cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Historio de la Esperantista klubo en Brno (1946-1952)
La historio de la Esperantista klubo en la urbo Brno estas priskribita en apartaj artikoloj, el kiuj ĉiu priskribas unu periodon laŭ jar-intervaloj:
Jen la kroniko de 1946 ĝis 1952.
1946
1946: la plej gravaj entreprenoj de la Klubo estis: modela kaj alloga libro-ekspozicio en librovendejo Komůrka, suk-cesa partopreno en la Tutŝtata Filatela Ekspozicio, prizorgado de 12 propagandaj vitrinoj, sukcesa kunlaboro kun Lernejo de Laboro ÚRO; ĉe Unua Maŝinfabriko de Brno estiĝis kurso gvidata de Rudolf Nečas en Kuklenská-strato.
1947
1947: ankoraŭ pli ampleksa ekspozicio de Esperanto-libro, en ĵurnaloj aperis pli ol 100 pagitaj anoncoj kaj informoj, en 11 kinejoj estis tutjara konstanta reklamo por Espe-ranto (bele ellaborita diapozitivo), kaj al ĵurnalo Čin estis almetitaj 10.000 informiloj; prelegoj de eminenta sveda sociala kaj poresperanta laborantino Anna Alamo el Stokholmo en aŭlo de Masaryk-Universitato (pli ol 400 aŭskultantoj, interpretis J. Vondroušek), sekvis plua prelego en kinejo Metro (700 studentoj kaj profesoroj, interpretis Josef Vítek el Prago kaj okaze de infan-soleno partoprenis kelkcent ĉeestantoj, tradukis J. Vítek);. en aŭditorio de Medicina Fakultato prelegis D-ro A. Baur el Berno (interpretis Jiří Kořínek); por ekspozicio "Verko de Petr Bezruč" havigis la klubo materialojm kaj aranĝis tien du grup-ekskursojn; por rememorigi 60 jarojn de Esperanto estis  eldonitaj grandaj artismaj afiŝoj en granda kvanto kaj distribu-itaj laŭdezire al pluraj kluboj de nia respubliko (Prago, Liberec, Karlovy Vary, Olomouc k.a.).
1948
1948: koncerto de esperantisto Nuni Nanev, membro de Sofia Opero, plue koncerto de kantistino M. Santreuil el Parizo, ankaŭ samideanino; pli ol 30-membra aŭtobusan karavano  el Danlando (trarigardo de la urbo, vizito al Macocha, amika vespero kun la kultura programo); en Židenice en gastejo "u Drápalů" 44 gesamideanoj fondis lokan grupon de EAĈSR.
1949
1949: vizito de skota poeto Reto Rossetti kun la edzino; karavano el Nederlando, 50 personoj, nederlandanoj kaj belgoj (akcepto ĉe prezidanto de la Centra Nacia Komitato B. Ubr).
1950
1950: la VII-a Ĉeĥoslovaka Esperanto-Kongreso en Brno (27.-29. 5.) sub honora patroneco da la Centra Nacia Komitato (1100 homoj) kun solena koncert-vespero (tradukoj de R. Hromada, Jindřich Ježek, J. Kořínek, Miloš Lukáš, Tomáš Pumpr, St. Schulhof, Frant. Vaněk, piano-akompano de prof. Vilibald Scheiber, deklamado de Zdeňka Švabíková-Kožíková, Vl. Leraus, kantado Věra Borská, Eliška Kalousová, D-ro J. Hromádka, prof. J. Válka, kabaredaj kantoj R. Stolař, Fr. Crha, Vanda Zitová, dramo Eva Suchardová kaj Valda Vinař); Stalin-tezoj pri la lingvoscienco kaŭzis malfavoran sintenon de la partiaj instancoj al Esperanto (ekde 1949 estis la Klubo sub polica inspekto, okazis pluraj enketadoj ĉe la ŝtata polico, la kursoj ne rajtis esti afiŝataj)
1951
1951: aŭtune ekspozicio de la internacia lingvo enkadre de Ekspoziciaj Foiroj de Brno, en la rotondo; la Klubo solenis 50 jarojn de sia ekzistado (17.-18.11.), venis nestoroj, lernejestro Theodor Čejka el Bystřice pod Hostýnem, instruisto Josef Záboj, al la programo kontribuis M. Adamcová, Eva Suchardová, L. Kovář, St. Fröhlich, s-ino Orlová, Frant. Crha, Míla Režná, Vilibald Scheiber, Alena Horáková, Věra Borská, Václav Kvarda, J. Kořínek, D. Chlubnová, Ĥoro de la kluba junularo; la Klubo transiris, laŭ la leĝo pri organizoj, kiel interes-rondeto, al Kleriga Akademio Komenský, poste al Kleriga Kunularo de urbo Brno kaj fine al Parko de Kulturo kaj Ripozo en Brno; la grupo en Židenice fariĝis Esperanto-rondeto de Entreprena Klubo ĉe Unua Maŝinfabriko de Brno kun 21 membroj.
1952
1952: la Klubo decidis eldonadi Bultenon (jare 5-6 n-roj, plejparte dupaĝaj, eldonkvanto 550 ekzempleroj).
Batalo de Ĉangŝa
La batalo de Ĉangŝa estas esprimo kiu povas korespondi al diversaj militokazoj de la historio de Ĉinio, nome la jenaj:
Malling (Moselle)
Malling estas franca situanta en departemento Moselle, regiono Grand Est.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Mallingeois.
László Filep
László Filep [lAslO], laŭ hungarlingve kutima nomordo Filep László estis hungara matematikisto, mezlerneja kaj altlerneja instruisto, matematikhistoriisto.
László Filep naskiĝis la en Császló, li mortis la  en Budapeŝto.
Biografio
László Filep maturiĝis en gimnazio de Mátészalka, poste li akiris pedagofian diplomon en Scienca Universitato Lajos Kossuth en 1964. Post la diplomo li instruis en mezlernejo, inter 1973 kaj 1983 li estis lektoro en Altlernejo György Bessenyei, docento inter 1983-1987 kaj en la studjaro 1994, profesoro depost 1994. Pli frue en 1973 li akiris matematikistan diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös, plian matematikistan diplomon en Universitato Lajos Kossuth en 1978, fine li doktoriĝis samloke en 1995. Li estis lektoro en Tripolo inter 1987-1990 kaj 1992-1994. Krom la instruado li verkis artikolojn pri algebro kaj historio de la matematiko. Menciindas, ke li abrupte mortis en lernoĉambro dum instruado. Li havis edzinon ekde 1966.
10799 Jukatano
10799 Jukatano estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de la centramerika duoninsulo Jukatano (hispane : Yucatán), kiu iĝis meksika ŝtato en 1824. Tiu-ĉi estas populara turisma loko pro ĝiaj antikvaj majaaj centroj, kiel Uxmal. Ĝi estas ankaŭ la loko de konjektita alfrapo de granda asteroido aŭ kometo ĉikaŭ 65 milionoj da jaroj antaŭ.
Hedwig Rosenbaum
Hedwig ROSENBAUM (naskiĝis Hedwig Austerlitz en 1864, ekde 1909 havis la nomon Hedwig Raabe, jide העדוויג ראזענבוים, latinliterigite Hedvig Razenbojm) estis tenisistino el Bohemio komence de la 20-a jarcento.
Ŝi estas en la analoj de sia sporto pro siaj du bronzaj medaloj akiritaj en unuopaĵoj kaj pare (kun la brito Archibald Warden) ĉe la somera Olimpiko 1900 en Parizo.
Hedwig Rosenbaum estis de germana juda deveno kaj vivis en Prago dum sia tuta vivo. Ŝi apartenis al la unua generacio de Prago kiu ludis tenison. Almenaŭ ekde 1894 ŝi ludis en unuopaj, duobloj kaj miksitaj turniroj en Cisleithania kaj Germanio por la Praha Lawn Tennis Club. En 1899 Rosenbaum estis numero 5 en la aŭstra nacia listo. En la sama jaro ŝi venkis en turniro en Berlino.
En 1900, Rosenbaum partoprenis en la duaj Somera Olimpiko en Parizo kiel privatulo el Prago je sia propra elspezo por vojaĝoj, loĝado kaj enirkotizoj. Ŝi apartenis nek al la bohema, nek al la ĉeĥa, nek al la aŭstra delegacio. Postokaze ŝi deklariĝis esti la unua virino kiu iam reprezentis Bohemion kaj Aŭstrio-Hungarion ĉe la Olimpikoj, gajnante du bronzajn medalojn. En la individua teniskonkurso, ŝi perdis en la duonfinalo al la onta arĝentmedalistino Yvonne Prévost de Francio per 6-1, 6-1 poentoj. En la miksita konkurso ŝi ludis kune kun brito Archibald Warden. La du estis batitaj en la duonfinalo, ilia dua matĉo. Ili perdis al la francino Yvonne Prévost kaj la brito Harold Mahony per 6-3, 6-0 poentoj. La rezultoj de ambaŭ paroj kalkuliĝas inter la miksitaj teamoj en olimpika historio.
En 1904 ŝi gajnis la titolon de la bohema ĉampiono kaj de vica aŭstra ĉampiono. Post tio ŝi retiriĝis de turniroj pro aĝo.
Ŝi estis ĝenerala direktoro kaj estrarano de la Klubo de Germanaj Artistinoj en Prago (Klub deutscher Künstlerinnen en Prago) ekde ties fondiĝo en 1905. Dum la unua mondmilito, Hedwig Raabe laboris kiel flegistino. Poste ŝi provizore laboris en la eldonejo de sia nevo Heinrich Mercy (filo) kaj prizorgis metiistan vendejon ekde 1921. Ŝi tradukis sportlibrojn, teatraĵojn kaj romanojn el la angla en la germanan por pragaj gazetoj kaj germanaj eldonejoj.
Emilio-Romanjo
Emilio-Romanjo (Emilia Romagna ) estas regiono, kiu situas en norda Italio, en la suda parto de la Pada Ebenaĵo. Ĝi etendiĝas de Adriatiko, oriente, ĝis montaro, sudokcidente, ne malproksime de la aliflanka marbordo de Italio (Tirena Maro).
Ĝia ĉefurbo estas Bolonjo.
Limas al ĝi, krom Adriatiko, la regionoj Veneto kaj Lombardio (norde), Piemonto kaj Ligurio (okcidente), Toskanio, Markio kaj la Respubliko de San-Marino (sude).
Geografio
Emilio-Romanjo konsistas el naŭ provincoj:
Historie la regiono ekestis el la du teritorioj de Emilio kaj Romanjo.
Emilio konsistis el la provincoj de Piacenza, Parma, Reggio kaj Modena kaj la parto de la bolonja provinco, en kiu situas la ĉefurbo mem; Romanjo konsistis el la alia perto de la bolonja provinco kaj Ravenna, Rimini kaj Forlì-Cesena. Rimini tiutempe ne estis aparta provinco. Al Romanjo krome apartenis teritorioj en nuna Toskanio kaj Markio.
La iama diseco de la du partoj foje ankoraŭ esprimiĝas en ŝerce troigita loka patriotismo.
Ĉefaj urboj
Sekvas listo de la 10 urboj kun plej da loĝantoj.
Historio
Romanjo dum jarcentoj apartenis al la Papaj ŝtatoj (Sankta Seĝo) kaj estis regata de Romo, de kio devenas ĝia nomo.
Pri la teritorioj de Emilio estis longe disputite inter Francio kaj Aŭstrio. Napoleono fondis el ili kaj aliaj teritorioj la Cis-alpan Respublikon, kies flago estis verda-blanka-ruĝa trikolora, kiu nun estas la ŝtata flago de Italio.
Nur ĉe la unuiĝo de Italio en 1861 sub Viktoro Emanuelo la 2-a la du teritorioj estis kunigitaj. La nomo Emilio-Romanjo estis oficialigita nur en 1947. La nuna regiona divido de Italio datiĝas de 1970.
Historio de Ameriko
Laŭ strikta senco, Historio dependas de skribaj dokumentoj. Do, kvankam la geografia regiono hodiaŭ nomata Ameriko jam havis homojn antaŭ la alveno de eŭropanoj, kaj eĉ kvankam aliaj eŭropanoj alvenis al ĝi antaŭ Kristoforo Kolumbo, ne restas skribaj dokumentoj pri tio. Malfeliĉe, skribaj dokumentoj de indiĝenoj kiuj skribpovis estis detruitaj, aŭ oni apenaŭ ekpovas legi ties restaĵojn.
Kiam Kolumbo alvenis al Ameriko, gentoj loĝis tie, sed ties homoj ne pensis ĝin kiel apartan teritorion: ili ja havis tre malsamajn kulturojn kaj tre malsamajn lingvojn. En Meksiko kaj Peruo estis veraj ŝtatoj, en aliaj teritorioj la sociaj kaj politikaj organizoj estis tre malsamaj, de simplaj familiaj triboj al neŝtataj nacioj.
Prahistorio
Eble la praloĝantoj de Ameriko alvenis de Azio per tiama tera vojo en la nuna Beringa Markolo. Kelkaj tre malnovaj homaj fosilioj eltrovitaj en Sudameriko malsimpligis tiun teorion. Hodiaŭ oni akceptas ne nur unu, sed multajn transirojn de la Beringa Markolo. La fakto de la fosiloj aperis sude antaŭ de norde vere konfuzigas tion teorion, ĉar oni, logike, esperis unue restaĵojn en Nordamerikon pli malnovaj ol en Meza kaj Sudameriko.
Estas teorio laŭ kiu la homoj disvastiĝis tra Ameriko je ĉirkaŭ 1 km jare. Por alveni el Alasko ĝis Brazilo, ili bezonis ĉirkaŭ 20.000 jarojn. Oni eltrovis arkeologiajn restaĵojn en Brazilo ĉirkaŭ 60-70.000-jarajn. La plej malnovaj fosilioj de Homo sapiens en Afriko estis datitaj en 2005 de antaŭ 200 mil jaroj, sed la plej malnovaj fosilioj en Nordameriko havas aĝon de nur 40 mil jaroj, kaj tiuj datumoj estas disputeblaj. En Usono estas konkretaj indikoj de unuaj homoj nur ekde antaŭ 15 mil jaroj, nome la kulturo Clovis kaj la kulturo Fulson, sed sude, en Meksiko, estas restaĵoj kun 21.000 jaroj. Antaŭ 9,000 jaroj, jam estis homoj en Patagonio, la suda ekstremo de la kontinento. La tre granda fizika diferenco inter la amerikaj indiĝenoj ankaŭ indikas malsamajn originojn. Inuitoj, evidente, venis el Azio post la difiniĝo de modernaj fizikaj karakteroj de mongoltipaj popoloj, eble en la 6-a jarcento. Tre eble polinezianoj alvenis al Ameriko kaj fondis koloniojn en sia granda divastigo de la 10-a ĝis la 12-a jarcento, lingvaj kaj fizikaj karakteroj apogas tion teorio, sed oni ne povas klarigi kial ne estas oceanaj navigaciantoj en pra-Ameriko.
Islandoj alvenis Gronlandon ĉirkaŭ jaro 986. Ili establigis tri loĝlokojn proksime je la sudokcidenta pinto de la insulo, loĝadotaj dum iom da jarcentoj. Laŭ norvegaj sagaoj, Eiríkur Rauði (Erik la Ruĝa) ekzilis el Islando pro murdo. Li, kun lia familio kaj sklavoj, foriris per vikinga ŝipo al onidira lando nordkcidenten. La skandinavoj pli-malpli bone kunvivis apud eklogantajn eskimojn, kaj oni sendis kristanan episkopon. En 1386, Gronlando iĝis parto de la Unio de Kalmar kaj poste de la duobla monarĥio Danio-Norvegio. Post kvincent jaroj, la loĝlokoj simple malaperis, probable pro malsatego dum klimataĉo de Malgranda Glaciepoko de 15-a jarcento. La ostoj tiamaj montras ŝpurojn de nutraĉado. Eble tiuj nordaj eŭropanoj alvenis al Nordameriko, sed ilia kulturo ne postvivis.
Praamerikaj kulturoj
Multaj estis la kulturoj en Ameriko antaŭ la alveno de eŭropanoj. La plej konataj estas:
Alveno de eŭropanoj
La ekspedicio de Kristoforo Kolumbo, kiun li organizis kun la helpo de la gefratoj Pinzón, foriris de Palos de la Frontera en la 3-a de aŭgusto 1492, kun tri ŝipoj: 'Pinta', 'Niña' kaj 'Santa María'. En la 6-a de septembro li faris vojaĝpaŭzon en la Kanariaj Insuloj. En la 12-a de oktobro li elŝipiĝis en Guanahaní, al kiu li donis la nomon Sankta Savanto (San Salvador), kaj poste iris ĝis Hispaniolo (La Española).
Konkeraj militoj
Hispanoj estis la unuaj eŭropanoj kiuj alvenis Amerikon kiel kolonigantoj. Male portugalanoj kaj angloj kiuj en unuaj tempoj serĉis pacajn rilatojn al indiĝenoj, hispanoj elektis klaran militon al pra-amerikanoj jam en unuaj jaroj.
En Hispaniolo, kiun la indiĝena enloĝantaro nomis Kiskeja kaj Bohio, ili baldaŭ formortis aŭ formiksiĝis kun eŭropanoj kaj afrikaj negroj.
Sekve, hispanoj iris al Meksiko kie kontaktigis la Azteka ŝtato. Sub la komando de Hernán Cortés, la hispanaj trupoj, aliancitaj kun la popoloj rivalaj de la meŝikoj, sieĝis Tenoĉtitlanon, kiu finfine falis la.
Instigita de granda kvanto de oro trovita en Tenoĉtitlano, la hispanoj invadis ankaŭ la Inkaan ŝtaton en 1532, gviditaj de Francisco Pizarro. la ekspedicio forlasis Panamon en januaro 1531, ĝi enhavis tri ŝipojn, cent okdek ulojn, kaj dudek sep ĉevalojn. La Pizarro, kun sia malgranda forto, atingis Kaĥamarkon, kie li renkontis la “Sapa Inka” (plejsupera reĝo) Atahualpa. Tuj amase mortigis la armeon de Atahualpa kaj eĉ kaptis mem la reĝon Atahualpa. Post unu jaro Pizarro kaptis la ĉefurbon Kuzkon kaj konkeris la tutan Inkaan Imperion, ekcepte malgrandan kaŝan regnon Paĉakution.
Kolonia procezo
Estis tri bazaj modeloj de koloniigo en Ameriko: unue, la ekspluatada modelo, en kio eŭropanoj invadis, sklavigis aŭ eksterminis la lokajn gentojn kaj prenis la riĉecojn de tero la plej eble rapide; due, la novhejma modelo, en kio blankuloj alvenis Amerikon por fuĝi de persekutoj aŭ malbonaj kondicoj en Eŭropo kaj fondi novan hejmon; trie, la deponeja modelo, en kio la eŭropano kontentiĝis per fondo de fortikaĵoj kaj disponejaj vilaĝoj kaj sendis kelkajn funkciulojn kaj misiistojn al kolonio por "garantii" la posedon de tero.
Oni ĝenerale ligis hispanojn kaj portugalanojn al unua modelo, anglojn al la dua kaj aliajn eŭropanojn, francojn, danojn kaj nederlandanojn, al la tria, sed tio ne praviĝas. Angloj fondis usonajn koloniojn kiel novhejmon, sed en Jamajko praktikis la ekspluatadan modelon kaj en Kanado, dum multan tempon, uzis la trian modelon de koloniado. Francoj fondis novhejmon en Kebekio, ekspluatis Haition kaj en Franca Gujano, ĝis hodiaŭ, tute simple havas disponejajn kolonion.
Gemini (interreto)
Gemini estas la nomo de protokolo kreita je Junio 2019 kiu ebligas publikigi kaj legi rete paĝojn ekster la TTT en la t.n. "Gemini spaco". Ĝi estis pensita por esti pli simpla, pli sekura kaj pli privatec-respektanta ol la TTT, je la prezo de la eblecoj permesitaj al la retejestroj, la paĝoj ne estante multe pli ol tekstoj, kun malmulte da enpaĝigaj eblecoj (inspiritaj de la Markdown).
Historio de Ameriko
Usono
Sendependo de Usono, estis burĝa revolucio. Dum la 18a jarcento, en la amerikaj kolonioj de Britio, evoluis aparta kulturo. Helpe de francaj armeoj, la kolonioj militis kontraŭ Britio por sia sendependeco (1776) kaj verkis konstitucion (1787) kiu ankoraŭ validas.
La revoluciistoj fondis la politikan sistemon de Usono, uzinte la ideojn de Locke, la brita filozofo. Tio estas evidenta en "Usona Deklaro de Sendependeco".
Haitio
En la fino de 18-a jarcento, kolonia ekspluato kaj sklavismo konfliktis kun la ideoj de libereco de la Franca Revolucio. Ribeloj en la franca parto de Hispaniolo. liberigis sklavojn, kiuj buĉadis la blankajn kolonianojn kaj ekigis enlandan militon. Sklaveco estis nuligita en 1793. Disigoj inter la nigra ĉefo Toussaint Louverture kaj la mestizo André Rigaud kaŭzis novan internan militon kun rezulta venko de L'Ouverture, kiu okupiis ankaŭ la hispanan parton de la insulo en 1801. En tiu jaro, oni aprobis la unuan haitian konstitucion.
Ekologio
Ekologio (de la greka: οἶκος, "domo"; - λογία, "studo pri"), aŭ ekoscienco, estas la scienca studo de interagoj inter organismoj kaj ilia medio, kiel ekzemple la interagoj kiujn organismoj havas unu kun la alia kaj kun ilia abiota medio. Temoj de intereso al ekologoj inkludas la biodiversecon, distribuon, kvanton (biomaso), nombron (populacio) de organismoj, same kiel konkurencon inter ili ene de kaj inter ekosistemoj. Ekosistemoj estas kunmetitaj de dinamike interrilatantaj partoj inkluzive de organismoj, la komunumoj kiujn ili konsistigas, kaj la ne-vivantaj komponentoj de sia medio. Ekosistemaj procezoj, kiaj ekzemple primarproduktado, pedogenezo, nutra cirkulado, kaj diversaj niĉaj konstruaktivecoj, reguligas la fluon de energio kaj materio tra medio. Tiuj procezoj estas daŭrigitaj per organismoj kun specifaj vivhistoriaj trajtoj, kaj la gamo da organismoj estas nomitaj biodiverseco. Biodiverseco, kiu rilatas al la gamoj da specioj, genoj, kaj ekosistemoj, plifortigas certajn ekosistemajn servojn.
Historio de Ameriko
Haitio
En la sekva jaro, L'Ouverture estis venkita de napoleonaj trupoj, arestita kaj sendita al Francio, kie li mortis. Nigruloj kaj mestizoj unuiĝis sub la estreco de la ekssklavo Jean-Jacques Dessalines kaj kontraŭbatalis la francan armeon ĝis la agnosko de sendependeco en la 1-a de januaro 1804. Du jarojn poste, Dessalines estis forpuĉita kaj mortigita kaj la lando restis disigita inter Henri Christophe, norde, kaj Alexandre Pétion, sude. Unuiĝo de la lando okazis nur en 1820 sub la registaro de Jean-Pierre Boyer.
Hispanameriko
La invado de Napoleono al Hispanio prirapidigis la falon de hispana kolonia imperio en Ameriko. Kiam Fernando la 7-a de Hispanio estis anstataŭigita de frato de Napoleono Jozefo Bonaparte, malgraŭ la cabildos (lokaj koloniestraroj) deklariĝis fidelaj al hispana krono, la kolonia burĝaro emis liberiĝi de hispana registaro. Bonaparte kreis aŭtonomiajn leĝojn por Hispanameriko en 1809, sed tio ne sufiĉis por halti la ĝeneralan proceson de sendependigo.
Ekologio
Ekologio estas interfaka kampo kiu inkludas biologion kaj tersciencon. La vorto "ekologio" ("Ökologie") estis kreita en 1866 fare de la germana sciencisto Ernst Haeckel (1834-1919). Malnovgrekaj filozofoj kiaj ekzemple Hipokrato kaj Aristotelo bazigis la fundamentojn de ekologio en siaj studoj pri naturhistorio. Moderna ekologio transformiĝis en pli rigoran sciencon en la fino de la 19-a jarcento. Evoluaj konceptoj en adaptado kaj natura selektado iĝis bazaj ŝtonoj de moderna ekologia teorio. Ekologio ne estas sinonima kun medio, ekologiismo, naturhistorio, aŭ mediscienco. Ĝi estas proksime rilata al evolua biologio, genetiko, kaj etologio. Kompreno pri kiel biodiverseco influas ekologian funkcion estas grava fokusareo en ekologiaj studoj. Ekologoj serĉas klarigi aspektojn de:
Gemini (interreto)
Ĉio ĉi estas farita kun nuntempaj teknologioj kiel TLS, tiel plibonigante la privatecon kaj la sekurecon. La serviloj uzas defaŭlte la pordon 1965. La protokolo estas desegnita kunlabore kaj ne estas nuntempe normigita kiel interreta normo.
Historio de Ameriko
Hispanameriko
Kie la hispanidoj estis multnombraj, kiel en Meksiko, kaj Vic-Regno de Nova Granado (Venezuelo, Kolombio, Ekvadoro kaj Panamo), la bataloj estis longaj kaj sangplenaj, sed en aliaj regionoj, kie la indiĝena popolaro superestis, kiel Paragvajo, ekzemple, preskaŭ ne estis lukto. En tiu lando, la sendependo okazis per simpla puĉo de José Gaspar Francia en 1811. La Vic-Regno de l' Platao (Argentino, Urugvajo, Paragvajo kaj parto de Bolivio), ekcepte Paragvajo, restis fidela al Hispanio ĝis 1814.
La burĝaro criolla (hispanida) post la restaŭro de tradicia monarkio en Hispanio, timis la revenon de monopolo komerca de l' metropolo kaj la malfaciligo de eniro al administraj oficoj al ne eŭropanoj, tio enirigis la hispanidojn en movadoj por sendependo en la Vic-Regnoj de Hispana Ameriko. Ekde 1814, la reĝaj armeoj pruvis haltigi tiujn movadojn, kiuj iĝis naciismaj militoj por sendependo. Simón Bolívar, ekis sendependan batalon kiu sekvis en du direktoj. Norde, forpelis la hispanojn de Kolombio, Venezuelo kaj Ekvadoro. Sude, José de San Martín, liberigis Argentinon, Ĉilion kaj Peruon. La Batalo de Ayacucho, en 1824, finiĝis la hispanan imperion en Ameriko.
Ekde 1810 popolaj movadoj okazis en Meksiko kaj Mezameriko. La kamparanaj ribeloj ĉefitaj de pastroj Miguel Hidalgo y Costilla kaj José Maria Morellos y Pavón finis per ilia mortpafo. En 1815 la Ribelo de Querétaro estis venkita de hispana armeo kaj de la aristocracia criolla (hispanidaj terposedantoj). La liberala revolucio de 1820 en Hispanio enmetis la criollos en la porlibera movado de Meksiko. En 1821 oni deklaris la sendependon kaj kreis meksikan monarkion.
En 1822, Gvatemalo, sub la ĉefeco de Arce, ribeliĝis kontraŭ sia aneksado al Meksiko. En 1823 estiĝis la Federacio de la Unuiĝitaj Provincoj de Mezameriko (nunaj Salvadoro, Gvatemalo, Nikaragvo, Honduro kaj Kostariko. En 1829, Kostariko foriris la federacion kaj ekis ĝian disigon.
Ekologio
Ekologio estas homa scienco. Ekzistas multaj praktikaj aplikoj de ekologio en konservadisma ekologio, malsekregiona administrado, naturresursa administrado (agroekologio, agrikulturo, forstado, agroforstado, fiŝbredejoj), urboplanado (urba ekologio), komunumsano, ekonomiko, baza kaj aplikata scienco, kaj homa socia interagado (homa ekologio). Organismoj kaj resursoj kunmetas ekosistemojn kiuj, en victurno, konservas biofizikajn religmekanismojn kiuj moderigas procezojn reagantajn al vivantaj (biotaj) kaj neporvivaĵaj (abiotaj) komponentoj de la planedo. Ekosistemoj daŭrigas viv-apogajn funkciojn kaj produktas naturan kapitalon kiel biomasa produktado (manĝaĵo, fuelo, fibro kaj medicino), la reguligo de klimato, tutmondaj biokemiaj cirkuladoj, akvofiltrado, grunda formado, erozi-kontrolo, eniras en protektadon kaj multajn aliajn naturajn ecojn de scienca, historia, ekonomia, aŭ propra valoro.
Gemini (interreto)
Voloj de la kreistoj
En junio de 2019, uzanto de Gopher kies pseŭdonimo estas "Solderpunk" lanĉis la ideon de nova protokolo, kaj ricevis helpon por tio de aliaj uzantoj de Gopher aŭ de la Fediverse (kiel Mastodon).
Cheryl Hines
Cheryl  naskiĝis en Miamio, Florido estas usona aktorino.
Ekologio
Difinoj
Ekologio estas scienco studanta rilatojn inter vivaj organismoj kaj ilia vivmedio, t.e. ĝi estas la fako, kiu celas kompreni la funkciadon kaj evoluon de la ekosistemoj, rilatojn inter vivantaj specioj kaj ilia vivmedio, kaj ekvilibrojn estiĝantajn en la natura medio aŭ ĉirkaŭumo. Tiu kompreno atingeblas per observado, eksperimentoj, post kiuj eblas elpensi klarigajn teoriojn pri la koncernaj fenomenoj. Ankaŭ la rilatoj de la homa specio kun la natura medio povas esti tereno de ekologio.
Historio de Ameriko
Hispanameriko
La meksika monarkio daŭris tre malmulte. Militistoj, apogitaj de respublikanoj kaj estritaj de generalo Antonio López de Santa Anna ribelis, faligis monarkon kaj formis novan registaron, kiu finis la sklavecon kaj agnoskis la disigon de Meksiko kaj Mezameriko. En la 4-a de oktobro de 1824, Meksiko fariĝis konstitucia respubliko.
Brazilo
En novembro 1807 trupoj de Napoléon Bonaparte igis la portugalan kortegon fuĝi al Brazilo. Regento Princo Johano kaj reĝino Maria la 1-a, alinomata la Freneza, alvenis Rio-de-Ĵanejron en 1808, poste faris defendan aliancon kun Britio. La brazilaj havenoj estis malfermitaj al internacia komerco kaj finis la kolonia monopolo. Rio-de-Ĵanejro fariĝis ĉefurbo de Portugalio. Estis la nura kazo en historio en kio urbo en Ameriko estas ĉefurbo de eŭropa lando.
Gemini (interreto)
Kialo de la nomo
Ĉar ilia projekto strebis stari inter la malnova kaj ege malpova Gopher kaj la kvazaŭ ĉiopova HTTP, ĝiaj kreistoj decidis nomi ĝin "Gemini", honore al la projekto Gemini, la dua homa spacvojaĝada programo de NASA, kiu estis kondukita inter la projektoj Mercury kaj Apollo.
Cheryl Hines
Biografio
Cheryl Hines plenkreskis en Tallahassee kaj vizitis la West Virginia University, Florida State University kaj lastfoje University of Central Florida. En julio de 2006, ŝi ricevis Emmy-nomumon por ŝia ludo kiel Cheryl David en televida serio Curb Your Enthusiasm.
Gemini (interreto)
La "Gemini-spaco"
"Gemini spaco" estas la nomo, kiun la uzantoj de Gemini donas al la tuto de la publike alireblaj paĝoj pere de la protokolo Gemini.
Cheryl Hines
Biografio
Hines geedziĝis en 2002 kun Paul Young kaj naskis filinon en 2004. Ili divorcis en 2010.
Hari Poter kaj la Ĉambro de Sekretoj
Hari Poter kaj la Ĉambro de Sekretoj estas la dua epizodo de la fantasta romanoserio Hari Poter far J. K. Rowling.
Gemini (interreto)
La "Gemini-spaco"
La uzantoj de la Gemini-spaco kreis sian propran vortaron, ekzemple retpaĝoj nomiĝas "kapsuloj" (el la angla capsule) aŭ blogoj "gemlogoj" (el la angla gemlog).
Ekologio
Difinoj
La nuntempa signifo de la vorto ekologio estas pli vasta ol ĝi estis en la unuaj jardekoj de la evoluado de tiu ĉi scienco. Eĉ pli, aŭdante pri ekologiaj aferoj oni kutime pensas, ke temas pri mediprotektado, ekzemple celado gardi endanĝerigitajn speciojn aŭ naturajn mediojn, kaj biodiversecon. (vd. ankaŭ Ekologiismo).
Hari Poter kaj la Ĉambro de Sekretoj
La anglalingva origina versio (Harry Potter and the Chamber of Secrets) aperis la 2-an de julio 1998. La libro estis cetere poste tradukita al pli ol 50 lingvoj.
Ekologio
Difinoj
En la lastaj tridek jaroj la vorto "ekologio" estas ricevinta ankaŭ trian sencon: tiu de ekologiismo aŭ de politika ekologio (pri tio vidu ankaŭ Verdaj Partioj).
Hari Poter kaj la Ĉambro de Sekretoj
Komenco
Post sia mirinda unua jaro en Hogvarto, Hari penas denove vivi en mugla medio, kun la familio de sia onklo, Dursley, kie li estas konsiderata kiel senutila trokostulo. La familio plu malagnoskas lin, kaj denove Hari-a naskiĝtago restas preterrimarkita. Dum onklo Vernon prepariĝas al manĝo kun gravaj gastoj, li malpermesas al Hari eliri el ties dormoĉambro dum la atendata manĝo.
Ekologio
Difinoj
Tian ĉi sencoŝanĝiĝon multe kontribuis ĉiam pli rimarkeblaj konsekvencoj de la homa influo al la medio. Resume, en kelkaj landoj oni distingas inter kelkaj nocioj, en kelkaj ne. Ekzemple, anglalingvanoj distingas la vortojn ecological (rilata al la scienco ekologio) kaj environmental (rilata al la medio kaj mediprotektado), kaj ruslingvanoj uzas ambaŭkaze la vorton экологический (ekologia).
Jen ekzemplo pri kiel ĉeesto de apartaj specioj povas rekte kaj malrekte influi la biotopon, kaj kun si kuntreni tutan vicon da aperoj (aŭ inverse da malaperoj) de specioj: En marĉo de Pagny-ĉe-Mozo (Loreno) vivloko elstare malriĉa je herbaj specioj kaj mineralaj konsistaĵoj, oni enigis en 1988 du inbestojn kaj unu virĉevalon de la raso konik polski, rasmiksaĵo de Tarpano kaj polaj malsovaĝaj ĉevaloj. La fortikaj bestoj, perfekte taŭgaj je la kontinenta malvarma klimato, kapablis elturniĝi nutre en tiaj malriĉaj medioj sen bezono de ekstera nutrigo. Post pluraj jaroj eksperimentaj la "Konserv-instanco de la lorenaj situoj" observis, ke la flaŭra diverseco pliiĝis, kaj eĉ ke reaperis rara endanĝerita orkideo Liparis loeselii. Observatis ankaŭ nova nestanta bird-loĝantaro kun specioj herbejemaj kiel herbejpipio, kanemberizo, kanbirdo kaj grilbirdo.
Sed tio ne devas pensigi, ke bonas enigi fremdajn speciojn en ekosistemon: Fine de la 1950-aj jaroj britoj enmetis nilajn perkojn en Lago Viktoria cele pligrandigi fiŝproduktadon; dum dudek jaroj nenio rimarkinda okazis, sed dum la 1980-aj jaroj ĝi elkonkeris la lagon, kaj nun konsistigas 80% de ties biomaso, kaj la tradiciaj haplokromenaj fiŝoj, kiuj kun 400 specioj kaj 80% de ties biomaso, estis la ekologia riĉeco de ĝia, estas nur 1% de la biomaso, kaj duono el ties specioj jam malaperis. Kaj nun post eksterminte la haplokromenojn, la nilaj perkoj nun trudatas intermanĝi.
Integraj niveloj, rigardoj kaj skalo de organizado
La amplekso de ekologio kovras larĝan aron de interrilatantaj niveloj de organizo enhavantajn de mikro-nivela (ekz., ĉeloj) ĝis planedskalajn (ekz., biosfero) fenomenojn. Ekosistemoj, ekzemple, enhavas abiotajn resursojn kaj interrilatantajn vivoformojn (t.e., individuaj organismoj nome agregaĵo en populacioj kies agregaĵoj iras en apartajn ekologiajn komunumojn). Ekosistemoj estas dinamikaj, ili ne ĉiam sekvas linian sukcesian vojon, sed ili ĉiam ŝanĝiĝas, foje rapide kaj foje tiel malrapide ke ĝi povas preni milojn da jaroj por ekologiaj procezoj por alporti proksimume certajn sukcesiajn stadiojn de arbaro. La areo de ekosistemo povas varii multe, de malgrandega al vasta. Unuopa arbo estas de nur malmulte da gravo al la klasifiko de arbara ekosistemo, sed danĝernivele signifa al organismoj vivantaj en kaj sur ĝi. Pluraj generacioj de afidaj populacioj povas ekzisti dum la vivotempo da ununura folio. Ĉiu el tiuj afidoj, en victurno, subtenas diversspecajn bakteriajn komunumojn. La naturo de ligoj en ekologiaj komunumoj ne povas esti klarigita sciante la detalojn pri ĉiu specio en izoliteco, ĉar la emerĝa padrono estas nek rivelita nek antaŭdirita ĝis la ekosistemo estas studita kiel integra tutaĵo. Kelkaj ekologiaj principoj, aliflanke, ekspozicias kolektivajn trajtojn kie la sumo de la komponentoj klarigas la trajtojn de la tutaĵo, kiel ekzemple naskofrekvencoj de populacio estanta egalaj al la sumo de individuaj naskiĝoj dum elektita tempokadro.
Hierarkio
La skalo de ekologia dinamiko povas funkcii kiel fermata sistemo, kiel afidoj migrantaj sur unusola arbo, dum samtempe restas malfermaj kun rilato al influoj de pli larĝaj skaloj, kiel atmosfero aŭ klimato. Tiel, ekologoj klasigas ekosistemojn hierarkie analizanta informon kolektitaj el pli fajnaj skalunuoj, kiel asocioj de vegetaĵoj, klimato kaj grundotipoj, kaj integras tiun informon por identigi aperantajn modelojn de uniformaj organizado kaj procezoj kiuj funkcias je lokaj al regionaj, pejzaĝoj, kaj kronologiaj skaloj.
Por strukturigi la studon de ekologio en laŭkoncepta administrebla kadro, la biologia mondo estas organizita en fako-hierarkio, game en skalo el genoj, al ĉeloj, al histoj, al organoj, al organismoj, al specioj, al populacioj, al komunumoj, al ekosistemoj, al biomoj, kaj ĝis la nivelo de la biosfero. Tiu kadro formas panarkion kaj montras ne-liniajn kondutojn; tio signifas, ke la "efiko kaj la kaŭzo estas disproporciaj, kaj tiel tiuj malgrandaj ŝanĝojn al kritikaj variantoj, kiel la nombro de nitrogenaj fiksiloj, povas konduki al disproporciaj, eble nereverteblaj, ŝanĝoj en la sistempropraĵoj." p. 14.
Biodiverseco
Biodiverseco (nome mallongigo de "biologia diverseco") priskribas la diversecon de vivo el genoj al ekosistemoj kaj etendiĝas al ĉiu nivelo de biologia organizado. La termino havas kelkajn interpretojn, kaj estas multaj vojoj al tabeloj, mezuro, karakterizado, kaj reprezento de ties komplika organizado. Biodiverseco inkludas specidiversecon, diversecon de la ekosistemoj, kaj gendiversecon kaj sciencistoj estas interesitaj en la vojoj laŭ kiuj tiu diverseco tuŝas la kompleksajn ekologiajn procezojn kiuj funkcias je kaj inter tiuj respektivaj niveloj. Biodiverseco ludas gravan rolon en la profitoj al ekosistemoj kiuj laŭ difino tenas kaj plibonigas la homan vivkvaliton. Konservadaj prioritatoj kaj administraj teknioj postulas diversajn alproksimiĝojn kaj konsiderojn por aliri al la tuta ekologia rigardo al biodiverseco. La natura kapitalo kiu subtenas populaciojn estas ŝlosila por elteni la profitojn al ekosistemoj kaj migradon de specioj (ekz., irado de riverfiŝoj kaj insektokontrolo de birdoj) estis rilatitaj kiel mekanismo laŭ kiu tiuj servoperdoj estas spertitaj. Kompreno de biodiverseco havas praktikajn aplikojn por specioj kaj por konservoplanado de la ekosistemaj niveloj ĉar ili faras administrajn rekomendojn por konsilfirmaoj, registaroj kaj industrio.
Habitato
La habitato de specio priskribas la medion en kiu oni scias, ke tiu specio vivas, kaj la tipon de komunumo kiu estas formata kiel rezulto. Pli specife, "habitatoj povas esti difinita kiel regionoj en la media spaco kiuj estas komponitaj de multaj dimensioj, el kiuj ĉiu reprezentas biotan aŭ nebiotan median varianton; tio estas, ajna komponanto aŭ karaktero de la medio rilata rekte (ekz. nutro-biomaso kaj kvalito) aŭ nerekte (ekz. alto) al la uzado de loko fare de la animalo." p. 745. Por ekzemplo, habitato povas esti akva aŭ surtera medio kiu povas esti poste kategoriigita kiel montara aŭ alpa ekosistemo. Habitatoŝanĝoj havigas gravan pruvaron de konkurenco en naturo kie unu populacio ŝanĝas relative al la habitatoj kiujn plej aliaj individuoj de la specio okupas. Por ekzemplo, unu populacio de specio de tropika lacerto (Tropidurus hispidus) havas ebenecan korpon relative al la ĉefaj populacioj kiuj vivas en malferma savano. La populacio kiu loĝas en izolaj rokejoj kaŝiĝas en fendoj kie iliaj ebenecaj korpoj havigas selektan avantaĝon. Habitatoŝanĝoj okazas ankaŭ en la disvolvigo de la vivhistorio de amfibioj, kaj en insektoj kiuj transiras el akvaj al surteraj habitatoj. Biotopo kaj habitato estas foje terminoj uzataj interŝanĝe, sed la unua aplikiĝas al komunuma medio, dum la lasta aplikiĝas al specia medio.
Niĉo
Difinoj de niĉo datas el 1917, sed G. Evelyn Hutchinson faris konceptajn progresojn en 1957 enkondukante amplekse adoptitan difinon: "la serio de biotaj kaj abiotaj kondiĉoj en kiu specio kapablas resti kaj restigi stabilajn populacigrandojn." (p. 519) La ekologia niĉo estas centra koncepto en la ekologio de organismoj kaj estas sub-dividita en fundamenta kaj realigita niĉoj. La fundamenta niĉo estas la serio de mediaj kondiĉoj sub kiuj specio kapablas resti. La realigita niĉo estas la serio de mediaj plus ekologiaj kondiĉoj sub kiuj specio kapablas resti. La Hutchinson-a niĉo estas difinita pli teknike kiel la "Eŭklida hiperspaco kies dimensioj estas difinitaj kiel mediaj variantoj kaj kies grando estas funkcio de la nombro de valoroj kiujn la mediaj valoros povas akcepti pro kio organismo havas pozitivan bonfarton." (p. 71)
Biogeografiaj modeloj kaj teritoriaj distribuoj estas klarigitaj aŭ antaŭviditaj pere de la sciaro pri la fenotipaj trajtoj kaj niĉopostuloj de specio. Specioj havas funkciajn trajtojn kiuj estas unike adaptitaj al la ekologia niĉo. Trajto estas mezurebla propreco, nome fenotipo, aŭ karaktero de organismo kiu povas influi ties survivadon. Genoj ludas gravan rolon en la interagado de la disvolvigo kaj de la media esprimo de trajtoj. Loĝantaj specioj evoluigas trajtojn kiuj kongruas kun la selektigaj premoj de iliaj lokaj medioj. Tio tendencas havigi al ili kompetitivan avantaĝon kaj diskuraĝigas simile adaptitajn speciojn kiuj havas koincidan geografian teritorion. La konkurencekskluda principo asertas, ke du specioj ne povas kunekzisti senfine vivanta el la sama limigita resurso; unu finfine forkonkurencos la alian. Kiam simile adaptitaj specioj koincidas geografie, pli detalema alrigardo montros subtilajn ekologiajn diferencojn en iliaj habitatoj aŭ dietaj postuloj. Kelkaj modeloj kaj empiriaj studoj, tamen, sugestas, ke problemoj en la kunvivado povas stabiligi la kunevolucion kaj la komunan niĉokupadon de similaj specioj kiuj loĝas en speci-riĉajn komunumojn. La habitato plus la niĉo estas nomata ekotopo, kio estas difinita kiel areo de mediaj kaj biologiaj variabloj kiuj tuŝas tutan specion.
Niĉokonstruado
Organismoj suferas la mediajn premojn, sed ankaŭ ili modifas siajn habitatojn. La negativa reguliga internutrado inter organismoj kaj iliaj medioj povas tuŝi la vivkondiĉojn el loka (ekz., ĉe lageto de kastoroj) ĝis tutmonda nivelo, laŭlonge de la tempo kaj eĉ post la morto, kiel pro kuŝejoj de faligitaj trunkoj aŭ de skeletoj el silicio el marorganismoj. La procezoj kaj koncepto de ekosistema inĝenierado estas rilata al la niĉokonstruado, sed la unua rilatas nur la fizikaj modifoj de la habitato dum la dua konsideras ankaŭ la evoluciajn implikojn de la fizikaj ŝanĝoj fare al la medio kaj la interrilaton kiun tiu okazigas sur la procezoj de natura selektado. Ekosistemaj inĝenieroj estas difinitaj jene: "organismoj kiuj rekte aŭ nerekte modulas la disponeblon de resursoj al aliaj specioj, okazigante ŝanĝojn en la fizika stato de biotaj aŭ abiotaj materialoj. Farinte tion ili modifas, plutenas kaj kreas habitatojn." (p. 373)
La koncepto de ekosistema inĝenierado stimulis novan aprezadon por la influo kiun organismoj havas sur la ekosistemo kaj la evolucia procezo. La termino "niĉokonstruado" estas pli ofte uzata por referenco al la sub-aprezitaj internutraj mekanismoj de natura selektado aplikante fortojn sur la abiota niĉo. Ekzemplo de natura selektado pere de ekosistema inĝenierado okazas en la nestoj de sociaj insektoj, inklude formikojn, ablojn, vespojn kaj termitojn. Estas aperanta homeostazo aŭ homeorezo en la strukturo de la nesto kiu reguligas, plutenas kaj defendas la fiziologion de la tuta kolonio. Teramasoj de termitoj ekzemple, per variaj altoj de kamenoj regulas internan temperaturon pere de la desegno de klimatizilaj kamenoj. La strukturo de la nestoj mem estas celo de la fortoj de natura selektado. Krome, nesto povas survivi sinsekvajn generaciojn, kaj tiele la posteularo heredas kaj genetikan materialon kaj heredoniĉon kiu estis konstruita antaŭ ilia epoko.
Biomo
Biomoj estas grandaj unuoj de organizado kiuj kategoriigas regionojn de la ekosistemojn de la Tero, ĉefe kongrue kun la strukturo kaj kompono de vegetaĵaro. Estas diversaj metodoj difini la kontinentajn limojn de la biomoj dominataj de diferencaj funkciaj tipoj de vegetaĵaj komunumoj kiuj estas limigitaj pro distribuado laŭ klimato, precipitaĵo, vetero kaj aliaj mediaj variabloj. Biomoj estas ekzemple tropika pluvarbaro, mezvarmaj foliaj kaj miksaj arbaroj, mezvarmaj koniferarbaroj, tajgo, tundro, varma dezerto, and polusa dezerto. Aliaj esploristoj ĵus kategoriigs aliajn biomojn, kiel la homaj kaj oceanaj mikrobiomoj. Por mikrobo, la homa korpo estas kaj habitato kaj pejzaĝo. Mikrobiomoj estis ege malkovritaj pere de progreso en molekula genetiko, kio montris kaŝitan riĉecon de mikrobia diverseco en la planedo. La oceana mikrobiomo ludas gravan rolon en la ekologia biogeokemio de la oceanoj de la planedo.
Biosfero
La plej granda skalo de ekologia organizado estas la biosfero: nome la totala sumo de ekosistemoj de la planedo. Ekologia rilataro regulas la fluon de energio, nutraĵoj kaj klimatoj la tutan vojon ĝis la planeda skalo. Por eekzemplo, la dinamika historio de la kompono de la planeda atmosfero el CO2 kaj O2 estis tuŝita de la biogenika fluo de gazoj venantaj el la spirado kaj la fotosintezo, kun niveloj kiuj fluktuas laŭlonge de la tempo en rilato al la ekologio kaj al la evolucio de plantoj kaj animaloj. La ekologia teorio estis uzita ankaŭ por klarigi mem-aperantajn reguligajn fenomenojn je planeda skalo: por ekzemplo, la Teorio Gaja estas okazo de holismo aplikita en la ekologia teorio. La Teorio Gaja asertas, ke estas aperanta nutrobluko generita de la metabolo de la vivantaj organismoj kiuj plutenas la kernan temperaturon de la Tero kaj la atmosferajn kondiĉojn ene de malaraĝa mem-reguliga gamo de tolero.
Populaciekologio
Populaciekologio studas la dinamikon de specipopulacioj kaj kiel tiuj populacioj interagadas kun la plej larĝa medio. Populacio konsistas el individuoj de la sama specio kiuj loĝas, interagadas kaj migras tra la samaj niĉo kaj habitato.
Unuaranga leĝo de populaciekologio estas la Maltusa kreskomodelo kiu asertas, "populacio kreskos (aŭ malkreskos) eksponencie tiom kiom la medio loĝata de ĉiuj la individuoj de la populacio restos konstanta." (p. 18) Simpligitaj modeloj de populaciscienco kutime startas per kvar variabloj: morto, nasko, enmigrado kaj elmigrado.
Ekzemplo de enkonduka populacimodelo priskribas fermitan populacion, kiel sur insulo, kie enmigrado kaj elmigrado ne okazas.
Aliaj konceptoj
Ekologia premsigno aŭ ekologia piedsigno celas esprimi la konsekvencon de homa agado sur la ekosistemon kaj la tutan Teron. Oni kutime indikas ĝin per areo (hektaro por individuo aŭ hektaroj necesaj al urbo aŭ lando por respondi al ties bezonoj). Tiu areo ebligas kalkulon de kvanto de rimedoj necesaj. Pli precize la ekologia premsigno signifas la kvanton de produktiva areo necesa al individuo aŭ al popolo por produkti ties ĉefajn rimedojn, manĝaĵojn, ktp. kaj por absorbi la produktitajn rubaĵojn.
Ekotopoj estas la plej malgrandaj ekologie distingaj trajtoj de pejzaĝo en sistemoj por mapado kaj klasigoj. Tiele, ili reprezentas relative homogenajn, spacunuojn de pejzaĝo kiuj estas utilaj por klasigi pejzaĝojn en ekologie distingaj trajtoj por la mezurado kaj mapado de pejzaĝaj strukturoj, funkcioj kaj ŝanĝoj.
Pejzaĝekologio estas la scienco kiu studas kaj plibonigas la rilatojn inter ekologiaj procezoj en la medio kaj partikularaj ekosistemoj. Tio estas farita ene de vario de skaloj de pejzaĝoj, de disvolvigo de spacaj modeloj, kaj de organizaj niveloj de esplorado kaj politiko.
Ekologia scienco
La plej fundamentaj subfakoj de ekologio estas populaciekologio, komunuma ekologio, kaj ekosistema ekologio. Aŭtoekologio, la studo de specioj unuope, foje ankaŭ estas inkluzivita. Populaciekologio studas la nombrojn kaj dinamikon de specipopulacioj, kaj interagoj inter du specioj. Ekzemple, ĝi enhavas demandojn pri la kreskado aŭ malkreskado de populacioj, kaj kiel populacioj disvastiĝas.
Komunuma ekologio studas ekologiajn komunumojn, ankaŭ nomitaj "biocenozoj" (la lasta vorto estas pli populara en la iamaj sovetaj landoj). Ĝi estas tre diversa subfako de ekologio. Gravaj temoj en komunuma ekologio estas interagoj inter du aŭ pli specioj, aparte kompleksaj retoj de interagoj (ekzemple trofaj retoj) kaj biodiverseco: kial estas pli da specioj en iuj lokoj ol aliaj lokoj.
Ekosistema ekologio studas la fluado de energio kaj kemiaj elementoj en ekosistemoj. Aparte gravaj elementoj estas karbono, nitrogeno kaj fosforo, ĉar ili necesas por vivo. Nune, pro tutmonda varmiĝo, multaj ekologistoj studas karbonon en ekosistemoj.
Estas aliaj modernaj subfakoj, inkluzive pejzaĝekologio, evolua ekologio, kaj la ekologio de infektaj malsanoj, inter aliaj.
Plantekologio
Plantekologio estas subfako de ekologio kiu studas la distribuadon kaj abundon de plantoj, la efikoj de la mediaj faktoroj sur la abundo de plantoj kaj la interagado inter plantoj kaj aliaj organismoj. Ties ekzemploj estas la distribuado de folifalaj moderklimataj arbaroj en Nordameriko, la efiko de la sekego aŭ de la inundoj super la survivado de plantoj kaj la konkurenco inter la plantoj de la dezerto por la akvo, aŭ la efiko de la gregaroj de brutobredado sur la kompono de la paŝtejoj.
Ligoj (anglalingve)
<font size=-2 color=green> (Bonvolu meti ĉi tien ligilojn nur al esperantlingvaj fontoj pri la scienco ekologio. Por alilingvaj fontoj uzu koncernlingvajn fakojn de Vikipedio. Por medi- kaj naturprotektadaj aferoj, same kiel por paĝaroj pri organizoj, movadoj kaj teknologioj, bv. Uzi la koncernajn fakojn atingeblajn de ĉi paĝo.
Gemini (interreto)
La "Gemini-spaco"
La 6-an de Majo 2021, la Gemini-spaco enhavis :
La plejmulto el la paĝoj estas en la angla, kaj multaj tekstoj temas pri komputiko. Tamen, oni trovas tekstojn en aliaj lingvoj, inkluzive de Esperanto kaj pri multaj temoj.
La marklingvo
Gemini uzas la dosiertipon "text/gemini", kiu estas verkita uzante marklingvon kiu estas simpligita versio de Markdown. La dosieroj havas kiel finaĵon.
Ligoj estas markitaj per la simboloj  en la komenco de paragrafo (povas esti nur unu ligo per paragrafo, kaj nenio alia ol tiu ligo en tiu paragrafo), la hiperligo sekvu tuj, nedevige sekvita de priskribo de la ligo (disigita de almenaŭ unu spaceto). Ekzemple, tiuj kvar ligoj funkcius:
Citaĵoj komencas per
Hari Poter kaj la Ĉambro de Sekretoj
Komenco
Tiam el nenio aperas la hejm-elfo Dobby, malgranda kaj malbela kreitaĵo, kiu postulas ke Hari ne reiri al Hogvarto. Hari, kies plej kara deziro estas revidi siajn geamikojn kaj la malmuglan mondon, kompreneble, rifuzas. Sed Dobi ŝajnas atenti nenian rifuzon kaj por Hari ekobeu, kaŭzas katastrofon dum la Dursleja manĝo. Dum Dobby sin kaŝas, la furioza onklo enŝlosas Hari-on en lia dormoĉambro kaj alnajlas stangetojn al liaj dormoĉambraj fenestroj por malebligi lin eliri.
Klavicenkonĉertoj (Bach)
De Johann Sebastian Bach konserviĝis sep konĉertoj por unu klaviceno, arĉinstrumentoj kaj kontinua baso en komuna manskriba kolekto – unu el tio enmetas krome du bekflutojn. Krome ekzistas tri konĉertoj por du klavicenoj, du por tri kaj unu konĉerto por kvar klavicenoj, pokaze kun arĉinstrumentoj kaj kontinua baso.
Ne estas objekto de ĉi tiu artikolo la konĉertoj de Bach por unusola klaviceno sen orkestro. Ĉi tio estas unuflanke kolekto de ses aranĝaĵoj pri konĉertoj de fremdaj verkistoj (BWV 972 ĝis 987), kiujn Bach pretigiŝ en Vajmaro por studi la novan ĝenron, samkiel aliaflanke la Itala konĉerto BWV 971, kiun Bach en 1734 publikigis ene de la dua parto de Clavierübung.
Hari Poter kaj la Ĉambro de Sekretoj
Komenco
Feliĉe, la amiko de Hari, Ron Weasley, kiu prunteŝtelis la flugantan aŭton de sia patro, liberigas Hari-on kaj invitas lin al sia senmugla hejmo, kie Hari finpasos sian someran ferion. Hari retrankviliĝas: li povas kalkuli je siaj amikoj.
Klavicenkonĉertoj (Bach)
Ekesto
La klavicenkonĉertoj ekestis en Lepsiko proksimume inter 1729 kaj 1740, kiam Bach direktis la Collegium Musicum, fondita fare de Telemann, kaj okazigis konĉertojn en la kafejo „Zimmermannisches Caffee-Hauß“. Post unua eksperimento en 1720/21 en la kvina Brandenburga konĉerto Bach jen enmetis unuafoje la klavicenon kiel soloinstrumento. La biografiistoj supozas, ke Bach per la konĉertoj kun pluraj soloklavicenoj volis doni al siaj plej aĝaj filoj la eblecon sinprezenti soloiste kaj ricevi respektivajn spertojn.
Hari Poter kaj la Ĉambro de Sekretoj
Komenco
Ekde la ricevo de la bezonotaj libroj en Hogvarto, Weasley kaj Hari tuj iras al Diagona aleo, negoca strato kaŝita en la koro de Londono. Ili tien iras per la forfuma pulvoro, kaj pro malbona prononco dum la sorĉalvoko, Hari vojeraras kaj transiĝas al Nokturpa aleo, misfama strato kie troviĝas ĉiaspecaj fiuloj. Feliĉe, Hari renkontas Hagrid-on, kiu kondukas lin al pli sekura loko. Hari baldaŭ retrovas Weasley kaj renkontas Hermionon, sian grandan amikinon.
Klavicenkonĉertoj (Bach)
Ekesto
En la plej multaj kazoj konserviĝintaj praversioj, esploroj de manskribo same kiel stilaj pripensoj montras, ke Bach aranĝis jam ekzistantan konĉerton por alia instrumento. Unuopaj movimentoj de la konĉertoj krome aperas kiel instrumentaj enkondukmovimentoj de kantatoj kaj je tio ĉiukaze revenas sendepende ankaŭ al la baziĝanta praformo, do ne sur ties versio kiel klavicenkonĉerto.