cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Laoso
Lan Xang 1353–1893
Laoso havas siajn radikojn en la reĝlando Lan Xang (Esperante: "Lan Sango"; Miliono da Elefantoj), fondita en la 14-a jarcento, de militisto, Fa Ngum, kiu prenis la urbon Vjentiano kun trupo el 10 000 kmeroj. Ngum devenis de longa linio de laosaj reĝoj. Li ŝtatigis la Teravadan Budhismon kaj sub lia regado Lan-Xang prosperis. Post la 20 jaroj de ĝia formado, la reĝlando etendiĝis oriente de Ĉampao kaj laŭlonge de la montaro Annamite en Vjetnamo. Liaj ministroj, nekapablaj toleri la kruelecon de la reĝo, devigis lin ekziliĝi al la nuna taja provinco Nan en 1373, kie li poste mortis. La plej aĝa filo de Fa Ngum, Oun Heuan, (kiu prenis por si la titolon Samsenthai) surtroniĝis kaj regis dum 43 jaroj. Dum lia regado, Lan Xang iĝis grava komerca centro. Post lia morto en 1421, Lan Xang kolapsis en pluraj frakcioj batalantaj unuj kontraŭ aliaj por la venontaj cent jaroj.
En 1520, Photisarath atingis la tronon kaj translokigis la ĉefurbon de Luangprabango al Vjentiano por eviti la invadon de la birmanoj. Setthathirat estis reĝo en 1548, post kiam lia patro estis murdita, kaj ordonis la konstruadon de tio kio poste iĝis simbolo de Laoso, Pha That Luang. Setthathirat malaperis en la montaro dum la reveno el militista ekspedicio en Kamboĝo kaj Lan Xang rapide malfortiĝis. Tio daŭris ĝis la jaro 1637, kiam Sulinjavongso atingis la tronon de Lan Xang kaj denove etendigis la landlimojn. Sub lia regado, Laoso atingis sian orepokon. Kiam li mortis, Lan Xang okazis esti sen heredanto kaj la reĝlando dividiĝis en tri princlandojn. Inter 1763 kaj 1769, birmaj armenoj invadis la nordon de nuna Laoso kaj aneksis Luangprabango, kiam Ĉampasako estis sub siama suvereneco.
Chao Anouvong estis instalita kiel vasala reĝo de Vjentiano fare de la Siamo. Li kuraĝigis kaj subtenis la kreadon de laosa beletro kaj pentrarto. Li ankaŭ establis rilatojn kun Luangprabango. Malgraŭ tio ke li estis devigita pagi tributon al la vjetnamanoj, li ribelis kontraŭ la siamanoj. La rezulto estis malvenko kaj Vjentiano estis disrabita, Anouvong estis portita kiel malliberigito al Bangkoko kaj tie poste mortis.
Franca regado en Laoso (1893–1954)
En la 19-a jarcento, Luangprabango estis disrabita de la Ĉina Nigra Flaga Armeo kaj la francoj sukcesis savi la reĝon Oun Ĥam. En tiu momento pro bezonata urĝa protekto, Luangprabango estis aneksita al la 'Protektorato' de la Franca Hindoĉinio. Iom poste, la reĝlando Ĉampasako kaj la teritorio de Vjentiano estis ankaŭ aldonitaj al la protektoraro. Sub la francoj, la reĝo Sisavang Vong de Luangprabango, iĝis reĝo de unuiĝinta Laoso kaj Vjentiano denove estis la ĉefurbo. Laoso neniam estis grava por Francio, escepte kiel bufroŝtato inter Tajlando influita de Britio kaj ekonomia pli grava ol Anamo kaj Tonkino. Dum ilia regado, la francoj enkondukis la korveo, sistemo per kiu ĉiu laosa malino estis perforte devigita kontribui 10 tagojnda manlaborado jare por la kolonia registaro. Malgraŭ la produktado de stano, kaŭĉuko kaj kafo, ĝi neniam konsistis el pli ol 1% el la eksportado de Franca Hindoĉinio. En 1940, nur 600 francoj loĝis en Laoso.
Post mallonga okupado de la japanoj dum la Dua Mondmilito, la lando deklaris la sendependeco en 1945, sed la francoj sub Charles de Gaulle refirmigis la regadon kaj nur en 1950 Laoso ricevis duon-aŭtonomion kiel "aliĝinta ŝtato" ene de Franca Unio. Aliflanke, la francoj regis de facto ĝis 1954, kiam Laoso oficiale estis sendependa kiel konstitucia monarkio.
Laosa reĝlando kaj la milito (1954–1975)
Kiel speciala escepto en la Konvencioj de Ĝenevo, franca militista misio daŭre trejnis la Reĝan Laosan Armeon. En 1955, la Ŝtata Departemento de Usono kreis specialan Oficejo por anstataŭado de la franca subtno de la Laosa Reĝa Armeo kontraŭ la komunisma Pathet Lao kiel parto de la usona politiko de retenado. Laoso estis trenita al la Vjetnama Milito kaj la oriento de la lando sekvis Nord-Vjetnamon kaj adoptis ĝin kiel frata lando. Laoso permesis al Nord-Vjetnamo la uzadon de sia teritorio kiel provizad-vojo kontraŭ Sud-Vjetnamio. Kiel respondo, Usono iniciatis bombad-kampanjon kontraŭ Nord-Vjetnamio, subtenis regulajn kaj neregulajn kontraŭkomunismajn fortojn en Laoso kaj apogis la invadon de Sud-Vjetnamio en Laoson. la rezulto de ĉi agoj kondukis al pluraj ŝtatpuĉoj kaj fine, la Laosa Enlanda Milito inter la Reĝa laosa Registaro kaj la komunisma Pathet Lao.
En la Enlanda Milito, la forte armita kaj kuraĝa armeo de Nord-Vjetnamio estis la vera potenco malantaŭ la ribelo de Pathet Lao. En 1968, la Armeo de Nord-Vjetnamio lanĉis multflankan atakon por helpi la komunisman Pathet Lao batali kontraŭ la Reĝa Laosa Armeo. La armeo malfortigis la armeon kaj lasis la konflikton sub la neregulaj fortoj de Usono kaj Tajlando. La atako mortigis multajn personojn. Usono okazigis amasan aeran bombardadon. The Guardian raportis ke Laoso estis bombardita averaĝe per bomboj B-52 je ĉiu 8 minutoj, 24 horojn tage, inter 1964 kaj 1973. La bombardistoj de Usono en ĉi tiu periodo forĵetis pli da bomboj ol dum la Dua Mondmilito. El 260 milionoj da bomboj ĵetitaj, ĉefe en la provinco Siangĥuang en la Plataĵo de la Kruĉoj, 80 milionoj ne eksplodis, lasante mortigan heredaĵon. Ĝi distingiĝas kiel la plej bombardata lando en la tuta mondo. Ĉar ĝi estas grave damaĝata de la grapolbomboj dum ĉi milito, Laoso forte pledis por la Konvencio pri Grapolbomboj por malpermesi la armilojn kaj helpi la viktimojn, kaj gastigi la Unuan Kunvenon de Membroŝtatoj de la konvencio en novembro 2010.
En 1975, la komunisma Pathet Lao, kune kun la Popola Vjetnama Armeo kaj subtenita de Sovetio, venkis la reĝan armeon, devigante al la reĝo Savang Vatthana abdiki la 2-an de decembro 1975. Li poste mortis en malliberejo.
Komunisma Laoso en (1975-nuno)
La 2-an de decembro 1975, post la regpreno de la lando, la registaro de Pathet sub Kaysone Phomvihane rebaptis la landon kiel Laosa Popola Demokratia Respubliko kaj subskribis interkonsentojn kun Vjetnamio pri la rajto de ĉi lasta lando establi armeon en laosa teritorio. Vjetnamio ordonis al Laoso rompi la rilatojn kun Ĉinio, izoligante ĝin disde Ĉinio, Usono kaj aliaj landoj. Tamen, ekde la 1980-aj jaroj la ordono estis malrapide anstataŭita de aliaj ekonomiaj rilatoj kaj la akcepto de laoso en ASEAN en la jaro 1997. Vjetnamio ankoraŭ multe influas politike kaj ekonomie en Laoso.
La dudekjara blokado de Usono sur Laoso ĉesis funkcii en 1995. Usono establis komercajn rilatojn kun laoso en novembro 2004.
Geografio
Laoso estas lando sen mareliro en la sudoriento de Azio kaj la pejzaĝo, dense arbara, konsistas el kruta montaro, el kiu la plej alta estas Phu Bia kun 2.820 metroj alte, kun kelkaj plataĵoj. La rivero Mekongo estas parto de la okcidenta landlimo kun Tajlando kaj la Anama Montaro formas la plejparton de la orienta landlimo kun Vjetnamio.
La loka klimato estas tropika kaj elstaras la musono; ekzistas pluvsezono de majo ĝis novembro, sekve de seka sezono de decembro ĝis aprilo. Ĉirkaŭ la 65 % de la areo estas kovrita de densa vegetaĵaro tipa de la subtropikaj arbaroj. La ĉefurbo kaj plej granda urbo de Laoso estas Vjentiano; aliaj gravaj urboj estas Luangprabango, Savannaĥet kaj Pakse.
Biogeografie la lando apartenas al la hindoĉina ekoprovinco de la orientalisa ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF). Parto de Laoso estas kovrata de ekoregionoj nomataj la nord-hindoĉinaj subtropikaj arbaroj kaj la centra-hindoĉinaj sekaj arbaroj.
Administra divido
Laoso dividiĝas en 16 provincoj (kang) kaj unu prefektejo (Nakhonluang ViengChan) kie troviĝas la nacia ĉefurbo Vjentiano (Na Kone Luang Vientiane). La provincoj dividiĝas en distriktoj (muang) kaj dek urboj (baan).
Registaro kaj politiko
Laoso estas komunisma unupartia socialisma respubliko. La ununura laŭleĝa politika partio estas la Laosa Popola Revolucia Partio. La ŝtatestro estas la Prezidento Choummaly Sayasone, kiu ankaŭ estas la Ĝenerala Sekretario de la Laosa Popola Revolucia Partio. La registarestro estas la Ĉefministro Thongsing Thammavong. La registaraj politikoj estas determinataj de la partia naŭmembra ĉiopova politburoo kaj 49-membra centra kommitato. Gravaj politikaj decidoj estas vetoitaj de la konsilio de ministroj.
La unua konstitucio de Laoso, estis monarkia kaj franclingve redaktita kaj promulgita la 11-an de majo 1947. Ĝi deklaris ke Laoso estas sendependa ŝtato ene de la Franca Unio. La konstitucio reviziita en majo 1957 forigis la referencon al la Franca Unio, sed la mallarĝaj rilatoj pri edukado, tekniko kaj sano daŭris kun la iama kolonia potenco. La konstitucio de 1957 estis nuligita kiam la komunisma Popola Respubliko estis proklamita. Nova konstitucio estis adoptita en 1991 kaj ĝi elstarigas la "ĉefan rolon" por la ununura komunisma partio. En 1990, la vicministro pri Scienco kaj Teknologio Thongsouk Saysangkhi rezignis sian postenon kaj forlasis la partion, vokante al politikaj reformoj. Li mortis en malliberejo en 1998.
En 1992, okazis elektoj por la 85-sidloka Nacia Asembleo kun membroj sekrete elektitaj por kvinjara periodo. Ĉi tiu Nacia Asembleo, aprobas ĉiujn novajn leĝojn de la Partio, kvankam la Plenuma povo havas la aŭtoritaton fari rilatajn dekretojn. La plej lasta balotado okazis en aprilo 2006. La asembleo ampleksiĝis al 99 membroj en 1997 kaj en 2006 ĝi havis 115.
Hmongoj
La registaro de Laoso estis akuzita je genocido kontraŭ la malplimulta landa etno hmongoj.
Kelkaj hmongaj grupoj batalis kun subteno de la CIA kiel milico de la reĝa armeo dum la Laosa enlanda milito. Post kiam Pathet Lao prenis la povon de la lando en 1975, la konflikto daŭris en izolitaj lokoj. En 1977 komunisma ĵurnalo promesis, ke la partio batalos kontraŭ la "kunlaborantoj de Usono” kaj kontraŭ iliaj familioj “ĝis la lasta radiko”.
Ĉirkaŭ 200.000 hmongoj ekziliĝis en Tajlandon, kaj multaj poste translokiĝis al Usono. Pluraj hmongaj batalantoj kaŝiĝis en la montara provinco Siangĥuang dum multaj jaroj, kaj kelkaj restantoj eliris de la ĵangalo en 2003.
Homaj rajtoj
La Konstitucio promulgita en 1991 kaj amendita en 2003 enhavas gravajn dispoziciojn por la homaj rajtoj. Ekzemple, en la Artikolo 8 ĝi klarigas ke Laoso estas multetna ŝtato kompromisita kun la egaleco de ĉiuj etnaj grupoj. La Konstitucio ankaŭ havas dispoziciojn por la seksa egaleco, religia libereco, parollibereco, kaj preslibereco kaj kunvenlibereco. La 25-an de septembro 2009, Laoso ratifis la Internacian Pakton pri Civilaj kaj Politikaj Rajtoj, naŭ jarojn post la traktat-subskribo. La politikaj celoj de la registaro de Laoso estas fokusitaj sur la tenebla ekonomio kaj malpliigo de la malriĉeco.
Tamen, Amnestio Internacia montris sian maltrankviliĝon pro la ratifado fare de la laosa registaro pri la normoj de la homaj rajtoj kaj la manko de kunlaborado kun la mekanismoj por la protektado de la homaj rajtoj kaj leĝoj kun negativa konsekveco. Ĝi ankaŭ montris maltrankviliĝon rilate al la esprimlibereco, malriĉaj prizonkondiĉoj, limigoj al la religia libereco, protektado de rifuĝintoj kaj mortpuno.
En oktobro 1999, 30 junuloj estis arestitaj ĉar ili provis montri afiŝojn vokante al paca ekonomia kaj socia ŝanĝo en Laoso. Kvin el ili estis arestitaj kaj konsekvence kondamnitaj al 10 jaroj mallibereje akuzitaj je perfida ago. Unu el ili jam forpasis pri la traktado fare de policanoj, dum alia jam estis liberigita. Tri el ili postvivis sed la restadejo estas tute nekonata.
Ekonomio
La laosa ekonomio estas forte dependanta de la investado kaj komerco kun la najbaraj landoj, Tajlando, Vjetnamio, kaj speciale kun Ĉinio. Pakse ankaŭ spertis kreskadon surbaze de translima komercado kun Tajlando kaj Vjetnamio. En 2011, la Borso de Laoso ekkotizis.
Pere de la disvolvado, plibonigado kaj speciigado de la rizo, kaj danke al la ekonomiaj reformoj, la produktado altiĝis je ĉiujara ritmo de 5 % inter 1990 kaj 2005, Laoso ebla havas la plej grandan riz-variecon en la subregiono Granda Mekongo. Ekde 1995 la laosa registaro laboris kun la Internacia Esplor-Instituto pri Rizo sur la rekolektado de semoj de ĉiu el la miloj da rizvarioj en Laoso.
La ekonomio ricevas la evoluhelpon de la Internacia Mona Fonduso, Banko por Azia Disvolviĝo kaj de aliaj internaciaj organizoj, kaj pere de rekta eksterlanda investado por evoluigado de la socio, la industrio, akvoenergio kaj minado, plej rimarkinde kupro kaj oro. Turismo estas la plej rapide kreskanta komerca branĉo de la lando. La ekonomia evoluado en Laoso estas bremsata de la cerbofuĝo, kun granda procento da elmigrado.
Laoso estas riĉa je mineralaj rimedoj sed ĝi importas nafton kaj gason. Metalurgio estas grava industrio, kaj la registaro esperas allogi eksterlandan investon por disvolvigi la konsiderindan kvanton da mintavoloj (karbo, oro, baŭksito, stano, kupro kaj aliaj valoraj gravaj metaloj. Aldone, la abundaj akvorimedoj kaj montaraj teritorioj produktas kaj eksportas grandan kvanton da akvoenergio. Preskaŭ 45 % de la eksportata energio iras al Tajlando kaj Vjetnamo.
La plej rekonata laosa produkto estas Beerlao kiu estas eksportata al pluraj landoj, inkluzive de Kamboĝo kaj Vjetnamio. Ĝi estas produktata de Lao Brewery Company.
Turismo
Turisma sektoro rapide kreskas, ekde 80,000 internaciaj vizitantoj en 1990, ĝis 1,876 milionoj en 2010. Turismo kontribuis per 679,1 milionoj da usonaj dolaroj al la Malneta enlanda produkto en 2010, kaj laŭ tiu ritmo ĝi kontribuos per 1,585.7 milionoj da usonaj dolaroj en 2020. En 2010, unu el ĉiu 10,9 laborposteno troviĝis en la turisma sektoro.
Antaŭnelonge, Laoso iĝis populara por turistoj pro ĝia trankvila vivstilo kaj famo je posedado de elementoj de "originala Azio" perditaj en aliaj lokoj. La oficiala turisma devizo estas "Simpla Beleco". La plejaj allogaĵoj por turistoj inkluzivas budhisman kulturon kaj kolonian arkitekturon en Luangprabango; kuirarto kaj antikvaj temploj en la ĉefurbo (Vjentiano); la surmontaj marŝadvojoj en Muang Ngoi Neua kaj Vang Vieng; antikva kaj moderna kulturo kaj historio en la regiono Plataĵo de la Kruĉoj; marŝado kaj vizitado al la montaraj triboj en regionoj kiel Phongsali kaj Luang Namtha; grotoj kaj akvofaloj proksime de Thaĥek; la trankvileco, la delfeno Irrawaddy kaj akvofaloj Khone Phapheng en Si Phan Don (Kvarmil Insuloj); Vat Phu, antikva kmera templa komplekso; kaj la altebenaĵo Bolaven pro la akvofaloj kaj kafo.
Luangprabango kaj Wat Phu estas Monda heredaĵo de Unesko, kaj la Plataĵo de la Kruĉoj ankaŭ aldoniĝus al la mondaj heredaĵoj post la forigado de neeksploditaj bomboj. Ĉefaj festivaloj inkluzivas la Laosan Novjaron okazinta ĉ. la 13a–15a de aprilo kaj konsistas el akvofestivalo simila al tiu de Tajlando kaj de alia sud-orientaj aziaj landoj. La Nacia Turisma Administrado, la registaraj instancoj kaj la privata sektoro kune laboras por realigi la vizion elmontrita en la Nacia Strategia pri Ekoturismo kaj Agadplano. Ili inkluzivas la malpliigadon de la konsekvencoj kultura kaj media pro amasa eksterlanda turismado; edukado pri la graveco de etnaj grupoj kaj biologia diverseco; konservi kaj protekti la reton da ŝirmitaj regionoj, la monda heredaĵo de Unesko kaj krei allogan ekoturismon.
Laoso estas konata pro ĝia silko kaj lokaj manfaritaĵoj montritaj en la Nokta Bazaro de Luangprabango kaj en aliaj lokoj. Alia specialaĵo estas la morusbera teo.
Naturmediaj problemoj
Laoso lastatempe ĉiam pli suferas naturmediajn problemojn, kaj la senarbarigado estas la precipaĵo, la ampleksigado de la komercado de la arbaroj, aldonaj instalaĵoj por akvoelektraĵoj, la eksterlanda mendado de enlandaj sovaĝaj bestoj kaj nelignaj produktoj por manĝaĵoj kaj medikamentoj, kaj rapide kreskanta loĝantaro kiu malaperigas la arbarojn.
La Programo de la Unuiĝintaj Nacioj pri Disvolvado avertas ke: "La protektado de la medio kaj la eltenebla uzado de la naturaj rimedoj en Laoso estas nepraj por la malpliigado de la malriĉeco kaj la ekonomia kresko."
En aprilo 2011, la ĵurnalo The Independent raportis ke Laos eklaboris en la polemika akvorezervujo Xayaburi ĉe la rivero Mekongo sen akirado de formala aprobado. La naturmediistoj diras ke la akvorezervujo damaĝos al 60 milionoj kaj en Kamboĝo kaj en Vjetnamio, maltrankvilaj pro la fluado de la rivero malsupren, ili oficiale kontraŭas la projekton. La Mekonga Komisiono, regiona interregistaraĵo kreita por la evoluigado de eltenebla administrado de la rivero, fama pro la mekonga giganta siluro, entreprenis esploron kiu avertas ke se la akvorezervujo kaj ĝiaj postaj aldonaĵoj estas daŭrigataj, ili "minacas la abundecon, prduktivecon kaj diversecon de la mekongaj fiŝrimedoj". Najbara Vjetnamio jam avertis ke la akvorezervujo damaĝos la mekongan delton, hejmo de pli ol 20 milionoj da personoj kaj provizas ĉ. 50 procento da rizo, pli ol 70 procento da marbestoj kaj fruuktoj en tuta Vjetnamio.
Kontraŭleĝa arbodehakado ankaŭ estas grava problemo. Naturmediaj grupoj kalkulas ke 500,000 kubaj metroj da trunkoj estas transportataj de Laoso al Vjetnamio ĉiujare, el kiuj oni faras meblojn por eksportado al okcidentaj landoj.
Infrastrukturo
La ĉefaj flughavenoj de Vjentiano estas Internacia Flughaveno Wattay kaj Internacia Flughaveno de Luangprabango kaj Internacia Flughaveno de Pakse ankaŭ ofertas servojn je malpli granda skalo. La nacia flugkompanio estas Lao Airlines kaj aliaj flugkompanioj kiuj disponigas servojn en la lando inkluzivas Bangkok Airways, Vietnam Airlines, AirAsia, Thai Airways International kaj China Eastern Airlines.
Grizkapa parulio
La Grizkapa parulio (Basileuterus griseiceps) estas specio de birdo de la familio de Paruliedoj kaj genro de Basileuterus ĉefe reprezentata en Centra kaj Sudameriko, de ĉefe fortikaj parulioj kun fortikaj bekoj kiuj havas olivecajn aŭ grizajn suprajn partojn kaj flavajn subajn partojn.
Laoso
Infrastrukturo
Ĝenerale, Laoso malhavas adekvatan infrastrukturon. Laoso ne posedas fervojon, escepte de malgranda ligilo kiu kunigas Vjetnamon kun Tajlando ĉe la Ponto de la Taja-Laosa Amikeco. Malgranda fervojo estis konstruita de la francoj en la provinco Ĉampasako sed fermita ekde la 1940-aj jaroj. La plejparto de la ŝoseoj atingas la gravajn urbojn, precipe la Ŝoseo 13, konsiderinde plibonigita en la lastaj jaroj, sed vilaĝoj for de la ĉefaj ŝoseoj nur povas atingi ilin per teraj vojoj eble ne alireblaj dum tuta jaro pro la pluvado.
Grizkapa parulio
Ĝi estas endemia de nordorienta Venezuelo. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montararbaroj. Ĝi estas minacata pro habitatoperdo kaj habitatofragmentado en malgranda teritorio de ĉirkaŭ 910 km², kie loĝas el 2,500 al 10,000 individuoj. Tutcerte la specio iam estis pli multnombra. Ili loĝas en densa subkreskaĵaro en la interno aŭ bordoj de netuŝitaj subtropikaj arbaroj kaj naturaj klarejoj. Ĝi ŝajne survivas en tuŝitaj arbaroj se estas densa subkreskaĵaro (ekzemple de Heliconia), kaj oni supozas ke ĝi estas nepostulema pri habitatopostularo. Majoritato de specimenoj troviĝis je 1,400-2,100 m, sed foje tiom alte kiom ĝis 2,440 m, kaj tiom malalte kiom ĝis 1,000 m.
Laoso
Infrastrukturo
La telekomunikado kaj ekstera kaj interne estas tre limigita, sed poŝtelefonoj troviĝas en ĉiuj urbaj centroj. En multaj kamparaj areoj la elektro ekzistas. Songtaeoj (kamionoj kun sidlokoj) estas uzataj en la lando por longdistanca kaj loka transportado.
Grizkapa parulio
Ĝi estas 14 cm longa parulio olivverdeca (pli hela sube al flaveca) kun griza kapo. Ĝi havas tre olivverdecajn suprajn partojn pli malhele kun malhelbruneca nuanco ĉe flugiloj kaj vosto kaj brilflavajn subajn partojn. La griza kapo montras iom da nigreca strieco en krono kaj tre rimarkindan blankan punktomakulon inter bekobazo kaj supraokulo iom simila al tiu de la Larmoparulio kaj iom da blanka punkteco en orelkovriloj. La kruroj estas oranĝecaj.
Laoso
Infrastrukturo
Laoso faris rimarkindan progreson pri la salubrigo kaj plibonigo de la sansistemo kaj jam plenumis sian Jarmilan Evoluigan Celon por 2015. Laoso estas precipe kamparana (84%) kaj tio malfaciligas la salubrigadon, kaj en 1990 nur 8% el la kamparanoj havir aliron al la sansistemo. La aliro rapide kreskis de 10% en 1995 al 38% en 2008, aŭ alivorte inter 1995 kaj 2008 ĉ. 1,232,900 pliaj homoj havis aliron al la salubrigado kaj sansistemo en kamparaj regionoj. Tio estas nekredebla sukceso, se oni komparas ĝin kun aliaj similaj evoluigaj projektoj en aliaj same evoluintaj landoj. La sukceso je la salubrigo kaj sano estis atingitaj, en malmultaj jaroj, parte pro la sendependaj aktivistoj kiuj laboras je malgranda skalo, spontanaj donacoj aŭ projektoj de la ŝato.
Grizkapa parulio
La voĉo estas fajna “cek” kaj akraj alvokoj “zak” aŭ “ĉak”. Ĝi estas vidata ofte ĉe miksita kunmanĝantaro.
Laoso
Loĝantaro
En Laoso, 60% de la loĝantaro apartenas al la laosa etno, kiu estas la precipaj loĝantoj de la malaltaj regionoj kaj ĉefa reganto de la politika kaj kultura vivo. La laosanoj apartenas al la lingva familio de la tajaj lingvoj, kiu elmigris de la suda Ĉinio dum la 1-a jarmilo p.K. Ĉirkaŭ 8% apartenas al aliaj grupoj el "malaltaj regionoj", kiuj kune kun la laosa etno formas la grupon Laolumoj. La grupoj de la montetoj kaj la kulturaj maplimultoj de Laoso, kiel la hmongoj, mienoj, tajdummoj, dajoj, kaj diversaj birm-tibetaj etnoj loĝadas en izolitaj regionoj de la lando ekde multaj jaroj. La vorto "laosa" ne nur aludas la lingvon, la etnon aŭ la kulturon. Ĝi estas politika termino, kiu inkluzivas ĉiujn etnajn grupojn de Laoso. Simile, la vorto "laosa" povas priskribi la etnon, kuirarton, lingvon kaj kulturon de la nordorientaj loĝantoj de Tajlando (Isano), norde de Tajlando (Chiang Mai) kaj Chiang Rai, kiuj estas etne laosaj. La ĉefa religio estas budhismo, kiu kune kun animismo estas praktikataj inter la montaraj triboj, pace kunekzistas la adorado al spiritoj. Ekzistas malgrandaj komunumoj de kristanoj grandparte en Vjentiano, de bahaanoj kaj de muzulmanoj, landlime kun Mjanmaro. La oficiala kaj ĉefa lingvo estas la laŭa. La laosanoj loĝantaj en mezaj regionoj parolas diversajn tribajn lingvojn. La franca lingvo, kiu estis uzata de la registaro kaj por la komerco, estas laŭgrade anstataŭata favore al la angla lingvo, lingvo de la Asocio de Sudorientaj Aziaj Nacioj (ASEAN).
Grizkapa parulio
Reproduktado ŝajne okazas el majo al julio, kaj elnestiĝo okazas en aŭgusto.
Laoso
Edukado
Laoso estas ĉefe kampara, multaj vilaĝoj ne havas alireblon al edukado. Konsiderante la malfacilajn tumultajn epokojn kiuj travivis la landon, la edukado ne estis bone organizita kaj kun ĝi la ekonomia kaj socia sektoro.
Nuntempe UNICEF kune kun la loka registaro ade akceliĝas inter aliaj celoj, la disvolviĝo kaj kreskado de la edukado, faciligante la alireblon al bonkvalita edukado, disvolvigante la bezonatan infrastrukturon por la eduksistemo. Tiu projekto celas atingi la partoprenadon de la familioj kaj komunumoj por la baza edukado de la geinfanoj.
Kulturo
La vivstilo de Laoso estas markita de budhismo. Oni instruas al ili esti malfermaj kaj paciencaj. La budhismo ankaŭ estis potenca ilo por krei sensacion je unueco kaj instrui al la laosanoj esti bonaj personoj kaj eviti malbonajn agojn en antikvaj epokoj kiam ne ekzistis leĝoj aŭ rimedoj por plenumigi ilin.
Grava festivalo de Laoso estas Boun Pha Vet kiu okazas unu fojon jare. Ĝi estas budhana festivalo kiu daŭras du tagojn kaj ĝin partoprenas la tuta komunumo. Tradicie, Boun Pha Vet estas realigataj en januaro aŭ februaro depende de la lunciklo. Dum la ceremonio la monaĥoj predikas pri la ĉapitroj de la Maha Wetsandon Chadok, ankaŭ nomata Granda Prediko pri la Naskiĝo.
Laosa muziko estas regata de la nacia muzikilo ĥeno kiu havas logan historion. Muzikgrupoj kutime inkluzivas kantiston (mor lam) kaj ĥen-ludiston (mor khaen) kune kun violonistoj kaj aliaj muzikistoj. Lam saravane estas la plej populara laosa muzikstilo, sed etnaj laosanoj en Tajlando disvolvigis internacie pli konatan version nomatan mo lam sing.
La Laosa kuirarto estas influita de la tajlanda kaj la vjetnama kuirartoj, en la ĉefurbo Vjentiano ankaŭ de la franca kuirarto. Ekzistas diversaj regionaj kuirartoj. La baza nutraĵo en Laoso estas glurizo kaj fiŝo el la Mekongo. Oni manĝas rizon dum ĉiu manĝo de la tago.
Unu el la gravaj lokoj, kie la antikva laosa kulturo konserviĝas, estas la Plataĵo de la Kruĉoj en la provinco Xieng Khouang.
La precipa lingvo estas la laosa lingvo, tamen, ekzistas aliaj lingvoj kaj dialektoj parolataj de malplimultaj etnoj loĝantaj en Laoso.
Laoso ne havas leĝojn pri la kopirajto, kio estas malofta kompare kun aliaj landoj.
Alexandra David-Néel
Louise Eugénie Alexandrine Marie DAVID, pli konata laŭ sia verkista nomo Alexandra DAVID-NÉEL (naskiĝis la 24-an de oktobro 1868 en Saint-Mandé, Val-de-Marne, Francio, mortis la 8-an de septembro 1969 en Digne, Alpes-de-Haute-Provence) - franca orientalistino kun la franca kaj la belga ŝtataneco, opera kantisto, ĵurnalisto, verkisto kaj esploristo.
De sia junaĝo ŝi pasiiĝis pri filozofio kaj religio kaj studis aziajn lingvojn en Sorbonne kaj en Collège de France. Paralele ŝi rilatis kun sekretaj societoj kiel framasonistoj. Ŝi ankaŭ verkis anarkiisman traktaĵon.
Ŝi vivis preskaŭ ĝis 101 jaroj kaj estas tutmonda konata kiel la unua virino de Eŭropo, kiu vojaĝis en 1924 al Lasao en Tibeto, kiam eniro de eksterlandanoj estis malpermesita. Ŝiaj aventuroj kaj kuraĝo estis publikigataj dum la 1920-aj jaroj kaj tiel ege kontribuis al ŝia tutmonda konatiĝo.
entute ŝi verkis pli ol 30 librojn pri orientaj religioj, filozofio kaj ŝiaj vojaĝoj, inkluzive de "Magio kaj mistero en Tibeto", publikigita en 1929. Ŝiaj instruoj influis verkistojn kiel Jack Kerouac kaj Allen Ginsberg, kaj la popularigon de la orienta filozofio de Alan Watts.
Birdoringado
La birdoringado estas ornitologia tekniko, kiu konsistiĝas el almeti markon (praktike, ringon) ĉe la piedon de birdo, celante:
Aŭtuna tago en Sokolniki (pentraĵo)
Aŭtuna tago en Sokolniki (Осенний день. Сокольники, [OsEnnij DjEnj. Sokolniki]) estas pentraĵo de rusia pentristo Isako Levitan, verkita en 1879. Ĝi situas en Tretjakova galerio (Moskvo).
Alexandra David-Néel
Vivo kaj vojaĝoj
Ŝi naskiĝis en 1868 en Francio, proksime al Parizo. En 1873 ŝia familio elmigris al Belgio. Kiam ŝi estis 15-jaraĝa, legante pri la vivo de asketismaj sanktuloj, ŝi komencis fasti kaj skurĝi sin. Kiam ŝi estis 17-jaraĝa, fuĝante el la gepatra domo, ŝi vojaĝis al Svisio kaj transiris piede la Alpojn. Rehejme ŝi interesiĝis pri anarkiismo kaj feminismo kaj iĝis kunlaborantino de feminisma revuo. En 1888 ŝi iĝis framasonino, kaj la sekvan jaron ŝi konvertiĝis al budhismo kaj iris al Londono por lerni la anglan, necesan por kiu interesiĝas pri orientalismo. Tie ŝi ekkonis la Teozofian Societon. En 1890 ŝi komencis studi aziajn lingvojn, precipe sanskriton kaj la ĉina n, en Parizo, ĉe la fama institucio Collège de France (Kolegio de Francio) kaj en la École pratique des hautes Études (Praktika Lernejo de Altaj Studoj). En 1891, kun heredita mono, ŝi faris al Cejlono kaj Hindio vojaĝon, kiu daŭris unu jaron kaj duonon. En sudorienta Hindio ŝi aliĝis al la Teozofia Societo.
Aŭtuna tago en Sokolniki (pentraĵo)
La pentraĵo montras parkon Sokolniki (nun ĝi estas en nord-orienta parto de Moskvo).
Alexandra David-Néel
Vivo kaj vojaĝoj
Pro instigo de sia patro, ŝi studis pianon kaj operan kanton ĉe la konservatorio de Bruselo. Kiam ŝiaj gepatroj havis financajn problemojn, ŝi helpis ilin finance, laborante inter 1895 kaj 1897 kiel ĉefa kantistino en la operejo de Hanojo (hodiaŭ ĉefurbo de Vjetnamio). Poste ŝi vivis kune kun pianisto en Parizo, kaj en 1900 ŝi loĝis en Tunizo, kie ŝi denove estis kantistino en la operejo. Post du aŭ tri jaroj ŝi rezignis pri sia kariero kiel kantistino, kaj en 1904 ŝi edziniĝis kun Philippe Néel. Ilia edzeco estis malkvieta, sed ili tre respektis sin reciproke. Ŝi ne volis idojn, preferante liberecon kaj sendependecon. Ŝi daŭre studis kaj verkis pri orientaj temoj.
En 1911 ŝi vojaĝis al Hindio kaj provis eniri Tibeton por atingi la ĉefurbon Lasao, la religian centron de la tibeta budhismo. Tiutempe estis malpermesite al eksterlandanoj eniri Lasaon.
Birdoringado
Ringado de la sovaĝaj birdoj
Ĉiu ringo almetita al birdo havas unikan alfanumeran kodon, kiu indikas, per dosiero, diversajn informojn pri tia birdo (specio, sekso, aĝo, dato kaj loko de la ringado, biometraj informoj kiel la maso, grando, grasmaso ktp).
Kiam jam ringita birdo estas kaptita, la alfanumera kodo de ĝia ringo permesas ritrovi ĝin el la dosiero, kaj tial studi la movojn de la birdo kaj ĝiajn fizikajn evoluojn.
Aliaj teknikoj
Aliaj teknikoj malvolviĝis, por sekvi la birdojn sen devi re-kapti ilin. Iuj ringoj enhavas kolorajn kodojn de malproksime videblajn.
Alexandra David-Néel
Vivo kaj vojaĝoj
Kun sia propra heredita mono kaj kun mona helpo de sia edzo kaj de tri francaj ministerioj, Alexandra David-Néel restis en Azio ĝis 1924.
Ratzert
Ratzert estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Neuwied de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Alexandra David-Néel
Vivo kaj vojaĝoj
Unue ŝi iris el Hindio al la tiama reĝlando Sikimo (nuntempe federacia ŝtato de Hindio), kie ŝi iĝis amikino de la princo, kiu multe admiris ŝin. Ŝi vizitis multajn budhismajn monaĥejojn kaj renkontis la 13-an Dalai-lamaon, Thubten Gyatso, en Kalimpong, en Okcidenta Bengalio, kie li vivis en ekzilo. Pro lia sugesto ŝi komencis lerni la tibetan.
Inter 1912 kaj 1916 ŝi vivis en norda Sikimo, multe da tempo kiel ermitino en kaverno, kie ŝi praktikis la ekzercojn de la tibetaj joganoj. En 1914 ŝi renkontis 15-jaraĝan monaĥon, nomitan Yongden, kiu akompanis ŝin en multaj vojaĝoj (inkluzive ĝis Lasao) kaj kiun ŝi adoptis kiel filon en 1929.
Bamburgh
Bamburgh estas marborda vilaĝo en Northumberland, Anglio. Ĝi havas longan sablan plaĝon kie naĝis la poeto Algernon Charles Swinburne kaj la romanisto E. M. Forster. La 19-jarcenta heroino Grace Darling naskiĝis en Bamburgh.
Alexandra David-Néel
Vivo kaj vojaĝoj
Sikimo estis tiam brita protektorato. Spite la malpermeson de la britaj aŭtoritatuloj eniri la najbaran Tibeton, ŝi vojaĝis – rajdante kaj akompanite de Yongden kaj de alia monaĥo – al tiu lando, kiu situas grandparte en Himalajo. Ŝi preskaŭ frostmortis, sed ŝi sukcesis viziti kelkajn religiajn centrojn de budhismo kaj renkontis la duan plej gravan spiritan gvidanton de la tibeta budhismo, la Panĉen-lamaon. Tiu igis ŝin lamaino kaj donis al ŝi la titolon de doktorino pri tibeta budhismo.
Bamburgh
Tamen la vilaĝo famas plejparte pro sia impona kastelo, kiu konstruiĝis eble dum la kvina jarcento kaj verŝajne estis la cefloko de la kelta regno Bryneich (kiu iĝis Bernicia sub la anglosaksoj). Komence la kastelo nomiĝis Din Guardi. En 547 la engloj, sub Ida (la unua anglosaksa reĝo de Bernicia), kaptis la kastelon, kiu servis kiel ties bazo. Posta reĝo, Aethelfrith, nomis ĝin Bebbanburgh (la fortikaĵo de Bebba) laŭ sia edzino Bebba. Post kiam Bernicia kaj Northumbria unuiĝis en 634, la ĉefloko de la nova regno translokiĝis al Jorko.
Alexandra David-Néel
Vivo kaj vojaĝoj
Kiam ŝi revenis al Sikimo, la britaj aŭtoritatuloj ekzilis ŝin, kaj, ne povante aŭ ne volante reiri al Francio pro la milito en Eŭropo, ŝi vojaĝis de 1916 ĝis 1924 kun Yongden al Hindio, Japanio, Koreio, Ĉinio (kiun ili transpasis de oriento al okcidento), Mongolio (kie ili transpasis la dezerton Gobio) kaj pasigis tri jarojn en tibeta monaĥejo (kie ŝi tradukis gravan budhisman verkon en la francan).
Bamburgh
Laŭ Thomas Malory, Bamburgh estis la "Joyous Guard" (Ĝoja Kastelo) de Lanceloto.
Birdoringado
Aliaj teknikoj
Oni povas marki grandajn birdoj per glumarkoj gluataj sur la flugilon, kiu povas esti legata de malproksime. La glumarko falos kun la venonta mudo Oni foje enmetas falsan plumon (kun kolorkodo) en la plumaron.
Alexandra David-Néel
Vivo kaj vojaĝoj
Fine ŝi – maskovestita kvazaŭ almozulino – kaj Yongden sukcesis eniri la malpermesitan kaj tiel arde sopiratan urbon Lasao en 1924. Sed baldaŭ ŝi estis malkovrita kaj devis forlasi la urbon kaj la landon. Ŝi estis ege elĉerpiĝinta kaj havis neniun monon. Sed dank’ al la helpo de amikoj en Sikimo, ŝi – kaj Yongden – povis reiri al Francio, kie ŝi alvenis en 1925 kaj restis ĝis 1937. Dum tiuj jaroj ŝi skribis kaj publikigis kelkajn librojn, kaj ŝi faris multajn prelegojn.
Birdoringado
Aliaj teknikoj
Anasedojn (ekzemple la krekojn) oni povas marki per nazaj markoj. Tiaj markoj estas fiksataj ĉe la beko per nilona fadeno pasata tra la naztruoj (tio ne dolorigas, tiaj birdoj ne havas nazan septon).
Alexandra David-Néel
Vivo kaj vojaĝoj
En 1937, kiam ŝi estis 69-jaraĝa, ŝi vojaĝis kun Yongden tra Rusio al Ĉinio por studi taoismon. Post kvinjara restado en tibeta urbo kaj novaj vojaĝoj tra Ĉinio, ŝi reiris al Francio en 1946, kie ŝi skribis kaj publikigis ankoraŭ kelkajn librojn. Kiam ŝi estis 87-jaraĝa, mortis ŝia adoptita filo. Ŝi mem mortis en 1969, preskaŭ je la aĝo de 101 jaroj.
Verkoj
Ĉiuj ŝiaj verkoj estas origine verkitaj en la franca lingvo
Sándor Szterényi
La barono Sándor SZTERÉNYI (stere:nji), barono estis hungara industria metifakinstruada organizanto naskita en Braŝovo la 22-an de aŭgusto 1873 kaj mortinta en Budapeŝto la 3-an de novembro 1938.
Kariero
Barono Szterényi estis filo adoptita de József Szterényi. Ekde 1897 li laboris en la ministerio pri komerco, ekde 1919 li gvidis la sekcion de industriinstruado. Ekde 1922 li estis vicprezidanto de la Tutlanda Instruada Konsilantaro pri Industrio kaj Komerco. En 1927 li estis anstataŭanto de ŝtatsekretario. En 1900 – 03 li redaktis la Magyar Iparoktatás revuon. Li prelegis en la Orienta Komerca Akademio ekonomikon kaj financsciencon.
Mombercelli
estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la provinco Asti de la regiono Piemonto. Fine de en la komunumo vivis. Kristana patrono estas la sankta Blazio, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.
Najbaras la komunumoj.
Listo de senatanoj de Essonne
Tiu artikolo prezentas liston de senatanoj de la franca departemento Essonne ekde ties kreo la.
Milevo
Milevo (Mühlhöfen) estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de urbo Kladruby, troviĝanta en distrikto Tachov. Ĝi troviĝas proksimume 4 km sudokcidente de Kladruby. Estas ĉi tie registritaj 34 adresoj. En la jaro daŭre vivas ĉi tie.
Milevo estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 7,04 km².
Ostravice
Ostravice estas municipo en Ĉeĥio, kiu situas en montaro Beskydy proksime de valbaraĵo Šance. Vivas ĉi tie. La vilaĝo estas granda refreŝigejo kun multe da kabanoj. Ĉi tie proponiĝas eblo viziti Monumenton de Petr Bezruč en fostodomo, kiu estadis somera sidejloko de la poeto kaj de kie li eliradis al supreniroj al monto Lysá hora (lia lasta supreniro okazis en la jaro 1955). Tra la vilaĝo trafluas ankaŭ la samnomata rivero Ostravice.
Milevo
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1115.
Antaŭ la dua mondmilito en la vilaĝo superis germana loĝantaro; en la jaro 1921 ĉi tie vivis 177 loĝantoj, el kiuj 175 anoncis sin al la germana nacieco.
8941 Junsaito
8941 Junsaito estas asteroido de la ekstera asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Takao Kobayashi elde la Observatorio de Ooizumi en gubernio Gunma (Japanio).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la japana mineralogo kaj planedologo Jun Saito, kiu ĉefe studis la akondritojn. Li ŝanĝis sian fakon, de la mineralogio de la meteorŝtonoj al la asteroidaj esplor-misioj, kaj estis la ĉefa sciencisto por la plurondolonga bildigo en la misio Hajabusa.
Vechta
Vechta [FEHta] estas urbo en la nordo de Germanio. Ĝi situas 50 kilometrojn norde de Osnabrück, en la federacia lando Malsupra Saksio kaj ties distrikto Vechta, kaj estas la administra centro de la distrikto. Historie la teritorio apartenas al la regiono Oldenburgio. Fine de la urbo havis  loĝantojn. Ĉiuaŭguste en la urbo okazas granda urba festo, nomata Stoppelmarkt, kiu altiras gastojn ankaŭ el pli foraj regionoj de norda Germanio.
Mystic Order of Veiled Prophets of the Enchanted Realm
Mystic Order of Veiled Prophets of the Enchanted Realm (: Mistika Ordo de Vualita Profetoj de la Sorĉita Regno ) ankaŭ konita kiel M.O.V.P.E.R. aŭ "Grotto", estas helpa organizo de la Framasonismo. Estas socia organizo por majstraj framasonoj, kaj kiel tia, ĉiuj majstroj framasonoj povas kuniĝi al ĝi kaj estas bonvenaj. La ordono kuraĝigas renovigitan intereson por la loĝioj, sed malgraŭ tio ne pretendas esti parto la simbola framasonismo. Oni povas rekoni ĝiajn membrojn ĉar ili portas sur siaj kapoj fezon nigran kun ruĝa peniko. Unu el la simboloj de la ordono estas la vizaĝo de homo de araba aspekto, kun barbo kaj lipharoj, kiu portas ruĝan turbanon sur sian kapon. Grotto estas karitata organizo dediĉita promocii la fratecon, la amikecon kaj la amuzon inter la majstroj framasonoj.
Vechta
Rilatoj al Esperanto
En la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj, kiam en la distrikto Vechta aktivis pluraj junularaj Esperanto-grupoj, en la urbo Vechta ekzistis du el ili - en la urbocentro mem kaj aparta grupo en la komunumoparto Langförden, kiu ĝis la jaro 1974 estis memstara komunumo. En la najbara urbeto Lohne okazis du grandaj someraj tendaroj de Germana Esperanto-Junularo, kaj en la loko Damme-Dümmerlohausen 30 kilometrojn sude la Internacia Seminario de 1978/1979. En la malgranda loka universitato, branĉo pri pedagogio de la universitato Osnabrück, ekzistas vasta literatura elekto pri Esperanto en la universitata biblioteko kaj ripete okazis prelegoj kaj simpozioj favore al la internacia lingvo.
(24403) 2000 AX193
(24403) 2000 AX193 estas troja asteroido de Jupitero, kiu orbitas proksime de la punkto de Lagrange L4 de la sistemo Suno-Jupitero, tie estas en la asteroida grupo tiel nomata "Greka Tendaro".
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nattō
Nattō (納豆) estas derivaĵo de sojo, rezulto de la fermentado de sojfaboj. Tradicia japana kuiraĵo, tre nutra kaj facildigestebla.
Nattō havas karakterizan odoron, iom similan al akra maljuniĝinta fromaĝo. Kirlado de nattō produktas multajn gluiĝemajn fadenojn. La plado estas manĝita malvarma kun rizo, miksita kun la inkludita sojsaŭco aŭ mustardo. Aliaj ingrediencoj kiel longa cepo aŭ kimĉio estas ofte aldonitaj
Ĝi enhavas vitaminojn (kiel vitamino-K), enzimojn kaj esencajn aminoacidojn, sed eble ĝia ĉefa virto estas nattokinase el bacilo (bacillus subtilis), ke laŭ estas menciita en sciencaj studoj en sia origina lando, agas kiel forta agento kapabla solvi koaguliĝintan sangon. Pro tiu kondiĉo, bezonas konsulti mediciniston antaŭ manĝi ĝin se oni uzas kontraŭ-koaguliĝantajn medikamentojn.
Nutrado
Nattō estas la plej riĉa konata fonto de vitamino K2.
31682 Kinsey
31682 Kinsey estas tre malgranda, hela asteroido de la asteroida zono malkovrita la far'de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras Elizabeth Grace Kinsey, finalistinon de la Broadcom MASTERS de 2015 : konkurso pri matematiko kaj scienco por gestudentoj de mezlernejoj, pro ŝia projekto pri scienco de la medio kaj terscienco. Ŝi estis lernantino ĉe la Charles P. Murray Middle School en Wilmington (Norda Karolino).
Kvadranto
Kvadranto povas rilati al:
Bontoc (Monta Provinco)
Bontoc [bontok] - Bayan ng Bontoc - estas urbo (municipo) en Filipinoj, en la ĉefinsulo Luzono, en Kordilera Administra Regiono, kie estas ĉefurbo de Monta Provinco. La urbo havas 16 distriktojn.
Geografio
Bontoc kuŝas en norda parto de la insulo inter montoj en valo de rivero. Alia provinca sidejo Lagave troviĝas 35, la okcidenta marbordo 55, Tabuk (Filipinoj) 67, Roxas (Kapiso) 68, San Fernando (La-Unio) 85, regiona ĉefurbo Baguio 86, Kezonurbo 267, ĉefurbo Manilo 279, Cebuurbo 818, Dabao 1224, General Santos 1303 kilometrojn (aere).
Historio
En Bontoc vivis indiĝenoj kun la sama nomo bontoc (bontokoj). Usona guberniestro establis la ĉefurbon ĉi tie pro fondo de Monta Provinco en 1908. En la fruaj tempoj Bontoc transprenis la administracion de la tuta Kordilera Administra Regiono. Tiutempe estis konstruitaj ĉiuj necesaj komunaj domoj, eĉ vojo por aŭtomobiloj. Inter 1942-1945 japana dominado okazis.
Eduko
La ŝtata politeknika altlernejo havas diversajn bakalaŭrojn, krome ekzistas ankaŭ privata institucio.
Trafiko
Bontoc voje estas alirebla laŭ vojo inter Baguio-Tuguegarao, krome kuras vojo al Lagave. En la urbo precipe tricikloj trafikas.
Klimato
La klimato de Bontoc estas klasifikita kiel ekvatora klimato. Averaĝe jare pluvas po 2835 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, tamen inter aprilo-oktobro pli ofte. La jara averaĝa temperaturo varias inter 19-25 °C. Ne estas grandaj diferencoj inter la monatoj.
Sokolniki (parko)
Sokolniki estas parko en Moskvo.
Nacia Portretgalerio (Britio)
Ĉiuj portretoj ne estas rimarkindaj laŭ arta vidpunkto, kvankam kelkaj el ili estas notindaj memportretoj de William Hogarth, Joshua Reynolds aŭ aliaj renomitaj artistoj. Kelkaj verkoj, ekzemple la grupportreto de la partoprenantoj al la konferenco de Somerset House en 1604, cetere havas historian valoron. Sed la ekspoziciitaj verkoj estas plejofte kuriozaĵoj kaj ne aŭtentaj artaĵoj.
Ali Ŝariati (aktivisto)
Ali ŜARIATI ( naskiĝis en 1987) estas irana politika aktivisto kaj malliberulo. Li estis arestita en manifestacioj kontraŭ atakoj per acido al virinoj en Esfahano, (kio ŝajne estis ignorita de aŭtoritatoj) kaj iris al 61-taga malsatstriko petante "justan juĝproceson".
1851 Lacroute
1851 Lacroute estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono, ano de la Temisa familio.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la franca astronomo Louis Boyer elde la observatorio de Alĝero.
Nomo
Ĝia nomo honoras la francan astrofizikiston Pierre Lacroute (1906–1993).
Abbas Kiarostami
Abbas KIAROSTAMI (perse: عباس كيارستمي naskiĝis la 22-an de junio 1940 en Teherano, mortis la 4-an de julio 2016 en Parizo, Francio) estis Irana filmproduktanto kaj filmreĝisoro, eble la plej fama mondskale. Krome, Kiarostami estas konata kiel dezajnisto, fotisto kaj poeto.
Li laboris kiel grafikisto en reklamo kaj en ilustrado de infanlibroj. Infanoj iĝos preskaŭ konstantaj protagonistoj en multaj liaj filmoj kaj la delikateco uzata de Kiarostami en reĝisorado de ili preskaŭ fariĝos lia varmarko.
Li fondis en 1970 la kinartan fakon en la "Instituto por la Intelekta Disvolvado de Infanoj kaj Novjunuloj", kio iĝis grava nuntempa centro por filmverkado.
Plej tipaj ecoj de liaj filmoj estas utiligado de neprofesiaj rol-ludantoj kaj film-temoj simplaj sed tre simbolriĉaj. La filmoj de Kiarostami havas multajn influojn de irana poezio, precipe moderna poezio.
Kvankam li produktis sian unuan mallongan filmon en 1970, daŭris ĝis la 1990-aj jaroj antaŭ ol liaj filmoj unue estis montritaj ekster Irano.
Kiarostami ricevis multajn internaciajn premiojn kaj estis premiinto dum festivaloj, inkluzive de Cannes (Ora Palmo, 1997), Venecio (4 premioj, 1999), Kinfestivalo de Locarno (3 premioj, 1987) kaj aliaj.
Li estas gajninto de multaj filmpremioj, inkluzive de la "Ora Palmo" dum la 50-a Festivalo de Cannes (por la filmo "Gusto de Ĉerizo" en 1997.
Kluziacoj
La kluziacoj (Clusiaceae), ankaŭ konataj kiel gutiferoj, estas planta familio el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo malpigialoj (Malpighiales). Ĝi enhavas ĉirkaŭ 20 genrojn kaj preskaŭ 1050 speciojn,. Ĝia tipa genro estas kluzio.
Tiuj plantoj kreskas ĉefe en la tropikoj kun multaj oleaj kaj rezinaj duktoj, ĉiamverdaj folioj. Multaj tropikaj plantoj donas gumon, oleon, balzamon. Ekzemplo de afrotropisa arbo el la kluziacoj estas Garcinia epunctata.
Taksonomio
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (26 maj. 2020), , jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj :
Bachs
Pri la komunumo
Bachs estas komunumo en la distrikto Dielsdorf, Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havis 553 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.
Najbaraj komunumumoj
La komunumo Bachs limas al estas Fisibach kaj Kaiserstuhl AG en la Kantono Argovio, kaj Weiach, Stadel ĉe Niederglatt, Neerach, Steinmaur, Schöfflisdorf kaj Oberweningen en la Kantono Zuriko.
Trafiko
La komunumo situas komplete flanke de la gravaj trafikvojoj. Preter la vilaĝo pasas flanka vojo de Kaiserstuhl al Dielsdorf. La plej proksima alverturejo al la svisa aŭtovojo A1 situas en Regensdorf en vojdistanco de pli ol 20 kilometroj.
Bachs estas konektita per poŝtaŭtobuslinio kun la reto de la Zurika Trafik-Unio.
Sporto
La malgranda vilaĝeto estas svisa centro de korbpilko de la virinoj. La teamo de la virinoj de Bachs ludas en la supera svisa nacia ligo A kaj en la jaroj 1979, 1989 kaj de 2004 ĝis 2007 kvarfoje sinsekve atingis la titolon de la svisa ĉampiono.
Historio
Unua skriba mencio de la rivereto datiĝas el la jaro 1095 sub la nomo Fiusipach. En la jaro 1730 la vilaĝo fariĝis memstara eklezia komunumo.
NGC 4114
NGC 4114 (aliaj indikoj — MCG -2-31-18, NPM1G -13.0366, PGC 38460) estas galaksio en konstelacio Korvo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
-132
En la jaro 132 antaŭ Kristo okazis, interalie:
Ĉinghaj-Tibeta fervojo
La Ĉinghaj-Tibeta fervojo estas la plej alta kaj plej longa altebenaĵa fervojo en la mondo. La fervojo etendiĝas de Ŝjiningo, ĉefurbo de Ĉinghajo-provinco, de-norde suden, al Lasao, ĉefurbo de Tibeto, kun la totala longo de ĉ. 2000 km., inkl. de la 846-kilometra parto inter Ŝjiningo kaj Golmud, konstruita en 1984. La konstruado de la ĉefa parto de la fervojo ekis junie de 2001. La trafiko ekfunkciis en julio 2006.
Grace Darling
Grace DARLING (n. la 24-an de novembro 1815, m. la 20-an de oktobro 1842) estis angla heroino kiu famis pro savo de homoj el rompiĝinta ŝipo en 1838.
Ŝi naskiĝis en 1815 en Bamburgh, Northumberland, kaj pasis sian infanecon en lumturoj kiujn ŝia patro prizorgis.
Frumatene la 7-an de septembro 1838 ŝi elrigardis de supra fenestro de lumturo en la insuloj Farneoj, vidis la vrakon de la ŝipo SS Forfarshire kaj homojn sur apuda insuleto. Ŝi kaj sia patro, William Darling, decidis ke la inundoj tiom grandas ke ne eblas uzi la savboaton. Ili lanĉis remboaton kaj remis unu mejlon trans tempestega maro al la insuleto. Grace tenis la boaton senmova dum William helpis kvar virojn kaj unu virinon, S-inon Dawson (kiu perdis siajn du junajn gefilojn la antaŭan nokton), eniri ĝin. Grace kaj William remis al la lumturo. Tie Grace konsolis S-inon Dawson dum William, kun tri el la savataj viroj, remis por savi pluajn postvivantojn.
Poste savboato el Seahouses, Northumberland atingis la rokon sed trovis nur la kadavrojn de la du gefiloj de S-ino Dawson kaj de pastro. Pro malbonega vetero, la ŝipanaro de la savboato devis resti tri tagojn en la lumturo.
Grace tuj famis, kaj ricevis grandan financan rekompenson. Ŝi mortis en 1842 pro tuberkulozo. Ŝi entombiĝis en Bamburgh. Proksima al la simpla tombo, cenotafo memorigas ŝian vivon.
Grace Darling inspiris romanojn, poemojn (inkluzive poemojn de William Wordsworth kaj Algernon Charles Swinburne) kaj pentraĵojn. En Bamburgh estas muzeo pri Grace Darling kaj la marista vivo de la regiono.
Malvaglia (komunumaro)
La komunuaro Malvaglia  estas administra unuo de Kantono Tiĉino kaj parto de la distrikto Blenio. Ĝi havis 1994 loĝantojn la 31-an de decembro 2011. Ĝia ĉefloko estas Malvaglia en la komunumo Serravalle.
Geografio
La komunumaro Malvaglia konsistas el la suba parto de la Valo de Blenio kaj ties flanka valo, la Valo de Malvaglia.