cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
István Farkas
FARKAS István [farka:ŝ] estis rumanuja hungara reĝisoro naskita en Oradea la 26-an de januaro 1929 kaj mortinta en Oradea la 5-an de januaro 1989.
Pendumilo
Pendumi kondamnitojn estis inter la plej aĝaj manieroj plenumi la mortpunon. Antaŭ ol oni sisteme uzis tiun juĝejan kondamnon kaj por tio konstruis pendumilojn, oni ofte simple pendumis kondamnitojn ĉe fortaj branĉegoj de stabilaj arboj, aparte multe ĉe kverkoj, kies ligno aparte malmolas. Ĉe la antikvaj germanoj kaj baltoj en norda Eŭropo la subĉiela juĝejo kutime estis ĉe impona kverko, ĉe kiu en kaze de neceso eblis tuj plenumi la juĝan verdikton. La nuntempe ankoraŭ ekzista pendumilo de la urbeto Beerfelden en la mezalta montaro Odenvaldo de Germanio el la jaro 1550 (vidu la foton dekstre) konsideriĝas la plej bone konservita en Germanlingvio. La lasta plenumo de mortpuno tie okazis dum la 18-a jarcento.
Ekde la fino de la 19-a jarcento oni provis en Britio rapidigi la mortigon kaj mallongigi la mortan suferon dum pendumoj kaj pro tio elprovis plurajn teknikajn plibonigojn. En Usono, historie komence brita kolonio, kaj aliaj britaj kolonioj transpreniĝis la plibonigoj, ankaŭ post sendependiĝoj de la ŝtatoj. Tamen en Usono ekde la komenco de la 20-a jarcento pupulariĝis aliaj teknikoj plenumi la mortpunon, ekzemple per gaso aŭ per elektro, dum en Eŭropo kadre de la 20-a jarcento pli kaj pli socie kondamniĝis kaj malkutimiĝis la mortpunoj. En Britio ekzemple la lasta kondamnito pro pendumo mortis dum la jaro 1964. En la Germana Regno mortpunoj komence de la 20-a jarcento estis maloftaj, kaj pendumoj tute ne plu kutimaj - tamen dum la diktatora epoko de Nazia Germanio inter la jaroj 1933 kaj 1945 pendumoj ree fariĝis tre oftaj, kaj post tiu epoko oni decidis mortpunigi signifan nombron da naziaj gvidantoj kiel militkrimuloj per la sama, mezepoka maniero. En la regno Aŭstrio-Hungario pendumoj estis relative oftaj punoj ĝis la jaro 1919, kiam en la nova demokratia respubliko Aŭstrio malpermesiĝis la mortpuno.
Tamen en pluraj ŝtatoj de la mondo morto per pendumo ankoraŭ nun estas kutima maniero plenumi mortpunon, aparte en iuj afrikaj kaj aziaj ŝtatoj - interalie en Egiptio, Irano, Irako, Japanio, Kuvajto, Malajsio kaj Singapuro.
Křepkovice
Křepkovice estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de urbo Teplá en distrikto Cheb. Ĝi troviĝas proksimume 4 km sude de Teplá. Estas ĉi tie registritaj 23 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1273.
Svava Jakobsdóttir
Svava Jakobsdóttir (naskiĝis la en Neskaupstaður, orienta Islando, mortis la ) estis islanda verkistino. Kiel infano ŝi pasigis kvin jarojn en Kanado, kie ŝia patro servis kiel pastro. Ŝi studentiĝis en Rejkjaviko en 1949 kaj poste studis anglan literaturon en Usono kaj en Anglujo. Ŝi studis en Somerville College (Universitato de Oksfordo) en 1952-1953. Ŝi laboris dum kelka tempo en la islanda Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj, ĉe la Ŝtata Radio kaj kiel ĵurnalisto ĉe Morgunblaðið, la plej granda islanda ĵurnalo. Dum kelkaj jaroj ŝi estis parlamentano por Alþýðubandalagið (socialisma partio).
85512 Rieugnie
85512 Rieugnie estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la franca amatora astronomo Christian Buil elde Ramonville-Saint-Agne (Haute-Garonne, Francio).
Svava Jakobsdóttir
Pleje konata ŝi estas kiel verkisto. Ŝiaj unuaj verkoj estis la novel-kolektoj 12 konur (12 virinoj) (1965) kaj Veisla undir grjótvegg (Festeno sub ŝtonmuro) (1967) kaj la romano Leigjandinn (La luanto) (1969) kiu estas alegorio pri la subpremo de virinoj kaj malgrandaj nacioj. Ĉi tiuj verkoj estas originale novecaj kaj vekis multan atenton pro modernisma rakontmaniero kaj kritika pritrakto pri la pozicio de virinoj. Ŝia stilo estas mikso de banaleca realismo kaj libera fantazio, kie timigaj okazaĵoj estas prezentataj kiel memdiraj ordinaraĵoj kaj kliŝoj kaj stereotipa pensado estas atakataj. Svava verkis ankaŭ teatraĵojn, kiuj metas ŝin en la unuan vicon de islandaj dram-verkistoj. Inter tiuj estas Hvað er í blýhólknum? (Kiu estas en la plumba tubo?) (1970) kiu pritraktas la pozicion de virinoj kaj la edukadon de knabinoj pro la virina rolo; Æskuvinir (Dumjunecaj amikoj) (1976) kaj Lokaæfing (Fina ekzerco) (1983) kiu i.a. pritemas la teruraĵojn de nuklea milito. En ŝia romano Gunnlaðar saga (Historio de Gunnlöð) (1987) ŝi kunmiksas nuntempon kaj mitan antikvon en lirika kaj mistika maniero. Unu el ŝia plej famaj noveloj, Saga handa börnum (Rakonto por infanoj) estis tradukita de Baldur Ragnarsson.
85512 Rieugnie
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Yvon; Marc kaj Delphine Rieugnié, de Rabastens, kiuj helpis multenombrajn francajn amatorajn astronomojn por ke ili konstruu siajn proprajn teleskopojn kaj spegulojn. Ili ankaŭ kontribuis al la Association des Utilisateurs de Détecteurs Électroniques kaj al la Société astronomique de France.
Pegazo (mitologio)
Laŭ greka mitologio, Pegazo estis fluganta ĉevalo. Metafore oni rilatigas lin al poezio. Pegazo estis filo de dio de la maro Pozidono kaj Meduzo. Li vivis en altaj montoj, plejparte sur Helikono. Li flugis vente rapide. Li estis belega, forta, tenera, saĝa kaj bonkora. Li scipovis flugi eĉ al Olimpo.
Pegazo donis al Zeŭso fulmojn. Post morto de sia frato li revenis al Olimpo. Post tio li edziĝis kun Euipao kaj tiam komencis familion de flugantaj ĉevaloj. Fine Pegazo fariĝis stelkonstelacio. Laŭdire estiĝis du putoj per hufbatoj de Pegazo.
Laŭ Francisko Azorín Pegaso [tiele: kun so, eble erare kaj certe evitinda] estas Mita flugilhava ĉevalo rajdita de Belerofonto por mortigi la Ĥimeron; poste, por rajdi ĉielen; sed Jupitro punis ĉi tiun decidon k. faligis la rajdiston k, steligis Pegason (Tial, la konstelacio tiel nomata). Li indikas etimologion el la greka pege (fonto), ĉar ĉi tiu estaĵo naskiĝis el la ŝprucanta sango de la Meduzo, kiam Perseo detranĉis ĝian kapon, kaj de tie la latina Pegasus.
Laŭ la greka verkisto Palaifato, Pegazo estis la ŝiponomo de Belerofono.
5539 Limporyen
5539 Limporyen estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la elde la Observatorio de Purpura Monto, apud Nankingo (Ĉinio).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la honkonga industriestro kaj filantropo Lim Por-yen (ĉine : 林百欣, 1914–2005), kiu monhelpis la konstruon de lernejoj kaj bibliotekoj en Ĉinio.
Gobelino
Gobelino aŭ gobeleno (el la franca: Gobelin, nomo de familio kiu starigis la manufakturon Gobelin), pli ĝenerale ankaŭ bildotapiŝo, estas arta mur-tapiŝo. La bildoj estas enteksataj per teksmaŝino.
Laŭ Francisko Azorín gobeleno estas Ĉiu fama arta tapiŝo tekstita en la Pariza fabriko, kiu [tiele: sen akuzativo] fondis Johano Gobelin, 15a jc. Li indikas etimologion el Gobelin, propra nomo de artemaj tapiŝoteksistoj.
Funkcio de la bildo-/murtapiŝoj
La artaj teksaĵoj plenumis krom ornamaj ankaŭ diversajn praktikajn taskojn: unue tiun de varmoizolado, kio plibonigis la ĉambroklimaton, kaj due ili solvis la akustikajn problemojn en grandaj, altaj ĉambroj. Sed ne sufiĉas konsideri la praktikajn utilojn de murtapiŝoj, ĉar la enteksitaj bildoj ankaŭ plenumis instruajn funkciojn. Ekzemple la bildotapiŝoj de la Supra Rejnlando, montrantaj sovaĝulojn aŭ fabelbestojn, estas postulinvito, vivi laŭ kortumaj reguloj. La sovaĝuloj respegulas la kortuman-kavaliran idealon, kiun fervore sekvu la rigardanto. Tiuj ĉi bildotapiŝoj tamen estis ofte fiksitaj tiel alte sub la plafono de la ĉambroj, ke izola efiko estas neebla kaj neenda.
Historio
La bildoteksado apartenas krom la teksado kaj la ceramiko al la plej malnovaj metiaj artoj de la homaro. Ĝi estis praktikata jam antaŭ jarmiloj. Sian florepokon la bildotapiŝa teksado travivis en la mezepoko kaj en la renesanco, ekzemple en la milflorismaj murtapiŝoj.
La plej malnovaj ekzistaj fragmentoj de bildoteksaĵoj estas tombo-aldonaĵoj, kiuj danke al la seka dezertoklimato de Egiptujo konserviĝis trans jarmiloj. Al la plej malnovaj postlasaĵoj de bildoteksado en okcidenta Eŭropo apartenas la mezepokaj verkoj el la 12-a kaj 13-aj jarcentoj, kiujn oni gardas en la katedralo de Halberstadt, Germanujo, (Abraham-Tapiŝo proksimume 1150, la plej malnova teksita bildotapiŝo en Eŭropo) kaj grandaj ciklo ekestintaj je la fino de la 13-a jarcento en Francujo.
Nikolaismo
Nikolaismo estis libertina herezo menciita dufoje en la Apokalipso de Johano.
En la Biblio
La aŭtoro de la Apokalipso de Johano aprobas la eklezion de Efeso: "Sed ĉi tion vi havas, ke vi malamas la farojn de la Nikolaitoj, kiujn ankaŭ mi malamas." Al la eklezio de Pergamo li skribas: "Sed mi havas kelkon kontraŭ vi: ke vi havas tie sekvantojn de la instruo de Bileam, kiu instruis al Balak ĵeti falilon antaŭ la Izraelidojn, por ke ili manĝu idoloferitaĵojn kaj malĉastu. Kaj vi ankaŭ havas sekvantojn de la instruo de la Nikolaitoj tiel same."
Al la eklezio de Tiatira la aŭtoro de la Apokalipso de Johano skribas: "Sed mi havas kontraŭ vi, ke vi toleras la virinon Izebel, kiu nomas sin profetino; kaj ŝi instruas kaj delogas miajn servistojn malĉasti kaj manĝi idoloferitaĵojn." Ekzegezistoj rilatigas ĉi tion tutan al la dekreto de la Apostola koncilio, kiu ordonis, "ke oni sin detenu de idoloferitaĵoj kaj de sango kaj de sufokitaĵoj kaj de malĉasteco; se vi vin gardos kontraŭ tio, vi bone agos. Adiaŭ!"
Ĉe la Patroj de la Eklezio
La Patroj de la Eklezio ellaboras interpretojn pli precizajn, devenigitajn el la tradicio. Laŭ Sankta Ireneo el Liono (2-a jarcento), "La Nikolaitoj havas kiel majstron Nikolaon, unu el la sep unuaj ordinitaj diakonoj de la apostoloj; tiuj ĉi malĝuste vivis”. Li aludis al Agoj de la Apostoloj 6,5: “Kaj tiu diro plaĉis al la tuta amaso; kaj ili elektis Stefanon, viron plenan de fido kaj de la Sankta Spirito, kaj Filipon kaj Proĥoron kaj Nikanoron kaj Timonon kaj Parmenason, kaj Nikolaon, prozeliton el Antioĥio”. Laŭ Ireneo, la Nikolaitoj estis gnostikuloj, antaŭuloj de la gnostikulo Cerinto..
Ĉirkaŭ tiu sama tempo, Tertuliano mencias la Nikolaitojn, sed ŝajnas scii pri ili nur tion, kion oni legas en la Apokalipso de Johano. Simile tio, kion Hipolito el Romo kaj diversaj aliaj Patroj de la Eklezio diras pri la Nikolaitoj, estas bazita sur Ireneo.
Klemento de Aleksandrio (ĉ. 150 – ĉ. 215) priskribas Nikolaitojn kiel "voluptavidajn kaprojn", kies virinojn ili traktis kiel komunajn. Li rakontas ke Nikolao estis edzo de tre bela virino, pri kiu li tre ĵaluzis. Kiam la apostoloj lin riproĉis, Nikolao enkondukis sian edzinon antaŭ la komunumo kaj ŝin ofertis al ĉiu deziranto. Klemento precizigas ke Nikolao, pliposte, askete vivis same kiel liaj infanoj. La Nikolaitoj, do, diras Klemento, trompe interpretas lian asketan maksimon "oni devas mistrakti sian karnon" (greke παραχρήσασθαι τῇ σαρκὶ δεῖ) kiel inviton al diboĉo. .
Viktorino el Petovio (m. 303 aŭ 304|) atribuis al la Nilokaitoj doktrinon, laŭ kiu la viando oferita al la idoloj povas esti "ekzorcita" kaj lice manĝata, kaj laŭ kiu malĉastintoj povas akiri pardonon en la "oka tago".
Laŭ Epifanio el Salamis (m. 403), Nikolao, hontinte pro sia neeblo plenumi sian intencon konservi absolutan ĉastecon kun sia bela edzino, proponis doktrinon, ke seksumo estas elementa ŝlosilo al la dia regno. .
Do kutime la Patroj de la Eklezio ripetis kondamnojn de Nikolaitoj, enfokusigante la karakteron obscenan de ilia vivkonduto. Sankta Hieronimo prezentas Nikolaon kiel "inventinto de ĉiuj obscenoj", asertante ke li "gvidis arojn da virinoj". Sankta Aŭgusteno de Hipono resumas en sia "Kontraŭ herezoj" (ch. V) ĉiujn akuzojn jam formulitajn kontraŭ ili.
Mezepoka uzo de la termino
Subinflue de la patristiko, sekve al la Gregoria reformo, populariĝis en la 11-a kaj 12-a jarcentoj uzo de la terminoj "nikolaismo" kaj "nikolaitoj" por indiki seksan nesindetenon de klerikoj.
Geedzaj seksrilatoj ankoraŭ estas malpermesataj dum difinita tempo antaŭ kaj post eŭkaristia celebrado en bizancaj ortodoksaj eklezioj, kiuj interpretas en tiu sama senco la absoluta malpermeso de tiaj rilatoj al edziĝintaj episkopoj, presbiteroj kaj diakonoj (et non generare filios, "nek generi filojn") dekretita en la 33-a kanono de la Koncilio de Elviro en Hispanio (ĉirkaŭ 306), kaj en kanono de posta Kartaga koncilio (continentes esse in omnibus, "esti sindetenaj en ĉio").
La ekskluzive grekaj partoprenantoj en la Koncilio kvinasesa, dum ili reasertis en sia 6-a kanono la tradician edziĝmalpermeson al tiuj, kiuj ricevis la subdiakonan aŭ plialtajn ordinojn, kaj en sia 12-a kanono malakceptis ke episkopoj kunvivu kun iliaj eventualaj edzinoj, deklaris en sia 13-a kanono – kvankam sciante, ke en Romo edziĝintoj ordinotaj al presbitereco aŭ al diakoneco devas prometi ne plu havi rilatojn kun siaj edzinoj – ke oni devas nek postuli tian promeson nek rifuzi ordini edziĝintojn al tiuj ordinoj, kaj asertis ke tiu estas la antikva normo.
Diversmaniere la greka Patro de la Eklezio Epifanio de Salamis (315 ĉirkaŭ – 403) priskribis la tiaman normon de la orienta eklezio. Li deklaris: "La sankta Eklezio de Dio [...] akceptas kiel diakonon, presbiteron, episkopon aŭ subdiakonon tiun, kiu sin detenas de sia unu edzino aŭ kiu estas vidvo, sed ne tiun, kiu estante edzo de unu edzino ankoraŭ kunvivas kun ŝi kaj generas filojn, precipe tie, kie la ekleziaj kanonoj plenumiĝas ĝuste. Evidente, vi tamen diros al mi, ke kelkloke presbiteroj kaj diakonoj and subdiakonoj ankoraŭ generas filojn. Tio ne estas laŭkanona, sed konformas al la kelkfoje sendisciplina intenco de la homoj kaj, se mankas servo, pro la popolo."
La Unua Laterana koncilio (1123) malpermesis al sacerdotoj kunvivi kun siaj eventualaj edzinoj. La Dua (1139) deklaris nulaj (ne nur malpermesitaj) eventualajn edziĝojn de ordinitaj sacerdotoj, sed ne dekretis eliminon de ordinado de edziĝintoj. En 1322, papo Johano la 22-a insistis, ke oni ne ordinu edzon sen la konsento de lia edzino (ĉar la malpermeso al ordinito de seksaj rilatoj evidente koncernis ankaŭ ŝin).
Tiuj maloftaj papaj dokumentoj, kiuj uzas la vorton "nikolaismo", ĝenerale asocias ĝin kun "simonio", precipe en ĉi tiu kunteksto la komercado de ekleziaj oficoj. Ĝuste tiam okazis ŝanĝo de vidpunkto koncerne la feŭdisma tradicio, laŭ kiu episkopoj kaj paroĥestroj ricevis de reĝo aŭ minora sinjoro la bienojn de iliaj oficoj kaj devis reciproke servi per regaloj kaj mono. Tion, kion antaŭe malmultaj konsideris riproĉindan, oni komencis rigardi kiel ege maljustan. Oni vidis la simonion kaj la nikolaismon kiel la du ĉefajn malvirtojn de la eklezia vivo, kiujn oni devis sanigi kaj reformi.
La papo Gregorio la 7-a, laŭ kiu la reformo estas nomita, neniam uzis la vorton "nikolaismo". Ĝin uzis tamen, ekzemple, la kardinalo Humberto de Silvacandida, kiu nomis "herezo de la Nikolaitoj" la grekan disciplinon, kaj kiu en letero adresita al orienta monaĥo Niceto, riproĉis lian akcepton de edzaj pastroj, kaj citis Epifanion de Salamis (kp supre), grekan Patron de la Eklezio de la komenco de la 4-a jarcento, kiu deklaris nekanona la ordinadon de iu, kiu vivas edze kun sia edzino. En tiu letero Humberto diris, ke "la malbenita diakono Nikolao, princo de tiu herezo, venis rekte el la infero". En 1059, papo Nikolao la 2-a metis en liston de la grekaj herezoj "la herezon de la nikolaitoj, kiu permesas edzecon al presbiteroj, diakonoj kaj ĉiuj membroj de la klerikaro". Efektive, ekzistis tiutempe en bizancaj eklezioj disciplino de deviga edzeco de ne-monaĥaj sacerdotoj, kaj al sacerdotoj vidviĝintaj estis malpermesite ekzerci sian ordinon.
Ankaŭ Petro Damiano aplikis la terminon "nikolaismo" al la konduto de tiuj klerikoj, kiuj vivis malĉaste: "Ili estas nomataj Nikolaitoj, kiam ili havas seksrilatojn kun virinoj [...] evidente ili fariĝas malĉastintoj, kiam ili kunligiĝas en tiu malpura rilato, kaj ili juste nomiĝas Nikolaitoj, kiam ili defendas sian mortigan peston kvazaŭ aŭtoritate. Malvirto fariĝas herezo, kiam oni ĝin konfirmas kaj defendas per miscela doktrino."
34236 Firester
34236 Firester estas malgranda, meze hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la far'de la teamo de la astronomia kampanjo « LINEAR » (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Ĝi estas proksima de la orbita resonanco 1:8 kun Venuso : ĝia orbita periodo (1792,959 tagoj) estas proksimume okoble de tiu de Venuso (224,701 tagoj).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Benjamin J. Firester, finalisto de la Regeneron Science Talent Search de 2018, scienca konkurso por gelernantoj en lasta jaro de mezlernejo, pro lia projekto pri plantoscienco. Li estis lernanto ĉe la Hunter College High School de Nov-Jorko (Nov-Jorkio).
Bilovarci
Bilovarci (Біловарці, Kiskirva) estas malgranda vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Tjaĉiv.
Situo
Bilovarci situas laŭ rojo.
Historio
La unua mencio okazis en 1373 laŭ tiama hungara nomo kaj ortografio "Beelwara". Baldaŭe la kampoj apartenis al familio Kirvai, tial la loknomo ŝanĝiĝis al Granda kaj Malgranda -kirva (hungare Nagy kaj Kis-kirva). En 1910 vivis en Kiskirva 718 loĝantoj (583 rutenoj, 132 germanoj, 3 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Máramaros, al distrikto de Taracköz, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon Karpata Ukrainio. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis Vilĥivci. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.
Entropio
Termodinamiko
La entropio termodinamika S, simple nomata „la entropio“ en la kunteksto de kemio kaj fiziko, estas mezuro de kvanto da energio en fizika sistemo kiu ne povas esti uzata por fari laboron.
Rudolf Clausius, en 1865, enkondukis la koncepton de entropio. Li difinis la ŝanĝon \partial S kiel entropio de termodinamika sistemo dum reversebla procedo.
kie \partial Q estas la kvanto da infinitezima varmo ŝanĝita dum la tempo \partial t en kiu la momenta absoluta temperaturo estas T \; do en la SI-sistemo, la mezurunuo estas Ĵulo/Kelvino (J.K−1).
En 1877, Ludwig Boltzmann ideigis ke la entropio de sistemo povas esti ligita al eblaj nombroj da „mikrostatoj“ laŭ ĝiaj termodinamikaj proprecoj. Li konsideris, ekzemple, idealan gason en ĝia ujo. Mikrostato estas determinita laŭ la pozicio kaj movokvanto de ĉiu atomo. Pro tio, oni bezonas konsideri nur tiujn mikrostatojn, al kiuj (1) la pozicio de ĉiuj partikloj estas lokitaj en la volumeno de la ujo, (2) la sumo de la kinetaj energioj de la atomoj estas egala al tuta energio de la gaso. Boltzmann ankaŭ postulis:
kie k estas la Boltzmann-a konstanto, kaj \Omega estas la nombroj de taŭgaj mikrostatoj. Tiu postulato, kiu oni konas kiel Boltzmann-a principo, povas esti konsiderata kiel la fundamento de la statistika meĥaniko, kiu priskribas la termodinamikajn sistemojn uzante la statistikan disvolviĝon de ĝiaj eroj. Tio rilatas al mikroskopa propreco de la sistemo \Omega, al ĝiajn termodinamikajn proprecojn, t. e. al la entropio S. Sub la difino de Boltzmann, la entropio estas klare funkcio de stato. Krome, ĉar \Omega estas nepre natura numero (1, 2, 3, …), la entropio estu pozitiva.
Oni povas vidi \Omega kiel mezuron de la malordigo de sistemo. Tio okazas, ĉar tio, kion ni konsideras „ordiĝaj“ sistemoj, tendencas havi malmultajn konformiĝajn eblojn, kaj „malordiĝaj“ havas multajn konformiĝajn eblojn.
Kazo de ideala gaso
Konsideru ni nun unu molon de ideala gaso en la normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo. La nombro da partikloj estas grandega. Ĉiu partiklo de gaso estas difinita per la tri parametroj de spaca pozicio kaj la energia parametro (termika agitiĝo). La nombro da eblaj statojn estas altega. Tamen, danke al la statistika termodinamiko, eblas kalkuli ĝin pri la kazo de ideala gaso konsiderata sub la normaj kondiĉoj (mola volumeno = 22,4 l): Krome, rimarkendas, ke pro la termika agitiĝo la sistemo estas por senfinia ŝanĝo. Kompreneble la malordigitaj statoj estas la plej multaj. Estas ĉi tiuj malordigitaj statoj, kiuj okazas la plej grandan parton de la tempo kaj difinas la staton de ekvilibro de la sistemo macroskopaskale.
Per apliko de la formulo de Boltzmann, eblas liveri valoron de entropio al nia skalo:
kun la konstanto de Boltzmann = R/N''A = 1,381.10-23 J.K-1,
S = 159 J.K-1; kiu estas la entropio de unu molo de ideala gaso sub normaj kondiĉoj de temperaturo (T) kaj premo (P).
Pri la kazo de T = 0 kelvino, la termika agitiĝo haltas, la gaso estas tiam en la fundamenta stato de pli malalta energio. Du kazoj eblas:
Entropio kaj energio
Konsideru ni sistemon de N partikloj. Supozu, ke ĉiu partiklo i havas energion ε🇮🇳 ≥ 0, oblo de δ, kaj ke la partikloj povas interŝanĝi po du energion tiel ke la tuta energio inter la du konserviĝas. Ekzemple: Pro la fakto, ke la interŝanĝoj estas konservativaj, la tuta ennergio de la sistemo estas konstanta: La makroskopa stato de la sistemo konsistas el la kvantoj da energio de ĉiuj partikloj; ĝi ne dependas de la nombro da partikloj pri ĉiu energinivelo. Efektive, ĉe la macroskopa nivelo, ne gravas ĉu estas la partiklo u, kiu havas energian nivelon i kaj la partiklo v nivelon 1, aŭ inverse. Estu Ni la nombro de partikloj kun energio ε🇮🇳 = i.δ. La multobligo de la sistemo estas difinita per la nombro da permutaĵoj de partikloj inter la energiaj niveloj antaŭkonservantaj la nombron da partikloj en ĉiu nivelo: La entropio de la sistemo S estas difinita proporcie al la logaritmo de la multobligo Ω. Per uzo de la proksimuma kalkulado de Stirling de la faktorialoj pri grandaj nombroj: kie p🇮🇳 = N🇮🇳/N estas la probablo, laŭ kiu unu partiklo apartenus al la energinivelo i.
Ĝeneraligo
Post tiu eltrovo, la ideo ke la malordigo tendencas kreski eniris en aliajn branĉojn de la pensado, eĉ konfuze. Unu el la miskomprenoj estas la fakto ke la rezulto de (vidu la duan leĝon de termodinamiko) aplikiĝas nur por izolaj sistemoj. Oni scias ke la Tero ne estas izolata sistemo, ĉar ĝi daŭre ricevas energion de la Suno; sed la universo estas izolata sistemo, sekve, ĝia tuta malordiĝo konstante plikreskos, ĝis ekvilibro. De tio, oni spekulacias ke la universo estas destinita al termika morto, kiam tuta energio finos per la homogena distribuado, do sekvos ke estos nenia fonto de laboro.
Informadiko
Sistemo tendencas pasi de stato de ordo, aŭ malalta entropio, al stato de plej granda malordo aŭ alta entropio. La entropio de iu sistemo estas rilata al la kvanto da informoj, kiun ĝi enhavas.
En informadiko, oni povas priskribi sistemon tre ordigatan uzante malpli da bitokoj ol bezonataj por priskribi malordigatan. Ekzemple, oni povas priskribi serion kiu havus dek 0-jn uzante simplan kodon kiel (0,10). Sed serio de simboloj hazardaj estas pli malfacile reprezentata; ekzemple, se serio havus tri 1-jn kaj sep 0-jn, ĝi bezonos kromajn etikedojn por esti reprezentata. Tiel (001100100) estos kodigita kiel (0,2,1,2,1,2,1,1,1,2) kun nula avantaĝo. Tio okazas ĉar ekzistas nur unu kombino por la unua serio, ekz. (0000000000), sed ekzistas = 120 kombinoj por la dua serio, ekz. (1110000000), (1101000000), ktp.
La formulo de Shannon (vidu la informteorion), kiu baziĝas sur la analogio kun la termodinamika entropio:
rezultigas la entropion H(M) (nombro sen unuo) de mesaĝo M en bitokoj, estante p(M) la probablo de la mesaĝo M. Tiel, la probablo de la mesaĝo unua M_1 konsistigita de serio de dek 0-j estas egala al nur unu, kaj. La probablo de la mesaĝo M_2 konstituita de tri 1-j kaj sep 0-j estas, kaj la entropio de tiu mesaĝo estas
Listo de flughavenoj de Angolo
Jen listo de flughavenoj de Angolo, klasifikitaj laŭ geografia situo.
Teritoria bando
Teritoriaj bandoj oni nomis en la erao de la svingbandojn de la 1930-aj jaroj tiujn bandojn, kiuj ne loĝis en la ĉefurboj de ĵazo kiel Novjorko aŭ Ĉikago kaj krome estis limigitaj je sia agadradio sur difinita teritorio, kiun ili defendis en bandobataloj - konkursoj kontraŭ aliaj bandoj.
Ĉi tiuj bandoj kovris la tutan teritorion de Usono, je kio ili grave kontribuis al la popularigo de svingo, do de moderna dancmuziko, tamen la plej multaj bandoj ne ricevis la eblecon surdiskigi sian muzikon. Ekzistis ili laŭ diversaj stilaj nuancoj de dancmuziko kaj ili estis kunmetitaj ĉefe el nigruloj. Komence ili vojaĝis per trajno kaj instrument-ŝarĝaŭto, poste kun vojaĝbusoj. La malprosperiĝo de ĉi tiu instrumenta muzikkulturo, kiu originis antaŭ 1920, ĝis la masiva pereo de la bandegoj komencis en la malfruaj 1940-aj kaj fruaj 1950-aj jaroj, havus diversajn kaŭzojn, inter ili la Granda Depresio en la 1930-aj jaroj, la rigidaj sindikatoj, la radio, la amplifata kantado, amplifataj instrumentoj kaj la fermado de la danchalegoj, kiuj proponis lokon por ĝis 3000 dancantoj kaj kiuj akustike devis esti konforme prisonataj.
Kiel plej grava centro de ĉi tiu „teritoria ĵazo“ validas retrorigarde Kansasurbo (nodo de trafikvojoj, kie la bandoj plejofte devis travojaĝi kaj kie regule okazis bandkonkursoj) kaj la meza okcidento kaj la sudo de Usono. El ĉi tiu regiono ne nur devenis la plej konataj bandoj de kansasurba ĵazo ekz. tiu de Count Basie, Andy Kirk aŭ Jay McShann, sed ankaŭ nuntempe malpli konataj bandoj kiel tiu de George E. Lee, Bill Brown and His Brownies kaj la Hunter's Serenaders. Multaj ĵazmuzikistoj poste famiĝontaj kiel Jimmy Crawford, Budd Johnson, Jimmy Rushing aŭ Walter Page ludis komcence de siaj karieroj en teritoriaj bandoj.
Al la plej fruaj el ĉi tiuj bandoj apartenis tiu de Alphonse Trent. Ĝi aktivis proksimume unu jardekon ĝis 1934 en la regiono ĉirkaŭ Dallas, Teksaso. Ankaŭ en Teksaso, en San Antonio ludis la orkestro de Troy Floyd. Oklahomo estis la centro de la Blue Devils, la bando de la posta basisto de Basie, Walter Page. Krom Rushing el lia bando venis Basie mem, Lester Young, Buster Smith kaj Hot Lips Page. Ekde Ĉikago vojaĝis Al Katz and his Kittens kiel Novelty Band.
San Nazzaro
San Nazzaro estas la nomo de la sekvantaj lokoj:
Rojo Butarque
La rojo Butarque [butarke] (aŭ Butarko) estas akvofluaĵo en la Regiono Madrido (Hispanio), apartenanta al la baseno de la rivero Manzanares —alfluanto siavice de la rivero Jarama kaj tiu de Taĵo—, en kiu ĝi elfluas dekstre.
Fluo
Ĝi ekfluas okcidente de la urbo Madrido, ĉe Boadilla del Monte, pasante poste tra la municipaj teritorioj de Alcorcón, Leganés kaj Madrido. En tiu lasta elfluos en la rivero Manzanares en la areo de la Parko Lineal de Manzanares, en la distrikto Vilaverdo, kie ĝi nomigas kvartalon.
La rojo estas kanaligita dum granda ero en Alkorkono kaj Madrido, kvankam fluas libere ekde la Parko Presillas, nordoriente de Alkorkono, ĝis ties eniro en la municipa teritorio de Madrido. En Leganés ĝi pasas tra la areo de la kvartalo Fortuna por alveni kelkajn metrojn poste al lago Butarque, kaj plue kelkajn kilometrojn ĝis industria zono Prado Overa, antaŭ eniri en kanaligejo kiu alportos ĝin ĝis la rivero Manzanares. Inter la kvartalo Fortuna kaj la ŝoseo de Leganés al Carabanchel, la rojo trapasas malgrandan riverarbaron konata kiel Parque Lineal Arroyo Butarque.
En la rojobordoj troviĝis nombraj kuŝejoj de aĵoj el loĝantoj de tiuj bordoj, ekde la Paleolitiko ĝis la Mezepoko, kiam la vilaĝoj troviĝis ĉe la rojo, kiaj Butarque aŭ Overa, kiuj poste estos abandonataj pro malbonaj sankondiĉoj de la zono, kaj kies loĝantoj fondos kun aliaj setlantoj la domaron de Leganés, en 1282.
La rojo enhavas abundan populacion de karpoj, kvankam estas programo por anstataŭi ilin per trutoj, kiuj ege malpliiĝis.
CCSID 500
CCSID 500 estas aro de kodoj por priskribi en komputilo literojn kaj aliajn signojn. Ĝi estas pli nova varianto de EBCDIC kun aldonaj signoj.
Kazimierz Kuratowski
Kazimierz KURATOWSKI (naskiĝis la 2-an de februaro 1896 en Varsovio — mortis la 18-an de junio 1980 sameloke) estis pola matematikisto, unu el ĉefaj reprezentantoj de la varsovia skolo matematika.
Vivkuro
Filo de advokato Marek Kuratow kaj Róża Karzewska. En 1913 finis gimnazion nome de generalo Paweł Chrzanowski en Varsovio. Por studi matematikon vojaĝis al Universitato de Glasgovo (1913-14). Revenis al Varsovio kun la komenco de funkciigo de pola universitato en 1915. Post tri jaroj finis la Varsovian Universitaton, kaj en 1921 doktoriĝis pri filozofio surbaze de duparta disertaĵo rilatanta al:
1. aksioma aranĝo de topologio pere de enkonduko de la aksiomaro de adheraĵoj (Sur la notion de l’ ensemble fini, „Fundamenta Mathematicae, 1/1920);
2. difina solvo pri la problemo de kontinuoj neredukteblaj.
Aŭtune de la sama jaro habilitiĝis ĉe la sama universitato surbaze de disertaĵo pri solvo de problemo, kadre de aroteorio, starigita fare de belga matematikisto Vallee Poussin. Post du jaroj eklaboris unue ĉe Katedroj de Matematiko en Varsovia Universitato kaj poste ĉe Lvova Politekniko, kie ankaŭ estis dekano. Dum la dua mondmilito lekciis ĉe sekreta universitato en Varsovio. En 1945 aniĝis al Pola Akademio de la Scipovoj, ekde 1952 aliĝis al Pola Akademio de la Sciencoj (PAN), kies vicprezidanto estis en 1957-68. Post la milito aktive partoprenis reaktivadon de la scienca vivo. Estis direktoro de kunkreita de si nuna Matematika Instituto ĉe PAN, prezidanto de ties Scienca Konsilantaro (1968-80) kaj gvidanto de Topologia Fako (1948-80). Estis prezidanto kaj honora membro de Pola Societo Matematika. Redaktis: „Fundamenta Mathematicae” (ekde 1952 kiel ĉefredaktisto), „Bulteno de PAN” kaj „Monografioj Matematikaj”, kie oni publikigis la plej valorajn prilaboraĵojn de la varsovia kaj lvova skoloj matematikaj. Membro de pluraj societoj kaj eksterlandaj akademioj: Royal Society of Edinburgh, kaj de Aŭstrio, Germanio, Hungario, Italio, Sovetunio.
Esplortemaro
Liaj esploroj pri teorio de mezuro, i.a. kune kun Stefan Banach, Alfred Tarski estis daŭrigataj de pluraj disĉiploj. Komunaj laboroj de Knaster kaj Kuratowski pri teorio de aroj koneksaj fruktis per ĉiuflanka kaj preciza prilaboro de la ĝenerala teorio de aroj kompaktaj, per apliko al problemoj pri distranĉo de surfaco, kune kun paradoksaj ekzemploj de aroj koneksaj (la aro dukoneksa de Knaster-Kuratowski).
La postmilitaj esploroj koncernis ĉefe tri direktojn:
1. disvolvon de homotopeca teorio de konstantaj funkcioj
2. konstruon de spac-teorioj loke koneksaj en dimensioj pli altaj
3. homogenan aranĝon de teorio pri distranĉo de eŭklidaj spacoj per ajnaj iliaj subaroj, bazitan sur proprecoj de konstantaj transformoj de tiuj aroj.
Publikaĵoj
Inter pli ol 170 publikigitaj laboroj aparte valoraj estas monografioj kaj lernolibroj, ekz. Topologioj (vol. 1, 1933, vol. 2, 1950), fundamenta verko eldonita angle kaj ruse, Teorio de aroj (kune kun Andrzej Mostowski, eldono 1-a, 1952 kun angligo kaj rusigo), Enkonduko al teorio de aroj kaj topologio (eldono 1-a, 1952 kun traduko al la angla, franca, hispana kaj bulgara). Li estis aŭtoro de populara libro Pół wieku matematyki polskiej 1920-1970 (Duonjarcento de la pola matematiko) (1973) kaj eldonitaj postmorte Notatki do autobiografii (Notoj al aŭtobiografio) (1981), prilaboritaj de la filino Zofia. Kazimierz Kuratowski reprezentis la polan matematikon en Internacia Unio de Matematiko (ties vicprezidanto en 1963-66), dum multaj internaciaj kongresoj, lekciis en kelkdekoj de universitatoj de la mondo. Estis doktoro honoris causa de universitatoj en Glasgow, Prago, Vroclavo, Parizo. Ricevis la plej altajn ŝtatajn distingojn kaj la oran medalon de Ĉeĥoslovakia Akademio de la Sciencoj nome de Bolzano kaj ankaŭ medalon nome de Kopernik de Pola Akademio de la Sciencoj.
La premio je la nomo de Kazimierz Kuratowski estas atribuata ĉiujare ekde 1981 al matematikistoj ĝis 30-aĝaj.
Teufenbach
Teufenbach estas
Sainte-Feyre
Sainte-Feyre estas franca komunumo lokita en la departemento Creuse kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 2250 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.
Geografio
Sainte-Feyre etendiĝas sur 29,99 km², kaj havis 2250 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas nur 75 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Creuse, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo.
La regiono ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Sainte-Feyre situas je alteco de 662 metroj.
Historio
Antaŭ la franca revolucio de 1789 kaj la kreado de la departemento Creuse en 1790, Sainte-Feyre apartenis al la franca graflando Marche. Ekde la fino de la 15-a jarcento ĝis proksimume la jaro 1900, tiu regiono estis fama fonto da migrantaj masonistoj, kiuj ĉiujare dum la plej varma periodo laboris en grandaj urbocentroj, precipe en Parizo.
Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la vilaĝo S-ro Michel Villard, kiu do fariĝis la loka urbestro.
Administrado
Sainte-Feyre apartenas al la kantono Guéret-Sud-Est, kies ĉefurbo estas Guéret. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Guéret, unu el la du arondismentoj de la departemento Creuse.
Naturprotekto
Naturprotekto aŭ naturprotektado temas pri ĉiuj esploroj kaj agadoj por konservi aŭ rekrei la efikecon de la naturo. Celo estas daŭripova uzu de la naturo fare de la homoj. La naturo estu protektata kiel homa vivbazo kaj pro sia propra valoro.
Pantelhó
Pantelhó estas unu el la 118 komunumoj de la meksika subŝtato Chiapas, kiu estas la subŝtato kiu situas plej sude. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Pantelhó. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 07066.
Naturprotekto
Francio
...
Pantelhó
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 19228 loĝantojn. El tiuj estis 9565 viroj kaj 9663 virinoj. La komunumo havas surfacon de 137 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 1200 metroj super la marnivelo.
Naturprotekto
Hispanio
...
Pantelhó
Sociogeografio
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 7860 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 3735, do 48 % el ĉiuj, scipovis legi kaj skribi, kaj 4099 personoj respektive 52% estis analfabetoj.
Naturprotekto
Japanio
...
Pantelhó
Sociogeografio
16262 personoj en la jaro 2000 aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 11095 personoj respektive 68 % estis indiĝenoj.
Naturprotekto
Kanado
Listo de naciaj parkoj de Kanado
Esperanto-movado en Germanio
EdE-G
De la komenco de la E-movado ĝis la fino de la Unua mondmilito
La unuaj esperantistoj en Germanio estis interalie la eksvolapukistoj de la Mondlingva Klubo en Nurenbergo. Sed la vera komenciĝo de la germana movado estas la Esperanto-Grupo de Berlino, fondita en 1903 post instigo de la svisa esperantisto Jean Borel. En 1906 fondiĝis Germana Esperantista Societo, kiu ŝanĝis en 1909 sian nomon al Germana Esperanto-Asocio (GEA).
Sub la regado de la nacisocialismo (1933 ĝis 1945)
La 30-an de januaro 1933 ekregis la nacisocialista partio. Ŝanĝiĝis la tuta publika vivo elfunde; malaperis marksismo kaj ĉio simila, malaperis ankaŭ ĉiu unuiĝo de esperantistoj, kiu iel kontraŭstaris al la reganta partio. Germana Esperanto-Asocio (GEA) restis, sed submetiĝis al la principoj, kiuj ekregis kaj postulis novan ordigon en la organizacio. GEA akceptis en Kolonjo en aŭgusto 1933, okaze de la 25-a Universala Kongreso de Esperanto, la novan ordon; provizora gvidanto de GEA fariĝis Arnold Behrendt; membroj estis la unuopaj esperantistoj, ne plu grupoj. Ili devas adaptiĝi al la vidreguloj de la germana registaro. Celo de GEA fariĝis "diskonigo kaj utiligo" de Esperanto. Sekve germanaj esperantistoj tuj ekklopodis ankaŭ per Esperanto diskonigi informojn pri la situacio en Germanio. GEA partoprenis laŭ povo en informa laboro. La gazeto Germana Esperantisto estis utiligata por tiu ĉi celo.
La totalisma registaro de nazia Germanio celis elsociigi judojn. Tial ĝi ordonis al asocioj, ankaŭ al esperantistaj, forigi ilin. Malgraŭ ke judoj proporcie gravis en la germana movado, GEA elpelis ilin por ne kontraŭi la potenculojn. Krome ĝi malakceptis ĉiun, kiu ne senrezerve submetiĝas al la nova ŝtata reĝimo. Kvankam la oficialaj postuloj pligrandiĝis kaj atakis la internan ideon kaj ĝenis la funkciadon de la movado, la restantaj esperantistoj celis savi la movadon per obeo. En 1934 la membraro de GEA sumiĝis je 2200. La nombro estis despli konsiderinda, ju pli multaj judoj ne ree aniĝis.
Fondiĝis ankaŭ "Neue Deutsche Esperanto-Bewegung" (NDEB, Nova Germana Esperanto-Movado), kiu konsistu - laŭ la statuto - nur el anoj de la arja raso.
Malpermeso de instruo
Malgraŭ la obeemo, la nazioj decidis Esperanton fundamente malkongrua kun la idearo de la nazia reĝimo. Tion detale priskribis Ulrich Lins en sia verko La danĝera lingvo.
Je la 17-a de majo 1935 Bernhard Rust, la ministro pri scienco, eduko kaj popolklerigo malpermesis la instruadon de Esperanto en germanaj lernejoj. La dekreto mencias kiel kaŭzon (ref?), ke la uzo de tiu ĉi lingvo rezultas en "malfortigo de esencaj valoroj de la nacia individueco". Tio estis oficiala konfirmo de la politiko de subpremo de la esperantomovado, kiu komencis en la jaro 1933.
Naturprotekto
Rusio
...
Esperanto-movado en Germanio
Malpermeso de instruo
Multaj el la lernejaj Esperanto-kursoj ĉesis jam antaŭ la dekreto, la radiokursoj tuj post la ekrego de la nazioj.
31-a de marto
La 31-a de marto estas la 90-a tago de la jaro (la 91-a en superjaroj) laŭ la gregoria kalendaro. 275 tagoj restas.
Esperanto-movado en Germanio
Neniigo de la asocioj
En februaro 1936 la nacisocialisma partio malpermesis al siaj anoj esti membroj de asocio por planlingvo. Tio etendiĝis al suborganizaĵoj kiel Hitler-junularo, instruistaro ktp., tial la malpermeso trafis tre multajn personojn.
Pantelhó
Sociogeografio
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Esperanto-movado en Germanio
De 1991 ĝis nun
...
31-a de marto
Je la 31-a de marto okazis, interalie:
Esperanto-movado en Germanio
Specialaj temoj
{{EDE| evento= Ĉi tiu teksto estas prenita el la Enciklopedio de Esperanto 1934. Vi povas plibonigi ĝin per vikiigo kaj aktualigo de la enhavo. Kiam la origina teksto estos sufiĉe vikiigita kaj aktualigita, forigu ĉi tiun kadron.| teksto=
31-a de marto
Tagoj de semajno
La 31-a de marto estas (laŭ gregoria kalendaro):
Esperanto-movado en Germanio
Instituto
La unua gvidanto de la Saksa E-Instituto estis d-ro Albert Schramm. Laŭ dekreto de l'tiama reĝa saksa ministerio por internaj aferoj (12 nov. 1908, n-ro 1610 III. F.), la Instituto estis metata sub la aŭtoritaton de ĉi tiu ministerio, sekve ĝi fariĝis (duon)oficiala institucio dum la unuaj jaroj la Instituto direktis sian agadon speciale al la diskonigo de E, instruante kaj helpante laŭ povo ĉi-tiurilate. Jam en 1909 d-ro Schramm aranĝis oficialajn ekzamenojn ĉe la In-stituto, kies kroma agado koncernis la tradukon de prospektoj kaj kores-pondaĵoj de firmoj, foiroj ktp. Schramm entreprenis multajn prop. vo-jaĝon, verkis artikolojn por ĵurnaloj kaj, fakaj gazetoj kaj per tio tre multe atribuis al la bonfamo de l' Instituto kaj la disvastigo de la E-movado. Ĝis 1913 la Instituto loĝis en Dresden, de ĉi tiu jaro en Leipzig. De 1914 la gvidanto de la Instituto fariĝis prof. d-ro Johannes Dietterle. Kiam la milito eksplodis, la laboroj estis daŭrigataj de la Leipzig-a Ligo de E-aj grupoj, ĉar Dietterle kaj ankaŭ la ĝistiama sekr, instr. Hahn soldatiĝis. En komenco de 1916 Dietterle estis oficiale instalata kiel direktoro, kiu prenis sur sin ankaŭ la administradon de la ŝtata saksa E-biblioteko kun ĉ. 1200 volumoj.
Unu el la plej gravaj taskoj de la Instituto fariĝis la zorgo pri fidinda statistika materialo el la E-movado ne nur en Germanio, sed ankaŭ en la tuta mondo: sekve la Instituto akiris int. gravecon. Konsekvenco de tia agado montriĝis per tio, ke la ministerio por internaj aferoj de la respubliko konsentis, nomi la Instituton E-Instituto por la Germana Respubliko, aprobis ĝian regularon kaj metis la Instituton sub la zorgon de la sekcio III en la ministerio per dekreto de l' 4-a de aprilo 1923, III 2741. La Instituto fariĝis ankaŭ modelo por la fondo de simplaj institufoj en eksterlando.
GEA rezignis jam en 1922 pri la aranĝo de ekzamenoj, por ke la instituto povu starigi unuecan siste-mon por ekzamenoj. Ampleksan laboron plenumis la instituto sub la gvido de Dietterle kune kun siaj ekzamen-komisionoj, dislokitaj en G. dum 1927- 32. Ne malpli ol 435 ekzamenoj estas faritaj dum tiuj jaroj kun sukceso inter ili la simpla "ekzameno pri kapableco" estas plej multe reprezentata (251); ĝi donas laŭ la ekzameno-regu-laro "ateston pri la kapableco, E-e es-primi siajn pensojn en simplaj parolado kaj korespondado." La iom malpli facila "ekzameno por kursgvidantoj" estas farita de 77 personoj, la "ekzameno pri scienca pedagogia kapableco" por personoj, kiuj intencas instrui E-n en lernejoj, de 102 personoj, la "ekzameno pri scienca kapableco por personoj, kiuj deziras havi "ateston, ke ili fundamente estas pritraktintaj E-n kaj la E-movadon de sur scienca bazo, kaj ke ili scipovas diskuti sciencajn demandojn en E" de 5 personoj.
1 okt. 1932 d-ro Friedrich Schreiber anstataŭis d-ron Dietterle kaj gvidis la Instituton ĝis la 31-a de marto 1933; de tiu dato d-ro Albert Steche plenumas la gvidlaboron. La sekr. de la Instituto de 1918 estas f-ino E. Wunderlich, kiu partoprenas en ĉiuj institutaj laboroj. A. BEHRENDT.
Laborista movado
La unuaj lab. grupoj fondiĝis en 1908-10 en Breslau, Chemnitz, Hamburg, Mün-chen, Nürnherg k. a. lokoj. En 1911 jam ekzistis kelkaj dekoj da grupoj kaj parto el ili kuniĝis tiujare en Germana Lab. E-ista Asocio (GLEA). La fondon de GLEA antaŭiris okazintaĵoj, en kiuj iu L. Schlaf, komercisto el Dresden, ludis iom strangan rolon. Nomita S. faris multan propagandon en lab. rondoj, organizis prop. kunvenojn, starigis kursojn kaj fondis grupojn. Li eldonis en 19l0 monatan gazeton "Der Arbeiter-E-ist" (Lab. E-isto), kiel organon de iu Germana Laboristara E-ista Ligo. Ĉi tiu "Ligo" estis kreaĵo de S., li mem estis la prez.; la grupoj neniel partoprenis en ĝia starigo kaj ne havis influon sur ĝia konsisto kaj agado. Pri tio pluraj grupoj ne estis kontentaj; ili faris proponojn por kaj pri okazonta kongreso, sed S. aŭtokrate ne publikigis ilin, prokrastis la kongreson kaj eksigis la Hamburgan grupon, kiam ĉi tiu sendis siajn proponojn, kun kritiko pri la ag-ado de la prez. rekte al la ceteraj grupoj. Laŭ peto de kelkaj gravaj grupoj la Hamburga preparis kongreson, kiu okazis je Pasko 1911 en Leipzig kaj kie oficiale fondiĝis GLEA. Oni esploris la agadon de S, konstatis, ke li ne agis honeste kaj forigis lin el la kongreso. Entute ĉeestis 45 grupoj, el kiuj 25 kun 600 membroj aliĝis al la asocio. Kiel prez. oni elektis F. Zuckarolli, al kiu oni ankaŭ komisiis la redaktadon de la aperigota asocia organo "Antaŭen".
La starigon de GLEA sekvis regu-la kreskado de la movado. En la fino de 1911 la asocio jam nombris pli ol 700 membrojn, en 1913 ĝi havis 70 grupojn kun 1400 membroj. Ĝi eldonis prop. broŝuron germanlingvan "La germana laboristo kaj la mondhelplingvo E" de P. Werner kaj Adre-sareton. Krom Zuckarolli ankaŭ F. Hegewald, G. Stein, A Schiemeck kaj A. Mehlhorn servis kiel estraranoj. En 1913 okazis en Frankfurt la dua kon-greso de GLEA, kiun partoprenis ankaŭ kelkaj alilandaj delegitoj por ĉe-esti la priparolojn pri la temo Int. Organizo. La GLEA-estraro projektis detalan statuton, laŭ kiu la fondota Internacio konsistu el landaj asocioj, estu religie kaj politike neŭtrala kaj celu ĉefe subteni la propagandon.
Ne funkciinte dum la mondmilito, GLEA reekvivis en 1919 kaj reaperigis sian gazeton Antaŭen. En 1920 ĉi tiu alinomiĝis "Deutscher Arbeiter E--ista" (Germana Lab. E-isto) Redaktoro: P. Rauschenbach, aliaj funkciuloj: Hegwald, A. Müller, Schiemeck kaj Mehlhorn. La 3-a kongreso okazis en majo 1920 en Hannover. Reprez-entitaj estis 18 grupoj. Oni ĉefe pritraktis internajn aferojn. La punkton "Int. Aferoj" oni ne priparolis pro fo-resto de alilandaj delegitoj. Estis stari-gata Int. Informejo, gvidata de K. Schmidt, kiu celis helpi "ĉiujn demandantojn pri laborkondiĉoj kaj ĉiuj aliaj lab. aferoj". De tiam GLEA denove firmapaŝe antaŭeniris. En majo 1922 ĝi havis 85 grupojn kun ĉ. 2000 mem-broj. Propra lernolibro verkita de F. Hegewald aperis en tria eldono. Ok di-versaj flugfolioj estis eldonitaj. Akci-oj de la "Dua monpruntado 1920-24" estis jam en 1922 parte repagataj. Sespaĝa, grandformata aperis ĝia gaz-eto. En la 4-a kongreso en Düsseldorf en 1922 estis proponate - sub influo de la tendenco al pli da per-E-a laboro - la malfondo de GLEA. Ĉi tiu propono estis malakceptata. La kongreso esprimis la opinion, ke SAT estas la subteninda mondorganizo de la lab. E-istaro. Oni decidis liveri al la membroj la SAT-organon "Sennacieca Revuo" kun germanlingva aldo-no. Hegewald, prez. kaj Rauschen-bach, red. estis anstataŭataj de W. Keller kaj A. Sproeck. Adm. iĝis J. Münch, kiu ankaŭ prizorgis la Librej-an Fakon. Oni ŝanĝis la nomon de la asocio je Lab. E-Asocio por la germanlingvaj regionoj. La decidon pri livero de SR oni devis baldaŭ repreni pro monmanko. AE daŭris aperi, sed en malpliigita amplekso. De sept. 1924 ĝis la fmo de 1925 AE servis kiel oficiala publikigilo de la Aŭstria Lab. Ligo E-ista. La red. de AE, A. Sproeck, ne estis favora al SAT kaj lia vidpunkto kompreneble iel influis lian redaktagadon. Ĉi tio okazigis en 1927 konflikton inter la tiama estraro, konsistanta el H. Hempel, O. Bässler, k. a. kaj la red. Temis i. a. pri artikolo ataka al la komunista movado, kiun la redaktoro volis enpresigi kon-traŭ la deziro de la estraro kaj pri al-dono de la SAT-gazeto "La Lernanto" al AE kun samtempa malampleksigo de la lastnomita gazeto. Kaŭze de ĉi tio okazis Paskon 1927 eksterordinara kongreso, kiu aprobis la agadon de la estraro kaj elektis kiel redaktoron de AE K Peubler. Oni devas konstati, ke LEA kvamkam ĝi regule funkciis dum 1923-27, ne multe progresis. En 1923 la membronombro estis ĉ. 3200, en 1924 ĉ. 2900, en 1927 ĉ. 2900. Kaj tamen okazis en tiuj jaroj kursoj kun entute kelkaj miloj da partoprenantoj
La Libreja Fako, starigita en 1922 kaj de 1924 prizorgata de la salajrata oficisto A. Birke, eldonis krom diversaj propagandiloj lernolibron de F. C. Richter kaj en 1925 unu lernolibron gramatik-metodan de K. Deubler kaj unu rektmetodan de L. Puff. En 1927 ĉi tiu Fako gajnis pli ol 5000 markojn. Jam en 1922 LEA starigis Gazetar-Servon, kiun gvidis tiam B. Viktorin. Ŝajne ĝi ne prosperis, ĉar en 1924 oni oficialigis la Proletan E-Servon de la grupo Leipzig. Ĝin gvidis sinsekve E. Lammerhirt, O. Bässler, W Kampfrad. En l928 ĝi aperigis pli ol 800 por kaj pli ol 300 per-E-ajn artikolojn en la lab. gazetaro. En 1929 ĉi tiuj nombroj estis 1300 kaj 380.
Estas menciinda provo praktike utiligi E-n por lab. celoj per aperigo de granda duomnonata, germanlingva gazeto "Spegulo de la Popoloj", eldonita de la Leipzigaj lab. E-istoj. La gazeto raportis pri lab. vivo, laborkon-diĉoj, politika kaj ekonomia situacio en ĉiuj landoj. La tuta materialo konsitis el leteroj de E-aj korespondant-oj, artikoloj el SAT-gazetoj ktp. Aperis 16 numeroj.