cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
KARE
KARE estas Esperanto-klubo en Kievo, Ukrainio.
NGC 7726
NGC 7726 (aliaj indikoj — UGC 12721, MCG 4-55-40, ZWG 476.98, DRCG 37-67, PGC 72024) estas galaksio en konstelacio Pegazo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Anglosaksa lingvo
La angla lingvo inter 500-1000, inter la ĝermanaj invadoj en Brition dum la disfalo de la roma imperio kaj la alveno de Vilhelmo la Konkerinto en 1066, estas la epoko de la malnovangla aŭ la anglosaksa lingvo. Ĝi estis antikva ĝermana lingvo, sen la influo de la franca kaj la latina; ĝi estis lingvo kun kvar kazoj. Ĝi estas la lingvo de Beowulf. Ĝia kodo de ISO 639 estas ang.
Post la anglosaksa, post 1000, venis la meza angla lingvo.
Lingva noto
Dum la termino malnovangla lingvo en Esperanto estas akceptebla alternativa formo al la termino anglosaksa lingvo, la neologismo "oldangla", de la moderna angla vorto "old english" pri la anglosaksa ne estas kaj konsideriĝas fuŝa. Tamen, ĉar tiu formo tamen estas fojfoje uzata en literaturaj tekstoj, ĝi tamen menciiĝu ĉi-tie kiel evitinda alternativo.
Specimeno
Patro Nia:
Historio
Dum la 5-a jarcento, kiam la Romia imperio disiĝadis kaj malfortiĝis en Okcidenta Eŭropo, iuj ĝermanoj (engloj kaj saksoj) forlasis la nunan Nederlandon kaj transiris la maron al la insulo Britio. Plejparte izolita de la ĝermana de la kontinento, la ĝermana de la insulo fariĝis, iom post iom, nova lingvo: la angla.
Iuj vortoj el la latina de la mortanta imperio tiam eniris la anglan tiam, ekzemple cheese (fromaĝo, el la latina caseus), wine (vino), street (strato) kaj bishop (episkopo). El tio oni povas scii tion, kion la Romianoj donis al Britio.
La vulgaruloj de Romia Britio estis keltoj, sed la angloj pruntis tre malmulte de vortoj de la keltoj. Tamen, ja ekzistas vortoj en la angla, kiuj ekzistis en Britio eĉ antaŭ la alveno de keltoj. Unu el tiaj antaŭkeltismoj estas eenie-meenie-minie-mo (nuna prononcita kiel "ini-mini-majni-mo"). Neniu scias de kie ĉi tiu devenas, sed ĝi estas multe pli malnova ol la angla. Eble ĝi unufoje signifis, antaŭ kelkmil jaroj en britia lingvo delonge perdita, "unu-du-tri-kvar".
La angloj lernis skribi kaj legi de kristanaj misiistoj el Irlando. Tial ne tre disvastiĝis la tradicia skribomaniero de la lingvo per runoj, sed iĝis kutimo skribi la lingvon laŭ la latina alfabeto. Tiel komencis la kapdoloro pri literumado: la sonoj de latina alfabeto kaj la sono de la angla buŝo nur hazarde akordis. La angloj aldonis al sia alfabeto la vokal-literon æ (ash) kaj la runajn konsonant-literojn þ (thorn), kaj ð (edh). La lastaj du signifis, siavice, la malvoĉajn kaj voĉajn dentajn frikativojn, kaj malaperis el la alfabeto dum la venonta meza angla periodo.
La malnova angla enhavas sonojn kiuj poste malaperis. Ekzemple, ĝi havas sonon literumita kiel "gh". Ĝi estis al la Esperanta "g" kiel "ĥ" estas al "k". Eĉ hodiaŭ, "gh" ankoraŭ strange aperas en anglaj vortoj (ekz, light, rough, through), sed la sono delonge malaperis. La sono literumita kiel "th", sono nekutima inter lingvoj eŭropanaj, ankoraŭ restas en la angla (almenaŭ ekster Brooklyn).
En la 9-a jarcento, angla literaturo aperis. La plej fama estis la epopeo Beowulf.
En la 10-a jarcento la vikingoj atakis orientan Anglion kaj eĉ transloĝiĝis tien. Ilia influo super la angla vortaro estis granda: vortoj tiel vulgaraj kiel egg (ovo), eye (okulo), take (preni), sky (ĉielo), root (radiko) kaj window (fenestro), devenas de la vikingoj (aŭ la danoj, kiel la angloj nomis ilin). Window devenas de wind-eye ("vent-okulo").
La anglosaksa lingvo inspiris lingviston-verkiston J. R. R. Tolkien.
László Feleki
FELEKI László estis hungara verkisto, ĵurnalisto naskita en Satmaro la 9-an de januaro 1909 kaj mortinta en Budapeŝto la 7-an de julio 1989.
Kariero
László Feleki abiturientiĝis en Budapeŝto (1928), li estis interna kunlaboranto de Nemzeti Sport jam kiel lernanto (1927). Dum la dua mondmilito li estis soldato, de 1944 militkaptito. Reveninte en 1945 li estis ĵurnalisto de la Népsport, ties ĉefredaktoro (1949-54). Li priskribis la historion de la helsinkia olimpio (Tizenhat nap, Bp., 1953) (Dekses tagoj). Lia populara sportlibro istis titolita Kilencven perc (Naŭdek minutoj) (1954). De 1954 li estis ĉefkunlaboranto de la Ludas Matyi ĝis sia pensiuliĝo (1968). Li estis konstanta artikulisto de pluraj gazetoj (Új Tükör, Élet és Irodalom). Li verkis kvarvoluman libron pri vivo de Napoleon (1976) kaj de tiu postepoko (1979).
Porko
Porko (Sus scrofa domesticus) estas aldomigita granda dikhaŭta mamulo, el la ordo de parhufuloj, familio de suedoj, ne remaĉanta, kiun kutime oni grasigas por homa nutrado. Ĝi estas kutime konsiderata subspecio de la apro, (Sus scrofa) aŭ eĉ kiel distinga specio. Ties kap-korpa longo gamas el 0.9 al 1.8 m (35 al 71 coloj), kaj la plenkreskulo povas pezi inter 50 al 350 kg (110 al 770 funtoj). Kompare kun aliaj Cetartiodaktiluloj, ties kapo estas relative longa, pintoforma, kaj sen verukoj. Cetartiodaktiluloj estas ĝenerale herbivoruloj, sed la aldomigita porko estas ĉiomanĝanto, kiel ties natura parenco.
Inter homoj
Ĝi havas diversajn subspeciojn laŭ breda celo. Ĝi estis origine bredita por akiri viandon, grason (lardon), el kiuj nun gravas ĉefe la vianda celo (porkaĵo). Dum la speciokrucigoj, oni celas rapide kreskantan porkon rilate al la donita furaĝo. Ĝi estas tre fekunda besto, havante 5-12 porkidojn, tiel ĝi povas sin pli facile reprodukti kaj multobligi ol aliaj bestoj kompare kun 1-2 idoj (kaze de bovo, ĉevalo, ŝafo). Ĝia bleko estas nomita la grunto.
Ĝia viando estas ŝatata en la neislamaj landoj, ĉar la muslima Halalo (same kiel judisma koŝera regularo) malpermesas manĝadon de porkoviando. Ekzemple, same en hispana kiel en tajvana kuir-artoj oni manĝas kiel viandon ĉion venantan el korpo de porko: ŝinkon, kolbasojn, orelojn, muzelon, lardon, eĉ ĝian sangon. En Brazilo, la nazo, oreloj kaj piedoj estas rigarditaj kiel noblaj viandoj, male, en Usono oni uzas ilin kiel manĝo al hundoj. En Hispanujo ĝi aparte abundas en la regionoj Ekstremaduro kaj Andaluzujo, per la glanoj de kies multaj anzinoj ili nutriĝas, libere vivante en la kamparo. Krome ankaŭ felo, haroj kaj ostoj estas uzitaj por industriaj celoj. Lastatempe, porkoj, kaj ĉefe la pendventra porko, estasuzitaj kiel maskotoj.
Aspekto
La hejma porko tipe havas grandajn kapojn, kun longa muzelo kiu estas plifortigita per speciala antaŭnaza osto kaj disko de kartilago ĉe la pinto. La muzelo estas uzata de la porko por elfosi engrunde por serĉi manĝon, kaj estas tre sensiva sentorgano. La dentara formulo de plenkreskaj porkoj estas 3.1.4.3/3.1.4.3, kio havigas totalon de 44 dentoj. La malantaŭa dento estas adaptita al muelado. Ĉe maskloj la kaninaj dentoj povas formi dentegojn, kiuj kreskas kontinue kaj estas akrigitaj per konstanta raspado de unu kontraŭ alia.
Estas kvar fingroj kun hufoj ĉe ĉiu piedo, kun la du pli grandaj centraj fingroj eltenantaj plej el la pezo, dum ankaŭ la aliaj du eskteraj estas uzataj sur milda grundo.
Plej aldomigitaj porkoj havas malabundan hararon kovrantan ties haŭton, kvankam oni bredas ankaŭ lankovritan rason Mangalico.
Taksonomio
La hejma porko estas plej ofte konsiderta subspecio de apro, kii ricevis la nomon Sus scrofa de Carl Linnaeus en 1758; sekve de tio, la formala nomo de la aldomigita porko estas Sus scrofa domesticus. Tamen, en 1777, Johann Christian Polycarp Erxleben klasigis la hejman porkon kiel specio separata el la apro. Li donis al ĝi la nomon Sus domesticus, kiu estas ankoraŭ uzata de kelkaj taksonomistoj.
Historio
Arkeologia pruvaro indikas ke porkoj estis malsovaĝigitaj de apro jam en jaroj 13,000-12,700 a.K. en la Proksima Oriento en la Tigrisa Baseno estantaj administritaj en natura medio laŭ maniero simila al la maniero kiel ili estas administritaj fare de iuj nuntempaj novgvineanoj. Restaĵoj de porkoj estis datitaj al pli frue ol 11,400 a.K. en Kipro. Tiuj bestoj devis deveni el la kontinento, kio indikas malsovaĝigon faritan en la apuda kontinento ĉirkaŭ tiam. Okazis ankaŭ aparta malsovaĝigo en Ĉinio kiu okazis antaŭ proksimume 8000 jaroj.
(8517) 1992 BB5
(8517) 1992 BB5 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japanaj astronomoj Sejĝi Ueda kaj Hiroŝi Kaneda elde la observatorio de Kuŝiro en Hokajdo (Japanio).
Riaz
Riaz (malnova germanlingva nomo Zum Rad) estas komunumo en la distrikto Grejerco en Kantono Friburgo, Svislando. Ĝi havis 2181 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.
Geografio
Riaz situas en la Friburga Mezlando, sude de la distriktĉefurbo Bulle, proksimume 1 kilometron okcidente de la Lago de Grejerco. Tra riaz fluas la rojo Sionge, alfluanto de la Lago de Grejerco. La komunumo konsistas el la vilaĝo Riaz kun grandaj novaj loĝkvartaloj kaj la setlejoj L'Etrey kaj Joulin.
La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 7,76 km², de kiuj 25,7% estas kovritaj de arbaro, 62,0% servas por agrikulturo kaj 12,2% por setlado.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Riaz limas en nordo al Marsens, en oriento al Echarlens, en sudo al Bulle, en sudsudokcidento al Vuadens, en sudokcidento al Vaulruz, kaj en okcidento al Sâles.
Trafiko
Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo n-ro 12 kaj la svisa aŭtovojo A12, kies plej proksima alveturejo estas en Bulle rekte sude de la komunumo. Konekta vojo kondukas de Riaz al Corbières. Per tri buslinioj de la entrepreno Transporto Publika Friburga la komunumo estas bone konektita al la publika transportreto.
Historio
La unua dokumenta mencio de Riaz datiĝas el la jaro 900 kiel Villa Roda. En nordo de la komunumo situas la ruino de la romia marsotemplo, kiu estis nomdona por la najbara komunumo Marsens. Dum mezepoko Riaz estis havaĵo de la episkopo de Laŭzano. En 1537 riaz fariĝis havaĵo de la urbo Friburgo. Ek de la jaro 1555 Riaz apartenis al la Voktejo Grejerco, el kiu fariĝis en la jaro 1798 la distrikto Grejerco.
Porko
Historio
DNA indico de subfosiliaj restaĵoj de dentoj kaj makzeloj de neolitikaj porkoj montras ke la unuaj porkoj en Eŭropo estis alportitaj de la Proksima Oriento. Tio stimulis la malsovaĝigon de loka eŭropa apro rezultiganta trian malsovaĝigan okazaĵon en kiu la genoj de Proksima Oriento formortis en eŭropaj porkoj. Modernaj malsovaĵigitaj porkoj implikis kompleksajn interŝanĝojn, kun eŭropa malsovaĝigantaj linioj estantaj eksportitaj en victurno al la praa Proksima Oriento. Historiaj registroj indikas ke aziaj porkoj estis prezentitaj en Eŭropon dum la 18-a kaj komenco de la 19-a jarcentoj.
La fleksebla naturo kaj ĉiovora dieto de la apro permesis al fruaj homoj malsovaĝigi ĝin volonte. Porkoj estis plejparte uzitaj por manĝaĵo, sed fruaj civilizoj ankaŭ uzis la felojn de la porkoj por ŝildoj, ostojn por iloj kaj armiloj, kaj haregojn por brosoj. En Hindio, porkoj estis malsovaĝigitaj por longa tempo, plejparte en Goao kaj kelkaj kamparaj lokoj, por porknecesejoj. Kvankam ekologie logikaj same kiel ekonomiaj, porknecesejoj malkreskas en populareco kiam uzo de ekskrementaj cisternoj kaj kloakaj sistemoj pliiĝas en kamparaj lokoj.
Porkoj estis alportitaj al sudorienta Nordameriko el Eŭropo fare de de Soto kaj aliaj fruaj hispanaj esploristoj. Eskapintaj porkoj iĝis sovaĝaj kaj kaŭzis grandan damaĝon al indianoj kiuj havis neniun malsovaĵigitan brutaron. Porkoj fariĝis sovaĝaj en multaj aliaj mondopartoj (ekz. Nov-Zelando kaj norda Kvinslando) kaj kaŭzis grandan medipoluon. Sovaĝaj hibridoj de la eŭropa apro kun la porko ankaŭ estas tre interrompaj al kaj medio kaj agrikulturo (inter la 100 plej damaĝaj bestospecioj), precipe en sudorienta Sudameriko de Urugvajo ĝis Suda Mato-Groso de Brazilo (Centra-Okcidenta Regiono), kaj San-Paŭlo (ŝtato) (Sudorienta Regiono), kie ili estas konataj kiel javaporcos (de javali kaj porco, tio estas "apro-porkoj").
Kun proksimume unu milo da milionoj da individuoj vivantaj en iu tempo, la malsovaĵigita porko estas unu el la plej multnombraj mamuloj sur la planedo.
Kutimaro
Se kondiĉoj permesas, malsovaĝigitaj porkoj manĝas ade dum multaj horoj kaj poste dormas ankaŭ dum multaj horoj, kontraste al remaĉuloj kiuj tendencas manĝi por mallonga tempo kaj poste dormi ankaŭ por mallonga tempo. Porkoj estas omnivoruloj kaj estas tre multflankaj en sia manĝokonduto. Ili povas pluvivi bone per kadavromanĝado je la samaj specoj de manĝaĵoj sur kiuj homoj kaj hundoj povas vivi. En natura medio, ili estas furaĝaj bestoj, ĉefe manĝante foliojn, herbojn, radikojn, fruktojn kaj florojn. Porkoj estas inteligentaj kaj povas esti trejnitaj por plenumi multajn taskojn kaj trukojn. Lastatempe, ili ĝuis iom da populareco kiel dorlotbestoj (maskotoj), precipe la nanaj rasoj.
Nestokonstruado
Konduta trajto de porkoj kiujn ili kunhavas kun karnomanĝuloj estas nestokonstruado kaj litpretigo (kvankam modernaj bredosistemoj ofte malhelpas tion). Porkoj elfosas ekstere kaj surŝmiraĉas depresiojn (fosante per sia muzelo) kaj la femaloj (porkinoj) enkonstruas nestojn tiele por naski. Unue la porkino fosas depresion koncerne la grandecon de sia korpo. Ŝi tiam kolektas branĉetojn, herbojn kaj foliojn, kaj portas tiujn en sia buŝo al la depresio, konstruante ilin en amaseton. Ŝi fosas en pli malgranda, pli bona materialo al la centro de la tumulo uzante siajn piedojn. Kiam la tumulo atingas la deziratan altecon, ŝi metas grandajn branĉojn, ĝis 2 metrojn en longon, sur la surfaco. Ŝi eniĝas en la tumulo kaj radikoj ĉirkaŭe por krei depresion ene de la kolektita materialo. Ŝi tiam naskas en kuŝanta pozicio, kiu denove estas diferenca de aliaj artiodaktiloj kiuj kutime naskas en stara pozicio.
Idozorgado kaj mamsuĉa konduto
Kompare al la plej multaj aliaj mamuloj, porkoj montras kompleksan flegadan kaj mamsuĉan konduton. Flegado okazas ĉiujn 50-60ajn minutojn, kaj la porkino postulas stimulon de porkidoj antaŭ lakto-liverado. Sensaj enigaĵoj (vokaligo, odoroj de mamoj kaj naskofluidoj kaj hararpadronoj de la porkino) estas precipe gravaj tuj post-naskiĝo por faciligi cico-lokon de la porkidoj. Komence, la porkidoj konkuras pri pozicio ĉe la mamaro, kaj poste ĉiu porkido masaĝas ĉirkaŭ sia respektiva cico per sia muzelo, dum kiu tempo la porkino gruntas je malrapidaj, regulaj intervaloj. Ĉiu serio de gruntoj varias en frekvenco, tono kaj magnitudo, indikante la stadiojn de flegado al la porkidoj. La fazo de konkurado pri cicoj kaj de nazumo ĉe la mamaro, daŭras dum proksimume unu minuto, kaj finiĝas kiam laktofluo komenciĝas. En la tria fazo, la porkidoj tenas la cicojn en siaj buŝoj kaj suĉas per malrapidaj buŝomovoj (po unu je sekundo), kaj la indico de la gruntadaj pliiĝoj de la porkino dum ĉirkaŭ 20 sekundoj. La gruntpinto en la tria fazo de mamnutrado ne koincidas kun lakto-livero sed prefere kun la liberigo de oksitocino de la hipofizo en la sangocirkuladon. Fazo kvar koincidas kun la periodo de ĉefa laktofluo (10-20 sekundoj) kiam la porkidoj subite retiriĝas iomete de la mamaro kaj komencas suĉi per rapidaj buŝomovoj de proksimume po tri je sekundo. La porkingruntoj rapidiĝas, pli malalte en tono kaj ofte en rapidaj serioj de tri aŭ kvar, dum tiu fazo. Finfine, la fluo ĉesas kaj tiel faras la gruntadon de la porkino. La porkidoj tiam povas impeti de cico ĝis cico kaj rekomenci mamnutradon per malrapidaj movoj, aŭ nazumo ĉe la mamaro. Porkidoj masaĝas kaj mamsuĉas la cicojn de la porkino post laktofluo ĉesas kiel maniero sciigi la porkinon pri sia nutrostatuso. Tio helpas al ŝi reguligi la kvanton de lakto liberigita de tiu cico en estontaj mamnutradoj. Ju pli intensa la post-furaĝa masaĝado de cico, des pli bonege la estonteca laktoliberigo de tiu cico estos.
Cicordo
Ĉe porkoj, domin-hierarkioj povas esti formitaj en tre frua aĝo. Bredporkidoj estas tre frumaturaj kaj kelkajn minutojn post esti naskitaj, aŭ foje eĉ post sekundoj, ili provos mamsuĉi. La porkidoj estas naskitaj havantaj jam akrajn dentojn kaj ili batalas por evoluigi cicordon ĉar la antaŭaj cicoj produktas pli grandan laktokvanton. Post kiam tio iĝas establite, tiu cicordo restas stabila kaj ĉiu porketo tendencas manĝi de speciala cico aŭ grupo de cicoj. Estis montrite ke stimulo de la antaŭaj cicoj ŝajnas esti grava en kaŭzado al lakto-liverado tiel ĝi eble estos favora al la tuta liberigo por havi tiujn cicojn okupitaj per sanaj porkidoj. Uzante artefaritan porkinon por eduki grupojn de porketoj, estis determinite ke rekono de cico en speciala areo de la mamaro dependis komence de vida orientiĝo per referencpunktoj de la mamaro por trovi la areon, kaj poste de la flarsento por la pli preciza serĉo ene de tiu areo.
Sensoj
Porkoj havas panoraman vidkapablon de ĉirkaŭ 310° kaj duokulan vidkapablon de 35° ĝis 50°. Estas opiniite ke ili ne havas okulmoveblon; aliaj bestoj kiuj ne havas okulmoveblon, ekz. ŝafoj, levas siajn kapojn por vidi malproksimajn objektojn. La amplekso laŭ kiu porkoj havas kolorvidon daŭre estas fonto de iu debato, aliflanke, la ĉeesto de konusĉeloj en la retino kun du apartaj ondolongaj sentemoj (bluaj kaj verdaj) indikas ke almenaŭ iu kolorvido ĉeestas. Porkoj estas scivolemaj kaj tio devus esti memorita kiam okazas movado de ili. Se ili ne estas urĝigitaj kaj povas esplori kien ili iras antaŭen, ili povas esti movitaj per multe malpli fortostreĉo.
Porkoj havas bone evoluintan flarsenton kaj ties uzado estas profitita en Eŭropo kie ili estas trejnitaj por lokalizi subterajn trufojn. Flaraj prefere ol vidaj stimuloj estas uzitaj en la identigo de samspeciuloj. Ankaŭ aŭdado estas bone evoluinta kaj lokalizo de sonoj estas farita per movado de la kapo. Aŭdaj stimuloj estas utiligitaj grandskale de porkoj kiel komunikilo en ĉiuj sociaj agadoj. Alarmo aŭ evit-devitaj stimuloj estas elsenditaj al samspeciuloj ne nur per aŭdaj signalvortoj sed ankaŭ de feromonoj. Simile, rekonado inter la porkino kaj ŝiaj porkidoj estas farita per flaraj kaj laŭtgruntaj signalaĵoj.
Homaj uzoj
La porko estas plejparte uzita por sia viando, nome porkaĵoj kaj kolbasoj. Aliaj manĝaĵoj-manĝvaroj faritaj de porkoj estas porkaĵa kolbaso (enfermaĵoj faritaj el la intestoj), lardo, fumaĵita ŝinko, ŝinko- kaj porkaĵ-gratadoj (faritaj el la felo aŭ lardhaŭto). La kapo de porko povas esti uzita por produkti konservitan ĵeleon nomitan porkokapaĵo (foje konata kiel galantino). Ankaŭ hepato, intestoj, sango (por sangopudingo aŭ sangokolbaso), kaj alia buĉ-forĵetaĵoj de porkoj estas vaste uzita por manĝaĵo, kiel ĉe tripaĵoj, ŝmiraĵoj. En kelkaj religioj, kiel ekzemple judismo kaj Islamo, porkaĵo estas tabuo-manĝaĵo. Vidu Religiaj restriktoj sur la konsumo de porkaĵo.
La uzado de porkina lakto por homa konsumo okazis iam, sed ĉar ekzistas certaj malfacilaĵoj por akirado de ĝi, ekzistas malmulte da komerca produktado. Rara fromaĝo estas produktita en Toskanio nomita Porcorino.
Gerhard Lehmann (astronomo)
Gerhart LEHMANN (naskiĝis en 1960) estas germana amatora astronomo.
Porko
Homaj uzoj
Porka haŭto kutime estas uzita por produkti sidlok-kovraĵojn, veston, pork-lardaĵojn, kaj aliajn erojn.
Władysław Szczekowski
Władysław Szczekowski pseŭdonomo "Sztark" (naskiĝis la 14-an de februaro 1898, murdita aŭguste 1944) – diplomita subkolonelo de artilerio de Pola Militistaro, ĉefo de Ofensiva Spiona Fakultato de la 2-a Taĉmento de Ĉefa Komitato de Pola Enlanda Armeo.
Direktoro de fotografio
En kino, la kameraisto (aŭ direktoro de fotografio aŭ ĉefa fotografisto) estas ĉefulo de la fotografia fako de la produktado. Li aŭ ŝi respondecas pri la allumado, elektado de filmstoko, kaj operado de la kameraoj.
Porko
Proverboj
Ekzistas pluraj proverboj pri porko en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili :
Władysław Szczekowski
Januare 1920 sendita al rezerva bataliono de la 1-a Regimento de Kampa Artilerio. Post fino de pola-bolŝevika milito soldatservis en la 7-a Regimento de Peza Artilerio en Poznań. Novembre 1924 komencis frekventi Ordinaran Kurson de Supera Milita Lernejo en Varsovio. Post fino de la studoj kun scienca diplomo de oficiro de Ĝenerala Stabo estis atribuita oktobre 1926 al Komandantaro de la 27-a Infanteria Divizio en Kowel (nun Volina provinco). Poste soldatservis en Ĉefa Stabo de Pola Militistaro en Varsovio, en la 19-a Regimento de Kampa Artilerio kaj la 27-a Regimento de Malpeza Artilerio. En 1936 avancis ĝis majoro. Junie de la sama jaro iĝis ĉefo de la stabo de Rivera Ŝiparo de Mararmeo en Pinsk.
Porko
En homa kulturo
Ĉar porkoj estas tiom kutimaj kaj konataj bestoj, ofte aperas en literaturo kaj aliaj manifestaĵoj de la homa kulturo. Menciindas la popola rakonto de La tri porketoj, kiel tri porketoj ludas pozitivajn rolojn dum lupo funkcias kiel negativa fiulo. En la konata novelo La Besto-Farmo de George Orwell, porkoj ludas diversajn gravajn rolulojn. Tre popularaj fikciuloj de animacio estas la usona Porky Pig kaj la ĉefrolulo de Gordy.
Władysław Szczekowski
Dum germana invado en Pollandon prilaboris agadplanojn ĉe komandanto de la Rivera Ŝiparo. Lige al malfondo de la militista unua pro elĉerpo de operacaj ebloj, ekde la 29-a de septembro 1939 restis en Stabo de Aŭtonomeca Operaca Grupo "Polesio" plenumante funkcion de ĉefo de la 1-a Taĉmento. Post permes-ricevo de generalo Franciszek Kleeberg transiris kune kun komandoro Witold Zajączkowskim malantaŭ linion de Wehrmacht al Varsovio.
Li restis sur teritorio de Ĝenerala Gubernio. Eniris Asocion de Armita Batalado, kaj poste al Pola Enlanda Armeo. En la periodo de junio 1940 ĝis aprilo 1942 estis ĉefo de la Stabo de Distrikto Kielce-Radom de la Landa Armeo. Pli poste laboris en stabo de brigada generalo Stefan Rowecki "Grot". La 9-an de oktobro 1943 estis arestita de Gestapo kaj murdita aŭguste 1944 en nekonataj cirkonstancoj.
Gerhard Lehmann (astronomo)
Profesie li estas instruisto pri fiziko kaj astronomio, li faras regule observojn elde la Publika Observatorio de Drebach en Saksio.
Direktoro de fotografio
Depende de la okazo, la kameraisto laboras aŭ plimalpli sendepende aŭ man-en-mane kun la reĝisoro.
Gerhard Lehmann (astronomo)
Laŭ Minor Planet Center li malkovris aŭ kunmalkovris 21 asteroidojn inter 1998 kaj 2004, kun Jens Kandler kaj André Knöfel.
La asteroido 8853 Gerdlehmann estis nomita en lia honoro.
Savona konvolvulo
Savona konvolvulo aŭ latine Convolvulus sabatius estas planta specio el la familio de Konvolvulacoj (Convolvulaceae).
Priskribo
La savona konvolvulo estas malalta arbusto aŭ plurjara herbo kun alteco de 10 ĝis 50 cm. La tigo estas kuŝanta aŭ iomete rekta sed ne volvanta. La folioj estas simplaj kaj je la folibazo iom korforma. La florkrono havas grandecon de 15 ĝis 22 mm. Ĝi estas blua ĝis rozea.
La planto floras de marto ĝis oktobro.
Disvastigo
Savona konvolvulo nature kreskas en Italujo, Sicilio kaj nordokcidenta Afriko. Ĝi prefaras sekajn kalkrokaĵojn.
Utiligado
La planto estas kultivata kiel ornamplanto porŝtonĝardenoj, alpecaj ĝardenoj, florujoj kaj balkonkestoj. Ĝi estas kultivata ekde ĉirkaŭ 1860.
40 Watt Club
La 40 Watt Club (esperante 40 Ŭata Klubo) estas grava punkejo en Athens, Georgio. Kune kun la grupoj CBGB's, Whisky a Go Go kaj kelkaj aliaj, ĝi grave partoprenis la lanĉon de usona punko kaj nov-vaga muziko.
La klubo estis la precipa koncertejo por multaj muzikaj grupoj de la urbo, inkluzive de la grupoj Pylon, R.E.M., Drivin N Cryin, Guadalcanal Diary, The Primates, Indigo Girls, Modern Skirts kaj Mastodon. Ĝia neformaleco kaj "mem-fara" atmosfero gravis en la kreado de la usona punka muziko ĝenerale, kaj de "muzika komunumo" en la urbo konkrete. En la lastaj jaroj, la klubo estis la "hejma bazo" de nacie konataj grupoj kiel ekzemple Of Montreal, Drive-By Truckers kaj The Whigs.
NGC 7727
NGC 7727 (aliaj indikoj — MCG -2-60-8, IRAS23367+2651, VV 67, ARP 222, PGC 72060) estas galaksio en konstelacio Akvisto.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Disfibrigilo
Se oni taŭzas linon, oni tirkombinas faskon de seka fibra tigo, tiam ties fibroj aperas, rektiĝas. La lintaŭzado sur la disfibrigilo estas grava laborpunkto de pretigo de lina teksaĵo.
Lingva rimarko
La esprimo heklilo aperas en la Esperanta Bildvortaro. Same legeblas la esprimoj heklado, heklisto, heklo-tablo, kruda heklilo (kruda stupo), fin-heklilo (delikata stupo), heklata kanabo, ŝnuruma maŝino ktp.
Pomofrukto
Pomofrukto estas tipo de frukto de florplantoj. La pomo estas ŝajnfrukto konsistanta el 5 aŭ pli da karpeloj, en kiu la perikarpo formas malfacile ekkoneblan tavolon, la mezokarpo estas ĝenerale karneca kaj la endokarpo formas ĉambreton ĉirkaŭ la grajnoj. Sed la ekstera parto de la pomo estas la manĝebla parto, derivita el la flora tubo (toruso kaj aliaj partoj). Ekzemploj de pomofrukto estas la pomo, la piro, la alizo, la kurmo kaj la sorpo.
Samuel Friedrich Stein
Samuel Friedrich Nathaniel Ritter von Stein (n. 3-a de novembro 1818 en Niemegk apud Potsdam, Brandenburg - m. 9-a de januaro, 1885) estis germana entomologo, kiu ĉefe interesiĝis pri dipteroj.
Ŝajnfrukto
Se en la konstruo de frukto partoprenas ankoraŭ aliaj florpartoj krom ovario (ekz. florbazo, kaliko, korolo), ni parolas pri ŝajnfrukto.
Ekzemploj de ŝajnfrukto estas la pomo, frago, figo, ananaso, fagonukso, kaŝtano, rozbero kaj glano.
Robert Owen
Robert OWEN [o'ŭen] (naskiĝis la 14-an de majo, 1771, mortis la 17-an de novembro, 1858) estis brita industriisto, filantropo, socialisto, kies ideoj ludis gravan rolon en kaj la socialisma movado kaj la kooperativa movado..
Aliaj komunumoj laŭ la socialismaj ideoj de Owen estis fonditaj en Hampshire, Britio kaj New Harmony, Indiana, Usono. Ili ne sukcesis sed havas fortan influon.
(119944) 2002 GN171
(119944) 2002 GN171 estas malgranda, malhela asteroido de la ekstera asteroida zono, membro de la Hilda grupo, tie estas en orbita resonanco 3:2 kun Jupitero.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo Lincoln Near-Earth Asteroid Research elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Balotrajto
Oni distingas du tipojn de balotrajto: la malvastan balotrajton kaj la universalan balotrajton. (Legu aparte pri virina balotrajto.)
La malvasta balotrajto
Oni nomas malvasta balotrajto la balotsistemon, kiu donas la balotrajton nur al iuj kategorioj diritaj de la leĝo.
La malvasta balotrajto povas baziĝi sur diversaj kriterioj:
La universala balotrajto
Oni nomas universala balotrajto la balotsistemon, kiu donas la balotrajton al la tuta landa loĝantaro escepte iujn eksplicite diritajn kategoriojn (ofte la neplenaĝulojn, la enkarcerajn krimulojn...).
Oni distingas du versiojn de la universala balotrajto:
Balotdevo
En kelkaj landoj, ekzemple Belgio kaj Brazilo, partopreno en balotado estas laŭleĝe konsiderata devo, kies neplenumo kaŭzas punojn.
Ekzemple, en Brazilo, se iu ne balotas kaj ne pravigas tiun neagon, tiu devas pagi malgrandan monpunon, kiu povas kosti minimume R$1,47 kaj maksimume R$4,92. Se la monpuno ne estas pagata, la punito laŭleĝe ne rajtas interalie ekhavi publikan oficon kaj pasporton, kaj ekstudi en kelkaj publikaj universitatoj.
Se tie oni devas partopreni balotadon, tamen oni rajtas voĉdoni per sindetena balotilo ("blanka" aŭ "nula" balotilo).
Pier Leone Ghezzi
Pier Leone GHEZZI (28a de junio 1674 – 6a de marto 1755) estis itala pentristo de rokoko kaj karikaturisto aktiva en Romo.
Verkaro
Li pentris por variaj preĝejoj kiel tiu de la Cappuccini de Frascati kaj San Onofrio de Urbino. Pier Leone estas tre bone konata pro siaj freskoj en Villa Falconieri de Frascati. Kiel pentristo, lia stilo ŝanĝis ege multe tra la jaroj, foje sub la influo de la franca portretarto.
Ili ofte priskribas nomitajn individuojn aŭ profesiojn per satira maniero. Ghezzi faris etendan kaj eklektikisman uzon de desegnoj kaj akvareloj. Ĵusaj sciencaj malkovroj inkludas akvarelojn reproduktantajn ŝtonojn kaj marmorojn, kiuj estis en 1727 kolektitaj en manuskripto nomita "Studio di molte pietre", t.e. kolekto de diversaj ŝtonoj, nune konservata en la Biblioteca Alessandrina de Romo.
William Auld
William Auld, foje esperantigita per Vilhelmo Oldo (naskiĝis la en Londono, mortis la  apud Dolaro) estis skota Esperantlingva poeto, verkisto kaj tradukisto.
Li plurfoje estis nomumita por la Nobel-premio pri literaturo, en 1999, 2004, kaj 2006.
Vivo
Laŭ profesio Auld estis instruisto pri angla literaturo kaj vicestro de liceo. Li loĝis en la skota urbeto Dolaro en graflando Clackmannanshire.
Malkovro de Esperanto
William Auld malkovris Esperanton dum sia 13-a jaro : tiam li estis skolto, kaj estis la legado de skolta regularo en Esperanto, kiu konigis al li la ekziston de tiu lingvo. Poste li ekzercis sin pri ĝi kun siaj amikoj John Francis kaj Reto Rossetti, kiuj kun John Dinwoodie, fariĝis kvaropo konata kiel la skota skolo de esperantlingva literaturo.
Li eklernis Esperanton en 1937, sed aktiviĝis nur en 1947.
Dua Monda Milito
De 1942 ĝis 1946, dungite en la brita flugarmeo, li partoprenis en la Dua Monda Milito, interalie kiel piloto. Lia milita sperto ege influis lian mondbildon. Unue li ekzercis en brita Rodezio (nun Zimbabvo) kaj en 1944, li estas unu el 50 kandidatoj por dungo kiel piloto ene de spiona aviadilo Spitfire. Ĝis la fino de la milito li spionadis kaj fotadis super Norda Afriko, Okcidenta Azio kaj Mezoriento, Grekio kaj Italio. Dum la fino de la milito, li laboris kelkatempe kiel provo-piloto por la aviadila armeo.
Agadoj en esperanta mondo
Lia multnombra biblioteko de esperantlingva literaturo nun lokiĝas en Nacia Biblioteko de Skotlando, al kiu li antaŭ sia morto donacis ĝin.
Li estis vicprezidanto de UEA (1977-1980), prezidanto de la Akademio de Esperanto (1979-1983) kaj prezidanto de Esperanta PEN-Centro (1999-2005); Honora Membro de UEA.
Distingoj
En 2000 William Auld estis honorigata per FAME-premio.
Verkaro
Li ekverkis dum li estis dungita de armeo. Post sia reiro en Skotio post la milito en 1947, li eldonis poemon tradukitan el la angla en la dua eldono de la nova revuo Esperanto en Skotlando. Li verkis plurjare por tiu ĉi periodaĵo simpla sed kun historia graveco, ĉar ĝi ekestis forumo por novaj aŭtoroj.
Plurajn poemarojn verkis li, interalie estas lia precipa poemo, La Infana Raso (1956), Inspirite parte de la Cantos de usona poeto Ezra Pound, kaj ankaŭ tradukita en la nederlanda sub la titolo "Het kinderras ' . Li tradukis poemojn, ekzemple poemojn el La Hobito ĉar la historion tradukis Christopher Gledhill. Li verkis ankaŭ kursojn, la plej fama estas "Paŝoj al plena posedo".
Li ekpublikigis siajn verkojn el la revuo Literatura Mondo tuj antaŭ ties ĉeso en 1949. Literatura Mondo, tiam la plej grava revuo pri esperanta literaturo, ekaperis en 1922, kaj post halto pro milito, ĝi reaperis dum du jaroj.
William Auld ekkonigis sin al internacia publiko en 1952, kiam publikiĝis la kolekto Kvaropo, pri kiu li kunlaboris kun John Dinwoodie, John Francis kaj Reto Rossetti. Tiu verko estis la komenco de la serio Stafeto, fondita de Juan Régulo Pérez en Kanarioj, kiu ekvilibrigis la mankon de la budapeŝta eldono Literatura Mondo.
Post la revuo Literatura Mondo, li kunlaboris en diversaj aliaj revuoj, interalie, de 1955 ĝis 1958 en Esperanto, la revuo de UEA, kaj poste inter 1962 kaj 1963 en Monda Kulturo, kaj ekde 1981 en la literatura magazino Fonto. Li partoprenis ankaŭ je la redaktado de la revuo Monato ekde ties kreo en 1979 ĝis 1998.
Li kompilis bazan legoliston de originala esperantlingva literaturo.
Antologioj
Li editoris la poemaron Sub la signo de socia muzo (1987, eldonita en la Serio Stafeto de Flandra Esperanto-Ligo.)
Eksteraj ligiloj
Jen kelkaj sonekzemploj de muzike prilaboritaj poemoj: http://www.youtube.com/watch?v=1xjHsNS6GI8 kaj la kanto "Memoro" same de W. Auld, kaj ankaŭ kantata de Maksim Fedorov,]] la du lastaj eroj ambaŭ el la 94-a Universala Kongreso de Esperanto en Bjalistoko
Kurukan Fuga
Laŭ la Sundiata Eposo, Kurukan Fuga estis la konstitucio de la Malia Imperio Kreita post la Batalo de Krina (1235) fare de asembleo de nobeloj por krei registaron por la nova establita imperio. Laŭ la parola tradicio de grjotaj poetoj de Malio kaj Gvineo, la Kurukan Fuga establis la federacion de mandinkaj klanoj sub unu registaro, defininte kiel ĝi funkcios kaj establis la leĝojn per kiuj la popolo vivos. La nomo Kurukan Fuga estas toponimo, tradukebla al "klarigita granito/ laterito", alude al la ebenaĵo de la urbo Ka-ba (nuna Kangaba) kie laŭ legendo Sundiata Keita prezentis la ĉarton.
Ecatepec de Morelos
Ecatepec de Morelos estas komunumo en la Estado de México kaj antaŭurbo de Meksikurbo. La ĉefurbo de la komunumo estas San Cristóbal Ecatepec de Morelos.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la Inegi) 1,688,258 loĝantojn. El tiuj 825.624 viroj kaj 862.6340 virinoj. La komunumo havas surfacon de 155.49 kvadratkilometroj kaj ĝi situas je 2250 metroj super la marnivelo. La kvanto de precipitaĵo estas 584.0 milimetroj.
La geografia koordinatoj de la komunumo estas 19° 36′ norda latitudo kaj 99° 3′ okcidenta longitudo.
Historio
En 1995 oni trovis tie restaĵojn de mamuto.
La plej frue aztekoj havis la lokon, kie tiam estis kontrolejo de komerca vojo. Ĝi estis grava loko en la 12-a jarcento. En 1517 hispanoj (precipe pastroj alvenis. En 1815 revolucia gvidanto José María Morelos estis tie mortpafita. En 1877 San Cristobál Ecatepec estis deklarita municipa vilaĝo kaj "de Morelos" aldoniĝis al la loknomo. Ĝi urbiĝis en 1980. Komence de la 21-a jarcento estas solvendaj la bona trinkakvo, kanalizado kaj forigo de banditismo.
Klimato
La jara averaĝa temperaturo estas 14 °C. La plej varma estas en junio, tiam oni mezuras 30 °C-ojn. La plej malvarma estas en decembro, tiam oni mezuras 7 °C-ojn. Jare pluvas po 584 mm.
Amt Britz-Chorin-Oderberg
Amt Britz-Chorin-Oderberg estas komunumaro en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Barnim de la federacia lando Brandenburgio kaj ekestis en 1992. Komence ĝi grupigis ok komunumojn kaj havis la nomon Britz-Chorin, sed kiam fine de 2008 malfondiĝis la komunumaro Oderberg, aldoniĝis kvar pliaj komunumoj kaj ekestis la nuna nomo. Post 1992 la sume 12 komunumoj estis plurŝtupe rearanĝitaj, tiel ke nun estas 8 membraj komunumoj. Fine de ĝi havis  loĝantojn. La administra centro de la komunumaro situas en la urbo Britz.
Membraj komunumoj
(inter krampoj la nombro de loĝantoj fine de )
Ecatzingo
Ecatzingo estas komunumo en la Estado de México. La ĉefurbo de la komunumo estas Ecatzingo de Hidalgo.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la Inegi) 8.247 loĝantojn. El tiuj 4.051 viroj kaj 4.1960 virinoj. La komunumo havas surfacon de 54.71 kvadratkilometroj kaj ĝi situas je 2440 metroj super la marnivelo. La kvanto de precipitaĵo estas 1,380.0 milimetroj.
La geografia koordinatoj de la komunumo estas 18° 57′ norda latitudo kaj 98° 45′ okcidenta longitudo.
Grand Coulee
Grand Coulee estas la nomo de iama riverujo de la Kolumbio en la usona ŝtato Vaŝingtonio.
Sarkofago
Sarkofago estas ĉerko, funebra ujo por kadavro, plej ofte gravurita el ŝtono. La vorto "sarkofago" devenas de la greka σαρξ sarks, kiu signifas "karno", kaj φαγειν phagein ("manĝi"). Do la vorto sarkofago origine signifis "manĝi karnon". Per la esprimo lithos sarkophagos, la vorto progrese aplikiĝis al la kalkoŝtono, kiu laŭdire helpis putrigi karnon enterigitan en ĝin. Plej famaj sarkofagoj restas tiuj uzitaj por la faraonoj de antikva Egiptio.
Laŭ Francisko Azorín sarkofago estas ''Ŝtona ĉerko. Luksa, ŝtona ĉerkoforma monumento. Li indikas etimologion el la greka sarkofagos, el sarkos + fagos (karno manĝi) kaj de tie la latina sarcophagus''.
Grand Coulee
La ejo estas klasigita kiel National Natural Landmark kaj etendiĝas de la baraĵo de Grand Coulee sesdek mejlojn sudokcidenten al la lago Soap. La Dry Falls (sekaj falejoj) disigas ĝin al la supera Upper Grand Coulee kaj la malsupera Lower Grand Coulee.
Hinda ardeo
Aspekto
Ili aspektas fortikaj kun mallonga kolo pro ties ĝibeca kutima sinteno sed tiu povas longiĝi, mallonga dika beko kun nigra pinto grizeca bazo kaj flaveca mezo kaj sablokolora al tre kaŝtanbruna dorso. Somere, plenkreskulo havas longan kolplumojn. Ties aspekto transformiĝas el siaj nebrilaj koloroj kiam ĝi ekflugas, kiam la blanko de flugiloj ege elstaras. La irisoj estas flavaj. Ĝi estas tre simila al la Ralardeo, Ardeola ralloides, sed ĝi estas pli malheldorsa. Oriente de sia teritorio ĝi estas anstataŭata de la Ĉina ralardeo, Ardeola bacchus. Dum la reprodukta sezono, estas registroj de individuoj kun ruĝaj kruroj. Ties nombroj ne sugestas, ke tio estas normala ŝanĝo ĉe plenkreskuloj dum la reprodukta sezono kaj kelkaj sugestis eblon ke ili estas genetikaj variantoj. Oni konstatis kazojn de eritrismo, nome nenormala ruĝeca plumaro. La raso phillipsi estis sugestita por la populacioj troviĝantaj en Maldivoj, tamen tio ne estas ĉiam agnoskata. Ĝi formas superspecion kun la tre proksime rilataj specioj Ĉina ralardeo, Indonezia ralardeo kaj Madagaskara ralardeo.
Ili estas tre silentemaj sed povas elsendi akran kvakadon kaze de ĝenado aŭ proksime de la nesto.
Tiu birdo estis unuafoje priskribata de la kolonelo W. H. Sykes en 1832 kaj ties scienca nomo estis kreata honore de John Edward Gray. Kariologiaj studoj indikas, ke tiuj ralardeoj havas 68 kromosomojn (2N).
Kutimaro kaj ekologio
Ili estas tre komunaj en Barato, kaj estas kutime solemaj manĝantoj sed foje multaj el ili povas manĝi proksime unu de aliaj dum la sekaj sezonoj kiam malgrandaj humidejoj havas altajn koncentrojn de predoj. Ili estas duonkoloniaj reproduktantoj. Ili povas manĝi ankaŭ ĉe rubejoj. Dum sekaj sezonoj, ili foje manĝas ĉe malsekaj herbejoj aŭ eĉ en sekaj herbejoj. Dum manĝado, ili permesas alproksimiĝon kaj ekflugas nur kiam oni troe alproksimiĝas. Ili foje formas komunajn ripozejojn, ofte ĉe avenuaj arboj super tre aktivaj urbaj areoj.
Manĝo
La manĝohabitato de la Hinda ardeo estas marĉaj humidejoj. Ili kutime manĝas ĉe la bordoj de lagetoj sed faras multan uzadon de flosanta vegetaĵaro kia tiu de akvohiacinto por aliri al pli profundaj akvoj. Ili povas foje ankaŭ naĝi surakve aŭ fiŝkapti el aero kaj surakviĝi sur pli profundaj akvoj. Ili estis observataj ankaŭ flugantaj por kapti fiŝojn saltintaj el akvo. Foje, ili flugas malalte super akvo por konduki ranojn kaj fiŝojn al bordo antaŭ setliĝi sur tiu.
Ĉefa manĝo de tiuj birdoj estas krustuloj, akvaj insektoj, fiŝoj, ranidoj kaj foje hirudoj (specioj de genro Herpobdelloides). Ekster humidejoj, tiuj ralardeoj manĝas insektojn (inklude grilojn, libelojn kaj abelojn ), fiŝojn (genro Barilius markita kiel grava fare de studo en Ĉandigarh) kaj amfibiojn.
Reproduktado
La reprodukta sezono estas antaŭa al musonoj. Ili nestumas en malgrandaj kolonioj, ofte kun aliaj vadbirdoj, kutime sur platformoj el bastonetoj en arboj aŭ arbustoj. Plej nestoj estas konstruitaj je alto de ĉirkaŭ 9 al 10 m supergrunde kaj en grandaj foliplenaj arboj. La nestomaterialo estas kolektata de la masklo dum la ino konstruas la neston. Ŝi demetas 3-5 ovojn. Eloviĝo okazas nesamtempe, dum 18 al 24 tagoj. Ambaŭ gepatroj nutras la idojn. Ĉefe el fiŝoj. Nestolokoj kiuj ne estis ĝenataj povas esti reuzataj jaron post jaro.
Mortotialoj
Ili havas malmultajn predantojn kaj vunditaj birdoj povas esti kaptataj de rabobirdoj.
Arboviruso "Balagodu", trematodoj kaj kelkaj aliaj parazitoj estis izolataj el tiu ĉi specio. Antikorpoj de la Japana encefalito kaj de la Okcidentnila viruso estis detektata en ralardeoj kaj bovardeoj el suda Barato. Spuroj de pezaj metaloj akiritaj pro manĝo en polua akvo povas esti precize koncentrataj en vostoplumoj.
En kulturo
La kutimo stari senmova kaj ekflugi nur je la lasta momento kondukis al disvastigataj folkloraj kredoj ke ili estas duonblindaj kaj ties komunaj nomoj en multaj lingvoj enhavas tiajn sugestojn. En Srilanko tiu ĉi birdospecio estas nomata Kana Koka kiu tradukeblas kiel 'Duonblinda ardeo' en la sinhala. La frazo "bagla bhagat" estas uzata por priskribi "lupon en ŝafa vesto" aŭ ardeo aspekte kiel meditanta sanktulo.
Neil Armstrong
Neil Alden ARMSTRONG (naskiĝis la, mortis la  en la aĝo 82 jaroj), estis usona testfluga piloto kaj kosmonaŭto. Li estis la unua homo sur la Luno per la misio Apollo 11. Li estis ankaŭ aerospaca inĝeniero, ŝipoficiro, kaj universitata profesoro. Antaŭ iĝi kosmonaŭto, Armstrong estis oficiro en la Usona mararmeo kaj servis en la Korea Milito. Post la milito, li akiris sian bakaulaŭron ĉe la Universitato Purdue kaj servis kiel testopiloto ĉe la Altrapida Flugostacio de la National Advisory Committee for Aeronautics (NACA, kie li faris ĉirkaŭ 900 flugojn. Li poste kompletigis la gradajn studojn ĉe la Universitato de Suda Kalifornio.
Partopreninte en la spachomaj programoj Man in Space Soonest de la Usona Aerarmeo kaj X-20 Dyna-Soar, Armstrong aliĝis al la Kosmonaŭta Korpuso de NASA en 1962. Li faris sian unuan spacflugon kiel komandanta piloto de Gemini 8 en Marto 1966, iĝante la unua civila (ne-armea) kosmonaŭto de NASA kiu flugis en spaco. Li plenumis la unuan ŝipkunigon de du kosmoveturiloj, kun la piloto David Scott. Tiu misio estis haltigita post Armstrong uzis iome da sia reenirkontrolan fuelon por eviti danĝeran turniĝon kaŭzitan de ŝtopita motoro, en la unua dumfluga spaca krizo.
La dua kaj lasta kosmoflugo de Armstrong estis kiel komandanto de Apollo 11, nome la unua homenhava surluniga misio en Julio 1969. Armstrong kaj la piloto Buzz Aldrin de la Luna Modulo descendis sur la lunan surfacon kaj pasigis du horojn kaj duono ekster la kosmoveturilo, dum Michael Collins restis en luna orbito komandante la kosmoŝipon. Kun Collins kaj Aldrin, Armstrong ricevis la Prezidentan Medalon de Libereco el la Prezidento Richard Nixon. Prezidanto Jimmy Carter prezentis al Armstrong la Kongresan Spacmedalon de Honoro en 1978. Armstrong kaj liaj kunŝipanoj ricevis la Kongresan Ormedalon en 2009.
Armstrong mortiĝis en Cincinnati, Ohio, la 25an de Aŭgusto, 2012, je la aĝo de 82, post komplikaĵoj el koronaria kirurgio.
Biografio
Neil Armstrong naskiĝis al Stephen Koenig Armstrong kaj Viola Louise Engel en la Kantono Auglaize, ĉe Wapakoneta, Ohio. Li devenas de skota, irlanda, kaj germana praularo, kaj havis du pli junajn gefratojn, nome June kaj Dean. Stephen Armstrong laboris kiel aŭditisto por la registaro de la ŝtato Ohio; la familio moviĝis ĉirkaŭ la ŝtato ripete post la nasko de Armstrong, vivante en 20 urboj. La emo de Neil al flugado kreskiĝis dum tiu tempo, kaj kreskiĝis el frua starto kiam sia patro portis sian dujaran filon al Klevelandaj Aerkuradoj. Kiam li estis kvinjaraĝa, li espertis sian unuan aviadilan flugon en Warren, Ohio, la 20an de Julio, 1936, kiam li kaj sia patro veturis per Forda Trimotoro, konata ankaŭ kiel "Tin Goose" (lad-ansero).
La lasta movo de lia patro okazis en 1944, reen al la naskoloko de Neil, Wapakoneta, en la Kantono Auglaize. Armstrong ĉeestis en la Altlernejo Blume kaj komencis lecionojn de flugado ĉe la flughaveno de Wapakoneta. Li akiris studentan flugatestilon en sia 16a naskiĝtago, kaj sole flugis poste en Aŭgusto; ĉio antaŭ havi ŝoforpermesilon.
Kiel junulo li estis skolto kaj atingis la rangon de aglo-skolto. Kiel plenkreskulo, li estis agnoskita de la Usonaj Skoltoj per la Premio de la Distingita Agloskolto kaj per la Premio de la Arĝenta Bubalo. La 18an de Julio, 1969, flugante al la Luno ene de la Columbia, Armstrong salutis la skoltojn: "Mi ŝatus saluti al ĉiuj miaj geskoltoj ĉe la Ŝtata Parko Farragut en Idaho kie ili havas Nacian Ĵamboreon tiun ĉi semajnon; kaj Apollo 11 ŝatus sendi al ili plej bonajn dezirojn". Houston reagis: "Dankon, Apollo 11. Mi certas ke se ili ne aŭdis tion, ili tenos la vorton pere de la novaĵoj. Certe aprezu tion." Inter la tre malmultaj personaj kunportitaĵoj kiujn Neil Armstrong portis kun li al la Luno kaj reen estis Monda Skolta Insigno.
En 1947, je aĝo de 17, Armstrong komencis studi kosmoflugan inĝenierarton ĉe la Universitato Purdue. Li estis la duapersono en sia familio kiu iris al altlernejo. Li estis ankaŭ akceptita en la Masaĉuseca Instituto de Teknologio (MIT). La nura inĝeniero kiun li tiam konis (kiu estis studinta ĉe MIT) malkonvinkis lin el tiu studado, dirante al Armstrong ke ne necesas fari la tutan vojon al Kembriĝo, por akiri bonan edukadon.
Lia altlerneja lernokosto estis pagita laŭ la Plano Holloway. Sukcesaj kandidatoj devigiĝis por du jaroj de studado, sekvataj de du jaroj de flugotrejnado kaj unu jaro de armeservo en la Usona mararmeo kiel aviadisto, poste kompletado de la finaj du jaroj de liaj gradiĝjaroj. Kandidatoj devis promesi ne geedziĝi ĝis gradiĝo, subskribi la "Aviation Guarantee" por servo en Aktivaj Taskoj por almenaŭ kvar jaroj, kaj ne ricevi ascendon al subleŭtenanto ĝis du jaroj post ili ricevu sian ascendon al midŝipmano.
Armeservo
Alvoko por Armstrong al la Armeo alvenis la 26an de Januaro, 1949, postulanta lian alvenon al la Aerstacio Pensacola por flugtrejnado je aĝo de 18. Tio daŭris preskaŭ 18 monatojn, dum kiuj li kvalifikiĝis por surteriĝo sur aviadilŝipoj sur la USS Cabot kaj la USS Wright. La 16an de Aŭgusto, 1950, du semajnojn post sia 20a naskiĝtago, Armstrong estis informita per letero ke li estis finfine kvalifikita kiel ŝipaviadisto.
Lia unua posteno estis al la Flota Aviadserva Eskadro 7 ĉe la ŝiparmea bazo NAS San Diego (nune konata kiel NAS Norda Insulo). Du monatojn poste li estis sendita al la Flugeskadro 51 (VF-51), nome ĉiatipa eskadro, kaj faris sian unuan flugon en reagaviadilo, nome F9F-2B Panther, en la 5a de Januaro, 1951. En Junio, li faris sian unuan reagaviadilan surteriĝon sur aviadilŝipo nome sur la USS Essex kaj li estis ascendita la saman semajnon el midŝipmano al subleŭtenanto. Fine de la monato, la Essex eknavigis havante VF-51 surferdeke, direkte al Koreio, kie ties VF-51 agados kiel surteratakaj aviadiloj.
En la milito kontraŭ Koreio li servis kiel milit-aviadisto. Armstrong unuafoje vidis milit-agadon en la Korea Milito la 29an de Aŭgusto, 1951, kiel eskorto por fotospiona aviadilo super Songjin. Kvin tagojn poste nome la 3an de Septembro, li flugis por armita spionado super la unuaranga transportado kaj stokinstalaĵoj sude de la vilaĝo Majon-ni, okcidente de Vonsano. Dum malalta bombardado je ĉirkaŭ 560 km/h, la aviadilo de Armstrong nome F9F Panther estis frapita de aerdefenda pafado. Klopodante rehavi kontrolon, li koliziis kontraŭ fosto de alto de ĉirkaŭ 6 m, kiu fortranĉis ĉirkaŭ unu metron de la dekstra flugilo de la Panther. Armstrong flugigis la aviadilon reen al amika teritorio, sed pro la perdo de alerono, lanĉo de sidloko estis lia nura sekureca eblo. Li planis sidlanĉi super akvo kaj atendi savon fare de helikopteroj de la Ŝiparmeo, kaj tiele flugis al flughaveno proksime de Pohang, sed lia lanĉita sidloko estis falinta surtere. Ĵipo ŝoforita de samĉambrano de la flugolernejo prenis Armstrong; oni ne konas tion kio okazis al la vrako de No. 125122 F9F-2.
Armstrong flugis 78 misiojn super Koreio por totalo de 121 horoj en la aero, plej el kiuj estis en Januaro 1952. Li ricevis la Air Medal (Aermedalo) pro 20 luktomisioj, orstelon pro la venontaj 20, kaj la Korean Servomedalon kaj la Engaĝigan Stelon. Armstrong retiriĝis de la Ŝiparmeon je aĝo de 22 en la 23a de Aŭgusto, 1952, kaj iĝis leŭtenanto, en la Rezerva Usona Ŝiparmeo. Li restis en la rezervo dum ok jaroj, poste rezignis sian komision en la 21a de Oktobro, 1960.