cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Marinaleda
Marinaleda estas vilaĝo kaj municipo de la Aŭtonoma Komunumo Andaluzio, en la provinco Sevilla, sude de Hispanio. La areo de la municipo estas 25 km2 kie loĝas 2670 geloĝantoj, do loĝdenso estas 106.8 loĝ./km2. Marinaleda situas je 108 km de la provinca ĉefurbo Sevilla.
Marinaleda estas vilaĝo konata pro la maldekstrema luktemo de la loĝantaro kiu dum jaroj (dum la demokratia epoko post 1976) ege partoprenis en bienokupado, marŝoj ktp. La maltradiciemo konstatiĝas en la blazono tute ne heraldika kaj kun la diraĵo "Utopio al paco".
Demografio
Laŭ statistikoj de la andaluza registaro (SIMA, 2007) la 2670 geloĝantoj de la municipo Marinaleda estas 1313 inoj kaj 1357 viroj. En la 25-kvadratkilometra teritorio estas 2 setlejoj, kie loĝas 2636 geloĝantoj, kaj aliaj 34 geloĝantoj loĝas dise en kamparo. Lasta konata nombro de naskiĝoj po jaro estis 32, 12 inoj kaj 20 viroj, kaj mortis 20, 11 inoj kaj 9 viroj. Tiel la natura kresko estis 12 (0.4%). La laborkapabla loĝantaro estis 1351 homoj (50.6%).
2812 Scaltriti
2812 Scaltriti estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Edward L. G. Bowell elde la Stacio Anderson Mesa de la observatorio Lowell en la Konteo Coconino, apud Flagstaff (Arizono, Usono).
Elek Cserey (tribunala asesoro)
CSEREI Elek [farkaŝ] (nagyajtai) estis hungara reĝa supera tribunala asesoro. Li naskiĝis en Csíkrákos la 14-an de julio 1714 kaj mortis en ? en aprilo 1769.
Biografio
Elek Cserei komence li estis inspektoro de salminejoj de Transilvanio, poste gubernia sekretario. Oni nomumis lin al reĝa supera juĝejo. Li estis renoma jurisciencisto.
2812 Scaltriti
Nomo
Ĝia nomo honoras la italan astronomon Franco Scaltriti.
Nacia Parko Montaro Gawler
Nacia Parko Montaro Gawler estas 1633 km2 nacia parko situanta je 350 km nordokcidente de Adelajdo en nordo de la Duoninsulo Eyre de Suda Aŭstralio. Ĝi estas konata pro siaj spektaklaj rokejoj.
Historio
La parko originiĝis kiel 1200 km2 bieno, akirita en 2000 de la sudaŭstralia registaro. En 2001 oni aldonis 420 km2 el apuda Scrubby Peak Station.
Eksteraj ligiloj
-32.55389°N, 135.46389°W
Jan van Steenbergen
Jan van STEENBERGEN (naskiĝis la 3-an de junio 1970 en Hoorn) estas nederlanda lingvisto, ĵurnalisto, tradukisto kaj interpretisto. Li studis en universitatoj en Amsterdamo kaj Varsovio, specialiĝis pri eŭropaj studoj kaj muzikologio. Li okupiĝis pri hipoteza lingvistika konstruo de nordslavaj lingvoj Vuozgašchai (Vozga lingvo) kaj Wenedyk (Venediko) kaj estas ĉefa iniciinto de la tutslava lingvo Slovianski, kiu iĝis parto de interreta projekto Medžuslovjanski (Interslava lingvo) kun centoj da membroj. En 2013 van Steenbergen ricevis medalon "Josef Dobrovský" pro siaj kontribuoj al la slavaj kulturo kaj scienco, en 2018 ankaŭ medalon "Viva vorto" de la Fondaĵo Ĥovanski. Li nun gvidas laborojn sur kreado de elektronika tutslava vortaro kaj administras retpaĝon pri slavaj planlingvoj.
Mark Twain
Samuel Langhorne CLEMENS [SAM-juel LANG-orn KLE-menz], pli konata sub pseŭdonimo Mark TWAIN  (naskiĝis la  en Florido, Misurio, Usono , mortis la  en Redding, Konektikuto) estis usona verkisto kaj humuristo. Li elstaris per siaj romanoj La Aventuroj de Tom Sawyer (1876) kaj La Aventuroj de Huckleberry Finn (1885), tiu lasta ofte nomata "la Granda Usona Romano."
Kvankam Twain enspezis grandan kvanton da mono el siaj verkoj kaj prelegoj, li investis en adventuroj kiuj perdigis al li ankaŭ grandan kvanton da mono, ĉefe por mekanika kompostilo, kiu malsukcesis ĉar estis komplika kaj malpreciza. Pro tiuj financaj problemoj, li devis seĉi protektadon el siaj ŝulditoj tra bankroto, kaj kun la helpo de Henry Huttleston Rogers eventuale luktis kontraŭ siaj financaj problemoj. Twain elektis pagi al siaj antaŭ-bankrotaj ŝulditoj, kvankm li ne havis leĝan respondecon fari tion.
Twain estis naskiĝinta tuj post vizito de la Kometo Halley, kaj li antaŭavertis, ke li ankaŭ "foriros kun ĝi,". Li mortiĝis la tagon post la venonta reveno de la kometo. Li estis laŭdita kiel "plej granda usona humoristo de sia aĝo," kaj William Faulkner nomigis Twain "la patro de Usona literaturo."
Ekvivo
Samuel Langhorne Clemens nakiĝis la 30an de Novembro, 1835, en Florido (Misurio). Li estis la sesa el sep filoj de Jane (denaske Lampton; 1803–1890), el Kentukio, kaj John Marshall Clemens (1798–1847), el Virginio. Liaj gepatroj renkontiĝis kiam lia patro translokiĝis al Misurio. Ili geedziĝis en 1823. Twain estis de kornvala, angla, kaj skot-irlanda deveno. Nur tri el liaj fratoj survivis infanaĝon: Orion (1825–1897), Pamela (1827–1904), kaj Henry (1838–1858). Lia frato Pleasant Hannibal (1828) mortis je tri semajnoj de aĝo, lia fratino Margaret (1830–1839) kiam Twain estis tri-jaraĝa, kaj lia frato Benjamin (1832–1842) tri jarojn poste.
Kiam li estis kvar-jaraĝa, la familio de Twain translokiĝis al Hannibal (Misurio), havenurbo ĉe la rivero Misisipo kiu inspiris la fikcian urbon Sankta Petersburgo en The Adventures of Tom Sawyer kaj The Adventures of Huckleberry Finn. Sklaveco estis laŭleĝa en Misurio tiam, kaj ĝi iĝis temo en tiuj verkoj. Lia patro estis advokato kaj juĝisto kiu mortis pro pneŭmonio en 1847, kiam Twain estis 11-jaraĝa. La sekvan jaron, Twain lasis la lernejon post la kvina grado por iĝi metilernanto de presisto. En 1851, li eklaboris kiel kompostisto, kaj kontribuis per artikoloj kaj humoraj skizoj al Hannibal Journal, gazeto kiun Orion posedis. Kiam li estis 18-jaraĝa, li lasis Hannibal kaj laboris kiel presisto en Novjorko, Filadelfio, Sankta Luiso, kaj Cincinnati, kaj aliĝis al la jŭs formita International Typographical Union, sindikato de presistoj. Li memlernis en publikaj bibliotekoj dum vesperoj, kie li trovis pli ampleksan informadon ol je konvencia lernejo.
Twain rakontas sian junaĝon en Life on the Mississippi, asertante, ke "estis nur unu permanenta ambicio" inter liaj kolegoj: esti vaporŝipulo. "Piloto estis la plej granda pozicio el ĉiuj. La piloto, eĉ en tiuj tagoj de malaltaj laborpagoj, havis grandiozan salajron – el cent kaj kvin dek ĝis du cent kaj kvin dek dolaroj monate, kaj ne devis pagi loĝejon." Kiel Twain priskribis ĝin, la prestiĝo de la piloto superis tiun de la kapitano. La piloto devis "teni varman personan interkonatiĝon kun ĉiu malnova elstaraĵo kaj unumembra poplo kaj ĉiu malhela lignamaso kiu ornamas la bordojn de tiu rivero dum mil ducent mejloj; kaj pli ol tio, devas... fakte scii kie tiuj aĵoj estas en la malhelo". La piloto de vaporŝipo nome Horace Ezra Bixby enkondukis Twain kiel pilota metilernanto por montri al li la riveron inter Nov-Orleano kaj Sankta Luiso kontraŭ 500 dolaroj (kio estus 17 000 en 2022), pagendaj el la unuaj salajroj de Twain post lia gradiĝo. Twain studis la Misisipon, lernante ĝiajn markojn, kiel navigi ĝiajn fluejojn efektive, kaj kiel legi la riveron kaj ties konstante ŝanĝantaj kanaloj, rifoj, subakvaj elstaraĵoj kaj rokoj kiuj estus "mortiginta la vivon el la plej forta ŝipo kiu iam flosis". Post pli ol du jaroj li ricevis sian pilotan permesilon. Pilotado ankaŭ havigis al li sian plumnomon el sondokrio "mark twain" por mezurita riverprofundo de du fathoms (12 futoj), kiu estis la sekura akvoprofundeco por vaporŝipo.
Kiel juna piloto, Clemens servis en la vaporŝipo A. B. Chambers kun Grant Marsh, kiu famiĝis pro siaj atingoj kiel kapitano de vaporŝipo en la rivero Misurio. Ambaŭ ŝatis kaj miris unu la alian, kaj eltenis korespondadon dum multaj jaroj post Clemens lasis la riveron.
Dum la trejnado, Samuel konvinkis sian junan fraton Henry labori kun li, kaj eĉ aranĝis postenon de helpanto por li en la vaporŝipo Pennsylvania. La 13an de Junio, 1858, la boligilo de la vaporŝipo eksplodis; Henry mortis pro siaj vundoj la 21an de Junio. Twain plendis, ke li antaŭvidis tiun morton en sonĝo unu monaton antaŭe, kio inspiris lian intereson en parapsikologio; li estis frua membro de la Society for Psychical Research (Societo por Fizika Esplorado). Twain sentis sin kulpohava kaj responsa pro la morto de sia frato dum la cetero de sia vivo. Li plue laboris en la rivero kaj estis riverpiloto ĝis la Enlanda Milito startis en 1861, kaj la trafiko estis interrompita laŭlonge de la Misisipo. Je la starto de la bataloj, li enlistiĝis por mallonge en loka Konfederacia unuo. Li poste verkis la skizon "The Private History of a Campaign That Failed", rakontante kiel li kaj liaj amikoj estis Konfederaciaj volontuloj dum du semajnoj antaŭ ilia unuo disbandiĝis.
Li tiam foriris al Nevado por labori kun sia frato Orion, kiu estis Sekretario de la Nevada Teritorio. Twain rakontas la epizodon en sia libro Roughing It.
En Usona Okcidento
Orion iĝis sekretario de la guberniestro de la Nevada Territory nome James W. Nye en 1861, kaj Twain aliĝis al li kiam li translokiĝis okcidenten. La fratoj veturis pli ol du semajnojn per diliĝenco tra la Grandaj Ebenaĵoj kaj la Roka Montaro, kaj vizitante la mormonan komunumon de Sallaga Urbo.
La vojaĝo de Twain finiĝis en la arĝent-mina urbo Virginiurbo, Nevado, kie li iĝis ministo en la ercejo Comstock Lode. Li malsukcesis kiel ministo kaj iris labori en la Virginiurba gazeto Territorial Enterprise, laborante kun amiko, la verkisto Dan DeQuille. Li por la unua fojo uzis sian plumnomon tie la 3an de Februaro, 1863, kiam li verkis humoran vojaĝrakonton titolitan "Letter From Carson – re: Joe Goodman; party at Gov. Johnson's; music" kaj subskribis ĝin kiel "Mark Twain".
Liaj spertoj en Okcidenta Usono inspiris la verkon Roughing It, verkitan dum 1870–71 kaj publikigitan en 1872. Liaj spertoj en Angels Camp (en Kantono Calaveras, Kalifornio) havigis al li materialon por "The Celebrated Jumping Frog of Calaveras County" (1865). Twain translokiĝis al San-Francisko en 1864, ankoraŭ kiel ĵurnalisto, kaj tie renkontiĝis kun verkistoj kiel Bret Harte kaj Artemus Ward. Eble li havis amaferon kun la poetino Ina Coolbrith.
Lia unua sukceso kiel verkisto okazis kiam lia humora troa rakonto "The Celebrated Jumping Frog of Calaveras County" estis publikigita la 18an de Novembro, 1865, en la novjorka ĉiusemajnaĵo The Saturday Press, kio enkonsukis lin en la tutlandan atenton. Unu jaron poste, li veturis al la Sandviĉaj Insuloj (nuntempe Havajaj Insuloj) kiel reportero por la gazeto Sacramento Union. Liaj leteroj al la Union estis tre popularaj kaj iĝis la bazo por liaj unuaj prelegoj.
En 1867, lokaj gazetoj The Alta California kaj New-York Tribune financis sian veturadon al la Mediteraneo per la ŝipo Quaker City, inklude turneon tra Eŭropo kaj Mezoriento. Li verkis kolekton de veturleteroj kiuj estis poste kompilitaj kiel The Innocents Abroad (1869). Dum tiu veturado li renkontis la kolegan pasaĝeron Charles Langdon, kiu montris al li foton de sia fratino Olivia. Twain poste diris, ke li sentis amon je unua rigardo.
Reveninte en Usonon, Twain ricevis proponon kiel honora membro en la sekreta societo de la Universitato Yale nome Scroll and Key en 1868.
Geedzeco kaj filoj
Twain kaj Olivia Langdon korespondis laŭlonge de 1868. Ŝi dekomence malakceptis lian unuan geedzigan proponon, sed li plue insistis kaj sukcesis superi la dekomencan malakcepton de ŝia patro. Ili geedziĝis en Elmira (Nov-Jorkio) en Februaro 1870. Ŝi devenis el "riĉa sed liberala familio"; pere de ŝi, li renkontiĝis kun aboliciistoj, "socialistoj, principaj ateistoj kaj aktivuloj por virinaj rajtoj kaj socia egaleco", kiel Harriet Beecher Stowe, Frederick Douglass, kaj la utopisocialista verkisto William Dean Howells, kiu iĝis longdaŭra amiko. La geedzoj Clemens loĝis en Bufalo, Novjorkio, el 1869 ĝis 1871. Li posedis pertoprenon en la gazeto Buffalo Express kaj laboris kiel redaktoro kaj verkisto. Kiam ili estis loĝanta en Bufalo, ilia filo Langdon mortis pro difterio estante nur 19 monataĝa. Ili havis tri filinojn: nome Susy (1872–1896), Clara (1874–1962), kaj Jean (1880–1909). La geedzoj Clemens formis amikecon kun David Gray, kiu laboris kiel redaktoro de la rivala Buffalo Courier, kaj lia edzino Martha. Twain poste verkis, ke la geedzoj Gray estis "la tuta konsolo kiun li kaj Livy havis dum sia dolora kaj kompata mallonga restado en Bufalo", kaj ke la "delikata sento por poezio" de Gray estis fuŝe elspezita por gazeto.
En Novembro 1872, Twain estis pasaĝero en la vaporŝipo de Cunard Line nome Batavia kiu savi la naŭ survivantajn ŝipanojn el la brita barko Charles Ward. Twain atestis la savadon, kaj leteris al la Royal Humane Society rekomendante ilin honorigi la kapitanon kaj la anojn de la savboato de Batavia. Starte en 1873, Twain translokigis sian familion al Hartford (Konektikuto), kie li aranĝis la konstruadon domo tute apud Stowe. En la 1870-aj kaj 1880-aj jaroj, la familio somerumis en Quarry Farm en Elmira, la hejmo de la fratino de Olivia, Susan Crane. En 1874, Susan konstruis studion aparte el la ĉefa hejmo por ke Twain povu havi trankvilan ejon en kiu verki. Fakte, li fumis cigarojn konstante, kaj Susan ne deziris ahvi tion en sia hejmo.
La geeedzeco daŭris 34 jarojn ĝis la morto de Olivia en 1904. La tuta familio Clemens estis entombigita en la Tombejo Woodlawn de Elmira.
Amo al scienco kaj al teknologio
Twain estis entuziasmulo pri scienco kaj scienca esplorado. Li disvolvis fortan kaj daŭran amikecon kun Nikola Tesla, kaj ambaŭ pasigis multan tempon kune en la laboratorrio de Tesla.
Twain patentis tri inventojn, kie "Plibonigo de alĝusteblaj kaj maligeblaj zonojn por vestaĵoj" (por anstataŭi ŝelkojn) kaj kvizon pri historio. Pli sukcesa komerce estis memadhera albumlibro; seka adherilo sur paĝoj kiuj postulis nur malsekigi ilin antaŭ sia uzado. Oni vendis ĉirkaŭ 25 000 ekzemplerojn.
Twain estis frua proponanto de fingrospuroj kiel tekniko de jura esplorado, kio aperas en rerakonto de Life on the Mississippi (1883) kaj kiel centra intriga elemento en la novelo Pudd'nhead Wilson (1894). La romano de Twain A Connecticut Yankee in King Arthur's Court (1889) montras tempovojaĝanton el tiutempa Usono, kiu uzas sian konon pri scienco por enkonduki modernan teknologion en Artura Anglio. Tiu tipo de historia manipulado iĝis temo de spekulativa fikcio kiel alternativaj historioj.
Twain estis tamen tre skeptika se temas pri frenologio. Li trairis du ekzamenojn - en unu li ne makovris sian identecon kaj la alia okazis kie li estis rekonata. Ili donis diferencajn rezultojn. En sia membiografio, li klarigis, ke la frenologo trovis kavaĵon en kiu estas elstaraĵo. Kaj tiam li klarigis, ke tio reprezentas totalan foreston de humorsento.
Financaj problemoj
Twain enspezis grandan monkvanton el sia verkado, sed li ankaŭ perdis grandan kvanton pro siaj investoj. Li investis ĉefe en novaj inventoj kaj teknologio, precize kun la tipokomponilo Paige. Ĝi estis tre bele inĝenierita mekanika mirindaĵo kiu kontentigis rigardantojn kiam ĝi funkcias, sed ĝi estis klina al paneoj. Twain elspezigis 300 000 dolarojn (nune estus 9 097 241 en 2022) en ĝi inter 1880 kaj 1894, sed antaŭ ĝi estis perfektigita, ĝi jam estis eksmodigita fare de la nova Linotipo. Li perdis la kernon de sia libroenspezoj, same kiel gravan parton de la heredaĵo de sia edzino.
Twain perdis monon ankaŭ pro sia eldonejo, Charles L. Webster and Company, kiu havis dekomencan sukceson vendante la memorlibron de Ulysses S. Grant, sed malsukcesis tuj poste, perdante monon pro la biografio de la papo Leono la 13-a. Oni vendis nur malpli ol 200 ekzemplerojn.
Twain kaj lia familio fremis sian multekostan domon en Hartford reage al la malpliiĝantaj enspezoj kaj translokiĝis al Eŭropo en Junio 1891. William M. Laffan de la gazeto The New York Sun kaj la McClure Newspaper Syndicate proponis al li la publikigon de serio de ses eŭropaj leteroj. Twain, Olivia, kaj ilia filino Susy ĉiuj suferis sanproblemojn, kaj ili kredis, ke estus profita vizito al eŭropaj banlokoj. La familio restis ĉefe en Francio, Germanio, kaj Italio ĝis Majo 1895, kun pli longaj restadoj en Berlino (vintro 1891–92), Florenco (aŭtuno kaj vintro 1892–93), kaj Parizo (vintroj kaj printempoj 1893–94 kaj 1894–95). Dum tiu periodo, Twain revenis kvar fojojn al Novjorko pro siaj daŭraj negocproblemoj. Li luis "malmultekostan ĉambron" en Septembro 1893 je 1.50 dolaroj tage (kio estus 49 dolaroj en 2022) en la The Players Club, kion li devis teni ĝis Marto 1894; dume, li iĝis "the Belle of New York," laŭ vortoj de la biografo Albert Bigelow Paine.
Twain akceptis proponon el Robert Sparrow Smythe kaj entreprenis unujaran tutmondan prelegturneon en Julio 1895 por forpagi ĉiujn siajn ŝuldojn, kvankam li ne plu estis jure devigita fari tion. Ĝi estis longa, laboriga veturado, kaj li estis malsana multon de la tempo, ĉefe pro malvarmumo kaj karbunklo. La unua parto de la itinero portis lin tra Nordameriko ĝis Brita Kolumbio, Kanado, ĝis la dua duono de Aŭgusto. Por la dua parto, li navigis tra la Pacifika Oceano. Lian prelegprogramon en Honolulu, Havajo, oni devis suspendi pro ĥolera epidemio. Twain iris al Fiĝioj, Aŭstralio, Novzelando, Srilanko, Hindio, Maŭricio, kaj Sudafriko. Liaj tri monatoj en Hindio iĝis la kerno de sia 712-paĝa libro Following the Equator. En la dua duono de Julio 1896, li navigis reen al Anglio, kompletante sian ĉirkaŭnavigadon de la mondo komencitan 14 monatojn antaŭe.
Twain kaj lia familio pasigis kvar pliajn jarojn en Eŭropo, ĉefe en Anglio kaj Aŭstrio (Oktobro 1897 ĝis Majo 1899), kun pli longaj restadoj en Londono kaj Vieno. Clara deziris studi pianon kun Theodor Leschetizky en Vieno. Tamen, la sano de Jean ne profitis el konsultado kun specialistoj en Vieno, nome la "Urbo de Doktoroj". La familio translokiĝis al Londono en printempo 1899, sekvante indikon de Poultney Bigelow, kiu estis havinta bonan sperton estinte traktita de Dro. Jonas Henrik Kellgren, sveda osteopata praktikanto en Belgravia. Ili estis konvinkitaj pasigi la someron en la sanatorio de Kellgren ĉe lago en la sveda vilaĝo Sanna. Reveninte en aŭtuno, ili pluigis la traktadon en Londono, ĝis Twain estis konvinkita per zorgita esplorado, ke ankaŭ en Usono similaj osteopataj traktadoj estis same disponeblaj.
Meze de 1900, li estis gasto de gazetposedanto Hugh Gilzean-Reid ĉe Dollis Hill House, en la norda flanko de Londono. Twain skribis, ke li "neniam estis vidinta lokon tiom kontentige lokitan, kun siaj nobelaj arboj kaj etendo de kamparo, kaj ĉio kio faras la vivon plezura, kaj ĉio ene de biskvitĵeto el la monda metropolo." Li poste revenis en Usonon en Oktobro 1900, enspezinte sufiĉe da mono por forpagi siajn ŝuldojn. En vintro 1900/01, li iĝis la plej elstara opozicianto de imperiismo en sia lando, kaj traktis la temon en siaj prelegoj, intervjuoj, kaj verkoj. En Januaro 1901, li ekservis kiel vic-prezidanto de Kontraŭimperiisma Ligo de Novjorko.
Prelegengaĝiĝoj
Twain estis tre aprezata prelegisto, per plenumado de soloaj humorprelegoj similaj al la moderna modo de staraj komediaj monologistoj. Li faris pagitajn prelegojn en multaj virkluboj, kiel Authors' Club, Beefsteak Club, Vagabonds, Karmelanoj, kaj Monday Evening Club de Hartford.
Fine de la 1890-aj jaroj, li prelegis en Savage Club en Londono kaj estis elektita ĝia honora membro. Oni diris al li, ke nur tri viroj estis tiom honoritaj, eĉ la Princo de Kimrio (kiel laŭdo al li), kaj li respondis: "Bone, ĝi devis fari la Princon senti sin ege bone." Li vizitis Melburnon kaj Sidnejon en 1895 kiel parto de tutmonda prelegturneo. En 1897, li parolis por la Concordia Press Club en Vieno kiel speciala gasto, laŭ demarŝoj de la diplomato Charlemagne Tower, Jr. Li faris la diskurson "Die Schrecken der Deutschen Sprache" ("La hororoj de la germana lingvo") — en germana — por granda amuziĝo de la publiko. En 1901, oni invitis lin paroli en la Cliosophic Literary Society de la Universitato Princeton, kie same li estis farita honora membro.
Kanadaj vizitoj
En 1881, Twain estis honorita per bankedo en Montrealo, Kanado, kie li faris referencon al sekurigo de kopirajto. En 1883, li faris mallongan viziton al Otavo, kaj li vizitis Toronton dufoje en 1884 kaj 1885 por prelegturneo kun la realisma verkisto George Washington Cable, konata kiel la turneo de la "Twins of Genius" (Ĝemelaj Geniuloj).
La tialo por la vizitoj al Toronto estis sekurigi la kanadajn kaj britajn kopirajtojn por sia tuj aperonta libro Adventures of Huckleberry Finn, al kiu li estis aludinta en sia vizito al Montrealo. La tialo por la vizito el Otavo estis sekurigi la kanadajn kaj britajn kopirajtojn por sia Life on the Mississippi. Eldonistoj de Toronto estis presintaj nerajtigitajn eldonojn de siaj libroj tiam, antaŭ oni establis internacian kopirajtan interkonsenton en 1891. Tiujn oni vendis en Usono same kiel en Kanado, kio senigis lin el siaj pagorajtoj. Li ĉirkaŭkalkulis ke nur la eldono de Charles Belford (Belford Brothers) de The Adventures of Tom Sawyer jam senigis lin el dek mil dolaroj (kio estus 330 000 en 2022). Li estis sensukcese klopodinta por sekurigi la rajtojn por The Prince and the Pauper en 1881, kongrue kun sia vojaĝo al Montrealo. Eventuale, li ricevis juran konsilon registri kopirajton en Kanado (kaj por Kanado kaj por Britio) antaŭ publikigi ĝin en Usono, kio estus evitinta, ke la kanadaj eldonistoj presu version kiam oni publikigus la usonan eldonon. Estis postulo, ke la kopirajton registru kanada loĝanto; tial li faris tiujn demarŝojn pere de siaj mallongaj vizitoj al la lando.
Posta vivo kaj morto
Twain loĝis en siaj lastaj jaroj en 14 West 10th Street en Manhatano. Li trapasis periodon de profunda deprimo kiu startis en 1896 kiam lia filino Susy mortis pro meningito. La morto de Olivia en 1904 kaj de Jean la 24an de Decembro, 1909, porfundiĝis la malboniĝon de lia moralo. La 29an de Majo, 1909, ankaŭ lia amiko Henry Rogers mortis subite.
En April 1906, li ekkonis, ke lia amikino Ina Coolbrith estis perdinta preskaŭ ĉion kion ŝi posedis en la Tertremo de San Francisco (1906), kaj li volontulis per kelkaj aŭtografaj portretaj fotoj vendotaj por ŝia profito. Por plie helpi Coolbrith, George Wharton James vizitis Twain en Novjorko kaj aranĝis novan portretan sesion. Li dekomence estis malpreta, sed finfine li akceptis, ke kvar el la rezultantaj fotoj estis el la plej fajnaj kiujn iam oni faris de li. En Septembro, Twain ekpublikigis Chapters from My Autobiography (ĉapitroj el mia membiografio) en la gazeto North American Review. Samjare, Charlotte Teller, verkistino kiu loĝis kun sia avino en 3 Fifth Avenue, startigis konatulecon kun li kio "daŭris kelkajn jarojn kaj eble inkludis amaferajn intencojn" liaflanke.
En 1906, Twain formis la Angel Fish and Aquarium Club, por junulinoj kiujn li konsideris siaj surogataj nepinoj. Ĝia ĉirkaŭ dekduo da membroj gamis aĝe el 10 ĝis 16. Li interŝanĝis leterojn kun siaj junulinoj "Angel Fish" kaj invitis ilin al koncertoj kaj al teatro kaj eĉ ludi teatraĵojn. Twain skribis en 1908, ke la klubo estis lia "ĉefa plezuro en la vivo". En 1907, li renkontiĝis kun Dorothy Quick (11-jaraĝa) en transatlantika navigado, kio komencis "amikecon kiu daŭros ĝis la ĝusta tago de sia morto".
Twain ricevis honorigan Doktorigon pri Beletroj (D. Litt.) en la Universitato Yale en 1901. Poste en 1902, la Doktorigon pri Juro el la Universitato de Misurio; ankaŭ la Oksforda Universitato havigis al li la Doktorigon pri Juro en 1907.
La antaŭdiro de Twain iĝis sinistre akurata; li mortis pro koratako la 21an de Aprilo, 1910, en sia hejmo Stormfield, unu monaton antaŭ la kometo alproksimiĝis al la Tero tiun jaron.
Ekkonante la morton de Twain, la Prezidento William Howard Taft diris:
La funebro de Twain okazis en la Presbiteria Preĝejo Brick de la Kvina Avenuo, Novjorko. Li estis entombigita en la familia tombaro de sia edzino en la Tombejo Woodlawn de Elmira (Nov-Jorkio). La tombaro de la familio Langdon estas markita per 12-futa monumento (du fathoms, aŭ "mark twain") metitaj tie fare de la survivinta filino Clara. Estas ankaŭ pli malgranda tomboŝtono. Li esprimis preferon por kremacio (por ekzemplo, en Life on the Mississippi), sed li agnoskis, ke lia survivanta familio diros la lastan vorton.
Funkciuloj de Konektikuto kaj Novjorko ĉirkaŭkalkulis la valoron de la havaĵoj de Twain en 471 000 dolaroj (kio estus 10 000 000 en 2021).
Verkado
Twain rekonatas kiel fama kaj popolkara humuristo, ĉefe pro sia serio da libroj pri fikcia rolulo Tom Sawyer. Jam klasikaĵas liaj La Aventuroj de Tom Sawyer kaj La Aventuroj de Huckleberry Finn.
Twain ekis aŭtore per humurecaj versetoj, sed finis kiel morna, preskaŭ profana kronikisto pri homaj vaneco, hipokrito kaj murdemo. Mez-vivovoje per la aventuroj de Huckleberry Finn li kombinis riĉan humuron, potencan rakontan teknikon kaj soci-kritikon kiel preskaŭ nenie trovebla aliloke en la monda literaturo.
Mark Twain kaj Esperanto
Kiam al tiu ĉi mondfama aŭtoro S. L. Clemens, nomata Mark Twain, skribis tradukinto de lia bonhumora rakonto, petante permeson publikigi la tradukon, estis ricevita jena angle skribita respondo: '''„Se mi estus pli juna je kelkaj jaroj, mi lernus tiun lingvon. Eventuale mi lernus ĝin eĉ nun, se mi estus certa, ke ĝin parolas la anĝeloj.“'''
NGC 4697
NGC 4697 (aliaj indikoj — MCG -1-33-10, UGCA 300, PGC 43276) estas galaksio en konstelacio Virgo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Morelia
Ĝia meza alto super marnivelo estas metroj; ĝiaj koordinatoj estas 19° 42' N / 101° 11' U.
Moravia karsto
Moravia karsto estas karsta teritorio en meza Moravio kreita de devoniaj kalkŝtonoj, kaj ĝi estas konsisto de geomorfologia tutaĵo de Drahana montetaro, situanta inter granodiorita Adamovská vrchovina (Adamovská-montetaro). Tio estas abunde vizitata turisma regiono kun karstaj aperaĵoj – profundaj karstaj kanjonoj kun montroj de temperatura inverto kaj vegetaĵinverto, kun mergriveroj, blindaj kaj duonblindaj valoj, grotoj kaj plataĵoj kun enborejoj, abismoj kaj raraj specioj de floro kaj faŭno. La karsta teritorio estas 24 km longa kaj preskaŭ 6 km larĝa. Moravian karston eblas pli detale dividigi en partojn norda, meza kaj suda. La tn. Suchdol-plataĵoj kreas la nordan parton, Rudice-plataĵoj kreas la mezan kaj Ochoz-plataĵoj poste la sudan.
Morelia
La urbo estis fondita en 1541 de Antonio de Mendoza. Ĝi nomiĝis Valladolid kaj post la sendependigo de Meksiko ĝi iĝis Morelia omaĝe al la estro de la sendependiga milito José María Morelos.
Moravia karsto
Suchdol-plataĵoj en la norda parto de Moravia karsto konsistas el la tuta vico de partaj plataĵoj. En la karstaj plataĵoj entranĉiĝas precipe du ĉefaj fluoj – Sloup-rojo kaj Blanka akvo, kiuj respondecas pri estiĝo de la profundaj karstaj kanjonoj. Sloup-rojo ĉe vilaĝo Sloup perdiĝas en subteran grotsistemon, kies konsisto estas publike alireblaj Grotoj de Sloup-Ŝoŝuvka. Simile ankaŭ Blanka akvo trafalas sin en blinda valo sub Holštejn kaj sur supraĵo ĝi lasas sen akvo Sekan ravinon, ankaŭ kun vico da grotoj. Ambaŭ fluoj kuniĝas en la subterejo kreante riveron Punkva kaj ankaŭ plietaĝan grotsistemon, kies konsisto estas ankaŭ Grotoj de Punkva. En la grotsistemo estas kontaktita ankaŭ la fundo de 138,7 m profunda abismo Macoĥa, situanta en mallarĝiĝanta plataĵo inter ambaŭ ravinoj. Tiu ĉi plataĵo, nomiĝanta Insuleca, ŝanĝiĝas en Macoĥa-plataĵon kun abismo kaj direkte al la kontakto de ambaŭ ravinoj en mallarĝan montodorson Rostro.
Rudice-plataĵoj en la meza parto de Moravia karsto estas proksimume limigitaj per valoj de riveroj Punkva kaj Svitava. La plej ampleksa grotsistemo estiĝis en mergrivereto Jedovnický, kiu perdiĝas en subterejon.
En la suda parto de Moravia karsto, inter profundaj valoj de rivero Svitava kaj rivereto Říčka, situas Ochoz-plataĵoj, kreataj per plataĵoj Babická kaj Hádecká, reciproke apartigitaj per malaltaĵo nomata Řícmanicko-ochozská. Valo de Říčka sub Ochoz kun Groto de Ochoz kaj Pekárna estas la plej riĉa je grotoj.
Oni povas veturi al Moravia karsto el urboj Blansko al la norda kaj la meza partoj, Adamov, Bílovice nad Svitavou, Brno kaj Vyškov al la suda parto.
Labradora anaso
La Labradora anaso (Camptorhynchus labradorius) estis rimarkinda nigrablanka anaso simila al molanasoj en la grupo de mergenoj kiu neniam estis komuna, kaj oni supozas, ke ĝi estis la unua birdo kiu iĝis formortinta en Nordameriko post 1500. La lasta Labradora anaso ŝajne estis vidata ĉe Elmira (Novjorkio) la 12an de decembro, 1878; la lasta konservata specimeno estis mortpafita en 1875 en Long Island. Oni supozas, ke ĝi reproduktiĝis en Labradoro, kvankam oni ne priskribis nestojn, kaj ĝi vintris el Nov-Skotio ĝis tiom sude kiom ĝis la Golfo Chesapeake.
Aliaj nomoj
La Labradora anaso, en angla Labrador Duck, estis konata ankaŭ kiel Pied Duck (markita anaso aŭ makuleca ansao), popola nomo kiun ĝi kunhavis kun la Okulvitra maranaso kaj kun la Orokula klangulo (kaj eĉ kun la Amerika hematopo), kio kondukis al malfacilaĵoj por interpretado de malnovaj vidaĵoj de tiuj specioj, kaj ankaŭ kiel Skunk Duck (mefitanaso). Ambaŭ nomoj aludas al la rimarkinda maskla nigrablanka makuleca koloraro. Alia plia komuna nomo estis Sand Shoal Duck (sableja anaso), alude al ties kutimo manĝi en neprofunda akvo. La plej proksimaj parencoj laŭ evoluo de la Labradora anaso estas ŝjne la maranasoj (Melanitta) (Livezey, 1995).
Aspekto
Temis pri specio kun klara seksa duformismo. La masklo havis blankan kapon kun nigra mallarĝa krono, nigran mallarĝan kolumon kaj dorson kaj blankajn bruston kaj flankon dum la subaj partoj (suba brusto, ventro kaj vosto) estis tre malhelbrunaj al nigrecaj. La ino estis ĝenerale helbruna kun blankaj gorĝareo kaj flugilmarkoj. Ambaŭ seksoj havis malhelgrizajn krurojn kaj ruĝajn bekojn kun nigraj pintoj.
Dieto
La Labradora anaso manĝis malgrandajn moluskojn, kaj la strukturo de la beko estis tre modifita el tiuj de plej anasoj, ĉar havas ampleksan, ebenan pinton kun nombraj lamenetoj ene. Pro tio ĝi estis konsiderata ekologia partnero de la Siberia molanaso de Norda Pacifiko kaj de Norda Azio. Alia, tute nerilata, anaso kun simila (sed eĉ pli specializata) bekomorfologio estas la aŭstralia Zebranaso, kiu manĝas ĉefe planktonon, sed ankaŭ moluskojn; la ĝenerala kondiĉo de la Labradora anaso probable similis al tiu de la Blua anaso ĉefe laŭ ekstera aspekto.
4140 Branham
4140 Branham estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la elde la Observatorio Félix Aguilar en la provinco de San Juan (Argentino).
Nomo
Ĝia nomo honoras la usonan astronomon Richard L. Branham Jr.
Rivero Madeira
La Rivero Madeira (ligno) aŭ Madejra-Rivero estas granda rivero de Sudameriko, ĉefe en Brazilo, proksimume 3,250 km longa La Madeira estas la plej granda alfluanto de la Amazono kaj la kvina en la tuta mondo laŭ la akvokvanto (Vidu ĉe Listo de riveroj laŭ akvoŝarĝo). Mapo el Emanuel Bowen de 1747, posedata de la Historia Mapkolekto David Rumsey, aludas al tiu rivero Madeira per antaŭkolonia, indiĝena nomo Cuyari (Kujari): "The River of Cuyari, called by the Portuguese Madeira or the Wood River, is formed by two great rivers, which join near its mouth. It was by this River, that the Nation of Topinambes passed into the River Amazon." (La Rivero Cuyari, nomata de la portugaloj Madeira aŭ Lignorivero, estas formata de du grandaj riveroj, kiuj kuniĝas ĉe sia enfluo. Per tiu rivero la nacio de la Topinamboj pasis al la Rivero Amazono.)
Klimato
La ĉefaj interjaraj precipitaĵoj de la grandaj basenoj varias inter 750 kaj 3000 mm, kaj la tuta supra baseno de Madeira ricevas 1705 mm. La plej grandaj pintoj de pluvofalo estas inter 490 kaj 7000 mm. Dekomence Madeira de si mem estas jam unu el la plej grandaj riveroj de la mondo, kun ĉefa interĵara flukvanto de 18000 m³, proksimume duono de la elfluo de la rivero Kongo. La ĉefa interjara kontribuo de la Boliviaj Andoj estas 4170 m³, kio reprezentas 25% el la elfluo de la tuta supra baseno de Madeira. Je la plua fluo al Amazono, la ĉefa elfluo de Madeira pliiĝas ĝis 31200 m³.
Fluejo
Inter Guajará-Mirim kaj la rapidejoj de Teotônio, la Madeira ricevas la akvokvanton de la nordorientaj deklivoj de la Andoj el Santa Cruz de la Sierra al la regiono de Kusko, la tuton de la sudokcidenta deklivaro de la Brazila Mato Grosso kaj la norda deklivaro de la montaro de Ĉikitanio. Totale la akvokolekta areo estas de 850,000 km2, preskaŭ samgranda areo de Francio kaj Hispanio kombine. La akvo fluas al Madeira el multaj grandaj riveroj, la ĉefaj el kiuj, (oriente okcidenten), estas Guaporé aŭ Itenez, Baures kaj Blanko, Itonama aŭ San Miguel, Mamoré, Beni, kaj Majutato aŭ Dipatrin-Rivero, ĉiuj el kiuj estas plifortigitaj de nombraj duarangaj sed akvokvantegaj alfluantoj. La klimato de la supra akvokolekta areo varias el humida en la okcidenta bordo ĉe la origino de la ĉefaj riveroj laŭ volumo (Rivero Madre de Dios, Rivero Beni) al duonarida en plej suda parto kun la andaj akvokolektejoj de la ĉefa branĉo laŭ longo (Rivero Caine, Rivero Rocha, Rivero Granda, Mamoré).
Ĉiuj supraj branĉoj de la rivero Madeira trovas sian vojon al falrapidejoj tra la malfermaj, preskaŭ ebenaĵoj de Mojos kaj Beniio, 90,000 km², kiuj estas ĉiujare inondataj je averaĝa profundeco de ĉirkaŭ 0'91 m dum periodo el 3 al 4 monatoj.
La akvofaloj (rapidejoj) de Teotônio kaj tiuj de San Antonio estas pli grandaj ol tiuj de la plej famaj Bojoma en Afriko laŭ volumo kaj totala akvofluo. El tiuj akvofaloj la rivero Madeira fluas norden formante la limon inter Bolivio kaj Brazilo dum proksimume 100 km. Ĉe la kunfluo kun la rivero Abuna, la rivero Madeira meandras nordorienten tra la brazilaj subŝtatoj Rondonio kaj Amazono al kunfluo kun Amazono. Ĉe sia alfluo oni formas Tupinambarana nome etenda marĉa regiono fare de la alfluantoj.
Ekologio
Oni konas subspecion de Botoo (Amazona riverdelfino) kiu loĝas en la riversistemo de la Madeira.
Blanka verso
Blanka verso (angle, blank verse) estas versformo, kiu uzas senrimajn jambajn pentametrojn.
Estis Henry Howard (grafo de Surrey) (m. 1547), kiu la unua uzis blankan verson, kiu iĝis la kutima versformo de Christopher Marlowe, William Shakespeare, Ben Jonson kaj aliaj dramistoj. Inter aliaj poetoj kiuj uzis blankan verson estis John Milton, William Wordsworth, Percy Bysshe Shelley, John Keats, Robert Browning kaj Alfred, Lord Tennyson, kaj la usonaj poetoj Hart Crane kaj Wallace Stevens.
Praĥovaj rokoj
Rokoj ĉe Praĥov kreas altan tabulan plataĵon de triangula formo kun areo ĉirkaŭ 3 km2, kun pinto ĉe Praĥov. Ili estas konstruitaj per silikaj kubgrejsoj de teplica tavolgrupo de koniako ĝis turonio, per regule krevigitaj fortigitaj grejsaj metaĵoj de maro el la tempo proksimume antaŭ 88 – 86 milionoj da jaroj. La plej alta loko de Rokoj ĉe Praĥov (462 m) troviĝas oriente de la grejsa teritorio. Varieco kaj pentrindeco de la rokaj formacioj estas donita per specifikaj procezoj de eroziado kaj modeligado de kubaj grejsoj troviĝantaj en alte eksponata situo rilate al sia ĉirkaŭaĵo. En longdaŭra periodo estiĝis rokurboj, grupiĝo de kolonoj, turoj, pilieroj kaj blokoj, kun stratetoj de kanjonoj, interkrutejoj kaj ravinoj, limigitaj per egalaj, preskaŭ vertikalaj fendaĵoj de du al si perpendiklaj sistemoj.
La plej signifa kaj la plej ampleksa parto de Rokoj ĉe Praĥov estas la tn. parto de Svinčice, okupanta proksimume du trionojn de la areo de la teritorio kaj prezentanta turisme la plej vizitatan regionon kun densa reto de markitaj vojoj kun vico da panoramoj ne nur al proksima rokreliefo, sed ankaŭ al pli malproksima ĉirkaŭaĵo kun altdominaĵoj: Veliš, Trosky, Zvičina, Zebín, Kumburk, Kozákov kaj Ještěd. La plej tipa rokurbo estas sudoriente kaj oriente de Turisma kabano; apartenas al ĝi grandegaj turoj de Krkavčí skály (Korvaj rokoj). En ĉirkaŭaĵo de Hlahol-, Haken- kaj Rumcajs-panoramoj kondukas verda marko tra labirinto de krevaĵoj kun enigitaj blokoj – ĉi tie ankaŭ estiĝis la plej ampleksa fendaĵkaverno Bratrská modlitebna (Frata preĝloko), kiu estas ĉirkaŭ 30 m longa.
Turismaj vojoj kondukas tra la plej interesaj lokoj kaj iliaj malfacilaj reguligoj komencis jam fine de la 19-a jarcento. Panoramoj de Všetečka, Mír (Paco), Český ráj (Ĉeĥa paradizo) kaj Pecha ebligas efikajn vidojn al la rokurbo. Antaŭ dankemaj vizitantoj leviĝas dekoj da turoj, altaj pli multe ol 40 m, ekz. Šlikova věž (Turo de Šlik), Mnich (Monaĥo), Orel (Aglo), Kapucín (Kapuĉulo) kaj precipe simboloj de la rokoj – Prachovská jehla (Kudrilo de Praĥov) kun proksima Prachovská čapka (Ĉapo de Prachov). Tra la plej fama kanjono de Rokoj ĉe Praĥov, tra Imperiestra koridoro, kunpremiĝinta per vertikalaj muroj, kondukas sur grade ascendanta fundo turisma vojo de la tn. Malgranda rondo ekde Turisma kabano. Ĝi ricevis la nomon post vizito de la aŭstria imperiestro Francisko la 1-a en junio de 1813.
Sur plataĵo sude de la rokurbo ni povas rimarki negrandajn fermitajn malaltaĵojn, estiĝintaj pro forporto de grejsa eroziaĵo ĝis plilarĝiĝintaj krevaĵoj en subterejo. Sude de la plataĵo estiĝis malgranda labirinto kun mallarĝaj trairejoj, interkrutejoj, krutaĵoj kaj fendaĵoj, diversloke surŝutitaj per ruiniĝintaj blokoj kun fendaĵkavernoj.
La teritorio estas preskaŭ plene arbarkovrita. El multnombra faŭno vivas en Rokoj ĉe Praĥov ekz. salamandro, el birdoj ekz. korvo, gufo, nizo, buteo. El mambestoj ĉi tie aperas ekz. melo, marteso, vesperto.
Tiu ĉi teritorio havas la plej malnovan montogrimpistan historion en Ĉeĥio, kun la unua montogrimpista societo el la jaro 1907. Ĉefa evoluo de montogrimpado apartenas en la 30-ajn jarojn. Sume ĉi tie estas registrita 239 rokturoj.
Eksterordinare granda vizitebleco de Rokoj ĉe Praĥov koneksas kun esceptaj pejzaĝaj valoroj, kun bona trafikalirebleco kaj ankaŭ kun longtempa tradicio de organizita turismo, kies komencoj apartenas en la 2-an duonon de la 19-a jarcento. Krom la densa reto de turismaj vojoj estis ĉi tie precipe inter la du mondmilitoj konstruita kelke da hoteloj, alirejvojoj kaj banejo. Alirebligon de la teritorio subtenis ankaŭ tiama posedanto de la sinjorejo grafo Šlik (legu: Ŝlik), al kies familio estis Rokoj ĉe Praĥov redonita. La teritorio estas publike alirebla ankaŭ nun. Frekventado de turistoj estas eksterordinare granda kaj ĝi atingas eĉ pli ol 400 000 da vizitantoj pojare.
Pozba
Pozba, (ankaŭ hungare) estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky.
Situo
La vilaĝo situas sur malebenaĵo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Šurany-Levice. La lasta kaj Nové Zámky troviĝas po 26 km-ojn for.
Historio
La vilaĝo estis loĝata ekde la bronzepoko. En 896 hungaraj triboj alvenis, kiuj fondis reĝlandon en 1000. La unua mencio pri la loko devenis el 1339. La turkoj okupis la regionon en 1606, sed la vilaĝo restis viva. Incendio okazis en 1866. En 1910 loĝis tie 502 da homoj (plejparte hungaroj). La fervojo atingis la vilaĝon en 1913. Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Bars, al la distrikto de Verebély. Poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo retiriĝis al Hungario. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 575 da homoj (443 hungaroj, 123 slovakoj).
(15936) 1997 YM4
(15936) 1997 YM4 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la aŭstralia amatora astronomo Frank B. Zoltowski elde Woomera (Suda Aŭstralio).
Luterana preĝejo (Gödöllő)
Konstruaĵo
La preĝejo situas la placo. La fasado estas simetria, meze la kvadrata turo plene reliefas. La enirejo troviĝas tra la turo. La turpinto estas plurlatera piramido. La navo - malantaŭ la turo - estas plurlatera kaj apogita per 4 pilieroj. La altara bildo prezentas la preĝantan Kriston.
Naoto Kono
Naoto Kono (河野 直人, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Nagoya Grampus Eight, Avispa Fukuoka, Sanfrecce Hiroshima kaj FC Gifu.
(5810) 1988 EN
(5810) 1988 EN estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Yoshiaki Oshima elde la Observatorio Gekko apud Kannami (Gubernio Ŝizuoka, Japanio).
Laŭ ĝia absoluta magnitudo, oni povus taksi ĝian grandon inter 5 kaj 12 km, sed ĝia albedo kaj ĝia spektra klaso estas ankoraŭ nekonataj. Ĝi ne ricevis nomon.
Peter Camper
Peter CAMPER aŭ Petrus CAMPER (naskiĝis la 11-an de majo 1722 en Leiden, Nederlando; mortis la 7-an de aprilo 1789 en Den Haag) estis nederlanda kuracisto.
Camper studis medicinon en Leiden kaj iĝis en 1750 profesoro pri medicino en Franeker, en 1755 pri kirurgio en Amsterdamo kaj en 1763 pri kirurgio kaj Botaniko en Groningen.
Peter Camper pruvis klarigi belecon de la homa vizaĝformo per certaj principoj. .
1904 Massevitch
1904 Massevitch estas malgranda, meze hela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la rusa astronomino Tamara Miĥajlovna Smirnova elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno.
Nomo
Ĝia nomo honoras la rusan matematikistinon Alla Genriĥovna Maseviĉ (cirile Алла Генриховна Масевич).
Kolorblindeco
La kolorblindeco, ankaŭ diskromatopsio aŭ monoĥromatio estas anomalio de la kolorvidado, kiam oni ne povas distingi kolorojn. La denaska kolorblindeco estas okula, kaj havas ĝian kialon en la okulo. La cerba kolorblindeco estas sekvo de damaĝo de la nervosistemo.
Ágost Benkhard (arkitekto)
Ágost Benkhard [Agost], laŭ hungarlingve kutima nomordo Benkhard Ágost estis hungara arkitekto, altlerneja instruisto. Lia persona nomvarianto estis Ágoston, lia patro estis samnoma pentristo Ágost Benkhard.
Kolorblindeco
En multaj lingvoj oni nomas ankaŭ la diĥromation kolorblindeco; ankaŭ en Esperanto oni kelkfoje tiel uzas la vorton, konfuzante la du anomaliojn. La diĥromatoj povas distingi iujn kolorojn, sed por homoj kun severa diĥromatio tio estas tre malfacila. La mono- kaj diĥromatio estas kontinuaj; ili havas komunan ICD kodon 53.5. Al tiu apartenas ankaŭ la akompanaj simptomoj de la kolorblindeco: la impresiĝemo kaj la malforta vidakreco. Temas pri la du tipoj de la kolorblindeco: pri monoĥromatio kaj aĥromatopsio.
Ágost Benkhard (arkitekto)
Ágost Benkhard naskiĝis la en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto.
Kolorblindeco
Iuj bestoj - ekzemple, la fokoj kaj la balenoj - estas monoĥromatoj kun unu kolorvida ĉeltipo, kiu estas plej sentema al la verda spektro.
Ágost Benkhard (arkitekto)
Biografio
Ágost Benkhard akiris diplomon en Teknikuniversitato József en 1932. Post siaj studoj li havis porokazajn taskojn. Inter 1936 kaj 1944 li havis postenon en la armeo. Dum la nazia erao (1944-1945) li kaŝiĝis, poste li estis translokita al municipo de Budapeŝto. En 1949 li establis kun kelkaj kolegoj arkitekturan instituton. Ekde 1953 li havis ŝtatajn postenojn. Li ricevis premion nur postmorte. Li dufoje edziĝis.
Kolorblindeco
Priskribo
La retino enhavas du ĉelajn tipojn, unu por vidi tage, kaj unu por vidi nokte. La ĉeloj por vidi tage povas vidi kolorojn, ĉar ili havas tri tipojn por la ruĝa, verda, kaj blua koloroj. La plej bona sentemo de tiuj ĉeloj estas genetike determinita; la ruĝa tipo estas plej sentema al la flava koloro. Se tiuj plej sentemaj koloroj estas tro proksimaj, la ĉeloj povas tre malbone distingi la kolorojn, do la ulo estas kolorblinda. Por subteni tiun teorion oni faris okulvitrojn al kolorblindoj kun kolorfiltroj, kaj la kolorblindaj uloj povis vidi kolorojn.
Kaŭzoj kaj tipoj
La akromatopsio heredigas aŭtosome kaj recesive, do ĝi estas same ofta ĉe viroj kaj virinoj. Ĝi manifestiĝas en unu el 100 miloj. Sen funkciantaj konusetoj la uloj povas vidi nur grizajn kolorojn, kaj havas malgrandan vidakrecon, ili ofte igas parte vida malkapablaj. Ili estas tre sentemaj al la lumo.
Logike la monokromatio povus ekigi en tri formoj, sed la scienco de la kuracado scias pri nur la blua monokromatio. Ĝin heredas la X kromosomo (en la Xq28 loko), kaj plej pli ekigas ĉe viroj. Ili vidas en la regiono, en kiu la bluaj kolorvidantaj konusetoj vidas, kaj povas vidi unu koloron. Ili ne suferas de la simptomoj, kiuj akompanas la heredan akromatopsion.
La cerebra akromatopsio estas konsekvento de cerebra lesio. La cerebro ne povas prilabori la informojn pri la koloroj kiuj venas el la okuloj. Se aliaj regionoj de cerbo estas intaktaj, la ulo vidas bone, sed sen koloroj.
Akromatopsio
En la akromatopsio la okulo ne havas funkciantajn konusetojn, do malestas la flava makulo, kiu vidus akre. Tiu okazas la malgrandan vidakrecon kaj la sentemon al la lumo. Kial la okulo ne havas funkciantajn ĉelojn kiuj estas por vidi tage, ĝi vidas nur per ĉeloj, kiuj estas por vidi en malgranda lumo, kaj la taglumo perturbas ilian funkcion.
La akromatuloj vidas grizajn nuancojn ekde la blanka al la nigra. Ili vidas la intensan ruĝan pli nigre ol la same intensan nigran. Ili rekonas la konturojn. Kial malestas la flava makulo, la okulo fokusas pli malrapide, kaj vibrigas senvole ankaŭ pro de malesto de la flava makulo, kiun la ulo ne atentas.
La akromatuloj mem ne rekonas, ke ili ne vidas same kiel la aliuloj. Krome de la punktaj bildoj oni analizas sangon serĉante la genon de la akromatopsio, aŭ mezuras per elektroretinogramo la funkciadon de la malsamaj ĉeltipoj.
La ĉefa problemo estas la sentemeco al la lumo. Ilia malgranda vidakreco pli malgrandigas ankaŭ en malforta lumo. Kolorfiltraj okulvitroj povas helpi ilian akomodigon al la lumo. La malesto de la kolorvido estas malhelpo en la vivo kiu uzas kolorkodojn.
Rekonado
En infanaĝo estas tre malfacile rekoni la erarojn de la kolorvidado, ĉar al la infano tie estas normale, kiel li vidas. Ofte la instruistoj malkovras ĝin, kiam la lernanto ne aŭ malfacile povas uzi kolorajn ilojn. Oni povas testi la arton de la eraro de kolorvidado per multaj testoj. La plej ofta estas la testo de Ishihara. La bildoj estas kompositaj el koloraj flekoj tial, ke homoj kun speciala kolorvidaj eraroj ne vidas, aŭ vidas alian figuron, kial la normale vidantaj uloj.
Helpiloj
La ĉefaj problemoj de kolorblindoj estas la sentemo al la lumo, la malforta vidakreco, kaj la kolorblindeco mem.
Kasse-turo (Vajmaro)
Kasse-turo (germane: Kasseturm) estas iama turo de la ĉirkaŭfortikaĵo de Vajmaro (Germanujo) gastigante hodiaŭ porstudentan klubon. Ĝi konstruitis ĉ. 1500 kaj havis iam du etaĝojn kaj supran etaĝon kun kreneloj. Fakte temas pri la plej malnova porstudenta klubo de Germanlando. Proksimas la novrenesanca ĉefpoŝtejo.
Historio
Estante defendilo la atakebla ero de la ekstera muraro pli dikis. La ekstera formo kaj la horizontala projekciaĵo de la internaj ĉambroj estas cirkloforma kun mezpunktoj malsimetriaj pro la diversaj dikecoj de la eksteraj mureroj. El tio sekvis projekciaĵo elcentra. La nuna kelo kaj la unua etaĝo estas volbaj.
Kele troviĝis iam deponata municio kaj eta arsenalo. La unuan etaĝon dekoraciis kvin embrazuroj kun po unu kanono. Ekstermuren enkorpigitis ĉe la urbendirekta flanko ŝtuparo. La malnuna aspekto plej bone ankoraŭ videblas ĉe la pli malsupraj etaĝoj.
Post 1770 estis Anton Georg Hauptmann kiu faris profundajn alikonstruojn por ŝanĝi la turon je loĝejoj. De tiam datumas la nuna tura aspekto. La supra etaĝo iĝis trabfakaĵo kaj supren oni metis pintan tegmenton.
Post fajrego en 1774 kiu detruis komplete la Urban kastelon la turo kun la najbaraj ejoj fariĝis sidejo de princa financburoo (Landschaftskasse): Hauptmann tre enŝuldiĝis kaj li cedis turon kaj medion ĝian al la kortego vajmara kompense. Estis tiu ĉi financa funkcio kiu nomdonantis por Kassenturm.