cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alunito
Proprecoj
Kemie temas pri hidrogena sulfato el aluminio kaj kalio, kiu ofte kunportas malpuraĵojn da fero kaj natrio, kiuj havigas al ĝi kolornuancojn.
Formado kaj kuŝejoj
Temas pri mineralo generita per la agado de la sulfato, kiu povas formiĝi el pirito aŭ per la agado de solfataro, sur rokoj riĉaj en aluminio de la tipo de la ortoklazaj feldespatoj, normale akompanata de kaolinigo kaj siliciigo.
Poppendorf (Burgenlando)
Poppendorf, germane Poppendorf im Burgenland, hungare Patafalva estas iama vilaĝo, nun parto de Heiligenkreuz im Lafnitztal en Aŭstrio, en federala ŝtato Burgenlando, en distrikto de Jennersdorf.
Situo
Poppendorf situas laŭ rojo, laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Graz. Güssing troviĝas je 13 km-oj.
Historio
La unua mencio pri la vilaĝo okazis en 1427 en formo "Podaboch". La hungara loknomo Patafalva aperis en 1604 kaj oficialiĝis en 1898. La germana nomo menciiĝis unue same tiel en 1604. Post unu jaro Stefano Bocskai, en 1622 Gabrielo Bethlen bruldetruis la komunumon. En 1643 vivis tie 241 homoj en 34 domoj en 1691 148 homoj en 39 domoj, en 1787 480 homoj en 97 domoj, en 1828 529 homoj en 89 domoj. En 1910 vivis en Patafalva 674 homoj, plejparte aŭstroj. Ĝis 1921 Patafalva apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Szentgotthárd, poste al Aŭstrio (dume inter 1938-1945 al Germanio). En 1945 48 domoj bruldetruis. Tiutempe multaj migris al Usono. Poppendorf aliĝis al Heiligenkreuz im Lafnitztal en 1971.
Timothy McVeigh
Timothy James McVEIGH (naskiĝis la en Pendleton, Novjorkio kaj mortis la  en Terre Haute, Indianao) estis tiu persono, kiu eksplodigis bombon en Oklahoma City en 1995 kaj estis pro tio kondamnita kaj ekzekutita.
Post la finstudo en 1986, li vivtenis sin per provizoraj laboroj ĝis tiam, kiam en majo de 1988 ekservis en la usona armeo. Li partoprenis en la dua golfa milito en 1991. Post kiam, lia aspirado al speciala unuo malsukcesis. li forlasis la armeon.
Post tio, li laboris kiel sekureca servisto kaj okupiĝis ankaŭ pri armila vendado. Li estis membro en National Rifle Association of America kaj ofte vidata gasto en la armilaj merkatoj en Tulsa/Oklahoma.
McVeigh simpatizis kun la ekstreme dekstraj ideologioj, sed ne aliĝis al iu ajn. Dum la jaroj, evoluis ĉe li malamo kontraŭ la usona registaro, precipe post atako de la FBI-agentoj je sekto en Waco/Teksaso en jaro 1993, ĉe kiuj oni murdis multajn homojn.
McVeigh estis kondamnita je morto la 13-an de junio 1997 kaj li estis ekzekutita per veneninjektado la 11-an de junio 2001. Li montris nenian penton.
McVeigh invitis Kalifornian komponiston David Woodard por plenumi Meso antaŭ ekzekuto. Li ankaŭ petis katolikan pastron.
Ligia Krajewska
Ligia KRAJEWSKA (naskiĝis la 12-an de februaro 1949 en Usza Mała) estas pola municipa kaj socia aktivulino kaj politikistino, en la jaroj 2006 – 2011 Vicprezidantino de la Ĉefurba Konsilantaro de Varsovio, pola parlamentanino en Sejmo de la jaro 2011 kaj la vicprezidantino de la pola Parlamenta Grupo Apoganta Esperanton (PGAE).
Biografio
De la jaro 1980 ŝi estis anino de la Sindikato Solidareco. En la jaro 1989 ŝi kunorganizis la lokan Civitanan Komitaton de Solidareco en Varsovio-Wesoła. En la jaroj 1990 - 1999 ŝi estis konsilantino en Varsovio kaj anino de la Urba Estraro. En la jaro 1989 ŝi estis inter la kunfondintoj de la Fondaĵo de Socia Lernejo. Tiu organizaĵo kreis la unuan Socian Elementan Lernejon en Varsovio-Wesoła, kaj en ĝi ŝi estis Direktorino. En la jaro 1991 ŝi esti unu el la kreintoj de la landa Forumo de la Nepublika Klerigado kaj gvidis ĝin dum 10 jaroj. De la jaro 1999 ĝis 2002 ŝi estis anino de la konsult-konsilantaro ĉe Ministro pri Edukado, dum la jaroj 1999 – 2002 ŝi estis sekretario de kontrol-konsilantaro de la Pola Inform-Agentejo.
En la jaro 1992 ŝi aliĝis al Konservativa Partio kaj en la jaro 1997 al la Popol-Konservativa Partio. De la jaro 2001 aktivas en Civitana Platformo. En la municipaj balotoj en la jaro 2006 ŝi estis elektita al la Ĉefurba Konsilantaro de Varsovio de Civitana Platformo same en la sekvontaj balotoj en la jaro 2010.
En la jaro 2007 oni elektis ŝin Vicprezidanto de la Konsilantaro de Komunumoj kaj Regionoj de Eŭropo (CEMR). De tiu jaro ŝi estas la Estro de la Politik-Kabineto en la Ministerio pri Edukado.
Jiangyou
Jiangyou estas pitoreska historia kultura urbo situanta en la nordo de Sichuan-provinco. En tiu bela loko naskiĝis la granda ĉina poeto Li Bai.
Ligia Krajewska
Biografio
Dum la balotoj al la Pola Parlamento en la jaro 2011 de la balot-listo de Civitana Platformo ŝi ricevis 3.590 balotvoĉojn kaj ekestis parlamentanino en la varsovia balot-regiono n-ro 19.
Jiangyou
La 22-26-an de septembro de 2001 en Jiangyou oni okazigis aktivadon por festi la 1300-an datrevenon de lia naskiĝo. Multaj erudiciuloj, fakuloj, famaj aktoroj kaj turistoj venis al la loko por ĉeesti la aktivadon.
Ligia Krajewska
Biografio
Dum la balotoj al la Pola Parlamento en la jaro 2015 (al Pola Sejmo) ŝi estas kandidatino de la balot-listo de Civitana Platformo en la balot-regiono en Varsovio.
Distingoj
Distingita per la Ora Merita Kruco (2011).
Esperanto
De la 12-a de decembro 2012 ŝi ekestas Vicprezidantino de la pola Parlamenta Grupo Apoganta Esperanton (PGAE) en polaj Sejmo kaj Senato, la Prezidanto de la Grupo tiam estis elektita senatano Edmund Wittbrodt. La 17-an de oktobro 2012 ŝi kunfondis la pola Parlamenta Grupo Apoganta Esperanton (PGAE) kaj ankaŭ partoprenis en la Esperanto-konferenco en Pola Senato kaj en la inaŭguro de la E-ekspozicio "125-jaroj de Esperanto" organizitan de la Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto kune kun la japana Mecenato de Esperanto Etsuo Miyoshi. Al la PGAE apartenas i.a. Vic-Prezidanto de Pola Senato Jan Wyrowiński, Vic-Prezidantino de Pola Senato Grażyna Sztark, Ĉef-ministro de Pola Registaro Włodzimierz Cimoszewicz, senatanoj: Roman Zaborowski, Andrzej Grzyb, Mieczysław Augustyn, Kazimierz Kleina, Stanisław Jurcewicz, Jan Maria Jackowski, Sławomir Preiss, tri aliaj geparlamentanoj de Pola Sejmo: Teresa Hoppe, universitata profesoro, poligloto kaj esperantisto Tadeusz Iwiński, alia poligloto kaj esperantisto d-ro Robert Biedroń... kaj pluraj aliaj. Jen ligilo al la pola Parlamenta Grupo Apoganta Esperanton (PGAE): (en la pola).
Paide
Paide (Weißenstein) estas urbo en Estonio. Ĝi apartenas al la distrikto Järvamaa kaj estas ties administra centro.
Paide situas en la centro de la lando, de kie venas la urba moto "Koro de Estonio" (Eestimaa süda). Dum la mezepoko, en la 13a jarcento, la impona kastelo de Paide montris la danan influregionon. La urbo estis konstruita el blanka kalkŝtono (estone "paekivi"), per kio la germana nomo ("Blankŝtono") klarigeblas.
Paide estis menciita unuan fojon en la jaro 1265, kaj ricevis la urbajn rajtojn en 1291. De la detruita kastelo restis la impona, 30 metrojn alta turo nomita "Longa Hermano", kiu iĝis rekonilo de la urbo.
Kulturo kaj vidindaĵoj
La ĉefaj vidindaĵoj en Paide estas la ruinoj de la mezepoka ordena kastelo kun la 1993 restaŭrita turo, kiu nuntempe servas kiel galerio; la urbodomo kun sia ĉarma jugendstila fasado (1920) kaj la ĉefa placo kun la jare 1848 rekonstruita preĝejo.
En la urba muzeo videblas la internaĵo de la urba apoteko instalita en la 18a jarcento, en kiun Karl Hermann HESSE (1802-1896), avo de la aŭtoro Hermann HESSE, sendis siajn pacientojn, deĵorante kiel distrikta kuracisto en Paide. Lia tombo estas en la tombejo Reopalu en Paide.
Zásada (apartigilo)
Nomo Zásada povas marki:
10607 Amandahatton
10607 Amandahatton estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la italdevena usona astronomo Paul G. Comba elde la observatorio de Prescott (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras Amanda H. Hatton, vicfilinon de la malkovrinto.
Jiangyou
Jiangyou nutris la poeton kaj la lokanoj bone koservas lian domon kaj regule kultas lin. Oni restarigis pli ol 30 ruinojn rilate liajn naskiĝon, lernadon, pentradon, versoverkadon k.a.
Dum la aktivado la Muzeo de Li Bai unuafoje eksponis milojn da aktikvaĵoj, belaj ŝtonoj, kaligrafaĵoj kaj pentraĵoj de famuloj en la historio. En la unua tago de eksponado pli ol 3000 homoj vizitis la muzeon. En nebula pluvo, ĝuante muzikon de antikva muzikilo, la vizitantoj pririgardis la verkojn de famuloj kaj estis profunde infektitaj de la densa kultura atmosfero.
Inaŭguro de monumento de Stelearo de Taibai puŝis la aktivadon al la kulmino. En 2001, Sichuan-provinco kaj Jiangyou pagis 50 milionojn da juanoj por konstrui la Stelearon de Taibai. En la areo de 20 hektaroj staras 1500 steleoj dividitaj en 5 kategoriojn lau la stiloj de la poemoj de Li Bai.
1300 jaroj pasis post la 701-a jaro, en kiu naskiĝis Li Bai. Grandaj ŝanĝiĝoj okazis al Jiangyou, ke ĝi jam fariĝis nova industria kaj turisma urbo.
Surbaze de abundo da riĉfontoj, la popolo de Jiangyou starigis la industrian sistemon kun metalurgio, fuelo, maŝinfarado, kemiindustrio kaj tekstilado kiel la ĉefaj punktoj. Krome, en Jiangyou funkcias termoelektrejo plej granda en la sudokcidento de Ĉinio. La pokapa jara enspezo de la urbanoj atingis 6150 juanojn (8.3 juanoj = 1 usona dolaro). Samtempe Jiangyou estas unu el la 100 urboj kun plej bona financo.
Jiangyou havas ne nur abundon da produktaĵoj, sed ankaŭ multajn pitoreskejojn. En Jiangyou estas tri provincnivelaj pitoreskejoj inkluzive de Doutuan-monto. Krome ĝi estas nepra trapasejo al la pitoreskejo Jiuzhaigou, enlistigita de Unesko kiel monda natura heredaĵo. En la unuaj 7 monatoj de 2001 jam miliono da homoj vizitis Jiangyou.
Aŭdo
Aŭdo estas la maniero, per kiu oni uzas la senson (nomitan aŭdado) per siaj oreloj, por percepti sonojn. Kiam io faras sonon, vere ĝi faras ondojn de moviĝanta aerpremo. La aeraj molekuloj mem ne iras longe for, sed la ondoj iras de iu loko al alia, eble grandan distancon. La moviĝanta aero igas parton de la ena orelo moviĝi, vibri kiel membrano de tamburo (kio okazas pri la miringo), kaj ties movoj estas konsciataj en la cerbo pere de la aŭdonervo. Pli granda frekvenco de movado kreas pli altan sonon, kaj malpli granda frekvenco kreas pli malaltan.
Oni konsideras, ke homo aŭdas sonojn, kies frekvencoj estas inter 20 Hz kaj 20 000 Hz.
Proverbo
Ekzistas pluraj proverboj pri aŭdado en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili :
Vions - Chanaz (stacidomo)
Vions - Chanaz estas franca stacidomo sur linio -  (landlimo), situanta en  Vions, apud Chanaz, en departemento Savoie, regiono Aŭvernjo-Rodano-Alpoj.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Aŭvernjo-Rodano-Alpoj.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Culoz - Modane (frontière) (900000).
Sommerlatte
Sommerlatte estas la familia nomo de jenaj personoj:
Vidu ankaŭ:
Tătărești (Viile Satu Mare)
Tătărești [tətəreŝtj] (hungare: Résztelek [restelek]) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Satu Mare. En 1910 ĝi havis 1 121 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 718 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1411. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szatmár vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Viile Satu Mare.
Condat - Le Lardin (stacidomo)
Condat - Le Lardin estas franca stacidomo sur linio -, situanta en  Le Lardin-Saint-Lazare, apud Condat-sur-Vézère, en departemento , regiono Nova Akvitanio.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Nova Akvitanio.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de linio Coutras - Tulle (621000).
Plenumkomitato de UNESKO
La plenumkomitato de UNESKO estas la estra parto de Unesko. Ĝi enhavas 58 elektitajn anojn, po duono ĉiun neparan jaron, el la ŝtatanoj por kvarjara mandato. Prezidanto de la plenumkomitato estas elektita el la delegitoj de la ŝtatanoj por dujara mandato.
Membraj ŝtatoj
Interkrampe la jaro kiam finiĝos la mandato. Estas ses elektaroj. Grase estas indikitaj la prezidantoj de la grupoj.
Kantono Warren (Ohio)
La kantono Warren (Warren County) estas kantono de Usono en la subŝtato Ohio. La administra centro estas la urbo . La kantono estis fondita la.
Hermsdorf (Ercmontaro)
Hermsdorf estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Saksa Svislando-Orienta Ercmontaro de la federacia lando Saksio. Fine de la jaro la komunumo havis  loĝantojn.
Kantono Warren (Ohio)
Laŭ la stato de la jaro en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
(19030) 2000 SJ276
(19030) 2000 SJ276 estas asteroido de la ekstera asteroida zono malkovrita la en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
(73641) 1977 UK3
(73641) 1977 UK3 estas malgranda malhela troja asteroido de Jupitero, kiu orbitas ĉe la punkto de Lagrange L5 de la sistemo Suno-Jupitero, tie estas en la tiel nomata « Troja Tendaro ».
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la usona astronomo Schelte J. Bus elde la Observatorio de la Monto Palomar, (Kalifornio, Usono).
13283 Dahart
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de David Andrew Hart, finalisto en 2002 de la konkurso de sciencaj mezlernejoj Discovery Channel Young Scientist Challenge pro lia projekto pri scienco de la medio. Li estis lernanto ĉe la Episcopal Day School de Lake Charles (Luiziano, Usono).
Zoltán Péter I.
Zoltán PÉTER I. estis rumania hungara lokhistoriisto, redaktoro. Li naskiĝis en Oradea la 16-an de februaro 1949, mortis la 18-an de aprilo 2020.
Kariero
Zoltán Péter I. finis postlicean fakon pri konstrumekaniko (1970). Li estis projektisto ĉe la Kooperativo Constructorul de Oradea (1970-93); kunlaboranto de gazeto Bihari Napló, de 1994 ĝia redaktoro, raportisto de hungara dissendoj de televido de Oradea, redakcikomitatano de Partiumi Közlöny.
Alto Solimões
La mikroregiono de Alto Solimões estas unu de la 13 mikroregionoj de la brazila subŝtato de Amazonio. Ĝi enhavas naŭ municipojn.
Gong Li
GONG Li (Gǒng Lì, ĉine 巩俐/鞏俐) (31-an de decembro 1965 en Shenyang, Liaoning) estas ĉina aktorino, kiu atingis la plej grandajn sukcesojn en filmoj de la reĝisoro Zhang Yimou, kun kiu ŝi havas longjaran amrilaton. Ŝi estis Artisto por Paco de Unesko.
Biografio
Gong Li naskiĝis kiel filino de ekonomika profesoro, kreskis en Jinan, ĉefurbo de la provinco Shandong. En aĝo de 19 jaroj, Gong ekstudis en la Centra Akademio por Aktorado en Pekino kaj finis la studadon en 1989.
Gong aperis unuafoje en filmo de Zhang Yimou 1987 La ruĝa sorgo, kiu en 1988 iĝis plej bona filmo en la Internacia Filma Festivalo en Berlino kaj tiel estis distingita per Ora Urso.
Gong faris la unuajn paŝojn al Holivudo per la filmo Ĉina bokso en 1997. Gong sukcesis en 2005 atingi internacian sukceson en rolludo de Hatsumomo en Memoraĵoj de gejŝo, kiun la kritikistoj laŭdis. Ŝi ludis samtempe en Miami Vice en 2006.
Rememoro pri la budho
Nianfoo en la Hinda Sanskrito
Kvankam la Sanskrita frazo uzata en Hindio ne staras en la originala enhavo de la du ĉefaj Purlandaj sutroj, ĝi aperas en la unua parto de la Sanskrita Sutro de Senfina Vivo jene:
La apostrofo kaj forigo de la unua "A" de "Amitābha" devenas de la normala Sanskrita sandi-igo, kaj montras, ke la unua "A" estas implica kaj dirita pli rapide. Pli komprenebla versio estus:
La frazo laŭvorte signifas "Omaĝon al Senlima Lumo". La Sanskrita elparolo estas jena:
Formoj
Dum la praktiko de nianfoo disvastiĝis el Hindio al aliaj regionoj, la originala elparolo ŝanĝiĝis laŭ la variaj naciaj lingvoj.
En Ĉinio, la praktiko de nianfoo estis kodigita kun la fondiĝo de la aparta Purlanda skolo de budhismo. La plej komuna formo de ĉi tio estas la ses-silaba nianfoo; iuj malplilongigas ĝin en Āmítuó Fó. En la japana Jōdo Shinshū-a sekto, ĝi ofte malplilongiĝas en na man da bu.
Varioj
En la Jōdo Shinshū-a tradicio en Japanio, variaj formoj de la nianfoo estas uzataj jam de ĝia komenco. La fondinto, Shinran, uzis naŭ-karaktran Kujimyōgō (九字名号) en la Shoshinge kaj la himnoj de Sanamidabutsuge (讃阿弥陀佛偈)):
Plue, la "restariginto" de Jōdo-Shinshū, Rennyo, ofte skribis la nianfoon por diŝciploj per la dek-karaktra (Jūjimyōgō (十字名号) :
Ĉi tiu unue populariĝis de la posteulo de Shinran (kaj la praulo de Rennyo), Kakunyo, sed ĝia uzo estis larĝe etendita de Rennyo.
Celo
Koncerne Purlandan praktikon en hinda budhismo, Haĝime Nakamura skribis, ke laŭ la Purlandaj sutroj el Hindio, Konscio pri la Budho (Sanskrite buddhānusmṛti, ĉine nianfo) estas la esenca praktiko. Ĉi tiuj formoj de konscio estas baze metodoj mediti pri la Budho Amitabo.
En la Sutro de Shurangama, la bodisatvo Mahastamaprapto rakontas, kiel la nianfoa praktiko ebligis lin atingi samadion.
En ĉina budhismo, la nianfoo estas elektita kiel speciala temo de meditado kaj ofte ankaŭ nombrita per budhista rozario.
En Ĉinio, la Pura Lando kaj Chan tute unuiĝis ĉe la Dinastio Yuan. La nuntempa restariganto de Chan Nan Huai-chin instruis, ke oni deklamu malrapide la nianfoon kaj ĉiun fojon, oni malplenigu la menson. Kiam iluziaj pensoj aperas, oni rediras la nianfoon por forigi ilin. Post daŭra praktiko, la menso iom post iom malpleniĝas kaj la meditanto atingas samadion.
Laŭ la plimulto de Purlandaj tradicioj, zorga deklamado de la nomo de Amitabo estas komprenita kiel la maniero atingi naskiĝon en la pura lando de Amitabo, Sukavatio. Oni diras, ke ĉi tiu ago helpus neniigi vastajn amasojn da malbona karmo, kiuj povus malhelpi al la klopodo pri budheco. Sukavatio estas rifuĝejo, kie oni povas budhiĝi nedistrita pro la suferoj de nia ekzistado.
Origino
Andrew Skilton (Andru Skilton) konsideras la intermiksadon de mahajanaj instruadoj kaj la budhistaj meditadoskoloj en Kaŝmiro kiel la kaŭzon de la plipopulariĝo de mahajanaj praktikoj rilataj al buddhānusmṛti, t.e. konscio pri la Budho:
La Sutro de Senfina Vivo kaj la Sutro de Amitabo ambaŭ inkluzivigis instrukciojn pri la praktikado de buddhānusmṛti ĉi tiel. Tamen, ankoraŭ ne estas certeco pri kiu sutro estis verkita unue, aŭ en kiu grado la praktiko de buddhānusmṛti jam estis popularigita en Hindio. Buddhānusmṛti pri aliaj budhoj kaj bodisatvoj ankaŭ estas rekomendita en sutroj de ĉi tiu periodo, ekzemple pri Akŝobjo kaj Avalokiteŝvaro. La praktiko de buddhānusmṛti pri Amitabo multe populariĝis en Hindio. Kaj pro tradukaĵoj de la antaŭmenciitaj sutroj kaj la instruado de hindaj monaĥoj, la praktiko rapide disvastiĝis en Orienta Azio.
Malpermeso
La termino "malpermeso de nembucuo" ("nembucuo" signifas "nianfoo" kun japanlingva radiko) riferas al la okazaĵo en Kioto, Japanio en 1207 kiam Hōnen kaj liaj disĉiploj estis forpelitaj el la urbo kaj kondamnitaj al ekzilo. Ĉi tio okazis, kiam la estroj de pli malnovaj skoloj de budhismo konvinkis la politikan estraron pri malpermeso de pli novaj praktikoj, inkluzive la deklamadon de Namu Amida Butsu. La malpermeso estis nuligita en 1211.
En nuntempa historio
Thích Quảng Đức, vjetnama mahajana monaĥo kiu fame bruligis sin ĝis morto kiel protesto, diris la nianfoon kiel siajn lastajn vortojn tuj antaŭ ol morti. Li sidis en lotuspozo, turnis rozarion de lingaj preĝ-bidoj, kaj deklamis la vortojn "Nam Mô A Di Đà Phật" antaŭ ol froti alumeton kaj faligi ĝin sur sin mem.
Kartuzy
Kartuzy estas urbo en Pomerio (provinco de Pollando) en Pollando. Ĝi apartenas al komunumo Kartuzy en distrikto Kartuski.
(Dulingva nomo pro la kaŝuboj loĝantaj tie en la urbo kaj distrikto: kaŝube Kartuzë, Esperante Kartuzio, germane Karthaus).
Loĝas en la urbo ĉirkaŭ 15500 da loĝantoj (99 % kaŝuboj).
Historio de la ĉirkaŭaĵo de Kartuzio en paleolitiko (ŝtonepoko)
Antaŭ preskaŭ 20 mil jaroj la teritorion de nuntempa Pomerio kaj regionon de nuna Kartuzio estis kovrita per dika tavolo da glaĉero. Dopiero pod koniec okresu starszej epoki kamienia, to znaczy w paleolicie, około 13 tys. lat p.n.e. z terenów północnej Polski zaczęło ustępować zlodowacenie bałtyckie. Cofający się lodowiec ukształtował główne rysy terenu, czyli moreny, wzgórza, doliny, jeziora i rzeki. Z kolei 2 tys. lat później ukształtowała się linia brzegowa słodkowodnego wówczas Bałtyku. Dopiero na początku naszej ery Morze Bałtyckie osiągnęło obecny wygląd i wielkość. Sur la tereno forlasita de glaĉero aperis io simila al nuna tundro.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Słupsk)
(la bibliografio sube, ĉe la fino de la ĉapitro "Historio")
Historio de la ĉirkaŭaĵo de Kartuzio en mezolitiko
Pli ol 8 mil jaroj a.K. sur la teritorio de nuntempa Pomerio plivarmiĝis kaj stabiliĝis la klimato. En tiu tempo la subarkta tundro ŝanĝiĝis al vastaj arbaroj. Samtempe en mezolitiko sur la teritorio de norda Pollando aperis la unuaj nomadaj gentoj, migrantaj norden post la ĉasbestoj. Nie istnieją jednak znaleziska potwierdzające obecność takich grup bezpośrednio na terenie obecnego miasta. Ponadto dokładna rekonstrukcja egzystencji ludzi zamieszkujących te tereny nie jest możliwa i opiera się głównie na analogii do terenów ościennych. Mimo wszystko wiadomo, że pierwsi ludzie na tym obszarze zajmowali się łowiectwem.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Słupsk)
(la bibliografio sube, ĉe la fino de la ĉapitro "Historio")
Historio de la ĉirkaŭaĵo de Kartuzio en neolitiko (nova ŝtonepoko)
La arkeologiaj esploroj sur la tereno de la urbo Kartuzio komenciĝis en la 19-a jc. Plimulto de la arkeologiaj trovaĵoj tamen perdiĝis dum la Dua Mondmilito. Kolejne prace mające na celu odtworzenie historii Kartuz były wykonywane w latach siedemdziesiątych XX wieku. Dobrze udokumentowane ślady osadnictwa w okolicy Kartuz pochodzą z epoki neolitu, czyli sprzed około 3 tys. lat p.n.e. Wówczas nieliczne grupy lokalnych osadników udoskonaliły swoją broń i narzędzia, o czym świadczą pojedyncze znaleziska z tego obszaru. Większość odkryć archeologicznych z okresu późnego neolitu stanowią fragmenty ceramiki i ślady rolnictwa. Wiadomo jednak, że słabe gleby nie sprzyjały rozwojowi siedzib ludzkich na obszarze ziemi kartuskiej.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Słupsk)
(la bibliografio sube, ĉe la fino de la ĉapitro "Historio")
Historio de la ĉirkaŭaĵo de Kartuzio en Bronza epoko
Fine de la Bronza epoko, t.e. 1200 da jaroj a.K., la Gdanska Pomerio kun la tereno de hodiaŭa Kartuzio estis sub la influo de la Kulturo de Luzacio. Niewiele wiadomo o osadach tych ludów, głównymi znaleziskami są pojedyncze groby i odnalezione w nich przedmioty. Często odnajdywano również fragmenty ceramiki, narzędzia rolnicze oraz biżuterię. Wiadomo jednak, że ludzietej kulturypalili zwłokizmarłych, a ich prochyumieszczali w urnach, które były przeważniechowane na obszarze tzw. pól popielnicowych oraz wkurhanach. Gęstość zaludnienia w okolicy dzisiejszych Kartuz w epoce brązu szacuję się na jedną osobę na 5km2.
Lóránt Péter
Lóránt PÉTER estas rumania hungara verkisto pri tekniko. Li naskiĝis en Odorheiu Secuiesc la 27-an de decembro 1928.
Kariero
Lóránt Péter akiris diplomon en la fako de inĝeniero pri mekaniko en la Teknikuniversitato de Kluĵo (1958). Li laboris en Kluĵo kaj li estis interalie laboratoriestro, instruisto en la teknikuniversitato.
Kartuzy
Historio de la ĉirkaŭaĵo de Kartuzio en Fera epoko
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Słupsk)
(la bibliografio sube, ĉe la fino de la ĉapitro "Historio")
Historio de la ĉirkaŭaĵo de Kartuzio en antikveco
Inter la 1-a ka 3-a jc p.K. sur la ĉirkaŭaĵo de nuna Kartuzio dominis la ĝermanaj gentoj de la Gotoj kaj Gepidoj. Tamen jam ĉe la fino de 5-a jc p.K., rezulte de la migrado de popoloj, tiun terenon okupis la slavaj gentoj. Co więcej, ziemia kartuska w starożytności leżała na uboczu bursztynowego szlaku. Był to szlak handlowy między europejskimi krajami basenu Morza Śródziemnego a ziemiami leżącymi na południowym wybrzeżu Morza Bałtyckiego. Powoduje to, że z tego okresu pochodzi niewiele znalezisk. Wiadomo jednak znacznie więcej na temat domostw i struktury społecznej, aczkolwiek głownie dzięki analogiom do terenów ościennych.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Słupsk)
(la bibliografio sube, ĉe la fino de la ĉapitro "Historio")
Historio de la ĉirkaŭaĵo de Kartuzio de la 5-a jc ĝis la 6-a jc p.K.
Sur la terenoj ĉirkaŭantaj la nuntempa Kartuzio oni trovis valorajn aĵojn, ekzemple la romiajn monerojn, biĵuterion kaj broĉojn, kiuj estis tie danke al setlantoj de tiuj terenoj de la duono de la 5-a jc p.K. ĝis la komenco de la 6-a jc p.K.. Probable tio estis la reprezentantoj de ĝermanaj gentoj, kiuj ne sukcesis forlasi la terenojn antaŭ la veno de Slavoj kaj esti devigitaj akcepti la kutimojn kaj morojn de la novaj setlantoj. Na przełomie V i VI wieku n.e. plemiona słowiańskie opanowały prawie cały teren północnej Polski i nadmorski pas wybrzeża Morza Bałtyckiego.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Słupsk)
(la bibliografio sube, ĉe la fino de la ĉapitro "Historio")
Historio de Kartuzio en la Mezepoko
La unuaj informoj pri malgranda ĉeklostra setlejo, kiu poste transformis la urbo devenas de la jaro 1391 kaj aperis en la fond-dokumento de la paroĥejo en Kiełpino. Data ta stanowi początek pisanych dziejów Kartuz. Zakon Kartuzów, który dał nazwę miastu, sprowadzony został na Pomorze Gdańskie w drugiej połowie XIV wieku przez właściciela okolicznych dóbr – Jana z Różęcina. Zakonnicy, zgodnie ze swoją regułą, mieszkali w oddzielnych domach zwanych eremami. Obowiązywał ich nakaz milczenia. Dobre stosunki z Zakonem Krzyżackim i kontakty z Gdańskiem przyczyniły się do rozwoju osady. Wówczas zbudowano kościół i zabudowania gospodarcze.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)
(la bibliografio sube, ĉe la fino de la ĉapitro "Historio")
Historio de la fondintoj de la urbo Kartuzio en la Gdanska Pomerio
La Kartuzio estis fondita danke al la invito al Gdanska Pomerio de la Ordeno de kartuzianoj en la jaro 1381, la a[ordeno estis fondita en la jaro 1084 en la valo de Chartreuse apud Grenoblo en Francio. (vidu la apudan foton). eta|Aviadila foto de la Granda Kartuzio. La Granda Kartuzio (france: Grande Chartreuse, latine: Magna Cartusia) estas la ĉefmonaĥejo de la [[kartuzianoj]]
Zakon opierał się na regule św. Benedykta, według wymogów życia pustelniczego. Sprowadzeni z Pragi zakonnicy pod okiem pierwszego przeora Saksończyka ojca Johannesa Deterhausa, dzięki wsparciu finansowemu patrycjusza gdańskiego Jana Thiergarta, zbudowali kościół w stylu gotyckim, który przetrwał do dziś. Kartuzi stosując surowe reguły życia, budzili podziw wśród majętnych osób, dzięki czemu w krótkim czasie skupili w swoich rękach ogromny majątek. W 1474 roku posiadali liczne wioski, między innymi Gdynię i nieruchomości w Gdańsku. Dopiero w 1823 roku doszło do kasacji klasztoru i konfiskaty jego majątku przez władze pruskie.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)
(la bibliografio sube, ĉe la fino de la ĉapitro "Historio")
Historio de Kartuzio en la 16-a jc
En la 16-a jc Kartuzio, kiel la setlejo ĉeklostra, havis malprogreson. Tio estis sekve de detruoj dum la Dektrijara Milito (1454-66), inter Prusia Konfederacio aliancita kun la Krono de la Regno de Pollando, kaj aliflanke la Ŝtato de la Teŭtona Ordeno. Kartuzy nie podźwignęły się z kryzysu jeszcze w drugiej połowie XVI wieku. Świadczy o tym fakt, że nawet w 1570 roku liczyły tylko trzech zagrodników. Z kolei w 1590 roku liczyły pięciu zagrodników, zobowiązanych do pracy wokół wszelkich klasztornych potrzeb.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)
(la bibliografio sube, ĉe la fino de la ĉapitro "Historio")
Historio de Kartuzio en la 17-a jc
En la 17-a jc Kartuzio daŭre estis nur malgranda ĉeklostra setlejo. Jednak w połowie XVII wieku posiadały już dwadzieścia zagród ratajów i rzemieślników pracujących na poklasztornym folwarku. Dodatkowo był tam karczmarz, krawiec i specjaliści od wytwarzania wódki. Zakon kartuzów dwukrotnie gościł w swoich włościach króla Polski Zygmunta III (vidu la foton). W 1626 roku przybył on do Kartuz ze swoim synem królewiczem Władysławem (vidu la foton). W 1651 roku w okolicy dzisiejszych Kartuz przebywał król Jan Kazimierz (vidu la foton). Mimo wszystko więź zakonu kartuzów z ludnością kaszubską była nikła, gdyż tworzyli go głównie zakonnicy niemieckiego pochodzenia, którzy osiedlali się na tych ziemiach od końca XVI wieku.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)
Historio de Kartuzio en la 18-a jc
Komence de la 18-a jc la loka ordeno de kartuzianoj havis grandan posedaĵon, t.e. 50 vilaĝojn, 40 lagojn, 24 fiŝstavojn, 9 muelilojn, 20 gastejojn, vastajn terenojn kaj multe da domoj en diversaj urboj de Pomerio. Wraz z przejęciem przez władze pruskie w 1772 roku klasztoru kartuzów i jego posiadłości, wieś przyklasztorna, nazywana Kartuzami, zyskała niezależność. Nie przyczyniło się to jednak do rozwoju poklasztornej wsi. Osada liczyła około stu mieszkańców, wśród których obok Kaszubów - katolików byli również Niemcy -ewangelicy, rekrutujący się spośród osadników sprowadzonych masowo przez zakon kartuzów.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)
(la bibliografio sube, ĉe la fino de la ĉapitro "Historio")
Historio de Kartuzio en la 19-a jc
Komence de la 19-a jc rezulte de la provinca administracia reformo de Prusio farita post la Napoleonaj Militoj (1815-1819) (vidu la apudan mapon) Kartuzio fariĝis la sidejo de la Distrikt-administracio. Liczba mieszkańców Kartuz, która w 1848 roku wynosiła 817 osób, stosunkowo szybko urosła osiągając piętnaście lat później - 1765 osób, a w 1890 roku - 2351 osób. Rozwojowi wioski, przekształcającej się w miasteczko, sprzyjała również budowa szos z Gdańska i do Bytowa, którymi kursowały codziennie omnibusy, a przede wszystkim doprowadzenie do Kartuz w 1886 roku linii kolejowej z Pruszcza Gdańskiego. Wspomnianą linię sukcesywnie przedłużano do Lęborka, dokąd dotarła ona w 1905 roku.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)
(la bibliografio sube, ĉe la fino de la ĉapitro "Historio")
Historio de Kartuzio dum la jaroj 1900-1918
Jam komence de la 20-a jc en Kartuzio aperis urbaj akvoduktoj kaj elektro. Ĝuste dum tiu periodo estis la plej forta disvolvo de la urbo. Antaŭ la la eksplodo de la Unua Mondmilito estis ankaŭ finkonstruita la plej avantaĝa por la komunikado kun Gdansko la fervojo tra Kokoszki-Wrzeszcz, tamen detruita en la jaro 1945 dum la fino de Dua Mondmilito. Co więcej, na szeroką skalę rozpoczęto kolejne inwestycje komunalne, drogowe oraz kolejowe. W 1910 roku po ukończeniu elektrowni wodnej w Rutkach na Raduni Kartuzy zelektryfikowano. Dużą uwagę przywiązywano też do spraw związanych z upiększaniem Kartuz.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato en Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)
(la bibliografio sube, ĉe la fino de la ĉapitro "Historio")
Historio de Kartuzio dum la jaroj 1919–1930
eta|300px|Perdoj de teritorio de Germanio pro la [[Traktato de Versajlo
]] Laŭ la subskribita la 29-an de junio 1919 de la Traktato de Versajlo la terenoj de Kartuzio eniris Pollandon en 1918 kiam ĝi denove renaskiĝis (vidu la apudan mapon). La simbolan transprenon de la urbo kaj la terenoj faris la 8-an de februaro 1920 generalo Józef Haller. Pierwszym polskim starostą w Kartuzach był adwokat Emil Sobiecki. Dzięki usilnym staraniom ówczesnych władz, dnia 29 marca 1923 roku Kartuzy uzyskały prawa miejskie. Ponadto w lipcu 1923 roku miastu nadano herb, którego autorem był znany działacz kaszubski doktor Aleksander Majkowski. W październiku 1925 roku odbyły się pierwsze wybory do Rady Miasta.
(la bibliografio sube, ĉe la fino de la ĉapitro "Historio")
Historio de Kartuzio dum la jaroj 1931–1938
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)
(la bibliografio sube, ĉe la fino de la ĉapitro "Historio")
Historio de Kartuzio deum la Dua Mondmilito
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)
(la bibliografio sube, ĉe la fino de la ĉapitro "Historio")
Historio de Kartuzio dum la jaroj 1945-1955
Okres powojenny charakteryzowała szybka chęć odbudowy społecznego i gospodarczego potencjału miasta. W maju 1945 roku w Kartuzach powstała Biblioteka Publiczna. Była ona pierwszą biblioteką, która powstała na terenie województwa gdańskiego. Jej założycielem i pierwszym dyrektorem był Wadim Lincow. W 1946 roku powstał Regionalny Zespół Pieśni i Tańca „Kaszuby”, który stał się ambasadorem tego miasta na świecie. 16 grudnia 1946 roku doszło do utworzenia lokalnego Zrzeszenia Kaszubsko –Pomorskiego, które włączyło się w kulturalne życie miasta. W 1947 roku otworzono w Kartuzach Muzeum Kaszubskie. Po wojnie Kartuzy trafiły do województwa gdańskiego i stały się powiatem rolniczym.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)
(la bibliografio sube, ĉe la fino de la ĉapitro "Historio")
Historio de Kartuzio dum la jaroj 1956–1975
W drugiej połowie lat pięćdziesiątych XX wieku liczba mieszkańców Kartuz stopniowo malała. Wiązało się to z rozwojem przemysłu w Gdańsku i opuszczaniem tych ziem przez Niemców. Nawet przyjazd nowych urzędników i nauczycieli z centralnej Polski nie spowodował polepszenia sytuacji Kartuz. Jednak w latach sześćdziesiątych liczba mieszkańców miasta zaczęła powoli rosnąć. Na początku lat siedemdziesiątych XX wieku nastąpił rozwój lokalnego przemysłu, głównie rolnego, spożywczego i budowlanego. Zauważalny był też rozwój turystyki. Niepodzielną władzę w mieście i okolicy sprawowali komuniści.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)
(la bibliografio sube, ĉe la fino de la ĉapitro "Historio")
Historio de Kartuzio dum la jaroj 1976–1988
Kartuzy w 1976 roku – w następstwie ogólnopolskiej reformy administracyjnej, która zlikwidowała 17 dotychczasowych województw, a w ich miejsce powołała 49 nowych województw – nadal należały do województwa gdańskiego. Reforma zniosła również powiaty, w tym powiat kartuski. Kartuzy były jednak centrum regionu, znajdowały się tu instytucje takie jak szpital, sądy, szkoły ponadpodstawowe, rejon energetyczny oraz rejon dróg publicznych. Następował też dalszy rozwój turystyki i działań ekologicznych, który zaowocował utworzeniem w 1983 roku Kaszubskiego Parku Krajobrazowego.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)
Historio de Kartuzio dum la jaroj 1989–1999
Po przemianach ustrojowo-politycznych z 1989 roku w rejonie Kartuz nastąpiła wyraźna odbudowa ruchu kaszubskiego. Jego celem była odbudowa tradycji i tożsamości kulturowej Kaszubów na zdominowanych przez nich terenach. Język kaszubski wszedł do szkół, przedszkoli, kościołów, mediów i świata polityki. Znaczenie Kartuz jako ważnego ośrodka administracyjnego przywrócono w 1998 roku kiedy to miejscowość ponownie stała się stolicą powiatu obejmującego osiem kaszubskich gmin. Pierwszym starostą powiatu kartuskiego został Marian Wilkowski.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)
(la bibliografio sube, ĉe la fino de la ĉapitro "Historio")
Historio de Kartuzio post la jaro 1999
Sekve de la administracia reformo en la jaro 1999 Kartuzio estas en Pomeria Vojevodio. En la jaro 2002 laŭ decido de Apostola Ĉefurbo en Romo la Sankta Bruno de Kolonjo estas patrono de la urbo Kartuzio (vidu la apudan foton). Współczesne władze miasta starają się zapewnić podniesienie jego rangi poprzez prowadzenie inwestycji służących przede wszystkim rozwojowi turystyki, co wiąże się z bliskim sąsiedztwem Gdańska. Zadaniu temu służą również inicjatywy wspierające rozwój lokalnej twórczości kaszubskiej. W 2013 roku Kartuzy świętowały dziewięćdziesięciolecie nadania praw miejskich.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)
Bibliografio:
2. Christian David, Brown Cynthia, Benjamin Craig (2014): Big History. Between Nothing and Everything, McGraw-Hill Education, Nov-Jorko / New York.
3. Ellwart Jarosław (2000): Kaŝubio (Kaszuby), Regiono (Region0, Gdinio / Gdynia.
5. Kokowski Andrzej (2005): La Antikva Pollando (Starożytna Polska), La Eldonejo "Trio" ( Wydawnictwo Trio), Varsovio / Warszawa.
6. Marks Leszek, La lasta granda glaciiĝo en Pollando (Last Glacial Maximum in Poland), „Quaternary Science Reviews” 2002, vol 21, n-roj 1 – 3, p. 103 – 110.
7. Mazoyer Marcel, Roudart Laurence (2006): A History of World Agriculture. From the Neolithic Age to the Current Crisis, Earthscan, London.
8. Piskorski Jan Maria (1999): Pomerio dum la tempo de Vandaloj (Pommern im Wandel der Zeiten), La Kastelo de Pomeriaj Princoj (Zamek Książąt Pomorskich), Szczecin.
9. Samsonowicz Henryk (1990): Historio de Pollando de la jaro 1795 (Historia Polski do roku 1795), La Eldonejo Lernej-Pedagogia (Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne), Varsovio / Warszawa.
12. Widernik Mieczysław (2001): La Historio de la urbo Kartuzio (Dzieje Kartuz), Komunumo Kartuzio (Gmina Kartuzy), Kartuzio / Kartuzy.
13. Zvelebil Marek, Domańska Lucyna, Dennell Robin (1998): Harvesting the Sea, Farming the Forest: The Emergence of Neolithic Societies in the Baltic Region, Continuum International Publishing Group, Ŝefildo / Sheffield.
14. Zvelebil Marek (1986): Hunters in Transition: Mesolithic Societies of Temperate Eurasia and Their Transition to Farming, La Eldonejo de Kambriĝa Universitato (Cambridge University Press), Kembriĝo / Cambridge.
Esperanto
La 10an de marto 1933 joruba-negro, aktoro-esperantisto el Niĝerio inĝ. Kola Ajayi prelegis en Esperanto pri Afriko, ĉefe pri kulturo, religio, moroj kaj kutimoj de siaj samlandanoj, la prelego kun diapozitivoj (lumbildoj) okazis en la Gimnazio en Kartuzio, la prelegon partoprenis direktoro de la Gimnazio Józef Orzech, kiu estis ankaŭ esperantisto kaj ĝuste li tradukadis la prelegon al la pola, krome partoprenis la instruistoj kaj amase la lernantoj de la Gimnazio, partoprenis ankaŭ la lokaj esperantistoj: Adela Frankowska kaj Feliks Marszałkowski. La preleganton sendis al Kartuzio Jan Fethke el Bydgoszcz kiu esperantigis la afrikanon en la jaro 1931 en Bydgoszcz. (Vidu la artikolon kaj foton de tiu evento: )
En Kartuzio naskiĝis konata esperantisto Feliks Malinowski (nask. la 23an de julio 1932) kiu estinte kaŝubo tamen translokiĝis al regiono Pałuki, al urbo Żnin (en la jaro 1988 li instruis Esperanton en Afriko).
Komence de septembro 2015 venis de Miastko la Senata Esperanto-ekspozicio. La Senata Ekspozicio dum sia turneo tra Pollando unue estis oktobre 2012 en Varsovio en la Pola Senato kaj estis organizita okaze de la 125-jara Jubileo de Esperanto fare de Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto (EDE-Pollando), polaj parlamentanoj: senatanoj Edmund Wittbrodt, Kazimierz Kleina, Andrzej Grzyb kaj sejmanino Teresa Hoppe kun financa helpo de Mecenato de Esperanto el Japanio Etsuo Miyoshi. Post la Senato la E-ekspozicio estis en Malborko, Nowy Staw, Tczew, Gdynia, Pelplin, Wołów, Złotoryja, Vroclavo, Sosnowiec, Czeladź, Będzin, Lębork, Lodzo, Loviĉo, Sztum, Kwidzyn, Elbląg, Slupsko, Kępice, Darłowo, Łeba kaj Miastko. Al Kartuzy / Kartuzio la ekspozicion invitis la lokaj esperantistoj de EDE-PL Halina Borysiewicz kaj doktoriĝ-kandidato Mariusz Borysiewicz kun la vic-prezidanto de EDE-Pollando Eduardo Kozyra (legu: Kozira), ĉio kunlabore kun la Urbestrino de Kartuzio, Direktorino de la Publika Biblioteko Kazimiera Nowicka kaj la loka aktiva esperantisto red. Andreo Marszałkowski. La vernisaĝo okazis la 7-an de septembro 2015 je la horo 17:00 en la Publika Biblioteko je la nomo de Janusz Żurakowski en Kartuzio. En la trihora vernisaĝo krom la multaj urbanoj partoprenis la vernisaĝon esperantisto de Wejherowo Gerard Tobias kiu i.a. dum kvaronhoro en Esperanto deklamis ampleksan fragmenton de Sinjoro Tadeo, "La Preĝo sub la verda standardo" kaj "Vojon" de Ludoviko Zamenhof, Andreo Marszałkowski el Kartuzio prelegis pri historio de E-Movado en Kartuzio, Krystyna Mikołajczak kantis en Esperanto kaj tradicie Eduardo Kozyra prelegis pri Ludoviko Zamenhof, Esperanto kaj gvidis tra la ekspozicio kun centoj da esperantaĵoj en la vitroŝrankoj (E-medaloj kaj insignoj, libroj, prospektoj, poŝtmarkoj ktp.). Rezulte de la vernisaĝo 9 personoj aliĝis al la E-kurso kiun gvidos en Kartuzio Andreo Marszałkowski. (Vidu la artikolon pri tiu evento: kaj ). La sekvonta urbo dum la turneo de la Senata Ekspozicio estos Puck / Pucko.
Kečkovce
Kečkovce (hungare Kecskőc [keĉkOc], rutene Кечківцї [keĉkivcji]) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.
Situo
Kečkovce situas en valo, laŭ traira flankovojo. Svidník troviĝas je 12 km.
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1572. La unuaj loĝantoj estis rutenoj. En 1618 oni komputis tie 39 domojn. En 1711 pro la konstantaj bataladoj nur unusola domo estis loĝata kun 9 familianoj. En 1748 jam 449 vilaĝanoj loĝis tie. En 1787 341 vilaĝanoj loĝis en 56 domoj, en 1828 491 vilaĝanoj en 63 domoj. Kelkfoje epidemioj pri ĥolero okazis, precipe en 1866. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Kecskőc 441 homoj, (plejparte rutenoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Sáros, al distrikto de Svidník, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 1947 76 da loĝantoj translokiĝis al Ukrainio. La vilaĝo ricevis kurenton en 1950, aŭtobusan trafikon en 1956. En 2001 vivis en Kečkovce 230 homoj, (150 slovakoj, 56 rutenoj, 11 ciganoj).
7707 Yes
Nomo
Ĝi estis nomita en omaĝo al la angla muzikgrupo Yes.
Bajoj
La bajoj estas etno de Ĉinio. Ili havas longan historion kaj brilan kulturon. Antaŭ tre longe iliaj prapatroj vivis en la regiono Erhai, Yunnan-provinco. Ili, duonkavernuloj, entreprenis terkulturadon, brutobredadon kaj fiŝkaptadon, uzante ŝtonajn ilojn simplajn, sed poluritajn. Antaŭ pli ol 2 mil jaroj ili jam ekuzis metalajn laborilojn por disvolvi terkulturadon kaj brutobredadon. Pli ol 90% da bajoj sin okupas pri terkulturado, pro tio la agrikultura nivelo estas relative alta.
En 1956 oni oficiale nomis ilin Baj-nacio laŭ ilia volo.
Ili havas la Torĉan Feston kaj Sanyuejie-feston. En la festaj tagoj okazas konkursoj de ĉevaloj, drak-boatoj, kantado kaj aliaj aktivadoj.
La bajaj viroj portas blankajn veston kaj kapveston, kaj la virinoj faras sian kapveston el diverskoloraj lanaj fadenoj kun pendaĵo flanke.
Blangoj
La blangaj viroj portas veston sen kolumo, larĝan pantalonon en nigra koloro kaj blankan au nigran turbanon, kaj la virinoj mallongan veston sen kolumo, jupon kun ruĝaj kaj verdaj strioj au en nigra koloro. Ili faras hartuberon kaj ĝin volvas per longa rubando. La blang-aj virinoj maĉas areknukson kaj hodiaŭ maljunulinoj ankoraŭ rigardas belaj la dentojn nigrigitajn de areka suko.
Perkomputila eldonado
Perkomputila kompostado — aŭ, laŭ la angla termino perkomputila eldonado ( Desktop publishing, DTP) — estas la kompostado kaj enpaĝigo de dokumentoj per komputilo por presado. Plej ofte temas pri libroj, revuoj ktp.
Por perkomputila kompostado oni uzas specialan programaron, kiaj ekz-e la programoj QuarkXPress aŭ Adobe InDesign, kreitaj por tiu celo. Tiaj programoj ne anstataŭas tekstoredaktilojn kaj grafikajn programojn, sed estas uzataj por enpaĝigi enhavon kreitan per aliaj programoj: tekstojn, bildojn kaj fotojn.
Kiam materialo estas preta por publikigo, kutime oni kreas PDF-dosieron, kiun komercaj presistoj povas uzi por krei presbildojn.
Perkomputila eldonado ekestis en 1985, kuniginte la programaron Aldus Pagemaker, Apple Macintosh komputilo kaj Apple LaserWriter, por $7000 la unua lasera printilo kiu uzis la paĝopriskriban lingvon de Adobe Postscript, inkluzive de skaleblaj tiparoj en formato Type 1.