cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Metaforo
Kutimaj metaforoj: La kamelo estas la ŝipo de la dezerto, Mielo gutadas el viaj lipoj, Maro da floroj, Sub vualo de la nokto, Reĝo de violonistoj, La leono estas la reĝo de bestoj, k.s.
Montgomery (Alabamo)
D-ro Martin Luther King la 2-a gajnas nacian atenton por aferoj pri civitaj rajtoj dum sia tenado kiel pastoro de la Baptista Preĝejo de Dexter-Avenuo, du kvadratoj fore de la Ŝtata Ĉefa Konstruaĵo. En 1955 Rosa Parks iĝis heroino de civil-rajtoj, kiam ŝi rifuzis permesi al blankulo sidi en sia aŭtobusa seĝo. La reago al ŝia aresto komencis la bojkoton de la aŭtobusa sistemo de Montgomery, kiu devigis la urbon malapartigi la aŭtobusan sistemon. En 1965 marŝo por justeco organizita de D-ro King iris de Selma, Alabama al Montgomery.
Geografio
Laŭ la Usona Oficejo de Popolnombrado, la urbo havas areon de. de ĝi estas lando kaj de ĝi estas akvo (0,52 % de ĝia tuta areo).
Medifavora
Medifavora, ekologiema, eko-ema, naturema aŭ verda (angle: environmentally friendly, eco-friendly, nature friendly aŭ green) estas sinonimaj adjektivoj rilataj al varoj kaj servoj, leĝoj, gvidlinioj kaj politikoj taksataj sentigi minimuman aŭ nenian damaĝon al la medio. Por konsciigi konsumantoj mediemaj varoj kaj servoj ofte estas markitaj de ekologiaj atestiloj. Sed ne ekzistas ununura internacia normo por tia koncepto. La Internacia Organizaĵo por Normigado taksas tiujn atestilojn tro malprecizaj por esti signifaj.
Beaudignies
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Nord de la regiono Hauts-de-France (prononco [], laŭvorte "supraĵo de Francio"). Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Lille, la centra parto de la departemento, kaj al la kantono .
Medifavora
Eŭropo
Produktoj de la membroŝtatoj de la Eŭropa Unio rajtas uzi la eko-atestilon de la EU laŭaprobe. EMAS estas alia EU-atestilo, kiu indikas, ĉu produktorganizado estas ekologiema rilate al la produkto. Germanujo uzas ankaŭ la atestilon de la blua anĝelo bazinta je germanaj normoj.
Beaudignies
Geografio
Beaudignies estas unu el la multaj vilaĝoj lokitaj ĉirkaŭ la urbeto Le Quesnoy. La regiono de Le Quesnoy troviĝas centre de triangulo formita de Valenciennes, Cambrai kaj Maubeuge.
Medifavora
Nordameriko
En Usono mediema merkatiko bezonas kaŭcion. Atestiloj kiel mediema ne havas apartan difinon.
Beaudignies
Geografio
La vilaĝo Beaudignies troviĝas proksime de la urbeto Avesnes-sur-Helpe, kaj do situas en natura regiono nomita "Avesnois", kiu ĉefe konsistas el malaltaj heĝoj, tre verdaj pejzaĝoj, boskoj, fruktarbaroj kaj etaj vilaĝoj. Beaudignies etendiĝas sur 7,92 km².
Historio
Fine de la Unua mondmilito, la vilaĝo troviĝis ĉe la vojo de la novzelandaj soldatoj, kiuj iris direkte al Solesmes.
Vidindaĵoj
En Beaudignies estas fortikigita preĝejo. Ĝi estis rekonstruita en 1823 sed konservis sian dikan ĉefturon.
Lokaj famuloj
Henry James Nicholas, serĝento de la regimento de Canterbury, estis unu el la plej frutempaj herooj de la novzelanda nacio : li mortis en Beaudignies dum la Unua mondmilito.
Promenthouse
Promenthouse estas svisa rivero en Kantono Vaŭdo kiu alfluas al Lago Lemano apud urbo  Prangins, en la  vilaĝo "Promenthoux", de kiu venas ĝia nomo.
Beaudignies
Administrado
Beaudignies apartenas al la kantono Quesnoy-Est, kies ĉefurbo estas Le Quesnoy. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Avesnes-sur-Helpe, unu el la 6 arondismentoj de la departemento Nord.
Promenthouse
Ĝi estas kunfluaĵo de riveroj Colline, kiu fontas sur komunumo Trélex; kaj Ruisseau de Cordex kies fonto estas en komunumo Genolier. Ambaŭ kunfluas sur komunumo Coinsins.
Ĝia alfluanto, pli granda ol ĝi mem estas rivero Serine, kies fonto estas en komunumo Marchissy, kaj kiu trairas urbon Gland antaŭ alflui al Promenthouse en Prangin. La riversistemo "Promenthouse - Serine" estas longa je 16 km.
Cerezo Osaka
Cerezo Osaka - セレッソ大阪 - estas profesia futbalteamo de Japanio, kiu nune ludas en la Japana Ligo. La nomo de la teamo Cerezo (hispana vorto por ĉerizarbo) aludas ankaŭ al la floro de Osaka. La oficiala hejmurbo de la teamo estas Osako kaj Sakaj. La nuna trejnisto estas la hispana Miguel Ángel Lotina.
Cravanzana
Cravanzana estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Piemonto kaj al la provinco Cuneo. Najbaraj komunumoj estas Arguello, Bosia, Cerreto Langhe, Feisoglio, Lequio Berria kaj Torre Bormida.
Laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Árpád Feszty
FESZTY Árpád [festi] (naskiĝis kiel Rehrenbeck la 24-an de decembro 1856 en Ógyalla [nun Hurbanovo, Slovakio] – 1-an de junio 1914, [nun Lovran, Kroatio]) estis pentristo, elstara reprezentanto de la hungara akademia pentroarto. Lia frato estis Adolf Feszty. Li pentris grandegan pentraĵon pri la enpatrujiĝo de la hungaroj „landokupo de la madjaroj (rundpentraĵo)" („Feszty-dioramo") – kun aliaj pentristoj -, kiu nun estas videbla en Ópusztaszer.
Li ekagadis en aĝo de 16 jaroj kiel migra aktoro, sed lia atento baldaŭ turniĝis al la pentroarto. Li studis en Munkeno, laŭ unu skizo, la hungara registaro donis al li dujaran stipendion.
Li partoprenis en 1878 en la Pariza Monda Ekspozicio kaj atingis grandan atenton per la pentraĵo „Delelő" (Tagmezumo). Li akiris novan trijaran stipendion per la pentraĵo „Pusztai találkozás télen" (renkontiĝo sur la pusto dum vintro). Li poste studis pentroarton en Vieno, tie li pentris la pentraĵon „Golgota" (1880).
Li ornamis lobion de la hungara Nacia Teatro (1885) kaj pretigis murpentraĵojn por la Operejo. Li ofte pentris historiajn, bibliajn temojn.
La dioramo „landokupo de la madjaroj" estis pentrita en 1892–94 kaj havas la surfacon de 1800 m². Poste li laboris ĝis 1902 en Firenze. Pluraj el liaj verkaĵoj estas hodiuaŭ en posedo de la hungara Nacia Galerio.
Oni distingis lin en 1889 per ŝtata ora medalo.
Li geedziĝis kun Róza Jókai, adoptita filino de la fama hungara verkisto Mór Jókai.
Günter Wallraff
Hans-Günter WALLRAFF (*, Burscheid) estas germana ĵurnalisto kaj verkisto, kiu ĉefe laboras per metodo de kaŝesploro. Li vaste konatiĝis pro siaj raportoj pri diversaj grandegaj entreprenoj, la bulvarda gazeto Bild kaj pri diversaj institucioj.
La fruaj raportoj
Inter 1963 kaj 1965 Wallraff laboris kiel laboristo en pluraj grandaj entreprenoj (Thyssen) kaj verkis raportojn pri la laborkondiĉoj por la gazeto de la sindikato IG Metall, kiuj trovis grandan intereson ĉe la publiko, sed grandan malamon flanke de la kompromititaj firmaoj.
Spite al la interavertoj de la firmaoj, Wallraff povis daŭrigi siajn kaŝesplorojn per daŭra ŝanĝado de identeco: li esploris kiel alkoholulo en psikiatra kliniko, kiel senhejmulo, kiel studento serĉanta lueblan ĉambron, kiel liveranto de napalmo por la usona armeo. Rezulto de la esploroj estis „13 unerwünschte Reportagen“ (13 maldezirataj raportoj).
Post apero de la libro li estis akuzita pro pretendo de ofico, ĉar li deklaris sin telefone kiel „Ministra konsilisto Kröver de civilkomisiono de la ministrejo de internaj aferoj“, sed li estis absolvita de tribunalo en Frankfurt „pro la rajto de la publiko pri informoj“.
Poste (1971) li esploris pri edukhejmoj por junuloj. En 1973 aperis „Ihr da oben – wir da unten“ („Vi tie supre – ni ĉi-sube“, verkita kun Bernt Engelmann, la libro esploras la sintenojn kaj vivkondiĉojn de entreprenestroj, dum Wallraff aktivas kiel malalta dungito.
Diktaturo de la koloneloj, Grekio
En majo 1974 li alĉenis sin al lanterno sur la ĉefplaco de Ateno kaj disdonis flugfoliojn kontraŭ la militista reĝimo (Diktaturo de la koloneloj) en Grekio. Tuj alvenadis sekretpolicistoj kaj - taksante lin grekon - tuj surloke batis kaj mistraktis lin. En la policejo li estis torturata, ĝis fine li malkaŝis sian identecon. Li estis kondamnita al 14 monatoj da izola enkarcerigo en prizono Korydallos. Kiam la reĝimo kolapsis en aŭgusto 1974, ĉiuj politikaj arestitoj estis liberigitaj, Wallraff ankaŭ. - 1975 rezultiĝis lia libro „''Unser Faschismus nebenan. Griechenland gestern – ein Lehrstück für morgen''“ („Nia faŝismo najbara. Grekio hieraŭ - instruado por morgaŭ“).
En 1974 lia telefono estis subaŭskultata, kiam Wallraff eksciis pri tio, li protestis, sed en 1982 tribunalo deklaris ĉion „leĝokonforma“.
La kampanjo kontraŭ „Bild“
En 1977 Wallraff laboris dum 14 semajnoj kiel redaktoro ĉe Bild en la redaktejo en Hanovro. En la rezulta verko ''Der Aufmacher. Der Mann, der bei „Bild“ Hans Esser war'' (La frapliniisto. La homo, kiu ĉe „Bild“ estis Hans Esser) Wallraff priskribas siajn spertojn pri la malserioza ĵurnalisma metodo de la gazeto. La eldonejo Axel Springer AG plurfoje denuncis lin kaj sukcesis eliminigi kelkajn pasaĝojn el la dua eldono, kiuj vorte citis aliajn redaktorojn. En 1978 Wallraff iniciatis fonduson „Wenn Bild lügt, kämpft dagegen“ (Kiam Bild mensogas, batalu!) Sekvas en 1979 Zeugen der Anklage" (Atestantoj de la akuzo, kun la subtitolo: La „Bild“-priskribo estas daŭrigata''. Kaj „Bild“-priskribo en Esperanto estas same dusenca kiel en la germana.) Fine en 1981 ĉesis la serio de procesoj, ĉar supera kortumo decidis esence favore por Wallraff.
Ganz unten
Kamuflita kiel turka laboristo „Ali Levent Sinirlioglu“ Wallraff laboris dum du jaroj en diversaj entreprenoj, interalie ĉe McDonald's kaj Thyssen, kaj li partoprenis kiel probando (testpersono) en klinikaj studoj pri medikamentoj. Li havis tre negativajn spertojn, de nur malagrabla malĝentileco kontraŭ li ĝis eĉ neglekto de bazaj reguloj de laborsekureco, kaj priskribis tion en sia libro „Ganz unten“ („Tute sube“) kaj samtitola filmo (1986).
Novaj kaŝesploroj
En 2008, post multaj pliaj kaŝesploroj, Wallraff laboris en bulko-bakejo, kies sola kliento estis la superbazara ĉeno Lidl. Lia raporto „Nia ĉiutaga bulko“, kiu kritikas la mizerajn salajrojn, la laborkondiĉojn kaj mankon de laborsekureco kaj higieno, aperis en la renoma gazeto Die Zeit.
En aprilo 2009 Wallraff malkaŝis plian skandalon pri daten-konfidenco ĉe Deutsche Bahn.
En aŭtuno 2009 li aperigis sian novan filmon „Schwarz auf Weiß“ pri siaj vojaĝoj kiel „nigrulo“ (ŝminkita kaj kun nigra peruko) en Germanio, kiu ne trovis unuaniman akcepton: „Li imitaĉas subpremitan minoritaton kaj gajnas profiton, atenton kaj eĉ respekton.“ (Noah Sow en intervjuo )
Krome
Wallraff edziĝis trifoje kaj havas kvin filinojn. Li estas amiko de Salman Rushdie.
Akvofalo de Juraňov torento
Akvofalo de Juraňov torento (Vodopád Juráňovho potoka) estas akvofalo en Juráňova Valo (Juráňova dolina), kiu estas norda valo en montaro Okcidentaj Tatroj en distrikto Tvrdošín en Slovakio. Ĉi tiu valo troviĝas proksime de slovaka-pola limo sub la ĉefa tatra montoĉeno sub la monto Bobrovec. Sur la teritorio de valo troviĝas nacia natura rezervejo. Tuta teritorio apartenas al vilaĝo Vitanova kaj troviĝas sur la teritorio de Nacia parko Vysoké Tatry, kiu estas la plej malnova nacia parko en Slovakio. La akvofalon kreas Tomanovský torento (Tomanovský potok), kiu apartenas al riverbaseno de Orava kaj estas en la alteco 900 m.s.m. La torento fluas tra 4 km longa valo kaj kreas akvofalon en suba parto de valo. Deveno de akvofalo estas tektonika en kalkoŝtono sur kontakto de rokaĵoj kun diversa grado de rezisto al akva erozio.
Aliro
Nuntempe akvofalo estas rekte alirebla per ruĝmarkita turistapiedvojo de Oravice, kiu poste kuniĝas kun verdmarkita  piedvojo sur monto Bobrovec (pl: Bobrowiec).
Vidu ankaŭ
Listo de slovakaj akvofaloj
Kainismo
Kainismo estas tipo de agresema konduto observita en iuj bestoj, ĉefe rabobirdoj, kiu konsistas en la rekta mortigo de la frato aŭ la plej malaĝaj fratoj fare de frato aŭ la plej aĝaj fratoj pli fortaj.
Poste ili akaparas la manĝon kaj atenton de siaj gepatroj. En iuj specioj, kiel la reĝa aglo (Aquila chrisaetos), la gepatroj ne reagas kiam ĉeestas ĉi tiun aktivecon, dum ĉe aliaj bestoj la kainisma konduto okazas nur kiam la gepatroj forestas de la nesto. La nomo faras referencon al Kaino, biblia rolulo kiu mortigis sian fraton Abel pro ĵaluzo.
Ĉe la kukoloj okazas simila konduto, kvankam en ĉi tiuj kazoj la kukolido murda ne estas la plej aĝa (kvankam jes la plej granda) nek tiuj kiun ĝi mortigas estas biologiaj fratoj, sed adoptitaj fratoj. La inaj kukoloj ne konstruas nestojn, sed ili metas ovojn en ĉiu nesto de aliaj birdoj kiujn ili trovas. La kukolido eloviĝas tuj, kiam apenaŭ havas forton kaj sufiĉan moveblecon por elnestigi la reston de ovoj for de la nesto. Poste, la gepatroj kaj konstruantoj de la nesto idozorgas ĝin sen scii ke ĝi estas murdisto de ties aŭtentikaj gefiloj.
Saara Aalto
Saara Sofia AALTO (nask. 2-a de majo 1987 Oulunsalo) estas finna kantaŭtoro kaj voĉaktoro.
Ŝi unue iĝis publika en 2007 post lokado en la suprajn tri en la Talent Suomi-konkuradon. Post tio, ŝi fariĝis dua en sekvantaj konkursoj: la kvalifika konkurso por Eŭrovido-Kantokonkurso de Finnlando en 2011, The Voice of Finland en 2012 kaj la Nova Muzika Konkurso kaj The X Factor de Britio en 2016. Post X Factor, Aalto subskribis du surbendigokontraktojn kaj en 2017 novan interkonsenton kun Warner. Aalto ankaŭ reprezentis Finnlandon ĉe la Eŭrovido-Kantokonkurso 2018 per la kanto "Monstroj". Ŝi faris ĝin al la finalo kaj poste finis en 25-a loko.
Dum sia kariero, Aalto publikigis totalon de ses studialbumoj, unu el kiuj estas preskaŭ tute en la ĉina. Krome, li publikigis duetalbumon kun Teemu Roivainen nomitan Ĉi-vespere. En intervjuo por la UMK-kantokonkurso, Aalto priskribis sian muzikon kiel "eposa ampopmuziko".
Turo Sujumbiko
La Turo Sujumbiko (Сөембикә манарасы; Башня Сююмбике), ankaŭ konata kiel Moskeo de la Ĥano (tatare: Xan Mäçete), estas probable la plej konata simbolo de Kazano. Ĝi estas unu el la plej altaj strukturoj de la Kremlo de Kazano, kaj ĝi estas enlistigita inter la Klinataj turoj. Komence de la 20-a jarcento, la kliniĝo estis ĉirkaŭkalkulata je 194 cm. En la 1930-aj jaroj kaj 1990-aj jaroj oni uzis plurajn metodojn por klopodi rektigi ĝin.
La celo de ĝia konstruado verŝajne estis la gardado de la rivero Volgo, kiu troviĝas je du 2 km.
Geraardsbergen
Geraardsbergen (nederlande, proksimuma prononco [GE:Rra:rdsberĥ'n], france Grammont) estas municipo en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Ĝi ricevis la titolon en 1068 kiel unua urbo en la regiono. Komence de ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Aalst.
Ekde 1977 la municipoj Goefferdinge, Grimminge, Idegem, Moerbeke-Geraardsbergen, Nederboelare, Nieuwenhove, Onkerzele, Ophasselt, Overboelare, Schendelbeke, Smeerebbe-Vloerzegem, Viane, Waarbeke, Zandbergen kaj Zarlardinge apartenas al Geraardsbergen, la ĉefa municipo.
Antaŭ la urbodomo de Geraardsbergen staras statuo simila al Manneken Pis de Bruselo.
Sur la okcidenta flanko de Oudenberg ('Malnova Monto') loĝis de 1920 ĝis 1941 la fama artpentristo-gravuristo Jan De Cooman, naskiĝinta en Zandbergen la 4an de aŭgusto 1893 kaj mortinta samloke la 11an de junio 1949.
Ferenc Fuchs
Ferenc FUCHS [fuĥs], laŭ hungarlingve kutima nomordo Fuchs Ferenc (pli komplete Fuchs Xavér Ferenc) estis hungara pastro, ĉefepiskopo, episkopo, kanoniko, profesoro.
Ferenc Fuchs naskiĝis la  1744 en Hungara reĝlando en Parndorf (nuntempe en Aŭstrio). Li mortis la 1807 en Eger.
Biografio
Ferenc Fuchs frekventis ekleziajn lernejon en Győrszentmárton, Nagyszombat kaj Buda, fine li doktoriĝis el teologio. Li pastriĝis en 1768. Komence li estis pastro en Esztergom, poste li instruis ĉe grafa familio. Liaj baldaŭaj ĉefaj postenoj kaj titoloj estis:
10091 Bandaisan
10091 Bandaisan estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Tsutomu Seki elde Geisei en la gubernio Koĉi (Japanio).
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de la monto Bandai (japane : 磐梯山, Bandai-san), aktiva vulkano alta je 1819 metroj, emblema monto de la gubernio Fukuŝima. La grandega erupcio de la kaŭzis gravajn damaĝojn. Kvazaŭ por kompensi tion, la monto donacis al la gubenioj ĉirkaŭ 300 admirindajn lagojn, inklude la lagon Hibara kaj la lagetojn Goŝiki-numa.
Rothenbrunnen
Pri la komunumo
Rothenbrunnen (en la romanĉa lingvo: Giuvaulta) estas komunumo de la komunumaro Domleschg kaj la distrikto Malantaŭa Rejno en Kantono Grizono, Svislando. Ĝi havis 307 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.
Geografio
Rothenbrunnen situas ĉe la orienta bordo de la Malantaŭa Rejno sur mallarĝa ebenaĵo en la valgrundo. Al la komunumo apartenas krom la vilaĝo Rothenbrunnen mem la setlejo Curnatsch en la nordo de la komunumo.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Rothenbrunnen limas en nordo al Domat/Ems, en oriento kaj sudo al Tomils, en sudokcidento al Cazis, kaj en nordokcidento al Rhäzüns.
Trafiko
Rothenbrunnen per du pontoj estas konektita kun la kantona ĉefvojo n-ro 13, kiu pasas okcidente de la rivero tra la teritorio de la komunumo Cazis. Ankaŭ la stacidomo de Retia Fervojo situas okcidente de la Malantaŭa Rejno sur la teritorio de la najbara komunumo tamen tute proksime de la vilaĝocentro. De Rothenbrunnen krome poŝtaŭtolinioj kondukas al Thusis kaj Rhäzüns. En la sudo de la komunumo ĉe la limo al Tomils situas alveturejo al la svisa aŭtovojo A13, kiu pasas laŭlonge de Malantaŭa Rejno tra la komunuma teritorio.
Lingvoj
Rothenbrunnen estis origine romanĉlingva komunumo. En la 19-a jarcento ankoraŭ la granda plimulto de la loĝantaro parolis la romanĉan, nome dum la popolnombrado de 1880 71%. En la jaro 1900 ankoraŭ 47% de la loĝantaro estis romanĉlingva, dum la germanlingvanoj jam estis la plimulto, nome 49%. Dum al 20-a jarcento la nombro de romanĉlingvanoj en Rothenbrunnen same kiel en aliaj romanĉlingvaj komunumoj konstante malpliiĝis. Dum la popolnobramdo de 1980 parolis 65,76% de la loĝantaro la germanan lingvon kaj nur ankoraŭ 10,92% la romanĉan. Dum la popolnombrado de la jaro 2000 la nombro de germanlingvanoj kreskis al 83,18%, dum la romanĉan parolis 7,58% kaj la italan 1,66%.
Historio
La unua dokumenta mencio de Rothenbrunnen datiĝas el la jaro 1472 kiel Hof Juvalt (laŭ ĝia romanĉlingva formo). Dum la 12-a respektive 13-a jarcento estis konstruitaj la du brugoj Alta Juvalto (germane Hochjuvalt) kaj Interna Juvalto (Innerjuvalt). Ĝis 1848 Rothenbrunnen estis frakcio de la komunumo Tomils. Tiam ĝis sendependiĝis kaj farigixs propra komunumo. Ĝian germanlingvan nomon, kies signifo en Esperanto estas ruĝa fonto, ricevis la komunumo de jodakva fonto, kiu nutris ĝis la jaro 1922 kuracbanejon.
Vulkano Taal
Taal estas 400 metrojn alta aktiva vulkano de la stratovulkana tipo sur la insulo Luzono de la Filipinoj. La vulkano situas meze de kratero lago en kaldero (vulkana "kaldrono"), la "lago Taal", kaj konsistigas insulon en la lago. Ĝi apartenas al la urbaj komunumoj Talisay kaj San Nicolas en la provinco Batangas pli-malpli 50 kilometrojn sude de Manilo.
La vulkano havis plurajn fortajn erupciojn en sia historio, kiuj gvidis al sume 5000 ĝis 6000 homaj mortoj en la dense loĝata areo ĉirkaŭ la vulkano.
Geologia evoluo
La vulkano Taal estas parto de ĉeno el vulkanoj en la okcidento de la insulo Luzono, kiu ekestis pro la subŝoviĝo de la eŭrazia plato de la litosfero sub la filipinan platon. La lago Taal situas en kaldero de 25 ĝis 30 kilometroj da diametro, kiu ekestis en kvar gigantaj erupcioj inter antaŭ 500.000 ĝis antaŭ 100.000 jaroj. Ĉiu el tiuj erupcioj kaŭzis elsputon de granda kvanto de tofaj rokoj en distanco de ĝis 50 kilometroj, do ankaŭ ĝis la areo en kiu nuntempe situas la urbo Manilo.
Ekde la ekesto de la kaldero, pliaj vulkanaj erupcioj kaŭzis la kreon de vulkana insulo ene de la kaldero. La insulo kovras areon de pli-malpli 23 km² kaj konsistas el entute 47 vulkanopintoj kaj krateroj unu sur kaj apud la alia. Proksimume 3000 homoj vivas sur la vulkana insulo.
Kratera lago kaj "vulkana punkto"
Sur la vulkana insulo ekzistas kratera lago kun diametro de pli-malpli 2 kilometroj, en kiu situas plia vulkana insulo. La tiel nomata "vulkana punkto", angle vulcan point, estas la tutmonde plej granda insulo en lago sur insulo en lago sur insulo.
Liguroj
La liguroj estas la probable indiĝena loĝantaro de la okcidenta parto de la Alpoj, aparte de la regionoj Supra Rejno, okcidenta Svislando, la valo de la rivero Rodano, la Pada Ebenaĵo, la regiono Provenco, la franca kaj itala Riviero kaj Korsiko. Ili konsideriĝas inter la popoloj de Malnoveŭropo kaj estas portantoj de la "kulturo Terramare", bronzepoka kulturo ĉirkaŭ la nuna urbo Ĝenovo. Pri la ligura lingvo, kiuj dum sia evoluo forte miksiĝis kun la keltaj lingvoj, kaj antaŭ kaj post tiu miksiĝo apenaŭ io estas konata: ekzistas iuj ligurdevenaj lokaj nomoj, sed ĝis nun troviĝis neniuj ŝtonaj, ceramikaĵaj aŭ moneraj enskribaĵoj. Koresponde spekulativaj estas ĉiuj supozoj pri eblaj parencecoj de la liguroj en etna kaj lingvistika vidpunktoj.
Ekde la jaro 700 a.K. la daŭre pli disvastiĝantaj keltoj forpremis la ligurojn al la marborda regiono, kiu ankoraŭ hodiaŭ nomiĝas Ligurio, kaj al okcidenta Iberio. Aparte en la valo de la rivero Rodano ili formis miksitan liguran-keltan kulturon kompareblan al tiu de la keltiberoj. Ekde la jaro 238 a.K. ili estis sub la regado de la Romia Respubliko, post kiam jam antaŭe ili devis provizi helpsoldatojn por la romiaj legioj.
Unu el la ĉefaj loĝlokoj de la liguroj estis la marborda urbo Albingaunum aŭ Album Ingaunum (nuntempe Albenga).
Polvosuĉilo
Polvosuĉilo estas puriga aparato, kiu kune kun la ensuĉita aero kuntiras ankaŭ la polvon kaj malgrandajn malpuraĵojn el aŭ desur objektoj en rubaĵujon. La aerofluon estigas enkonstruita ventilatoro. La aeropremo antaŭ la ventilatoro estas pli malgranda, kaj malantaŭ la ventilatoro pli granda ol la aeropremo de la ĉirkaŭaĵo. La polvosuĉilo servas por purigi plankon kaj meblojn kaj speciale utilas por tapiŝoj, speciale gluitaj (ĝismuraj) tapiŝoj, kiuj alie apenaŭ estus purigeblaj.
Ekzistas diverzspecaj polvosuĉiloj, ekde movigeblaj gis la enkonstruite fiksaj, ekde la malgrandaj manteneblaj aparatoj, gis la grandmezuraj industriaj maŝinoj. Ekzistas ankaŭ variantoj, kiuj purigas helpe de akvo aŭ vaporo.
Historio
Pri la invento de polvosuĉilo estas diversaj historioj. La ideo komenciĝis per mekanikaj balailoj. La unuan mekanikan balailon fabrikis la angla James Hume en 1811, kaj ĝin pluevoluigis Lucius Bigelow en 1858. Sed ĉi tiuj balailoj ne funkciis tro ĝuste, ili kirlis pli multe polvon, ol kiom ili kolektis. En 1876 Melville Biselli konstruis mekanikan tapiŝobalalilon laŭ la peto de sia edzino. En lia purigilo turniĝis cilindraj brosoj, kaj tiel ili kolektis la polvon de tapiŝo. La investo gajnis grandan popularecon, la familio baldaŭ poste fundis fabrikon. Post la morto de sia edzo Anna Biselli estiĝis la unua firmestrino de Usono.
La maŝinon, kiun oni povas teni la prao de hodiaŭaj polvosuĉiloj konstruis Cecil Booth en 1901, post kiam ŝi rigardis kiel volas oni vane elblovi la povon el fervojvagonoj ĉe stacidomo. Al ŝi enkapiĝis, kial oni ne provadas per ensuĉado. Ŝi provis sian teorin hejme per poŝtuko, poste ŝi kreis sian maŝinaĵon, kiu estis tiel granda, ke oni devis tiri ĝin per ĉevaloj, kaj funciante ŝi bruis ege. Spite de la malavantaĵoj ĝi estis populara por senpolvigi komunejojn kaj hotelojn, eĉ ankaŭ reĝo, Eduardo la sepa ŝatis apliki ĉi tiun servon. En 1904 konstruis Booth por familiaj domoj la unuan polvosuĉilon, kies funkciado bezonis du servistinojn, sed la maŝino populariĝis. Post unu jaro pretiĝis la varianton funkciigantan per elektra kurento, kaj aperis surmarkete ankaŭ konkurantaj maŝinoj, el kiuj la firmao Hoover, kiu aĉetis la patenton de James Murray Spangler, kuzo de la firmaestro, praviĝis la plej forta tiel, ke en la anglalingvaj landoj la vorto hoover signifas la polvosuĉilon. La firmao Booth transiris al fabrikado de industriaj polvosuĉiloj, kaj ĝi pretigis la plej grandan polvosuĉilon de la mondo por la angla minaro. Gia pezo estis 13.5 t.
Dum la 20-a jarcento la polvosuĉiloj estiĝis pli kaj pli malpezaj, la kovraĵon de polvosucilojn oni ŝanĝis anstataŭ metalo per artefrita materialo. Aperis diversaj specoj kun polvosako kaj sen polvosako, kaj kiuj purigas per gaso aŭ per akvo. En la jaroj 1990 fabrikiĝis la polvosuĉiloj per ciklonoj, kaj en la jaroj post jarmilŝanĝo ankaŭ la aŭtomataj robot-polvosuĉiloj.
Principo de funkciado
La polvosuĉilo funcias laŭ tre simpla principo. Ventilatoro funkciigita per elektra motoro kreas en la suĉtubo malpremon, kie estiĝas aerofluo en la direkto al la ventilatoro. La aerfluo ĉe la suĉkapo kuntiras la volverojn kaj aliaj malgrandaj malpuraĵojn. La polvohava aero transiras la ventilatoron kaj fluas en la polvosakon. La pecetoj de polvo ne povas transiri la breĉetojn de teksaĵo de polvosako, kaj tiel kaptiĝas en ĝi. La kvazaŭ pura aero trans la polvosako plufluas en la ĉirkaŭaĵon. La aero fluanta tras la spaco de motoro intertempe malvarmigas ĝin.
Centraj polvosuĉilo-sistemoj
Centra polvosuĉilo-sistemo ekzistas jam ekde la fino de 19-a jarcento. Ĝi enhavas la centran polvosuĉilon kun granda suĉkapablo kaj la tubsistemon enkonstruitan en la muroj de konstruaĵo.
Al la mura konektilo oni povas konektiĝi per longa suĉtubo simila al la pli mallonga suĉtubo de mana polvosuĉiloj. La centra polvosuĉilo laboras pli mallaŭte, ĉar la motoro ne estas en la loĝspaco, sed ie en flanka ĉambro aŭ en kelo. Plue la elblovo de la purigita, tamen enhavanta ankoraŭ iom da polvo ne okazas en la ĉambro, sed trans elblovtubo, ekzemple super la tegmento, kaj tiel ĝi ne kirlas la polvon en la purigota ĉambro, kiu levas la efikecon de la purigado.
Eksteraj ligiloj
Kompletigo laŭ la hungara artikolo.
Saloma
Salomeo laŭ PIV aŭ Saloma (kaj ankaŭ Maria Saloma) estis disĉiplino de Jesuo. Temas pri la patrino de la filoj de Zebedeo (Mateo 20,20; 27,56) nome Jakobo la pli aĝa kaj Sankta Johano la Evangeliisto (Marko 3,17). La Evangelio laŭ Mateo memorigas ke ŝi petis, al Jesuo, ke tiu ĉi sidigu ŝiajn filojn ĉe siaj dekstro kaj maldekstro.
En la evangelia rakontaro
Surbaze de tio dirita en la Evangelio laŭ Mateo, Saloma, sur la vojo al Jerusalemo petis de Jesuo: «20 Tiam venis al li la patrino de la filoj de Zebedeo, kun siaj filoj, adorkliniĝante kaj farante al li peton. 21 Li diris al ŝi: Kion vi volas? Ŝi diris al li: Ordonu, ke ĉi tiuj miaj du filoj povu sidi, unu dekstre de vi kaj la dua maldekstre, en via regno.» (Mateo 20,20-24).
Saloma, kune kun Maria patrino de Jakobo la pli juna kaj kun Maria Magdala, estis unu el la virinoj ĉeestantaj la Krucumon de Jesuo (Marko 15,40; Mateo 27,56); ili estas tradicie indikataj kiel la "Tri Mariaj". Kune la paskan matenon ili iris al la tombo de Jesuo konstatante lian resurekton. «Kaj Maria Magdalena, kaj Maria, la patrino de Joses, vidis, kien oni metis lin» (Marko 15,47). «Kaj kiam la sabato jam pasis, Maria Magdalena, kaj Maria, la patrino de Jakobo, kaj Saloma aĉetis aromaĵojn, por ke ili iru kaj ŝmiru lin» (Marko 16,1). Ili estis la unuaj ricevantoj de la anonco de la resurekto.
La sinoptika ekzameno de la Evangelio laŭ Mateo (27,56) kaj de la Evangelio laŭ Marko (15,40), kiu kiel la Evangelio laŭ Johano (9,25) rakontas pri la virinoj ĉeestatantaj la pasionon de Jesuo, enkondukas al la identigo de Saloma kiel la patrino de la filoj de Zebedeo.
En la apokrifaj evangelioj
Saloma aperas en la apokrifa Evangelio laŭ Jakobo en la rolo de akuŝistino dum la naskiĝo de Jesuo, kaj estas regule prezentita tia en la kristana orienta arto dum emas maleperis en la okcidenta kristana arto. Saloma estas klare malsama el la "akuŝtino" en la samtipa evangelio atribuata al Jakobo la Justulo serĉata de Jozefo. [19,3] Elirinte el la groto la akuŝistino renkontiĝis kun Saloma, kaj al ŝi diris: ''Saloma, Saloma! Mi havas neniam antaŭ aŭditan miraklon rakontendan al vi'': virgo akuŝis, kio ne povas okazi en naturo. Respondis Saloma: "Kiam veras ke vivas la Sinjoro, se mi ne metos la fingron kaj ne ekzamenos tion, mi ne kredos ke virgo akuŝis".
Kaj ŝi ekzamenis sed ŝia fingron ankiloziĝis!
Sinsekvaj tradicioj
Tute senfundamenta tradicio volus ke post la morto de Jesuo, la tri Mariaj estis enboatigitaj en senvela kaj senremila ŝipo kiu atingus, gvidita de la Providenco, la bordojn de la Provenco.
Kulto
Ŝia liturgia memoro okazas la 22-an de oktobro en la Katolika Eklezio. Oni veneras opiniatajn restaĵon de ŝia korpo en la katedralo de Veroli al ŝi dediĉita.
Aliaj projektoj
KOMUNEJO:
NGC 3821
NGC 3821 (aliaj indikoj — UGC 6663, MCG 4-28-30, ZWG 127.32, PGC 36314) estas galaksio en konstelacio Leono.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Juha Muje
Juha MUJE, 1950–2020, estis finna aktoro. Li aktoris ekzemple en filmoj pri Uuno Turhapuro kaj Uppo Nalle. Li aktoris ankaŭ teatre.
Pünderich
Pünderich estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Cochem-Zell de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Geografio
La vilaĝo Pünderich situas je la dekstra flanko de la Mozelo en la naturprotekta regiono „Moselgebiet von Schweich bis Koblenz“ ("mozela regiono de Schweich ĝis Koblnco"). La plej proksima lokoj laŭflue de la rivero estas Briedel kaj Zell, kontraflue situas Reil, Burg kaj Enkirch.
Historio
La unua mencio de la vilaĝo estas dokumento el la jaro 1128. En ĝi Papo Honorio la 2-a ludonis al la abatejo Springiersbach bienon en „Pundricho“.
Pünderich apartenis eklezie al la paroĥo de Marienburg kaj per tio estis parto de la princelekta regno de Kurtrier. Ekde 1794 Pünderich estas franca. La Viena kongreso donis la komunumon en 1815 al reĝlando Prusio. Ekde 1946 Pünderich estas parto de la nove kreita lando Rejnlando-Palatinato.
En 1984 la komunumo gajnis la titolon la „Plej bela vilaĝo" en Regierungsbezirk Koblenz.
Komunuma kosilantaro
La komunuma konsilantaro en Pünderich konsistas al 12 membro. Prezidas ĝin volontula komunumestro.
Konstruaĵoj
Vidindaĵoj estas la panoramon al la Marienburg, die kiu ankaŭ estas la nomonato de la loka vinsituo, kaj la 786 m longa vervoja tunelo, la plej longa en Germanio. Vizitindaj estas ankaŭ la malnova pramdomo el ja jaro 1621 kaj la malnova urbodomon de 1548. En la vilaĝo estas ankaŭ multaj trabfakaj domoj el la 16a jc. Interesa kun belega elrigardo sur la mozela meadnro estas panorama turo de Prinzenkopf. La iama ligna turo estas malkonstruita en 2008. La nova turo el ŝtao malfermiĝas jam en 2009.
Ekde somero 2008 la "Malnova Pramdomo" servas kiel gastejo dum semajnfinoj.
Muzeoj
Supre de la preĝejo en Düppelstraße staras steht noch das aus Schieferbruchsteinen gebaute „Eichhäuschen“ (mezurnormiga domo), konstruita el ardezaj frakciŝtonoj. Tie estis kontolitaj grandaj kaj malgranda vinbariloj el kverka ligno ĝis la jaro 1981.
Tiu barela mezurkontroldomo hodiaŭ estas muzeo. Fone starasdu feraj cisternoj kun enhavo de 1200 Litroj kaj 150 Litroj.
Ekonomio kaj infrastrukturo
Ĉefa monenspezo estas la vitikulturo. Plej ofte la vitspeco Riesling estis plantata, la dua plej granda enspezfonto estas turismo. La vilaĝo havs du kampaddejo kajparkumejoj por loĝkamionoj.
Saint-Bruno (exo)
Saint-Bruno estas stacio de sur linio exo3 - Mont-Saint-Hilaire, situanta en Saint-Bruno-de-Montarville. Ĝi estis malfermita la.
Přehýšov
Přehýšov estas municipo en Ĉeĥio troviĝanta en distrikto Plzeň-nordo en Regiono Plzeň. Vivas ĉi tie.
Sérignan-du-Comtat
(jen france, okcitane Serinhan dau Comtat) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Vaucluse (franca elparolo: [], okcitane Vauclusa), en la regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura (Provence-Alpes-Côte d'Azur, prononcata, okcitane Provença-Aups-Còsta d'Azur). Fine de en la komunumo vivis.
Radiko de unu
En matematiko, la n-radikoj de 1 aŭ nombroj de Moivre estas ĉiuj kompleksaj nombroj kiu donas nombron 1 se estas potencitaj je donita povo n. Ili situas en la unuocirklo de kompleksa ebeno kaj ili formas kiel verticoj n-flankitan regulan poligonon kun unu vertico en punkto 1.
Difino
estas nomitaj n-radikoj de 1.
Estas n malsamaj n-radikoj de 1:
Primitivaj radikoj
La n-radikoj de 1 formas multiplikan ciklan grupon de ordo n. Generilo por ĉi tiu cikla grupo estas primitiva n-radiko de 1. La primitiva n-radikoj de 1 estas kie k kaj n estas interprimoj. La kvanto de malsamaj primitivaj n-radikoj de 1 estas φ(n).
Ekzemploj
Estas nur unu 1-radiko de 1, egala al 1.
2-radikoj de 1 estas +1 kaj -1, nur -1 estas la primitiva.
3-radikoj de 1 estas
kie i estas la imaginara unuo; la lastaj du estas la primitivaj.
4-radikoj de 1 estas
kaj +i kaj -i estas la primitivaj.
Craveggia
Craveggia estas komunumo de Italio.
Radiko de unu
Sumado
Ankoraŭ alia kaŭzo por la nula sumado estas (tiu, ke, kiu) la (radikoj, radikas) de unueco, grafike prezentita en la kompleksa ebeno, (formo, formi) la verticoj de regula poligono kies _barycenter_ (per simetrio) (mensogoj, mensogas, kuŝas) je la fonto. Ĉi tiu sumado estas speciala okazo de la Gaŭsa (sumo, sumi).
Orteco
Unu povas uzi la sumada formulo al pruvi orteca interrilato:
kie \delta estas la Delto de Kronecker.
La n(th, -a) (radikoj, radikas) de unueco povas kutimi (formo, formi) n \times n matrico kies (j,k)(th, -a) (termo, koeficiento, elemento) estas De pli supre, la kolumnoj de ĉi tiu matrico estas ortnormala kaj tial la matrico estas unuargumenta. Fakte, ĉi tiu matrico estas precize la diskreta fourier-a konverto (kvankam normaligo kaj signaj konvencioj varii).
La n(th, -a) (radikoj, radikas) de unueco (formo, formi) nereduktebla prezento de (ĉiu, iu) cikla grupo de (mendi, ordo) n. La orteca interrilato tiam sekvas de grupo-teoria (principoj, principas) kiel priskribis en signa grupo.
La (radikoj, radikas) de unueco aperi kiel la (ajgenvektoroj, ajgenvektoras) de Hermitaj matricoj (ekzemple, de diskretigis unu-dimensia Laplaca operatoro kun perioda (randoj, randas)), de kiu la orteca propraĵo ankaŭ sekvas (_Strang_, 1999).
OMEGA skribmaniero
La primitiva radiko (aŭ ĝia konjugita ) estas ofte signifita \omega_n (aŭ iam simple \omega), aparte en la ĉirkaŭteksto de diskretaj fourier-aj konvertoj.
_Cyclotomic_ (polinomoj, polinomas)
La n(th, -a) (radikoj, radikas) de unueco estas precize la nuloj de la polinomo ; la primitivo n(th, -a) (radikoj, radikas) de unueco estas precize la nuloj de la n(th, -a) _cyclotomic_ polinomo kie z1,...,zφ(n) estas la primitivo n(th, -a) (radikoj, radikas) de unueco. La polinomo \Phi_n(z) havas entjeraj koeficientoj kaj estas nereduktebla super la (racionaloj, racionalas) (kio estas, ne povas esti skribita kiel (produkto, produto) de du pozitiva-grado (polinomoj, polinomas) kun (racionala, racionalo) koeficientoj). La (kesto, okazo) de primo n, kiu estas pli simpla ol la ĝenerala aserto, sekvas de Kriterio de Eisenstein.
Ĉiu n(th, -a) radiko de unueco estas primitivo d(th, -a) radiko de unueco por akurate unu pozitiva dividanto d de n. Ĉi tiu (implicas, enhavas) (tiu, ke, kiu) Ĉi tiu formulo prezentas la faktorigo de la polinomo zn - 1 enen nereduktebla (faktoroj, faktoras) kaj povas ankaŭ kutimi komputi la _cyclotomic_ (polinomoj, polinomas) rekursie. La unua kelkaj estas En ĝenerala, se p estas primo, tiam ĉiuj p(th, -a) (radikoj, radikas) de unueco escepti 1 estas primitivo p(th, -a) (radikoj, radikas), kaj ni havi (Tononomo, Noto, Noti) (tiu, ke, kiu), kontraŭ unua (aper(aĵ)oj, aper(aĵ)as, aspektoj, aspektas), ne ĉiuj koeficientoj de ĉiuj _cyclotomic_ (polinomoj, polinomas) estas 1, −1, aŭ 0; la unua polinomo kie ĉi tiu okazas estas Φ105, ekde 105=3×5×7 estas la unua (produkto, produto) de tri nepara (primoj, primas).
_Cyclotomic_ kampoj
Kiel la Galezagrupo de Fn/Q estas abela, ĉi tiu estas abela vastigaĵo. Ĉiu subkorpo de _cyclotomic_ kampo estas abela vastigaĵo de la (racionaloj, racionalas). En ĉi tiuj (okazoj, skatoloj, kestoj, kestas, okazas) Galeza teorio povas esti skribita ekster sufiĉe eksplicite en (termoj, kondiĉoj, terminoj, termas, terminas) de Gaŭsa (periodoj, periodas, punktoj, punktas): ĉi tiu teorio de la _Disquisitiones_ _Arithmeticae_ de Gaŭso estis (publikigita, publikigis) multaj (jaroj, jaras) antaŭ Galezo.
Male, ĉiu abela vastigaĵo de la (racionaloj, racionalas) estas tia subkorpo de _cyclotomic_ kampo — teoremo de Kronecker-a, kutime (nomita, vokis) la Kronecker-a-Vebera teoremo sur la (stadiono, bieno, teroj, teras) (tiu, ke, kiu) Vebero liveris la pruvo.
Referencoj
-->
Júlia Hamari
Júlia HAMARI, hungare Hamari Júlia, Esperante Julia Hamari estas hungara operokantisto (mezosoprano, foje aldo) kaj profesoro.
Júlia Hamari naskiĝis la 1942 en Budapeŝto.
Biografio
Júlia Hamari frekventis muzikan ĉeflernejojn inter 1961-1966 en Budapeŝto, poste en Stuttgart. En 1965 ŝi atingis la unuan lokon en internacia kantokonkurso en Budapeŝto. En 1967 ŝi aliĝis al trupo de operejo en Düsseldorf. Ŝi kantadas ekzemple en Salcburgo, Milano, Novjorko, Londono. Ekde 1989 ŝi ankaŭ instruas en altlernejo en Stuttgart. Ŝi ricevis ĝis tiam 2 premion en 1987 kaj 2002.
Plaidt
Plaidt estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Mayen-Koblenz de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
La Celestina
La Celestina estas la nomo per kiu oni konas ekde la 16-a jarcento la hispanlingvan verkon titolita origine Tragicomedia de Calisto y Melibea (Tragikomedio de Kalisto kaj Melibeo), atribuita preskaŭ entute al Fernando de Rojas. Estas verko de transiro inter la Mezepoko kaj la Renesanco verkita dum la reĝado de la Katolikaj Gereĝoj kaj kies unua eldono konata estas de 1499.
La verko prezentas du ĉefajn versiojn: la Comedia (1499, 16 aktoj) kaj la Tragicomedia (1502, 21 aktoj). La tradicia kritikistaro multe debatis pri la ĝenro de La Celestina, ĉu teatraĵo ĉu rakontaĵo. La aktuala kritikistaro koincidas en indiki ties miksitan karakteron kaj ties koncepton kiel "pura dialogo", eble por esti deklamita de ununura leganto teatrigante la voĉojn de la diversaj roluloj antaŭ eta aŭskultantaro. Ties meritoj estas jenaj: psikologia karakterigo de la roluloj -ĉefe ĉe la perantino, Celestina, kies antaŭulo origine troviĝas en Ovidio-, la arta novaĵo kompare kun la humanisma komedio, kie ŝajne inspiriĝas, kaj ties manko de antaŭuloj kaj posteuloj en la okcidenta literaturo.
Historia kaj socia kunteksto
La Celestina verkiĝas dum la reĝado de la Katolikaj Gereĝoj, tio estas de 1469 ĝis 1504, kiam mortis Izabela la Katolika. En 1492 okazas la Malkovro de Ameriko, la Granada Milito kaj la forpelo de la judoj el Hispanio, dum kulture Antonio de Nebrija publikas la unuan gramatikon de la kastilia lingvo, kio kune kun la profesora agado de Nebrija en Salamanko, helpas la aperon de la Humanismo en Hispanio. Pro tio oni situas tiujare, 1492, la komencon de la transiro el la Mezepoko al la Renesanco. En la 1490-aj jaroj aperas la unuaj eldonoj de la Comedia de Calisto y Melibea.
La unuigo de la teritorioj de la Iberia Duoninsulo, escepte Portugalio, en ununuraj regno kaj religio, la kristana, okazis tiam. Socie oni malakceptas la anojn de la aliaj du religioj: judoj kaj islamanoj kaj eĉ tiujn kiuj jam konvertiĝis al la kristanismo. Finfine tiuj estos ekzilitaj kaj la Inkvizicio ĉikanis kaj eĉ mortigis la suspektindulojn. Tio rilatas kun la aŭtoro kaj la fono de la verko.
Eldonoj
Estis granda nombro de eldonoj en la unuaj jaroj; temas pri verko kiu ampleksiĝas el 16 al 21 aktoj (ĉapitroj), kaj en la bibliografio oni trafas diversajn teoriojn pri antaŭaj aŭ postaj eldonoj rilate la oficialan datigon. Ekzistas du ĉefaj versioj, nomitaj Komedio, kun 16 aktoj, kaj Tragikomedio, kun 21.
La Komedio
Kvankam eble estis antaŭa eldono, oni konsideras aktuale, ke la princa eldono de la Komedio estis publikita en Burgoso de la presisto Fadrique de Basilea en 1499, sub probabla titolo de Comedia de Calisto y Melibea kaj konservita en la Hispanic Society de Novjorko. Tamen, kelkaj fakuloj dubas pri la dato de tiu eldono, eble posta al tiu de Toledo de 1500, kiu estus la princa eldono. La problemo de la eldono de Burgoso estas ke mankas en ĝi la unua folio kaj oni ne scias ĉu ĝi nomiĝis Comedia.
La Comedia enhavas 16 aktojn kaj, post la eldono de Toledo, enhavas poemeton kun Akrostiko kie oni povas legi "El bachiller Fernando de Rojas acabó la Comedia de Calisto y Melibea e fue nascido en la Puebla de Montalbán" ("La studento Fernando de Rojas finis la Comedia de Calisto y Melibea kaj tiu naskiĝis en la Puebla de Montalbán"). Tiu eldono de 1500 inkludas enkondukon, la menciitajn versojn, la incipit kaj la historion.
La sukceso de la verko estis subita, kio helpis la aperon de novaj eldonoj kaj en 1501 la verko publikiĝis en Sevilo sub titolo de Comedia de Calisto y Melibea, eble la nomo de la eldono de 1499. Kiel la du antaŭe menciitaj, enhavas 16 aktojn kaj el tiu oni konservas ununuran ekzempleron.
La Tragikomedio
La sukceso estis tioma ke el 1499 al 1634 oni konservas 109 eldonojn en Hispanio, krom 24 de ties traduko al la franca, 19 en la itala, 2 en la germana, po 1 en la latina kaj la hebrea.
Sed la titolo ne sukcesis, ĉar neniam estis konata ĉu laŭ Comedia ĉu laŭ Tragicomedia sed laŭ La Celestina (nomo de nur unu el la 5 duarangaj roluloj, kaj tio okazis jam komence de la 16-a jarcento.
Aŭtoro
Kvankam la aŭtoro estas sendube Fernando de Rojas [rOĥas], ekzistas polemiko tiuteme, parte kaŭzita de la aŭtoro mem. La verko ne subskribiĝis kaj Fernando de Rojas estas nur la nomo kiun oni trafas en la komencaj akrostikoj, kun letero kie oni diras, ke ĉirkaŭ 1497 li trafis la unuan akton kaj la komencon de la dua, dum lia studado de juro en Salamanko, kaj tio plaĉis al li sed ne konis la finon de la historio, kaj pro tio aldonis pliajn 15 aktojn ĝis la fino. La unua problemo, do, estus, laŭ tio dirita de Rojas, trafi la aŭtoron de tiu unua akto; eble Juan de Mena kaj laŭ aliaj fakuloj Rodrigo de Cota.
La problemo graviĝis, ĉar en la 19-a jarcento oni neis la ekziston de Rojas, sed aŭtoroj de komenco de la 20-a jarcento (Serrano y Sanz en 1902 kaj Del Valle Lersundi en 1929) pruvis, ke temas pri reala persono, prezentante dokumentojn kiuj pruvis ties ekziston kaj aŭtoradon.
Menéndez Pelayo pristudis tiujn dubojn (ekzemple el Leandro Fernández de Moratín aŭ Blanco White) kaj misfidis de Rojas, kiu ŝajnigis alies aŭtorecon pro timideco aŭ timo de konvertita judo al la Inkvizicio; ĉar vere estas unueco de stilo. Aliaj fakuloj konsideras, ke tiu unua akto estus vere anonima kaj ĉio alia de Fernando de Rojas, ĉar estas diferencoj en fontoj, en sintakso kaj stilo. Tamen, alia fakulo, Alan D. Deyermond, asertas, ke tiujn diferencojn kaŭzus la tempopaŝo. Sed ankaŭ aliaj fakuloj opinias, ke Rojas estas aŭtoro nur de la 5 aldonitaj aktoj en la Tragikomedio, tiu nomita Tratado de Centurio, aŭ eĉ inverse, la Tratado de Centurio estus frukto de kolektiva kunsido de humanismaj amikoj.
Literatura ĝenro
Ankaŭ la ĝenro de La Celestina estas polemika, kiam la 18-a jarcento klopodis enmeti ĉiun verkon en klaso kaj tiele Moratín nomigis "La Celestina" «drama romano». La kataluno Buenaventura Carlos Aribau nomigis ĝin «dialoga romano».
Neniu volis enkadrigi ĝin en teatro. Temas ja pri dialogo, sed tro ampleksa kaj salteca ĉu laŭ tempoj ĉu laŭ spaco, do neludebla kaj ĉiukaze nur legebla, kiel kutime tiam; tamen por la tiama leganto povus temi pri teatraĵo. En la 20-a jarcento kaj per modernaj scenejaj resursoj, la verko povis esti ludata ĉu plene ĉu resume.
Marcelino Menéndez Pelayo en Orígenes de la novela, fine de la 19-a jarcento, parolis pri la kontraŭdiro konsideri ĝin teatro ĉar ĝi estas aktiva kaj ne rakonta, aŭ ne konsideri ĝin, pro la troa longo, maldeco kaj strukturo, kun malabundaj agado kaj scenejoj. Tamen, Menéndez Pelayo ne dubas pri la influo de la verko sur la posta romanaro pro ties realismo, kaj etosa kaj psikologia. Tamen la strukturo ne estas tre diferenca de tiuj multaj tiamaj verkoj kaj eĉ postaj.
Estas modernaĵoj ankaŭ la uzo de la flankeno (ne markita), la monologoj kaj la ironio, kies radikoj devenas el la latina "komedio" de Terentio, aŭtoro kiu ofte estis uzata kiel lernolibro.
Fontoj
Aliflanke, kaj pri la historio de la verko, ekzistis la antaŭaĵoj de Paulus (1390) de Pier Paolo Vergerio, la Commedia Poliscena de Leonardo Bruni, la Historia duobus amantibus de la kardinalo Enea Silvio Piccolomini (erota verko de la estonta papo), kaj la Elegia di madonna Fiammeta de Giovanni Boccaccio, krom aliaj humanistaj komedioj latinlingvaj de la Mezepoko kiel la Pamphilus.
Pri la kastillingva heredo, oni trafas la du ĉefpastrojn: Alfonso Martínez de Toledo kaj Juan Ruiz (eble la Libro de buen amor ne estis konita rekte de Rojas, sed per komuna temaro kun Pamphilus), la Crónica General, la Tristán de Leonís, la Cárcel de amor kaj la verkaro de Juan de Mena, Jorge Manrique, kaj Juan del Encina.
Strukturo
María Rosa Lida de Malkiel markas la precizan motivigon de la historio tute realisma, kaj la rilaton inter kaŭzo kaj efiko en la okazaĵoj. La komenca sceno kie renkontiĝas la amontoj apenaŭ gravas per si, sed poste estos necesa, ĉar ĝi signifas, ke la amo estos malpermesita, kio permesos siavice la tragedion. Ĉio estas rilata: unu afero kaŭzos alian.
La ripeto de temoj faras simetrion. Tio fandiĝas kun alia ordigo pli pova: la antaŭdiro de la fino. Ĉiu parta simbolo ordiĝas el la fina tragedio.
Alia kritikisto, Morón, parolas pri tiu strukturo:
Temaj aksoj
La temoj de la verko laŭ la enkonduka subtitolo kondukas al averto al frenezaj amantoj, al amperantinoj kaj al trompaj servistoj. El kio oni deduktas edukan celon (kontraŭ amfrenezo kaj avido). Tamen estas alia filozofia temaro esprimita en la dua enkonduko kaj elprenita el la filozofia verkaro de Francesco Petrarca pri ĝenerala lukta etoso, familiara por advokato, de senjoroj kontraŭ servistoj, maljunuloj kontraŭ junuloj, ktp., kaj eĉ popola lingvaĵo kontraŭ klera.
Tiuj estas la ĉefaj temoj: amo, morto (kiel sekvo de amo) kaj avido. La amtemo estas la decida akso de la verko kaj markas la konduton de ĉiu rolulo, kiuj suferos pro ĝi. La prezentado de tiu temo en "La Celestina" estas eksterordinara kaj netradicia, ĉar ili superpasas socian diferencon kaj fizike realigas sian amon. Krome oni parodias en la verko la tradician koncepton mezepokan, ĉe Kalisto kaj Melibea (la riĉuloj), ĉar ili fluas inter antaŭromantikismo kaj estetikismo, dum la servistoj (Sempronio kaj Pármeno kun Elicia kaj Areusa) iras rekte al la fizika ĝuo.
Calisto kaj Melibea uzas idealan kaj literaturan lingvaĵon, ekzemplo de la amlingvaĵo kiu validos ĝis la 18-a jarcento, sed kiu povas esti konsiderata kiel parodio, ĉar ankaŭ ili iras rekte al fizika amo. Alia tipo de amo estas la "freneza amo" aŭ voluptamo, unue ĉe Calisto, sed ankaŭ ĉe Melibea kiam ŝi jam akceptas la amdeziron de Calisto kaj lin mem nokte el la ĝardeno, kontraŭ la sociaj konvencioj. La lasta tipo de amo estas "amo kiel sekseco". En tiu amtipo estas Celestina, kiu, kiel profesiulo, propagandas la kunigon de ambaŭ konceptoj kaj eĉ la komunumeco de tiu: ŝi volas ĉeesti kaj poste eĉ Lucrecia, la servistino de Melibea, ĉeestas dum tiu amindumas kun Calisto.