cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Moers
Urboteritorio
Kun areo de 68 km² la urboteritorio etendiĝas nord-suden 14,9 km kaj okcident-orienten 7,7 km.
La plej elstaraj altaĵoj en la urboteritorio estas la ŝutmonto ĉe la Römerstraße (ŝutmonto Rheinpreußen) kun 103,5 m kaj la Pattberg (ŝutmonto nomita laŭ la iama karbominejo Pattberg en Moers-Repelen) kun 85 m, la plej malalta loko troviĝas ĉe Strommoers kaj havas 24 m.
La urboteritorio subdividiĝas en jenajn tri urbopartojn, kiuj siaflanke konsistas el pluaj partoj:
Najbaraj urboj
Situante okcidentflanke de la Ruhr-regiono Moers situas favore rilate al la trafiko al Nederlando kaj al la Ruhr-regiono samkiel al la flughaveno Duseldorfo kaj al la haveno de Duisburg-Ruhrort. Por la norde kaj sude limaj urboj Rheinberg, Kamp-Lintfort kaj Neukirchen-Vluyn samkiel por la malantaŭe troviĝantaj kamparaj regionoj kaj por la maldekstrorejnaj urbopartoj Duisburg (Rheinhausen kaj Homberg) Moers estas meza centro. Kun Krefeld en la sudo kaj Duisburg en la oriento Moers limas tuj ĉe du grandurboj, kies ofertaron pri kulturo, libertempumado kaj klerigo civitanoj de Moers kunuzas.
Frua historio kaj romia epoko
Arkeologiaj trovaĵoj indikas komencan setlado ĉirkaŭ 2500 a. K. en la ĉirkaŭaĵo de Hülsdonk, ankaŭ trovaĵoj el la jaroj ĉirkaŭ 500 a.K. atestas setladon sur la areo de Moers. Dum la romia epoko Drusus, bofilo de Augustus fondis en la jaroj 12 - 11 a. K. la kampadejon Asciburgium sur la areo de la hodiaŭa Asberg. En 69 p. K. Claudius Civilis forbruligis la kampadejon dum retirado de la ribelo de la batavoj, tamen ĝi poste estis rekonstruita, por esti finfine forlasita ĉirkaŭ 85.
Mezepoko kaj frua novepoko
En la 9-a jarcento Moers unuafojon estas dokumentita kiel „Murse“ en la urbario de la monaĥejo Werden. La urbonomo deduktiĝas verŝajne de Moor aŭ Morast (marĉo) kaj devenas de la fakto, ke la meandra malsupra Rejno kreis grandajn marĉejojn, ene de kiuj la homoj setlis sur pli alte elstaraj lokoj. Ekzemple Moers estis plagata de egaj altakvoj de la Rejno ĝis en la 18-a jarcento. La plej malnovaj partoj de la kastelo Moers devenas el la tempospaco ĉirkaŭ 1200. En la jaro 1186 oni unuan fojon mencias „suverenon“ de Moers el la gento de la ontaj grafoj de la graflando Moers. Inter 1270 kaj 1280 la Rejno ŝanĝis sian fludirekton, tiel ke la setlejo ne plu situis en tuja proksimeco de la rivero, sed 7 km malproksime.
La 20-an de julio 1300 Moers ricevis la urbajn privilegiojn de reĝo Alberto la 1-a. Sekvis la fortikado de la urbo per muroj kaj foso. En 1373 Moers ricevis la monfarprivilegion. En 1448 la karmelanoj konstruis monaĥejon. En 1493 pro heredado urbo kaj graflando iris al la domo Wied-Runkel kaj en 1519 al la grafojn de Neuenahr. En la jaro 1560 grafo Hermann enkondukis la reformacion en la urbon; tri jarojn poste li ankaŭ enkondukis la juĝosistemon. Sia subteno por la kolonja ĉefepiskopo konvertita al protestantismo Gebhard la 1-a Truĥseso de Waldburg implikis Moers en la Truĥsesan Militon.
En la jaro 1582 estis fondita la ankoraŭ hodiaŭ ekzistanta gimnazio Adolfinum. Inter 1586 kaj 1597 hispanaj trupoj kiel malamikoj de la nederlandanoj okupis Moers, ĉar grafo Adolfo ankaŭ estis gubernatoro de Geldern kaj Utrecht kaj militestro de la truĥsesaj trupoj. En 1594 la tiutempe ekzilita Walpurgis, la vidvino de Adolf, kiel lasta grafino heredigis sian parencon, Maŭricio de Oranio. Tiu ĉi sieĝis la urbon kaj povis konkeri ĝin sen perforto en 1597. Walpurgis tiam povis vivi en la urbo ĝis sia morto en 1600. Tuj post la konkero de la urbo Maŭricio konstruigis la citadelon laŭ nederlanda modelo, kiu ankoraŭ hodiaŭ stampas la strukturon de la urbaspekto, tiel ke la urbo jam en 1609 estis ĉirkaŭita de dentumita ringo el remparsistemo, granda akvofoso kaj bastionoj. Granda brulego en 1605 detruis grandan parton de la malnovurbo, kaj en 1623 pesto mortigis 900 homojn, la duonon de la loĝantaro. En la sekvaj jardekoj la urbo travivis sub la nederlandanoj florepokon. Precipe dank‘ al la protekto fare de Nederlando la urbo sukcesis komplete eskapi la tumultojn kaj kaoson de kla tridekjara milito kaj resti neŭtrala. Laŭ flandra tradicio la civitanoj fondis pafanto-asociojn, kiuj fortigis la oficialajn trupojn por protekti la urbon. Tiel ekzemple la plej malnova ankoraŭ aktiva asocio de Moers, la Bürgerschützenverein (civitana pafanto-asocio) Hochstraß-Scherpenberg 1650 reiras je tiu ĉi epoko.
Sub prusa administrado
En 1702 la urbo venis pro la hereda sinsekvo al Prusio kaj en 1706 iĝis princlando. Ligita kun tio estis seĝo en la vestfalia kolegaro de imperiaj grafoj kaj per tio rekte submetita al la imperiestro. Komence la civitanoj de Moers ne estis entuziasmaj kaj relegaciis la legaton de la prusa reĝo de la urbo. Finfine la komisiita generalo princo Leopoldo de Anhalt-Dessau sukcesis konkeri la urbon per kaŝa dumnokta surprizatako en la jaro 1712 sen sangoverŝo. Sekve reĝo Frederiko la 1-a definitive forpeligis la nederlandanojn el la urbo. En 1723 oni instalis propran administracion en Moers. Dum la sepjara milito mallongan tempon la francoj okupis Moers, kiu devis loĝigi kaj nutri iliajn trupojn. La Adolfinum iĝis ŝedo. Post fine de la milito Frederiko la 2-a de Prusio malkonstruigis la fortikaĵojn. Oni konservis la eksteran remparon, ĉar ĝi estis bezonata kiel digo. La resto iĝis ĝardenaro. En 1794 la urbo venis sub francan regadon kaj apartenis ekde 1798 al la Département de la Roer. Dum la viena kongreso en 1815 la tuta malsupra Rejnlando kaj per tiu ankaŭ la iama graflando Moers denove estis aligata al la reĝolando Prusio. El la mallonga franca epoko restis la napoleona civila kodekso, kiu validis kiel rejnlanda leĝaro ĝis la enkonduko de la Civila kodo en la jaro 1900. Krome kelkaj francaj soldatoj eksetlis en Moers, tiel ke la parto de la katolika loĝantaro kreskis. Sub franca regado Moers perdintis la administran rezidejon, la kompetentecon pri Krefeld kaj la impostadministracion. Je teruro de siaj civitanoj tio ne estis restarigita sub prusa regado.
Kadre de la prusa administra organizado la 23-an de aprilo 1816 Moers venis al distrikto Rheinberg kiel unu el pli ol 40 distriktoj de la provinco Jülich-Kleve-Berg, la posta Rejnprovinco. Jam en 1823 oni unuigis tiun ĉi nove fonditan distrikton kun la subdstrikto Geldern. La 19-a jarcento pasis por la civitanoj de Moers plejparte trankvile kaj kontemple. Iom post iom ekestis kelkaj establaĵoj gravaj por la infrastrukturo. En la jaro 1820 oni fondis la instruistan seminarion kun Adolph Diesterweg kiel unua direktoro. Lia posteulo, Franz Ludwig Zahn, elkonstruis ĝin ekde 1832 kaj en 1866 ekloĝis en la novkonstruita domo ĉe la hodiaŭa Wilhelm-Schroeder-strato (hodiaŭa Adolfinum). Jam en 1836 Zahn establis por la loĝigo de la referendarioj la t.n. prepariĝantejon, poste pliampleksigita en internulejon kaj sur la bieno Fild elkonstrita kiel Martinsstift.
Gravan ŝancon preterpasigis la urbo, kiam ĝi defendis sin kontraŭ la intenco de la administracio en Kleve, starigi morusoplantejon sur la komunlando ĉe la Moerser Heide (erikejo). Tiel Krefeld iĝis silkprodukta urbo. Tamen tekstilentreprenisto el Duisburg, Friedrich Wintgens, fondis proksime de la kastelo kotonŝpinejon. La entrepreno estis ege sukcesa. Dum la kulmina epoko ĝi havis pli ol 200 dungitojn. Wintgens povis akiri kaj renovigi la kastelon samkiel sur pluaj areoj metigi la kastelparkon.
En 1857 oni nuligis la unuigon de la distriktoj Rheinberg kaj Geldern okazinta en 1823. Nun Moers iĝis rezidejo de la novfondita distrikto Moers. Samtempe oni enkondukis en Moers la prusan urbosistemon kaj krome formis la urbestrejo Moers-Land. Ekde 1873 ekzistas en Moers stratlumigado surbaze de gaso. Unuajn fervojliniojn ekfunkciigis la Rheinische Bahngesellschaft en 1882 al Krefeld kaj la Märkische Eisenbahngesellschaft en 1883 al Homberg. En 1894 la urbo transprenis la gasprovizejon de la Rheinischen Energie AG. En 1901 okazis la konstruado de la akvoprovizejo Vinn kun la intertempe monumentprotektata akvoturo. Je la 200-jara aparteno al Prusio en 1902 alvojaĝis imperiestro Vilhelmo la 2-a. Pro ĉi tiu okazo oni starigis la memorejon ĉe la malnova foiro Altmarkt. Ekde 1884 ĝis 1914 en Repelen aktivis la pastro Emanuel Felke, kiu en la tiama vilaĝo starigis sanatorion por naturkuracado kaj la Jungborn-parkon.
Ĉina novjara festo
La ĉina novjara festo (ĉine 春節 / 春节, vidu sube) aŭ luna novjaro konsideriĝas la plej grava festotago de la ĉina kulturo kaj laŭ la ĉina kalendaro komencas la novan jaron.
Moers
Sub prusa administrado
Ankaŭ en la trafiko estis kelkaj ŝanĝoj. La 1-an de julio 1901 forfalis la vojimposto sur la strato Moers-Homberger Aktienstraße, la hodiaŭa Homberger Straße. En 1903 ekfunkciis la fervojligo ekde Duisburg trans Rheinhausen kaj Moers al Kleve. Por plibonigi la trafikajn kondiĉojn en 1907 oni malkonstruis Mattorn, la lasta urbopordego de Moers. En 1909 ektrafikis la publika trafikejo Moerser Kreisbahnen. Grava progreso estis la ekfunkciigo de la tramlinio Moers-Homberg en la jaro 1908, kiu ekde 1914 trans la Rejn-ponto atingis Ruhrort. Same ekde 1920 ekzistis tramlinio trans Kapellen al Krefeld samkiel linio al Kamp-Lintfort. Ekde 1911 ekzistas elektroprovizado por la centro de Moers.
Ĉina novjara festo
Tamen nek en la Popola Respubliko Ĉinio nek en Tajvano ĝi nuntempe situas ĉe la fakta jarkomenco, ĉar en ambaŭ ŝtatoj ekde la komenco da la 20-a jarcento uziĝas la gregoria kalendaro. Pro la tradicia lunsuna kalendaro la festo okazas dum la tago de novluno inter la 21-a de januaro kaj la 21-a de februaro.
Moers
Post la unua mondmilito
Ankaŭ se Joseph Goebbels jam 1925 retoris en Moers, la nazia NSDAP, kies loka grupo Moers estis fondita en 1926, ĝis 1928 ne grave rolis kiel partio. El la balotoj al la regna parlamento en 1928 en Moers ĝi gajnis nur 1,7 %. dum la komunumaj balotoj ĝi gajnis 1929 almenaŭ du seĝojn. Tute alie tamen estis do la situacio en 1930 per spektakla sukceso de la NSDAP ankaŭ en Moers, kie ĝi kun 28,2 % iĝis la plej forta partio. Gvidantoj estis la gazetvendisto Bollmann kaj la bestkuracisto Bubenzer, kiujn baldaŭ aliĝis la iama membro de la katolika Zentrum-partio Bruno Heger. En 1930 oni fondis la nazian junularorganizon Hitlerjugend. En 1933 la partio en la distrikto Moers havis jam 3.000 membrojn. Fono de tiu ĉi evoluo estis ankaŭ en Moers la ekonomia krizo ekde 1929/30, pro kiu la minentreprenoj ekde 1930 amase maldungis laboristojn. La nombro de senlaboruloj preskaŭ duobliĝis ĝis 1932. La kreska mizero instigis la maldekstruman laboristaron batali surstrate kontraŭ la naziaj aliancanoj de la entreprenistaro, kio sekvigis vunditojn kaj eĉ mortojn.
Ĉina novjara festo
La novjara festo celebriĝas unuavice en orienta Azio (Ĉinio, Tajvano, Vjetnamio, Koreio, Mongolio, ĝis la jaro 1873 ankaŭ en Japanio), aldone tamen ankaŭ tutmonde en regionoj kun grandaj nombroj da ĉindevenaj loĝantoj (Tajlando, Singapuro, Malajzio, Indonezio, Filipinoj, Bruneioj, okcidenta Eŭropo kaj norda Ameriko). Ofte temas pri festoj en la specife ĉinaj kvartaloj de grandaj urboj, la "Chinatowns", kiuj ofte pro sia politika, geografia kaj ankaŭ kultura distanceco de Ĉinio, aparte sekve de la kultura revolucio, evoluis proprajn novjarajn tradiciojn.
Moers
Post la unua mondmilito
Ankoraŭ longe post la milito restis la opinio, ke Moers fakte ne estintis nazia, sed nacikonservativa. Tamen nek la balotorezultoj nek la sinteno de burĝoj kaj entreprenistoj ĝis la evangela eklezikomunumo, kiu disponigis al la NSDAP sian grandan salonegon kiel kunsidejo, aprobas tion.
Ĉina novjara festo
Ankaŭ aliaj etnaj grupoj kiel ekzemple mongoloj, koreoj, miaoj, vjetnamoj, butananoj aŭ nepalanoj, kiuj influiĝis kulture, religie aŭ lingve pere de Ĉinio, transprenis certajn elementojn aŭ la daton de la ĉina novjara festo. La kutimoj do laŭ regionoj povas tre malsami. En Tibeto la novjara festo kutime festiĝas unu monaton post la celebrado en Ĉinio.
Moers
Dum la nazia epoko
Post nomumiĝo de Adolf Hitler kiel regna kanclero la 30-an de januaro 1933 la potencakiro okazis same kiel en la tuta regno. Jam la 31-an de januaro 700-kapa aro el anoj de SA, SS kaj Der Stahlhelm marŝis venkoebrie en la kolonion Meerbeck, kie okazis interpafadoj, sed neniu estis serioze vundita. Analogaj almarŝoj ankaŭ okazis en la laboristosetlejoj de la najbarlokoj, ekz. en Rheinhausen, Homberg kaj Repelen. La policio estis en ĉi tiu situacio laŭnombre ege malsupera kaj senpotenca. En la sekvaj tagoj oni malpermesis kunvenojn de la komunisma KPD kaj eĉ de la socialdemokratisma SPD por eviti „tumultojn“. Post la Reichstag-brulego la 27-an de februaro 1933 komencis la arestadoj de la KPD-estroj, kaj la 28-an de marto 1933 estis arestitaj 137 personoj en la distrikto Moers. Tiel la nazioj senkapigis la ununuran organizaĵon, kiu kapablus defendi sin sur sama nivelo. En la sekvaj jaroj la estroj de la KPD, sed ankaŭ de la SPD estis sisteme persekutata. Fama listo de la mortviktimoj kiel sekvo de rezisto kaj persekuto el la suda malnova distrikto Moers surhavas 42 nomojn sen judaj civitanoj. El Meerbeck ankaŭ originis Johann Esser, la poeto de la kanto de la Moorsoldaten, kiun li verkis en la KZ Börgermoor kaj kiu iĝis simbolo de la rezisto kontraŭ la faŝismo.
Ĉina novjara festo
Temas pri plurgeneracia familia, parencara festo. Ĉar multaj ĉinoj laboras eksterlande, sed plej multaj familianoj troviĝas en Ĉinio (respektive Tajvano), kaj ankaŭ ene de Ĉinio pro la pli alta bezono je laboristoj ĉe la sudĉina marbordo multaj familioj estas dividitaj, ĉiujare okaze de la festo ekestas la tutmonde plej granda regula amasa vojaĝado. La ekster siaj hejmregionoj laborantaj ĉinoj kutime ŝparas siajn kompletajn feriotagojn, por okaze de la festo havi liberajn tagojn almenaŭ dum du semajnoj, se eble dum pli da tempo. Ĉar dum la festo en la hejmregiono priparoliĝas la familiaj interesoj kaj parte ofertatas novaj laborpostenoj, kromefiko de la amasa vojaĝado estas, ke en iuj jaroj ĝis triono de la festantaj ĉinoj ne plu revenas al la antaŭa laboro. Tiun faktoron la entreprenoj, konstruejoj kaj aliaj laborejoj en sudokcidenta Azio tute sobre antaŭvidas en siaj laborlokaj kalkuloj.
Moers
Dum la nazia epoko
En 1928 en Moers vivis ĉirkaŭ 230 judoj, do preskaŭ unu elcento de la loĝantaro. Ili estis plene integriĝintaj kaj aktivis plejparte kiel negocistoj kaj metiistoj. Hindenburg ankoraŭ en 1931 gratulis la multjaran urbokonsilanton Issak Kaufmann pro lia 85-a naskiĝtago kaj en la gazetaro aperis omaĝo. Sed post la potencakiro de la nazioj ĉio rapide ŝanĝis. La 28-an de marto ĉie en Germanio okazis bojkoto kontraŭ judaj vendejoj, kiun SA kaj SS perforte realigis ankaŭ en Moers. Sekve multaj judoj forlasis Moers, multaj perdis siajn ekzistobazojn kaj devis embarase vendi siajn havaĵojn. La juda lernejo devis plurfoje ŝanĝi la lokon, ĝis kiam ĝi estis fermita en 1939. Dum la kristala nokto la sinagogo ja estis detruita, sed pro la tujaj najbardomoj ne ekbrulita. Ĉ. 60 judoj finfine ankoraŭ vivis en Moers, kiam la nazioj la 1-an de oktobro 1941 ankaŭ formale malpermesis la elmigradon, kunpremitaj en kvin t.n. judodomoj. La unua fortransporto de 40 personoj okazis la 13-an de decembro 1941. Krom malmultaj esceptoj la Moers-anoj rigardis tion neimplikite. Post du pluaj transportoj en aprilo kaj julio 1942 la nazioj povis registri, ke Moers estas senjuda. Ke ili dum tio pretervidis unu familion en Matthek, kiun kaŝis ĝia ĉirkaŭaĵo kaj kuraĝa urbodungito, estas feliĉa sorto.
Ĉina novjara festo
Dato
Ĉar la ĉina kalendaro kontraste al la gregoria kalendaro estas lunsuna kalendaro, la ĉina novjaro ĉiam okazas je alia tago. Al ĝi kontrastas la je la gregoria kalendaro orientita "okcidenta novjara festo" (新, pinjine Xīnnián).
Moers
Dum la nazia epoko
Duran sorton suferis ankaŭ la militkaptitoj kaj la deviglaboruloj deportitaj el Rusio, Pollando kaj Ukrainio. En 1940 estis ĉirkaŭ 1.000, komence de 1942 onis nombris en la distrikto Moers 3.000 militkaptitojn en 23 eksterlandanaj tenejoj. Krom en la minado multaj el ili laboris ankaŭ sur bienoj, en industriaj kaj konstruaj entreprenoj. La vivokondiĉoj estis kruelaj kaj ne-hominda. Multaj mortis pro subnutrado, senfortiĝo sed ankaŭ je la sekvoj de perforto. Dum la bombardadoj eksterlandanoj ne rajtis sinprotekti en la bunkroj. Nur sur la tombejo Lohmansheide proksime de la ŝakto Rheinpreußen 5/9 ekzistas 141 tomboj. Oni taksas la nombron de mortintoj en Moers je pli ol 200. La distrikto Moers dokumentis la morton de 558 rusaj deviglaboruloj. Pri aliaj naciecoj inkluzive la francoj, belgoj kaj nederlandanoj ne ekzistas ĉi-rilatajn nombrojn.
Ĉina novjara festo
Dato
La ĉina kaj ankaŭ la vjetnama (Tết Nguyên Đán) novjaraj festoj okazas dum la dua novluno post la vintra solstico, do inter la 21-a de januaro kaj la 21-a de februaro. En la tre maloftaj kazoj, ke enŝovita monato devus esti aldonita antaŭ la dekunua aŭ dekdua monato de la antaŭa jaro, la dato povus ŝoviĝi al la tria novluno post la vintra solstico. Tio, se entute, okazos dum la jaro 2033. Tamen laŭ la ĉina tradicio ĝis nun ankoraŭ neniam la unua, dekunua aŭ dekdua monato estis duobligitaj, kaj ne ĉiuj ĉinoj konsentas pri la aldono de enŝovita monato tiujare.
Moers
Dum la nazia epoko
Sed ankaŭ la loĝantaro de Moers registris konsiderindajn viktimojn. El la 5.000 soldatoj rekrutitaj en Moers 975 batalmortis aŭ perdiĝis. Estis 150 civilaj bombviktimoj. En Meerbeck, kie la bombardoj estis ege fortaj pro la fuelfabrikoj, de la 3.000 setlodomoj preskaŭ ĉiuj estis damaĝitaj kaj 1.000 preskaŭ komplete detruitaj.
Ĉina novjara festo
Dato
Al la novjara festo laŭ la ĉina astrologio ligiĝas la cikla ŝanĝo inter la dekdu diversaj "teraj branĉoj": La 7-a de februaro 2008 komenciĝis la ĉina jaro de la rato 鼠 shŭ. Aldone pro la kombino kun la dek "ĉielaj trunkoj" ekestas 60-jara ciklo. Aktuale temas pri la ĉiela trunko "tero kaj Yáng" 戊 wù. La jaro de la rato komenciĝinta la 7-an de februaro 2008 estis la jaro 戊子 wùzǐ (numero 25) de la 78-a sesdekjara ciklo kaj entute la jaro 4705 de la ĉina kalendaro.
Moers
Post la dua mondmilito
Fine de la dua mondmilito la 4-an de marto 1945 usonaj trupoj konkeris la urbon. En 1948 la socialdemokrata rezistmovadano Hermann Runge estis vokita en la parlamentan konsilantaron por ellaboradi la konstitucion kaj ekde 1949 ĝis 1957 li estis membro de la germana federacia parlamento. En 1952 oni malfunkciigis la tramliniojn anstataŭante ilin per trolebusoj. La tuta tereno inter Rheinberg, Kamp-Lintfort, Neukirchen, Rheinhausen kaj Duisburg-Ruhrort estis elektrizitaj sur vojo de 55 km. La regiono do havis unu el la plej vastaj trolebusretoj en Germanio, ĝis kiam en 1968 oni ŝanĝis je nura bustrafiko. Per sanigo de la malnova urbocentro ekde 1965 laŭ strikta atento de la historiaj strukturoj Moers ricevis allogan centron, kiu iĝis ekde 1972 ŝatata kaj ankaŭ transregione gravaj aĉetumejo kaj renkontejo pro ŝanĝo en piediranta zono. La 1-an de januaro 1975 Moers iĝis grandurbo kaŭze de la komunuma reformo. Reage al la ekde fine de la 1960-aj jaroj montriĝanta krizo de la minado oni unue en Hülsdonk komencis evoluigi novajn industriterenojn. En 1978 oni ŝanĝis je la gasprovizado ekde koaksigejo- al tergaso. En la jaro 1980 la urbo akiris la plej grandan parton de la minista setlejo Meerbeck kaj funde sanigis ĝin dum tempospaco de 15 jaroj. La urbaj entreprenoj de Moers akiris en 1988 de la elektroprovizanto RWE la provizoreton por Kapellen kaj Meerbeck kaj transprenis la tiean elektroprovizadon. En 1990 kaj 1993 oni fermis en Moers la ŝaktejojn minejo Rheinpreußen kaj ŝaktejo Pattberg. La urbo reagis evoluigante la teknologiterenon Eurotec. Ekde 1997 sekvis la elkonstruo de la graflanda metiotereno Genend kiel komunprojekto de la urboj Kamp-Lintfort, Neukirchen-Vluyn kaj Rheinberg. En 1998 oni elfunde aliformigis en la centro la straton Homberger Straße, por fari ĝin pli alloga por la aĉetumado. En la jaro 2000 la urbo festis sian 700-jaran ekziston.
Ĉina novjara festo
Mitologio
Laŭ antikva legendo, hommanĝanta monstro ĉiujare venis el la montaro (aŭ laŭ alia legenda variaĵo el la oceano), por mortigi kaj manĝi homojn post la tutvintra dormo. Por protekti sin kontraŭ la "jara monstro" (年獸 / 年兽, pinjine Niánshòu), la homoj bruis, flamigis fajrojn kaj kolorigis ĉion ruĝe, ĉar la monstro laŭdire timu la ruĝan koloron kaj laŭtan bruon. La forpelo de la monstro nomatas „Guònián“, "foriro de la jara monstro" (過年 / 过年), kio celas la foriron de la malnova jaro.
Moers
Religioj
La plej malnovan preĝejon oni konstruis dum la 10-a aŭ 11-a jarcento. Ĝi staris tie, kie hodiaŭ troviĝas la malgranda kapelo sur la malnova tombejo ĉe la Rheinberger Straße, kaj nomiĝis Bonifatiuskirche. Komence Moers apartenis al la ĉefepiskopejo Kolonjo kaj estis subigita al la ĉefdiakonejo Xanten.
Ĉina novjara festo
Mitologio
La legendo pri "leona danco" (舞龍 / 舞龙, pinjine Wǔlóng, signifo fakte "draka danco"), kiu aparte celebriĝas dum la novjara festo, temigas antikvan imperiestron de la dinastio Qing, kiu nomiĝis Qianlong (Ch'ian Lung). Iun nokton la imperiestro havis strangan sonĝon. Li sonĝis pri mita estaĵo, el kies kapa centro elstaris korno kaj kiu staris vidalvide de la imperiestro. Tiu sentis timon, la kreaĵo tamen nur rigardis lin kaj post mallonga ekbrilo de la okuloj malaperis. La imperiestro tuj post la vekiĝo vokis siajn klerulojn kaj servistojn, kaj komencis esplori la signifon de la sonĝo kaj de la estaĵo. Liaj subuloj fine venis al la konkludo, ke povus temi pri leono kaj ke la mita estaĵo volis komprenigi al la imperiestro, ke ĝi samrangus kun li. Sekve la imperiestro nomis tiun leonon Ruiŝi (瑞狮 / 瑞獅, pinjine ruìshī, "leono de feliĉo"), kaj ĉe la enirejoj de multaj ĉinaj palacoj kaj temploj ekde tiam staras ŝonaj gardaj leonoj. Iom poste la loĝantoj de la urbo Lingnan en la provinco Guangdongo kreis novan leonon, kiun ili tamen nomis Fuŝan Ŝi. Por vivigi tiun leonon, diversaj reprezentantoj de batalaj artoj eksperimentis per variaj koreografioj de dancaj paŝoj. Tiel iom post iom ekestis propra formo de danco, kiu ĝis la nuntempo restis konata sub la nomo "leona danco".
Moers
Religioj
La evangela urbopreĝejo estas la Johano-preĝejo, iama monaĥopreĝejo konstruita en la 13-a jarcento.
Unu el la plej malnovaj preĝejoj en Moers estas ankaŭ la preĝejo de Repelen, origine el la 7-a jarcento. La preĝejo en Repelen unue apartenis al la monaĥejo Echternach, poste al Kolonjo. Oni supozas, ke Willibrord, (686 – 754), abato de la monaĥejo Echternach, konstruigis la preĝejon. En 1176 la kolonja ĉefepiskopo destinis ĝin al la kelistejo de la kolegiato Xanten. La preĝejo verŝajne apartenas al la 7 plej malnovaj preĝejoj de la Sankta Romia Imperio. Malnova dokumento el la jaro 855 pruvas, ke la riĉa kaj altranga nobelulo Hattho el „Reple“ donacis al la monaĥejo Echternach „vilaon“, nobelrezidejon kun ĉiuj akcesoraĵoj: herbejoj, arbaroj, akvejoj, muelejoj ktp., samkiel 42 servutuloj kaj preĝejo konsekrita de Willibord mem. Diversaj papoj dum la sekvaj jarcentoj ripetfoje konfirmis al la monaĥejo Echternach tiun ĉi posedaĵon.
En la reformita eklezio en Asberg troviĝas vidinda arta instalaĵo (teksita „biblitapiŝo el diversaj biblieldonaĵoj tonditaj en mallarĝajn striojn) el la 1990-aj jaroj.
Krom la Evangela Eklezikomunumo Moers (urbocentro) sur la urba teritorio Moers ekzistas en jenaj urbopartoj pluajn sendependaj eklezikomunumoj: Asberg, Eick, Hochstraß, Kapellen, Meerbeck, Scherpenberg, Schwafheim kaj Utfort.
Nur en la 18-a jarcento katolikoj i.a. el Silezio translokiĝis al Moers. En 1773/74 ili povis starigi provizoran paroĥan preĝejon proksime de la kastelo (hodiaŭ: Marienheim / infanĝardeno). La preĝejo S-ta Jozefo nur la 29-an de aŭgusto 1871 konsekrita. Ĝis 1802 la katolikoj apartenis al la ĉefepiskopejo Kolonjo. Post ties malfundado ili venis al la episkopejo Akeno, kiu tamen jam en 1821/1825 estis malfundita. Tiel Moers en 1828 venis al la episkopejo Monastero. Moers iĝis rezidejo de dekanato, kiu apartenas al la distrikta dekanato Wesel ene de la regiono Malsupra Rejnlando.
En la urboteritorio de Moers ekzistas jenaj katolikaj parokoj: Sankta Barbara (Meerbeck), Sankta Bonifacio (Asberg), Sankta Ida (Eick-West), Sankta Jozefo (urbocentro), Sankta Konrado (Scherpenberg), Sankta Ludgero (Kapellen), Sankta Maria (Hochstraß), Sankta Marko (Schwafheim; kiel filialpreĝejo de Sankta Bonifacio) kaj Sankta Marteno (Repelen).
Sankta Jozefo, Sankta Bonifacio (kun Sankta Marko) kaj Sankta Ludgero formas ekde 2004 komunan parokon.
Krom la evangelaj kaj katolikaj komunumoj en Moers ekzistas ankaŭ liberaj ekleziaj komunumoj, inter ili evangela-libereklezia komunumo de la baptistoj, evangela-libereklezia komunumo (Kristo-komunumo), kiu apartenas al la Ligo de Liberekleziaj Pentekostaj Komunumoj samkiel du liberaj evangelaj komunumo en Scherpenberg kaj Schwafheim.
Pro la enmigrado de eksterlandaj laboristoj ekde la 1960-aj jaroj Moers havas nomindan parton da civitanoj da islamanoj, por kiuj la turkislama kultasocio establis en la urboparto Meerbeck moskeon. Krome ekzistas sik-komunumo kun propra templo.
György Kőszegi
György Kőszegi [djordj kOsegi], laŭ hungarlingve kutima nomordo Kőszegi György estis hungara halterlevisto, olimpiano, mondĉampiono.
Moers
Teritoriaj reformoj
La 1-an de januaro 1906 la komunumoj resp. markitejoj Hülsdonk, Hochstraß, Vinn, Asberg kaj Schwafheim, kiuj ĝis tiam apartenis al la kamparurbestrejo Moers, estis enkomunumigata en la urbon Moers.
En 1910 oni formis la komunumon Repelen-Baerl kaj alinomis ĝin en 1950 en Rheinkamp.
La 1-an de januaro 1975 oni unuigis kadre de la 2-a teritoria reformo la komunumojn Kapellen kaj Rheinkamp kun la urbo Moers. La komunumparton Baerl de la ĝistiama komunumo Rheinkamp oni enkomunumigis en la urbon Duisburg. La loĝantaro de la urbo Moers superis la limon al 100.000, Moers iĝis per tio grandurbo, kiun oficiale konfirmis la censo de 1987.
Loĝantarevoluo
En 1920 Moers havis 25.000 loĝantojn, ĝis 1965 tiu ĉi nobro duobliĝis je 50.000. Per la enkomunumigo de la lokoj Rheinkamp (40.924 loĝantoj en 1974) kaj Kapellen (6.267 loĝantoj en 1974) la 1-an januaron 1975 la loĝantaro de la urbo Moers transpaŝis la limon de 100.000, per kio ĝi iĝis grandurbo. En 2002 la loĝantarnombro atingis kun 108.019 sian historian maksimumon. En 2004 la kvoto de la eksterlandanoj je la tuta loĝantaro sumiĝis laŭ indikoj de la urbadministrado je ĉirkaŭ 10 elcentoj (10.674 Personen). Fine de decembro 2006 en Moers loĝis laŭ kompletigoj de la Landesamt für Datenverarbeitung und Statistik Nordrhein-Westfalen 107.180 homoj kun ĉefloĝejo.
Urbestroj kaj urbdirektoroj
Ĉepinte de la urbo Moers ekde 1300 ĝis 1795 staris la urbestro, la skabenoj kaj la urbokonsilantaro. La loĝantaro rajtis influi la konsilantaron per t.n. „Gemeinsleute“ (komunuloj). Dum la franca okupado la urbestro samtempe estis prezidanto de la kantono Moers. Ekde 1815 oni elektis urbestrojn kaj urbokonsilantojn laŭ la prusa regularo.
La fleksiĝema Dr. Fritz Eckert sukcesis teni sian postenon ekde la imperiestra epoko trans tiu de la Vajmara Respubliko ĝis en tiu de la naziismo. Post tiam la nazioj instalis urbestrojn el la vicoj de la NSDAP. Post la dua mondmilito la militregistaro de la brita okupozono instalis novan urbestron kaj en 1946 enkondukis komunumkonstitucion laŭ brita modelo. Post tiam ekzistis urbokonsilantaro elektita de la popolo. La konsilantaro komence elektis el siaj vicoj la urbestron kiel prezidanton kaj reprezentanton de la urbo, kiu honorofice aktivis. Krome la urbokonsilantaro elektis ekde 1946 ankaŭ profesian urbodirektoron kiel estron de la urbadministracio. En 1999 oni rezignis la duoblan estradon en la urbadministracio. Ekde tiam ekzistas nur la ĉefofica urbestro. Tiu ĉi estas prezidanto de la konsilantaro, estro de la urbadminsistrado kaj reprezentanto de la urbo. En 1999 unuafoje la civitanoj rajtis elekti lin rekte. La unua rekte elektita urbestro iĝis Rafael Hofmann (CDU).
Urbokonsilantaro
La 54 seĝoj en la urbokonsilantaro dispartiĝas laŭ la rezulto de la komunumaj balotoj 2004 jene sur la apartajn partiojn:
Buĝeto
La urbo Moers tenis en la jaro 2005 buĝeton kun totalaj elspezoj da 218 milionoj da eŭroj. Je tio ekzistas struktura deficito da 19,7 milionoj da eŭroj, tiel ke necesis buĝetostabiliga koncepto, por ke la federacia lando NRV permesu la buĝeton.
Urboblazono
La blazono de la urbo Moers montras sur fendita ŝildo antaŭe en arĝento ruĝan murdentoturon kun malferma, nigra falkradraĵo, malantaŭe en oro nigran trabon. La blazonon transdonis la regdistrikta prezidanto en Duseldorfo al la urbo la 30-an de oktobro 1975. Temas pri la malnova blazono de la urbo Moers antaŭ la teritoria reformo. La turo simbolas la fortikaĵon, el kiu evoluis la hodiaŭa kastelo kaj tiel la iama rezidurbo de la graflando Moers. La ora ŝildo kun la nigra trabo estis la simbolo de la regantoj de Moers, kiuj ekde ĉirkaŭ 1250 ĝis 1300 nomiĝis grafoj de Moers. Tiu ĉi blazono jam aperas en la plej malnovaj urbo- kaj skabenosigeloj kiel malgrandaŝildeto malantaŭ la murdentoturo, la simbolo por la fortikita urbo. Ekde ĉirkaŭ 1500 la urboblazono havas sian hodiaŭan formon.
La urba flago estas nigra-flava kovrita per la blazono.
Partneraj urboj
La urbo Moers havas jenajn ĝemelurbojn:
Fervojoj
La stacidomo de Moers lokas ĉirkaŭ 1 km oriente de la urbocentro ĉe la malsuprorejna fervojlinio, sur kiu trafikas la regiona trajno „Der Niederrheiner“ (RB 31) Xanten–Moers–Duisburg. La fervojlinio estas funkciigata de la Deutsche Bahn (DB).
Bustrafiko
La buslinio SB 30 ligas Geldern kun Moerskaj Duisburg. Ĝi estas funkciigata de la Niederrheinische Verkehrsbetriebe kaj koncernas la areon Moers kun la najbarurboj Rheinberg, Kamp-Lintfort, Neukirchen-Vluyn samkiel urbopartoj de Duisburg (Baerl, Homberg kaj Rheinhausen) okcidente de la Rejno.
Aŭtoŝoseoj
Moers estas ligita per tri aŭtoŝoseoj (A 40 kaj A 42, ambaŭ orient-okcidenten, kaj A 57 en nord-suda direkto). La urbo situas ĉe la germana-nederlanda feriostrato Oranier-Route.
Biciklotrafiko
La urbocentro de Moers parte estas malbone evoluigita, tiel ke ĉe kelkaj mallarĝejoj okazas endanĝerigoj. La ĉirkaŭaj urbopartoj tamen plejofte estas bone ligita per biciklovojoj al la urbocentro. En Moers ekzistas serio da biciklovojoj en alloga pejzaĝo, ekz. la Grafschafter Rad- und Wanderweg (graflanda bicikla kaj migra vojo) sur la traceo de la iama distrikta fervojolinio Moers-Krefeld ("Schluff") samkiel la migrovojo laŭlonge de la rivereto Moersbach, kiu ekde Schwafheim atingas Repelen. Sur la urboteritorio de Moers ankaŭ troviĝas etapoj de la malsuprarejn-itinero.
Ekonomio
De la iam forte dominanta minado restis post la lasta eksfunkciigo de karbomino en 2001 nur la minadoficejo Moers kiel administrejo de la landa registaro. Multaj civitanoj de Moers nun laboras en la minejoj en Kamp-Lintfort kaj Walsum. Tamen la kvoto de senlaboreco evidente kreskis. Ĝi lokis en la jaro 2005 ĉe 9,5 % kaj per tio sub la landa averaĝo de ĉirkaŭ 11 %. Post la retiro de la minado la industrio en Moers estas mezklasa kun entreprenoj el diversaj branĉoj kun po malpli ol 500 dungitoj. El tiuj nomendas: Publikaj entreprenoj de regiona rango:
Presaĵoj
Pri Moers raportas i.a. la Neue Rhein Zeitung (NRZ), la Rheinische Post kaj la Westdeutsche Allgemeine Zeitung (WAZ). WAZ kaj NRZ eldonas komunan lokan parton. Turismoasocio kaj presoficejo de Moers ĉiumonate eldonas la Moerser Monat.
Radioelsendaĵoj
Krom la tutlandaj elsendaĉoj de WDR oni povas ankaŭ preteraŭskulti la radioelsendajn klopodaĵojn de la loka radio.
Klerigo
La urbo havas ampleksan spektron de ĝenerale kaj profesie klerigaj lernejoj.
Fajrobrigado kaj helporganizaĵoj
La fajrobrigado Moers estas volontula fajrobrigado kun profesiaj laborfortoj. Krom la ĉirkaŭ 90 profesiuloj, kiuj garantias la brulocertecon kaj savoservon dum taga kaj skipa laboro, ekzistas ĉirkaŭ 270 honoroficaj membroj, kiuj subtenas la profesiulojn. Dum kiam la profesiuloj eliras de la ĉefgardejo en Hülsdonk, la volontuloj venas de sia laboro aŭ libertempo kaj veturas al la respektiva ilarejo en la urboteritorio kaj ekde tie al la agendejo.
Krom la fajrobrigado pluaj helporganizaĵoj kiel la germana ruĝa kruco (DRK), la germana vivosava asocio (DLRG), la malta helpservo (MHD) kaj la teknika helpservo (THW) havas agogrupojn en Moers.
honorcivitanoj
Jenajn personojn la urbo Moers dekoraciis per la honorcivitaneco (surlistigo kronologie laŭ dekoracijaro):
Gefiloj de la urbo
Jenaj personoj naskiĝis en Moers: Mortis en Moers:
Esperanto en la regiono
Estas gastiganto de Pasporta Servo tie. En la urbo Moers mem (ankoraŭ) ne ekzistas Esperanto-grupo, sed en la najbareco aktivas kelkaj grupoj:
György Kőszegi
naskiĝis la en Nyíregyháza, li mortis la  en Tiszaújváros.
Biografio
estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1976 kaj Hungario en la Somera Olimpiko 1980 kun arĝenta medalo (1976). Li estis mondĉampiono dufoje en 1974 kaj 1976. Lia konkursopezo estis 52 kg, lia plej konata trejnisto estis Károly Ecser.
Aleš Berka
Aleš Berka (naskiĝis la 12-an de oktobro 1909 en Vsetín - mortis la 5-an de julio 1983 en Vsetín) estis ĉeĥa esperantisto kaj vortaristo.
Inter la militoj li fondis esperantlingvan eldonejon de malmultekostaj libroj en Brno.
Ede Lévay
LÉVAY Ede (pro. le:vai) estis hungara matematikisto naskita en Nadjvarado la 18-an de aprilo 1864 kaj mortinta en Budapeŝto la 30-an de decembro 1928.
Biografio
Ede Lévay diplomiĝis en Koloĵvaro kaj li instruis en Szeged, Nyitra, Pozsony, Bp., de 1914 li estis direktoro de komerca ĉefreala lernejo de distrikto 5-a de Budapeŝto.
12091 Jesmalmquist
12091 Jesmalmquist estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la en la kadro de la kampanjo " LINEAR " (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras Jessica Lea Malmquist, finalistinon de la Intel International Science and Engineering Fair 2002 pro ŝia projekto pri konduta kaj socia sciencoj. Ŝi estas lernantino ĉe la Olympia Junior High School en Sallaga Urbo (Utaho, Usono).
Aleš Berka
Li laboris kiel sekretario de IKUE ĝis 1939, kiam Ĉeĥoslovakion okupaciis la Hitlera Germanujo, kaj estis ankaŭ prezidanto de Klubo de Katolikaj Esperantistoj en Brno, kiu en 1936 organizis en Brno la 18-an Internacian Kongreson de Katolikaj Esperantistoj (4./9.8.1936)
Li aŭtoris vortarojn ĉeĥa-esperanta kaj esperanta-ĉeĥa kaj legolibron Interesa legaĵo.
Post la dua mondmilito li revenis al Vsetín, kie li vivis kiel izola esperantisto, sed ne pasiva. Li sukcesis reeldoni siajn lernilojn kaj eldonadi modestan bultenon Informilo de Vsetín.
Eksteraj ligiloj
Libroj de kaj pri Aleš Berka en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo
Fantomtono
Fantomtono aŭ interfrapoj estas tre mallaŭtaj frapoj, kiuj estas klare ekkoneblaj nur por lertaj aŭskultantoj. Je la gitaro ĝi havas ne precize difinitan tonalton, sed similas pli al obtuza klakado. La plej multaj homoj tamen ja perceptas brueton, sed ili ne povas ekzakte difini ĝin.
Uzado kaj efiko
Perkutinstrumentistoj kaj frapinstrumentistoj uzas fantomtonojn kun la celo, doni al la ritmo pli da profundeco kaj pleneco. Krom tio la fakto, ke la muzikisto jam antaŭe ludis la supernombrajn batojn, ofertas dumpase de la peco la eblecon, akcenti unuopajn batojn antaŭe neakcentitajn. Per tio li muzikisto povas sen multa elspezo doni al la ritmon tute novan turnon. Fantomnotoj eniris en preskaŭ ĉiujn konatajn muzikstilojn, kaj ankaŭ ke aliaj instrumentoj la interfrapoj plioftiĝas. Ankaŭ pianistoj kaj gitaristo uzas ĝin.
Generado je gitaro kaj piano
Fantomtono je la gitaro ekestas, kiam oni je la frapado de la kordo ĉi tiun ne premas sur la prentabulon de la instrumento, sed nur tuŝas per montrofingro, mezfingro aŭ per la manplato, dampante ĝin. Kutime oni ekfrapas la kordon per plukado, plektroludo aŭ ankaŭ per kordofrapado je la elektra basgitaro.
Je la piano oni generas fantomtonon per neglektema, malakcentita frapado de la klavo. En svinga muziko tio plifortigas la svingan efekton.
Ernő Wagner
Ernő WAGNER [vagner] rumania hungara historiisto. Li naskiĝis en Zalău la 17-an de novembro 1935 kaj mortis la 25-an de julio 1996 somloke.
Kariero
Ernő Wagner diplomitiĝis en Universitato Bolyai de Kluĵo (1957). Li estis instruisto, bibliotekisto, statistikisto, fakinspektisto pri kulturo en Distrikto Sălaj, fine arkivisto de Distrikta Ŝtata Arkivejo en sia naskiĝurbo ĝis sia pensiuliĝo (1971–95). Li publikigis rumane precipe en Acta Musei Porolissensis, hungare en Erdélyi Múzeum, Művelődés, Szi­lágysági Szó.
Ferenc Trischler
Ferenc Trischler [triŝler], laŭ hungarlingve kutima nomordo Trischler Ferenc estis hungara skulptisto, medalisto, platetisto, instruisto.
Ferenc Trischler naskiĝis la en Németbóly.
Biografio
Ferenc Trischler devenis el germana-ŝvaba familio]]. La familio evitis la deportadon al Germanio en 1946. Li frekventis metilernejon pri farbistoj en Mohács, poste li abiturientis en Budapeŝto. Li jam frue ŝatis desegnadi, lia amiko János Meszlényi instigis lin al la skulptista kariero. Trischler frekventis belartan rondon de Ferenc Laborcz, poste li akiris diplomon en Hungara Belarta Altlernejo en 1975. Liaj plej gravaj instruistoj estis Iván Szabó (skulptisto) kaj József Somogyi. Post siaj studoj li instruis kvin jarojn en belarta gimnazio en Pécs, krome li havis stipendion en la unuaj 3 jaroj. En la sekvaj jaroj li kreis skulptaĵojn en la sama urbo. Pro vidviniĝo li edziĝis dufoje, lia unua edzino naskis du filojn. Li ricevis 2 premiojn en 1974 kaj 1983.
Nová Ves (Nasavrky)
Nová Ves estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de urbo Nasavrky en distrikto Chrudim. Ĝi troviĝas proksimume 2,5 km sudoriente de Nasavrky. Kondukas tra ĉi tie ŝoseo I/37. En la jaro 2011 ĉi tie estis registritaj 35 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Nová Ves situas en katastra teritorio Nasavrky kun areo de 5,63 km².
Granda krestoŝterno
La Granda krestoŝterno (Thalasseus bergii, aŭ Sterna bergii - vidu Bridge et al., 2005), estas ŝterno, tio estas birdo de la familio de Ŝternedoj kaj genro de Thalasseus aŭ krestoŝternoj. Tiuj specioj havas “malkombitajn” krestojn inter krono kaj nuko malantaŭen direktitajn.
Subspecioj kaj disvastiĝo
Ĝi reproduktiĝas en tropikaj kaj subtropikaj marbordoj de la Malnova Mondo el Namibio kaj Sudafriko ĉirkaŭ la Hinda Oceano ekde la Persa Golfo al okcidenta Pacifiko (Indonezio, Novgvineo) ĝis Aŭstralio kaj Tasmanio. Ĉiuj loĝantaroj disiĝas amplekse for de reprodukta sezono.
Kutimaro
La Granda krestoŝterno reproduktiĝas en densaj kolonioj en marbordoj kaj insuloj. Ĝi nestas en engrunda truo kie la ino demetas du ovojn. Nestokutimo estas tre simila al tiu de la Sandviĉa ŝterno, kun malhelpo de predantoj pro reciproka protektado en grandaj kolonioj. Temas pri socia specio kiu kuniĝas kun aliaj specioj ĉefe de ŝternoj aŭ mevoj. Ambaŭ gepatroj kovas kaj zorgas la idojn, kiuj kuniĝas en idovartejoj. Reproduktado okazas el oktobro ĝis decembro, sudhemisferaj printempo kaj somero. Ili atingas seksan maturecon la trian jaron.
La specio preferas sablejojn, estuarojn kaj koralajn rifojn. Kiel ĉiuj ŝternoj de la genro Thalasseus, la Granda krestoŝterno manĝas per grupa superflugado kaj energia plonĝado fiŝojn, preskaŭ ĉiam el maro, kiel plej granda parto de la ŝternoj de la genro Thalasseus, kaj ĉefe anĉovoj kaj pilĉardojn, foje etajn krustulojn, krabojn, kalmarojn, ktp. Ĝi kutime plonĝas rekte, foje subnaĝas ĝis unu metro, kaj ne laŭŝtupe kiel la Arkta ŝterno. Propono de fiŝo de la masklo al la ino estas parto de la ceremonia pariĝado. La flugo estas grupa.
Aspekto
Tiu ĉi estas granda ŝterno, 44–49 cm longa kun enverguro de 100 ĝis 130 cm kaj pezo de 320 ĝis 400 gr. Ambaŭ seksoj estas similaj; somera plenkreskulo havas nigran kronon kun longa kresto, mallarĝan blankan fruntostrion, nigrajn krurojn kaj longan akran helflavan bekon fortikan kaj larĝan ĉebaze. Dorso kaj supraflugiloj estas mezgrizaj kun pli pala pugo; vizaĝo, kolo kaj subaj partoj estas blankaj. Flugilpintoj malheliĝas dum somero. La vosto estas forkoforma.
Vintre, la kapo iĝas blankaj kaj la kresto estas miksita. Junuloj havas tre markitajn suprajn partojn kaj flugilojn, kun brunaj, blankaj kaj grizaj bildoj. Ĉefe fermitaj flugiloj ŝajnas havi malheljan striojn. Kapo kaj subaj partoj estas kiel en vintraj plenkreskuloj. La voĉo estas laŭta iritiga bruo kiel keraak simile al tiu de Sandviĉa ŝterno.
Tiu ĉi specio devas esti malkonfuzata kun la proksima parenco Bengala krestoŝterno, kiu estas pli malgranda, oranĝobeka kaj plej ofte havas pli palajn suprajn partojn.
Robert Stirling
Robert STIRLING (25-a de oktobro 1790 en Cloag, Methvin/Skotlando; 6-a de junio 1878 en Galston, Ayrshire/Skotlando), estis skota pastro kaj inĝeniero.
Stirling vizitis inter 1805 kaj 1808 la universitaton en Edinburgh. Li studis latinan, grekan lingvoj, logikon kaj matematikon.
En novembro de 1809, decidis Robert Stirling iĝi pastro kaj komencis studadon de teologio kaj jursciencoj en la universitato Glasgow. La 4-an de julio 1815, li ekzamenis kaj sekvajare, la skota eklezio dediĉis lin pastro.
Li sciigis la 27-an de septembro 1816 en Skotlando patenton pri varmegaera motoro, kiu poste konatiĝis kiel Stirling-motoro. Li efektivigis tion en 1818 en pluraj ŝtupoj, la maŝino estis uzata kiel akvopumpilo en minejo en Ayrshire, Skotlndo, kie ĝi funkciis du jarojn, ĝis la varmega parto de la motoro ĉe la cilindro trabrulis.
Li edziĝis kun kun Jean Rankin en 1819 kaj havis 7 infanojn. Ekde 1837, li estis gvidanto de la preŝbiteriana eklezio en Galston.
Ekontingo
La Ekontingo (ekonting) estas kordinstrumento de Senegalo, rilata al banĝo, tiele ia speco de gitaro.
Ĝi havas tri ŝtalajn nilonajn kordojn. La tonoj estas D, G, F aŭ C, F, E. La nomo estas de volofa lingvo.
Leland (Norvegio)
Leland estas vilaĝo, kaj la administra centro de la municipo Leirfjord, en la provinco Nordland, Norvegio. Ĝi situas ĉe la norda bordo de la fjordo Leirfjorden, laŭ la provinca vojo n-ro 17, ĉ. 20 km nordoriente de la urbeto Sandnessjøen. Sude de Leland estas la vilaĝo Sundøy, kaj nordoriente troviĝas Bardalssjøen. La loĝantaro de la Leland nombriĝis 617 en 2011.
Audun-le-Tiche (stacidomo)
Audun-le-Tiche estas franca stacidomo sur linio Esch-sur-Alzette - Audun-le-Tiche, situanta en Audun-le-Tiche, en departemento Moselle, regiono Grand Est, Francio.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de linio Esch-sur-Alzette - Audun-le-Tiche (6a).
NGC 573
NGC 573 (aliaj indikoj — PGC 5638, UGC 1078, ZWG 537.10, IRAS01278+4100) estas galaksio en konstelacio Andromedo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Kamran Diba
Kamran Diba ( perse: کامران ديبا, naskita en 5a de marto 1937) estas eminenta irana arkitekto, loĝanta en Parizo, Francio.
Li estas fama por dizajnado de nova kampuso de Ĝondiŝapura Universitato en Ahvazo, la Tehrana Muzeo pri Nuntempa Arto, kaj la Niavarana Kultura Centro en Teherano.
Li estis alvojaĝanta akademiulo ĉe Cornell Universitato.
Li estas kuzo de Farah Diba, iama imperiestrino de Irano.
Akvorado
Akvorado estas ekipaĵo de akvoenergia instalaĵo, kiu helpas transformi la akvoforton al utila laboro (en muelejoj, generatoroj.
En la industriizitaj regionoj, ili havas jam nur nur nostalgiajn funkciojn, oni ne uzas ilin por produkti energion. Kie la akvorajto permesas kaj ekzistas sufiĉa, samflua akvoenergio, oni eluzas la ekvoenergion per turbinoj.
Avantaĝo de la akvoradoj, ke ĝi povas produkti energion eĉ ĉe malgranda akvokvanto.
Plimulto de funkciantaj akvoradoj helpas la laboron en la malriĉaj landoj de Afriko kaj Azio.
Historio
Komence la akvoradoj kiel norioj helpis la akvumadon de la agroj. Tiam oni muntis ĉerpejojn al la radoj, kiuj ĉerpis akvon kaj levis ĝin gravite kaj la ĉerpejo malpleniĝis sur la plej alta pinto de la norio. De tie ĝi kolektiĝis en akvobaseno, de kie plufluis en akvumaj kanaloj.
La teknologio estiĝis en la antikvaj aziaj, afrika landoj kiel Sirio, Irako, Hindio kaj Egiptio.
La rolon de la akvoradoj transprenis fine de la 20-a la turbinoj.
supre-frapata akvorado
Ĉe suprefrapata akvorado, la akvo fluas tra fluejo ĉe radverto en la ĉelojn de la radoj. Tiel oni parolas pri ĉela rado. La radon movas la gravita forto de la akvo eluzas ties potencialan energion.
Ĝi uzatas ĉe akvo-niveldiferenco de super 5–6 m kaj akvokvanto de ĝis zu 0,1-0,5 m³/s. Ĝi povas atingi la efikecon de 80%.
Specifa formo estas la turnrado, kiam oni konstruas du alidirekte-movan akvoradon unu apud la alian.
Mez-frapata kaj post-frapata akvorado
Mezfrapataj akvoradoj uzatas ĝis akvo-niveldiferenco de 5–6 m. Ili eluzas ankaŭ parte la kinetan energion de la akvo. Ili povas estis konstruitaj kiel ĉelaj aŭ ŝovelilaj radoj. La mezfrapataj akvoradoj estas nomataj ankaŭ post-frapataj, ĉar ili estas simile konstruitaj kiel la supre-frapataj radoj, sed ili turniĝas en la malan direkton.
Sube-frapata akvorado
Ĉe sube-frapata akvorado, la akvo trafluas sub la rado en kropo, kiu malhelpas la flankan forfluon de la akvo. Ĉar la energiogajno okazas per la ŝoveliloj, oni parolas pri ŝovelila rado.
La uzebleco de la sube-farpata akvorado estas ĝis akvo-niveldiferenco de 0,1–1 m kaj akvokvanto de super 0,3 m3/s. Ĉe optimumaj kondiĉoj, ĝi havas la efikecon de 60-70%.
Eksteraj ligiloj
Hidráulica
Tsukasa Hosaka
Tsukasa Hosaka (japane, n. 3-an de marto 1937, m. 21-an de januaro 2018) estis japana futbalisto. Li de 1960 ĝis 1964 membris en la japana nacia teamo de futbalo.
Natria tiosulfato
Natria tiosulfato, tiosulfato de natrio aŭ Na2S2O3 estas neorganika kombinaĵo de natrio kaj tiosulfata acido, ĝenerale trovata en ĝia formo kvinhidrata. Ĉi-blanka salo estas efloreska (facile perdas akvon) kiu bone dissolviĝas en akvo. Ĝi konsideratas antidoto kontraŭ cianida kaj arsena venenado, kaj uzatas kun proprecoj antioksida kaj antimaljuniga.
Strukturo
Du polimorfoj estas konataj de la kvindrata natria tiosulfato. La anhidra salo ekzistas en pluraj polimorfoj. En solida stato, la tiosulfata anjono estas kvaredra laŭ formato kaj teorie ĝi derivas per anstataŭado de oksigenatomoj per sulfuratomoj en la sulfata anjono. La distanco inter la sulfuratomoj S-S indikas simplan ligon, implicante ke la fina sulfuro enportas fortan negativan ŝarĝon kaj la S-O interagoj havas pli da karaktero de duobla ligo.
Epistolo de Jakobo
La epistolo de Jakobo estas la 20-a libro de la nova testamento en la Biblio, la unua el la sep epistoloj ĝeneralaj.
Natria tiosulfato
Jodometrio
En analiza kemio, la plej grava uzo de natria tiosulfato okazas pro tio ke la tiosulfata anjono reakcias stekiometrie kun Jodo en akvosolvaĵo, reduktante ĝin al jodo same kiel ĝi oksidiĝas al kvartionato:
Epistolo de Jakobo
Enhavo kaj strukturo
La teksto, kiu ŝajnigas sin esti letero, ĉefe admonas, ke la kredo pruviĝu per bonaj faroj.
Jen ebla dispozicio:
Hülseburg
Hülseburg estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Ludwigslust-Parchim de la federacia lando Meklenburgo-Antaŭpomerio, kaj apartenas al la administra komunumaro Amt Hagenow-Land. Fine de la komunumo havis  loĝantojn - Hülseburg sekve estas unu el la plej malgrandaj komunumoj de la federacia lando.
Epistolo de Jakobo
Teksto en Esperanto
La traduko de la brita komitato (John Cyprian Rust, B. John Beveridge kaj C. G. Wilkinson) estas trovebla IKUE kaj KELI (ed.): Biblio, eldonejo KAVA-PECH, Dobřichovice (Praha) 2006, ISBN 80-85853-90-6
Björn Ferm
Björn Ferm krome gajnis du individuajn bronzajn medalojn ĉe mondĉampionecoj, en 1967 kaj 1969. Nacie li kolektis 12 titolojn kiuj inkludis unu en spada skermado kaj 11 en moderna pentatlono, kvin individuaj kaj ses kun teamo.
Kombinaĵo de 5 malgrandaj steligitaj dekduedroj
En geometrio, kombinaĵo de kvin malgrandaj steligitaj dekduedroj estas uniforma pluredra kombinaĵo, komponaĵo de 5 malgrandaj steligitaj dekduedroj, en la sama ordigo kiel en la kombinaĵo de 5 dudekedroj.