cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ludoviko Györy Nagy
Donaco por la Avaŝ-monta sonorilturo
„Pli frue la sonorilturo havis horloĝon, sed ĝi malboniĝis ofte. En la turo oni gardis ĝian mekanismon artobjektan … Post plurjardeka muteco, la turhorloĝo denove montris la tempon la 19-an de majo 1941, per alia mekanismo kaj tekniko … Tiu denove montras la horojn, kaj kronometras la paseman tempon … Al la horo apartenas kvaronhorojn batanta kariljono, kiun oni agordis sur la batojn de Westminster kaj Wiittington, kaj pro ĝiaj tri diversaj melodioj ĝi estas unika en la lando. La donac-letero de la en Miŝkolco loĝantoj kaj eklezianoj; D-roj Ludoviko kaj Stefano Győry Nagy (ambaŭ esperantistoj) estas skribita: „La bonecon de la dia providenco, ke ni povis ĝisvivi la 50-an geedziĝan datrevenon de niaj gepatroj, por danki ni ne havas sufiĉe da forto, kaj se ni pensas pri videbla esprimdono pri nia danksento pro la Ĉiopova, al nia eklezio tiu-ĉi estas nur modesta elmontriĝo de la dankemo plenigata nian animon." La memoron de la havigo, gardas la teksto de la blanka marmortabulo, metinta sur la orientan muron de la turo: „La 19-an de Majo 1941, Ludoviko kaj Stefano la fidelaj filoj starigis la Avaŝ-montan kariljonan turhorloĝon je gloro de Dio kaj je memoro de 50-a geedziĝ-datreveno de siaj gepatroj Ŝamu Győry Nagy kaj Irma Mihályfalusi Forgon." Tiu-ĉi kariljonludo aŭdeblas en la urbo kvarloke: 1-e la Miŝkolca Studio de la Hungara Radio, per tiu muziko anoncas kaj komencas sian Programon. 2-e Tie, sur la Sonorilturo de monto Avaŝ, apud la kalvinana preĝejo. 3-e Kiel paŭzo-signo en la teatro Déryné, kaj 4-e kiel muziko de la stratangula horloĝo ĉe kruciĝo de stratoj Széchenyi kaj Kazinczy. (Veras, tamen la fakto, ke pli frue la eklezio, pli poste mem la urbo renovigis la dume malboniĝintan turhorloĝon.)
Alberto Kranco
Vidu ankaŭ
<Gallery> Karl der Grosse - Pippin von Italien.jpg| Karolo la Granda (747-814) Otto_IV._und_Papst_Innocenz_III._reichen_sich_vor_den_ankommenden_Schiffen_Friedrichs_II._die_H%C3%A4nde.jpg| Otto la 4-a (1175-1218) AlbertusMagnus.jpg| Alberto la Granda (1200-1280) Jwycliffejmk.jpg| John Wycliffe (1330-1384) St%C3%B6rtebeker_Statue_(Hamburg).JPG| Klaus Störtebeker (1360-1401) Stimmer_Jan_Hus.jpg| Jan Hus (1369-1415) Wappen_Erfurt.svg| Johannes Osthusen (1425-1506) Determinatio_seu_opinio_fratris_Johannis_Capet.jpg| Raimund Peraud (1435-1505) Sten_Sture_the_Elder.jpg| Sten Sture la Maljuna (1440-1503) Murner_und_Wimpfeling.jpg| Jakob Wimpfeling (1450-1528) Herm.Langenbeck.jpg| Hermann Langenbeck (1452-1517) 1455_Johann.JPG| Johano la 1-a (1455-1513) Conrad-Celtis.jpg| Conrad Celtis (1459-1508) Coat_of_arms_of_Hamburg.svg| Barthold Moller (1460-1530) Wolf_Huber_005b.jpg| Jacob Ziegler (1470-1549) Frederik_I_of_Denmark.jpg| Frederiko la 1-a (1471-1533) Martin_Luther,_1529.jpg| Marteno Lutero (1483-1546) Oldendorp.png| Johann Oldendorp (1487-1567) Gustav_Vasa.jpg| Gustavo Vasa (1496-1523) Coat_of_arms_of_Hamburg.svg| Joachim Moller la juna (1521-1588) Henrik_Rantzau.jpg| Heinrich Rantzau (1526-1598) Chytr%C3%A4us,-David-2.jpg| David Chyträus (1530-1600) Orthus-Wappen.png| Zacharias Orth (1530-1579) Wappen_Stendal.svg| Mattheus Packebusch (1537-1537) Johann_wolf_bergzabern.jpg| Johann Wolff (1537-1600) Neocorus.jpg| Neocorus (1550-1630) Adam_Melchior_(1575-1622).jpg| Melchior Adam (1575-1622) </Gallery>
Ludoviko Györy Nagy
Donaco por la Avaŝ-monta sonorilturo
En 1953, en Miskolc, Nagy kreis la Advokat-Komunumon n-ro 2, kies unua gvidanto li estis ĝis la pensiuliĝo en 1967. Post la reveno en Miŝkolcon Nagy estigis malgrandan orkestron, kaj en siadoma-orkestro li muzikis kun multaj miŝkolcaj fakuloj pri muziko, tute ĝis sia morto. Li muzikis ekzemple kun Ferenc Gombás; muzikĉeflerneja ĉelo-faka profesoro, kaj kun Adalberto Lőkös, mezlerneja instruisto de la hungara lingvo (edzo de la teatra dirigentino Eva Herédi). Sed, en sia libertempo li ne nur muzikis, sed gvidis multajn Esperanto-lingvokursojn (ankaŭ por pedagogoj), ekzamenis, kaj partoprenis plurajn Esperanto-mondkongresojn kiel individua membro kaj delegito de UEA en Miŝkolco, por Hungario. Li estis membro de la Komitato de HEA. Ie ajn li iris, ĉie, al ĉiuj li parolis pri la uzebleco, avantaĝoj, kulturaj valoroj de tiu-ĉi lingvo.
Li estis tre bonvolema homo. Li ŝatintus, se ankaŭ aliuloj vidus – simile al li – la eblecon de transdono de la universala kulturo. Li ŝatis pludoni siajn konojn al aliuloj, kaj li helpis ĉiam, ĉie, tiam, tie, kie tio necesis: foje per jura, sed foje nur per simpla, lian vivkonon pruvanta, konsilo. Post la morto (1960) de Ludoviko Király, kiu prezidis la Esperanto-fakrondon de la Departementa Sindikat-domo de Miŝkolco, Nagy estis elektita ne nur Esperanto-kluba prezidanto, sed ankaŭ same prezidanto de la Borŝod-Abauj-Zeplén Departementa Teritoria Esperanto-Komitato. Pli poste li iĝis direktanto ankaŭ de la Nograd- kaj Heveŝ departementa esperantista kultura kaj movada vivo. Dum lia prezidanteco li invitis multajn elstarajn individuojn. Inter tiuj gastoj de la Esperanto klubo estis, inter ceteraj: la en vilaĝo Varbó naskita verkisto Gergely, Mihály (†2007), la astronomo Aurél Ponori Thewrewk kaj Julio Baghy; la kaj hungare kaj esperante verkanta poeto kaj verkisto de teatraĵoj, kiun oni inde notas ankaŭ nuntage: „poeto Petőfi de Esperantistoj".
Al la nomo kaj agado de Nagy, ligiĝas interalie, dum 1960-1980, la enkonduko de lingvo Esperanto, en la lernejan instruadon en departemento Bars en Nordhungario. En Miskolc-Tapolca li inaŭguris la Esperanto-Parkon (Bedaŭrinde la urbo ĉesigis ĝin, kvankam anstataŭ ĝi prinomis alian lokon same (terenon inter la strato Bársony János kaj la tramrelparoj), dum la samtempa forpreno de la placnomo Esperanto-placo. La urbestraro trabaptis la Placon-Esperanto, al Anna la Sankta, pro peto de la tiea Rom-katolika eklezio. Li sendis proponojn al la urbestraro, por la stratnomoj: Esperanto, Julio Baghy, D-ro Kálmán Kalocsay kaj de Ludoviko Király. (Escepte nomon de Ludoviko Király, la urbo realigis ilin, sed nur post morto De d-ro Ludoviko Győry Nagy). Distingoj per honorinsignoj de d-ro Ludoviko Győry Nagy estis: La 14-an de septembro de 1964, en la Budapeŝta Scienca Universitato: li ricevis „ordiplomon" „Pro la 50 jara valorega faka agado." La 15-an de marto en 1973, „Pro lia laboro farita sur tereno de la popolklerigado" li ricevis.distingon „Pro Socialista Kulturo. En la Scienca Universitato „Eötvös Lóránd", la 5-an de oktobro en 1979; „fero-diplomon" li ricevis „Pro la 65 jara grandvalora advokata agado".
Kolombia nacia teamo de futbalo
La kolombia nacia teamo de futbalo reprezentas sian landon en internaciaj turniroj de futbalado. La subtenantoj ofte neformale nomas ĝin "Los Cafeteros", do "la kafkreskigistoj". La teamo ekde 1962 ĝis nun kvin fojojn kvalifikiĝis por la matĉoj de la Futbala Mondpokalo kaj ankaŭ kunkonkuris en la Futbala Mondpokalo 2014 en Brazilo. Plej granda sukceso ĝis la stato de junio 2014 estis la ĉampioneco en la Amerika Pokalo de 2001.
Metroo de Sevilo
La metroo de Sevilo (Metro de Sevilla) estas la sesa metroa reto funkcianta en Hispanio, post la metrooj de Madrido, Barcelono, Valencio, Majorko kaj Bilbao. Temas ankaŭ pri la kvina reto rilate la nombron da vojaĝantoj kaj kilometroj, antaŭ la metroo de Majorko. La unuan linion de la Sevila Metroo oni inaŭguris la 2-an de aprilo 2009, kvankam tiumomente nur funkciis la 80% de tiu linio (nur malfermiĝis 17 el la 22 stacidomoj de tiu linio). La definitiva ekfunkciigo okazis aŭtune de 2009. La transporto fariĝas pere de trajnoj CAF kie eblas vojaĝi 202 pasaĝeroj (145 stare kaj 57 sur sid-lokoj). Oni povas atingi eĉ 70 km/horo. La trajno mezuras 31 metrojn laŭlonge kaj 2,65 larĝe.
Historio
La historio de la metroo en la urbo Sevilo komenciĝas dum la 60-a jardeko. En la jaro 1968 la Sevila Urbodomo aprobis la “Dekjaran agadplanon”, en tiu dokumento oni asertas, ke la transporto pere de aŭtobusoj en la urbo estas ne-sufiĉa, do estis tute necesa la konstruo de subtera metroo dum la 70-a jardeko.
Tiun unuan projekton oni aprobis en la jaro 1974 laŭ la jena strukturo:
Linio 1: La Plata, Puerta Jerez, Plaza Nueva, Plaza del Duque, Alameda, Macarena, Pino Montano.
Linio 2: Santa Clara, Polígono San Pablo, Alhóndiga, Plaza del Duque, Marqués de Paradas, El Tardón, Rubén Darío.
Linio 3: Heliópolis, San Bernardo, Menéndez y Pelayo, Recaredo, Macarena, Cartuja.
Post la konstruo de kelkaj tuneloj ĉi tiun projekton oni forlasis en la jaro 1983 pro la timo damaĝi kelkajn historiajn konstruaĵojn
Unua Projekto
Nuntempa Projekto.
En la jaro 1999 jam ekzistis pli adekvata teknologio por konstrui sub-tere sen damaĝi la surfacajn konstruaĵojn. Do, oni kreis la Societon “Metroo de Sevilo” kun 4 linioj, du el ili paralelaj sen interkonekto, alia cirklo-forma kaj fine alia transversa.
Linioj
La originala projekto baziĝas sur 4 metroaj linioj trairantaj sub la urbo kaj surface tra la metropola areo.
Linio 1
La Linio 1 ankoraŭ ne estas fin-konstruita. La 95% el la tuta linio iras sub la urbo Sevilo, ekstere de la urbo la linio iras surface.
Linio 2 (projekto)
La linio 2 komunikos la kvartalon Torreblanca kaj la modernan kvartalon kie okazis la universala expozicio de la jaro 1992, ĝi ankaŭ trapasos la centran parton de la urbo, ĉefe la trajn-stacidomon. Estontece ĉi tiu linio eĉ disponos pri konekto kun la flughaveno.
Linio 3 (projekto)
La linio 3 konektos la kvartalon Pino Montano kaj Bermejales, estontece eĉ oni povus plilarĝigi ĝis la kvartalo Bellavista, tuj apud la vilaĝo Dos Hermanas.
Linio 4 (projekto)
Ne temas pri fermita projekto, do ankoraŭ eblas gravaj modifoj en ĉi tiu linio. Verŝajne la respondeco de ĉi tiu 4-a linio apartenos ne al la aŭtonom-komunuma administracio sed ja al la sevila urbodomo.
Horaroj
La metroo funkcias laŭ du malsimilaj horaroj, unu normala kaj la alia okaze de specialaj datoj.
Normala Horaro
La fermo-horo temas pri la eliro de la lasta trajno.
Specialaj Horaroj
Temas pri la horaroj dum la Pasko kaj Sevila Foiro.
Prezo
La prezo de la bileto de la Sevila Metroo dependas de diversaj faktoroj, kiel trapaso de urbaj zonoj kaj la nombro da vojaĝoj.
Zonoj
Kiel okazas en aliaj transportiloj de la urbo la prezo de la bileto dependas de la nombro da zonoj tra kiuj okazas la vojaĝo, ankaŭ konata kiel saltos.
Nombro da Vojaĝoj
La prezo estos malsimila se la vojaĝanto rajtas uzi nur la metroon kaj aliajn transportilojn, same se oni aĉetas nur unu bileton aŭ pliajn.
Vojaĝ-Frekvenco
Dum la unua fazo de la stariĝo de la linio 1 de la Metroo oni antaŭvidas, ke alvenos po unu trajno ĉiujn 4 aŭ 5 minutojn se labora horo aŭ ĉiujn 6 aŭ 7 minutojn se aliaj horoj.
Pál Jancsó
JANCSÓ Pál (janĉo:) estis hungara aktoro, la unua hungara komikulo. Li naskiĝis en Gidófalva en 1761 kaj li mortis en Koloĵvaro la 2-an de decembro 1845.
Biografio
Pál Jancsó studis en Nagyenyed, estis kantoro en Sibio, poste administranto en Marosvécs. Ekde 1792 ĝis sia pensiuliĝo 1836 li estis aktoro de la unua konstanta hungara teatra trupo de Koloĵvaro fondita en 1792.
Taliumo
Taliumo (aŭ taliumo) estas kemia elemento en la perioda tabelo kiu havas la simbolon Tl kaj la atomnumeron 81. Ĝin malkovris la brita fizikisto kaj kemiisto William Crookes. Ĝi estas mola, griza posttransira metalo. Ĝi estas tre venena, kaj povas esti utiligata en rodentaj kaj insektaj venenoj, tamen ĉar ĝi povas kaŭzi kanceron, multaj ŝtatoj malpermesas ĝin tial.
Proprecoj
William Crookes (1832-1919) kaj franca apotekisto Claude-Auguste Lamy (1820-1878) sendepende izolis (1862) taliumon, montrante ke ĝi estas metalo. La kunmetaĵoj de taliumo en ĝia +3 stato estas facile reduktitaj al kunmetaĵoj de la metalo en ĝia +1 stato. En ĝia oksigena stato de +3, taliumo similas aluminion, kvankam la jono Tl3+ ŝajne estas tro granda por formi alunojn. Solveblaj taliumaj komponaĵoj estas venenaj. La metalo mem estas ŝanĝita al tiaj kunmetaĵoj per kontakto kun humida aero aŭ haŭto. Veneniĝo por taliumo, kiu povas esti mortiga, kaŭzas nervajn kaj gastrointestinajn malordojn kaj rapidan perdon de hararo. Taloza (Tl+) kaj talika (Tl3+), ambaŭ estas konsiderataj tre toksaj por homoj kaj hejmaj kaj sovaĝaj organismoj. Taliuma (III) kombinaĵoj ordinare reduktiĝas al taliuma (I) kombinaĵoj.
Catolândia
Catolândia estas municipo en la brazila subŝtato Bahio, kiu havis 2.612 loĝantojn en 2010.
Taliumo
Proprecoj
Taliuma en la vivmedio altiras iom da atento pro la kreskanta postulo de ĉi tiu elemento kaj ĝiaj kunmetaĵoj al modernaj altteknologiaj industrioj. Taliuma estas uzata en duonkonduktaĵoj, optikaj fibroj, kaj esploradoj pri superkonduktiveco. Ĝi ankaŭ havas uzojn en la produktado de koraj bildaĵoj, tre refrakta optika vitro, kaj fotosensivaj aparatoj. La tokseco de taliuma estas konata ekde sia malkovro. Ĝi estas pli toksa ol hidrargo, kadmio, kupro, plumbo kaj zinko kaj ĝia akva tokseco ne estas afekciita de akvomalmoleco aŭ koncentriĝo de la huma acido. Taliumaj saloj estas klasitaj kiel danĝeraj substancoj antaŭ la Usona Federacia Instituto pri Polucia Kontrolado. Lastatempa studo malkovris ke la mezaj koncentriĝoj de Taliumo estas pli altaj ol tiuj de Kadmio (Cd) en akvoj de la Grandaj Lagoj kaj ke ili foje superas tiujn de Plumbo (Pb) en kelkaj poluitaj lokoj. Malgraŭ la rekonitaj eblaj danĝeroj de la kreskantaj niveloj de poluado, malmulto estis farita por kompreni la kemion de taliumo en certaj lokoj de la vivmedio.
Hidrolizo de taliumo estas grava acido-baza reakcio rezultiganta en formadon de hidroksilaj kompleksoj en akvaj medioj. Ĝi estas tial signifa kontrola faktoro kiu decidas la kemian specion kaj tial la biohaveblecon kaj toksecon de Taliumo en la medio. Kompreni la hidroliza konduton de Taliumo kiel malpuraĵo ankaŭ estas helpema por antaŭdiri ĝian median konduton. La hidrolizo de taliumo (III) kaj formado de hidroksilkompleksoj en akva medio povas esti priskribitaj jene:
Tl(OH)n-1 4-n + H2O <==> Tl(OH)n 3-n + H+
Por antaŭfiksita hidroksida specio, ĝia hidroliza konstanto povas esti esprimita kiel:
Khn= [Tl(OH)n 3-n][H+]/[Tl(OH)n-1 4-n]
Metala taliumo oksidiĝas malrapide en aero (Lee 1971), kaj taloza klorido estas fotosentema (Cotton kaj Wilkinson, 1980). Tamen, ekzistas neniu indico ke taliumo estas signife transformita per fotokemiaj reakcioj en la atmosfero (Callahan et al. 1979b).
4541 Mizuno
4541 Mizuno estas malgranda, treege hela duopa asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japanaj astronomoj Kenzo Suzuki kaj Toshimasa Furuta elde la observatorio de Tojota.
Ĝi estas proksima de la orbita resonanco 2:1 kun Marso.
Nomo
Ĝia nomo honoras la japanan astronomon Yoshikane Mizuno (japane: 水野義兼).
Satelito
Ĝia satelito estis malkovrita la de D. Pray, P. Pravec, K. Hornoch, P. Kušnirák, J. Vrastil, H. Kucakova, Yu. N. Krugly, V. Ŝevĉenko, R. Inasaridze, V. Ayvazian, J. Oey, W. Cooney Jr., J. Gross, D. Terrell, I. Molotov, V. Reddy kaj D. Takir, uzinte observojn de elde diversaj observatorioj, anoncita la.
Tiu satelito havas diametron de almenaŭ 1,47 km, de 1,237 ± 0,0004 tago (29,688 horoj) kaj orbitan  estimata je 16 km. Ĝia rotacia periodo estas ankoraŭ nekonata.
Daishiro Yoshimura
Daishiro Yoshimura (en Esperanto Daishiro Yoshimura kaj japane 吉村 大志郎, n. 16-an de aŭgusto 1947, m. 1-an de novembro 2003) estis japana futbalisto. Li de 1970 ĝis 1976 membris en la japana nacia teamo de futbalo. Li estis aktiva ludisto kiu partoprenis en 46 matĉoj.
Kitzingen
Kitzingen estas historia urbo en Germanio, konata aparte pro produktado de blanka vino. Ĝi troviĝas en la samnoma distrikto Kitzingen kaj en la distriktaro Malsupra Frankonio de la federacia lando Bavario. Fine de la urba komunumo havis  loĝantojn. Sur la urba teritorio troviĝas baraĵo kaj kluzo de la Majno. La urbo estas la administra centro de komunumaro, nomata Verwaltungsgemeinschaft Kitzingen: ĝi plenumas servojn por la ĉirkaŭaj neurbaj komunumoj Albertshofen, Biebelried, Buchbrunn, Mainstockheim kaj Sulzfeld am Main, sed ne mem apartenas al la komunumaro.
Valdepiélago
Valdepiélago [baldePJElago] estas municipo en la nordoriento de la provinco Leono, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko Montaña de Riaño, en la nordoriento de la provinco.
Geografio
Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Aviados, Correcillas, La Mata de Bérbula, Montuerto, Nocedo de Curueño, Otero de Curueño, Ranedo de Curueño, Valdepiélago y Valdorria, okupas totalan areon de 56,81 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 309 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 1 100 loĝantojn el la 1920-aj jaroj pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 39 km de Leono, provinca ĉefurbo.
Historio
En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Leono. En Aviados estis kastelo kun historia gravo el la 13-a ĝis la 15-a jarcentoj.
Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado (ŝafoj kaj kaproj en montaraj areoj, kaj bovoj en ebenaĵoj). Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).
9576 van der Weyden
9576 van der Weyden estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la flandra pentristo Rogier van der Weyden (aŭ Rogier de la Pasture, 1399–1464), kiu ĉefe pentris en Francio, Germanio kaj Hispanio. Disĉiplo de Robert Campin, li ankaŭ estis influita de Jan van Eyck. Sekvante la spiriton de sia epoko, li pentris sian faman "Deprenon de la Kruco".
Anna Lónyai
LÓNYAI Anna estis hungara virino, edzino de István Wesselényi, poste de la reganto de Transilvanio, Johano Kemény naskita ? kaj mortinta ? ĉirkaŭ 1693
Biografio
Anna Lónyay post la morto de sia edzo apogis la tronkandidatiĝon de Simon Kemény kontraŭ Apafi la 1-a, pli poste li helpis la kaŝvagadigintojn. Pro tiu oni konfiskis ŝiajn bienojn en Hungario. La historion de sia geedziĝo kun Kemény priskribis poeto István Gyöngyösi (Porábul megéledett Phoenix, 1693).
Universala gramatiko
Universala gramatiko estas teorio lingvistika, laŭ kiu ĉiuj homaj lingvoj havas la samajn gramatikajn principojn, denaske posedatajn de ĉiuj homoj.
Tri lingvistoj, kiuj forte kontribuis al tiu teorio, estas Noam Chomsky, Edward Sapir kaj Richard Montague. Elementaj formoj de la teorio estas troveblaj jam tre frue; foje oni konsideras Roger Bacon kiel fondinton de la ideo.
Aplikante la generan-transforman gramatikon oni longe supozis, ke la universala gramatiko konsistus el aro da reguloj ebligantaj al lingvo-lernantaj infanetoj fari kaj juĝi hipotezojn pri la perceptata lingva materialo. Tiu vido estis forlasita, kiam evoluis la teorio pri principoj kaj parametroj (Chomsky, 1981), kies hipotezo estas, ke la bazaj lingvaj reguloj, denaskaj, devas esti pli detalaj ol nura konkluda kaj analiza sistemo. Infano dum lingvoakiro povas baziĝi sur tiu forta sistemo kaj lernas nur la valorojn de iuj parametroj, per kiuj la lingvoj diferencas (ekzemple, ĉu ekzistas artikoloj, ĉu antaŭ aŭ malantaŭ la substantivo, ktp.).
Pli novaj sintaksaj teorioj (Chomsky, 1995) asertas, ke la diferencoj inter lingvoj limiĝas al la leksiko, ke gramatikaj parametroj koncernas nur ecojn de funkciaj leksikaj elementoj kaj lingvo-akiro estas nura akiro de leksiko. Tiu teorio tamen forte dependas de la difino de leksemo; se oni, kontraŭe al la tradicio, metas la tutan gramatikon en tiun difinon, la teorio perdifine pravas.
Parton de siaj principoj la universala gramatiko povas derivi el esploroj pri lingvaj universalaĵoj, kiuj strebas identigi komunajn ecojn de ĉiuj lingvoj. "Absolutaj" universalaĵoj, kiuj validas senkondiĉe, estas verŝajne parto de la universala gramatiko; ekzemple la konstato, ke ĉiu frazo havas eksplicitan aŭ implicitan subjekton (se oni ĝuste difinas "implicita"). Alia kategorio, la "implicaj universalaĵoj", havas la formon "se lingvo estas/havas x, ĝi estas ankaŭ y"; tiaj universalaĵoj do ne validas absolute, sed ili parte povas esti transformitaj al absoluta formo.
Rivalaj teorioj
La plej forta rivalo de la universala gramatiko kaj ĝiaj posteaĵoj en la pasinteco estis la kondutismaj teorioj de lingvo-lernado. Burrhus Frederic Skinner, tre konata reprezentanto de kondutismo, en sia libro verbal behavior (1957) neas, ke necesas iu denaska lingva regulsistemo, kaj asertas, ke parolado estas lernata same kiel aliaj formoj de konduto.
Nuntempe komputikaj lingvistoj kiuj kredas je statistikaj metodoj estas la ĉefaj kontraŭuloj de la teorio. Ili ofte pridubas la nativismon de la teorio (do ili havas pli empirisman sintenon). Krome, oni povas pridubi, ĉu formala teorio entute povas priskribi naturajn lingvojn. Alia punkto estas filozofia, ĉu oni devus priskribi lingvon nur kiel sintakson, sen atento pri semantiko.
Lungro
Lungro estas komunumo de Italio.
Longobucco
Longobucco estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Kalabrio kaj al la provinco Cosenza. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Acri, Bocchigliero, Caloveto, Celico, Corigliano Calabro, Cropalati, Paludi, Pietrapaola, Rossano, San Giovanni in Fiore, Spezzano della Sila kaj Spezzano Piccolo.
Mala Bosna
Bazaj informoj
Mala Bosna, ankaŭ kroate, serbe Мала Босна, hungare Kisbosznia estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto Norda Baĉka, en municipo de Subotica. En ĉiuj lingvoj la vilaĝonomo signifas: Malgranda Bosnio.
Situo
Mala Bosna situas sur ebenaĵo.
Historio
Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. Post la turka erao alvenis diversaj popoloj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1945 tio estis parto de Hungario.
Jill Johnson
Jill Johnson (naskiĝis la 24-an de majo 1973) estas sveda kantistino.
Atlantika multjardeka oscilado
La Atlantika multjardeka oscilado (AMO) estas klimata ciklo kiu efikas super la marsurfaca temperaturo de la Norda Atlantika Oceano baze sur diversaj manieroj pri multjardekaj temposkaloj. Kvankam estas ioma subteno por tiu maniero en modeloj kaj en historiaj observadoj, ekzistas polemiko rilate al sia amplitudo, kaj partikulare, al la atribuado de la ŝanĝoj en la marsurfaca temperaturo al naturaj aŭ al homrilataj kaŭzoj, speciale en tropikaj Atlantikaj areoj gravaj pro la disvolviĝo de uraganoj.
NGC 649
NGC 649 (aliaj indikoj — MCG -2-5-34, PGC 6169) estas galaksio en konstelacio Baleno.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
6519 Giono
6519 Giono estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la la Observatorio de Haute-Provence en Saint-Michel l'Observatoire (Alpes-de-Haute-Provence, Francio).
Nomo
Ĝi estas nomita en memoro de la franca verkisto Jean Giono (1895–1960).
Flago de Sud-Koreio
La flago de Sud-Koreio, aŭ Taegeuk estis prenita de la ĉina dizajno de la simbolo Jino kaj Jango kaj havas tri partojn: blanka fono; ruĝa kaj blua taegeuk (Jino kaj Jango) en la centro; kaj kvar nigraj blokvirŝafoj, unu en ĉiu angulo de la flago.
La kvar blokvirŝafoj originas de la ĉina libro Mi-Ĉing, reprezentante la kvar taoismajn filozofiajn ideojn pri la universo: harmonio, simetrio, ekvilibro, cirkulado. La ĝenerala dizajno da la flago ankaŭ venas de tradicia uzo de la trikolora simbolo (ruĝa, blua kaj flava) de koreoj komencanta en la frua epoko de korea historio. La blanka fono simbolas "purecon de la homoj" La taegeukgi reprezentas la originon de ĉiuj aĵoj en la universo. Ĝi havas du principojn "Jino", la negativa aspekto kaj "Jango", la pozitiva aspekto. Kune, ili reprezentas kontinuan movadon ene de senfineco.
Jèrriais
Jèrriais ( Ĵerzeja lingvo) estas formo de la franca lingvo kaj "dialekto" de la normanda lingvo, kiun oni uzas en la insulo Ĵerzejo, la plej granda el la Manikinsuloj.
Uzo
Jèrriais havas 2600 parolantojn, sed ĝis 10 000 havas ioman scion. La uzo de la lingvo malprosperis dum la 20-a jarcento, ĉar la angla estiĝis la lingvo de instruado, komerco kaj politiko. Ĉirkaŭ 15 % de la loĝantaro iel scias la lingvon kaj 3 % uzas ĝin por persona komunikado. Estas simila lingvo parolata en la najbara insulo Guernsey, la gernezeja lingvo. Unuafoje en 2001 oni rimarkis ke la uzado de la lingvo ĉe junuloj kreskas.
Nowe Miasteczko
Nowe Miasteczko estas urbo en Lubuŝio en Pollando. Ĝi apartenas al komunumo Nowe Miasteczko en distrikto Nowosolski.
Lina Joy
Lina Joy estas malaja eksa islamano, konvertita al katolikismo. Naskiĝis kiel Azlina Jailani en 28-a de julio 1964 en Malajzio en islama familio de java origino; ŝi konvertiĝis en la aĝo de 26 jaroj. La kazo de Lina Joy estigis debaton pri apostateco en Malajzio, kaj ŝia malsukcesa jura provo ne indiki ŝian religion kiel Islamo sur ŝia identiga karto estis konsiderata kiel limŝtona kazo en Malajzio.
Jura kazo
En 1998, Joy estis baptita, kaj petis rekoni ŝian konvertiĝon laŭleĝe de la malajziaj kortumoj. Kvankam ŝia ŝanĝo de nomo estis rekonita en 1999 kaj tiel rimarkite sur ŝia identiga karto, ŝia ŝanĝo de religio ne estis rekonita de ŝaria kortumo; pro tio ŝi prezentis proceson ĉe la Alta Kortumo en 1999, preterlasante la ŝarian kortumon. Ŝi poste prezentis proceson ĉe la Federala Kortumo en 2006. Lina Joy esperas vivi malkaŝe kiel katolika kristano; ŝi estis devigita kaŝi sin de la diskonigo ligita kun sia kazo.
La verdikto estis pasigita de la plimulto en 30-a de majo 2007, kaj la Federala Kortumo malakceptis ŝian peton. Ŝia peto estis malakceptita pro 2-1 de ĉefĵuĝisto Tun Ahmad Fairuz Ŝeiĥ Abdul Halim kaj Datuk Alauddin Mohd Ŝeriff. La decido deklaris, ke "homo, kiu volis forlasi sian religion, devas fari tion laŭ ekzistantaj leĝoj aŭ praktikoj de la aparta religio. Nur post kiam la persono plenumis la postulojn kaj la aŭtoritatoj kontentiĝas, ke la persono apostaziiĝis, tiu povas ekpreni kristanismon... Alivorte, homo ne povas, laŭ la kapricoj kaj fantazioj, rezigni aŭ ampleksi religion."
La malkonsentinta ĉefjuĝisto de Sabaho kaj Saravako Datuk Richard Malanjum skribis, ke "Tial, laŭ mi, ĉi tio samas al neegala traktado laŭ la leĝo. Alivorte ĝi estas diskriminacia kaj kontraŭkonstitucia kaj tial devas esti detruita. Nur por ĉi tiu kialo, la krizhelpo serĉita de la apelacianto devas esti donita, nome por deklaro, ke ŝi rajtas havi identateston, en kiu la vorto "Islamo" ne estu indikita."
Rabato (merkato)
Rabato estas malaltigo en la prezo de varo, tipe por malpliigi inventaron fine de vendosezono (vestoj, ŝuoj, kiuj iĝos eksmodaj), aŭ por vendi nevalidan vararon fine de ties utila vivo (manĝaĵojn). Tiuj rabatoj estas plej ofte proponitaj de vendistoj en precizaj jarepokoj depende de la landoj. Rabato povas okazi ankaŭ en vendado de malfacile vendeblaj vendotaĵoj (domoj, bienoj, nemoveblaĵoj ĝenerale ktp.) kaj ankaŭ pro specifaj personaj rilatoj (parenceco inter vendanto kaj aĉetanto, devigo al specifa estonta uzo de la aĉetaĵo ktp.).
Lina Joy
Jura kazo
Laŭleĝa rekono estus permesinta al ŝi konstati la ŝanĝon de religio en ŝia identigatestilo; ĝi ankaŭ forigus la laŭleĝan baron por ŝia geedzeco kun ŝia kristana fianĉo (geedzeco de islama virino kaj neislama viro estas malpermesita laŭ malajzia juro kaj ŝario). En Malajzio, nur ŝariaj kortumoj havas la povon trakti islamajn aferojn, inkluzive de laŭleĝa rekono por konvertiĝo al kaj el islamo. Aliflanke, la ŝaria kortumo havas neniun jurisdikcion pri tiuj, kiuj ne estas islamanoj. Joy, laŭ ŝia deklaro, ne plu estas islamano, sed nur la ŝaria kortumo povas laŭleĝe rekoni ĉi tion. La konvertiĝo estas nekonata, kaj laŭ la reprezentanto de la Islama Jura-Asocio, Pawanchek Merican "…En Negeri Sembilano, la ŝaria kortumo permesis al 16 homoj rezigni pri islamo…"
Rabato (merkato)
En Esperantujo estas tradiciaj rabatoj pro frua aliĝo al kongreso (ankaŭ pro junaĝo aŭ deveno de nepagipovaj landoj), aĉetado de libroj are ktp.
Lina Joy
Jura kazo
Lina Joy ricevis azilon en Aŭstralio.
Rabato (merkato)
Bibliografio
(en) Jackson, T kaj M Pepper (2010), Consumerism as Theodicy – an exploration of religions and secular meaning functions, In Thomas, L, Consuming Paradise, Oxford, Palgrave-Macmillan
Monkarto
Monkarto estas karto kun blato en ĝi, kvazaŭ elektronika monujo. Tiuj kartoj estis uzataj por pagi ion sen kontanta mono, sed tamen laŭ la iomete simila maniero.
Oni povis ŝargi la karton per difinita monsumo en aŭtomato de la banko. La saldo estis registrita en la blato. En kelkaj landoj, ekzemple en Belgio oni ankaŭ povis ŝargi ilin en telefonbudo en Nederlando estis specialaj ŝarg-aŭtomatoj (Chipknip sistemo).
Kiam oni pagis (per speciala pagilo), la pagita sumo estis subtrahita de la saldo en la blato.
Do fakte ĝi funkciis kiel elektronika monujo.
Lokomotivestro
Lokomotivestro aŭ trakciilkondukisto estas persono, kiu ŝoforas trajnon (vagonaron) kaj respondecas pri la lokomotivo kaj pri sekura veturado.
Trejnado
Pro la multo de necesaj scioj la speciala trejnado de lokomotivestro daŭras kelkloke plurajn jarojn. Antaŭkondiĉo, kiu varias de lando al lando ofte estas finlernado de teknika profesio aŭ finekzameno de teknika/matematika gimnazio kaj aĝo de minimume 21 jaroj, bona vidkapablo (aparte nenia kolorblindeco). La lernendaĵoj inkluzivas: scion pri la fizikaj ecoj de trajno kaj reloj, rapido, reago ĉe deklino, krome scion pri la relo-reto, la stacioj, vojoj kun specialaj malfacilaĵoj, rapidlimigoj, fervojosignaloj, la juraj rajtoj kaj devoj. Kaj ĉion ĉi lokomotivestro en internacia trafiko devas scii ankaŭ pri la najbaraj landoj.
Maurice Genevoix
Maurice GENEVOIX (naskiĝis je la 29-a de novembro 1890 en Decizes (Nièvre) - mortis je la 8-a de septembro 1980) estis franca romanisto, de 1958 ĝis 1973 "Ĉiama Sekretario" de la Franca Akademio, granda amiko de la Internacia Lingvo.
Lokomotivestro
Taskoj
La taskoj de lokomotivestro korespondas al tiuj de piloto de aviadilo: ŝi aŭ li respondecas pri sekura laŭregulara veturado de trajno, kaj kompreneble pri obeo al la horaro.
Maurice Genevoix
Studinte en Orléans, li devis haltigi siajn studojn pro mobilizo en la Unua mondmilito, kiu iĝis la temo de laij unuaj romanoj: Poste li retiriĝis en la sovaĝa marŝa kaj ĉasistoplaĉa regiono Sologne, kaj dediĉis je belletroj. Lia abundan verkaron ofte fonas la naturo de Luaro-valo en kiu harmonie evoluas homoj kaj bestoj. Tre atenta, tre subtila, profunda observanto al la kampar- kaj arbarvivo, lia priskriba stilo estas ekzemplo de klasicismo kaj povas esti komparita kun tiu de Colette.
Lokomotivestro
Eksteraj ligiloj
Pri specialaj kondiĉoj de trenado de trajnkondukistoj en
Maurice Genevoix
Fimigis lin la unua tiastila Raboliot (1925), pri ŝtelĉasisto. Sekvis: La Boîte à pêche (1926), Les Mains vides (1928), Rroû (1930), L’Assassin (1932), Gai-l’Amour (1932), Forêt voisine (1933), Marcheloup (1934), Le Jardin dans l’île(1936), La Dernière Harde (1938), Les Compagnons de l’Aubépin (1938), L’Hirondelle qui fit le printemps (1941), Sanglar (1946), L’Aventure est en nous (1952), Fatou Cissé (1954), Routes de l’aventure (1959), Au cadran de mon clocher (1960), La Loire, Agnès et les garçons (1962), Derrière les collines (1963), Christian Caillard (1965), Beau Français (1965), La Forêt perdue (1967), Images pour un jardin sans murs (1968), Tendre bestiaire (1969), Bestiaire enchanté (1970), Bestiaire sans oubli (1971), La Mort de près (1972), Un jour (1976), Loreleï (1978), La Motte rouge (1979), la lasta Trente mille jours (1980) = tridek mil tagoj la nombro da tagoj kiujn li estis vivinta estas lasta membiografio.
Maurice Genevoix kaj Esperanto
Li je diversaj okazoj donis helpon al la franca Esperanto-movado. Dum radia intervjuo la 18-an de februaro 1959 ĉe Radio Nationale Française li diris:
Dormomalsano
Dormomalsano aŭ afrika tripanosomozo (PIV:tripanosomo) estas parazita malsano de homoj kaj de aliaj animaloj. Ĝi estas kaŭzita de protozooj de la specio Trypanosoma brucei. Estas du tipoj kiuj infektas homojn, nome Trypanosoma brucei gambiense (T.b.g) kaj Trypanosoma brucei rhodesiense (T.b.r.). T.b.g kaŭzas ĉirkaŭ 98% el la registritaj kazoj. Ambaŭ estas kutime transmitita pro la mordo de infektita cecemuŝo kaj estas plej komuna en ruraj areoj.
Tiu malsano okazas regule en kelkaj regionoj de sub-sahara Afriko kaj ties personaro sub risko estas ĉirkaŭ 70 milionoj en 36 landoj. Ĉe 2010 ĝi jam kaŭzis ĉirkaŭ 9,000 mortojn, malpli ol la 34,000 de 1990. Ĉirkaŭ 30,000 personoj estas nune infektitaj kaj okazas 7000 novaj infektoj en 2012. Pli ol 80% el tiuj kazoj okazas en la Demokrata Respubliko Kongo. Tri ĉefaj eksplodoj okazis en ĵusa historio: unu el 1896 al 1906 ĉefe en Ugando kaj en la Konga Baseno kaj du en 1920 kaj 1970 en kelkaj afrikaj landoj. Aliaj animaloj kiaj bovoj povas porti la malsanojn kaj iĝis infektitaj.
121089 Vyšší Brod
121089 Vyšší Brod estas asteroido de la ĉefa asteroida zono proksima de la orbita resonanco 2:7 kun la Tero. Ĝi estis malkovrita la de la ĉeĥa astronomo Miloš Tichý elde la Observatorio Kleť, proksime de České Budějovice en Ĉeĥio.
Ibafa
Ibafa, germane Iwafa estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio (Hungario), en departemento Baranya, en Distrikto Szigetvár.
Geografio
Ibafa situas sur montetaro kaj ĝi estas alproksimebla sur publika vojo 67, de kie oni devas devojiĝi inter Mozsgó kaj Szentlászló al flankvojeto al Ibafa. Gyűrűfű apartenas al municipo de Ibafa.
La nomo Ibafa estas landkonata en Hungario, danke al kanteto kaj langorompilo, estiĝante fine de la 19-a jarcento. ("Az ibafai papnak fapipája van, Ezért az ibafai fapipa papi fapipa"~ La pastro de Ibafa havas lignopipon, tiel la lignopipo de Ibafa estas pastra lignopipo.)
Historio
La komunumon mencias en 1333 dokumento kiel Ibafalwa-on. Post la turka okupado de Hungario, alvenis kroataj setlantoj, poste germanoj kiuj iĝis plimulto en la vilaĝo. La vilaĝo estis tiam posedaĵo de familio Jeszenszky.
En Ibafa migra poŝto servas.
Oni malfermis en 1968 pipomuzeon. Laŭ tradicio iama plebano Hantai Nándor pipumis kaj kolektis pipojn en la 1860-aj jaroj. Tion kantigis la ĵurnalisto Roboz Imre, konato de la plia posta plebano Schreyer Nándor. La kanto disvastiĝis dislande.
La kanto pri la lignopipo
Az ibafai papnak fapipája van,
Mert az ibafai papi pipa papi fapipa.
Az ibafai papnak mindene a fapipája,
Doktora és Patikája az a pipaszár.
Tél vagy nyár, hogy nem unja már
Mindig ott a szájában a hosszú pipaszár.
Tehát az ibafai papnak fapipája van,
Ezért az ibafai papi pipa papi fapipa.
Vidindaĵoj
situo en Hungario
NGC 651
NGC 651 (alia indiko — PK 130-10.1) estas planeduma nebulozo en konstelacio Perseo.
Nacia Parko Cumbres del Ajusco
La Nacia Parko Cumbres del Ajusco (en hispana Parque nacional Cumbres del Ajusco, Montopintoj Ajusco [aĤUSko]) estas unu de la naciaj parkoj kiuj estas proksime de Meksikurbo, kaj ankaŭ unu el la plej konataj inter ties loĝantoj, eble pro la altaĵaro konata kiel Ajusco (kiu nomas la parkon) kiu estas videbla el ajna punkto de la urbo kaj kiu superas 3 900 metrojn de alteco.
NGC 651
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Nacia Parko Cumbres del Ajusco
Ĝi enhavas arbarajn zonojn komponitajn de specioj de pino kaj kverko kaj kelkajn zonojn de herbejoj de alta montaro, kiuj formas naturajn pejzaĝojn de granda belo tre vizitataj dum semajnfinoj kaj ĉefe en vintro, kiam foje okazas mildaj neĝofaloj en la zonoj plej altaj.
Ties arbaroj kaj parto de la etendo de tiu parko estas minacataj de la troa urbigo kiu ekspansiis senkontrole al la malaltaj partoj proksimaj al la zono de la parko, fenomeno kiu prezentiĝis jan ekde mezo de la 20-a jarcento.
Finnlanda kuirarto
Finnlanda kuirarto estas la kuirarto en Finnlando, tradicia kaj iusence distinganta ĝin de manĝaĵoj en la apudaj, klimate similaj landoj. Antaŭ jarcentoj la finnoj akiris siajn nutraĵojn kompreneble el la sovaĝa naturo kaj nutris sin ĉefe per fiŝoj, lagaj aŭ maraj, kaj ĉasaĵoj. Bele ili kantis pri la verde aŭ neje tapiŝitaj salonoj de la arbaro kie paŝis ursoj, kuris alkoj, kaj kaŝis sin la timema leporo. Ili kantis ankaŭ pri la abelo kaj ties dolĉa saniga mielo, pri la tetro kaj tetrao, pri la urogalo kaj la anaso, la nektaro de floroj kaj la freŝa akvo de la fontoj, lagoj kaj rojoj. Antikvaj finnoj laŭdis la arbarajn berojn, vakciniojn, kaj eĉ pl! la sovaĝajn fragetojn de sunaj herbejoj. Pri ĉio-ĉi troviĝas versoj en Ia nacia epopeo Kalevala. Supozeble ankaŭ fungoj estis manĝataj, krom uzataj por sorĉado kaj ŝamanismo. La epopeo rakontas ankaŭ pri Ia alveno de la agrikulturo; post nelonge prafinnoj povis ĝui Ia rezultojn de siaj penegoj terkulturistaj. Ili forbruligis la arbaron kaj semis rapojn, sekalon kaj hordeon. EI la sekalo ili bakis malhelbrunan acidan panon, kiun la finnoj eĉ nun sopiras en la sudaj landoj de bianka tritika pano. El hordeo ili faris bieron, kies kantigan kaj solenigan efikon ili laŭdas en la epopeaj versoj. Ili konis ankaŭ avenon. Rimarkindas, ke meze de la grenkampo ili lasis kreski kantarbon por la ora kukolo!
Antikvaj kuirmanieroj
La kuirmanieroj rilatis al la primitivaj vivmanieroj. Oni rostis kaj boligis pladojn surfajre en la arbaro; poste, en la komuna traba Ioĝejo de la familio, kie la fumo kirliĝis dum horoj, nigrigante la murojn kaj la plafonon. Ankaŭ en cindroj oni povis baki ekz. rapojn, kaj super la brulajo oni rostis fiŝetojn kaj viandon. En la fama finna banejo sauna oni fumaĵis grandajn pecojn de viando, ŝinkojn, ŝafaĵon. Fumaĵado, salado kaj sekigado estis la ĉefaj metodoj konservi nutraĵojn. Dumvintre oni povis ankaŭ malvarmigi ilin ekstere kaj konservi en ŝirmejo levita sur trabo tiel, ke sovaĝaj bestoj ne povu atingi ĝin.
Ĉetable kaj post manĝo
Simplaj estis la pladoj - simplegaj, la manĝilaro kaj la tablo. Forkojn oni ne konis; el komunaj argilaj aŭ lignaj ujegoj oni kune elĉerpis la kaĉon aŭ supon per lignaj kuleroj. Poste ĉiu domano lekís sian kuleron kaj starigis ĝin en la fendo de la traba muro ĝis la sekva manĝo. Tranĉilon viroj portis ĉe la talio, inge pendigitan je la zono. Ankaŭ la dommastrino portis tranĉilon, sed pli malgrandan kaj simplan, seningan. La ujojn kaj potojn oni purigis ĉe lagbordo, marbordo aŭ rivero, el kiuj oni ankaŭ ĉerpis akvon kaj kie oni same lavis ĉiujn lavaĵojn post saplavo en la saŭno. Putoj ne estis la unua zorgo de la loĝantaro, ĉar ĉie haveblis abunda freŝa akvo en lagoj, fontoj kaj riveroj.
Zorgoj
Se ne mankis manĝaĵoj, antikvaj finnoj nutris sin per oftaj manĝoj ĉetable kaj portis provizojn en la arbaron, al Ia kampoj kaj paŝtejoj: acidlakton en ligna boteleto, panon. Somere oni ja havis lakton, buteron, ovojn, kaj povis fari fromaĝojn, sed dum la longegaj malhelaj vintroj bovinoj kutime ĉesis doni lakton kaj kokinoj ovojn, fiŝoj naĝadis sub metron dika glacio, kaj iradon en la ĉasejoj malfaciligis neĝo, frosto kaj !a ege mallonga malluma tago. Somere la vetero kelkjare tiom malbonis, ke ne sukcesis kreskigo kaj maturigo de grajnoj. Malvarmo de !a norda poluso alŝteliĝis kaj etendiĝis super la kampojn per la nordaj ventoj, kaj kiam kvietiĝis la vento vespere kaj subeniris !a suno, nokta frosto detruis ĉiun esperon je rikolto. Ankaŭ el marĉaj profundoj leviĝis nevenkebla mortiga malvarmo. Alifoje daŭraj pluvoj putrigis la rikoltotan aŭ jam rikoltitan grajnon, se ĝi ne estis ŝirmita sub tegmento en varmigebla draŝejo, kiun oni devis singarde kaj zorgeme hejti por sekigi la grenon. La draŝejo estis granda senfenestra kaj senkamena traba konstruaĵo, tute nigra interne pro la fumo. Multajn rakontojn oni aŭdis pri diabloj, koboldoj, fantomoj kaj spiritoj, kiuj loĝis en la draŝejoj, ĉar homajn kadavrojn oni kutime gardis tie ĝis la enterigo - kompreneble dum la draŝejo ne estis uzata por la sekigo aŭ draŝado de la rikolto.
Antikvaj pladoj
La plej primitivaj farunaĵoj estas „manpleno", kaĉo, kaj maldika senfermenta pano el hordeo, kiun oni ankoraŭ nuntempe bakas, ĉefe en norda Finnlando. La panoj similas krespojn laŭ la forno, sed ili estas pli dikaj kaj tute sengrasaj. Oni bakas ilin en varmega forno, prefere fajre varmigita, sur ŝtona aŭ brika fundo. En Laponio oni povas rosti ilin sur ŝtonoj apud fajro, kaj panformajn maldikajn blankajn fromaĝojn oni rostas same ĉe fajro.
Alia speco de senfermenta pano estas la sekala, kies knedaĵon oni lasas acidiĝi dum 1-3 tagoj en ligna ujo neniam lavata. Tiu longe uzata ujo donas neimiteblan guston al la pano, kiun oni formas aŭ en dikajn rondajn kukojn aŭ en maldikajn kun ronda truo farata meze de la pano per glaso (antaŭe, bovkorno). La Iasta tipo estas okcident-finnlanda - la unua, orienta. La truo venas el tempoj, kiam la dommastrino bakis nur kelkfoje jare kaj surstangigis la bakitajn panojn por sekigi kaj konservi Ilin. Tia tipa pano daŭre estas la vera finna pano.
István Monoki
Kariero
Monoki István diplomiĝis pri matematiko-fiziko en Universitato Ferenc József (1914). Li laboris en la Universitata Biblioteko de Kluĵo. Li pensiuliĝis kiel direktoro.
Finnlanda kuirarto
Antikvaj pladoj
„Manpleno" signifas, ke en via mankavo vi miksas farunon kun akvo aŭ acidlakto, formas bulon kaj manĝas ĝin per la fingroj. Tio estas delonge forgesita kutimo. Kaĉo povas esti griaĵo aŭ farunaĵo, el hordeo, aveno, sekalo aŭ tritiko. Hordean griaĵokaĉon kaj sekalan farunkaĉon finnoj ege ŝatis. La unua sekalkaĉo, post draŝado kaj muelado de Ia longe atendita, penege akirita rikolto, ĉiam estis festoplado, kiun oni sopiris dum la longa vintro kaj eĉ somere. Griajan kaĉon oni dum horoj boligas aŭ lasas la poton tranokti en la forno. La kaĉon oni frandas kun malvarma lakto kaj peceto da butero en kaveto meze de la porcio. „Sala kaj dika, ĝi plaĉas al la kamparano", laŭproverbe, sed nuntempe iuj surŝutas sian kaĉon per sukero kaj eĉ cinamo, precipe la julan rizokaĉon. Ankaŭ berokaĉo estas ŝatata de finnoj. La ingrediencoj estas plej ofte vakcinioj kaj sekala faruno, aŭ tritikaj grioj, kaj sukero. Berokaĉon oni manĝas malvarmeta; kelkfoje oni kirlas kaj batas ĝin ĝis ĝi iĝas helruĝa kaj leĝera.
Remparo de Ĉorso
Remparo de Ĉorso (la nomo en hungara ortografio Csörsz) estis videbla defenda linio ĝis la 19-a jarcento ĉe norda rando de Hungara Ebenaĵo ekde Tiso ĝis preskaŭ Budapeŝto. Pri tio nomiĝis vilaĝo Ároktő kaj urbo Jászárokszállás (hungare árok). Hungaroj mencias tion ankaŭ diabloremparo. Ŝajnas sarmatoj konstruis tion inter 324-337 dum romia cezaro Constantinus, la Granda. Unue oni fosis sulkegon, la elfosaĵon metis antaŭ la remparo, ofte oni fortigis tion per palisoj. En vilaĝo Tiszadob apude estis sarmata vilaĝo kaj remparo.
Hutthurm
Hutthurm estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Passau kaj en la distriktaro Malsupra Bavario de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
János Jagamas
JAGAMAS János (jagamaŝ) estis rumanihungara muzikologo, muzikfolkloristo naskita en Dés la 8-an de junio 1913 kaj mortinta en Kluĵo la 15-an de septembro 1997. Li estis la pli aĝa frato de Ilona Jagamas
Remparo de Ĉorso
La esploroj pruvis, ke estis 2 remparoj: la norda ĉe Füzesabony, Csány, Kál, la suda Gödöllő, Jászfényszaru, Tarnaszentmiklós, Tiso. La loko de la linio estas tiel trafa, ke nun en la proksimo etendiĝas la fervojo kaj ŝoseo inter Budapeŝto kaj Miskolc. Tiutempe romianoj vivis en Transdanubio, latine Panonio. Nomadaj triboj ofte atakis Panonion. Ŝajnas, pro romiana deziro konstruiĝis la defendaĵo.
Finnlanda kuirarto
Antikvaj pladoj
Fiŝaĵoj kaj viandaĵoj estis simplaj, ofte supoj, sed kutime necesis longa kuirtempo pro la ostoj. Pizosupo kun porkaĵo (almenaú fendhufoj aŭ kruro) estis fama facila plado manĝata kiam multaj vilaĝanoj kunvenis por laborfesteno. Sekala pano plenigita je perkoj aŭ koregonoj kaj bakita dum 5-8 horoj estas bone konata plado el orienta Finnlando. Oni bakis ankaŭ brasiknapojn, terpomojn kaj porkaĵojn enpane. Virinoj ofte havis tiom da laboro ekster la kuirejo, ke ili ne povis prizorgi pli komplikajn pladojn.
Remparo de Ĉorso
En Hungario ĉe la orienta ŝtatlimo iam etendiĝis ankaŭ alia remparo, la hungaroj nomas ĝin ankaŭ remparo de Ĉorso. Tio defendis Dacion inter supra Tiso ĝis malsupra Danubo. Ĝi estas videbla ankaŭ nun ĉe urbo Körösladány.
János Jagamas
Biografio
La mezlernejon Jagamas finis en Kluĵo (1931), la muzikkonservatorion li komencis same tie (1936–40) kaj daŭrigis en Budapeŝto (1941–44), li finis en Kluĵo (1947–48). Dume li instruis en Alőr, en porinfanĝardenista pedagogia lernejo, estis direktoro de privat-muzikkonservatorio same en Kluĵo. Ekde 1949 li estis lekciisto de Magyar Művészeti Intézet, respektive en Muzikkonservatorio Gheorghe Dima (fakoj: folkloro, muzikformscienco, muzika paleografio). Ĝis sia pensiiĝo (1976) li estis la ĉefesploristo de folklorinstituto de Kluĵo.
Finnlanda kuirarto
Antikvaj pladoj
Mia patrino rakontadas historieton pri hordea kaĉo. Vivis iam malriĉa familio, kie naskiĝis plia bebo. Delonge la familio suferetis je manko de manĝaĵoj, kaj la patrino ŝparis hordeogrion por boligi kaĉon pro la baptofesto de la bebo. Unu el la pli aĝaj fratinetoj trovis la duonpretan kaĉon en la stokejo kaj ne povis rezisti la tenton satmanĝi. La griaĵo ŝvelis en ŝia ŝrumpinta stomako, ŝi eksuferis, malsaniĝis kaj mortis.
Malsatego
Dum la 1860aj kaj 1870aj jaroj malsato mortigis ĉiun kvaran aŭ trian loĝanton en kelkaj vilaĝoj. La senesperaj kamparanoj provis manĝi eĉ boligitan pajlon. Tute kutime oni miksis muelitan pinŝelon en la farunon, el kiu oni bakis panojn. Homa stomako ne facile toleras tian nutradon. Aroj da malfeliĉuloj vagis direkte al la sudo, almozpetante de bieno al bieno, kaj malsategantaj infanoj frostmortis en la neĝo vojflanke kun aŭ sen la patrino. Ankaŭ pri tio konserviĝis poemoj. La radikoj (ekz. de Calla palustris) kaj folioj de kelkaj plantoj estis manĝataj. Nuntempe kelkaj homoj kuiras urtikaĵojn kaj faras salaton el leontodaj folioj. Tion oni rekomendis al mi, kiam mi atendis miajn unuajn infanojn, ĉar tiuj plantoj enhavas feron. Tamen, eble pro Ia rememoro de la antikva malsato kaj pro la amara gusto de niaj enlandaj „legomop', pluraj finnaj viroj daŭre rifuzas manĝi salatojn dirante, ke ili ne estas kunikloj kaj ne manĝas herbaĵojn. Serce diritas, ke la plej ŝatata somerlegomo finnlande estas peco da rostita kolbaso.
Nobuo Kawakami
Nobuo Kawakami (japane 川上 信夫, n. 4-an de oktobro 1947) estas japana futbalisto. Li de 1970 ĝis 1977 membris en la japana nacia teamo de futbalo.
Finnlanda kuirarto
Trinkaĵoj
Hejme, la plej ofta trinkaĵo dum manĝoj estas malvarma lakto, kiu ne gustas same kiel la lakto en pli sudaj landoj. Oni povas aĉeti kvar specojn de lakto, en kiuj la grasa elcento varias, kaj same haveblas pluraj specoj de acidlakto, kefiro kaj jahurto. Junuloj nuntempe ege ŝatas sukojn, precipe oranĝsukon. Malpli ofte estas akvo, vino aŭ biero sur la hejma manĝotablo, sed nealkoholan duonbieron oni povas altabligi. Post saŭnado multaj viroj ŝatas trinki bieron, kaj ankaŭ aliokaze, por sensoifigi aŭ ebriigi sin. Vino ne haveblas en la vendejoj, escepte de la monopolaj vendejoj nomataj Alko. Cie oni povas trinki kranoakvon (escepte de la necesejo de la trajno) kaj akvon el putoj. Kelkfoje eĉ lagakvo uzeblas por kuirado. Krome, aĉeteblas enboteligita fontoakvo, limonadoj kaj la ĉien penetrinta kolao.
Pro la inklino ai troa drinkado kelkaj finnoj malaprobas alkoholaĵojn, kiuj estigas multajn familiajn tragediojn kaj malbonigis nian reputacion eksterlande, sed nuntempe junuloj eble pli saĝe scipovas uzi vinojn kaj bierojn.