cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Triĥomo
Radikaj haroj
Radikoharoj variias inter 5 kaj 17 mikrometroj en diametro, kaj 80 ĝis 1 500 mikrometroj en longo (Dittmar, citita en Esau, 1965). Radikoharoj povas postvivi dum 2 al 3 semajnoj kaj tiam morti. Samtempe novaj radikoharoj kontinue estas formataj ĉe la pinto de la radiko. Tiumaniere, la radikoharara kovraĵo restas la sama. Estas tial kompreneble, ke transplantado devas esti zorgeme farata, ĉar la radikoharoj estas plej ofte fortiritaj for plejparte. Pro tio transplantado povas kaŭzi plantovelkadon.
Signifo por la paleontologio
Kvankam triĥomoj estas maloftaj en fosilioj, triĥomobazoj estas regule trovataj, kaj en kelkaj okazoj ties ĉela strukturo estas grava diagnozilo rilate al sistematiko.
20528 Kyleyawn
20528 Kyleyawn estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Levajanteca frankolino
La Levajanteca frankolino (Scleroptila levaillantoides aŭ Francolinus levaillantoides) estas birdo de la familio de Fazanedoj de la ordo de Kokoformaj kaj grupo de afrikaj frankolinoj. Oni ĵus proponis reorganizadon de tiu specio de Francolinus en la genro Scleroptila kun F. streptophorus, F. levaillantii, F. africanus, F. psilolaemus, F. shelleyi kaj F. finschi.
Ĝi troviĝas en herbejoj kaj arbaroj de Afriko.
Aspekto
Maskloj kaj ino havas la saman plumaron. La masklo povas esti distingita pro havo de spronoj pli grandaj ol tiuj de la ino. La Levajanteca frankolino montras nigrecan brunan bekon kun flaveca bazo. La irisoj estas brunaj, kaj la kruroj flavecaj. Kapo kaj kolflankoj estas okrabrunaj kun strio de nigrablankaj makuletoj kiu descendas el okulo al la kolflankoj. La gorĝo estas blanka kun malhela bordo, formanta zonon subbustran. La brusto kaj subaj partoj estas okrabrunaj kun multaj ruĝecbrunaj makuletoj kaj strioj kiuj etendiĝas al flankoj. La supraj partoj estas malhelbrunaj.
La Levajanteca frankolino estas tre varia laŭ plumaro kaj estas facile konfuzebla kun la Levajanta frankolino el kiu ĝi povas esti distingita pro havo de fajna, ne larĝa, brustozono. Ĝi diferenciĝas el la Ŝelia frankolino por manko de nigraj kaj blankaj markoj en suba brusto kaj ventro kaj pro havo de nur unu vizaĝa strio (tiu mustaĉa) kiu kuniĝas ĉe la brusto por formi la brustozonon. Ĝi diferencas el la Sudafrika frankolino pro havo de blanka, ne grizmakulita, gorĝo,
Distribuado
La Levajanteca frankolino estas distribuata en du geografiaj grupoj ege distingaj, respektive nordoriente kaj sudokcidente de la kontinento afrika. La areo de la sudaj populacioj etendas el sudorienta Angolo tra la centro de Namibio kaj Bocvano al Sudafriko (okcidenta kaj suda Transvalo, Libera ŝtato de Oranĝo, Lesoto kaj nordo de la provinco de Kablando). La nordaj populacioj havas areon tre fragmentata en Sudano kaj Ugando. Ili loĝas ankaŭ en montaj regionoj de Etiopio, norda Somalio, Ĝibutio kaj Eritreo.
Ĉe la taksonoj el la norda parto de ties distribuado (Etiopio, Sudano, Somalio, Ugando kaj Kenjo), la kollinio ne atingas la okulon kaj la ventro estas blankeca. Ĉe la sudaj taksonoj (Angolo, Namibio, Bocvano, Sudafriko) la kollinio atingas la okulon kaj la ventro estas sablokolora. Tio permesis al kelkaj fakuloj trakti ilin kiel separataj specioj: la Arĉera aŭ Akacia frankolino (S. gutturalis kun subspecio lorti) en nordo, kaj la Oranĝorivera frankolino (S. levaillantoides kun subspecio jugularis) sude.
La Levajanteca frankolino loĝas ĉefe en sekaj herbejoj kun aŭ sen arbustaro. Ili troviĝas same en arbaroj aridaj kaj herbejaj kaj ĉe montodeklivoj ŝtonecaj. Tiu specio povas supreniri ĝis 2500 m en Etiopio kaj Ugando.
Subspecioj
De la grupo suda estas agnoskataj la jenaj subspecioj: F.l. levaillantoides (Sudafriko, norda kaj centra Namibio), inklude la variantojn pallidior, ludwigi, gariepensis, watti, langi kaj kalaharica - F.l. jugularis (Norda Namibio kaj Angolo) inklude la variantojn cunenensis kaj stresemanni. En la norda grupo oni agnoskas nur : F.l. gutturalis, tre kurioza subspecio kiu loĝas en Eritreo kaj F.l. lorti (Sudano, Ugando, Etiopio kaj Somalio). Tiu lasta inkludas la variantojn archeri, stantoni kaj friedmanni.
Kutimaro
La Levajanteca frankolino estas timida kaj tre prudenta birdo. For de malmultaj eliroj el ŝirmejoj por manĝo, oni povas observi ĝin tre rare kaj oni detektas ĝin danke al ties krioj. La Levajanteca frankolino vivas kutime kiel paroj aŭ malgrandaj grupoj ĝis dekduo de individuoj. Eĉ kaze de danĝero ili ne emas flugi kaj preferas fuĝi kure al vegetaĵaro. Ili uzas surprizan strategion kaŝe ĉe kelkaj grandaj mamuloj por eviti predantojn.
Reproduktado
La Levajanteca frankolino estas monogama. La nesto estas simpla grunda skrapaĵo iom kovrita de herboj. La ino demetas 5 al 8 ovoj, helrozkoloraj al brunecflavaj kun foje malgrandaj brunaj makuletoj. La reprodukta sezono varias depende de la regionoj : februaro-majo kaj septembro-oktobro en Transvalo, junio en Namibio, aprilo, aŭgusto kaj decembro en Angolo, februaro, aprilo kaj aŭgusto en Etiopio, majo-junio en Somalio.
Manĝo
La Levajanteca frankolino estas ĉegfe vegetarano. Ili manĝas grenon, bulbojn kaj radiketojn de plantoj de la genro Moraea. Ili manĝas ankaŭ insektojn.
Protektado
La statuso de la Levajanteca frankolino estas malfacile difinebla ĉefe ĉe la populacioj de la nordo de la kontinento. Ili ne estas raraj en Etiopio, sed la informo estas ege malnovaj ĉe Somalio kaj Ĝibutio. En Ugando tiu birdo estas limigita ĉe la ĉirkaŭoj de la monto Moroto. En Namibio kaj sendube en Bocvano, la populacio iomete pliiĝas. En Sudafriko, kie la populacio estas ĉirkaŭ 100,000 individuoj, ili estas male malpliiĝanta. Tutmonde la specio estas konsiderata kiel Malplej Zorgiga.
Plenigo (muziko)
Plenigo signifas en improvizata muziko la ornamado de muzikpeco. Oni distingas melodiajn, harmoniajn kaj ritmajn plenigojn:
Senmakula forkovostulo
La  Senmakula forkovostulo (Enicurus immaculatus) estas specio de birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj genro de Forkovostuloj, kiu temas pri genro de nigrablankaj birdoj ĝenerale kun nigraj supraj partoj kaj blankaj subaj partoj kaj fruntoj.
La Senmakula forkovostulo ŝuldas sian popolan nomon kaj sian sciencan nomon immaculatus al la fakto, ke ĝi havas tre purajn kaj senmakulajn nigrajn suprajn partojn kaj ĉefe (escepte nigran gorĝon) tre blankajn subajn partojn sen flankaj markoj aŭ nuancoj. Tamen krome ĝi havas en supraj partoj blankajn fruntareon, flugilmakulojn, pugon kaj vostoplumajn finbordojn. La beko estas nigra kaj la kruroj helrozkoloraj, kiel ĉe la aliaj samgenranoj.
Tiu ĉi specio troviĝas en Bangladeŝo, Butano, Barato, Birmo, Nepalo kaj Tajlando. Ties habitato estas moderklimataj arbaroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj.
145488 Kaczendre
145488 Kaczendre estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la hungara astronomo Sárneczky Krisztián elde la Stacio de Piszkéstető de la Konkoly Observatorio, proksime de Mátraszentimre en Hungario.
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la hungara pentristo kaj amatora astronomo Komáromi Kacz Endre (1880 – 1969). De la 1910-aj jaroj, li havis konstantajn ekspoziciojn en Budapeŝto kaj pluraj el liaj pentraĵoj troviĝas en la Hungara Nacia Galerio. Liaj koloraj desegnaĵoj de planedoj estas unikaj, kaj li estis sendependa malkovrinto de la novao N Aql 1918.
Pompéu
Eksteraj ligiloj
<!-- Eble utilas ankoraŭ ion reenmeti de la antaŭa, tro mallonga teksteto, plej bone per enporto en vikidatumojn:
Stella Liebeck
Stella Liebeck (* 1913) akiris sian mondfamecon per juĝa proceso kontraŭ Mc Donald's, pro akcidento suferita en la gastejo. Ŝi verŝis sin en 1992 per 80-celsiusgrada kafo kaj 6 % de ŝia korpo estis brulvundita.
En la juĝproceso ŝi gajnis kompensan kaj punan monon en sumo de 640.000 da usonaj dolaroj.
Stella-Award
Por kolekti similajn aferojn, oni fondis en 2005 la premion Stella Award por distingi la specifajn damaĝ-kompensigojn.
Edipa konflikto
La Edipa konflikto estas teoriero de la psikoanalizo de Sigmund Freud, laŭ kiu ĉiu vira infano en sia disvolviĝo pasas „Edipan fazon“, en kiu li avidas sian patrinon kaj rivalas kontraŭ sia patro.
Oni parolas pri Edipa komplekso, se ankoraŭ la plenkreskulo restas en tiu problemo, do se la infana konflikto ne solviĝis kontentige. Foje oni mise uzas la terminon Edipa komplekso, sinonime al la infana Edipa konflikto.
En "La reveno de totemismo en la infaneco" de Totemo kaj tabuo, Freud metis la komencon de la Edipa komplekso en la originoj de la homa socio, kaj postulis, ke ĉia religio estis fakte etendon kaj kolektivan formon de kulpo kaj de ambigveco por trakti pri la mortigo de la patra figuro (kion li vidis kiel la vera Prapeko).
Bonnanaro
Bonnanaro estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la insulo kaj administra regiono Sardio kaj al la provinco Sassari, ekde aprilo 2021 nomata metropola urbo Sassari. Laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kristana patrono estas la sankta, kies memortago sekve estas la komunuma festotago. Najbaraj komunumoj estas Bessude, Borutta, Mores, Siligo kaj Torralba.
NGC 4894
NGC 4894 (aliaj indikoj — ZWG 160.247, DRCG 27-122, PGC 44732) estas galaksio en konstelacio Berenica Hararo.
Kindl Festsäle
Kindl Festsäle (germane: "festsalonoj de bierfarejo Kindl") estis la kongresejo de la 38-a Germana Esperanto-Kongreso, okazinta en junio 1960. La kunvenejo situas en la urbodistrikto Neukölln de Berlino, la ĉefurbo de Germanio. En la kongresa jaro ĝi apartenis al la okcidenta parto de Berlino, sed esperantistoj el la komuniste administrata orienta parto de la urbo ankoraŭ relative facile povis atingi la kongreson, ĉar la Berlina muro fikse dividanta la du urboparojn konstruiĝis nur pli ol jaron poste, en aŭgusto 1961.
Kuba radiko
Ĉiu reela nombro havas akurate unu reelan kuban radikon. Reela kuba radiko estas nepara funkcio. Ekzemple:
Se la nombro estas reela kaj ne nula, ĝi havas ankaŭ 2 malsamajn kompleksajn radikoj, kiuj estas kompleksaj konjugitoj unu de la alia. Ekzemple:
Ĉiu nenula kompleksa nombro havas akurate 3 malsamajn kompleksajn kubajn radikojn. Ekzemple:
La kuba radika operacio estas ne asocieca kaj ne distribueca kun adicio kaj subtraho.
La kuba radika operacio estas asocieca kun potencigo kaj distribueca kun multipliko kaj divido, se konsideri nur reelajn nombrojn. Tamen se konsideri kompleksajn nombrojn, ĉi tio ne ĉiam veras. Ekzemple:
En kompleksaj nombroj
Por kompleksaj nombroj, la ĉefa kuba radiko estas kutime difinita kiel
kie ln(x) estas la ĉefa branĉo de la natura logaritmo. Se skribi x kiel
kie r estas nenegativa reela nombro kaj -π < θ ≤ π, tiam la kompleksa kuba radiko estas
Ĉi tiu signifas ke en polusaj koordinatoj oni prenas la reelan kuban radikon de la radiuso kaj dividas la polusan angulon per 3. Kun ĉi tiu difino, la ĉefa kuba radiko de negativa reela nombro estas kompleksa nombro, kaj ekzemple la ĉefa valoro de estas ne -2 sed.
Röllbach
Röllbach estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Miltenberg Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
11431 Karelbosscha
11431 Karelbosscha estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels, de la Observatorio de la Monto Palomar kaj de la nederlandaj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la "Palomar-Leiden Enketo pri Trojanoj" (Palomar-Leiden Trojan Survey).
La geedzoj Ingrid kaj Cornelis van Houten malkovris ĝin sur fotaj platoj eksponitaj far de Tom Gehrels elde la Monto Palomar.
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de Karel Albert Rudolf Bosscha (1865–1928), notinda nederlanda plantejestro de teo en Malabar (Okcidenta Javo). Kun sia nevo Rudolf Albert Kerkhoven, li grave kontribuis al la starigo de astronomia observatorio en Lembang, proksime de Bandungo.
32008 Adriángalád
Nomo
Ĝia nomo honoras la slovakan astronomon Adrián Galád, de la observatorioj de Modra kaj Ondřejov, (kun-)aŭtoro de multenombran artikoloj pri asteroidaj fotometriaj observoj kaj orbitaj integraladoj. Li estas kun-malkovrinto de pluraj duopaj asteroidoj, uzante fotometriajn metodojn. Nomo sugestita de Petr Pravec kaj A. Harris
Satelito
Ĝia satelito estis malkovrita la de P. Pravec, P. Kušnirák, K. Hornoch, J. Vilagi, L. Kornoš, A. Galád, D. Higgins, V. G. Chiorny, D. Pray, R. D. Stephens, V. Reddy kaj R. Dyvig, uzinte  observitajn elde multenombraj observatorioj; anoncita la.
Tiu satelito havas diametron de 1,69 km (4,23 km por la ĉefa korpo), ĝi orbitas kun orbita periodo de 1,677 ± 0,0008 tago (40,248 horoj) kaj duona grandakso de 13 km, ĝia rotacia periodo estas ankoraŭ nekonata.
Sigmo Draka
Sigmo Draka (latine σ Draconis, mallonge σ Dra) estas stelo en la konstelacio Drako, kaj ĝi situas proksimume 18,8 lumjarojn de la sunsistemo. Ĝi estas videbla en la nokta tera ĉielo kiel malhela stelo, je videbla magnitudo 4,68. Ĝi havas la tradician arablingvan nomon Al Safi.
Ĉar ĝi sufiĉe similas al Suno kaj proksimas al sunsistemo, oni klopodas kompreni, ĉu la stelo havas planedaron. La ĝisnunaj esploroj estas tamen senrezultaj.
Masakro de Dijarbakiro
Masakroj de Diyarbakiro estis masakroj okazintaj en la provinco Diyarbakiro de la Otomana Imperio inter la jaroj 1894 kaj 1896. La okazaĵoj estis parto de la Hamidaj masakroj kaj celis la kristanan loĝantaron de de la provinco, en kiu loĝis precipe armenoj kaj asirianoj.
La masakroj komenciĝis en la urbo Diyarbakiro la 1-an de novembro 1895, post kiam neidentigitaj individuoj pafis ekster la Grandan Moskeon ("Ulu Cami") en la urbocentro dum la tagmeza islama preĝo. La franca konsulo, Meyrier, ricevis raportojn, ke policano unue pafis preterpasantojn dum la preĝoj, dum otomanaj dokumentoj raportis, ke asirianoj ekpafis dum la islamanoj preĝis. Islamanoj komencis ataki armenojn en la ĉirkaŭaĵo, baldaŭ la perforto turniĝis kontraŭ ĉiuj kristanoj kaj disvastiĝis tra la urbo. Ili tiam komencis prirabi, kaj alestis komunaj civiluloj kaj registaraj oficialuloj egale. La tuta bazara areo ekbrulis, la fajro baldaŭ malaperis kaj detruis centojn da vendejoj kaj metiejoj, kun fumo videbla el Ergani, je distanco de 55 km. La kristanoj, kiuj ne povis forkuri de la murdistoj, estis pafitaj. La financaj perdoj en la unua tago estis taksitaj je ĉirkaŭ du milionoj da turkaj funtoj.
Estas variaj taksoj pri la nombro de mortintoj en la urbo. La oficiala otomana raporto de la provinca registaro donis 480 kristanojn kaj 130 islamanojn. Tamen, Meyrier raportis 1191 kristanajn mortintojn (inkludante, sed ne limigita al, 1000 armenoj kaj 150 asiroj), kaj 195 islamanoj. Meyrier ankaŭ raportis 2000 malaperintajn homojn, sed Hallward, la brita Vic-konsulo kiu venis al Diyarbakiro la sekvan jaron, determinis kristanan morton ĉirkaŭ 1000, implicante, ke la mankantaj pluvivis kaj estis kalkulitaj 155 virinojn kiujn la kurdoj forrabis.
Multaj kristanoj postvivis la mortigojn per konvertado al islamo per armila forto. Laŭ iuj raportoj, ĉirkaŭ 25.000 armenoj turnis sin al Islamo dum la masakroj. Multaj el ili revenis al kristanismo post la fino de la persekutado kaj revenis al siaj vilaĝoj denove.
William Ainger Wigram vizitis la regionon kelkajn jarojn poste kaj vidis la spurojn de la detruo. Laŭ li, la asirianoj de la urbo Diyarbakiro suferis malpli ol iliaj armenaj kun-religianoj, kies distrikto estis ankoraŭ tute malkonstruita. Li ankaŭ observis fortajn kontraŭkristanajn sentojn inter la islamanoj de la urbo.
Kronologio de la kristanismo de la 1-a jarcento
Rilate la datojn de la eventoj de la historio de kristanismode la 1-a jarcento estas malmulte da informoj. Iuj eventoj, tamen, povas esti datitaj precize aŭ kun proksimumo de malmultaj jaroj (inter tiuj la datoj de la de la naskiĝo kaj morto de Jesuo, la martiriĝo de Jakobo la pli aĝa, la incendio de Romo, la detruo de Jerusalemo. El tiuj oni ekstrapolas, kun malpli granda grado de certeco, la eblajn datojn de la aliaj eventoj.
La precipaj fontoj el kiuj oni rekonstruas la kronologion de la eventoj estas la Nova Testamento kaj la skriboj de la unuaj kristanoj. Estu dirate ke iuj rifuzas la fidindecon de tiuj skriboj, kaj konsekve la tutan kronologio ĝis tie prezentita. Vidu en Esploro pri la historieco de Jesuo
Kronologio
(La historia vero de la resurekto de Jesuo, de la sinsekvaj aperoj kaj de la Ĉieliro estas rekonata nur de kristanoj. Laŭ islamanoj Jesuo ascendi rekte al la ĉielo sen la pasaĵo tra la krucumo. ).
Magyaregres
Ne miskomprenu kun Magyaregregy!
Magyaregres [madjaregreŝ] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Kaposvár. La loknomo signifas: hungara-groso.
Situo
Magyaregres situas sur ebenaĵo, laŭ rojo kaj akvorezervujo, fine de sakovojo. Kaposvár troviĝas 14, Igal 19 km-ojn.
Historio
La unua mencio okazis en 1229 laŭ formo Egis. En 1975 akvorezervujo konstruiĝis. En Magyaregres migra poŝto servas.
Famuloj
En Magyaregres naskiĝis János Balázs (pentristo, 1904).
Ĝermanoj
[[dosiero:Germanic Groups ca. 0CE.jpg|eta|300px|loĝregionoj de la ĝermano la romia tempo:
malhelruĝa:nordĝermanoj
ruĝa:nordmaraj ĝermanoj
oranĝa: rejn-vezero-ĝermanoj
heloranĝa: elbĝermanoj
flava:odro-vistulo-ĝermanoj ]]
Vidu ankaŭ en Ĝermanio
Ĝermanoj estas aro da etnoj loĝantaj en centra orienta kaj norda Eŭropo - do Ĝermanio - de almenaŭ 1000 jaroj a.K. El tiu etnaro devenas la nunaj islandanoj, norvegoj, svedoj, danoj, germanoj, angloj kaj nederlandanoj. La lingvoj parolataj de tiuj popoloj apartenas al la ĝermana lingvaro.
Lingvoj
vidu Ĝermana lingvo
Antikve
Listo de la ĝermanaj gentoj (laŭ la nomoj al ili donitaj de la Romianoj)
Sierra de Guadalupe (metroo de Madrido)
Sierra de Guadalupe (Gvadalupa Montaro) estas stacio sur  de la Metroo de Madrido, situanta sub la interkruciĝo de Avenuo de la Democracia kaj Strato de Jesús del Pino, inter distriktoj Villa de Vallecas kaj Puente de Vallecas.
Gábor Piskolthy
PISKOLTHY Gábor PISKOLTI (piŝkolti) estis rumanuja hungara pentristo. Li naskiĝis en Deĵo la 22-an de junio 1913 kaj mortis en Târgu Mureş la 18-a de oktobro 1970.
Biografio
Inter 1938-39 li studis en ŝtata pentristlernejo en Dej, poste en Belarta Altlernejo Ion Andreescu de Kluĵo, kie lia majstro estis Sándor Mohy. Li komencis sian karieron en Deĵo. Ekde 1951 li instruis desegnon de Muzik- kaj belartlernejo de Târgu Mureş.
Magazeno Rix
La magazeno Rix - Warenhaus Rix, obchodní dům Rix, konstruita en Aŭstrio, post 1918 en Ĉeĥoslovakio, dum la Unua respubliko de Ĉeĥoslovakio apartenis al grupo de konstruaĵoj, kiuj ŝanĝis la vizaĝon de Moravia Ostrava. Ĝi troviĝis en Avenuo de 28-a de oktobro n-ro 19 kaj ĝia posedanto estis Adolf Liiftschitz kun sia familio. La germanlingva ostrava arkitekto Felix Neumann (1860-1942) en 1909 konceptis la modernisman konstruaĵon.
Historio
La unua mencio pri vivtenado de Adolf Liiftschitz devenas el fino de la jaro 1903, kiam li akiris koncesion por komercado kun miksita varo. Adolf Liiftschitz gvidis la magazenon mem, malgraŭ tio ke rajton por decidi disponis ankaŭ lia edzino Elfrida Ripperová.
Nomon por sia pli posta magazeno la komercisto akiris de devena posedanto de la objekto Julius Rix, kiu donis al li rajton uzi la markigon de firmao. Por tiu ĉi permeso li pagis jam en januaro de 1904 6000 kronojn. Kvankam la markigon Rix li uzis ekde tiu ĉi dato pli ol 26 jarojn, nur en la jaro 1930 tiu ĉi nomo estis laŭleĝe enportita en komercan registron.
Adolf Liiftschitz trafikis vendejon kun la miksita varo kaj iom post iom li disvastigis sortimenton. En la entreprenado li sukcesis kaj dum la 1920-aj jaroj li atingis per alikonstruoj esencan disvastigon de vendejspacoj kaj ankaŭ firmaan kapitalon. En la jaro 1928 li finis ampleksan kaj multekostan alikonstruon de la vendejo en modernan kvinetaĝan palacon, kiu enviciĝis inter la plej grandaj magazenojn en Ĉeĥoslovakio (de eksperto li estis taksita je du milionoj da kronoj). Kliento povis en kvar etaĝoj de la magazeno aĉeti ĉion de pinglo ĝis mantelo. La aĉetanto, kiu ĉi tie elspezis pli grandan sumon de kronoj, ricevis donaceton.
El la jaro 1939 konserviĝis statistika listo pri la salajroj. La komercisto devis dokumenti siajn financajn rilatojn al Financa direkciejo en Brno. Laŭ bilanco la firmao Adolf Liiftschitz estis unu el la plej bone prosperanta entreprenoj en Moravia Ostrava. Pura enspezo el la konstruaĵoj moviĝis ĉirkaŭ 18 455 Kĉ, el la entreprenoj kaj la okupo 350 000 Kĉ, do sume 368455 Kĉ. La trafika kapitalo de la firmao faris 2 689 310 Kĉ. La entrepreno havis en tiu ĉi jaro 115 okupitojn kaj li establis siajn filiojn en pli grandaj urboj tra la tuta respubliko Ĉeĥoslovakio. En la jaro 1930 la komercisto ŝanĝis pro la tiriĝantaj disputoj la nomon de sia entrepreno je Magazeno Rix, sekvanto Adolf Liiftschitz. La sekvantan jaron li lasis ekregistri la komercan markon RIX ĉe Komerca kaj vivtenista kamero en Olomouc. La marko estis destinita al markigo de teksvaro de la propra produkto.
La posedanto tiutempe tre sukcesis, li komercis kun tuta vico de landoj, plej multe ekz. kun Italio. En subkonscio de la klientoj la havis jam eminentan renomon kaj ĉe la komercaj institutoj ankaŭ, kiel pruvas letero de la Komerca kaj vivtenista banko en Olomouc al itala konsulo, kiu verkontrolis la posed- kaj komerc-rilatojn de la firmao. En la 1930-aj jaroj en la gvidado de la firmao partoprenis kiel publikaj kompaniuloj la filoj de fondinto. Post antaŭfrua morto de filo Arnošt la kompanio ŝanĝis la nomon kaj ĝi fariĝis komandita kompanio. Poste la familio de komercisto akceptis la familian nomon Rix.
Tiutempe laboris en la magazeno jam 250 dungitoj. En ties spacoj estis proponitaj en 35 specialigitaj sekcioj la ĉiuspeca teksvaro: vira, virina kaj infana vestaro, ĉapeloj, ĉapoj, ŝtofoj, led- kaj plektita varo. Apud la teksvaro en la magazeno oni vendis ankaŭ sportajn kaj hejmajn bezonaĵojn, tapiŝojn kaj hejmajn aldonaĵojn. Specialan sekcion trovis ĉi tie ankaŭ plensveltaj klientinoj. La sortimento de proponata varo akomodiĝis al jarsezono kaj aktualaj bezonoj. Ĉiam en antaŭkristnaska tempo estis establita nova sekcio de donacetoj. Dum solenoj de datreveno de la estiĝo de respubliko la magazeno proponis al la klientoj flagojn kaj flagetojn de ĉiuj dimensioj.
Juĝejaj disputoj
Kun la historio de la magazeno estas kunigita rivalado kun magazeno Textilia, kiu ne estis ludanta nur en komerca nivelo, sed ankaŭ en juĝeja ĉambro ĉe Regiona juĝejo en Moravia Ostrava. La tuta disputo komencis en la jaro 1930, kiam firmao Textilia donis plendon kontraŭ komercisto Arnošt Liiftschitz pro onidira malĝusta uzado de la nomo de magazeno en reklamo kaj anoncoj. La magazeno Rix ignoris skribadon de la nomo de komercisto, kiu devis laŭ komerca leĝaro ĉe firmao de unuopulo ĉiam indikita. La juĝo tiam metis al la komercisto, por ke li ĝis ses semajnoj ŝanĝis la version de firmao en ĉiuj reklamoj kaj en la anoncoj.
Post tri monatoj la firmao Textilia donis novan denuncon kontraŭ komercisto Liiftschitz, en kiu ĝi plendis, ke li senĉese estas uzanta malĝustan markigon sur firmaaj tabuloj kaj lumreklamoj. Precipe tola reklamo en la placo de Denis sur kafejo Eŭropo al Textilia estis dorno en la okulo, ĉar ĝi pendis rekte kontraŭ tiu ĉi magazeno. Surbaze de plendo ĉe Distrikta oficejo en Moravia Ostrava estis komencita puntraktado, prokrastita rilate al eksterlanda vojaĝo de la akuzito. A. Liiftschitz ne perdis tempon kaj petis registron de la jam menciita komerca marko ĉe Komerca kaj vivtenista banko en Olomouc, kiu estis la 17-an de marto 1931 atestita al li. Tiu ĉi tre prudenta paŝo faciligis la pozicion de komercisto dum plua traktado, en kiu li povis montri la donon de ŝirma marko RIX. Ĉe la juĝejo li asertis, ke ĝuste supozo de akiro de la marko gvidis lin al decido lasi la reklamajn tabulojn kaj la anoncojn neŝanĝitaj. La juĝejo fine ordonis al la komercisto forigi la nekonvenajn tabulojn kaj permesis uzi la ŝirman markon en la reklamo por la varo, al kiu ĝi rilatis. La disputoj inter la du konkurenculoj tiriĝis dum la tuta periodo de la 30-a jaroj kaj partoprenis en ili antaŭaj ostravaj juĝistoj. En 1936 la firmao Textilia atingis ŝanĝon de la nomo de la firmao de Liiftschitz je Moda domo RIX, Adolf Liiftschitz kaj filo. Ĉiuj disputoj rilate al la ĝusta komerca nomo de la kompanio tiel silentiĝis. Lasta paŝo en tiu ĉi afero estis ŝanĝo de la familia nomo de la tuta familio el Liiftschitz je Rix, farita en firmaa registro en julio de 1937.
Fino
Ostrava estis la 29-an de aŭgusto 1944 bombardita fare de la usonaj 15th USAAF (Mission No. 263). Inter la trafitaj konstruaĵoj estis ankaŭ la magazeno Rix, kiu estis en la jaro 1945 detruita. Sur la loko hodiaŭ situas banko Volksbank kaj restoracio Pelikano.
Emílio Cid
Emílio CID, plene Emílio Carlos Vaz CID (naskiĝis la ) estas brazila komercisto kaj esperantisto el San-Paŭlo, ekde 2016 estrarano de Universala Esperanto-Asocio.
Li estas instruisto pri la germana, ekinstruis Esperanton en 1981 en la ŝtata universitato UNICAMP, kaj estas diplomita pri sociaj sciencoj ĉe UNIMES. Li estas estrarano de la asocio Libero por la Lingvoj kaj ĉefdelegito de UEA por Brazilo. Emílio Cid estas delonga aktivulo pri informado.
La 23-an de julio 2016 Cid estis elektita en la Estraron de UEA por la oficperiodo 2016–2019. Li respondecas pri informado, Amikoj de Esperanto kaj Zamenhof-Jaro.
Sara Spanò
Maria Rosaria SPANÒ (naskiĝis en Torino) estas doktoro pri klasika filologio kaj literaturo, profesie kvalifikita arĥivisto (2005-2007) kaj projektmastrumanto (2012).
Dum la UK 2016 ŝi eniris la Estraron de la Universala Esperanto-Asocio.
Maria estas nova estrarano kun sperto el TEJO precipe pri eksteraj rilatoj kaj aktivula trejnado.
Mór Petri
Biografio
Mór Petri havigis diplomon de instruisto en Universitato de Budapeŝto en 1889. De 1889 li instruis en Zilaho. Li instruis ankaŭ poeton Endre Ady. Inter 1889 – 94 li redaktis la semajngazeton Szilágy. De 1894 li estis lernejinspektisto en departemento Szilágy. De 1905 li estis oficisto de la ministerio pri religio kaj publikinstruado. De 1907 li estis inspektisto lerneja de departemento Pest. Inter 1929 – 34 li estis direktoro de la Domo Petőfi. Li estis membro de la Erdélyi Irodalmi Társaság kaj de Societo Petőfi (1921).
NGC 4895
NGC 4895 (aliaj indikoj — UGC 8113, MCG 5-31-81, ZWG 160.249, DRCG 27-206, PGC 44737) estas galaksio en konstelacio Berenica Hararo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
John Lombe
John LOMBE (naskiĝis en 1693 en Norwich, mortis la en Derby) estis silk-ŝpinisto en la 18-jarcenta Derby, Anglio.
Biografio
Lombe naskiĝis en Norwich ĉirkaŭ 1693, filo de faden-teksisto. Li estis plijuna duon-frato de Thomas Lombe, kiu post lia morto, estis amasonta riĉajojn kiel silk-komercisto en Norwich kaj Londono.
En la frua 18-a jarcento, la centro de produkto de silkaj ŝtrumpoj per trikmaŝinoj translokiĝis el Londono al English Midlands kaj la bezono de ŝpinita silko estis superanta la haveblon.
John, la frato de Thomas Lombe, estis ekdungita en aborta silk-muelejo konstruita en Derby de la fam-konata inventisto kaj inĝeniero George Sorocold por la silk-"ŝpinisto" Thomas Cotchett de Derby. La muelejo estis konstruita sur la Rivero Derwent en la urbo de Derby. Ĝi eble estis la unua ekzemplo de laboristoj kungrupigitaj sub sama tegmento por funkciigi maŝinaron pelitan de neanimita forto-povo.
La Italoj estis uzintaj forto-povan ŝpinadon ekde la frua 17-a jarcento, kun priskribo publikigita de Vittorio Zonca. Leonardo da Vinci skizis similan modelon, sed tiu de Zonca estis pli kompleta; ne estas sciate ĉu okazis kontakto. John estis sendita de sia frato por priesplori la italajn maŝinojn ŝpinantajn fadenojn de fajna gazo. Gazo estas fadenoj de kruda silka varpo kaj estas esencaj por teksi ŝtofon el fajna silko. Laŭ la rakonto, li estis dungita en unu el la italaj laborejoj kie la sekreta silk-maŝinaro estis uzata. Li enŝteliĝis en la laborejojn dumnokte kaj zorge skemis ilin je kandellumo. Li poste revenis kaj alportis la desegnojn al Anglio en 1716.
Silk-ŝpina patento
En 1718, Thomas Lombe povis akiri patenton, kiu deklaris, ke ĝi estis por:
La patento estis atribuita por 14 jaroj.
Manufakturo Lombe
Li dungis George Sorocold por konstrui pli grandan muelejon sur la loko de la malnova en Derby. Manufakturo Lombe estis kompletigita en 1722, la jaron de la morto de John. John mortis subite. Laŭ legendo, la Reĝo de Sardinio, aŭdinte pri la sukceso de la entrepreno de Lombe, instrukciis al murdistino vojaĝi al Anglio por mortigi la fratojn. Oni suspektas ke li estis venenita de "suspekta" virino, supozeble el Italio, kiu aperis nelonge antaŭ lia morto.
Thomas Lombe estis farita Kavaliro en 1727. En 1732 la patento eksvalidiĝis kaj lia peto por pluvalidigo estis malakceptita. Ĝi estis argumentite la unua sukcesa forto-pova kontinua produkta unuo en la mondo; prototipo por la posta koton-manufakturo de Richard Arkwright en Cromford kaj la muelejoj de la valo de Derwent kiuj signis la komencon de la fabrik-sistemo.
Kiel agnoskon de lia atingo oni atribuis al li monsumon de 14,000 pundoj por prepari modelon de lia maŝino kiu estis eksponita en la Turo de Londono por la profito de aliaj estontaj manufakturistoj. Li mortis en 1739 kaj la konstruaĵo estis vendita al Samuel Lloyd kaj William Wilson. Ĝi daŭre ŝpinis silkon ĝis 1890 kiam ĝi parte disfalis.
La silk-manufakturo hodiaŭ
La manufakturo tiam trapasis tra pluraj manoj kaj estis rekonstruita plurfoje, sed la modifita strukturo ankoraŭ ekzistas kaj estis restaŭrita por gastigi la Industrian muzeon de Derby. Bareliefa skulptita portreto de John Lombe troviĝas ĉe la apuda Exeter Bridge.
Felix Zesch
Felix ZESCH (, naskiĝis la en Leipzig) estas germana esperantisto, kiu inter 2001 kaj 2005 estis la prezidanto de Germana Esperanto-Junularo (GEJ).
Cañada Rosal
Cañada Rosal estas vilaĝo kaj municipo de la Aŭtonoma Komunumo Andaluzio, en la provinco Sevilla, sude de Hispanio. La areo de la municipo estas 25 km2 kie loĝas 3122 geloĝantoj, do loĝdenso estas 124.9 loĝ./km2. Cañada Rosal situas en komarko de Écija, je 79 km de la provinca ĉefurbo Sevilla, inter la municipoj de La Luisiana, Écija kaj Palma del Río.
(12825) 1997 AJ7
(12825) 1997 AJ7 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Takao Kobayashi elde la Observatorio de Ooizumi en gubernio Gunma (Japanio).
Felix Zesch
Li eklernis esperanton en 1999, konatiĝinte kun ĝi per la kanto Esperanto de Freundeskreis kaj en 2000 komencis aktivi en la esperanto-movado. En 2001 li estis redaktoro de la gazeto /·kune·/ kaj ekde 2005 estas komitatano de TEJO. Li estas kunkreinto de la neologismo mojosa.
Cañada Rosal
Demografio
Laŭ statistikoj de la andaluza registaro (SIMA, 2007) la 3122 geloĝantoj de la municipo Cañada Rosal estas 1572 inoj kaj 1550 viroj. En la 25-kvadratkilometra teritorio estas 1 setlejoj, kie loĝas 3111 geloĝantoj, kaj aliaj 11 geloĝantoj loĝas dise en kamparo. Lasta konata nombro de naskiĝoj po jaro estis 30, 14 inoj kaj 16 viroj, kaj mortis 19, 10 inoj kaj 9 viroj. Tiel la natura kresko estis 11 (0.4%). La laborkapabla loĝantaro estis 1498 homoj (48.0%).
Pola landvojo n-ro 2
Pola landvojo n-ro 2 (DK2) - landvojo estas pola parto de la eŭropa ŝoseo 30 el Cork (Irlando) ĝis Omsk (Rusio).
En parto Świecko - Stryków la landvojo estas aŭtoŝoseo. Senpaga alternativo por A2 estas landvojo (nomata "malnova duo").
Aldsaksofono
Aldsaksofono aŭ Aldosaksofono estas saksofono de alta registro en E♭ kaj apartenas al la grupo de la lignaj blovinstrumentoj. kiel transpona muzikinstrumento ĝi sonas grandan seston pli malalta ol notita, t.e. sonanta e♭1 estas notita por aldosaksofono kiel c2.
Tonamplekso: d♭0 – a2 (notita en violonklefo kiel b♭0 – f♯3).
Pro sia ekzakta sono ĝi taŭgas por la kondukado de saksofona tonmetaĵo en ĵazbandego, estas tamen ofte uzata soloe en ĵaza kaj populara muziko.
Mediteraneo
Mediteraneo estas maro inter Eŭropo, Azio kaj Afriko. Fakte sude de suda Eŭropo, norde de Nordafriko kaj okcidente de Okcidenta Azio (Levantenio). En la okcidento, la Ĝibraltara Markolo konektas ĝin kun Atlantiko, precize inter suda Hispanio kaj norda Maroko. Tiele la maro estas foje konsiderata parto de la Atlantika Oceano, kvankam ĝi estas kutime identigita kiel komplete separata akvejo. Ĝi estas preskaŭ ĉirkaŭita de tero, nome la Mediteranea regiono. Ekde 1869, la Sueza Kanalo interkonektas Mediteraneon kun la Ruĝa Maro sudoriente. Simile nordoriente tra Bosporo oni aliras al konektita sed aparte Nigra Maro.
Ĝi etendas sur 2.966.000 km² aŭ pli ĝenerale du kaj duono da milionoj da km² depende de la mezuroj, kaj ĝia plej granda profundo estas 5.267 (36°34' N, 21°08' O) metroj (apud la peloponeza duoninsulo en la nomita Kalipsa Fosaĵo en la Iona maro), dum la averaĝa profundo estas 1,500 m. Ties konekto al la Atlantiko (nome la Ĝibraltara Markolo) estas nur 14 km larĝa. La Ĝibraltara Markolo estas mallarĝa markolo kiu konektas la Atlantikan Oceanon al la Mediteranea Maro kaj separas Ĝibraltaron kaj Hispanion en Eŭropo el Maroko en Afriko. En oceanografio, ĝi estas foje nomita la Eŭrafrika Mediteranea Maro aŭ Eŭropa Mediteranea Maro por distingi ĝin el aliaj mediteraneaj maroj.
Antikve la romianoj nomis ĝin la "ter-meza" maro (la latina mediterraneus, kun signifo de "mediteranea", el medius, "mezo" kaj terra, "tero") aŭ Mare Nostrum ("Maro Nia"), dum la helenoj nomis ĝin la "Interna Maro". Ĝi nomiĝas ankaŭ "Blanka Maro". Ĉirkaŭ ĝi aperis civilizoj (egipta, hebrea, helena, romia, kristana, islama, renesanca) kiuj influis la tutan mondon. Tiele oni ofte parolas pri la mediteraneaj regionoj. Ĝi estis grava vojo por komercistoj kaj veturantoj de antikvaj epokoj kiuj permesis komercon kaj kulturan interŝanĝon inter plej fruaj popoloj de la regiono. La historio de la Mediteranea regiono ludis gravan rolon por kompreni la originojn kaj disvolvigon de multaj modernaj socioj.
Nomoj
La esprimo Mediteraneo venas de la latina mediterraneus, signifas "en la mezo de tero" aŭ "inter teroj" (medi-; adj. medius, -um -a, "mezo, inter" + terra f., "tero"): ĉar ĝi estas inter la kontinentoj Afriko, Azio kaj Eŭropo. La greka nomo Mesogeios (μεσόγειος), estas simile, nome deriva de μέσο, "meza" + γη, "tero").
Mediteranea Maro historie havis plurajn nomojn. Ekzemple la romianoj ofte nomis ĝin Mare Nostrum (en latina, "nia maro"), kaj foje Mare Internum (Salustio, Jug. 17).
En la Biblio, ĝi estis ĉefe konata kiel הים הגדול (HaYam HaGadol), la "Granda Maro", (Nom. 34:6,7; Jos. 1:4, 9:1, 15:47; Jeĥ. 47:10,15,20), aŭ simple "La Maro" (1 Reĝoj 5:9; komp. 1 Mak. 14:34, 15:11); tamen, ĝi ankaŭ estis nomita la "Bara Maro", pro ĝia loko sur la okcidenta marbordo de la Sankta Lando, kaj tial malantaŭ persono turniĝanta al la oriento, foje tradukita kiel "Okcidenta MAro", (Rea. 11:24; Joel 2:20). Alia nomo estis la "Maro de la Filiŝtoj" (Eliro. 23:31), nome de la homoj okupantaj grandan parton de ĝiaj marbordoj proksime de la hebreoj.
En moderna hebrea, ĝi estis nomita HaYam HaTikhon (הַיָּם הַתִּיכוֹן), "la Meza Maro", reflektante la nomon de la Maro en malnovgreka (Mesogeios), latina (Mare internum), germana (Mittelmeer), kaj modernaj lingvoj en kaj Eŭropo kaj la Proksima Oriento (Mediteranea, ktp.). Simile, en moderna araba, ĝi estas konata kiel al-Baḥr [al-Abyaḍ] al-Mutawassiṭ (البحر [الأبيض] المتوسط ), "la [blanka] Meza Maro", dum en islama kaj pli malnova arablingva literaturo, ĝi estis referencita kiel Baḥr al-Rūm ( بحر الروم), aŭ "la romia/ bizanca maro aŭ pordo". En turka, ĝi estas konata kiel Akdeniz, nome "Blanka Maro" ĉar inter turkoj la blanka koloro (ak) reprezentas la okcidenton.
Historio
Pluraj pratempaj kulturoj situiĝis ĉirkaŭ ĝiaj marbordoj; tiel ĝi havis gravan influon sur tiuj kulturoj. Ĝi disponigis itinerojn por komerco, koloniigo kaj milito, kaj disponigis manĝaĵon (de fiŝkaptado kaj el la rikolto de aliaj marmanĝaĵoj) por multaj komunumoj laŭlonge de la epokoj. La dividado de simila klimato, geologio kaj aliro al ofta maro kondukis al multaj historiaj kaj kulturaj ligoj inter la maljunegaj kaj modernaj socioj ĉirkaŭ Mediteranea Maro.
Du el la plej famaj mediteraneaj civilizoj en grek-romia antikvo estis la grekaj urboŝtatoj kaj la fenicoj. Kiam Aŭgusto Cezaro fondis la Romian Imperion, la Mediteranea Maro komencis esti nomita Mare Nostrum (latine: "nia maro") fare de la romianoj.
Dario la 1-a, kiu konkeris antikvan Egiption, konstruis kanalon ligantan Mediteranean Maron al Ruĝa Maro. La kanalo de Dario estis sufiĉe larĝa por ke du triremuloj pasus unu ĉe la alia per remiloj etenditaj, kaj postulis kvar tagojn por esti laŭirita. La okcidenta romia imperio kolapsis ĉirkaŭ la jaro 476. Provizore la oriento denove estis domina kiel la Orientromia imperio formita de la orienta duono de la romia imperio. Alia potenco baldaŭ ekestis en la oriento: Islamo. Ĉe ĝia plej granda amplekso, la Araba Imperio kontrolis 75% de la mediteranea regiono.
Eŭropo revivigis, aliflanke, ĉar pli fakorganizitaj kaj alcentrigitaj ŝtatoj komencis formiĝi en la pli posta Mezepoko post la frua Renesanco de la 12-a jarcento. Otomana potenco daŭre kreskis, kaj en 1453, la Orientromia imperio estis estingita pro la Konkero de Konstantinopolo. Otomanoj akiris kontrolon de granda parto da la maro en la 16-a jarcento kaj konservis marameajn bazojn en suda Francio, Alĝerio kaj Tunizio. Barbarossa, la fama otomana kapitano estas simbolo de tiu dominado kun la venko de la Batalo de Preveza. La Batalo de Ĝerbao markis la apekson de otomana maramea dominado en Mediteranea Maro. Tamen, ĉar maramea lerteco de la eŭropaj potencoj kreskis, ili alfrontis otomanan etendon en la regiono kiam la Batalo de Lepanto kontrol-bremsis la potencon de la Otomana Mararmeo. Tio estis la lasta marbatalo kontraŭbatalita ĉefe inter galeroj.
La barbareskaj piratoj de Nordafriko atakis ŝipojn de kristanoj en la okcidenta Mediteraneo. Laŭ Robert Davis, de la 16-a ĝis la 19-a jarcento, piratoj kaptis 1 milionon al 1.25 milionoj da eŭropanoj kiel sklavoj.
La prezidanto de Malto priskribis la mediteranean maron kiel "tombejo" pro la grandaj kvantoj de migrantoj kiuj dronas tie. Post la 2013-datita migrantovrako ĉe Lampedusa, la itala registaro decidis fortigi la nacian sistemon por la patrolado de Mediteranea Maro aprobante "Mare Nostrum", nome armea kaj humanitara misio por savi la migrantojn kaj aresti la ŝakristojn de enmigrintoj.
Konceptaj dividoj
Estas multaj manieroj koncepti tiun internan maron: nome el geografia, historia, kultura, politika vidpunktoj ktp. El geografia vidpunkto pro influo de la abunde montritaj mapoj estas evidenta la konsidero inter la norda bordo sudeŭropa kaj la suda bordo nordafrika, kun pli ne tiom apleksa mondoregiono oriente, nome la okcidentazia marbordo. Tiu rigardo ne temas nur pri geografio, sed ankaŭ montras klarajn nuancojn en historio, politiko, ktp.: sudeŭropaj landoj de kristana kulturo, nordafrikaj landoj de islamaraba kulturo.
Alia pli nur geografia ofta konsidero estas la divido de la maro kaj ties bordoj en du duonoj laŭ vertikala akso inter okcidento kaj oriento, kiu pli malpli koincidos kun la linio el Italio al Tunizio.
La landoj sub la termino Nordorienta Mediteraneo povus foje esti Bosnio kaj Hercegovino, Bulgario, Kroatio, Grekio (kutime inkluditaj ene de Orienta Mediteraneo) Slovenio, Norda Makedonio, Serbio, Montenegro, Rumanio, kaj Ukrainio.
Mediteraneaj maroj
Mediteranea maro konsistas el pliaj pli malgrandaj internaj maroj:
Mediteraneaj insuloj
De okcidento al oriento indas mencii:
Riveroj enfluantaj Mediteraneon
Listo de riveroj enfluantaj Mediteraneon pli longaj ol 400 km:
Klimato
Granda parto de la mediteranea marbordo ĝuas varma-someran mediteranean klimaton. Tamen, la plej granda parto de ĝia sudorienta marbordo havas varman dezertklimaton, kaj multe de la orienta (mediteranea) marbordo de Hispanio havas malvarman duon-aridan klimaton. Kvankam ili estas raraj, tropikaj ciklonoj foje formiĝas en Mediteranea Maro, tipe en septembro-novembro.
Geologio
La geologia historio de Mediteranea Maro estas kompleksa. Proksime de oceankrusto, la marbaseno iam laŭsupoze estis tektona resto de la maljunega Tetiso; ĝi estas nun konate strukture kiel pli juna baseno, nomita la Neotethys, kiu unue estis formita per la konverĝo de la afrikaj kaj eŭraziaj platoj dum la Malfrua triasa kaj Liaso. Ĉar ĝi estas preskaŭ-senelira akvoareo en normale seka klimato, Mediteranea Maro estas kondiĉigita de intensa vaporiĝo kaj la precipitaĵo de vaporiĝaj sedimentoj. La Mesiniana saleckrizo komenciĝis antaŭ proksimume ses milionoj da jaroj (Mya) kiam Mediteranea Maro iĝis senelira, kaj tiam esence sekiĝis. Ekzistas saladsorboj akumulitaj sur la fundo de la baseno de pli ol miliono da kubaj kilometroj - en kelkaj lokoj pli ol tri kilometrojn dikaj.
Sciencistoj taksas, ke la maro laste estis plenigita antaŭ proksimume 5.3 milionoj da jaroj (Mya) en malpli ol du jaroj per la Zanklean-inundo. Akvo fluis enen de Atlantiko tra lastatempe rompita enirejo nun nomita la Ĝibraltara Markolo kun laŭtaksa rapideco de proksimume tri grandecoj pli granda ol la aktuala fluo de la rivero Amazono.
Mediteranea Maro havas mezan profundon de 1,500 m (4,900 ft) kaj la plej profunda registrita punkto estas 5,267 m (17,280 ft) en la Kalipsa Profundo en la Ionia Maro. La marbordo etendas por 46,000 km (29,000 mejl.). Malprofunda submara kresto (la Markolo de Sicilio) inter la insulo Sicilio kaj la marbordo de Tunizio disigas la maron en du ĉefaj subregionoj: la okcidenta Mediterraneo, kun areo de proksimume 850 mil km² (330 mil mi²); kaj la orienta Mediteraneo, de proksimume 1.65 milionoj da km² (640 mil mi²). Karakterizaĵo de la marborda Mediteraneo estas submaraj reelfluejoj aŭ vrulja, kiuj eligas premitan grundakvon en la marbordan marakvon de malsupre la surfacon; la kloakaĵo estas kutime freŝa, kaj foje povas esti termika.
Tektoniko kaj paleomedia analizo
La mediteranea baseno kaj marsistemo estis establitaj per la praa afrik-araba kontinento kolizianta kun la eŭrazia kontinento. Ĉar Afrik-Arabio drivis norden, ĝi fermiĝis super la maljunega Tetiso kiu pli frue apartigis la du superkontinentajn Laŭrazion kaj Gondvanon. Ĉe koncerne tiun tempon en la meza ĵurasa epoko multe pli malgranda marbaseno, sinkronigis la Neotethys, estis formita baldaŭ antaŭ ol la Tetiso fermiĝis ĉe sia okcidenta (araba) fino. La larĝa vico de kolizioj puŝis supren tre longan sistemon de montoj Pireneoj en Hispanio ĝis la Zagros-montaro en Irano en epizodo de mont-konstrua tektoniko konata kiel la Alpa orogenio. La Neotethys kreskis pli granda dum la epizodoj de kolizioj (kaj rilataj faldiĝadoj kaj subdukcioj) kiuj okazis dum la Oligoceno- kaj Mioceno (34 ĝis 5,33 Mya). Sekve, la mediteranea baseno konsistas el pluraj kontinentplatoj el subdukcio kiuj estas la fundamento de la orienta parto de Mediteranea Maro. Diversaj zonoj de subdukcio enhavas kaj formas la plej profundajn kaj la plej multajn majestajn oceanajn krestojn, oriente de la Ionia Maro kaj sude de la Egeo. La Centra Hinda Kresto estas oriente de la Mediteranea Sud-Orienta trans interne de Afriko kaj Arabio en la Hindan Oceanon. Tamen, dum homfarita geopolitika maltrankvilo regis la marbordojn de multaj diversaj mediteraneaj nacioj dum la kursoj de maljunega, moderna, nuntempa - kaj antaŭvidebla historio, la Platotektonan statuson de nacioj limantaj Mediteranean Maron eblos dividi la samajn geologiajn rezultojn kaj sorton.
Mesiniana saleckrizo
Dum mezozoikaj kaj kenozoikaj tempoj, ĉar la nordorienta angulo de Afriko konverĝis al Iberio, ĝi levis la Betik-Rifajn montzonojn trans suda Iberio kaj nordokcidenta Afriko. Tien la evoluo de la intramontaj Betikaj kaj Rif-montaraj basenoj kondukis al kreado de du malglate-paralelaj maraj enirejoj inter Atlantiko kaj Mediteranea Maro. Sinkronigis la Betikan kaj Rifan koridorojn, ili laŭstadie fermiĝis dum mezaj kaj malfruaj Mioceno-tempoj; eble plurajn fojojn. Dum malfrua Mioceno tempigas la finon de la Betika Koridoro ekigis la tielnomitan Mesinianan saleckrizon (MSC), kiam Mediteranea Maro preskaŭ tute sekiĝis. La tempo de komenco de la MSC ĵus estis taksita astronome je 5.96 Mya, kaj ĝi daŭris por proksimume 630 000 jarojn ĝis proksimume 5.3 Mya.
Post la komenca malaltiĝo kaj re-inundado tie sekvis pli da epizodoj - la tutsumo estas diskutita - de marmalaltiĝoj kaj re-inundadoj por la tempodaŭro de la MSC. Ĝi kiam finiĝis Atlantiko laste re-inundita la baseno - kreante la Ĝibraltaran Markolon kaj kaŭzante la Zanklean-inundon - ĉe la fino de la Mioceno (5.33 Mya). Iu esplorado indikis ke elsekiĝ-inundad-elsekiĝa ciklo eble ripetiĝis plurajn fojojn, kio povis klarigi plurajn okazaĵojn de grandaj kvantoj de saldemetado. Lastatempaj studoj, aliflanke, montras ke ripeta elsekiĝo kaj re-inundado estas neverŝajnaj de geomovforta perspektivo.
Elsekiĝo kaj interŝanĝoj de flaŭro kaj faŭno
La aktuala atlantika enirejo, t.e. la Ĝibraltara Markolo, originiĝis de la frua Plioceno per la Zanklea Inundo. Kiel menciite, du aliaj enirejoj iris antaŭ Ĝibraltaro: la Betika Koridoro trans suda Hispanio kaj la Rifa Koridoro trans norda Maroko. La antaŭa enirejo fermiĝiss proksimume ses Myan, kaŭzante la Mesinianan saleckrizon (MSC); ĉi-lasta aŭ eventuale ambaŭ enirejoj fermiĝis dum la pli fruaj Tortonianaj tempoj, kaŭzantaj Tortonianan saleckrizon (de 11.6 ĝis 7.2 Mya), kiu okazis bone antaŭ la MSC kaj daŭris multe pli longe. Ambaŭ "krizoj" rezultigis larĝajn ligojn de la kontinentoj de Afriko kaj Eŭropo, kiuj tiel normaligis migradojn de flaŭro kaj faŭno - aparte grandaj mamuloj inkluzive de primatoj - inter la du kontinentoj. La Valesiana krizo indikas tipan formorton kaj anstataŭigon de mamulspecioj en Eŭropo dum Tortonianaj tempoj sekvigis klimatan renversiĝon kaj transterajn migradojn de novaj specioj.
La preskaŭ-tute enfermita konfiguracio de la mediteranea baseno ebligis la oceanajn enirejojn domini marakvocirkuladon kaj la median evoluon de la maro kaj baseno. Cirkuladaj modeloj ankaŭ estas trafitaj per pluraj aliaj faktoroj - inkluzive de klimato, batimetrio, kaj akvokemio kaj temperaturo - kiuj estas interagantaj kaj povas indukti precipitaĵon de vaporiĝsedimentoj. Demetaĵoj de vaporiĝsedimentoj pli frue akumuliĝis en la proksima karpata antaŭprofundo dum la Meza Mioceno, kaj la apuda Baseno de la Ruĝa Maro (dum la Malfrua Mioceno), kaj en la tuta mediteranea baseno (dum la MSC kaj la Mesiniana aĝo). Diatomitoj estas regule trovitaj sub la vaporiĝsedimentenpagoj, sugestante ligon inter siaj genezoj.