cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Provinco Salamanko
Provinco Salamanko (Salamanca) estas provinco de Hispanio, ĉirkaŭ la samnoma urbo, situanta sudokcidente de la aŭtonoma komunumo de Kastilio-Leono. Ĝi estas unu el la naŭ provincoj kiuj kunformas tiun regionon. Ĝi limas norde kun la provinco de Zamoro, nordoriente kun tiu de Valadolido, oriente kun tiu de Avilo, sude kun tiu de Kacereso kaj okcidente kun Portugalio.
Aktuale 2009), la provinco enhavas loĝantojn, el kiuj   loĝas en la ĉefurbo, Salamanko, situanta ĉe la rivero Tormes.
Domodedovo (stacio)
Domodedovo (Домодедово) estos haltejo sur la Linio MCD-5 Jaroslavsko-Paveleckij de la Moskvaj centraj diametroj en Domodedovo.
Boraso
Kultivado kaj uzoj
Palmiro-palmoj estas ekonomie utilaj, kaj vaste kultivitaj en tropikaj regionoj. La palmiro-palmo longe estis unu el la plej gravaj arboj de Kamboĝo kaj Hindio, kie ĝi havas pli ol 800 uzojn. La folioj estas utiligitaj por tegmentado, matoj, korboj, ventumiloj, ĉapeloj, ombreloj, kaj kiel skribada materialo. En Kamboĝo, la arbo estas nacia flaŭrosimbolo/emblemo, kiu videblas kreskanta ĉirkaŭ Angkor Ŭat. La sukeropalmo povas vivi pli ol 100 jarojn.
En antikva Indonezio kaj antikva Hindio, la folioj estis utiligitaj kiel papero por skribi, kiel speco de papiruso. En Hindio, folioj de taŭga grandeco, formo kaj teksturo, kaj sufiĉa matureco estas elektitaj. Ili poste estas konservitaj per bolado en salakvo kun kurkuma pulvoro. La folioj poste estas sekigitaj; kiam ili estas sufiĉe sekaj, la surfacoj de la folioj estas brilpoluritaj kun pumika ŝtono. Tiam ili estas tranĉitaj je la konvena grandeco kaj turigas unu angulon. Ĉiu folio havos kvar paĝojn. La skribo estas farita per grifelo. La skribo estas de tre kursiva kaj interligita stilo. La folioj tiam estas ligitaj kiel faskoj.
Oni uzas la tigojn por fari barilojn kaj por pretigi fortan, ledecan fibron taŭgan por ŝnuraro kaj brosoj. La nigra konstruligno estas malmola, peza, kaj daŭrema kaj estas tre aprezita por konstruo, kiel ekzemple por varfo-palisvicoj.
En tamila kulturo
La Palmiro-arbo estas la oficiala arbo de Tamilnado. En tamila kulturo ĝi estas nomita karpaha, "Nungu" "ĉiela arbo", kaj estas tre respektata ĉar ĉiuj ĝiaj partoj povas esti uzataj. La ĵus ĝermitaj semoj formas karnoplenajn ĝermojn sub la surfaco kiu povas esti boligita kaj manĝita kiel fibreca, nutriga manĝaĵo. La malmola ŝelo de la ĝermita semo ankaŭ estas tranĉebla malfermante eksteren la krustecan kernon kiu gustumas kiel trapo sed estas pli dolĉa. La matura fibreca ekstera tavolo de la fruktoj estas manĝebla post bolado aŭ rostado. Kiam la frukto estas delikata, la kerno ene de la malmola ŝelo estas manĝebla ĵeleo kiu estas freŝiganta kaj riĉa je mineraloj. Kiam la krono (pinto) de la arbo, el kiu krekas la folioĝermoj estas tranĉita, oni ricevas manĝeblan kukon. Sur sekigitaj palmfolioj oni kutimis skribi manuskriptojn en la antikvaj tempoj.
Rohrdorf
Rohrdorf havas diversajn signifojn:
Eschenbach (Supra Palatinato)
Eschenbach aŭ plennome Eschenbach in der Oberpfalz estas urba komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Neustadt an der Waldnaab kaj en la distriktaro Supra Palatinato de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. Samtempe la komunumo estas la administra centro de komunumaro, nomata Verwaltungsgemeinschaft Eschenbach - administra ligo de la najbaraj urboj Eschenbach kaj Neustadt am Kulm kaj la neurba komunumo Speinshart por komuna plenumo de pluraj centraj servoj.
La Metamorfozo
La Metamorfozo (germane Die Verwandlung) estas alegoria novelo verkita de Franz Kafka kaj eldonita en 1915. Ĝi sendube estas unu el liaj plej famaj verkoj (kune kun La Proceso).
La romano apartenas al la ĝenro de fantazia rakontado. Ĝi prezentas senracia fenomenon - viro, tute ordinara vendisto, Gregor Samsa laŭnome, spertas enkarniĝanta transformiĝo kaj fariĝas insekto, t.e. iun tagon post dormo il vekiĝas kaj rimarkas, ke li aliformiĝis en "monstran insekton". Ĉi tiu malprobableco estas prezentita en malvarma kaj neŭtrala tono kiel certeco. La evento interrompas banalan kaj ĉiutagan vivrutinon kaj surprizas la protagoniston kaj ĉiujn homojn ĉirkaŭ li. Krom la fantazia evento, ĉiuj aliaj eventoj respondas al la ĉiutaga kaj rutina realo de vivo de altmezklasa urba familio, kiu daŭrigas kun sia rutina vivmaniero. Multaj komentistoj interpretas ĝin kiel ege simbolan fabeleton, klare influitan de ekzistadismo.
La Metamorfozo estas interpretebla tre diversmaniere. La recenzlibro fare de Stanley Corngold (The Commentator's Despair) listigas pli ol 130 vidpunktojn pri tio.
Lingva noto
La titolon de ĉi tiu fama verko de Franz Kafka oni tradukis malsame en la tri diversaj ĝis nun publikigitaj esperantigoj:
Eksteraj ligiloj
</Br>
Blankaventra blua muŝkaptulo
La Blankaventra blua muŝkaptulo, Cyornis pallipes, estas malgranda birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj de la genro Cyornis aŭ de Bluaj muŝkaptuloj kiu laŭnome enhavas speciojn de tre bluaj maskloj ĉefe en la supraj partoj kun brunaj inoj. Ĝi estas insektovora specio kiu reproduktiĝas en Okcidentaj Ghatoj de sudokcidenta Barato, nome en arbaraj subkreskaĵaro kaj ravinoj. Ili nestumas sur roka kornico; la ino demetas kvar ovojn.
La Blankaventra blua muŝkaptulo estas 15cm longa. Ĝi estas starsintenan longvosta muŝkaptuledo. La masklo havas brilajn bluajn suprajn partojn, kapon kaj supran bruston (dum plej parto de samgenranoj havas oranĝecan bruston), kaj la resto de subaj partoj estas amplekse blankaj.
Inoj estas tue diferencaj (seksa duformismo), kun brunaj supraj partoj, griza kapo kaj ruĝa brusto. La resto de la subaj partoj estas blankaj. Kvankam ankaŭ aliaj samgenraj specioj havas blankajn ventrojn, tiu specio havas pli ampleksajn kaj pli blankajn subajn partojn, kaj de tie devenas la nomoj de la specio en Esperanto kaj en la latina scienca nomo kie pallipes devenas al la radiko por “pala”.
Junuloj havas brunajn suprajn partojn, skvamecajn en kapo kaj brusto, kun nur la ventro blankeca.
La alvoko estas milda interplektita serio de triloj plialtiĝantaj kaj malpliiĝantaj kun fajfaj notoj intermetitaj.
Inejiro Asanuma
Inejiro Asanuma (kaj en la angla Hepburn-transskribo, japane: 浅沼 稲次郎, Asanuma Inejirō, 27-a de decembro 1898 – 12-a de oktobro 1960) estis japana politikisto kiu estris la Japanan Socialisman Partion. Li forte defendis socialismon kaj la Komunistan Partion de Ĉinio kaj li kritikis la rilatojn inter Japanio kaj Usono.
Dum politika debato filmigita de Nippon Hōsō Kyōkai en Tokio en 1960, Asanuma estis mortigita de Otoya Yamaguchi, 17-jara naciisto, per glavo. Lia morto estis rigardita de milionoj de personoj.
Listo de animaciaj filmoj
Jen listo de animaciaj filmoj :
Walt Disney Company
Iuj el la animaciaj filmoj de la Firmao Walt Disney estas:
Dreamworks
Dreamworks produktis:
Fox
Fox produktis:
Aliaj animaciaj filmoj kaj serioj
Aliaj animitaj filmoj kaj serioj:
Artúr Balogh
BALOGH Artúr (balog) estis rumanuja hungara juristo naskita en Abony la 18-an de marto 1866 kaj mortinta en Kluĵo la 4-an de marto 1951.
Biografio
Artúr Balogh la mezlernejon finis en Nagybánya kaj Koloĵvaro, la universitaton li komencis en Peŝto, kie en 1888 li havigis ŝtatsciencan kaj 1889 jursciencan doktordiplomon. Li studis per ŝtata stipendio en Germanujo kaj Francujo. Ekde 1898 li estis privatprofesoro de Universitato de Budapeŝto, ekde 1904 ĝis 1916 de Universitato de Koloĵvaro. Post 1920 li restis en Kluĵo. Post sia pensiuliĝo li redaktis gazetojn Kolozsvári Hírlap (1919), Újság. Li estis senatoro de hungara partio en 1926 de departementoj Kluĵo kaj ekde 1928 ĝis 1937 kun mallonga interrompo de Udvarhely en rumana parlamento. En 1928 oni elektis lin prezedento de Romániai Magyar Népliga Egyesület. En la EME li estis prezidento de jura kaj sociscienca sekcio. En 1940 oni invitis lin deputito en hungara landkunveno. Li estis disĉiplo kaj daŭriganto de vidmaniero de Győző Concha.
República Argentina (metroo de Madrido)
República Argentina (Argentina Respubliko) estas stacio sur de la Metroo de Madrido, situanta sub la samnoma placo, en kvartalo El Viso, distrikto Chamartín.
La stacio estis malfermita la.
Tomoya Miki
Tomoya Miki (見木 友哉, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe JEF United Chiba.
Sjadvado
Syādvāda (sanskrite: स्याद्वाद, esperantigeble kiel sjadvado) estas dialektika principo de ĝajnismo, nome tiu de "kondiĉa prediko". Ĝi estas praktika apliko de anekantavada (plurismo).
Tiu principo postulas, ke oni diru ĉion per la sanskrita optativa modo (tio ĉi-tie signifas necertecon aŭ kondiĉecon), ĝenerale uzante la optativan formon de la verbo as (esti): syāt. Tio necesas pro tio, ke la realeco malsimplas (kaj do oni ne povas plene esprimi ĝin per unuopaj asertoj) : ĉiu afero havas multajn ecojn (por uzi sanskritan esprimon: ĉio estas anekāntātmaka), kaj unuopa eco (naya) estas nur parto de la tuto.
Laŭ la principo sjadvado, necesas ĉion diri sepope (pro tio oni nomas la principon ankaŭ saptibhaṅgīnāya, "teorio de la sep kondiĉaj predikoj"):
La plej frua konata referenco al sjadvado estas en skribaĵoj de Bhadrabahu (ĉirkaŭe 433 - 357 a. K.).
Laŭ Samantabhadra (ĉirkaŭ 600 p. K.):
26620 Yihuali
26620 Yihuali estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Yihua Li, kiu gajnis la unuan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2010 pro sia projekto en teamo pri scienco de la medio. Ŝi estis lernantino ĉe la Ballard High School de Louisville (Kentukio, Usono).
Imre Csatskó
Imre Csatskó [ĉaĉkO], laŭ hungarlingve kutima nomordo Csatskó Imre estis hungara juĝisto, advokato, profesoro, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1839). Lia pseŭdonimo estis Szödi Pál.
Imre Csatskó naskiĝis la  1804 en Vác. Li mortis la 1874 en Budapeŝto.
Sangduen "Lek" Chailert
Sangdeun "Lek" Chailert (naskiĝis en 1961 en la vilaĝo Baan Lao, en la norda montaro de Tajlando) estas entreprenistino kaj aktivistino pri bestaj rajtoj, precipe rilate al aziaj elefantoj. Ŝi estas konata kiel la "Elefant Whisperer” de Tajlando. Ŝi fondis la Fondumon Savu Elefanton (Save Elephant Foundation) kaj Elefantan Naturparkon, kiu estas rifuĝejo por fitraktitajn aziajn elefantojn en la tajlanda provinco Chiang Mai. Ĝi provizas hejmon kaj bazaj necesoj por elefantoj kiu estis fitraktita.
Imre Csatskó
Biografio
Imre Csatskó frekventis universitaton en Pest (urbo). Li komencis sian juristan karieron en 1823. Li ekinstruis en 1828 em jura akademio, krome li havis diversajn jurajn postenojn. En 1848 post la revolucio li ne plu laboris, nur denove post fiasko de la liberecbatalo en 1849, tiam li ricevis diversajn altajn jurajn postenojn, kiel fidelulo de Habsburgoj. Li ofte okupiĝis pri la mortpuno.
Sangduen "Lek" Chailert
Biografio
Ŝia avo estis ŝamano, kiu estas tradicia kuracisto, kiu helpis malsanajn kaj vunditajn homojn ene de lia komunumo kaj ankaŭ helpi kuraci malsanajn bestojn. Chailert helpis ŝian avon prizorgi la bestojn kaj evoluigis pasion por tio. Ŝi atestis pri la fitraktoj de elefantoj kiam ŝi estis dek ses jaraĝa. La elefantoj estis devigitaj porti ŝtipojn en la ĝangalo. Ŝi savis super 200 elefantojn kaj multajn aliajn bestojn kiel katojn kaj hundojn.
Chailert diplomiĝis ĉe la Universtitato Chiang Mai, publika universitato en Norda Tajlando.
Renomo
Chailert aperis en dokumentaj filmoj de National Geografic, Animal Planet, Discovery kaj BBC. Ŝi estis invitita de Hillary Clinton al Usono en 2010. Ŝi estis agnoskita kiel unu el la ses Tutmonda Konservado Virinaj Herooj. Ŝi estis agnoskita kiel unu el la Herooj de "Time Magazine of Asia." Chailert estis nomumita “Hero of the Planet" (Heroo de la Planedo) de Fondumo Ford (Foundation Ford) en 2001. Ŝi akiris la Premion Genesis de la Humane Socio por ŝia dokumenta filmo "Vanishing Giants" (Malaperantaj Gigantojn) ĉe National Geographic Channel.
Artúr Kálid
Kálid Artúr (naskiĝis la 14-an de aŭgusto en 1970 en Budapeŝto) estas hungara aktoro, voĉoaktoro, deklamisto, anoncisto. Lia oficiala nomo estas laŭ hungarlingve kutima nomordo Winkler Artúr, pli frue Békési-Kálid Artúr. Lia edzino estas Tünde Murányi. Li naskiĝis kiel filo de patro el Gvineo Bisaŭa (kun kiu li renkontiĝis nur en 2005) kaj hungara patrino. Li estis edukita kiel orfo.
Biografio
Li lernis en la gimnazio pri György Bessenyei, poste studis inter 1989-1993 en la Teatra kaj Filmarta Altlernejo, kie li konatiĝis kun sia estonta edzino. Li ludis inter 1993-1996 en la Gaja Teatro en Budapeŝto. Ekde 1997 li laboras sendepende kaj ofte sinkronizas filmojn, reklamojn. Lia voĉo estas vaste konata en populara televizio, kie li estas ĉefa anoncisto. Li ricevis premion en 1996. En 1998 li edziĝis, la edzino naskis 2 gefilojn.
Ronneburg
Ronneburg havas diversajn signifojn:
Vilhelm Moberg
Karl Artur Vilhelm MOBERG, (naskiĝis la 20-an de aŭgusto 1898 en Moshultamåla, paroĥo de Algutsboda, Smolando, mortis la 8-an de aŭgusto 1973 en Grisslehamn), Stokholmo, estis komence sveda ĵurnalisto, kaj poste verkisto, dramisto, historiisto kaj debatisto. Li fariĝis la plej juna ĉefredaktoro de Svedio en 1921. Li estas ĉefe konata pro sia verko "Utvandrarserien" (La Elmigruloj).
Moberg estis la patro de la verkistino kaj dramistino Eva Moberg, naskiĝinta en 1932, kiu iniciatis kaj animis debatojn pri diversaj sociaj temoj, i.a. seksegaleco, nukleaj centraloj, emancipado, Eŭropo, ktp.
Precipe famiĝis lia kvarvoluma, epopea romano titolita "La Elmigruloj", kiun li verkis inter 1949 kaj 1959. Surbaze de historiaj fontoj, la verkisto redaktis sian romanon pri la svedoj, kiuj elmigris al Minesoto fine de la 19-a jarcento (vidu Sveda elmigrado al Usono). Temas pri la humana aventuro de pluraj kamparanoj el la sveda regiono Smolando : unu el la ĉefpersonoj, Kristina, estis eble inspirita de la avino de la verkisto.
En 1998, cent jarojn post la naskiĝo de Moberg, la svedoj proklamis "La Elmigruloj" kiel la plej bona sveda romano de la tuta 20-a jarcento.
La familio kaj la komenco
Moberg naskiĝis en soldata-kamparana medio. Li estis la kvara el ses-infana familio, sed nur tri el ili atingis la plenkreskan aĝon. Moberg iris al baza lernejo ekde printempo 1906 ĝis la printempo 1912, sed instruado estis ricevebla nur kvar monatojn en ĉiu jaro. En 1907, la familio transloĝiĝis en la infanaĝan domon de lia patrino en la vilaĝo.
Infanaĝe, Moberg pasiiĝis pri legado. Jam 13-jara, li ricevis premion en skribkonkurso, kiun magazino organizis por la junuloj. Kiel junulo, li havis regulan kronikon en la magazino "Såningsmannen" (Semanto) kaj en la loka gazeto "Smålandsposten". Kiel infano, kaj poste adolesko, li sinsekve laboris en agrikulturo, arbarkulturo kaj kiel vitroblovisto.
Dum la unua Mondmilito Moberg studis en la alta Popollernejo de Grimslöv. Li lernis aŭtodidakte, kiam li ne havis eblecon frekventi lernejojn. Poste, li fariĝis arbara laboristo antaŭ ol lerni en praktika lernejo de Katrineholm (Katrineholms Praktiska Skola). En 1918, li suferis pro la hispana gripo kaj estis malsana dum ses monatoj.
En majo 1919, Moberg laboris kiel staĝanto en la gazeto "Vadstena Läns Tidning" en Ostrogotio. Per tio li havis la eblecon, inter 1919 kaj 1929, publikigi rakontojn, kiuj baziĝis sur propra sperto kaj travivaĵoj. Li fariĝis ties ĉefredaktoro en 1920. Tiuj rakontoj estis publikigitaj sub la pseŭdonomo "Ville i Momåla".
En Oktobro 1920, li komencis skribi en "Arvika Nyheter", sed li sukcesis reveni al "Vadstena" kiel ĉefredaktoro de la magazino. Li poste verkis humuran kaj satiran artikolserion sub la titolo "I vapenrock och linnebyxor" (Sub la tola tuniko kaj la pantalono); ĝi aperis en la gazeto "Växjöbladet" kaj havis certan sukceson. Li revenis al "Vadstena", sed post malakordo kun la posedanto de la gazeto, li fariĝis, en aŭtuno 1922, loka ĉefredaktoro de "New Växjö blade" en Alvesta. En tiu periodo, ĉe "Vadstena", li renkontiĝis kun Margareta Törnqvist. Ili geedziĝis en septembro 1923.
Unuaj literaturaj verkoj
Plej gravan verkon faris Moberg en la jaroj 1930 per trilogio pri Knut Toring : "Sänkt sedebetyg" (Malbona kondutnoto), "Sömnlös" (Sendormeco) kaj "Giv oss jorden!" (Donu al ni la teron !). Ĝi estas rakonto pri Knut Toring, eldonisto de gazeto en urbo, edzo kaj patro de du infanoj. Ĉiam malfeliĉa pro nostalgio al sia naskiĝa Smolando, la heroo iel similas al Moberg : Moberg kaj lia edzino transloĝiĝis el Smolando, de Alvesta al Stokholmo en 1929 sed ne ŝatis ĝin dum ne estis eble reveni al sia provinco. .
Moberg verkis ankaŭ historiajn romanojn pri Smolando : "Mans kvinna" (Viro Virino), "Brudarnas källa".
"Rid i natt! " (Rajdanta en la nokto! ), aperinta en 1941 montras la engaĝiĝon de Moberg kontraŭ naziismo kaj ĉia totalismo, kaj lian kritikon pri la koncedemo de Svedio al Germanio dum la dua Mondmilito.
En 1944 aperis 800-paĝa "Soldat med brutet gevär" (Soldato kun rompita fusilo). Same kiel multaj romanoj de Moberg, ĝi komenciĝas en Smolando kie la heroo Valter Sträng, kiel adoleskanto, fariĝas pacisto, socialisto kaj abstinulo. Post pluraj jaroj kiel laboristo, li povas lerni en popola altlernejo, suferas je hispana gripo... tiel ke leganto povus kredi, ke temas pri aŭtobiografia romano. Tamen enestas multaj malsimilaĵoj. Moberg uzis tiun eblecon por kritiki aferojn, kiujn la social-demokratoj, sine de la registaro, dum la milito, prenis sur sin : la cenzuro de la gazetaro, tio konservante la monarkion kaj la ŝtatreligion.
En 1970-1971 aperis duvoluma "Min svenska historia, folket för berättad" (Mia historio pri Svedio, la homoj diris)
La Elmigruloj
La plej fama verko de Moberg estas ankoraŭ nun sendube "Utvandrarserien" (La Elmigruloj), kiu priskribas grupon da elmigrantoj en la periodo kiam okazis amasa fuĝo de homoj el la sudo de Smolando al Minesoto, en Usono, meze de la 19a jarcento. Tio estis tiam la sorto de 1,2 milionoj da aliaj svedoj el kiuj multaj parencoj de la aŭtoro. En junio 1948, Moberg transloĝiĝis kun sia tuta familio al Usono kaj tie vizitis svedajn komunumojn por havigi al si informojn. En Saint Paul, Minesoto, li trovis gazetojn, kiuj ebligis al li esplori la komencan periodon de la sveda enmigrado en Usono. Tio konsistigis la bazan materialon, kiun li bezonis. Li restadis en Carmel, Kalifornio, kaj el tio li eltiris la du unuajn partojn. La trian parton li aperigis en 1954. Moberg decidis verki kvaran parton, kiu estis publikigita en1959.
La dramverkisto Moberg
La unua sukceso de Moberg kiel dramverkisto estis "Kassabrist", teatraĵo pri la kasistoj en diversaj entreprenoj, kiuj fraŭde prenis monon, sed por helpi la aliajn.
Trhovište
Bazaj informoj
Trhovište, hungare Vásárhely (vAŝArhej) estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Michalovce.
Vilhelm Moberg
La dramverkisto Moberg
Moberg estis inter la unuaj, kiuj skribis teatraĵojn speciale por radiofonio. Sekve de invito de la direktoro de Radio Theater Per Lindberg, li skribis "Marknadsafton" (Nokta merkato).
Trhovište
Situo
Trhovište situas laŭ maldekstra bordo de Ondava, laŭ ĉefvojo Sečovce-Michalovce. La lasta troviĝas 10 km-ojn.
Historio
La unua mencio pri la vilaĝo devenis de 1220 en formo "Vasarhel". En 1910 loĝis en Vásárhely 1200 da homoj, (1050 slovakoj, 92 hungaroj, 24 germanoj). Ĝis Traktato de Trianon Vásárhely apartenis al Hungara Reĝlando, al Zemplén (reĝa departemento), al distrikto de Nagymihályi, poste al Ĉeĥoslovakio, fine dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis en Trhovište 1703 da homoj, (1659 slovakoj, 17 ciganoj, 10 ĉeĥoj, 6 ukrainoj, 2 hungaroj, 1 polo). Vilaĝservoj estas gimnazio, biblioteko, benzinejo, asekurejo.
Vilhelm Moberg
La dramverkisto Moberg
Eĉ en siaj teatraĵoj, Moberg pritraktis aktualajn sociajn problemojn, ekzemple "Vår ofödde son" (Nia naskota filo) pri aborto. En la komedio "Jungfrukammare"(1937), li pritraktis aktualajn debatojn pri malmoraleco de la literaturo.
Pluraj teatraĵoj de Moberg estis filmitaj, unuafoje en 1932, "Kärlek och kassabrist" (Amo kaj manko de disponebla mono) pri kiu li ne estis kontenta. "Rid i natt!" (filmo — Rajdo en nokto) fariĝis sukceso same por la spektantaro kiel por la kritikistaro.
Komentariisto Moberg
Moberg, kiu jam 15-jara aliĝis al la junaj socialddemokratoj, ofte esprimis en siaj romanoj respublikajn kontraŭreĝajn opiniojn. Li partoprenis en la jaroj 1950 en debatoj pri la sveda monarkio, pri burokratio kaj koruptado, ankaŭ por subteni civitanojn kiuj estis viktimoj de maljusteco. Same kiel la sama generacio de svedaj aŭtoroj, kiaj Ivar Lo-Johansson, Harry Martinson kaj Moa Martinson, Moberg priskribis la vivon de la senposedigitoj, iliajn tradiciojn, kutimojn, kaj la ĉiutagan lukton. Liaj romanoj estas gravaj dokumentoj pri la socia historio kaj konsistigas spurojn pri la diversaj sociaj kaj politikaj movadoj en Svedio.
Dum la oficiala historio priskribas iamajn historiajn svedajn reĝojn Gustavus Adolphus kaj Karolo la 12a kiel heroojn, Moberg vidis fakte en ili "tiranojn", "militkrimulojn" kaj "amasmurdistojn".
En la jardeko 1960, li estis unu el la plej akraj krikitantoj de la ĉefministro Olof Palme, i.a. pro tio, ke li flateme rilatis kun la reĝo okaze de lia 90a naskiĝdatreveno kaj kantis la reĝan himnon "Kungssången". Laŭ Moberg, tio estis hipokritaĵo, ĉar Palme pretendis esti respublikano
Moberg esprimis ankaŭ fortan opozicion al la totalismaj movadoj kiuj kreskis kaj finfine superregis en la jardekoj 1920 kaj 1930, kaj li vigle kontraŭis samtempenaci-socialismon, komunismon kaj faŝismon. Li kontribuis al sukceso de pacismo en la jardeko 1930. Tamen, pli poste, li proponis aliĝon de Svedio al NATO. Dum la dua Mondmilito, li aparte kritikis la naziajn farojn sed ankaŭ la svedan registaron, kiu daŭrigis politikon de paciĝo kun Germanio.
Moberg ankaŭ pledis por abolo de la monopolo de la televido, multe antaŭ ol tio efektiviĝis. . En la jardeko 1950, li partoprenis en lukto kontraŭ tio, kion li konsideris kiel putriĝo de la sveda juro. Tiu engaĝiĝo kulminis sur du interligitaj kampoj, la afero Kejne kaj la afero Haijby en rilato kun seksaj skandaloj. Moberg estis kondamnita al ĉiutagaj monpunoj pro tio, ke li ŝtelis dokumentojn, i.a., kaj diskonigis ke la sveda polico kunlboris kun Gestapo. Moberg deklaris ke estas morale juste ŝteli dokumentojn por malkaŝi krimojn de svedaj aŭtoritatoj.
Granda debato okazis en kulturaj medioj kiam la dekstrula verkisto Johan Norberg asertis en la libro Motståndsmannen Vilhelm Moberg (“Rezisto de homo”, 1997), ke Moberg estis liberalulo.
La lastaj jaroj
Dum siaj lastaj jaroj, Moberg havis la "sindromon de la blanka paĝo", t.e. angoro pro timo malbone verki, tiagrade ke li estis deprimita. Li fine sin mortigis la 8an de aŭgusto 1973 per sindronigo en proksima lago. Pli frue, en la sama tago, li finis leteron al sia edzino per la vortoj: "Estas la sepa horo dudek. Mi iras serĉadi en la lago por la eterna dormo. Pardonu, mi ne povis elteni." Moberg estis entombigita en la tombejo de Norra begravningsplatsen, unu el a plej grandaj de Svedio, en la komunumo Solna asociita kun Stokholmo.
Harmatano
Harmatano estas afrika tera vento, kiu blovas inter 0° kaj ĉirkaŭ 20° norda latitudo, suden el dezerto Saharo al la golfo Gvineo. Harmatano aperas ĉefe dum la seka periodo vintre (de decembro ĝis ĉirkaŭ marto).
Kiam ĝi blovas super la dezertoj de Afriko, multe da sablo kaj polvo estas forblovita al Atlantiko, kaj eĉ la tutan vojon al Nord-Ameriko.
En la landoj de okcidenta Afriko la grandega kvanto da polvo en la aero povas draste limigi videblecon kaj bloki la sunon dum kelkaj tagoj, kompareble al densa nebulo.
21558 Alisonliu
21558 Alisonliu estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Alison W. Liu, kiu gajnis la unuan rangon kaj la "Plej bona en sia Kategorio" en la Intel International Science and Engineering Fair de 2006 pro sia projekto en teamo pri konduta kaj socia sciencoj. Ŝi ankaŭ ricevis la Premion de la Eŭropa Unia Konkurso por Junaj Sciencistoj. Ŝi estis lernantino ĉe la Manhasset High School de Manhasset (Nov-Jorkio, Usono).
Amonia perfluorokaprilato
Amonia perfluoro-kaprilato, perfluoro-kaprilato de amonio aŭ C8F15O2NH4 estas fluora organika kombinaĵo el amoniako kaj "oktanata acido", ankaŭ konata kiel "kaprilata acido". Ĝi apartiĝas el akvo kiel kristalo pere de etero.
Ĝi uzatas en produktado de fluoroelastomeroj kaj fluoropolimeroj tiel kiel polikvarfluoroetileno. Ĝi same uzatas kiel akvoforiganto, surfaktanto en ŝaŭmoj por brulforigo kaj kiel peranto en la sintezo de fluoroakrilataj esteroj.
Monnerville (stacidomo)
Monnerville estas franca stacidomo sur linio Paris-Austerlitz - Bordeaux-Saint-Jean, situanta en Monnerville, en departemento Essonne, regiono Francilio.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Paris-Austerlitz - Bordeaux-St-Jean (570000).
5412 Rou
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la rusa soveta reĝisoro Aleksandr Arturoviĉ Rou (cirile: Александр Артурович Роу, 1906–1973), Popola Artisto de Sovetunio. (Lia nomo estas la rusa transliterumo de la nomo de lia irlanda patro: Arthur Rowe).
Ĵuraso
La vorto Ĵuraso havas plurajn signifojn: Ne miksu kun la esprimoj juro/jura kaj ĵuro, kiuj havas nenian rilaton kun ĵuraso.
Kantono Friburgo
La Kantono Friburgo (oficiale en la franca lingvo État de Fribourg kaj en la germana lingvo Staat Freiburg) estas unu el la 26 administraj unuoj de Svislando, kiuj nomiĝas kantonoj. Ĝia ĉefurbo estas la urbo Friburgo. Fine de 2004, en la kantono vivis 251308 loĝantoj, kiu nombro kreskis ĝis fino de 2009 al 273159.
Nacilingvaj nomoj de la kantono en la lingvoj de la Svisa Konfederacio estas germane Freiburg, france Fribourg, itale Friburgo kaj romanĉe Friburg.
Najbaraj Kantonoj
Kantono Friburgo troviĝas komplete interne de Svislando. En nordo kaj oriento ĝi limas al Kantono Berno, en sudo kaj okcidento kaj ankaŭ en nordo al Kantono Vaŭdo, kaj en nordokcidento aliflanke de la Lago de Neŭŝatelo al Kantono Neŭŝatelo.
Lingvoj
En la kantono la franca lingvo, kiun denaske parolas iom pli ol 60 procentoj, kaj la germana, kiun denaske parolas iom malpli ol 30 procentoj, estas samrange oficialaj.
Administra divido
Surbaze de la konstitucio de 1848 la kantono estas administre dividita en 7 distriktojn.
Historio
Post la Burgonjaj Militoj, kiujn Friburgo partoprenis kiel aliancano de Berno la urba ŝato liberiĝis de la savoja regado kaj estis akceptita en la jaro 1481 kiel plenrajta membro de la Svisa Ĵurkomunumo.
Lago de Albigna
La Lago de Albigna (Lago d'Albigna; romanĉe Lai da l'Albigna; Albignasee) estas svisa baraĵlago en la komunumo Vicosoprano en Kantono Grizono, Svislando.
Aliro
Oni povas atingi la baraĵlagon ek de Malojo de Svislando aŭ de Chiavenna de Italio tra la Valo Bregaglia. Ek de la setlejo Pranzaira oni povas viziti la baraĵlagon per aertelfero aŭ oni suprengrimpas la 1000 altecmetrojn piede.
Historio
La baraĵo estis finkonstruita en la jaro 1959.
Teknikaj datumoj de la baraĵo
La baraĵo havas altecon de 115 m. Ĝia volumeno estas 926 000 m³. La flukapacito estas 11 m³/s. La longeco de la baraĵkresto estas 759 m. La baraĵo apartenas al la kompanio Elektrocentralo de la urbo Zuriko (germane: Elektrizitätswerk der Stadt Zürich).
Erik Forfota
FORFOTA Erik estis hungara kuracisto, radiologo, universitata profesoro naskita en Koloĵvaro la 24-an de aprilo 1903 kaj mortinta en Santa Barbara (Kalifornio, Usono) la 21-an de oktobro 1966.
Kariero
Erik Forfota diplomitiĝis en 1927 en la Universitato de Budapeŝto, ĝis 1931 li laboris en kliniko pri internaj malsanoj numero 2-a en Budapeŝto, poste ĝis 1938 en Segedo en la sama kampo de laboro. En 1937 oni habilitis lin privatprofesoro en la tiea universitato („A röntgensugaras vizsgáló és gyógyító eljárások”). En jaroj 1938-40 li gvidis la sekcion pri radiologio de la malsanulejo de Csepel de la fabriko Weis Manfréd. Inter 1940-44 li estis universitata profesoro en la Universitato de Koloĵvaro kaj gvidinto de la radiologia sekcio. En 1945 li elmigris. En jaroj 1946-50 li estis kuracisto de la radiologia sekcio de la malsanulejo Kirchheim (Germana Federacia Respubliko). En 1950 li organizis kaj ĝis 1955 gvidis la radiologian sekcion de la medicina universitato de Dako. Poste li laboris en Usono en Cancer Memorial Institute de Santa Barbara. En jaroj 1962-64 li estis profesoro de la universitato Georgetown (Vaŝingtono), de 1964 li estis sekciestro de la Roswell Park Memorial Cancer Institute (instituto pri kanceresplorado).
Esperanto-Grupo Essen
La Esperanto-Grupo Essen (EGE) estis fondita la post preparaj renkontiĝoj ekde 2002. La ĝi havis 24 membrojn, kiuj venas el kaj ekster Asindo.
Regulaj kunvenoj de EGE
La Esperanto-Grupo Essen renkontiĝas ĉiun duan ĵaŭdon monate en la Kulturdomo Grend, Westfalenstr. 311 en Essen-Steele. Tie kutime okazas ankaŭ eksterkutimaj aranĝoj kiel lingvokursoj, prelegoj ktp. Ĉiun kvaran ĵaŭdon monate la Esperanto-Grupo Essen renkontiĝas en Bochum al malferma babilado. Renkontejo: Kulturzentrum Bahnhof Langendreer, Wallbaumweg 108 en 44894 Bochum, jen en la restoracio (Gastronomie), jen en la kinokafejo (Kino Endstation).
Grupa partnereco kun Esperantistoj en Helmond kaj Eindhoven
Dum la Malferma Tago de UEA en Roterdamo novembron de 2005 estraranoj el la Esperanto-Grupo Essen kaj de la grupoj en Helmond kaj Eindhoven decidis fondi gruppartnerecon kun la celo, organizi reciprokajn unutagajn vizitojn. Tiuj okazas du fojojn en la jaro: en aŭtuno la EGE-anoj kaj aliaj germanaj esperanto-parolantoj sekvas inviton de la nederlandaj samlingvanoj, entrepreni "esperantan esploron" en Nord-Brabanto, en printempo Esperanto-Grupo Essen invitas al Translima Renkontiĝo Esperantista de la Esperanto-Grupo Essen (TRE-EGE). La etosplenajn eventojn partoprenas averaĝe 15 personoj, ĉefe el Nederlando kaj Nordrejn-Vestfalio, sed foje ankaŭ aliĝas esperantoparolantoj el Belgujo, Francujo kaj Pollando. Jen la datoj kaj lokoj de la vizitoj:
Senloka biblioteko
Dum la jarĉefkunsido je la 14-a de aprilo 2011 ekestis la demmando pri la instalado de biblioteko. Ĉar en la nuna stacia renkontejo de EGE, Grend, la grupo ne disponas pri propra ŝranko, ne eblas aranĝi bibliotekon. Tamen kelkaj membroj havas multajn librojn en Esperanto, kiujn ili volonte pruntus. Pro tio la partoprenantoj de la jarĉefkunsido promesis surlistigi ĉiujn ekdisponeblajn librojn kun indikoj pri verkisto, titolo, eldonejo kaj posedanto.
Ito
Ito estas la nomo de:
Esperanto-Grupo Essen
Senloka biblioteko
Jen la listo de la prunteblaj libroj:
Marcelo Rezende
Marcelo Luiz Rezende Fernandes (naskiĝis la 12-an de novembro 1951 en Rio-de-Ĵanejro, mortis la 16-an de septembro 2017 en San-Paŭlo) estis brazila televida ĵurnalisto, raportisto kaj prezentisto.
Estis lia la aŭtoreco de kelkaj el la plej gravaj raportadoj montritaj en Globo televidreto je la dekjaro de 1990, kiel la plendo de la batadsekcioj kaj murdoj de loĝintoj de la Favela Naval, en Diademo, fare de membroj de la Milita Polico de San-Paŭlo.
Albigna
Albigna estas geografia nomo de
Marcelo Rezende
Eĉ sen universitata edukado, li elstariĝis je la ĵurnalismo laborante je la skribado de la plej gravaj amaskomunikorganizoj de Brazilo, kiel Globo, Record kaj Eldonejo Abril.
Ermitejo Sankta Kristo de la Sano
La Ermitejo Sankta Kristo de la Salo de Valdemoro, municipo de la Madrida Regiono, Hispanio. Ĝi estas konstruaĵo barokstila kiu pro la diversaj rekonstruadoj, kombinas multajn stilojn. Ĝi konsistas el centra navo kovrita de volbo kaj ses flankaj kapeloj. Kelkaj el ili iam havis etajn barokajn kaj novklasikajn retablojn, kiuj ne estas konservataj.
Marcelo Rezende
Kancero
Je la 14a de majo de 2017, la Record Reto montris intervjuon de Rezende por la programo Domingo Espetacular en kiu li malkaŝis la diagnozon, semajnoj antaŭe, pri pankreata kancero kun metastazo en la hepato. Li montris fidon, petis energion el publiko kaj anoncis sian provizoran foriron el la laboro por trakti sin.
Li ektraktis sin per kemioterapio en la Malsanulejo Albert Einstein. Tamen kiam li malkovris, ke li havis nur 1 % da sxanco de postvivi la kanceron, kaj li postvivus nur dum 3 plu jaroj, li lasis la tradician traktadon kaj decidis trakti sin per pregxoj kaj per la ketogena dieto. Li estis superrigardata per la kuracisto Lair Ribeiro.
Li mortis je la 16a de septembro de 2017 je 17:45 en la Malsanulejo Moriah, pro multobla organa misfunkciado pro kaŭzo de lia malsano.
Kanabcigaredo
Kanabcigaredo estas cigaredo, kiu enhavas drogon faritan el kanabo, kutime mariĥuanon aŭ haŝiŝon.
Rosbach
Rosbach havas diversajn signifojn:
Kanabcigaredo
Malsame al normalaj cigaredoj, kanabcigaredoj kutime estas rulitaj de la fumanto mem.
Atakaviadilo
La unua koncepto de atakaviadilo naskiĝis post la unua mondmilito. Dum la disvolviĝo de militaj aviadiloj, aerarmeoj en multaj landoj kiel Usono dividis rolojn de bombaviadilo kiel Taktika bombaviadilo kaj Strategia bombaviadilo. Ĉefa rolo de Strategia bombaviadilo estis detrui pezajn celojn kiel urbo kaj fabriko. Rolo de taktika bombaviadilo estis detrui "malpezajn celojn" kiel vehikloj.
Kanabcigaredo
Kanabcigaredo fariĝas de peco da rulpapero (kutime pli longa ol regule) kaj mariĥuano aŭ haŝiŝo. Oni ankaŭ povas aldoni tabakon (aŭ anstataŭan herbaĵon), kaj kiam oni uzas haŝiŝon, oni certe devas uzi ĝin, por ke la kanabcigaredo estu fumebla. Kelkaj personoj ankaŭ uzas pintojn (peco da rulita mola kartono).
Atakaviadilo
Dum la dua mondmilito, Danke al disvolviĝo de Radia Teknologio, terarmeaj trupoj kaj aviadiloj povas komuniki kun Radio. Dum la "Fulmomilito" de Germaniaj armifortaj, Germana terarmeo sukcese uzis aerarmean helpon en armean operadon. La kooperado inter terarmeo kaj aerarmeo poste disvolviĝis en moderna koncepto de "Proksima Aera Helpo".
Post la dua mondmilito, multaj funkcioj de atakaviadiloj transiĝis al helikopteroj, kiel usona transporta helikoptero Bell UH-1 Iroquois en Vjetnama milito kaj sovetia atak-transporta helikoptero Mi-24 en Soveta-afgana milito. Nun ĉefa misio de atakaviadilo estas detrui malamikajn vehiklojn kiel Tanko.
Kanabcigaredo
Tiumaniere, la rulpapero ruliĝas ĉirkaŭ la miksita tabako kaj kanabo kaj je la finaĵo metiĝas la pinto. La pinto kaŭzas pli bonan oksigenigon, kaj plifaciligas finfumi la kanabcigaredon.
Farinte rulaĵon, oni ĝin ekbruligas.
Inter la neformalaj esprimoj por kanabcigaredo en Esperanto estas kanabingo, herbingo, haŝingo, rulaĵo kaj ĝojnto.
Stankiv
Stankiv (ukraine: Станків (stankiv)) – estas vilaĝo en Ukrainio, en Lviva provinco, en la distrikto de Stryj, en vilaĝa konsilantaro de Stankiv.
Situo
Stankiv situas en valo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Stryj-Ivano-Frankivsk. Stryj troviĝas je 7 km, Morshyn troviĝas je 4 km, Lviv troviĝas je 83 km.
Historio
La unua mencio devenis el 1458 en formo Stankov.
En 1907 loĝis en Stankiv 721 da homoj, (680 da rutenoj, 10 da poloj, 31 da judoj). En 1923 loĝis en Stankiv 829 da homoj, (607 da ukrainoj, 209 da poloj, 13 da judoj).
Malgranda Salgiro
Malgranda Salgiro estas rivero en Krimeo, dekstra alfluanto de Salgiro. Por alnomi la riveron oni foje uzas ankaŭ la nomon Ĉokurĉa.
Karakterizo
La rivero komenciĝas sur la nord-okcidentaj deklivoj de Dolgorukova altebenaĵo (apud la vilaĝo Druĵno) el karsta fonto, kiu situas proksimume 700 metrojn super la marnivelo. Fluante nord-okcidenten la rivero formas la Malgrandsalgiran valon fluante tra la vilaĝoj Denisovko kaj Strogonovko. Poste ĝi fluas sur la teritorio de Simferopolo, kie ĝia fluejo estas iomete arte prilaborita (ĝi estas parte pliprofundigita, fiksita per betonaj slaboj kaj plibeligita per feraj bariloj).
Ene de Simferopolo Malgranda Salgiro akceptas sian plej grandan alfluanton (dekstran) — la riveron Abdalko. Meze de Simferopolo (en la Gagarin-parko, apud la Krimea medicina universitato) la rivero alfluas la riveron Salgiro.
La akvoj de la rivero estas uzataj por irigacio, sed iuj signifaj akvorezervujoj kaj digoj sur la rivero mankas.
Historio
Oni opinias, ke en la malnova historio la rivero estis pli multakva, ĉar la dimensioj de la Malgrandsalgira valo estas tre vastaj por la nuna akvofluo. Ĝis la mezo de la 20a jarcento Malgranda Salgiro alfluis la Grandan Salgiron iom pli norde, tial inter la du riveroj (kiuj fluis iom paralele) meze de moderna Simferopolo ekzistis sufiĉe humida kaj marĉa tereno. Proksimume en la 1950aj jaroj la fluejo de Malgranda Salgiro estis artefarite ŝanĝita tiel, ke ĝi ĝis nun alfluas Salgiron pli sude (per tio oni iom sekigis la terenon kaj liberigis spacon por novkonstruataj domoj de rapide grandiĝanta Simferopolo).
En la valo de Malgranda Salgiro ene de la eksa vilaĝo Lugovoje (nun apartenanta al Simferopolo) troviĝas kaverno Ĉokurĉa, en kiu oni trovis restaĵojn de la ŝtonepoka setlejo. La kaverno estis deklarita kiel naturmonumento en 1964, sed nun, bedaŭrinde, troviĝas en plej neprizorgata stato.
Kantono Berno
Kantono Berno estas unu el la 26 federaciaj ŝtatoj de Svislando, kiuj nomiĝas kantonoj. Ĝia sidejo estas la svisa ĉefurbo Berno. Je la 31-a de januaro 2007 en la kantono vivis 962982 loĝantoj. La kantono estas la dua plej granda de Svislando - laŭ areo, post Kantono Grizono, kaj laŭ nombro da loĝantoj, post Kantono Zuriko.
Nomo en la oficialaj svisaj lingvoj
La nomo de la kantono en la oficialaj lingvoj de la Svisa Konfederacio estas Bern, Berne, kaj itale kaj romanĉe Berna. Post la disiĝo de la valo de Laufen de Kantono Berno, la kantono ne plu havas limon kun eksterlando. En nordo la kantono limas la kantonoj Ĵuraso, Soloturno kaj Argovio, en okcidento al Neŭŝatelo, Vaŭdo kaj Friburgo, en oriento al Lucerno, Nidvaldo, Obvaldo kaj Urio kaj en sudo al Valezo.
Geografio
Kantono Berno etendiĝas de la Alpoj, la Berna Oberlando en la sudo tra la Antaŭalpoj kaj la Svisa Mezlando ĝis la Ĵurasa montaro en nordo. La plej grava akvofluo en la kantono estas la rivero Aro.
Oficialaj lingvoj
En Kantono Berno la germana kaj franca lingvoj estas oficialaj. La franca lingvo estas parolata en la duono de la urbo Bielo kaj en la komunumoj de la Berna Ĵuraso. En la cetera kantono estas parolata la germana.
Plej gravaj urboj
La plej gravaj urboj laŭ nombro de loĝantoj (je la 31-a de decembro 2006) estas
Historio
Dum la romia epoko la tuta teritorio de la hodiaŭa Kantono Berno apartenis al Civitas Helvetorum (Helveta Civito), kies ĉefurbo estis Aventicum, de kiu postrestis hodiaŭ nur la urbeto Avenches. Post la disfalo de la Romia Imperio en la regiono de la hodiaŭa Berno renktontiĝis Alemanoj kun Burgonjanoj. Ek de 888 la regiono de Berno apartenis al la Novburgonja Regno. Kun Burgonjo la regiono de Berno estis en la jaro 1032 integrita en la Sanktan Romian Imperion de Germana Nacieco. En la jaro 1156 la imperiestro Ferederiko Barbarossa koncedis al la Zeringoj la regadon pri la teritorioj sudoriento de la Ĵurasa montaro. En la jaro 1191 Bertoldo la 5-a de Zeringo fondis la urbon Bernon. Post la formorto de la familio de la Zeringoj Berno fariĝis en la jaro 1218 libera regna urbo. En la jaro 1323 Berno kreis aliancon kun la Svisa Ĵurkomunumo kontraŭ Burgonjo. En la jaro 1553 tiu alianco estis transformita al eterna ligo, kaj ek de tiam Berno estis plena membro de la Svisa Ĵurkomunumo. Dum la Burgonjaj Militoj Berno konkeris en la 16-a jarcento Vaŭdon. Ĝi nun estis la plej granda urba ŝtato norde de la Alpoj kaj la plej potenca membro de la Svisa Ĵurkomunumo. Dum la Vestfalia Paco en la jaro 1648 Berno kune kun la cetera Svisa Ĵurkomunumo akiris oficiale sian sendependecon de la Romia Imperio de Germana Nacieco. Berno dum tri jarcentoj estis regitaj de la gravaj bernaj nobelaj familioj. Tiu regado finiĝis en la jaro 1798 dum la Helveta Revolucio, kiam la kamparaj loĝantoj leviĝis kun la subteno de Napoleono kontraŭ la urba aristokratio. Post la fino de la Helveta Revolucio sub la premo de la Viena Kongreso Vaŭdo kaj Valezo fariĝis sendependaj kantonoj. Kiel kompenso la kongreso koncedis al Berno la parton de la iama episkopejo Bazelo en la Ĵuraso. Per la revolucio en junio 1831 Berno ricevis liberalan konstitucion. Post la fondo de la moderna Svisa Konfederacio Berno fariĝis la 28-an de novembro 1848 la federacia urbo de Svislando. Dum preskaŭ jarcentoj la ĵurasanoj, kiuj neniam konsentis kun la aligo de Ĵuraso al Berno luktis por sia sendependeco de Berno. Post balotoj en la 1970-aj jaroj en la jaro 1979 Ĵuraso sendependiĝis de Berno kaj estis fondita la nova Kantono Ĵuraso. Lasta modifo de la kantona teritorio okazis en la jaro 1995, kiam post baloto la berna Valo de Laufen transiris al la Kantono Bazelo Kampara.
Blanka cikonio
La Blanka cikonio (Ciconia ciconia) estas tre granda kaj konata birdospecio de la familio Cikoniedoj de Eŭropo kaj Afriko (vintre). Temas pri disvastigita sed malkreskinta specio kiu vivas en la mezvarmaj regionoj de Eŭropo kaj elmigras al Afriko vintre.
Priskribo
Ties plumaro estas precipe blanka, kun nigra en flugiloj. Plenkreskuloj havas longajn ruĝajn krurojn kaj longajn pintecajn ruĝajn bekojn, kaj averaĝe estas 100–115 cm longaj el bekopinto al vostofino, kun enverguro de 155–215 cm. Ambaŭ subspecioj, kiuj diferencas iome laŭgrande, reproduktiĝas en Eŭropo (norde ĝis Finnlando), nordokcidenta Afriko, sudokcidenta Azio (oriente al suda Kazaĥio), kaj suda Afriko. La Blanka cikonio estas long-distanca migranto, kiu vintras en Afriko el tropika subsahara Afriko tiom sude kiom ĝis Suda Afriko, aŭ en la Hinda subkontinento. Dum migrado inter Eŭropo kaj Afriko, ĝi evitas trapasi la Mediteranean Maron kaj devojiĝas tra Levantenio oriente aŭ tra la Ĝibraltara Markolo okcidente, ĉar la termikoj el kiuj ĝi dependas ne formiĝas super akvo.
Tiu ĉi specio estas predanto, kaj manĝas ampleksan gamon de animala predo, inklude insektojn, fiŝojn, amfibiojn, reptiliojn, malgrandajn mamulojn, kaj malgrandajn birdojn. Ili prenas plej manĝon surgrunde, inter malalta vegetaĵaro, kaj el neprofunda akvo. Ĝi estas monogama reproduktulo, sed ne formas parojn porvivajn. Ambaŭ membroj de la paro konstruas grandan neston el bastonetoj, kiu povas esti uzata dum kelkaj jaroj. Ĉiujare la ino povas demeti kutime 4 ovojn, kiuj estos kovataj dum 33–34 tagoj. Ambaŭ gepatroj siavice kovas la ovojn kaj ambaŭ manĝigas la idojn. Elnestiĝo okazas 58–64 tagojn post eloviĝo, kaj gepatra nutrado pluas dum pliaj 7–20 tagoj.
Taksonomio kaj evoluo
Estas du subspecioj:
La cikonia familio enhavas ses genrojn en tri larĝaj grupoj: la mikterioj kaj anastomoj (Mycteria kaj Anastomus), la grandaj cikonioj (Ephippiorhynchus, Jabiru kaj Leptoptilos), kaj la "tipaj" cikonioj, Ciconia. La tipaj cikonioj estas la Blanka cikonio kaj ses aliaj vivantaj specioj, kiuj estas karakteraj pro rekta pinteca beko kaj ĉefe nigrablanka plumaro. Ties plej proksima parenco estas la pli granda, nigrabeka orienta cikonio (Ciconia boyciana) de Orienta Azio, kiu estis iam klasita kiel subspecio de la Blanka cikonio, kaj la Magvaria cikonio (C. maguari) de Sudameriko. Tre proksima evolua rilataro ene de Ciconia estas sugestita de kondutaj similaĵoj kaj, bioĥemie, pere de analizoj kaj de gensekvencoj de mitokondria citokromo b kaj de DNA-DNA hibridado.
Fosilia registro
Oni malkovris fosilion de Ciconia reprezente kaj la foran kaj la malforan pintojn de dekstra humero en kuŝejoj de la Mioceno de la insulo Rusinga, Lago Viktorio, Kenjo. La 24–6 milionjaraĝa fosilio povus esti originita de ĉu Blanka cikonio aŭ de Nigra cikonio (C. nigra), kiuj estas specioj de ĉirkaŭ sama grando kun tre similaj ostostrukturoj. La kuŝejoj de meza Mioceno de la insulo Maboko alportis pliajn restojn.
Aspekto
La Blanka cikonio estas blanka kun mezo da nigro en la flugiloj. Ĝi havas ruĝajn longan bekon kaj krurojn. Stare kaj ĉefe dumfluge ĝi diferenciĝas de la Nigra cikonio pro tio, ke la nigra havas nigrajn preskaŭ la tuton de la flugiloj, kapon kaj longan kolon.
La Blanka cikonio estas granda birdo. Ĝi havas longon de 100–115 cm, kaj stare alton de 100–125 cm. La enverguro estas de 155–215 cm kaj ties pezo estas 2.3–4.4 kg. Kiel ĉe ĉiuj cikonioj, ankaŭ tiu ĉi havas longajn krurojn -la tarso estas de 20 al 25 cm longa-, longan kolon kaj longan, rektan pintecan bekon -iom pli longa ĉe maskloj kun 15 al 17 cm dum 14 al 17 cm ĉe inoj-. La suba makzelo estas pli anguleca ĉe la maskloj kaj pli rekteca ĉe la inoj. Ambaŭ seksoj estas identaj laŭ aspekto, escepte ke maskloj estas pli grandaj ol inoj averaĝe. La plumaro estas ĉefe blanka kun nigraj flugoplumoj kaj flugilkovriloj; la nigra koloro estas kaŭzata de pigmenta melanino. La brustoplumoj estas longaj kaj hirtaj formante kolumon kiu estas uzata en kelkaj pariĝadaj ceremonioj memmontradaj. La irisoj estas brunecaj al grizaj, kaj la haŭtaĵo de ĉirkaŭokulo estas nigra. Plenkreskulo havas brilruĝajn bekojn kaj krurojn, kies koloro devenas el karotenoido en la dieto. En partoj de Hispanio, studoj montris, ke tiu pigmento estas bazata sur astaksantino atingita el enmetita specio de kankro nome Luiziana kankro, Procambarus clarkii, kaj la brilruĝa bekokoloro montriĝas eĉ en idoj, kontraste kun la pli senkoloraj bekoj de junuloj de Blanka cikonio aliloke.
Kiel ĉe aliaj cikonioj, la flugiloj estas longaj kaj larĝaj kaj permesas la birdojn ŝvebi. Dum flugilfrapado por flugo ties flugilfrapoj estas malrapidaj kaj regulaj. Ĝi flugas havante sian kolon foretende antaŭen kaj siajn longajn krurojn ankaŭ foretende preter la fino de sia mallonga vosto. Ĝi piediras per malrapida kaj majesta irmaniero havante sian kolon etende. Kontraste, ĝi ofte ĝibigas sian kapon inter siajn ŝultrojn dumripoze. La mudo ne estis ankoraŭ sufiĉe studita, sed ŝajne okazas tra la tutan jaron, kaj la unuarangaj flugoplumoj estas anstataŭataj dum la reprodukta sezono.
Post eloviĝo la junulo de Blanka cikonio estas parte kovrata de mallonga, disa, blankeca lanugo. Tiu frua lanugo estas anstataŭata post ĉirkaŭ unu semajno per pli densa ŝirmo de laneca blanka lanugo. Post la tria semajno, la junulo akiras nigrajn skapulojn kaj flugoplumojn. Post eloviĝo la ido havas rozkolorecajn krurojn, kiuj iĝas grizecnigraj dum aĝas. Ties beko estas nigra kun bruneca pinto. ĉe elnestiĝo, la junula plumaro estas simila al tiu de plenkreskulo, kvankam ties nigraj plumoj estas ofte nuancaj al bruna, kaj ties beko kaj kruroj estas pli senkolorece brunecruĝaj aŭ oranĝaj. La beko estas tipe oranĝa aŭ ruĝa kun pli malhela pinto. La beko akiras la plenkreskulan ruĝan koloron la venontan someron, kvankam la nigraj pintoj restas ĉe kelkaj individuoj, dum ĉe aliaj (ekxemple en Hispanio) la beko ruĝiĝas antaŭe pro efiko de dieto (Luiziana kankro). Junaj cikonioj akiras plenkreskan plumaron ĉe ties dua somero.