cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sinagogo de Nitra
Historio
La judoj konstruis la nun videblan sinagogon en tiam hungara urbo Nyitra inter 1910-1911. La impona konstruaĵo estis projekciita fare de hungara arkitekto Lipót Baumhorn, kiu jam faris similajn konstruaĵojn en diversaj urboj de Hungario. Malĝoja ĉapitro en la historio de la sinagogo kaj judeco estas tio, kiam slovakaj faŝistoj deportis la judojn. Ili grandparte pereis, granda parto el la postvivantoj elmigris al Israelo. Post la 2-a mondmilito la sinagogo ne estis uzata. En 1982 la juda komunumo transdonis la konstruaĵon al la distrikto, poste al la urbo. La rekonstruo kaj trakonstruo finiĝis en 2004. Hodiaŭ en la sinagogo okazas koncertoj, ekspozicioj, prezentadoj de teatraĵoj, ekspozicio dediĉita al la holokaŭsto.
Konstruaĵo
La konstruaĵo situas ĉe stratoangulo. La sinagogo miksas plurajn stilojn kiel eklektikismo, sed imponas la maŭra-bizanca stiloj. En la mezo granda kupolo etendiĝas, kiun 4 kolonoj tenas. Interne la sakramentoj mankas.
Dender
Dender (loka nomo de Dendro) estas alflua rivero de Skeldo. Dendro fontas en Ath kaj enfluas Skeldon je ties dekstra flanko en Dendermonde (Dendermonde signifas: enfluejo de Dendro).
Adolph Occo
Adolph OCCO (naskiĝinta en 1447 en Hinte-Osterhusen, mortinta la en Augsburg) estis germana kuracisto kaj humanisto. Li ne konfuziiĝu kun la samnomulo Adolph Occo (1524-1606).
Vivo
Originante el riĉa familio li studis medicinon kaj estiĝis en 1488 persona kuracisto de grafo Filipo (Palatinato) - de kiu li estis ricevinta rekomendan leteron jam en 1485. Per tio li kontaktis Johann von Dalberg, la episkopon de Worms, kies inklinon je humanismaj studoj Occo ankaŭ havis. El letero adresita de Johano Reuchlin al Dalberg el la 1489-a jaro oni povas konkludi ke li faris studojn de la helena lingvo kune kun Occo.
En 1491 Occo estis kuracisto de Sigismondo de Aŭstrio en Innsbruck. El protokoloj de la medicinistaro de Augsburg oni lernas ke Occo translokiĝis ĉirkaŭ la jaro 1494 al Augsburg kie li ekpraktikis kiel kuracisto. Lia agado ŝajne furoris tiuloke. Estante plena de agademo kaj profesia kapablo li mortis subite en 1503.
Graveco
Occo ne nur gravis kiel kuracisto sed ankaŭ kiel humanisto havante scion ne nur de la latina sed ankaŭ de la helena lingvo (tiutempe malofta afero). Conrad Celtis laŭdis lin kiel poeton - same kiel faris tion ankaŭ Rudolf Agricola kaj Theoderich Ulsenius. Occo amike interŝanĝis siajn konojn kun Celtis kaj Reuchlin. En la reuchlin-a leterkolekto troviĝas ankaŭ du skribaĵoj de Occo. La biblioteko ampleksa de Occo estis malferma ankaŭ por aliaj sciencemuloj. Estante needzina li heredigis ĉion al sia nevo Pompeius Occo, tial ke la libraro venis al Amsterdamo.
Fonto
Artikolo Occo de Hermann Arthur Lier en: Allgemeine Deutsche Biographie, herausgegeben von der Historischen Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, Band 24 (1887), p. 126–127, kio legeblas tie chi interrete.
Tusa (Sâg)
Tusa (Sâg) (sig) (hungare:Tuszatelke) estas vilaĝo en Rumanio sude de Şimleu Silvaniei. En 1910 ĝi havis 811 loĝantojn (rumanoj, slovakoj), en 1992 903. Ĝia unua mencio estas en 1341. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (Kraszna, de 1877 Szilágy vármegye). Administre ĝi apartenas al Sâg.
Bash
Bash (angla mallongigaĵo Bourne-Again SHell), esperantigite Baŝo, estas Uniksa komandlinia ŝelo verkita de la projekto GNU. Ĝia nomo estas mallongigaĵo de "Bourne-Again SHell", kiu estas vortludo pri la Bourne-Ŝelo sh—kiu estis la plej disvastigita Uniksa ŝelo—kaj la angla esprimo signifata "renaskita". La sintakso de Bash estas kongrua kun tiu de sh kaj enhavas ideojn bazitajn sur ksh kaj csh.
La originala Bourne-ŝelo estis verkita de Stephen Bourne. Nun Bash estas programata de 4 uloj.
Bash estas la defaŭlta ŝelo ĉe la plejmulto de GNU/Linuksaj sistemoj, kaj oni povas uzi ĝin ĉe le plejmulto de Uniks-similaj operaciumoj. Ĝi ankaŭ estas portita al Microsoft-Vindozo de la projekto Cygwin.
Bash estas disdonata sub la licenco GPL. Ĝi estas elŝutebla el multaj ejoj ĉe Interreto, inkluzive de la GNU-projekta FTP-ejo. La kuranta versio (je 2020) estas 5.0.
Lingva asimilado kaj esperantigo
En la kadro de Free Translation Project Baŝo disponigas tradukojn de la dialogaj mesaĝoj por multaj lingvoj, interalie por Esperanto. Ekz-e se vi uzas Linukson en kiu (inter aliaj) estas instalita esperanta lokaĵaro<tt> eo.utf8</tt>, tiam vi povas provi lanĉi tian esperantigitan Baŝon:
Budho Gotamo
La budho Gotamo (Lumbinio, ĉirkaŭ -623/-563/-483 – Kuŝinagaro, ĉirkaŭ -543/-483/-403) estis asketo (ŝramano) kaj saĝulo de antikva Hindujo sur kies instruoj fondiĝis budhismo. Li estas ankaŭ konata kiel Sidarto Gotamo aŭ Gaŭtamo, budho Ŝakjamunio, la Tatagato aŭ simple la Budho.
Nomo
La titolo budho estis donita al Gotamo post li atingis budhecon. En budhismo ekzistas pli ol unu budho, sed ĉar la budho Gotamo estas konsiderita kiel la sammāsambuddha (tiu, kiu perfekte vekiĝis) de nia erao, multaj do nomas lin la Budho.
La nomo Gautama estis plej verŝajne lia familinomo kaj signifas parenco de Gotama, indikante, ke unu el liaj prauloj havis la antikvan Hindian nomon Gotama, kiu rilatas al prizorgado de bovoj.
La vorto Siddhārta (Siddhātta) aperas en la Palia Kanono nur en la Apadāna, la proza parto de la Ĝatakoj, kaj en postkanonaj verkoj, sed neniam apud la nomo Gautama. Laŭ Jayarava Attwood, Max Müller kaj Edward J. Thomas, ĝi estas uzita kiel adjektivo aŭ epiteto, same kiel tathāgata kaj arahanto. La vorto komencas esti uzita kiel la persona nomo de la budho Gotamo nur en pli malfruaj verkoj en Sanskrito. La vorto signifas tiu, kiu atingas sian celon kaj nuntempe estas tradicie uzita kiel la persona nomo de la budho Gotamo antaŭ atingi budhecon.
Aliaj epitetoj uzitaj por la budho Gotamo
En la Palia Tripitako la budho Gotamo estas plej ofte nomata per nepersonaj epitetoj kiel bhagavat, arhat, tathāgata, sugata, mahāśrāmaṇa, śākyamuni, bhante, bho, ktp. Śākyamuni signifas saĝulo de la ŝakjoj kaj bhante estas komuna titolo por bikŝuoj en teravada budhismo, kiu signifas moŝto.
La budho Gotamo mem, laŭ la tekstoj, ne parolis pri si mem uzante la titolon buddha, sed la epiteton tathāgata, kiu laŭ tradukistoj signifas tiu, kiu iris (aŭ venis) tiel aŭ tiu, kiu alvenis al la aferoj tiel, kiel ili estas. Ankaǔ, li nomis sin mem satthā, kio en Palio signifas instruisto.
En mahajana budhismo, por distingi la budhon Gotamon de la ceteraj budhoj, oni ofte uzas la nomon budho Ŝakjamunio aŭ budho Gaŭtamo. En la japana oni nomas lin Shaka (釈迦), Shakuson (釈尊), Shakamuni-butsu (釈迦牟尼仏) aŭ Hotoke (仏).
Ĉefaj Instruoj
Kiam petita ekspliki nur la kvintesencon de la instruoj de sia instruisto, la bikŝuo Aŝvaĝito faris tion per la jena fama strofo, kiu poste iĝis uzita kiel mantro kaj estis ofte enskribita apud statuoj kie ajn la instruoj de la budho Gotamo disvastiĝis:
La kvar noblaj veroj
La unua instruo de la budho Gotamo post atingi budhecon estis pri la "kvar noblaj veroj":
En la Simsapa Sutro, la budho Gotamo klarigas al siaj lernantoj kial li instruis nur tiujn ĉi kvar verojn kaj ne ion alian. Li klarigas, ke nur ĉi tiuj kvar veroj rilatas al la celo kaj kondukas al vekiĝo.
Vivo
Laŭ budhista tradicio, la rakontoj pri lia vivo, liaj paroladoj kaj bikŝuaj reguloj estis rezumitaj post lia morto kaj parkere memoritaj de liaj disĉiploj. Pluraj kolektoj de instruoj atribuitaj al li estis transdonitaj kiel parola tradicio de generacio al generacio ĝis ili iĝis skribitaj ĉirkaŭ 400 jarojn poste kaj iĝis kompilitaj en la Palia Tripitako.
La budho Gotamo forlasis sian familion kaj foriris de la raĝa palaco kiam li aĝis 29, kaj vivis dum ses jaroj kiel senhejma ŝramano, trejnante sub pluraj majstroj, serĉante solvon al la problemo de homa sufero. Finfine, li vekiĝis, aŭ alivorte trovis la grandan lumiĝon (mahābodhi) sub la bodiarbo en Bodgajo, nun en la hinda ŝtato Biharo, Barato. Post tiu vekiĝo li komencis instrui la vojon al tiu vekiĝo, por ke ĉiuj estuloj povu atingi ĝin, fini la ciklon de renaskiĝo kaj halti suferon. Li aktivis precipe en la tiamaj ŝtatoj Magado kaj Kosalo, pli-malpli la nunaj Biharo kaj Utar-Pradeŝo.
Historiaj supozoj pri la veno de budho
Budhismo estas la plej malnova universala religio. Ĝi estiĝis antaŭ ĉirkaŭ dumil kvincent jaroj en norda Barato kaj daŭre ĝi influis la spiritan vivon de la lando en kiu ĝi naskiĝis. Longe antaŭ tio, antaŭ ol la 13-a jarcento el Hindio malaperis, ĝi disvastiĝis en Ĉinio kaj Japanio, sudorienta Azio kaj Hindoĉinio, Tibeto kaj pli poste ankaŭ en Mongolio. Ĝi kreis la kulturon de tiuj ĉi landoj kaj ĝis hodiaŭ ĝi estas apud sia religia signifo difinanta elemento de la filozofio, literaturo kaj arto, politiko kaj ekonomio. Alnombriĝas influo, kiun akiras la budhismaj ideoj en Eŭropo kaj Ameriko.
Klonkolonio
Klonkolonio aŭ geneto (greke geneá ‘geveno’) estas termino en la botaniko. Ĝi estas grupo de plantoj, kiu estas aŭ estis ligita ekzemple per rizomo. La plantoj ŝajnas esti sendependaj, sed reale estis klono el vegeta reproduktado. Ekzemple fragoplanto kun patrina planto kaj stolonoj estas klonkolonio. Same cepoj aŭ bulboj kreskintaj el bulbidoj aŭ cepidoj estas klonkolonioj.
Oni uzas la terminon precipe en la scienco por pli bone distingi la vegetajn individuojn kaj iliajn antaŭulojn. Ekzemple bambuaj arbaroj povas esti unu sola klonkolonio.
Jan De Cooman
Jan DE COOMAN (1893-1949) estis flandra pentristo. Li naskiĝis en Zandbergen (Geraardsbergen) la 4-an de aŭgusto 1893 kiel la kvara kaj lasta filo de Leopold kaj Louise Heylemans.
Patro Leopold estis lernejestro en la komunuma lernejo de Zandbergen (Geraardsbergen). La familio De Cooman, parenca de la Ninove-a branĉo, apartenis al la bonhava katolika burĝaro. Jan vizitadis la komunuman lernejon de Zandbergen (Geraardsbergen) kaj poste iris al la ŝtata mezlernejo de Ninove. "La infanaĝo de Jan De Cooman pasis inter la horizontoj de bonodoraj herbejoj, la spegula akvo de Dender, la vasta ĉielo, la susuraj kanoj kaj la blekado de bovoj en la verda kamparo de Zandbergen. La skizoj kaj pentraĵoj el tiu epoko ankoraŭ hodiaŭ estas ege ŝatataj".
Onklo Jan Heylemans, artpentristo kaj instruisto en la akademio de Sint-Gillis-Bruselo, sukcesis persvadi patron De Cooman, ke li sendu sian filon al la Akademio pri Belartoj en Bruselo. Dum kvin jaroj, de 1908 ĝis 1914, li tie vizitadis la kursaron.
Ege influis lin instruisto Constant Montald (1862-1944), meritplena pentristo de pejzaĝoj, interioroj, senvivaj naturaĵoj kaj portretoj - la ĝenroj ankaŭ pentrotaj de Jan De Cooman. Ĉiujare De Cooman gajnis la ĉefajn premiojn por laŭnaturaj desegnado kaj pentrado. Ankaŭ por portretado li iĝis laŭreato.
En 1910 li projektis la flagon de la Katolika Laborista Rondo de Overboelare. Li apenaŭ aĝis 17 jarojn. Ĵus finiĝis lia artista klerigado kiam eksplodis la milito. Liaj unuaj verkoj estas precipe portretoj kaj interioroj, sed li dum sia tuta vivo precipe pentradis pejzaĝojn.
En 1920 li edziĝis kun fraŭlino Clara Flamée, filino de Richard, komercisto apud la Kajo en Geraardsbergen, kaj de Anna Van Damme. La novgeedzoj ekloĝis en malgranda vilao kun granda ĝardeno, je la okcidenta flanko de Oudenberg ('Olda Monto'). De tie li havis belegan vidon super la valo de Dender en la profundo, super la urbo laŭlonge de la bordoj de la rivero, super herbejoj kaj kampoj kaj arbaretoj sur la flankoj de Oudenberg, kun en la malproksimo vilaĝoj, montetoj, vicoj da arboj. Tiuj vidoj estas vizio por artama animo, kaj Jan De Cooman neniam satiĝos esprimi sian ravon sur tolon, sur paperon kaj sur kupran platon. Sed tie ni ankoraŭ ne alvenintas. La juna artisto estis nekonata kaj devis gajni sian porvivon. Li kandidatiĝis por posteno de desegnoinstruisto kaj ricevis tiun taskon en du liberaj institucioj en la urbo: la Kolegio Sankta Katarina kaj la Instituto Sankta Jozefo. Tiujn taskojn li plenumis de 1922 ĝis 1930. Dume li pentris sed intertempe li konstruis sian propran presilon por presi gravuraĵojn (la unua tia presilo propulsata de elektromotoro). Li eksperimentis kaj praktike tagon kaj nokton provis plibonigi siajn gravuradajn teknikojn. Liaj unuaj gravuraĵoj venis de lia presilo en 1925. Li daŭre perfektigis sian procedon. En 1927 li presis 10 gravuraĵojn pri Geraardsbergen, po 25 ekzemplerojn: belega rezulto kaj finance neesperita sukceso. En la sama jaro li projektis la flagon de la Katolika Flandra Studenta gildo. La nomo De Cooman ekde tiam estas porĉiame konata kiel tiu de gravuristo. Dua serio da gravuraĵoj, precipe vidaĵoj de la pejzaĝoj de Oudenberg, pretiĝis en 1929, po 50 ekzempleroj. Tiuj belegaj gravuraĵoj kompreneble atentigis kelkajn kompetentulojn pri arto kaj unu bonhavan industriiston (A. Maquestiau). Tiu ĉi aĉetis ĉiujn gravuraĵojn kaj multajn pentraĵojn. Li kontaktigis la pentriston kun amikoj-artamantoj kaj montris la vojon al la ĉefurbo. Jan De Cooman, tro humila, malakceptis ĉiujn proponojn, restis sur sia Oudenberg kaj senripoze verkadis. Lia famo kreskis kaj komisioj venis de tie kaj tie. Por doktoro Arthur Van Der Schueren li pentris sur la murojn de la granda salono ilustraĵojn de kelkaj fabeloj de Lafonteno kaj la kabineto de la doktoro estis laŭnature dekoraciita de kuracaj plantoj (1926). Jaron poste li pentris la dekkvar Kalvariajn staciojn en la paroĥa preĝejo de Zandbergen (Geraardsbergen). En 1930 li eksiĝis kiel desegnoinstruisto. Preskaŭ ĉiutage li iris pentri en la libera naturo. Ankaŭ vintre li eliris serĉi pitoreskajn anguletojn ĉirkaŭ Geraardsbergen. Li sidiĝis en sia aŭtomobilo, en kiu troviĝis hejtilo de propra eltrovo kaj konstruo. Ne malofte lin akompanis fotografisto kaj amatoro-artpentristo Th. L'Haire.
Budho Gotamo
Historiaj supozoj pri la veno de budho
La historia fondinto de la budhisma movado estas Siddhārtha Gautama, kiu nomiĝis budho, "vekinto". Sed en Okcidento li ne fariĝis konata sub sia propra nomo Siddhārtha aŭ familia nomo Gautama, sed ĝuste sub la titolo Budho.
Ne eblas certe difini, kiam Gotamo naskiĝis. Laŭ klasikaj biografioj eblas ja kronologie envicigi la gravajn eventojn de lia vivo, sed la fontoj ne permesas precizan datigon. La budhismaj tradicio kaj esploro moviĝas en siaj supozoj inter la 6-a ĝis duono de la 4-a jarcento antaŭ Kristo. En literaturo oni kutime lokas la vivon de Gotamo proksimume en la jarojn —560 - —480, sed pli novaj konsideroj parolas pri pli posta tempo, nome pri la 4-a jarcento antaŭ Kristo. En la nordo de Hindio staris tiutempe unu kontraŭ la alia du politikaj sistemoj: pli malnova formo de oligarĥia respubliko en ŝtatoj kiel Vriĝio, Ŝakjujo kaj Malaujo estis konfrontata al raĝlandoj kiel Magado, Kosalo, Vaco kaj Avantio kun nova hereda monarĥio. En tiuj ĉi respublikoj estis fare de la varno de la kŝatrijoj elektita regento, kiu devis agi laŭ decidoj de konsilantaro kaj subiĝi al ties kontrolo. En la monarĥio validis la volo de la reganto. Dum ankoraŭ en cismontaro de Himalajo ekzistis respublikoj, en la fekundaj valoj de la riveroj Gango kaj Jamuno regis monarĥioj. La evoluo al koncentriĝo de la potenco al unu persono repuŝis ekonomian renverson: se la socio de brutarbredantoj, kiuj pelis siajn arojn tra liberaj paŝtejoj, ne bezonis fortan centran potencon, male agrikulturo subtenis la postenon de reganto, kiu gardis limojn de kampoj. En la tempo de Gotamo estis lastaj respublikoj ankoraŭ iel aŭtonomaj. Ili staris sub hegemonio de monarĥio, al kiuj ili plie rezignis rajton pri suvereneco.
Grandaj ekonomiaj kaj politikaj ŝanĝoj tremigis normojn, kiuj validis dum plenaj jarmiloj kaj preparis ŝanĝiĝon de valoroj, kiu estis evidenta en diversaj niveloj. En socia tereno ekŝanĝiĝis la supervivita vico de varnoj. La hinda socio estis laŭstate aranĝita en varnojn de pastroj, militistoj, komercistoj kaj argikulturistoj. Ĝis kiam la varno de militistoj en la respublikoj elektis la regentojn el sia centro kaj kolektive gardis siajn oficadojn, ĝi proklamis la sian supera tavolo. Sed transiro de potenco al raĝo, kiu transdonis sian regadon al heredanto, signifis la perdon de signifo de la militista stato. La brahmanoj klopodis anstataŭe agnoskigi sian kaston kiel la plej superan. La brahmanoj tenis monopolon de la religia kulto, kies praktiko konsistis en oferado al dioj. La komplika ceremonio de la kultaj faroj, himnoj kaj sanktaj formuloj estis transdonitaj nur interne de la varno. Nur la brahmanoj konis la "vedojn", tekstojn de heroldado pri la dioj kaj ritualoj, kaj ili tiel povis devigi pli superajn potencojn al la postulata helpo. Sed homoj de la nova agrikultura kaj urba kulturoj jam ne havis al la diaroj, kiuj korpigis naturfortojn, senperan rilaton kiel la antaŭaj generacioj de la brutarbredantoj. En la postulo al taksigo de sia socia posteno, oni tial ekkonas provon certigi al sia pastra stato gravecon, kiun ĝi jam ne plu havis. Tre nekomprenebla ritualo kaj mitoj de la malnovaj dioj ne proponis respondojn al la ekzistad-demandoj, kiuj estis starigitaj en tiu ĉi revolucia tempo.
Tiel estiĝis sendepende de la kulto de brahmanoj kvanto de novaj mitaj kaj filozofiaj klarigoj pri la mondo. Ties portantoj kaj disvastigantoj estis ŝramanoj, pilgrimantoj sen posedaĵo kaj ligoj, kiuj vivis el donacoj de la nova loĝantaro. La ascendantaj agrikulturaj rikoltoj, metioj kaj komerco en la urboj ebligis vivteni grandan movadon de senhejmaj pilgrimantoj. La socio de la novaj loĝantoj ne konsideris ilin kiel ĝena malbono. Ili estis akceptitaj kun scivolemo kaj graveco. En tiu ĉi tempo de la ekonomiaj, sociaj, politikaj kaj religiaj ŝanĝiĝoj estis forta la bezono de vivo, kiu forĵetis la familiajn ligilojn, la statdevojn kaj posedaĵon. La rondoj de ŝramanoj klopodis pri novaj rangoj de valoroj, kiuj proponis orientadon unue al unuopaj demandantoj kaj pli poste al vasta komunumo. Ankaŭ la brahmanoj atingis sian agnoskon kiel plej supera tavolo nur pro tio, ke ili trovis por siaj ofertaj kultoj filozofian bazon, kiu apogis sin al doktrino de ŝramanoj, pri kio atestas la literaturo de la upaniŝadoj.
La personeco de Gotamo staras en fokuso de tiuj ĉi ŝanĝiĝoj: kiel ano de la reganta militista familio en respubliko li spertis falon de la malnova ordo. Kiel gvidanto de la granda movado inter la senhejmaj pilgrimuloj li principe partoprenis en kritiko de supervivitaj valoroj kaj en formulado de novaj.
Naskiĝo kaj juneco de la budho Gotamo
La familio de Gotamo apartenis al la ŝakjoj, la dinastio de militistoj, kiu regis en la samnomata respubliko. Ŝakjo perdis sian plenan suverenecon kaj ĝi obeis monarĥon el Kosalo. La patro de Gotamo, Ŝudodano, estis elektita regento en la ĉefurbo Kapilavastuo komisiita gvidi tion, kio restis kiel tenajlita aŭtonomio, verŝajne pere de civila administrantaro, per prenado de impostoj kaj jurisdikcio.
La legendo diras, ke al raĝino Majadevio sonĝis antaŭ la koncipo de la Budho, ke en ŝian dekstran flankon enpaŝis blanka elefanto. La raĝaj orakoloj klarigis tiun ĉi sonĝon kiel signo, ke la raĝino naskos eminentan homon. Laŭ klasikaj tekstoj Gotamo naskiĝis, kiam la graveda raĝino Majadevio estis survoje el Kapilavastuo al sia patra domo. Dum ripozo en bosko apud Lumbinio, vilaĝo en la nuntempa Nepalo, okazis la nasko, dum kiu la staranta patrino tenis branĉon.
Gotama ricevis la nomon Sidarto. Sep tagojn post la nasko Majadevio mortis kaj ŝia fratino Mahapraĝapatio Gaŭtamio, kies filo estis nur kelkajn tagojn pli juna ol Gotama, akceptis la infanon kiel propran filon.
Gotamo travivis siajn infanecon kaj junecon lukse: ''Mi vivis dorlotite, tre dorlotite, maksimume dorlotite. Ĉe la domo de mia patro ili lasis establi por mi lotusajn fiŝlagojn: sur unu loko floris bluaj, sur unu blankaj, sur alia ruĝaj lotusaj floroj; kaj ĉio ĉi nur por mi. Mi ne uzis aliajn ungventojn ol el Varanasio. El Benareso devenis kaptuko kovranta mian kapon, mia ĵaketo, mia subvestaro, mia transĵeta vestaro. Tagnokte ili tenis super mi blankan pluvombrelon, por ke ne ĝenu min malvarmo, varmego, polvo, kuloj de herbo aŭ roso.''
Kiam li estis deksesjara, ili edzinigis Gotamon kun ŝakja knabino Jaŝodaro. Pli poste ŝi estis instruinta: ''Mi konas nenian korpon, nenian voĉon, nenian bonodoron, nenian guston, nenian tuŝon, kiuj katenas la menson de viro tiel, kiel la korpo, voĉo, bonodoro, gusto kaj tuŝo de virino. Mi konas nenian korpon, nenian voĉon, nenian bonodoron, nenian guston, nenian tuŝon, kiuj katenas la menson de virino tiel, kiel la korpo, voĉo, bonodoro, gusto kaj tuŝo de viro.''
Piroska B. Gergely
B. GERGELY Piroska, Benedekné (gergej) estis rumanuja hungara lingvisto. Ŝi estis la filino de Jenő Gergely.
Budho Gotamo
Naskiĝo kaj juneco de la budho Gotamo
Gotamo dum sia junaĝo ne ĝuis la vivon nur pro ĝuoj. Baldaŭ li devis okupiĝi pri juro kaj administrado. Tio, ke li pli poste montriĝis kiel lerta organizanto kaj leĝdonanto, same kiel lerta taktikisto en disvastigado de sia doktrino, montras, ke junaĝa li partoprenis la devojn de la gepatroj.
Dum juneco Gotamo estis tute ravita pro la paseco de ĉiuj objektoj. Li indikas: ''Kiam mi ankoraŭ vivis en la domo, mi akceptis tion, kio enpaŝis en la konscion tra la kvin sensoj: la vidkapablon ĝojigis videblaj staturoj, la orelon tonoj, la flarkapablon bonodoroj, la guston sukoj, la korpon tuŝoj, kiel tio estis bonvena, kara, agrabla kaj dezirata (...) Dum la kvar monatoj de pluvo-sezono ĉirkaŭis min muzikistinoj kaj mi ne forlasis la palacon. Poste mi ekkonis laŭ vero, kiel estiĝas la sensaj ĝojoj, kio estas feliĉo kaj sufero en ili kaj kiel eblas eskapi al ili.''
Piroska B. Gergely
Piroska Gergely naskiĝis en Kluĵo la 6-an de novembro 1932, ŝi mortis la 1-an de aŭgusto 2019.
Budho Gotamo
Naskiĝo kaj juneco de la budho Gotamo
Tio, pri kio Gotamo ĉi tie parolas, fariĝis grava aspekto de la doktrino: la paseco de ĉiuj aĵoj malpurigas la ĝojon kaj faras ilin suferplenaj por tiu, kiu vidas ilin. Al la konstato, ke neniaj travivaĵoj kaj aĵoj estas daŭraj, alpaŝis en la junaĝo la ekkono, ke ankaŭ li mem kiel homo estas pasema. En tiu ĉi dorlotita vivo venis al li la ideo: "La nesciema homo, kiu estas subigita al maljuneco, malsano, morto, malebla eskapi al ili, estas malbonhumora, terurita kaj abomenigita, kiam li vidas maljunulon, malsanulon, mortinton; sed li ne pensas pri si mem tiam. Sed ankaŭ mi subigas al maljuneco, malsano, morto ne povante eskapi al ili. Ne estus ĝuste, se vidante maljunulojn, malsanulojn, mortintojn mi ne estus malfeliĉa, mi, kiu subigas al maljuneco, malsano, morto ne povante eskapi al ili. Dum mi pripensis tion, malaperis mia ravigo pro juneco, sano kaj vivo."
Kontraŭ la perceptado de la subjektiva paseco kaj la eskapema karaktero de ĉiuj aĵoj staris spontaneaj travivaĵoj de la interna libereco: "Mi rememoras, ke kiam mia patro Ŝudodano estis okupita, mi sidis en malvarmiga ombro de jamboso. Malproksime de malutilaj aĵoj mi atingis (...) ĝojon kaj feliĉon (...)." Gotamo ne volis travivi nur hazarde tiajn momentojn, en kiuj jam la paseco de la mondo kaj propraj estuloj ne ludas rolon. Li esperis, ke pro kontrolo kaj fine pro superigo de ĉiu peto li eskapos al sufero, kiujn li sentadis sekve de sopiro je pasemaj ĝojoj: "Estis klare al mi: La feliĉo kaj la ĝojo estiĝas en la mondo tra travivaĵoj. Sed estas bedaŭrinde, ke la mondo estas pasema, suferplena subiganta al ŝanĝiĝo. La eskapo el tio estas prirego kaj rezigno pri la peto."
La emfazo de Gotamo de la paseco de ĉiuj fenomenoj kaj lia sopiro pri ĉeso de la peto malkaŝas nenian rezignon. Li estis male konvinkita, ke malantaŭ la estiĝo kaj pereo estas aliaj, pli valoraj spertoj: "Mi sopiris (...) pri tio, kio subigas al leĝo de nasko, maljuniĝado, malsano kaj morto, zorgoj kaj eraroj. Poste mi pripensis: Kial mi klopodas pri tio, kio subigas al tiu ĉi leĝo? Ĉu mi prefere ne klopodu pri tio, kio ne subigas al tiu ĉi leĝo, pri la plej supera paco (...), ĉar mi ekkonis malavantaĝojn de ĉio ĉi?" Gotamo konstatis, ke meze de la familiaj rilatoj kaj la sociaj devoj lia sopiro pri tio, kio ne subigas al la paseco, estas apenaŭ realigebla. Jen mi pripensis: "La domo estas malliberejo, malpura loko. Ŝramanoj vivas sub vasta ĉielo. (...) Ĉu mi ne tondu miajn harojn kaj barbojn, vesti min en flavan veston kaj vagadi en senhejman staton?" La familio de la raĝo averŝajne konsentis tiujn ĉi planojn nur kondiĉe ke estas heredonto, ĉar Gotamo faris tiun ĉi paŝon nur post la naskiĝo de sia filo Rahulo: "Post ia tempo, mi estis ankoraŭ juna kaj malhelhara, en la plenforta junaĝo, mi lasis kontraŭ la volo de miaj lamentantaj gepatroj tondi miajn harojn kaj barbojn, mi survestis la flavan veston kaj foriris en la senhejman staton."
Laŭ la tradicio Gotamo estis 29-jara en la tempo de sia foriro. Pli poste ankaŭ kreiĝis konata legendo pri tri signoj, kiuj montriĝis al la juna Gotamo, por ke ili montru suferplenecon de la homa ekzistado. La onta budho estis dum siaj amuzigaj veturoj trifoje profunde terurigita pro renkontiĝo kun paseco. Li ekvidis maljunan viron, rompitan, kurbigitan, apogantan sin je help-iriloj, kiel li stumblante tiriĝas, malsana kaj sulkigita. Pli poste li vidas malsanulon, kiu kuŝis malpura pro vomaĵoj kaj urino, flegata kaj portata de alia. Fine li estis vid-al-vide al funebra procesio konfrontita kun kadavro. En interparolo kun sia koĉero li ekkonis, ke eĉ ne li mem povas eskapi al la maljuneco, malsano kaj morto. Kvankam la raĝo plenumis ĉian deziron de sia filo, por reteni lin, la renkontiĝo kun ŝramano iniciatis lin foriri al senhejmeco.
Eblas, ke tiuj ĉi rakontoj rezultis el la observoj de Gotamo kaj iompostioma konsciado pri la necerteco de la vivo. Li komprenis, ke la lukso, kiun deziris, li kaj liaj parencoj, staras sur necerta fundamento. Sed Gotamo ne estis soligita en siaj sentoj, pri humoro de pereo atestas ankaŭ tio, ke post Gotamo elektis la vojon en la senhejman staton ankaŭ kelkaj el liaj parencoj, inter ili liaj vartistino, duon-gefratoj, filo Rahulo, kuzoj Anando kaj Devadato. Multaj, kiuj pli poste pilgrimis kun Gotamo kiel ŝramanoj, estis militistoj, nur kelkaj devenis el la evoluanta komercista kasto, kvankam ĝuste el ĝi poste ekis multnombraj anoj kaj daŭrigantoj de lia movado. La liberiĝo de posedaĵo kaj ligoj montriĝis al Gotamo kaj multaj militistoj kiel alternativo al la libereco en riĉeco kaj potenco, kies paseco estis en tiamaj tempoj sentata pli ol kiam ajn antaŭe.
La ŝramano Gotamo
Gotamo serĉadis tion, kio ne subigas al la leĝo de paseco, dum ses jarojn. Inter la senhejmaj pilgrimantoj li renkontiĝis kun diferencaj doktrinoj, ĉar komunaj enhavoj ne estis tio, kio unuigis la ŝramanojn. La unuiganta elemento konsistis en rezigno pri la kasta ordo, posedaĵo kaj devoj de la familia vivo. Aliflanke ili reprezentis kontraŭajn teoriojn kaj praktikojn: ekzistis inter ili orakoloj kaj sorĉistoj, instruistoj liberiĝintaj, filozofoj kaj asketoj.
Ŝramanoj ĝojis pro subteno ĉe la loĝantaro, ĉar ili evoluigis la plej diversajn filozofiajn teoriojn, kiuj klopodis respondi al la plej bazaj ekzistad-demandoj kaj ĉiu tiel povis elekti inter multaj diversaj teorioj laŭ sia persona celo. La ŝramanaj filozofioj tiel tuŝis kaj la plej puran materialismon kaj la plej puran teismon.
Piroska B. Gergely
Biografio
Piroska B. Gergely finis la mezlernejon en sia naskiĝurbo, pli poste unu jaron ŝi studis medicinon. Ŝi havigis diplomon de instruisto pri la hungara lingvo kaj literaturo en la Bolyai Tudományegyetem. Ŝi pasigis unu jaron per stipendio en 1969-70 en Finnlando. Ekde 1956 ŝi estis universitata lektorino. Ŝi publikis ekde 1957 en NyIrK, Studia Universitatis Babeş-Bolyai, en Magyar Nyelvjárások en Debrecen kaj en la finna revuo Virittaja.
Budho Gotamo
La ŝramano Gotamo
Kiel spekulantaj aŭ skeptikaj teoriistoj allogis Gotamon malmulte la ŝramanoj, kiuj okupiĝis pri prognozado, ensorĉado de spiritoj aŭ per sorĉformuloj. Lia problemo pri paseco de ĉio ekzistanta estis religia problemo. La teismaj aliroj proponis solvon, kiuj ne kontentigis lin. Al la ŝramanoj, kiuj devienigis ĉion de la kreado de la dio Iŝvaro, li respondis: "Do surbaze de la kreo de la dio Iŝavaro homoj estus murdistoj, ŝtelistoj, senhontuloj, mensogistoj, denuncistoj, mokistoj, babilemuloj, avaruloj, maliculoj kaj miskredantoj."
Gotamo suferis pro la paseco kaj tiu ĉi stato ne postulis klarigon, sed spertojn, kiuj montrus el ĝi la vojon. Kelkaj ŝramanoj proponis doktrinojn pri liberiĝo, kiuj promesis tiajn spertojn. Ili eliris el la ideo de renaskiĝo, laŭ kiu la morto de ĉiu estulo kondukas al nova naskiĝo. Por tiuj ĉi instruistoj de liberiĝo staris homaj faroj kaj nefarado meze de atentocentro. Nur se ĉi tie estas libereco de faro, kiu estas difinata per nenio antaŭa, estas pensebla eskapo el la cirkulado de naskiĝo kaj morto. Gotamo aliĝis al Arad Kalam kaj Udraka Ramaputra, du instruistoj de liberiĝo, kiuj asertis: "Mia doktrino estas tia, ke la prudenta homo rapide komprenos ĝin kaj mem povas fariĝi majstro." La vojo de Arad Kalam devis konduki en sferon de nenio. Ankoraŭ pluen iris Udraka Ramaputra, kies metodo kondukis al lima sfero de perceptado kaj neperceptado, al stato, dum kiu malaperas ankaŭ konscio, ke homo antaŭe perceptis (temas pri meditaj statoj nomataj pli poste en budhismo kiel arupo djano).
Kiel oni tradicie raportas, Gotamo post mallonga tempo efektigis la doktrinon de tiuj ĉi ŝramanoj, kaj pro tio ili proponis al li gvidantan postenon en siaj komunumoj. Gotamo akceptis tiajn esceptajn psikajn statojn, kiuj ekzistis dum retiriĝo de lastaj restoj de subjekteco, sed ne kiel vojon el renaskiĝo. Post tiuj ĉi spertoj Gotamo troviĝis inter la ŝramanoj, kiuj volis atingi la liberiĝon el renaskiĝo aŭ pli bonan postenon en hierarkio de estuloj de ekstremaj asketoj. Kelkaj esperis, ke pro severa akcepto de bestaj normoj de vivado ili renaskiĝos inter la dioj: hundaj asketoj grimpis kvarpiede, ili kaŭriĝis dormonte kaj ili manĝis nur kuŝante sur la tero. Ili imitis ankaŭ aliajn bestojn esperante, ke humiliĝo dumvive kondukas mortinte al ascendo. Gotamo eble dumtempe provis ion similan, ĉar li diris: "Mi iradis al brutarejoj, kiam la paŝtistoj estis for, mi vivtenis min per ekskrementoj de junaj, suĉantaj bovidoj. Mi manĝis ankaŭ nedigestitajn restaĵojn el miaj fekaĵoj."
Laŭ priskriboj de la ekzercoj de Gotamo, kiujn li faris fine de sia serĉado, eblas dedukti, ke temis ĝuste pri ĝajnismaj aŭ tiudirekten inspirataj ekzercoj. Laŭ ĝajnismo kondukas al malbona renaskiĝo ankaŭ neintencaj faroj kiel ekz. hazarda surtreto de insekto. La liberigon eblas atingi nur per elimino de ĉiuj negativaj faroj eĉ de tiaj neintencaj. La anoj de ĝajnismo tial klopodis kontroli ĉiujn korpajn movojn, ankaŭ Gautama subiĝis al tiu ĉi disciplino. Mi surtretis atenteme rimarkante plena de kunsento eĉ kun akvoguto, por ke mi ne vundu nek minimumajn estulojn, kiuj ĉi tien erarvagis.
Ĝajnistoj ankaŭ dediĉis sin al praktikoj subpremantaj la vivgravajn korpajn funkciojn. Gotamo ekzercis retenadon de spiro per la nazo aŭ per la buŝo, kiel eble plej longe. Li priskribis, kiel tiu ĉi ekzercado kondukis al sento, ke la aero fluas tra lia orelo. Kiam li sukcesis teni kontrolon super tiu ĉi proceso, ŝajnis al li, ke la aero eliris el la manoj kaj la kruroj. "La provoj kondukis al doloroj, kvazaŭ iu forta viro borus per ponardo la kranion (...), kvazaŭ buĉisto distranĉus per tranĉilo la ventron (...), kvazaŭ du fortaj viroj ĵetus min en kavon kun arda karbo."
La rigoroza ekzercado de Gotamo farigis el li modelon por la ceteraj asketoj. Akompanis lin kvin ŝramanoj - Kaŭndinjo, Badriko, Vaŝpo, Mahanamano kaj Aŝvaĝito, kiuj pensis: "Se la ŝramano Gotamo trovos la veron, li sciigos nin pri tio." Sed Gotamo dubis pri la komencita vojo. Kvankam li estis certa, ke li surprenis la plej mallongan suferon, li ne sentis sin pli proksime al sia celo. Proksime de morto, kien alkondukis lin la fasto, li estis konfrontita kun la paseco de la korpo, eĉ ne sentante la sopiratan sperton de liberiĝo. La vojo de asketo ŝajnis esti sensenca. Pli poste Gotamo diris pri la memsuferigo al la ĝajnistoj, ke eblas ĝin dum neniaj cirkonstancoj kontentige kaŭzigi: "Se la feliĉo kaj la sufero dependas de la faroj en la pasintaj vivoj, la ĝajnistoj estis antaŭe krimuloj, ĉar ili nun tiom suferas. Se la ĝojon kaj la suferon difinas kreinto, tio estis malbona kreinto, kiu kreis la ĝajnistojn. Se la ĝojo kaj la sufero dependas de hazardo, renkontis la ĝajnistojn malbona renaskiĝo. Se la ĝojo kaj la sufero dependas de klopodo en tiu ĉi vivo, estas la klopodo de ĝajnistoj en tiu ĉi vivo malbona." Gotamo decidis denove normale manĝi kaj tial li ĉesis esti modelo por siaj kvin kunuloj. Ili ne ekkomprenis la ŝanĝon en lia pensado kaj forlasis lin.
La forturniĝo de la asketoj estis post la decido fariĝi ŝramano la dua granda turniĝpunkto en la vivo de Gotamo. Same kiel li adiaŭis la lukson, kiu proponis al li prosperon en la domo de la raĝo, li forlasis nun la suferplenajn praktikojn de la ŝramanoj, serĉantaj la savon. Lia celo fariĝis meza vojo el la sufero de paseco, kiu evitas al ekstremoj de la profana vivo kaj rezignado.
Vekiĝo
La ŝramano, serĉanta la savon, vivis por la momento, kiam li sentos sin liberigita de la renaskiĝado kaj ne plu suferanta pro la paseco. La malkovro de la meza vojo de Gotamo estas vekiĝo, li mem estas ekde tiu tempo nomata la vekiĝinta budho. Tio signifas, ke li leviĝis el sonĝa ekzistado de homo, balanciĝanta inter la ĝojo kaj mizero de la paseco.
Gotamo onidire venis al la vekiĝo iun tago. Dum sia serĉado Gautama vagadis en la lando Magadha de loko al loko kaj li iris ĝis la proksimeco de la fortikaĵo Uruvela. "Tie mi vidis belan lokon, trankvilan boskon kun travidebla rivero, konvena al baniĝado. Li haltis ĉe la rivero Neranĝara en la ĉirkaŭaĵo de la nuntempa vilaĝo Bodgajo, maldikiĝinta pro fasto kaj konfrontata al morto." La priskribo personigas la morton kiel Marao ("morto"), la figuron, kiu ĵaluzie gardas, por ke la estuloj restu subigitaj al la morto pro la cirkulado de renaskiĝo (samutpada). Kiel Gotamo indikas, Marao parolis al li: "Maldike kaj malbele vi aspektas, proksime de morto. Miloj da viaj partoj estas jam mortaj, nur unu ankoraŭ vivas." Marao proponis savi lin, kiam li rezignos pri sia klopodo, sed Gotamo persistis en la serĉado de elirpunkto el la cirkulado de renaskiĝo kaj morto. Kiam Mara cedis, Gotamo ekkonis, ke la tuta memsuferigado kondukis al nenio. Li demandis, ĉu eblas ankoraŭ alia vojo, kaj li trovis la respondon en rememoro pri travivaĵo el la junaĝo. La okazintaĵo, kiun li rememoris, ludis verŝajne gravan rolon en lia evoluo al la vojo de ŝramano: "Kiam mia ŝakja patro estis okupita, mi sidis en malvarmiga ombro de jamboso. Malproksime de la petoj, malproksime de nesaveblaj aferoj mi atingis la unuan mergiĝon (...) konsistanta en ĝojo kaj feliĉo (...). Sekve de tiu ĉi rememoro mi sciis: tio ĉi estas la vera vojo al vekiĝo."
La liberigita humoro de la travivaĵo el juneco estis en malharmonio kun la ĝisnuna sufero pro fasto kaj la retenado de spiro. Gotamo, kiu vivis kun ideologio, ke nuntempa suferado kondukas al la estonta feliĉo, unue dubis pri la vojo, kunigita kun ĝojaj perceptoj. Li timis feliĉan senton, sed fine li akceptis ĝin, ĉar tial li estis malproksime de la petoj kaj la nesaveblaj aferoj.
Inter la praktiko de Gotamo dum ses asketaj jaroj kaj la vojo, kiun montris la rememoro, estis principa diferenco. La doktrinoj pri liberiĝo postulis penegan ŝanĝon de ĉeestaj kondiĉoj de homo per subpremado de naturaj funkcioj kiel la spirado kaj la akcepto de nutraĵoj, la disciplino de korpo aŭ alvoko de esceptaj psikaj statoj. La travivaĵo de Gotamo el sia juneco esprimiĝis kontraŭe, ke nenio estu ŝanĝenda, ke oni klopodu pri nenio. Tio estis restado en la malvarmiga ombro de jamboso, do sur agrabla loko, malproksime de petoj, t.e. en la stato de feliĉo sendezira. Gotamo sidis, kontenta pron tio, kio ĝuste estis. Li perceptis tion, nenion pli li deziris, li volis nenion ŝanĝi pri la tiama momento. Oni koncentriĝu nur al la senpera situacio, limiĝu al simpla observado de la ekzistado mem, de siaj sidado, spirado, momenta pensado kaj sentado. Gotamo laŭ sia rememoro provis denove percepti per tiu ĉi maniero sendezira. Okazis dum tio interna travivaĵo, kiun li priskribis kiel proceso de kvar enmergiĝoj (djanoj).
Johann Gottlieb Fichte
Johann Gottlieb FICHTE (prononco [], naskiĝis la 19-an de majo 1762, mortis la 29-an de januaro 1814) estis germana filozofo, ano de la skolo de germana ideismo.
Immanuel Hermann von Fichte estis filozofo teisma kaj pedagogo kaj filo de Johann Gottlieb Fichte.
Budho Gotamo
Vekiĝo
La unua enmerĝo (djano), kiu respondis al la travivaĵo el rememoro, estis stato senpeta, do sen deziro ŝanĝi la momenton. La pensoj kuniĝis kun senpera perceptado: se la objekto de perceptado estis la spirado, la pensoj ĉirkaŭflugis ĉirkaŭ tiu ĉi proceso kaj registris la unuopajn enspirojn kaj elspirojn. Tiu ĉi nedeviga akcepto de reflektado en la ekzercado estis nova. Al la asketa vojo apartenis haltigi apud la ceteraj internaj funkcioj ankaŭ la pensadon; Gotamo indikis pri la tempo de sia serĉado: "Mi premis la dentojn, mi premis la langon sur la palaton kaj haltigis la pensadon, mi subpremis kaj sufokigis ĝin. La ŝvito fluegis de sur la ŝultroj, kvazaŭ forta viro prenus pli malfortan homon je la kapo kaj la ŝultroj. Malsame al tiu ĉi dolora progreso, en la nova ekzercado aperis feliĉa korpa sento kaj ĝojaj emocioj." Gotamo poste spertis, kiel la pensado post ia tempo trankviligis lin, se li restis en tia trankvila kaj koncentriĝa stato. Venis la interna trankviliĝo, plie akompanata de sento de feliĉo kaj ĝojo. Tion ĉi li indikis kiel la duan enmerĝon.
Johann Gottlieb Fichte
Vivo kaj kariero
Fichte naskiĝis en Rammenau en Saksio. De 1794 al 1799 li estis profesoro en Jena. En 1805 oni akuzis lin je ateismo, kaj li devis foriri al la Universitato de Erlangen. En 1809 li iĝis dekano de la filozofia fakultato en Berlino. Tiuurbe li mortis en 1814 pro tifo.
Jan De Cooman
En 1931 aperis ĉe V. Van Nieuwenhove la libreto "Puntistinoj kaj punta industrio en Geraardsbergen", verkita de Augusta De Clercq. Felix Timmermans ĝin iam nomis juvela libreto. Tiu laŭdo de la laŭvide sentema Timmermans ja grandparte dankindas al la enesto de dudekkvino da reproduktaĵoj, je malpligrandigita skalo, de verkoj de De Cooman: deko da plumdesegnaĵoj, deko da gravuraĵoj kaj kvino da pentraĵoj, ĉiuj pri la urbo Geraardsbergen, pejzaĝoj sur aŭ ĉirkaŭ Oudenberg.
Johann Gottlieb Fichte
Vivo kaj kariero
Kontraŭe al Kantio Fichte proponis la teorion, ke konscio ne baziĝas sur io en la mondo, sed estas memstara kaj ne klarigebla el io ekstera. Ĝi tial estas libera kaj sendependa. Realaĵo estas nur produkto de pensanta subjekto. Tio formis la bazon de la germana ideismo kaj dialektiko.
Alfred Ŝnitke
Alfred Garijeviĉ ŜNITKE (ruse Альфре́д Га́рриевич Шни́тке) naskiĝis la en Engels ĉefurbo de tiama Volgo-Germana ASSR, RSFSR, Sovetunio, mortis la  en Hamburgo, Germanio estas fama soveta komponisto.
Jan De Cooman
Ĉe unu el siaj vintraj ekskursoj tra la Flandraj Ardenoj en la komenco de la tridekaj jaroj De Cooman certe renkontiĝis kun la tiam jam fama Valerius De Saedeleer (Aalst 1867), kiu loĝis en Leupegem. De Cooman tre admiris la vintrajn pejzaĝojn de De Saedeleer: la vastaj, ondantaj, neĝkovritaj Flandraj Ardenoj ĉirkaŭ Tiegem kaj Leupegem, kun kelkaj malhelaj harfajne desegnitaj siluetoj de poploj kaj salikoj aŭ dormantaj fruktarboj je la unua plano kaj kelkaj subneĝaj kamparanaj loĝejoj. Komisiite de la majstro, De Cooman faris ses nigre-blankajn kaj tri kolorajn gravuraĵojn laŭ tiuj vintraj scenoj. La ses belegaj gravuraĵoj pri la preĝejo kaj la abatejo de Averbode estiĝis en 1933, same kiel "Mater Dolorosa". Kompreneble De Cooman ankaŭ daŭrigis la pentradon: Kalvariajn vojojn en la paroĥaj preĝejoj de la Ĉieliro en Steenhuize (1935) kaj de Sankta Marteno en Sint-Lievens-Esse (1936) kaj en la instituto por spiritmalsanuloj en Eeklo (1939). Pluraj pentraĵoj pri senvivaj naturaĵoj, portretoj, interioroj kaj pejzaĝoj (i.a. la tre sukcesinta "floranta pirarbo" el 1939) forlasis lian laborejon antaŭ 1940. Lia unua neriproĉebla kolora gravuraĵo "Printempo" aperis en 1939. Menciinda estas la naturgranda portreto de Dom Benedictus de Schepdaal, abato de Affligem, ofertita al li okaze de la 25-jara jubileo de lia enoficiĝo je la 9-a de aprilo 1937.
Alfred Ŝnitke
Vivo
Li komencis sian muzikstudadon en Vieno en 1946. La komponisto priskribis tiun urbon: "Mi sentis, ke ĉiuj momentoj tie estis ĉeneroj de la historia ĉeno: ĉio estis multidimensia."
Budho Gotamo
Vekiĝo
La tria enmerĝo markiĝas per egaleco: Gotamo daŭrigis atentemon al tio, kio okazis. Nerompita per pensoj aŭ deziroj, li simple perceptis. La ĝojaj emocioj dume foriris, dum la korpa sento de feliĉo restis plu.
Jan De Cooman
De Cooman de nun estis plene agnoskata en la arta mondo. Materie ne plu estis zorgoj kaj li estis la feliĉa patro de multnombra familio. La fato tamen frapis lin en 1937: lia edzino mortis post la nasko de naŭa infano, naŭa filo, Leo. La frapo trafis lin kaj la artisto nur malrapide malkonsterniĝis el la letargio de senkonsola malĝojo. Iom post iom li denove eklaboris sed lia energio estis rompita. Lia sanstato estis tute nebona. Dum la vintro de 1939-1940 li pentris neĝajn pejzaĝojn, kiuj kvazaŭ atestas la silentan rezignacion kaj la plendan malĝojon de la kreinto.
Alfred Ŝnitke
Vivo
Biografiisto Aleksander Ivaŝkin rimarkas, ke en Vieno la juna Ŝnitke "enamiĝis al muziko, kiu estas parto de vivo, parto de historio kaj kulturo, parto de la ankoraŭ vivanta estinteco."
Jan De Cooman
En 1941 li reedziĝis kun Rachel Geenens el Oudenaarde. Baldaŭ li forlasis Geraardsbergen kaj ekloĝis en sia naskiĝa vilaĝo en la domo, kie li grandiĝis. Li alkonstruigis laborejon kaj kuraĝe denove eklaboris: pejzaĝojn (Parike, Onkerzele, Grimminge), arbojn, kaj precipe gravuraĵojn, kiujn li tiom ŝatis: "Gravurado estas por la plastika arto tio, kio orgeno estas por la muziko: la procedo de la perfekteco. Gravuraĵo atingas la purecon kaj plenecon, kiu estas atingebla per neniu alia procedo, nek per nura pentrado, nek per nura desegnado". (De Cooman en intervjuo kun G. De Knibber).
Simone Glodeau
Simone GLODEAU (aŭ, esperantigite, Simono GLODO, aŭ Glodino) estis franca esperantistino, aktivulo de la laborista movado, naskiĝis en 1899 kaj mortis la 8-an de majo 1987.
Jan De Cooman
La neekvilibrecaj militaj porcioj, la peza familia ŝarĝo kaj la laboro per acidoj malutilis al lia sano tiel, ke li verkis plue nur preskaŭ ekskluzive en sia laborejo.
Simone Glodeau
SAT-anino kaj tre aktiva membro de SAT-Amikaro kun sia edzo Ludoviko, kiu antaŭe en 1921 jam helpis al la starigo de SAT dum la Universala Kongreso en Prago. Ŝi interalie redaktis la francan broŝuron Une humanité, une langue, poresperanta pledo, kiu plu haveblas ĉe la SAT-Amikara libroservo, kiun ŝi prizorgis ĝis 1966. Aldone, ŝi estis sekretario de SAT-Amikaro ĝis 1979.
Alfred Ŝnitke
Vivo
En 1948 la familio enloĝiĝis ĉe Moskvo. Ŝnitke finis sian gradan komponan lernadon en la Moskva Ĉajkovskij Konservatorio en 1961; ekde 1962 ĝis 1972, li laboris tie kiel profesoro. Post tio li aktive verkis filmomuzikon, komponante 70 verkojn dum 30 jaroj.
Jan De Cooman
Por la unua granda internacia agnosko li devis pacienci ĝis 1947. Per sia gravuraĵo "En Majo" li gajnis la unuan premion en la Trienalo de Milano.
Mallonge poste li ege malsaniĝis. Li ne plu resaniĝis kaj mortis en sia domo en Zandbergen (Geraardsbergen) je la 11-a de junio 1949.
Budho Gotamo
Vekiĝo
Fine li postlasis antaŭ tion ĉi, por ke en la kvara enmerĝo li spertu staton, kiu markis sin nur per egaleco kaj pura ekzistado en la ĉeesto: li simple perceptis, kio estis. Nek la pensoj, nek la atendado, nek la doloro, nek la ĝojoj malpurigis lian perceptadon de la momento. Dumtage Gotamo dediĉis sin al tiuj ĉi absorboj. La pensado aŭ la sentado de feliĉo, kontraŭ kiuj li batalis kiel asketo, por ke li ne ligu sin al la mondo kaj la reesto, fariĝis liaj motivigantaj faktoroj. Iom post iom en la paso de absorbo sensignifiĝis kaj liberigis la lokon al la koncentriĝinta stato de pura observado. Vespere Gotamo sidiĝis kun krucigitaj kruroj sub arbon kaj promesis, ke li ne leviĝos antaŭ ol li atingos liberiĝon. Jen ankoraŭ unufoje alpaŝis al li Marao, la morto. Al miriga demando, kial Gotamo ne timas ĝin, ĝi ricevis respondon, ke danke al afableco kaj aliaj honorecoj, kiujn Gotamo praktikis en pasinta vivo, li iĝis kuraĝa. Kiam Marao dubis kaj volis scii, kiu povus pruvatesti tiajn ĉi aferojn, Gotamo diris: "Tiu ĉi vasta lando estu mia atestanto per tio, ke ĝi ektremu sesfoje per sep ektremoj." Kaj tuj leviĝis ŝtormiga tertremo. Tiu ĉi legendo kondukis al ofta bildigado de Gotamo en arto: li sidas kaj per la dekstra mano tuŝas la teron, per kiu li tiel alvokas la atestanton. La tradicio levis la mitan informon pri la triumfo super Marao super rakontado pri la vekiĝo, ĉar la liberiĝo el la renaskiĝado signifas samtempe venkon super la morton, kiu montriĝas kiel alia flanko de la naskiĝo.
Per la kvara enmerĝo Gotamo akiris kapablon esti perfekte en la estanteco, eĉ ne klopodante tion per pensoj aŭ petoj. Kiam noktiĝis, li koncentriĝis pri elirpunkto de ĉiuj sciencoj pri la liberiĝo, pri sia enplektiĝo en cirkuladon de renaskiĝado kaj tiel li kaŭzis la vekiĝon. Per tio, ke li celis sian atentemon al ĉeestigo de la antaŭaj ekzistadoj, enpaŝis iom post iom en lian konscion biografioj de la pasintaj vivoj: "Tie mi vivis en tiu ĉi familio. Tiaj estis mia stato, profesio, feliĉo kaj doloro. Tia estis mia morto, kaj kiam mi mortis tie, mi renaskiĝis denove ĉi tie." Fine li konsciis centmilojn de antaŭaj vivoj kaj lia rememoro tuŝis ĝis la komenco de tiu ĉi mondo en antaŭe ekzistantaj mondoj. Li vidis, ke la mondoj tiel, kiel la vivoj, sekvas unu post la alia, en senfina pereado kaj estiĝado.
Poste Gotamo turniĝis al la leĝoj de reesto. Li observis malaperadon kaj aperadon de estuloj, por ke li ekkonu, kiel la estuloj, kiuj en la pensoj, vortoj kaj faroj kondutis malbone, (...) venas mortinte en la suban mondon, dume tiuj, kiuj faris bonon, ricevis pli favoran reeston. Gotamo vidis, kiel homoj per siaj faroj (karmo) kontribuas al la paso de propra sorto kaj laŭ tio ili estas en la cirkulado de renaskiĝado subigitaj al senĉesa ascendo kaj descendo. Fine Gotamo ekcelis sian atentemon al eliro el la cirkulado de renaskiĝado, al neniigo de malpurigaĵoj, kiel li markis tion en la ĝajnisma terminologio. Ĝajnistoj klarigis la rilaton de daŭra ĝivao al pasemaj korpoj tiel, ke en la ĝivo enfluas dum la korpaj faroj fajnaj materialaj substancoj, kiuj ligas lin al la mondo. La neniigo de tiuj ĉi malpurigaĵoj (asrava) tial estis la liberigo de ĝivao el la renaskiĝado. Gotamo jam rezignis pri la klopodo haltigi influojn per subpremo de faroj. Li superis la renaskiĝon per ekkono de la vero. La tradiciaj budhismaj tekstoj parolas pri kvar noblaj veroj kiel pri esenco de la doktrino de Gotamo: Tio ĉi estas doloro, tio ĉi estas estiĝo de la doloro, tio ĉi estas pereo de la doloro, tio ĉi estas pado, kondukanta al la pereo de doloro. La ideo, ke la senpera kaj koncentriĝinta observado de la afero senvualigos kaŝitajn kondiĉojn kaj principojn, fariĝis baza opinio de budhismo. Kiam li ekkonis la vivon kiel sinsekvon de la naskiĝo kaj la morto, la leĝoj, kiuj estas ties bazo kaj elirpunkto, Gotamo sciis: La cirkulado de renaskiĝo estas finita.