cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Carolina (Porto-Riko)
Carolina (hispana prononco: [kaɾolina]) estas urbego en nordorienta Porto-Riko.
Geografio
Carolina situas laŭ rivero preskaŭ la enfluejo al la Atlantika Oceano sur la norda marborda ebenaĵo. Ĝi estas parto de urbaro de San-Juano (Porto-Riko). Tiu ĉefurbo troviĝas 19 km.
Historio
Carolina kiel vilaĝo estis fondita en 1816 fare de hispanaj kolonianoj sub nomo "Trujillo Bajo" (=Trujillo Malalta). En 1857 ĝi estis renomita al Sankta Fernando de la Karolino post Karlo la 2-a (Hispanio), baldaŭe mallongigita al Karolino. La urbo estas konata kiel "Tero de Gigantoj" pro famaj personoj.
Trafiko
En Carolina funkcias internacia flughaveno por la plena urbara regiono.
Temperamento
Temperamento estas en tradicia psikologio la tuta korpa kaj spirita ecaro de homo konstatebla tra kutimaj humoroj kaj kondutoj.
Hipokrato (ĉ. 460 ĝis 370 a.K.) klasigas mensajn malfacilaĵojn rilate al la temperamentoj flegma, melankolia, kolerika kaj sangvina. Tiel li kunigas malsanojn de la animo kaj de la korpo. Malsanoj estas fizikaj kaj tiel li malmistifikas la mensan malsanon, kiu ĝis tiam estis konsiderata sub influo de demonoj.
Tia teorio rilatas al la kvar elementoj:
Aliaj asocioj estas:
Takashi Kano
(laŭ sistemo Hepburn, en Esperanto Takaŝi Kano, japane 加納孝, n. la 31-an de oktobro 1920, m. la 4-an de junio 2000) estis japana futbalisto. Inter la jaroj 1951 kaj 1954 li membris en la japana nacia teamo de futbalo.
Paavo Korhonen
Paavo KORHONEN (5-a de junio 1928 Joutseno – 29-a de septembro 2019 en Lappeenranta) estis finna kombin-skiisto. Li venkis mondĉampionadon en Lahti en 1958. Li fariĝis la kvara en olimpiaj ludoj en Oslo en 1952 kaj en Cortina d'Ampezzo en 1956. Finnan ĉampionadon li venkis en 1951, 1954, 1956, 1957 kaj 1960. Li estis 171 cm alta.
Baziliko de la Sankta Koro (Parizo)
La baziliko de la Sankta Koro (franclingve Basilique du Sacré-Cœur) estas romkatolika baziliko kaj populara monumento de Parizo dediĉita al la Sankta Koro. Ĝi troviĝas en la 18-a arondismento, sur la supro de la monteto Montmartre, tio estas sur la plej alta loko de la franca ĉefurbo.
Historio
La ideo konstrui preĝejon dediĉitan al la Sankta Koro aperis en Francio post la Franca-Prusa Milito de 1870. La arkitekto Paul Abadie desegnis la bazilikon post konkurso kontraŭ 77 aliaj arkitektistoj. Sed li mortis iomete post la eko de la konstruo, kaj tiu ĉi estis do daŭrigita de aliaj artistoj. La konstruado ekis en 1875 kaj finis nur en 1914 : la konsekrada ceremonio estis prokrastita ĝis la fino de la Unua mondmilito.
Stilo
La ĝenerala stilo estas klare romia-bizanca, precipe pro la tipa kupolo. Sed multaj elementoj de la baziliko estas fakte influitaj de francaj naciistaj temoj : la portiko ekzemple entenas ĉevalajn statuojn de Johana de Arko aŭ Ludoviko la 9-a, ambaŭ en bronzo. La baziliko plie entenas ĝardenon, cele al meditado, kun fontano. La supro de la kupolo estas alirebla por la turistoj : tie ili povas ĝui spektindan vidaĵon de Parizo, direkte al sudo. La monumento estas malfermita ĉiutage de 6:30 a.m. ĝis 10:30 p.m.
György Giczy
György Giczy naskiĝis la en Budapeŝto.
Berta Mayer
Berta Mayer [majer], laŭ hungarlingve kutima nomordo Mayer Berta estas hungara pentristo, instruisto, emajlisto.
Biografio
Berta Mayer frekventis mezlernejon en sia naskiĝurbo, poste ŝi akiris diplomon en Hungara Belarta Altlernejo en 1968. Ŝia plej grava instruisto estis Lajos Szentiványi (pentristo). Ŝi ekspoziciis ekde 1969. En 1997 ŝi ekinstruis en belarta mezlernejo en Budapeŝto. Ŝi ricevis premiojn inter 1973-2002. Ŝi edziniĝis jam dum la studentaj jaroj, ŝi naskis 2 gefilojn en 1974 kaj 1977.
Dannemarie (stacidomo)
Dannemarie estas franca stacidomo sur linio Paris-Est -, situanta en Dannemarie, en departemento Haut-Rhin, regiono Grand Est.
27764 von Flüe
27764 von Flüe estas tre malgranda, meze hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la germana astronomo Freimut Börngen elde la Observatorio Karl Schwarzschild en Tautenburg (Germanio).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la svisa loka administranto, juĝisto kaj mistikulo Niklaus von Flüe (1417 – 1487), patro de dek infanoj. Li plurfoje savis Svislandon el la dekadenco per sia politika interveno. En 1467 li forlasis siajn familion kaj postenojn kaj fariĝis ermito.
Dannemarie (stacidomo)
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Grand Est kaj Burgonjo-Franĉkonteo.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Paris-Est - Mulhouse-Ville (001000).
La Gardoturo
La Gardoturo, Anoncante la Regnon de Jehovo estas religia revuo kun duonmonataj kaj monataj eldonoj en 414 lingvoj kaj po pli ol (1/2020). Eldonita de la "Watchtower Bible and Tract Society of New York", kiu apartenas al la Atestantoj de Jehovo. Nuntempe ĝi estas la religia revuo plej distribuita tutmonde kaj la periodaĵo plej tradukita.
Historio
Tiu ĉi revuo komenciĝis en 1879 per la nomo "Zion's Watch Tower and Herald of Christ's Presence" (esperante: La Gardoturo de Ciono kaj Heroldo de la Ĉeesto de Kristo).
En 1909, Charles Taze Russell ŝanĝis la titolon al "The Watch Tower and Herald of Christ's Presence". La titolo "La Gardoturo" estis elektita de Russell. Inspirita de Jesaja 21:11,12
En 1920, la Societo Watchtower represis ĉiujn eldonaĵojn de la revuo inter 1879 kaj 1919 en 7 volumoj konataj kiel Watchtower Reprints. Post la, la titolo denove estis ŝanĝita al "The Watchtower and Herald of Christ’s Kingdom" (La Gardoturo kaj Heroldo de la Regno de Kristo). Poste, la, ili ŝanĝis la nomon al "The Watchtower Announcing Jehovah’s Kingdom" (La Gardoturo: Anoncante la Regnon de Jehovo), ĝia aktuala nomo. En la komenco la revuo havis desegnita en ĝiaj kovrilpaĝoj la emblemon de la Kruco kaj la krono, kiun poste ili forigis kiam ili malakceptis la uzadon de tiu ĉi religia simbolo.
Distribuado
La revuo estas eldonata senhalte ekde 1879, kaj de 1892 aperas duonmonate en la plimulto de la plurlingvaj versioj, en 357 lingvoj kaj (datumoj de La Gardoturo). Ĝia distribuado atingas tiel minimume 240 landojn aŭ regionojn de la tuta Tero.
Ĝia celo estas la instruado pri principoj kaj bibliaj doktrinoj. La revuo estas distribuita de gevolontuloj konataj kiel publikistoj kiuj ne ricevas salajron pro tio kaj eĉ mem pagas la revuon por kunlabori kovri la eldonkostojn.
Tupkovec
Tupkovec, hungare Turzóvölgy [turzOvoldj] estas ne memstara, tre malgranda vilaĝo en Kroatio, en distrikto Međimurje, en municipo de Gornji Mihaljevec.
Historio
Ĝis Traktato de Trianon Turzóvölgy apartenis al Hungara reĝlando, al Zala (reĝa departemento), al distrikto de Csáktornya, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo senbatale okupis la regionon kaj post 10 tagoj transdonis ĝin al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario, poste denove de Jugoslavio kaj ekde 1991 de Kroatio.
Voldinskoje (distrikto Dmitrov)
Voldinskoje (Волдынское) estas vilaĝo en distrikto Dmitrov, Moskva provinco, Rusio. En 2010 ĝi havas 84 loĝantojn (laŭ tutrusia popolnombrado).
Stibnito
Stibnito, foje nomata antimonito, estas sulfida mineralo kun la formulo Sb2S3. Tiu milda griza materialo kristaliĝas en la spacgrupo de la romba kristalsistemo. Ĝi estas la plej grava fonto por akiri la metaloidon antimonon. La nomo devenas el la greka στίβι stibi tra la latina stibium kiel la malnova nomo por la mineralo kaj por la elemento antimono.
Stibnito estas trovita en hidrotermaj kuŝejoj kaj estas asocia kun realgaro, orpigmento, cinabro, galeno, pirito, markasito, arsenopirito, cervantito, stibikonito, kalcito, ankerito, barito kaj kalcedono.
Malgrandaj kuŝejoj de stibnito estas oftaj, sed grandaj kuŝejoj de stibnito estas raraj. Ĝi estas trovebla en Kanado, Meksiko, Peruo, Japanio, Ĉinio, Germanio, Rumanio, Italio, Francio, Anglio, Alĝerio, kaj Kalimantan, Borneo. En Usono ĝi troviĝas en Arkansaso, Idaho, Nevado, Kalifornio, kaj Alasko.
Ĝis Majo 2007, la plej granda specimeno en publika ekspozicio (1000 futoj) estas en la Usona Muzeo de Natura Historio. La plej granda dokumentitaj unuopaj kristaloj de stibnito estis ~60×5×5 cm kaj originiĝis el diversaj lokoj de Japanio, Francio kaj Germanio.
Ipiés
Ipiés [iPJES] estas loĝloko de la municipo Sabiñánigo de Hispanio​, en la sudo de la komarko Alto Gállego (kies ĉefurbo estas Sabiñánigo mem) apartenanta al la nordo de la Provinco Huesko (regiono Aragono). Fakte ĝi estas unu el pli ol 50 loĝlokoj de Sabiñánigo, kiu estas la municipo kiu enhavas pli da loĝlokoj en la provinco. Ipiés estas formata de ok loĝejoj kaj unu domo de rura turismo.
La loĝloko Ipiés (820 msm) mem estas en la suda valo inter Sabiñánigo kaj Guarguera. La loĝloko estas tipa domaro karaktera de montaro ĉe Pireneoj, kun deklivaj ardezaj tegmentoj, kaj tre tipaj konustrunkaj kamenoj.
Historio
Ipiés aperis registrita jem en 1024 kaj ekde tiam menciita kiel Ipiés, Ipesse, Ipiessi, Hipies kaj Ypies. ​
Fine de la 19-a jarcento oni ekkonstruis fervojon konektantan Zaragozon kun Francio tra Canfranc, kiu revivigis la lokon, sed poste la loĝantaro malaltiĝis pro alurba migrado kaj malalta naskindico.
Dum la Hispana Enlanda Milito, Ipiés suferis pro operacoj de la batalo de Sabiñánigo —inter septembro kaj novembro de 1937—. Pli forta respublika truparo konkeris lokojn, sed ne la celitan ĉefurbon Sabiñánigo, dum totalaj homperdoj estis preskaŭ 6 000 (pli inter frankistoj). Multaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento pro rura elmigrado kaj en la areo ĉefe pro la milito, kaj ĉe Ipiés oni malaltiĝis el 66 loĝantoj en 1920 ĝis nur tri loĝantoj en 1990 sed poste oni rekuperiĝis ĝis nunaj 10 loĝantoj (2019).
Aktualo
La ĉefa ekonomia enspezofonto tradicie estis malgrandaj agrikulturo kaj brutobredado, kio pluas ĉi tie male al aliaj apudaj lokoj, sed lastatempe la komarko turnis sin ankaŭ al kreskanta turismo ligita al la pirenea akso (valoj de Tena kaj de Aragón) kaj al la proksimeco al Sabiñánigo. Ĉefa vidindaĵo estas la preĝejo.
Burgo St. German
La burgo St. German estas preskaŭ ne plu ekzistanta malaltaĵburgo sur la teritorio de komunumparto Sankt Germanshof de la komunumo Bobenthal en la distrikto Südwestpfalz, germana federacia lando Rejnlando-Palatinato.
La burgo estis fondita post 1055 de abato Samuel pro la defendo de la abatejo Wisemburgo. 1522 la burgo estis detruata kaj 1592 ĝi estis disfalinta.
Konserviĝis de la kvarangula burgo la romanika kelo sub la sudorienta alo.
6534 Carriepeterson
6534 Carriepeterson estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la [de la usona astronomo Timothy B. Spahr elde la Stacio Catalina de la Observatorio Steward, nord-oriente de Tucson (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de Carolyn (Carrie) H. Peterson (1942–2006), aktiva anino de la Astronomia Societo de suda Nov-Anglio (Astronomical Society of Southern New England : ASSNE). Ŝi interesiĝis pri la steloj, sed multe pli interesiĝis je motivis la stelaj admirantoj. Carrie apogis la konstruon de la Observatorio Wishing Star en 2006 sed ne vivis por vidi ĝin finita.
Aragona lingvo
La aragona lingvo (propranome aragonés) estas latinida lingvo parolata de 10.000 homoj en la nordaj valoj de Aragono. Ĝi estas precipe parolata en la komarkoj Ĥazetanio, Alto Gállego, Sobrarbo kaj Ribagorzo. La dialektoj plej orientaj havas trajtojn de transiro al la kataluna. Ankaŭ pluraj personoj lernas ĝin por ke la lingvo ne malaperu.
Ĝi ne havas ankoraŭ oficialan statuson. Malpli ol 10.000 homoj uzas ĝin, kvankam pli ol 30.000 komprenas la lingvon.
Ĝi uzas latinan alfabeton.
La aragona lingvo enhavas tri ĉefajn dialektojn (okcidenta, centra kaj orienta) kaj la benasqués aŭ dialekto el la valo Benás (Benasque en la hispana), lingvistike inter la aragona kaj la kataluna.
Nomo
La nomo plej uzata estas aragonés, ĝi estas konata per tiu nomo kaj municipe kaj internacie.
La filologa tradicio uzas la nomo navarro-aragonés aŭ navarroaragonés por paroli de la mezepoka lingvo, kiel aliaj latinidaj lingvoj (galaicoportugués aŭ asturleonés).
Pro la histora divido de la lingvo kaj la ne-ekzisto de uniĝinta konsciencio inter la parolantoj de la dialektoj, ĉiu dialekto estas nomata per la nomo de la municipo kie ĝi estas parolata.
Fabla estas alia nomo tre popularigita en la 20-a jarcento. Ĝi venas de la nomo fabla chesa, el la ĉesa dialekto.
Fonologio kaj grafio
La fonemoj estas inter oblikvaj stangoj / /, la alofonoj de fonemo estas inter kvadrataj krampoj [ ], la ortografio estas en kursivo kaj ĝi adaptas sin al la ortografio de la Akademio de la Aragona Lingvo.
Vokaloj
Grafika akcento (á, é, í, ó, ú) indikas pozicio malregula de la tonika akcento.
Diakronika evoluado de fonologio
Iuj historiaj trajtoj de la aragona en sia evoluado el la latina:
Posesivoj
La posesivoj faras la determinantan funkcion, kiam ili staras post la difinita artikolo. La determinita nomo povas stari meze de la kombino:
En iuj okazoj, ne estas bezonata/uzata la artikolo:
Kun iuj substantivoj referintaj al proksimaj parencoj, oni uzas ankaŭ la mallongan formon de la posesivo, kiu ne estas akompanata de artikolo:
Adverbialaj pronomoj
La aragona, kiel multaj latinidaj lingvoj, konservas la latinajn formojn ENDE kaj IBI en la adverbialaj pronomoj: en/ne kaj bi/i/ie.
Diakrona gramatika evoluado
Alie ol en la hispana, la latina -B- restas en la imperfekto de indikativo en la dua kaj tria konjugacioj: teniba (angl. "he had", hisp. tenía, Kat. tenia, Okc. teniá/tienèva, Gal. tiña, Port. tinha)
Historio
La aragona lingvo ekspansiis en granda parto de la Iberia duoninsulo dum la mezepoka apogeo de la Aragona Kronlando. Post kiam la reĝa potenco transiris al kastiliaj manoj, komenciĝis konstanta malpligrandiĝo de la lingvolimo internen de la lando. Samtempe, la ĉefurbo Zaragozo, rapide alprenis la lingvon de la nobelaro kaj mem rapide fariĝis fokuso disradianta la kastilian. Tiel, kvin jarcentojn post la ekdekadenco, la lingvon scipovas nur homoj dise en la altaj pireneaj valoj, kie iam la aragona naskiĝis.
La konstitucia demokratio voĉdonita de la vilaĝo en 1978 signifis pliigon de la kvanto de literaturaj laboroj kaj studoj en kaj pri la aragona lingvo. Tamen, ĉi tiu "renaskiĝo" eble estas tro da malfrua por ĉi tiu lingvo.
Kun la "Leĝo 10/2009, de la 22-a de decembro, pri la uzo, protekto kaj promocio de la propraj lingvoj de Aragono", eldonita en la Oficiala Bulteno de Aragono la 30-a de decembro 2009, la aragona lingvo devenis propa lingvo de Aragono.
Dialektoj
Ĝi ekzistas propono (farita de Francho Nagore) por dividi la lingvo kvar principaj dialektoj:
Por kelkaj lingvistoj, tiuj grupoj estas kompleksa dialektalaj formitaj de kelkaj paroladoj. Por aliaj, tiu kvar grupoj estas la dialektoj de la aragona kaj la ĉesa aŭ la ĉistabina estus komarka paroladoj.
Ortografio
Aragona lingvo havas tri ortografioj:
Mezepoka literaturo
La aragona lingvo (ankaŭ nomita navara-aragona en la mezepoka etapo) ne ĝuis, dum sia historio, la literaturan prestiĝon, kiun akiris la aliaj latinidaj lingvoj de la Iberia Duoninsulo.
Ne estos ĝis la 12-a kaj 13-a jarcentoj kiam la aragona komencos havi plej grandan ĉeeston en la skribitaj dokumentoj. De ĉi tiu periodo, elstaras la Liber Regum —unua ĝenerala historio kun ampleksa rakonta disvolviĝo en latinida lingvo de Iberio—, Dek ordonoj kaj la Vidal Mayor, jura verko kie aperas kompilitaj la foruoj de Aragono. Tekstoj kiel Razón feita d'amor, la Libre dels tres reys d'orient aŭ la Vida de Santa María Egipcíaca prezentas same klarajn aragonajn trajtojn.
Moderna epoka literaturo
La kastilia estas ekde 1500 la unua lingvo por kulturo en Aragono: multaj aragonanoj elstaras skribinte en tia lingvo kaj en la 17-a jarcento la gefratoj Argensola (Bartolomé y Lupercio) iris al Kastilio kaj montris belan uzadon de la kastilia al kastilianoj.
La aragona devenis familia kaj vilaĝa lingvo kaj restis plu en la Pirineoj kie ĝi akiros popolan karakteron. La 16-a jarcento estas malluma: oni ne havas dokumentojn en la aragona, sole aljamiado. En la 17-a jarcento aperis iuj verkistoj kiuj uzos tian lingvon por karakterizi popularajn personaĵojn.
En literara konkurso eldonita en Oska je 1650 oni prezentis tri poemojn en la aragona de Matías Pradas, Isabel de Rodas kaj "Fileno, montañés".
La unuaj pastoradas estas de la 16-a kaj 17-a jarcentoj.
Gitaro
Gitaro estas korda muzika instrumento, kiu kutime havas ses kordojn kaj fretojn sur sia prentabulo, ludata per la fingroj aŭ plektro. Ĝi estas tipe ludata per ambaŭ manoj agitante aŭ plukante la kordojn ĉu per la plektro ĉu per fingroj (respektive ungoj) de unu mano, dum samtempe oni premas la kordojn kontraŭ la fretoj per la fingroj de la alia mano. La sono de la vibrantaj (vibrigitaj) kordoj estas projekciata ĉu akustike, pere de la resonigila malplenaĵo de la gitaro (ĉe akustika gitaro), ĉu pere de elektraj (elektronikaj) amplifilo kaj laŭtparolilo.
La sonon produktas vibrantaj kordoj. Gitaro estas akorda instrumento - ebligas kaj unuvoĉan kaj plurvoĉan ludadon.
La gitaro estas tipo de kordofono, tradicie konstruita el ligno kaj sonigita per kordoj el tripo, nilono aŭ ŝtalo (sed nenio malhelpas aliajn similajn materialojn) kaj distingita el aliaj kordofonoj per sia konstrumaniero kaj agordado. La moderna gitaro estis antaŭita de la giterno, la vihuela, la kvar-kord(ar)a gitaro de la Renesanco, kaj la kvin-kord(ar)a gitaro de la Baroko, ĉiuj el kiuj kontribuis al la disvolvigo de la moderna ses-korda instrumento.
Elektraj gitaroj, enkondukitaj en la 1930-aj jaroj, uzas amplifilon kaj laŭtparolilon kiuj faras la sonon de la instrumento sufiĉe laŭte aŭdebla kaj por lamuzikistoj kaj por la publiko, kaj, ĉar ĝi produktas elektran elsendaĵon se ludita, tio povas esti elektronike manipulata kaj formi specifan tonalon uzante ekvalizilon (ekz., por kontroli basajn kaj sopranajn tonalojn) kaj grandan varion de elektronikaj efektaparatoj, el kiuj la plej ofte uzataj estas deformaĵo kaj resonado. Fruaj amplifitaj gitaroj uzis malplenan korpon, sed solidaj lignaj gitaroj ekhegemoniis jam dum la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj, ĉar ili estas malpli tendencaj al nedezirataj akustikaj renutraĵoj "feedback howls". Kiel ĉe akustikaj gitaroj, estas nombraj tipoj de elektraj gitaroj, kiel la duon-akustikaj gitaroj, la "archtop" gitaroj (uzataj en ĵaz-gitaro, bluso kaj rokabilo) kaj la solid-korpaj gitaroj, kiuj estas amplekse uzataj en rok-muziko.
La laŭta, amplifita sono kaj sonpovo de elektra gitaro ludata tra gitar-amplifilo estis ludanta ŝlosilan rolon en la disvolvigon de bluso kaj rok-muziko, ambaŭ kiel akompana instrumento (ludanta ripetfrazojn kaj akordojn) kaj kiel protagonista instrumento por gitarsolooj, kaj en multaj rok-subĝenroj, plej elstare en metalroko kaj punk-roko. La elektra gitaro havis tre gravan influon en popola kulturo. La gitaro estas uzata en ampleksa vario de muzikaj ĝenroj tutmonde. Ĝi estas agnoskita kiel ĉefa instrumento en ĝenroj tiom diversaj kiom bluso, blugreso, kontreo, flamenko, folk, ĵazo, ĥoto, mariaĉo, metalroko, punk-roko, regeo, rok, soŭlo, kaj pop.
Historio
Fine de 18-a jarcento evoluo de gitaro stabiliĝis je preskaŭ nuntempa formo. Korpo akiris cirklan rezonancan aperturon kaj kolo fretojn. Gitaro jam havis sian nuntempan agordadon kaj nombron de kordoj (ses). Poste oni komencis por agordado uzadi ŝraŭban mekanismon. Komence de 19-a jarcento kreskis intereso pri gitaro kaj do gitaro estiĝis populara hejma muzik-instrumento - kiel kroma instrumento al kantado. En dua duono de 19-a jarcento gitaron parte anstataŭis piano sed en 20-a jarcento komenciĝis nova kresko de intereso pri gitaro daŭranta ĝis hodiaŭ.
Evoluo
Antaŭ la disvolvigo de la elektra gitaro kaj la uzado de sintezaj materialoj, gitaro estis difinita kiel instrumento kiu havas "longa, frethavan kolon, ebenan lignan prentabulon, ripojn, kaj ebenan dorson, plej ofte kun kurbaj flankoj." La termino estas uzata por aludi al nombraj kordofonoj kiuj estis disvolvigitaj kaj uzitaj tra Eŭropo, dekomence en la 12a jarcento kaj, poste, en Ameriko. Ĉirkaŭ 3,300-jaraĝa ŝtonĉizaĵo de hitita muzikisto ludanta kordinstrumenton estas la plej antikva bilda reprezento de kordofono kaj argilaj tabuletoj el Babilono montras muzikistojn ludantajn instrumenton kiu havas tre fortan similon al la gitaro, indikante eblan babilonan originon de la gitaro. Laŭ greka mitologio gitaron inventis la diino Klio.
La moderna vorto "gitaro", kaj ties antaŭaĵoj, estis aplikita al ampleksa vario de kordofonoj ekde klasikaj tempoj kaj tiel ĝi okazigas ioman konfuzon. La anglalingva vorto "guitar", la germanlingva "Gitarre" kaj la franclingva "guitare" estis ĉiuj adaptoj el la hispanlingva "guitarra" [giTAra], kiu siavice devenas el la andalus-araba قيثارة (qīthārah) siavice el la latina "cithara", siavice el la Antikva greka κιθάρα. "Kithara" aperas en la Biblio kvar fojojn (1 Kor. 14:7, Apokalipso de Johano. 5:8, 14:2 kaj 15:2), kaj tiuj mencioj estas tamen tradukitaj en angla kiel "harp".
La hispana vihuelao (vihuela), nomita en itala "viola da mano", gitareca instrumento de la 15a kaj 16a jarcentoj, estis amplekse konsiderata la nura plej grava influo en la disvolvigo de la baroka gitaro. Ĝi jam havis ses kordoĥorojn (kutime), liutecajn agordojn en kvaronoj kaj gitarecan korpon, kvankam fruaj reprezentoj montras instrumenton kun tre akre formita talio. Ĝi estis ankaŭ pli granda ol la tiutempaj kvar-kordaj gitaroj. Ĉirkaŭ la 16a jarcento, la formo de la vihuelao havis pli komunan kun la moderna gitaro, kun sia kurba unu-pecaj flankoj, ol kun la violoj, kaj pli kiel pli granda versio de la tiutempaj kvar-kordaj gitaroj. La vihuelao ĝuis nur relative mallongan periodon de populareco en Hispanio kaj Italio dum epoko dominata aliloke en Eŭropo fare de la liuto; la lasta survivanta publikigita muziko por tiu instrumento aperis en 1576.
Dume, la kvin-korda baroka gitaro, kiu estis dokumentata en Hispanio el la mezo de la 16a jarcento, ĝuis popularecon, speciale en Hispanio, Italio kaj Francio el la 16a jarcento ĝis la mezo de la 18a jarcento. En Portugalio, la vorto "viola" referencia al la gitaro, dum "guitarra" signifis fakte "Portugala gitaro", nome vario de cistro.
Estis multaj diversaj plukinstrumentoj kiuj estis inventitaj kaj uzitaj en Eŭropo, dum la Mezepoko. Ĉirkaŭ la 16a jarcento, plej el la formoj de gitaro estis eksmodiĝintaj, kaj neniam estis reviditaj. Tamen, survoje tra la 16a jarcento, la kvin-korda gitaro estis jam establita. Ne temas pri rekta procezo. Estis du tipoj de kvin-kordaj gitaroj, ili estis diferencaj pro la loko de la ĉefar tria kaj pro intermeza modelo. La kvina kordo povis esti metita sur la instrumento, ĉar oni scias, ke oni ludis dek sep notojn aŭ plie. Ĉar la gitaro havis kvinan kordon, ĝi kapablis ludi tiun kvanton de notoj. La gitarkordoj estis agordigitaj unusone, tio estas, la instrumento estis agordigita metante fingron sur la dua freto de la plej fajna kordo kaj agordigante la gitaron el malsupre supren. La kordoj estis kompletan oktavon unu el la alia, kio estas la tialo por la diferenca metodo agordigi. Ĉar ĝi estis tiom diferenca, estis grava polemiko pri kiu fakte kreis la kvin-kordan gitaron. Literatura fonto, nome la rolulo Dorotea de Lope de Vega, atribuas tion al la poeto kaj muzikisto Vicente Espinel. Tiu postulo estis ripetita ankaŭ de Nicolas Doizi de Velasco en 1640, tamen ĝi estis malakceptita de aliaj kiuj asertas, ke la naskojaro de Espinel (1550) malebligas, ke li estas responsa pri tiu tradicio. Li kredis, ke la agordigo estis la tialo ke la instrumento estis konata kiel hispana gitaro en Italio. Eĉ poste, en la sama jarcento, Gaspar Sanz verkis, ke aliaj landoj kiel Italio aŭ Francio aldonis ion al la hispana gitaro. Ĉiuj el tiuj landoj eĉ imitis la kvin-kordan gitaron pere de "rekreo" fare de si mem.
Klasika gitaro
Klasika gitaro (konata ankaŭ kiel konĉerta gitaro, klasika akustiko, nilon-korda gitaro, aŭ hispana gitaro) estas membro de la familio de gitaroj uzata en klasika muziko. Ĝi estas akustika ligna gitaro kun kordoj faritaj el nilono, pli ol la metalaj kordoj uzataj en akustika kaj elektra gitaroj. Por dekstra-mana ludisto, la tradicia klasika gitaro havas dekdu fretojn el la korpo kaj estas tenita sur la maldekstra kruro, tiel ke la mano kiu plukas aŭ pinĉas la kordojn faras tion ĉe la dorso de la sonejo (tio estas nomata klasika sinteno).
Akustika gitaro
Ofte, kiam oni parolas pri akustika gitaro, oni volas paroli nur pri la akustika kun metalaj kordoj, kaj la nilonkordaj gitaroj nomiĝas klasika gitaro, hispana gitaro aŭ flamenka gitaro
Elektroakustika gitaro
Elektroakustika gitaro devenas de gitaro akustika sed krome havas receptoron. Mekanik-elektra konvertilo de receptoro kutime estas piezoelektra kaj konvertas ŝanĝojn de mekanika premo al elektra signalo, simile al mikrofono. Tio ebligas amplifi sonon de gitaro sed sono konservas sonkoloron de klasika gitaro. Pro akiri eĉ pli fidelan sonon foje estas al piezoelektra receptoro aldonita ankaŭ eta mikrofono kiu estas ene de korpo. En gitaro kutime enkonstruas antaŭamplifilo kun ekvazililo.
Elektra gitaro
Komence de 20-a jarcento oni komencis uzadi gitaron ankaŭ en grandaj orkestroj, kie montriĝis problemo pri tro malforta sono. Oni provis multajn manierojn por amplifi kaj diversajn konstrukciojn de receptoroj. Plej bone pruvis siajn kapablojn elektromagneta receptoro. Nuntempe ĝi konsistas el etaj induktiloj troviĝantaj sub kordoj en kiu dum movado de kordoj induktas eta elektra tensio. Tiu tensio estas poste amplifata per amplifilo. Haspelo povas esti kuna por ĉiuj kordoj aŭ ĉiu kordo povas havi propran.
Elektromagneta receptoro ne registras osciladon de tablo sed vibradon de kordoj, do elektraj gitaroj ne bezonas korpon. Pro tio ŝanĝiĝis konstrukcio - korpo konstruiĝas de masiva tabulo de ligno, plastaj materialoj, aliaj materialoj aŭ povas tute manki. Laŭtempe evoluis pliaj tipaj signoj. Agordigaj najloj estas foje en unu vico. Plia aparato povas esti levilo kiu ebligas dum ludo movigi ponton kaj do ŝanĝi sonalton. Foje estas en gitaro enkonstruita antaŭamplifilo aŭ ekvalizilo.
Elektra gitaro havas sur korpo ĵakingon 1/4", per kiu gitaro konektiĝas al amplifilo. Uzado de amplifilo donas al gitaro karakterizan sonon kiu apartenas al iuj ĝenroj de moderna muziko - roko, metalo, ktp. Signalo de gitaro ofte elektronike redaktiĝas per efektoj.
Basgitaro
Basgitaro unuavide tre similas al gitaro sed fakte temas pri tute alia instrumento. Laŭ tona amlpekso ĝi estas analogio al elektre amplifikita kontrabaso kun kiu havas egalan kordaron. Pro efektivigo de prentabulo kaj tenado dum ludado basgitaro apartenas al gitaroj. Akustikaj basgitaroj fakte ekzistas sed efektive estas uzataj malofte.
Basgitaristo kutime ne ludas per plektro sed per fingroj (dekstra mano), ankaŭ fingrometado de maldekstra mano povas diferenciĝi de gitara fingrometado. Tio estas kaŭzita pro pli longaj tondaŭro kaj distanco inter fretoj (ol je gitaro). Sed teknike pli spertaj basgitaristoj uzadas klasikan gitaran fingometadon, ekzemple kune kun plimultkordaj basgitaroj. Iuj spertaj ludistoj uzadas senfretajn basgitarojn, ili havas multe pli da eblojn, globan kaj fajnan sonon, tre similan al kontrabaso.
Unuaj basgitaroj ekaperis en 50-a jaroj de 20-a jarcento kaj anstataŭigis klasikajn kontrabasojn. Ilia ekesto kaj evoluo forte ligas kun disvastiĝo de rokenrola kaj roka muziko.
Akustika basgitaro
Akustika basgitaro estas liutinstrumento el la gitarfamilio kaj estas agordata kiel elektra basgitaro aŭ kontrabaso. En la ĉiutaga lingvo la akustika basgitaro nomiĝas nur „akustikbaso“. Laŭ konstrumaniero, ĝi similas al gitaro, havas tamen iomete pli grandan korpon. Oni devas distingi ĝin de la basgitaro, kiu estas konstruata unuflanke kun du koloj kaj aliaflanke ankaŭ kiel basinstrumento de la klasika koncertgitaro. La elektra basgitaro ekde la 1950-aj jaroj pli kaj pli venkis kiel pli facile manuzebla alternativo al kontrabaso. Ĝi havas la malavantaĝon, ke oni povas ludi ĝin manke de resonkesto nur elektre amplifate. Kiel alternativo aperis la akustika basgitaro, kiu havas ĝuste tiun resonkorpon kaj do estas ludebla ankaŭ neamplifite. Laŭ aspekto ĝi similas al akustika gitaro. Ĝi estas ĉefe kvarkorda, foje ankaŭ havebla laŭ kvin- aŭ seskorda versio. Oni agordas la instrumenton kiel kontrabaso aŭ elektra basgitaro traire en kvartoj: kiel kvarkordilo en ,E-,A-D-G, kiel kvinkordilo plejofte kun malalta B-kordo, pli malofte kun alta C-kordo.
Ŝtalgitaro
Ŝtalgitaro (kīkākila) povas aludi al diversaj grupoj de plukinstrumentoj, ĉiuj nomeblaj specoj da glitogitaroj kaj evoluigitaj fine de la 19-a kaj en la unua duono de la 20-a jarcento. Ili ĉiuj devenis de la Havaja insularo, disvastiĝis unue al Usono, kie ili tre influis la sonon de la kontrea muziko, kaj de tie en la restan mondon.
Pedala ŝtalgitaro
La pedala ŝtalgitaro - angle pedal steel guitar - estas elektra plukinstrumento (do muzikilo) evoluigita en Usono en aŭ nesignife antaŭ 1940. Ĝi rilatas al la genuoŝtalgitaro kaj estas uzata precipe en kontrea muziko kaj specifa havaja muziko. La ĉefa diferenco al la tiel nomata genuoŝtalgitaro estas la kromaj pedaloj kaj baskuliloj kiuj permesas ŝanĝi la tonalton de la kordoj dum la ludado.
Genuoŝtalgitaro
Genuoŝtalgitaroj estas genro de glitogitaroj, tiel nomataj ĉar gitaroj estas fasonataj por esti muzikataj plate, sur la genuoj de la muzikisto, kaj ĉar la unuaj konstruitaj ofte havis ŝtalan korpon. La muzikisto pinĉas la kordojn (ofte per plektro) unumane kaj aliamane variigas la altecon de la sono glitante per glitstango (vidu la tekston glitogitaro) sur la kordoj. Tio permesas krei glitsonojn.
Club Deportivo Ebro
Club Deportivo Ebro estas aragona futbala klubo en Zaragozo, la ĉefurbo de la aŭtonoma regiono de Aragono. La CD Ebro nun ludas je la Segunda División B (tria kategorio).
Gitaro
Sepkorda gitaro
En la estanteco oni uzas sepkordajn gitarojn ankaŭ kiel elektrajn gitarojn precipe en metalrokaj bandoj).
En la renesanca epoko gitaro ĝenerale havas kvar kordoparojn. En la barokmuziko ĝi havis kvin kordoparojn, kaj la muzikistoj uzis grandan variaĵon da agordoj. Dum la 18-a jarcento disvastiĝis gitaroj kun ses kordoparoj, kaj post 1800 la nuna versio kun ses unuopaj kordojn normiĝis. Tiu ĉi evoluo bildigas la strebadon de la gitaristoj, pligrandigi la tonamplekson de siaj instrumentoj. La sepkorda gitaro estas plua rezulto de ĉi tiu deziro kaj estas en uzo ekde 150 jaroj. La franca gitaristo Napoléon Coste komponis kelkajn verkojn por sepkorda gitaro, kies sepa kordo estas libere svinganta kordo agordata je D, foje ankaŭ je C.
Kuba gitaro
Kuba gitaro (tres cubano aŭ simple tres) estas kuba kordinstrumento, kiu devenas de la kutima gitaro. Ĝia nomo tres signifas „tri“ kaj devenas de la fakto, ke la instrumento havas tri ĥorojn de origine tri, nun kutime de du kordoj. La kuba gitaro estas uzata en la punto guajiro same kiel en la kuba sono kiel akompanilo.
Portugala gitaro
La portugala gitaro (guitarra portugesa) estas portugala kordinstrumento, nome speco de gitaro. Ĝi havas dekdu ŝtalajn kordojn en ses kordoĥoroj. Ĝi estas tre populara akompana instrumento de fado, nome tre populara portugala kanto.
Partoj
Ĉiuj gitaroj havas ĝenerale la saman konstrukcion. Sed diversaj specoj de gitaroj havas iajn diferencaĵojn. Ekzemple gitaroj kiuj elektre amplifikas sonon bezonas ĵakingon kaj receptorojn, male al tutakustikaj gitaroj. Simile, akustikaj gitaroj bezonas son-aperturon, kiun ne bezonas elektraj gitaroj. Miksaĵo de tiuj du specoj, elektroakustika gitaro, sed havas ĉiujn ĉi-partojn.
Preskaŭ ĉiuj gitaroj havas ses kordojn, sed ekzistas aliaj, precipe dekdu-kordaj. Tiam estas kordoj grupitaj pare, kaj la du kordoj de paro sonas laŭ la sama noto.
Ponteto aŭ ankaŭ simple ponto estas peco de malmola ligno, kiu limigas la vibrantan parton de la kordoj kaj transdonas ties vibrojn al la sontabulo.
Agordo
La gitaro estas transpona muzikinstrumento; ĝia sono estas unu oktavon pli malalta ol indikite. Multaj malsamaj agordsistemoj ekzistas. En la plej ofta, 'EADGBE,' la kordoj agordiĝas de malalta E ĝis alta E tra du-oktava gamo. En ĉi tiu aranĝo, preskaŭ ĉiu duopo de najbaraj kordoj ludas la saman noton kiam oni ludas la pli malaltan kordon tenante la kvinan freton kaj la pli altan kordon tenante neniun freton. La sola escepto estas la dua kaj tria kordoj; tiukaze, la notoj estas samaj se oni tenas la kvaran freton de la tria kordo kaj ludas la duan kordon senfrete.
Teknikoj
Fingroplukado aŭ Fingrostila gitarludado estas la tekniko ludi gitaron per plukado de la kordoj rekte per la fingropintoj, fingrungoj aŭ ingoj ligitaj al fingroj, male al ebenludado (plukante unuopajn notojn per unusola plektro).
Gitarglitado estas partikulara tekniko por ludado de gitaro kiu estas ofte uzita en bluso-stila muziko. Tiu tekniko konsidtas en la meto de iu aĵo antaŭ la kordoj dum la ludado por krei glitefikon kaj fortan vibradon kio faras tiun muzikon emocie esprimiva.
Gitarsoloo aŭ Gitarsoloaĵo estas soloo, nome melodia muzikero, instrumenta sekcio, aŭ tute muzikpeco verkita por klasika gitaro, elektra gitaro aŭ akustika gitaro. En la 20a kaj 21a jarcentoj gitarsolooj en tradicia muziko kaj popola muziko kia bluso, svingo, ĵazo, rokĵazo, rok-muziko kaj metalroko ofte enhavas virtuozajn teknikojn kaj variajn gradojn de improvizado. Gitarsolooj en klasika gitaro, kiuj estas tipe verkitaj en muzika notacio, estas uzitaj ankaŭ en klasikaj muzikformoj kiaj ĉe ĉambra muziko kaj konĉertoj.
Gavrilkovo (distrikto Dmitrov)
Gavrilkovo (Гаврилково) estas vilaĝo en distrikto Dmitrov, Moskva provinco, Rusio. En 2002 ĝi havis 2 loĝantojn, en 2010 ĝi ne havas loĝantojn (laŭ tutrusia popolnombrado).
Gvidmotivo
Gvidmotivo estas artisma rimedo, kiu ligite al komence eksterartisma enhavo retroveblas ĉie en la tuteco de la verko. Depende de la respektiva arta fako (muziko, pentrado, arkitekturo aŭ literaturo) oni enmetas resp. transformas diferencajn motivojn. Ekz. koloroj, humoroj, simboloj, personoj, tonsinsekvoj, frazoj ktp. estas uzeblaj kiel gvidmotivo.
La nocio gvidmotivo unuafoje aperis en 1871 en la surlistigo de la verkoj de Carl Maria von Weber fare de Friedrich Wilhelm Jähns. Laŭ aliaj fontoj Hans Paul von Wolzogen stampintus la nocion.
Muziko
En la muziko gvidmotivo estas plejofte mallonga, karakteriza tonformitaĵo, kiu en vortligita muziko (i.a. en opero) aŭ en programeca instrumentmuziko revenas kaj asociece simbolu certan poezian sencon, ekz. personon, objekton, ideon aŭ senton.
Verŝajne Carl Maria von Weber estis la unua komponisto, kiu uzis klare revenantajn, memorigajn motivojn, do gvidmotivojn (ekz. en Der Freischütz). Hector Berlioz uzis ĉi tiun koncepton kiel t.n. „idée fixe“ (fiksa ideo) en la Symphonie Fantastique por granda orkestro. La gvidmotivan teknikon poste perfektigis kaj ekscese uzis Richard Wagner en siaj operoj kaj muzikdramoj, kvankam li mem neniam utiligis la nocion, sed diris „memorigaj motivoj“. Lian La ringo de la Nibelungo vere traiĝas plektaĵo de gvidmotivoj, je kio ili ofte devenas unu de la alia, kiuj ja pro etaj ŝanĝoj de la notvaloroj aŭ de la ritmo klare distingiĝas, sed tamen estas motive parencaj. Kiel gvidmotivoj Wagner (kaj lin sekvantaj ankaŭ Giacomo Puccini, Richard Strauss kaj aliaj) uzas tonsinsekvojn (motivoj), aŭ sonojn kiel la Tristan-akordo.
Gvidmotivoj estas ankaŭ grava komponilo de la filmmuziko. Plej famaj ekzemploj pro tio estas la multaj diferencaj temoj kaj motivoj en Star Wars kaj en la filmoj de La Mastro de l' Ringoj. En filmo oni unuafoje uzis ĝin en King Kong el 1931, kaj ĝi trovis provizoran kulminon en la filmo Iam en la sovaĝa okcidento.
Ankaŭ en la muzikalo, precipe en la pli seriozaj, dramaj kreitaĵoj, kiuj sin ligas malvaste je literatura modelo, ofte troviĝas gvidmotivaj strukturoj. Ekz. la muzikalo Les Misérables enhavas aron da iom abstraktaj gvidmotivoj, kiuj trairas la pecon ree kaj ree je karakterizaj lokoj kaj ordigas, ekz. la motivo de la jura-normativa antaŭmetaĵo, kiun la policano Javert uzas ĉiam, kiam ajn li plenumas juran akuzon.
Ĉi tiu motivo kontraŭas la motivon de la persona-emfaza emocio/partopreno, kiu aperas je ĉiuj lokoj, en kiuj morale verama persono plendas pri sia sufero pro la aktualaj socialaj, sociaj aŭ personaj cirkonstancoj, ekz. en la morto-ario de Fantine, en la fama balado de Eponine same kiel je la fino, kiu prezentas la resumon de Javert pri la vivo en ĝenerale kaj en Francio antaŭmarta en speciale.
Vortludo
La hundo de Obeliks, Idefiks, portas la francan vorton por gvidmotivo, Idée fixe.
Literaturo
Difino: eldiro aŭ tema unueco, bone encerbigebla kaj ripete laŭ la sama vortsinsekvo, kiu servas al la subdivido de la rakontita kaj ofte al la reprezentado de agado resp. la evoluo de la roluloj de literatura verko. ritma gvidmotivo nomiĝas la domina, daŭra reveno de formoj.
Funkcio: La gvidmotivo ofte funkcias kiel gvidlinio, kiu trairas kompletan rakonton. Ĝi ofte surmontras je malŝanĝa elemento certajn ŝanĝojn kaj per tio reprezentas la ŝanĝiĝo de la roluloj dum la agado.
Ekzemplo por la gvidmotiva tekniko en la literaturo estas la dentproblemoj de la roluloj kiel revena motivo por la dekadenco de la familio Buddenbrook en la samnoma romano de Thomas Mann.
Odo Bujwid
Odo Feliks Kazimierz BUJWID (naskiĝis la en Vilno /en Kongresa Pollando ene de Rusia Imperio/, mortis la  en Krakovo /en Ĝenerala Gubernio rilatis al teritorioj de la Dua Pola Respubliko, kiujn inter 1939 kaj 1945 nazia Germanio militokupis kaj ne rekte enigis en la teritorion de la Germana Regno) estis pioniro de bakteriologio en Pollando, pioniro de higieno, unu el la unuaj polaj sciencistoj okupiĝantaj pri vakcinoj, universitata doktoro kaj profesoro en Krakovo de 1892 kaj aktiva esperantisto.
Vivo
Bujwid studis kvar jarojn medicinon en la Universitato de Varsovio, kaj jam dum la studado li skribis disertacion (disertaĵon): "Mikroskopio kaj mikrokemio de kraĉaĵo en la malsanoj de spirvojoj (Varsovio 1884) pro kio li estis premiita per ora medalo kaj dum multaj jaroj la disertaĵo estis ege utila por studentoj kaj kuracistoj. Li kiel la unua polo studis en 1885 bakteriologion ĉe Robert Koch en Berlino kaj en la jaro 1886 ankaŭ kiel unua polo studis ĉe Louis Pasteur en Parizo la metodikon de la profilaktik-vakcinadon kontraŭ rabio kaj fariĝis internacie konata eminentulo sur tiu kampo. En sia esplorlaborejo en Varsovio li kreis la unuan en la mondo post Parizo la filion de la Pasteur-Instituto. Li gvidis la esplor-laborojn pri virusoj de rabio, mikobakterio (Koĥa bacilo) de tuberkulozo kaj kom-forma vibrio de ĥolero. En la jaro 1887 li publikigis propran biokemian metodon de rekonado de vibrioj de ĥolero en kultivaĵoj, kiu ege ekinteresiĝis la sciencan mondon. En la jaro 1890 li sendepende de Robert Koch ekstraktis el la kultivaĵoj de tuberkuloza mikobakterio la substanco kiun li nomis tuberkulino ankaŭ Koch akceptis tiun nomon de la akirita sustanco. Tuberkulino estis ĝis 21a jc uzata en la interhaŭta alergia metodo por diagnozi tuberkulozon en la homa medicino kaj en veterinara medicino ĝis nun. Li estas nomata la patro de pola bakteriologio. En la jaro 1893 Bujwid akiris titolon asociita profesoro en katedro pri higieno en la Jagelona Universitato en Krakovo. Li lekciis tie la bakteriologion kaj la medicinistan diagnostikon. Ĉe tiu katedro li organizis la duan en Pollando Instituton pri Pasteur-vakcinado. En la jaro 1894 li preparis la antidifterian serumon pli frue ol publikigis tion Emil Behring. Li esploris ĝian kurac-efikon kaj en la jaro 1894 organizis du institutojn kie oni produktis la antidifterian serumon: en Varsovio ĉe sia Paster-Instituto kaj same en Krakovo. Poste sekvis la produktado de vakcinoj kaj serumoj: antitetanosaj, antistreptokokaj kaj antierizipelaj. El lia plumo eliris 250 sciencaj artikoloj en la pola, franca, germana, Esperanto kaj rusa lingvoj. Kune kun sia edzino li organizis multajn prelegojn kaj kursojn pri populara klerigado kaj propagando de higieno kaj sociaj sciencoj.
Varsovio kaj Krakovo, kie li ofte laboradis samtempe, antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al diversaj landoj, nome al Rusio (fakte al Kongresa Pollando ene de Rusia Imperio) kaj Aŭstrio (fakte al Aŭstra-Hungara Imperio). De 1914 ĝis 1918 li servis kiel volontulo en la Polaj Legioj (1914-1918), havinte tiam jam 57 ĝis 61 jarojn. Post la milito li - kolonelo demobilizita - revenis al Krakovo kaj okupiĝis pri fabrikado de vakcinoj.
Esperanta agado
Lia agado por Esperanto komenciĝis en 1912, kiam li fariĝis la prezidanto de la 8-a UK 1912 en Krakovo. Postmilite li estis prezidanto de la Tutpola Federacio de Esperanto-Societoj. Li, havante gravajn rilatojn kaj konatecojn en la regantaj polaj medioj, ofte atingis favorojn por Esperanto kaj esperantistoj (pasportoj, vizoj k. a.). Danke al liaj pledoj la pola respublika prezidento Józef Piłsudski mem fariĝis favora al Esperanto kaj akceptis la patronecon de la 23-a UK 1931, kies prezidanto estis Bujwid. Ankaŭ lia merito estis, ke la pola radio de tempo al tempo aranĝis Esperantajn prelegojn.
En 1924 fondiĝis en Krakovo la PED (Pola E-Delegitaro), kaj li fariĝis ĝia prezidanto. En 1927/1928 li vojaĝis kiel delegito de sia registaro al Brazilo, por studi la vivon de tieaj polaj koloniistoj. Multe helpis lin en la komisio Esperantistoj, kion li raportis al la registaro. En 1930 li faris propagandan vojaĝon tra Nederlando, Danio kaj Svedio. Bujwid estis membro de la Lingva Komitato (LK), prezidanto de ISAE, honora membro de UEA ktp. Li verkis multajn artikoloj kaj paroladojn en kaj pri Esperanto. Dum pluraj jaroj li eldonis proprakoste la periodaĵon Pola Esperantisto kaj ĉiujn publikigaĵojn de PED kaj ankaŭ per aliaj gravaj materialaj subtenis Esperanton. Entute li estis la siaepoka ĉefulo de la Esperanto-movado en Pollando, kaj lia aŭtoritato ĉe la polaj esperantistoj estis senescepta.
La privata vivo
Lia edzino, Kazimiera Bujwidowa (naskiĝis la en Varsovio, mortis la  en Krakovo), feministo - pioniro por la virinaj rajtoj, esperantisto - estis fidela helpantino ankaŭ en Esperantaj laboroj de sia edzo, ateisto. Ili havis 6 infanojn: Kazimiera, Zofia, Jadwiga, Helena, Johano kaj Stanislao.
Lia filino Helena Jurgielewiczowa, kiel la unua virino en Pollando kiu akiris diplomon de bestkuracisto la 5an de majo 1923 kun la plej bona noto en la Akademio de Veterinara Medicino en Lvovo. Helena estis la leŭtenanto de la 11a Regimento de la Legiaj Ulanoj, kvarfoje distingita per la heroa kruco pro la braveco dum la Defendo de Lvovo dum la jaroj 1918–1919.
Jüchsen
Jüchsen estas vilaĝo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Schmalkalden-Meiningen de la federacia lando Turingio. En la 25-a de januaro 2006 la loĝloko havis 1644 loĝantojn. Ekde la 1-a de januaro 2007 la antaŭe sendependa administra komunumo estas parto de la komunumo Grabfeld.
Vidindaĵoj
Regionhistoria muzeo
Yosuke Kashiwagi
Yosuke Kashiwagi (japane 柏木 陽介, n. ) estas japana futbalisto. Li de 2010 ĝis 2016 membris en la japana nacia teamo de futbalo.
Kuruo
Kuruo, kuru-malsano estas priona malsano de la centra nervosistemo. Ĝi estas nomata ankaŭ ridmalsano kaj kondukas al morto.
La malsano inkubacias dum jaroj, la unuaj simptomoj estas kapdoloro, poste tutkorpa dolorsento, poste malcertiĝas la irado, la moviĝo iĝas nekoordinata, aperas nevolaj ofte strangaj (torditaj) tromovoj kun tremado. La morto okazas post 3–20 monatoj.
La kuruon unuafoje priskribis Daniel Carleton Gajdusek, usona virusologo.
NGC 1090
NGC 1090 (aliaj indikoj — PGC 10507, UGC 2247, MCG 0-8-11, ZWG 389.11, IRAS02440-0027) estas galaksio en konstelacio Baleno.
En ĉi tiu galaksio estis observataj du supernovoj en la jaroj 1962 kaj 1971.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Batalo de Lvovo
Komence de septembro la poloj ekorganizis la defendon de la urbo. La 12an la germanoj ekatakis post la konkero de Samborzec (66 km el Lvovo), sed pli malgranda nombro de polaj defendantoj forpuŝis la atakon. La 13an venis germanaj plifortigoj kiuj direktis sin al la urbocentro. La Generalo Kazimierz Sosnkowski iris el Lvovo al Przemyśl kaj ekestris grupon de Polaj unuoj kiuj klopodos rehavi la urbon. La 17an de septembro Sovetunio nuligis iamajn paktojn kun Pollando, kiun ĝi konsideris ne ekzistanta. Sovetoj ekvenis al la ekurbo la 19an kaj la 22an la poloj kapitulacis.
Barakaldo
Barakaldo, antaŭe (San Vicente de Baracaldo), estas municipo de Biskajo, Eŭskio, Hispanio. Ĝi situas en la provinco Biskajo, en la distrikto Gran Bilbao, Ĝi estas la biskaja urbo plej loĝata post Bilbao kaj la kvara en Eŭskio post la provincaj ĉefurboj ĉar ĝi havas 97.562 loĝantojn (jaro 2008).
Turismo
Barakaldo havas turisman oficejon en la "Bilbao Exhibition Center" (BEC) preparata por ricevi turistojn pere de ĉiĉeronoj aŭ turismaj revuoj. Sur la stratoj kaj muroj estas montritaj mapoj kaj afiŝoj pri turismaj reklamoj, kie aperas telefonumero por informi pri la elektita monumento.
Sinfonia domestica
Sinfonia domestica (op. 53) estas simfonia poemo por granda orkestro de Richard Strauss. Strauss komponis ĝin en la jaroj 1902 kaj 1903 en Berlino, kie li laboris kiel prusa kortega kapelmajstro.
Historio kaj komponado
En 1898 Strauss fariĝis ĉefdirektisto de la Reĝa Kortega Opero je Berlino. Je ĉi tiu punkto la komponisto eksentis egan intereson pri siaj propraj vivcirkonstancoj kaj turnis sian atenton al siaj stato kaj persona historio. Kiam li komencis verki Sinfonia Domestica, li intencis fari ĝin daŭrigo de sia simfonia poemo Heroa vivo pri la sukcesa komponisto. Strauss diris pri tio: "Mia venonta tonpoeziaĵo reprezentos tagon en mia familia vivo. Ĝi estos parte poezia, parte humura – triobla fugo kunigos paĉjon, panjon kaj infaneton."
Simile al lia antaŭe komponita simfonia poemo Ein Heldenleben ĝi havas membiografiajn trajtojn kaj estas rapsodio pri lia familia vivo. Sur la partituro staras la omaĝo: Al mia kara edzino kaj al nia filo. Ĝi estas subdividita en kvar partojn: Allegro, Scherzo, Adagio, Finale, je kio regas tri temoj (la viro, la virino, la filo). La partoj estas atribuitaj al hejmaj situacioj: vigla vizito de la parencaro, rilato de la gepatroj al la filo, familia malakordo kaj kiel finalo la hejma paco.
Strauss finverkis la pecon en 1903 dum silvestro (31-a de decembro) de la jaro en Charlottenburg. La verko travivis sian unuan prezentadon la 31-an de marto 1904 en la novjorka Carnegie Hall kadre de Strauss-Festivalo direktate de la komponisto. Kvankam la unua prezentadon estis sukcesego, nuntempe oni prezentas ĉi tiun simfonian poemon – kompare kun aliaj – nur malofte. Sub direktado de la komponisto la Vienaj Filharmoniistoj surdiskigis la verkon.
Instrumentado
La peco estas instrumentita per fluteto, 3 flutoj, 2 hobojoj, hobojo de amoro, angla korno, klarneto en D, 3 klarnetoj (1-a kaj 2-a en B♭, 3-a en A), basklarneto en B♭, 4 fagotoj, kontrafagoto, 4 saksofonoj (soprano en C, aldo en F, baritono en F, baso en C), 8 korno en F, 4 trumpetoj en F and C, 3 trombonoj, tubjo, timpanoj, tamo, bastamburo, triangulo, cimbaloj, cimbalaro, tamburino, kampaneto, 2 harpoj kaj arĉinstrumentoj.
Movimentoj
La verko konsistas el kvin movimentoj; prezentado daŭras proksimume tri kvaronajn horojn. La movimentoj nomiĝas jene:
Tirezio
Tirezio (helene Τειρεσίας, Teiresias) estis en la helena mitologio filo de Evero kaj Ĥariklo. Li estis bonfama teba divenisto.