cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nupto
Lingva noto
Nupto estas ceremonio kaj festo, per kiu du (aŭ pli da) homoj (plej ofte fianĉo kaj fianĉino) publike celebras sian intencon pri vivkomuneco (plej ofte edziĝo). Plej ofte la nupton sekvas pli ampleksa nuptofesto.
Terminoj
La vorto nupto estas sinonimo, ne nur beletra, de edziĝo. La vorto ankaŭ indikas la oficialan vivligitecon inter samseksaj paroj, kiujn en kelkaj landoj oni jure same sankcias. La Nederlanda Remonstranta eklezio estis, kiom sciate, la unua kristana eklezio en la mondo, kiu oficiale rekonis samseksajn nuptojn. Pluraj aliaj eklezioj sekvis.
Solula festo
Antaŭ edziĝo ofte okazas festado en malsamaj grupoj, konata kiel la antaŭedziĝa festo aŭ "solula festo": por ĉiu el la partneroj aparta festo kune kun ties plej intimaj amikoj. Kelkfoje dum tia "solula festo" (tiel-dire pro-ŝerce) oni klopodas por intence ebriigi la edziĝonton.
Kristana geedziĝo
En katolika kaj ortodoksa kristanismo geedziĝo estas sakramento (protestantismo ne havas la nocion sakramenton, aŭ maksimume por la bapto kaj la Manĝo de la Sinjoro (eŭĥaristio).): Dio unuigas unu viron kaj unu virinon kiel edzon kaj edzinon por fondi familion, doninte gracon sufiĉan. En katolikismo, la unuigo estas ĝis morto. Por validigi la sakramenton, viro kaj virino (fraŭlo kaj fraŭlino) devas mature, volonte kaj libere konsenti al la geedziĝo kaj plenumi ĝin per seksumado.
De post 1930 multaj protestantaj eklezioj evoluas al praktika tolero de divorco. En katolikismo divorco daŭre ne eblas.
Eksterordinaraj nuptoj
Fine de la 20a jarcento kaj komenco de la 21a enmodiĝis ĉefe en altaj klasoj de disvolviĝintaj landoj, tio estas inter riĉuloj, ekstravangancaj ceremonioj serĉante eksterordinarajn lokojn kaj etosojn, fakte kiel rezulto de nuptoveturoj al ekzotaj lokoj. Tiele enmodiĝis por okcidentanoj nuptoj en insulo Bali, en Barato, aŭ aliaj ekzotaj landoj, por japanoj en landoj tipe vizitataj de turistoj kie en Hispanio Granado, por aventuremuloj en ĝangaloj aŭ Antarkto, kaj eĉ subnaĝe.
Tramtransporto en Parizo T3
Antaŭa artikolo Tramtransporto en Parizo T3 estis dissplitita en 2 apartajn artikolojn:
Francillon-sur-Roubion
Francillon-sur-Roubion estas franca komunumo lokita en la departemento Drôme kaj en la regiono Rodano-Alpoj. Ĝi havis 183 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2011.
Geografio
Francillon-sur-Roubion etendiĝas sur 10.80 km², kaj havis 183 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo. La komunumo situas en Drôme, en la okcidenta parto de la francaj Alpoj.
Historio
La departemento Drôme estis oficiale kreita la 5-an de marto 1790 dum la franca revolucio.
Okaze de la municipa baloto de 2014 venkis en la komunumo S-ro Eric Chareyre, kiu do fariĝis la loka urbestro.
Administrado
Francillon-sur-Roubion apartenas al la kantono Crest-Sud, kies ĉefurbo estas Crest. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Die, unu el la tri arondismentoj de la departemento Drôme.
2107
2107 estos normala jaro komenciĝanta sabate (vidu ĉi tie kalendaron).
Berg TG
Berg TG estas komunumo en la distrikto Weinfelden de Kantono Turgovio, Svislando. Ĝi havis 3058 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007. (La literoj TG post la nomo estas mallongigo por Kantono Turgovio kaj staras por distingi la lokon de aliaj lokoj kun la sama nomo.)
Geografio
Mauren situas ĉe la suda flanko de la montoĉeno Seerücken en la centro de la Kantono Turgovio.
Al la komunumo Berg apartenas krom Berg mem la municipoj Andhausen, Graltshausen, Guntershausen ĉe Berg kaj Mauren.
Trafiko
Berg estas bone konektita al la publika trafikreto per la trajnlinio de Weinfelden al Konstanco, kiu antaŭe apartenis al la Mezturgovia Fervojo kaj nuntempe estas servata per regionaj trajnoj de la fervojkompanio THURBO AG. La komunumo disponas pri du haltejoj ĉe la linio, nome ' kaj '.
Historio
La unua dokumenta mencio de Berg datiĝas el la jaro 796 kiel Berga. La unua skriba mencio de Andhausen datiĝas el la jaro 1159 kiel Anninhusin, tiu de Mauren el la jaro 1233 kiel Muron, tiu de Graltshausen el la jaro 1245 kiel Gralsshusen kaj tiu de Guntershausen ĉe Berg el la jaro 1291 kiel Gundhartzhusen.
La hodiaŭa politika komunumo Berg TG estis kreiita la 1-an de januaro 1995 kadre de la turgovia komunumreformo. Ĝi estiĝis per la kunigo de la iama municipkomunumo Berg kun ties eksaj lokkomunumoj Andhausen, Graltshausen, Mauren, kaj Guntershausen, kiu antaŭe apartenis al la lokkomunumo Birwinken kaj nun ek de la komunumreformo nomiĝas Guntershausen ĉe Berg.
Pteridino
Pteridino estas kemiaĵo konsistanta el pirimidina kaj pirazina ringoj. Ankaŭ pteridino estas grupo de kamiaĵoj kun tiu ĉi strukturo. Pterinoj kaj flavinoj estas tipoj de pteridinoj kiuj havas gravajn rolojn en biologio.
San-Salvadoro
San-Salvador estas amerika urbo, la ĉefurbo de Salvadoro.
Geografio
La urbo San-Salvadoro situas ĉe la piedo de la samnoma vulkano. Ĝi havas areon de kaj situas sur alteco de  s.m.. San Miguel de la Frontera troviĝas 138 km.
Loĝantaro
Ĝia loĝantaro nombris 534,409 personojn je la fino de 2006, dum en ĝia aglomeraĵo vivas milionoj da homoj.
Historio
San-Salvador estis fondita en 1525 de la hispana konkeranto Pedro de Alvarado, proksime al la ĉefurbo de la pipiloj, Kuskatlano (Cuscatlán). De tiam ĝi suferis multajn tertremojn, kiuj ruinigis grandan parton de la historia urbo, la plej grava en 1854. Jam antaŭe oni ŝanĝis la lokigon de la urbo, en 1528 kaj 1545. La unua urbo situis en la arĥeologia loko nun nomata Ciudad Vieja (Malnova Urbo).
Movado de Oksfordo
La Movado de Oksfordo estis tento de montriĝi ke la Eklezio de Anglujo estis direkta ido de la Kristana Eklezia fondita de la Apostoloj. Ĝi estis ankaŭ nomata la Broŝuretismo, ĉar ĝiaj anoj publikigis multajn broŝuretojn inter 1833 kaj 1841. La ĉefestro estis John Henry Newman de Oriel College, Oksfordo, kaj la pastro de la Eklezia de St. Mary's, Oksfordo. Li estis instigita de prediko de John KEBLE en 1833 kontraŭ la sekularigo de la Eklezia de Anglujo. Aliaj gravaj anoj de la movado estis Henry Edward Manning, Edward Pusey, kaj Robert Wilberforce.
En la naŭdeka kaj fina broŝureto, Newman rezonis ke la doktrinoj de la Romkatolika Eklezio, laŭ la Koncilio de Trento, estis akordigeblaj kun la Tridek Naŭ Artikoloj de la Eklezio de Anglujo de la sepdeka jarcento. La movado finigis kiam Newman, dirigita plu ol li ne pensus per lia propraj rezonoj, konvertis sin al la Romkatolikismo en 1845. Sed la Anglakatolikismo daŭras, kaj havas grandegan influecon je la Anglikanismo ĝis nun.
Mendryka
Mendryka estas malgranda vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Janov en distrikto Svitavy. Ĝi troviĝas proksimume 1,5 km sudoriente de Janov. En la jaro 2009 ĉi tie estis registritaj 30 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Mendryka situas en katastra teritorio Janov u Litomyšle kun areo 24,71 km².
Historio
Domaro Mendryka devenas la jaro 1575 kaj estis nomata laŭ edzino de konstruisto de kastelo en Litomyšl Vratislav el Pernštejn. La sinjorino nomiĝis Maria Manrigue de Lara. En la jaro 1775 ĉi tie grafo Jiří Valdštejn konstruigis ĉasistan kasteleton kun kapelo de Sankta Huberto. Nuntempe estas la kasteleto havaĵo de monaĥejaj fratinoj.
Kasteleto en Mendryka
Ĉasista kasteleto nomata Georgenlust estas baroka el la jaro 1757.
San Salvador de Jujuy
Ĝi estis fondita je la 20-a de aprilo de 1593, fare de Francisco de ARGAÑARAZ. Ĝi estis grava dum la kolonia periodo, ĉar ĝi estis vojkruciĝo, sed poste perdis grandan parton de sia allogo. Ĝi nun estas la administra kaj kultura centro de la regiono.
Indico
Laŭ esperantlingvaj vortaroj, kiaj PIV aŭ Reta Vortaro, la vorto indico havas diversajn signifojn:
En presarto
En presarto, temas pri tia preciziga kromteksto (precipe numero, literoj) en simbola formulo, kia estas lokita apud baza simbolo supre aŭ malsupre, kaj dekstre aŭ maldekstre: en la skribaĵoj H2O, a1, a2, ... an+1 ĉiu el la nombroj kaj la esprimo n+1 estas suba indico; en PIV-aj kapvortoj la numeron de la Oficiala Aldono oficialiginta la vorton indikas supra indico— ekz-e «simbol¹o».
En komputado
Laŭ la lingvouzo de komputado, en programlingvoj, temas pri esprimo indikanta la numeron de elemento de tabelo en la koncerna dimensio ― linion (horizontalon), kolumnon (vertikalon), paĝon ktp: en C la indicoj aperas inter ortaj krampoj, kiel en.
En matematiko
En la faklingvo de matematiko temas pri elemento (de familio, vico, vektoro aŭ matrico) en ĝia fonto-aro: vicoj estas familioj kun entjeraj indicoj; la termoj de konstanta vico ne dependas de la indico; la indicoj de matrico konsistas el entjeraj duopoj; la indico de matrica elemento (la indico, kies bildo ĝi estas). Vidu ankaŭ: termo.
En la senco «indikilo»
Laŭ la lingvouzo de ekonomiko, fiziko, kemio kaj medicino, temas pri nombro, plej ofte kvociento, ricevita per serio da observaĵoj, karakterizanta substancon, procezon aŭ fenomenon: ekzemplo de fiziko estas la refrakta indico (kvociento de la sinuso de la incida angulo per la sinuso de la refrakta angulo); ekzemplo de ekonomiko estas la vivkosta indico. Laŭ ekzemple Sergio Pokrovskij, alternativa nomo por tiu nocio estus indikilo; tio klaras en la ekzemplo ke la indico Nikkei estas barometro de la Tokia borso, en kiu indico kompariĝas al la indikilo de aerpremo/vetero.
Uzoj evitindaj
En iom arkaiĝinta lingvouzo temas pri sinonimo al la vorto indikaĵo: trompaj indicoj; tiu ruĝiĝo estis la indico de lia konfuzo; oni trovis indicojn de lia krimo.
Fogaras (historia departemento)
Fogaras (fogaraŝ) estis historia reĝa departemento en la sud-orienta parto de la Hungara Reĝlando, pli precize en Transilvanio; hungare ĝi nomiĝis Fogaras vármegye, rumane: Comitatul Făgăraş, germane: Komitat Fogarasch. La nomo devenas aŭ el la hungara vorto fogoly (perdriko), aŭ de peĉenega vorto.
Demografio
Laŭ la censo de 1880
Laŭ la censo de 1910
Administracio
Estis 4 distriktoj, tri el kiuj nomiĝis laŭ siaj ĉeflokoj:
La departemento situis en sudaj Karpatoj. Grava rivero estas Olt. Karpatoj estis ne nur landolimo, sed ankaŭ akvodislimo (kiun trairas nur Olt). En la norda parto jam ne estas altaj montoj, nur montetoj, deklivoj.
En la 13-a jarcento tataroj faris senhoma la regionon. Poste rumanoj are setlis. Dum la turka erao la departemento apartenis al Princlando Transilvanio, kiu estis sub aŭspicio de Turkio. Tie okazis libera praktikado de religio. Ofte okazis atakoj de tataroj, turkoj, aŭstroj. En 1849 Józef Bem okupis kaj longe tenis la regionon. La departemento formiĝis en 1876 el diversaj partoj. En 1919 la rumanoj sukcese okupis Transilvanion, eĉ dum mallonga tempo preskaŭ tutan Hungarion.
Dezești
Dezești [dezeŝtj] (hungare: Dezesd) estas vilaĝo en Rumanio norde de Reșița. En 1910 ĝi havis 911 loĝantojn (rumanoj), en 1992 223 (rumanoj), kaj laŭ la stato de en la loĝloko vivis. Ĝia unua mencio skriba estas el 1583. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Krassó-Szörény vármegye). Administre ĝi apartenas al Fârliug.
Fogaras (historia departemento)
Administracio
Ekde 1920 la departemento estas parto de Rumanio.
10175 Aenona
10175 Aenona estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la kroataj astronomoj Korado Korlević kaj Damir Matkovic elde la Observatorio de Višnjan en Kroatio.
Aenona estas la latina nomo de la nuna kroata urbo Nin ĉe la bordo de Adriatiko kaj unua ĉefurbo de la malnova Reĝlando de Kroatio. La plej malgranda katedralo en la mondo, uzita kiel observatorio por establi la lokala kalendaro, troviĝas tie.
Sándor Szabó (poeto)
SZABÓ Sándor [sabo:] estas rumania hungara poeto, tradukisto. Li naskiĝis en Cehu Silvaniei la 30-an de januaro 1937.
Biografio
Sándor Szabó diplomitiĝis pri rusa kaj hungara lingvoj en UBB de Kluĵo. Li estis interna kunlaboranto de gazetoj Előre en Bukareŝto, poste de Bányavidéki Fáklya de Baia Mare, de Szatmári Hírlap de Satmaro.
Veľký Meder
Veľký Meder, hungare Nagymegyer estas urbo en Slovakio. Inter 1948 kaj 1990 la urbo oficiale estis Čalovo. Veľký kaj Nagy signifas granda, la alia vorto estas nomo de la plej granda hungara tribo.
Historio
La urbo estis loĝata dum la neolitiko, la avaroj konstruis tie fortikaĵon. La unua mencio pri la komunumo devenis el 1268 en formo villa Meger. Matiaso la 1-a (Hungario) donacis al Megyer rangon kampurbo en 1466. La urbeto rajtis aranĝi tutlandan foiron jare po 3, krome ĝi havis aŭtonomion kaj juĝrajton. La turkoj ofte suferigis la loĝantojn. En 1910 loĝis en la urbeto 3591 da homoj (3578 hungaroj). Dum la 1-a mondmilito militkaptitejo funkciis apud la urbo. Ĝis Traktato de Trianon Nagymegyer apartenis al Komárom (reĝa departemento), poste al Ĉeĥoslovakio kiel Veľký Meder. Inter 1938-1945 la urbo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito multe da hungaroj estis deportitaj al Sudetoj. La restaĵo iĝis senrajta laŭ Dekretoj de Beneš.
En 1965 ne okazis tie inundo, ĉar digo farita tuj savis la urbon. En 2001 loĝis tie 9113 da homoj (7705 hungaroj kaj 1226 slovakoj, 67 ĉeĥoj, 62 ciganoj).
2118
2118 estos normala jaro komenciĝanta sabate (vidu ĉi tie kalendaron).
Březina (Luká)
Březina estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Luká en distrikto Olomouc. Ĝi troviĝas proksimume 2,5 km nordokcidente de Luká. En la jaro 2011 ĉi tie estis registritaj 25 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Březina estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 2,00 km².
Naturaj rilatoj
Okcidente de la vilaĝo, sed en ties katastro, etendiĝas nacia naturrezervejo Špraněk. Ĝia teritorio estas kreata de kalkoŝtono kun multnombra apero de karstaj aperaĵoj, el kiuj la plej signifa estas komplekso de kavernoj en Javoříčko.
Garðabær
Garðabær estas komunumo de Islando. Ĝi estas la kvina plej granda urbo de Islando. Garðabær kaj Kópavogur, kiuj kune ligas la pli malnovaj urboj Rejkjaviko kaj Hafnarfjörður, ambaŭ ne urbiĝis ĝis en la 20-a jarcento.
.cs
.cs estis interreta nacia domajno de la alta nivelo de Ĉeĥoslovakio. Post divido de Ĉeĥoslovakio al Ĉeĥio kaj Slovakio la landoj ricevis novajn domajnojn - .cz kaj .sk respektive.
CS estis landa kodo de Serbio kaj Montenegro, tial la domajno .cs teorie povis esti uzata de ĝi. Reale tamen plu estis uzata Jugoslavia ccTLD .yu. Post divido de Serbio kaj Montenegro al Serbio kaj Montenegro estis ekuzitaj naciaj domajnoj .rs kaj .me respektive.
2129
2129 estos normala jaro komenciĝanta sabate (vidu ĉi tie kalendaron).
Rivero Wabash
La rivero Wabash estas rivero kiu fluas en (aŭ formas la ŝtatlimon de) la Usonaj Ŝtatoj de Ohio, Indianio, kaj Ilinojso. La rivero fluas okcidente kaj tiam sude al ĝia enfluo kun la Ohio-Rivero.
Schwaara
Schwaara estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Greiz de la federacia lando Turingio, kaj krome estas parto de komunumaro, do grupiĝo de pluraj najbaraj komunumoj por komuna plenumo de iuj administraj servoj, nomata Verwaltungsgemeinschaft Am Brahmetal. Fine de la jaro la komunumo havis  loĝantojn.
Rivero Wabash
Historio
La nomo de la rivero venas el la Franca vorto "Ouabache". Tiu ĉi nomo venas el la mjamia vorto "waapaahšiiki" kiu signifas "ĝi brilas blanke". La frazo reflektas tempon kiam la akvoj de la rivero estis tiom klaraj ke eblis vidi la limŝtonan riveran fundon.
Urboj kaj urbetoj ĉe la rivero
Multe da urboj kaj urbetoj estas ĉe la rivero Wabash. La rivero iras tra tri ŝtatoj. Kaj ili estas en ordo sub.
(15931) 1997 WK45
(15931) 1997 WK45 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la dum la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
How I Met Your Mother (televida serio)
How I Met Your Mother (, esperantigite Kiel mi renkontis vian patrinon) estas usona televida serio kreita de Carter Bays kaj Craig Thomas elsendata de la 19-a ekde septembro 2005 fare de la reto CBS.
Intrigo
La serio okazas en la jaro 2030.
Goĝra
Goĝra (گوجرہ‎) estas urbego en provinco Panĝabo (Pakistano), en kantono de Toba Tek Sing, kie ĝi estas sidejo de la samnoma distrikto.
Geografio
Goĝra situas 32 kilometrojn norde de Toba Tek Sing, 50 kilometrojn de Fajsalabado, 125 kilometrojn de Burevala, 157 kilometrojn de Vehari, 170 kilometrojn de Lahoro.
Historio
Goĝra estis establita en 1896, kiam la koloniigo de Fajsalabado komenciĝis. La fervoja linio el Fajsalabado estis konstruita en 1899. La urbo ricevis la statuson de "sciigita areo" en 1904 kaj municipo en 1925. En 1947 Barato kaj Pakistano atingis sendependecon. Tumultoj kaj loka batalado sekvis la rapidan retiron de la britoj. El Goĝra hinduoj kaj sikoj migris al Barato, dum islamaj rifuĝintoj el Barato alvenis ankaŭ tien. En 1982 Goĝra iĝis distrikta ĉefurbo.
Ekonomio
Goĝra estas centro de kultivitaj teroj, la urbo mem estas konata pro la merkato por monkultivaĵoj, sed estas ankaŭ kun muelejoj, kiuj prilaboras sukeron, farunon kaj kuiroleon. La ĉirkaŭa irigaciita kamparo produktas kotonojn, tritikojn, sukerkanojn, legomojn kaj fruktojn.
En Goĝra kelkaj kolegioj kaj aliaj lernejoj funkcias.
Klimato
Goĝra havas senpluvan klimaton, la musono portas pluvojn en julio kaj aŭgusto. Tio kaŭzas inundojn en certaj lokoj, kiuj daŭras kelkajn tagojn.
Trafiko
Goĝra situas laŭ flanka fervoja linio inter Fajsalabado kaj Toba Tek Sing. Ĉefŝoseo mankas ĉe Goĝra, sed vojaj ligoj estas al la menciitaj urbegoj, krome estas aliaj du vojoj al aliaj urboj. En Fajsalabado internacia flughaveno funkcias.
Jefferson Vieira da Cruz
Jefferson Vieira da Cruz (n. ) estas brazila futbalisto.
Li futbalis ĉe Sagan Tosu, Yokohama FC kaj Fagiano Okayama.
Lano
Lano estas la molaj haroj de la felo de kelkaj mamuloj (kontraŭe al la kovra haro), precipe tiuj de ŝafoj (tondita lano).
Kiel silko kaj kazeino ĝi estas proteinofibro, sed lano kaj aliaj bestaj haroj distingas sin per alta sulfurenhavo (3-4 %), kiu originas en la alta enhavo de la duobla aminacido cisteino. Lano estas rekreskanta krudmaterialo.
Ĝi estas natura fibro kiu devenas el la hartondado de ŝafoj, sed ankaŭ de aliaj herbomanĝantoj, kiel kapro, kamelo, kuniklo, gruntbovo, lamo, alpako, vikuno, ktp. Temas pri fibro el proteino (keratino), fajna, milda, malpeza, izola, kontraŭhumidiga, elasta kaj frizita. La fibroj povas plilongiĝi ĝis 50 %: tio okazas ĉar la fibroj komponiĝas el pintaj skvamoj ligitaj baze kaj sub premo.
Terminoj
Tondolano aŭ tondita lano estas lano de vivanta besto kontraste kun recikligita, reuzita materialo farita el malnovaj teksaĵoj aŭ trikaĵoj (ŝirlano) aŭ el feloj de mortigitaj bestoj.
Kvalito
Lano havas naturan temperaturregulan kvaliton. Lana fibro povas enteni akvovaporon, sed la surfaco forpelas akvon. Ĝi povas sorbi akvon ĝis 33 % de sia seka pezo, sen sentigi malsekecon, ĝi forkondukas malsekecon pli rapide ol la ofte uzata kotono. Ĉar lanaĵoj (konsiderante la tutan volumenon) konsistas el ĝis 85 % da aero, ili bonege izolas. Lano malfacile malpuriĝas kaj apenaŭ ĉifiĝas, ĉar la fibro estas tre elasta. Lano konservas la kolorojn kaj malfacile ekbrulas. Ĝi fakte ne brulas, sed nur karbiĝas. Kontraŭe al homfaritaj fibroj ĝi alprenas malmulte da ŝvitodoro. Lano havas emon formi lannodetojn, kiun specifaj proceduroj povas malpliigi. Sen prilaborado kruda lano povas malagrable grati la haŭton, tio tamen ne okazas pri altkvalita merinolano.
Rikoltado
Por rikolti la lanon, la bestoj estas ĝenerale tondataj (tondolano, kutime po unufoje jare printempe) aŭ elkombitaj: kaŝmirkaproj (kaŝmirlano), angorakuniklo (angoralano). Ĉe kelkaj ŝafrasoj la lano estas deŝirita (tio estas por la besto ne doloriga, ĉar oni forprenas nur la jam preskaŭ malfiksitajn harojn). La lano de angorakaproj nomiĝas mohero. La tondadon oni iam faris per specialaj larĝaj tondiloj, sed nuntempe per elektraj tondomaŝinoj. El unu ŝafo oni akiras el 4 al 5 k. En Ĉinio estas plej alta nombro da ŝafoj nome mil milionoj; tamen plej alta produktado de lano estas en landoj de Suda Hemisfero nome Aŭstralio, Novzelando, Argentino, Urugvajo kaj Sudafriko.
Lantipoj
Ju pli maldikaj estas la fibroj, des pli valoras la lano. Merinolano estas tre mola, maldika, krispita. Ĝi devenas de la merinoŝafo. Tiu tipo estas la 40 % de la tutmondaj ŝafoj, 43 % el miksitaj kaj 17 el specialaj: alpako ktp. La diko de la fibroj estas inter 16 kaj 23,5 mikrometroj. La mondorekordo estis en 2005 je 11.8 mikrometroj (homa haro dikas 30 mikrometrojn) pri merinolano el Novzelando; ĝin atingis la itala teksaĵentrepreno Loro Piana.
Prilaborado
Oni prilaboras lanon por ke ĝi havu kvalitojn, kiujn la naturprodukto ne havas. Tiaj prilaboradoj donas al ĝi reziston kontraŭ tineoj, maŝinlavado, feltiĝo, ktp.
Uzo
Oni ĉefe ŝpinas lanon al fadenoj. Sed oni uzas ĝin ankaŭ por matracoj aŭ kiel naturan malvarmizolilon. Ŝaflano taŭgas por tio, ĉar ĝi ne estas brulema kaj kaze de fajrego nur karboniĝas kaj ŝrumpiĝas (oni tuj ekkonas la tipan brulodoron). Tial oni uzas ĝin hodiaŭ por teknikaj teksaĵoj (fajroprotekto, laborvestaĵoj). Ankaŭ tapiŝoj kaj seĝteksaĵoj en publikaj veturiloj kiel aviadiloj, trajnoj aŭ busoj estas el lano.
Specifaj fadenoj
Jam la prauloj de la inkaoj faris maldikajn fadenojn el la lano de la sudamerikaj alpakoj kaj la sovaĝaj vikunoj. Ankoraŭ hodiaŭ alpaka lano konsistigas altkvalitajn fadenojn. Ĝi estas kvinoble pli varmtena ol ŝaflano. Per mikroskope malgrandaj aerpoŝetoj ĝi varmtenas pli ol preskaŭ ĉiu alia besta fibro. Alpaka lano ne enhavas lanolinon kaj tial taŭgas por lanalergiuloj.
La triklano, kiun oni vendas por la kreemaj trikantoj, estas hodiaŭ jam miksaĵo de natura lano kaj plastaj fibroj.
Flankproduktoj
La lano, precipe la ŝaflano enhavas la valoran lanograson lanolino. Kutime tiu substanco estas eligata el la lano dum la antaŭpreparoj, kaj poste realdonata al la purigita lano. Oni ankaŭ uzas ĝin por aliaj celoj en la kosmetik- kaj teksaĵindustrio.
Proverbo
Ekzistas proverboj pri lano en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
Trontano
Trontano estas komunumo de Italio.
Daumesnil (pariza metrostacio)
Daumesnil [domenil] estas stacio de la 6-a kaj 8-a linioj de la metroo de Parizo. Ĝi situas en la 12-a arondismento de Parizo.
Stacio
La stacio malfermiĝis la.
La nomo de la stacio estas omaĝo al generalo Pierre Daumesnil (1776-1832), kiu perdis kruron en la Batalo de Wagram. En 1814, li rifuzis cedi al la rusoj la kastelon de Vincennes, kies guberniestro li estis, deklarante: "Mi redonos Vincennes kiam oni redonos al mi mian kruron".
La nomo cetere honoras Félix Éboué (1884-1944), guberniestro de Gvadelupo en 1936 kaj de Ĉado en 1938. Li partoprenis la francan partizanaron ekde 1940.
Plobannalec-Lesconil
(jen france, bretone Kerlann-Pornaleg) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Finistère (jen france, Penn-ar-Bed), en la regiono Bretonio (Bretagne, Breizh). Fine de en la komunumo vivis.
.cu
''Ĉi tiu artikolo estas pri domajno de plej alta nivelo. Pri la aliaj signifoj de la dulitera kombino vidu apartigilon Cu''.
Plobannalec-Lesconil
Etimologio
La nomero Plo cetere aludas al la bretona vorto plou por "paroĥo", kaj indikas ke la loĝloko fondiĝis jam post la kristanigo de la regiono, kiu en Bretonio okazis en la 4-a kaj 5-a jarcentoj.
.cu
.cu estas interreta nacia domajno de plej alta nivelo de Kubo.
Eksteraj ligiloj
Toppdomän
2135
2135 estos normala jaro komenciĝanta sabate (vidu ĉi tie kalendaron).
NGC 4661
NGC 4661 (aliaj indikoj — NGC 4650B, ESO 322-72, MCG -7-26-40, DCL 183, PGC 42983) estas galaksio en konstelacio Centaŭro.
Ĉi tiu objekto estas en NGC-katalogo kelkfoje, kun indikoj NGC 4661, NGC 4650B.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Ignacio Hidalgo de Cisneros
Ignacio HIDALGO DE CISNEROS y López de Montenegro (Vitorio, 11a de julio 1896 – Bukareŝto, 9a de februaro 1966) estis hispana militisto kaj aviadisto. Dum la Hispana Enlanda Milito li estis la estro de la Aerarmeo de la Respubliko.
Ignacio Hidalgo de Cisneros luktis en la Rimilito kaj en la Enlanda Milito, kie li atingis la gradon de generalo kaj eĉ iĝis la ĉefo de la Aeraj Fortoj de la Respubliko, kaj unu el ties ĉefaj organizantoj. Li estis edzo de la nobelulino Constancia de la Mora Maura, alia elstara respublikema aktivulino, same kiel li, same aristokrato kaj el familio de karlistoj.
André Heller
Franz André HELLER (naskita la 22-an de marto 1947 en Vieno) estas aŭstra kanzonisto, agadartisto, kulturentreprenisto, verkisto kaj aktoro.
Eksteraj ligiloj
Artikoloj
Intervjuoj
Piperazina trifluoroacetato
Piperazina trifluoroacetato aŭ C8H10F3O4N2 estas kemia kombinaĵo rezultanta el interagado de la trifluoroacetata acido kun piperazino, senkolora aŭ flaveca likvaĵo uzata en kemiaj sintezoj. Piperazina trifluoroacetato ne estas solvebla en akvo, sed estas solvebla en etanolo, propilena glikolo, kloroformo, eteroj, kaj oleoj. Saloj kaj esteroj de la trifluoroacetata acido estas malstabilaj kaj malkomponiĝas kiam temperaturo altiĝas formantaj liberan fluoron, fluoroformon kaj karbonan duoksidon.
Andy Simpkins
Andrew H. „Andy“ Simpkins (naskiĝis la 29-an de aprilo 1932 en Richmond (Indianao); mortis la 2-an de junio 1999 en Culver City) estis usona ĵazmuzikisto (kontrabaso, kompozicio), kiu per siaj baslinioj estis la stila modelulo de John Heard kaj Niels-Henning Ørsted Pedersen.
Vivo kaj verkado
Simpkins ricevis unuan muzikinstruon de sia gepatroj: Lia patrino estis eklezia muzikisto, lia patro amatora saksofonisto. Kiel lernanto li ricevis ekde la deka vivojaro lecionojn pri la ludo de klarneto, ekde la dekkvara vivojaro ankaŭ pri pianludo. Nur dum sia muzikstudo ĉe Universitato Wilberforce li transiris al kontrabaso. Dum sia militservo inter 1953 kaj 1955 li laboris en la armeo kiel muzikisto. Ekde 1957 li estis membro de la ensemblo The Three Sounds kun Gene Harris kaj Bill Dowdy. Krom tio li laboris kiel akompananto de Coleman Hawkins, Lester Young aŭ Ben Webster kaj kunverkis je surdiskigoj de Nat Adderley kaj Lou Donaldson. Inter 1968 kaj 1976 li apartenis al la triopo de George Shearing; ekde 1979 li akompanis kantistinon Sarah Vaughan per diversaj akompanensembloj. Li prezentis ankaŭ proprajn grupojn kun sonregistradoj kiel Happying (1977), Summer Strut (1983), Calamba (1989) aŭ Comin' At Ya (1992). Li koncertis ankaŭ kun Chick Corea (1983), kun Lorez Alexandria ( 1991), kun Oscar Peterson, kun Anita O'Day, kun Gerald Wiggins aŭ kun Stéphane Grappelli. Li ankaŭ kunverkis la sonregistraĵojn de Monty Alexander, Joe Pass, Bobby Lyle, Stanley Turrentine, Carmen McRae kaj Zoot Sims.
Artohalo de Erfurto
La Artohalo de Erfurto (Kunsthalle Erfurt) troviĝas en unu el la belaj konstruaĵoj de sur la Fiŝbazar-placo (nr. 7) en la urbocentro de Erfurto, nome en la Domo de la ruĝa bovo (germane: Haus zum Roten Ochsen). Ĝi estas ankaŭ la sidejo de la porarta societo Erfurter Kunstverein.
Historio
Malantaŭ la en 1561 de Israel von der Mihla farita Rolando-statuo (signo de urba sendependeco; por kaŝi tiun volon antaŭ la regantoj en Mainz oni pretendis ke temas pri Sankta Marteno kiel romia soldato!) troviĝas hodiaŭ artgaleriego.
Priskribo de la fasado
La domon kun belega renesanca fasado konstruigis Jakob Naffzer, riĉa komercisto de izatido kaj magistratano. Sur la gabloj sidas diabloj, super ili anĝeloj kun trombonoj. Sur la fenestroj de la unua etaĝo estas kapoj de gapantoj kun diversaj vizaĝesprimoj. Dorikaj kolonoj ornamis la teretaĝon, ionikaj la unuan etaĝon, korintikaj la frontonan zonon.
Meze estas ridetanta ruĝa bovo kun hufoj kaj po du virinaj figuroj flanke. Aliaj figuretoj reprezentas la planedojn (samtempe la latinaj nomoj de la tagoj de la semajno). Sekvas senvestaj knaboj, la grekaj muzoj; pro spacomanko oni reduktiĝis iliaj nombroj je ok kaj simple forlasis Kaliopon! Sur la frontono tenas soldato flageton kun la inicialoj GAF: ili estas mallongigo por Galerie am Fischmarkt, la pli frua nomo de la hodiaŭa Artohalo.
Interno kaj uzo
Interne estas bela salono kun pentrita trabplafono. La elmontra spaco estas granda je 750 kvadratmetroj, kiun oni uzas ekskluzive por nedaŭraj ekspozicioj de vidigaj artoj - de la komenco de la moderna arto ĝis la senpera estanteco. La ĉefe per la urbo financita ejo ne posedas proprajn kolektojn. Ĝi difinas sin ankaŭ kiel podion por junaj artistoj por sinprezentado antaŭ la publiko.
Homaj Universalaĵoj
La ideo de universalaĵoj sub aliaj nomoj, plej ofte "homa naturo", ekzistas almenaŭ ekde la krepusko de la historio. Nuntempe la intereso en la studfako estas kreskanta, kaj kontribuoj de multaj esploristoj aldoniĝis kaj al la kruda listo de universalaĵoj, kaj al la analizo provanta ekspliki de kial kaj kiel ĉi tiuj universalaĵoj ekzistas.
Homaj universalaĵoj estas pruvo kaj priskribo de la ekzisto de universala homa naturo, pruvo kaj priskribo, kiuj dependas de esplorado per la scienca metodo, kiu povas esti pruvita kaj refutita. Ilia ekzisto mem havas profundajn signifojn, kiuj lumigas en nova lumo grandegan varion de homaj kvalitoj. Multaj teorioj en la studfakoj de religio, filozofio, psikologio, sociologio kaj la studo de historio estas konfirmitaj, aŭ alternative prezentitaj kiel malprobablaj, kiel rezulto de la studo de homaj universalaĵoj.
La fakto, ke el la listo de universalaĵoj estas "preskaŭ universalaĵoj" plifortigas la hipotezon, ke simile al la supozo "heredeco kontraŭ medio" rilate al unuopuloj, ankaŭ multaj karakterizaĵoj de homaj kulturoj estas denaskaj, sed permesas iom da libereco ene de la denaskaj limigoj.
De antikvaj ĝis modernaj tempoj
La demando pri la difino de homa naturo devenas de antikvaj tempoj. En ĉiuj praaj fontoj oni esprimas la ideon, ke ne nur la ekzistas homa naturo, sed la fundamento de ĉi tiu naturo estas bazita en metafizikaj, misteraj kaj religiaj fundamentoj.
Genezo enhavas du versoj, kiuj indikas kredon je la ekzisto de homa naturo, aŭ almenaŭ ties negativajn aspektojn, kaj ankaŭ la homan kapablon rezisti instigojn: " Ja se vi agos bone, vi estos forta; sed se vi agos malbone, la peko kuŝos ĉe la pordo, kaj vin ĝi aspiros, sed vi regu super ĝi." , pli rigora aliro aperas sube: "ĉar la penso de la homa koro estas malbona jam de lia juneco;".
Pli pozitiva sinteno rilate al homa naturo troveblas ĉe la ĉina filozofo Konfuceo, kiu opiniis, ke homa naturo estas esence bona, kaj ke la homo nature strebas al malavareco, kompato al aliulo kaj interna mensa ekvilibro.
La greka filozofo Aristotelo ankaŭ subtenis la ekziston de homa naturo, kaj donis al li kelkajn nivelojn - ekde la besta ĝis la supro. La besta elemento estas la instinkto reproduktiĝi kiel ĉiuj bestoj. Super ĝi estas ĝia politika naturo (kaj eble ankaŭ ĝia socia signifo), kaj supereco super ĉiuj estas la mensa kapablo por imago, logiko kaj feliĉo.
Simile la diskuto pri homa naturo daŭris en la mezepokon kun la baza koncepto, ke metafiziko staras malantaŭ homa naturo, estas konservita, kaj la diskuto rondiras ĉirkaŭ tio, kio estas ĉi tiu naturo kaj kiel metafizikaj kaj spiritaj esencoj estas uzataj en ĝi.
La moderna epoko: forlaso de la metafizikan ideon kaj la diskurso ĉu homa naturo ekzistas
Nur kun la komenco de modernaj tempoj aperis la ideo, ke homa naturo ne baziĝas sur metafizika fonto. La origino de ĉi tiu ideo aperas en la verkoj de Francis Bacon (1561–1626), kaj filozofoj kiel Rene Descartes (1596–1650), kiuj daŭre disvolvis ĝin , por establi vidpunkton de homa naturo bazita pri la fizika mondo, prefere ol la metafizika.
Post ĉi tiu forlaso de metafizikaj ideoj, aperis ankaŭ la ideo, ke homa naturo tute ne ekzistas. La filozofo John Locke (1632-1704) difinis la homon je la naskiĝo kiel glatan tabulon, kiu iel ajn povas esti formita ĉia ajn kaj proponis modelon, specon de mekanismo, en kiu la ĉirkaŭaĵo de homo formas sian animon de la fundo. Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) pluevoluigis ĉi tiun ideon ĝis ekstremo, argumentante ke origine la homo estis soleca vivulo, kaj serio da akcidentaj eventoj kondukis la homon al socia ekzisto en kiu evoluis tiel nomata homa naturo, kiu tute ne ekzistis en antikva homo. William Goodwin (1756-1835) argumentis, ke infanoj estas glata paĝo, kiu povas esti formita laŭ nia deziro.
La lingvisto Wilhelm von Humboldt (1776-1835) kontraŭis tiun pensfluon kaj plie argumentis, ke ĉiuj homoj havas komunan naturon, kvankam lingvoj kaj kulturoj diferencas unu de la alia.
Sekvante Darwin kaj Humboldt venis la etnologo Adolf Bastian (1826-1905), kiu poste fariĝis la instruisto de la patro de antropologio, Franz Boas. Bastian faris ĉekampan esploradon en Mezameriko, Suda kaj Orienta Azio, Afriko kaj Aŭstralio. Bastian malakceptis la ideon pri la ekzisto de rasoj en la homa specio, kaj reklamis la ideon de "la baza unueco de la homa psiko".
En la 20a jarcento
De ĉi tiu punkto ekzistas preskaŭ diĥotomia disigo pri la demando de la ekzisto kaj esenco de la homa naturo. Unuflanke staris la darvinisma skolo, kiu klarigis la homan naturon laŭ evoluaj terminoj. Aliflanke, en la sociaj sciencoj floris la ideo de la glata tabulo, kiu poste fariĝis fiksa ideo (Idée fixe), kiel vera dogmo. Potenca formulado de la doktrino pri la glata tabuleto estis esprimita de la patro de kondutismo la psikologo John B. Watson (1878-1958)
"Donu al mi dekduon da sanaj, bone formitaj beboj, kaj mondon por kreskigi ilin, en kiu mi muldos ilin. Mi promesas preni ĉiun hazarde kaj trejni lin por esti spertulo de iu ajn speco, kiun mi povas pensi: kuracisto, advokato, artisto, granda komercisto, kaj eĉ, jes, almozulo kaj ŝtelisto. " La doktrino de la glata tabulo estis multe influita de la kontraŭreagon al koloniismo kaj rasismo, du furoraj ideologioj de la 19a kaj 20a jarcentoj. La doktrino baziĝis sur humanisma ideo: nacio aŭ raso ne povus esti establitaj kiel superaj al aliaj. Du vidpunktoj kuniĝis por plifortigi ĉi tiun humanan nocion: la koncepto de la "nobla sovaĝulo", kiu laŭdis la virtojn de homa vivo, kiu ne estis kontaminita de la okcidenta kulturo, kaj la koncepton de postmodernisma relativismo, kiu malakceptis la superecon de ia aliro al moralo kaj kulturo super iu ajn alia aliro. En la sociaj sciencoj, forta opozicio fermentis al iu ajn ideo, kiu kontraŭdiris aŭ limigis ĉi tiun doktrinon, kaj atingis tiom dimensiojn de silentigo de iu ajn akademia diskurso, kiu kontestis la doktrinon aŭ ĝian absolutan veron. Aliflanke, oni faris sufiĉe da esploroj, kiuj daŭre starigis la ideon de homa naturo, malgraŭ la netolerema atmosfero ĉe la sociaj sciencoj, precipe de la esploro biologia, al kiu silento estis fremda.
Malgraŭ ĉi tiu netolerema akademia etoso, malrapide konstruiĝis korpo de scioj, kiu estis nutrata de la kontribuoj de diversaj esploristoj el diversaj fakoj. En 1945, ĉapitro en grava libro pri la fako estis dediĉita al la "komuna denominatoro de kulturoj". George Murdock listigis 73 universalaĵojn, inkluzive de: gradoj de parenceco, aĝa takso, manĝ-rilataj tabuoj, kaj pli. La klopodoj de Murdock kondukis al la kreado de bonorda scio nomata "Human Relations Area Files" (Dosieroj pri Homaj Rilatoj), kiu donis grandegan volumon de interkultura esplorado. Ĉi tiu esplorada ondo haltis meze de la 1960-aj jaroj, kun la plifortigo de la partio de la "glata tabulo" kaj kultura relativismo en la akademio.
Dum generacio esplorado preskaŭ haltis, kaj revenis al la supro de la ŝtuparo de akademia konscio, kun la publikigo en 1991 de "Human Universals" (homaj universalaĵoj), verkita de Donald Brown. Preter la konsiderinda vastiĝo de la listo de universalaĵoj - de dekoj ĝis centoj - Brown konstruis zorgeman kaj rezonitan subtekston por ordaj metodoj por lokalizi kaj katalogi universalaĵojn. Li plue argumentis, ke la trejnado de antropologoj kondukas al lokalizado kaj esplorado de la diferencoj inter kulturoj kaj tial kovris vastan kolekton de similecoj inter ili. La libro de Brown akiris konsiderindan diskonigon post ĝia enkonduko en popularaj sciencaj libroj de Stephen Pinker kaj Francis Fukuyama.
La 21-a jarcento kontribuis la germana antropologo Christoph Antweiler por establi kaj profundigi la studon de universalaĵoj, kun konstantaj kolizioj kun anoj de relativismo kaj la dogmo de "malplena tabulo".
La kialo de la ekzisto de universalaĵoj
Mallonga listo de kialoj probable subestas plej multajn, se ne ĉiujn, universalaĵojn. Ĉi tiuj procezoj kaj kondiĉoj inkluzivas
Aliflanke, la antikva nocio, ke la origino de homa naturo estas metafizika ankoraŭ ekzistas kaj, fakte tre oftas, en la komuna diskurso ekster la akademio.
Antikvaj fontoj
Ekzistas universalaĵoj, kiel la produktado kaj uzado de iloj, uzi fajron kaj kuiri manĝaĵojn - kiuj troveblas komune en antaŭhistorio tia antikva, ke ili tre probable aperas en ĉiuj kulturoj, kiale de sia ekzisto komence de homa evoluo, antaŭ ol homo dividiĝis en malsamajn kulturojn. Ĉi tiuj universalaĵoj estas tiel utilaj al travivo, ke se kulturo perdas ĉi tiujn karakterizaĵojn, ĝiaj ŝancoj por travivi difioj estas malmultaj.
Bazaj biologiaj kaj fizikaj veroj
Impresa ekzemplo de kiel fizika realeco povas dikti kulturon estas, ke en plej multaj lingvoj la vorto por pupilo de la okulo signifas "hometo" - probable pro la reflekto de la vidanta persono en la pupilo.
Evolua psikologio
Evolua psikologio klarigas kondutojn laŭ postvivado kaj kulturaj avantaĝoj - tio estas, kondutoj, kiuj helpas tiujn, kiuj praktikas ilin, akiri avantaĝon en la evolua konklurenco inter vivestaĵoj. Tre multaj el la pli profundaj universalaĵoj, tiuj, kiuj traktas la homan psikon kaj la homan socion, povas esti prilumitaj kaj bazitaj per konsideroj de evolua psikologio funkcianta sur grupoj de homoj.
Ĉi tiuj profundaj karakterizaĵoj inkluzivas la manieron, kiel ni perceptas la mondon ĉirkaŭ ni, la manieron kiel nia rilato kun aliaj homoj povas moviĝi sur la tuta spektro inter esenca kaj dezirinda kaj minaca kaj danĝera, la radikoj de rasismo kaj patriotismo, nia emo al dikotomaj diagnozoj (mallumo kontraŭ lumo, bona kontraŭ malbona, varma kontraŭ malvarmo, amata kontraŭ malamo. kaj tiel plu) la mekanismo, kiu permesas al ni kiel infanoj lerni lingvon - kapablo, kiun pli malpli estas rifuzita de ni dum ni kreskiĝas. La mensaj iloj, per kiuj ni ĉiuj estas ekipitaj por solvado de problemoj, la leĝoj de logiko kaj la mondo de emocioj.
La racio por la ekzisto de tiaj universalaĵoj estas simpla: ĉar ĉio komuna al ĉiuj homoj kuŝas ene de ili kien ajn ili iras, natura selektado diktas psikologion, kondutojn kaj eĉ mondkonceptojn, kiuj plibonigis la eblojn de postvivado de individuoj kaj triboj.
Tamen ĝuste tiuj esploristoj kies esploroj dependas de la identigo de universalaĵoj, la antropologoj, tiuj ne estas trejnitaj por identigi ilin. La edukado de antropologoj inkluzivas tre malmultan fonon en psikologio kaj biologio, kiu estas esenca en la studfako de universala identigo, kaj pli malbona - la baza aliro en iliaj studoj estis malkaŝi kaj priskribi la diferencojn inter kulturoj, kaj ne identigi kaj priskribi kio estas ofte komuna.
Kvankam la korpo de scioj pri la strukturo kaj evoluo de la menso, kiel formulita de psikologio povas esti universala, vasta esplorlaboro necesas por konfirmi ĉi tion. La problemo redukteblas per fokuso al tiuj trajtoj, kiuj pli probable estas esencaj por postvivado, kiel ekzemple problemsolvaj mekanismoj. Jen kiom multaj universalaĵoj estis identigitaj:
En ĉiuj kulturoj ekzistas koncepto, kiu difinas "kio estas homo". Ĉi tiu vidpunkto kelkfoje diferencas de la moderna okcidenta vidpunkto, en kiu ĉiuj homoj estas inkluzivitaj en la difino de "kio estas homo". Estas triboj, en kiuj nur la membroj de la tribo estas perceptataj kiel "veraj homoj", kiel ĉe la Janomami, kies termino estas simple la signifo de la nomo - "veraj homoj". Simile, fruktplanteja-posedanto en la suda Usono en la 18-a jarcento ne konsideris siajn sklavojn kiel homaj, sed subhomaj.
Ne tiom multaj areoj povas esti interpretataj sen la postaj komprenoj pri ilia rolo en solvado de la darvina problemo de ekzisto en kondiĉoj de ekzisteca konkurenco kun aliaj homaj grupoj.
Universala moralo kaj religioj
Universalaĵoj rilataj al religioj kaj universala moralo havas aparte profundan signifon, ĉar ili estas empiria decido inter vidpunktoj pri la spirita esenco de la homa raso kaj ĝia distingo inter bono kaj malbono.
Universala moralo
La signifa kaj profunda aspekto de la studo de universalaĵoj estas, ke ekzistas granda kolekto de reguloj kaj karakterizaĵoj, kiuj estas komunaj al ĉiuj homaj socioj, karakterizaĵoj, kiuj reguligas moralajn regulojn. Ŝtelo, murdo, seksperforto, atenco, avareco, romantika aŭ seksa malfideleco, mensogo kaj trompado, malrespektantaj gepatroj - ĉiuj ĉi tiuj ricevas negativan traktadon, kiu iras de obscena (mallaŭdita) ĝis krima, en ĉiuj homaj socioj, kaj neniu homa socio estas indiferenta al ĉi tiuj agoj.
Ĉi tiuj empiriaj faktoj tute kontraŭas la relativisman vidpunkton, kiu diras, ke ĉiu kulturo havas sian propran unikan moralon kaj ne ekzistas morala sistemo, kiun ĝi dividas komune inter malsamaj kulturoj.
Aliflanke, la difino de "kio estas homo" diferencas de kulturo al kulturo, kaj tiuj, kiuj estas perceptataj kiel "subhomaj" aŭ "nehomaj", ne estas konsiderataj indaj esti protektataj per la reguloj de moralo. La gamo de difinoj iras de ekstreme ekskluziva kulturo - ekzemple nur maskloj de certa klaso estas konsiderataj posendantoj de rajtoj, kaj ĉiu malobservo de la reguloj de komuna moralo kontraŭ ili estas puninda - al inkluziva kulturo, kiu etendas la koncepton de la rajto al protekto eĉ preter ĉiuj homoj al bestoj.
Okcidenta kulturo estas ĉe la inkluziva fino. En ĝi okazas procezo, kiu komenciĝis en la 18a jarcento kaj daŭras ĝis nuntempo, kiam pli kaj pli da homoj, kaj lastatempe bestoj, rajtas al protekto kadre de moralaj reguloj. Ekzemplo de ekskluziveco estas la mezaziaj kulturoj, kiuj perceptas virinojn kiel malpli da homoj, kaj tiel rajtas nur partan protekton laŭ la moralaj leĝoj.
Religio
En ĉiuj homaj socioj ekzistas kompleksa sistemo, kiu inkluzivas la misteran sintenon al la mortintoj, kredon je supernaturaj potencoj, peton al ĉi tiuj potencoj - inkluzive religiajn ceremoniojn - kaj ĉefe distingon inter bono kaj malbono.
Ĉi tiuj trovoj klarigas la rezultojn de pozitiva psikologio, laŭ kiuj homoj kun spiritaj kredoj kaj religiaj kredoj sentas sin pli feliĉaj ol tiuj, kiuj ne. La trovoj konfirmas, ke la ateisma aliro estas marĝena kaj sufiĉe malofta, kaj nur en malmultaj socioj tio estas la vidpunkto de la plimulto. La homa raso ŝajnas havi enkonstruitan bezonon kredi je la spirita kaj religia.
Estas proponoj bazitaj sur evolua psikologio por klarigi kiel ĉi tiuj kredoj alportas avantaĝon al postvivado kaj evoluan avantaĝon al socioj, kiuj tenas ilin, super socioj fremdigitaj de kredo je spiriteco kaj religio. Religia kredo, kiu donas transcendan signifon al la ekzisto de la tribo, helpas al ĝia kohereco. Kredo al la spirito faciligas trakti suferojn kaj tragediojn. Ĉefe - spirita fido donas solidan signifon al homa ekzisto.
Psikologio
Ekde la apero de moderna psikologio en la unua duono de la 20a jarcento, psikologio aspiris atingi komunan mensmodelon. La naturo de ĉi tiu aspiro estas akcepti kaj serĉi tion, kio estas ofta en la homa psiko tra la tuta mondo - malsama lingvo, aspiro malkaŝi universalaĵojn de la homa psiko kaj uzi ilin en pli kaj pli precizaj modeloj.
Multaj universalaĵoj plifortigas ĉi tiun aliron: En ĉiuj homaj kulturoj ekzistas psikologiaj defendaj mekanismoj, estas funebro pri la morto de amato, estas la samaj bazaj sentoj de amo kaj malamo, afekto kaj malestimo, honto kaj fiero, seksa altiro, ĵaluzo, abomeno, insulto, surprizo kaj ĝojo. Ĉiam ekzistas timoj, inkluzive timon pri morto, kaj ankaŭ metodojn por trakti ilin. Estas sonĝoj kaj ilia signifo, estas infanaj timoj, kaj ekzistas edipa komplekso.
Aŭtonomeco kaj individuismo
Aŭtonomeco ne estas unika karakterizaĵo de okcidenta individuismo, en ĉiu kulturo ekzistas (varia) grado de individua kontrolo de siaj agoj kaj de mem-decido.
Kategoria disiĝo inter viroj kaj virinoj
Multaj universalaĵoj difinas universalan homan koncepton pri la ekzisto de fundamentaj kaj profundaj diferencoj inter viroj kaj virinoj, ĉiam ekzistas dikotoma koncepto de sekso kaj genro. Kvankam povas esti esceptoj de la dikotomio, tamen nur kondiĉe ke ĝi ja estas escepta al la ĝenerala regulo.
Propagandantoj de seksopercepto neas la ekziston de tiaj diferencoj kaj argumentas ke la temo de sekso estas kultur-dependa socia konstruo, kaj nur la percepto de la individuo pri si mem, kio estas ŝia genro, determinas la genron de la individuo. Kiel parto de ĉi tiu pensmaniero, la listo de genroj kreskis ekde du (kun tre maloftaj esceptoj) al dekoj.
Inter la universalaĵoj, kiuj distingas bio-virojn de virinoj, estas agresemo, kriminaleco kaj perforteco, estas multe pli oftaj ĉe viroj ol virinoj. Aldone al rilato kaj patrina zorgo pri infanoj, ĝenerala percepto de viroj kaj virinoj kiel tre malsamaj grupoj laŭ karaktero, regado de viroj en ĉiu el la kulturoj, dividoj diferencaj laŭ lingvo por ambaŭ seksoj, kaj la edzo averaĝe estas pli aĝa ol sia edzino.
La ekzisto de ĉi tiuj diferencoj gravas kaj por homa psikologio, kaj - fakte precipe - por malsamaj feminismaj vidpunktoj, ĉar por ĉi tiuj vidpunktoj la ekzisto de ĉi tiuj universalaj diferencoj estas uzata interŝanĝeble - unuflanke pravigas la asertojn de feminismo pri malegaleco kaj vira agreso, aliflanke ĝi defias la supozon ke virinoj kaj viroj povas funkcii en la sama maniero, kvankam povas ekzisti esceptoj, kiuj ekzistas en realeco.
Konflikto inter kulturoj, radikoj de etnocentrismo kaj rasismo
Iuj universalaĵoj traktas la manieron kiel ĉiuj kulturoj distingas inter "ni" kaj "ili". La universala koncepto estas malamika koncepto al la malsamaj, kaj akceptas kiel memkompreneblaĵo ajnan alfronton de "ni" kontraŭ "ili", inkluzive de mortiga alfronto. En vasta ĝeneraligo, eblas, ke ĉi tiu universala homa sinteno eneca en la homa naturo estas malantaŭ la malamikeco de iu ajn socio malsama ol la propra. Ju pli facile estas distingi inter "ni" kaj "ili" - per haŭta koloro, lingvo, kutimoj kaj eĉ vesta stilo, hararanĝo kaj tatuoj - des pli racia kaj pli forta estas la malamikeco.