cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Linguna
mi, dzi, li/shi/id/to, oni; {to = li aŭ ŝi, ri, kiam nesciate; id anstataŭas "ĝi"}; plurale: ni, vi, illi/illae. Transitivigo restas per sufikso –igi, Kaŭzativo esprimatas per sufikso helen-devena –yni.
Tagum
Ekonomio
Tagum estas ĉefe agrikultura areo pri lignaĵoj, bananoj, sed gravas ankaŭ la turismo kaj komerco.
Religio kaj eduko
Plimulto de la loĝantoj estas katolikoj, eĉ diocezo funkcias en Tagum. 2 universitatoj, kampuso, akademio, liceo, seminario, instituto donas eblecon por studi.
Linguna
La konjugaci-tempoj iras per infiksa vokalo asub suprenomitaj –s, -ms, -z en prezenco,
per infiksa vokalo o sub –s, -ms, -z en futuro, per infiksa vokalo i sub –s, -ms, -z en preterito. Prezencaj unua-person-finaĵoj estas en singularo –ym, en pluralo –ams. Perfekto estas per infikso –uv- ; do czangji : czangjuvym, czangjuvas; czangjuvams, czangjuvaz. (= estas shanĝintaj).
Tagum
Trafiko
Al Tagum kuras 3 signifaj aŭtovojoj.
Linguna
Pasivo estas pleje Grabovskia, t. e. per finaĵoj post la participoj signante dinamikon. Statikaj estas la formataj per participo plus formoj de „esti“.
La prepozicio post pasivo estas „di“, kontraue al „de“ en ĉiuj aliaj aplikoj. –
Novaj prepozicioj estas aldonitaj (ekzemple: migau, dra, hypo, hyper, anau, catau, dre, parau, versau, epí, dal, ktp.)
La verbo „esti“ prezence estas: szum, est, est; szoms, staz, szon.
En imperfekto: eram, eras, era; erams, eraz, eran. (=estadis).
En Perfekto: fuvym, fuvas; fuvams, fuvaz.
La verbo „iri“ prezence iras tiel: vam, vas, va; vams, vaz, van.
Per tio la pli frekvente uzataj aperaĵoj nun havas pli detalan kaj pli precizan formon.
Deklinataj estas la pronomoj (tute naturale, laŭ maksimumo de rekoneblo internacionala) jene:
Ekzistas ankoraŭ pliaj detaloj pri Linguna, czi tie ne menciitaj.
Specimeno:
Gramatiko
Linguna celas aspekti pli nature ol Esperanto. Ekzemple ĝi evitas tiujn, kiujn la aŭtoro nomas "mal-vortoj" (vortoj derivitaj per prefikso mal-). En Linguna, la finaĵo -a povas indiki kaj adjektivojn kaj inajn substantivojn, la lastnomitaj prononcataj per longa -a. Linguna ankaŭ havas nefiksitan akcentregulon, do la akcento povas esti sur la trielasta silabo (fémina, última, óptima, fácila ktp.) aŭ sur la lasta silabo (ekz.: theá, villá, villaò ktp.). La kaŭzo estas plia proksimeco al la lingvoj romiidaj kaj la helena, kies akcentojn ĝi pli respektas ol Esperanto.
La konjugacio variigas la verbojn laŭ la persono:
laudym, laudas, laudas, laudams, laudaz, laudaz
Perfekto definitiva:
lauduvym, lauduvas, lauduvas; lauduvams, lauduvaz, lauduvaz
La formoj per -int- restas kiel tiuj per -ant- kaj -ont- sole aspektaj: laudantas (= estas tiutempe dumlaŭdanta)
Futuroj prompta kaj nepra estas aparte, krom la per -os, jena: laudebr, laudebr, laudebr; laudebrem, laudebrez, laudebrez
La verbo 'esti' estas naturece malregula en imperfekto kaj en futuro kiel en perfekto definitiva/akomplita:
Impeto '91
Impeto '91 estas Soci-politika kaj beletra almanako. La libro konsistas el artikoloj pri junulara kontraŭkulturo, stalinismo, Eroŝenko, Deŝkin kaj multo alia; rakontoj de Pasternak.
Linguna
Gramatiko
Fut.: seré, serás, será; seráms, seráz, serán.
Imperfekto: eram, eras, era; erams, eraz, eran (= estadis).
Perfekto definitiva: fuvym, fuvas, fuva; fuvams, fuvaz, fuvaz.
Henri Delachaux
Henri DELACHAUX estis unu el unuaj esperantistoj en Francio. Desegnisto-geografiisto en la librejo Hachette kaj de Auguste Demonget, kiu publikigis en 1889, en la librejo Ghio, sub la titolo "Internacia aŭ Volapuk", la tradukon de broŝuro de Leopold Einstein.
Linguna
Gramatiko
La infinitivo kun aktivaj participoj kaj kun verb-adjektivoj estas per -ejn: (devena de la helena):
laudantejn, laudadejn, laudintejn, lauduvejn/lauduvi
La infinitivo kun pasivaj participoj estas per "-ir":
laudatir, laudotir, laudutir, lauditir (Tio havas iun reminiscencon kun la latina). Grabowski uzis: laŭdati, laŭditi, ktp. -
La modoj estas jenaj: laudu (egala ĉe ĉiuj personoj por volitivo);
imperativo tamen: laudu ! kaj plurale: laudud ! (Helene estas -ou, -oute) -
La kondicionalo estas per -us, -us, -us; -ums, -uz, -uz -
La eventualiso aŭ potencialiso estas proparoksitonaj:
láudissu, láudissu, láudissu; láudimssu, láudizu, láudizu
La participoj estas krom la ĝisnunaj per -ant-, -int-, -ont-; -at-. -it-, -ot; -unt-, -ut- ankaŭ jenaj: futurece ekspektata -antur-a, -atur-a, -itur-a.
Plia verb-adjektivo estas per -abla por esprimi la aktivan pretecon al io, kaj per -iva la aktivan kapablon al io, kaj per -ativa la pasivan farateblon; (-ebla, -inda, -enda restas kiel ĝis nun).
La kaŭzativo per -ig- restriktatas sole al verba transitivigo de adjektivoj kaj substantivoj; por esprimi la farigon al alia persono oni uzas la kaŭzativon helenan per -yn- : mortigyni (= mortig-igi), laudyni = igi ke iu laŭdas iun.
Vidu pri tio kaj plio la plenan gramatikon "grammática completa de Linguna" jam ekde 1992, vd. Google-konton de la blogoj (http://grammatica-completa-de-linguna.blogspot.com), kie troveblas krom tio tuta serio de blogoj pri Linguna. Ĝi estas verkita rekte en Linguna, ĉar ĉiu ĝin komprenas senpere, kun garantio pli bone ol se ĝi estus verkita en Esperanto.
Specimeno
''Por comprenyni sin, esti audata, povi communiqidsi cai discuti edí solvoin trovi al problemoi, faltas parli, legi ac scribi, tio est apprendi Línguain, noá ímeas da ili multai. Oni devas teni unu por cziuj homnoi, unu ideman, certe en tio la áliain ne neglectante, sed besonjams Línguan communan, fácilan, neutralan : ce tio est Linguna, succedanto al Esperanto Moderna depost 1992.''
NGC 753
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Rehgraben
Rehgraben, hungare Őzgödör, kroate Prašćevo estas iama vilaĝo, nun parto de Gerersdorf-Sulz en Aŭstrio, en la federacia lando Burgenlando, en distrikto de Güssing.
Situo
Güssing troviĝas je 10 km-oj.
Historio
Jam en la pratempoj estis tie ferotrovejo. En latina dokumento tiu loko menciiĝas, kiel "torrens Zurnu". La nuna formo aperis en 1532. Tiutempe kroatoj alvenis. En 1896 vivis tie 541 homoj en 85 domoj. En 1910 loĝis en Őzgödör 399 loĝantoj (kroatoj en majoritato, aŭstroj en minoritato). Ĝis 1921 ĝi apartenis al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Németújvár, poste al Aŭstrio (escepte inter 1928-1945 al Germanio). Gerersdorf bei Güssing, Rehgraben kaj Sulz im Burgenland formis novan komunumon Gerersdorf-Sulz en 1971.
ISO 3166-2:EH
ISO 3166-2:EH estas subaro de la normo ISO 3166-2 rilate Okcidentan Saharon. La subaro ISO 3166-2:EH estas malplena. Ĝia dulitera (alpha-2) kodo laŭ la normo ISO 3166-1 estas EH, kaj neniu ĝia sub-unuo havas kodon laŭ la normo ISO 3166-2.
La oficiala statuso de Okcidenta Saharo estas diskutata: la landon pretendas Araba Demokratia Sahara Respubliko kaj Maroko. Kekaj regionoj kaj provincoj el la listo ISO 3166-2:MA por Maroko tute aŭ parte troviĝas en Okcidenta Saharo.
Farébersviller (stacidomo)
Farébersviller estas franca stacidomo sur linio -, situanta en  Farébersviller, en departemento Moselle, regiono Grand Est.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Grand Est.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de linio Haguenau - Hargarten-Falck (159000).
Forkego
Forkego estas longa agrikultura ilo, konsistanta el ligna bastono kaj metalaj dentoj ĉe unu ekstremo. Ĝi estas uzata por kolekti fojnon, pajlon kaj stalan sterkon. Historie oni uzis ankaŭ forkegon tute faritan el ligno.
Stacio Kyōwa
Stacio Kyōwa (japane: 共和駅 [Kjōŭa-eki], angle: Kyōwa Station) estas fervoja stacio en Obu, Gubernio Ajĉi, Japanio. La stacio servas 1 linion de JR Centra: Linio Tōkaidō (ĉefa).
Forkego
Forkego kutime havas kvar longajn dentojn, sed oni povas trovi ankaŭ aliajn. La dudenta forkego estas ofte uzata por kolekti kubojn da presita pajlo, la tridenta ankaŭ utilas por kolekti fojnon. La kvardenta forkego estas universala kaj uzebla por kolekti sterkon.
Ekzistas terpom-forkego por "ŝoveli" terpomon. Tiu forkego havas 8-10 longajn dentojn kun globeto ĉefine, por ne damaĝi la terpomon.
Diabloj aperas tradicie en bildoj portantaj tridentajn forkegojn.
Dongoj
La dongoj aŭ dungoj estas unu el la 55 agnoskataj minoritatoj en Ĉinio, kun ĉirkaŭ 2,9 milionoj da homoj. Ili estas konataj pro siaj kovritaj „vento-kaj-pluvo-pontoj“ kaj la artaj, plurvoĉaj kantoj. Ilia gepatra lingvo estas la samnoma donga lingvo.
Historio
La popolo de la dongoj migris en ĉirkaŭ 1000 a.K. el la hodiaŭa Tajlando al nuna teritorio de Ĉinio. Pro ekspansio de la han-ĉinoj, ili estis premitaj pli suden. Hodiaŭ ili vivas ĉefe en Gŭangŝjio kaj Gŭiĝoŭo.
En Esperanto
La revuo "Kuriero" de Unesko dediĉis sian numeron n-ro 1 de januaro-marto 2019 al la temo de indiĝenaj lingvoj okaze de la proklamo de 2019 kiel Internacia Jaro de Indiĝenaj Lingvoj. Tiukadre la artikolo Pri rizo, fiŝoj, anasoj kaj homoj, de Dai Rong kaj Xue Dayuan, temas pri la ekologiismaj konceptoj inter Dongoj, nome pri la akcepto de la sistemo rizo-fiŝo-anaso, kiu konsistas en la produktado de la tri produktoj interplektita.
Kazumi Tsubota
Kazumi Tsubota (japane 坪田 和美, n. 23-an de januaro 1956) estas japana futbalisto. Li de 1981 ĝis 1984 membris en la japana nacia teamo de futbalo.
Sainte-Gauburge-Sainte-Colombe
Sainte-Gauburge-Sainte-Colombe estas franca situanta en departemento Orne, regiono Normandio.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Valburgeois.
Heraklaj Kolonoj
Heraklaj Kolonoj aŭ Kolonoj de Herkulo estas la nomo uzita en la antikveco por la krutaĵoj kiuj bordas la ĝibraltaran markolon ambaŭflanke. Laŭ helena mitologio, ili markis la finejon de konata mondo, kaj baris al helenaj maristoj la transnavigon. Dioj ordonis non plus ultra (latine "ne pli transen"). Duondio Heraklo apartigis ilin per sia fortego, malfermante Atlantikon. De tiam la slogano ŝanĝis al plus ultra ("pli transen"). Ili estas Ĝibraltaro (Calpe latine) sur la norda eŭropa bordo kaj aŭ Monto Abyle (Mons Abila), nun aŭ Djebel Musa aŭ Monto Hacho en Ceŭto en Afriko.
En heraldiko, du kolonoj kun teksto Plus Ultra (aŭ PLVS VLTRA) estas uzadataj de Hispanio simbolante kaj la bar-venkemon kaj la koloniigo de Ameriko el Eŭropo. La uzo de du kolonoj kaj du duonmondoj en monero columnario hipoteze estas la fonto de simbolo $ por usona dolaro
Zobnatica
Situo
Zobnatica situas sur ebenaĵo.
Historio
Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. Post la turka erao alvenis diversaj popoloj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1944 tio estis parto de Hungario. En 2002 loĝis en Zobnatica 309 da homoj, (hungaroj 194 (63 %), serboj 72 (23 %), jugoslavianoj 15 (5 %), kroatoj 10 (3 %) kaj aliaj).
Pyskowice
Pyskowice estas urbo en Silezio (provinco de Pollando) en Pollando. Ĝi apartenas al Pyskowice en distrikto Gliwicki.
(10766) 1990 UB1
(10766) 1990 UB1 estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Atsushi Sugie elde la Observatorio Dynic apud Taga en Japanio.
Antal Both
Biografio
Antal Both frekventis bazlernejon en sia naskiĝloko, gimnaziojn en Nagykároly kaj Szatmárnémeti (li maturiĝis en 1893). Post la abituriento li akiris teologian diplomon en seminario (1897), pli poste pedagogogian diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto en 1903. Li instruis en gimnazio de Balassagyarmat jam ekde la studjaro 1902 ĝis la emeritiĝo en 1936. Interrompe li batalis dum la 1-a mondmilito. Li havis edzinon, kiu naskis 7 gefilojn.
Arondismento Vienne
La arondismento Vienne (france arrondissement de Vienne) estas administra parto de Francio nomata arondismento. Ĝi lokiĝas en la departemento Isère kaj en la regiono Aŭvernjo-Rodano-Alpoj. La arondismenta ĉefurbo estas la samnoma urbo Vienne. Komence de la jaro 2014 en la arondismento vivis personoj.
Kantonoj
Ekde 2015 apartenas al la arondismento Vienne la jenaj 6 kantonoj:
Toshio Matsuura
Toshio Matsuura (japane 松浦 敏夫, n. 20-an de novembro 1955) estas japana futbalisto. Li de 1981 ĝis 1987 membris en la japana nacia teamo de futbalo.
Uragano Isis (1998)
Uragano Isis estis la naŭa nomita ŝtormo kaj sesa uragano de la uragana sezono en 1998.
Isis disvolviĝis la 1an de septembro el interagado inter tropika ondo kaj granda surfaca cirkulado sudokcidente de Meksiko. Ĝi moviĝis norden, kaj frapis la plej sudorientan parton de la Kalifornia Duoninsulo antaŭ atingi uraganan statuson en la Golfo de Kalifornio. Isis venis surtere ĉe Topolobampo en la meksika ŝtato Sinaloa la 3an de Septembro, kaj rapide perdis sian malaltnivelan cirkuladon. La restoj pluis dum kelkaj tagoj antaŭ disiĝi en la usona ŝtato Idaho.
Benjamin Franklin
Benjamin FRANKLIN (naskiĝis la 17-an de januaro 1706 [la 6-an de januaro 1705], mortis la 17-an de aprilo 1790) estis usona multfakulo kaj unu el la Fondintoj-Patroj de Usono. Franklin estis eminenta verkisto, presisto, politika filozofo, politikisto, framasono, poŝtmajstro, sciencisto, inventisto, humuristo, civita aktivisto, ŝtatisto, kaj diplomato. Kiel sciencisto, li estis grava figuro en la Usona Klerismo kaj la historio de la fiziko pro liaj malkovroj kaj teorioj pri elektro. Kiel inventisto, li estas konata pro la fulmoradoj, bifokaloj kaj la Franklin-forno, inter aliaj inventoj. Li fondis multajn civitanajn organizojn, inkluzive de la Biblioteko-Firmao, la unua fajrejo de Filadelfio kaj la Universitato de Pensilvanio.
Franklin gajnis la titolon de "La unua usonano" pro sia frua kaj nedetruebla kampanjo por kolonia unueco, komence kiel aŭtoro kaj proparolanto en Londono por pluraj kolonioj. Kiel la unua usona ambasadoro al Francio, li ekzemplis la emerĝantan usonan nacion. Franklin estis fundamento en difino de la usona etoso kiel geedzeco de la praktikaj valoroj de prosperigo, malfacila laboro, edukado, komunuma spirito, memregaj institucioj kaj opozicio al aŭtoritatismo kaj politika kaj religia, kun la sciencaj kaj toleremaj valoroj de la Klerismo. En la vortoj de la historiisto Henry Steele Commager, "En Franklin povus kunfandi la virtojn de Puritanismo sen ĝiaj difektoj, la lumigado de la Klerismo sen ĝia varmo." Al Walter Isaacson, ĉi tio faras Franklin "la plej plenumebla usonano de lia aĝo kaj la plej influa elpensado de la socio de Ameriko fariĝus."
Franklin fariĝis sukcesa gazeta redaktisto kaj presisto en Filadelfio, la ĉefa urbo en la kolonioj, eldonante la Gazetan Pensilvanion en la aĝo de 23 jaroj. Li riĉiĝis eldonante ĉi tion kaj Poor Richard's Almanack, kiun li aŭtoris sub la pseŭdonimo "Richard Saunders". Post 1767, li estis asociita kun la Pensilvania Kroniko, ĵurnalo konata pro ĝiaj revoluciaj sentoj kaj kritikoj pri britaj politikoj.
Li estis pioniro kaj estis la unua prezidanto de Akademio kaj Kolegio de Filadelfio, kiu malfermiĝis en 1751 kaj poste fariĝis la Universitato de Pensilvanio. Li organizis kaj estis la unua sekretario de la Usona Filozofia Societo kaj estis elektita prezidanto en 1769. Franklin fariĝis nacia heroo en Usono kiel agento por pluraj kolonioj, kiam li gvidis klopodon en Londono por ke la parlamento de Britio forpuŝu la nepopulan poŝtmarkan akton. Kompleta diplomato, li estis vaste admirita inter la francoj kiel usona ministro al Parizo kaj estis grava figuro en la disvolviĝo de pozitivaj franclingvaj rilatoj. Liaj klopodoj montriĝis esencaj por la Usona Revolucio en sekurigado de ekspedicioj de cruciaj municioj de Francio.
Li estis promociita al deputito generalmajoro por la britaj kolonioj en 1753, estante poŝtestro de Filadelfio dum multaj jaroj, kaj tio ebligis al li starigi la unuan nacian komunikan reton. Dum la revolucio, li fariĝis la unua usona poŝtmajstro. Li estis aktiva en komunumaj aferoj kaj kolonia kaj ŝtata politiko, same kiel naciaj kaj internaciaj aferoj. De 1785 ĝis 1788, li funkciis kiel guberniestro de Pensilvanio. Li komence posedis kaj traktis sklavojn sed, fine de la 1750-aj jaroj, li komencis kvereli kontraŭ sklaveco kaj fariĝis aboliciisto.
Lia vivo kaj heredaĵo de scienca kaj politika atingo, kaj lia statuso kiel unu el la plej influaj fondantaj patroj de Usono, vidis Franklin honori pli ol du jarcentojn post sia morto pro monero kaj la monero de 100 USD, militŝipoj, kaj la nomoj de multaj urboj, gublandoj. , edukaj institucioj, kaj korporacioj, same kiel sennombraj kulturaj referencoj.
Ĝibraltara Markolo
La Ĝibraltara Markolo ligas Atlantikan Oceanon (okcidente) de Mediteraneo (oriente). Sur ĝia norda bordo estas Hispanio kaj Ĝibraltaro, sur la suda Maroko kaj Ceŭto. En la antikveco oni nomis tiun markolon la Heraklaj Kolonoj.
Benjamin Franklin
Antaŭenuloj
La patro de Benjamin Franklin, Josiah Franklin, estis severa ĉasisto, svingisto kaj kandelisto. Josiah Franklin naskiĝis en Estonio, Northamptonshire, Anglio la 23-an de decembro, 1657, filo de forĝisto kaj farmisto Thomas Franklin kaj Jane White. La patro de Benjamin kaj ĉiuj liaj geavoj naskiĝis en Anglio.
Ĝibraltara Markolo
Ĝi profundas 300-900m kaj ĉe la plej mallarĝa punkto larĝas 13 km. Simile al la Sicilia Markolo, en la Ĝibraltara Markolo la profundaj marfluoj fluas de oriento al okcidento, dum proksime de la akvosurfaco ilia direkto estas kontraŭa, tio estas, de okcidento al oriento.
Benjamin Franklin
Antaŭenuloj
Josiah Franklin havis dek sep infanojn kun siaj du edzinoj. Li edziĝis al sia unua edzino, Anne Child, ĉirkaŭ 1677 en Ecton kaj elmigris kun ŝi al Bostono en 1683; ili havis tri infanojn antaŭ elmigrado, kaj kvar poste. Post ŝia morto, Josiah estis edziĝinta al Abiah Folger la 9an de julio 1689, en la Malnova Sudĉambra Domo fare de Reverendo Samuel Willard, kaj poste havos dek infanojn kun ŝi. Benjamin, ilia oka infano, estis la dekkvina infano de Josiah Franklin entute, kaj lia deka kaj fina filo.
Ĝibraltara Markolo
Dum jaroj hispana kaj maroka registaroj studadis la fareblecon bori tunelon aŭ konstrui ponton trans la markolon, simile al la Manika Tunelo inter Francio kaj Britio. Vidu UN-dokumenton E/2001/19 Project for a Europe-Africa permanent link through the Strait of Gibraltar (Projekto por daŭra Eŭrop-Afrika ligo tra la Markolo de Ĝibraltaro.) (anglalingve laŭ franclingva originalo)
Benjamin Franklin
Antaŭenuloj
La patrino de Benjamin Franklin, Abiah Folger, naskiĝis en Nantucket, Masaĉuseca Golfkolonio, la 15an de aŭgusto 1667, al Peter Folger, muelisto kaj instruisto, kaj lia edzino, Mary Morrell Folger, iama svatita servisto. Mary Folger devenis puritanan familion, kiu estis inter la unuaj pilgrimantoj se temas pri fuĝi al Masaĉuseco por religia libereco, velante por Bostono en 1635 post kiam la reĝo Karlo la 1-a de Anglio komencis persekuti Puritanojn. Ŝia patro Petro estis "la speco de ribelulo destinita al transformado de kolonia Ameriko." Kiel komizo de la kortumo, li estis enprizonigita pro malobeado de la loka magistrato por defendo de mezklasaj butikistoj kaj metiistoj en konflikto kun riĉaj terposedantoj. Benjamin Franklin sekvis la paŝojn de sia avo en siaj bataloj kontraŭ la riĉa Penn-familio, kiu posedis la Pensilvanian Kolonion.
Ĝibraltara Markolo
La markolo en la plej mallarĝa zono ampleksas apenaŭ dek-kelk kilometrojn. Tial, ĝi estis transpasita de Homo antecessor en antaŭhistorio, kaj maŭroj en 711. Nuntempe, ĝi limas inter riĉaj Hispanio kaj Eŭropa Unio kaj malriĉaj Maroko kaj Afriko. La kruta malsamo pri riĉeco stimulas migradon kaj laŭleĝan kaj kontraŭleĝan de afrikanoj norden. Troŝarĝitaj boatoj (hispanlingve, patera) de kontrabandistoj pri homoj kaj drogo klopodas sukcesi kontraŭ elektronika gvatego de hispana polico. Tamen, ofte la boatoj fordrivas aŭ malflosas kaj aperas kadavroj de afrikanoj sur plaĝoj. Simila kaŝmigrado okazas el atlantika Maroko al Fuerteventura kaj de Meksiko al Usono tra Rio Grande del Norte.
Illmensee
Illmensee - prononco - estas komunumo en sudokcidenta Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Sigmaringen kaj en la distriktaro Tübingen de la federacia lando Baden-Virtembergo. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Benjamin Franklin
Frua vivo en Bostono
Benjamin Franklin naskiĝis sur Milk Street, en Bostono, Masaĉuseco, la 17-an de januaro 1706, kaj baptis en Old South Meeting House. Li estis unu el dek sep infanoj naskita al Josiah Franklin, kaj unu el dek naskita de la dua edzino de Josiah, Abiah Folger; la filino de Peter Foulger kaj Mary Morrill. Inter la gefratoj de Benjamin estis lia pli maljuna frato Jakobo kaj lia pli juna fratino Jane. Kiel infano kreskanta laŭ la rivero Charles, Franklin memoris ke li estis "ĝenerale la estro inter la knaboj."
Josiah volis ke Ben ekzamenu lernejon kun la pastraro sed nur havis sufiĉe da mono por sendi lin al lernejo dum du jaroj. Li ekzamenis Boston Latin School sed ne diplomiĝis; li daŭrigis sian edukadon per voraz legado. Kvankam "liaj gepatroj parolis pri la preĝejo kiel kariero" por Franklin, lia lernejado finiĝis kiam li estis dek. Li laboris por sia patro dum tempo, kaj je la 12-a li fariĝis metilernanto al sia frato Jakobo, presisto, kiu instruis al Ben la presadon. Kiam Ben havis 15 jarojn, Jakobo fondis The New-England Courant, kiu estis la unua vere sendependa gazeto en la kolonioj.
Kiam oni neis la eblon skribi leteron al la papero por eldono, Franklin adoptis la pseŭdonimon de "Silence Dogood", mezaĝa vidvino. La leteroj de sinjorino Dogood estis publikigitaj kaj fariĝis temo de konversacio ĉirkaŭ la urbo. Nek James nek la legantoj de Courant estis konsciaj pri la ruse, kaj Jakobo estis malfeliĉa kun Ben kiam li malkovris la populara korespondanto estis lia pli juna frato. Franklin estis rekomendanto de libera parolo de frua aĝo. Kiam lia frato estis enprizonigita dum tri semajnoj en 1722 pro eldonado de materialo senproblema al la reganto, juna Franklin transprenis la ĵurnalon kaj proklamis sinjorinon Dogood (citante Leterojn de Cato): "Sen penso, ne povas ekzisti saĝo kaj saĝo nenia afero kiel publika libereco sen esprimo." Franklin forlasis sian metilernadon sen la permeso de sia frato, kaj tiel farante fariĝis fuĝanto.
Filadelfio
En la aĝo de 17, Franklin forkuris al Filadelfio, Pensilvanio, serĉante novan komencon en nova urbo. Kiam li unue alvenis, li laboris en pluraj presaj butikoj ĉirkaŭ la urbo, sed la tujaj perspektivoj ne kontentiĝis. Post kelkaj monatoj, laborante en presaĵejo, Franklin konvinkis la guberniestron de Pensilvanio, Sir William Keith, iri al Londono, evidente por akiri la ekipaĵon necesan por establi alian ĵurnalon en Filadelfio. Trovante la promesojn de Keith redoni gazeton malplenan, Franklin funkciis kiel kompostisto en presista butiko en kio nun estas la Preĝejo de Sankta Bartolomé-la-Granda en la regiono Smithfield de Londono. Sekvante ĉi tion, li revenis al Filadelfio en 1726 kun la helpo de Thomas Denham, komercisto kiu dungis Franklin kiel komizo, butikisto kaj kontisto en sia komerco.
Rudyszwałd
Rudyszwałd (ĉeĥe Rudyšvald, germane Ruderswald) estas vilaĝo situanta en suda Pollando, en komunumo Krzyżanowice (pollingve gmina Krzyżanowice).
Benjamin Franklin
Juntoj kaj biblioteko
Legado estis bonega pasatiempo de Junto, sed libroj estis maloftaj kaj multekostaj. La membroj kreis bibliotekon komence kolektitan el siaj propraj libroj post kiam Franklin skribis:"Mi proponis al mi, ke ĉar niaj libroj ofte estis menciataj en niaj diskutoj pri demandoj, eble estus oportune, ke ni havu ilin tute tie, kiam ni renkontiĝis, ke ili eble estos konsultitaj; kaj tiel, kunmetante niajn librojn al komuna biblioteko, ni devus, dum ni ŝatus teni ilin kune, havas ĉiun el ni la avantaĝon uzi la librojn de ĉiuj aliaj membroj, kio estus preskaŭ same utila, kvazaŭ ĉiu posedus la tuta."Ĉi tio tamen ne sufiĉis. Franklin konceptis la ideon de abonbiblioteko, kiu amasigos la financojn de la membroj por aĉeti librojn por ĉiuj legi. Ĉi tio naskiĝis al la Biblioteko-Firmao de Filadelfio: ĝia furorlisto estis komponita de Franklin en 1731. En 1732, Franklin dungis la unuan usonan bibliotekiston, Louis Timothee. La Biblioteko-Firmao nun estas bonega erudicia kaj esplora biblioteko.
Rudyszwałd
Rudyszwałd estiĝis verŝajne en la 13-a kaj la 14-a jarcentŝanĝoj kaj devene ĝi estis enskribita kiel Ruderswald (Arbaro de Rudolfo), la nuna aspekto de la nomo datiĝas ekde la 18-a jarcento. Tiu ĉi vilaĝo estas malnova eklezia vilaĝo, kiu ekde la jaro 1469 apartenis al familio Tworkowskiidoj, poste al Raszczyckiidoj, Trachidoj, Wengerskiidoj kaj fine ĝi apartenis al majorato de familio Lichnovský. Ĝis hodiaŭ en limo inter Rudyszwałd kaj Zabełków konserviĝis „kruco de pentofarado“ el grejso. Ekde la jaro 1676 ekzistis en la vilaĝo lernejo. En la sama tempo estis konstruita muelejo kaj diskreskiĝis konstruaĵoj de bieno, ĉirkaŭ kiuj staris nur ok dometoj. En la jaro 1879 tra Rudyszwałd trairis forta uragano kun torenta pluvego kaj preskaŭ ĝi neniigis la vilaĝon. En la jaro 1447 estis en la vilaĝo konstruita ligna preĝejo. En la jaro 1714 la preĝejo estis dismuntita kaj sur ties loko estis konstruita nova, masonita preĝejo. La hodiaŭa preĝejo estas el la jaro 1935.
Benjamin Franklin
Novaĵaŭdienco
Al la morto de Denham, Franklin revenis al sia iama komerco. En 1728, Franklin starigis presaĵon en partnereco kun Hugh Meredith; la sekvan jaron li fariĝis la eldonisto de gazeto nomata La Pennsylvania Gazeto. La Gazeto donis al Franklin forumon por agiti pri diversaj lokaj reformoj kaj iniciatoj per presitaj eseoj kaj observaĵoj. Kun la paso de la tempo, lia komento kaj lia akra kultivado de pozitiva bildo kiel laborema kaj intelekta junulo gajnis al li multan socian respekton. Sed eĉ post kiam Franklin akiris famon kiel sciencisto kaj ŝtatisto, li kutime subskribis siajn leterojn kun la nepretendema 'B. Franklin, Presilo.' En 1732, Ben Franklin eldonis la unuan germanlingvan ĵurnalon en Ameriko – Die Philadelphische Zeitung – kvankam ĝi malsukcesis post nur unu jaro ĉar kvar aliaj ĵus fonditaj germanaj artikoloj rapide regis la gazetan merkaton. Franklin presis moravajn religiajn librojn en la germana. Franklin ofte vizitis Betlehemon, Pensilvanion restantan ĉe la Moravia Suna Gastejo. En broŝuro de 1751 pri demografia kresko kaj ĝiaj implikoj por la kolonioj, li nomis la Pensilvaniajn germanojn "Palatine Boors", kiuj neniam povis akiri la "Kompleksecon" de la anglaj setlantoj kaj aludis al "Nigruloj kaj Tawneys" kiel malfortigado de la socia strukturo de la kolonioj. Kvankam Franklin ŝajne rekonsciiĝis baldaŭ poste, kaj la frazoj estis preterlasitaj de ĉiuj postaj printadoj de la broŝuro, liaj vidpunktoj eble ludis rolon en sia politika malvenko en 1764.
Pornóapáti
Pornóapáti estas vilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Vas (Hungario), en Distrikto Szombathely. Pornó eble slava vorto, apát estas hungare abato, estis ĉi tie iama abatejo. La vilaĝo germane eswtas Pernau, kroate Pornova.
Benjamin Franklin
Novaĵaŭdienco
Franklin vidis la presilon kiel aparato instrui koloniajn usonanojn en morala virto. En la ĵurnalismo de Benjamin Franklin, Ralph Frasca argumentas, ke li vidis tion kiel servon al Dio, ĉar li komprenis moralan virton rilate al agoj, tial bonfaro donas servon al Dio. Malgraŭ siaj propraj moralaj faloj, Franklin vidis sin kiel unike kvalifikita instrui usonanojn pri moralo. Li provis influi usonan moralan vivon per la konstruado de presa reto bazita sur ĉeno de partnerecoj de la Karolinoj ĝis Nov-Anglujo. Franklin per tio inventis la unuan gazetan ĉenon. Ĝi estis pli ol komerca entrepreno, ĉar kiel multaj eldonistoj, ĉar li kredis, ke la gazetaro havas publikan servan devon. Kiam Franklin establis sin en Filadelfio, iomete antaŭ 1730, la urbo fanfaronis pri du "mizeraj malmultegaj" novaĵoj, La Usona Semajna Merkato de Andrew Bradford kaj la Universala Instruisto en ĉiuj artoj kaj sciencoj, kaj Pensilvania Gazeto de Samuel Keimer. Ĉi tiu instruado en ĉiuj artoj kaj sciencoj konsistis el semajnaj eltiraĵoj de la Universala Vortaro de Chambers. Franklin rapide forprenis ĉion ĉi kiam li transprenis la Instruiston kaj igis ĝin La Pensilvania Gazeto. La Gazeto baldaŭ fariĝis la karakteriza organo de Franklin, kiun li libere uzis por satiro, por la teatraĵo de sia spriteco, eĉ por pura eksceso de malĝojo aŭ de amuzo. De la unua, li havis manieron adapti siajn modelojn al siaj propraj uzoj. La serio de eseoj nomata "La Okiĝema-Korpo", kiun li verkis por la Usona Merkuro de Bradford en 1729, sekvis la ĝeneralan Addisonian formon, jam modifita por taŭgas homaj kondiĉoj. La timema Pacienco, en ŝia okupata malgranda butiko, plendanta pri la senutilaj vizitantoj, kiuj malŝparas ŝian valoran tempon, rilatas al la sinjorinoj, kiuj alparolas sinjoron Spektanton. La Okupo-Korpo mem estas vera Cenzura Morumo, ĉar Isaac Bickerstaff estis en Tatler. Kaj kelkaj fikciaj gravuloj, Ridentius, Eugenius, Cato, kaj Kretico, reprezentas tradician 18-ajarcentan klasikismon. Eĉ tiu Franklin povus uzi por nuntempa satiro, ĉar Cretico, la "semisto Filozofo", estas evidente portreto de la rivalo de Franklin, Samuel Keimer.
Pornóapáti
Historio
En Pornóapáti pli frue romianoj loĝadis. La menciita abatejo fondiĝis en 1221. Dum la turka erao la vilaĝo detruiĝis. En 1780 katolika preĝejo konstruiĝis. En la vilaĝo vivas aŭstroj kaj hungaroj. Inter 1921-1922 la komunumo apartenis al Aŭstrio, sed en 1923 Hungario rericevis. Dum la socialismo la vilaĝo trovis sin ĉe la Fera kurteno. Ekde 2008 ambaŭ landoj apartenas al la interna zono de Schengen, sekve la limo estas trairebla ie ajn senkontrole.
En Pornóapáti migra poŝto servas.
Benjamin Franklin
Novaĵaŭdienco
La Pensilvania Gazeto, kiel plej multaj aliaj gazetoj de la periodo, estis ofte ne presita. Franklin okupiĝis pri aferoj ekster sia presaĵejo, kaj neniam serioze provis altigi la mekanikajn normojn de sia komerco. Li ankaŭ ne taŭge redaktis aŭ kunportis la hazardaĵojn pri malnovaj eroj, kiuj aperis por novaĵoj en la Gazeto. Lia influo sur la praktika flanko de ĵurnalismo estis minimuma. Aliflanke, liaj reklamoj de libroj montras lian tre grandan intereson en popularigado de laika literaturo. Sendube lia papero kontribuis al la pli vasta kulturo, kiu distingis Pensilvanion disde ŝiaj najbaroj antaŭ la Revolucio. Kiel multaj eldonistoj, Franklin konstruis librovendejon en sia presejo; li prenis la okazon legi novajn librojn antaŭ ol vendi ilin.
Farébersviller
Farébersviller estas franca situanta en departemento Moselle, regiono Grand Est.
Benjamin Franklin
Novaĵaŭdienco
Franklin havis miksitan sukceson en sia plano establi interkolonian reton de gazetoj, kiuj produktus profiton por li kaj disvastigus virton. Li komencis en Charleston, Suda Karolino, en 1731. Post kiam la dua redaktoro mortis, lia vidvino Elizabeth Timothy transprenis kaj faris sukceson, 1738-1746. Ŝi estis unu el la unuaj virinoj de la kolonia epoko. Dum tri jardekoj, Franklin subtenis proksiman komercan rilaton kun ŝi kaj ŝia filo Petro, kiu transprenis en 1746. La Gazeto havis politikon de senpartieco en politikaj debatoj, kaj kreis la ŝancon por publika debato, kiu instigis aliajn defii aŭtoritaton. Redaktoro Peter Timothy evitis mallaŭdon kaj krudan kriplecon, kaj post 1765 pli kaj pli patriota starigis en la kreskanta krizo kun Britio. Tamen, la Konektikuta Gazeto de Franklin (1755–68) pruvis malsukcesa.
Farébersviller
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Farébersvillois aŭ Farébersvillerois.
Benjamin Franklin
Ofta geedzeco al Deborah Read
Dum Franklin estis en Londono, lia vojaĝo plilongiĝis, kaj estis problemoj kun la promesoj de kavaliro William. Eble pro la cirkonstancoj de ĉi tiu prokrasto, Deborah edziĝis al viro nomata John Rodgers. Ĉi tio montriĝis bedaŭrinda decido. Rodgers baldaŭ evitis siajn ŝuldojn kaj procesojn fuĝante al Barbado kun sia doto, postlasante ŝin. La sorto de Rodgers estis nekonata, kaj pro bigamiaj leĝoj, Deborah ne liberis geedziĝi.
Franklin establis oftan geedzecon kun Deborah Read la 1an de septembro 1730. Ili prenis la lastatempe agnoskitan junan kontraŭleĝan filon, William, kaj mamnutris lin en sia domanaro. Ili havis du infanojn kune. Ilia filo, Francis Folger Franklin, naskiĝis en oktobro 1732 kaj mortis pro viruela en 1736. Ilia filino, Sarah "Sally" Franklin, naskiĝis en 1743 kaj kreskis por edziĝi al Richard Bache, havas sep infanojn kaj prizorgi ŝian patron en lia maljuneco.
Vilhelmo (William) Franklin
En 1730, 24-jaraĝa Franklin publike agnoskis la ekziston de sia filo Vilhelmo, kiu estis konsiderata "kontraŭleĝa", ĉar li naskiĝis ekster geedziĝo, kaj mamnutris lin en sia domanaro. Vilhelmo naskiĝis la 22-an de februaro, 1730, kaj la identeco de lia patrino ankoraŭ ne konas. Li estis edukita en Filadelfio, kaj komenciĝante proksimume 30-jaraĝa, studis juron en Londono en la fruaj 1760-aj jaroj. Li mem naskis neleĝan filon, William Temple Franklin, naskiĝintan en la sama dato, la 22-an de februaro 1760. La patrino de la knabo neniam estis identigita, kaj li estis metita en prizorgadon. En 1762, la pli aĝa Vilhelmo Franklin edziĝis al Elizabeth Downes, filino de plantisto el Barbado, en Londono. Post kiam Vilhelmo pasis la trinkejon, lia patro helpis lin gajni rendevuon unu jaron poste en 1763 kiel la lasta Reĝa Guberniestro de Nova Ĵerzejo.
Fidelisto al la Brita Imperio, la pli aĝa Vilhelmo Franklin kaj lia patro eventuale rompis rilatojn super iliaj diferencoj pri la Usona Revolucia Milito, ĉar Benjamin Franklin neniam povis akcepti la pozicion de Vilhelmo. Devigita en 1776 de la revolucia registaro de Nova Ĵerzejo, William, kiu estis Reĝa Guberniestro, estis metita en hejma aresto en Perth Amboy dum ses monatoj. Post la Deklaracio de Sendependeco, Franklin estis formale gardita laŭ ordono de la Provinca Kongreso de Nov-Jerseyerzejo, ento, kiun li rifuzis rekoni, pri tio kiel "kontraŭleĝa asembleo." Li estis enkarcerigita en Konektikuto dum du jaroj. , en Wallingford kaj Middletown, kaj post esti kaptita subreptite kun amerikanoj por subteni la lojalisman aferon, estis tenita en solena restado ĉe Litchfield dum ok monatoj. Kiam fine li estis liberigita en prizonan interŝanĝon en 1778, li translokiĝis al Novjorko, kiu tiutempe estis ankoraŭ okupita de la britoj.
Dum en Novjorko, li fariĝis estro de la Estraro pri Asociitaj Lojalistoj, kvazaŭ-milita organizo estrita de la Reĝo Georgo la 3-a kaj estrata en Novjorko. Ili iniciatis gerilajn ekspediciojn en Nova Ĵerzejo, suda Konektikuto, kaj Novjorkaj distriktoj norde de la urbo. Kiam britaj trupoj evakuis el Novjorko, William Franklin foriris kun ili kaj velis al Anglujo. Li ekloĝis en Londono, por neniam reveni al Nordameriko. En la antaŭparolaj pacaj interparoloj en 1782 kun Britujo, "... Benjamin Franklin insistis, ke lojaluloj, kiuj portis armilojn kontraŭ Usono, estos ekskluditaj de ĉi tiu pledo (ke ili ricevu ĝeneralan pardonon). Li sendube pensis pri William Franklin ."
Sukceso kiel aŭtoro
En 1733, Franklin komencis eldoni la faman Poor Richard's Almanack (kun enhavo ambaŭ originala kaj pruntita) sub la pseŭdonimo Richard Saunders, sur kiu baziĝas multe de lia populara reputacio. Franklin ofte verkis sub pseŭdonimoj. Kvankam estis neniu sekreto, ke Franklin estis la aŭtoro, lia karaktero Richard Saunders plurfoje neis ĝin. "La Proverboj de Riĉa Rikardo", eldiroj de ĉi tiu almanako, kiel "Poŝmono ŝparita estas duoble kara" (ofte miskalkulita kiel "Ŝparita monero estas monero gajnita") kaj "Fiŝoj kaj vizitantoj stinkas en tri tagoj", restas oftaj citaĵoj en la moderna mondo. Saĝo en popola socio signifis la kapablon provizi taŭgan admonon por iu ajn okazo, kaj la legantoj de Franklin preparis sin bone. Li vendis ĉirkaŭ dek mil kopiojn jare—ĝi fariĝis institucio. En 1741, Franklin komencis publikigi La Ĝenerala Revuo kaj Historia Kroniko por ĉiuj britaj plantejoj en Ameriko, la unua tia ĉiumonata revuo de ĉi tiu tipo eldonita en Ameriko.
En 1758, la jaro kiam li ĉesis verki por la Almanako, li presis Father Abraham's Sermon, ankaŭ nomatan La Vojo al Riĉeco. La aŭtobiografio de Franklin, komencita en 1771 sed eldonita post lia morto, fariĝis unu el la klasikaj de la ĝenro.
Inventaĵoj kaj sciencaj enketoj
Franklin estis fabela inventisto. Inter liaj multaj kreitaĵoj estis la fulmo-stango, vitroharmoniko (vitra instrumento, por ne konfuziĝi kun la metala harmoniko), Franklin-forno, bifokulaj vitroj kaj la fleksebla urina katetero. Franklin neniam patentis siajn inventojn; en sia aŭtobiografio li verkis, "... dum ni ĝuas grandajn avantaĝojn de la inventoj de aliaj, ni ĝoju pri okazo servi aliajn per iu ajn invento nia; kaj ĉi tion ni faru libere kaj sindoneme."
Elektro
Franklin komencis esplori la fenomenon de elektro en 1746 kiam li vidis iujn el la prelegoj de Archibald Spencer uzantajn statikan elektron por ilustraĵoj. Franklin proponis, ke "vitreca" kaj "rezina" elektro ne estas malsamaj specoj de "elektra fluidaĵo" (kiel tiam oni nomis elektron), sed la samaj "fluidaĵoj" sub malsamaj premoj. (La sama propono estis farita sendepende tiun saman jaron fare de William Watson.) Franklin estis la unua kiu etikedis ilin pozitivaj kaj negativaj respektive, kaj li estis la unua kiu malkovris la principon de konservado de pagendaĵo. En 1748, li konstruis multoblan platan kondensilon, kiun li nomis "elektra kuirilaro" (ne konfuzebla kun la amaso de Volta) metante dek unu vitrojn da vitro sandviĉitaj inter plumboŝnuroj, suspenditaj per silkaj ŝnuroj kaj konektitaj per dratoj.
Sekvante pli pragmajn uzojn por elektro, rimarkante en printempo 1749, ke li sentis "iomete ĉagreni", ke liaj eksperimentoj ĝis nun rezultis en "Nenio en ĉi tiu Modo de Uzado al Homaro", Franklin planis praktikan pruvon. Li proponis vespermanĝan feston, kie pavo pereis per elektra ŝoko kaj rostis ĝin sur elektran kraĉon. Post kiam li preparis plurajn meleagrojn tiamaniere, Franklin rimarkis, ke "la birdoj mortigantaj tiamaniere manĝas neordinare molaj." Franklin rakontis, ke en la procezo de unu el ĉi tiuj eksperimentoj, li estis ŝokita de paro de Leyden-kruĉoj, rezultante en entombigo en liaj brakoj, kiuj persistis dum unu vespero, rimarkante "Mi hontas, ke mi kulpis kulpon de tiel famega blondulo."
En rekono de sia laboro per elektro, Franklin ricevis la Copley Medalon de la Reĝa Societo en 1753, kaj en 1756, li fariĝis unu el la malmultaj 18-ajarcentaj usonanoj elektitaj kiel Fellow of the Society (Ulo de la Societo). Li ricevis honorajn gradojn de Harvard kaj Yale-universitatoj (lia unua). La elektra ŝarĝo de CGS-unuo ricevis sian nomon: unu franklino (Fr) egalas al unu statkombino.
Franklin konsilis Harvard-Universitaton en ĝia akiro de novaj elektraj laboratorioj post la kompleta perdo de sia originala kolekto, en fajro, kiu detruis la originalan Harvard-halo n en 1764. La kolekto, kiun li muntis, poste fariĝos parto de la Kolekto de Historiaj Sciencaj Instrumentoj de Harvard, nun publike montras en ĝia Scienca Centro.
Franklin nelonge esploris elektroterapio n, inkluzive de la uzo de la elektra bano. Ĉi tiu laboro kondukis al la kampo vaste konata.
Kiteksperimento kaj fulmrapido
Franklin publikigis proponon pri eksperimento por pruvi, ke fulmo estas elektro per flugado de kirlo en ŝtormo, kiu aperis kapabla fariĝi fulmoŝtormo. La 10-an de majo 1752, Thomas-François Dalibard el Francio faris la eksperimenton de Franklin uzante 40-futan altan (12 m) fera vergo anstataŭ kirlo, kaj li ĉerpis elektrajn fajrerojn el nubo. La 15-an de junio 1752, Franklin eble eble faris sian konatan eksperimenton pri kirlo en Filadelfio, sukcese ĉerpante fajrerojn el nubo. Franklin priskribis la eksperimenton en la Pensilvania Gazeto la 19an de oktobro 1752, sen mencii, ke li mem plenumis ĝin. Ĉi tiu konto estis legita al la Reĝa Societo la 21-an de decembro kaj presita kiel tia en la Filozofiaj Transakcioj. Joseph Priestley publikigis raporton kun pliaj detaloj en sia Historio kaj Aktuala Statuso de Elektro de 1767. Franklin zorgis stari sur izolilo, restante seka sub tegmento por eviti danĝeron de elektra ŝoko. Aliaj, kiel profesoro Georg Wilhelm Richmann en Rusio, estis elektrokutitaj dum farado de fulmeksperimentoj dum la monatoj tuj post la eksperimento de Franklin.
En liaj skribaĵoj, Franklin indikas, ke li konsciis pri la danĝeroj kaj ofertas alternativajn manierojn pruvi, ke fulmo estas elektra, kiel montras lia uzo de la koncepto de elektra tero. Franklin ne plenumis ĉi tiun eksperimenton, kiel oni ofte bildigas en populara literaturo, flugante la kapuĉon kaj atendante esti frapita de fulmo, ĉar ĝi estus danĝera. Anstataŭe li uzis la kirkon por kolekti iom da elektra ŝarĝo el ŝtorma nubo, montrante, ke fulmo estis elektra. La 19an de oktobro en letero al Anglujo kun indikoj por ripeti la eksperimenton, Franklin skribis:"Kiam pluvo malsekigis la kornan fadenon tiel, ke ĝi povas konduki la elektran fajron libere, vi trovos ĝin elfluas abunde el la ŝlosilo ĉe la alproksimiĝo de via nukso, kaj per ĉi tiu ŝlosilo povas esti ŝargita fiulo, aŭ Leyden-kruĉo: kaj de elektra fajro tiel akiritaj spiritoj povas esti ekbruligitaj, kaj ĉiuj aliaj elektraj eksperimentoj povas esti faritaj kutime per helpo de kaŭĉukaj vitraj globoj aŭ tuboj; kaj tial la sameco de la elektra materio kun tiu de lumigado [sic?] tute evidentiĝis."La elektraj eksperimentoj de Franklin kondukis al lia invento de la fulmo. Li diris, ke konduktiloj kun akra prefere ol glata punkto povas elŝuti silente, kaj je multe pli granda distanco. Li supozis, ke ĉi tio povus helpi protekti konstruaĵojn kontraŭ fulmo per alligado de "vertikalaj Bastonoj de Fero, agorditaj kiel Kudrilo kaj grado por malebligi Rustadon, kaj de la Piedo de tiuj Rodoj Drato malsupren de la ekstero de la Konstruaĵo en la Teron; ... Ĉu tiuj ĉi indikitaj Rodoj verŝajne ne tiriĝus la Elektran Fajron silente el Nubo antaŭ ol ĝi proksimiĝis por trafi, kaj tiel protekti nin kontraŭ tiu plej subita kaj plej terura Miskapo! " Post serio de eksperimentoj en la propra domo de Franklin, fulmotondiloj estis instalitaj en la Akademio de Filadelfio (poste la Universitato de Pensilvanio) kaj la Pensilvania Ŝtata Domo (poste Sendependeca Halo) en 1752.
Studoj pri populacio
Franklin havis grandan influon sur la emerĝanta scienco pri demografio aŭ studoj pri populacio.
Rota Greca
Rota Greca estas komunumo de Italio.
Benjamin Franklin
Studoj pri populacio
En la jaroj 1730 kaj 1740, Franklin komencis preni notojn pri loĝantarkresko, trovante ke la usona populacio havis la plej rapidan kreskonrapidecon sur la Tero. Emfazante, ke loĝantarkresko dependis de nutraĵoj, Franklin emfazis la abundon de manĝaĵoj kaj disponeblajn terkultivaĵojn en Ameriko. Li kalkulis, ke la loĝantaro de Usono duobliĝis ĉiujn dudek jarojn kaj superus tiun de Anglujo en jarcento. En 1751, li redaktis Observojn pri la Pliiĝo de Homoj, Populado de Landoj, ktp. Kvar jarojn poste, ĝi estis anonime presita en Boston, kaj ĝi rapide reproduktiĝis en Britujo, kie ĝi influis la ekonomikiston Adam Smith kaj poste la demografon Thomas Malthus, kiu kreditis Franklin por malkovrado de regulo de loĝantarkresko. La prognozoj de Franklin pri kiel brita mercantilismo estis nesolveblaj alarmitaj britaj estroj, kiuj ne volis esti superitaj de la kolonioj, do ili pli volonte trudis limigojn al la kolonia ekonomio.
Kammen (1990) kaj Drake (2011) diras, ke la Observoj de Franklin pri la Pliiĝo de Homaro (1755) staras kune kun la "Diskurso pri Kristana Unio" de Ezra Stiles (1760) kiel ĉefaj verkoj de dekoka-jarcenta anglo-usona demografio; Drake kreditas la "larĝan legantaron kaj profetan komprenon" de Franklin. Franklin ankaŭ estis pioniro en la studo de sklavaj demografioj, kiel montrite en sia eseo de 1755.
Benjamin Franklin, per sia kapablo kiel kamparano, verkis almenaŭ unu kritikon pri la negativaj konsekvencoj de prezaj kontroloj, komercaj limigoj kaj subvencio de malriĉuloj. Ĉi tio estas koncize konservita en lia letero al la Londona Kroniko publikigita la 29-an de novembro 1766, titolita 'Pri la prezo de maizo, kaj administrado de malriĉuloj'.
Fluoj de Atlantika Oceano
Kiel deputito poŝtestro, Franklin interesiĝis pri cirkuladaj ŝablonoj de Norda Atlantiko. Dum en Anglujo en 1768, li aŭdis plendon de la Kolonia Estraro de Doganoj: Kial ĝi prenis britajn pakaĵetajn ŝipojn portantajn poŝton kelkajn semajnojn pli longe por atingi Novjorkon ol necesis averaĝa komerca ŝipo por atingi Novporton, Rhode Insulo? La komercistoj havis pli longan kaj pli kompleksan vojaĝon ĉar ili foriris de Londono, dum la paketoj foriris de Falmouth en Cornwall.
Franklin metis la demandon al sia kuzo Timothy Folger, kapitano de balenistoj de Nantucket, kiu diris al li, ke komercaj ŝipoj rutine evitas fortan orientan mez-oceanan fluon. La poŝta paketkapitano velis senvive en ĝi, tiel batalante kontraŭan fluon de 3 mejloj hore (5 km / h). Franklin laboris kun Folger kaj aliaj spertaj ŝipkapitanoj, lernante sufiĉe por mapi la fluon kaj nomi ĝin la Golfa Rojo, per kio ĝi ankoraŭ hodiaŭ estas konata.
Franklin publikigis sian ĉarton de Gulf Stream en 1770 en Anglujo, kie ĝi estis tute ignorita. Postaj versioj estis presitaj en Francujo en 1778 kaj Usono en 1786. La brita eldono de la furorlisto, kiu estis la originalo, estis tiel ĝisfunde ignorita, ke ĉiuj supozis, ke ĝi estis perdita eterne ĝis Phil Richardson, oceanografo de Woods Hole kaj spertulo de Gulf Stream, malkovris ĝin en la Bibliothèque Nationale en Parizo en 1980. Ĉi tiu trovo ricevis ĉefpaĝon pri La Novjorkaj Tempoj.
Franklin, la verkisto, presisto, kaj socia helpanto
Je 12-jaraĝo, Franklin absorbis ĉiun aspekton de la profesio de sia frato. Lia frato fondis la unuan ĵurnalon de Bostono. Je juna aĝo, Benjamin povis operacii multe per la presilo. Li ankaŭ verkis poezion, baladojn, kaj artikolojn, sed lia frato neniel permesis publikigi lian verkadon.
En 1733, Franklin publikigis "Poor Richard's Almanac" (Almanako de Malriĉa Rikardo). Ĉi tiu almanako estis malsama ol multaj. Franklin skribis leterojn al la legantoj sub la pseŭdonimo "Richard Saunders" kaj priskribis la familian vivon de ĉi tiu fikcia persono. Franklin skribis ankaŭ multajn komikajn aforismojn, kelkajn ankoraŭ bone konatajn.
Ĉi tiam, pensoj de Franklin turniĝis al helpado de socio. Li aliĝis framasonismon kaj fondis grupon celantan urban plibonigon. Li helpis fondi projektojn por la plibonigo de Filadelfio. Kun la helpo de Franklin, la stratoj ricevis noktan lumigon kaj malmolan surfacon. Li fondis publikan bibliotekon, hospitalon, fajrobrigadon, kaj la Amerikan Filozofian Societon (American Philosophical Society).
Franklin, la diplomato kaj politikisto
Dum la 1750-aj jaroj, Franklin iĝis pli agema politike. En 1757, li vojaĝis al Anglio, kiel ambasadoro por la familio de Penn, kiuj estis la estroj de la Pensilvania kolonio. Dum li estis tie, li agis kiel la parolanto de kelkaj aliaj kolonioj. La parlamento de Anglio leĝigis la Stamp Act (leĝo pri stampimposto), kiu impostigis la koloniojn. Parte pro la voĉo de Franklin, la Stamp Act estis malfarita de la parlamento. Kvankam li havis multajn amikojn anglajn, Franklin ĉagreniĝis pro la koruptema registaro tiea. Franklin plu pripensis kolonian sendependecon, kaj klopodadis pri ĉi tiu celo.