cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Esperanta literaturo
Originala literaturo
La unua Universala Kongreso en Bulonjo (1905) donis gravan antaŭenpuŝon al la literaturo originala; aperis Du Rakontoj (D. de Rothau), Urso - En Montoj (Henri Sentis); Sep Rakontoj (Ivan Malfeliĉulo), kaj la poemaroj Versaĵareto (Adomas Jakštas), Verdaj Fajreroj (Roman Frenkel). Al franca kuracisto, doktoro Henri Vallienne, ŝuldiĝas la unua originala esperantlingva romano, Kastelo de Prelongo (1907); ĝi temas pri la rilatoj inter la membroj de franca nobela familio kaj ĝiaj servistoj. En la sekvanta jaro Vallienne, kiu devis forlasi sian profesian karieron pro malbona sanstato, aperigis duan romanon Ĉu li? en kiu li okupiĝis pri la tortureco de identeco kaj kontrasta adulteco. Ambaŭ romanoj estas gravegaj por la esperanta karaktero de la literaturo. Lingvan neperfektecon de Vallienne oni devas ne tro atenti, ĉar memorendas, ke li estis pionira verkisto en periodo, kiam la ĝenerala lingva nivelo estis ankoraŭ malalta. Al la kresko de la antaŭmilita poezio kontribuis precipe poloj Wiktor Elski kaj Eska (Unuaj Agordoj, 1910), ĉeĥo Stanislav Schulhof (Per Espero al Despero, Kion la Vivo Alportis, 1911; Aŭtunaj Floroj, 1912), sviso Edmond Privat (Tra l' Silento, 1912), polo Juljusz Kriss (Melodioj de l' Nokto, 1914) kaj Clarence Bicknell, anglo loĝinta longe en Italio, kiu kontribuadis per poemoj al pluraj gazetoj. Tiuj ĉi poetoj ofte montris sin alte inspiritaj, sed la teknikaj mankoj de iliaj verkoj kelkafoje iom deprenas de ilia poezia efiko.
Marie Hankel kaj Jeanne Flourens (Roksano), du el la plej fruaj esperantistaj verkistinoj, aperigis respektive Sableroj (1911) kaj La Senlaca Sinofero (1912). Post la romanoj de Vallienne sekvis du verkoj de Heinrich August Luyken, Paŭlo Debenham kaj Mirinda Amo: ili atestas pri verkisto kompetenta, sed tro ema krude propagandi en siaj literaturaj kreaĵoj tiajn ideojn, kiaj malplaĉas al nekristanaj legantoj. Tute malsimilan humoron naskas la sprita rakonto de John Merchant Tri Angloj Alilande, kiu, pretendante nenian literaturan valoron, konvene prezentis al la mondo la kernon de angla humuro. Tria anglo, Richard Sharpe, aperigis en 1913 aŭtobiografian verkon Travivaĵoj de Ro. Ŝo..
Tradukoj
La unuaj provoj traduki literaturaĵojn en Esperanton havis plej ofte la karakteron de lernejekzerco; la verkintoj sendis siajn manuskriptojn al Zamenhof (tiam ĉefredaktoro de La Esperantisto) kiu, antaŭ ol aperigi ilin en la gazeto, korektis erarojn stilajn kaj gramatikajn. Multaj el la regulaj kontribuantoj al la gazeto dum tiu periodo (1889-95) iĝis ĝenerale konataj pro sia tradukagado; inter ili troviĝis Antoni Grabowski, Edgar von Wahl, Vasilij Devjatnin, Abram Kofman kaj Ludwig Emil Meier.
Ĝis 1904 aperis libroforme nur malmultaj tradukoj, ĉar la Esperanto-publiko estis tro malgranda. Plej interesaj el la ĝis tiam aperintaj verkoj estas: La Gefratoj (Goethe) kaj La Neĝa Blovado (Puŝkin) de Antoni Grabowski; Hamleto (Shakespeare) de Ludwik Lejzer Zamenhof; Demono (Lermontov) kaj Boris Godunov (Puŝkin) de Vasilij Devjatnin; Iliado (Homero) kaj Kain (George Byron) de Abram Kofman; Princino Mary (Lermontov) de Edgar von Wahl. En tiu tempo oni plej ofte tradukis el la lingvoj rusa, pola kaj germana: afero klarigebla per tio, ke tiuj estis la gepatraj lingvoj de la plimulto de Esperantistoj.
Kun la plivastiĝado de la Esperanto-movado kaj la sekva plioftiĝo de internaciaj renkontiĝoj, plivastiĝis kaj plioftiĝis ankaŭ la tradukoj el la naciaj literaturoj. Sur la titolpaĝoj aperis novaj nomoj: Frederic Pujulà i Vallès, Vicente Inglada Ors, Clarence Bicknell, Boris Kotzin, Paŭlo Lengyel, Hector Hodler, Samuel Meyer, Eugène Noël, Achille Motteau, Roksano (Jeanne Flourens), Hilda Thisell, Henri Vallienne. Plimultiĝis klasikaj verkoj el la okcidenteŭropaj literaturoj; reprezentiĝis Shakespeare per La Ventego (tradukis Achille Motteau), Julio Cezaro (Daniel Henry Lambert), Makbeto (Lambert); Macaulay - Horacio (Bicknell) - Tennyson - Gvinevero (Bicknell); Molière - L' Avarulo (Meyer), Edziĝo Kontraŭvola (Dufeutrel), Don Juan (Boirac), Georgo Dandin (Z); Blinda Rozo (Hendrik Consciece/Van Melckebeke-Van Hove), Rikke - Tikke - Tak (Maria Elworthy-Posenaer), Kion patrino povas suferi (Frans Schoofs); Racine - Athalie kaj Esther (Noei), Prévost - Manon Lescaut (Vallienne); Goethe - Ifigenio en Taŭrido (Z); Schiller - La Rabistoj (Z), Wilhelm Tell (L. E. Meier); Grimm - Elektitaj fabeloj (Kabe). Krome aperis pluraj verkoj (verketoj) de Musset, Maupassant, Balzac, Vigny, kaj aliaj tiaj mondkonataj verkistoj.
La alfluo de ĉi tiu flanko neniel ĉesigis la orienteŭropan agadon; tie aktivis: Zamenhof mem (La revizoro de Gogol, Marta de Orzeszko), Grabowski (verkoj de Slowacki kaj Sienkiewicz), Kabe (Pola Antologio kaj verkoj de Sierozewski, Orzeszko, Prus, Reymont kaj Turgenev), kaj Devjatnin (verkoj de Puŝkin, Gogol, Krilov). Ankoraŭ maloftis verkoj el la literaturoj hispana, hungara, itala, sveda, dana kaj japana; aliflanke ne mankis tradukoj el la klasikaj lingvoj - latina, greka, hebrea. El la lasta Zamenhof tradukis jam antaŭ la mondmilito la pliparton de La Malnova Testamento.
Malgraŭ la plivastiĝo de la Esperantistaro, ankoraŭ persistis en tiuj rondoj la ĝenerale malaprobinda kutimo traduki el lingvoj fremdaj al la tradukantoj. En la fruaj tagoj tiu kutimo estis almenaŭ tolerinda, ĉar kondiĉita de la eksteraj cirkonstancoj, sed oni rajtas bedaŭri, ke ankaŭ post aliiĝo de la cirkonstancoj, kelkaj personoj ne limigis sian laboron al tiu kampo, sur kiu ili estis nedubeble plej fidindaj. El la malmultaj, kiuj sukcese kontraŭagis tiun principon, Grabowski elstaras pro sia poemaro El Parnaso de Popoloj, kiu enhavas krom poemoj originalaj ankaŭ tradukojn el tridek lingvoj.
Antaŭ la eksplodo de la unua mondmilito aperis la jenaj verkoj diverskiale interesaj:
1921-1930: Matura romantismo kaj literatura florado
En sia eseo Sutton "emas vidi la komencon de la Dua Periodo je la apero de Mondo kaj Koro de Kolomano Kalocsay en 1921, ĉar li eksterdube estas la plej granda el la verkistoj, kiuj debutis komence de ĉi tiu jardeko".
Originala literaturo
Dum la unua mondmilito preskaŭ ĉesis la verkado en Esperanto; solaj atentindaj verkoj de tiu periodo estis la poemaro La dorna karesilo de Bela manto (Boris Mirski) kaj, pli grave, la filozofia romano Nova Sento de Tagulo (H. B. Hyams). En ĉi lasta verko utopia, la aŭtoro eksponis sian vivfilozofion, konsistantan el ideoj socialismaj, teozofiaj, vegetaranaj.
Baldaŭ post la militfino denove laboris la originalaj verkistoj; kaj al iliaj vicoj aliĝis ankoraŭ novaj figuroj. En Moskvo ekpoetis ruso Eŭgeno Miĥalski sub la standardo de la klasbatalantaj esperantistoj en La Nova Epoko kaj daŭrigis en la verko Prologo. En Budapeŝto du hungaroj, Kalman Kalocsay kaj Julio Baghy, ekpaŝis sur vojon, kiu kondukis al ŝatinda plivaloriĝo de la poezio esperantlingva. En 1921 aperis la unua poemaro de Kalocsay: Mondo kaj Koro; jam en tiu verketo evidentis, ke sur la kampon venis poeto, kiu pli ol liaj antaŭuloj zorgos pri la tekniko poezia; tamen oni sentas kelkfoje deziron, ke li ne estus repolurinta du-tri el la gemoj de tiu unua kolekto por ilin konformigi al siaj plej lastaj teorioj. Dum dek jaroj aperadis en diversaj gazetoj multaj poemoj de Kalocsay; en 1931 eldoniĝis la plena kolekto Streĉita Kordo. Kio ajn venos estonte por pliriĉigi nian poetotrezoron, ne estas antaŭvideble, ke Streĉita Kordo per tio perdos sian rajtan lokon ĉe la kapo. En ĝi oni trovas poemojn kantantajn la esperantismon, la seniluziiĝon de la maturiĝo, la amon, la naturon, la malfeliĉon; vere rimarkinda estas la alta nivelo de tiom ampleksa verko. Preter la Vivo (1923) kaj Pilgrimo (1926) konigis al la esperantistaro Julion Baghy, la amatan vagabondon, la poeton de la esperantista popolo, la "kavaliron de l' tutmonda paco". Konfesendas, ke ne ĉiam li atingas same altan gradon; kaj oni trovas en liaj poemoj pli romantikan esprimon de la emocioj ol en tiuj de lia samurbano. Liajn verkojn distingas lia profunda kompato kaj kunsento por ĉiuj viktimoj de la premanta vivo. Lian profundan sentemon, lian melankolion, lian romantikon, ĉion ĉi oni povas atribui al lia heredo kaj al la medioj en kiuj li vivis; precipe lia profesio - la dramaktora - kaj lia militista vivo lasis nepre rekoneblajn impresojn sur liaj poemoj kaj prozaj verkoj. Lia unua romano Viktimoj estas bazita sur liaj spertoj en Siberio dum la mondmilito; ĉi tiu verko iĝis eksterordinare populara ĉe la esperantistoj, por kiuj ĝi okupas rolon iom similan al la rolo de la verkoj de Charles Dickens ĉe la angla popolo. En kelkaj el la noveloj de Baghy montriĝas satirtendenco, kiu iugrade kompensas la troan sentimentalecon de aliaj verkoj. Tiu maliceta flanko de lia karaktero naskis ankaŭ la longan romanon Hura! (1931), kiun la aŭtoro mem nomis grimaco; kaj en la sama jaro aperis Printempo en la Aŭtuno, verko prezentanta en alta grado lian romantikon.
Aliaj debutantaj poetoj de la postmilitaj jaroj estis: Julio Mangada Rosenörn (Versaĵaro, 1922), Jaume Grau Casas (Amaj Poemoj, 1924; Novaj Amaj Poemoj, 1927), Imanuel Olŝvanger (Eterna sopiro, 1925), Teodor Jung (La Alta Kanto de la Amo, 1927), Jan Van Schoor (Amo kaj Poezio, 1928), Nikolao Hohlov (La tajdo, 1928). El ĉi tiuj verkoj elstaras tiu de Hohlov, poste forlasinta la originalan lirikon por helpi al la progresigo de la revolucia literaturo; La tajdo rajtas lokon sur la sama breto kun Streĉita Kordo kaj Preter la Vivo. La poezion de Hohlov oni povas plej trafe nomi rava; oni sentas ke la poeto same estras materialon kaj esprimteknikon.
En la epoko de postmilita reorientiĝo ankaŭ la proza literaturo akiris novajn trezorojn. Heinrich August Luyken, verkinta jam antaŭmilite, nun laboris sur pli alta nivelo, por produkti la romanojn Stranga Heredaĵo kaj Pro Iŝtar. El la plumo de la senlaca nederlandano Hendrik Bulthuis fluis la trankviletosaj verkoj Idoj de Orfeo, Jozef kaj la Edzino de Potifar, kaj La Vila Mano. Jean Forge, pola filmscenaristo, aperigis Abismoj kaj Saltego trans Jarmiloj pliriĉigante tiumaniere la distran literaturon laŭ la ekzemplo establita en 1920 de Argus (F. Ellersiek) per la kriminalromano Pro Kio?. Post senfrukta periodo de ok jaroj Forge eldonis trian verkon Mr. Tot Aĉetas Mil Okulojn. La poemaro Verdkata Testamento (1926) de Raymond Schwartz, por la unua fojo kontentige reprezentis en la literaturo de Esperanto tiun tipe francan spritecon, kiu baziĝas sur la epikura filozofio kaj la trankvilanima akcepto de la homoj tiaj, kiaj ili estas. La fakto, ke la verkoj de Schwartz ofendas multajn personojn, kiuj ne partoprenas tiun filozofion neniom povas depreni de la majstreco de la verkisto en tiu fako, kiun li elektis sia. Lia genio ne limiĝas al la elekto de temoj kaj situacioj, sed trovas respeguligon ankaŭ en la brila maniero, laŭ kiu Schwartz servigas al si lingvan ilon tute ne intencitan funkcii kiel komunikilo por spritaj sentencoj kaj verdiktoj, por vortludoj kaj malicaj parodioj. Trafinte per sia unua verko sukcesan vejnon, li eldonis en 1928 samhumoran novelaron Prozo Ridetanta kaj en 1932 sian duan poemaron La Stranga Butiko, "honore al la granda krizo". En ĉiuj tri verkoj Schwartz dediĉis grandan parton por priridi la esperantistojn kaj iliajn instituciojn; oni ne povas dubi, ke tio estas por la mensa saneco de la popolo bona afero, precipe se oni partoprenas la opinion de Gilbert Keith Chesterton, ke "kelkaj aferoj en la vivo estas tiel gravaj, ke oni ne rilatu serioze al ili". Rimarkinda trajto ĉe Schwartz estas lia kapablo krei per kelkaj plumstrekoj tute kompletan kaj koncepteblan bildon pri sceno al li familiara; tiu trajto videblas altgrade en lia romano Anni kaj Montmartre.
En 1930 aperis sur la horizonto du novaj kaj atentindaj figuroj: Stellan Engholm kaj Kenelm Robinson. La unua, svedo, eternigis sur la paĝoj de sia novelo Al Torento la idilian amaferon de juna sveda lignohakisto kun knabino de najbara vilaĝo. Flanke de la centra temo de la rakonto, Engholm lerte kaj konvinke tuŝas tiujn gravajn aferojn, kiuj de tempo al tempo frontas la maturiĝantan junulon. En Homoj sur la Tero, la sama verkisto pentras similan bildon pli grandskale, sed ne pli sukcese.
Se Grenereto... de Kenelm Robinson, kelkajn jarojn pseŭdonimo de anglo, antaŭe eldoninta nur kelkajn novelojn en la gazetoj, vekis intereson samjare en multaj literaturaj rondoj, ĉar ĝi alportis ion novan al la internacia kulturo konstruata de la esperantistaj verkistoj. Dediĉita "al la majstro, André Gide", ĝi enhavas dekon da noveloj kaj eseoj kun pli longa novelo La Fremda Knabo, en kiu la aŭtoro prezentas kun akuta observado la vivon de knaboj en angla pensionlernejo. Robinson verkis ankaŭ Vol. II. dulingva kolekto de noveloj kaj poemoj, kaj la drameton Homarisma Laboro, morda atako kontraŭ la moralo de la brita burĝa klaso. Pri lia valoro estis granda diskuto en nia literaturo, ĉar liaj verkoj vekis fortan indignon ĉe iuj.
Tradukoj
Dum la unua mondmilito la agado sur la literatura kampo preskaŭ tute ĉesis; kaj post 1918 ĝi revigliĝis nur malrapide. Rekomencis labori kelkaj el la pioniroj, sed pliparte novaj elementoj koniĝis al la Esperantistaj legantoj. El la antaŭmilitaj tradukistoj plej grava estis Grabowski; pro sia majstra traduko de la fama pola epopeo Sinjoro Tadeo de Mickiewicz; jam de jaroj Grabowski revis traduki tiun verkon tiel karan al la pola popolo, sed la grandeco de la tasko longe fortenis lin de la provo. Efektivigante fine sian malnovan revon, li devis multe eksperimenti pri la lingvo; preskaŭ neatentate li iris tiun vojon, kiun post lia morto la hungara poeto Kalocsay sekvis tiom atentveke. Aliaj jam konataj figuroj, kiuj reaperis, estis L. E. Meier (Fabloj - Lessing), Ŝidlovskaja (La Senlingvulo kaj La Sonĝo de Makaro de Vladimir Korolenko; La Kapitanfilino de Aleksandr Puŝkin), kaj Fiŝer (Tri Rakontoj de Aleksandr Puŝkin).
El la hungara, Kalocsay tradukis la dramon La Tragedio de l' Homo (Madách), la popolfabelon Johano la Brava (Petöfi) kaj Morgaŭ Matene (Karinthy); Karlo Bodó atingis egale altan nivelon per siaj tradukoj de la novelaro Norda Vento (Karinthy) kaj la romano La Cikoni-kalifo (Babits). Se iu jam leginta la cititajn verkojn ankoraŭ ne konvinkiĝis pri la alta rango de la hungara literaturo, kroman ateston oni povas prezenti per la poem- kaj prozkolekto Hungara Antologio, kompilita de Kalocsay kunlabore kun Bodó, Szilágyi, Totsche, Halka kaj Baghy.
Jam supre ni atentigis pri simileco inter la laboroj de Grabowski kaj Kalocsay en la sfero de lingvo-eksperimentoj; plia simileco troveblas en tio, ke ankaŭ Kalocsay aperigis kolekton de poemtradukoj el multaj lingvoj: la verko Eterna Bukedo enhavas ĉefverkojn poeziajn el dudek lingvoj, prezentitajn en tiu brila maniero, kiun oni atendas de la plej sukcesa vivanta Esperanto-poeto. Kaj lia traduko de la Infero de Dante Alighieri estas plej nova, kaj plej granda triumfo de la poezia lingvo Esperanto.
Nur post la morto de Ludwik Zamenhof aperis ties traduko de la Fabeloj de Andersen, en tri volumoj (1923, 1926, 1931). R.U.R. (Karel Čapek) kaj Tridek jarojn en la Ora Nordo (Jan Welzl), modernaj verkoj el la ĉeĥa, aperis en Esperanto danke al la tradukistoj de Moraviaj Esperanto-Pioniroj. El Bulgario venis la interesaj novelaroj: Nuntempaj Rakontoj (verkis Georgi Stamatov, tradukis Ivan Krestanov) kaj Novaj Bulgaraj Rakontoj (verkis Ivan Vazov, tradukis Atanas D. Atanasov); Krestanoff preparis ankaŭ la Bulgaran Antologion aperintan en 1925. La katalunan literaturon vaste konigis la Kataluna Antologio en la redakto de Jaume Grau Casas, la belgan literaturon la Belga Antologio (Flandra kaj Franca Partoj), la litovan la Litova Almanako.
Forlasante dum iom da tempo la eŭropan kampon, ni esploru la laboron sur aliaj kontinentoj. En la malproksima oriento ni trafas plurajn mezepokajn teatraĵojn kaj modernajn kriminalromanojn el la japana lingvo; sur pli alta nivelo staras la aŭtobiografiaj verkoj de Takeo Arishima: Deklaracio kaj Senbedaŭre Amo Rabasen, en la tradukoj de Tooguu Tojosato. Ĝis nun Ĉinio preskaŭ nenion kontribuis al la Esperanta literaturo; escepto estas la moderna dramo Ribelemaj Virinoj de M. Ĉ. Kuo, tradukita de Ŝ. M. Chun.
Post vojaĝo mensa trans la Pacifikan Oceanon kaj Amerikon, ni atingas la laborejon de la usonano Edward S. Payson, kiu dum la lastaj jaroj de sia vivo tre fervore tradukis el la angla lingvo: La Rozujo Ĉiumiljara kaj Palaco de Danĝero (The Palace of Danger) de Mabel Wagnalls, Mimi de John Ulrich Giesyy, Luno de Izrael (Moon of Israel) de Henry Rider Haggard (kunlabore kun Montagu Christie Butler) kaj plurajn aliajn verkojn.
Lasta rigardo ĵetita al la eŭropa laborkampo videbligas faskon da tradukoj el dek unu lingvoj.
Pri esperantlingva poezio
Laŭ Sutton, Auld mem en sia posta eseo Evoluo de la poezia lingvaĵo en Esperanto, en Facetoj de Esperanto (1976; p. 22), agnoskas, ke Kvaropo (1952) komencis la novan periodon kaj iniciatis la ŝanĝojn al la Postparnasismo. Gravan rolon havis la samjara ekesto de Eldonejo Stafeto, kiu produktis libroserion, sub la gvido de Juan Régulo Pérez de 1952 ĝis 1975, kun alta kvalitpostulo.
La budapeŝta skolo
La budapeŝta skolo estis grava nabo de la postmilita renaskiĝo de esperantlingva literaturo. Unu el ĝiaj ĉefaj anoj estis Ferenc Szilágyi, redaktisto de la literatura revuo Norda Prismo (de 1955 ĝis 1967) kaj verkinto de La Granda Aventuro (kolekto de romanoj, 1945), Inter Sudo kaj Nordo (1950), Koko Krias Jam! (1955), Mistero Minora (krimfikcia verko, 1958). Alia gravulo estis Sándor Szathmári, aŭtoro de pluraj sciencfikciaj romanoj, plejparte verkitaj antaŭ la dua mondmilito sed eldonitaj poste: menciindas, inter tiuj, Vojaĝo al Kazohinio (malutopia kritiko al tro racia socio, 1958), Maŝinmondo (novelaro, 1964), Kain kaj Abel (1977). Fine, kadre de la budapeŝta skolo ankaŭ notindas Imre Baranyai, ankaŭ konata kiel Emba; jam antaŭ la milito li publikigis la romanon Maria kaj la Grupo (1936), kiu rakontis pri la vivo de Esperanto-grupo; post la milito, li rimarkinde pruvis siajn poeziajn kapablojn per Ekzilo kaj Azilo (1962).
La skota skolo
La plej elstaraj anoj de la skota skolo estis John Dinwoodie, Reto Rossetti, John Islay Francis kaj William Auld. Ili kunpublikigis la poeziaron Kvaropo (1952). Inter ili plej rimarkindas William Auld, aŭtoro de la majstroverko La Infana Raso (1958), poemo en dudek kvin ĉapitroj, kaj de Unufingraj Melodioj. De Reto Rossetti precipe memorindas El la Maniko (prozaĵo kun brila lingvo, 1955) kaj Pinta Krajono (kolekto de spritaj poeziaĵoj, 1959). John Islay Francis, kies stilo estis malpli rafinita, famiĝis per novelaro kun aparte drama etoso kaj kompleksa simbolaro, Vitralo (1960); li ankaŭ verkis kelkajn mejloŝtonajn romanojn, kiel ekzemple La Granda Kaldrono (1978) kaj Misio sen Alveno (1982).
La skotan skolon partumis ankaŭ Marjorie Boulton, verkistino aktiva en pluraj stiloj. En la fako de poezio, ŝiaj verkoj Kontralte (1955), Cent ĝojkantoj (1957) kaj Eroj (1959) estas menciindaj; tamen memorindas ankaŭ ŝiaj teatraĵoj, ŝia biografio de Zamenhof (1962) kaj la kolektoj Okuloj (novelaro, 1967) kaj Dekdu Piedetoj (rakontaro, 1964).
Dum la periodo 1952-1974 agadis du pliaj verkistoj el anglalingvaj landoj, kiuj tamen ne ligiĝis al la skota skolo. La unua estis Brendon Clark, novzelandano, kies eseo Kien la Poezio? (1957) kontraŭis la enkondukon de novaj vortoj kaj de aparta poezia terminaro, kion male deziris la skotskolanoj. La dua estis Bertram Potts, ankaŭ novzelandano, kiu aŭtoris humurajn kaj dramajn novelojn: Nokto de Timo (1971), La Nova Butikisto de Nukugaia (1978) kaj Kaverno apud la Maro (1985).
Rakontoj, noveloj kaj novelaroj
Interesajn rakontojn verkis aŭtoroj el pluraj landoj, kion atestas, ekzemple, la kolektoj de noveloj publikigitaj de Rossetti kaj Szilagyi en 1964 kaj de Rossetti kaj Vatré en 1990.
Poezio
Unu el la ĉefverkoj originale en Esperanto verkitaj estas la poemaro "Poemo de Utnoa" de Abel Montagut.
Teatro
Dum la periodo multe kreskis la produktado de originalaj teatraĵoj, kies kvalito tamen ne sufiĉis por konkurenci al teatraĵoj tradukitaj el naciaj lingvoj. La ĉefaj aŭtoroj en tiu ĉi fako, krom la jam menciita Marjorie Boulton, estis Julio Baghy, Jakob David Applebaum, Giorgio Silfer, Zora Heide, E. V. Tvarožek, Emilija Lapenna, Karl Minor, Vittorio Dall'Acqua, J. kaj K. Filip, Stefan MacGill kaj Bukar kaj Lorjak.
Ankaŭ menciindas la du parodioj Specimene (1963), de Henri Baupierre, kaj Kruko kaj Baniko el Bervalo (1970) (amuzaj seksaj rakontoj el la lando Bervalo), de Louis Beaucaire.
Stattmatten
(jen france, origine germane kaj alemane) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Bas-Rhin, en la historia kultura regiono regiono Alzaco kaj la nuna administra regiono Grand Est ("Granda Oriento"). Fine de en la komunumo vivis.
Esperanta literaturo
Eseoj
Dum la periodo ekfloris la fako de eseoj pri Esperanto kaj pri la plej diskutataj temoj kadre de la Esperanto-movado. Aparte notindas kelkaj verkoj de Gaston Waringhien, ankaŭ konata per la plumnimo Maura: Beletro, Lingvo kaj Vivo, Ni kaj ĝi, 1887 kaj la sekvo, Kaj la ceter - nur literaturo.
La precipaj aŭtoroj de sciencaj eseoj en Esperanto dum la periodo estis Paul Neergaard, Alberto Fernández, Sin'itiro Kawamura, Detlev Blanke, Tibor Sekelj, Atanas D. Atanasov, John C. Wells kaj István Szerdahelyi.
1975-1991: Eksperimenta poezio, popularigo de la romano
Sutton skribas: "Kaj Verloren van Themaat kaj Pietiläinen tamen elektas la aperon de Neologisme de Lorjak en 1975 kiel la decidan faktoron, komencantan novan periodon. La romano en si estas modesta, sed ili argumentas, ke ĝi grave rolas pro sia unuaeco en longa vico da romanoj post jaroj da manko. Ekde la 1970aj jaroj denove ekmultiĝas literaturaj eldonaĵoj."
Poezio
Krys Ungar
Ŝroto
Ŝroto estas interprodukto de muelado de grajnoj, plejparte tritikaj, sekalaj kaj maizaj. Kelkfoje en la difinon oni inkluzivas grion, sed kutime ŝroto estas malpli kribrita, tiel ke ĝi enhavas kaj farunon kaj pli grandajn grajnopecojn.
Esperanta literaturo
Sciencoj
En 1984, Klaŭdo Roux kun Georges Clauzade skribis Likenoj de okcidenta Eŭropo. Ilustrita determinlibro.
Ŝroto
Ŝroto estas cetere :
Esperanta literaturo
Post 1991: Postmodernismo
Laŭ Lariko Golden (en Ĉu la kvara periodo? Originala Esperanta literaturo en la naŭdekaj jaroj, Budapest, 2002, citita de Sutton en Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto 1887-2007, p. 414), nova periodo ekestas per la apero de postmodernismo kun la publikigo de la rakontaro Sur la linio (1991) de Jorge Camacho, sekvata de aliaj komunaj verkoj de anoj de la Ibera Skolo kiel la poemaro Ibere libere (1993).
Romanoj
Gersi Alfredo Bays, Gerrit Berveling, Mikaelo Bronŝtejn, Christian Declerck, Sten Johansson, Anna Löwenstein, Paula Mährti, István Nemere, Marco Picasso, Manuel de Seabra, Eugène de Zilah
En Kroatio aktivas Spomenka Štimec kiu verkis Tilla (2002) kaj Hodler en Mostar (2006).
Poezio
Ulrich Becker, Gerrit Berveling, Peter Browne, Tim Carr, Christian Declerck, István Ertl, Ibera Skolo (Ibere libere; Jorge Camacho, Miguel Fernández, Abel Montagut, Gonçalo Neves), Mao Zifu, Moskva Skolo (Mikaelo Giŝpling), Mauro Nervi, Baldur Ragnarsson, Nicola Ruggiero
Teatro
Paul Gubbins, Giorgio Silfer
Tradukoj
En 1999 La familio de Bakin estis tradukita de Wei Yida.
Revuoj de la periodo
Krom la jam menciitaj Literatura Foiro, Fonto (ĝis 2006) aŭ La Gazeto (ĝis 2019), aperas ankaŭ la libroforma revuo Beletra Almanako (de 2007)
Gravaj eldonejoj
Pluaj eldonejoj estas prezentataj ĉe Kategorio:Esperanto-eldonejoj
Gravaj libroserioj
Pluaj libroserioj estas prezentataj ĉe kategorio:libroserioj
Hradčany
Hradčany estas nomo por pluraj municipoj en pluraj distriktoj en Ĉeĥio kaj por urboparto de urbo Prago.
aŭ parto de urbo:
Sagao
La sagaoj (el la islandlingvavorto saga, plurale sögur) estas literaturaj tekstoj verkitaj en malnova Skandinavio pri diversaj temoj, ekzemple fruaj vikingaj esploroj, elmigradoj al Islando kaj bataloj inter islandaj familioj. Ili estis verkitaj en la malnova norena lingvo, ĉefe en Islando.
La sagaoj estas difineblaj kiel prozaj epopeoj, kiuj temas pri la heroaj agoj de homoj jam de longe forpasintaj. Tiuj "valoraj homoj" estis plejofte vikingoj, aŭ paganoj aŭ kristanaj. Plejmultaj sagaoj estas realistaj, escepte de la plej legendaj sagaoj, de la sagaoj pri sanktuloj kaj de tiuj pri episkopoj. La realeco ja estas kelkfoje plibeligita por doni pli fabelan aspekton al la teksto, sed la tekstoj estas ĉiuj pri homoj, kiuj estas facile kompreneblaj.
Romano Prodi
Romano PRODI (naskiĝis la 9-an de aŭgusto 1939 en Scandiano) estas itala politikisto kaj ekonomikisto.
Li estas doktoro pri juro en la Universitato de Milano kaj diplomita de la London School of Economics; li estas ano de la partio la Margherita (maldekstra kristandemokrata) kaj de la centr-maldekstra alianco L'Ulivo. Li fariĝis prezidanto de la nove kreita federacio la 26-an de februaro 2005.
Li estis la itala ĉefministro de la 18-a de majo 1996 ĝis la 9-a de oktobro 1998, posteulo de Lamberto Dini, kaj sekvata de Massimo D'Alema.
Li estis prezidento de la Eŭropa Komisiono de la 16-a de septembro 1999 ĝis la 22-a de novembro 2004.
Forlasinte la eŭropan komisionon li fariĝis la sola kandidato de la Unione politika unuiĝo de maldektraj kaj de parto de centraj partioj. En oktobro 2005 primara baloto kiun partoprenis 4,3 milionoj da balotintoj oficiale donis al li la investituron. La Unione gajnis per tre malgranda avantaĝo la parlamentajn balotojn de la 9-a kaj 10-a de aprilo 2006. Romano Prodi do anstataŭis Silvio Berlusconi kiel ĉefministro la 2-an de majo 2006.
Li estas honorprezidanto de la Eŭropa demokrata partio.
Familiaj notoj
Li estas la oka el naŭ gefiloj de Mario Prodi, inĝeniero el kampara familio, kaj Enrica, instruistino. La familio konsistas el sep fratoj kaj du fratinoj, preskaŭ ĉiuj gefratoj estas aŭ estis docentoj (Giovanni Prodi pri matematiko, Vittorio Prodi pri fiziko kaj estas ankaŭ parlamentano, Paolo Prodi pri nuntempa historio, Franco Prodi pri fiziko de atmosfero, Giorgio Prodi pri ĝenerala patologio). En la jaro 1969 en Reggio Emilia li estis edzigita de la pastro, nun kardinalo, Camillo Ruini, kun Flavia Franzoni, tiam lernantino. Poste ŝi iĝis ekonomikistino kaj docentino. Romano Prodi havas du filojn, Giorgio kaj Antonio.
Akademia aktiveco
Li komencis sian lernadon en Reggio Emilia, en la klasika liceo Ariosto, kaj magistriĝis kun laŭdo en 1961 ĉe Università Cattolica del Sacro Cuore en Milano pri jurisprudenco, prezentante tezon pri protektismo en la disvolvo de la itala industrio kun Siro Lombardini. Li daŭrigis sian lernadon en Milano, Bolonjo kaj ĉe la London School of Economics, kun la superrigardo de Basil Yamey.
Dum la jaro 1963 li iĝis helpanto de Beniamino Andreatta ĉe la fakultato de politika scienco en la Bolonja Universitato, komisiita profesoro en 1966 kaj finfine ordinara profesoro, kaj konservis la katedron pri politika kaj industria Economio (da 1971 al 1999). Li estis ankaŭ visiting professor ĉe la Harvard University kaj ĉe Stanford Research Institute.
(17085) 1999 JM16
(17085) 1999 JM16 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la projekto Spacewatch, elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak, proksime de Tucson (Arizono, Usono).
Romano Prodi
Akademia aktiveco
Liaj esploradoj temis principe pri la evoluo de malgrandaj kaj mezaj entreprenoj, kaj pri la politiko kontraŭ la monopoloj. En dua momento li interesiĝis ankaŭ pri la interrilato inter ŝtato kaj merkato kaj pri dinamiko de diversaj kapitalismaj modeloj.
Li prezidis "Società Editrice Il Mulino" (1974-1978) kaj dum 1982 fariĝis direktoro de la revuoj "Energia" kaj "L'Industria". En 1981 fondis la societon Nomisma pri ekonomikaj studadoj kaj konsultadoj.
Little House on the Prairie
Little House on the Prairie (Dometo sur prerio, konata ankaŭ kiel Little House: A New Beginning en sia fina sezono) estas usona vakera drama televidserio, en kiu stelulis Michael Landon, Melissa Gilbert, Karen Grassle, kaj Melissa Sue Anderson, pri familio kiu vivas en farmo en Walnut Grove, Minesoto, en la 1870-aj kaj 1880-aj jaroj. La serio estas adaptaĵo de la serio de furorlibroj de Laura Ingalls Wilder samnome Little House on the Prairie. Televida produktoro kaj estro de NBC nome Ed Friendly ekkonis la historion komence de la 1970-aj jaroj. Li petis Michael Landon reĝisori la provan filmon. Landon akceptis kondiĉe, ke li ankaŭ ludos rolon de Charles Ingalls, nome la familipatro.
La regula serio estis anstataŭita de duhora prova filmo, kiu estis unuafoje elsendita la 30an de marto, 1974. La serio premieris en la reto de NBC la 11an de septembro, 1974, kaj estis elsendita ĝis la 10an de majo, 1982. Dum la sezono de 1982–83, post la foriro de Landon kaj Grassle, la serio estis elsendita sub la nova titolo Little House: A New Beginning (dometo: nova komenco).
Kontraŭtanka fusilo
Kontraŭtanka fusilo aŭ kirasrompa fusilo estis la unua respondo al apero de tankoj, la kirasitaj armilaj veturiloj, dum la unua mondmilito. Tiutempe la tanko havis relative maldikan kirasadon, kies trarompon helpis la kontraŭtanka fusilo kun konvena pafaĵo. Krom tio oni povis uzi kompreneble eĉ minojn kaj la artileriojn kontraŭ la tankoj kaj se iu soldato tiel kuraĝus iom elŝovi la kapon el tranĉeo kaj ĵeti grenadon kontraŭ tanko, tiu povus esti neniigita ankaŭ per tiu ĉi maniero.
Fratoj Wright
La fratoj Wright, Orville Wright (Naskiĝis la 19-an de aŭgusto 1871, mortis la 30-an de januaro 1948) kaj Wilbur Wright (naskiĝis la 16-an de aprilo 1867, mortis la 30-an de majo 1912) estis usonaj pioniroj de aviado. Ili konstruis aviadilon, kiu estis praktike flugkapabla kaj pli peza ol aero. Ĝi nomiĝis Flyer I. Iliaj provoj okazis apud Kitty Hawk en Norda Karolino. Ilia unua flugo okazis je la 17-a de decembro 1903.
Ĥasidismo
La unuaj mencioj pri eŭropa ĥasidismo devenas el Germanio, kie en la 12-a ĝis la 13-a jarcento tiu ĉi mistika movado de piuloj disvastiĝis. En ties frunto staris Jehuda Ĥasid, aŭtoro de verko Sefer chasidim (Libro de piuloj). La nomo de la movado estas derivita de vorto ĥasid - pia. Ĥasidismo estis fondita en eta pieco, ĝojo, mistiko kaj pietismo.
Fondinto de novepoka orienteŭropa ĥasidismo, kiu estiĝis en Ukrainio kaj en Pollando, estis Jisrael ben Eliezer, konata kiel Baal Ŝem Tov - Beŝt (1700 - 1760) aŭ "Tenanto de Dia nomo", kiu emfazis, ke ne dependas de klereco, sed de eta travivo. Liaopinie judo estas servonta al Dio en ĉiuj siaj vojaĝoj kaj per ĉiuj manieroj kun ekztakta ĝojo kaj esprimonta sian sindonecon al Dio prefere per preĝoj ol sole per studado kaj per kono de Talmudo. Baal Ŝem Tov gvidis al eklezia sento simplan judan popolon kaj li batalis kontraŭ tiam superanta talmuda prezentado de judismo. La movado komencis rapide disvastiĝi en ĉiujn partojn de orienta Eŭropo. Sekvanto de Beŝt kaj disvastiganto de ĥasidismo fariĝis lia lernanto Dov Ber el Meziříčí - Magid do "Predikisto".
Grava staturo de ĥasidismo estas Cadik (Justulo), eklezia gvidanto, instruisto kaj sanktulo de ĥasida komunumo, kiu estas peranto inter homo kaj Dio.
La ĥasidisma movado ĝistendis sian reviviĝon post la dua mondmilito en Israelo kaj Usono, kie nuntempe ekzistas kelke da ĥasidismaj komunumoj.
Moderna ĥasidismo - novĥasidismo estas reprezentata per klopodo de modernaj judaj aŭtoroj pri revivigo de ideoj kaj tradicioj de la ĥasidisma movado.
Păingeni
Păingeni [pəinĝenj] (hungarlingve: Póka) estas komunumo en Rumanio norde de Târgu Mureș. Administre ĝi apartenas al Glodeni.
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 702 loĝantojn (hungaroj, rumanoj) kaj en 1992 507 (rumanoj, 88% hungaroj).
Historio
Ĝia unua skriba mencio estas en 1323. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (Maros-Torda).
Vrbice
Vrbice estas nomo por pluraj vilaĝoj en pluraj distriktoj en Ĉeĥio.
Sabima cifero
Sabimaj ciferoj estas uzataj en langola skribo. Baze, la sabima havas simplan signon por ĉiu cifero de nul ĝis naŭ. Iliaj aspektoj sekvas sisteman modelon tiel ke signoformo montras ĉu cifero estas pli malgranda aŭ pli granda ol kvin, ĉu estas para aŭ malpara kaj ĉu pli proksimas al kvin ol al nul aŭ dek. Tio estas atingita tiel, ke ciferoj 0, 1, 6 kaj 9 same aspektas sabime kaj "eŭrope" (per "hind-arabaj" ciferoj).
Aldoneblas meze sur la signon kromsigno kiu montras nombron da dekoj. Tio ebligas uzi sabimajn ciferojn por nombroj deksesumaj, sesdekumaj kaj ĝis eĉ centnaŭumaj.
Sabime estas specialaj cifersignoj por nombroj e (= 2,718281828), pi (= 3,14159) kaj i (i kvadrata = -1).
Astro
Astro (aŭ Astronomia objekto) estas ĉiela natura korpo aŭ aĵo kiel stelo, planedo, kometo, ktp.
Limo de Roche
La Limo de Roche estas la surfaco de spaco ĉirkaŭ astro, ekstere de kiu alia korpo (satelito) povas kunteniĝi nur per la propra gravita forto. Kontraŭe, interne de la limo la dua korpo devas kunteni sin per aliaj fortoj aŭ estas, se ekzemple ĝi estas likva, disŝirata de la tajda forto. Por globforma astro la limo de Roche estas sfera; oni tiam uzas la esprimon ankaŭ por la radiuso de la sfero.
Balikĉi
Balikĉi (kirgize Балыкчы, Balıkçı) estas urbo de proksimume 42 400 loĝantoj en Kirgizio. Ĝi situas ĉe la okcidenta finaĵo de la lago Isik-Köl, kaj apartenas al la samnoma kirgizia provinco Isik-Köl. La geografiaj koodrinatoj estas 42° 28' norde kaj 76° 11' oriente. La lago kaj ankaŭ la lagoborda urbo situas en alteco de proksimume 1900 metroj super la marnivelo. Balikĉi estis signifa industria kaj transporta centro en Kirgizio (prilaboro de lano kaj de fojno, laga fiŝkaptado, grava fervoja stacidomo kaj ŝosea kruciĝo) sum la sovetunia epoko. Post la kolapso de la komunisma ŝtatego ĝi perdis la plej grandan parton de sia ekonomia bazo kaj preskaŭ ĉiuj industriaj instalaĵoj fermiĝis.
La urbo estis nomata Ribaĉje ("fiŝkapta loko" en la rusa) inter la jaroj 1909 kaj 1993. Komence de la 1990-aj jaroj, post kiam la ŝtato Sovetunio estis disfalinta, la urbo estis konata kiel, following la disintegration de la Soviet Union, la urbo was known as Isik-Köl aŭ Isik-Kul, laŭ la nomo de la apuda lago. Tamen mallonge post la ŝtata sendependiĝo, la nomo estis ŝanĝita al Балыкчы, do Balikĉi, kio havas la signifon "fiŝkapta loko" en la kirgiza.
Frank Stokes (muzikisto)
Frank STOKES (1a de Januaro, 1877 aŭ 1888 – 12a de Septembro, 1955) estis usona vaganta gitaristo kaj kantisto de bluso. Li estis konsiderata de multaj muzikologoj kiel la patro de la gitara stilo de Memfisa bluso.
Balikĉi
La ĉefa ŝoseo de Biŝkeko, la ŝtata ĉefurbo de Kirgizio, al Ĉinio, parto de la antikva Silka Vojo, pasas tra Balikĉi antaŭ ĝi komenas la longan kaj penan vojon tra la alpecaj montoĉenoj de la provinco Narin en centra Kirgizio al la ĉinia limo ĉe la montpasejo Torugar. Planoj por fervoja linio de la ĉinia limo al Balikĉi, kie nuntempe finiĝas la fervojaj reloj el Biŝkeko, estas diskutataj. Du aliaj ŝoseoj gvidas laŭ la norda kaj suda bordoj de la lago Isik-Köl al la urbo Karakol kaj tiam ĉirkaŭ la orienta finaĵo de la montaro Kungej Ala-Too ĝis la pleja sudoriento de Kazaĥio.
Frank Stokes (muzikisto)
Komence de la jarcento, Stokes estis laborante kiel forĝisto, veturante 25 mejlojn al Memfiso semajnfine por kanti kaj ludi gitaron kun Dan Sane, kun kiu li formis longdaŭran muzikan partnerecon. Meze de 1910-aj jaroj, Stokes aliĝis ankaŭ al alia Misisipa muzikisto, nome Garfield Akers, ankaŭ dancisto kaj komediisto kun kiu li turneis tra Suda Usono por kuracilvenda karavano. Ŝajne lia prezentaro en la itinero de suda menestrela kaj vodevila ludado influis super la kontrea kantisto Jimmie Rodgers, kiu ludis en la sama itinero. Rodgers prunteprenis kantojn kaj kanterojn el Stokes kaj ankaŭ estis influita de li laŭ stilo.
Li registris kantojn por Paramount Records kaj kelkajn por Victor Records.
Branko Ĉopiĉ
Branko ĈOPIĈ (serbe Бранко Ћопић; naskiĝis la en Haŝani, Bosanska Krupa; mortis la  en Beogrado) estis serba verkisto el Bosnio.
Ĉopiĉ studis en la filozofio fakultato de la Universitato de Beogrado. En 1941 li fariĝis partizano.
Ĉopiĉ unue verkis poemojn kaj novelojn pri la malfacila vivo de bosniaj kamparanoj. Poste li ĉefe verkis pri partizanoj dum la dua mondmilito kaj pri la problemoj post la fino de la milito. Liaj romanoj havas larĝan, kronikecan stilon.
Li sin mortigis saltante de ponto en Beogrado. Tiu ponto nun laŭ li nomiĝis Branko-ponto (Бранков мост).
Municipoj de Suda Mato-Groso
Listo de municipoj de Suda Mato-Groso, Brazilo.
NGC 1299
NGC 1299 (aliaj indikoj — PGC 12466, MCG -1-9-28, KUG 0317-064, IRAS03176-0626) estas galaksio en konstelacio Eridano.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Steige
(jen france, origine germane kaj alemane) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Bas-Rhin, en la historia kultura regiono regiono Alzaco kaj la nuna administra regiono Grand Est ("Granda Oriento"). Fine de en la komunumo vivis.
Lussac (Charente-Maritime)
Lussac [] estas franca komunumo en la departemento Charente-Maritime, en la regiono Puatuo-Ĉarentoj. Kun 56 loĝantoj en la jaro 2012, ĝi estas la malplej loĝata komunumo en sia departemento.
Geografio
Lussac situas ĉe la rivero Seugne, nordokcidente de Jonzac.
Montesarchio
estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la regiono Kampanio kaj la provinco Benevento. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kristana patrono estas la Sankta Nikolao, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.
Najbaras la komunumoj Apollosa, Bonea, Campoli del Monte Taburno, Ceppaloni, Cervinara (AV), Roccabascerana (AV), Rotondi (AV), San Martino Valle Caudina (AV) kaj Tocco Caudio.
Mayumi Omatsu
Mayumi Omatsu (大松 真由美 n. ) estas japana futbalisto. Ŝi de 1997 ĝis 1999 membris en la japana virina nacia teamo de futbalo.
Baciu (Săcele)
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 2 017 (hungaroj, rumanoj).
Historio
Ĝia unua mencio skribe estis en 1336. Ĝi estis aligita al Săcele en 1956. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Brassó).
Kreypau
Kreypau ekde la 1-a de januaro 2010 estas parto de la urbo Leuna en Germanio - ĝis tiam temis pri sendependa komunumo. Ĝi troviĝas en la distrikto Saale de la federacia lando Saksio-Anhalto (ĝis julio 2007 en la pli malgranda distrikto Merseburg-Querfurt). La 30-an de junio 2017 la komunumoparto havis 157 loĝantojn.
Islanda ĉevalo
La islanda ĉevalo estas ĉevala raso, kiu vivas en Islando depost la 10-a jarcento.
La islandanoj estas tre fieraj pri iliaj malgrandaj ĉevaloj kaj tre zorgeme flegas ilin. Islandaj ĉevaloj estas tre ofte menciitaj en la plej malnovaj skandinavaj sagaoj. Kvankam ekzistas certa kaj videbla biologia ligo inter tiuj ĉevaloj kaj pli klasikaj poneoj, al la islandanoj tute ne plaĉas la vorto "poneo".
La islanda ĉevalo devenas de norvegaj ĉevalrasoj kaj de diversaj rasoj da keltaj poneoj, alportitaj sur la insulon de skandinavaj popoloj, precipe vikingaj kolonianoj.
Primrose Hill
Primrose Hill estas listigita en Grado 2a publika parko en la nordo de Regent's Park en Londono, Anglio, unuafoje malfermita al la publiko en 1842. Ĝi estis nomita laŭ 64 m alta natura monteto en la centro de la parko, nome dua plej alta natura loko en la Londona "Borough" Camden. El la montopinto estas klara vidaĵo de Centra Londono, same kiel de Hampstead kaj de Belsize Park norde kaj la rigardejo estas ornamita de gravurita citaĵo el William Blake. Bazite sur la populareco de la parko, la samnoma ĉirkaŭa distrikto kaj la balota dividaĵo estis nomita Primrose Hill.
Altiraĵoj de la parko estas subĉiela gimnastikejo konata kiel Hill Trim Trail, porinfana ludejo, kaj necesejoj, ĉiuj en la suda flanko apud la ponto Primrose Hill kiu konektas kun la Zoo de Londono kaj Regent's Park.
Zija Dizdareviĉ
Zija DIZDAREVIĈ (naskiĝis la en Vitina apud Ljubuŝki, mortis en 1942 en koncentrejo Jasenovac) estis bosnia verkistino.
Ŝi finis bazan lernejon en Fojnica, islaman juristan mezlernejon kaj instruistan mezlernejon en Sarajevo. Ŝi komencis studi pedagogion en filozofia fakultato en Beogrado. Ŝi aktive partoprenis lernejanajn kaj studentajn strikojn. Post la dua mondmilito aperis du novelaroj.
Rances
Rances estas la nomo de la sekvantaj lokoj:
Szalafő
Szalafő [salafo] estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Vas (Hungario), en Distrikto Körmend. La loknomo estas varianta formo de Zala, la rivero apude fontas.
Historio
La alvenintaj hungaroj en 895 trovis tie montetojn, deklivojn. La tuta regiono iĝis limgardejo, sentinelserio. Ĉi tie la vilaĝoj konsistis ne el apudaj domoj, sed el sporadaj bienoj. Ĉiu bieno konstruiĝis sur montetopintojn. La loĝdomo, stalo kaj ceteraj konstruaĵoj formis kvadraton, tiel la loko estis defendebla. Tiu sistemo en Hungario troviĝas nur ĉi tie en la ĉirkaŭaĵo.
Ĉi tie venkis en 1319 Karolo la 1-a (Hungario) soldatojn de familio Kőszegi, kiuj ne rekonis lin reĝo. Dum la historio la limgardado estis sukcesa, la turkoj nur rabadis, sed ne okupis la regionon. La vilaĝo situas ĉe la landlimo de Slovenio, havas flankovojojn al Szentgotthárd kaj Őriszentpéter.
En 1919 la komunumo trovis sin ĉe la nova limo de SHS (serba-kroata-slovena unio). Post 1945 la fer-kurteno estis ne tro for, krome ankaŭ la jugoslavia limo estis forte kontrolita. La tero ne estis konvena por agraraj produktoj, estis ankaŭ bestbredado kaj arbarkulturo.
Nuntempe Szalafő estas parto de Nacia Parko Őrség kaj Hanság, havas viglan fremdultrafikon. En la komunumo funkcias subĉiela muzeo, kiu prezentas popolan konstruadon de domoj, krome estas kalvinana preĝejo. En Szalafő migra poŝto servas.
Bonito (Italio)
Bonito estas komunumo de Italio.
Kastelo de Fontainebleau
La kastelo de Fontainebleau (château de Fontainebleau) estas renesancstila kastelo en la franca urbo Fontainebleau, en la franca departemento Seine-et-Marne.
Ekde 1981, la kastelo kaj la parko estas parto de la Monda Kulturheredaĵo de UNESKO.
Historio
De Ludoviko la 6-a (Francio) ĝis Napoleono la 3-a (Francio), t.e dum 7 jarcentoj, 39 francaj reĝoj restadis en la kastelo.
Valo Ĉuj
La valo Ĉuj, kirgize Чүй өрөөнү, estas larĝa valo en la norda parto de la montaro Tianŝan. Ĝi etendiĝas de la kanjono Boom en la oriento ĝis la dezerto Mojun-Kum en la okcidento. La valo sude limas al la Kirgizaj Ala-Too-montoj kaj norde al la Ĉuj-Ili-montoj. La samnoma rivero Ĉuj estas la plej grava akvofluo de la valo. Sume 32 000 homoj vivas en la valo. Parto de la vala teritorio apartenas al Kirgizio (precipe al ties samnoma provinco Ĉuj), la alia parto al Kazaĥio. Norde de la valo troviĝas dezerto Betpak-Dala.
Kastelo de Fontainebleau
Historio
De la 16-a jarcento ĝis la 18-a jarcento, ĉiuj francaj reĝoj realigis gravajn laborojn en la kastelo (malkonstruado, rekonstruado, pligrandigo, plibeligo). Tio klarigas la diversaspektan arkitekturon de tiu kastelo kiun ni povas konsideri kiel bela ekzemplo de longperioda konstruado en Francio. Komparu ekzemple, en la sama franca regiono, kun la kastelo de Vaux-le-Vicomte kiu estas ekzemplo de konstruado tre mallongperioda (nur kvin jaroj je la komenco de la regado de Ludoviko la 14-a).
Tiu kastelo estis do ĉiam loĝata de la francaj reĝoj. Filipo la 4-a (Francio) naskiĝis ĉi tie kaj ankaŭ mortis en la kastelo. Katerino de Mediĉo naskis ĉi tie ses de siaj ok infanoj.
Je la komenco, Fontainebleau (kies nomo venus de Fontajno Bela Akvo) estas nur vilaĝeto kun kapelo kaj ĉas-rendevuo por Ludoviko la 7-a (Francio). La unua mencio de loka kastelo datiĝas de 1137. La kastelo tiuepoke estas masiva, kvadatra fortikaĵo. De tiu epoko, oni konservis nur la ĉefturon en la Ovala Korto.
Ludoviko la 9-a
Tiu unua kastelo estis pligrandigita de Ludoviko la 9-a (Francio) (Sankta Ludoviko 1214-1270). Sankta Ludoviko ofte restadis en tiu kastelo. En 1259, li estigis, tute apud la kastelo, monaĥejo-hospitalon kiun li konfidis al Ordo de Trinitatanoj.
Francisko la 1-a
Francisko la 1-a (1494-1547) decidas anstataŭigi tiun kastelon per nova kastelo renesancstila. Li konservigas nur la ĉefturon. Francisko la 1-a alvokas artistojn italajn, por konstrui kaj dekori la novan kastelon kiu iĝas fakte palaco. Francisko la 1-a venas ĉi tie, ĉefe por ĉasi en la proksima vasta arbaro, eskortita de sia kortego kaj akompanita de sia reĝamatino, la dukino de Etampes, Anna de Pisseleu.
Li komisias Rosso Fiorentino por dekori la kastelon. Tiu lasta realigas la Pavilonon de Pomore, la Pavilonon de Poesles, la Malaltan Galerion (ĉiuj detruitaj) kaj ĉefe la Galerion Francisko la 1-a dum la periodo 1534-1540 (ankoraŭ videbla nuntempe).
Henriko la 2-a
La Reĝo Henriko la 2-a (Francio) (filo de Francisko la 1-a) kompletigas la kastelon per balejo kaj kapelo ligitaj al la kastelo nivele la Galerio Francisko la 1-a.
Henriko la 4-a
Henriko la 4-a (Francio) (1553-1610) ankaŭ pligrandigas la kastelon per pluraj aloj kaj per la Pordo de la Baptokapelo. Li taŭgaranĝigas la Korton de Servoj. Tiutempe, la kastelo povas ricevi ĉirkaŭ mil personojn. La reĝo ofte venas ĉi tie por ludi polmoludon en polmoludejo speciale aranĝita.
Ludoviko la 14-a
Ludoviko la 14-a (Francio) ankaŭ ŝatis veni en tiu kastelo: li konstruigis teatron kaj ĉi tie, la 18-an de oktobro 1685, li subskribis la Edikton de Fontainebleau kiu nuligis la Edikton de Nantes (pro tio nomata fakte Nuligon de Edikto de Nantes) de Henriko la 4-a kaj tiel malpermesis la protestantismon en Francio.
Ludoviko la 15-a
La 5-an de septembre 1725, la Reĝo Ludoviko la 15-a (Francio) edziiĝas en la kastelo kun Marie Leszczynska. Oni devas al li spektaklejon sed tiu ĉambro brulis en 1856.
Franca Revolucio
Dum Franca Revolucio, la palaco estas senmebligita. Ĝi iĝas kazerno kaj poste prizono. En 1798, oni eĉ projektas la tutan malkonstruadon de la kastelo.
Napoleono la 1-a
Napoleono la 1-a revivigas la kastelon ekde 1804: li remebligas ĝin, venigas sian kortegon por kiu li aranĝigas 40 luksajn apartamentojn. Dufoje semajne, okazas spektakloj operaj aŭ teatraj. Fontainebleau estas ankaŭ loko de politikaj decidoj kiel montras la Ĉambro de l'Trono kaj la Labor-Biblioteko de l'Imperiestro. Ekzemple, la 29-an de oktobro 1807, Napoleono la 1-a kaj Manuel Godoy, tiam kanceliero de la hispana reĝo Karlo la 4-a subskribas la Traktaton de Fontainebleau kiu permesas la francajn trupojn trairi Hispanion cele invadi Portugalion.
Papo Pio la 7-a estas invitita en la kastelo, de la 25-an de septembro 1804 ĝis la 28-an de septembro, por la kronado de Napoleono la 1-a. Sed la 20-an de junio 1812, li estas ricevita kiel… kaptito. Li restos tie ĉi en kondiĉa restadejo dum 19 monatoj ! Li estas liberigita la 23-an januario 1814 tuj post la Malvenko de Rusio. Nuntempe, la apartamento kie li rezidis nomiĝas "apartamento Pie la 7-a". En 1814, la 6-an de aprilo, Napoleono la 1-a subskribas la abdikan akton. La 20-an de aprilo, post provo de memmortigo, li prononcas faman parolodon al sia Gvardio en la korto de la Blanka Ĉevalo, ankaŭ nomita de tiam "La Korto de Adiaŭoj". La momento laŭlegende estas tre kortuŝa.