cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
(76810) 2000 QC50
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la observatorio de la Laboratorio Lincoln en Socorro (Nov-Meksiko, Usono).
Ricardo Codorniu
Ricardo CODORNIU Y STÁRICO [kodorniu] (naskiĝinta la en Cartagena; mortinta la  en Murcia) estis hispana arbara inĝeniero, unu el la ĉefaj figuroj de la frua hispana Esperanto-movado.
Oni tradicie konsideras lin la fondinto de la forsta inĝenieriko en Hispanio. Li direktis la rearbarigon de la montaro Sierra Espuña, en sia naskiĝregiono Murcio. Li ricevis multnombrajn agnoskojn fare de la hispanaj popolo kaj registaro, kun honormedaloj kaj statuoj (interalie unu en Parko Retiro de Madrido). Li estis konata kiel la apostolo de la arbo. Codorniu estis prezidanto de la Reĝa Hispana Societo de Naturhistorio kaj fondinto de la Societo de Amikoj de la Arbo.
Li estis unu el la unuaj hispanoj, kiuj lernis la lingvon Esperanto, kaj dediĉis multajn penojn al ĝia propagando. Li estis prezidanto de la Hispana Societo por Propagando de Esperanto, ekde ĝia fondiĝo en 1903 kaj membro de la Lingva Komitato.
Movodetektilo
Movodetektilo estas ilo kiu reagas je movo. La detektilo donas, tra elektra kurento, signalon per kiu ekzemple lampo, fulmlumilo aŭ alarmilo povas ekfunkcii.
Ekzemplo estas la uzado de movodetektilo ĉe rompŝtelodetektiloj.
(110832) 2001 UA58
(110832) 2001 UA58 estas malgranda, malhela troja asteroido de Jupitero malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Ĝi estas ano de la tiel nomata «Troja Tendaro», tie estas, ke ĝi orbitas ĉe la punkto de Lagrange L5 de la sistemo Suno-Jupitero.
Jean Michel Jarre
Jean-Michel André JARRE (n. 24-an de aŭgusto 1948 en Lyon) - franca muzika komponisto kaj muzikisto utiliganta artfajraĵojn. Konsiderata kiel unu el la pioniroj de elektronika kaj novepoka muziko. Lian koncerton sur la Placo de la Konkordo en 1979 - notitan en la Guinness-libro de rekordoj - aŭskultis miliono da personoj.
Li estas filo de la legenda Maurice Jarre, la komponisto de filma muziko. Lia patrino apartenis al franca rezistado. Jean Michel Jarre partoprenis 25-jariĝon de la pola Solidareco per la koncerto Spaco de Libero.
Interalie li estas konata per la komponaĵoj Oxygene kaj Équinoxe.
Venecia lingvo
Venecia lingvo aŭ veneta lingvo (venecie: Vèneto) estas lingvo parolata en la regiono Veneto, en la provinco Trento kaj en kelkaj lokoj en la regiono Friulo-Venecio Julia en Italio, en Istrio kaj Dalmatio. Komunumoj de parolantoj estas ankaŭ en kelkaj lokoj en Argentino, Aŭstralio, Brazilo, Florido, Kalifornio, Brita Kolumbio, Meksiko, Ontario, Usono, kie multe Venecianoj emigris.
Ĝi estas unu de romanaj lingvoj opiniata kiel la dialekto de la itala lingvo. Ĝi konsistas tamen sian propran morfologion, sintakson kaj leksikonon.
Ĝi estas hodiaŭ uzata de ĉirkaŭ 4 milionoj da homoj.
Estas ankaŭ mortinta lingvo parolata en Veneto, kiu havas similan nomon: la praveneta lingvo
Villanova del Battista
Villanova del Battista estas komunumo de Italio.
NGC 1624
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
(15214) 1981 DY
(15214) 1981 DY estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Schelte J. Bus elde la Observatorio de Siding Spring, apud Coonabarabran en Novsudkimrio (Aŭstralio).
Roquetes (Metroo de Barcelono)
Roquetes estas stacio sur linio 3 de la Metroo de Barcelono, situanta en Barcelono.
Preĝejo Sankta Antonio (Nyíregyháza)
La franciskana monaĥejo kun preĝejo Sankta Antonio de Padovo estas romkatolika konstruaĵo en Hungario, en urbo Nyíregyháza. Laŭ fontoj la preĝejo ofte estas kapelo.
Historio
La franciskana monaĥejo kun preĝejo (aŭ kapelo) estis konsekrita en 1938. En 1950 la monaĥoj estis forigitaj, la monaĥejo iĝis ŝtata posedo. Depost fino de la socialismo la eklezio reaĉetis ĝin kaj poste interne loĝas emeritaj pastroj. La preĝejo daŭre funkcias.
Konstruaĵo
La monaĥejo situas ĉe stratangulo kaj formas ĉefe L-majusklon. En proksimeco de la stratangulo estas videbla firstotureto. La monaĥejo estas unuetaĝa, sed ĉe la enirejo estas duetaĝa domego, iom apartigita de la monaĥejo. En la korto estas skulptaĵo pri Antonio de Padovo. En la preĝejo la altara bildo prezentas Kriston kun Sankta Francisko el Asizo.
Langwieden
Langwieden - prononco - estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Kaiserslautern de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Distrikto Niemodlin
La distrikto Niemodlin - pole powiat niemodliński estis historia distrikto en la provinco Opolio de Pollando. Ĝi ekzistis inter la jaroj 1945 kaj 1975. Ĉefurbo estis la samnoma urbo Niemodlin (germane Falkenberg).
Žďárek
Žďárek (Scharingen) estas municipo en Ĉeĥio. Ĝi situas en Regiono Liberec, en distrikto Liberec. En la municipo vivas.
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1543.
Nicea imperio
La Nicea imperio estis ŝtato ekzistanta en la jaroj 1204 - 1261 okcidente de Malgranda Azio.
Ĉefurbo fariĝis Niceo. La teritorio de la regno prezentis la plimulton de tio, kio el la Bizanca imperio post la batalo apud Miriokefalo restis, escepte de la marbordo de Nigra maro.
Distrikto Nidzica
Distrikto Nidzica - pole powiat nidzicki - estas distrikto en la provinco (vojevodio) Varmio-Mazurio de Pollando. Administra centro estas la samnoma urbo Nidzica. Ĝis la jaro 1945 la provinca teritorio estis germanlingva, administre apartenis al la Germana Regno kaj estis la suda parto de la historia regiono Orienta Prusio. La distrikta ĉefurbo ĝis tiu jaro nomiĝis Neidenburg. Fine de en la distrikto vivis.
Saint-Amand-de-Vendôme (stacidomo)
Saint-Amand-de-Vendôme estas franca stacidomo sur linio -, situanta en  Saint-Amand-Longpré, en departemento Loir-et-Cher, regiono Centro-Valo de Luaro.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de aŭtoĉaroj Centro-Valo de Luaro.
Peter von Dusburg
Peter von Dusburg (germane, latine Petrus de Dusburg; naskiĝis post 1250, mortis post 1326), ankaŭ literumata von Duisburg, estis monaĥa pastro kaj kronikisto de la Ordeno de germanaj kavaliroj. Li estas konata pro skribado de la verkaĵo Chronicon terrae Prussiae, kiu priskribas konfliktojn de la 13-a kaj frua 14-a jarcento inter la Ordeno de germanaj kavaliroj kaj la praprusoj en la geografia regiono Prusio.
En 1324, probable dum restado en Königsberg, Peter ekverkis sian kronikon Chronicon terrae Prussiae nome de Grandmajstro Werner von Orseln. Ĝis la jaro 1326, li finis sian laboron kaj inkluzivis tekstojn de latinisto, kiu verkis pri la armeaj kampanjoj de la frua praprusa krucmilito. Tiu versio poste estis reviziita por inkluzivi okazaĵojn ĝis la jaro 1330.
Inter la jaroj 1331 kaj 1335, Nikolaus von Jeroschin nome de Grandmajstro Luther von Braunschweig tradukis ls latinlingvan kronikon en la mezaltgermanan.
Naskonomo
Naskonomo estas en pluraj nacioj, kiuj validigas plurnoman antroponiman sistemon, nehereda persona nomo, kiu komune kun heredata familia nomo kreas devigan oficialan dumembran (eventuale plurmembran) personan nomon servanta al civitanjura identigo de ĉiu unuopulo.
Nombre propio
Andaluza rok-muziko
Andaluza rok-muziko estas muzika kaj kultura movado, kiu disvolviĝis ĉefe, kvankam ne ekskluzive, en Andaluzio inter la lastaj el la 1960-aj jaroj kaj la unua duono de la 1970-aj jaroj, kadre de ĝenerala sinteno de serĉado de kulturaj radikoj fine de la epoko de la frankisma diktaturo. Kvankam estis antaŭaĵoj en komponoj de grupoj kiel Los Cheyenes aŭ Los Brincos, oni konsideras, ke la pioniroj de tiu ĉi stilo estis Smash kaj Triana, nome la plej identiga bando de la stilo, kiu kombinis flamenkon kun tiutempaj tendencoj de la progresiva roko. Aliaj partoprenantoj de la ĝenro estis Veneno, Mezquita, Sabicas, Medina Azahara, Carmen, Cai, Granada, Imán, Guadalquivir, Alameda, Alhambra kaj Vega, inter aliaj.
Ekde la mezo de la 1980-aj jaroj plej parto de la grupoj jam ne plu ekzistis kiel unu jardekon antaŭe, kaj, kvankam kelkaj el ili klopodis kelkajn registraĵojn kaj ĉefe koncertojn cele al la revivigo kaj de la propra bando kaj de la stilo, tiu ĝenro iom eksmodiĝis kaj restis nur influoj kaj malmultaj reprezentantoj atingante sukcesojn.
Oliver Bozanic
Oliver Bozanic (n. ) estas aŭstralia futbalisto. Li de 2013 ĝis 2015 membris en la aŭstralia nacia teamo de futbalo.
Oland (haligo)
Oland estas haligo en la nordfrisa vadomaro ĉe la bordo de la Norda Maro de la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio de Germanio, do eta insulo kiu inundiĝas dum ĉiu alta tajdo, kaj homaj loĝlokoj de po kelkaj domoj sur ili troviĝas sur artefaritaj montetoj, kiuj tiom altas, ke ilin la alta tajdo ne sukcesas subakvigi.
Oland konsistas el unu vilaĝeta monto kaj kovras areon de 2,01 kvadrataj kilometroj. Sur la haligo konstante loĝas 20 homoj. Administre la insuleto apartenas al la komunumo Langeneß kaj la komunumaro Amt Pellworm de la distrikto Norda Frislando en la germania federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio.
Römerswil
Römerswil havas plurajn signifojn:
Maksimumo kaj minimumo
En matematiko, maksimumo estas la plej granda valoro kiun funkcio havas en la punkto kompare al ĉiu punkto de donita najbaraĵo (loka maksimumo) aŭ de argumentaro de la funkcio (malloka maksimumo). La punkto de maksimumo estas la punkto kie valoro de la funkcio estas la maksimumo.
Minimumo estas la plej malgranda valoro kiun funkcio havas en la punkto kompare al ĉiu punkto de donita najbaraĵo (loka minimumo) aŭ de argumentaro de la funkcio (malloka minimumo). La punkto de minimumo estas la punkto kie valoro de la funkcio estas la minimumo.
La valoroj de malloka maksimumo kaj malloka minimumo estas skribataj kiel max kaj min respektive.
Punkto de malloka maksimumo kaj punkto de malloka minimumo estas skribataj kiel argmax kaj argmin respektive.
La terminoj loka kaj malloka estas sinonimoj al relativa kaj absoluta respektive.
Sur grafikaĵo de funkcio ĝia loka maksimumo aspektas kiel supro de monteto kaj loka minimumo aspektas kiel fundo de kavo.
Difinoj
Se la funkcio estas difinita sur normigita vektora spaco, iu normo || · || devas esti uzata por difini najbaraĵon kiu aperas en la difinoj de lokaj maksimumo kaj minimumo:
Por difinoj de mallokaj maksimumo kaj minimumo ajna nocio de proksimeco aŭ najbareco en argumentaro de la funkcio ne bezonatas:
Ĉiu malloka maksimuma aŭ minimuma punkto estas ankaŭ loka maksimuma aŭ minimuma punkto; tamen, loka maksimuma aŭ minimuma punkto ne nepre estas malloka maksimumo aŭ minimuma punkto.
Limigitaj argumentaroj: Povas esti konsiderataj maksimumaj kaj minimumoj por funkcio kies argumentaro estas iel limigita (ekzemple ne inkluzivas ĉiujn reelaj nombroj).
Ekzemple funkcio f(x)=x2 ne havas maksimumon. Tamen se limigi ĝian argumentaron al [1, 2] ĝi ekhavas maksimumon je punkto x=2 (ĝi estas malloka maksimumo kaj la sola loka maksimumo).
Kontinua reelo-valora funkcio sur kompakta aro ĉiam havas maksimumon kaj minimumon sur ĉi tiu aro. Grava ekzemplo estas funkcio kies argumentaro estas fermita (barita) intervalo de reelaj nombroj. Tiam ĉiu fina punkto de la intervalo nepre estas punkto de loka maksimuma aŭ loka minimumo.
Trovado de maksimumoj kaj minimumoj
Se la funkcio estas diferencialebla, ĝia lokaj ekstremumoj povas troviĝi nur en kritaj punktoj (senmovaj punktoj). Por funkcio de unu argumento ĉi tio estas punktoj kie la unua derivaĵo estas nula. Por funkcio de multaj argumentoj ĉi tio simile estas punktoj kie la unuaj partaj derivaĵoj je ĉiu el la argumentoj estas nulaj. Funkcio de vektora argumento tiam devas esti konsiderata kiel funkcio de multaj nombraj argumentoj, kiuj estas komponantoj de la vektoro.
Seloncourt
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Doubs, en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (Bourgogne-Franche-Comté, prononco []) kaj en la historia regiono Franĉkonteo. Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Montbéliard (france arrondissement de Montbéliard), la norda kaj orienta parto de la departemento, kaj al la kantono .
Maksimumo kaj minimumo
Trovado de maksimumoj kaj minimumoj
Kontrolo ĉu krita punkto estas loka maksimumo aŭ loka minimumo eblas per matrico de Hessian, unua derivaĵa provo, dua derivaĵa provo aŭ dua parta derivaĵa provo.
Sufiĉa sed ne nepra kondiĉo de maksimumo estas ke matrico de Hessian estas pozitive difinita matrico; sufiĉa sed ne nepra kondiĉo de minimumo estas ke matrico de Hessian estas negative difinita matrico.
Por funkcio de unu variablo, se ekzistas derivaĵo de la n-grado f(n)(a) kaj ĉiuj la antaŭaj derivaĵoj estas nuloj
do
Krita punkto kiu ne estas maksimumo aŭ minimumo povas esti trafleksa punkto ĉe funkcio de unu variablo kaj sela punkto ĉe funkcio de du variabloj.
Kondiĉoj de mallokaj maksimumoj kaj minimumoj estas malsamaj inter funkcioj de unu kaj kelkaj variabloj. Se diferencialebla funkcio f difinita sur la reela linio havas solan kritan punkton, kiu estas loka maksimumo aŭ minimumo, do ĝi estas ankaŭ malloka maksimumo aŭ minimumo, ĉi tio povas esti pruvita per intera valora teoremo kaj teoremo de Rolle per pruvo per disputo. En okazo de du kaj pli multaj variabloj, ĉi tiu argumento malsukcesas. Ekzemple funkcio
havas la solan kritan punkton estas je (0, 0), kiu estas loka minimumo kun f(0, 0) = 0''. Tamen, ĝi ne estas malloka minimumo ĉar f(4, 1) = -11.
Optimumigo
Trovado de mallokaj maksimumoj kaj minimumoj estas la celo de optimumigo.
La termino optimumo povas anstataŭigi unuon el la terminoj maksimumo aŭ minimumo, depende de la problemo.
Tomato
Tomato estas herbo en la familio solanacoj kun hel-koloraj (ofte ruĝaj) manĝeblaj fruktoj (tamen ofte manĝataj kiel legomo). Ĝi originas en Meza kaj Suda Ameriko, kaj la vorto devenas el la navatla lingvo.
Historio
Dum la eŭropa koloniado de la Amerikoj, la tomato estis portita al Eŭropo. Dum la 16-a kaj 17-a jarcento, multaj eŭropanoj timis, ke tomatoj estis toksaj, pro la rilato de la tomato al beladono kaj tabako. Tamen, tomatoj estis kreskigitaj kiel ornamaĵoj. Dum la frua 19-a jarcento ĝi estis uzata kiel manĝaĵo, ĉefe in Italio kaj Francio. Vincenzo Corrado, kuiristo de Napoleono, priskribas receptojn en 1773 en la kuirlibro Il cuoco galante.
En Usono Thomas Jefferson estis pioniro pri la kulturado de tomatoj. Li kulturis grandajn "hispanajn" tomatojn. La tomato estis ofta manĝaĵo ĉe lia manĝotablo. La filinoj de Jefferson lasis plurajn receptojn pri tomatoj.
Moderna uzo de tomatoj
Tomatoj estas uzataj ofte en mediteranea kuirado, ĉefe itala. Ĝi povas esti manĝata freŝa aŭ kuirita. Ĝi povas esti fritata aŭ rostata. Oni povas surtabligi ĝin en salato, aŭ kiel saŭco por aliaj manĝaĵoj.
Podmoklany
Podmoklany (Podmoklan) estas municipo en Ĉeĥio, regiono Vysočina, en distrikto Havlíčkův Brod. Vivas ĉi tie. Tra la municipo trafluas rojo Cerhovka, kiu estas dekstraflanka alfluanto de rivero Doubrava.
Historio
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1242.
Naturaj rilatoj
Sude de la municipo troviĝas rezervejo Zlatá louka. La alia protektata teritorio en la katastra teritorio de la municipo estas naturrezervejo Mokřadlo.
Viator
Viator [bjaTOR] estas hispana municipo apartenanta al Andaluzio kaj al provinco Almerio en la komarko Metropola Areo de Almerio je 6 km de la provinca ĉefurbo, Almerio, borde de la rivero Andarax. Ĝi lokas en la sudo de la provinco je altitudo de 95 msm kaj estas 21 km2 ampleksa kun 5 885 loĝantoj (2019) kaj denseco de 270,76 loĝ/km². En tiu loko estas la kazerno Juan de Austria de la Hispana Legio.
Historio
Post la konkero de Almerio fare de la kristanoj en 1489, Viator iĝis kvartalo de Almerio. Komence de la 16a jarcento la loĝantaro estis de 155 personoj, ĉiuj moriskoj. Post ilia ribelo (1568-1570) kaj sekva malvenko, Viator senhomiĝis. La reloĝado estis farita en 1587 per naŭ kolonoj.
La sendependigo de Almerio okazis en 1835, sed la municipa teritorio ne formiĝos ĝis fino de la 19a jarcento post proceso fare de Viator antaŭ la tribunalo "Audiencia de Granada". Meze de la 19a jarcento jam estis urba strukturo konstituita de 300 loĝejoj, el kiuj la duono estis kavoj, fuĝe el inundoj fare de la rivero Andarax, grupigitaj ĉirkaŭ la montetoj Cruz de Mayo kaj Calvario; la cetero estas laŭlonge de la vojo direkte al Almerio.
Münchenstein
Pri la komunumo
Münchenstein estas urbo kaj komunumo en la distrikto Arlesheim en Kantono Bazelo Kampara, Svislando. Ĝi havis 11833 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.
Geografio
La komunumo Münchenstein situas sude de Bazelo ambaŭ flanke de la rivero Birs. Ĝi etendiĝas sur areo de 7,18 km².
Najbaraj komunumoj
La urbo Münchenstein limas en nordokcidento kaj nordo al Bazelo, en oriento al Muttenz, en sudo al Arlesheim, kaj en sudokcidento al Reinach.
Trafiko
Münchenstein disponas pri stacidomo ĉe la ĵurasa fervojo de Bazelo al Delemonto respektive Bielo, kiu estas servata de la regiona trajnlinio S3. Krome la urbo estas ligita per la tramlinioj 10 kaj 11 al la tramreto de Bazelo kaj ankaŭ estas servata de buslinioj.
Per la rapidstrato H18 al Muttenz la urbo estas konektita kun la nacia aŭtoŝoseo A2.
Historio
La unua dokumenta mencio de Münchenstein datiĝas el la jaro 1196 kiel Kekingen. La nomo Münchenstein aperas la unua fojon en la jaro 1279 kiel Munchenstein.
NGC 1625
NGC 1625 (aliaj indikoj — PGC 15654, MCG -1-12-38, IRAS04346-0324) estas galaksio en konstelacio Eridano.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Gänserndorf
Gänserndorf [GEnserndorf] estas la ĉefurbo de la samnoma distrikto en la pejzaĝa regiono Weinviertel, Malsupra Aŭstrio. La urbo povas servi kiel startpunkto por ekskursi al proksimaj muzeoj, al Danuba kaj Morava pejzaĝoj kaj al la barokaj kasteloj en la ebenaĵo de la Morava kampo.
Kantono Orleans (Nov-Jorkio)
La kantono Orleans - angle Orleans County - estas kantono de Usono en la subŝtato Nov-Jorkio. Ĝi fondiĝis en la jaro. Laŭ la stato de la censo en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kantona ĉefurbo estas.
(16688) 1994 PN21
(16688) 1994 PN21 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.
Kazuki Fujimoto
Kazuki Fujimoto (藤本 一輝, n. ) estas japana futbalisto.
Li ekde la jaro 2020 futbalas ĉe la unua vira teamo de la klubo Oita Trinita.
Puto
Puto estas profunda truo, fosita en la teron, por tiri el ĝi akvon, kiu tien kolektiĝas pro subtera fonto aŭ trasorbiĝo.
Laŭ Francisko Azorín puto estas Diverscela truo elfosita en la tero. Li indikas etimologion el la latina puteus (puto). Kaj li aldonas la tipojn moura kaj arteza.
La ĝeneraligo de akvoturoj kaj kanalizoj plej ofte transformigis putojn, kiujn oni trovis en multegaj ĝardenoj aŭ bienoj, al nuraj ornamaĵoj, plejofte fermitaj per krado por malhelpi akcidentan enfalon. Nuntempe pro altaj akvokostoj en eŭropaj landoj oni denove fosas individuajn putojn en la kamparo. En sekaj regionoj, abundo de putoj povas okazigi danĝeran malaltigon de akvonivelo en riveroj, lagoj ktp., kaj endanĝerigon de la biodiverseco, agrikulturo ktp.
Funkcio kaj signifo
La akvo povas esti pumpita de subtere en ujo kiu estas ligita al ŝnuro (kiel sitelo), en sakia mekanismo (kiu estas pumpilo farita el turnanta rado, al kiu ujoj estas alkroĉitaj) aŭ, kiel kutimas en la moderna mondo, en pumpilo. Ekzistas ankaŭ arteziaj putoj el kiuj akvo estas ĉerpita sen la apliko de ekstera forto.
La pureco de la akvo fortege efikas de ĝia drinkebleco. Tio estas gravega por la vivantoj kiuj dependas de ĝi. Povas esti ke la sanstato de la homoj estas pli sensitiva al la pureco de la akvo ol tiu de la bestoj kaj de la brutaro. Pro tio oni devas regule purigi la puton. Kiam la akvo de la puto saliĝas oni ne plu povas trinki ties akvon.
De antikvaj tempoj, trovi akvofontojn estis ege grava bezono por homa supervivo kaj evoluo de civilizo, do akvoputoj estis inter la unuaj strukturoj estantaj starigitaj. Pro la ekonomia graveco de la puto ĝi ankaŭ fariĝis la centro de la homa vivo, kaj por la homoj kaj por la bestoj kiuj servas ilin. La paŝtistoj kunvenas tie ĉiutage, kie venas la knabinoj de la urbo por ĉerpi akvon, tiel la puto servas kiel la centra kunvenejo de la tuta socio. Krucvojo al kiu dreniĝas multaj rakontoj kaj eventoj.
La fosado de putoj estas maniero posedi la lokon al si. La prirabado de puto aŭ ĝia blokado estas parto de lukto por posedi la teron, kaj transpreni puton per rabado aŭ blokado de ĝi signifas forpeli la antaŭajn setlantojn, kiuj vivis ĉirkaŭ ĝi, ĉar sen la funkcianta puto vivo tre rapide ne daŭrigos. En la Biblio estas mencioj pri putoj ekde la tempo de la prapatro Abrahamo. Kaj Abrahamo kaj Isaako fosis putojn, batalis kun la Filiŝtoj, kaj fine alkroĉiĝis al la tero kaj ekloĝis en ĝi, proksime de la puto.
Historio
La plej malnovaj ĝis nun konataj putoj estas el la frua neolitiko kaj troviĝas sur la insulo Kipro. La nun submara puto de Atlit Yam (Israelo) estas el la 6-a jarcento a.K.. En la mezolitika loĝejo Friesack en Brandenburgio troviĝas tri ekskavaĵoj, kiujn la tiamaj ĉasistoj kaj rikoltistoj konstruis por havigi al si puran trinkakvon. Tion sugestas ujoj el testudo-karapacoj kaj betulŝelo trovitaj sur la fundo de la ekskavaĵoj. La unuaj veraj putoj estis kreitaj inter ĉirkaŭ 5550 kaj 4950 a.K. en Mezeŭropo. Ili estis ene tegitaj de kverkoligno.
Proverbo
Ekzistas proverboj pri puto en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof :
Zara
Zara estas butikĉeno pri hispana modo kiu apartenas al la grupo INDITEX fondata de Amancio Ortega Gaona. Ĝi estas la plej konata butikĉeno de la entrepreno kaj nuntempe ĝi estas reprezentata en Eŭropo, Ameriko, Afriko kaj Azio kun 1412 butikoj en 69 landoj, 500 el ili en Hispanio. Dum la jaro 2007 malfermiĝis 560 butikoj de la tuta grupo. Kelkaj el ĝiaj vendejoj funkcias sub la markoj Lefties kaj Zara Reduced, kiuj vendas tre malmultekostajn vestaĵojn kaj restaĵojn de la pasinta modsezono.
Esperanto. Volledige Spraakleer met Oefeningen en Sleutel
'Esperanto. Volledige Spraakleer met Oefeningen en Sleutel' [Kompleta Gramatiko kun Ekzercoj kaj Ŝlosilo], verkita kaj eldonita en 1910 de la flandra Esperanto-pioniro Antoon Jozef Witteryck, estas unu el la unuaj presitaj Esperanto-gramatikoj por nederlandlingvanoj en Flandrujo. Ĝi estas ege konciza kaj speciale destinita por la personoj kiuj sufiĉe bone scias la gramatikan regularon de la nederlanda lingvo. En tiu tempo oni kutime emfazis la simplecon de la Esperanto-gramatiko.
Zara
Butikoj
Jen la nombro de butikoj Zara en ĉiu lando kie ĝi troviĝis en marto 2009:
Falsaj cerealoj
Falsaj cerealoj aŭ  pseŭdogreno estas neherboj kiuj estas uzataj multe en la sama maniero kiel cerealoj (veraj cerealoj estas herboj). Ties semoj povas esti muelitaj en faruno kaj aliflanke uzitaj kiel cerealoj. Ekzemploj de falsaj cerealoj estas amaranto, kvinoo, kaj fagopiro.
Esperanto. Volledige Spraakleer met Oefeningen en Sleutel
Nuntempe la libreto antaŭ ĉio gravas el la vidpunkto de la historio de Esperanto. Efektive, Witteryck estis fidela Esperantisto kiu klare avertis siajn samtempulojn kontraŭ la tiam danĝera Ido-movado. Notinde estas ke la nederlanda lingvouzo de tiu libro tre malsimilas al tiu de nuntempe. Kontraŭe, la Esperanto estas tiom freŝa kvazaŭ ĝi estus skribita hieraŭ.
Eltiraĵoj
<Gallery> Dosiero:GramWitt 1910 4-5.jpg Dosiero:GramWitt 1910 6-7.jpg Dosiero:GramWitt 1910 8-9.jpg Dosiero:GramWitt 1910 38-39.jpg Dosiero:GramWitt 1910 40-41.jpg Dosiero:GramWitt 1910 42-43.jpg </Gallery>
Falsaj cerealoj
Ĉiuj poseŭdocerealoj estas senglutenaj kaj tial taŭgas kiel dieta manĝaĵo ĉe celiakio. Pirofago, amaranto kaj kvinoo estas maltigeblaj.
Specioj
La plej gravaj pseŭdogrenoj (nlaŭ la tutmonda rikolamaso):
Arena (rivero)
Arena estas rivero en Sicilio, longa preskaŭ 43 km, kiu naskiĝas el fontoj de Monto San Giuseppe, Monto Calemici kaj Monto de Pietralunga (en la komunuma teritorio de Vita) kaj enfluas en la Mediteranea maro, ĉe Mazara del Vallo.
Falsaj cerealoj
Specioj
Pliaj specioj:
Arena (rivero)
La rivero nomiĝas Grande en sia ekparto, Delia en sia mezparto kaj Arena en la finparto. Laŭ ĝia vojo, la rivero ne ricevas gravajn alfluojn, sed nur etajn torentojn, kiaj tiuj de la kanalo de Butirro kaj la kanalo Mokarta.
En la mezparto de la rivero, ĉe Castelvetrano, realiĝis akvobaraĵo inter 1954-1959, kiu originis la naskon de la lago Trinità.
En ĝia vojo, la rivero trairas la sekvajn komunumojn:
Bakelito
Bakelito estas nomo de sinteza rezino (artefarita plasto el neorganikaj ĥemiaĵoj) produktita el kunigo de fenoloj kaj formaldehidoj. Ĝi estas la unua sinteza rezino, kreita en 1909.
Bakelito estas malmola duroplasto kun malforta termika konduktivo kaj ankaŭ rezista kontraŭ ĥemiaĵoj. Ĝi gravas pro sia elektra izola propreco, kio igas ĝin tre utila en elektraj instalaĵoj. Krom kiel elektra izolaĵo, ĝi estas uzebla kiel muldoformo kaj kiel gluaĵo ĉe gisaĵo, plue kiel aldonaĵo de farbaĵoj kaj fajroemajlo-kovraĵoj. Por praktikaj apikoj estis aldonataj fibrecaj: asbesto, papero kaj segpolvo.
La produkton bakelito ellaboris la belga kemiisto Leo Baekeland en 1909 en Usono. La nomformo bakelite iĝis registrita markonomo de Union Carbide Corporation. Ĝi anstataŭis komence de la 20-a jarcento la celuloidon en ĉiu uztereno. La patento por ĝia produkto estingiĝis.
Distrikto Nisko
La distrikto Nisko - pole powiat niżański - estas administra distrikto de Pollando. Ĝi apartenas al la provinco aŭ historie vojevodio Antaŭkarpatio. Administra centro estas la samnoma urbo Nisko. Fine de en la distrikto vivis.
Lankau
Lankau estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Duklando Lauenburg de la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio. Fine de la komunumaro havis  loĝantojn. La kompare malgranda komunumo estas parto de la komunumaro Sandesneben-Nusse, administra ligo de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj.
(15215) 1981 EH13
(15215) 1981 EH13 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Schelte J. Bus elde la Observatorio de Siding Spring, apud Coonabarabran en Novsudkimrio (Aŭstralio).
Sáregres
Sáregres [ŝAregreŝ] estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Fejér, en subregiono de Sárbogárd. La loknomo signifas hungare koto-groso. Koto estas proksima rojo, tiutempe marĉa, kota estis.
Situo
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, preter ĉefvojo Dunaföldvár-Simontornya, laŭ la fervojo Budapeŝto-Pécs.
Historio
Sáregres estis pli frue peĉenega setlejo, unua menciita en 1324. La teritorio apartenis inter 1650-1945 al posedaĵo de Zichy (ziĉi)-familio. En 1977 la vilaĝo administre kunfandiĝis kun Cece, sed en 1990 reakiris la memstarecon.
La ĉirkaŭaĵo estas tre akvoriĉa, tie fluis la rojo Sárvíz (=kota akvo), kiu laborigis akvomuelejon. La ĉirkaŭaĵo estas ekde 1996 naturprotekta areo.
En la vilaĝo naskiĝis kaj plenumis sian junaĝon la pentristo István Csók (1865-1960). Li naskiĝis en la akvomuelejo, konstruita meze de la 1800-aj jaroj; nun protektita konstruaĵo.
Peipsi
Peipsi (Peipsi-Pihkva järv, Чудское озеро (Ĉudskoje Lago), Peipussee kaj same en la ĝermanaj lingvoj de Skandinavio Peipus) estas granda purakva lago sur limo inter Estonio kaj Rusio en norda Eŭropo.
Ĝi estas la kvara kaj kvina plej granda lago en Eŭropo, post la Ladoga lago kaj Onega lago en Rusio norde de Sankt-Peterburgo, Vänern en Svedio kaj eble Saimaa en Finnlando. La sekvaj laŭ grandeco estas lagoj Saimaa aŭ Päijänne kaj Inari en Finnlando.
Laŭ la estonlingva nomigo kaj same en la loka voroa, Peipsi estas la norda parto, Pihkva la suda, kaj la pli mallarĝa meza parto nomiĝas Lämmijärv. Tamen el geografia vidpunkto temas pri unusola lago, kaj en la plej multaj aliaj lingvoj la nomo Peipsi respektive Peipus uzatas por la tuta lago.
Longview (Vaŝingtonio)
Longview estas la plej granda urbo en Kantono Cowlitz, Vaŝingtonio, Usono. Laŭ la usona Censa Buroo, ĝi havis loĝantojn en 2010. La urbo situas proksime de la Rivero Kolumbio.
Nordstrandischmoor
Nordstrandischmoor (germane; dane Nordstrand Mor, nordfrise Lätj Möör; platgermane neformale Lüttmoor) estas haligo en la nordfrisa vadomaro ĉe la bordo de la Norda Maro de la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio de Germanio, do eta insulo kiu inundiĝas dum ĉiu alta tajdo, kaj homaj loĝlokoj de po kelkaj domoj sur ili troviĝas sur artefaritaj montetoj, kiuj tiom altas, ke ilin la alta tajdo ne sukcesas subakvigi.
Okil Okilov
Okil Gajbulojeviĉ Okilov aŭ Okil Okilov (taĝike Оқил Оқилов respektive en araba (persa) alfabeto آقل غیباللهیوچ آقلاو, foje ankaŭ latinliterigita Oqil Oqilov, ruse Акил Акилов [Akil Akilov]) estas taĝikia politikisto naskiĝinta en Ĥuĝando, do nun -jara. Ekde la 20-a de decembro 1999 li estas la ĉefministro de Taĝikio, do la gvidanto de la nacia registaro. Li reprezentas la politikan partion "Popola Demokrata Partio de Taĝikio", kiu gvidiĝas de la ŝtata prezidanto Emomalii Raĥmon.
Nordstrandischmoor
Nordstrandischmoor konsistas el kvar vilaĝetaj montoj kaj kovras areon de 1,75 kvadrataj kilometroj. Sur la haligo laŭ la stato de la jaro 2010 konstante loĝas 18 homoj. Administre la insuleto apartenas al la komunumo Nordstrand kaj la samnoma komunumaro Amt Nordstrand de la distrikto Norda Frislando en la germania federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio.
Okil Okilov
Vivo
Okil Okilov studis ĝis la jaro 1967 en la Moskva Instituto pri Konstruado. Post la kolapso de la ŝtatego Sovetunio] li havis plurajn politikajn postenojn en la sendependiĝinta respubliko Taĝikio: interalie li de 1993 ĝis 1994 estis nacia ministro pri konstruado, de 1994 ĝis 1996 nacia vicĉefministro, kaj de 1996 ĝis 1999 unua vicestro de la provinco Leninobod (nuntempe Provinco Sugd).
Nordstrandischmoor
La haliga teritorio konektatas al la eŭropa kontinento per fervojeto sur vadomara digo al la poldero Beltringharder Koog.
Distrikto Nowogard
Distrikto Nowogard estis distrikto en Okcidenta Pomerio en Pollando.
Tor Åge Bringsværd
Tor Åge Bringsværd (esperante: Tur Oge Bringsvard; naskiĝis la 16-an de novembro, 1939 en Skien, Norvegio) estas verkisto, dramisto kaj tradukisto. Probable li estas plej fama pro lia fantazia fikcio. Kun longtempa verkadamiko Jon Bing, li rigardiĝas kiel la unua verkisto norvega kiu verkis sciencfikcian literaturon. Lia memrigardo kiel anarkiisto, facile aspekteblas en liaj tekstoj, precipe tra kritikemo kontraŭ bioteĥnologio kaj nia uzo de la naturo. Li ankaŭ famas pro lia speciala skribstilo, ekzemple li povas ŝajne hazarde salti inter narativoj kaj anektodoj sen klara rilato al la ĉefa rakonto.
Lia debuto estis Rundt solen i ring (eo-e: Cirkle ĉirkaŭ la suno), novelaro verkita kun Jon Bing.
Li aktivis en la norvega Winnie-la-Pu-asocio kaj en la Norvega Asocio pri Mapzoologio.
NGC 1621
Ĉi tiu objekto estas en NGC-katalogo kelkfoje, kun indikoj NGC 1621, NGC 1626.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Hans-Ullrich Sandig
, filo de gepatroj arkituekturistoj. Lia patro estis mortigita en la unua mondmilito.
Li komencis lerni pri matematiko, fiziko kaj geodezio en la Teknika Universitato de Dresdeno en 1928. Post unu jaro li iris en la Bonnan universitaton por plifirmigi sian konon pri astronomio, kaj elde tie li sekvis sian profesoron Josef Hopmann al la Universitato de Lepsiko por pasi kun li sian ŝtatan ekzamenon. Li plenumis sian diplomon pri fiziko kun Werner Heisenberg.
En 1933 li ricevis sian doktorecon per disertaĵo „Photometrische Untersuchung des Systems β Lyrae“ (Lummezura Studo pri la Sistemo Beto Lira) kaj poste laboris en la observatorio de la universitato de Vroclavo kiel helpanto de Erich Schoenberg. Li poste studis la kosman estingiĝon, la ĉielan lumecon, la lumecon de la Malgranda Magelana Nubo kaj la zodiakan lumon dum 18 monatoj en Vindhuko (nun en Namibio).
En 1937, li malkovris la asteroidon 4680 Lohrmann.
Li estis grave vundita dum la dua mondmilito. En 1945 li laboris en la Observatorio D-ro Remeis de Bamberg, kun Ernst Zinner. En 1949 li loĝis en Offenbach, de 1951 li estis prezidento pri la malvolvo de instrumentoj en la Instituto por Aplikata Geodezio (IfAG) de Frankfurto ĉe Majno, li laboris pri la mezuro de la hidrostatikaj translokigoj de povumo kaj interferometria etalonado. Li famkonatiĝis per sia fotoelektra metodo de observo de la momentoj de kontakto dum la sunaj eklipsoj.
En 1956 li estis nomumita profesoro en la freŝe kreita „Lehrstuhl für Geodätische Astronomie“ (Katedro pri Astronomia Geodezio) de la Teknika Universitato de Dresdeno, de kiu li kunlaboris al la Internacia Geofizika Jaro.
En 1961 li estis la unua direktoro de la Instituto Lohrmann kaj, de 1960 al 1967 li estis anstataŭiganta direktoro de la departemento pri astronomia geodezio de la instituto pri Geodezio de la Germana Akademio de Sciencoj en Potsdamo, kiu iĝis pli malfrue la Centra Instituto de Fiziko de la Tero (Zentralinstitut für Physik der Erde : ZIPE).
Emerita en 1975, li mortis pro kormalsano en 1979.
Gustav Friedrich von Hetsch
Vivo
Post la iro de la patro al Parizo en la jaro 1808-a Gustav Friedrich sekvis lin. Tiuloke li studis ekde 1809 ĉe Nacia Altlernejo de Belartoj ĉe la profesoroj Charles Percier kaj Louis-Hippolyte Lebas. Apogate per instruistoj Hetsch iĝis kunlaboristo de Jean-Baptiste Rondelet. Post kelkaj antaŭlaboroj Hetsch iĝis la ĉefarkitekto de Rondelet dum la konstruado de la Panteono de Parizo. Pro malfavora kondiĉaro politika li devis bedaŭrinde reveni en Germanujon en 1812 kaj denove en Stuttgart li eksetlis. Samloke li ekzamenitis kaj ricevis la ĉefarkitektan majstrecon.
Ĉar la Napoleonaj Militoj malhelpis ĉian profesiadon Hetsch ekvojaĝis al Romo. Tie li konatiĝis kun la dana arkitekto Peder Malling, kiu peris kontakton i.a. kun la pejzaĝisto Johan Fredrik Eckersberg kaj la skuptisto Bertel Thorvaldsen. Dum la reiro de Malling en oktobro 1815 Hetsch simple sekvis lin.
Jam en 1816 li estis dungita kiel docento ĉe la Lernejo pri ornamaĵoj, kie li instruis estontajn arkitektojn. Ĝi estis parto de la Reĝa Dana Akademio de Arto kaj ankaŭ subtenitis de ĝi. Por bone instrui Hetsch ekkolektis desegnaĵojn modelajn. Ilin aĉetis en 1818 la dana kortego disponigante la tuton por daŭra uzo. Baldaŭ li konatiĝis ankaŭ kun la arkitekto Christian Frederik Hansen.
En 1820 li iĝis akademiano, en 1822 dana ŝtatanano. 34 jaraĝa li vokitis ĉe la Reĝan Danan Akademion de Arto kiel profesoro, kie li respondecis unuarange pri la skizoj de la Nova sinagogo, de kelkaj universitateroj kaj la katolika Ansgar-kirko (Kopenhago).
Kune kun Christian Frederik Hansen li aranĝis la internon de Kastelo Christiansborg. Tiam la korteganoj atentiĝis pri li kaj estrigis lin ĉe la Dana porcelanmanufakturejo reĝa. Inter 1829 kaj 1830 li vojaĝis tra Germanujo, Franclando kaj Italujo por postflari novajn konstrustilojn. En 1851 li vizitis en ŝtata delegacio la Internacian ekspozicion en Londono, en 1885 la saman eventon en Parizo.
En 1902 Edvard Harald Bentzen kreis monumenton por Hetsch kiu starigitis en la dana ĉefurbo.
Familiaĵoj
Hetsch nuptis en la 28.8.1823 Annette Hansen (1795–1827), filino de la amiko Christian Frederik Hansen. Post ties frua morto en 1827 li edzinigis en 1829 la fratinon de la mortinta edzino Carolina Amalie Augusta (1800–1874). Kun ŝi li havis unu filon, la pentriston Christian Fredrik Hetsch (1830–1903).
Józef Dowbor-Muśnicki
Józef Dowbor-Muśnicki (naskiĝis la 25-an de oktobro 1867 w Garbów (distrikto Sandomierski), mortis la 26-an de oktobro 1937 en Batorowo (distrikto Poznański) – generalleŭtenanto de la Armeo de Rusa Imperio kaj armea generalo de Pola Soldataro, ĉefkomandanto de la Armeo de Grandpolujo en estinta prusa aneksaĵo. Li havis kvaropon de infanoj, interalie filinon Janina Lewandowska.
Kelso (Vaŝingtonio)
Kelso estas la administra sidejo de Kantono Cowlitz, Vaŝingtonio, Usono. En 2010, ĝi havis loĝantojn, laŭ la usona Censa Buroo. La urbo situas proksime de la Rivero Kolumbio kaj Monto Saint Helens.
Fratoj Lumière
La 22-an de marto 1895 Louis kaj Auguste prezentis sian unuan filmon, "La eliro de la fabrikejoj Lumière". La 28-an de decembro 1895 ili montris sian filmeton, "Alveno de trajno en (la stacidomo de) La Ciotat" al la vidantaro en "Le Grand Café", kafejo en Parizo, kiu onidire estis la unua paginta filmvidantaro. Laŭ onidiro, kelkaj ŝokitaj spektantoj ekkriis kaj forfuĝis el la ĉambro por eviti la trajnon.
En la komenco ili ne konsciiĝis pri la potencialo de sia inventaĵo. Al interesato pri aĉeto de la patento Auguste Lumière respondis "Tio havos sukceson pro novemo kaj scivolo dum kelkaj jaroj, kaj fino. Tio ne havas estontecon, vi perdos vian monon."
En 1907 ili ankaŭ inventis la unuan teĥnikon por fari kolorajn fotojn: la aŭtokromo.
Pri Esperanto diris Louis Lumière: "Mi estas konvinkita, ke la ĝeneraligo de la uzo de Esperanto povus havi la plej feliĉajn sekvojn por la internaciaj rilatoj kaj por la efektivigo de la universala paco."
Venceslaus Ulricus Hammershaimb
Venceslaus Ulricus HAMMERSHAIMB (25-a de marto 1819 - 8-a de aprilo 1909 en Kopenhago), ankaŭ nomata V. U. Hammershaimb aŭ simple Venzel Hammershaimb, estis Feroa paroĥestro kaj filologo. Oni konsideras lin la fondinto de la moderna feroa skribita lingvo.
La patra flanko de la Hammershaimb-a familio originis en Germanio, sed li mem kreskis Feroe kaj sentis sin feroano. Li studis teologion en Kopenhago, kie li ekkonis Danan pastron kaj filozofon Grundtvig. Tamen li ekloĝis Feroe en 1855, kaj li pastriĝis en insulo Streymoy. Lin ade interesis la feroaj dialektoj, kaj li multe studis sian lingvon. En 1867 li iĝis Feroa paroĥestro, kaj li ĉeestis la Feroan asembleon dum tri periodoj. Li vivis kun sia edzino en Danio ekde 1878 ĝis sia morto en Kopenhago en 1909.
Lingvoscienca laboro
En 1846 Hammershaimb eldonis libron pri færøisk ortographie (Feroa ortografio). Ĉi libro tenis elstaran pozicion en la Feroa lingviko ĝis nun. Sian skribnormon li forte proksimigis al la norena origino de la lingvo. Finfine ekestis kompromiso, akceptebla por ĉiuj dialektoj Feroaj. Pluse la ortografio ne tro distancigas la lingvon de antikvaj skribaĵoj kaj de ceteraj skandinaviaj lingvoj. Tamen hodiaŭ, en la 21-a jarcento, la skribita lingvo sufiĉe foras de la prononco, pro kio malfacilas la lingvolernado por multaj infanoj en la insularo.
Jozefo el Kupertino
Jozefo el Kupertino, propranome Giuseppe Desa (Copertino 17 Junio 1603 – 18 Septembro 1663), estis minoritana monaĥo, kiu vivis 14 jarojn en Asizo (la loko de aktivado de Sankta Francisko el Asizo). Li estas konata kiel sankta patrono de pilotoj, flugistoj, flug-pasaĝeroj, kosmonaŭtoj, paraŝutistoj kaj ankaŭ de malbonaj studentoj.
Sambianoj
La sambianoj estis unu el la praprusaj triboj. Ili loĝis en la duoninsula regiono Sambio (germane Samland) norde de la urbo Königsberg (nun Kaliningrado). La sambianoj vivis en marborda teritorio riĉa je sukceno kaj frue okupiĝis pri komerco de ĝi (vidu la paĝon Sukcena Vojo). Sekve, ili establis kontaktojn kun eksterlandaj nacioj antaŭ ajna alia praprusa tribo. Tamen, kiel ĉiuj aliaj praprusoj ili estis konkeritaj de la Ordeno de germanaj kavaliroj en la dua duono de la 13-a jarcento, kaj poste estis eksponitaj al kultura asimilado kaj germaniigo, tiel ke ili kiel etno malaperis iam en la 17-a jarcento.
Engaĝita en la sukcena komerco, Sambio estis la plej riĉa kaj plej dense loĝata regiono de la praprusa teritorio. Estas multaj arkeologiaj trovaĵoj el la bronzepoko, inkluzive de importitaj varoj de la Romia Imperio. Laŭ historiistoj kiel ekzemple la litovino Marija Gimbutas, la sambianoj, malkiel aliaj praprusoj, ne bruligis siajn mortintojn, sed konstruis terajn montetojn super tomboj kaj ĉirkaŭis ilin per ŝtonaj rondoj. La nomo de la tribo unue estis menciita en 1073 de Adam von Bremen, kiu nomis ilin "plej humana tribo" (el inter la praprusoj). Militado kun la danoj daŭris de la mezo de la 9-a ĝis la komenco de la 13-a jarcentoj. Dum pli ol 300 jaroj floris vikinga kolonio en Sambio, nomata Wiskiauten. La svedoj havis komercajn rilatojn.
Jozefo el Kupertino
Pli ofte la inkvizicio eklezia pliinteresis sin pri li, la travivaĵojn de Jozefo ili juĝis suspektindajn. Oni decidis forsendi monaĥon al la monaĥejo en malproksimaj lokoj (Asizo, Osimo ktp.). En Asizo Jozefo renkontis la dukon Johann Friedrich von Braunschweig-Lüneburg. La renkontiĝo kun la duko estis impresinta kaj la parolado de Jozefo influis la decidon de la duko iĝi katoliko.
Sambianoj
En la 13-a jarcento aperis pli minaca malamiko, la Ordeno de germanaj kavaliroj, krucmilita armeo de la Sankta Romia Imperio. Ĝia celo laŭ propra deklaro estis konkeri ĉiujn paganojn kaj konverti ilin al katolikismo. La konkero de Sambio dum la praprusa krucmilito estis prokrastita per la unua praprusa ribelo en 1242. La ribelo formale finiĝis en 1249 per subskribo de la traktato de Christburg, sed bataletoj daŭris kvar pliajn jarojn. Nur en 1254-1255 la kavalira ordeno sukcesis aranĝi grandan armean kampanjon kontraŭ la sambianoj. Reĝo Ottokar la 2-a de Bohemio partoprenis en la armea "ekskurso" kaj kiel tributo la kavaliroj nomis la nove fondita kastelon Königsberg ("reĝa monto") je lia honoro. La sambianoj leviĝis kontraŭ la kavaliroj dum la granda praprusa ribelo de la jaroj 1260 ĝis 1274, sed estis la unua praprusa tribo kiu kapitulacis. Kiam aliaj triboj provis revivigi la ribelon en 1276, Theodoric, la germana vokto de Sambio konvinkis la sambianojn ne aliĝi al la ribelo; natangianoj kaj varmianoj sekvis la ekzemplon de la sambianoj kaj la ribelo estis disbatita ene de jaro. Instaliĝis kvar katolikaj diocezoj, el kiu unu estis tiu de Sambio. Fine de la 13-a jarcento, laŭ la historiistino Marija Gimbutas restis nur proksimume 22 000 sambianoj. Ili cedis al germaniigo pli poste ol okcidentaj triboj kiuj konkeriĝis antaŭe.
Laŭ la ordena kronikisto Peter von Duisburg, Sambio estis subdividita en 15 teritoriaj unuoj. Siaj germanaj nomoj (de oriento al okcidento) estas: Germau (litove Girmava, ruse ekde 1946 Russkoje), Medenau (litove Medenava, ruse ekde 1946 Logvino), Rinau (litove Rinava, ruse ekde 1946 Ĉajkino), Pobethen (litove Pabėtai, ruse ekde 1946 Roaovo), Wargen (litove Vargiai, ruse ekde 1946 Kotelnikowo), Rudau (litove Rūdava, ruse ekde 1946 Melnikovo), Laptau (litove Labota, ruse ekde 1946 Muromskoje ), Quedenau (pli poste Quednau, urboparto de Kenigsbergo, litove Kvėdenava, ruse ekde 1946 Severnaja Gora), Liska-Schaaken (litove Liskas-Žokai, ruse ekde 1946 Nekrasovo), Waldau (litove Valduva, ruse ekde 1946 Nizovje), Caimen (litove Kaimė, ruse ekde 1946 Zareĉje), Tapiau, Labiau, Laukischken (litove Laukiška, ruse ekde 1946 Saranskoje) kaj Wehlau (litove Vėluva, ruse ekde 1946 Znamensk).
Emomalii Raĥmon
Emomalii Raĥmon (taĝike Эмомалии Раҳмон en cirila alfabeto aŭ امامعلی رحمان en araba respektive persa alfabeto), naskiĝis, do nun -jara) estas taĝikia politikisto. Ekde la 6-a de novembro 1994 li estas la ŝtata prezidanto de Taĝikio. La politikisto estas la gvidanto de la politika partio Popola Demokrata Partio de Taĝikio, kies membro ankaŭ estas la ĉefministro Okil Okilov, kiu deĵoras ekde la jaro 1999.
Vivo
Post studado de ekonomiko, Emomalii Raĥmon laboris kiel partia sekretario en agrikultura entrepreno. Helpe de la prezidanto Raĥmon Nabijev (Раҳмон Набиев) li pli poste iĝis direktoro de sovĥozo en sia hejma regiono. La 20-an de novembro 1992 li de la taĝikia parlamento elektiĝis gvidanto de la supera soveto de la sendependiĝinta ŝtato Taĝikio kaj la 6-an de novembro 1994 ŝtata prezidanto. La parlamenta opozicio kaj eksterlandaj observantoj kritikis la baloton kaj suspektis falsadon.
La 6-an de novembro 1999 li reelektiĝis por plia, nun sepjara, oficperiodo. La 5-an de novembro 2006 li gajnis prezidantan baloton kontraŭ ses aliaj kandidatoj. La 26-an de marto de la sekva jaro la politikisto, kiu ĝis tiam nomiĝis Emomalij Ŝarifoviĉ Raĥmonov, ŝanĝis sian nomon en la pli taĝikan formon "Emomalii Raĥmon" kaj deklaris tiun paŝon parto de nova trovo de taĝika identeco.
La konstitucio Taĝikio origine permesis nur du prezidentajn oficperiodojn, ĉiu po kvin jaroj. Sed en 2003 okazis konstitucia referendumo, kiu ebligis al Emomalii Raĥmon nuligi antaŭajn oficperiodojn kaj poste alia reformo en 2016, longiginta la prezidentan oficeperiodon ĝis sep jaroj. Krome en 2016 li ricevis statuson "Fondinto de la paco kaj nacia unueco — Gvidanto de la nacio", kio permesas al li dumvive kiom ajn multe esti elektata kiel prezidanto kaj eble eĉ permesas transdoni la postenon al sia filo Rustam Emomali.
En 1994 li estis unuafoje elektita kiel prezidanto de la lando kun 59,5% de subtenaj voĉoj. En 1999 li ricevis 97,6%, en 2006 — 79,3%, en 2013 — 83,9%.
Baloto en 2020
La prezidanto kandidatiĝis de la Popolo-Demokratia Partio de Taĝikio, kiu oficiale kaj unuvoĉe kandidatigis lin la 3-an de septembro 2020. Por la prezidenta posteno krom li luktis kvin pretendentoj: Rustam Latifzoda (la Agrikultura partio), ricevinta 3,03%, Abduĥalim Gafforzoda (la Socialisma partio) — 1,49%, Rustam Raĥmatzoda (la Partio de Ekonomiaj Reformoj) — 2,15%, Miroĝ Abdullojev (la Komunisma partio) — 1,17%. Laŭ komuna opinio ili apenaŭ havis ŝancojn kaj reprezentis partiojn, kiujn analizistoj nomas pajlopupoj de la reganta potenco. Por venki en la baloto necesas gajni pli ol 50% de la voĉoj.
La plej populara gvidanto de demokratia opozicio Saidĝafar Usmonzoda, prezidanto de la Demokratia Partio, estis rifuzita de la Centra Elekta Komisiono, kiu deklaris parton de kolektitaj de li subtenaj subskriboj falsaj. Por kandidatiĝi necesas kolekti subtenajn subskribojn de 5% de la elektontoj, do 260 mil. Kun la sama klarigo estis rifuzita Faromuz Irgaŝov, kiu reprezentis neniun partion. Raĥmatillo Zojirov, prezidanto de la Social-Demokratia Partio de Taĝikio, ne kandidatiĝis kaj alvokis al bojkoto de la baloto. La 20-an de septembro li rakontis en Fejsbuko, ke du nekonatuloj atakis kaj bategis lin. Ĉiuj alternativaj kandidatoj preskaŭ ne kampanjis. La Partio de Islama Renaskiĝo de Taĝikio estas la plej forta opozicia movado, sed ĝi estis malpermesita en 2015.
La baloton kontrolis 122 observantoj el internaciaj organizaĵoj, Rusio kaj Uzbekio. Observantoj de la Ŝanhaja Organizo por Kunlaboro agnoskis la baloton valida kaj nomis ĝin "malferma kaj laŭleĝa". La Organizo por Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo ankoraŭ ne publikigis raporton, sed ĉiujn antaŭajn balotojn ĝi nomis malkongruaj al internaciaj normoj. La Centra Elekta Komisiono asertas, ke ĝi ricevis eĉ ne unu plendon. Gvatkameraoj en balotejoj mankas, opinisondoj ĉe elirejoj ne okazas.
La 11-an de oktobro 2020 Emomalii Raĥmon gajnis baloton, ricevinte 90,9% de la voĉoj. La baloton partoprenis ses kandidatoj kaj 85,39% voĉdonrajtaj civitanoj (3 837 927 homoj).