cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
(162004) 1991 VE
Orbito
• La ĝi pasis al 0,06615 astronomia unuo (9,896 milionoj da km) de la Tero,
• la ĝi pasos al 0,05500 astronomia unuo (8,228 milionoj da km) de nia planedo.
• la ĝi pasos al 0,00639 astronomia unuo (0,9559 miliono da km) de ĉi tiu planedo.
Boyd Raeburn
Boyd Albert RAEBURN (* 27-an de oktobro 1913 en Faith, Suda Dakoto; † 2-an de aŭgusto 1966 en Lafayette, Luiziano) estis usona ĵazbandego-direktisto kaj tenor-, poste ankaŭ bassaksofonisto.
Ekde 1944 Raeburn direktis bandegon, kiu danke al novaj kaj progresemaj aranĝoj de George Handy (kiu ankaŭ ludis pianon) orelfrapis per parte pioniraj disonancoj (ekz. ein Boyd meets Strawinsky), simile al la samtempe aktivaj bandoj de Woody Herman kaj Stan Kenton.
Bolków
Bolków (ĝis 1945 germane Bolkenhain) estas urbo en la provinco Malsupra Silezio de Pollando. Ĝi apartenas al samnoma komunumo en distrikto Jawor (Jauer).
The Esperanto Language as a Literary Medium
The Esperanto Language as a Literary Medium [Esperanto kiel Literatura Esprimilo], subtitolita "A Historical Discussion of Esperanto Literature, 1887-1970, and a Stylistic Analysis of Translated and Original Esperanto Poetry" [Historia Pridiskuto de la Esperanta Literaturo, 1887-1970, kaj Pristila Analizo de Tradukita kaj Originala Esperanta Poezio] estas doktoriga disertacio prezentita en 1972 de Margaret Hagler  en  la Universitato de Indianao.
Bogusław Wołoszański
Bogusław Wołoszański (naskiĝis la 22-an de marto 1950 en Piotrków Trybunalski) – pola ĵurnalisto, juristo kaj populariganto de historio, aŭtoro de pluraj libroj pri historiaj temoj, precipe la dua mondmilito. Ideodonanto kaj aŭtoro de kulta televidserio kaj la radia „Sensacioj de la 20-a jarcento”. Spertulo pri militaj aspektoj de la 20-a jarcento.
Vivo
En 1967 komencis studi ĉe Jura Fakultato de Varsovia Universitato, kiun finis kun akiro de la titolo de magistro pri juro. Tie partoprenis doktorigan seminarion gvidatan de profesoro Stanisław Ehrlich, kiu promociis plurajn doktorulojn, kiel Lech Kaczyński. En 1971 daŭrigis studojn en postdiploma, dujara Instituto de Ĵurnalismo. En la 70-aj jaroj de la 20-a jarcento kunlaboris kun Telewizja Polska, kie gvidis amuzan programon. En 1973 engaĝiĝis plenpostene en Televido Varsovio, estis aŭtoro de la programo „Sensacioj de la 20-a jarcento”. De 1976 membriĝis al Pola Unuiĝinta Laborista Partio.
Li estis sekreta kunlaboranto de Sekureca Servo kun pseŭdonomoj "Ben" kaj "Rewo". Konsenton pri kunlaborismo kun la Unua Departemento de Ministerio pri internaj aferoj subskribis en 1985. Poste forveturis kiel korespondanto de radio kaj televido al Londono, kie laboris dum 3 jaroj. Post la reveno decembre 1988 ekposteniĝis kiel vicdirektoro de la Unua Programo de Pola Televido (TVP) kaj ĉefo de Internacia Redakcio, kie enkondukis programojn 7 Dni Świat (7 Tagoj Mondo) kaj Raport (Raporto) kun kelkaj aliaj pri internacia temaro. Krom programoj pri aktualaj temoj de internacia politiko li daŭrigis la ciklon pri sensacioj. En 1990 aperis lia unua libro estanta registro de la televidaj programoj. En 1992 revenis al Eduka Redakcio de Televido, kie krome pretigis programon „Enciklopedio de la dua mondmilito”. Samtempe laboris pri la libra eldono de „Enciklopedio...”, kiu post 15 jaroj de kolektado de materialoj aperis en la librovendeja merkato en majo 1997. Disaŭdigaĵon „Sensacioj de la 20-a jarcento” prezentis ankaŭ en Radio Zet.
De majo 2002 estis mastro kaj kunaŭtoro de 50 televidaj reklamaj filmetoj „Unio sen sekretoj” kadre de informa kampanjo de la registaro pri la eŭropa integrado. Aŭguste 2005 forlasis TVP. En 2006 komencis prilabori scenaron por filmigi sian libron Twierdza szyfrów (Fortikaĵo de ĉifroj), kio rezultis per 13-parta televidserio Tajemnica Twierdzy Szyfrów (Sekreto de Ĉifro-Fortikaĵo) en 2007 sur la anteno de TVP1.
De 2011 ĝis 2014 gvidis ĉe Polsat Play la programon titolitan Skarby III Rzeszy (Trezoroj de la Nazia Germanio). De printempo 2014 gvidas novan dokumentan ciklon Tajna historia XX wieku (Sekreta historio de la 20-a jarcento), ankaŭ ĉe Polsat Play. En 2015 ligis denove kunlaboron kun Telewizja Polska kaj stacio National Geographic, por kiuj realigas laŭvicajn sezonojn de la "Sensacioj de la 20-a jarcento". En 2015 estis premiero de la kvinparta ciklo Przewodnik historyczny Bogusława Wołoszańskiego (Historia gvidlibro de Bogusław Wołoszański).
Edzinigita kun duo de infanoj.
En 1998 estis distingita de Kavalira Kruco de la Ordeno Polonia Restituta.
Heimbach (Eifel)
Heimbach estas urba komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Düren de la federacia lando Nordrejn-Vestfalio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Philippe Séguin
Philippe Séguin [] estis franca supera ŝtatoficisto kaj politikisto, naskiĝinta la en Tunizo kaj mortinta la  en Parizo.
Sociala gaŭlisto, li estis ministro pri laboro kaj socialaj aferoj en la unua kunregado (1986-1988). Emblema defendanto de la « ne » al la referendumo pri la traktato de Maastricht, li estis prezidanto de la Nacia Asembleo de 1993 ĝis 1997. Prezidanto de la politika partio Kuniĝo por la Respubliko (RPR) ĝis en 1999, li kandidatiĝis por la urbodomo de Parizo en 2001, sed la disiĝoj de la dekstro kontribuis al lia malsukceso fronte al Bertrand Delanoë.
Sâlha
Sâlha (silha) (hungare: Szilha silha) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Lugoj. Ĝi unuiĝis post 1945 kun Coşteiu.
Mackwiller
(jen france kaj alemane, origine germane Mackweiler, prononco - Weiler estas vilaĝeto) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Bas-Rhin, en la historia kultura regiono regiono Alzaco kaj la nuna administra regiono Grand Est ("Granda Oriento"). Fine de en la komunumo vivis.
Sâlha
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1225 loĝantojn (rumanoj, hungaroj).
Historio
Ĝia unua mencio estas en 1479. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Krassó-Szörény).
Desná
Desná (Dessendorf) estas urbo en Ĉeĥio. Ĝi troviĝas en Regiono Liberec, en distrikto Jablonec nad Nisou situanta sur kunfluejo de riveroj Bílá Desná kaj Černá Desná. Norde en la katastro de urbo troviĝas akva rezervujo Souš, kiu estas atingebla piede (turisma markigo) kaj per ŝosea transporto. La plej alta punkto en Desná estas sur Souš sur deklivo de monto Desenský hřeben kun supermara alteco 849 m s.m. La plej malata punkto en Desná estas sur rivero Desná kun supermara alteco 479 m s.m. Vivas ĉi tie.
Historio
La municipo estis fondita en la jaro 1691 kaj nomita ĝi estis laŭ Albrecht Maxmilián Desfours kiel "Desfoursdorf" – Vilaĝo de Desfours. (Sed inter la popolo pli fiksiĝis la nomo Dessendorf, ĉeĥe Desná, derivita de nomo de la rivereto trafluanta tra la valo.) En la jaro 1771 Desná avis 36 dometojn, dissemitaj sur ambaŭ bordoj de Bílá Desná.
Lunde la 18-a de septembro 1916 trafis la municipon katastrofo, kiam inundigis ĝin akvoj de traŝirita valbaraĵo sur rivero Bílá Desná. Estis neniigitaj 29 loĝdomoj kaj 11 akrigejoj de vitro, pluaj 63 domoj estis grave damaĝigitaj. La vivon perdis 62 personoj.
Statuton de la urbo ĝi akiris en la jaro 1968. Ĝis tiu tempo ĝi estis ekde la jaro 1913 kampurbo.
Transporto
La urbo estas bone atingebla sur ŝoseo I/10. Al nordo ĉirkaŭ la valbaraĵo eliras el la municipo ŝoseo II/290 direkte al Hejnice kaj Frýdlant. Fervoja transporto estas sekurigata per Tanvalda dentorela fervojo.
Partoj de urbo
Enkrampe estas indikitaj devenaj germanaj nomoj
Dolní Polubný estis antaŭe konsisto de kampurbo Polubný. En la jaro 1949 ĝi estis deŝirita de Polubný kaj alligita al Desná. En la jaro 1960 poste municipo Polubný estis kunigita kun municipoj Příchovice kaj Jizerka en novan municipon Kořenov.
Sporto
Ekde la jaro 1946 ĉi tie agadas Fotbalklubo TJ Desná. Estas ĉi tie skisaltejoj, Jizera klubo de skiistoj Desná dediĉas sin al skisaltado kaj nordia kombino, plu estas ĉi tie Lerneja sporta klubo AŠSK ĉe ZŠ kaj MŠ Desná kaj Klubo de hundaj sportoj.
Jurgów
Jurgów, slovake Jurgov, hungare Szepesgyörke estas vilaĝo en Pollando, en provinco Malgrandopolio, en vojevodio Nowy Sącz, en Distrikto Tatrzański.
Situo
La vilaĝo situas en Karpatoj, laŭ ĉefvojo Nowy Targ-Slovakio. Jurgów estas limotrapasejo, kvankvam la vilaĝo troviĝas iomete for de Slovakio. Zakopane kaj Nowy Targ troviĝas po 19, Kraków 100 km-ojn for.
Historio
Ĝis 1918 la vilaĝo apartenis al Hungario, al Szepes (reĝa departemento), al distrikto de Szepesófalu, ĝis kiam ĉeĥoslovakia armeo okupis. Ankaŭ Pollando pretendis tiu ĉi vilaĝon. En 1939 Slovakio okupis la vilaĝon kaj ĝis 1945 apartenis al Slovakio, poste al Pollando. Ekde 2008 ambaŭ landoj apartenas al intena zono de Schengen, sekve la limo estas senĝene trairebla.
Sándor Rozsnyai
ROZSNYAI Sándor (ro:ĵnjai) estis hungara dancistaktoro, komponisto, teatrestro naskita en Bukareŝto la 2-an de februaro 1886 kaj mortinta en Sopronkőhida en 1944.
Biografio
Sándor Rozsnyai organizis kune kun sia edzino Mária Senger (Miss Arizona) la „Arizona Trupp” kaj trairis jarojn la grandurbojn de eksterlando. Ili havigis grandegan havaĵon kaj en 1932 kaj malfermis ilian faman amuzejon, Arizona. Lian opereton Lámpaláz prezentis kun granda sukceso la teatro Magyar Színház en 1931. En 1944 la hungaraj faŝistoj forportis lin al Sopronkőhida, de kie li ne revenis.
Thomas Hürlimann
Thomas HÜRLIMANN (naskiĝinta la en Zug) estas svisa germanlingva verkisto.
Vivo
Post la abiturienta ekzameno li studis filozofion ĉe la Universitato de Zuriko kaj, ekde 1974, ĉe Libera Universitato Berlino. Post interrompo studa li verkis inter 1978 akj 1980 kiel reĝisora helpanto kaj produktdramaturgo ĉe la berlina Ŝilera-teatro. Estinte ekde 1980 liberprofesia verkisto li revenis en 1985 en Svislandon ka loĝas longan termpon en vilaĝo apud Einsiedeln. En aŭtuno 1996 li gastprofesoris ĉe Kolegio Dartmouth en Nov-Hampŝiro kaj estis en 2000 kaj 2001 dum tri semestroj docento en Lepsiko ĉe la Germana literaturinstituto. Ekde 2002 Hürlimann denove vivas ĉefe aŭ en Berlino aŭ en Walchwil.
Ekde 2014 lia arkivo troviĝas en la Svisa literaturarkivejo en Berno.
Artista agado
Kiel verkisto Thomas Hürlimann ekaperis en 1981 per la rakontantologio Die Tessinerin (ĝi aperis en la zurika Ammann-eldonejo). Je la rakontaro de la aŭtoro - kiu ĉiam vigle temigis la novan historion svisujan - nombriĝas ankaŭ Das Gartenhaus, Die Satellitenstadt, Der große Kater, Fräulein Stark kaj Vierzig Rosen. Krome menciindas teatraĵoj kaj komeidioj, inter kiuj Der Gesandte (pri la svisa legato en Berlino dum la Dua mondmilito, Hans Frölicher), Der Franzos im Ybrig (1991) aŭ Das Einsiedler Welttheater (versio hürlimann-a de la grandedaj misteriaĵoj de Pedro Calderón de la Barca; skribo en 2000, prilaboro en 2007).
La plej furora aĵo estis la novelo Fräulein Stark (2001). Lia onklo Onkel Johannes Duft sentis sin viktimo romana kaj verkis pro tio pamfleton dekpaĝan (Bemerkungen und Berichtigungen; apero kiel privata presitaĵo). Fare de la parenco la aŭtoro nomiĝis i.a. "tro dorlotita filiaĉo. Similajn diskutojn Hürlimann eltenis jam post la apero de la romano Der große Kater'' (1998; filmigo estis en 2010 samtitole; tie ĉi la patro literature modelis).
Pri la kreiveco li ricevis multajn premiojn kaj honorojn. Ekzemple oni juĝis al li en 2001 pro la verko Fräulein Stark la Joseph-Breitbach-premion kiu estas la plej bone pagita literaturpremio en Germanlingvio; en 2012 li gajnis la Thomas-Mann-premion. Lia unua rakonta kolektaĵo Die Tessinerin tradukitis en ses, la novelo Das Gartenhaus en 13 lingvojn. Hürlimann membras ĉe "Deutsche Akademie für Sprache und Dichtung", ĉe Akademie der Künste, ĉe PEN-klubo de Liĥtenstejno kaj ĉe "Bayerische Akademie der Schönen Künste".
Disortografio
Disortografio estas difektita kapablo apliki ortografion. La malsanulo miksas majusklojn kaj minusklojn, skribas plurajn vortojn komune aŭ longajn vortojn poparte (tujvenis loko motivo), miksas similajn sonojn (s-z, p-b), aldonas literojn aŭ male ellasas ilin.
Disortografio ofte aperas kune kun disgrafio aŭ kun difektoj de prononcado, kiam oni miksas similajn sonojn (levorvero - revolvero, serĉas - ŝercas - ŝerĉas). Tamen ne temas pri lispado, ĉar izolajn sonojn la paciento prononcas ĝuste.
Giovanni da Vigo
Giovanni da Vigo (1450-1525) estis itala kirurgo kaj persona kuracisto de la papo Julio la 2-a. Li enprofundigis siajn primedicinajn studojn aparte rilate al la milito-traŭmatologio, nome, la vundoj faritaj per pafarmiloj, la ligiteco de la sango-vazoj kaj komencis siajn unuajn studojn pri la sifiliso. Rilate al ĉi-lasta malsano, li koncentrigis la unuajn medicinajn traktadojn, uzante fumigaĝojn de ruĝa polvo de hidrargo, konata kiel cinabro kaj menciata en la historio de la medicino kiel la "Polvo de Da Vigo".
Li ankaŭ mencias la traktadon de pafvundoj per uzo de bolanta oleo kiel kontraŭaganto de la veneno. En 1536, la franca kirurgo Ambroise Paré diskonigis ke tia traktado estis neefika kaj rekomendas aliajn rimedojn. Kvankam li estas nune konata pro siaj eraraj traktadoj rilate al pafvundoj, lia unua libro pri kirurgio estis grande bonsukcesa. La verko estis tradukita en la anglan, latinan kaj francan kaj represita dekoj da fojoj dum al 16-a kaj 17-a jarcentoj, igante lin unu el la plej konataj kirurgoj el lia epoko.
Biografio
Lia patro nomiĝis Ambroĝo kaj pri lia patrino oni nur mencias ke ŝi estis "belega kaj tre virta virino". Li estis lernanto de la litotomiisto kaj kirurgo de Ludoviko la 1-a (1405-1475) kaj Ludoviko la 2-a (1438-1504), Markizoj de Saluzzo, Battista di Rapallo. Dokumento datita de la 27-a de septembro 1473 lin montras kiel konsilisto de la Markizoj kaj instruisto en la "Studio de Saluzzo" kun salajro je 400 florenoj.
Li pasis siajn unuajn jarojn kiel praktika kirurgo en Ĝenovo, inter 1487 kaj 1495, kie li studis medicinon, kaj nune lia statuo silente staras fronte de la Civila Hospitalo, en Rapallo. En 1495, Vigo translokiĝis al Savono kaj konatiĝis kun la kardinalo Giuliano della Rovere. Kiam la kardinalo fariĝis papo Julio la 2-a, en 1503, li portis Vigo kun li al Romo, nomumante lin kiel sia oficiala kirurgo. Li estis kun la papo dum la atakoj al Bolonjo kaj kuracis la papon je nodeto sur la mano. Li restis serve de la papo ĝis lia morto en 1513.
5436 Eŭmelo
5436 Eŭmelo estas troja asteroido de Jupitero, orbitanta proksime de la punkto de Lagrange L4 de la sistemo Suno-Jupitero, en la tiel nomata "Greka Tendaro".
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la usonaj geastronomoj kaj geedzoj Carolyn S. Shoemaker kaj Eugene M. Shoemaker elde la Observatorio de la Monto Palomar, apud San-Diego (Kalifornio, Usono).
Nomo
Ĝi ricevis la nomo de la greka militestro Eŭmelo, filo de Admeto, batalinto dum la mita troja milito.
Ambrose Burnside
Kiel Generalo de la Unia Armeo en la Usona Enlanda Milito de 1861–1865, li estris sukcesajn kampanjojn en Norda Karolino kaj Orienta Tenesio, same kiel kontraŭstaris la atakojn de la Konfederacia Generalo John Hunt Morgan, sed suferis katastrofajn malvenkojn en la Batalo de Fredericksburg kaj en la Batalo de la Kratero.
Lia distinga stilo de vangohararo iĝis konata en usonangla kiel "sideburns", derive el lia familinomo. En 1871, li iĝis la unua prezidanto de la National Rifle Association of America, kaj tenis tiun postenon ĝis 1872.
Boinești
Boinești [bojneŝtj] (Bujánháza) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Negrești-Oaș. En 1910 ĝi nombris 762 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 1713. Ĝia unua skriba mencio estis en 1490. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szatmár vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Bixad.
Oud-Beijerland
Oud-Beijerland estas municipo en la nederlanda provinco de Zuid-Holland
9420 Dewar
9420 Dewar estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak (Usono) en la kadro de la projekto Spacewatch.
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la brita skota kemiisto kaj fizikisto James Dewar (1842–1923), kiu studis la je malalta temperaturo. En 1872 li inventis la vazon kun duopa parieto, izolita per vakuo kun kriogenika gaskaptilo, kiu estas ankoraŭ uzita de la astronomoj por malvarmigi elektronikajn detektilojn.
45298 Williamon
45298 Williamon estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la usona astronomo Adam Block elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak (Tucson, Arizono, Usono).
Okangulo (arkitekturo)
Okangulo estas en la arkitekturo centra konstruaĵo aŭ ĉambro kun plano laŭ formo de regula oklatero. La okangulo havas ekde la antikvo simbolan signifon, kiu deiras de la idealo de okpinta stelo kaj simbolas perfektecon.
45298 Williamon
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Richard Williamon, konata pro lia esploro pri la, kaj kiu pasis sian karieron en instruo kaj scienca popularigo. Li laboris ĉe la Scienca Centro Fernbank en Atlanta dum pli ol 30 jaroj kiel direktoro de la tiea observatorio kaj planetario.
Robert Mercer (negociisto)
Robert Leroy Mercer (naskiĝis la 11-an de julio 1946), ankaŭ konata kiel Bob Mercer, estas usona komputila sciencisto, frua evoluiganto de artefarita intelekto kaj kuna ĉefa afergvidisto de Renaissance Technologies, sukcesa heĝfonduso.
Georg Tannstetter
Georgo Kolimito (1482-1535) estis germana humanisto, kuracisto, astronomo, matematikisto, kartografo, privata kuracisto de la imperiestroj Maksimiliano la 1-a (1510) kaj Ferdinando la 1-a (1503-1564). Li studis en la Universitato de Ingolstadt, kaj, en 1503, laŭ rekomendo de Konrado Seltis (1459-1508), li estis invitita por instrui en la Universitato de Vieno , kaj baldaŭ fariĝis centra figuro inter la humanistoj de Vieno. En 1518, li vojaĝis, kune kun sia lernanto, Joakimo Vadiano (1484-1551), al Buda. Li eldonis mapon de Hungario, hodiaŭ konata kiel Tabula Hungariae , el la manuskripto de la kartografo Lazarus Secretarius. Tiu mapo estis publikigita en 1528 de Johano Kuspiniano (1473-1529) kaj poste presita de Petrus Apianus (1495-1552).
Robert Mercer (negociisto)
Mercer estas grava financisto de organizoj kaj kaŭzoj, kiuj subtenas dekstran politikan agendon, kiel Breitbart News, la kampanjo el 2016 de Donald Trump por prezidanto de Usono kaj la kampanjo por Briteliro el la Eŭropa Unio. Li estas la ĉefa financisto de la super-PAK Make America Number 1.
Studenec (distrikto Semily)
Studenec estas municipo en Ĉeĥio en distrikto Semily, konsistanta el vilaĝoj Studenec kaj Zálesní Lhota. Ĝi havas.
Robert Mercer (negociisto)
Politikaj agado kaj vidpunktoj
En 2015, The Washington Post nomis Mercer unu el la dek plej influaj miliarduloj al la politiko. Ekde 2006, Mercer donacis proksimume 34,9 milionoj da usonaj dolaroj al usonaj federaciaj kampanjoj kaj ankaŭ donacis siajn servojn al almenaŭ unu eksterlanda kampanjo.
2016 Usona baloto
Mercer estis grava subtenanto de la kampanjo de Donald Trump por prezidanto de Usono. Mercer kaj lia filino rolis en la altigo de Stephen Bannon kaj Kellyanne Conway al altrangaj roloj en la kampanjo de Trump. Rebekah laboris kun Conway pri la super-PAK por Ted Cruz Keep the Promise en la Respublikana unuafaza baloto de 2016. Mercer ankaŭ financis pluan super-PAKon, Make America Number One, kiu subtenis la kampanjon de Trump. Nick Patterson, eksa kolego de Mercer, diris, "Miaopinie, Trump ne estus Prezidanto sen Bob."
Mamuloj
La Mamuloj (Mammalia, el latina vorto mamma, 'brusto' aŭ 'mamo') estas klaso de vertebruloj, kovritaj de felo aŭ haroj, kies inoj havas mamojn (escepte de ekzemple la monotremoj, kies lakto estas rekte produktita en specifaj haŭt-lokoj, nome laktoglandoj) kaj mamnutras siajn idojn, almenaŭ en la komenca periodo post la naskiĝo de la ido. Aliaj trajtoj estas neokortekso (regiono de la cerbo) kaj tri mezaj orelostetoj. Tiuj karakteroj distingas ilin el la reptilioj kaj birdoj, el kiuj ili diverĝis en la Karbonio, antaŭ ĉirkaŭ 300 milionoj da jaroj.
Ekzistas proksimume el 6400 al 5400 nune vivantaj specioj (5490 laŭ la Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj) de mamuloj, disvastigata en proksimume 1200 genroj, 153 familioj, kaj 29 ordoj (kvankam tio varias laŭ enklasiga metodo). La plej granda ordoj estas la roduloj, vespertoj kaj Eulipotyphla (erinacoj, talpoj, sorikoj, kaj aliaj). La sekvaj tri estas la Primatoj (inklude homojn, simiojn, grandsimiojn, kaj aliajn), la Artiodactyla (cetacoj kaj parhufuloj), kaj la Carnivora (katoj, hundoj, fokoj, kaj aliaj).
En terminoj de kladistiko, kiuj montras la evolucian historion, mamuloj estas la nuraj vivantaj membroj de Synapsida; tiu klado, kun Sauropsida (reptilioj kaj birdoj), konstituas la plej granda klado de amniuloj. La plej fruaj sinapsidaj mamulprauloj estis sfenakodontaj pelikosaŭroj, nome grupo kiu inkludis ne-mamulajn membrojn de Dimetrodon. Fine de la Karbonio antaŭ ĉirkaŭ 300 milionoj da jaroj, tiu grupo diverĝis el la saŭropsida stirpo kiu kondukis al la nuntempaj reptilioj kaj birdoj. Tiu stirpo sekvanta la tigogrupon de Sphenacodontia disiĝis en kelkaj diversaj grupoj de ne-mamulaj sinapsidoj — foje malĝuste referencata kiel mamulecaj reptiloj — antaŭ krei la grupon de Therapsida en la frua parto de Permio. Mamuloj originiĝis el la grupo de Cynodontia, antaŭenirinta grupo de terapsidoj, dum la fino de la Triaso. La modernaj mamulordoj kreiĝis en la Paleogeno kaj en la Neogeno de la Cenozoiko, post la formorto de la ne-birdaj dinosaŭroj, kaj estis la hegemonia surtera animalgrupo el antaŭ 66 milionoj da jaroj ĝis la nuntempo.
Aldomigo de multaj tipoj de mamuloj fare de homoj ludis gravan rolon en la Neolitika revolucio, kaj rezultis en agrikulturo anstataŭanta ĉasadon kaj kolektadon kiel unuaranga fonto de manĝo por homoj. Tio kondukis al grava restrukturado de homaj socioj el nomadaj vivostiloj al malnomadaj, kun plia kunlaborado inter pli kaj pli grandaj grupoj, kaj finfine al la disvolvigo de la unuaj civilizacioj. Aldomigitaj mamuloj havigis, kaj plue havigas, energion por transporto kaj agrikulturo, same kiel manĝon (viando kaj laktaĵoj), felo, kaj ledo. Mamuloj estas ĉasitaj kaj kurigitaj por sporto, kaj estas uzataj kiel model-organismoj en scienco. Mamuloj estis priskrubutaj en arto jam ekde la epoko de la Paleolitiko, kaj ili aperas en literaturo, kino, mitologio kaj religio. Malpliiĝo en nombroj kaj formorto de multaj mamuloj estas okazigita ĉefe de homa ŝtelĉasado kaj habitatodetruo, ĉefe pro senarbarigo.
Karakteroj
Ilia korpotemperaturo estas konstante regulata (kiel ĉe la birdoj); ambaŭ klasoj akiras tiun kontrolon de la temperaturo danke al konverto de nutraĵoj. Tio eksplikas ties sukcesojn kaj la fakton, ke tiu klaso ĉeestas ĉiujn mondopartojn kaj klimatojn, escepte la tro ekstremaj.
Plej multaj el ili havas placenton, krom ekzemple monotremoj (tiel nomitaj "kloakuloj", kvankam "kloako" estas ĝenerala vorto kiu aplikiĝas ankaŭ por birdoj, ekzemple) kaj marsupiuloj. Tial, en la 19-a kaj frua 20-a jarcentoj, mamuloj estis dividitaj je senplacentuloj (Aplacentalia) kaj placentuloj (Placentalia). Nuntempe temas pli-malpli pri triopa divido de vivantaj mamuloj en la grupojn 1) monotremoj aŭ kloakuloj (Monotremata, ankaŭ Prototheria); 2) marsupiuloj (Marsupialia, ankaŭ Metatheria); kaj 3) placentuloj (Placentalia, ankaŭ Eutheria).
Placentuloj havas internan fekundiĝon. Monotremoj demetas ovon (ornitorinko).
Mamuloj kutime vivas sur la tero, nur vespertoj flugas kaj cetacoj vivas en la akvo. Por la akvo estas adaptitaj ankaŭ aliaj bestoj (ekz. fokuloj), kvankam ili noktumas kaj nestas surtere. Ĉiuj spiras per pulmoj.
Iliaj kruroj, kranio, dentaro, korpokonstruo varias laŭ vivmaniero.
Korpotemperaturo
Estas koste konservi altan konstantan korpotemperaturon. Mamuloj do bezonas nutran kaj sufiĉegan dieton. Kvankam la plej fruaj mamuloj eble estis predantoj, aliaj specoj malfrue adaptis sian dietan bezonojn per multaj metodoj. Kelkaj mamuloj manĝas aliajn animalojn - tio estas karnomanĝa dieto (kaj enhavas insektomanĝajn dietojn). Aliaj mamuloj, kiuj nomiĝas herbovoruloj, manĝas plantojn. Herbovora dieto enhavas subkategoriojn kiel fruktomanĝuloj kaj herbomanĝuloj. Ĉiomanĝanto manĝas kaj kaptaĵojn kaj plantojn. Karnomanĝaj mamuloj havas simplan digestan sistemon, ĉar la proteinoj, lipidoj, kaj mineraloj, kiuj estas enhavataj en viando, ne bezonas specialan digestadon. Plantoj, aliflanke, enhavas malsimplajn karbohidratojn, kiel celulozo. La digesta sistemo de herbovorulo do gastigas bakteriojn, kiuj fermentas tiujn substancojn, kaj disponebligas tion por digestado. La bakterioj aŭ loĝas en la multaĉambrata stomako aŭ en granda cekumo.
Ankaŭ la grando de animalo influas la tipon de dieto. Ĉar etaj mamuloj havas altan proporcion de disvarmiganta supraĵo al volumeno, do ili havemas altajn energiobezonojn kaj altan metabolan rapidon. Mamuloj, kiuj pezas malpli ol proksimume 500 g estas pleje insektomanĝuloj ĉar ili ne povas toleri la malrapidan, malsimplan digestoprocezon de herbovoruloj. Pli grandaj animuloj, aliflanke, produktas pli da varmeco, kaj malpli de tiu varmeco perdiĝas. Ili do povas toleri aŭ malpli rapidan kolektan procezon (tiuj, kiuj kaptas pli grandajn kaptaĵojn) aŭ malpli rapidan digestoprocezon (herbovoruloj). Plue, mamuloj, kiuj pezas pli ol 500 g ne povas kolekti sufiĉajn insektojn dum la nedormaj horoj por subteni sin. La unuaj grandaj insektomanĝaj mamuloj estas tiuj, kiuj manĝas grandegan koloniojn de insektoj (kiel formikoj aŭ termitoj).
Klasigo
Mamulklasigo traurus diversajn reviziojn ekde Karolo Lineo dekomence difinis la klason, kaj nuntempe, neniu klasigsistemo estas universale akceptita. McKenna & Bell (1997) kaj Wilson & Reader (2005) havigis utilajn ĵusajn kompendiojn. Simpson (1945) havigas sistematikon de mamuloriginoj kaj rilatoj kiu estis universale instruata je la fino de la 20-a jarcento. Tamen, ekde 1945, granda kvanto de nova kaj pli detalhava informaro estis malkovrita kaj disvastigita. La paleontologia registro estis rekalibrata, kaj dum tiuj jaroj okazis multa debato kaj progreso pri la teoriaj fundamentoj de la sistematigo mem, parte tra la nova koncepto de kladistiko. Tamen la kampolaboro kaj la laboratoriaj taskoj ĝisdatigis la klasigon de Simpson, kio restas la plej akceptata alproksimigo al iom oficiala klasigo de mamuloj, spite konatajn kritikojn.
Plej mamuloj, inklude la ses plej speci-riĉaj ordoj, apartenas al la grupo de placentuloj. La tri plej grandaj ordoj laŭ nombroj de specioj estas Roduloj: musoj, ratoj, histrikoj, kastoroj, kapibaroj, kaj aliaj remordemaj mamuloj; Kiropteroj: vespertoj; kaj Sorikomorfoj: sorikoj, talpoj, kaj solenodonoj. La sekvaj tri plej grandaj ordoj, depende de la biologia klasigo uzata, estas la Primatoj: grandsimioj, simioj, kaj lemuroj; la Cetartiodactyla: balenoj kaj parhufuloj; kaj la Karnomanĝuloj kiuj inkludas katojn, hundojn, mustelojn, ursojn, fokojn, kaj parencojn. Laŭ Mammal Species of the World, 5 416 specioj estis identigitaj en 2006. Tiuj estis grupigitaj en 1 229 genrojn, 153 familioj kaj 29 ordoj. En 2008, la Internacia Unio por la Konservo de Naturo (IUKN) kompletigis kvin-jaran Global Mammal Assessment por sia Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj, kiuj kalkulis 5 488 speciojn. Laŭ esplorado publikigita en la gazeto Journal of Mammalogy en 2018, la nombro de agnoskitaj mamulspecioj estas 6 495, inklude 96 ĵus formortintaj.
Difinoj
La vorto "mamulo" estas moderna, kreita el la scienca nomo Mammalia stampita de Carl Linnaeus en 1758, derivita el la latina mamma ("mamo, brusto"). En grava artikolo de 1988, Timothy Rowe difinis Mammalia filogenetike kiel la krongrupo de mamuloj, nome klado konsistanta el la plej ĵusa komuna praulo de vivantaj monotremoj (ekidnoj kaj ornitorinkoj) kaj vivonaskuloj (marsupiuloj kaj placentuloj) kaj ĉiuj posteuloj de tiuj praulo. Ĉar tiu praulo vivis en la Ĵurasio, la difino de Rowe ekskludas ĉiujn animalojn el la komenca Triaso, spite la fakton ke fosilioj el Triaso de la stirpo Haramiyida estis referencataj kiel Mammalia ekde la mezo de la 19-a jarcento. Se Mammalia estas konsiderata kiel la krongrupo, ties origino povas iel esti datigita kiel la unua konata aspekto de animaloj plej proksime rilataj al kelkaj nuntempaj mamuloj ol aliaj. Ambondro estas pli proksime rilata al monotremoj ol la vivonaskuloj dum la genroj Amphilestes kaj Amphitherium estas pli proksime rilataj al la vivonaskuloj; ĉar fosilioj el la tri genroj estas datataj de antaŭ ĉirkaŭ 167 milionoj da jaroj en la Mezo de la Ĵurasio, tio estas racia ĉirkaŭkalkulo por la apero de la krongrupo.
T.S. Kemp havigis pli tradician difinon: "Synapsida kiuj posedas skvamec-dentohavan mandiblartiklon kaj okluzion inter la supraj kaj la malsupraj molaroj kun transversa komponanto por la movado" aŭ, ekvivalente en la rigardo de Kemp, la klado origina kun la lasta komuna praulo de Sinoconodon kaj vivantaj nuntempaj mamuloj. La plej frua konata sinapsido kiu kongruas kun la difino de Kemp estas Tikitherium, datitaj de antaŭ ĉirkaŭ 225 milionoj da jaroj, kaj tiel la apero de mamuloj en tiu larĝa senco povas ricevi tiun daton de la fino de Triaso.
Molekula klasigo de placentuloj
Komence de la 21-a jarcento, molekulaj studoj bazitaj sur analizoj de DNA sugestis novajn rilatojn inter familioj de mamuloj. Plej el tiuj trovitaĵoj estis sendepende validigitaj per datumoj de retrotransposona esto/foresto. Klasigaj sistemoj bazitaj sur molekulaj studioj montris tri ĉefajn grupojn aŭ stirpojn de placentuloj — nome Afrotheria, Xenarthra kaj Boreoeutheria — kiuj diverĝis en la Kretaceo. La rilatoj inter tiuj tri stirpoj estas polemika, kaj oni proponis tri eblajn hipotezojn rilate al kiu grupo estas baza. Tiuj hipotezoj estas Atlantogenata (kun baza Boreoeutheria), Epitheria (kun baza Xenarthra) kaj Exafroplacentalia (kun baza Afrotheria). Boreoeutheria siavice enhavas du ĉefajn stirpojn — nome Eŭarĥontogliroj kaj Laŭrasiaterioj.
Ĉirkaŭkalkuloj pri la epokoj de la diverĝo inter tiuj tri grupoj de placentuloj gamas el antaŭ 105 ĝis 120 milionoj da jaroj, depende de la tipo de DNA uzata (ĉu nuklea ĉu mitokondria) kaj de variaj interpretoj de la datumoj de paleogeografio.
Evolucio
La unuaj tute grundvivantaj vertebruloj estis amniuloj. Simile al amfibioj, ili havas pulmojn kaj membrojn. La ovoj de amniuloj, tamen, havas internajn membranojn, kiuj permesas la estiĝantan embrion spiri sed entenas akvon. Do amniuloj povas demeti ovojn sur seka grundo, sed amfibioj ĝenerale bezonas demeti siajn ovojn en akvo.
La unuaj veraj mamuloj aperis en la malfrua Triaso (ĉirkaŭ antaŭ 200 milionoj da jaroj), proksimume antaŭ 30 milionoj da jaroj post la unuaj Mamuloformaj.
La plej frue sciata monotremo vivis antaŭ 123M jaroj en Aŭstralio. Monotremoj havas kelkajn trajtojn, kiujn eble ili heredis de la originaj amniuloj:
Malsimile al aliaj mamuloj, inaj monotremoj ne havas mampintojn kaj manĝigas siajn idojn per "laktoŝvitado" de nuda areo sur la ventro.
La plej aĝa sciata marsupiulo vivis antaŭ 125 milionoj da jaroj, kaj ties fosilio estis trovata en Ljaŭningo en Ĉinio.
Ne estas certa, kiam vera placentuloj evoluis - la plej fruaj nedisputataj fosilioj de placentuloj devenas de la frua Paleoceno, post la formortado de la dinosaŭroj. Mamuloj kaj preskaŭ-mamuloj disvastiĝis de sia noktema insektomanĝula niĉo ekde la meza Ĵurasio - ekzemple kastorokaŭdo (vivinta antaŭ 154 milionoj da jaroj) havis adaptiĝojn por naĝado, fosado, kaj fiŝkaptado.
La tradicia rigardo estas ke mamuloj nur ekposedis la mezajn kaj grandajn ekologiajn niĉojn en la Kenozoiko, post la formortado de la dinosaŭroj, sed ili diversiĝis tre rapide. Ekzemple, la plej frue sciataj vespertoj aperis proksimume antaŭ 50 milionoj da jaroj, nur 15 milionoj da jaroj post la formortado de la dinosaŭroj.
Dum la Kenozoiko, diversaj grupoj de mamuloj aperis, kiuj estis pli grandaj ol la plej proksimaj modernaj ekvivalentoj, sed neniu eĉ proksimas al la grando de la plej grandaj dinosaŭroj kun similaj manĝokutimoj.
Ordoj
Listo de la ordoj de vivantaj mamuloj:
Distingaj trajtoj
Vivantaj mamulaj specioj povas esti identigitaj per la posedo de ŝvitoglandoj, kiel tiuj kiuj estas specializitaj en produktado de lakto por nutri sian idaron. Klasigante fosiliojn, tamen, aliaj trajtoj devas esti uzataj, ĉar mildaj glandohistoj kaj multaj aliaj trajtoj ne estas videblaj en fosilioj.
Multaj trajtoj kunhavataj de ĉiuj vivantaj mamuloj aperas inter la plej fruaj membroj de la grupo:
Plejparte, tiuj karakteroj ne estis en la Triasaj prauloj de mamuloj. Preskaŭ ĉiuj mamulformaj bestoj posedas epipuban oston, kun escepto en la modernaj placentuloj.
Seksa dimorfismo
Averaĝe, masklaj mamuloj estas pli grandaj ol inoj, kaj maskloj estas almenaŭ 10% pli grandaj ol inoj en ĉirkaŭ 45% de esploritaj specioj. Plej mamulaj ordoj montras ankaŭ masklo-biasan seksan dimorfismon, kvankam kelkaj ordoj ne montras biason aŭ estas klare femal-biasaj (Lagomorpha). Laŭgranda seksa dimorfismo pliiĝas kun la korpogrando inter mamuloj (Regulo de Rensch), kio sugestas, ke estas paralelaj selektopremoj en la grando kaj de maskloj kaj de femaloj. Masklo-biasa dimorfismo rilatas al la seksa selekto ĉe maskloj tra masklo–maskla konkurenco por femaloj, ĉae estas pozitiva kunrilato inter la grado de seksa selekto, kiel indikita per la pariĝaj sistemoj, kaj la grado de masklo-biasa granda dimorfismo. La grado de seksa selekto estas ankaŭ pozitive kunrilata kun la grtando kaj de maskloj kaj de femaloj inter mamuloj. Krome, paralela selektopremo en la pezo de femaloj estas identigita en tio ke la aĝo de finigo de mamnutrado estas klare pli alta en plej poliginaj specioj, eĉ korektinte tiun kalkulon pri la korpomaso. Ankaŭ, la reprodukta proporcio estas pli malalta en pli grandaj femaloj, kio indikas, ke la fekundeca selekto selektas por pli malgrandaj femaloj en mamuloj. Kvankam tiuj modeloj funkcias en mamuloj kiel tuto, estas konsiderinda variado inter la diversaj ordoj.
Scienco
Mamuloscienco aŭ mastologio estas fako de zoologio kiu temas pri mamuloj kaj studas la morfologion, fiziologion, konduton, vivciklon, ekologion kaj evoluan historion de mamuloj, kaj ankaŭ la rilatojn inter diversaj specioj. Ĝi disbranĉiĝas al aliaj taksonomi-orientitaj fakoj kiel primatologio (studado de primatoj), kaj cetacologio (studo de cetacoj). Mamuloscienco havas aplikojn en diversaj kampoj; ekzemple, la konservado de specioj.
Lamarko
Lamarko estis unu el la unuaj sciencistoj kiu klare diferencigis la vertebrulojn disde la senvertebrulojn kaj ene de tiuj. Inter la vertebruloj li diferencigis tiujn de malvarma sango kaj tiuj de varma sango, kaj inter tiuj ili diferencigis la mamulojn disde la birdojn, ĉar tiuj estas vivonaskaj kaj havas mamojn por nutri la idaron. Krome ili havas harojn anstataŭ plumojn.
Li diferencis kvar ordojn de mamuloj, nome jenaj:
Literaturo
+ (en Esperanto) + (en aliaj lingvoj)
Purpura silvio
La Purpura silvio, Sylvia undata, estas specio de birdo de la familio de Silviedoj kaj de ties plej tipa genro nome Sylvia aŭ silvioj, kiuj estas grizecaj aŭ grizecbrunaj insektovoruloj. Ĝi estas indiĝena el la plej varmaj partoj de okcidenta Eŭropo tio estas Iberio, suda kaj okcidenta Francio kaj marborda Italio, kaj nordokcidenta Afriko. La reprodukta teritorio estas okcidente de linio el suda Anglio al la “kalkanumo” de Italio (suda Apulio). La Purpura silvio estas plej ofte specio de loĝantaj birdoj la tutan jaron en la reprodukta teritorio, sed estas iom da limigita migrado.
Aspekto kaj sistematiko
Tiu specio karakteras ĝenerale pro plia malheleco ol aliaj samgenranoj kaj pro longa vosto kiu estas plej ofte ĉu levata ĉu malfermata. Kiel multaj tipaj silvioj, tiu malgranda (13 cm) paserina birdo havas distingajn masklan kaj inan plumarojn, do temas pri seksa duformismo. La masklo de tiu malgranda Sylvia havas grizajn dorson kaj ĉefe kapon, malhelruĝecajn aŭ ruĝecbrunajn subajn partojn, kio nomigas la specion kaj kiuj malfermas centre al blanko en la ventro, kaj tre ruĝan okulon (vidu sube por foto). La ruĝeca gorĝo estas iom punktitaj je blanko kvazaŭ spuro de la blanka limo de la Barbstria silvio aŭ de la Atlassilvio. La ino estas pli pala sube, ĉefe en gorĝo, kaj pli brungriza sube. La kruroj estas flavoranĝaj kaj same la beko kiu malheliĝas nur en la pinto.
La voĉo estas distinga plendema kaj metaleca “huiĉ”, mallonga “tek” kaj alarmalvoko. La kanto estas mallonga kaj muzikeca “ĉuĉurr” foje dumfluge kaj dancece, simila la tiu de la Blankagorĝa silvio, sed pli agrabla.
La tipa loko estas Provenco en Francio kio nomigas la specion en la germana kiel Provencegrasmücke kaj en la nederlanda kiel Provençaalse grasmus. La Purpura silvio probable formas superspecion kun la Atlassilvio kaj siavice tio estus proksime al la Sardia silvio kaj al la Baleara silvio. Ĉiuj kune tiu grupo de tipaj silvioj kunhavas strangan similon kun la Ĥameo, la ununura specio de la Silviedoj el Ameriko (komparu la Ĥameon kun la Purpura silvio en la fotoligo sube). Krome la Ĥameo estas malpli rilata al la genro Sylvia ol al la Paradoksornitedoj. La laŭvida simileco kun la grupo de la Purpura silvio estas mirinda ekzemplo de konverĝa evoluo inter birdoj sufiĉe proksime rilataj por kunhavi multan similecon evoluantaj ege aparte en la alia duonmondo sed en similaj mediteraneaj arbustaraj biotopoj.
Ekologio kaj statuso
Tiu malgranda palearktisa specio reproduktiĝas en makiso ofte ĉe marbordo, kun uleksaj arbustoj por nestumado. Kiel siaj parencoj, la Purpura silvio estas insektovora, sed ĝi manĝas ankaŭ berojn. La nesto estas konstruita en malalta arbusto, kaj la ino demetas 3-6 ovojn.
La Purpura silvio estas nomata en la angla Dartford Warbler pro Dartford en NOk Kent, kie la populacio iĝis formortinta en la komenco de la 20a jarcento. Ili preskaŭ malaperis el Britio dum la akra vintro de 1962/1963 kiam la enlanda populacio falis al nur 10 paroj. Tamen, tiu specio povas rekuperi sian populacion en bonkvalita habitato, pro la ripeta nestumado kaj alta indico de survivado ĉe junuloj. Tiele ili rekuperiĝis en kelkaj areoj de Britio, sed ties nombroj estas denove malpliiĝantaj en aliaj regionoj de la lando kaj ekstere.
Iam klasita kiel Specio Malplej Zorgiga de la IUCN, oni supozas, ke ĝi estas pli rara ol ĝenerale supozate. Laŭ la priserĉado de la ŝjna malpliiĝo, tiu estis konfirmita, kaj la Purpura silvio estis sekve listita kiel Preskaŭ Minacata en 2008.
Disgrafio
Disgrafio estas difektita kapablo (lernomalkapablo) skribi - la trafito ne kapablas imiti formon de literoj, ne memoras ilin, konfuzas kaj miksas ilin.
Disgrafio jen aperas kiel memstara difekto, jen ligita kun disleksio, kiel ĝia skriba manifestiĝo. Ĝi povas esti ankaŭ la sekvo de la malbona koordinado de la movado. Ĝi ne estas emocia problemo, malalta nivelo de inteligenteco aŭ manko de sensoj. Kiuj ne lernis skribi, tiuj ne estas konsiderataj disgrafiaj. Plej ofte ne ĉiuj simptomoj manifestiĝas. Ĝi havas duontipon, kiu povas manifesti ĉe unu homo. En tiuj kazoj povas esti, ke la subjekto ne povas skribi.
Sârbi (Ilia)
Sârbi (Ilia) [sırbj] (hungare: Szirb) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Deva. Administre ĝi apartenas al Ilia.
Disgrafio
Simptomoj
Kiam oni diktas, li devas elpensi, kiel li la literojn skribi devas, kaj ne povas skribi la plenan tekston. Li ne skribas la finojn de la vortojn kaj la frazojn, aŭ duplikas certajn silabojn. La interpunkcioj kaj la interspacoj malaperigas. Li kopias ankaŭ malrapide, ĉar li povas memori nur duo aŭ tri literojn samtempe.
Sârbi (Ilia)
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 003 loĝantojn (rumanoj, ciganoj, hungaroj); en 1992 503 (rumanoj).
Disgrafio
Simptomoj
Tamen la disgrafio ne egalas kun la malordigita aspekto kaj la malbona ortografio. La disgrafiulo havas problemojn kun la gramatikaj funkcioj. Li malfacile inteligas, memoras kaj uzas ilin.
Sârbi (Ilia)
Historio
La unua skriba mencio estas en 1484. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Hunyad).
Disgrafio
Kaŭzoj
La disgrafio povas esti kaŭzita per la perturboj de la sensoj aŭ de la kunordigo de la moviĝado. Ĝi povas ankaŭ kaŭzita per la malevoluitaj analizaj aŭ sintezaj vidaj kaj aŭdaj procezoj, de la prozesoj, kiuj agas kun la spaco kaj la tempo, la problemoj de la kodiĝo, kaj de la imagecoj necesaj por la skribado.
Tipoj
Malfacila estas la teĥniko de la skribado por la malbona kunordigo de la okuloj kaj la manoj, aŭ la neakurataj malgrandaj movoj. La skribitaj estas malbelaj.
Malfacila estas la skriba esprimado, kaj la ortografio estas malbona. Povas esti, ke la subjekto bele kaj ĝuste kopias, sed malĝuste skribas, kiun ĝi aŭdas.
Psikaj problemoj
La lernejoj kaj la lerneja sistemo povas nur akcepti tiujn plenumojn, kiun oni povas mezuri per nombroj. Kiu talento ne estas mezureblan per nombroj, tiu estas akceptita malcerte. Se oni ne rekonas la disgrafion, la infano estas konsiderita kiel maldiligenta aŭ neinteligenta, kaj li ankaŭ kredas tion. Li perdas lian memfidon, kaj angoras multan, aŭ agresivas.
La konsekvencoj determinas lian vivon: li lernos pli malmulten, ol li kun helpo povus. Pro tiu signifikas, ke la instruantoj aŭ la gepatroj rekonu la perturbojn de la lernado.
Vidu artikolon Lernomalkapablo.
Helpo
La disgrafio ne estas malsano aŭ handikapo. Se la gepatroj rekonas ĝin, serĉu logopediiston, kiel frue ili povas. Ili akceptu ilian infanon, kiel li estas, kaj motivigu lin. Laŭdu, instigu, serĉu liajn talentojn, kaj helpu evoluigi ilin. La ekzercoj estu varia kaj interesa. Signifas, ke la infano sentas sin sukcesa. Ankaŭ la komunaj nelernaj ludoj helpas lian evolvigadon.
Por la evolvigado de la ortografio ili komence evolvigas aliajn kapablojn, kiel la senson de la ritmo, la dismembrigadon de la formojn, la aŭdan atenton kaj rekonadon, la gramatikan analizadon kaj la memoron, ĉar ĝi signifikas por la ortografio. Ili atentas la ererojn en la vortoj kaj en la frazoj.
Por la verkado de la tekstoj la infano parolas pri bildoj; li komence diras frazojn, poste rakontas koherente. Ili kolektas vortojn laŭ temoj, kaj grupigas ilin laŭ multaj metodoj. Li ankaŭ skribas tuijn grupojn.
Famaj personoj
Agatha Christie diktis siajn verkojn. Ankaŭ George Washington kaj Albert Einstein estis disgrafia.
Chtelnica
Situo
Chtelnica situas laŭ rojo, laŭ flankovojoj. Piešťany troviĝas je 22 km.
Famuloj
En la iama Vittenc naskiĝis:
18954 Sarahbounds
Nomo
Ĝia nomo honoras Sarah Brittany Bounds, kiu gajnis la kvaran rangon de la Intel International Science and Engineering Fair de 2003 pro sia projekto pri plantoscienco. Ŝi estis lernantino ĉe la Mercy Cross High School de Biloxi (Misisipio Usono).
Burgonjo
Burgonjo (Bourgogne [burgonj]) aŭ Burgundio (laŭ la latina Burgundia kaj la germana Burgund) estis regiono en centra Francio, oriente de Francilio. Ĝi konsistas el la kvar departementoj :
Ĉefaj urboj estas Diĵono, Chalon-sur-Saône kaj Nevers. ISO-kodo de la regiono estas <tt>FR-D</tt>.
Historio
Burgundio estis reĝolando, kreita de la burgundoj, el kiu evoluis la Francia Burgonjo kaj la mezepoka eposo "La Kanto de la Nibelungoj" en la mezaltgermana lingvo nomas la germanan urbon Worms ĉefurbo de Burgundio. Dum la mezepoko Burgonjo estis potenca duklando, kiu ofte rivalis kontraŭ Francio. La teritorio etendiĝis multe pli okcidenten ol la nuna regiono Disaj landoj estis feŭdoj de la Burgonjaj dukoj, eĉ la nunaj Nederlando kaj Belgio.
La 5-an de januaro 1477 mortis Karlo la brava la lasta duko dum la batalo apud Nancio poste la Burgonjo iĝis Francia.
En 1982 Burgonjo iĝis regiono, kiel administra unuo en Francio.
La 1-an de januaro 2016 pro teritoria reformo de Francaj Regionoj Burgonjo kaj Franĉkonteo kunfandiĝis al Burgonjo-Franĉkonteo.
Zádor
Zádor, hungare Zádorháza estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Rimavská Sobota. Ĝis 1927 la oficiala slovaka nomo estis Zádorčie.
Situo
Zádor situas laŭ traira flankovojo, laŭ rojo, kontaktiĝanta kun Ivanice. Fervojo troviĝas en la proksima Rimavská Seč. Rimavská Sobota troviĝas 20 km-ojn.
Historio
La vilaĝo estis unue menciita en la jaro 1245. En 1910 loĝis en Zádorháza 160 da homoj, (plejparte hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon Zádorháza apartenis al Hungara Reĝlando, al Gömör kaj Kis-Hont, al distrikto de Feled, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1945 Zádorháza rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis en Zádor 101 da homoj, (84 hungaroj, 14 ciganoj, 3 slovakoj).
Famuloj
En la iama Zádorháza naskiĝis hungara meteologiisto Endre Héjjas.
Natalia Vladimirovna Poklonskaja
Natálja Vladímirovna POKLÓNSKAJA (ruse: Наталья Владимировна Поклонская 18-a de marto, 1980 en urbo Miĥajlovka, Luganska provinco, Ukraina Soveta Socialisma Respubliko) estas rusa ŝtatisto kaj advokato-prokuroro de Respubliko Krimeo (Rusio) kaj membro de la ŝtata Dumao de la Rusa Federacio en 2016-2021, kiu oficis kiel ĉefprokuroro de Alta Prokurorejo, Respubliko Krimeo, Rusia Federacio (2014 - 2016).
La 13-an de oktobro 2021, rusa prezidento Vladimir Putin nomumis Poklónskaja kiel la rusa ambasadoro al Kabo-Verdo. Sed ŝi ne plenumis oficon.
Nuntempe Poklónskaja estas konsilisto de la Ĝenerala Prokuroro de Rusio.
Ŝia persona vivo
Poklónskaja estas divorcita kaj havas unu filinon. Ŝiaj gepatroj estas pensiuloj loĝantaj en Krimeo. En aŭgusto 2021, ŝi malkaŝis, ke ŝi kontraktis la koronan virusan malsanon kaj ke, krom alta febro, ŝi ne havis aliajn simptomojn.
Interreta fenomeno
Post kiam vidbendo de la gazetara konferenco anoncanta ŝian nomumon kiel la Ĝenerala Prokuroro de Krimeo estis alŝutita al Jutubo la 11-an de marto 2014, ŝia juna kaj alloga aspekto faris ŝin precipe populara en Ĉinio kaj Japanio, kie ŝi iĝis komika rolulo. La video estis spektita de pli ol miliono da homoj, tiam sufiĉe granda nombro de spektantoj.
Poklonskaja estis inter la famuloj en Rusio kaj Ukrainio, kiuj ricevis la plej multajn serĉojn en Interreto, kiam laŭ Guglo ŝi estis la sepa plej populara persono en Interreto en Rusio kaj kelkaj ĵurnaloj eĉ nomis ŝin seksa simbolo.
Taunus
La pejzaĝa regiono Taunus estas mezalta montaro en la federacia lando Hesio de Germanio, norde de la rivero Rejno kaj la urbo Wiesbaden kaj nordokcidente de Frankfurto ĉe Majno.
Ĝi geologie apartenas al la Rejnlanda Ardeza Montaro, grupo de montaroj ekestintaj dum la terhistoria epoko Devonio, kiuj etendiĝas de nordokcidenta Francio, okcidenta Belgio kaj Luksemburgio oriente ĝis la mezo de Nordrejn-Vestfalio (montaro Sauerland nordokcidente) kaj la montaro Taunus sudokcidente.
La plej alta monto de la montaro Taunus, kiu nomiĝas Großer Feldberg ("granda kampomonto"), altas 878 metrojn kaj estas la plej alta punkto de la Rejnlanda Ardeza Montaro. La montaro kiel multaj mezaltaj montaroj de Germanio konsistas el malkrutaj, arbaroriĉaj montoj sen akraj pintoj. Ĝi en iuj lokoj estas relative maldense loĝata kaj tial estas ŝatata semajnfina ekskursocelo por la loĝantoj de la pli grandaj urboj de la proksimaj valoj de la riveroj Rejno kaj Majno.
Graue Kopf estas la nomo de 543,4 m alta monto en la germana mezmontaro Taunus, apud Laufenselden en la hesa distrikto Rheingau-Taunus kaj Rejnlando-Palatinata distrikto Rhein-Lahn. Post la monto Mappershainer Kopf (548,0 m) ĝi estas la dua plej alta monto en la okcidenta Taunus.