cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sicilio
Greka periodo
La civilizo de la posteuloj de grekoj loĝintaj en Sicilio estas analoga al tiu de Grekio mem. Ilia politika ento estas la urboŝtato; eĉ kiam pli grandaj ŝtatoj formiĝis, ili ankoraŭ kuniĝis al ĝi. Ŝajnas, ke ne estis monarkio en la sicilaj urboj (nek en Italio), kvankam iuj monarkiaj privilegioj havis kelkajn sicili-grekajn tiranojn. La landa aristokrataro ĝenerale konservis potencon ĝis la mezo de la 6-a jarcento; tiam konkuris kontraŭ ĝi la industria kaj komerca plutokratio. Post la periodo de aristokratia hegemonio okazis la lukto inter la aristokratio kaj la popolo, celanta akiri egalecon antaŭ la leĝo (pro tio la leĝoj atribuitaj al legendaj personoj, inkluzive de Karondo) kaj posedo de politikaj rajtoj. La opozicio al la aristokrataro favoris, kiel en Grekio, la kreskadon de la tiranoj, kiuj ĉirkaŭ 500 a.K. atingis la potencon en preskaŭ ĉiuj sicili-grekaj urboj. Sicilio estis, kiel Magna Graecia, centro de greka kulturo: Arkimedo, Karondo, Empedoklo, Epikarmo, Gorgio, Sofrono kaj Stesikoro estas menciindaj. La artoj prosperis, precipe rilate religian arkitekturon. Inter la fino de la 7-a jarcento kaj la komenco de la 6-a, la unuaj temploj ekestis, ekzemple, en Sirakuzo kaj Agriĝento; dum la 6-a jarcento aperis la grandaj konstruaĵoj de la doraj temploj. Kun la arkitekturaj konstruoj la skulpta dekoracio disvolviĝis: la metopoj de Selinunte estas famaj. La moneroj de la sicilaj urboj ankaŭ havas grandan artan valoron.
En la dua duono de la 5-a jarcento, Ateno kontrastis la potencon de la dora Sirakuzo, sed la granda atena ekspedicio de 415-413 a.K. finiĝis per katastrofo. Kartago ekspluatis tiun malfortigon de la grekoj por reviviĝo en Sicilio, okupante en 409 a.K. Selinunte kaj en 405 a.K. Agriĝento. Sirakuzo helpis la tiranon Dionizo la Maljuna, kiu tamen ne partoprenis la militon kontraŭ la kartaganoj ĉar li estis implikita en la submetiĝo de la sicilaj urboj kaj en la ekspansiismaj provoj en Italio, kie li iris ĝis la alta Adriatiko. Post lia morto okazis longa periodo de tumultoj en Sirakuzo, kiu finiĝis en 343 kun la restarigo de libereco fare de Timoleonte, kiu venkis la kartaganojn, antaŭenigis la liberigon de la sicilaj urboj kaj ilian aliancon.
Romia periodo
Post la Unua punika milito (264-241 a.K.) la insulo estis subigita al Romo, kiu post la venko de Aŭlo Manlio Torkvato Atiko kaj Katulo super la kartagaj trupoj de Hano la Granda en la batalo de la Egadaj insuloj, fariĝis ĝia unua romia provinco: parto de la teritorio estis konsiderita ager publicus dum la resto estis submetita al tributo. Tamen, federaciigitaj urboj (inkluzive de Sirakuzo, kiu dum kelkaj jardekoj konservis limigitan aŭtonomion) kaj romiaj municipoj, estis konservitaj aŭ formitaj tie. Koncerne la ekonomion, la sicilia teritorio estis grandskale uzata por kultivado de tritiko por provizi Romon, tiel ke oni difinis Sicilion kiel grenejon de Romo.
Dum la Dua punika milito (218-202 a.K.) okazis siciliaj ribeloj kontraŭ la romianoj, ĉefe en Agriĝento kaj Sirakuzo. La longa sieĝo kiun ili spertis de la romia armeo estis fama, finiĝante en 212 a.K. per la konkero kaj rabado de la urbo. La subpremaj taktikoj adoptitaj de la venkintoj alportis gravan baton al Sicilio. Sirakuzo fariĝis impostejo, dum la tuta loĝantaro de Agriĝento estis transformita je sklavoj, vendatij kaj anstataŭigitaj per sicilianoj el areoj, kiuj restis lojalaj al Romo. La konfiskado de varoj kaj teritorioj kondukis al evoluo de grandaj bienoj kaj al stagnado de la insula loĝantaro, konsistanta plejparte el sklavoj. Pro tio estiĝis pluraj militoj kontraŭ servuteco, inter kiuj elstaras tiu eksplodinta en 138 a.K. Tio montris renaskiĝon de sendependiga humoro en la insulo.
Sicilio ĝuis relativan bonfarton ĝis la tempo de Marko Antonio, sed en la 3-a jarcento ĝi partoprenis la ĝeneralan procezon de ekonomia kaj politika dekadenco de la Romia Imperio. Kun la nova administra sistemo enkondukita de Diokleciano kaj plejparte konservita de sinsekvaj imperiestroj, Sicilio (same kiel Sardio kaj Korsiko) estis administritaj el la itala duoninsulo. En la 4-a jarcento aperis la fama roma vilao Casale de Piazza Armerina, kiu danke al 3 500 m² da mozaikoj estas konsiderata unu el la plej bonegaj ekzemploj de malfrua antikva romia arto. Ĉirkaŭ la mezo de la 5-a jarcento la vandaloj de Genseriko, establiĝintaj en Afriko, okupis la insulon.
Gotika kaj bizanca periodoj
Post la disfalo de la Okcident-Romia Imperio, Odoakro ricevis revene Genserikon post pago de tributo. En 493 Teodoriko, reĝo de la ostrogotoj, retenis sian posedon sen pagi tributon. La gotoj ne akiris proprietaĵojn en Sicilio, ili restis en la regaĵoj de la romiaj terposedantoj (la ĉefa estas la episkopo de Romo) kaj tio faciligis la tujan aliĝon al la imperia generalo Belizaro kiam li surteriĝis tie en 535 ekigante la rekonkeron de la duoninsulo. La insulo restis dum tri jarcentoj sub bizanca dominado kaj dum tiu tempo ĝi restis ekster la itala aŭ la afrika distriktoj, rekte dependante de Konstantinopolo, kiel speco de imperia regado. La romia eklezio, kiu posedis multajn havaĵojn administritajn de rektoroj senditaj de la Papo mem, daŭre havis grandan influon.
En la 7-a jarcento komenciĝis islamanaj rejdoj el Afriko, ĉar oni konsideris Sicilion kiel strategian punkton de kie oni povus regi la tutan Mediteraneon. Je la fino de la 7-a jarcento, Sicilio dum la regado de Justiniano la 2-a, iĝis thema aŭ provinco Sikelio de la Bizanca Imperio. La posta malfortiĝo kaj malintegriĝo de la imperio stimulis fortan malkontenton en Sicilio. Inter 663 kaj 668 la imperiestro de la Oriento Konstanto la 2-a translokis la ĉefurbon de la imperio el Konstantinopolo al Sirakuzo, sed anstataŭ alporti profitojn al Sicilio kaj al la imperio, tio kaŭzis longan militon inter la du urboj kaj la sendependiĝon de la thema Sikelio.
Normanda periodo
La normandoj ekloĝis en la sudo kaj antaŭ konkeri la kontinenton koncentris siajn klopodojn je forpelado de la islamanoj de la insulo danke al la papa plaĉo. Roĝero la 1-a komencis la entreprenon en 1060 kaj kompletigis ĝin en 1091 prenante Sicilion per grafa titolo kiel la feŭdo de Roberto Gviskardo. Lin sukcedis Roĝero la 2-a, kiu alportis la kontinentan Mezzogiorno al Sicilio kaj en 1130 per la kontraŭpapo Anakleto la 2-a, kaj tiam en 1139 fare de Inocento la 2-a, la kronon de Sicilio kiel feŭdo de la Sankta Seĝo. Li elektis la urbon Cefalù kiel reĝan seĝon, kie li konstruis la Katedralan Bazilikon en 1131 kiel sian maŭzoleon. Lia filo Vilhelmo la Malbona (1154-1166) lin sukcedis, tiel nomata pro la severeco kun kiu li, aŭ pli ĝuste lia potenca ministro, admiralo Maio de Bari, subpremis la ribelojn, precipe en Apulio. La ribelintoj turnis sin al Frederiko la 1-a kaj al la bizanca imperiestro Manuelo la 1-a Komneno. La bizancaj milicioj alteriĝis en Apulio, okupante Brindizio n kaj Trano n. Post kreo de la bazo en Brindizio (1156), tamen, la konkeroj de Roĝero la 2-a malsukcesis.
Sukcese por Vilhelmo la 1-a, dua filo de Vilhelmo la Bona (1166-1189), la reĝlando vivis pace. En la disputo inter la papo kaj la municipoj unuflanke kaj Ruĝbarbulo de la alia, Vilhelmo la 2-a restis kun la unua por defendi sin kontraŭ imperiaj streboj. Post Lenjano li haltis en Venecio, samkiel la lombardaj municipoj, per militpaŭzo kun Ruĝbarbulo (1177) kaj posta paco de Konstanco (1183).
Vilhelmo la 2-a mortis, forta partio leviĝis kontraŭ Henriko la 6-a, kontraŭbatalante lin, ĉar neleĝa filo en la normanda dinastio, Tankredo, grafo de Lecce, estis agnoskita de la papo Klemento la 3-a. Unua ekspedicio de Henriko la 6-a (1191) malsukcesis en la konkero de la reĝlando; dua, kiu okazis post la morto de Tankredo (februaro 1194), estis sukcesa, kaj fine de 1194 Henriko estis kronita kiel reĝo de Sicilio en Palermo. Tie oni provis fari ribelon kiun li furioze subpremis. Li intencis fari la reĝlandon bazo por granda ekspedicio kontraŭ la Bizanca imperio, sed lia morto subite okazis en Mesino en septembro 1197.
La historio de Sicilio sub regado de lia filo, Frederiko la 2-a, konata kiel stupor mundi, kiam okazis ĝenerala reorganizo de la reĝlando, estas rakontita laŭ relativa voĉo; kaj la daŭrigo de ĝi en tiu pri Manfredi. Kiam ĉi tiuj falis en Benevento (1266), Karlo la 1-a de Anĵuo, al kiu la pontifiko transdonis la reĝlandon, restis ĝia mastro; kaj la ekspedicio de Corradino de Ŝvabio (1268), kiu estis senkapigita en Napolo, sukcesis vane.
Anĵua periodo
Sicilio estis aparte malkontenta pro la regado de la anĵuoj, precipe pro ilia fiskismo. Kelkaj ribeloj favore al Koradino estis furioze subpremitaj kun la ekstermo de tutaj loĝlokoj, kaj multaj nobeluloj estis senvestigitaj por doni siajn varojn al la francoj. Plie, Sicilio sentis, ke ĝi iĝis duarango kompare al Napolo, kie Karlo sidis. La homoj ankaŭ malkontentis pri la malkvieta maniero, en kiu la francoj traktis la inajn sicilianojn: malkontento, kiu eksplodis en la ribelo de la Sicila vespro, kiuj komenciĝis la 31-an de marto 1282, kion sekvis la intervenon de Petro la 3-a de Aragono aklamita reĝo de Sicilio kaj la tiel nomata milito inter la anĵuoj kaj aragonanoj.
Aragona periodo
Per la paco de Caltabellotta (1302) Sicilio restis sub la rego de Frederiko la 2-a de Aragono, kun la titolo reĝo de Trinakrio. Post lia morto, la insulo devintus reveni al la anĵuoj sed anstataŭe Frederiko rekonis sian filon Petro kiel posteulon. Tial komenciĝis longa milito inter la du reĝlandoj, kiu estis nefinita kaj tre damaĝa, kun reciprokaj rejdoj kaj alteriĝoj ĉe la marbordoj kaj kun la leĝaro kaj subteno donitaj al reĝo Roberto; Petron sukcedis Ludoviko (1342-1355). Sub li kaj lia posteulo Frederiko la 3-a, Johana la 1-a de Napolo kaj ŝia edzo Ludoviko de Taranto intervenis, alvokitaj de multaj sinjoroj, ricevis en Mesino (1356) la omaĝon de la subigitaj sicilianoj kaj dum kelka tempo ili regis en la plej granda parto de la insulo. Tamen, baldaŭ Frederiko reakiris la avantaĝojn; kaj en 1372 la paco estis finita.
La insulo restis sendependa kaj kun sia propra dinastio ĝis ĉirkaŭ 1410. Kiam Frederiko la 3-a mortis en 1377, lia filino Maria ne estis agnoskita de Petro la 4-a de Aragono, kiu cedis siajn rajtojn super Sicilio al lia dua filo Marteno la Maljuna, kiu siavice transdonis la rajton al sia filo Marteno la Juna. La insulo estis dividita en aragona kaj sicilia frakcioj, ĉi-lasta regata de la potencaj baronoj Chiaramonte. Reĝino Maria estis kaptita de la aragona frakcio, sendita al Katalunio, edziĝinta kun Marteno la Juna, kaj li estis kronita en Palermo (1392). La enlanda milito daŭris ĝis la fino de la jarcento. Kun la morto de Maria (1402) kaj Marteno la Juna (1409), Marteno la Maljuna, reĝo de Aragono, sin deklaris heredanto de la Reĝlando Trinakrio; sed, ankaŭ li mortis preskaŭ tuj post 1410 kaj formortis tiel la dinastio de la reĝlando de Aragono. Post tio venis epoko dum kiu regis la konfuzo, ĝis sicilianoj kaj aragonanoj agnoskis la filon de la fratino de Marteno la Juna, Ferdinandon la 1-an de Aragono, tiel kunigante la du reĝlandojn. Tiel Sicilio perdis sian sendependecon.
En Sicilio la unuaj aragonaj reĝoj proklamis multajn konstituciojn por defendi la popolajn rajtojn krontraŭ la feŭdaj kaj fiskaj misuzoj, kaj ili definitive fondis la parlamenton, havis havis normandan originon kaj konsistis el nobeluloj, pastroj kaj delegitoj de reĝaj urboj (t.e. ne-feŭdaj) Ĝi rajtis diskuti aferojn pri paco kaj milito, aprobi impostojn, cenzuri funkciulojn. La reĝoj ankaŭ favorigis la urbajn liberecojn por teni la nobelaron sub ilia rego. Sed, malgraŭ ĉio ĉi, la feŭdaj sinjoroj akiris superan potencon malfavore al la reĝa aŭtoritato kaj la municipoj. Tio ĉi kaŭzis profundan dekadencon de la insulo. Ĉi tiuj okazaĵoj kaj iliaj konsekvencoj en Sicilio favorigis la konstruadon de novaj loĝataj centroj, inkluzive de kolonioj ne siciliaj.
Moderna periodo
Sub Fernando la katolika, filo de Johano la 2-a, reĝo de Aragono kaj de Sicilio, kiu dividis kun Izabela la regadon de la reĝlandoj de Kastilio kaj Aragono, okazis la konkero de Napolo (1501-1503), kiun li gvidis kontraŭ Francio. Fernando reguligis la institucion de la vicreĝeco kiu havis trijaran mandatperiodon, efektivigis gravan impostan reformon, kiu certigis al li parlamentan konsenton pri la peto de donacoj kontraŭ certa kaj regula kunvokadoj de la parlamento, ordinare ĉiun trian jaron, kaj efektivigita dum lia longa regado. Li faris serion de reformoj, kiuj skizis la sistemon de regado de la regno por la sekvaj du jarcentoj.
Ĉefe en Palermo (foje en Mesino) loĝis vicreĝo, la reprezentanto de neĉeesta suverenulo, kiu devis plenumi sian potencon kadre de la leĝoj de la reĝlando Sicilio. Fakte en la imperia sistemo de la Habsburgoj de Hispanio, ĉiu regno aŭ teritorio, kiu apartenis al ĝi (Kastilio, Aragono, Katalunio, Sicilio, Sardio, Napolo, Milano, Nederlando, ktp.) konservis sian politikan ordon, instituciojn, leĝojn, valutojn, mezurunuojn, lingvojn kaj laŭ jura vidpunkto neniu povus "regi" aliajn. La laŭleĝa reĝo, kiu hazarde estis reĝo kaj princo de aliaj teritorioj, povis uzi la potencon laŭ la manieroj kaj formoj establitaj en la konstitucioj de la regnoj kaj per la ĉapitroj subskribitaj kaj ĵuritaj inter reĝoj kaj komunumoj en Sicilio (reĝimo de interkonsento). Tial la antikvaj kutimoj, imunecoj kaj privilegioj de la diversaj klasoj (feŭdismo, urbaj nobeluloj, pastraroj), reprezentitaj en la parlamento de la regno, restis fortaj kaj ilia konservado kaj protektado konstituis la oficialan ideologion de la siciliaj regantaj klasoj. Sub la regado de la Habsburgoj de Hispanio (imperiestro Karolo la 5-a, Filipo la 2-a, Filipo la 3-a, Filipo la 4-a, Karlo la 2-a) Sicilio havis periodon de granda ekonomia, socia, religia, arta, demografia progreso, kiu daŭris de la 16-a jarcento ĝis komenco de la 17-a jarcento, pot kiam estis bremsita de la krizo kaj disfalo de la Hispana Imperio (fiskismo, ekonomia kaj socia tradiciismoj) ankaŭ pro la granda ĝenerala krizo de la 17-a jarcento kaj la marĝenigo de la mediteranea ekonomia sistemo favore al la nova atlantika ekonomio.
En la moderna hispana periodo la loĝantaro de Sicilio duobliĝis, dekoj da novaj regionoj naskiĝis en la interna cereala areo (interna koloniigo), Palermo kreskis de 30 000 loĝantoj al 140 000, Mesino de 25 000 al 90 000, kaj aliĝis al rondo de eŭropaj urboj kun plej granda loĝantaro. Riĉeco kaj urba beleco, la sukera kaj silka industrioj disvolviĝis en la Valo Demone, sed falis en la 17-a jarcento pro la konkurenco de sklavaj laboristoj en Ameriko kaj la ribelo de Mesino. Ĝin anstataŭis la ekspansio de la vina kaj citrusa kultivado.
La granda krizo en la 17-a jarcento kaŭzis sociajn agitiĝojn kaj malkontenton tra Eŭropo, pro kio okazis multaj tumultoj, militoj kaj revolucioj, kiuj trafis ankaŭ Sicilion. Sserio de ribeloj okazis en ĉiuj centroj de la insulo kaj precipe en Palermo en 1647 kaj, multe pli grave, en Mesino (1674-1678). La popolo de Mesino trovis la subtenon de la armeoj de Ludoviko la 14-a, kiuj batalis en Sicilio. Malvenko de Mesino markis ĝian finon kiel granda komerca kaj industria centro, kion akompanis la ekonomia kolapso de la tuta silka areo. La lasta reĝo de la hispana Habsburga dinastio, Karlo la 2-a, mortis sen infanoj, kaj pro la rilatoj kiujn havis la diversaj dinastiaj familioj inter si, multaj eŭropaj regantoj ekpostulis la tronon kiu restis malplena. Ĉi tio kaŭzis la militon de hispana sukcedo (1701-1713), post kiu la italaj teritorioj ne plu havis rektan rilaton kun Hispanio, kies krono pasis al la Burbonoj. Per la paco de Utreĥto (1713) la Reĝlando Sicilio estis liverita al Viktoro Amadeo la 2-a de Savojo, kies regado daŭris kvin jarojn.
Burbona periodo
La partikularismo de Palermo tute ne helpis la napolan revolucion, kiu efektive estis detruita de la grava kaj malfacila interna problemo. Aliflanke, eĉ tiu revolucio estis pli memoro pri la napoleona periodo ol antaŭvido de la ribeloj pro la Risorgimento, kaj tial ĝi ne longe povis rezisti la aŭstrian armeon. En la sekvaj jaroj, kiuj estis la ĉefaj jaroj de la Restarigo, Ferdinando la 1-a, Francisko la 1-a kaj precipe Ferdinando la 2-a, kiuj venis al la trono en 1830, provis moderigi sian regadon per paternalismo en pluraj okazoj modera, kaj sopiris je novaj metodoj. Sed ĉi tio ne malhelpis, la aperon de pluraj konspiroj, inter kiuj la plej fama estas tiu de la 1-a de septembro 1831, kiam la ribeluloj, gviditaj de Domenico di Marco kaj plejparte apartenantaj al la klaso de metiistoj (kiuj tiam estis ligitaj al nobelaro), vagadis ĉirkaŭ Palermo postulante la konstitucion. En 1837 komenciĝis alia revolucio en Katanio kaj Sirakuzo, instigata de malsato. Ĝi ne speciale atentis postuladon de aŭtonomio, malsame ol alia movado en Palermo, kiel montris la revolucio de la 12-a de januaro 1848, antaŭanta ĉiujn aliajn, kiuj eksplodis en tiu jaro.
Danke al la geografia apartiĝo, estis pli facile por la Burbonoj, venkintaj en Napolo super la parlamento la 15-an de majo, gvidi la batalon kontraŭ Sicilio. En septembro Mesino, longe bombardita, falis kaj antaŭ 1848 la napolaj trupoj okupis la orientan marbordon, invadinte en la sekva jaro Palermon. La 15-an de majo 1849 Ferdinando la 2-a ekregis Palermon kaj, sekve, la tutan insulon. Tio donis amaran enton al la venkitoj, kiuj en sekva jardeko sin turnis, same kiel en la duoninsulo, al la reĝlando Sardio kaj Cavour.
Itala unuiĝo
Kelkaj ribeloj malkaŝis la mensan staton de la sicilianoj, ĝis la 4-a de aprilo 1860 ekis la ribelo, gvidata de Francesco Riso, kunvokita el monaĥejo de Gancia. La burbonaj reagis rapide, sed tio ebligis al Crispi por pruvi al Garibaldi, kiel la insulo bonvenigos la planitan de li ekspedicion, post kio la ribelemo mem de la sicilianoj kreskis. La kampanjo kontraŭ la burbonaj fortoj sur la insulo estis multe pli rapida ol oni supozis: la 14-an de majo, en Salemi Giuseppe Garibaldi alprenis la diktaturon de Sicilio nome de Viktoro Emanuelo la 2-a ; la sekvan tagon li venkis la malamikon en Calatafimi, malferminte la vojon al Palermo, kien li venis la 27-an de majo. La 2-an de junio la generalo formis registaron, en kiu la superreganta figuro estis Francesco Crispi kiel la unua ŝtat-sekretario kaj, baldaŭ poste, li forpelis La Farina, la senditon de Camillo Benso di Cavour, el la insulo, sed akceptis la kunlaboradon kun Agostino Depretis, kiu ankaŭ estis sendita de Cavour. Per la batalo de Milazzo la 20-an de julio, la tuta Sicilio estis konkerita kaj la ekspedicio daŭris sur la kontinento. Post la plebiscito la 21-an de oktobro, la fazo de la provizora registaro de Garibaldi finiĝis kaj la sicilaj provincoj iĝis parto de la Itala reĝlando.
La homoj, perfiditaj de la promesoj de reformo (ĉefe kamparanoj) kaj de la misuzoj fare de la novaj regantoj, suferis pli pro la unuiĝo. Pro tio estiĝis la fenomeno de post-unuiĝa banditeco — ribelo, direktita kontraŭ la nova registaro kaj la establita ordo. Sekvis la ribelo de Palermo en septembro 1866, kiam ribeluloj kuniĝis por kontraŭbatali la registaron de la Dekstro kaj la du opoziciojn: unuflanke la pastraro kaj la malaltaj klasoj kaj aliflanke la demokratoj kaj respublikanoj, kiuj kunlaborigis parton de la burĝaro, elreviĝinta pro la unuiĝo. Dum sep tagoj Palermo estis regata de la ribeliĝintoj kaj la generalo Raffaele Cadorna estis sendita por fini la tumulton, kiu eniris en la historion kiel Ribelo de sep kaj duono. De 1886 ĝis 1894 la situacio en la insulo plibonigiĝis, ĉefe kiel rezulto de la ekonomiaj leĝoj de la centra registaro, favoraj al la nordaj regionoj, kaj de la rompo de la komercaj rilatoj kun Francio en 1887, kio forte trafis la sudan terkultivadon. En la kamparo al tio aldoniĝis la okupado de la ŝtataj terposedaĵoj fare de la armeo. Tio vekis fortan reziston kaj kondukis al la tragika epizodo ĉe Caltavuturo en januaro 1893, kiam registaraj trupoj pafis kontraŭ la kamparanojn mortigante dek unu el ili. En la kamparo kaj en sulfurejoj la laboristoj potulis laboron aŭ pliigon de salajroj. Dume, ekde 1890-1891, socialisma propagando penetris en la insulon kaj samtempe inter laboristoj aperis multnombraj faŝismaj organizoj. La movado ĉiam pli kreskis, stimulata de la malbona ekonomia situacio, kvankam la dua registaro de la sicilia Francesco Crispi penis perforte bremsi ĝin: la sieĝostato estis dekretita kaj malpermesita la gazetarlibereco, la faŝistoj estis arestitaj kaj senditaj al militaj tribunaloj. La kondiĉoj en la insulo ne multe pliboniĝis, eĉ dum la Giolittian-jardeko, kiam la registaro subtenis la industrion, pro kio suferis la ĉefe terkultivaj sudaj regionoj. En 1893 palermano Antonio di Rudinì estis prezidanto de la Konsilio. En la 20-a jarcento tiun postenon okupis ankaŭ Vittorio Emanuele Orlando kaj, en la respubliko, Mario Scelba el Caltagirone.
Post la Unua mondmilito, faŝismo ankaŭ regis en Sicilio. Sed la totalisma reĝimo ne sukcesis solvi la problemojn de Sicilio, inkluzive tiun de mafio, kvankam Cesare Mori asertis ke li elradikigis ĝin. En la Dua mondmilito, la bombadoj kaj la brit-usonaj alteriĝoj, en julio 1943, kaŭzis rimarkindajn damaĝojn kaj nur malrapide Sicilio restariĝis post tio. La brita generalo Harold Alexander, kiu estis milita reganto de la okupitaj areoj, nomumis kolonelon Charles Poletti kiel estron de la Oficejo de Civilaj Aferoj de la AMGOT. En februaro 1944 la Aliancanoj redonis la insulon al la itala registaro de la Suda Regno, kiu nomumis Altan Komisaron por Sicilio. Dume, la malnova tendenco al sendependeco kaj aŭtonomio, kiu en la antaŭa jarcento instigis la sicilianojn peti taĉmenton el Italio, denove gajnis forton. Formiĝis la separisma movado, pro kio la vivo de la insulo estis tumulta, inter 1943 kaj 1945 eĉ okazis armitaj konfliktoj. La situacio mildiĝis post la establo de la regiono Sicilio per la reĝa dekreto, eldonita la 15-an de majo 1946.
Sendependismo kaj aŭtonomismo
En la frua postmilita periodo la sicilia sento renaskiĝis kaj respektis la alvenon de la faŝismo Post la alveno de la aliancanoj ĝi refortoĝis, la MIS estis establita (gvidata de la karisma figuro de Andrea Finocchiaro Aprile), kiu fine de la Dua mondmilito fanfaronis pri pli ol kvincent mil aliĝintoj al EVIS, ĝia armea brako, (gvidita unue de Canepa kaj poste de Giuliano) kaj aliaj malgrandaj movadoj. Post la malsukcesa sendependiga provo kaj la aŭtonomisma kompromiso atingita de la nova Itala Respubliko, la sicilia sendependeco fariĝis pli kaj pli malproksima kaj la balota subteno de la separismaj partioj estis ĉiam pli malalta kaj nur ĉe la elektoj de 1947 por la Sicilia regiona asembleo la MIS akiris dek deputitojn, sed malaperis jam en la elektoj de 1951.
Aŭtonomismaj kaj sendependecaj movadoj reaperis foje: en 1951 la aŭtonoma unio de Paolo D'Antoni, kiu akiris nur tri deputitojn; en 1959 la Socia Kristana Kuniĝo Sicilia de Silvio Milazzo, kiu akiris 10 deputitojn; en 2001, la Nova Sicilio de Bartolo Pellegrino kaj Nicolò Nicolosi, kun 5 deputitoj; en 2006 la Movado por Aŭtonomeco de Raffaele Lombardo. Iuj movadoj kaj iuj eksterparlamentaj fortoj ankaŭ postulas sendependecon, inkluzive de la MIS, la FNS kaj la Lando kaj Liberigo, same kiel la antaŭe menciitaj aŭtonomaj partioj sed sen reprezentantoj en la parlamento.
Administraj dividoj
Administre, Sicilio estas dividita en naŭ provincojn, ĉiu kun ĉefurbo, kiu havas la saman nomon kiel la provinco. Malgrandaj ĉirkaŭaj insuloj ankaŭ estas partoj de diversaj siciliaj provincoj: la Liparaj insuloj (Mesino), mezkoridoro de Ustiko (Palermo), Egadaj insuloj (Trapanio), mezkoridoro de Pantelleria (Trapanio) kaj Pelagaj insuloj (Agriĝento). Sicilio konsistis, ĝis 2015, el naŭ provincoj:
Ĉefaj urboj
jen listo de la 10 urboj kun plej multe da loĝantoj.
Kulturo
Sicilio delonge estas ligita al la artoj; multaj poetoj, verkistoj, filozofoj, intelektuloj, arkitektoj kaj pentristoj havas radikojn en la insulo. La historio en ĉi tiu kampo povas esti spurita ĝis la greka filozofo Arkimedo, loĝinto de Sirakuzo, kiu fariĝis fama kiel unu el la plej grandaj matematikistoj de ĉiuj tempoj. Gorgio kaj Empedoklo estas du aliaj tre konataj fruaj siciliaj grekaj filozofoj, dum la sirakuzano Epikarmo estas konsiderata kiel la inventinto de la komedio.
Modlopasto
Modlopasto, aŭ knedpasto, estas ĉiaspeca homogena, mola, knedebla substanco destinita por formi objekton per knedado kaj reliefigado farita per fingroj aŭ helpe de iloj. Ĝenerale, modlopasto estas knedebla sen akvo, sed ĝia knedebleco estas simila al tia atingita per aldono de akvo al faruno, gipso aŭ modla argilo. Plej utiligata modlopasto, kaj tial preskaŭ "sinonimo" en la praktiko, estas industrie fabrikita miksaĵo el: Kalciaj saloj (ekzemple: kalcia karbonato CaCo3 aŭ kreto, ), mola parafino kaj alifataj acidoj (ekzemple: steara acido). Tiu ĉi modlopasto estas plastilino:
La invento de Plastilino estis farita de la germano Franz Kolb, kiu patentis ĝin en 1880 aŭ 1890 (laŭ diversaj informofontoj). Tamen kelkaj atribuas la inventon al William Harbutt en Anglio en 1897, patentita en 1899, kaj komerce ekproduktita kun la nomo Plasticine la sekvintan jaron. La nomoj derivitaj de la angla Plasticine origine estis komercaj nomoj, tamen nuntempe ili ankaŭ estas uzataj en multaj landoj kiel ĝenerala nomo por modlopasto.
Sicilio
Edukado
En 1434 estis fondita la unua universitato de Sicilio: la Siciliae Studium Generale, hodiaŭ Universitato de Katanio. La patro de la sicilia universitata kulturo estas Alfonso la 5-a de Aragono, kiu sponsoris la naskiĝon de la kataniaj studoj. Estis tamen Ignaco Lojola kiu fondis la Universitaton de Mesino en 1548. La Universitato de Palermo (1805) al kiu aldoniĝis la duonprivata Universitato Kore de Enna (2005) estas pli freŝa institucio. Krome la filio de la Libera Universitato Maria SS. Assunta funkcias en Palermo. La plej juna universitata teritoria centro estas tiu de Trapanio, kiu estas parto de la Universitato de Palermo. En Trapanio estas kvin fakultatoj: Agrikulturo, Jurisprudenco, Literaturo kaj Filozofio, Medicino kaj Kirurgio, Matematikoj. Sume la tri publikaj universitatoj kaj la duon-publika universitato de Enno havas ĉirkaŭ 180 000 studentojn.
La eduknivelo en la sicilia universitato ne estas alta. Esploroj de La Repubblica en 2005 (kiu ne inkluzivas Ennon ĉar ĝi ankoraŭ ne ekzistis) listigas Palermon (63 400 studentoj) kaj Katanion (50 700 studentoj) inter la grandegaj universitatoj, kun pli ol 40 000 studentoj, dum Mesino (39 600 studentoj) estas metita inter la mezaj universitatoj, kun inter 40 000 kaj 20 000 registritaj lernantoj. La studo faris serion de taksadoj bazitaj sur kvar kampoj (la servoj ofertitaj al studentoj, stipendioj, instalaĵoj kaj la interreto) por difini rangon de ĉiu grupo de universitatoj. Palermo estas en la 7-a loko (ligita kun la universitato de Bari), dum Katanio estas la 10-a el 11 grandaj universitatoj. Mesino estas la 15-a el 18. En la unuaj du kazoj, la strukturoj determinas la malaltan rangotabelon (la voĉdonoj, en cent kaj dek, estas respektive 71 kaj 76, la plej malaltaj en la grupo), dum en Mesino precipe mankas servoj.
La samaj kriterioj estis aplikitaj por ĉiu fakultato, kies klasifiko tamen koncernas ĉiujn universitatojn. Se oni ekskludas tiujn ne taksitajn, la siciliaj fakultatoj ofte montriĝas en la lastaj lokoj: ĉiuj tri koncerne ekonomikon (Katanio, Palermo kaj Mesino), Mesino kaj Katanio por medicino (inkluzive pri kirurgio), la ununura Mesino por edukaj sciencoj, ankoraŭ la paro Mesino-Katanio por matematikaj, fizikaj kaj naturaj sciencoj, Palermo por politikaj sciencoj kaj Mesino por statistikaj sciencoj. La plej bona fakultato estas tiu pri edukaj sciencoj de Palermo, kiu estas en la sesa loko en la nacia rango kun 89,4 poentoj.
Literaturo
La literatura produktado estas tre aktiva en Sicilio laŭlonge de la jarcentoj, komence danke al la kortego de Frederiko la 2-a kun sia sicilia skolo. Inter la jaroj 1230 kaj 1266 disvolviĝis en la ŝvaba kortego la unua vulgara lingvo. Kvankam ĝia uzo restis nur ĉe italaj kortegoj kaj literaturo, post la ŝvaboj ĝi estis revivigita de la toskanaj verkistoj forte influitaj de la literatura prestiĝo de la skolo, kies gvidanto Jakobo el Lentini atribuis al si la inventon de la soneto. Danke al la poezia stilo de la sicilianoj, inkluzive de Cielo d'Alcamo, multaj el iliaj vortoj kaj esprimoj eniris la faman toskanan dialekton, kiu iĝis la bazo de la itala lingvo.
La sicilia lingvo trovis altvalorajn literaturajn ekzemplojn danke al grandaj poetoj kiel Giovanni Meli, Domenico Tempio, Mario Rapisardi kaj Ignazio Buttitta, verkistoj kiaj Gesualdo Bufalino aŭ Andrea Camilleri kaj dramistoj kiel Pier Maria Rosso di San Secondo, Nino Martoglio, Luigi Pirandello (Nobel-premiito) kaj Luigi Capuana. Mencinidas ankaŭ la romanistoj Giovanni Verga kaj Federico De Roberto, kiu naskiĝis en Napolo, sed loĝis en Katanio (urbo de kie devenis lia familio kaj kie li kreis siajn verkojn, I Viceré), kun speciala mencio de Pirandello, Leonardo Sciascia, Vitaliano Brancati kaj Ercole Patti, kiuj revoluciigis la romanarton en la 20-a jarcento. Salvatore Quasimodo (Nobel-premiito) estis ankaŭ pioniro de hermetikismo. Menciindas ankaŭ Giuseppe Tomasi di Lampedusa, fama pro la historia romano Il Gattopardo, portreto de la Sicilio post la itala unuiĝo, kaj Elio Vittorini, Vincenzo Consolo, Mario Gori, Salvatore Camilleri, Alessio Di Giovanni, Vito Mercadante, Stefano D'Arrigo, Luigi Natoli, Vanni Pucci, Vann'Antò, Antonino Pino Balotta, Lionardo Vigo, Santo Calì, Mariannina Coffa, Simonetta Agnello Hornby, Santo Piazzese, Gesualdo Manzella Frontini, Luca Matranga, Giuseppe Schirò, Vincenzo Navarro, Eduardo Giacomo Boner, Girolamo Ragusa Moleti, Maria Occhipinti, Tommaso Aversa, Ortensio Scammacca, Antonio Veneziano, Ruggero Vasari, Enrico Cardile, Guglielmo Jannelli, Stefano Lanuzza, Giovanni Formisano, Giambattista Spampinato, Dacia Maraini kaj la poeto Lucio Piccolo di Calanovella.
Muziko
Dum la lastaj kvar jarcentoj Sicilio vidis la naskiĝon de ilustraj reprezentantoj de la muzika mondo. Inter la unuaj, laŭ kronologia ordo, troviĝas la madrigalistoj Pietro Vinci, Sigismondo d'India kaj Antonio Il Verso, kaj la operkomponistoj Alessandro Scarlatti, Giovanni Pacini, Vincenzo Bellini, Francesco Paolo Frontini, Antonino Palminteri, Alberto Favara, Antonio Scontrino, Giuseppe Cesare Balbo, Pietro Antonio Coppola, kaj la nuntempaj Matteo Musumeci kaj Nunzio Ortolano.
Zeicani
Zeicani [zejkanj], (hungare: Zajkány, germane: Eisendorf) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Haţeg. En 1910 ĝi havis 522 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 225 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas en 1475. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Hunyad vármegye). Administre ĝi apartenas al Sarmizegetusa.
Sicilio
Muziko
Jen kelkaj elstaruloj en diversaj muzikstiloj, kaj nacie kaj internacie: Pippo Pollina, Giuni Russo, Franco Battiato, La Bionda, Gianni Bella, Marcella Bella, Carmen Consoli, Carlo Muratori, Giusy Ferreri, Levante, Uzeda, Silvia Salemi, Gerardina Trovato, Denovo, Tinturia, Agricantus, Ivan Segreto, Mario Venuti, Mario Biondi, Roy Paci, Fiorello, Cristiano Malgioglio, Qbeta, Lorenzo Fragola, Giovanni Caccamo, Filippa Giordano, Francesco Cafiso, Piero Barone. La plej elstara kantisto de sicilia folkmuziko estas Rosa Balistreri.
Amaskomunikiloj
Tri naciaj gazetoj estas eldonataj en Sicilio: Giornale di Sicilia, La Sicilia kaj la Gazzetta del Sud. RAI havas sicilian eldonejon, kies sidejo estas en Palermo kun filio en Katanio. Popularas ankaŭ la Quotidiano di Sicilia kaj la semajna Centonove.
La ĉefaj regionaj televidkanaloj, spekteblaj tra la tuta insulo, estas: Antenna Sicilia, Telecolor, TRM Tele Radio del Mediterraneo kaj TGS Tele Giornale di Sicilia.
Funkcias pluraj retejoj kiel Live Sicilia, BlogSicilia, PalermoReport, MessinaWeb, CataniaOggi, TP24, Il Fatto Nisseno.
Regionaj simboloj
Ekzistas pluraj kulturaj ikonoj kaj regionaj simboloj en Sicilio, inkluzive de flagoj, ĉaroj, vidindaĵoj kaj geografiaj ecoj.
La flago de Sicilio, konsiderata kiel regiona ikono, unue estis adoptita en 1282, post la Sicila vespro en Palermo. Ĝi estas karakterizita per la ĉeesto de la trinakrio (triskelo) en ĝia centro, la flugila kapo de Meduzo kaj tri tritikaj oreloj. La tri fleksitaj kruroj reprezentas la tri pintojn de la insulo Sicilio mem. La koloroj reprezentas la urbojn Palermo kaj Corleone, tiutempe terkultura urbo. Palermo kaj Corleone estis la unuaj du urboj kiuj fondis konfederacion kontraŭ la rego de anĵuoj. Ĝi finfine iĝis la oficiala publika flago de la Regiono Sicilia en januaro 2000, post la aprobo de regiona leĝo, kiu celas ĝian uzon en publikaj konstruaĵoj, lernejoj kaj urbodomoj kune kun la nacia itala kaj la eŭropunia flagoj.
Familiara kiel antikva simbolo de la regiono, la Triskelo aperas ankaŭ sur grekaj moneroj de Sirakuzo, kiel ekzemple moneroj de Agatoklo (317-289 a.K.). La simbolo devenas de la tempo, kiam Sicilio estis parto de Granda Grekio, la kolonia etendiĝo de Grekio, preter la Egeo. La triskelo estis revivigita, kiel novklasika kaj neburbona emblemo por la nova napoleona Reĝlando de la du Sicilioj, de Joakimo Murat en 1808. Plinio la Maljuna atribuis la originon de la triskelo de Sicilio al la triangula formo de la insulo, la antikva Trinakrio, kiu konsistas el tri grandaj tavoloj samdistancaj unu de la alia, indikante iliajn respektivajn direktojn, kies nomoj estis Pelorus, Pachynus, kaj Lilybæum. La tri kruroj de la triskelo ankaŭ memorigas la tri-krurajn tablojn de Hefesto, kiuj kuris memstare, kiel menciite en la Iliado ĉapitro xviii.
La sicilia ĉaro estas ornamita je bunta stilo de ĉeval- aŭ azen-tirita ĉaro indiĝena en Sicilio. La sicilia lignaĵisto George Petralia deklaris ke ĉevaloj estis plejparte uzitaj en la grandaj urboj kaj plataj ebenaĵoj, dum azenoj aŭ muloj estis pli ofte uzitaj en malglata tereno por transportado de pezaj ŝarĝoj. La ĉaro havas du radojn kaj estas manfarita el ligno kun feraj komponaĵoj.
La sicilia coppola estas tradicia speco de plata ĉapo tipe portita de viroj en Sicilio. Unue uzata de anglaj nobeluloj dum la malfrua 18-a jarcento, la tascu ekuziĝis en Sicilio komence de la 20-a jarcento kiel veturila ĉapo, kutime uzata de aŭtomobilistoj. La coppola estas kutime farita en tvido. Hodiaŭ ĝi estas vaste rigardita kiel definitiva simbolo de sicilia heredaĵo.
Kino
La kinarto en Sicilio aperis jam en la frua 20-a jarcento. En Sicilio naskiĝis pluraj reĝisoroj kaj aktoroj, la insulo plufoje servis kiel scenejo por filmoj.
La nigroblankaj filmoj ĉefrolitaj de Angelo Musco kaj lia teatra grupo estis inter la unuaj sukcesaj filmoj filmitaj en Sicilio. Luigi Pirandello ankaŭ sekvis kun intereso la evoluon de kinematografio, kunverkinte scenarojn de kelkaj filmoj ĉirkaŭ 1933.
En Palermo, Panaria Film estis grava filmfirmao. Ĝi estis fondita en la dua duono de la 1940-aj jaroj fare de princo Francesco Alliata di Villafranca, kune kun Pietro Moncada de Paternò, Renzo Avanzo kaj Fosco Maraini. Post kelkaj submaraj mallongaj filmoj, en 35 mm, faritaj en la Liparaj Insuloj (la unua filmita en Italio), li produktis Vulcano, kun Anna Magnani, kaj La carrozza d'oro de Jean Renoir. La filmstudio estis fermita pro ŝuldoj en 1956. La produktado de la dokumentariisto Vittorio De Seta ankaŭ estis rimarkinda.
Kuirarto
Sicilia kuirarto estas parto de kompleksa regiona gastronomia kulturo, kiu montras spurojn kaj kontribuojn de ĉiuj kulturoj, kiuj ekzistis en Sicilio dum la lastaj du jarmiloj. El la manĝkutimoj de Granda Grekio al la ĉarmoj de la "Monsù" de la grandaj noblaj kuirejoj, pasante el la desertoj de la arabo-normanda epoko kaj de la restaĵoj de la juda kuirmaniero: ĉio kontribuas al tio, ke sicilia kuirarto varias.
La listo de tipaj produktoj estas tre longa. Ĉiu provinco, kaj en multaj kazoj ĉiu municipo, havas siajn proprajn specialaĵojn kaj eĉ la nomoj de la samaj manĝaĵoj varias de loko al loko. La sicilia glaciraspaĵo estas universale konata kiel komuna produkto en preskaŭ ĉiuj provincoj kaj aprezata en la areoj de Katanio kaj Mesino. Malpli konataj estas du aliaj trinkaĵoj kun laktoŝajno: la hordetrinkaĵo (dolĉa) kaj migdala lakto (dolĉa-maldolĉa). Inter la bongustaj produktoj, la ingridiencoj de la tiel nomata surstrata kuirarto estas tre disvastigitaj, kun rizo aranĉinoj, troveblaj tra tuta Sicilio, kiel pinto en ĉi tiu kategorio. Tipaj en la regiono de Palermo estas la panelo, la krokedoj "krokeoj", la pani câ meusa (pano kun lieno), la fritolo (prilaborita kaj boligita manĝo), la raskaturo (miksaĵo de krokeo kaj panelo), sfinĉuno (dutavola pico) kaj la stigiolo (rostitaj intestaj ŝafidaĵoj).
En Mesino, tamen, la produktoj estas kamparanaj, inter kiuj la pidono kaj la aranĉinoj kun la karakteriza konusa formo, kaj la mesina fokatĉo. Multaj pladoj enhavas melongenon, ekzemple kaponato, parma fromaĝo, pasta alla Norma kaj scacci, tritikdura fokatĉo kun petrosela farĉaĵo, aŭ tomatoj kaj florbrasikoj, tortoj. Ankaŭ la fiŝoj, laŭ multaj specoj, estas grava manĝaĵo en la sicilia kuirarto kaj en ĉi tiu tre fama sektoro ĝi estas nomata fiŝaĵo laŭ mesina maniero. Tipa en Trapanio estas la kuskuso de la suda mediteranea kuirarta tradicio, sed malkiel la aliaj magrebaj landoj, kie ĝi kutime baziĝas sur viando, en Sicilio ĝi estas preparita kun fiŝaĵoj. Inter la tipaj desertoj de la regiono estas la kanoloj, la klasika kasato (malpli dolĉa ĉe mesina versio) aŭ bakita, la mesina pinjolato, la "Taganu d'Aragona" kaj la tipa dolĉaĵo Fedora, kuko ŝprucita per kakaa pulvoro.
Vinoj kaj trinkaĵoj
Vinkultivado kaj vino estis alportitaj al okcidenta Sicilio fare de fenicoj inter la 8-a kaj 7-a jarcentoj a.K. En orienta Sicilio, La vinkultivado disvastiĝis ekde la greka koloniisma periodo (la 7-a kaj la 6-a jarcentoj a.K.) kun la tradicia sistemo nomata "alberello". Ekzistas kelkaj indiĝenaj vinkultivaĵoj sur la insulo, ambaŭ blankaj kaj ruĝaj: Zibibbo, (enkondukita de fenicoj en Pantelleria), Nero d'Avola, Grillo, Frappato, Perricone, Ansonica.
La naskiĝo de Marsala en 1773 kiel forta vino okazis danke al la angla komercisto John Woodhouse. Marsala estis la unua vino en la itala vinhistorio kun devennomo registrita kaj protektita. Ankaŭ la vino Bianco d'Alcamo akiris tian agnoskon. Post kiam la itala vino estis uzata kiel tranĉa vino por francaj kaj piamontaj vinoj dum jardekoj, pro forta alkohola enhavo, ekde la 1960-aj jaroj, la perfektigado de vinfaradaj teknikoj kondukis al kreado de multaj vinoj, kun protektita devennomo. Nur la provinco Trapanio produktas 10% de italaj vinoj.
Scienco
Katanio havas unu el la kvar laboratorioj de la Nacia Instituto pri Nuklea Fiziko, en kiuj troviĝas ciklotrono, kiu uzas protonojn por eksperimentoj de nuklea fiziko kaj por partiklaj terapioj por pritrakti kanceron (protonoterapio). Noto havas unu el la plej grandaj radioteleskopo j en Italio, kiu plenumas geodeziajn kaj astronomiajn observojn. Ekzistas observatorioj en Palermo kaj Katanio, administrataj de la Nacia Instituto pri Astrofiziko. En la Observatorio de Palermo la astronomo Giuseppe Piazzi malkovris la unuan kaj la plej grandan asteroido n Cereso (hodiaŭ ĝi estas konsiderata nana planedo) la 1-an de januaro 1801. Katanio havas du observatoriojn, el kiuj unu situas sur Etna je alteco 1800 metroj.
Sirakuzo ankaŭ estas eksperimenta centro por la sunenergiaj teknologioj danke al la projekto suna elektrocentralo Arkimedo, kiu estas la unua koncentrita suncentralo uzanta kunfanditan salonon por varmo-transpaso kaj stokado, kiu estas integrita kun cikla gasinstalaĵo. La tuta ejo estas posedata kaj funkciigata de Enel. La turisma urbo Eriĉo ankaŭ estas grava scienca loko danke al la Scienca Kulturcentro Ettore Majorana, kiu unuigas 123 lernejojn el la tuta mondo, kovrante ĉiujn sciencajn branĉojn, ofertante kursojn, seminariojn, laborejojn kaj jarkunvenojn. Ĝi estis fondita de la fizikisto Antonino Zichichi en honoro de alia sciencisto de la insulo, Ettore Majorana konata pro la Majorana ekvacio kaj Majorana fermiono. Inter la famaj sciencistoj de Sicilio menciindas ankaŭ apotekisto Stanislao Cannizzaro kaj astronomoj Giovanni Battista Hodierna kaj Niccolò Cacciatore.
Religio
Kiel en la plejmulto de regionoj de Italio, la romkatolikismo estas la plej praktikata religia konfesio en Sicilio, kaj la eklezio ankoraŭ ludas gravan rolon en la vivo de multaj homoj. Antaŭ la invado de la normandoj, Sicilio estis plejparte apartenis al la Orientaj ortodoksaj eklezioj, kies malmultaj adeptoj restas ankoraŭ hodiaŭ. Ekzistas ankaŭ rimarkinda malplimulto de orient-ritaj bizancaj katolikoj, kiuj havas miksitan kuniĝon kun etnaj albanoj; ilin prizorgas la Itala-albana grek-katolika eklezio. Plej multaj homoj ankoraŭ frekventas preĝejon ĉiusemajne aŭ almenaŭ por religiaj festoj, kaj multaj homoj geedziĝas en preĝejoj.
Estis ampleksa ĉeesto de judoj en Sicilio dum almenaŭ 1400 jaroj kaj eble dum pli ol 2000 jaroj. Kelkaj akademiuloj opinias ke la siciliaj judoj estas parte prauloj de la aŝkenazaj judoj. Tamen, granda parto de la juda komunumo malaperis kiam ili estis forpelitaj de la insulo en 1492. Islamo ĉeestis dum la emirlando de Sicilio, kvankam islamanoj ankaŭ estis forpelitaj. Hodiaŭ, plejparte pro enmigrado al la insulo, ekzistas ankaŭ pluraj religiaj malplimultoj, kiel ekzemple la Atestantoj de Jehovo, islamo, judismo, kaj sikismo. Ekzistas ankaŭ konsiderinda nombro de evangeliismaj eklezioj kiuj agadas en la insulo.
Popola kulturo
Ĉiu urbo kaj vilaĝo havas sankta patronon, kaj la festoj estas markataj de buntaj procesioj tra la stratoj kun marŝantaj bandoj kaj spektakloj de artfajraĵoj.
Religiaj festoj siciliaj ankaŭ inkluzivas la presepe vivente, kiu okazas dum Kristnaska sezono. Brile kunmetante religion kaj folkloron, ĝi prezentas sicilian vilaĝon de la 19-a jarcento, kie okazas naskiĝo, kaj havas homojn de ĉiuj aĝoj vestitaj kiuj uzas vestojn de la epoko, iuj imitante la Sanktan Familion kaj aliaj laborante kiel metiistoj de sia aparta epoko. Ĝi kutime finiĝas ĉe Epifanio, ofte reprezentita per la alveno de la magiistoj. Parola tradicio ludas gravan rolon en la sicilia folkloro. Multaj rakontoj trapasis de generacio al generacio kaj implikas karakteron nomatan "Giufà". Anekdotoj prila vivo de ĉi tiu karaktero konservas la kulturon de Sicilio kaj transdonas moralajn mesaĝojn.
La sicilianoj ankaŭ ĝuas subĉielajn festojn, kiuj kutime okazas en la loka placo, kie prezentiĝas lokaj muzikgrupoj kaj dancoj estas ankaŭ prezentitaj sur la scenejo, kaj manĝo-foiroj estas starigataj en budoj kovrantaj la placon. Ĉi tiuj ofertas diversajn lokajn specialaĵojn, kaj ankaŭ tipan sicilian manĝon. Kutime ĉi tiuj eventoj finiĝas per artfajraĵoj. La plej grava tradicia evento en Sicilio estas la karnavalo. Famaj karnavaloj okazas en Acireale, Misterbianco, Regalbuto, Paternò, Sciacca kaj Termini.
Tradicioj
Grava parto de la sicilia tradicio koncernas parolajn historiojn, kolektitajn en la 19-a jarcento de Giuseppe Pitrè en la Biblioteko de siciliaj popolaj tradicioj. Ili ampleksiĝas al rakontoj, fabeloj, proverboj kaj babilaĵoj. La tipa karaktero Giufà estas la ĉefrolulo de plej multaj rakontoj, kiuj finiĝas per morala sentenco.
Multaj el ĉi tiuj rakontoj ankoraŭ ne estas tute kodigitaj. Estas multaj legendoj (kiel tiuj kvar de Gammazita, fratoj Pii, Uzeta kaj Colapesce), kiuj havas variantojn en ĉiu urbo (la legendo de Colapesce ekzistas en ĉirkaŭ 30 versioj kodigitaj), kiuj povus konstitui memstaran sicilian mitologion.
La popolaj sicilaj tradicioj estas multnombraj kaj multfacetaj, spegulante ondojn de diversetnaj koloniadoj — de grekoj, romianoj kaj bizancanoj ĝis araboj, hispanoj kaj francoj. La sicilia civilizo kaj ĝia spontana kulturo ŝajnas do insularaj kompare al tiuj de Sardio kaj Korsiko. La folkloristo Giuseppe Pitrè dediĉis verkon el 25 volumoj al la popolaj tradicioj de ĉi tiu regiono, kun etnografiaj priskriboj kaj historiaj perspektivoj.
La mondo de kredoj kaj legendoj, laŭ diversaj manieroj, aperas en la fabela, poezia kaj muzika heredaĵoj. Kiel ĉe preskaŭ ĉiuj italaj regionoj, haveblas spuroj de paganaj kaj kristanaj elementoj, pli-malpli miksitaj, kaj superstiĉoj, kiuj tuŝas ĉiujn aspektojn de la vivo. En la areo de Mesino kaj Palermo, ekzemple, la memoro pri Colapesce ankoraŭ vivas, sed multaj aliaj akvorilataj figuroj ripetiĝas foje tra la insula folkloro. Krom la plej famaj memoroj de klasika origino, oni povas montri ĉi tie la sirenon, kiu ĉiujare, laŭ la malnova kredo de Modiko, en la noktoj inter la 24-a kaj 25-a de januaro, eliras el la fundo de la maro kun tre dolĉa kanto preta por antaŭdiri la estontecon al tiuj, kiuj scias alproksimiĝi al ŝi. Bildoj kaj pli perturbaj motivoj ankaŭ estas registritaj en la ripetiĝo aŭ ne precizaj datoj. Tial en Capodarso oni kredas, ke almenaŭ unufoje jare vera "festeno" de spiritoj okazas, proksime al ponto konstruita de Karlo la 5-a kaj dum tiu ĉi festo spirito vendas, interalie, la frukton destinitan fariĝi oro la sekvan tagon. Termini Imerese enradikiĝas en legendo, laŭ kiu Salome, la filino de Herodo, surteriĝis iam al ĉi tiuj bordoj serĉante kompaton pro la morto de Johano la Baptisto, kiun ŝi provokis; tial ŝi konstruis preĝejon je la memoro de la martiro, sed tuj kiam ĝi finiĝis, sango-rivero fluis de la internaĵoj de la tero, kiuj sekigis sin ĉirkaŭe. La bela pekulino tiam dronintus en tiuj akvaj ondoj.
Ekonomio
En Sicilio estas konata la kultivado de oranĝoj, citronoj, mandarinoj, legomoj, guŝoj kaj sekigitaj fruktoj, kiel bazaj produktoj el ĉi tero. La vinberkultivado kaj produktado de vinoj estas pli rekonataj ekstere. Inter la plej konataj troviĝas: la vino Marsala, de la provinco Trapanio, la muskatelo de insuleto Pantelleria, Malvasia de Lipari, Nero d'Avola ; kaj la nuntempe plej grava sicilia vino estas Cerasuolo de Vittoria.
Ŝafoj, kaproj kaj ĉevaloj abundas, dum la brutaro estas limigita. La fiŝkaptado estas valora rimedo por la ekonomio de Sicilio, pro kio ĝi estas la itala regiono laŭ kvanto da fiŝkaptaĵoj, kun pli granda fiŝad-ŝiparo kaj kvanto da fiŝkaptistoj dungitaj. Krom la spadofiŝo, ankaŭ oni fiŝkaptas tinusojn, sardinojn kaj skombroj, krom la tipa blua fiŝo mediteranea, kiu provizas la industrion de konservaĵoj la necesajn krudajn materialojn por la endosigitaj fiŝaĵoj kaj la fumaĵitaj fiŝaĵoj. En Mazara del Vallo, en la provinco Trapanio, oni fiŝkaptas bonkvalitajn labrakojn, kaj salikokojn en Ganzirri; kaj en la nordo de Mesino, ostrojn.
Ankaŭ estas sufiĉe konataj la salejoj de Trapanio, kie, el antikvaj epokoj, oni elfosas tre fajnan marsalon. Turismo estas kreskanta ekonomia aktivaĵo, favorata de la ĉeesto de pluraj arkeologiaj lokoj (Morgantino, Valo de la Temploj, Selinunte) kaj ĝiaj naturaj belaĵoj. En la lastaj jaroj oni multe investis por la pliigo de restadejoj, pro la alveno de ĉiam pli kresktanta vizitantaro en la insulo. Inter aliaj turismaj celoj famkonataj troviĝas Taormino, Agriĝento, Sirakuzo, Kaltaĝirono, Ĉefaluo kaj Piazza Armerina (Villa del Casale). La interno de la insulo ankaŭ riĉas je historio, tradicioj kaj precipe je arto kaj kulturo, fortikaĵoj, kirkoj, arbaroj kaj naturaj spacoj kiuj valorigas la internajn areojn de la provincoj Enno, Katanio, Kaltaniseto kaj Palermo. Ĝiaj vulkanoj, montoj, montetoj kaj speciale, la maro, formas la plej grandan parton el la turisma sektoro de la sicilia ekonomio.
Turismo
La turismo-industrio estas kreskanta agado, favorita de la ĉeesto sur la teritorio de multaj arkeologiaj lokoj (Morgantino, Segesta, Selinunte, Valo de la Temploj kaj Villa del Casale) kaj de artaj kaj naturaj belecoj, kiuj vekas la intereson de vizitantoj. Krom la marborda turismo, kiu fanfaronas pri famaj allogoj konsistantaj el la diversaj marbordoj kaj malgrandaj insuloj, kultura turismo estas tre grava danke al la artaj urboj.