cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nobel-premio
Komence de 1902, la premiojn formale disdonas la reĝo de Svedio, krom la pacpremio, kiun donas la norvega reĝo en Oslo (Norvegio kaj Svedio estis unio ĝis 1905).
Mouse Randolph
Irvin „Mouse“ Randolph (naskiĝis la 22-an de januaro 1909 en Sankta Luiso, Misurio; mortis la 12-an de decembro 1997 ) estis usona trumpetisto de svingo kaj ritmenbluso.
Nobel-premio
La premio konsistas ĉiujare el ora medalo kun ĉizelita Nobel-portreto, diplomo kaj granda monsumo, nuntempe ĉirkaŭ 10 milionoj da svedaj kronoj (iomete pli ol 1 miliono da eŭroj), kiuj celas ebligi al la gajninto daŭrigi sian laboron aŭ esploron sen la premo de monkolektado. La premio ne estas atribuita postmorte; tamen, se al persono oni atribuis premion kaj mortiĝas antaŭ ricevi ĝin, la premio ankoraŭ validas. Kvankam la averaĝa nombro de premiitoj por premio ege pliiĝis dum la longo de la 20-a jarcento, premio ne povas esti kunhavata de pli ol tri personoj.
Mouse Randolph
Randolph muzikis fine de la 1920-aj jaroj sur riveraj vaporŝipoj kun Fate Marable, laboris poste kun multaj teritoriaj bandoj, ekzemple kun tiuj de Walt Farrington, Willie Austin, Art Sims, Norman Mason, Floyd Campbell, Alphonse Trent kaj J. Frank Terry. Finfine li iris al Kansasurbo, kiel li estis dungita en la bando Twelve Clouds of Joy de Andy Kirk ekde 1931 ĝis 1933. En 1934 li muzikis en Novjorko mallonge en la bando de Fletcher Henderson, pli malfrue ĉe Benny Carter. Inter 1935 kaj 1938 li laboris i.a. ĉe Lucky Millinder kaj Cab Calloway. En la jaro 1938 li surdiskigis kun Teddy Wilson la titolojn „With Thee I Swing“, „Who Loves You“ kaj „Tea For Two“, muzikis kun Chu Berry („Maelstrom“, 1937) kaj en la orkestro de Lionel Hampton. Ekde 1940 ĝis 1942 li estis en la bando de Ella Fitzgerald, en 1943 ĉe Don Redman kaj ekde 1944 ĝis 1948 li koncertis kun Edmond Hall en la novjorka Cafe Society („Continental Blues“, 1945).
Nobel-premio
La Nobel-Fondaĵo (svede kaj norvege Nobelstiftelsen) estas privata institucio fondita la 29-an de junio 1900 por organizi la financojn kaj administradon de la Nobel-Premioj. La fondaĵo estas bazita je la testamento de Alfred Nobel, la inventinto de dinamito. La fondaĵo ankaŭ okazigas la Nobel-simpoziojn pri gravaj malkovroj de sciencoj kaj pri temoj de aparte alta kultura aŭ socia signifo.
Mouse Randolph
En la 1950-aj jaroj Randolph surdiskigis kun Pearl Bailey kaj muzikis kun diversaj ritmenblusaj orkestroj; en 1955 li gastis en Savoy Ballroom kaj laboris ekde 1957 kun Chick Morrison en Novjorko.
Nobel-premio
La diversaj premioj
Nobel-premioj estis donataj ĉiujare ekde 1901 pro atingoj en la jenaj fakoj:
Inter 1901 kaj 2012, la Nobel-Premioj kaj la Nobel-premio pri ekonomiko estis donitaj 555 fojojn al 856 personoj kaj organizoj. Kelkaj ricevis la Nobel-Premion pli ol unu fojon, kaj tio faras totalon de 835 individuoj (791 viroj kaj 44 virinoj) kaj 21 organizoj.
La Pac-Premio estas donita en Oslo, Norvegio, dum la aliaj premioj estas donitaj en Stokholmo, Svedio. La Nobel-Premio estas amplekse konsiderata kiel la plej prestiĝa premio disponebla en la fakoj literaturo, medicino, fiziko, kemio, paco, kaj ekonomiko.
La Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj atribuas la Nobel-Premion en Fiziko, la Nobel-Premion en Kemio, kaj la Nobel-Premion pri Ekonomiko; La Nobela Asembleo ĉe la Karolinska Institutet atribuas la Nobel-Premion en Fiziologio aŭ Medicino; la Sveda Akademio atribuas la Nobel-Premion en Literaturo; kaj la Nobel-Premio pri Paco estas atribuita ne de sveda organizo sed de la Norvega Nobel-Komitato.
En 1968, la Banko de Svedio (Sveriges Riksbank) iniciatis la premion pri ekonomika scienco: tiu premio pri ekonomiko memore al Nobel estas ofte (mis-)nomata Nobel-premio pri ekonomiko. Je tiu tempo, oni decidis ne aldoni pli da premioj en la estonteco.
Vidu ankaŭ la paĝon pri la Sveda Akademio.
Historio
Alfred Nobel naskiĝis la 21an de oktobro 1833 en Stokholmo, Svedujo, en familio de inĝenieroj. Li estis kemiisto, inĝeniero, kaj inventinto. En 1894, Nobel aĉetis la fabrikon Bofors pri fero kaj ŝtalo, kiun li transformis en grava armilara produktejo. Nobel ankaŭ inventis balistiton. Tiu invento estis antaŭaĵo al multaj senfumaj armeaj eksplodaĵoj, kiaj la brita senfuma pulvoro kordito. Kiel sekvo de lia patentaj postuloj, Nobel estis poste engaĝita en malfermita malobservoproceso pri kordito. Nobel amasigis riĉaĵon dum sia vivdaŭro, kun la plej granda parto de lia riĉaĵo el siaj 355 inventoj, el kiuj dinamito estas la plej fama.
En 1888, Nobel estis surprizita legante sian propran nekrologon, titolita La komercisto de morto estas morta, en franca gazeto. Ĉar estis la frato de Alfred, nome Ludvig kiu mortis, la nekrologo estis ok jarojn trofrua. La artikolo mirigis Nobel kaj igis lin timigita pri kiel li estos memorita. Tio inspiris lin por ŝanĝi sian testamenton. La 10an de decembro 1896, Alfred Nobel mortis en sia vilao en San Remo, Italio, pro cerba hemoragio. Li estis 63 jarojn aĝa.
Nobel skribis plurajn testamentojn dum sia vivodaŭro. Li kunmetis la lastan pli ol jaron antaŭ ol li mortis, subskribante ĝin ĉe la Sveda-Norvega-Klubo en Parizo la 27an de novembro 1895. Al ĝeneraligita miro, la lasta testamento de Nobel precizigis, ke lia riĉaĵo estu uzita por krei serion de premioj por tiuj kiuj donas la "plej grandan avantaĝon pri la homaro" en fiziko, kemio, paco, fiziologio aŭ medicino, kaj literaturo. Nobel testamentis 94% de siaj totalaj aktivoj, 31 milionoj da svedaj kronoj (ĉ. 186 milionoj da usonaj dolaroj, 150 milionoj da eŭroj en 2008), por establi la kvin Nobel-Premiojn. Pro skeptiko ĉirkaŭanta la testamenton, daŭris ĝis 26 aprilo 1897 ke ĝi estis aprobita fare de la Parlamento de Norvegio. La ekzekutistoj de la testamento de Nobel, nome Ragnar Sohlman kaj Rudolf Lilljequist, formis la Nobel-Fondaĵon por prizorgi la riĉaĵon de Nobel kaj organizi la disdonon de premioj.
La instrukcioj de Nobel postulis la kreadon de Norvega Nobel-Komitato por premii la Pacpremion, kies membroj estis nomumitaj baldaŭ post kiam la testamento estis aprobita en aprilo 1897. Baldaŭ poste, la aliaj premi-aljuĝadaj organizoj estis indikitaj aŭ establitaj. Tiuj estis Karolinska Institutet la 7an de junio, la Sveda Akademio la 9an de junio, kaj la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj la 11an de junio. La Nobel-Fondaĵo etendis sian interkonsenton en gvidlinioj al kiel la premioj devos esti aljuĝitaj; kaj, en 1900, la lastatempe kreitaj statutoj de la Nobel-Fondaĵo estis promulgitaj fare de la reĝo Oskaro la 2-a. En 1905, la persona unio inter Svedio kaj Norvegio estis dissolvita. Poste, la Norvega Nobel-Komitato respondecis pri premiado de la pacpremio kaj la svedaj institucioj retenis respondecon por la aliaj premioj.
Formado de la Fondaĵo
La Nobel-Fondaĵo estis fondita kiel privata organizaĵo la 29an de Junio 1900. Ties funkcio estas administri la financojn kaj administradon de la Nobel-Premioj. Laŭ la testamento de Nobel, la unuaranga tasko de la fondaĵo estas administri la riĉaĵojn kiujn Nobel lasis. La fratoj Robert kaj Ludvig Nobel estis enĝaĝiĝintaj en la naftonegocoj en Azerbajĝano, kaj laŭ la sveda historiisto E. Bargengren, kiu havis aliron al la arkivo de la Nobel-familio, estis la "decido permesi la retiron de la mono de Alfred el la negocoj en Bakuo kio iĝis la ŝlosila faktoro kiu ebligis la establadon de la Nobel-Premioj". Alia grava tasko de la Nobel-Fondaĵo estas merkatigi la premiojn internacie kaj kontroli neformalan administradon rilatan al la premioj. La fondaĵo mem ne partoprenas en la proceduro elekti la Nobel-premiitojn. Diversmaniere, la Nobel-Fondaĵo estas simila al investokompanio, en tio ke ĝi investas la monon de Nobel por krei solidan financan bazon por la premioj kaj por la administraj aktivecoj. La Nobel-Fondaĵo estas rajtigita ne pagi impostojn en Svedio (ekde 1946) kaj investimpostojn en Usono (ekde 1953). Ekde la 1980-aj jaroj, la investoj de la fondaĵo iĝis pli profitdonaj kaj en 31a de Decembro 2007, la havaĵoj kontrolitaj de la Nobel-Fondaĵo estis de ĝis 3.628 mil milionoj da svedaj kronor (ĉirkaŭ 560 milionoj da usonaj dolaroj).
Laŭ la statutoj, la fondaĵo konsistas el stabanaro de kvin svedaj aŭ norvegaj civitanoj, kun sidejo en Stokholmo. La prezidanto de la stabanaro estas nomumita de la sveda reĝa konsilantaro, kaj la aliaj kvar membroj estas nomumitaj de la fideikomisuloj de la premiigaj institucioj. Plenumdirektoro estas elektita inter la stabanoj, deputita direktoro estas nomumita de la reĝa konsilantaro, kaj du deputitoj estas nomumitaj de la fideikomisuloj. Tamen, ekde 1995, ĉiuj membroj de la stabanaro estis elektitaj de la fideikomisuloj, kaj la Plenumdirektoro kaj la deputita direktoro estas nomumitaj de la estraro mem. Same kiel la stabanaro, la Nobel-Fondaĵo estas formita de premiigaj institucioj (nome la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj, la Nobel-Asembleo de Karolinska Instituto, la Sveda Akademio, kaj la Norvega Nobel-Komitato), la fideikomisuloj de tiuj institucioj, kaj aŭditistoj.
Kapitalo kaj kosto de la Fondaĵo
La kapitalo de la Nobel-Fondaĵo nuntempe estas investita per 50% en akcioj, 20% en obligacioj kaj 30% en aliaj investoj (ekz. heĝfondusoj aŭ nemoveblaĵoj). La distribuado povas varii je 10 procento. Komence de 2008, 64% de la financado estis investita ĉefe en usonaj kaj eŭropaj borsoj, 20% en obligacioj, plus 12% en nemoveblaĵoj kaj heĝfondusoj.
En 2011, la totala ĉiujara kosto estis proksimume 120 milionoj da kronoj, kun 50 milionoj da kronoj kiel premimono. Pluaj kostoj por pagi al institucioj kaj personoj engaĝiĝintaj en la premidisdonado estis de 27,4 milionoj da kronoj. La eventoj dum la Nobel-semajno en Stokholmo kaj Oslo kostas 20,2 milionojn da kronoj. La administrado, Nobel-simpozioj, kaj similaj aferoj kostis 22,4 milionojn da kronoj. La kosto de la premio en Ekonomiko de 16,5 milionoj da kronoj estas pagita de la Sveriges Riksbank.
Unuaj Nobel-premioj
Post la Nobel-Fondaĵo kaj ties gvidlinioj estis funkciantaj, la Nobelaj Komitatoj ekkolektis nomumojn por la dekomencaj premioj. Poste, ili sendis liston de la dekomencaj kandidatoj al la premiigaj institucioj.
La listo de la Nobel-Komitato por la Premio pri Fiziko citis la malkovrojn de Wilhelm Röntgen pri la Ikso-radioj kaj de Philipp Lenard pri katodaj radioj. La Akademio de Sciencoj elektis Röntgen por la premio. En la lastaj jardekoj de la 19-a jarcento, multaj kemiistoj faris gravajn kontribuojn. Tiel, ĉe la Kemi-Premio, la akademio "estis ĉefe frontanta la decidon pri la ordo en kiu tiuj sciencistoj ricevus la premion". La akademio ricevis 20 nomumojn, dek unu el kiuj por Jacobus van 't Hoff. Van 't Hoff ricevis la premiojn pro siaj kontribuoj en kemia termodinamiko.
La Sveda Akademio elektis la poeton Sully Prudhomme por la unua Nobel-Premio en Literaturo. Grupo inkludanta 42 svedajn verkistojn, artistojn, kaj literaturkritikistojn protestis kontraŭ tiu decido, esperinte, ke Lev Tolstoj estu premiita. Kelkaj, kiel Burton Feldman, kritikis tiun premion ĉar ili konsideris Prudhomme nur mezkvalita poeto. La klarigo de Feldman estis ke plej el la akademianoj preferis Viktorianan literaturon kaj tial elektis Viktorianan poeton. La unua Premio pri Fiziologio kaj Medicino iris al la germana fiziologo kaj mikrobiologo Emil von Behring. Dum la 1890-aj jaroj, von Behring disvolvigis antitoksinon por trakti difterion, kiu ĝis tiam estis okaziganta milojn da mortoj ĉiujare.
Plélan-le-Petit
(jen france, prononco, bretone Plelann-Vihan) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Côtes-d'Armor (jen france, Aodoù-an-Arvor), “marbordoj de la lando ĉe la maro”, en la regiono Bretonio (Bretagne, Breizh). Fine de en la komunumo vivis.
Nobel-premio
Unuaj Nobel-premioj
La unua Nobel-premio pri paco iris al la sviso Jean Henri Dunant pro sia rolo en la fondo de la Internacia Movado de la Ruĝa Kruco kaj iniciado de la Ĝeneva Konvencio, kaj kune kun la franca pacisto Frédéric Passy, fondinto de la Pacligo kaj aktivulo kun Dunant en la Alianco por Ordo kaj Civilizacio.
Plélan-le-Petit
La signifo de ĝia nomo estas "Plelan"-la-malgranda. "la malgranda" estis aldonita en 1790 por distingi ĝin de Plélan-le-Grand, kiu situas je ĉirkaŭ 70 km en la departemento Ille-et-Vilaine. La nomo Plelan devenas el la bretona "ploe", kiu signifas paroĥon, kaj "lann", kiu estas ermitejo.
Nobel-premio
Dua Mondmilito
En 1938 kaj 1939, la Tria Regno de Adolf Hitler malpermesis al tri premiitoj el Germanio (nome Richard Kuhn, Adolf Friedrich Johann Butenandt, kaj Gerhard Domagk) akcepti siajn premiojn. Ili ĉiuj poste povis ricevi la diplomon kaj la medalon. Kvankam Svedio estis oficiale neŭtrala dum la Dua Mondmilito, la premioj estis atribuitaj neregule. En 1939, la Pac-Premio ne estis atribuita. Neniu premio estis atribuita en ajna kategorio el 1940 ĝis 1942, pro la okupacio de Norvegio fare de Nazia Germanio. En la posta jaro, ĉiuj premioj estis atribuitaj escepte tiuj por literaturo kaj paco.
Plélan-le-Petit
Historio
Plélan-le-Petit estas malnova primitiva paroĥo kiu inkluzivis antaŭe krom sia nuna teritorio, tiujn de La Landec, Trébédan, Mégrit, Languédias, Trédias (Sainte-Urielle), Saint-Méloir-près-Bourseul (suda duono).
Nobel-premio
Dua Mondmilito
Dum la okupacio de Norvegio, tri membroj de la Norvega Nobel-Komitato fuĝis al ekzilo. La ceteraj membroj evitis persekutadon el la Germanoj kiam la Nobel-Fondaĵo asertis, ke la komitatejo en Oslo estas sveda propraĵo. Tiel ĝi estis sekura rifuĝejo el la germana militistaro, kiu ne estis milite kontraŭ Svedio. Tiuj membroj tenis la laboron de la komitato funkcianta, sed ne atribuis premiojn. En 1944, la Nobel-Fondaĵo, kun la tri membroj en ekzilo, sekurigis, ke estu nomumoj por la Pac-Premio kaj la premio estis atribuita unufoje plu.
Plélan-le-Petit
Historio
La nomo de Plélan aperas nur en 1330. Ĝia preĝejo dependis de la abatejo de Beaulieu ĝis la franca revolucio. Sub la malnova politika sistemo, Plélan-le-Petit estis paroĥo de la episkoplando de Saint-Malo kaj respondecis pri Saint-Michel-de-Plélan. La malnova paroĥo de Plélan-le-Petit dependis de Dinan. Reprezentis la paroĥon la abato de Beauport. Plélan-le-Petit unue voĉdonis por elekti urban konsilion je la komenco de 1790.
Nobel-premio
Nobel-premio pri ekonomiko
En 1968, la Sveda Centra Banko nome Sveriges Riksbank celebris sian 300an datrevenon donacante grandan monkvanton al la Nobel-Fondaĵo por esti uzata por premio honore de Alfred Nobel. La venontan jaron, la Premio pri ekonomiko de la Sveda Nacia Banko je la memoro de Alfred Nobel estis atribuita por la unua fojo. La Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj iĝis responsa por elekto de premiotoj. La unuaj premiitoj por la Ekonomika Premio estis Jan Tinbergen kaj Ragnar Frisch "ĉar estis disvolvigintaj kaj aplikintaj dinamikajn modelojn por la analizo de ekonomikaj procezoj". La stabanaro de la Nobel-Fondaĵo decidis post tiu aldono, ke ĝi ne akceptos pluajn novajn premiojn.
Polemikoj pri premiitoj
Inter aliaj kritikoj, la Nobelkomitatoj estis akuzitaj pro politika tendencismo, kaj pro neglekto de pli meritplenaj kandidatoj. Ili estis akuzitaj ankaŭ pro eŭropcentrismo, speciale pro la Literatura Premio.
Inter la plej kritikitaj Nobel-Pacpremioj estas tiu atribuita al Henry Kissinger kaj Lê Đức Thọ. Tio kondukis fakte al rezigno de du norvegaj Nobelkomitatanoj. Al Kissinger kaj Thọ oni atribuis la premion por la negocado de batalhalto inter Norda Vjetnamio kaj Usono en la Vjetnama Milito en Januaro 1973. Tamen, kiam la premio estis atribuita, ambaŭ flankoj estis ankoraŭ batalantaj. Kritikistoj simpatiantaj al Nordvjetnamio denuncis, ke Kissinger ne estis pac-faranto sed tute male, responsa pro la ampleksigo de la milito. Tiuj malamikaj de la Nordo kaj kiuj konsideris trompajn praktikojn dum la negocado estis senigitaj de la oportuno kritiki Lê Đức Thọ, kiam li mem malakceptis la premion. La satiristo kaj muzikisto Tom Lehrer rimarkigis, ke la "politika satiro iĝis eksmoda kiam oni atribuis al Henry Kissinger la Nobel-Pacpremion."
Yasser Arafat, Shimon Peres, kaj Yitzhak Rabin ricevis la Pac-Premion en 1994 pro siaj klopodoj pacigi inter Israelo kaj Palestino. Tuj post la anonco de la premio, unu el la kvin norvegaj Nobelkomitatanoj denuncis Arafat kiel teroristo kaj rezignis. Aldonaj kritikoj pri Arafat estis amplekse esprimitaj en diversaj gazetoj. Kaj same Peres kaj Rabin estis kritikitaj kiel regantoj de landoj kiuj elturniĝas pere de milito kaj militokupacio, kaj aparte Peres unuflanke, dum Rabin estis partikulare kritikita de dekstraj sektoroj lialandaj.
Alia polemika Pac-Premio estis tiu atribuita al Barack Obama en 2009. Nomumoj fermiĝis nur dekunu tagojn post Obama enposteniĝis kiel Prezidanto de Usono, sed la fakta pritaksado okazis dum la venontaj ok monatoj. Obama mem asertis, ke li ne sentas sin meritanta la premion, aŭ meritanta la kompanion en kiu ĝi estas metanta lin. Pasintaj Pac-Premiitoj havis diversajn opiniojn, kelak diris, ke Obama meritas la premion, kaj aliaj diris, ke li ne estis ankoraŭ sekuriginta la atingojn kiuj meritus tian honoron. La premio de Obama, kun antaŭaj Pac-Premioj por Jimmy Carter kaj Al Gore, pliigis akuzojn de liberalisma partikulara tendenco.
La atribuo en 2004 de la Literatura Premio al Elfriede Jelinek vekis proteston el membro de la Sveda Akademio, Knut Ahnlund. Ahnlund rezignis, pledante, ke la elekto de Jelinek okazigis "nerepareblan damaĝon al ĉiuj progresemaj fortoj, ĝi estis konfuziginta la ĝeneralan rigardon al literaturo kiel arto". Li plendis, ke la verkoj de Jelinek estis "amaso de tekstoj amasigitaj kune sen arta strukturo". En 2009 ankaŭ la Literatura Premio al Herta Müller generis kritikojn. Laŭ The Washington Post, multaj usonaj literaturkritikistoj kaj profesoroj tute ne konis ŝian verkaron. Tial tiuj kritikistoj opiniis la premion tro eŭropcentrisma.
En 1949, la neŭrologo António Egas Moniz ricevis la Nobel-premion pri Fiziologio aŭ Medicino pro sia disvolvigo de la antaŭfronta leŭkotomio. La antaŭan jaron, Dro. Walter Freeman estis disvolviginta version de tiu proceduro kiu estus pli rapida kaj facile plenumebla. Parte pro la reklamado fare ĉirkaŭ la origina proceduro, la proceduro de Freeman estis preskribita sen konsidero por la nuntempa medicina etiko. Promociita de influaj publikaĵoj kiaj The New England Journal of Medicine, leŭkotomio aŭ "lobotomio" iĝis tiom populara ke ĉirkaŭ 5 000 lobotomioj estis praktikitaj en Usono en la tri jaroj tuj post la ricevo de Moniz de la Premio.
Ignoritaj atingoj
Kvankam Mahatma Gandhi, ikono de la movadoj per kaj por senperforto en la 20-a jarcento, estis nomumita por la Nobel-premio pri paco kvin fojojn, nome en 1937, 1938, 1939, 1947, kaj kelkajn tagojn antaŭ li estis murdita la 30an de Januaro 1948, al li neniam estis atribuita la premio.
En 1948, la jaron de la morto de Gandhi, la Norvega Nobelkomitato decidis ne atribui la premion tiun jaro sur la bazo ke "ne estis taŭga vivanta kandidato".
En 1989, tiu neglekto estis publike bedaŭrita, kiam la 14a Dalai Lama ricevis la Pac-premion, kaj la proparolanto de la komitato diris, ke tion oni faris "parte kiel omaĝo al la memoro de Mahatma Gandhi".
Geir Lundestad, Sekretario de la Norvega Nobelkomitato en 2006, diris, "La plej granda neglekto en nia 106-jara historio estas sendube, ke Mahatma Gandhi neniam ricevis la Nobel-Pacpremion. Gandhi povis elturniĝi sen la Nobel-Pacpremio. Ĉu la Nobelkomitato povas elturniĝi sen Gandhi estas la afero."
Aliaj alt-profilaj individuoj kun amplekse agnoskitaj kontribuoj al paco estis same preteratentitaj. Artikolo en la gazeto Foreign Policy identigis sep personojn kiuj "neniam ricevis la premion, sed estus devintaj ricevi ĝin". La listo konsistis el Gandhi, Eleanor Roosevelt, Václav Havel, Ken Saro-Wiwa, Sari Nusseibeh, Corazon Aquino, kaj Liu Xiaobo. Liu Xiaobo finfine ricevis la Nobel-premion pri paco en 2010 estante enprizonigita.
En 1965, la Ĝenerala Sekretario de Unuiĝintaj Nacioj U Thant estis informita fare de la Norvega Permanenta Reprezentanto en UN ke la premio de tiu jaro estus atribuita al li kaj demandis kun ĉu li akceptos la ricevon. Li konsultis sian stabanaron kaj poste respondis, ke li akceptos. Samtempe, proparolanto Gunnar Jahn de la Nobela Pacpremia Komitato, forte grupopremis kontraŭ la atribuon de la premio al U Thant kaj tiu estis lastminute atribuita al UNICEF. La cetero de la komitato entute deziris, ke la premio iru al U Thant, pro sia laboro mildigante la tension de la Kariba krizo, klopodante la finon de la milito en Kongo, kaj ankoraŭ perante por fini la Vietnaman Militon. La malkonsento daŭris tri jarojn kaj en 1966 kaj 1967 oni ne atribuis la premion, dum Gunnar Jahn efektive vetois la premion al U Thant.
Kandidatoj povas ricevi multajn nomumojn en la sama jaro. Gaston Ramon ricevis totalon de 155 nomumojn en fiziologio aŭ medicino de 1930 ĝis 1953, la lastan jaron kun publika nomuma informo por la premio ĝis 2016. Li mortis en 1963 sen ricevi la premion. Pierre Paul Émile Roux ricevis 115 nomumojn en fiziologio aŭ medicino, kaj Arnold Sommerfeld ricevis 84 en fiziko. Tiuj estas la tri plej nomumitaj sciencistoj sen premio laŭ la informoj publikigitaj ĝis 2016. Otto Stern ricevis 79 nomumojn en fiziko en 1925–1943 antaŭ ricevi la premion en 1943.
Ankaŭ la strikta regulo kontraŭ premio al pli ol tri personoj estas polemika. Kiam premio estas aljuĝita por agnoski atingon pere de teamo de pli ol tri kunlaborantoj, unu aŭ pliaj forfalas. Por ekzemplo, en 2002, la premio estis atribuita al Koichi Tanaka kaj John Fenn pro la disvolvigo de amasa spektrometrio en proteinkemio, premio kiu ne agnoskis la atingojn de Franz Hillenkamp kaj Michael Karas de la Instituto por Fizika kaj Teoria Kemio de la Universitato de Frankfurto. Laŭ unu el la nomumitaj por la premio en fiziko, la tripersona limigo senigis lin kaj du aliajn membrojn de sia teamo el la honoro en 2013: la teamo de Carl Hagen, Gerald Guralnik kaj Tom Kibble publikigis artikolon en 1964 kiu havigis respondojn al la demando kiel ekis la kosmo, sed ĝi ne kunhavis en 2013 la Fizikan Premion atribuita al Peter Higgs kaj François Englert, kiuj same publikigis artikolojn en 1964 pri la sama temo. Ĉiuj kvin fizikistoj alvenis al la sama konkludo, kvankam el diferencaj perspektivoj. Hagen plendas, ke egalema solvo estus aŭ abandoni la tripersonan limigan restrikton, aŭ etendi la tempoperiodon de agnosko por difinita atingo al du jaroj.
Simile, la malpermeso por postmortaj premioj malsukcesis agnoski atingojn fare de individuo aŭ kunlaboranto kiu mortas antaŭ la aljuĝado de la premio. La Ekonomika Premio ne estis atribuita al Fischer Black, kiu mortis en 1995, kiam lia kunaŭtoro Myron Scholes ricevis la honoron en 1997 pro sia mejloŝtona laboro pri prezopcioj kun Robert C. Merton, alia pioniro en la disvolvigo de pritaksado de borsopcioj. En la anonco de la premio de tiu jaro, la Nobelkomitato elstare menciis la ŝlosilan rolon fare de Black.
Politikaj entrudoj povas bari la aliron al propra rekono. Lise Meitner kaj Fritz Strassmann, kiuj kunmalkovris nuklean fision kun Otto Hahn, ne kunricevis kun Hahn en 1944 parton de la Nobel-kemia Premio ĉar ili fuĝis el Germanio kiam Nazioj enpoviĝis. La roloj de Meitner kaj Strassmann en tiuj esploroj ne estis tute agnoskitaj ĝis post jaroj, kiam ili kuniĝis kun Hahn en la ricevo en 1966 de la Premio Enrico Fermi.
Seksa malegaleco
Ĉe la plej prestiĝaj premioj en la fakoj STEM (scienco, teknologio, inĝenierado kaj matematiko), nur malgranda proporcio estis havigitaj al virinoj. El 210 premiitoj en Fiziko, 181 en Kemio kaj 216 en Medicino inter 1901 kaj 2018, estis nur tri premiitinoj en fiziko, kvin en kemio kaj 12 en medicino. Faktoroj proponitaj kiel kontribuintaj al la malegaleco inter tio kaj la preskaŭ egaleca homa seksa proporcio estas la tendencemaj nomumoj, la pli malmultaj virinoj ol viroj estantaj aktivaj en elstaraj fakoj, Nobel-premioj tipe atribuitaj jardekojn post la faro de la esplorado (respegulante tempon en kiu seksa tendenco en elstaraj fakoj estis pli granda), pli granda prokrasto en la atribuo de Nobel-premioj por atingoj de virinoj konsiderante iliajn longvivecon gravan faktoron ĉe virinoj (oni ne povas esti nomumita al Nobel-premio postmorte), kaj tendenco neglekti virinojn se temas pri kunhavo de Nobel-premioj. Spite tiujn faktorojn, Marie Curie estas ĝis nun la nura persono kiu ricevis Nobel-premiojn en du diferencaj sciencoj (fiziko en 1903, kemio en 1911); ŝi estas unu el nur tri personoj kiuj ricevis du Nobel-premiojn en sciencoj. Aparte, Malala Yousafzai estas la plej juna persono kiu iam ricevis Nobelan Pacpremion. Kiam ŝi ricevis ĝin en 2014, ŝi estis nur 17-jaraĝa.
Statuso de la Ekonomika Premio
Peter Nobel, el la Nobel-familio, priskribas la Premion pri ekonomiko de la Sveda Nacia Banko je la memoro de Alfred Nobel kiel "falsa Nobel-premio". S-ro Nobel diras, ke la premio dishonoras lian parencon Alfred Nobel, laŭ kiu la premio estas nomita. Peter konsideras ekonomikon kiel pseŭdoscienco.
Diversaĵoj
Por aliaj fakoj, estas premioj, kiujn oni konsideras ekvivalentaj al la Nobel-premio, kiel:
Benedek Csaplár
Benedek CSAPLÁR [ĉaplAr], laŭ hungarlingve kutima nomordo Csaplár Benedek estis hungara literaturhistoriisto, etnografo, piarista pastro, instruisto, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1886). Li uzis pseŭdonimojn ekzemple Árpádfi G., Füzesi, Edényi Márton, Etelközi A. G., Pusztaszeri J., Magánlaki A. G., Ürmös Dániel, Cs. B., ...
Benedek Csaplár naskiĝis kiel Csaplár Gáspár la  1821 en Hungara reĝlando, en Dunaszerdahely (nuntempa Dunajská Streda en Slovakio). Li mortis la 1906 en Budapeŝto.
Biografio
Benedek Csaplár iĝis piarista pastro en 1836 kaj prenis la nomon Benedek. Li ekinstruis en diversaj urboj de Supra Hungarujo. Baldaŭe li plulernis en Kolozsvár, poste li instruis en diversaj urboj, la plej longe (14 jarojn) en Szeged. En 1867 li iĝis direktoro de gimnazio en Tata (Hungario). En 1870 li ricevis la taskon esplori en Pest (urbo).
Jardinópolis (San-Paŭlio)
Jardinópolis estas municipo de la brazila subŝtato San-Paŭlio, kiu taksis 37.725 loĝantojn en 2010.
Alajos Hatala
Alajos Hatala [alajoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Hatala Alajos estis hungara pastro, monaĥo, misiisto, instruisto.
Alajos Hatala naskiĝis la  en Hungara reĝlando en Nyitra (nuntempa Nitro en Slovakio), li mortis la  en Kolpach (nuntempa Banský Studenec en Slovakio).
Biografio
Alajos Hatala aliĝis al la piaristoj en 1834, inter 1836-1838 li instruis en gimnazio, poste li lernis teologion en diversaj seminarioj. En 1842 li pastriĝis en Kalocsa, poste li instruis en diversaj gimnazioj en Supra Hungarujo. Ankaŭ interrompoj okazis, ĉar kelkfoje li estis predikisto kaj pastro. Inter 1856 kaj 1863 li estis misiisto inter indianoj en Bufalo, poste li hejmenvenis jam malsana. Li havis postenon en kirko de Kolpach ĝismorte.
Senpiŝtokorneto
Senpiŝtokorneto aŭ mallonge korneto (troviĝas ankaŭ la vikipediaj ligiloj kiel Lituus, itale cornetto, angle cornett) estas historia muzikilo, kiu havis sian florepokon en la frua 17-a jarcento. Ĝi diferencas de la moderna piŝtokorneto per la fakto, ke ĝi ne havas piŝton, kaj ankaŭ ĝi diferencas de klariono kaj ĉaskorno per la fakto., ke ĝi ne havas volvitan tubon. Ĝi estis fabrikata plejparte el ligno, malofte ankaŭ el eburo, ofte ornamita de arĝenta aŭ latuna elemento; ĝi estas rigardata kiel latuna instrumento.
Konstruo kaj sonamplekso
La korneto principe estas priblovata simile al la trumpeto, t.e. la sono estas produktata en buŝaĵo, regule el ligno, kerato aŭ eburo, per la lipoj. Tial oni rigardas la klarionon malgraŭ ĝia materialo kiel latuna instrumento. Ofte oni rigardas la klarionon kiel miksaĵo inter bekfluto kaj trumpeto. La kornetistoj metas la buŝaĵon flanken sur la lipojn.
La sonamplekso teorie situas je preskaŭ tri oktavoj. Fakte en la kutima literaturo sufiĉas la amplekso de a ĝis d’’’. La korneto estas kutime meztone agorditaj. Pro tio la literaturo estas limigita je tonaloj sen kromsignoj aŭ kun nur unu ĝis du diesoj aŭ bemoloj.
La korneto estas malfacilege lernebla kaj ekzercintensa instrumento, ĉar kaj la intonacio kaj la almetado devas esti trejnata multjare kaj ekzistas nur relative malmultaj altkvalitaj instruistoj.
Subspecoj
La korneto estis ekde la 15-a ĝis meze de la 17-a jarcento unu el la plej gravaj instrumentoj. Ĝis estis fama pro tio, ke ĝi povas bonege imiti la homan voĉon.
La korneto kaj la malnova muziko
Kiel rezulto de la renaskiĝo de malnova muziko en la malfruaj 1970-aj jaroj de la 20-a jarcento oni remalkovris la korneton kaj sekve iom post iom muzikistoj lernas la uzadon malgraŭ la malfacilaĵoj.
En multaj pecoj, precipe en tiuj el la frua ĝis meza barokepoka muziko multaj komponistoj postulas la uzadon de la korneto kiel deviga instrumento, ekz. Claudio Monteverdi, Giovanni Gabrieli, Francesco Cavalli, Girolamo Frescobaldi, Giovanni Battista Riccio, Dario Castello, Antonio Bertali, Pavel Josef Vejvanovský, Jan Křtitel Tolar, Michael Praetorius, Johann Hermann Schein, Samuel Scheidt, Sebastian Knüpfer, Johann Schelle, Johann Pachelbel, Giovanni Felice Sances, Johann Joseph Fux, Johann Heinrich Schmelzer, Heinrich Ignaz Franz von Biber, Andreas Hofer, Alessandro Stradella, Matthew Locke, John Adson y Heinrich Schütz), kaj la rezultado ne estas la sama, se alia, moderna instrumento anstaŭas ĝin. La kutime anstataŭaj instrumentoj estas la violono, la bekfluto, la moderna piŝtokorneto en B-bemola, la hobojo kaj la sopransaksofono. Hodiaŭ ree ekzistas klarionistoj kaj instrumentfabrikantoj, kiuj estas egalrangaj al tiuj el la florepoko de la klariono. Por komencantoj oni ankaŭ produktas klarionoj el plasto.
Leonore de Svedio
Princino Leonore de Svedio, plennome Leonore Lilian Maria, dukino de Gotlando, Gotland, naskiĝis la en Novjorko) estas la unua infano de princino Madeleine de Svedio kaj ŝia edzo Christopher O'Neill.
Leonore havas nun la 9-an lokon en la svedia tronheredo, tuj post sia patrino.
Ursoj Boyds
Ursoj Boyds estas linio de kolekteraj rezinaj kaj remburitaj pluŝaj ursoj produktitaj de la kompanio Enesco. La 14an de Aŭgusto, 2014, Enesco anoncis ke la kompanio estis "farintaj la malfacilan strategian decidon por meti Boyds en vintrumadon". Tiu anonco estis komunikata al vendistoj tra retpoŝtoj el Michael Griffith, Senior Vice President, Usonaj Vendoj.
Riku Danzaki
Riku Danzaki (檀崎 竜孔, n. ) estas japana futbalisto.
Listo de naciaj parkoj de Kanado
La sistemon de Naciaj Parkoj de Kanado funkciigas Parks Canada, kiu ankaŭ administras la Liston de Historiaj Lokoj de Kanado.
En ĉi tiu listo ankaŭ estas la du Naciaj Mar-Konservejoj de Kanado.
Estontaj naciaj parkoj
Oni jam rezervis terenojn en kvar regionoj por estontaj naciaj parkoj:
Parks Canada konsideras pliajn kvar terenojn por naciaj parkoj:
Vidu ankaŭ
La provincajn parkojn administras la provincaj parkoj, sed iuj provincaj parkoj havas la kategorion ''nacia parko (Kategorio II) sub la Kategorioj por Administrado de Protektitaj Terenoj de la IUCN.
Telê Santana
Telê Santana da Silva (naskiĝis la 26-an de julio 1931 en Itabirito, Minas-Ĝerajso, Brazilo; mortis la 21-a de aprilo 2006 en Belo Horizonto, Minas-Ĝerajso, Brazilo) estis brazila futbalisto. Li estis la plej fama trejnisto de la Nacia Teamo de Brazilo, kie li trejnis dum la 1990-aj jaroj. Krome li trejnis la teamon de Sao Paulo kun kiu li venkis multajn pokalojn. Keil futbalisto li ludis en la teamo Fluminense en la 1950-aj jaroj.
Feltharoj
Feltharoj (aŭ rastabukloj ) estas hararanĝo en kiuj la haroj estas kuniĝintaj en dikajn feltecajn tufojn. Ĝi povas okazi nature post longa nekombado kaj estas kutima inter rastafarianoj, kaj nuntempe ankaŭ inter regee influitaj junuloj en Okcidentaj landoj. En multaj aliaj kulturoj oni tradicie feltigas siajn harojn, interalie ĉe sadhuoj en Barato.
En la angla kaj multaj aliaj lingvoj, la nomo de feltharoj estas Dreadlocks. Dread, t.e. «timo» aludas timon de dio.
János Száva
SZÁVA János [sa:va] estas rumania hungara inĝeniero, universitata profesoro. Li naskiĝis en Miercurea Ciuc la 21-an de januaro 1949.
Biografio
János Száva akiris diplomon de inĝeniero pri aŭtomobilo en Braŝovo (1972), poste li laboris ĝis 1975 kiel projektanta inĝeniero en la Esplor- kaj projektanta Instituto de elementoj por Aŭto kaj Traktoro. De 1975 li lekcias en la Fakultato de mekaniko en la Universitatato Transilvania de Braŝovo, de 2000 kiel profesoro. Li doktoriĝis en 1993. De 2001 li estas gvidanto de doktoriĝantoj. De 1999 li estas redakcikomitatano de revuo Acta of Bio­engineering and Biomechanics prizorgita de universitato de Wroclaw.
János Hunyadi
Johano HUNYADI, Hunyadi János,  Ioan de Hunedoara (naskiĝinta ĉirkaŭ en 1405 kaj mortinta la 11-an de aŭgusto 1456, Zemun) estis rumandevena hungara magnato, militestro, gubernatoro de Hungario inter 1446 kaj 1456.
Biografio
Johano Hunyadi estis filo de Vajko (Voicu) kaj patro de Matiaso la 1-a, reĝo de Hungario. Sigismondo la 1-a donacis al li kaj al liaj fratoj la urbon Hunedoara ( Hunyad, de tie lia familia nomo). Johano Hunyadi komence estis soldato, kie li studis taktikon de la turkoj. Ĉirkaŭ en 1430 li edziĝis. Baldaŭe li vivis en Italio, kie li studis la italan armeon. En 1434 li bataladis kontraŭ husanoj en Bohemio. En 1439 li ricevis la rangon banuso, poste li defendis la hungaran limon kontraŭ la turkoj. La tagmeza sonorigado en kristanaj landoj laŭ la ordono de papo Kaliksto la 3-a estas de tiam honore al la venko de Hunyadi super la turkoj la 22-an de julio 1456 ĉe Belgrado.
Jandira
La loknomo signifas en indiana lingvo: (tipo de) abelo.
Geografio
Jandira situas inter montoj en sudorienta parto de la lando. San-Paŭlo (urbo) troviĝas en distanco de 29, Guarulhos 38, Campinas 71, Curitiba 318, Nova Iguaçu 363, Rio-de-Ĵanejro 381, Belo Horizonte 504, Goiânia 801, Porto Alegre 841, Campo Grande 866, Braziljo 867, Salvador de Bahio 1468, Maceió 1946, Teresina 2096, Recife 2144, Natalo (Brazilo) 2336, São Luís 2353, Belém 2460, Manaus 2673 kilometroj.
Historio
La historio de Jandira estas interplektita kun la fervojo al Sorocaba. Tiam en 1912 itala enmigrinto akiris terpecojn.
Klimato
En Jandira situas en la subtropika klimato kun sekaj vintroj. La somero estas varmega kaj pluva. La averaĝa jara temperaturo estas ĉirkaŭ 18 °C. Jare pluvas averaĝe 1381 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, sed la pluvo kulminas en januaro kaj malkulminas en julio.
Takuro Kaneko
Takuro Kaneko (金子 拓郎, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Hokkaido Consadole Sapporo.
Kim Newman
Kim NEWMAN (31-a de julio, 1959) estas brita aŭtoro de fantazia kaj horora fikcio.
Bibliografio
Romanoj kun la pseŭdonimo Jack Yeovil
Novelaroj
Viljuj
Viljuj (ruse Вилюй) estas 2 650 kilometrojn longa rivero en Siberio (norda Rusio), kiu fluas en la riveron Leno.
Akvofalo
Akvofalo estas loko kie akvo de rivero falas malsupren sekvante iomete altan ŝtupon.
Se prezentiĝas pluraj distingeblaj ŝtupoj, formiĝas serio de akvofaloj, nomita kaskado. Katarakto estas grandega akvofalo, tiu termimo estas uzata precipe pri la iamaj ses akvofaloj de Nilo, antaŭ ke ili plejparte malaperis pro baraĵoj.
Eresing
Eresing estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Landsberg kaj en la distriktaro Supra Bavario de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Niagara Falls (Ontario)
Niagara Falls estas urbo en suda Ontario (Kanado), kun loĝantaro de (2001). Ĝi situas sur la okcidenta bordo de la rivero Niagaro, kontraŭ al la samnoma usona urbo Niagara Falls, en Novjorkio. La urbo profitas el turismo, ĉar multaj homoj venas spekti la Niagaran Akvofalon. La regiono ĉirkaŭ la akvofalo estis unuafoje loĝata fare de irokezoj, poste fare de la eŭropaj enmigrantoj. La urbo fondiĝis en 1903 kaj ties ĉefa enspeza fonto nuntempe estas la turismo, kvankam ĝi antaŭe havis ankaŭ multajn fabrikojn, kiuj konstruiĝis tie por profiti de la abunda elektropovo.
Oni planas konstrui akvan elektrocentralon per forkonduko de la rivera akvo super la akvofalo tra 10-kilometra subtera kanalo (140 m sub la tero) al suba parto de la rivero. La bormaŝino havas la diametron de 14,4m (Tunelo inter Francio kaj Anglio havas la diametron de 8,6 m), mason de 2866 tunoj, rotaciante 5/minuto. La maŝino havas 85 tranĉo-diskojn kun diametro de 50 cm. Oni nomis la maŝinon Big Becky laŭ Adam Beck.
Vizio
Vizio estas nereala, sed viveca kaj mensa bildo, estigita per dia revelacio, fantazio, pasio.
Eksteraj kondiĉoj
Vizioj povas okazi en veka stato, dum tranco, ekstazo aŭ sonĝo. Vizion kutime havas nur unuopuloj, sed foje okazas grupaj vizioj.
Enhavo
La enhavo de vizio havas religian aŭ spiritan gravecon, povas temi pri vido de spirita mondo, de mita figuro aŭ de estonta okazaĵo.
(13170) 1995 YX
(13170) 1995 YX estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Takao Kobayashi elde la Observatorio de Ooizumi en gubernio Gunma (Japanio).
Larmor-Baden
(jen france, bretone An Arvor-Baden) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Morbihan (jen france, Mor-Bihan), en la regiono Bretonio (Bretagne, Breizh). Fine de en la komunumo vivis.
Lofotrokozouloj
Lofotrokozouloj, aŭ laŭ la latina scienca nomo Lophotrochozoa, "krest/radaj animaloj") estas klado de protostomaj bestoj ene de Spiralia. La taksono estis establita kiel monofiletika grupo bazita sur molekula pruvaro.
Lofotrokozouloj havas bazajn grupojn Cycliophora kaj Mollusca, kaj pli derivite Lophophorate, Nemertea kaj Annelida.
Cezareo
Cezareo (hebree: קיסריה‎, Qesarya) estas loĝloko de Israelo kiu kreskis en la eksteraĵoj de la historia Cesarea Maritima. Ĝi situas meze inter Telavivo (45 km) kaj Ĥajfo, ĉe la mediteranea israela marbordo, proksime al la urbo Hadera. La moderna Cezareo, kun 4200 loĝantoj, estas la nur israela loĝloko administrata de privata organizo, la Korporacio por la Disvolviĝo de Cezareo; organizata kiel komunuma setlejo, kvankam ne kiel kibuco aŭ moŝavo. Ĝi estis urbo konstruita honore al la romia imperiestro Cezaro Aŭgusto. Ĝi konservas arkeologiaĵojn el romiaj, bizancaj kaj krucmilitistaj epokoj. Ĝi posedas romian akvedukton kaj amfiteatron.
Leonardo Bravo
Leonardo Bravo estas unu el la 81 komunumoj de la meksika subŝtato Guerrero, kiu situas en la centra suda parto de Meksiko, ĉirkaŭ 400 km sudokcidente de la ĉefurbo Meksikurbo. La ĉefurbo de la komunumo estas Chichihualco. Leonardo Bravo apartenas al la regiono Centro, kiu estas unu el la sep regionoj de la subŝtato Guerrero kaj situas en la centro de ĝi. Krome al tiu regiono apartenas dek-du aliaj komunumoj. Al Leonardo Bravo apartenas entute 38 tiel nomataj loĝlokoj (statistike por urboj, vilaĝoj kaj domaroj). La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 12040.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 22982 loĝantojn. El tiuj estis 11208 viroj kaj 11774 virinoj. La komunumo havas surfacon de 852.00 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 1140 metroj super la marnivelo.
Klimato
En la komunumo jare falas averaĝe 1600 mm/m2 de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas 18,5 °C.
Sociogeografio
En la jaro 2000 en la komunumo vivis 19301 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 85 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 0,44 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.
12358 de la loĝantoj de Leonardo Bravo en la jaro 2000 aĝis pli ol 15 jaroj. El tiuj 3160 estis analfabetoj, do ne sciis legi kaj skribi. Tio signifas ke 25,57 % de la tuta loĝantaro (pli aĝa ol 15) ne sciis legi kaj skribi. Ĉe la virinoj estis 27,67 % (1789 el 6465 virinoj), kiuj ne sciis legi kaj skribi kaj ĉe la viroj 23,26 (1371 el 5893 viroj). Tio signifas ke konsiderinde pli da virinoj ne sciis legi kaj skribi ol la viroj.
El la 19301 loĝantoj (pli aĝaj ol 5 jaroj en la jaro 2000), 16551 apartenis al la katolika religio. 2750 personoj apartenis al aliaj religioj.
Zsigmond Beöthy
Zsigmond Beöthy [ĵigmond bOti], laŭ hungarlingve kutima nomordo Beöthy Zsigmond estis hungara poeto, verkisto, juristo. Lia nobela antaŭnomo estis szlováni. Lia frato estis László Beöthy (verkisto), lia filo estis Zsolt Beöthy, lia nepo estis László Beöthy (teatrestro). Zsigmond Beöthy naskiĝis la  1819 en Hungara reĝlando en Komárom (nuntempa Komárno en Slovakio). Li mortis la 1896 en sia naskiĝurbo.
Biografio
Zsigmond Beöthy frekventis mezlernejojn en sia naskiĝurbo kaj Pozsony, poste li akiris juran diplomon en Reĝa Universitato de Pest. Li debutis kiel poeto en 1834, li advokatiĝis en 1841. En 1846 li estis elektita luterana ĉefnotario. Dum la Hungara revolucio de 1848 li havis postenon en la ministerio. Post falo de la revolucio li estis advokato. En 1861 li estis elektita parlamentano, post mallonga funkciado de la parlamento li laboris plu kiel juĝisto. En 1888 li pensiuliĝis, sed samtempe li estis senatano. Liaj kontribuaĵoj aperis en la gazetoj, ekzemple en Koszorú. Li okupiĝis ankaŭ pri komponado. En 1882 li ricevis la titolon interna sekreta konsilisto, en 1871 kaj 1884 li ricevis premiojn.
Ermitejo Serún
Geografio
La Ermitejo de la Virgulino "Serún", situas sur la deklivo de la monto Serún, ŝirmita de la vento, en areo de tre maldensa vegetaĵaro.
Ĉe la piedo de la monto Serún, proksime de la vojo, kiu ligas Sofuentes kun Sos del Rey Católico kaj tre proksime al Mamillas, troviĝas la ermitejo Serún, apud malfrua mezepoka tombejo kaj tre proksime de romia setlejo, kun multaj el arkeologiaj restaĵoj trovitaj en ĝia ĉirkaŭaĵo.
Historio
Ĝi estis konstruita fine de la 13-a jarcento, en la transira periodo inter la romaniko kaj la gotiko, kaj poste estis pligrandigita de la templanoj. Ĝi apartenas al la paroĥo de Sofuentes.
Ĝi estis pligrandigita de la templanoj kaj ĝis la 20-a jarcento ĝi havis sian ermiton, kiu loĝis kun sia edzino en ĉambroj najbaraj al la ermitejo, prizorgante ĝin kaj kultivante iom da ĉirkaŭa tero.
En 1947, kun la kreado de la paroĥo "San José"(Sankta Jozefo) en Sofuentes, tiam Serún restis en ĝia teritorio, kaj tial ĝi iĝis dependa de la paroĥo el Sofuentes kaj ĉesis dependi de "San Esteban" (Sankta Stefano) el Sos.
Priskribo
Ĝi konsistas el ortangula navo orientita de Oriento ĝis Okcidento, kaj konstruita el grejso, masonaĵo sur la muroj, metita en regulaj vicoj kaj ĉizita sur la arkoj kaj fenestroj. Interne videblas du malsamaj partoj: ĉe la kapo, la unuaj tri sekcioj kun ŝtona barelvolbo kaj pintaj transversaj arkoj, kiuj komenciĝas de la grundo; kaj en la cetero, la sekvaj kvar sekcioj, kun egalaj arkoj, sed kun frontonhava tegmento, el ligno.
Sur la muroj estas mallarĝaj ŝtonaj aperturoj kun ĝemelaj pintaj arkoj: du ĉe la kapo, en la orienta parto, ambaŭflanke de la vertikala simetria akso markita per la pinjono, kaj unu ĉe la piedo de la navo. La tri fenestroj prezentas pintajn arkojn. La belfrido elstaras super la dua arko de la navo, simbolo de cistera arkitekturo. La tegmento estas duflanka, farita el arabaj kaheloj sur la primitiva ŝtonplato.
La portalo estas sur la suda flanko kaj havas pintan arkon, situantan sur la Epistola flanko, kaj sub verando formita per du pintaj arkoj.
Estas menciinde
Sankta María "Serún" estas romanika figuro, alta preskaŭ unu metron, de la 13-a jarcento, kiu estas honorata tutjare en la paroĥa preĝejo de Sankta Jozefo en Sofuentes.
Pilgrimado
Ĉiujare dum la monato majo, je la dimanĉo de la Sankta Triunuo, oni plenigas la ermitejon je fideluloj, kiuj alportas la skulptaĵon de la Virgulino "Serún" en pilgrimado ekde Sofuentes ĝis tiu ĉi ermitejo. La ĉizita skulptaĵo de la Virgulino estas konservita en la paroĥa preĝejo el Sofuentes, malgranda loka ento, kiu apartenas al municipo Sos del Rey Católico.
Tăgădău
Tăgădău (tagadaŭ) (hungare:Tagadómedgyes) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Ineu administracie apartenanta al komunumo Beliu. En 1910 ĝi havis 784 loĝantojn (rumanoj, ciganoj, hungaroj), en 1992 569 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas en 1552. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Bihar vármegye).
Kokcigo
Kokcigo estas triangula osto en la homa korpo. Ĝi konsistas el kunfandiĝo de tri-kvar kokcigaj vertebroj kaj situas sub la sakro. Ĝi estas ekvivalento de la vosto ĉe aliaj bestoj. Parto de la granda glutea muskolo fiksiĝas al ĝia alekstera bordo.
Gasmasko
Gasmasko (ankaŭ ŝirma masko) servas por ŝirmado de vizaĝo, okuloj kaj spirorganoj de portanto ĝenerale antaŭ toksaj materioj. Tiuj povas esti en stato aŭ firma (polvaj partikloj), fluida (aerosoloj) aŭ gasa (diversaj batalgasoj).
La gasmasko konsistas el kelke da bazaj partoj:
Vangoparto - ĝi estas kutime fabrikita el gumizita teksaĵo, la armeaj masko tipe el forta tavolo de speciala porkemie rezista gumo. Ties funkcio estas ŝirmi la vizaĝon de la portanto antaŭ kotakto kun danĝeraj partikloj kaj samtempe estas en ĝi lokigitaj travidejoj, travideblaj vitraj aŭ plastaj aperturoj servantaj por observi la ĉirkaŭaĵon, ĉe la armeaj maskoj kutime duobligita kiel ŝirmo kontraŭ trabato, ekz. per ŝtono ks. Plu estas en la vangoparto enspira kaj elspira filtrilo aŭ kunigilo kun la filtrilo en formo de tubo.
Kapta sistemo - ĝi estas alfiksita al la vangoparto kaj ĝi servas al firma kapto de la masko al la vizaĝo.
Ŝirmaj filtriloj - ili estas konstruitaj el kelkde da vidpunktoj. aŭ sia kapacito, celo kaj universaleco de uzo. Tipe validas, ke armeaj ŝirmaj filtriloj havas proporcie grandan kapaciton kaj spektron de kaptataj partikuloj celitaj por armeaj venenaj materioj, sed por industriaj damaĝigiloj estas ilia efiko malpli granda, kaj kontraŭe al tio la civilaj industriaj ŝirmaj filtriloj estas kutime specialigitaj por konkreta damaĝigilo, kiun ili ligas kun alta efikeco eĉ dum longa tempo, sed la ceterajn damaĝigilojn ili ligas malforte aŭ entute.
Divido de industriaj filtriloj laŭ kaptitaj damaĝaj materioj.
Tipo de filtrilo---Kolora marko---Materioj, kiujn la filtrilo plej bone ligas
A -bruna - organikaj gasoj kaj vaporoj, solviloj, ekz. butanolo, tetraklormetano, kloroformo, tolueno, diklormetano, cikloheksanolo, propanolo, benzeno, vinilacetato ktp.
B  - griza - anorganikaj gasoj kaj vaporoj, ekz. kloro, kianido ktp.
E - flava - sulfura dioksido, hidrogenklorida acido nitrata acido, sulfata acido
Hg - nigra- vaporoj de hidrargo
Reaktoro - oranĝa - radioaktiva jodo inkluzive de radioaktiva metiljodido
Saint-Brice (Mayenne)
Saint-Brice estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Sarthe, en la administra regiono Luarlandoj. Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la arondismento La Flèche, kaj al la kantono .
Laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun la najbaraj komunumoj.
Kalvinana preĝejo (Debrecen, strato Mester)
La Kalvinana preĝejo estas religia konstruaĵo en Hungario, en urbo de Debrecen, laŭ strato Mester. Dum la konstruado ĝi estis la deka kalvinana preĝejo en la urbo.
Historio
Urbo Debrecen en 1929 donacis areon por konstrui novan kalvinanan kirko. La konstruado okazis en la jaroj 1937 kaj 1938. La orgeno estis farita en 1940. En 2000 apud la preĝejo oni konstruis renkontiĝan domon, kie precipe por la geinfanoj oni aranĝas diversajn kunvenojn.