cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nigragorĝulo
Nigragorĝulo, Nigragorĝa saksikolo aŭ Afrika saksikolo (Saxicola torquatus) estas birdo el la Muŝkaptuledoj, iam konsiderata de la Turdedoj en la genro Saxicola. Ĝi loĝas en subsahara Afriko kaj apudaj regionoj. Kiel la aliaj saksikoloj, ĝi estis dumlonge enmetita en la familio de Turdedoj, kun kiu la saksikolo estas konverĝaj. Ties scienca nomo aludas la aspekton kaj la biotopon kaj signifas "koluma rokoloĝanto": Saxicola devenas el la latina saxum, roko + incola, loĝanto, dum torquatus estas latina por kolumo aŭ "kolringo".
Pasintece S. torquatus kutime aludis la tutan superspecion nome "Komuna saksikolo" kaj kelkaj fontoj ankoraŭ pluhavas ĝin tiel, sed ĉiu disponebla pruvo ege montras, ke estas specistatuso por la Eŭropa (S. rubicola) kaj la Siberia saksikoloj (S. maurus) de moderklimata Eŭrazio, krom la insulaj endemioj nome Fuerteventura saksikolo (S. dacotiae) kaj Reunia saksikolo (S. tectes) kiuj neniam estis certe akceptitaj en S. torquata. Krome, la tre klare markitaj populacioj de la altaj teroj de la Korno de Afriko (kaj Arabio?) kaj Madagaskaro (kaj Granda Komoro?) povus esti konsiderataj aldonaj specioj.
Aspekto kaj distribuado
La maskloj havas nigran kapon, blankan duonkolumon, nigran dorson, blankan pugon, kaj nigran voston; la flugiloj estas nigraj kun granda blanka makulo es supra parto de la interna flugilo. La supra brusto estas kutime malheloranĝaruĝa, kun kruta aŭ laŭgrada transiro al blankeca aŭ paloranĝa en suba brusto kaj ventro depende de la subspecio. En kelkaj, nigro anstataŭas la oranĝajn brustoplumojn ĉu parte ĉu entute.
Inoj havas brunon pli ol nigron supre kaj en kapo kun neklara pli pala superokula strio, avelkoloron pli ol oranĝan sube, kaj malpli da blanko en flugiloj. La plumaro de ambaŭ seksoj estas iom pli senkolora kaj striita for de la reprodukta sezono.
Tiuj afrotropisaj birdoj havas disan distribuadon en multe de subsahara Afriko, kaj loĝas tiom norde kiom ĝis Senegalio kaj Etiopio. Malproksimaj populacioj troviĝas en la montaroj de sudokcidenta Arabio kaj en Madagaskaro kaj Granda Komoro. Ĝi estas nemigranta, kaj moviĝas nur surloke. Kiel rezulto de tio, ĝi disvolvigis grandan regionan variadon, kaj dividiĝas en ĉirkaŭ 15 subspecioj.
Sistematiko kaj taksonomio
La plej proksima parenco de tiu specio estas ŝajne ne la populacioj de Eŭrazio sed la Reunia saksikolo (S. tectes), sed eĉ tiele la "blankakolumaj" membroj de la genro Saxicola formas distingan grupon ene de la genro. S. torquatus kaj S. tectes formas stirpon de subsahara Afriko kiu diverĝis el la grupo de Eŭrazio en la malfrua Plioceno, antaŭ ĉirkaŭ 2.5 milionoj da jaroj. Reunio estis koloniigita mallonge poste, kio indikas rapidan etendon laŭlonge de la afrika marbordo de la Hinda Oceano. Pro la sekiĝo de Saharo dum la sekva Kvaternara glaciepoko, la populacioj de Afriko kaj Eŭrazio iĝis izolataj.
La ĵusa separo kiel specio estis proponita post analizoj per DNA de specimenoj de la subspecio Saxicola torquatus axillaris sed ne de S. t. torquatus, kaj pro tio tiu specio estis dum mallonge konata kiel S. axillaris.
Subspecioj
La subspecioj diferenciĝas iomete laŭ grando, kaj pli laŭ la etendo de la oranĝaruĝa de la supra brusto de la maskloj, kaj ĉu la malsupra brusto estas blanka kun distinga limo el la supra brusto, aŭ paloranĝa kun nedistinga limo el la pli malhela supra brusto. La etendo de la oranĝaruĝo varias ankaŭ laŭ la jarsezono, ofte etende sur la ventro for de la reprodukta sezono.
Benjo Conev
Benjo CONEV (bulgare Беньо Стефанов Цонев, n. 12-an de januaro 1863; m. 5-an de oktobro 1926) estis bulgara filologo, doktoro, universitata profesoro de slava filologio. Demonstraciis sian simpation por Esperanto, i. a. per entuziasma artikolo.
Jacint Comella i Mora
Jacint Comella i Mora (naskiĝis la 2-an de aprilo 1879 en Vic, mortis en 1962) estis kataluna pentristo kaj esperantisto.
Benjo Conev
Li estis profesoro en la Universitato de Sofia, kaj membro de la Bulgara Akademio de Sciencoj ekde ĝia fondiĝo en 1911. Lia ĉefa fako estis la historio de fonetiko, kaj la historio de la bulgara lingvo.
Jacint Comella i Mora
Li esperantistiĝis en 1902, li gvidis kursojn, fondis Esperanto-grupojn, estis sekretario de la komitato por gastigo de aŭstriaj infanoj post la milito pere de Esperanto. Unuaj premioj ĉe la desegna konkurso por kongresa insigno de la UK 1928 en Antverpeno kaj la UK 1929 en Budapeŝto.
Li mortis sen havi infanon. Li estis enterigita en la tombejo de Vic en tombo for de lia biologia familio. Sur lia tombo estas skribita en Esperanto: "Interkompreniĝu kaj amu vin".
William Edward Collinson
William Edward COLLINSON [KOlinsen] (naskiĝis la en Birmingham; mortis la  en Liverpolo) estis eminenta angla lingvisto kaj esperantisto.
De 1914 ĝis 1954 Collinson estis profesoro de la germana lingvo ĉe la universitato de Liverpool. Krome li estis d-ro-John-Buchanan-lektoro de Esperanto ĉe tiu universitato. Kune kun Otto Jespersen kaj Edward Sapir li kunlaboris kun Alice Vanderbilt Morris por disvolvi la esplorprogramon de "International Auxiliary Language Association" (IALA, Internacia Helplingva Asocio). Kiel Edward Sapir kaj Otto Jespersen, estis membro de la konsila komitato por lingvistikaj esploroj de IALA. De 1936 ĝis 1939 li estis esplordirektoro de IALA.
En 1927 aperis lia populariga libro en Esperanto pri lingvistiko La Homa Lingvo. Li estis viceprezidanto de Brita Esperanto-Asocio (BEA), membro de la Lingva Komitato kaj verkis artikolojn por multaj gazetoj kiel Literatura Mondo, Internacia Pedagogia Revuo, Lingva Kritiko, Esperantologio, La Brita Esperantisto, Heroldo de Esperanto ktp.
Li ankaŭ estis kunlaboranto de Centro por Esploro kaj Dokumentado kaj Internacia Scienca Universitato kie li donis 7 konferencojn. Li estis prezidanto de la Internacia Scienca Asocio Esperantista (ISAE) inter 1959 kaj1965 kaj dum longa tempo membro de la Akademio de Esperanto.
Eksteraj ligiloj
Libroj de kaj pri William Edward Collinson en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo
Bibliografio
Artikoloj de kaj pri William Edward Collinson en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA)
Vidu ankaŭ
Sciencaj studoj bazitaj sur originalaj esploroj kaj observoj.
Distrikto Nowy Sącz
Distrikto Nowy Sącz - pole powiat nowosądecki - estas distrikto en la provinco (historie vojevodio) Malgrandpollando de Pollando. Distrikta centro estas la urbo Nowy Sącz, kiu donis la nomon al la distrikto, sed mem ne apartenas al la distrikta areo, nur ĉirkaŭatas de ĝi. Fine de en la distrikto vivis.
Volla
estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Kampanio kaj la provinco Napolo. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kristana patrono estas la Sankta Miĥaelo, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.
Distrikto Nowy Sącz
Dua mondmilito
La milito atingis regionon la 6-an de septembro, kiam post akraj bataloj germanoj la sekvan tagon eniris al Nowy Sącz. Liberigo de germanoj alvenis la 19-an de januaro 1945.
26.11.1944: Pola Rezistomovado: Pola Enlanda Armeo frakasis germanan Polican Lernejon en Żegiestów — oni akiris armilaron kun municio
Vaŝingtono
Vaŝingtono (Washington, D.C., "the District" (la Distrikto), aŭ simple D.C.) estas la ĉefurbo de Usono. Vaŝingtono situas en la Distrikto Kolumbio (DK) inter la ŝtatoj Virginio kaj Marilando ĉe la Potomaka Rivero. La Distrikto Kolumbio enhavas nur la urbon Vaŝingtono, sed ne estas unu el la 50 ŝtatoj de Usono. Ĝin regas la Usona Kongreso mem.
La subskribo de la Residence Act la 16an de Julio, 1790, aprobis la kreadon de ĉefurba distrikto situanta laŭlonge de la rivero Potomako ĉe la Orienta Marbordo. La Usona Konstitucio provizis por federala distrikto laŭ la partikulara jurisdikcio de la Distrikto Kolumbio fare de la Kongreso kaj pro tio la Distrikto ne estas parto de ajn Usona ŝtato.
La ŝtatoj Marilando kaj Virginio donis po teron por formi la federacian distrikton, kiu inkludis la antaŭ-ekzistintajn setlejojn Georgetown kaj Alexandria. Nome en honoro de George Washington, la Urbo Vaŝingtono estis fondita en 1791 por utili kiel ĉefurbo de la nova federacio. En 1846, oni redonis la teron origine cedita de Virginio; en 1871, oni kreis per la District of Columbia Organic Act de 1871 ununuran municipan registaron por la restanta parto de la Distrikto.
Vaŝingtono havis ĉirkaŭkalkulitan loĝantaron de 658,893 personoj en 2014, kaj tiele ĝi estas 23a plej loĝata urbo en Usono. Pendolantoj el la ĉirkaŭaj dormurboj de Marilando kaj Virginio starigas la totalan loĝantaron al pli ol unu miliono dum la laborsemajno. La Vaŝingtona metropola areo, el kiu la Distrikto estas parto, havas 5.8 milionojn da loĝantoj, nome la sepa plej loĝata metropola areo en la lando.
Surloke elektita urbestro kaj 13‑membra Konsilantaro regis la Distrikton ekde 1973. Tamen, la Kongreso plutenas superan aŭtoritaton super la urbo kaj povas nuligi lokajn leĝojn. La loĝantoj de la D.K. elektas ne-votantajn reprezentantojn en la Kongreso, sed la Distrikto ne havas reprezenton en la Usona Senato. La Distrikto ricevas tri voĉdonrajtojn por la prezidenta balotado permesite de la 23a Amendo al la Usona Konstitucio, ratifita en 1961.
Historio
Diversaj triboj de la Algonkena-parolanta Piskatavajoj (ankaŭ konataj kiel la Konoj) enloĝis la terojn ĉirkaŭ la Potomako kiam eŭropanoj unue vizitis la areon en la komenco de la 17-a jarcento. Unu grupo konata kiel la Nakoĉtank (ankaŭ nomita la Nakostinoj fare de katolikaj misiistoj) konservis setlejojn ĉirkaŭ la Anakostia Rivero ene de la aktuala Distrikto Kolumbio. Konfliktoj kun eŭropaj kolonianoj kaj najbaraj triboj devigis la translokadon de la Piskatavajoj, kelkaj el kiun establis novan setlejon en 1699 proksime de Point of Rocks, Marilando.
En lia Federalist No. 43, publikigita la 23-an de januaro 1788, James Madison argumentis ke la nova federacia registaro bezonus aŭtoritaton super nacia ĉefurbo por zorgi pri sia propra prizorgado kaj sekureco. Kvin jarojn pli frue, grupo de sensalajraj soldatoj sieĝis la Kongreson dum ĝiaj membroj renkontis en Filadelfio. Konata kiel la Pensilvania Ribelo de 1783, la okazaĵo emfazis la bezonon de la nacia registaro por ne fidi je iu ŝtato por sia propra sekureco.
La Artiklo Unu, Sekcion Ok, de la Konstitucio tial permesas la establadon de "Distrikto (ne pli ol dek kvadratajn mejlojn) por, post cedo de specialaj ŝtatoj, kaj la akcepto fare de la Kongreso, iĝu la sidloko de la registaro de Usono". Tamen, la konstitucio ne precizigas lokon por la ĉefurbo. En kio nun estas konata kiel la Kompromiso de 1790, Madison, Alexander Hamilton, kaj Thomas Jefferson venis al interkonsento ke la federacia registaro pagus ĉiujn ŝuldojn deklaritajn pro la Revolucia Milito en interŝanĝo por establado de la nova nacia ĉefurbo en la Suda Usono.
Solemont
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Doubs, en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (Bourgogne-Franche-Comté, prononco []) kaj en la historia regiono Franĉkonteo. Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Montbéliard (france arrondissement de Montbéliard), la norda kaj orienta parto de la departemento, kaj al la kantono .
Vaŝingtono
Fondo
La nomo de la urbo deriviĝas de Ĝorĝo Vaŝingtono (angle George Washington), la unua prezidanto de la nacio. En julio 1790, kongreso de Usono decidis krei novan urbon por esti la nova ĉefurbo de Usono. Antaŭ ol tiam, kongreso de Usono kunvenis en diversaj lokoj malregule. Oni devis trovi lokon por la nova ĉefurbo. Washington, kiu havis sian domon en la apuda Monto Vernon, proponis la ejon je 1791. La franco Pierre Charles L'Enfant kaj la usonanoj Andrew Ellicott kaj Benjamin Banneker planis la novan ĉefurbon.
La 9-an de julio 1790, la Kongreso aprobis la Loĝejan Leĝon Residence Act, kiu aprobis la kreadon de nacia ĉefurbo ĉe la Potomako. La preciza loko estis selektota fare de prezidanto George Washington, kiu subskribis la leĝon la 16-an de julio. Formita de tero donacita fare de la statoj Marilando kaj Virginio, la komenca formo de la federacia distrikto estis kvadrato je 10 mejloj (16 km) sur ĉiu flanko, nombrante 100 kvadratajn mejlojn (260 km²).
Nova federacia grandurbo tiam estis konstruita sur la norda bordo de la Potomako, en Orienta Ĝorĝtaŭno. La 9-an de septembro 1791, la tri komisaroj kontrolantaj la konstruon de la ĉefurbo nomis la grandurbon en honoro de prezidanto Washington. La federacia distrikto estis nomita Columbia, kio estis poezia nomo por Usono, ofte en uzado en tiu tempo. La Kongreso okazigis sian unuan sesion en Vaŝingtono la 17-an de novembro 1800.
La Kongreso aprobis la Organikan Leĝon de 1801, kiu oficiale organizis la Distrikton kaj metis la tutan teritorion sub la ekskluzivan kontrolon de la federacia registaro. Plue, la eksterkomunuma areo ene de la Distrikto estis organizita en du kantonojn: la Kantono de Vaŝingtono en la oriento de la Potomako kaj la Kantono de Aleksandrio en la okcidento. Post la trairejo de tiu Act, civitanoj vivantaj en la Distrikto jam ne estis konsideritaj loĝantoj de Marilando aŭ Virginio, kiuj tial finis sian reprezentantaron en la Kongreso.
En la 24a–25a de Aŭgusto 1814, en atako konata kiel Incendio de Vaŝingtono, britaj fortoj invadis la ĉefurbon dum la Milito de 1812. La Kapitolo, Trezorejo, kaj Blanka Domo estis incendiitaj kaj ruinigitaj dum la atako. Plej registaraj konstruaĵoj estis tuje riparitaj; tamen, la Kapitolo restis dumlonge sub konstruado tiame kaj ne estis kompletigita en sia nuna formo ĝis 1868.
Politika gravo
Vaŝingtono estas grava urbo por la federacia kaj internacia regado. Oni trovas la tri branĉojn de la Usona registaro tie:
Vidindaĵoj
La Biblioteko de Kongreso en Vaŝingtono estas la plej granda biblioteko en Usono. La Smithsonian Institute estas mondfama muzearo. Ankaŭ la usona monfarejo estas en la ĉefurbo.
Estas multaj monumentoj en Vaŝingtono. La Vaŝingtona monumento estas alta obelisko de 170 metroj. Oni povas supreniri la obeliskon per lifto, aŭ supreniri la 898 ŝtupojn per piedo. Granda statuo de Lincoln estas en la monumenta konstruaĵo de Lincoln, kaj proksime la Kapitolo de Usono, la National Mall, la Okcidenta Potomaka Parko ktp. Kaj oni povas vidi la monumentan konstruaĵon Jefferson apud la tajda baseno.
La Vaŝingtona Nacia Katedralo estas katedralo de la Episkopana Eklezio, el nov-gotika desegno tre modelita sur la angla gotika stilo de la fino de la 14a jarcento, ĝi estas la sesa plej granda katedralo en la mondo, kaj la dua plej granda en Usono, kaj ankaŭ la plej alta same kiel la kvara plej alta strukturo en Vaŝingtono.
Esperanto kaj la urbo
Kolumbia Esperanto-Asocio en la 1920-aj jaroj estis regiona Esperanto-Asocio en la urbo Vaŝingtono, ties teritorio nomatas la Distrikto Kolumbio, kaj en ties ĉirkaŭaĵo. Sekretario de la asocio ĝis sia morto en 1930 estis John A. Sheil.
Partneraj rilatoj
La urbo havas amikajn rilatojn interalie kun
Tinamo
Tinamo estas neotropisa grupo de birdoj de la familio de Tinamedoj, kiu havas en si ĉ. 47 speciojn en 9 genroj, 2 subfamilioj, 1 familio kaj 1 ordo. Ili loĝas en tuta Sudameriko ekde Patagonio ĝis Centrameriko kaj Meksiko. De gondvana origino, la Tinamoformaj birdoj estas malproksime parencaj al la Strutoformaj, inter kiuj estas la neflugaj struto, emuo, kaj apterigo. Kune kun la Strutoformaj birdoj la Tinamoformaj konsistigas la paleognatojn (Paleognathae - malnov-makzeluloj), kontraste al plejparto de modernaj birdoj en la branĉo de la neognatoj (Neognathae - nov-makzeluloj). Ili estas el plej malnovaj birdogrupoj.
La vorto "tinamo" devenas el kariba termino por tiuj birdoj, nome tinamu.
La plej granda parto de la tinamoj estas apartiĝemaj birdoj kiuj kaŝiĝas ene de fermaj kaj malhelaj arbaroj, do, ili ne estas tre konataj. Aliaj loĝas en ne tiom kaŝaj regionoj kiel en Meksiko, do ili estas pli konataj; sed eĉ tiuj estas singardemaj. Ili estas ĝenerale sedentaj, surgrunde loĝantaj kaj, kvankam ne neflugaj, se eble ili evitas flugon favore al kaŝiĝo aŭ al elkuro for el danĝero. Ili troviĝas en vario de habitatoj, game el duonaridaj alpaj herbejoj al tropikaj pluvarbaroj. La du subfamilioj estas klare dividitaj laŭ la habitato, kaj tiele la Noturenoj rilatas al stepoj aŭ malferma kamparo, dum la Tinamenoj estas konataj kiel arbaraj tinamoj.
Venuso (diino)
Venuso, ankaŭ nomata VeneroZ, estis malgrava diino en Romo, ĝis la romanoj identigis ŝin al la bela greka diino pri Amo kaj Beleco, Afrodito. Tiam Venuso fariĝis grava diino. Ŝia latina nomo estas Venus (nominative), kaj pro sia beleco ŝi donis sian nomon al Venuso, la plej bela kaj hela planedo en la ĉielo.
Tinamo
Kvankam kelkaj specioj estas tre komunaj, tinamoj estas timidaj kaj sekretemaj birdoj. Ili estas aktivaj dumtage, kaj retiriĝas al ripozejoj nokte. Ili ĝenerale havas kamuflan plumaron, kaj maskloj kaj inoj estas similaj laŭ aspekto, kvankam la inoj estas kutime pli grandaj. Ili estas oportunemaj kaj ĉar temas pri tiom malsimilaj specioj, ili manĝas ĉion: ekde insektoj ĝis beroj, nome estas ĉiomanĝantoj, kiuj konsumas ampleksan varion de planta kaj animala manĝo el fruktoj kaj semoj al vermoj, insektoj kaj malgrandaj vertebruloj. Ili polvobaniĝas same kiel akvobaniĝas per starado sub forta pluvo. Ili estas plie aŭdataj ofte ol vidataj, kaj komunikiĝas per vario de oftaj, karakteraj alvokoj, ĉefe dum la reprodukta sezono.
Poisson d'avril (filmo)
Temo
Brava garaĝa meĥanikisto, fidela edzo kaj bona familiestro, Emile Dupuy estas persvadita de lerta magazena vendisto aĉeti perfektigitan fiŝkaptan kanon per la ŝparita mono destinita al aĉeto de lavmaŝino pri kiu revas Charlotte, lia edzino. Ne kuraĝante konfesi tion al ŝi, li mensogas al ŝi, kaj de etaj al egaj mensogoj, li troviĝas implikita en nesolvebla situacio.
Tinamo
Krom esceptoj, virtinamo havas teritorion kaj nestolokon dum la reprodukta sezono kaj venas serio da inoj, vizitas, kaj ovodemetas en la sama nesto. Inoj vagadas tra kelkaj teritorioj, pariĝas, kaj ovodemetas en la nestoj de la loĝantaj maskloj. Nestoj estas ĉiam surgrunde, kaŝitaj en vegetaĵaro aŭ inter rokoj. Tinaminoj demetas relative grandajn kaj belajn brilajn multkolorajn (tuj post demetado) ovojn. Tiuj estas kovataj de la maskloj dum periodo de 2–3 semajnoj. La idoj estas lertegaj frufrue; ekzemple ili povas kuri de kiam ili eloviĝas kaj sendependiĝas post tri semajnoj.
Venuso (diino)
Venuso amis ankaŭ du mortemulojn, nome Adonison kaj Anĥizon. Venuso kaj Anĥizo estis la gepatroj de Eneo. Granda heroo, Eneo postvivis la falon de Trojo, kaj fondis la novan nacion de Latio en Italio. Eneo estis praulo de Romulo. Pro tio, la romanoj kredis Venuson la patrino de sia gento.Al Venuso la romianoj dediĉis tagon de la semajno, nome vendredon.
Tinamo
Tinamoj kaj ties ovoj havas multajn naturajn predantojn, el falkoj kaj vampiraj vespertoj al jaguaroj kaj gigantaj formikuloj. Ili estis ĉasataj ankaŭ etende de homoj kaj foje persekutataj kiel agrikultura plago. Tamen, la ĉefa minaco al ties populacioj devenas el habitatodetruo pro terklarigado kaj agrikultura disvolviĝo. Sep specioj estas listitaj kiel vundeblaj kaj aliaj sep kiel preskaŭ minacataj. Ili aperas en la mitologio de indiĝenoj ĉe ties teritorio. Ofte translokigitaj kaj facile breditaj en kaptiveco, ili neniam estis sukcese alhejmigitaj.
Taksonomio kaj sistematiko
La familio de Tinamedoj enhavas ĉirkaŭ 47 speciojn en naŭ genroj. La du subfamilioj estas la Noturenoj (konataj ankaŭ kiel Rinkotenoj), nome la stepotinamoj, kaj la Tinamenoj, la arbartinamoj. "Tinamedoj" estis difinitaj tiele de Gauthier kaj de Queiroz (2001): "Tinamedoj aludas al la kronklado elbranĉiginte el la plej ĵusa komuna praulo de Tetrao [Tinamus] major Gmelin 1789 kaj ĉiuj nunaj birdoj kunhavas pli ĵusan praulon kun tiu specio pli ol kun Struthio camelus Linnaeus 1758 kaj Vultur gryphus Linnaeus 1758." Ties simileco kun aliaj surgrunde loĝantaj birdoj kiaj la perdrikoj kaj la megapodoj estas rezulto de konverĝo kaj simpleziomorfo pli ol de kunhavataj evoluaj novaĵoj.
La tinama familio montriĝis monofiletika. Filogenomikaj studoj identigis ĝin kiel frata grupo de aŭstralaziaj kaj oceanaj Strutoformaj (ekz. la kazuaroj, emuoj, kaj kivioj), dum la sudamerikaj reaoj kaj la afrika struto estus sinsekvaj ekstergrupoj. Priserĉado publikita en 2010 trovis, ke la plej prsokimaj Strutoformaj kuzoj de tinamoj estas la formortintaj moaoj el Novzelando, kaj ke la moaoj estas pli diste rilataj al emuoj kaj al kazuaroj ol oni antaŭsupozis.
Fosilia registraro
Flugokapablaj Litornitedoj el la Paleoceno kaj Eoceno ŝajne estis laŭstrukture la plej similaj prauloj de la tinamoj, kaj povus esti kaj ties prauloj kaj de la Strutoformaj, kvankam ties preciza rilataro ne klaras. la plej frua certa fosilia materialo el Tinamoformaj datas el Mioceno.
Oni trovis kelkajn tinamajn fosiliojn en kuŝejoj de Santakruza epoko de 16–17 milionoj da jaroj de komenca al meza Mioceno kaj en la samtempa aŭ iom pli aĝa kuŝejo Pinturas, en la Santakruza Provinco de la argentina Patagonio, inklude tinaminedon, Crypturellus reai. Asociaj fosilioj indikas, ke la loka paleomedio komence de tiu periodo estis karakterizita de humida, subtropika klimato, kun arbara vegetaĵaro, kiu iĝis pli sekaj kaj pli malferma laŭ la tempopaŝo. Kelka el la tinama fosilia materialo ŝajnas intermeza inter la du subfamilioj, sugeste ke la periodo koincidas kun la originoj de la radiado de Noturenoj al etendaj malfermaj habitatoj.
Oni trovis noturenajn fosiliojn referenceblajn al Eudromia kaj Nothura en kuŝejo Cerro Azul (blua monteto) de fina Mioceno el Pampa regiono de centra-suda Argentino. Tinamoj priskribitaj el materialo de Plioceno estas Eudromia olsoni Tambussi & Tonni, 1985, Nothura parvulus Rovereto, 1914, kaj Nothura padulosa Mercerat, 1897. La pliocenaj fosiliaj genroj Cayetornis Brodkorb kaj Tinamisornis Rovereto estis sinonimigitaj kun Nothura kaj Eudromia respektive. Oni trovis fosiliojn havantajn similecojn kun kelkaj nunaj genroj en kuŝejoj de Pleistoceno.
Lasbek
Lasbek estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Stormarn de la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. La teritorio estas parto de la komunumaro Bad Oldesloe-Land, administra ligo de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kies kaj la administra centro estas la urbo Bad Oldesloe, kiu tamen mem ne apartenas al la komunumara teritorio.
Tinamo
Genra rilataro
Kladogramo de tinamaj genroj bazita sur kombino de morfologia kaj molekula informaro analizita de Bertelli & Porzecanski (2004)
Specioj en taksonomia ordo
SUBFAMILIO: Tinamenoj Tinaminae
GENRO: Tinamo Tinamus GENRO: Notocerko Nothocercus GENRO: Crypturellus
SUBFAMILIO: Noturenoj Nothurinae
Aspekto
Tinamoj estas diketaj, kompaktaj birdoj kun sveltaj koloj, malgrandaj kapoj kaj, kutime, mallongaj kurbecaj bekoj, kvankam kelkaj havas longajn bekojn. Inoj estas kutime pli grandaj ol maskloj. La plej malgranda specio, nome la Nana tinamo, pezas ĉirkaŭ 43 g kun longo de 14.5 cm. Inoj de la plej granda nome Griza tinamo, pezas ĝis 2 kg kun longo de ĝis 49 cm. Ties piedoj havas tri antaŭenajn fingrojn; malantaŭa fingro estas ĉu pli alta kaj retroira, aŭ forestas. La dorso de la tarso estas kovrita per skvamoj, kies koloro povas helpi al identigo.
Tinamoj havas aerhavajn skeletojn kun sternuma karino, 16–18 kolvertebroj, kaj fuziitaj torakaj vertebroj. Ili havas feblan kardiovaskulan sistemon, evidentigita de la verdeca nuanco en la haŭto. Ili havas ankaŭ relative plej malgrandajn korojn kaj pulmojn el ĉiuj birdoj, enhavantaj nur 1.6–3.1% el ties korpopezo, dum la ekvivalento en hejma koko estas 12%. Spite ties malforta flugokablo, la procento de ties korpomaso rilate al muskolo estas 28.6–40%, kio estas simila al tiu de kolibroj. La uropiga glando estas malgranda kaj tufeca. La masklo havas korktirilforman penison, simila al tiu de Strutoformaj kaj al la duonpeniso de kelkaj reptilioj. La ino havas malgrandan penisecan organon ĉe la kloako kiu iĝas pli granda dum la reprodukta sezono.
Plumaro
La plumaro de la familio estas kamufla, kiel kutimas ĉe surgrundemaj birdoj, kun tipaj koloroj game tra malhelbruna, rufa, sablokolora, flaveca kaj griza. Plumaro kutime ne diferencas inter seksoj, sed ĉe kelkaj specioj inoj estas pli brilaj. La arbarloĝantoj tendencas esti pli malhelaj kaj pli uniformaj, dum la stepaj specioj estas pli palaj kun pli da strieco aŭ makuleteco. Tinamoj havas bone disvolviĝintan polvolanugon; tio kreskas kontinue kaj disiĝas pinte al polvo kiun la birdo ŝmiras tra la resto de la plumoj pere de pluma memaranĝado. Tio havigas al la plumaro brilan aspekton same kiel akvoprotektas ĝin. Ties vostoj estas mallongaj, foje kaŝe malantaŭ la kovriloj, kaj eble indikas kapablon oferi plumojn al predanto por eskapi kaze de kapto. Kelkaj tinamoj havas krestojn. Membroj de Eudromia havas la plej disvolvigitajn krestojn kaj, kaze de ekscitiĝo, ili direktas ilin antaŭen.
Voĉo
Steploĝantaj tinamoj havas pli altatonajn kaj pli delikatajn voĉojn. Ili povas ankaŭ esti malpli melodiaj, foje simile al kanto de griloj. Arbaraj specioj tendencas havi profundajn, laŭtajn alvokojn, taŭgaj por penetri vegetaĵaron. Masklo de Montotinamo povas esti aŭdita kelkajn kilometrojn for tra densa arbaro. Kaze de alvokado, tinamo etendas sian kolon vertikale, klinas sian kapon angule, kaj malfermegas sian bekon. Birdo, kaze de ĝenado, krias akran trilon.
Identigo de tinamoj ne estas facila tasko; uzi ties alvokojn kiel ilo estas integra. Ĉiu specio havas sian propran unikan alvokon aŭ alvokojn. La Soleca tinamo havas 11 diferencajn voĉojn. Ĉe plej specioj ambaŭ seksoj alvokas; kelkaj havas diferencajn alvokojn por maskloj kaj por inoj. Inoj tendencas havi pli profundajn voĉojn. Kelkaj specioj, partikulare membroj de la genro Crypturellus, havas regionajn dialektojn. Masklo de la Ardezbrusta tinamo havas alvokojn unikajn por esti unuope rekonita de homoj.
Alvokoj estas tipe aŭdataj plej ofte dum la reprodukta sezono. Tamen, la tempo de la tago povas diferenci inter specioj, ĉar kelkaj estas pli voĉemaj matene, aliaj vespere, kaj kelkaj estas pli voĉemaj dum la meztaga varmo. Kelkaj alvokas nokte el ties ripozejoj. Ofteco povas varii inter specioj kaj inter individuoj. Unu masklo de Makistinamo alvokis ĉiujn kelkajn minutojn el mateniĝo ĝis krepusko (ĉirkaŭ 500 alvokoj tage). Kelkaj, ĉefe specioj de la genro Crypturellus uzas regulajn alvokejojn. Nur kelkaj havas alarmalvokojn.
Teritorio
Tinamoj estas nure novtropikaj kaj ĉiu el la 47 specioj loĝas en Sudameriko, Meksiko, kaj Centrameriko. La teritorioj de la plej nordaj specioj etendas al Meksiko sed ne multe pl norde ol la Tropiko de Kankro. La Ĉilia tinamo estis enmetita en la Paskinsulo. La plej granda koncentro de specioj estas en la tropikoj, kaj ĉefe ĉe la Amazona Baseno. Norde ili tendencas esti arbaraj birdospecioj, dum sude ili preferas malfermajn habitatojn. Tinamoj formas la hegemonian grupon de surteremaj birdoj en Sudameriko, kie ili ege anstataŭas la Kokoformajn ekologie, kaj neniu alia birdofamilio tie havas kompareblan diversecon, distribuadon, aŭ taŭgecon de habitataj adaptoj. Reaoj troviĝas nur en malferma kamparo, mutuoj kaj kracedoj estas ĝenerale limigitaj al arbaroj, kaj la fazana familio estas reprezentata nur de kelkaj specioj en la nordo de la regiono.
Ili loĝas en ampleksa gamo de habitatoj. Membroj de la genroj Tinamus, Nothocercus, kaj Crypturellus loĝas en densaj arbaroj, Nothocercus preferas altajn altitudojn, kaj membroj de plej aliaj genroj en herbejoj, punao, montararbaroj, kaj savano. Tinamotis kaj Nothoprocta preferas altaltitudajn habitatojn, ĝis 5,000 m, dum la aliaj stepotinamoj havas ampleksan altitudan gamon. Tinamoj loĝas ĉe plej partoj de Suda kaj Centra Ameriko, same kiel ĉe tropikaj regionoj de Meksiko, kun la escepto de akvaj, neĝokovritaj kaj vere dezertaj habitatoj, kaj la plej suda pinto de Patagonio.
Ekologio
Kutimara kaj ekologia separado de tinamospecioj evidentiĝas, kie ties teritorioj koincidas, pro uzado de diferencaj manĝoresursoj kaj okupado de limigitaj mikrohabitatoj. Tiuj mikrohabitatoj ne estas ĉiam facile identigeblaj, kaj estas tre vundeblaj al mediaj ŝanĝoj. Kelkaj specioj, kiaj la Ruĝflugila tinamo, uzas multajn habitatojn kiaj malfermaj savanoj de Amazonio kaj sekaj valoj de Andoj. Simile la Bruna tinamo loĝas kaj en la Amazona Baseno kaj en la humidaj montararbaroj de la deklivaroj de Andoj.
Panamo havigas ekzemplojn de ekologia separado. La Montotinamo okupas la altajn terojn tra la tuta lando. La Granda tinamo preferas la pluvarbarojn de la deklivaroj. Ankaŭ la Ĉokotinamo ŝatas la pluvarbarojn, sed ĝi estas limigita al la sudoriento de la lando. Fine la Eta tinamo troviĝas en densa duaranga arbaro ĉu ĉe la deklivaro de Pacifiko aŭ de Atlantiko super 1,000 m. Grandodiferenco permesas la kunloĝadon de la Ruĝflugila tinamo kaj de la Makulnoturo, ĉar ambaŭ okupas la saman habitaton de Brazilo, nome tropika savano. La unua preferas longherbajn paŝtejojn, dum la lasta preferas mallongajn herbojn.
Pliaj ekzemploj de tia diverseco troviĝas ĉe Andoj, kie malgranda subspecio de Darvina noturo, nome Nothura darwinii boliviana, loĝas en herbejoj de ĉirkaŭ 2,000 m super marnivelo. Tie loĝas ankaŭ la Ruĝflugila tinamo kiu preferas malferman grundon kun iome da arbustaro, kaj la Anda tinamo kiu preferas densan vegetaĵaron ĉe rojoj. Ties habitato etendas supren tra arbaroj de Polylepis al punaaj herbejoj. En punao estas alia subspecio de Darvina noturo, nome Nothura darwinii agassizii, kiu preferas herbotufajn herbejojn. Ankaŭ en punao estas la Ornamtinamo kiu ĉeestas rokajn deklivojn kaj klifojn kun arbustaro de Parastrephia lepidophylla aŭ tola. Pli alte en punao estas la Punaa tinamo, loĝanta ĝuste sub la neĝolinio ĉe 5,300 m same kiel en duondezertoj de suda Altiplano.
Ortaháza
Situo
Ortaháza situas en Montetaro Zala en valo de rojo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Zalaegerszeg-Rédics. La fervoja linio disigas la komunumon de Kissziget. Nova troviĝas 9, Lenti 13, Letenye 26, Zalaegerszeg 31, Budapeŝto 233 kilometrojn.
Tinamo
Movoj
Tinamoj estas tre sedentaj birdoj. Arbarloĝantaj tinamoj moviĝas mallongdistance se klimataj kondiĉoj, kiaj intensa pluvo, inundo aŭ sekeco devigas al tio. Plej amazoniaj specioj moviĝas inter arbaroj de “varzea” kaj seka tero depende el la akvoniveloj. La Punaa tinamo okupas altajn bordojn de Andoj sed, dum malbona vetero, moviĝas suben al valaj grundoj.
Arbaraj specioj, kiaj la Ardezbrusta tinamo, havas grandajn hejmajn teritoriojn tra kiuj ili moviĝas laŭ ŝajne hazardaj modeloj. La masklo de Makistinamo havas hejman teritorion de 20 ha, sed foje vagadas for al tiu de najbaroj. Inoj vagadas tra la teritorioj de multaj maskloj. La Ornamtinamo loĝas ĉefe supren en monteta punaa herbejo sed moviĝas ĉiumatene al subo de deklivoj por manĝi kaj trinki. Grenovoraj specioj moviĝas ĉiutage al grenkampoj kaj kelkaj, kiaj la Darvina noturo, restas en la kampoj ĝis ne restas tie manĝo. Sudaj specioj de malferma kamparo havas teritoriojn nur dum la reprodukta sezono kaj je aliaj epokoj ŝajne vagadas hazarde.
Kutimaro
Tinamoj formas unu el plej surteremaj grupoj de flugantaj birdoj, kiuj pasas praktike sian tutan tempon surgrunde. Ili piediras silente, paŭante ofte meze de paŝo. Kiam eventuala minaco estas detektita, tinamo tipe frostiĝas en unu aŭ du sintenoj, ĉu kaŭre aŭ havante kolon etende supren. Se eble, ili evitas ekflugi per piedirado aŭ kurado for el danĝero same kiel per kaŝiĝo en densa vegetaĵaro. Ili povas poste paŭzi por observi la kaŭzon de sia alarmo el la kaŝejo. Ili kasiĝas ankaŭ en nestotruoj. Ties kamufla kutimaro permesis ilin survivi aŭ eĉ progresi en areoj kie Penelopenoj estis formortigitaj.
Flugo
Malkeil la rilataj Strutoformaj, tinamoj povas flugi, kvankam malmulte kaj nevole, kaj preferas piediri aŭ kuri. Kaze de devigo al aero, ili faras tion nur por mallongaj distancoj kaj rapide. Ties malgrandaj flugiloj havigas al ili altan flugilŝarĝon. Ili ekflugas per rapida kaj brueca flugilfrapado, ĝis ili akiras sufiĉan alton, poste glitas flanken, per eventuala plua eko de flugilfrapado. Pro manko de vosto kiu funkciu kiel direktilo aŭ kontraŭpezilo, tinamoj estas rimarkinde mallertaj por direkti. Ili ofte frapas aĵojn dum klopodo ekflugi, foje kun teruraj konsekvencoj. Ili rare flugas pli ol 150 m kaj tipe faras tion subendeklive kiam la tereno permesas ĝin. Ili surteriĝas laŭ rekta sinteno kun suprenetenda kolo. Kekaj specioj surteriĝas kure. La Makistinamo plenumas akran 90° turnon tuj antaŭ surteriĝo.
Ripozado
Kvankam tinamoj estas tagaj animaloj, multaj specioj iĝas malpli aktivaj en la mezo de la tago. Ili ripozas aŭ manĝas dum tiu tagoperiodo, kaj dumnokte ili ĉesas ĉian aktivecon. Ili timas mallumon; ili ripozas nokte kaj oni scias, ke ili povas ripozi ankaŭ dum sunaj eklipsoj. Ripozo de la pli grandaj arbaraj specioj, kiaj tiuj de Tinamus, okazas en arboj. Ili preferas horizontalajn branĉojn proksimume 2–5 m supergrunde, kaj elektas lokojn kun bona vidatingo kaj klaraj elirejoj. Por minimumi la penon ascendi al ties ripozejoj, en monteta tereno ili aliras el supre kaj, kaze de minaco, ili flugas malsupren por atingi plian distancon el la minaco.
Tinamoj preferas dikajn branĉojn sur kiuj ripozi ĉar ili ne tenas la branĉon per siaj fingroj, sed restas sur ĝi havante falditaj la krurojn. Ili reuzas la samajn lokojn kaj evitas feki proksime por eviti averti la ripozejon al predantoj. La plej malgrandaj arbaraj specioj, kun la stepotinamoj, ripozas surgrunde, foje ŝirme de arbusto. Ili ankaŭ uzas la saman lokon ripete; konataj ekzemploj estas la Eleganta kaj la Ornama tinamoj.
Sociemo
Tinamoj, depende el la specio, povas esti solemaj aŭ sociemaj kaj ariĝi. Gregemo ankaŭ varias laŭsezone. Arbaraj specioj tendencas esti solemaj kaj povas alproksimiĝi al aliaj birdoj nur dum la reprodukta sezono. Kelkaj vivas kiel pariĝintaj paroj dum la tuta jaro. Stepaj aŭ herbejaj specioj tendencas vivi en grupoj, kvankam kun malmulta evidenta grupa interagado krom eventuala kontaktalvoko. Grupogrando povas varii laŭsezone; vintre, grupoj de Elegantaj tinamoj povas alproksimiĝi al 100 birdoj.
Kaj stepaj kaj arbaraj specioj estas teritoriemaj, kvankam teritoriemo varias inter specioj el karaktera nur dum la reprodukta sezono, al esti teritoriema la tutan jaron. Dum defendo de siaj teritorioj el samspecianoj, tinamoj estas tre voĉemaj, kreante kakofonion de sonoj. Kiam oni avertas entrudulon, birdoj de sama sekso kontraŭas ĝin. Tio povas konduki al konflikto, kaj oni uzas piedojn kaj flugilojn por la atako. Kaj maskloj kaj inoj defendas siajn teritoriojn; tamen, ĉe ĉiu specio nur unu sekso estas agreseme teritoriema.
Reproduktado
Ĉe plej tinamaj specioj, maskloj praktikas samtempan poliginion kaj la inoj sinsekvan poliandrion. Tio ne estas nevariebla; Ornamtinamoj formas stabilajn parojn, kaj la Makulnoturoj estas monogamaj kiam junaj kaj poligamaj kiam aĝaj. Estas pli grandaj nombroj da inoj ol de maskloj; ekzemple, la Jaspotinamo havas proporcion de inoj por masklo de 4:1.
La reprodukta sezono varias el specio al specio; tiuj kiuj loĝas en tropikaj arbaroj, kie estas malmulta sezona ŝanĝo, povas reproduktiĝi je iu ajn tempo, kvankam estas kutime preferata periodo. Ĉe areoj kun markata sezona fluktuo, tinamoj ĝenerale reproduktiĝas kaim manĝo estas plej abunda, kio kutime okazas somere. Studoj montris, ke ne tagolongo estas kio determinas la ekon de la reproduktado, sed la kvanto de lumo, tra nubokovro.
Pariĝado
La pariĝado startas per maskla voĉaverto pri siaj kapabloj per konstanta alvokado. Li klopodos allogi multajn inojn. Ĉe specioj de la genro Tinamus la masklo mallevas sian bruston al grundo, etendas sian kolon antaŭen, kaj ŝvelas sian dorson por ŝajniĝi pli granda ol normale. Kiam observite de supre, la tuto de la birda dorso estas videbla dum la subvostaj kovriloj estas ekspone, per sinteno simila al tiu uzata de la Reao. La ino skrapas per siaj piedoj en grundo kiel parto de la ritaro.
Ovodemetado
Tinamino demetas kelkajn ovojn kiujn la masklo kovas dum la ino foriras serĉi alian partneron. Grandaj specioj demetas unu ovon ĉiun 3an–4an tagon, dum la plej malgrandaj demetas ĉiun duan tagon. Inoj ovodemetadas en multaj nestoj tra la tuta nestosezono.
Povas esti tiom multaj kiom ĝis 16 ovoj en nest-ovaro, konsekvence de la ovodemetadoj de kelkaj inoj en la sama nesto. La plej matura masklo allogas pli da inoj kaj povas havi ovojn de ĝis kvar inoj ĉe li. La Jaspotinamo kaj la Ornamtinamo havas nestojn de unusola ino, kaj sekve nur unu aŭ du ovojn por nesto. Tio povas rezulti el manĝa malabundo en ties teritorioj kaj sekva kapablo por zorgi nur unu aŭ du idojn.
La ovoj estas alloge koloraj en unusola koloro kaj havas fortan brilon kvazaŭ el porcelano. Koloroj varias laŭ specioj, game tra verda, purpura, viola, turkiza, stalgriza, ĉokolada kaj citronflava. Blanka estas rara, sed ekzistas. Kvankam la ovoj estas brilaj kaj koloraj post ovodemetado, laŭ la tempo ili svaĝiĝas kaj iĝas pli senkoloraj. Ekzemple, la ovoj de la Ruĝflugila tinamo senkoloriĝas el purpura al plumbogriza. Plej estas sen punktoj aŭ makuletoj, sed la ovoj de la specioj de la genro Tinamotis povas montri malgrandajn blankajn makuletojn. La profito ovodemetadi brilkolorajn ovojn estas nekonata, sed ne estas malprofita ĉar plej tinamopredantoj ĉasas nokte.
La ovoj estas relative grandaj kompare al la maso de la ino, kvankam eĉ la plej grandaj birdoj produktas ovojn tre similajn laŭ grando al plej malgrandaj el la specioj. Ties formoj estas ĉu sferecaj aŭ elipsaj; la du pintoj estas similaj laŭforme, kaj malfacile distingeblaj. La ŝeloj estas sufiĉe fajnaj por vidi ene la embrion.
Kovado
Kovado daŭras ĉirkaŭ 16 tagoj ĉe la genro Crypturellus, kiu enhavas la plej malgrandajn speciojn, kaj 19–20 tagojn ĉe Tinamus kaj Eudromia. Dum tiu periodo la masklo estas tipe silenta; se alvoki, ĉiam for el nesto. Dum kovado, li lasas la neston por manĝi, kaj povas esti for dum 45 minutoj al kvin horoj, kovrinte la ovojn antaŭ foriri. Dum kovado, li estas ĉefe senmova kaj preta ne moviĝi, eĉ el eventuala danĝero. Eblas ke homa observanto alproksimiĝas kaj tuŝas la kovantan masklon sen ricevi klaran reagon. Kelkaj specioj ebeniĝas kontraŭ la grundo, etendas sian kolon, kaj levas sian dorson al aero. Tiu sinteno ŝajnigas ilin planto; tamen, se ĝi malsukcesas, la ovoj iĝas videblaj el malantaŭe.
Se la masklo alarmiĝas sufiĉe por elnestiĝi, li klopodos trompoceremonion. Tio kutime inkludas falsan vundomontron, simila al tiu de la Kripluvio. Por fari tion, li saltetas sur unu kruro kaj ŝajnigas, ke klopodas ekflugi, ĉiam falonte. Li plenumas tiun ceremonion se eloviĝo ankoraŭ ne okazis aŭ la idoj estas tro junaj por flugi. Oni konsideras ĝenerale, ke la tinamoj ne estas tiom efikaj per trompoceremonio kiel aliaj birdoj.
Idoj
Idoj eloviĝas samtempe havante densan lanugon. Ties koloro estas blanka, griza aŭ flava, kun malhelaj punktoj kiu helpas al kamuflado. La junuloj estas frumaturaj, kaj povas kuri preskaŭ tuj post eloviĝo. Tuj post eloviĝo ankaŭ okazas, ke la masklo lasas la neston kaj alvokas la idojn al li per milda kontaktalvoko. Kaze de minaco, li frostiĝas kaj klopodas kaŝi la idojn sub siaj flugiloj aŭ ventro. Estis dokumentitaj kazoj de inoj idozorgantaj; oni supozas, ke tio okazas kiam la masklo estis mortigita. Junuloj povas manĝi per si mem post kelkaj tagoj, sed la masklo alportos manĝon kaj faligos ĝin surgrunde antaŭ ili. La idoj havas altan dekomencan mortindicon. Tamen, post kelkaj tagoj ili jam ĉasas insektojn kaj post nur 1–3 semajnoj, ili povas flugi al branĉoj unu metron el grundo. Ili estas memsufiĉaj post 20 tagoj.
Tiam, juna Ardezbrusta tinamo jam akiris grandon de plenkreskulo, kvankam ne ties pezon. La Makulnoturo pasas el 10% el pezo de plenkreskulo al 90% post 85 tagoj, kaj la Ruĝflugila tinamo faras tion post 108 tagoj. Seksa matureco venas post unu jaro, kvankam kelkaj specioj povas esti fiziologie maturaj post 57 tagoj. Tamen, kelka kutimaro povas bezoni esti lernita antaŭ la birdoj povas reproduktiĝi sukcese.
Manĝoj
Tinamoj estas oportunemaj manĝantoj kaj manĝas ampleksan gamon de manĝoj, kvankam ĉiu specio varias en proporcia dieta formado. Tinamogenroj povas esti dividataj en tri grupoj baze sur la vegetala kompono de ties dietoj. Tinamus, Nothocercus kaj Crypturellus fokusiĝas al karnecaj fruktoj. Nothura, Nothoprocta kaj Eudromia, kuj enhavas birdojn de malferma kamparo, manĝas ĉefe semojn kaj alian mildan vegetalan materialon. Altaltitudaj genroj loĝantaj en akraj medioj, kiaj Tinamotis, manĝas plej el la planto, sed ne ĝuste la sukoplenajn partojn.
Plej specioj manĝas mikson de plantaj kaj animalaj produktoj, kvankam kelkaj estas ĉefe herbovoruloj kaj aliaj ĉefe insektomanĝuloj aŭ karnomanĝuloj. Dieto povas ankaŭ varii laŭsezone; Ruĝflugilaj tinamoj manĝas ĉefe animalan manĝon somere kaj plantan materialon vintre. Idoj manĝas pli da insektoj ol ties gepatroj, probable pro kreska neceso.
Konsumita planta materialo inkludas frukton (ĉu falitan aŭ surarbe), semojn, verdajn burĝonojn, freŝajn foliojn, florojn, mildajn tigojn, radikojn, kaj tuberojn. Multe el animala manĝo konsistas el insektoj, kiaj formikoj, termitoj, skaraboj, saltuloj, larvoj de hemipteroj, kaj lepidopteroj, same kiel gastropodoj, moluskoj, vermoj, kaj malgrandaj vertebruloj, kiaj amfibioj kaj reptilioj. Plej grandaj specioj manĝas malgrandajn mamulojn.
Manĝometodoj
Oni manĝas ĉefe el grundo sed ankaŭ el la planto. La birdoj povas salteti por frukto aŭ, kiel ĉe specioj de Crypturellus, saltegi ĝis unu metron alte por insektoj. La ĉefa manĝotekniko estas malrapida piedirado havante mallevitan kapon, plukante sur grundo kaj rigardante supren foje. Malgrandaj animaloj estas manĝataj kompletaj, pli gramdaj estas frapitaj kontraŭ la grundo aŭ plukitaj. Oni uzas plie bekojn ol piedojn por priserĉadi mortintan foliaron kaj eniras tragrunde 2 al 3 cm profunde.
Plej oftaj elfosantoj estas specioj de la genroj Rhynchotus, Nothura kaj Nothoprocta, kiuj estas birdoj de malferma kamparo. Ili havas siajn naztruojn baze de la bekoj, karaktero supozita adaptaĵo al elfosado. Kiel ĉe plej birdoj, ili englutas ŝtoneterojn por helpi siajn maĉstomakojn en digesto. Kelkaj specioj sekvas armeformikojn, manĝante el la tumulto kreita. Aliaj manĝas en akompano de formikuloj, formikariedoj, kaj furnariedoj. Ĉefe specioj de Nothura sekvas gregaron kaj manĝas la iksodojn kiuj falas el ili same kiel la insektojn movigitajn pro la gregopasado.
Trinkado
Plej tinamospecioj postulas akvon, kaj kelkaj eĉ bezonas bonan fonton ene de sia hejma teritorio. Soleca tinamo povas elteni etendan periodon sen akvo manĝante pli da sukoplenaj plantoj. Tamen, specioj kiuj loĝas en aridaj aŭ duonaridaj klimatoj rare bezonas aldonan akvon al tiu englutita kun sia dieto. Kiam tinamoj trinkas, malkiel plej aliaj birdoj, ili faras tion per suĉado kaj englutado, anstataŭ levi sian kapon por lasi la graviton fari la taskon.
2419 Moldavio
2419 Moldavio estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 19-an de septembro 1974 de la rusa astronomino Ljudmila Ivanovna Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.
Tinamo
Higieno
Tinamoj estas entuziasmaj banantoj. Dum forta pluvo ili povas resti rektaj havante sian bekon indike al ĉielo permesante la pluvon lavi ilin. Ili polvobaniĝas je regulaj intertempoj, kaj oni scias, ke ili polvobaniĝas ofte ankaŭ por kolorigi sin je sama koloro de la grundo. Ili ankaŭ sunbaniĝas, kaj faras tion ripoze sur unu kruro havante unu etendan flugilon. Fekado por tinamo estas komplika tasko ĉar ĝi devas apartigi la densan plumaron kiu ĉirkaŭas la kloakon por eviti ties malpurigon. Kaptivaj tinamoj fekas unufoje tage.
2419 Moldavio
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la tiama Moldava Soveta Socialisma Respubliko (nun, Moldava Respubliko).
Tinamo
Parazitoj
Estas ĉirkaŭ 240 specioj de birdolaŭsoj kiuj infestas tinamojn, el kiuj unu individuo estis registrita kiel gastiganto de naŭ specioj. Sangoparazitoj estas laŭsmuŝoj, hirudoj, nematodoj, cestodoj, dazipaj iksodoj, akaroj, kaj trematodoj. La Darvina noturo povas porti malarian plasmodion.
Predantoj
Tinamopredantoj estas katoj, vulpoj, lavursoj, musteloj, iraraoj, kaj didelfedoj. Legendoj parolas pri jaguaroj kiuj imitas la tinamajn alvokojn por trompi kaj kapti ilin. Nestoj estas vundeblaj de serpentoj, simioj kaj didelfedoj. Oni vidis iam gigantan formikulon en la insulo Marajó ĉe la elfluo de rivero Amazono rompanta tinamovojn. Oni vidis ankaŭ mikrasturon kaj oranĝecbrustan falkon ĉasantaj ilin, kaj vampirvespertoj suĉas ties sangon.
Mitologio
Tinamoj setlis en la folkloro kaj legendaro de la indiĝenaj popoloj de Suda kaj Centra Ameriko. Arbaraj triboj de Brazilo kaj Kolombio kredas, ke la jaguaro imitas la alvokon de la Granda tinamo por allogi kaj kapti ĝin. Rakonto de la Guahiboj rakontas pri juna homo veturanta per kanuo kiu klopodis lokigi alvokantan tinamon. Kiam li alproksimiĝis al la bordo li suspektis pri la maltimideco de la alvoko kaj reeniris ĝuste kiam jaguaro ekeliris el la vegetaĵaro.
Panamana tradicio asertas, ke post la "Granda Diluvo", la Granda tinamo timiĝis el la brilaj koloroj de la ĉielarko. Li forflugis el ĝi kaj el la resto de la animaloj, direkte al plej malhela parto de la arbaro, kie li restas ekde tiam.
Brazila legendo klarigas la separon de la Ruĝflugila tinamo kaj la Krispa tinamo. La historio startas el kiam ambaŭ birdoj estis nesepareblaj, ĉar ili faris ĉion kune. Unu tagon ili kverelis kaj disiĝis. La Krispa tinamo iris al la plej profunda malhelo de la arbaro, kaj la Ruĝflugila tinamo por iĝi diferenca iris al la herbejaj ebenaĵoj. Unu tagon, la Krispa tinamo tristiĝis kaj sentis sin sola, iris al la arbarbordo kaj alvokis sian malnovan amikon "ĉu ni kuniĝu?" dum la Ruĝflugila tinamo respondas "kun mi, neniam denove". Tiu historio klarigus kiam ili tiom ofte estas aŭdataj sed rare vidataj.
Reenmeto kaj translokigo
Dum la 20a jarcento estis nombraj klopodoj enmeti aŭ reenmeti tinamojn en diversaj partoj de la mondo. La Ruĝflugila tinamo estis reenmetita en la subŝtaton Rio-de-Ĵanejrio, Brazilo, kie ties natura populacio estis ĉasata ĝis la formorto komence de la 20a jarcento. En Francio, Germanio, kaj Hungario malsukcese oni klopodis enmeti ilin en ties kamparo.
Estis ankaŭ kelkaj malsukcesaj klopodoj enmeti tinamojn en Usono. En Oregono, inter 1966–1974, 473 Ornamtinamoj kaj 110 Ruĝflugilaj tinamoj estis alportitaj. En 1966 kaj 1971, Florido enmetis 128 Makulnoturojn. En 1969, 47 kaj 136 Makulnoturoj estis enmetitaj en Alabamo kaj Teksaso. En 1970 Koloradio kaj Oklahomo enmetis 164 kaj 100 Darvinajn noturojn respektive. En 1971, Nebrasko alportis 256 Elegantajn tinamojn, kaj Kalifornio enmetis 217 en 1969, kaj 1200 inter 1971 kaj 1977. La enmeto en 1885 de Ĉilia tinamo en Paskinsulo estis sukcesa, kvankam la populacio ne prosperis ekde kiam la Ĉimango estis enmetita en 1928.
Alhejmigo kaj birdobredado
Neniu tinama specio estis sukcese alhejmigita ĝis nun, spite ties kapablo por bone reproduktiĝi en kaptiveco. La Ruĝflugila tinamo estis bredita en farmoj en Francio, Granda Britio, Belgio, kaj Danio. Ili, kun kelkaj specioj de la genro Crypturellus, estas bredataj en Rio Grande do Sul por pliigi ties nombrojn por ĉasado. Povas okazi Hibridiĝo.
Multaj sudamerikaj bestoĝardenoj havas tinamojn, same kiel kelkaj privataj bienoj. Ekzemploj de kaptiva bredado estas la Beketa tinamo en Minas Gerais kaj la Ruĝflugila tinamo en Rio Grande do Sul. La Beketa tinamo montriĝis preta por alhejmigo ĉar la birdoj povas fari 3–4 ovodemetadojn jare kaj estas rezistaj al malsanoj kiujn suferas alhejmigitaj kokoj.