cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Parizo
Arkitekturo
La neŝanĝeblaj bordoj de Parizo, la striktaj reguloj pri konstruadoj kaj la manko de disvolvebla lando kune kontribuis al stranga fenomeno, konita kiel la « muzeigo » de la ĉefurbo: ĉar Parizo strebas al la konservo de sia historia estinteco, la nuntempaj reguloj pri urbanizo grandege malfaciligas la starigon – ene de la komunumo propre – de pli larĝaj konstruaĵoj aŭ terinstalaĵoj, tamen bezonaj por gastigi kreskantan loĝantaron. Konsekvence, plejmulto el la gravaj institucioj aŭ ekonomiaj konstruaĵoj de Parizo jam troviĝas en la ĉirkaŭurboj, aŭ planas transloĝiĝi tie. Inter ili, oni povas mencii la internacian negocan kvartalon en La Défense, la pograndan vendoplacon de manĝaĵoj en Rungis, sed ankaŭ gravajn famkonatajn lernejojn (Polytechnique, HEC, ESSEC, INSEAD, ktp…), laborejojn kun internacia renomo (en Saclay aŭ Évry), la plej vastan stadionon (la Stadiono de Francio) aŭ eĉ kelkajn ministrejojn kiel tiu pri transportoj. La Naciaj Arkivoj de Francio planas transloĝiĝi al la nordaj ĉirkaŭurboj antaŭ 2010.
Ĉefaj kvartaloj
Vidu ankaŭ: Kvartaloj de Parizo
Parizo entenas multnombrajn malsamajn kvartalojn, kaj ĉiuj havas apartajn spiriton, rolon aŭ loĝantaron. Antaŭ la 13-a jarcento, Parizo estis jam klare dividita laŭ almenaŭ kvar partoj: la insulo Cité kaj tri malaperitaj areoj sur la dekstra bordo, tio estas Saint-Jacques de la Boucherie, Verrerie kaj Grève. Post la starigo de la ĉirkaŭmuro de Filipo Aŭgusto, novaj kvartaloj progrese disvolviĝis, precipe ĉirkaŭ preĝejoj: Sainte-Opportune, Saint-Germain-l'Auxerrois, Saint-Eustache...
En 1790, Parizo jam havis 48 oficialajn kvartalojn, kaj 32 novaj kvartaloj pliposte aperis okaze de la plivastigo de la komunumo en 1860: ekde tiam, la franca ĉefurbo entenas 80 administrajn kvartalojn, kiuj ja ne ĉiam kongruas kun la ĉiutaga percepto de la Parizanoj. Danke al leĝo ellaborita en 2002, Parizo cetere disponas 121 « kvartalajn konsiliojn » (Conseils de quartier), kie ĉiu urbano povas debati aŭ proponi lokajn ideojn rilate al sia kvartalo.
Viandosuko
Viandosuko estas densigita saŭco, kutime farita sur bazo de suko kio fluas el viando dum rostado.
Parizo
Ĉefaj kvartaloj
Hodiaŭ, oni kutime diferencigas la du centrajn insulojn, la dekstran kaj la maldekstran bordojn. Jen nur kelkaj el la tre diversaj kvartaloj de Parizo:
Viandosuko
Alia maniero por prepari viandosukon estas per sekigita pulvoro el saketo. Al tio oni nur aldonu akvon, poste oni povas varmigi ĝin.
Por vegetaranoj ekzistas anstataŭaĵo sen bestaj ingrediencoj.
Parizo
Centraj insuloj
Ekzistis malnovtempe multaj parizaj insuloj sur la Sejno, sed oni progrese kunuigis plejmulton el ili. Hodiaŭ estas nur du najbaraj insuloj, kiuj konsistigas la centron de Parizo.
La plej okcidenta, insulo Cité (île de la Cité), estas la vera koro kaj origino de antikva Lutetia. Ekde la romia periodo, la okcidenta pinto de la insulo gastigis palacon, dum la orienta parto estis dediĉita al religio, precipe post la konstruo de la katedralo Dipatrino de Parizo kaj de la malsanulejo Hôtel-Dieu. Inter tiuj du areoj etendiĝis ĝis la mezo de la 18-a jarcento loĝejoj kaj butikoj. Ekde tiam estis starigitaj variaj konstruaĵoj rilataj al juro, ekzemple la polica prefektejo, la Justica Palaco de Parizo kaj la tribunalo pri komerco.
La insulo Saint-Louis, ekskluzive dediĉita al loĝejoj, estis unue uzita por la pastiĝo de brutaro kaj por la stokigo de ligno. Ĝi estas unu el la plej fruaj ekzemploj de planita franca urbanizo: la insulo estis tute mapita kaj rekonstruita je la epoko de Henriko la 4-a. Ene de la bruema pariza centro, Saint-Louis ŝajnas hodiaŭ kvieta kvartalo, kun mallarĝaj stratoj kaj beletaj restoracioj por la turistoj.
Krome estas inter aliaj neloĝata insulo nome Insulo de cignoj.
Luvro / Tuileries / Reĝa Palaco
La Luvro, malnovtempe pariza palaco de la reĝa familio, estas hodiaŭ muzeo kaj eĉ butika centro. Inter la Luvro kaj la placo de la Konkordo etendiĝas la ĝardeno Tuileries. La Reĝa Palaco, norde de la Luvro, estis origine la loĝejo de la kardinalo Richelieu, kaj disponas belegan ĝardenon malantaŭ sia fasado de la strato Rivoli kaj teatrejon de Franca Komedio. Pli ĝenerale, la kvartalo entenas multajn majestajn, nobelajn domegojn de la 17-a kaj 18-a jarcentoj. Ekde 1840, la norda flanko de la strato Rivoli formas longan serion da masivaj konstruaĵoj kun arkadoj kaj kolonoj, kiuj gastigas la plej turistajn butikojn aŭ noktklubojn de la centro de Parizo.
Elizeaj Kampoj
La Elizeaj Kampoj (Champs-Élysées), en la 8-a arondismento, estis origine ĝardena promenejo de la 17-a jarcento, antaŭ fariĝi pliposte larĝa avenuo kunliganta la placon de la Konkordo kaj la Triumfan Arkon centre de l' placo Charles-de-Gaulle. Ĝi estas unu el la plej popularaj turistaj centroj de la ĉefurbo, kaj entenas multnombrajn luksajn butikojn. Tiu strato estas ofte rigardita kiel « la plej bela avenuo de la mondo ». La avenuo Montaigne, proksime al la Elizeaj Kampoj, ankaŭ gastigas prestiĝajn firmaojn de la luksindustrio, ekzemple Chanel, Louis Vuitton, Dior aŭ Givenchy. La Malgranda Palaco (france: Petit Palais) estas arta muzeo en la 8-a arondismento. Ĝi estis konstruita por la Universala Ekspozicio de Parizo (1900), ĝi nun gastigas la Belartan Muzeon de urbo Parizo (Musée des beaux-arts de la ville de Paris). Lokita apud Avenuo de la Elizeaj Kampoj, ĝi frontas unu el la flankoj de la Granda Palaco, ankaŭ konstruita por la ekspozicio de 1900.
Konkordo / Vendôme
La «Faubourg Saint-Honoré», en la 8-a arondismento, estas unu la plej laŭmodaj kvartaloj de Parizo, kun famegaj firmaoj kiel Hermès aŭ Christian Lacroix. La palaco Elizeo, kiu estas la loĝejo de la prezidento de la Respubliko, situas en tiu kvartalo.
Operejo
« La Operejo », en la 9-a arondismento, estas la kvartalo ĉirkaŭ la operejo Garnier, konstruita en 1882. En tiu kvartalo dense koncentriĝas multnombraj oficejoj kaj grandaj butikoj (la grands magasins), ekzemple Printemps aŭ Galeries Lafayette. La Operejo estas plie la pariza centro de financaj gigantoj kiel LCL aŭ American Express.
Vladimir Nemiroviĉ-Danĉenko
Vladimir Ivanoviĉ NEMIROVIĈ-DANĈENKO (Владимир Иванович Немирович-Данченко; naskiĝis la, mortis la en Moskvo) estis rusa teatra reĝisoro, verkisto, pedagogo, dramaturgo, produktoro kaj teatra organizanto, kiu fondis la Moskvan Artan Teatron kun sia kolego, Konstantin Stanislavski, en 1898.
Parizo
Châtelet-Les-Halles / Urbdomo
La placo Châtelet (esperante « kasteleto »), kore de la ĉefurbo en la 1-a arondismento, estis origine fortreso sur la dekstra bordo, kiu gardis la nordan finon de ponto el la insulo Cité. Ĝi estas la deveno de la unua vera disvolviĝo de Parizo sur tiu flanko de la Sejno. Apud Châtelet etendiĝas la kvartalo Les Halles, kiu estis malnovtempe la centra, pogranda vendoplaco por viando kaj manĝaĵoj. Ekde la 1970-aj jaroj kaj la kreado de nova vendoplaco en Rungis, Les Halles aliformiĝis en gravan butikan centron, organizitan ĉirkaŭ vasta metroa/RER stacio (la plej granda en Eŭropo). La malnova kvartalo estis detruita en 1971 kaj anstataŭita de la hodiaŭa Forum des Halles (galerio da butikoj). La centro Georges Pompidou, muzeo pri moderna arto, situas proksime.
Vladimir Nemiroviĉ-Danĉenko
Biografio
Vladimir Ivanoviĉ Nemiroviĉ-Danĉenko naskiĝis en miksa ukrain-armena familio en Ozurgeti (Kartvelio) ĉe Poti. Lia patro estis oficiro de la Rusia Armeo, kaj lia patrino, Aleksandra Jagubjan (1829–1914), estis armena. Li estis edukita ĉe la Alta Lernejo de Tbiliso kaj poste ĉe la Moskva Ŝtata Universitato (fizka-matematika kaj jura departementoj 1876–1879). En 1879 li lasis la Universitato por la teatro, starte kiel teatra kritikisto, kaj en 1881 oni publikigis sian unuan teatraĵon "Hundo-rozo", kiu estis surscenejigita post unu jaro fare de la Malij-Teatro.
Parizo
Châtelet-Les-Halles / Urbdomo
Oriente de la placo Châtelet stariĝas la urbdomo de Parizo. La nuna konstruaĵo datiĝas de la fino de la 19-a jarcento, sed tie situas la municiparo de la urbo depost la 14-a jarcento.
Vladimir Nemiroviĉ-Danĉenko
Biografio
Li estis instruisto de Moskvin, Olga Knipper kaj Meyerhold. En 1919 li establis la Muzikan Teatron de la Moskva Arta Teatro, kiu estis reformita en la Muzika Teatro Nemiroviĉ-Danĉenko en 1926. En 1943 Nemiroviĉ-Danĉenko establis la Lernejon de la Moskva Arta Teatro, kiu estas ankoraŭ funkcianta.
Parizo
Montmartre
La monteto Montmartre, en la norda 18-a arondismento, estas historia kaj turista centro elstarita de la baziliko de la Sankta Koro. La historio de Montmartre estas antaŭ longe stampita de avangardaj artistaj komunecoj, kaj la kvartalo, kun siaj beletaj kafejoj kaj siaj mallarĝaj stratoj, ĝuas romantikan spiriton kiu tre plaĉas al turistoj.
Vladimir Nemiroviĉ-Danĉenko
Heredo
Nemiroviĉ-Danĉenko mafermis en teatro veran sencon de la verkoj de Ĉeĥov kaj Gorki, kaj de la prozo de Dostojevski kaj Tolstoi. Oni diris ke "Se Stanislavski estis la animo de la Arta Teatro, tiam Nemiroviĉ estis ties koro".
Nemiroviĉ-Danĉenko kreis stilon por "aktoradi" kaj "reĝisori" en la Moskva Arta Teatro, por "aktorensembloj" kaj "atmosfero". Pro tio la Moskva Arta Teatro estis amplekse konsiderata la plej bonkvalita teatro de la mondo tiame. Sed Nemirovich ne verkis pri sia "sistemo" aktoradi kaj nun oni konas nur la "sistemon de Stanislavski" (aŭ "Stanislavska metodo"). Li estis unu el la unua ricevantoj de la titolo Popola artisto de Sovetunio en 1936. Poste, li ricevis la premion Sovetŝtata Premio (1942, 1943), la Ordenon de Lenin, kaj la Ordenon de la Ruĝa Bendo de Laboro]].
Parizo
Bastille / Faubourg Saint-Antoine
La placo Bastille nomiĝas tiel pro malnova, hodiaŭ malaperita kastelo kiu gardis la orientan pordon de Parizo kaj pliposte fariĝis la fama malliberejo Bastille, invadita de la pariza popolo je la 14-a de julio 1789. Kvankam la prizono estis detruita antaŭ longe, la placo Bastille restas grava politika simbolo kaj estas do ofte uzata por variaj manifestacioj. Krom la alta « kolono de Julio » je la centro de la placo (por honoro al la revolucio de julio 1830), la plej okulfrapa vidindaĵo estas la operejo Bastille, kies arkitektura stilo aŭ spektakloj estas pli modernaj ol la klasika operejo Garnier.
Oriente de la placo ekas la Faubourg Saint-Antoine, kvartalo famkonata depost pluraj jarcentoj pro siaj manfaritaj mebloj kaj pro siaj metiistoj.
Marais
Le Marais, en la 3-a kaj 4-a arondismentoj, estas laŭmoda kaj riĉa kvartalo de la dekstra bordo. Ĝi estas tradicie tre tolerema areo de Parizo, ĉefe pro la ĉeesto de vastaj geja kaj juda komunecoj. Centre de la kvartalo situas la bela placo de la Vogezoj, kiu entenas kelkajn el la plej malnovaj konstruaĵoj de la ĉefurbo.
Saint-Germain-des-Prés
Saint-Germain-des-Prés estas centra kvartalo de la maldekstra bordo, kaj havas la nomon de malnova abatejo, el kiu nur unu preĝejo restas hodiaŭ. La komerca disvolviĝo de la areo ekis ekde la kreado de la bulvardo Saint-Germain en 1886. Pliposte aperis prestiĝaj kafejoj, kie la intelektuloj de la ĉefurbo – ekzemple Jean-Paul Sartre – ŝatis kuniĝi: oni povas precipe mencii la kafejon Les Deux Magots aŭ la kafejon Flore. La kvartalo akiris sian bonfamon dum la 1950-aj jaroj, okaze de la « kultura emancipo » de la junuloj, kiuj studadis en la proksima universitato Sorbonne. Pluraj ĵazaj kluboj naskiĝis tiam, el kiuj kelkaj ankoraŭ ekzistas hodiaŭ.
Lokita apud la Belarta Lernejo de Parizo, la kvartalo Saint-Germain estas famkonata pro sia intensa arta vivo. Multaj artaj galerioj estas viziteblaj en la strato Bonaparte aŭ la strato Seine. Saint-Germain-des-Prés estas nepre altklasa, burĝa kvartalo, kiel montras la lukso de siaj butikoj aŭ restoracioj.
Odéon / Latina Kvartalo
La kvartalo Odéon nomiĝas tiel pro la samnoma teatrejo, kiu stariĝas inter la bulvardo Saint-Germain kaj la ĝardeno Luxembourg depost la 17-a jarcento. Sed Odéon estas hodiaŭ pli konata pro siaj kinoj aŭ kafejoj.
La areo lokita nur iomete sude de la Sejno kaj oriente de la bulvardo Saint-Michel, estas gravega studenta centro depost la komenco de la 12-a jarcento: tiu « Latina Kvartalo » (Quartier latin) etendiĝas ĉirkaŭ la prestiĝa universitato Sorbonne. La nomo de la kvartalo devenas de la ekskluziva uzado de la latina lingvo far la mezepokaj kleruloj. La Latina Kvartalo ofte spertas politikajn protestojn: tipa ekzemplo estas la okazaĵoj de majo 1968.
Invalidoj / Eiffel-Turo / Orsay
La hotelo de la Invalidoj (17-a jarcento) kaj la militista akademio de Parizo (la École Militaire), kiu datiĝas de la 18-a jarcento, estis konstruitaj sur la maldekstra bordo por simetrigi la pli rapidan disvolviĝon de la dekstra bordo. La Invalidoj, eksa militista malsanulejo, restas la pensiono de kelkaj maljunaj militistoj, sed cetere fariĝis turista vidindaĵo kiam ĝi ricevis la cindrojn de Napoléon Bonaparte en 1840. Parto de la hotelo gastigas muzeon dediĉitan al la franca armeo depost 1905.
Okcidente de la Invalidoj etendiĝas la militista akademio kaj la vasta parko Champ-de-Mars. La plej fama vidindaĵo de Parizo, la Eiffel-Turo, situas je la norda ekstremaĵo de la parko, antaŭ la Sejno: ĝi estis konstruita por la internacia ekspozicio de 1889 far Gustave Eiffel, kaj gastigas proksimume ses milionojn da vizitantoj ĉiujare.
Plioriente, ĉe la bordo de la Sejno troviĝas la eksa stacidomo Gare d'Orsay kiu kunligis Parizon kun Orléans. Ĝi fermis en 1933 kaj aliformis je 1986 en la muzeon Orsay, dediĉitan al 19-a jarcenta arto.
Arondismentoj
Vidu ankaŭ: Arondismentoj de Parizo
Administre Parizo konsistas el 20 arondismentoj (distriktoj) kaj 80 administraj kvartaloj.
Monumentoj
Vidu ankaŭ: Listo de religiaj konstruaĵoj de Parizo - Listo de parizaj palacoj
La plej famaj monumentoj de Parizo datiĝas de tre diversaj periodoj. Ili plejofte troviĝas en la urbocentro kaj ĉe la bordoj de la Sejno: la kajoj de la Sejno, el la ponto Sully ĝis la ponto Bir-Hakeim, konsistigas unu el la plej bela rivera pejzaĝo de la tuta mondo, kaj apartenas al la monda heredaĵo de UNESKO. Tie situas interalie la katedralo Dipatrino de Parizo (Notre-Dame de Paris), la Luvro, la Invalidoj, la ponto Aleksandro la 3-a, la Granda Palaco, la muzeo de la kajo Branly-Jacques Chirac, la Eiffel-Turo kaj la palaco Chaillot. Pli freŝdate kaj pli oriente aperis vastaj, modernaj konstruaĵoj, kiel la ministerio pri ekonomio aŭ la Nacia Biblioteko de Francio.
Sur la insulo Cité troviĝas la plej malnovaj kaj plej emblemaj monumentoj. La katedralo Dipatrino de Parizo, gotikstila, estis konstruita ĉefe inter la 12-a kaj la 13-a jarcentoj, sed oni ĝin renovigis en la 19-a jarcento. La katedralo simbolas la centron ne nur de Parizo, sed ankaŭ de Francio: ĉiujn francajn vojdistancojn oni kalkulas surbaze de ĝia fronta skvaro. La eksa palaco Conciergerie restis reĝa loĝejo ĝis Karlo la 5-a, dum la dua duono de la 14-a jarcento: parto de la konstruaĵo poste fariĝis malliberejo, kie oni ekzemple enkarcerigis eminentajn nobelojn dum la franca revolucio. La Sankta Kapelo, apud Conciergerie, estas rigardita kiel mirlaboro de la gotika movado. La ponto Neuf, ĉe la okcidenta pinto de la insulo, estas la plej malnova ponto de Parizo: ĝi datiĝas de Henriko la 4-a.
Ekzistas ankaŭ rimarkindaj klasikstilaj monumentoj en Parizo: la kapelo de la universitato Sorbonne, centre de la Latina Kvartalo, estis konstruita komence de la 17-a jarcento. La Luvro, malnovtempe reĝa loĝejo kaj hodiaŭ muzeo, estis plibeligita en la 17-a jarcento kaj sekve plurfoje renovigita. La hotelo de la Invalidoj, kun sia fama origita kupolo, estis starigita de Ludoviko la 14-a, kiu deziris doni kadukulejon al siaj vunditaj militistoj: ĝi nun entenas la tombon de Napoleono. La Panteono, kies konstruado datiĝas de la fino de la 18-a jarcento, fariĝis dum la revolucio civilan templon, kie oni grupigis la postrestaĵojn de la plej eminentaj francoj. La preĝejo La Madeleine okupas elstaran lokojn en la 8-a arondismento.
La heredaĵo de la 19-a jarcento estas tre abunda en Parizo. Oni povas precipe mencii la Triumfan Arkon, la operejon Garnier (administritan de la Nacia Opero de Parizo) kaj kompreneble la Eiffel-Turon, origine nur "provizora" verko de Gustave Eiffel por la internacia ekspozicio de 1889, sed kiun oni neniam detruis. Ĝi fariĝis la ĉefsimbolo de Parizo, kaj estas videbla ekde la plej granda parto de la ĉefurbo.
La turo Montparnasse (en Montparnasse) kaj la baziliko de la Sankta Koro (en Montmartre), pro sia alteco, ambaŭ konsistigas gravajn gvido-punktojn por la Parizanoj. La baziliko estas eĉ unu el la plej famaj parizaj monumentoj kaj gastigas multnombrajn vizitantojn, kiujn altiras ankaŭ la proksima placo Tertre kun ĝiaj karikaturistoj.
Moderna arkitekturo ja troveblas en Parizo, ekzemple kun la centro Georges Pompidou (biblioteko kaj muzeo pri moderna arto el la 1970-aj jaroj) aŭ la gravaj verkoj entreprenitaj de la prezidento François Mitterrand: la Nacia Biblioteko de Francio (en la nova, rapide disvolviĝanta kvartalo Paris Rive Gauche), la operejo Bastille kaj antaŭ ĉio la fama piramido de la Luvro, fare de Ieoh Ming Pei, en la interna korto de la muzeo.
El la Luvro ekas la "historia akso" de Parizo, tio estas rekta linio da monumentoj kaj bulvardoj el la urbocentro direkte al okcidento. La akso komencas per la statuo de Ludoviko la 14-a en la ĉefkorto de la Luvro, daŭriĝas per la ĝardeno Tuileries, la placo de la Konkordo, la avenuo de la Elizeaj Kampoj, kaj finatingas la Triumfan Arkon, centre de la placo Charles de Gaulle. Dum la 1960-aj jaroj, oni plilongigis la akson pli okcidenten, per la konstruado de la negoca kvartalo La Défense, kie situas multaj ĉielskrapantoj kaj la Granda Arko.
La Granda Moskeo de Parizo (france: Grande Mosquée de Paris) estas la plej granda moskeo en Francio kaj la tria plej granda de Eŭropo. Ĝi estis fondita post la unua mondmilito kiel danko al islamaj soldatoj de francaj kolonioj. La moskeo estis konstruita en mudeĥara stilo, kaj ĝia minareto estas 33 metrojn alta. La prezidento Gaston Doumergue ĉeestis ĝian inaŭguron en 1926.
Parkoj kaj ĝardenoj
Vidu ankaŭ: Listo de parkoj kaj ĝardenoj de Parizo
Du el la plej malnovaj ĝardenoj de Parizo precipe famiĝas. Ĉe la dekstra bordo de la Sejno, la ĝardeno Tuileries estis kreita dum la 16-a jarcento por la samnoma malaperinta palaco, proksime al la Luvro. Ĉe la maldekstra bordo etendiĝas la ĝardeno de Luksemburgio (jardin du Luxembourg), malnovtempe dependaĵo de la kastelo de Maria de Mediĉo. Alia malnova parko estas la ĝardeno de la Plantoj, kiu estis kreita de Guy de La Brosse, la kuracisto de Ludoviko la 13-a, cele al la kultivado de kuracplantoj: ĝi fariĝis la unua publika parko de Parizo.
Plejmulto el la aliaj grandaj parkoj de la ĉefurbo datiĝas de la Dua Imperio: parkoj antaŭe lokitaj ekster Parizo, kiel la parko Montsouris, la parko Buttes-Chaumont aŭ la parko Monceau ĉiuj estas verkoj de Jean-Charles Alphand, inĝeniero de Napoleono la 3-a. Alia grava projekto, plenumita de la prefekto Haussmann, temis pri la plibeligo de la bosko de Boulogne, okcidente de Parizo. La bosko de Vincennes, oriente de la ĉefurbo, spertis saman renovigon kelkajn jarojn poste.
La plej modernaj aldonoj al la pariza ĝardenaro inkludas la parkon de La Villette, kreita dum la 1980-aj jaroj de la arkitekto Bernard Tschumi super la eksaj buĉejoj de Parizo, sed ankaŭ la parkon de Bercy kaj tiun de Belleville dum la 1990-aj jaroj. Eĉ pli freŝdate aperis familiaj aŭ edukaj ĝardenoj periferie de Parizo, laŭlonge de la malnova, ĉirkaŭiranta fervojo Petite Ceinture.
La Promenejo René-Dumont (ankaŭ france Promenade Plantée) estas verda koridoro en la 12-a arondismento de Parizo kiu antaŭe estis fervoja linio.
Tombejoj
Vidu ankaŭ: Listo de tombejoj de Parizo
Kvankam la plivastigo de Parizo jam delonge sorbis kaj preterpasis la tombejojn, ili restas tre aprezitaj oazoj da kvieteco meze de tumultema urbo. Multaj eminentuloj en la historio de Francio nun ripozas en la fama tombejo Père-Lachaise. Inter la aliaj gravaj tombejoj lokitaj ene de Parizo, oni povas mencii la tombejon de Montmartre, la tombejon de Montparnasse kaj la tombejon de Passy.
Novaj tombejoj ekster Parizo mem aperis komence de la 20-a jarcento: la plej vastaj estas la pariza tombejo de Saint-Ouen, la pariza tombejo de Pantin, la pariza tombejo de Ivry kaj la pariza tombejo de Bagneux.
Eduka sistemo
Ĉefa universitato pariza estas Sorbono. La Cité internationale universitaire de Paris (en Esperanto: Internacia universitata kvartalo de Parizo) estas la plej granda kampuso en Francio, kiu troviĝas en la 14-a arondismento, en la kvartalo Montsouris/Dareau.
HEC Paris estas eŭropa komerca universitato kun terenoj en Parizo, Jouy-en-Josas kaj Doha. Ĝi estis fondita en la jaro 1881.
La Universitato Paris-Dauphine (Université Paris-Dauphine), la Universitato Panteono-Sorbono kaj la Universitato Paris-Nanterre (Université Paris-Nanterre) estas el la sep universitatoj en Parizo.
École nationale des chartes estas unu el multaj altedukaj institucioj en Parizo.
Metroo
La metroo de Parizo entenas 16 liniojn, plejparte subterajn, kaj 213 kilometrojn da vojoj. La metroreto fariĝis unu el la simboloj de la ĉefurbo: kompare kun aliaj internaciaj urbegoj, ĝi montriĝas precipe densa kaj ĝuas tre homogenan arkitekturon influitan de la secesia stilo. La unua linio de la pariza metroo estis konstruita iom antaŭ la Internacia ekspozicio de 1900, kaj estis inaŭgurita iom poste. Sekve, la reto rapide disvolviĝis ene de la komunuma teritorio ĝis la dua mondmilito. Post paŭzo inter 1950 kaj 1970 pro la kreskego de aŭtomobiloj, pluraj ekzistantaj linioj estis plilongigitaj ĝis proksimaj ĉirkaŭurboj. La lasta, senpilota kaj aŭtomata 14-a linio estis inaŭgurita en 1998.
Buso
Noctilien
Flughavenoj
La urbon servas eĉ tri flughavenoj, kiuj ĉiuj situas en la ĉirkaŭaĵo de la urbo, en la regiono Francilio: nuntempe ĉefe gravas la flughaveno Parizo-Charles-de-Gaulle kaj flughaveno Parizo-Orly, sed la plej malnova, flughaveno de Paris-Le Bourget, formale ankaŭ ankoraŭ funkcias ke krom por flugoj uzatas pro ekspozicioj kaj kiel muzeo.
Sporto
La Stadiono Parko de Princoj, aŭ franclingve Stade Parc des Princes, estas renoma kaj tradicia stadiono en la urbo Parizo: laŭ la stato de somero 2016 ĝi principe povas gastigi 49 000 spektantojn dum futbalaj aŭ rugbeaj maĉoj, sed en internaciaj futbalmatĉoj antaŭvidiĝas maksimume 44 283 spektantoj. La stadiono estis inaŭgurita je la 18-a de julio 1897 kiel velodromo, ekde 1899 ankaŭ uziĝis kiel futbala stadiono, kaj nun estas posedata fare de la futbala klubo Paris Saint-Germain.
En 1968 kaj 2005 la Federacia Pokalo (nova nomo ekde septembro 2020 Pokalo Billie Jean King), la plej grava konkurso pri naciaj virinaj naciaj teamoj de teniso, okazis en Parizo.
Kloaka sistemo
Parizo disponas pli ol 2.400 kilometrojn da subteraj kloakoj, cele al la elĵeto de la rubaj akvoj de la urbo. Plejmulto el tiuj kloakoj ankoraŭ datiĝas de la fino de la 19-a jarcento, kaj rezultas el la streboj de la barono Haussmann kaj de la inĝeniero Eugène Belgrand por plibonigi la – tiam tre malsanigajn – vivkondiĉojn en la ĉefurbo. Seninterrompe prizorgitaj de speciala dungitaro, la kloakoj de Parizo estas administritaj ekde la fino de la 20-a jarcento far komputila, reta sistemo, konita kiel « "G.A.AS.PAR" » : ĝi kontrolas la distribuon de akvo en Parizo, kaj eĉ la elfluokvanton de la Sejno tra la ĉefurbo.
Esperanto en Parizo
En 1965 aperis esperantlingva Gvidlibro tra Paris, verkita kaj desegnita fare de Juliette Fayot.
En Parizo, 4bis, strato La Ĉerizejo (Rue de la Cerisaie) en la 4-a arondismento (metroa stacio "Bastille"), staras la sidejo de Espéranto France. Ĉe la adreso 132, boulevard Vincent-Auriol, en la 13-a arondismento, (metroa stacio "Nationale") staras la sidejo de SAT-Amikaro. SAT en 67, avenuo Gambetta, en la 20-a arondismento, havas sian sidejon.
Proverbo
Ekzistas proverboj pri Parizo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof :
Flugcindro
La konsisto de la flugcindro dependas de la brulmaterialo (karbo, biomaso, rubaĵo) kaj entenas de restaĵoj, mineraloj ĝis toksaj materialoj, dioksinoj. Dum cindro de karbo estas unueca, kunrestanta, la flugcindro de la rubaĵ-bruligejoj estas pli danĝera kaj oni devas post-trakti, eĉ deponi ĝin.
Ilona Jakabos Olsefszky
JAKABOS OLSEFSZKY Imola (jakaboŝ olsefski) estas rumanuja hungara ceramikistino, pentristino naskita en Covasna la 21-an de majo 1943.
Biografio
Inter 1957–62 Jakabos Olsefszky studis en la belarta sekcio de Muzika kaj Belarta Liceo de Târgu Mureş, inter 1962–68 en la Belarta Altlernejo Ion Andreescu de Kluĵo. Ŝiaj majstroj estis Pál Nagy, Gábor Piskolti, András Bordi, Nándor Balaskó, Margareta Nemes, Mircea Spătaru. Inter 1968–71 ŝi estis dezajnistino de popolartakooperatibvo en Braŝovo. Inter 1971–74 ŝi estis gvidantino de la Gyárfás Emlékház (memordomo pri Jenő Gyárfás), inter 1975–80 instruistino de la belarta liceo de Braŝovo. Ŝi partoprenis arttendarojn en 1977: Gyulafehérvár • 1984: Kecskemét • 1986: Segesvár • 1988: London, Ruthford (GB) • 1993: Szárhegy • 1996: Abádszalók.
Kreaĵoj en publikkolektoj
Iparművészeti Múzeum, Budapest • Művészeti Múzeum, Brassó • Városi M, Kézdivásárhely • Székely NM, Sepsiszentgyörgy • Nemzetközi Kerámia Stúdió, Kecskemét.
Beaumont (Teksaso)
Beaumont - france, prononco, "bela monto", angle prononcata - estas grandurbo kaj diocezo en Usono, en subŝtato Teksaso, en kantono Jefferson, kie ĝi estas ĉefurbo de la kantono.
Geografio
Beaumont situas sur la marborda ebenaĵo laŭ navigebla rivero en la suda landparto de Usono, en la sudorienta parto de Teksaso. La urbego estas 48 km de la maro.
Klimato
Beaumont situas en humida subtropika klimato. La temperaturo averaĝe varias inter 15-26 °C. La varmo kulminas en junio kaj aŭgusto (registrita rekordo: 42 °C), la malvarmo kulminas en januaro kun frostoj. Jare pluvas po 1533 mm, en ĉiuj monatoj pluvas. Plej ofte pluvas en junio, plej malofte en aprilo. Grandaj ŝtormoj ofte trafas la urbegon, ekzemple Galveston en 1900, Rita en 2005, Ike en 2008.
Trafiko
La Regiona Flughaveno de Sudorienta Teksaso en Nederland, Teksaso servas Beaumont kaj Port Arthur, Teksaso. El Beaumont ĉefvojoj kaj fervojaj linioj kuras al Baton Rouge kaj Houston. En la urbego aŭtobusoj liveras la pasaĝerojn.
Eduko
Lamar Universitato - Beaumont situas en la urbo.
Reșița
Reșița [reŝica] (hungare: Resicabánya reŝicabanja, germane: Reschitz, ĉeĥe Rešice) estas urbo en Rumanio sudoriente de Timișoara. Ĝi estas la ĉefurbo de la distrikto Caraș-Severin kaj situas en la valo de la rivero Bârzava. Administre apartenas al ĝi Câlnic, Cuptoare-Secu, Doman, Moniom, Țerova.
Slavik Ivanov
Slavik (Vjaĉeslav) Ivanov (Вячеслав Иванов) estas esperantisto el la suda parto de Rusio, urbo Vladikavkaz. Li naskiĝis la 20-an de majo 1978. Nun li laboras en Sankt-Peterburgo. Slavik estas edziĝinta kaj patriĝinta. Li laboras kiel universitata instruisto en la Sankt-Peterburga Ŝtata Universitato, instruas Esperanton ĉeeste kaj, de tempo al tempo, aktivas en diversaj IT-projektoj kiel Interret-ĵurnalisto, redaktoro aŭ programisto.
Reșița
Loĝantaro
En 2007 Reșița havis 84.678 loĝantojn. En 1910 ĝi havis 17.384 loĝantojn (germanoj, rumanoj, hungaroj), en 1992 92.516 (rumanoj, germanoj, 4 % da hungaroj), kaj laŭ la stato de en la loĝloko vivis.
Slavik Ivanov
Movade li estis B-komitatano de UEA (ĝis la 92-a UK en 2007), membro de REU, UEA, BEMI kaj E@I, redaktoro de la ruslingva novaĵservo Esperanto novosti (Esperanto-novaĵoj) kaj ties aktiva dulingva forumo. Li kungvidas la du grandajn grupojn pri Esperanto en la furora rusia socia reto VK.com (vKontakte).
En 2010 li aktive partoprenis la internacian Rusian Esperanto-Kongreson (REK) en Peterburgo, interalie gvidinte tie kunvenon pri Vikipedio kaj prezento de rusiaj temoj en ĝi.
Reșița
Historio
Ĝia unua mencio skriba estas en 1569. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, (Krassó-Szörény). Ĝi formiĝis per la unuiĝo de Reșița Montană kaj Reșița Română en 1911. Inter 1887 kaj 1940 aperis ĉi tie la germanlingva gazeto Reschitzaer Zeitung.
Estona Deklaro de Sendependo
La Estona Deklaro de Sendependo, konata ankaŭ kiel Manifesto de la Popoloj de Estonio (Manifest Eestimaa rahvastele), estas la fonda agado de la Respubliko Estonio el 1918. Ĝi estas celebrata la 24an de Februaro, nome Nacia Tago aŭ Estona Sendependeca Tago.
Jakub Jankto
Kariero
En 2014, ili aliĝis al la klubo Udinese Calcio de Serio A kontraŭ 700 mil eŭroj. Sen farado de eĉ ununura ludado por la aĝulteamo tiu sezono, li estis pruntedonita al Ascoli de Serio B en 2015. La 15an de septembro 2015, li faris sian debuton por la teamo en 0-1 venko super Virtus Antela.
Reșița
Industria strukturo
Reșița estas grava industriurbo. En 1771 laŭ ordono de Maria Tereza de Aŭstrio ekestis la unuaj instalaĵoj pri metal-prilaborado.
En la 19-a jarcento ekestis fabriko de lokomotivoj, sub la nomo StEG (Staats-Eisenbahn-Gesellschaft) kaj poste UDR (Uzinele și Domeniile Reșița). Ĝi produktis lokomotivojn de 1872 ĝis 1930. Ankoraŭ ĝis 1960 vaporaj lokomotivoj estis produktataj en Reșița. La unua de 1872 estas ankoraŭ videbla en fervoja muzeo tiea.
Estona Deklaro de Sendependo
La deklaracio estis skizita de la Estona Sav-Komitato elektita de la veteranoj de la Estona Provinca Asembleo. Origine kun la celo esti proklamita la 21an de Februaro 1918, la proklamo estis prokrastita ĝis la vespero de la 23a de Februaro, kiam la manifesto estis presita kaj legita laŭte publike en Pärnu. La venontan tagon, noma la 24a de Februaro, la manifesto estis presita kaj distribuita en la ĉefurbo, nome Talino.
Jakub Jankto
Kariero
La 6an de julio 2018, Sampdoria sciigis la prunton de Jancato kun opcio aĉeti por €15-miliono. La 12-an de aŭgusto, li faris sian debuton en la uniformo de la teamo en 0-1 venko super Viterbo Castrane en la Itala Pokalo. Ĉe la fino de la sezono, Sampdoria kompletigis la translokigon de la defendanto. Li trafis sian debutgolon en la uniformo de la teamo en la 3-1 eksterhejma perdo kontraŭ Inter Milano la 28-an de septembro 2019 en la sesa raŭndo de tiu Sezono 2019/2020 en Serie A.
Slavik Ivanov
En 2004 li jam estis ĉeforganizanto de la peterburga parto de tiujara 60-a IJK en Rusio.
Reșița
Industria strukturo
Firmao C.S.R. (Combinatul Siderurgic Reșița), nun SC TMK Reșița SA, produktas ŝtalon. La ŝtalo, el kiu konsistas la Ejfelturo, grandparte estis produktita en Reșița.
26302 Zimolzak
26302 Zimolzak estas tre malgranda, treege hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Reșița
Industria strukturo
En 1945 komenciĝis la produktado de aŭtomobilo nomata Malaxa, sed ĉar la produktad-maŝinoj estis forprenitaj al Sovetunio, necesis ĉesigi la produktadon.
26302 Zimolzak
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Matt Zimolzak, mentoro de unu finalist(in)o de la Intel Science Talent Search de 2010, scienca konkurso por lernantoj en lasta jaro de mezlernejo. Li instruas ĉe la William Fremd High School de Palatine (Ilinojso).
Reșița
Industria strukturo
En 1963 oni konstruis material-telferon, kiu transportis karbon el minejo al la ŝtalproduktejo aliflanke de la valo. La telfero estas ĉ. 500 metrojn longa kaj portata de ses pilieroj. Ĝi funkciis ĝis 1992 kaj estas konsiderata rekonilo de la urbo.
Jakub Jankto
Kariero
La 20-an de aŭgusto 2021, ili subskribis dujaran kontrakton kun Getafe.
Slavik Ivanov
Krom la Esperanta Vikipedio, li aktivas ankaŭ en la Ruslingva Vikipedio. Krome li mem faris la peton kaj la fruan aranĝon de la osetlingva eldono en februaro 2005.
La osetlingva Vikipedio estis kelkfoje favore menciita en amaskomunikiloj de Osetio, inkluzive de nord-osetia televido. Ĝi tamen kreskas ne tre rapide, parte pro limigita uzo de la skriba oseta lingvo — por plejparto de etnaj osetoj la kutima skriba lingvo estas la rusa, eĉ se ili tre bone parolas la osetan.
Jakub Jankto
Persona vivo
La 13-an de februaro 2023, Jankto afiŝis videon en la socia reto Twitter per kiu li anoncis, ke li estas samseksema. Tiel Jankto fariĝis la unua aktiva, altranga kaj internacia futbalisto de eŭropa teamo, kiu elŝrankiĝis.
Reșița
Trafiko
La urbo posedas du fervojajn staciojn (Reșița Sud kaj Reșița Nord). La trajnoj trafikas al Caransebeș, parte ĝis Timișoara. La plej proksima flughaveno estas same en Caransebeș, sed tiu de Timișoara estas multe pli signifa.
De 1988 ĝis 2012 ekzistis dutraka normalŝpura trama linio. Krome funkcias pluraj enurbaj aŭtobusaj linioj.
Olpidium brassicae
Olpidium brassicae estas fungo el la familio de olpidiacoj (Olpidiaceae). Ĝi parazitas racinojn de plantoj. Ĝi vehiklas virusojn. Dum vivciklo ĝi havas antaŭenpuŝantan flagelon.
Olpidium virulentus, kiu ne parazitas bracikacoj, estas verŝajne ofte konfuziĝita kun Olpidium brassicae.
Plantaj malsanoj
Ĉe brasiko, ĝi okazigas malsanon nomatan nigran piedon. Ĉe tabako, ĝi detruas sembedon. Ĉe tomato, en Hidrokulturo la fungo povas ataki racinojn. Ĉe laktuko, ĝi vehiklas plurajn virusojn.
Senonio
Senonio estas la stratigrafia unuo de la supra kretaceo.
Unue tiun ĉi ŝtupon apartigis kiel ŝtupon Alcide d'Orbigny en 1842 en Francio. La nomo devenas de Senones — latina nomo de la franca urbo Sens. Poste sedimentaĵoj de tiu ĉi periodo estis dispartigitaj je kelkaj ŝtupoj: koniaciano, santoniano, campaniano, maastrichtiano, do senonio estas konsiderata la superŝtupo.
Rokaĵoj de la senonia superŝtupo kuŝas sur la rokaĵoj de la cenomaniana ŝtupo kun stratigrafiaj malkongruoj (ĉar el la sekco elfalas la turonianaj sedimentaĵoj). Ili estas formitaj de la grandgrajnaj grejsoj kun tavoletoj de argilitoj kaj marnoj. Entute la superŝtupo dikas 600 metrojn.
Saksio-Lauenburg
La Duklando Saksio-Lauenburg (aŭ Saksujo-) estis historia teritorio en la Sankta Romia Imperio, ekde 1296 senpere imperia princlando, situanta en la hodiaŭa sud-oriento de Ŝlesvig-Holstinio, proksimume identa kun la nuna distrikto Duklando Lauenburg. La oficiala nomo estis "duklando Saksio, Engern kaj Vestfalio" Herzogtum Sachsen, Engern und Westfalen.
De 1296 ĝis 1689 ĝin regis la dinastio Askanoj. Post ilia formorto ĝi estis en persona unio kun Hanovro de 1689 ĝis 1814. Mallonge ĝi apartenis al la napoleona reĝlando Vestfalio. Post la Viena Kongreso ĝi estis memstara duklando en persona unio kun Danio, kaj membro de la Germana Federacio. Post la germana-dana milito ĝi estis ekde 1865 en persona unio kun Prusio, kaj fine en 1876 aligita al Prusio kiel parto de la prusia provinco Ŝlesvigo-Holstinio. Tiel finiĝis ĝia historio kiel aparto ŝtato.
Askanoj (1269–1689)
1269–1689 Dinastio Askanoj (Askanier)
Velfoj (1689–1803)
1689–1705 Dinastio Brunsvigo-Celle
1705–1803 Hanovra dinastio: Princoj-elektistoj de Brunsvigo-Luneburgo
Oldenburga dinastio (1814–1864)
1814–1864 Oldenburga dinastio: Reĝoj de Danio
Hohencolernoj (1865–1876)
1876 aliĝo al Prusio.
En 1890, Otto von Bismarck ricevis, ĉe sia elposteniĝo kiel germana kanceliero, la titolon "duko de Lauenburg". Li neniam uzis tiun titolon, kaj eĉ rifuzis akcepti poŝtaĵojn adresitajn al li kun tiu titolo.
Batalo de Holowczyn
La Batalo de Holovĉin aŭ Golovĉin okazis inter la rusaj fortoj, kaj la sveda armeo, estritaj de Karolo la 12-a de Svedio, tiam nur 26-jaraĝa. La vilaĝo, beloruse nomata Галоўчын (laŭ oficiala latinliterigo Haloŭčyn aŭ Hałoŭčyn, esperante Haloŭĉin aŭ simpligite Halovĉin), pole Hołowczyn (esperante simpligite Holovĉin), litove Golovčinas aŭ ruse Головчин (Golovĉin) estis loko de la Pol–Litova Unuiĝo, do de la Respubliko de Ambaŭ Nacioj, en areo de nuna Mahilova regiono, Belarusio.
Fritzlar
Fritzlar estas urbo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Schwalm-Eder de la federacia lando Hesio. Fine de la jaro la komunumo havis  loĝantojn. Interalie en la urbo situas granda produktejo de acida brasiko.
Batalo de Holowczyn
Spite malfacilajn naturajn barojn kaj la supera artilerio de malamikoj, la svedoj estis kapablaj atingi surprizon kaj venkis super la pli laŭnombre superaj rusaj fortoj, kiuj estis separataj unuj el aliaj, ne havis unuigitan komandon kaj ne povis kunordigi sian agadon, tiel ke nur 8 000 ĝis 9 000 el 28 000 soldatoj povis partopreni en la batalo. Laŭ registroj, tiu estis la plej ŝatata venko de Karolo la 12-a. La svedoj perdis ĉirkaŭ 1 300 homojn (enkalkulante kaj mortintojn kaj vunditojn), dum la rusoj perdis ĉirkaŭ 3 600.
(16213) 2000 CG85
(16213) 2000 CG85 estas asteroido de la ekstera asteroida zono malkovrita la dum la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Regensdorf-Watt (stacidomo)
Regensdorf-Watt estas fervoja stacidomo en Regensdorf, Svislando.
Angola Enlanda Milito
La Angola Enlanda Milito (Guerra civil angolana) estis grava enlanda milito en Angolo, komencinta en 1975 kaj pluinta, kun kelkaj interhaltoj, ĝis 2002. Tiu milito ekis tuj post Angolo iĝis sendependa el Portugalio en Novembro 1975. Antaŭ tio estis okazinta malkoloniiga konflikto, nome la Angola Milito de Sendependigo (1961–74). La poste sekva enlanda milito estis esence lukto por la povo inter la du iamaj ĉefaj liberigaj movadoj, nome la Popola Movado por Liberigo de Angolo (MPLA) kaj la Nacia Unuiĝo por la Totala Sendependo de Angolo (UNITA, estrita de Jonas Savimbi). Samtempe, tiu milito utilis kiel submilito por la Malvarma Milito kaj al grandskalaj rektaj kaj nerektaj internaciaj interplektiĝoj de kontraŭaj povoj kiaj Sovetunio, Kubo, Sudafriko kaj Usono, kio estis grava trajto de la konflikto.
David Farragut
David Glasgow Farragut (naskiĝis la 5-an de julio 1801 in Knoxville, Tenesio, Usono; mortis la 14-an de aŭgusto 1870 en Portsmouth, Nov-Hampŝiro, Usono) estis unu el la plej konataj usonaj mararmeaj oficiroj de la 19-a jarcento, kaj iĝis la unua admiralo de la usona mararmeo.Lia patro Jordi Ferragut i Mesquida origine estis de la kataluna insulo Menorko kaj post sia alveno en Usono estis soldato en la kontinenta armeo de la 13 nordamerikaj kolonioj, kiuj en la Usona Milito de Sendependeco batalis pri suvereniĝo de la usona ŝtato. Fine de la milito li ekvivis en Knoxville, Tenesio, kie la usona registaro donis al li areon por agrikulturado. Tie naskiĝis David Glasgow Farragut.
Angola Enlanda Milito
La movadaj militorganizoj MPLA kaj UNITA havis diferencajn radikojn en la angola socia medio kaj tute reciproke nekongruaj estroj, spite ties kunhavantan celon finigi la kolonian regadon. Kvankam dekomence ambaŭ havis socialismajn tendencojn, por la celo allogi internacian subtenon ili aliĝis al "Marksismo-leninismo" kaj "Kontraŭkomunismo", respektive. Tria movado, nome Frente Nacional de Libertação de Angola (FNLA), luktinte kontraŭ la MPLA kun UNITA dum la Milito de Sendependigo kaj la malkoloniiga konflikto, apenaŭ ludis rolon en la Enlanda Milito. Aldone, la Frente para a Libertação do Enclave de Cabinda (FLEC), nome asocio de separatismaj militantaj grupoj, luktis por la sendependigo de la provinco Kabindo disde Angolo.
Dekomence MPLA ricevis apogon de Sovetunio kaj de Kubo, kies lingvo plej similis al la portugala, kio helpis la interkomunikadon de trupoj. UNITA ricevis dekomence helpon de Ĉinio, kiu tiam konkurencis kun la bloko de Sovetunio pri la estreco de komunismaj landoj, tamen pro similaj tialoj ankaŭ Usono komencis helpi la kontraŭkomunisman militorganizon kaj iom post iom ankaŭ la tiama apartisma reĝimo de Sudafriko, kiu tiam kontrolis la teritorion de la nuna intera lando Namibio, helpis al UNITA, kiu havis pli popolan helpon en la apartaj orientaj regionoj.
La 27-jara milito povas esti proksimume dividita en tri periodoj de ĉefaj luktoj - el 1975 al 1991, el 1992 al 1994, kaj el 1998 al 2002 - rompite per malfortaj periodoj de paco. Kiam la MPLA finfine atingis venkon en 2002, pli ol 500,000 personoj estis mortintaj kaj ĉirkaŭ unu miliono estis devige translokigita. La milito detruegis la angolajn infrastrukturojn, kaj ege damaĝis la landan publikan administracion, ekonomiajn entreprenojn, kaj religiajn instituciojn.
La Angola Enlanda Milito historie elstaris pro la kombino de angola violenta interna dinamiko kaj la amasa eksterlanda interveno. La milito iĝis batalo de la Malvarma Milito, fare kaj de Sovetunio kaj de Usono, kun ties respektivaj aliancanoj, havigis gravajn militajn helpojn al partioj en la konflikto. Krome, la angola konflikto iĝis interplektita kun la Dua Konga Milito en la najbara Demokratia Respubliko Kongo, same kiel kun la Namibia Milito de Sendependigo.
David Farragut
Post plenaĝiĝo, kvankam naskiĝinta en la sudaj ŝtatoj de Usono kaj kun edzino el Virginio, li decidite subtenis la nordan union kaj fine de la unua jaro de la usona enlanda milito li ricevis gravan komandon. Li estris ŝiparon kiu en aprilo 1862 konkeru la urbon Nov-Orleano, kaj sukcesis pri la misio. Sekvis pliaj armeaj sukcesoj. En 1866 li iĝis la unua admiralo de la usona mararmeo.
Farragut estis membro en la framasona loĝio (Lodge No. 1) en Portsmouth.
(106143) 2000 TU44
(106143) 2000 TU44 estas troja asteroido de Jupitero malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Felipe Massa
Felipe MASSA (São Paulo, 25-an de aprilo 1981 – ) estas brazila aŭtomobila konkursisto, ekde 2006, la konkursanto en la Ferrari-teamo en la Formulo-1. Ĝia plej bona sukceso estis la dua loko en 2008.
Biografio
Felipe Massa konkure ekgokartis en aĝo de 9 jaroj. En sia unua sezono, li atingis la 4-an lokon en la gokarta konkurso Paulista Micro. Li plu gokartis dum 7 jaroj, lia plej granda sukceso estis la 3-a loko en la brazila gokarta ĉampionado en 1997.
Li ekkonkursis per automobiloj en 1998 en la brazila serio Forma Chevrolet. Li finis la unuan sezonon je la 5-a loko, la sekvan li gajnis - kun tri venkoj en 10 raŭndoj.
Li alvenis en 2000 en Eŭropo por konkursi en la itala kaj eŭropa serio Forma Renault. Li venkis en ambaŭ serioj la ĉampionadon – en koloro de Cram Competition, li venkis en 8 konkursojn dum la sezono.
Li pludaŭrigis la konkursadon en 2001 en la euro-serio Forma–3000, kie kun Draco Competition venkis ses el ok konkursoj kaj tio kompreneble certigis por li la ĉampionan titolon. Li partoprenas kelkajn konkursojn en la Eŭropa Terenaŭto-Ĉampionado (ETC) kun Alfa Romeo. Je liaj kapabloj ekatentis la teamo Sauber Petronas de la formulo unu kaj ofertis al li testadan eblecon. Ili subskribis kontrakton por Formulo 1 de 2002. Tie li akiris 4 poentojn kaj la 12-an lokon. Pro liaj oftaj eraroj, Sauber ne plilongigis la kontrakton kun li, sed la gvidantoj de Ferrari ekapogis lin kaj tiel li eklaboris ĉe ili en la 2003-a sezono kiel testpiloto. Lia stilo, stirado pliboniĝis, tiel en 2004 - je instigo de Ferrari - Sauber denove kontraktis kun li. Massa kolektis en tiu sezono 12 poentojn kaj atingis la 12-an lokon. En 2005, Massa kolektis 11 poentojn kaj atingis la 13-an lokon.
Ĉar en 2005 Rubens Barrichello abrupte decidis ne plu konkursi ĉe Ferrari en 2006, Massa anstataŭigis lin. Li kolektis 80 poentojn kaj atingis la 3-an lokon en 2006. Pro lia konkursado en 2006, li ricevis en 2007 la trofeon Lorenzo Bandini.
Târnova (Arad)
Târnova [tırnova] (hungare: Tornova) estas komunumo en Rumanio oriente de Pâncota. En 1910 ĝi havis 3 043 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 1 888 (rumanoj). Ĝia unua mencio estas en 1406. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Zaránd, de 1744 Arad vármegye).
Felipe Massa
Personaĵoj
Felipe Massa estas geedziĝinta (2007), lia edzino estas Rafaela Bassi, kiu verŝajne naskos en novembro de 2009 ilian unuan gefilon.
Târnova (Arad)
Târnova estas ĝemelita kun la franca urbo Choisy-le-Roi.
Friedberg
Friedberg (germane "paca monto") havas diversajn signifojn:
Saint-Vivien (Charente-Maritime)
Geografio
Saint-Vivien situas en la nordo de Charente-Maritime, sudoriente de La Rochelle. Ĝi najbaras kun Salles-sur-Mer, Thairé, Yves kaj Châtelaillon-Plage.
3577 Putilin
3577 Putilin estas asteroido de la ekstera asteroida zono, ano de la Hilda grupo.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la rusa astronomino Ljudmila Ivanovna Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.
Patricio
Patricio en antikva Romo estis ano de la klaso, kiu havis la politikan potencon (latine patricius). Temis precipe pri la familioj, kies genealogio reiris ĝis la fondo de la urbo (gentes originariæ), kaj kies anoj konsistigis la senaton.
Imperiestro Konstantino la 1-a enkondukis la titolon patricio kiel honoron por meritplenaj civitanoj, sendependan de la deveno.
En pluraj regnoj kaj urboj mezepokaj la supra socia tavolo nomis sin patricioj, precipe la regantoj de sendependaj urboj kaj urbaj kantonoj. Parte nobeloj konsideras tiajn patriciojn samrangaj, kvankam ili ne posedas nobelecan titolon aŭ bienojn.
42929 Francini
42929 Francini estas asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la de la italaj astronomoj Luciano Tesi kaj Giuseppe Forti elde la Observatorio de la Montoj Pistoiese en San Marcello Pistoiese (Italio).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Claudio Francini, amatora astronomo pasia pri bildigo de la ĉielo kaj kunlaboranto ĉe la Observatorio de San Marcello.
Kampa telefono
Kampa telefono estas speciala portebla telefono, kiu estis evoluigita por militistara uzo. Tio estas portebla stabila kesto el ligno, poste el ledo, metalo aŭ bakelito. La kesto estas disfaldebla, ene estas la elprenebla aŭdparolilo kaj ceteraj akcesoraĵoj. La mikrofono ricevis la rektkurenton el baterio metita en la kesto (LB sistemo), sed sporade estas universalaj aparatoj funkcikapablaj ankaŭ en centra bateria sistemo (CB).
Surudi milli
Surudi milli estas la nacia himno de Taĝikio, oficiale akceptita en 1991. La vortojn skribis Gulnazar Keldi kaj la muzikon komponis Suleiman Judakov, estas uzata la sama melodio, kiel en la Himno de Taĝika SSR.
Taĝikia himno (Perse araba skribo)
La perse araba skribo estas unu el la alfabetoj, uzataj en Taĝikio kaj por skribi kaj por legi en sia lingvo. Tiu-ĉi alfabeto estis uzata en taĝika kaj persa literaturo antaŭ la Oktobra revolucio.
Kampa telefono
La armea teleparolilo konsistis el metala telefonricevilo kun tintilo, tintilklavo kaj laŭtaŭda klavo. Krom la parola interonekto, oni povis sendi ankaŭ signalojn per morsokodoj. Por telefonado dum moviĝo, oni povis alligi aldonan kapan telericevilon. La armea teleparolilo (el ledokovrita metalo) estis portita surdorse kun la baterio kaj la kablotenujo. .
Ekde 1916 oni ekuzis la kastoforman konstruaĵon. La tipo FF 16 Typ B de la firmao Siemens & Halske entenas jam tintilon, fortpovuman enkonstruitan baterion same kiel induktoron kaj ricevilon en lignokasto. Pli poste la lignokaston ŝanĝis bakelito (ekz. Typ SF 882) aŭ metalo (Typ OB-ZB 38) aŭ aliaj plastaĵoj.
La simpla kamptelefona konekto konsistis nure el du aparatoj kaj la interkablado.
La kampaj telefonoj komence ne estis konvenaj por alligo je la komuna telefona reto pro la induktoro kaj pro la plej ofte mankanta direkta elekta ebleco. Poste tiuj telefonoj povis partopreni en la duonaŭtomata trafiko. La kampa telefono ricevis voknuneron, kiel la normalaj fiksaj telefonoj. Se estis stabila interligo al la telefoncentralo, iu ajn povis aŭtomate voki la kamptelefonon. La kamptelefono povis voki nur helpe de manipulistino en la telefoncentralo.
(18622) 1998 DN13
(18622) 1998 DN13 estas marsrenkonta asteroido malkovrita la en la kadro de la programo Near Earth Asteroid Tracking (NEAT) elde la stacio de Maui de la reto GEODSS de la United States Air Force sur la monto Haleakalā, en la havaja insulo Maui (Usono).