cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Éva Tubák Bortnyik
BORTNYIK Éva (bortnjik), laŭ edziniĝnomo Tubák estas rumanuja hungara pentristino naskita en Kluĵo 15-an de februaro 1945. Ŝi estas la edzino de filmisto Csaba Tubák.
Biografio
Éva Bortnyik studis inter 1965-70 en sia naskiĝurbo en la Belarta Altlernejo Ion Andreescu. Ŝi estas ano de Magyar Műhely en Parizo. Ekde 1977 ŝi vivas en Vieno. Ili havis filmprezentadojn kaj ekspoziciojn interalie en Parizo (Galerie National du Jeu de Pomme, ’Magyar kísérleti filmek’, 1992), en Vieno (Museum des 20. Jahrhunderts, 1996) kaj Budapeŝto (Ludwig Múzeum, 1996; Műcsarnok, 1999; Vasarelly Múzeum, 2006). (2011)
(63292) 2001 DQ89
(63292) 2001 DQ89 estas malgranda, ne tre hela troja asteroido de Jupitero malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Anina
Anina (hungare: Stájerlakanina, germane: Steierdorf ) estas urbo en Rumanio sudoriente de Reşiţa, en la distrikto Caraş-Severin.
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 12 336 loĝantojn (germanoj, rumanoj, ĉeĥoj, hungaroj); en 1992 11 329 (rumanoj, 12,6% germanoj), kaj laŭ la stato de en la loĝloko vivis. Ĝi estas grava mineja centro.
Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1736. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, (Krassó-Szörény vármegye). Ĝi formiĝisper la unuiĝo de Anina kaj Steierdorf.
Bischoffsheim
(jen france, origine germane kaj alemane, prononco ) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Bas-Rhin, en la historia kultura regiono regiono Alzaco kaj la nuna administra regiono Grand Est ("Granda Oriento"). Fine de en la komunumo vivis.
Villanueva de Córdoba
Demografio
Laŭ statistikoj de la andaluza registaro (SIMA, 2007) la 9720 geloĝantoj de la municipo Villanueva de Córdoba estas 4917 inoj kaj 4803 viroj. En la 427-kvadratkilometra teritorio estas la urbeto, kie loĝas 9705 geloĝantoj, kaj aliaj 15 geloĝantoj loĝas dise en kamparo. Lasta konata nombro de naskiĝoj po jaro estis 80, 38 inoj kaj 42 viroj, kaj mortis 122, 55 inoj kaj 67 viroj. Tiel la natura kresko estis -42 (-0.4%). La laborkapabla loĝantaro estis 4024 homoj (41.4%).
Kantono (fervojo)
En fervoja sistemo kantono estas linio-sekcio, en kiu pro teknikaj aŭ organizaj rimedoj ĉiutempe povas esti nur unu trajno.
Kutima sistemo por atingi tion estas la bloksistemo aŭ aŭtomata blokiga signala (ABS) sistemo. Ĝi ekipas la kantonojn, nomatajn bloksekcioj, per signaloj (blok-signaloj), kiuj permesas eniron de trajno nur, se la tuta kantono estas libera.
Kantonigo estis progreso kompare al la "trajn-anonca sistemo", kiu permesas nur unu trajnon inter po du gardataj stacioj. Ĉe la trajn-anonca sistemo la estro de stacio devas telefone anonci ĉiun ekirontan trajnon al la sekva stacio por certigi, ke la lasta antaŭa trajno jam komplete alvenis, kaj rezervi la linion, tiel ke ne povas ekiri kontraŭdirekta trajno. Ĉar la distancoj inter du stacioj kutime estas pli longaj ol kantono, la kantona sistemo pligrandigas la kapaciton de la linioj, precipe de plurtrakaj.
Kvankam la kantona sistemo portas avantaĝon kompare al la trajn-anonca, ĝi ankoraŭ havas du neperfektaĵojn:
33393 Khandelwal
33393 Khandelwal estas tre malgranda, malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo « LINEAR » (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estas nomita en honoro de Apoorv Khandelwal, finalisto de la Regeneron Science Talent Search de 2017, scienca konkurso por gelernantoj en lasta jaro de mezlernejo, pro lia projekto pri materiala inĝenierarto. Li estis lernanto ĉe la Tesla STEM High School de Redmond (Vaŝingtonio).
Kulturhistorio
Kulturhistorio aŭ historio de kulturo(j) estas historiografia tendenco pli ol branĉo aŭ fako de la historio en si mem. Ĝi startis en la 1970-aj jaroj, ĉefe por difini determinitajn laboroj de anglusonaj kaj francaj historiistoj. La kultura historio kombinas la metodologiojn de la antropologio kaj de la historio por studi la tradiciojn de la popolaj kulturoj aŭ la kulturajn interpretojn de la historia sperto.
Ĝenerale, ĝi fokusas al historiaj agoj kiuj okazas inter la grupoj kiuj ne kunformas la eliton de socio, kiel karnavaloj, popolaj festoj kaj publikaj ceremonioj. Ĝi okupiĝas ankaŭ pri popolaj tradicioj kiel la parola disvastigo de fabeloj, kantoj, eposaj poemoj kaj aliaj formoj de Parola tradicio. Foje, la historiistoj kiuj kultivas ĝin studas la disvolvigon de kulturaj elementoj ligitaj al la homaj rilatoj kiuj okazigas ilin, kiel ideoj, scienco, arto, tekniko, same kiel kulturaj esprimoj de sociaj movadoj kiel naciismo aŭ patriotismo. Ĝi ankaŭ analizas la ĉefajn historiajn konceptojn kiel povo, ideologio, socia klaso, kulturo, identeco, raso, perceptoj, sintenoj kaj disvolvigas novajn metodojn por la historia esplorado. Multaj studoj konsideras la procezojn de adaptado de la popola kulturo al la diversaj amaskomunikiloj (televido, radio, ĵurnaloj kaj gazetoj, inter aliaj), la procezojn de adaptado de la skribaj verkoj al kinarto, kaj aktuale la procezon de asimiladon de la parola, vida kaj skribita kulturoj al Interreto.
Aliaj pli ĵusaj formoj aŭ teoriaj disvolvigoj de la kultura historio devenas de aliaj kampoj, kiel de la historio de arto; de antaŭaj metodologiaj fokusoj, kiel tiuj de la Skolo de Analoj, de la marksismo, kaj de la mikrohistorio; aŭ de teoriaj formuloj disvolvigitaj fare de precizaj intelektuloj kiel de Jürgen Habermas pri la "publika opinio", de Clifford Geertz pri la “densa priskribo” (interpreto de kulturoj), kaj la ideo de memoro kiel histori-kultura kategorio studita de Paul Connerton.Varios historiadores pueden ser agrupados en esta corriente. Kelkaj plej gravaj fakuloj tiukadre estas: Roger Chartier, Robert Darnton, Patrice Higonnet, Lynn Hunt, Keith Jerkins kaj Sarah Maza. Kelkaj ties verkoj pri la epoko de la Franca revolucio havigis, inter alia, novan rigardon al la koncepto de moderneco.
Genetiko
Genetiko (aŭ genscienco) estas branĉo de biologio, kiu okupiĝas pri la heredado de ecoj de vivaĵoj, ĝia kemia fundamento kaj ĝia efiko sur la disvolviĝon de la individuo kaj la evoluon de la specio.
Molekula mekanismo de heredo
La scio pri la heredado de karakterizaĵoj estis implicite uzata ekde prahistoriaj tempoj en arta selektado por regi la evoluon de kultivataj plantoj kaj bredataj bestoj. Tamen, la moderna genscienco, kiu provas interpreti la mekanismojn de heredado, komencis nur kun la laboro de Gregor Mendel meze de la 19-a jarcento. Kvankam li ne konis la biokemian bazon de heredado, Mendel observis, ke heredado estas fundamente diskreta procedo, kie specifaj trajtoj estas sendepende heredataj. Tiujn bazajn unuojn de heredado oni nun nomas genoj.
Genoj estas regionoj de molekulo de DNA, kiu konsistas el ĉeno de kvar diversspecaj nukleotidoj. La sinsekvo de ĉi tiuj nukleotidoj estas la genetikaj informoj, kiujn la organismoj heredas. DNA ĉefe aperas en formo de duobla fadeno, kun interligoj konsistantaj el paroj de komplementaj nukleotidoj. Ĉiu fadeno povas agi kiel ŝablono por sintezo de nova partnera fadeno. Tio estas la kemia mekanismo por la kopiado kaj heredo de genetikaj informoj.
La sinsekvon de nukleotidoj en DNA uzas ĉeloj por produkti specifajn sinsekvojn de aminoacidoj, kiuj konsistigas proteinojn. La respondo inter nukleotidaj kaj aminoacidaj sinsekvoj estas nomata genetika kodo. La sinsekvo de aminoacidoj en proteino determinas ĝian strukturon kaj aliigeblon; ĉi tiu strukturo siavice responsas pri la proteina funkcio. Proteinoj plenumas preskaŭ ĉiujn bezonatajn funkciojn por la vivo kaj reproduktado de ĉeloj. Ŝanĝo en DNA-sinsekvo povas ŝanĝi la proteinan strukturon kaj konduton, kio povas kaŭzi drastajn sekvojn en la ĉelo kaj ĝenerale en la organismo.
Kvankam genetiko havas grandan rolon en determinado de la aspekto kaj konduto de organismoj, ĝi efikas nur en interrilato kun la natura medio kaj organismaj spertoj. Ekzemple, la alto de homo dependas parte de genoj kaj parte de la nutrado kaj sano, kiujn tiu persono spertis en infanaĝon.
Mutacioj
Dum kopiado de DNA, eraroj foje okazas en la kunmeto de la dua fadeno. Tiuj eraroj, kiujn oni nomas mutacioj, povas aliigi la fenotipon de organismo, ĉefe se ili okazas en la proteinkoda sinsekvo de geno. La ofteco de eraroj estas tre malalta — po 1 eraro en 10–100 milionoj da nukleotidoj — pro la kontrollega kapablo de DNA-polimerazoj. Aferojn, kiuj plirapidigas la ŝanĝadon de DNA, oni nomas mutaciigaĵoj: mutaciaj kemiaĵoj favoras erarojn dum kopiado de DNA, ofte per intermiksiĝo en la nukleotidpara strukturo, dum ultraviola radiado mutaciigas per rekta damaĝo al la molekula strukturo de DNA. Alia grava kaŭzo de damaĝoj al DNA ŝajne estas reagemaj oksigenaj specioj estigitaj de oksigena ĉela spirado. Ĉeloj havas DNA-riparajn mekanismojn por ripari misparojn kaj rompojn, sed tiuj ne ĉiam sukcesas refari la antaŭdamaĝan sinsekvon.
Ĉe organismoj interŝanĝantaj DNA kaj rekunmetantaj genojn per kromosoma interkruciĝo, misapudmetoj dum mejozo povas estigi mutaciojn. Interkruciĝaj eraroj estas aparte okazemaj kiam la ekzisto de pluraj similaj sinsekvoj en kromosomo rezultigas, ke samparaj kromosomoj misapudmetiĝas; tial iuj regionoj en genomoj pli ofte suferas ĉi tiun specon de mutacio pli ofte ol aliaj. Tiaj eraroj okazigas grandajn strukturajn ŝanĝojn en DNA-aj sinsekvoj — duobligojn, inversigojn, forigojn de tutaj regionoj — aŭ akcidentan interŝanĝon de sinsekvoj inter kromosomoj, t.e., transkromosomigon.
Konceptoj
Genetika diverseco estas la totala nombro de genetikaj karakteroj en la genetika formado de specioj. Ĝi distingiĝas el "genetika varieblo", kiu priskribas la tendencon de la genetikaj karakteroj al variado.
Bibliografio
}
Batalo de Gangut
La Batalo de Gangut (en rusa: Гангутское сражение, en finna: Riilahden taistelu, en finna sveda: Slaget vid Rilax, en sveda: Sjöslaget vid Hangöudd) okazis la 27an de Julio (laŭ Julia kalendaro)/ 7an de Aŭgusto 1714 (laŭ Gregoria kalendaro) dum la Granda Nordia Milito (1700–21), en akvoj de la Golfo Riilahti, norde de la Duoninsulo Hanko, proksime de la loko de la nuntempa urbo Hanko, Finnlando, inter la Sveda Mararmeo kaj la Rusa Imperia Mararmeo. Ĝi estis la unua grava venko de la Rusa Mararmeo en sia historio.
Estas granda diferenco inter la svedaj kaj rusaj fontoj rilate al la perdoj. Oni registris pli ol 300 mortojn ĉe svedoj kaj 125 ĉe rusoj.
Revolucia tribunalo (Rusio)
Revoluciaj tribunaloj (ofte mallongigitaj kiel revtribunaloj) en Soveta Rusio estis establitaj tuj post la Oktobra Revolucio fare de la Soveta "Dekreto de la Soveto de Popolaj Komisaroj pri la Tribunaloj No. 1" ("Декрет о суде № 1") de 22a de Novembro (novstile: 5a de Decembro), 1917.
Kiam la Ĉeka (Eksterordinara Komisiono) estis establita la venontan monaton, ties funkcioj inkludis la portadon de akuzitoj al la revtribunaloj.
Labormerkato
Labormerkato estas sistemo de socialaj rilatoj, konektita kun mendado kaj ofertado de laborforto. La prezo de laboro estas determinita rezulte de renkontiĝo de mendado kaj ofertado.
Sur labormerkato ĉe la unua flanko estas laborserĉantoj, kiuj vendas sian laborforton. La alia flanko estas reprezentita de labordonantoj, kiuj aĉetas laborforton. Inter salajruloj kaj labordonantoj ekzistas laboraj rilatoj. Do, labormerkato ĉiam movadis kaj ŝanĝiĝis.
Labormerkato funkcias pere de:
Golden Rule Airlines
Transporto > Aviado > Fluglinioj > Golden Rule Airlines
Golden Rule Airlines (angle: Fluglinioj de la Ora Regulo) estas flugkompanio, kies sidejo estas en Biŝkeko (Kirgizio).
Servoj
Servoj provizataj de Golden Rule Airlines ampleksas (stato de majo 2006):
Flugmaŝinoj
La aeroplanaro enhavas 3 aviadilojn de tipo Antonov An-2' (majo 2006): una pasaĝera, karga, kaj aviakemiaj.
Fyksian
Fyksian aŭ Vaijskäskhä estas arta lingvo kreita de James Wong en 1996. Ĝi havas influon de la finna kaj la ĉina lingvo, kvankam la vortprovizo venas el ĝermanaj lingvoj.
Eksteraj ligiloj
http://pedia.newsfilter.co.uk/wikipedia/f/fy/fyksian.html
Filamento
Filamento (el la latina filum =fibro, fadeno) estas:
Metabolo
Metabolo aŭ Korpaŝanĝo estas la tuto de ĉiuj reakcioj, kiuj okazas en vivaj ĉeloj. La plejparto de tiaj reakcioj estas enzime katalizitaj. Metabolo estas la kombino de du procezoj, katabolo kaj anabolo, kiuj ambaŭ konsistas el multaj kemiaj reakcioj.
La procezoj de katabolo kaj anabolo estas identaj en la plejparto de la vivantaĵoj. Ambaŭ procezoj ilustras la principon de maksimuma ekonomio, kiu estas komuna en vivantaj organismoj. La rapido de katabolo estas ĝenerale regata, ne per la haveblo de brulaĵo, sed anstataŭe per la momenta bezono de ATF. Tiel do, brulaĵoj estas oksidigitaj en ĉeloj precize tiom rapide, kiel necesas por la energi-provizado. Simile, la biosintezo (anabolo) de ĉelaj komponantoj okazas precize tiom rapide, kiel necesas por la momentaj ĉelaj bezonoj. Ekzemple, aminoacidoj sinteziĝas en kreskantaj ĉeloj je rapido, kiu egalas la rapidon, je kiu ili enkorpiĝas en novajn proteinojn. Neniuj superfluoj de aminoacidoj amasiĝas.
Hepato (latine jecur, iecur, greke hepar) estas centra organo de metabolo de vertebruloj kaj la plej granda glando en ilia korpo. Ĉe homo la hepato estas ankaŭ la plej granda organo de abdomena kavo. Ĝi estas ĉefa certiganta energian materian interŝanĝon kaj ŝanĝon de vivtenaĵoj, ĝi estas neanstataŭigebla dum biotransformado de materioj kaj maltoksigo de la organismo kaj ĝi partoprenas ankaŭ dum digestado de la nutraĵo en maldika intesto. Inter ĝiaj pluaj funkcioj estas sintezo de proteinoj de sangoplasmo inkluzive de koagulaj faktoroj, kiuj estas necesaj por sangokoagulado kaj produkto de hormonoj, kiuj regulas mastrumadon kun akvo kaj saloj, ĝi servas ankaŭ kiel rezervejo de vico de materioj, kiel estas glikogeno, fero aŭ vitaminoj.
Oksidiĝa energia produktiĝo
1a Ŝtupo:
vd. Glikolizo
Tiuj eroj donas Acetilan Koenzimon A
NADH kaj O2 (molekula oksigeno, dioksigeno) -> H2O (akvo) kaj ATF/ATP (adenozina trifosfato)
Klarigoj
En la unua ŝtupo de energia produktiĝo, sakaridoj, grasoj, kaj proteinoj estas enzime rompitaj en pli simplan unuon, acetilan koenzimon A (KoA; ofte mallongigita kiel CoA).
Do, ĉi tiuj tri reliefe malsamaj brulaĵoj estas reduktitaj al ia "komuna divizoro". En la dua ŝtupo, la ciklo de Krebs (citr-acida ciklo), alia aro da enzimoj oksidigas karbonon en karbonan dioksidon, kun la ellaso de hidrogeno al molekuloj-portantoj. Tiam la hidrogeno estas transdonita al la tria ŝtupo, la elektron-transporta ĉeno. En la elektron-transporta ĉeno, mult-enzima sinsekvo igas hidrogenon kombiniĝi kun oksigeno, formante akvon, la duan produkton de biologia oksidiĝo.
La energio ellasita dum oksidiĝo estas stokata en la kemiaj ligoj de speciala energi-tena kombinaĵo, adenozina trifosfato (ATF aŭ ATP).
En la formo de ATF-molekuloj, la energio povas esti oportune liverita al la ĉeloj, kie ĝi uziĝos.
Ŝeremetjevskaja (stacio)
Ŝeremetjevskaja (Шереметьевская) estas haltejo sur la Linio MCD-1 Belorussko–Savjolovskij de la Moskvaj centraj diametroj en Dolgoprudnij.
Metabolo
Oksidiĝa energia produktiĝo
La reakcioj de la ciklo de Krebs kaj la elektron-transporta ĉeno okazas proksime unu al la alia en ĉelaj strukturoj nomataj mitokondrioj, aŭ mitoĥondrioj. Mitokondrioj estas la ĉefaj centroj por ATF-sintezo en la ĉelo. Pro tio, oni ofte nomas ilin ĉelaj centraloj. Depende de funkcio, tipa ĉelo povas enhavi 50 ĝis 50.000 mitokondriojn.
Sakarida metabolo
Sakarida metabolo treege gravas. Ĝi servas kiel fonto de energio, kaj ĝi disponigas karbonajn ĉenojn, kiuj bezoniĝas por la sintezo de aliaj molekuloj. Ekzemple, diversaj metabolaj reakcioj ŝanĝas glukozon en glikogenon, grasojn, kaj la interproduktojn uzatajn por la sintezo de aminoacidoj kaj proteinoj.
La monosakaridoj glukozo, fruktozo, kaj galaktozo estas la finproduktoj de sakarida digestiĝo. Ĉi tiuj simplaj sukeroj estas sorbitaj en la sangon kaj portitaj al la hepato. En la hepato, fruktozo kaj galaktozo estas aŭ ŝanĝitaj en glukozon aŭ metabole transformitaj per reakcioj similaj al tiuj, en kiuj glukozo partoprenas. Tial ''sakarida metabolo estas esence la metabolo de glukozo''.
La ĝusta funkciado de la korpo estas tre dependa de la koncentreco de glukozo en la sango. Ĉi tiu sukero ĉiam ĉeestas en la sango, kaj kiam ĝia nivelo falas sub la normalan fastan nivelon (70 – 90 mg je 100 ml), la glikogeno stokita en la hepato estas ŝanĝita al glukozo-1-fosfato, kiu estas hidrolizita al glukozo kaj fosfato. Glukozo tiel formita transiras el la hepato en la sangon. Dum pena ekzercado, per kiu sanga glukozo eluziĝas pli rapide ol ĝi povas esti reprovizata el hepata glikogeno, sangoglukozaj niveloj povas efemere fali sub la normalan fastan nivelon - hipoglikemio.
Male, alta nivelo de sangosukero, nomata hiperglikemio, povas efemere estiĝi post riĉa kaj peza manĝo de sakaridoj.
Monosakaridoj el la digesta procezo estas sorbitaj en la sangon pli rapide, ol ili povas esti ŝanĝitaj en glikogenon kaj stokitaj en la hepato. Kiam la sangosukera nivelo leviĝas, iom da glukozo eble estos transformita en grason kaj stokita en la grasa histo.
Kiam sangosukeraj niveloj atingas la renan sukeran sojlon de ĉ. 150 – 180 mg je 100 ml da sango, glukozo eliĝas el la renoj kaj aperas en la urino. Ĉi tiu stato nomiĝas glukozurio.
Tiel do, hiperglikemiaj glukozaj niveloj povas ree normaliĝi per oksidiĝo de la glukozo, kiu produktas energion, per stokiĝo de glukozo kiel glikogeno, per ŝanĝo de glukozo en grason, aŭ per ekskrecio tra la renoj.
Historio
La termino metabolo estas derivata el la franclingva termino "métabolisme" siavice el Antikva greka μεταβολή – "Metabolo" por "ŝanĝo" kiu siavice derivas el μεταβάλλ –"Metaballein" kun la senco "ŝanĝi"
Greka filozofio
La verko de Aristotelo nome La partoj de animaloj havigas sufiĉajn detalojn pri lia rigardo al metabolo. Li kredis, ke je ĉiu stadio de la procezo, materialoj el la manĝaĵoj estis transformitaj, kaj la varmo estas liberigita kiel klasika elemento de fajro, dum restintaj forĵetendaj materialoj estas ekskreciataj kiel urino, galo aŭ fekaĵoj.
Apliko de la scienca metodo
La historio de la scienca studo de metabolo daŭras kelkajn jarcentojn kaj trairis el ekzameno de animaloj en fruaj studoj, al ekzamenado de individuaj metabolaj reagoj en moderna biokemio. La unuaj kontrolitaj eksperimentoj en homa metabolo estis publikgitaj de Santorio Santorio en 1614 en sia libro Ars de statica medicina. Li priskribis kiel li pesis sin antaŭ kaj post manĝo, dormo, laboro, sekso, fastado, drinkado, kaj ekskreciado. Li trovis, ke plej el la manĝo kiun li englutis perdiĝis tra tio kion li nomis "nesentebla transpirado".
En tiuj fruaj studoj, la mekanismoj de tiuj metabolaj procezoj ne estis identigitaj kaj oni supozis, ke la forto de la vivo estas kio animigas la vivantajn histojn. En la 19-a jarcento, studante la fermentadon de sukero al alkoholo pere de gisto, Louis Pasteur konkludis, ke tiu fermentado estis katalizita de substancoj en la gistaj ĉeloj kiujn li nomis "fermentoj". Li skribis, ke la "alkohola fermentado estas afero rilata al la vivo kaj organizado de la gistaj ĉeloj, ne kun la morto aŭ putriĝo de la ĉeloj." Tiu malkovro, kun la publikigo fare de Friedrich Wöhler en 1828 de artikolo pri la kemia sintezo de ureo, rimarkindas ĉar temas pri la unua organika kombinaĵo preparita el tute neorganikaj elementoj. Tio pruvis, ke la organikaj kombinaĵoj kaj la kemiaj reakcioj kiuj troviĝas en ĉeloj ne estas diferencaj principe el ajna alia parto de kemio.
Estis la malkovro de enzimoj komence de la 20-a jarcento fare de Eduard Buchner, kio separis la studon de la kemiaj reakcioj de metabolo el la biologia studo de ĉeloj, kaj markis la komencojn de biokemio. La kvanto de biokemia sciaro ege kreskis rapide laŭlonge de la komenco de la 20-a jarcento. Unu el la plej fekundaj el tiuj modernaj biokemiistoj estis Hans Krebs kiu faris grandajn kontribuojn al la studo de metabolo. Li malkovris la ciklon de la ureo kaj poste, laborante kun Hans Kornberg, la ciklon de la citrata acido kaj de la glioksilato. Moderna biokemia esplorado estis ege helpita pere de la disvolvigo de novaj teknikoj kiaj kromatografio, difrakto de Ikso-radioj, NMR spektroskopio, radioizotopa markado, elektrona mikroskopio kaj simulado de molekula dinamiko. Tiuj teknikoj ebligis la malkovron kaj detalan analizon de la multaj molekuloj kaj metabolaj funkcioj en ĉeloj.
Ĵusaj studoj
Metabolo, konsiderita kiel aro de kemiaj reakcioj kiuj okazas en la ĉeloj de la homa korpo por konverti manĝaĵojn en energion, estas ofta ekskuzo por pravigi la pezpliigon: nome la homa korpo iom post iom perdas eblon nuligi kaloriojn. Tamen ĵusa studo publikigita en la gazeto Science malpravigas tiun kredon kaj pruvas, ke tiu kapablo pliiĝas en la unua vivojaro, kiam la homa korpo postulas kompletigon de la korpomaturecon, malpliigas ĝis ĉirkaŭ la 20 jaroj, stabiliĝas ĝis la 60 jaroj kaj poste malpliiĝas en maljuneco. La studo, kies ĉefa respondeculo estas Herman Pontzer, de la Universitato de Duke (Usono), uzis informon de 6 500 personoj de aĝoj inter 8 tagoj kaj 95 jaroj. La studo identigis la kvar fundamentajn etapojn de la metabolo, kaj malpravigas alian miton. Laŭ la esploro, “ne estas veraj diferencoj inter la metabolo de viroj kaj virinoj se ili havas similajn kondiĉojn”.
La studo pruvas, ke “la totala ĉiutaga energia spezo pliiĝas ĉe ĵusnaskitoj ĝis la duoblo de la averaĝa valoro ĉe plenkreskuloj”, tamen, post unu jaro, malpliiĝas ĝis niveloj kiuj, inter la 20 kaj 60 jaroj, stabiliĝas. “Eĉ dum gravedo”, diras Pontzer. Ekde tiu aĝo la energia spezo malpliiĝas ĝis la plej malaltaj niveloj en la lastaj vivojaroj.
Samuel Klein, direktoro de la Centro de Homa Nutrado de la Fakultato de Medicino de la Universitato de Vaŝingtono, resumis al The New York Times kiel tiu ĵusa studo malasociigas la pezpliigon disde la metabolo per komprenebla analizo: “Kiam temas pri pezpliigo, la problemo estas tiu de ĉiam: homoj manĝas pli da kalorioj ol tiuj kiujn ili brulas”. Pontzer klarigas, ke ĉe beboj, por kiuj ŝajnas pravigebla pli granda energia spezo, la studo malvoras surprizojn: “Ja ili kreskas, sed eĉ kiam tio estas kontrolata, ilia energia spezo plialtiĝas pli ol atendite ĉe ilia malgrando kaj korpa kompono. Io okazas en la interno de la ĉeloj de bebo kiu aktivigas ilin kaj ankoraŭ oni ne scias kiuj kaj kiaj estas la procezoj”. Laŭ la studo de la Universitato de Duke, “la metabolo de la beboj povas klarigi parte kial la infanoj kiuj ne manĝas sufiĉe dum tiu disvovloperiodo havas malpli da probabloj survivi kaj iĝi sanaj plenkreskuloj”. Tiu akcela metabolo de beboj melpliiĝas averaĝe je 3% ĉiujare ĝis la 20 jaroj. Ankaŭ la adolesko ne ŝanĝas tiun malpliigon. Pontzer diras: “Oni pensis, ke la pubereco estas diferenca, sed tio ne veras”.
La esploro detaligas, ke la energia spezo restas stabila ĝis la 60 jaroj, eĉ dum gravedo, kiam estus logike pensi, ke la gravedo postulus pli grandan spezon. Male, la studo malpravigas tion. Metabolo ekperdas kapaciton nur ĉirkaŭ la 60 jaroj. Ekde tiam oni perdas ĉiujare 0,7% da brulpovo, pro kio naŭdekjarulo postulas 26% malpli da kalorioj al antaŭ kvar dek jaroj. “Estas multaj fiziologiaj ŝanĝoj okazintaj dum kresko kaj maljuniĝo. Ekzemple pubereco, menopaŭzo kaj aliaj vivetapoj. Tamen strange la sekvo de la metabolaj etapoj ŝajne ne koincidas kun tiuj mejloŝtonoj”.
Johano la 1-a (Burgonjo)
Johano la 1-a de Burgonjo, kromnomita Johano la Sentima (france Jean Ier de Bourgogne aŭ Jean sans Peur) estis duko de Burgonjo, grafo de Flandro, Artezo kaj Charolais, landsinjoro de Mâcon, Chalon kaj aliaj lokoj. Li naskiĝis la 28-an de majo 1371 en Diĵono kaj mortis la 10-an de septembro 1419 en Montereau-Fault-Yonne.
Li iĝis kavaliro en 1396 en Vidin dum Krucmilito.
La prospera burgonja teritorio tiam preskaŭ kongruis kun tiu de malnova Lotaringio. Johano, reformista estro, tamen ne sukcesis aserti sin kontraŭ la angloj. Li finfine perdis Parizon kaj mortis okaze de renkonto kun sia rivalo, la franca heredanto Karlo la 7-a. La 10a de septembro 1419, Johano de Burgonjo, nomita «Johano Sentima», estis murdita dum intervjuo kun la daŭfeno, nome la estonta Karlo la 7-a, sur la ponto de Montereau.
Lia filo kaj posteulo estis Filipo la 3-a, nomata "Filipo la Bona".
13059 Ducuroir
13059 Ducuroir estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio de Haute-Provence en Saint-Michel l'Observatoire (Alpes-de-Haute-Provence, Francio).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la belga amatora astronomo Marc Ducuroir (1932–2003), sekretario de la Société Royale Belge d´Astronomie dum 1968 - 1977, kiu partoprenis al naŭ ekspedicioj pri eklipsoj. Lia entuziasmo kaj senso de humuro estis tre ŝatataj. Li konstruis la astrofotilon de 0,15 m de la Observatorio Peiresc, proksime de Saint-Hubert, Belgio
Provinco Kizilordo
La regiono aŭ provinco Kizilordo (Қызылорда облысы, Кызылординская область) estas unu el dek kvar precipaj administraj teritorioj, je kiuj dividiĝas la ŝtato Kazaĥio. Ĝia ĉefurbo estas Kizilordo, kiu komence de la jaro 2014 havis loĝantojn. La tuta provinco komence de la jaro 2013 havis loĝantojn. Aliaj gravaj urboj estas: Aralsk, Qazaly (Kazalinsk) kaj la kosmodromo Bajkonur. La rivero Sirdarjo, kiu fluas ekde la montaro Tianŝan ĝis Aralo, trairas la provincon. La areo de provinco Kilizordo estas.
Akvo
Akvo (etimologie el la latina aqua) estas senkolora, senodora kemia kombinaĵo konsistanta el hidrogeno kaj oksigeno en la proporcio 2:1 (de numero de atomoj, sed maso de la oksigeno en la kombinaĵo estas 8-oble pli ol tiu de la hidrogeno). Ĝi estas en formo likva inter temperaturoj de 0 °C ĝis 100 °C sub norma premo, kaj estas grava en biologia funkciado de vivo. Sub la fandopunkto de 0 °C, ĝi estas en solida formo, glacio; super la bolpunkto de 100 °C, ĝi ŝanĝiĝas al vaporo (je norma atmosfera premo de 1 atm). La triobla punkto, pri kiu la solida, likva kaj vapora formoj miksiĝas, okazas je 273,16 K (0,01 °C) kaj 611,7 Pa (6,117 milibar).
Bindernheim
(jen france, origine germane kaj alemane, prononco ) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Bas-Rhin, en la historia kultura regiono regiono Alzaco kaj la nuna administra regiono Grand Est ("Granda Oriento"). Fine de en la komunumo vivis.
Akvo
Tri kvaronoj de la surfaco de la tero estas kovritaj per granda kvanto da akvo, la oceanoj. Movado de akvo de la oceanoj ĝis la aero kaj reen grandparte kreas veteron. Krome gravas lagoj, riveroj, marĉoj, kanaloj ktp.
Akvo estas la ĉefa trinkaĵo de ĉiuj animaloj, kiuj havas ĝin ĉu rekte ĉu tra aliaj manĝaĵoj, kiaj fruktoj, vegetaloj ktp.
Ĥemio
Akvo estas tre simpla kemia kombinaĵo. Ĝia formulo estas H2O. Tio signifas, ke molekulo de akvo havas 2 atomojn de hidrogeno, kaj 1 atomon de oksigeno. La temperaturo, ĉe kiu akvo glaciiĝas, estas 0 gradoj Celsiusaj sub normala atmosfera premo; la temperaturo, kie akvo bolas, difinas 100 Celsiuso ĉe normala (marnivela) atmosfera premo. Ĝi estas la nura substanco, kiu pligrandiĝas, kiam ĝi glaciiĝas.
Simpla sed grava kaj unika eco de akvo estas, ke ĝia solida formo flosas sur la likva. La solida fazo estas malpli densa ol likva akvo, pro la geometrio de la fortaj hidrogenaj ligoj kiuj estas formataj nur je malaltaj temperaturoj. Pro tio profunda akvo restas likva, pli varma ol la glacia surfaco, kaj akvaj organismoj (la unuaj vivantaj organismoj sur Tero) povas travivi glaciajn kondiĉojn.
Peza, duonpeza kaj superpeza akvo
La peza akvo diferenciĝas de la kutima akvo en fizikaj kaj kemiaj ecoj, ekz. ĝi havas pli altan fandopunkton, bolpunkton kaj estas pli densa. Surbaze de granda masa diferenco inter procio kaj deŭterio kaj tricio, (kiuj havas duoblan kaj trioblan mason), la kinetika izotopa efiko estas tre akuta. Sekve de anstataŭigo de normala akvo ĉe kemiaj substancoj la ekvilibraj reakcioj ŝanĝiĝas, kio povas konduki ekzemple al korpodamaĝaj sekvoj en la homa korpo.
La deŭteriizita akvo – surbaze de ties alia spinproprecoj – estas uzata kiel solvenzo en la NMR-analitiko.
Molekula geometrio
La akvomolekulo konsistas el du hidrogenatomoj kaj unu oksigenatomo. Geometrie la akvomolekulo estas angulita kaj konvenas al VSEPR-teorio, al AB2E2-tipo. La du hidrogenatomoj kaj la du elektronparoj estas direktitaj en la angulojn de imagita tetraedro. La angulo, kiun la du O-H-ligiloj fermas, estas 104,45°. Ĝi devenas surbaze de la granda spacobezono de la liberaj elektronparoj for de la ideala kvaredra angulo (~109,47°). La ligila longo de O-H-ligiloj estas ĉirkaŭ 95,84 pikometroj.
Biologio
Akvo estas la plej necesa substanco por ĉiu vivanto, ĉar ĝi havas multajn maloftajn ecojn kiuj estas gravegaj por vivo. Ĝi estas bona solvilo, kaj havas fortan surfacan tension. Freŝa akvo estas la plej densa ĉe 4 °C; ĝi maldensiĝas, kiam ĝi frostiĝas aŭ varmiĝas. Kiel stabila molekulo en nia atmosfero, ĝi grave rolas kiel absorbilo de transruĝa radiado. Ĉar akvo havas alian specifan varmon kiu stabiligas klimaton tutmonde.
Akvo estas tre bona solvilo, kaj dissolvas multajn specojn de substancoj, kiel variajn salojn kaj sukerojn, kaj faciligas sian kemian interagon, kiu helpas kompleksajn matabolismojn. Tamen, iuj substancoj ne bone miksiĝas kun akvo, inkluzive oleojn kaj hidrofobajn substancojn. Ĉelaj membranoj uzas ĉi tiun econ por zorge kontroli interagojn inter siaj enhavaĵoj kaj eksteraj kemiaĵoj. Ĉi tiu estas faciligata iomete de la surfaca tensio de akvo.
Akvaj gutoj estas stabilaj pro la forta surfaca tensio de akvo. Oni povas vidi ĉi tion kiam iometo da akvo estas metata sur malsolveblan surfacon kiel vitron. La akvo kuniĝas en gutojn. Ĉi tiu eco estas necesa por planta transpirado.
Geografio
Sur la surfaco de Tero kolektiĝas akvomasoj fluantaj malsupren — ekzemple rojoj kaj riveroj — kaj stagnantaj sur certa nivelo — ekzemple lagoj, maroj, kaj oceanoj.
Ĉar akvo estas bezonata por homa, besta kaj planta vivo, ĝia disponebleco havas altan gravecon socian kaj politikan. La apuda mapo montras per ruĝa koloro landojn, kiuj jare posedas malpli ol 500 m³ da renovigata akvo por ĉiu loĝanto. Flava koloro montras disponeblecon inter 500 kaj 1700 m³. Ĉar kelkaj riveroj, kiuj gravas por akvoprovizado (ekz. Jordano, Kolorado), transiras landlimojn, eblas interŝtataj konfliktoj pri trinkakvo.
Akvofluo estas la volumeno de akvo fluanta tra la sekco de akva fluanto je tempounuo. Ĝi mezuriĝas en fluunuoj (m³/s). En industrio, akva (likva) konsumo estas mezurata per flumezuriloj. Akva fluanto estas en hidrologio kolektiva esprimo por ĉiu surface fluantaj akvoj, do, fluantaj akvoj en la interno de la lando. Temas pri malfermaj akvoj.
Akvodisponeblo
Akvopurigado estas ajna procezo kiu produktas akvon pli akceptebla por specifa finuzo. La finuzo povas esti drinkado, industria akvoprovizado, irigacio, rivera fluoprizorgado, akvodistro aŭ multaj aliaj uzoj, inkluzive de estado por esti sekure resendita al la medio. Akvopurigado forigas poluaĵojn kaj nedezirindajn komponentojn, aŭ reduktas ilian koncentriĝon tiel ke la akvo iĝu taŭga por sia dezirata finuzo.
Akvokolekta areo
Akvokolekta areo aŭ Baseno estas tiu surtera kaj subtera areo, de kiu povas flui akvo al riverego gîs maro, oceano aŭ kelkfoje senelflua baseno. Ilin limas akvodividilo, kiel montaroj. Kontinentoj kaj landoj estas ofte dividitaj laŭ basenoj kaj ties akvoj fluas en diversaj direktoj.
Klasigoj kaj nomigoj de akvo
Akvo povas prezentiĝi en stato solida, likva aŭ gasa, estante unu el la malmultaj substancoj kiuj povas troviĝi en ĉiuj el ili je natura formo. Akvo adoptas formojn tre diversajn sur la tero: kiel akvovaporo, kunformante parton de la atmosfero; kiel marakvo, eble kiel formo de glacimonto en la oceanoj; kiel glaĉeroj kaj riveroj en la montoj, kaj en la subteraj akvujoj en likva formo.
Valanginio
Valanginio estas la stratigrafia unuo de la malsupra kretaceo. Ĝia indekso estas K1v, mallongigo — Vlg. La valanginia periodo daŭris de antaŭ 139,8 ± 3,0 ĝis 132,9 ± 2,0 milionoj da jaroj. Ĝin antaŭis beriasio kaj sekvis hauterivio.
Akvo
Klasigoj kaj nomigoj de akvo
La akvo povas solvi multajn substancojn, pro kio ofte oni aludas al ĝi kiel universala solvanto. Kiel konsekvenco de ties nepra rolo por la vivo, la homa estaĵo — inter multaj aliaj animaloj — disvolvigis sentojn kapablajn pritaksi la trinkeblo de akvo, kiuj evitas la konsumon de salakvo aŭ putriĝanta akvo. La homoj ankaŭ ofte preferas la konsumon de malvarma akvo anstataŭ mezvarma, ĉar la malvarma akvo estas malpli klina al enhavo de mikroboj. La sentebla gusto en la akvo de degelo kaj la mineralakvo derivas de la mineraloj dissolvitaj en ĝi; fakte la pura akvo estas sengusta. Por reguligi la homan konsumon, oni kalkulas la akvopuron rilate al la esto de toksinoj, poluaj agentoj kaj mikroorganismoj. Akvo ricevas diversajn nomojn, laŭ formo kaj karakteroj: '''
Valanginio
Unue ĝin apartigis Édouard Desor en 1853. Ĝi ricevis la nomon laŭ Valangin, urbeto en la Ĵuraso-montaro (Svisio).
Akvo
Klasigoj kaj nomigoj de akvo
Akvo estas ankaŭ protagonisto ĉe nombraj ritoj religiaj. Oni scias pri senfino de ceremonioj ligitaj al akvo. Kristanismo, por ekzemplo, atribuis tradicie certajn karakterojn al la benita akvo. Ekzistas aliaj tipoj de akvo kiuj, post ia procezo, akiras supozitajn proprecojn, kiaj la vivakvo.
Valanginio
En Okcidenta Siberio (Rusio) valanginio enhavas plurajn gasminejojn, parto de kiuj jam estas ekspluatataj. Ofte tiuj gaskuŝejoj situas sub la unikaj cenomaniaj gaskuŝejoj je la fundo pli ol 2000 metroj. Ĝia elminigado kostas pli ol tiu de la cenomania gaso. La valanginia gaso konsistas el metano, etano, propano, butano kaj pli pezaj frakcioj nomataj gasokondensato. Ĝi devas esti pritraktata kun eligo de la pezaj frakcioj.
Akvo
Efiko sur la homa civilizo
La historio montras ke la pracivilizoj floris en zonoj favoraj al la agrikulturo, kiel ĉe la basenoj de la riveroj. Ekzemple ĉe Mezopotamio, konsiderita lulilo de homa civilizo, aperinta en la fekunda valo de la riveroj Eŭfrato kaj Tigris; kaj ankaŭ ĉe Egipto, nome brila civilizo kiu dependis tute el la rivero Nilo kaj el ties periodaj inundoj. Multaj grandaj urboj, kiaj Roterdamo, Londono, Montrealo, Parizo, Novjorko, Bonaero, Ŝanhajo, Tokio, Ĉikago aŭ Hongkongo ŝuldas sian riĉon al la konekto kun iu akvovojo kiu favoris ties kreskon kaj prosperon. La insuloj kiuj havis sekuran naturan havenon — kiaj Singapuro — floris pro la sama tialo. Simile, areoj en kiuj akvo estas tre malabunda, kiaj ĉe Nordafriko aŭ Mezoriento, suferis historie malfacilaĵojn por sia disvolvigo.
UN deklaras akvon kaj akvo-disponeblon kiel esenca homa rajto
La Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj, aprobis la 28an de julio de 2010, en sia 64a sesi-periodo, rezolucion kiu agnoskas la trinkakvon kaj bazan akvo-disponeblon kiel esenca homa rajto por la plena ĝuo de la vivo kaj de ĉiuj homaj rajtoj.
Tiu rezolucio estis adoptita je iniciato de Bolivio, post 15 jaroj de debatoj, per favora voĉdono de 122 landoj kaj 44 sindetenoj. La Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj montriĝis “profunde priokupita ĉar proksimume 884 milionoj de personoj malhavas aliron al trinkakvo kaj pli ol 2600 milionoj de personoj ne havas aliron al baza akvo-disponeblo, kaj alarmita ĉar ĉiujare mortiĝas proksimume 1,5 milionoj de geinfanoj malpliaĝaj de 5 jaroj kaj perdiĝas 443 milionoj de labortagoj konsekvence de malsanoj rilataj kun akvo kaj akvadministrado”.
Trinkakvo: neceso de la homa korpo
Rekomendo pri konsumo de akvo fare de la Platformo de Manĝado kaj Nutrado indikis:
La lasta referenco havigita de tiu sama organismo parolas pri 2,7 litroj de akvo ĉiutagaj por virino kaj pri 3,7 litroj por viro, inklude la akvokonsumo tra la manĝajoj. Nature, dum la gravedo kaj la mamnutrado la virino devas konsumi pli da akvo por teni sin hidratita. Laŭ la Instituto de Medicino — kiu rekomendas averaĝon de 2,2 litroj/tago por virino, kaj 3,0 litroj/tago por viro — graveda virino devas konsumi 2,4 litrojn, kaj ĝis 3 litrojn dum la mamnutrado, konsiderinte la grandan kvanton de likvo kiun oni perdas dum idozorgado. Oni indikas ankaŭ ke normale, ĉirkaŭ 20 % de la akvo estas absorbita kun la manĝo, dum la cetero estas akirta pere de la konsumo de akvo kaj de aliaj trinkaĵoj.
Akvo estas elpelita el la korpo laŭ tre diversaj sistemoj: tra la urino, la fekaĵoj, en formo de ŝvito, aŭ en formo de akvovaporo, per elspiro ktp. Persono malsana, aŭ eksponita rekte al varmo, perdos multe pli da likvo, pro kio pliiĝos ankaŭ ties necesoj de konsumo.
Seninfektigo de trinkakvo
La trinkakvo estas unu de la ĉefaj transsendantoj de mikroorganismoj kaŭzantoj de malsanoj, ĉefe bakterioj, virusoj kaj protozooj intestaj. La grandaj epidemioj de la homaro prosperis pro la poluado de la trinkakvo. Laŭ referencoj oni konas ke oni rekomendis boligi la akvon ekde kvincent jaroj antaŭ nia erao.
Aktuale en la industriaj landoj estas praktike kontrolitaj ĉiaj problemoj okazigitaj de la poluitaj akvoj. La procezoj de filtrado kaj seninfektigo pere de kloro al kiuj oni metas akvon antaŭ ties homa konsumo estas jam sufiĉe disvolvigitaj en la 20a jarcento kaj oni ĉirkaŭkalkulas ke ĝi estas tialoj de la 50 % de pliigo de vivoespero de la industriaj landoj en la 20a jarcento. La klorigo kaj filtrado de akvo estis konsiderita de la revuo Life probable kiel la plej grava progresero de publika sano de la jarmilo. La kloro estas la materialo plej uzata kiel seninfektigilo de akvo. La hipotezo plej akceptata pri kiel ĝi funkcias kaj detruas tiujn mikroorganismojn patogenajn diras ke ĝi produktas fizikajn, kemiaajn kaj biokemiajn ŝanĝojn en la membrano aŭ protekta muro de la ĉeloj okazigante la finon de ties vivaj funkcioj.
La kloro povas iĝi iritanta substanco por mukozoj kaj haŭto kaj pro tio ties uzado estas strikte kontrolata. La proporcio uzata varias inter 1 parto por miliono kiam temas pri purigo de akvo por ties konsumo, kaj inter 1-2 partoj por miliono por la preparado de akvo de bano. La maltaŭga apliko de kemiaj komponantoj en akvo povas rezulti danĝera aŭ damaĝa. La apliko de kloro kiel seninfektigilo ekis en 1912 en Usono. La venontan jaron Wallace kaj Tiernan desegnis ekipojn kiuj povis mezuri la kloran gason kaj formi koncentritan solvaĵon aldoneblan al traktota akvo. Ekde tiam la tekniko de klorigo plu progresis. Krom ties kapablo detrua de ĝermoj, ties kapablo oksidiga estas tre granda kaj ties agado estas ankaŭ tre profita en la eligo de la fero, manganezo, sulf-hidridoj, sulfuroj kaj aliaj substancoj malpliigantaj de akvo. Multaj landoj en siaj regularoj postulas seninfektigojn pere de kloro kaj devigas la plutenon de difinita koncentraĵo de forĵetaĵoj de seninfektigilo en sia retoj de tubaroj de distribuado de akvo. Foje oni uzas kloraminojn kiel duaranga seninfektigilo por pluhavi dum pli da tempo difinitan koncentraĵon de kloro en la sistemo de liverado de trinkakvo.
Malhelpoj en la mondo por aliri al trinkakvo
Sur la surfaco de la Tero estas 1 386 000 000 km³ de akvo, el tia kvanto, la 3 % estas nesala, kaj el tiu 3 % ĉirkaŭ 70 % troviĝas sur la polusaj tavoloj kaj 30 % estas subtera, dum la cetera 0,3 % estas por la homa konsumo, el tiu 0,3 la 98 % troviĝas en lagoj kaj akvorezervejoj, kie ne ĉiu havas aliron al tio (30 % en la Grandaj Lagoj de Afriko, 21 % en la Grandaj Lagoj de Nordameriko kaj 20 % en la lago Bajkalo), 2 % estas transportata de la riveroj kie 70 % el ties liverado estas profitata por irigacio, lasante proksimume nur 0,00060 % por la homa konsumo.
La monda loĝantaro paŝis el 2 630 milionoj en 1950 al 6 671 milionoj en 2008. En tiu periodo (el 1950 al 2010) la urbana loĝantaro paŝis el 733 milionoj al 3505 milionoj. En la homaj setlejoj koncentriĝas la uzado de akvo neagrikultura kaj tie okazas la plej malsanoj rilataj kun la akvo.
6212 Franzthaler
6212 Franzthaler estas malgranda, ne tre hela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Michael Nassir elde la Observatorio de la Monto Palomar, en kantono San Diego, 80 km norde de San-Diego (Kalifornio).
Akvo
Malhelpoj en la mondo por aliri al trinkakvo
Antaŭ la malfacilo disponi el trinkakvo por homa konsumo en multaj lokoj de la planedo, konsolidiĝis koncepto intermeza, nome sekura akvo kiel akvo kiu ne enhavas danĝerajn bakteriojn, dissolvitajn metalojn toksajn, aŭ kemiajn produktojn damaĝajn por la sano, kaj ĝi estas tiele konsiderata sekure trinkebla, kaj pro tio ĝi uzatas kiam la liverado de trinkakvo ne estas certa. Temas pri akvo ne malprofita por la homa estaĵo, kvankam ĝi ne havas la idealajn kondiĉojn por ties konsumo.
Pri diversaj tialoj, la disponeblo de akvo rezultas malfacila en granda parto de la mondo, kaj pro tio ĝi iĝis unu el la ĉefaj priokupoj de registaroj en la tuta mondo. Aktuale, oni ĉirkaŭkalkulas ke mil milionoj de personoj havas malsufiĉan aliron al trinkakvo. Tiu situacio problemiĝas pro la konsumado de akvo en malbona kondiĉo, kio favoras la plimultigon de epidemiaj malsanoj. Multaj el landoj kunvenintaj en Evian en la 29a Kongreso de la G8 markis 2015 kiel limdato por atingi la universalan aliron al akvo en plibonaj kondiĉoj en la tuta mondo. Eĉ se oni atingas tiun malfacilan celon, oni kalkulas ke ankoraŭ restas ĉirkaŭ 500 milionoj kiuj ne havas aliron al trinkakvo, kaj pli ol mil milionoj malhavas taŭgan sistemon de salubrigo. La malbona kvalito de akvo kaj la neregula salubrigo tuŝas grave la salubran staton de la loĝantaro: nur la konsumo de poluita akvo okazigas 5 000 000 de mortoj jare, laŭ diversaj informoj de Unuiĝintaj Nacioj, kiuj deklaris 2005-2015 la "Jardeko de la agado". La Monda Organizaĵo pri Sano ĉirkaŭkalkulas ke la adopto de politikoj de sekura akvo povus eviti la morton de 1 400 000 infanoj jare, viktimoj de diareo. 50 landoj, kiuj kunigas preskaŭ unu trionon de la monda loĝantaro, malhavas taŭgan sistemon de akvoliverado, kaj 17 el ili elprenas ĉiujare pli da akvo el siaj akvejoj ol tio kio povas renoviĝi nature. La poluo, aliflanke, ne nur poluas la akvon de riveroj kaj maroj, sed ankaŭ la akvajn rimedojn subterajn kiuj utilas por liverado por la homa konsumo.
6212 Franzthaler
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la itala sudtirola aŭtoro Franz Thaler (1925–2015), postvivanto de Dachau kaj Hersbruck. La memuaro de Thaler, Unvergessen (neforgesita), komencis la procezon de alveno al esprimoj de tio, kio okazis dum la nazia epoko. Li estis firma kredanto je la paca kunekzistado de la tri etnoj vivantaj en Sudtirolo.
Akvo
Akvomalabundo
Akvomalabundo (tio estas malabundo de akvo, akvostreso aŭ akvokrizo) estas la manko de resursoj de nesala akvo por kontentigi la normalan akvomendadon. La homaro frontas akvokrizon, pro malegala distribuado (akrigita pro la klimata ŝanĝo) rezulte en disigo inter kelkaj tre malsekaj kaj tre sekaj lokoj, plus akra pliigo en tutmonda akvomendo en ĵusaj jardekoj fare de la pliiĝanta industrio. Akvomalabundo povas esti okazigita ankaŭ pro sekego, manko de pluvo aŭ poluado. Tio estis listigita en 2019 de la Monda Ekonomia Forumo kiel unu el la plej granda tutmondaj riskoj laŭ terminoj de ebla efiko al la venonta jardeko. Tio manifestiĝis per parta aŭ totala malkontentigo de la esprimita akvomendado, ekonomia konkurenco por ava kvanto aŭ kvalito, disputoj inter uzantoj, nerevertebla forigo de grundakvo, kaj negativaj efikoj sur la medio.
Hejma uzado de akvo
Homoj bezonas akvon krom por ekzisto ankaŭ por propra purigo kaj higieno. Oni ĉirkaŭkalkulis ke homoj konsumas «rekte aŭ nerekte» ĉirkaŭ 54 % el la nesala akvo surfaca disponebla en la mondo. Tiu procentaĵo povas dividiĝi jene:
La homa konsumo reprezentas malgrandan procentaĵon de la kvanto de akvo konsumita ĉiutage en la mondo. Oni ĉirkaŭkalkulis ke loĝanto de disvolvigita lando konsumas ĉirkaŭ 5 litrojn ĉiutage en formo de manĝaĵoj kaj trinkaĵoj. Tiuj nombroj plialtiĝas spketakle se konsideri la hejman industrian konsumon. Proksimuma kalkulo de konsumo de akvo por persono/tago en disvolvigita lando, konsiderinte la hejman industrian konsumon havigas la jenajn datumojn:
Tiuj menciitaj konsumomoroj kaj la pliiĝo de la monda loĝantaro en la lasta jarcento okazigis siavice pliigon en la akvokonsumo. Tio kondukis al fakto ke la aŭtoritatoj realigis kampanjojn por la bona uzado de akvo. Aktuale, la tiukadra konsciigo estas tasko de enorma gravo por garantii la futuron de akvo sur la planedoa, kaj tiele ĉio tio estas celo de konstantaj aktivecoj kaj je nacia nivelo kaj je municipa aŭ loka nivelo. Aliflnake, la grandegaj diferencoj inter la ĉiutaga konsumo por persono en disvolvigitaj landoj kaj en disvolviĝantaj landoj indikas ke la akvo modelo aktuala ne nur estas ekologie neeltenebla, sed ankŭ el humana vidpunkto, pro kio nombraj NRO-oj baraktas por inkludi la rajton al akvo inter la Homaj Rajtoj. Dum la 5a Monda Forumo pri Akvo, kunvokita por la 16a de marzo de 2009 en Istanbulo (Turkio), Loic Fauchon (Prezidanto de la Mond Konsilio de Akvo) substrekis la gravon de la regulado de la konsumo per la jenaj vortoj:
Antikvaj religioj kaj kredoj
Sulis estis kelta diino pri varmaj fontoj. Enki estas la sumera dio de la nesala akvo, la "donema fonto de vivo". En la antikva Egiptio Ĥnum, estro de la freŝa akvo, estas la dio de la Unua Katarakto, kiu regas la fekundigantajn nilajn inundojn. En klasikaj mitaroj Neptuno estis la dio de la maroj por la romianoj, kaj Pozidono rolis same por la grekoj. Laŭ la Teogonio de Heziodo, tiujn diojn kaj titanoj n, kiuj regas akvon, oni kalkulas inter la unuaj.
Nuntempaj religioj
En multaj religioj kiel hinduismo kaj ŝintoismo, akvo rolas kiel rita purigilo.
En kristanismo, bapto okazas per akvo. En aliaj unudiismaj religioj ekzistas ritaj sinpurigadoj: mikveo en judismo, granda kaj malgranda sinpurigadoj en islamo.
Aliaj kredoj
Akvo estas unu el kvar klasikaj elementoj en antikva greka filozofio (kun fajro, aero kaj tero). En taoismo ĝi estas unu el kvin elementoj.
Industrio kaj teknologio
Inĝenierarto Sen Limoj opinias ke akvo estas por ĉiuj homoj kondiĉo de vivrajto kaj tiucele lanĉis Manifeston pri Akvo .
Akvo en agrikulturo
Administroj de akvo en agrikulturo malsamas ekonomie kaj socie laŭ regionoj kaj landoj. Irigacio estas nura eblo en multaj regionoj por atingi sukcesajn rikoltojn, se ne sufiĉas pluvakvo. Por tio endis konstruado de akvobaraĵoj, irigaciaj kanaloj por transporti akvon al la areoj kiuj bezonas ĝin kaj tuta sistemo de administrado de akvo. Vidu akzemple Plan Badajoz en Hispanio.
Nun, tio koncernas precipe aridajn kaj duonaridajn zonojn sed; kaŭze de klimataj ŝanĝoj, ĝi eble povos damaĝi aliajn en la estonteco. Tio estas la kialo de la kalkulo de akvo kiel ero de strategio.
En regionoj suferantaj de sekecaj periodoj, agrikulturo estas la unua formanĝanto de akvo.
En Kalifornio, la bezono de akvo por agrikulturo reprezentas 87% de tuta formanĝo kaj 80% en Hispanio.
Do, normala estas la peto de efikeco de uzado de akvo en agrikulturo kaj pliigi esploradojn en tiu fako.