cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Miliardo
Miliardo (mil milionoj, 109, aŭ (9 nuloj)) estas natura nombro. Kun fizikaj unuoj en la senco de miliardo estas uzata la prefikso giga (ekzemple, "gigavato").
Daŭdeĝingo
Tao
La malsaĝulo penas esti bona,
kaj tial ne estas bona.
La vera sanktulo faras nenion,
sed nenio estas nefarita.
La plej alta bono estas kiel akvo
Korneo
La korneo estas ero de la okulo, ĝi estas antaŭ la okulo kaj estas travidebla. Ĝi estas cirkaŭita per la iriso kaj malantaŭ ĝi estas la lenso. la korneo estas kurbigita antaŭe por ke la lumaj radio konverĝu. Ĝi povas havi patologiojn kiel katarakto, viruso, ungovundo, bakterio, ktp.
Daŭdeĝingo
Tao
tial ĝi estas kiel la Tao.
En loĝado, estu proksime al la tero.
En konduto kun aliaj, estu milda kaj kompata.
En parolado, estu vera.
En regado, estu justa.
En komercado, estu kompetenta.
En agado, estu ĝustatempa.
Ne batalo, ne kulpo.
En celado de klereco, ĉiutage iu estas havigita.
En celado de la Tao, ĉiutage iu estas malhavigita.
Malpli kaj malpli estas farita,
Ĝis senagado estas atingita.
Atingi ĝin per agado ne sufiĉas por preni la subĉielan.
La Laoco
La Laoco tao-te-ĉing aŭ la libro de moralo estas verko atribuita al Laŭzio kiu konsistas el 81 alineoj pri moralo kaj vivkompreno. Ĝi intencas instrui konduton al homo kaj partikulare al la reganto.
Alineoj
Resumo de la 81 alineoj povas esti jena:
Marina Rossell
Marina ROSSELL I FIGUERAS (Gornal, 17-a de januaro 1954) estas kataluna kantistino en la kataluna kaj la hispana.
Daŭdeĝingo
En Esperanto
La tuta verko de la Daŭdeĝingo ekzistas en Esperanto sub la titolo Dao de jing. Ĝin tradukis WANG Chongfang, tradukinto de Kamelo Ŝjangzi kaj la Analektoj de Konfuceo, sub la titolo ''Dao de jing. Wang tradukis rekte el la originala klasikĉina lingvo al Esperanto kaj al la nuntempa ĉina normlingvo (Putonghua'').
Marina Rossell
Ŝi estas unu de la plej gravaj kantistoj de la moderna kataluna kanto. Ŝi kantas tradiciajn kaj revoluciajn klasikajn katalunajn kantojn, habaneras kaj siajn proprajn kreaĵojn.
Daŭdeĝingo
En Esperanto
Alia traduko estas La Laoco tao-te-ĉing aŭ la libro de moralo de Seiho Nishi.
Marina Rossell
Rossell kunlaboras kun artistoj kiel: Georges Moustaki, Montserrat Caballé, Luis Eduardo Aute, Carlos Cano, Pedro Guerra aŭ la flamenko gitaristo Tomatito. Ŝi kantis en Eŭropo, Latinameriko kaj la nordo de Afriko.
Daŭdeĝingo
En Esperanto
Alia versio ŝuldiĝas al Jamaga Taiĵi. Tiu ĉi traduko servis kiel pontotraduko por fari version en la hispanan lingvon, fare de Eduardo Vivancos.
Deraĵnja
Deraĵnja (Деражня) estas urbo en Ĥmelnicka provinco, Ukrainio. Ĝia populacio estis loĝantoj en 2014.
Kelkheim (Taunus)
Kelkheim estas urbo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Main-Taunus de la federacia lando Hesio. Fine de la jaro la komunumo havis  loĝantojn.
Rimarkinda pri la urbocentro interalie estas bistroo de la nomo "Esperanto". Sendepende de la bistroo, en Kelkheim interalie loĝas la esperantista familio de Thomas kaj Birgit Prien (kies filino, naskita en 2003, videblas ĉi tie).
Lesivo
Lesivo estas kemiaĵo uzata en la purigo kaj malinfekto de surfacoj, kies aktiva produkto estas natria hipoklorito kaj natria hidroksido kaj ĝi havas la ĥemian formulon NaClO. Ĝi estas vaste uzata kiel blankigilo kaj havas bakterimortigan agadon. Ĝi dissolvas organikajn substancojn kaj reakcias al komponaĵoj kun amoniako. Por endoma uzado ĝi estas vendata laŭ la formo de hipoklorita akvo. Hejme oni uzas por purigado, tollavado kaj en tre malgranda dissolvo en akvo por seninfektigi manĝotajn krudaĵojn, ekzemple laktuko.
La termino havas fonton en la akvo kolektita el la akvo, per kiu oni ellavis cindrojn el bruligita lignaĵo, kun multe da karbonatoj, kiujn oni uzis kun graso por la farado de sapo. Tio moderne estis anstataŭigita de industriaj komponaĵoj, kiel natria hidroksido, natria karbonato (Na2CO3) kaj natria bikarbonato (Na2HCO3).
Ĝi ordinare uziĝas kiel miksaĵo de natria hipoklorito (2%-2,5%) kun akvo, kaj tio rezultigas akvosolvaĵon. En odontologio, ĝi estas uzata en la malinfekta flegado de dentokanaloj, koncentrita je 1% ĝis 5%.
NGC 399
NGC 399 (aliaj indikoj — PGC 4096, UGC 712, MCG 5-3-67, ZWG 501.101) estas galaksio en konstelacio Fiŝoj.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Dionysius Exiguus
Dionysius Exiguus (ĉ. 500 - ĉirkaŭ 560) ("Denizo (aŭ Dionizio) la Malgranda") estis monaĥo de la 6-a jarcento el Dacio, nun en Rumanio, kiu kalkulis la kristanan eraon. Li estis klerulo kiu loĝis en Romo kaj laboris por la papo.
Je la jaro 1278 AUC, papo Sankta Johano la 1-a komisiis lin ĝuste kalkuli la daton de Pasko por la cent jaroj 1280-1379 AUC. Por ne daŭrigi la tradicion de la diokleciana erao, kiu memorigis pri la martiriga imperiestro Diokleciano, Dionysius utilis kristanan eraon. Por fari tion, Dionysius devis fiksi la daton de la naskiĝo de Jesuo Kristo, kiun li fiksis ĉe la 25-a de decembro 753 AUC. Do 754 AUC fariĝis jaro 1 ("epoko") en lia erao. Kaj en 1280 AUC, la jaro fariĝis 527 p.K. en la julia kalendaro.
Lia tabelo de Paskaj datoj fariĝis aŭtoritata, do lia kristana erao anstataŭis la romian eraon. Sed, ĝis la 8-a jarcento, kiam Beda Venerabilis popularigis la eraon en lia historio, ĝi estis plejparte afero de kleruloj.
25-a de decembro: laŭ tiama scio, la mondo estis kreita de Dio je la 25-a de marto. Do, logike, Kristo estis koncipita je la 25-a de marto. Tial li naskiĝis je la 25-a de decembro. La tago ankaŭ estis la tradicia tago de Kristnasko en Romo.
753 AUC: Tamen, Jesuo Kristo ne naskiĝis je 753 AUC: laŭ evangelioj, li naskiĝis sub la rego de Herodo la Granda, kiu mortis je 750 AUC aŭ 4 a.K. Sed Dionysius sekvis la plej bonan scion de sia tago kaj la eraro nun estas nekorektebla.
Bournois
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Doubs, en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (Bourgogne-Franche-Comté, prononco []) kaj en la historia regiono Franĉkonteo. Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Montbéliard (france arrondissement de Montbéliard), la norda kaj orienta parto de la departemento, kaj al la kantono .
Saint-Bonnet-la-Rivière
Saint-Bonnet-la-Rivière estas franca komunumo lokita en la departemento Corrèze kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 305 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.
Geografio
Saint-Bonnet-la-Rivière etendiĝas sur 10,11 km², kaj havis 305 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 30 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Corrèze, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo.
La komunumo troviĝas en la geografia baseno de Brive-la-Gaillarde, en la sudokcidenta parto de la departemento.
Historio
La departemento Corrèze estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. Saint-Bonnet-la-Rivière antaŭe apartenis al la reĝa provinco Limoĝio.
Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Jean-Marie Galaud, kiu do fariĝis la loka urbestro.
Administrado
Saint-Bonnet-la-Rivière apartenas al la kantono de Juillac, kies ĉefurbo estas Juillac. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Brive-la-Gaillarde, unu el la tri arondismentoj de la departemento Corrèze.
Cascavel (Paranao)
Cascavel estas municipo kaj universitata urbego de la brazila subŝtato Paranao. La loknomo signifas : Bojsiningo.
Geografio
Cascavel situas sur altebenaĵo en suda parto de la lando. Curitiba troviĝas 428, Campo Grande 514, Porto Alegre 608, Campinas 688, San-Paŭlo (urbo) 712, Guarulhos 722, Goiânia 1019, Nova Iguaçu 1048, Rio-de-Ĵanejro 1065, São Gonçalo 1088, Belo Horizonte 1128, Braziljo 1172, Salvador de Bahio 2057, Teresina 2485, Manaus 2528, Maceió 2532, Belém 2668, São Luís 2683, Recife 2723, Natalo (Brazilo) 2886 km.
Ekonomio
En apudaĵo de Cascavel oni kultivas cerealojn, sojfabojn, tritikojn, maizojn, rizojn, kotonojn, fabojn, gravas bredado de kokinoj, porkoj, brutoj. La ĉefindustrioj estas nutraĵprilaborado, kemiaĵoj, metalurgioj.
Klimato
Cascavel situas en subtropika klimato kun mildaj aŭ varmaj someroj. La averaĝa jara temperaturo estas 19 °C. Averaĝe pluvas jare po 1965 mm. En ĉiuj monatoj pluvas.
Trafiko
Cascavel havas flughavenon. La urbego estas finstacio de fervoja linio, kiu iras al la fora haveno. El Cascavel kuras 4 signifaj vojoj (2 al limpasejoj).
22138 Laynrichards
22138 Laynrichards estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Layne Richards, kiu mentoris unu finalist(in)on de la scienca konkurso por lernantoj en lasta jaro de mezlernejo The Discovery Channel Young Scientist Challenge (DCYSC) de 2005. Li estas instruisto ĉe la Kamehameha Schools, kampuso de Keaau (Havajo).
Torakaj vertebroj
Ĉe vertebruloj, Torakaj vertebroj komponas la mezan segmenton de la vertebraro, inter la kolvertebroj kaj la lumbaj vertebroj. Ĉe homoj, ili estas intermezaj laŭ grando inter tiuj de la kola kaj lumba regionoj; ili pligrandiĝas des pli sube, kaj tiele la supraj vertebroj estas multe pli malgrandaj ol tiuj de la suba parto de la regiono. Ili distingiĝas pro la flankoj de la korpo por artikulado kun la pintoj de la ripoj.
Homoj havas 12, sed la nombroj ege varias; ekzemple, plej marsupiuloj havas 13, sed koaloj havas 11. 12 al 15 estas komunaj inter mamuloj, kun 18 al 20 ĉe ĉevaloj, tapiroj, rinoceroj, kaj elefantoj, kaj ekstremoj ĉe mamuloj estas markitaj de kelkaj bradipoj kun 25 kaj cetacoj kun 9. Konvencie, la homaj torakaj vertebroj estas nombrataj, tiele ke la unua (T1) estas plej proksime al la kranio kaj pli alte nombritaj vertebroj (T2-T12) estas for el la kranio kaj sube laŭ la spino.
Tito (komunumo)
Tito estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Basilikato kaj al la provinco Potenza. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Abriola, Picerno, Pignola, Potenza, Sant'Angelo Le Fratte, Sasso di Castalda, Satriano di Lucania kaj Savoia di Lucania.
Asuana Malalta Baraĵo
La Asuana Malalta Baraĵo aŭ Asuana Malnova Baraĵo estas gravita masonaĵa kontraŭforta akvobaraĵo sur la rivero Nilo in Asuano, Egipto. Tiu akvobaraĵo estis konstruita ĉe la iama unua akvofalo de Nilo, kaj estas situa ĉirkaŭ je 1000 km supre en la rivero kaj je 690 km (laŭ rekta distanco) sudoriente de Kairo. Kiam oni ekkonstruis inter 1899 kaj 1902, nenio tia estis iam intencita; finkonstruita, ĝi estis la plej granda masonaĵa akvobaraĵo en la mondo. Tiu akvobaraĵo estis desegnita por havigi stokadon de ĉiujara inundakvo kaj pligrandigi la fluaĵon de seka sezono por subteni pli grandan irigacian disvolvigon kaj populacikreskon en la malsupra Nilo. Tiu akvobaraĵo, originale limigita en alto pro konservaj aferoj, funkciis kiel desegnita, sed havigis maltaŭgajn stokokapablojn por la planita disvolvigo kaj estis levita dufoje, inter 1907–1912 kaj denone en 1929–1933. Tiuj altoj ankoraŭ ne plenumis irigaciajn postulojn kaj en 1946 ĝi estis preskaŭ super-altigita kiel klopodo por maksimumi ties uj-alton. Tio kondukis al esplorado kaj konstruo de la Asuana Alta Baraĵo 6 km supre.
San-Diego
San-Diego estas milionurbo, laŭvice la oka plej granda urbo kaj milita marhaveno en la suda ŝtato de Kalifornio, Usono. Ĝi estas ĉefurbo de la Kantono San-Diego.
Geografio
San-Diego troviĝas sur ebenaĵo laŭ Pacifiko en la sud-okcidenta parto de la lando.
Historio
Antaŭ dominado de hispanoj indianoj vivis tie. Hispana ŝipo alvenis en 1542 kaj manifestiĝis hispana kolonio. La nuna loknomo uziĝas ekde 1602. Fortikaĵo de San-Diego fondiĝis en 1769, sed en la sama jaro ankaŭ pastroj alvenis, inter kiuj famis Junípero Serra. Post la sendependa milito de Meksiko la vilaĝo apartenis al Meksiko. En 1849 Usono akiris ĝin, sed ĝuste tiam oni trovis oron en la proksimeco, sekve aro da homoj alvenis. San-Diego urbiĝis en 1885. En 1915 kaj en 1935 oni aranĝis mondekspoziciojn. Post la 2-a mondmilito la haveno iĝis milita bazo.
Sporto
En 2010 la Federacia Pokalo (nova nomo ekde septembro 2020 Pokalo Billie Jean King), la plej grava konkurso pri naciaj virinaj naciaj teamoj de teniso, okazis en San-Diego.
Esperanto
En San-Diego en 1955 okazis la 3-a Landa Kongreso de ELNA.
La loka Esperanto-grupo regule kunvenas.
Princepiskoplando Monastero
La origino
La princepiskopujo Monastero ekestis post la disbato de la duklando Saksio kadre de la konfliktoj inter Henriko la Leono kaj Frederiko Barbarossa 1180. La episkopujo de Monastero estis feŭdata per partoj el la iama duklando kaj la episkopo, tiam Hermano la 1-a de Katzenelnbogen, ricevis la titolon „princepiskopo“ kaj per tiu la privilegiojn de landoreganto pri sia princepiskopujo, kiu estis pli granda ol sia eklezia diocezo. La kernon formis la supra abatejo Monastero. Ĝi etendiĝis dum sia florepoko ekde Warendorf, la rivero Lippe kaj la hodiaŭa nederlanda limo ĉirkaŭ la urbo Monastero. Mallarĝa koridoro kondukis tra Rheine ĝis la graflando Lingen, tie alligiĝis la malsupra abatejo Monastero, preskaŭ samgranda teritorio inter la hodiaŭa nederlanda limo, Papenburg, Cloppenburg kaj Damme. Enklavoj en la princepiskopujo estis la graflando Steinfurt kaj la teritorioj de Gemen kaj Anholt. La princepiskopujo de Monastero apartenis al la Malsuprarejna-Vestfalia cirklo.
Politika evoluo
Estante la plej granda klerika teritorio de la Sankta Romia Imperio, la princepiskopujo Monastero transprenis la gvidadon inter la Vestfaliaj episkopujoj. Refoje okazis rivalecoj kun la arkiepiskopo de Kolonjo. Plia rivalego estis la grafo de Tecklenburg, kun kiu la princepiskopo de Monastero ofte estis malpaca. Sed ankaŭ estis daŭraj kvereloj kun la nobelaro de la princepiskopujo, kies potencon disrompis la princepiskopo Ludoviko la 2-a de Hesio nur en la 14-a jarcento. En Monastero mem la episkopo dum la paso de la historio perdis pli kaj pli potencon al la civitanoj, antaŭ ol li refortiĝis dum la reformaciaj tumultoj. En la 18-a jarcento la princepiskopujo de Monastero staris en persona unio kun la elektoepiskopujo Kolonjo, partatempe ankaŭ kun pliaj Nordgermanaj klerikaj teritorioj. Tiutempe la princepiskopoj nur malofte estis en Monastero, kaj pri la ekleziaj aferoj zorgis Ĝenerala Vikario.
Religia evoluo
Vestfalio estas misiigata de Karolo la Granda (Saksa misio). Unua episkopo de Monastero iĝas Ludgero la 1a (805). Generaj ĉeloj de la diocezo estas la monaĥejoj Nottuln, Liesborn, Freckenhorst, Vreden samkiel la monaĥejo Werden.
La fino
En 1802 Prusaj trupoj okupis Monasteron kadre de la Napoleonaj Militoj. Post la „Reichsdeputationshauptschluss“, laŭ kiu la klerikaj teritorioj estis sekularigitaj favore al malklerikaj reglandoj, ankaŭ la princepiskopujo estis dissolvita kaj transdonita al diversaj regnoprincoj. La okcidentajn oficejojn Bocholt kaj Ahaus ekz. ricevis la princgentoj Salm-Salm kaj Salm-Kyrburg, kiuj per komuna rezidejo en Bocholt formis la komunan princlandon Salm. Sub Napoleono la regiono de la supra abatejo unue parte, finfine tute venis al Francio. Viena Kongreso en 1815 la supra abatejo venis al Prusio, la malsupra abatejo al Hanovro kaj Oldenburgio.
Holzweißig
La loĝloko Holzweißig ĝis junio 2007 estis memstara komunumo en Germanio. Ĝi troviĝis en la distrikto Anhalt-Bitterfeld de la federacia lando Saksio-Anhalto. La 1-an de julio 2007 la komunumo iĝis parto de nove kreita urbo Bitterfeld-Wolfen; fine de la nova urbo havis  loĝantojn.
Ishii Shiro
ISHII Shiro (石井四郎 Ishii Shirō, 25-an de junio 1892 en Ĝocukaido, Gubernio Ĉiba, mortis 9-an de oktobro 1959) estis generala leŭtenanto en la Unuo 731 de la Imperiestra Japana Armeo dum la ĉina-japana milito 1937-1945.
Li studis medicinon en la imperiestra Universitato Kioto, ekde 1928 dum du jaroj esploris en okcidentaj landoj la efikojn de la biologia kaj kemia militado ekde post la unua mondmilito. Lia tre sukcesa misio certigis por li apogon de la armea ministro Sadao Araki.
En 1932 komencis lia antaŭpreparajn eksperimentojn. Oni fondis en 1936 la unuon 731 por biologia militado, vualigita kiel akvoesplora unuo. Ishii konstruis ĉe la urbo Harbin en Ĉinio grandegan instalaĵon – la pli ol 150 konstruaĵoj okupis 6 km².
Li komencis en 1942 terenajn eksperimentojn por apliko de militkonvenaj kemiaj armiloj kaj ties portujoj (fajroarmiloj, bomboj ktp.). Por tio faris li eksperimentojn je vivantaj rusaj kaj ĉinaj militkaptitoj. Mortis ĉ. 3.000–10.000 ĉinoj kaj kelkaj 100 rusoj, dum pluaj ĉ. 20.000 civiluloj mortis post 1945, kiam infektitaj ratoj kaŭzis pestan epidemion.
Li eksperimentis ankaŭ pri pesto, ĥolero kaj antrakso.
La japanaj trupoj eksplodigis en 1945 – en la lastaj tagoj de la pacifika milito – la militbazon. Ishii murdigis la 150 restantajn kaptitojn, por kaŝi la eksperimentojn.
En 1946, Usono preparis sekretan interkonsenton kun Ishii kaj gvidantoj de Unuo 731, en kiu kompense por la informoj, datenoj pri la biologia militado, estis ofertita imuneco kontraŭ militkrimo. Tiu interkonsento estis fermita post du jaroj.
Duiliardo
Duiliardo (mil duilionoj, 1015, aŭ (15 nuloj)) estas natura nombro. En fizikaj unuoj estas uzataj - en senco de miliardo - la antaŭsilabo peta (ekzemple petavolto).
Matías Romero Avendaño
Matías Romero Avendaño estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaxaca. La ĉefurbo de la komunumo havas la nomon Matías Romero. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 20 057. La nomon ricevis la komunumo laŭ la meksika politikisto Matías Romero Avendaño.
Geografio
La komunumo Matías Romero Avendaño apartenas al la distrikto Juchitán al kiuj apartenas entute 19 komunumoj. Ĝi situas en la terkola regiono de Oaĥako (regiono Istmo), kiu apartenas al la sudorienta parto de la subŝtato kun limo al la pacifika oceano. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 38421 loĝantojn. El tiuj estis 18291 viroj kaj 20130 virinoj. La komunumo havas surfacon de 1459.54 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 180 metroj super la marnivelo.
Sociogeografio
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 6444 indiĝenoj. El tiuj 4908 aĝis pli ol 5 jaroj. Entute 4908 personoj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Bing Crosby
Bing CROSBY (naskita kiel Harry Lillis Crosby la, mortis la ) estis populara usona kantisto kaj aktoro kies kariero daŭris pli ol 50 jarojn.
Debateble li estis la unua vera multmedia stelulo. La influo de Crosby en la populara kulturo kaj muziko estas grandega. Ekde 1934 al 1954 liaj muzikdiskaj vendoj, populareco por radio, kaj filmaj vendoj estis senrivalaj. Li estas ofte konsiderata esti membro el la tri plej popularaj supersteluloj, kune kun Elvis Presley kaj The Beatles, kaj estas nune la plej elektronike registrita voĉa en historio.
Crosby ankaŭ estis unu el la inspiroj por plejparto de la viraj postaj kantistoj, inkluzivante Perry Como, Frank Sinatra kaj Dean Martin. Kantisto Tony Bennett diris pri la influo de Crosby, "Bing kreis kulturon. Li kontribuis pli al populara muziko ol iu ajn persono. Li modlis popularan muzikon. Ĉiu kantisto en muzikentrepreno tenis iun de Crosby. Ĉiu vira kantisto havas trajtojn el Bing Crosby."
En 1957 li edziĝis al la multe pli juna aktorino Kathryn Grant; antaŭ tio li havis rilatojn kun Grace Kelly kaj Inger Stevens.
En 1962 Crosby estis la unua persono por ricevi la Premion Grammy por Dumviva Atingo.
Kondelwald
Kondelwald, Kondel aŭ arbaro de Kondel, en la rejnlando-palatinataj distrikoj Bernkastel-Wittlich kaj Cochem-Zell estas ĉirkaŭ 2.500 ha granda kaj maksimume 477,5m alta parto de Moseleifel, kiu siaflanke apartenas grandparte al Osteifel. La regiono apartenis en antaŭaj tempoj al la regno de Kröv.
Geografio
Kondelwald situa orientnordoriente de la urbo Wittlich inter la komunumoj Bengel ĉe la Mozelo-alfluanto Alf en la sudo kaj la urbeto Bad Bertrich ĉe la Alf-alfluanto Üßbach en la nordo. Ĝia plej alta punkto estas la pinto de Reudelheck situanta inter Bengel kaj ls komunumparto Bonsbeuren de la komunumo Hontheim. Apud Bengel estas la klostro Springiersbach.
Preĝejo Sankta Johano (Vajmaro)
Preĝejo Sankta Johano (germane: Johanneskirche) en Vajmaro, Germanujo (Tiefurter Allee 2b), estas protestantisma kirko de la Evangelia-luterana komunumaro de Vajmaro ĉe EKM.
Historio
Temas pri unu el la malmultaj novaj kirkkonstruaĵoj en Nazia Germanio. Reduktitaj financaj rimedoj permesis nur modestan halaĵon. Laŭ sobra stilo de Osthalle ĝi faritis inter 1938 kaj 1941 laŭ planoj de la vajmara arĥitekto Hans Vogel. Ĝia konsekro okazis je pentekosto 1941 sub la nomo Herzog-Bernhard-Kirche. La kirkouzantoj estis anoj de la forta ŝtatfidela, pornazia ero Deutsche Christen ene de la Evangelia Eklezio en Germanio. Alinomiĝo por Sankta Johano la Baptisto datumas nur de 1947.
Meblaro
La ununura dekoracio ekstera estas la ses reliefoj ĉe la enireja portalo. Ili reprezentas bapton, konfirmacion, komunion, krome nupton, adiaŭon kaj morton. Bildelementoj kiel falinta soldato aŭ SA-ano kun flanka mitraleto tipas por la nacisocialisma oferkulto. La reliefoj faritis fare de la skulptisto Rudolf Weber el Oberweimar. La materialo estas ŝaŭmkalko el Gutendorf. En 1953 oni dividis la galerion per vitra vando disde la navo kreonte bone hejteblan vintran kirkon. En 1977 instalitis kromaj septoj tiel ke fariĝis du etaj, bonaj ekipitaj komunumaj ĉambroj (i.a. kun kuirejo, necesejo kaj porjunulara sekcio). La tuto hodiaŭ bonege taŭgas por granda gamo da moderna enkomunuma laboro. La sceneja altarejo tre plibeligitis en 1981 per kvin buntaj lignaj reliefoj de la artisto Friedrich Popp el Ebersdorf.
La profilo de porinfana, -junula, -familia preĝejo intence intensigitis. Ankaŭ provludoj de la Escola Popular-kapoejro-grupo regule gastas ĉi tie.
Popovac
Popovec, hungare Baranyabán estas vilaĝo kaj samtempe centro de municipo en Kroatio, en distrikto Osijek-Baranja. Ankoraŭ 2 vilaĝoj apartenas al la municipo. La historia hungara loknomo estis Baan, foje Bann aŭ Bán, poste la nomo ŝanĝiĝis pro la unueca poŝta servo.
Situo
Popovec situas sur ebenaĵo, fine de mallonga sakovojo.
Historio
La vilaĝo estis loĝata dum la romianoj. Post la turka erao alvenis diversaj popoloj, interalie serboj kaj germanoj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Baranya (reĝa departemento), al distrikto de Siklós, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1945 tio estis parto de Hungario (apartenanta al distrikto de Villány), ekde 1991 de Kroatio. Post la 2-a mondmilito la germanoj estis deportitaj.
Famuloj
En la vilaĝo naskiĝis:
Robin Hood: La Legendo de Sherwood
Robin Hood: La Legendo de Sherwood (originallingve Robin Hood: The Legend of Sherwood) estas videoludo publikigita en 2002 ludebla per Mac OS X, Vindozo kaj Linukso.
Priskribo
Ludo havas tri nivelojn de facileco - la plej facila nivelo ebligas aŭtomatan resanigon de roluloj (se ili ne batalas).
Antaŭ ĉiu misio la ludanto komencas en Sherwood, kie li devas elekti rolulojn, kiuj iros batali en sekva misio. Foje la ludo mem diras al la ludanto, kiun karakteron oni devas nepre havi dum la misio. Restaj roluloj dum la misio povas produkti diversajn produktojn, ekzemple sakojn kun mono, ŝtonoj, bieron, pomojn, sagojn aŭ trejni en la batalo aŭ en la arkpafado.
Roluloj
Ĉiu rolulo havas propran kapablecon, kiel uzi la kuracherbon aŭ ĵeti sakojn plenaj je mono por distri la soldatojn.
Koloroj de la soldatoj
Bluaj: soldatoj de la ŝerifo de Nottingham.
Flavaj: soldatoj de Londshan.
Ruĝaj: soldatoj de Sketlok kaj de Gay Gysburn.
Nigraj: gvardioj senigitaj je la Princo Johano.
Verdaj: soldatoj de Ser Renalph kaj de Goodwin.
La koloro de la soldatoj indikas ankaŭ la forton de la soldatoj mem. La bluaj soldatoj estas la plej malfortaj kaj la nigraj estas la plej fortaj. La verdaj soldatoj estas fortaj kiel la flavaj.
Porț
Porț [porc] (hungare: Porc) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Șimleu Silvaniei. En 1910 ĝi havis 393 loĝantojn (rumanoj); en 1992 330 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1477. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szilágy vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Marca.
16544 Hochlehnert
16544 Hochlehnert estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la germanaj astronomoj Freimut Börngen kaj Lutz D. Schmadel elde la Observatorio Karl Schwarzschild en Tautenburg (Germanio).
Nomo
Ĝia nomo honoras Horst Hochlehnert (naskiĝis en 1944), konatan germanan radiologiiston, operanton de amatora radio kaj bonan amikon de la dua malkovrinto. La nomo estis donita okaze de lia 60-a naskotago.
Ramburg
La burgo Ramburg estas la ruino de montburgo supre de la vilaĝo Ramberg, en la distrikto Südliche Weinstraße, germana federacia lando Rejnlando-Palatinato.
Batalo de Tel el-Kebir
La Batalo de Tel el-Kebir aŭ el-Tal el-Kebir okazis inter la armeoj de egipta insurekcio estrita de Ahmed Urabi kaj la Brita ĉe Tall al Kabir en la 13a de Septembro 1882. Post malkontentaj egiptaj oficiroj kun Urabi ribelis en 1882, la Unuiĝinta Reĝlando reagis por protekti siajn financajn kaj ekspansiismajn interesojn en la lando, kaj partikulare rilate al la Sueza Kanalo. Laŭ la okcidentaj fontoj mortis nur 57 britoj dum 1 396 egiptaj, krom duobla nombro de vunditoj.
2318 Lubarsky
2318 Lubarsky estas asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la 24-an de septembro 1960 de la kunlaborado de la usona astronomo Tom Gehrels kaj la nederlandaj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la observatorio de Leiden.
Tom Gehrels fotis ĝin per la Schmidt-teleskopo de 48 coloj (122 cm) de la Observatorio de la Monto Palomar (apud San-Diego) kaj sendis la en Nederlandon, kie la geedzoj Ingrid kaj Cornelis van Houten ekzamenis ilin.
Nomo
Ĝia nomo honoras la sovetan disidenton kaj astrofizikiston Kronid Arkadjeviĉ Ljubarskij (cirile Кронид Аркадьевич Любарский'', 1934 — 1996), amiko de Tom Gehrels.
Abingdon (Oxfordshire)
Abingdon estas antikva urbo en Oxfordshire, Anglio. Ĝi situas apud la Tamizo, ok mejlojn sude de Oksfordo. Antaŭe ĝi estis la ĉefurbo de Berkshire. Ĝi enhavas ĉirkaŭ 36 mil loĝantojn.
Reĝa Muzeo por Mez-Afriko (Belgio)
La AfrikoMuzeo (nederlande : AfricaMuseum) estas la nova nomo por la renovigita kaj repensita antaŭe nomata Reĝa Muzeo por Mez-Afriko, etnografia kaj naturhistoria muzeo pri la iama belga kolonio, Krom Kongo (la aktuala Demokratia Respubliko Kongo, DRC), la belga kolonia imperio ankaŭ inkluzivis en Afriko Ruanda-Urundi, kiu fariĝos Ruando kaj Burundo post la sendependeco en 1960. La konstanta kolekto aspektis eksmoda kaj uzis rasisman scenografion laŭ la nuntempaj normoj. La eksa Reĝa Muzeo por Mez-Afriko kiu havis tutmondan renomon  estis nomata 'la tutlasta kolonia muzeo en la mondo'
La muzeo kaj en la pasinteco kaj nuntempe funkcias samtempe kiel sicenca instituto kun grava dokumenta centro pri la kulturo kaj naturo de Afriko.
La muzeo ekestis en 1897 rezulte de kolonia ekspozicio kaj ĝis 1960 (la jaro de la sendependeco) la muzeo estis financita de la belga Ministerio de la Kolonioj kaj ludis gravan rolon en la reprezentado de Afriko, la afrikanoj kaj en la gloro de la kolonio kaj ĝiaj fondintoj,
Post kvin jaroj de renovigaj laboroj la muzeo remalfermiĝis en decembro 2018. Ĝi havas ekspozician areon de 11 000 m² kaj la muzeo ankaŭ montras pli afrikecan vizaĝon.
Abingdon (Oxfordshire)
Historio
Abingdon estis loĝata ekde la ferepoko kaj la restaĵoj de ferepoka fortikaĵo (daŭre uzata de la romianoj) restas sub la urbocentro.
Izabelė Ožiūnienė
Izabelė Ožiūnienė (naskiĝis la en vilaĝo Auksučiai, distrikto Šiauliai; mortis 2008) pedagogino, instruis en mezlernejo de Kretinga kaj esperantistino. Estis unu el la plej aktivaj esperantistoj en Klaipėda regiono. Ŝi instruis Esperanton en multaj fonditaj E-rondetoj, prelegis en lektorejoj. Pro aktiva esperantista laboro ŝi estis honorita de distrikta kulturfakto per honoraĵoj. Dum lecionoj ŝi multe kantis; la kantojn ŝi mem tradukis el litova lingvo aŭ kreis novajn.
Abingdon (Oxfordshire)
Historio
Ĉ.675 fondiĝis Abatejo Abingdon.
Dum la 13-a kaj 14-a jarcentoj la urbo estis grava komerc-loko por kulturistoj kaj la lan- kaj drap- industrioj. En 1337 okazis tumulto kiam la loĝantoj protestis kontraŭ la abateja kontrolo de la bazaro: ili mortigis plurajn monaĥojn.
Reĝa Muzeo por Mez-Afriko (Belgio)
Nova estas ke la konstanta ekspozicio renoviĝis kaj ke pli da atento estas dediĉata al la historio de la kolonia periodo, pri kio okazis en Afriko kun pli kritika rigardo al la kolonia pasinteco kiu estis antaŭe tro unuflanka rakonto.
Abingdon (Oxfordshire)
Historio
Post la fermiĝo de la abatejo en 1538 la urbo malprosperis. Eduardo la 6-a (Anglio) fondis almozdomojn por malriĉuloj. En 1555 la popolo plendis al Maria la 1-a (Anglio) pro sia mizera stato.
Reĝa Muzeo por Mez-Afriko (Belgio)
Kolektoj
La muzeo hejmigis antaŭe esceptajn kolektojn el iamaj kolonioj en Centra Afriko. Ĝi posedas la plej riĉan kaj plej faman kolekton de etnografiaj objektoj de Centra Afriko kaj la kompletajn arkivojn de Henry Morton Stanley.
Abingdon (Oxfordshire)
Historio
La konstruo de kanaloj dum la 18-a jarcento reprosperigis Abingdon, kiu iĝis kunigilo inter Londono kaj Bristol, Birmingham kaj aliaj industriaj centroj.
Reĝa Muzeo por Mez-Afriko (Belgio)
Kolektoj
Ekde la fino de 2018 la ekspoziciaj spacoj pritraktas ses temajn zonojn, interalie unu pri biologio kaj biodiverseco, alia pri artoj. Ankoraŭ alia zono traktas diversajn vivo-etapojn kiel naskiĝo, geedzeco, povo kaj morto. Ankoraŭ alia zono temas pri la riĉeco de Afriko, kun ne nur atento pri subteraj riĉecoj aŭ ligno, sed ankaŭ pri ĝia ĉefe juna loĝantaro.
La Chaux-de-Fonds
La Chaux-de-Fonds estis la tria plej granda franclingva urbo en Svislando laŭ loĝantaro (37023 je la 31-a de decembro 2007) kaj la plej granda urbo de la Kantono Neŭŝatelo. Pro la nova surfaco de la urbo Neuchâtel, kiu akiris teritoriojn de najbaraj vilaĝoj, ekde 2022 Neuchâtel estas pli granda ol La Chaux-de-Fonds. Oni nomas la komunumon "urbo de utopio", pro ĝia aŭdaca plano, la ekonomia memstareco en siatempe izolita loko, kaj la socia avangardeco. Ĝi iĝis ĉefurbo de horloĝa industrio.
Reĝa Muzeo por Mez-Afriko (Belgio)
Scienca graveco
Ĝi estis unu el la dek unu sciencaj federaciaj institucioj en Belgio, situante en la Parko de Tervuren, oriente de Bruselo. La scienca intereso de la institucio etendiĝas super kvin diversaj kampoj :
Kritiko
Iuj kritikas la novan nomon 'Afrikamuseum' pro la fakto ke la muzeo ĉefe traktas centran Afrikon kaj ne tutan Afrikon"
Atia
Atia (hungare: Atyha, atjha) estas vilaĝo en Rumanio ĉe la okcidenta piedo de Montaro Gurghiu en la baseno de Târnava Mică nord-nordokcidente de Odorheiu Secuiesc. En 1910 ĝi havis 1 609 loĝantojn (hungaroj); en 1992 341 (99% hungaroj). Ĝi estis unue menciita skribe en 1567. En la komenco de la 19-a jarcento estis grava potfarejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario (Udvarhely vármegye). Administre ĝi apartenas al Corund.
Reĝa Muzeo por Mez-Afriko (Belgio)
Kritiko
En Belgio vivas ĉirkaŭ 250 000 afrikdevenajn homojn (2018). Laŭ Stella Nyanchama, aktivisto por la malkoloniigo de la spiritoj en Belgio, la plej multaj Afriko-muzeoj en Eŭropo ne estas aferkoncernaj por la afrika diasporo, ankaŭ ĉar la kolekto kutime ne estas farata de ili kun kolekto kiu estis organizita kiel kolonia heredaĵo. La afrika artistino Laura Nsengiyumva konsideras la spacon kreitan por la afrika Diasporo en Belgio kiel "katastrofa" kaj aldonis ke multaj el ŝiaj rekomendoj estis ignoritaj. Laŭ Kiza Magendane, nederlanda verkisto de konga origino, oni ekcias en la muzeo multon pri la kulturoj kaj ritoj de la afrika kontinento, sed li opinias ke la muzeo ne sufiĉe prilumas la kolonian pasintecon.
Ne eblas malfari la historion, sed korekte ĝin reverki, tion celis la reorientigo de la muzeo. Gazeto en la svahilan raportas ke plej multaj nuntempaj belgoj ne komprenas la koloniajn krimojn de sia lando, ĉar la kolonia historio ne estas vere instruata en belgaj lernejoj kaj nek bone kontekstuate de tiaj muzeoj.
Dokumenta filmo
La dokumenta filmo "Palimpsest of the Africa Museum" (2018) de Matthias De Groof kunlabore kun Mona Mpembele, sin demandas kio, post pli ol 100 jaroj da ekzisto, malhelpas kompletan senkolonigon de la muzeo kiu la plej granda kolonia muzeo en la monda kaj simbolo de aroganteco vidalvide de la ne-okcidentan.
Eksteraj ligiloj
(nl) Oficiala retejo de la muzeo
La Chaux-de-Fonds
En la jaro 2009 la urboj La Chaux-de-Fonds kaj Le Locle (eo: Loklo) estis kune deklaritaj monda heredaĵo de UNESKO.
Reĝa Muzeo por Mez-Afriko (Belgio)
Eksteraj ligiloj
(fr) Africa Museum (Berg en Dal, Nederlando)
La Chaux-de-Fonds
Geografio
La Chaux-de-Fonds situas je alteco de inter 992 kaj 1100 m, en la montaro Ĵuraso kaj la svisa Kantono Neŭŝatelo.
Reĝa Muzeo por Mez-Afriko (Belgio)
Vidu ankaŭ
Libera Ŝtato Kongo
La Chaux-de-Fonds
Geografio
La najbaraj komunumoj de La Chaux-de-Fonds estas Les Planchettes, Le Locle, La Sagne kaj Val-de-Ruz en Kantono Neŭŝatelo, Renan kaj La Ferrière en Kantono Berno, Les Bois en Kantono Ĵuraso, kaj Fournet-Blancheroche, Bonnétage kaj Grand'Combe-des-Bois en Francio.
Trafiko
De La Chaux-de-Fonds eliras fervojlinioj de Svisaj Federaciaj Fervojoj al Bielo kaj al Neŭŝatelo. Kaj ĝi estas nodo de la Neuŝatelaj Fervojoj, kiu funkciigas lokan tramreton respektive etŝpurfervojreton. Tra la Vue-des-Alpes-Tunelo kaj -Pasejo la urbo per la kantona aŭtovojo J20 estas konektita kun la kantona ĉefurbo Neŭŝatelo kaj la svisa aŭtovojo A5. La urbo disponas ankaŭ pri efika trolejbuso kaj busreto.
Telegramo de Zimmermann
La Telegramo de Zimmermann (ankaŭ: Zimmermann-telegramo) estis malĉifrita telegramo, kiun sendis Arthur Zimmermann - germana ŝtatsekretaro pri eksteraj aferoj – la 19-an de januaro 1917 tra la germana ambasadejo en Vaŝingtono al germana komisiito en Meksiko.
En tiu telegramo, ofertis li teritorian gajnon de Meksiko malfavore je Usono, se Meksiko partoprenas la unuan mondmiliton en flanko de Germanio. La telegramon kaptis la brita sekretservo kaj malĉifris ĝin. Tiu telegramo helpis la usonan registaron konvinki la loĝantaron pri neceso de milita partopreno de Usono en la unua mondmilito. Oni publikigis la tekston en Usono, en la New York Times, la 1-an de marto, monaton post la malĉifro. Usono deklaris militon la 6-an de aprilo 1917.
La Chaux-de-Fonds
Ekonomio
En sia eldono de 1836, la Dictionnaire géographique-statistique de la Suisse jam raportis: „Kiel Le Locle, La Chaux-de-Fonds estas unu el la centroj de la neŭŝatela industrio, precipe de la horloĝo. En 1832, 54,332 kazoj estis faritaj tie, inkluzive de 9,033 en oro kaj 45,299 en arĝento. La labordivido en ĉi tiu parto estas tie puŝita, por tiel diri, al siaj plej ekstremaj limoj. Komercaj rilatoj tie estas tre ampleksaj .»
Hodiaŭ ĝi ankoraŭ estas, kun la najbara urbo Le Locle, tre grava horloĝa centro kaj gastigas multajn horloĝproduktantojn (TAG Heuer, Girard-Perregaux, 88 rue du Rhône, Certina, Audemars Piguet...). Dum la plimulto de la grandaj horloĝaj aŭ mekanikaj firmaoj, en la 1970-aj jaroj, ankoraŭ apartenis al individuoj aŭ familioj de aŭ loĝantaj en la urbo aŭ regiono, hodiaŭ ili preskaŭ ĉiuj transiris en la manojn de firmaoj aŭ naciaj aŭ internaciaj grupoj, kies ĉefsidejo estas aliloke. .
Kulturo
La kultura vivo en La Chaux-de-Fonds estas aparte riĉa; pluraj kinejoj, muzikhalo, la popola romanda teatro. Inter la vidindaĵoj estas la
Arta muzeo,
Internacia Horloĝa Muzeo.
Monda kulturheredaĵo de Unesko
La Chaux-de-Fonds kaj Le Locle estis kune deklaritaj monda heredaĵo de UNESKO en la jaro 2009. La horloĝaj urboj Le Locle kaj La Chaux-de-Fonds kune ricevis rekonon de Unesko pro sia escepta universala valoro. Aliaj svisaj lokoj sur la listo de monda heredaĵo de Unesko estas ekzemple la Malnova Urbo de Berno, la Retia Fervojo, kaj la Abatejo kaj Monaĥejo Sankt-Galo.
Esperanto-Movado
La Chaux-de-Fonds povas esti konsiderata kiel Esperanto-ĉefurbo de Svislando. Ĝi estas la sidejo de diversaj gravaj Esperanto-institucioj kun nacia kaj internacia signifo kaj renomo.
Ekde 1975 en la urbo situas Kultura Centro Esperantista (KCE). En 1980 tie fondiĝis LF-koop, en 1998 estis lanĉita Pakto por la Esperanta Civito, en 2004 estis fondita Feminisma Esperanta Movado. La domo de KCE (vidu foton) situas en strato Postiers 27. Tuj apude situas la Esperanto-Verdejo (vidu foton) je vojkruciĝo Rue du Succès - rue des Recrêtes.
En La Chaux-de-Fonds okazis Ido-kongreso (1972), SAT-kongreso (12-19 julio 2003), Kultura Esperanto-Festivalo (9-15 aŭgusto 2020), zorge de KCE.
En 2006 kaj 2009 La Chaux-de-Fonds gastigis la Ĝeneralan Kunvenon de Svisa Esperanto-Societo.
De la 13-a ĝis la 16-a de majo 2015 okazis en Svislando, en Neŭŝatelo kaj en la Centro de Dokumentado kaj Esploro pri la Lingvo Internacia (CDELI) de La Chaux-de-Fonds, la Tria Tutmonda Kolokvo pri instruado de Esperanto, organizita de ILEI.
De septembro 2016 al februaro 2020 okazis lingva kafejo en la turo Espacité kun la sistemo unu tablo - unu lingvo. Esperanto aperas inter pli ol dek lingvoj. Prizorgis la programon Svisa Esperanto-Societo.
En La Chaux-de-Fonds interalie rezidas la geedzoj Claude Gacond kaj Andrée Gacond, Mireille Grosjean, Giorgio Silfer.
Se vi vizitas la historian muzeon, petu pri la esperantlingva priskribo de la kolektoj.
La Esperanta Civito
Ĉaŭdefono (fr: La Chaux-de-Fonds) pro la fondo de la Pakto, Sabloneto (it: Sabionetta) pro la promulgo de la Konstitucia Ĉarto kaj Loklo (fr; Le Locle) pro la unua parlamenta sesio de la Esperanta Civito estas ĉiuj lokoj kun kiuj la esperanta civito estas historie plej ligita, krom esti enskribitaj en la listo de Monda Kulturheredaĵo de Unesko.
Reĝa Muzeo por Mez-Afriko (Belgio)
Vidu ankaŭ
Patrice Lumumba
Demokratia Respubliko Kongo
Koloniismo
Riquet (pariza metrostacio)
Riquet [ʁikɛ] estas stacio de la Metroo de Parizo sur linio 7, en la 19-a arondismento de Parizo.
Stacio
La stacio estis malfermita en 1910.
Ĝi omaĝas al franca inĝeniero Pierre-Paul Riquet (barono de Bonrepos) (Béziers, 1604 -­ Toulouse, 1680) kiu elpensis kaj realigis, ekde 1666, la konstruadon de la Sudfranca Kanalo (: Canal du Midi), finplenumitan de siaj filoj en 1681.
Abingdon (Oxfordshire)
Historio
De 1929 al 1980 estis aŭtomobil-fabriko. Ĝis 1999 estis bierfarejo. Hodiaŭ apudas sciencaj esplorejoj, kaj multaj loĝantoj navetas al Londono kaj Oksfordo.
Dum la 16-a jarcento Abingdon iĝis la ĉefurbo de Berkshire, kie okazis asizaj tribunaloj. En 1974, kiam okazis reformo de la lokaj instancoj de Anglio, ĝi iĝis parto de Oxfordshire.
Vizitindaĵoj
Estas multaj antikvaj konstruaĵoj en Abingdon, inter kiuj:
Antal Siposs
Antal Siposs naskiĝis la  1839 en Hungara reĝlando en Ipolyság (nuntempa Šahy en Slovakio). Li mortis la 1923 en Révfülöp.
Biografio
Antal Siposs lernis muzikon jam en la familio, poste en Budapeŝto. Li komencis sian karieron kiel muzika instruisto. En 1858 li koncertis, kiun vidis Franz Liszt, sekve li estis invitita al Weimar. Post 2 jaroj li hejmenvenis kaj li koncertadis en la tuta lando. Ekde 1864 li koncertadis en Vieno, poste en Prago, fine li revenis al Pest (urbo). En 1874 li fondis privatan muzikan akademion, kie li instruis longe, sed dume li komponadis.
La Chaux-de-Fonds
Famaj civitanoj
En La Chaux-de-Fonds naskiĝis interalie la arkitekto Le Corbusier en 1887, la verkisto Blaise Cendrars en 1887, la inĝeniero kaj aŭtokonstruisto Louis Chevrolet, la sekretario de la Kominterno-estraro Jules Humbert-Droz. La unuaj du samjare kiel Esperanto (1887). Plie menciindas, ke la pentrista dinastio Robert (dek du pentristoj) devenas de La Chaux-de-Fonds; la plej fama estas Léopold Robert (1794-1835), kiu donis sian nomon al la granda centra avenuo de la urbo. Mireille Grosjean membras en tiu familio Robert.
Duiliono
Duiliono estas miliono da milionoj, 1012, aŭ 1.000.000.000.000 (12 nuloj). Tiu termino estas preferinda ol ĝia sinonimo biliono, kiu foje estas erarema por alilingvanoj.
Diferenco kun miliardo
Notu, ke usona billion ("bi-" respektivas al "du-") kaj similaj vortoj en kelkaj aliaj lingvoj estas nur 109, Esperanta miliardo. Tiu vortuzo, nomata "mallonga skalo", estas oficiala ne nur en la anglalingvaj landoj, sed ankaŭ en Brazilo, Grekio, Porto-Riko, Rusio kaj Turkio.
La Chaux-de-Fonds
De koloniigo ĝis komunumo
La unua dokumenta mencio de La Chaux-de-Fonds datiĝas el la jaro 1350 kiel Chaz de Fonz.
En la Epipaleolitika periodo (10300 - 9000 a.K.), kelkaj restaĵoj atestas la nuntempan homan ĉeeston de Kro Magnon-homo en la regiono, ekzemple ĉe la kaverno Bichon en la Doubs-marbordo kie homa kranio kaj aliaj fragmentoj estis malkovritaj en 1956.
Estas vojeto nomata "vojeto de la romianoj", kies toponimio restas neklara kaj ĉirkaŭ kiu neniuj arkeologiaj elfosadoj estis entreprenitaj, ĉar la oficiala historio komenciĝas multe pli malfrue ol la romia epoko.
La unuaj setlantoj verŝajne alvenis en la 11-a aŭ 12-a jarcento al la Neŭŝatela Montoj kaj estis ĉefe el Val-de-Ruz, regiono kiu tiam apartenis al la reĝlando de Valangin. En tiu tempo, la montoj estis kovritaj per kio estas nomita la Noires Joux (la arbaro) kaj la fundoj de la valoj estis marĉaj. Tial, la tero unue devas esti malbarita antaŭ ol ĝi povas esti ekspluatata. Longe la montoj de Valangin estis uzataj nur por la somerado de brutaro. La setlantoj unue alvenas en la valoj de La Sagne kaj Le Locle, ĉar la unua pado ne pasas super la grundo de Chaux-de-Fonds. Malgraŭ la severa klimato kaj la neproduktema grundo, setlantoj finfine ekloĝis meze de la 14-a jarcento en la montoj kaj estis liberigitaj de certaj devoj fare de la sinjoro de Valangin, tio certe por antaŭenigi sian starigon kaj kompensi la mankon de gajno ligita al la malbonaj teroj de la montoj. Liberuloj estas nomataj frankoj de galantaĵoj.
La teritorio de La Chaux-de-Fonds do unue estis uzata de la loĝantoj de Fontainemelon por somerado. Sed de 1358, la unuaj tutjaraj setlantoj estas listigitaj, ĉiuj de Fontainemelon. Tamen, ili ne apartenas al la Clos de la Franchise kaj tial ne favoras la statuson de franc-habergantoj kiel la Sagnards aŭ la Loclois. Ekde la deksesa jarcento, estis ĉi-lastaj kiuj komencis loĝi La Chaux-de-Fonds, kaj ne plu homoj de Val-de-Ruz, ĉar la Clos de la Franchise komencis esti troloĝata.
En 1510, La Chaux-de-Fonds havis 45 luantoj, ĉiuj farmistoj, kaj heterogene distribuita sur la teritorio. La unua preĝejo en la vilaĝo certe estis konstruita en 1523 kaj la reformado alvenis en 1528. Ĉar la senjoreco de Valangin estis aliancano de Berno, protestantismo rapide disvastiĝis. Ĝis 1656, La Chaux-de-Fonds daŭre estis parto de la urbodomo de Valangin. Daŭris ĝis decembro ke la duko Henriko la 2-a de Orléans-Longueville subskribis la akton de konstruo de la nova urbodomo en Rueno. La Chaux-de-Fonds do estas municipo en sia propra rajto kaj Abraham Robert iĝas ĝia unua urbestro. Tiel la paroĥo ankaŭ iĝas administra kaj juĝa unuo dotita per tribunalo de malalta justeco.
Komenco de la horloĝfarado
Dum la svisa horloĝfarado naskiĝis en Ĝenevo en la 16-a jarcento post la malpermeso de Jean Calvin de surporto de ornamaj objektoj18, ĝi rapide alvenis en la terojn de La Chaux-de-Fonnières. La kamparanoj de la Montoj ĉiam havis metiajn aspirojn por okupi siajn longajn vesperojn, kiel ligno aŭ ferlaboro. En la 17-a jarcento, interŝanĝoj inter regionoj estis multaj kaj la viroj de la Neŭŝatelaj montoj ofte vizitis la foirojn. Krome, metiistoj multe vojaĝas, kio instigas la enkondukon de horloĝscio en La Chaux-de-Fonds.
Ĉar la populacio de la Montoj pliiĝis konstante en la 17-a jarcento, la agrikulturaj biendomoj iĝis pli kaj pli malgrandaj, kio implicis la bezonon praktiki alian enspezigan agadon ĉe la randoj de agrikulturo. Ĝuste en tiu ĉi kunteksto disvastiĝas kamparanaj horloĝistoj. Krome, en La Chaux-de-Fonds aperas ankaŭ puntofarado, kiu alportas plian enspezon al domanaroj. Estis unue grandvoluma horloĝo kiu aperis en la Neŭŝatelaj montoj, poste horloĝoj (konataj kiel Neŭŝatelaj horloĝoj) kaj finfine horloĝoj en la dua duono de la 17-a jarcento.
La komenco de la 18-a jarcento estis markita per la transiro de Neŭŝatelo en la manojn de la reĝo de Prusio (en 1707). Ĝis tiam, Neŭŝatelo havis siajn proprajn gvidantojn (la senjoreco de Valangin, unue sub la sino de la episkopejo de Bazelo, pasis en Neŭŝatelan manojn en 159219). Ĉi tiu distanco de la suvereno garantias al Neŭŝatelo certan sendependecon, estante certigita pri bona protekto. Kvankam la Chaux-de-Fonniers ŝajnas kontentaj pri tiu elekto, alia problemo kaŭzas ilian malkontenton: ili sentas sin malfavorataj kompare kun la Marbordo kiu tenas preskaŭ la tutan potencon en la Ŝtata Konsilio.