cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Centra Ameriko
Kolonia
De la 16-a jarcento ĝis la komenco de la 19-a jarcento, Centra Ameriko estis apartenigita al la Ĝenerala Kapitaneco de Gvatemalo, foje nomata Reĝlando de Gvatemalo, kies konsisto kaj interna divido plurfoje aliiĝis. Oficiale ĝi estis parto de la Vicreĝlando Nova Hispanujo, kaj tial regata de la hispana vicreĝo en Meksikurbo. Tamen, ĝi ne estis administrata de la vicreĝo, sed de aŭtonoma Ĝenerala Kapitano, kiu komence havis siajn instalaĵojn en la urbo Gracias Lempira, poste estis transigita al Santiago de los Caballeros de Guatemala, laste al Gvatemalurbo.
Dum tiu epoko la regiono spertis grandajn ŝanĝojn demografiajn, sociajn, ekonomiajn, kaj lingvajn. Venis grandaj populacioj de eŭropdevenaj kolonianoj, kiuj fondis gravajn urbojn, kiel ankaŭ de afrikaj sklavigitoj, krom la indiĝenaj loĝantoj. La hispana iĝis la ĉefa lingvo de la regiono.
Dum la periodo de la Kadiza Konstitucio (1812-1814 kaj 1820-1821), la Reĝlando de Gvatemalo malaperis kaj estis anstataŭigita per du provincoj sendependaj inter si, la Provinco de Gvatemalo kaj la Provinco de Nikaragvo kaj Kostariko. En 1821, tuj antaŭ la sendependiĝo, oni kreis tri pliajn provincojn, Ĉiapason, Salvadoron, kaj Honduron, disigitajn de Gvatemalo.
Sendependiĝo
Influate de la sendependistaj movadoj de la cetera Ameriko, Centra Ameriko deklaris sian sendependecon de Hispanujo sen perforta batalado la 15-an de septembro de 1821. La dato ankoraŭ estas festata kiel tago de sendependiĝo de la centramerikaj landoj krom Panamo kaj Belizo. La hispana ĝenerala kapitano, Gabino Gaínza, rolis kiel intertempa ĉefreganto ĝis nova registaro formiĝis. La unua sendependeco havis mallongan vivon, ĉar Centra Ameriko estis aneksita al la Unua Meksika Imperio de Agustín de Iturbide la 5-an de januaro de 1822. La centramerikiaj liberaluloj protestis prie, sed la armeo de Meksiko estrata de Generalo Vicente Filísola okupis Gvatemalurbon kaj subpremis la malpacon. Post la abdiko de Iturbide, la reprezentantoj de la centramerikaj provincoj deklaris absolutan sendependecon disde Hispanujo, Meksiko, kaj ĉiu alia ekstera lando la 1-an de julio de 1823, kaj oni starigis respublikan regadsistemon en la Unuiĝintaj Provincoj de la Centro de Ameriko. Ĉiapaso tamen decidis per referendumo disiĝi de Gvatemalo kaj resti ŝtato de Meksiko. Centra Ameriko, same kiel ĉiuj latinamerikaj nacioj krom Brazilo, abolis tute kaj definitive la sklavecon post sendependiĝi.
Postkolonia
Centramerikaj liberaluloj havis grandajn esperojn pri sia nova respubliko (kiu baldaŭ alinomis sin al Federa Respubliko de Centra Ameriko). Ĉar la konservativuloj volis ne cedi la privilegiojn, kiujn ili havis de la kolonia epoko, serio de enlandaj konfliktoj kaj militoj eksplodis, kiuj fine kaŭzis la disfalon de respubliko en la ankoraŭ ekzistantajn naciojn dum 1838 kaj 1839. Oni faris plurajn provojn kaj konferencojn por reunuigi ilin dum la 19-a jarcento kaj la komenco de la 20-a, sed neniu sukcesis. Ili tamen starigis militan aliancon por sukcese forpeli invadon fare de la usona filibustro William Walker dum 1856 kaj 1857.
Daŭris disputoj inter Nikaragvo kaj Kolombio pri teritorioj: la Miskita Marbordo, la Departemento Sankta Andreo kaj Providenco, kaj la kontinenta breto inter la du landoj. . Panamo evoluigis rilatojn al siaj centramerikaj najbarlandoj post kiam ĝi disiĝis de Kolombio en 1903. De 1991 funkcias Centramerika Parlamento havanta reprezentantojn de Salvadoro, Gvatemalo, Honduro, Nikaragvo, Panamo, kaj Domingo; Kostariko neniam aliĝis. Fine de la 20-a jarcento, efikis al Centra Ameriko ekonomia transformo de agrikultura al subregionskala kapitalisma sistemo.
Geografio
Naturgeografie, Centra Ameriko konsistas el la meza teritorio de Ameriko, inter la Tevantepeka Terkolo kaj la valo de la Rivero Atrato. Tio inkludas la sep regnojn Belizon, Kostarikon, Salvadoron, Gvatemalon, Honduron, Nikaragvon kaj Panamon. Nordokcidente ĝi ankaŭ inkludas la kvin meksikajn ŝtatojn Campeche, Chiapas, Quintana Roo, Tabasco kaj Yucatán, politike nordamerikajn, kaj sudoriente la okcidentan parton de la Golfo Urabá (parto de Darienio en la Departemento Ĉokoo) kaj la insularon Sankta Andreo, Providenco, kaj Sankta Katalino en Kolombio, politike sudamerikajn.
La kontinenta tero de Centra Ameriko formas maldikan kolon interligantan la du grandajn masojn de Ameriko en la okcidenta duonsfero kaj disigantan la Atlantikan kaj Pacifikan oceanojn. Ĝin trairas la Centra Montaro, pli malalta kaj mallonga kompare al aliaj montaroj amerikaj. Ĝi sidas sur la Kariba Plato kaj ampleksas 523 000 kvadratajn kilometrojn. Centra Ameriko konsistigas nur 1 % de la tera surfaco de la mondo, sed havas 8 % de ĝiaj naturrezervejoj en 144 protektejoj kaj 124 naturparkoj, kie reprezentiĝas 22 vivzonoj, 17 ekologiaj regionoj, kaj 20 000 plantaj specioj.
Geologio
Centra Ameriko estas regiono plejparte monta kaj kruta. Ĝi enhavas plurajn montajn nivelojn konektitajn al la strukturoj de Norda Ameriko kaj Suda Ameriko kaj estas unu el la grandaj vulkanaj aksoj de la Tero. 60 vulkanoj troviĝas en la internejo (preskaŭ ĉiuj neaktivaj) kaj 31 sur la Pacifika oceanbordo (plejparte aktivaj), iuj pli ol 4000 m altaj super la marnivelo. La tero supreniras draste de la Pacifika borda regiono ĝis la montopintoj kaj subeniras maldraste en la regiono apud la Kariba Maro.
Centra Ameriko estas regiono de Ameriko, kies terkrusto estas aparte malstabila, ĉar ĝi sidas sur la okcidenta limo de la Kariba Tektona Plato. De la norda landlimo de Gvatemalo al la orienta de Panamo, ĝia Pacifika marbordo havas longon de 2830 km kaj la Kariba proksimume 2740 km. La subŝovo de oceana krusto al tiu bordo komencinta antaŭ 25 milionoj da jaroj levis la teron el la maro.
Riveroj
En Centra Ameriko la riveroj estas mallongaj pro ĝia istma formo kaj fontas en la montaroj paralelaj al la Pacifika bordo. Ilia akvokvanto varias malregule, kreskante dum la somero. La plej longaj kaj volumenaj apartenas al la Kariba baseno, dum tiuj, kiuj fluas Pacifiken, estas pli multaj kaj malpli grandaj, krom en la Panama Istmo, kie la Karibaj riveroj estas malpli grandaj ol la Pacifikaj. Iuj riveroj servas kiel landlimoj: la Segovia aŭ Coco inter Honduro kaj Nikaragvo, la Motagua inter Gvatemalo kaj Honduro, la Usumacinta inter Gvatemalo kaj Meksiko, la San Juan inter Nikaragvo kaj Kostariko, kaj la Sixaola inter Kostariko kaj Panamo. Elstaras pro granda areo la nikaragvaj Cocibolca aŭ Lago de Nikaragvo kaj Xolotlán aŭ Lago de Managvo) kaj la Lago Gatuno en la Panama Kanalo.
Inter la plej longaj riveroj estas:
Klimato
En Centra Ameriko la tropika klimato dominas, kun pli da pluvo en la atlantika flanko ol la pacifiko. La pluvkvanto estas variema kaj dependas de la direkto de la ventoj kaj la situo de la intertropika kunblova zono, sed ĉiam abunda kaj bone distribuata. La temperaturo estas modera en ambaŭ bordoj de la kontinento variante malforte inter la tago kaj nokto kaj laŭsezone, sed ĝin influas la nubokvanto kaj la alteco. En montaj zonoj ĉefe la alteco determinas la karakterojn de la klimato.
De marnivelo ĝis proksimume 900 m troviĝas tiel nomataj "varmejoj" (tierras calientes), kun ĉiam somereca temperaturo kaj abunda pluvo. Inter 1.000 m kaj 2500 m super marnivelo estas mezvarmejoj, kie la averaĝa jara temperaturo estas inter 15 °C kaj 25 °C; pluvo plej abundas fine de la norda somero. Super 2500 m estas malvarmejoj, kun averaĝaj temperaturoj malpli ol 20 °C kaj konsiderindaj tagaj amplitudoj de varmovario.
Biodiverseco
Ekologie Centra Ameriko ege gravas, ĉar sur tiu ĉi malvasta regiono konsistanta el suda Meksiko kaj sep malgrandaj landoj troviĝas 11 % el la surtera totalo de specioj animalaj kaj vegetalaj. Ĝi estas neanstataŭebla trezoro de biodiverseco. Tial la organizaĵo Naturprotekto Internacie (angle : Conservation International) indikis ĝin kiel biodiverseco-riĉaĵejon. Centra Ameriko ankaŭ ampleksas la Centramerikajn pinarojn-kverkarojn, kiu estas tutmondaj 200-regiono signita de la Monda Natur-Fonduso (WWF).
Tiu diverseco fontas el la situo de Centra Ameriko kiel trairejo inter du kontinentoj kaj du oceanoj kaj kiel rifuĝejo dum glaciepokoj, kaj el geografia izoliĝo kiam la regiono estis insularo. La flaŭro kaj faŭno de Centra Ameriko enhavas speciojn komunajn al Norda kaj Suda Ameriko, krom granda nombro de endemioj. Endemioj estas nur 7 % de la nun konataj specioj, sed ĉar ĝi estas unu el la plej biodiversaj regionoj de la mondo, la absoluta nombro de endemiaj specioj estas grandega.
Nacioj
La landoj de Centra Ameriko teorie estas prezidentaj respublikoj, krom Belizo, kiu havas parlamentan sistemon laŭ la brita modelo kiel Komunuma Reĝlando; tamen la landoj plejparte havis ĥaosan politikan vivon inter la sendependiĝo de Hispanio kaj la nuntempo. Tio inkludis sangoplenajn diktaturojn, enlandajn militojn kaj aliajn perfortaĵojn organizitajn laŭ ideologiaj kriterioj, kie interbatalis armeoj aŭ naciaj gardistaroj kaj revoluciaj gerilistaroj.
Supernaciaj organizoj
Post la sendependiĝo disde Hispanujo kaj la mallonga anekso al la Unua Meksika Imperio de Iturbide, Centra Ameriko unuiĝis kiel la Unuiĝintaj Provincoj de la Centro de Ameriko en 1823. Tiun politikan unuon disfaligis interna milito inter 1838 kaj 1840. Pluraj postaj provoj reunuigi ĝin malsukcesis.
Nova vojo al la integrigo de Centra Ameriko ekis per la subskribo de la Traktato de Sansalvadoro 1n 1951, kiu kreis la Organizon de Centramerikaj Ŝtatoj (ODECA). Tiun procezon bremsis konfliktoj inter la ŝtatoj. !n 1991, post kiam la internaj konfliktoj estis solvitaj, naskiĝis la Sistemo pri Centramerika Integrigo (SICA) kun nova jura kadro. La sidejo de SICA estas Sansalvadoro, Salvadoro.
Aktuale Centra Ameriko posedas regionajn organizojn kiel la Centramerika Parlamento (PARLACEN), la Centramerika Banko por Ekonomia Integrigo (BCIE), la Centramerika Kortumo de Justico (1907), krom multaj traktatoj kulturaj, politikaj, kaj ekonomiaj, ekzemple la Komuna Centramerika Merkato (MCCA).
La regiona integriga procezo de Centra Ameriko inkludas regnojn, kiuj tradicie ne konsideriĝis centramerikaj, ekzemple Panamon, Belizon, kaj eĉ la Dominikan Respublikon. Kontraste, Kostariko, kvankam ĝi estas parto de Centrameriko laŭ ĉiuj difinoj, ne tre entuziasmis pri la integriga procezo kaj ne ratifis iujn el la devigaj traktatoj. Panamo provis forlasi la Centramerikan Parlamenton en 2009, sed revenis post kiam ĝia propra supera kortumo deklaris la forlason kontraŭkonstitucia en 2012.
Religio
Laŭ enketo farita de CEPAL en 2010, la plej ofta religio estas kristanismo kun 87 % de la loĝantoj; ĝia plej ofte praktikata eklezio estas katolikismo, kiu estis la sola permesata religio dum la kolonia epoko, kun 49 %, kaj 36 % estas protestantoj, plejparte pentekostanoj. Ĉirkaŭ 11 % deklaris sin senreligiaj, kaj nekristanaj religioj kune sumas 2 %.
Etnoj
La etna konsisto de ĉi tiu regiono de Ameriko estas diversa. La ĉefa grupo, la mestizoj, devenas de mikso inter hispanaj koloniistoj kaj indiĝenaj virinoj. Honduro havas la plej grandan proporcion de mestizoj, pli ol 80%, sed ili estas malpli granda plimulto en Panamo, Nikaragvo, kaj Belizo. Kostariko estas la sola lando kie homoj el eŭropa deveno estas la plimulto, pro tio, ke la indiĝena loĝantaro ĉiam estis maldensa. En Gvatemalo kaj Nikaragvo blankuloj konsistigas pli ol sesonon de la loĝantaro. Kvankam la plimulto el la blankuloj devenas de la kolonianoj el Hispanujo, aliaj devenas de postkoloniaj eŭropaj enmigrintoj.
La indiĝena loĝantaro estas malgranda, krom en Gvatemalo, kie indiĝenoj estas proksimume du kvinonoj de la loĝantoj kaj plejparte apartenas al 24 majaaj etnoj. La plimulto de centramerikaj indiĝenoj loĝas en kamparaj zonoj. Afrikdevenuloj plejparte loĝas en Belizo, Panamo, Nikaragvo, kaj Kostariko. Idoj de aziaj, ĉefe ĉinaj enmigrintoj loĝas en Panamo kaj Kostariko. Estas grave konscii, ke la efektivaj difinoj kaj kriterioj pri aparteno al etno, kiel en la cetera Latina Ameriko, varias de lando al lando kaj havas ecojn pli socikulturajn ol genetikajn.
Lingvoj
La oficiala kaj plej ofta lingvo en Centra Ameriko estas la hispana, escepte de Belizo, kie la angla estas la oficiala, kvankam la hispana ankaŭ tie estas grava. La ĉefa komunaĵo de la centramerika hispana dialekto estas la uzado de voseo en variaj gradoj kaj kuntekstoj; la sola escepto estas Panamo, kie oni uzas la karibian hispanan. Kelkaj indiĝenaj lingvoj estas mortintaj post la hispana konkero, sed multaj vivas. La plej grava laŭ nombro de parolantoj estas la majaa lingvaro, kiu konsistas el 26 parencaj lingvoj parolataj en Mezameriko de almenaŭ 6 milionoj da indiĝenoj devenintaj de la antikvaj majaoj. En 1996 Gvatemalo formale kaj nome agnoskis 21 majaajn lingvojn kaj Meksiko 8 pliajn, kiuj ne estas parolataj en Gvatemalo. Laŭ teritorio ankaŭ gravas la lenka-misumalpa-ĉibĉa lingvaro, kiu etendiĝas ĝis Suda Ameriko. Ankaŭ ĉeestas en Centra Ameriko la ŝinkaj lingvoj, kiuj verŝajne originis en la regiono, kaj aliaj alvenintaj el Mezameriko, kiel la ĉiapasaj-mangeaj lingvoj kaj la navata lingvo, kaj verŝajne la tekistla-hikaka lingvaro. La garifunan, apartenantan al la aravaka lingvaro kaj parolatan de 200 mil homoj, oni enportis en Centran Amerikon dum la kolonia epoko.
Migrado
Milionoj da centramerikanoj migris al aliaj mondregionoj pro socipolitikaj konfliktoj kaj ekonomiaj malfacilaĵoj, plejparte en Usonon. Tie en 2020 loĝis almenaŭ 3,9 milionoj da centramerikanoj en 2020, kvankam Usono rifuzas al multaj leĝan permeson enmigri. Migrado al Centrameriko estas multe malplia, kaj grandparte konsistas el venezuelanoj kaj kolombianoj (respektive 150 000 kaj 80 000, proksimume) migrintaj en Panamon kaj Kostarikon; ankaŭ signifa kvanto da usonanoj loĝas en ĉiuj centramerikaj landoj (entute proksimume 60 000). La ĉefa translima migrado ene de la regiono estas de Nikaragvo al Kostariko (proksimume 350 000).
Ekonomio
La ekonomio de Centra Ameriko baziĝas precipe sur agrikulturo, turismo, kaj iuj malgrandaj industrioj, havante en 2022 malnetan enlandan produkton de 291.200 milionoj da dolaroj. Malgraŭ la gravo de turismo, ĝia kreskado estas malpli ol la tutmonda averaĝo, pro malorganizeco kaj manko de institucioj por reklami turismejojn, krom la neregateco de krimoj en iuj turismejoj.
La eksportaĵoj iras precipe al Usono, al Eŭropo, aŭ inter la landoj de la regiono. Importaĵoj venas precipe inter landoj de la regiono, aŭ de Usono, Meksiko, Brazilo, Kolombio, Venezuelo, kaj Argentino. La Panama Kanalo estas la konektilo inter Centra Ameriko kaj la cetera mondo, per kiu pasas komerco inter Centra Ameriko, Suda Ameriko, Usono, Eŭropo kaj Azio. Nuntempe Centra Ameriko efektivigas kiel bloko traktaton pri libera komerco kun Usono, nomatan CAFTA-RD, kaj negocas alian kun Peruo.
La regiono estas aparte alloga por entreprenoj (speciale fabrikaj) pro sia geografia proksimeco al Usono, siaj malaltegaj salajroj, kaj siaj notindaj fiskaj avantaĝoj. Cetere, la falo de prezoj de kafo kaj aliaj eksportaĵoj kaj la rimedoj de struktura ĝustigo antaŭenigitaj de internaciaj financaj institucioj parte ruinigis la agrikulturon, favorante la kreskon de maquiladoras (entreprenoj, kiuj importas materialon el Usono kaj eksportas la fabrikitajn produktojn al tiu sama lando). Tiu sektoro konsistigas 42% el la totala eksportado de Salvadoro, 55% el tiu de Gvatemalo, kaj 65% el tiu de Honduro.
Tamen, la kontribuo de maquiladoras al la ekonomioj de tiuj landoj estas kritikata; la materialoj estas importataj, la dungoj estas malsekuraj kaj malbone pagataj, kaj la fiskaj favoresceptoj damaĝas la ŝtatan financon. Dungitoj spertas insultojn kaj perfortan konduton, maljustajn eksigojn (aparte de gravedaj laboristoj), longajn laborprogramojn, kaj nepagon de ekstra deĵortempo. Laŭ Lucrecia Bautista, kunordiganto pri maquilas de la kontrolista entrepreno Coverco, "la normoj de labora juro estas regule marespektataj en la maquilas kaj politika volo ne estas por aplikigi ilin". Laborinspektistoj indulgas la entreprenojn por ke la investintoj ne malkontentiĝu. "La sindikatanoj estas celataj per premado, kaj foje forkaptoj aŭ murdoj. En iuj kazoj, entreprenestroj uzis la servojn de maras. Lastloke, en entreprenistaj ejoj cirkulas 'nigraj listoj' de la nomoj de sindikatistoj aŭ politikaj aktivistoj."
Transporto kaj komunikado
La ĉefa ŝoseo de Centra Ameriko estas la Tut-Amerika Ŝoseo, kiu konektas Nordan Amerikon kaj Sudan Amerikon trairante ĉiun Centramerikan landon krom Belizo. Ĉiu lando ankaŭ havas siajn proprajn ĉefsoseojn kun primaraj kaj sekundaraj vojretoj konektantaj ĉiujn urbojn kaj havenojn.
La plej konektata flughaveno estas la Internacia Flughaveno de Tocumen en Panamurbo, de kie oni povas flugi rekte al ĉiuj ĉefurboj de Centrameriko kaj al ĉiuj de Latinameriko krom La Paz.
La ĉefaj submaraj kablaj konektoj de Centra Ameriko estas MAYA-1, kun transdonokapablo de 95 GBps, kaj ARCOS-1, kun transdonokapablo de 960 GBps. Panamo havas konekton ankaŭ kun SAC, kun 3840 GBps, kaj PAN AM, kun 40 GBps. Gvatemalo havas konekton kun SAm-1, kun 1920 GBps. La alireblo de la Interreto estas malmulta relative al aliaj regionoj.
1938 Laŭzano
1938 Laŭzano estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la svisa astronomo Paul Wild elde la Observatorio Zimmerwald, apud Berno.
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la svisa urbo Laŭzano.
Joseph Paul Gaimard
Joseph Paul Gaimard (1796–1858) estis franca ŝipokuracisto kaj naturalisto.
Kun Jean René Constant Quoy li servis kiel naturalisto ĉe la ŝipoj L'Uranie de Louis de Freycinet 1817-1820, kaj L'Astrolabe de Jules Dumont d'Urville 1826-1829. Dum tiu vojaĝo ili makovris la nune formortinta giganta skinko de Tongo nome Tachygia microlepis.Li estis la scienca estro ĉe la Ekspedicio de La Recherche (1835–1836) dum ties veturo al la Arkta Oceano akompanata de sia posta edzino Léonie d'Aunet. En 1835 Gaimard vizitis Islandon, kaj same la venontan someron kiel estro de scienca misio je la konto de la franca registaro. En 1838, li estris sciencan ekspedicion al Spitsbergen.
Ginevra
Ginevra   estas lirika dramo, laŭ malnova legendo pri reĝino Ginevra el kelta deveno originale esperantlingve verkita de Edmond Privat. Ĝi unue aperis 48-paĝe en la jaro 1913 ĉe Universala Esperantia Librejo en Ĝenevo. Ellersiek & Borel el Berlino reeldonis la verkon en 1925.
Ĝi estis ludita dum la 9-a Universala Kongreso de Esperanto en Berno, 1913, kaj dum la 17-a en Ĝenevo (1925).
Péter Bokor
BOKOR Péter rumane Petre Bokor, france Pierre Bokor, estas hungara, rumana teatro- kaj filmreĝisoro, rumana verkisto kaj tradukisto el la hungara lingvo. Li naskiĝis en Kluĵo la 24-an de majo 1940 kaj mortis la 26-an de aprilo 2014 en ?. Li estas la filo de Anna Méliusz.
Kariero
Péter Bokor unue preparis sin por aktoro, sed ĉesis kaj li finis reĝisoradon en Bukareŝto kaj inter 1970 kaj 1978 li estis kunlaboranto de la elsendo en la hungara lingvo de la Rumana Televido kaj ano kaj artdirektoro de la teatro de Braŝovo. En 1978 li elmigris en Kanadon, kie li laboris en teatroj franclingvaj. En 1989 li establis en Kanbero (Aŭstralio) la Studioteatron, kies ĝis 1991 li estis artgvidanto. Ekde 1991 li denove reĝisoris en teatroj de Rumanujo.
Kiscsécs
Kiscsécs [kiŝĉEĉ] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Tiszaújváros. Kis signifas: malgranda kaj faras diferencon de Nagycsécs.
Situo
Kiscsécs situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Sajó, meze de sakovojo. Aere Tiszaújváros troviĝas 6, Nyékládháza 16, Emőd 18, Miskolc 30 km-ojn.
Historio
La unua mencio devenis el 1319 en formo "Chech". Post la mezepoko la turkoj senhomigis la vilaĝon. En la 17-a jarcento Kiscsécs refondiĝis. Nuntempe la ciganoj loĝas en majoritato.
En Kiscsécs migra poŝto servas.
NGC 5175
NGC 5175 estas stelo en konstelacio Virgo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Kalvinana preĝejo (Kenderes)
La Kalvinana preĝejo estas religia historia monumento en urbo Kenderes (Hungario).
Historio
Laŭ arkeologiaj esploroj romanika kaj gotika katolika kirko estis konstruita en tiu loko en la 12-a jarcento. Laŭ alia fonto la konstruo okazis en la 1350-aj jaroj. La titolo estis Sankta Mikaelo. Ekde la 16-a jarcento la kalvinanoj uzis la kirkon (baldaŭ la katolikoj konstruis alian kirkon en alia loko). Post la turka erao en 1729 jam pastoro gvidis la renovigajn laborojn. En 1766, 1806, 1861 kaj 1930 diversaj renovigaj, rekonstruaj laboroj okazis. La turo estis plialtigita en 1882. La orgeno estis farita en 1898, trakonstruita en 1924. Dum la 2-a mondmilito la preĝejo difektiĝis, en 1964 kaj 1982 oni faris rekonstruajn laborojn.
Konstruaĵo
La preĝejo situas sola en korto. En la fasado la kvadrata turo plene reliefas. La enirejo funkcias tra la turo. La turopinto estas alta piramido. La navo havas pilierojn ĉe la anguloj. La absido estas plurlatera. Interne 2 galerioj estas videblaj.
Etnoĵazo
Ethno-Jazz estas laŭ signifo tre malklara nocio, kiun stampis la amaskomunikiloj en la 1980-aj por priskribi specojn de ĵazo, kiuj aŭ priverkas erojn de etna muziko aŭ kiujn karakterizas la kunlaboro de ĵazmuzikistoj kun reprezentantoj de aliaj muzikkulturoj.
Publika Observatorio de Drebach
La Publika Observatorio de Drebach (germane Volkssternwarte Drebach) estas kultura kaj eduka neprofitcela organizaĵo, kiu entenas astronomian observatorion (de IAU-kodo 113) kaj planetarion en Drebach (Saksio, Germanio). En la najbaraĵo estas la elementa lernejo "David Rebentrost" kaj ludkampo.
Historio
La Publika Observatorio de Drebach devenas de lerneja observatorio kiu malfermiĝis la en la mezlernejo de Drebach. Ties fondinto, Karlheinz Müller, estris ĝin de 1969 ĝis 1984 kiel volontulo. En 1974 dua stacio de observo estis malfermita. Krom uzo kiel lerneja observatorio por regulaj vesperaj observadoj, okazis tie konferencoj kaj porjunularaj astronomiaj tendaroj.
Etnoĵazo
Difino kaj dislimiĝo de la nocio
La termino "etno" estas je tio komprenenda laŭ pli metafora "vasta" senco kaj estas kutime ne rilatebla sur unu specifa etno. Karakterize estas pli la manko de klare difinitaj stiloj kaj la samtempeco de diversaj formosistemoj. Memstaran gravecon atingas etnoĵazo ekde proks. 1990 per komenca tutmondiĝo kaj poste per la tutmonda interreto samkiel ĉefe per la komercaj sukcesoj de etnaj bandoj kaj muzikistoj. Gravaj el la vidpunkto de la muzikindustrio de la ĉefaj kapitalismaj landoj estas muzikistoj el kapitalismaj subcentroj, ĉefe el sud-orienta Azio kaj Ĉinujo.
U R Ananthamurthy
Udupi Rajagopalacharya ANANTHAMURTHY [udupi raĝagopalaĉarja anantamurti] kanare: ಉಡುಪಿ ರಾಜಗೋಪಾಲಾಚಾರ್ಯ ಅನಂತಮೂರ್ತಿ (naskiĝis la 21an de decembro 1932 en Melige en Brita Hindujo - mortis la 22an de aŭgusto 2014 en Bengaluro, Barato) estis verkisto kaj edukisto. Li estis unu el la pioniroj de la beletra movado Navya [navja; "la nova"], kiu en la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj enportis modernismon en kanaran literaturon. Jam ricevinte plurajn premiojn, en 1994, li gajnis ankaŭ la premion Gjanpith, la plej alta literatura honoro donata de la barata registaro.
Etnoĵazo
Evoluo
En multaj mondregionoj Barato, Latinameriko aŭ Afriko jam antaŭ ĉi tiu momento okazis miksiĝo de diversoriginaj muzikoj. Ekzemploj estas la ekesto de ĵazo per la parte dokumentebla muzika interago inter Nov-Orleano kaj Karibio, de latinida ĵazo el la 1940-aj kaj 1950-aj jaroj, arabaj influoj en la ĵazon de la 1950-aj kaj fruaj 1960-aj jaroj, barataj kaj baliaj influoj en la muzikon de Don Cherry kaj la rokĵazo en la 1970-aj jaroj kaj la graveco de sudafrika kvelo-muziko en la brita ĵazmondeto pro la renkontiĝoj kun Chris McGregor aŭ Louis Moholo. Aliaflanke ĵzamuziko jam ekde la 1930-aj jaroj ŝanĝis la muzikon en multaj landoj de Azio, Afriko kaj Latinameriko. Jen nomendas por la 1950-aj jaroj la kvelo-muziko de Sudafriko same kiel por la 1960-aj jaroj la kunfando de usona-eŭropa ĵazo kun latinamerika muziko kaj tradicia etiopa muziko fare de Mulatu Astatke aŭ la sintezo el libera ĵazo, argentina kaj brazila música popular fare de Gato Barbieri. En Svedujo Jan Johansson ekkonsciis pri la popolmuziko de si hejmlando kaj prezentis en 1964 la tie treege sukcesan muzikalbumon Jazz på svenska.
U R Ananthamurthy
Profesie, Ananthamurthy estis konata instruisto de literaturo en kaj ekster Barato. De 1987 ĝis 1991, li estis rektoro de la Universitato Mahatma Gandhi en Keralao. Paralele, li estis publika intelektulo, kiu ofte komentariis pri la aktuala situacio soci-politika en Barato.
Etnoĵazo
Evoluo
Parte sendepende de ĉi tiuj evoluoj muzikproduktistoj kiel Joachim Ernst Berendt provis jam en la 1960-aj jaroj, estigi rekta interkruciĝon per tio, ke ili laŭ la devizo Ĵazo renkontas la mondon starigis renkontiĝojn de muzikistoj el certaj landoj de la subevoluigitaj landoj kun ĵazmuzikistoj. Ĉi tiuj renkontiĝoj funkciis aparte tiam, kiam la ĵazmuzikistoj akceptis la sonlingvaĵojn de la respektivaj muzikoj. Jen estas elstarigendaj precipe la renkontiĝoj de Tony Scott kun la Indonezia Ĉiustelularo ĉirkaŭ Bubi Chen aŭ de John Handy (kaj simile ankaŭ de Charlie Mariano) kun barataj muzikistoj, sed ankaŭ la kunmuzikado de Ornette Coleman kun la marokaj majstromuzikistoj el Ĵuĵuko: Coleman "estis trovinta temon, iaspecan ritmomodelon, kiu estis perfekta interligilo inter sia lingvaĵo kaj ilia, kaj direktante ilin je la ludo, li sukcesis teksi ĉirkaŭ la ritmomodelon tutan simfonion de ŝanĝiĝaj teksaĵoj. Kaj li evoluigis la pecon je tri movimentoj, tiel ke ĝi havis riĉan forman simetrion."
U R Ananthamurthy
Li verkis romanojn, novelarojn, poemarojn, esearojn kaj dramon. La verkoj de Ananthamurthy estis tradukitaj en plurajn lingvojn. Lia plej konata romano estas Samskara [samskaaraa; "kulturo", ankaŭ "la mort-ritoj"] (1965). Li verkis ĝin en Britujo, kiam li estis doktoriĝanta pri la angla literaturo. Li spektis la filmon La sepa sigelo de Ingmar Bergman kaj estis profunde tuŝita. Lia instruisto, la aŭtoro Malcolm Bradbury, sugestis ke li verku pri la propraj spertoj en Barato, pri la plurnivela strukturo de la Tempo en barata socio.
Etnoĵazo
Evoluo
Etnoĵazo estas aparte ekde la 1990-aj jaroj ja ĵazo laŭ usona kaj eŭropa kompreno, sed intermiksita per tipaj muzikaj distingiloj de ne-superregantaj kulturoj. Ĉi tiuj estas unuaflanke muzikaj tradicioj el ne-usonoaj resp. ne-eŭropaj regionoj, aparte el Ĉinujo kaj sudorienta Azio. Aliaflanke tamen ankaŭ povas estis randecaj eŭropaj tradicioj kiel ekzemple tiuj de la sameoj, de la ciganoj, de la sintioj aŭ ankaŭ de alpolandaj popoloj ("alpolanda kunfandomuziko") aŭ ankaŭ tradicioj de la usonaj praloĝantoj, kiujn Jim Pepper en siaj pecoj ekzemple kunligas kun la lingvaĵo de ĵazo.
Publika Observatorio de Drebach
Historio
Inter 1984 kaj 1986, nova observatorio estis konstruita kun planetario malfermita en vespero. La inaŭguro de ĉi tiu nova instalaĵo okazis la ; kaj ĝi ricevis inter po 10 000 kaj 12 000 vizitantojn ĉiujare. En 1997, nova kupolo estis konstruita, kiu gastigis teleskopon de 50 cm.
(115916) 2003 WB8
(115916) 2003 WB8 estas marsrenkonta kaj jupiterrenkonta asteroido malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo Lincoln Near-Earth Asteroid Research elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Etnoĵazo
Evoluo
Supraĵe (el usona kaj eŭropa vidpunkto) etnoĵazo foje ttute ne aperas kiel ĵazo, ĉar unuaflanke la temoj estas el aliaj tonmaterialo, kaj ĉar aliaflanke mankas ankaŭ la origine karakterizaj elementoj de ĵazo kiel ekz. la svingo. Ankaŭ okazas krom ĵazaj improvizadoj tiuj, kiuj baziĝas sur etnomuzika gamoj, metrikoj kaj intervalsaltoj fremdaj al ĵazo. Tio ekzemple klare konstateblas en la muziko de Rabih Abu-Khalil, de Sainkho Namtchylak, de Nguyên Lê, de Adrian Coriolan Gaspar, de Nana Simopoulos aŭ de Dino Saluzzi. Eble mankas krom la muzika analizo nuntempe ankoraŭ taŭga valormezurilo, por ke oni precize povas destini, kiam temas pri etnoĵazo kaj kiam ne.
(115916) 2003 WB8
Orbito
Ĝia discentra, kvazaŭ kometeca orbito krucas tiun de Marso kaj tanĝas tiun de Jupitero ĉe sia malsuprenira nodo:
Ĝia estas en orbita resonanco 2:1 kun Jupitero, tio, kiu povas nestabiligi ĝian orbiton; en la estonteco ĝi pli proksimiĝos Marson ol sia nuna marsa MOID.
Publika Observatorio de Drebach
Historio
Inter 2000 kaj 2001 estis konstruita pli granda planetario kun kupolo de 11 m, inaŭgurita la ; la nombro da vizitantoj duopiĝis.
La observatorio
La ĉefa instrumento estas teleskopo Cassegrain de 0,5 m sub kupolo de 4 m. En du aliaj observaj stacioj estas teleskopoj kaj refraktoroj.
De 1994, la observatorio estas mastrumita de la societo de la Amikoj de la Publika Observatorio de Drebach e.V. (germane Einrichtung vom Förderverein der Volkssternwarte Drebach e.V. ), kiu organizas publikajn seancojn de observado kaj eventojn kiel la ĉiujara "Festivalo de la Observatorioj" en septembro.
La observatorio estas ankaŭ uzita de la anoj de la societo de la Amikoj de la Publika Observatorio de Drebach ; la ĉefa aktivo estas la serĉo de asteroidoj : Minor Planet Center kreditas la observatorion de la malkovro de 15 asteroidojn efektivigitaj inter 2001 kaj 2009, multenombraj aliaj asteroidoj estas malkovritaj elde la observatorio fare de diversaj astronomoj : Jens Kandler, André Knöfel kaj Gerhard Lehmann. La asteroido 6488 Drebach estis nomita en honoro de la observatorio.
Rufus Wilmot Griswold
Rufus Wilmot Griswold (n. en Vermonto, Usono, la 13-an de februaro 1812 – m. en Novjorko, la 27-an de aŭgusto 1857) estis antologiisto, eldonisto, poeto kaj literatura kritikisto el Usono, tre konata pro la rivaleco kun la fama poeto Edgar Allan Poe. Griswold sin konsideris fakulo pri la usona poezio, kaj estis inter la unuaj kiuj proponis ĝin inkludi kiel lernobjekto. Li ankaŭ subtenis la leĝojn pri kopirajto, parolante en la Kongreso pri la protektado de la eldona industrio, kvankam li mem kopiis verkojn de aliaj.
Bibliografio
Antologioj
Poezio
Eseo
Tomoki Ikemoto
Tomoki Ikemoto (池元 友樹, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Giravanz Kitakyushu, FC Gifu, Kashiwa Reysol, Yokohama FC kaj Matsumoto Yamaga FC.
Siegsdorf
Siegsdorf estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Traunstein kaj en la distriktaro Supra Bavario de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Flago de Põlvamaa
La flago de Põlvamaa konsistas el du egalaj larĝaj horizontalaj duonoj de koloro, la supra duono estas blanka kaj la suba verda (Pantone 355C). En la centro de la blanka duone estas blazono de Põlvamaa, kiu flava kaj negra.
Flaga larĝeco kaj longeco rilatumo estas 7:11 kaj la normala grandeco estas 105x165 cm. La normala grandeco de la blazono sur la flago estas 40 cm.
(16001) 1999 AY21
Epoko : 2457000.5 – TDB
(16001) 1999 AY21 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la kroata astronomo Korado Korlević elde la Observatorio de Višnjan (Kroatio).
Tú alfagra land mítt
Tú alfagra land mítt estas la nacia himno de la Ferooj. La tekston verkis en 1906 Símun av Skarði kaj la melodion Peter Alberg.
Himnoteksto
Tú alfagra land mítt, mín dýrasta ogn!
á vetri so randhvítt, á sumri við logn,
tú tekur meg at tær so tætt í tín favn.
sum menn tykkum góvu, tá teir tykkum sóu.
Ja, Guð signi Føroyar, mítt land!
Hin roðin, sum skínur á sumri í líð,
hin ódnin, sum týnir mangt lív vetrartíð,
og myrkrið, sum fjalir mær bjartasta mál,
og ljósið, sum spælir mær sigur í sál:
alt streingir, ið tóna, sum vága og vóna,
at eg verji Føroyar, mítt land.
Eg nígi tí niður í bøn til tín, Guð:
Hin heilagi friður mær falli í lut!
Lat sál mína tváa sær í tíni dýrd!
So torir hon vága - av Gudi væl skírd -
at bera tað merkið, sum eyðkennir verkið,
Akompano (muziko)
Akompano (fr. accompagnement) estas tiu muzika materialo, kiu aldone eksonas kun melodivoĉo por harmonie kaj ritme subteni ĝin. Tio povas etendiĝi ekde simpla gitarakompanado de popolkanto ĝis elspeziga kaj diferencige komponita orkestra tonmetaĵo por operario.
Multaj muzikaĵoj vere atingas sian valoron nur per la akompano: La unua temo de la malrapida movimento el la 7-a simfonio de Beethoven ekzemple konsistas plejparte el ripetadoj de la tono e, kiu ricevas sencon nur per la sube troviĝantaj akordoj, sed ankaŭ kantoj kiel Something stupid aŭ la kanto de la Beatles Julia sonas sen harmonioj kaj kontraŭvoĉoj vanta kaj malinteresa.
Fakte ekzistas nur du specoj de muziko sen voĉoj de akompana karaktero: unuflanke la nure unuvoĉa muziko kaj aliaflanke la absoluta polifonio el nure egalvaloraj voĉoj, trovebla ekz. en renesanca moteto.
Simpla akompano de kanto
Ĉu per gitaro ĉe bivakfajro, ĉu per piano sub la kristnaskarbo aŭ ĉu per elektronika klavaro de lerneja ĥoro: kie oni kantas, oni bonvenigas akompananton. Sed se ne ekzistas notoj aŭ melodivoĉoj kun akordsimboloj, oni bezonas scion pri harmoniscienco.
La plej multaj popol- kaj infankantoj, sed ankaŭ multaj kantoj el la distra muziko, estas akompaneblaj per la tri bazaj akordoj sur la 1-a, 4-a kaj 5-a ŝtupo de gamo. Kiu okupiĝas pri ĉi tiuj harmonioj, baldaŭ evoluigas senton pri tio, je kiu loko kiu akordo bone konvenas, kaj poste povas elprovi, meti sur kelkajn lokojn ankaŭ la aliajn kvar tonŝtupojn, kiuj faras la akompanadon pli bunta kaj interesa.
Antaŭ 1600
La nocio akompano en la nuntempa senco de kromaj muzikaj voĉoj povis ekesti nur per la evoluo de plurvoĉa muziko. Ankaŭ ties fruaj formoj (antifono, responsorio, kanono) ankoraŭ ne distingis inter ĉef- kaj flankvoĉo, nur ekde la ekesto de la organumo, precipe de ties provenca formo, en kiu la supera voĉo elstaras pro melismaj ornamaĵoj, oni povas paroli pri emancipiĝo de la ĉefa voĉo kaj submetigo de la aliaj voĉoj kiel akompano.
Trévilly
Trévilly estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 58 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2007.
Akompano (muziko)
Antaŭ 1600
Sed ankaŭ la arta muziko de la renesanco pro sia rigida plurvoĉeco ne havas unusencajn melodiajn kaj akompanajn voĉojn. Poste, kun la komenco de la baroka muziko, ekestas la monodio, kiu ebligas denove distingi inter melodio kaj akompano.
Trévilly
Historio
La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio.
Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Denis Rappeneau, kiu do fariĝis la loka urbestro.
Akompano (muziko)
Ĝeneralbaso (kontinua baso)
Unuflanke li uzas ostinatojn el simplaj motivoj, sur kiuj evoluas longaj melodioj, kiel ekzemple en la mezaj movimentoj de la violonkonĉertoj kaj de la ĉiartikole bildigita Itala konĉerto.
Trévilly
Administrado
Trévilly apartenas al la kantono de Guillon, kies ĉefurbo estas Guillon. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Avallon, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.
Akompano (muziko)
Deviga akompano
Meze de la 18-a jarcento la graveco de la kontinua baso malpliiĝis, kaj la komponistoj komencis ekzakte noti kaj instrumentigi la akompanaĵon de siaj verkoj. Ĉi tiu deviga akompano sin direktis unuflanke kontraŭ la libereco je la instrumentigo de la ĝeneralbaso kaj aliaflanke kontraŭ la libereco je la realigo kaj ornamado de la akompano. Por improvizadoj, permesataj al aŭ eĉ postulata de la klavicenistoj aŭ teorboludantoj en barokensemblo, en la klasikisma muziko ne plu estis loko, sed la vojo estis libera por psikologie motivigita akompano, kiu por la evoluigo de lido kaj opero estas nemalhavebla.
En multaj kompnaĵoj ankaŭ aperas la Alberti-baso kiel deviga akompano, kiu precipe en pianomuziko starigas ĉarman ligon inter harmonio kaj ritma strukturo.
Lido kaj opero
Jam en la unuaj operoj de Claudio Monteverdi montriĝas, ke la emocia enhavo de kantata melodio estas plifortigebla per taŭga akompano. Kromataj trairoj, fanfarecaj akordoj aŭ tremsonoj povas esprimi en baroka opero funebron, triumfon aŭ timon.
Mozart faras en siaj operoj pluan paŝon kaj malkovras per subtilaj akompanideoj ankaŭ la ne eldiritajn pensojn kaj sentojn de siaj karakteroj: En la tragikomika maskerado de sia opero Così fan tutte ekzistas krom la superfaca tavolo de la libretoteksto aldona sentosfero pro la akompano, kiu ne ĉiam kongruas kun la kantataj asertoj de la personoj.
Je la lido la „psikologian akompanon“, kiun jam Haydn kaj Mozart aplikis, antaŭ ĉiuj perfektigis Franz Schubert, kiu povas transmeti la aŭskultanton per malmultaj taktoj de pianoenkonduko en la etoson de muzikigita poemo (Der Lindenbaum) aŭ alikaze dissolvas streĉojn, kiujn la teksto konstruas, en la postludo (Frühlingstraum en Winterreise). Robert Schumann, Johannes Brahms kaj Hugo Wolf daŭrigis ĉi tiun tradicion.
Per evoluigo de la gvidmotivo kiel ĉefa elemento por la elformigo de orkestra tonmetaĵo komponistoj kiaj Richard Wagner kaj Richard Strauss disponis pri potenca rimedo, kiu ne nur esprimas la personojn kaj iliajn agomotivojn sur la scenejo, sed ankaŭ povas rememorigi pri forestaj personoj: Kiam ekz. je la fino de Rosenkavalier la marŝalino kantas pri „viroj ĝenerale“, la aŭskultanto tuj sentas, ke ŝi precipe pensas je Octavian, ĉar ties gvidmotivo eksonas dum tio.
Dancoj kaj distra muziko
La dancantoj de la barokepoko diferencigis la apartajn dancojn per la tempo, per tipaj ritmoj en la ĉefa voĉo aŭ simple per la sinsekvo ene de la suito. Ankaŭ la menueto de la klasikismo havas kiel ekkonilon la 3/4-takton, la moderigatan tempon kaj la formon A-B-A, tamen ne tipan basmodelon.
Nur je la Viena valso la karakteriza akompano kun la basa noto je la taktokomenco, sekvata de du postbatoj en pli altaj instrumentoj, fariĝas sonforma elemento. Ĉi-tiu proverba Hum-pa-pa-modelo ja ekzistis jam ĉe la Ländler, sed nun ĝi fariĝis la primara rekonilo de la danco.
Samkiel la valso ankaŭ la polko estas facile rekonebla, ĉar basaj tonoj kaj postbatoj po-okone alternas (apoge sur la supra onomatopeo oni povus nomi tiun modelon Hum-pa-hom-pa), kaj simila validas por la plej multaj aliaj dancoj el la 19-a jarcento.
Ankaŭ la stiloj de la distra muziko de la 20-a jarcento estas distingeblaj unuavice pro siaj akompanmodeloj: Tipaj ritmaj modeloj, karakterizaj harmonioj kaj la instrumentado ebligas al aŭskultanto, algrupigi ankaŭ nekonatan muzikaĵon al konkreta ĝenro. Rokenrolo-muziko ekz. estas rekonebla pro la disigitaj septakordoj de la pinĉata kontrabaso kaj pro la svingaj postbatoj en la harmoniinstrumentoj.
Pluaj ekzemploj estas la mallongaj, haltigitaj gitaraj postbatoj de regeo aŭ virtuozaj pasaĝoj de la basgitaro en funko. Ĉe repo, en kies parolkantado melodio kaj harmonio nature ludas subordigitan rolon, la tipa akompano estas ankaŭ nure ritma ŝablono.
En ĵazo la akompanon ludas la t. n. ritmogrupo, konsista el drumo, kontrabaso aŭ basgitaro, piano aŭ aliaj harmoniinstrumentoj. Sed ankaŭ jen povas oftege okazi, ke unuopaj muzikistoj el ĉi tiu grupo elpaŝas por ludi soloon. Malpli ofte, precipe en trakomponitaj aranĝoj de ĵazorkestro, ankaŭ melodiinstrumentoj, precipe blovinstrumentoj, transprenas akompanan funkcion.
Pri akompanantoj kaj soloistoj
Pri la karaktero kaj la personeco de bona akompananto multaj muzikistoj kaj teoriistoj meditis. Johann Joachim Quantz dediĉas en sia Versuch einer Anweisung die Flöte traversière zu spielen (Provo de instrukcio ludi la transversan fluton) al la devoj de ĉiuj akompanaj instrumentistoj eĉ tutan ĉapitron. Jen staras interalie:
Ke akompanantoj tamen havu gravajn virtojn, priskribas Leopold Mozart en Versuch einer gründlichen Violinschule (Provo de fundamenta violoninstrukcio):
Nuntempe la responseco restas pli ĉe la dirigento ol ĉe la unuopaj muzikistoj, kaj fakte estas observeble, ke certaj dirigentoj preferas akompani soloistojn, sed aliaj preferas ludi nur simfoniojn kun siaj orkestroj. ankaŭ por la direktado de operoj dirigento bezonas kompreneble bonan senton por akompanado, kaj bonajn operdirigentojn oni ekkonas je tio, ke ili sukcesas bone interpreti verkon, sen forpreni de la kantistoj iliaj tutan liberecon.
Simile malfacila estas la tasko de klasika lidakompananto, kiu unuflanke devas venki la postulemajn pianopartiojn de Schubert- aŭ Wolf-lidoj, sed aliaflanke ĉiam devas retropaŝi malantaŭ la kantiston kaj scii ekzakte, kiam kiu laŭteco kaj kiu tempo estas agrablaj por kantado. Majstroj ĉifakaj estis ekz. Irwin Gage, Gerald Moore, Günther Weißenborn kaj Erik Werba, pri kiuj multaj famaj kantistoj rakontas anekdotojn el sia memoro.
Aŭskultaj konsiletoj
Povas esti profitiga sperto por ĉiu muzikamatoro, dum auŝkultado nur koncentriĝi sur la akompano. Laŭprincipe kompreneble ĉiu muzikaĵo taŭgas por tio, por la ĝenroj kaj komponistoj nomitaj ĉiartikole rekomendindas precipe jenaj verkoj:
Indumento
Indumento, hararo aŭ triĥomaro estas en la botaniko la tuto de la triĥomoj de planto aŭ de plantparto. La unua esprimo venis el la latina lingvo „indumentum“ signifas „vestaĵo, surtuto“.
18122 Forestamartin
18122 Forestamartin estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la programo Lowell Observatory Near-Earth-Object Search (LONEOS) elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, sud-oriente de Flagstaff (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la itala geologo Franco Foresta Martin, bonega scienca popularigisto ambaŭ ĉe revuoj kaj televido. Dum la pasintaj 30 jaroj, li estis la scienca redaktoro por la itala gazeto Corriere della Sera.
(14128) 1998 QX92
(14128) 1998 QX92 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la dum la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Ordinara merĝopetrelo
La ordinara merĝopetrelo (Pelecanoides urinatrix), konata ankaŭ kiel Malgranda merĝopetrelo aŭ simple kiel Merĝopetrelo, estas marbirdo membro de la grupo de la merĝopetreloj, nome unu el kvar tre similaj inter si kaj aŭko-similaj malgrandaj petreloj de sudaj oceanoj. Ĝi estas indiĝena de Sudafriko kaj insuloj de suda Hinda Oceano, insuloj kaj insuletoj ĉe Novzelando kaj insuloj de sudorienta Aŭstralio.
Taksonomio kaj sistematiko
La germana naturalisto Johann Friedrich Gmelin priskribis la ordinaran merĝopetrelon en 1789. Ties porspecia nomo urinatrix derivas el la latina urinator "plonĝisto". Alternativaj komunaj nomoj estas: Falklanda/Berarda merĝopetrelo (berard); Kergelena/Ĉeantarkta merĝopetrelo (exsul); Tristana merĝopetrelo (restantaj subspecioj), Puffinure plongeur (en franca), Lummensturmvogel (en germana), kaj Potoyunco Común (en hispana).
Estas ses subspecioj, kiuj varias laŭ korpomezuroj, ĉefe ĉe la bekogrando:
Barra de Santo Antônio
Barra de Santo Antônio estas municipo de la brazila subŝtato Alagoaso, kiu taksis 14.230 loĝantojn en 2010.
Ordinara merĝopetrelo
Priskribo
La ordinara merĝopetrelo estas malgranda, diketa petrelo, 200 al 250 mm longa kaj peza ĉirkaŭ 86 al 186 g. Ties plumaro estas nigra supre kaj blakeca sube kaj ĝi havas grandan nigran bekon. La flugiloj havas fajnajn blankajn striojn. La vizaĝo kaj kolo povas esti pli brunaj ol nigraj. La kruroj estas bluaj. Se ne rigardita de proksime, ĝi estas preskaŭ nedistingebla el la Sudgeorgia merĝopetrelo. La ordinara havas brunajn internajn unuarangajn plumojn, dum la Sudgeorgia merĝopetrelo havas helajn internajn unuarangajn plumojn. Ordinaraj merĝopetreloj havas pli malgrandajn kaj mallarĝajn bekojn ol la Sudgeorgia merĝopetrelo. Alia diferenco estas ke la Sudgeorgia merĝopetrelo havas malantaŭan nigran linion sub la tarsoj. Estas ankaŭ malgrandaj diferencoj laŭ grando.
Distribuado kaj habitato
La ordinara merĝopetrelo troviĝas inter latitudoj 35 kaj 55 gradoj sude, ĉefe ĉirkaŭ insuloj. Kvankam la populacio malpliiĝas, oni supozas, ke ne tiom rapide kiom por esti Zorgiga. Oni konstruas nestojn 1.5 m longaj en vegetaĵaraj deklivoj, sed foje ankaŭ en ebenaĵoj.
Kutimaro
La ordinara merĝopetrelo manĝas ĉe la kontinenta ŝildo dum la reprodukta sezono, dum ties movoj for de la reprodukta sezono estas malmulte konataj kaj oni ne scias ĉu ili disiĝas tre amplekse. Kiel aliaj membroj de ties familio, ili kaptas predon per flugilpela plonĝado, kaj kapablas metĝi ĝis 60 m. En la dieto de tiu specio hegemonias la krustuloj. Ili manĝas nokte vertikale migrantan planktonon. Manĝon oni faras ĉefe en oceano ĉe la marbordo, sed foje en pli profunda pelaga zono for de la reprodukta sezono, kiu daŭras nur 2 monatojn de la jaro. La pariĝada kutimaro ne estas bone dokumentita, kvankam oni scias, ke la paroj formas monogamajn rilatojn. La reproduktaj kolonioj estas grandaj kaj estas preskaŭ unu nesto por ĉiu 1 m2. La nesto estas nestotruo ĉirkaŭ 50 cm longa kun kamero fine kiu povas esti aŭ ne esti kovrita el seka herbo. La ino demetas ununuran blankan ovon, kiu estas 38 x 29 mm, kaj estas kovata dum 53–55 tagoj. La junulo estas kovata dum 10–15 tagoj kaj elnestiĝo okazas post 45–59 tagoj. Ambaŭ gepatroj zorgas la junulon, kiu estas grizbruna je eloviĝo. La vivodaŭro estas de 6.5 jaroj.
Galați (Făgăraș)
Galați [galacj] (hungare: Galac (Fogaras)) estas vilaĝo en Rumanio en la norda parto de Făgăraș.
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 044 loĝantojn (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estis en 1396.
Historio
Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Fogaras). Oni aligis ĝin al Făgăraș.
Ferenc Gyulai (inĝeniero)
Ferenc Gyulai [djulai] estas rumania hungara inĝniero pri mekaniko. Li naskiĝis en Racoșul de Sus la 13-an de oktobro1926.
Biografio
Ferenc Gyulai diplomitiĝis pri mekaniko en universitato de Temeŝvaro en 1951 kaj liestis instristo en la politeknika universitato Traian Vuia; inter 1965 kaj 1972 direktoro de Projekta kaj Esplora Instituto de Akvoenergatikaj Instalaĵoj. Li doktoriĝis en 1972. De 1960 li estis ekstera kunlaboranto de revuo Applied Mechanics Reviews de Novjorko.
Maria Barbara Bach
Maria Barbara Bach (* 20-an de oktobro 1684 en Gehren; entombigita la 7-an de julio 1720 en Köthen) estis filino de Johann Michael Bach, duagrada kuzino kaj unua edzino de Johann Sebastian Bach.
Vivo
La 17-an de oktobro 1707 Johann Sebastian kaj Maria Barbara Bach geedziĝis en Dornheim ĉe Arnstadt.
Maria Barbara Bach estis soprano. Ŝi mortis neatendite, dum kiam ŝia edzo restis sekvante sian dunginton princo Leopoldo de Anhalt-Köthen en Karlsbad. Ŝia ekzakta mortodato ne estas konata; ŝi jam estis entombigita antaŭ la reveno de J. S. Bach la 7-an de julio 1720 sur la malnova tombejo de Köthen.
La urbo Köthen starigis en 2004 memore al Maria Barbara Bach memorŝtonon en la Parko de Paco.
Gefiloj
Maria Barbara naskis sep gefilojn, el kiuj tri mortis jam infanaĝe