cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Direktoraro
La itala kampanjo
La rakonto estis tre malsama en Italio. Bonaparte, kvankam li aĝis nur dudek ok jarojn, nomumiĝis komandanto de la Italia Armeo la 2-an de marto 1796, per la influo de Barras, lia patrono en la Direktoraro. Bonaparte alfrontis la kunigitajn armeojn de Aŭstrio kaj Sardio, nombre sepdek mil homojn. Bonaparte englitigis sian armeon inter ili kaj venkis ilin en vico de bataloj, kiu venis al sia ekstremo en la Batalo de Mondovi, kie li venkis la Sardojn la 22-an de aprilo 1796, kaj la Batalo de Lodi, kie li venkis la Aŭstrojn la 10-an de majo. La reĝo de Sardio kaj Savojo devis fari pacon en majo de 1796, kaj fordonis Nicon kaj Savojon al Francio.
Ĉe la fino de 1796, Aŭstrio sendis du novajn armeojn al Italio por elpeli Bonaparte, sed Bonaparte manovris pli lerte ol ambaŭ, venkante unue en la Batalo de Arcole la 17-an de novembro 1796, kaj due en la Batalo de Rivoli la 14-an de januaro 1797. Li devigis Aŭstrion subskribi la Traktaton de Campo Formio (oktobro 1797), per kiu la imperiestro fordonis Lombardion kaj Aŭstran Nederlandon al la Franca Respubliko interŝanĝe por Veneco kaj urĝis, ke la Dieto donu la preter-Rejnan regionon.
La Hispania alianco
La Direktoraro avidis koalicii kun Hispanio por bloki britan komercon kun la kontinento, kaj por fermi la Mediteraneon al britaj ŝipoj. Per la Traktato de San Ildefonso, finita en aŭgusto 1796, Hispanio samalianciĝis kun Francio, kaj je la 5-a de oktobro ĝi deklaris militon kontraŭ Britio. La brita ŝiparo sub Admiralo Jervis venkis la Hispanan ŝiparon en la Kabo de Sankta Vincento, konservante malfermita la Mediteraneon al Britaj ŝipoj, sed la Unuiĝinta Regno tiel ekstreme endanĝeriĝis de ribeloj en sia ŝiparo, ke ĝi proponis agnoski la francan konkeron de Nederlando kaj redoni la francajn koloniojn.
Supriĝo Reĝista kaj Puĉo (1797)
Paralele kun la enparlamentaj reĝistoj, sed ne senpere ligita kun ili, kaŝreto de reĝistoj ekzistis, kies celo estis meti Ludovikon la 18-an, tiam ekzilita en Germanion, sur la francan tronon. Monon liveris al ili precipe Britio per agado de William Wickham (1761–1840), la brita spionestro, kiu havis sian komandejon en Svislando. Tiuj kaŝretoj estis tro dividitaj kaj tro atentataj de la polico por grave efiki politikon. Tamen Wickham unu kontakton faris, kiu ja decide efikis francan politikon: per peranto li intertraktis kun Generalo Pichegru, tiam komandanto de la Armeo de la Rejno.
La Direktoraro mem estis dividita. Carnot, Letourneur, kaj La Révellière Lépeaux ankoraŭ ne estis reĝistoj, sed favoris regadon pli moderan kaj pli toleran al religio. Kvankam Carnot mem estis eksmembro de la Komitato por Publika Savo estrita de Robespierre, li deklaris, ke la Jakobenoj estas neregeblaj, ke la Revolucio ne povos daŭri ĉiam, kaj ke estas la tempo por ĉesigi ĝin. En la Direktoraron nova membro, la diplomato François-Marie, marquis de Barthélemy, estis veninta; li aliancis kun Carnot. La reĝistoj en la Konsilioj tuj ekpostulis pli da povo super regado kaj precipe super financo, minacante la lokon de Barras.
Barras, la majstra intriganto, gajnis por si La Révellière Lépeaux, kaj komencis plani faligon al la reĝistoj. El leteroj prenitaj de kaptita registo, li konsciis la kontaktojn, kiujn Generalo Pichegru faris kun la britoj, kaj ke li havis kontakton kun Ludoviko la 18-a. Li prezentis tiun informon al Carnot, kaj Carnot konsentis subteni lian agon kontraŭ la Konsilioj. Al Generalo Hoche, la nova Ministro pri Milito, estis ordonite marŝigi la Armeon de Sambre-et-Meuse tra Parizo voje al Brest, kun la preteksto, ke ili enŝipiĝos por nova ekspedicio al Irlando. Hoche mem rezignis sian ministrecon la 22-an de julio. Generalo Pierre Augereau, proksima subulo kaj samaliancano de Bonaparte, kaj liaj trupoj alvenis Parizon la 7-an de aŭgusto, kvankam estis malobeo al la Konstitucio, ke soldatoj estu malpli ol dek du leŭgojn de la urbo sen permeso de la Konsilioj. La reĝistaj Konsilianoj protestis, sed nenion povis fari por forsendi ilin.
La 4-an de septembro 1797, kun la armeo pretigita, la Puĉo de 18 Fructidor, Jaro 5 ekmoviĝis. La soldatoj de Generalo Augereau arestis Pichegru, Barthélemy, kaj la ĉefajn reĝistajn deputitojn de la Konsilioj. La sekvan tagon, la Direktoraro nuligis la elekton de proksimume ducent deputitoj in 53 departementoj. 65 deputitoj estis deportitaj al Gujanoj, 42 reĝistaj ĵurnaloj estis fermitaj, kaj 65 ĵurnalistoj kaj redaktistoj estis deportitaj. Carnot kaj Barthélemy estis eksigitaj el la Direktoraro. Carnot ekziliĝis en Svislandon; li poste revenis kaj iĝis dum tempo la ministro pri milito de Bonaparte. Barthélemy kaj Pichegru ambaŭ estis ekzilitaj en Francan Gujanon (punkolonion de Cayenne). En junio de 1798, ambaŭ elfuĝis, kaj iris unue al Usono kaj poste al Anglio. Dum la Konsularo, Pichegru kaŝrevenis al Parizo, kie li estis kaptita la 28-an de februaro 1804. Li mortis en malliberejo la 6-an de aprilo 1804, aŭ sufoke aŭ sinmortige.
La Dua Direktoraro kaj la restaro de la Jakobenoj
La puĉon sekvis disaj leviĝoj de reĝistoj en Aix-en-Provence, Tarascon kaj aliaj urbetoj, precipe en la sudokcidento kaj okcidento. Komisaro de la Direktoraro estis murdita en Lyon, kaj la 22-an de oktobro kontraŭrevoluciistoj kaptis la urbregistaron de Carpentras por dudek kvar horoj. Tiuj leviĝetoj sukcesis nur justigi eksubpremon de la nova registaro.
Kun Carnot kaj Barthélemy eksigitaj de la Direktoraro, kaj la reĝistoj pelitaj el la Konsilioj, la Jakobenoj denove regis la registaron. Plenigis la du vakantajn lokojn en la Direktoraro Merlin de Douai, juristo, kiu helpis skribi la Leĝon pri Suspektatoj dum la Teroro; kaj François de Neufchâteau, poeto kaj fakulo pri industria tratera navigado, kiu servis nur kelkajn monatojn. Ok el la dek du Direktoroj kaj ministroj de la nova registaro estis reĝmortigintoj, kiuj kiel deputitoj de la Konvencio voĉdonis por ekzekuto al Ludoviko la 16-a, kaj nun obstinis daŭrigi la Revolucion.
Oni rapide senigis la centran mastrumadon kaj urbajn registarojn je suspektataj reĝistoj. La sekvaj atakatoj estis la ondo de nobelaj elmigrintoj kaj pastroj, kiuj komencis reveni al Francio. La Jakobenoj en la Konsilioj postulis, ke oni efektivigu la leĝon de 1793; elmigrintoj estis ordonitaj forlasi Francion en dek kvin tagoj. Se ili ne farus tion, ili estis juĝotaj de militaj komisionoj kaj, ĉe nura pruvo de identeco, ekzekutotaj ene de dudek kvar horoj. Oni militajn komisionojn starigis tra la lando por juĝi ne nur revenintajn elmigrintojn, sed ankaŭ ribelantojn kaj konspirantojn. Inter la 4-a de septembro 1797 kaj la fino de la Direktoraro en 1799, 160 homoj estis mortkondamnitaj de la militaj tribunaloj, inkluzive 41 pastroj kaj pluraj virinoj.
Je la 16-a oktobro 1797, la Konsilio de la Kvincent konsideris novan leĝon, kiu malpermesus politikan agadon de nobeloj, kiujn oni traktus kiel fremdulojn, kaj devigus peti civitaniĝon por agi en politiko. Por kelkaj nome listigitoj politika agado estus permanente malpermesita, iliaj havaĵoj estus konfiskitaj, kaj oni devigus ilin tuj foriri. La leĝo difinis kelkajn imunecojn por registoj kaj armeanoj (Direktoro Barras kaj Generalo Bonaparte ambaŭ venis de malĉefaj nobelaj familioj). Fine, rezisto kontraŭ la leĝo estis tiel granda, ke oni ne promulgis ĝin.
La estrataj de Jakobenoj konsilistaroj ankaŭ postulis forpelon de pastroj, kiuj rifuzis ĵuri al la registaro kaj ĵuri sian malamon al reĝoj kaj anarkio. Oni forsendis 267 pastrojn al la franca punkolonio Kajeno en Franca Gujano, el kiuj 111 pretervivis kaj revenis al Francio. Oni sendis 920 al mallibereja kolonio en la Insulo Ré, kaj 120, grandparte Belgojn, al alia kolonio en Oléron. La nova registaro daŭrigis la kontraŭreligian politikon de la Konvencio. Kelkaj preĝejoj, inkluzive la katedralon de Nia Sinjorino de Parizo kaj la preĝejon de Saint-Sulpice, aliiĝis en templojn de Théophilanthropie, nova religio bazita sur kredo je la ekzisto de Dio kaj la senmorteco de la homa spirito. Oni malpermesis religiajn servojn en dimanĉo; oni permesis ilin nur en la lasta tago de la dek-taga semajno (décade) de la franca respublika kalendaro. Aliaj preĝejoj restis fermitaj kaj malpermesitaj sonori siajn sonorilojn, kvankam multaj religiaj servoj okazis kaŝe en privataj domoj. Oni mobilizis la Nacian Gardistaron por traserĉi kamparojn kaj arbarojn por kaŝiĝantaj pastroj kaj nobeluloj. Kiel dum la Teroro, oni redaktis listojn de suspektatoj, kiuj estus arestitaj okaze de provaj ribeloj.
La nova estrata de Jakobenoj Direktoraro kaj registaro ankaŭ celis la gazetaron. Oni devigis ke eldonantoj de ĵurnaloj prezentu ekzemplerojn de siaj eldonaĵoj al la polico por oficiala aprobo. Je la 17-a de decembro 1797 dek sep Parizaj ĵurnaloj estis fermitaj ordone de la Direktoraro. Ankaŭ trudis la Direktoraro ne malgrandan imposton pri ĉiuj poŝte dissendataj ĵurnaloj aŭ revuoj, kvankam oni malinkluzivis Jakobenajn eldonaĵojn, kiel ankaŭ sciencajn kaj artajn. Oni cenzuris librojn kritikajn kontraŭ la Jakobenoj; la sesvoluma Histoire générale et impartiale des erreurs, des fautes et des crimes commis pendant la Révolution française ("Ĝenerala kaj senpartia historio de la eraroj, kulpoj kaj krimoj faritaj dum la Franca Revolucio") de Louis-Marie Prudhomme estis deprenita fare de la polico. La Direktoraro ankaŭ rajtigis malfermadi kaj legadi leterojn venantajn de ekster Francio.
Malgraŭ ĉiuj ĉi sekurigaj rimedoj, ege pliigis banditado kaj rabado en la franca kamparo; vojaĝantoj ofte estis haltigataj sur vojoj kaj prirabataj; pri la raboj oni ofte kulpigis reĝistajn krimularojn. La 18-an de januaro 1798, la Konsilistaroj alprenis novan leĝon kontraŭ rabistoj kaj banditoj, postulantan ke ilin juĝu militaj tribunaloj, kaj sankciantan mortpuno por rabo aŭ prova rabo sur la vojoj de Francio.
La politikaj subpremado kaj teroro ĉe la Direktoraro estis realaj, sed multe pli malgrandskalaj ol ĉe Robespierre kaj la Konvencio, kaj la nombro de subprematoj malpliiĝis dum ĝia daŭro. Post 1798, oni ne plu sendis al Franca Gujano politikajn malliberigitojn, kaj en la fina jaro de la the Direktoraro oni ekzekutis pro politika kulpo nur unu homon.
Balotado en 1798
En la printempo de 1798, ne nur nova triono de la leĝfaristaro estis elektenda, sed la lokoj de la membroj forpelitaj de la Fructidor-a revolucio estis plenigendaj. 437 seĝoj estis liberaj el la 750. La balotado okazis inter la 9-a kaj 18-a de aprilo. La reĝistoj estis malrajtigitaj konkuri, kaj la moderuloj estis senordiĝintaj, dum la malmoderaj Jakobenoj agis sukcese. Antaŭ ol la novaj deputitoj povus preni siajn seĝojn, Barras kaj la aliaj Direktoroj, kiuj estis pli moderaj ol la novaj Jakobenoj, organizis komisionon por revizii la balotadon kaj malrajtigis multajn el la pli ekstremaj Jakobenaj kandidatoj, anstataŭigante ilin per moderuloj. Ili sendis la liston de kandidatoj por Direktoroj al la Konsilioj, forlasante ĉiujn malmoderulojn. Oni lote elektis François de Neufchåteau por eksiĝi de la Direktoraro kaj Barras proponis nur moderajn Jakobenojn por anstataŭi lin: elektiĝis Jean-Baptiste Treilhard, advokato. Ĉi tiuj politikaj lertaĵoj sekurigis la povon de la Direktoraro, sed plivastigis la fendon inter la modera Direktoraro kaj la malmodera Jakobena plimulto en la Konsilioj.
Milito kaj diplomatio (1798)
La 17-an de Oktobro 1797, Generalo Bonaparte kaj la Aŭstroj subskribis la Traktaton de Campo Formio. Tio estis triumfo por Francio. Francio ricevis parton de la maldekstra rando de la Rejno, Belgion, kaj la insulojn de la Ionia Maro apartenintajn al Venecio. Kompense, al Aŭstrio estis donitaj la teritorioj de Venecio ĝis la Egea Maro. En malfrua novembro kaj decembro, li partoprenis intertraktadon kun la Sankta Romia Imperio kaj Aŭstrio, ĉe la Dua Kongreso de Rastatt, por redesegni la limojn de Germanio. Tiam oni revokis lin al Parizo por ĉefi eĉ pli ambician projekton, la invadon al Britujo, kiun proponis Direktoro Carnot kaj Generalo Hoche. Sed ok-taga kontrolado de la havenoj kie la ŝiparo por la invado estis pretigata konvinkis Bonaparte, ke la invado havas malmultan sukcesŝancon: la ŝipoj estis malbonstataj, la ŝipanaroj malbone trejnitaj, kaj mono kaj loĝistiko mankis. Li diris private al sia kunhelpanto Marmont sian opinion pri la Direktoraro: "Oni nenion povas fari kun ĉi tiuj. Ili nenion komprenas pri grandeco. Ni devas reiri al niaj projektoj pri la Oriento. Nur tie atingeblas grandaj rezultoj." Oni nuligis la invadon al Anglio, kaj anstataŭe proponis malpli ambician planon subteni irlandan ribelon (vidu malsupre).
Fratinrespublikoj
La planego de la Direktoraro en 1798, kun la helpo de ĝiaj armeoj, estis kreo de "fratinrespublikoj" en Eûropo kunhavontaj la samajn revoluciajn valorojn kaj la samajn celojn, kiuj estis estontaj naturaj samaliancanoj kun Francio. En la Nederlanda Respubliko (Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj), la franca armeo starigis la Batavan Respublikon kun la sama sistemo de Direktoraro kaj du balote elektitaj Konsilioj. En Milano oni kreis la Cisalpan Respublikon, kiun regis kune Direktoraro kaj Konsilioj kaj la franca armeo. Generalo Berthier, kiu anstataŭis Bonaparte kiel komandanto de la Armeo de Italio, imitis la agojn de la Direktoraro en Parizo, forigante en la nova respubliko leĝofarantojn, kiujn li konsideris tro radikalaj. Oni formis en Ĝenovo la Liguran Respublikon. Ankaŭ el Piemonto estis farita de la Franca armeo fratinrespubliko, la Piemonta Respubliko. En Torino, Reĝo Karlo Emanuelo la 4-a (kies edzino, Klotildo, estis la plej juna fratino de Ludoviko la 16-a) fuĝis francan mastrecon kaj iris, ŝirmate de la Brita ŝiparo, al Sardio. En Savojo Generalo Joubert, anstataŭ krei fratinrespublikon, simple igis la provincon departemento de Francio.
Franca armeo sub Generalo Guillaume Brune okupis grandan parton de Svisio. Oni proklamis la Helvetan Respublikon en la 12-a de aprilo 1798. En la 26-a de aŭgusto de 1798, oni dismetis Ĝenevon de la nova respubliko kaj igis ĝin parto de Francio. Oni prenis la trezorejon de Berno kaj, kiel la trezorejon de Vatikano, uzis ĝin por financi la militiron al Egiptio de Bonaparte.
La novaj militaj kampanjoj necesigis milojn da pliaj soldatoj. La Direktoraro aprobis la unuan permanentan konskripcian leĝon, kiu estis malpopulara en la kamparo, kaj aparte en Belgio, kiu formale estis fariĝinta parto de Francio. Kamparaj tumultoj kaj ribeloj okazis en Belgio. Kulpiginte belgajn pastrojn pri la malpaco, francaj aŭtoritatuloj ordonis aresti kaj deporti kelkmil.
Militiro de Bonaparte al Egiptio (majo de 1798)
La ideon de Franca militiro al Egiptio proponis Talleyrand en memorando al la Franca Instituto jam la 3-an de julio de 1797, kaj en letero al Bonaparte en la sekva monato. La Egipta militiro havis tri celojn: tranĉi la plej mallongan irejon de Anglio al Brita Hindio per okupo de la Sueza Terkolo; fondi kolonion, kiu produktus kotonon kaj sukerkanon, kiuj estis malabundaj en Francio kulpe de la brita blokado; kaj havigi bazon por farota atako kontraŭ Brita Hindio. Ĝi ankaŭ havis plurajn personajn avantaĝojn por Bonaparte: ĝi permesis ke li estu malproksima de la malpopulara Directoraro, sed dume restu en la publika atento.
La Direktoraro mem ne entuziasmis pri tiu ideo, kiu malproksimigus ĝian plej sukcesan generalon kaj lian armeon de Eŭropo tiam, kiam nova militego estis primeditata. Direktoro La Révellière-Lépeaux skribis: "La ideo neniam venis de la Direktoraro aŭ iu el ĝiaj membroj. La ambicio kaj fiero de Bonaparte ne plu povis elteni la ideon ne esti videbla kaj esti sub la ordonado de la Direktoraro."
La ideo prezentis du pliajn problemojn: la respublika franca politiko kontraŭis koloniigon, kaj Francio ne estis militanta kontraŭ la Otomana Imperio, al kiu Egipto apartenis. Tial al la militiro oni aldonis celon sciencan: "klerigi la mondon kaj havigi novajn trezorojn al scienco." Granda skipo de elstaraj sciencistoj estis aligita al la militiro: dudek unu matematikistoj, tri astronomoj, kvar arkitektoj, dek tri naturesploristoj kaj egale de geografoj, kaj krome pentristoj, pianisto kaj la poeto François-Auguste Parseval-Grandmaison.
La 19-an de majo de 1798 ducent ŝipoj portantaj Bonaparte kaj 35,000 homojn konsistigantajn la Armeon de la Oriento, plejparte veteranojn de la Armeo de Italio de Bonaparte, enmariĝis de Toulon. La brita ŝiparo sub Nelson, atendante Francan militiron celantan al Konstantinopolo, ne estis en loko por ilin haltigi. La franca ŝiparo, haltetinte en Malto, kaptis la insulon, kies registaro rezistis malmulte. La armeo de Bonaparte alteriĝis en la golfo de Aleksandrio la 1-an de julio, kaj tiun urbon kaptis la 2-an de julio, kun malmulta kontraŭbatalado. Li skribis leteron al la Paŝao de Egiptio, pretendante ke li celis liberigi Egiption de la tiraneco de la Mamlukoj. Lia armeo transmarŝis la dezerton, malgraŭ ega varmo, kaj venkis la Mamlukojn en la Batalo de la Piramidoj la 21-an de julio de 1798. Tamen, post kelkaj tagoj en la 1-a de aŭgusto, la brita ŝiparo sub Admiralo Nelson alvenis apud la marbordon; la franca ŝiparo estis surprizita kaj detruita en la Batalo de la Nilo. Fuĝis nur kvar francaj ŝipoj. Bonaparte kaj lia armeo estis malliberaj en Egiptio.
Malsukcesa ribelo en Irlando (aŭgusto de 1798)
Oni faris plian provon subteni irlandan ribelon la 7-an de aŭgusto de 1798. Franca ŝiparo eknavigis de Rochefort-sur-Mer (Rochefort), portante militiran soldataron estratan de Generalo Jean Joseph Amable Humbert. Oni celis ke la atako apogu ribelon de irlandaj naciistoj estrataj de Wolfe Tone. Tone faris plurajn renkontiĝojn kun Bonaparte en Francio por kunordigi la datplanon, sed la ribelo ene de la Reĝlando Irlando komenciĝis tro frue kaj estis forvenkita la 14-an de julio de 1798, antaŭ ol la franca ŝiparo alvenis. La francoj alteriĝis ĉe Killala, en nordokcidenta Irlando, la 22-an de aŭgusto. Ili venkis britajn trupojn en du bataletoj la 24-an kaj 27-an de aŭgusto, kaj Humbert deklaris fondon de Irlanda Respubliko en Castlebar la 27-an de aŭgusto, sed la franca soldataro estis venkita en la Batalo de Ballinamuck la 8-an de septembro de 1798 de la trupoj de Lordo Cornwallis, la brita Ĉefkomandanto en Irlando. Dua parto de la franca militiro, ne sciante ke la unua kapitulacis, forlasis Brest la 16-an de septembro. Baris ĝin la Brita Mararmeo en la golfo de Donegal, kaj ses el la francaj militoŝipoj estis kaptitaj.
Kvazaŭmilito kontraŭ Usono (1798–1799)
Streĉoj inter Usono kaj Francio estigis la Kvazaŭmiliton, sendeklaran marmiliton. Francio plendis ke Usono malrespektas la Traktaton de Alianciĝo de 1778, kiu estis implikinta la francojn en la Usona Milito de Sendependeco. Usono insistis ke ĝi restu neŭtrala en la milito inter Francio kaj Britio. Post kiam la Traktato de Jay kun Britio ekvalidis en 1795, Francio komencis rangi sin kontraŭ Usono kaj en 1797 estis kaptinta pli ol 300 usonajn komercajn ŝipojn. Federalistoj favoris Brition, dum Demokrat-Respublikanoj favoris Francion. La Federalista prezidanto John Adams fortikigis la Usonan Mararmeon, finkonstruigante tri fregatojn, aprobante konstrumonon por tri pliaj, kaj sendante diplomatojn al Parizo por diskuti. Talleyrand, la Ministro pri Eksterlando, postulis subaĉeton antaŭ ol paroli kaj insultis ilin. La Afero XYZ informis usonanojn pri la diskutoj kaj kolerigis la usonan publikon. La milito okazis preskaŭ tute surmare, plejparte inter korsaroj kaj komercaj ŝipoj. En 1800, la Konvencio de 1800 (Traktato de Mortefontaine) finis la konflikton.
Dua Koalicio kontraŭ Francio
Alarmis Brition kaj Aŭstrion la franca kreado de fratinrespublikoj. Aŭstrio unue postulis ke Francio transdonu dividaĵon el la novaj respublikoj al ĝi. Kiam la Direktoraro rifuzis, Aŭstrio komencis serĉi partnerojn por nova milita alianco kontraŭ Francio. La nova Caro de Rusio, Paŭlo la 1-a, estis malamikega al francaj respublikanaj ideoj, simpatia al la forpelita Ludoviko la 18-a, kaj ema aliĝi al nova koalicio kontraŭ Francio. La Caro donacis armeon de 20,000 homoj, senditan per lia Balta ŝiparo al Nederlando. Li sendis alian armeon de 60,000 homoj, veteranoj de batalado en Pollando kaj Turkio, sub sia plej bona generalo, Aleksander Suvorov, por kunigi sin al la Aŭstriaj trupoj en norda Italio.
La Reĝo de Prusio, Frederiko Vilhelmo la 3-a, restis singarde neŭtrala por profiti el ambaŭ flankoj. La Direktoraroj faris la eraron sendi la Abbé Sieyés, unu el la plej elstaraj revoluciistoj de 1789 kaj voĉdoninton por la morto de Ludoviko la 16-a, kiel ambasadoron al Berlino. Malŝateganta ties ideojn, la tre konservativa kaj monarkista reĝo rifuzis helpi Francion.
Jam ĉe la fino de 1798, la koalicio disponis pri 300 000 soldatoj, kaj havis eblon pligrandigi la nombron ĝis 600 000. La plej bona franca armeo, ĉefata de Bonaparte, estis kaptita en Egiptio. Generalo Brune havis 12 000 homojn en Nederlando, Bernadotte 10 000 homojn apud la Rejno, Jourdan 40 000 homojn en la armeo de la Danubo, Massena 30 000 soldatojn en Svisio, Scherer 40 000 homojn apud la rivero Adiĝo en norda Italio, kaj 27 000 homoj sub Macdonald estis lokitaj en Napolo: totale 170,000 homoj. Provante aldoni ducent mil novajn soldatojn por egali la koaliciajn trupojn, la Direktoraro ordonis pri nova vokado en la armeon de virjunuloj havantaj inter dudek kaj dudek kvin jarojn.
Regraviĝo de la milito en Italio kaj Svisio
La 10-an de novembro de 1798, la brita kaj aŭstria registaroj kunkonsentis forvenki la kvin novajn fratinrespublikojn kaj reŝovi Francion al la limoj kiujn ĝi havis en 1789. En la 29-a de novembro, la unuan tagon de la Milito de la Dua Koalicio, la Reĝo de Napolo ekatakis Romon, kiu estis defendata de malmultaj francaj soldatoj. Brita ŝiparo surterigis tri mil napolajn soldatojn en Toskanio. Tamen la franca armeo de Generalo Championnet, reaginte rapide, venkis la napolan armeon en la Batalo de Civita Castellana ĉe Civita Castellana la 5-an de decembro. Sekvatage, la 6-an de decembro, francaj soldatoj igis la Reĝon de Sardio formovi siajn soldatojn de Piemonto, kaj retiriĝi al la insulo de Sardio, lia lasta posedajo. La franca armeo marŝis al la Reĝlando de Napolo, necesigante ke la Reĝo de Napolo forlasu la Urbon Napolon sur brita milita ŝipo la 23-an de decembro de 1798. Napolo estis okupita la 23-an de januaro de 1799, kaj oni proklamis novan napolan respublikon, la tiel nomatan Partenopan Respublikon, la sesan sub franca protekto, la 26-an de januaro.
Pacdiskutoj kun Aŭstrio en la printempo de 1799 atingis nenion, kaj la Direktoraro decidis lanĉi novan ofensivon en Germanion, sed la alveno de rusa armeo sub Aleksander Suvorov kaj freŝaj aŭstriaj trupoj sub la Arkiduko Karlo dumtempe ŝanĝis la ekvilibron de povo. La Armeo de la Danubo de Jourdan transiris la Rejnon en la 6-a de marto sed estis venkita de la Arkiduko Karlo, unue en la Batalo de Ostrach kaj poste en la Batalo de Stockach la 25-an de marto de 1799. La armeo de Jourdan retiriĝis, dum Jourdan mem reiris al Parizo por pledpeti pli da soldatoj.
La trupoj de la Dua Koalicio invadis la okupitan de la francoj Italion, kaj post kvin antaŭaj bataloj, kuna rus-aŭstria armeo komandata de Suvorov venkis Moreau en la Batalo de Cassano la 27-an de aprilo de 1799, kaj tiel okupante Torinon kaj Milanon reprenis la Cisalpinan Respublikon de Francio. Suvorov sekve venkis la Francan Armeon apud la Terrivva. Por ripari la situacion, oni nomis Joubert nova estro de la Armeo de Italio la 5-an de julio, sed lian armeon la rusoj venkis en la Batalo de Novi, la 15-an de aŭgusto; Joubert mem mortis de pafo al la koro komence de la batalo, kaj lia armeo estis fuĝigita. La fratinrespublikoj starigitaj de la francoj en Italio rapide kolapsis, lasante sub franca rego nur Ĝenovon.
Kampanjo de Bonaparte en Sirio (februaro–majo 1799)
Dum la francaj armeoj en Italio kaj Svisio provis konservi la fratinrespublikojn, Bonaparte antaŭenigis sian propran kampanjon en Egiptio. Li klarigis en letero al la Direktoraro, ke la egipta aventuro estas nur la komenco de pli vasta kampanjo "por krei timindan flankeniron en la kampanjo de respublika Francio kontraŭ la monarkisma Eŭropo. Egiptio estos la bazo de io multe pli granda ol la origina projekto, kaj samtempe levilo, kiu helpos al kreo de ĝenerala ribelo de la islama mondo." Ĉi tiu ribelo, li kredis, estis kondukonta al la kolapso de brita povo de la Meza Oriento ĝis Hindio. Tiucele li forlasis Kairon kaj marŝigis sian armeon trans la Sinajan dezerton en Sirion, kie li sieĝis la havenon Akkon de la Otomana Imperio, defendatan de loka armeo kaj ricevantan provizojn de apudmarborda brita ŝiparo. Liaj longa sieĝo kaj provoj ŝturmi la urbon estis malsukcesoj; lian armeon malsano atakadis, ĝia nombro falis ĝis 11,000 homoj, kaj li eksciis ke otomana armeo estas enŝipigota de la britoj por navigi al Kairo kaj rekapti la urbon. La 17-an de majo, li forlasis la sieĝon kaj revenis en Kairon antaŭ la 4-a de junio. La brita ŝiparo surterigis la otomanan armeon, sed tuj ilin Bonaparte venkis en la Batalo de Abukir la 25-an de julio de 1799.
Pro la brita blokado de Egiptio, Bonaparte estis ricevinta neniun novaĵon de Francio dum ses monatoj. Li sendis unu el siaj militaj helpantoj por renkonti turkajn instancojn kaj provi ekscii novaĵojn de Francio, sed la oficiro estis kaptita de la brita ŝiparo sur la vojo. La brita admiralo kaj ŝipkomandanto en la orienta Mediteraneo, Sir Sidney Smith, kiu estis loĝinta en Parizo kaj konis bone Francion, donis al li paketon de lastatempaj francaj ĵurnaloj kaj resendis lin al Bonaparte. Bonaparte uzis la nokton por legi la ĵurnalojn kaj ekscii pri la politikaj kaj militaj malfacilaĵoj en Francio. Liaj ordonoj permesis, ke li reiru hejmen kiam ajn li volis. La sekvan tagon li decidis reiri al Francio tuj. Li transdonis la komandadon de la armeo al Generalo Kléber kaj forlasis Egiption kun grupeto de altrangaj oficiroj sur la fregato La Muiron. Li eskapis la britan blokadon, sed ne atingis Francion ĝis la 9-a de oktobro.
La tajdo ŝanĝiĝas: Francaj sukcesoj (septembro 1799)
La reĝista ribelo en la okcidento de Francio, planita por akompani la britan, rusan, kaj aŭstran ofensivon, ankaŭ malsukcesis. La Chouans mallonge kaptis Le Mans la 14-an de oktobro kaj Nantes la 19-an de oktobro, sed la Franca Armeo rapide forpelis ilin, kaj la ribelo kolapsis jam antaŭ la 29-a de oktobro.
Nova ekonomia krizo
De la komenco de la Revolucio, la nacio suferis inflacion severegan. En la tempo de la Direktoraro, la papera valuto, la assignat, bazita sur la valoro de aĵoj konfiskitaj de la eklezio kaj nobelaro, jam estis perdinta la plejparton de sia valoro. Prezoj estis ekflugintaj, kaj la registaro ne povis presi monon sufiĉe rapide por kovri siajn elspezojn. La valoro de la assignat estis draste malaltiĝinta kompare al la valoro de la livre, arĝentenhava monero de la eksa reĝimo. En 1790, komence de la Revolucio, oni povis interŝanĝi assignat kun oficiala valoro de mil livres kontraŭ naŭcent veraj arĝentenhavaj livres. En januaro de 1795, la Konvencio decidis cirkuligi assignats valorantajn tridek miliardojn da livres, sen ia aldona bazo en oro. Jam en marto de 1795, assignat kun valoro de mil livres povis aĉeti nur okdek metalenhavajn livres. En februaro de 1796, la Direktoraro decidis aboli la assignat, kaj faris publikan ceremonion por detrui la presplatojn. Anstataŭe oni kreis novan valuton, la mandat territorial. Sed, ĉar materiala bazo mankis ankaŭ al la nova papera mono, ties valoro ankaŭ ekfalis; jam en februaro de 1797 la mandat valoris nur unu el cento de sia origina valoro. La Direktoraro decidis reiri al la uzado de oraj aŭ arĝentaj moneroj, kiuj konservis sian valoron. Cent livres de la mandats estis interŝanĝataj kontraŭ dudek sous de metala mono. La malfacilo estis, ke la Direktoraro havis nur sufiĉan oron kaj arĝenton por produkti tricent milionojn da livres. La rezulto de la manko de cirkulanta mono estis deflaciego kaj falo de prezoj, kiujn akompanis falo de investado, kaj falo de salajroj. Ĝi kaŭzis falon de ekonomia agado kaj sendungecon.
Nova balotado, novaj Direktoroj, kaj kreskanta politika krizo
Nova balotado por elekti 315 konsilianojn estis okazigita inter la 21-a de marto kaj 9-a de aprilo de 1799. La reĝistoj estis malfidebligitaj kaj foriĝis; la precipaj gajnantoj estis la nov-Jakobenoj, kiuj volis daŭrigi kaj plifortigi la Revolucion. La novaj konsilianoj inkluzivis Lucien Bonaparte, la pli junan fraton de Napoleono, nur dudekkvarjaran. Pro la famo de sia nomo, li elektiĝis Prezidanto de la Konsilio de la Kvincent.
Ĉi-foje la Direktoroj ne provis malrajtigi la Jakobenojn, sed serĉis aliajn manierojn konservi la regopovon. Estis tempo por elekti novan membron de la Direktoraro, ĉar Rewbell estis indikita per lotado por demisii. Laŭ la Konstitucio, la elekton de nova Direktoro faris la antaŭaj konsilianoj, ne la nove elektitaj. La kanditato elektita por anstataŭi lin estis la Abbé Sieyés, unu el la precipaj estroj de la revolucio en 1789, kiu estis servanta kiel Ambasadoro en Berlino. Sieyés primeditis propran projekton: li estis elpensinta doktrinon, ke la povo de la registaro estas limigenda por protekti la rajtojn de la civitanoj. Lia ideo estis validigi novan konstitucion kun ĉefkortumo laŭ la usona modelo por protekti individuajn rajtojn. Li private konsideris siaj ĉefaj farendaĵoj preventi revenon de la Teroro de 1793, akceptigi novan konstitucion, kaj fermi la Revolucion kiel eble plej baldaŭ, per iaj ajn iloj.
Post kiam la balotado estis kompleta, la jakobena plimulto tuj postulis igi la Direktoraron pli revolucia. La Konsilioj komencis kunsidi la 20-an de majo, kaj la 5-an de junio ili komencis sian ofensivon por plimaldekstrigi la Direktorojn. Ili deklaris la elekton de Direktoro Treilhard kontraŭleĝa pro teknikaj kialoj kaj anstataŭelektis Louis-Jérôme Gohier, advokaton, kiu estis Ministro pri Justo dum la Konvencio kaj kontrolis la malliberigon de la moderaj Ĝirondanaj deputitoj. Tiam la Jakobenoj en la Konsilio faris pluan paŝon kaj postulis la demision de du moderaj Direktoroj, La Revelliere kaj Merlin. Anstataŭis ilin du novaj membroj: Roger Ducos, malmulte konata advokato, kiu estis ano de la Komitato de Publika Sekuro, kaj estis aliancano de Barras, kaj malfama jakobena generalo, Jean-François-Auguste Moulin. La novaj Ministroj nomumitaj de la Direktoroj plejparte estis fidindaj Jakobenoj, kvankam Sieyés aranĝis ke unu el liaj aliancanoj, Joseph Fouché, estu nomumita kiel nova Ministro de Polico.
La jakobenaj konsilianoj tuj komencis proponi leĝojn ĝenerale favorajn al la senkulotuloj kaj la laboristaro, sed kiuj alarmis la supran kaj mezan klasojn. La Konsilioj trudis devigan pruntdonon de cent milionoj da frankoj, pagenda tuj laŭ grada skalo de ĉiuj, kiuj pagis posedimposton de pli ol tricent frankoj. Nepagintoj estis klasifikotaj same kiel elmigrintaj nobeloj kaj perdontaj ĉiujn civilajn rajtojn. La Konsilioj ankaŭ validigis novan leĝon, ke oni prenu kiel garantiulojn la gepatrojn kaj geavojn de nobeloj elmigrintaj aŭ militantaj en ribelaj soldataroj aŭ armeoj. Ĉi tiuj garantiuloj estis severe monpuneblaj aŭ deporteblaj se okazis murdoj aŭ difektoj de posedaĵoj fare de reĝistaj soldatoj aŭ banditoj. La 27-an de junio Generalo Jourdan, eminenta jakobena konsiliano, proponis amasan enarmeigon de ĉiuj elekteblaj virjunuloj inter dudek kaj dudek kvin jaroj por havi ducent mil novajn soldatojn. Ĉi tio estus la unua deviga soldatigo post 1793.
La novaj Jakobenoj malfermis novan politikan klubon, la Club du Manege, laŭ la modelo de la jakobenaj kluboj de la Konvencio. Ĝi malfermiĝis la 6-an de julio kaj baldaŭ havis tri mil membrojn, kun ducent kvindek deputitoj, interalie multajn eksdisĉiplojn de la Teroraj Jakobenoj, krom apogintoj de la ekstrema revoluciisto François Babeuf. Unu eminenta klubano, Generalo Jourdan, salutis la aliajn ĉe la kluba bankedo de la 14-a de julio tostante, "por reveno de la pikstangoj", celante la armilojn kiujn la senkulotuloj uzis por paradi la kapojn de ekzekutitaj nobeloj. La klubanoj ankaŭ ne timis ataki la Direktoraron mem, priplendante ĝiajn tro abundajn ekipaĵojn kaj la luksajn ĉarojn uzatajn de Direktoroj. La Direktoraro baldaŭ respondis al la provokoj; Sieyés akuzis, ke la klubanoj estas reveno de la Teroro de Robespierre. La Ministro de Polico, Fouché, fermis la Klubon la 13-an de aŭgusto.
Preparo por puĉo
La regulo, ke Direktoroj havu almenaŭ kvardek jarojn, fariĝis unu justigo por la puĉo de la 18-a de Brumero, ĉar ĝi aŭtomate ekskludis la tiam tridekjaran Bonaparte. Bonaparte revenis al Francio, surteriĝante ĉe la fiŝkaptista vilaĝo de Saint-Raphaël la 9-an de oktobro de 1799,kaj faris triumfan antaŭiron norden al Parizo. Lia venko al la Otomanoj ĉe la Batalo de Abukiro estis vaste raportita, kaj ŝajnigis la aliajn francajn venkojn en la Dua Batalo de Zuriko kaj la Batalo de Bergen malgravaj. Inter Avignon kaj Parizo, bonvenigis lin entusiasmaj amasegoj, kiuj rigardis lin kiel savinton de Francio kontraŭ eksteraj malamikoj kaj la korupto de la Direktoraro. Alveninte al Parizo, li estis elektita al la Instituto de Francio pro la sciencaj atingoj de lia ekspedicio al Egiptio. Reĝistoj bonvenigis lin ĉar li estis de familio de malgravaj nobeloj en Korsiko, kaj Jakobenoj ĉar li forvenkis la provon de reĝista puĉo ĉe la komenco de la Direktoraro. Lia frato Lucien, kvankam nur dudek-kvar-jara, iĝis eminentulo en la Konsilio de la Kvincent pro la familia nomo.
La unua ambicio de Bonaparte estis nomumo al la Direktoraro, sed li ankoraŭ ne havis kvardek jarojn, la minimuman aĝon postulatan de la Konstitucio, kaj Direktoro Gohier, strikta leĝisto, blokis tiun irejon. Lia plej frua aliancano estis Direktoro Barras, sed li malŝatis Barras pro tio, ke lia edzino, Joséphine, estis ties amanto antaŭ ol ŝi ediniĝis al Bonaparte, kaj pro akuzoj de korupto ĉirkaŭantaj Barras kaj liajn samaliancanojn. Bonaparte skribis poste ke la Jakobena Direktoro, Generalo Moulin, iris al Bonaparte kaj proponis, ke li estru puĉon, sed li rifuzis; li volis fini, ne daŭrigi, la Revolucion. Sieyés, kiu estis serĉanta militheroan generalon por helpi en puĉo, origine celis Generalon Joubert, sed tiu estis mortigita en la Batalo de Novi en aŭgusto de 1799. Tiam li iris al Generalo Moreau, sed tiu ne interesiĝis. La unua renkontiĝo de Sieyés kaj Bonaparte, la 23-an de oktobro de 1799, iris malbone; ambaŭ estis grandegoaj kaj tuj malŝatis unu la alian. Ili tamen havis fortan komunan intereson, kaj la 6-an de novembro de 1799 ili oficialigis sian planon.
La puĉo estis zorge planita de Sieyès kaj Bonaparte, kun la helpo de Lucien, la frato de Bonaparte, de la diplomato kaj lertega intrigisto Talleyrand, de la Ministro pri Polico, Fouché, kaj de la Komisiito de la Direktoraro, Pierre François Réal. La plano postulis, ke tri Direktoroj subite dimisiu, lasante la landon sen Plenuma Povo. Tiam oni dirus al la konsilioj, ke Jakobena konspiro minacas la patrujon; oni movus la Konsiliojn, por ilia propra sekureco, al Château de Saint-Cloud, 5 km okcidente de Parizo kaj ekster la danĝero de ĝiaj amasaĉoj. Oni nomumus Bonaparte registarestro por defendi la Respublikon kontraŭ la konspiro; oni malestablus la Konsiliojn kaj verkus novan Konstitucion. Se la puĉo estis ironta bone, ĝi estis nura parlamenta manovro; ĝi estis perfekte laŭleĝa. Bonaparte havigus sekurecon kaj prizorgus konvinki la deputitojn. Fouché kaj Réal certigus, ke la polico kaj la urbo Parizo ne enmiksiĝus. Fouché proponis, ke la ĉefaj Jakobenaj deputitoj estu arestitaj komence de la puĉo, sed Bonaparte diris, ke tio ne necesos, kio poste pruviĝis eraro. Ne longe antaŭ la puĉo, Bonaparte kunvenis kun la plej gravaj armeestroj - Jourdan, Bernadotte, Augereau kaj Moreau - kaj informis ilin pri la baldaŭa puĉo. Ne ĉiuj apogis ĝin, sed ili konsentis ne kontraŭstari. Oni ankaŭ kunigis al la puĉo la prezidanton de la Konsilio de la Maljunuloj, por ke li faru sian rolon, kaj la frato de Bonaparte, Lucien, estis okupiĝonta pri la Konsilio de la Kvincent. En la vespero de la 6-a de novembro, la Konsilioj okazigis bankedon en la antaŭa eklezio de Saint-Sulpice. Bonaparte ĉeestis, sed ŝajnis malvarma kaj malatentema, kaj foriris frue
Lanĉo de la puĉo (9-a kaj 10-a de novembro)
Frue en la mateno de la 9-a de novembro, taĉmentoj de la armeo komencis enpoziciiĝi en Parizo, kaj oni vekis la membrojn de la Konsilio de la Maljunuloj kaj instrukciis, ke ili venu al la Palaco de Tuileries por urĝa kunsido. Kiam ili kunvenis je 7:30, oni diris al ili, ke Jakobena konspiro por renversi la registaron estas malkovrita kaj ili devas transmeti la morgaŭan kunsidon al Château de Saint-Cloud, kie ili estos en sekuro. Oni petis, ke la konsilianoj aprobu dekreton por movi la kunsidejon, kaj nomumu Bonaparte trupestro en Parizo por garantii ilian sekuron. Alarmite, ili rapide aprobis la dekreton. Bonaparte mem aperis kun sia stabo kaj diris al ili, "Civitanaj reprezentantoj, la Respubliko estis pereonta. Vi informiĝis pri tio kaj via dekreto ĵus savis ĝin". Je 11:00, la membroj de la Konsilio de la Kvincent kunvenis ĉe Palais Bourbon kaj ricevis la saman mesaĝon. Ili konsentis movi sian morgaŭan kunvenon al Saint-Cloud.
La 10-an de novembro, oni irigis la anojn de ambaŭ konsilioj per ĉararo kun forta armea eskorto al Château de Saint-Cloud. Tie 6,000 soldadoj jam estis arigitaj; pro tio, ke ilia pago estis plurfoje prokrastita, ili estis aparte malamikemaj al la konsilianoj. Bonaparte unue alparolis la Konsilion de la Maljunuloj, kunvenintan en la oranĝejo de Saint-Cloud, kaj informis, ke la Direktoraro ne plu ekzistas. Oni ricevis Bonaparte malvarme, sed la Konsilio ne provis oponi. Tiam li moviĝis al la Konsilio de la Kvincent, kiu jam kunsidis prezidate de lia frato Lucien. Tie li estis ricevita multe pli malamike de la Jakobenaj deputitoj, per demandoj, mokoj, insultoj, kriaj interrompoj, kaj puŝetoj. Lia frato ne povis retrankviligi la Konsilion, kaj kelkaj Jakobenaj deputitoj komencis postuli, ke oni deklaru Bonaparte eksterleĝa, kiel estis farite al Robespierre. Se la Konsilio estis voĉdononta eksterleĝigi lin, oni estis rajtonta aresti kaj ekzekuti Bonaparte tuj sen proceso. Dum la deputitoj koleris kaj disputis, Bonaparte kaj lia frato, eskortate de grupeto da soldatoj, eliris la oranĝejon, aliris la taĉmenton de grenadistoj de Generalo Murat, kiu atendis malpacience ekstere, kaj diris al ili, ke la deputitoj provis murdi Bonaparte per siaj plumoj. La grenadistoj sturmis en la salonon kaj rapide malplenigis ĝin je deputitoj.
Bonaparte verkis propran oficialan version de la okazoj, kiu estis publikigita en ĉiuj ĵurnaloj kaj afiŝita sur muroj tra la tuta Francio; ĝi vivece priskribis, kiel li apenaŭ eskapis morton fare de "dudek Jakobenaj murdemuloj" kaj finiĝis: "La plimulto libere kaj pace revenis al la kunsidejo, aŭskultis la proponojn faritajn por garantii la publikan sekuron, interkonsilis kaj pretigis bonefikan rezolucion, kiu fariĝu la nova leĝo kaj bazo de la Respubliko."
Tiu okazo eksigis la Direktoraron. Nova registaro, la Konsularo, fondiĝis. Laŭ la plej multaj historiistoj, la Franca Revolucio estis finita.
Sălăjeni (Bocșa)
Sălăjeni [sələĵenj] (hungare: Ököritó [oekoerito:]) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Zalău. Administre ĝi apartenas al la komunumo Bocșa.
Propeka kapro
Propeka kapro estas iu, kiun oni kulpigas pro eraroj aŭ nesukcesoj. La vera ŝuldo tiam ne gravas. La nocio venas el la juda kredo. Ĉe Jomkipuro - tago de la pekpardono-, alta pastro de Izraelo sciigis pekojn de la izraelidoj kaj tiuj pekoj estis per mantuŝo simbole transdonataj al virkapro.
Sălăjeni (Bocșa)
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 649 loĝantojn (rumanoj); en 1992 612 (rumanoj).
Historio
Ĝia unua mencio skriba estas el 1315. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szilágy).
Propeka kapro
Per forpelo de la virkapro en la sovaĝon, ankaŭ la pekoj estus forpelitaj.
30073 Erichen
30073 Erichen estas tre malgranda meze hela asteroido de la asteroida zono malkovrita la far'de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Eric Shu Chen, finalisto de la Intel Science Talent Search (STS) de 2014, kaj kiu gajnis la unuan rangon de la Intel International Science and Engineering Fair (ISEF) de 2013 pro sia projekto pri mikrobiologio. Li estis lernanto ĉe la Canyon Crest Academy de San-Diego (Kalifornio).
Mezuro (matematiko)
En analitiko, mezuro estas bildigo, kiu asignas al ĉiu mezurebla aro (elemento de sigma-alĝebro) nenegativan reelon aŭ nefinion, laŭ ia koncepto de “grandeco” (longo, areo, volumeno ktp.) de tiuj aroj.
Difino
Supozu ke \Sigma estas sigma-alĝebro super la aro X. Do, mezuro super \Sigma estas bildigo kiu plenumas la ĉi-suban aksiomon (kalkuleblan sumecon): Specife, se, do.
Ekzemploj
Sur ajna sigma-alĝebro \Sigma sur ajna aro, oni povas difini la kalkulan mezuron:
Sur ajna sigma-alĝebro \Sigma sur ajna aro, oni povas difini la trivialan mezuron:
Sur la reela linio (aŭ, pli ĝenerale, ajnadimensia eŭklida spaco), oni povas difini la sigma-alĝebron de Lebesgue-mezureblaj aroj kaj sur tiuj la mezuron de Lebesgue.
Paul Winfield
Paul Edward WINFIELD (1939 – 2004) estis usona aktoro. Li estis kuzo de aktoro William Marshall.
Li studis ĉe University of Portland, 1957–59; Stanford University, 1959; Los Angeles City College, 1959–63; University of California, Los Angeles, 1962–64; University of Hawaii, 1965 kaj University of California, Santa Barbara, 1970-71 sed neniam diplomiĝis.
Winfield komencis sian karieron per televidserio Perry Mason en 1965. Dum la fino de 1960-aj jaroj li aperis en televidaĵoj Daktari, The Man from U.N.C.L.E., Mission: Impossible, The High Chaparral, The Name of the Game, Mannix inter aliaj. En kino li debutis per The Perils of Pauline en 1967, kaj poste partoprenis kinfilmojn Who's Minding the Mint? kaj The Lost Man.
En 1970-aj jaroj li partoprenis kinfilmojn R.P.M., Brother John, Sounder, Trouble Man, Gordon's War, Hustle, Twilight's Last Gleaming, Damnation Alley ktp. krom televidaĵojn kiel Ironside, The Horror at 37,000 Feet kaj King.
Dun 1980-a jardeko li aperis en kino per Carbon Copy, Star Trek II: The Wrath of Khan, Mike's Murder, The Terminator, The Serpent and the Rainbow, kaj en televido per The Fall Guy, Murder, She Wrote, Under Siege, Death Before Dishonor kaj Wiseguy, inter aliajn.
Li en la fino de 20-a jarcento aktoris interalie en kinfilmoj Presumed Innocent, Cliffhanger, Dennis the Menace, The Killing Jar, Tyson, Original Gangstas, Mars Attacks!, Dead of Night, The Legend of Gator Face, Strategic Command, kaj en la televidaĵoj Star Trek: The Next Generation, Batman: The Animated Series (voĉe), Irresistible Force, Scarlett, White Dwarf, Gargoyles (voĉe), Gargoyles: The Goliath Chronicles (voĉe), The Assassination File, Spider-Man (voĉe), The Magic School Bus (voĉe), The Simpsons (voĉe), Walker, Texas Ranger kaj Batman Beyond (voĉe).
Liaj lastaj laboroj estis en komenco de 21-a jarcento per televidaĵoj The Wonderful World of Disney kaj Touched by an Angel.
137632 Ramsauer
137632 Ramsauer estas asteroido de la ĉefa asteroida zono en orbita resonanco 2:7 kun la Tero.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la aŭstra amatora astronomo Erich Meyer elde ties privata observatorio Meyer/Obermair, proksima de Kirchschlag bei Linz en Aŭstrio.
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Alfred Ramsauer, kiu estis ano de la Linzer Astronomische Gemeinschaft de 1952.
Distrikto Sárvár
La Distrikto Sárvár [ŝArvAr] (hungare  Sárvári járás) estas distrikto en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Vas (Hungario). Ĝi situas sur ebenaĵo kaj sur mildaj deklivoj laŭ Rába en la meza parto de la departemento (en la okcidenta parto de la lando).
Historio
Tiu distrikto funkciis jam inter 1886-1983, poste la distrikta sistemo ne funkciis en Hungario inter ĝis 2013.
Jílové (distrikto Děčín)
Jílové (Eulau, laŭvorte "herbejo de strigoj") estas urbo en la plej norda parto de Ĉeĥio, en distrikto Děčín de la regiono Ústí nad Labem, proksime de la limo al Germanio. En ĝi havis. En dokumentoj la loĝloko unuafoje skribe menciiĝis en la jaro 1348. Ĝi lokiĝas en rivereta valo, 8 kilometrojn okcidente de Děčín.
Historio
La unua skribmencio pri Jílové (Eulow) estas el la jaro 1348.
Katedralo Sankta Barbara
La katedralo Sankta Barbara (Chrám svaté Barbory) je Kutná Hora en Ĉeĥujo estas unu el la plej eksterordinaraj gotikaj preĝejoj en Mezeŭropo. Ĝi estas registrita kiel monda heredaĵo de Unesko.
Konstruhistorio
La konstruo komenciĝis en la jaro 1388, la konstruado tamen plurfoje devis estis interrompata plurfoje: unue ĝi haltis dum pli ol sesdek jaroj pro la Husano-Militoj ĝis 1482. En 1588 oni ĉesigis la konstruadon pro manko de mono; oni fermis ĝin per provizora intermuro. Lasta konstruado okazis inter 1884 kaj 1905.
La laŭlonga navaro de la preĝejo estas kvinnava galeriohalo; tiu ĉi transiras en ĥorejon kun ĥorĉirkaŭirejo, kiu finiĝas en 15 lateroj de 28-latero kaj ekstere aperas preskaŭ ronda. La eksteran konstruaĵon dominas abundaj kontraŭfortaj elementoj.
La nekutima aranĝo de la laŭlonga domo baziĝas sur planoŝanĝo sub Benedikt Ried, kiu anstataŭ la planitaj altnavaj muroj de baziliko super la arkaĵoj de la laŭlonga navo starigas pilastrojn kaj tiel larĝigas la spacon. Super la pilastroj etendiĝas unika arkoripa volbo, kiu malkonturigas la limojn inter la unuopaj naveroj, tiel ke ekestas tre unueca spacoimpreso.
Sian plej okulfrapan ektseraĵon per la tri tendotegmentoj la katedralo ricevis nur en la 19-a jarcento. Kadre de la novgotiko oni anstataŭis la intertempe pli modestan tegmenton per la nuna konstruaĵo, kiu orientiĝis laŭ la origina plano de Ried. Kadre de ĉi tiu riparado la preĝejo ricevis ankaŭ aldonan naveron en la okcidento same kiel novan okcidentan muron.
La katedralo hejmigas valorajn artotrezoraĵojn el diversaj stilepokoj, inter ili altaron de la Majstro de la Triunuo-Altaro el la jaro 1480, multajn statuojn kaj murpentraĵojn same kiel originale konserviĝintan gotikan ĥorseĝaron.
Janko-Muzikanto
Janko-Muzikanto (Janko Muzykant) estas novelo de Henryk Sienkiewicz. Unuafoje ĝi aperis en la gazeto Kurier Warszawski en 1879. Ĝia Esperanto-traduko de Antoni Grabowski aperis en 1891 kune kun la novelo La nova jaro de Bolesław Prus.