cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Colette Renard
Biografio
Post kiam ŝi malproksimiĝis dekkelk jarojn de la spektakla medio, ŝi revenis antaŭ la scenejon danke la helpon de Pascal Maurice alinomita Paul Melchior, registrante en studio ŝian unuan albumon en 2002, Ceux qui s'aiment, kiun ŝi prezentis la saman jaron en "Théâtre Déjazet" en Parizo en samnoma recitalo, la lasta.
Ŝi ludis en kelkaj filmoj interalie Un roi sans divertissement kaj IP5. Depost aŭgusto 2004, en Plus belle la vie ŝi enkarnigis Rachel, vidvinon, judinon, kaj maljunan onklinon de Nathan Leserman kaj de Guillaume, la patro, kun kiuj ŝi partigis multajn intrigojn. Ŝi estis la plej aĝa el la personoj de la ĉiutaga televida felietono en France 3. Ŝi cetere vivis en Marseille por esti pli proksima al la studioj, kie estis filmitaj la epizodoj de tiu felietono. Colette Renard anoncis, ke ŝi estis provizore forlasonta la serion en septembro 2009, kaj ne definitive kiel anoncis la gazetaro, la scenaristoj cetere rezervus grandan surprizon por la persono dum ties reveno en la serio.
Retbutiko
Retbutiko estas retejo, en kiu uzanto povas elekti, mendi, plejofte antaŭpagi aĉetaĵojn pere de komputilo el sia hejmo aŭ laborejo, sen bezono veni al la subtegmenta vendejo de koncerna firmao. Ĉar li ne povas rekte ekzameni la varojn, sed vidas nur ĝian foton surekrane, li kutime rajtas redoni la varon ĝis certa limtempo. Sekve por retbutikaj aĉetoj validas iom diferencaj garantioj kaj reklamacia regularo kompare kun la subtegmentaj vendejoj.
Colette Renard
Biografio
Ŝi publikigis aŭtobiografion, Raconte-moi ta chanson, en 1998, kaj Ceux qui s'aiment : Bloc-notes, en 2006.
Blatce
Blatce (Gross Blatzen) estas municipo de Ĉeĥio situanta en distrikto Česká Lípa. Ĝi troviĝas en arbaroj kaj sur teritorio de Protektita pejzaĝa regiono Kokořínsko – Regiono de Mácha. Administre apartenas sub ĝi vico da ĉirkaŭaj vilaĝoj, kelke da protektitaj areoj kaj burgo Houska. Vivas ĉi tie.
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1414.
Protektitaj areoj kaj objektoj
En la teritorion de la municipo inkluzive de administre alligitaj partoj trafas naturrezervej Malsekejoj de supra Liběchovka, kiu estas konsisto de malsekejoj indikitaj en la internacia Ramsar-Interkonsento, plu naturmemorindaĵo Černý důl, naturmemorindaĵo Fontoj de Pšovka kaj naturrezervejo Kokořínský důl.
Identisma movado
Dum ĝi kelkokaze kondamnas la rasismon, ĝi argumentas, ke specifaj estecoj estas kutimaj ĉe apartaj homgrupoj, plejparte surbaze de ideoj de pensantoj de la germana konservativa revolucio, en kelkaj kazoj influite de naziismo pro influado de gvidantoj de la eŭropa nova dekstro. Identecanoj popularigas konceptojn kiel tuteŭropan naciismon, etnoplurismon, retromigradon aŭ la konspirteorion pri la granda anstataŭigo, kaj ili ĝenerale kontraŭas tutmondiĝon, multkulturismon, islamon kaj enmigradon en Eŭropon. Influite de la novdekstra metapolitiko, ili ne alstrebas senperajn rezultojn dum elektadoj, sed provoki longperspektivajn sociajn transformiĝojn kaj fine atingi kulturan hegemonion.
Kelkaj identecanoj eksplicite advokatas ideojn ksenofobiajn kaj rasismajn, sed la plej multaj limigas sin en siaj publikaj elpaŝoj al pli milde formulitaj eldiroj. Kelkaj el ili pledas por la kreo de blankulaj etno-ŝtatoj, el kiuj ekskludiĝus enmigrantoj kaj ne-blankaj loĝantoj. La germania Federacia Oficejo pri Protekto de Konstitucio taksis la identisman movadon ekstremdekstra en 2019.
La movado estas plej rimarkebla en Eŭropo, kaj kvankam radikanta en okcidenta Eŭropo, ĝi disvastiĝis rapide al la orienta parto de la kontinento pro konsciaj klopodoj de homoj similaj al Faye. Ĝi havas anojn ankaŭ inter la blankaj naciistoj en Norda Ameriko, Aŭstralio, kaj Nov-Zelando. La en Usono situanta Southern Poverty Law Center konsideras multajn el tiuj organizaĵoj malam-grupoj.
Referencoj
Notoj
Bibliografio
Ĉefepiskopujo de Olomouc
La ĉefepiskopujo de Olomouc, Archidioecesis Olomucensis, Arcibiskupství olomoucké aŭ Arcidiecéze olomoucká, Erzbistum Olmütz estas romkatolika ĉefepiskopujo en Ĉeĥio, landoparto Moravio, kun sidejo en Olomouc.
Nun la ĉefepiskopo de Oloumouc estas Jan Graubner kaj helpa episkopo estas Josef Hrdlička.
Historio
La episkopujo de Olomouc estis unuafoje menciita en 1063; la unua episkopo estis Johano la 1-a de Breunau, Jan I. Ĝis la 18-a jarcento ĝi estis submetita al la ĉefepiskopujo de Prago. En 1777 ĝi estis altigita al ĉefepiskopujo, kaj samtempe kreita la nova episkopujo de Brno kiel sufragana diocezo de Olomouc. Hodiaŭ la ĉefepiskopujo ampleksas pli malpli la regionon Norda kaj Meza Moravio (Olomoucký kraj) kaj estas dividita en 22 dekanujojn.
La episkopoj de Olomouc estis titolitaj princo-episkopoj (poste princo-ĉefepiskopoj), kaj ofte venis de la ĉeĥa alta aŭ malalta nobelaro. La episkopujo posedis diversajn teritoriojn en Moravio. Inter iliaj posedaĵoj estis:
Malkiel la princepiskopujoj pli okcidentaj en la Imperio, la teritorio regata de la episkopo tamen ne estis imperie senpera, la episkopo de Olomouc ne estis imperia princo (membro de la Imperiaj statoj kaj la imperia dieto), ĉar li estis feŭde submetita al la reĝo de Bohemio.
Kelkaj el la (ĉef)episkopoj de Oloumouc
Vidu ankaŭ: Kategorio:Episkopoj de Olomouc
Großwilfersdorf
Großwilfersdorf estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Stirio kaj al la distrikto Hartberg-Fürstenfeld (germane Bezirk Hartberg-Fürstenfeld). La 1-an de januaro 2015 al la komunumo aliĝis la loĝantoj kaj la teritorio de la antaŭe najbara komunumo Hainersdorf. Komence de la jaro en la nova komunumo vivis  loĝantoj.
Selva
Selva estas la nomo de la sekvantaj lokoj:
1583 Antiloko
1583 Antiloko estas granda, malhela troja asteroido de Jupitero, orbitanta apud la Punkto de Lagrange L4 de la sistemo Suno - Jupitero, tiel nomata Greka Tendaro.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la belga astronomo Sylvain Arend elde la Reĝa observatorio de Belgio en Uccle, kaj ĝi ricevis la nomo de Antiloko, greka batalanto de la Troja milito.
Peter Schmidt
Peter Schmidt estas la nomo de jenaj personoj:
* Peter Schmidt (pentristo) (1931–1980), angla pentristo kaj grafikisto
Roland Hanna
Sir Roland Hanna (* 10-an de februaro 1932 en Detrojto, Miĉigano; † 13-an de novembro 2002 en Hackensack, Nov-Ĵerzejo) estis usona ĵaz-pianisto kaj komponisto.
Departemento La Libertad (Salvadoro)
La Libertad estas unu el la 14 departementoj de Salvadoro kaj situas en la sudokcidento de la lando ĉe la pacifika marbordo.
Roland Hanna
Vivo
Hanna lernis kiel infano pianludon de Josephine Love. Post dujara militservo en la usona armeo li studis ĉe Muziklernejo Eastman kaj la Muziklernejo Juilliard. Sian muzikan karieron li komencis en 1958 kiel kunulo de Benny Goodman, sekvan jaron li laboris kun Charles Mingus. Ekde 1967 ĝis 1974 li estis membro de la orkestro de Thad Jones/Mel Lewis; en 1971 li kunlaboris je la bandega albumo de Charles Mingus Let My Children Hear Music. En 1974 li apartenis krom Frank Wess al la fondomembroj de la New York Jazz Quartet. Poste li prezentis ĉef soliste aŭ en malgrandaj ensembloj, ekz. duope kun George Mraz aŭ kiel akompananto de muzikistoj kiel Sarah Vaughan, Carmen McRae, Miriam Klein kaj Al Hibbler. Por serio de benefickoncertoj favore al liberiaj infanoj la prezidanto de Liberio, William Tubman, nobeligis lin en 1970; ekde tiam li nomiĝis Sir Roland Hanna.
Hanna kreis pli ol kvarcent komponaĵojn, en kiuj li ofte transpaŝis la limojn de la ĵazmuziko. Inter ili troviĝas la baladoj Perugia kaj After Paris, baleto por ĵazorkestro kaj arĉinstrumentoj kaj Oasis por piano kaj orkestro, kiun en 1993 unuafoje prezentis la Simfoni-Orkestro je Detrojto.
Departemento La Libertad (Salvadoro)
Komunumoj
La departemento La Libertad konsistas el 22 komunumoj (kiuj en la hispana nomiĝas municipios):
Sinagogo Rykestraße de Berlino
La sinagogo Rykestraße de Berlino situas en la strato Rykestraße (numero 53) de la kvartalo Prenzlauer Berg de la urbodistrikto Pankow de Berlino, en la orienta urboparto kaj en subkvartalo nomata "Kollwitzkiez". Post sia reinaŭguro en 1953 ĝi havis lokon por 2000 personoj, post rekonstruo por 1200 personoj - sekve ĝi nuntempe estas la plej granda sinagogo de Germanio.
Planoj kaj komenciĝoj
Kvankam la ĉirkaŭaĵo de la strato Rykestraße ĝis la sinagoga konstruo ne estis centro de la juda setlado en Berlino, la strato post konstruo de la sinagogo eksimboligis la tiutempan floradon de la urba juda komunumo. La komunumo en 1904 tie konstruigis plian urban sinagogon, ĉar pro la alveno de multaj precipe orienteŭropaj judoj kaj ilia ekvivo en la nordoriento de Berlino necesis plia preĝejo krom la pli urbocentra Nova sinagogo de Berlino. De la sinagogo komenciĝis la funebraj procesioj al la juda tombejo de la strato Schönhauser Allee. Post nur dek monatoj da konstruado, kunordigata de la komunuma arkitekto Johann Hoeniger (1850-1913), la sinagogo povis estis inaŭgurita la 4-an de septembro 1904, ĝustatempe antaŭ la altaj festotagoj de la jaro 5665 laŭ la juda kalendaro. Estis forta malkonsento en la komunumo, ĉu la sinagogo laŭ modelo de la urbocentra nova sinagogo kaj de multaj kristanaj kirkoj rajtu havi orgenon aŭ ĉu tio estus tro maltradicia: tial fine oni ne enkonstruis orgenon, sed antaŭvidis lokon por ĝia ebla posta enkonstruo. Ankoraŭ en aŭtuno 1904 en la antaŭa sinagoga konstruaĵo malfermiĝis la 6-a religia lernejo de la urba juda komunumo kun ĝis 500 lernejanoj. En 1922 la komunumo en la konstruaĵo malfermis privatan bazlernejon de la juda komunumo, kaj en 1926 la 3-an privatan mezlernejon de la komunumo. Ekde la jaro 1904 ĝis la komenciĝo de la nazia terora reĝimo en 1933, la kvartalo Prenzlauer Berg konsideriĝis centro de juda vivo en Berlino.
Nazia epoko
Post kiam en aprilo 1940 okazis la lasta juda diservo, la sinagogo estis transdonita al la nazigermana armeo Wehrmacht kaj estis misuzita kiel ĉevalejo. La 3-a mezlernejo post la someraj ferioj de 1941 estis transdonita al la armea poŝta servo. La restintaj lernejaj infanoj ĝis la deviga malinstalo de ĉiuj judaj lernejoj la 30-an de junio 1942 povis pliinstruiĝi en diversaj provizoraj lokoj organizitaj de la juda komunumo.
Post la liberigo de Germanio el la nazia reĝimo fare de la Aliancanoj en la antaŭa konstruaĵoparto de la sinagogo dumtempe estis loĝigitaj judoj el Orienta Eŭropo, kiuj iel pretervivis la hororan reĝimon. La 29-an de julio 1945 la rabeno Martin Riesenburger celebrigis la unuan judan nuptofeston de la urbo post la Holokaŭsto.
Epoko de GDR
Kiel sola konservita sinagogo en Orienta Berlino la konstruaĵo post ampleksa renovigo estis reinaŭgurita la 30-an de aŭgusto 1953 gvide de rabeno Martin Riesenburger. Post la konstruigo de la Berlina Muro, ĝi servis kiel komunuma centro de la orientberlinaj judoj kaj ankaŭ iĝis la juda centro en GDR. En 1961 la komunumo havis 3000 membrojn. En 1966 mortis rabeno Riesenburger, nova rabeno ne povis esti vokata, kaj de tiam la komunumo dependis de eksteraj rabenoj. Kantoro de la komunumo ekde la jaro 1966 estas Oljean Ingster. Ĉirkaŭ la jaro 1990 la komunumo estis malgrandiĝinta al nur proksimume 200 membroj.
Post la konstrua renovigo de 1953 okazis plia renovigo en 1957. Pro fortaj damaĝoj pro ŝtormoj inter la jaroj 1967 kaj 1978 necesis pluaj renovigoj.
Post la reunuiĝo de Germanio
Ekde aŭtuno 1999 en la eksa bazlernejo situas instruejo de la fondaĵo Ronald S. Lauder, kies tasko estas la subteno de juda vivo en centra kaj orienta Eŭropo.
Inter la jaroj 2000 ĝis 2003 renoviĝis la fenestroj kaj pordoj. La 100-jara jubileo de la sinagogo la 12-an de septembro 2004 iĝis renoma socia evento, en kiu ankaŭ partoprenis la germania ŝtatprezidanto Horst Köhler, la israela ambasadoro Ŝimon Ŝtajn kaj la berlina urbestro Klaus Wowereit.
Inter 2004 kaj 2007 gvide de la arkitektoj Ruth Golan kaj Kay Zareh okazis la ĝis nun plej ampleksa konstrua renovigo de la sinagogo, kiu celis laŭeble restarigi la originan staton. Tiu tasko montriĝis aparte malfacila, ĉar la origina stato parte apenaŭ rekoneblis. Ekzemple la internaj muroj ankoraŭ komence de la 1990-aj jaroj novpentriĝis brune kaj blanke, kaj ankaŭ feraj lustroj estis lakigitaj tiutempe. La urba registaro de Berlino signife subvenciis la renovigon. La 31-an de aŭgusto 2007, samtempe kun inaŭgusto de Judaj Kulturaj Tagoj en la urbo, la sinagogo remalfermiĝis. La plejmulto de nunaj komunumanoj estas judoj el la teritorio de la eksa Sovetunio.
Odeono de Agripo
La Odeono de Agripo estis granda koncertejo situa en la centro de la Antikva Agoro de Ateno. Ĝi estis konstruita ĉirkaŭ 15 a.K., okupante tion kio estis iam malferma spaco en la centro de la agoro. Ĝi estis donaco al la popolo de Ateno fare de Marcus Vipsanius Agrippa, nome Romia ŝtatestro kaj generalo.
Referencoj
37.9751°N, 23.7232°W
Johannes Dietterle
Johannes DIETTERLE [diterle] (naskiĝis la en Chemnitz, mortis en januaro 1943 ) estis germana esperantisto, doktoro pri filologio, instruisto kun la titolo profesoro, supera studkonsilisto (Oberstudienrat) en studejo por fraŭlinoj.
Dietterle studis en la universitato de Lepsiko (Leipzig) kaj ekzameniĝis pri teologio, filozofio, orientaj lingvoj kaj pedagogio. De 1889 li instruis en diversaj saksaj urboj. En 1893 li fariĝis diakono en Mittweida kaj en 1896 luterana pastoro en la vilaĝo Burkhardswalde (nun parto de la komunumo Müglitztal, proksime de Pirna kaj Dresdeno). En 1907 li reprenis sian metion de pedagogo en Lepsiko. Li jam verkis pri religio, filozofio kaj pri loka historio.
Dietterle estis direktoro de la Saksa Esperanto-Instituto. Li fondis la Esperantan Instituton por la Germana Respubliko kaj estis ties direktoro. Krom la internajn problemojn de la movado Dietterle devis alfronti la postmilitajn malfacilaĵojn pro politikaj kaj ekonomiaj senordoj. Malgraŭ tiuj malfavoraj cirkonstancoj li sukcesis konvinki per siaj statistikaj laboroj la registaron pri kreo de Germana Esperanto-Instituto kaj trovis favoran eĥon dum la Internacia Pedagogia Kongreso organizita en 1922 kadre de Ligo de Nacioj en Ĝenevo, kie li intervenis pri la temo "Esperanto kaj lernejo".
Li estis membro de la Lingva Komitato kaj vicprezidanto de la Akademio de Esperanto, komitatano de UEA, prezidanto de la Universala Kongreso en Nurenbergo 1923, prezidanto de la Interfoira Komisiono, gvidanto de la kunlaborado kun IALA kaj kunlaboranto de la firmo Ferdinand Hirt und Sohn. Li gvidis Esperanto-kursojn ĉe la radio-sendstacio en Lepsiko ktp. Li estis ankaŭ kunlaboranto de diversaj gazetoj.
Statistika enketo pri la Esperanto-parolantoj de la mondo
Krome Dietterle organizis tutmondan enketon pri la Esperantistoj en 1926, publikigitan en 1928. Per tiu enketo li tre konatiĝis ĝis hodiaŭ, ĉar temas pri pli malpli la sola serioza tia nombro inter 1910 kaj la 1950-aj jaroj. Dietterle faris la sekvan resumon pri la rezultoj: „En pli ol 100 landoj, en pli ol 7000 lokoj de la mondo, ekzistas entute 126.576 E-istoj, pri kiuj ni havas fidindan scion. El ili 41.751 estas organizitaj en 1776 grupoj (inter ili 632 fakaj grupoj), el kiuj 693 posedas E-bibliotekon. - La grupoj okazigis dum 1926 2531 kursojn, kaj entute laŭ raportoj 12.014 kursojn. Krom tio ekzistas 16.987 izole vivantaj E-istoj en lokoj, kie ne estas aŭ ne respondis grupo, kaj 67.838 ekstergrupaj E-istoj en lokoj, kie estas grupoj. La ciferoj estas ĉiukaze multe tro malaltaj. Sed taksado pri la fakta situacio ne estas devo de statistikestro.“
Kerkom
Kerkom povas esti
Venturia inaequalis
Venturia inaequalis estas fungo, kiu kaŭzas skabon al pomo. Ĝi havas gravan ekonomian signifon, kontraŭbatalado uzas multajn fungicidojn.
Priskribo
Gia anamorfo (nomata Fusicladium dendriticum aŭ Spilocaea pomi) produktas konidiojn sur simpla hifo, ĝia teleomorfo produktas periteciojn.
Vivciklo
La fungo travintras sur la falintaj folioj, en kie ĝi formas stromojn. Printempe aperas peritecioj en stromoj. La askosporoj mezuras 11-16 x 5-8 µm. Ili havas du neegalajn celojn. La scienca nomo inaequalis signifas neegala. Ilia formo elvokas plandumon. En kontraŭbatalo gravas regi infektadon de askosporoj. Por scii kiam protekti la foliojn, oni uzas matematikajn modelojn, kiuj prognozas la riskon el meteaj kaj biologiaj datoj. Post la infektado la hifoj formas stromojn sub la kutiklo. Konidioj eliĝas de la supra surfaco de la stromoj kaj estas produktitaj tra tute la sezono, komencante plurajn ciklojn de infektado.
Estona Soveta Socialisma Respubliko
La Estona Soveta Socialisma Respubliko (mallonge Estona SSR, Eesti Nõukogude Sotsialistlik Vabariik, Эстонская Советская Социалистическая Республика, mallonge Eesti NSV kaj Эстонская ССР) inter la jaroj 1940 kaj 1991 estis unia respubliko de la Unio de Sovetaj Socialismaj Respublikoj (Sovetunio).
István Básthy
István Básthy [iŝtvAn bAŝti], laŭ hungarlingve kutima nomordo Básthy István estis hungara dekoraciisto. Lia origina plena nomo estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) Bástyi István Mihály.
Estona Soveta Socialisma Respubliko
La nomon oni donis dum julio 1940 al marioneta ŝtato kreita dum la Dua Mondmilito: la teritorio de Estona SSR kongruis kun tiu de la antaŭe sendependa Respubliko de Estonio, antaŭ la ekokupo de la baltaj ŝtatoj fare de Sovetunio la 17-an de junio 1940 (konforme al la pakto Molotov-Ribbentrop. La Estona SSR estis oficiale aneksita de Sovetunio dum aŭgusto 1940, paralele al la same perforte konkeritaj aliaj du baltiaj demokratioj Litovio kaj Latvio, kaj la tri ŝtatoj estis deklaritaj la 13-a ĝis 15-a respubliko de Sovetunio.
István Básthy
István Bástyi naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto.
Wycliffe Hall
Ĝi fondiĝis en 1877 por eduki pastrojn ktp. kaj havas evangelian etoson. En 1996 ĝi aliĝis al la Universitato de Oksfordo, por ke studentoj rajtus diplomiĝi. Ĝi akceptas kaj anglikanojn kaj ne-anglikanojn.
István Básthy
Biografio
István Básthy frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Industriarta Altlernejo en 1923. Li estis dekoraciisto ĝis 1927 en pluraj teatroj (ekzemple Teatro Belvárosi, Teatro Magyar), krome li faris ankaŭ filmajn dekoraciojn. En la jaroj 1927 kaj 1928 li laboris en Berlino en filma produktejo. Hejmenveninta li daŭris la laboron en la menciitaj teatroj, eĉ ekzemple ankaŭ en Teatro Csokonai (Debrecen). Inter 1936 kaj 1940 li laboris en Nacia Teatro (Budapeŝto), poste en kabaredoj. Post la 2-a mondmilito li apartenis ekzemple al Teatro Déryné, Nacia Teatro (Pécs) (1949–1963).
Wycliffe Hall
En 2007 estiĝis granda disputo pri Wycliffe Hall, kun asertoj ke la estro de la kolegio, Doktoro Turnbull, tiranis kaj klopodis ŝanĝi la etoson de la kolegio al pli konservativa interpreto de evangeliismo. Pluraj anoj de la stabo forlasis siajn postenojn kaj multaj artikoloj aperis en ĵurnaloj kaj anglaj kristanaj gazetoj.
Estona Soveta Socialisma Respubliko
El la hodiaŭ vidpunkto de internacia juro kaj laŭ tiu de la nuna estona respublika registaro, Estonio jure neniam apartenis al Sovetunio, ĉar ĝi estis armee konkerita kaj perforte aneksita. Inter la jaroj 1941 ĝis 1944 Estonio estis konkerita fare de la armeo de Nazia Germanio kaj apartenis al la imperia komisariejo Ostland (orienta lando) de Nazia Germanio. Sekve la Ruĝa Armeo rekonkeris la landon kaj oficiale plufunkciis la Estona SSR.
Wycliffe Hall
La kolegio nomiĝas laŭ la angla pra-potestanto John Wycliffe
Salomé (stacidomo)
Salomé estas franca stacidomo sur linio -, situanta en  Salomé, en departemento Nord, regiono Hauts-de-France.
Estona Soveta Socialisma Respubliko
La 20-an de aŭgusto 1991 la parlamento de Estonio deklaris restarigon de la ŝtata sendependeco kaj suvereneco, kion la ŝtato Sovetunio agnoskis la 21-an de aŭgusto 1991 (mallonge post tio, la 26-an de decembro 1991, la ŝtato Sovetunio entute ĉesis ekzisti). Gravan kontribon lige al la reakiro de la ŝtata suvereneco havis la "Kantanta Revolucio", la senperforta rezisto kaj amasa demonstrado de granda plimulto de la loĝantaro el ĉiuj tri baltiaj ŝtatoj ekde la jaro 1988 pri malaliĝo el la konkera ŝtato Sovetunio kaj pri re-demokratiigo de la baltiaj landoj.
Salomé (stacidomo)
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Hauts-de-France.
Estona Soveta Socialisma Respubliko
Vidu ankaŭ
la paĝojn pri
Rin-dezerto
Rin-dezerto (ruse Рын-пески, kazaĥe Нарын құмы, Narın qumı) estas dezerto en okcidenta Kazaĥio kaj en la Astraĥana provinco en suda Rusio. Ĝi situas norde de la Kaspia maro kaj sudoriente de la Ĉevolga Altaĵo, inter la subaj riverfluoj de Volgo kaj Uralo.
Penĉo Slavejkov
Eksteraj ligiloj
Verkoj de Penĉo Slavejkov en Projekto Gutenberg
Testo
Testo aŭ provo estas normigita tasko aŭ faro, kiun oni uzas por taksi per preciza metodo la kapablojn aŭ diversajn psikologiajn ecojn de ekzamenata subjekto aŭ kompara elprovado de difinita varo kun norma specimeno, celanta doni informojn al la aĉetontoj.
Psikologoj testas inteligentecon, memoron aŭ manlertecon de siaj klientoj, instruistoj elmetas al testado siajn lernantojn por ekscii, kio restis en ilia memoro pri la lernita studobjekto. Produktantoj kaj inspektistoj elmetas al testo varon por pruvi, ke ĝi posedas bezonatajn kvalitojn el vidpunkto de funkciado kaj sekureco, do ke ĝi respondas al la postuloj.
En ĝenerala senco la publiko povas testi diversajn novajn varojn aŭ programojn por elprovi, ĉu la novaĵo por ili estus utila kaj avantaĝa.
Provospecoj
En komputiko ekzemple oni distingas multajn specojn de provoj, interalie jenajn:
NGC 2348
NGC 2348 (alia indiko — ESO 88-SC1) estas malfermita stelamaso en konstelacio Flugfiŝo.
Berbenno
Berbenno estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la provinco Bergamo de la regiono Lombardio. Fine de en la komunumo vivis. Najbaras la komunumoj Berbenno, Capizzone, Costa Valle Imagna, Roncola kaj Sant'Omobono Imagna. Kristanisma patrono de la komunumo estas la Sankta Antonio la Granda, kies religia memortago sekve estas la komunuma festotago.
NGC 2348
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
San Juan de la Encinilla
San Juan de la Encinilla [sanĤŬAN delaenziNIlja] estas municipo en la nordocentro de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al Komarko de Avilo kaj al la jurisdikcia teritorio de Avilo, en la centro de la provinco. San Juan de la Encinilla estas komprenebla kiel Sankta Johano de la Anzineto.
Geografio
Ĝi limas kun Papatrigo, Albornos, Riocabado, San Pedro del Arroyo, Aveinte, Las Berlanas kaj Monsalupe.
Historio
En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio.
Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).
Schäffern
Schäffern estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Stirio kaj al la distrikto Hartberg-Fürstenfeld (germane Bezirk Hartberg-Fürstenfeld). Komence de la jaro en la komunumo vivis  loĝantoj.
Helruĝa eŭkalipto
La helruĝa eŭkalipto (Eucalyptus miniata) estas eŭkalipto kiu estas hejma en la aŭstralia Supra Pinto, trovita ekde Kabjorka Duoninsulo en norda Kvinslando, en tuta Norda Teritorio samkiel en Kimberlio norde de Okcidenta Aŭstralio.
Tiu aŭstralazia mezgranda arbo povas atingi altecon de 15–25 metroj. La arboŝelo estas mola kaj sulkigita, kolore griza al ruĝa. La verdaj-brunaj junaj folioj longas 3–6  cm kaj larĝas 2 – 3 cm kaj estas elipsformaj, dum plenkreskaj folioj longas  7,5–15 cm kaj larĝas 2,5–5 cm kaj lancetformaj aŭ falĉilet-formaj kaj kolore hele verdaj. La florado okazas de majo al septembro. La oranĝkolaraj aŭ helruĝaj floroj diametras ĝis 3,5 cm.
La specionomo (latine : miniatus, ruĝe farbita) referencas al helruĝa koloro de la floroj kaj al ruĝeca arboŝelo.
Fero
En sia metala stato, fero estas rara en la Terkrusto, limigita al la kompono de meteoritoj. Ferercoj, kontraste, estas inter la plej abundaj de la Terkrusto, kvankam elpreni uzeblan metalon el ili postulas fornojn kapablajn atingi 1500 °C aŭ pli alte, ĉirkaŭ 500 °C pli alte ol tio kio estas sufiĉa por fandi kupron. Homoj ekregis tiun procezon en Eŭrazio nur antaŭ ĉirkaŭ 2000 jarojn a.K., kaj la uzado de feraj iloj kaj armiloj ekmalutiligi kuprajn alojojn, en kelkaj regionoj, nur ĉirkaŭ 1200 a.K. Tiu okazaĵo estis konsiderata transiro el la Bronzepoko al la Ferepoko. En la moderna mondo, feroalojoj, kiel ŝtalo, rustorezista ŝtalo, gisfero kaj specialaj ŝtaloj estas pro multo la plej komunaj industriaj metaloj, pro siaj altaj mekanikaj propraĵoj kaj malalta kosto.
Helruĝa eŭkalipto
La ligno estas interalie uzita por fari la diĝeriduojn.
Fero
Praecaj kaj mildaj puraj fersurfacoj estas spegulecaj arĝent-grizaj. Tamen, fero reagas prete kun oksigeno kaj akvo por havigi brunajn al nigrajn hidratajn feroksidojn, komune konatajn kiel rusto. Malkiel la oksidoj de kelkaj aliaj metaloj, kiuj formas pasivajn tavolojn, fera rusto okupas pli da volumeno ol tiuj de la metalo kaj tiel ŝveliĝas, eksponante freŝajn surfacojn al korodo.
La korpo de plenkreska homo enhavas ĉirkaŭ 4 gramojn (0.005% el la korpopezo) da fero, ĉefe en hemoglobino kaj mioglobino. Tiuj du proteinoj ludas esencajn rolojn en la metabolo de vertebruloj, respektive por la transporto de oksigeno fare de la sango kaj por la stokado de oksigeno en muskoloj. Por pluteni la necesajn nivelojn, la homa fermetabolo postulas minimumon da fero en la dieto. Fero estas ankaŭ la metalo aktiva en multaj gravaj redoksaj enzimoj kiuj temas kun la ĉela spirado kaj kun la oksidigo kaj reduktado en plantoj kaj animaloj.
Kemie, la plej oftaj oksidostatoj de fero estas fero-2 kaj fero-3. Fero kunhavas multajn proprecojn de aliaj transirmetaloj, inklude la aliajn elementojn de grupo 8, nome rutenio kaj osmio. Fero formas komponaĵojn en ampleksa gamo de oksidiĝaj statoj, nome −2 to +7. Fero ankaŭ formas multajn kunordigajn komponaĵojn; kelkaj el ili, kiel feroceno, ferokzalato, kaj Prusia bluo, havas substancajn industriajn, medicinajn aŭ esplorajn aplikadojn.
Géza Perneczky
Géza Perneczky [pernecki], laŭ hungarlingve kutima nomordo Perneczky Géza estas avangarda hungara-germana arthistoriisto, pentristo, instruisto.
Fero
Gravaj proprecoj
La averaĝa fero-atomo havas 56-oblan mason de unu hidrogen-atomo. Fero estas la deke plej ofta elemento en la universo. La metalo estas produktita el fererco, kiu enhavas feran oksidon. La fererco estas reduktata al kruda fero; procedo forigas la malpuraĵojn (ŝlako).
Fero gravas teknike por la produktado de ŝtalo. La ŝtaloj estas alojoj, kiuj enhavas krom fero aliajn metalojn kaj nemetalojn (precipe karbonon).
Géza Perneczky
Géza Perneczky naskiĝis la  en Keszthely (Hungario).
Fero
Gravaj proprecoj
La atomkerno de fer-izotopo 56Fe havas la plej fortan ligenergion je nukleono el inter ĉiuj atomkernoj. La fuzio de la elementoj en la steloj finiĝas je fero. La pli pezaj elementoj aperas ĉe la eksplodo de supernovao, kiu respondecas ankaŭ pri la disĵeto de la kunkerniĝintaj materioj.
Zsigmond Zalka
Zsigmond ZALKA [ĵigmond], laŭ hungarlingve kutima nomordo Zalka Zsigmond estis hungara kemiisto, agronomo, akademia instruisto. Liaj nobelaj antaŭnomoj estis ’’gombai’’ kaj ’’marcsa-magyari’’ [marĉa-madjari].
Fero
Gravaj proprecoj
En spactemperaturo la alotropaj modifoj de la pura fero estas la ferito aŭ α-fero. Tiu-ĉi modifo montras kube spacocentritan kristalan kradon, kio estas sub 911 °C. Sube de la Curie-punkto ĉe 768 °C, la ferito estas feromagneta. La modifo inter 768 °C kaj 911 °C nomiĝas β-fero. Ĉar ĝi de la α-fero ne diferenciĝas de la ferito en la magnetaj proprecoj, ĝi estas nomata ankaŭ kutime kiel α-fero. Ĝis 1392 °C ekzistas faco-centrita modifo aŭ aŭsterito. Ĉe pli altiĝanta temperaturo ŝanĝiĝas la fero al δ-ferito, kiu denove montras kube spacocentritan kradon. La fandopunkto estas 1539 °C.
Géza Perneczky
Biografio
Géza Perneczky frekventis muzikan mezlernejon en Budapeŝto, poste li akiris arthistorian diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1962. Post siaj studoj li laboris 3 jarojn en eldonejo kiel redaktoro, poste li estis kritikisto en gazetoj. En 1970 li disidis al Okcidenta Germanio kaj ekinstruis en gimnazio en Kolonjo. Li kreis ankaŭ plurajn artaĵojn, fotojn, pentraĵojn, li estis ekstera redaktoro de Deutsche Welle. Li ricevis hungaran premion en 2006.
Fero
Fero kiel mineralo
Tre malofte aperas la fero pure. La mineralo kristaliĝas tiam en kuba kristala krado kaj havas durecon de 4,5 kaj koloron de ŝtalgrizo al nigro. Ankaŭ la kraspa koloro estas griza.
Félix Díez Mateo
Félix DÍEZ MATEO (naskiĝis la en Villaviudas, mortis en 1981 en Palencia) estis hispana esperantisto, filologo, instruisto, profesoro de universitato.
Zsigmond Zalka
Zsigmond Zalka naskiĝis la  en Németi (nuntempa Sopronnémeti), li mortis la  en Magyaróvár (nun urboparto de Mosonmagyaróvár).
Félix Díez Mateo
Li studis lingvojn en Valladolid kaj poste loĝis en Bilbao, kie li disvolvis plejmulton de sia vivo, interalie kiel profesoro en Universitato de Deusto. Li publikigis hispane diversajn lernolibrojn kaj multajn verkojn tradukitajn el germana, rusa, franca kaj angla lingvoj. Li scipovis ĉ. kvindek lingvojn.
Zsigmond Zalka
Biografio
Zsigmond Zalka frekventis gimnazion en Sopron, poste li akiris kemian diplomon en Reĝa Teknikuniversitato palatino József, fine plian diplomon en Ekonomia Akademio (Magyaróvár). Ekde 1885 li estis asistanto en la menciita akademio, ekde 1888 en Debrecen, ekde 1890 en Georgikon, ekde 1891 en Kassa. En la lasta lernejo li estis nomumita ordinara profesoro, en 1907 vicdirektoro, post jaroj direktoro. En 1899 li establis eksperimentan stacion pri alkoholoj, en la sekva jaro li ricevis reĝan premion. Dum la 1-a mondmilito en la akademio armea hospitalo funkciis kaj Zalka ankaŭ tion gvidis. Post la mondomilito li rifuĝis al Akademio de Magyaróvár, en 1922 li pensiuliĝis, tamen li instruis plu, eĉ en 1930 li estis akademiestro. Li multe okupiĝis pri produktado de alkoholoj, bieroj, maltoj.
Félix Díez Mateo
Li estis esperantisto de 1906 kaj membro de la Lingva Komitato de 1921. Li instruis Esperanton en publikaj lernejoj, gvidis ĉiutagan Esperantan fakon en hispana ĵurnalo «El Pueblo Vasco» dum du jaroj, kaj verkis "praktikan metodon" de Esperanto. Li kunlaboris en Literatura Mondo kaj aliaj revuoj.
Fero
Fero kiel mineralo
Pro la reakcioj kun akvo kaj oksigeno, la pura fero ne estas stabila. Ĝi aperas en alojo kun nikelo nur en ferometeoritoj kaj en bazaltoj, en kiuj ĝi reduktiĝas el la feroentenaj mineraloj.
Félix Díez Mateo
Li estis estrarano kaj poste prezidanto de la "Grupo Esperantista de Bilbao"; membro de la Hispana Esperanto-Instituto kaj honora membro de Hispana Esperanto-Federacio. Li prezidis la organizan komitaton de la 27a Hispana Esperanto-Kongreso okazinta en Bilbao la jaron 1966.
Li estis la patro de la pedagogo kaj politikisto Ricardo Díez-Hochleitner.
Fero
Fero kiel mineralo
Terfero, nomita ankaŭ ercpura fero, estas fero kiu originiĝis sur la Tero, kaj estis trovita en metala formo pli ol kiel erco. Tera fero estas tre rara, kun nur unu ĉefa konata kuŝejo en la mondo, situanta en Gronlando. Terfero similas al meteora fero, en tio ke ĝi enhavas gravajn kvantojn kaj de nikelo kaj de strukturoj Widmanstatten. Tamen, terfero tipe enhavas nur ĉirkaŭ 3% da nikelo, kio estas tro malmulto ĉe meteoritoj. Estas du tipoj de terfero. Kaj la tipo 1a kaj la tipo 2a enhavas kompareblajn kvantojn de nikelo kaj de aliaj malpuraĵoj. La ĉefa diferenco inter ambaŭ estas la enhavo de karbono.
Meteora fero, foje meteordevena fero, estas ercpura metalo trovita en meteoritoj kaj farita el elementoj fero kaj nikelo ĉefe en la formo de mineralaj fazoj kamacito kaj taenito. Meteora fero formas la kernon de la ferometeoritoj sed ĝi estas trovata ankaŭ en aliaj meteoritoj. Krom minoraj kvantoj de terfero, meteora fero estas la nura nature ekzistanta ercpura metalo de elementa fero ekzistanta sur la surfaco de la Tero.
La ferometeoritoj estas metalaj meteoritoj, konsistigata el meteora fero, nome alojo de fero kaj nikelo, kun varia kvanto da aliaj metaloj: iridio, kromo, galio... Tiuj meteoritoj estis unu el plej praaj feraj fontoj por la ferindustrio. Ĉirkaŭ 6% el la meteoritoj estas metalaj, sed ili estas multe pli oftaj en la kolektadoj da meteoritoj ĉar:
Rezultas, ke 90% (en maso) de la konataj meteoritoj estas ferometeoritoj. Plej konata estas la Hoba Meteorito (en Namibio).
Kelkaj ferenhavaj mineraloj estas hematito, magnetito, limonito, siderito, pirotino, epidoto ktp.
Metala fero
Metala aŭ terkrusta fero estas rare trovita sur la surfaco de la Tero ĉar ĝi tendencas oksidiĝi. Tamen, kaj la ekstera kaj la interna kernoj de la Tero, kio estas ĉirkaŭ 35% el la maso de la tuta Tero, ŝajne konsistas el alojoj da fero, eble kun nikelo. Elektraj kurentoj en la likva ekstera kerno ŝajne estas la origino de la magneta kampo de la Tero. La aliaj terecplanedoj (nome Merkuro, Venuso, kaj Marso) kaj la Luno ŝajne havas metalan kernon konsistanta ĉefe el fero. Ŝajne ankaŭ la asteroidoj de tipo M estas parte aŭ ĉefe el alojoj de metala fero.
La raraj fermeteoritoj estas la ĉefa formo de natura metala fero en la surfaco de la Tero. Aĵoj faritaj per malvarma forĝado de meteora fero estis trovita en variaj arkeologiaj kuŝejoj datitaj el tempok iam ferfandado ne estis ankoraŭ disvolvigita; kaj la Inuitoj en Gronlando laŭ informoj uzis feron el la meteorito de Kabo Jorko por iloj kaj ĉasarmiloj. Ĉirkaŭ 1 al 20 meteoritoj konsistas el unikaj fer-nikelaj mineraloj taenito (35–80% da fero) kaj kamacito (90–95% da fero).
Terkrusto
Kvankam fero estas la plej abunda elemento sur la Tero, ĝi estas enkalkulita nur kiel 5% el la Terkrusto; tiele ĝi estas nur la kvara plej abunda elemento, post oksigeno, silicio, kaj aluminio.
Plej el la fero de la krusto estas kombinita kun variaj aliaj elementoj por formi multajn fermineralojn. Grava klaso de feroksidaj mineraloj kiel hematito (Fe2O3), magnetito (Fe3O4), kaj siderito (FeCO3), kiuj estas la ĉefaj ferercoj. Ankaŭ multaj magmorokaĵoj enhavas sulfidajn mineralojn pirotino kaj pentlandito. Dum veterdisfalo, fero tendencas likiĝi el sulfidaj kuŝejoj kiel de sulfatoj kaj de silikatoj kiel hidrokarbonato. Ambaŭ el tiuj estas oksidigitaj en akveca solvaĵo kaj precipitas en eĉ milde alta pH kiel feroksido (III).
Grandaj kuŝejoj de fero estas ferstriaj formaĵoj, nome tipo de rokaĵo konsistanta el ripetitaj fajnaj tavoloj de feroksidoj alternantaj kun bendoj de fer-malabunda "shale" kaj ĉerto (skisto). La ferstriaj formaĵoj kuŝiĝis en la tempo inter antaŭ 3700 kaj 1800 jaroj.
Materialoj enhavantaj fajngrundaj fer-(III)-oksidojn aŭ oksid-hidroksidojn, kiel okro, estis uzitaj kiel flavaj, ruĝaj kaj brunaj pigmentoj ekde prahistoriaj tempoj. Ili kontribuas ankaŭ al la koloro de variaj rokaĵoj kaj argiloj, kiel tute geologiaj formaĵoj kiel en Painted Hills en Oregono kaj la rokaĵoj nome "Buntsandstein" ("kolora sabloŝtono", nome brita "bunter"). Pere de Eisensandstein (nome el brun-ĵurasia 'fera sabloŝtono', ekz. el Donzdorf en Germanio) kaj "Bath stone" en Unuiĝinta Reĝlando, ferkomponaĵoj estas responsaj pri la flaveca koloro de multaj historiaj konstruaĵoj kaj skulptaĵoj. La konata ruĝa koloro de la surfaco de Marso estas derivita el feroksido-riĉa regolito.
Gravaj kvantoj da fero estas en la fersulfida mineralo pirito (FeS2), sed estas malfacile elpreni feron el ĝi kaj tiele ĝi ne estas tre ekspluatata. Fakte, fero estas tiom ofta ke la produktado ĝenerale fokusas nur al ercoj kun tre altaj fer-kvantoj.
Laŭ la informo pri metalkomerco de la "International Resource Panel", la tutmonda komerco de fero funkcianta en la socio estas de 2200 kg por persono. Pli-disvolvigitaj landoj diferencas tiukadre el malpli-disvolvigitaj landoj (7000–14000 kontraŭ 2000 kg por persono).
Uzado
Fero estas kun 95 pez-procentoj la plej ofte uzata metalo en la mondo. La kialo de tio estas la larĝa uzebleco - pro la dureco kaj la tenaceco de alojoj -, kio faras ĝin relative malmultekosta. Multe da estas foruzata en la produktado de aŭtoj, ŝipoj kaj en altdom-konstruo (ŝtalbetono).
Francisko Azorín post difini la terminon fero kiel Peza, forĝebla metalo, uzata por plej diversaj konstruelementoj, instrumentoj, iloj, maŝinoj k.c., li indikas etimologion el la latina ferrum kaj li aldonas teknikajn terminojn kiaj feraĵo, por fera objekto; ferlado; ferrubo; fervojo; feristo; feraĵisto; platfero; angulfero; ronda fero; fandfero; forĝfero; gisfero; kruda fero; dolĉa fero; magneta fero; oligista fero; karbona fero; hidrata fero; silica fero; profilita fero; lamenita fero; kaj Ferotipio, por arto brilantigi fotografaĵon.
Azorín mem klarigas pri du tipoj de uzado de feraĵoj, nome la Zo-fero kaj la Zoresa fero. Laŭ Azorín Zo-fero estas Peco, trabo, kies transversa profilo formas Z. Li indikas etimologion el Z, propra nomo de la lasta alfabeta litero. Kaj li aldonas la terminojn normala Zo-fero, Zo-fero kun aloj malegalaj, Zo-fero kun alo oblikva, Zo-profilo kaj Zo-formo. Tiukadre Zoresa fero estas Feraĵ, trabo, peco, kies transversa profilo estas V-forma. Li indikas etimologion el Zorés, propra nomo de franca inĝeniero, 19ª jc.
Okcident-Azio
La plej malnova homa aplikado de la fero okazis en Sumero kaj Egiptio, ĉirkaŭ en 4000 a. K. Temas pri pura fero de meteorŝtonoj (aerolitoj), kiuj uzatis kiel ornamaĵo aŭ lancopinto. Ĝi estis prilaborita ne per metodoj kiel fandado aŭ forĝado, sed per metodoj de la ŝtonprilaboro (ŝtonepoko).
Ĉe la unuaj paŝoj de la ŝtonepoka fandado estiĝis spongofero. Per la uzado de lignokarbo ĉe la plulaborado ligiĝis al fero karbono, tiel finfine estiginte ŝtalon (eble nur surface). Per hardado (k.e. abrupta malvarmigo, i.a. en likvaĵo) estiĝis laborpecoj kun elasteco kaj hardeco, kiuj superis tiujn el bronzo.
Hindio
La pilieroj starigitaj de imperiestro Aŝoko estas el fero aparte pura, kaj kiuj de pli ol 2000 jaroj ne rustiĝis, spite la malsekan veteron! Ties pureco estas ege pli granda ol tio, kio eblas per la modernaj teknikoj; historiistoj opinias, ke estis uzata meteora fero. Pri tio vidu ekzemple artikolon pri Fera Piliero de Delhio.
Ĉinio
Ankaŭ en Ĉinio okazis la unuaj spertoj per feroj el meteorŝtonoj. Oni trovis la unuajn arkeologiajn spurojn de forĝitaj feroj nord-okcidente, malproksime al Ŝinĝango, datitajn al la 8-a jarcento a.K.. Oni supozas, ke tiuj ĉi produktoj estis importitaj el Orienta Azio. En ĉirkaŭ 550 a. K. okazis la teknika eltrovo de altfornegoj, kio ebligis la produktadon de gisoj.
Eŭropo
Ĉar la prilabora tekniko atingis nur ĉirkaŭ 1.300 °C-n, la evoluo de la fandado okazis nur en la 14-a jarcento en Svedio. Tio disvastiĝis per la uzado de kanonkugloj dise en Eŭropo.
Kiam la malaperantaj arbaroj jam ne kovris la bezonon je lignokarbo, estis evoluigita la koakso fare de Abraham Darby kiel alternativa bazmaterialo por la feroproduktado. Tiu ŝanĝo kun la eltrovo de la vapormaŝino signifis la komencon de la industria revolucio.
Trovejoj
La fero kune kun nikelo estas verŝajne la ĉefa parto de la terkerno. La ŝanĝiĝo de la interna solida fero kaj la likva ekstera fero de la terkerno produktas verŝajne la termagnetan kampon. La fero estas la plej ofta elemento de la terkrusto kun proporcio de 5%. La unuaj fontoj, kiujn oni ekspluatis, estis la tielnomataj gazonferoercoj kaj la liberaj ercoj, ekstere kuŝantaj. Hodiaŭ jam 40 % estas magneta feroerco.
La plej grava materialo por la feroproduktado estas la hematito, kies grandparto konsistas el Fe2O3. La fero estas produktata per kemia redukto pere de karbono en altforno, kie estiĝas temperaturo de ĉirkaŭ 2000 °C. Oni aldonas unue kokson, kiu reakcias kun la oksigeno de la aero al karbona monoksido:
La karbona monoksido reakcias kun fera oksido:
La estiĝanta fero estas likva pro la alta reakcia temperaturo. La produkto cetere enhavas ankoraŭ malpuraĵojn ekz. silician dioksidon. Per la aldono de kalko (CaCO3), la silicia oksido departiĝas kiel ŝlako. La unua reakcia paŝo ŝanĝas la kalkon al kalcia monoksido:
Poste la kalcia monoksido reagas kun silicia dioksido:
Oni ekspluatis en jaro 2000 tutmonde ĉirkaŭ 1.000 megatunojn de feroerco, en valoro de ĉirkaŭ 25 miliaroj da eŭroj. La plej grandaj liverantoj de feroerco estas Ĉinio, Brazilo, Aŭstralio, Rusio kaj Barato. Ili liveras kune la 70% de la monda bezono. Oni produktas el 1.000 Mt de ercoj ĉirkaŭ 572 Mt da fero. Oni povas gajni ankoraŭ plian feron el la defalaĵo.
Ekspluatado
La feroerco estas ekspluatata surtere aŭ subtere. Surtera ekspluatado (tiel malmultekosta) okazas hodiaŭ en Sudameriko (Brazilo), en okcidenta Aŭstralio, Ĉinio, Ukrainio kaj Kanado. En landoj, kie la facilaj trovejoj jam pli frue estis ekspluatitaj, la minado de la feroercoj malpligrandiĝis.
Ĉiama problemo estas la rekultivado de la forlasitaj minejoj.
Aktuale unu el la plej grandaj kuŝejoj da fero de la mondo (konkurence kun Carajás en Brazilo) estas Cerro Mutún, en la departamento de Santa Cruz, Bolivio; tiu kuŝejo havas inter 40 000 kaj 42 000 milionojn da ekspluatotaj tunoj proksimume (40% de la tutmondaj rezervejoj).
Rezervejoj da fero en la mondo
Informo disponebla por la ebla elfosado (2019):
Kemiaj ligoj
La fero ligas oksidojn 2- aŭ 3-valore. Ĉar la fero ne havas iun defendan tavolon, ĝi oksidiĝas (rustiĝas).
Oftaj oksidaj statoj kaj ligoj:
La Fe2+ kaj Fe3+ jonoj povas aperi kiel solvebla aŭ nesolvebla Berlina bluo (malhelblua kombinaĵo) per kalia heksacianferato (II/III) (uzatas ĉe 2+ III kaj 3+ II).
Izotopoj
Hodiaŭ ĉiu originala (estante ĉe la formiĝo de la planedoj) 60Fe tute al 60Ni transformiĝis. La diferenco de nikel- kaj fero-izotopoj en la meteorŝtonoj permesas la mezuradon de izotop- kaj elementoftecon ĉe estiĝo de la Sunsistemo kaj la ekkonon de la regantaj cirkonstancoj antaŭ kaj dum la estiĝo de la Sunsistemo.
Nur la feroizotopo 57Fe havas kernan spinon kaj pro tio uzatas en kemio kaj biologio.
Biologio
Fero estas esenca oligoelemento por preskaŭ ĉiu vivulo. Kiel centra atomo en hemoglobino kaj mioglobino, troviĝas ĝi en multaj bestoj kaj respondecas pri la transportado kaj uzado de oksigeno. Tio estas en tiuj proteinoj ĉirkaŭitaj per porfirina ringo. Fero estas parto de fer-sulfura komplekso en multaj enzimoj kiel ekz. nitrogenazo kaj hidrogenazo. La tria grava grupo de la feroenzimoj estas la t.n. nehema feroenzimo, ekz. metan-monooksigenazo, ribonukleotid-reduktazo kaj la hemoeritrino. Tiuj ĉi proteinoj funkciigas en diversaj organismoj la oksigen-aktivigon, oksigentransporton, redoksajn reakciojn kaj hidrolizon.
La infektaj bakterioj uzas ofte feron, tiel la defenda mekanismo de la korpo aperas kiel la ’’kaŝado’’ de la fero.
Rimedoj de singardo
Ĉirkaŭ 1 gramo da fero kaŭzas ĉe dujara infano seriozajn venenajn aperaĵojn, 3 gramo eble letale. La fero akumuliĝas en la hepato kaj kaŭzas tie siderozon (akumuliĝo de feraj saloj) kaj damaĝojn de la organo. Tiel oni proponas la feraĵojn nur ĉe feromanko.
Villecroze
(jen france, okcitane Vilacròsa) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Var, en la regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura (Provence-Alpes-Côte d'Azur, prononcata, okcitane Provença-Aups-Còsta d'Azur). Fine de en la komunumo vivis.
Viĉuga
En 1959 la urbo havis proksimume 51.700 loĝantojn; en 2002 estis proksimume 40.900 loĝantoj.
Hitita lingvo
La hitita lingvo, la lingvo de la hititoj (hitita propra nomo nesili aŭ nesumnili, „lingvo de la homoj el Kaneŝ"), estas antikva lingvo, kiu pli-malpli inter 1600 kaj 1200 a.K. estis parolata en la Hitita Imperio en centra Malgrandazio. La skribaj dokumentoj en tiu lingvo estas konsiderataj la plej malnovaj skribaj dokumentoj pri iu ajn el la hindeŭropaj lingvoj kaj ekaperis ĉirkaŭ la jaro 1600 a.K..
Klasifiko kaj lingva historio
Kune kun pluraj aliaj elmortintaj lingvoj de Malgrandazio la hitita lingvo konsistigas la anatolian branĉon de la hindeŭropa lingvaro. Ĉu la anatoliaj lingvoj konsistigas la plej malnovan branĉon de la hindeŭropa lingvaro kaj do Anatolio estas la origina hejmregiono de la lingvaro ("Anatolia hipotezo") aŭ ĉu la lingvanoj enmigris al Malgrandazio (Kurgan-hipotezo), estas malkonsente disputata inter lingvistoj.
Inter la anatoliaj lingvoj la hitita historie estis la plej grava, kvin el la aliaj sep lingvoj ŝajne relative proksime parencas.
La tekstaj dokumentoj de la hihita lingvo estas grupigataj en tri epokoj:
Ĉefe pro fortaj etnaj migradoj en okcidenta azio post la 12-a jarcento a.K. la hitita regno disfalis en plurajn etajn ŝtatojn, en kiuj loĝis precipe antikvaj arameoj. La teritorio fine estis konkerita de la asiria imperio, kies oficiala lingvo estis la aramea lingvo.
Tekstaj dokumentoj kaj ilia remalkovro
Fine de la 19-a jarcento francaj arkeologoj en Hatuŝa, la eksa ĉefurbo de la hitita imperio, malkovris iujn fragmentojn de argilaj tabuloj. La skribaĵoj sur ĝi estis en legebla varianto de la akada kojnoskribo, kiujn tamen la arkeologoj ne komprenis, ĉar evidente ili estis plejparte en nekonata lingvo. La publikaĵoj pri la trovoj estis apenaŭ atentoveka inter mondaj sciencistoj. Dum la jaro 1902 la norvego Jørgen Alexander Knudtzon supozis, ke la tekstoj estis verkitaj en hindeŭropa lingvo; bazo de lia supozo estis la korespondado inter la hitita grandreĝo kaj la faraono Eĥnaton el la antikva Egiptio. Dum 1906 du arkeologoj, la germano Hugo Winckler kaj la turko Theodor Makridi Bey en la ruinoj de Hatuŝa trovis tabulon kun pli longa teksto. Tiu teksto enhave jam estis konata: temis pri versio de la pripaca traktato inter la hitita grandreĝo Hatusili la 3-a kaj la egiptia faraono Ramseso la 2-a. Kopio de tiu teksto, kiu estas konsiderata la plej antikva konata skriba interkonsento pri paco en la historio de la homaro, estas ekspoziciigita en la centra oficejo de la Unuiĝintaj Nacioj en Novjorko.
La fakta deĉifro de la materialo dum la jaro 1915 kaj la postulo pri parenceco al la anatolia lingvaro estis la merito de la ĉeĥa sciencisto Bedřich Hrozný. Li tiujare publikigis raporton kun la titolo "La solvo de la hitita problemo" en la ĵurnalo de la "Germana Priorienta Asocio" (Deutsche Orient-Gesellschaft). Du jarojn pli poste aperis lia libro Die Sprache der Hethiter, ihr Bau kaj ihre Zugehörigkeit zum indogermanischen Sprachstamm ("La lingvo de la hititoj, ĝia strukturo kaj ĝia aparteno al la hindeŭropa lingvaro", vidu la bibliografian liston sube).
Al la intertempe disponeblaj tekstoj apartenas krom la jam menciita pripaca traktato ankaŭ religiaj kaj juraj dokumentoj. Inter ili ankaŭ estas iaspeca konstitucio, kiun la reganto Telipinu ordonis fiksi ĉirkaŭ la jaro -1500. Sur granda nombro de la trovitaj argilaj tabuloj ankaŭ troviĝas ĉiutagaj notoj, ekzemple listoj de provizoj aŭ de aĉetindaĵoj. Al tio ŝuldiĝas la granda kvanto de intertempe konataj hititaj vortoj pri ĉiutagaj objektoj.
Literaturo
(anglalingva gramatiko kaj tekstlibro)
Massy (Essonne)
Massy [] estas franca komunumo en la departemento Essonne, en la regiono Francilio. Ĝi havis 43,524 loĝantojn en la jaro 2012.
Geografio
Massy situas sude de Parizo.
Transporto
En Massy troviĝas tri stacidomoj:
La flughaveno Parizo-Orly situas oriente de Massy.
Péter Dabasi
Péter Dabasi [dabaŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo Dabasi Péter estis hungara popolmuzikisto (komponisto, mandolinisto, kantisto, tekstopoeto). Péter Dabasi naskiĝis la en Budapeŝto.