cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ĉinukaj lingvoj
Vidu ankaŭ
Ĉinukoj (popolo)
Merlo
Merlo (Turdus merula) estas specio de turdo, kies ino estas brunnigra, dum la virbesto estas nigra kun tre flava beko kaj bele kantas aŭ fajfas (PIV).
Ĉinukaj lingvoj
Eksteraj ligiloj
(angla) Oficiala retejo de Chinook Nation
Merlo
Ĝeneralaĵoj
Ĝi vivas en Eŭropo, kie la subspecio Turdus merula aterrimus vivas inter Kimrio kaj Kaŭkazo, subspecio Turdus merula mauritanicus vivas en nordokcidenta Afriko. Kelkaj subspecioj estas troveblaj ankaŭ en Azio, Azoroj, Kanarioj kaj Madejro. Krome ĝi estis enkondukita en Aŭstralio kaj Novzelando. Estas diversaj subspecioj de merloj en ties ampleksa areo teritoria. Inter ili kelkaj subspecioj de Azio estas konsiderataj de kelkaj fakuloj kiel veraj plenrajtaj specioj. Laŭ la latitudo, la merloj povas esti loĝantaj birdoj aŭ migrantaj, ĉu parte ĉu entute, ĉar merloj parte forflugas vintre al varmaj regionoj, sed en la lastaj jaroj multaj travintras en urboj.
UK 1973
La Alta Protektanto de la kongreso estis Josip Broz Tito, la prezidento de Jugoslavio. La Lokan Kongresan Komitaton prezidis M. V. Ŝaponjiĉ. Pro vizaj problemoj partoprenis kompare malmultaj esperantistoj el orienta Eŭropo, sed venis multaj usonanoj kaj japanoj.
Hortulano
Habitato
Ili loĝas en malferma kamparo kun disaj arboj aŭ arbustoj, arbarbordoj kaj fruktoĝardenoj. En la sudaj montaroj ili okupas zonojn ĝis 2.000 m. Norde de ties granda distribuareo ili reproduktiĝas sporade.
UK 1973
En la Solena Inaŭguro partoprenis diplomatoj reprezentantaj 21 landojn kaj 2 internaciajn organizojn.
La unuan premion en la Oratora Konkurso gajnis Stefan MacGill.
Hortulano
Kutimoj
La iome monotona kanto de la masklo similas al tiu de la Flava emberizo kaj estas tipe emberiza, mallonga kaj melankolia, longdaŭra ĝis kelkaj horoj, elsendita el roko, kaj tiele li permesaas homan alproksimiĝon. Post la alveno de la masklo al la reprodukta teritorio, venas la ino. La nestoj de Hortulano situas sur aŭ ĉegrunde; la 4 aŭ 5 ovoj apenaŭ montras la harŝajnajn markojn tiom karakterajn de ovoj de plej parto de emberizoj. Kovado daŭras 11 aŭ 12 tagoj. Dume la ino ricevas manĝon de la masklo, senmove.
Semoj kaj burĝonoj estas ties natura dieto, sed ili manĝas skarabojn kaj aliajn insektojn dum idomanĝigado.
Konservado
Tiu specio estas en malpliiĝo en almenau dek eŭropaj landoj, kvankam la totala populacio estas ĉirkaŭkalkulata je 400,000-600,000 paroj.
En Francio ĝi malaperis el 17 departementoj inter 1960 kaj 1980, kaj ties nombroj falis en aliaj 7 departementoj. La ĉirkaŭkalkulo de 1992 por la franca populacio estas de nur 15,000 paroj.
La kialoj proponitaj por tiu forta malpliiĝo estas habitata degradado, malpliiĝo de nestolokoj, kaj ŝanĝoj en agrikultura pejzaĝo. Ĉasado (ĉefe en Landes) respondecas pri kaptado de ĉirkaŭ 50,000 birdoj jare (dekoble de la populacio de Hortulano de Germanio, Belgio kaj Nederlando).
Ĝi estas protektata specio en Eŭropo kaj ties vendo estas kontraŭleĝa en Francio, sed Gaskonoj ankoraŭ ĉasas ilin fine de somero por dikigi ilin. Tiu praktiko estas politike tikla kaj unu el la kialoj de la regiona sukceso de partioj kiaj tiuj de Ĉasado - Peskado - Naturo - Tradicio.
Septembre de 2007 la Franca Registaro anoncis sian klopodon plifortigi delonge neatentitajn leĝojn protektantajn tiujn birdojn.
Gastronomio
La Hortulano estas unu el la pladoj de la franca kamparkuirarto. Ĝi estas nune kontraŭleĝe vendi ilin en Francio - sed ne manĝi ilin.
Hortulanoj kutime estis perrete kaptataj en grandaj nombroj, kaptivigitaj en artefarite lumigita, aŭ malhela ĉambro por rompi ties manĝokutimojn kaj manĝigataj per kutima aveno kaj milio. Rapide ili enorme dikiĝas kaj estis tiam mortigataj por la franca kuirarto de gourmetoj.
France la vorto ortolan, Hortulano, estas uzata kiel preskaŭ sinonimo de emberizo; tiele ortolan-de-neige estas la Neĝemberizo (Plectrophenax nivalis), la ortolan-de-riz estas la rizbirdo aŭ Rizovora dolikonikso de Nordameriko (Dolichonyx oryzivorus), fama pro ties gusto. Sed la nomo aplikiĝas al aliaj birdoj multe pli malproksimaj, kiel la ortolan de kelkaj Antiloj, kie oni parolas la francan, estas eta grundokolombo de la genro Chamaepelia.
En Eŭropo (ĉefe en Italio) la beccafico (figomanĝanto) kunhavas kun la Hortulano la plej altajn honorojn de kuirarto, kaj tiele simile kunhavas ankaŭ tro elastan signifon. La vera beccafico estas la Ĝardensilvio (la Motacilla salicaria de Linnaeus, la Sylvia borin de modernaj fakuloj); sed en Italio ĉiu ajn mildabeka malgranda birdo kiu povus esti kaptata ĉu per kaptilo aŭ per reto en ties aŭtuna migrado ricevas tiun nomon en merkatoj kaj kuirvendejoj. La beccafico tamen ne estas artefarite dikigita, kaj tiele ĝi estas preferata de kelkaj sensitivaj gustumantoj anstataŭ la Hortulano.
Iam franca vespermanĝanto Hortulanojn kovris siajn kapon kaj vizaĝon per granda tablotuko por la gastronomia estetika deziro absorbi la maksimuman odoron kun la gusto. Tiu poste fama uzo de bantuko estis komencata de pastro, amiko de Jean Anthelme Brillat-Savarin.
Lasta manĝo de François Mitterrand inkludis tiun speciale preparitan birdon kiu estis kontraŭleĝe preparata kaj manĝata tiam.
"The Feast of Ortolans" (La Festo de Hortulanoj, 1937) estas unuakta teatraĵo de Maxwell Anderson kie vespermanĝo de francaj nobeloj estas interrompita de invitito kiu priskribas terure akurate la futuron al ĉiu ĉeestanto pro la venonta revolucio. Ŝajne ĝi estas bazata sur vera okazintaĵo.
Merlo
Ĝeneralaĵoj
Ĝia voĉo ĉe logado similas al „dukdukduk“ aŭ „sriii“, ĉe alarmo ege diferenca „tikstikstiks“, kanto similas al fluto.
Ĝi nestas en arbaroj, ĝardenoj kaj parkoj dufoje aŭ trifoje jare inter aprilo kaj julio. Ĝia nesto estas ronda kuvo el herboj kunmetitaj per argilo, lokita ĝi estas sur arboj, arbustoj, escepte ankaŭ sur domoj. Femalo metas 4-6 bluverdajn ovojn kun rustkoloraj makuletoj, sidas sur ili 13-14 tagojn (sole ŝi), poste ambaŭ gepatroj zorgas pri birdidoj 12-15 tagojn kaj ankoraŭ post elflugo el la nesto helpas ilin nutri dum du semajnoj. Ili estas ĉiomanĝantaj kaj manĝas ekzemple insektojn, lumbrikojn, limakojn, fruktojn.
Maskloj kaj inoj montras teritorian kutimaron en la nestolokoj, per malsama agresema konduto, sed ili estas pli gregemaj kiam ili migras aŭ vintrumas. La paroj restas en sia teritorio la tutan jaron en la regionoj kie la klimato estas sufiĉe modera.
Estas multaj literaturaj kaj kulturaj referencoj de tiu specio, ĉefe rilataj al ĝia melodia kanto.
Grandoj
La merlo de la subspecio tipa kaj nomiga (Turdus merula merula) havas longan voston (95 al 110 mm ĉe maskloj kaj de 100 al 105 mm ĉe inoj), estas de 23,5 ĝis 29 cm longa, kun enverguro de 34 al 38 cm, kaj pezo de 80 al 125 g. Tiu pezo varias laŭ sekso kaj sezonoj.
Aspekto de la masklo
Laŭ la subspecioj kaj la sezonoj, la nigro de la plumaro estas pli malpli intensa. Estas tre brila en la subspecio tipa kaj nomiga T. m. merula. En kelkaj subspecioj de Barato kaj Srilanko, la plumaro de la masklo estas iome pli bruna aŭ grizblueca.
Rettersen
Rettersen estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Altenkirchen de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Merlo
Aspekto de la ino
La ino havas brunan plumaron, kies nuancoj varias de unu individuo al alia kun zonoj pli aŭ malpli malhelaj. Ĝi havas nek bekon nek ĉirkaŭokulan ringon tiom brilflavajn kiom la masklo: ŝia beko estas bruna, foje kun zono helflava, kaj la ĉirkaŭokula ringo estas helbruna. Ŝia gorĝo estas pli hela ol la resto de ŝia plumaro, foje iom oranĝkolora. Ŝiaj gamboj estas malhelbrunaj.
Aspekto de idoj
Idoj havas brunan plumaron similan al tiu de inoj, sed grizece makulita sur brusto kaj subaj partoj. Ankaŭ inter ili varias la brunaj nuancoj de unu individuo al alia; oni supozas, ke la plej malhelaj estas maskloj. La freŝa plumaro daŭras ĝis la unua plumŝanĝo, inter aŭgusto kaj oktobro. Tiam maskloj akiras la brilnigran plumaron, sed la beko estas ankoraŭ malhela kaj la ĉirkaŭokula ringo estas malpli videbla; la flugiloj estas ankoraŭ iom pli brunaj ol la resto de la korpo. La beko de la junaj maskloj ne akiras sian flavan koloron kaj la korpo la nigran uniforman koloron ĝis post tuta jaro.
Anomalioj en plumaro
Okaze videblas en merloj anomalioj en la plumaro. Kvankam tiuj kazoj estas ĝenerale maloftaj, ŝajne ili estas ne tiom esceptaj ĉe merloj kiom ĉe aliaj birdospecioj. Laŭ studoj faritaj en Britio, el la tuta nombro de birdoj kun senkolorigo censitaj el ĉiuj specioj, 29 % apartenas al genro Turdus kaj ĉefe de merloj.
La anomalioj aperas kiel senkolorigo pli malpli markata, sed de diversaj tipoj kaj povas esti de albinismo vera kaj tuta ĝis harblankismo aŭ ĝis diversaj formoj de albinismo parta ( leŭkismo, skizokroismo…). Ĉe albinoj, la vera kaŭzo estas pure genetika, dum aliaj faktoroj, kiel aĝo aŭ nutraj mankoj kaj de vitaminoj povus interveni por klarigi la difektojn de pigmentado.
Specioj de simila aspekto
En Eŭropo, la merlo povas esti konfuzata kun ido de Rubandoturdo kiam tiu troviĝas en sia unua jaro, sed la lasta havas pli palajn flugilojn. La merlo prezentas ankaŭ surfacan similon kun la sturno. La ino de merlo povas esti konfuzata kun Griza turdo, sed tiu lasta estas multe pli pala antaŭe kaj markita per malhelaj punktoj.
Nutrado
Merloj estas ĉiomanĝantaj. Ili manĝas grandan varion de insektoj, vermoj kaj aliaj animaloj, sed ankaŭ fruktojn kaj foje semojn.
Merloj serĉas siajn predojn ĉefe surgrunde. Ili kuras, saltetas, antŭeniras subite, klinante la kapon flanken por observi la terenon. Ili ĉasas ĉefe per vido sed ankaŭ uzas aŭdkapablon. Ili multege manĝas vermojn kaptitajn inter humo. Ili traserĉas la sekan foliaron putriĝantan, brue montriĝante pikas ĉian tipon de senvertebruloj: insektojn, araneojn, miriapodojn, limakojn, heliketojn. Escepte ili manĝas etajn vertebrulojn kiel ranidojn, etajn plenkreskintajn amfibiojn aŭ murlacertojn kaj kelkajn tipojn de mamuloj, kiel etajn kuniklojn aŭ musojn. Kvankam ili ĉefe ĉasas surgrunde, merloj ne dubas esplori arbojn kaj arbustojn por nutri sin per insektoj, ĉefe per raŭpoj.
Sed se la merlo vizitas la branĉojn de arboj kaj arbustoj por nutri sin, temas ĉefe pri fruktoj, ĝenerale pri etaj karnaj fruktoj: beroj aŭ drupoj. La manĝota frukto dependas de disponebleco surloka kaj povas inkluzivi ekzotajn speciojn de ĝardenoj aŭ fruktoĝardenoj. Ili preferas berojn, sed ankaŭ bekoprovas pli grandajn fruktojn kiel pomojn, aŭ fruktojn falitajn surgrunde.
En moderklimata Eŭropo, ili manĝas berojn de ligustro, nigra sambuko, moruso, ĉerizarbo, rubuso ktp. Vintre de hedero, ilekso, visko, ktp. Pli sude de olivarbo, mirto kaj vinberoj… Norde de Barato ili ofte manĝas la etajn figojn de la figarbo de Banyans kaj la morusojn, dum sude de tiu subkontinento, la etaj nigraj beroj de la arboj de la genro Trema formas ofte parton de ilia dieto.
Dum la sezono de reproduktado superregas predoj de animaloj, dum fruktoj aŭ beroj pli gravas aŭtune kaj vintre.
Teritoria konduto
Ekster la nestosezono, kelkaj merloj povas kunhavi saman habitaton, por nutrado kaj protekto, kaj foje tranoktas en etaj grupoj, sed eĉ tiam estas nemulte da rilato inter individuoj. La teritorio gravas ne nur por nutrado sed ĉefe kiel socia koncepto.
Kantoj
[[Dosiero:Solsort.jpg|eta|maldekstra | Masklo kantanta sur ripozejo
]] Masklo de merlo unujaraĝa de la subspecio Turdus merula merula povas ekkanti januare, se estas bona vetero, por setligi sian teritorion. Fine de marto ekkantas la maskla plenkreskulo. La kanto estas ne ripeta trilado, fluteca, melodia kaj tre bastona. Tiun kanton ĝi elsendas ekde pinto de arbo, tegmento aŭ alia alta kaj elstara ripozejo. Kantas de marto al junio, foje ĝis komenco de julio. Studo sugestas, ke la kanto daŭras pli longe kiam la masklo estas forte fizike, kaj kiam la ino estas gravedebla. La masklo povas kanti je ĉiu ajn horo de la tago, sed dum mateniĝo kaj noktiĝo la kantoj estas pli intensaj. La kanto de la merlo estas konsiderata unu el la plej belaj birdokantoj de Eŭropo. La riĉo de ties repertorio, la melodiaj variantoj kaj la kapablo improvizi distingas la eŭropan merlon inter la plej granda parto de birdoj.
Quinto
Quinto signifas en la latina lingvo la kvina. Ĝi estas nomo de pluraj geografiaj objektoj, nome:
Merlo
Kantoj
Ili havas diversajn alvokojn, kiel agreseca sriiii, puk-puk-puk  alarma, markanta eventualan teran predanton (katon ekzemple), kaj diversajn ĉink kaj ĉuk, ĉuk. La masklo por asekuri sian teritorion certe faras ĉink-ĉink dumnokte, por forpeli dormuntajn masklojn de sia teritorio. Same kiel aliaj paseroformaj, ĝi havas leĝeran sriiiiii por alarmo kiam venas rabobirdo. Por alia urĝa danĝero estas pli bruecaj kaj subitaj krioj.
Almenaŭ du subspecioj, T. m. merula kaj T. m. nigropileus, kapablas imiti aliajn speciojn de birdoj, kaj ankaŭ katojn, homojn aŭ alarmojn, sed la rezulto estas ĝenerale malforta kaj malfacile aŭdebla. La ĉefaj subspecioj montaraj, ĉefe T. m. maximus, havas kanton malbonkvalitan kaj repertorion limigitan kompare kun tiuj de la subokcidentaj subspecioj, de Srilanko aŭ de Barato.
Pariĝado
La maskla pariĝada ceremoniaro komponiĝas el oblikvaj kuroj, kombinataj kun movoj de kapo, kun malfermita beko, kaj kanto elsendata en tono profunda kaj strangola. La ino restas senmova ĝis kiam ŝi levas kapon kaj voston por permesi seksumadon. Tiu specio estas monogama ĝis la morto de unu de la partneroj. Separiĝo de paroj, tamen, okazas en 20 % de la kazoj post sezono de reproduktado kun malalta sukcesa indico.
Nestumado
La subspecio Turdus merula merula ekovodemetas marte, sed la subspecioj de orienta Barato estas pli malfruaj, aprile aŭ maje. La individuoj de la suda hemisfero ekovodemetas aŭguste.
La paro serĉas taŭgan lokigon por la nesto en arbusto ĝenerale de ĉirkaŭ 2 m supergrunde, kun prefero por certaj vegetalaj specioj kiel la hedero, la ilekso, la kratago, la kaprifolio aŭ la ligustro.
La masklo alportas konstrumaterialon, sed ĉefe la ino konstruas la tasforman neston, el musko, herberoj, radikoj kaj branĉetoj, kiujn bordas el koto aŭ kotecaj folioj. Poste ŝi demetas 2 al 6 ovojn (ĝenerale 4) verdabluajn, kun makuletoj ruĝecbrunaj, kiuj estas pli multnombraj en la dika parto. La ovoj de la subspecio T. m. merula estas ĉirkaŭ 2,9 x 2,1 cm kaj ĝenerale pezas 7,2 g (6 % de tiu mazo estas ŝelo). La ovoŝeloj de la subspecioj de la sudo de Barato estas pli palaj ol tiuj de aliaj specioj.
Kovado kaj idozorgado
La ino kovas dum 12 al 14 tagoj antaŭ la eloviĝo. La idoj naskiĝas nudaj kaj blindaj 5 ĝis 6 g grandaj. Ambaŭ gepatroj zorgas la nutradon kaj la eliminadon de la nesto de la fekaĵoj de la idoj. Survivas tiuj kiuj rapide estas de 35 al 45 g, kaj post 12 tagoj ili pezas de 60 al 65 g.
La subspecio T. m. maximus
Tiu subspecio montara reproduktiĝas nur unufoje jare. La inoj demetas malpli da ovoj, 2 al 4 (2,86 mezaveraĝe), sed pli grandaj ol tiuj de T. m. merula. La kovado estas pli mallonga (12 al 13 tagoj), sed la idoj restas pli longe neste (dum 16 al 18 tagoj).
Antikvaj priskriboj kaj klasigoj
La merlo estas specio tre komuna kaj pro tio de antikveco menciata kaj priskribata en multaj antikvaj tekstoj. Estis citata de Aristotelo per la nomo Cottyphus (Κοττύφος), en la 18a ĉapitro de la 9a Libro de la animaloj kiel la ĉefa specio de merlo. En latina merula iĝos en Esperanto merlo. Varono klarigas etimologie la nomon kiel diminutivo de mera tio estas «preskaŭ sola», kiu ne flugas grupe, kio sciigas pri la solema karaktero de tiu birdo.
En 1555, Pierre Belon en la Histoire de la nature des oiseaux diras, ke: «Oni scias ke ĝi estas nigra, kaj ke ĝia beko flaviĝas pro la aĝo…» kaj poste ke: «Kuracistoj pensas ke ĝi produktas bonajn humorojn; kompare ties viandon kun tiu de la Kantturdo, oni kutime manĝigis ĝin al malsanuloj, pro ties facila digestado».
La merlo estis klasita de Lineo en 1746 en sia libro pri la faŭno de Svedio, Fauna Svecica. Tie aperas laŭ la nomo de Turdus ater, rostro palpebrisque fulvis, kio signifas «nigra turdo, kun okulringo kaj beko flavaj». Oni enmetis ĝin kun la turdoj en la genro Turdus, laŭ la signifo de ties nomo en sveda koltrast, la "nigra turdo."
En 1758 en sia verko Systema Naturae Lineo setligas la ĝeneralan uzadon de la scienca nomo per la nomo kiu konserviĝis ĝis nuntempe: Turdus merula aldone al la genro Turdus, "turdo" en latina, la nomon de la specio merula.
La merlo apartenas al genro Turdus, kun la turdoj kaj aliaj similaj specioj. La diferencigo inter merloj kaj turdoj ne baziĝas sur fundamentoj de biologio, sed estas pure kultura kaj lingva, kaj varias laŭ la lingvo.
La birdoj de la genro Turdus estis deĉiame en la unuaj klasigoj de Lineo en la origino de la kreo de la familio de la Turdedoj el kiuj ili formas la genron tipan. Sed sur la bazo de ampleksa studo genetika pri birdoj realigata inter la jaroj 1970 kaj 80, mezuranta la hibridiĝon de DNA kaj pere de nova taksonomia klasigo nomata de Sibley-Ahlquist, la usonaj ornitologoj integrigis tiun grupon en la familion de la Muŝkaptuloj. La antikva familio Turdedoj iĝis kategorio de subfamilio, nome de Turdenoj. Tamen la fidindeco de la metodologio uzata de Charles Sibley kaj Jon Edward Ahlquist kaj la kohero de la akiritaj rezultoj estas ankoraŭ pridiskutata de granda parto de fakuloj en ornitologio. En la plej ĵusaj klasigoj, inter ili tiu de Clements, la familio Turdedoj reaperas.
Subspecioj
La taksonomio de tiu specio estas sufiĉe komplika, ĉefe ĉe la aziaj subspecioj. Tiuj de la hinda subkontinento (T. m. simillimus, T. m. nigropileus, T. m. bourdilloni, T. m. spencei  kaj T. m. kinnissi) estas malgrandaj, nur 19 al 20 cm longaj, kaj la maskloj havas grandan ĉirkaŭokulan ringon; diferenciĝas ankaŭ de aliaj subspecioj de Turdus merula en sia grando, en sia dorso, en la koloro de la ovoj kaj en siaj kantoj. Fakte foje estas konsiderata kiel aparta specio, nome Hinda merlo (T. simillimus). La subspecio de la Himalajo T. m. maximus, tre diferencas de la subspecioj de Barato (la grupo simillimus jam menciita), ĉar ili estas pli grandaj (23 al 28 cm longaj), kaj diferenciĝas el ĉiuj aliaj subspecioj de Turdus merula pro manko de ĉirkaŭokula ringo kaj pro malriĉa kanto. Tiele ĝi estas foje konsiderata specio plenrajta nome Tibeta merlo (T. maximus). La aliaj subspecioj de Azio,T. m. intermedius kaj T. m. mandarinus relative grandaj, kaj T. m. sowerbyi pli malgranda, diferenciĝas pro aspekto kaj kanto, kio donus alian apartan specion nome Ĉina merlo kun scienca nomo T. mandarinus. Kelkaj fakuloj sugestis, ke ĝi povus esti konsiderata subspecio de T. maximus, sed ili malkonsentas pri aspekto (ĉirkaŭokula ringo) kaj kanto.
Alexandre-François Caminade
Alexandre-François CAMINADE (naskiĝis en Parizo en 1783; mortis samurbe en 1862) estis pentristo franca de portretoj kaj de religiaj temoj. Li estis lernanto de Jacques-Louis David.
Rosignano Monferrato
Rosignano Monferrato estas komunumo de Italio.
Merlo
Subspecioj
La eŭropaj subspecioj, kiel tiuj de Nordafriko kaj Mezoriento, diferenciĝas inter si pro nuancoj en la koloro de la plumaro. La plumaro de la maskloj de Azoroj (Turdus merula azorensis), de Madejro kaj okcidentaj Kanarioj (Turdus merula cabrerae) kaj de Nordafriko (Turdus merula mauretanicus) estas de pli profunda kaj brila nigro ol tiu de la maskloj de kontinenta Eŭropo (Turdus merula merula). Same, la inoj estas malhelbrunaj en la azorensis kaj cabrerae dum fulgogriza en la mauretanicus anstataŭ simple bruna en la merula. En tiu lasta subspecio, la birdoj estas iom pli grandaj kaj havas flugilojn iom pli longajn de sudo norden. La populacioj de la insuloj de la Mediteraneo distingiĝas ĉar estas iom pli malgrandaj. En Svedio, la maskloj havas blankajn gorĝojn kaj eblas observi inojn tre ruĝecajn. En la sudoriento de Eŭropo, la birdoj de la subspecio Turdus merula aterrimus estas pli kaj pli pli palaj kaj grizaj. Ekde Mezoriento ĝis Irako kaj Irano la maskloj de la subspecio Syriacus estas pli palaj kaj la inoj grizaj.
Distribuo kaj biotopo
Ĝi estas komuna specio en la zonoj de arbaroj de granda parto de sia teritorio, kvankam merlo preferas arbarojn de deciduaj folioj. Tamen, ĝardenoj estas taŭgaj lokoj por nestumado ĉar permesas ĝis 7,3 parojn por ĉiu hektaro, dum arbaroj ne permesas pli da duono de tiu menciita denseco (kaj la malfermaj spacoj kaj tre urbanizitaj eĉ malpli). Ili ĉeestas ankaŭ ĉe ĝardenbordoj, arbustejoj, arbarbordoj, parkoj aŭ eĉ en terkultivejoj, eĉ en urbaj zonoj.
En Eŭropo ĝi estas foje anstataŭata de la Rubandoturdo, specio sufiĉe proksima ekde la taksonomia vidpunkto, kiam oni progresas altitude. Oni povas trovi merlojn ĝis en alteco de 1000 m en Eŭropo, 2300 m en Nordafriko, 800 m en Srilanko kaj 900 m en Barato, sed la ĉefa subspecio de Himalajo povas atingi multe pli altajn lokojn. T. m. maximus nestumas inter 3200 kaj 4800 m kaj restas super 2100 m super marnivelo eĉ vintre.
Merloj nestumas en la tuta moderklimata Eŭropo, ĉiam sub la Arkta Polusa Cirklo, krom en Nordafriko kaj en kelkaj insuloj de Atlantiko (Madejro, Azoroj, Kanarioj) kaj granda parto de Suda Azio. Merlo estis enkondukita en multaj partoj de la mondo for de sia areo origina. Ekzemple en Aŭstralio kaj Novzelando estas merloj posteuloj de tiuj importitaj de Britio.
Migrado
Laŭ la latitudo, la merloj povas esti loĝantaj birdoj aŭ migrantaj, parte aŭ entute. La populacioj de la sudo kaj okcidento de la teritorio estas loĝantaj, sed la plej parto de la merloj de la nordo migras vintre suden ĝis Nordafriko aŭ ĝis tropika Azio.
La maskloj de la urbaj populacioj restas en malvarmaj klimatoj pli ol la maskloj de kamparo; tiu adapto eblas danke al microklimato pli milda kaj al relativa abundo de nutro, kio permesas tiujn birdojn setligi teritorion kaj ekreproduktiĝi komence de la jaro. Se estas nutrado vintre, maskloj kaj ino restas en sia teritorio la tutan jaron.
La migrantaj individuoj kapablas flugi grandajn distancojn. Ili estas pli sociemaj, veturas en malgrandaj grupoj, ĝenerale nokte, kaj nutras sin grupe disiĝante tra la vintrejo. La migranta flugmaniero, de rapidaj flugilfrapoj, interrompite de horizontalaj aŭ subenaj movoj, diferenciĝas de la normala flugmaniero, rapida kaj lerta.
Populacioj
La futuro de la specio dependos ĉefe de la pluteno de diversaj kaj favoraj biotopoj kiuj havigu al ili protekton kaj nutradon. La eŭropa populacio ŝajne pligrandiĝas ekde 1990, kaj estas konsiderata kiel "sekura" de BirdLife International.
Naturaj minacoj kaj vivespero
Merlo havas vivesperon de 2,4 jaroj mezaveraĝe, inklude idan mortindicon. Merloj kiuj survivas sian unuan jaron, vivas almenaŭ 5 jarojn mezaveraĝe, sed laŭ rezultoj de birdomarkado, tiu specio povas atingi 21 jarojn kaj 10 monatojn.
La ĉefa predanto de la merlo estas la hejma kato, sed la vulpo, la foino, el ermeno kaj rabobirdoj, kiel Akcipitroj. Male estas malmulta pruvo ke manĝas ovojn aŭ idojn de merlo plenkreskuloj de Korvedoj kiel ka pigo, korniko aŭ la korako, kaj ke tio malpliiĝas signife la populaciojn de merlo.
Merloj estas foje nevola gastiganto de la Kukolo (Cuculus canorus), parazita specio kiu ovodemetas en la nestoj de aliaj specioj. Sed ĝenerale ĝi ne ovodemetas en la nesto de la merlo, ĉar tiu kapablas rekoni la plenkreskulojn de tia specio, kaj ankaŭ ties ovojn, kiuj estas pli grandaj ol tiuj de la merlo kaj tiu ĉi malakceptas ilin. La merlo enmetita en Novzelando, kie la kukolo ne vivas, perdis la kapablon rekoni la plenkreskulojn de kukolo, sed ĉiam malakceptas ties ovojn.
Kiel ĉe aliaj paseroformaj, la parazitoj estas komunaj en merloj. Multaj merloj de kamparaj zonoj infektiĝas de iksodoj, kaj aliaj eksteraj parazitoj, ĉar ili manĝas ĉefe surgrunde kaj en urbaj areoj ne estas tiom da iksodoj ĉar tie ne estas tiom da gastigantoj. Problemo estas ke la merloj bedaŭrinde enhavas ofte Borrelia kaj transpasas tiun paraziton al iksodoj.
Entrudula specio
La merlo estis enmetita en Aŭstralio, Melburno, en 1850, sed disvastiĝis el Melburno kaj Adelajdo, ties originaj sidejoj, al la tutan sudorienton de Aŭstralio, kaj ankaŭ en Tasmanion kaj en la insulojn de la Markolo de Bass. La enmetita populacio de Aŭstralio estas konsiderataj damaĝaj ĉar manĝas kaj detruas ampleksan varion de beroj kaj drupoj en fruktoĝardenoj, parkoj kaj ĝardenoj, ĉefe en vinberoj kaj ĉerizoj. Ili estas akuzataj ankaŭ pro dissendo de "damaĝaj herboj", kiel rubusoj, kaj konkurenci kun la indiĝena birdaro, pro nutrado kaj nestolokoj.
En Novzelando, la merlo kaj la Zosteropo (Zosterops lateralis) estas la du birdoj plej disvastigantaj de semoj. Ekde ties enmeto en 1862, samtempe kun la Turdo (Turdus philomelos), disvastiĝis tra la tuta lando, ĝis altitudo de 1500 m, kaj al la proksima insuloj kiel tiuj de la grupo de la Insulo Campbell kaj de la Insuloj Kermadekoj. Ili manĝas grandan varion de fruktoj kaj ekzotaj kaj indiĝenaj, kaj ĝi estas unu de la ĉefaj kontribuantoj al disvolvigo de la komunumoj de lignaj vegetaloj enmetitaj, kiel la rubusoj. Tiuj plantoj havigas la fruktojn aprezatajn pli de la ĝeneralaj birdoj (ĉu indiĝenaj ĉu enmetitaj) ol de la endemiaj birdoj.
Ĉaso
Tiu specio estis ĉasata en multaj lokoj, ĝenerale nokte en ripozejo ĉu per pafilo ĉu per gluaĵo, kiel manĝaĵo. Ankoraŭ formas parton de la kompono de la ŝmiraĵo de merlo, specialaĵo de la korsika kuirarto.
Jura protekto
Merloj kun teritorio etenda en 10 milionoj de km, granda populacio kaj la relativa stabileco de la loĝantaro, estas klasita en la kategorio LC (Malplej zorgiga) de la IUCN.
En la parto okcidenta de la palearktisa regiono, la populacioj ĝenerale stabilas aŭ eĉ kreskas, sed povas esti loka malpliiĝo, ĉefe en ruraj zonoj, ĉar la novaj agrikulturaj teknikoj forigas barojn kiuj havigas al merloj kaj protekton kaj nutradon, sekigas humidajn herbejojn kaj uzas pesticidojn, kiuj malpliiĝas nombron de disponeblaj senvertebruloj.
Historia simbolismo
Diference de aliaj animaloj de nigra plumaro, la merlo ne estas ĝenerale vidata kiel negativa simbolo.
Simbolismo nacia kaj filatela
La merlo estas la nacia birdo de Svedio, kie la reproduktanta populacio de merloj estas inter 1 kaj 2 milionoj de paroj.
Multaj landoj eldonis poŝtmarkojn kun bildoj de merloj.
Heraldiko
Merlo ne tre oftas en heraldiko. Ĝi aperas en la blazonoj de kelkaj urboj.
Male, merleto tre oftas, sed gi estas stranga heraldika figuro, nome birdeto sen beko nek kruroj, kiu plej ofte aperas en aro.
Muziko
Take these broken wings and learn to fly.
All your life
You were only waiting for this moment to arise. En proza traduko: Merlo, kiu kantas noktomeze,
prenu tiujn rompitajn flugilojn kaj lernu flugi.
Vian tutan vivon
vi nur atendis tiun ĉi momenton por leviĝi.
Sanktejo
Sanktejo estas loko aŭ domo de kulto kaj foje de pilgrimo.
Gvanahatebejoj
Gvanahatebejoj, literumita ankaŭ Guanahatabey kaj Guanajatabey) estis indiĝena popolo de Okcidenta Kubo en la epoko de la kontakto kun eŭropanoj. Arkeologiaj kaj historiaj studoj sugestas, ke la Gvanahatebejoj estis arkaikaj ĉasistoj-kolektistoj kun diferencaj lingvo kaj kulturo disde siaj najbaroj, nome la Tainoj. Ili eble estis restaĵoj de pli frua kulturo kiu estis etenda amplekse tra Karibio antaŭ la etendo de la agrikulturistaj Tainoj.
Kristoforo Kolumbo vizitis la regionon de Gvanahatebejoj en Aprilo 1494, dum sia dua vojaĝo. Tiu ekspedicio trafis la lokanojn, sed iliaj tainaj interpretistoj ne povis komuniki kun ili, kaj indikis, ke ili parolas diferencan lingvon. La unua registrita uzado de la nomo "Guanahatabey" estis en letero de 1514 de la konkeristo Diego Velázquez de Cuéllar; ankaŭ Bartolomé de las Casas referencis ilin en 1516. Ambaŭ verkistoj priskribis la Gvanahatebejojn kiel primitivaj kaverno-loĝantoj kiuj manĝis ĉefe fiŝojn. Tiuj rakontoj estis nerektaj, evidente kun materialo venanta el tajnaj informantoj.
Takayoshi Toda
Takayoshi Toda (戸田 賢良, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Shonan Bellmare kaj Gainare Tottori.
Novkreitaj ŝtatoj
Post la disfalo de komunismo kaj disiĝo de Sovetunio kaj Jugoslavio post 1991 plej parto de la ĵus kreitaj ŝtatoj en la mondo aperis kiel eksaj partoj de tiuj du ŝtatoj. Tiele kreiĝis en tiu jaro el la eroj de Sovetunio ŝtatoj kiel Estonio, Latvio, Litovio, Rusio, Kartvelio, Azerbajĝano, Turkmenio, Uzbekio, Kazaĥio, Kirgizio, Taĝikio, Ukrainio, Moldavio kaj Belarusio. El Jugoslavio -sendepende de ĉu ĝi estis aŭ ne parto de la Orienta Bloko- eliris Slovenio (preskaŭ pace) kaj Kroatio (per terura milito) ankaŭ en 1991, Makedonio en 1993 (post malfacilaĵoj), Bosnio-Hercegovino en 1995 (post terurega milito), Montenegro (post referendumo) kaj Serbio en 2006 kaj laste Kosovo laŭ polemika situacio pro ties unuflanka sendependiĝo sen jura apogo en 2008. Krome ankaŭ el eksorientbloka ŝtato aperis tute pace Ĉeĥio kaj Slovakio en 1993.
Nur Namibio (1990), Eritreo (1993) kaj Orienta Timoro (2002) naskiĝis sen rekta rilato al la Orienta Bloko kaj ties procezo de disfalo, sed al la fino de la procezo de malkoloniigo. Pli precize Namibio sendependiĝis el Sudafriko kaj Eritreo el Etiopio post milito inter du ege malriĉaj landoj. La kazo de Orienta Timoro estis speciala, ĉar ĝi ne povis ricevi la sendependon el la malkoloniigo de la eksa kolonia imperio de Portugalio post la revolucio de 1974, ĉar Indonezio profitis ĝin kaj okupis la landon per simpla aneksiigo al la okcidenta parto apartenanta jam al Indonezio; nur post gerila milito kaj politikaj malfacilaĵoj Indonezio retiriĝis kaj la ŝtato sendependiĝis post kvarono da jarcento.
Quinto TI
Quinto estas komunumo de la Komunumaro Quinto kaj la Distrikto Leventina en Kantono Tiĉino, Svislando. Ĝi havis 1002 loĝantojn je la 31-a de decembro 2011.
Michael P. Candy
Michael P. CANDY (naskiĝis la en Bath, Somerset ; mortis la  en Perto, Aŭstralio) estis brita astronomo.
Quinto TI
Geografio
Quinto situas en la Valo Leventina ambaŭflanke de la rivero Tiĉino. La komunumo konsistas el la vilaĝoj Ambri kaj Piotta en la valo okcidente de la rivero, kie nuntempe vivas la plej granda parto de la loĝantaro, kaj la vilaĝoj Altanca, Ronco, Deggio, San Martino, Catto kaj Lurengo kiuj situas oriente supre de la valfundo laŭlonge de la malnova gotarda vojo, kaj la ĉefloko Quinto ĉe la deklivo inter la valfundo kaj la malnova gotarda vojo oriente de la rivero, kaj Varenzo en nordo de la komunumo en la valfundo oriente de la rivero.
Michael P. Candy
Li estis ano de la personaro de la Reĝa Observatorio de Greenwich kaj poste direktoro de la Observatorio de Perto).
Quinto TI
Geografio
La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 75,20 km², de kiuj 25,8% estas kovritaj de arbaro, 33,9% servas por agrikulturo kaj 2,7% por setlado.
Michael P. Candy
Laŭ Minor Planet Center, li estas kreditita de la malkovro de 3 asteroidoj en 1980 kaj 1981, unu en kunlaboro kun Peter Jekabsons. Li malkovris ankaŭ la C/1960 Y1 (Candy).
La asteroido 3015 Candy estis nomita en lia honoro.
Quinto TI
Sporto
La komunumo Quinto estas konata pro la glacihoketeamo Ambri-Piotta, kiu ludas en la Nacia Hokejligo A kaj jam plurfoje estis svisa hokejĉampino.
Trafiko
Tra Quinto pasas la kantona ĉefvojo n-ro 2, la svisa aŭtovojo A2 kaj la grava gotarda linio de Svisaj Federaciaj Fervojoj. En la vilaĝo Ambri situas flughaveno de la Svisa Armeo. La stacidomoj Ambri kaj Piotta situas en la valo. La vilaĝoj ĉe la malnova gotarda vojo estas konektita al la publika transportreto pere de poŝtaŭtolinio de Quinto al Airolo. En la valo situas la armea flughaveno de Ambri-Piotta. Nuntempe ĝi servas kiel civila aerodromo.
Historio
La unua dokumenta mencio de Quinto datiĝas el la jaro 1227 kiel Quinto, ĉar ĝi tiam estis de nordo la kvina vilaĝo sude de Gotardo. Dum mezepoko ĝis al la frua novepoko la vilaĝanoj de Quinto vivis ĉefe de alpopaŝtado. Kiam en la jaro 1882 estis konstruita la gotarda fervojo kaj sekigita la marĉo en la valfundo estiĝis la valaj setlejoj Ambri kaj Piotta kun industrio. En 1920 estis konstruita la baraĵlago de Ritom kun elektrocentralo en la valo.
1655
1655 estis normala jaro komenciĝanta vendrede (ligilo montras kalendaron).
En la jaro 1655 post Kristo okazis, interalie:
Róbert Nádler
Róbert Nádler, laŭ hungarlingve kutima nomordo Nádler Róbert estis hungara pentristo, altlerneja instruisto, arkitekto. Róbert Nádler naskiĝis la  en Pest (urbo), li mortis la  en Budapeŝto.
Biografio
Róbert Nádler frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li studis arkitekton en Munkeno kaj Vieno, ekde 1874 li studis pentradon en belarta akademio de Vieno. Post siaj studoj li eklaboris en laborejo de Miklós Ybl en Budapeŝto. Li lernis pentradon de Bertalan Székely, li studvojĝis en Italio, Tirolo, Bavario, Francio, Egipto. En 1899 li ekinstruis en Modela Desegna Lernejo. Ekde 1900 li disvastiĝis novan metodon en instruadoj pentrado kaj desegnado. Inter 1915 kaj 1917 li estis lernejestro de Industriarta Altlernejo, poste li instruis en Reĝa Teknikuniversitato József ĝis 1929. Tiutempe li pentradis en Artistkolonio (Szolnok). Li multe okupiĝis ankaŭ pri la hungaraj motivoj en industriartaj objektoj. Li ricevis plurajn premiojn.
Elektitaj pentraĵoj
Vidu la suban galerion!
Marin Sanudo
Li forte elreviĝis kiam Andreo Navaĝero (1483-1529) estis indikita kiel oficiala historiisto de Venecio kiel anstataŭanto de Marco Antonio Sabellico (1436-1506), kaj malgraŭ la morto de Navaĝero, en 1529, eĉ tiel li ne estis elektita kaj Pietro Bembo (1470-1547) estis indikita kiel anstataŭanto en la posteno. Li daŭre sin dediĉis al la prilaborado de siaj taglibroj kaj en la pligrandigado de sia biblioteko, eldonante verkojn de Anĝelo Policiano (1454-1494), Ovidio (43 a.K. - 17 AD) kiujn li dedicis al sia amiko Aldus Manutius (1449-1515).
Vidu ankaŭ
<Gallery> William-Adolphe_Bouguereau_(1825-1905)_-_Homer_and_his_Guide_(1874).jpg| Homero (898 a.K.-828 a.K.) Publius_Ovidius_Naso.jpg| Ovidio (43 a.K.-17 p.K.) Prop_and_Cynth.jpg| Sextus A. Propertius (48 a.K.-15 p.K.) World map pietro vesconte.jpg| Marin Sanudo (1260-l338) CoA fam ITA celsi.png| Lorenzo Celsi (1310-1365) FrancescoFoscariBastiani.jpg| Francesco Foscari (1373-1457) Ercole_I_d%27Este.jpg| Herkulo la 1-a (1431-1505) Alexander_VI_-_Pinturicchio_detail.jpg| Aleksandro la 6-a (1431-1503) Vannozza Cattanei.jpg| Vanozza de’ Cattanei (1442-1518) Aldus_Manutius_2.jpg| Aldus Manutius (1449-1515) Agostino Chigi.JPG| Agostino Chigi (1466-1520) Pietro_Bembo2.jpg| Pietro Bembo (1470-1547) Buch2-318.jpg| Juan Borgia (1474-1497) Portrait_of_Andrea_Navagero_by_Rafael.jpg| Andreo Navaĝero (1483-1529) Angelo_Poliziano_-_Imagines_philologorum.jpg| Anĝelo Policiano (1454-1494) Lodovico_Antonio_Muratori.jpg| Lodoviko A. Muratori (1672-1750) Guglielmo Berchet (1833-1913).png| Guglielmo Berchet (1833-1913) </Gallery>
NGC 4471
NGC 4471 estas stelo en konstelacio Virgo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Sebeșu de Jos
Sebeșu de Jos [sebeŝu de ĵos] (hungare: Oltalsósebes, germane: Unter-Schewesch) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Sibiu. En 1910 ĝi havis 1135 loĝantojn (rumanoj); en 1992 839 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas en 1733. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Szeben vármegye). Administre ĝi apartenas al Turnu Roșu.
Fonto
En 1925 cent familioj foriris de Sebeșu de Jos kaj fondis vilaĝon Albina oriente de Timișoara.
Friedrich von Logau
Dum sia vivtempo Friedrich von Logau ne gajnis grandan renomon, sed Gotthold Ephraim Lessing (1729-1781) remalkovris liajn verkojn kaj tiel gardis la memoron al li. Nuntempe von Logau, kies specialaĵo estis epigramoj, estas konsiderata grava reprezentanto de la Baroko.
Vivo kaj verkista agado
Logau frekventis inter 1614–25 la gimnazion en Brzeg kaj studis poste juron en Frankfurto ĉe Odro. Poste li iĝis sekretario jura de la Duko de Legnica. Li apartenis ekde 1648 al la Fruktodona Societo, kie li portis la kaŝnomon Der Verkleinernde / La malgrandiganto.
Akvopipio
La Akvopipio, Anthus spinoletta, estas mezgranda paserina birdo, membro de la genro de pipioj kaj familio de Motaciledoj (kiu enhavas ankaŭ la motacilojn kaj longungulojn) kiu reproduktiĝas en montaroj de suda Eŭropo kaj suda moderklimata Azio al Ĉinio. Ĝi estas malloongdistanca migranta specio kiu moviĝas al humidaj malfermaj malaltaj teroj kiaj marĉoj kaj inundaj kampoj vintre. Kelkaj birdoj migras norden al Britio vintre, kaj profitas el pli varma oceana klimato.
Kiel plej parto de aliaj pipioj, ankaŭ tiu estas nedistingeblaspekta specio surgrunde, ĉefe bruna supre kaj kun malhela strieco je sablokoloraj subaj partoj, ĉefe en brusto kaj ventroflankoj. Ĝi havas malhelajn krurojn, kio estas ja distingilo inter pipioj kiuj kutime hacas ĉu flavecajn ĉu rozkolorecajn krurojn, sed ĉiam helajn; krome la eksteraj vostoplumoj estas blankecaj kaj la beko estas longeca kaj malhela. Somere ĝi havas distingan reproduktan plumaron, kun rozeca brusto, griza kapo kaj tre markata blankeca superokula strio (Alström & Mild, 1996).
La subspecio de la Rokpipio littoralis en somera plumaro estas tre simila laŭ ekstera aspekto al la Akvopipio. Ili povas esti apartitaj pro siaj kantoj (Leonovich et al., 1997) kaj okupas diferencajn habitatajn tipojn kiam ili koincidas en sama ĝenerala areo (Bijlsma, 1977). La Akvopipio estas ankaŭ multe malpli alproksimebla ol la Rokpipio, forflugante alte kaj rapide kiam oni alproksimiĝas al ĝi. La Akvopipio kaj la Okraventra pipio ne koincidas escepte en malgranda areo de Centra Azio (Nazarenko, 1978).
Tiu specio estas insektovora. Ties alvoko estas eksplodeca "fit", kiel de Rokpipio. Ties kanto estas simila, sed ĝi konsistas el eble 5 "serioj" de po ĉirkaŭ dekduduono de notoj (la Rokpipio havas malpli, sed pli longajn seriojn); ĝi finas ĉu sen ĉu kun ripeteca trilado.
Iam inkludata en la Akvopipio estis la subspecioj nune separataj kiel Rokpipio kaj Okraventra pipio (Sangster et al., 2002). La unua estas pli proksime rilata al la Akvopipio ol la lasta, kiel indikas kaj eksteraj (Alström & Mild, 1987) kaj molekulaj (Voelker, 1999) karakteroj.
UK 1974
La 59-a Universala Kongreso de Esperanto okazis de la ĝis la  en Hamburgo, Germanio. Ĝi havis 1650 partoprenantojn el 50 landoj. La kongresa temo estis "Naciismo kaj internacia kunlaboro en nuntempa mondo".
Historia fono
Tiu ĉi Universala Kongreso estas grava precipe pro tio, ke la prezidanto de UEA Ivo Lapenna komence de la kongreso deklaris sian retiriĝon el ĉiuj funkcioj, kiujn li havis en la Esperanto-movado. Li havis kialojn supozi, ke li ne ricevos plimulton en la elektoj (jam tri jarojn antaŭe, en la 56-a UK, li ricevis nur 26 voĉojn, la alia kandidato 21). Poste Lapenna asertis ke "puĉo", helpata de komunistoj, forigis lin el la ofico. Laŭ la historiisto Ulrich Lins, Lapenna neniam povis pruvi tion. Cetere per sia demisio Lapenna ja mem forigis la eblecon de eventuala puĉo.
Administra divido de Kaluga provinco
En 2014 Kaluga provinco konsistas el 24 administraj distriktoj kaj 2 urboteritorioj.
Listo de distriktoj de Kaluga provinco:
Urboteritorioj de Kaluga provinco:
Rodriges (insulo)
Rodriges aŭ (fr) Rodrigues (prononcu [rodrig] kaj ne [rodrigèz] kiel en la portugala) kun nomo prenita de la portugala esploristo Diogo Rodrigues, estas unu el la insuloj Maskarenoj. Ĉiuj insuloj de la maskarena insularo apartenas al la Respubliko Maŭricio, escepte de la insulo La Réunion, kiu konsistas el franca transmara departemento (département d'outre mer aŭ DOM).
Ĝi estas la plej malgranda (109 km², 18 km longa, 8 km larĝa) de la tri maskarenaj insularoj sudokcidente en la Hinda Oceano, 560 km oriente de la insulo Maŭricio, kun plej alta loko de ĉirkaŭ 355 metroj. Ĝi estas ĉirkaŭita de korala rifo. La ĉefurbo estas Port Mathurin.
Je 2006 la insula loĝantaro estis ĉirkaŭ 40,000. La ĉefa lingvo estas Rodriga Kreolo, dum la franca kaj la angla estas parolataj aŭ komprenataj de la loĝantaro. La ĉefa religio estas la Roma Katolikismo kun kelkaj minoritatoj de aliaj religioj. Pleja parto de la loĝantaro estas miksaĵo de afrikaj kaj francoj. Ĉefaj industrioj estas manfarado, agrikulturo, fiŝkaptado kaj turismo.
Historio
El la 10-a jarcento, Araboj vizitis la insulojn Maskarenoj. Mapo de la 12-a jarcento de la araba geografo Ash-Sharif al-Idrisi, klare montras la tri insulojn de la Maskarenoj kiel Dina Arobi (Maŭricio), Dina Margabin (Reunio) kaj Dina Moraze (Rodriges). La insulo ricevis la nomon de la portugala maristo Dom Diogo Rodrigues en 1528.
El 1601 nederlandanoj ekvizitis la insulon, por serĉado de freŝa akirado de manĝaĵo. En 1691 la Hugenoto François Leguat kaj 7 kompanoj surterigis en tiu insulo, intence setligi terkulturan kolonion de rifuĝintaj protestantoj. Terkulturado ne estis sukcesa, sed estis abundo da testudoj, birdoj, fiŝoj kaj aliaj marmanĝaĵoj.
Dum la 18-a jarcento klopodis multaj francoj disvolvigi la insulon. Oni alportis afrikajn sklavojn (prauloj de la nuna loĝantaro) al Rodriges por disvolvigi brutobredadon kaj terkulturadon.
En 1809, post mallonga batalo kontraŭ la francoj, trupoj de Britio prenis posedon de Rodrigues. Kaj poste sklaveco estis abolita. En 1968 Maŭricio enmetis la insulon Rodriges en tiu lando. Nune estas aŭtonoma regiono de Maŭricio, kaj deziras plenan sendependon.
Lingva situacio
Kontraste kun Mauricio mem, la insulo Rodrigues estas tre homogena, etne kaj lingve. Fakte, pli ol 96% de la insulanoj estas Rodriganoj kaj kiel gepatra lingvo ili parolas la rodrigan kreolon kiu estas la ĉefa parolata lingvo, La insulo Rodrigues ne vere havas specifan lingvan politikon rilate al la Respubliko Mauricio. Ĝia lingva politiko konsideras la tri lingvojn praktikatajn : kreolo por neofcialaj komunikoj kaj la radio, la franca por pli formala komunikado, precipe en televido kaj ĵurnaloj, kaj la angla por la administrado kaj en la lernejoj.
Kelkaj ekzemploj :
Kreolaj popoloj el la tuta mondo, donu al ni vian manon : Tou kreol lor la ter, anou marye pyke
Kreolo ne estas nur lingvo aŭ etna grupo, sed tuta filozofio : Kreol li pa selman enn lang ou enn bann dimoun, li enn filozofi oussi
Ni estas kreoloj, do ni parolas kreolan (lingvon) : Nou kreol, nou koz nou lang.
Kreolo estas la forta lingvo de nia patrujo ĉar ĝi estas parolata de ĉiuj : Kreol li enn gran lang kot nou parski tou dimoune kose li.
Natura historio
Rodriges estas vulkana insulo borde de la Ebenaĵo Maskareno. Oni supozas, ke estas 1-4 milionjara, kaj dum tiu tempo Rodriges disvolvigis unikan medion, inkludante multajn Endemismojn: 42 specioj de arboj; la Rodrigesa fruktovesperto; du specioj de birdoj, la Rodrigesa fodio kaj la Rodrigesa filoskopo; kaj ĉe la rifo unu specio de koralo, du specioj de fiŝoj Pomacentrus kaj multajn novajn speciojn de krustuloj. Aliaj endemismaj bestoj kiel la Rodrigesa giganta testudo kaj la Rodrigesa ermitkolombo estas nune formortintaj.