cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gottfried Wilhelm Leibniz
Gravo
En filozofio, Leibniz elstaris ĉefe pro sia optimismo, t.e. sia konkludo ke la Universo estas, je limigita senco, la plej bona ebla el kiun Dio povu estis kreinta, nome ideo kiu estis poste ofte primokita fare de aliaj fakuloj kiaj Voltaire. Leibniz, kun René Descartes kaj Baruch Spinoza, estis unu el la tri grandaj defendantoj de raciismo en la 17-a jarcento. La verkaro de Leibniz antaŭis la modernan logikon kaj la analizan filozofion, sed lia filozofio ankaŭ rigardas reen al la skolastika tradicio, en kiu la konkludoj estas produktitaj per aplikado de la racio de unuaj principoj aŭ antaŭaj difinoj pli ol per empiria pruvaro.
Leibniz faris gravajn kontribuojn al fiziko kaj teknologio, kaj pionirigis nociojn kiuj aperos multe poste en filozofio, probablokalkulo, biologio, medicino, geologio, psikologio, lingvistiko, kaj komputiko. Li verkis studojn pri filozofio, politiko, juro, etiko, teologio, historio, kaj filologio. La kontribuoj de Leibniz al tiu ampleksega gamo da fakoj estis disigitaj en tre variaj akademiaj gazetoj, en dekoj da miloj da leteroj, kaj en nepublikigitaj manuskriptoj. Li verkis en kelkaj lingvoj, sed ĉefe en latina, franca, kaj germana. Ne estas kompleta arigo de la verkoj de Leibniz.
Viva resumo
Li edukiĝis en Lepsiko, Jena kaj Altdorf (diplomita en 1666). Laborante al elekto-ĉefepiskopo de Majenco (1667-1676), li pasigis kvar jarojn (1672-1676) en Parizo kaj vizitis Londonon en 1673. Li estis bibliotekisto de la duko de Brunsvigo (1676-1716). Li pasigis la lastajn 30 jarojn de sia vivo sub la protekto de Brunsvigo kiu permesis al li studi matematikon, naturajn sciencojn, historion, filozofion kaj lingvistikon. En tiu periodo li skribis du verkojn : Systema Theologicum, en kiu li pruvis trovi komunajn punktojn inter la katolika kaj protestanta teologioj, kaj Teodiceo (1710), pri la problemo de malbono kaj defendo de optimismo, kiun mokis Voltaire en sia Kandido.
Komenca vivo
Gottfried Leibniz naskiĝis la, ĉirkaŭ la fino de la Tridekjara Milito, en Leipzig, Saksio, al Friedrich Leibniz kaj Catharina Schmuck. Friedrich notis en sia familia taglibro: Traduke:
Lia patro mortiĝis kiam li estis nur sesjaraĝa, kaj el tiam li estis edukita fare de sia patrino. Ŝia instruado influis sur la filozofia pensaro de Leibniz en lia posta vivo.
La patro de Leibniz estis estinta Profesoro de Morala Filozofio ĉe la Universitato de Lepsiko, kaj la filo poste heredis la personan bibliotekon de la patro. Li ricevis liberan aliron al ĝi je la aĝo de sep jaroj. Kvankam la lerneja laboro de Leibniz estis ege limigita al la studo de malgranda modelaro de aŭtoritatoj, la biblioteko de lia patro permesis al li studi ampleksan varion de antaŭeniraj filozofiaj kaj teologiaj verkoj — kiujn li alimaniere ne estus povinta legi ĝis siaj universitataj jaroj. La aliro al la biblioteko de lia patro, ege verkita en Latino, ankaŭ kondukis lin al elstarigo en Latina lingvo, kiun li atingis je aĝo de 12. Li ankaŭ komponis 300 heksametrojn de latina versaro, en unusola mateno, por speciala evento ĉe la lernejo je aĝo de 13.
Li aliĝis al la iama universitato de sia patro je aĝo de 15, kaj kompletigis sian Bakalaŭron en Filozofio en Decembro 1662. Li defendis sian Disputatio Metaphysica de Principio Individui, kiu enkondukis la principon de individuigo, la 9an de Junio, 1663. Leibniz aprobis sian magistriĝon en Filozofio la. Li publikigis kaj defendis sian tezon Specimen Quaestionum Philosophicarum ex Jure collectarum, kiu defendis kaj teorian kaj pedagogian rilataron inter filozofio kaj juro, en Decembro 1664. Post unu jaro de studoj pri juro, li ricevis bakalaŭran gradon ankaŭ pri juro la.
En 1666, aĝe 20, Leibniz verkis sian unuan libron, Pri Kombinarto, nome unua parto el kiu estis ankaŭ lia habilitiga tezo en Filozofio. Lia venonta celo estis akiri licenciĝon kaj Doktoriĝon en Juro, kio normale estus postulinta tri jarojn de studado. En 1666, la Universitato de Lepsiko malprobis la doktoriĝan postulon de Leibniz kaj malakceptis havigi al li Doktoriĝon en Juro, plej verŝajne pro sia relativa junaĝo. Leibniz pro tio forlasis Lepsikon.
Leibniz tiam aliĝis al la Universitato de Altdorf kaj tuje proponis tezon, kiun li probable estis laborinta antaŭe en Lepsiko. La titolo de lia tezo estis Disputatio Inauguralis De Casibus Perplexis In Jure. Leibniz akiris permesilon por praktiki juron kaj sian Doktoriĝon en Juro en Novembro 1666. Li poste malakceptis la proponon de akademia posteniĝo ĉe Altdorf, dirante "mia pensoj turniĝis tute en alia diferenca direkto".
Jam plenkreskulo, Leibniz ofte prezentiĝis kiel "Gottfried von Leibniz". Multaj postmorte publikigotaj eldonoj de liaj verkoj prezentis lian nomon ĉe la titolpaĝo kiel "Freiherr G. W. von Leibniz." Tamen, oni trovis neniun dokumenton el ajna tiutempa registaro kiu pruvu lian altigon al ajna formo de nobelaro.
1666–1674
La unua posteno de Leibniz estis kiel salajrita sekretario de alkemia societo en Nurenbergo. Li konis malmulte pri tiu afero tiam sed prezentiĝis kiel rapida lerninto. Li tuj renkontiĝis kun Johann Christian von Boyneburg (1622–1672), la elpostenigita ĉefministro de la Elektisto de Majenco, nome Johann Philipp von Schönborn. Von Boyneburg dungis Leibniz kiel helpanto, kaj tuj tiele li reamikiĝis kun la Elektisto kaj prezentis Leibniz al li. Leibniz poste dediĉis eseon pri juro al la Elektisto espere akiri dungon. La ruzaĵo funkciis; la Elektisto petis al Leibniz helpi kun la redezajno de la jura kodo por sia Elektolando. En 1669, Leibniz estis nomumita Konsilisto en la Tribunalo. Kvankam von Boyneburg mortiĝis fine de 1672, Leibniz restis sub la dungado de lia vidvino ĝis ŝi maldungis lin en 1674.
Von Boyneburg multon faris por helpi la reputacion de Leibniz, kaj la postaj memoraĵoj kaj leteroj komencis allogi favorajn rezultojn. Al la servo de Leibniz al la Elektisto tuj sekvis postenon de diplomato. Li publikigis eseon, laŭ la pseŭdonimo de fikcia pola nobelo, plendante (malsukcese) por la germana kandidato por la pola krono. La ĉefa forto en eŭropa geopolitiko dum la plenkreskeco de Leibniz estis la ambicio de Ludoviko la 14-a (Francio), bakita de la franca milita kaj ekonomia medio. Dume, la Tridekjara Milito estis lasinta german-parolantan Eŭropon detruita, fragmentita, kaj ekonomie malprogresinta. Leibniz proponis protekti la german-parolantan Eŭropon per dispelo de Ludoviko jene. Francio estus invitata konkeri Egipton kiel komenca paŝo al eventuala konkero de Nederlanda Hindio. Siaflanke, Francio akceptu lasi Germanion kaj Nederlandon neĝenataj. Tiu plano atingis la provizoran subtenon de la Elektisto. En 1672, la franca registaro invitis Leibniz al Parizo por studado, sed la plano estis tuj abandonita pro la komenco de la Franca-nederlanda milito kaj tiele ĝi iĝis malgrava. La malsukcesa invado fare de Napoleono de Egipto en 1798 povas esti vidata kiel senkonscia, malfrua plibonigo de la plano de Leibniz, post la kolonia hegemonio de la orienta hemisfero en Eŭropo jam estis pasinta el la nederlandanoj al la britoj.
Tiele Leibniz pasis kelkajn jarojn en Parizo. Tuj post la alveno, li renkontiĝis kun la nederlanda kuracisto kaj matematikisto Christiaan Huygens kaj konstatis, ke lia propra sciaro pri matematiko kaj fiziko estas disa. Kun Huygens kiel sia mentoro, li komencis programo de mem-studo kiu tuj pelis lin al gravaj kontribuoj al ambaŭ studobjektoj, inklude malkovro de sia versio de la diferencila kaj integrala kalkulo. Li renkontiĝis kun Nicolas Malebranche kaj Antoine Arnauld, la ĉefaj francaj filozofoj tiutempaj, kaj studis la verkojn de Descartes kaj Pascal, kaj nepublikigitajn kaj publikigitajn. Li amikiĝis kun germana matematikisto, nome Ehrenfried Walther von Tschirnhaus; ili korespondis dum la resto de siaj vivoj. En 1675 li estis akceptita de la Akademio de Sciencoj de Francio kiel eksterlanda honora membro, spite sian mankon de atento por la akademio.
Kiam iĝis klare ke Francio ne plenumos sian parton de la egipta plano de Leibniz, la Elektisto sendis sian nevon, helpita de Leibniz, al rilata misio ĉe la angla registaro en Londono, komence de 1673. Tie Leibniz interkonatiĝis kun Henry Oldenburg kaj John Collins. Li renkontiĝis kun la Royal Society kie li montris kalkulmaŝinon kiun li estis desegninta kaj estis konstruita ekde 1670. Tiu maŝino kapablis plenumi ĉiujn kvar bazajn operaciojn (sumado, subtraho, multiplikado, kaj dividado), kaj la Societo tuj faris lin eksterlandan membron. Tiu misio finis subite kiam venis novaĵoj pri la morto de la Elektisto, pro kio Leibniz tuje revenis al Parizo kaj ne, kiel oni dekomence planis, al Majenco.
La subitaj mortoj de siaj du patronoj en la sama vintro devigis Leibniz serĉi novan bazon por sia kariero. En tiu kadro, invito de 1669 el la Duko de Brunsvigo por viziti Hanoveron montriĝis katastrofa. Leibniz malakceptis la inviton, sed ekkorespondis kun la Duko en 1671. En 1673, Johann Friedrich, Duko de Brunsvigo-Luneburgo proponis al li la postenon de Konsilisto kiun Leibniz tre malvolonte akceptis du jarojn poste, nur post iĝis klare ke ne estis probabla dungo en Parizo, je kies intelekta stimulado li fidis, aŭ ĉe la imperia kortego de la Habsburgoj.
Dinastio de Hanovro, 1676–1716
Leibniz sukcesis prokrasti sian alvenon en Hanovron ĝis la fino de 1676 post fari unu pli mallongan veturon al Londono, kie li estis poste akuzita de Newton pro montrado de kelkaj el la nepublikigita verkaro de Newton pri kalkulo. Tio estis parto de la subteno por akuzado, farota jardekojn poste, ke li estis ŝtelinta la kalkulkonceptojn el Newton. Pri la veturo el Londono al Hanovro, Leibniz haltis ĉe Hago kie li renkontiĝis kun Leeuwenhoek, nome la malkovrinto de mikroorganismoj. Li pasis kelkajn tagojn en forta studdiskuto kun Spinoza, kiu estis kompletiginta siajn majstroverkon, nome Etiko.
En 1677, li estis nomumita je sia propono kiel Privata Konsilisto de Justico, posteno kiun li tenis por la resto de sia vivo. Leibniz servis tri sinsekvajn regantojn de la Dinastio Brunsviko kiel historiisto, pripolitika konsilisto, kaj ĉefe sekve, kiel bibliotekisto de la duka biblioteko. Tiele li verkis pri ĉiujn aferojn de politiko, historio, kaj teologio kiu rilatus al la Dinastio Brunsviko; la rezultaj dokumentoj formas valoran parton de la historia registro de tiu periodo.
Inter la malmultaj personoj en norda Germanio kiu akceptis Leibniz estis la Elektist-edzino Sofia de Hanovro (1630–1714), ŝia filino Sofia Ĉarlota de Hanovro (1668–1705), la Reĝino de Prusio kaj agnoskita disĉiplo, kaj Karolino de Ansbaĥo, nome edzino de ŝia nepo, la estonta reĝo Georgo la 2-a de Britio. Kun ĉiu el tiuj virinoj li estis korespondanto, konsilisto kaj amiko. Siavice, ili ĉiuj akceptis Leibniz pli ol ŝiaj edzoj kaj la estonta reĝo Georgo la 1-a de Britio.
La loĝantaro de Hanovro estis nur ĉirkaŭ 10000, kaj ties provinceca rango eventuale ĝenis al Leibniz. Tamen, por esti grava kortegano de la Dinastio Brunsvigo ĝi estis honoro, ĉefe pro la meteora starigo en la prestiĝo de tiu Dinastio dum la asocio de Leibniz kun ĝi. En 1692, la Duko de Brunsvigo iĝis hereda Elektisto de la Sankta Romia Imperio. La Brita Act of Settlement 1701 nomumis la Elektistedzinon Sofia kaj ŝian posteularon kiel la reĝa familio de Anglio, post la morto kaj de la reĝo Vilhelmo la 3-a kaj de lia bofratino kaj sukcedanto, la reĝino Anne. Leibniz ludis gravan rolon en la iniciatoj kaj negocado kiuj kondukis al tiu Act, sed ne ĉiam ĝi estis efika. Por ekzemplo, io kiun li publikigis anonime en Anglio, intence helpi al la partio de Brunsvigo, estis formale cenzurita de la Brita Parlamento.
La Brunsvigoj toleris la enorman klopodon kiun Leibniz dediĉis al la intelektaj celoj nerilataj al liaj devoj kial kortegano, celoj kiaj perfekti la kalkulon, verki pri alia matematiko, logiko, fiziko, kaj filozofio, kaj zorgi pri ampleksega korespondado. Li komencis labori pri kalkulo en 1674; la plej frua pruvaro de ties uzado en liaj survivintaj notlibroj estas de 1675. Ĉirkaŭ 1677 li jam havis koheran sistemon ĉemane, sed li ne publikigis lin ĝis 1684. La plej gravaj matematikaj skribaĵoj de Leibniz estis publikigitaj inter 1682 kaj 1692, kutime en gazeto kiun li kaj Otto Mencke fondis en 1682, nome Acta Eruditorum. Tiu gazeto ludis ŝlosilan rolon en la progreso de lia matematika kaj scienca reputacio, kiuj siavice pligrandigis sian elstarecon en diplomatio, historio, teologio, kaj filozofio.
La Elektisto Ernst August komisiis al Leibniz verki historion de la Dinastio Brunsvigo, malantaŭen ĝis la epoko de Karolo la Granda aŭ eĉ pli frue, esperante ke la rezultonta libro helpu al liaj dinastiaj ambicioj. Ekde 1687 ĝis 1690, Leibniz veturis etende en Germanion, Aŭstrion, kaj Italion, serĉante kaj trovante arkivajn materialojn por tiu projekto. Pasis jardekoj kaj neniu historio aperis; la venonta Elektisto ege ĝeniĝis pro la ŝajna prokrastemo de Leibniz. Leibniz neniam finigis la projekton, parte pro sia postulema agado en multaj aliaj aferoj, sed ankaŭ ĉar li insistis verki detale esploritan kaj prilaboritan libron bazitan sur arkivaj fontoj, kiam liaj patronoj estus estintaj tre feliĉaj per mallonga populara libro, ĉiukaze nur iom pli ol unu genealogio kun komentarioj, por esti kompletigita en tri jaroj aŭ malpli. Ili neniam sciis, ke li fakte jam estis farinta parton de sia atribuita tasko: kiam la materialo kiun Leibniz estis verkinta kaj kolektinta por lia historio de la Dinastio Brunsvigo estis finfine publikigita en la 19-a jarcento, ĝi plenigis tri volumojn.
En 1708, John Keill, verkante en la gazeto de la Royal Society kaj kun la supozata konsento de Newton, akuzis Leibniz esti plagiatinta la kalkulteoriojn de Newton. Tiele oni komencis la polemikon inter Newton kaj Leibniz pri la konkurenco en la inventoprioritato de la kalkulteorioj kio malheligis la reston de la vivo de Leibniz. Formala esplorado fare de la Royal Society (en kiu Newton estis neagknoskita partoprenanto), entreprenita reage al la postulo fare de Leibniz por rezigno, akceptis la akuzojn fare de Keill. Historiistoj de matematiko verkante el 1900 estis tendencaj senkulpigi Leibniz, indikante al gravaj diferencoj inter la versioj de la kalkulo de Leibniz kaj de Newton.
En 1711, dum veturo en nordan Eŭropon, la rusa caro Petro la Granda haltis en Hanovro kaj trafis Leibniz, kiu tiam montris ioman intereson en rusaj aferoj kaj jam por la resto de sia vivo. En 1712, Leibniz komencis dujaran estadon en Vieno, kie li estis nomumita Imperia Kortega Konsilisto de Habsburgoj. Je la morto de la reĝino Anne en 1714, la Elektisto Georgo Ludoviko iĝis reĝo Georgo la 1-a de Britio, laŭ la preskriboj de la Act of Settlement de 1701. Kvankam Leibniz estis farinta multon por alveni al tiu feliĉa okazaĵo, ĝi ne estis por li momento de gloro. Spite la intervenon de la Princino de Kimrio, nome Karolina de Ansbaĥo, Georgo la 1-a malpermesis Leibniz veni al li en Londono ĝis li estis kompletiginta almenaŭ unu volumon de la historio de la familio Brunsvigo, kiun lia patro estis komisiinta preskaŭ 30 jarojn antaŭe. Krome, por Georgo inkludi Leibniz en sia londona kortego estus estinta insulta por Newton, kiu estis konsiderata kiel venkinto de la polemiko pri la kalkulprioritato kaj kies elstareco ĉe la britaj oficialaj etosoj ne povus esti pli alta. Finfine, lia kara amikino kaj defendantino, la vidvino Elektistedzino Sofia, mortiĝis en 1714.
Morto
Leibniz mortiĝis en Hanovro en 1716: tiame, li estis tiom for el favoro ke nek Georgo la 1-a (kiu hazarde estis proksime de Hanovro tiam) nek ajna kortegano krom lia persona sekretario ĉeestis la funebron. Kvankam Leibniz estis dumviva membro de la Royal Society kaj de la Berlina Akademio de Sciencoj, tiu organizo ne konsideris honorigi lian morton. Lia tombo restis senmarka dum pli ol 50 jaroj. Faris nekrologon de Leibniz Fontenelle, antaŭ la Akademio de Sciencoj de Francio en Parizo, kiu estis akceptinta lin kiel eksterlanda membro en 1700. La nekrologo estis komponita je peto de la Dukino de Orleano, nevino de la Elektistino Sofia.
Filozofo
La filozofia pensaro de Leibniz aperas fragmentita, ĉar liaj filozofiaj verkoj konsistas ĉefe el multaj mallongaj pecoj: gazetartikoloj, manuskriptoj publikigitaj longe post lia morto, kaj multaj leteroj al multaj korespondantoj. Li verkis nur du libro-longajn filozofiajn traktaĵojn, el kiuj nur "Théodicée" de 1710 estis publikigita en sia vivodaŭro.
Leibniz datigis sian starton kiel filozofo per sia Discours de métaphysique, kiun li komponis en 1686 kiel komentario pri disputo inter Nicolas Malebranche kaj Antoine Arnauld. Tio kondukis al etenda kaj valora korespondado kun; tiu kaj la Discours ne estis publikigitaj ĝis la 19-a jarcento. En 1695, Leibniz faris publikan eniron en la eŭropa filozofio per gazetartikolo titolita "Nova sistemo de naturo kaj komunikado de substancoj". Inter 1695 kaj 1705, li komponis sian Nouveaux essais sur l'entendement humain, etenda komentario pri la verko de John Locke de 1690 nome An Essay Concerning Human Understanding, sed post ekscii pri la morto de Locke en 1704, li perdis la deziron publikigi ĝin, kaj tiel la Nouveaux essais ne estis publikigita ĝis 1765. La Monadologie, komponita en 1714 kaj publikigita postmorte, konsistas el 90 aforismoj.
Sciencisto kaj inĝeniero
La verkoj de Leibniz estas ankoraŭ studitaj, ne nur pro siaj antaŭdiroj kaj eblaj malkovroj ne ankoraŭ agnoskitaj, sed kiel vojoj por antaŭenigi la nuntempan sciaron. Multo de lia verkado pri fiziko estas inkludita en la verko de Gerhardt "Matematikaj verkoj". Leibniz kontribuis al statiko kaj dinamiko, ofte malkonsente kun Descartes kaj Newton. Li desegnis novan teorion pri movado (dinamiko) bazite sur la kineta energio kaj la potenciala energio.
Proponante, ke la Tero havas fanditan kernon, li antaŭvidis la modernan geologion. En embriologio, li estis praformaciisto, sed proponis ankaŭ, ke organismoj estas rezulto de kombino de senfina nombro de eblaj mikrostrukturoj kaj de ties povoj. En vivosciencoj kaj paleontologio, li montris surprizan transformisman intuicion, helpita de sia studo de kompara anatomio kaj fosilioj. Unu el liaj ĉefaj verkoj pri tiu fako, nome Protogaea, nepublikigita en lia vivodaŭro, estis ĵus publikigita en angla por la unua fojo. Li laboris por frua organisma teorio. En medicino, li instigis kuracistojn de sia epoko — kun kelkaj rezultoj — bazi siajn teoriojn en detalaj komparaj observoj kaj verigi eksperimentojn, kaj firme distingi sciencajn kaj metafizikajn vidpunktojn.
Li krome interesiĝis pri psikologio, aliaj homaj sciencoj, teknologio, komputado kaj informadiko, estis bibliotekisto kaj kreis bibliotekajn katalogojn (fakte oni konsideras lin fondinto de la bibliotekoscienco kaj de la biblioteka klasifiko) kaj promociis la kreadon kaj funkciadon de sciencaj akademioj. Li pioniris la kreadon de datumbazoj kaj de empiriaj komunaj sistemoj por la tuta sciado, kaj proponis politikan kaj religian unuecon por Eŭropo — kio iel povas esti konsiderata kiel distanca antaŭvidoj de la artefaritaj lingvoj (ekz., Esperanto kaj aliaj), de la simbola logiko, kaj eĉ de la Tut-Tera Teksaĵo.
Juristo
La skriboj de Leibniz pri juro, etiko, kaj politiko estis iom neatentitaj en sia epoko, sed poste oni vidis ilin kiel ege klarvidaj. Kvakam Leibniz ne estis defendanto de la absoluta monarkio kiel Hobbes, aŭ de tiraneco en ajna formo, li ankaŭ ne sekvis la politikajn kaj konstituctiajn vidpunktojn de sia samtempulo John Locke, kio subtenis liberalismon, en Ameriko en la 18-a jarcento kaj poste aliloke. En 1677, Leibniz alvokis al eŭropa konfederacio, regata de konsilantaro aŭ senato, kies membroj reprezentus tutajn naciojn sed estus liberaj por voĉdoni siakonscience; tio estas foje konsiderata antaŭvido de la Eŭropa Unio. Li kredis, ke Eŭropo adoptus uniforman religion. Li ripetis tiujn proponojn en 1715. Sed samtempe, li proponis interreligiajn kaj plurkulturajn projektojn por krei universalan sistemon de justico, kiu postulus pli larĝan interfakan perspektivon. Tiukadre li kombinis lingvistikon (speciale ĉinologio), moralo kaj jura filozofio, administrado, ekonomiko, kaj politiko.
Filologo kaj saĝulo
Leibniz estis ankaŭ filologo kaj entuziasma studento de lingvoj, speciale interesata pri informado rilata al vortotrezoro kaj gramatiko. Li malakceptis la kredon de multaj tiamaj kristanaj fakuloj, ke la hebrea estis la pralingvo de la homaro. Li malakceptis ankaŭ la argumento de kelkaj tiamaj svedaj fakuloj, ke formo de pra-sveda estis la praaĵo de la Ĝermanaj lingvoj. Li cerbumis ankaŭ pri la originoj de la slavaj lingvoj kaj estis entuziasma pri la klasika ĉina lingvo. Leibniz estis fakulo ankaŭ pri Sanskrito.
Leibniz estis eble la unua grava eŭropa intelektulo kiu ege interesiĝis pri la ĉina civilizacio, kion li konis per korespondado kun, kaj legante verkojn de, eŭropaj kristanaj misiistoj en Ĉinio. Li ŝajne legis la verkon de Philippe Couplet nome Confucius Sinarum Philosophus pri Konfuceo jam en la unua jaro de ties publikigo. Li venis al la konkludo ke eŭropanoj lernus multon el la konfucea etika tradicio. Li cerbumis pri la eblo ke la Ĉinaj karaktroj estus nekonscia formo de lia universala karakteriko. Li notis kiel la heksagramoj de I Ching korespondas al la duumaj ciferoj el 000000 ĝis 111111, kaj konkludis, ke tiu mapado estis montro de la gravaj ĉinaj atingoj en la fako de filozofia matematiko kiun li tiom admiris. Leibniz komunikis siajn ideojn pri la duuma sistemo reprezentante kristanismon al la imperiestro de Ĉinio, en la espero, ke li povus konverti lin. Leibniz estis la nura grava filozofo de tiama Okcidento kiu klopodis kongruigi konfuceajn ideojn kun la hegemoniaj eŭropaj kredoj.
Leibniz laboris en Vieno inter Majo 1688 kaj Februaro 1689, kie li faris grandan juran kaj diplomatan laboron por la Brunsvigoj. Li tiam vizitis minejojn, parolis kun mininĝenieroj, kaj klopodis negocadi eksportkontraktojn por plumbo el la dukaj minoj de la Harca montaro. Lia propono ke la stratoj de Vieno estu lumigitaj per lampoj kiuj bruligu kolzoleon estis plenumita. Li same proponis la reorganizadon de la ekonomio de Aŭstrio, reformante la monerstampadon de multo de centra Eŭropo, negocante Konkordaton inter la Habsburgoj kaj la Vatikano, kaj kreante imperian esplorbibliotekon, oficialan arkivon, kaj publikaj sekurfonduson. Li verkis kaj publikigis gravan artikolon pri mekaniko.
Bibliografioj
Ĝisdatigita bibliografio de pli ol 25 000 titoloj disponeblas ĉe Leibniz Bibliographie.
Trujillo (subŝtato)
Trujillo kaj oficiale en hispana Estado Trujillo, [tɾuˈxiʎo, truĥIjo] estas unu el la 23 ŝtatoj de Venezuelo. Ties ĉefurbo estas Trujillo sed la plej granda urbo estas Valera. La ŝtato estas dividata en 20 municipoj kaj 93 paroĥejoj. Trujillo kovras totalan areon de  (aŭ  ) kaj, en 2007, havis ĉirkaŭkalkulitan populacion de.
La nomo de la ŝtato derivas el la nomo de samnoma urbo en Ekstremaduro, Hispanio.
Ostrau (Saksio)
Ostrau estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Centra Saksio de la federacia lando Saksio. Fine de la jaro la komunumo havis  loĝantojn. Kun la najbara komunumo Zschaitz-Ottewig ĝi formas administran komunumaron, nomata Verwaltungsgemeinschaft Ostrau.
28426 Sangani
28426 Sangani estas tre malgranda, tre hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras Kunal Ashok Sangani, kiu gajnis la unuan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2011 pro sia projekto en teamo pri media mastrumado. Li estis lernanto ĉe la Fayetteville Manlius High School de Manlius (Nov-Jorkio, Usono).
Léon Bergiers
Leon BERĴJE (france Léon BERGIERS) estis esperantlingva verkisto, aktiva en SAT kaj en la laborista movado inter la du mondmilitoj.
Biografio
Berĵje naskiĝis en la 30-a de junio 1904 en Bruselo. Li prizorgis la interhelpan movadon, literaturajn kursojn, verkis franclingvan teatraĵon, kunlaboris al ruslingvaj revuoj. Kiel Esperantisto ekde 1922, li havis gravan rolon en SAT, ĝis proksimume 1930, kiam li brue forlasis la asocion kaj transiris al IPE. Verkis multajn rakontojn, priskribojn pri nuntempaj verkistoj por Sennacieca Revuo kaj La Nova Etapo. Li partoprenis al la fondado de IAREV kaj estis unu el ĝiaj komitatanoj, sed ŝajne ne estis tre aktiva en tiu kadro. Li poste tute malaperis el la movado.
István György Kádár
KADÁR István György (pr. ka:da:r iŝtva:n djoerdj) estis rumanuja hungara poeto, teatraĵverkisto naskita en Crasna la 5-an de aprilo 1920 kaj mortinta en Jugoslavio la 15-an de oktobro 1988.
Biografio
István György Kádár la mezlernejon finis en Zalău (1940), la universitaron en Kluĵo, poste li doktoriĝis pri psikologio en Budapeŝto (1944). Li instruis en liceoj de Șimleu Silvaniei, Crasna kaj Carei (1945-52), pli poste li estis pastro en Baia Mare, Tormac kaj Hunedoara. Li perdis sian vivon kune kun sia edzino pro akcidento okaze de ekskurso en Jugoslavio. Li tradukis el verkoj de rumanaj poetoj – Eminescu, Şt. O. Iosif, Arghezi. Liaj verkoj aperis en gazetoj Ifjú Erdély, Szilágyság, Világosság, Előre, Művelődés, A Hét, Új Élet, Szabad Szó.
Paul Fruictier
Paul Fruictier (naskiĝis la 4-an de januaro 1879 en Amiens, mortis en 1947) estis franca doktoro de medicino, ĉefredaktoro de du francaj medicinaj gazetoj kaj Esperanto-gramatikisto.
Esperanton Fruictier lernis en 1900; post ses semajnoj li renkontiĝis en Parizo kun sveda kuracisto, d-ro S. E. Krikortz, kaj povis interparoli kun li kaj gvidi lin en la Universala Ekspozicio.
Fruictier estis komitatano de la SFPE. Kiam li malfermis kursojn, inter liaj lernantoj estis interalie Théophile Cart kaj Georges Warnier. Dum multaj jaroj li partoprenis en la klopodoj de la fondintoj de la Pariza grupo. Ekde 1905 li membris en la Lingva Komitato.
Fruictier verkis multajn artikolojn en Esperanto; la plimulto aperis en Lingvo Internacia, subskribitaj per kaŝnomoj, ekzemple O. Wood aŭ P. Aliamet.
Ciríaco (Suda Rio-Grando)
Ciríaco estas municipo en la subŝtato Suda Rio-Grando de Brazilo. Ĝi situas en la mezoregiono Nordokcidento de Rio-Grando (portugale Noroeste Rio-grandense), kaj apartenas al la mikroregiono Passo Fundo. Laŭ la stato de en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km² - en 2010 estis 4 922 loĝantoj.
Charles Rolls
Charles Stewart Rolls (naskiĝis la 27-an de aŭgusto 1877 en Londono; mortis la 12-an de julio 1910 en Bournemouth) kune kun Frederick Henry Royce estis la fondinto de la aŭtomobilprodukta firmao Rolls-Royce.
C. S. Rolls en Londono naskiĝis kiel filo de John Rolls, 1-a Barono Llangattock. Li studis en la kolegioj Eton College kaj Trinity College en Kembriĝo kaj ekde la junaĝo interesiĝis pri motoroj. En 1904 li decidis kune kun Frederick Henry Royce fondi la aŭtomobilproduktan firmaon Rolls-Royce. Rolls respondecis pri la entreprena aspekto de la firmao, kaj Royce pri la teknika.
Charles Rolls estis pioniro de aviado, kaj estis la dua persono kiu en Britio ricevis aviadan licencon. Kiel unua homo li en 1910 dufoje en aviadilo supervojis la Manikan Markolon. Samjare li mortis en aviada akcidento super la urbo Bournemouth, kiam forrompiĝis la malantaŭa parto de la aviadilo konstruita de la fratoj Wright. Li estis la unua brito kiu mortis en aviada akcidento, sed tutmonde ekde la unua mortiga aviada averio estis la deka aviade mortinta piloto.
NPA
La vorto havas plurajn signifojn:
Czesław Czyński
Czesław Czyński (pseŭdonime Punar Bhava; naskiĝis la 16-an de julio 1858 en Turzynek, distrikto Aleksandrów, mortis la 17-an de aŭgusto 1932 en Varsovio) – pola okultisto, parapsikologo, verkisto, hipnotisto, kiromanciisto, ankaŭ volapukisto kaj mistikulo.
Vivo
Liaj gepatroj estis Józef kaj Matylda. La patro farmis bienojn kaj helpis al partoprenantoj de la januara ribelo kontraŭ Rusia Imperio. Post malvenko de la insurekcio kun la familio fuĝis en Parizon. Czesław kun siaj fratoj frekventis polan lernejon Batignolles. Kiam la aŭstra registaro anoncis amnestion la familio translokiĝis al Krakovo, kie li povis daŭrigi lernadon en reallernejo. Ankaŭ partoprenis lekciojn en filozofia fakultato de Jagelona Universitato.
En 1910 en Parizo de Papus estis nomumita delegito de martinistoj por Rusio kaj Pollando. Akceptis ordenan nomon Punar Bhava. La 1-an de februaro 1912 fiksis Ordo Templi Orientis por slavaj landoj, kie li estis X° Rex Summus Sanctissimus (deka reĝo tre saktega). Antaŭ la unua mondmilito restis en Peterburgo, kie prezentiĝis kiel Lubicz-Czyński aŭ Rollin-Czyński. Li estis delegito de Katolika gnostikisma eklezio en Rusio ĉirkaŭ 1912. Czyński gajnis mondan famon danke al ekkono de okultismo kaj hipnotaj kapabloj. Li asertis, ke scipovas sendi sian astralan korpon.
Montaro de San Vicente
Etendo geografia
Troviĝas situanta tiu komarko inter la riveroj Alberĉe kaj Tiétar, kaj estas unu el la plej karakteraj zonoj de la provinco de Toledo. La plej alta altaĵo de tiu montaro ne atingas eĉ 1.500 m. Ĝi havas klimaton sufiĉe mildan, kaj oni ne atingas temperaturojn tro malaltajn vintre nek tro varmajn somere.
La faŭno de la zono komponiĝas, inter aliaj animaloj, de kunikloj, leporoj, perdrikoj, same kiel aproj, cervoj, kapreoloj, vulpoj kaj sciuroj estas oftaj animaloj. La nombraj rojoj kiuj descendas el la montaro komponas taŭgan habitaton por indiĝenaj specioj kiaj barbioj kaj trutoj, sed ankaŭ invadaj kiaj la ezoko kaj aliaj.
Pri flaŭro troviĝas aromplantoj, kiaj cisto, genisto, kaj aliaj specioj de arbustoj ege belaj. Inter plej tipaj arboj menciindas la korkokverko, la kverko, la montokverko, la kastaneo, la ilekso kaj kelkaj specioj de pino, ekzemple la pinio, la nigra pino, la pinastro aŭ la plej malabunda arbara pino.
Tobaj
Tobaj, ankaŭ hungare, estas komunumo en Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Burgenland kaj al la distrikto Güssing. Komence de la jaro en la komunumo vivis  loĝantoj.
Skota nacia teamo de futbalo
La Skota nacia teamo de futbalo estas iom aparta, ĉar ĝi ne reprezentas oficiale agnoskitan nacion (kiel ekzemple Brition), sed nur regionon (Skotlandon). Ĉi-tiu aranĝo estas tradicia ene de Britio, kaj reprezentas preskaŭ unikan kazon en la mondo.
Tobaj
Situo
Tobaj troviĝas laŭ traira flankovojo.
Montaro de San Vicente
Intereslokoj
Almendral de la Cañada ŝuldas nomon al paso de la Cañada Real (reĝa brutovojo) tra la vilaĝo, kiel rememoras ŝafotrinkejoj de la 18a jarcento. La ruinoj de la preĝejo de San Salvador aŭ kelkaj ermitejoj kiaj tiu de San Sebastiano allogas vizitantojn. Tradicia kuriozaĵoj estas la konservo de mezepokaj seruroj ĉe la pordoj de antikvaj domoj el ŝtono, nome trancón.
Buenaventura (Toledo): La eniro al Buenaventura ricevas la vizitanton per la ermitejo de Sankta Sebastiano kaj jam en la vilaĝo, la preĝejo de la Sankta Kruco (16a jarcento) aŭ la ermitejo Buen Suceso (18a jarcento) esta grava parto de la monumenta heredaĵo. Ĉe la placo elstaras tradiciaj domoj.
Skota nacia teamo de futbalo
Skotlando partoprenis ok fojoj en la Futbala Mondpokalo kaj du fojoj en la Eŭropa Futbal-Ĉampionado, sed la teamo neniam sukcesis pasi la unuan rondon.
Tobaj
Historio
Tobaj aperis unuafoje en dokumento en 1428 laŭ tiama hungara ortografio "Thobajd". En 1910 vivis en la komunumo 861 homoj (762 germanoj, 54 hungaroj, 19 kroatoj kaj aliaj). Ĝis Traktato de Trianon Tobaj apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), poste al Aŭstrio, inter 1938-1945 al Nazia Germanio. En 2001 vivis en Tobaj 1316 homoj (1163 germanoj, 42 hungaroj, 32 kroatoj, 5 ĉeĥoj kaj aliaj).
Korpo (ŝipo)
Korpo aŭ ŝelo estas la akv-imuna infrastruktura (uja) konstruo de ŝipo aŭ boato. Sur la korpo estas la superstrukturo kaj povas esti ferdeko aŭ eĉ kajutoj. La linio kie la korpo kuniĝas kun la akvosurfaco estas nomata floslinio.
Kuproŝelo (aŭ eĉ Kuprokorpo) estas la praktiko protekti la subakvan korpon de ŝipo aŭ boato el la korodaj efikoj de salakvo kaj de bioinkrustado pere de la uzado de lamenoj el kupro fiksitaj al la ekstero de la ŝipokorpo. Ĝi estis pionirita kaj disvolvigita fare de la Reĝa mararmeo durm la 18a jarcento. Kadukiĝo de la korpo de ligna ŝipo estis grava problemo dum la Epoko de Navigado. La ŝipokorpoj estis suferantaj kontinuajn atakojn fare de ŝipvermoj kaj variaj maralgoj, ĉiuj el kiuj okazigis negativajn efikojn por la ŝipo, ĉu strukture, kaze de la vermoj, aŭ malhelpante rapidecon kaj direkteblon kaze de algoj.
Gedo
Gedo (Geedo) estas administra regiono (gobolka) iam parto de la historia Supra Juba Regiono, Somalio. La regiona ĉefurbo estas Garbahaarreey. Gedo estas regiono kreita en la 1980-aj jaroj kaj limas kun Ogaden en Etiopio, la Nordorienta Provinco en Kenjo, kaj la somaliaj regionoj de Bakool, Bay, Jubbada Dhexe (Meza Juba), kaj Jubbada Hoose (Malsupra Juba) sudorienten. La sudaj partoj de Gedo, okcidente de la rivero Juba, estis iam parto de la malnova regiono de la Brita Imperio nome Transjuba dum duono de la sepdek jaroj de la kolonia epoko en Afriko el 1890 al 1960. Britio kaj Italio luktis dufoje en tiu areo de la Korno de Afriko. La populacio de la regiono de Gedo eksplodis en la lastaj dudek jaroj atingante ĉirkaŭ unu milionon en fruaj 1990-aj jaroj post la komenco de la enlanda milito kiu disvolviĝis ĉirkaŭ Mogadiŝo.
Angla nacia teamo de futbalo
La angla nacia teamo de futbalo estas iom aparta, ĉar ĝi ne reprezentas oficiale agnoskitan nacion (kiel ekzemple Brition), sed nur regionon (Anglion). Ĉi-tiu aranĝo estas tradicia ene de Britio, kaj reprezentas preskaŭ unikan kazon en la mondo.
La angla teamo reprezentas la landon kie naskiĝis la futbalo; do estas nesurprize ke ĝi ludis en la unua internacia futbal-matĉo iam ajn okazinta, la 30-an de novembro 1872, kontraŭ la skota nacia teamo de Futbalo en Partick, urboparto de Glasgovo - la rezulto estis 0-0. Sole post kiam pasis 40 jaroj la angloj ludis kontraŭ teamo de ekster la Unuiĝinta Regno.
La Angla Futbal-Federacio dum la jaro 1906 aliĝis al la internacia federacio FIFA, sed ĝi eliris dum 1928 pro malinterkunsento rilate al la salajro-pagado al la neprofesiaj futbalistoj. Anglio re-eniris en FIFA-on nur dum 1946, kaj kiel rezulto la angloj ne partoprenis en la unuaj tri Mondpokaloj. Tamen, ĝis la Dua Mondmilito, la angla teamo estis verŝajne la plej bona en la mondo.
Anglio unuafoje partoprenis en la Mondpokalo dum la jaro 1950, kie ĝi nekredeble malvenkis kontraŭ la Usona nacia teamo de futbalo per 1-0 en unu el la plej grandaj katastrofoj de ĝia sporta historio.
Entute, Anglio partoprenis en 12 Mondpokaloj, gajnante dum 1966, kiam la turniro okazis en Anglio mem. Ĝi ankaŭ finiĝis kvare je 1990.
Anglio partoprenis ankaŭ en sep Eŭropaj Futbal-Ĉampionadoj, atingante la duonfinaĵon dum 1968 kaj 1996, kiam la evento okazis en Anglio.
Gedo
PLej parto de la novalvenintoj al la regiono, subite foriris kaj resetlis en diversaj partoj de la mondo. Tiu migrado faris el Buuloxaawo la duan plejn grandan distrikton en Gedo. Luuq estis iam la dua plej granda urbo kaj distrikto post Bardera. Samtempe la distrikto Buuloxaawo estis la plej granda urbo kaj distrikto en la regiono.
Dum la 1990-aj jaroj en norda Gedo
La populacio en Beled Haawo altiĝis ĝis. Tio okazis en la fruaj 1990-aj jaroj, kiam granda nombro de mogadiŝanoj setliĝis en Beled Haawo, pro ties kosmopoliteco kaj proksimeco al la landlimo kun Kenjo. Ankaŭ tiam okazis la eko de la islamisma movado al-Itihaad al-Islamiya (AIAI) de Mohamed Haji Yussuf, konata gedano. Pro tio krom la ĝenerala somalia situacio de malstabileco en tiu regiono okazis komplikaĵoj, ĉar Etiopio akuzis la AIAI pro helpo al la Nacia Liberiga Fronto de Ogadeno (ONLF) kio kaŭzis etiopian invadon de Gedo en 1996 kaj sekvajn konfliktojn inter klanoj ĉu etiopiemaj ĉu kontraŭaj. Post kelkaj jaroj de konfliktoj en la regiono en 2004 okazis pacokonferenco en Garbahaarreey. De tie eliris liberaj balotadoj kaj de tiam la regiono de Gedo estas unu el la plej pacaj lokoj en Somalio kaj la politikaj reprezentantoj estas elektitaj demokratie.
Distriktoj de Gedo
La regiono de Gedo enhavas sep distriktojn:
La regiona ĉefurbo estas Garbahaarreey. Plej gravaj riveroj en la regiono inkludas tiujn de Dawa kaj Juba. Dawa fluas ĉe la landlimo inter Etiopio kaj la regiono de Gedo.
La urbo Doolow estas ĉe Dawa. La rivero Juba venas el Doolow, ĝuste norde de la distrikto Luuq, poste fluas al Buurdhuubo, Bardera, poste al Bu'aale kaj Jilib de Meza Juba regiono, ĝis ties enfluo en la Hinda Oceano ĉe Goobweyn. Estas klara kaj konstanta separo inter la du koloroj kiam la ruĝa rivero enfluas en la bluaj oceanaj akvoj.
Bardera kaj Beled Haawo
La plej loĝataj urboj en Gedo estas Bardera kaj Beled Haawo. Beled Haawo estas la komerca enireo de la regiono, dum Bardera estas la manĝofonto de la regiono. Agrikulturaj produktoj el la fruktodonaj teroj de Bardera, kio inkludas tiujn de maizo, terpomoj, sorgo, tabako, cepoj, sezamo, kaj fruktoj kiel la papajo, la mangifero, akvomelonoj kaj bananoj estas enŝipitaj al multaj diversaj partoj de la lando.
Linio 10 (metroo de Madrido)
La linio 10 de la Metroo de Madrido trairas ĝian nordan metropolan areon (San Sebastián de los Reyes) al la sudokcidento (Alcorcón), estante la sola kiu havas ambaŭ urbojn ekster la municipa areo de la ĉefurbo. Ĝi estas la tria linio laŭ nombro da stacioj (post linioj 1 kaj 5), kun 31 stacioj, kun platformoj el 115 metroj inter kaj  kaj 90 m inter  kaj ; kaj ĝi estas ankaŭ la tria laŭ longeco (post linioj 12 kaj 9), kun  en larĝmezura tunelo.
Gedo
Populacio
Bardera (en somala Baardheere), la plej granda urbo kaj sidejo de la plej loĝata distrikto en Gedo, urbiĝis ĝis kiam ties populacio multobliĝis 400 % ek de la rompo de la leĝo kaj ordo en la ĉefurbo, Mogadiŝo. Krom la urba populacio en Bardera, la resto de la populacio de la regiono estas paŝtistoj. En Gedo estas Universitato de Gedo kiu havas ankaŭ kampuson ĉe Beled Haawo.
Komerco en Gedo
Ekonomio en Gedo dependas el du sektoroj: agrikulturo kaj brutobredado. Kreskanta tria sektoro estas servoj, ĉefe pri financoj kaj telekomunikado.
La ekonomio ĉefe dependas el brutobredado kaj farmoj sed la regiono de Gedo havas fortan interregionan kaj internacian transliman komercon kun Kenjo kaj eĉ iome kun Etiopio. Komerco inter Somalio, Kenjo kaj Etiopio permesis la regionon esti ekononomie stabila por la jaroj antaŭ la interveno de UN kaj poste. Tiu aktivado malpliiĝis pro la landa situacio, sed ankoraŭ pluiĝas.
La urbo de Beled Hawo estas la komerca alirejo al Mogadiŝo kaj partoj de Kenjo. Granda komercokvanto trapasas la limon el unu flanko al alia al- aŭ elportante varojn el kaj al la resto de Somalio.
Tiu regiono Gedo famas pro la agrikultura produktado sude. Tiu farmado koncentriĝas ĉefe en kvar urboj nome Doolow, Luuq, Buurdhuubo kaj Bardera. Dum paca epoko produktado el Bardera kutime atingis tiomnordajn teritoriojn kiom ĝis Ĝibutio en la Golfo de Adeno.
Naturo ĉe Gedo
Tiu regiono havas unu el la plej varia naturo en Somalio. La zono de Dawo havas rokajn montarojn, kie troviĝas ruĝa sablo ĉie ajn kaj blankaj dunoj ĉe la valo de la rivero Juba. Estas ebenaĵoj en nordokcidenta Bardera ĉe Gelgel Prairre.
Estas grandaj kvantoj de la kvar plej popularaj somalaj brutoj tra la tuta regiono, nome kameloj, ŝafoj, kaproj kaj bovoj. Ĉefe la familio vivtenas sin per miksaĵo de kaproj kaj ŝafoj. Simile, la regiono famas pro bredado de ĉevaloj ĉefe ĉe Beled Haawo kaj Dirharra en Elwak.
Je 40 km el la regiona ĉefurbo, Garbahaarreey, al Beled Haawo, estas la montaro Humbaale kiu havas la plej altan pinton en la tuta regiono. La montaraj areoj de Gedo havas taŭgajn bestojn kiel safariaj animaloj el elefanto al gepardo. Ne raras aŭskulti leonojn dumnokte. Leonoj, strutoj, oriksoj, ĝirafoj, verukaproj kaj hienoj abundas en la okcidenta parto de Bardera, inter la urboj de Gerileey kaj Faafahdhuun.
La rivero Juba el Doolow al Baardheere havas grandajn riveranimalojn kiel krokodiloj kaj hipopotamoj, kiuj pigras subsune sur sablaj insuloj dum la seka sezono de la rivero.
Alice Castello
Alice Castello estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la provinco Verĉelo de la regiono Piemonto. Fine de en la komunumo vivis. Kristanaj patronoj de la komunumo estas la sanktulo Nikolao. Najbaras la komunumoj Borgo d'Ale, Cavaglià (BI), Roppolo (BI), Santhià, Tronzano Vercellese kaj Viverone (BI).
Walther Wenck
Walther WENCK (18a de septembro 1900 – 1a de majo 1982) estis la plej juna Generalo de branĉo (General der Truppengattung) en la Germana Armeo kaj stabanara oficiro dum la Dua Mondmilito. Fine de la milito, li komandis la Germanan 12an Armeon kiu partoprenis en la Batalo de Berlino.
Historiistoj konsideras Wenck kapabla komandanto kaj brila improvizanto, sed malkapabla plenumi la maleblan taskon savi Berlinon en 1945.
Militagado
La 13an de februaro 1945, post longa diskuto, Guderian konvinkis Hitler fari Wenck stabanestro de la Armegrupo Vistula (kun la povo lanĉi atakon) sub estro de Heinrich Himmler. La atako de Wenck estis dekomence sukcesa, sed Hitler postulis, ke li venu ĉiutage al Führer kio devigis lin fari ĉiutagan veturon de 200 mejloj. La 14an de februaro 1945, tre laca Wenck ekŝoforis anstataŭ sia pli laca ŝoforo Dorn kiu estis elĉerpita. Wenck endormiĝis ŝofore kaj okazis akcidento surŝosee. Savita de Dorn, li venis al hospitalo kun rompitaj kranio kaj kvin ripoj. Dume, la atako malsukcesis.
La 22an de aprilo la 12a Armeo de Wenck iĝis la lasta espero de Hitler por savi Berlinon. Wenck ricevis ordonon forgesi pri la usonanoj okcidente kaj atakante orienten, ligiĝi kun la 9a Armeo de la Generalo de Infanterio Theodor Busse. Kune, ili atakus la sovetojn kiuj ĉirkaŭis Berlinon el okcidento kaj sudo. Dume, la 41a Panzer Korpuso de la Generalo Rudolf Holste atakus la sovetojn el la nordo. La fortoj de Wenck ja atakis al Berlino, sed ili estis haltigitaj ekster Pocdamo per forta soveta rezisto. Nek Busse nek Holste faris multan progreson al Berlino. Fine de la 27a de aprilo, la sovetaj fortoj ĉirkaŭantaj Berlinon ligiĝis kaj la fortoj ene de la urbo estis izolitaj.
Posta vivo
Wenck estis kaptita prizonulo fare de la Usona Armeo. Li estis liberigita en 1947, kaj Wenck poste havis duan karieron kiel industriisto. Dum la 1950-aj jaroj, Wenck laboris kiel administra direktoro de Dr. C. Otto & Comp., nome produktanto de industriaj fornoj, kaj en la 1960-aj jaroj kiel direktoro de Diehl Group, armilfabrikanto.
Li estis invitita iĝi Ĝenerala Inspektisto de la Bundeswehr, sed li malakceptis ĉar oni ne akceptis liajn prirangajn postulojn. La 1an de majo 1982, Wenck mortis dum veturo en Aŭstrio, kiam lia aŭto frapis kontraŭ arbo.
Malplena voĉdono
Malplena voĉdono aŭ blanka voĉdono estas unu de la elektebloj dum baloto kiu konsistas en realigi vere la fakton voĉdoni sed precizigi iun el la prezentitaj elektebloj.
Por fari uzon de la blanka voĉdonado, la civitano devas iri al la balotejo kaj realigi la postulitajn formalajn faktojn kiuj validas laŭ la leĝaro de ĉiu kando. La preciza maniero precizigi la malplenan voĉdonon varias: en Kolombio, ekzemple, oni devas marki la fakon indikitan kiel "voto en blanco"; en aliaj landoj, oni konsideras malplenan voĉdonon kiam la voĉkoverto estas malplena aŭ enhavas blankan paperpecon.
Interpretoj
La Malplena voĉdono okazigas diferencajn interpretojn: kelkaj opinias, ke kiu prakticas la malplenan voĉdonon esprimas sian opinion kontraŭ ĉiuj kandidatoj (kvankam akceptas la balotadon mem), dum kelkaj asertas, ke tiun opinion montras la nevalida voĉdonado kaj ke la malplena voĉdono esprimas fakte indiferenton antaŭ la elektebloj.
La praktiko de la malplena voĉdono estas konsiderata kiel aktiva sindeteno, difinite kiel la sumo de voĉoj kaj malplenaj kaj nevalidaj, diferente al kio okazas ĉe la vera sindeteno, kiu ne nur montras indiferenton antaŭ la kandidatoj, sed ankaŭ kontraŭ la propra balotsistemo.
Amirantoj
La Amirantoj (ankaŭ: Almirantoj, Admirantoj aŭ Joan-Marins-insuloj) estas eostafrika insularo inter la gradoj 5 kaj 7° de suda latitudo.
Ili estas 83 kvadratkilomtetrojn grandaj kaj konsistas el 11 malmontaj insuloj riĉaj je arbaroj, kiujn ĉirkaŭas koraloj. La insuloj troviĝas sude de la Sejŝeloj.
Historio
La angloj okupis la insularon en 1814. Ili estis dependaj de Maŭricio. En 1906 enloĝis ilin ĉ. 100 franclingvanoj kaj oni eksportis kokosoleon, maizon, bubalojn, ŝafojn, testudojn kaj fiŝojn.
Kantono Gonzales (Teksaso)
La kantono Gonzales situas en la subŝtato Teksaso de Usono. Laŭ censa takso de ĝi havis  loĝantojn. La kantona ĉefloko kaj administra centro same nomiĝas Gonzales.
Agatarko
Agatarĥides aŭ Agatarĥo (en greka Ἀγαθαρχίδης aŭ Ἀγάθαρχος) de Knido estis greka historiisto kaj geografiisto (floris ĉe la 2-a jarcento a.K.).
Agatarĥo ne estis bone konata en antikvaj tempoj. El liaj du ĉefaj verkoj, Aferoj de Azio (Ta kata ten Asian) en dek libroj, kaj Aferoj de Eŭropo (Ta kata ten Europen) en 49 libroj, nur kelkaj fragmentoj survivis, tro malmulte por havigi kompletan komprenon de la enhavon de unu aŭ alia verko. Tamen survivis preskaŭ sentuŝe preskaŭ la tuto de la kvina libro de Pri la Eritrea Maro (Peri tes Erythras thalasses) en kvin libroj, nome geografia traktaĵo pri la Korno de Afriko kaj la teroj ĉirkaŭ la Ruĝa Maro.
Sergio Busquets
Sergio BUSQUETS aŭ plennome Sergio Busquets i Burgos (prononco [], naskiĝis, do nun -aĝa) estas kataluna futbalisto. Ekde 2008 li membras en la kataluna kaj ekde 2009 en la hispana nacia teamo de futbalo. Kiel membro de la hispana nacia teamo li partoprenis la matĉojn pri la Futbala Mondpokalo 2010 en Sud-Afriko, kiujn la hispana teamo venkis, kaj en la sama pozicio ankaŭ partoprenis en la matĉoj de la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2012, de la Futbala Mondpokalo 2014 kaj de la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2016. Matĉe li rekoneblis per la ĉemiza numero "16". Ekster naciaj matĉoj, li ekde la jaro 1999, unue en junula teamo, ekde 2007 en la dua kaj 2008 la unua profesia vira teamo, estas futbalisto de la klubo FC Barcelona.
Monte Belo do Sul
Monte Belo do Sul estas municipo en la subŝtato Suda Rio-Grando de Brazilo. Ĝi situas en la mezoregiono Nordoriento de Rio-Grando (portugale Nordeste Rio-grandense), kaj apartenas al la mikroregiono Caxias do Sul. Laŭ la stato de en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Aerbazo Ramstein
La Aerbazo Ramstein [ramstajn] estas la plej granda eksterlanda aerbazo de la usona aerarmeo (USAF) en Germanio, en la urbo Ramstein-Miesenbach, 12 km okcidente de Kaiserslautern. La usona aerarmeo uzas la bazon por plenumi taskojn en Eŭropo kaj Mez-Oriento. De tie ekas la postplenigo de deponoj en Afganujo kaj pli frue en Irako, ĝi estas helpejo por evakuado de vundiĝintaj soldatoj.
Tie stacionis en 2004 ĉ. 35000 soldatoj kaj laboris 6000 civiloj. Ĝis 2005, Usono deponis tie nukleajn bombojn.