cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Listo de mezamerikaj ĉefurboj
P
{| style="background:transparent;"
Romentino
Romentino estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la provinco Novaro de la regiono Piemonto. Fine de en la komunumo vivis. Kristana patrono estas la sanktulo, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.
Listo de mezamerikaj ĉefurboj
R
{| style="background:transparent;"
Romentino
Najbaras la komunumoj.
Listo de mezamerikaj ĉefurboj
S
{| style="background:transparent;"
T
{| style="background:transparent;"
V
{| style="background:transparent;"
24648 Eŭpatorio
24648 Eŭpatorio estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la rusaj geastronomoj kaj geedzoj Ljudmila Ivanovna Ĉerniĥ kaj Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Krimeo, (en tiama Sovetunio, nun en Rusio).
Flavgriza emberizo
La Flavgriza emberizo, Emberiza cineracea, estas birdo de la grupo de emberizoj el la ordo de paseroformaj birdoj kaj genro de la familio de Emberizedoj kiu iam estis enmetitaj en Fringedoj.
Ĝi reproduktiĝas en suda Turkio kaj suda Irano, kaj vintrumas ĉirkaŭ la Ruĝa Maro en nordorienta Afriko kaj Jemeno. Estas kelkaj izolataj populacioj ĉe bordoj de Eŭropo en insuloj de la Egea Maro. La Flavgriza emberizo reproduktiĝas en seka ŝtonecaj montodeklivoj. Ties normala ovaro estas de 3 ovoj.
La Flavgriza emberizo estas relative granda (16–17 cm longa), svelta emberizo kun longa, blankangula vosto. La termino flavgriza priskribas ties kolorojn. Ĝi estas malpli strieca ol multaj emberizoj kaj havas dikan palan bekon. Ĝi havas grizecan dorson kun nur nuancaj malhelbrunaj markoj, kaj brunecan nuancon en flugiloj.
La maskla plenkreskulo havas flavecan kapon (kun iom da grizeca nuanco), kun pli brilaj mustaĉa linio kaj gorĝo. En la nomiga raso de sudokcidenta Turkio, la resto de subaj partoj estas ankaŭ flavaj, sed la orienta formo E. c. semenowi havas grizajn subajn partojn.
Etiopa katolika eklezio
La Etiopa Katolika Eklezio estas proprajura metropolita eklezio en plena komunio kun la Romkatolika Eklezio. Fondite en 1930, ĝi konsistas el kvar diocezoj (eparĥioj) :
Louis Hachette
Louis HACHETTE (naskiĝis la 5-an de majo 1800 en Rethel, mortis la 31-an de julio 1864 en Le Plessis-Robinson) estis franca eldonisto.
Etiopa katolika eklezio
Kontraste al la orienta ortodoksa Etiopia Ortodoksa Eklezio, la Etiopa Katolika Eklezio uzas la katolikan biblian kanonon, sed ĝia liturgia lingvo estas la geeza.
Eksteraj ligiloj
Oficiala retejo (plejparte en amhara kaj angla lingvoj)
Beutling (Wellingholzhausen)
La Beutling estas 220 metroj alta monteto en la Distrikto Osnabrück (Malsupra Saksio) en densarbara areo de 42,8 hektaroj ekde 1937 protektita naturareo.
Louis Hachette
Dum tri jaroj studis en École Normal Supérieure por iĝi instruisto, sed estis forpelita pro laŭta esprimo de siaj opinioj pri Ludoviko la 18-a. Baldaŭ poste komencis studi juron. En aĝo de 26 jaroj aĉetis etan eldonejon Librairie Brédif, ŝanĝante ties nomon al Hachette, kiu interalie publikigis esperantan literaturon dum la vivo de Zamenhof kaj nun plu eldonas (Paris Match).
Beutling (Wellingholzhausen)
La Beutling estas parto de la Teŭtoburga arbaro. Ĝi konsistas el sabloŝtono kaj ardezo. La monteto apartenas al la teritorio de Wellingholzhausen, urboparto de Melle. La monteto situas sude de la centro de Wellingholzhausen kaj okcidente de la erikejo de Wulft.
Belvidejo
Sur la pinto estas belvidejo kiu altas 30 metrojn kaj estas finkonstruita en la jaro 2000.
Șalcău
Șalcău [ŝalkəŭ] (Salkó, Schalko) estas vilaĝo en Rumanio sude de Mediaș. En 1910 ĝi havis 416 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 119 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas en 1394. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Nagy-Küküllő vármegye). Administre ĝi apartenas al Mihăileni.
Flavgriza emberizo
Ino estas brunecgriza supre kun blankeca gorĝo kaj flava nur en la mustaĉa strio. Junuloj havas senmarkan helan ventron kaj striecon en brusto.
La alvoko estas akra cĉrip, kaj la kanto estas raŭka zru- zru-zru-zru.
La Flavgriza emberizo manĝas ĉefe semojn, kiel aliaj emberizoj. Ĝi manĝas insektojn ĉefe dum idomanĝigado.
Zeto (mitologio)
Zeto, latine Zethus, estas en la helena mitologio unu el la filoj de la plej alta dio Zeŭso kaj lia amantino Antiopa, filino de la teba reĝo Nikteo.Antiopa estis tiel bela, ke altiris atenton de la plej alta dio Zeŭso kaj el tiu ĉi amrilato naskiĝis fratoj Amfíono kaj Zeto. Pro timo antaŭ sia edzo forlasigis Antiopa la ĝemelojn en arbaro. Sed laŭ aliaj fontoj lasis ilin en arbaro onklo de Antiopa Liko pro urĝa postulo de sia edzino Dirka. Trovis ilin paŝtisto, prenis al si kaj donis al ili edukadon kaj klerigon. Ili elkreskis en kompaktajn junulojn, sed ĉiu estis alia: Amfiono estis delikata kaj modera kaj ŝatis muzikon, dum male Zeto estis fortulo, ŝatis ĉason kaj luktadon. Tamen ili vivis kontente kune kaj nenion konjektis pri sia origino.
Post morto de la reĝo Nikteo surtroniĝis en Tebo lia frato Liko. Edzino de Liko Dirka Antiopan malamis kaj preparadis por ŝi la plej malbonajn neglektadojn kaj suferadojn kaj fine ĵetis ŝin en prizonon. Post longa tempo Zeŭso helpis al ŝi fuĝi en montaron. Eble hazarde, eble laŭ dia volo ŝi venis ĝuste al la paŝtisto kaj al siaj filoj. Pli frue ol ili povis ĉion klarigi al si, aperis sin Dirka, en kiu ekflamis malnova malamo kaj proklamis, ke tiu virino estas fuĝinta sklavino. Ordonis al la fratoj, ke ili kaptu ŝin, alligu al kornoj de virbovo kaj lasu ŝin ŝancelmortigi. La fratoj tion ne volis fari, sed fine ili devis obei ordonon de la reĝino. Lastmomente ekparolis la paŝtisto kaj diris, ke Antiopa estas ilia patrino. La fratoj en kolero super preparata krimo, kruele punis Dirkan per la sama maniero, kian ŝi preparis por Antiopa - sovaĝa virbovo ŝancelmortigis ŝin. Antiopa kaj ŝiaj filoj revenis sin en Tebon. Laŭ konsento kun dio Hermerso ili rezignis ordoni punon al la reĝo Liko, donacis al li vivon, sed deportis lin el la urbo. Ankaŭ eblas, ke ili detronigis kaj mortigis lin, kiel rakontas alia versio de la okazaĵo. Ili kune transprenis regadon kaj komencis florstatigi la urbon kaj konstrui firmajn urbajn muregojn. Ambaŭ fratoj modele partoprenigis sin en la laboron, ĉiu laŭ siaj kapabloj. La fortulo Zeto portis pezajn ŝtonegojn, kiujn (onidire) ne ekmovis eĉ Titanoj, kaj konstruis el ili fakte nekonkereblajn muregojn. Male Amfiono, kiu ne fortis, enmetis sian arton. Tiel belege li ludis sian oran liron, donacon de dio Apolono, ke ŝtonegoj obeeme levis kaj kuŝigis sin en siajn lokojn en muregoj. Gloro kaj populareco de ambaŭ fratoj disvastiĝadis malproksimen post limojn de la urbo.
Ambaŭ fratoj ankaŭ havis similan sorton, ke granda malbonsorto atingis iliajn edzinojn.
Zeta edzino estis Aedono, kies nebridebla envio venigis ŝin en freneza blindeco eĉ al mortigo de sia fileto "Itilo". Kiam ŝi poste kormuele ĝemadis, Zeŭso transformis ŝin en najtingalon kaj ŝi sian fileton ĉiam priploras kaj ĉiuprintempe ĉagrene vokas lin.
Amfíono edziĝis al Niobo, filino de spilia reĝo Tantalo. Ili kune havis sep filojn kaj sep filinojn, sed ĉiujn ekstermis dio Apolono kaj diino Artemiso pro tio, ke ilia patrino faris sakrilegion kaj orgojlis super la diino mem. Niobo ŝtoniĝis en statuon, kies okuloj ĉiam verŝas larmojn.
La reĝo Amfíono kun sia frato Zeto atakis sanktejon de Apolono en Delfo, sed Apolono ilian atakon rebatis kaj ambaŭ trapikis per siaj sagoj. (Denove estas ĉi tie alia versio, laŭ kiu post morto de siaj infanoj kaj edzino Amfiono mem trapikis sin per glavo.)
La Capelle-et-Masmolène
(jen france, okcitane La Capèla e Masmolena) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Gard, en la regiono Okcitanio (Occitanie [ɔksitaˈni], Occitània [utsiˈtanjɔ], Occitània [uksiˈtanjə]). Fine de en la komunumo vivis.
Mihály Mosonyi
Mihály Mosonyi [mihAj moŝonji], laŭ hungarlingve kutima nomordo Mosonyi Mihály estis signifa hungaria germana komponisto, instruisto, muzika kritikisto. Lia origina nomo estis Michael G. Brand ĝis 1859. Mihály Mosonyi naskiĝis la  en Frauenkirchen/Boldogasszony (nuntempa Frauenkirchen en Aŭstrio), li mortis la  en Pest (urbo).
Biografio
Mihály Mosonyi apartenis al la germana minoritato, li neniam parolis perfekte hungare. Hejme li komencis okupiĝi pri muziko, li aĝis 14, kiam li estis sakristiisto en Magyaróvár. En 1833 li iris al Pozsony, kie li frekventis pedagogian lernejon. Inter 1835 – 1842 li estis hejma muzikisto de grafo Petar Pejačević, poste li translokiĝis al urbo Pest. Jam en 1837 li komencis komponadi, en 1843 lia aperturo estis prezentita. En Pest li konatiĝis kun Ferenc Erkel, li havis posteneton en muzika societo. En 1845 li edziĝis, post 6 jaroj li vidviĝis, poste li neniam edziĝis. Dum la Hungara revolucio de 1848 li estis memservanta soldato. En 1856 li konatiĝis kun Franz Liszt, poste liaj muzikaĵoj jam estis hungarecaj. En 1860 li fondis la unuan hungaran muzikan revuon, li estis ties redaktoro kaj kritikisto.
Kufa
Kufa estas urbo en Irako.
Tie estas Granda Moskeo de Kufa, unu de la unuaj moskeoj de Islamo, farita en la 7-a jarcento.
Majdanek
Konzentrationslager Lublin – germana-nazia laborkoncentrejo, ekstermejo kaj militkaptitejo en Lublin, funkcianta dum la jaroj 1941-1944. La ĝusta nomo estas KL Lublin, kaj la populara Majdanek (hebree מיידנק) devenas de la kvartalo de Lublin, kie ĝi troviĝas (Majdan Tatarski).
En 1947 oni fondis Ŝtatan Muzeon en Majdanek, en 1969 estis malkovrita Monumento de Bataloj kaj Martireco en Majdanek.
Historio
La historio de la germana koncentrejo estas nedisigeble ligita al la historio de la tereno inter Vistulo kaj Okcidenta Bugo dum la 2-a mondmilito, kaj precipe kun la politiko de ekstermado de judoj kaj slavoj, koncepto de ĝenerala germanigo de kelkaj regionaj urboj (Lublin kaj Zamość) kaj larĝe entreprenita deportado de loĝantaro el la regiono de Zamość.
Komence oni planis konstruon de negranda koncentrejo por loki 5-6 milojn de enkarceregitoj. Tamen aŭtune 1941 alvenis ordono pri tuja ekkonstruo de koncentrejo por militkaptitoj, kiu povus ampleksi 50 milojn de militkaptitoj. Oni ekplanis 236 barakojn, en tio 207 por malliberigitoj. Ĉe la konstruo laboris judoj - militkaptitoj de la pola armeo de 1939 kaj rusaj militkaptitoj. En la koncentrejo de la 18-a de majo ĝis la 29-a de septembro 1942 mortis 858 judoj alveturigitaj de Ĉeĥoslovakio. Vintre 1942 oni ekplanis ampleksigi la terenon por pluaj 150 miloj de homoj. Estis rezervitaj 516 hektaroj. En la tria parto ektroviĝus vestolaborejoj Bekleidungswerke der Waffen SS, kiuj krom tajlora, pelta kaj trikota establejoj enhavus ankaŭ barakojn por ĉirkaŭ 40 mil de malliberigitoj.
La 1-an de majo 1944 al rango de la filio de Majdanek estis degradita al nazia koncentrejo KL Warschau, establita julie 1943 sur la teritorio de estinta Varsovia geto.
Majdanek estis liberigita de la Ruĝa Armeo la 23-an de julio 1944. Post evakuo restis tie ĉirkaŭ 1 000 enprizonigitoj, zorgitaj de Pola Ruĝa kruco. Tamen tuj sur ties teritorio estis kreita koncentrejo de NKVD por soldatoj de Pola Enlanda Armeo kaj Naciaj Armitaj Fortoj de Pollando, utiliganta ĝian infrastrukturon. La 23-an de aŭgusto 1944 250 oficiroj de Pola Enlanda Armeo kaj Naciaj Armitaj Fortoj de Pollando, enprizonigitaj ĉi tie, estis forveturigitaj al gulagoj de Sovetunio (en Rjazan, Grjazovec, Ĉerepovec kaj aliloke).
UK 1966
La 51-a Universala Kongreso de Esperanto okazis somere de la jaro 1966 en Budapeŝto, Hungario. Ĝi havis 3975 aliĝintajn partoprenantojn.
31823 Viète
31823 Viète estas malgranda, malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la usona astronomo Paul G. Comba elde la observatorio de Prescott (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la franca matematikisto kaj advokato François Viète (1540 – 1603), kiu enkondukis la modernajn algebrajn notaciojn, uzante literojn por reprezenti nombrojn. Li disvolvis ankaŭ sisteman metodon por solvi ebenajn kaj sferajn triangulojn.
Kinsey-raporto
La Kinsey-raportoj estas du diskutitaj libroj de la usona zoologo kaj seks-esploristo D-ro Alfred Charles Kinsey pri la homa seksa konduto: Sexual Behavior in the Human Male (1948) kaj Sexual Behavior in the Human Female (1953). La angla originala titolo venas intence, demonstre el la biologia tradicio kaj signifas laŭvorte: Seksa konduto ĉe homaj maskloj kaj Seksa konduto ĉe la homaj femaloj.
La esploraj rezultoj de Kinsey kaŭzis grandajn rimarkindojn en la publiko. Ties ĉefaj finaj konkludoj estis inter alie:
Kinsey akiris siajn rezultojn el intervjuoj, kies datenoj estis pritaksitaj en anonimigita formo.
Kritikistoj atentigis pri ne-reprezenta kunstarigo de la pridemanditaj personoj, kies 25 % estis (iamaj) kondamnitoj, 5 % viraj prostituitoj kaj la plimulto sinproponanto. Reago al la kritiko, sekvanto de Kinsey, Paul Gebhard plenumis plurajn jarojn por purigi datenojn de Kinsey kiel gvidanto de Kinsey Institute for Sex Research kaj publikigis en 1979 The Kinsey Data: Marginal Tabulations of the 1938-1963 Interviews Conducted by the Institute for Sex Research, kiu konfirmis konkludojn de Kinsey.
Bánh xèo
Bánh xèo estas krispa, plenigita rizpankuko populara en Vjetnamio. Ĝi estas bongusta fritita krespo farita el rizfaruno, akvo, kaj kurkuma pulvoro. Kelkaj oftaj farĉaĵoj inkludas porkaĵon, salikokojn, tranĉitan verdan cepon, mungofabon, kaj fazeolon. Bánh xèo ankaŭ servatas kun laktuko, mento, tajlanda bazilio kaj fiŝa mento.
NGC 4463
NGC 4463 (aliaj indikoj — OCL 885, ESO 95-SC10) estas malfermita stelamaso en konstelacio Muŝo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Bánh xèo
La plado ankaŭ estas populara en kamboĝa kuirarto.
Schupfart
Schupfart estas urbo komunumo en la distrikto Rheinfelden de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 761 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.
Geografio
La komunumo situas en la supra parto de la valo de Fischingen, kiun trafluas la rivereto Fischingerbach norde de la Frick-Valo.
La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 7,05 km², de kiuj 2,28 km² estas kovritaj de arbaro kaj 0,49 de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 749 m s.m. sur tavolrando de la monto Thiersteinberg, kiu apartenas la la Ĵurasa Montaro, dum la plej malalta punkto situas sur alteco de 408 m s.m. ĉe la bordo de la rivereto Fischingerbach.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Schupfart limas en nordo al Münchwilen kaj Eiken, en nordoriento al Frick, en sudoriento al Gipf-Oberfrick, en sudokcidento al Wegenstetten, en okcidento al Hellikon, kaj en nordokcidento al Obermumpf.
Trafiko
Schupfart estas konektita al la publika transportreto per la poŝtaŭtolinio de Möhlin al Wegstetten. Kvankam la komunumo situas flanke de la gravaj trafikvojoj, ĝi estas facile atingebla, ĉar la plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A3 troviĝas en distanco de nur 4 kilometroj norde en Eiken.
Historio
La unua dokumenta mencio de Schupfart datiĝas el la jaro 1259 kiel Schuphart.
En mezepoko Schupfart estis posedaĵo de la Habsburgoj, kiuj ĝin de 1468 ĝis ties teruo pandigis kun la tuta Frick-Valo al Burgonjo. En la jaro 1797 la regiono estis konkerita de francaj trupoj. Post mallonga franca regado, ghi kun la tuta Frick-Valo fariĝis en 1802 parto de la Helveta Respubliko kaj en 1803 kiel komunumo de la distrikto Rheinfelden de la nova Kantono Argovio.
István Fekete (episkopo)
István Fekete [iŝtvAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo Fekete István estis hungara pastro, luterana episkopo. Lia nobela antaŭnomo estis szenci.
István Fekete naskiĝis en la 17-a jarcento. Mankas informoj pri la morto.
Biografio
István Fekete frekventis universitaton ekde 1658 en Wittenberg. Hejmenveninta li estis rektoro kaj diakono en Kőszeg. En 1669 la sinodo en Bük elektis lin episkopo. En 1673 pro la luteranismo li persekutita, tial li rifuĝis al Danio, Svedio, Saksio kaj Turingio. En 1679 li hejmenvenis al vilaĝo Asszonyfalva Li denove instruis la luteranismon, tial li estis arestita. En la prizono li prenis la katolikismon, sekve li liberiĝis kaj iĝis juĝisto en Kőszeg.
Ronco Biellese
Ronco Biellese estas komunumo de Italio.
Candiac
Candiac estas kanada urbo situanta en regiona kantono Roussillon de administra regiono Montereĝio.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Candiacois.
Milada Horáková
Milada Horáková (naskiĝis la 25-an de decembro 1901 en Prago kiel Králová, murdita la 27-an de junio 1950 en Prago) estis ĉeĥa politikistino, membro de Partio Naci-Sociala, parlamentanino.
Dum la dua mondmilito partoprenis rezistan movadon. Arestita de gestapo kaj malliberigita en koncentrejo en Terezín.
Post 1948 estis en opozicio kontraŭ komunisma reĝimo. En montra proceso estis kondamnita al mortpuno kun falsigitaj akuzoj pri komploto kaj spionado kaj pendumita malgraŭ protestoj de konataj personecoj. Pri gracopeto apelaciis al prezidento Klement Gottwald i.a. Albert Einstein, Winston Churchill kaj Eleanor Roosevelt. Ŝi fariĝis unusola virino, kiu estis viktimo de justica murdo dum stalinismo en Ĉeĥoslovakio. Momenton antaŭ la morto ŝi diris Vivu Ĉeĥoslovakio de Masaryk kaj Beneš!
En Prago unu el ĉefaj stratoj estis nomita laŭ ŝia nomo. Apude, ĉe ĝi, troviĝas i.a. futbala stadiono.
Izopropilamino
Izopropilamino aŭ 2-aminopropano estas organika kombinaĵo apartenanta al la familio de la aminoj, rezultanta el interagado de la amoniako kaj izopropanolo. Izopropilamino estas senkolora likvaĵo, nesolvebla en akvo sed solvebla en alkoholoj kaj aliaj nepolaraj organikaj solvantoj. Izopropilamino prezentas izopropilan grupon ligitan al amonia grupo. Ĝi konsistas je 3 karbonatomoj, 9 hidrogenatomoj, 1 nitrogenatomo kaj posedas antifungajn kaj antimikrobajn proprecojn.
Yusuke Tanno
Yusuke Tanno (丹野 友輔, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Omiya Ardija.
Listo de bretonaj verkistoj
Jen la listo de la bretonaj verkistoj, kiuj verkis en la franca, en la bretona, aŭ en aliaj lingvoj.
Subteretaĝo de Claigan
La parte detruita subteretaĝo de Claigan situas en la restaĵoj de la Dun Breac, oriente de Claigan apud Uig sur la skota insulo Skye.
La subteretaĝo konsistas el 3 m sub la ternivelo estanta, mallarĝa galerio. La fino estas blokita. Trans ls blokita fino estas ronda kamero kun ŝtonaj blokoj, kiuj estas videblaj super la ternivelo. La plafono konsistas el ŝtonaj platoj kaj la muroj el malfajna sekmasonaĵo.
Wojciech Cejrowski
Wojciech Daniel CEJROWSKI (naskiĝis la en Elbląg) estas pola ĵurnalisto, satiristo, vojaĝisto, aŭtoro de libroj kaj gazetaraj publikaĵoj, katolika publicisto, membro de The Explorers Club, sociologo. Nun ligita kun interreta radio Wnet, kies kunkreinto kaj ideodonanto li estis.
Edukado
Li finis la 17-an Ĝeneralklerigan Liceon je la nomo de Andrzej Frycz Modrzewski en Varsovio. Poste studis aktoradon en la Ŝtata Teatra Supera Lernejo en Varsovio, historion de arto en la Katolika Universitato en Lublin, sociologion kaj arkeologion en la Varsovia Universitato, kiujn ne finis. En 2010 li komencis korespondajn studojn pri sociologio en la Katolika Universitato. Junie 2010 li bakalaŭriĝis pri sociologio komencante magistran studadon, kiun li finis en 2011.
Li estas eksedzo de la pola vojaĝistino Beata Pawlikowska.
Publicista agado
Kiel felietonisto kaj raportisto li skribas pri socipolitikaj temoj interalie por semajna gazeto Gazeta Polska aŭ kvaronjara revuo Fronda kaj vojaĝajn raportojn por Rzeczpospolita aŭ pola eldono de National Geographic.
Televido kaj radio
Kune kun Pola Televido ĝis nun eldonis 16 diskojn kun la filmoj Boso przez świat (Nudpiede tra la mondo). Kunlaboras kun Radio Wnet.
Vojaĝa agado
Wojciech Cejrowski ĝis nun vojaĝis tra preskaŭ 60 landoj sur 6 kontinentoj. Plejofte li veturas al Amazona arbaro dokumentante la vivon de ties indianoj kaj mestizoj. Li partoprenis interalie perpiedan trairon de marĉa praarbaro lime de Kolumbio kaj Panamo (1996) kaj traveturis intineron Camel Trophy en Gujano 1996.
Ekspedicioj:
Organizaĵoj
Wojciech Cejrowski apartenas al jenaj organizaĵoj:
Konvinkoj
Wojciech Cejrowski estas dekstrulo, li malferme parolas kontraŭ gejaj movadoj kaj Geja Fiero, li prezentas konservativan vidpunkton ankaŭ rilate al la emancipiĝo de aliaj grupoj, ekzemple virinoj. Li protestas kontraŭ abortigo, eŭtanazio kaj uzado de kontraŭkoncipiloj, kion argumentas per romkatolika doktrino.
Cejrowski estas kontraŭulo de la Eŭropa Unio en ties nuna formo. Li kontraŭstaris la Traktaton de Lisbono. Li sin deklaras kiel konservisma kristano kaj kontraŭulo de politika ĝusteco.
Marso (planedo)
Marso estas la kvara planedo de la Sunsistemo laŭ distanco ekde la Suno. Ĝi estas konata ekde la pratempo, ĉar ĝi estas klare videbla en la nokta ĉielo de Tero, kaj ŝuldas sian nomon al Marso, la romia dio de milito. Ĝia planeda simbolo (♂) montras la egidon kaj lancon de la dio, kaj identas la simbolon de la vira sekso.
Ponto Aleksandro la 3-a
La ponto Aleksandro la 3-a (franclingve Pont Alexandre-III) estas unu el la plej belaj pontoj de Parizo, kaj estas klasifikita kiel franca "monumento historia" ekde 1975. Ĝi trapasas la Sejnon inter la 7-a kaj la 8-a arondismentoj, kaj estis donacita al Francio de la caro Aleksandro la 3-a por la pariza internacia ekspozicio de 1900.
Marso (planedo)
Marso estas foje nomata la "Ruĝa Planedo" pro sia ruĝa aspekto, kaj pro granda kvanto da fera oksido en sia ŝelo; ĝi ankaŭ estas konsiderata la frata planedo de Venuso kaj Tero.
Ponto Aleksandro la 3-a
Ĝi estas metala, 40-metrojn larĝa ponto, kiu konsistas el unu sola, 107-metrojn longa arko.
Marso (planedo)
Marso estas malvarma, dezerta mondo, simila al Tero, kun maldensega atmosfero. Ĝia surfaco estas simila kaj al Luno, pro alfrapaj krateroj, kaj al Tero, pro vulkanoj, valoj, dezertoj kaj polusaj kalotoj. Sur Marso ankaŭ situas Olympus Mons, unu el la plej altaj konataj montoj en la Sunsistemo, kaj la Mariner-valoj, unu el la plej larĝaj kanjonoj.
Ponto Aleksandro la 3-a
Historio
La ponto celis fariĝi la simbolo de la franca-rusa amikeco, traktadita inter Aleksandro la 3-a kaj la prezidento de la Respubliko Sadi Carnot. Ĝi situas fronte de la granda placo antaŭ la hotelo de la Invalidoj, kiun ĝi kunigas al la Malgranda Palaco kaj Granda Palaco sur la dekstra bordo, ankaŭ konstruitaj por la ekspozicio de 1900.
Marso (planedo)
La marsa tago daŭras 24,6 horojn. La planedo havas sezonojn, polusan glacion kaj eble iam havis riverojn kaj grandan maron. Tamen, Marso estas multe pli malgranda ol Tero, tial ĝi ne povas teni sufiĉan aeron sub sia roza ĉielo, por varmigi sin kaj allasi grandan floradon de vivo: la nuna aero estas tiel maldensa, ke akvo ne povas esti fluida, kaj eĉ akva glacio ne fandas, sed bolas (kiel glacio de karbona dioksido sur Tero). La temperaturo kaj premo sur Marso estas tro malaltaj por homa vivo sen premovesto; homa sango bolus pro manko de premo.
Ponto Aleksandro la 3-a
Historio
La konstruadon de la ponto oni komisiis al la inĝenieroj Jean Résal kaj Amédée d'Alby, sed ankaŭ al la arkitektoj Cassien-Bernard kaj Gaston Cousin. La unua ŝtono estis fiksita de la caro Nikolao la 2-a en 1896 (filo de Aleksandro la 3-a), kaj la ponto estis inaŭgurita en 1900 okaze de la internacia ekspozicio.
Marso (planedo)
Fizikaj ecoj
La radiuso de Marso estas ĉirkaŭ duono de la tera radiuso. Marso estas malpli densa ol Tero, havante proksimume 15% el la tera volumeno sed nur 11% el ĝia maso. Ĝia areo estas nur iom malpli granda ol la suma areo de la teraj kontinentoj. Rilate al aliaj rokaj planedoj, Marso estas pli granda kaj havas multe pli da maso ol Merkuro, sed ĉi-lasta estas pli densa kaj tial posedas pli grandan gravitan forton ĉe sia supraĵo. Marso ankaŭ estas proksimume mezvoje en grando, maso, kaj supraĵo-gravito inter la Tero kaj la Luno: la Luno havas duonon de la diametro de Marso, la Tero duoblon; la Tero havas proksimume dek fojojn pli da maso ol Marso, la Luno dek fojojn malpli.
Ponto Aleksandro la 3-a
Historio
Sur kolono ĉe la dekstra bordo, legeblas : « La 14-an de aprilo 1900, Émile Loubet, Prezidento de la franca Respubliko, malfermis la internacian ekspozicion kaj inaŭguris la ponton Aleksandron la 3-a. »
Marso (planedo)
Fizikaj ecoj
La ruĝ-oranĝkolora aspekto de la marsa supraĵo ŝuldiĝas al la abundo de hematito sur la supraĵo.
Geologio
La norda duonsfero de la planedo atestas pri antikva akvofluado – pri riveroj kaj eĉ granda maro – sed la suda duonsfero estas tre kraterhava, kiel la Luno aŭ Merkuro. La suda tero estas multe pli alta ol la nordo.
Marso, kiel la Tero, havas polusan glacion: tiel ordinaran akvan glacion, kiel karbon-dioksidan glacion (tiel nomata seka glacio). Plimulto de la glacio estas akva. Ĉe la norda poluso seka glacio estas nur vintre, sed ĉe la suda poluso estas konstanta tavolo de seka glacio.
Marso havas unu el la plej altaj montoj konataj al homo, Olympus Mons ("monto Olimpo"), kiu estas 24 km alta de bazo al pinto. Eĉ ĉe la bazo (500 km en diametro), la klifo estas 6 km en alteco. Marso ankaŭ havas grandegan kanjonon, Valles Marineris, kiu estas 4000 km en longeco kaj 2–7 km en profundeco. En la sudo estas kratero mezuranta 2300 km en diametro kaj 7 km en profundo: Hellas Planitia ("Helenia ebenaĵo"). Por komparo, la pinto de Monto Everesto sur Tero estas 8,85 km super la maro.
Surbaze de elorbitaj observadoj kaj de la pristudo de marsaj meteoritoj falintaj teren, la supraĵo de Marso ŝajnas konsisti ĉefe el bazalto. Pluraj indikaĵoj pensigas, ke la marsa bazalto estas pli riĉa je silicia dioksido ol la tipa tera bazalto, kaj tial similas al andesitaj rokoj; ankaŭ sur surfaco de Marso povas esti vitro el silicia duoksido. La plejparton de la surfaco, krome, kovras ege subtila polvo de hematito.
Laŭ la nun agnoskitaj modeloj pri la ena strukturo de Marso, la planeda kerno havas radiuson de proksimume 1480-1800 kilometroj (laŭ diversaj opinioj), kaj konsistas ĉefe el fero, nikelo kaj (je 14-17%) sulfuro. La kerno estas parte likva, kaj ĝia denso estas duoble pli malgranda ol tiu de la terkerno. La marsan kernon ĉirkaŭas mantelo el silikatoj, kiu respondecis pri la estigo de la ĉefaj tektonikaj kaj vulkanaj fenomenoj ĉe la planeda supraĵo. La averaĝa dikeco de la krusto de la planedo estas proksimume 50 km, kun maksimuma dikeco de 125 km. La tera krusto averaĝe dikas nur 40 kilometrojn, kio estas triono de la marsa, kompare al la grando de la planedo.
Marso estas preskaŭ, se ne tute, geologie mortinta; la fino de rimarkindaj vulkanaj fenomenoj ĉesigis la encirkuligon de kemiaĵoj kaj mineraloj inter la supraĵo kaj la eno de la planedo.
Geologiaj epokoj
Eblas dividi la geologian historion de Marso laŭ pluraj kategorioj, sed la plej vaste agnoskita divido estas la jena:
Geologiaj fenomenoj plu okazas sur Marso. La, per fotoj fare de la usona kosmoesplorilo Mars Reconnaissance Orbiter, oni malkovris la elfalon de lavango de materialoj.
Atmosfero
La atmosfero de Marso estas tre maldensa, kun surfaca premo de nur 7 ĝis 9 hPa kompare al la 1013 hPa de la Tera atmosfero. Tio estas centono de la Tera atmosfero. La atmosfera premo varias konsiderinde pro la alteco, ekl preskaŭ 9 hPa en la plej profundaj depresioj, ĝis 1 hPa sur la pinto de la Olimpa Monto. Surbaze de informoj ĵus observitaj fundamente el la marsa orbito oni deduktis, ke la atmosfera kompono de la planedo estas esence jena: karbona dioksido en 95,3 %, kun 2,7 % de nitrogeno, 1,6 % de argono kaj restaĵoj de molekula oksigeno (0,15 %), karbona monooksido (0,07 %) kaj vaporo el akvo (0,03 %). La proporcio de aliaj elementoj estas minimuma kaj restas ekster la mezureblo de la instrumentoj ĝis nun uzitaj. Tamen, pro la relative ĵusa konfirmo en 2015 de la estado de sezona akvo sur la marsa surfaco fare de la NASA, la informoj pri la proporcio de oksigeno kaj akvovaporo atmosferaj devas estis reviziitaj. Per tempa kriterio oni supozis, ke la enhavo de ozono estas 1000 fojojn pli malgranda ol en la Tero, pro kio ties tavolo, je 40 km de alteco, estas nekapabla bloki la ultraviolan radiadon.
La atmosfero estas sufiĉe densa por esti hejmo de tre fortaj ventoj kaj de grandaj polvoŝtormoj kiuj foje povas kovri la tutan planedon dum monatoj. Tiu vento estas responsa pri la ekzisto de sablodunoj en la marsaj dezertoj. La nuboj povas esti videblaj laŭ tri koloroj: blankaj, flavaj kaj bluaj. La blankaj nuboj estas el akvovaporo kondensita aŭ el karbona dioksido en polusaj latitudoj. La flavaj nuboj estas rezulto de la polvoŝtormoj kaj estas komponitaj el partikloj ĉirkaŭ 1 mikron malgrandaj. La marsa ĉielo estas de milda koloro salmoroza pro la disigo de la lumo fare de la tre fajnaj polveroj devenaj de la ferhava grundo.
Vintre, en la mezaj latitudoj, la akvovaporo kondensiĝas en la atmosfero kaj formas malpezajn nubojn de tre fajnaj kristaloj el glacio. En la ekstremaj latitudoj, la kondensiĝo de la karbona dioksido formas aliajn nubojn kiuj konsistas el kristaloj de karbona neĝo. La malforta marsa atmosfero produktas forcejan efikon kiu pliigas la surfacan temperaturon je ĉirkaŭ 5 gradoj; multe malpli ol tiu observita en Venuso kaj en la Tero.
Klimato
Oni ne disponas ankoraŭ pri sufiĉa informo pri la marsa temperatura evoluo. Ĉar Marso estas multe pli malproksima el la Suno ol la Tero, ĝia klimato estas pli malvarma, kaj ĉefe ĉar la atmosfero, tiom maldensa, retenas malmultan varmon: tial la diferenco inter la tagaj kaj noktaj temperaturoj estas pli markataj ol tiu de la Tero. Al tio kontribuas ankaŭ la malalta temperatura konduktiveco de la marsa grundo.
La temperaturo en la surfaco dependas de la latitudo kaj montras sezonajn variaĵojn. La averaĝa surfaca temperaturo estas de ĉirkaŭ 218 K (–55 °C). La dumtaga variado de la temperaturoj estas tre forta normale en atmosfero tiom milda. La dumtagaj maksimumaj temperaturoj, en la Ekvadoro kaj en somero, povas atingi 20 °C aŭ plie, dum la dumnoktaj minimumaj temperaturoj povas atingi facile –80 °C. En la polusaj kaskedoj, en vintro la temperaturo povas malsupreniri ĝis –130 °C.
Povas subite okazi polvoŝtormoj, kiuj povas daŭri dum semajnoj kaj eĉ dum monatoj, kiuj malheligas la tutan planedon, okazigitaj de ventoj de pli ol 150 km/h., kaj povas esti tiom grandaj kiom la planedo mem.
Dum unu marsa jaro parto de la CO2 de la atmosfero kondensiĝas en la duonsfero kie estas vintro, aŭ sublimiĝas el la poluso al la atmosfero kiam estas somero. Konsekvence la atmosfera premo havas jaran variadon.
Spizaetus
Spizaetus estas la tipaj akcipitragloj aŭ nizagloj, nome rabobirdoj de genro troviĝanta en la tropikoj de Ameriko. Ĝi estis tamen uzata por indiki grupon de tropikaj agloj kiu inkludis speciojn loĝantajn en suda kaj sudorienta Azio kaj unu reprezentanto de tiu genro en la pluvarbaroj de Okcidenta Afriko. La malnovmondaj specioj estis separataj en la genron Nisaetus. Kelkaj specioj havas elstaran kreston. Tiuj estas mezgrandaj rabobirdoj, plej parto inter 55 kaj 75 cm longaj, kaj ĝenerale longvostaj kaj sveltaj.
Marso (planedo)
Orbito
La averaĝa distanco inter Marso kaj la Suno egalas proksimume al 230 milionoj da kilometroj (1,5 AU), kaj la planedo ĉirkaŭiras la Sunon dum 687 teraj tagoj. Alivorte, unu marsa jaro egalas al ĉirkaŭ 1,88 teraj jaroj, kio signifas unu jaron kaj ĉirkaŭ 320 tagoj. Sed la marsa tago iom pli longas ol la tera: tagiĝoj sinsekvas post 24 horoj, 39 minutoj kaj 35,244 sekundoj.
La aksa dekliniĝo de Marso estas 25,19 gradoj, simile al la aksa dekliniĝo de Tero. Tial la du planedoj spertas similan sinsekvon de sezonoj, kvankam la marsaj, pro la plilongeco de la jaro, daŭras preskaŭ duoble pli ol la teraj. Nuntempe la norda poluso de Marso havas direkton al la meza punkto inter la steloj Denebo kaj Alderamino.
La marsan orbiton karakterizas rimarkinda discentreco, proksima al 0,09; el la sep ceteraj sunsistemaj planedoj, nur Merkuro havas pli grandan discentrecon. Tamen la orbito de Marso estis multe pli cirkleca en la pasinteco. Antaŭ 1,35 milionoj da jaroj la discentreco estis proksima al 0,002 - multe malpli ol la hodiaŭa discentreco de la tera orbito. La oscilperiodo de la marsa discentreco estas de 96 000 teraj jaroj, dum la tera discentreco varias dum 100 000 jaroj. Dum la lastaj 35 mil jaroj la orbito de Marso iom plidiscentriĝis, pro la efiko de la altirforto de la aliaj planedoj. Konsekvence de tio, la minimuma distanco inter Tero kaj Marso plu malgrandiĝos dum la venontaj 25 mil jaroj.
Naturaj satelitoj
Marso posedas du etajn lunojn, Fobo kaj Dejmo, kiuj ambaŭ orbitas tre proksime al la planedo. Pro ilia konsisto, supozeble temas pri kaptitaj asteroidoj - ekzemple, similaj al 5261 Eureka, troja asteroido. Tamen, ilia origino restas necerta.
Spizaetus
La agloj de la genro Spizaetus estas arbaraj birdoj kaj kelkaj specioj havas preferon por altateraj arbaroj. Ili konstruas nestojn el bastoneteroj en arboj. Ambaŭ seksoj estas simile plumaraj kun tipaj rabobirdaj brunaj supraj partoj kaj palaj subaj partoj, sed junuloj distingeblas el plenkreskuloj, ofte per pli blanka kapo.
Marso (planedo)
Naturaj satelitoj
Fobon kaj Dejmon malkovris en 1877 la usona astronomiisto Asaph Hall, kiu nomis ilin laŭ personoj el la helena mitologio: ili estas respektive personigoj de la timo kaj de la teruro, kaj akompanas sian patron Areson, la dio de milito, en batalo. Areso poste ekkonatiĝis kiel Marso ĉe la Romianoj.
Vidataj el la supraĵo de Marso, Fobo kaj Dejmo aspektas tre malsame kiel la tera Luno. Fobo leviĝas okcidente, subiras oriente kaj refoje leviĝas dum nur 11 horoj. Dejmo, kiu situas iomete ekster la sinkrona orbito de Marso, male, leviĝas oriente, sed trairas la marsan ĉielon ege malrapide, ĉar ĝia orbitperiodo preskaŭ egalas la turniĝperiodon de Marso.
Spizaetus
Tiuj agloj manĝas mezgrandajn vertebrulojn kiaj mamuloj, birdoj kaj reptilioj.
La specioj kiuj estis historie lokigitaj en tiu genro estas la jenaj:
Amerikaj specioj retenitaj en Spizaetus
Malnovmondaj specioj lastatempe movitaj al Nisaetus Movita al Aquila
Marso (planedo)
Naturaj satelitoj
Pro la rimarkinda malalteco de la foba orbito, la luno estas nun altirata al Marso pro tajdaj fortoj. Oni supozas, ke, dum la venontaj 50 milionoj da jaroj, ĝi kolizios kun Marso aŭ disiĝos en ringo.
La origino de la du lunoj ne estas bone komprenita. Ilia malalta reflektopovo kaj ilia konsisto el karbonecaj ĥondritoj spegulas la ĉefajn trajtojn de asteroidoj, kaj tial gravita kaptado fare de Marso estas la plej agnoskita teorio. La malstabila orbito de Fobo, krome, pensigas pri relative lastatempa kaptado. Aliflanke, ambaŭ lunoj havas preskaŭ perfekte cirklan orbiton, rimarkinde proksiman al la ekvatoro, kio ege malkutimas ĉe kaptitaj objektoj. Tial ankaŭ la teorio pri formiĝo de la satelitoj samtempa kiel de Marso estas plukonsiderinda, kvankam tiel estas malklara, kial la konsisto de la du lunoj tiom malsimilas la marsan. Trie, kelkaj supozas, ke iu tria ĉielkorpo iam envolviĝis en la evoluo de la marsa lunaro kaj eble la du lunetoj estiĝis per kolizio.
Videblo de Tero
Marso povas esti vidita el Tero per la nuda okulo, kaj pro tio ĝi jam konatis kiel planedo en la pratempo. Ĝia koloro estas flava, oranĝa aŭ ruĝa, kaj ĝia heleco ege varias laŭ la situo de Marso rilate al Tero; la videbla magnitudo varias inter +1,86 kaj -2,94. Tiun ĉi maksimuman helecon superas nur Venuso, la Luno kaj la Suno; pro la varianta magnitudo, tamen, ankaŭ Jupitero ofte estas pli hela ol Marso.
Kiam Suno, Tero kaj Marso eksituas proksimume laŭ rekto (kaj la Tero estas inter la Suno kaj Marso), oni diras, ke Marso estas, vidate el Tero, en opozicio al la Suno. Dum tiu tempo oni povas vidi ĝin plej bone, kiel ruĝa hela stelo en la nokta ĉielo. Tiam multaj trajtoj el la surfaco de Marso estas klare videblaj eĉ per neprofesia teleskopo; aparte rimarkindas la polusaj kalotoj.
Ĉar la Tero estas iom pli rapida ol Marso dum sia rotaciado ĉirkaŭ la Suno, ĝi preterpasas Marson proksimume ĉiun 779-an tagon. Tiun tempon, kiu fakte varias inter 764 kaj 811 tagoj, oni nomas sinoda periodo. Tiu fenomeno havas interesan efikon ĉe la ŝajna movo de Marso en la tera ĉielo: fakte, se oni regule vidas Marson, oni povas konstati, ke ĝi antaŭ kaj post la opozicio faras bantosimilan movon rilate al la malantaŭaj fiksaj steloj. Tiu "planeda banto" (aŭ opozicia banto) estiĝas pro la angulo, sub kiu oni vidas Marson, dum la Tero preterpasas ĝin.
Rekordaj proksimiĝoj
La, je 9:51:13 UT, okazis la maksimuma proksimiĝo inter Marso kaj Tero dum la lastaj 60 000 jaroj: 55 758.006 km (0,372719 AU). La pasinta tioma proksimiĝo okazis la en la jaro 57617 a.K.E., dum la venonta okazos jam en 2287. Foje okazas tamen proksimiĝoj same rimarkindaj: ekzemple, la la distanco inter la du planedoj estis 0,37285 AU, kaj la  2208 ĝi estos 0,37279 AU, malmulte pli ol la menciita rekordo.
Historia trarigardo
Tra la tuta homa historio ĝis la 20-a jarcento, la penso kaj kredo pri la ekzisto de marsa vivo alternadis. Dum la 1930-aj jaroj, inteligenta vivo sur Marso plu ŝajnis tiel probabla, ke usona radioprezento reĝisorita de Orson Welles pri "La milito de la mondoj" laŭ romano de H. G. Wells pri invado de marsanoj sur Tero, estis kredita kiel prava novaĵo, kaj estigis teruron ĉe la aŭskultantaro.
Tia kredo je la ekzisto de marsanoj, en anglalingvaj landoj, estis instigita de mistraduko de verko de la kolorblinda itala astronomiisto Giovanni Schiaparelli, kiu en 1877 raportis pri la eltrovo de kanaloj sur Marso. En la angla lingvo ekzistas tamen du vortojn por "kanalo": canal por kanalo homfarita, kaj channel por kanalo natura. Schiaparelli pensis pri kanalo natura, sed lia vorto estis tradukita en la anglan kiel canal – kanalo homfarita, implicinte vivon inteligentan sur Marso. La usona astronomo Percival Lowell, ekscitite de la "eltrovo", konstruis observatorion en la dezerto de Arizono en 1894 por mapi Marson. Lowell eltrovis (probable preter la povo de sia teleskopo) pli ol 500 tiajn kanalojn "homfaritajn", kiujn li taksis kiel produkton de civilizo mortanta. Tia Marso estis priverkita de la sciencfikciaj aŭtoroj H. G. Wells en 1898 en "Milito de la Mondoj" kaj Edgar Rice Burroughs en la 1930-aj jaroj en sia serio pri "Barsoom" (la indiĝena nomo por Marso, laŭ Burroughs; Burroughs ankaŭ verkis la serion pri Tarzano, homo de la ĝangalo). Ankaŭ en Rusio romano kaj filmo Aelita prirakontis la "marsan imperion".
Sed en la cetero de la 20-a jarcento oni venis al la konkludo, ke la kanaloj estis nur optika iluzio.
Nuna kompreno pri neloĝebleco
Laŭ la nuna kompreno, la kapablo elteni vivon apartenas ĉefe al planedoj, kiuj havas likvan akvon sur sia supraĵo. Tio plejofte postulas, ke la orbito de planedo kuŝu en la tiel nomata loĝebla regiono, kiu en la nuntempa sunsistemo etendiĝas proksimume de ĵus trans la orbito de Venuso ĝis proksime de la orbito de Marso. Dum perihelio Marso eniras tiun regionon, sed la maldika marsa atmosfero (kun malalta aerpremo) malhelpas la formiĝon de lagoj de likva akvo. Aliflanke, la eltrovoj pri pasintecaj fluoj de likva akvo pruvas la potencialon de la planedo por elteno de vivantaj estuloj, kvankam lastatempaj esploroj montras, ke akvo sur la marsa surfaco ĉiam estis tro sala kaj acida por vivteni terecan vivon.
Krom malĉeesto de akvo, la ĉefaj ecoj, kiuj igas la nuntempan Marson malloĝebla, estas manko de magnetosfero, pro kio eventualaj estuloj sur la marsa supraĵo suferus mortigan kosman radiadon, kaj ekstreme maldika atmosfero, pro tio, ke la malgranda gravitforto ne kapablas reteni la plej malpezajn molekulojn.
Esplorado de Marso
Pro sia granda heleco la planedo Marso estis konata jam en antikveco.
Antaŭ kosmonavigado
Tycho Brahe (1546–1601) mezuris la planedpoziciojn de Marso tiel precize, kiel oni ankoraŭ ne sciis ĝis tiam kaj ebligis tiel al Johannes Kepler (1571–1630) kalkuli la elipsan vojon de la planedo per la notoj de Brahe kaj starigi la tri leĝojn de Kepler. Christiaan Huygens (1629–1695) malkovris malhelan regionon (Syrtis Major) sur la surfaco de Marso. El ĝia poziciŝanĝoj li kalkulis la memrotacion de Marso je ĉirkaŭ 24,5 horoj (nuntempa valoro: 24,623 h).
Giovanni Domenico Cassini priskribis en 1666 la blankajn polusĉapojn de Marso. Wilhelm Herschel (1738–1822) difinis en 1781 la kliniĝon de la rotacia akso rilate al la orbito. Johann Heinrich Mädler kaj Wilhelm Beer pretigis dum 1830-1840 la unuan mapon de Marso. En 1867 Richard Proctor publikigis detalan Marsomapon, kiun li kreis el desegnaĵoj de William Rutter Dawes.
Giovanni Schiaparelli (1835–1910) rimarkis en 1877 sur la surfaco de Marso, liniecajn strukturojn, kiujn li nomis „canali“ (itale: fosaĵoj) kaj desegnis ilin sur detalan mapon. Unue Schiaparelli indikis nenion pri la deveno de la strukturoj, sed ili estis mise interpretitaj kiel kanaloj kaj verkoj de inteligentaj marsanoj. Sur malnovaj Marsomapoj, la kanaloj estas desegnitaj kun eĉ aldonitaj nomoj. Dum iuj astronomoj konfirmis liajn observojn, aliaj pridubis la ekziston de la kanaloj. Nur la preterflugo de la usonaj sondiloj Mariner ĉesigis la diskutojn. Fotoj de la marsa surface ne montris indikojn pri kanaloj, kiuj ŝajne estis rezulto de optikaj trompoj.
Same en 1877 Asaph Hall malkovris la du marslunojn Fobo kaj Dejmo.
En la epoko de kosmonavigado
Dum la 1960-aj jaroj kaj 1970-aj jaroj, robotoj senditaj al Marso eltrovis, ke la planedo estas dezerta kaj krueleca. En 1976 esplorsondiloj Viking 1 kaj Viking 2 vojaĝis al Marso por eltrovi, ĉu vivo ekzistas sur Marso. Kvankam iuj el tiaj eksperimentoj sukcesis, aliaj malsukcesis. Sciencistoj konkludis, ke vivo ne ekzistas sur Marso. La espero (kaj eĉ timo) pri marsa vivo disfalis.
Sed dum la 1990-aj jaroj, la bildo ŝanĝiĝis denove. En 1996 estis eltrovita roko de Marso, kiu iam deŝiriĝis de Marso kaj falis al Tero. Ĝi ŝajne atestis pri antikva vivo sur Marso, ĉar en la roko estis trovitaj kemiaĵoj, kiuj ordinare estas formitaj de vivo. Sed plimulto de sciencistoj konkludis, ke oni povas ekspliki ĉi tiu fenomenon sen la teorio pri vivo sur Marso. Samjare malsukcesis la lanĉo de kosmosondilo Mars 96 fare de Ruio.
La nova aro de robotoj, kiu estis sendita al Marso inter 1996 kaj 2005, klopodis pluklarigi la demandon pri vivo. La unuaj robotoj alvenis al Marso je la somero de 1997 por detale mapi Marson kaj esplori ĝian supraĵon. Ĉi tiu misio, nomata Mars Pathfinder, alvenis en la sama somero en Ares Vallis ("valo de Ares", helena samvalorulo de romia Marso), kie antaŭ 1–3 miliardoj da jaroj okazis grandega inundo. Pathfinder sendis robotan veturilon, "Sojourner", por esplori la terenon.
En 1999 alia misio al Marso estis sendita de Usono por esplori la sudan poluson, sed ĝi fiaskis. Kiel rezulto, en 2000 Usono malambiciigis sian programon por Marso, kaj ĝia espero venigi marsajn rokojn al la Tero estis detruita.
La sekva roboto sendita al Marso estis Beagle 2 el Eŭropo (Beagle estis la ŝipo de Darvino). Ĝi estis lanĉita de orbitulo Mars Express (lanĉita de Tero la ) kaj surmarsiĝis la. Ĉar poste neniam establiĝis radia kontakto, oni supozis, ke eble ĝi estis detruita. La fato de la Beagle 2 restis mistero ĝis Januaro 2015 kiam ĝi estis trovita sur la surfaco de Marso en serio de fotoj fare de fotilo de la Mars Reconnaissance Orbiter HiRISE de la NASA. La fotoj sugestas, ke ĝi surmarsiĝis enorde, sed du el la kvar sunpaneloj de la kosmoveturilo malsukcesis deplojiĝi, blokante la komunik-antenojn de la kosmoveturilo. Siaflanke Mars Express tamen plu funkcias kaj faris multajn fotojn de la marsa surfaco.
Je januaro de 2004 sukcese almarsiĝis la usonaj sondiloj Spirit (MER-A) kaj Opportunity (MER-B). En aŭgusto 2005 estis lanĉita la usona mars-sondilo Mars Reconnaissance Orbiter. Mars Reconnaissance Orbiter (MRO; esperante "Marsa Skolta Orbitilo" aŭ, por konservi la akronimon, "Marsa Rekognoska Orbitilo") estas usona kosmosondilo lanĉita la. La ĝi eniris elipsan orbiton ĉirkaŭ Marso; tiu orbito iĝis iom post iom cirkla, kaj tiam la sondilo sendis tre precizajn (alt-distingajn) fotojn de ĝia surfaco, interalie por prepari estontajn surmarsiĝojn. Krome ĝi servu al plusendilo de radio-mesaĝoj inter estontaj sondiloj kaj Tero.
Mars 2020 ekflugis la 30an de julio 2020 uzante la lanĉan fenestron al Marso, kiu malfermiĝis post 24 ĝis 28 monatojn. La kosmaŭto surgrundiĝis la 18-an de februaro 2021 en la kratero Jezero. Ĉi-tiu loko de malnova konstanta lago, kiu konservas la spurojn de pluraj riveraj deltoj, estis elektita ĉar ĝi povus konsistigi favoran lokon por la apero de vivo kaj ĉar ĝi prezentas grandan geologian diversecon. La kosto de la misio Mars 2020 estas taksita je 2,5 miliardoj da dolaroj inkluzive de la lanĉo kaj konduko de operacioj dum la ĉefa misio, kiu daŭros tri terajn jarojn.
Ĉielo vidata de Marso
Por observanto estanta sur Marso ĉielo estas oranĝa aŭ flava tage; sed kiam la Suno estas ĉe la horizonto, la ĉielo estas rozkolora kaj parto de la ĉielo apud la Suno estas blua. Tio estas kontraŭa al koloroj de la tera ĉielo, ĉar sur Marso disĵeto de Rayleigh estas tre malgrava, sed grava estas optika rolo de polvo.
La angula diametro de la Suno vidata de Marso egalas 5/8 de angula diametro de la Suno vidata de la Tero. Heleco de la Suno estas proksimume kiel por observanto sur la Tero je modere nuba tago.
La marsaj satelitoj Fobo kaj Dejmo estas tre malgrandaj, sed estas tiel proksimaj al Marso, ke estas tre helaj objektoj de marsa ĉielo. Precipe Fobo, estanta pli hela ol Venuso en la tera ĉielo kaj videbla ne kiel punkto, sed kiel rondeto aŭ parto de rondeto (depende de ĝia fazo).
La Tero kaj la Luno estas videbla de Marso kiel duobla planedo (maksimuma angula distanco inter ili estas 25′). Heleco de la Luno estas proksimume kiel heleco de Siriuso. La Tero estas pli hela ol Jupitero en la ĉielo de la Tero kaj malpli hela ol Venuso en la ĉielo de la Tero. Samo estas por Venuso en la ĉielo de Marso (Venuso estas iom pli hela ol la Tera). Por Marso la Tero estas "matenstelo" kaj "vesperstelo": ĝi neniam estas vidata en la marsa ĉielo je meznokto, ĉar la orbito de la Tero estas pli proksima al la Suno ol la orbito de Marso.
Kastelo Czuba–Durozier
Kastelo Czuba–Durozier [cuba-duroziE] estas romantikisma historia monumento en Budapeŝto, en distrikto Budafok-Tétény. Ĝi komence estis produktejo de konjako, nun 16 familioj loĝas en la kastelo.
Konstruaĵo
La kastelo etendiĝas inter 3 stratoj (aŭ trotuaroj). La plej alta parto estas la turo, kiu estas trietaĝa. La ceteraj partoj havas malpli etaĝojn. La ĉefenirejo estas ornama pordo, kie iam la koĉeroj trafikis. Post la pordo interna korto etendiĝas. Pro la loĝado dum la socialismo preskaŭ ĉiuj internaj (eĉ eksteraj) ornamaĵoj malaperis.
Kantono Menard (Teksaso)
La malurba kaj maldense loĝata kantono Menard situas en la subŝtato Teksaso de Usono. Laŭ censa takso de ĝi havis  loĝantojn. La kantona ĉefloko kaj administra centro same nomiĝas Menard.
Nikolinci
Nikolinci, serbe Николинци, rumane Nicolinţ, hungare Temesmiklós [temeŝmiklOŝ] estas vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto Meza Banato, en municipo de Alibunar.
Situo
Nikolinci situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo.