cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
La Révolution surréaliste
Pierre Naville kaj Benjamin Péret estis la komencaj direktoroj de la eldonaĵo kaj modelis la formiĝon de la ĵurnalo sur la konservativa scienca revuo La Nature. La formiĝo estis trompa, kaj al la ravo de la Superrealistoj, La Révolution surréaliste estis konsekvence skandala kaj revolucia. La ĵurnalo fokusis je skribado kun la plejparto da paĝoj dense pakita de teksto, sed ankaŭ inkluzivis reproduktaĵojn de arto, inter ili la verkaĵoj de Giorgio de Chirico, Max Ernst, André Masson kaj Man Ray.
Elektitaj Eldonoj
Eldono 1 (decembro 1924)
La bindaĵo de la komenca eldono anoncis la revolucian agendon de La Révolution surréaliste kun, "Estas necesa komenci laboron pri nova deklaracio de la rajtoj de homo."
En moka scienca fasono La Révolution surréaliste esploris temojn rilatintajn al la pli mallumaj flankoj de la homa psiko kun artikoloj kiuj fokusis sur fortuzo, morto kaj sinmortigo. Senemociaj priskriboj de perfortaj krimoj el policaj raportoj, kaj neŭtrala katastro pri sinmortigo estis inkluzivitaj.
Eldono 3 (aprilo 1925) La bindaĵo de la tria eldono anoncis, "Fino de la Kristana Epoko." Malekstere, artikoloj transdonas blasfeman kaj kontraŭklerikan tonon. Verkisto kaj aktoro Antonin Artaud skribis malferman leteron al la Papo, "Parolo al la Papo," kaj esprimas la ribelon kontraŭ kion la Superrealistoj vidis kiel angoraj religiaj valoroj: "La mondo estas la abismo de la animo, varpita Papo, Papo fremda de la animo. Ni naĝu en niaj propraj korpoj, lasu niajn animojn en niaj animoj; ni havas neniun bezonon de via tranĉil-klingo de klerigado." Tiaj kontraŭklerikaj komentoj troviĝas tra La Révolution surréaliste kaj reflektas la nekapitulacan kampanjon kontraŭ korpremiteco kaj burĝa moraleco de la grupo.
Eldono 4 Breton anoncis en la kvara eldono, ke li estriĝis de La Révolution surréaliste. Lia koncerno pri disrompaj partioj, kiuj evoluis en la Superrealista grupo devigis lin aserti sian povon kaj redeklari la Superrealistajn principojn, kiel li konceptis ilin.
Post tio, ĉiu eldono estiĝis pli politika kun artikoloj kaj deklaracioj kun por-Komunista sentimento.
Eldono 8 (decembro 1926) La fascino de la Superrealistoj kun seksa perversio publikiĝas en artikolo de Paul Éluard, kiu celebras la verkaĵojn de la Marquis de Sade, kiu estis enprizonigita dum multo da lia vivo kaŭze de liaj deviaj skriboj pri seksa krueleco. Laŭ Éluard, la Marquis "deziris redoni al civiliza viro la forton de liaj primitivaj instinktoj. Skribado kaj bildoj, influitaj per de Sade, Breton, Man Ray, kaj Salvador Dalí, ankaŭ estis inkluzivitaj.
Eldonoj 9 kaj 10 (oktobro 1927)
26743 Laichinglung
26743 Laichinglung estas malgranda, meze hela asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la de la kanada amatora astronomo William Kwong Yu Yeung elde la Observatorio Desert Beaver en Eloy (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝi estas nomita en honoro de la honkonga kuracisto Lai Ching Lung (ĉine 黎青龍), gvidanta fakulo pri la hepato. Li estis Profesoro pri Medicino kaj Hepatologio ĉe la Universitato de Honkongo de 2003, kie li intruis multenombrajn kuracistojn.
La Révolution surréaliste
Elektitaj Eldonoj
Eldonoj 9 kaj 10 prezentas kadavron elokventan (Le Cadavre exquis) — ludo, kiun ĝuis la Superrealistoj, kiu okupas faldi paperaĵon, por ke pluraj homoj kontribuu al desegni bildon aŭ al skribi tekston sen vidi la antaŭvenintajn partojn. La eldono inkluzivas kelkajn rezultojn de kadavro elokventa.
Eldono 11 La intereso de la Superrealistoj pri sekso daŭras en la dek-unua eldono kun "Esploroj pri Sekseco," rakonto de debato okazinta en januaro 1928. En eksplicita diskuto, pli ol dek-duo da Superrealistoj malferme esprimis iliajn opiniojn pri seksaj aferoj, inkluzivantaj vario da perversioj.
Eldono 12 (decembro 1929) La dek-dua eldono enhavas la "Duan Manifeston de Superrealismo" de Breton. La deklaracio markas la finon de la pli kunlaboraj kaj fokusaj jaroj, kaj signalas la komencon de malkonsentoj en la grupo. Breton celebris liajn fidajn subtenantojn, kaj venemene kondamnis tiujn, kiuj forlasis kaj perfidis lian doktrinon.
Post La Révolution surréaliste
Iuj el la malkonsentintoj elvoĉis iliajn opiniojn en la revuo Dokumentoj, komencinte en aprilo 1929. Skribaĵoj de etnografistoj, arkeologoj, arthistoriistoj, kaj poetj Georges Bataille kaj Michel Leiris ekaperis kiel la ĉefaj kontribuintoj. Iuj el la kontribuintoj de Dokumentoj pli malfrue formis alian grupon, Acéphale.
Breton kreis la postveninton de La Révolution surréaliste, pli politike engaĝintan eldonaĵon, Le Surréalisme au service de la révolution (Superrealismo en la servado de la revolucio), kiu aperis sporade inter 1930 kaj 1933.
En 1933, eldonisto Albert Skira kontaktiĝis kun Breton pri nova ĵurnalo, kiun li planis esti la plej luksa arta kaj literatura revuo, kiun la Superralistoj estus vidintaj, fokusante kun glitiga formiĝo kaj multaj koloraj ilustraĵoj. La restrikto de Skira estis ke Breton estus nepermesita uzi la magazinon esprimi siajn sociajn kaj politikajn opiniojn. Pli malfrue tiujare, Minotaure ekeldoniĝis, kaj daŭris ĝis 1939.
Referenco
Tiu ĉi artikolo estis rekte tradukita el la angla versio la 26-an novembro, 2006.
Promenejo de la Angloj
La Promenejo de la Angloj (france: Promenade des Anglais; nice: Camin deis Anglés) estas fama apudplaĝa trotuaro laŭ Mediteraneo ĉe Nico, Francio. La trotuaro komence konstruiĝis, antaŭ jarcentoj, kiel projekto por utile dungi almozpetantojn, kiuj ĝenis la feriantajn riĉajn anglojn.
Lapsi
Lapsi (forglitiĝintoj, falintoj), termino latina uzita, en la 3-a kaj 4-a jarcentoj por indiki kristanojn, kiuj, pro la minaco de la persekutoj, plenumis adorkliniĝojn al la dioj paganaj.
Preciziga enkonduko
La vorto “lapsi” stigmatizis kristanojn kiuj estis revenintaj al la paganaj kultoj kaj kredoj kaj precipe tiujn kiuj sub la minaco de tortutoj estis montrintaj sian malforton antaŭ la minaco de torturo kaj estis renegintaj sian kredon oferante al paganaj dioj aŭ per aliaj samvaloraj agoj. Multaj “lapsi”, reale la plejgranda parto de la nombraj kazoj okazintaj dum la persekutoj de la 3-a jarcento, certe ne revenis al paganismo laŭkonvinke, sed, minacitaj de senigo de havaĵoj kaj aliaj punoj (mortopuno, ekzilo, punlaboro (damnatio ad metalla = minlaboro)), ne havis la kuraĝon konfesi sian kredon dum ilia unika deziro estis sin savi pere de stranga ago de apostateco celante konservi vivon, havaĵojn kaj, sekrete, sian kredon.
La devo konfesi sian kristanan kredon en ĉiuj cirkonstancoj kaj eviti ĉiun apostatecan aspekton estis jam establite en la Eklezio ekde unua apostola epoko: Tamen informas kaj la Paŝtisto de Hermaso kaj la raportoj pri la persekutoj kaj pri martiroj, ke nemalmultaj kristanoj, post la unua duono de la dua jarcento, montris timon kaj forlasis la kredon. La celo de la severaj publikaj dispozicioj kontraŭ kristanoj, estis ĝuste ilin konduki al la apostateco. Sin savis nur tiuj kiuj akceptis oferi al la dioj paganaj, la aliaj aŭ estis punataj aŭ ne estis akuzitaj ĉe la juĝisto.
13272 Ericadavid
13272 Ericadavid estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Lapsi
Preciziga enkonduko
Laŭ la raporto pri la martitiĝo de Sankta Polikarpo (ĉap 4; eldono Franz Xaver von Funk, Patres Apostolici, I, 319), oni legas pri frigano, iu Kvinto, kiu, dekomence estis konfesinta sian kristanan kredon, sed kiu, vidinte la ferocajn bestojn en la amfiteatro, ekmontris timon kaj repripenson ĝis esti persvadita de la prokonsulo oferi al la dioj. La letero de la kristanoj de Liono rakontanta pri la persekuto de 177, rakontis ankaŭ pri dek baptitoj kiuj montris malforton kaj falis en apostatecon. Tamen, stimulite de la ekzemplo de aliaj kristanoj kaj de la ĝentila sinteno per kiu ili estis traktataj ĉe la kristana komunumo, iuj el ili pentis kaj en estonta proceso estis mortokondamnitaj kaj ekzekutitaj. (Eŭzebio de Cezareo, Prieklezia Historio (Eŭzebio de Cezareo), V, II).
13272 Ericadavid
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Erica Elizabeth David, finalistino en 2002 de la konkurso de sciencaj mezlernejoj Discovery Channel Young Scientist Challenge pro ŝia projekto pri fiziko. Ŝi estis lernantino ĉe la Pinedale Middle School de Pinedale (Vajomingo, Usono).
Lapsi
La persekuto de Decio
Ĝenerale, en la Eklezio de la fine de la 2-a jarcento kaj komenco de la 3-a estis firmigita la principo ke apostatulo, ankaŭ post la devigita penitenco, ne povis reeniri la kristanan komunumon, aŭ reallasita al la Eŭkaristio. Idolatrio estis unu el la tri “mortmeritaj” pekoj kiuj kuntrenis la forigon el la Eklezio. Post la duono de la tri-a jarcento, la problemo pri la “lapsi” reprezentiĝis kaj akriĝis en diskutojn ene de la kristana komunumo kaj favoris pliprofundan disvolviĝon de la penta disciplino. La unua okazo en kiu la problemo “lapsi” emerĝis serioze kaj kondukis al skismo koincidis kun la persekuto de Decio (250-251).
Imperiestra edikto disponis ke ĉiu kristano devintus efektivigi idolecan kultagon. Kiu ajn tion rifuzus estu minacita pri la plej gravaj punoj. La imperiaj funkciuloj estis devigataj serĉi kristanojn, ilin devigi oferi, kaj persekuti la ribelulojn. Por la Eklezio, la sekvoj de tiu edikto estis teruraj. Dum la antaŭa longperioda paco ĝuita de kristanoj, diversaj el ili estis altiritaj de la mondumeca spirito. Diversaj laikoj kaj eĉ iuj membroj de la pastra kategorio, ĉe la promulgo de la edikto tuj amasiĝis ĉe la altarojn de la paganaj idoloj por oferi. Ekzistas detalaj atestaĵoj pri tio kio okazis en Prokonsula Afriko kaj en Romo danke al la korespondado de sankta Cipriano kaj ties traktadoj pri la “lapsi” De catholicae ecclesiae unitate kaj De lapsis (Caecilii Cypriani opera omnia, ed. Hartel I, II, Vieno, 1868-1871). La lapsi estis klasifikitaj diversmaniere, laŭ la graveco de la idoleca ago je kiu ili sin makulis: Nune estas konataj kvin tiatipaj “libeloj” (libretoj) (unu konservita en Oksfordo, unu en Berlino, du en Vieno kaj unu en Aleksandrio de Egiptio.
Al iuj kristanoj estis permesite prezenti al la aŭtoritatuloj skribitan deklaron pruvantan ilian oferon al la dioj : kaj pri tiu peto ili ricevis atestaĵon (libellum tradere): tiun atestaĵon oni kunportis al la aŭtoritatuloj kiuj transdonis al la postulantoj atestaĵon (libellum accipere). La nomoj de la kristanoj kiuj manifestis sian “apostatecon” per unu de la supre diritaj metodoj, estis enskribitaj en oportunaj listoj. Post kiam ilia nomoj estis enskribitaj en tiu registro (kaj pri tio ili certis), ili povis travivi sentime.
La plej granda nombro de “lapsi”, reale nur obeis al edikto de Decio nur pro malforteco ne pro vera apostateco: ili, en sia intimo, deziris resti kristanaj. Forfuĝinte iamaniere el tiu persekuto, ili deziris daŭrigi partopreni en la kristana kulto kaj esti komunece akceptitaj ĉe la eklezia komunumo; tamen tiu deziro estis kontraŭa al la tiama penta disciplino. La “lapsi” de Kartago sukcesis altiri al sia partio iujn kristanojn kiuj jam restis fidelaj dum la persekuto kaj suferis torturon kaj enprizonigon. Tiuj “konfesantoj” sendis rekomendajn leterojn (libella pacis = libretojn de pacigo) al la episkopo por ke renegatoj estu reakceptitaj je la nomo de la martiroj. Ĝenerale la “lapsi” volintus reeniri tuj kaj, vere, iuj el ili tiel estis traktitaj iniciate de regantoj kontraŭaj al la rigida tezo de Cipriano.
La kontrasto transdoniĝis al Romo, kie jam la samo kreiĝis el si mem: ĉe tiun eklezion alvenis peti helpon la kontraŭuloj de la rigido de Cipriano.
Cipriano, kiu restis en konstanta komuniko kun la roma klerularo dum la vaka seĝo (pro la martiriĝo de papo Fabiano), decidis ke nenio estus farenda, rilate la repacigon de “lapsi” dum la persekuto kaj ĝis sia reveno al Kartago ĉar ankaŭ mem persone vizitis Romon. Dume nur la apostatuloj sincere pentintaj kaj posedantaj libellum pacis (skribitan de “konfesanto”) povus ricevi la absolvon kaj, ankaŭ, ricevi eŭkaristion se serioze malsamaj aŭ proksimaj al la morto. En Romo, krome, oni fiksis la principon laŭ kiu la apostatuloj neakceptintaj en la eklezia komunumo devas esti instigitaj travivi pente kaj, kaze de reekzameno ĉe la persekutantaj aŭtoritatuloj, firme konfesi sian kredon kaj akcepti la minacatajn sekvojn. Kaj ĝenerale la Eŭkaristio devas esti koncedita al ĉiu pentinto okaze de tuj proksima morto.
La skismo de Novaciano
En Kartago, la rigora partio kontraŭa al la “cedemo” Cipriano ne akceptis la decidojn de la episkopo kaj provokis skismon. La samo okazis en Romo: post la levigo de Kornelio al la Katedro de Petro, okazis ke pastro Novaciano sin proklamis (251) papo kaj fariĝis la plejenergia subtenanto de la disciplino plej rigora, ĉar li senrezerve rifuzis la reakcepton en la komuneco de la eklezia komunumo de tiuj kiuj estis “lapsi =falinfoj”. Kaj tiel naskiĝis “Novacianismo” kiu daŭris laŭ diversaj dekoj en diversaj regionoj precipe aziaj.
Tuj post la morto de Decio (251), en Romo kaj en afrikaj regionoj kunvokiĝis diversaj ekleziaj lokaj koncilioj, en kiu praktke emerĝis komuna solvo pri la problemo de la “lapsi”: estis adoptita kiel principo ke ilin oni devintus kuraĝigi penti kaj, post adekvata publika penitenco, povintus esti reakceptataj en la komuneco. La episkopoj devis establi la longon de la publika pnitenco laŭ la cirkonstancoj de la apostiĝo: ekzemple, se pentinto oferis tuj aŭ post torturo, se li sin provizis per “libellum”; tiuj kiuj vere oferis (“oferantoj” aŭ “encensantoj”) devintus esti akceptitaj nur apenaŭ antaŭ ilia morto. Nur la “libeluloj” (provizitaj je libreto) povintus esti tuj akceptitaj post adekvata publika penitenco.
Konsiderinte kroman kaj tujan gravan persekuton, en sinsekva koncilio en Kartago, estis decidite ke la “lapsi” kiuj jam faris publikan penitencon, povintus esti allasitaj al la plena komuneco kun la komunumo eklezia. Praktike, ĉiuj episkopoj, Cipriano, Dionizo el Aleksandrio, papo Kornelio... prenis la saman sintenon rilate la problemon de la “lapsi”. Sed en Oriento la pozicioj de Novaciano trovis grundon favoran kaj tie kaj tie formiĝis etaj skismaj komunumoj kiuj neniam akceptis en sia la eklezio la “lapsi”n.
La persekuto de Diokleciano
Diversaj koncilioj ellaboris kanonojn pri la traktado de la “lapsi”: Koncilio de Elvira de 306 (kanonoj 1, 14, 44), la Koncilio de Arles de 314 (kanono 13), la Koncilio de Ankira de 314 (Kanonoj 1,3) kaj Unua Koncilio de Niceo (kanono 13). Multaj el tiuj decidoi koncernis la klerulojn diversmaniere apostatintajn dum la lasta persekuto.
Lapsi en la eklezio epoke de kristanismo ŝtata religio
Se antaŭe lapsi pretendis esti reakceptitaj en la Eklezio kaj pro tio agadis ankaŭ perforte, nun, post la edikto de Tesaloniko de 380, kristanismo fariĝis religio de la ŝtato; kaj, plue, per la dekretoj prumulgitaj la 11-an de majo 391 en Konkordia fare de Teodosio la 1-a, la “lapsi” fariĝis afero de la ŝtato: se antaŭe la rezisto venis el la Eklezio nun ĝi venas ankaŭ de la ŝtato kiu iompostiome vidos en la apostatulo malamikon de la ŝtata religio. Ĉi-kaze apostatulo referencas al baptitoj kiuj daŭrigis aŭ reprenis praktiki la paganajn ritojn.
En Esperanto
En Antologio Latina volumo 5 aperis multe da tekstoj ĉi-rilataj, historie, speciale p.17-33 plus en tradukoj el Cipriano kaj Novatiano p. 113-184. Ankaŭ en volumo 4 jam aperis ĉi-konekse interesaj, tradukoj el Tacito, Plinio, pluraj martiraktoj k.s.
Manamo
Manamo (Al-Manāmah), ĉefurbo de Barejno, situas ĉe la Persa Golfo, en la nordoriento de la Barejna Insulo. Temas pri la plej granda urbo de tiu lando, kun 150 000 loĝantoj, ĉirkaŭ triono de la tuta landa loĝantaro.
La urbo estis historie menciita ekde la jaro 1345. Portugaloj konkeris ĝin en 1521 kaj persoj en 1602. La dinastio Al-Ĥalifa regas la landon de la jaro 1783. En 1971 la urbo iĝis la ĉefurbo de Barejno.
La ekonomio de Manamo, same kiel tiu de la tuta lando, baziĝas je nafto kaj gaso, sed ankaŭ je fiŝkaptado kaj laboro kun perloj. En Manama troviĝas la Universitato de Barejno kaj la sola Internacia Flughaveno de la lando.
En 2010 en Manamo okazis la 44-aj Internaciaj Infanaj Ludoj, kaj du jarojn poste ĝi estis la Araba Kultura Ĉefurbo de la jaro 2012.
Axel Witsel
estas belgia futbalisto. Li naskiĝis en Lieĝo, do nun estas -jara. Ekde 2022 li membras en la unua vira teamo de la klubo Atlético Madrid, post jam antaŭa profesia kariero ekde 2006. Krome ekde la jaro 2008 li estas membro de la vira belga nacia teamo de futbalo, post kaj samtempe al jaroj inter 2004 kaj 2009 en la nacia teamo de sub-15- ĝis sub-19-jaruloj. Kadre de la nacia teamo li partoprenis en la Futbala Mondpokalo 2014, 2018 kaj 2022 kaj same en la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2016 kaj 2020 (prokrastita al 2021). Matĉe li en la aperoj en la nacia teamo kutime rekoneblas per la numero "6".
Borumlaca
Borumlaca (borumlaka) (hungare: Baromlak) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Oradea. En 1910 ĝi nombris 806 loĝantojn (slovakoj, rumanoj, hungaroj), en 1992 1 228. Ĝi estis unue menciita skribe en 1327. Ĝiaj unuaj loĝantoj estis hungaroj. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Suplacu de Barcău.
Mikroregionoj de Amapao
La brazila subŝtato de Amapao dividiĝas geografie kaj statistike (sed ne politike aŭ administracie) en kvar mikroregionoj, kiu estas en du mezoregionoj:
Sul do Amapá
Formale tiuj mezo- kaj mikroregionoj nur ekzistis inter la jaroj 1989 kaj 2017, sed neformale ili daŭre uzatas por priskribi situon de urbaj kaj neurbaj municipoj kaj aliajn geografiajn lokojn, kiel montoj, lagoj, riveroj, akvobaraĵoj, minejoj kaj simile.
Gelto d'Archei
La Gelto d'Archei estas akvejo, plej verŝajne la plej fama gelto en la Saharo. Ĝi situas sur la Altebenaĵo Ennedi en nordorienta Ĉado, sudoriente de komunumo Fada. La gelton uzas diversaj bestoj kaj oni vidis en 2001 eĉ kvin nilajn krokodilojn. Restaĵoj el la meza holoceno, kavernaj desegnaĵoj montras, ke tiu specio estis abunde disvastiĝinta en la dezerto (tiam eble marĉa regiono).
La ĉirkaŭo de Gelto d'Archei estas senfrukta, malfacile alirebla loko. Por atingi la gelton, oni bezonas kelkhoran piediradon aŭ uzon de dromedaroj, terena veturilo. El la ĉefurbo de Ĉado, el N’Djamena, oni bezonas kvar tagojn por atingi la gelton, per ajngrunda aŭtomobilo.
Kantono Linn (Oregono)
La kantono Linn (Linn County) estas kantono de Usono en la subŝtato Oregono. La administra centro estas la urbo . La kantono estis fondita la.
Laŭ la stato de la jaro en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Miroslav Skála
Miroslav Skála (naskiĝis la 6-an de aprilo 1924 en Brno - mortis la 24-an de februaro 1989 en Brno per memmortigo) estis ĉeĥa verkisto kaj ĵurnalisto.
Miroslav Skála studis gimanzion en Kyjov. Dum la dua mondmilito li estis laborigita de la faŝisma reĝimo en brunkarba minejo. Post la milito li studis filozofian fakultaton en Brno, fakojn ĉeĥa lingvo, rusa lingvo kaj teatrologio. Poste li fariĝis instruisto, sed ekde 1954 li laboris kiel literatura redaktoro de Ĉeĥoslovaka Radio. Kune kun Vladimír Fŭ kaj Vlastimil Pantůček li formis triopon, kiu kreis serion da sukcesaj programeroj.
En 1959 ili komune fondis satiran teatron Večerní Brno (Vespera Brno), kie Skála aktivis kiel aŭtoro. (Nun la teatro apartenas al la mimo kaj aktoro Boleslav Polívka).
Post 1968 Skála devis forlasi la radion de Brno (laŭ certaj informoj pro politikaj motivoj, laŭ aliaj pro nerva malsano) kaj fariĝis lektoro de pupteatro Radost, eĉ li gvidis marionetojn. En 1974 estis aljuĝita al li parta invalida pensio kaj ekde tiu tempo li dediĉis sin al literaturo.
Malgraŭ negaja sorto kaj trista morto liaj verkoj estas plenaj de humuro.
La vorto „skála“ en la ĉeĥa signifas „roko“.
Drăgușeni
Drăgușeni [dreguŝenj] (hungare: Túrterebestelep) estas vilaĝo en Rumanio administre apartenanta al la komunumo Turulung.
Tra Drăgușeni kaj Turulung pasas la rumana nacia vojo DN1C inter Baia Mare kaj la ukraina landlimo ĉe Halmeu.
Loĝantaro
En 2002 ĝi havis 1 192 loĝantojn, el kiuj 1 179 rumanojn, 10 hungarojn, 2 ukrainojn. Male la komunumo Turulung estas plimulte hungara.
Historio
Setlejo Drăgușeni ekestis en 1924 kiel kolonio de ĉirkaŭ 60 familioj, pliparte el distrikto Maramureș. Parto de ili estis perdintaj sian terenon sekve de la agrara reformo de 1921. Komence Drăgușeni estis kvartalo de Turulung, aliflanke de rivereto Tur.
Ĝi memstariĝis kiel vilaĝo en 1956, kiam ĝi havis 995 loĝantojn.
Lavenda lingvoscienco
Lavenda lingvoscienco aŭ GLAT-a lingvoscienco estas termino antaŭenigita de William Leap por priskribi la studon de lingvaĵo, kiel uzata de gejaj, lesbaj, ambaŭseksemaj, transseksaj/transgenraj, kaj kviraj (GLATK) parolantoj. Ĝi "kovras vastan amplekson de ĉiutagaj lingvaj praktikoj" en GLATK-aj komunumoj. La termino deriviĝis de la longatempa asocio inter la koloro lavenda kaj la GLATK-aj komunumoj. La rilataj terminoj lavenda lingv(aĵ)o kaj simple GLAT(K)-a lingv(aĵ)o ankaŭ temas pri la lingvaĵo uzata de GLATK-aj parolantoj. "Lingvaĵo," en tiu kunteksto, povas temi pri iu ajn aspekto de parolataj aŭ skribataj lingvaj praktikoj, inklude manierojn de parolado kaj prononcado, uzadon de specifa ĵargono, aŭ en kelkaj kazoj, ellaboritan alternativan leksikon, kiel en Polari.
Elmerĝiĝo de la fako lavenda lingvoscienco
Fruajn studojn en la fako lavenda lingvoscienco dominis la koncepto de distingaj "lavendaj leksikonoj," ekzemple tiu, kiun Gershon Legman registris en 1941. En 1995 William Leap, kies enketoj kombinas GLAT-ajn kulturajn studojn, kulturan teorion, kaj lingvosciencon, proponis, ke enketado antaŭeniĝu ĝis pli plena kaj pli subtila studado de GLAT-a lingva uzado.
Anna Livia kaj Kira Hall rimarkis, ke kvankam enketoj en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj pri la malsameco inter vira kaj virina paroladoj implice supozis, ke sekso estas la plej grava maniero dividi la socian spacon, ankoraŭ ekzistas konsiderinda spaco por lingvosciencaj enketoj surbazaj de seksa orientiĝo, anstataŭ sekso.
Hermaringen
Hermaringen estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Heidenheim kaj en la distriktaro Stutgarto de la federacia lando Baden-Virtembergo. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Fiziokratio
Fiziokratia skolo aperis en la 18-a jarcento kaj estas rigardata kiel la unua scienca ekonomia skolo. Fiziokratio aperis kiel klerisma reago al merkantilismo, ligata al absolutismo, kiu emfazis la eksportadon. Male, la fiziokratiaj ekonomikistoj, rigardis al agrikulturo kiel origina fonto de ĉia riĉeco, ĉar nur ĝi permesus grandan gajnon je malgranda investado. La tero estus la nura vera riĉeco, aliaj ekonomiaj sektoroj nur transformis la produktojn de la tero. La terposedantoj estu rigardataj kiel la veraj agantoj de la riĉeco de la lando.
Kvartalo Kita-ku (Tokio)
Kvartalo Kita-ku aŭ Kvartalo Kita (japane: 北区 [kita-ku]) estas speciala kvartalo de Tokio. La vorto "北" [kita] signifas la vorton "Nordo/Norda", kio spegulas la situo de kvartalo en Tokio. Norde de la kvartalo Kita-ku troviĝas urboj Kaŭaguĉi kaj Toda (Gubernio Sajtama). Oriente kaj sude situas aliaj specialaj kvartaloj de Tokio: Adaĉi, Arakaŭa, Itabaŝi, Bunkjo kaj Toŝima. Sur la areo de Kita-ku fluas riveroj Arakaŭa kaj Sumida.
Fiziokratio
La vorto "fiziokratio" indikis la ideon fundamenta de estreco de naturo (el la greka phýsis, naturo, kratein, estri) kaj libero de agado (el kiu la fama moto laissez faire, laissez passer, lasu fari, lasu agi) male al tre malsimplaj registraraj reguloj de merkantilismo.
La ĉefa pensisto de tiu revolucio kontraŭ merkantilismo estis François Quesnay, kortega kuracisto de Ludoviko la 15-a (Francio). Lia teorio aperis en verko "Tableau Economique" ("Ekonomika tabelo"), de 1758, kiu montris la rilatojn inter la ekonomiaj klasoj kaj eroj de socio kaj la "Pagadan flukson". Per la "Tableau", Quesnay kreis la ideon pri ekvilibrio ekonomia, koncepto komenca en la ekonomiaj analizoj ekde tiam. Ŝparo estus malutila, ĉar povus perturbi la ekonomian ekvilibrion kaj la pagadan flukson.
Laŭ Quesnay, estas natura ordo esenca al homaj socioj, al kiu estas senutila perturbi per leĝoj kaj reguloj. Lia unua grava disĉiplo estis Victor Riqueti, Markizo de Mirabeau, kiu verkis "Explication du Tableau économique" ("Klarigo pri la Ekonomia Tabelo") 1759, "Théorie de l'impôt" ("Teorio pri la Imposto"), 1760; kaj "Philosophie rurale" ("Biena Filozofio"), 1763. En 1763 alia juna disĉiplo unuiĝis al skolo, Pierre Samuel du Pont de Nemours, kiu en 1767 publikigis la verkaron de Quesnay je la titolo "La Physiocratie; ou, constitution naturelle du gouvernement le plus avantageŭ au genre humain" ("La Fiziokratio aŭ, la natura konstituo al registraro la plej avantaĝa al homaro") de kiu la skolo prenis sian nomon.
Por turnigi la ekonomion je agrikulturo, estu nur unu imposto pagata de terposedantoj, kiu liberigis la popolon de la granda kvanto da impostoj. Sed pruvo konduki la ekonomion laŭ la fiziokratia doktrino farita de Anne-Robert-Jacques Turgot, ministro de financoj en 1774, fiaskiĝis pro la protestoj de terposedantoj. Kun la eksigo de ministro, malaperis la influo de fiziokratiistoj.
Berberis candidula
Priskribo
La neĝblanka berberiso estas malgranda, densa, ĉiamverda arbusto. La arboŝelo de la unujaraj branĉoj estas maldense kovrita kun nigrecaj verukoj. La malgrandaj folioj estas brile malhelverdaj kaj je la malsupra surfaco arĝentece blankaj. La folidornoj estas triparaj kaj ĝis 2 cm longaj. La unuopaj floroj estas helflavaj. La eliptaj berofruktoj estas bluecnigraj kaj kovritaj per prujno.
Uzado
Kiel multaj aliaj berberisoj tiu specio estas uzata kiel ornamarbedo.
Kune kun la veruka berberiso (Berberis verruculosa) la neĝblanka berberiso hibridiĝas al Berberis ×frikartii, C.K.SCHNEID. EX LAAR.
Kun la ordinara mahonio (Mahonia aquifolium) la neĝblanka berberiso kruciĝas al genro hibrido x Mahoberberis aquicandidula H.JENSEN.
Stupeur et tremblements (filmo)
Stupeur et tremblements (Stuporo kaj tremoj) estas franca filmo de Alain Corneau aperinta en 2003, adaptita de romano Stupeur et tremblements de Amélie Nothomb.
Pri la filmo
La dialogoj en la filmo estas grandparte japanlingvaj. Pro tio, Sylvie Testud studis la japanan dum tri monatoj antaŭ la komenco de filmado.
Spiere-Helkijn
Spiere-Helkijn (nederlande:[SPIR'-HELkejn]) estas municipo en Belgio. Komence de ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Kortrejko.
Ĉakalavongo
Ĉakalavongo aŭ Chả cá Lã Vọng (vjetname) estas la nomo de fiŝa specialaĵo el Hanojo (Vjetnamio). Ĝi estas marinita fiŝo rostita super lignokarbo kaj poste fritita en graso. Ĝi devenas de la Đoàn familio loĝanta ĉe 14 Chả Cá strato (antaŭe: Hàng Sơn strato) en la malnova urboparto. Tiu familio donis la nomon al la plado kaj tenas sekreta ĝian recepton.
Preparado
Chả cá Lã Vọng-restoracio en Hanojo havas nur unu pladon. Por havi bongustegan torton oni elektas bonodoran hemibagruson kun firma karno, sen tro da ostoj. Oni forĵetas la ostojn kaj konservas nur la karnon kiun oni spicas per fiŝsaŭco, pipro, kurkumo, ocimo. Poste oni kradrostas ĝin ambaŭflanke super brulanta lignokarbo. Surtable oni bezonas fornon por ke ĝi ne malvarmiĝu. Oni garnas ĝin per fajnaj nudeloj, sekaj krespoj, rostitaj arakidoj, tranĉitaj cepaj folioj, ocimo, salikoka pasto, citrono kaj india spico.
Komentoj kaj taksado
La plado plaĉas ne nur al la hanojanoj, sed ankaŭ al eksterlandanoj. Tial la ĵurnalistino Patricia Schultz mencias ĝin en sia libro „1000 lokoj, vidindaj antaŭ morti“. Poste la novaĵagentejo MSNBC malgrandigis ĝin en „10 lokoj, vidindaj antaŭ morti“, kie Chả cá Lã Vọng-restoracio el Hanojo okupas la kvinan lokon, apud naŭ famaj geografiaj lokoj kaj festivaloj tra la mondo.
Antaŭe oni povis manĝi ĝin nur en Hanojo, sed nuntempe oni trovas ĝin ankaŭ en Ho-Ĉi-Min-urbo.
Huautla de Jiménez
Huautla de Jiménez estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaxaca. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Huautla de Jiménez. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 20 041.
Geografio
Huautla de Jiménez apartenas al la distrikto Teotitlán al kiuj apartenas entute 26 komunumoj. Ĝi situas en la kanjona regiono de Oaĥako (regiono Cañada), kiu apartenas al la norda parto de la subŝtato. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 31829 loĝantojn. El tiuj estis 14918 viroj kaj 16911 virinoj. La komunumo havas surfacon de 71.45 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 1560 metroj super la marnivelo.
Sociogeografio
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 25542 indiĝenoj. El tiuj 22024 aĝis pli ol 5 jaroj. Entute 22024 personoj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).
San Pédro
San Pédro estas grandurbo, diocezo kaj havenurbo en Ebur-Bordo. La loknomo signifas: Sankta Petro.
Geografio
situas sur ebenaĵo laŭ la maro ĉe enfluejo de rivero en la sudokcidenta sekcio de la lando. Abiĝano situas 350 km.
Historio
La unuaj eŭropanoj aperis en tiu regiono en la malfrua 15-a jarcento kaj estis esplorita fare de portugala Soerire Da Costa, kiu nomis la nunan urbon.
Ekonomio
En la fiŝkaptado estas grava industrio kaj menciindas la cementoprodukto. En la apudaĵo oni okupiĝas pri kakao kaj pri lignaĵoj. La turismo evoluas.
Trafiko
havas flughavenon kaj maran havenon. La laŭmara ĉefvojo tuŝas la urbon.
San Paolo Albanese
San Paolo Albanese estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Basilikato kaj al la provinco Potenza. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Alessandria del Carretto (CS), Cersosimo, Noepoli, San Costantino Albanese kaj Terranova di Pollino. En la komunumo vivas Arbereŝoj, membroj de loka albanlingva malplimulto.
MI 2N Altéo
La MI 2N Altéo, plej ofte simple nomita MI 2N, kaj kelkfoje Z 1500 reference al ties gamo de teĥnika nomado, estas materialo de interkonekto kun du etaĝoj uzata sur linio A de RER de Francilio.
Apartenanta al RATP, ĝi ekipas la linion A depost 1997. Ĝuanta pli grandan transport-kapaciton ol materialoj MS 61 kaj MI 84 kaj pli komforta dank' al malvarmigita ventolado kaj pli larĝaj platformoj, la MI 2N Altéo rapide renkontis sukceson apud vojaĝantoj de linio A, ofte troŝarĝita.
Fabrikita de konsorcio konsistanta el Alstom kaj Bombardier, la 43 vagonaroj kiuj ekipas la parkon estis liveritaj en tri etapoj inter 1997 kaj 2005.
MI 2N Eole
La MI 2N Eole aŭ Z 22500 estas la versio SNCF de MI 2N, kiu veturas sur linio E de RER de Francilio.
Licicirupo
Ĝi estas 22–24 cm longa je tre stara sinteno, mallonga vosto, forta beko kaj tre longaj gamboj. La supraj partoj estas tute grizbrunaj kun sablokolora flugilzono. La subaj partoj estas blankaj kun nigraj grandaj punktoj kaj la vizaĝo estas blanka kun nigraj markoj kuiuj faras ĉefe formon de vizaĝa ringo; temas pri simila aspekto al tute malproksima Viskoturdo, sed multe pli malgranda, mallongvosta kaj stareca. Krome la subflugiloj havas blankanigran bildon kiu videblas dum la ondeca flugo. La kruroj estas flavecaj kaj la beko havas flavecan suban makzelon kun malhela pinto kaj malhelan supran makzelon; la ĉirkaŭokula ringo estas hela.
Tiu birdo havas lentan fajfan birdokanton kaj klakan alvokon.
Estas 4 subspecioj: P. l. litsitsirupa estas la plej suda formo, loĝanta el Namibio, Bocvano, Zimbabvo kaj Mozambiko suden al nordaj kaj orientaj partoj de Sudafrikio. P. l. pauciguttatus troviĝas en suda Angolo, norda Namibio kaj nordokcidenta Bocvano dum P. l. stierlingae troviĝas en zono el norda Angolo tra okcidenta Tanzanio, Malavio kaj nordokcidenta Mozambiko. La teritorio de P. l. simensis estas separata el la aliaj; ili loĝas en la altaj teroj de Etiopio kaj Eritreo. Tiu specio troviĝas en savano, herbejoj kaj malferma arbaro. Ili povs esti iom maltimidaj kaj manĝi ĉe parkoj, ĝardenoj kaj similaj lokoj.
La tasforma nesto estas konstruita uzante vegetaĵaron kaj araneretojn kaj estas kovrita per plumoj aŭ folioj. La ino demetas 3 aŭ 4 ovojn kiuj estos kovataj dum 14 al 15 tagoj. Ili estas bluecaj kun lilaj kaj ruĝbrunaj punktoj kaj makuletoj.
Turulung-Vii
Historio
Ĝi memstariĝis en 1956, kiam ĝi havis 431 loĝantojn.
Loĝantaro
Laŭ la cenzoj de 2002 li havis 222 loĝantojn (5 rumanoj, 216 hungaroj, 1 germanoj).
Flako
Flako estas provizora kunkolektaĵo de akvo sur la tera surfaco, ekz. post pluvado. Ĝi plej ofte forvaporiĝas aŭ enfiltras la grundon ene de tagoj. Ĝi estas pli malgranda ol lageto, gelto.
En diversaj landoj estas tradicie, ke infanoj ŝatas piediri sur la flakoj, kio estas kialo por rakontetoj, anekdotoj, bildoj ktp.
János Szabó (abato)
János Szabó [jAnoŝ sabO] (Kászon-ujfalvi), laŭ hungarlingve kutima nomordo Szabó János estis hungara pastro, abato, kanoniko.
János Szabó naskiĝis la  1767 en Habsburga Imperio en Transilvanio en Köszvényes (nuntempa Cusuiuș en Rumanio). Li mortis la 1858 en Kolozsvár (nuntempa Cluj en Rumanio).
Receso
Receso povas konsisti en laŭgrada retroiro en muro de konstruaĵo. La recesoj estis uzitaj dekomence pro strukturaj necesoj, sed aktuale ili estas uzataj ĉefe pro postulo fare de la konstruregularo (plilarĝigi stratojn por vehikloj aŭ piedirantoj) aŭ pro estetikaj tialoj. En zonoj kun alta denseco de konstruaĵoj, la recesoj ebligas la alvenon de pli da lumo kaj freŝa aero al la strata nivelo.
En la antikveco, la konstruistoj uzis recesojn por plialtigi la altecon de la konstruaĵo de masonaĵo distribuante la gravitajn ŝarĝojn produktitajn el materialoj kiel argilo, ŝtono aŭ briko. Tio estis atingita malpliigante iom post iom la surfacon de ĉiu etaĝo rilate al la antaŭa. La recesoj permesis ankaŭ la okazado de natura erodo sen endanĝerigi la strukturan integrecon de la konstruaĵo. La plej klara ekzemplo de tiu tekniko estas la ŝtuparaj piramidoj de Mezopotamio kaj de la Antikva Egipto, kiel ĉe la zigurato de Tappeh Sialk aŭ de la ŝtupara piramido de Ĝoser.
Dum jarcentoj, la recesoj estis struktura neceso en praktike ĉiujn strukturojn kaj konstruaĵoj de masonaĵo de diversaj etaĝoj. Dum la arkitektoj lernis transformi la recesojn en arkitektura elemento, la plej parto de la recesoj iĝis ne tiom markitaj kiom en la ŝtuparaj piramidoj kaj tre ofte ili estis lerte maskitaj per riĉa ornamado.
Forău
Forău [forəŭ] (hungare: Belényesforró) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Oradea.
En 1910 ĝi nombris 1 354 loĝantojn (rumanoj), en 1992 1 133. Ĝi estis unue menciita skribe en 1587. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Uileacu de Beiuş.
10596 Stevensimpson
10596 Stevensimpson estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Dennis di Cicco elde ties privata observatorio de Sudbury (Masaĉuseco, Usono).
La Mastro de l' Ringoj
La Mastro de l' Ringoj (angle The Lord of the Rings /ðə lɔːd əv ðə ɹɪŋz/) estas la ĉefverko de Tolkien, kaj ofte konsiderata unu el la ĉefverkoj de literaturo.
10596 Stevensimpson
Nomo
Ĝia nomo honoras la usonan pentriston Steven Simpson, ilustriston ĉe Sky & Telescope.
La Mastro de l' Ringoj
Post la sukcesega apero de La Hobito (1937), lia eldonisto Rayner Unwin petis al Tolkien skribi iom pli pri hobitoj. Tolkien mem ne vere deziris tion; li pentis pri la infaneca stilo de La Hobito kaj preferis finskribi kaj eldoni sian vivoverkon Silmariliono. Tamen, li komencis novan hobitan aventuron, kiu baldaŭ evoluis, kunplektiĝante kun la Silmariliona mitologio kaj tute eskapante la regon de la aŭtoro. Dum ĉirkaŭ 20 jaroj li dumvespere kaj nokte verkis, reverkis, plibonigis mitojn kaj lingvojn kaj mapojn, tajpis kaj retajpadis. Fine, rakontego en ses libroj kun pli ol mil paĝoj kaj eksterrakonta informoaldono pretis. La eldonejo tamen decidis eldoni ĝin kiel tri librojn, jene:
La Mastro de l' Ringoj jam tre influis modernan literaturon. Ĝi estis ekpafo por tute nova ĝenro moderna fantasto kaj kvazaŭ Biblio por la Hipia revolucio. Ĝi ankaŭ estis la inspiro por centoj da filmoj kaj la rekta instiganto de kelkaj, plej ĵuse la Mastro de l' Ringoj-trilogio fare de Peter Jackson, kies unuaj du filmoj aperis (2001, 2002). Pro ĝia vasta aprezateco, la literaturaj fakuloj ne multe interesiĝis pri ĝi, senkone kaj superface juĝantaj ĝin banalaĵo, kaj tial Tolkien neniam ricevis la Nobelan literaturpremion. Ĉiukaze, multaj kritikoj konsideras la verkojn geniaj kaj unikaj, kies komparojn kaj komprenigojn oni ne serĉu inter modernaj psikologiaj romanoj, sed inter verkoj de la Romantiko kaj de la Mezepoko (sagaoj, mitoj ktp.).
Stilo kaj enhavo
Kiel dirite, La Mastro de l' Ringoj estas ampleksega rakonto, interteksante la plej diversajn fadenojn de lingvo, mitoj, historio ktp.
La lingvaĵo estas riĉa kaj simplece bela, spicita kun abundo da poemoj kaj priskriboj de naturo. Kio eble plej allogas, estas la magio de la Tolkien-a pejzaĝo: Ĉie troviĝas nomoj kaj memorigiloj pri antikvaj tempoj kaj foraj lokoj; jen ververa spruĉilo por la kreaj semoj kaŝataj profunde en ĉies mensoj.
Kialo de la verko
Tolkien propravorte havis neniajn moralajn aŭ alegoriajn kialojn ekskribi la verkon, kvankam J. R. R. Tolkien iam priskribis sian epopean ĉefverkon kiel "esence religia kaj katolika verko". - li simple deziris amuzi sin mem kaj espereble la legantaron per bonega rakonto. Iam li kaj amiko C. S. Lewis plendis pri la malintereseco de moderna literaturo: "Estas maltro da libroj niagustaj. Ni verku ilin mem!"
Tamen, la magieco de la libro igis multajn raciemajn homojn serĉi pli "profundajn" intencojn alegoriecajn, interalie:
Tiun lastan punkton, Tolkien iomete agnoskis, ĉar laŭ li la Provinco vere reprezentas lian infanaĝan Anglion senindustrian. Alikaze li diris, ke kerne la libro temas pri morto.
En Esperanto
La Mastro de l' Ringoj ekzistas en esperanta traduko de William Auld. Iuj kritikis ĝin, precipe la traktadon de la propraj nomoj, sed multaj legantoj pensas ĝin tamen ĝuebla. La poemeton de Tolkien tradukis laŭ la biografio de Humphrey Carpenter Bjørn A. Bojesen.
Anna Löwenstein en sia artikolo ''Al Tonkin pri Tolkien. Aŭ: Kial serioza profesoro interesiĝu pri "La mastro de la ringoj"?'' analizas kiel Tolkien kreis siajn majstroverkojn; ja li ege interesiĝis pri lingvoj, partikulare la greka, sed ĉefe la finna kaj la kimra kiuj kondukis lin al mitaj lingvoj, artefaritaj lingvoj, kiel Esperanto, kies ekzemplo helpis lin krei lingvojn Quenya kaj Sindarin, bazaj en sia klopodo krei mitan fonon "Silmariliono" sur la bazo de Beowulf, por la posta kreo de La hobito (1937) kaj La mastro de la ringoj. Tiukadre gravis "lia amo al la angla kamparo" (magiaj entoj kiel la vivantaj arboj), kaj memoroj de la katastrofo de la tranĉeoj en la Unua Mondmilito.
Fragmento en Esperanto
La poeziaĵon pri la Ringoj, kiu aperas en la Esperanta versio de la libroj, tradukis Bertilo Wennergren.
19022 Penzel
19022 Penzel estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la germana amatora astronomo Gerhard Lehmann elde la Publika Observatorio de Drebach (Saksio, Germanio).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la germana astronomo Edgar Penzel (1921–2008), kiu fondis lernejan observatorion en Rodewisch kaj estris ĝin de 1950 ĝis 1986. En 1975, la astronomoj de tiu observatorio estis la unuaj en Mezeŭropo, kiuj observis la Sputnik 1. La observatorio ricevis la nomon de Sigmund Jähn, la unua germana kosmonaŭto, en 1979.
Kodajra
Kodajra (小平市; [kodaira-ŝi]) estas urbo en Tokio en Japanio.
Arturo la 3-a (Bretonio)
Arturo la 3-a de Bretonio, nomata la Konestablo de Richemont (naskiĝis la en la kastelo de Suscinio, apud Vannes; mortis la  en Nantes), filo de Johano la Kvara, duko de Bretonio, kaj de lia tria edzino Johana de Navaro, estis konestablo de Francio ekde 1425 kaj duko de Bretonio de 1457 ĝis 1458.
Biografio
Li ricevis de sia patro la "honorojn de la graflando de Richmond", en Anglio, ĉar la reĝoj de Anglio rifuzis la titolon de grafo al la bretonoj.
Li estis ankaŭ duko de Turanĝio, grafo de Dreux, de Étampes, de Montfort kaj de Ivry kaj barono de Parthenay en 1415, sed la dono efektiviĝis nur en 1427.
Johano la Kvina kondukis politikon domaĝantan la du partiojn, la anglan kaj la francan. Kiam li subskribis la traktaton de Troyes, kiu senposedigis Karolon la Sepan, li permesis al sia frato Arturo batali sub la franca standardo.
Tiel Arturo batalis kontraŭ la angloj ekde sia plej frua aĝo. Vundita kaj kaptita en la batalo de Azincourt en 1415, li restis mallibera en Anglio dum kvin jaroj. La 7-an de Marto 1425, li estis nomumita konestablo de Francio fare de Karolo la Sepa.
Frua engaĝiĝo
Komence de la 15-a jarcento, la duko Johano la Kvina la Saĝa domaĝis la francan kaj anglan influojn. La privilegiaj ekonomiaj ligiloj de Bretonio kun Anglio povus inklini lin al trans-markola alianco. Kun Francio, la nefido persistis, konsekvence, sed ne nur, de la fiaskinta provo aneksi la duklandon al la reĝlando en 1378. Tamen, Arturo de Richemont estis permesita de sia frato Johano la Kvina, rekruti trupojn en Bretonio por apogi la partion de la armanjakanoj kontraŭ la burgonjanoj, en la civila milito, kiu ŝiris la reĝlandon de Francio.
La kaptiteco
Konservante siajn funkciojn post la sieĝo de Arras, Arturo reiris al Parizo en oktobro 1414. Estimata de la daŭfeno, li ricevis la bienojn de Johano la 2-a de Parthenay-Larchevêque, kulpa laŭ la reĝo pro aliĝo al la partio de la burgonjanoj en la sieĝo de Arras. Por ekposedi la bienojn de tiu senjoro juĝita ribelinto, Richemont devis ekkampanji en junio 1415.
En aŭgusto, la albordiĝo de la anglaj trupoj de Henriko la 5-a, al Normandio, ŝanĝis la prioritatojn. Richemont tiam alkuniĝis al la daŭfeno Ludoviko kape de forta taĉmento de bretonaj soldatoj. Komencita matene de la 25-a de oktobro, la batalo finiĝis per katastrofo fine de la posttagmezo. La elitaj junaj francaj kavaliroj amase mortis. Richemont ne estis ŝparita, vundita, li estis kondukita kaptita en Anglion. Komenciĝis por la juna bretona princo longa periodo en kaptiteco. Enkarcerigita en la kastelo de Fotheringay, li estis transigita en 1420 al la Turo de Londono, sub la gardado de Roger Ashton. Kvankam kaptita, Richemont konsentis prokuron al sia frato, Johano la 5-a, por defendi liajn interesojn kaj trakti paŭzon en liaj propraj aferoj, kiuj oponis lin al Larchevêque.
La elekto de la francaj armoj
Senigita je devigoj, Richemont rapidis trakti la kondiĉojn de sia edziĝo al Margareta (fr: Marguerite), dukino de Gujeno, vidvino de la daŭfeno Ludoviko kaj fratino de la duko de Burgonjo Filipo la Bona. La geedziĝo okazis en Dijon la 10-an de oktobro 1423.
La franca fiasko en la batalo de Verneuil en 1424, lasis vaka la postenon de konestablo de Francio : antaŭa intervidiĝo inter Karolo la 7-a kaj Arturo de Bretonio okazis en oktobro 1424, en Angers. Richemont akceptis la spadon de konestablo, kiun donis al li la reĝo, en Chinon, en la 7-an de marto 1425. La interkonsento mallonge daŭris. La ĉirkaŭularo de Karolo la 7-a klopodis malutili al Richemont ĉe la reĝo. Komence de 1426, Richemont alkuniĝis al Johano la 5-a en Bretonio por rekruti antaŭ ol sieĝi, sensukcese, la anglojn en Saint-James de Beuvron, apud Avranches. Dua malvenko de la trupoj estrataj de Richemont en Bas-Courtils, sur la plaĝoj de la Monteto Sankta-Mikaelo, igis Johanon la 5-an pli singarda. Li malpermesis al sia frato riski denove la bretonan nobelaron por tiom malgravaj agoj.
La singardemo de Johano la 5-a kaj la angla-burgonja diplomata plipaciĝo malplifirmigis la pozicion de Richemont ĉe Karolo la 7-a. Fariĝis malfacile por li rekruti trupojn en Bretonio kaj li ne plu povis ludi la mediacianton inter Karolo la 7-a kaj Burgonjo. Senigita de sia pensio de konestablo, Richemont devis kontentiĝi per duarangaj bataloj apud Parthenay kaj Fontenay-le-Comte.
En februaro 1427, kun Jolanda de Aragono, li arestis kaj ekzekutis Petron de Giac, la favoraton de la reĝo, kiu rabis la trezoron de la krono kaj kuraĝigis kostan kaj katastrofan militon ĉe la konsilio de la reĝo.
Korligita al la franca partio, kvankam ĉiam en malfavoro, Richemont iris batali en Normandion, devigante la anglojn partigi siajn fortojn. Fine la falo de Georges de La Trémoille, en 1433, favorato de la reĝo Karolo la 7-a, malfermis al Richemont novajn politikajn militajn perspektivojn.
La venkaj kampanjoj
De 1429 ĝis 1457, li forpelis la anglojn el Normandio kaj el parto de Gujeno. Li restarigis disciplinon en la armeo kaj kreis la compagnie d'ordonnance (nuntempe la ĝendarmoj).
En 1432, en la sieĝo de Pouancé fare de lia frato Johano la 5-a, duko de Bretonio, li akceptis batali flanke de la angloj, sed sukcesis trakti por ĉesigi la sieĝon antaŭ la kapitulaco de la urbo.
De tiam la bretonoj de la konestablo distingiĝis en Île-de-France kaj en Normandio. Komence de 1434, gravaj fortoj frontis la anglojn, ne malproksime de Sillé-le-Guillaume. En julio 1434, Richemont sukcesis ĉesigi la sieĝojn de Laon kaj de Beauvais. Poste li aliris al Champagne kaj al Loreno. Konscianta pri la evoluo de la okazaĵoj, la duko de Burgonjo Filipo la Bona komencis, siaflanke, reproksimiĝi al Francio. Printempe 1435, bretonaj kapitanoj, laŭ ordono de la konestablo, surprizis la anglan garnizonon de Saint-Denis kaj sukcesis instaliĝi provizore. Tamen, por forpeli la anglojn el Parizo, necesis daŭre okupi ĝin.
En la 8-a de marto 1436, Karolo la 7-a nomumis Richemont ĝenerala leŭtenanto en Île-de-France, Normandio, Champagne kaj Brie, kun komisio rekonkeri Parizon. Post ricevo de helpaj burgonjaj trupoj, li forpelis la anglojn al la pordoj de la ĉefurbo. La 13-an de aprilo 1436, Richemont alvenis antaŭ la muroj de la urbo. La urbo estis en plena agiteco. Viktimoj de la popola kolerego de la parizanoj, la angloj rifuĝis en la Bastilo Saint-Antoine. La 15-an de Aprilo, la garnizono kapitulacis. La konkero de Parizo ankoraŭ plifirmigis la pozicion de Richemont ĉe Karolo la 7-a, tiom pli ĉar la bretonoj de la konestablo distingiĝis en Île-de-France flanke de la gravaj francaj kapitanoj, Dunois, La Hire kaj Poton de Xaintrailles.
Ĵaluzoj okazis kelkfoje, kia ĉe la sieĝo de Montereau, en 1437, kie kronikisto raportis pri la timo de la francoj vidi la bretonojn konkeri la urbon antaŭ ili.