cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Théodore Géricault
Vivo kaj arta eduko
En la sekvontaj du jaroj li sekvis personan memdevigon de konstruo kaj komponado de figuroj, dum evidentiĝis persona emo por dramo kaj esprimopleno. Post malsukceso en la konkurso de la granda premio de Romo, decidis veturi al Italio je sia propra konto. Li impresiĝis antaŭ la pentristoj de la itala Renesanco, ĉefe antaŭ Mikelanĝelo, aŭ la flandra Rubens. Tiu vojaĝo al Florenco kaj Romo (1816-17), provokita parte pro deziro fuĝi el romantika amafero kun sia onklino, renaskigis sian miron al Mikelanĝelo.
La propra Romo inspiris al li la preparon de monumenta pentraĵo, la Ĉevalkuro Barberi, verko de epika kompono kaj abstrakta temo kiu promesis esti «tute sen paralelo en sia epoko». Finfine, Géricault neniam finis la pentraĵon kaj revenis en Francion.
Géricault realigis inter 1821 kaj 1824, serion de pentraĵoj kun modeloj de frenezuloj aŭ maniuloj, el personoj zorgitaj en la azilo de la alienisto Jean-Étienne Esquirol. Per tiu serio li klopodis katalogi esprimojn de frenezo..
Suferanta dolorplenan malsanon, eble ostokancero, Géricault vivis siajn lastajn jarojn sen kapabli pentri grandajn pentraĵojn. Li produktis kelkajn litografiojn kun helpo de la metiisto Eugène Lami.
Norda Kantaro
Norda Kantaro estas projekto kolekti ĉiujn nordujajn kantojn kiujn iu tradukis en esperanton. La projekton iniciatis Kukoleto kaj post ŝia troa maljuniĝo transprenis Martin Strid. La kolekto en komenco de jaro 2009 enhavis pli ol okcent kantojn danajn, finnajn, islandajn, norvegajn kaj svedajn kun, en kazo de kompleta kolektero, plena originlingva teksto, priaj notoj, melodio per tonsilaboj - foje ĝis kvar voĉoj - kaj teksto en esperanto laŭ ĉiu trovita aparta traduko, foje ĝis tri aŭ kvar versioj de diversaj tradukintoj. Ek de jaro 2014-a la nombro de kantoj preterpasis 900-ujn kaj inkluzivas kelkajn feroajn dancobaladojn.
Eksteraj ligiloj
Rete, la plej aktuala versio de Norda Kantaro troviĝas ĉe http://nk.tone.se.
Petacciato
Petacciato estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la regiono Moliso kaj la provinco Campobasso. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Guglionesi, Montenero di Bisaccia kaj Termoli.
Kristanisma patrono de la komunumo estas la sanktulo Roĥo, kies religia memortago, la 16-a de aŭgusto, sekve estas la komunuma festotago.
Pidpolozzja
Pidpolozzja, ukraine Підполоззя, ruse Подполозье [podpolozje], hungare Vezérszállás [vezErsAlAŝ] estas unuigita, malgranda vilaĝeto en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto Volovec. 2 vilaĝetoj apartenas al la municipo.
Historio
Laŭ la onidiro en Pudpolóc tranoktiĝis Francisko Rákóczi la 2-a en la 27-an de junio 1703. En 1890 Pudpolóc kaj proksima komunumo Romanóc unuiĝis. Poste la nova loknomo estis Vezérszállás (=estro-tranoktejo) honore al Rákóczi. En 1910 loĝis tie 385 homoj, (plejparte rutenoj). Ĝis Traktato de Trianon Csendes apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Alsóverecke, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon Karpata Ukrainio. Poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Pidpolozzja. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.
Občina Dornava
Obĉina Dornava estas unu el 212 municipoj en Slovenio. Ĝi situas en la Regiono Podravska. La municipo konsistas el 12 komunumoj kovrante areon de 28,4 km². Komence de 2018 tie loĝis 2885 homoj. Administra centro de la municipo estas la vilaĝo Dornava.
Loko, priskribo
The southern part of the municipo runs through the Pesnice River. The area is flat, with an altitude of approximately 220 m to 350 m.
Komunumoj
La municipo konsistas el la sekvaj 12 vilaĝoj:
Bratislavci, Brezovci, Dornava, Lasigovci, Mezgovci ob Pesnici, Polenci, Polenšak, Prerad, Slomi, Strejaci,Strmec pri Polenšaku, Žamenci.
Referencoj
Geografia loko:
11173 Jayanderson
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Jay S. Anderson, finalisto de la Intel International Science and Engineering Fair 2002 pro lia projekto pri fiziko. Li estas lernanto ĉe la  Paint Valley High School de South Salem (Ohio, Usono).
Stereotomio
Laŭ Francisko Azorín steretomio estas Studo por dispartigo k. pecordigo de arkitekturaj konstruelementoj el ŝtono, ligno, fero. Li indikas etimologion el la greka stereos + tome (solido tranĉi).
MUT
La vorto havas plurajn signifojn:
Ukijo
Ukijo, estas termino markanta bildojn (desegnaĵojn) kun ĝenra temo farataj per tekniko de japana tabulopreso (iam ankaŭ nomata lignopreso) en la 17-a ĝis la 20-a jarcento. La uzita tekniko de preso ebligis amasan produkton. Temis pri koloraj presiloj sur lignaj tabuloj helpe de ŝablonoj. La temo estis ĉefe provinca vivo kaj amuziga fako (luktantoj de sumoo, korteganoj, artistoj ks.). Reproduktaĵoj estis alireblaj al pli malriĉaj, kiuj ne povis permesi al si originalajn laborojn de majstroj.
Ukijo diras, vivu de tago al tago kaj vivĝoju la vivon liberigita de ĉiuj malproksimaj doktrinoj.
Ferdinand Hirt & Sohn
Ferdinand Hirt & Sohn (aŭ "Ferdinand Hirt und Sohn"), Salomonstr. 15, Leipzig estis unu el la plej gravaj germanaj porlernejaj eldonejoj, kies antaŭulo, la eldonejo Ferdinand Hirt en Breslaŭo fondiĝis en 1832. En 1873 la filo de Ferdinand Hirt, Arnold Hirt, fondis propran eldonejon sub la nomo "Ferdinand Hirt und Sohn" en Lepsiko.
Ukijo
Etimologio
La nomo ukijo laŭvorte signifas bildon  de flosanta mondo (き aŭ efemera mondo, kiuj referas al la plezurlokoj ĉirkaŭ Tokio kaj Kioto. La signifo de la termino Ukijo ŝanĝiĝis kun la tempo. Ĝi origine havis budaisman signifon kaj esprimis la paseman kaj efemeran naturon de la realo. Dum ĉi tiu signifo neniam tute malaperis, la termino iom post iom estis uzata metafore por paroli pri vivmaniero de senripoza serĉado de efemeraj vivoĝojoj. Ukijo eĉ ricevis la signifon de "danĝera vivo", "kuraĝa vivo", "carpe diem".
Ferdinand Hirt & Sohn
Hirt kiel Esperanto-eldonejo
Ekde 1911 ĝi eldonadis ankaŭ Esperanto-lernolibrojn kaj en 1921 laŭ instigo kaj sub direkcio de Bernhard Kötz fondis Esperanto-fakon, kiu fariĝis unu el la plej gravaj eldonejoj en la 1920-aj jaroj.
Ĝi eldonis inter aliaj la historio-verkojn de Edmond Privat, Originalan Verkaron de L.L. Zamenhof (red. Johannes Dietterle), la Enciklopedian Vortaron de Eugen Wüster kaj aliajn librojn, entute ĉirkaŭ 50 diversajn volumojn. Multaj tradukaĵoj el diversaj naciaj lingvoj apartenis al libroserio Internacia Mondliteraturo.
Ĝi kunlaboris kun la viena firmao Rudolf Foltanek.
Ukijo
Etimologio
Nur sperti la nunon momenton,
Ferdinand Hirt & Sohn
Hirt kiel Esperanto-eldonejo
Pro la politika kaj ekonomia premo en nazia Germanio, Hirt & Sohn fermis la Esperanto-fakon fine de 1937 aŭ komence de 1938. La Praktiko 7a jaro 1938, n-ro 2 (74 - Feb.), p. 11 raportas: "... pro la nuna situacio en Germanujo la firmo decidis ĉesigi la funkcion de sia Eo-fako, kaj la libro-stokojn transdonis al la Internacia Cseh-Instituto de Esperanto en Hago, kune kun ĉiuj eldonistaj rajtoj kaj devoj. Tiuj libroj estas de nun vendataj ĉe la eldonejo de La Praktiko, kaj ankaŭ ĉe ĉiuj aliaj vendejoj de E-aj libroj."
Jim Yong Kim
Jim Yong Kim (en korea hangulo 짐용김; 8an de Decembro, 1959), konata kiel Kim Yong (en korea hangulo 김용 kaj ĉinlitere 金墉), estas koredevena usona kuracisto kaj antropologo kiu servis kie la 12a prezidanto de la Monda Banko el 2012 ĝis 2019. La 7an de Januaro, 2019, li anoncis, ke li elposteniĝos la 1an de Februaro, 2019.
Ferdinand Hirt & Sohn
Esperanto-libroj
Esperanto-libroj eldonitaj de la eldonejo:
Vikuno
Vikuno (Vicugna vicugna) estas la ununura specio de la neotropisa genro Vicugna kaj apartenas al la familio de la kameledoj. Ĝi similas la gvanakon, sed estas malpli granda kaj malpli dika. La nomo vikuno origine venas el la keĉua lingvaro.
Aspekto
La longeco de la kapo kaj la trunko estas ĉirkaŭ 150 cm, la ŝultroalto 1 m kaj ĝi pezas 50 kg. La felo estas supre helbruna kaj malsupre blankeca. Anatomia specialaĵo estas la malsupraj incizivoj kiuj daŭre plukreskas, kiel ĉe la ronĝuloj - tio ne ekzistas ĉe aliaj parhufuloj.
Vivmedio
Vikunoj troveblas en la punaoj de la altaj Andoj de Ekvadoro, Peruo, Bolivio, Argentino kaj Ĉilio. Ĝi vivas en altecoj inter 3500 kaj 5500 m.
Malsovaĝigo
Iam oni instruis ke la vikunoj neniam estis malsovaĝigitaj kaj ke la lamoj kaj alpakoj devenas de la gvanakoj. Sed hodiaŭ ekzistas surprizaj DNA-esploroj kiuj montras, ke la alpakoj eble devenas de la vikunoj. Ĉar la alpakoj, lamoj, gvanakoj kaj vikunoj fekundeblas interspecie kaj linioj ofte miksiĝis, ne eblas scii tion ekzakte nun. Tio, kio certas, estas ke la inkaoj pelis vikunojn dekmile inter barilojn, tondis ilin kaj liberigis ilin denove. La vikuna lano estis nur por la plej altaj nobeloj. La hispanoj ne daŭrigis tiun kutimon. Ili mortpafis vikunojn grandnombre kaj ofte venenigis akvejojn, unue por akiri paŝtejojn kaj poste por la feloj. Nun malpermesitas eligi bestojn el Peruo, sed ties lano estas komerciigita. La vikuna lano estas la plej rara kaj multekosta en la mondo (po tri mil dolaroj por unu metro da ŝtofo).
Ukijo
Etimologio
tute fordoni sin al kontemplado
de la luno, de la neĝo, de la sakuro-floraĵo
''kaj de la acerofolio ... ne lasi sin senkuraĝigi''
pro malriĉeco kaj ne lasi ĝin tralumeti
sur vian vizaĝon
sed fordrivi kiel kalabaso
Gejŝoj
Tiuj pentristoj vendis ankaŭ kontraŭ malgranda prezo la portreton de la plej famaj tiutempaj gejŝoj. Ili ofte pentris gejŝojn el Joŝivaro, rezervita kvartalo (kuruwa) en Edo (la nuna Tokio), konata kiel plezurkvartalo, kreita dum la epoko de Edo ekde 1617. Tiutempe la famo kaj la rolo de la plej grandaj amvendistinoj estis ofte bazitaj sur io tute alia ol la simple seksa aspekto. Ĝi poste iĝis kulture monduma loko, fama pro ĝiaj artistoj, amvendistinoj kaj amoristinoj. Tie la vizitantoj de tiu kvartalo kruciĝas unu la alian en "verdaj domoj" (seirō aŭ altrangaj sinjorinoj), sed ankaŭ en teo-dometoj, restoracioj, luksaj butikoj aŭ banejoj.
Aure (Ardennes)
Aure estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Ardennes (prononco []), en la regiono Grand Est (prononco [], (france, en Esperanto Granda Oriento) kaj en la antaŭa regiono Ĉampanjo-Ardenoj. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Vouziers (prononco [], ) kaj al la kantono .
Bela fontano
La Bela Fontano apartenas kiel grava vidindaĵo al la Historia Mejlo de la urbo Nurenbergo. Ĝi troviĝas rande de la placo Hauptmarkt (Ĉefbazaro), apud la nurenberga urbdomo. La Bela Fontano estas ĉirkaŭ 19 metrojn alta kaj havas la formon de gotika preĝejturpinto.
Historio
La Bela Fontano estis konstruata en la jaroj 1385–1396 de Heinrich Beheim. Dum sia historio ĝi estis plurfoje riparita kaj rekonstruita (unue en 1822–24 de la skulptisto Jacob Daniel Burgschmiet). Hodiaŭ staras en Hauptmarkt apenaŭ centjara kopio el konkoŝtono multkolore pentrita. La malmultaj konservitaj restaĵoj de la originalo troviĝas en la Ĝermana Nacia Muzeo. Post ilia riparado en 1899–1903 de Heinrich Walraff, la fontano estis konstruata en la hodiaŭa formo en 1912 laŭ la difektita gotika originalo. Dum la Dua Mondmilito, la Bela Fontano estis protektita per betonkovro kaj ne suferis difektojn.
Priskribo
La kvardek kolore pentritaj figuroj de la fontano reprezentas la mondvizion de la Sankta Romia Imperio en kvar etaĝoj. De malsupre supren ili estas: La filozofio kaj la sep liberaj artoj, la kvar evangelistoj kaj la kvar patroj de la Eklezio, la sep princoj-elektistoj kaj la naŭ herooj, Moseo kaj sep profetoj.
Speciale konataj estas la turneblaj ringoj en du el la ok kradoj forĝitaj de la aŭgsburga Paulus Kühn en 1587, kiuj ĉirkaŭas la fontanon. Oni ne scias, kiam oni almetis la originalan latunan ringon, tamen ĝi estis poste plurfoje anstataŭigita, kaj la hodiaŭa (en la sudokcidenta flanko) devenas el la jaro 1957. La dua, fera ringo en la nordorienta flanko estis almetita en 1902 kaj poste neniam anstataŭigita. Onidire la latuna ringo alportas bonŝancon: tiu, kiu ĝin turnas protektiĝas per beno
Laŭ legendo la fontano estus planita kiel turpinto de la Dipatrino-preĝejo (ankaŭ en la placo Hauptmarkt), sed tio ne realiĝis pro manko de levilo. Tamen la preĝejo estis konsekrita jam en la jaro 1358.
Polemiko okaze de la Futbala Mondpokalo 2006
Okaze de la Mondĉampionado de Futbalo en 2006 la fontano estis kovrita per skulptaĵo el stakigitaj stadionaj seĝoj de la artisto Olaf Metzel. Dum la konstruado de la artverko, titolita "Ĝis revido", estiĝis kelkfoje akra polemiko inter la poruloj kaj la kontraŭuloj.
Osterbruch
Osterbruch estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Cuxhaven de la federacia lando Malsupra Saksio, kaj estas parto de komunumaro, do administra ligo de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, nomata Samtgemeinde Land Hadeln. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. Ĝi apartenas kaj al la metropola regiono Hamburgo kaj al la metropola regiono Bremeno-Oldenburgo, kio respegulas la fakton ke la regiono ekonomie orientiĝas kaj al Bremeno sudokcidente kaj al Hamburgo sudoriente.
Rita Coolidge
Rita COOLIDGE estas usona kantistino. Ŝi naskiĝis la 1-an de majo 1945 en Lafayette, Tenesio, Usono. Ŝi laboris kun kelkaj elstaruloj, ekzemple Joe Cocker, Eric Clapton kaj Leon Russel; poste ŝi fariĝis memartisto.
23850 Ramaswami
23850 Ramaswami estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Keshav Ramaswami, finalisto en 2007 de la Discovery Channel Young Scientist Challenge (DCYSC), scienca konkurso por mezlernejoj, pro lia projekto pri biokemio, medicino, sano kaj mikrobiologio. Li estis lernanto ĉe la Mission Valley Middle School de Prairie Village (Kansaso).
17694 Jiránek
17694 Jiránek estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la ĉeĥaj astronomoj Miloš Tichý kaj Zdeněk Moravec elde la Observatorio Kleť, proksime de České Budějovice en Ĉeĥio.
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la ĉeĥa desegnisto, ilustristo kaj karikaturisto Vladimír Jiránek (1938–2012). Liaj karikaturo en gazetoj kaj revuoj komentis la situacion en la moderna Ĉeĥio. Du kunikloj nomita Bob kaj Bobek estas plej popularaj roluloj de liaj viglaj animaciaj filmoj.
Emscher Landschaftspark 2010
Ĝis la jaro 2020 la alikonstruo de la Ruhr-Regiono devas esti finita.
Partoprenantoj
Partoprenas la urboj Duisburg, Oberhausen, Mülheim an der Ruhr, Essen, Bottrop, Gelsenkirchen, Herne, Herten, Recklinghausen, Bochum, Dortmund, Lünen, Waltrop, Castrop-Raŭel, Kamen, Bergkamen, Werne kaj la komunumoj Holzwickede same kiel Bönen. Krome la distriktoj Recklinghausen kaj Unna aliĝis, same kiel la federaciero Nordrejnvestfalio, la Regiona Ligo Ruhr kaj la Emscher-Kooperativo.
Sterilvakuigo
Sterilvakuigo estas dommastruma fizika metodo konservi nutraĵojn, sterilizante ilin kaj vakuigante la konservujojn per varmegigo. Oni uzas glasegojn kun vitraj kovriloj kaj gumringo aŭ kun ladaj ŝraŭbkovriloj. La konservujojn oni varmegigas en bolanta akvo, tiel mortigante la damaĝuntajn ĝermojn en la nutraĵo kaj samtempe kreante vakuon en la ujoj.
La metodo taŭgas speciale por fruktoj, legomoj kaj viando. La metodo sekvas la saman principon kiel la konservaĵskatolo, sed kun pli malalta temperaturo, kio avantaĝas por la nutraĵkvalito, sed malavantaĝas por la konservodaŭro.
Gresham (Oregono)
Gresham estas grandurbo en Usono, en subŝtato Oregono, en Kantono Multnomah.
Geografio
Gresham situas sur ebenaĵo en la nordokcidenta landparto de Usono, en la norda parto de Oregono, en la meza parto de la kantono.
Historio
Origine la loko estis nomata Campground kiel arbarkovrita ejo. Poŝtejo estis establita en 1884. Gresham urbiĝis en 1905. Ĝi estis nomita laŭ generalo Walter Quinton Gresham.
Klimato
En Gresham la temperaturo averaĝe varias inter 7-18 °C. La varmo kulminas en julio averaĝe 28 °C. La malvarmo kulminas en januaro averaĝe 1 °C. La precipitaĵo estas sume en la tuta jaro 1139 mm. En ĉiuj monatoj estas precipitaĵoj. La precipitaĵoj kulminas en decembro kaj malkulminas julie.
Trafiko
Gresham havas trairan ĉefvojon. En la urbego aŭtobusoj liveras la pasaĝerojn.
Sulko
Sulko estas linioforma profundiĝo en la tero de agrikultura kampo. Ĝin kreis kutime plugilo aŭ hakilo.
Fekundeco / Vagino
Pro la tutmonda disvastiĝo de teraj diinoj en ĉiuj agrikulturantaj kulturoj la sulko mitologie sur ĉiuj kontinentoj estas simbolo por fekundeco, parte ankaŭ rekte por la ina vagino.
En la hinda mitologio la diino Sita naskiĝis en kampa sulko kaj estas la edzino de la dio Rama.
Laŭ la etruska mitologio la heroo Tages "naskiĝis el sulko".
Blanka de Kastilio
Laŭ traktato inter Filipo Aŭgusto kaj Johano de Anglio, la fratino de Blanche (Urraca) estis promesita al la filo de Filipo, Ludoviko. Sed la patrino de Ludoviko, Eleonora de Akvitanio, decidis dum vizito en Hispanio, ke Blanche ŝajnis pli taŭga por fariĝi reĝino, kaj do ŝin ŝi akompanis al Francio.
Blanka de Kastilio estas sanktulino. Ŝia festotago estas la 1-a de decembro.
Sulko
Signo de limo
Laŭ la nord-ĝermana mitologio la diino Freja fosis profundan sulkon ĉirkaŭ la teritorio Zelando (Sjælland) en Danio, kio pro tio iĝis insulo kaj dividiĝis de Svedio.
Batalo de Karbalo
Ĥusejn estis veturanta al Kufa, kien oni estis invitinta lin por kunhavi la povon de la kaliflando. La grupo de akompanantaro estis atakita proksime de la urbo Karbalo, en Irako, kaj estis mortigitaj ĉiuj 72 viroj inter kiuj Ĥusejn mem.
La majoritato de ŝijaistoj konsideras la datrevenon de la batalo kiel sankta funebra tago kaj en tiu dato ili rekreas rite la morton de Ĥusejn. Liaj restaĵoj kuŝas en Karbalo, urbo konsiderata de la kredantoj kiel sankta loko.
Petrella Tifernina
Petrella Tifernina estas komunumo de Italio.
Jerónimo Osório
Jerónimo Osório (1506-1580) ankaŭ konata kiel al "Portugala Cicerono", estis episkopo, historiisto, humanisto, latinisto, helenisto, episkopo de Silves ekde 1564 kaj episkopo de Algarve ekde 1577. Li estis amiko de Ignaco Lojola (1491-1556) kaj profesoro pri la"Sanktaj Skribaĵoj" en la Universitato de Koimbro.
Juna vivo kaj edukado
Lia patro, nomumita de Johano la 3-a por esti Ouvidor Geral (Ĝenerala Juĝisto) de la portugala regado en Barato, iris sola, kaj tie troviĝis sub la aŭtoritato de Vasco da Gama. Jerónimo, en la lernejo en Portugalio, montris tian enorman kapablon en la latina, ke en 1519, kiam li estis 13-jara, lia patrino sendis lin al Salamanko en Hispanio por studi civilan juron. Du jarojn poste, kun plia flueco en la latina kaj la greka, li revenis hejmen volante fari militan karieron kun la Kavaliraj Hospitalistoj en Rodoso: lia patro resendis lin al Salamanko, kie li laboris por fortigi kaj disciplini kaj korpon kaj menson por tiu inklino, kiam la obĵetoj de lia patro devus esti venkitaj. Sed li disvolvis forte religiemajn sentojn, kaj okaze de la morto de sia patro, lia patrino persvadis lin prirezigni armeajn ambiciojn.
En 1525, aĝante 19 jaroj, li iris al Parizo por studi aristotelan logikon kaj naturfilozofion. Tie li iĝis proksima partnero de Peter Faber (1506-1546), kiu kun sia kunulo Francisco Xavier (1506-1552) kaj aliaj proksimiĝis al Ignaco Lojola.
Revenante al Portugalio por aranĝi siajn aferojn, Osório sekve ekstudis Teologion en Bolonjo, mergante sin en la Ekleziaj Patroj - precipe Gregorio de Nazianco (329-389), Bazilo la Granda (330-379), Johano Krizostomo (309-407), Aŭgusteno de Hipono (354-430) kaj Sankta Hieronimo - kaj Sankta Tomaso de Akvino kaj farante pli altan studon pri Cicerono, Demosteno kaj Platono.
Liaj novplatonaj tendencoj estis nutritaj de la [Pseŭdo-Dionizio la Areopagano Corpus Areopagiticum], kies aŭtoron li konsideris, kune kun la apostoloj, esti la princo de la teologoj. Li akiris tian famon, ke reĝo Johano la 3-a invitis lin en 1536–1537 instrui en la reorganizita Universitato de Koimbro, kie li prelegis pri Jesaja kaj pri la Sankta Epistolo de Paŭlo al la Romanoj.
De Nobilitate
Reveninte al Lisbono en 1540, li iĝis sekretario de princo Luiso de Portugalio, Duko de Beĵa (1506-1555), kaj mentoro de sia filo Antono de Krato (1531-1595), akirinte ankaŭ du beneficojn en la diocezo de Viseu. Antaŭ la aĝo de 30 jaroj li estis komencinta siajn ĝemelajn traktaĵojn "De Nobilitate Civili" kaj "De Nobilitate Christiana": lia publikigo en Lisbono en 1542 rapide gajnis al li internacian agnoskon.
La angla demando
Kiel Osório denuncis Makiavelon, do sin direktante Anglion li povus denunci la influon de Marteno Lutero kaj Marteno Bucero. Kiam la Koncilio de Trento alproksimiĝis al sia fino de aktivecoj, en 1562, pro instigo de kardinalo Henriko la 1-a (1512-1580), Osório publikigis latinan epistolon al la reĝino Elizabeta la 1-a (1533-1603) instigante ŝin reveni al la katolika komuneco kaj akcepti la papan aŭtoritaton.
Angla traduko, "A Pearl for a Prince" ("Perlo por Princo"), estis eldonita de Richard Shacklock, katolika anglo en Loveno. Surprizita de ĉi tiu publika riproĉo al sia suvereno, la angla registaro dungis Walter Haddon (1515-1572) por verki latinan respondon, publikigitan en Parizo (anglen tradukita de Abraham Hartwell la Maljuna (1553-1606).
Osório superis sin per longa latina respondo (angla versio de John Fenn). Haddon preparis replikon, sed ĝi restis nefinita ĝis sia morto en 1572 kaj estis kompletigita en bonega stilo, kaj kun aldonoj, de John Foxe (1516-1587).
La konflikto estis fifama kaj multe legita, kaj kulminis per la eldiro de la papa Bulo "Regnans in Excelsis" kontraŭ Elizabeta. Oni diras, ke la nomo kaj koloro de la diatriboj de Osório influis la rolon de Hieronimo en la dramo "The Spanish Tragedy" ("La Hispana Tragedio") de Thomas Kyd.
Postaj jaroj
La kardinalo princo Henriko, kiu promociis lin al la sidejo de Silves, volis dungi lin en Lisbono en ŝtataj aferoj, kiam reĝo Sebastiano la 1-a (1554-1578) ekregis la povon en 1568, sed Osório senkulpigis sin pro siaj pastorecaj devoj.
En 1571 lia vasta "Historio pri la regado de reĝo Emanuelo" estis publikigita en Lisbono, kiu rezultis en la latina multo el la materialo en la Kroniko pri la sama temo de Damião de Góis (1502-1574). Ampleksante la aventurojn de Vasco da Gama, tio koincidis kun la publikigo de La Luzidoj, de lia granda samtempulo Luís Vaz de Camões.
Li plue montris sian fervoron por la ŝtatkomunumo per skribado de du leteroj, unu serĉante malemigi la reĝon iri al Afriko, kaj alia sendita dum la lasta ekspedicio de la reĝo alvokante lin reveni al sia regno.
Sebastiano rigardis malkontente la kontraŭulojn de sia afrika aventuro, kaj Osório opiniis prudente forlasi Portugalion kaj iri al Parmo kaj Romo por viziti ad limina. Liaj skrupuloj rilate al loĝado, kaj al la apelacioj de la reĝo kaj al la kardinala princo, malhelpis lin longe ĝui la gastamon de la papo Gregorio la 13-a. Li tial revenis al sia diocezo, kies sidejo estis transdonita de Silves al Faro en 1577, kaj restis tie tra la mallonga regado de la kardinala reĝo. Li mortis ĉe Tavira la 24-an de aŭgusto 1580.
La biblioteko
Haddon diris pri li, ke "li estis plej perversa kaj obstina malpacemulo, kiu krom laŭdinda facileco en la latina Lingvo, li povus nenion profiti kun la publikopinio." Oni diris, ke lia biblioteko estis forportita de Faro, kiam la grafo de Essex, reveninte el la Kapto de Kadizo, atakis la urbon en 1596.
La biblioteko prenita de la grafo estis tiu de Dom Fernando Martins Mascarenhas, tiama episkopo de Faro, kies domo Essex okupis dum la invado: laŭdire oni inkluzivis multajn el la libroj de Osório.
ILO
La vorto havas plurajn signifojn:
COAMA
La organizaĵo COAMA - hispane Consolidación de la Región Amazónica, en Esperanto Plifirmiĝo de la Amazona Regiono aŭ Solidiĝo de la Amazona Regiono - estas homrajta grupo de pluraj senprofitcelaj ne-registaraj organizaĵoj en Kolombio. En 1999 al la organizaĵo estis aljuĝita la premio de ĝusta vivmaniero (la "alternativa Nobel-premio"), kiu aparte honorigas iujn ekzemplajn aktivulojn kiuj „agadas por praktikaj kaj ekzemplaj solvoj por la plej aktualaj problemoj kiujn la mondo alfrontas hodiaŭ“. Pri tiu ĉi organizaĵo la premia komisiono aparte laŭdis la penojn "montri kiel indiĝenaj homoj povas plibonigi sian porvivaĵon, daŭrigi sian kulturon kaj konservi siajn pluvarbarojn".
La "Solidiĝo de la Amazona Regiono" estas grupo de kolombiaj ne-registaraj organizaĵoj strebantaj por la rekono de indiĝenaj rajtoj kaj ilia decida rolo en la konservado de la tropikaj pluvarbaroj de la mondo. Sekurigante la pluvarbaron, tiu laboro ankaŭ kaŭzis la kreadon de mikroprojektoj en sano, edukado, kultura kaj ekologia reakiro, kaj de merkataj produktoj.
Fono
Inter la jaroj 1986 kaj 1990, la kolombia registaro leĝe agnoskis 20 milionojn da hektaroj da pluvarbaro en la kolombia Amazona regiono (precipe en la departemento Amazonio (Kolombio)|kolombia departemento Amazonio) kiel "kolektiva indiĝena teritorio". Tiu ago estis senprecedenca movo direkte al la rekono de indiĝenaj rajtoj kaj la grava rolo de arbaraj homoj en la konservado de la tropikaj pluvarbaroj de la mondo. Ĝi estis atingita tra la premo de indiĝenaj komunumoj kaj la celkonscia subteno de multaj kolumbianoj, inkluzive de la germandevena etnologo Martin von Hildebrand, kiel kapo de indiĝenaj aferoj tiutempe en Kolombio.
En 1990, financado estis certigita de la Eŭropa Komunumo (nun la Eŭropa Unio) por starigi reton de fakuloj por konsili kaj akompani la komunumojn: celo estis, ke ili evoluigu kaj efektivigu siajn agnoskitajn rajtojn por daŭre administri sian pluvarbaran ekosistemon laŭ siaj propraj kulturaj valoroj kaj prioritatoj.
El tio kreskis la programo "Solidiĝo de la Amazona Regiono", kiun Martin von Hildebrand helpis starigi kaj poste kunordigi, kaj kiu konsistas el kelkaj kolumbiaj ne-registaraj organizaĵoj - Gaia Amazonas, Fundación Etnollano, Fundación Erigaie, Hylea, Fundación Ecologia-Social, FundaMinga, CECOIN kaj la fondaĵo Gaia en Londono.
Neinstedt
Neinstedt estas eksa komunumo kaj nuna parto de la urbo Thale en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Harco de la federacia lando Saksio-Anhalto, kaj ĝis administra reformo en julio 2007 estis parto de pli malgranda distrikto Quedlinburg. Fine de la jaro 2007 la loĝloko havis 1795 loĝantojn.
Carl Filtsch
Carl Filtsch [karl filĉ] estis transilvania saksa komponisto, pianisto. Carl Filtsch naskiĝis la en Mühlbach (Transilvanio, Habsburga Imperio, nuntempe Sebeș (Alba) en Rumanio), li mortis la  en Venecio (Habsburga Imperio, nuntempe en Italio).
Debraď
Bazaj informoj
Debraď, hungare Debrőd estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo.
Situo
Debraď situas en strikta valo, laŭ rojo, fine de sakovojo. Košice troviĝas 27 km-ojn.
Bois de Saint-Eutrope (Tramtrajno en Francilio)
Bois de Saint-Eutrope estas estonta haltejo de Eksprestramo 12, situanta en Ris-Orangis, en departemento Essonne, regiono Francilio.
Debraď
Historio
La vilaĝo estis unue menciita en la jaro 1255. La kampoj apartenis al la eklezio ĝis 1848. En 1828 oni komputis tie 90 domojn kaj 657 homojn. En 1910 loĝis en Debrőd 606 homoj, (592 hungaroj, 12 slovakoj, 2 germanoj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Abaúj-Torna, al distrikto de Szepsi, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1944 Debrőd rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis en Debraď 391 homoj, (270 hungaroj, 117 slovakoj, 3 ĉeĥoj).
Stacio Yotsubashi
Stacio Yotsubashi (四ツ橋駅 [Jocubaŝi-eki], Yotsubashi Station) estas fervoja stacio en Kvartalo Niŝi, Osako, Japanio. La stacio servas 1 linion de la metroa reto Osaka Urba Subtera Fervojo: Linio Yotsubashi.
Urba legendo
Urba legendo aŭ moderna mito estas speco de ne pruvitaj nuntempaj historioj pri mirigaj, tamen ne tute nekredeblaj temoj. Ili akiras pli da kredebleco irante de buŝo al orelo, ĉar tiel oni aŭdas ilin de pluraj flankoj.
La verdikto "tio estas urba legendo" en iuj rondoj sufiĉas por fini la diskuton pri iu temo.
Historio de la nocio
Homo kiu kreis la dirmanieron urban legend (urba legendo) estis profesoro Jan Harold Brunvand, en libro The Vanishing Hitchhiker: American Urban Legends & Their Meanings.
En folkloro, legendo estas tradicia popola rakonto pri mirakloj kaj heroaĵoj, perceptita de rakontanto kaj aŭskultanto kiel kredinda. Tradiciaj legendoj aperas spontanee kaj estas transdonitaj perbuŝe. Sekve, oni pensis ke en urboj, speciale en grandaj urboj, ne eblus la ekzistado de legendoj, sed oni vidas ke en moderna mondo aperas rakontoj mirindaj aŭ troigitaj kiuj similas al tradiciaj legendoj. Tiujn rakontojn kaj laŭdirojn oni nomas urbaj legendoj. Ankaŭ, eble plibona nomo estus "nuntempaj legendoj" aŭ "modernaj legendoj", ĉar foje ili diras pri aferoj kiuj okazas ekster urboj, kiel la plejparto de vidado de nifoj.
Simile al tradiciaj legendoj, oni ne konas la originalan aŭtoron de rakonto aŭ laŭdiro kiu formas la urban legendon. Ĝenerale ili estas rakontoj aŭ laŭdiroj kiuj oni aŭdas perbuŝe, legas en neseriozaj libroj, vidas en popularaj televidprogramoj, ktp. Poste, kiel en tradiciaj legendoj, oni reproduktas tion kun pliaj aŭ malpliaj detaloj, kaj, kiel tradiciaj legendoj, tiuj urbaj legendoj ofte havas konservativan ideologion aŭ moralan fondon.
Karakterizaĵoj
Malgraŭ la neklareco de la fonto multaj homoj pludonas legendon en bona kaj honesta fido pri ties vereco. Modernaj legendoj vojaĝas kaj disvastiĝas simile kiel spritaĵoj. La sola diferenco estas, ke oni kredas ilin veraj.
Iuj modernaj legendoj efiks kiel iloj de diskriminacio, ĉar ili subtenas la tezon, ke iu etno, sekso, religio, aĝogrupo ktp. estas aparte malinteligenta, ŝovinisma violentema ktp. Por tio tre gravas la supozo, ke la legendo estas vera; multaj homoj rifuzus diskriminacian spritaĵon, sed akceptas diskriminacian legendon, ĉar "tiel ja okazis".
Ekzemploj
La titolo de la menciita libro de Brunvand aludas al rakontoj, laŭ kiuj "iu" akceptis petveturanton, kiu poste mistere malaperis, ekzemple petinte veturigi lin "hejmen" – kaj la hejmo montriĝis esti tombejo.
Ofte estas rakontate, ke en la kanaletaro de grandaj urboj (ofte Novjorko vivas krokodiloj, kiuj neniam vidis lumon; vojaĝantoj eksterlande aĉetis krokodilidojn, portas ilin hejmen, sed poste ĵetas ilin en la necesejon, kiam ili kreskas. Certe tio okazas, sed oni ne trovis krokodilojn en la kanaletoj de Novjorko, do probable tiuj krokodilidoj rapide mortas.
Alia rakonto estas pri aŭtanto (kutime virino), kiu trovas ĉe la vojo forĵetitan mikroondan fornelon kaj kunportas ĝin. Poste la polico haltigas ŝin kaj petas redoni la radaran rapido-mezurilon. Tiu ĉi historio estas ekzemplo de diskriminacio, ĉar ĝi celas pruvi la malinteligentecon de la aŭtanto.
En muziko multe disvastiĝis la legendo, ke "Paŭlo mortis"; laŭ gi la basisto de The Beatles mortis en trafikakcidento en 1966, kaj anstataŭis lin similulo. Tiaj legendoj povas stimuli la vendon de la diskoj de la koncernataj artistoj, do ne estas motivo malkonfirmi ilin.
Laŭ legendo jam mortis homoj pro la kolao-mentosa efiko; la produktantoj de la ingrediencoj tamen neas tion, eĉ neas, ke eblas morti pro ĝi.
Interreto
La interreto plifaciligis la kreadon kaj cirkuladon de urbaj legendoj. Urba legendo, per interreto, povas esti sendita kaj resendita al multaj homoj per malmultaj klakoj. La urbaj legendoj povas atingi miliardojn da homoj en kelkaj horoj. Sed en la legendoj, urbaj aŭ tradiciaj, la forgeso havas gravan rolon; tre ofte, homoj forgesas detalojn de rakonto kaj tio ebligas ŝanĝi ilin al aliaj detaloj kaj per tio la legendo modifiĝas kaj evoluas, en interreto, ĉio povas esti konservata, en diskutlisto, ekzemple, la mesaĝoj daŭras dum la diskutlisto daŭras. Alie, per la aŭtomata kopiado aŭ simpla resendado de elektronikaj leteroj, oni ne ŝanĝas la tekstojn, kaj sekve, la legendoj ne facile evoluas.
Karakterizaĵoj de interretaj legendoj
Ĉefaj karakterizaĵoj de interreta urba legendo estas:
Slatina-Timiș
Slatina-Timiș [slatina-timiŝ] (hungare: Temesszlatina, germane: Slatina) estas komunumo en Rumanio sude de Caransebeș. En 1910 ĝi havis 2222 loĝantojn [rumanoj, germanoj, hungaroj), en 1992 1977 (rumanoj), kaj laŭ la stato de en la loĝloko vivis . Ĝia unua mencio skribe estas en 1433. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Krassó-Szörény vármegye). Administre apartenas al ĝi Ilova (Illópatak), Sadova Nouă, (Újszagyva), Sadova Veche.
Atakskalo
La Atakskalo estis militmaŝino uzita en la antikveco por eniri ŝtele en urbo sieĝata.
Ĝi estis ĉirkaŭ 17 m longa kaj 0,7 m larĝa, kio faciligis la supreniradon de du homoj samtempe. En la supra parto estis ia platformo sur kiu povis stari ĉirkaŭ 20 luktantoj. Ĝi ĝuis protekton de sakoj plenaj je lano aŭ simila materialo por protekti el batoj. La skalo estis transportita sur ĉaro sur kiu ĝi estis starigita. La plej komuna kaj ofta atakskalo estis pli simpla. Ĝi estis 2,4 al 3 m longa kaj foje malpli kaj estis adaptebla unu kun alia facile, laŭ la alto de la atakata murego. Ĝi disponis el hokoj por ankriĝi surgrunde aŭ sur la murego (inter kreneloj ekzemple) aŭ kusenetoj por eviti bruon dum alproksimiĝo.
Referencoj
Diccionario militar, J.D.W.M., 1863
(17695) 1997 EE7
(17695) 1997 EE7 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la projekto Spacewatch, elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak, proksime de Tucson (Arizono, Usono).
Kamboĝo
La Kamboĝa Reĝlando (កម្ពុជា, Kampuchea, prononco Kamputjia) estas konstitucia monarkio en sudorienta Azio kun ĉirkaŭ 13 milionoj da loĝantoj. La ĉefa religio estas budhismo teravada. Ĝiaj loĝantoj estas nomataj "kamboĝanoj" aŭ "kmeroj".
La lando havas landlimojn okcidente kun Tajlando, norde kun Laoso, oriente kun Vjetnamio kaj sude kun la Tajlanda Golfo. Ĝin trafluas la rivero Mekongo.
Nomo
La nomo "Kamboĝo" venas de la antikva Kmera Imperio de Kämbuja aŭ Kambujadesa. Kambuja samtempe venas de la lingvo sanskrito, de aborigena tribo el Hindio kiu adoptis la nomon de ĝia fondinto, Kambu Svayambhuva. La hindia influo komenciĝis en la 1-a jarcento, danke al la mara strategia pozicio de la lando inter ĝi kaj Ĉinio. La plej influa kasto estis la de bramanoj aŭ sacerdotoj kiuj adaptis la hindan terminaron al la kamboĝa kulturo. La nomo en Esperanto kaj en multaj aliaj lingvoj por "Kamboĝo" venas de la franca Cambodge, kiu venas de Kambuja.
Ekde la sendependiĝo de la lando en 1953, la oficiala nomo multe ŝanĝiĝis dum pluraj fojoj:
Kampuchea estas la plej vaste uzata nomo inter la kmerlingvaj kamboĝanoj. Inter aliaj nomoj por nomigi la landon estas Srok Khmae (Kmera Ŝtato aŭ Kamboĝa Ŝtato) kaj Prateh Khmer (Kmera Nacio aŭ Kamboĝa Nacio).
Geografio
La Anama Montaro (Chaîne annamitique; ພູ ຫລວງ Phou Luang; Dãy (núi) Trường Sơn) estas montaro de orienta Hindoĉinio. Ĝi etendiĝas proksimume 1100 km tra Laoso, Vjetnamio, kaj malgranda areo en nordorienta Kamboĝo. Plej el la krestoj estas en la Laosa flanko.
Historio
La kmera popolo estis inter la unuaj aziaj popoloj kiuj akiris la politikajn ideojn kaj politikajn instituciojn de Hindio, samkiel la kreado de cetralizitaj regnoj kiuj kovris vastajn teritoriojn.
La unua konata regno en la regiono, floris inter la 5-a kaj 6-a jarcentoj. Estis anstataŭita de Chenla, kiu kontrolis grandajn regionojn de la nuntempaj Kamboĝo, Vjetnamio, Laoso kaj Tajlando.
Kmera Imperio
La ora epoko de la kmera civilizo estis la periodo inter la 9-a kaj 13-a jarcentoj. En tiu momento la reĝo Kambuya kiu donis sian nomon al Kamboĝo, regis sur vastaj teritorioj ekde la regiona ĉefurbo Angkor ĝis la kamboĝa okcidento ĉe la bordoj de rivero Mekongo.
La lando suferis ĉar najbaraj popoloj (ĉefe la siamanoj kaj la ĉampaanoj) agresis kontraŭ ĝi. Okazis interdinastiaj kvereloj kaj la laŭgrada ŝprucsistema kadukiĝo de kiu dependis la rizproduktado. La angkora monarkio postvivis ĝis 1431, kiam la tajoj kaptis la urbon kaj la kmera reĝo forfuĝis al la sudo de la lando.
La periodo inter la 15-a kaj 16-a jarcentoj estis konstanta dekadencon kune kun teritoriaj perdoj. Tamen, Kamboĝo ĝuis mallongan prosperan periodon dum la 16-a jarcento danke al la konstruado far la reĝoj de la ĉefurboj en la sudoriento de Tonlé Sap, kio impulsis la komercadon kun aliaj aziaj regionoj. Dum tiu periodo la lando estis unufoje vizitata de la aventuremuloj kaj misiistoj el Hispanio kaj Portugalio.
La taja konkerado en 1594 markis la falon de la lando, kiu iĝis dependa de la konfliktoj inter la du najbaroj pli povaj ol ĝi, Siamo (Tajlando) kaj Vjetnamio. La establiĝo de Vjetnamio sur la delto de Mekong rezultigis la aneksadon de tiu areo al ĝiaj terposedaĵoj fine de la 17-a jarcento. Konsekvence, Kamboĝo perdis unu el siaj plej riĉaj teritorioj kaj la mareliro. Tiaj perdoj sinsekvis dum la unua duono de la 19-a jarcento ĉar tiu najbaro celis alpropigi sin de la tuta kmera teritorio kaj vjetnamigi ĉiujn ĝiajn loĝantojn
Franca Protektorato
Post pluraj jarcentoj da dekadenco, Kamboĝo konvertiĝis en franca protektorato en 1863 kaj kune kun Vjetnamio kaj Laoso estiĝis Franca Hindoĉinio. En 1867, interŝanĝe de la agnoskado de Siamo de sia protektorato, Francio akceptis ne aneksi la kamboĝan teritorion al la kolonio Koĉinĉino kaj agnoskis la tajlandan suverenecon pri la tajaj provincoj Battambang kaj Angkor.
Dum tridek jaroj da kolonia regado Francio permesis la reĝon Norodom la 1-a gvidi la internajn aferojn de la lando sed rezervis la eksterajn por si. Post lia morto, en 1904, pere de la entronigo de lia frato Sisowath, la francoj pliigis la povon de la reĝo. La restituado de la du okcidentaj provincoj kiuj estis sub la regado de Siamo plikonsolidigis la koloniigadon. La amikeco inter la du landoj daŭris kun la heredanto Monivong.
Kvankam la francoj konstruis difinitan infrastrukturon en Kamboĝo, ĉefe voj-sistema komunikado, tia disvolviĝo celis la integriĝon en Hindoĉinio kaj ne al la plibonigo de la vivkondiĉoj de la loĝantaro. Fakte, la kamboĝanoj estis malbone reprezentitaj ĉe la centra administrado de Hanojo, la plimulto de la profesiuloj kaj teknikistoj kiuj laboris en la lando estis vjetnamoj. Aliflanke, la ĉinoj kontrolis la regadon. En 1937, el la 631 enskribitaj studantoj en la Hindoĉina Universitato de Hanojo, apenaŭ 3 estis kamboĝanoj.
Post la japana okupado dum la Dua Mondmilito, la lando proklamis la sendependiĝon en 1953.
Kmera respubliko (1970-1975)
Vizitante Pekinon en 1970, la antaŭa rego kaj ekde 1960 ŝtatestro Sihanouk estis faligita per militista puĉo gvidita fare de ĉefministro generalo Lon Nol kaj princo Sisowath Sirik Matak. Usona subteno por la puĉo restas nepruvita. Tamen, post kiam la puĉo estis finita, la nova reĝimo, kiu tuj postulis, ke la vjetnamaj komunistoj forlasu Kamboĝon, akiris la politikan subtenon de Usono. La nordvjetnamaj militistoj, malesperaj reteni siajn rifuĝojn kaj provizoliniojn de Nordvjetnamo, tuj lanĉis armitajn atakojn kontraŭ la nova registaro. La reĝo instigis siajn anojn helpi en renversado de ĉi tiu registaro, akcelante la komencon de enlanda milito. Dekmiloj da homoj estis mortigitaj dum la usona bombado de Kamboĝo inter 1970 kaj 1973.
Baldaŭ la ribelaj Ruĝaj Kmeroj gvidate de Pol Pot komencis akiri subtenon. Tamen, de 1970 ĝis frua 1972, la kamboĝa konflikto estis plejparte inter la registaro kaj armeo de Kamboĝo unuflanke kaj la armetrupoj de Nordvjetnamio aliflanke. Ĉar ili akiris kontrolon de kamboĝa teritorio, la vjetnamaj komunistoj trudis novan politikan infrastrukturon, kiu estis poste dominita fare de la kamboĝaj komunistoj kiuj nun nomis sin Ruĝaj Kmeroj.
Dokumentoj malkovritaj post 1991 rivelis ke la nordvjetnama provo konkeri Kamboĝon en 1970 estis lanĉita laŭ eksplicita peto de la Ruĝaj Kmeroj. En respondo al la nordvjetnama invado, usona prezidanto Richard Nixon sciigis ke usonaj kaj sudvjetnamaj terarmeoj envenis Kamboĝon en kampanjo direktita kontraŭ detruado de nordvjetamaj bazoj en Kamboĝo. Kvankam konsiderinda kvanto de ekipaĵo estis konfiskita aŭ detruita fare de usonaj kaj sudvjetnamaj trupoj, la nordvjetnamaj trupoj principe restis.
La gvidado de la Kmera respubliko estis turmentita per malunueco inter siaj gvidantoj, la problemoj transformi armeon de 30.000 soldatoj en nacian batalforton de pli ol 200.000 soldatoj, kaj disvastigo de korupto malfortigis la enlandan administradon kaj armeon.
En Novjara tago 1975, komunistaj trupoj lanĉis ofensivon kiu, en 117 tagoj de la plej malfacila batalado de la milito, kaŭzis la kolapson de la respubliko. Uson-financita aerponto de municio kaj rizo finiĝis kiam la Kongreso rifuzis kroman helpon por Kamboĝo. La registaro de la prezidanto Lon Nol en la ĉefurbo Pnom-Peno kapitulacis la 17an de aprilo 1975, nur kvin tagojn post kiam la usona misio evakuis diplomatojn kaj aliajn okcidentanojn el Kamboĝo.
La Ruĝaj Kmeroj (1975-1979)
Dum tiu ĉi periodo ĉirkaŭ du milionoj da kamboĝanoj mortis pro la ekstermpolitiko de tio, kion Pol Pot nomis "la kaŝita malamiko", t.e. ĉio, kion ili konsideris kontraŭa al la konstruado de "nova komunisma Kamboĝo". Tia ago kiel konsekvenco rezultigis malsategon kaj epidemiojn kiuj neniam estis zorgitaj. Tamen, ĝia plej grava eĥo estis la morto de viktimoj pro la elĉenigita persekutado kadre de la serĉado de la "kaŝita malamiko". Laŭ statistikoj pli ol kvarono da la loĝantaro forpasis dum la tiel konata Kamboĝa Genocido.
Popola Respubliko Kamboĝa (1979-1991)
Post kiam la kmerruĝaj milicoj atakis vjetnamaj vilaĝoj proksime al la landlimo, tiu periodo finiĝis pro la vjetnama invado pere de 17-taga milito inter decembro 1978 kaj januaro 1979. Pol Pot kaj lia koterio ekziliĝis. La Popola Respubliko Kamboĝa (PRK; សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា Sathéaranakrâth Pracheameanit Kâmpŭchéa) estis fondita en Kamboĝo fare de la Savofronto, nome grupo de kamboĝaj maldekstruloj malkontentaj kun la reĝimo de Ruĝaj Kmeroj, post la forigo de la Demokratia Kamboĝo, nome la registaro de Pol Pot. Enpostenigita pere de invado fare el la Socialisma Respubliko Vietnamio, kiu venkis super la armeoj de la Ruĝaj Kmeroj, ĝi havis Vietnamon kaj Sovetunion kiel ĉefaj aliancanoj. La PRK/SK ekzistis kiel socialisma ŝtato el 1979 ĝis 1991 - jaro, en kiu la regado fare de unusola partio abandonis sian ideologion de Marksismo-Leninismo.
Moderna Kamboĝo
En 1991 la batalantoj, Unuiĝintaj Nacioj kaj aliaj landoj atingis akordon por fini la konflikton. Tiu akordo konsistis el portempa regado de la lando de Supera Nacia Konsilio formita de UN-aŭtoritatuloj kaj delegitoj el diversaj frakcioj de la lando. La princo Norodom Sianuk estis la prezidanto. En 1993 la monarkia partio FUNCINPEC gajnis la balotadon. La registaro ratifis novan konstitucion, restarigante la monarkion kaj la Kamboĝan Reĝlandon, kun la princo Sianuk kiel reĝo (estis lia dua periodo kiel monarko). Post la balotado neniu lando agnoskis la ekziligitan registaron, kaj ĝi perdis sian sidlokon en UN kaj la eksterlandan helpon.
En julio 1997 Hun Sen ŝtatpuĉis kontraŭ FUNCINPEC kaj anstataŭis la princon Ranariddh. Denove okazis la balotado en 1998 kaj FUNCINPEC kaj la Populara Kamboĝa Partio atingis akordon pere de kiu Hun Sen estis la unua ministro kaj Ranariddh la prezidanto de la Nacia Aembleo, pere de kiu estis formata koalizian registaron kaj kreadon de senato.
Pol Pot forpasis en 1998 kaj samjare la reĝo Norodom Sianuk koncedis amnestion al la ĉefaj kmeraj estroj de la Ruĝaj Kmeroj kiuj ne multe kontentiĝis. Komence de 1999 la plimulto de la gerilanoj de la Ruĝaj Kmeroj akceptis la ofertitan pacproceson kaj nur eta grupo restis en la nordorientaj provincoj. Ta Mok, politika heredanto de Pol Pot, estis kaptita kaj finis sian vivon en prizono (forpasis en 2006). La premado de multaj internaciaj oranizoj pri homaj rajtoj kaj naciskale kaj internaciskale kaj UN, faris longan proceson por la negocado kun la registaro de Hun Sen por akceli la juĝon kontraŭ la estraranoj de la Demokratia Kampuĉeo respondeculoj pri la malapero de unu kvarono de la nacia loĝantaro. En 2006 estis formata la juĝistaro kaj komence de 2007 estis proklamita verdikto kontraŭ la Ruĝaj Kmeroj.
En 2003 la reĝo Norodom Sianuk abdikis duafoje kaj la Reĝa Konsilio elektis kiel posteulo la princon Norodom Sihamoni, lia filo, kiel Reĝo de Kamboĝo.
Registaro kaj politiko
La kampoĝa politiko baziĝas sur la konstitucio de 1993, la monarkia, reprezenta demokratio kaj parlamenta sistemo. La Unua Ministro de Kamboĝo estas la ŝtatestro kaj estro de pluraj partioj, la reĝo estas la supera estro de la ŝtato. La Unua Ministro estas nomumita de la reĝo, per antaŭa sciigado kaj aprobado de la Nacia Asembleo; la Unua Ministro okupiĝas pri la plenumpovo en la registaro. Pri la leĝodona povo opukiĝas la Nacia Asembleo kaj la Senato.
Klimato
La vario de temperaturoj iras de 10 ĝis 38 °C. La plej notinda klimata karakterizaĵo estas la tropikaj musonoj. Tiuj kiuj blovas de la sudoriento ĝis la interno alportas humidecon de la Tajlanda Golfo kaj de la Hinda Oceano ekde majo ĝis oktobro. La lando spertas la lej fortan pluvadon de septembro ĝis oktobro. La nordorientaj musonoj aperas dum la seka sezono, kiu daŭras de novembro ĝis marto, kun la plej seka periodo de januaro ĝis februaro.
Medio kaj vivdiverseco
La 23,7 procentoj de la kamboĝa teritorio estas protektita, unu el la plej altaj procentoj de la regiono. En 2003 la protektita arbara areo atingis 43.259 km² el arbara totalo de 93.350 km², kio korespondas al la 50,2 procentoj de la tuta nacio.
Faŭno
La kamboĝa faŭno estas ege riĉa kaj diversa. La tropikaj arbaroj ampleksas la pli ol duonon de la nacia teritorio. En ili troviĝas tigroj, elefantoj, tapiroj, simioj, lukanoj, gazeloj, birdoj, serpentoj kaj krokodiloj.
En montaraj regionoj regas bambuo kaj la montara arbaro. La bestaro rilatantaj al tiu ĉi ekosistemo estas la birdoj, la amfibioj kaj la grandaj felisoj.
Ankaŭ troviĝas multaj ekzogenaj specioj kiel lutroj, sciuroj, simioj, sovaĝaj katoj kaj bubaloj.
Teritoria Organizado
Kamboĝa regiono povas esti aŭ khaitt (provinco, singulare kaj plurale, kiel la resto de ĉiuj terminoj) aŭ krong (municipo). La diferenco konsistas el tio ke la dudek provincoj korespondas al kamparaj regionoj kaj la kvar municipoj al la urbaj. La khaet kaj la krong dividiĝas en khum (komunumoj), phum (vilaĝoj), khan (distriktoj) kaj sangkat (kvartaloj).
La provincoj de la lando estas Banteajo Meanĉejo, Batdambang, Kompung Cham, Kompung Speu, Kompung Thom, Kompot, Kandal, Koh Kong, Kratié, Mondol Kirí, Oddar Meanĉejo, Pursat, Preah Vihear, Prey Veng, Ratanak Kirí, Siem Riep, Stung Treng, Svay Rieng, Takéo.
La municipoj estas Pnom-Peno, Pailín, Kep kaj Sihanoukville.
Ekonomio
La ekonomio de Kamboĝo rimarkinde bremsiĝis inter 1997 kaj 1998 pro regiona ekonomia krizo, la civita agresemo kaj la internaj politikaj konfliktoj.