cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
25509 Rodwong
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Rod Wong, kiu mentoris unu finalist(in)on de la Intel Science Talent Search de 2009, scienca konkurso por gelernantoj en lasta jaro de mezlernejo. Li instruas ĉe la Bellarmine College Preparatory School en San Jose (Kalifornio).
(14475) 1993 VT
(14475) 1993 VT estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Takao Kobayashi elde la Observatorio de Ooizumi en gubernio Gunma (Japanio).
(12922) 1998 WW19
(12922) 1998 WW19 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la aŭstralia amatora astronomo Frank B. Zoltowski elde Woomera (Aŭstralio)
Gyula Halász (patro)
Kariero
Gyula Halász akiris diplomon pri hungara-franca lingvoj en Budapeŝto (1896). De 1896 li estis 40 jarojn mezlerneja instruisto en Braŝovo. Li estis fondinto de Brassói Szemle (pli poste Brassói Hírlap), de 1919 ĝis 1933 de gazeto Brassói Lapok kaj poste li fondis kaj redaktis la Brassói Napló ĝis 1936.
Der Proceß
La Proceso (germane Der Proceß) estas romano verkita de Franz Kafka inter 1914 kaj 1915 kaj postmorte eldonita dum 1925. Unu el la tri grandaj romanoj kiujn Kafka skribis sed ne publikigis. La proceso estas konsiderita unu el la plej influaj verkoj de la dudeka jarcento. La romano estis la kulmino de la unika stilo de Kafka, konata kiel la "Kafkaeska-stilo", kaj ĝia pionireco estas en la procezo kiu trapasas la ĉeffiguron en la romano, kiu estas provita de sistemo kun enormaj kaj nedifinitaj potencoj, eĉ sen scii kian krimon li faris.
La romano estas unu el liaj plej konataj verkoj, rakontante la historion de viro arestita kaj persekutata de fora instanco; la naturo de lia krimo riveliĝas nek al li nek al la leganto. Kiel ĉe la aliaj romanoj de Kafka, La Proceso neniam estis kompletigita, kvankam ĝi inkluzivas ĉapitron, kiu finigas la rakonton. Ofte oni indikis influon de Fjodor Dostojevskij, Krimo kaj Puno kaj La Fratoj Karamazov.
Ĝi estis ofte adaptita al teatro kaj al kino, ekzemple en versio de 1962, reĝisorita de Orson Welles, en kiu stelrolas Anthony Perkins. La romano enpreniĝis en la liston de la 100 (plej signifaj) libroj de la 20-a jarcento laŭ Le Monde.
Intrigo
La afero ŝajne okazas en la 1920-aj jaroj en Prago, kaj disvolviĝas unujara jura proceduro kontraŭ altranga bankoficisto, Josef K. Ĉie en la romano la akuzo kontraŭ K. estas neklara, nek al la akuzito nek al la leganto. La sistemo, kiu akuzas K., ne estas la ordinara justico, sed speciala sistemo, kies naturo estas malkaŝita tra la tuta romano kiel obskura kaj komplika, kaj estas ĝi, kiu lasas la akuziton senhelpa antaŭ si.
La afero malfermiĝas je la trideka naskiĝtago de K., kiam li neatendite estas arestita en lia ĉambro fare de neidentigitaj agentoj, sub nekonata kulpo. K. ricevas partajn detalojn pri sia aresto de la altranga agento (Inspektoro), kiu tiucele uzas la ĉambron apud la ĉambro de K., kiu apartenas al fraŭlino Birstner. La agentoj forlasas la lokon kaj lasas tie triopon el la kolegoj de K., kiuj ĉeestis la tutan tempon kiel atestantoj por la aresto. Ili iras al la banko kaj kiam K. revenas li atendas ĝis vespere por pardonpeti al fraŭlino Birstner. Post la pardonpeto li neatendite kisas ŝin.
K. ricevas telefonvokon, kiu invitas lin al pridemandado. La loko kie okazas la esplordemandado montriĝas kiel granda luantodomo. La loĝejnumero ne estas donita al li, kaj K. estis devigita frapi la pordojn de la najbaroj. Li finfine trovas la justicsistemon en la subtegmento, kie dekoj da homoj kaj juĝisto estas kunpremitaj. Josef estas grave riproĉita pro sia malfruo, kaj tiel li vekas la malamikecon de la kunigo post pasia pledo pri la absurdaĵo de la proceso kaj la malpleno de la akuzo. Ne sciante, kio estas tiu ĉi aŭtoritato kaj kia estas la akuzo, K. malfermas per kalumnia parolo la tutan procedon, lia alparolado estas interrompita kiam viro provas seksumi la virinon de la mastrumanto kaj la paro estigas tumulton en la ĉambreto.
Post unu semajno, K. revenas al la subtegmento, sen ricevi alvokon, kaj trovas ĝin malplena. La virino de la mastrumanto metas lin en la ĉambreto kaj komencas kaĵoli lin por savi ŝin en interŝanĝo por informoj pri la proceso, sed tiam studento alvenas kaj alportas ŝin ekstere sen opozicio sur ŝia parto. K. renkontas la mastrumanton, kiu levas lin al la burooj de la sistemo, kie K. svenas pro la sufokiĝo.
Fraŭlino Montag alvenas en la domon de K. kaj transloĝiĝas enen kun Miss Birstner. Alia luanto, kolonelo Lantz, translokiĝas en la salonon.
Unun vesperon, en stokejo ĉe sia propra banko, K. malkovras la du agentojn kiuj arestis lin estante vipitaj fare de skurĝilo por peti K. subaĉetaĵojn kaj kiel rezulto de plendoj K. faris en tribunalo. K. provas kvereli kun la skurĝanto, dirante ke la viroj ne devas esti vipitaj, sed la skurĝanto ne povas esti svingita. La venontan tagon li revenas al la sama loko kaj estas ŝokita trovi ke ĉio estas la sama kiel li trovis ĝin la tagon antaŭe, ke la vipa okazaĵo daŭras kvazaŭ ĝi neniam ĉesis.
La onklo de K., kiu antaŭe estis lia kuratoro, venas el la vilaĝo por viziti lin. Li estas elpremita aŭdi pri la proceso, kaj vidas la indiferentecon de K. kiel manko de kompreno de la graveco de lia situacio. La onklo alportas sian nevon al advokato, kaj dum la vizito malkaŝiĝas la diferencoj inter regula juĝa sistemo kaj tiu, en kiu K. estas akuzita: en tiu ĉi sistemo estas supozo de kulpo anstataŭ la supozo de senkulpeco, kaj ĉio, inkluzive de la identeco de altrangaj juĝistoj, estas konservita sekreta. La advokato daŭrigas, ke eble ne eblas forigi la kazon, sed se bona laboro estos farita malantaŭ la kulisoj, eblos por ĉiam prokrasti la juĝon. La advokato tiam rivelas ke altranga membro de la justico aŭskultis al la konversacio la tutan tempon, kaj ĝi eniras la konversacion, sed K. forlasas la ĉambron sekvante flegistinon Lenny, kiu pritraktas la advokaton. Lenny delogas K., kaj ankaŭ ofertas helpi lin. Kiam K. revenas al la ĉambro li malkovras sian onklon bolantan pro kolero, ĉar li asertas ke la manko de respekto de K. por la procezo vundis lian kazon.
K. plurfoje iras al la advokato. La advokato rakontas al li pri perditaj kazoj kiujn li havis en la pasinteco, pri la laboro kiun li faras malantaŭ la scenoj kaj estas fiera pri la ligoj kiujn li havas. K., kiu ne ĉesas pensi pri la proceso, komencas havi malfacilaĵojn labori ĉe la banko, kaj zorgo ekestas en li de la vicdirektoro de la banko, kiu konstante konkuras kun li.
K. estas surprizita de industriisto el la klientoj de la banko, kiu scias pri sia proceso. La industriisto proponas al li iri viziti pentriston nomita Titorelli, kiu multe scias pri la justica sistemo, kaj de li li ekscias pri la proceso de K. Kiam K. eliras la oficejon li vidas la vicdirektoron konduki la industriiston al lia ĉambro. Titorelli vivas en subtegmento sur la alia flanko de la barakoj, kaj estas rivelita esti la ĉefa portretisto de la sistemo. Titorelli rivelas al K. ke neniu akuzito iam estis tute malkondamnita, kaj ofertas al li opciojn por partaj malkondamnoj. K. forlasas la ĉambron de Titurali tra flanka elirejo kaj estas ŝokita por malkovri antaŭ li la tribunalejojn.
K. decidas maldungi la advokaton, kiu parolas en la atendoĉambro kun alia kliento kontraŭ kiu proceso estas pritraktata dum kvin jaroj, dum kiuj li bankrotis kaj estis sklavigita al la tasko de la advokato. Kiam li renkontas siajn klientojn, li mokas la maljunan klienton antaŭ K. kaj per tio plifortigas la decidon de K. maldungi lin. (Ĉi tiu ĉapitro ne estis kompletigita de la aŭtoro)
20836 Marilytedja
20836 Marilytedja estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Der Proceß
Intrigo
K. estas petata de la administranto de la banko prezenti al la itala kliento, kiu ankaŭ estas konanto de kulturo, la katedralon de la urbo. K. aranĝas renkontiĝon kun li fronte al la konstruaĵo, sed la renkontiĝo ne okazis. K. sole vizitas la malplenan katedralon kaj malkovras pastron prepariĝantan por la prediko kun malplena halo antaŭ li. Kiam li intencas foriri, la voĉo de la pastro estas vokita de sia nomo, kaj K. decidas turni sin al li. La pastro riproĉas K. pro lia traktado de la proceso kaj rakontas al li la parabolon antaŭ la leĝo por klarigi lian situacion. La du diskutas la signifon de la rakonto kaj la pastro rivelas al li ke rakonto jam ricevis multajn interpretojn.
20836 Marilytedja
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Marilynn Tedja, kiu gajnis la duan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2004 pro sia projekto en teamo pri gerontologio. Ŝi estis lernantino ĉe la Keystone School de San Antonio (Teksaso, Usono).
Der Proceß
Intrigo
La tagon antaŭ lia tridek-unua naskiĝtago, du agentoj alvenas en la loĝejon de K. Li atendis ilin kaj ne kontraŭas. La du brakumas liajn manojn sur tiuj de K. kaj promenas ĉirkaŭ la grandurbo kun li. K. kondukas ilin al la deklivoj de la urbo kie ili prepariĝas por plenumi la proceson. Ili pasas tranĉilon inter ili, kaj la rakontanto skribas ke "K. scias tute certe ke estis sia tasko preni la tranĉilon de ili ... kaj ponardi sin mem" sed li ne faris tion. Unu el la agentoj tenas lin dum la alia ponardas lin per la tranĉilo. De la fenestro de la apuda domo, viro rigardas tion, kio okazas, kaj K. scivolas, ĉu li povus fari ion alian. Liaj lastaj vortoj estas "Kiel hundo!".
La Kafkaeska-stilo
Franz Kafka estas konata pro sia unika literatura stilo, kiu estas pioniro en prezentado de homa senhelpo kaj soleco ene de socio. La potenco de la skribaĵoj de Kafka kaj, ĉefe, skribaĵoj kiel la proceso, tiel bone transdonis al la leganto ĉi tiujn sentojn, ĝis ili algluiĝis al ĝenronomo nomita la "Kafkaesque-stilo". Multaj pensuloj kaj verkistoj, inkluzive de preskaŭ ĉiuj ekzistadismaj verkistoj, estis influitaj de la kafkaeska stilo, ŝarĝita de solecaj figuroj en senesperigaj mondoj.
Malligo de raciaj kuntekstoj kaj fremdiĝo
Unu el la manieroj en kiuj leĝo peras la saman senton de senpoveco estas per intenca malkonekto inter la raciaj kuntekstoj inter tempo kaj loko kaj kaŭzo kaj efiko. Bona ekzemplo de tio estas la vipa sceno kiu okazas en la mezo de la tago en ĉambro en la banko kie Joseph K. laboras, kaj ĝi ŝajne daŭre okazas la tutan tagon la sekvan tagon sen paŭzo ĝis K. demandas " finfine purigu la rubejon”, kaj nur tiam ĝi ne plu estas diskutata. Tia kaŭza malkonekto de si mem jam elvokas sonĝan etoson, kiu implicas frenezon, sed kiam la malkonekto estas farita inter la vivo de Joseph K. kaj la vivo de la juĝa sistemo, tiam sento de fremdiĝo kreiĝas per si mem.
La jura sistemo en la romano
La jura sistemo en la romano estas simbolo de multaj kazoj, en kiuj la individuo tute ne estas aŭdata, ne nur laŭleĝe sed antaŭ iu granda sistemo, kiu diktas lian tagordon. La kafkaa sistemo estas maldiafana sistemo, kiu kulpigas kaj juĝas sendepende de detaloj kaj faktoj, kaj tiel, pekas kontraŭ la grado de justeco. Estante jura sistemo, ĝi estas fakte absurda sistemo. En studo kiu ankaŭ ampleksis la skribaĵojn de Kafka, esploristo Raza Banaker sugestis ke dum en la plej multaj kazoj la priskriboj de Kafka de leĝo kaj justeco estas metaforo por aliaj sistemoj, estas ankaŭ esence rigardi ilin kiel specialan kazon de paradoksa leĝo kiu estas centra por moderna homa vivo. La senkompromisa sperto de Joseph K., ekzemple, devenis rekte el kazo en kiu la aŭtoro okupiĝis pri verkado de la libro.
Antaŭ la leĝo
La parabolo "Antaŭ la Leĝo", kiu ankaŭ aperis kiel memstara rakonto, estas prezentita al la fino de la romano, kiam K. kritikas la juĝan sistemon en la oreloj de la pastro, kaj tio alportas al li klarigon pri la sistemo en la formo de la parabolo. Tiusence la pastro sugestas al K. ke la parabolo traktas lian kazon. Eĉ la reago de K., ekzemple, estas kritiko de la reprezentanto de aŭtoritato, kaj farante tion li malfermas disputon inter li kaj la pastro koncerne la amplekson de la respondeco de la reprezentanto kontraŭ la respondeco de la venonta antaŭ la leĝo (K. mem). K. finas la polemikon dirante ke "mensogo fariĝas la ordo de la mondo"
Grand Est
Grand Est (Alzaco-Ĉampanjo-Ardenoj-Loreno) (france, en Esperanto Granda Oriento) estas regiono de Francio. Ĝi estis kreita de teritoria reformo de Francaj Regionoj en 2014 per kunigo de Alzaco, Ĉampanjo-Ardenoj kaj Loreno. La nova regiono validis ekde la.
Multaj homoj el Alzaco ne akceptis tiun novan regionon. Multaj protestoj okazis (kaj okazas ankoraŭ) kontraŭ la regiono Grand Est tra la tuta historia regiono Alzaco.
Administra organizo
Aglomeraĵo Mulhaŭzo-Alzaco - france Mulhouse Alsace Agglomération (M2A) - estas la ĉefa interkomunuma strukturo de la regiono ĉirkaŭ la urbo Mulhaŭzo de Francio, en la departemento Haut-Rhin (Supra Alzaco), kiu apartenas al la historia regiono Alzaco kaj al la en 2016 kreita administra regiono Grand Est.
Endemiaj birdoj de okcidenta Nordameriko
Por pliaj detaloj pri tiu temo vidu artikolon Endemiismoj ĉe birdoj.
Endemiaj taksonaroj
Okcidenta Nordameriko, tio estas regionoj de Usono kaj Kanado kiu estas okcidente de la Nordamerikaj Grandaj Ebenaĵoj ne havas endemiajn familiojn.
La jenaj genroj estas endemiaj de la regiono:
Kelkaj specioj endemiaj de okcidenta Nordameriko
Krome la jenaj estas endemiaj kiel reproduktantaj specioj:
La jenaj specioj estas preskaŭendemiaj:
La jenaj specioj pasas la tutan vintron en tiu regiono:
Hejnice (distrikto Ústí nad Orlicí)
Vilaĝo Hejnice situas en Ĉeĥio, regiono Pardubice, distrikto Ústí nad Orlicí, ĉe ŝoseo n-ro 312 inter České Libchavy kaj Žamberk, 7 km sudokcidente de Žamberk kaj 11 km norde de Ústí nad Orlicí. Vivas ĉi tie.
Historio
La unua skriba mencio pri Hejnice estas el la jaro 1544, kiam ĝi estis parto de la sinjorejo Žampach. Estas notoj pri hereda vilaĝestrejo, kies posedantoj estis vilaĝestroj dum kelkaj generacioj. Ĝi estis la plej granda bieno en la vilaĝo kaj ankaŭ gastejo. Tiun gastejon en Hejnice oni konis en vasta ĉirkaŭaĵo dum kelkaj jarcentoj.
La unua historia mencio pri domaro Křížánky estas jam en la jaro 1376, pri kavaliro Hanko el Křížánky, kiu estis en servoj ĉe burgo Litice. Origine en Křížánky estis mastruma korto, kiu estis en la jaro 1697 dividita en kvin partojn kaj konstruitaj kvin bienoj.
Monumento al falintoj
El la vilaĝo estis en la unuan mondmiliton venigitaj 60 loĝantoj kaj 20 el ili ne venis reen. Por rememoro estis en la jaro 1926 konstruita monumento. Sur tumuluso el granito el Litice staras legiano kun flago kaj apude sidas leono, signo de la ĉeĥa ŝtateco. La verkon kreis skulptisto Oldřich Fidler el Žamberk.
Ŝtonejoj
Apud ŝoseo al České Libchavy oni minis marnon por konstruaj celoj kaj en Křížánky oni minis flave verdan sabloŝtonon el kiu ŝtonhakistoj faris staltrogojn, embrazurojn, ŝtupojn kaj aliajn objektojn. Nuntempe ambaŭ minejoj estas fermitaj.
Lernejo
Ĝis la jaro 1804 infanoj el Hejnice vizitadis lernejon en Písečná (4 km). De tiu jaro instruisto loĝis kaj ankaŭ instruis en sia domo n-ro 25 en Hejnice. Memstaran lernejon la komunumo establis en la jaro 1816 en domo n-ro 35 kaj novan duetaĝan lernejon ĝi konstruis en la jaro 1887. Bedaŭrinde pro manko de infanoj ĝi estis en la jaro 1979 nuligita kaj en la domo nun estas antaŭlernejo.
11532 Gullin
11532 Gullin estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la en la kadro de la "Enketo de Upsalo-ESO pri Asteroidoj kaj Kometoj" (Uppsala-ESO Survey of Asteroids and Comets, aŭ "UESAC"), elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la sveda ĵazmuzikisto Lars Gullin (1928–1976) naskiĝinta en Sanda (Gotlando). Li estis fama kiel komponisto kaj pro sia stilo en baritonsaksofono.
Gordon Ramsay
Gordon James RAMSAY, OBI (Johnstone, 8-an de novembro 1966) estas ĉefkuiristo, restoraciisto kaj prezentisto de la brita televido. En lia tuta kuirarta kariero lia kuirado estis premiita per 16 Michelin-steloj.
Krom la kuirarta flanko, Ramsay estas fame konata pro la prezentado de televidprogramoj kaj telerealecaĵoj pri kuirarto, kaj en Britio kaj en Usono. Inter la plej konataj troviĝas Hell's Kitchen, The F Word, Kitchen Nightmares kaj la usona versio de MasterChef.
Ramsay naskiĝis en Johnstone, urbeto de Renfrewshire en Skotlando. Je la kvin-jariĝo la familio transloĝiĝis al Stratford-upon-Avon (Anglio), kie li pasigis sian infanecon. Lia patro, Gordon, havis plurajn laborojn laŭlonge de sia vivo, dum la patrino Helen Cosgrove estis flegistino. La infaneco ne estis facila pro familiaj problemoj kaj havinte 16 jarojn li sendependiĝis. Ramsay estis futbalŝatanto kaj praktikis la sporton, tamen ĝin forlasis kaj interesiĝis pri kuirado en Londono, kie li studis en lernejo je la 19-jariĝo.
La restoriacioj de Gordon Ramsay iam posedis 16 Michelin-stelojn. Li estas la tria kuiristo kun tiom da steloj, superita nur de Joël Robuchon, kun 25, kaj Alain Ducasse, kun 19. En la jaro 2006 Ramsay ricevis la Ordenon de la Brita Imperio.
117032 Davidlane
117032 Davidlane estas asteroido de la ĉefa asteroida zono en orbita resonanco 8:3 kun Jupitero. Ĝi estis malkovrita la de la kanadaj geastronomoj Wendee Levy, David H. Levy kaj Tom Glinos elde la Observatorio Jarnac en Vail (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la kanada astronomo David J. Lane, kreinto de la brilante faciluza programaro The Earth Centered Universe por regado de teleskopoj kaj planetarioj. Kun Paul Gray, li malkovris tri supernovaojn — SN1995F, 2005B kaj 2005ea. Li estis antaŭvidita esti prezidento de la Royal Astronomical Society of Canada en junio 2008.
Gordon Ramsay
La unua restoracio de Gordon, Restaurant Gordon Ramsay, daŭre konservas siajn tri stelojn Michelin kaj estis dum ok jaroj la plej bona el Londono laŭ la publikaĵo Harden's. En 2008 ĝi perdis la titolon favore al Petrus, restoracio gvidata de unu el liaj formintoj, Marcus Wareing.
Ekde la jaro 2010 Gordon estas la direktoro kaj juĝisto en la televidprogramo MasterChef kaj en 2012 prezentis serion nomatan Hotel Hell, kie li donas konsilojn en hoteloj, kiuj havas problemojn, en Usono.
Steinen (Badeno)
Steinen estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Lörrach, en la Regiono Alta Rejno-Konstanca Lago kaj en la distriktaro Freiburg de la federacia lando Baden-Virtembergo. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Mihály Ernyi
ERNYI Mihály (ernji) estis hungara aktoro naskita en 1770 kaj mortinta ĉirkaŭ 1820.
Kariero
Mihály Ernyi estis ano de la unua hungara teatro de Buda inter 1792 kaj 1796. Post la disiĝo de la trupo li dungiĝis al Koloĵvaro kaj estis gvidanto de la trupo, kiu venis unue al Debreceno poste en 1806 al Peŝto. Li estis unu el la eminentuloj de la dua trupo. En 1808 Miklós Wesselényi revokis lin al Koloĵvaro kaj dungis lin kiel sia privatsekretario. Ankaŭ lia edzino, Franciska Termetzky estis la aktorino de la unua hungara konstanta trupo. Li tradukis kaj reverkis plurajn teatraĵojn (Kotzebue, Iffland ktp.).
Schinznach-Dorf
Pri la komunumo
Schinznach-Dorf (prononcu ŝincnaĥ-dorf) estas komunumo en la distrikto Brugg de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 1646 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.
Trafiko
Ĝis 1993 Schinznach-Dorf disponis pri stacidomo ĉe la fervojlinio de Bazelo tra Frick kaj Brugg al Zuriko. Nun la komunumo estas konektita al la publika transportreto per du poŝtaŭtolinio, unu de Schinznach-Dorf al Wildegg, kaj la alia de la stacidomo de Brugg tra Schinznach-Dorf al Thalheim.
Tra Schinznach-Dorf pasas la kantona ĉefvojo de Araŭo al Brugg kaj la svisa aŭtovojo A3. Tamen la alveturejo plej proksima al ĉi-lasta situas en distanco de pluraj kilometroj.
La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 8,91 km², de kiuj 4,07 km² estas kovritaj de arbaro kaj 1,19 km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 758 m s.m. sur la kulmino de Dreierberg, kiu apartenas al la Falda Ĵuraso, dum la plej malalta punkto de la komunumo situas sur alteco de 340 m s.m. ĉe la bordo de Aro.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Schinznach-Dorf limas en nordo al Linn kaj Villnachern, en oriento al Schinznach-Bad, en sudo alVeltheim kaj Oberflachs, en okcidento al Thalheim, kaj en nordokcidento al Zeihen.
Vidindaĵoj
Sur la teritorio de la komunumo situas la arbokultivejo de la firmao Zulauf AG, sur kies teritorio funkcias la turisma vaportrajno Baumschulbahn.
Historio
En mezepoko Schinznach apartenis al la habsburga senjorejon Schenkenberg, kiu estis regata de la Senjoroj Schenken, kies residenco estis la Kastelo Schenkenberg. En la jaro 1460 la urbo Berno konkeris la senjorejon kaj integris ĝin al la Berna Argovio kiel nova voktejo.
En la jaro 1654 oni malkovris sur la tereno de la hodiaŭa komunumo Schninznach-Dorf sulfurentenan termofonton, kiu tamen estis refermita en la jaro 1670 pro inundo. 1691 oni malkovris duan sulfurfonton, ĉi-foje sur la tereno de Birrenlauf. Estiĝis nun kuracbanejo, kiu malgraŭ ĝis situo en Birrenlauf nomiĝis laŭ la unua fonto Schinznach.
En la jaro 1732 Schinznach estis atribuita al la kamparvoktejo Kasteln.
En aprilo 1798 eksplodis la Helveta Revolucio kaj kun helpo de francaj trupoj Argovio estis liberigita de la ĵurkomunuma servuteco. Schinznach fariĝis nun komunumo de la nove fondita Kantono Argovio.
Nudkola tigrardeo
La Nudkola tigrardeo, Centramerika tigrardeo, aŭ Meksika tigrardeo laŭ la latina scienca nomo Tigrisoma mexicanum, estas vadbirdo de la familio de ardeoj nome Ardeedoj.
Schinznach-Dorf
Historio
En la jaro 1938 la nomo de la komunumo Schinznach estis ŝanĝita al Schinznach-Dorf, por distingi ĝin de Birrenlauf, kiu alprenis tiam la nomon Schinznach-Bad.
Nudkola tigrardeo
Distribuado
Temas pri specio troviĝanta el Meksiko al nordokcidenta Kolombio, kun unue registrita vidaĵo el Usono en Kantono Hidalgo (Teksaso). Ĉefe loĝas en marbordoj kaj ĉefe en Jukatano.
Tiu granda specio troviĝas en pli malfermaj habitatoj ol la aliaj ardeoj de la genro Tigrisoma, kiaj river- kaj lago-bordoj, ĉefe de mangrovoj, saletaj aŭ salecaj, ĝis 440 m super marnivelo en montoj de Meksiko; tiuj montaj ekzempleroj estis iam konsiderataj subspecio, sed nun reenmetitaj en la nomiga subspecio, unika, ĉar temas pri monotipa specio.
Aspekto
Ĝi estas 70 al 80 cm longa kaj pezas ĉ 1200 g (1046-1274 gr). Ĝi estas la plej granda el sia genro. La gorĝo estas senpluma kaj verdecflava al oranĝeca depende de la plumaro (oranĝa por reproduktado). Plenkreskulo havas nigran kronon kaj helgrizajn kapoflankojn, dum la kolflankoj kaj la supraj partoj estas fajne striecaj nigrece kaj blankeca (kun sablokolora al malhelbruna ĝenerala ŝajno). Estas vertikala brustocentra strio kun centra malhelbruna bendo kun blankaj bordoj kiuj siavice havas pli fajnan nigran bordon kiu atingas la okulon; la restaj subaj partoj estas cinamobrunaj. La beko estas longa, fortika laj nigreca, kun suba parto flaveca, same kiel bridoj, irisoj kaj tre markata superokula strio fajnnigre limigita. La kruroj estas malhelgrizaj. Ambaŭ seksoj estas similaj.
Junuloj estas sablokoloraj svage striecaj je nigra, pli makule kaj vermostrie ĉe flugiloj; la gorĝo, mezaj subaj partoj kaj ventro estas blankecaj.
La flugo estas fortika, kaj la alvoko estas akra haŭk-haŭk-haŭk. Maskloj ankaŭ elsendas resonan alvokon hrrroŭa!, ĉefe krepuske. Dum elsendado de la alvoko, la beko malfermegas kaj oni povas vidi ondojn laŭlonge de la tuta gorĝo el meza torako al la vosto.
Kutimaro
Ĝi atendas ofte senmova taŭgajn predojn kiaj fiŝoj, ranoj, aliaj amfibioj aŭ kraboj (kaj eĉ muŝoj) kiuj iĝu atingeblaj al ties longa beko. Ili manĝoĉasas solece aŭ en malgrandaj grupoj en kelkaj lokoj kaj krepuske aŭ nokte.
Okazas ceremonia pariĝado konsistanta en memmontrado de unu partnero antaŭ la alia kun vertikaliĝo, rektigado de plumoj de kolo kaj korpo, ŝvelado de la gorĝa sako kaj raŭkado. La reprodukta sezono varias laŭ la regiono. Temas pri solema reproduktulo, nekutime troviĝanta en ardekolonioj. La nesto estas granda ebeneca platformo el bastonetoj en arbo je 6 al 15 m super akvo kaj al 4 m supergrunde en kelkaj lokoj; la ino demetas 2-3 verdec-nuancajn blankajn ovojn 57 x 44 mm. La idoj havs grizblankan lanugon. La krono estas de fadenplumoj purblankaj. La junuloj riskas atakon de predantoj de la genro Buteogallus. En kelkaj lokoj okazas dua ovodemetado se estas kondiĉoj favoraj.
Ties populacio estas ĉirkaŭkalkulata je 10.000 ekzempleroj (2002).
Alsóregmec
Alsóregmec [alŝOregmec] estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Sátoraljaújhely. Alsó signifas: suba.
Situo
Alsóregmec situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ la slovaka landlimo, meze de longa sakovojo. Sátoraljaújhely troviĝas 9, Pálháza 10, Sárospatak 20, Miskolc 90 km-ojn.
Historio
La unua mencio devenis el 1277 en formo "Redemech". Baldaŭe apartaj vilaĝoj formiĝis Suba kaj Supra Regmec. Fine de liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a la vilaĝo senhomiĝis pro la konstantaj bataloj. Baldaŭe hungaroj, slovakoj kaj rutenoj refondis ĝin. Post Traktato de Trianon la vilaĝo trovis sin apud la nova limo de Ĉeĥoslovakio. Ekde 2008 ankaŭ Slovakio apartenas al interna zono de Schengen, sekve la kontrolado ĉesis ĉe la limo. Vilaĝservoj estas aŭtonomio de slovakoj, kulturdomo, biblioteko.
En Alsóregmec migra poŝto servas.
Albana Socialisma Popola Respubliko
La Albana Popola Respubliko (Republika Popullore e Shqipërisë) estis la oficiala nomo de Albanio dum la komunisma regado inter 1946 kaj 1976. La konstitucio de 1976 ŝanĝis la nomon al Albana Socialisma Popola Respubliko, kiu estis la oficiala nomo de la lando de 1976 ĝis 1992.
La Komunisma Partio de Albanio rapide ascendis post la Dua Mondmilito kaj subigis ĉiujn potencialajn politikajn malamikojn en Albanio, rompis la sistemon de terposedantoj kaj la mezan klason, kaj izoligis Albanion de la nekomunisma mondo por establi la Popola Respublikon Albanio. Antaŭ 1945, la nova reĝimo murdis, misfamigis, aŭ ekziligis la plej grandan parton el la elito de la lando.
La registaro prenis gravan ŝtupon por enkonduki stalinisman komunisman sistemon: centra planekonomio en 1946. Ĝi naciigis ĉiujn industriojn, transformis internacian komercon en registara monopolo, preskaŭ la tuta enlanda komerco estis sub ŝtatkontrolo, kaj ekskludis tervendojn kaj translokiĝojn. Planistoj de la kreita Komisiono por Ekonomia Evoluo emfazis industrian evoluon, kaj en 1947 la registaro lanĉis la sovetian elspezsistemon.
Post la morto de Enver Hoĝa, alia prenis sian lokon. Li provis sekvi liajn paŝojn, sed la ŝanĝoj jam komenciĝis kaj la falo de komunismo ĝenerale en suda kaj centra Eŭropo kondukis al ĝeneralaj ŝanĝoj ene de la albana socio. La komunistoj provis reteni la regadon de la registaro en la unua periodo de balotado sub la intervaloleĝo, sed falis du monatojn poste dum ĝenerala striko.
Geografio de Israelo
La surfaco de Israelo estas proksimume 20 770 km², kio inkludas 445 km² de interna akvo. Israel longas 424 km el la nordo suden, kaj larĝas el la 114 km ĝis sia plej mallarĝa punkto de 15 km. Ĝi havas ekonomian ekskludan zonon de 26,352 km².
Priskribo
En Israelo distingiĝas tri regionoj de Okcidento al Oriento, nome la jenaj: Al ĉi tiuj tri regionoj, oni devas aldoni tiun de la dezerto Negevo, lokita sude de Israelo. La aridaj regionoj okupas pli ol duonon de la teritorio de Israelo. Kvankam granda parto de tiu teritorio estas senhoma, en la valoj abundas la iridojn, kaj ankaŭ la arboj kiel pinoj, eŭkaliptoj, olivujoj kaj akacioj.
Israelo estas en la zono de Levantenio de la mondoregiono konata kiel Fekunda duonluno de Azio. La lando estas en la orienta pinto de la Mediteranea Maro, limigita de Libano norde, Sirio nordoriente, Jordanio kaj Cisjordanio oriente, kaj Egipto kaj la Gaza Zono sudokcidente. Ĝi kuŝas inter latitudoj 29° kaj 34° N, kaj longitudoj 34° kaj 36° E (Or).
La suverena teritorio de Israelo (laŭ la limigaj linioj de la Interkonsentoj por Batalhalto de 1949 kaj ekskludante ĉiujn teritoriojn konkeritajn de Israelo dum la Sestaga Milito de 1967) estas proksimume 20 770 km² de surfaco, el kio du procento estas akvo. Tamen Israelo estas tiom mallarĝa (100 km je la plej larĝa punkto, kompare kun 400 km el nordo al sudo) ke la ekonomia ekskluda zono en la Mediteraneo estas duoble granda ol la terareo de la lando. La totala areo sub la "de facto" juro de Israelo, inkludante la zonon de Orienta Jerusalemo kaj la areon de la Golanaj Altaĵoj, estas 22 072 km² ampleksa, kaj la totala areo sub "de facto" kontrolo de Israelo, inklude la milit-kontrolita kaj nur parte Palestin-regata teritorio de la Okcidenta Riverbordo, estas 27 799 km² ampleksa.
Spite sian malgrandan grandon, Israelo estas hejmo de vario de geografiaj trajtoj, el la Dezerto Negevo en la sudo al la interna fekunda Valo de Jizre'el, la montaroj de Galileo, Karmelo kaj al la Golano en la nordo. La Israela Mrborda Ebenaĵo sur la bordoj de la Mediteranea Maro estas hejmo de plej el la landa loĝantaro. Oriiente de la centraj altaj teroj estas la Jordana Valo, kiu formas malgrandan apartan parton de la 6 500 km longa Grand-Rifta Valo. La Jordana rivero fluas laŭlonge de la Jordana Valo, el la Monto Hermon tra la Hulaha Valo kaj la Maro de Galileo ĝis la Morta Maro, nome la plej malalta punkto de la surfaco de la Tero. Pli sude estas la Arabaha Valo, kiu finas en la Akaba Golfo, kiu estas parto de la Ruĝa Maro. Unika de Israelo kaj de la Sinaja Duoninsulo estas la "maĥteŝ", aŭ tipaj eroziejoj. La plej granda "maĥteŝ" en la mondo estas la Maĥteŝ Ramon en Negevo, kiu estas 40 por 8 km ampleksa. Israela informo pri la media statuso de la Mediteranea Baseno asertas, ke Israelo havas la plej grandan nombron de plantospecioj por kvadrata metro el ĉiuj landoj de la baseno.
Klimato
Lokita inter la dezertoj de Afriko kaj Azio de unu parto, kaj de la Mediteranea, varma kaj humida maro de la alia, Israelo troviĝas en vojkruciĝo de klimataj influoj, kiuj permesas distingi ĝis kvardek malsamaj tipoj de klimato en tiel reduktita surfaco.
La termika reĝimo varias notinde kun la alteco, speciale en vintro: de la okcidento al la oriento la klimato transiĝas de tipe mediteranea al kontinenta. La montaj regionoj kutimas esti ventaj kaj tre malvarmaj, kelkfoje kun neĝadoj. La beko de la monto Hermono estas kovrita de neĝo dum la plej granda parto de la jaro, kaj Jerusalemo ĝenerale ricevas almenaŭ unu neĝadon ĉiujare.
NGC 5722
NGC 5722 (aliaj indikoj — MCG 8-27-14, ZWG 248.16, NPM1G +46.0301, PGC 52355) estas galaksio en konstelacio Bovisto.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
20837 Ramanlal
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Nimish Ramanlal, kiu gajnis la duan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2004 pro sia projekto pri matemetiko. Li estis lernanto ĉe la Seminole High School de Sanford (Florido, Usono).
Viando
Viando estas la karno de besto rigardata aŭ uzata kiel manĝaĵo. Ĝi estas biologie muskola maso aŭ histo, ofte kun graso. Viando por homa manĝado devenas ĉefe de breditaj bestoj, mortigitaj en buĉejo. Temas pri populara kaj komerca klasigo (ne scienca) kiu aplikiĝas nur al surteraj animaloj — normale vertebruloj: mamuloj, birdoj kaj reptilioj —, ĉar, spite la fakton ke oni povas apliki tiun difinon al la maraj animaloj, tiuj eniras en la kategorio de fiŝaĵo, ĉefe ĉe fiŝoj —la krustuloj, moluskoj kaj aliaj grupoj kutime ricevas la nomon de marfruktoj—. Trans ties ĝusta biologia klasigo, aliaj animaloj, kiaj la marmamuloj, estis foje konsiderataj viando kaj foje fiŝaĵo.
Ĝeneralaĵoj
Tre oftaj bestoj kies viandon oni manĝas tra la mondo povas esti bovo, ŝafo kaj koko, kaj aliaj kortobirdoj. Diversaj kulturoj malpermesas manĝadon de malsamaj tipoj de viando konforme al propraj tradicioj kaj tabuoj. Ekzemple, kvankam francoj kaj japanoj manĝas ĉevalan viandon, britoj opinias tion preskaŭ same neakceptebla kiel kanibalismon. Simile, eŭropanojn ŝokas la korea manĝado de hunda viando, kaj same judojn kaj islamanojn tiu de porka. Kelkaj landoj surprizas, ke hispanoj kaj francoj manĝas ranojn (plej ofte nur krurojn), kio transigas la koncepton de viando, tre ofte ĝeneraligite konsiderata nur el mamuloj aŭ birdoj, sed ne el amfibioj aŭ reptilioj, dum fiŝoj kompreneble eniras en absolute alia koncepto, neniam nomita viando. Tio menciita lasus for viandon el ekzemple testudoj, lacertoj aŭ serpentoj, manĝeblaj aŭ manĝataj en diversaj kulturoj.
Ĝenerale, oni ne manĝas la viandon de karnivoroj. El kultur-antropologia vidpunkto (ekzemple Marvin Harris), oni klarigas la nemanĝindon de hunda (aŭ homa) viando tiel, ke la hundo (resp. homo) mem devas manĝi pli da viando ol ĝi produktos jam buĉite, kio kontraŭas bazajn principojn de ekonomio; ĝia manĝado estas do neeviteble luksaĵo.
Moroj pri manĝado estas ĉiam plenaj de kulturaj signifoj, kiel montris Claude Lévi-Strauss kaj aliaj antropologoj. Argentinanoj, ekzemple, pensas bezoni manĝi ĉirkaŭ po 5 kg da viando monate por esti bone nutritaj, ili rigardas brazilanojn kiel mizerulojn, ĉar ili manĝas malmulte da bovviando kaj ovoj. Male, meksikano povus rigardi argentinanojn kiel mizere malbonnutritajn, ĉar ili ne manĝas sufiĉon da maizo, ktp.
Ekde la vidpunkto de manĝado viando estas kutima fonto de proteinoj, grasoj kaj mineraloj en la homa dieto. El ĉiuj manĝaĵoj kiujn oni akiras el animaloj kaj plantoj, viando estas tiu kiu plej valorigojn kaj aprezon atingas en la merkatoj kaj, paradokse, ĝi estas ankaŭ unu el la plej evitataj manĝaĵoj kaj tiu kiu plej polemikojn okazigas. La animaloj kiuj nutriĝas nur el viando nomiĝas karnovoruloj, male al herbivoruloj. La plantoj kiuj manĝas insektojn kaj aliajn animalojn nomiĝas same karnovoruloj (spite ties faktan entomofagion). Tiuj kiuj manĝas viandon el predoj mortigitaj de ili mem nomiĝas predantoj kaj tiuj kiuj akiras ilin el jam mortintaj animaloj nomiĝas kadavromanĝantoj.
La plej parto de la konsumo de viando fare de la homoj devenas de mamuloj, kvankam ĝi apenaŭ uzatas por manĝo de malgranda kvanto de la 3.000 specioj kiuj ekzistas. Oni konsumas ĉefe viandon de animaloj hufulaj, aldomigitaj por havigi homan manĝaĵojn. La konsumaj specioj bazaj por la konsumo estas ŝafoj, bovoj, porkoj kaj kortobirdoj, dum komplementaj specioj estas kaproj, ĉevaloj kaj ĉasado (ĉu granda (aproj, cervoj) aŭ malgrandaj (perdrikoj, kunikloj)). La viandindustrio estas la nutraĵa industrio kiu plej grandan vendokvanton movas. La konsumo de viando kreskas tutmonde kongrue kun la pliigo de la monda loĝantaro, el kiuj la disvolviĝantaj landoj estas kiuj posedas pli grandan proporcio de kresko, kio sugestas estontan neceson de solvoj por respondi al la pliiĝanta mendo de tiu nutraĵo.
Historio
Komunas ĉe homoj la manĝado surbaze de viando en la dieto, same kiel por aliaj animalaj specioj, kaj eĉ por kelkaj vegetalaj specio. La nutrado de la unuaj homedoj (Australopithecus kaj Homo habilis) estas celo de studo kaj debato, kvankam ŝajne la viando de malgrandaj animaloj aŭ devena el kadavromanĝado formus parton de ties dieto, kiel okazas ĉe kelkaj simioj antropomorfaj (ĉimpanzoj). La kontrolo de fajro, unu el ĉefaj trajtoj de la procezo de homiĝo kutime klarigeblas rilate al la transformado en kuirarto de manĝaĵoj, ĉefe de viando. Kelkaj el la antropologiaj hipotezoj plej famaj tuŝas tiun temon partikulare (Kruda kaj kuirita, de Claude Lévi-Strauss). La Homo neanderthalensis kaj la unuaj reprezentantoj de la homa specio Homo sapiens, same kiel la Homo de Kro Magnon, submetitaj al la cirkonstancoj klimataj de la glaciepokoj en Eŭropo kaj Azio, havis necese predadan kutimaron kaj altan proporcion de viando en sia dieto.
La revolucio de la Neolitiko okazigis, ke la dieto de la agrikulturaj komunumoj iĝu pli dependa el la vegetalaj specioj, dum la karnovora dieto jam ne plu dependis de la ĉasado kaj ja el la aldomigo de iaj animaloj (kiaj Bos primigenius antaŭ 7000 jaroj en Makedonio, Kreto kaj Anatolio) kaj el la laboroj por bestobredado de la socioj de paŝtistoj. La viando kaj ties konsumo limiĝis plej ofte al okazoj ĉur esceptaj, festaj, kaj tre ofte asocia ĉe la antikvaj kulturoj al diversaj formoj de religiaj ceremonioj, kiaj la greka hekatombo (nome granda ofero de cent oksoj, de la greka ἑκατόν, hekatón, «cent» kaj βοῦς, boũs, «okso»), la juda pesaĥo, aŭ la porkobuĉo praktikata en multaj socioj. Dum la epoko de la Romia Imperio oni konsumis ofte la viando de aldomigitaj porkoj, ŝafoj kaj kaproj, devena ĉefe el la aktiveco de paŝtado. La kultura evoluo de distingaj modeloj de konsumo de viando kaj de specioj konsiderataj manĝeblaj, malpermesitaj (tabuaj manĝaĵoj) aŭ sakraj en diversaj civilizoj, kiaj la bovoj en Barato, estas unu de la ĉefaj temoj de la kultura antropologio, kiu esploras kaj la klarigojn simbolajn havigitajn de la propraj kulturoj aŭ religioj kaj la logikon kaj ekonomian kaj socian, ekvilibre kun la medio (la ekologia elteneblo de la bestobredado endanĝeriĝas kiam la premego demografia superas la naturajn limojn).
Valoroj elprenitaj de diversaj fontoj.
En Mezepoko
Dum la Mezepoko en Eŭropo la viando de animaloj estas valoraĵo rizervita al la klasoj plej altaj en la socio. Oftis ĉiukaze la konsumo de viando de kortobirdoj kaj de porko, dum la grandaj bestoj restis je la zorgo kaj servo de la agrikulturo. La preparaĵoj per peklado, same kiel per marinado en vinagro oftis por povi konservi la plej longan tempon eble la viandojn. La Katolika Eklezio establis kelkajn regulojn por parta fasto dum la Karesmo (kies festo antaŭa estas la karnavalo el carne aŭ karno en diversaj latinidaj lingvoj, por evitinda viando) kaj aliaj religioj kiaj la islamo (same kiel judismo) rekte malpermesis la konsumon de porkaĵo krom la establo de reguloj pri la bestobuĉado de animaloj por la homa konsumo. La kunvivado de la tri monoteismaj religioj en kelkaj zonoj, kiaj en Iberio dum la Mezepoko, havis konfliktan aferon en la viandokonsumo, submetita al diferencaj manĝotabuoj kaj ritoj por bestobuĉado, kio devigis separi la buĉejojn en kristanaj, judaj kaj islamaj. En partikularo la malpermeso de la konsumo de porkaĵo por judoj kaj islamanoj iĝis tialo por mokado kaj eĉ subpremado fare de kristanoj kiam tiuj hegemoniis, kaj en Hispanio kaj Portugalio ekde fino de la Mezepoko oni uzis la terminon kaj koncepton de marrano (porko) por aludi al la eksjudaj konvertitoj.
Epoko de malkovroj
La konservado de la viando en la epoko antaŭindustria estis fuŝa kaj okazigis la neceson maski la ekputriĝon per ĉia tipo de kondimentoj kaj spicoj. Ekde la Malsupra Mezepoko, Eŭropo mendadis grandajn kvantojn da pipro kiuj justigis komercon longdistance kun Azio, kio iĝis unu el la tialoj kiuj kondukis al la Krucmilitoj. Fine de la Mezepoko, la ŝtopigo de la vojo de la Orienta Mediteraneo fare de la Turka Imperio, akcelis la disvolvigon de la Epoko de Malkovroj kiu kondukis la portugalojn ĉirkaŭnavigi Afrikon kaj la kastilianojn entrepreni la ekspedicion de Kristoforo Kolumbo. La malkovro de Ameriko fare de eŭropanoj ebligis disponi el novaj spicoj por la konservado de la viando, kiaj la papriko devena el la kapsiko. La Eŭropa koloniado de Ameriko el la 16-a jarcento okazigis interŝanĝo de specioj por bestobredado, ĉefe el Eŭropo al Ameriko, ĉar inverse gravis nur la enmeto de la meleagro, male al tio okazinta en agrikulturo, kie okazis interŝanĝo pli ekvilibra. La grandaj herbovoraj animaloj estis formortintaj el Ameriko antaŭ miloj da jaroj, tuj post la alveno de la homa estaĵo. La foresto de porvianda bestobredado, krom malgrandaj animaloj, estis konsiderita unu de la tialoj de la antaŭkolumba rita antropofagio (antropofagio aŭ nekrofagio aperis en multaj aliaj kulturoj de diversaj niveloj de socia disvolviĝo kaj geografia medio, kaj ties antropologia klarigado kaj kvantogravo en la dieto estas tre diversa). La bestobredado de kameledoj en Andoj (lamo, vikuno kaj gvanako) ne etendiĝis al Eŭropo. La etendo de la specioj enmetitaj de la hispanoj, ĉefe la ŝafo, estis komparita kun la paralela malpliiĝo de la indiĝena homa loĝantaro, kiu atingis katastrofajn dimensiojn. La bovobredado gravis ĉefe pro la facileco de ties liberigo en ampleksaj zonoj de paŝtejoj, kiaj ĉe la argentina Pampo, Similaj bestobredadaj pejzaĝoj estis kreitaj en la 19-a jarcento en la Okcidento de Usono kaj en Aŭstralio. En ĉiu el ili kreixgis nova kulturo ĉirkaŭe, kiu dekomence centriĝis en la feloj kaj la lano, kaj konsideris viandon kiel duaranga produktaĵo praktike neprofitebla, pro la malfacilak konservado kaj transportado al la konsumantaj merkatoj, kiuj paradokse malhavis tiun abundon.
En Hispanio
En El Quijote oni tuŝas ofte la temon de la prestiĝo de la viando, kiun la malriĉa kaj povra hidalgo konsumis nur malofte kaj probleme.
La vianda konsumemo en la tiama Hispanio, kaj la malmulta zorgemo en tia manĝokutimo, produktis proverbojn kiaj
Pri kvantaj ĉirkaŭkalkuloj, en Hispanio de la Antikva Reĝimo estis konvencia konsideri ĉiutaga porcio sufiĉa la «duonon de funto da viando» (230 gramoj, dum el pano oni konsideris sufiĉa unu funton), kio ne supozigis ke la tuta loĝantaro povis aliri ĉiutage al tiu konsumo, nek ke temis pri bonkvalita viando (la plej malriĉaj povis akiri nur tripaĵojn kaj forĵetaĵojn). La preparsistemo (dumlonga kuirado en la kaseroloj, por kelkaj devena el la juda kutimo lasi la manĝon dum malrapida kuirado dum la tuta nokto de vendredo kaj la mateno de la sabato por ne ekfajri en ŝabato) ebligis pli malpli la manĝeblojn de la viando de aĝaj animaloj, kvankam eĉ nur kiel en supo, kiaj la sopa boba (stulta supo) aŭ gallofa kion monaĥejoj disdonis senpage. La kutimo meti oston en supo, oston kiun oni reuzis tagon post tago, kaj kiun eĉ oni kunuzis inter najbaroj pluis ĝis la nomitaj «jaroj de malsato» de la postmilito post la Hispana Enlanda Milito (1940-aj jaroj), kaj jam estis priskribita en El Lazarillo de Tormes. La prefero por la diversaj formoj de kocido, servite laŭ «tri eroj» (supo, legomaro kaj viando), asocia al diversaj regionaj variantoj, kie oni kunigis ĉiajn tipojn de viando kaj ĉiajn tipojn de legomoj, alvenis al la proverbaro:
Viandoj
Ekzistas multaj variantoj de viandoj devenaj el multaj lokoj; eblas diri ke plej el la monda konsumo de viando devenas de la viando de aldomigitaj animaloj por disponigi de kruda materialo al la viandindustrio. Malgranda proporcio devenas de la viando de ĉasado. Ne ĉiam okazis tiel, ĉar en la antikvo (multe antaŭ la industria revolucio kaj ankoraŭ en kelkaj kulturoj) la majoritato de la viando konsumita de la homoj devenis el ĉasado, dum la bestobredado kaj la paŝtado estis minora elemento.
Bovaĵoj
Unu el la unuaj aldomigitaj rasoj kiuj havigis al homoj per ties viandaj necesoj eble estis la uro (Bos primigenius) kiu etendiĝis laŭlonge de Eŭrazio. En la 17-a jarcento kelkaj bestobredistoj de Eŭropo komencis selekti diversajn bovorasojn por plibonigi iajn kvalitojn kiaj ties lakto, kapablo kaj rezistado antaŭ la agrikultura laboro, la kvalito de la viando ktp. Tiele ekzistas nuntempe rasoj kiaj la francaj Ĉarola kaj Limoĝia, la itala Kianina (de enorma grando), la anglaj Hereford kaj Shorthorn. En Usono ekzistas indiĝenaj rasoj kiuj havigas viandon kun marmoreca sebo (en angla nomita 'marbling' (marmoreco)) kaj kiu devenas el animaloj buĉitaj je aĝo de 15 al 24 monatoj; tiu viandotipo estas konsiderata kiel de bona kvalito fare de la mezaveraĝa usona konsumanto. En Japanio ekzistas rasoj kiaj la ŭagju de marmoreca viando (de la regiono de Kobeo); kelkaj el tiaj viandoj distranĉiĝas en fajnaj fileoj de 1,5 al 2 mm kaj el tio oni prilaboras pladojn kiaj la sukijaki kaj la ŝabu ŝabu.
Pri konservado, por ke la viando estu bonkvalita ĝi devas esti freŝa kaj premita, kun sufiĉe blanka graso. La koloro de la viando dependas de la mioglobino, tiele ke en normalaj kondiĉoj la koloro de la viando devas esti purpur-ruĝa. Se la bovo estas aĝa, la koloro estas pli malhela. Foje kiam oni apudigas du tranĉitajn areojn videblas ke la viando montras koloron malhelbrunan, sed tio ne tuŝas la kvaliton de la viando. La koloro de la graso indikas la aĝon de la animalo. Se ĝi estas blanka, la viando apartenas al juna animalo, kaj, se ĝi estas flaveca, ĝi apertenas al pli aĝa animalo.
Por konservado, la viando de bovido povas resti en la fridujo ĝis 14 tagoj. Krome, indas konsumi ĝin post tempo por ripozo. Normale, kiam oni aĉetas la viandon ĝi jam estis havinta la menciitan periodon por ripozo.
Viandoj de ŝafoj kaj kaproj
La ŝafaĵo estis delonge tre akceptata en tre diversaj kulturoj de la tero; eble estis la ŝafo (Ovis aries) unu de la unuaj animaloj kiuj estis aldomigitaj de homoj (post la hundo kaj la uro) kaj estas tre valorigitaj ankaŭ la produktado de lano (preskaŭ 10% de la ŝaforasoj produktas ĝin) kaj lakto (uzata en la prilaborado de fromaĝo). La specioj de ŝafoj estis selektitaj por havigi diversajn kromproduktojn kiaj la lakto aŭ la lano, krom generi iajn karakterojn la grasa vosto, tre aprezata kuirarte en kelkaj lokoj. La ŝafo estas tre rilata kun la aktivado de paŝtado de la socioj nomadaj. En 1996, la ĉefaj produktantoj de ŝafaĵoj laŭ ordo de gravo estas la jenaj: Ĉinio, Aŭstralio kaj Irano. La kapraĵo havas malmultan kvanton de graso kaj pro tio ĝi iĝas tre populara en kelkaj zonoj kie gravas la paŝtado.
Porkaĵoj
La porkoj estas praidoj de la natura eŭrazia apro (Sus scrofa). Se la bovaĵo estis preferata de multaj loĝantoj de Eŭropo kaj Ameriko, la porkaĵo estas kiu pli da procento de loĝantaro nutris en la resto de la mondo; tiele en kelkaj landoj kiaj en Ĉinio la vorto "porko" estas komprenita kun la signifo ĝenerala de "viando". La porkobredado montras kelkajn avantaĝojn: ĝi estas relative malgranda (ekzemple kompare kun la bovo), estas ĉiomanĝanto, ĝi montras indicon de kresko sufiĉe bona kompare kun aliaj animaloj kaj konsumiĝas preskaŭ ĉiuj partoj de ties organismo. Oni dediĉas nure al la produktado de viando. Tamen estas ankaŭ malavantaĝoj pri la konsumo de ties viando: ĝi povas transmisii malsanojn devenajn de parazitoj kaj havas procenton de enhavo de graso relative alta (malvantaĝege en la moderna manĝostilo). La ĉefaj produktantoj de porkaĵo laŭ ordo de gravo estas la jenaj: Ĉinio, Usono kaj Brazilo (informo de 1996).
Suĉporkido aŭ laktoporkido estas nomo de tiu domporkido, kiu ankoraŭ suĉas porkinan lakton. Oni ĝenerale buĉas ĝin en aĝo de 6 semajnoj kaj pezo e ĉ. 12-20 kg kaj rostas aŭ stangorostas ĝin. La viando de la suĉporkido estas specife delikata, hela kaj havas mildan guston.
Viando de birdoj
Inter la viando de birdoj troviĝas tiu de kortobirdoj kiaj povas esti tiu de koko (Gallus gallus, kies zorgo havigas ankaŭ gravegan produktadon de ovoj); la anaso kiu povas esti konsumata en du diversaj etapoj: ĉu en la burĝonita ovo kiel oni faras en Filipinoj en la nomita baluto, aŭ kiel plenkreskulo de 6 al 16 semajnoj; meleagro kiu povas esti bredita kiel ekzempleroj en gamo de 6-9 kg por la homa konsumo inter 12 kaj 18 semajnoj dum en Usono oni pliampleksigas la bredoperiodon ĝis 32 semajnoj por havi enormajn ekzemplerojn; la ansero, koturno, perdriko, la kolombo, ktp., ĉiuj el ili aldomigitaj animaloj kiuj produktas krome ovojn. Granda parto de la variantoj ekzistantaj de kokoj estas adaptataj kaj selektitaj por havigi grandajn enspezojn danke al kresko. Ĝenerale tiuj estas konsiderataj blankaj viandoj, kvankam estas exceptoj (kiaj tiu de la strutaĵo).