cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Imperiismo
Ekonomiaj
La krizo de 1873 provokis la plialtigon de la prezoj, kaj sekvan protektismon, tio estas, la protekton de la produktaro propra de ĉiu lando malpermesante aŭ malhelpante la eniron de eksterlandaj varoj per impostado. Tio kaŭzis neceson trovi novajn merkatejojn ne kontrolitajn de tiu sistemo. Aliflanke, kapitalistaj eŭropaj potencoj kiaj Britio, Nederlando kaj Francio bezonis elirigi siajn trokapitalojn kaj investas ĝin en landojn de aliaj kontinentoj pere de monpruntoj, konstruante fervojojn, havenojn ktp. Krome tiuj landoj bezonis serĉi krudajn materialojn por siaj industrioj ĉar komencis ties elĉerpon en Eŭropo. La Dua Industria Revolucio, aliflanke, bezonis novajn krudajn materialojn kiujn Eŭropo ne havas aŭ havas malmulte, kiaj arĝento, nafto, kaŭĉuko, oro, kupro ktp.
Demografiaj
En Eŭropo, inter 1850 kaj 1914, okazis granda demografia plialtigo, eĉ duobligo, kaj pro tio en kelkaj landoj ekmalabundis la resursoj. Granda parto de la populacioj, ĉirkaŭ 40 milionoj de eŭropanoj, ne havis alian eblon sed elmigri al kolonio de sia koncerna lando ĉar ili havis sufiĉajn nek laborpostenojn nek nutraĵojn por ĉiuj.
Socia darvinismo
Tiu teorio estis adoptata de la imperiistoj, ĉefe en Anglio, por justigi siajn agadojn. Post ekkoni la ĵusajn teoriojn de Darwin pri la evoluo de la specioj per natura selektado, oni asertis ke, same kiel la diversaj specioj aŭ rasoj, la plej antaŭenigataj socioj rajtas hegemonii eĉ super kaj malfavore la mal supraj aŭ maldisvolviĝintaj.
Sciencaj
Ekzistis forta intereso malkovri kaj analizi novajn speciojn de animaloj kaj plantoj, koni novajn teritoriojn kaj realigi priserĉadojn ĉiutipajn. Pro tio multaj scienculoj deziris progresi, per adventuroj kaj atingante gravajn atingojn en fakoj kiaj biologio aŭ geografio.
Teknikaj-politikaj
Kelkaj politikistoj volis forgesigi siajn malvenkojn per akiro de novaj teritorioj. Ankaŭ navigado estis grava faktoro ĉar la vaporŝipoj, tiam kapablaj alveni pli malproskimen, bezonas disponi el marbordaj punktoj tutmonde por provizii el karbo, kaj kiam ties setligo iĝis ŝtata, tiu ŝtato klopodis kontroli pli kaj pli da teritorio. Kie oni hegemonios politike oni kontrolos la vararojn, la ekonomian hegemonion.
Militaj kaj geostrategiaj
La periodo inter 1871 kaj 1914 estis paca inter la ĉefaj eŭropaj potencoj, la nomita Bela Epoko (Belle Époque). La disponeblo de demografia malmanko por rekrutado uzeblis en la ekstereŭropaj teritorioj, post aŭ antaŭ la kolonia ekonomia etendo de la entreprenoj kaj en la elmigrado.
La geostrategiaj kialoj estis rezulto de la konkurenco pro la kontrolo de marvojoj (necesaj haltejoj por la reproviziado de la ŝipoj) kaj de kontinentaj lokoj ŝlosilaj, kiaj la nomita kontroliga areo de Centra Azio aŭ la klopodo ekhavi sinsekvan imperion en Afriko (la teritoria sinsekvo inter la ŝipaj sidejoj de kontraŭaj maroj).
Demografiaj
Ĝenerale, la loĝantaroj suferis plialtigon pro malaltigon de la mortindico, pro la enmeto de la moderna okcidenta kuracteknikaro kaj la pluhavon de alta naskindico. Tio kaŭzis malekvilibron inter populacioj kaj resursoj, kio ankoraŭ pluestas. Tamen, en kelkaj zonoj, la indiĝena loĝantaro suferis drastan malpliiĝon (ĉefe dum la unua fazo de la imperiismo), kiel konsekvenco de la enmeto de nekonataj malsanoj (variolo, gripo, ktp). En aliaj lokoj, la indiĝena loĝantaro estis simple anstataŭata de eksterlandaj kolonoj.
Ekonomiaj
La ekonomia ekspluatado de la akiritaj teritorioj necesigis la setligon de minimumaj kondiĉoj por ties disvolvigo. Oni kreis infrastrukturojn (havenoj, fervojoj) por la eksportado de agrikulturaj kaj aliaj krudaj materialoj destinitaj al la metropolo. La kolonioj iĝis havigejoj de ĉio necesa por la funkciado de la metropolaj industrioj, dum tiuj lokigis siajn produktararojn en la kolonioj. La ekonomio tradicia, bazata sur memsufiĉa aŭ multkultiva agrikulturo, estis anstataŭata de eksporta ekonomio, kiel unukultivo, kio provokis, grandmezure, la malaperon de la jarcentaj formoj produkti kaj la etendon de kultivoj kiaj kafo, kakao, kaŭĉuko aŭ teo, kio ŝanĝis la pejzaĝon.
Sociaj
La sociaj konsekvencoj manifestiĝis en la instalado de burĝaro de komercistoj kaj funkciuloj devenaj el la metropolo kiu okupis la altajn kaj mezajn nivelojn kaj rimedojn de la kolonia strukturo. En iuj kazoj, ili asimilis determinitajn indiĝenajn grupojn ene de la sociaj pintotavoloj. Temas pri la malnovaj elitoj kaj membroj de determinitaj korpoj de la armeo aŭ la kolonia publika funkcio. En ambaŭ kazoj ties asimilado estis akompanita de profunda okcidentigo. Kiam, tuj post la procezo de senkoloniigo, oni komencas ŝpruci ŝtatojn de kolonioj, tiuj sociaj grupoj okupos gravan pozicion en la administrado kaj la registaro de la novaj landoj (ekz. Gandhi en Barato). Apud tiuj minoritatoj, la inmensa plimulto de la indiĝena loĝantaro suferis komunigitan procezon de proletarigo kiu konstituis neelĉerpebla fonto de malkosta laborforto destinita atenti la kreon de infrastrukturoj kaj al la laboro en la agrikulturo de plantejoj.
Politikaj
La konkeritaj teritorioj suferis pli fortan aŭ malfortan gradon de dependeco rilate al la metropolo, laŭ la tipo de organizado administra kiun oni havigis al ili. Tamen ĉe tiu dependo ne mankis konfliktoj, kiuj estis ĝermo de kontraŭimperiismo fare ĝenerale de la indiĝenaj mezaj klasoj okcidentigitaj, kiuj postulis la konsideron de la propraj tradicioj. Tio estis kanaligita pere de la postuloj de la demokratia ludo kiun la metropoloj defendis por si mem sed kiun ne donis al iliaj kolonioj: libereco, egaleco, nacia suvereneco, ktp. Frua ekzemplo de la spirito de tiuj movadoj estas la nasko de la Kongrespartio en Hindio, estrita de Mohandas K. Gandhi, kiu etendis sian bazon inter la plej malaltaj membroj de la kolonia socio.
Kulturaj
La imperiismo kondukis al perdo de identeco kaj de tradiciaj valoroj de la indiĝenaj loĝantaroj kaj al surmeto de modeloj por konduto, edukado kaj pensmaniero de la koloniigintoj. Smae tio okazigis la adoptadon de la lingvoj de la hegemoniantoj (ĉefe la angla kaj la franca). Tio rezultis en forta senkulturigo. La kristana religio (ĉu katolika, anglikana, protestanta, ktp.) formovis la iamajn religiojn en multaj zonoj de Afriko aŭ eĉ kuniĝis al tiuj kredoj, formante novajn doktrinojn de sinkretisma karaktero. Tamen, en Azio kaj en la islama mondo la rezultado de la evangeliigo estis malpli granda ol ĉe la "negra" Afriko, ĉar estis tie jam firme enradikitaj antikvaj religioj, disvolviĝintaj kaj tre bone strukturitaj kompare kun la afrikaj.
Geografiaj
La politikaj mapoj estis ŝanĝitaj per la kreado de artefaritaj landlimoj kiuj plej ofte neniel rilatis al la antaŭekzista situacio kaj kiuj okazigis perfortajn unuigojn aŭ dividojn de etnaj grupoj diferencaj, provokante sennombraj konfliktoj politikoj, sociaj kaj etnaj, kiuj pluekzistas ankoraŭ.
Ekologiaj
La enkonduko de novaj formoj de agrikultura ekspluatado kaj de nekonitaj specioj ĉu vegetalaj ĉu animalaj okazigis la modifon aŭ detruon de la naturaj ekosistemoj. Ekzemple, la bizono estis preskaŭ formortigita el la usonaj prerioj; la kuniklo iĝis terura plago post ties enmeto en Aŭstralio, kie ĝi ne havis naturajn predantojn kiuj povus bremsi ties disvolvigon; la grandaj tropikaj ĝangaloj estis celo de senarbarigo kaŭzita de la troekspluatado por lignoproduktado kaj enkonduko de unukultivoj ĉe plantejo; la riveroj estis poluigitaj per forĵetaĵoj el sistemoj de elfosado de riĉaj metaloj kaj per aliaj forĵetaĵoj devenaj el minado.
Hispana imperiismo
La Hispana Imperio (komune simpligita kiel Hispana monarkio) estas la aro de teritorioj de Hispanio aŭ de la regantaj dinastioj en Hispanio. Ĝi atingis 14 milionojn de km² fine de la 18-a jarcento, kvankam ties maksimuma etendo okazis inter la jaroj 1580 kaj 1640, dum la regado de Filipo la 2-a, Filipo la 3-a kaj Filipo la 4-a. Dum la jarcentoj 16-a kaj 17-a kreis propran strukturon kiu ne estis vere kolonia imperio ĝis 1768, kaj jam dum la 19a jarcento ĝi akiris strukturon pure kolonia.
Ne estas uniforma sinteno inter la historiistoj pri la precizaj teritorioj de Hispanio ĉar foje estas malfacile limigi ĉu preciza loko estis parto de Hispanio aŭ formis parton de la posedaĵoj de la reĝo de Hispanio, aŭ ĉu tiu teritorio estis fakta aŭ laŭjura posedaĵo, en epokoj de kelkaj jarcentoj, aneksiigitaj de diferencaj formoj, ĉu laŭ heredo aŭ laŭ konkero, kaj en kiuj ne estis same difinita la diferenco inter la posedaĵoj de la reĝo kaj tiuj de la ŝtato, kaj ankaŭ ne estis certa la ŝtata ekonomio, la heredo aŭ la internacia juro.
La Hispana Imperio estis la unua tutmonda imperio, ĉar la unuan fojon etenda imperio enhavis posedaĵojn en ĉiuj kontinentoj, kiuj, diference de la Romia Imperio aŭ de la Karolida, ne estis interligitaj tra tero unuj kun aliaj.
Brita imperiismo
La teritoria evoluo de la Brita Imperio estas konsiderata koincide kun la fondado de la Angla kolonia imperio fine de la 16-a jarcento. Ekde tiam, multaj teritorioj tutmonde estis sub la kontrolo de la Unuiĝinta Reĝlando aŭ de ties praŝtatoj.
El 1714 al 1837 la Brita trono estis tenata de serio de reĝoj kiuj estis ankaŭ reĝoj de la germana ŝtato Hanovro. Tamen, tio estis nur persona unuiĝo, kaj Hanovro plutenis sian politikan sendependon, kaj tiele ĝi ne estis konsiderata parto de la Brita Imperio.
Multaj landoj (nome "dominions" en angla) ene de la Brita Imperio akiris sendependon laŭ etapoj jam dum la komenco de la 20a jarcento. Multe el la resto de la Imperio estis malmuntita en la du jardekoj post la fino de la Dua Mondmilito, starte per la sendependigo de Barato kaj Pakistano en 1947. La lasta grava teritorio kiu pasis el brita kontrolo estis Hongkongo, kiu estis redonita al Ĉinio en 1997.
Multaj el iamaj teritorioj de la Brita Imperio estas nune membroj de la Komunumo de Nacioj. El tiuj, 15 (krom kompreneble la Unuiĝinta Reĝlando) plutenas la Britian monarkon (nune la reĝino Elizabeto la 2-a) kiel ŝtatestro. La Brita monarko estas ankaŭ "Head of the Commonwealth" (komunumestro), sed tio estas nur simbola kaj persona titolo; membroj de la Komonumo estas tute suverenaj ŝtatoj.
Franca imperiismo
La Franca kolonia imperio estas la aro de teritorioj ekster Eŭropo kiu estis sub franca regado unuavice ekde la 1600-aj jaroj ĝis 1960-aj. En la 19-a kaj 20-a jarcentoj, la kolonia imperio de Francio estis la dua plej granda en la mondo malantaŭ la Brita Imperio. La franca kolonia imperio etendiĝis sur pli ol 12,347,000 km² je ĝia pinto en la 1920-aj kaj 1930-aj jaroj. Inkluzive de metropolo Francio, la tuta kvanto de la teritorio sub franca suvereneco atingis 12,898,000 km². Ĝia influo faris al la franca lingvo, la kvara plejmulte parolata kolonia eŭropa lingvo, malantaŭ la angla, hispana, kaj portugala.
Francio establis koloniojn en Nordameriko, Karibio kaj Hindoĉinio, sekvante la hispanajn kaj portugalajn sukcesojn dum la Epoko de Malkovroj, en rivaleco kun Britio por la supereco. Serio de militoj kun Britio dum la 1700-aj jaroj kaj komenco de la 1800-aj, kiujn Francio perdis, metis finon al ĝiaj koloniaj ambicioj sur tiuj kontinentoj, kaj kun ĝi establiĝis tio kion kelkaj historiistoj nomas la "unua" franca kolonia imperio. En la 19-a jarcento, Francio establis novan imperion en Afriko kaj Sud-Orienta Azio. Kelkaj el tiuj kolonioj daŭris post la invado kaj okupo de Francio fare de Nazia Germanio dum la Dua Mondmilito.
Germana imperiismo
El ties originaj hejmoj en Skandinavio kaj plej norda Eŭropo, Ĝermanaj triboj etendiĝis tra norda kaj okcidenta Eŭropo meze de la periodo de la klasika antikveco, kaj suda Eŭropo en fina antikveco, konkerante keltajn kaj aliajn popolojn kaj formante en 800 la ĝermon de la Sankta Romia Imperio, la unua germana imperio. Tamen ne estis reala sistema kontinueco el la okcidenta Romia Imperio al ties germana sukcedanto kiu laŭdire estis "nek sankta, nek romia, nek imperio", kaj nombraj malgrandaj ŝtatoj ekzistantaj en varia aŭtonoma konfederacio. Kvankam ĉirkaŭ la jaro 1000 la ĝermana konkero de centra, okcidenta kaj sudokcidenta Eŭropo inklude Italion estis kompleta, escepte nur la islama Iberio, estis malmulte da kultura integriĝo kaj nacia identeco, kaj "Germanio" restis dumlonge koncepta termino reference al senforma areo de centra Eŭropo.
Nek mara potenco, nek nacia ŝtato, kio ĝi eventuale iĝos, la germana partopreno en la okcidenta imperiismo estis banala ĝis fino de la 19a jarcento. La partopreno de Aŭstrio estis dekomence rezulto de la kontrolo fare de Habsburgoj super la Unua Imperio, la monarkio de Hispanio, kaj de aliaj reĝaj dinastioj. Post la malvenko de Napoleono, kiu okazigis la disigon de tiu unua Germana Imperio, Prusio kaj la Germanaj ŝtatoj pluis la vojon de imperiismo, prefere agade sur Eŭropo pere de politikoj kiaj tiuj de Metternich. Post kiam Prusio unuigis la aliajn germanajn ŝtatojn en la Dua Germana Imperio, ties longdaŭra ŝtatestro Otto von Bismarck (1862–90) dumlonge kontraŭstaris fari koloniajn akirojn, asertinte, ke la peno atingi, subteni kaj defendi tiajn posedojn estus troŝarĝa antaŭ eventuala profito. Li sentis, ke kolonioj ne pagos por ili mem, ke la germana burokrata sistemo ne bone funkcios en fuŝaj tropikoj, kaj diplomataj disputoj pri kolonioj malhelpos Germanion el sia centra intereso, Eŭropo mem. Tamen, en 1883-84 li subite ŝanĝis opinion kaj oni ekkonstruis kolonian imperion en Afriko kaj Suda Pacifiko. Historiistos studis kial precize li faris tiun subitan kaj mallongdaŭran ŝanĝon. Li eksciis, ke la publika opinio ekpostulis koloniojn por tialoj de germana prestiĝo. Bismarck estis influita de Hamburgaj komercistoj, nome liaj najbaroj ĉe Friedrichsruh. La starigo de la germana kolonia imperio startis milde ĉe Germana Novgvineo en 1884.
La etendismo de Germanio estis ĉefa tialo por la eksplodo de la Unua kaj de la Dua Mondmilitoj. Post la falo de la mallongdaŭra Tria Regno, kaj la malsukceso krei grandan teran imperion en Eŭrazio, Germanio estis disigita inter la okcidenta usoninflua areo kaj la sovetinflua areo ĝis la epoko de la Perestrojko, la falo de la Sovetunio kaj la Falo de la berlina murego. Post la Germania reunuiĝo la intencoj etendismaj de Germanio uzis la ekonomiajn etendojn ĉefe danke al la komuna merkato de la Eŭropa Unio kaj la malapero de la ŝtata kapitalismo de la landoj de Orienta Eŭropo, kiun profitis Germanio por ekonomie eniri en tiuj ekonomiaj areoj hegemonie.
Usona imperiismo
Usona Imperiismo esta la politika tendenco de Usono ekde ties unuaj jardekoj etendiĝi unue al Pacifiko, poste al apudaj teritorioj kaj dum la tuta 20a jarcento tutmonde jam ne per rekta konkero de teritorioj (kvankam foje eĉ tio) sed per klara etendo de siaj ekonomiaj, politikaj, militistaj, kaj socikulturaj influoj unue kaj poste ĝenerala hegemonio.
Usona Imperiismo povas esti difinita kiel ekonomia, militista, kaj kultura influoj fare de Usono sur aliaj landoj. Tiaj influoj ofte rilatas al etendo en eksterlandaj teritorioj. Etendo grandskale estas ĉefa celo de imperio, kies elstara ekzemplo estus la Brita Imperio. La koncepto de Usona Imperio estis unuafoje popularigita dum la prezidenteco de James K. Polkkiu kondukis Usonon al Meksika–Usona Milito de 1846, kaj la eventuala aligo de Kalifornio kaj de aliaj okcidentaj teritorioj pere de la Traktato de Guadalupe Hidalgo kaj la aĉeto de La Mesilla [mesIja].
Usona Imperiismo estas termino uzata por referenci al historia etendismo, invadoj kaj koloniismo kiuj formas parton de la historia kaj aktualaj politika, kultura, militista kaj ekonomia influoj fare de Usono mondskale.
Doktrinoj sekvitaj (kaj foje proklamitaj de la propra usona registaro ekde ties komencoj) kiaj tiuj de la evidenta destino, Monroe kaj Korolario Roosevelt, la Bastonego, la Doktrino de nacia sekureco, ktp., kaj faktoj kiaj la konkero de Okcidenta Usono, la Meksika Milito, la Bananaj militoj, la Hispana-usona milito kaj, pli ĵuse, la Vjetnama Milito, la Usona embargo kontraŭ Kubo, la Doktrino de Bush pri evita milito, la Milito en Afganio, kaj aliaj internaciaj konfliktoj faris, ke "usona imperiismo" estas termino akceptita de plej parto de la internacia komunumo.
Rusa kaj soveta imperiismo
En la 19a jarcento, la Romanova Imperio estis etendinta sian kontrolon al la Pacifiko, formante komunan limon kun la Kinga Imperio, danke al foresto de fortaj ŝtataj civilizacioj en la tuta Siberio aŭ eĉ en Kaŭkazo.
Trocki, kaj aliaj, kredis, ke la revolucio povus sukcesi en Rusio nur kiel parto de tutmonda revolucio, kio estos fakte, tuj post la Rusia Revolucio, etendante en la malvenkitaj Centraj Potencoj de Eŭropo. Lenino verkis etende pri tiu temo kaj fame deklaris per samtitola verko, ke estas "Imperiismo, la plej alta ŝtupo de kapitalismo". Tamen post la morto de Lenino, Stalino decidis la politikon de 'socialismo en unu lando' por la Soveta Unio, kreante la modelon por sinsekvaj postaj stalinismaj ŝtatoj kaj formortigante la komencajn internaciistajn elementojn. La internaciistaj tendencoj de la komenca revolucio estos abandonitaj ĝis ili iĝos necesaj dum la konkurenco kontraŭ Usono dum la Malvarma Milito.
Kvankam Sovetunio deklariĝis kontraŭimperiisma, kritikistos asertas, ke ĝi montris tendencojn komunajn al historiaj imperioj. Kelkaj fakuloj asertas, ke la Sovetunio estis hibrida ento enhavanta elementojn komunajn kaj al multnaciaj imperioj kaj al naciaj ŝtatoj (rusa). Oni asertis ankaŭ, ke la Sovetunio praktikis ian koloniismon kiel faris aliaj imperiaj potencoj baze sur la malnova rusa tradicio de etendismo kaj kontrolo.
Japana imperiismo
La japana imperiismo estis preskaŭ nepra neceso konsiderinte la malgrandon de la insulara japana teritorio kaj la potencon de ties homa, militista kaj ekonomia disvolviĝo.
Jam dum la Unua japana-ĉina milito en 1894, Japanio aligis Tajvanon. Kiel rezulto de la Rusa-japana milito en 1905, Japanio konkeris parton de la insulo Saĥaleno el Rusio. Koreio estis aligita en 1910. Dum la Unua Mondmilito Japanio prenis teritoriojn lasatajn de Germanio en la provinco de Ĉinio nome Ŝandongo, same kiel la Marianoj, Karolinoj, kaj Marŝaloj. En 1918, Japanio okupis partojn de Rusia Ĉemara Regiono kaj partojn de orienta Siberio kiel partoprenanto en la Siberia interveno. En 1931 Japanio konkeris Manĉurion. Dum la Dua japana-ĉina milito en 1937, ĝi invadis Ĉinion. Fine de la Pacifika Milito, Japanio estis konkerinta plej el Malproksima Oriento, inklude kio nun estas Hongkongo, Vjetnamo, Kamboĝo, Tajlando, Birmo, Filipinoj, Indonezio, Novgvineo kaj multajn insulojn de la Pacifika Oceano.
Aneksado de Krimeo al Rusio (2014)
De februaro ĝis marto 2014 en Krimeo okazis manifestacioj, kies partoprenantoj kontraŭis perfortan ŝanĝon de la potenco kaj postulis reunuiĝon de la regiono kun Rusio, kies parto ĝi estis ĝis 1954. Sekvis referendumo, dum kiu plejparto de la voĉdonintoj subtenis reunuiĝon. La rusiaj aŭtoritatoj akceptis peton de la krimeanoj. Baldaŭ post tio lokaj porrusiaj aktivuloj subtenataj de specialaj taĉmentoj de la rusia armeo, lokitaj en Krimeo kadre de kontrakto kun Ukrainio, okupis sidejojn de lokaj administracioj, militbazojn kaj aliajn ŝlosilajn instituciojn. La ukrainaj trupoj montris neniun reziston kaj fortiriĝis.
Flankoj de la konflikto
La ĉefaj flankoj de la konflikto estas subtenantoj de la nova Registaro de Ukrainio (aperinta dum marto 2014) majoritataj en Ukrainio sed minoritataj en Krimeo, por-rusiaj loĝantoj (majoritataj en Krimeo), aliaj minoritataj loĝantaroj, kiel tataroj, kaj Rusia Federacio kies parlamento (Dumao) rajtigis al Vladimir Putin akcepti eblan aliĝopeton fare de la krimeaj instancoj.
Disvolvigo
Post rusa surstrata interveno en Krimeo kaj negocado de la Krimea Parlamento en Simferopolo, la Krimea Aŭtonoma Respubliko post internacie neagnoskita plebiscito estis aneksita de Rusia Federacio. Unuiĝintaj Nacioj ne agnoskis la anekson, kaj ĝi same restas neagnoskita de multaj landoj en la mondo, dum aliaj ne ĉeestis por voĉdonado kaj kelkaj ja agnoskis la aliron de Krimeo en Rusion (vidu la suban mapon de la mondo).
La 10an de aprilo 2014 la Parlamenta Asembleo de la Konsilio de Eŭropo (PAKE) decidis malpermesi voĉdonadon en la Konsilio de Eŭropo al la reprezentantoj de Rusia Federacio ĝis fino de la jaro, pro la anekso de Krimeo fare de rusiaj militaj taĉmentoj de Vladimir Putin, kio okazis post la internacie neagnoskita plebiscito en tiu eks-ukrainia duoninsulo.
eta|800px|center|La rezulto de la [[Rezolucio 68/262 de la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj 2014 pri Krimeo|voĉdonado en la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj pri la teritoria integreco de Ukrainio, la 27-an de marto 2014
]]
2015
Sendependa sociologia esploro financita de kanada fondaĵo en januaro 2015 konstatis, ke post paso de pli ol duonjaro ekde la fakta aliĝo al Rusio plejparto de la loĝantoj (82%) daŭre subtenas la aliĝon de Krimea Respubliko al Rusio. La pridemanditoj nomis la armitan konflikton en Donbaso la plej zorgiga problemo (42%).
Fina protokolo de Helsinki
Situacio urĝa kaj senprecedenta estis kreita pro la aneksado, fare de Rusio, de ukrainia Krimeo, kio malferme rompis la fundamentan principon de la Fina Akto de Helsinki pri malcedigo de la landlimoj en Eŭropo.
Rain LU
-
Geografio
Rain situas ok kilometrojn norde de la kantonĉefurbo Lucerno sur altebenaĵo inter la valo Seetal kaj la Lago de Sempach.
Al la komunumo apartenas krom Rain mem la setlejoj Sandblatten (okcidente de la ĉefvilaĝo sur alteco de 592 m s.m.) kaj Gundolingen (nordokcidente de la ĉefvilaĝo sur alteco de 600 m s.m.).
La komunumo etendiĝas sur areo de 9,42 km², de kiuj 8,3 % servas por setlejoj, 74,9 % estas agrikulturaj terenoj kaj 16,8 % kovritaj de arbaro.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Rain limas en nordo al Römerswil, en nordoriento al Hochdorf, en oriento al Eschenbach, en sudo en Rothenburg, kaj en okcidento al Neuenkirch kaj Hildisrieden.
Trafiko
La plej proksimaj alveturejoj al la nacia svisa aŭtovojo A2 situas en Sempach en distanco de 6 km kaj Emmen-Nordo en distanco de 7 km.
Historio
La hodiaŭa komunumo Rain fondiĝis surbaze de decido de la lucerna parlamento el la jaro 1836 en la jaro 1838 per la disiĝo de la komunumo Berghof, kiu tiam konsistis krom Rain el la hodiaŭaj komunumoj Hildisrieden kaj Römerswil. La iama patrina komunumo Berghof en mezepoko apartenis al la Habsburgoj ĝis ĝi post la Batalo de Sempach en la jaro 1386 fariĝis posedaĵo de Lucerno. Berghof apartenis ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798 al la voktejo Rothenburg. Dum la tempo de la Helveta Respubliko la ĉefvilaĝo apartenis al la helveta distrikto Hochdorf dum la setlejoj Sandblatten kaj Gundolingen apartenis al la helveta distrikto Sempach. Ek de 1803 ĉiuj tri vilaĝopartoj apartenas la la distrikto Hochdorf.
Akira Nozawa
(laŭ sistemo Hepburn, en Esperanto Akira Nozaŭa, japane 野澤晁, n. kaj m. nekonataj) estis japana futbalisto. Li estis la frato de Masao Nozawa. En 1934 li membris en la japana nacia teamo de futbalo.
Kengo Nakamura
Kengo Nakamura (japane 中村 憲剛, n. ) estas japana futbalisto. Li de 2006 ĝis 2013 membris en la japana nacia teamo de futbalo. Li estas aktiva teamano kiu partoprenis en 68 matĉoj kaj atingis 6 golojn.
Listo de la plej multe venditaj videoludoj
La plej vendita videoludo estas Tetris. Aleksej Pajitnov antaŭplanis kaj programis tiun puzlan ludon. La ludo unue aperis en Sovetunio en 1984 por la maŝino Electronika 60. Poste, ĝi populariĝis per la lanĉo por la Game Boy en 1989. Oni adaptis la ludon por multaj diversaj videoludiloj. Oni vendis entute pli ol 495 milionojn da kopioj. 425 milionoj el tiuj kopioj estas pagitaj elŝutoj por poŝtelefonoj. La versio de Tetris por la Game Boy estas la plej vendita ludo por tiu videoludilo: oni vendis pli ol 35 milionojn da kopioj tutmonde. Minecraft estas la sola alia videoludo, kiu havis pli ol 100 milionojn da vendoj: en Februaro 2017, oni vendis pli ol 122 milionojn. Se oni ne enkalkulas la vendojn por poŝtelefonoj, tiam Minecraft estas la plej vendita ludo: 92 milionoj estis venditaj, dum Tetris estas la kvara pro nur 70 milionoj da kopioj.
El la 50 plej venditaj videoludoj, Nintendo kreis aŭ eldonis 20 da ili. Inter tiuj troviĝas 6 ludoj de la 10 plej venditaj. Aliaj eldonejoj, kiuj eldonis plurajn ludojn de tiu listo estas Activision (sep ludoj, kiuj ĉiuj apartenas al la serio Call of Duty), Rockstar Games (kvin ludoj, kvar de la serio Grand Theft Auto) kaj Electronic Arts (tri ludoj de malsimilaj serioj). Krom la internaj grupoj de Nintendo, Game Freak estas la kreanto de ludoj, kiu havas la plej multon en tiu listo (7 ludoj, kiuj apartenas al la serio Pokémon). La plej malnova ludo de tiu listo estas Tetris, kiu aperis en la 6a de Junio 1984. La plej novaj ludoj de tiu listo estas Pokémon Sun kaj Moon, kiuj aperis en la 18a de Novembro 2016.
Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio)
Francisko Jozefo la 1-a (n. la en Vieno-Schönbrunn; m. la  samloke), el la dinastio Habsburgo-Loreno, estis imperiestro de Aŭstrio de 1848 ĝis 1916 kaj apostola reĝo de Hungario de 1848 (kronita en 1867) ĝis 1916.
Liaj gepatroj estis arkiduko Francisko Karolo de Aŭstrio (filo de Francisko la 1-a) kaj Sofia Vitelsbaĥa (filino de bavaria reĝo Maksimiliano la 1-a Jozefo).
Lia titolaro
Li parolis latine, germane, france, itale, hungare kaj ĉeĥe.
Vivo
Post tio la imperiestra frato, arkiduko Ferdinand Maximilian alvokis loĝantaron de la imperio kolekti monon por konstrui la preĝejon honore al tiu mirakla saviĝo. La kampanjon partoprenis 300 mil homoj, danke al kio aperis 99 metrojn alta Votivkirche (Promesita preĝejo), kiu cedas tiukampe nur al la Katedralo de Sankta Stefano. La konstruado komenciĝis en 1856 kaj la sakrado okazis la, je la tago de la arĝenta geedziĝofesto de la imperiestro kaj lia edzino Elizabeto pli konata kiel Sisi.
Peter Perez Burdett
Peter PEREZ BURDETT (naskiĝis ĉirkaŭ 1734 - m. la 9-an de septembro 1793) estis brita kartografo, artisto kaj desegnisto. Li devenis de Eastwood (Essex), kie li heredis malgrandan terenon kaj sian duan nomon "Perez" el sia patrina avo, kiu estis la loka ekleziulo. Li ĉefe famiĝis pro liaj multaj aperadoj en la pentraĵoj de Joseph Wright of Derby. Li ankaŭ partoprenis al la serĉado de la plej bona kurso por la estonta "Leeds and Liverpool Canal", grava projekto de la frua industria revolucio. Li estis mezgrava membro de la sciencista Luna Societo.
Castellammare di Stabia
Castellammare di Stabia estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Kampanio kaj la provinco Napolo. Fine de en la komunumo vivis. Najbaras la komunumoj Gragnano, Pimonte, Pompei, Santa Maria la Carità, Torre Annunziata kaj Vico Equense.
NGC 1027
NGC 1027 (aliaj indikoj — IC 1824, OCL 357) estas malfermita stelamaso en konstelacio Kasiopeo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Personaj Rememoroj de Johana de Arko
La verko de Mark Twain pri Johana de Arko plentitoliĝas, ''Personaj rememoroj de Johana de Arko, de la Sinjoro Ludoviko de Conte, kiu estas identigita kiel la paĝio kaj sekretario de Johana. La fikcia verko estas prezentita kiel traduko de manuskripto de Jean Francois Alden, aŭ, laŭ la vortoj de la eldonita libro, "libere tradukita el la antikva franca al moderna angla de la originala nepublikigita manuskripto de la Nacia Arkivo de Francio".
La verko de "de Conte" estas fikcia versio pri la paĝio de Johana de Arko, Louis de Contes, donante unuecon al la rakonto. De Conte estas prezentita kiel individuo kiu estis kun Johana dum la tri grandaj fazoj de ŝia vivo: junaĝo en Domrémy, gvidantino de la armeo de Karlo la 7-a de Francujo en milita kampanjo, kaj kiel akuzito en la juĝo de Rueno. La libro estas prezentita kiel traduko de materialo, kiu estis skribita en liaj lastaj jaroj por la profito de liaj posteuloj.
Tunizio
Tunizio (تونس Tunis, berbera: ⵜⵓⵏⴻⵙ Tunes) estas lando en Norda Afriko, inter Alĝerio kaj Libio.
La loĝantoj de Tunizio nomiĝas tunizianoj, sed la loĝantoj de la ĉefurbo Tunizo nomiĝas tunizanoj.
Historio
En 814 a.K. Fenicianoj fondigis Kartago, kiu (post multe da jaroj de sereneco) estis tute pereigita dum la Tria Punika Milito en 146 a.K. Tiam ĝi estiĝis romia provinco "Africa". Ekde 476, kiam Okcident-Romio pereiĝis, Kartago estis la parto de Bizanca Imperio. Dum 7-a kaj 8-a jarcentoj Araboj konkeris teritorion de nuntempa Tunizio. La urbo de Kajruano estis fondigita de ili. Multaj arabaj dinastioj regis ĝin ekde 800 ĝis 1574, kiam Otomana Imperio konkeris la landon.
Ekde 1880 Tunizio estis kolonio de Francio. Ĝi sendependiĝis en 1956. Dum longaj jaroj 1934-87 ĝin gvidis Habib Bourguiba. En 1987 Zin Al-Abidin Ben Ali estis elektigita prezidenton. En 1985 Israelaj aeroplanoj bombardigis regiono de Tunizo (kie Jaser Arafat kaŝiĝis post Israela atako de Libano), kaŭzinte ĉirkaŭ 80 civilulojn mortiĝis.
La 9-an de oktobro 2015 la Nobel-premio pri paco estis atribuita al Tunizia Kvaropo de Nacia Dialogo (arabe: رباعية الحوار الوطني التونسي) omaĝe al la farita laboro por reveno al demokratia kaj tolerema sistemo.
Administra divido
Tunizio estas dividita laŭ 24 gubernioj: Al Kaf, Al Mahdijah, Al Munastir, Al Qasrajn, Al Qajravan, Arjanah, Bajah, Banzart, Bin 'Arus, Jundubah, Madanin, Nabul, Qabis, Qafsah, Qibili, Safaqis, Sidi Bu Zaid, Siljanah, Susah, Tatavin, Tavzar, Tunis, Zaghvan, Manuba.
Lingvoj
La araba estas la oficiala lingvo, kaj la tuniza araba, konata kiel Tounsi, estas la nacia, regiona araba varianto uzata de la publiko. Ekzistas ankaŭ malgranda minoritato de parolantoj de berberaj lingvoj konataj kolektive kiel Jebbali aŭ Shelha. La franca ankaŭ okupas gravan rolon en la tunizia socio, malgraŭ ke ĝi havas neniun oficialan statuson. Ĝi estas vaste uzata en la edukadsistemo (ekzemple kiel la lingvo de instruado en mezlernejo), la gazetaro kaj komerco. En 2010 estis 6 639 000 francaj parolantoj en Tunizio aŭ ĉirkaŭ 64% de la populacio. La itala estas komprenata kaj parolata de malgranda parto de la tuniza loĝantaro. Komercaj elpendaĵoj, menuoj kaj vojmontriloj en Tunizio ĝenerale estas skribataj en araba kaj franca lingvoj. [153]
Kulturo
La tunizia kuirarto, estas miksaĵo de kuirartaj tradicioj de mediteraneaj kaj dezertaj loĝantoj de Tunizio. Ĝia karakteriza spica gusto venas de multaj civilizoj, kiuj regis la landon nun konata kiel Tunizio: Romianoj, vandaloj, bizancanoj, araboj, hispanoj, turkoj, italoj (sicilianoj), francoj, kaj la indiĝenaj berberoj. Multaj el la kuirstiloj kaj iloj komencis formiĝi kiam la antikvaj triboj estis nomadaj. Nomadaj homoj estis limigitaj en siaj kuiradaj iloj per tiaj porteblaj potoj kaj ujoj. La tunizia taĵino estas tre malsama de la alĝeria aŭ maroka plado. Ĝi estas speco de torta plado, farita el ovoj, viando kaj legomoj, simila al la itala frittata aŭ eggah. tipa tunizia manĝaĵo.
Sportoj
La Tunizia nacia teamo de futbalo oficiale naskiĝis en 1956, kiam Tunizio internacie rekonate sendependiĝis el la kolonia regado de Francio. La tunizia teamo en 2004 gajnis la Afrikan Pokalon de Nacioj kiam ĝi gastis en Tunizio.
Tunizio en Esperanto
En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome Poemo de Utnoa okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo anoŭdo. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kaj poste la japana pentristo Hokusajo kiuj montras al li laŭvice la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, kaj poste venas la vico de Fidiaso, kaj poste Maria Sklodovska, kiuj montras al Utnoa la mirindaĵojn de Eŭropo. La venonta ĉiĉerono estas Akenatono kiu montras interesaĵojn el Afriko dekomence el Egiptujo, kaj poste el Tunizio; jen kiel la verkisto priskribas la historiajn atingojn de la lando:
Vidu ankaŭ MONA.
Notoj kaj referencoj
Tiu ĉi artikolo ('lingvoj') estas parte tradukita de la samtitola artikolo en la anglalingva versio de Vikipedio je la 24-a decembro 2017.
Mellich-Glaĉero
Priskribo
Mellich-Glaĉero havas sian originon en alteco de proksimume 4000 m sur la glaĉerigita montokresto inter Rimpfischhorn en la sudo kaj Allalinhorn en la nordo. En oriento ĝi estas tra la firnkovrita Allalin-Pasejo en alteco de 3564 m s.m. ligita kun Allalin-Glaĉero. La glaĉero fluas en regula deklivo de inter 20 ĝis 25 % okcidenten kaj finiĝas en du langoj, kiuj estas disigitaj unu de la alia per rokkresto en alteco de proksimume 3000 m. Ĉi-tie fontas el ĝi la glaĉerrivero Mellichbach, kiu alfluas en la valo al Matervispa, kiu post kuniĝo kun Saaservispa alfluas al Rodano.
Ligo kun Längfluh-Glaĉero dum la Eta Glaciepoko
Dum la kulmino de la Eta Glaciepoko meze de la 19-a jarcento Mellich-Glaĉero kune kun la najbara Längfluh-Glaĉero (germane Längfluhgletscher) vastan glaciareon je la okcidenta flanko de Rimpfischhorn kaj etendiĝis ankoraŭ 1 km pli profunden al la valo. Längfluh-Glaĉero hodiaŭ havas longecon de 2 km kaj kovras areon 2.5 km². Ĝi finiĝas ankaŭ en du langoj en alteco de 2950 m.
André Tardieu
André (-Pierre-Gabriel-Amédée) TARDIEU (naskiĝis la en Parizo kaj mortis la ) estis franca politikisto, trifoja ĉefministro de Francio, kiu provis daŭrigi politikon de Georges Clemenceau post la unua mondmilito.Li studis en la École Normale Supérieure, poste laboris kiel diplomato, pli poste kiel eksterpolitika redaktoro de Le Temps. Oni elektis lin en 1914 al la Parlamento, dum la unua mondmilito soldatservis ĝis 1916. Li partoprenis en teksto-verkado de Traktato de Versajlo.
Li estis por mallonga tempo ministro pri la liberigitaj teritorioj (Elzas-Lotaringio) en la Clemenceau-registaro. Post retiriĝo de Clemenceau, li rifuzis ĝis 1926 servon de ĉiu registaro. Li porparolis en la Parlamento kaj la gazeto, ke oni malpliigu la punŝarĝojn de Germanio. Li laboris pli poste – en registaro de Raymond Poincaré – kiel publiklaborafera, pli poste intern-afera ministro. Li estis en 1929-30 dufoje ĉefministro, kaj daŭrigis politikon de la ŝtataj elspezoj. En du registaroj de Pierre Laval li laboris kiel agrikultura ministro (1931-32) kaj militist-afera ministro (1932), poste (20-an de februaro 1932) ĉefministro. Post kiam li malsukcesis en la ĝeneralaj elektoj de 1932, li demisiis kaj retiriĝis el la aktiva politikado en 1936.
György Zsivora
György Zsivora [djord ĵivora], laŭ hungarlingve kutima nomordo Zsivora György estis hungara juristo, advokato, membro (korespondanta en 1833) de Hungara Scienca Akademio. György Zsivora naskiĝis la  1804 en Sárszentlőrinc. Li mortis la 1883 en Budapeŝto.
Alice Ozy
Ŝi trapasis malfacilan infanaĝon: separitaj gepatroj, patro kiu ne helpis ilin, sekvado de la aktorina kariero de la patrino, nomadeco, metilernantino de brodado sed suferanta seksajn atakojn estante ankoraŭ 12jaraĝa ktp. Estante 17jaraĝa, ŝi ekkarieris kiel akorino en vodevilo.
Dum la 1840-aj jaroj ŝi sukcesis en tre diversaj roloj kiel aktorino, dancistino kaj kantistino. Samtempe ŝi riĉiĝis kaj entreprenis diversajn amaferojn kun gravuloj, kiel la estonta imperiestro Louis-Napoléon Bonaparte, la pentristoj Théodore Chassériau kaj Thomas Couture, la verkisto Edmond About, kaj Gustave Doré. Ekde 1843 ŝi amikiĝis kaj kunlaboris kun Théophile Gautier. En tiu epoko ŝi foje pozis nuda por pentristoj kaj aperis iom nudece dum ludado, kio estas iom skandala por la epoko. Sed ŝiaj riĉo kaj gravaj amikoj protektis ŝin.
En 1847, Victor Hugo klopodis seksallogi ŝin kaj proponis al ŝi eniri en la Comédie-Française por ludi Maguelonne en Le roi s'amuse, sed ŝi malakceptis kaj anstataŭ kun la patro entreprenis rilaton trimonatan kun lia filo Charles Hugo.
Ekde 1855 ŝi retiriĝis el la etoso de teatro kaj vivis kiel negocistino, kun rilatoj al gravaj bankistoj. Nur inter 1864 kaj 1867 ŝi denove revenis al teatro sed jam por ludi rolojn de aĝulinoj.
6528 Boden
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la urbo Boden en norda Svedio. Estas la naskiĝloko de la sveda astronomo Mats Lindgren, unu el la malkovrintoj de la obejkto.
Aristipo
Aristipo de Cireno (Antikva greka: Ἀρίστιππος ὁ Κυρηναῖος; ĉ. 435 – ĉ. 356 a.K.) estis la fondinto de la Cirenisma skolo de filozofio. Li estis disĉiplo de Sokrato, sed adoptis tre diferencan filozofian alrigardon, instruante ke la celo de la vivo estas serĉi plezuron el la cirkonstancoj kaj retenante propran kontrolon kaj super malhelpo kaj super prospero.
Li argumentis ke plezuro estas la supera bono, sekvante Sokrato'n kiu diris ke "feliĉo estas unu el la celoj de morala agado." Sed male al Sokrato kaj multaj aliaj filozofoj, Aristipo kredis ke la plezuroj de la sensoj estis pli gravaj ol la spiritaj plezuroj. Kvankam li subtenis la vidon, ke la sentoj trompas nin, li pensis, ke sen ili nenio povas esti sciata. Kontraŭe al la opinio de Epikuro, kiu diris, ke plezuro estas stato de trankvilo kaj indiferento pri la malfacilaĵoj, kiujn la vivo trudas al la homoj, Aristipo kredis, ke en ĉio ĉi estas nenia plezuro sed nur stato de manko de doloro. Malgraŭ tio li admiris la studon kaj diris: "Estas pli bone esti almozulo ol malklerulo."
Lia alrigardo estis nomita "etika hedonismo." Inter liaj disĉiploj estis lia filino Arete de Cireno.
Internacia tago de virinoj
Internacia tago de virinoj (aŭ virina tago) estas internacia tago festata la 8-an de marto ĉiujare. Tiu ĉi tago estas grava festotago pri la atingitaj ekonomiaj, politikaj kaj sociaj rezultoj de virinoj. Oni ankaŭ rememoras tiun tagon pro la incendio en la Fabriko Triangulo (en Novjorko, Usono, 1911), kie perdis la vivon pli ol 140 virinoj. La ideo pri tiu festotago estiĝis ĉe trapaso de la 20-a jarcento, kiam la rapida monda industriiĝo kaj ekonomia ekspansio kondukis al protestoj por pli bonaj laborejaj kondiĉoj.
Aristipo
Kelkaj identigas lin kun lia nepo, Aristipo la Juna.
Internacia tago de virinoj
Mito
Laŭ iu mito, virinoj de la vestaj kaj teksaĵaj fabrikoj protestmarŝis la 8-an de marto 1857 en la urbo Novjorko. La laboristinoj protestis kontraŭ la mizeraj laboraj kondiĉoj kaj malaltaj salajroj. La polico atakis kaj dispelis la protestantojn. Tiuj ĉi virinoj establis sian unuan laboran unuiĝon (sindikaton) du jarojn poste, en la sama monato. Sed tiu evento estas nur mita, kaj havas neniun historian realon.
Nacia Biblioteko de Esperanto
Ĝi estis fondata en 1972, kaj estas unu el la plej gravaj bibliotekoj de Esperanto en la mondo laŭ nombro de volumoj entenataj. Prizorgata de la Itala Esperanto-Federacio, ĝi estas hodiaŭ publika institucio, kiu estas parto de la Ŝtata Arkivo de Massa kunligita al la Provinca Reto de la Bibliotekoj de Massa (REPROBI).
Ĝi estis publike prezentata en ĝia nova lokiĝo ene de la Ŝtata Arkivo, la per kunveno titolata "De la historia Esperanto al la multimedia", kiu okazis en la Salono de Rezistado en la Duka Palaco de Massa.
Internacia tago de virinoj
Historio
Protestoj okazadis la 8-an de marto dum la sekvantaj jaroj kaj Usono konsideris la 8-an de marto kiel virinan tagon. La 2-a Internacia Socialista Virina Konferenco en 1910 (en Kopenhago) akceptis la proponon de Klara' Zetkin', ke ĉiujare la 8-a de marto estu dediĉita bataltago por la socia, ekonomia kaj familia egalrajteco de virinoj. La unua Internacia tago de Virinoj en la sekvanta jaro estis granda sukceso kun pli ol unu miliono da partoprenantoj. Tiun sukceson ombris tragedio tiumonate, kiam la 25-an de marto 1911 en la incendio en la Fabriko Triangulo mortis pli ol 140 teksaĵlaboristinoj.
La Unuiĝintaj Nacioj oficialigis la tagon en 1977 invitante ĉiun landon en la mondo festi tiun tagon por la rajtoj de virinoj.
Virina tago kaj politiko
Inter 1933 kaj 1945 la tago estis malpermesita en Germanio, pro la partopreno de la socialistoj en la kreado de la tago. Samtempe oni festegis la patrinan tagon, kiu pli bone korespondis al la nazia virina idealo (virino = patrino). Pro sia deveno, la tago estis pli festita post 1945 en Orient-Eŭropo dum en okcidenta Germanio ĝi havis nur malaltan rolon kompare al la patrina tago kaj la tago de Sankta Valentino.
Oficialaj temoj de UN
Unuiĝintaj Nacioj aldonis jenajn temojn al la tago:
[[Dosiero:International Women's Day celebration.png|350px|eta|maldekstra||La celebrado de la tago de virinoj en la mondo
]]
Feritago
La internacia tago de virinoj estas feritago en Afganio, Angolo, Armenio, Azerbajĝano, Belarusio, Burkino, Ĉinio (nur por virinoj), Eritreo, Gvineo-Bisaŭo, Kamboĝo, Kartvelio, Kazaĥio, Kirgizio, Kolombio, Kubo, Laoso, Madagaskaro (nur por virinoj), Moldavio, Mongolio, Nepalo, Rusio, Taĝikio, Turkmenio, Ugando, Ukrainio, Uzbekio, Vjetnamio kaj Zambio.
Esperanto-movado
Aktivas grupo de Esperantistoj en Hiroŝimo ĉiujare por kolekti solidarecajn mesaĝojn el la tuta mondo okaze de la virintago. Tiuj mesaĝoj estas tradukitaj al la japana kaj ekspoziciitaj dum diversaj okazaĵoj.
En 2010 alvenis al Hiroŝimo 344 mesaĝoj el 66 landoj.
En 2013 estis farita originala kanto por tiu tago. [Woman, la forto de ĉiuj viroj, kantas Lucio Avitabile]
Nacia Biblioteko de Esperanto
Historio
La ideo de nacia itala biblioteko kiu kolektu la beletrajn verkojn en la lingvo Esperanto estis komence proponata de profesoro Mario Dazzini (Pietrasanta, 1910 – Massa, 1985) kaj de lia fratino Catina Dazzini, jam dum la 1950-aj jaroj.
La vera kolektado komenciĝis en 1972, kiam Mario Dazzini ricevis raran libron (la unuan gramatikon de Esperanto publikigita en Italio, fare de Daniele Marignoni) kiel donaco de la lingvisto Bruno Migliorini kaj de lia frato geografo Elio Migliorini.
Tiu unua nukleo de la kolekto enhavis, krom aliajn librojn havigitajn de fratoj Migliorini, la librojn donacitajn de advokato Boscarino de Ragusa, de Corrado Grazzini, de Luigi Minnaja kaj de aliaj italaj esperantistoj.
La biblioteko estis komence lokata en Castello Malaspina, sur la montetoj apud la urbeto Massa, kaj estis poste translokata – pli komforte – en la konstruaĵo de la Ŝtata Arkivo de Massa kaj Carrara.
Marte de 1994 la Biblioteko kaj ĝia arĥivo estis donacitaj al la Ŝtato kaj al la Arĥiva Administrado de Ministerio por Kulturaj kaj Mediaj Valoraĵoj.
La Grupo Esperantista de Massa "Mario Dazzini" komencis ekde januaro 2007 la inventaron kaj katalogadon de la libroj. La pritrakto de serĉado kaj katalogado de la biblioteka enhavo estis subtenata kaj financata de la provinco Massa-Carrara, kune kun la Regiono Toskanio kaj akorde kun la Ŝtata Arkivo de Massa kaj Carrara.
La librokolekto
La biblioteko precipe celas kolekti verkojn en Esperanto aŭ rilataj al tiu lingvo; pli detale, gravas la fakoj lingvistiko, literaturo, teologio kaj politiko. Pri tiuj fakoj oni kolektis ĝis nun proksimume okmil volumojn, grandparte donacitaj de familio Dazzini kaj sekve de aliaj italaj esperantistoj.
Krom tio enestas 176 gazetoj, ĝis nun ankoraŭ ne katalogitaj, kaj multaj aliaj dokumentoj kiel korespondado, vojaĝaj taglibroj, fotoj, bildoj kaj muzikaĵoj.
Preskaŭ la duono de la libraro konsistas el tradukoj de prozaj kaj poeziaj verkoj el la tuta mondo, pri ĉiuj subjektoj.
Spacograndigita 600-ĉelo
En geometrio, la spacograndigita 600-ĉelo estas uniforma stela plurĉelo kun simbolo de Schläfli {3,3,5/2}. Ĝi estas unu el 10 regulaj plurĉeloj de Schläfli-Hess. Ĝi estas la sola inter ili kun 600 ĉeloj.
Ĝi havas la saman situon de lateroj kun la ebenograndigita steligita 120-ĉelo, kaj spacograndigita steligita 120-ĉelo. Ĝi havas la saman situon de edroj kun la ebenograndigita dudekedra 120-ĉelo.
27758 Michelson
27758 Michelson estas tre malgranda, meze hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la germanaj astronomoj Lutz D. Schmadel kaj Freimut Börngen elde la Observatorio Karl Schwarzschild en Tautenburg (Germanio).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la germana-usona fizikisto Albert Abraham Michelson (1852–1931), laŭreato de la Nobel-premio pri fiziko 1907. Li malpruvis la hipotezon de la etero kaj faris precizan determinon de la lumrapido. Li ankaŭ mezuris per interferometrio la absolutajn diametrojn de pluraj steloj kaj solvis la strukturon de ties.
Castello del Matese
Castello del Matese estas komunumo de Italio.
Talcott Parsons
Talcott PARSONS (naskiĝinta en la 13-a de decembro 1902 proksime de Colorado Springs, mortinta la 8-an de majo1979 en Munkeno) estis grava usona sociologo.
Vivo
Dum la studo ĉe la London Sĉool of Economics (1924-1925) kaj en Heidelberg (kie li doktoriĝis en la 1927-a jaro) li gajnis enrigardon en la pensojn de la etnologo Bronisław Malinowski kaj de Max Weber. Antaŭe estis estinta lia plano iĝi kuracisto aŭ biologo. Inter 1944-79 li docentis kiel profesoro pri sociologio ĉe la Universitato Harvard.
Estante adepto de funkcionalismo, Parsons taksis la socion organismo memstara kaj memreguliga kun certaj mekanismoj por la konservo de sociala ordo. Laŭ lia struktura-funkcionala teorio, la socion konsistigus membroj kun unuopaj taskoj kaj granda celo antaŭ la okuloj. Malgraŭ tia sistemteoria vidpunkto pri socio Parsons jesis al libera decidopovo de ĉiuj. Tiaj decidoj tamen estus farotaj inter diversaj socie donitaj normoj kaj ĉiam integrigus alternativajn agadeblecojn. Lia plej grava celo estis la ellbarodo de ĝenerale valida teorio pri agado socia.
17032 Edlu
17032 Edlu estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la programo Lowell Observatory Near-Earth-Object Search (LONEOS) elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, sud-oriente de Flagstaff (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Edward Tsang Lu, fizikisto fakulo en suna fiziko kaj kosmonaŭto. Li restis dum ses monatoj ĉe la Internacia Kosmostacio en 2003 kaj estas kunfondinto de la Fondaĵo B612.
Hajnana perdriko
La Hajnana perdriko (Arborophila ardens) estas mezgranda birdo de la familio de Fazanedoj de la ordo de Kokoformaj kaj subfamilio de Perdrikenoj.
Ĝi estas endemia en sudo de insulo Hajnano, ĉe la suda marbordo de Ĉinio. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj montarbaroj. Ĝi estas minacata pro habitatoperdo. Ili loĝas ĉefe en unuarangaj tropikaj ĉiamverdaj arbaroj, kaj larĝafoliaj kaj miksitaj konifera-larĝafoliaj, kutime inter 600 m kaj 1,600 m. Ĝi troviĝas ankaŭ ĉe kelkaj ĉiamverdaj arbaroj kiuj estis iam ŝanĝataj pro lignoproduktado, sed estas nune bone rekuperitaj.
Attila Zsoldos
Attila Zsoldos naskiĝis la  1962 en Budapeŝto.
Biografio
Attila Zsoldos post lernado atingis la sciencan gradon PhD en 1993, li doktoriĝis en 2004 antaŭ la akademio. Li instruas parte en Universitato de Budapeŝto, parte li esploras en akademia instituto. Li okupiĝis precipe pri la mezepoka hungara historio. Li ricevis premion en 1998.
Hajnana perdriko
Ĝi estas ĉ.28 cm longa, tipa, ĝenerale grizbruna, perdriko kun distinga kapobildo. La kapo estas ĉefe nigreca kun tre kontrasta blanka orelkovrila makulo, mallarĝa blankeca superokulo, bruneca strieca krono kaj strieca tre brile ruĝec-oranĝa gorĝomakulo separanta la nigran mentonon el grizbruna brusto kiu des pli heliĝas ju pli sube. La dorso estas tre strieca.