cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ekstermo de Lidice
Ekstermo de Lidice estis ekstermo de granda parto de loĝantoj de ĉeĥa vilaĝo Lidice fare de germanaj okupantoj. Post sukcesa atenco de ĉeĥaj paraŝutistoj kontraŭ Reinhard Heydrich en la jaro 1942 la municipo Lidice estis bruligita kaj perforte egaligita kun la tero kaj ĉiuj lokaj loĝantoj murditaj aŭ forŝovitaj en koncentrejojn.
Antaŭludo
Post la atenco kontraŭ reprezentanta regna protektoro SS-Obergruppenführer Reinhard Heydrich la 27-an de majo 1942 ankoraŭ pligradiĝis teroro de la naziaj okupantoj kontraŭ la ĉeĥa nacio. Eĉ spite al ekzekutoj de centoj da homoj kaj ampleksaj razioj ili ne sukcesis kapti la krimintojn de la atenco. Kiam la 4-an de junio 1942 Heydrich mortis pro la sekvoj de la atenco, la nazioj decidiĝis al en Ĉeĥio ĝis nun neaŭdata timiga agado; signifan parton en la plano de la ekstermo de Lidice havis ambicia ŝtata sekretario de ofico de la regna protektoro SS-Obergruppenführer Karl Hermann Frank.
Pro kunludo de cirkonstancoj estis kiel viktimo elektita ĝuste Lidice: la 3-an de junio Jaroslav Pála, posedanto de fabriko je baterioj en Slaný, ricevis en la manojn suspektindan amleteron adresita al unu el dungitinoj de la fabriko, al certa Anna Marusczáková el Holousy ĉe Brandýsek. En ĝi estis skribite: "Kara Anjo! Pardonu, ke mi skribas al vi tiel malfrue... Kion mi volis fari, mi faris. Tiun fatalan tagon mi dormis ie en Čabárna. Mi estas sana. Ĝis revido ĉisemajne kaj poste ni jam ne vidos nin. Milan." Pála, konjektante, ke la skribinto de la letero povas esti enplektita en la atencon, sciigis ĝendarmaron kaj tiu donis la leteron al gestapo. Marusczáková, kiu vere ne konis la nomon de sia amanto, dum esplor-demandado menciis krom aliaj, ke la menciito petis ŝin, ke ŝi en Lidice en familio de Horák-idoj transdonis saluton de ilia filo. Sekvis razio en Lidice kaj aresto de familioj de Horák-idoj kaj Stříbrný-idoj, pri kies filoj estis konate, ke ili deĵoras en la ĉeĥoslovaka armeo en Anglio. Sed hejmkontroloj eĉ nek esplor-demandadoj malkovris nenion suspektindan. La sekvantan tagon estis kiel amiko de Marusczáková identigita Václav Říha, laboristo el Vrapice ĉe Kladno. Ĉar li estis edziĝinta kaj li timis, ke lia malfidelo kun knabino el proksima vilaĝo vidiĝos, li volis fini la amrilaton kun Marusczáková kaj li sendis al ŝi tial helpe de kunlaborantoj tiun leteron, kiu devis kaŭzi romantikan impreson, ke li estas enigita en rezistmovadan agadon kaj ke li foriris por kaŝi sin en arbaroj ĉirkaŭ Křivoklát. Al la gestapo el Kladno estis baldaŭ klare, ke Říha, Marusczáková eĉ nek Horák-idoj havas kun la atenco kontraŭ Heydrich nenion komunan; en Lidice estis malkovrita neniu municio, elsendigiloj eĉ ne kaŝataj personoj kaj kun tiu ĉi rezulto estis donita raporto en Prago.
En Prago intertempe Karl Hermann Frank, esperante, ke li plifortigos sian postenon kaj helpos sian nomigon de venonta regna protektoro, decidiĝis eluzi Lidice kiel montro de sia "energia sinagado". Frank la 9-an de junio persone prezentis dum funebro de Heydrich en Berlino sian intencon al Hitler kaj returne li ricevis konsenton al ĝi. Lidice devis esti bruligita kaj egaligita kun la tero, la plenkreskulaj viroj pafmortigitaj, la virinoj malliberigitaj en koncentrejoj kaj la infanoj donitaj al "aparta edukado".
La ekstermo de Lidice
Vespere la 9-an de junio Lidice estis ĉirkaŭigita fare de taĉmentoj de SS kaj germana polico kaj neniu darfis forlasi la municipon. Organiza stabo de la tuta agado estis jam surloke kaj komadis al ĉio.
La urbestro estis devigita eldoni ĉiujn municipajn valoraĵojn kaj la loĝantoj komencis esti post noktomezo venigataj el siaj hejmoj. La viroj pli aĝaj de 15 jaroj estis amasigataj en kelo kaj bovinejo de la bieno de Horák. Ĉiuj pli valoraj aĵoj, ĉevaloj, brutaro, agrikulturaj maŝinoj ks. estis amasigataj kaj forveturigataj en najbara Buštěhrad. Matene la 10-an de junio 1942 persone venis al la loko K. H. Frank, por ke li inspektu la likvidon de la vilaĝo. La virinoj kun la infanoj estis unue enpeligitaj en lokan lernejon, dum mateniĝo poste per aŭtobusoj transveturigitaj en gimnastikejon de Gimnazio Kladno. Intertempe la muroj de la pajlejo en najbareco de la bieno de Horák estis ĉirkaŭmetitaj per pajloj kaj matracoj (kontraŭ repuŝitaj kugloj) kaj preparita ekzekuttrupo. La lidicaj viroj estis poste venigataj po grupe (unue po kvin, poste po dek) al apuda ĝardeno kaj tie pafmortigitaj. Sume estis sur tiu ĉi loko murditaj 173 da ili. La plej aĝa havis 84, la malplej aĝa 14 jarojn. Ĉiuj domoj inkluzive de la lernejo, preĝejo kaj paroĥejo estis surverŝitaj per benzino kaj ekbruligitaj.
En la sekvantaj semajnoj kaj monatoj la restoj de la bruligitaj konstruaĵoj estis eksplodigitaj, neniigita tombejo inkluzive de ekshumigo de la mortintoj, forhakitaj arboj (krom ununura pirujo proksime de rojo, kiu estis de la germanoj konsiderata kiel sekiĝinta), per malkonstruaĵoj plenigita fiŝlago kaj ĉio egaligita al nerekono. Por forveturo de la malkonstruaĵo estis surloke konstruita kampa fervojo. Eĉ estis sur kelkaj lokoj transŝovita vojo de la rojo, por ke nenio restu sur sia loko. Filmaj registroj, faritaj de la nazioj mem, ĝis hodiaŭ donas ateston pri la laboraĵo de pereo. La spaco, kie situis Lidice, devis farigota nuda kampo kaj la nomo de la vilaĝo forviŝita el la mapoj.
Sorto de la loĝantoj
La 16-an de junio 1942 estis en pafekzercejo en Prago-Kobylisy ekzekutitaj pluaj 26 lidicaj loĝantoj: 7 virinoj kaj 8 viroj el familioj de Horák-idoj kaj Stříbrný-idoj, malliberigitaj jam antaŭe. Naŭ plenkreskaj viroj, kiuj estis dum la fatala nokto ekster Lidice (7 laboris, 1 en malsanulejo, 1 kelke da tagoj kaŝis sin en arbaroj) kaj 2 knaboj, ĉe kiuj estis dum registro de infanoj aldone konstatite, ke ili transpaŝis jam 15 jaron de la aĝo.
En Kladno la lidicaj infanoj estis esplorataj dum tri tagoj, por kiom ili estas el "rasa vidpunkto" taŭgaj al "reedukado". Tri estis elektitaj tuj en Kladno, pluaj sep infanoj malpli aĝaj ol unu jaro estis transdonitaj al germana orfejo en Prago-Krč, la ceteraj 88 infanoj estis transveturigitaj en Lodzon (pole Łódź, germane Lodsch, en novembro de 1940 germanoj alinomis la urbon je Litzmannstadt), kie estis el ili destinitaj al germanigo pluaj 7. La restantaj 81 infanoj estis la 2-an de julio 1942 transveturigitaj al proksima ekstermejo Chełmno (germane Kulmhof) kaj tie, verŝajne ankoraŭ la saman tagon, mortigitaj per elblovtubaj gasoj en speciala ekstermiga aŭtomibilo. Aldone estis sendita al morto ĝis Chełmno ankoraŭ unu el tri infanoj elektitaj al la germanigo tuj komence. Post la milito la supervivintaj infanoj oni kun dono de granda peno sukcesis en germanaj familioj kaj institutoj elserĉi kaj redoni al iliaj parencoj, sed da ili estis nur 17.
Cent okdek kvar lidicaj virinoj, kiuj estis la 12-an de junio 1942 forŝiritaj de siaj infanoj, estis (krom kelke da gravedaj, lasitaj dumtepe en Prago) transveturigitaj en koncentrejon Ravensbrück. 12 pluaj estis en Ravensbrück senditaj aldone en sekvantaj monatoj. 53 lidicaj virinoj mortis en la koncentrejoj kaj dum marŝoj de morto
Sume perdis la vivon 340 lidicaj loĝantoj (192 viroj, 60 virinoj kaj 88 infanoj).
Reeĥo en la mondo
La krima ekstermo de Lidice pro sia planeco kaj malvarmsangeco ŝtormigis la tutan mondon. Urboj kaj municipoj en Meksiko, Brazilio, Usono, Aŭstralio pro protesto kontraŭ la nazia barbareco alinomiĝis je Lidice; de nomo Lidice estis baptitaj la ĵus naskiĝintaj infanoj. Britaj ministoj fondis movadon Lidice shall live (Lidice vivos) kaj organizis kolekton por la renovigo de la municipo. Sub la nomo Lidice batalis ĉeĥoslovakaj tankoj en la orienta kaj la okcidenta frontoj. La okazintaĵo de Lidice estis baldaŭ kelkfoje filmita - eble la plej efika estis filmo The Silent Village (Silenta vilaĝo), filmita kun pure amatoraj aktoroj en realejo de kimria vilaĝo Cwmgiedd.
La eventoj en la okupata Ĉeĥoslovakio ne restis sen politika reeĥo. Nelonge post la atenco kontraŭ Heydrich kaj la sekva murdigo de Lidice kaj Ležáky la registarioj de Granda Britio (la 5-an de aŭgusto) kaj Francio (la 29-an de septembro) agnoskis la munkenan interkonsenton kiel malvalida ekde nura komenco.
Lidice renovigita
Tuj post la liberigo la loko de la homa tragedio estis provizore piete ĝustigita kaj la 10-an d ejunio 1945, en la tago de la tria datreveno, la ĉeĥoslovaka registaro promesis renovigi kaj konstruigi Lidice. Estis skribita arkitektura konkurso por pieta reguligo de la teritorio de la malnova Lidice kaj konstruado de la nova municipo en senpera najbareco. Fine de la kvardekaj kaj komence de la kvindekaj jaroj tiel nordokcidente de la eksa municipo elkreskis la nova Lidice nombranta 150 familiaj domoj.
La teritorio de la malnova Lidice estis proklamita Nacia kultura memorigaĵo; estas ĉi tie muzeo kun tutjare alirebla ekspozicio rememoriganta la lidican tragedion. Eble ĉiun vizitanton kortuŝos bronza statuaro de 82 lidicaj infanoj murditaj en Chełmno, la vivlaboraĵo de skulptistino Marie Uchytilová, kiu estas samtempe rememoro de ĉiuj infanaj viktimoj de la milito.
La sorto de Lidice ne estis sola; masakroj de civiluloj okazis dum la dua mondmilito tra la tuta Eŭropo. Ni rememoru Kortelisy kaj Český Malín (Ukrainio), Oradour-sur-Glane (Francio), Marzabotto (Italio) aŭ la ĉeĥa Ležáky. Sed per neniu krimo la nazioj ne fieris antaŭ la mondo tiel, kiel per la ekstermo de Lidice. Tial ĝuste Lidice en la okuloj de la monda publiko fariĝis simbolo de batalo kontraŭ la germana naziismo.
Japanlingva literaturo
Tiu ĉi paĝo temas pri literaturo verkita en la japana lingvo, fare de japano aŭ en Japanio.
Historio
Sekvanta klasifiko estas ĝenerala gvido bazanta sur gravaj politikaj kaj kulturaj eventoj de la tempo.
Titoloj de verkoj estas laŭ Esperanta prononco. Trovu Hepburn-an titolon en artikolo.
La skriba sistemo
La ĉina kaj la japana tiel malsamas, ke maleblas skribi japanan lingvon per ĉina skribo. El la importita ĉina skribo evoluis propra japana skribo, per kiu eblas skribi propran japanan lingvon. Sekve, en japana literaturo ekzistis dumlonge du partoj:
Hodiaŭ oni skribas per miksaĵo el kaj ĉinida kaj japanida skribo. Vidu : Ĉina skribo, Japana skribo
Antikva literaturo (ĝis 794)
ĝis fino de Nara epoko.
Japano inventis propran literaron "Man'jogana" (antikva formo de hodiaŭa skribo kanao) el Ĉina skribo. Per Manjogana eblas skribi japane. Kvankam ekzistas multaj verkoj skribitaj per ĉina.
La verkoj estas mitaj, historiaj kaj poeziaj.
Klasika literaturo (794-1192)
Dum Heian epoko.
Literaturo de korto
En 794, la imperia korto moviĝis al Heiankyô (la nuna Kyôtô). Ĉi tiu nova ĉefurbo kaj ties imperia korto dum Heian epoko iĝis centro de kulturo kaj arto. Ankaŭ literaturaj verkoj estis verkitaj ĉefe en korto kaj rakontas pri korta vivo.
Literaturo de Japanio
Ekde la 10a jarcento la kontakto kun Ĉinio malfortiĝis. La ĉinaj influoj ekde nun per japanaj verkistoj estis adaptitaj kaj ŝanĝitaj al japanaj formoj. Dum Heian epoko, ĉin-skriba literaturo estis ankoraŭ skribata, sed nacilingva literaturo per japana skribo Ronda kanao ekprosperis.
Literaturo de inoj
Inoj ne lernis ĉinan skribon kaj tial skribis nur per japana skribo ronda kanao en japana lingvo. Ronda kanao estas eĉ kelkfoje nomita "女手 onnade" (ina mano aŭ ina skribomaniero). Sekve, inoj de korto ege kontribuis al la unua prospero de nacilingva literaturo.
Verkoj kaj verkistoj
Jen listo de kelkaj verkoj kaj iliaj verkistoj. En krampoj estas skribitaj la datoj de aperoj. El tiu listo oni plej ofte mencias la kortulinojn SEI Shonagon kaj MURASAKI Shikibu.
Mezepoka literaturo (1192-1600)
Dum Kamakura epoko kaj Muromaĉi epoko.
Frua-moderna literaturo (1600-1868)
Dum Edo epoko (ankaŭ nomita Tokugawa epoko).
Moderna literaturo (ekde 1868)
Ekde fino de Edo epoko, kiu estas komenco de “moderna” epoko.
28784 Deringer
28784 Deringer estas tre malgranda meze hela asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Nancy Deringer , kiu mentoris unu finalist(in)on de la Broadcom MASTERS 2013, konkurso pri matematiko kaj scienco por gestudentoj de meza lernejo. Ŝi estas instruistino ĉe la Davidsen Middle School en Tampo, (Florido).
Nigra formikulo
La Nigra formikulo (Myrmecocichla nigra) estas specio de birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj genro de Formikuloj, kiu enhavas naŭ speciojn de nigrecaj birdoj kiuj manĝas insektojn, sed ĉefe formikojn, de kio devenas la nomoj popola kaj scienca, kie Myrmecocichla estas latinigita vorto el du radikoj el la antikva greka kiuj signifas kune formikomanĝanto (mirmeks) kaj (ciklos).
Ĝi estas tre nigra birdo de kio devenas la nomoj popola kaj scienca, kie nigra estas latina vorto, kiu signifas tute same kiel en Esperanto. Specife tiu specio montras blankan makulon en ŝultro. Ĝi estas 15 al 16 cm longa, fortika kaj relative mallongvosta kompare kun aliaj saksikolenoj. La plumaro de la plenkreska masklo estas brilnigra escepte ĉe la blankaj makuloj de la supraj flugiloj kiuj estas kutime videblaj aŭ nur parte kaŝitaj (kiel ĉe la foto) kiam la birdo estas ripoza. La ino kaj kaj junuloj estas tre malhelbrunaj (Zimmerman, Turner kaj Pearson 1999).
La kanto (en Kenjo kaj norda Tanzanio) estas priskribita kiel "longigita, milda kaj muzikeca, foje dumfluge, ŭii tiŭiii tuŭiiiaa, skŭik-skŭiaaaa, kŭiaaa-aaa-kŭiaaa, aa-iŭii-tii, ciŭii-tiŭ-skŭiiia-ci-siiit…." Tiu specio foje imitas aliajn birdojn (Zimmerman, Turner kaj Pearson 1999).
Trans Vjetnamo
Trans Vjetnamo, tio estas "Beyond Vietnam: A Time to Break Silence", esti diskurso kontraŭ la Vjetnama milito dirita de la Dro. Martin Luther King la 4an de Aprilo, 1967. La ĉefa parolado ĉe la Riverside Church en Novjorko, Novjorkio, estis sekvita de kelkaj intervjuoj kaj kelkaj aliaj publikajparoladoj en kiuj la Dro. King parolis kontraŭ la interveno de Usono en la Vjetnama milito kaj la politikoj kiuj estis kreintaj la militon. Kelkaj, kiaj porcivilrajta aktivulo Ralph Bunche, la Nacia Asocio por la Avanco de Koloruloj, NAACP, kaj la ĉefredaktoroj de la gazetoj Washington Post kaj de New York Times konsideris la diskurson de la Preĝejo Riverside eraro de la parto de King. Aliaj kiaj James Bevel, partnero de la Dro. King kaj strategiisto en la Civilrajta Movado nomigis ĝin la plej grava diskurso de la Dro. King.
Oberhausen-Rheinhausen
Oberhausen-Rheinhausen - prononco - estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Karlsruhe kaj en la samnoma distriktaro Karlsruhe de la federacia lando Baden-Virtembergo. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Surrena glando
La surrenaj glandoj estas du en homo, unu de ĉiu flanko de l' korpo sur la renoj. Ili havas preskaŭ triangulan formon (4 X 2 cm). Ili havas du partojn: kortikon kaj medolon, kiuj estas aŭtonomaj organoj. La surrena kortiko elverŝas hormonojn, konatajn kiel kortizolon kaj androgenon, dum la surrena medolo elverŝas hormonojn, konatajn kiel adrenalinon kaj noradrenalinon, al sanga cirkulado.
Tiuj hormonoj stimulas la koron al pligrandigo de forto de l' kuntiroj kaj ankaŭ pligrandigas la koncentradon de sukero en la sangon por uzo de l' ĉeloj, ankaŭ ili pligrandigas la takson de koagulado de l' sango kaj malgrandigas la muskolan lacigon kaj povas ebligi pli grandajn fizikajn fortostreĉojn. Tiuj hormonoj ankaŭ kuntirigas la sangejojn por koncentri la flukson de sango al unu parto de l' korpo, kiu povus bezoni sangon pli urĝe.
Transloĝiĝo
Transloĝiĝo estas la ago, por loĝanto(j) de loĝejo, forlasi sian domon aŭ apartamenton (ĝenerale, kunprenante siajn meblojn kaj posedaĵojn) por enloĝi alian loĝejon.
Oni ankaŭ povas transloĝigi oficejon, sidejon de socio, butikon aŭ laborejon.
Transloĝiĝo estas ĉiam kriza momento, dum kiu restas tro malmulte da tempo por fari nenion krom malplenigi ŝrankojn kaj enpaki siajn posedaĵojn en kartonojn.
En grandaj urboj kaj disvolviĝitaj socioj specifaj entreprenoj dediĉas sin al translokigo de loĝantoj kaj havaĵoj de familioj.
Amila dukloroacetato
Amila dukloroacetato aŭ C7H12Cl2O2 estas kemia kombinaĵo rezultanta el interagado de la dukloroacetata acido kun amila alkoholo, senkolora aŭ flaveca likvaĵo uzata en kemiaj sintezoj. Dukloroacetato de amilo estas nesolvebla en akvo sed solvebla en etanolo, propilena glikolo, kloroformo, eteroj, kaj oleoj.
ATV
La literkombino ATV havas plurajn signifojn:
(15602) 2000 GA108
(15602) 2000 GA108 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la dum la kampanjo "LINEAR" elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Hispana revolucio de 1934
La Hispana revolucio de 1934 aŭ ĝenerala revolucia striko en Hispanio de 1934, estis movado strika, revolucia kiu okazis, inter la tagoj 5-a kaj 19-a de oktobro de 1934, dum la respublika jarduo kie hegemoniis la alianco radikala-cedista de la Dua Respubliko. Tiu movado estis apogata de ampleksaj sektoroj kaj gravaj estroj de la PSOE kaj de la UGT, kiel Largo Caballero aŭ Indalecio Prieto kaj depende de la lokoj ankaŭ de la Confederación Nacional del Trabajo (CNT) kaj de la Partido Comunista de España (PCE).
La ĉefaj areoj de la ribelo okazis en Katalunio kaj en Asturio, kie la plej gravaj eventoj en tiu lasta regiono; pro tio tiu revolucio estas populare konata kiel "Revolucio de Asturio".
La ĉefa tialo por la insurekcio estis la malakcepto fare de diversaj sektoroj de la nova ekstremdekstra registaro.
Disvolviĝo
La 5an de oktobro en Madrido ĉefe socialistoj atakis la sidejon de la registaro sed post kelkaj horoj de pafado, ili estis arestitaj kaj la puĉoklopodo malsukcesis en la ĉefurbo. En Eŭskio la eŭskaj naciistoj ne apogis la insurekciojn, sed ja la socilaistoj, kiuj okupis milite la minejajn areojn ĝis la 12a; okazis ĉirkaŭ 40 mortoj kaj inter pafitaj fare de la insurekciuloj, kaj inter defendantoj de la revolucio.
En Aragono, Andaluzio kaj Ekstremaduro la kamparanoj agotitaj pro pasintaj strikoj de la monatoj de marto, aprilo kaj junio ne apogis tiun novan strikon. En Kantabrio la striko okazis el la 5a al la 16a, ĉefe en la industria zono de Torrelavega kaj baseno de la rivero Besaya. La normalo ne revenis al Torrelavega ĝis la 18a. Okazis 11 mortoj en tiu regiono.
Dion (Grekio)
Dion (greke Δίον) estas antikva urbo en la greka regiono Makedonio sur la marborda ebenaĵo ĉe la bazo de la monto Olimpo, ĉ. 15 km for de Katerini.
Hispana revolucio de 1934
Proklamo de la kataluna ŝtato
En Barcelono la registaro de la aŭtonoma Generalitat de Catalunya prezidita de Lluís Companys, de Esquerra Republicana de Catalunya (ERC), proklamis la Katalunan Ŝtaton ene de Federa Respubliko Hispana, la nokton de la 6a al la 7a de oktobro. La Armeo intervenis sub estrado de la generalo Domingo Batet, kiu rapide venkas per luktoj, kie mortis ĉirkaŭ 40 personoj, estis arestita Companys kaj fuĝis Dencás, kiu ekzilis en Francion. La kataluna aŭtonomio estis nuligita de la centra registaro kaj anstataŭata la kataluna registaro per dekstraj politikistoj kaj katalunaj kaj respublikanaj. Ankaŭ estis arestita Manuel Azaña, kiu hazarde estis en Barcelono por funebro de iama sia ministro Jaume Carner.
Dion (Grekio)
La antikva loko kun la vidindaj elfosaĵoj situas iomete sube de la moderna loko samnoma en mallevaĵo. La novepoka loko havas proksimume1350 loĝantojn.
La elfosadojn komencis en la jaro 1928 la tiama rektoro de la Aristoteles-Universitato Tesaloniko, G. Sotiriadis, kaj post mallonga fazo nur 30 jarojn poste profesoro Georgios Bakalakis daŭrigis la laboron. La tria elfosa fazo komencis en la jaro 1973, gvidate de profesoro Dimitrios Pandermalis.
Hispana revolucio de 1934
La Revolucio de Asturio
La insurekciaj ministoj estis bone organizitaj, ili kontrolis dekomence la tutan regiono, kreis armeon de ĉirkaŭ 30,000 homoj kaj konkeris la regionan ĉefurbon Oviedo kaj la fabrikojn de armiloj. En kelkaj lokoj oni eksperimentis kazojn de proklamo de liberecana komunismo. La centra registaro sendis kolonian armeon (parte de marokanoj, sed ne nur) sub estrado de la generaloj Francisco Franco kaj Goded, kiu havas oportunon eksperimenti kio okazos post du jaroj en la Hispana Enlanda Milito. La bataloj estis speciale sangoplenaj en Oviedo. La posta subpremado fare de la registaro estis senkompare multe pli mortiga ol la propra revolucio.
Ĝeneralaj konsideroj
Oni ĉirkaŭkalkulas, ke en la 15 tagoj revoluciaj okazis en la tuta Hispanio el 1.500 al 2.000 mortoj (sed kelkaj aŭtoroj diras el 1.000 al 4.000) el kiuj 320 estis policanoj aŭ soldatoj kaj ĉirkaŭ 35 pastroj. La urbo de Oviedo preskaŭ detruiĝis. Kaj estis arestitaj kaj juĝitaj el 15.000 al 30.000 personoj akuzitaj de partopreno en la revolucio. La urbaj konsilantaroj demokratie elektitaj estis anstataŭataj de dekstraj politikistoj.
Dion (Grekio)
Malantaŭ la urbomuroj troviĝas restaĵoj de la romia kaj greka teatro, kiun oni nuntempe denove uzas por prezentadoj: Jen ankaŭ troviĝas la ruino de la templo por la egipta diino Izisa.
La kadukiĝon de la urbo kaŭzis tertremoj kaj inundoj en la 3-a kaj 4-a jarcentoj.
La elfositajn trovaĵojn ekspozicias la loka muzeo.
Regenera reaktoro
La supergenera reaktoro, aŭ pli simple regenera reaktoro, estas nuklea reaktoro, kiu produktas (generas) pli da nukleaj brulaĵoj ol ĝi forkonsumas. La nuklea ĉena reakcio devas krei aktivajn neŭtronojn sufiĉe por, ke la ĉena reakcio pluas, sed ne tro, tial necesas malvarmigi la koron de la reaktoro, kaj eĉ uzi moderatoron de neŭtronoj. Por ekfunkciigi tian reaktoron necesas riĉigita uranio (kun proporcio je 15-20% de 235-a uranio), aŭ plutonio aŭ oksidoj de ili, sed se la procezo ekas, ĝi mem plu produktas la necesan brulaĵon.
Tipoj de supergeneraj reaktoroj
Laŭ, ke la reaktoroj enhavas rapidajn aŭ termikajn neŭtronojn, oni konsideras du tipojn de supergeneraj reaktoroj.
La supergeneraj reaktoroj uzas ofte likvan metalon por malvarmigi ilin. Oni uzas plej ofte natrion, sed en pli malgrandaj centraloj uzatas ankaŭ NaK kaj plumbo (pli frue eĉ hidrargo). La avantaĝo de la plumbo kaj la NaK estas, ke ili estas likvaj je malaltaj temperaturoj, tiel bone aplikeblaj en eksperimentaj reaktoroj.
Kivio
Kivio aŭ Apterigo (Apteryx) estas la sola genro de la birdofamilio de la Apterigedoj (Apterygidae). Ĝi konsistas el kvin agnoskitaj specioj de neflugaj birdoj. Kun grando de ĉirkaŭ hejma koko, kivioj estas klare la plej malgrandaj inter la vivantaj Strutoformaj kaj la kiviino demetas la plej grandan ovon rilata al sia korpogrando inter ĉiuj ajn specioj de birdoj en la mondo.
La kivioj vivas endemie en Novzelando. Ekde la enkonduko de predantaj bestoj fare de enmigrantoj ili estas endanĝerigitaj. El la kvin agnoskitaj specioj, du estas nune vundeblaj, unu el kiuj estas endanĝerita, kaj unu estas draste endanĝerita. Ĉiuj specioj estis negative tuŝitaj de historia senarbarigo sed nune grandaj areoj de ties arbara habitato estas bone protektita en rezervejoj kaj naciaj parkoj. Nune la plej granda minaco al ties survivado estas predado fare de invadaj mamulaj predantoj.
La kivio estas unu el la naciaj simboloj kaj de Novzelando kaj de la Novzelandanoj. Tiu asocio estas tiom forta ke la termino Kiwi (kivio) estas uzata tutmonde kiel familiara laŭloka nomo por Novzelandanoj.
Etimologio
La maoria vorto kiwi estas ĝenerale akceptita kiel "de imita origino" el la birda alvoko. Tamen, kelkaj lingvistoj derivigas la vorton el prakerna polinezia *kiwi, kiu aludas al la Numenius tahitiensis, nome la Pacifika kurlo, migranta birdo kiu vintrumas en la tropikpacifikaj insuloj. Pro sia longa kaj kurveca beko kaj bruna korpo, fakte la kurlo similas al la kivio. Tiele kiam alvenis al Novzelando la unuaj polineziaj setlantoj, ili estus povinta apliki la vorton kiwi al la ĵustrovita birdo. La genronomo Apteryx derivas el la Antikva greka "senflugila": a-, "sen" aŭ "ne"; pteriks, "flugilo".
Taksonomio kaj sistematiko
Delonge oni supozis, ke la kivio estas proksime rilata al la aliaj novzelandaj strutoformaj nome la Moaoj. Tamen ĵusaj studoj pere de DNA indikas, ke la Struto estas pli proksime rilata al la moao kaj la kivio estas pli proksime rilata al la Emuo kaj al la kazuaroj. Tiu teorio sugestas, ke la prauloj de la kivioj alvenis en Novzelandon el aliloke en Aŭstralazio multe post la moaoj. Laŭ britaj fakuloj, la kivioj povus esti antikva importaĵo el Aŭstralio. Priserĉistoj de Oksforda Universitato trovis, ke pruvaro de DNA konektis la aŭstralian Emuon kaj la Struton el Afriko. Post ekzameni DNA el la moao, ili kredas, ke la kivio estas pli proksime rilata al siaj aŭstraliaj kuzoj.
Specioj kaj subspecioj
Oni ofte priskribas la nordinsulan brunan kivion, la rovion kaj la tokoekon kune sub la nomo Bruna kivio.
Estas kvin konataj specioj de kivio, same kiel nombraj subspecioj.
Analizoj de mitokondria DNA, ekologio, kutimaro, morfologio, geografia distribuado kaj parazitoj de la Nordinsula bruna kivio kondukis la fakulojn proponi ke la Bruna kivio estas tri distingaj specioj. La Nordinsula bruna kivio; la Okarita bruna kivio (Rovio), kies distribuado estas limigita al ununura loko en la Okcidenta Marbordo de la Suda Insulo de Novzelando; kaj tria distinga populacio de la Nordinsula bruna kivio, nome Suda tokoeko, distribuata en malaltateraj arbaroj ĉe la nordo de la Glaĉero Franz Josef en la Suda Insulo kaj en la Stewart-Insulo, kun malgranda populacio ĉe Haast por alia ebla distinga specio, nome la Haasta tokoeko.
Rilataro en la genro Apteryx
Aspekto
Ties adaptado al la surtera vivo estas ege grava: kiel ĉiuj aliaj Strutoformaj birdoj (kiaj la Struto, la Emuo, la Reaoj kaj la Kazuaroj) ili ne havas karinon ĉe la sternumo por ankri siajn flugilmuskolojn. La vestiĝiaj flugiloj estas tiom malgrandaj ke ili estas nevideblaj sub la dornecaj, harecaj, dubranĉaj plumoj. Dum plej plenkreskaj birdoj havas ostojn kun vakaj enoj por minimumigi la pezon kaj ebligi praktikeblan flugon, kivioj havas medolon kiel mamuloj kaj kiel idoj de aliaj birdoj. Sen postuloj pro pezo por flugado, la inoj de la bruna kivio portas kaj demetas ununuran ovon kiu povas pezi tiom multe kiom ĝis 450 g. Kiel plej aliaj Strutoformaj, ili ne havas uropigan glandon.
Ties beko estas longa, fleksebla kaj sensiva al tuŝo, kaj ties okuloj havas limigitajn kombilpektenaĵojn. Ĉiukaze ties okuloj estas ege malgrandaj, normale se konsideri, ke ili moviĝas ĉefe dumnokte kaj apenaŭ uzas sian vidosenton sed nur tuŝ- kaj flarosenton. Tamen kivioj estas esceptoj rilate al noktemaj birdoj, kiuj ĝenerale havas grandajn okulojn kaj fortan vidkapablon. Ŝajnas, ke ili prifajfas pri vidkapablo kaj turnas sin al aliaj sentoj, simile al fiŝoj aŭ amfibioj kiuj loĝas en malhelo de kavoj.
Ties plumoj havas nek barbiojn nek postmudaĵojn, kaj ili havas grandajn hardetektilojn ĉirkaŭ la buŝtruo. Ili havas 13 flugoplumojn, ne havas vostojn kaj ja malgrandan vostostumpon. Fine ties maĉstomako estas malforta, kaj ties cekumo estas longa kaj mallarĝa.
Kutimaro kaj ekologio
La kivioj nestas en tuneloj. La inoj demetas unu aŭ du ovojn, kiuj havas mirindan dikecon, atingantaj ĝis kvaronon de la ina pezo.
Antaŭ la alveno de homoj en la 13a jarcento aŭ antaŭe, la unikaj novzelandaj endemiaj mamuloj estis tri specioj de vespertoj, kaj la ekologia niĉo kiun en aliaj mondopartoj estas okupita de animaloj kiaj ĉevaloj, lupoj aŭ musoj estis okupita en la insularo de birdoj (kaj je malpli etendo, de reptilioj).
Kivioj estas timidaj kaj kutime noktuloj. Ties ĉefe nokta kutimaro povas esti rezulto de habitata invado fare de predantoj, inklude homojn. En areoj de Novzelando kie oni forigis enmetitajn predantojn, kiaj ĉe rezervejoj, kivioj estas ofte vidataj dumtage. Ili preferas subtropikajn kaj moderklimatajn arbarojn el podokarpoj kaj fagoj, sed ili estis devigitaj adaptiĝi al diferencaj habitatoj, kiaj ĉealpaj arbustaroj, herbotufaj herbejoj, kaj montoj. Kivioj havas tre alte disvolvigitan flarkapablon, malkutime ĉe birdoj, kaj estas la ununuraj birdoj kun naztruoj ĉe la pinto de siaj longaj bekoj. Kivioj manĝas malgrandajn senvertebrulojn, semojn, larvojn kaj multajn variojn de vermoj. Ili povas manĝi ankaŭ fruktojn, malgrandajn krabojn, angilojn kaj amfibiojn. Ĉar ties naztruoj estas situantaj ĉe la pinto de ties longaj bekoj, kivioj povas detekti insektojn kaj vermojn subgrunde uzante sian akran flarkapablon, sen fakte vidi aŭ senti ilin.
Post pariĝo la masklo kaj la ino de kivio tendencas vivi siajn tutajn vivojn kiel monogama paro. Dum la pariĝa sezono, Junio al Marto, la paro alvokas unu la alian nokte, kaj kuniĝas en la nestotruo ĉiun trian tagon. Tiu rilato povas daŭri ĝis 20 jaroj. Nekutime ĉe aliaj birdoj escepte ĉe kelkaj rabobirdoj, ili havas funkciantan paron de ovarioj (ĉe plej birdoj kaj ĉe ornitorinkoj, la dekstra ovario neniam maturiĝas, tiele ke nur la maldekstra funkcias). Kiviovoj povas pezi ĝis unu kvarono de la pezo de la ino. Kutime oni demetas unu ovon sezone. La kiviino demetas la plej grandan ovon en proporcio al la grando de ĉiu ajn birdo en la mondo, tiel ke kvankam la kivio estas preskaŭ samgrande kiel hejma koko, ĝi kapablas demeti ovojn kiuj estas preskaŭ sesfoje la grandon de tiu de kokino. La ovoj havas mildan teksturon, kaj estas eburecaj aŭ verdecblankaj. La masklo kovas la ovon, escepte ĉe la Haasta kivio, A. haastii, ĉe kiuj ambaŭ gepatroj implikiĝas. La kovoperiodo estas 63–92 tagoj. Produkti tiun enorman ovon ege postulas el la ino. Dum la 30 tagoj kiuj daŭras la kresko de la tute disvolvigita ovo la ino devas manĝi trifoje sian normalan kvanton de manĝo. Du aŭ tri tagojn antaŭ la ovodemeto estas tiom malmulte da spaco ene de la ino por ŝia stomako kaj tiele ŝi estas devigita fasti.
Statuso kaj konservado
Tutlandaj studoj montris, ke averaĝe nur 5 % el la kiviidoj survivas al plenkreskeco. Tamen ĉe areoj kie oni faras aktivan plagokontrolon, la survivindicoj por la Nordinsula bruna kivio povas esti multe pli altaj. Ekzemple antaŭ kune programo pere de la veneno 1080 fare de la konservoservo DOC kaj la Animal Health Board en la arbaro de Tongariro en 2006, 32 kiviidoj estis radio-kontrolitaj, el kiuj 57% survivis al plenkreskeco. Danke al pliiĝanta plagokontrolo, la populacio de plenkreskaj vikioj ĉe Tongariro preskaŭ duobliĝis ekde 1998.
Rezervejoj
En 2000 la Novzelanda Departamento de Konservado starigis kvin rezervejojn fokuse al disvolvigo de metodoj por protekti kiviojn kaj pligrandigi ties nombrojn.
Nombraj aliaj naturrezervejoj kaj rifuĝejoj havas gravajn populaciojn de kivioj, kiaj la jenaj:
Maciej Pikulski
Maciej PIKULSKI estas pola pianisto de klasika muziko (Krakovo, 22an de januaro 1969). Li studis en Francio kaj iĝis internacia soloisto de romantisma repertorio kaj fama akompanisto; li instruis en Hispanio kaj organizas muzikfestivalojn en Francio.
Kivio
Operaco "Nest Egg"
Operaco Nest Egg (nestovo) estas programo administrata de BNZ Save the Kiwi Trust – partnereco inter la Banko de Novzelando, la Departamento de Konservado kaj la Royal Forest and Bird Protection Society. Kiviaj ovoj kaj idoj estas prenitaj el la naturo kaj zorgitaj en kaptiveco ĝis ili estas sufiĉe grandaj por defendi sin mem – kutime kiam ili pezas ĉirkaŭ 1200 gramojn. Ili estas poste revenigitaj al naturo. La birdoj el la operaco nestovo havas 65% el ŝancon por survivi ĝis la plenkreskeco – kompare kun nur 5% el la naturkreskintaj idoj. Tiu metodo estas uzata ĉe ĉiuj kivispecioj escepte ĉe la Ovena kivio.
Maciej Pikulski
Li jam koncertis en 5 kontinentoj, en trideko de landoj.
Svisa franko
La svisa franko (germane Schweizer Franken, france franc suisse; itale franco svizzero; romanĉe franc svizzer) estas la valuto de la landoj Svislando kaj Liĥtenŝtejno. Ĝi konsistas el 100 centimoj (germane Rappen, france centimes, itale centesimi, romanĉe raps). La valutokodo laŭ ISO 4217 estas CHF, la nacie kutima mallongigo SFr. aŭ mallonge Fr..
Historio
Ĝis la jaro 1798 la produkto de monero estis tasko de la kantonoj de Svislando. Kiam la kantonoj pli unuiĝis al federacio, enkondikiĝis tutsvisa valuto, kiu laŭ la franca modelo havis la nomon "franko". Tamen ekde la jaro 1803 denove la kantonoj respondecis kaj zorgis pri la produktado de moneroj, kaj krom la franko ekzistis pluraj alternativaj specoj de moneroj, kiuj komplike interkalkuliĝis (vidu sube).
Maciej Pikulski
La Société Chopin en Parizo organizas ĉiujare, ekde 1983, Festivalon Chopin ĉe la Oranĝerio de la parko de Bagatelle de la mezo de junio al la mezo de julio. En 2004, ĝi organizis la rekonstituon de la lasta koncerto de Chopin en Parizo. La pianisto Maciej Pikulski estis elektita por ludi la ĉefan rolon.
Kivio
Veneno 1080
En 2004, kontraŭ-1080 aktivulo Phillip Anderton prezentiĝis antaŭ la novzelanda gazetaro montranta kivion supozite venenigitan. Priserĉado montris, ke Anderton mensogis al la ĵurnalistoj kaj al la publiko. Li estis uzinta kivion kiu estis kaptita en porposuma kaptilo. Etenda kontrolado montris, ke la kivioj ne estas je risko pro uzado de tiu biodegradebla veneno 1080.
Svisa franko
Historio
Kiam dum 1848 la ŝtato administre pli centriĝis, ree la centra registaro respondecis pri la valuto kaj ekde 1850 produktigis la monerojn. Inter la jaroj 1865 kaj 1927 Svislando estis ŝtatomembro de la latinida valuta unio, kio signifis, ke oraj kaj arĝentaj moneroj el Francio, Belgio, Italio kaj Grekio estis oficialaj pagiloj en Svislando kaj cirkulis tie. La moneroj produktiĝas de la oficiala monerofarejo de la svisa federacio, kiu intertempe havas la anglecan nomon swissmint.
Pastobastoneto
Pastobastoneto, cilindrobenjeto aŭ en la hispana churro [ĉuro] estas dolĉaĵo kun formo de maldika cilindro aŭ bastoneto, fritita en olivoleo, tre populara manĝaĵo en Iberio (Hispanio kaj Portugalio) kaj aliaj landoj kun influo de ties kulturo, kiel Iberameriko kaj Filipinoj. Oni kutime kovras ilin per sukero aŭ laktokaramelo, kiu algluiĝas pro la oleo; tio estas kio igas ilin dolĉaĵo.
Svisa franko
Historio
Antaŭ la jaro 1850 - kiel en la najbara ŝtato Aŭstrio - la ĉefa valuto estis la guldeno, kiu egalvaloris al 20 groŝoj (germane Groschen), al 60 krucmoneroj (Kreutzer), al 240 pfenigoj (Pfennige) kaj al 480 heleroj (Heller). Apud tiuj moneroj ankaŭ cirkulis aliaj valutoj, ekzemple la "brabanta talero, kiu egalis al 2 guldenoj kaj 42 krucmoneroj, respektive egalis al 5 frankoj kaj 72 centimoj. Dum la jaro 1852 33 guldenoj egalis al 70 novaj frankoj.
Kivio
Minacoj
Enmetitaj mamulaj predantoj, nome ermenoj, hundoj, furoj kaj katoj, estas ĉefaj minacoj por la kivioj. Aliaj minacoj estas habitato-modifo/perdo kaj frapo de motoraj veturiloj. La limigita distribuado kaj malgrando de kelkaj kiviaj populacioj pliigas sian vundeblon pro endogamio.
Laktokaramelo
Laktokaramelo (aŭ karamelkremo, hispane Dulce de leche ("laktodolĉaĵo"), portugale Doce de Leite, france Confiture de Lait) estas dikflua dolĉaĵo farita per kuna bolado de lakto, sukero kaj vanilo. Origine kreita en Ĉilio, nuntempe ĝi estas manĝata en Latinameriko kun varia kuirmaniero kaj nomo (karamelkremo estas tre populara ĉefe en Argentino, Urugvajo kaj Ĉilio). Male al karameldolĉaĵoj, ĝi ne tute solidiĝas. Oni manĝas ĝin sur pano, en Ĉurroj, tre komune en torto kaj en Alfaĥoroj.
Pastobastoneto
Ili estas precipe popularaj dum festotagoj kaj manĝataj kiel matenmanĝo. La konsumo kreskas en aŭtuno kaj vintro, kaj defalas en varmaj monatoj. Ili estas vendataj en strataj budoj (churrería) aŭ kafejoj.
Laktokaramelo
En Rusujo kaj apudaj landoj oni ankaŭ konas laktokaramelon, tie sub la nomo "вареное сгущённое молоко́" (aŭ mallonge "варёная сгущёнка" [vaRJOnaja sguŜJONka]), kiu signifas kuirita koncentrita lakto.
Pastobastoneto
Se temas pri longa, pli dika, rekta cilindro, en kelkaj lokoj de Hispanio oni nomas ĝin "porra" [pora], t.e. klabo. Sed fundamenta churro estas malpli longa kaj malpli dika cilindreto kun formo de alfo, nomata en la hispana "lazo" [laso], t.e. nodo. Unu el la plej oftaj manieroj manĝi ĉi tiajn benjetojn estas kun taso de varma ĉokolado (kastilie chocolate con churros; eŭske, txokolatea eta txurroak; katalune, xocolata amb xurros) aŭ kun laktokafo.
Laktokaramelo
En Kubo la laktodolĉaĵo estas preparata el laktokremo kun sukero sed la konsisto kaj gusto malsimilas al la argentina.
Pastobastoneto
Historio
La vera origino de pastobastonetoj estas nekonata. Unu teorio sugestas, ke ili estis alportitaj al Eŭropo el Ĉinio, fare de portugaloj. La portugaloj navigis tra Oriento, kaj post vojaĝo al Ming-dinastia Ĉinio, ili alportis novajn kulinarajn teknikojn, inkluzivante ŝanĝitan paston por youtiao, ankaŭ konata kiel yóuzháguǐ en suda Ĉinio. Tiu pasto similas al la pasto uzata por pastobastonetoj.
Laktokaramelo
Сгущённое молоко Аргентинська кухня
Pastobastoneto
Historio
Alia teorio defendas, ke pastobastonetoj estis elpensitaj de hispanaj paŝtistoj por anstataŭigi panon. La pasto estas facile farebla kaj fritebla en subĉiela fajro en montaro, kie paŝtistoj loĝis dum plejmulto de la jaro.
La pasto estas miksaĵo el faruno, akvo, oleo kaj salo. En plej modernaj versioj, pastobastonetoj entenas ĉokoladon, kremaĵon aŭ laktokaramelon. Depende de la recepto, ili povas esti ne-veganaj, pro la enteno de butero aŭ lakto en la pasto.
Svisa franko
Historio
Monbiletoj unue eldoniĝis en la komercaj kaj kantonaj bankoj de Svislando. Dum 1907 la nove fondita Svisa Nacia Banko (SNB) kiel centra banko ricevis la monopolon pri produktado de monbiletoj.
Kivio
Minacoj
Ermenoj kulpas pri proksimume duono el mortoj de kiviidoj en multaj areoj tra Novzelando. Ankaŭ katoj je malpli etendo predas kiviidojn. Reserĉado montris, ke la kombina efiko de predantoj kaj aliaj mortotialoj (akcidentoj ktp.) rezultas en malpli ol 5% kiviidoj survivantaj al plenkreskeco. Junaj kivioj estas vundeblaj pro la ermena predado ĝis ili atingas ĉirkaŭ 1–1.2 kg peze, kaj je tiu aĝo ili jam povas kutime defendi sin mem.
Svisa franko
La svisa franko ekster Svislando
La oficiala valuto de la itala eksklavo Campione d'Italia estas la svisa franko. Büsingen am Hochrhein oficiale uzas la valuton Eŭro, kvankam neoficiale plej ofte uziĝas la svisa franko.
Kivio
Minacoj
Furoj kaj hundoj ofte mortigas plenkreskajn kiviojn. Tiuj predantoj povas kaŭzi grandajn kaj subitajn malpliiĝojn en la populacioj. Partikulare, hundoj trovas la fortan distingan odoron de kivioj nerezistebla kaj facile trovebla, kaj tiele ili povas kapti kaj mortigi kivion en sekundoj. Frapado kontraŭ motorveturiloj estas alia minaco por ĉiuj kivioj kies habitato estas trapasata de ŝoseoj. Ankaŭ malĝuste kontrolitaj kaptiloj por vulpoposumoj mortigas aŭ kripligas grandan nombron de kivioj ĉiujare.
Crisis
Crisis estas la nomo de pluraj artikoloj.
Kivio
Rilato kun homoj
La maorioj tradicie kredis, ke la kivioj estas sub la protektado de Tane Mahuta, dio de la arbaro. Ili estis uzitaj kiel manĝo kaj ties plumoj por “kahu kiwi”, nome ceremonia vesto. Nune la kiviaj plumoj estas ankoraŭ uzata, sed kolektitaj nur el birdoj kiuj mortiĝas nature aŭ kiel ŝosemortinto aŭ predado, aŭ el kaptivaj birdoj. Kivioj jam ne plu estas ĉasataj kaj kelkaj maorioj konsideras sin mem kiel ties gardistoj.
Svisa franko
Regulaj moneroj
La sekvaj moneroj ĝis hodiaŭ produktiĝas:
Kivio
Scienca dokumentaro
La unua kivia specimeno studita de eŭropano estis kivia haŭaĵo alportita al George Shaw de kapitano Andrew Barclay per la ŝipo Providence, kiu informis ke li ricevis ĝin el maristo en Port Jackson nome haveno de Sidnejo ĉirkaŭ 1811. George Shaw donis al la birdo ties sciencan nomon kaj pentris skizojn pri de li imaginita vivo de la birdo kiuj aperis kiel platoj 1057 kaj 1058 en volumeno 24a de la The Naturalist's Miscellany en 1813.
Svisa franko
Regulaj moneroj
Enkasiĝis kaj ne plu produktiĝas la moneroj de unu kaj du centimoj.
Kivio
Bestoĝardenoj
En 1851, la Zoo de Londono iĝis la unua bestoĝardeno kiu havas kivion. La unua enkaptiveca bredado okazis en 1945. Ĉe 2007 nur 13 bestoĝardenoj for de Novzelando tenas kiviojn. En Germanio la Frankfurta Bestoĝardeno havas 12, la Berlina Bestoĝardeno havas sep, Weltvogelpark Walsrode havas unu, la Vaŝingtona Bestoĝardeno havas tri aŭ kvin, la Vogelpark Avifauna en Nederlando havas tri, la San Diego Bestoĝardeno havas kvin, la San Diego Zoo Safari Park havas unu, la Smithsonian Conservation Biology Institute havas unu, kaj la Columbus Zoo and Aquarium havas tri.
1189
En la jaro 1189 post Kristo okazis, interalie:
Svisa franko
Regulaj moneroj
Kiel ŝtatonomo sur ĉiuj moneroj en la "neŭtrala" latina lingvo estas notitaj la vortoj „Confoederatio Helvetica“ (konfederacio svisa) aŭ „Helvetia“ (Svislando).
Kivio
Kiel nacia simbolo
La kivio kiel simbolo unafoje aperis fine de la 19a jarcento en militistaj markiloj de novzelandaj regimentoj. Poste aperis en la signoj de la Sudkanterburia Bataliono en 1886 kaj ĉe la Hastingaj Riflovolontuloj de 1887. Tuj poste la kivio aperis en multaj militistaj markoj, kaj en 1906 kiam la kivia ciraĵo iĝis amplekse vendita en Britio kaj Usono la simbolo iĝis pli amplekse konata.
Svisa franko
Regulaj moneroj
La plej aĝaj nuntempe ankoraŭ validaj moneroj de Svislando estas tiuj de 10 centimoj el la jaro 1879. Ĝis hodiaŭ la motivo kaj materialo ne ŝanĝiĝis.
Kivio
Kiel nacia simbolo
Dum la Unua Mondmilito, la nomo "kivio" por la novzelandaj soldatoj iĝis de ĝenerala uzado, kaj giganta kivio (nune konata kiel Bulford Kiwi), estis elfosata el argilo sur monteto ĉe Sling Camp en Anglio. Tiu uzado disvastiĝis tiom ke nune ĉiuj novzelandanoj kaj tutmonde kaj hejme estas komune aludita kiel "kivioj".
Svisa franko
Regulaj moneroj
La motivo de la moneroj de 2 frankoj ne ŝanĝiĝis ekde la jaro 1874, tamen la nacia banko enkasigis la eldonojn ĝis 1967, ĉar ilia materia valoro de arĝenta alojo superis la sumon de 2 frankoj, kaj de tiam produktiĝas el kupro-nikelo-alojo. Same ankaŭ ĉiuj aliaj moneroj, kiuj enhavis arĝenton, enkasiĝis, kaj hodiaŭ ĉiuj specoj de moneroj en Svislando konsistas el kupro kaj nikelo, krom la 5-centima monero el kupro-aluminio-nikelo.
Kivio
Kiel nacia simbolo
La kivio ekde tiam iĝis la plej bone konata nacia simbolo por Novzelando, kaj tiel la birdo aperas en la blazonoj, signaloj kaj bildoj de multaj novzelandaj urboj, kluboj kaj organizoj; je nacia nivelo, la ruĝa konturo de kivio estas en la centro de la kokardo de la Novzelanda Aerarmeo. La kivio aperas ankaŭ en la logoo de la Novzelanda Rugbeligo, kaj la novzelanda nacia rugbeteamo estas kromnomata la kivioj.
Svisa franko
Specialaj moneroj
La svisa nacia banko ekde la jaro 1936 foje kaj ekde 1974 eldonas specialajn monerojn. Ĝis la jaro 1991 temis pri 5-frankaj moneroj, kiuj laŭ siaj teknikaj datumoj identis al la regulaj 5-frankaj moneroj kaj nur havis pli raran motivon. Ekde tiam produktiĝis moneroj en valoro de 10 frankoj, 20 frankoj (20 g da arĝento) kaj 50 frankoj (11,29 g da oro). Ilia oficiala valoro estas laŭleĝe garantiita, sed ne eblas kontante pagi per ili.
Kivio
Kiel nacia simbolo
La dorso de la novzelanda dolarmonero montras bildon de kivio kaj en monunua komercado la Novzelanda dolaro estas ofte menciita kiel "the kiwi" (la kivio).
Mastrumklavaro
Mastrumklavaro estas klavaro kun enigita MIDI-kontrolilo por generado de mastrumdatumoj (MIDI-ordonoj) sen propra songenerado.
Svisa franko
Specialaj moneroj
La valutokontrakto inter Liĥtenŝtejno kaj Svislando de la jaro 1981 ebligas al la pli eta ŝtato produkti kaj cirkuligi proprajn specialajn monerojn. Oficialaj pagiloj tiuj moneroj tamen nur estas ene de Liĥtenŝtejno.
Mastrumklavaro
La MIDI-elirejo de mastrumklavaro estas konektebla kun sonmodulo aŭ komputilo, kiuj je la frapado de la klavoj generas la deziratajn sonojn. Sekvencilo (ekz. komputilo kun sekvencilprogramaro) krome povas registri per MIDI la klavomovojn kaj poste reprodukti per ajnaj MIDI-kapablaj aparatoj.
Svisa franko
Monbiletoj (malnovaj)
La aktuela, oka serio de monbiletoj, enkondukita dum la jaro 1995, enhavas ses specojn de monbiletoj kun la sekvaj portretoj:
Michèle Rivasi
Michèle Rivasi (naskiĝis la en Montélimar) estas franca politikistino kaj profesoro pri biologio diplomita de École normale supérieure de Fontenay-aux-Roses.
Svisa franko
Monbiletoj (malnovaj)
Per tiuj monbiletoj inter la jaroj 1995 kaj 1998 anstataŭiĝis la antaŭa serio, kiu anstatau la 200-franka enhavis 500-frankan monbileton.
Mastrumklavaro
Simplaj mastrumklavaroj estas riceveblaj ekde proksimume 30 Eŭroj kaj havas plejofte pli ol 2 oktavoj kun klavetoj sen frapdinamiko. La pli valoraj mastrumklavaroj havas 88 pezigitajn normklavojn kun martelmekaniko, por ŝajnigi la ludsenton de piano. Krom tio ĝi proponas ludhelpilojn kiel moduladoradoj, postfrapa sonformado kaj aliajn specialfunkciojn, por povi mastrumi la aparatojn plejparte konektitajn per MIDI, ekzemple por elekti el inter la variaj instrumentsonoj sur ĉi tiuj aparatoj. De nove mastrumklavaroj ofertas krom MIDI-konekto ankaŭ USB-konekton.
Michèle Rivasi
Profilo
Ŝi estas eksa studentino de École normale supérieure de Fontenay-aux-Roses kaj profesoro de IUFM.
Svisa franko
Monbiletoj (malnovaj)
Liĥtenŝtejno laŭ la aktuala valutokontrakto kun Svislando ne rajtas eldoni proprajn monbiletojn.
Vidly
Vidly (Gabel) estas malgranda vilaĝo en Ĉeĥio, parto de urbo Vrbno pod Pradědem en distrikto Bruntál situanta sur supra fluo de rivero Střední Opava. En la jaro 2010 ĉi tie estis registritaj 19 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Svisa franko
Novaj monbiletoj ekde la jaro 2010
Ekde la jaro 2010 eldoniĝas nova, naŭa serio de monbiletoj. La dezajnan konkurson gajnis la grafikistino Manuela Pfrunder.
Vidly
Situas ĉi tie kapelo de sankta Hedviko. Troviĝas ĉi tie kelke da malnovaj ŝaktoj post minado de fererco kaj kupro. Kelkaj eĉ sur pinto de monto Malý Děd. El tiu ĉi ŝakto oni eksportis tre kvalitan ferecon (magnetito) en Germanion. Ĝis nun estas ĉi tie videblaj malgrandaj restaĵoj de erigilo kun akva movigo.
Michèle Rivasi
Profilo
Parlamentanino de Drôme de 1997 ĝis 2002, membro asociata al la Socialista partio. Ŝi nuntempe membriĝas en la partio La Verduloj.
Mastrumklavaro
La plej multaj ciferecaj pianoj kaj sinteziloj disponas plejofte ankaŭ el simplaj mastrumklavaraj funkcioj.
Svisa franko
Iom da historio
La duan serion de monbiletoj, kiu validis ekde la jaro 1911, enkasiĝis ekde oktobro 1958, sed ankoraŭ validis ĝis la jaro 1980, cetere kun du pliaj artistoj dezajnis la svisa pentristo Ferdinand Hodler - la patro de Hector Hodler, la fondinto de UEA.
Protekto kontraŭ falsado
La aktualaj monbiletoj de la oka serio estas la plej falsimunaj monbiletoj de la mondo. Ili havas ĝis 18 diversajn sekurecajn karakterizaĵojn, kiuj praktike malebligas falsadon.
Michèle Rivasi
Profilo
Fondintino de la Komisio de esplorado kaj informo sendependaj pri radiaktiveco (CRIIRAD) en 1986, post la Nuklea akcidento de Ĉernobilo.
Jerzy Żurawlew
Jerzy Żurawlew (Rostov-na-Donu, 21a de januaro 1887 - Varsovio, 3a de oktobro 1980) estis pola komponisto, pianisto, dirigento kaj instruisto de piano de la Konservatorio de Varsovio.
Vidly
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1836.
Jerzy Żurawlew
Biografio
Li studis kun Aleksander Michałowski, kies plej bonkvalita lernanto li estis. Li famiĝis ĉar estis la fondinto de la Internacia Piana Konkurso Fryderyk Chopin en Varsovio en 1927.
Michèle Rivasi
Profilo
Kunfondintino, kun Corinne Lepage, de la Observatorio de vigleco kaj ekologia averto (Ovale).
Prezidentino de la Centro sendependa de esplorado pri elektromagnetaj radioj (Criirem)
Membro de
Michèle Rivasi estis direktorino de Francio-Greenpeace de septembro 2003 ĝis novembro 2004.