cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Borota
Historio
La unua mencio devenis el 1237. Antaŭ la turkojn la loĝantoj rifuĝis. Post la turka erao la loĝantoj fondis farmojn, ĉar el foro ne povis kulturi teron kaj bredadi hombestojn. Ekde 1750 la kampoj apartenis al Rém. La memstara vilaĝo naskiĝis en 1911.
Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, kuracejo, bestokuracejo, sportejo.
Famuloj
En Borota naskiĝis:
Terri Schiavo
Terri Schiavo [angle: ŝajvoŭ] (naskita Theresa Marie Schindler la 3-an de decembro 1963, mortinta la 31-an de marto 2005 en Florido) estis severe cerbodamaĝita usona virino, kies edzo luktis ekde 1998 por permeso lasi morti sian edzinon. Ŝi post koratako jam dum 15 jaroj estis en komato, sed ŝi ŝajnis rideti. Ŝiaj gepatroj kredis, ke ŝi ne estas en komato, sed konscia. Ankaŭ la kuracistoj ne interkonsentis pri tio, ĉu ŝi estas viva aŭ (cerbe) morta jam 15 jarojn.
La kalia metabolo de la virino kolapsis februare de 1990 kaj ŝi falis teren. Ŝia sangocirkulado ne funkciis dum 5 minutoj, dume ŝia cerbo danĝere damaĝiĝis. Ekde tiam ŝi ne reagis al la ekstera medio, sed ŝi palpebrumis kaj ŝajnis rideti. Tribunalo atribuis al la edzo la kuratorecon en tiu jaro.
Michael Schiavo (la edzo) komence vizitis la edzinon amike kun la gepatroj. En 1993 Terry ricevis 750 000 dolarojn kaj Michael 300 000 pro kuracista mistrakto. Post tio Michael kaj la gepatroj de Terry interkverelis.
En marto de 2005 la supera juĝejo de la Usono rifuzis peton de la gepatroj plu vivteni la virinon.
La 18-an de marto oni ĉesigis la tubonutradon, sed du tagojn poste (20-a de marto 2005, sed pli precize iom post meznokto) la usona senato akceptis leĝon por savi ŝian vivon, donante rajton pri kuratoreco ankaŭ al la gepatroj. Kvankam la leĝon preskaŭ tuj signis prezidento Bush kaj la gepatroj petis de la juĝejo realmeton de la tuboj, la juĝejo denove rifuzis (22-a de marto). Naŭ tagojn poste Schiavo mortis pro manko de akvo. En ŝiaj lastaj tagoj oni traktis ŝin per morfino por eviti eventualajn dolorojn.
La 15-an de junio oni publikigis la rezulton de la nekropsio (laŭ peto de la gepatroj), kiu pruvis, ke ŝia cerbo estis parte formortinta (pezis nur ĉ. 600 gramojn anst. ĉ. 830; la duobla pezo estus normala) kaj ŝi estis fakte blinda.
Politike la konservativuloj, respublikanoj, kredantoj rifuzis la eŭtanazion de la virino.
Gjokuto
Gjokuto (玉東町, latinliterigo laŭ sistemo Hepburn Gyokutō-machi) estas urbeto de Japanio, kiu apartenas al la Gubernio Kumamoto kaj al ties distrikto Tamana. La loĝloko situas sur la insulo Kjuŝuo en la sudo de Japanio. Laŭ takso de oktobro 2019 la urbeto havis loĝantojn.
Itinero de Esperanto kaj pluraj kulturoj
Itinero de Esperanto kaj (de) pluraj kulturoj ( Szlak esperanto i wielu kultur) estas turisma itinero kaj ZEO en Bjalistoko, Pollando kreita en 2009 okaze de la 94-a UK. Ĝi konsistas el 15 punktoj, el kiuj 5 apartenas al la itinero de Esperanto, kaj 10 – al la itinero de pluraj kulturoj.
Depende de elekto de vizitataj lokoj, promenado laŭ la itinero daŭras de 30 ĝis 120 minutoj.
Punktoj de la itinero
La itinero konsistas el 15 lokoj rilataj al la historio de Esperanto kaj multkultureco de la naskiĝurbo de LLZ, rilate al kiu Esperanto estis kreita. Ĉe ĉiu loko staras informtabulo kun teksto en tri lingvoj (pola, angla kaj Esperanto) kun pollingva teksto en brajlo. Krom tio en du lokoj – apud la urbodomo kaj apud la palaco de Branicki troviĝas grandaj tabuloj kun mapo de la itinero, vortareto de Esperanto kaj ĝeneralaj informoj.
Lillesand
Lillesand estas komunumo de Norvegio. Ĝi apartenas al la departemento Aust-Agder. Fine de en la komunumo vivis.
Robledollano
Robledollano (Ebena Kverkejo) estas municipo de Hispanio, en la provinco de Cáceres, regiono de Ekstremaduro. Estas tri vilaĝoj en la provinco kun la sama nomo Robledillo, signife (Kverkareto aŭ Kverkejeto) plus unu plia tiu ĉi Robledo signife (Kverkaro aŭ Kverkejo).
Loĝantoj
La loĝantoj nomiĝas robleanos. La censita populacio en 2008 estis de 395 loĝantoj.
Situo
Robledollano estas situa en la orienta parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Ibores, je altitudo de 710 m. La areo de ties teritorio estas de 61,74 km².
Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado.
Listo de osmanidaj imperiestroj
La osmanidoj estis dinastio, nome Otomana dinastio, fondita de Osman la 1-a, de Selĝuka turka tribo Söğüt en okcidenta Anatolio. Ĝi estris la Osmanidan imperion.
Majo de 2005
Aktualaĵoj en majo de 2005
Listo de osmanidaj imperiestroj
Kalifo
En 1922, la sultaneco estis finita. En 1924, ankaŭ la kalifeco estis finita.
Budafok-Tétény
Budafok-Tétény [budafok-te:te:nj] estas la 22-a urba distrikto de Budapeŝto, la ĉefurbo de Hungario. Ĝi situas en la sudokcidento de la urba teritorio, ĉe la okcidenta bordo de la rivero Danubo.
Historio
Tiu parto estis loĝata jam de romianoj. En 1279 parlamento okazis en tiu loko. Post dominado de turkoj la loko estis nur vitejo. Tial Törley fondis tie farejon pri ĉampanjo. En 1950 formiĝis tiu distrikto el urbo Budafok kaj grandvilaĝoj Nagytétény kaj Budatétény. Ankaŭ tie konstruiĝis betonaj loĝlokoj dum la socialismo, tamen ne multaj.
Partneraj urbaj distriktoj
Partneraj urbaj distriktoj de Budafok-Tétény ekde 1991 estas
Jhilmar Lora
estas perua futbalisto. Li naskiĝis. Lia teamo estas Sporting Cristal de la Liga 1 de Peruo. Li trejniĝis por tiu teamo ekde kiam li estis 11-jaraĝa.
Atlaso (mitologio)
En la helena mitologio, Atlaso (el la malnova greka Ἄτλας, « la portanto », de τλάω / tláô, « porti, subteni ») estis titano, filo de Japeto kaj Temiso (Laŭ aliaj fontoj, naskis lin Klimena aŭ Asia) kaj frato de Prometeo, Epimeteo, Menetio.
Kun la oceanidino Plejona, li estas patro de la Plejadoj; kun ŝi, aŭ kun Etra, alia oceanidino, li estas patro de la Hiadoj; kaj kun Hesperisa, sia nepino, li estas patro de la Hesperidoj. Kun aliaj neprecizataj diinoj, li generus Kalipson, Dionon kaj Maeran.
Schallendorf im Burgenland
Schallendorf im Burgenland, hungare Salafa [ŝalafa], kroate Šaledrovo estas iama vilaĝo, nun parto de Sankt Michael im Burgenland en Aŭstrio, en la federacia lando Burgenlando, en distrikto de Güssing.
Atlaso (mitologio)
Partopreninte al la ribelo de la Titanoj kontraŭ la Olimpanoj (rakontita en la Titanomakio), li estis kondamnita eterne subteni la ĉielon.
Schallendorf im Burgenland
Situo
Schallendorf im Burgenland situas laŭ rojo. Güssing troviĝas je 12 km-oj.
Atlaso (mitologio)
Heraklo komisiis lin ŝteli la orajn pomojn de la ĝardeno de la Hesperidoj, kaj konsentis subteni lian ŝarĝon dum tiu tempo.
Schallendorf im Burgenland
Historio
La unua mencio okazis en 1528 laŭ tiama hungara ortografio "Chalafalva". La turkoj faris senhoma la komunumon en 1529 kaj en 1532, kroatoj en 1538refondis ĝin. En 1605 hajdukoj de Stefano Bocskai bruldetruis la vilaĝon. En 1910 loĝis en Salafa 210 loĝantoj (plejparte aŭstroj). Ĝis 1921 ĝi apartenis al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Németújvár, poste al Aŭstrio (escepte inter 1928-1945 al Germanio). Dum la 2-a mondmilito multe da ciganoj deportiĝis. En 1971 Schallendorf im Burgenland aliĝis al Sankt Michael im Burgenland.
Atlaso (mitologio)
En la arto
Plej antikva statuo de Atlaso, la Farnesa Atlaso, romia kopio de la 2-a jarcento de helenistika statuo, montras la titanon portantan la ĉielon, figurata per ĉiela globuso. Tiu statuo inspiris bildojn de Atlaso portanta teran globuson (tio, pri kiu neniam parolas la greka mitologio).
En kulturo
La bildo de Atlaso portanta Teron ilustris geografiajn maparojn, kiuj prenis la nomon de Atlaso.
Same tiu figuro inspiris la nomigon de montarĉeno en Maroko kiel Atlaso, ĉar Nordokcidento Afriko estas kvazaŭ ĝi subtenas en la mapo la pli nordan Eŭropon, kiu iam estis konsiderata la centro de la mondo kvazaŭ ununura mondo.
Pri la uzado de atlaso kiel maparo estas esperanta diraĵo pri senfina rakontado, nome "En mondo estas kontinento, en kontinento estas lando, en lando estas urbo, en urbo estas kvartalo, en kvartalo estas domo, en domo estas ĉambro, en ĉambro estas ŝranko, en ŝranko estas skatolo, en skatolo estas atlaso, en atlaso estas mondo, en mondo estas ktp".
Atlantoj estas la figuroj de viroj kiuj kutime oni metis aŭ metas por subteni kornicojn, tio estas tipo de kolono, kiujn la romianoj nomigis telamono. La origino de tiaj kolonoj ŝajne estas aludo, laŭ Vitruvio, al la mito de Atlaso, kiu estas ofte reprezentata subtenanta la ĉielon
Germana aŭtovojo A57
La germana aŭtovojo A57 (germane Autobahn 57, mallonge A57, aŭ formale Bundesautobahn 57, mallonge BAB 57) estas aŭtovojo inter la limo de Germanio kaj Nederlando (transire al la nederlanda aŭtovojo Rijksweg 77, proksime de Goch) ĝis la nordaj kvartaloj de la urbo Kolonjo. Dumvoje ĝi pasas interalie la urbojn Krefeld, Neuss kaj Dormagen. La aŭtovojo longas 128 kilometrojn. Ĝi estas parto de la eŭropa ŝoseo 31.
Malgraŭ sia relativa mallongeco, la vojo estas grava aŭta ligo inter la urbo Roterdamo kaj ties ĉirkaŭaĵo okcidente kaj la urbaro ĉirkaŭ Kolonjo oriente. De nordokcidento al sudoriento, la vojo krucas interalie la germanajn aŭtovojojn A42 (ĉe Kamp-Lintfort), A44 (ĉe Krefeld), A52 (ĉe Kaarst), A46 (ĉe Neuss) kaj A1 (en la nordo de Kolonjo).
Skoki (regiono Wielkopolskie)
Skoki estas urbo en Grandpollando en Pollando. Ĝi apartenas al komunumo Skoki en distrikto Wągrowiecki.
Horace Silver
Horace Ward Martin Tavares SILVER (naskiĝis la 2-an de septembro 1928 en Norwalk, Konektikuto, mortis en New Rochelle, Novjorkio, Usono), fakte Silva, estis usona ĵazpianisto kaj komponisto.
Vivo kaj verkado
Silver komencis kiel tenorsaksofonisto (modelulo estis Lester Young), transiris tamen poste laŭ rekomendo de amiko Graham Forbes al piano. En1950 lin malkovris Stan Getz enklubejo en Hartford, Konektikuto, kaj Silver koncertvojaĝis kun lia triopo. Kun Getz li ankaŭ faris sian unuan sonregistradon. En 1951 li transloĝiĝis al Novjorko, kie li okulfrapis dum improvizad-kunsido ian lundovesperon al produkistoj de Blue Note Records. En 1952 kaj 1953 li tie sonregistradis tie kun propra triopo, al kiu apartenis ankaŭ Art Blakey, kune kun kiu li li fondis la Jazz Messengers (unua registraĵo sub ĉi tiu nomo en 1954), eine formaĵo, kiu forte influis la stilon de malmolbopo je ties ekesto. La stilon de Horace Silver distingas perkuta ludmaniero kun pelantaj funkaj ritmoj kaj precizaj melodioj. Li famiĝis pro siaj interpretadoj de plejofte propraj pecoj laŭritme tre precizaj aranĝaĵoj kaj kolorriĉa stilo. Silver fariĝis pro siaj sukcesaj albumoj unu el la steluloj de Blue Note kaj ricevis de ties kunfondinto Alfred Lion konsiderindajn liberecojn (ĝis eĉ la formado de diskovolvaĵo kaj akompantekstoj).
Silver muzikis dumpase de sia kariero kun multaj granduloj de ĵazo, i.a. kun Miles Davis kaj Wayne Shorter. Post sia tempo ĉe Jazz Messengers li fondis en 1956 propran malolbopan kvinopon, kiu simile al la ensemblo de Blakey antaŭenigis junajn talentulojn kiel Michael Brecker kaj lia frato Randy Brecker, Blue Mitchell, Woody Shaw, Junior Cook, Benny Golson, Hank Mobley, Louis Hayes aŭ Joe Henderson. La instrumentistaro de lia kvinopo (tenorsaksofono, trumpeto, ritmogrupo kun piano) estis modela por multaj ĵazbandetoj de la 1960-aj jaroj. Aktiva ekde la komenco de la 1950-aj jaroj, Horace Silver retrorigardas sur karieron daŭrantan intertempe pli ol kvindek jaroj.
Batman Begins
Batman Begins filmita en la jaro 2005 estas filmo de reĝisoro Christopher Nolan.
Horace Silver
Citaĵo
Kion estas ĵazmuziko alia ol plua lingvo?
Batman Begins
En Gotham City, juna Bruce Wayne falas laŭ seka puto kaj estas atakita per svarmo de vespertoj, evoluigante timon de ili. Partoprenante la operon kun liaj gepatroj, Tomaso kaj Martha, Bruce iĝas timigita fare de prezentistoj maskantaj kiel vespertoj kaj demandas foriri. Ekstere, ŝtelisto Joe Chill murdas la gepatrojn de Bruce antaŭ li, kaj la orfigita Bruce estas kreskigita fare de la familia ĉefservisto, Alfred Pennyworth. 14 jarojn poste, Chill estas provliberigita post atestado kontraŭ mafiestro Carmine Falcone.
9604 Bellevanzuylen
9604 Bellevanzuylen estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio de Haute-Provence en Saint-Michel l'Observatoire (Alpes-de-Haute-Provence, Francio)
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de Belle van Zuylen, plumnomo de la nederlanda franclingva verkistino Isabella Agneta Elisabeth van Tuyll van Serooskerken (1740–1805), de geedziĝa nomo Isabelle de Charrière. Komence konata pro ŝia korespondado kun la skota verkisto James Boswell, ŝi verkis ankaŭ romanojn, teatraĵojn kaj pamfletojn.
12133 Titulaer
12133 Titulaer estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels, de la Observatorio de la Monto Palomar (Usono) kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la Palomar–Leiden survey.
Tom Gehrels fotis ĝin en septembro 1960 per la Schmidt-teleskopo de la Monto Palomar (Kalifornio). La fotografiaj platoj esti poste senditaj en Leiden (Nederlando) por estis ekzamenitaj de la geedzoj Ingrid kaj Cornelis van Houten.
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la nederlanda astronomo kaj verkisto pri astronomio Chriet Titulaer, popularigisto pri astronomio kaj kosmonaŭtiko. Kun Henk Terlingen, li preparis imponajn televidajn programojn pri la misioj Apollo al Luno.
Immenstedt (Norda Frislando)
Immenstedt (dane: Immingsted) estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Norda Frislando de la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. La teritorio estas parto de la komunumaro Viöl, administra ligo de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj.
Akvofalo Batizovský
Akvofalo Batizovský (Batizovský vodopád) troviĝas en suda parto de montaro Altaj Tatroj (: Altaj Tatroj) en la distrikto Poprad sur la teritorio de urbo Vysoké Tatry parto Starý Smokovec kaj samtempe sur la teritorio de Nacia parko Vysoké Tatry. Ĝi troviĝas en komenco de, sur granodiorita sojlo sur Batizovský torento, kiu trafluas valon. La sojlo estis kreita per la glaciaro. La torento fluas el Batizovské lago (sk:Batizovské pleso), kiu estas super la akvofalo.
Aliro
Nune la akvofalo ne estas alirebla. Vizitantoj povas vidi ĝin de turista piedvojo Tatra magistralo, kiu kondutas sur la suda flanko de Altaj Tatroj.
Vidu ankaŭ
Listo de slovakaj akvofaloj
Fonto de informoj kaj bildo
Paĝaro de Stata protekto de naturo de Slovakio pri slovakaj akvofaloj (slovake):
Aleksandropolo
Alexandropolo (greke: Αλεξανδρούπολη, IPA:Aleksanˈðrupoli; turke: Dedeağaç, katarevousa: Ἀλεξανδρούπολις, Alexandroupolis), estas urbo de Grekio kaj la ĉefurbo de la prefektujo de Evroso kaj de greka periferia  unuo de Trakio. Nomita pro Reĝo Aleksandro, estas grava haveno kaj komerca centro de nordorienta Grekio.
Nomo
Dum la 19a jarcento kaj frue en la 20a jarcento, Alexandropolo nomiĝis  Dedeagac (greke:Δεδεαγάτς), (turke:Dedeağaç), (bulgare:Дедеагач), vorto kiu signifas la  "avo arbo" (la vorto dede signifas la avo kaj la vorto  ağaç signifas la  "arbo" en la Turka.) La nomo estas bazita sur  loka tradicio de saĝa derviŝo kiu pasis  multe da tempo  sub la  ombraĵo de loka arbo kaj  poste  estis entombigita apud ĝi.
Funikularo de Bakuo
La Funikularo de Bakuo (Bakı funikulyoru) estas funikularo en Bakuo (Azerbajĝano). Ĝi kunligas placon en Avenuo Neftjanikov kun Parko Nagornij. La direktoro estas Tofig Ismajlov.
Historio
La Funikularo estis konstruita laŭ iniciato de Aliŝ Lemberanskij. Ĝi estis malfermita en 1960. Ekde 2006, la direktoro de la funikularo estas Tofig Ismajlov. Estas stabo de 11 homoj. En la sovetia epoko, la veturiloj estis konstruitaj en la Leningrada fabriko VARZ. La Ĉefa konstruisto de la funikularo estis Arakelov Radĉik Avakoviĉ.
Moderna funikularo
En 2001 revizio kaj renovigo estis realigita en funikularo de Bakuo. La sekvantaj riparoj estis realigitaj en 2007. Uzo de modernaj teĥnologioj en la riparo ebligas forigi la bruon de la relo kiam la veturilo moviĝas. En la planoj de Ministerio de Transporto de Azerbajĝano kaj Urbestra Oficejo de Bakuo estas modernigo kaj pligrandigo de funikularo de Bakuo. Per veturilo de funikularo, sub la okuloj de civitanoj kaj gastoj de la azerbajĝana ĉefurbo malrapide disfaldiĝas belega panoramo de la urbo kaj parto de la Kaspia maro.
Interesaj faktoj
Proksime de la funikulara stacio troviĝas gastejo por eminentaj vizitantoj. Fotado kaj kameraado estas malpermesitaj.
Libreboot
Libreboot estas libera programara projekto celante anstataŭi malliberan BIOS-mikroprogramaron trovita en la plejparto de komputiloj kun libera, malpeza sistemo desegnita por fari nur la minimuma nombro da taskoj bezonataj por ŝarĝi kaj ekfunkciigi modernan operaciumon.
Libreboot ekestiĝis kiel distribuaĵo de coreboot, sed sen mallibera kodo. Libreboot ne estas precize forko de coreboot; ĝi estas paralela klopodo kiu laboras proksime kun coreboot, kaj rebaziĝas ĝin sur la plej freŝa coreboot-eldonaĵo. Aldone al la forviŝo de malliberaĵoj, libreboot ankaŭ strebas faciligi la instaladon de coreboot, aŭtomatigante ĝin.
Aprobita de la Free Software Foundation, la projekto Libreboot plenfunkcias en kelkaj modeloj de tekokomputiloj (ThinkPad, Chromebook kaj MacBook). Laŭ ĝia dokumentejo, ĝi funkcias kun ia ajn GNU/Linuksa distribuaĵo kiu uzas kernel mode setting (KMS) por la grafikoj, kvankam Vindozo ne estas subtenita kaj sia uzado estas malindiga de Libreboot.
Subtenataj sistemoj
Libreboot subtenas la jenajn sistemojn:
Murado la 5-a
Sultano Mehmed Murad la 5-a ( - ) estis imperiestro de la Osmanida imperio kiu regis ekde ĝis la 31-a de aŭgusto de la sama jaro. Li estis la filo (nevo?) de Sultano Abd-ul-Aziz. Li anoncis liberalan konstitucion por la regno, sed regis nur 93 tagojn, ĉar oni kredigis ke li suferis pro mensa malsano, por sentronigi lin kaj anstataŭgi per Abd-ul-Hamid la 2-a, kaj li pasigis la tutan ceteran vivon enkarcerigita.
The Prestige
The Prestige (La prestiĝo) filmita en la jaro 2006 estas filmo de reĝisoro Christopher Nolan.
Risør
Risør estas komunumo de Norvegio. Ĝi apartenas al la departemento Aust-Agder. Fine de en la komunumo vivis.
Uragano Noel
Uragano Noel estis la dekkvara nomita ŝtormo kaj sesa uragano de la uragana sezono en 2007. Veninte el Haitio kaj orienta Kubo, ĝi akceliĝis nordorienten post trapasi Bahamojn, kaj la 2an de novembro ĝi iĝis ekstertropika ciklono. Poste ĝi eĉ atingis Kanadon. Ĝi okazigis almenaŭ 163 rektajn mortojn laŭlonge de sia vojo, ĉefe en Hispaniolo, pro inundoj kaj kotoglitoj.
NGC 789
NGC 789 (aliaj indikoj — PGC 7760, UGC 1520, IRAS01595+3149, MCG 5-5-47, ARAK 72, ZWG 503.77, KUG 0159+318) estas spirala galaksio en konstelacio Triangulo.
Supernovao SN 2004ad eksplodis en NGC 789.
Barneville (stacidomo)
Barneville estas franca stacidomo sur linio -, situanta en  Barneville-Carteret, en departemento Manche, regiono Normandio.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de turisma trajno "Train touristique du Cotentin".
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de linio Carentan - Carteret (418000).
Konstantin Gusev
Konstantin Miĥajloviĉ GUSEV (Константин Михайлович Гусев) (naskiĝis en 1916, mortis la 9-an de novembro 1980) estis esperantista poeto, konata ĉefe pro siaj tradukoj.
Elstaras lia traduko el la rusa, aperinta en 1967, de la longa poemo Bone! de V. Majakovskij. Rimarkinda estas ankaŭ lia pionira elhispanigo de poemoj de Federico Garcia Lorca, Liriko, 1968. Gusev staris malantaŭ granda parto de la moskva eldonagado de la lastaj du jardekoj, inkluzive de la neregula antologia kajero Por la paco. El la ukraina tradukis verkojn de Taras Ŝevĉenko kaj Lesja Ukrajinka.
Multaj el liaj tradukaĵoj, de i.a. Majakovskij kaj Jevtuŝenko, kaj cetere el pluraj lingvoj krom la rusa, atendas eldonon.
6579 Benedix
6579 Benedix estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Schelte J. Bus elde la Observatorio de Siding Spring, apud Coonabarabran en Novsudkimrio (Aŭstralio).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Gretchen K. Benedix, konservistino de la kolekto da meteorŝtonoj en la Muzeo pri natura historio de Londono. Ŝiaj studoj pri la "primitivaj akondritoj" provizis novajn informojn pri la procezoj de fandiĝo kaj alfrapo ĉe la malgrandaj planedoj.
Kleinostheim
Kleinostheim estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Aschaffenburg kaj en la distriktaro Malsupra Frankonio de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Romangordo
Romangordo estas municipo de Hispanio, en la provinco de Cáceres, regiono de Ekstremaduro.
Loĝantoj
La loĝantoj nomiĝas romangordeños. La censita populacio en 2008 estis de 206 loĝantoj.
Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado.
Vidindaĵo
Preĝejo de Sankta Katerino.
Jazernica
Jazernica, hungare Márkfalva estas unuigita vilaĝo kaj municipo en Slovakio.
Situo
Jazernica situas laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Kremnica-Martin. Turčianske Teplice troviĝas je 8 km.
Historio
La loko estis loĝata jam dum la frua bronzepoko. Dum la hungara dominado 2 najbaraj vilaĝoj formiĝis. La unua mencio okazis pri vilaĝo Jezernic en 1361 en hungara formo "Zarnouchamelleky", poste en 1417, kiel "Jezerniche". La kampoj apartenis al familio Jezerniczi. En 1785 87 vilaĝanoj loĝis en 14 domoj, en 1828 151 vilaĝanoj loĝis en 20 domoj. Baldaŭe ĝi unuiĝis kun la alia vilaĝo, kiu aperis en 1324. Ĝi skribiĝis unuafoje en 1412 en hungara formo "Markfalua". La kampoj apartenis al familio Márkfalvi. En 1785 17 vilaĝanoj loĝis en 3 domoj, en 1828 33 vilaĝanoj loĝis en 4 domoj. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis Jezericz-Markovicz, kiu aludis ambaŭ vilaĝojn, poste la unueca vilaĝo ricevis pli mallongan nomon. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Márkfalva 193 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Turóc, al distrikto de Stubnyafürdő, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Jazernica 265 homoj, (259 slovakoj).
Famuloj
En la iama Márkfalva naskiĝis hungara kuracisto Zoltán Horn.
Svetlana
Svetlana (Светлана, prononcate same kiel en Esperanto) estas virina rusa propra nomo. Ĝi estas, inter rusaj virinaj nomoj, la ununura kiu estiĝis de la rusa literaturo komence de la 19-a jarcento kaj vaste uziĝas ankoraŭ nune. Pasintece oni supozis, ke la nomo havas malnovslavan aŭ malnovrusan devenon; tamen tiuj teorioj neniam pruviĝis.
La nomo estis unuafoje elpensita de A. Ĥ. Vostokov en «olda romanco» nomita «Svetlana kaj Mstislav» (de la 1802-a jaro); pli vastan famon la nomo poste akiris post la eldono de la balado «Svetlana» fare de la poeto-romancisto Vasilij Ĵukovskij. Dum la 19-a jarcento ĝi iom post iom eniris la ĉiutagan rusan kulturon, samtempe perdante ligojn al balado kaj trajtojn de artefarita, literaturo nomo. En la 19-a jarcento oni nomis ŝipojn kaj entreprenojn Svetlana; tamen, ĝi ne povis fariĝi plenforma persona nomo pro la tiama konservativismo en rusa socio pri nomado.
La nomo Svetlana fine eniris plenrajtan, plenforman uzadon nur post la Oktobra Revolucio, kiam oni nuligis la ortodoksekleziajn limigojn pri nomado de ĵusnaskitoj. Rimarkindan rolon je ĝia popularigo ludis tio, ke la ununura filino de Josif Stalin nomiĝis Svetlana. Dum la soveta epoĥo — ĉefe ekde la 1930-aj jaroj ĝis la 70-aj — la nomo akiris grandan popularecon kaj konsideriĝis kiel indiko de altstato en socio. Sed ĝia uzofteco subite malkreskis kaj jam en la 80-aj pro trouzo oni ekkonsideris ĝin eĉ malprestiĝa.
En la 1943 jaro, la rusortodoksa eklezio fine agnoskis la nomon kaj igis ĝin permesita je bapto.
Similaj nomoj
Dum la 1920-aj jaroj naskiĝis vira ekvivalento, Svetlan (Светлан), kiu neniam ĝuis vastan uzon. Estiĝis kelke da aliaj, simildevenaj viraj nomoj kiel ekzemple Svet, Svetoslav, Svetlomir, Svetozar (eĉ malpli oftaj), k.t.p.
NGC 790
NGC 790 (aliaj indikoj — PGC 7677, MCG -1-6-26) estas galaksio en konstelacio Baleno.
Tvedestrand
Tvedestrand estas komunumo de Norvegio. Ĝi apartenas al la departemento Aust-Agder. Fine de en la komunumo vivis.
Inception
Inception filmita en la jaro 2010 estas filmo de reĝisoro Christopher Nolan.
La filmo ĉefroligas Leonardo DiCaprio kiel profesia ŝtelisto kiu ŝtelas informojn infiltrante la subkonscion de siaj celoj. Li estas ofertita ŝancon havi sian kriman historion forigita kiel pago por la enplantado de la ideo de alia persono en la subkonscion de celo.
La filmo atingis pli ol 290 milionojn USD en Usono sole kaj pli ol 820 milionojn USD tutmonde. Li gajnis kvar Oskarojn, en relative negravaj kategorioj: kinematografio, specialaj efikoj, sonmikso kaj sonredakto.
Daniel Nekonečný
Daniel Nekonečný (naskiĝis la 29-an de junio 1966, mortis la 26-an de marto 2019) estis membro de ĉeĥa muzikgrupo Šum svistu (en traduko Susuro de siblado). Li alternis vicon da bizaraj profesioj ekde helpanto en ginekologia kaj akuŝsekcio ĝis okupito de funebra servo. Du jarojn li studis aktoradon, poste li interrompis la studadon kaj pro manko de tempo li ne plu revenis al ĝi. Li estis membro de muzikgrupo Laura a její tygři (en traduko Laŭro kaj ŝiaj tigroj), en la jaro 1990 li fondis propran grupon, Susuron de siblado, kiu atentigis je unu jaro pli poste per sukcesa multmedia projekto en praga Teatro de Muziko.
Glacia pulo
La glacia pulo (Desoria saltans, foje ankaŭ Isotoma saltans) estas specio de vostsaltuloj. D. saltans estas la komuna pulo de la glaciejo, sed estas kelkaj specioj, kiuj ankaŭ nomiĝas glaciaj puloj kaj kiuj altiras atenton sur neĝaj spacoj pro sia malhela koloro de la korpo, sia saltanta movado kaj la fakto ke ili ofte kunvenas en grandaj grupoj. Ĉi tiuj inkluzivas, ekzemple, Desoria nivalis (antaŭe ankaŭ: Isotoma pseudomaritima) aŭ Vertagopus alpinus. Se ĉagrenite, la glaciaj puloj povas eskapi per dorsa apendico, kiu permesas ilin salti konsiderindan distancon.
Pluraj sukeroj protektas glaciajn pulojn el frosto, eĉ ĉe temperaturoj inter -10 kaj -15 °C. La preferata ĉirkaŭa temperaturo por ĉi tiuj insektoj estas 0 °C.
LXX
LXX povas rilati al:
Ostaĝo
Ostaĝo estas persono, kiu per sia libereco aŭ vivo garantias por iu promeso aŭ postulo.
En la historio multfoje iĝis homoj garantioj por plenumado de kontrakto, kiam oni devis transdoni ostaĝon kaj tiu devis vivi ĉe la alia kontraktanto. Temis plej ofte pri filoj de nobla reprezentanto de la tributodeviga ŝtato. En la gastiganta lando ili ĝuis estimplenan pritraktadon kaj edukon. Konata ekzemplo estas Teoderiĥ la Granda kaj Atilo.
Hodiaŭ oni prenas ostaĝojn kiel kaptitojn ĉe rabatakoj, por ĉantaĝi elaĉetan monon aŭ por plenumigi terorismajn postulojn aŭ simple certigi la sekuran retiriĝon.
Oni parolas en figura senco pri uloj, kiuj estas ostaĝoj de iu falsa penso, ideologio.
Charles Ponzi
Charles (aŭ Carlo) PONZI (1882, Lugo - 8-an de januaro 1949 Rio de Janeiro) estis itala elmigrinto en Usono kiu iĝis plej granda preztrompisto en la usona historio. Al lia nomo estas ligita la termino "Skemo Ponzi" por monakirado per financpiramida sistemo.
Li uzis piramidstilan monakiran sistemon en 1920.
Ponzi alvenis en Usono en 1903, kun 2 dolaroj kaj 50 cendoj. Ĉar li parolis france, eklaboris en banko, en Kanado. Oni enprizonigis lin en 1909 pro ĉek-falsado. Li liberiĝis post 20 monatoj kaj veturis al Usono, dumtempe li venis denove en la prizonon pro kontrabando de 5 italoj. Post la dujara prizono, li veturis al Boston, kie laboris kiel kelnero kaj lavisto.
Li proponis 50% profiton post 45 tagoj en printempo de 1920, Boston. Multaj donis sian monon al firmao de Charles Ponzi, Securities Exchange Co. Li volis eluzi la valordiferencojn de internaciaj poŝtaj kuponoj. En julio de 1920 jam fluis pli ol 1 milionoj da dolaroj semajne al Ponzi. Tiam li ekvivis kiel milionulo.
La lavango komenciĝis, kiam la 26-an de julio, la ŝtatprokuroro de Massachusetts "konvinkis" je Ponzi, ke li ne akceptu novajn investojn, ĝis aŭditoro ne kontrolas librojn de Securities Exchange. Oni arestis lin la 13-an de aŭgusto.
Li kolektis 10 milionojn da USD el 20.000 investintoj kaj tiel li ŝuldis 4 milionojn da USD.
Li enprizoniĝis kaj fine liberiĝis en 1934 kaj oni deportis lin al Italio (li ne akiris la usonan ŝtatanecon). Antaŭ eko de la Dua Mondmilito, li elmigris al Brazilo (kie li ankaŭ nomiĝis Carlos Ponzi). Tie li instruis la anglan, poste vivis el senlaborista helpo. Kiel maljuna, li paraliziĝis je la maldekstra flanko, blindiĝis kaj mortis en Rio de Janeiro, 1949.
József Károlyi
Grafo József Károlyi [jOĵef kAroji], laŭ hungarlingve kutima nomordo Károlyi József estis hungara departementestro, ĉambelano. Lia nobela antaŭnomo estis nagykárolyi [nadjkAroji], lia patro estis Antal Károlyi, liaj plej konataj filoj estis István Károlyi, Lajos Károlyi kaj György Károlyi.
József Károlyi naskiĝis la en Vieno (Aŭstra Imperio), li mortis la  en Vieno.
Biografio
József Károlyi frekventis lernejon en Vác, poste li akiris juran diplomon en Reĝa Universitato de Pest, pli poste li studis ankaŭ en Vieno. Li tre frue, jam en 1777 li ricevis la postenon departementestro de Békés (historia departemento), en 1792 titolon ĉambelano kaj en la kortego li estis "sekretisto". En 1794 li estis nomumita eterna departementestro de Szatmár (historia departemento). Li edziĝis en 1789, lia edzino naskis 7 gefilojn inter 1791–1803. Li mortis juna pro duelo en Vieno, sed li estis entombigita en la familia kripto en Kaplony.
Nikolaj Afrikanoviĉ Borovko
Nikolaj Afrikanoviĉ	BOROVKO (Никола́й Африка́нович Боро́вко, Микола Боровко; 3-a aŭgusto 1863 en Zastavne, Volina gubernio, la Rusia imperio — 15-a aŭgusto 1913 en Simferopolo, Krimeo, la Rusia imperio) estis unu el la unuaj pioniroj de la Esperanto-movado en Rusio. En la Esperanta movado, li uzis la pseŭdonimon Enbe el Odeso, ŝajne el liaj inicialoj “NB” legataj ruse.
Junaĝo
Borovko naskiĝis en la 3-a de Aŭgusto (laŭ la Julia kalendaro; 15-a de Aŭgusto laŭ la Gregoria). Li estis la kvara filo de la nobelo Afrikan Ivanoviĉ Borovko (Африкан Иванович Боровко); lia patrino mortis kelkajn horojn post la nasko de Nikolaj. Poste, lia patro reedziĝis.
Ekzilo en Siberio
En 1884, li estis arestita kaj ekzilita al Zajsan (Siberio) por punservo en la Kvara Siberia Bataliono pro la posedo de malpermesitatj libroj;  tio interrompis lian karieron.
En Siberio, Borovko deĵoris kiel kasisto kaj bibliotekisto. Dum tiu periodo Borovko iĝis esperantisto en la ekzilo en la unuaj jaroj de Esperanto-movado en 1889, du jarojn post la eldono de la Unua Libro (1887).
Posta vivo kaj Esperanta aktiveco
Borovko liberiĝis kaj revenis Odesen en 1890. Post la ekzilo, li loĝis en Odeso, kie vi loĝis kun sia duonpatrino kaj sia patra onklino. Plue li laboris nur kiel privata instruisto kaj ĵurnalisto. Li ankaŭ vigle partoprenis la propagandon de Esperanto.
Jarosław Iwaszkiewicz
Jarosław Leon Iwaszkiewicz (esperante: Jaroslavo Ivaŝkjeviĉo; naskiĝis la 20-an de februaro 1894, mortis la 2-an de marto 1980) estis pola verkisto. Li uzis ankaŭ la kromnomon Eleuter.
Nikolaj Afrikanoviĉ Borovko
Posta vivo kaj Esperanta aktiveco
Post eksiĝo de F. Kanaloŝŝy-Lefler, Borovko estis elektita prezidanto de la Societo Espero 1896-1897.
Jarosław Iwaszkiewicz
Iwaszkiewicz naskiĝis en Kalnik (nuntempe Ukrainio. En 1918 li ekloĝis en Varsovio. Sian verkistan agadon li komencis per la verkado de liriko, kunfondis i.a. la avangardisman grupon Skamander. Pli malfrue li verkis ankaŭ prozaĵojn, krome li tradukis.
Uragano Paloma
Uragano Paloma estis la 16-a nomita ŝtormo kaj oka uragano de la uragana sezono en 2008. Ĝi formiĝis ĉe la orienta marbordo de Nikaragvo kaj norda marbordo de Honduro la 5an de novembro. La 8an de novembro, Paloma pluintensiĝis kaj atingis intensecon de kategorio 4a, kaj poste malfortiĝis rapide al kategorio 2a. Ĝi okazigis fortajn damaĝojn kaj en Kajmana Insularo kaj en Kubo, kie ĝi dissolviĝis.
Nikolaj Afrikanoviĉ Borovko
Posta vivo kaj Esperanta aktiveco
En 1905 lia filo Lev Nikolajeviĉ Borovko (1905–1911) naskiĝis.
En 1911-1912 Borovko energie disputis kontraŭ Gaston Moch por fonetika skribado de propraj nomoj en Esperanto.
Jarosław Iwaszkiewicz
Apud sia literatura agado li en la 1930-aj jaroj estis ambasadoro en Danio kaj Belgio. Post la 2-a mondmilito li iĝis ano de la pola parlamento kaj prezidanto de la pola verkista asocio. Li mortis apud Varsovio.
Nikolaj Afrikanoviĉ Borovko
Posta vivo kaj Esperanta aktiveco
Krome, Borovko entuziasmis pri okultismo.
Borovko estas amiko kaj bopatro de Valdemar Langlet, kiu estis edzo de lia filino Nina Borovko-Langlet.
Jarosław Iwaszkiewicz
Li skribis libreton de opero Reĝo Roger de komponisto Karol Szymanowski. Tiu estis lia kuzo kaj onidire ili estis en rilato samseksema. Inter siaj verkoj li skribis ankaŭ gravan biografion pri Ŝopeno. Liaj rakontoj igis bazo por fari kelkajn filmadaptojn i.a.: Fraŭlinoj el Vilko, Patrino Johana de Anĝeloj, Betularbaro kaj Vespero ĉe Abdono.
Nikolaj Afrikanoviĉ Borovko
Verko
Borovko kunlaboris en La Esperantisto kaj Lingvo Internacia kaj redaktis Jarlibron Esperantistan (Uppsala, 1897).
Laŭ demando de Borovko, Zamenhof skribis al li en 1895 (?) sian faman leteron pri la deveno de Esperanto.
Originalaj verkoj
Borovko verkis plurajn rakontojn Esperante. Lia rakonto “Nokto” troviĝas en la Fundamenta Krestomatio (sub la pseŭdonimo Enbe el Odeso).
Rektigitotranĉita 4-hiperkubo
En geometrio, la rektigitotranĉita 4-hiperkubo estas uniforma plurĉelo. Kiel la nomo sugestas, ĝi povas esti farita per rektigitotranĉo de la regula 4-hiperkubo.
Nikolaj Afrikanoviĉ Borovko
Originalaj verkoj
En 1988 Herbert Mayer, direktoro de Esperantomuzeo en Vieno retrovis kaj publikigis la novelon (20 paĝan) En la Tombo, redaktitan en la jaro 1892. Tiu novelo estas unu el la plej fruaj prozaj literaturaĵoj en Esperanto.
Rektigitotranĉita 4-hiperkubo
Strukturo
La senpintigitaj kvaredroj respektivas al la 4-hiperkubaj verticoj, kaj la triangulaj prismoj respektivas al la 4-hiperkubaj randoj.
Nikolaj Afrikanoviĉ Borovko
Originalaj verkoj
Krome, li verkis nefikciajn artikolojn kiel La psiĥologio de pensado, Optikaj iluzioj, La psiĥologio de sonĝoj, kaj Nova teorio pri sonformigo en gramofono; la manuskripto de la ĉi-lasta restis neeldonita kaj perdiĝis.
Rektigitotranĉita 4-hiperkubo
Projekcioj
En la granda rombokub-okedra unua paralela projekcio en 3 dimensiojn la ĉeloj de la rektigitotranĉita 4-hiperkubo kuŝas jene:
Nikolaj Afrikanoviĉ Borovko
Tradukoj
Borovko tradukis plurajn verkojn al Esperanto. Interalie, li tradukis La ŝtona gasto de Puŝkin en 1895. Li ankaŭ helpis A. Kofman pri la traduko de la teatraĵo Kaino de George Byron (eldonita en 1821). Li ankaŭ tradukis la poemon La Malliberulo de Chillon (The Prisoner of Chillon) de Byron.
Rektigitotranĉita 4-hiperkubo
Projekcioj
Ĉi tiu aranĝo de ĉeloj en projekcio estas simila al tiu de la laterotranĉita 4-hiperkubo.
Nikolaj Afrikanoviĉ Borovko
Tradukoj
Borovko ankaŭ tradukis la slavan epopeon Parolo pri la militiro Igora, sed la manuskripto perdiĝis.
Rektigitotranĉita 4-hiperkubo
Eksteraj ligiloj
Cantellated tesseract
Abd-ul-Hamid la 2-a
Abd-ul-Hamid la 2-a (naskiĝis la 21-an de septembro 1842, mortis la 10-an de februaro 1918) estis sultano de la Osmanida imperio de la 31-a de aŭgusto 1876 ĝis la 27-a de aprilo 1909. Li estis la filo de sultano Abd-ul-Meĝid, kaj sekvis al la reĝeco post kiam lia frato Murad la 5-a malgajnis sultanecon la 31-an de aŭgusto 1876.
Immerath
Immerath estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Vulkaneifel de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Germana aŭtovojo A52
La germana aŭtovojo A52 (germane Autobahn 52, mallonge A52, aŭ formale Bundesautobahn 52, mallonge BAB 52) estas aŭtovojo inter la limo de Germanio kaj Nederlando (proksime de la komunumoj Roermond kaj Niederkrüchten) ĝis la urbo Gelsenkirchen. La aŭtovojo longas 93 kilometrojn. Dumvoje, ĝi inter alie pasas la urbojn Mönchengladbach, Düsseldorf kaj Essen.
La vojo krucas la germanajn aŭtovojojn A61 kaj A44 (ĉe Mönchengladbach), A57 (ĉe Kaarst), denove la aŭtovojon A44 ĉe Düsseldorf, A3 (ĉe Ratingen) kaj A40, A42 kaj A2 (ĉe Essen), kaj fine A43 (ĉe Marl). Malgraŭ sia relativa mallongeco, la ŝoseo estas grava eŭropa aŭta vojo inter Nederlando kaj la okcidentgermana industria zono Ruhr-Regiono.
Nankan
Nankan (南関町, latinliterigo laŭ sistemo Hepburn Nankan-machi) estas urbeto de Japanio, kiu apartenas al la Gubernio Kumamoto kaj al ties distrikto Tamana. La loĝloko situas sur la insulo Kjuŝuo en la sudo de Japanio. Laŭ takso de oktobro 2019 la urbeto havis loĝantojn.
Skwierzyna
Skwierzyna (germane: Schwerin an der Warthe) estas urbo en Lubuŝio en Pollando. Ĝi apartenas al komunumo Skwierzyna en distrikto Międzyrzecki.
Anna Halász
Biografio
Anna Halász abiturientiĝis en sia naskiĝurbo (1946), ŝi havigis diplomon de instruisto en la Universitato Bolyai de Kluĵo pri hungara lingvo kaj literaturo (1958), dume ŝi studis aktoradon en la filmaltlernejo de Bukareŝto. Ŝi estis ĵurnalistino de Romániai Magyar Szó, resp. Előre (1948–75), poste ŝi estis kunlaborantino de gazeto A Hét.
Kluba Mondpokalo de FIFA
La Kluba Mondpokalo de FIFA - angle FIFA Club World Cup - estas internacia futbala konkurso organizita de la Federacio Internacia de Futbalo Asocia, FIFA, france titolata Fédération Internationale de Football Association. La konkurso unuafoje okazis dum januaro 2000 en Brazilo. Ĝi ne okazis inter 2001 kaj 2004 pro kombino de faktoroj, plej grave la kolapso de komerca partnera firmao de la federacio. Ekde 2005, la konkurso okazas ĉiujare, kaj ĝis la jaro 2014 estis gastigata en Brazilo, Japanio, la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj kaj Maroko. Maroko estas la gastiganto de la evento de 2014.
Vidu ankaŭ
Futbalaj kluboj mondĉampionoj de FIFA
Nikolao (regantoj)
Regantoj nomataj Nikolao, kun proksimumaj regojaroj.
Sequana
Sequana estas diino de la kelta mitologio, la diino de Sejno. Ŝi havis gravan sanktejon nordokcidente de Dijon.
Andrea Schorta
Andrea SCHORTA (ŝorta) estis svisa verkisto de romanĉa lingvo. Schorta naskiĝis en Zernez la 2-an de aprilo 1905 kaj mortis la 12-an de decembro 1990 en Chur/Cuera.
Li diplomiĝis pri Romanistaj studoj en Zuriko, Parizo kaj Sieno. Ekde 1935 li estis redaktanto, de 1939 al 1975 ĉefredaktanto, de Dicziunari Rumantsch Grischun; li organizis sub la sama nomo sciencan instituton por la romanĉa lingvo en Grizono kaj Alpa kulturo. Schorta daŭrigis kaj finis la verkon de sia profesoro R. von Planta kun kontribuo pri la setla historio de la lokaj nomoj de Grizono al Rätisches Namenbuch (vol. 1, Materialien, 1939 ; vol. 2, Etymologien, 1964). Kiel kolektanto kaj interpretanto de la grizona tradicio li eldonis la jurajn fontojn, la komunumajn statutojn kaj regularojn de la valo Engadino (1965–1969). Instrukomisiito de la Konfederacia teknika altlernejo Zuriko ETHZ kaj de la Universitato de Zuriko (1950–1964). Engaĝiĝo por la konservado de la retoromanĉa kiel sekretario de la Lia Rumantscha (1934–1940). Iniciatis la agadon por la esploro pri la kamparanoj kaj subtenis la kreon de instituto por la esploro de Retio en Chur.
Li distingiĝis kiel doktoro h. c. de la Universitato de Berno 1964 kaj de la Universitato de Insbruko 1990, li akiris la premiojn Prix Charles Veillon 1964 kaj Premi Comünanza Radio Rumantsch 1985, li estis honora membro de la Società Retorumantscha 1975, Bündner Kulturpreis 1977.
Wouter Pilger
Wouter Frank PILGER [VOŬtr PILĥer] estis nederlanda esperantisto, tradukisto kaj eldonisto. Li studis sociologion en la Universitato de Amsterdamo. Instruis Esperanton, la anglan lingvon kaj la nederlandan kulturon en la Internacia Altlernejo en Elsinoro (da:Helsingør), Danio.
Li laboris kiel redaktoro en eldonejo de lernolibroj.
Li estis estrarano de TEJO (1967-70) kaj komitatano de UEA (1980-83).
Li verkis poemojn kaj rakontojn kaj tradukis poemojn kaj kantojn. Tradukis infanlibrojn. Wouter Pilger tradukis ankaŭ Amoro kaj amo, el la ampoezio de P.C. Hooft. Kompilis listojn de nomoj de bestoj kaj plantoj. Faris versiojn Esperanto-Nederlandan kaj Esperanto-Esperantan de baza vortlisto (2 500 radikoj). Publikigis artikolojn pri la hejma uzo de Esperanto.
Aleksander Mikiŝev
Aleksander Mikiŝev (Микишев, מיקישב ) (n. la 27-an de decembro 1960) estas israela esperantisto. Li studis teorian fizikon en Perma Universitato, doktoro, temo de la tezo estis pri komputika simulado de turbulentaj fluoj. En 1979 iĝis esperantisto, tuj ekaktivis en loka Esperanto-movado, apartenis al la unua kvaropo de t.n. Urala Esperanto-Komitato, neformala grupo gvidanta Esperanto-agadon en urala regiono komence de la 1980-aj jaroj (aliaj anoj de la Komitato - Aleksander Korĵenkov, Halina Gorecka kaj Andreo Peĉjonkin). Ekde majo de 1991 jaro loĝas en Israelo. Kunlaboris kun revuo Monato. En 2000 jaro lanĉis Astronomian Esperanto Klubon (AEK ), nun Astronomia Sekcio de ISAE. Redaktas Astronomian Almanakon, organizas staĝojn de astronomi-ŝatantoj. Aliaj okupoj - tradukisto, ĉefe de teknikaj tekstoj, okupiĝas pri sciencaj esploroj rilataj al diversaj hidrodinamikaj sistemoj, instruas en matematika departemento de Teĥniono - israela teĥnologia instituto. Ekde 2010 jaro loĝas ankaŭ en Usono (Houston, TX).
Tajvano
Tajvanaj najbaroj inkludas Ĉinion, Filipinojn, kaj Japanion. Ekde 1972, Tajvano ne plu estas lando konfirmita de la Unuiĝintaj Nacioj.
Tajvano estas la plej popolriĉa ŝtato kaj la plej granda ekonomio ne membranta en Unuiĝintaj Nacioj.
Nomoj
La nomo Tajvano devenas de indiĝena lingvo. Estis indiĝena tribo kun la nomo Tayouan, kaj nederlandana koloniisto nomis la insulon per la vorto, kiam ili unue renkontis indiĝenojn.
Alia malnova sed konata nomo de Tajvano estis Formozo, el la portugala vorto Formosa. Onidire ĝi signifas "bela insulo", sed por tio ne estas sufiĉa pruvo.
La oficiala nomo de la lando estas Respubliko Ĉinio. Sed en diplomataj situacioj, oni ofte mencias ĝin kiel "Ĉina Tajpeo", "Tajvano, Ĉinio", aŭ simple Tajvano.
Prahistorio de Tajvano
Indicoj de homa setlado en Tajvano datiĝas ĝis antaŭ 30.000 jaroj, sed la unuaj loĝantoj de Tajvano estis eble gene malsimilaj de ajna grupo nun loĝanta sur la insulo. Antaŭ ĉirkaŭ 4.000 jaroj, prauloj de la nunaj tajvanaj indiĝenoj setlis en Tajvano. La indiĝenoj havas genan rilaton kun malajoj kaj polinezianoj. Ili parolas diversajn lingvojn, kaj lingvistoj klasas iliajn lingvojn kiel aŭstroneziajn. Oni teorias ke eblas spuri la praularon de polinezianoj ĝis Tajvano.
Fruaj setladoj
Hanaj ĉinoj eksetlis en la insularo Penghuoj (nomata ankaŭ Peskadoroj aŭ Pescadores) en la 12-a jarcento, sed la malamikaj triboj de Tajvano kaj portempa manko de komercaj riĉoj igis Tajvano nealloga al setlistoj ĝis la 16-a jarcento, krom "okazaj aventuristoj aŭ fiŝistoj emaj al interŝanĝado de varoj".
Registraĵoj el antikva Ĉinio montras, ke hanaj ĉinoj eble konis la ekziston de la ĉef-insulo Tajvano jam de la periodo de la Tri Reĝlandoj (3-a jarcento, 230 p.K.), doninte al proksimaj insuloj nomojn kiel Granda Liuqiu kaj Eta Liuqiu (etimologie, sed eble ne semantike, identaj al Ryūkyū en la japana), kvankam neniun el tiuj nomoj oni povis rilatigi definitive kun la ĉef-insulo Tajvano. Oni asertis sed ne pruvis, ke admiralo Zheng He de la dinastio Ming vizitis Tajvanon inter 1403 kaj 1424.
Nederlanda Orient-hinda Kompanio (1624-1662)
En 1624 la Nederlanda Orient-hinda Kompanio instalis sin en la insulo, ĉar sur la kontinenta Ĉinio tio estis malpermesata. La administrado de la nederlanda Formozo estis organizata ekde fortikaĵo nomata Fort Zeelandia, en nuna Tainan. La insulo ne estis okupata, sed oni kunlaboris kun la lokaj estroj. La Kompanjo organizis edukadon kun la celo kristanigi la indiĝenojn. La Kompanjo ankaŭ konstruigis sukero-plantejojn.
Pro la ekonomia sukceso de la Kompanjo en la kansukera komerco, ekde 1635, ekloĝis tie pli kaj pli da ĉinaj migrantoj. Poste, kiam ĉirkaŭ 1645 civila milito eksplodis sur la kontinento, tiel ke la dinastion Ming renversis la dinastio Qing, granda armeo de ribela gvidanto Zheng Chenggong (Koxinga), movis sin al la insulo kaj ekbatalis kontraŭ la nederlandanoj. Fine, kun la kapitulaco de Fort Zeelandia en januaro 1662 venis fino de nederlanda Formozo.
Ribeloj estis sange supremitaj, se ne fare de la nederlandanoj do fare de la hispanoj aŭ de la ĉinoj. La kulturo de la indiĝenoj de Tajvano, tiam ankoraŭ nomata Formozo, estis en tiu tempo plejparte forviŝita de la tero.
Reĝlando Dongning (1645-1683)
La posteuloj de Koxinga mallonge regis la insulon kiel Reĝlandon Dongning. En 1683 la dinastio Qing konkeris la insulon, kaj el administra vidpunkto ĝi fariĝis parto de la ĉina provinco Fujian.
Respubliko Tajvano kaj japana regado
Tajvano estis cedita al la Japana Imperio en 1895, post kiam dinastio Qing estis venkita en la Unua Ĉina-Japana Milito. Por kontraŭstari al japana okupado, la Qing-a gubernestro de Tajvano deklaris ĝin sendependa, kiel Respubliko Tajvano. Sed la sendependeco daŭris tra nur 184 tagoj.
Tajvano estis sub japana regado de 1895 ĝis 1945.
Respubliko Ĉinio
Respubliko Ĉinio establiĝis sur la kontinento en 1912 post la falo de la dinastio Qing. Post la japana kapitulaco al la Aliancanoj en 1945 je la fino de la Dua Mondmilito, RĈ transprenis regadon de Tajvano.
En 1949, la Komunista Partio de Ĉinio prenis al si plenan regadon de la kontinento kaj fondis la Ĉina Popola Respubliko. La RĈ-registaro fuĝis al Tajvano kaj daŭre asertas sin la laŭleĝa registaro de tuta Ĉinio. Hodiaŭ, la ĉefa insulo Tajvano konsistigas 99% de ĝia efektiva teritorio.
Respubliko Ĉinio reprezentis "Ĉinion" en Unuiĝintaj Nacioj ĝis 1971. Ĉijare, la Rezolucio 2758 rekonis konstantan membrecon de la Popola Respubliko en Konsilio pri Sekureca de UN, kaj RĈ eliris el UN. Post la perdo de UN-membreco, internacia rekono de Respubliko Ĉinio grade erodiĝis, dum plej multaj landoj ŝanĝis sian agnoskon de "Ĉinio" al ĈPR. Hodiaŭ, 21 UN-aj membroŝtatoj kaj Vatikano vivtenas oficialajn diplomatiajn rilatojn kun RĈ. Diplomatoj tutmonde evitas mencii la oficialan nomon "Respubliko Ĉinio" kaj anstataŭe uzas diversajn aliajn nomojn kiel "Ĉina Tajpeo", "Tajvano, Ĉinio" aŭ simple "Tajvano" por mencii RĈ.
En la 1980-aj kaj fruaj 1990-aj jaroj Tajvano ŝanĝiĝis de la unu-partia militreĝimo de Kuomintango al plurpartia sistemo kun universala voĉdonado. La blanka teroro, kiu la militreĝimo faris estas malkaŝita.
Tajvano vivtenas stabilan industrian ekonomion kiel rezulto de la rapida ekonomia kresko kaj industriigo kiu nomiĝis la "Tajvana Miraklo". Tajvano estas unu el la "Kvar Aziaj Tigroj" kaj membro de Monda Organizaĵo pri Komerco kaj Azia-Pacifika Ekonomia Kunlaborado. La 21-a plej granda ekonomio en la mondo, ĝia alt-teknologia industrio okupas ŝlosilan rolon en la monda ekonomio. Tajvano klasiĝas alte rilate al libereco de la gazetaro, sanservo, publika eduko, ekonomia libereco, kaj homa disvolviĝo.