cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ĉeĉon
Geografio
Ĉeĉon situas en la meza landparto ĉirkaŭita de montoj kaj lagoj kaj havas pitoreskan ĉirkaŭaĵon. Seulo troviĝas 118 km.
Historio
La teritorio, kie troviĝas la moderna Ĉeĉon, estis loĝata jam dum la paleolitiko, neolitiko, bronzepoko, ferepoko. En la historiaj tempoj la loko estis parto de diversaj landoj. Ĉeĉon aperis sur la mapo en 1895, tiam ĝi ricevis la statuson de distrikto. En 1980 la teritorio estis dividita al distrikto kaj urbo, sed ili denove kuniĝis en 1995.
Ekonomio
Ĉeĉon estas konata kiel la "resaniga urbo". Ampleksa vario de tradiciaj kuracaj herboj kaj terapioj disponeblas, allogante homojn tra tuta Koreio por viziti la urbon. Universitato funkcias en la urbego.
Trafiko
Ĉeĉon estas grava fervoja nodo liganta la okcidentajn kaj orientajn regionojn de la lando.
Klimato
En Ĉeĉon la averaĝa jara temperaturo estas 10,4 °C. La averaĝa pluvo jare estas po 1388 milimetroj. En ĉiuj monatoj pluvas (aŭ neĝas), plej ofte pluvas inter majo-septembro.
Nataša Gollová
Nataša GOLLOVÁ (ŝi naskiĝis la 27-an de februaro 1912 en Brno – ŝi mortis la 29-an de oktobro 1988 en Prago) estis eminenta ĉeĥa aktorino.
Ŝi devenis el estimata familio. Ŝia patro – František Hodáč – estis signifa politikisto en Ĉeĥoslovakio antaŭ la unua mondmilito kaj la avo el flanko de la patrino – Jaroslav Goll – estis signifa ĉeĥa historiisto. Nataša prenis la artan nomon laŭ sia avo, kiun ŝi komencis uzi tuj en siaj aktoraj komencoj.
Devene ŝi studis filozofion, sed ŝi interesiĝis ankaŭ pri danco kaj teatro. Tiu fine decidis. En moderna repertuaro ŝi multfoje pruvis eĉ grandan komikan talenton, kion filmistoj malkovris kun granda malfruiĝo – nur en la jaro 1939. En la tempo de kelkaj monatoj venis en kinejojn tri bonegaj komedioj, kiuj tuj farigis el Nataša Gollová filman stelon de unua grandeco. Ŝi fariĝis tre ege populara kaj filmistoj antaŭkuris unu la alian, por ke ili akiru ŝin en siajn filmojn. Sub pseŭdonomo Ada Goll ŝi rolis ankaŭ en unu germana filmo.
Ŝiaj aktoraj kunuloj estis ekz. aktoroj Oldřich Nový (filmoj Kristiano, Evo faras stultaĵojn, Hotelo Blua stelo, Aminda homo), Karel Höger (Ravita), Svatopluk Beneš (Fabelo de majo).
Post liberigo en la jaro 1945 estis esplorita ŝia agado dum la dua mondmilito. La esploro estis ja haltigita, ĉar montriĝis, ke Gollová helpis rezistmovadon kaj al fino de la milito ŝi propravole foriris kiel flegistino en Terezínon, sed tio markis ŝian reputacion eĉ pluan profesian agadon. Subite tiun ĉi antaŭ nelonge tiel popularan aktorinon neniu konis...
Poste ŝi rolis nur en kelkaj filmoj. La vivo de aktorino kaj stelo, kiu mallongan tempon blindigite brilis, finis malĝoje, en la soliĝo.
Tepeapulco
Tepeapulco estas unu el la 84 komunumoj de la meksika subŝtato Hidalgo, kiu situas en la centra Meksiko norde de la urbo de Meksiko. La ĉefurbo de la komunumo estas Tepeapulco. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 13061. La vorto Tepeapulco signifas "ĉe la granda monteto" aŭ "loko kie venas la akvo de la monteto".
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 49850 loĝantojn. El tiuj estis 23849 viroj kaj 26001 virinoj. La komunumo havas surfacon de 239 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 2500 metroj super la marnivelo.
Al la komunumo apartenas la monteto de Xihuingo "Cerro de Xihuingo" ĉe ties rando situas piramido kaj la arkeologia zono de Xihuingo
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Historio
Ekzistas fonteto, kiun la franciskanoj konstruis en la vilaĝo en la jaro 1545.
(83984) 2002 GL77
(83984) 2002 GL77 estas malgranda, meze hela troja asteroido de Jupitero, malkovrita la dum la astronomia kampanjo Lowell Observatory Near-Earth-Object Search (LONEOS) elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, en Flagstaff (Arizono, Usono).
Ĝi estas ano de la tiel nomata « Greka Tendaro », tio signifas, ke ĝi orbitas ĉe la punkto de Lagrange L4 de la sistemo Suno-Jupitero.
Tynset
estas komunumo de Norvegio. Ekde la komenco de 2020 ĝi apartenas al la provinco Innlandet - antaŭ tio ĝi de 1919 ĝis 2019 estis parto de la historia provinco Hedmark. Laŭ la stato de en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
La teritorio havas komunan limon kun.
Holdorf (Oldenburgio)
Holdorf estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Vechta de la federacia lando Malsupra Saksio. Historie la teritorio apartenas al la regiono Oldenburgio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Trafiko
per individua motora trafiko konektiĝas al la autovojo, kaj kompreneble ankaŭ havas fervojan stacidomon.
Eksteraj ligiloj
Pliaj bildoj, grandkvante kun esperantlingvaj priskriboj, troveblas en la vikipedia komunejo.
Beverly Washburn
Beverly WASHBURN (naskita 1943) estas usona aktorino.
Ŝi komencis sian karieron kiel infanaktorino en 1950-aj jaroj per filmo The Killer That Stalked New York kaj aperis en Here Comes the Groom, The Greatest Show on Earth, Aaron Slick from Punkin Crick inter aliaj. Washburn debutis en televido per The Jack Benny Program en 1952. Poste ŝi aperis en kinfilmoj kiel Shane kaj The Juggler. En 1955 ŝi estis ofta en televidserio Professional Father. Ŝi ankaŭ aperis en propagandfilmo Atomic Energy as a Force for Good  samjare.
Dum dua parto de 1950-aj jaroj, ŝi aktoris en kinfilmoj kiel The Lone Ranger, Old Yeller kaj Summer Love, krom dekoj da televidaĵoj, inter aliaj Father Knows Best, Shirley Temple's Storybook kaj The Texan.
En 1960, kiel junulino, ŝi sekvis sian karieron per televidserioj Target: The Corruptors, Wagon Train, Star Trek, inter aliaj kaj per kinfilmoj Spider Baby or, the Maddest Story Ever Told kaj Pit Stop. Dum la lastaj tri jardekoj Washburn partoprenis en televidaĵoj kiel The Manhunter, McMillan & Wife kaj Children of the Dark per malgrandaj roloj.
Prusiaj Tabeloj
Reinhold kalkulis tiun aron de astronomiaj tabeloj baze sur la laboro de Nikolao Koperniko nome De revolutionibus orbium coelestium, mejloŝtona verko de la suncentrismo kopernika publikigita en 1543. En sia klarigo, Reinhold uzis kiel paradigmo la pozicion de Saturno en la naskiĝo de la duko (17a de majo 1490). Per tiuj tabeloj, Reinhold klopodis anstataŭis la ĝistiame uzitajn datenojn de la Alfonsaj tabeloj; tial ili prezentis ilin por ke la astronomoj kiuj estis familiarizitaj kun la iamaj almanakoj povu funkcii analoge.
Jardekojn poste, en Prago, Tiĥo Brahe kaj Johano Keplero kompilis la verkon Rudolfaj Tabeloj, baze sur la laboro de Tiĥo, kiu inkludis la observojn plej etendajn kaj kaj zorgemajn ĝis tia dato. Keplero kompletis la laboro de Tiĥo kaj publikigis la tabelojn en 1627.
Ville-du-Pont
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Doubs, en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (Bourgogne-Franche-Comté, prononco []) kaj en la historia regiono Franĉkonteo. Laŭ la stato de la jaro en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Pontarlier (france arrondissement de Pontarlier), la centra kaj suda parto de la departemento, kaj al la kantono .
Haruka (trajno)
Haruka (はるか [Haruka]) estas super-ekspreso de JR Okcidenta, kiu kuras inter kaj.
Dramo (verko)
Dramo (de la malnovgreka vorto por "agado") estas verko apartenanta samtempe al du artoj: literaturo kaj teatro (kaj de tie al kino). La teksto de dramo verkita de "dramisto" orientiĝas al vidaĵa esprimpleno (mimiko, gestoj, movo) kaj al sonpleno. Literatura dramo efektiviĝas per aktoroj kaj reĝisoro, devas havi scenigeblojn.
Ĉefaj ĝenroj de la klasika dramo:
Aliaj ĝenroj:
Tragedio estas teatra verko, ofte submetita al la regulo de la tri unuecoj: temo, tempo kaj loko, kun malfeliĉa elnodiĝo kaj altrangaj herooj.
Tragikomedio ne finiĝas per katastrofo.
Reprezentantoj de la drama literaturo
Aristofano - Brecht - Calderón - Ĉeĥov - Pierre Corneille - Esĥilo - Eŭripido - Dario Fo - Jean Genet - Goethe - Gogol - Gribojedov - Paul Gubbins - Hrosvitha - Ibsen - Kalidaso - Arthur Miller - Molière - Pinter - Luigi Pirandello - Plaŭto - Racine - Seneko - Sofoklo - Ŝekspiro - Ŝilero - Terencio
Grenokanbirdo
La Grenokanbirdo, Acrocephalus palustris, estas birdo de la genro Acrocephalus aŭ kanbirdoj kiuj estas brunecaj birdoj kiuj loĝas en kareksejoj kaj apartenas al la familio de Akrocefaledoj, sed iam estis inkludataj en la grupo de Silviedoj. Ili reproduktiĝas en moderklimata Eŭropo kaj okcidenta Azio. Ĝi estas migranta specio, kiu vintrumas en sudorienta Afriko. Ili ne reproduktiĝas en la Iberia duoninsulo, kaj en Anglio ĝi estas malabunda kaj malpliiĝanta, kun la iama ĉefa centro de populacio en Worcestershire nuntempe formortinta.
Nuntempe en Kent, la iama areo de la Golfeto de St Margaret kiu kiam estis pli bone havis 17 parojn en 1993 estas nuntempe malaperinta pro la aktivado de ovokolektistoj kaj tiele estis ekde 2003, sed birdoj restas en privata loko de SSSI en Sandwich Bay kaj eble ie pli en Stour Catchment. En Essex, tiu birdo pliiĝas kaj reproduktiĝas laŭlonge de la koridoro de Tamizo ĉe iamaj industriaj lokoj kaj ankaŭ apud lokoj de SSSI kaj naturrezervejoj; tiu kerno de birdoj troviĝas ĉefe en orientaj municipoj ĉe Barking, Dagenham Dock, Rainham kaj la Valo Ingrebourne kvankam la precizaj lokoj estas necese kaŝata. Kelkaj paroj reproduktiĝas en Norfolk kaj povas ankoraŭ resti en Sussex, kun plia sporada reproduktado en Yorkshire (2008), Tynside kaj SOr Skotio.
Tiu malgranda paserina birdo estas specio troviĝanta en preskaŭ alta vegetaĵaro ĉe marĉoj aŭ riveroj. La ino demetas 3-6 ovojn en nesto en kanejoj aŭ malalta vegetaĵaro. Tiu specio estas kutime monogama (Leisler & Wink 2000). En reprodukta habitato en SOr Anglio nuntempe, ili montras fortan preferon por herbeca vegetaĵaro proksime de pli altaj arbustoj kaj je du nunaj reproduktejoj, favora riĉan senkultivejon kun abundo de oleandro, antriko kaj urtikoj.
Tiu estas mezgranda birdo. Plenkreskulo havas tutbrunan dorson kaj palajn subajn partojn. Ĝi povas esti konfuzata kun la Kanbirdo, sed ĝi estas pli griza dorse, la frunto estas malpli ebeneca kaj la beko estas malpli forta kaj pinteca. Ambaŭ seksoj estas identaj, kiel ĉe plej parto de kanbirdoj, sed junuloj estas pli flavaj sube.
La habitato estas diferenca el la kareksejoj preferataj de la Kanbirdo. Kiel plej parto de kanbirdoj, la Grenokanbirdo estas insektovora, sed povas manĝi ankaŭ aliajn malgrandajn manĝerojn kiel ekzemple berojn.
En la reprodukta sezono, la plej klara identigila karaktero estas la kanto, kiu estas altatona kaj rapida, kaj konsistas preskaŭ entute de imitado de aliaj birdoj, punktataj per tipaj akrocefalecaj krakadoj kaj fajfoj. Dekduoj de voĉoj de diferencaj eŭropaj kaj afrikaj birdoj estis identigitaj en la kanto de tiu kanbirdo.
Konservado
La kialoj de la malpliigo de la populacio de tiu specio ne estas tute konataj, sed la fragmentado de la habitato estis pristudata en britaj oficialaj dokumentoj de la Biodiversity Action Plan, nacia programo de protektado de tiu malpliiĝanta specio. Fragmentado estas genra termino kutime asocia kun terdisvolviĝo kaj etendo de la homa populacio. Notindas tamen ke en la kontinenta Eŭropo almenaŭ, oni scias ke tiu specio havas mallongan reproduktan sezonon (52-55 tagoj: Leisler & Wink 2000) kio faras ĝin pli vundebla antaŭ la klimatoŝanĝo.
Botumirim
(oficiale Município de) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Norte de Minas (do "Nordo de Minas-Ĝerajso") kaj en la mikroregiono Grão Mogol. Laŭ la stato de en la municipo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
Eksteraj ligiloj
<!-- Eble utilas ankoraŭ ion reenmeti de la antaŭa, tro mallonga teksteto, plej bone per enporto en vikidatumojn:
Birra Korça
Birra Korça estas bierfarejo, fondita en Korçë, Albanio, en 1928. La kompanio estas filio de grupo IHB depost 2004. Ĝi estas la tria plej granda produktanto de biero en Albanio.
Historio
Birra Korça estas la unua biero farita en Albanio. La bierfarejo estis fondita en Korçë, Albanio, en 1928. Ĝi estis fondita de itala investisto Umberto Umberti kaj Selim Mboria loka investisto. La komenca kapitalo por la firmao estis frankoj. La komenca produkta kapacito estis hl jare. Ĝi produktis Blondan Elon, Malhelan Elon, enboteligitan akvon "Kristal" kaj glacion.
Post la fino de la dua mondmilito kaj kun la starigo de la komunisma reĝimo en Albanio la la bierfarejo fariĝis posedaĵo de la albana ŝtato laŭ la tiamaj leĝoj. Pluraj rekonstruoj kaj renovigadoj estis faritaj en la jaroj 1955, 1957 kaj 1965 kaj la produktado estis iom post iom pligrandigita. En aprilo 1994 sekvante la ŝanĝon en la politika klimato, kaj ankaŭ la ekonomian recesion, politikajn kaj sociajn tumultojn, sekvate de la liberaligo de la merkato en Albanio, la bierfarejo estis aŭkcie vendita kaj estis aĉetita fare de grupo da negocistoj.
En 2004 la bierfarejo estis aĉetita de negocisto Irfan Hysenbelliu, la prezidanto de "Birra Korça LLC". Baldaŭ poste investo de pli ol 15 milionoj da eŭroj (€) estis farita por renovigi la fabrikon. Ekde tiam la bierfarejo spertis profundan teĥnologian kaj arĥitekturan rekonstruadon. La tradicia dezajno estis konservita aldonante novajn elementojn el la sama stilo. Uzante la lastajn ĉeĥajn kaj italajn teĥnologiojn ĝi produktas hektolitrojn da biero ĉiujare, dekoble la kvanton de la malnova bierfarejo. La akvo devenas de naturaj fontoj de Morava Monto. Birra Korça okazigas jaran bierfeston dum la monato de aŭgusto, kiu estas la plej granda en la regiono.
Bierspecoj
Bieroj sub la marko Korça inkluzivas: Blondan Elon, Eŭrop-tipan Pilsner 4.8-5% alk/vol kaj Malhelan Elon, 5-5.2% alk/vol Eŭropa malhela lager (dunkel). Birra Korça estas vendata en boteloj de 50 kaj 33 cl, kaj ankaŭ en bareloj de 30 kaj 50 litroj.
Premioj
"Birra Korça" ricevis plurajn kvalito-premiojn. La unua premio estis ricevita en Tesaloniko, Grekio en la jaro 1928. En 2007 en Londono, Anglio al la kompanio estis aljuĝita la Kron-Premio de Internacia Kvalito en Ora kategorio de la Ekzekutiva Prezidanto de Direkcio de Komercaj Iniciatoj (BID), S-ro Jose E. Prieto. Birra Korça estas posedanto de atestilo ISO 22000 kiu estas internacia normo uzata de organizoj ene de la nutroĉeno. Ĝi enhavas garantion de tradicia kvalito pri preventaj aranĝoj plus preventaj aranĝoj pri nutraĵo-sekureco. En 2009 en Frankfurto, Germanio Birra Korça estis denove rekompencita per la Premio Internacia Arko de Eŭropo en Diamanta Kategorio, konkurante kontraŭ entreprenoj el 178 landoj. Ĉi tiu premio estis transdonita al S-ro Kasem Hysenbelli (la reprezentanto de Birra Korça) de Sinjoro Prieto. Birra Korça estas vaste distribuata en Albanio kaj estas eksportata al kelkaj najbaraj landoj. En 2011 Birra Korça eniris la usonan merkaton kaj povas esti aĉetita en diversaj lokoj en Masaĉuseco.
Miklós Kolozsvári Grandpierre
Miklós Kolozsvári Grandpierre [miklOŝ koloĵvAri granpier], laŭ hungarlingve kutima nomordo Kolozsvári Grandpierre Miklós estas hungara pentristo, grafikisto, skulptisto, ceramikisto, ilustristo.
Miklós Kolozsvári Grandpierre naskiĝis la  en Budapeŝto.
Biografio
Miklós Kolozsvári Grandpierre frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, samtempe li lernis porcelanteknikon de Endre Szász. Post la abituriento li daŭris la lernadon pri artoj sen lernejoj kaj li estis ceramikisto kaj ilustristo. En 1975 li iĝis membro de la hungaraj akvafortistoj. Li ofte ekspoziciis, ekde 1980 ankaŭ eksterlande. baldaŭ li komencis instrui gejunulojn pri artoj. Li ricevis 3 usonajn premiojn inter 1992-1995. Li havas edzinon, kiu naskis 3 filinojn.
Tepehuacán de Guerrero
Tepehuacán de Guerrero estas unu el la 84 komunumoj de la meksika subŝtato Hidalgo, kiu situas en la centra Meksiko norde de la urbo de Meksiko. La ĉefurbo de la komunumo estas Tepehuacán de Guerrero. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 13062.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 27240 loĝantojn. El tiuj estis 13900 viroj kaj 13340 virinoj. La komunumo havas surfacon de 426,6 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 860 metroj super la marnivelo.
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Dio
Pri la aliaj signifoj de la vorto aŭ mallongigo dio rigardu ĉe DIO.
Dio aŭ dioj estas, laŭ multaj religioj, teologioj, tradicioj kaj aliaj kredosistemoj, la plej alta supernatura, ĉiopova, estaĵo aŭ estaĵoj, kiuj kreis aŭ regas la mondon, ekzemple per la dia providenco. Laŭ la diversaj religioj aŭ kredoj oni parolas pri multaj dioj (politeismo), nur unu Dio (monoteismo) aŭ neniu dio (ateismo). Estas ankaŭ filozofiaj konceptoj de dio, pli aŭ malpli malnaivaj (vidu panteismon, deismon). Nuntempe inter la homoj diras sin 53 % monoteistoj, 26 % politeistoj kaj 21 % ateistoj.
La teologoj konsideris varion de atribuaĵoj al la nombraj konceptoj diferencaj pri Dio. Inter tiuj, plej komunaj estas la jenaj: ĉiosciado, ĉiopovo, ĉieesteco, ĉiobonvoleco (perfekta boneco), simpleco, eterneco, nepreco kaj neceseco. Dio estis konsiderata ankaŭ kiel de naturo senkorpa, persona, la fonto de ĉia moralo, ktp. Tiaj atribuaĵoj jam estis priskribitaj laŭ diferencaj gradoj fare de la unuaj filozofoj-teologoj judaj, kristanaj kaj islamaj, kiaj Maimonido, Aŭgusteno de Hipono, kaj Algazelo, respektive. Multaj elstaraj kaj mezepokaj kaj modernaj filozofoj disvolvigis argumentojn porajn pri la ekzisto de Dio. Same nombraj famaj filozofoj kaj intelektuloj disvolvigis argumentojn malporajn pri la ekzisto de Dio.
Laŭ la nombro de dioj
Ofte oni distingas inter politeismaj religioj, kiuj konas plurajn diojn, kaj la monoteismaj religioj, kiuj akceptas la ekziston de nur unu dio. En la kosmologio de monoteismaj religioj, politeismaj dioj kun siaj diversaj funkcioj iĝas ofte atributoj de la ununura dio, aŭ malplialte situantaj supernaturaj estaĵoj kiel anĝeloj aŭ Sanktuloj.
Laŭ islamo, kristanismo estas politeisma, ĉar ĝi instruas pri Dio kiel patro, filo kaj Sankta Spirito, sed laŭ la memkompreno de kristanismo, ĝi estas monoteisma: la Sankta Triunuo ja estas unu dio, kvankam tri personoj apartenas al ĝi.
Notu ke kiam oni skribas pri monoteismaj religioj, la vorto "Dio" ofte estas majuskligita.
Kvankam la monoteismanoj nur servas unu plejaltan dion, ili ankaŭ rekonas supernaturulojn super homoj kaj sub dio: anĝelojn, demonojn, ktp. Laŭ Aŭgusteno, la romiaj kaj grekaj dioj ne estis simple falsaj mitoj, sed fakte demonoj, kiuj delonge trompis homojn.
Laŭ ecoj
Oni ofte aldonas al dioj apartajn ecojn, kiuj entenas bonajn aŭ kolerajn karakterojn. Tre kruela estas ekzemple la patrino-diino de la aztekoj, Koatlikue, kiu estas prezentita kun ĉemizo el homaj manoj kaj koroj. Ŝi naskis la militdion Huicilopoĥtli, kiu mortigis siajn kvarcent gefratojn. JHWH estas bildigita en la torao kaj dolĉe kaj kolere. En Hindujo la plej gravaj dioj havas kaj mildan kaj timigan formojn. Kvankam Kalio reprezentas morton kaj detruon kaj manĝas siajn idojn, ŝi estas adorata de multaj hinduoj kiel amema patrino. La dio Hina de la havajanoj estas alia ekzemplo por dio, kiu favoras bonfarton, sed alportas ankaŭ morton kaj detruon al la homoj. Antaŭ la kristanisma misiado, la kikujoj kredis, ke ilia dio, estis ama dio, kiu tamen punis tiujn, kiuj ne obeis ĝin per malsato, malsano kaj morto.
Enkarniĝo
En iuj religioj dio iafoje enkarniĝas kiel homo: Jesuo Kristo, Ramo, Kriŝno, Montanus, ktp. Budhismo tion ne akceptas: Budho mem ne estis dio, sed homo.
Morto kaj releviĝo
Dioj estas, preskaŭ laŭ difino, senmortaj, sed malgraŭ tio, ili iafoje mortas kaj reviviĝas. Tiel ekzemple: Dionizo, Adoniso, Oziriso kaj Jesuo Kristo.
Morto de Dio
La frazo «Dio mortis» (en germana lingvo „Gott ist tot“), ankaŭ konata kiel morto de Dio, estas ofte atribuita al la germana filozofo Friedrich Nietzsche. Tamen, ĝi jam aperas ĉe Hegel (Fenomenologio de la Spirito, FCE, 435) kaj eĉ ĉe Dostoievski (La fratoj Karamazov).
«Dio mortis» ne volas signifi laŭlitere ke «Dio efektive mortis»; estas la maniero de Nietzsche diri ke la ideo pri Dio en si mem ne povas agi kiel fonto de morala aŭ teologia kodo. Nietzsche agnoskas la krizon kiun la morto de Dio reprezentas por la ekzistantaj moralaj konsideroj.
Kristana monoteismo
Laŭ la Kristana monoteismo, la sciaro pri la naturo de Dio povus esti atingita per du vojoj: unu ascendanta, el tio kio el la naturo estas konebla pri Dio; kaj aliaj descendanta, kion supozeble Dio komunikas. En la jena listeto oni klasigas la supozatajn atributojn de Dio depende de ĝia rilato kun la kreintaĵo:
Spiriteco
Laŭ la Evangelioj de la Biblio, Jesuo de Nazareto Dio estas spirito, kiel oni diras en la Evangelio laŭ Johano:
Supozita konsekvenco de la spiriteco de Dio estas ke Dio vivas. Li vivas kiel morala estaĵo simile al la Homo sapiens, sed ege perfektege. A. Strong asertas:
Senfineco
Dio estas limigita absolute de nenio, kaj, pro tio, li estus senfina. Senfina rilate al la spaco (enormeco de Dio) aŭ al la tempo (eterneco de Dio). Rilate al la spaco Dio estus senfina ĉar li estas en ĉiu loko kaj eĉ ekster tio; tia atributo estus rilata al la ĉieesteco. Pri la tempo, Dio estus senfina ĉar eterna.
Unueco
Dio estus komplete simpla, kaj en li estus nek kompono nek partoj.
Ĉiopoveco
La ĉiopoveco de Dio signifus:
Ĉioscieco
La konaro de Dio estas perfekta, teorie li posedas ĉiujn konojn.
Saĝeco
La saĝeco de Dio estus kombino de lia ĉioscieco kaj de lia ĉiopoveco. Li havas povon por apliki siajn konojn tiel ke la plej bonaj celoj estas realigitaj aŭ plenumitaj pere de la plej bonaj eblaj rimedoj.
Komunikado
Laŭ la abrahamaj religioj, Dio komunikas kun homoj per profetoj, anĝeloj, sonĝoj, vizioj kaj sia vorto (la Biblio, la Korano).
Historio de la monoteismo
La kulto ikonoklasta de la suna dio egipta Atono estis disvastigita de la faraono Aĥnaton (Amenhotepo la 4-a), kiu regis inter la jaroj 1358 kaj 1340 a.K. La kulto de Atono, la dio de la Suno, estas citata ofte kiel ekzemplo de la monoteismo plej frua pri kiu oni konas ion kaj foje estas citata kiel influo de la frua judismo, kiu eblus pro la ekzisto de hebreaj sklavoj en la Antikva Egipto. Sed kvankam la himno de Akenatono al Atono havigas pruvaron ke Akenatono konsideris, ke Atono estas la ununura kreanto, ĉiopova, la adorado al aliaj dioj apud tiu al Atono neniam finis ekster lia kortego, kaj la plej malfruaj kultoj politeismaj tuj rekuperis hegemonion.
Teologio
En kelkaj socioj la religikredantoj ofte akceptas, ke la sistemo de kondutmoralo estas inspirita en la revelacio de la majoritata religio, kiu estas kolektebla en libro: por la kristanismo estas la Biblio, por la judismo estas la Tanaĥo kaj por Islamo estas la Korano.
Judismo
En la juda religio, Dio revelaciis 13 atributojn de dia kompatemo; krom la relativaj revelacioj, Dio deziras, ke la adoranto alproksimiĝu al Li preĝe kaj en preskaŭ ĉiu momento de la ĉiutaga vivo, pro tio, ĉiutage. La ĉefa atingo de la homa saĝeco koincidas kun la konaro pri Dio.
Kristanismo
La kristanoj konsideras Dion kiel estaĵo kiu intervenas kaj partoprenas en la homara historio, kiu estas revelaciata. Krome, la plej parto de kristanaj eklezioj konsideras ekde antikve ke en Dio estus tri Personoj en unu ununura substanco, kio estas kolektita sub la formulo ke Dio estus kaj Unuopa kaj Triopa.
El la Mezepoko kaj ĝis la aktualo, la katolika tradicio faras Dion objekto de teologia studo, kaj samtempe konsideras ĝin nealirebla al plena racia kompreno (kiel klarigas, por ekzemplo, sankta Anselmo de Aosta). El tempo de Tomaso de Akvino (1225-1274), la Katolika Eklezio akceptas ke la ekzisto de Dio povas esti pruvita en la etoso de la metafiziko. Tomaso de Akvino en sia verko Summa Theologiae (1266) defendas, ke oni povas kompreni la ekziston de Dio pere de kvin vojoj (subkomprene kiel «manieroj alveni al», ne kiel konkretaj pruvoj):
Islamo
En Islamo, la Korano ne pritraktas profunde la temon pruvi la ekziston de Dio, ĉar ĝi diras, ke ĝi estas konfirmita de la homa instinkto pura kaj sana (same kiel per la menso ne poluita per «la malpuro de la politeismo»). Krome, la aserto pri la dia unuo, estas io natura kaj instinkta.
La baza koncepto de Islamo estas rigora monoteismo, nomata Tawhid (arabe توحيد). Dio estas priskribita en la ĉapitro 112 de la Korano kiel: «Diru: "Li estas Alaho, la Unueco, Alaho la Eterna, Li nek naskis nek estis naskita, kaj neniu estas simila al Li"». (112, 1-4). Islamanoj malakceptas la kristanan doktrinon pri la Triunuo kaj dieco de Jesuo, kaj komparas ĝin kun politeismo, sed ili akceptas Jesuon kiel profeton. En Islamo, Dio estas preter ĉiu kompreno kaj islamanoj ne bildigas Dion. Dio estas priskribita kaj referita pere de pluraj nomoj aŭ atributoj. La plej ofta inter ili estas Al-Rahmān t.e. "la Kompatema" kaj Al-Rahīm, t.e. "la Donema".
Provinco Kandahar
Kandahar, paŝtoe قندهار, estas provinco de Afganio, kiu situas en la suda parto de la lando. La teritorio havas 1 070 000 loĝantojn. La ĉefurbo la provinco same nomiĝas Kandahar kaj situas borde de la rivero Arghandab.
Dio
Islamo
Islamanoj kredas ke la celo de la homa ekzistado estas la adorado al Dio. Li estas supozata kiel persona dio kiu ĉiam respondas al ajnulo kiu en malfeliĉo aŭ danĝero vokas Lin. Laŭ Islamo ekzistas neniuj perantoj, kiel ekzemple pastraro, inter Dio kaj la kreado ĉar laŭ Korano Dio diris «Ni estas pli proksimaj ol via jugola vejno» (Korano 2, 117).
Provinco Kandahar
2001: Afgania milito
La provinco Kandahar estas centro de la radikale islamismaj Talibanoj kaj regule okazas armeaj bataloj inter afganiaj kaj NATO-soldatoj unuflanke kaj Talibanaj batalantoj aliflanke.
Dio
Islamo
Allāh estas la vorto sen pluralo aŭ sekso uzata de arablingvanoj (ne nur islamanoj, sed ankaŭ judoj kaj kristanoj) por Dio, dum ʾilāh estas por diaĵo aŭ gedioj ĝenerale. Aliaj ne-arabaj islamanoj ankaŭ uzas aliajn nomojn por Dio, ekzemple "Tanrı" en la turka aŭ "Khodā" en la persa.
Teologio kaj juro
[[Dosiero:Map_of_state_religions.svg|eta|320px| Ŝtatoj kun ŝtata religio (2010)
]] Per diversaj formoj kaj laŭlonge de la historio, la ŝtatoj stablis rilatojn ne ĉiam facilajn kun la religiaj kredoj kaj tre ofte kun la ideo de Dio hegemonia en la socio. Ekzistas, pro tio, diferencaj manieroj, kiuj gamas el la teokratia ŝtato, kie la kompreno de Dio (aŭ de la dioj, en la lokoj kie hegemonias la politeismo) estas io kiu devus esti akceptita (laŭ la juro) de ĉiuj (kontraŭ ebla puno perdi kelkajn aŭ multajn rajtojn) ĝis la mala ekstremo, kiu konsideras la kredon en Dio (aŭ en la dioj) kiel io kiu devas esti elradikigita komplete aŭ, almenaŭ, ekskludita el ajna apero en publika medio.
En la religiaj ŝtatoj la civila kaj la religia socioj estas apartigitaj entoj, sed ekzistas oficiala religio kaj oni postulas al la civilaj leĝoj ke ili estu subigitaj al la religiaj, dum la moralo kaj la komuna havaĵo estas difinitaj de la religio. La religieco povas esti kongruebla kun la kredolibereco, sed ne kun la egaleco inter la religioj, kaj tiuj diferencoj gamas inter la simpla ceremonia elstareco aŭ la impostaj privilegioj por la oficiala religio kaj la malpermeso posteni en publikaj oficoj por la membroj de aliaj religioj aŭ por la nereligiuloj. En la teokratiaj ŝtatoj la maksimuma aŭtoritato de la registaro korespondas al la pastraro, kaj la tuta politika vivo estas subigita al la religio. Kelkaj modernaj reĝimoj, kiel la aŭtoritatemaj reĝimoj de katolika inspiro de Francisco Franco, Ante Pavelić aŭ Jorge Rafael Videla, superis la limojn de la religia ŝtato sen iĝi teokratioj.
Ekzisto de dio
Filozofoj iafoje penas pruvi la ekziston de dio sole per logiko. Tiel ekzemple Aristotelo, Anselmo, Tomaso de Akvino, Kartezio kaj Kantio. Ĉiu nova pruvo estas pli subtila, sed ĝis nun neniu pruvo estas senmanka. Sed tio ne necese pruvas la kontraŭon: ateismon.
Agnostikismo
La agnostikismo (de la greka a: ‘ne’ kaj gnosis: ‘sciaro’) estas religia aŭ filozofia sinteno pri religio laŭ kiu la ekzisto aŭ ne de Dio, aŭ mitologio de diaĵoj, estas nekonata. En kelkaj versioj (malforta agnostikismo) tiu manko de certeco aŭ de sciaro estas persona sinteno rilata kun la skeptikismo. En aliaj versioj (forta agnostikismo) oni asertas, ke la kono pri la ekzisto aŭ ne de superaj estaĵoj ne nur ne estas konata sed ankaŭ ne estas konebla. Finfine estas versioj (apateismo) en kiuj oni asertas, ke la ekzisto aŭ ne de superaj estaĵoj ne nur ne estas konata sed ankaŭ ke tio estas banalaĵo aŭ superflua afero.
Diismo
La diismo estas la sinteno kiu baziĝas sur la filozofia kredo en Dio, suprema estaĵo, aŭ principo establita de la racio kaj la evidenteco, sen akcepti la aldonan informon supozeble revelaciitan, same tiu enhavata en determinitaj libroj, kiel la Biblio aŭ la Korano, kiel tiu ricevita perer de determinitaj personoj. La deisto kutime kredas en kreinta estaĵo kiu estis establinta la universon kaj ties procezojn, sed kiu ne komunikiĝas kun la homa estaĵo kaj al kiu oni ne povas direkti preĝojn.
Ateismo
Agnostikismo esta varianto de ateismo en kiu oni asertas, ke la ekzisto de unu aŭ pliaj dioj estas dubinda, malprobabla aŭ nesufiĉe pruvita. Tiu tendenco korespondas al la foresto de kredo en la ekzisto de dioj kaj povas esti pli bone komprenata kiam oni komparas ĝin kun la forta aŭ pozitiva ateismo. Oni konas ĝin ankaŭ kiel malforta ateismo (kontraste al la forta ateismo) aŭ negativa ateismo (kontraste al la pozitiva ateismo) aŭ implicita ateismo (kontraste al la eksplicita ateismo). Oni nomas ĝin ankaŭ kiel skeptika ateismo en la senco ke senpruve oni ne povas kredigi eĉ en la forta ateismo.
Aliaj kredoj
Estas diversaj religiaj sistemoj ― por ekzemplo en budhismo, advaita hinduismo kaj diskordianismo― en kiuj oni nek mencias nek studas la ekziston de Dio.
Por la doktrino de la spiritismo, Dio estas la suprema inteligenteco, unua kaŭzo de ĉio, eterna, neŝanĝebla, nemateria, unika kaj ununura, ĉiopova, supreme justa kaj bona.
La panteismo subtenas, ke la tuta universo estas Dio mem. Oni identigis elementojn de panteismo en kelkaj primitivaj kultoj de adorado al la naturo.
La Kabano de Onklo Tom
La Kabano de Onklo Tom; aŭ, Vivo Inter la Humiluloj (en: Uncle Tom's Cabin; or, Life Among the Lowly) estas romano de Usonana aŭtorino Harriet Beecher Stowe kiu traktas sklavecon kiel centra temo. Stowe, naskita en Konektikuto, estis instruisto ĉe la Hartford Female Academy kaj aktiva aboliciisto. Oni kredas, ke la romano havis profundan efikon sur la vidpunkto pri sklavismo en la Nordo. Unue eldonita la 20-an de marto 1852, la rakonto fokusiĝas sur la historio de Onklo Tom, longadaŭre suferanta nigrula sklavo, la centra figuro, ĉirkaŭ kies vivo aktoras la aliaj fikciuloj — kaj kamaradaj sklavoj, kaj sklav-posedantoj — rotacias. La romano bildigas la malmolan realecon de sklaveco, montrante ankaŭ, ke Kristana amo kaj fido povas superforti eĉ ion tiel malbonan kiel la sklavigon de sameculaj homaj estaĵoj.
La Kabano de Onklo Tom estis la plej furora romano de la 19-a jarcento (kaj post la Biblio, ĝi estis la due plej furora libro de tiu jarcento) kaj gajnas krediton por helpi instigi kampanjon aboliciistan dum la 1850-aj jaroj. Dum la unua jaro post ĝia eldono, 300,000 ekzempleroj de la libro vendiĝis. La efiko de la libro tiel grandiĝis, ke oni ofte citas Abraham Lincoln esti deklarinta, kiam li renkontis Stowe-on ĉe la komenco de la Usona Enlanda Milito, Do vi estas la virineto kiu verkis la libron kiu faris ĉi tiun grandan militon!
La libro ankaŭ kreis kaj divastigis kelkajn ordinarajn stereotipojn pri Afriko-Usonanoj, multaj el kiuj daŭras ĝis hodiaŭ. Tiuj inkluzivas la amema, malpal-haŭta "mammy"; la stereotipo "Pickaninny" pri nigrulaj infanoj; kaj la Onklo Tom-o, obeema, longe suferanta servanto fidema al sia blankula mastro aŭ mastrino. Dum la lastaj jaroj, la negativaj asociaĵoj je La Kabano de Onklo Tom multgrade superombras la historian efikon de la libro.
Unia Generalo kaj politikisto James Baird Weaver diris, ke la libro persvadis lin aktivigi sin en la abolociista movado.
Originoj
Iuj historiistoj kredas, ke Stowe-on inspiris la aŭtobiografion de Josiah Henson, sklavo kiu loĝis kaj laboris sur 3,700-akrea bienego de tobako en Merilando apartenanta al Isaac Riley. Henson estis unu el la unuaj eskapintaj sklavoj en Usono kiu verkis memoraĵon, kaj Harriet Beecher Stowe evidente agnoskis, ke la verkaĵoj de Henson inspiris sian La Kabano de Onklo Tom. Kiam la libro de Stowe famiĝis, Henson reeldonigis siajn memoraĵojn kiel La Memoraĵoj de Onklo Tom kaj vaste veturadis en Usono kaj Eŭropo.
Antaŭ la Enlanda Milito, Harriet Beecher Stowe kaj ŝia edzo loĝis en Cincinnati (Ohio), tuj trans la rivero Ohio de la sklavisma ŝtato, Kentukio. En Cincinnati la Subtera Relvojo (en:Underground Railroad) havis lokajn aboliciistajn subtenantojn kaj aktivis en la klopodoj helpi fuĝantajn sklavojn eskape vojantajn de la Sudo. Stowe amasigis grandan kvanton da esploraĵo de perbuŝaj kaj verkitaj fontoj, kiun ŝi enplektis kiel rakont-materialo por la romano. Ŝi faris nur mallongajn vizitojn al Kentukio kaj neniam vizitis sklavisman bienon.
Eldonado
La Kabano de Onklo Tom unue eldoniĝis kiel 40-semajna felietonaro, La Kabano de Onklo Tom; aŭ, Vivo Inter la Malaltuloj en la National Era, aboluciista periodaĵo (aŭ pli precize, periodaĵo de Libera Tero), komenciĝante en la numero de la 5-a de junio 1851.
Ĝi estis origine planita por esti mallonga rakonto, novelo, sed poste enhavis pli ol kvardek epizodojn. Eldonistoj estis skeptikaj pri presado de ĝi kiel romano en formo de libro, sed kiam ĝi estis eldonita, la 20-an de marto 1852, en 5 000-kopia eldono, 3 000 ekzempleroj estis venditaj en la unua tago kaj la resto de la libroj en la dua tago, kaj presejoj laboris senlace por presi novajn eldonojn.
Dum la unua jaro ekde la eldono de la libro, vendiĝis 300,000 ekzempleroj de La Kabano de Onklo Tom. La libro iamfine fariĝis la plej bone vendata romano en la mondo dum la 19-a jarcento (kaj la due plej bone vendata libro post la Biblio). Oni tradukis ĝin en ĉiujn gravajn lingvojn.
Ĉar la kopirajtaj leĝoj tiutempaj ne metis limojn al porscenejaj dramigoj de fikciaj verkoj, scenejaj teatraĵoj, baldaŭ konataj kiel Tomaj montraĵoj, komencis aperi dum la periodo kiam la originala verko de Stowe ankoraŭ eldoniĝadis felietone.
Monda reago
Laŭ la filo de Stowe, kiam Lincoln renkontis ŝin en 1862, li komentis kun briletantaj okuloj, Do vi estas la virineto kiu verkis la libron kiu faris tiun ĉi grandan militon! Historiistoj restas sendecidaj, ĉu Lincoln vere diris tiun linion kaj en letero kiun Stowe skribis al sia edzo kelkajn horojn post kiam ŝi renkontis Lincoln-on, kaj nenian mencion ŝi faris pri tiu komento. De tiam multaj verkistoj atribuas al tiu romano fokusigon de Nordula kolero al la maljustaĵoj de sklavismo kaj al la Leĝo pri Fuĝantaj Sklavoj.
Tamen, La Kabano de Onklo Tom ekcitis pli grandan intereson en Anglio ol en Usono mem. La unua Londona eldon aperis en majo 1852, kaj vendiĝis pli ol miliono da ekzempleroj, multe pli ol en Usono. Multo el tiu interesiĝo ŝuldiĝas al brita antipatio al Usono. Kiel klarigis unu elstara verkisto, La malbonaj pasioj, kiujn Onklo Tom'' feliĉigis en Anglio ne estis malamo, nek venĝo (pro sklavismo), sed nacia ĵaluzeco kaj nacia vanteco. Ni jam longe iritiĝas sub la orgojlo de Usono — lacigas nin aŭdi ŝin fanfaroni, ke ŝi estas la plej libera kaj plej klera lando kiun iam ajn vidis la mondo. Nia klerikularo abomenas ŝian volontulan sistemon — niaj Tory-oj malamas ŝiajn demokratojn — niaj Whig-oj malamas ŝiajn parvenuojn — niaj Radikaloj malamas ŝian procesemon, ŝian maldecan insolenton, kaj ŝian ambicion. Ĉiuj partioj aklamas s-rnon Stowe kiel ribelanton kontraŭ la malamiko. Charles Francis Adams, la Usona ministro al Britio dum la milito, poste argumentis, ke La Kabano de Onklo Tom; aŭ Vivo Inter la Humiluloj, eldonita en 1852, faris, grandparte pro feliĉaj hazardaj cirkonstancoj, pli tujan, konsiderindan kaj dramecan influon ol ajne alia libro iam eldonita.
La Kabano de Onklo Tom ricevas krediton por helpi kontraŭsklavismajn klopodojn ĉirkaŭ la mondo. Ekzemple, Alamayahu Tana trandukis la romanon en la amharan ĉirkaŭ 1930, por subteni etiopajn klopodojn meti finon al sklaveco en tiu lando.
La libro ankaŭ estis la unua Usona romano tradukita ĉinen, fare de la ĉina tradukisto Lin Shu.
Eliza kaj Harry eskapas
Kiam Eliza hazardaŭdas g-rojn Shelby diskutantaj tion, ke s-ro Shelby jam vendis Tom-on kaj Harry-on al la sklavkomercisto Haley, Eliza decidegas forkuri por savi sin filon. Ŝin pelas al tiu decido ne ia fizika krueleco farita de sia mastro aŭ mastrino, sed la patrina timo perdi sian solan infanon (ŝi jam perdis du infanojn de misnasko). Ŝi ekfuĝas dum la nokto, lasante apologian noton al siaj posedantoj.
Tom "Vendiĝas riverbuŝen"
Dum ĉio tio okazadas, Onklo Tom vendiĝas kaj la sklavkomercisto prenas lin laŭ la rivero Misisipio river-buŝen al sklav-bazaro. Sur la boato Tom renkontas kaj amikiĝas kun juna blankula knabino nomita Eva. Kiam Eva falas en la riveron, Tom ŝin savas. Dankeme, la patro de Eva, Augustine St. Clare, aĉetas Tom-on de Haley kaj prenas lin kun sia familio al sia hejmo en Nov-Orleano. Tom kaj Eva komencas rilatiĝadi unu kun la alia laŭ tre speciala maniero, partoprenante profundan Kristanan fidon inter si.
Tom posedata de Augustine St. Clare
Denove en Nev-Orleano, St. Clare debatas sklavecon kun sia kuzo Ophelia, kiu, ne kontraŭante sklavismon, estas profunde antaŭjuĝema kontraŭ nigruloj. St. Clare, siaflanke, ne antaŭjuĝemas kontraŭ nigruloj, sed akceptas sklavismon, ĉar li ne povas haltigi la enradikiĝintan sistemon. Klopodante montri al Ophelia, ke ŝiaj opinioj pri nigruloj malĝustas, St. Clare aĉetas Topsy-on, junan nigrulinon. St. Clare tiam petas de Ophelia, ke ŝi eduku Topsy-on.
Post ol Tom loĝas kun St. Clare jam du jarojn, Eva tre malsaniĝas. Mortonte, ŝi spertas vizion pri Paradizo, kiun ŝi dividas kun la homoj ĉirkaŭ si. Rezulte de ŝiaj morto kaj vizio, la aliaj figuroj rezolutiĝis ŝanĝi siajn vivojn; Ophelia mem promesas pli ami siajn sklavojn, Topsy diras, ke ŝi sin plibonigos, kaj St. Clare promesas liberigi Tom-on.
Tom vendiĝas al Simon Legree
Antaŭ ol St. Clare povos plenumi sian promeson, iu lin mortige ponardas, dum li intervenas batalon. Lia vidvino malplenumis la ĵuron de ŝia forpasinta edzo, kaj aŭksie vendas Tom-on al iu malica bienposedanto nomita Simon Legree. Legree (kiu ne estas indiĝena sudano, sed transplantita Yankee-o) prenas Tom-on al kampara Luiziano, kie Tom renkontas la aliajn sklavojn de Legree, inkluzive de Emmeline (kiun Legree aĉetis kiel amorosklavinon. Legree komencas malami Tom-on kiam Tom rifuzas obei ordonon de Legree vipi kamaradan sklavon. Tom ricevas severan bategadon, kaj Legree sin rezolutigas premfrakasi la fidon de Tom je Dio. Sed Tom rifuzas ĉesi legi sian Biblion kaj klopodadas kiel eble komfortigi la aliajn sklavojn. Ĉe la bienego, Tom renkontas Cassy-on, kiu estas la antaŭa amorosklavino de Legree. Cassy estas antaŭe apartigita disde siaj filo kaj filino kiam ili iĝis venditaj al malsamaj posedantoj. Kiam Cassy denove gravediĝis, ŝi mortigis la propran infanon por savi lin de la sama fatalo.
Ĉi-punkte, Tom Loker revenas al la historio. Loker ŝanĝiĝis rezulte de kuracado fare de kaj loĝado kun la Kvakeroj. Aldone, George, Eliza, kaj Harry atingas sian liberecon transirinte la landlimon en Kanadon. En Luiziano, Onklo Tom preskaŭ venkiĝas dum lia fido je Dio tiriĝas ĝislime de la ĉagrenaĵoj de la bienego. Sede, li spertas du viziojn, unu pri Jesuo, kaj unu pri Eva, kio renovigas lian rezolutecon resti fida al Kristo, eĉ ĝis morto. Li kuraĝigas Cassy-on, ke ŝi eskapu, kion ŝi faras, kunprenante Emmeline. Kiam Tom rifuzas informi Legree-on kien iris Cassy kaj Emmeline, la kruela mastro ordonas al siaj laborestroj mortigi Tom-on. Mortante, Tom pardonas la laborestrojn kiuj lin bategadis. Humiligite per la karaktero de la viro kiun ili mortigis, ambaŭ viroj dediĉas sin fariĝi Kristanoj. George Shelby (filo de Arthur Shelby) alvenas kun mono per kiu aĉeti liberecon por Tom, sed jam estas tro malfrue.
Fina sekcio
Boate veturante al libereco, Cassy kaj Emmeline renkontas la fratinon de George Harris kaj ili kunveturas kun ŝi al Kanado. Tien atinginte, Cassy malkovras, ke Eliza estas ŝia jam delonge perdita filino. Nun ke la familio denove kunas, ili veturas Francion kaj iamfine Liberion, la Afrika lando kreita por ekssklavoj el Usono. Tie ankaŭ la delonge perdita filo de Cassy renkontos ilin. George Selby reiras al la bieno en Kentukio. Post la morto de sia patro, li liberigas ĉiujn sklavojn honore al la ofero de Tom. Antaŭ ol la sklavoj foriras, George diras al ili, ke, ĉiam kiam ili rigardas la kabanon de Tom, ili memoru la oferon de Tom, kaj ties kredon je la vera signifo de Kristanismo.
Onklo Tom
Onklo Tom-on, la titolan karakteron, oni komence perceptis kiel longe suferantan kristanan sklavon. En lastatempaj jaroj lia nomo fariĝis mallaŭda epiteto por certaj Afrik-Usonanoj, ĉar oni lin mallaŭdas kiel obeeman sklavon kiu finfine puniĝas spite al sia lojaleco. Onklo Tom nun fariĝas reprezentanto pri tiuj Afrik-Usonanoj kiujn oni akuzas je kvizlingado al blankuloj, tiel fariĝantaj malbonaj rol-modeloj por nigrula socio. Ironie, Stowe klare celis bildigi Onklo Tom-on kiel laŭdindan personon. Tra la romano, neniel ajn lasante, ke oni lin ekspluatu, li insistas je siaj kredoj, kaj eĉ liaj malamikoj malgraŭvole lin admiras.
Eliza
Sklavino (persona servistino por s-rino Ŝelby), ŝi eskapas al Kanado kun sia kvinjaraĝa filo Harry post ol oni lin vendis al s-ro Harry. Ŝia edzo, George, iamfine trovas Eliza-n kaj Harry-on en Ohio, kaj elmigras kun ili Kanadon, poste Francion, kaj fine Liberion.
La fikciulon Eliza inspiris historio rakontita ĉe Lane Theological Seminary en Cincinnati fare de John Rankin al la edzo de Stowe, Calvin, profesoro ĉe la lernejo. Laŭ Rankin, en februaro 1838 juna sklavino eskapis trans la glaciiĝintan riveron Ohio al la urbeto Ripley kun sia infano en la brakoj kaj ripozis ĉe li dum ŝia veturo pli norden. (Hagedorn, pp. 135-39)
Eva
Eva, kies vera nomo estas Evangeline St. Clare, estas la filino de Augustine St. Clare. Eva envenas la rakonton kiam Onklo Tom veturadas per vaporŝipo al Nov-Orleano por esti vendata, kaj li savas la kvin- aŭ ses-jaraĝan knabinon de dronado. Eva petegas de sia patro aĉeti Tom-on, kiu tiam fariĝas la ĉefkoĉero ĉe la bienego de St. Clare. Tamen li pasigas la plejparton de sia tempo kun la anĝeleca Eva.
Eva konstante parolas pri amo kaj pardono, eĉ konvinkas la malmildan sklavinon Topsy, ke ŝi meritas amon. Ŝi eĉ sukcesas tuŝi la koron de sia onklino Ophelia, Iuj konsideras Eva-n la pratipo de la karaktera arĥitipo konata kiel Mary Sue.
Iamfine Eva malsaniĝas. Mortonte, ŝi donas po buklon de siaj haroj al ĉiu sklavo, dirante al ili, ke ili fariĝu kristanoj, ke ili povu vidi unu la alian en la Paradizo. Mortante, ŝi persvadas sian patron liberigi Tom-on, sed pro hazardaj cirkonstancoj la promeso neniam plenumiĝos.
Simon Legree
Kanajla kaj kruela sklavposedanto, laŭnaske nordano, kies nomo jam fariĝas sinonima al avaro. Estas la kristanismo de Tom, kio furiozigas lin.
Topsy
Vestaĉita juna sklavino de nekonata origino (ŝi pretendas, ke ŝi "nur kreskis" (el nenio) en:"just growed"). Originale malbona, malobeema knabino, ŝin transformis la amo de Eta Eva. Oni ofte rigardas Topsy-on la origino de la stereotipo pickanniny (nun mallaŭda) pri nigrulaj infanoj.
La esprimo growed like Topsy (eo:kreskis kiel Topsy; poste grew like Topsy; nun iom arĥaika) transvenis en la anglan lingvon, origine kun la specifa signifo de neplanita kresko, poste foje nur enorma kresko.
Arthur Shelby
La mastro de Tom en Kentukio, Shelby bildiĝas kiel bonkora sklavposedanto kaj stereotipa Sudana ĝentlemano. Kiam Shelby spertas financan krizon pro vetludaj ŝuldoj, li vendas Tom-on kaj Harry-on por savi sian bienegon.
George Shelby
Filo de Arthur kaj Emily. En la komenco de la romano li havas dek tri jarojn kaj instruas al Tom kiel legi. Li ĵuras trovi Tom-on kiam tiu estas vendata. Li iamfine faras tion, sed ne ĝis post jaroj kiam Tom estas jam mortanta. Inspirita de Tom la juna Shelby liberigas la sklavojn sur la bienego de sia mortinta patro.
Augustine St. Clare
La dua posedanto de Tom, patro de Eta Eva; el inter la sklavposedantoj en la romano, la plej simpatia karaktero. St. Clair konscias la malbonon en vendebleca sklavismo, sed ne sufiĉe pretas oferi la riĉecon, kiun ĝi al li alportas. Post la morto de sia filino li fariĝas pli religiema kaj komencas legi la biblion al Tom. La vortoj profunde penetras lian koron kaj sentigas lin, ke li proksimas al tio, kion antaŭe kredadis lia filino. Liaj bonaj intencoj finfine nenion rezultigas: ĉe lia morto, Tom kaj la aliaj sklavoj (krom Topsy sola) estas vendataj sur la aŭkcia bloko.
Kritikoj kaj stereotipoj
Kiam unue aperis La Kabano de Onklo Tom, ĝin prikritikis Sudanaj sklav-posedantoj kaj aliaj kiuj subtenis sklavismon (vidu la sekcion, Kontraŭ-Tom-a literaturo sube), kaj tiuj igis forbari la libron en la Sudo kiel kontraŭsklavisman propagandon. Dum pli lastaj jaroj, legantoj kritikas la libron pro tio, kion ili rigardas malrespektaj rasismaj priskriboj pri la nigrulaj karakteroj en la romano, aparte kiam temas pri la aspekto, elparolado, kaj kondutado de la karakteroj, kaj la pasiva naturo de Onklo Tom en tio, kiel li akceptas sian fatalon.
La kreo kaj uzado de ordinaraj stereotipoj pri Afrik-Usonanoj fare de la romano gravas, ĉar La Kabano de Onklo Tom vendiĝis po pli ol 300,000 ekzemplerojn dum la unua jaro, fariĝante la plej bone vendiĝema romano dum la 19-a jarcento. Rezulte, la libro grave partoprenis la porĉiaman engravuradon de tiuj stereotipoj en la Usonan psiĥon.
Inter la negativaj stereotipoj en La kabano de Onklo Tom estas:
Multaj el la plej malbonaj elementoj de tiuj stereotipoj kreskis el la neaprobitaj Tom-aj montraĵoj (en:Tom shows) (vidu sube) kiuj komencis veturadi post la eldono de la romano kaj restis popularaj tra la fino de la 19-a jarcento. La moralan mesaĝon de Stowe ili dampis aŭ tute eliminis, prefere al farsa komedio. Legree ofte mankis en tiuj montraĵoj, kio kondukis al plia emfazo de la servemaĉo de Tom ol de la Kristeca sinteno kiun Stowe por li intencis. Ankaŭ Topsy grave transformiĝadis: Kvankam ŝi bildiĝas kiel malfajna, senkultura infano en la romano, ŝi tamen funkcias iome kiel konscienco por Ophelia, kaj subtile kritikas ties rasismajn sintenojn pri nigruloj. Fruaj scenejaj versioj de la romano foje retenis tiun karakterizaĵon, sed la plejmulto preferis bildigi Topsy-on kiel sovaĝa kaj mense misĉarnira, kreante la stereotipon pickaninny.