cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Valo de la Falintoj
Tombo de Francisco Franco
Post la morto Francisco Franco estis entombigita en pompa maŭzoleo en la Valo de la Falintoj. Post fino de la diktaturo la maldekstruloj insistis, ke la restaĵoj de la faŝisma reganto devas esti forigitaj el la nacia monumento, des pli ke li ne partoprenis persone en la milito. Dum sia elekta kampanjo en 2015 la Hispana Laborista Socialista Partio promesis fari tion, por kio estis aprobita la leĝo pri historia memoro. Post kiam ĝia prezidanto Pedro Sánchez fariĝis en junio 2018 la ĉefministro, komenciĝis praktika laboro tiukampe. En februaro 2019 oni fine decidis, ke tio okazu la, sed la parencoj de Francisco Franco kontestis la decidon kaj ĝi estis nuligita kelkajn tagojn antaŭ la dato. La 2019 la ses juĝistoj de la Supera Kortumo unuvoĉe rifuzis peton de posteuloj de la diktatoro, kiuj kontraŭis eltombigon de liaj restaĵoj en la Valo de la Falintoj. Same estis rifuzita ilia peto permesi reentombigon de la prezidantaj restaĵoj en tombokelo de la katedralo La Almudeno en Madrido.
La juĝeja decido estis laŭdita aŭ almenaŭ neŭtrale akceptita de ĉiuj politikaj partioj de la lando krom la dekstra Vox, kiu konsideras ĝin neglekto de la historia memoro kaj provo renovigi la iaman politikan malamegon en la hispana socio. La posteuloj de la diktatoro planis prezenti plian peton, ĉi-foje antaŭ la Konstitucia Kortumo. Ĉiuj laboroj en la Valo de la Falintoj estas provizore ĉesigitaj pro eventuala danĝero, kaŭzita de malbona stato de la memorialo.
La liaj restaĵoj estis forprenitaj el la tombo kaj resepultitaj en la municipa tombejo Mingorrubio. Simile la restaĵoj de José Antonio Primo de Rivera estis translokigitaj la 24an de aprilo 2023, koincide kun la 120 datreveno de lia nasko.
Põltsamaa
Põltsamaa (Oberpahlen) estas urbeto en Estonio.
Distrikto Barnim
Najbaraj distriktoj estas norde Uckermark (14), okcidente Oberhavel (6), sudoriente Märkisch-Oderland (5); sude situas Berlino kaj en oriento Pollando.
Historio
La distrikto Barnim estis kreita en 1993 per unuigo de la du ĝistiamaj distriktoj Bernau kaj Eberswalde kaj de la municipoj Hohensaaten kaj Tiefensee el la tiama distrikto de Bad Freienwalde. Ĝia nomo estas tiu de la altebenaĵa aŭ monteta pejzago Barnim, kiu parte identas kun ĝia teritorio.
Urbaj kaj neurbaj komunumoj
Post administra reformo de la jaro 2003, kiu reduktis la nombron de memstaraj komunumoj, la distrikto ankoraŭ konsistas el 25 komunumoj, 3 komunumaroj, 3 urbaj kaj 4 neurbaj komunumoj sen aparteno al komunumaro.
(inter krampoj la nombro de loĝantoj fine de )
Urboj, el tio ¹ urboj kun membreco en komunumaro Neurbaj komunumoj sen membreco en komunumaro
Komunumaroj kaj membraj komunumoj (administra centro *)
Maroka Esperanto-Asocio
Maroka Esperanto-Asocio estis fondita en 1944 kaj aliĝis al IEL en 1945. Ĝi malaperis iam post la sendependiĝo de Maroko en 1956.
Kontraŭtanka armilo
La kontraŭtanka (aŭ kirasrompa') armilo estas komuna nomo por kanonoj, raketoj, grenadoj kontraŭ tankoj, kirasaŭtoj. Ĉar la kirasitaj tankoj estis ekuzitaj en la unua mondmilito, tiam aperis la respondo je tio en formo de kiras-trarompa fusaĵo kontraŭ la maldika kiraso (kontraŭtanka fusilo).
La unuan kontraŭtankan armilon evoluigis la usona komandanto Cleland Davis dum la unua mondmilito. Li kunligis du pafilojn, malantaŭon al malantaŭo. Tiuj estis almontitaj eksperimente al bombavio O/100 kaj estis uzataj kontraŭ submarŝipoj, aerŝipoj.
Oni evoluigis en la Sovetunio ekde 1923 kontraŭtankajn armilojn (nomataj "Dinamo-Reaktivnaja Puŝka" (DRP), ĉ. "dinamike reaga kanono"). En la 1930-aj jaroj aperis diversaj tipoj de la armilo kaj oni testis la kalibrojn de 37 mm al 305 mm. La produktado, eksperimentoj estis ĉesigitaj en 1938, rilate al la Granda purigo. La plej konata modelo de tiu epoko estis la Model 1935 76 mm DRP dezajniat de L.V. Kurĉevski. Kelkajn ekzemplerojn oni uzis dum la vintra milito, la finnoj akiris kelkajn el ili kaj poste pludonis ilin al la germanoj en 1940.
Ĝis komenco de la dua mondmilito aperis familio de kontraŭtankaj kanonoj, pafataj plej ofte per 37 mm-a pafaĵo. Oni uzis dum la milito pli kaj pli grandajn kalibrojn kaj diverstipajn pafaĵojn. Oni produktis pafaĵojn kun malmola pinto, pelaĵo ebligante pli grandan rapidon, pli efikajn eksplodaĵojn. Estis tre efike uzo de kava aŭ formita pafaĵo, kiu direktis la eksplodon antaŭen.
En la dua mondmilito aperis pluraj tipoj de la kirasrompaj raketoj kaj lanĉiloj, el kiu la usona bazuko estis la plej konata. Je komenco de dua mondmilito aperis la kirasrompaj kanonoj kun pafaĵo de 37 mm-a diametro. La kalibro kreskis dum la milito kaj oni eksperimentis novajn pafaĵ-tipojn.
La evoluigo de la kontraŭtankaj armiloj okazis al pli malmola pinto, pli efika pelaĵo, eksplodaĵo. Tre efika estis la formita aŭ kava pafaĵo, kiun oni planis, ke okaze de enpafado, ĝi direktu la eksplodan energion antaŭen.
Dum la dua mondmilito aperis multaj tipoj de la kirasrompa raketo, el kiu la plej efika estis la usona bazuko kaj ties ekvivalentoj en aliaj armeoj. Post la dua mondmilito, la plej grava evoluigo estis la uzo de elektroniko, teledirektado, tiel apero de la elektronike direktitaj raketoj.
RPG-29
Gufujo
Gufujo nomiĝas la nokta te-trinkejo dum esperanto-aranĝoj, precipe junularaj. Ĝi estis inventita de Nathalie S. kaj Rolfo E. kiel alternativa trinkejo (strikte sen fumado kaj sen alkoholo ), ĝi unuafoje okazis fine de 1995 dum Internacia Seminario en Veclaro, Germanio.
József Tövissi
József TÖVISSI [toeviŝi] rumania hungara geografo, universitata instruisto. Li naskiĝis en Vălureni la 13-an de junio 1927 kaj mortis en Kluĵo la 23-an de majo en 2015. Li estis la patro de Ildikó Antal Tövissi kaj de Zsolt Tövissi.
Gufujo
Gravaj aĵoj por la agrabla gufuja etoso estas kandeloj kaj literatura laŭtlegado aŭ koncerto de trankvila muziko. La oferto de multaj teoj kaj tizanoj kune kun taŭgaj aldonaĵoj (ekz. dolĉigiloj, kuketoj) estas ĉefaĵoj por gufujo.
József Tövissi
Kariero
József Tövissi diplomitiĝis pri geologio-geografio en 1952 en Universitato Bolyai de Kluĵo kaj li instruis tie kaj en UBB. Li estis publikkorporacia ano de MTA, ano honora de Magyar Földrajzi Társaság, inter 1990–92 prezidanto de ErKE.
Gufujo
La nomo venas de la strigo-birdo "gufo", kiu aktivas nokte. Pro belsona kialo elektiĝis la sufikso -uj-, kiu cetere havas pli vastan signifon (ekz. lando aŭ nesto) ol -ej-. Laŭ alia klarigo la sufikso -uj- signifas "nesto".
Muzeo pri turingia folkloro
La Muzeo pri turingia folkloro (germane: Museum für Thüringer Volkskunde, Volkskundemuseum) estas unu el la multnombraj muzeoj en Erfurto.
Historio
Finfine oni koncentriĝis pri regionaĵoj sub la estrado de Alfred Overmann kaj Edwin Redslob. Ĝis 1924 evoluis moderna muzeo folklora sub Walter Kaesbach. En 1939 ĝi fermiĝis pro la milito. Post 1945 (estris tiam Herbert Kunze) komenciĝis la rekonstrulaboroj kaj la rearanĝoj de ĉiuj erfurtaj muzeoj.
En 1955 estis inaŭguro de muzeo, kiu provis kombini objektelmontradon historian kun aktuala socialisma amo de patrujo. Tio tamen ne malhelpis planojn je la komenco de la 1960-aj jaroj fermi ĉion: tiuj programoj fine ne estis realigitaj.
De 1968-1990 la muzeo (estrado: Egon Hennig) ekzistis kiel relative memstara institucio ene de la Asocio de erfurtaj muzeoj (Verband Erfurter Museen - malfondiĝo en 1991). En la 1970-aj jaroj la kolektoj kaj la elmontradspaco triobliĝis! Nedaŭraj ekspozicioj pri "kulturo kaj vivmanieroj de la laborista klaso" k.s. pliriĉigis la daŭran ekspozicion.
Situo
Ĝi nombriĝas al la plej grandaj folklormuzeoj de Germanio (900 kvadratmetroj) kaj troviĝas en ejoj de la iama Granda hospitalo, ĉe la Juri-Gagarin-pretervojo.
Schweighöfer
Schweighöfer estas la familia nomo de jenaj personoj:
Vidu ankaŭ
Muzeo pri turingia folkloro
Kolektoj
La daŭra ekspozicio montras sur pluraj etaĝoj antaŭ ĉio objektojn de ĉiutaga kampara vivo de la 19-a jarcento; ekipaĵojn de atelieroj de diversaj metioj (korbfaristoj, vitroblovistoj, ludilfaristoj, blu-kolorigistoj, maskofaristoj ktp.); tradiciajn kostumojn; pentritajn meblojn.
Krome okazas de tempo al tempo nedaŭraj specialaj elmontroj. Ili ampleksas ankaŭ aliajn kulturhistoriajn temojn. Kolektaro de ĉiutaga vivo de la 20-a jc. kaj de hodiaŭ estas en preparo.
En elmontrejoj de la Benary-vartenejo oni povas vidi ceramikaĵojn, tekstilaĵojn kaj la kolekton de Wilhelm Knappe pri la Suda Pacifiko.
Závadka (distrikto Humenné)
Závadka, hungare Homonnazávod estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.
Situo
Závadka situas laŭ traira flankovojo. Humenné troviĝas je 5 km.
La Chapelle-Rambaud
La Chapelle-Rambaud estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento alta Savojo (Haute-Savoie, arpitane Savouè d'Amont), en la regiono Aŭvernjo-Rodano-Alpoj (france Auvergne-Rhône-Alpes). Fine de en la komunumo vivis.
Pécel
Pécel [pEcel] estas urbo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Gödöllő.
Historio
la komunumo estis loĝata en la bronzepoko kaj kuprepoko. Post la turka erao la regiono apartenis al familio Ráday (rAdai). En la 18-a jarcento ili konstruis kastelon. Ankaŭ familio Fáy konstruis eklektikan kastelon en 1910, kiu nun estas lernejo. Dum la reĝlando la komunumo estis distriktejo.
Starý Petřín
Starý Petřín (Alt Petrein) estas municipo en Ĉeĥio, en Sudmoravia regiono, en distrikto Znojmo. Vivas ĉi tie.
Kupinovo
Kupinovo, serbe Купиново, hungare Kölpény [kolpEnj] estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojevodio, en distrikto Srem (regiono), en municipo de Peĉinci.
Situo
Kupinovo situas laŭ maldekstra bordo de Savo laŭ traira flankovojo. Zemun troviĝas 40 km.
Historio
Komence romianoj vivis tie, poste alvenis diversaj nomadaj triboj. En 1386 fortikaĵo menciiĝis. En 1521 la turkoj okupis ĝin kaj tuj detruis ĝin. Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Szerém, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, fine al Serbio. En 2002 loĝis en Kupinovo 1852 serboj (91 %), 146 ciganoj (7 %) kaj aliaj.
Muge
Muge estas la nomo de jenaj lokoj:
Muge estas la familia nomo de jenaj personoj:
Pressignac
- jen france, en limoĝia okcitana lingvo Pressinhac - estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Ĉarento (france Charente, prononco []), en la regiono Nova Akvitanio (Nouvelle-Aquitaine) kaj en la antaŭa regiono Puatuo-Ĉarentoj. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Confolens (prononco []) kaj al la kantono .
Carlos Saura
Carlos SAURA Atarés (Huesca, 4-a de januaro de 1932 — 10-a de februaro 2023) estas kinreĝisoro de hispana kino, de ampleksa internacia prestiĝo.
Biografio kaj verkaro
Post la mezlernejo komencis intereso por la fotarto, sed tuj ekinteresiĝis kaj studis kinon. Per la filmo Los golfos (1960), li aliĝis al Novrealismo, moda tiam tra Eŭropo. Sed per La caza (La ĉaso, 1965), aperas la plej bonkvalita kino de Saura, kun afero ege dura kun analizo de la vundoj provokitaj de la Hispana Enlanda Milito ĉe la terura historio de ĉasgrupo de roluloj kiuj reprezentas distingajn vivsintenojn. La scenoj eksteraj, en arida pejzaĝo kaj la fotografio tre kontrasta, igis tiun verkon referenco por la posta kino kaj akiris grandajn internaciajn sukcesojn, kiaj la premio al la plej bonkvalita reĝisorado en la Berlinale.
En 1967 ekkunlaboras kun la produktoro Elías Querejeta per la filmo Peppermint frappé, kiu estas psikologia analizo pri la efiko de la frankisma subpremado postmilita, la seksa inhibicio kaj aliaj problemoj de tiu generacio. Ana y los lobos (Ana kaj la lupoj, 1972) montras la fermitan mondon de domego de hispana aristokrata familio. Rafaela Aparicio, la patrinarko de tiu fermita mondo, reaperos kun tiu sama rolulo en Mamá cumple cien años (Centjariĝo de panjo, 1979), sekvo de Ana y los lobos. Al nobela domo alvenis fremda kaj bela guvernistino kiu maltrankviligos la tri virojn de la familio per siaj pli libera vivmaniero kaj sincereco kiuj provokas ĉe la nekonscio de la viroj neelteneblajn dezirojn.
En La prima Angélica (Kuzino Anĥelika, 1973, kun José Luis López Vázquez) kiu ricevis premion ĉe la Festivalo de Cannes, la pasinto (1936) kaj la nuno (1973) fandiĝas per la konfuzo de la historia tempo de la filmo, eĉ ene de la sama sceno. La tekniko de la psikoanalizo montriĝas ĉe la frustraj konsekvencoj, kiaj la kontrasto inter la infana amo de Luis kaj Angélica kun la rilato de plenkreskuloj Luis kaj jam edziniĝinta Angélica, kio malebligas la situacion de iama amo.
Cría cuervos (Kreskigu korvojn, 1975), ankaŭ premio ĉe la Festivalo de Cannes, remontras la temon de la memoro, per akra kontrasto de la rigardo de la infanino Ana Torrent al aŭtoritatemaj roluloj.
Elisa, vida mía (1977) estas probable lia majstroverko. El ambicia koncepto de interrilato de kino kaj literaturo, tiu filmo dialogas konstante kun la elementoj propraj de kino: bildoj, sono, muziko kaj tekstoj. La taglibro kiun verkas la rolulo interpretata de Fernando Rey estas la fonto, aŭ vidpunkto de ĉio vidata, sed ĉio komplikiĝas ĉar estas la filino, interpretata de Geraldine Chaplin, kiu legas tiun taglibron post lia morto. Multas referencoj al El gran teatro del mundo de Calderón de la Barca, El Criticón de Baltasar Gracián kaj al la mito de  Pigmaliono aŭdebla en la versio de la opero de Jean-Philippe Rameau (Pygmalion, 1748). Ĉio sonigita de la Gnosienne I de Erik Satie, kiu kondukas onin al la spacoj de la memoro.
Je la Hispana transiro al la demokratio Saura iĝis unu el la plej elstaraj kinistoj de Hispanio. Los ojos vendados (Benditaj okuloj, 1978) estas protesto kontraŭ la torturo kaj la maljustaĵoj en Latinameriko. Venontjare per sia unua komedio revizias la temon de la familio nome ĉe Ana y los lobos kaj kiel esprimo pri la fino de la frankismo en Mamá cumple cien años. Venis sukcesoj kaj de kritiko kaj de publiko, kaj premioj en kelkaj festivaloj kaj elekto por Oskar-premio.
En 1980 Saura ŝanĝis al populara kino pri samtempaj problemoj, kiaj la junula marĝenigo per Deprisa, deprisa, kiu akiris la Oran Urson de la Festivalo de Berlino.
En 1981 ekkunlaboras kun Antonio Gades kaj kun la produktoro Emiliano Piedra. Ili kunlaboris por la filmado de baledo pri Bodas de sangre de Federico García Lorca, kio komencas novan ĝenron de muzikalo tute hispana kun internacia sukceso ĉe Cannes. Per la filmo Bodas de sangre (1981) kontribuis al disvastigo dum tiuj jaroj de la hispana danco tutmonde. Denove kun Antonio Gades kaj Emiliano Piedra preparis adaptaĵon de la operao de Bizet Carmen kiu iĝis internacia sukceso en 1983, premiata en Cannes kaj elektata por la Oskaro. Per El amor brujo, inspirata en la samnoma verko de Falla, li fermis trilogion dediĉita al hispana nuntempa muzikalo.
En 1985 la produktoro Andrés Vicente Gómez financis ambician filmon pri la ekspedicio de Lope de Aguirre serĉe de El Dorado. Oni filmis en Kostariko dum 1987, kaj tiu filmo konvertiĝis en la plej kosta de la historio de la hispana kino ĝistiame. En 1990 oni filmis ¡Ay, Carmela!, adaptaĵon de la samnoma teatraĵo de José Sanchis Sinisterra. Por tiu filmo, denove pri la Enlanda Milito, li laboris kun la scenaristo Rafael Azcona, kaj en la hispanaj kinpremioj Goya li akiris 13 premiojn. En 1991 li translokiĝis al Bonaero por filmi El Sur, versio de rakonto de Borges.
En 1997 aperis lia novelo Pajarico solitario (Soleca birdeto). En aprilo de 1998 premieris la filmo Pajarico. En 1999 premieris Goya en Burdeos.
Entute li ricevis ege multajn premiojn.
Yutaka Yoshida
Yutaka Yoshida (吉田 豊, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Ventforet Kofu, Shimizu S-Pulse, Sagan Tosu kaj Nagoya Grampus.
Gratkokina ovo
En Eŭropo ekde 2004 deviga ovokodo estas stampita sur la ovo.
Oni fortranĉas parton de la beko de la kokinoj el la kategorioj 1, 2 kaj 3 por preventi ke ili vundas unu la alian pro nesufiĉa spaco.
Sarzbüttel
Sarzbüttel estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Dithmarschen de la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Gerda Taro
Gerda TARO, denaske registrita kiel Gerta POHORYLLE (naskiĝis en Stutgarto la, mortis en Madrido la ) estis germana fotistino, dum plimalpli du jaroj.
Ŝi naskiĝis en juda familio. Ŝiaj gepatroj estis Hersch Pohorylle, naskita en Husyatin, kaj Ghittel Boral, el familio loĝinta en Buczacz. Ili estis judaj geedzoj kiuj enmigris en 1909 en Reutlingen venintaj el Orienta Galicio (regiono nune apartenanta al Ukrainio). Pro la persekutado kontraŭ judoj, la gepatroj de Gerta ŝanĝis siajn nomojn al germanecaj Heinrich kaj Gisela; serĉante pli bonan situacion ili eliras el Reutlingen por ekloĝi en Stutgarto.
En la infanaĝo Gerta estas dorlotata fare de sia onklino Terra Boral, fratino de sia patrino. Ŝi eniras en la Lernejon de Reĝino Charlotte, kaj ekde tiuj lernejaj jaroj, pro la kontraŭjuda socia etoso, ŝi estas primokita fare de siaj studkunulinoj pro sia juda aneco kaj kulturo. Poste ŝi amikiĝas kun Meta Schwarz, knabino de pli riĉa socia tavolo, kiu restos sia plej memorata amikino.
En 1927 Gerta Pohorylle, finante sian mezlernejan studadon, eniras dum unu jaro al lernejo Villa Florissant en Laŭzano (Svislando), kaj tie ŝi perfektigas sian scipovon de angla kaj franca lingvoj, kaj lernas iom da hispana kaj itala lingvoj. Tiutempe, ŝi konas kaj enamiĝas al s-ro Pieter Bote, 17 jarojn pli aĝa ol ŝi, kiu laboras kiel komerca agento de kotono importita el Ameriko.
En 1929 la familio Pohorylle, pro ekonomiaj malfacilaĵoj, trasloĝiĝas el Stutgarto al Leipzig; tio malĝojigas la junulinon Gerta ĉar ŝi devis forlasi siajn studojn kaj siajn karajn geamikojn Meta Schwarz kaj Pieter Bote.
En Leipzig, Gerta konas junulojn maldekstremajn, socialismajn kaj eĉ komunismajn, kiuj iĝas siaj novaj geamikoj, ekzemple: Erwin Ackerknecht, Georg Kuritzkes, Willi Chardack, kaj Ruth Cerf kiu estos sia plej bona amikino en Leipzig, kvankam Gerta daŭre korespondadas kun Meta Schwarz. Tiutempe ŝi konas persone al gravaj homoj kiel Max Schwimmer, Erich Weinert, Bertolt Brecht, Alfred Schmidt-Sas, Bruno Apitz kaj Kurt Tucholsky. Tiam ŝi ankaŭ legis la romanon titolita "1919", fare de John Dos Passos, kiu temas pri la ĵurnalisto kaj revoluciulo John Silas Reed; tiu legaĵo impresis ŝin kaj influis en ŝian konduton.
Jam en Nazia Germanio, la 18-an de marto de 1933 ŝi estis kaptita fare de taĉmento de la paramilitisma organizaĵo Sturmabteilung (SA) kaj enmetita en malliberejon de Wächterstrasse en Leipzig. Tamen, danke al ŝia pollanda pasporto, al helpa interveno de la pollanda konsulo (petita fare de ŝia patro), kaj al la fakto ke ekzistas neniu pruvo pri oficiala membreco ŝia en sindikato, aŭ en maldekstrema partio aŭ organizaĵo, ŝi estis liberigita la 4-an de aprilo.
En Parizo, ŝi vivtenas sin, komence, danke al monhelpo el siaj germanaj geamikoj, kaj el komitatoj por apogo al rifuĝintoj. Ŝi loĝas kun sia amikino Ruth Cerf, proksime de kvartalo Montparnasse —en kies kafejoj svarmis intelektuloj—, kaj atingas laborpostenon duontempan en konsultejo de psikanalizisto René Spitz (li ankaŭ enmigrinta kaj elmigronta ankoraŭfoje al Usono en 1938), sed tiu posteno daŭras nur unu jaron proksimume.
En Montparnasse, Gerta ekkonas fotiston André Friedmann —poste nomonta sin Robert Capa— ĉar li petis permeson al Ruth Cerf por ŝin foti por komercreklamo, sed Ruth petis al Gerta akompanon dum la fotado. Gerta kaj André amikiĝas, kaj kiam André vojaĝas al Hispanio komence de 1935 li korespondas kun ŝi.
Tiam, Gerta, kiu jam laboras kiel skribistino, luprenas ĉambron en domo de fotisto Fred Stein, kune kun sia amikino Lotte Rapaport.
Dume, la gepatroj kaj fratoj de Gerta, kiuj restis en Germanio kaj suferis multajn malfacilaĵojn ekde 1933, elmigris al Petrovgrad ("Zrenjanin") en Serbio (tiama Jugoslavio). Tie poste mortis la patrino Gisela.
Gerta komencis labori por la agentejo Alliance Photo, estrita fare de Maria Eisner ekde 1934. La agentejo disvendis fotojn por revuoj francaj, svisaj kaj usonaj. Unue ŝia laboro ne estis kiel fotistino, sed kiel komerca asistantino; tamen en tia laboro ŝi lernis pri la merkato de fotoj.
Gerta konvinkas al André ke por pli facile diskonigi sian fotistan talenton kaj vendi siajn fotojn, li ŝangu sian aspekton senzorgeman al pli eleganta. Tiam la paro loĝas en hotelo de strato Monsieur-le-Prince.
Ŝi eksciis, danke al Georg Kuritzkes, ke la franca registaro donas al ĵurnalistoj permesojn kiuj garantias rajton al restadon. Ŝi rimarkas ke tio estas nun sia ununura ebleco laŭlegigi sian situacion; do, ŝi atingis sian unuan ĵurnalistan rajtigilon la 4an de februaro de 1936, donita fare de Imre Roman, ĉefo de ABC Press-Service de Amsterdamo —hungaro kaj amiko de André.
La bapto kiel "Gerda Taro"
La familinomo "Friedmann" malkaŝas "enmigrintan", kaj eble "judan", kio estas malhelpo se oni volas publikigi la verkon pli amplekse kaj bonpagite. Serĉante sukcesigi la negocon, Gerta kaj André elpensis fikcian fotiston usonan, kies nomo estas "Robert Capa". La paro kredigas ke ili malkovris liajn fotojn kaj ke li estas tiel sukcesa en sia lando ke tiuj kostas eĉ trioble ol la kutima prezo de foto. Sed "Robert Capa" ne estos alia ol André Friedmann.
Tiam ankaŭ ŝi ekprenas novan nomon "Gerda Taro", anstataŭ Gerta Pohorylle.
Gerda Taro kaj Robert Capa forlasis la agentejon Alliance Photo, por labori kiel sendependaj kunlaboristoj.
En nova rajtigilo kiel ĵurnalistino, donita la 27-an de februaro 1937 en Hispanio, ŝi estis registrita per sia vera nomo Gerta Pohorylle, kaj kiel komisiita fare de la nova revuo Ce Soir, direktita fare de Louis Aragon.
En Julio de 1937, monato de sia morto, ŝi ĉeestis en Valencio (Hispanio) la inaŭguron de la Dua Kongreso de Internacia Asocio de Skribistoj por defendo de la Kulturo kaj raportis pri ĝi; poste ŝi iris al Madrido kie la kongreso daŭris.
Jam ŝi ne estis tiel "eklipsita" sub la famo de Robert Capa, ŝiaj fotoj en Ce Soir jam kunportis la markon "Photo Taro" kaj ili aperis apud tiuj de la fama Henri Cartier-Bresson.
Okaze de la unua jaro de la Hispana enlanda milito, la eldonistoj publikigis specialajn numerojn de Ce Soir kaj Regards, kiuj enhavis fotojn faritaj de Gerda dum la lasta jaro. Sankcias tio ŝian sukceson kiel fotistino.
Robert Capa petis al ŝi geedziĝon, sed ŝi rifuzis, nun ŝi estis koncentrita pri sia fotada profesio, kaj konsciis ke sub lia "ombro" ŝi ne elstarus.
La dimanĉon 25-an de julio ŝi decidis iri al batalfronto de Brunete, Brunete, 28 km okcidente de Madrido, celante atingi bonajn fotojn por ilin porti al Parizo. Ŝi atingis veturilon kaj telefonis al fotisto Ted Allan kiel akompananto. Verŝajne ŝi ne estis sufiĉe informita pri la danĝerega situacio en tiu loko: la fortoj de Francisco Franco jam venkis en Brunete. Ŝi sukcesis atingi la fotojn pri batalo kiujn ŝi deziris. Vespere, ĉe la reveno el la batalfronto ŝi kaj Allan renkontis veturilon kiu transportis vunditojn, kaj la stiristo akceptas porti la fotistojn. Gerda stariĝas sur piedbreto de la veturilo. Iom pli poste en la vojo ekaperas tanko (verŝajne T-26B) kiu trairas; la stiristo de la veturilo kie iras Gerda sukcesas eviti fortan kozion, sed tamen okazis tuŝo inter la du veturiloj, Gerda falis, kaj la peza tanko premis ŝin.
Oni portis ŝin al la angla hospitalo El Goloso, en la municipo El Escorial de la Madrida Regiono, sed la kuracistoj ne povis savi ŝin. Ŝi fine forpasis proksimume je la 5-a horo frumatena de la lundo 26-a de julio.
Kanono por fino de la jarcento
Kanono por fino de la jarcento (pole: Kanon na koniec wieku) – serio de 25 (poste plivastigita ĝis 40) de la plej gravaj libroj de la 20-a jarcento, elektitaj en plebiscito de legantoj de „Rzeczpospolita” kaj eldonitaj de Porozumienie Wydawców (Interkonsento de Eldonistoj) konsistanta el ok eldonejoj: Bellona, Rebis, „Muza”, PIW, „Znak”, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wydawnictwo Literackie kaj Wydawnictwo Naukowe PWN. La libroj ĉiun duan semajnon de septembro 1999 ĝis septembro 2000. En 2001 laŭ deziro de legantoj oni decidis pri eldono de pluaj 15 libroj el la serio, kiuj aperis de septembro 2001 ĝis fino de 2002.
Listigo de verkoj eldonitaj en la serio
11 Gustaw Herling-Grudziński – Alia Mondo
13 Franz Kafka – La proceso
14 Tomasz Mann – Magia monto
15 Gabriel Garcia Márquez – Cent jaroj da soleco
16 Alan Alexander Milne – ''Winnie-la-Pu
17 George Orwell – La Besto-Farmo
18 George Orwell – 1984
19 Boris Pasternak – Doktoro Ĵivago
20 Marcel Proust – Serĉante perditan tempon
21 Antoine de Saint-Exupéry – Eta Princo
22 Bruno Schulz – La cinamobutikoj kaj Sanatorio sub Klepsidro
23 Aleksandr Solĵenicin – La Gulaga Arkipelago
24 Miĥail Ŝoloĥov – Silenta Don'
25 John Ronald Reuel Tolkien – La Mastro de l'Ringoj
26 Samuel Beckett – Dramoj
27 Joseph Conrad – Lord Jim
28 William Faulkner – The Sound and the Fury
29 Sigmund Freud – Enkonduko al psikanalizo
30 Hermann Hesse – La stepa lupo
31 Aldous Huxley – Brava Nova Mondo
32 Ken Kesey – Flugo super kukola nesto
34 Giuseppe Tomasi di Lampedusa – La Gepardo
35 Mario Vargas Llosa – Interparolo en la katedralo
36 Thomas Mann – Doktor Faustus
37 Robert Musil – La homo sen proprecoj
38 Erich Maria Remarque – En okcidento nenio nova
Hueyapan de Ocampo
Sociogeografio
En la jaro 1995 en la komunumo vivis 40396 personoj. En la jaro 2000 temis pri 39795, do temis pri kresko / malkresko je -0.3 %. En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 34902 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 7676 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al % de la loĝantoj.
Kanono por fino de la jarcento
Listigo de verkoj eldonitaj en la serio
39 Isaac Bashevis Singer – Mago de Lublin
40 John Steinbeck – La Vinberoj de Kolero
Hueyapan de Ocampo
Sociogeografio
Fontoj: Statistikoj de la INEGI
Eksteraj ligiloj
http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/veracruz/municipios/30073a.htm
Eckart Kleßmann
Eckart Kleßmann (* 17-an de marto 1933 en Lemgo) estas germana historiisto.
Li estas la plej juna filo de kirurgiisto Gustav Kleßmann (1893-1974) kaj Käthe Westheermann (1894-1962), lia pli aĝa frato estas arthistoriisto Rüdiger Klessmann.
Ekde 1956 ĝis 1963 Kleßmann estis sortimenta kaj eldonista librovendisto kaj ekde 1964 ĝis 1976 redaktisto (i.a. por la gazeto Die Zeit). Ekde 1977 li estas liberprofesia verkisto. Li loĝas ekde 1961 en Hamburgo kaj verkis en 1981 Geschichte der Stadt Hamburg (Historio de la urbo Hamburgo). Krome Kleßmann verkis plurajn librojn pri la germana romantismo, inter ili biografion pri Caroline Michaelis/Böhmer/Schlegel/Schelling. <br/ >En 1989 li estis dekoraciita i.a. per la Irmgard-Heilmann-Premio.
Preĝejo Koro de Jesuo (Rábagyarmat)
La preĝejo Koro de Jesuo ankaŭ Lamberto el Mastriĥto estas romkatolika historia monumento en Hungario, en vilaĝo Rábagyarmat.
Historio
Oni supozas, ke en tiu loko la romanika kirko estis konstruita en la 13-a jarcento, sed povas esti, ke pli frue estis tie romia konstruaĵo. En la 15-a jarcento oni konstruis gotikan sakristiokapelon. Ekde 1576 la vilaĝanoj iĝis luteranoj kaj ili havis la preĝejon. En 1632 la loka bienulo rericevis ĝin al la katolikoj, sed en 1647 la hungara parlamento denove donis al la luteranoj. En 1664 la turkoj bruldetruis la kirkon, poste oni profitis ĝin, kiel stalo. La katolikoj reakiris la konstruaĵon eble en 1698 kaj en 1726 ili renovigis ĝin. En 1770 ĝi estis pligrandigita laŭ klasikismo kaj nova sakristio estis konstruita. En la fruaj 1950-aj jaroj oni konstruis krucnavon. En la 1980-aj jaroj kaj en 1997 arkeologoj faris esplorojn.
Konstruaĵo
La preĝejo situas sola sur monteto. La fasado estas malsimetria pro la oftaj trakonstuoj.
Kermesoj okazas en la tago de Koro de Jesuo kaj en la 17-an de septembro.
Csantavér
Bazaj informoj
Csantavér (ĉantavEr) ankaŭ hungare;serbe Чантавир, (ĉantavir) kroate Čantavir estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto Norda Baĉka, en municipo de Subotica.
Situo
La komunumo situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, inter 3 urboj Senta, Subotica kaj Bačka Topola.
Historio
La hungaroj okupis la Karpatan basenon en 895 kaj fondis ŝtaton en 1000. La unua skribita dokumento estas el 1462, kiam reĝo Mathiaso donacis la vilaĝon CHONTAFEYER al sia patrino Szilágyi Erzsébet. La turkoj okupis la regionon en la 16-a j.c. En la 18-a j.c. la regiono apartenis al Habsburga Imperio, dume la vilaĝo senhomiĝis fine de la 17-a jarcento pro la daŭraj bataloj. La teritorio alvenis al la urbo Szabadka en 1702, kiu laŭ la titoldona letero ordonis homigi Csantavér. La unua setlanto estis Kecskés János, sed en 1787 jam 816, 6 jarojn poste loĝis tie 1348 homoj. La unua oficiala sigelo de la vilaĝo estis ricevita en 1783 kun la surskribo „SIGILLUM POSSESSIONIS CSANTAVÉR 1783”.
Preĝejo de Csantavér
Ĝi konstruiĝis en 1929 laŭ planoj de inĝeniero Molcer Károly sur la loko de la malnova preĝejo.
En la vilaĝo naskiĝis Szilveszter Matuska, hungara teroristo kaj Jozefo Törley, kiu fondis fabrikon pri ĉampiono en Hungario.
Famuloj
En la iama Csantavér naskiĝis hungara aktoro Károly Hajagos
NGC 5460
NGC 5460 (aliaj indikoj — OCL 925, ESO 221-SC24) estas malfermita stelamaso en konstelacio Centaŭro.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Preĝejo Sankta Ciriako (Camburg)
La Preĝejo Sankta Ciriako (germane: Cyriakskirche) en Camburg, Germanujo, estas krom la Miĥaelo-kirko en Rohr la ununura antaŭ 1030 konstruita, originale konserviĝinta ejo de tuta Turingio. Aliaj konsideras ĝin tipe romanika kirko. Aliaj ĝiaj nomoj estas Cyriaksburg aŭ Cyriaksruine. Tamen la konstruaĵo ne estas tre konata malgraŭ sia graveco historia.
Situo
Troviĝas la kirko ĉ. 1,5 km nordueste de la eturbo Camburg en la t.n. arbaro Stöbener Holz. Ĉirkaŭ ĝi estas trejnrondo 30 Parcours por arkopafistoj klasikaj.
Historio
Por la tempo inter 996 kaj 1002 oni disponas pri noto en la kroniko de Thietmar von Merseburg: De quorum numero quaedam cometissa nomine Cristina predii suimet, quod in Stuwi civitate habuit, magnam partem sancto tradidit Maŭrico in Magadaburg.
La enkronike menciita burgo hodiaŭ ne plu lokigeblas. De la menciita Maŭrico-klostro magdeburga organizitis la fondo de la aŭgustenana Konvento Neuwerk en Halle (Saale). En 1121 el papa konfirma dokuento la dependo de la Stubi-kirko al la Neuwerk-monaĥejo klarigatas. Dume Alfred Wlost opinias ke la virino entombigita antaŭ la kirkaltaro estis grafino Christina, la esploristo Wolfgang Hartmann pli pensas ĉi-kuntekste pri la edzino de grafo Dietmar de Selbold-Gelnhausen. Gotthard Neumann inverse datumigas la tombon en la 14-a jarcento.
Ĝis 1539 estis la kirko paroĥa. Verŝajne okazis dum la alta mezepoko (simile al Fruŭenprießnitz en Rodameuschel) eligo de la nove kreita paroĥo de Camburg el la malnova paroĥo Mons Sancti Cyriaci. En 1539 la lasta pastro forlasis la kirkon; en kuro de Reformacio uniĝis la tri paroĥoj de Camburg, Ciriako-monto kaj Petro-monto. Poste ĝi servis kiel brikprovizejo por la najabaraj vilaĝoj en kiuj ĝis hodiaŭ ja videblas endomoj originalaj iamaj kirkoŝtonoj. Dum elfosadoj en la 1930-aj jaroj ĉirkaŭ la kirko trovitis ankaŭ skeletoj.
Dum GDR-tempo Kulturligo-sekcio kamburga prizorgis tiu ĉi areon kiu ankaŭ iĝis ŝatata ekskursocelo en la norduesto de la urbo. Post Turniĝo estis restaŭradoj kaj forigo de arbustoj kaj veproj. Nova altaro konsekritis tiel ke somere celebratas diservoj. Ĉiun duan jaron oni povas ĝui grandan pafarkaj konkursoj okaze de mezepoka foiro nomita Cyriakusfest.
Konstruaĵo
La halokirko konsistas el longa navo kiun apudas klarege enmetita sacerdotejo kaj altarejo rektangula. Po kvar arkadoj separas flankajn ĉambrojn de la sacerdotejo, el kiuj nur tri arkadoj el la suda arkoserio konserviĝis. En ĝi videblas trabaraj truoj montrantaj la relativan malaltecon de la flankaj ĉambroj. La interesa arĥitekturo memorigas onin, krom romanikaĵoj, je bizancaj modeloj. Kio naskis la tezon strangan ke temus pri aĵoj el la t.n. liudolfida renesanco. Ĉe la suda fronto estas eta fenestro originala por lum-enlasado.
De la areo du subteraj gangoj forkondukas kiuj nun estas surŝutitaj (krom kelkajn metrojn da alireblo ĉe unu el ili). Ili laŭdire kondukis iam ĝis la centro de Camburg ĝis kirkoplaco ĉe la paroĥejo. La du agano laŭdire kondukis malsupre de Saale ĝis la vilaĝo Abtlöbnitz. Sed tiaj asertoj bazitaj sur sagaoj, pro manko de historiaj koneksoj kaj geologiaj malfacilaĵoj, apenaŭ korektas.
Nova epoko
La unua arĥeologia priesploro okazis en 1885. Tiam kaj poste oni faris kelkajn laborojn restaŭrajn. La ruinon uzis infanoj volonte kiel ludejon kio kaŭzis kelkajn damaĝojn (ekz. de altarsthono). Nur en la 1970-aj jaroj komenciĝis reŝatado de la tuto kaj provoj je konservado.
Abako (meĥanika kalkulilo)
Abako estas meĥanika helpilo por kalkuli. Simplece, ĝi funkcias kvazaŭ oni havus multe pli da fingroj por nombri aĵojn. Ĝi baziĝas sur pozicia nombrosistemo, plej ofte la dekuma nombrigo. Krom la eblo adicii kaj subtrahi, per ĝi oni ankaŭ faras derivitajn operaciojn kiel multipliko, divido, dua kaj tria radikigo, krom la pli komplikaj integrala kaj diferenciala kalkulado.
Historio
Eblas diri, ke abako estas prakalkulilo, ĉar la baza ideo pri ĝi eble ekaperis proksimume antaŭ 5500 jaroj, en Mezopotamio. Kalkultabuloj estis sendepende elpensataj kaj uzataj de multaj pratempaj civilizoj kaj oni ne sukcesas ĝuste aserti, ke nur unu el ili estis pionira pri tiu ideo, el kiu naskiĝas la abako.
Antikva epoko
La ago kalkuli estas tiom necesa al la homaro, ke nur ties dek fingroj ne sufiĉas por plenumi simplajn taskojn kiel kontroli varojn, bestojn, ties kostojn, ktp. Tial, nature oni komencis uzi ilojn por faciligi tion. Oni supozas, ke unu el la prafruaj rimedoj konsistis en simple registri la numerojn en sablo, uzante ŝtonetojn aŭ branĉetojn dispoziciataj en sulkoj. Por ebligi portadon de kalkulojn domen, estiĝis uzado de pletoj plenaj el sablo.
Tiu hipotezo venas el malnovaj skriboj de Plutarko kaj aliaj. Per ĝi oni provas fari lastan ponton por esplori pli funde la etimologion de la vorto abako. Tiel, abako venas de la latina vorto abacus [ábakus], signifanta "pleto kun sablo". Tiu estis prenita el la greka vorto αβαξ [ábaks], kiu signifas "kalkultabulo", sed ankaŭ povas senci kiel "tabulo kie oni dislasas sablon por desegni geometriajn figurojn". Plue, oni povas konjekti, ke tiu greka vorto venas el ŝemida radiko abk, kiu sencas kiel sablo. Sed tiu lasta ponto ankaŭ povas veni el la fenica vorto abak, kiu ankaŭ signifas sablo.
Pro bezono de pli porteblaj aparatoj, oni komencis produkti diversajn tipojn de kalkultabulojn. Ekzemple, uzante ŝtonan bazon kun linioj aŭ fendoj kie oni povas ŝovi ŝtonetojn. La plej antikva konservita abako tia estis trovata en la greka insulo Salamina, en 1846. Ĝi estas el blanka marmoro. Unue oni eĉ pensis, ke la Salamina Tabulo estas ludtabulo. Sed poste oni agnoskis, ke la babilonoj matematike aplikis ĝin, ĉirkaŭ 300 jaroj a.K. Ĝi restas konservata en la Nacia Epigrafia Muzeo de Ateno.
Se la grekoj uzis marmoron, la romianoj uzadis bronzon. Kaj iam la romianoj aldonis kromajn fendojn inter la dekumaj pozicioj. Tiel la ilo pli proksimiĝus al ties nombrosistemo (I, X, V, L, C, D, M). La latina termino por ŝtoneto estas calculus. Sekve, la nuna matematika fako Kalkulo ne kongruas laŭlitere al la originala latina signifo, kiu difinis la tiuepokan kalkultabulon kaj ties ŝtonetoj (calculi).
La romianoj ankaŭ elpensis manieron pli bone portebligi sian abakon. Por tio, ili sukcesis konstrui malgrandan abakon, la tiel konata "manabako". Ĝi konsistis el metala plataĵo kun metalaj globetoj. Tiuj globetoj fiksiĝas al fendoj en la plataĵo per iu antaŭa tenilo (flanĝo) kaj tiel povas libere gliti laŭlonge de la fendaĵoj. La romia manabako montrata en la Londona Scienca Muzeo sufiĉe malgrandas por enteniĝi en poŝo de moderna ĉemizo. Alia modelo de tiu aparato montriĝas per foto en la Romiana Nacia Muzeo en Italio, Romo.
Kelkaj studuloj konjektas, ke tiu romia manabako estis enkondukita de okcidentaj komercistoj en Ĉinio frue dum la Kristana erao. Do, ĝi estus influinta la inventon de la moderna ĉina abako. La argumento uzata por tio estas, ke la tiamaj romiaj abakoj tre similas al la moderna japana, kiu siavice alvenis el Ĉinio per Koreo. Aliaj kleruloj diras, ke tio ne estas sufiĉe forta argumento kaj probable la Ĉinoj inventis ilian abakon sen tia influo, same kiel okazis al civilizoj el Mezameriko.
Mezepoko
La problemo pri konservado malhelpas trovi antikvaĵojn el ligno, ekzemple. Kaj tiu estas ĝuste la plej uzata materialo por la pli malfrue trovitaj abakoj de la Mezepoko. Diversaj tipoj de kalkultabeloj estis uzata tra Eŭropo de la jaroj 500 ĝis 1500. Ĉirkaŭ 500, ekzistis la nomata apices [ápises] (apico?), kiu konservis vertikalan direkton por la strioj, kiuj reprezentis la ciferojn.
Sed poste oni ŝanĝis la direkton por la strioj, kiel en la horizontala "monertabuleto". Kaj dum la lastaj momentoj, ĉirkaŭ 1400, la "linitabuleto" aperis. Malfrua ekzemplero el la mezepokaj kalkultabuloj, de la 16-a jarcento, eblas trovi nun en muzeo de Strasburgo, Francio. Dum la aritmetikaj metodoj per papero kaj skribilo populariĝis tra Eŭropo, la mezepokaj kalkul-tabuletoj estis iom post iom forgesitaj kaj ilia uzado fine malaperis ĉirkaŭ 1700.
Jen diagramo de lini-tabuleto reprezentanta la numeron 1.327.609:
-+- 0 << Miliardo | -+- 0                | -+- 0                 | -+--O-- 1 << Miliono | -+--O-O-O-- 3 | -+--O-O 2 |  O -+--O-O 7 << Milo |  O -+--O-- 6 | -+- 0                |   O -+--O-O-O-O 9 << Unuo
Moderna koncepto
La plej moderna koncepto pri la abako anstataŭas la ŝtonetojn aŭ globetojn de la kalkultabuloj per bidoj; kaj la sulkojn aŭ fendojn per dratoj fiksataj al kadro. La bidoj estas treditaj al la dratoj tiel restantaj liberaj por esti facile ŝovataj. Tiu simpla rearanĝo ebligas tre pli efikan movadon de la pecoj, iomege akcelante la kalkulprocezojn.
Malgraŭ la takso kiel "moderna", tiu ilo fakte ne estas novaĵo. Tiaj abakoj ekaperis sendepende elpensitaj de la majaoj (eble eĉ de la pli antikvaj olmekoj), en Mezameriko; kaj de ĉinoj, en Ĉinio. Kelkaj studoj ekmontras la eblon, ke ankaŭ la inkaoj de Sudameriko disvolvigis ian kalkulilon, la tiel nomata kaj diskutata kipuo. Pli malfrue, ankaŭ la rusoj prilaboris apartan tipon por si, eble elpreninte la ĉinan modelon. Post la alveno al Japanio, ĝi suferis adapton al simpleco por taŭgi nur por la dekuma nombro-sistemo.
Mezameriko
La majstro David Esparza Hidalgo [Dejvd' Esparzo Idalgo] vojaĝinte tra Meksiko trovadas diversajn registrojn kaj bildojn pri ilo nomata nepohualtzintzino, kiu konsistas en klasika abako kun tri bidoj en la supra parto kaj kvar en la malsupra. Tiu aranĝo devenas de la dudekuma nombrosistemo uzata de la majaoj, la civilizo kiu probable evoluigis tiun ilon. S-ro Hidalgo remuntis plurajn nepohualtzintzinojn el oro, jado kaj konkoj. Kelkaj el la pecoj estis tre antikvaj kaj oni atribuas ilin al la olmeka kulturo. Ankaŭ estis trovataj kelkajn aludojn al brakringa abako, devenintaj el la majaoj; kaj specimeno kun bidoj el maizo, inter majaaj antikvaĵoj, kiu estis antaŭdatata al la 10-a jarcento. Tiel oni ekmiras, ke tiom antikvaj kulturoj jam havis sufiĉan konon por inĝenii kaj operacii tian malsimplan aparaton, vaste uzante ĝin por diversaj ĉiutagaj aktivagoj.
Nepohualtzintzino estas kunmeto de vortoj de la navatla lingvo: ne (persono), pohual aŭ pohualli (la kalkulo) kaj tzintzin (similaj pecetoj). Do, la kompleta senco estus io tia: "persona kalkulo per similaj pecetoj". La aplikado de tiu ilo estis instruataj al estontaj astronomiistoj ekde iliaj infaneco. Domaĝe la nepohualtzintzino kaj ĝia instruado estis viktimoj de la hispana konkerema detruado, ĉar tiuj bigotoj pensis, ke tiu mirindaĵo estis diabla afero, post observo de ties granda kapablo reprezenti nombrojn, krom la precizeco kaj rapideco de la kalkulado.
La koncepto de la nepohualtzintzino koncernas ne nur matematikan praktikon, sed ankaŭ astronomio kaj naskadkontrolo. Entute ĝi enhavas 13 dratojn kun po 7 bidoj por ĉiu vico. Tio sumiĝas po 91 bidoj por abako. Kaj 91 estas grava nombro kiu ebligas kompreni la fortan rilaton inter la precizaj kalkuloj kaj la ĉiutagaj fenomenoj. Tio estas, unu nepohualtzintzino (91) estas la tagoj kiom daŭras ĉiu sezono. Duoble tiu nombro (182) estas kiom daŭras la maiza ciklo, de la semado ĝis la rikolto. Trioble (273) estas kiom tempo virinoj naskas siajn bebetojn. Kaj fine, kvarope (364) estas la tuta daŭro de unu jaro (malpli unu tago).
Ĉinio
La populariĝo de abako en Ĉinio okazis maksimume dum la Song-dinastio, inter 960 kaj 1127. Tiam, Zhang Zeduan pentris sian "Riverflankaj Scenoj ĉe Qingming Festivalo". En tiu fama longa volvpapero, abako estas klare videbla restanta apud kontlibro. Libro verkita de Wu Ching-Hsin-Min en 1450 priskribas la abakon, kiu por ĉinoj nomiĝas suanpano (simpligita ĉina: 算盘; tradicia ĉina: 算盤; pinjino: suànpán), kiu signifas "kalkulanta pleto". Multaj libroj verkitaj en la fino de la Ming-dinastio atestas ampleksan aplikon de la suanpano, kiu ĝis hodiaŭ estas uzata en Ĉinio.
La aranĝo de la bidoj en la dratojn de la suanpano vicigas kvin bidoj en la suba parto (tero) kaj du en la supro (ĉielo). Tiu formo ebligas kalkuli uzante kaj dekuman kaj deksesuman nombrosistemojn. La lasta utilas por la ĉina pezo-mezura sistemo, kie 1 "kin"-o valoras 16 "ryo"-ojn.
Rusio
La rusa abako nomiĝas sĉoto (sĉjoto), de la rusa vorto sĉot [sĉjot] (счёт), kiu signifas "kalkulo". Ĝi estis elpensita dum la 17-a jarcento, supozeble alveninta de Ĉinio, ĉar la baza strukturo similas al la suanpano. Ili adaptis la abakon al sia monera sistemo de rubloj kaj kopekoj, vicigante po 10 bidoj por drato, sen iu ajn divido. Tiel, ĉiu bido de la unua cifero valoras nur 1. Ankaŭ la dratoj estas tenataj horizontale, anstataŭ la vertikala direkto de la ĉina abako. Kaj krome, la 5-a kaj 6-a bidoj koloriĝas malsame ol la aliaj, por faciligi la distingon de la ciferoj.
Japanio
La suanpano disvastiĝis tra Koreio kaj poste al Japanio dum la malfrua parto de la 15-a jarcento. La japanoj nomis ĝin sorobano (算盤 - soroban), kiu havas ĝuste la saman signifon kiel tiu de la ĉina vorto: "kalkulanta pleto". Unue, sorobano tre similis al la ĉina suanpano, sed ĝi evoluis per kelkaj modifoj, kiuj celis igi ĝin pli efika, danke al la diligenta kaj konstanta laboro de pluraj matematikistoj.
En 1928, atestojn pri soroban-kapablo iniciatis la Japana Ĉambro de Komerco kaj Industrio. Pli ol miliono da kandidatoj sidiĝis por la pruvoj en 1959. En 1938, la tekniko kalkuli per sorobano estis inkluzivita en la nacia baznivelaj lernolibroj pri aritmetiko, kompilite de la Eduka Ministerio. La nepra inkluzivo de sorobano en la programo de japana edukado kaj la adopto de sistemo por atesto pri efikeco en tia kalkulado ekde 1928 estis la du precipaj kialoj, kiuj favoris la popularecon de sorobano.
Nuntempe, oni ne plu instruas sorobanon en la ŝtataj bazaj kaj mezaj lernejoj, sed en specifaj kursoj de la Japana Ĉambro de Komerco kaj Industrio, kaj dum vesper-kursoj. Tamen daŭre ekzistas atestoj kaj eĉ rapidec-konkursoj, en kiuj okazas, ke soroban-ĉampionoj venkas poŝkalkulil-ĉampionojn.
Nepohualtzintzino
Diagramo pri nepohualtzintzino, reprezentanta la numeron 1.327.609, laŭ dudekuma nombrosistemo de mezamerikaj civilizoj:
//======================================\\ \\ O O  O  O  O  O  O  O  O  O  \  O  O \\ \\ O O  O  O  O  O  O  O  O  O  O  O  O \\ \\ O O  O  O  O  O  O  O  \  \  O  O  \ \\ \\ \ \  \  \  \  \  \  \  O  O  O  \  O \\ \\=======================================\\    \\ \  \  \  \  \  \  \  \  O  \  O  \  O \\ \\ O O  O  O  O  O  O  O  O  O  O  O  O \\ \\ O O  O  O  O  O  O  O  O  O  O  O  O \\ \\ O O  O  O  O  O  O  O  \  O  O  O  O \\ \\ O O  O  O  O  O  O  O  O  O  \  O  \ \\ \\=======================================//            00;00;00;00;00;00;00;00;08;05;19;00;09
La supraj bidoj de ĉiu cifero (drato) valoras 5 kaj la subaj valoras 1. Por rekodigi al nia dekuma nombrosistemo, sufiĉas kalkuli:
(8 * 20^4) + (5 * 20^3) + (19 * 20^2) + (0 * 20) + (9) = 1.327.609