cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ĝermolisto de litovaj esperantistoj
Marijonas Ročius
Marijonas ROČIUS (naskiĝis, do nun -jara, en la studjaroj ofte pseŭdonime nomata Mario Rocci kvazaŭ li estus italo) estas litova esperantisto. Li studis en la Universitato Vilno, kaj en la 1980-aj jaroj estis inter la gvidaj fortoj de la junulara Esperanto-klubo Juneco de Vilno, kune kun la junulara Esperanto-klubo Ondo de Kaŭno la lulilo de la nuna landa sekcio de TEJO en Litovio.
Jolita Ružauskienė
Jolita Ružauskienė estas litova esperantistino, devene el Jurbarkas, kiu ekde la studentiĝo komence de la 1990-aj jaroj vivas en Vilno. Meze de la la 1990-aj jaroj ŝi estis prezidantino de la junulara Esperanto-klubo Juneco de Vilno, kunorganizis plurajn esperantistajn boatadojn (tradicia grupa eventoj plurtaga en la lagaro de la nacia parko de Aŭkŝtajtio) kaj plurajn Baltiajn Esperanto-Tagojn, kaj daŭre estas unu el la organizantoj de ĉiujaraj esperantistaj tablotenisaj turniroj en Vilno - malkutima tradicia esperantista evento, en kiu same Jolita kaj ŝia filo Paulius (naskita fine de 2001) ekde la fino de la 2000-aj jaroj sporte brilis.
Kazys Tamošėtis
Kazys TAMOŠĖTIS (naskiĝis, do nun -jara) estas litova arkitekto kaj esperantisto. Li studis en la fakultato pri arkitekturo de la Teknologia Gediminas-Universitato Vilno, En gazeta intervjuo de 2020 li interalie malkaŝis, ke li konatiĝis kun Esperanto jam kiel 11-jarulo, kiam li en Panevėžys eniris la gimnazion, komence de la 5-a klaso elektis la francan lingvon kaj lia nova franca instruistino malkaŝis al la klaso ke ŝi scias ankoraŭ multe pli interesan lingvon, Esperanton. Bedaŭrinde, diris Kazys en la intervjuo, ne sukcesis instali veran Esperanto-kurson en la lernejo, sed ŝi tri jarojn instruetis Esperanton en la francaj lecionoj, ĝis ŝi je granda bedaŭro de la lernantoj forloĝiĝis kaj tiel ankaŭ ŝanĝis la lernejon. En la 1980-aj jaroj Kazys Tamošėtis estis inter la gvidaj fortoj de la junulara Esperanto-klubo Juneco de Vilno. Post la ŝtata resendependiĝo de Litovio en 1990, li pluaktivis ankaŭ en Litova Esperanto-Asocio.
Aušrinė Tamošiūnaitė
Aušrinė TAMOŠIŪNAITĖ estas litova esperantistino kaj komence de la 2020-aj jaroj studentino. La 8-an de septembro 2022 ŝi estis inter la kunfondantinoj kaj unu el kvar unuaj estraraninoj de Litova Esperanta Junulara Organizo (ŝi iĝis prezidanto), por savi la reprezentadon de TEJO en Litovio, ĉar la antaŭa landa sekcio de TEJO, Litova Esperantista Junulara Ligo, estis jam en procezo de burokrata likvidiĝo.
Rūta Vaičiūnaitė
Rūta VAIČIŪNAITĖ (naskiĝis, do nun -jara) estas litova biologino kaj esperantistino. Ŝi studis biologion en la Universitato Vilno, kaj en la 1980-aj jaroj estis aktivulino en la junulara Esperanto-klubo Juneco de Vilno. Depost la ŝtata resendependiĝo de Litovio en 1990, ŝi aktivis ankaŭ en TEJO kaj Litova Esperanto-Asocio. Intertempe ŝi vivas kaj laboras en Cloghan, graflando Offaly, Irlando.
Dalia Vidickienė
Dalia VIDICKIENĖ en la 1980-aj jaroj estis gvidantino de la junulara Esperanto-klubo Juneco, ĝis la kunordigadon transprenis Kazys Tamošetis, studanto pri arkitekturo.
Algimantas Vizgirdas
Algimantas VIZGIRDAS estis litova esperantisto el Klaipėda, kiu kiel junulo aktiviĝis en la 1960-aj jaroj kaj estis inter la motoroj de la en 1966 fondita organizaĵo SEJM. Li estis membro de la SEJM-komitato, respondeca pri financoj, almenaŭ de 1970 ĝis 1974, kaj estis estro de la kanta fako de SEJM almenaŭ de 1970 ĝis 1975. Interalie li kunlaboris en preparado de SEJM-kantaro Ni kantu en Esperanto (kun Vytautas Šilas, 1971 aŭ 1972).
Nature (gazeto)
Nature estas brita reviziita interfaka scienca gazeto, unufoje publikigita la 4an de novembro 1869. Ĝi estis rangita kiel la plej citita scienca gazeto de la mondo fare de la Science Edition (scienca eldono) de 2010 de Journal Citation Reports, oni atribuis al ĝi efikfaktoron de proksimume 42.4, kaj estas amplekse konsiderata kiel unu el kelkaj restantaj akademiaj gazetoj kiuj publikigas originalan esploradon tra ampleksa gamo de sciencaj fakoj. Nature postulas retan legantaron de ĉirkaŭ 3 milionoj da unikaj legantoj monate. La gazeto havas ĉiusemajnan cirkuladon de ĉirkaŭ 53,000 sed kelkaj studoj estis konkludintaj, ke averaĝe unuopa kopio estas kunhavata de tiom multe kiom ĝis ok personoj.
25122 Kaitlingus
25122 Kaitlingus estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nature (gazeto)
Esploraj sciencistoj estas la ĉefa klientaro por la gazeto, sed resumoj kaj akompanaj artikoloj estas intencitaj por fari multajn el la plej gravaj artikoloj kompreneblaj por sciencistoj de aliaj fakoj kaj por edukita publiko. Komence de ĉiu numero estas ĉefartikolo, novaĵoj kaj apartaj artikoloj pri temoj de ĝenerala intereso por sciencistoj, inklude tiutempajn aferojn, sciencan financon, negocadon, sciencan etikon kaj esplorajn malkovrojn. Estas ankaŭ sekcioj pri libroj kaj artoj. La restaĵo de la gazeto konsistas ĉefe el esploraj tekstoj (ĉu artikoloj aŭ leteroj), kiuj estas ofte densaj kaj tre teknikaj. Pro la striktaj limoj por la longo de artikoloj, ofte la presita teksto estas fakte resumo de la koncerna laboro kies multaj detaloj restis lasitaj al akompana suplementa materialo en la retejo de la gazeto.
25122 Kaitlingus
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Kaitlyn Jeanne Lingus, kiu gajnis la duan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2008 pro sia projekto pri plantoscienco. Ŝi estis lernantino ĉe la Branson High School de Branson (Koloradio, Usono).
Nature (gazeto)
Estas multaj fakoj de scienca esplorado en kiuj gravaj novaj avancoj kaj origina esplorado estas publikigita ĉu kiel artikoloj aŭ kiel leteroj en Nature. La artikoloj kiuj estis publikigitaj en tiu gazeto estas internacie aplaŭdata por elteni altajn esplorajn standardojn.
En 2007 Nature (kun Science) ricevis la Premion Princo de Asturio pri Komunikado kaj Humanj sciencoj.
Orĥon
Geografio
La Orĥono fontas en la Hangaj-montaro, en Arhangaj aimag kaj enfluas en proksimo de la rusa limo la riveron Selenge, kiu enfluas la Bajkalon. La plena riverlongo estas 1124 km, tiel ĝi estas plej longa rivero de Mongolio.
En la rivero aperas en novembro la glacitabuloj, poste baldaŭ frostas la tuta rivera surfaco. La glacio rompiĝas nur en mezo de majo, kiam la rivernivelo altiĝas pro la neĝodegelo.
Gravaj alfluantoj estas la Tola kaj Tamir.
Vidindaĵoj
Apud la rivero videblas ruinoj de du gravaj urboj: Kara Balgasun, iama centro de la Ujgura imperio kaj Karakorum, ĉefurbo de la Mongola imperio. Rekte al Karakorum troviĝas la monaĥejo Erdeni Dzú, kiu estis konstruita el ruinaĵoj de Karakorum, respektive la administra centro Harhorin. Krom tiuj ekzistas multaj hunaj tombejoj en la Orĥona valo.
Akvofalo Orĥon
La akvofalo Ulán Cutgalan formiĝis ĉe enfluo de alflua rivero Orĥonba. Ĝi larĝas 10 metrojn kaj altas 20 metrojn. La akvofalo estas populara turisma celo.
Sankta Donatus
Biografio
Li naskiĝis kaj loĝis en Italio. Post 20-jariĝo li forlasis gepatran hejmon kaj sekvajn dudek jarojn vagadis tra kavaliraj kasteloj kiel kortegana bufono. Post grave malsaniĝi li draste ŝanĝis la vivmanieron kaj setliĝis ĉe Budrio (en Lungiano) kiel ermito.
Iom post iom ĉirkaŭ li formiĝis aro da adeptoj, kiuj deziris sekvi lian vivovojon. Lia patro nomiĝis Johannes, la patrino Bona, do li mem famiĝis kiel Johannes Bone (Bonus, Bonatus). La nova komunumo baptis sin Johanbontoj (Jamboniten). Kreiĝis reto de monaĥejoj, kiuj subiĝis al la aŭgustenana ordo.
Restaĵoj
La sanktejo kun liaj restaĵoj troviĝas en la preĝejo Sankta Roĥo en Vieno (Aŭstrio). Sur la ligna kesto estas skribite Bonatus – same kiel en la eklezia dokumento. Tamen li famiĝis kaj nun estas konata sub alia formo de sia nomo, menciita en la dua paĝo de la sama papero — Donatus.
János Pásztor (aktoro)
János Pásztor [jAnoŝ pAstor], laŭ hungarlingve kutima nomordo Pásztor János estis hungara aktoro, voĉoaktoro. Lia patro estis János Pásztor (skulptisto).
János Pásztor naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto.
Biografio
János Pásztor frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Teatra Akademio en 1938. Post siaj studoj li aliĝis al trupo de Nacia Teatro (Budapeŝto), kie li ludis ĝis la emeritiĝo en 1979. Dum la 2-a mondmilito li apartenis al amika rondo de Tamás Major kaj Hilda Gobbi, eĉ li partoprenis en iliaj deklamaj spektakloj por laboristoj. Li deklamadis ankaŭ en Hungara Radio kaj li havis rolojn ankaŭ en filmoj.
Li ricevis premiojn en 1974 kaj 1979. Lia dua edzino estis Erzsi Somogyi.
Furcșoara
Furcșoara (furkŝoara) (hungare: Furksora, germane: Gabeldorf) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Deva. En 1910 ĝi havis 784 loĝantojn (rumanoj); en 1992 48 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1518. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Hunyad vármegye). Administre ĝi apartenas al Brănișca.
En la censo de 2002 ĉiuj 26 loĝantoj deklaris sin etnaj rumanoj.
Gilbert Bonnemaison (Tramtransporto en Parizo)
La nomo Gilbert Bonnemaison estas tiu de iama urbestro en Épinay-sur-Seine.
Golden Hind
Honore al la ŝipo recevis sian nomon la monto Golden Hinde sur la Vankuvera Insulo de Kanado.
(14127) 1998 QA91
(14127) 1998 QA91 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la dum la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
7307 Takei
7307 Takei estas malgranda duopa asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la de la japanaj astronomoj Yoshisada Shimizu kaj Takeŝi Urata elde la observatorio de Naĉikacura en gubernio Ŭakajama (Japanio).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la japandevena usona filmaktoro George Takei, konata por esti ludinta la rolon de Hikaru Sulu en la sciencfikcia televida serio Star Trek (la origina serio). Li ankaŭ partoprenis al organizoj kiel la Japanese American Citizens League (Ligo por la Japanaj Usonanoj) kaj al la Human Rights Campaign (Kampanjo por la Homaj Rajtoj).
Satelito
Ĝia satelito estis malkovrita en 2021 de V. Benishek, P. Pravec, M. Husarik, M. Pikler, G. Cervak, R. Durkee kaj V. G. Chiorny per observoj de, anoncita la.
Tiu satelito havas diametron de almenaŭ 2,4 km, ĝi orbitas kun granda duonakso taksita al 19 km kaj orbita periodo de 0,8336 ± 0,0001 tago (20,01 horoj). Ĝia rotacia periodo estas ankaŭ 20,01 horoj, ĝi estas do en ligita rotacio.
(15999) 1999 AG7
(15999) 1999 AG7 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la kroata astronomo Korado Korlević elde la Observatorio de Višnjan (Kroatio).
Ploaghe
Ploaghe estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la insulo kaj administra regiono Sardio kaj al la provinco Sassari, ekde aprilo 2021 nomata metropola urbo Sassari. Laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kristana patrono estas la sankta, kies memortago sekve estas la komunuma festotago. Najbaraj komunumoj estas Ardara, Chiaramonti, Codrongianos, Nulvi, Osilo kaj Siligo.
Punish Yourself
Punish Yourself (Mempunu vin) estas anglalingve kantanta, franca muzikgrupo bazita en Tuluzo.
Universo
Distingaĵo pri ili estas ilia kutimo ŝmiri al si la korpojn per fluoreska, okulfrapa, vivaj koloroj kaj elmontri eksteraĵon eme punka (krestoj, ktp) kaj influita de teatraj grupoj kiel Alien Sex Fiend. Kiel tiu ĉi, Punish Yourself, per siaj paroloj kaj universo, reliefigas allogon al pornografio kaj funebro, sed sen montriĝi tre seriozega.
La muziko estis ofte taksita «industria metalroka» eĉ se la grupo ne akceptas ĝin, dirante ke la grupo enradikiĝas en Batcave, gotika muziko kaj punko. La paroloj estas ĝenerale agresivaj kaj «sen vera senco», laŭ la grupo mem. Iliaj klamitaj ĉefinfluoj estas The Cramps, Ministry, Alien Sex Fiend, White Zombie aŭ malmola tekno.
Flago de Lääne-Virumaa
La flago de Lääne-Virumaa konsistas el du egalaj larĝaj horizontalaj duonoj de koloro, la supra duono estas blanka kaj la suba verda (Pantone 355C). En la centro de la blanka duone estas blazono de Lääne-Virumaa, kiu estas blua, griza, kaj flava.
Flaga larĝeco kaj longeco rilatumo estas 7:11 kaj la normala grandeco estas 105x165 cm. La normala grandeco de la blazono sur la flago estas 40 cm.
Frank Abagnale
Frank William Abagnale (elparolo Frenk Ŭiljam Abignejl) (naskiĝis la 27-an de aprilo 1948 en Bronxville, Novjorkio) estas usona ŝtatano, kiu iĝis konata en fino de la 1960-aj jaroj kaj en komenco de la 1970-aj jaroj kiel impostoro (nomuzurpinto) kaj ĉekotrompisto. Li estas hodiaŭ konsilisto de diversaj bankoj, fluglinioj, hoteloj kaj aliaj entreprenoj per sia firmao Abagnale & Associates en temoj kiel ĉekotrompisto kaj dokumenta falsado.
Biografio
Lia patro vendis en la postmilita tempo tajpomaŝinojn tre profitdone en Madison Avenue en Novjorko. La juna Frank havis al sia patro tre internan rilaton kaj vivis post disiĝo kaj posta divorco de la gepatroj, kun la patro, sed la instanco decidis por gardado ĉe la patrino, post kiam la junulo misuzis dum monatoj benzinajn ĉekojn de la patro, por akiri grandajn monsumojn. La divorco de la gepatroj kaj la kolapso de patra entrepreno kondukis al tio, ke Frank translokiĝis en Novjorkon en 1964 kun ĉeklibro kaj 200 usonaj dolaroj sur la konto. Li volis tie trovi bonŝancon, sed li baldaŭ rekonis, ke li sen lerneja finatestilo kaj kun hora salajro de 1,50 USD ne povis tiel vivi, kiel li imagis.
Antaŭ sia 21-jara aĝo, li “atingis” damaĝan sumon de ĉ. 2,5 milionoj da USD en 26 landoj. Li eldonis la monon grandparte por luksaj varoj; kiel nomuzurpinto ŝajnigis sin esti kunpiloto de Pan Am; pli poste prezentis sin interalie kiel kuracisto kaj advokato, certe sen grava respondeca areo kaj ĉiam en timo pro senvualiĝo.
Post kiam oni arestis lin en 1969 en Francio, oni transdonis lin el la franca prizono de Perpignan al Svedio, kiu li plu sidis en prizono en Malmö. Abagnale estis transdonita al Usono kaj oni juĝis lin tie je 12-jara prizono. La usona registaro proponis al li en 1974 antaŭtempan liberiĝon kontraŭ oferto de sia krimkapablaj kono kaj sperto. Dum la F.B.I. direktis lian agadon en leĝan laboron, li iĝis intertempe unu de la plej konataj fakspertuloj de la areo en Usono.
Li aperis en 1977 en la spektaklo To Tell the Truth. Li kaj du aliaj kandidatoj imitis lin. Oni devis diveni, kiu estas la vera Frank Abagnale.
Filmigo
Laŭ lia vivo estis verkita la romano, fare de Stan Redding kaj kun helpo de Abagnales. Tio estis filmigita sub titolo Catch Me If You Can fare de Steven Spielberg, sur kies scenaro li same kunlaboris. La rolon de Abagnale ludis Leonardo DiCaprio. Lia kontraŭulo estis Carl Hanratty de F.B.I., ludita de Tom Hanks. Abagnale aperas en la filmo ete inter francaj policistoj, kiuj arestis lin je la kristnaska vespermanĝo en Montrichard.
Monto Nimbao
Situanta je la trilanda angulo de Ebur-Bordo, Gvineo kaj Liberio, la monto Nimbao (Mont Nimba, ankaŭ nomata Monto Richard-Molard), riĉa je erco de fero, estas la kulmino de Okcidentafriko (1752 m). La montopinto situas ekzakte je la limo inter Gvineo kaj Ebur-Bordo kaj distancas 9,4 km de la limo al Liberio.
La dua nomo de la monto memorigas la geografon Jacques Richard-Molard, kiu sur ĝi en la jaro 1951 sekve de falo mortis.
Radio Libertaire
Radio Libertaire (Liberecana Radio) estas la radio de la franca Anarkiisma Federacio (FA) fondita en 1981. Ĝi elsendas nur en la pariza regiono, sed la programoj estas ankaŭ alireblaj per la reto.
Historio
La uzado far anarkiistoj de la radio kiel dissendrimedoj de siaj ideoj enskribiĝis en longa tradicio. Jam en 1921 la ribeluloj de Kronŝtadt lanĉis radiomesaĝojn. Ankaŭ uzis tiun komunikilon, en 1936, la hispana Nacia Konfederacio de la Laboro (CNT) kaj la Iberia Anarkiisma Federacio (FAI). Pli freŝe en Francio, kelkaj tiutemaj iniciatoj montriĝis, en kiuj anarkiistoj partoprenis: "Radio-Alarme" en la pariza regiono aŭ "Radio-Trottoir" (Trotuaro) en Toulon.
La elsendoj de Radio libertaire komenciĝis la 1-an de septembro 1981, ekde keleto de la fama pariza kvartalo de Montmartre laŭ malfacilaj kondiĉoj: pelmelo de rekuperita materialo amasita en loko de 12 m² kun skipeto de ses personoj.
En 1983 komenciĝis ĝenerala politiko de la franca registaro, kiu celas ĉesigi la malordojn de la radiobendojn. La 28-an de aŭgusto tiujare policistoj alvenis, detruis la pordon kaj konfiskis la materialon. La kablo de la anteno estis tranĉita, aktivantoj frapitaj, arestitaj, malgraŭ la ĉeesto de multnombraj aŭskultantoj. Tiu interveno de la ŝtato ekigis fortajn reagojn, notinde per manifestacio de 5 000 personoj la sekvan 3-an de septembro kaj la reeko de la elsendoj samtempe anoncitaj per laŭtparoliloj. Tiam, ankaŭ samtempe, la elsendoj rekomencis per rekta raportado de tiu manifestacio.
La radio kvazaŭ neniam ricevis subvenciojn kaj daŭre vivas dank'al la donacoj kaj la bonvolemo de la animantoj. Iame ĝi nur estis aŭskultebla en Parizo kaj la proksima ĉirkaŭurbo. Ĝi nun havas tutmondan aŭskultantaron danke al interreto.
Radio Libertaire kaj Esperanto
SAT-Amikaro, la franclingva esperantista asocio ligita al SAT, elsendas ĉe Radio Libertaire ĉiuvendrede de 17:30 ĝis la 19-a.
Ferenc Gyulai
Ferenc Gyulai
Takahiro Oshima
Li futbalis ĉe Kashiwa Reysol kaj AC Nagano Parceiro.
Glumarko
Glumarko estas papera aŭ plasta presaĵo, kies unu flanko havas surprintaĵon, kaj la alia glusurfacon.
Nuntempe infanoj multe ŝatas glumarkojn. Glumarkoj foje estas ankaŭ reklamiloj aŭ etikedoj.
Por glui glumarkojn, necesas laŭ la modelo, aŭ malsekigi la glusurfacon aŭ fortiri protektan paperon por malkovri la memgluan surfacon.
Tuul
La rivero Tuul (Туул гол, Tūl gol, laŭ elparolo: tu:l gal) estas grava rivero en meza kaj norda Mongolio. Ĝia akvokolekta areo estas, ĝia longo.
La poluakvo de Ulanbatoro kaj de orminejoj kaj aliaj metalminejoj kaŭzas medipoluadon. Krom tio, gravas ankaŭ la enlavado de aliaj surfacaj poluaĵoj (rubaĵoj, bestaj kadavroj ktp.).
Quidditch
Quidditch estas fikcia teama pilkosporto en la magia mondo de la universo de Harry Potter, kaj havas gravan rolon en la koncerna serio de infanaj romanoj kaj filmoj. En la fikcia universo, ĝi estas tre populara sporto, ludita de junaj magiistoj kaj sorĉistinoj.
Matĉoj ludiĝas inter du teamoj de sep ludantoj rajdante flugantajn balailojn, uzante kvar pilkojn kaj ses ŝvebantajn ringoformajn golojn, tri sur ĉiu flanko de la ludejo. En la universo de Harry Potter, la ludo havas tutmonde furoran pozicion kompareblan al tiu de futbalo en la reala mondo.
La precipa celo de la ludo estas permane kapti orkoloran pilketon, kiu magie flugas per du flugiloj, tre rapidas kaj ekstreme draste povas ŝanĝi sian flugdirekton. En la angla lingvo tiu pilketo nomiĝas golden snitch. La aliaj pilkoj, signife pli grandaj kaj pezaj, uzatas por ĝeni, faligi aŭ vundi la membrojn de la kontraŭa teamo.
Begriffe der Harry-Potter-Romane
Sek-Butila cianoacetato
Sek-Butila cianoacetato aŭ C7H11NO2 estas kemia kombinaĵo rezultanta el interagado de la cianoacetata acido kun sek-butanolo, senkolora aŭ flaveca likvaĵo uzata en kemiaj sintezoj. Sek-Butila cianoacetato ne estas solvebla en akvo, sed estas solvebla en etanolo, propilena glikolo, kloroformo, eteroj, kaj oleoj.
Flago de Tartumaa
La flago de Tartumaa konsistas el du egalaj larĝaj horizontalaj duonoj de koloro, la supra duono estas blanka kaj la suba verda (Pantone 355C). En la centro de la blanka duone estas blazono de Tartumaa, kiu estas verda, blua, flava, kaj blanka.
Flaga larĝeco kaj longeco rilatumo estas 7:11 kaj la normala grandeco estas 105x165 cm. La normala grandeco de la blazono sur la flago estas 40 cm.
NGC 5162
Ĉi tiu objekto estas en NGC-katalogo kelkfoje, kun indikoj NGC 5162, NGC 5174.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Galați (Pui)
Galaţi (Pui) [galacj] (hungare: Galac, germane: Galatz) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Haţeg. En 1910 ĝi havis 676 loĝantojn (rumanoj); en 1992 496 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1402. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Hunyad). Administre ĝi apartenas al Pui.
Sonceboz-Sombeval (stacidomo)
Sonceboz-Sombeval estas fervoja stacidomo en Soncebozo-Sombevalo, Svislando.
Namedy
Namedy estas urboparto de Andernach. Ĝi situas en distrikto (Landkreis) Mayen-Koblenz en la norda parto de la germana federacia lando Rejnlando-Palatinato.
Historio
Je 1200 unuan fojon menciita en dokumento kiel „Namedei“. Same kiel en Andernach troviĝas ankaŭ ĉi tie keltaj restaĵoj, kiuj devenas el frua antaŭkristana tempo. Kiel Miesenheim kaj Kell ankaŭ Namedy apartenis al la fru-mezepoka fiska posedaĵo de Andernach. Apartenis al Namedy ankaŭ la regiono, kie iam situis malgranda vilaĝo de fiŝkaptistoj nomata Fornich. Tiu vilaĝo devis cedi al la konstruo de stratoj kaj restis nur unu domo nun apartenanta al Brohl-Lützing.
En la 14-a jarcento oni konstruis la nobelan Niederhof. Unu jarcenton pli frue, en 1255, estis konstruita la Cisterciana monaĥinejo „zu Namendelh“. Sed je 1560 tiu monaĥejo post 300-jara ekzistado devis jam esti malfondita pro streĉa ekonomia evoluo. La lasta abatino Hildegard von Hausmann (von Husmann, 1518–1562) ja post 1553 ne plu akceptis novicinojn, kaj la monaĥeja vivo ĉesis en ĉ. 1558. Samtempe ŝia frato Anton von Hausmann finkonstruis la kastelon.
Ĉ. 1800 ĉe la rejna bordo troviĝis dum jardekoj grava laborejo de la rejna flosigado. Ĉi tie oni kunligis malgrandajn flosojn al grandflosoj drivontaj rejn-malsupren al Nederlando. Tiel Namedy estas menciita en la libro „Das Floß der armen Leute, Gefährliche Rheinfahrt 1791 (La floso de la malriĉuloj, danĝera rejn-vojaĝo 1791)“ de Günter Sachse kaj tie estas detale priskribitaj la laboroj de kunmetado de flosoj.
Je 1969 Namedy okaze de la komunuma reformo estis aligita al la urbo Andernach. Antaŭe Namedy estis komunumo (Ortsgemeinde) de la komunumaro (Verbandsgemeinde) Andernach-Land, (hodiaŭ Verbandsgemeinde Pellenz). Firmao el Brohl anoncis en 2005, ke ĝi volas instali gravelaĵejon (subĉielan minejon por gravelaĵo) en Namedy, kontraŭ kio protestis la enloĝantaro de Namedy. Oni fondis eĉ civitanan initiativon kiu pleje volas malebligi tiun ideon. En la proksimeco de la planita laborejo troviĝas herbejoj kun malnovaj fruktoarboj kun botanike valoraj plantoj. La urbo akceptis la ideojn de la civitanoj kaj klopodas ŝanĝi la planojn.
Vidindaĵoj
Pleje vidinda estas la kastelo „Burg Namedy“, kiu hodiaŭ estas posedaĵo de la rejna linio de la domo Hohenzollern-Sigmaringen. La iama akvo-kastelo estas ĉirkaŭita de bela parko, en kiu regule okazas artistaj festoj. La kastelo havas kavaliran salonon kun vidinda biblioteko kaj grandan spegulan salonon uzatan por koncertoj. Subtera (ne publike alirebla) koridoro gvidas al la iama monaĥejo Namedy. De ĝi hodiaŭ ekzistas ankoraŭ la monaĥeja preĝejo, kiu estas la nuna paroĥa preĝejo de St. Barthelmäus.
Pleje oni protektas la iaman Rejn-insulon Namedyer Werth (ekde ĉirkaŭ 1857 duoninsulo). Ĝi estas ekde 1985 rimarkinda protektejo por birdoj. Tie oni elboris komence de la 20-a jarcento malvarm-gejseron, kies karbonatan acidon kaj mineralan akvon oni enboteligis dum jardekoj sub la nomo „Namedyer Sprudel“. En la jaro 1975 oni plenŝutis ĝin per tero. Tiu Namedyer Sprudel, pli frue sensatio kaj ekkonilo, en la jaro 2003 post longa peniga permes-proceduro estas reaktivigita kiel "Geysir Andernach". Ekde la 7-a de julio 2006 ĝi denove regule saltas. Kun ĉirkaŭ 50 metroj ĝi estas la plej alta malvarm-gejsero de la mondo.
En la proksimeco de Namedy troviĝas aliaj interesaj vidindaĵoj:
Deveno de la loknomo
Pri la deveno kaj evoluo de la nomo „Namedy“ ekzistas kelkaj teorioj. La plej malnova estas la deveno de la latina "Nomen Dei" el „IN NOMEN DEI VINCES, CONSTANTINE“. Laŭdire la romia imperiestro Konstanteno vidis tiujn vortojn en vizio post inspekcia restado en Andernach kaj Namedy, post kiam kuriero informis lin pri kristan-persekuto, kio signifis danĝero por lia patrino en la romia hejmlando. Li tuj ekis en rekordaj rapidmarŝoj por haltigi la danĝeron por la kristanoj kaj sia patrino.
Alia dedukto devenas el la malnov-irlanda/malnov-kelta „nemed“ = malgranda konsekro-kamero (latine „sacellum“). Plie ĝi povus deveni el nomo Nemed, la tria invadinto al Irlando. Aŭ el la latina „nemus, -oris n.“ = bosko (ankaŭ sankta bosko), iu arbareto kun kelta kultejo.
Sigelo de la monaĥejo „zu Namende“ den 1367 portas la ĉirkaŭskribon „SIGILLUM CONVENTUS NAMENDYENSIS“ (Sigelo de la konvento de Namedy). En la sama jaro aperas la nom-versioj „Name(n)day“, „Namedich“ kaj „Namedy“.
Tutmonda Esperantista Vegetarana Asocio
Tutmonda Esperantista Vegetarana Asocio (TEVA) estas asocio de esperantistaj vegetaranoj. Ĝi fondiĝis en 1908 kaj estas la plej malnova el la nuntempe ekzistantaj internaciaj organizoj de vegetaranoj.
Distrikto Shkodër
La distrikto Shkodër (Rrethi i Shkodrës) estas unu el 36 distriktoj de Albanio. Ĝi estas parto de la samnoma provinco Shkodër. Administra centro estas la, ankaŭ samnoma, urbo Shkodër, borde de la Skadara lago. ISO-kodo kaj samtempe ankaŭ regiona aŭtokodo de la distrikto estas la dulitera kodo <tt>SH</tt>.
Tutmonda Esperantista Vegetarana Asocio
Esperanto kaj vegetarismo
Inter esperantistoj troviĝas proporcie multe pli da vegetaranoj ol inter neesperantistoj. Tion montris i.a. enketoj inter la membroj de Brita Esperanto-Asocio en 1968 (vidu Peter G. Forster, The Esperanto Movement, p. 327-329) kaj inter la membroj de Germana Esperanto-Asocio en 1992 (vidu Frank Stocker, Wer spricht Esperanto?, p. 100-101). Forster atentigas pri tio, ke ekzistas ĝenerala rilato inter vegetarismo kaj pacismo kaj sekve ankaŭ inter vegetarismo kaj Esperanto.
Celoj kaj aktivado
Laŭ sia statuto, la asocio celas "disvastigi Esperanton inter vegetaranoj kaj vegetarismon inter esperantistoj", en "amika kaj aktiva kunlaborado, cele al respekto de la naturo kaj de ĉiuj vivantaj estaĵoj". Ĝia slogano estas "Vivu kaj lasu vivi".
Ĝi ne havas proprajn memstarajn aranĝojn, sed okazigas preskaŭ ĉiujare kunvenon en la Universala Kongreso. Krome TEVA partoprenas ankaŭ aliajn esperantistajn kaj vegetarajn aranĝojn. TEVA-anoj aktivis lastatempe ekzemple en 36-a Kongreso de IVU en 2004 en Florianópolis (Brazilo) kaj ankaŭ en la 38-a Kongreso de IVU en Dresden, kie kaj IVU kaj TEVA festis sian 100-jaran jubileon.
TEVA havas reprezentantojn en 21 landoj. Ĝi estas membro de IVU kaj de EVU (European Vegetarian Union), kaj estas faka asocio kunlaboranta kun Universala Esperanto-Asocio.
En januaro 2005 fondiĝis reta dissendolisto de esperantistaj vegetaranoj ĉe yahoogroups, kiu - kontraŭe al pli fruaj tiudirektaj provoj - fariĝis sufiĉe vigla.
Estraro
Dum la UK 2008 en Roterdamo elektiĝis nova estraro de TEVA. Ĝi konsistas en jenaj membroj:
Historio
Jam en 1893 aperis en La Esperantisto du favoraj artikoloj pri vegetarismo, kiujn Zamenhof poste transprenis en la Fundamentan Krestomation: La rakonto "La hejmo de la metiisto" kaj la artikolo "Kio estas vegetarismo?"; eventuale eblas mencii artikolon pri centjaruloj (longva vivo i.a. pro manĝado "precipe kreskaĵa") kiel trian ekzemplon. Tio supozigas, ke jam Zamenhof havis pozitivan sintenon al vegetarismo.
La asocio fondiĝis (de 19 ĉeestantaj membroj) laŭ instigo de René de Ladevèze. Laŭ informo el Enciklopedio de Esperanto, Lev Tolstoj (mem vegetarano) akceptis per speciala skriba konfirmo ĝian honoran prezidantecon. Laŭ Esperantista Vegetarano 1995, p. 23, ankaŭ "Ludoviko Zamenhof estis inter la membroj fondantoj", sed deziris, ke oni ne menciu tion en la vegetarana literaturo. Ne estas klare, ĉu tiu ĉi informo estas vera.
Du tagojn post IUEV fondiĝis ankaŭ la neesperantista Internacia Vegetarana Unuiĝo (IVU) - same en Dresdeno, ĉar J. Arthur Gill, esperantisto kaj sekretario de Kvakera Vegetarana Asocio (Friends Vegetarian Society, fondita en 1902) proponis al la neesperantistaj vegetaranoj organizi sian fondan kongreson lige kun la UK, por ke esperantistaj vegetaranoj povu ĉeesti ambaŭ aranĝojn kaj helpi la internacian kompreniĝon en la IVU-kongreso pere de Esperanto. Tamen montriĝis fine, ke nur malmultaj esperantistoj emis ĉeesti ankaŭ la neesperantistan aranĝon.
En la 4-a Kongreso de IVU en 1913 en Hago, Esperanto estis unu el la 5 oficialaj lingvoj.
En 1914 aperis la unua numero de la esperanta gazeto "Vegetarano", redaktita de Oskar Bünemann. De 1927 ĝis 1932 la gazeto estis samtempe oficiala organo de IVU. Tiutempe ĝi enhavis internaciajn informojn pri vegetarismo ne nur en Esperanto, sed ankaŭ en la angla, franca kaj germana. Pro financaj kialoj IVU ĉesis eldoni la gazeton en 1932.
En 1954, Natan Ben-Cion Ĥavkin el Israelo reorganizis la asocion. Ekde 1971 vigligis ĝin Arnošt Váňa el Slovakio. Li enkondukis la principon, ke membroj ne pagu fiksan kotizon, sed jaran donacon, kies altecon ili povas mem difini. Tiu ĉi principo restis en TEVA ĝis 2008.
En 1992 Váňa transdonis la prezidantecon al Christopher Fettes. Sed en la postaj jaroj okazis skismo - la membroj de TEVA ricevis malsamajn numerojn de Esperantista Vegetarano el Italio kaj el Slovakio, en kiuj eĉ estis indikitaj malsamaj nomoj de estraranoj kaj malsamaj kontoj por donacoj. Pri la skismo kulpis la jam ĉ. 85-jara Váňa. La skismo finiĝis pro la decido de la membroj preferi asocion kun statuto kaj demokratie elektita estraro (kun Christopher Fettes kiel prezidanto) al amikaro gvidata de Váňa, kaj fine pro la malsaniĝo kaj posta morto (en 1998) de Váňa.
Eduardo la 1-a (Anglio)
Eduardo la 1-a, naskita la 17-an de junio 1239, mortinta la 7-an de julio 1307, estis reĝo de Anglio el la dinastio de Plantaĝenetoj.
Rudersberg
Rudersberg - prononco - estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Rems-Murr kaj en la distriktaro Stutgarto de la federacia lando Baden-Virtembergo. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. La centro de la landa ĉefurbo Stutgarto situas proksimume 30 kilometrojn sudokcidente.
Eduardo la 1-a (Anglio)
Li kromnomiĝis Longshanks (long-krurulo, pro sia alto de preskaŭ 1,90 m) kaj "martelo de la skotoj"; sur lia tomboŝtono estas skribite en la latina lingvo: Hic est Edwardvs Primus Scottorum Malleus (tie ĉi estas Eduardo la Unua, martelo de la skotoj).
Kongreso de la Konfederacio
La Kongreso de la Konfederacio aŭ Asemblea kongreso de Usono estis la registara organismo de Usono ekde la 1-a de marto 1781 ĝis la 4-a de marto 1789. Ĝin kreis delegitoj nomumitaj de la ŝtataj leĝdonaj instancoj. Ĝi estis la posteulo de la Dua Kontinenta Kongreso. La Kongreso de Usono sukcedis ĝin. La 10-an de oktobro 1788, la Kongreso lastafoje kunvenis.
Eduardo la 1-a (Anglio)
Familio
Eduardo estis la pli aĝa filo de Henriko la 3-a (Anglio) kaj Eleanora de Provenco, kaj frato de Edmundo Crouchback.
Frua vivo
Eduardo naskiĝis ĉe Westminster. Kvankam li plurfoje grave malsanis dum sia knabeco, li iĝis forta batalisto. Kiel infano li eniris dumvivan amikecon al Henriko de Almain, filo de sia onklo Rikardo (1-a Grafo de Kornvalo).
Edziĝo
En 1252 Alfonso la 10-a (Kastilio) revivigis malfortan pretendon al Gaskonio, la sola restanta posedaĵo en Francio de anglaj reĝoj. Sekvis diskutoj inter Alfonso kaj Henriko la 3-a (Anglio), kaj fine estis decidate ke Eleanora de Kastilio, duonfratino de Alfonso, edziĝos al Eduardo, kaj ke Alfonso cedos al Eduardo sian pretendon al Gaskonio. Eleanora kaj Eduardo edziĝis la 1-an de novembro 1254 ĉe Abatejo Las Huelgas, Burgoso.
Laŭ la edziĝakordo Eduardo ricevis bienojn kiuj donis enspezon de 15 mil markoj, sed tio ne sufiĉis por sendependiĝi. Li ankaŭ formale regis Gaskonion, sed fakte Simon de Montfort (6-a grafo de Leicester) nomumiĝis leŭtenanto (guberniestro) de tiu lando kaj ricevis ĝian enspezon: kaj Henriko mem retenis multe da la lupagoj el bienoj oficiale donitaj al Eduardo.
Estis plendoj pri tumultemaj agoj de Eduardo kaj boparencoj de Henriko la 3-a, kaj dum iom da tempo tio estigis dubojn pri la karaktero de Eduardo.
Eduardo kaj la anglaj nobeloj
La anglaj nobeloj klopodis malpliigi la rajtojn kaj potencon de Henriko la 3-a. Komence Eduardo kontraŭis ilin, sed en 1259 li proklamis ke li subtenis reformojn. Pro tio lia patro portempe rifuzis renkonti lin, sed, per la intervento de la ĉefepiskopo de Canterbury kaj de Rikardo de Kornvalo, Eduardo kaj Henriko reamikiĝis.
En 1263 Eduardo militis, ne tute sukcese, kontraŭ Llywelyn la lasta en Kimrio.
Enlanda milito
La saman jaron Simon de Montfort estris baronan ribelon. Eduardo kunigis aliajn nobelojn, inter kiuj Henriko de Almain, kaj rekaptis Kastelon Windsor. Sekvis pacakordo, sed tiu mallonge daŭris. En 1264 erupciis plua enlanda militado. Eduardo kaptis Northampton, sed la 14-an de majo 1264 okazis katastrofa batalo ĉe Lewes, Sussex. La dekstra alo de la reĝa armeo, estrata de Eduardo, venkis siajn kontraŭulojn, sed malsaĝe Eduardo postkuris la fuĝantojn: kiam li revenis al la batalejo, li eltrovis ke la resto de la reĝa armeo decide malvenkis. Per sekva akordo li kaj Henriko de Almain transdoniĝis al Simon de Montfort.
Eduardo malliberiĝis ĝis marto 1265, post kiam li zorge kontroliĝis. Tamen la 28-an de majo li fine eskapis, kaj kuniĝis kun la grafo de Gloucester kiu kverelis kun Simon de Montfort. Ili regajnis Gloucester kaj Worcester, kaj fine venkis la ribelantojn dum la batalo de Evesham, kiam Simon de Montfort mortis. Eduardo ludis gravan rolon kiel generalo dum la sekva repacigo de la regno, sed ne partoprenis la pacdiskutojn: anstataŭe li planis kurcmilitadon.
Krucmilitado
La 24-an de junio Eduardo faris krucmilitan ĵuron, kune kun sia frato Edmundo Crouchback kaj Henriko de Almain. Ludoviko la 11-a (Francio) pruntis pli ol 17 mil pundoj por pagi la kostojn, sed tio ne sufiĉis, kaj necesis persvadi la anglan parlamenton konsenti al speciala imposto. La 20-an de aŭgusto 1270 Eduardo ekvelis, akompanate de sia edzino Eleanora, kun iom malpli ol mil batalistoj, inter kiuj estis ĉirkaŭ 225 kavaliroj, por partopreni la okan krucmiliton.
Li iris al Akko, kiu estis la centro de la sola restanta kristana regno en la Sankta Lando. Dum la batalado li grave vundiĝis kaj li malsanis multajn monatojn. En Akko Eleanora naskis filinon, kiu tial nomiĝis Johana de Akko.
La 24-an de septembro 1272 li kaj Eleanora velis de Akko al Sicilio. Tie tiun decembron li informiĝis ke Henriko la 3-a mortis la antaŭan monaton.
Kronado
Dum Eduardo kaj Eleanora veturis norden, reĝa konsilio regis Anglion. La nova reĝo vojaĝis malrapide pro daŭranta malsano pro sia vundo. La 2-a de aŭgusto 1274 li atingis sian regnon, kaj li kaj Eleanora kroniĝis la 19-an de aŭgusto.
Reformoj
Tuj Eduardo komencis reordigi la registaron. Li anstataŭis multajn oficistojn kaj reakiris reĝajn bienojn kontraŭlege okupitajn de nobeloj dum la luktoj de la antaŭaj jardekoj. Li ankaŭ enkondukis statutojn por determini alies disputojn pri bienoj.
Kimrio
En 1267 Llywelyn la lasta estis agnoskita de Henriko la 3-a kiel princo de Kimrio. Li estis fianĉiĝinta al Eleanora de Montfort, filino de Simon de Montfort, sed Eleanora devis fuĝi al Francio post la batalo de Evesham.
Sekvis konfliktoj inter angloj kaj kimroj. Ĉikkaŭ 1275 fine Eleanora de Montfort kaj Llywelyn prokure geedziĝis. Eleanora ekvelis al Kimrio sed kaptiĝis de Eduardo, kiu malliberigis ŝin tri jarojn.
En 1277 Eduardo lanĉis grandan invadon, kaj devigis Llywelyn kapitulacii: tiu retenis nur Gwynedd. En 1278 Eduardo liberigis Eleanora de Montfort, kaj ŝi kaj Llywelyn formale geedziĝis ĉe Worcester: Eduardo mem transdonis ŝin, kaj pagis la nupton. Ŝi mortis dum akuŝo la 19-an de junio 1282.
Tiun jaron Dafydd ap Gruffydd, pli juna frato de Llywelyn, ribelis, kaj post nelonge Llywelyn kaj aliaj kimraj gravuloj aliĝis al la ribelo. Eduardo decidis tute aneksi Kimrion. La 11-an de decembro Llywelyn batalante mortis. Junion 1283 Dafydd kaptiĝis, kaj estis portata al Shrewsbury kie li ekzekutiĝis. La saman jaron Gwenllian de Kimrio, filino de Llywelyn kaj Eleanora de Montfort, kaptiĝis: ŝi kaj la filinoj de Dafydd malliberiĝis en izolaj priorejoj de Lincolnshire dum la resto de siaj vivoj. Per la tiujara Statuto de Rhuddlan, Anglio kaj Kimrio unuiĝis. Eduardo donis al sia novnaskita filo, la estonta Eduardo la 2-a (Anglio), la titolon "princo de Kimrio", kaj de tiu tempo ĉiuj unuenaskitaj anglaj reĝidoj portas tiun titolon. Eduardo sisteme loĝigis anglojn en Kimrio, kaj konstruis kastelojn. Pluaj ribeloj subpremiĝis en 1287-1288 kaj 1294-1295.
Morto de Eleanora de Kastilio
Aŭtune de 1290, dum li estis en Nottinghamshire, Eduardo informiĝis ke Margareta (Skotlando), heredontino de la skota trono, mortis. Eduardo restis en la mezo de Anglio, kaj Eleanora komencis veturi al li. Tamen ŝi grave malsanis, kaj mortis la 28-an de novembro en vilaĝo de Nottinghamshire.
Sekvis longa procesio al Londono. Survoje la funebranta Eduardo starigis krucojn memore al sia edzino - tiuj nomiĝis krucoj de Eleanora, kaj tri parte restas. Unu, ĉe Charing Cross, Londono, detruiĝis pro incendio en 1647: en 1865 konstruiĝis nova monumento. La 17-an de decembro 1290 Eleanora entombiĝis en Abatejo Westminster.
Eŭropa politiko
En 1287 Eduardo faris duan krucmilitan ĵuron. Ĝis 1291 lia intenco plukrucmiliti influis lian eŭropan politikon: por kunigi krucmilitan armeon el diversaj landoj, li klopodis amikigi kverelantajn regantojn. Tamen daŭris disputoj inter la franca reĝo de suda Italio kaj Sicilio kaj Petro la 3-a (Aragono). En 1282 la loĝantoj de Palermo ribelis kontraŭ Karlo la 1-a (Napolo) - la sicilia vespro - kaj Petro subtenis ilin. Verŝajnis ke sekvus grandskala eŭropa milito sed en 1286 Eduardo persvadis Francion kaj Aragonon eniri pacakordon. Malgraŭ tio la krucmilito neniam okazis, kaj en 1291 la mamelukoj kaptis Akkon.
Dum sia 1286-a diplomata misio, Eduardo omaĝis al Filipo la 4-a (Francio) por Gaskonio.
En 1293 Eduardo petis fianĉigon al Blanka, duonfratino de Filipo la 4-a. Filipo konsentis kondiĉe ke estiĝus pactraktato inter Eduardo kaj Francio kaj ke Eduardo cedus Gaskonion. Surprize Eduardo konsentis, kaj sendis sian fraton Edmundon Crouchback por venigi Blankan. Sed ŝi fakte jam fianĉiĝis al Rudolfo la 1-a (Bohemio). Filipo proponis ke Eduardo edziĝus al ŝian pli junan fratinon, Margareta sed Eduardo malkonsentis kaj proklamis militon kontraŭ Filipo.
En 1294 Filipo komandis Eduardon veni al Parizo por diskuti marbataletojn inter gaskonojn, anglojn kaj francojn: post kiam Eduardo rifuzis, Filipo proklamis ke Gaskonio konfiskiĝos. Kimra ribelo kaj militado en Skotlando okupis Eduardon, sed li alianciĝis al Flandrio, Germanio kaj Burgundio. Nur en 1297 li povis veli al Flandrio, sed tiam liaj alianculoj ankoraŭ malvenkis kaj li devis eniri pacakordon laŭ kiu li regajnos Akvitanion kaj edziĝos al Margareta. La nupto okazis ĉe Canterbury la 8-an de septembro 1299.
Skotlando
Post la morto de Margareta (Skotlando), estis neklare kiu rajtis iĝi reĝo de tiu lando. Ŝia patro Aleksandro la 3-a estis mortinta en 1287. 14 nobeloj pretendis la skotan tronon, sed fine la elekto estis inter Johano Balliol kaj Roberto Bruso (5-a lordo de Annandale). La skotoj petis Eduardon arbitracii. Eduardo respondis ke li konsentus se la skotoj agnoskus lin kiel feŭda superuloj. Tion la skotoj ne deziris. Ili diris al Eduardo ke, sen reĝo, neniu en Skotlando rajtis decidi ĉu omaĝi. Fine John Balliol kaj Roberto Bruso interkonsentis ke Skotlando transdoniĝos al Eduardo ĝis estos decidate kiu iĝos reĝo. Post longaj diskutoj, Johano Balliol surtroniĝis la 17-an de novembro 1272.
Eduardo tamen daŭre asertis rajtojn rilate Skotlandon. Li determinis apelaciojn pri decidoj de la konsilio kiu regis Skotlando post la morto de Aleksandro la 3-a. Li devigis Johanon Balliol veni al la angla parlamento por defendi sin kontraŭ plendo de skota nobelo. Post kiam Eduardo postulis la militan subtenon de Skotlando kontraŭ Francio, la skotoj alianciĝis al Francio kaj malsukcese atakis Carlisle. En 1296 Eduardo invadis Skotlandon, kaptis Berwick-upon-Tweed, kaj venkis la skotojn ĉe Dunbar. Li konfiskis la skotan kronadan ŝtonon de Scone, kiun li portis al Westminster, detronigis Johanon Balliol, kiun li enkarcerigis en la Turo de Londono, kaj regis Skotlandon per angloj.
Tamen la sukceso mallongis. La sekvantan jaron William Wallace kaj Andrew Moray venkis multe pli grandan anglan armeon dum la batalo de Ponto Stirling. Eduardo reinvadis, kaj la 22-an de julio 1298 li venkis Wallace ĉe Falkirk. En 1299 la skotoj rekaptis Stirling. Sekvis plua militado, dum kiu la skotoj rifuzis partopreni batalojn, sed disrabis nordan Anglion. En 1301-1302 Roberto Bruso, nepo de Roberto Bruso (5-a lordo de Annandale), alianciĝis al la angloj. Dum la sekvaj tri jaroj la plejparto de la skotaj nobeloj faris pacon kun Eduardo, kiu en 1304 rekaptis Stirling. En 1305 William Wallace perfide transdoniĝis al Eduardo, kaj ekzekutiĝis en Londono.
En 1303 pacakordo inter Anglio kaj Francio rompis la aliancon inter Francio kaj Skotlando, kaj tio malfortigis la skotojn.
Turtmann-Unterems
Turtmann-Unterems estas komunumo en la distrikto Leuk en Kantono Valezo, Svislando. Ĝi havis 1139 loĝantojn je la 31-a de decembro 2012.
Geografio
La komunumo Turtmann-Unterems situas en Meza Valezo aŭ pli ekzakte dirite en la suba parto de Supra Valezo sur la norda valflanko. Ĝi konsistas el la parto en la valo de Rodano ĉe ties suda bordo, kie situas la vilaĝoj Turtmann kun la vilaĝetoj Tännu kaj Ried, kaj Unterems kun la vilaĝetoj Ze Schmidu, Feldishaus kaj Prupräsu, kaj granda montara teritorio, kiu formas eksklavon sude de la komunumo en la Valo de Turtmann, kie situas la vilaĝo Gruben kaj en ĝia fundo la Turtmann-Glaĉero kaj la Brunegg-Glaĉero.
Eduardo la 1-a (Anglio)
Impostoj kaj antisemitismo
La kostoj de la militoj de Eduardo grandegis, kaj li devis persvadi la anglan parlamenton konsenti al altaj impostoj. Reciproke la nobeloj kaj aliaj parlamentanoj klopodis persvadi Eduardon proklami ke li ne rajtas postuli impostojn kaj militan subtenon sen parlamenta konsento. Eduardo ja faris promesojn, sed malfacile evitis anglan ribelon: nur malvenkoj en Skotlando kunigis la reĝon kaj malkontentajn gravulojn.
Turtmann-Unterems
Geografio
La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 42,27 km², de kiuj 10,8% estas kovritaj de arbaro, 15,2% servas por agrikulturo kaj 3,1% por setlado. Preskaŭ tri kvaronoj de la teritorio konsistas el altmontara dezerto kaj glaĉeroj.
Eduardo la 1-a (Anglio)
Impostoj kaj antisemitismo
En 1290, post antisemitisma kampanjo, Eduardo ekzilis ĉiujn judojn el Anglio. En 1294 li dekretis impostadon de eklezia propraĵo, kio igis lin kontraŭulo de papo Bonifaco la 8-a.
Turtmann-Unterems
Najbaraj komunumoj
La komunumo Turtmann-Unterems limas en nordo al Gampel-Bratsch, en nordoriento al Niedergesteln, en sudoriento al Eischoll, en sudo al Ergisch, en sudokcidento al Oberems, en okcidento al Agarn, kaj en nordokcidento al Leuk. La montara eksklavo en sudo limas en nordo al Ergisch, en oriento al Sankt Niklaus, en sudo al Randa, en sudsudokcidento en unu punkto al Zinal, kaj en okcidento al Oberems.
Eduardo la 1-a (Anglio)
Idoj
Eleanora kaj Eduardo la 1-a havis 16 idojn, el kiuj pluraj entombiĝis en Abatejo Westminster:
Margareta de Francio kaj Eduardo havis tri idojn:
Aké Loba
Gérard Aké LOBA, (naskiĝis la 15-an de aŭgusto 1927 en la kvartalo Abobo Baoule de Abiĝano) estas ebur-borda verkisto. Pro lia plej grava verko, Kocumbo, l'étudiant noir (Kocumbo,la nigra studento) li ricevis en 1961 la premion Grand prix littéraire d'Afrique noire (Granda premio literatura de Nigra Afriko).
Turtmann-Unterems
Trafiko
Tra Turtmann-Unterems pasas la kantona ĉefvojo n-ro 9 kaj la svisa aŭtovojo A9 (parte ankoraŭ en konstruo) kun alveturejo en Turtmann. En Turtmann ankaŭ situas stacidomo ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Siono al Brigo. De la stacidomo de diversaj poŝtaŭtolinioj kondukas al la najbaraj vilaĝoj. De Unterems aertelfero kondukas al Oberems.
Aké Loba
Li estis de 1985 ĝis 1990 ankaŭ deputito kaj estro de sia kvartalo.
Turtmann-Unterems
Historio
La komunumo Turtmann-Unterems estis fondita kun efiko de la 1-a de januaro 2013 per kunigo de la malnovaj komunumoj Turtmann kaj Unterems.
La unua dokumenta mencio de Unterems datiĝas el la jaro 1270 inferiorem hemesa. 1419. La kamparana gildo de Unterems datiĝas el la jaro 1457. Unterems unuan fojon estis menciita kiel memstara komunumo. En la jaro 1479 estis fondita komunuma unio inter Turtmann kaj Unterems. En tiu unio Unterems portis ek de 1501 kvinonon de la ŝarĝoj kaj oficoj.
Centra Ameriko
Centra Ameriko estas longa istmo, kiu kuras de Jukatano en suda Meksiko ĝis la Panama kanalo aŭ la limo de Kolombio, konektante la du kontinentojn de Ameriko. Centra Ameriko estas laŭ geologia mezurilo sufiĉe nova tero, kun multe da vulkana aktivo. Escepte de anglalingva Belizo ĝi entute apartenas al Latin-Ameriko.
Diversaj difinoj de "Centra Ameriko" ekzistas. En politika geografio, ĝia plej malvasta senco celas la kvin landojn, kiuj apartenis al la Ĝenerala Kapitaneco de Gvatemalo kaj sendependiĝis de Hispanio en la 15-a de septembro de 1821: Gvatemalo, Honduro, Salvadoro, Nikaragvo, kaj Kostariko. Kutime, ĝi ankaŭ inkludas Panamon kaj Belizon. Por natura geografio, pli konvenas fiksi la limojn de Centra Ameriko pli vaste, ĉe la Tevantepeka Terkolo en Meksiko kaj la Rivero Atrato en Kolombio. Domingo, kvankam ĝi nek nature nek historie estas parto de Centra Ameriko, nuntempe partoprenas en strukturoj kiel la Sistemo pri Integrigo de Centra Ameriko kaj la Traktato pri Libera Komerco inter Usono, Centra Ameriko, kaj Domingo (CAFTA).
Antaŭkolonia
Kiel indikas eltrovoj en la Kavernoj de Talgua en Honduro, Centra Ameriko spertis la influon de la ĉavina kulturo, kiu ekzistis de okcidenta Peruo ĝis Ekvadoro en Suda Ameriko, inter la bordoj de la maro kaj de la arbaro, de 1500 a.K. ĝis 500 a.K.. La registrita historio de Ameriko komenciĝis per la evoluo de skribo dum la epoko de pleja malsimpleco de ties civilizoj, ĉefe de la majaoj post la jaro 292. Ili faris valorajn atingojn rilate al sia kalendaro, matematiko, astronomio, geologio, kaj aliaj aferoj. La klasika majaa epoko fermiĝis per la disfalo de la urboj ĉirkaŭ la jaro 900. Tikal, Palenque, kaj Copán estis inter la ĉefaj majaaj urbocivitoj.