Morávka (konsisto de municipo Malá Morávka), en senpera proksimeco kun historia landa limo de Moravio kaj Silezio.
Konstruado de devena belvedero
Jam komence de la 19-a jarcento situis sur la pinto de Praděd domaĉo pli malfrue plenigita de simpla konstruaĵo. Unuafoje klopodis pri konstruado de la belvedero Turisma societo de Jesenikoj en la 19-a kaj la 20-a jarcentŝanĝo. Planoj el la jaro 1891 estas konsiderataj kiel la unuaj konservitaj konstru-registroj. En la jaro 1903 estas prezentitaj fare de Moraviasilezia sudeta montara societo en Frývaldov konstruplanoj de arkitekto Franz von Neumann. Post aprobo de Distrikta hetmanejo en Bruntál kaj klarigo de situacio kun posedantoj de ĉirkaŭaj senjorujoj la konstruado estis en aŭgusto de 1903 permesita.
En la jaro 1904 komencis la propra konstruado de la belvedero - Gardoturo Habsburk (germane: Habsburgwarte). La turo ricevis tiun ĉi nomon pli poste. Al la konstruado estis uzita materialo el proksimaj rokoj nomataj Tabulové skály. Dankon por finigo de la konstruaĵo apartenis al membroj de turista societo, kiuj financis kaj faris la kostruadon en sia libera tempo. Tial oni sukcesis en la jaro 1912 la belvederon kolaŭdi. La konstruaĵo rememorigis gotikan burgan turon, ĝi havis bazplanon 15×14,5 m kaj altecon 32,5 m. En la plej alta la 7-a etaĝo estis belvedera plataĵo. La konstruaĵo ricevis n-ron 207 en municipo Malá Morávka.
Falo de la devena konstruaĵo
Sed sekvis periodo de malvivo de la belvedero. Kaŭzo estis tamen elekto de tute malbona konstrumaterialo, la ŝtono ne tro firma kaj en humideco sin eriganta. Ĝi ne povis longe elteni la krudajn kaj la veterkondiĉojn. Plu tio estis tuta situacio, kiam oni ne povis sufiĉe zorgi pri la konstruaĵo pro kaŭzo de la unua mondmilito. Post la milito la belvedero en la jaro 1926 ja nur ĝisatendis rekonstruigan atentemon. Sed ne por longa tempo, en la paso de la dua ondmilito geranoj eluzis la belvederon por meteorologiaj celojkaj aviadilaj observoj. Komence de la 1940-aj jaroj ĉi tie germanoj konstruis turistan Poŝtan kabanon, kiun konstruis militkaptitoj kaj totale laborigitoj.
Kiam la milito estis finita, en la jaro 1946 la belvedero estis denove funkciigita en trafikon kaj societo Turisto Prago planis ties rekonstruon. La turo estis tiutempe jam tro malkonstruiĝanta, tial la klopodoj por la rekonstruo estis preskaŭ vanaj. En la jaro 1957 la belvedero devis esti pro sekureckaŭzoj fermita por publiko. La planita rekonstruo poste jam ne okazis, ĉar en la jaro 1959 la tuta konstruaĵo detruiĝis Sur la montopito tiel restis nur konstruaĵo de meteorologia stacio kaj ligna domo.
Konstruado de la nuntempa elsendilo
La konstruado de la elsedilo estis komencita en la jaro 1968 laŭ propono de arkitekto Jan Liška el firmao Stavoprojekt Brno. Celo de la konstruaĵo estis kovri senĉese kreskantan mendadon je televida elsendado. Pro la konstruaĵo estis establita eĉ asfalta ŝoseo el proksima Ovčárna, kiu nun servas por provizado. Al la jaro 1977 estis planite fini la konstruadon, kies fino devis esti pro malbonaj konstrukondiĉoj transŝovita ĝis la jaro 1980. En la objekto estas krom elsendila tekniko lokigita ankaŭ restoracio, hotelo kaj belvedero.
La elsendilo estas en la suba parto betona, super publike alirebla belvedera plataĵo kaj maŝinejo de lifto ligas ŝtala tubego. La plej altan parton kreas lamina antena surigaĵo. La elsendilo estas alta 146,5 metro – la devena alteco 162 metroj sinkis post ŝarĝo de antena surigaĵo en la jaro 1993. El publike alirebla belvedero en alteco 73 m estas dum bona vetero videblaj Sněžka, Lysá hora kaj Radhošť, rare eĉ Altaj Tatroj kaj Malgranda Fatro en Slovakio.
Hofsós
Hofsós estas eta vilaĝo en Skagafjörður (ĉirkaŭ 200 loĝantoj) sur la orienta bordo de la fjordo, ambaŭflanke de la rivero Hofsá, iom sude de Þórðarhöfði, Islando.
Hofsós estis la ĉefa komercloko ĉe la fjordo antaŭ ol oni ekkomercis en Saŭðárkrókur je la lasta triono de la 19a jarcento. En la 19a jarcento la vilaĝo ekkreiĝis kaj je la komenco la ĉefa vivtenado de la vilaĝanoj estis fiŝkaptado kaj komerco kun la kamparanoj en la ĉirkaŭaĵo sed dum la lastaj jaroj servado por turistoj iom post iom pligrandiĝas. En Hofsós staras unu el la plej aĝa traba domo (domo faritaj el traboj), varoprovizejo de la malnova monopola komerco en la vilaĝo. Ĝi nun endomigas muzeon pri la insulo Drangey, kolektadon de ovoj en ĝiaj klifoj kaj kaptadon de birdoj ĉirkaŭ la insulo. En Hofsós ankaŭ estas Vesturfarasetur (Domo de islandaj transloĝantoj al Ameriko). Estas muzeo kaj ekzercejo koncerne transloĝadon de islandanoj al Ameriko dum la jaroj 1870 ĝis 1914. Nova naĝbaseno estis malfermita en la vilaĝo 2010 kaj tie oni povas naĝi kaj rigardi eksteren en la fjordon.
Lajos Für
Lajos FÜR [lajoŝ fur], laŭ hungarlingve kutima nomordo Für Lajos estis hungara politikisto, ministro, parlamentano, historiisto, profesoro.
413 Edburga
413 Edburga estas meze granda, meze hela asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita de la germana astronomo Max Wolf, elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl la.
Lajos Für
Biografio
Lajos Für akiris diplomon en Universitato de Debrecen en 1954, poste li restis samloke kiel helpoprofesoro. Li partoprenis en Hungara revolucio de 1956, tial poste li nelonge estis deportita al Sovetunio, samtempe li estis forigita el la universitato. En 1957 li migris al Francio nur kelkajn monatojn, poste li estis senlaborulo. Inter 1958 kaj 1961 li laboris en la kalvinana biblioteko, poste li instruis en Dabas kaj Pestújhely, inter 1964 kaj 1987 li havis postenon en agrikultura muzeo. En 1971 li kandidatiĝis, en 1983 li doktoriĝis antaŭ Hungara Scienca Akademio. Jam en 1985 li aliĝis al tiuj rondoj, kiuj kontraŭis la socialismon. En la jaroj 1988 kaj 1990 li instruis en Universitato de Budapeŝto en rango docento. Inter 1990 kaj 1994 li estis ministro pri defendo, inter 1990-1998 parlamenta deputito.
Li edziĝis trifoje, el la meza geedziĝo li havis 2 gefilojn. Li ricevis hungarajn premiojn en 1991 kaj 2010, bulgaran en 1993, aŭstran en 1994, Honoran legion en 1997.
413 Edburga
La kialo de ĝia nomo estas nekonata.
Ayas
Ayas estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la italaj regiono kaj provinco Aosta Valo, grandparte loĝata de franclingvanoj, kaj konsistas el la subdividaĵoj Antagnod, Champoluc, Frachey, Lignod, Periasc, Pilaz kaj Saint Jacques. Fine de en la komunumo vivis. Najbaras la komunumoj Brusson, Chamois, Châtillon, Gressoney-La-Trinité, Gressoney-Saint-Jean, La Magdeleine, Saint-Vincent, Valtournenche kaj Zermatt en Svislando. Kristanisma patrono de la komunumo estas la sanktulo Marteno de Tours, kies religia memortago sekve estas la komunuma festotago.
Premio Diana Aitai
La Premio Diana Aitai estas esperanto-movada premio, kiun starigis UEA el fondaĵo per donaco de la estona esperantisto Peeter Aitai omaĝe al la memoro de lia filino Diana, kiu forpasis 22-jaraĝa en akcidento. La premio celas rekoni kaj kuraĝigi la plej junan aktivan anon de la Internacia Koruso en Universala Kongreso de Esperanto laŭ la rekomendo de ĝia dirigento. Diana Aitai mem estis korusano en la UK-oj de Roterdamo (2008) kaj Bjalistoko (2009).
En julio 2012, la premio unuafoje atribuiĝis, al la 22-jaraĝa ĉino Zhao Wenqi, studento de filozofio en la urbo Harbin. En julio 2013, la honorigo estis duafoje atribuita, al la finna esperantistino Siru Laine, kiu studis en Islando, ne nur kantis en la Internacia Koruso de la tiujara Universala Kongreso en Rejkjaviko, sed krome estis membro de la Loka Kongresa Komitato, helpis kiel interpretisto kaj ĉiĉerono, kaj dum la UK instruis la islandan lingvon en la kadro de "la Islanda Eksprese".
Dilo
Dilo aŭ Dili estas ĉefurbo de Orienta Timoro. Minuskle skribita la vorto dilo signifas cetere tutan alian aferon, nome lignan trabeton, tabulon pli ol 4 cm dika (dilo (ligno)).
Geografio
Dilo situas ĉe la norda marbordo de insulo Timoro, la plej orienta en la malaja arkipelago. Dilo havas ĉirkaŭ 48.000 loĝantojn kaj estas la plej grava haveno kaj la ekonomia centro de Orienta Timoro. Ĝi disponas ankaŭ pri flughaveno, kiun uzas armeaj kaj civilaj aviadiloj.
Historio
Dilo estis fondita ĉirkaŭ 1520 far portugaloj, kiuj igis la urbon en 1596 ĉefurbo de iliaj teritorioj sur Timoro. Dum la dua mondmilito, Dilin okupis la japanoj, sed postmilite ĝi iĝis denove portugala kolonio. Naŭ tagojn post deklaro de la Orient-Timora sendependiĝo (je la 28-a de novembro 1975, indoneziaj trupoj okupis la landeton kaj tiel la ĉefurbon. Je la 7-a de julio 1976 Indonezio deklaris la landon sia 27-a provinco, sub la nomo Timor Timur. La okupado kaj la daŭraj ribeloj kaŭzis mortojn de miloj.
Inter la plej kruelaj masakroj en la urbo estis tiu de la tombejo Santa Cruz je la 12-a de novembro 1991. Raportado en amaskomunikiloj vigligis eksterlandan subtenon al la sendependiĝemo de Orienta Timoro.
En 1998 la indonezia registaro konsentis plebisciton sub observo de UN pri aŭtonomeco aŭ sendependeco de Orienta Timoro. 78,5 % voĉdonis por sendependeco. La 20-an de majo en 2002, Dilo iĝis ĉefurbo de sendependa ŝtato Orienta Timoro.
Granda kormorano
La Granda kormorano (Phalacrocorax carbo) estas malhelkolora tre disvastigata akvobirdo el la grupo de la kormoranoj nome familio Falakrokorakedoj. Ĝi estas konata kiel Granda nigra kormorano tra la Norda Hemisfero, la Nigra kormorano en Aŭstralio, la Granda kormorano en Barato kaj la Nigra tufkormorano pli sude en Novzelando. Ĝi reproduktiĝas en multe de la Malnova Mondo kaj ĉefe marbordoj de la Atlantika Oceano en Eŭropo kaj Nordameriko.
La vorto kormorano venas el multaj lingvoj el latina corvus marinus nome mara korvo. Krome la latina scienca nomo Phalacrocorax carbo enhavas la grekajn radikojn falakro nome hela aŭ kalva areo, kaj koraks por korako, kaj la latina carbo por karbo, tio estas nigra.
Aspekto
Ĝi grandas averaĝe 91 cm, preskaŭ kiel ansero, sed estas variado laŭ grando depende el la geografia areo. Ties pezo estas registrita el 1.5 kg al 5.3 kg, kun tipa gamo el 2.6 al 3.7 kg, kaj iome da variado inter seksoj, nome maskloj 1,975 al 3,180 g, kaj inoj 1673–2555 g. Longo povas varii el 70 al 102 cm kaj enverguro el 121 al 160 cm.
En Eŭropo ĝi povas esti distingata el la Tufkormorano pro sia plia grando, pli fortika korpo, pli dika beko, manko de kresto kaj plumaro sen tiom da verda nuanco. Krome la Tufkormorano havas 12 vostoplumojn, dum la Granda kormorano havas 14. En orienta Nordameriko, ĝi estas simile pli granda kaj pli diketa ol la Dukresta kormorano, kaj tiu lasta specio havas pli da flavo en gorĝo kaj beko. Dumfluge la kolo de la Pigmea kormorano aspektas mallonga kaj dika, dum tiu de la Tufkormorano aspektas rekta kaj mallarĝa kaj tiu de la Granda kormorano aspektas multe pli dika kaj faldita.
La junbirdoj estas supre brunaj, ventre malpur-blankaj. Ili sidas per vertikala korpo sur rokoj aŭ branĉoj, ofte kun duonmalfermitaj flugiloj. Ĝi merĝas dum naĝado ofte profunde en la akvon. Ĝi naĝas kun etendita kolo kaj beko supretenita.
József Károly Hell
József Károly HELL [jOĵef kAroj], laŭ hungarlingve kutima nomordo Hell József Károly estis germandevena hungaria ministo, maŝininĝeniero, inventisto. Lia patro estis Máté Kornél Hell, lia frato estis Miksa Hell. József Károly Hell naskiĝis la  en Hungara reĝlando en Szélakna [sElakna], kiu tiam estis ekstera parto de Selmecbánya (nuntempa Banská Štiavnica en Slovakio). Li mortis la en Selmecbánya.
Granda kormorano
Variantoj kaj subspecioj
Tre rara varianto de la Granda kormorano estas kaŭzata de albinismo. La Phalacrocorax carbo albina suferas pro perdo de vidkapablo aŭ aŭdkapablo, pro kio ĝi rare sukcesas survivi en naturo.
Estas sep agnoskitaj subspecioj :
Distribuado
Tiu estas tre komuna kaj disvastigata birdospecio. Ili mnĝas en maro, en estuaroj, kaj en nesalakvaj lagoj kaj riveroj. Nordaj birdoj migras suden kaj vintras laŭlonge de ĉiu ajn marbordo kie estas multaj fiŝoj. Aktuale estas ĉ. 450.000 plenkreskaj ekzempleroj en Okcidenta Eŭropo.
La tipa nomiga subspecio, P. c. carbo, troviĝas ĉefe en akvoj de Atlantiko kaj najbaraj internaj areoj: en marbordoj de Okcidenta Eŭropo kaj suden al Nordafriko, la Ferooj, Islando kaj Gronlando; kaj en la orienta marbordo de Nordameriko, kvankam en Ameriko ĝi reproduktiĝas nur en la nordo de sia teritorio, en la kanadaj marprovincoj. La subspecio troviĝantaj en akvoj de Aŭstralazio, nome P. carbo novaehollandiae, havas kreston. En Novzelando ĝi estas konata kiel Nigra tufkormorano aŭ de Maorioj Kawau. La tipo estas en la kolekto de la Muzeo de Novzelando Te Papa Tongarewa.
Aldone al la aŭstralazia kaj afrika formoj, Phalacrocorax carbo novaehollandiae kaj P. carbo lucidus jam menciita, oni agnoskas aliajn geografie distingajn subspeciojn, inklude P. c. sinensis (okcidenta Eŭropo al orienta Azio), P. c. maroccanus (nordokcidenta Afriko), kaj P. c. hannedae (Japanio).
Kelkaj fakuloj traktas tiujn kiel alospecioj de superspecia grupo P. carbo.
Kutimaro
La Granda kormorano vivas ĉe marbordoj, riverfaŭkoj, ĉemaraj lagoj, en la kontinento en marĉoj aŭ apudriveraj arbaroj. Ĝi ŝatas vivi en kolonio, nestas kolonie (de 10 al 500 paroj, kaj eĉ ĝis milo) sur rokrandoj, klifoj, sur arboj, kiuj eventuale mortiĝas pro ties fekaĵoj, sed ankaŭ pli kaj pli interne. Ĝi estas migranta birdo el la plej nordaj areoj, dum ĉe aliaj ili restas sedente aŭ disiĝaas post reproduktado. Ili estas monogamaj dum la sezono. La ino demetas 3–4 ovojn en nesto el algoj aŭ bastonetoj. Pli precize 3 ĝis 4 ovojn plej ofte, sed ankaŭ 5 kaj plej rare 6 ovojn, kiuj estas ovalformaj kaj helbluaj. La reprodukta sezono en Centra Eŭropo estas el fino de aprilo al Junio. Kovado daŭras 23-30 tagojn. Elnestiĝo okazas okazas post pluaj 50 tagojn, kaj dum 60 tagoj la idoj ankoraŭ estas idozorgataj.
En naturo tiu specio povas vivi ĝis 20 jarojn kaj en kaptiveco ĝis 27 jarojn. La survivado de junuloj estas de 58 % dum la unua jaro. La seksa matureco estas atingita je aĝo de 3 aŭ 4 jaroj kaj vivodaŭro en naturo estas 11 jaroj averaĝe por la specio,sed la individuoj povas atingi 15 al 20 jarojn. La rekordo de eŭropa vivodaŭro estis konstatita el ringo trovita ĉe individuo troviĝinta mortinta: 23 jarojn kaj 6 monatoj.
La Granda kormorano povas plonĝi al konsiderindaj profundoj ĝis 10 kaj eĉ ĝis 30 m, sed ofte manĝas en neprofunda akvo, kaj naĝas havante la korpon ene de la akvo dum eliras preskaŭ nur kolo kaj kapo, kiel periskopo de submarŝipo. Ĝi ofte alportas predon al la surfaco. Foje ili agadas grupe kaj kunlabore. Ili kaptas ampleksan varion de fiŝoj: kormoranoj ofte manĝas angilojn, sed tio povas indiki pri la konsiderinda tempo necesa por kontroli angilon kaj lokigi ĝin por engluto, pli ol hegemonion de angiloj en ties dieto. Kvankam plejparto de predoj ne estas pli da 20 cm longaj, ili estas kapablaj kapti fixsojn de ĝi unu kg kaj duono. Ili povas ankaŭ konsumi krustulojn, amfibiojn, moluskojn kaj eĉ malgrandajn birdojn ĉeneste. En britaj akvoj, plonĝotempo de 20–30 sekundoj estas komuna, kun rekuperado surface dum ĉirkaŭ triono de la plonĝotempo. Ĉar la plumaro ne estas kontraŭakva, la kormoranoj devas post fiŝkapti malfermi siajn flugilojn sub la suno por sekiĝi: tiu estas tipa kormorana sinteno, kiu helpas identigi membrojn de la familio ekde malproksime.
Rilato kun homoj
Multaj fiŝkaptistoj vidas ĉe la Granda kormorano konkurencon por fiŝoj. Pro tio ĝi estis ĉasata preskaŭ ĝis formorto en la pasinto. Danke al konservadaj klopodoj ties nombroj pliiĝantis. Nune estas ĉirkaŭ 1.2 milionoj da birdoj en Eŭropo (baze sur vintraj kalkuloj. Kalkuloj de fina somero montrus pli altajn nombrojn). Pliiĝantaj populacioj metis la kormoranojn en konfliktojn kun fiŝbredejoj. Ekzemple, en Britio, kie interna reproduktado estis iam nekomuna, estas nune pliiĝantaj nombroj de birdoj reproduktante interne, kaj multaj internaj fiŝbredejoj nune plendas pro suferado de grandaj perdoj pro tiuj birdoj. En Britio ĉiujare oni elsendas kelkajn ĉaspermesilojn por pafi al specifaj nombroj de kormoranoj por helpi pliigi predadon, sed estas tamen ankoraŭ kontraŭleĝa mortigi birdon sen tia permesilo.
Kormorana fiŝkaptado estas praktikata en Ĉinio, Japanio, kaj aliloke tutmonde. Por tio fiŝkaptistoj ligas ŝnuron ĉirkaŭ la gorĝoj de kormoranoj, sufiĉe forte por eviti engluton de la kaptita fiŝo, kaj uzas ilin el malgrandaj boatoj. La kormoranoj kaptas fiŝojn sen kapabli engluti entute, kaj la fiŝkaptistoj povas preni ilin simple per perfortado por ke la kormorano malfermu sian buŝon, ŝajne uzante la refleksan movon por regurgitado. Poste la fiŝkaptistoj nutras la “laboristan” kormoranon per pli malgrandaj fiŝoj, kiuj povas esti englutitaj.
En Norvegio kormoranoj estas tradiciaj ĉasbirdoj. Ĉiujare ĉ. 10,000 kormoranoj estas pafitaj por esti manĝataj. En Norda Norvegio, kormoranoj estas tradicie konsiderataj kvazaŭ duon-sakraj. Oni konsideras bonan sorton havi kormoranojn are ĉe la vilaĝo aŭ setlejo. Malnova legendo asertas ke homoj kiuj mortiĝas fore en maro, kies korpoj neniam estis rekuperataj, vivas poreterne sur la insulo Utrøst – kiu povas nur eventuale esti trovata de mortontoj. La loĝantoj de Utrøst povas viziti siajn hejmojn nur en formo de kormoranoj.
Oni eldonis poŝtmarkojn kun bildoj de tiu specio almenaŭ en 37 landoj.
Populacioj
La eŭropa populacio estas ĉirkaŭkalkulata je 310,000 paroj fare de BirdLife International. Tiu kalkulo inkludas Rusion (el 35,000 al 60,000 paroj) kaj Ukrainio (el 65,000 al 75,000 paroj). Estus ĉirkaŭ 40,000 paroj en Danio, kaj ĉ. 20,000 en Rumanio, Nederlando, Svedio kaj Norvegio. Aliaj landoj havas variantajn populaciojn; ekzemple Francio ĉirkaŭ 3,350 paroj. Ĉiuj tiuj populacioj pliiĝas el mezo de la 1980-aj jaroj.
La IUCN ĉirkaŭkalkulas el 1 al 1,6 milionoj de Grandaj kormoranoj tutmonde, sur areo de ĉirkaŭ 10 milionoj de km².
Albert Stalin Garrido
Albert Stalin GARRIDO naskiĝis en la urbo Valenzuela, Manila Metropolo estas filipina geografo, esploristo kaj esperantisto. Ĉe la Universitato de Filipinoj Diliman li atingis sciencan bakalaŭron pri Geografio en 2019, por tio verkis bakalaŭran diplomlaboraĵon "Analizo pri geografiaj kaj sociaj faktoroj kiuj influas sur la lernadon de Esperanto en Azio kaj la disvolviĝon de lokaj Esperanto-movadoj en Azio".
Li denaske parolas la tagalogan kaj la anglan, krome ankaŭ regas Esperanton, meznivele la hispanan, la japanan, la centran bikolan kaj la korean. Li aktivas en sociaj movadoj, kiuj antaŭenigas homajn kaj civilajn rajtojn. Li esperantistiĝis en 2013, estis fondinto kaj ĝenerala sekretario (2013-2016), prezidanto (2016-nun, reelektita en oktobro 2020) de Filipina Esperanto-Junularo (FEJ) kaj fondinto kaj prezidanto (2018-2019) de la Esperanto-Societo de la Universitato de Filipinoj (UP Esperanto-Societo). Ekde 2020 Garrido estas estrarano de Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO) pri Landa kaj faka agado. Antaŭe li estis komitatano B de TEJO (2014-2016) kaj komitatano A de TEJO por FEJ (2017-2020).
Li partoprenis en la virtuala 76-a Internacia Junulara Kongreso inter la 10a kaj 18a de julio 2020 kaj la 102-a Universala Kongreso de Esperanto okazigita en Seulo, Sud-Koreio dum julio 2017.
Zoltán Hennyey
Zoltán Hennyey [henjei], laŭ hungarlingve kutima nomordo Hennyey Zoltán estis hungara elektroinĝeniero, profesoro.
Zoltán Hennyey naskiĝis la  en Csongrád (urbo). Li mortis la en Budapeŝto.
Lenio Marobin
Redaktoro de la ILERA-bulteno ĝis 2011. Aktivas en la esperantaj radioamatoraj rondoj. Kunhelpis starigi e-radioamatoran stacion dum multaj UK. Membro de RSGB (Radio Society of Great Britain) kaj aktiva membro de la DXCC de ARRL (American Radio Relay League) kaj FISTS, societo por la konservado de la morsa kodo kiel komunikilo. Aktiva en la radioamatoraj bendoj per la voksigno G0OOS. Amatora lingvisto kun intereso pri latinidaj lingvoj kaj la dialektoj de la regiono Veneto (Venecio). Posedas mikrobibliotekon esperantan kun ĉirkaŭ 800 volumoj, kun intereso pri originala literaturo kaj klasikaj aŭtoroj de esperanto.
Zoltán Hennyey
Biografio
Zoltán Hennyey akiris inĝenieran diplomon en Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato József en 1943. Post siaj studoj li laboris en fabriko, kie estis laboratoriestro. En 1949 li ekinstruis en la menciita universitato kiel lektoro, en 1955 li estis nomumita docento. Li kandidatiĝis en 1952. En 1959 li havis postenon en alia fabriko 2 jarojn, poste ĝis 1983 li laboris en telekomunikada instituto. Li okupiĝis pri cirkvitoj.
Munot
Munot estas rondfortikaĵo en la urbo Ŝafhaŭzo en Svislando. Ĝi estas la reknonilo de la urbo. Ĝi estis konstruita en la 16-a jarcento, sed jam tuj post ĝia finkonstruo estiĝis fortaj duboj, ĉu la fortikaĵo korespondas al la tiama stato de la militarto. La fortikaĵo efektive nur unu fojon en ĝia historio en la jaro 1799 dum la milito inter Napoleono kaj Aŭstrio estis uzita dum milita batalo.
Roberto Andò
Roberto ANDÒ (naskiĝis la 11-an de januaro 1959 en Palermo) estas itala teatristo kaj kin-reĝisoro.
Munot
Priskribo de la konstruaĵo
La fortikaĵo Munot prezentiĝas hodiaxu kiel cilindroforma konstruaĵo kun diametro de 50 m. La alteco de la murigita cilindro de la planko ĝis la plej supera kanonplatformo mezuras proksimume 25 metrojn, ĉe averaĝa murdikeco de 4 m. La turo, kiu estas kovrita per pinta tegmento, estas ankoraŭ 15 metrojn pli alta. En la turo troviĝas ankaŭ la loĝejo de la munotgardisto, kies tasko estas la flegado de la damaaro, kiu vivas en la Munotfoso ĉirkaŭante la fortikaĵon, kaj sonorigi ĉiun vesperon je la 21-a horo mane la Munotsonorileton. Ĉe la suda kaj okcidenta deklivo de la Munotmonteto situas vitejoj.
Roberto Andò
Andò estas faka reĝisoro ekde la fruaj 1980-aj jaroj, kaj ankaŭ reĝisoris siajn proprajn verkojn. Tiel li laboris por multaj stadioj, kiel la Teatro Biondo kaj la Teatro Massimo en Palermo aŭ la Piccolo Teatro di Milano. Por la granda ekrano li unue laboris - ekde 1986 - kiel vicreĝisoro, antaŭ 1994 li faris sian unuan filmon en video, kiu estis prezentita ĉe la Festivalo de Venecio. La du sekvaj verkoj aranĝis Andò sen koncesioj al atendoj kaj kutimoj.
Munot
Plia utiligado de la nomo Munot
La loka radiostacio de Ŝafhaŭzo nomas sin Radio Munot. Samle la plejmalnova asocio de mezlernejanoj de Ŝafhaŭzo sin nomas Munot, kaj liniŝipo, kiu trafikas sur la suba parto de Bodenlago portas la nomon de la fortikaĵo.
Roberto Andò
Andò estas arta direktoro de la Museo Internazionale delle Marionette e delle Orestiade en Gibellina. Krome li estis film-kritikisto por Il Globo kaj raportisto.
Jakob Ulvsson
Jakob Ulfsson (* Härad, en la 1430 - Mariefred, en la 1521) estis fondinto de la Universitato de Upsalo kaj ĉefepiskopo de Upsalo de 1469 ĝis 1515. Li devenis de bonedukita kaj nobela familio el Uppland kaj studis en la Universitato de Rostock, kie li diplomiĝis kiel Bakalaŭro pri Artoj kaj Parizo kie li ricevis sian diplomon kiel Magistron en 1460.
Dolný Harmanec
Dolný Harmanec, hungare Alsóhermánd [alŝOhermAnd], germane Niederherm estas malgranda vilaĝeto kaj municipo en Slovakio. Dolný, alsó kaj nieder signifas: suba.
Jakob Ulvsson
Biografio
Inter la jaroj 1465 kaj 1470 li estis en Romo kaj dum periodo li estis indikita kiel Kanoniko de Upsalo kaj ĉefdiakono de Växjö en 1468. Kvankam la reĝo Karl Knutsson voli igi unu el siaj parencoj Ĉefepiskopon de Upsalo, Jakob Ulvsson estis indikita kiel ĉefepiskopo de la papo, en 1469, kaj en 1470 li estis ordinita en Romo, reirinte poste al Upsalo.
Dolný Harmanec
Situo
Dolný Harmanec situas laŭ ĉefvojo kaj fervojo Martin-Banská Bystrica. La lasta urbo troviĝas je 10 km-oj.
Jakob Ulvsson
Biografio
En la konfliktoj inter la dana reĝo Kristiano la 1-a kaj la sveda reganto Sten Sture, Jakob restis kiel perulo, penante kiel eble plej multe eviti la malferman militon, precipe en Uppland. Post la venko de Sten Sture en la Batalo de Brunkebjārg, en 1471, la situacio stabliĝis kaj Jakob partoprenis en la laboroj de la Privata Konsilio. Li kutime konsideriĝas la ĉefa iniciatinto de la Universitato de Upsalo, kiu fondiĝis post ricevo de la papa buleo de Siksto la 4-a, en la 27-a de februaro 1477, aprobante la kreadon. Jakob Ulvsson ankaŭ estis indikita kiel la unua kanceliero de la universitato.
Dolný Harmanec
Historio
La unua mencio okazis pri la loko en 1540 en formo "Hermans", kiel grava loko de fandofornoj. En la 18-a jarcento la metalurgio finiĝis. En 1828 loĝis tie 175 vilaĝanoj en 24 domoj. Post unu jaro uzino pri papero ekfunkciis. En 1883 la vilaĝo ĉesis esti municipo. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Alsóhermánd 1950 homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Zólyom (reĝa departemento), al distrikto de Besztercebánya, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. Ekde 1957 Dolný Harmanec denove iĝis municipo, kie en 2001 vivis 181 homoj, (178 slovakoj).
Jakob Ulvsson
Biografio
Liaj bonaj rilatoj kun la reganto Sten Sture pli malfrue difektiĝis laŭmezure kiel la rilatoj inter la regantoj malboniĝis rilate al la resto de la konsilio, kaj la ĉefepiskopo pasis grandan parton de la tempo en la fortikaĵo Stäket. En 1497, li kaj la resto de la konsilio akceptis Johanon la 1-an kiel reĝo de Svedio. En 1515 li rezignis al la ĉefepiskopeco kaj restis en Svedio ĝis sia morto em 1521.
Interagantaj galaksioj
Interagantaj galaksioj estas galaksioj, kiuj sin reciproke influas kaj pliigas siajn internajn aktivecojn. Interagoj okazas, se renkontas du aŭ pliaj galaksioj. Kuniganta forto estas la gravito kiu ankaŭ en grandaj distancoj efikas. El tio rezultas kuniĝoj de galaksioj aŭ specialaj formiĝoj kaj novaj konstelacioj de la partoprenantaj stelaj insuloj.
Okazas diversaj efikoj: Elipsaj galaksioj plej ofte estas kuniĝaj produktoj de diskoformaj galaksioj, speciale spiralformaj galaksioj.
Nun nur unu ĝis du % de la galaksioj estas ankoraŭ en procezo de kuniĝo. Indikoj estas, ke dum la unua tempo de la Universo, ĉirkaŭ unu miliardo post la praeksplodo la tiam multnombraj nanogalaksioj ofte kuniĝis.
Atentigo pri la bildoj: Ĉiuj malgrandaj bildoj povas esti pligrandigitaj per duobla puŝo per la maldekstra muso-butono.
La kosmologia hierarkio
Ekde ĝia komenco la strukturo de la kosmo evoluiĝis hierarkie de la malgrandaj objektoj al pli grandaj. Nun la pli klara formiĝo de la du lastaj pludaŭras.
Koliziaj fazoj kaj kuniĝoj de galaksioj
Se galaksioj kolizias aŭ kuniĝas, la steloj en la galaksioj preterglitas unu preter la alia. Kolizioj de steloj estas tre malprobablaj, ĉar ili nur plenigas etan parton de la spaco. (Rimarko de la prilaboranto: tipa distanco inter steloj estas 10 lj, tipa diametro de stelo estas malpli ol 0,1 lumminuto, faktoro pli ol 500.000. La areoj havas rilaton de ĉ. 500.000 x 500.000 = 250 miliardoj). Sed la gasaj nuboj kolizias kaj tiam perdas moviĝan energion transformante ĝin en varmo-energion.
Aktuale interagantaj galaksioj
La lumo de tre malproksimaj galaksioj atingas nin el tre malantaŭaj tempoj. La parto de galaksioj kun tre deformitaj figuroj estas multe pli alta ol en nia regiono de la kosmo. Tiuj formoj estas rezulto de antaŭaj interagoj kaj kuniĝoj. Tiuj procezoj estis tiom pli oftaj en la pasinteco. En nia proksimeco, do en nia tempo la parto de kuniĝantaj galaksioj nur estas unu ĝis du %.
La sekvantaj konstelacioj demonstras ekzemplojn de procezoj, ordigitaj laŭ la situacio de la kolizio kaj kuniĝo.
Unua fazo de alproksimiĝo: Ekzemplo: La Hickson kompakta grupo 87
Alklaku la bildon por pligrandigo.
La Hickson kompakta grupo 87 (HGC 87) konsistas el la proksime situantaj tri galaksioj HGC 87a, 87b, kaj 87c. Ili estas ĉirkaŭ 400 milionoj da lj (lumjaroj) de ni. Ili lokas en la konstelacio kaprikorno. La tuta larĝeco de la grupo estas 170.000 lj. Ili estas galaksioj, kiuj alproksimiĝas kunen. Ili jam estas tiom proksimaj, ke la reciprokaj gravitaj interagoj distranĉas iliajn internajn strukturojn.
La plej granda galaksio de la tri estas la spiralforma galaksio 87a (maldekstre). Dekstre de ĝi estas la galaksio 87b plej proksime. 87a kaj 87b ambaŭ havas aktivajn kernojn, en kiuj oni supozas po unu nigran truon. 87c (supre en la foto) estas pli malgranda spiralforma galaksio. La malgranda malhela objekto en la centro de la foto ankaŭ estas spiralforma galaksio. Ĝis nun oni ne povis eltrovi, cŭ ĝi estas kvara membro de la grupo aŭ sendependa galaksio. La du helaj punktoj en la mezo de la bildo ne apartenas al la grupo. Estas objektoj, kiuj nur troviĝas en la sama direkto. Tiuj galaksioj estonte orbitos en pli kaj pli malgrandaj distancoj kaj ripetite transiros. Fina rezulto estos kuniĝo de ĉiuj tri galaksioj al unu elipsoforma galaksio. Tiu procezo daŭros minimume kelkajn cent milionojn da jaroj.
La pozicioj en la foto kaj la resp. teksteroj estas kontrolendaj (87a maldekstre aŭ sube ? ktp.)
Dua fazo, la kunfalanta fazo: Ekzemplo: NGC 2207 kaj IC 2163
NGC 2207 (maldekstre) kaj IC 2163 (dekstre) ambaŭ estas spiralformaj galaksioj sen traboj. Ili lokas en distanco de 144 milionoj da lj en la konstelacio Granda Hundo. Tiuj stelaroj estas jam en la procezo de kolizio, sed kontraŭe al la musoj- kaj antenoj-galaksioj ili estas ankoraŭ tute apartaj. La renkonto ĝuste komencas. Dum la sekvontaj fazoj ili unue prenos formon simila al la musoj-galaksioj kaj poste similos la antenoj-galaksioj ĝis post ĉirkaŭ unu miliardo da jaroj ili formos unu grandan elipsoforman galaksion.
NGC 2207 kaj IC 2163 estis trovitaj en 1835 de John Herschel. En NGC 2207 oni jam observis du supernovaojn. La foto de la Hubble-observatorio estas de 1999.
Tria fazo, fazo de memgravitiĝo: Ekzemplo: La musaj galaksioj
La Musaj galaksioj, kune NGC 4676 aŭ aparte IC 820 (maldekstre) kaj IC 819 (dekstre), estas du spiralformaj galaksioj. Ili estas en distanco de ĉ. 300 milionoj lj de ni kaj lokas en la konstelacio Haro de Bereniko. Ilia nomo devenas de iliaj longaj "vostoj". Tiuj estas rezultato de la tajdo-efiko. Tiu efiko rezultas el la diferenco de la gravitaj fortoj en la proksimaj kaj la malproksimaj partoj de ambaŭ galaksioj.
La musaj galaksioj estas en la fazo de memgravitiĝo. Ilia strukturo montras, ke ili antaŭe jam preterglitis. Tamen iliaj centroj ankoraŭ ne tuŝis aŭ penetris kiel ĉe la antenoj-galaksioj, kiuj estas en la sekvanta fazo de la kuniĝanta procezo.
Kvara fazo, la kunfandiĝa fazo: Ekzemplo: La anteno-galaksioj
La anteno-galaksioj estis trovitaj de William Herschel je 1785-02-07. Ili lokas en distanco de 68 milionoj da lj en la konstelacio Korvo. Laŭ la angla nomo estas du galaksioj, laŭ la germana nomo estas ne plu du galaksioj sed jam nur unu. Antenoj signifas zoologie tentakloj de insektoj.
La bildo konsistas el du bildoj, post alklako kaj pligrandigo vi rimarkos tion. La maldekstra, en blanka estas kvazaŭ vidita el pli granda distanco, la dekstra, en koloroj, montras la galaksiojn pli detale.
La kernoj de la koliziantaj galaksioj jam penetris unu la alian. Per tio speciale la interstela gaso estas plidensigita kaj estiĝo de novaj steloj estas stimulita. La areoj de stel-formiĝo resp. la apartenaj emisiaj nebuloj estas videblaj kiel nodoj en la spiralaj brakoj.
La galaksio NGC 4038 (maldekstre) estis antaŭe spiralforma galaksio, NGC 4039 (dekstre) estis trabo-galaksio. Antaŭ ilia kolizio, kiu okazis antaŭ 600 milionoj da jaroj, NGC 4039 estis la pli granda. Intertempe ĝi fariĝis la pli malgranda parto de la sistemo. Antaŭ 600 milionoj da jaroj la procezo estis en la hodiaŭa fazo de la muso-galaksioj. La antenoj ekis antaŭ ĉ. 300 milionoj da jaroj. Post ĉ. 400 milionoj da jaroj ekzistos komuna stabila kerno, kiel ekzistas hodiaŭ kerno en la "Starfiŝ"-galaksio.
Kvina, la lasta fazo, la trankviliĝa fazo: Ekzemplo: NGC 6240 (Starfish-galaksio)
Starfish-Galaksio (NGC 6240, IC 4625, UGC 10592) estas en distanco de ĉ. 400 milionoj da lj de ni kaj lokas en la konstelacio Serpentisto.
Ĝi estas la rezultato de la kolizio kaj kunfandiĝo de du galaksioj. La procezo de kunfandiĝo ankoraŭ ne estas tute finita kaj regula strukturo kiel eble elipso aŭ spiralo ankoraŭ ne estas formigita. En la mezo de la galaksio du aktivaj nigraj truoj orbitas unu ĉirkaŭ la alia en distanco de 3 mil lj. Tiuj estis la kernoj de ambaŭ komencaj galaksioj. Ili elmetas grandan kvanton de rentgen-emisioj. Nur post kelkaj cent milionoj da jaroj ili kuniĝos.
Polusringaj galaksioj
Polusringaj galaksioj estas tre raraj objektoj. Oni trovis ĝis nun nur ĉ. 100. Tiu tipo supozeble estiĝas per kuniĝo de pli granda kun pli malgranda galaksio. Je tia objekto formiĝis stela ringo, kiu almenaŭ dum kelka tempo restas stabila. La ringo staras rektangule al la ebeno de la ĉefa galaksio. La ringo estas klare pli granda ol la centra parto. Ĉar ni vidas tiun ĉi galaksion de la flanko, ni vidas en la foto la ringon nur kiel maldika elipso.
La galaksio NGC 4650A estas konsiderata prototipo de tiu klaso. Ĝi estas en distanco de ĉ. 150 milionoj da lj de ni.
Ringo-galaksioj
Okaze formiĝas galaksioj kun ringoformaj strukturoj. En ringo-galaksio unu galaksio estis penetrita de alia galaksio. Densa ondo estigas bluan ringon, kiu moviĝas eksteren en la ebeno de la galaksio.
Kontraŭe al polusringaj galaksioj ringo-galaksioj estas malstabilaj.
Tre konata ringo-galaksio estas la veturil-rada galaksio en la konstelacio Skulptisto. Ĝia distanco estas 500 milionoj da lumjaroj. Ĝia ringo havas diametron de 150 mil lj. La ringo estas malstabila kaj moviĝas for de la centro kun rapideco de 340 mil km/h resp. 94 km/s.
Interagantaj satelitaj galaksioj
Relative ofte okazas, ke granda galaksio englutas nanogalaksion. La tempo inter unua tuŝado de la spiral-brakoj ĝis kompleta engluto en la centron de la granda daŭras ĉ. 900 milionojn da jaroj. Tia unua tuŝado de la spiral-brakoj nun aktuale okazas ĉe la galaksio NGC 5194 kaj ĝia satelito-galaksio.
La galaksio NGC 5194 (ankaŭ Messier 51) en konstelacio Ĉashundoj estas en distanco de ĉ. 31 milionoj da lj de ni. Ĝi havas tre klaran spiralforman strukturon. La angla nomo de tiu galaksio estas "Whirlpool galaxy", kirliĝo-bano-galaksio. Ĝia akompananta galaksio havas la numeron NGC 5195.
Grupo Stephan´s Quintet
Du fotoj en malsamaj kondiĉoj de Stephan´s Quintet. Dekstre: videbla lumo, maldekstre plurspektra.
Tiu grupo estas tre kompakta grupo de galaksioj. En tiu grupo oni trovis eksterordinare multajn fenomenojn. Kvar de la kvin galaksioj estas en moviĝo al kolizio. La rapide kolizianta NGC 7318B (meze maldekstre, maldekstra duopa okulo) kaŭzas rapidan ŝok-ondon, kiu estas videbla kiel verda tranĉo meze de la maldekstra bildo. La fronto de la ondo estas pli granda ol nia galaksio.
Kolekto de bildoj de koliziantaj galaksioj
Fotoj publikitaj de NASA kaj ESA 2008-04-24 okaze de la 18-a naskiĝtago de la Hubble spacteleskopo.
Hubble-a Profunda Kampo
Vidu la koncernan artikolon.
La teleskopo Hubble fotis areon de la ĉielo, kie ne troviĝas proksimaj steloj kaj galaksioj. Tial en la foto (fakte ne estas unu foto, sed kunigo de multaj fotoj) nur aperas treege malproksimaj galaksioj.
Hubble deep field, 1995 Malgranda eltranĉo de la ĉielo. Preskaŭ ĉiuj objektoj en la sekvanta bildo estas galaksioj, ne unuopaj steloj.
Vidu ankaŭ
UGC 6945
Hubble-a profunda kampo
László Oberst
László OBERST estas rumania hungara inĝeniero pri elektro. Li naskiĝis en Temeŝvaro la 25-a de julio 1942.
Stacio Minami-Tanabe
Stacio Minami-Tanabe (japane: 鶴ケ丘駅 [Minami-Tanabe-eki], angle: Minami-Tanabe Station) estas fervoja stacio en Kvartalo Abeno, Osako, Japanio. La stacio servas 1 linion de JR Okcidenta: Linio Hanwa.
(11864) 1989 NH1
(11864) 1989 NH1 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la astronomo Kenneth W. Zeigler elde la Observatorio de la Monto Palomar, (Kantono San-Diego, Kalifornio, Usono).
26858 Misterrogers
26858 Misterrogers estas malgranda, tre hela marsrenkonta asteroido malkovrita la de la usona astronomino Eleanor Francis Helin elde la Observatorio de la Monto Palomar, (Kalifornio, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de Fred McFeely Rogers (1928–2003), fervora advokato de la infanoj, kiu instruis, ke ĉiu estas unika kaj meritas amon kaj respekton "ĝuste kiel vi estas". Por pli ol 30 jaroj li uzis sian publikan Mister Rogers' Neighborhood kiel rimedo por la servo al la plej junaj anoj de la homa familio.
Viadukto Žampach
La Viadukto Žampach, ŝtona fervoja viadukto ĉe Žampach estas laŭ kelkaj fontoj la plej alta ŝtona fervoja ponto en Ĉeĥio, laŭ aliaj fontoj eĉ en Mez-Eŭropo kondukita en arkon. Ĝi troviĝas inter urbeto Jílové u Prahy kun riĉa historio de minado de oro kaj vilaĝo Kamenný Přívoz.
Teknikaj parametroj de la ponto: la alteco - de la plej alta loko de vojo al la fundo de ravino Kocour - 41,73 m, la longeco estas 109 m. La ponto havas sep arkojn. Ĝi estas konstruita el granito. Oni konstruis la ponton en la jaroj 1897 - 1899. Sur la ponto laboris laboristoj el la tuta Eŭropo, precipe italoj. La unua trajno traveturis tra ĉi tie la 1-an de majo 1900.
La ponto estis neniam riparata, malgraŭ tio, ke ĉiutage surveturas ĝin ĉirkaŭ tridek trajnoj potage.
Vodice
Vodice estas urbo kaj municipo en la nordo de centra Dalmatio, en la provinco Šibenik-Knin, Kroatio. Laŭ la censo de 2001, la municipo havis 9 047 loĝantojn, el kiuj 94,79% estis kroatoj. La urbo mem havis 6 116 loĝantojn.