cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ebionitoj
Ilia evangelio estis la Evangelio de la Ebionitoj. La evangelio nun estas perdita, aparte de la citaĵoj de sankta Epifanio.
Estis alia, pli malgranda sekto de Ebionitoj, kiuj estis sekto gnostika.
La Ebonitoj estis menciitaj de Ireneo, Tertuliano, Origeno, Eŭsebio, Sankta Epifanio kaj aliaj.
27984 Herminefranz
27984 Herminefranz estas tre malgranda, malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la germana amatora astronomo Reiner Michael Stoss elde la Observatorio Starkenburg, proksime de Heppenheim (Germanio).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Hermine kaj Franz Stoss, gepatroj de la malkovrinto Reiner Michael Stoss, kies laboron pri asteroidoj ĉe la Observatorio Starkenburg ili forte subtenis. La familio migris el Banato al Germanio en 1987.
Fléré-la-Rivière (stacidomo)
Fléré-la-Rivière estas franca varstacidomo sur linio -, situanta en  Fléré-la-Rivière, en departemento Indre, regiono Centro-Valo de Luaro.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF).
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de linio Joué-lès-Tours - Châteauroux (594000).
Ádám Cziglényi
Biografio
La familio Cziglényi rifuĝis al Budapeŝto depost Traktato de Trianon. Ádám studis en Tutlanda Reĝa Industriarta Lernejo inter 1925 kaj 1932, poste li akiris diplomon en Reĝa Belarta Altlernejo en 1935. Liaj plej gravaj instruistoj estis Vilmos Aba-Novák kaj János Stein. Post siaj studoj li instruis 3 jarojn en la altlernejo. Inter 1938 kaj 1945 li laboris en presejo, poste li estis sendependa artisto. Inter 1938-1982 li planis 250 da hungaraj, 1000 da eksterlandaj poŝtmarkoj, krome li kreis grafikaĵojn por reklamoj. Liaj poŝtmarkoj ricevis premiojn en 1954, 1975, 1976, 1977. Li retiriĝis en 1988. Li havis edzinon, kiu naskis 2 filojn.
Historio de Vatikano
La Ŝtato de Vatikano (aŭ Vatikanurbo) naskiĝis la 11-an de februaro de 1929, per Lateranaj Traktatoj, subskribitaj inter Italio kaj la Apostola Seĝo; per tiuj akordoj (modifitaj per la Akordoj de villa Madama de 1984) konkludiĝis la tieldirita "roma problemo" alestiĝinta en 1870, okaze de la historia konkero de Romo flanke de la itala armeo.
Tiuj akordoj, oficiale ekvalidiĝintaj la 7-an de junio 1929, la nova ŝtata realaĵo akiris plenan suverenecon sur: Placo kaj Baziliko de Sankta Petro kaj sur iuj apudaj palacoj.
La bazilikoj: Baziliko Sankta Johano de Laterano, Baziliko Sankta Paŭlo antaŭ la Muroj, Baziliko Sankta Maria la Granda, la palaco de la Kancelario, palaco de Propaganda Fide, palaco kaj ĝardenoj de Castel Gandolfo kaj aliaj konstruaĵoj akiris, male, la rajton de eksterteritorieco (vidu: Eksterteritoriaj zonoj de la Apostola Seĝo.
La aera spaco kaj subgrundo estis malpermesitaj al la itala ŝtato.
9681 Sherwoodrowland
9681 Sherwoodrowland estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels, de la Observatorio de la Monto Palomar kaj de la nederlandaj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la Palomar–Leiden survey.
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la usona kemiisto F. Sherwood Rowland (1927–2012), kun-ricevinto kun la nederlanda Paul J. Crutzen kaj la meksika Mario J. Molina de la Nobel-premio pri kemio en 1995 pro lia laboro pri la atmosfera kemio.
Prétot-Sainte-Suzanne
Prétot-Sainte-Suzanne estas malaperinta franca situanta en departemento Manche, regiono Normandio.
Ĝi nun formas parton de Montsenelle.
Friedrich Wilhelm Döring
Friedrich Wilhelm DÖRING (ankaŭ Doering; naskiĝinta la en Elsterberg, mortinta la  en Gotao) estis germana klasika filologo.
Kantono Decatur (Iovao)
La kantono Decatur - angle Decatur County - estas unu el la 99 kantonoj de Usono en la subŝtato Iovao. Ĝia administra centro estas la urbo . La kantono situas tute sude en Iovao, kaj dividas limon kun la najbara subŝtato Misurio.
Friedrich Wilhelm Döring
Vivo
Estante filo de frue mortinta pastoro li ricevis kune kun Karl August Böttiger stipendion por Landesschule Pforta. Tie li ĝuis specialan apogon fare de Friedrich Gottlieb Barth. En 1778 Döring ekstudentis ĉe la Universitato de Lepsiko pri filozofio, filologio kaj teologio. Paralele li laboris kiel privata edukisto en la domoj de Carl Gottfried von Winkler kaj de la ĉambrulo Christoph August Lebrecht von Bodenhausen. Magistriĝo sukcesis en 1781, doktoriĝo samjare.
En 1782 li vokitis, anstataŭonte rektorece Johann Gottlob Thierbach, al la liceo de Gubin. Tie li ankaŭ ekverkistis; pro diversaj nebonaĵoj li post du jaroj jam foriris post kiam li peris al sia amiko el junulaj tagoj, Karl August Böttiger, la postenon de lernejestro. En 1784 Döring venis al la Katedrala gimnazio de Naumburg. Sed ankaŭ tie li restis nur du jarojn.
Kantono Decatur (Iovao)
Laŭ la stato de la jaro en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Friedrich Wilhelm Döring
Vivo
En 1786 li iris al Ernestinum-gimnazio post la subita morto de Friedrich Andreas Stroth. Tiun ĉi lernejon li bonege gvidis zorgante pri kapabla instruistaro: tiutempe la institucio gotaa taksitis unu el la plej bonaj lernejoj de tuta Germanujo. Instruistis tiem ekz. Friedrich Jacobs, Johann Friedrich Salomon Kaltwasser kaj Johann Kaspar Friedrich Manso, Valentin Rost kaj Ernst Friedrich Wüstemann. Döring mem pleje instruadis la latinan lingvon.
Honoroj
Döring diverse honoritis pro siaj meritoj: en 1791 li nomumitis saksia-gotaa eklezikonsilisto, en 1831 festitis la 50-a datreveno de la doktoriĝo kaj en 1832 lia rektoreco. En 1833 li ricevis la titolon de supera konsistorikonsilisto; krome, laŭ instito de la loka duko, oni aljuĝis al li la kavalira kurco la saksia Zivilverdienstorden.
Laŭditis ankaŭ la latinlingvaj odoj de Döring. La filologo kaj historiisto Christian Ferdinand Schulze estis lia adopta filo, la teologo Friedrich Ludwig Andreas Regel lia bofilo.
Okcidenta Siberio
Okcidenta Siberio estas la parto de Siberio, kiu troviĝas inter la montaro Uralo kaj la rivero Jenisejo.
Subdividoj
Administre, la teritorio de okcidenta Siberio konsistas el la Kemerova, Novosibirska, Omska, Tomska kaj Tjumena provincoj, sed ankaŭ el la Ĥanta-Mansa aŭtonoma distrikto - Jugra kaj Jamala-Neneca aŭtonoma distrikto. Ĝi plie inkluzivas partojn de la Kurgana, Ĉeliabinska kaj Sverdloska provincoj, sed ankaŭ partojn de la Altaja kaj Krasnojarska regionoj.
Ekonomio
Okcidenta Siberio ege gravas de la ekonomia vidpunkto kiel ĉefa fonto de nafto kaj natura gaso, kiuj konsistigas bazon de la rusia ekonomio. Ekde la 1950-aj jaroj tie formiĝis la Okcidentsiberia naftogasa komplekso.
Urboj
La plej grandaj urboj de Okcidenta Siberio estas Novosibirsko, Omsko, Tjumeno, Kemerovo, Barnaulo kaj Tomsko.
Joseph Rhodes
Joseph RHODES (naskiĝis la en Keighley, Britio, mortis la  samloke) estis ĵurnalisto kaj brita esperantisto kaj Esperanto-vortaristo. Fondinto de la unua Esperanta Societo en Anglujo en Keighley in 1902.
Rhodes laboris kiel ĵurnalisto kaj restis fervora kaj agema laboranto por Esperanto ĝis la fino. Interalie li ankaŭ estis inter la fondintoj de la Brita Esperantista Asocio en 1904. Li estis nomumita de Zamenhof membro de la unua (ĝis 1906 ankoraŭ provizora) Lingva Komitato (LK). En 1911, dum la Antverpena UK, li estis raportisto de la kunveno de protestantaj Esperantistoj kiuj decidis la kreon de KELI.
Vitomir Lukiĉ
Vitomir LUKIĈ (naskiĝis la en Zelenika; mortis la  en Sarajevo) estis bosnia novelisto, poeto kaj romanverkisto.
Vitomir Lukiĉ finis bazan lernejon en Donji Vakuf kaj gimnazion en Slavonski Brod. Li diplomitiĝis ĉe filozofia fakultato en Sarajevo. Li vivis kaj laboris en Sarajevo.
Martha Washington
Martha WASHINGTON, la unua Unua Damo de Usono, naskiĝis kiel Martha Dandridge CUSTIS la 2-an de junio 1731. Ŝi mortis la 22-an de majo 1802. Ŝi edzigis George Washington, la unuan prezidanton de Usono.
Rutino
estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la regiono Kampanio kaj la provinco Salerno. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La vilaĝo "Rutino Scalo" havas 39 loĝantojn. Kristana patrono estas la ĉefanĝelo Miĥaelo, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.
Najbaras la komunumoj Lustra, Perito, Prignano Cilento kaj Torchiara.
Helero
Helero (Heller) estas iama germana kupra monero en valoro de duona pfenigo. Ĝi estas nomata post la urbo „Hall” en Ŝvabio (hodiaŭ: Schwäbisch Hall; Haller ~ Hall-a), kie oni pregis ekde la jaro 1228 arĝentajn pfenigojn (la Hall-a pfenigo). Oni diferencigis blankan, ruĝan kaj nigran heleron; unu imperia talero egalis al 576 heleroj.
En la regiono Kurhessen, la nordo de Hesio, unu arĝenta groŝo valoris 12 helerojn, tiel la helero egalvaloris al prusa pfenigo. La triheleroj estis kupraj 1 1/2-pfenigopecoj, kiuj estis pregitaj en Sachsen-Gotha.
La ĉeĥoj nomas la moneron haléř (pluralo haléře), kaj ĉiutage uzas ĝin, ĉar ĝi estas centono de la nacia valuto ĉeĥa krono. La slovakoj same uzis la vorton por centono de la slovaka krono, kaj la hungaroj historie nomis la moneron filero.
Distrikto Bjalistoko
Distrikto Bjalistoko - pole powiat białostocki - estas distrikto en la provinco (historie vojevodio) Podlaĥio de Pollando. Distrikta centro estas la urbo Bjalistoko, kiu tamen ne apartenas al la distrikta areo, sed nur ĉirkaŭatas de ĝi. Distrikto Bjalistoko okupas areon de 2984,64 km² kaj estas la plej granda distrikto en Pollando.
Demografio
Fine de en la distrikto vivis.
Dua mondmilito
31.07.1943: Germana kampa ĝendarmaro pafmortigis en Wrocień 12 personojn, en tio trion de infanoj de 4 ĝis 12 jaroj
Surgères
Surgères [] estas franca komunumo en la departemento Charente-Maritime, en la regiono Puatuo-Ĉarentoj. Ĝi havis 6,508 loĝantojn en la jaro 2010.
Geografio
Surgères troviĝas en la nordo de Charente-Maritime, preskaŭ egaldistance (proksimume 30 km) de la urboj La Rochelle, Rochefort kaj Niort.
La najbaraj komunumoj estas Saint-Georges-du-Bois, Puyravault, Vouhé, Péré, Chambon, Saint-Germain-de-Marencennes, Vandré, Breuil-la-Réorte, Saint-Mard kaj Saint-Saturnin-du-Bois.
Surgères havas TGV-stacidomon, kiu ligas ĝin al La Rochelle kaj Parizo tra Niort, Poitiers kaj Tours.
Ĝemelurboj
Surgères havas unu ĝemelurbon: Wipperfürth, en Germanio, de 1988.
Yuki Sakai
Yuki Sakai (坂井 優紀 n. ) estas japana futbalisto. Ŝi en 2011 membris en la japana virina nacia teamo de futbalo.
Ignác Batthyány
BATTHYÁNY Ignác, grafo (batiani) estis rom-katolika pastro, episkopo de Transilvanio, eklezihistoriisto naskiĝinta en Németújvár la 30-an de junio 1741 kaj mortinta en Alba Iulia la 17-an de novembro 1798.
Biografio
Ignác Batthyány studis en Nagyszombat, Graz, Romo. Li fariĝis en 1760 abato en Ják, en 1767 kanoniko de Eger, en 1773 grandpreposto samloke, ekde 28-a de aŭgusto 1780 episkopo de Transilvanio. Dum siaj studoj en Romo li konatiĝis kun la materialo de biblioteko kaj arkivejo de Vatikano. Siajn historiajn studojn li daŭrigis ankaŭ post sia hejmeniro. Kun sia 18.000-voluma biblioteko li kreis la bazon de Biblioteko Batthyaneum en Alba Iulia (Gyulafehérvár). Samloke li estigis ankaŭ astronomejon sub gvido de Antal Mártonffi. Li publikigis plurajn gravajn historiajn fontojn.
7869 Pradun
7869 Pradun estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la rusa astronomino Ljudmila Ivanovna Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno. (Tiam en Sovetunio, nun en Aŭtonoma Respubliko Krimeo, Ukrainio).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la ukraina ekonomikisto Valentin Pantelejeviĉ Pradun (cirile : Валентин Пантелеевич Прадун), profesoro ĉe la Taŭrida Nacia Universitato Wernadskyj. Kiel prezidanto de la Krimea Akademio de Homa Scienco, li estis gvidanta programon por apogi talentajn lernantojn kaj junajn akademianojn.
5464 Weller
5464 Weller estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Edward L. G. Bowell elde la Stacio Anderson Mesa de la observatorio Lowell apud Flagstaff (Arizono, Usono).
Kühren
Kühren estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Plön de la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. La teritorio estas parto de la komunumaro Preetz-Land, administra ligo de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj.
Hochberg (Haardt)
La monto Hochberg (tradukita: „alta monto“) estas 635,3 m alta monto en la meza Haardt, Palatinata arbaro. Ĝi situas sur la teritorio de la komunumo Sankt Martin en la distrikto Südliche Weinstraße en Rejnlando-Palatinato, Germanio. Post la montoj Kalmit (alteco 672,6 m), Kesselberg (alteco 661,8m) kaj Roßberg (alteco 637,0 m) ĝi estas la kvar plej alta monto de la listo de montoj en la [[Palatinata Arbaro.
Geografio
La Hochberg situas en la Naturparko Palatinata Arbaro kaj en la Biosfera rezervejo Palatinata Arbaro – Nordaj Vogezoj. Ĝi troviĝas sude de la Breitenberg, kiu apartenas al la Kalmit-masivo ( alteco 545,2 m ) kaj Hüttenberg (alteco 620,1m) inter la valo de Sankt MartinSankt Martin]] en la ordo kaj la valo de Edenkoben sude. Ĝia pinto estas 2,3 km okcidente de Sankt Martin. Prokimas la monto Schraußenberg (alteco 582,6 m). En la oriento la monta masivo malaltiĝas al la Malaltebenaĵo de Supra Rejno. La altaĵoj Kropsburg (334,3 m), la Heidelberg (alteco 338,3 m) kaj la Werderberg (alteco 349,7 m) kun la Monumento pri la venko kaj paco en Edenkoben staraas antaŭe. En la okcidento la monto estas ligita al la monto Schafkopf (alteco 616,8 m).
Sur la arbarkovrata monto Hochberg troviĝas ŝtonkonuso, kiu estas nomata Steinernes Köppl.
NGC 1439
NGC 1439 (aliaj indikoj — PGC 13738, ESO 549-9, MCG -4-9-56) estas galaksio en konstelacio Eridano.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Diodono
Sankta Diodono aŭ Adeodato, latine Deusdedit aŭ Adeodatus I, naskiĝis nekonatan daton kaj mortis 618, li estis papo de 615 ĝis sia morto. Adeodato estis filo de subdiakono Stephanus kaj estis monaĥo. Preskaŭ nenion oni scias pri Adeodato, oni diras ke li kuracis pestajn malsanulojn mirakle.
Rasregistraĵo
Rasregistraĵoj (en angla race records) estis fonografaj diskoj de 78-rpm eldonitaj cele al la merkato de afrik-usonanoj inter la 1920-aj kaj 1940-aj jaroj. Ili ĉefe enhavis raseman muzikon, kiu enhavis variajn muzikajn ĝenrojn ŝatatajn de afrik-usonanoj, kiel bluso, ĵazo, kaj gospelo, kaj ankaŭ komediaĵojn. Tiuj registraĵoj estis tiam majoritato de komercaj registraĵoj de afrik-usonaj artistoj en Usono. Tamen kelkaj afrik-usonaj artistoj estis merkatigitaj por blankula publiko. Rasregistraĵoj estis merkatigitaj de Okeh Records, Emerson Records, Vocalion Records, Victor Talking Machine Company, Paramount Records, kaj kelkaj aliaj kompanioj.
Parodio
Parodio (greke παρωδία parōdía „hipokrite misprezentita kanto“) esprimas en la Literaturo la karikaturan, troigan aŭ primokan imitado n de konata verko aŭ elstara persono, je kio oni ja prezentas la formon aŭ (je personoj) tipajn kondutmanierojn, sed submetas alian, ne konvenan enhavon. Pro la klara variigo per tio starigita kontraŭ la konata originalo ekestas humura efiko. Parodio ne nepre havus primokan karakteron, ĝi povas eĉ omaĝi.
Parodioj ne nepre bezonas konkretan originalon. Ankaŭ ĝenro entute povas esti parodita, se ĝia formo estas bone rekonebla. Literaturteorie parodio kompreneblas kiel specifa formo de interteksta verkado. Oni povas parodii literaturajn, teatrajn, muzikajn aŭ filmajn verkojn samkiel novajn mediojn kiel komputilajn ludojn.
3820 Sauval
3820 Sauval estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la belga astronomo Henri Debehogne elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.
Parodio
La parodio kiel tia unue nur estas certa tekniko de la verkado. Se parodio kunligas ekz. socikritikon, ĝi tiam povas akiri satirajn trajtojn; jen la parodio povas servi la satiron.
Formoj proksime parencaj al la parodio estas la travestio, la persiflaĵo kaj la pastiĉo. Kromformo de la parodio estas la ĉentono.
Kiel unu el la plej antikvaj parodioj oni rigardas la verkon Rano-musa milito, unue atribuita al Homero, sed fakte el la 1-a jarcento a.K., kiu parodie imitas i.a. la militscenojn de la Iliado.
Teatro
La parodio en la 17-a / 18-a jarcento estas la origino de la popolara, nekortega teatro en Eŭropo. Tio devenas de la fakto, ke la baroka dramo resp. la opero evoluis ĉe la kortegoj kaj ne estis alireblaj por la normalularo. (Italio parte spertis pro la publikeco de la opero alian evoluon.) La migrantaj aktoroj do imitis la kortegan teatron surbaze de presitaj (unue italaj kaj francaj) tekstoj. Ĉar ili neniam povis samniveli kun siaj idealuloj, ilia prezentado iĝis parodio. El tio mizero fontis nova afero, pro tio ke ili nun konscie karikaturis la kortegan vivon.
Sur la parizaj jarfoiroj en la 18-a jarcento antaŭ la granda revolucio evoluis vaste perceptata kulturo de la teatra parodio kaj travestio, kiu ekigis multajn teatrospecojn de la 19-a jarcento kiel komikan opero n, pantomimon, melodramo n kaj farso n.
La Malnov-Viena Popolteatro ofte prenis bonkonatajn operojn aŭ teatraĵojn kiel modelon aŭ ironie citis ilin. Johann Nestroy ekz. parafrazis kompletajn verkojn (Judit kaj Holofernes, Johano la diablo, Tannhäuser) aŭ eĉ prunteprenis je Mozart (La talismano, Inferotimo).
Filmparodioj
Kelkaj famaj ekzemploj por filmparodioj estas i.a.:
Specoj de parodio
La medio de la parodio ne ĉiam devas esti sama kiel tiu de la modelo
Muziko
En la muziko la nocio unue havis alian signifon. Parodio aŭ parodiado estis en la baroka muziko kaj en la klasika muziko la aliformigo de muzika verkoj por utiligi ĝin por aliaj celoj aŭ adaptigi ilin al aliaj sonimagoj. Tiu ĉi transformigo povas esti nova tekstsubmetado (vd. ankaŭ kontrafakturo) aŭ nura muzika-kompozicia.
Rábagyarmat
Rábagyarmat [rAbadjarmat] estas vilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Vas (Hungario), en Distrikto Szentgotthárd. Gyarmat estas praa hungara gentonomo.
Parodio
Muziko
Ekzemploj troviĝas ĉe Händel, Bach, Haydn kaj multaj aliaj. Parodioj tiasencaj estas ankaŭ la transformaĵoj de muzikaĵoj, ekz. el muzikaloj, kiujn komponis muzikistoj de la moderna ĵazo.
Ekde la 18./19-a jarcento parodio ankaŭ en muziko pli kaj pli signifas karikatura, satira aŭ ironia imitado de certaj muzikĝenroj, stiloj aŭ aranĝoteknikoj. Ekzemploj estas verkoj de P. D. Q. Bach aŭ Gerard Hoffnung.
Rábagyarmat
Situo
Rábagyarmat situas en dekstra bordo de Rába, havas ponton tra Rába, kie estas kaj ĉefvojo kaj fervojo.
Historio
La loko estis loĝata jam dum la pratempoj. Antaŭ la hungaroj unue keltoj, poste romianoj vivis tie. La unua mencio okazis en 1157. La vilaĝo longe estis eklezia bieno. Inter la mondmilitoj ĝi estis ŝatata somera feriejo.
Gergely Benczédi
Biografio
Li studis natursciencojn en universitatoj de Göttingen kaj London. Inter 1866 kaj 1902 li instruis en la unitariisma ĉefgimnazio de Koloĵvaro, 10 jarojn li estis direktoro.
Leon Machowski
Leon Machowski (legu: Leono Maĥovski) (naskiĝinta en 1916 en Rzeszów, mortinta en 1988 en Varsovio) estis fama pola artisto-skulptisto. Post la Dua Mondmilito li rekonstruis interalie detruitan monumenton de Frederiko Ŝopeno en la Parko Łazienki (legu: Ŭazjenki / Banejoj) en Varsovio kaj en la 1988 faris bareliefan tomboŝtonon kun epitafo de kardinalo Stefan Wyszyński (legu: Stefano Viŝinjski) en la arkikatedrala baziliko en Varsovio, dum la fina muntadlaboro jam en la katedralo li havis infarkton kaj mortis, estis entombigita en la Tombejo Powązki en Varsovio. Ankaŭ estis farita de li la skulptaĵo "La teatra grupo" sur la atiko de la domo ĉe la strato Koszykowa en Varsovio, en la jaro 1952. Li estas frato de la aktoro Ignacy Machowski, kiu ludis i.a. en la Nacia Teatro, en la fama "Dziady" (legu: Dzjadi) - la teatra spektaklo de Adam Mickiewicz en Varsovio, post kaj pro kiu okazis la "Eventoj de Marto 1968", t.n. Pola Politika Krizo 1968. Antaŭ la Dua Mondmilito li militservis en la Regimento de Fuzilieroj de Podhale Regiono, dum kiu li kiel artisto-plastikisto faris specialajn tridimensiajn militistajn mapojn.
En la jaro 1939 li finis Akademion de Belartoj je la nomo de Jan Matejko en Krakovo kaj ricevis la stipendion por kontinui la studojn en Italio. La planoj ne realiziĝis pro la milito.
Esperanto
Filino de Leon Machowski estas esperantistino. Li speciale por ŝi skulptis la buston de Ludoviko Zamenhof. La busto de Zamenhof estas nun en la Centro de Esperanta Kulturo en Wągrowiec (legu: Vongrovjec) en la sidejo de Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto (EDE-PL) ĉe Kościuszki-strato (ĉe la Distrikta Biblioteko), kaj estas la posedaĵo de la E-kultur-centro kaj estas tre valora skulptaĵo pri Ludoviko Zamenhof skulptita de fama pola artisto-skulptisto Leon Machowski.
Attila Gérecz
naskiĝis la en Dunakeszi, li mortis la  en Budapeŝto.
Biografio
frekventis armean mezlernejon dum la 2-a mondmilito, fine li estis militkaptito en franca militkaptitejo. Li hejmenvenis en 1946 kaj maturiĝis en gimnazio en Budapeŝto en 1948, poste li akiris tornistan licencon. En 1950 li estis arestita kaj kondamnita. Li estis en prizono, dum li verkis poemojn. Li liberiĝis dum la hungara revolucio de 1956 kaj li partoprenis en la surstrataj bataloj, kie li mortis. Li ricevis postmortajn premiojn en 2000 kaj 2009.
Sporta kariero
lernis fundamentojn de la pentatlono en la armea lernejo. Jam en 1941 li estis naĝisto, en 1949 jam moderna pentatlonisto en ĉefurba sportklubo, eĉ li apartenis al la hungara nacia teamo. La historio faris finon de la sporta kariero.
4597 Consolmagno
4597 Consolmagno estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Schelte J. Bus elde la Observatorio de la Monto Palomar, ĉ. 80 km norde de San-Diego (Kalifornio, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras la usonan astronomon, planedologon kaj fraton jezuiton Guy Consolmagno, konserviston de la kolekto de meteorŝtonoj de la Observatorio astronomia vatikana.
(13496) 1985 RF3
(13496) 1985 RF3 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la belga astronomo Henri Debehogne elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.
(16668) 1993 XN1
(16668) 1993 XN1 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la japana astronomo Takao Kobayashi elde la Observatorio de Ooizumi en gubernio Gunma (Japanio).
Eŭzebio
Eŭzebio (pri malsamaj nomformoj vidu sube), Eusebius, Εὐσέβιος, estas vira persona nomo.
Nomo en Esperanto
Pluraj historiaj personoj nomiĝas Eusebius, Εὐσέβιος. En Esperanto ne ekzistas centprocente firma esperantigo de tiu nomo. La nomformo Eŭsebio estas pli fidela al la skriba formo de la latina nomo. Aliflanke la formo Eŭzebio pli similas al la prononco en pluraj lingvoj, kaj ĝi sekvas la tradicion ke intervokala S en latina vorto ĝenerale iĝas Z en Esperanto (Esperantigo de vortoj el latina fonto). Kaj Eŭsebio kaj Eŭzebio konservas la -i- en la finaĵo, kiel ankaŭ faras preskaŭ ĉiuj aliaj lingvoj kie oni trovas variaĵon de tiu nomo, kun la sola escepto de la franca lingvo.
Alia nomformo sen -i-, Eŭzebo, similas la francan formon. ReVo listigas "Eŭzebio" kun du fontindikoj, sed ankaŭ indikas unu antaŭvikipedian, paperan fonton por la nomo "Eŭzebo": nome "A. Cherpillod: Nepivaj Vortoj (listo de 6800 vortoj ne troviĝantaj en la PIV el kiuj kelkaj povas esti utilaj), la aŭtoro, Courgenard Francio, 1988 ISBN: 2-906134-05-8". Ankaŭ en Vikipedio la tiama nomo "Eŭsebio" estis en 2015 ŝanĝita al "Eŭzebo", kaj probable multaj publikaĵoj kiuj uzas la nomon "Eŭzebo" estas influitaj de tiu plurjara lingvouzo en Vikipedio.
Antikva epoko
La vortoj "Sankta Eŭzebio" povas celi al Eŭzebio de Verĉelo aŭ al Eŭzebio (papo).
Vidu ankaŭ:
Hochberg (apartigilo)
Hochberg estas la nomo de jenaj geografiaj objektoj:
Pjanĝ
Vojo
La rivero ekestas proksime de la limo inter Afganio (respektive la Vaĥan-koridoro en la pleja nordoriento de Afganio, en la provinco Badaĥŝan) kaj Taĝikio (respektive la en la pleja oriento de Taĝikio situanta aŭtonoma provinco Monta Badaĥŝano). Tie ĝi ekestas en la renkontejo de la altaj montaro Pamiro kaj Hindukuŝo sudoriente de la 6726 metrojn alta monto Pik Karl Marks proksime de la loĝloko Langar en alteco de 279 metroj per kuniĝo de la riveroj Pamir kaj Vaĥandarja.
Hochberg (apartigilo)
Montoj:
Pjanĝ
Vojo
De tiu loko la rivero tra malvasta kaj kanjona rivera valo survojas, daŭre ĉe la limo inter Afganio kaj Taĥikio, ĝenerale okcidenten. Ĝi atingas la urbon Iŝkaŝim kaj pasas la monton Tiriĉ Mir, la per 7690 metroj plej altan monton de la Hindukuŝo, por poste ŝanĝi sian direkton norden. Okcidente de la urbo Ĥorug de oriento en alteco de 2062 metroj enfluas la rivero Gunt. Iom pli norde apud la loĝloko Vomar en alteco de 1979 metroj enfluas la akvo de la rivero Bartang. Poste la rivero pli kaj pli prenas denove okcidentan direkton kaj ankoraŭ konsistigas la limon inter Afganio kaj Taĝikio.
Hochberg (apartigilo)
krome:
Ruĝa Arbaro
La ruĝa arbaro (ukraine: Рудий ліс, ruse: Рыжий лес) estas la regiono ĉirkaŭ la nuklea centralo de Ĉernobilo. Ĝi konsistas el pli-malpli 10 kvadrataj kilometroj ĉirkaŭ la damaĝita nuklea reakciujo.
Hochberg (apartigilo)
Hochberg estas la nomo de jenaj gentoj:
Ruĝa Arbaro
La nomo "ruĝa arbaro" devenas de la koloro de la pinoj mortintaj por alta kvanto de radiado post la nuklea akcidento de Ĉernobilo, kiu okazis la 26-an de aprilo 1986. La arboj iĝis ruĝbrunaj.
Pjanĝ
Vojo
Proksime de la samnoma loĝloko Pjanĝ, nur kelkajn kilometojn post trafluo de riveromeza delto, ĝi en alteco de nur 310 metroj kunfluas kun la rivero Vaĥŝ kaj konsistigas la riveregon Amudarjo.
Hochberg (apartigilo)
Personoj:
Vidu ankaŭ :
Pjanĝ
Strategia signifo
La rivero dum la sovetunia epoko havis armee grandan strategian signifon kaj ankaŭ en la 1980-aj jaroj gravis por la afgania armeo.
Pontoj super la rivero ekzistas (nur) en la loĝlokoj Iŝkaŝim, Ĥorug kaj Kalai-Ĥum, kaj ekde la jaro 2007 apud la loĝloko Niĵnij Pjanĝ ekzistas plia, kvara ponto inter Afganio kaj Taĝikio. Tiun 670 metrojn longan konstruaĵon, kiu tre mallongigas la transportovojojn en la regiono, financis la registaroj de Usono kaj Norvegio. La antaŭa pramŝipa konekto po tago nur povis transporti maksimume 60 aŭtojn, kaj krome dum pluraj monatoj ĉiujare pro tro forta rivera fluo komplete nefunkciis. Intertempe la ponto sur la vojo de Kabulo tra Kunduz al Duŝanbeo ankaŭ havas strategian signifon por la internacia kontrabandado de neleĝaj drogoj de Agfanio tra Taĝikio al Rusio kaj de tie al okcidenta Eŭropo kaj Nordameriko.
Ruĝa Arbaro
Homoj faligis tiujn arbojn kaj enterigis ilin en "rubaĵtombejoj", dum la purigado post la akcidento.
La ruĝa arbaro estas unu el la regionoj de la mondo, kie radioaktiveco estas plej alta nuntempe.
Beverly Hills
Beverly Hills estis mem scenejo por multaj filmoj, serioj, kiel ekz. Beverly Hills 90210. Per tiu filmo iĝis la poŝta kodo de la urbo, 90210, la plej konata de la mondo.
Geografio
havas komunan limon kun. Ĝis la urbocentro de Los-Anĝeleso estas 9 kilometroj.
Broto
Broto estas loĝloko kaj municipo de Hispanio, en la nordokcidento de la komarko Sobrarbe (kies ĉefurboj estas Boltaña kaj Aínsa) apartenanta al la nordo de la Provinco Huesko (regiono Aragono). En la loĝloko, krom la hispanan, oni parolis variaĵon de la aragona lingvo uzitan en la Pireneoj.
Geografio
Ĝia municipa teritorio estas en la nordokcidento de la komarko Sobrarbe, lime norde kun Torla-Ordesa, sude kun Fiscal, kaj okcidente kun Fanlo. Krom la loĝloko Broto, la municipo enhavas ankaŭ la loĝlokojn Asín de Broto, Bergua, Buesa, Oto kaj Sarvisé, plus la senhomejojn Ayerbe de Broto, Basarán, Escartín, Otal kaj Yosa. Parto de la municipa teritorio estas okupata de Nacia Parko Ordesa y Monte Perdido.
La trafluanta rivero Ara estas supozata la nura grava rivero de Hispanio kiu ne suferas artefaritan akvobaraĵon en sia tuta fluejo de 70 km ĝis sia kunfluejo kun la rivero Cinca en Aínsa.
La loĝloko Broto mem (905 msm) estas je 100 km norde de Huesca, alirebla laŭ la ŝoseo N-260 el Boltaña aŭ el Biescas tra la montopasejo Cotefablo (1423 m). Iom norde estas Torla-Ordesa, alirejo al la Nacia Parko Ordesa y Monte Perdido. La loĝloko estas tipa domaro karaktera de montaro ĉe Pireneoj, kun tre deklivaj ardezaj tegmentoj kaj konustrunkaj kamenoj.
Historio
Broto estis grava en la historia pasinteco. En Broto kunsidis la institucio nomita Conzello de Broto, kiu decidis pri lokaj aferoj ekonomiaj kaj juraj, kio fakte ankoraŭ funkcias, sed sen tiom da regopovo. Antaŭe la lokaj foruoj, akceptataj de la Regno Aragono el la 13- jarcento, ebligis tion. La kunvenoj okazis en la turo kiu servis kiel prizono, kie prizonuloj pentrogravuris sur muroj, kio nun estas turisma vidindaĵo.
La historio de Broto estis markita per sia landlima situacio tra Torla al Francio, ĉu kiel trapasejo por la transmigra brutobredado (citita jam de Alfonso la 10-a en la 13-a jarcento, ĉu kiel landlimo (konsiderata tiel ekde 1443) ekzemple dum la nombraj konfliktoj kiuj okazis ĉe la Valo de Broto kontraŭ la najbara valo Baregés, apartenanta al la graflando Bigorre.
La plej frua mencio de Broto aperis en dokumentoj de 1076, sed la unua klara referenco al la nombro de loĝantoj estas de 1488, kiam oni registris 41 familiojn. La origina preĝejo estis de la 11-a jarcentom de pirenea romanika stilo, sed ekde la 16-a jarcento la religiaj ceremonioji okaziĝis en la pli granda preĝejo de Sankta Petro. La iama romanika preĝejo estas konata nun kiel Ermitejo de la Pieco. La preĝejo de Santa Petro estis konstruita en 1578 kaj montras transiron inter aragona gotiko kaj renesanco. Ĝi estas pli granda kaj fortika ol aliaj preĝejoj de la valo, kun sonorilturo havanta krenelojn kaj abundajn pafofenestrojn tra la tuta fasado por ĝia defendo. Estas ankaŭ du pliaj ermitejoj de la 16-a jarcento.
Dum la 17-a jarcento Broto floris, dum paco kun Baregés, komerco kaj kontrabando riĉigis familiojn kiuj povis starigi multajn el la domegoj kiuj ankoraŭ konserviĝas. Dum la 18-a jarcento Broto partianis por la flanko de Aŭstrio, kun Torla, en la Milito de hispana sukcedo defendante siajn lokajn rajtojn kaj eĉ sieĝis Jaca, kiu partianis por la centrismaj Burbonoj. Tiukadre Broto suferis reprezaliojn fare de la venkinta flanko de Burbonoj.
Multaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento pro rura elmigrado, kaj same ĉe Broto mem kie oni malaltiĝis el 377 loĝantoj en 1930 ĝis 204 loĝantoj en 1991, sed poste oni rekuperiĝis ĝis nunaj 283 loĝantoj (2022) pere de la altiro de turismo. En la municipo estas nun 577 loĝantoj (2022), sed estis pli ol milo en 1940-aj kaj 1950-aj jaroj.
Aktualo
La loka ekonomio evoluis el la tradiciaj montaraj agrikulturo kaj brutobredado (ŝafoj, kaj ĉefe bovoj) al forstado, natura, sporta, kultura kaj rura turismo. Ĉefaj vidindaĵoj estas la fortikeca preĝejo de Sankta Petro, la ermitejoj, la preĝejo de Sankta Saturnino en Oto, la domegoj de la 13a-18a jarcentoj, kelkaj el ili blazondomoj, tipaj kamenoj kaj popola arkitekturo. En Bergua estas du turoj, preĝejo kaj ermitejo de Sankta Bartolomeo kun murpentraĵoj. En ĉiuj submunicipoj estas preĝejoj, mirindaj naturaj lokoj kaj aliaj vidindaĵoj.
Die Weltbühne
Die Weltbühne (angle "La Monda scenejo") estis germania semajna gazeto centrita en politiko, arto, literaturo kaj komerco. La Weltbühne estis fondita en Berlino la 7-an de septembro 1905 de Siegfried Jacobsohn kaj estis origine kreita strikte kiel teatra revuo sub la titolo Die Schaubühne ("la publika scenejo"). Ĝi estis nomata Die Weltbühne la 4-an de aprilo 1918. Ekde 1921 tie ankaŭ interalie laboris la redaktistoj Klabund, Emil Julius Gumbel kaj Alfred Polgar. Post la morto de Jacobsohn en decembro 1926, Kurt Tucholsky transprenis la gvidadon de la revuo, kiun li transdonis al Carl von Ossietzky en majo 1927. La nazioj malpermesis la publikigadon post la Incendio de Reichstag, kaj ĝia lasta eldono aperis la 7-an de marto 1933. En la ekzilo la revuo estis publikigita sub la titolo Die neue Weltbühne ("La nova monda scenejo"), en Prago, interalie kun la redaktoro Ernst Bloch. Post la fino de la Dua Mondmilito, ĝi denove aperis sub ĝia originala nomo en Orienta Berlino, kie ĝi aperis ĝis 1993. En 1997 la revuoj Ossietzky kaj Das Blättchen ("la bulteneto") aperis, sekvante la modelon de Die Weltbühne.
Rilatoj el Esperanto
La 20-an de oktobro 2021 en la revuo aperis artikolo de Kurt Kauffmann, pri entuziasma informo pri uzado de Esperanto dum la Universala Kongreso en Prago en 1921, kaj reago de skeptikulo pri tio. La teksto en esperantlingva traduko de Trevor Steele publikiĝis en la Beletra Almanako 28 de 2017.
Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj
Reĝlando SHS, aŭ Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj per tiama serbokroata lingvo Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca cirile Краљевина Срба, Хрвата и Словенаца, slovene Kraljevina Srbov, Hrvatov in Slovencev, estis ŝtato sur Balkano en Sudorienta Eŭropo, kiu ekzistis inter la jaroj 1918 ĝis 1941/1945. Ekde la 3-a de oktobro 1929 la nomo de ŝtato estis Reĝlando Jugoslavio (Краљевина Југославија, Kraljevina Jugoslavija).
Administra divido
Listo de distriktoj:
Ákos Hanzély
[Akoŝ hanzEli], laŭ hungarlingve kutima nomordo Hanzély Ákos estas hungara moderna pentatlonisto, olimpiano, trifoja mondĉampiono, politikisto.
naskiĝis la en Budapeŝto.
Biografio
ekde 1978 estis moderna pentatlonisto en ĉefurba sportklubo. En 1987 li atingis signifajn rezultojn en junularaj konkursoj ankaŭ eksterlande. Li estis hungara ĉampiono okfoje inter 1993-2001 individue, teame aŭ stafete. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1996 sen medalo, sed en mondĉampionumoj li estis la unua trifoje en 1995 kaj 1999 teame aŭ stafete. Intertempe li studis en Universitato Corvinus de Budapeŝto. Li finis sian aktivan sportan karieron en 2001, poste li havis postenon en la hungara pentatlona asocio, krome li politikadis en la ĉefurba municipo.
Distrikto Bieszczady
La distrikto Bieszczady - pole powiat bieszczadzki - estas administra distrikto de Pollando, nomata laŭ la montaro Bieszczady kiu konsistigas la plej sudorientan parton de nuntempa Pollando kaj ankaŭ kovras najbarajn partojn de Ukrainio kaj Slovakio. La distrikto apartenas al la provinco aŭ historie vojevodio Antaŭkarpatio. Administra centro estas la urbo Ustrzyki Dolne. Fine de en la distrikto vivis.
Baco
La baco estas monero, kiu estis pregita ekde la 15-a jarcento ĝis mezo de la 19-a jarcento en Bern. La nomo venas del la blazona besto de la kantono, de la urso (germane Bär, "Bätz")
La bacoj estis originale arĝentaj, sed ekde la 17-a jarcento biljonaj (kun malmulta enteno da arĝento). La valoro de la baco dependis de la prega loko.
Oni provis dekumigi la bacon en la 19-a jarcento kaj dividis ĝin je 10 rapenoj kaj 10 rapenoj valoris unu frankon. En 1850 finiĝis la epoko de baco per enkonduko de franko kiel svislanda monunuo. Tiutempe 1 malnova franko ne egalis la novan frankon. Oni ŝanĝis en 1850 sep bacojn al unu nova franko. Spite al ĉio, la nocio "baco" restis ankoraŭ populara por la 10-rapenaj moneroj de la nova monunuo.
Lambsbach
La Lambsbach estas rojo en la sudokcidento de la germana federacia lando Rejnlando-Palatinato kaj en la orienta Sarlando. La rojo elakvigas la altaĵo Sickinger Höhe, parto de la Westricher Hochfläche (altebenaĵo de Westrich).
Geografio
La rojo Lambsbach fontas en la vilaĝo Lambsborn. born signifas fonto. La rojo trafluas la samnoman valon, mallarĝa preskaŭ natura herbeja valo, kies deklivoj estas arbarkovrataj. Granda parto de la valo estas naturprotektejo.
Poste la rojo fluas tra Bechhofen, nordoriente preter la monto Käshofen, tra Kirrberg, preter Emilienruhe, la monto Ebersberg kaj la bieno Audenkellerhof. Fine ĝi estas la limo de la komunumoj Schwarzenbach kaj Schwarzenacker.
La rojo enfluas inter Schwarzenbach, Schwarzenacker kaj Wörschweiler nur kelkaj metroj de la rojo Erbachen la riveron Blies.
Sauer
Sauer estas
Sauer estas en geografio:
Vidu ankaŭ:
Al-Mu'tadid
Al-Mu'tadid, de المعتضد بالله, al-Muʿtaḍid bi-'llāh, "kiu serĉas subtenon en Dio", estas la regotitolo de pluraj islamaj regantoj, inter ili:
Ruviano
Ruviano estas komunumo de Italio.
Selby
La urbo Selby situas en la samnoma distrikto. La distrikto Selby estas la plej suda el la ok distriktoj en Nord-Jorkŝiro (angle: North Yorkshire), la plej granda graflando aŭ provinco en Anglio.
La regiono famas pro agrikulturo, kaj kuŝas en la ebena kaj fekunda Valo de Jorko (angle: Vale of York). La urbo Selby estas facile atingebla per trajno, kaj tie trovigas ampleksa aŭtobus-servo. Ankaŭ trairas Selby-on la "Trans Pennine Trail" longdistanca bicikla vojo.
Barcelona (Brazilo)
Barcelona estas urbo de la brazila subŝtato Norda Rio-Grando. Ĝi estas 124 m sur marnivelo kaj havas 4.238 loĝantojn en 152,629 km² (27,8 loĝ./km²). Ĝi akiris la statuson de urbo en 1958. Ĝia ekonomio estas bazita en agrikulturo kaj bredado de produktoj kaj bestoj de sekaj regionoj, sekve, ĝi estas malriĉa municipo.
Selby
La abateja pregejo staranta apud la bazarplaco estas la plej elstara konstruaĵo en Selby; ĝi ankoraŭ funkcias kiel paroĥa preĝejo. Tiu preĝejo kaj la ĝet-kajo de la abato (angle: Abbot's Staithe) estas la solaj restaĵoj de granda monaĥejo, fondita en la jaro 1069. Reĝo Vilhelmo la Konkeranto (William the Conqueror), vizitante urbon Jorko (angle: York) tiutempe, permesis al monaĥo Benedikto fondi la abatejon, kaj cedis terenon al tiu abatejo por subteni ĝin. Benedikto, ĵus alveninte el Francio, ne multon konstruigis. Lia sekvanto, abato Hugo, planis plejparton de la nuna konstruaĵo.
La abatejo dominis la urbon ĝis la jaro 1539. Efektive, Selby ekzistas pro tiu establo. En 1539 reĝo Henriko la 8-a malfondis la abatejon. Tiu severe malutilis al la loka ekonomio. Tamen novaj rimedoj aperis. Ŝipoj ne povis navigi pli malproksimen de la maro ol ĝis Selby. Tial oni konstruis ĝetkajojn por enŝipigi varojn el Leeds kaj okcidenta Jorksiro (angle:West Riding of Yorkshire). La Selby-a kanalo inter la rivero Aire kaj la rivero Ouse, kaj pli poste fervojo inter Leeds kaj Selby pligravigis la riverhavenon. Tia komerco finiĝis post kiam la haveno en urbo Goole disvolviĝis.
En la fino de la 19-a jarcento Selby trovis sin en centro de voj- kaj fervoj-reto. Grava pagponto trans la rivero Ouse konstruiĝis en la jaro 1792. Tiu pagponto renovigis en 1969 kaj en 1991 la ponto fariĝis senpaga. Diversaj fabrikoj alvenis pro la bona situo. Industrie baziĝis ĉefe sur agrikulturaĵoj, kemiaĵoj kaj ŝipkonstruado. Ŝipkonstruado okazis en Selby ĝis 1992.
Ĉiulunde okazas fama stratbazaro, kaj pli malgranda bazaro ĉiusabate. La brutofoiro nuntempe lokiĝas en speciala loko ĉe la urbolimo; tiu foiro okazas ĉiuvendrede.
9682 Gravesande
9682 Gravesande estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels, de la Observatorio de la Monto Palomar kaj de la nederlandaj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la Palomar–Leiden survey.
Selby
La kombino de skandinavia sufikso (-by signifanta bieneto) kun malnovangla elemento tendencas konfirmi, ke homoj unue enloĝiĝism tie sub dana influo. Modernaj kleruloj pri loknomoj opinias, ke Selby signifas "loĝloko en salika arbetaro". Tamen la monaĥoj ĉe Selby konsideris (ne malkredeble), ke la nomo de sia abatejo estiĝis pro la multaj fokoj (angle: sea-calves aŭ seals) ĉe tiu riverkurbo.
9682 Gravesande
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la nederlanda juristo kaj diplomato Willem Jacob 's Gravesande (1688–1742), profesoro pri matematiko, astronomio kaj filozofio en la Universitato de Leiden. Dum sia vivo, li verkis multenombrajn librojn pri matematiko kaj filozofio kaj estis grava enkondukinto de la filozofio de Isaac Newton en Eŭropon.
Mesio (oratorio)
Mesio (Messiah, HWV 56, 1741) estas oratorio de Georg Friedrich Händel, lia plej fama verko kaj unu el la plej konataj muzikaĵoj de la okcidenta ĥora verkaro.
Superrigardo
Mesio estas la plej fama verko de Händel (nur lia Akva muziko (Water Music) proksimiĝas al ĝi laŭ populareco), kaj ĝi restas tre populara inter la amantoj de klasika muziko.
Kvankam Händel nomis sian oratorion simple Messiah (sen artikolo), oni ofte mise referencas ĝin kiel The Messiah. Tiu ĉi popola titolo fariĝis tiom kutima por oreloj, ke la senartikola titolo ŝajnas malĝusta.
Tiu ĉi verko estis intencita por Pasko kaj plenumita unuafoje dum Pasko, sed post la morto de Händel iĝis tradicio plenumi la oratorion dum Advento, la prepara periodo por Kristnasko. Kristnaskaj koncertoj inkluzivas kutime nur la unuan parton de Mesio kaj la ĥoron Haleluja, kvankam kelkaj orkestroj plenumas la tutan oratorion kiel kristnaskan koncerton. La verkon oni povas aŭskulti dum la paska semajno. Selektitajn priresurektajn fragmentojn oni ofte inkludas en Paskajn diservojn. La soprana ario I know that my Redeemer liveth (Sed mi scias, ke mia Liberigonto vivas) ofte aŭskultiĝas dum kristanaj funebraj servoj.
Strukturo
La oratorio konsistas el tri partoj. La libreto originas precipe el la Malnova Testamento. Tio iom mirigas, ja temas pri verko, rakontanta pri la Savanto. Por la unua parto de la oratorio estas uzita la Libro de Jesaja, kie li profetis la alvenon de la Mesio. En la fino de la unua parto kaj en la komenco de la dua estas kelkaj citaĵoj el la Evangelioj, nome pri anĝelo, veninta al paŝtistoj, el la Evangelio laŭ Sankta Luko, du enigmaj citaĵoj el la Evangelio laŭ Sankta Mateo kaj unu (Behold the Lamb of God (Jen la Ŝafido de Dio)) el la Evangelio laŭ Sankta Johano. La reston de la dua parto konsistigas profetaĵoj de Jesaja kaj citaĵoj el la Psalmaro. La tria parto enhavas fragmenton el la Libro de Ijob (I know that my Redeemer liveth (Sed mi scias, ke mia Liberigonto vivas)), la reston konsistigas la Unua Epistolo de la Apostolo Paŭlo al la Korintanoj.
Ankaŭ estas interese, ke la plej konata ĥoro Hallelujah (Haleluja) en la fino de la dua parto kaj la finala ĥoro Worthy is the Lamb that was slain (Inda estas la Ŝafido, la mortigita) ambaŭ estas prenitaj el Apokalipso, la sola libro kun profetaĵoj en la Nova Testamento.
La libreto konsistas el fragmentoj de versoj el la Biblio de reĝo Jakobo. Ĝin kompilis Charles Jennens. Li imagis la verkon simila al opero en tri aktoj, ĉiu el kiuj enhavas kelkajn scenojn:
Laŭ tiu disdivido oni povas facile determini, kiuj eroj estas ligitaj kun Kristnasko kaj kiuj kun Pasko. Eroj 1–18 el la unua parto respondas al scenoj i–iv, kaj oni konsideras ilin kristnaskaj fragmentoj. Erojn 19 kaj 20 el la unua parto kaj eron 22 el la dua oni povas trakti transiraj. La resto rilatas al Pasko. Laŭ tiu ĉi skemo, la ĥoro Haleluja, konsiderata de multaj kristnaska kanto, apartenas al la paska parto. Certe, multaj korusoj plenumas la tutan muzikaĵon sendepende de sezono por la ĝojo de la aŭskultantoj.
Verkado kaj premiero
Fine de la somero de la jaro 1741 Händel, kiu estis tiutempe ĉe la pinto de sia muzikpovo, tamen estis deprimita kaj pezita de multaj ŝuldoj, komencis verki la muzikon por la laŭbiblia libreto de Jennens. La laboro komenciĝis la 22an de aŭgusto. La unua parto estis finita la 28an de aŭgusto, la dua — la 6an de septembro, la tria — la 12an de septembro. La 14an de septembro la oratorio jam estis instrumentita. Do, je unu spiro, dum 24 tagoj, Händel kreis grandiozan verkon.
Oni diras, ke kiam Händel verkis Mesion, lia servisto ofte trovis lin, silente plorantan ĉe la tablo, fascinitan de beleco kaj majesto de la muziko, fluanta el lia plumo. La sekundara fonto de tiu ĉi rakonto estas broŝuro de la Ĥora Societo de la dublina Kolegio de Trinitato. La primaran fonton la aŭtoro ne konas.
Do, Händel finis Mesion la 12an de septembro. Oni komencis jam provludi la oratorion, sed Händel neatendite forveturis en Dublinon laŭ invito de la duko de Devonshire, la reprezentanto de la angla reĝo en Irlando. Tie la komponisto estis akceptata tre afable, li koncertis de decembro 1741 ĝis aprilo 1742.
La premiero de Mesio okazis la 13an de aprilo 1742. Tio estis bonfara koncerto sur la strato Fishamble proksime de dublina Temple Bar. Antaŭ la koncerto aperis organizaj malfacilaĵoj, necesis lastmomente fari ŝanĝojn en la partituro. La dekano de la katedralo de Sankta Patriko Jonathan Swift minacis malpermesi al la kantistoj de la katedralo partopreni la premieron kaj poste entute malpermesis plenumadon de Mesio por kelka tempo. Li postulis renomi ĝin Sankta oratorio kaj transdoni la monon, akiritan de la koncerto, al loka malsanulejo por frenezuloj.
Dum la premiero Händel gvidis plenumadon ĉe klaviceno, la orkestron direktis Matthew Dubourg, disĉiplo de Francesco Geminiani, irlanda violonisto, dirigento kaj komponisto, kiu laboris kun Händel en Londono ekde la jaro 1719. Ĉefajn partojn kantis soprano Christina Maria Avoglio, mezosoprano Susannah Cibber, aldoj William Lamb kaj Joseph Ward, tenoro James Bailey kaj baso John Mason, plenumadon partoprenis ankaŭ du malgrandaj korusoj (ĉirkaŭ dudek homoj) de ambaŭ dublinaj katedraloj.
En Londono oni akceptis Mesion modere. Sep jarojn la oratorio estis plenumata sen la origina titolo. Nur de la londona prezento, okazinta la 23an de marto 1749, la oratorio reprenis la originan titolon kaj finfine ricevis plenan aprobon. De la jaro 1750 Händel ĉiujare finis sian oratorian sezonon ĝuste per Mesio, kaj lia lasta dumviva koncerto okazis la 6an de aprilo 1759, semajnon antaŭ la morto de la komponisto.
Händel direktis la plenumadon de Mesio multfoje, ofte ŝanĝante ion por plenumi bezonojn de la momento. Rezulte ni ne havas version, kiun oni povas rigardi "aŭtentika". Ankaŭ dum sekvaj jarcentoj oni faris multajn ŝanĝojn kaj rearanĝojn. Indas mencii la rearanĝon de Wolfgang Amadeus Mozart kun traduko en la germanan. En plej novaj plenumoj partoprenas orkestro, koruso kaj kvar solistoj: baso, tenoro, kontralto aŭ kontr-tenoro kaj soprano.
La domo, kie Händel verkis Mesion estas nun malfermita por la publiko kiel Handel House Museum.
Muzika lingvo
Händel famas pro tio, ke en multaj verkoj li uzis specialan manieron, kiam notoj kvazaŭ pentras la koncernan tekston. Verŝajne, la plej konata kaj ofte referencata ekzemplo de tiu tekniko troviĝas en la tenora ario Every valley shall be exalted el la komenco de la unua parto de Mesio. Por vortoj ''and every mountain and hill made low; the crooked straight and the rough places plain'' (ĉiu valo leviĝu, kaj ĉiu monto kaj monteto malaltiĝu, kaj la malebenaĵo fariĝu ebenaĵo, kaj la montaro fariĝu valo) Händel verkis jenan muzikon:
La melodio leviĝas al F dieso ĉe la unua silabo mountain (monto) kaj malleviĝas je okto ĉe la dua silabo. Kvar notoj de la vorto hill (monteto) kvazaŭ faras monteton, la vorto low (malalta) estas prononcata sur la plej malalta noto de la frazo. Ĉe la vorto crooked (malrekta) la melodio transiras de C dieso al B, kaj restas ĉe B dum la vorto straight (rekta). La vorto plain (ebena) estas skribita plejparte ĉe la supra E, kiu daŭras tri mezurojn kun iometa deviado. Händel aplikas la saman strategion, kiam la finala frazo ripetiĝas: "malglataĵoj" malglatas kaj ĉe la vorto plain la melodio alvalas al tri longaj ebenaĵoj. Händel ofte uzas tiun teknikon dum la tuta ario, aparte ĉe la vorto exalted (alta), kie oni trovas kelkajn ornamaĵoj el deksesonoj kaj du saltojn al la supra E:
En la tempo de Händel anglalingve oni ofte prononcis la sufikson -ed de preterito kaj preterita participo kiel apartan silabon. Rigardu la sekvan fragmenton el And the glory of the Lord: