cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Babezio
Babezioj (latine Babesia) estas protozooj, kiuj parazite vivas en la eritrocitoj de diversaj vertebruloj. Ili ŝanĝas la vertebrulon pere de specifaj iksodoj, laŭ mondoparto per diversaj specioj.
Babezioj kaŭzas malsanon ĉe la koncernaj vertebruloj, ĉu homoj ĉu bestoj - la malsano nomiĝas Babeziozo kaj karakteriziĝas per febro, anemio kaj iktero. Ili ricevis sian nomon laŭ la rumana patologo Victor Babeş, kiu malkovris ilin.
Santa Catarina Ticuá
Santa Catarina Ticuá estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaĥako (Oaxaca). La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Santa Catarina Ticuá. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 20 371.
Geografio
Santa Catarina Ticuá apartenas al la distrikto Tlaxiaco al kiuj apartenas entute 35 komunumoj. Ĝi situas en la Miŝteka regiono de Oaĥako (regiono Mixteca), kiu apartenas al la nordokcidenta parto de la subŝtato. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 919 loĝantojn. El tiuj estis 409 viroj kaj 510 virinoj. La komunumo havas surfacon de 15,31 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 2250 metroj super la marnivelo.
Sociogeografio
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 547 indiĝenoj. El tiuj 469 aĝis pli ol 5 jaroj. Entute 469 personoj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Antikristo
Antikristo aŭ kontraŭ-Kristo estas figuro kiu aperas en la Apokalipso de Johano ekde 13-a ĝis la 20-a ĉapitro; ankaŭ nomata "La Besto", kaj estis donita al ĝi aŭtoritato agadi dum kvardek du monatoj (Ap. 12,5). Ĝi (aŭ li, aŭ ŝi) venos okupi la vicon de Kristo kaj volos esti adorata anstataŭ Dio.
Ĝenerale, oni vidas la Antikriston en siaj propraj religiaj kontraŭuloj, ekzemple adventismo kredas ke la papo estas la Antikristo mem.
Ekster teologio, la Antikristo estas temo de multaj literaturaj kaj filozofiaj verkoj, kiel Lappar, la Antikristo de Endre Tóth, baza libro de originala Esperanto-literaturo, aŭ La Antikristo de Nietzsche.
Thusis (komunumaro)
La komunuaro Thusis estas administra unuo de Kantono Grizono kaj parto de la distrikto Malantaŭa Rejno. Ĝi havis 5080 loĝantojn la 31-an de decembro 2009. Ĝia ĉefloko estas Thusis.
Geografio
La komunumaro Thusis situas okcidente de la Malantaŭa Rejno kaj konsistas el la komunumo de la suba Heinzenberg.
Komunumoj de la komunumaro Thusis
La komunumaro Thusis konsistas (stato en 2009) el 6 komunumoj, el kiuj ĝia ĉefloko Thusis estas la plej granda. Jen la listo:
Traian Basescu
Traian BĂSESCU [trajan bəsesku] (n. 4-an de novembro 1951 en Murfatlar) estis la prezidento de Rumanio ekde la 20-a de decembro 2004 ĝis la 21-a de decembro 2014. Li estis ministro de transportado en 1992 kaj denove inter 1996-2000. Inter 2000-2004 li estis ĝenerala urbestro de Bukareŝto (la rumana ĉefurbo) sed rezignis el la funkcio fariĝinte prezidento de Rumanio.
Stacio Keikyū-Tomioka
Stacio Keikyū-Tomioka (japane: 京急富岡駅 [Kejkjuu-Tomioka-eki], angle: Keikyū Tomioka Station) estas fervoja stacio en Kvartalo Kanazaŭa, Jokohamo, Gubernio Kanagaŭa, Japanio. La stacio servas 1 linion de Korporacio Keikyū: Linio Keikyū (ĉefa).
Ahmadismo
La Ahmadismo (جمعة احمديه مسلملہ; الجمعة الإسلاميا الاحمدية) estas islama frakcio kaj religia movado, kiu estis naskita en la barata islamo kaj fondita en brita Hindio (la Brita Raĝo) kaj predikas por la renovigo de la religio de Islamo, por klerismo, paco kaj zorgo por aliaj.
Historio
La ahmadisma movado estis fondita en la stato de Panĝabo en Brita Hindio (la Brita Raĝo) en la 19-a jarcento fare de Mirza Aholam Ahmad al-Qadiani (1835-1908) kaj estas nomita laŭ li. Kiam li estis proksimume 40-jaraĝa, Aholam Ahmed deklaris ke Alaho taskigis lin renovigi la vizaĝon de la islama religio, kaj regi la mondon kun justeco kaj honesteco. Liaj subtenantoj kolektis en la hinda grandurbo de Ludhiana la 23-an de marto 1889 kaj ĵuris fidelecon al li (Biyaa Bayata). Tiu dato estas konsiderita kiel la dato kiam la Ahmadi-sekto estis fondita. Tra la jaroj, la movadanoj faris vastan misian agadon kaj tiel la nombro de kredantoj pliiĝis. Post la dispartigo de Hindio en hinduan plimultan ŝtaton kaj por islama lando, multaj Ahmadistoj translokiĝis de Hindio al Pakistano kaj la religia centro translokiĝis al nova urbo establita de la Ahmadistoj - Rabwah. La movado estis persekutita en Pakistano dum jaroj kaj ĝia religia agado estis translokigita al Londono. Nuntempe, centroj de la Ahmadismo-movado estas disigitaj en multaj landoj.
Post la morto de Mirza Ahulam Ahmad al-Qadiani en 1908, unu el liaj unuaj studentoj, Hakim Noor al-Din (Hakim Nur al-Din) estis nomumita kiel lia posteulo kaj lia titolo estis "la posteulo de la Mesio". Post la morto de Hakim Nur al-Din en 1914, nur 25 jarojn post la fondiĝo de la movado, la movado dividiĝis en du fluojn, ĉiu el kiuj estis gvidata de malsamaj gvidantoj. La ĉeffluo restis en Qadian, la grandurbo kie la fondinto de la movado estis naskita kaj gvidita fare de Mirza Bashir al-Maimon Mahmoud Ahmed, la majoratulo de la fondinto de la movado; La dua fluo translokiĝis al Lahoro kaj estis gvidita fare de Mulai Muhammad Ali. La Ahmadismo movado de Lahoro venis pli proksimen al tradicia Islamo kaj en la okuloj de islamanoj, la membroj de la movado ne estas konsideritaj nekredantoj en Islamo.
Nuntempe
Aktuale en 2016, ekzistas diversaj koncentriĝoj de membroj de la komunumo en 209 landoj kaj teritorioj, plejparte en Sudazio, Okcidentafriko, Orientafriko kaj Indonezio. Estas malfacile taksi la precizan grandecon de la Ahmadismo-populacio. La gvidantaro de la komunumo parolas pri "dekoj da milionoj", sed la plej multaj sendependaj fontoj taksas, ke la populacio varias de 10 ĝis 20 milionoj tutmonde, tio estas, ĉirkaŭ 1% de la islamanoj de la mondo, dum Pakistano sole havas ĉirkaŭ 4 milionojn.
La nombron de la ahmadanoj oni taksas, depende de la fontoj, inter 10 kaj 20 milionoj en pli ol 176 landoj.
En 2001, la " Monda Kristana Enciklopedio " taksis ke tio estas la plej disvolviĝanta movado ene de Islamo.
Principoj de kredo
La Ahmadismo kredo neas absolute la uzo de perforto kiel parto de Ĝihado. La movado fieras pri predikado de klerismo, paco kaj amo al aliaj. Ahmadismo vidas sin kiel tutmonda religio, kiu devus inkluzivi, krom islamanoj, kristanoj, judoj kaj hinduoj. Laŭ la Ahmada kredo, Jesuo estis homo kiu ne estis krucumita kaj ne estis levita al la ĉielo, sed estis deprenita de la arbo fare de liaj disĉiploj, translokigita al Hindio, kaj mortis tie en la aĝo de 120 en la grandurbo de Srinagaro, en Kaŝmiro. Aholam Ahmed, la heroldo de la religio, estis laŭ siaj vortoj enkarniĝo de Kriŝno, Jesuo kaj Mohamedo kune. Li estas " Al-Mu'adh"." - La Promesita (vorto ekvivalenta en signifo al Mahdi). Male al la akceptita islama opinio ke Mohamedo estas la "Sigelo de la Profetoj", la Ahmadistoj kredas ke post lia morto la profetaĵo ne ĉesis kaj ĝi pasis al Aholam Ahmad kaj liaj disĉiploj post li.
La principoj de la Ahmadismo kredo devigas ĝiajn kredantojn esti lojalaj al la lando en kiu ili vivas. La Ahmadismo estas ligita per religiaj ordonoj por atingi la venontan mondon kaj oni devas obei la leĝojn de la registaro de sia lando, por ke oni povu vivi en paco en ĉi tiu mondo. Ĉiu kredanto flankenmetas 6,5% de sia enspezo por religiaj agadoj en la kampoj de edukado kaj religio.
Dum la hinda lukto por sendependeco de Britio, la Ahmadismo-popolo ne apogis la lukton kaj preferis eksterlandan registaron kiu protektas la rajtojn de malplimultoj super hindua registaro kiu povis subpremi ilin, tio estis integrita al ilia aliro al obeado de la leĝo (dum la homoj de la Barata Nacia Kongreso agis kontraŭ la ekzistanta leĝo en sia luktado de sendependeco).
Kadre de la tasko proksimigi korojn, la Ahmadistoj tradukas la Koranon en multajn lingvojn, ĝis nun la Koranon estis tradukita de ili kaj de aliaj en ĉirkaŭ 100 lingvojn, inkluzive de la Esperanto.
La kredo principe diferenciĝas el la ortodoksa islamo (vidu Sunaismo) pro interpreto de la morto de Jesuo, ĝihado kaj mahdo.
<li>Mahdo: Gulam Ahmad deklaris sin Mahdo (arabe: مهدي, t.e. bone gvidata) por islamanoj, Avatar (manifestiĝo) de Kriŝna por hinduoj, Mesio por hebreoj kaj Kristo por kristanoj. Do li deklaris, ke Muhamado ne estis la sigelo de la profetoj (33:40), sed ke en la Nobla Korano la verso pri la 'sigelo' de la Profetoj ne signifas, ke post Muhamado neniu senpera kontakto plu okazos inter Dio kaj homaro, nome, ke neniu profeto venos en la mondon (en la senco de voĉportanto senpera de Dio), sed ke eventuala nova Profeto ne povos porti novan Leĝon, ĉar la 'sigelo' sur la Libro estas definitiva. (el I. Chiussi, Je la flanko de la Profeto, Antverperno: tk, 1978, p. 242)
<li>Ĝihado: Gulam Ahmad diris, ke islamanoj ne devis batali kontraŭ la britoj, kaj ke Mahdo ne estas militestro, kontraŭe al la ortodoksa tiutempa opinio. </ol>
Du frakcioj en Ahmadjo kaj la diferencoj inter ili
En la internacia islama kongreso en Islamabado en 1974 kun la partopreno de islamaj reprezentantoj de 124 landoj, inkluzive de multaj landoj kiuj ne havas islaman plimulton, la Ahmadistoj estis denuncaj pro iliaj du frakcioj, la "Kadijanoj" kaj la "Lahurs", kiel "malfideluloj, kiuj estas filoj de malfideluloj".
Konstantin Ĉernenko
Konstantin Ustinoviĉ ĈERNENKO (aŭ Ĉernjenko) (Константин Устинович Черненко; naskiĝis la en Bol'ŝaja Tes (Siberio), mortis la  en Moskvo) estis favorato de Leonid Breĵnev kaj en 1971 iĝis ano de la Centra Komitato de KPSU, en 1976 ties sekretario.
Marcipano de Toledo
La Marcipano de Toledo estas variaĵo de marcipano, kiu ricevis la kategorion de Indicación Geográfica Protegida (IGP), nome origina kontrolmarko, en 2002. La protektita geografia areo de produktado de tiu marcipano estas la provinco de Toledo (Hispanio).
La Regula Konsilantaro de la IGP determinas ke estas akcepteblaj en ĝi la marcipanoj produktitaj en ĉiuj municipoj de la provinco de Toledo, kun enhavo de almenaŭ 50% de migdaloj kaj naturaj sukeroj.
Goroĥovec
Goroĥovec (Гороховец) estas urbo en Vladimira provinco en Rusio.
Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 17215501.
La interurba telefona kodo estas 09238, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj.
La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo.
La urbo estas sur dekstra bordo de rivero Klazjma (Клязьма), en 15 km de fervoja stacio kun la sama nomo kiel la urbo.
En jaro 2002 la urbo havis 14.5 mil loĝantojn, kaj laŭ la stato de en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Sprato
Sprato estas komuna nomo aplikita al grupo de manĝofiŝoj, kiu apartenas al la genro Sprattus en la familio Klupeedoj. La termino estas ankaŭ aplikata al nombro de aliaj malgrandaj spratecaj manĝofiŝoj. Kiel ĉe plej manĝofiŝoj, spratoj estas tre aktivaj malgrandaj olefiŝoj. Ili ariĝas en grandaj fiŝaroj kun aliaj fiŝoj kaj naĝas konstante la tutan tagon.
Ili estas ankaŭ rekonataj pro sia nutra valoro, kiu enhavas altajn nivelojn de polisaturataj grasoj kiu estas konsiderata konvena al la homa dieto. Ili estas manĝataj en multaj lokoj tutmonde. Spratoj estas foje mispasata por aliaj fiŝoj; produktoj vendataj kiel preparitaj el anĉovoj (ekde la 19a jarcento) kaj sardinoj estas foje preparitaj el spratoj, ĉar la aŭtentaj iam uzitaj estas malpli atingebla. Ili estas konataj pro sia milda gusto kaj estas facile miskomprenataj por sardinidoj.
Klemento la 14-a
Klemento la 14-a, naskita kiel Gian Vincenzo Antonio Ganganelli la 31-an de oktobro 1705 en Santarcangelo di Romagna, mortinta la 22-an de septembro 1774 en Romo/Vatikano, estis papo de la 4-a de junio 1769 ĝis sia morto. Li estis elektita je la.
Li estis filo de kuracisto kaj orfiĝis de la patro kiel knabo. Li studis en Rimini kaj Urbino, kie li kiel 18-jarulo aniĝis en la ordeno de la konventualaj franciskanoj. Li iĝis instruisto pri filozofio kaj teologio kaj per sia agado kiel estro de la kolegio de S-ta Bonaventura meritis al si la estimon de papo Benedikto la 14-a, kiu nomumis lin konsilisto de la inkvizicio. Poste papo Klemento la 13-a donis al li purpuran kardinalecon, sed pro malkonkordo pri la politiko de la papo li perdis ties subtenon kaj ĉian influon ĉe la papa kortego.
La konklavo post la morto de Klemento la 13-a komenciĝis je la 15-a de februaro 1769 kaj estis la plej kontroversa en almenaŭ du jarcentoj. La centra demando estis la sorto de la jezuita ordeno, kiun minacis nuligo. La katolikaj potencoj senmanke postulis, ke ne estu elektita amiko de la societo de Jesuo. La burbonaj princoj eĉ rekte postulis, ke la kandidatoj firme devontigu sin subpremi la ordenon. Post pli ol tri monatoj kaj 179 voĉdonoj la elekto trafis, je la 19-a de majo 1769, al Ganganelli, ne tiom ĉar li deklaris sin malamiko de la jezuitoj, kiom pro tio, ke li estis la malplej malamata en la kontraŭaj partioj. Akuzo pri simonio (komerco pri sanktaĵoj), farita kontraŭ li, certe estis disvastigita de la jezuitoj, kvankam ne ekzistis pruvo, ke Ganganelli intencis subpremi la ordenon. Fakte li estis rifuzinta skribe devontigi sin pri la demando.
Klemento la 14-a publikigis la enciklikon decet quam maxime, kiu enhavis informojn pri la korupteco de klerikoj.
Post sia morto li estis entombigita en la baziliko de Sankta Petro de Romo, sed en 1802 liaj restaĵoj estis transmetitaj al la franciskana preĝejo de la Sanktaj Apostoloj. Lia naskiĝurbo Santarcanĝelo di Romagna nomis la centran placon laŭ li (Piazzale Ganganelli) kaj tie starigis monumentan arkon honore al li.
Post li neniu alia papo ĝis nun elektis la nomon Klemento (= "mildulo").
Venkantino de Samotrako
La Venkantino de Samotrako, ankaŭ nomata Niko de Samotrako, estas marmora skulptaĵo de la helena diino Niko (Venko), malkovrita en 1863 sur la insulo Samotrako de la franca konsulo kaj amatoro-arkeologo Charles Champoiseau. La statuo nun estas eksponata en la Luvro en Parizo. En la greka lingvo ĝi estas nomata Niki tis Samotrakis (Νίκη της Σαμοθράκης). Multe da kopioj ekzistas en muzeoj kaj galerioj tra la mondo.
La Venkantino estas konsiderata unu el la grandaj supervivantaj ĉefverkoj de greka skulptaĵo el la helena periodo, malgraŭ ke ĝi estis difektita, sen kapo kaj etenditaj brakoj. De nekonata artisto (eble de rodisa origino), oni pensas, ke la skulptaĵo datiĝas de la periodo inter 220 a.K. kaj 190 a.K. (kvankam iuj datas ĝin inter 250 a.K. kaj 180 a.K.). Certe, la simileco kun figuroj kaj tapiŝoj de la Pergama altaro (datita ĉirkaŭ 170 a.K.) ŝajnas forte. Parta enskribo ĉe la bazo de la statuo inkluzivas la vorton "Rhodhios" (Rodiso), kiu indikas ke la statuo estis mendita por celebri grandan mararmean venkon de Rodiso, en tiu tempo la plej potenca mara ŝtato de la Egea. La Samotraca Arkeologia Muzeo tamen diras, ke la statuo estis oferdono de la makedonia generalo Demetrio la 1-a Poliorketo post lia mararmea venko ĉe Kipro.
Luís Bernardo Honwana
Luís Bernardo Honwana (Maputo, 1942) estas mozambika verkisto.
Venkantino de Samotrako
La statuo staras ĉe la pruo de ŝipo, kaj eble servis kiel parto de ekstera altaro, prezentante la diinon malsuprenirantan el la ĉieloj al la venkinta floto. Farita per blanka parosa marmoro, la figuro mezuriĝas 3,28 metroj laŭalte. Antaŭ perdi siajn brakojn, Niko verŝajne blovis glorkanton per trumpeto. En 1950 unu el la manoj de la statuo estis malkovrita en Samotrako kaj nun estas en vitra elmetejo en la Luvro apud la podio sur kiu staras la statuo.
Luís Bernardo Honwana
Vivo
Luís Bernardo Honwana naskiĝis en la urbo Maputo (tiam konata kiel Lorencomarko) en 1942. Li kreskis en Moamba, kie lia patro laboris kiel interpretisto de la ronga kaj portugala lingvoj. 17-jara li foriris al la ĉefurbo por studi ĵurnalismon. Lian literaturan talenton malkovris la famaj mozambikaj poetoj José Craveirinha kaj Rui Knopfli. En 1964 Honwana aliĝis al la Fronto por Liberigo de Mozambiko (FRELIMO) kies celo estis la sendependiĝo de Mozambiko, tiam kolonio de Portugalio. Pro lia politika agado, oni enprizonigis lin en1964; entute li pasigis tri jarojn en prizono. Em 1970 li translokiĝis al Portugalio por studi juron en la Klasika Universitato de Lisbono. Post la sendependiĝo de Mozambiko, Honwana laboris kiel altranga funkciulo de la registaro kaj kiel prezidanto de la Nacia Organizo de Mozambikaj Ĵurnalistoj. Li estis ankaŭ direktoro de la oficejo de la prezidento Samora Machel. En 1982 li fariĝis la ŝtata sekretario pri kulturo, kaj en 1986 oni nomumis lin ministro pri kulturo. En 1987 li estis elektita kiel membro de la Plenumkomitato de Unesko, kaj en tiu posteno li restis ĝis 1991.
Venkantino de Samotrako
La Venkantino estas unu el la pli grandaj trezoroj de la Luvro, kaj hodiaŭ estas dramege eksponita ĉe la kapo de la ŝtuparo Daru.
Luís Bernardo Honwana
Vivo
En 1991 li fondis kaj ekprezidis la Librofonduso de la Portugala Lingvo, kies sidejo estas en Maputo.
En 1994 li estis invitita partopreni la Sekretariejon de Unesko, kaj oni nomumis lin direktoro de la regiona oficicejo de tiu organizaĵo, kies sidejo estas en Sudafrikio. Honwana estas membro kaj kunfondinto de la  Nacia Organizaĵo de Mozambikaj Ĵurnalistoj, de la Mozambika Asocio de Fotografio kaj de la Asocio de Mozambikaj Verkistoj. Nuntempe li apartenas al la Fondaĵo por Konservado de Viv-diverseco (BIOFUND).
Verkoj
Honwana publikigis la novelaron Ni mortigis Favan Hundon (Nós Matámos o Cão-Tinhoso) en 1964. En 1969, ankoraŭ meze de la kolonia epoko, kun pligraviĝanta kolonia milito, la verko aperis en angla traduko (eldonita en Londono, kun la titolo We Killed Mangy-Dog and Other Stories) kaj ricevis vastan internacian rekonon (interalie, ĉar ĝi estis la unua portugallingva verko angligita por la prestiĝa kolekto Heinemann African Writer’s Series.). Sekve de tio, ĝi estis tradukita ankaŭ en aliajn lingvojn : en la germanan (1980), en la svedan (1980), en la francan (1983, eldonita en Dakaro / Abiĝano / Lomeo), denove en la anglan (1987, en Harareo), en la hispanan (1987, en Havano), denove en la francan (2006, en Parizo) kaj denove en la hispanan (2008, en Madrido). Esperanta traduko estas preparata.
En oktobro 2016 la portugala trupo João Garcia Miguel prezentis teatran adapton de du noveloj de la libro, kaj turneis i.a. en Angolo kaj Mozambiko
En 2017 Honwana aperigis sian duan libron, kolekton de nefikciaj tekstoj kun la titolo La malnova domo el ligno kaj zinko (''A velha casa de madeira e zinco).
Jan Ciepliński
Jan Ciepliński estis pola baletisto, koreografo, baletinstruisto. Jan Ciepliński naskiĝis la en Varsovio (Rusa Imperio, nuntempe en Pollando), li mortis la  en Novjorko.
Biografio
Jan Ciepliński inter 1909-1918 li estis studento de baleta lernejo en Varsovio. Jam ekde 1915 li havis baletrolojn en en:Grand Theatre, Warsaw. Inter 1918-1921 li estis membro de alia baletkompanio en Varsovio kaj li prezentis soldancojn. En 1921 li turneis en Eŭropo, Usono kaj Kanado kun Anna Pawłowa, poste li hejmenvenis kaj organizis sian propran baletan teamon de ĉirkaŭ tridek homoj. Li estis gvidanto kaj koreografo. La teamo prezentis baletojn ĝis 1925 en Katowice, Poznań kaj Vilno, poste la teamo ĉesis. Ciepliński poste estis membro de alia baleta trupo, inter 1927-1931 li estis baletmajstro kaj koreografo de la Reĝa Stokholma Opero, inter 1930-1934 de la Reĝa Operejo de Budapeŝto. En 1934 li revenis al Varsovio kaj li estis ĉefa baletmajstro kaj koreografo de Grand Theatre. En la sekva jaro li kaŭzis skandalon, tial li forvojaĝis al Bonaero. Inter 1943-1948 li denove laboris en Budapeŝto, kie li prezentis 40 baletojn. Li prezentis plurajn gravajn kaj modernajn verkojn de la tiama internacia baleta literaturo, li kreis verkojn kun hungara temo kaj li ankaŭ provis enscenigi unuaktajn teatraĵojn sen intrigo. Li finis sian karieron en Novjorko, kie li funkciigis baletstudion.
Anemio
Anemio (ankaŭ literumita anemio) estas malpliigo de la totala kvanto de eritrocitoj (globuloj) aŭ hemoglobino en la sango, [3] [4] aŭ malpliigita kapablo de la sango porti oksigenon. [5] Kiam anemio aperas malrapide, la simptomoj ofte estas neklaraj kaj povas inkludi senton de laco, malforto, spirmanko kaj malbona kapablo ekzerciĝi. [1] Kiam la anemio rapide ekestas, simptomoj povas inkluzivi konfuzon, kapturnon, perdiĝon de konscio kaj pliigita soifo. [1] Anemio devas esti signifa antaŭ ol persono fariĝas videble pala. [1] Pliaj simptomoj povas okazi laŭ la suba kaŭzo. [1] Por homoj, kiuj bezonas operacion, antaŭoperacia anemio povas pliigi la riskon postuli sangotransfuzon post operacio. [6]
Anemio povas esti kaŭzita de sangado, malpliigo de produktado de eritrocitoj kaj pliigita kolapso de eritrocitoj. [1] Kaŭzoj de sangado inkluzivas traŭmaton kaj gastro-intestan sangadon. [1] Kialoj de malpliigita produktado inkluzivas fermankon, vitaminan B12-mankon, talasemion kaj kelkajn neoplasmojn de la osta medolo. [1] Kialoj de pliigita kolapso inkluzivas genetikajn kondiĉojn kiel serpoĉela anemio, infektoj kiel malario kaj iuj aŭtoimunaj malsanoj. [1] Anemio ankaŭ povas esti klasifikita laŭ la grandeco de la eritrocitoj kaj kvanto de hemoglobino en ĉiu ĉelo. [1] Se la ĉeloj estas malgrandaj, ĝi nomiĝas mikrocita anemio; se ili estas grandaj, ĝi nomiĝas makrocita anemio; kaj se ili estas normalgrandaj, ĝi nomiĝas normocita anemio. [1] La diagnozo de anemio ĉe viroj baziĝas sur hemoglobino malpli ol 130 ĝis 140 g / L (13 ĝis 14 g / dL); ĉe feminoj, ĝi estas malpli ol 120 ĝis 130 g / L (12 ĝis 13 g / dL). [1] [7] Pliaj provoj tiam necesas por determini la kaŭzon. [1] [8]
Iuj grupoj de individuoj, kiel gravedaj feminoj, profitas de la uzo de feraj piloloj por antaŭzorgo. [1] [9] Dieta suplemento, sen determini la specifan kaŭzon, ne estas rekomendinda. [1] La uzo de sangotransfuzoj estas tipe bazita sur la signoj kaj simptomoj de persono. [1] Ĉe tiuj sen simptomoj, ili ne rekomendas, krom se hemoglobina nivelo estas malpli ol 60 ĝis 80 g / L (6 ĝis 8 g / dL). [1] [10] Ĉi tiuj rekomendoj ankaŭ validas por iuj homoj kun akra sangado. [1] Agentoj stimulantaj eritropoezon rekomendas nur ĉe tiuj kun severa anemio. [10]
Anemio estas la plej ofta sangomalsano, influanta proksimume trionon de la tutmonda populacio. [1] [2] [11] Feran manko-anemio tuŝas preskaŭ 1 miliardon da homoj. [12] En 2013, anemio pro fera manko rezultigis ĉirkaŭ 183.000 mortojn - malpli ol 213.000 mortoj en 1990. [13] Ĝi estas pli ofta en feminoj ol viroj, [12] dum gravedeco, kaj en infanoj kaj maljunuloj. [1] Anemio pliigas kostojn de medicina prizorgo kaj malaltigas la produktivecon de homo per malpliigita laborkapablo. [7] La nomo devenas de malnovgreka: ἀναιμία anaimia, kiu signifas "manko de sango", de ἀν- an-, "ne" kaj αἷμα haima, "sango". [14]
Anemio estas unu el la ses tutmondaj nutraj celoj de OMS por 2025 kaj dietaj tutmondaj NIM-celoj por 2025, aprobitaj de Monda Asembleo de Sano en 2012 kaj 2013. Klopodoj atingi tutmondajn celojn kontribuas al atingado de Daŭripovaj Celoj (SDG), [15] kun anemio kiel unu el la celoj en SDG 2. [16]
Signoj kaj simptomoj
Anemio restas nerimarkita ĉe multaj homoj kaj simptomoj povas esti etaj. La simptomoj povas esti rilataj al suba kaŭzo aŭ la anemio mem. Plej ofte homoj kun anemio raportas sentojn de malforto aŭ laceco, kaj kelkfoje malbonan koncentriĝon. Ili ankaŭ povas raporti spirmankon dum fortostreĉo.
En tre severa anemio, la korpo povas kompensi la mankon de oksigeno-portanta kapablo de la sango per pliigo de korfluo. La paciento povas havi simptomojn rilatajn al ĉi tio, kiel palpitoj, angino (se antaŭekzista kormalsano ĉeestas), intermita klaĉado de la kruroj kaj simptomoj de korinsuficienco. Dum ekzameno, la signoj elmontritaj povas inkluzivi palecon (pala haŭto, tega mukozo, konjunktivo kaj ungaj litoj), sed ĉi tio ne estas fidinda signo. Blua kolorigo de la sklero povas esti rimarkita en iuj kazoj de fermanko-anemio. [18] Povas esti signoj de specifaj kaŭzoj de anemio, ekzemple kojlonikio (en manko de fero), iktero (kiam anemio rezultas de eksternorma disfalo de eritrocitoj - en hemoliza anemio), ostaj misformaĵoj (troviĝantaj en talasemio grava) aŭ ulceroj de kruroj (vidita en serpoĉela malsano). En severa anemio, povas esti signoj de hiperdinamika cirkulado: takikardio (rapida korfrekvenco), limiga pulso, fluaj murmuroj kaj kora ventrikla hipertrofio (pligrandigo). Eble estas signoj de korinsuficienco. Pikao, la konsumo de ne-manĝaĵoj kiel glacio, sed ankaŭ papero, vakso aŭ herbo, kaj eĉ haroj aŭ grundo, povas esti simptomo de fera manko, kvankam ĝi ofte okazas ĉe tiuj, kiuj havas normalajn nivelojn de hemoglobino. Kronika anemio povas rezultigi kondutajn perturbojn en infanoj kiel rekta rezulto de difektita neŭrologia disvolviĝo en beboj, kaj reduktita akademia agado en infanoj en lerneja aĝo. Sindromo de malkvietaj kruroj estas pli ofta ĉe homoj kun fermanko-anemio ol ĉe la ĝenerala loĝantaro. [19]
Difektita produktado
Ĝenado de proliferado kaj diferencigo de stamĉeloj
Ĝenado de proliferado kaj maturiĝo de eritroblastoj
Aliaj mekanismoj de difektita eritrocito-produktado
Pliigita detruo
Anemioj de pliigita detruo de ruĝaj globuloj estas ĝenerale klasifikitaj kiel hemodissolvaj anemioj. Ĉi tiuj ĝenerale havas ikteron kaj altajn nivelojn de laktata dehidrogenazo. [24] [25]
Sangoperdo
La radikoj de la vortoj anemio kaj iskemio ambaŭ rilatas al la baza ideo de "manko de sango", sed anemio kaj iskemio ne samas en moderna medicina terminologio. La vorto anemio uzata sole implicas ĝeneraligitajn efektojn de sango, kiu aŭ estas tro malabunda (ekz. sangoperdo) aŭ estas malfunkcia en sia oksigena provizo (pro kia ajn speco de hemoglobino aŭ eritrocita problemo). En kontrasto, la vorto iskemio rilatas nur al la manko de sango (malbona trafluo). Tiel iskemio en korpoparto povas kaŭzi lokalizitajn anemiajn efikojn ene de tiuj histoj.
Fluida superŝarĝo
Fluida troŝarĝo (hipervolemio) kaŭzas malpliigitan hemoglobinan koncentriĝon kaj ŝajnan anemion:
Intesta inflamo
Iuj gastro-intestaj malordoj povas kaŭzi anemion. La mekanismoj implikitaj estas multfakturaj kaj ne limigitaj al malabsorcio sed ĉefe rilataj al kronika intesta inflamo, kiu kaŭzas malreguligon de hepcidino, kiu kaŭzas malpliigitan aliron de fero al la cirkulado. [36] [37] [38]
Difinoj
Estas kelkaj difinoj de anemio; recenzoj donas komparon kaj kontraston de ili. [44] Strikta sed larĝa difino estas absoluta malkresko de ruĝa globula maso, [45] tamen pli larĝa difino estas malpliigita kapablo de la sango porti oksigenon. [5] Funkcia difino estas malpliigo de sangokona hemoglobina koncentriĝo de pli ol 2 normaj devioj sub la meznombro de aĝa kaj seksa kongrua referenca gamo. [46]
Estas malfacile rekte mezuri eritrocitan mason, [47] do la hematokrito (kvanto de eritrocitoj) aŭ la hemoglobino (Hb) en la sango estas ofte uzataj anstataŭ nerekte taksi la valoron. [48] Hematokrito; tamen dependas de koncentriĝo kaj do ne estas tute preciza. Ekzemple, dum gravedeco femina eritrocita maso estas normala sed pro pliiĝo de sangovolumno la hemoglobino kaj hematokrito estas diluitaj kaj tiel malpliiĝas. Alia ekzemplo estus sangado kie la eritrocita maso malpliiĝus sed la koncentriĝoj de hemoglobino kaj hematokrito komence restas normalaj ĝis fluidoj ŝanĝiĝas de aliaj korpopartoj al la intraangia spaco.
La anemio ankaŭ estas klasifikita laŭ severeco en milda (110 g/L al normala), modera (80 g/L ĝis 110 g/L), kaj severa anemio (malpli ol 80 g/L) en plenkreskaj maskloj kaj plenkreskaj ne gravedaj inoj. . [49] Malsamaj valoroj estas uzataj en gravedeco kaj infanoj. [49]
Provado
Anemio estas kutime diagnozita kun kompleta sangoĉel-nombrado. Krom raporti la nombron de eritrocitoj kaj la nivelon de hemoglobino, la aŭtomataj kalkuliloj ankaŭ mezuras la grandecon de la eritrocitoj per fluocitometrio, kiu estas grava ilo por distingi inter la kaŭzoj de anemio. Ekzameno de makulita sangomakulo per mikroskopo ankaŭ povas esti helpema, kaj ĝi foje estas neceso en regionoj de la mondo, kie aŭtomata analizo estas malpli alirebla. [Kuracista citaĵo bezonata]
En modernaj sumigiloj, kvar parametroj (eritrocita kalkulo, hemoglobina koncentriĝo, MKV kaj LDE) estas mezuritaj, permesante al aliaj (hematokrito, MKH kaj MKHK) esti kalkulitaj, kaj kompare kun valoroj ĝustigitaj laŭ aĝo kaj sekso. Iuj kalkuliloj taksas hematokriton de rektaj mezuroj. [Medicina citaĵo necesas]
Retikulocitaj kalkuloj, kaj la "kineta" aliro al anemio, fariĝis pli oftaj ol en la pasinteco en la grandaj medicinaj centroj de Usono kaj iuj aliaj riĉaj landoj, parte ĉar iuj aŭtomataj kalkuliloj nun havas la kapablon inkluzivi kalkulojn de retikulocitoj. Retikulocita kalkulo estas kvanta mezuro de la produktado de ostaj medoloj de novaj eritrocitoj. La indekso de produkto de retikulocitoj estas kalkulo de la rilatumo inter la nivelo de anemio kaj la mezuro laŭ kiu la retikulocita kalkulo kreskis responde. Se la grado de anemio estas signifa, eĉ "normala" retikulocita kalkulo efektive povas reflekti neadekvatan respondon. Se aŭtomata kalkulo ne disponeblas, retikulocita kalkulo povas esti farita permane post speciala makulo de la sanga filmo. En mana ekzameno, agado de la osta medolo ankaŭ povas esti mezurita kvalite per subtilaj ŝanĝoj en la nombroj kaj la morfologio de junaj globuloj per ekzameno sub mikroskopo. Lastatempe formitaj eritrocitoj estas kutime iomete pli grandaj ol pli malnovaj eritrocitoj kaj montras polikromasion. Eĉ kie la fonto de sangoperdo estas evidenta, taksado de eritropoezo povas helpi taksi ĉu la osta medolo povos kompensi la perdon kaj kun kiu rapideco. Kiam la kaŭzo ne estas evidenta, klinikistoj uzas aliajn testojn, kiel: ESR, feritino, seruma fero, transferino, eritrocita folata nivelo, seruma vitamino B12, hemoglobina elektroforezo, rena funkcio-testoj (ekz. seruma kreatinino) kvankam la testoj dependos de la klinika hipotezo esplorata. Kiam la diagnozo restas malfacila, osta medola ekzameno permesas rektan ekzamenon de la antaŭuloj al ruĝaj ĉeloj, kvankam malofte estas uzata kiel dolora, invada kaj tial rezervita por kazoj, kie severa patologio devas esti determinita aŭ ekskludita. [Kuracista citaĵo bezonata]
Grandeco de ruĝaj globuloj
En la morfologia aliro, anemio estas klasifikita per la grandeco de ruĝaj globuloj; ĉi tio estas aŭ farita aŭtomate aŭ ĉe mikroskopa ekzameno de ekstercentra sanga ŝmirmakulo. La grandeco reflektas en la meza korpuskula volume o (MKV). Se la ĉeloj estas pli malgrandaj ol normalo (malpli ol 80 fl), la anemio laŭdire estas mikrocita; se ili estas normala grandeco (80-100 fl), normocitaj; kaj se ili estas pli grandaj ol normalo (pli ol 100 fl), la anemio estas klasita kiel makrocita. Ĉi tiu plano rapide elmontras iujn el la plej oftaj kaŭzoj de anemio; ekzemple, mikrocita anemio ofte estas la rezulto de fera manko. En klinika laborado, MKV estos unu el la unuaj disponeblaj informoj, do eĉ inter klinikistoj, kiuj konsideras la "kinetan" aliron pli utila filozofie, morfologio restos grava elemento de klasifiko kaj diagnozo. Limigoj de MKV inkluzivas kazojn, kie la suba kaŭzo estas pro kombinaĵo de faktoroj - kiel fera manko (kaŭzo de mikrocitozo) kaj manko de vitamino B12 (kaŭzo de makrocitozo), kie la neta rezulto povas esti normocitaj ĉeloj. [kuracista citaĵo bezoneta]
Produktado kontraŭ detruo aŭ perdo
La "kineta" aliro al anemio donas verŝajne la plej klinike gravan klasifikon de anemio. Ĉi tiu klasifiko dependas de pritakso de pluraj hematologiaj parametroj, precipe la sango-retikulocito (antaŭulo de maturaj globuloj). Ĉi tio tiam donas la klasifikon de difektoj per malpliigita produktado de eritrocitoj kontraŭ pliigita detruo aŭ perdo de eritrocitoj. Klinikaj signoj de perdo aŭ detruo inkluzivas eksternorman ekstercentran sangomakulon kun signoj de hemolizo; levita LDH sugestanta detruon de ĉeloj; aŭ klinikaj signoj de sangado, kiel ekzemple guaiakopozitiva feko, radiografiaj rezultoj aŭ sincera sangado. [kuracista citaĵo bezonata]
Aliaj karakterizaĵoj videblaj ĉe la ekstercentra ŝmirmakulo povas doni valorajn indicojn pri pli specifa diagnozo; ekzemple, eksternormaj blankaj globuloj povas indiki kaŭzon en la osta medolo.
Mikrocita Mikrocita anemio estas ĉefe rezulto de malsukceso/nesufiĉeco de hemoglobina sintezo, kiu povus esti kaŭzita de pluraj etiologioj:
Fermanko-anemio estas la plej ofta speco de anemio ĝenerale kaj ĝi havas multajn kaŭzojn. Eritrocitoj ofte aspektas hipokromaj (pli palaj ol kutime) kaj mikrocitaj (pli malgrandaj ol kutime) kiam rigardataj per mikroskopo.
Fermanko-anemio ŝuldiĝas al nesufiĉa manĝokvanto aŭ sorbado de fero por kontentigi la korpajn bezonojn. Beboj, infanetoj kaj gravedaj feminoj havas pli ol mezajn bezonojn. Pliigita fero-ingestaĵo ankaŭ bezonas por kompensi sangajn perdojn pro digestaj vojoj, oftaj sangdonacoj aŭ pezaj menstruaj periodoj. [52] Fero estas esenca parto de hemoglobino, kaj malaltaj feraj niveloj rezultigas malpliigitan aliĝon de hemoglobino en eritrocitojn. En Usono, 12% de ĉiuj feminoj en fekunda aĝo havas fermankon, kompare kun nur 2% de plenkreskaj viroj. La efiko estas tiel alta kiel 20% inter afro-usonaj kaj meksik-usonaj feminoj. [53] Studoj montris fermankon sen anemio kaŭzas malbonan lernejan rendimenton kaj malpli altan IK ĉe adoleskulinoj, kvankam tio povas esti pro sociekonomikaj faktoroj. [54] [55] Fermanko estas la plej ĝenerala manka ŝtato sur la mondo. Ĝi estas kelkfoje la kaŭzo de eksternorma fendado de la angulaj sekcioj de la lipoj (angula stomatito).
En Usono, la plej ofta kaŭzo de fermanko estas sangado aŭ sangoperdo, kutime de la gastro-intesta vojo. Feka okulta sangotestado, supra endoskopio kaj malsupra endoskopio devas esti faritaj por identigi sangantajn lezojn. Ĉe pli maljunaj viroj kaj feminoj, la ŝancoj estas pli grandaj, ke sangado de la gastro-intesta vojo povus esti pro kolonaj polipoj aŭ kolorekta kancero. Tutmonde la plej ofta kaŭzo de fermanko-anemio estas parazita infestiĝo (ankilostomoj, amebiazo, skistosomiazo kaj vipvermoj). [56]
La indico Mentzer (averaĝa ĉela volumo dividita per la kalkulo eritrocita) antaŭdiras ĉu mikrocita anemio povas esti pro fermanko aŭ talasemio, kvankam ĝi postulas konfirmon. [57]
Makrocita
Makrocita anemio povas esti plue dividita en "megaloblasta anemio" aŭ "nemegaloblasta makrocita anemio". La kaŭzo de megaloblasta anemio estas ĉefe malsukceso de DNA-sintezo kun konservita RNA-sintezo, kiu rezultigas limigitan ĉeldividiĝon de la praĉeloj. La megaloblastaj anemioj ofte prezentas kun neutrofila hipersegmentado (ses al 10 loboj). La nemegaloblastaj makrocitaj anemioj havas malsamajn etiologiojn (t.e. nedifektita DNA-globina sintezo), kiuj okazas, ekzemple, en alkoholismo. Aldone al la nespecifaj simptomoj de anemio, specifaj ecoj de manko de vitamino B12 inkluzivas ekstercentran neuropation kaj subakutan kombinitan degeneron de la ŝnuro kun rezultaj ekvilibraj malfacilaĵoj de malantaŭa kolumna mjela patologio. [58] Aliaj ecoj povas inkludi glatan, ruĝan langon kaj glositon. La kuracado por anemia manko de vitamino B12 unue estis elpensita de William Murphy, kiu sangis hundojn por igi ilin anemiaj, kaj poste nutris al ili diversajn substancojn por vidi, kio (se io ajn) igus ilin sanaj denove. Li malkovris, ke ingesti grandajn hepatajn kvantojn resanigas la malsanon. George Minot kaj George Whipple tiam ekis izoli la resanigan substancon kemie kaj finfine povis izoli la vitaminon B12 de la hepato. Ĉiuj tri dividis la Nobel-Premion pri medicino en 1934. [59]
Normoctita Normocita anemio okazas kiam la ĝeneralaj hemoglobinaj niveloj malpliiĝas, sed la grandeco de eritrocitoj (averaĝa korpuskula volumeno) restas normala. Kaŭzoj inkluzivas:
Dimorfa Dimorfa apero sur ekstercentra sangomakulo okazas kiam ekzistas du samtempaj populacioj de eritrocitoj, tipe de malsama grandeco kaj hemoglobina enhavo (ĉi tiu lasta trajto influas la koloron de la eritrocito sur makulita ekstercentra sangomakulo). Ekzemple, persono ĵus transfuzita pro manko de fero havus malgrandajn, palajn, ferajn mankhavajn de eritrocitoj (globuloj) kaj la donacantajn globulojn de normala grandeco kaj koloro. Simile, persono transfuzita pro severa folato aŭ vitamino B12-manko havus du ĉelajn populaciojn, sed, en ĉi tiu kazo, la globuloj de la paciento estus pli grandaj kaj pli palaj ol la globuloj de la donacanto. Persono kun sideroblasta anemio (difekto en hemosintezo, ofte kaŭzita de alkoholismo, sed ankaŭ drogoj/toksinoj, nutraj mankoj, kelkaj akiritaj kaj maloftaj denaskaj malsanoj) povas havi dimorfan ŝmirmakulon de la sideroblasta anemio sole. Indico pri multnombraj kaŭzoj aperas kun levita eritrocito-distribua larĝo (EDL), indikante pli larĝan ol normala gamo de ruĝaj ĉelaj grandecoj. [Citaĵo bezonata]
Heinz-korpa anemio Heinz-korpoj formiĝas en la citoplasmo de globuloj kaj aperas kiel malgrandaj malhelaj punktoj sub la mikroskopo. Ĉe bestoj, Heinz-korpa anemio havas multajn kaŭzojn. Ĝi povas esti drog-indukta, ekzemple ĉe katoj kaj hundoj de acetaminofeno (paracetamolo), [60] aŭ povas esti kaŭzita de manĝado de diversaj plantoj aŭ aliaj substancoj:
Hiperanemio
Hiperanemio estas severa formo de anemio, en kiu la hematokrito estas sub 10%. [63]
Obstina anemio
Obstina anemio, anemio, kiu ne respondas al kuracado, [64] estas ofte vidata malĉefa al mielodisplastaj sindromoj. [65] Fermanko-anemio ankaŭ povas esti obstina kiel manifestiĝo de gastro-intestaj problemoj, kiuj interrompas feran sorbadon aŭ kaŭzas okultan sangadon. [66]
Transfuza dependa
Transfuza dependa anemio estas formo de anemio, kie daŭra sangotransfuzo necesas. [67] Plej multaj homoj kun mielodisplasta sindromo disvolvas ĉi tiun staton iam ajn. [68] Beta talasemio ankaŭ povas rezultigi transfuzan dependecon. [69] [70] Zorgoj pro ripetaj sangotransfuzoj inkluzivas feran troŝarĝon. [68] Ĉi tiu fera troŝarĝo povas postuli kelatan terapion. [71]
Terapio
Terapio por anemio dependas de kaŭzo kaj severeco. Vitaminaj suplementoj donitaj buŝe (folia acido aŭ vitamino B12) aŭ intramuskole (vitamino B12) anstataŭos specifajn mankojn. [1]
Buŝa fero
Nutra fermanko oftas en evoluantaj landoj. Oni taksas, ke ĉirkaŭ du trionoj de infanoj kaj feminoj en fekunda aĝo en plej multaj evoluantaj landoj havas fermankon sen anemio; triono de ili havas fermankon kun anemio. [72] Fermanko pro neadekvata manĝfero estas malofta ĉe viroj kaj postmenopaŭzaj feminoj. La diagnozo de fermanko postulas serĉadon de eblaj fontoj de sangoperdo, kiel gastro-intesta sangado de ulceroj aŭ kojlokancero.
Milda ĝis modera fermanka anemio estas traktata per buŝa fera suplemento kun fera sulfato, fera fumarato aŭ fera glukonato. Ĉiutagaj feraj suplementoj montriĝis efikaj por redukti anemion en feminoj en aĝo de fekundeco. [73] Kiam oni prenas ferajn suplementojn, oni ofte spertas stomakan ĉagrenon aŭ malheliĝon de la feko. La stomakan ĉagrenon povas mildigi prenante la feron kun manĝaĵoj; tamen ĉi tio malpliigas la kvanton de fero absorbita. Vitamino C helpas la korpan kapablon sorbi feron, do preni buŝajn ferajn suplementojn kun oranĝa suko utilas. [74]
En la anemio de kronika rena malsano, rekombina eritropoetino aŭ epoetina alfa rekomendas stimuli produktadon de eritrocitoj, kaj se ankaŭ ekzistas manko de fero kaj inflamo, ankaŭ rekomendas samtempan parenteran feron. [75]
Injektebla fero
En kazoj kie buŝa fero aŭ montriĝis neefika, estus tro malrapida (ekzemple antaŭ-operacie), aŭ kie absorbado malhelpas (ekzemple en kazoj de inflamo), parenteraj feraj preparoj povas esti uzataj. Parentera fero povas plibonigi ferajn stokojn rapide kaj ankaŭ efikas por trakti homojn kun postnaska hemoragio, inflama intesta malsano kaj kronika korinsuficienco. [6] La korpo povas absorbi ĝis 6 mg da fero ĉiutage de la gastro-intesta vojo. En multaj kazoj, la paciento havas deficiton de pli ol 1,000 mg da fero, kiu postulus plurajn monatojn anstataŭigi. Ĉi tio povas esti donita samtempe kun eritropoetino por certigi sufiĉan feron por pliigitaj rapidoj de eritropoezo. [76]
Sangotransfuzoj
Sangotransfuzoj ĉe tiuj sen simptomoj ne rekomendas ĝis hemoglobino estas sub 60 ĝis 80 g/L (6 ĝis 8 g/dL). [1] Ĉe tiuj kun koronaria malsano, kiuj ne aktive sangas transfuzojn, estas rekomendataj nur kiam hemoglobino estas sub 70 ĝis 80g/L (7 ĝis 8 g/dL). [10] Transfuzado pli frue ne plibonigas supervivon. [77] Aliaj transfuzoj devas esti faritaj nur en kazoj de kardiovaskula malstabileco. [78]
Agentoj stimulaj de eritropoezo
La celo por la administrado de agento stimulaj de eritropoezo (ASE) estas konservi hemoglobinon ĉe la plej malalta nivelo, kiu ambaŭ minimumigas transfuzojn kaj plenumas la bezonojn de la individuo. [80] Ili ne estu uzataj por milda aŭ modera anemio. [77] Ili ne estas rekomendataj ĉe homoj kun kronika rena malsano, krom se hemoglobinaj niveloj estas malpli ol 10 g/dL aŭ se ili havas simptomojn de anemio. Ilia uzo devas esti kune kun parentera fero. [80] [81] La revizio de Cochrane Anesthesia Review Group de 2020 pri eritropoetino plus fero kontraŭ kontrolo-traktado inkluzive de placebo aŭ fero por antaŭoperaciaj anemiaj plenkreskuloj sub nekardia kirurgio [82] montris, ke pacientoj multe malpli postulas supozeble transfuzon de ruĝaj ĉeloj kaj en tiuj transfuzitaj, la volumoj estis senŝanĝa (averaĝa diferenco -0,09, 95% CI -0,23 ĝis 0,05). Antaŭ-operacia Hb-koncentriĝo pliiĝis ĉe tiuj, kiuj ricevis "altan dozon" EPO, sed ne "malaltan dozon".
Hiperbara oksigeno
Traktado de escepta sangoperdo (anemio) estas agnoskita kiel indiko por hiperbara oksigeno (HBO) de la Undersea and Hyperbaric Medical Society. [83] [84] La uzo de HBO estas indikita kiam oksigena liverado al histo ne sufiĉas en pacientoj, al kiuj ne povas doni sangotransfuzoj pro kuracaj aŭ religiaj kialoj. HBO povas esti uzata pro kuracaj kialoj kiam minaco de sangprodukta nekongruo aŭ zorgo pri transdonebla malsano estas faktoroj. [83] La kredoj de iuj religioj (ekzemple: Atestantoj de Jehovo) eble postulos, ke ili uzu la metodon HBO. [83] Revizio de la uzo de HBO en severa anemio en 2005 trovis, ke ĉiuj eldonaĵoj raportis pozitivajn rezultojn. [85]
Antaŭoperacia anemio
Laŭtaksaj 30% de plenkreskuloj, kiuj bezonas nekardian kirurgion, havas anemion. [86] Por determini taŭgan antaŭoperacian kuracadon, oni sugestas, ke oni unue determinu la kaŭzon de anemio. [87] Estas modera nivelo medicina evidenteco, kiu subtenas kombinaĵon de fera suplemento kaj eritropoetina kuracado por helpi redukti la postulon de ruĝaj globulaj transfuzoj post kirurgio ĉe tiuj, kiuj havas antaŭoperacian anemion. [86]
Epidemiologio
Modera grado de fermanko-anemio tuŝis ĉirkaŭ 610 milionojn da homoj tutmonde aŭ 8,8% de la loĝantaro. [12] Ĝi estas iomete pli ofta ĉe inoj (9,9%) ol maskloj (7,8%). [12] Milda fermanko-anemio influas pliajn 375 milionojn. [12]
Historio
Signoj de severa anemio en homaj ostoj de antaŭ 4000 jaroj estis malkovritaj en Tajlando. [88]
Ruĝecventra pterutjo
La Nigrakapa pterutjo aŭ Ruĝecventra pterutjo (Pteruthius rufiventer) estas birdo specio de la genro de pterutjoj konsiderata iam stranga membro de la silviedoj kaj poste lokita en la familio de timaliedoj. Sed ŝajne ĝi apartenas al disigaĵo en Azio de la familio de Ameriko nome vireedoj kaj pro tio ili povus aparteni al tiu grupo de Vireonidae. Krome delonge oni notis, ke ties kutimaro ege similas al tiu de la vireoj, sed tio povus esti kaŭzata de konverĝa evoluo. Tiu genro enhavas speciojn de tre diversaj koloroj kun markata seksa duformismo kaj la masklo pli kolora.
Aspekto
La masklo de tiu specio montras tre buntan kaj ŝakecan bildon dividitan je sep diferencaj zonkoloroj, nome nigraj kapo, flugiloj kaj vosto, tre ruĝecbruna dorso, helgrizaj gorĝareo kaj supra brusto, flava brustozono (foje iom svaga) kaj helbruna al ruĝecbruna ventro pli markate ruĝeca ĉe flankoj: tiu eco nomigas la specion kongrue kun la latina scienca nomo kie rufiventer signifas precize “de ruĝeca ventro”. Tamen oni uzas en diversaj lingvoj alternative la nomon de Nigrakapa pterutjo laŭ pli rimarkinda karaktero ĉar la nigra kapo ĝis subokule ege kontrastas kun la helgriza gorĝareo.
Disvastiĝo
Ĝi troviĝas en Butano, Ĉinio, Barato, Birmo, Nepalo kaj Vjetnamo. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montararbaroj.
Oni agnoskas du subspeciojn:
Sliač
Sliač (Szliács) estas urbo en Slovakio en regiono Banská Bystrica, en distrikto Zvolen.
Situo
La urbo situas en valo kaj ambaŭ bordoj de Hron, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Zvolen-Banská Bystrica, aŭtoŝoseo preteriras. Ponto troviĝas tra Hron. Apud la urbeto internacia flughaveno funkcias. Zvolen troviĝas 5 km.
Hájniky
Sur loko de vilaĝo "Hajnik" slavoj loĝis en la 6-a jarcento. La unua mencio devenis el 1250 en formo Villa Custodum silvarum. Ekde la 14-a jarcento la komunumo apartenis al burgo de Zvolen. Inter 1582-1657 la vilaĝo apartenis al Turka Imperio, dume en 1626 la vilaĝo bruldetruiĝis. La loĝantoj iĝis kalvinanoj, la katolika paroĥo refondiĝis en 1675. Incendio okazis en 1876. En 1910 loĝis en la vilaĝo 696 da homoj, (hungaroj en minoritato, slovakoj en majoritato). La vilaĝo ĝis 1919 apartenis al Zvolena ĵupo, al distrikto de Zólyom. Poste ĝi apartenis al Ĉeĥoslovakio.
Rybáry
La unua mencio devenis el 1249 en formo Halasz (=fiŝisto), apartenanta al fortikaĵo de Zvolen. Inter 1582-1668 la vilaĝo apartenis al Turka Imperio. La loĝantoj kulturis precipe lupolon aŭ bredadis bovojn. En 1910 loĝis en la vilaĝo 671 da homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). La vilaĝo ĝis 1919 apartenis al Zólyom (reĝa departemento), al distrikto de Zvolen. Poste ĝi apartenis al Ĉeĥoslovakio.
József Újvári
ÚJVÁRI József [ú:jva:ri] estis rumania hungara geografo. Li naskiĝis en Aiud la 15-an de aprilo 1928 kaj mortis en Kluĵo la 20-an de marto 2006.
Jean Améry
Jean AMÉRY (vere: Hans Maier; naskiĝinta la en Vieno, mortinta la  en Salzburg) estis aŭstra verkisto kaj ĵurnalisto. La okupiĝo pri nacisocialismo klaras en al tuta verkaro publicista kaj beletra.
Vivo
Post trejniĝo de librovendisto li studis en Vieno literaturhistorion kaj filozofon. Tiam li tre interesiĝis pri la neopositivismo de la rondoj ĉirkaŭ Moritz Schlick kaj Rudolf Carnap. Liaj fruaj pseŭdonimoj estis Hanns Mayer, Chaim Wiener kaj Peter Frühwirt. En la aĝo de 22 jaroj li eldonis kun Ernst Mayer la literaturgazeton "Die Brücke". Unu jaron pli poste aperis lia romano Die Schiffbrüchigen kie respeguliĝis la potencakiro de la nazioj. Post la Anschluss, li fuĝis al Belgujo kie li iĝis membro de la rezistado. Pro liaj kontraŭnaziaj engaĝiĝoj kaj juda origino li estis en pluraj koncentrejoj (kaj en la ekstermejo Aŭŝvico). En 1945 li estis liberigita fare de britaj soldatoj en Bergen-Belsen.
Post 1945 li laboris kiel liberprofesiulo en Bruselo kaj dum 20 jaroj kontribuis al gazetoj de Svislando, Ĉar li rifuzis reklami en Aŭstrio aŭ Germanio. Ekde la malfruaj 1950-aj jaroj li ankaŭ publikigadis en Germanujo. Li ŝanĝis sian nomon al AMÉRY, kiel speco de anagramo laŭ sia originala nomo, kaj la ŝanĝo celis pruvi sian liberigon de germana kulturo kaj ĝia integriĝo en francan kulturon.