cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Enigilo
Specoj de enigiloj
Ĉefa kaj ĝenerale nemalhavebla aparato por enigo de tekstaj signoj kaj sinsekvoj (komandoj) restas klavaro.
Nové Město (Jičín)
Nové Město estas parto de urbo Jičín en Ĉeĥio. Ĝi troviĝas en ties suda parto. Kondukas tra ĉi tie ŝoseo II/502. Estas ĉi tie registritaj 492 adresoj. En la jaro ĉi tie vivis.
-291
En la jaro 291 antaŭ Kristo okazis, interalie:
Eventoj
L. Postumius L.f. Megellus 3-an fojon, C. Iunius C.f. Bubulcus Brutus, iĝis konsuloj.
Nové Město (Jičín)
Nové Město situas en katastra teritorio Jičín kun areo 12,06 km².
Diocezo de Vajoco-Dzoro
Diocezo de Vayots Dzor (armene: Վայոց Ձորի թեմ Vajoc Dzori tem ), estas unu el la plej novaj diocezoj de la Armena Apostola Eklezio kovranta la provincon Vajoco-Dzoro de Armenio. La dioceza ĉefsidejo situas en la urbo Jeghegnadzor. La sidejo de la episkopo estas la katedralo Sankta Dipatrino de Jeghegnadzor 8konstruita dum la 12-a jarcento).
La diocezo estis establita en 2010, kiam ĝi estis apartigita de la Diocezo de Sjunik. La prelata konstruaĵo situas sur la strato Grigor Narekatsi en la urbo Jeghagndzor. .
Aktivaj preĝejoj
Jen la listo de preĝejoj (10), monaĥejoj (5) kaj kapeloj (2) funkciantaj sub la jurisdikcio de la Diocezo de Vajoco-Dzoro, kune kun ilia loko kaj jaro de konsekro:
-288
En la jaro 288 antaŭ Kristo okazis, interalie:
3438 Inarradas
3438 Inarradas estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la astronomoj de la Observatorio Félix Aguilar en la provinco de San Juan (Argentino).
Ŝuŝo (urbo)
Ŝuŝo (Շուշի Ŝuŝi; Şuşa) estas urbo en la disputata regiono Montara Karabaĥo en Suda Kaŭkazio. Ĝi estas sub la rego de la memproklamita Respubliko Montara Karabaĥo ekde ĝia kapto en 1992 dum la milito en Montara Karabaĥo. Tamen, ĝi estas de jure parto de la Respubliko Azerbajĝano, kun la statuso de administra divido de la ĉirkaŭa Rajono Ŝuŝa. Je 1400-1800 metroj alte en la pitoreskaj karabaĥaj montoj, Ŝuŝo estis populara monturba feriejo en la sovetia epoko kun milda klimato, pura aero kaj idila situo. Nuntempe ĝi estas la ĉefurbo de la provinco Ŝuŝo.
3438 Inarradas
Nomo
Ĝia nomo estis komponita per la vortkomencoj de "Instituto Argentina de Radioastronomio" (hispane "Instituto Argentino de Radioastronomía").
Ŝuŝo (urbo)
Post ĝia uzado kiel antikva fortikaĵo de la armena princlando de Varando, Ŝuŝo iĝis la ĉefurbo de la Karabaĥa ĥanato. La urbo iĝis unu el la kulturaj centroj de la Suda Kaŭkazio post la rusa konkero de la regiono en la unua duono de la 19-a jarcento. Kun la tempo, ĝi fariĝis sidejo de multaj intelektuloj, poetoj, verkistoj kaj speciale, muzikistoj (ekz., la aŝikoj, kantistoj de mugamo, kaj ludistoj de komuzo).
Ŝuŝo estis la sola granda setlejo en la Aŭtonoma Provinco Montara Karabaĥo kiu havis grandan kvanton de azeraj loĝantoj. En 1977 estis deklarita rezervejo la azerbajĝanaj arkitekturo kaj historio de Ŝuŝo. La urbo estis ofte referita kiel "muzika ĉefurbo aŭ konservatorio de Transkaŭkazio".
Armena kulturo
La urbo estis ankaŭ grava centro de armena kultura kaj ekonomia vivo ĝis la fino de la Unua Mondmilito, kune kun Tbiliso, estis unu el la du ĉefaj urboj de la armena Transkaŭkazio kaj la centro de memreganta armena princlando en la jaro 1720. Ĝi ankaŭ havis religiajn kaj strategiajn gravecon por la armenoj, situo de la katedralo Gazanĉecoc, la preĝejo Kanaĉ Ĵam kaj ĝi estas ligita al Armenio tra la Koridoro de Laĉino.
Post la konkero de Ŝuŝi en 1992 de la armena fortoj, ĝia loĝantaro draste malpliiĝis kaj nun estas preskaŭ ekskluzive armenaj loĝantoj (3,191). En 2016 la konflikto inter Montara Karabaĥo kaj Azerbajĝano pli kaj pli akriĝis dum kvartaga milito pagata kun la vivo de junaj homoj.
Famuloj
Nikolao Zinin
Frataj urboj
Gyöngyös, Hungario
František Xaver Richter
Vivo
Li studis muzikon en Vieno kaj en Italio. Poste li agis kiel kantisto-basisto en Stuttgart en la kortega kapelo; kiel direktoro de la muzika departamento de la Kavalira akademio en Ettal; kiel ensemblestro en Kempten kaj kiel violonisto kaj kantisto en la kortega ensemblo en Mannheim. Tie li estis en la jaro 1768 nomumita kortega kamerkomponisto. En 1769 li foriris al Strasburgo, kiel li akiris postenon de kapelestro en tiea katedralo. Tie li dediĉis sin al preĝeja muziko kaj agis tie ĝis fino de sia vivo.
Kiel pedagogo li edukis plurajn eminentajn muzikistojn, ekzemple Karel Stamic kaj František Xaver Pokorný.
Monotelitismo
Monotelitismo aŭ unuvolismo estas kristana doktrino, kiu asertas ke Kristo havas nur unu volon, malgraŭ liaj du (homa kaj dia) naturoj. La doktrino disvolviĝis dum la 7-a jarcento kaj celis la reunuiĝon de tiuj eklezioj, kiuj konsentis pri la tri unuaj koncilioj.
Historia-politika situacio
Dum la jaroj, kiuj sekvis la 4-an ekumenan koncilion, okazintan en Kalcedono en 451, pluraj orientaj eklezioj forĵetis ĝiajn konkludojn kaj disiĝis el la oficiala eklezio.
La plejparto el tiuj eklezioj kredis je monofizitismo, doktrino kondamnita de la koncilio en ĝia aserto koncerne la dogmon pri la Triunuo. Laŭ tiuj eklezioj Jesuo havas nur unu naturon kaj ĝi estas dia, kontraŭ la oficiala doktrino asertanta la duoblan naturon de Kristo, samtempe dian kaj homan.
La separatismo de tiuj eklezioj, kiujn oni unuigas sub la nomo Trikonciliaj Eklezioj, ne devenas nur el dogmaj malakordoj. La kristanaj komunumoj situis fakte en teritorioj, ĵus eksiĝintaj aŭ tuj eksiĝontaj el la aŭtoritato de la Orienta Romana Imperio. Ekzistis, do, politika volo volonta malgrandigi la influon de Konstantinopolo en tiuj regionoj.
Starigo de la doktrino (616–638)
La unua eldiro de la monotelita doktrino datiĝas el 616 kaj estis farita de Sergio, patriarko de Konstantinopolo, kun la apogo de la tiama imperiestro, Heraklio la 1-a. La celo de ĉi-lasta estis la unuigon de la kristanoj de la imperio, por kontraŭi la gravan minacon persan kaj poste araban.
Tiu eldiro konfirmas la duecon proklamita en 451, sed precizigas, ke Jesuo realigas sian agadon per nur unu volo kaj unu sola dia-homa aktivado. Ĉar «volo» estas en la greka «thelêma», tiu vorto donos ĝian nomon al la doktrino. La monotelitismo estis bone akceptita de la monofizitoj kaj, en 633, la egiptan monofizitoj denove aliĝis al la ortodoksio. Oni notu, ke tiu praa formulo estas kelkfoje nomata monoenergiismo por distingi ĝin el la posta monotelitismo.
Tamen kelkaj teologiistoj, el kiuj Sofrono, oponis kontraŭ tiu formulo; ili precipe rifuzis la nocion pri unu sola aktivado. Ili konvinkis Sergion, tamen instiginton de la movado, ke ankaŭ li oponu, tiel ke li promulgis en tiu sama jaro 633 la Psefon, kiu dekreto malpermesis al ĉiu kristano paroli pri la nombro de la aktivadoj de Jesuo.
En Romo la papo Honorio konfirmis la Psefon, sed lasis la pordon malfermita je unu sola volo de Kristo. De tiu eblo profitis Sergio por daŭrigi la unuigan politikon kun la monofizitistoj.
En 638 nova deklaro pri fido, la Ektezo, estis publikigita de la imperiestro. Afiŝita ĉe la pordo de la baziliko Sankta-Sofio, ĝi konfirmis la psefon kaj agnoskis, ke Kristo havas nur unu volon. Tio estas la baza principo de la ĝuste dirata monotelitismo, malsama je la unua deklaro.
Tiu deklaro ne efikis kiel esperite: unue la monofizitoj ne aliĝis al ĝi kaj daŭre oponis kontraŭ la oficiala eklezio; due tiu deklaro signis elirpunkton de konflikto inter la patriarkaroj de Romo kaj de Konstantinopolo.
Historio
Eble Sergio la 1-a patriarko de Konstantinopolo en la jaroj 610 –638 prezentus sian teorion pri la ‘unika energio” en Kristo al la ortodoksa (do katolika) episkoparo cele rekrei unuiĝon kun la episkopoj monofizitaj. Laŭ Maksimo la Konfesanto, en lia Disputatio cum Pyrrho, Sergio skribis al Teodoro el Faran de Arabio, al li sendante leteron de sia antaŭulo Menaso al papo Vigilio – deklaratan poste apokrifan en la Tria koncilio de Konstantinopolo – en kiu oni parolas pri “unika energio” (do unika volo).
En 626, imperiestro Heraklio kaj Kiro, episkopo de Fasis Sebastopolo, alfrontis la problemon de monotelismo. Kiro, tiam episkopo de Aleksandrio, la 3-an de junio 633 prezentas unuigan formulon kun siaurbaj monofizitoj, en kiu estas dirate ke la “unika Kristo aktivas en agoj diaj kaj homaj per unika ‘teandria energio’, nome dia kaj homa.
La kontentiĝo de Kiro kaj de la imperiestro Heraklio kaj de Sergio, kaj precipe de monofizitoj –“ne ni direktiĝis al la Koncilio de Kalcedono sed la Koncilio de Kalcedono venis al ni” – alarmigas ortodoksajn katolikojn, kiuj en ĝi travidas la neon de la duobla volon en Kristo. Sofronio patriarko de Jerusalemo, palestina monaĥo, invitas Kiron ne prediki herezan doktrinon. Kiro sendas Sofronion ĉe la Pariarko Sergio, kiu trovas kompromisan solvon: en ĝi oni ne pli parolu pri unu aŭ du ‘energioj’; kaj skribas al Kiro kaj al la papo Honorio la 1-a ke la solvo estis decidita por ne malhelpi la repacigan vojon al la kontraŭuloj monofizitaj.
En tiu letero, Sergio asertas ke Sofronio jam petis elimini la esprimon ‘unika’, sed ke tio signifus malfari, per la terminologia vojo, la unikecon de volo en Kristo; ke oni malpermesis aludi al unu aŭ du energioj; ke mem kredis ke “la sama kaj unika Filo, Nia Sinjoro Jesuo Kristo, aktivigis la dian kaj la homan kaj ke ĉiu energio, kaj dia kaj homa, nevideble devenas el la unusola kaj unika Verbo”. Li aldonas ke la sintagmo “du energioj” skandalas multajn, ĉar ĝi ne troviĝas en la Patroj kaj povus pensi samtempan ekziston en Kristo de du voloj kontraŭaj kaj ke ne eblas ke la sama persono havas, rilate unusolan punkton, “kontraŭdiran volon”, kaj, fine, ke la “Patroj instruas ke neniam la volo de Kristo moviĝis sola kaj opona al la inspiro de la Verbo”.
Papo Honorio respondis, 634, per formuloj kiuj ŝajnis iomete konsenti kun la noviga formulo de Sergio kaj ties kompanuloj, kaj ŝajnis redukti la tutan diskuton al pura terminologia afero; pro tio li invitis eviti la sintagmon “du energioj” ĉar portanta ambiguecon kaj erarojn. Entute, en la respondo ne aperis la tradicia roma doktrino kvazaŭ estus preterlasita la hereza grundo de la nova formulo. Kaj la sekvananta papo Johano la 4-a strebis interpretigi la Honorian Leteron (eĉ leterojn) laŭ la tradicia dogmaro de la katolika roma eklezio; sed li ne multe konvinkis.
En 638, fortigita de la papa respondo, patriarko Sergio kaj imperiestro Heraklio ellaboris kaj publikigis la Ektesis, nome edikta dokumento kiu malpermesas paroli pri unu aŭ du energioj (voloj) en Kristo kaj asertas pri ekzisto de unusola volo en Kristo, nomata Thelema aŭ “hipostaza volo”. Dume mortis Sergio (639) kaj la nova patriarko Piro konfirmas la Ektesis.
Dume Romo, kun papo Johano la 4-a, en sinodo kondamnas monoteletismon kaj la Ektesis. La saman sintenon konfesas, kiel unikan katolikan veron, la du volojn en Kristo, ankaŭ la nova papo Teodoro (642). Eĉ Teodoro, kun teatra ceremonio kondamnas la forpasintan papon Honorion (aŭtoron de la letero ambigua) kaj ordonas ke la nova konstantinopola patriarko Paŭlo retiru la ediktan Ektesis.
Ankaŭ la nova papo Martino la 1-a (649) kondamnigis monoteletismon kaj asertigis, kiel Katolikan definitivan doktrinon, la duoblan volon en Jesuo Kristo.
Tiupunkte reagas la bizanca kortego: la nova imperiestro Konstanto arestigis papon Martinon (663) por lin kondukigi al Konstantinopolo, kaj, ĉar la papo ne rezignas sian tezon, oni li ekzilas (665) en Cherson de Krimeo, kie li mortos.
Nova imperiestro Konstantino la 4-a kaj la nova papo Agatono (678-681) akordiĝas ĝispunkte ke okazis la Tria koncilio de Konstantinopolo (681).
Tiu koncilio, kun la papaj delegitoj, kondamnis, en ekumena koncilio, monoteletismon kaj deklaras ke en Kristo ĉeestas “du naturaj voloj, du naturaj operacioj, sendividaj, seninterŝanĝaj, senkonfandaj, laŭ la instruoj de la Patroj, du voloj nekontraŭaj, sed lia homa volo sekvas la dian kaj ĉiopovan, senopone aŭ senribele, sed tute submetite”. Kaj oni pernome reĵetas la doktrinon de Sergio, Paŭlo, Piro, Kiro (kaj de papo Honorio (aŭtoro de la ekvivokoplena letero).
Sinteno kaj aprobo de papo Leono la 2-a
La nova papo (682-683) Leono la 2-a aprobis la decidojn de la Koncilio, precizigante ke papo Honorio “ne lumis la apostolan eklezion laŭ la doktrino de la apostola tradicio dum, male, lia profana konsento permesis ke la senmakula roma Eklezio estu makulita”. Kaj li kulpis “pro tio ke li ne prizorgis ĉekomence, kiel decis al la papa ofico, senfajrigi la ekflamon de la herezo, sed ĝin favoris per sia neglekto.”
Niccolò Piccinni
Niccolò PICCINNI (en itala: [nikkoˈlɔ ppitˈtʃinni]; 16-a de Januaro 1728 – 7-a de Majo 1800) estis itala komponisto de simfonioj, religia muziko, ĉambra muziko, kaj opero. Kvankam li estas iom forgesita nuntempe, Piccinni estis unu el la plej popularaj komponistoj de opero — partikulare de la Napola "opera buffa" — de la klasika periodo.
La unua opero de Piccinni, nome Le donne dispettose, estis produktita en 1755 kun la patronado de Prince Vintimille. En 1760 li komponis, en Romo, la chef d'œuvre (majstroverko) de sia frua vivo, nome La Cecchina, ossia la buona Figliuola, "opera buffa" kun libreto de Goldoni. Tiu verko ĝuis du jarojn de populareco en Romo.
Ses jarojn post tio Piccinni estis invitita de la reĝino Marie Antoinette al Parizo. Li iĝis la unua italo post Jean-Baptiste Lully kiu verkis operojn por la Academie Royale de Musique, kiel estis nomita la operejo. Li kunlaboris kun la poeto kaj dramaturgo Marmontel en kelkaj projektoj desegnitaj por antaŭenigi la operan reformon.
Aŭtonoma Regiono Kurdistano
La Aŭtonoma Regiono Kurdistano (kurde Heremê Kurdistanê) estas aŭtonoma regiono en la nordo de la ŝtato Irako. Ĝi instaliĝis kadre de la "marta manifesto" en 1970, konsentita inter la tiama iraka vicprezidanto Sadam Husein kaj la reprezentantoj de la kurdaj partioj gvide de Molla Mustafa Barzani sub la nomo Kurda Aŭtonoma Regiono. Pro regionaj patriotismaj kialoj en 2005 ĝi ricevis la nunan nomon Aŭtonoma Regiono Kurdistano, por doni oficialan statuson al la etna-geografia termino Kurdistano respektive Kurdio. La politikaj partioj Patriotisma Unio de Kurdistano (PUK) kaj Kurdistana Demokratia Partio (KDP) konsistigas la regionan registaron. La Aŭtonoma Regiono Kurdistano havas propran flagon, propran konstitucion kaj propran himnon, nomatan Ey Reqîb.
Parlamento de Regiono Kurdio (kurde پەرلەمانی كوردستان) estas la parlamento de la Aŭtonoma Regiono Kurdistano de Irako. La parlamento konsistas el reprezentantoj de la malsamaj partioj aŭ listoj, kiuj estas elektitaj ĉiun kvaran jaron en la provincoj de Iraka Kurdio nuntempe sub la aŭtoritato de la regiona registaro de Kurdio.
Baie-D'Urfé
Baie-D'Urfé estas kanada urbo, parto de areo West Island situanta sur Insulo Montrealo en aglomeraĵo de Montrealo.
Sankta Spirito
La Sankta Spirito eniras en la koron de la kredantaj kristanoj kaj donas gracon por fidi kaj bonagi. Al tiuj kristanoj, Sankta Johano diris, ke la Sankta Spirito estas la Parakleto.
Vulkano Kaimondake
Kaimondake Vulkano (japane 開聞岳) estas monto en Japanio, alteco: 924 m.
Sankta Spirito
Laŭ la Nova Testamento, Sankta Maria estis gravedigita ne de sia tiama fianĉo, Jozefo, sed de la Spirito Sankta.
Vulkano Kaimondake
Ĝi situas en Satsuma duon-insulo de Ibusuki, provinco Kagoŝima (insulo Kiuŝuo). Ĝi estas unu el la 100 plej famaj montoj de Japanio.
Pro ĝia konusa formo oni facile distingas ĝin eĉ el granda distanco, kaj nomas ĝin Satsuma-Fuĵi (la monton "Fuĵi de Satsumo").
Trinkaĵskatolo
Trinkaĵskatolo estas aldone al botelo la plej grava komerca ujo por trinkaĵoj kaj utilas samtempe kiel trinkujo. Vendiĝas en trinkskatoloj ĉefe trinkaĵoj enhavantaj karbonatan acidon, kiel biero kaj senalkoholaĵoj.
Modernaj trinkaĵskatoloj estas faritaj el ununura cilindra ujo el aluminio aŭ lado kun surpresita kovrilo el aluminio kun ovalforma skraplinio kaj alfiksita metala ringo, kiu levigata puŝas la ovalforman parton en la internon de la skatolo kaj tiel kreas trinkmalfermaĵon.
La plej kutimaj skatolgrandoj en Eŭropo estas 0,33- kaj 0,5-litraj; foje ankaŭ 1-litraj. Aldone ekzistas 5-litrajn grandaj skatolegoj kun krano, venditaj kiel "festobareletoj". Tramonde la plej kutimaj volumenoj estas 0,15 l (ekz. ĉe flugkompanioj), 0,25 l (i.a. Red Bull kaj aliaj energitrinkaĵoj), 0,355 l (korespondas al 12 uncoj, laŭleĝa grandeco en Usono), 0,44 l (i.a. biero en Britujo kaj Irlando) kaj 0,47 l (ekz. Guinness).
Trinkaĵskatoloj eltenas enan premon ĝis ĉ. 6 baroj granda kaj pro la volba fundo havas sekurrezervon - antaŭ ol la skatolo eksplodos, la fundo volbiĝos eksteren kaj tiel pligrandiĝos la ena volumeno.
En Germanujo ekzistas ekde 2003 garantiaĵo por forĵetindaj trinkujoj por biero, minerala akvo kaj senalkoholaĵoj kun karbonata acido, la tiel nomata skatolgarantiaĵo.
Ekonomia graveco
Ĉirkaŭ 280 miliardoj da (280 000 000 000) ladskatoloj estas produktitaj ĉiujare tutmonde, por ĉiaj trinkaĵoj, inkluzive bieron, nealkoholaĵojn kaj sukojn.
Skira
Skira aŭ Skyra - legenda reganto de Rusio, ĉirkaŭ je 7-a jc., kiu estas memorita en la norenaj sagaoj. Laŭ ili, reĝo de sveoj (svedoj) Ingvar la 4-a komencis militon kontraŭ rusoj sed ekmortiĝis ĉe Saaremaa. Lia filo Skira post la morto de patro ekregiĝis en Rusio. Do, laǔ sagaoj li originas el dinastio Inglingi. Ráðbarðr nomiĝas kiel filo de Skiro kaj praulo de Ragnarr Loðbrók.
NGC 4514
NGC 4514 (aliaj indikoj — UGC 7693, MCG 5-30-15, ZWG 159.11, PGC 41610) estas galaksio en konstelacio Berenica Hararo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Norfolka papageto
La Norfolka papageto (Cyanoramphus cookii), nomata ankaŭ Tasmana papageto, Norfolkinsula papageto aŭ Norfolka ruĝkrona papageto, estas specio de papago de la familio Psittaculidae subfamilio Platycercinae. Ĝi estas endemia de Norfolkinsulo (situa inter Aŭstralio, Novzelando kaj Nov-Kaledonio en la Tasmana Maro).
Praha (trajno)
Praha estas EuroCity (EC) internacia trajno. Ĝi estis lanĉita en 1993 kaj konektas Varsovion, la ĉefurbon de Pollando, kaj Pragon, la ĉefurbon de la Ĉeĥa Respubliko. La nomo de la trajno, Praha, estas la ĉeĥa vorto por Prago.
En la jaro 2013 la suden iranta trajno (EC 110) forveturas post la oka horo kaj la norden iranta trajno (EC 111) post la 11-a horo. Ambaŭ trajnoj alvenas en siajn cellokojn post ok horoj kaj 30 minutoj.
Haltejoj de trajno Polonia (entute 710 km)
Praha hl.n. - Pardubice hl.n. - Olomouc - hl.n. - Ostrava-Svinov - Ostrava hl.n. - Bohumín - Zebrzydowice - Katowice - Sosnowiec Glowny - Warszawa Zachodnia - Warszawa Centralna - Warszawa Wschodnia
Aŭgusto de 2017
Jen ekestos listo de okazaĵoj en aŭgusto 2017:
Eglisau
Eglisau estas historia urbeto en la distrikto Bülach, Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havis 3581 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007, kiu nombro kreskis al 3918 ĝis la 31-a de decembro 2009.
Geografio
La mezempoka kerno de la urbeto Eglisau situas ĉe la norda bordo de la rivero Rejno. La urba teritorio tamen troviĝas ambaŭflanke de la rivero. Eglisau formas la nordan limon de la Zurika Unterlando. Ĉe la limo al la komunumo Freienstein-Teufen tute en la oriento de la rivero situas la alfluejo de la rivero Töss al Rejno, ankaŭ nomita Tössegg. Al Eglisau apartenas krom la urbeto mem ankaŭ la vilaĝoj Seglingen kaj Tössriedern.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Eglisau limas en nordo al Wil, en nordnororiento al Rafz, en oriento al Rüdlingen (SH), en sudoriento al Buchberg (SH), en sudsudoriento al Freienstein-Teufen, en sudo al Rorbas, en sudsudokcidento al Bülach, en sudokcidento al Glattfelden, en okcidento al Hohentengen am Hochrhein (Germanio), kaj en nordokcidento al Hüntwangen.
Trafiko
Eglisau situas ĉe la trajnlinioj de la Svisaj Federaciaj Fervojoj de Zuriko tra Bülach al Ŝafhaŭzo kaj de THURBO de Vinterturo tra Embrach, Bülach al Waldshut-Tiengen. La ponto de la Svisaj Federaciaj Fervojoj, kiu transiras la tutan Rejnvalon estas tre impresa konstruaĵo kaj la rekonilo de la urbeto. Per la du trajnlinioj kaj ankaŭ diversaj poŝtaŭtobuslinioj Eglisau estas bone konektita al la reto de la Zurika Trafik-Unio.
Historio
La plej malnova konservita dokumenta mencio datiĝas de la jaro 893 kun la nomo Seglingens Owe. La mezepoko kerno de la malnova urbo ankoraŭ hodiaŭ estas bone rekonebla.
En la jaro 1463 la aŭstra nobelo libersinjoro Bernhard Gradner akiris la posedaĵon de Eglisau. En la jaro 1489 Eglisau fariĝis zurika kamparvoktejo, kies sidejo estis la kastelo, kiu estis malkonstruita en la jaro 1810. Lasta vokto en Eglisau estis Salomon Landolt, kiun la zurika verkisto Gottfried Keller eternigis en sia libro La kamparvokto de Greifensee [Der Landvogt von Greifensee]. Dum la epoko de la Helveta Respubliko inter 1798 kaj 1803 kaj post ties kolapso la urbeto pro ĝia strategia pozicio fariĝis la centro de la luktoj inter la aremoj de Napoleono kaj Aŭstrio kaj Rusio. Dum la napoleonaj militoj Eglisau aliĝis al la distrikto Bülach, al kiu ĝi ankoraŭ hodiaŭ apartenas.
Ambrogio Traversari
Ambroĝo TRAVERSARI (n. en Portico di Romagna, en la 19-a de septembro 1386 - m. en Ferrara, en la 20-a de oktobro 1439) estis itala humanisto, presbitero, teologo, kaj ĝenerala prioro de la Kamaldula Ordeno, konsiderita sanktulo de la katolika eklezio kaj havas sian festotagon en la 20-a de novembro.
Biografio
Tre frue, dank'al siaj studoj, li fariĝis teologo kaj helenisto. Manuelo Krizoloras estis lia prigreka profesoro. Li eniris en la Ordeno de la Kamalduloj kiam li estis 14-jara kaj fariĝis generalo en 1431. Li estis granda teologo kaj verkisto, kaj li majstris tiel la grekan kiel ankaŭ la latinan. Ĉi tiuj kapabloj, krom lia familiareco kun la aferoj de la eklezio ebligis al Eŭgeno la 4-a sendi lin kiel sian reprezentanton al la Koncilio de Bazelo, kie Ambroĝo persiste defendis la superecon de la Roma Pontifiko kaj petegis al la koncilio ne makuli la neriproĉeblan veston de Kristo. Poste li estis sendita de la papo al la imperiestro Sigismondo la 1-a por peti helpon favore al la pontifiko ĉe siaj klopodoj por finigi ĉi-koncilion, kiu dum kvin jaroj ruinigis la papajn prerogativojn. La papo translokigis la koncilion el Bazelo al Ferrara, en la 18-a de septembro 1437. En ĉi tiu koncilio, kaj en la postaj, kiel tiu de Florenco, Ambroĝo pere de siaj klopodoj, kaj karitato rilate al kelkaj malriĉaj grekaj episkopoj, faris ĉion eblan por la unuigo de la du eklezioj, kies dekreton, en la 6-a de julio 1439, li estis vokita por redakti. Li mortis nelonge poste.
Anne de Vries
Anne de VRIES (Assen, 22-an de majo 1904 - Zeist, 29-an de novembro 1964) estis nederlanda instruisto kaj verkisto. Li precipe famiĝis pro du libroj pri la knabo Bartje el la provinco Drenthe.
Li trapasis sian junaĝon en malnova farmbieno kiu situis izolita sur la kampo apud Assen. Kiel lernejano li verkis mesaĝojn por la Asser Courant (Gazeto de Assen) per kio li perlaboris po duonan guldenon. Li ankaŭ verkis kristnaskan rakonton kiu valoris du kaj duonan guldenon.
Post la sukceso de Bartje venis la daŭrigo: Bartje zoekt het geluk (Bartje serĉas la feliĉon), kiu fariĝis same sukcesa kiel la unua parto. Bartje estis i.a. tradukita en germana, dana, sveda, norvega, ĉeĥa kaj hungara lingvoj, ankoraŭ ne en Esperanto.
Friedrich Arnold Brockhaus
Friedrich Arnold BROCKHAUS (naskiĝinta la en Dortmund, mortinta la  en Lepsiko) estis germana eldonisto. Li estis la fondinto de unu el la plej grandaj eldonlibrejoj de Germanujo.
Vivo
La plej gravaj iniciatoj de Brockhaus, komencite parte ankoraŭ antaŭ la translokiĝon al Lepsiko, estis i.a. ĉe: »Zeitgenossen« (ekde 1816), »Literarisches Konversationsblatt« (ekde 1820), »Hermes, oder kritisches Jahrbuch der Literatur« (ekde 1819), »Isis« (ekde 1817), la poŝlibro »Urania« (ekde 1810).
Enfamiliaj sukcesaj komercetendigoj
Lia plej maljuna filo Friedrich Brockhaus (1800-1865) transprenis kune kun la frato Heinrich Brockhaus (1804-1874) la firmaon kaj plibonigis la presadon; en 1850 li forlasis la entreprenon. Heinrich plievoluigis la eldonadon kaj engaĝigis la firmaon ĉe la eldono de »Historisches Taschenbuch« (Raumer), »Repertorium der gesamten deutschen Literatur« (Gersdorf), »Allgemeine Bibliographie für Deutschland«, »Pfennigmagazin«, »Leipziger Allgemeine Zeitung« (ekde oktobro 1837; poste nomo ĝia estis »Deutsche Allgemeine Zeitung«), »Unterhaltungen am häuslichen Herd« (Gutzkow), »Deutsches Museum« (Prutz) ktp.
Grava etendiĝo estis la en 1827 farita akiro de Gräfesches Kommissionsgeschäft kaj la malfermo de librejo por germanlingva kaj internacia literaturoj en 1837 en Parizo. Gravis ankaŭ la enkorpigo de la tradicia lepsika firmao Gleditschische Buchhandlung kie aperis »Allgemeine Enzyklopädie« (Ersch/Gruber).
Periodo
Periodaĵo estas tiu publikigaĵo, kies sinsekvaj partoj, numeritaj kaj datitaj, periode aperas por ne antaŭdifinita tempo kaj ofte kun fiksaj rubrikoj verkitaj de diversaj aŭtoroj. La nomon de la periodaĵo kutime sekvas la numero de la jar-volumo
Perioda tabelo estas la klasifika sistemo de kemiaj elementoj, kretita de Demetrio Mendelevo, prezentanta la „Periodan leĝon“ de li malkovritan.
Llewellyn Jewitt
Llewellyn Frederick William JEWITT (naskiĝis la, mortis la ) estis rimarkinda ilustristo, gravuristo, natursciencisto kaj aŭtoro de The Ceramic Art of Great Britain (1878). Lia produktado estis grandega kaj kovris tutan gamon da interesoj.
Biografio
Llewellyn naskiĝis en Kimberworth, Rotherham, dek sepa kaj lasta infano de la artisto, aŭtoro kaj lernejestro Arthur Jewitt kaj lia edzino Martha. Lia edukado, plejparte el lia patro, kiu estis estro ĉe Kimberworth Endowed School, komenciĝis en Duffield, Derbyshire.
De 1839 al 1845 li estis dungita de la gravuristo Frederick William Fairholt, por ilustri la verkojn de Charles Knight, kaj kontribui al la Pictorial Times, The Saturday Magazine, la Illustrated London News kaj Punch. Li laboris en Palaco Buckingham en 1845, krokizante la ĉambrojn de la palaco por prepari verkon pri Londonaj Internoj.
Inter 1849 kaj 1853 li estis la bibliotekisto de Publika Biblioteko de Plymouth, post kio li revenis al Derbyshire por redakti la Derby Telegraph. En 1857, Llewellyn Jewitt fariĝis sekretario de la Urba kaj provinca Muzea kaj Naturhistoria Societo de Derby kaj ties loko estis malfermita al la publiko la sabatajn matenojn. En 1858 la Filozofia Societo de Derby kunfandiĝis kun la Muzea Societo kaj ili estis translokitaj al domo sur Wardwick en Derby. Jewitt fondis la antikvaĵistan revuon The Reliquary kies redaktoro li estis ĝis sia morto en 1886. Li mortis ĉe The Hollies, Duffield, en 1886.
Jewitt apartenis al la British Archaeological Association kaj helpis fondi la Arĥeologian Societon de Derbyshire en 1878. Li estis ano de la Society of Antiquaries of London, verkis multnombrajn artikolojn pri anglaj antikvaĵoj kaj topografio, kaj redaktis la turistan manlibron Black's Guide to Derbyshire (1872).
Stadio
Stadio povas esti
1073 Gellivara
1073 Gellivara estas malgranda malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la de la aŭstra astronomo Johann Palisa elde la observatorio de Vieno.
Nomo
Ĝia nomo referas al la sveda urbeto Gällivare, kie astronomoj de diversaj landoj kunvenis la por observi plenan.
San Germano Chisone
San Germano Chisone estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Piemonto kaj al la provinco Torino, kiu ekde la 1-a de januaro 2015 havas la nomon metropola urbo Torino. Najbaraj komunumoj estas Inverso Pinasca, Villar Perosa, Pramollo, Porte, Angrogna, San Secondo di Pinerolo kaj Prarostino.
Liberecana Frakcio de SAT
La Liberecana Frakcio de SAT estas unu el la frakcioj kiuj agadas ene de la organizo Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT).
Laŭ la regularo de SAT, frakcioj klopodas disvastigi kaj Esperanton kaj la organizon SAT meze de la diversaj socipolitikaj kaj ideologiaj medioj, ekzemple liberecanoj, komunistoj, socialistoj, liberpensuloj, internaciistoj kaj ekologiistoj. Tiele la Liberecana Frakcio klopodas tiajn disvastigojn ene de sindikatoj, anarkiistaj grupoj, eventoj, kongresoj kaj tiel plu.
Pietro Nardini
Pietro NARDINI (12a de Aprilo, 1722 – 7a de Majo, 1793) estis itala komponisto kaj violonisto, transira muzikisto kiu laboris laŭ tradicioj kaj de Baroko kaj de Klasikismo.
Liberecana Frakcio de SAT
Dum multaj jaroj la frakcio havis bultenon Liberecana Ligilo ĝis 2004 kaj eble iam reaperos. Dum kongresoj de SAT regule kaj ĉiujare okazas ĉu unu ĉu pliaj kunsidoj de la Liberecana Frakcio. En la ĝenerala organo de la organizo nome Sennaciulo aperas foje informoj pri tiu frakcio, kiu uzas kiel simbolo pikanta abelo.
Pietro Nardini
Kiel amiko de Leopold Mozart, li atestis la alvenon de Wolfgang Amadeus Mozart en lia unua vizito al Italio kaj liaj klopodoj trovi vivtena posteno en 1770–1771.
Meksikurbo
Meksikurbo (Ciudad de México (CDMX)), aŭ Meksiko, estas la ĉefurbo de Meksiko, federacia ento de la lando kiu kun la tridek unu ŝtatoj kiuj kunformas Meksikon,  estas la plej granda urbo de la lando kaj unu el la plej grandaj urboj de la tuta mondo. Ĝi estas ankaŭ sidejo de la nomitaj Poderes de la Unión, tio estas la supremaj instancoj de la tri politikaj povoj de la lando. ​
Antaŭe, ĝi estis parto de la Meksika Federacia Distrikto. Ekde januaro 2016, Meksikurbo estas la tridek-dua subŝtato de Meksiko. Antaŭ la alveno de la Hispanoj, Meksikurbo estis la ĉefurbo de la Aztekoj kaj nomiĝis Tenoĉtitlano.
Meksikurbo estas dividita en dekses teritoriaj areoj. Ĝi estas en la Valo de Meksiko je averaĝa alteco de 2240 m super marnivelo en la regiono centro-suda de la lando, lime norde, okcidente kaj oriente kun Ŝtato Meksiko kaj sude kun Morelos. Kun 1495 km², ĝi okupas 0.1 % de la nacia teritorio, nome la plej malgranda ento de la lando.
Ĝi estas la plej granda urba areo de Meksiko kaj ties ĉefa politika, ekonomia, socia, akademia, financa, entreprena, turisma, kultural, komunika kaj distra centro. En 2018, ĝi havis MEP de 568 445 000 000 usonaj dolaroj, pli granda ol tiuj de landoj kiel Argentino, Kolombio aŭ Peruo. Katalogita kiel mondurbo, ĝi estas ankaŭ unu de la financaj kaj kulturaj centroj plej gravaj de la mondo, per unu de la ekonomioj plej dinamikaj je internacia nivelo, kaj estas, laŭ la grando de MEP, la dekkvina je tutmonda nivelo. En 2018, la ĉefurbo akaparis la 17 % de la totalo de la MEP de la lando, kun averaĝa kresko tiujare de 6.8 % (super la landa averaĝo), kun havigo de 27 % al la ekonomia kresko de la lando en tiu jaro. ​
En 1823, per la proklamo de la Unua Federacia Respubliko, finiĝis oficiale la Unua Meksika Imperio (1821-1823), kaj la 18an de Novembro 1824 la Kongreso decidis krei Federacian Distrikton (tio estas, ento diferenca el la aliaj ŝtatoj) por esti hejmo de la tri povoj (plenuma, leĝofara, kaj justica) en teritorio kiu ne apartenu al iu (sub)ŝtato partikulare, por eviti la hegemonion de unu ŝtato super la ceteraj de la federacio. Pere de la klopodoj de fray Servando Teresa de Mier kaj de kelkaj aliaj gravuloj kiuj apogis tion, Meksikurbo estis elektita kiel loko por la koncentro de la povoj de la unio. ​
En 1929, oni nuligis la municipajn rajtojn de la Federacia Distrikto. ​ La iompostiomaj modifoj de la statuso de la urbo ekis en 1988 per la formado de popola leĝofara organo per popola balotado (nome Asamblea de Representantes del Distrito Federal); pluis en 1997 per la elektado de propra plenuma povo (Jefe de Gobierno del D. F.); kaj konkludis en 2016 per la politika reformo kiu redaktis sian propran politikan konstitucion (ekvalidiĝis plene en 2018); tiu politika procezo finiĝis ankaŭ per la havigo de oficiala dokumento carta magna federal kaj la samajn rajtojn kaj eblojn de ĉiu ŝtato, sed, konsiderante ties kategorion de ĉefurbo de la respubliko, ĝi konservas la nomo de federacia ento; krome jam iĝis nevalidaj la nomoj México D. F. kaj Distrito Federal por uzi nur la esprimon Ciudad de México.
En ties teritorio estas tri kulturaj havaĵoj el la 35 lokoj de Monda heredaĵo de Unesko de la lando: nome la Historia Centro, Ŝoĉimilko (formita de historia centro kaj tri zonoj chinamperas), la Centra Kampuso de la Universitata Urbo de la Universidad Nacional Autónoma de México (UNAM) kaj la Dom-Studio de Luis Barragán. La urbo enhavas 151 muzeoojn kiuj metas ĝin kiel la dua urbo kuo plej da muzeoj en la mondo malantaŭ nur de Londono. Krome, en 1968, ĝi estis la unua urbo de Latinameriko kaj hispanparolanta kiu estis hejmo de Olimpiaj ludoj kiel sidejo de la Somera Olimpiko 1968.
Historio
Tenoĉtitlano, la antikva urbo, estis urbo sur insuleto en mezo de lago. Tamen, la urbo kreskiĝis sur la lago, kaj la akvo sekiĝis. Tenoĉtitlano jam estis granda urbo, kiam venis la Hispanoj.
Post la komenco de la sendependentisma revolucio en Dolores Hidalgo, Guanajuato, la celo de la insurekciaj trupoj estis la kapto de la ĉefurbo. Tio kondukis ilin al la proksimaĵoj de Meksikurbo. Hidalgo kaj lia armeo alvenos al San Pedro Cuajimalpa tuj post la proklamo de la sendependigo en Dolores. Ili venkis super la hispanmonarkiistoj en la batalo de la Monto de la Krucoj, kaj spite tion, la insurekciantoj decidis reveni al la regiono Baĥio sen kapti la ĉefurbon. Ekde tiam la valo de Meksiko ne plu estis celo milita de la sendependentistoj, kaj tiel la ĉefurbo iĝis bastiono de la hispanmonarkiisma armeo.
Ĉirkaŭ 1820, kiam la popola revolucio estis preskaŭ finigita, Meksikurbo estis la hejmo de novaj movadoj kontraŭ la vicreĝlanda registaro. Tiun fojon, la konspirantoj estis la samaj kiuj sukcesis la elpostenigon de Iturrigaray, iama vicreĝo favora al la sendependistoj, kiuj post la aprobo de la Kadiza Konstitucio vidis minacataj siajn privilegiojn. Inter ili estis Agustín de Iturbide, kiu faris pakton (Plano de Iguala) kun Vicente Guerrero (revoluciestro en la sudo de Meksiko) kaj poste devigis Juan O'Donojú subskribi la Traktatojn de Córdoba kiuj deklaras la sendependecon de Meksiko. La Trigaranta Armeo eniris triumfe en Meksikurbon en la 27-a de septembro 1821, kaj poste Agustín de Iturbide estis proklamita imperiestro de la Unua Meksika Imperio, fare de la kongreso, kronita en la Katedralo de Meksikurbo.
Antaŭ 1972, Meksikurbo estis la ĉefurbo de la Federacia Distrikto, sed tiun jaron, administrativa reformo ŝanĝis ties statuson, fakte malaperigante ĝin. Ĝi estis dividita en kvar distriktojn (delegaciojn), kiuj aldoniĝis al la jam ekzistantaj 12 komunumoj de la subŝtato de Meksikurbo. Tiel, nun, Meksikurbo konsistas el 16 komunumoj. Kaj Meksikurbo, kiel politika kaj administrativa estaĵo, ne plu ekzistas.
La 19an de Septembro 1985, Meksikurbo estis draste damaĝita de tertremo de 8,1 gradoj Richter. Ekde tiam, la civila socio ĉefurbo ekhavis pli kaj pli kontrolon de la aferoj kiujn la ŝtato estis abandoninta. Kiel rezulto, en polemikaj federaciaj balotoj de 1988, la ĝistiam reganta partio Revolucia Institucia Partio (PRI) estis venkita amplekse en la Federacia Distrikto fare de la Frente Democrático Nacional (FDN).
Ĝis 1997, la urbestro estis nomumita de la prezidanto. Sed tiun jaron, jura reformo ebligis al la loĝantaro elekti sian urbestron. La unua elektita urbestro, nomata guberniestro, estis inĝeniero Cuauhtémoc Cárdenas, de la Partio de la Demokratia Revolucio (PRD). De tiam, ĉiuj guberniestroj estis membroj de la PRD (centro-maldekstra). La nuna guberniestro estas Claudia Sheinbaum.
Meksikurbo havas la karakterizajn problemojn de la grandaj urboj: poluado, malsekureco, transporto, manko de akvo, k.t.p. sed ankaŭ la urbegajn karakterizajn malproblemojn: diverseco, pleneco, kulturo, konkuro, k.t.p.
Geografio
Ĝi estas ene de la Baseno de Meksiko, nome arigo de kvar valoj en la centra parto de la teritorio de Meksiko. Origine granda parto de la teritorio de la aktuala Meksikurbo estis okupita de sistemo de lagoj de la Baseno de Meksiko. Tiu formiĝis antaŭ pli ol unu miliono de jaroj per la apero de la "sierra" montaro Chichinauhtzin, kiu digis la riverojn kiuj fluis suden kaj tio okazigis, ke akvo akumuliĝis formante grandan lagon; poste, la baseno estis artefarite malfermita pere de la konstruado de elirejoj Huehuetoka kaj Noĉistongo, en la ŝtato Meksiko, por devojigi la riveron Kuautitlano kiu estis la fluaĵo kiu okazigis la tiamajn inundojn. La decido sekigi la lagaron estis farita dum la vicreĝlanda epoko. Kvankam tiuj vorkoj estis faritaj kiel konsekvenco de la inundo de 1629, ili ne evitis, ke Meksikurbo estu inundita foje inter la 17-a kaj 18-a jarcentoj.
Kulturo
Estante ĉefurbo de vasta antaŭhispana imperio, ankaŭ de la vicreĝlando plej riĉa ene de la Hispana Imperio (kiu regis en ampleksa teritorio en Ameriko kaj Karibio), kaj, finfine, la ĉefurbo de la aktuala Meksiko, la urbo disponas de riĉa historio de arta kaj kultura esprimado.
Ekde la antaŭklasika mezamerika periodo, la loĝantoj de los setlejoj ĉirkaŭ la lago Tekskoko produktis multajn artaĵojn kaj metiartoj kompleksaj de tutmonda famo, kelkaj el kiuj estas ekspoziciataj nuntempe en la Nacia Muzeo de Antropologio kaj en la Museo del Templo Mayor. Kvankam multaj verkoj de ceramiko kaj de ŝtonĉizado estis survivintaj, la plej parto de la indiana ikonaro estis detruita dum la Konkero de Meksiko.
Granda parto de la frua kolonia arto estas derivata de la kodeksoj (aztekaj bildolibroj), cele al rekuperado kaj konservado de ioma ikonaro kaj azteka historio, kaj de aliaj devenoj. Ekde tiam, la arta esprimado en Meksiko estis ĉefe de religia temaro. Ekzemple en la Katedralo de Meksikurbo estas ekspoziciataj verkoj de Juan de Rojas, Juan Correa kaj oleopentraĵo kies aŭtoreco estis atribuita al Murillo. Inter la nereligiaj artaĵoj de tiu periodo menciindas la ĉevalrajda statuo de Karlo la 4-a, konata surloke kiel «El caballito» (La ĉevaleto). Tiu statuo, el bronzo, estis verko de Manuel Tolsá kaj estis instalita sur la samnoma placo, nome Placo Tolsá, antaŭ la Palaco de Minado. Ĉe tiu placo estas ankaŭ la Nacia Muzeo de Arto (MUNAL).
Meksikurbo en Esperanto
En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome Poemo de Utnoa okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo anoŭdo. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kaj poste la japana pentristo Hokusajo kiuj montras al li laŭvice la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, unue en Azio, kaj poste venas la vico de Fidiaso, kaj poste Maria Sklodovska, kiuj montras al Utnoa la mirindaĵojn de Eŭropo. La venontaj ĉiĉeronoj estas ankaŭ laŭvice unue Akenatono kaj poste Sunĝata Kejta kiuj omaĝas la historian gravon de Afriko. En Ameriko estas unue Nezaŭhtezoma kaj poste Neil Armstrong la ĉiĉerono kiu vidigas la kulturajn atingojn de Meksikurbo:
(145478) 2005 TC86
(145478) 2005 TC86 estas asteroido de la ekstera asteroida zono en orbita resonanco 3:2 kun Jupitero, do ano de la Hilda grupo.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo Near Earth Asteroid Tracking elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono).
Vigo
Vigo estas urbo en Galegio, la plej granda laŭ nombro da loĝantoj, kaj la urbo sen ĉefurba rango kun plej granda loĝantaro en Hispanio. La urbo situas en la suda marbordo de rio de Vigo, en la t.n. Malaltaj Rioj, estuaroj tipaj en tiu areo de la Atlantika Oceano. Administre ĝi apartenas al la provinco Pontevedro, kaj historie al la regiono Val do Fragoso, kvankam nuntempe ĝi konsistigas la kernon de la regiono de Vigo.
La urbo konsiderindas unu el la ekonomiaj motoroj de Galegio. Vigo estas la dekkvara municipo de Hispanio, kun loĝantaro de 293.837 homoj laŭ la municipa censo de 2020. Ĝi areas 109,1 km². La denseco de loĝantaro nombras 2.688 loĝ./ km², kvankam ĝi rimarkinde kreskas en la urbo.
Vigo estas konata ankaŭ kiel la olivarba urbo.
Etimologio
La loknomo 'Vigo' venas el la latina lingvo vicus, signifanta 'vilaĝo' aŭ 'kvartalo'. Ekzistas 37 aliaj samnomaj vilaĝoj kaj parokoj en la Hispana Aŭtonoma Komunumo Galegio (kaj aliaj en la tiel nomata Ekstera Galegio, tio estas, en la najbaraj galeg-kulturaj regionoj de Asturio kaj Kastilio kaj Leono). Ankaŭ ekzistas samdevenaj loknomoj en aliaj lokoj de la latinida Eŭropo, kiel ekzemple Vic en Katalunio, pluraj Vic en Okcitanio, Vicq en norda Francio, Vich kaj Vicques en Svislando, Vich en Ladinio, Vigo Rendena en la itala provinco Trento aŭ Vigodarzare kaj Vigonovo en la provinco Veneto. Dum pluraj jardekoj populariĝis la teorio, ke la kompleta nomo de Vigo estis Vicus Spacorum (Spacorum signifus "de la spacii", tribo supozeble loĝinta en la viga areo), sed la hodiaŭa historiografio rifuzas tiun teorion, bazitan sur neniu dokumento aŭ pruvo.
Prahistorio
Tamen, la solaj paleolitikaj trovitaj arkeologiaj restaĵoj estas ĉirkaŭ kvindek tajlitaj iloj el kvarco kaj kvarcito.
En la municipo Vigo ekzistas subĉielaj ŝtongravuraĵoj. Ilia dato estas, laŭ plej multaj esploristoj, Kuprepoko aŭ Ĥalkolitiko, inter 2000 kaj 1800 a.n.e., aŭ la komenca kaj meza partoj de Bronzepoko, inter 1900 kaj 1100 a.n.e. Gravas la granda kvanto da ŝtongravuraĵoj en la paroko Coruxo (pli ol 50 ŝtonoj). La desegnoj estas diversaj: cervo en Millaradas (paroko Matamá), lancopintoj en Sárdoma, geometriaj (ĉefe samcentraj cirkloj, sed ankaŭ kvadratoj) en multaj lokoj (elstaras tiuj de Fragoselo, aparte la ŝtono nomata Pedra Moura) kaj kavaĵetoj (tre abundaj).
La kulturo de castros (loĝ-fortikaĵoj) disvolviĝis en Galegio el la fino de la Bronzepoko kaj poste, kiam aperis kaj disvolviĝis la Ferepoko. Ĝi postlasis en Vigo gravajn spurojn, kiuj pensigas ke la olivarba urbo havis unu el la plej grandaj loĝ-densoj de la tuta Galegio- entute kalkuleblas 28 loĝ-fortikaĵoj en la regiono de Vigo. Ilia ĉefa trajto estas la strategia situo en altaĵoj, kun fortaj defendomuroj. Interne kuŝis loĝejoj, hejmbirdejoj kaj tenejoj. La loĝantoj de castros kombinis agrokulturon kun ĉasado, fiŝkaptado kaj konkokolektado. Ili havis kaprojn, ŝafojn, porkojn, bovinojn...
La granda castro de Vigo, en la monto O Castro, estis loĝita inter la 3a jc. antaŭ nia erao kaj la 3a jc. post nia erao, kiam la loĝintoj ektranslokiĝis al Vicus, nova apudmara setlejo. Temis pri granda loĝ-fortikaĵo kun multaj loĝantoj kaj grava rolo en la regiono. En la fosita kaj muzeigita parto videblas restarigitaj domoj (rondaj, pli antikvaj, kaj kvadrataj, romi-epokaj), kun reprodukto de la tiamaj ĉiutagaĵoj. La lokon trakuris akvokanaloj uzitaj por industriaj celoj.
Romia epoko
Romiigo estis tre frua kaj intensa en Vigo de la 2a jarcento a. n. e. Nuntempaj arkeologiaj esploroj priskribas gravan enloĝejon, la romian Vicus. Laŭlonge de la tuta marbordo oni trovis romiajn vilaojn (Alcabre, Toralla), salfarejojn, peklaĵ-fabrikojn, subakvajn restaĵojn kiel amforojn, ktp. Necesas paroli ankaŭ pri la nekropoloj; en la strato Pontevedra, oni malkovis en 1953 dudek naŭ steleojn, nun konservatajn en la Municipa Muzeo en Castrelos), kaj alia nekropolo kuŝis en insulo Toralla.
Mezepoko
Dum Mezepoko eklezia hierarkio superregis la galegan socion dum tiu epoko Vigo dependis dum longa tempo de la Monaĥejo de Sankta Maria el Melón (provinco Oŭrenso).
Tiutempe Vigo suferis atakojn de nordeŭropaj piratoj, kio estigis translokigon de la popolantaro en la internon de la urbo, serĉe de pli granda sekureco.
Krom la nuntempe restantaj romanikaj preĝejoj (en Bembrive, Coruxo kaj Castrelos), estas romanikaj restaĵoj en la barokaj preĝejoj de Sárdoma, Lavadores kaj en la kapelo de Freixo, en Valadares. Tio pruvas la ekziston jam dum Mezepoko de vilaĝoj en la nunaj parokoj de Vigo. Ankaŭ restas du mezepokaj pontoj, unu en Sárdoma kaj alia inter la nunaj parko Castrelos kaj futbalstadiono de Balaídos. Aldonendas la prapreĝejo de Sankta Maria (nuna kunkatedralo) kaj la ankaŭ malaperinta preĝejo de Sankta Jakobo de Vigo. Skulptaĵo el ĉi lasta konserviĝas en la Nacia Arkeologia Muzeo de Hispanio en Madrido. Ekzistis iu kastelo do Penso, per kies postrestintaj ŝtonoj oni konstruis fine de la 15-a jarcento la Turon de la Puleto (Torre da Pulguiña), ankaŭ malaperintan sed konservitan ĝis la 19-a jarcento.
En la malfrua Mezepoko la menestrelo Martín Codax verkis siajn konatajn amik-kanzonojn en la galega-portugala parolante pri Vigo.
De la 15a ĝis la 18a jarcentoj
Vigo eta-paŝe kreskadis malgraŭ la konstantaj pirataj alsturmoj. Graviĝis la komercado kaj manfaritaĵoj, kvankam la plej grava aktivado ekonomia estis sardin-kaptado.
En 1585 la angla korsaro Drake klopodis kapti Vigon, sed li fiaskis pro la kontraŭstaro de la viga popolo. Tamen, kvar jarojn poste li reatakis sukcese kaj forbruligis grandan parton de la urbo, interalie la preĝejon de Sankta Maria (nuna kunkatedralo).
En 1702 turkaj piratoj strebis por alsturmi la urbon, sed denove la loĝantaro forpelis tiun atakon. La konstantaj elmaraj atakoj konstruigis en 1656 la urban ĉirkaumuron kaj la kastelon de Sankta Sebastiano, kies restaĵoj ankoraŭ spekteblas hodiaŭe.
En 1702 okazis la plej grava historia epizodo en la vivo de Vigo- la Batalo de Rande. Angla-nederlanda ŝiparo persekutis en la rion de Vigo la hispanan Ŝiparon de la Arĝento kaj ties akompanajn francajn ŝipojn. Ĉi lasta ŝiparo, ŝarĝita per riĉaĵoj el Ameriko estis detruita post sanga intensa batalo kaj mara kaj tera. La angloj forportis kelkajn trezor-plenajn ŝipojn, sed la ceteraj brulante alfundiĝis en la golfeto de Sankta Simono, interne de la rio.
En 1702 Karolo la 3-a nuligis la monopolon de havenoj rajtigitaj por komercadi kun Ameriko, tiel ke Vigo ekprofitis el la altmara ŝip-trafiko. Tiam Vigo estis ĉirkaŭita de murego konstruita okaze de la Milito de Restarigo de Portugalio, timinte eventualan invadon. Apudmare situis la bastiono de A Laxe kaj en la kontraŭa flanko la kastelo de Sankta Sebastiano. Laŭlonge de la murego situis sep pordegoj: la pordo de Falperra, tiu de O Berbés, tiu de la Maro, tiu de A Laxe (la Plata ŝtono), tiu de Gamboa, la Sunpordo kaj tiu de Pracer.
Fine, la alveno en la urbon de katalunaj komercistoj kaj industriistoj en la dua duono de la 18-a jarcento estigis etan ekonomian revolucion, tiel ke disfloris la fabrikoj de peklaĵoj, sapo, ledaĵoj kaj linaĵoj.
19a jarcento
En 1809, same kiel okazis kun la cetera Iberio, Vigo estas okupita de la franca armeo. Popola ribelo gvidita de la militisto Paulo Morillo kaj la civilulo Bernardo González "Cachamuíña" forpuŝis la francan armeon. Tiu ĉi okazintaĵo igis Fernandon la 7an doni al la urbo la titolon "Fidela, Lojala kaj Kuraĝa". En 1834 oni finis la rekonstruadon de la kunkatedralo.
Meze de la jarcento oni kreis la novan filion de la Banko de Hispanio kaj la novan ŝtonkajon. La urbo plu kreskis kaj ties registoj decidis malkonstrui la ĉirkaŭmuron por plifaciligi ĝian plivastigon.
La dua duono de la 19a jc. estis periodo de konstanta kreskado de la urbo, pelita interalie danke al la intensiiĝo de la rilatoj kun Ameriko, helpe de la strategia situo de Vigo en Atlantiko. Tiel, de 1855 establiĝas regulaj mar-komunikaj servoj kun Havano, Bonaero kaj Portoriko. Unu jardekon poste oni ekkonstruis la fervojon kaj la terplenigaĵojn en la rio kun la celo plivastigi la havenon. La fervoja linio de Vigo al Oŭrenso estis inaŭgurita en 1881.