cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sulgen
Sulgen estas komunumo de la distrikto Weinfelden (ĝis la 31-a de decembro 2010 de la distrikto Bischofszell) en Kantono Turgovio, Svislando. Ĝi havis 3215 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.
Geografio
Sulgen situas norde de la Turvalo en monteta regiono inter Bischofszell kaj Weinfelden. La komunumon konsistas el la municipoj Sulgen (inkluzive Bleiken kun 2862 loĝantoj je la 31-a de decembro 2007), Donzhausen (kun 264 loĝantoj je la 31-a de decembro 2007), Götighofen (kun 164 loĝantoj je la 31-a de decembro 2007) kaj Hessenreuti (kun 76 loĝantoj je la 31-a de decembro 2007). Ĝia plej alta punkto sur Buchenbergen Göttighofen situas je 539 m s.m., ĝia plaj malalta punkto en la banejeto Sulgen ĉe la bordo de la rivero Turo je 443 m s.m.
Trafiko
La stacidomo de Sulgen troviĝas ĉe kruco de la fervojlinioj de Sankt-Galo al Konstanco kaj de Romanshorn tra Zuriko kaj Bielo al Ĝenevo kaj tial estas estante haltejo de interurbaj trajnoj bone konektita al la publika trafikreto.
Historio
Unuaj dokumentaj mencioj de lokoj en Sulgen datiĝas el la jaro 829 de Götighofen kiel Cotinchova, el la jaro 869 de Bleiken kiel Pleichun kaj el la jaro 1282 de Donzhausen kiel Tunzishusen kaj de Hessenreuti kiel Hesso de Ruti.
La en la jaro 1803 post la fino de la Helveta Respubliko kreita municipdistrikto Sulgen grandparte kongruas ankoraŭ kun la hodiaŭa komunumo Sulgen. En la jaro 1964 la vilaĝeto Bleiken estis forigita de Bischofszell kaj aligita al Sulgen. Aliaj modifoj okazis en la jaroj 1995 kaj 1996 kadre de la komunumreformo de Kantono Turgovio. Nome la municipo Kradolf estis disigita de Sulgen kaj hodiaŭ apartenas al la komunumo Kradolf-Schönenberg, kaj Donzhausen kaj Hessenreuti estis disigitaj de la komunumo Bürglen kaj aligita al Sulgen. Aliflanke Riedt estis forigita de Sulgen kaj aligita al Erlen. La iamaj lokkomunumoj Donzhausen, Götighofen, Hessenreuti kaj Sulgen tiel formas ek de la 1-a de januaro 1996 la aktualan politikan komunumon Sulgen.
Roland Balogh
Roland Balogh naskiĝis la en Budapeŝto.
Biografio
Roland Balogh ekludis gitaron en la aĝo de 6 jaroj, komence gvidita de sia patro kaj poste de privata instruisto. Ekde la aĝo de 12 jaroj li lernis 2 jarojn en muzika studio de Kőbánya, kie en 2007 li akiris diplomon. Lia ĉefinstruisto estis Gyula Babos. En aĝo 15 jaroj li atingis la trian lokon en festivala konkurso kune kun sia pianista ĝemela frato. En 2009 li jam estis la unua en ĵazfestivalo de Montreux, en la sekva jaro li ricevis hungaran premion. En 2012 li fondis propran ĵazorkestron, baldaŭ li muzikadis kun elstaraj eksterlandaj muzikistoj (ekzemple kun Lee Ritenour). En 2015 li estis elektita al la 5 plej bonaj ĵazgitaristoj de la mondo en Novjorko. En la sekva jaro li ricevis la ĉefpremion en Los Anĝeleso.
(17290) 2060 P-L
(17290) 2060 P-L estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels de la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono) kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la Palomar–Leiden survey.
Zoetermeer
Geografio
Zoetermeer etendiĝas sur ebenaĵo laŭ fervojo kaj aŭtovojo Hago-Utrecht (urbo).
Historio
Zoetermeer estis malgranda vilaĝo ĝis la 1960-aj jaroj, ĉefe hejmo de terkultivistoj kaj fiŝkaptistoj. Ĝis 1935 la vilaĝocentro konsistis el 2 partoj: Zoetermeer kaj Zegwaard. Ekde 1868 trajno trafikas, kiu portis evoluon. En 1966 estis urĝa bezono pri loĝdomoj en proksimeco de Hago, multaj elektis tiun lokon.
Superbando
Superbando estas, ĉefe en rokmuziko, muzika grupo, konsistanta el konataj instrumentistoj kaj kantistoj. Superbandoj kreiĝis iom post iom, dum okazantaj personaj ŝanĝoj, kiuj estiĝis nature en muzikaj grupoj (ekzemple Yes, King Crimson) aŭ ili estis kreitaj de fundamente el konataj muzikistoj (ekzemple Emerson, Lake and Palmer, Led Zeppelin, Cream). Kelkaj superbandoj daŭris dum longaj jardekoj, sed la ekzisto de plimulto el ili estis mallonga, kaj ilia disfalo ofte akompanis konfliktojn inter troe grandaj personecoj.
9807 Reno
9807 Reno estas malgranda, malhela kaj malrapide rotacianta troja asteroido de Jupitero, malkovrita la 27-an de septembro 1997 de la japana astronomo Takao Kobayashi elde la Observatorio de Ooizumi en gubernio Gunma (Japanio).
Orbito
Ĝi orbitas proksime de la punkto de Lagrange L4 de la sistemo Suno-Jupitero, tiel nomata "Greka Tendaro".
Nomo
Ĝi estis nomita laŭ la nimfo Reno, patrino, per Ojleo, de Medono, kiu prenis la estrecon de sep ŝipojn de arkistoj, post ke Filokteto estis mordita de akva serpento.
Asia
Asia povas havi plurajn signifojn:
1692
1692 estis superjaro komenciĝanta marde (ligilo montras kalendaron).
En la jaro 1692 post Kristo okazis, interalie:
Rudolf Andorka
Rudolf ANDORKA, laŭ hungarlingve kutima nomordo Andorka Rudolf estis hungara sociologo, profesoro, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio, skolto.
Capovalle
Capovalle estas komunumo de Italio.
Rudolf Andorka
Rudolf Andorka naskiĝis la 1931 en Budapeŝto. Li mortis la 1997 en Budapeŝto.
Capovalle
estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la provinco Breŝo de la regiono Lombardio. Fine de en la komunumo vivis. Najbaras la komunumoj Gargnano, Idro, Treviso Bresciano, Valvestino kaj Vobarno.
Rudolf Andorka
Biografio
Rudolf Andorka ekfrekventis vesperan universitaton (tage li laboris) en Budapeŝto, sed en 1951 lia tuta familio deportiĝis al fora vilaĝo. Post la soldataj jaroj li laboris en diversaj laborejoj. En 1956 li daŭris la lernadon en la universitato, sed li partoprenis en la revolucio, tial li ricevis prizonon. Fine en 1963 li finis la universitaton kaj li iĝis juristo. Unue li havis postenon en biblioteko, poste li longe laboris en Statistika Oficejo, kie li faris sociologiajn laborojn. En 1984 li ekinstruis en la universitato baldaŭe havanta altan rangon, sed li havis postenon ankaŭ en Luterana preĝejo (Belváros). Li ricevis francan Honoran Legion en 1997, pli frue 2 hungarajn premiojn.
Capovalle
Kristana patrono estas la sanktulo Johano la Baptisto, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.
(16841) 1997 WY49
(16841) 1997 WY49 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la dum la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Oberschönegg
Oberschönegg estas la nomo de la sekvantaj lokoj:
Eŭropa Ekonomia Areo
La Eŭropa Ekonomia Areo plivastigis la internan merkaton de la Eŭropa Komunumo ekde 1994 je la membroŝtatoj de ELKA, sed sen Svisio.
Miklós Szabó
Miklós Szabó [miklOŝ sabO], laŭ hungare kutima sinsekvo Szabó Miklós estis hungara korusestro kaj altlerneja instruisto.
Biografio
Miklós Szabó fondis knabinan koruson en Győr en 1958. Post jardeko la koruso prezentis sian kantostudon jam en Eŭropo, Usono, Kanado, Japanio kaj Izraelo. Krom la dirigentado li instruis en Győr kaj ekde 1984 li instruis ankaŭ en la Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt en Budapeŝto. Kiel fama korusestro, laŭokaze li instruis ankaŭ eksterlande. Li emeritiĝis en 2009. Li ricevis premion Kossuth en 1991, precipe pli frue ankaŭ aliajn premiojn.
30 da muzikdiskoj gardas kantadon de la koruso. Szabó teorie okupiĝis pri verkaro de Béla Bartók.
Visconti
Visconti estas itala familinomo, fama ekde la tempo kiam tiu familio regis Milanon dum la Mezepoko kaj la komenco de la Renesanco, de 1277 ĝis 1447. Ili estis senjoroj de Milano ĝis 1395, kiam la reĝo de la Sankta Romia Imperio Venceslao de Luksemburgo (1378 - 1400) donis al Gian Galeazzo Visconti la titolon de duko de Milano. La ĉefa branĉo de la Visconti dominis la politikan scenejon de la norda Italio ĝis fino de 1447, je la morto sen heredontoj de Filippo Maria Visconti. Poste regis la familio Sforza.
La originoj
La familianoj Visconti dum la periodo de sia pleja hegemonio kreis fantaziajn legendojn pri la propraj originoj. La kreado de fantaziaj genealogioj tiame estis moda, reale la originoj de la branĉo de la familio Visconti kiu dum jarcentoj regis Milanon estis multe pli prozecaj, nome la Visconti estis la senjoroj de Massino (aktuala Massino Visconti), eta vilaĝo ĉe la bordo de la Majora Lago, kie je la 12-a jarcento estis vasaloj de la arkiepiskopo.
Historie temis pri unu de la familioj de kapitanoj al kiuj la ĉefepiskopo Landolfo (978-998) donis feŭdojn, nome caput plebis. La dokumentaro pruvas, ke ĉirkaŭ 1157 la Visconti posedis la kapitanlando de Marliano (aktuala Mariano Comense). Jam tiam, eĉ antaŭ 1070, ili ekhavis la publikan postenon de visconte vicgrafo, kiu poste iĝos heredebla al maskloj (Biscaro, ASL, "I maggiori dei Visconti di Milano"). La vicgrafa blazono de serpento kiu englutas maŭron igos blazono de Milano. La familio subdividiĝis en diversaj branĉoj, kelkaj el kiuj havis feŭdojn malproksime de Milano, dum la milana branĉo descendis de Umberto, mortinto en la dua duono de la 12-a jarcento.
Lia filo Ottone (1207-1295) en 1262 iĝis ĉefepiskopo kaj dumlonge luktis kontraŭ la popola partio de Della Torre, kiun li venkis en Desio en 1277. La rezisto de la mala parto sendis la familion al ekzilo en 1302, sed en 1310, danke al helpo de Henriko la 7-a, la Visconti revenis en Milanon. La reago gelfa kaj papa devigis Mateon la 1-an al Abdiko favore de la filo Galeazzo la 1-a (1277-ĉ.1328) ĝis kiam tiu estis prizonulo de Ludoviko la Bavaro (1327). La dinastio estis sekvata de la idaro de Stefano, filo de Mateo, kies tri filoj Mateo la 2-a (1319-1355), Galeazzo la 2-a (1320-1378) kaj Bernabeo (1323-1385), famigis ĝin. Al Galeazzo la 2-a sukcedis en 1378 la filo Gian Galeazzo (1351-1402), kiu en 1385 enkarcerigis la onklon Bernabeon kies filino Caterina (morta en 1404) li edzinigis, kaj en 1395 estis farita duko de Milano de la imperiestro Venceslao. Dum lia filino Valentina (1366-1408) edziniĝis al Ludoviko de Valois, sukcedis la filo de dua geedziĝo Giovanni Maria (1389-1412).
En Milano
Lo fortuno de la Visconti komencis fine de la 13-a jarcento, precize en 1262 kiam Ottone Visconti iĝis iom hazarde ĉefepiskopo de Milano. Tio koincidis kun la batalo de Desio (1277) kie la trupoj de Ottone venkis tiujn popolajn de Napoleone Della Torre, al kio sekvis nova hegemonio en Milano, kie Ottone komence helpis la aristokratan partion, sed poste nur solidigis la povon de siaj parencoj.
En 1287, post la detruo de Castelseprio kaj de la malvenko de Della Torre, Ottone sukcesis nomigi la familianon Matteo Visconti kiel "Capitano del popolo". Sed poste revenis Della Torre kaj Matteo Visconti ekziliiĝis. En 1310, profite de reamikigo fare de la imperiestro Henriko la 7-a, Matteo revenis, enpoviĝis kaj komencis la unuigon de Lombardio sekvota poste de ties sukcedontoj. Komence de la 14-a jarcento la Visconti estis jam konsiderataj Senjoroj de Milano.
Ĉe Giovanni Visconti, meze de la 14-a jarcento okazis la unua granda etendo de la posedaĵoj de la familio post la venko sur la Senjoroj de Verona kaj la submeto de Ĝenovo kaj Bolonjo.
Post la morto de Gian Galeazzo en 1402 la Duklando - kiu tiam havis la plej ampleksan teritorion - pasis al la filoj Giovanni Maria Visconti (mortinto en 1412) kaj Filippo Maria Visconti (mortinto en 1447), sed el la hegemonio, kiun Gian Galeazzo akiris perforte, tiuj apenaŭ kapablis konservi la plej malnovajn provincojn.
La linio de la Dukoj de Milano finis en la maskla fadeno je la morto de Filippo Maria en 1447 kaj la Duklando pasis (post la mallonga sperto de la Aurea Repubblica Ambrosiana al Francesco Sforza, kiu estis edzo de la neleĝa filino de Filippo, Bianca Maria Visconti. Laŭ la leĝa ina linio, la Valois-Orleans, idaro de Valentina Visconti, fieris havi rajtojn sur Milano, kiujn ili postulis antaŭ Ludoviko la 12-a de Francio komence de la 16-a jarcento.
De Uberto Visconti frato de Mateo la 1-a devenis la branĉo de la Visconti de Modrone, el kiuj devenas la reĝisoroj Luchino Visconti kaj Eriprando Visconti.
Sankt Stefan ob Stainz
Eksteraj ligiloj
{Ĝermo|Aŭstrio}}
NGC 2551
NGC 2551 (aliaj indikoj — UGC 4362, MCG 12-8-38, ZWG 331.40, ARAK 162, PGC 23608) estas galaksio en konstelacio Ĝirafo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Bredevoort
Bredevoort estas urbo en la nederlanda municipo Aalten (orienta Gelderlando), proksime al la germana landlimo. Laŭ la stato de en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
La teritorio havas komunan limon kun.
Iam ĝi estis fortikaĵo, ĉar ĝi situas je loko strategie grava. Oni povas vidi tion ankoraŭ nuntempe; ĝenerale ĝi konservis ian mezepokan aspekton.
Salikata anhidrido
Salikata anhidrido aŭ 2-hidroksobenzoata anhidrido estas organika kombinaĵo apartenanta al la familio de la anhidridoj, rezultanta el senhidratigado de du salikataj acidoj. Salikata anhidrido estas blanka solidaĵo, nesolvebla en akvo sed solvebla en alkoholoj kaj aliaj nepolaraj organikaj solvantoj. Salikata anhidrido prezentas du salikatajn grupojn ligitajn al oksigenatomo. Ĝi konsistas je 14 karbonatomoj, 10 hidrogenatomoj, 5 oksigenatomoj kaj posedas antifungajn kaj antimikrobajn proprecojn.
Graflando Carlow
La graflando Carlow (Contae Cheatharlach) estas unu el la graflandoj de la Respubliko Irlando, lokita sudoriente de la insulo, en la provinco Leinster. Ĝi havas nur proksimume loĝantojn. La ĉefurbo Carlow, ĉe la rivero Barrow, havas loĝantojn.
Philippe Pinel
Philippe Pinel (naskiĝis en Jonquières (Tarn), mortis  en Parizo) estis franca fama psikiatro kaj krome zoologo. Li laboris kontraŭ la katenado de mensmalsanuloj per ĉenoj kaj ĝenerale por humanecigo de ilia traktado. Li interalie laboris en hospitalo de Bicêtre. Oni ŝuldas al li la unuan klasifikon de mensmalsanoj. Li havis fortan influon al psikiatrio kaj traktado de mensmalsanuloj en Eŭropo kaj Usono. Post la Franca revolucio, Philippe Pinel ŝanĝis alrigardon al frenezuloj (aŭ « alienuloj ») deklarante, ke oni povas ilin kompreni kaj sanigi. Li rekomendis «moralan traktadon» de malsanuloj, kio antaŭsignas modernajn psikoterapiojn.
Kalvinana preĝejo (Tornyospálca)
La Kalvinana kirko estas religia Monumento historia en Hungario, en vilaĝo Tornyospálca.
Historio
En Tornyospálca tiu ĉi preĝejo (tiam katolika) estis konstruita supozeble en la 15-a jarcento. Ĝi estis malgranda navo kun sakristio kaj rektangula absido. Post jardekoj la kirko estis plene trakonstruita. En la 19-a jarcento oni konstruis la turon. En la 2000-aj jaroj arkeologoj esploris la konstruaĵon, poste plena renoviĝo okazis en 2012.
1691
1691 estis normala jaro komenciĝanta lunde (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1691 post Kristo okazis, interalie:
Madianoj
La madianoj estis origina popolo de Kanaano, menciitaj en la Malnova Testamento precipe en Eliro kaj Nombroj kiel loĝantoj de Madian. Oni supozas ke la bopatro de Moseo, Ĥetro, kaj la edzino de Moseo, Sefora, estis madianoj; kaj estis inter ili kun kiuj kunvivis Moseo fuĝinte sin el Egiptio. En Nombroj oni povas legi ke la hebreoj havis tre violentan konflikton kontraŭ la madianoj, sed venkitaj. Laŭ ordono de Moseo iliaj urboj estis bruligitaj kaj iliaj valoraĵoj konfiskitaj, la viroj, infanoj kaj ne-virgaj inoj murditaj kaj la virgulinoj disdonitaj inter la viroj.
Kultura Asocio Esperantista
La Kultura Asocio Esperantista (KAE, en la kataluna lingvo "Associació Cultural Esperantista") estis laborista esperantista asocio aganta en Sabadell, Katalunio. Ĝi estis kolektiva membro de Hispana Esperanto-Federacio. .
Historio
KAE estis fondita en 1985, okaze de la celebrado de la 59-a SAT-Kongreso de Sant Cugat del Vallés, kiu disvolviĝis la sekvan jaron 1986.
Ĝia unua prezidanto estis Ramón Manau Torres, kaj aliaj estraranoj aŭ aktivuloj estis Giordano Moya, Vicente Hernández Llusera, Josep Maria Galofré, Luis Serrano, Joan Solé Puyol k.a. La lasta prezidanto estis Josep Mª Galofre Domingo, ĝis la malfondo de la asocio en 2020
1-Etilpiperazino
1-Etilpiperazino aŭ C4H11NO2 estas heterocikla organika kombinaĵo kie la etila grupo ligiĝas al piperazina ringo. Ĝi estas senkolora likvaĵo kun farmaciaj proprecoj uzata en la fabrikado de sennombraj medikamentoj.
Runŝtono de Rök
Runŝtono de Rök estas platŝtono kun runoskribo en Svedio, ĉe preĝejo Rök en komunumo Ödeshög. Ĝi altas 3,82 metrojn kaj surhavas runoskribon en malnov-norda lingvo, kun ĉ. 750 signoj, tiel ĝi estas la plej longa konata tiulingva runoskribo.
Ĝenerale
La ŝtono estis establita verŝajne en la frua 9-a jarcento, 200 jarojn poste ĝi estis enmasonita – dum la kristaniĝo de la lando – en la dekonaĵan garbejon de la loko. Kiam en 1840 oni malkonstruis la malnovan preĝejon, oni rimarkis la runoskribon sur la ŝtono, sed ili spite al tio remasonigis ĝin en la antaŭhalon de la nova preĝejo. Oni elprenis ĝin en 1862 kaj post starigis sur la preĝeja korto kaj oni protektis ĝin ĝis 1933 per tegmento.
La legado de la teksto estas malfacila, ĉar la skribojn komplikas liter-ludoj. La kreinto de la ŝtona runoskribo estis Varin, kiu ĉifris la tekston kelkfoje per sekretaj runoj. Por tio li uzis du runajn alfabetojn, la malnov-nordajn kun 24 signoj kaj ankaŭ specifan Rök-alfabeton kun 16 signoj. La lego de la tuta enĉifrita teksto estas hodiaŭ unueca, sed la interpretado de la enteno donas ankaŭ nesolvitajn enigmojn.
La unua linio sur la antaŭflanko de ŝtono legeblas kiel „Aft Vuamod standa runar thar“ („Al memoro je Vamund staras tiuj ĉi runoj“) kaj daŭrigas tiel: „Sed Varin skribis tiujn, patro de la mortinta filo“.
La teksto ŝajnas okupiĝi poste pri mitaj temoj.
Huejotitán
Huejotitán estas unu el la 67 komunumoj de la meksika subŝtato Chihuahua, kiu situas en norda Meksiko kun limo al Usono. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Huejotitán. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 08033.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 1036 loĝantojn. El tiuj estis 534 viroj kaj 502 virinoj. La komunumo havas surfacon de 458,8 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 1660 metroj super la marnivelo.
Klimato
En la komunumo jare falas averaĝe 469,9 mm/m2 de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas 16,0 °C.
Tempozono
La komunumo, kiel la tuta subŝtato apartenas al la tempozono UTC -7 (Monta Tempo – Tiempo de la Montaña). Al tiu tempozono la subŝtato Chihuahua nur ŝanĝis en 1998. Antaŭe ĝi apartenis al la centra tempo (UTC -6).
Sociogeografio
En la jaro 1995 en la komunumo vivis 1327 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 30 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 2,26 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Provinco Manabí
Manabí estas provinco de Ekvadoro.
Kantonoj
Kantono (inter krampoj la kantona ĉefurbo)
Revolucioj de 1989
La Revolucioj de 1989, aŭ la Aŭtunaj Revolucioj de Popoloj, estis serio de eventoj en Centra kaj Orienta Eŭropo en la aŭtuno de 1989. Dum ĉi tiuj eventoj kelkaj sovetstilaj komunistaj registaroj falis post kelkaj monatoj. Tiuj unuaj revolucioj karakterizis por esti pli malpli neviolentaj kaj sen sangverŝado.
La origino de la nomo "Aŭtuno de la Popoloj" estas kromnomo donita al serio de revolucioj kaj demokrataj militoj okazintaj en 1848 konata kiel "Printempo de la Popoloj". Aŭtunaj Revolucioj La popoloj komencis senperforte en Pollando. De tie, la ondo de neperforta revolucio disvastiĝis al orienta Germanio, Ĉe Czechoslovakio, Hungario kaj Bulgario. Tamen en Rumanio la komunisma reĝimo estis perforte renversita kaj Nicolae Ceausescu - la rumana diktatoro - kaj sia edzino Elena, eĉ estis ekzekutitaj. Ĉi tiuj revolucioj signife ŝanĝis la tutmondan potenc-ekvilibron, kaj kune kun la disfalo de Sovetunio, markis la finon de la Malvarma Milito.
Oni nomas tiel la procezon dum kio la komunismaj ŝtatoj de Eŭropo kaj plej parto de tiuj de la aliaj kontinentoj forigis siajn ĝistiamajn komunismajn registarojn kaj komencis pli mal pli demokratiajn reĝimojn fine de la 20-a jarcento. La montrila dato estas la falo de la Berlina muro en 1989, kvankam en ĉiu komunisma lando okazis iamaniere diversaj kontraŭkomunismaj reakcioj. Ĝis tiam la mondo estis disdividita dum preskaŭ duonjarcento en du blokoj, nome tiuj de la Varsovia Pakto kaj tiuj aliancanoj de Usono en organizo NATO
Fono
La unuaj kontraŭoj al la komunismo oni esprimis jam dum la milito pola-bolŝevika en 1920 jaro. La unuaj insurekcioj kontraŭ la komunismo okaziĝis en la 1956 jaro en Pollando (Ribelo de Poznań) kaj Hungario. La strikoj en Pollando estis tiel fortaj en 60-oj kaj 70-oj ke la komunista registaro komencis sange batali. Preskaŭ ĉiuj strikoj estis pacaj kaj senarmemaj. Gravega por la permuto kaj falo de komunismo estis la reformoj de Ĉeĥoslovakio kiu finiĝis per la armea atako de la Varsovia Pakto al tiu lando. La strikojn en Pollando komencis klare apogi papo Johano Paŭlo la 2-a. En 1981 jaro la strikoj en tiu ŝtato estis tiel popularaj ke generalo Wojciech Jaruzelski enkondukis la armean gvidadon de la ŝtato. La strikuloj kunigis la neofician laboristan asocion- Solidareco. La "Solidareco" fariĝis la simbolo de la falo de la komunismo en Pollando en 1989 jaro. La ideoj de ili inspiris ekzemple Vaclav Havel kaj ilia politika grupo por faligi la komunismon en la Ĉeĥoslovakio. La Sovetunio kiu ne povis plu kontroli situacion en la okcidentaj ŝtatoj kiel Pollando kaj Germanio komencis ian politikon ŝanĝi iamaniere la politikajn kaj ekonomiajn principojn de komunismo, sed ankoraŭ ene de la komunisma hegemonio. Tio nomiĝis Perestrojko kaj ekokazis ĉirkaŭ 1985. La geopolitiko ŝanĝiĝis. Sovetio anoncis senvenkan foriron el Afganio. Plej frue en Pollando formigis la nova, sendependa registaro. La prezidanto de tiu lando fariĝis Lech Wałęsa- la ĉefo de Solidareco kaj unu el plej gravaj simboloj de la falo de komunismo. Hungario malfermis la feran kurtenon. Pretekstante feriojn en Hungario, kie la landlimoj estis malfermitaj ekde la 11-a de septembro, orientgermanoj forlasis la landon centope kaj milope. 25.000 civitanoj tiel alvenis en okcidenta Germanio tra Hungario kaj Aŭstrio dum tri semajnoj. En Prago kaj Varsovio dekoj da miloj da orientgermanoj sieĝis la ambasadorejon de Okcidenta Germanio.
En orienta Germanio protestoj grandiĝis. En protestantaj preĝejoj, kiel tiu de Sankta Nikolao en Leipzig, homoj preĝadis por paco. Tio estis la ĝermo de la lundaj manifestacioj ekde septembro.
Miĥail Gorbaĉov, veninte al orienta Berlino por festi la kvardekan datrevenon de la estiĝo de la Germana Demokratia Respubliko, indikis al la registaranoj, ke nepre ne estu uzata armea subpremado. Malgraŭ provo far renoviguloj de la komunista partio la manifestacioj daŭrigis: unu miliono da manifestaciantoj en orienta Berlino la 4-an de novembro, centoj da miloj en aliaj grandaj urboj de GDR.
Rezultoj
En kelkaj landoj la insurekcio estis senperforta, kiel en Hungario aŭ Ĉeĥio, sed en aliaj okazis malfacilaĵoj, kiel ĉe Rumanio, kie eĉ oni ekzekutis la ĝistiaman reganton Nicolae Ceauşescu. En Sovetunio la malfacilaĵoj estis duoblaj: unue pro la ŝanĝo de la komunisma reĝimo en demokratia sistemo kaj due pro la disigo de Sovetunio, kiu ne ĉiam akceptis tion, kiel ĉe Litovio aŭ ankoraŭ ĉe Ĉeĉenio.
Depost la frakasiĝo, Rusio reformis sian ekonomion kapitalisme, vendante ŝtatajn firmaojn preskaŭ senkoste al amikoj, eks-komunistoj. Komence, Jelcin elektis reformistojn al ministroj, sed tra la jaroj pasintaj, dum kiam la kontraŭ-reformistoj ade venkis potencon en parlamento (eĉ la komunistoj), la reformistoj ĉirkaŭ Jelcin simile malaperadis. Jelcin venkis en la balotado por prezidenteco en 1996, multe eluzante timigon per komunisma pasinteco. Sed dum 1996-2000 Jelcin malsanis kaj la oligarkoj (riĉuloj kiuj profitis el la granda vendo de komunistaj firmaoj en la fruaj 1990-aj jaroj) efektive regis. La ŝtato fariĝis profunde korupta kaj krimema.
En 1999 Jelcin nomis sian posteulon Vladimir Putin, antaŭe ne atentitan oficiston de la KGB kaj Sankt-Peterburga urbestraro. Putin facile venkis en la balotado por la prezidanteco en 2000.
12353 Màrquez
12353 Màrquez estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la kolombia verkisto Gabriel García Márquez (1927–2014), rigardita kiel unu el la plej signifaj verkistoj de la 20-a jarcento. Li iĝis konata pro siaj romanoj "Cent jaroj da soleco" (1967) kaj "Amo en la tempoj de ĥolero" (1980). Li ricevis la Nobel-premion pri literaturo en 1982.
1685
1685 estis normala jaro komenciĝanta lunde (ligilo montras kalendaron).
En la jaro 1685 post Kristo okazis, interalie:
Sándor Mika
MIKA Sándor estis hungara historiisto naskita en Braŝovo la 12-an de februaro 1859 kaj mortinta en Budapeŝto la 1-an de majo 1912.
Biografio
Sándor Mika studis en la universitatoj de Koloĵvaro, Berlino kaj Parizo. En 1879 li akiris diplomon de instruisto kaj li doktoriĝis pri filozofio en la Universitato de Koloĵvaro, poste li estis privatprofesoro en Koloĵvaro kaj Budapeŝto. Li instruis en Braŝovo kaj poste en Budapeŝto. De 1895 li estis profesoro de kolegio Eötvös, kie li faris gravan influon al la junaj historiistoj (Gyula Szekfű, Ferenc Eckhart ktp.). Li priokupiĝis parte la universalan historion de mezepoko, parte la historion de memstara Transilvanio dum la regantoj (dua parto de 16-a jarcento kaj 17-a jarcento).
34031 Fukumitsu
34031 Fukumitsu estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo « LINEAR » (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras Nodoka Fukumitsu, kiu gajnis la duan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2017 pro sia projekto pri bestoscienco. Ŝi estis lernantino ĉe la Prefektuja Mezlernejo de Ŝimane, en Masuda (Ŝimane, Japanio).
Cappella Cantone
Cappella Cantone estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la provinco Kremono (Cremona) en la regiono Lombardio. Fine de en la komunumo vivis.
Najbaras la komunumoj Annicco, Castelleone, Grumello Cremonese ed Uniti, Pizzighettone, San Bassano kaj Soresina.
3180 Morgan
3180 Morgan estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la en la kadro de la Indiana Asteroid Program (Indianaa Programo pri la Asteroidoj) elde la Observatorio Goethe Link, apud Broklino (Indianao, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras la usonan astronomon William Wilson Morgan (1906–1994).
Eŭropa Liber-Komerca Asocio
La Eŭropa Liber-Komerca Asocio aŭ ELKA (European Free Trade Association, EFTA) estas internacia organizaĵo kaj estiĝis en 1960 en Stokholmo (Svedio). La establintoj celis al subteno de prosperado kaj kunlaborado de la membroŝtatoj; samtempe la organizaĵo estus prezentinta alternativon kontraŭ la Eŭropa Komunumo.
Ferenc Kemenes
Ferenc Kemenes [kemeneŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Kemenes Ferenc estis hungara bakteriologo, altlerneja instruisto.
Ferenc Kemenes naskiĝis la (aŭ laŭ alia informo la ) en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto.
Biografio
Ferenc Kemenes akiris bestokuracistan diplomon en veterinara fakultato de la Agrikultura Universitato en 1949. Post la diplomo li restis samloke en ties instituto. Li estis komence asistanto, pli poste lektoro, fine docento ĝis la emeritiĝo ĝis 1980. En 1976 li estis ankaŭ katedrestro. Tamen dum la emeritaj jaroj li estis esploristo en uzino pri vakcinoj. Lia laboro fokusiĝis pri infektaj bestaj malsanoj. Li ricevis memormedalon en 1986.
Tibor Juhász
Tibor Juhász [juhAs], laŭ hungarlingve kutima nomordo Juhász Tibor estas hungara-usona fizikisto, negocisto, profesoro, membro (ekstera (2016)) de Hungara Scienca Akademio.
Tibor Juhász naskiĝis en 1958 en Dorog.
Biografio
Tibor Juhász akiris diplomon (B.S.) en Scienca Universitato Attila József en 1982, post 4 jaroj li akiris sciencan gradon Ph.D en Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto. En la jaro de 1986 li esploris en Universitato de Roĉestro. Inter 1987 kaj 1995 li esploris helpe de stipendio en Universitato de Kalifornio ĉe Irvine, kie li malkovris ke la lasero estas konvena por tre precize neniigi histojn. Ekde 1995 li esploris en Universitato de Miĉigano, kie li prezentis oftalmologiajn kirurgiajn operaciojn per lasero. En la sekva jaro li atingis la instruan rangon docento. Spite la forestojn Juhász havas kontaktojn kun kun la hungaraj instancoj, en 2001 li doktoriĝis antaŭ la Hungara Scienca Akademio. En 2004 li reiris al Universitato Irvine por instrui kaj esplori. La usona medicina servo ofte financis la esplorojn.
Bad Schwanberg
Bad Schwanberg (germane "cigna monto") estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Stirio kaj al la distrikto Deutschlandsberg. Komence de la jaro en la komunumo vivis  loĝantoj.
Selimo la 2-a
Selimo la 2-a (n. la 28-an de majo 1524 – m. la 12-an de decembro 1574) regis kiel sultano de la Otomana Imperio ekde 1566 ĝis sia morto. Li estis unu el la filoj de Solimano la Granda kaj ties ĉi favoritino Aleksandra Lisovska (konata ankaŭ kiel Hürrem aŭ Roxelana).
Post la surtroniĝo kaj okazoj de kelkaj palacaj intrigoj kaj familiaj disputoj, li estis la unua sultano kiu ne interesiĝis pri la militista kariero kaj forlasis la povon al siaj ministroj, kondiĉe esti libera por orgioj. Tial, li estis konata kiel Selimo «la Ebria».
Li estis sukcedita de sia filo Murad la 3-a.
Hipno
Hipno - (helene Ὕπνος, latine Somnus) estas en la helena mitologio filo de la diino de nokto Nikso kaj frato de la dio de morto Tanato. Li estas la dio de dormo kaj la dormo mem.
Hipno ĉiunokte descendis sur la teron kaj kun sia patrino silente promenis kaj al ĉiuj vivaj estaĵoj sendis dormon, kiu senigis ilin de suferoj kaj zorgoj. Al la homoj li ankaŭ donis sonĝojn. Lia potenco estis nerezistebla. Okazis, ke li dormigis la plej altan dion Zeŭson. Unue tio okazis kiam Hera volis neniigi Heraklon, due kiam kontraŭ volo de Zeŭso helpis Pozidono en la Troja milito al Aĥajoj. Onidire Hera rekompence al Hipno edzinigis unu el Gracioj Pasitea.
Li vivis ĉe malproksima Oceano aŭ eĉ en subtera regno de la dio Hadeso. Aliaj legendoj prezentas, ke li vivis en la plej malproksima nordo en la malluma groto, ĉirkaŭita per ĉiuj sonĝoj.
Li havis tri filojn:
Hipno estis bildigata plejparte kiel knabo kun flugiletoj sur ŝultroj aŭ tempioj. Aliokaze li estis bildigata en formo de maljunulo kun aglaj aŭ papiliaj flugiloj. En manoj li tenis episkopan bastonon aŭ papavkapsulon, per kiu li tuŝetis la homajn tempiojn. Alifoje li verŝis ebriigan dormon el korno.
En la modernaj lingvoj estas transportita esprimo "hipnoto", stato simila al la dormo, spirita rigideco aŭ dronado en revoj, en kiu hipnotita homo parte subiĝas al la fremda influo.
Rebrilo en arto
Fiziognomio de la dio de dormo Hipno konserviĝis en multaj vazaj desegnaĵoj kaj plastikaĵoj. La plej konata estas la bronza kapo kun flugileto sur la rekta tempio, kies torso estas en la Brita Muzeo en Londono.
Militŝipa batalo de Gvineo
La militŝipa batalo de Gvineo estis milita kontraŭstaro kiu okazis en 1478 en Elmina (ĉe la marbordo atlantika de Gvineo) inter ŝiparoj portugala kaj alia kastilia en la kadro de la Milito de Kastilia Sukcedo.
La gereĝoj de Kastilio estis preparinte du ŝiparojn: unu por komerci ĉe la Ormino (nuna Elmino) kaj alia por la konkero de la insulo Gran Canaria. Ambaŭ navigis kunaj el Sanlúcar de Barrameda ĝis la Kanarioj kaj tie separiĝis. La alveno de portugala ŝiparo fuĝigis plej parton de la kanaria ŝiparo, kiu pro tio ne povis konkeri la insulon. La portugaloj siaflanke ankaŭ ne kapablis elŝipiĝi en Gran Canaria kaj decidis retiriĝi al la Iberia Duoninsulo, sed tiam bonŝance kaptis kelkajn kastiliajn ŝipojn ŝarĝitajn el manĝo, kaj pro tio ili ŝanĝis planojn kaj direktis sin al Gvineo.
Danke al oro akirita per tiu venko, la portugala reĝo Alfonso la 5-a povis rekomenci militon teran kontraŭ Kastilio, kie krome la novaĵo de la gvinea malvenko senkuraĝigis la loĝantaron kaj estigis kritikojn kontraŭ la reĝo Fernando. Kiam oni subskribis la pactraktaton venontjare, la rezulto de la ŝipbatalo de Gvineo estis probable pozitiva kaj decidiga por ke Portugalio akiru disdonon de la Atlantiko ege favoran, akirante ekzkluzivan kontrolon de tuta Gvineo, krom aliaj teritorioj atlantikoj.
NGC 2552
NGC 2552 (aliaj indikoj — UGC 4325, MCG 8-15-62, ZWG 236.42, IRAS08156+5009, PGC 23340) estas galaksio en konstelacio Linko.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Solario
Solario (ankaŭ sunbenko) estas teknika instalaĵo por radiado de la korpo kun UV-lumo. Ĝenerale tio servas bruniĝon de la haŭto pro kosmetikaj, estetikaj celoj, sed oni uzas la instalaĵojn ankaŭ en la medicino por trakti haŭtajn malsanojn.
La Monda Organizo pri Sano malkonsilas uzon de la solarioj pro kosmetikaj celoj, ĉar la ultraviola radiado povas damaĝi (maljunigi) la haŭton kaj tiel altigi la riskon je haŭtkancero.
Urboplaco
Urboplaco – en malnovaj urboj estis ĉefa placo, centro de mastrumada kaj socia vivo. En urboj de antikva Grekio kiel urboplaco funkciis agoro kaj en urboj de romia imperio ekzistis forumoj. Dum frua mezepoko urboplacoj en eŭropaj urboj ofte havis ne regulan formon. En la 12-a – la 13-a jarcento en okcidenta kaj centra Eŭropo ekaperis regula plano de urbo kun ortangula urboplaco, kiu estis lokita ĉe kruciĝo de ĉefaj stratoj. En urboplaco kutime estis lokitaj: urbodomo, ventotabloj, pesilo, puto. Liberaj partoj de la urboplaco servis kiel bazaro kaj lokoj por kunvenoj. Nuntempe urboplaco funkcias kiel senkostruaĵa reprezenta placo. En la 20-a jarcento tradicia urboplaco estis anstataŭata per placo kun modernaj formoj kaj kun diversaj funkcioj.
(17291) 2547 P-L
(17291) 2547 P-L estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels de la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono) kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la Palomar–Leiden survey.
Tom Gehrels fotis la noktan ĉielon en septembro kaj oktobro 1960 elde la Observatorio de la Monto Palomar kaj sendis la fotografiajn platojn en Leiden (Nederlando), kie ili estis ekzamenitaj de la geedzoj Ingrid kaj Cornelis van Houten.
Newsela
Newsela estas anglalingva eduka retejo fondita de Matthew Gross. Ĝi havas informajn artikolojn kaj novaĵojn kaj uziĝas de 6 milionoj da studentoj. Newsela ŝanĝas la tekston de artikolo laŭ la legnivelo de la leganto.
Aliaj versioj
La artikoloj de Newsela je ĉiuj legniveloj haveblas senkoste, sed ekzistas paga versio Newsela PRO kiu donas ilojn al instruistoj. Oni ankaŭ povas elekti Newsela Elementary, versio por studentoj de bazlernejo, kiu ne enhavas temojn kiuj ne taŭgas al pli junaj legantoj.
Stainz
Stainz estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Stirio kaj al la distrikto Deutschlandsberg. Komence de la jaro en la komunumo vivis  loĝantoj.
1684
1684 estis superjaro komenciĝanta sabate (ligilo montras kalendaron).
En la jaro 1684 post Kristo okazis, interalie:
Bacalar
Bacalar ekde februaro 2011 estas unu el la ekde tiam 10 komunumoj de la meksika subŝtato Quintana Roo, kiu situas sur la duoninsulo Jukatano en la centro-orienta parto de Meksiko. Ĝis tiu tempo la komunuma teritorio estis parto de la komunumo Othón P. Blanco, kaj la samnoma loĝloko Bacalar, kiu ekde februaro 2011 estas la adaministr acentro de la nova komunumo kaj laŭ la censo de 2010 havis 11 084 loĝantojn, tiutempe estis la dua plej granda loĝloko de la komunumo Othón P. Blanco, post la urbo Chetumal. La urbo Bacalar situas ĉe la koordinatoj 18° 40'37" norde, 88° 23' 43" okcidente, proksimume 40 kilometrojn norde de Chetumal. La nova komunumo - la norda parto de la antaŭa komunumo Othón P. Blanco - ampleksas 7 161 kvadratajn kilometrojn, proksimume 40 procentaĵoj de la antaŭa komunumo Othón P. Blanco, kiu kovris 18 760 kvadratajn kilometrojn.
Oriente de la loĝloko Bacalar situas vasta laguno, same nomata Bacalar.
Prevento
Prevento (de la latina verbo praevenire, "antaŭ-veni") laŭ PIV tutkoncize estas la antaŭmalhelpo de malsano aŭ pli ĝenerale malbona, nedezirata evento aŭ evoluo.
En scienco diferencatas tri kategorioj de prevento: unuagrada, dua- kaj triagrada.
Unuagrada prevento estas analizo de la homaj bezonoj, por trovi komencopunktojn por la kreo de sociaj kondiĉoj, kiuj subtenas konduton pozitivan, dezirindan kaj ne-damaĝan. Tia prevento okazas antaŭ ol iu malbono povus ekesti - kaj esploratas la kialoj kaj riskofaktoroj, kiuj povus alikaze gvidi al la evitinda malbono. Unuagrada prevento ĝenerale direktiĝas al la tuta loĝantaro aŭ al tuta socia grupo de loĝantoj (anoj de certa aĝogrupo, de unu sekso aŭ simile).
Duagrada prevento celas malebligi aŭ malpliigi konduton nedeziratan kaj damaĝan. Specifaj agadoj frue ekkonu nedeziratan kaj damaĝan konduton, por ke tiu konduto ne plifortiĝu kaj ne iĝu daŭra. Tia prevento direktiĝas al aparte danĝerigitaj celgrupoj, ekzemple agresemaj junaj viroj, homoj daŭre konsumantaj malsanajn substancojn ktp.
Triagrada prevento celas post nedezirata ago negative sankcii tiun agon. Tia interveno fakte nur estas prevento de ebla estonta ripeto de la nedezirata ago, kaj krome celas trakton de la "viktimoj" de la nedezirata ago, por limigi la negativajn konsekvencojn de la ago. Ekzemplo por triagrada prevento estas la punado de heroina misuzo, sed ankaŭ la disdono de puraj injekciiloj al homoj forte heroin-dependaj (por almenaŭ malpliigi la riskon je infekto kun Aidoso aŭ Hepatito).
Plue diferencatas specifa prevento (kiu koncentriĝas pri specifa fenomeno) kaj nespecifa prevento (kiu celas eviti malsamspecajn riskojn).
La vorto uziĝas en la fakoj
Konforme, preventilo laŭ PIV tutkoncize estas ĉio uzata por preventi nedeziratan eventon kiel malsanon aŭ gravediĝon (ekzemple kondomo).
La Nevenkebla
La Nevenkebla ( Niezwyciężony) estas romano de Stanisław Lem, unue publikigita en 1964 en la kolekto de rakontoj titolita Nevenkebla kaj aliaj rakontoj, apartenanta al la ĝenro de malmola sciencfikcio.
Intrigo
La duaklasa kosma krozŝipo La Nevenkebla surteriĝas sur la dezerta planedo Regis 3. La celo de la alveno de la kosmoŝipo estas trovi la Kondoron – ĝemelan veturilon, kiu surteriĝis ĉi tie pli frue kaj kun kiu la kontakto ĉesis. Plej strikte obeante sekurec- rimedojn, la ŝipanaro komencas la serĉadon. Samtempe la sciencistoj komencas esplori la planedon, provante identigi la fontojn de ebla minaco. Dum la serĉado de la perdita ŝipo, oni malkovras nekonatajn strukturojn, kiuj similas la ekvivalenton de Tera urbo. Dum grupo de esploristoj traserĉas ruinojn (kiuj, ĉe pli atenta rigardo, ŝajnas esti la restaĵoj de iuj aparatoj), Kondoro estas retrovita tricent kilometrojn for. Evidentiĝas, ke ĝia tuta kelkdekhoma ŝipanaro mortis sub misteraj cirkonstancoj, perdinte sian memoron antaŭ ol morti. Pristudante la planedon, la teranoj trovas insekt-grandajn robotojn, kiuj kuniĝas por formi nub-grandajn komunumojn. Ĉi tiuj robotoj ekstermis la tutan vivon sur la surfaco de la planedo. La vivo travivis nur en la oceanoj. La sciencistoj de La Nevenkebla enkondukas la esprimon nekrosfero (greke nekros, morta) por priskribi ĉi tiujn robotojn. Ĝi estas neologismo kreita de la aŭtoro analoge al biosfero. Por batali kontraŭ homoj, la nekrosfero uzas tre fortan magnetan kampon, detruante ĉiujn informojn en la homaj kaj elektronikaj cerboj. Arkeologia esplorado indikas, ke la nekrosfero de Regis 3 formiĝis post kraŝo de fremda kosmoŝipo. Tiuj robotoj, kiuj ne estis detruitaj en la katastrofo, komencis evolui kaj krei diversajn formojn, el kiuj nur miniaturaj robotoj sukcesis pluvivi.
Morato
Morato (germane Murten, france Morat, itale Morato) estas la ĉefurbo de la Lagodistrikto en la svisa Kantono Friburgo.
Geografio
La urbo havis 5903 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007. La urbo situas borde de la Lago de Morato al kiu ĝi donas la nomon. La pitoreska historia mezepoka urbo estas ankoraŭ komplete konservita.
Najbaraj komunumoj
La urbo limas en nordo al Muntelier, Galmiz kaj Büchslen, en oriento al Lurtigen, en sudo al Salvenach, Münchenwiler (Kantono Berno) kaj Courgevaux, en okcidento al Greng, Meyrier, Haut-Vully kaj Bas-Vully. Pro ĝia eksklavo ĝi ankaŭ limas al Ried ĉe Kerzers kaj Müntschemier (ambaŭ en Kantono Berno).
Trafiko
Morato estas bonege konektita al la publika trafikreto. De Morato ekzistas trajnlinioj de Svisaj Federaciaj Fervojoj tra Lyss al Berno, tra Payerne al Palézieux, al Friburgo kaj tra Ins al Neŭŝatelo.
Morato krome ankaŭ disponas pri aliro al la nacia aŭtoŝoseo A1 de Ĝenevo tra Laŭzano, Friburgo, Berno, Zuriko, Sankt-Galo al Sankt-Margreto.
Primeiro de Maio
Primeiro de Maio estas municipo de la brazila subŝtato Paranao, kiu taksis 10.832 enloĝantojn en 2010.
Morato
Historio
Unua dokumenta mencio de la loko datiĝas de la jaro 515, kiam la bieno Muratum estis donacita al la Monaĥejo Saint-Maurice. Laŭ la rakontoj Ludoviko la Piulo konstruigis en la jaro 814 la kastelon. Inter 1157 kaj 1177 la urbo estis fondita de la Zeringanoj. En la jaro 1475 la trupoj de la Svisa Ĵurkomunumo okupis la urbon kaj aldonis ĝin al Svislando. La burgonja duko Karlo la brava volis rekonkeri la urbon sed perdis la batalon de Morato la 22-an de junio 1476.
Morato nun restis ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798 sub la regado de Berno respektive de la Svisa Ĵurkomunumo. Per la Mediacia Akto en la jaro 1803 Morato fariĝis kontraŭ la volo de la plej multaj loĝantoj parto de Kantono Friburgo kaj ĉefurbo de la nove kreita samnoma distrikto. La distrikto Morato estis malfondita en la jaro 1848 kaj kunigita kun la iama distrikto germana Friburgo al la tiel nomita Lagodistrikto, kies ĉefurbo Morato daŭre estas.
Turismo
Morato estas grava turisma centro en la tri-laga regiono de la lagoj Bielo, Neŭŝatelo kaj Morato. La urbo estis ekspoziciejo de la svisa nacia ekspozicio 2002.
Miklós Kalocsay
Miklós Kalocsay [miklOŝ kaloĉai], laŭ hungarlingve kutima nomordo Kalocsay Miklós estis hungara aktoro, voĉoaktoro. Lia edzino estis Helga Kolti.
Miklós Kalocsay naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto (laŭ WikiData en Baja).
Biografio
Miklós Kalocsay akiris aktoran diplomon en Altlernejo pri Teatro kaj Filmo en 1973. Lia ĉefinstruisto estis László Vámos. Li komencis sian aktoran karieron en Teatro Madách. Ekde 1980 li estis membro de pluraj teatroj, ekzemple Nacia Teatro (Budapeŝto) (1980-1989), Nacia Teatro (Szeged) (1989-1990). Intertempe li havis ankaŭ filmajn rolojn. Li ricevis aktoran premion en 1988. Lia edzino naskis filon. Li frue mortis pro kormalsano.
William Lloyd Garrison
William Lloyd GARRISON (naskiĝis – mortis ) estis usona elstara kontraŭsklavisto, ĵurnalisto kaj socia reformisto.
Li estas konata pro sia laboro kiel redaktoro de la radikala aboliciista ĵurnalo The Liberator kaj kiel fondinto de la Usona Kontraŭsklavista Societo.
Li lasis sian nomon kiel unu el la plej radikalaj oponantoj al la sklaveco en Usono. Siaj ideoj pri emancipiĝo rimarkigis la “neperforto” kaj pasiva rezisto, kio alportis multajn sekvantojn. Dum aliaj aboliciistoj de la epoko apogis pogradan abolicion, Garrison pledis por “tuja kaj kompleta liberigo de ĉiuj sklavoj”.
Saschiz
Saschiz [saskiz] (hungare: Szászkézd [saskezd], germane: Keisd) estas komunumo en Rumanio oriente de Sighișoara. En 1910 Szászkézd havis 1 985 loĝantojn (germanoj, rumanoj, hungaroj) kaj en 1992 1 591 (rumanoj, 3 % da hungaroj). Ĝia unua skriba mencio estas el 1308. Ĝi estis fondita en la 11-a jarcento de sikuloj, kiuj forlasis ĝin kaj fondis Kézdiseĝon. En la 12-a kaj 13-a jarcentoj alvenis saksoj. Ĝi fariĝis unu el la plej gravaj saksaj centroj.
Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, al Nagy-Küküllő. Apartenas al ĝi administre Cloașterf kaj Mihaiu Viteazu.
Situo
Tra Saschiz pasas la nacia vojo DN13, samtempe eŭropa vojo E60, kiu iras al la sude limanta distrikto Brașov. Saschiz havas haltejon ĉe la fervoja linio inter Sighișoara kaj Braŝovo, sed ĝi teritorie situas en la norde kaj oriente najbara komunumo Vânători.
Komunumoj pri szász (= sakso) en Hungara reĝlando
La hungara nomo Szászkézd apartenas al la nomoj pri transilvaniaj saksoj, kiuj iam tie loĝadis. Je aliaj ekzemploj:
Stanley Kronenberg
Stanley Kronenberg (naskiĝis la 3-an de majo 1927 en Krosno, mortis la 9-an de decembro 2000 en Skillman, Nov-Ĵerzejo) – pola-usona nuklea fizikisto, spertulo pri atoma radiado, filatelisto.
Nuklea fizikisto
Stanley Kronenberg en 1945 kune kun siaj gepatroj Eugenia kaj Ferdynand elmigris al Aŭstrio.
En Universitato de Vieno studis fizikon kaj kemion, kie en 1952 doktoriĝis. De 1953 daŭrigis sciencan laboron en Usono laŭ invito de tiutempa registaro. Li eklaboris en Fort Monmouth en la subŝtato Nov-Ĵerzejo, en Laboratorio de la Nuklea Radiado de Usona Armeo, kun kiu profesie ligiĝis ĝis fino de sia vivo. Li partoprenis en pluraj provaj eksplodoj de atombomboj kaj ankaŭ esploris ĝian influon al la medio. Lia scienca laboro fruktis per pli ol 100 laboraĵoj kaj disertaĵoj, kaj ankaŭ per multe da patentitaj inventoj pri nuklea fiziko kaj atoma radiado, aplikataj ne nur en la armeo, sed ankaŭ en la civila vivo kaj medicino. Pro rezultoj de sia scienca laboro Stanley Kronenberg estis plurfoje distingata de la regopovoj de Usono.
Filatelisto
Stanley Kronenberg estis ankaŭ filatelisto de la pola diasporo. Lia scio kaj esplora laboro kaŭzis, ke en Usono estis unu el la la plej grandaj spertuloj pri la polaj poŝtmarkoj. En filatela gazetaro, ĉefe usona, sed ankaŭ pola kaj germana, publikigis pli ol 150 artikolojn. Krome en lia heredaĵo estas pluraj tradukoj de la polaj artikoloj pri filatelo en la anglan lingvon. En 1967 iĝis spertulo pri polaj poŝtmarkoj de American Philatelic Society Expertizing Society, li ankaŭ estis konsilisto de la redaktaro de la katalogo „Scott”. Li kunlaboris kun Asocio de Polaj Filatelistoj en Usono „Polonus”.
Antal Mailáth
Grafo Antal Mailáth [majlAt], laŭ hungarlingve kutima nomordo Mailáth Antal estis hungara notario, senatano, ĉefkanceliero, magnato, ĉambelano, bienulo. Lia nobela antaŭnomo estis székhelyi [sEkheji], lia familia nomvarianto estis Majláth, lia patro estis József Mailáth, lia frato estis János Mailáth. Antal Mailáth naskiĝis la (laŭ hungara Vikipedio la ) en Buda (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio), li mortis la  en Vieno (Aŭstrio-Hungario).
Biografio
Antal Mailáth maturiĝis en gimnazio en Sátoraljaújhely, poste li studis juron en Jura Akademio (Győr), fine li akiris diplomon en Reĝa Universitato de Pest en 1817. Post siaj studoj li estis subnotario en Győr (historia departemento), ekde 1820 en Zemplén (historia departemento), pli poste en Fiume. En 1830 li estis departementestro de Zemplén, en 1833 subkanceliero, inter 1839-1844 ĉefkanceliero, sed li estis politike atakita, tial li retiriĝis. Li estis senatano en 1848, 1865 kaj inter 1869 – 1872. Li establis proprakoste privatan hospitalon. Li ricevis plurajn premiojn kaj titolojn. Li neniam havis edzinon aŭ idon.
Emil Klafszky
Emil Klafszky [klafski], laŭ hungarlingve kutima nomordo Klafszky Emil estis hungara arkitekto-inĝeniero, profesoro, matematikisto.
Emil Klafszky naskiĝis la  en Kóny. Li mortis la en Budapeŝto.