cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jeremias Gotthelf
Jeremias GOTTHELF (naskiĝis la 4-an de oktobro 1797 en Morato, Kantono Friburgo, kaj mortis la 22-an de oktbobro 1854 en Lützelflüh, Kantono Berno) estis la pseŭdonimo de la svisa verkisto kaj pastro Albert BITZIUS.
Filmoj pri romanoj de Gotthelf
De pluraj de la verkoj de Gotthelf estis faritaj filmoj. Tre sukcesaj estis Uli la grumo (germane Uli der Knecht) en 1954 kaj la sekvo Uli la farmisto (germane Uli der Pächter) en 1955 sub la reĝisorado de Franz Schnyder kaj kun la aktoroj Hannes Schmidhauser kaj Liselotte Pulver en la ĉefroloj.
Duonopero "Gotthelf"
En jaro 2011 de 12-a julio ĝis 27-a aŭgusto 2011 oni montras duonoperon "Gotthelf" de Charles Lewinsky, kun muziko de Markus Schönholzer en thunaj lagaj ludoj (Lago de Thun ludoj), en la laga scenejo, en Thun, Kantono Berno, Svisujo. La ludestro estas Stefan Huber. La temo de la duonopero estas de la libro "La fromaĝejo en la Bovĝojo". Sabine Schädler,(pronoco: "ŝaedler") ludas la junan "Aneton", en germane dialekto: "Aenneli"
Fontoj
La supre cititaj verkoj mem.
Platizooj
La parafiletikaj Platizooj aŭ en la latina scienca nomo "Platyzoa" estas grupo de protostomaj nesegmentitaj animaloj proponita de Thomas Cavalier-Smith en 1998. Cavalier-Smith inkludis en Platyzoa the la filumon Platyhelminthes (aŭ platvermoj), kaj novan filumon, nome Acanthognatha, en tio kie li arigis kelkajn antaŭe priskribitajn filumon de mikroskopaj animaloj. Pli ĵuse ĝi estis priskribita kiel parafiletika, enhavanta la taksonojn Rouphozoa kaj Gnathifera.
Tiraspolo
Tiraspolo (de la grekaj vortoj Tiras "Dnestro" kaj polis "urbo") estas la ĉefurbo de la memproklamita neagnoskita ŝtato Ĉednestrio (Ĉednestria Moldava Respubliko). La internacia komunumo oficiale konsideras ĝin urbo en orienta Moldavio.
Loĝantaro
En la urbo loĝas 137.016 personoj (laŭ la datumoj de 2018 jaro). El ili:
Historio
La urbo situas ĉe la rivero Dnestro. Ĝi estis fondita ĉe la fortikaĵo Sredinnaja, ekkonstruita laŭ speciala ordono de Aleksandr Suvorov en 1792 post akiro de la teritorio rezulte de rusa-turka milito.
Statuso de la urbo ekde 1795.
En la jaroj 1929-1940 Tiraspolo estis la ĉefurbo de la Moldava Aŭtonoma Soveta Socialista Respubliko (en konsisto de sovetia Ukrainio). En la daŭro de la Dua mondmilito la urbo estis okupita de rumanaj trupoj (la 7-an de aŭgusto 1941), kaj tiam ĝi iĝis la ĉefurbo de la satelita rumana teritorio Transnistrio. Ĉirkaŭ 4 mil homoj estis mortigitaj en la urbo dum la okupado, inter ili 1,5 mil hebreoj. La 12-an de aprilo 1944 la urbon liberigis sovetia armeo.
Post la milito la urbo multe industriiĝis kaj kreskis, iĝinte la dua plej granda urbo de Moldavio post Kiŝinevo.
La 2-an de septembro 1990, en la urbo estis proklamita Ĉednestria Moldava Respubliko, kiu restas ĝis nun neagnoskita de la internaciaj institucioj.
Gaël (stacidomo)
Gaël estas fermita franca stacidomo sur linio -, situanta en  , en departemento Ille-et-Vilaine, regiono.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF).
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Ploërmel - La Brohinière (472000).
Gastrotricha
La gastrotriĥuloj (nome filumo Gastrotricha) estas grupo de mikroskopaj (0.06-3.0 mm), vermecaj, kun falsa coelom animaloj, kaj estas tre amplekse distribuita kaj abunda en nesalakvaj kaj maraj medioj. Ili estas ĉefe bentaj kaj vivas en la perifito, nome la tavolo de fajnaj organismoj kaj detrito kiuj troviĝas en la marfundo kaj la fundoj de aliaj akvejoj. La majoritato vivas en kaj inter partikloj de sedimento aŭ en aliaj submerĝitaj surfacoj, sed kelkaj specioj estas surteraj kaj vivas sur tero en la filmo de akvo kiu ĉirkaŭas grunderojn. Gastrotriĥuloj estas dividataj en du ordoj, nome Macrodasyida kiuj estas maraj (escepte ĉe du specioj), kaj Chaetonotida, kelkaj el kiuj estas maraj kaj kelkaj nesalakvaj. Oni priskribis preskaŭ ok cent specioj de gastrotriĥuloj.
Solvang (Kalifornio)
Solvang (el dana por "sunkampo") estas urbo en Kantono Santa Barbara (Kalifornio). Ĝi situas en la Valo Santa Ynez. La loĝantaro estis 5,245 je la censo de 2010, el 5,332 je la censo de 2000. Solvang estis aligita kiel urbo la 1an de Majo, 1985.
Eppstein
Eppstein estas urba komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Main-Taunus de la federacia lando Hesio. Fine de la jaro la urbo havis  loĝantojn.
Markku Uusipaavalniemi
Markku UUSIPAAVALNIEMI (naskiĝinta 23-a de novembro 1966 en Karkkila) estas finna glitŝtonludisto kaj politikisto. Li ludas glitŝtonludon ekde 1983. En 1985 li unuan fojon ludis ĝin en nacia teamo en valorkonkurado. Antaŭ la jaro 1992 li ludis ĝin trifoje en mondĉampioneco en teamo, kiun ĉefis lia frato Jussi Paavalniemi. Markku Uusipaavalniemi ankaŭ plonĝadis. Markku Uusipaavalniemi fondis teamon, kies aliaj membroj estis el Vjetnamio. Li estis kapitano de finna nacia teamo de glitŝtonludo en preskaŭ ĉiuj valorkonkuradoj en 1996–2007. En 1998 lia teamo ricevis mondĉampionan bronzon. Ĝi estis la unua finna valorkonkurada medalo en glitŝtonludo. Lia teamo ricevis mondĉampionan bronzon ankaŭ en 2000. Samjare li venkis eŭropan ĉampionecon. Li fondis glitŝtonludan konstruaĵon en Oulunkylä. Li estis membro de finna parlamento en 2007–2011. Lia partio estis tiam unue Finnlanda Centro. En 2010 li aliĝis al Veraj finnoj.
Ĝermolisto de bulgaraj esperantistoj
Neli Abaĝieva
Neli ABAĜIEVA (cirile Нели Абаджиева, naskiĝis en 1922, mortis la en Sofio) estis bulgara aktiva esperantistino kaj iama delegito de UEA pri flegado.
Marija P. Angelova
Maria ANGELOVA (cirile Мария Ангелова, naskiĝis en 1925, mortis la en Sofio) estis bulgara esperantistino kaj aŭtorino de la poemaro Kien ni iras (1991).
Miĥail Arnaudov
Miĥail ARNAUDOV (cirile Михаил Арнаудов) estis bulgara esperantisto kaj doktoriĝinta universitata profesoro de literaturo. Li interalie prezidis publikan kunvenon dum propaganda Esperanto-semajno en Sofio en 1924 kaj tiam faris paroladon pri Esperanto.
Boris Atanasov
Boris ATANASOV (cirile Борис Атанасов, naskiĝis en 1927, mortis en decembro 1993) estis UEA-fakdelegito pri juro en Bankja (Bulgario) kaj prezidanto de la loka societo.
Jaakov Beĥar
Jaakov BEĤAR (cirile probable ne Яаков, sed Яков Бехар, naskiĝis en 1904, mortis en 1993) estis Esperanto-aktivulo en sia naskiĝurbo Pazarĝik (Bulgario) kaj poste en Israelo, prezidinto de Esperanto-Ligo en Israelo.
Petko Bonev
Petko BONEV (cirile Петко Бонев, naskiĝis en 1921, mortis la ) estis multjara membro de la internacia Esperanto-movado, longtempe UEA-delegito en Stara Zagora, eks-estrarano de Bulgara Esperanto-Asocio kaj fakdelegito de UEA pri turismo, gastigado kaj kemio.
Metodi Ivanov Dimitrov
Metodi Ivanov DIMITROV (cirile Методи Иванов Димитров, naskiĝis en 1921, mortis la ) estis multjara prezidanto de la Esperanto-societo "Radio" en Pazarĝik, Bulgario.
Veselin DIMITROV (cirile Веселин Димитров, naskiĝis la 22-an de septembro 1937) estis bulgara esperantisto en Mezdra, pioniro kaj fondinto de la loka Esperanto-Societo. Estis la lasta prezidanto de la Societo "Nikola Jonkov Vapcarov".
Radka Stefanova DILOVA (cirile Радка Стефанова Правчанска - Дилова, naskiĝis la 11-an de februaro 1934, mortis 59-jara la 4-an de majo 1993 en Sofio) estis bulgara esperantisto en Mezdra, pioniro kaj fondinto de la loka Esperanto-Societo "Nikola Jonkov Vapcarov". Estis multjara prezidanto de la Societo kaj gvidas multajn Esperanto-kursojn.
Dimitr Gavrijski
Dmitri GAVRIJSKI (cirile Дмитри Гаврийски, naskiĝis en 1878, mortodato nekonata) estis bulgara doktoriĝinta instruisto, publicisto, oratoro kaj esperantisto. Naskiĝinte en vilaĝo Gradiŝte, Sevlievsko, la plejparton de sia vivo li pasigis en Sofio. Li verkis kaj eldonis broŝuron bulgare: "Esperanto venkos la mondon" kaj paroladis pri Esperanto. En sia komerca gimnazio li enkondukis Esperanton.
Simeon St. Ĥesapĉiev
Simeon St. ĤESAPĈIEV (cirile Симеон Ст. Хесапчиев, naskiĝis la en Sevlievo) estas bulgara esperantisto. Li studis slavan filologion, kaj estis redaktisto de Bulgara Esperantisto inter la jaroj 1931 kaj 1933. Multfoje li prelegis pri Esperanto, precipe en gimnaziaj rondoj, kaj verkis prilingvajn artikolojn.
Teodor Kanev
Teodor KANEV (cirile Теодор Канев, naskiĝis la en Kalofer, mortodato nekonata) estis bulgara esperantisto kaj sekretario de la komerco-industria ĉambro en Sofia. En la bulgaran li tradukis interalie la Esperanto-lernolibron de Théophile Cart. En 1911 li transiris al Ido kaj en 1922-23 provis organizi landan Ido-movadon, sed sen daŭra sukceso.
Rajna Kasabova
Rajna KASABOVA (cirile Райна Касабова, naskiĝis en 1900, mortis komence de aprilo 1993 en Ŝumen, Bulgario) estis UEA-fakdelegitino pri instruado kaj turismo.
Ivan Kirĉev
Ivan KIRĈEV (cirile Иван Кирчев, naskiĝis en 1923, mortis la en Razgrad) estis fondinto kaj prezidanto de la Esperantista Domo de Kulturo en Razgrad. Li estis honora membro kaj eks-estrarano de Bulgara Esperanto-Asocio, iama delegito de UEA kaj honora urbano de Razgrad - interalie pro siaj meritoj pri Esperanto.
Nano Kjuĉukov
Nano KJUĈUKOV (cirile Нано Кючуков, naskiĝis en 1919, mortis en 1999 en Sofio) estis bulgara esperantisto. Li servis kiel estrarano (1964-74) kaj vicprezidanto (1975-88) de Bulgara Esperanto-Asocio, kaj LKK-vicestro de du Universalaj Kongresoj (Sofio, 1963 kaj Varna, 1978).
Panajot Kolev
Panajot KOLEV (cirile Панайот Колев, naskiĝis en 1892 en Sofio, mortodato nekonata) estis bulgara esperantisto kaj liberprofesiulo. Pasante sian vivon en la naskiĝurbo Sofio, li tie gvidis multajn kursojn. Interalie li estis la unua lektoro de Esperanto en la ŝtata blindula instituto en Sofio, kaj organizis la laboristan Esperanto-movadon en Bulgario.
Tinka Lakova
Tinka LAKOVA (cirile Тинка Лакова, naskiĝis en 1907, honora membro de Bulgara Esperanto-Asocio kaj gvidinto de ties virina sekcio, parolistino de la iamaj Esperanto-elsendoj de Bulgara Radio, mortis decembre 1995 en Sofio.
Lalju C. Lalev
Lalju C. LALEV (cirile Лалю Ц. Лалев, naskiĝis en 1922, mortis la en Trojan, Bulgario) estis iama UEA-delegito.
Boĵidar Leonov
Boĵidar LEONOV (cirile Божидар Леонов, estis prezidanto de Bulgara Esperanto-Asocio. En la oficperiodoj 1971-1974 kaj 1971-1974 li reprezentis sian landan asocion en la Komitato de UEA. Profesoro kaj habilitiĝinta doktoro, li poste interalie en 1981 kaj 2004 per prelegoj partoprenis en la Konferenco pri Aplikoj de Esperanto en Scienco kaj Tekniko (KAEST). Li estas rektoro de la privata "Internacia Universitato Karlovo", kiu instruas ankaŭ en Esperanto, pro kio la lingvo estas deviga studobjekto, kaj funkcias kiel prezidanto de la bulgaria sekcio de la politika movado Eŭropo - Demokratio - Esperanto (EDE). En la kongresa libro de la Konferenco pri Aplikoj de Esperanto en Scienco kaj Tekniko (KAEST) de 1981 publikiĝis lia eseo "Bazaj principoj de scienc-teknika kaj patent-teknika informado". Li ankaŭ aktivis en la kampoj de kristanismo, ortodoksio, patentoj kaj internacia juro, turismo, ekologio, kaj edukado.
Li estis iniciatinto kaj organizanto de ununuraj en la mondo Simpozioj por Apliko de Esperanto en Profesia Agado (AEPA), kiujn partoprenis tiel fakulojesperantistoj, kiel same fakuloj neesperantistoj el multaj sciencaj fakoj kun samtempa tradukado de iliaj referaĵoj en kaj el Esperanto. Tuj post ili okazadis ankaŭ religiaj seminarioj “Religio kaj Esperanto”. La AEPA-simpozioj por unua fojo en la mondo enkondukis Esperanton en la sciencon por neesperantistoj kaj lia laboro estis rekonita de la Vicprezidento de la Respubliko Bulgarujo s-ino Margarita Popova, kaj li estis distingita per speciala diplomo de la Prezidentejo. Li estis same refondinto de la Internaciaj Festivaloj de E-Parolo kaj Kanto, kiuj okazas ĉiuprintempe en la komenco de aprilo.
Ĥristo Manolov
Ĥristo MANOLOV (cirile Христо Манолов, naskiĝis en 1915, mortis la ) estis bulgara esperantisto kaj fondinto de Esperanto-societo "Ĥristo Kozlev" en Polski Trambeŝ, Bulgario, instruisto, membro de BES kaj MEM.
Stefan Mladenov
Stefan MLADENOV (cirile Стефан Младенов) estis bulgara doktoriĝinta universitata proforo de kompara lingvistiko. Amiko de la movado pri internacia lingvo, speciale de Esperanto, li skribis bone informitajn kaj favorajn artikolojn pri ĝi.
Aleksander Nakov
Aleksander Nakov (persona nomo ankaŭ transskribebla Aleksandar, cirile Александър Наков, (Q107552016) naskiĝis la en Kosaĉa, regiono Pernik, 10 novembro 2018 ) en sia junaĝo laboris kiel ministo en Pernik. En 1937 li iĝis anarkiisto kaj komencis sian agadon en tiu movado kaj per esperanto. Li estis malliberigita de la faŝisma ŝtato en 1941 kaj de la komunisma reĝimo en 1948. Li membris en Bulgara Esperanto-Asocio kaj kunlaboris kun la revuo Bulgara Esperantisto.
Paul Neergaard
Paul NEERGAARD, plennome Pierre Paul Ferdinand Mourier de Neergaard, naskiĝis la en Nyborg, mortis la  en Kopenhago) estis dana doktoro de agronomio, profesoro, esperantologo kaj vicprezidanto de la Akademio de Esperanto.
Ĝermolisto de bulgaraj esperantistoj
Georgi Nikolov
Georgi NIKOLOV (cirile Георги Николов, naskiĝis la en Sofio, loĝis samloke, mortodato nekonata) estis bulgara ĝardenisto-pejzaĝisto kaj esperantisto. Li estis kunredaktanto de la revuo Unua Paĝo inter la jaroj 1904 kaj 1906, kaj aginto ĉefe en la unuaj jaroj de la 20-a jarcento.
Nikola Nikolov
Nikola NIKOLOV (cirile Никола Николов, naskiĝis en 1926, mortis la en Sofio, Bulgario) estis dumviva UEA-membro, fakdelegito pri turismo. Lia merito estas la konstruo de Domo Esperanto en la montaro Vitoŝa.
Paul Neergaard
Profesia vivo
Neergaard laboris kiel plantsempatologiisto ekde 1935 ĝis sia morto en Kopenhago, kie li fariĝis en 1966 fondinto kaj direktoro de Dana Registra Sempatologio Instituto por Evolulandoj. Li instruis sian fakon (de kiu li estas konsiderata la ĉefa fondinto ) kiel universitata profesoro en Bejruto (Libano) kaj Mysore (Barato) kaj fariĝis membro de pluraj naciaj akademioj kaj internaciaj societoj sciencaj.
Ĝermolisto de bulgaraj esperantistoj
Metodi D. Panĉev
Metodi D. PANĈEV (cirile Методи Д. Панчев, naskiĝis en 1911, mortis la en Sofio) estis dumviva membro de UEA.
Paul Neergaard
Esperanta agado
Li esperantistiĝis en 1924, do kiam li estis nur 17-jara; li tiel entuziasmiĝis, ke kun unu kamarado li biciklis de Kopenhago al la 17-a Universala Kongreso en Ĝenevo, 1925. Okdekjara, li daŭre laboris por Esperanto ĝis preskaŭ siaj lastaj horoj. Jam kiel junulo li plene konvinkiĝis pri la graveco de Esperanto por scienca progreso, klerigado kaj kunlaborado. En 1939 li estis unu el la organizantoj de la 19a Kongreso de SAT, kiu okazis en Kopenhago monaton antaŭ la eksplodo de la dua mondmilito.
Ĝermolisto de bulgaraj esperantistoj
Ivan Ŝivarov
Ivan ŜIVAROV (cirile Иван Шиваров, naskiĝis en 1901, mortis la en Plovdiv) estis honora membro de Bulgara Esperanto-Asocio, kursgvidinto, redaktoro de dulingva informbulteno, aŭtoro de artikoloj kaj de la libreto Mia trezorejo (1986).
Paul Neergaard
Esperanta agado
Tuj post la dua mondmilito Neergaard helpis organizi je Dana-Nederlanda Esperanto-interhelpo. Tiu projekto kolektis monon, nutraĵojn kaj ilojn por nederlandaj esperantistoj, kiuj suferis malsategon en kaj post la milito. Bas Wels estis la peranto flanke de Nederlando.
Ĝermolisto de bulgaraj esperantistoj
Saŝa Ŝivarov
Aleksandar "Saŝa" Ŝivarov (cirile Александър respektive Сашо Шиваров, naskiĝis en 1974 en Varna) estas bulgara esperantisto kaj ekonomikisto, specialiĝinta pri internaciaj mediprotektaj programoj. Li aktiviĝis kiel esperantisto komence de la 1990-aj jaroj, kiel studanto en Varna, kunorganizis la Internacian Junularan Kongreson de TEJO de 1993 en Vraca, aktivis en la Komisiono pri Eksteraj Rilatoj de TEJO kaj - flue parolanta interalie la anglan, germanan kaj rusan - reprezentis TEJO-n en pluraj nesperantistaj konferencoj de internaciaj junularaj kaj kulturaj neregistaraj organizaĵoj. Nun li laboras en sia hejmurbo kiel universitata docento.
Paul Neergaard
Esperanta agado
Dekomence ĝis sia morto Neergaard estis senatano de AIS (San-Marino) kaj dekano de la naturscienca sekcio. Neergaard fariĝis en 1987 ankaŭ ADoc. de AIS por esperantologio. Ekde 1963 ĝis sia morto Neergaard estis vicprezidanto de la Akademio de Esperanto. Li rolis plurajn jarojn kiel vicprezidanto de Eŭropa Klubo. Li estis iniciatoro kaj fondo-prezidanto de la Internacia Scienca Akademio "Comenius".
Ĝermolisto de bulgaraj esperantistoj
Ivan Tanev Peev
Ivan TANEV PEEV (cirile Иван Танев Пеев, naskiĝis en 1921, mortis la ) estis vicprezidanto de Bulgara Esperanto-Asocio kaj multjara prezidanto de unu el la Esperanto-societoj en Sofio.
Paul Neergaard
Esperanta agado
Kadre de SAT Neergardo ankaŭ estis grava kontribuanto al PIV, por kiu li prizorgis la botanikan kaj terkulturan partojn.
Ĝermolisto de bulgaraj esperantistoj
Zahari Zahariev
Zahari ZAHARIEV (cirile Захари Захариев, ankaŭ latinliterigebla ortografie Zaĥari Zaĥariev, sed kutime li mem en publikaĵoj uzis la formon Zahari Zahariev), estis aktiva esperantisto de la epoko inter la unua kaj dua mondmilitoj. Interalie plurajn jarojn li estis redaktisto de la revuo Bulgara Esperantisto. En 1926 li publikigis la gramatikan verkaĵon Esperanta sintakso en la bulgara kaj Esperanto, kaj en 1928 el la rusa lingvo tradukis la verkaĵon ''Pensoj de Lev Tolstoj pri la perforto, milito kaj revolucio. Elektitaj el liaj verkoj, taglibroj kaj leteroj de Valentin Bulgakov'', kiun en Enfield, Middlesex, Anglio publikigis la Internacio de Militkontraŭuloj.
L.I.E.
L.I.E. estas sendependa usona filmo de 2001 pri la rilato inter Howie, 15-jara knabo, kaj pedofilo konata kiel 'Big John'. La titolo estas akronimo de Long Island Expressway, la aŭtoŝoseo kiu trapasas la ĉeurban zonon Long Island (Usono), kiu funkcias kiel centra metaforo de la intrigo. La filmo estis reĝisorita de Michael Cuesta, kiu asertis, ke ĝi temas pri la seksa esplorado. Ĝi estas protagonita de Paul Franklin Dano kiel Howie kaj Brian Cox kiel 'Big John'.
Intrigo
Howie Blitzer estas 15-jara knabo apartenanta al bando dediĉita fari malgrandajn ŝtelojn pro enuo. Sed spite lian pozon li estas sentema kaj vundebla knabo. Afliktita pro la ĵusa morto de lia patrino en survoja akcidento kaj la indiferenteco de lia patro, Howie rifuĝiĝas en la amikeco de Gary, knaba deliktulo kaj ĉiesulo, sen percepti aŭ kompreni lian karakteron. En unu el siaj fiagoj la knaboj eniras en la domon de Big John, pedofilo 60-jara. Ĉi tiu surprizas ilin sed la knaboj sukcesas eskapi kaj forprenas du pistolojn. Tamen la maljunulo restigas al si pecon de la pantalono de Howie kaj komencas serĉadon kiu kondukas ilin troviĝi kaj krei karakterizajn afekciajn ligilojn kiuj igas ilin venki la propran egoismon.
1246 Chaka
Nomo
Ĝia nomo honoras la zuluan reĝon Ŝaka, kreinto de la Zulua reĝlando.
Strategio kaj taktikoj en ŝako
En ŝako ekzistas certaj taktikaj skemoj, manovroj kaj situacioj, kiuj ricevis specialajn nomojn, ekzemple:
Ataki kaj defendi pecojn
Oni atakas kontraŭulan pecon minacante ĝian kampon per propra peco; oni defendas (protektas) ĝin per profilakta atako de tiu sama kampo (sur kiu estas propra peco). Se la koncernataj pecoj estas proksimume samvaloraj, sufiĉas protekti kampon per same multe da pecoj, kiom atakas. Se atakas unu pli ol defendas, la atakanto havos finan avantaĝon. Se tamen la minacata peco estas multe pli valora ol la atakanto, defendado ne helpas, ĉar la atakanto preferos perdi la malpli valoran pecon por kapti la valoran. (la samaj taktikoj kaj rimarkoj validas ankaŭ por ĉina ŝako)
Speciale ne utilas tiel protekti la reĝon, ĉar ĝia kapto decidas la ludon.
Forko
Forko estas manovro de ŝakfiguro, kiu samtempe atakas du aliajn pecojn (ekzemple reĝon kaj damon), el kiuj nur unu povas fuĝi per la sekva movo. Ĉevaloj kaj peonoj estas bonaj por forke ataki.
Fikso
Peco estas fiksita (aŭ katenita), se per ĝia formovo alia, pli valora aŭ malpli bone defendata peco estus ekminacata. Fiksita peco do staras inter atakanta kaj alia propra peco. Por fiksi pecon necesas ataki per damo, turo aŭ kuriero, ĉar la aliaj pecoj ne povas ataki je malsamaj distancoj.
Trapiko
Ĝi estas atako al du figuroj, kiuj estas en la sama vico. Trapiko similas al fikso. En trapiko, la plej valora atakata figuro troviĝas antaŭ la malpli valora figuro. La kontraŭulo devas movi la pli valoran figuron por eviti, ke ĝi kaptiĝu, tiumaniere malŝirmante la malpli valoran pecon, kiu tiam povas esti kaptita. Damoj, turoj kaj kurieroj povas trapiki.
Malkovra atako
Malkovra atako okazas, se la atakon faras ne la ĵus movita peco, sed alia, kies vojon ĝis nun baris la movita peco. La situacio estas simila kiel ĉe fikso, sed la intera peco estas de la atakanto, ne de la atakato.
Intermovo
Intermovo aŭ intera movo estas movo, kiu ne reagas al ĵusa minaco, sed prokrastas ĝin per propra minaco eĉ pli forta. Ekzemple eblas kontraŭi minacon al la propra damo per minaco al la kontraŭa reĝo; la kontraŭulo devas protekti la reĝon kaj (espereble) ne povas preni la damon.
Ofero
Ofero estas situacio, en kiu unu ludanto akceptas perdon de peco(j) sen "materia" kompenso, por tiel ekhavi pli avantaĝan formacion. Ekzemple detruo de la "peona kastelo" (vidu la artikolon "aroko") antaŭ la malamika reĝo povas valori certan materian perdon. Ankaŭ forlogo de kontraŭula peco al malbona pozicio povas pravigi oferon.
Forigi la defendanton
Se atakata peco estas protektata per alia, defendanta peco, estas tre utile, se eblas fordevigi tiun defendanton (ekz. per alia minaco rekte al ĝi). Tiam la unua peco subite estas senprotekta kaj eblas kapti ĝin sen risko.
Superŝarĝo
Superŝarĝado estas taktiko, per kiu oni donas al defenda figuro kroman taskon, kiun ĝi ne kapablas plenumi sen rezigni sian originan deĵoron.
Ataki la reĝon
Atako al la reĝo estas bona rimedo regi la ludon, ĉar la kontraŭulo ne povas eĉ momente malagnoski tiun atakon. Kapto de la reĝo decidas la ludon, do necesas iel protekti la reĝon kaj pro tio eble neglekti alian danĝeron. Al atako kontraŭ la reĝo do ne eblas reagi per "intermovo" (kp. supre).
Movdevigo
En ŝako ludanto ne rajtas rezigni je sia movo, eĉ se ĉiu laŭregule ebla movo portas malavantaĝon.
(55505) 2001 UK113
(55505) 2001 UK113 estas malgranda malhela asteroido de la ekstera asteroida zono en orbita resonanco 3:2 kun Jupitero, do ano de la Hilda grupo.
Úny
Úny estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Komárom-Esztergom, en Distrikto Esztergom inter Dág, Máriahalom kaj Pilisjászfalu.
Makrino
Makrino, latine: Marcus Opellius Macrinus, naskiĝis ĉirkaŭ en 165 mortis en 218, estis romia imperiestro ekde 217 ĝis 218.
Úny
Geografio
Úny situas laŭ traira flankovojo. Dorog troviĝas 11 km-ojn, Esztergom 19 km-ojn, Budapeŝto 35 km-ojn, Tatabánya 45 km-ojn for.
Historio
La komunumo estis loĝata dum la kuprepoko, bronzepoko kaj ferepoko, poste romianoj loĝadis. Post liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a la loko iĝis sendependa vilaĝo. La hungareco longe okupiĝis pri vitkulturo, maizoj, sunfloroj.
Famuloj
En Úny naskiĝis Kálmán Kiss (agronomo).
Makrino
Vivo
Naskiĝinte en Numidio en Caesarea Mauretaniae li iĝis la prefekto de la pretoria gvardio. Post la murdo de Karakalo kion li ordonis li deklaritis fare de la legionoj en Edeso imperiestro kaj poste agnoskitis ankaŭ fare de la senatoroj romaj.
La militon kontraŭ la Partoj li finis en maniero maldigna por la romianoj. Pro tio li kreis malamikaron inter la soldataro kiel ankaŭ pro severeco sia. Ribeluloj soldataj eksekvis Elagabalon, nepon de la onklino de Karakalo. Kiam Makrino ekkampanjis kontraŭ Elagabalo li venkitis en la 8.6.218 apud Antioĥio kaj mortigitis dumfuĝe kune kun la filo Diadumenianus, sia kunreganto.
Botera ajmofilo
La Botera ajmofilo, Aimophila botterii, estas specio de birdoj de la familio de Emberizedoj kaj genro de Ajmofiloj, kiu enhavas speciojn kun rimarkindaj kapobildoj. Ĝi estas mezgranda membro de la grupo de Amerikaj paseroj.
Makrino
Fonto
Meyers Großes Konversations-Lexikon, volumo 13. Leipzig 1908, p. 28 (tie ĉi interrete)
Botera ajmofilo
Disvastiĝo
Tiu paserina birdo precipe troviĝas en Meksiko, kun reprodukta teritorio kiu etendas al sudorienta pinto de la Usona ŝtato de Arizono, kaj estas malgranda populacio de nemigrantaj birdoj en la suda valo de Rio Grande de suda Teksaso, kiu estas minacata pro habitatoperdo. La distribuado estas ampleksa en Meksiko, el Sonora al Ĉiapaso kaj Jukatanio, ĉiam en malaltaj teroj. En Centrameriko ĝi iĝas pli rara kaj surloka, kaj ne registriĝis en Salvadoro. Ties suda límo estas la ĉirkaŭoj de la vulkano Miravalles, en Guanacaste, Kosta-Riko.
(55505) 2001 UK113
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la observatorio de la Laboratorio Lincoln en Socorro (Nov-Meksiko, Usono).
Botera ajmofilo
Disvastiĝo
Ĝi ne troviĝis en Arizono inter la 1890-aj jaroj kaj meze de la 20a jarcento pro troa paŝtado de brutaro; nune ĝi estas jam loke komuna en sia Arizona teritorio pro rekupero de vegetaĵaro. Junuloj ŝajne bezonas densan vegetaĵaron por kaŝiĝi dum idozorgado; la nekomuna indiĝena Sporobolus Sporobolus wrightii estas preferata, sed oni uzas sukcese ankaŭ tufojn de enmetita neindiĝena eragrosto de Lehmann (Eragrostis lehmanniana) kaj kurva eragrosto (E. curvula var. conferta), kvankam je pli malalta populacidenseco. Tiu nearktisa specio loĝas en aridaj kaj duonaridaj zonoj el sudo de Usono ĝis la nordo de Kostariko.
Aspekto
La Botera ajmofilo estas ĉirkaŭ 14 cm longa. Ties plumaro estas ĉefe helgriza, strieca en dorso je bruna kaj nigreca, simila al la ino de la Komuna pasero (Passer domesticus). Ĝi havas brunan traokulan strion, ioman helan superokulan strion, helan okulringon kaj mallarĝan nigran mustaĉan strion. Ties karakteroj distingaj ne estas tre evidentaj je simpla vidaĵo: grizeca brusto sen strieco kaj malgrandaj flavaj makuloj en ŝultroj. La kruroj estas rozkoloraj. La beko estas helgriza, sed malhela en supra bordo. La subaj partoj estas sablokoloraj al blankecaj.
Ties kanto estas serio de akraj kaj sonorilecaj sonoj, foje fine per seka sonorilado.
Aliaj
Kaj la latina scienca nomo kaj la komuna nomo de la Botera ajmofilo honoras la ornitologon italian Matteo Botteri (1808-1877), kiu realigis studojn en Meksikio.
13133 Jandecleir
13133 Jandecleir estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.
Szomor
Szomor (somor) estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Komárom-Esztergom, en subregiono de Tatabánya.
La vilaĝo situas en monto Gerecse, fine de sakovojo. Zsámbék troviĝas 8 km-ojn, Tatabánya 24 km-ojn for.
Femina
Femina estis socikultura revuo en esperanto, kiu laŭ subtitolo celis esti “ne nur por virinoj„.
Enhavo
En la revuo troviĝas kelkaj kutimaj temoj:
Ankaŭ enestas aliaj artikoloj ekzemple pri familio, feminismo, kongresoj, politiko, scienco ktp
Historio
Fondita de la Feminisma Esperanta Movado (FEM), per financa help-kontribuo de Kep Enderby, la unua numero aperis en marto 2005, kaj ekde tiam regule la revuo aperadas kun trimonata kadenco.
La unuan jaron ĉefredaktis Agneta Emanuelsson kaj helpis grafike Malvina Monteggia. De 2006 ĝis 2015 ĉefredaktis Perla Martinelli kaj helpis grafike  (kovriloj ĝis 2012). En 2016, ĝis fariĝis nur reta gazeto kaj poste ĉesis aperi.
Redakcio
La redakta linio de Femina kongruas kun la strategio de FEM.
Gábor Kertész
Gábor Kertész [kertEs], laŭ hungarlingve kutima nomordo Kertész Gábor, laŭ usona nomformo Gabriel Curtiz estis hungara-usona aktoro. Lia pli aĝa frato estis Michael Curtiz aŭ laŭ hungarlingve kutima nomordo Kertész Mihály.
Gábor Kertész, naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Los Angeles (Kalifornio, Usono) (la datenoj laŭ aliaj fontoj estas malsamaj!).
Biografio
Gábor Kertész akiris diplomon en Priaktora Lernejo de la Tutlanda Societo Aktora. Li komencis sian aktoran karieron en 1921 en Teatro de Kaposvár. Liaj sekvaj pli gravaj teatraj stacioj estis: Li estis konata bonvivanto, sur scenejo lia ofta partnero estis Hanna Honthy. En 1938 li migris al Usono, kie en filmoj li estis aktoro, vicreĝisoro aŭ dekoraciisto.
2128 Wetherill
Nomo
Ĝia nomo honoras la usonan terfizikiston kaj astrofizikiston George Wetherill (1925 - 2006).
Zambia bajkiajo
La Zambia bajkiajo (Baikiaea plurijuga), ankaŭ konata kiel Zambia tektono, estas afrotropisa specio el la familio de la fabacoj. Ne temas pri vera tektono, tial oni evitu tiun ĉi nomon.
La specio produktas densan angiosperman lignon kiu estas aprezita kaŭze de ties rezisto kontraŭ la termitoj. Oni uzas ĝin por ŝpaloj, konstruligno, kaj por meblaro. Vastaj bajkiajaj arbaroj en iuj partoj de ĝia arealo estas estintaj troekspluatadaj fare de la komerca lignoindustrio.
Malgraŭ sia nomo, la Zambia bajkiajo troviĝas en Angolo, Bocvano, Namibio, Zambio, kaj Zimbabvo.
Moeka Minami
Moeka Minami (南 萌華, n. ) estas japana futbalisto. Ekde la jaro 2019 ŝi membras en la japana virina nacia teamo de futbalo.
Iolanta
Iolanta estas unuakta lirika opero de Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij laŭ libreto de Modest Iljiĉ Ĉajkovskij laŭ la dramo de Henrik Hertz „Filino de reĝo René“. La premiero okazis la 6-an (la 18-an laŭ la gregoria kalendaro) de decembro 1892 en peterburga Mariinskij-Teatro.
Historio de kreado
„Iolanta“ estas la lasta opero de P. I. Ĉajkovskij (verko 69). En 1884 la komponisto legis la tradukon fare de F. Miller de la unuakta vers-dramo „Filino de reĝo René“ de la dana verkisto H. Hertz. Tamen tiam la komponisto estis laboranta super aliaj muzikaĵoj, tial li komencis verkadon de „Iolanta“ nur en 1891. En 1888 la dramo, iom transformita de V. R. Zotov, estis surscenigita en Malij-teatro. Surbaze de tiu refaraĵo M. I. Ĉajkovskij, frato de la komponisto, verkis libreton. La 10an de julio P. I. Ĉajkovskij komencis laboron per verkado de la finala dueto. Li verkis la tutan muzikon ĝis la 4a de septembro kaj orkestris la operon decembre. La opero estis unuafoje prezentita kune kun la baleto „Ŝĉelkunĉik“ (Nuksrompulo) la 6an (18an laŭ la gregoria kalendaro) de decembro 1892 en peterburga Mariinskij teatro.
Enhavo
La historio okazas en Suda Francio en la 15a jarcento.
En la sudo de Francio, en montara valo situas kastelo de la reĝo de Provenco René. Tie ĉi loĝas Iolanta, juna filino de la reĝo. Ŝi estas denaska blindulo, sed ne scias pri sia blindeco. Laŭ la postulo de la reĝo ĉiuj kastel-loĝantoj kaŝas de ŝi tiun sekreton, neniu eksterulo pro minaco de mortigo povas eniri en la kastelon. En feliĉa malscio Iolanta pasas la tempon inter amikinoj, tamen de antaŭ nelonge iuj malklaraj anim-impetoj kaj iaj streboj rompas ŝian trankvilon.
Iolanta kune kun amikinoj kaj Martha estas en ĝardeno. Iolanta estas enpensiĝanta, trista, ŝi suspektas, ke oni kaŝas ion de ŝi. Martha kaj junulinoj penas trankviligi ŝin. Ili petas muzikistojn ludi ion gajan, sed Iolanta haltigas ilin. Ŝi petas la junulinojn pluki florojn al ŝi, la junulinoj foriras. Iolanta kantas arieton „Kial mi antaŭe ne sciis“. La junulinoj alportas korbon kun floroj. Aŭdiĝas ilia koruso „Jen al vi ranunkoloj, jen cejanoj“. Martha kuŝigas Iolantan, la junulinoj kantas lulkanton „Dormu, sonoj de lulkanto alportu sonĝojn“, Iolanta endormiĝas.
Aŭdiĝas sono de ĉaskorno kaj frapado je la barilpordo. Bertrand eniras en la ĝardenon kaj malfermas la barilpordon. Antaŭ li staras Alméric, kiu informas, ke baldaŭ en la kastelon venos la reĝo. Bertrand demandas, kial la ordonon de la reĝo komunikas ne la antaŭa armilportisto, kaj Alméric respondas, ke tiu mortis kaj li estas la nova armilportisto. Bertrand klarigas al li, ke en la kastelo loĝas Iolanta, blinda filino de la reĝo, la fianĉino de Robert, la duko de Burgundio, kaj ke la reĝo deziras kaŝi la blindecon de Iolanta de Robert, ĝis ŝi ne saniĝos. Iolanta scias nek pri sia blindeco, nek pri tio, ke ŝia patro estas reĝo.
Venas la reĝo kune kun Ibn-Hakia, maŭra kuracisto. La kuracisto esplor-rigardas Iolantan, dum ŝi dormas. La reĝo maltrankvile atendas rezulton: „Ĉu la pura senpeka anĝelo estas damnita de la fatalo por suferi“. Ibn-Hakia diras, ke Iolanta povas ekhavi vidadon, se ŝi ekscios pri sia blindeco kaj deziregos saniĝi. Aŭdiĝas monologo de Ibn-Hakia „Du mondoj“. Tamen la reĝo ne volas malkaŝi la sekreton kaj foriras kolerigita.
En la ĝardenon trafas devojiĝintaj kavaliroj Robert kaj Vaudemont. Robert estas enamiĝinta en Matildan, la grafinon de Lotaringio. Li veturas al la reĝo por peti lin nuligi la gefianĉiĝon kun Iolanta. La kavaliroj vidas ŝildon, malpermesantan eniron en la ĝardenon, sed sentime eniras. Ili parolas pri Iolanta. Robert asertas, ke ŝi, kiel ĉiuj monaĥinoj (oni kredas, ke Iolanta loĝas en monaĥejo), estas pruda kaj fiera, kaj kantas arion „Kiu kompareblas kun mia Matilda“. Vaudemont revas pri serena anĝelo en arieto „Ne! Nenion diras al mi sorĉo de karesoj de ribela beleco“.
La kavaliroj iras tra la ĝardeno, supreniras al teraso. Vaudemont vidas dormantan Iolantan, li admiras ŝin. Robert penas per forto forkonduki lin, Iolanta vekiĝas. Ŝi afable renkontas la kavalirojn, alportas al ili vinon. Robert suspektas, ke tio estas kaptilo, kaj foriras por venigi taĉmenton. Vaudemont restas sola kun Iolanta. Li petas ŝin pluki ruĝan rozon por memoro pri ŝia arda ruĝo kaj, kiam la junulino plukas la blankan kaj poste ne povas kalkuli rozojn sen tuŝi ilin, li certiĝas, ke Iolanta estas blinda. Trafita per kompato, Vaudemont rakontas al ŝi pri beleco de la mondo, eterna fonto de gajo kaj feliĉo (arieto „Mirinda donaco de la eterna naturo").
Aperas la reĝo, Ibn-Hakia, Bertrand kaj Alméric. Evidentiĝas, ke Iolanta jam scias pri sia blindeco. La reĝo malesperas, li proponas al la filino komenci kuracadon. Ŝi respondas, ke ŝi ne povas deziregi tion, pri kio ŝi ne scias, sed ŝi obeos la patron. Ibn-Hakia mallaŭte diras al la reĝo, ke tiam ili ne sukcesos. Tamen la reĝo ekhavas ideon, kiamaniere helpi al Iolanta. Li (ŝajnige) minacas al Vaudemont per mortigo, se kuracado ne helpos al Iolanta. Iolanta pretas elporti suferojn por savi la kavaliron, sed la kuracisto diras, keŝi nur deziregu vidi. Iolanta arde kaj pasie kantas sian arion „Ne, vi nomu turmentojn, suferojn, doloron: Ho, por savi lin mi povas toleri ĉion“. Vaudemont falas sur la genuojn: „Serena anĝelo! kara, Mi adorkliniĝas antaŭ vi!" Iolanta foriras akompanate de la kuracisto. La reĝo konfesas al Vaudemont, ke li minacis lin ŝajnige. Vaudemont informas, ke li estas Gottfried Vaudemont, grafo de Issodune, Champagne, Clervaŭ kaj Montargy, kaj li petas la manon de Iolanta. La reĝo respondas, ke lia filino jam estas fianĉino de alia viro. Tiutempe revenas Robert kun siaj soldatoj. Vidante la reĝon, li surgenuiĝas, tiam Vaudemont komprenas, ke li parolis kun la reĝo. Robert konfesas, ke li amas alian junulinon, kaj la reĝo liberigas lin de lia edziĝ-promeso. Nun la reĝo povas edzinigi la filinon kun Vaudemont. Eniras Bertrand kun la novaĵo, ke Iolanta ekhavas vidadon. En la ĉielo aperas steloj, Iolanta kantas „Ho, radia firmamento“. Ŝi vidas homojn, la patron, kavaliron Vaudemont. Ĉiuj gloras lumon, fonton de la vivo.
Gyula Tost
Gyula Tost [djula toŝt], laŭ hungarlingve kutima nomordo Tost Gyula estis hungara politikisto, ministro, parlamentano, juristo. Lia nobela antaŭnomo estis bányavölgyi.
Gyula Tost naskiĝis la  1846 en Hungara reĝlando en Duplín (nuntempe en Slovakio). Li mortis la 1929 en Budapeŝto.
Biografio
Gyula Tost lernis juron en Universitato de Budapeŝto, poste li iĝis prokuroro en 1871. Inter 1872 kaj 1878 li estis parlamenta deputito. En 1887 li ricevis signifan postenon en la ministerio pri religio kaj eduko. En 1890 li nobeliĝis. En 1906 li estis ministro pri religio kaj eduko en Kabineto Fejérváry solan monaton, poste li laboris en fondaĵo Cegléd.
Itirapuã
(oficiale Município de) estas municipo en la subŝtato San-Paŭlio de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Ribeirão Preto kaj en la mikroregiono Franca. Laŭ la stato de en la municipo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
Oligoĥetoj
Oligoĥetoj aŭ Oligoketoj (Oligochaeta) estas subklaso el la filumo de anelidoj, ĉe kiuj la nombro de la segmentoj povas varii inter 7-600. Tiel ilia grando estas tre diversa, ekzistas bestoj de 3 mm ĝis 3 m. Ili ne havas antenojn, palpilojn, parapodiumojn, sed kelkaj akvaj oligoĥetoj havas brankon.
Ekde la dua segmento elstaras kitinaj ĥetoj el la haŭto, kiuj povas esti en striktaj aŭ larĝaj paroj, en kvar grupoj aŭ eble en rondo. Ili povas manki ĉe kelkaj specioj aŭ genroj. Oni povas eĉ atenti je pligrandiĝintaj genitalaj (seksorganaj) ĥetoj ĉe kelkaj grupoj.
Ilia intesta kanalo estas rekta tubo. Oni povas rimarki ĉe antaŭintesto de la teraj bestoj elstaraĵojn sur ĝi, kiuj estas kalkaj glandoj, partoprenantaj en la jonreguligo de la korpo. La dorsa muro de mezintesto povas faltiĝi en la intestan kavon, formante laŭlongan faldon (typhlosolis). La mezan inteston kaj la laŭlongan faldon ĉirkaŭas karakteriza flavkolora ĉeltavolo (t.n. ĥloragogenaj ĉeloj), kiuj gravas en la sintezo de glikogeno kaj graso kaj en deaminado kaj produkto de amonio kaj ureo.
Ekomuseum Bergslagen
Ekomuzeo Minlando, svede Ekomuseum Bergslagen estas muzea reto en Svedio, en kiu ses komunumoj kaj du guberniaj muzeoj kunlaboras.
Belle Époque
Belle Époque (esprimo de la franca lingvo: signife «Bela Epoko», kun nuanco, krom estetiko, de ekonomia potenco kaj de socia fiero) estas esprimo naskita antaŭ la Unua Mondmilito por aludi la periodon de la historio de Eŭropo inter la lasta jardeko de la 19-a jarcento kaj la eksplodo de la Granda Milito de 1914.
Ekomuseum Bergslagen
La muzeo estas disvastigita en ĉirkaŭ 40 lokoj en sep komunumoj en la gobernioj Dalekarlio kaj Västmanland, kie oni konservas konstruaĵojn de granda kulturvaloro. Kelkloke oni povas propramane piediri, aliloke gvidado haveblas. Plejparte temas pri la ferproduktado en Minlando, uzinlokoj, minejoj, forĝejoj, ministbienoj ktp.
Oligoĥetoj
Ilia sangocirkula sistemo estas fermita, la sango povas esti ruĝa pro la hemoglobino, solvita en la sangoplasmo. La sekreciaj organoj estas metanefridioj, kiuj estas tre diverse konstruitaj. Plimulto de la oligoĥetoj havas po segmento unu paron da metanefridio, sed kelkaj taksonoj havas pli po segmento. La nefridioj ĝenerale malfermiĝas je ekstero, sed ĉe kelkaj specioj en la intestan kanalon. Tiuj tipoj povas varii eĉ en unu besto.
La sensaj organoj estas reduktitaj, oni povas plej ofte rimarki palpajn ĥetojn, sensajn verukojn, sed ĉe kelkaj dolĉakvaj specioj havas lumsentan okulon.
Lidja Zamenhof
Lidja [Lidia] Zamenhof, la plej juna filino de la iniciatinto de Esperanto, L. L. Zamenhof, naskiĝis la 29-an de januaro 1904 en Varsovio, tiam en la Rusa Imperio. Ŝi estis agema antaŭeniganto de Esperanto kaj ankaŭ de homaranismo, tipo de religia kaj etika mondcivitaneco formulita fare de ŝia patro.
Ĉirkaŭ 1925, ŝi estiĝis ano de la Bahaa movado. Fine de 1937, ŝi iris al Usono por instrui la Bahaan religion kaj ankaŭ Esperanton. En 1938, pro enmigradaj problemoj en Usono, ŝi devis reiri al Pollando, kie ŝi daŭre instruis kaj ankaŭ tradukis Esperanten multajn Bahaajn verkojn.
Jud-devena, ŝi estis murdita en la germana ekstermejo Treblinka iam post somero 1942.
Vivo
Lidja ZAMENHOF lernis Esperanton kiel 9-jara knabino. En sia 14 jaro ŝi jam pretigis tradukojn el la pola literaturo. Kelkajn jarojn poste aperis ŝiaj unuaj publikigaĵoj. Fininte en 1925 sian universitatan studadon de juro, ŝi fordonis sin tute al la laboro por Esperanto. En la sama jaro dum la 17-a Universala Kongreso en Ĝenevo ŝi konatiĝis kun la Bahaa Kredo. Lidja fariĝis sekretariino de la homaranisma Esperanto-Societo Konkordo en Varsovio kaj ofte aranĝis paroladojn kaj kursojn. Ekde la Viena UK en 1924 ŝi ĉeestis ĉiun Universalan Kongreson. Kiel Cseh-metoda instruistino de Esperanto, Lidja faris propagandajn vojaĝojn kaj gvidis kursojn en diversaj landoj.
Ŝi aktive kunlaboris en la Studenta Esperanto-movado; en la Internacia Studenta Ligo, en Universala Esperanto-Asocio, Cseh-Instituto kaj en la Bahaa Kredo. Krome Lidja skribadis por la ĵurnalo "Literatura Mondo", precipe studojn pri la pola literaturo, kaj kontribuis ankaŭ al "Pola Esperantisto", "La Praktiko", "Heroldo de Esperanto", Enciklopedio de Esperanto kaj aliaj Esperanto-publikigaĵoj.
Tre konata estas ŝia traduko de Quo Vadis?, la verko de Henryk Sienkiewicz, publikigita en 1933.
En la jaro 1937 ŝi iris al Usono por pli longa restado. En decembro 1938 ŝi devis forlasi Usonon ĉar ties enmigroservo (Immigration Service) ne plilongigis ŝian restadopermeson pro kontraŭregula "pagita laboro" por Esperanto-kursoj. Postrevene kaj vojaĝante tra sia hejmlando, ŝi instruis pri Esperanto kaj la Bahaa Kredo.
Belle Époque
Tiu nomigo respondis parte al realo ĵus malkovrita kiu havigis novajn valorojn al la eŭropaj socioj (etendo de la imperiismo, antaŭenpuŝo de la kapitalismo, enorma fido en la scienco kaj la progreso kiel helpantoj de la homaro); ankaŭ aludas al epoko kiam la transformoj kaj ekonomiaj kaj kulturaj kiujn generis la teknologio influis sur ĉiuj tavoloj de la loĝantaro (ekde la aristokratio al la proletaro), kaj tiu nomo respondas parte ankaŭ al nostalgia rigardo kiu tendencis plibeligi la eŭropan pasinton antaŭan al 1914 kvazaŭ perdita paradizo post la enorma kontinenta vundo de la Unua Mondmilito.
Lidja Zamenhof
Vivo
Lidja faris korektojn en Fabeloj de Andersen, vol. 2-4, tradukitaj de ŝia patro, kaj eldonitaj post lia morto. Proprajn tradukaĵojn, en apartaj volumoj, Lidja komencis publikigi ekde 1925. Tiujare aperis Noveloj de Henryk Sienkiewicz, kaj en 1932 Noveloj de Bolesław Prus. Apartan famon alportis al ŝi la traduko de Quo Vadis? de Sienkiewicz, Nobel-premiito por tiu verko, esperantlingve publikigita en 1933. Ŝi ankaŭ tradukis de la verkoj de Bahá'u'lláh, la fondinto de la Bahaa komunumo, la faman verkon nomitan la Libro de Certeco.
Dum la dua mondmilito Lidja Zamenhof iĝis viktimo de la tragedio nomata eŭfemisme holokaŭsto. Sub la germana okupada reĝimo, ŝi estis arestita kaj malliberigita en la Varsovia geto. Tie ŝi klopodis helpi al aliaj havigi medikamentojn kaj nutraĵojn. Finfine ŝi estis transportita al la ekstermejo en Treblinka, kie ŝi estis murdita iam post la somero de la jaro 1942.
Belle Époque
Pri teknologio
Tiu ĉi tempo estis periodo de sciencaj kaj teknologiaj progresoj en Eŭropo kaj ĉirkaŭ la mondo. La listo de inventoj kaj evoluoj atribuitaj al ĉi tiu periodo inkluzivas, inter aliaj, la aŭton, la aviadilon, la metroon, la kinejon, la gramofono kaj la telefonon. La plejparto da inventoj devenis de Usono, sed la aŭto originis de Eŭropo.
Lidja Zamenhof
Vivo
Lige kun la 100-a datreveno de la naskiĝo de Lidja, estis publikigita la libro Por ke la tagoj de la homaro estu pli lumaj kun artikoloj, eseoj, recenzoj, entute publicista verkaro de Lidja Zamenhof.
Belle Époque
Pri teknologio
Dum ĉi tiuj jaroj biologoj ekkomprenis la signifon kaj fonton de malsanoj kaj disvolvis la studkampon de bakteriologio, dum fizikistoj kiel Max Planck, Albert Einstein kaj Nils Bohr metis la fundamentojn de moderna fiziko, kaj psikologo Sigmund Freud revoluciigis la studkampon de psikologio.
La disvolviĝo de progresintaj esploraj metodoj ankaŭ kaŭzis prosperon en la sociaj sciencoj, kiel historio kaj politika scienco. Georg Simmel kaj Emil Durkheim, kune kun la usonaj Thorstein Veblen, iniciatis la studkampon de sociologio.
Lidja Zamenhof
Originaloj
Por ke la tagoj de la homaro estu pli lumaj (La kompleta originala verkaro de Lidja Zamenhof, eldonita de Flandra Esperanto-Ligo, 2009.)
Literaturo
Aitor Arana, La okulvitroj de Lidia, romanigita vivo de Lidia Zamenhof, grandparte bazita sur realaj eventoj kaj helpe de materialoj kaj pensoj de Lidia mem, Prozo originala, Ars Libri, 2023.
Belle Époque
Pri arto
La diversaj artoj ankaŭ spertis radikalajn ŝanĝojn dum la periodo antaŭ la unua mondmilito, kun la apero de novaj fluoj kaj artaj formoj.
Lidja Zamenhof
Memorigo
Sekve de mondonaco far la Bahaa Esperanto-Ligo (BEL) en 1993 al la Fondumo Zamenhof la Porinfana Klinika Hospitalo Doktoro Ludoviko Zamenhof en Bjalistoko, Pollando, nomis hospitalan salonon honore al Lidja [Lidia] Zamenhof kaj ornamis ĝin per respektiva tabulo. Je ŝia memoro kaj honoro en decembro 1995 okazis speciala kunveno en Jewish Holocaust Museum en la Usona ĉefurbo Vaŝingtono. La aranĝaĵo atentigis pri la klopodoj de Esperantistoj savi persekutitajn judojn dum la Dua mondmilito. Ŝia simbola tombo (memortabulo ĉe la tombo de Klara Zamenhof) troviĝas en la hebrea tombejo de Varsovio ĉe la str. Okopowa en Varsovio.
Belle Époque
Pri arto
La fluo de impresionismo, kiu estis konsiderata pionira kaj aŭdaca en la 1860-aj jaroj, estis tiam vaste agnoskita tiutempe, kaj ĝia posteulo kiel avangardo estis ekspresionismo.
En la kampo de bildarto elstaris la Secesio-stilo (art noveau), kiu estis karakterizita per la uzo de kurbaj agordoj kaj linioj. La stilo estas vidata kiel reganta en ĉiuj eŭropaj landoj, kaj eĉ preterpasis siajn limojn kaj baldaŭ konkeris ankaŭ Meksikon kaj Usonon. Foje ankaŭ nomata la "Bel Epokan" stilo.
Lidja Zamenhof
Bibliografio
Ŝian vivon kaj agadon priskribis Isaj Dratwer en la libro "Lidia Zamenhof. Vivo kaj agado" kaj anglalingve Wendy Heller en "Lidia. The life of Lidia Zamenhof, Daughter of Esperanto". Tiu ĉi verko de Heller aperis en Esperanto-traduko en 2008 ĉe Flandra Esperanto-Ligo. Ankaŭ ampleksa ĉapitro de la libro "La familio Zamenhof" de Zofia Banet-Fornalowa estas dediĉita al Lidia ZAMENHOF. Informojn pri ŝi donas ankaŭ pluraj publikigaĵoj de Bahaa Esperanto-movado kaj pluraj aliaj artikoloj. En 2009 ĉe Flandra Esperanto-Ligo estis publikigita la libro Por ke la tagoj de la homaro estu pli lumaj kun artikoloj, eseoj, recenzoj fare de Lidja Zamenhof.
Belle Époque
Pri arto
Tiutempaj teatroj adoptis modernajn ĝenrojn, inkluzive ekspresionismon, kaj multaj dramistoj verkis teatraĵojn, kiuj ŝokis spektantaron per rektaj kaj akraj priskriboj de ĉiutaga vivo inkluzive de seksaj referencoj, kaj per la uzo de nekutimaj vidaj elementoj. Samtempe kabaredaj teatroj floris kaj furoris.
En la muzika kampo, la periodo famiĝis danke al la repertuaro de kantoj "melodioj", "Romansoj" (am-aferoj) kaj pli. La italoj estis la plej grandaj partianoj de ĉi tiuj kantoj, kun la plej fama kantisto Francesco Paolo Tosti.