cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Terrence Rattigan
Sir Terence Mervyn Rattigan, OBI (10a de junio 1911 - 30a de novembro 1977) estis brita dramaturgo. Li estis unu el plej popularaj dramaturgoj de Anglio meze de la 20a jarcento. La agado de liaj teatraĵoj estis tipe etosigitaj en supra-mez-klasa fono. Li estis konata pro verkoj kiaj The Winslow Boy (1946), The Browning Version (1948), The Deep Blue Sea (1952) kaj Separate Tables (1954), inter multaj aliaj.
Drahobuz
Drahobuz estas vilaĝo en Ĉeĥio, en regiono Ústí nad Labem, en distrikto Litoměřice, proksimume 14 km oriente de Litoměřice. En la vilaĝo loĝas.
Kapitulo
3
Esperanto-movado
Mihály Székely (juristo)
SZÉKELY Mihály (se:kej) estis hungara juĝistmajstro, poste prezidanto de la reĝa juĝejo de Transilvanio naskita en ? kaj mortinta en Marosvásárhely la 1-an de januaro 1832.
Kapitulo
3
Kapitulo estas la estraro de la Esperanta Civito. Ĝin nomumas la Konsulo, atribuante al siaj vickonsuloj specifajn delegojn (internaj aferoj, edukado, kulturaj aferoj, informado, socialaj aferoj, Tria Mondo ktp).
Drahobuz
La vilaĝo konsistas el 3 partoj: Drahobuz, Břehoryje (Brĵehorije) kaj Strážiště u Drahobuz (Straĵiŝtje).
Terrence Rattigan
Estante priokupiĝinta samseksemulo, kiu vidis sin kiel fremdulo, liaj teatraĵoj 'frontis temojn de seksa frustracio, malsukcesaj rilatoj kaj adulto', kaj mondon de subpremado kaj penso-kaŝemo.
Drahobuz
Unua skriba mencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1374.
Terrence Rattigan
Filmitaj teatraĵoj
Nombraj teatraĵoj de Rattigan estis filmitaj:
Originaj scenaroj
Terence Rattigan verkis aŭ kunverkis ankaŭ la jenajn originajn scenarojn:
Aliaj scenaroj
Rattigan wrote verkis aŭ kunverkis ankaŭ la jenajn originajn scenarojn el ekzistanta materialo de aliaj verkistoj:
Bibliografio
Aliaj verkoj inkludantaj studojn pri la teatro de Rattigan:
Dušníky
Dušníky estas nomo de jenaj vilaĝoj en Ĉeĥio:
Survango
Survango aŭ vangofrapo estas manfrapo, bato per surfaco de la mano en la vangon. Ĝi estis akceptita formo de korpa punado ĝis fine de la 20-a jarcento kiel edukhelpilo.
Hodiaŭ ĝi estas malpermesita en la lernejoj de eŭropaj landoj, Usono. En kelkaj landoj (Germanio) eĉ la hejma, familia survango estas malpermesita.
Historio
Laŭ la Nova Testamento, se oni survangas vian dekstran vangoparton, turnu al survanganto la meldekstran.
Famiĝis tiu vangofrapo, kiun ricevis tiama federacia kanceliero Kurt Georg Kiesinger, la 7-an de novembro 1968 de Beate Klarsfeld.
Bombardado de Alĝero (1816)
La Bombardado de Alĝero (27a de Aŭgusto 1816) estis klopodo fare de Britio kaj Nederlando por finigi la sklavecajn praktikojn de Omar Agha, nome Dejo de Alĝero. Angla-Nederlanda Militŝiparo sub komando de Admiralo Edward Pellew, bombardis ŝipojn kaj havenajn defendejojn de Alĝero.
Estis estanta kontinua kampanjo fare de variaj eŭropaj kaj de la usona militŝiparoj por nuligi la berberian piratecon kontraŭ eŭropanoj fare de Nordafrikaj Berberiaj ŝtatoj. La specifa celo de tiu ekspedicio, tamen, estis liberigi kristanajn sklavojn kaj haltigi la praktikon sklavigi eŭropanojn. Tiukadre, ĝi estis parte sukcesa, ĉar la Dejo de Alĝero liberigis ĉirkaŭ 3,000 sklavojn post la bombardado kaj subskribis traktaton kontraŭ la sklavecon de eŭropanoj. Tamen, tiu praktiko ne finiĝis komplete ĝis la Franca konkero de Alĝerio.
Kodekso Azkatitlan
La Kodekso Azkatitlan, aŭ en hispana Códice Azcatitlan aŭ Azcatitlán, formas parton de la grupo de meksikaj kodeksoj realigitaj post la Konkero de Meksiko. Oni ne konas la precizan daton de ties produktado, sed oni supozas, ke iam inter meze de la 16a jarcento kaj fino de la 17a jarcento.
Karakteroj
Tiu kodekso estas verkita en eŭropa papero kaj bindita ankaŭ kiel eŭropa kajero ankaŭ en eŭropa formato. Ĝi konsistas el 25 folioj (50 paĝoj) de 21 cm per 28 cm. Ĉiuj paĝoj montras kolorajn bildojn kiuj troviĝas en eksterordinara konservostato. Ses paĝoj de tiu dokumento estas perditaj, kaj tion oni scias ekde antikvaj tempoj. La dokumento estis restaŭrita en 1959.
Verdun (metroo de Montrealo)
Verdun estas stacio de la Metroo de Montrealo sur verda linio, situanta en arondismento Verdun de Montrealo. Ĝi estis malfermita la.
Atole
La atole (de la nahuatla lingvo atolli 'akvigita', de atl akvo kaj tol, malapreza diminutivo), konata ankaŭ kiel atol en kelkaj regionoj, estas trinkaĵo de antaŭhispana deveno konsumita en Mezameriko kaj la nordo de Sudameriko. En sia originala formo temas pri dolĉa boligaĵo el maizo en akvo, laŭ tiaj proporcioj ke fine de la bolado ĝi havas moderan viskozecon kaj oni proponas ege varma. La "atole" utilas kiel bazo por alia trinkaĵo, nome "ĉilate".
Tre ofte tiu trinkaĵo estas kondimentata per aromaj spicoj (kakao, vanilo, cinamo, anizo, oranĝ-flora akvo, folioj de oranĝarbo) kaj aliaj gustigiloj (ĉokolado, suko aŭ pulpo de dolĉaj fruktoj), por pliigi ties bongustecon.
Tradicie oni dolĉigas la "atole" per suko el sukerkano, sukero aŭ mielo. Ĝi povas esti kuirita kun lakto anstataŭ kun akvo. En la aktualo ĝi estas trovebla kun multaj gustoj kiel estas: frago, vanilo, ĉokolado, gujavo, ananaso, rubuso, pruno, mango, kokoso, cinamo, juglando kaj fromaĝo.
Pergola
Pergola estas komunumo de Italio.
La urbo Pergola, kuŝanta sur malvasta ebenaĵo ĉe la enfluejo de la rivero Cinisco en Cesano-n, naskiĝis en la XIII jarcento kun la protekto de Gubbio, kiu favoris la akordon subskribitan en 1234 de la loĝantoj de najbaraj kasteloj: ili decidis popoli la valon kiun superstaris la preĝejo Santa Maria, ombrumata de antaŭa pergolo: de tio eble devenis la nomo.
Vera cinamomo
La vera cinamomo (Cinnamomum verum, ankaŭ Cinnamomum zeylanicum) estas ĉiamverda arbo, de 10 ĝis 15 metroj de alteco, devena de Srilanko (kaj de tie la alternativa nomo Cinnamomum zeylanicum, el Cejlono). Oni profitas kiel spico cinamo ties internan arboŝelon, kiun oni akiras senŝeligante kaj frotanta la branĉojn. Oni kultivas ĝin ankaŭ en Barato kaj en aliaj mondoregionoj, kiel en tuta Suda Azio.
La plej bonkvalitaj plantoj kreskas en pluvemaj klimatoj, kun grundoj de sableca teksturo, profundaj kaj kun granda enhavo de organika materialo kaj bonkvalita drenado. Koteca grundo limigus la kreskon de la planto kaj tiu produktus malbonkvalitan arboŝelon.
Yonkers
Yonkers estas grandurbo en Usono, en subŝtato Nov-Jorkio, en Kantono Westchester.
Geografio
Yonkers situas sur ebenaĵo en la nordorienta landparto de Usono, en la sudorienta parto de Nov-Jorkio.
Historio
Nederlandano nomata Van der Donck (estis konata loke kiel la Jonkheer) aĉetis nunan teritorion de Yonkers en 1645. Li konstruis segilomuelejon, baldaŭe ankaŭ la vilaĝo evoluis, tamen longe ĝi restis terkultiva urbeto. Menciinda industrio aperis en 1853: tie ekfunkciis la unua liftofabriko de la mondo, krome aliloke oni produktis tapiŝojn. En 1872 Yonkers urbiĝis. En 1894 la loĝantoj rifuzis la aliĝon al Novjorko. En la urbo oni inventis la bakeliton en 1906. Post la 2-a mondmilito la industrio malevoluis, sed la urbo iĝis antaŭurbo de Novjorko.
Trafiko
En Yonkers aŭtobusoj liveras la pasaĝerojn, krome menciindas navedanta fervojo.
Alois Vojtěch Šmilovský
Alois Vojtěch ŠMILOVSKÝ (legu Alois Vojtjeĥ Ŝmilovski), propranome Schmillauer (naskiĝis la 24-an de januaro 1837 en Mladá Boleslav; mortis la 26-an de junio 1883 en Litomyšl) estis ĉeĥa verkisto de rakontoj kaj romanoj el urba kaj vilaĝa medioj.
Fera kurteno (teatro)
Fera Kurteno aŭ ferkurteno estas preventa instalaĵo uzata en grandaj teatrejoj antaŭ la scenejo por fajra sekureco. Ĝi estas kutime peza el fero aŭ vitrofibroj kaj troviĝas tuj malantaŭ la arkaĵo. Asbesto-bazitaj materialoj estis iam uzitaj por fabriki la kurtenon, antaŭ ol estis eltrovita la danĝeroj de asbesto. Laborprotektaj sekurecaj kaj sanecaj reguligoj deklaras, ke la fera kurteno devas esti kapabla rezisti fajregon kaj tiel malhelpi (aŭ almenaŭ mildigi) fajregojn komencantajn en la stadio de disvastiĝo al la spektantejo, reduktante vundojn al spektantoj kaj membroj de dungitaro. La fera kurteno estas ekstreme peza kaj sekve postulas ĝi mekanikan funkciadon. En krizo, la teatra administrantaro kutime povas tiri levilon, kiu kaŭzos la kurtenon fali rapide al ĝia pozicio. Alternative, varmo-sentemaj eroj povas esti konstruitaj por aŭtomate fermi ĉi tiun kurtenon en kazo de fajrego, kaj laste ĝi povas esti liberigita elektronike de la fajrego de konstruaĵo-rega sistemo, se ajna alarma skatolo estas tirita. Ĝi ankaŭ povas esti funkciigita deinterne kaj deekstere. Laŭ iuj reguloj ofte ĝi devas esti montrita al la spektantaro por pruvi ĝian efikan funkciadon, pro tio estas uzata certa kvanto da tempo dum ĉiu spektaklo. Tio ĉi kutime okazas dum la interakto. En iom malgrandaj teatroj, sekureca kurteno ne estas kutime postulata. En Britio estas postulo, ke la fera kurteno devas esti plene malsuprenigebla en 30 sekundoj. La enkonduko de tiaj ĉefaĵoj estis instigita de pluraj gravaj fajregoj, precipe tiu ĉe la Reĝa Teatrejo en 1887. La fera kurteno povas esti kombinita kun aliaj sekurecaj aparatoj.
Pinto de la Maladeta
La Pinto de la Maladeta, aŭ Maladeto, estas montopinto de 3.308 m super marnivelo proksima al Pinto Aneto. Ĝi troviĝas en la Natura Parko Posets-Maladeta, en la municipo de Benasque, provinco de Huesko, regiono de Aragono, en Hispanio. En ties norda flanko troviĝas la glaĉero de la Maladeta, kun ĉirkaŭ 37 ha de totala areo. Ĝi estas dividata en du partoj, okcidenta Maladeto (6 ha) kaj orienta (31 ha).
Marbordaj gvatoturoj
La marbordaj gvatoturoj estas serio de militkonstruaĵoj konstruitaj en la 16a jarcento, en la mediteraneaj marbordoj de Hispanio, ĉefe en la Regiono Murcio, kaj la provincoj Alikanto, Malago kaj Almerio por la defendo de la teritorio kontraŭ la atakoj de la berbereskaj piratoj.
Ekde la turka setlado en Alĝerio en 1516, la tuta marbordo de la hispana Mediteraneo troviĝis minacata de la atakoj de la berbereskaj piratoj kiuj foje elŝipiĝis sur la marbordo kaj detrurabadis kaj urbojn kaj rurajn setlejojn. La reĝo Karlo la 1-a de Hispanio planis sistemon por defendo bazita sur la konstruo de gvatoturoj laŭ la tuta mediteranea marbordo. Tiele en 1526, la Municipa Konsilantaro de Murcio starigis turon nomita La Encañizada en la norda zono de La Manga del Mar Menor; en 1539 la Municipa Konsilantaro de Lorca starigis turon Kope kaj en 1554 la Municipa Konsilantaro de Kartaĥeno nome tiu de Kabo Palos. Tamen la kerno de la marbordaj gvatoturoj konstruiĝis dum la regado de lia filo Filipo la 2-a.
Jemena rialo
La jemena rialo - arabe ريال يمني - estas la nacia valuto de Jemeno. Unu rialo estas dividita je cent filsoj, kvankam filsaj moneroj ne produktatas ekde la unuiĝo de la antaŭe du jemenaj ŝtatoj en 1990. La internacia valuta kodo laŭ la normo ISO 4217 estas YER.
Insulo Gourdin
Insulo Gourdin estas la plej granda insulo (124 ha) en grupo de insuloj kaj rokoj 2 km norde de Prime Head, la norda pinto de la Antarkta Duoninsulo. Ĝi estis malkovrita de franca ekspedicio, 1837–40, sub kapitano Jules Dumont d'Urville, kaj nomita de li mem laŭ Ensign Jean Gourdin de la ekspedicia ŝipo Astrolabe. La insulo estis reidentigita kaj mapita de la Antarkta Ekspedicio de 1945–47.
Grava Birda Areo
La insulo estis identigita kiel Grava Birdareo (GBA, IBA) fare de BirdLife International ĉar ĝi eltenas grandan reproduktan kolonion de ĉirkaŭ 14,000 paroj de Adelia pingveno, same kiel ĉirkaŭ 550 paroj de Papua pingveno.
7014 Nietzsche
7014 Nietzsche estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la germana filozofo Friedrich Wilhelm Nietzsche (1844–1900).
(13898) 4834 T-2
(13898) 4834 T-2 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels de la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono) kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la "Dua Enketo pri Trojanoj" (Second Trojan Survey).
2-Jodo-propano
2-Jodo-propano aŭ izopropila jodido estas organika kombinaĵo apartenanta al la familio de la jodidoj, rezultanta el interagado de la jodida acido kaj izopropanolo. Izopropila jodido estas senkolora aŭ flaveca brulema likvaĵo, nesolvebla en akvo sed solvebla en alkoholoj kaj aliaj nepolaraj organikaj solvantoj. Izopropila jodido prezentas jodatomon ligitan al 2-propila grupo. Ĝi konsistas je 3 karbonatomoj, 7 hidrogenatomoj, 1 jodatomo kaj posedas antifungajn kaj antimikrobajn proprecojn.
Albert Zsolt Jakab
Albert Zsolt JAKAB rumania hungara etnografo. Li naskiĝis en Târgu Mureș la 13-an de majo 1979.
Kariero
Albert Zsolt Jakab diplomitiĝis pri pedagogio-psikologio en 2001, pri hungara lingvo-etnografio en 2002, li magisteriĝis pri etno-socilingvistiko en 2003 en UBB de Kluĵo kaj doktoriĝis en 2003 pri folkloristiko hungara kaj komparativa en ELTE de Budapeŝto. Li estas dungito de Institutul pentru Studierea Problemelor Minorităților Naționale de Kluĵo.
Temerin
Temerin ankaŭ hungare; serbe Темерин, germane Temen aŭ Theresienring aŭ Temeri estas urbo kaj samtempe municipo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto Suda Baĉka. Ankoraŭ po unu urbo kaj vilaĝo apartenas al la municipo.
Situo
La urbo situas laŭ la ĉefvojo Senta-Novi Sad, la lasta estas tre proksime.
Historio
En 1332 okazis la unua mencio pri la komunumo en formo "Themeri". En 1560 serbaj rifuĝintoj alvenis al la hungara vilaĝo. Post la turka erao en 1781 hungaroj, en 1787 germanoj alvenis. Temerin en 1799 ricevis la titolon kampurbo kun tutlanda bazarada rajto jare po 4. En 1848 pro la konfliktoj la loĝantaro rifuĝis. En 1899 la fervojo ekfunkciis ankaŭ en tiu ĉi urbeto. En 1900 vivis en Temerin 9518 homoj (8711 hungaroj, 787 germanoj, 13 serboj). La urbeto apartenis al Bács-Bodrog ĝis Traktato de Trianon, poste al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1920 serbaj ekssoldatoj alvenis. Inter 1941-1944 la hungara armeo okupis Temerin, dume en 1942 la judoj deportiĝis. Ankaŭ tie estis razio, same tiel, kiel en Újvidék. Same tiel okazis la venĝo kaj la germanoj deportiĝis. En 1946 alvenis serboj, en 2000 loĝantoj el la militaj zonoj, ekz. el Bosnio.
Post la 2-a mondmilito iom da industrio ekfunkciis en Temerin. En 2002 loĝis 19 216 homoj (serboj 9660, hungaroj 8187, jugoslavianoj 304, kroatoj 137 kaj aliaj).
Famuloj
En Temerin naskiĝis hungara aktoro Andrea Petrik.
Ĉiĉimekoj
La vorto ĉiĉimeka estas konsiderata de deveno de la naŭatla lingvo, sed ties etimologio ne estas tute klara pro la diversaj esprimoj kaj sentoj kiujn akiras ties "laŭvorta traduko". Kelkaj esploristoj konsideras ke ĝi povus estis prunto el alia lingvo.
La vorto ne estis registrita kun klara difino en la momento de la hispana konkero, ĝi estis uzata jam ambigue kaj oni donis al ĝi signifon ĉefe pejorativa (fare de la hispanoj); kaj ekde tiam ili estis klasitaj laŭ okcidenta rigardo kiel ene de duflankaj oponantoj: unuflanke oni parolis pri "toltekajotl" kiel simbolo de la supra kulturo, prilaborita, kaj male la "ĉiĉimekajotl" malsupra kaj malmulte disvolvigita. La kontraŭdiroj prezentitaj en la fontoj montras plej nuancajn aspektojn; kaj ĵusaj studoj indikas ke temas pli ĝuste pri kultura tradicio kaj ne de socia stato.
Laŭ tradicio en la fontoj de la 16a jarcento oni parolis pri ĉiĉimekaj grupoj kiuj invadis la urbon Tollan Xicocotitlan en la 13a jarcento, kaj el tiu periodo oni konsideras ke ili ekmoviĝis suden kaj poste setlis ĝis la valo de Meksiko. La ĉiĉimekoj kiuj alvenis tien estis tiuj estritaj de Ŝolotlo, kiuj poste abandonis sian nomadismon por asimiliĝi en la sedentara mezamerika kulturo. Ties historio rezultis en parto de la grupo akolhua.
Setliĝintaj la hispanoj nomigis "ĉiĉimekaj popoloj" ĉiujn loĝantojn norde de la Valo de Meksiko kaj tiele en la tuta nordo super la "mezamerika landlimo". Je la kontakto kun hispanoj, laŭ Powell «la kvar ĉefaj nacioj de ĉiĉimekaj estis la pame, guamare, zakatekoj kaj guaĉiĉiloj», el kiuj tiuj du lastaj diferencie de la tekuehe, kahkane, tezoloj, kokaoj, sauzoj kaj guahabanoj, havis kulturan gradon malsupran, ĉar la aliaj havis adorejojn kaj konis la agrikulturon, kvankam menciindas ke la majoritato de la ĉiĉimekoj estis ĉasistoj-rikoltistoj kaj tiuj kiuj konis la agrikulturon estis tiuj liuj loĝis ĉe riveroj aŭ areoj kie estis akvofonto, riveroj ktp.
Claudio Luiz Assuncao de Freitas
Claudio Luiz Assuncao de Freitas (n. ) estas brazila futbalisto. Li ludis kiel defendanto por teamoj Flamengo, Palmeiras, kaj Santos.
Metal Gear (fikcia universo)
Metal Gear estas videoluda fama serio kreita en 1987 far Kojima Hideo ĉe Konami.
La Metal Gear-a intrigo ŝpinas do sciencfikcieme. Ĝi temas pri la armila konkurso inter nuntempaj nacioj kaj ĝiaj eblaj malfeliĉaj konsekvencoj. Dum ĉiuj opusoj, ni rolas Solid Snake, usona klonita soldato kiu finfine decidas ĉegrunde kaj sole labori por kontraŭi tiun letalan minacon kaj malhelpi ĝian kreistojn noci.
Videoludaro
Eblas klasifiki la videoludaron pri Metal Gear en du apartaj serioj. Ekzistas ankaŭ multajn preterprojektojn. La jenaj listoj estas ordigitaj laŭ rakonta tempo (interkrampo, la videoluda apero)
Trilogio "La Estro"
Trilogio "Solida Serpento"
Kaiserbach (Klingbach)
Kaiserbach, antaŭe ankaŭ Kappelbach, je la malsupra parto ankaŭ Elsenbach, estas preskaŭ 20 km longa rojo en Südpfalz (Rejnlando-Palatinato) kaj maldekstra flankrivero de la Klingbach.
Rivervojo
La Kaiserbach fontas en la sudo de la Palatinata Arbaro, la germana parto de Vasgovio. La fonto situas sur alteco de 280 m super marnivelo en komunumparto Gossersweiler de la komunumo Gossersweiler-Stein. Ĝi fluas tra la teritorio de Völkersweiler, Waldrohrbach kaj Waldhambach.
Ĝi forlasas la mezmontaron en orienta direkto inter la montoj Treutelsberg (dekstre) kaj Madenburg (maldekstre), subfluas inter Klingenmünster kaj Eschbach la germanan vinstraton kaj atingas la malaltebenaĵon de la supra Rejno. Tie la rivereto trafluas la teritorioj de Göcklingen, Heuchelheim-Klingen, Appenhofen kaj Billigheim-Ingenheim.
Cornești (Cluj)
Cornești [korneŝtj] (Magyarszarvaskend) estas komunumo en Rumanio okcidente de Dej. Administre apartenas al ĝi Bârlea, Igriția, Lujerdiu, Morău, Stoiana, Tiocu de Jos, Tiocu de Sus, Tioltiur.
Loĝantaro
En 1910 ĝi nombris 463 loĝantojn (hungaroj, rumanoj), en 1992 301 (rumanoj, 31 % da hungaroj).
Historio
Ĝia unua skriba mencio estis en 1306. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szolnok-Doboka).
En la censo de 2002 la 1.658 loĝantoj de la komunumo deklaris jenajn etnecojn: El la 287 loĝantoj de la vilaĝo estis
Michel Berger
Michel BERGER, naskonome Michel Jean Hamburger (naskiĝis en Neuilly-sur-Seine, mortis  en Ramatuelle) estis franca kantisto kaj kant-aŭtoro. Li estis figuro de la pop-muzika scenejo de Francio dum du jardekoj kiel kantisto kaj komponisto por francaj artistoj kiel Françoise Hardy, Johnny Hallyday, kaj sia edzino France Gall.
Li mortis pro koratako en la aĝo de 44 jaroj.
Galinolo
La galinoloj estas mezgrandaj akvobirdoj kiuj estas membroj de la familio de Raledoj. Ili kunformas la genron Gallinula. Ili estas proksimuloj de fulikoj, kaj pro ties nervozema maltrankvileco estas ie nomataj nervozaj fulikoj.
Aspekto
Tiuj raloj estas entute brunaj kaj nigraj kun kelkaj blankaj partoj ĉe plumaro, kaj diference de aliaj raloj ili estas facile videblaj manĝantaj en malfermaj akvobordoj plie ol inter junkaro. Ili eĉ povas resti en terkulturejoj kaj proksime de homoj, ekzemple de padoj aŭ eĉ soŝeoj.
Kutimoj
Ili havas mallongajn, rondformajn flugilojn kaj estas malfortaj flugantoj, kvankam ili estas kapablaj flugi longajn distancojn. Ekzemple la Verdkrura galinolo migras ĝis 2,000 km el ties bredejo al pli varmaj partoj de Siberio. Tiuj kiuj migras faras ĝin dumnokte. Sed la Galinolo de insulo Gough estas konsiderata kiel "preskaŭ nefluga".
Galinoloj povas piediri lerte per siaj fortaj kruroj kaj havas longajn fingrojn kiuj estas bone adaptitaj al mildaj neregulaj surfacoj.
Tiuj birdoj estas ĉiomanĝantaj, prenante plantan materialon, etajn bestetojn kaj ovojn. Ili estas agresemaj kaj tiele defendas teritorion dum bredsezono, sed aliepoke ili estas troveblaj en grandaj aroj en umbraj lagoj kun sufiĉe da plantaro.
Prahistorio
Fosilia specio, Gallinula kansarum, estas konata kiel vivinta en Malfrua Plioceno kaj ties restaĵoj aperis en Kansaso. Krome, 2 fosiliaj subspecioj de nuntempaj specioj estis trovataj: Gallinula chloropus brodkorbi el plejstoceno en rivero Ichetuckni, kaj la dubinda Gallinula mortierii reperta rilate la loĝantaron de Tasmania galinolo kiu iam loĝis Aŭstralion.
Marthe Wandou
Marthe Wandou (naskiĝis la 15-an de oktobro 1963 en Kaélé) estas advokatino, kaj demokratia kaj homrajta aktivulino en Kameruno. En 2021 al ŝi estis aljuĝita la premio de ĝusta vivmaniero (la "alternativa Nobel-premio"), kiu aparte honorigas iujn ekzemplajn aktivulojn kiuj „agadas por praktikaj kaj ekzemplaj solvoj por la plej aktualaj problemoj kiujn la mondo alfrontas hodiaŭ“.
79117 Brydonejack
79117 Brydonejack estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la usonaj geedzoj geastronomoj Carolyn S. Shoemaker kaj Eugene M. Shoemaker elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de William Brydone Jack, (1817–1886), pioniro de la kanada astronomio. Li konstruis la unuan astronomian observatorion de brita Nordameriko en 1851 kaj praktikis publikan popularigon en astronomio. Li determinis la unuan lego de longitudo en Kanado, donis la unuan lekcion pri inĝenierarto kaj kreis la unuan katedron de inĝenierarto en Kanado.
Jacques Louis Randon
Jacques Louis César Alexandre RANDON, 1a Grafo Randon (25a de marto 1795 – 16a de januaro 1871) estis franca militisto kaj politikistestro, ankaŭ Marŝalo de Francio kaj guberniestro de Alĝerio.
Nahrstedt
Nahrstedt ĝis fino de 2009 estis administra komunumo en Germanio: ekde la 1-a de januaro 2010 ĝi apartenas al la urba komunumo Stendal. La loĝloko troviĝas en la samnoma distrikto Stendal de la federacia lando Saksio-Anhalto. Fine de 2008 la loĝloko havis 583 loĝantojn.
Ádám Horváth (operkantisto)
Ádám Horváth [horvAt], laŭ hungarlingve kutima nomordo Horváth Ádám estas hungara operkantisto (baso-baritono), teatrestro, produktoro.
Ádám Horváth naskiĝis en 1973 en Miskolc.
Biografio
Ádám Horváth post la abituriento frekventis konservatorion. Li atingis la unuan lokon en usona kantokonkurso en 1995. En la sekva jaro li plulernis en Novjorko, en la lernojaro 1997 en universitato de San Jose (Kalifornio). Li havis rolojn ankaŭ en operejo de la sama urbo. Ekde 1999 li estis produktoro de pluraj operaj spektakloj, festivaloj. Ekde 2000 li estis gastokantisto en Aŭstrio, Ĉinio, Belgio, Germanio, Italio, Slovenio kaj Usono, ekde 2006 ankaŭ en Budapeŝta Ŝtata Operejo. Li akiris operan diplomon en Muzika Universitato de Graz en 2003, oratorian diplomon en 2007. En la teatra jaro 2010 li estis nomumita ĉefdirektoro (teatrestro) de la Operejo. En 2006 li ricevis hungaran premion. Li havis edzinon, kiu naskis 3 gefilojn.
Parodontologio
Parodontologio estas fako en la dentkuracado. Ĝi zorgas pri la apoghistoj de la dentaro, kiuj nomatas parodonto, tio estas la makzelosto, la gingivo, la ĉemento kaj la parodonta ligamento. La vorto "parodontologio" estas derivita de la grekaj vortoj para (apud), odous (dento) kaj logos (studo).
Dušníky (distrikto Litoměřice)
Dušníky (Duŝnjiki) estas vilaĝo en Ĉeĥio, en regiono Ústí nad Labem, en distrikto Litoměřice. La vilaĝo troviĝas 5 km okcidente de Roudnice nad Labem. En la vilaĝo loĝas.
Historio
Unua skriba mencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1226.
Enlumas min senlimo : itala poezio de la dudeka jarcento
Antologio de italaj poeziaĵoj de la dudeka jarcento [Prilly] : Kooperativo de Literatura Foiro, [1990], ĝi prenas sian nomon de la tuta teksto (nur kvar vortoj) de la hermetika ĉefverko de la poeto Giuseppe Ungaretti:
M’illumino d’immenso
Ostrožská Nová Ves
Ostrožská Nová Ves estas vilaĝo kaj municipo en Ĉeĥio, en regiono Zlín, en distrikto Uherské Hradiště.
La municipo kovras areon de 26.05 km², kaj havas populacion de.
Ostrožská Nová Ves situas proksimume 7 km sude de Uherské Hradiště, 30 km sudokcidente de Zlín, kaj 250 km sudoriente de Prago.
Esperanto
En Ostrožská Nová Ves okazis parto de la programo dum la renkontiĝo de Ĉeĥa Esperanto-Junularo en komenco de novembro 2009.
Kolombio
Kolombio (oficiala nomo, República de Colombia - Respubliko Kolombio), estas respubliko situanta en la nordokcidenta parto de Sudameriko; ĝi limas norde kun Panamo kaj la Kariba Maro, oriente kun Venezuelo kaj Brazilo, sude kun Peruo kaj Ekvadoro, kaj okcidente kun la Pacifika Oceano. Kolombio estas la ununura lando de Sudameriko, kiu havas marbordojn kun kaj Pacifika kaj Atlantika Oceanoj.
Historio
Nova Granado, aŭ en hispana Nuevo Reino de Granada aŭ Reino de la Nueva Granada, estis la nomo de teritoria ento, integranta de la Hispana Imperio, starigita de la hispana monarkio dum sia periodo de dominado en Hispanameriko, situanta je la nordo de Sudameriko, kiu korespondas al ĉefa kerno de la aktuala Kolombio. Gonzalo Jiménez de Quesada estis unu el plej fruaj konkistadoroj kaj fondis la setlejon kiu nun estas ĉefurbo Bogoto. La nuna lando kompreniĝas kiel daŭrigo de la Nova Regno de Granado, kolonio kiun la hispana reĝlando instalis meze de la 16-a jarcento. Andrés Díaz Venero de Leyva estis la unua prezidanto de la regno de 1564 ĝis 1574.
La nuna Panamo estis parto de Kolombio ĝis 1903, kiam ĝi sendependiĝis sub la pafiloj de Usono, kiu deziris konstrui grandan kanalon tra ĝia teritorio.
La ĉefaj eksportaĵoj de Kolombio estas kafo, perloj, nafto, karbo, floroj kaj smeraldoj. La Malneta Enlanda Produkto de Kolombio estas 87 miliardoj da usonaj dolaroj, do po 1.910 $ porkape.
Geografio
Per ĝiaj insuloj Sankta Andreo, Providenco kaj Sankta Katalino (kiuj apartenas al la departemento Sankta Andreo kaj Providenco) kaj per la akvoj, kiuj aldoniĝas al la kontinenta teritorio en la Kariba Maro, Kolombio havas limojn ankaŭ kun Honduraso, Nikaragvo, Kostariko, Panamo, Haitio kaj Dominiko. Inkluditaj la maraj kaj submaraj akvoj kiuj apartenas al la lando en la Pacifiko kaj la Karibo, marstrio de 19 km² sur ĉiu marbordo (alkalkulitaj la insuloj), el kiuj 339.500 km² estas de la Pacifiko kaj 589.160 de la Karibo, la totala areo estas 2.070.408 km². La lando havas 1.141.748 km² da kontinenta areo. La ĉefurbo estas Bogoto (Santafé de Bogotá), kiu estas ankaŭ ĝia plej granda kaj enloĝata urbo.
Teritorio kaj rimedoj
La plej karakteriza topografia elemento de Kolombio estas la montaro Andoj, situanta en la centra kaj okcidenta partoj de la lando, kiu etendiĝas denorde suden tra preskaŭ ĝia tuta longeco. La Andoj kunformiĝas per tri ĉefaj montoĉenoj paralelaj inter si: la Orienta Montoĉeno, la Centra Montoĉeno kaj la Okcidenta Montoĉeno. Sur la kariba marbordo troviĝas izolita montara sistemo konata kiel la Neĝohava Montoĉeno de Sankta Marta, kies plej altaj punktoj estas la vertoj Kristoforo Kolumbo (5.776 m) kaj Simono Bolivaro (5.535 m).
Oriente de la Orienta Montoĉeno, kies plej alta punkto estas la neĝo-kovrita montaro Kokuj’ (Cocuy) (5.493 m), troviĝas grandaj vastecoj de malaltaj varmegaj terenoj, malmulte loĝataj kaj nur parte esploritaj de petrolaj kompanioj. La norda parto de tiu ĉi regiono estas kovrita de ĝangalo kun abunda vegetaĵaro drenata de la riveroj Kaketa’ (Caquetá), Vaŭpes’ (Vaupés) kaj Putumajo (Putumayo) (tiu ĉi lasta estas natura landlimo kun Ekvadoro kaj Peruo). La norda parto de la regiono, de plej granda areo, estas formita de enormaj ebenaĵoj konataj kiel "Los Llanos", kaj estas trakurata de la riveroj Araŭka (Arauca) (kiu estas la natura landlimo kun Venezuelo), Meta’ (Meta) kaj Gŭavjaro (Guaviare).
Ene de la montoĉeno troviĝas altebenaĵoj, la plej granda parto el ili situantaj je pli ol 2.438 m de alteco, kaj fruktodonaj valoj drenataj de la ĉefaj riveroj de la lando. La rivero Magdaleno (Magdalena) estas la plej grava de Kolombio; ĝi fluas norden inter la Orienta kaj Centra Montaroj, trairante preskaŭ la tutan landon, kaj enfluante en la Kariban Maron proksime de la urbo Barranquilla, post deiro de ĉirkaŭ 1.540 km. La rivero Kaŭko (Cauca) ankaŭ estas grava rivero kaj transport-rimedo; ĝi fluas norden inter la Centra kaj Okcidenta Montaroj, kaj kuniĝas kun Magdaleno proksimume 320 km antaŭ ol alveni al la Kariba Maro. Okcidente de la Okcidenta Montoĉeno kuras la rivero Atrato, kiu trairas la humidan ĝangalon de la pacifika regiono; ĝi estas la ĉefa vojo de transporto en la regiono, kaj ĝi enfluas en la golfon Urabao (Urabá), en la Kariba Maro. Al la okcidenta baseno ĉe la Pacifiko apartenas, inter aliaj, la riveroj Sankta Johano (San Juan), (proponata kiel rivera vojo por kuniĝi kun Atrato kiel vojo atlantik-pacifika) kaj Patia, kiu formas la kavaĵ-regionon Patia, kiam ĝi trairas la Okcidentan Montaron antaŭ ĝia elfluiĝo en la Pacifikon.
La marborda linio de Kolombio havas 3.210 km, el kiuj pli ol 1.600 km etendiĝas laŭlonge de la Karibo. Estas multaj elfluejoj de riveroj laŭlonge de la marbordoj, sed ne ekzistas naturaj havenoj kiuj helpu la pason de la ŝipoj.
Batjovo (stacidomo)
Batjovo (Батьово) estas fervoja stacio en Batjovo (Transkarpata provinco), urbotipa loĝloko en Ukrainio.
Kolombio
Klimato
Kolombio situas komplete en la varmega terzono, meteorologia esprimo kiu nomas la areon de la tersurfaco inter la tropiko de Kankro kaj la tropiko de Kaprikorno. Spite de tio, la klimato varias laŭ la surmarnivela alteco. La malaltaj marbordaj regionoj kaj la kavregionoj de la valoj de Patia kaj Magdaleno havas varmegan klimaton, kun jaraj temperaturoj, kiuj atingas averaĝon de 24 ĝis 26,7 °C.
Dum la jaro alterniĝas periodoj de tri monatoj de pluvo kaj tri monatoj sen pluvo (somero). Laŭlonge de la pacifika marbordo la pluvfalo estas tre abunda kaj ĝi povas atingi 12.000 mm jare; en Bogoto la kvanto de pluvo kolektita jare estas 1.060 mm kaj en Barranquilla 800 milimetroj. En la duoninsulo Gŭaĥira (Guajira), kiu limas kun Venezuelo, la pluvo atingas nur 300 mm jare. En la deklivoj de la Orienta Montaro ĝenerale estas seka vetero.
Naturaj rimedoj
La mineralaj rimedoj de la lando estas variaj kaj abundaj. Kolombio estas la unua produktanto en la mondo de smeraldoj kaj havas konsiderindajn mineralajn rezervojn konsistantaj el petrolo kaj natura gaso, karbo, oro, arĝento, fero, salo, plateno kaj uranio.
Flaŭro kaj faŭno
La flaŭro kaj faŭno de Kolombio estas tiel variaj kiel ĝia topografio. Laŭlonge de la kariba marbordo kreskas manglaroj kaj kokosarboj. De la marnivelo ĝis 5.000 m, estas multaj arbaroj, kiuj okupas entute 50 milionojn da hektaroj (496.010 km², 47,8% el la totala areo), en kiuj oni trovas arbojn komerce profiteblajn, kiel mahagono, palosanto*, kverko, jugland-arbo, cedro, pino kaj kelkajn variojn de bálsamo*. Inter la tropikaj plantoj oni inkludas: kaŭĉuko, chicle*, kino, vanilo, sarsaparilo, absinto, goma de copal*, ipakakuano, fabo tonka kaj fazeolo kastora. Aliaj plantoj propraj al la lando estas: la frajlejo*, la oca* kaj la tagua*.
Inter la sovaĝaj bestoj oni trovas la plej grandajn mamulojn de Sudameriko, kiel la jaguaron, la pumon, la tapiron, la pekarion (pecarí), la formikurson, la kariakuon (cariacú), la mielurson, la bradipon, kaj kelkajn specojn de simioj, kiel la simion ĉukuta (chucuto). La lacertojn, kiuj antaŭe abundis laŭlonge de la ĉefaj riveroj, oni ĉasis intense; pro tio ili nuntempe malabundas. En la tropikaj regionoj loĝas multaj varioj de serpentoj. Inter la plej elstaraj birdoj menciendas la kondoro, la vulturo, la tukano, la psitako, la paŭĥilo (paujil), la cikonio, la tento (tente) kaj la kolibro.
Grundoj
Kolombio havas fruktodonajn malaltajn valojn dediĉatajn al brutarbredado kaj agroindustrio, kaj deklivojn de la montaroj uzatajn por kultivoj de meza grandeco, kaj altajn ebenaĵojn dediĉatajn al agrokulturo kaj paŝtado. En 1999 oni kalkulis je 4 milionoj da hektaroj la terenon dediĉatan al kultivoj, tio estas, 4,2% el la landa areo. En la amazonia regiono kaj en la ĝangaloj de la departemento Ĉokoo (Chocó) de la pacifika regiono oni uzas ankoraŭ arkaikajn metodojn kultivi per fortranĉo kaj bruligado.
Mediaj temoj
La vastaj pluvĝangaloj de Kolombio, kiuj kovras 47,8 % el la lando, aperas inter tiuj kun pli granda biologia diverseco en la mondo. Kvankam Kolombio okupas nur ĉirkaŭ dekonon da la areo de ĝia najbaro Brazilo, ĝi havas preskaŭ la saman kvanton da bestaj specioj. Kolombio aperas inter la dek unuaj landoj en la mondo rilate al biologia diverseco. Oni pensas, ke Kolombio enhavas ĉirkaŭ 10% el la flaŭro kaj faŭno de la mondo kombinitaj kaj inkludas multajn specojn minacatajn aŭ ekzotikajn. La lando estas la unua en la mondo per ĝiaj 1.695 malsimilaj specoj de birdoj. Ĉokoo en Kolombio estas unu el la regionoj plej riĉaj en la mondo pro botanika diverseco. Inter 1990 kaj 1995, oni senarbarigis ĉirkaŭ 1,3 milionojn da hektaroj de tero en Kolombio, kvankam la plej granda parto el la arbaroj de la lando restas neekspluatataj. Estas maloftaj la klopodoj revigligi la arbarojn kiujn oni ekspluatas komerce.
Loĝantaro
Laŭ la lasta elnombrado farita de la kolombia Nacia Administra Sekcio pri Statistiko (hisp. mallongigo: DANE) - farita ekde la 22a de majo 2005 kaj kies precipaj rezultatoj estis publikigitaj la 19a de majo 2006 - la loĝantaro de Kolombio estas 41.242.948 homoj, kaj la nombro de kolombianoj loĝantaj eksterlande estas 3.331.107 homoj.
Laŭ taksado antaŭa al la lasta ĵus menciita elnombrado, pli ol 74 % loĝis en la urbaj areoj.
La ĉefaj homkernoj troviĝas proksime de la valoj de la riveroj Magdaleno kaj Kaŭko, de la marborda regiono Kariba kaj de la altebenaĵo Kundinamarka-Bojaka, nomata ebenaĵo de Bogoto, kie situas la ĉefurbo de la respubliko.
Administra divido kaj ĉefaj urboj
Kolombio dividiĝas en 32 departementojn kaj la ĉefurban distrikton. La ĉefurbo kaj plej granda urbo estas Bogoto (Santafé de Bogotá), grava administra, industria, financa kaj komerca centro kiu havas loĝantaron (laŭ la popolnombrado de 1999) de 6.273.000 personoj. Aliaj gravaj urboj estas la komercaj kaj tekstilaj centroj de Kalio (2.111.000 loĝantoj) kaj Medeĝino (1.958.000 loĝantoj); iliaparte, Barranquilla (1.226.000 loĝantoj) kaj Kartaĥeno (Cartagena 887.000 loĝantoj) estas elstaraj marhavenoj kaj Kartaĥeno havas petrolan terminalon*. En Bogoto, Kalio kaj Barranquilla situas la ĉefaj internaciaj flughavenoj de la lando. La unuo en kiuj oni dividas la urbojn estas la localidad.
Vidu ankaŭ: Departemento de Kolombio
Oficiala kaj parolataj lingvoj
La oficiala lingvo estas la hispana. Oni parolas pli ol 60 indiĝenajn dialektojn, kiuj devenas de la lingvistikaj familioj araŭak’ (arawak), karib (kariba), chibcha (ĉibĉa) kaj orienta tukano.
Laŭ la 10-a artikolo de la nacia konstitucio, la oficiala lingvo en la tuta lando estas la hispana, tamen la indiĝenaj lingvoj estas oficialaj en ĝiaj teritorioj.
En la insuloj de Sankta Andreo, Providenco kaj Sankta Katalino la angla ankaŭ estas oficiala lingvo kaj ĝi estas parolata de preskaŭ la tuta loĝantaro samkiel la hispana, ankaŭ tie estas oficiala kreola lingvo nomata "Sankt-andrea kreola".
Edukado
La baza instruado unuagrada (5 jaroj) kaj duagrada (4 jaroj) havas periodon de naŭ jaroj. 97,1% el la loĝantaro estas alfabetigita*. La ŝtato garantias la bazan edukadon unuagradan por la plej granda parto el la loĝantaro en la popularaj sektoroj (tavoloj 1, 2 kaj 3). La eklezio, same kiel gepatroj kaj privataj investistoj, rajtas instali kaj gvidi edukigajn instituciojn, laŭgvide de la oficialaj programoj kreitaj de la nacia registaro. Laŭ la popolkalkulado de 1993, 49% el la loĝantaro estis tiun jaron atinginta la studojn pri unuagrada edukado, 33% la duagradan kaj 8,1% la superan edukadon. En Bogoto koncentriĝas 16% el la universitataj studentoj. Laŭ datumoj de 1998-1999, la nombro da lernantoj enskribitaj en unuagradaj lernejoj estis 5,06 milionoj; kaj en duagradaj lernejoj, inklude de institucioj pri profesia kaj instruista formado, 3,55 milionoj. Dum tiu periodo Kolombio havis proksimume 235 instituciojn pri supera edukado, kun la enskribo de 644.188 lernantoj.
La ĉefaj universitataj centroj publikaj kaj privataj estas la Nacia Universitato de Kolombio, starigita en 1867 kaj kun sidejoj en Bogoto, Medeĝino, Manizaleso, Palmiro, Leticio kaj la insulo de Sankta Andreo; la Universitato de Antjokio en Medeĝino, la plej antikva de la lando, fondita en 1801; la Universitato de Valo en Kalio; la Universitato de La Andoj kaj la Pontifika Universitato Javeriana, ambaŭ en Bogoto, kaj la Industria Universitato de Santandero en Bukaramango.
En la ĉefaj urboj de la lando ekzistas publikaj kaj privataj universitatoj.
Kulturo
En Kolombio oni parolas pri kelkaj kulturaj regionoj, en kiuj la indiĝena, nigra kaj eŭropa (speciale hispana) influoj estas diversaj. La mestizigo permesas paroli pri marbordaj kulturoj, deklivaj kulturoj kaj kulturoj de la altebenaĵo. Studemuloj parolas pri antjokia aŭ montarana kulturo, santandera aŭ novhispana kulturo, anda kulturo aŭ kulturo de intensa akulturado*, nigra aŭ nordamarborda-rivera-minregiona kulturo kaj kulturoj aŭtente indiĝenaj disetendiĝintaj tra la tuta nacia teritorio (ekzistas 65 etnoj rekonataj en la lando, inter ili la aburaoj, guahiboj, ikaoj, keĉuoj, kogioj kaj tuloj). En la regionoj de ebenaĵoj de la orienta parto nun estas kunformiĝanta la ebenaĵa kulturo. Rilate al la vestaĵoj, la loĝejoj, la manĝaĵoj, la religio, kaj ĝenerale, rilate al la moroj, oni povas kapti la malsimilecon de socikulturaj grupoj pro la kontakto efektivigita dum la lastaj jaroj. Kolombio havas kontinentan tradicion, se temas pri pensuloj kaj verkistoj; oni devas elstarigi jenajn nomojn inter aliaj: José Asunción Silva, Rafael Pombo, José Eusebio Caro, Gregorio Gutiérrez González, José Eustasio Rivera, Luis Carlos López, Porfirio Barba, León de Greiff, Guillermo Valencia, Jorge Rojas, Eduardo Carranza, Baldomero Sanín Cano, Pedro Gómez Valderrama kaj Germán Arciniegas.
Inter la plej elstaraj kolombiaj verkistoj troviĝas la romanisto de la 19-a jarcento Jorge Isaacs kaj, en la 20-a jarcento, la poeto kaj romanisto Álvaro Mutis, gajninto de la Premio Princo de Asturias pri la Verkado en 1997, kaj la romanisto Gabriel García Márquez, Nobelpremiito en 1982.
La Nacia Biblioteko de Kolombio, situanta en Bogoto, havas ĉirkaŭ 700.000 volumojn; ekzistas bibliotekoj ankaŭ en la urbetoj kaj vilaĝoj de la tuta lando. La ĉefaj muzeoj situas en la ĉefurbo. La Nacia Muzeo enhavas kolektojn kiuj rakontas la hispanan konkeron kaj la kolonian periodon. La Nacia Muzeo pri Arkeologio elmontras ilarojn, skulptaĵojn en ŝtono, teksaĵojn, oraĵojn kaj aliajn objektojn kiujn oni trovis en la tuta nacia teritorio. La fama Muzeo pri Oro montras gravan kolekton de objektoj antaŭhispanaj faritaj el oro de la diversaj indiĝenaj kulturoj.
Popularaj ludoj en Kolombio estas Parqués, Teĥo kaj aliaj.
Turismo
En Kolombio oni havas ĉiujn klimatojn dank' al sia geografio, aliron al du maroj (Pacifika kaj Atlantika), neĝmontarojn, montarojn, plaĝojn, insulojn, belegajn riverojn kaj pejzaĝojn.
Kolombio estas la lando kun la dua plej granda biodiverseco en la mondo, malantaŭ Brazilo, kaj la unua laŭ sia grandeco. Ekde 2016, 56,343 specioj estas registritaj en Kolombio, el kiuj 9,153 estas endemiaj. La lando okupas la unuan pozicion en la mondo en multaj orkideoj kaj birdoj, dua pozicio en plantoj, amfibioj, papilioj kaj dolĉa akvo, tria en specioj de palmoj kaj reptilioj kaj rangoj kvara en mamula biodiverseco. La lando loĝigas 59 nacie nomumitajn protektatajn areojn, inter ili naturajn parkojn.
Kelkaj vidindaĵoj estas jenaj:
Muziko
Muziko de Kolombio: Bambuko, Sanĥuanero , Valjenato , Horopo , Kumbjo , Ĉampeto , Torbeljino, Abozao, Bujerengo, Poro, Ĉoka Son', Kalipso, Pasiljo, Gvabino, Kurulao,.
Ekonomio
Aliaj konsiderindaj kultivoj estas: sukerkano, rizo, banano, tabako, kotono kaj tropikaj kaj duontropikaj floroj. Kelkaj malpli gravaj kultivoj konsistas el cerealoj, legomoj kaj larĝa diverseco de fruktoj. Oni ankaŭ kultivas plantojn, kiuj produktas pita*, henequén* kaj kanabon, kiujn oni uzas en la fabrikado de ŝnuroj kaj kostaloj (sakoj faritaj el fibroj). En 2001, la brutaro konsistis el 28,3 milionoj da bovoj, 2,8 milionoj da porkoj, 2,2 milionoj da ŝafoj kaj 2,5 milionoj da ĉevaloj.
Forstkulturado kaj fiŝkaptado
La forsta areo situas precipe en la kolombia Amazonio, en la pacifika marbordo, la regiono de Katatumbo (en la landlimo kun Venezuelo) kaj en kelkaj regionoj de forstoj en la altaj kaj mezaj deklivoj de la riveroj Magdaleno kaj Kaŭko. La jara produktado de ligno estas 17,8 milionoj da m³. La plej granda parto el la ligno estas uzata en la industrio, bruligado, la meblaro kaj aliaj sektoroj.
En la marbordaj akvoj kaj en multaj riveroj kaj lagoj estas larĝa diverseco de fiŝoj, inter kiuj elstaras: truto, tarpón*, pez vela*, blanquillo*, jaiba*, mojarra* kaj tinuso. La jara kaptado en 1997 estis 199.227 tunoj, el kiuj preskaŭ duono korespondis al fiŝoj de sensala akvo.
Ekspluatado de mineraloj
Petrolo kaj oro estas la ĉefaj mineralaj produktoj. Oni ĉerpas konsiderindajn kvantojn da aliaj mineraloj, kiel arĝento, smeraldoj, plateno, kupro, nikelo kaj ankaŭ de natura gaso kaj de karbo. Unu el la karbominoj pli elstaraj estas tiu de Cerrejón, la Gŭaĥiro. En 1999 oni produktis ĉirkaŭ 32,8 milionojn da tunoj da karbo kaj 5.097 milionojn da (ĉu tunoj ?) da natura gaso en la tuta jaro. La petrola industrio estas sub kontrolo de nacia kompanio kaj de kelkaj koncesioj al eksterlandaj kapitaloj. La produktado de kruda petrolo koncentriĝas en la valo de la rivero Magdaleno, je proksimume 645 km fore de la kariba maro, kaj en la regiono situanta inter la Orienta Montaro kaj Venezuelo; la jara produktado estas 301.695.500 bareloj. En Kolombio ekzistas kelkaj rafinejoj, inter kiuj elstaras tiu situanta en Barankabermeĥo (Barrancabermeja), krom tiuj situantaj en la golfo de Moroskijo (Morrosquillo) kaj Kartageno.
La mineralekspluatado de oro jam ĉeestas ekde antaŭhispanaj tempoj, kaj disvolviĝas ĉefe en la departementoj Antjokio kaj, malpli intense, en Kaŭko, Kaldaso, Narino, Tolimo kaj Ĉokoo. Kolombio estas la unua produktanto de oro de Latina Ameriko, kun dumjara produktado de 19.000 kg en 2000. La ĉefaj mineralekspluataj centroj pri smeraldoj estas la minejoj La Muzo kaj Ĉivoro (Chivor). Aliaj mineralaj produktaĵoj estas: fero, arĝento, plateno, plumbo, nikelo, kalkoŝtono, sulfuro, gipso, dolomito, marmoro, feldspato, argilo kaj kaolino, siliko kaj kvarco, tera salo kaj mara salo.
Industrio
La industrio, stimulita en la jardeko de 1950 per starigo de tre altaj impostoj sur la importado, estas kunformata ĝenerale de entreprenoj malgrandskalaj kiuj produktas por la nacia kaj precipe anda merkato. Ĉiuj kune reprezentas 20% el la ĉiujara produktado. Ankaŭ havas grandan gravecon la industriejoj, kie oni produktas ŝpinadojn (???) el kotono, situantaj ĉefe en la urboj de Barranquilla, eso kaj Medeĝino. Aliaj elstaraj industrioj estas tiuj dediĉataj al farado de manĝaĵoj, produktoj de tabako, fero kaj ŝtalo, kaj transportaĵoj, same kiel la eldona industrio. La kemiaj produktoj estas havantaj kreskantan apogon, same kiel la ŝuproduktado, la tekstila industrio kaj la petrola. Oni faras ĉapelojn el palmo kaj kristalaĵojn.
La kolombia politiko de ekonomia malfermeco, disvolviĝanta de la komencoj de la jardeko de 1990, centriĝas ĉefe en la liberigado de la ekstera komerco, kiu produktis gravajn efikojn en la nacia industrio pro reestrukturiĝo, moderniĝo, aliancoj, kunfandiĝoj, vendadoj al internaciaj konsorcioj, eniro de kapitaloj, modifo de la financa strukturo kaj akceligado de la infrastrukturo por potencigi la landon kiel platformo konkurpova je internacia nivelo. La eksportado de hejtaĵoj estis en 1999 40,6% el la tuta eksporto; tiuj de manfaritaj produktoj, 29,7%; kaj tiuj de manĝaĵoj, 23,8%; tiuj ĉi lastaj en 1980 reprezentis 71,8% el la kolombia eksportado.
Energio
La lando havas multajn hidroelektrajn instalaĵojn, kiuj generas 72,71% el la elektra produktado. En 2001 la tiujara produktado estis 42.992 milionoj da KWh. La ĉefaj hidroelektraj sistemoj troviĝas en Antiokio, Kundinamarko, Ŭilo kaj Tolimo. En la departemento Bojakao elstaras la hidroelektra centralo Ĉivoro kaj en Antiokio tiu de Gŭatapeo, la plej granda el la lando.
Mono kaj Banksistemo
La kolombia monunuo estas la peso, dividita en cent centavojn (2.504,24 pesoj egalis al 1 usona dolaro en 2002, kun averaĝa jara devaluto inter 5% kaj 6%). La Banko de la Respubliko estas la ununura emisianto de mono kaj la regulilo de la mona politiko de la lando, sendepende de la ŝtata registaro. En Kolombio aktivas pli ol 25 bankaj komercaj institucioj, krom la registaraj bankoj kaj aliaj financaj institucioj oficialaj kaj duonoficialaj. La merkato de devizoj troviĝas en Bogoto, Medeĝino kaj Kalio.
Komerco
La politiko de malfermo de la kolombia ekonomio, progresanta de la komenco de la jardeko de 1990, centriĝas ĉefe en la liberigo de la ekstera komerco, kio produktis gravajn efikojn en la landaj industrioj rilate al restrukturigo, renovigo, modernigo, aliancoj, kunigoj, vendoj al internaciaj konsorcioj, eniro de kapitaloj, modifo de la financa strukturo kaj akceligo de konstruaĵoj de infrastrukturo por potencigi la landon kiel konkurencan platformon internacie. La eksportoj de hejtaĵoj (karbo kaj petrolo) estis en 2002 35,9% el la totala eksportado; tiuj de manfaritaj produktoj, 37,8%; kaj tiuj de manĝaĵoj, 18,5% (kafo: 8,14%); tiuj ĉi lastaj en 1980 reprezentis 71,8% el la kolombiaj eksportadoj. (ripetita, supra alineo)
La poreksportaj cellandoj estas Usono (preskaŭ 50%), la Anda Komunumo kaj la Eŭropa Unio. Oni importas ĉefe metalajn kaj kemiajn produktaĵojn (60%) kaj la deveno koincidas kun la landoj, al kiuj oni eksportas. Usono estas la ĉefa komerca partnero de Kolombio, sekvata de Germanio, Brazilo, Nederlando, Belgio, Luksemburgo, Argentino, Ĉilio, Meksiko, Japanio kaj Venezuelo. En 2002 oni kalkulis, ke la valoro de la tiujaraj eksportoj estis 11.897 milionoj da usonaj dolaroj kaj de la importoj 12.690 milionoj da dolaroj.
Transporto kaj komunikado
En la tuta montara teritorio, kie troviĝas la plej granda kvanto da loĝantoj de la lando, ekzistas ampleksa voja reto, kun ŝoseoj, kiuj ebligas la trasporton de vehikloj por leĝera kaj peza kargo. Ne ekzistas vojoj konstruitaj laŭ perfektaj normoj (kompare kun la eŭropaj aŭ usonaj ŝoseoj), sed oni povas aserti ke ili permesas la komunikadon inter la diversaj vilaĝoj kaj urboj de la lando. Pli ol 90% el la municipoj enretiĝas per tiuj ŝoseoj.
Iliaflanke, la Ebenaĵoj kaj la amazona ĝangalo, kiuj kovras proksimume la alian duonon de la lando, komunikiĝas per rivera transporto, kelkaj teraj vojoj kaj vasta reto de malgrandaj flughavenoj kaj ekflugejoj. La aera transporto estas tre grava por la lando, ĉar ĝi kunigas la ĉefajn urbajn centrojn kun mezaj kaj malgrandaj lokoj de ekonomia graveco.