cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ivan D. Ŝiŝmanov
Enhavo de Ĉu estas ebla kaj necesa internacia helplingvo
En sia prelego de 1912 la 50-jara Ŝiŝmanov rakontis, kiel en 1887 en Leipzig, li, tiam 25-jara studento, preparis sin por doktoriĝo. Foje li vidis surstrate afiŝeton pri prelego de profesoro Kirchhoff, kiu volas prezenti volapukon. Ŝiŝmanov venis por priridi la stultaĵon, sed li estis surprizita, ke la aŭditorio estis plenplena de aŭskultantoj de ĉiuj sociaj tavoloj, dum li atendis nur grupeton de frenezuloj. Ankoraŭ pli surprizis lin la profesoro. Ne komika figuro, sed bonanima persono, el kiu ĉio elspiris harmonion, dolĉecon, humanismon. La profesoro skizis la historion de klopodoj pri universala lingvo ekde Descartes.
Ŝiŝmanov venis hejmen forte skuita. Li komprenis du aferojn: helplingvo ne volas forpuŝi naciajn lingvojn, kiel li supozis, sed servi kiel ponto inter la nacioj, do helpas konservi la naciajn lingvojn, kaj due, ke tiuj lingvoj ne estas iaj sanktaĵoj, sed fakte instrumentoj por pensi kaj komuniki, sekve kiel ĉiu ajn alia instrumento ili povas esti adaptataj kaj eĉ inventataj.
En la sama jaro aperis Esperanto, kiun Ŝiŝmanov proste aprobis kiel pli bonan solvon ol volapukon, pro motivoj prononcaj, pro apliko de internacia vortprovizo kaj pro pli simpla gramatiko.
Joseph Rheden
Li estis bofilo de la astronomo Johann Palisa.
Li studis pri astronomio, matematiko kaj fiziko de 1897 al 1901 en la Universitato de Vieno kaj dungiĝis kiel helpanto en la observatorio de Vieno, tie li malkovris tri asteroidojn.
San Juan Mixtepec (Juxtlahuaca)
San Juan Mixtepec estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaĥako (Oaxaca). La ĉefurbo de la komunumo havas la saman nomon. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 20 208. Indas ne konfuzi la urbon kaj komunumon kun la samnoma urbo kaj komunumo San Juan Mixtepec (Miahuatlán) en la distrikto Miahuatlán ("distrikto 26").
Joseph Rheden
Li malvolvigis la astrofotografion kaj eltrovis, en 1898, aparaton per kiu oni povas registri la meteorfluojn.
San Juan Mixtepec (Juxtlahuaca)
Geografio
San Juan Mixtepec apartenas al la distrikto Juxtlahuaca ("distrikto 08") al kiuj apartenas entute 7 komunumoj. Ĝi situas en la Miŝteka regiono de Oaĥako (regiono Mixteca), kiu apartenas al la nordokcidenta parto de la subŝtato. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 7423 loĝantojn. El tiuj estis 3379 viroj kaj 4044 virinoj. La komunumo havas surfacon de 209.24 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 1750 metroj super la marnivelo.
Sociogeografio
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 8248 indiĝenoj. El tiuj 7252 aĝis pli ol 5 jaroj. Entute 7252 personoj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).
Dialefo
Dialefo estas en metriko paŭzo inter la fina vokalo de vorto kaj la komenca de la sekva.
Vidu ankaŭ:
NGC 1898
NGC 1898 (alia indiko — ESO 56-SC90) estas globa stelamaso en konstelacio Orfiŝo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Losse (Altmark)
Losse ĝis fino de 2009 estis administra komunumo en Germanio: ekde la 1-a de januaro 2010 ĝi apartenas al tiutage kreita nova komunumo Altmärkische Höhe. La loĝloko troviĝas en la distrikto Stendal de la federacia lando Saksio-Anhalto. Fine de la jaro 2008 la komunumo havis 120 loĝantojn.
Plan-d'Aups-Sainte-Baume
(jen france, okcitane Lo Plan d'Aups de la Santa Bauma) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Var, en la regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura (Provence-Alpes-Côte d'Azur, prononcata, okcitane Provença-Aups-Còsta d'Azur). Fine de en la komunumo vivis.
Duka
Duka estas malgranda vilaĝeto en Hungario en la regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Vas (Hungario), en Distrikto Celldömölk. La loknomo greke kaj slave signifas prefekto.
Situo
La vilaĝo situas ĉe vojkruciĝo de ĉefvojoj Sopron-Balatono kaj Veszprém-Szombathely. Celldömölk troviĝas 18, Sárvár 24, Sümeg kaj Zalaegerszeg po 25 km-ojn.
Historio
La unua mencio devenis el 1290 laŭ tiama hungara ortografio "Dwka". La vilaĝo ne senhomiĝis dum la kontraŭturkaj militoj. En Duka migra poŝto servas.
Famuloj
En Duka naskiĝis poetino Judit Dukai Takách kaj juristo-juĝisto György Zádor.
Vidindaĵoj
La komunumo havas romkatolikan preĝejon omaĝe al Dipatrino (Virgulina Maria). En la vilaĝo naskiĝis kaj estas eltombigita la pli frue menciita poetino Judit Dukai Takách.
Le Maisnil
- prononco laŭ sistemo IFA [] - estas komunumo de Francio kadre de la historia pejzaĝo Franca Flandrio, Frans-Vlaanderen respektive Flandre française. Ĝi situas en la departemento Nord [], nederlande/flandre Noorderdepartement, en la regiono Hauts-de-France (prononco [], laŭvorte "supraĵo de Francio" pikarde Heuts-d'Franche) kaj en la antaŭa regiono Nordo-Kaleza Markolo (france Nord-Pas-de-Calais, nederlande/flandre Noord-Nauw van Calais). Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Lille (france Arrondissement Lille, nederlande Arrondissement Rijsel respektive okcidentflandre Arroundissement Rysel), kaj al la kantono .
Mantallot
(jen france, bretone Mantallod) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Côtes-d'Armor (jen france, Aodoù-an-Arvor), “marbordoj de la lando ĉe la maro”, en la regiono Bretonio (Bretagne, Breizh). Fine de en la komunumo vivis.
Hășdate (Săvădisla)
Hășdate situas ĉe samnoma rivero. Administre la vilaĝo apartenas al la komunumo Săvădisla.
Gambetta (pariza metrostacio)
Gambetta [ɡɑ̃bɛta] estas stacio sur linioj 3 kaj 3bis de la Metroo de Parizo situanta en la 20-a arondismento de Parizo.
Stacio
La stacio estis malfermita en 1905 kiel finstacio de linio 3.
Ĝi situas en la ĉirkaŭaĵoj de Placo Gambetta, sub Avenuo Gambetta, okcidente kaj nord-oriente.
Bolano
Bolano estas komunumo de Italio.
NGC 1899
NGC 1899 (alia indiko — ESO 56-EN94) estas emisia nebulozo en konstelacio Orfiŝo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Mikulášová
Mikulášová (hungare Miklósvölgye [miklOŝvoldje], rutene Никлова [niklova], germane Nickelshau) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio. La loknomoj enhavas la nomon Nikolao.
Situo
Mikulášová situas fine de sakovojo. Bardejov troviĝas je 16 km.
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1414. En la 17-a jarcento rutenoj alvenis. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis Niklova, poste ĝi ricevis hungaran nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Miklósvölgye 345 homoj, (plejparte rutenoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Sáros, al distrikto de Bardejov, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Mikulášová 153 homoj, (86 slovakoj, 50 rutenoj, 16 ukrainoj).
Club Penguin
Club Penguin estas multludista enreta ludo (MELO) kiu montras virtualan mondon enhavanta gamon de retaj ludoj kaj agadoj, kreita de New Horizon Interactive uzante SmartFoxServer. Ludistoj uzas bildstriajn pingvenecajn avatarojn kaj ludas en vintreca virtuala mondo. Post programara testado, Club Penguin estis disponebla por la ĝenerala publiko la 24a de oktobro 2005 kaj ekde tiam li etendis al granda reta komunumo — kreskanta al punkto ke fine de 2007, oni anoncis, ke Club Penguin havis ĉirkaŭ 30 milionojn da uzanto-kontoj. Ĝis Julio de 2013, Club Penguin havis ĉirkaŭ 200 milionojn da registritaj uzanto-kontoj.
1961
1961 estis normala jaro komenciĝanta dimanĉe (ligilo montras kalendaron).
En la jaro 1961 post Kristo okazis, interalie:
Stacio Yamato-Kamiichi
Stacio Yamato-Kamiichi (japane: 大和上市駅 [Jamato-Kamiiĉi-eki], angle: Yamato-Kamiichi Station) estas fervoja stacio en Joŝino, Gubernio Nara, Japanio. La stacio servas 1 linion de Kintetsu: Linio Kintetsu-Yoshino.
Longvostaj fazanoj
La Longvostaj fazanoj estas la birdoj de la genro Syrmaticus kiu enhavas la kvin speciojn de longvostaj fazanoj. Maskloj havas mallongajn spronojn kaj kutime ruĝajn vizaĝajn bridojn, sed krome ege diferenciĝas laŭ aspekto. La aspekto de inoj kaj idoj de ĉiuj specioj havas pli konservan kaj pleziomorfan senkoloran brunecan kolorbildon. Oni akceptas kutime 5 speciojn en tiu genro.
Sistematiko kaj taksonomio
Tiu genro estis foje inkludata en Phasianus baze sur analizoj de DNA, sed tio ne aspektas garantia; la molekula evoluo en tiu genro estis nekutima kaj povs facili misfarigi studojn de molekula filogenetiko. Almenaŭ oni povas aserti, ke tiu aspekto de la mitoĥondria genomo evoluis nekutime malrapide ĉe Syrmaticus.
Krome la filogenio kaj evoluo de la longvostaj fazanoj povas esti konsiderata solvita lastatempe. Ĝi estis delonge akceptata, ke tri sudorientaj specioj – kiuj havas brilajn blankajn flugilstriojn de tipo ne troviĝantaj en iu ajn proksima parenco kaj diferenciĝas malmulte escepte pro kvanto kaj koncentro de eŭmelanino en sia plumaro – formas kladon. Tamen la du aliaj ne estas tiom proksime rilataj unu al alia kiel dekomence oni supozis, representante du stirpojn kiuj diverĝis sendepende el la ĉefa stirpo anstataŭ iĝi frataj specioj. Tiuj – la Longvosta fazano (S. reevesii) kaj la Kuprofazano (S. soemmerringii) – estas foje lokigitaj en monotipa genro, sed kiel notite supre kvankam tio povus eventuale iĝi garantia ĝi ne estas bone subtenita de disponebla pruvaro.
Evoluo
De origino de fina Mioceno, la genro Syrmaticus originiĝis el kelkaj specioj de fazanoj loĝantaj en ĉemontoj de montaraj subtropikaj pluvarbaroj de nordokcidenta pinto de Himalajo anatxu ĉirkaŭ 10-7 milionoj da jaroj (mj) dum la epoko de Tortoniano – la genro estus tiele ĉirkaŭ tiom malnova kiom la genro Gallus kaj originiĝis iome antaŭ la epoko kiam la prauloj de homoj kaj ĉimpanzoj fine diverĝis. La origina longvosta fazano (kiu probable ne havis pli longan voston tiam) diverĝis el la prauloj de la fazanoj Phasianus, kiuj sekve etendiĝis tra moderklimata Azio nordokcidenten de la komenca teritorio de Syrmaticus.
La Longvosta fazano (S. reevesi) probable devenas el la praularo kiu restis en la ĝenerala areo de la origino de la genro, adaptiĝante al lokaj kondiĉoj kaj evoluinte al nombraj partikularaj masklaj apomorfoj, kiaj manko de vizaĝaj bridoj (kio juĝe el ties esto ĉe Phasianus estis jam ankaŭ en la praaj Syrmaticus), la orkorpa plumaro, la videblaj kapostrioj aŭ la enorme longa vosto.
La prauloj de la restaj longvostaj fazanoj separixgis el tiuj de la Longvosta fazano eble tiom frue kiom fine de la Tortoniano sed probable iom dum la Mesiniano. Tiuj birdoj etendiĝis – eble responde al ekologiaj ŝanĝoj fare de klimata ŝanĝo dum la mondo turniĝis al la lasta glaciepoko – al marbordoj kaj sudokcidenten al montetoj kaj malaltaj teroj de orienta Hindoĉinio kaj sudorienta Ĉinio. Ĉirkaŭ la limo inter Mioceno kaj Plioceno, antaŭ ĉirkaŭ 5.4 mj aŭ iom tiel, la prauloj de la Kuprofazano (S. soemmerringii) separiĝis el la kontinenta stirpo kaj probable setlis en Japanio tiam aŭ tuj poste.
Fronto (mitologio)
Fronto (helene Φρόντις– Frontis, latine Phrontis) estis en la helena mitologio nomo de du viroj kaj unu virino.
Fronto - ŝipdirektisto
Li estas la plej konata portanto de tiu nomo, stiristo de la sparta reĝo Menelao. Estis kun li en la Troja milito, kiun li feliĉe postvivis. Sed survoje el la milito hejmen, ĉe la kabo Suniono, li subiĝis al pesto.
Lajos Schranz
Lajos Schranz [lajoŝ ŝranc], laŭ hungarlingve kutima nomordo Schranz Lajos estas hungara pentristo, elektristo. Lia edzino estas Valéria Orsovai, same pentristo.
Lajos Schranz  naskiĝis la  en Zirc.
Biografio
Lajos Schranz frekventis bazlernejon en Pilisvörösvár, dume li ŝatis desegnadi. Li iĝis elektristo en 1960 kaj li laboris en pluraj fabrikoj aŭ similaj laborejoj. Ekde 1972 li ankaŭ pentradis. Intertempe li studvojaĝis en Aŭstrio, Germanio kaj Nederlando. Ekde 1990 li estas profesia pentristo sen esti elektristo en Pesthidegkút. Li ŝatas pentradi pejzaĝojn kaj aĵpentraĵojn.
Fronto (mitologio)
Fronto - filo de Frikso
Alia Fronto estis filo de Frikso kaj Ĥalkiopo. Li vivis kun siaj tri fratoj ĉe la kolĉida reĝo Eeto, ilia avo. Post Friksa morto la avo Eeto turmentis ilin tiel kruele, ke ili volis sub gvido de la plej aĝa frato Arguso fuĝi per malgranda ŝipo en patrujon de sia patro, Orĥomenon. Navigantaj surmare ili venis en ŝtormon kaj kraŝis ĉe la insulo Aretio. Tie trovis ilin Argonaŭtoj kaj venigis reen en Kolĉidon. Kiam Argonaŭtoj vojaĝis kun la Ora ŝaffelo hejmen, ĉiuj kvar filoj de Frikso alligis al ili kaj fuĝis el Kolĉido.
Fronto - Trojanino
La tria Fronto estis trojanino, edzino de Panthoo kaj patrino de la batalanto Eŭforbo, kiu mortvundis la batalanton Patroklon kaj tuj poste estis mem mortigita de Menelao.
Duga Resa
Situo
Duga Resa situas sur tre mildaj deklivoj, laŭ rivereto, laŭ fervojo Karlovac-Ogulin.
Ostřetice
Ostřetice (Ostretitz, ankaŭ Wostřetitz) estas municipo en Ĉeĥio. Ĝi situas en Regiono Plzeň, distrikto Klatovy. Vivas ĉi tie.
Duga Resa
Historio
La unua skriba mencio pri la loko devenis el 1380. Ĝis Traktato de Trianon Duga Resa apartenis al Habsburga Imperio, al Hungara reĝlando laŭ persona unio de 1091, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio, fine ekde 1991 al Kroatio.
Ostřetice
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1379.
Irisito
Ĉe irisito la iriso ŝveliĝas kaj montriĝas senbrila kaj iom senkolora. La pupilo, malgranda kaj grizeta, funkcias malrapide kaj prezentas neregulan formon kaŭze de la adheraĵoj de la iriso sur la kristalino. La enhavo de la antaŭkamero (spaco inter la korneo kaj la iriso), normale klara, malklariĝas pro eksudaĵo pusa aŭ fibrina aŭ sanga, kiu akumuliĝas en ĝia malsupra parto aŭ maldiafanigas la korneon. La enokula premo, pleje normala, po- vas pli- aŭ malplialtiĝi. Ĉirkaŭ la korneo vidiĝas ruĝeta zono de sanga kongesto.
La akuta irisito daŭras kelkajn semajnojn; la kronika, kelkajn monatojn. Kiam trafe traktita dekomence, ĝi evoluas favore: la eksudaĵo resorbiĝas kaj la iriso reakiras sian normalan staton, sen postesigno (aŭ tre malgranda) de la okazinta inflamo. Alie povas aperi gravaj komplikaĵoj kun partopreno en la inflamo de la najbaraj histoj: konjunktivo, korneo, ciliaro, koroido, vitreo, opta nervo kaj retino.
La sekvaĵoj konsistas ofte en adheraĵoj (algluiĝoj) de la iriso sur la kristalino, kio povas rezultigi diversgradan malpliiĝon de la vidado kaj eĉ blindecon.
-55
En la jaro 55 antaŭ Kristo okazis, interalie:
Kaŭzoj de la dua mondmilito
La kaŭzoj de la dua mondmilito varias depende de la tempa rango kiu estu aplikata. Ĝenerale, la kaŭzoj de la Dua mondmilito troviĝas en la kondiĉoj kaj situacioj ekzistantaj jam antaŭ la Unua mondmilito, antaŭaĵoj kiuj estas rigardataj kiel preludo de ambaŭ mondmilitoj. La mondmilitoj estis antaŭviditaj eĉ antaŭ la enpovigo de Mussolini, Hitlero kaj de la japana invado de Ĉinio. Inter la plej tujaj kaŭzoj por la Dua mondmilito menciendas la ascendo de la itala faŝismo en la 1920-aj jaroj, la japana militismo kaj imperiismo kaj ties invado de Ĉinio en la 1930-aj jaroj kaj speciale la ekpreno de la politika povo fare de Adolf Hitler kaj lia Nazia Partio en Germanio en 1933, al kio sekvis agresema ekstera politiko. La eksplodilo de la konflikto estis la militdeklaro de Unuiĝinta Reĝlando kaj Francio al la Nazia Germanio la 3an de septembro 1939, post la germana invado de Pollando de la 1a de septembro.
Lightning
Lightning estas projekto de la grupo de Mozilla, kiu okupiĝas pri kalendaraj aplikaĵoj, kampo, en kiu ĝis nun Microsoft Outlook estas gvida. Kontraste al la aplikaĵo Mozilla Sunbird, Lightning ne estas determinita kiel memstara programo, sed kiel etendaĵo, kiu kompletigu la retpoŝtan programon Thunderbird pri kalendara funkcio.
Lightning en Esperanto
Lightning estas nun havebla ankaŭ en Esperanto, en la aktuala versio 0.8 por Vindozo, Linukso kaj Makintoŝo. La esperanta traduko de Lightning estas neoficiala, do vi trovas ĝin nur sur la retejo, kies ligilon vi trovas sub Eksteraj ligiloj resp. en la linio Lingvo/j en la informkesto dekstre.
Carlos Renato Frederico
Carlos Renato Frederico (n. ) estas brazila futbalisto. Li de 1979 ĝis 1987 membris en la brazila nacia teamo de futbalo.
Dolmeno Poll na Brón
La dolmeno Poll na Brón (irlande) aŭ dolmeno Poulnabrone (angle) estas portaltombo en Irlando. La irlanda nomo tradukeblas kiel „la truo de la muelŝtono“, ankaŭ Poll na mBrón, esperante „la truo de la zorgoj“. Ĝi situas en An Bhoirean, Graflando Clare, Irlando, kaj estis konstruita en la neolitiko, verŝajne inter 3800 kaj 3200 a.K. La dolmeno konsistas el du ortostatoj, kiuj apogas ĉ. 3,65 m longan kovroŝtonon. Origine ĝin protektis ŝtonmonteto.
La konstruaĵo estis datita ĉ. 3000 a. K.
Ocotlán
Ocotlán estas unu el la 126 komunumoj de la meksika subŝtato Ĥalisko. La ĉefurbo de la komunumo estas Ocotlán. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 14 063.
Geografio
Ocotlán apartenas al la regiono Ciénega kiu situas en la centra parto de la subŝtato Ĥalisko. Multaj komunumoj en tiu regiono sude limtuŝas Ĉapalaan Lagon aŭ la meksikan subŝtaton Miĉoakano. Al la regiono Ciénaga apartenas entute 13 komunumoj. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 89340 loĝantojn. El tiuj estis 43477 viroj kaj 45863 virinoj. La komunumo havas surfacon de 247,7 km². La meza alteco estas 1540 metroj super la marnivelo. La meza jara temperaturo estas 21 C. En la komunumo estas 810.00 mm da precipitaĵo jare.
Sociogeografio
En la jaro 1995 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 24074 viroj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 22365 scipovis legi kaj skribi kaj 1691 viroj estis analfabetoj. Do 7.02 % de la viroj estis analfabetoj. En la sama jaro en la komunumo vivis 26358 virinoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 23992 sciis legi kaj skribi kaj 2351 virinoj estis analfabetoj. Do 8,92 % de la virinoj estis analfabetoj. En 1995 en Ocotlán vivis 68695 personoj kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj estis 86 indiĝenoj. Tio signifas ke 0,125 % de la loĝantaro en la koncerna jaro estis indiĝenoj.
NGC 1900
NGC 1900 (alia indiko — ESO 85-SC68) estas malfermita stelamaso en konstelacio Orfiŝo.
Ocotlán
Sociogeografio
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
NGC 1900
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
47851 Budine
47851 Budine estas tre malgranda sed treege hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la en la kadro de la Catalina Sky Survey : astronomia kampanjo plenumita elde la Stacio Catalina de la Observatorio Steward kaj elde la Observatorio de Monto Lemmon, proksime de Tucson (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras Phillip Budine, fervora observanto de la Luno kaj planedoj dum jardekoj. Li servis en la Association of Lunar and Planetary Observers (ALPO), inklude kiel Registristo por la sekcio Jupitero. En 1992 li ricevis la Premion de Observanto Walter Haas pro liaj jaroj de bonega observa laboro.
Nova Iguaçu
Nova-Iguaçu, ŝtato Rio-de-Ĵanejro (Rio-de-Ĵanejro). Nova Iguaçu estis fondita la 13/01/1833.
Esperanto en Nova Iguaçu
En 1929 la gazeto “Nova Iguassu e Lavoura” publikigis artikolon pri Esperanto.
La pioniro de Esperanto-movado en Nova Iguaçu estis Adail Cardoso Barbosa, kiu post ricevi la Elementan Esperantan Diplomon, liverita de profesoro João Batista de Melo e Souza, ĉe la sidejo de Brazila Esperanto-Ligo, la 31-an de majo 1958, kaj la Norman Superan, la 28-an de Decembro 1959, li daŭrigis disvastigante kaj instruante la lingvon Esperanton ĉe la sidejo de la Spiritisma Domo “Amor e Justiça” en la kvartalo “Engenho Pequeno”, kie profesoro Celso Martins kaj lia patro, inter aliaj, lernis Esperanton.
Entreprenema, Adail realigis multajn eventojn, ekspoziciojn, prelegojn kaj ĉefe Esperanto-kursojn. Li interŝanĝis korespondadon en eksterlando, kie li amikiĝis al esperantistoj en Usono kaj Japanio. Bedaŭrinde, post li, la movado malvigliĝis.
ÁGISZ
ÁGISZ [a:gis] – estas litervorto (Általános Gazdasági és Ipari Szövetkezet - Ĝenerala Ekonomia kaj Industria Kooperativo) ligiĝinta al nomo de Sándor Kacsó.
Ĝia agado
Ĝi estis kooperativa movado en Braŝovo] kaj ties ĉirkauaĵo (1933–40). Li helpis la varproduktadon de vilaĝoj, interalie la organizadon kaj valorigadon de sikula popolartaĵoj kaj de la hejma industriĵoj. Ĝi eldonis malmultekostan libroserion titolitan Hasznos Könyvtár (Utila Libraro).
Miĥail Ostrogradskij
Miĥail Ostrogradskij (Михаил Васильевич Остроградский; naskiĝis la 24-an de septembro 1801 en Poltavo, mortis la 1-an de januaro 1862 samloke) estis rusia, ukraina matematikisto.
Li finis Ĥarkivan Universitaton, ankaŭ studis ĉe Sorbono. Membro de Akademio de Sciencoj en Sankt-Peterburgo, Nov-Jorko, Torino kaj Parizo. Ĉefe okupiĝis pri matematika fiziko, algebro, nombroteorio, analitiko kaj probablokalkulo.
Nova Iguaçu
Esperanto en Nova Iguaçu
La organizadon de la esperantan Movadon de Baixada Fluminense ankaŭ partoprenis la esperantistoj loĝantaj proksime al Nova Iguaçu: joão Lima, Luciana Ficher, Regina Souza, kaj Elson Sant'Ana Fischer.
Alia gravaj esperantistinoj en Nova Iguaçu estis Aldeora Mendonça das Mercês kiu forpasis en la jaro 2011. Ŝi instruadis en la spiritisma centro Oficina do Amor kaj disvastigadis Esperanton en kongresoj pri odontologio. Tiu samideanino ankaŭ fondis Esperantan Klubon kun la esperantistino Maria Alves en la Lernejo Leopoldo Machado en ĉi tiu urbo, el kiu ankaŭ aperis aktivaj esperantistoj.
Lößnitz
Lößnitz estas urba komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Ercmontaro de la federacia lando Saksio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
19392 Oyamada
19392 Oyamada estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la japana astronomo Tomimaru Okuni elde la observatorio de Nan'jo (gubernio Jamagata, Japanio).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Hiroyuki Oyamada, amatora astronomo kaj ano de la Astronomia Klubo Chokainomori en Sakata (gubernio Jamagata). Li komencis interesiĝi pri astronomio en ĉirkaŭ 1979 kaj observis Jupiteron kaj ekde 1994.
Ferenc Teleki
TELEKI Ferenc estis hungara grafo, poeto, matematikisto kaj ano honora de MTA (1831) naskita en Beszterce la 4-an de aprilo 1785 kaj mortinta en Paszmos la 16-an de decembro 1831.
Kariero
Grafo Teleki studis en Theresianum de Vieno (1799 – 1804), poste juron en Koloĵvaro (1805). Kiel matematikisto li estis disĉiplo de Pál Sipos. En 1808 li studis matematikon en Göttingen.
Villavelayo
Geografio
Ĝi estas aparta loĝloko kun komunikvojo al la cetero de la komarko kaj de la regiono laŭ la regiona ŝoseo LR-113 tra Mansilla de la Sierra dum okcidente oni alvenas al la Provinco Burgoso tra Canales de la Sierra. Ĝi estas ĉe la supra fluejo de la Valo de la rivero Najerilla, je 940 metroj super marnivelo.
La loĝloko estas ĉe la montaro Sierra de la Demanda, kiu havas grandajn arbarojn de fagoj, pinoj kaj kverkoj.
Historio
La plej fruaj dokumentaj mencioj datas de la 10-a jarcento, en tempo de la grafo Fernán González. Ĝi apartenis al la "alfoz" de Canales, kiu poste estis vendita de la monaĥejo de San Pedro de Arlanza en 1246 al la senjoroj de Cameros, kiuj retenis tiujn loĝlokojn ĝis la jaro 1821.
Pri ekonomio, la mezepoka institucio Mesta markis la historion de la montaro ĝis nun. La transmigra brutobredado ordigis la spacon, la uzadon kaj la vivmanieron de multaj generacioj. La brutobredado de ŝafoj estas perfekte adaptebla al la orografiaj kaj klimataj kondiĉoj de la areo, kaj krome estis ankaŭ bovoj kaj kaproj. Ŝafoj ludis gravan rolon en la florado de tekstila industrio en la areo. Sed tio ŝanĝiĝis meze de la 19-a jarcento, kiam la konkurenco de la moderna tekstila industrio de Katalunio ruinigis la lokan tekstilan industrion, tro mandependa kaj tro malmulte mekanizita (kun konsiderinda malprogreso en la adoptado de energioj alternativaj al la hidraŭlika), kaj tro for de la ĉefaj fervojoj. Pro tio fine de la 19-a jarcento la loĝantaro elmigris al novaj industriaj centroj. ​ Dum la 20-a jarcento la brutobredado perdis gravon kaj denove la loĝantaro elmigris dekomence ĉefe al Ameriko (Argentino, Kubo kaj Ĉilio).
En la 1960-aj jaroj la elmigrado iris al enlandaj centroj, unue al Bilbao, Barcelono kaj Madrido, kaj en la 1970-aj jaroj al Logroño. El la komenco de la 20-a jarcento oni perdis ĉirkaŭ 400 loĝantojn ĝis la nunaj 40.
Aktualo
La forstado de arbaroj okupas 1 400 ha de natura medio kun alta biodiverseco. Estas fagoj, kverkoj, ileksoj kaj ĉe la limo kun la provinco Burgoso, grandaj pinaroj. ​
La loĝantaro estas tre maljuna. Vizitindaĵoj estas la preĝejo kaj la ermitejo, montara pejzaĝo, ktp.
22701 Cyannaskye
22701 Cyannaskye estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Emilia Fox
Emilia FOX, plennome Emilia Rose Elizabeth Fox (naskiĝis la 31-a de julio, 1974) estas angla aktorino.
22701 Cyannaskye
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Cyanna Skye Edwards, finalistino de la The Discovery Channel Young Scientist Challenge (DCYSC) de 2006, scienca konkurso por lernantoj de mezlernejo, pro ŝia projekto pri biokemio, medicino, sano kaj mikrobiologio. Ŝi estis lernantino ĉe la Buckner Fanning Christian School en San Antonio (Teksaso).
Emilia Fox
Ŝi naskiĝis en Londono, kiel filino de la aktoro Edward Fox. Sian filmdebuton ŝi havis en 1995: en Pride and Prejudice. Ŝia plej konata rolludo estis Jeannie Hurst en la televida serio Randall & Hopkirk (Deceased) inter 2000-2001. Ŝi ankaŭ ludis en diversaj kinaj filmoj, ekz. en 2002 en The Pianist.
43
En la jaro 43 post Kristo okazis, interalie:
Sara Melleri
Sara Melleri estas finna aktoro. Ŝi aktoris ekzemple en televidprogramoj Kotikatu kaj Rakastuin mä luuseriin. Ŝia patro estis poeto Arto Melleri.
Mellionnec
(jen france, bretone Melioneg) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Côtes-d'Armor (jen france, Aodoù-an-Arvor), “marbordoj de la lando ĉe la maro”, en la regiono Bretonio (Bretagne, Breizh). Fine de en la komunumo vivis.
Akvorezervejo Yacyretá
La hidroelektra centralo de Yacyretá-Apipé [jazireTA] (el guarania jasy retã, ‘tero de la Luno’) estas hidroelektra centralo konstruita super la areo de iamaj akvofaletoj kaj rapidejoj de Yacyretá-Apipé ĉe la rivero Paranao, en la Provinco Corrientes, Argentino, kaj la departemento Misiones, Paragvajo.
La ekipo de la centralo havas instalitan totalan povon de 3200 MW, kaj supra linio de 83 metroj super la marnivelo, ekzistante projekton de ampleksigo kiu permesu pliigi tiun kapablon preskaŭ al duoblo. Ĝi liveras la 22% de la mendo de elektro argentina kaj generas la 60% de la energio hidroelektra de la lando.
Spite ties produktado, la projekto de la diglago estis konstante kritikita dum ties planado kaj konstruado, kaj pro la konsekvencoj ekologiaj kiujn ĝi okazigis — inter ili la inundo de biomo praktike unika, kiu kondukis al la formorto de nombraj specioj endemiaj — kaj pro la administrado de la projekto, kies origina buĝeto multobliĝis kelkajn fojojn ĝis atingi 11.500 milionojn da dolaroj kio rezultis en denuncoj pro politika koruptado.
Kláštor pod Znievom
Kláštor pod Znievom (hungare Znióváralja germane Kloster(-Kühhorn)) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.
Situo
Kláštor pod Znievom situas laŭ traira flankovojo. Martin troviĝas je 20 km.
Burgo
Supozeble en la 13-a jarcento burgo por la reĝo konstruiĝis, kiun la hungaroj nomumis Znió aŭ Turóc. Ĝi estis administra centro de la departemento. En 1241 la rifuĝanta Béla la 4-a onidire tie tranoktiĝis. En la 14-a jarcento la fortikaĵo estis pligrandigita, havanta gotikajn elementojn. En la 1440-aj jaroj la husanoj okupis ĝin, sed ili ne havis longe. En 1681 la Habsburgoj bruldetruis la fortikaĵon, neniam ĝi rekonstruiĝis.
Vilaĝo
La loko estis loĝata jam dum la ŝtonepoko kaj bronzepoko. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1243 en hungara formo "Turuch" (=Turóc). La latina formo aperis en 1422, kiel "Suburbium oppidum Thuroch", do, ĝi jam tiam estis opidumo. En 1248 monaĥoj alvenis, kiuj helpis la administradon. La evoluanta loko iĝis kampurbo kun diversaj privilegioj. En 1720 oni komputis tie 84 familiojn. En 1785 1141 loĝantoj loĝis en 128 domoj, en 1828 1584 loĝantoj loĝis en 137 domoj. En 1850 juĝejo por distrikto ekfunkciis, en 1869 la unua slovaklingva katolika gimnazio kaj edukejo por instruistoj fondiĝis. Fine de la 19-a jarcento multaj migris al Ameriko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Znióváralja 1117 homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Turóc, al distrikto de Turčianske Teplice, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio.
Le Plan-de-la-Tour
(jen france, okcitane Lo Plan de la Torre) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Var, en la regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura (Provence-Alpes-Côte d'Azur, prononcata, okcitane Provença-Aups-Còsta d'Azur). Fine de en la komunumo vivis.
Dierezo
En fonetiko dierezo estas prononco de du apudaj vokaloj kiel du silaboj anstataŭ kiel diftongo. En kelkaj lingvoj ĝi povas esti signata per la diereza supersigno, kiu konsistas el du punktoj vertikale sur la vokalo.
Latinidaj lingvoj (la franca, hispana, portugala...)
La franca uzas dierezon ekzemple en "Noël" (Kristnasko).
En kelkaj lingvoj oni ankaŭ uzas aliajn supersignojn por montri dierezon, ekz-e dekstran kornon en la hispana aŭ portugala (kiel en la portugala vorto saía), sed tio indikas ankaŭ la akcenton, kaj pro tiu influo dierezo okazas nur kiam unu el la vokaloj havas akcenton (hispana país, sed paisaje).
La diereza simbolo en la hispana okazas ankaŭ ĉe ü, ekzemple agüe, sed tamen "ue" neniam estas diftongo kaj la simbolo vere nur montras ke la "u" vere prononciĝas anstataŭ simple ekzistas por "malmoligi" la "g"-on, kiel en guerra.
Aliaj lingvoj
La dierezo estas iom malofta en la angla, sed ekzemplo estas "naïve" - de la franca.
Oni skribas eble ankaŭ "coöperate", sed tio estas nuntempe tre malofta, kaj oni eble skribus antaŭe "co-operate" aŭ simple "cooperate".
En la kimra, la dierezan simbolon oni metas sur la unua vokalo, ekz-e "copïo", "crëwyd".
En kelkaj lingvoj, la du punktoj estas uzataj por distingi malsamajn literojn, sed ne montras dierezon (germanaj literoj a/ä, o/ö, u/ü, rusaj е/ё).
Vidu ankaŭ
Trema
871
En la jaro 871 post Kristo okazis, interalie:
Parto
Parto povas temi pri:
Ĉu via intenco estis Partio?
Bonassola
Bonassola estas komunumo de Italio.
Ĝia unua dokumentita mencio estis en la Privilegio de Anastazio la 4-a de la.
Ruino Dreimühlen
La ruino Dreimühlen estas la ruino de malgranda altaĵburgo en la mezmontaro Ejfelo.
Geografia Situo
La burgo situas sur alteco de 380 m super marnivelo en la norda Ejfelo inter la altaj marĉoj kaj la Vulkaneifel. La burgo situas sur la teritorio de la komunumo Üxheim en la distrikto Vulkaneifel, germana federacia lando Rejnlando-Palatinato. La burgo troviĝas zu monteto el tofŝtono okcidente de la rojo Ahbach.
Groucho Marx
Julius Henry "Groucho" MARX (naskiĝis en Novjorko, la 2-an de oktobro 1890 - m. en Losanĝeleso, la 19-an de aŭgusto 1977) estis usona komikisto, verkisto, kaj stelulo de la scenejoj, filmoj, radio kaj televido. Majstro pri rapida sprito, li estas vaste konsiderata unu el la plej bonaj komikaj usonanoj.
Li faris 13 plenlongajn filmojn kun siaj Fratoj Marx, el kiuj li estis la tria naskita. Li ankaŭ havis sukcesan solidan karieron, plej precipe kiel la gastiganto de la radia kaj televida ludo You Bet Your Life.
Russas (Cearao)
Russas estas municipo en brazila subŝtato Cearao. Dum ĝi estis ankoraŭ simpla vilaĝo, loĝis tie maljunulo kiu posedis mirindan parcelon de tero kie troviĝis lageto kiu distingiĝas de la aliaj pro siaj koloro, russa (en Esperanto, la adjektivo rusa), blanka, el tio venis la nomo Russas.
Groucho Marx
Lia karakteriza aspekto, portita de liaj tagoj en vodevilo, inkluzivis kapricojn kiel ekzemple troigitaj kurbaj sintenoj, okulvitroj, cigaro, kaj dika graso kun lipharoj kaj brovoj. Ĉi tiuj troigitaj trajtoj rezultis en la kreado de unu el la plej rekoneblaj kaj ĉieaj kovraĵoj de noveco, konataj kiel Groucho-okulvitroj: unu-peca masko konsistanta el kornaj okulvitroj, granda plasta nazo, densaj brovoj kaj lipharoj.
Frikso
Frikso (helene Φρίξος, latine Phrixus) estis en la helena mitologio filo de la orĥomena reĝo Atamanto kaj de la diino de nuboj Nefelo. Friksa fratino estis Helo.
Ilia infanaĝo estis feliĉa ĝis momento, kiam Atamanto forpelis ilian patrinon, Nefelon, kaj edziĝis kun Inoa, filino de la teba reĝo Kadmo. Inoa dekomence la infanojn malamis kaj preparis planon, kiel daŭre seniĝi de ili. Ankoraŭ pli kruela ŝi estis, kiam al ŝi naskiĝis la propraj infanoj, filoj Learĥo kaj Melikerto.
Unue ŝi instigis orĥomenajn virinojn, ke ili rostu grenon preparitan por semado. Ili obeis ŝin kaj ĉar la semado ne elkreskis, venis rikoltomanko, minacis malsato kaj ribeloj de la loĝantoj. Inoa instigis Atamanton, ke li sendu delegitojn en orakolon konsiliĝi. Tiujn ĉi senditojn ŝi subaĉetis, ke ili alportu respondon, ke pro ĉio kulpas Frikso kaj helpos nur se li estos oferita al dioj. La reĝo ne volis obei la verdikton, sed fine li subiĝis.kaj konsentis kun ofero de la ambaŭ infanoj.
Frikson la virŝafo feliĉe alportis en Kolĉidon, tiea reĝo Eeto bone akceptis lin. Pro dankemo oferis la oran virŝafon al la plej alta dio Zeŭso. Li alnajligis la oran ŝaffelon sur ampleksbranĉan kverkon kaj gardigis ĝin de terura, neniam dormanta drako kaj de du virbovoj kun metalaj kruroj. La antikva orakolo antaŭfiksis, ke li regos ĝis kiam li havos la oran ŝaffelon.
Friksa patro Atamanto pro volo de la diino Hera suferis frenezon en kiu li mortigis filon Learĥon. La duan filon Inoa elŝiris de li kaj fuĝanta ĵetis sin el la alta klifo en maron. Akceptis ŝin nimfoj, Zeŭso transformis ŝin en la maran diinon. Poste Inoa ŝanĝis sian nomon je Leŭkotea kaj nomon de la filo Melikerto je Palaimono.
NGC 1901
NGC 1901 (aliaj indikoj — ESO 56-SC91, OCL 791) estas malfermita stelamaso en konstelacio Orfiŝo.
Frikso
Helpe de Medea, sed ankaŭ de Ĥalkiopo Jazono akiris la oran ŝaffelon kaj rapide forlasis Kolĉidon. Ĉiuj kvar filoj de Frikso alligis al ili por la longa reenvojaĝo.
Cireșoaia
Cireșoaia [ĉireŝŭaja] (hungare Magyardécse [madjarde:ĉe]) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Beclean. Administre ĝi apartenas al Braniștea.
Male al la aliaj partoj de la komumumo (Braniștea kaj Măluț) ĝi situas iom for de la rivero Someșul Mare (ĉ. 4 km); ĝi estas voje atingebla nur tra Braniștea.
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 666 loĝantojn (hungaroj), en 1992 1 767 (hungaroj). En la censo de 2002 el la 1 570 loĝantoj 1 553 deklaris sin etnaj hungaroj, 17 rumanoj.
Historio
Ĝia unua mencio skriba estas el 1269. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, al departemento Szolnok-Doboka.
Ĉada baseno
Ĉada baseno, ankaŭ Ĉadlaga baseno, estas la nomo de la la malalte situanta centro en Centra kaj Okcidenta Afriko. La regiono estas agnoskita de la Mediprogramo de la Unuiĝintaj Nacioj, mallonge MUN (UNEP); ĝi aliĝis al la departemento pri tutmonda akveja taksado, mallonge TAT (GIWA)). La regiono havas la numeron TAT 43.
NGC 1901
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Ĉada baseno
La ĉada baseno entendiĝas inter la 6a kaj la 24a gradoj de la norda latitudo kaj inter la 8a kaj la 24a grado de orienta longitudo. Ĝi havas areon de ĉ. 2,434 milionoj da km², kiu egalas al ĉ. 8 % de la tuta areo de la afrika kontinento. Ĝi apartenas al la plej grandaj senelfluaj basenoj de la mondo. La baseno konsistas el diversaj naturejoj de tre malsamaj pejzaĝ- kaj vegetaĵar-tipoj. Ĉirkaŭ la duono (la nordo) konsistas el dezertoj Ténéré, kaj la granda sablodezerto de Bilma (Erg du Bilma) kaj la Erg du Djourab. La meza parto de la baseno la dezerto transiras al duonaridaj vegetaĵaraj zonoj de la Sahela Zono kun tipaj dornarbustaj kaj sekarbustaj savanoj apud la riveroj Ŝario, Logoneo kaj Komadugu Yobe. Tie etendiĝas la grandaj internacie gravaj inundaj savanoj. Laŭlonge de la riveroj kreskas galeriaj arbaroj kaj en la suda parto de la baseno troviĝas ankaŭ la humidaj savanoj de la Sudano kun ĝiaj tipaj sekarbaroj.
La plej konata geofizika elemento de la ĉada baseno estas la Ĉada lago. Ĝi determinas de jarmiloj la evolucion de homo, flaŭro kaj faŭno de tiu ĉi regiono. Kiel akvorezervejo inter dezerto kaj savano la Ĉada lago altiris multajn enmigrintojn, esploristojn kaj aventuristojn. La jara ŝanĝo de la akvonivelo, la pligrandigo de la inundaj areoj kaj la jara alternado de la altakvoj de la alfluantaj riveroj, kiuj ekas tiun ŝanĝon de la akva nivelo en la lago estas la bazo de la evoluado de kulturoj kaj popoloj. La Ĉada baseno estas la lulilo de diversaj dinastioj. Krome la lago ankaŭ estas la natura limo por komerco kaj interagadoj.
Geografio
La Ĉada baseno estas ĉirkaŭita en la sudo de la ĝis 1420 metrojn alta Nordekvadora Dorso, kiu etendiĝas ĝis la kontinenta akvodislima punkto inter Nilo, Kongo kaj  Ŝario en la ĝis 1330 metrojn alta Bongo-Masivo. En la oriento la baseno iras ĝis la 3088 metrojn alta monto-vulkano Marra en Darfuro; en la nordoriento de la baseno altas la Ennedi-Masivo ĝis 1450 metroj. En la nordo de la baseno troviĝas en la vulkana montaro de la Tibestio kun 3415-metra alteco (Emi Koussi) la plej alta altaĵo de la centra Saharo kaj la altebenaĵo de Djado. La limo en la nordokcidento estas la montaro de la Tasilin-Aĝer kun la plej alta monto Azao kun alteco de 2.158 metroj, en Alĝerio kaj la Aïr-montaro en Niĝero. En la sudokcidento de la Ĉada baseno Jos-Altebenaĵo, la Biu-Altebenaĵo kaj la Mandara-montaro markas la geografiajn limojn.
En la nordorienta centro troviĝas la Bodele-depresio; ĝi estas la plej profunda loko de la Ĉada baseno, ĉ. 155 metrojn super marnivelo kaj tiu regiono estas la plej granda natura polvofonto de la tero. El tiu regiono per konstanta pasatoj moviĝas ĝis 700 000 tunoj de fajnpolvo por jaro en la stratosferon, kio moviĝas okcidenten trans la Atlantiko kaj sterkas en la Amazona pluvarbaro. La Ĉada lago en la sudokcidenta centro troviĝas je 275 metroj super marnivelo. Laŭlonge de la rivera sistemo etendiĝas sur areo de 90.000 ĝis 100.000 km² la granda inunda savano de la altebenaĵoj Logone, Tupurio, Masenja, Auk kaj Salamat en Ĉado, Ŭaza en la limregiono Kameruno/Ĉado, kaj la Hadejia-Nguru-humidaj regionoj en Niĝerio. La migrobirdoj de la norda hemisfero uzas la humidajn savanojn kiel ripozejo kaj travintra loĝejo dum sia flugado en la tropika Afriko.
Partio
La gloso Partio havas plurajn signifojn, inter aliaj:
Ĉada baseno
Komisiono de la Ĉada baseno
La komisiono de la Ĉada baseno fondiĝis la 22an de majo 1964. La ĉefa sidejo de tiu komisiono estas N’Djamena, nome la tiama Fort Lamy. La fondoŝtatoj estis Kameruno, Niĝero, Niĝerio kaj Ĉado. La Ĉada komisiono havas nun ses membroŝatojn: Ĉado, Centrafrika Respubliko, Kameruno, Niĝero, Niĝerio kaj ekde aprilo 2007 Libio. Sudano nur havas statuson de observanto. Kaj Alĝerio estas pasiva. La komisiono estas respondeca pri la regulado pri la akvo kaj aliaj naturaj resursoj.
La aktuala surfaco de la baseno estas ĉ. 967.000 km ².
Geologio
La plej grandaj areoj de la baseno estas kovrataj de kvaternaraj sabloj. Sub la sablotavolo en profundeco de ĉ. 75 m kuŝas argilo el la Plioceno: ĝia averaĝa dikeco estas 280 m. Sub argila tavolo refoje estas 30 m tavolo el sablo el la Plioceno. Sub tiu tavolo situas la grundakva tavolo kiu ekestis en la Kretaceo.
Loĝantaro
En la Ĉada baseno loĝis en la jaro 2003 ĉ. 39 milionoj da homoj. Ili dividiĝas en 70 popoloj kaj etnaj grupoj. En Niĝerio logas ĉ. 22 milionoj da homoj, kiu egalas al ĉ. 8 % de la tuta loĝantaro de la lando. En Sudano ĉ. 3 milionoj, en Niĝero ĉ. 2 milionoj, en Kameruno ĉ. 2 milionoj kaj en Centrafrika Respubliko ĉ. 1 milionoj da homoj. La regionoj en Alĝerio kaj Libio ne estas loĝataj. Nur nomadoj vizitas tiun regionon partatempe.
La denseco de la loĝantoj estas tre malsama, dum en la nordo nur loĝas 0 ĝis 1 loĝanto/km², la sudo estas multe pli loĝata (ĝis 500 loĝ/km²) en Niĝerio. La plej loĝata parto estas la regiono ĉirkaŭ Kano en Niĝerio, la orienta kaj suda lagobordo de la Ĉada lago.
Arkeologio kaj skribaj fontoj de la Ĉada Baseno
En la jaro 2001 estis trovita en kuŝejo apud Borkou 7 ĝis 6 milionojn da jaroj aĝa fosilio, de Sahelanthropus tchadensis. De siaj malkovrintoj ĝi estis rigardata kiel mankanta ĉenero en la genealogia arbaro de la homo. La loĝigado de la Ĉada lago okazis en alternado de pluv- kaj sek-tempo.
Klimato
la efekto de la sudokcidenta musono sur la averaĝe monata trafluo de la rivero Ŝario mezurita ĉe la la hidrologia stacio de N'Djamena (en m³/s) (kalkulita el datoj de 58 jaroj, 1933–91)
Dum la seksezono de monatoj novembro ĝis marto la Ĉada baseno estas sub la influo de la nord-orienta pasato el la Saharo. Ĝia nomo estas harmatano.
En julio la averaĝa temperaturo de la tuta regiono estas ĉ. 30 gradoj, en la pli nordaj regionoj ĝi estas 35 ĝis 40 grado Celsiuso.
Negliĝo
Negliĝo estas vorto el la franca lingvo kun la signifo „la neglektita (vesto)“ do hejmvesto kiel matenmantelo, noktoĉemizo, piĵamo ktp. Hodiaŭ ĝi estas uzata, antaŭ ĉio, kiel sinonimo por eleganta kaj/aŭ tenta noktĉemizo por inoj. La origino de la negliĝo verŝajne reiras al Madame de Pompadour.
Ĉada baseno
La okcidentafrika Musono
La okcidentafrika Musono estas sistemo kiu portas en somero precipitaĵon, dum la somero kaj dum vintro ĝi estas seka.
Negliĝo
La negliĝo substrekas la virinan disradion, ĉar ĝi preskaŭ tute kovras la korpon kaj tamen kaŝas malmulton.
Ĉada baseno
Akvejoj
En la Ĉada baseno troviĝas du grandaj riveraj sistemoj, tiu de la Ŝario-Logoneo kaj la Komadugu Yobe, kaj kelkaj malgrandaj riveroj kaj ŭadioj. En la regiono estas multaj lagoj de kiuj la Ĉada lago, la Nguru-lago kaj la Fitri-lago estas la plej konataj. Multaj estas protektitaj regionoj laŭ Ramsar-Konvencio, kiel la Maladumba-lago. sed ankaŭ la lagoj de la nordo de la Ĉada baseno kiel Zoui estas gravaj habitatoj por vivtenado en la seka klimato de la Saharo. La lagoj en la sudo de la baseno gravas pro fiŝoj kiel la Bomboro kaj la Mamun.
Riveroj
La Ŝaria-Logonea riversistemo havas akvokolektan areon de ĉ. 650.000 km², el Altebenaĵo Adamaua ĝis la regiono Darfuro en Sudano. La rivera sistemo havas influon el la tropika klimato el la altlando de la norda ekvadora ĉeno. La regiono havas nur unu inundan sezonon, kiu la malsekejojn de Ĝaeres en Ŭaza dum la monatoj aŭgusto ĝis novembro parte inundas. La averaĝa defluo el tiu rivera sistemo en la Ĉada lago estas 37,8 km³/jaro.
La 130 km² grandaj marĉoj de Zambezo estas gravaj proksimaj malsekejoj.
En la Mandara-montaro fontas la rivero El Beid. Ĝi estas la plej akvoriĉa niĝeria rivero en la regiono. Ĝi portas la gravan parton de la jara forflua akvokvanto el la la sekiganta Ĝaeres en Ŭaza, sude de la Ĉada lago. Tiu riveriro estas la limo inter Kameruno kaj Niĝerio.
La akvokolekta baseno de la Komadougou Yobe havas la grandecon de 148.000 km² kaj etendiĝas ĝis la regiono de Kano, la fonta regiono de la rivero Hadejia, kaj la fontoregiono en Jos-Altebenaĵo de la rivero Jama’are, en Niĝerio. La regiono post la kunfluado de la du fontoriveroj havas la nomon Hadejia-Nguru malseka regiono. Ĝi havas la maksimuman surfacon de 6.000 km², komenciĝanta fine de aŭgusto kun komenco de la inunda sezono. La Komadougou Yobe atingas la malferman akvejon de la Ĉada lago ne plu kaj enfluas en la liberan akvejon ĉ. 120 km antaŭ la hodiaŭa lago.
Vadioj
En la nordo kaj oriento de la Ĉada lago ekzistas kelkaj vadioj (Uedoj) kiuj sezone aŭ kelktempe havas akvon. Unu el tiuj vadioj estas la vadio Kaja, kiu venas el Darfuro. La same en Dafuro havanta fonton vadio Bahr Azum estas sezone parto de la Ŝario-Logoneo-riversistemo. La el la Tassili n'Ajjer venanta vadio Tafassassed atingas la nordan randon de la dezerto Ténéré.
Ĉada lago
La Ĉada lago estas la plej granda lago de la Ĉada baseno kaj havis longan historion. Ĝian plej grandan dimension ĝi havis en la kvaternaro antaŭ ĉ. 10.000 ĝis 5.000 jaroj. Tiam ĝi havis surfacon de. 350.000 km².
Fitri-lago
La Fitri-lago situas ĉe la koordinatoj 12°41'-13°00'N/17°24'-17°38'E, ĉ. 250 km oriente de la Ĉada lago. Estis ligita kun la Ĉada lago ĝis antaŭ 5.000 jaroj. Ĝi kovras surfacon de maksimume 300 km ² kun maksimuma grandeco de 35×20 km. Ĝi estas parto de 1.950 km² granda biosfera zono. La akvo de la Fitri-lago estas nur iomete sala. Ĝi ricevis sian akvon de sezonaj pluvoj kaj de la alfluo de la rivero Batha kiu transportas dum 3–4 monatoj akvon al la lago. Male kiel ĉe la Ĉada lago, la Fitri estas lago, kiu ne estas uzata por irigacio de kampoj grandskale.
Iro-lago
La Iro-lago estas malgranda lago, 15 km longa kaj ĝis 7 km larĝa kaj situas ĉe 10 ° 05'N / 19 ° 25'E, ĉ. 5 km norde de la Bahr Salamat, kun kiu ĝi estas ligita pli aŭ malpli dum alta akvo. Ĉe malalta akvo ĝi situas ĉ. 387 m super marnivelo kaj havas surfacon de preskaŭ 100 km². La kontinua inunda areo situas inter la lago kaj la rivero, sed la nordaj lagobordoj ne estas ekstensive inundataj. La lago havas densan herban lagobordan vegetaĵaron.
Lagoj de Unianga
En la sudoriento de la Tibesti-montaro rande de la grandega Ĉada baseno estas la regiono de la Lagoj de Unianga. Tiu ĉi regiono havas sabloŝtonan strukturon kaj piede de la montaro situas permanentaj sallagoj en alteco de proksime 402 m super marnivelo. Tiuj lagoj ekzistas, ĉar akvo fontas el grundakva tavolo kaj aperas ĉe profundaĵoj inter la sablodunoj.
La plej gravaj lagoj situas ĉe Unianga Kebir aŭ Granda Unianga (19 ° 05 'N/20 ° 31' E), kaj la plej granda lago estas Joa (345 m super marnivelo) kiu havas surfacon de 370 ha. La maksimuma profundeco estas 25 m. Tuj apude estas la lagoj Uma, Mioji kaj Forodom. Dua grupo da lagoj situas ĉ. 50 km oriente de la oazo Unianga Serir (18 ° 55'N / 21 ° 51'E). Ĉi tie estas dek lagoj en malmilda disfendita pejzaĝo, paralele unu al la alia. Estas la lagoj Melekoui, Dierke, Ardiou, Teli, Abrome, Hogou, Diara, Tarem, Tibichei kaj Bokou. La Teli-lago estas la plej granda kaj havas areon de ĉ. 70 ha, kun maksimuma profundeco de 10 m.
Vivozonoj
La Ĉada baseno estas dividebla en naŭ diversaj vivozonoj. Ekzistas tie grandaj dezertoj, dornarbustaj savanoj, savano, riveroj, lagoj, humidaj areoj kaj vastaj montaroj kun granda diverseco de flaŭro kaj faŭno. En la Ĉada baseno troviĝas ekzemple ĉiuj grandaj bestospecioj kiel hienoj, leonoj, elefantoj, hipopotamoj, gepardoj, krokodiloj aŭ strutoj. La Ĉada Lago kun siaj alfluantoj kaj ties humidaj areoj estas unusola ekosistemo de mondfama signifo. Tiu ne nur donas vivejon por afrikaj bestoj, sed ankaŭ donas ripozejojn al migrobirdoj el la norda hemisfero.
Sahara vivozono
La surfaco de la vivozono Saharo en la Ĉada baseno konsistas el vastaj dezertoj kun sablodunoj, nomataj Erg , Chech aŭ Raoui, grandaj ŝton-kaj rok-dezertoj kun senvegetaĵaj plataĵoj, nomataj Hamada, nome grandaj rompŝtonejoj, nomataj Reg, sekaj fluejoj, nome la vadioj, kaj grandaj kaj malprofundaj salejoj. La precipitaĵo en tiuj regionoj estas po sub 25 mm por jaro. La jara averaĝa temperaturo estas ĉ. 25 gradoj Celsiuso kaj en somero povas esti super 50 gradoj Celsiuso.
La flaŭro en tiuj regionoj estas tre specimalriĉa. Nur kreskas malpli ol ĉ. 500 plantspecioj el kiu ĉ. 162 estas endemiaj en la Saharo. La plantoj kreskas precipe en vadioj, oazoj, montetĉenoj, basenetoj kaj en malmultaj rojetoj super grundakvohavaj regionoj.