cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
André Brahic
André BRAHIC ([ ãdrE braIK] ; naskiĝis en 1942 en Parizo, mortis la 15-an de majo 2016 en Parizo) estis franca astronomo, fizikisto kaj astrofizikisto. Li esti konata kiel malkovrinto de la ringoj de Neptuno.
Li laboras en la komisariato pri la atoma energio, estas profesoro en la Universitato Parizo 7 de 1978, kaj direktoro de la laboratorio "Gamma-gravitation" dependanta de la UFR pri fiziko. Li, notinde, laboris kun Évry Schatzman kaj Michel Hénon pri la supernovaoj, la teorio de kaoso, la dinamiko de la galaksioj, la planedaj ringoj kaj la formiĝo de la sunsistemo, pri kio li estas unu el plej granda nuna fakulo.
Li estas ankaŭ fakulo pri esploro de la sunsistemo per kosmosondiloj. Li intersesiĝis pri la ringoj de la gigantaj planedoj kaj malvolvis unu el la ĉefaj modeloj de la ringoj de Saturno.
En 1984, kun William Hubbard kaj aliaj, li malkovris la ringojn kaj arkojn de ringoj de Neptuno, kvin jaroj antaŭ ties konfirmo per fotadoj fare de la kosmosondilo Voyager 2.
De 1991, André Brahic aniĝas en la teamon de bildigo de la kosmosondilo Cassini, kiu alvenis apud Saturnon la. La misio, kiu devis daŭri kvar jarojn estis plidaŭrigita ĝis 2019, kaj André Brahic devas resti ano de la Cassini-a teamo ĝis 2021.
Honoroj
Li ricevis en 2001 la Karl Sagan Medalon por publika komprenigo pri sciencoj, kaj en 2006 la Premion Jean Perrin por scienca popularigo de la Franca societo de fiziko.
La asteroido 3488 Brahic ricevis lian nomon.
Eksteraj ligiloj
Video-prelegoj (franclingvaj)
Györe
Situo
La vilaĝo situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Bonyhád troviĝas 12, Dombóvár 26, Szekszárd 30 km-ojn for.
Historio
La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko, kuprepoko kaj bronzepoko. La unua mencio devenis el la 12-a jarcento. Post la turkoj germanoj alvenis. Iliaj posteuloj estis deportitaj al Germanio post la 2-a mondmilito, dume alvenis rifuĝintaj hungaroj.
Departemento Nord-Est
Ĝia areo estas 1.623 km²; en 2009 oni taksis ĝian loĝantaron je 358.277. Ĝia kodo laŭ ISO 3166-2 estas HT-NE. Ĝia ĉefurbo estas Fort-Liberté.
La teritorio de la departemento post la haitia revolucio estis parto de la departemento Nord. En 1962 ĝi estis apartigita per leĝo.
La departemento estas dividita en kvar arondismentojn, kiuj konsistas el sume 13 komunumoj:
Heikki Sarmanto
Heikki SARMANTO (naskiĝinta la en Helsinko) estas finna muzikisto. Li ŝtudis en Sibelius-akademio ludon de piano, kiun al li instruis Martti Paavola kaj Joonas Kokkonen. Poste li ŝtudis saman en Berkelee College of Music. Sarmanto estas ankaŭ komponisto. En lia muziko estas elementoj el klazika muziko kaj avangardo. Li komponis ekzemple muzikon por poemoj de Pentti Saarikoski, Aaro Hellaakoski kaj Eino Leino. Lia frato Pekka Sarmanto estas roko- kaj ĵazobasisto.
Clugnat
Clugnat estas franca komunumo lokita en la departemento Creuse kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 647 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2006.
Geografio
Clugnat etendiĝas sur 42,42 km², kaj havis 647 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas nur 16 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Creuse, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo.
La regiono ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Clugnat situas je alteco de 537 metroj.
Historio
Antaŭ la franca revolucio de 1789 kaj la kreado de la departemento Creuse en 1790, Clugnat apartenis al la franca graflando Marche. Ekde la fino de la 15-a jarcento ĝis proksimume la jaro 1900, tiu regiono estis fama fonto da migrantaj masonistoj, kiuj ĉiujare dum la plej varma periodo laboris en grandaj urbocentroj, precipe en Parizo.
Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la vilaĝo S-ro Guy Tallot, kiu do fariĝis la loka urbestro.
Lokaj famuloj
La franca politikisto Maurice Thorez, tiam junaĝe, rifuĝis al Clugnat kune kun sia avo dum la Unua mondmilito.
Administrado
Clugnat apartenas al la kantono de Châtelus-Malvaleix, kies ĉefurbo estas Châtelus-Malvaleix. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Guéret, unu el la du arondismentoj de la departemento Creuse.
Josel de Rosheim
Josel de Rosheim (Josel von Rosheim, naskiĝis en 1476 en la tiam german- kaj alemanlingva urbo Hagenau, Alzaco; mortis en 1554 probable en Rosheim, Alzaco; fakte Joselmann (Josef) Ben Gerschon Loans, , יוסף בן גרשון מרוסהים‎, prononco ) estis konsiderita la plej grava porparolanto de la judoj en la Sankta Romia Imperio de Germana Nacieco. Li aperis kiel reprezentanto kaj defendanto de la judaj komunumoj (hebree singulare קְהִלׇּה ḳehillah) en juraj kaj religiaj aferoj ankaŭ en Pollando-Litovio en la unua duono de la 16-a jarcento. La kontrakto negocita kun la duklando Virtembergo en 1551 pri la sekura vojaĝado de judoj tra la duklando ekestis pro li. En la antaŭaj jardekoj al judaj komercistoj estis malpermesite vojaĝi tra la duklando
Origino kaj familio
La familio de Josel de Rosheim probable devenis de la franca Louhans. Unu el liaj prapatroj estas Jakobo ben Jeĥiel Loans, la respektata juda persona kuracisto de la imperiestro Frederiko la 3-a, kiu estis nobeligita pro siaj kuracaj atingoj kaj, interalie, estis ankaŭ la hebrea instruisto de la konata humanisto, advokato kaj filozofo Johannes Reuchlin.
La historio de la familio de Josel von Rosheim estas markita de persekutado kaj sufero. En 1470 la frato de lia patro, rabeno Elias, kaj du aliaj el liaj fratoj estis ekzekutitaj en Endingen am Kaiserstuhl en suda Badeno pro akuzo pri rita murdo laŭdire farita ok jarojn antaŭe en Sukoto. Buĉisto, kiu loĝis en la ĉirkaŭaĵo kaj grandan monsumon ŝuldis al rabeno Elias, aperis kiel prokuroro.
Vivo
En 1470 la patro ekloĝis en la same tiam germanlingva Oberehnheim. Kune kun la juda komunumo, la familio fuĝis de persekutado de svisoj en 1476 al Hagenau, kie Josel naskiĝis en la sama jaro. Nenio sciatas pri liaj infanaĝo kaj juneco. Li laboris kiel rabeno ĉe la kortego de la malalt-alzacaj judoj kaj vivis de komerco kaj monpruntado.
En 1507 Josel ricevis la taskon de la judoj forpelitaj de Oberehnheim celvarbi al la provincaj aŭtoritatoj, inkluzive de la oficialuloj de la imperiestro, por ke la forpelo estu nuligata. Probable pro sia sukceso en ĉi tiu afero, li fariĝis porparolanto de la judoj de Malsupra Alzaco, poste de la komunumoj de la tuta Alzaco, en 1510 kune kun rabeno Zadok.
En 1514 li vivis kiel rabeno, komercisto kaj monpruntisto en Mittelbergheim en Alzaco kaj estis akuzita pri malhonorigo de hostioj kune kun sep aliaj judoj. Josel sukcesis pruvi sian senkulpecon. Poste li translokiĝis al Rosheim, kie li loĝis ĝis sia morto. Plej ofte tamen li vojaĝis: dum pli ol 40 jaroj Josel reprezentis la interesojn kaj rajtojn de judaj komunumoj tra la tuta germana Imperio, precipe kiam estis minaco de delokiĝo. Sed li ankaŭ estis tie kiam individuoj estis akuzitaj pri akuzoj kiel rita murdo aŭ sakrilegia malhonorigo de hostioj. Fine, li traktis ĝeneralajn jurajn aferojn kiel la kondiĉoj de mono kaj lombardado aŭ moviĝ-libereco vojaĝante. Josel partoprenis en la Imperia dieto kaj estis kutime aŭdata de imperiestro Karlo la 5-a tuj post kiam li aŭdiciis por la unua fojo ĉe sia kronado en Akeno en 1520 kaj ricevis konfirmon pri la privilegioj ricevitaj de la judoj.
49443 Marcobondi
Nomo
Ĝia nomo honoras la italan astrofizikiston Marco Bondi de la Istituto Nazionale di Astrofisica de Bolonjo, kie liaj esploraj aktivoj ĉefe centriĝas ĉe la radia studo pri nukleoj de kaj stelnaskantaj galaksioj. Lia plurondolonga enketo celas esplori la ecojn kaj la kosmologian evoluon de la sub-milijanskia loĝantaro.
Emil Szakváry
Emil Szakváry [sakvAri], laŭ hungarlingve kutima nomordo Szakváry Emil estis hungara oficiro, ministro, inĝeniero. Lia plena nomo estis Szakváry Emil Károly Mária, lia origina nomo estis Löffler Emil. Emil Szakváry naskiĝis la  1896 en Pécs. Pri la morto mankas informoj.
Biografio
Emil Szakváry iĝis inĝeniero. Li edziĝis en 1926 en Budapeŝto. Ekde 1935 li laboris en la ŝtata administrado. Inter 1937 kaj 1939 li havis signifan postenon en la ministerio pri industrio. En la jaroj 1944 kaj 1945 li estis ministro pri industrio en Kabineto Szálasi, sed li ne estis membro de Sagokruca Partio. Post la 2-a mondmilito li estis kondamnita je ĝismorta mallibero. Dum la Hungara revolucio de 1956 li liberiĝis kaj li migris al Francio.
Robert de Coucy
Vivo
Nekrologo de la abatejo Sankta Nikazo, hodiaŭ detruita, precizigas la daton de lia morto je la 12-a de novembro en la jaro 1311. Lia tombŝtono lokas en tio, kio antaŭ la franca revolucio de 1789 estis la abatejo Sankta Denizo de Reims (nun la muzeo de vidartoj). Sur ĝi tekstas:
La katedralo de Reims
En 1263 li fariĝis posteulo de Hugues Libergier kiel konstruestro por la preĝejo Sankta Nikazo en Reims, kaj inter 1279 li konstruis la ĥorkapelojn kaj parton de la transversa domo. Post la detruo dum la revolucio de 1789 restis nur ilustraĵoj de la konstraĵo komencita en 1229 kaj konsiderata kiel unu el la plej bonaj gotikaj preĝejo de tiu epoko en Francujo. Preskaŭ samtema kronikisto de la abatejo Sankta Nikazo diris, ke "Hugo Libergiers pronaon ecclesiæ perfecit. Robert de Coucy caput ecclesiæ constrŭit". ( Hugo Libergiers pretigis la antaŭhalon de la preĝejo, Robert de Coucy konstruis la preĝejan kapon) Post la morto de sia patro Robert de Coucy na kaŭ estis la konstruestro de la katedralo de Reims, kiu estis rekonstruata post brulruiniĝo en la jaro 1211. La novan katedralon oni ekkonstruis en 1211, kaj la ĥorejo, kiun konstruis Robert de Coucy la pli aĝa, estis preta en 1241. La katedralo baziĝis sur simpla plano de vasta ĥorejo, sen transversaj navoj kaj sufiĉe mallarĝa laŭlonga navo.
Genouillac
Genouillac estas la nomo de pluraj artikoloj.
NGC 2783B
NGC 2783B (aliaj indikoj — UGC 4856, MCG 5-22-17, ZWG 151.26, HCG 37B, FGC 857, KCPG 192A, PGC 26012) estas galaksio en konstelacio Kankro.
Ĉi tiu objekto ne estis en la originala versio de NGC-katalogo kaj estis aldonita poste.
Manuskriptoj de Freising
La manuskriptoj de Freising (prononco ), laŭ la origina latina nomo laŭvorte monumentoj de Freising, latine Monumenta Frisingensia, germane Freisinger Denkmäler, slovene Brižinski rokopisi ("manuskriptoj...") aŭ Brižinski spomeniki ("monumentoj..."), foje ankaŭ nomataj "folioj de Freising" respektive "fragmentoj de Freising", estas la unua latin-alfabeta kontinua teksto en slava lingvo kaj la plej malnova dokumento en la slovena. La dokumentoj krome donas utilajn informojn pri la etimologio kaj la lingva strukturo de la tiutempaj loĝantoj de Karantanio.
La nomo de la manuskriptoj aludas al la bavaria urbo Freising; ilia enhavo estas partoj de latinlingva kodekso de la katolika episkopo Abraham von Freising (957-993), kiuj estis tradukitaj al la slovena. La tekstoj aperis inter la jaroj 972 kaj 1039, kaj uziĝis en la eklezia praktiko en la misia aktiveco de la diocezo de Freising en siaj posedaĵoj en Karintio. Kie ekzakte la manuskriptoj skribiĝis, ne estas klara, eble en la valo de la rivereto Möll en nordorienta Karintio proksime de ties enfluo en la riveron Dravo, kie la diocezo de Freising tiutempe posedis vastan teritorion.
(19613) 1999 OX
(19613) 1999 OX estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la teamo de la Observatorio Kleť, apud České Budějovice en Ĉeĥio.
Santa María Guelacé
Santa María Guelacé estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaxaca. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Santa María Guelacé. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 20 411.
Geografio
Santa María Guelacé apartenas al la distrikto Tlacolula al kiuj apartenas entute 25 komunumoj. Ĝi situas en la regiono Centraj valoj de Oaĥako, en la centro de la subŝtato. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 710 loĝantojn. El tiuj estis 316 viroj kaj 394 virinoj. La komunumo havas surfacon de 21,69 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 1540 metroj super la marnivelo.
Sociogeografio
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 192 indiĝenoj. El tiuj 157 aĝis pli ol 5 jaroj. Entute 157 personoj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Bretzwil
Pri la komunumo
Bretzwil estas komunumo en la distrikto Waldenburg en Kantono Bazelo Kampara, Svislando. Ĝi havis 786 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.
Geografio
Bretzwil situas en kaldrono de la rivereto Seebach sur alteco de 628 m s.m. Je tri flankoj la komunumo limas al Kantono Soloturno.
Najbara komunumo
La komunumo Bretzwil limas en nordo al Seewen (Kantono Soloturno), en oriento al Reigoldswil, en sudoriento al Lauwil, kaj en okcidento al Nunningen (Kantono Soloturno).
Trafiko
La komunumo Bretzwil atingeblas pere de du poŝtaŭtolinioj ek de Laufen kaj Grellingen unuflanke kaj de Reigoldswil aliflanke.
Historio
La unua dokumenta mencio de Bretzwil datiĝas el la jaro 1194 kiel Braswilere.
Bretzwil estis fondita en la 7-a aŭ 8-a jarcento de alemanoj. En mezepoko ĝi apartenis al la Baronejo Ramstein, kiu estis en la jaro 1518 akirita de la urbo Bazelo. En la jaro 1673 la vilaĝo estis atribuita al la bazela kamparvoktejo Waldenburg. Post la Bazela Kantondisiĝo en la jaro 1832 Bretzwil aliĝis en la jaro 1833 al la nove fondita Kantono Bazelo Kampara.
Invarianto (matematiko)
Invarianto estas valoro, kiu ne ŝanĝigas dum certaj operacioj aŭ transformo.
Se en la argumentaro de iu funkcio f ekzistas ekvivalentrilato kaj tiu funkcio identas sur la eroj de tiu rilato (ne dependas de la elekto inter ekvivalentaj eroj), ĝi estas nomata invarianto (sub tiu ekvivalentrilato).
La invarianteco estas ofte uzata por pruvi la ĝustecon de programadaj procezoj: Se valoro estas teorie invarianto, ĝis konstanteco en programa transformo devas esti pruvebla. Simpla ekzemplo estas, ke la diferenco de du nombroj devas resti egala, se oni malgrandigas ambaŭ je 1.
Tajda energio
Tajda energio, estas formo de akvoenergio kiu konvertas la energion akiritan el tajdo en utilaj formoj de energio, ĉefe elektro.
Priskribo
Kvankam ankoraŭ ne amplekse uzata, la tajda energio havas potencialon por estonta generado de elektro. Tajdoj estas pli antaŭvideblaj ol ventenergio kaj sunenergio. Inter fontoj de renovigebla energio, tajda energio tradicie suferis el relative alta kosto kaj limigita disponeblo de lokoj kun sufiĉe altaj tajdaj areoj de fluaj rapidoj, tiele malpliigante ties totala disponeblo. Tamen multaj ĵusaj teknologiaj disvolvigoj kaj plibonigoj, ambaŭ laŭ desegno (ekz. dinamisma tajda energio, tajdaj lagunoj formitaj per tajdaj baraĵoj) kaj turbina teknologio (ekz. novaj aksaj turbinoj, krucfluaj turbinoj), indikas ke la totala disponeblo de tajda energio povas esti multe pli alta ol antaŭvidite, kaj ke la ekonomiaj kaj mediaj kostoj povas veni al kompetitivaj niveloj.
Historie, tajdomuelejoj estis uzitaj kaj en Eŭropo kaj en la marbordo al Atlantiko de Nordameriko. La alvenanta akvo estis enhavita en grandaj stokujoj, kaj kiam la tajdo foriris, ĝi movis akvoradojn kiuj uzis la mekanikan energion produktitan por mueli grenon. La plej antikvaj ekzemploj datas el la Mezepoko, aŭ eĉ el romiaj tempoj. Estis nur en la 19a jarcento kiam la procezo uzi falantan akvon kaj girantajn turbinojn por krei elektron estis enkondukita en Usono kaj Eŭropo.
La unua grandskala tajda energifabriko estis la Tajdocentralo de la Rance en Francio, kiu ekfukciis en 1966. Ĝi estis la plej granda tidal tajda energifabriko laŭ terminoj de produkto ĝis la tajda energifabriko de la lago Sihŭa malfermiĝis en Sud-Koreio en Aŭgusto, 2011. Tiu fabriko Sihŭa uzas marmurajn defendobarierojn kun 10 turbinoj kiuj generas 254 MW.
Terhundoj
Terhundoj aŭ teriero estas tre ampleksa subkategorio de ĉashundoj unue breditaj por ĉasi kaj mortigi bestetaĉojn. Kvankam ili kutime estas malgrandaj, terhundoj estas ĝenerale tre bravaj kaj fortikaj kaj havas ege viglan personecon.
Terhundoj troviĝas en grupo n-ro 3 de nomenklaturo de FCI.
Estas pluraj rasoj de terhundoj, interalie:
Vidu ankaŭ
Listo de hundrasoj
Santo Antônio das Missões
Santo Antônio das Missões estas municipo en la brazila subŝtato Suda Rio-Grando, kiu havis 11.210 loĝantojn en 2010.
Dolní Chrastava
Dolní Chrastava estas parto de urbo Chrastava en distrikto Liberec en Ĉeĥio. Ĝi troviĝas okcidente de Chrastava. Situas ĉi tie ankaŭ stacidomo en Chrastava. Kondukas tra ĉi tie ŝoseo I/13. En la jaro 2011 estis ĉi tie registritaj 198 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Dolní Chrastava estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 3,02 km².
Historie
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1454.
Sus-Châtel (stacidomo)
Sus-Châtel estas fervoja stacidomo en Genolier, Svislando.
27050 Beresheet
27050 Beresheet estas tre malgranda, hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo Lowell Observatory Near-Earth-Object Search (LONEOS) elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, sudoriente de Flagstaff (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la unua israela kosmoveturilo Beresheet sendita al la Luno. Beresheet eniris en la lunan orbito la sed la misio finiĝis post unu semajno kun malsukcesa provo de surluniĝo.
2513 Baetslé
2513 Baetslé estas malgranda, malhela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 19-an de septembro 1950 de la belga astronomo Sylvain Arend elde la Reĝa observatorio de Belgio en Uccle.
Nomo
Ĝia nomo honoras la belgan astronomon Paul-Louis Baetslé.
Dombasle-sur-Meurthe
Dombasle-sur-Meurthe ​[dɔ̃bal syʁ mœʁt] estas franca komunumo en la departemento Meurthe-et-Moselle kiu troviĝas en la regiono Grand Est.
Geografio
Dombasle-sur-Meurthe situas ĉe la enfluejo de la rivereto Sânon en la riveron Meurthe, je 17 km oriente de Nancio kaj 15 km okcidente de Lunéville.
Famuloj
Dombasle estas la naskiĝ- kaj loĝloko de la verkisto Philippe Claudel.
NGC 2784
NGC 2784 (aliaj indikoj — ESO 497-23, MCG -4-22-5, UGCA 152, AM 0910-235, PGC 25950) estas galaksio en konstelacio Hidro.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
13643 Takushi
13643 Takushi estas malrapide rotacianta asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Hiroshi Abe elde la observatorio de Jacuka en gubernio Ŝimane.
Nomo
Ĝia nomo honoras Takushi Yokota, estron de la Astronomia Klubo de la Universitato de Kobeo. Li ankaŭ estas partnero en observado de la malkovrinto.
La Vuarpillière (stacidomo)
La Vuarpillière estas fervoja stacidomo en Nyon, Svislando.
Cividate al Piano
Cividate al Piano estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la provinco Bergamo de la regiono Lombardio. Fine de en la komunumo vivis. Najbaras la komunumoj Calcio, Cortenuova, Martinengo, Palosco, Pontoglio (BS) kaj Urago d'Oglio (BS). Kristana patrono de la komunumo estas la sankta Nikolao, kies religia memortago sekve estas la komunuma festotago.
Martti Paavola
Martti PAAVOLA (naskiĝis la en Janakkala, mortis la  en Helsinko) estis finna pianartisto kaj pianpedagogo. June Paavola faris muzikstudojn en Finnlando, Germanio kaj Francio. Li instruis ludon de piano en Sibelius-Akademio en Helsinko. De 1960 ĝis 1965 li estis profesoro de pianopedagogio en Sibelius-Akademio. Li aranĝis sian unuan koncerton en 1926 kaj performis ankaŭ kiel solisto kaj poste ĉambromuzikisto. Li ankaŭ skribis muzikkritikon kaj eseojn en gazetoj kaj skribis pianludajn gvidlibrojn. Paavola kaj Leena Hirvensalo geedziĝis en 1936.
Roda de Isábena
Roda de Isábena (en ribargorza kataluna Roda d'Isàvena) estas loĝloko de Hispanio, en la nordo de la komarko Ribagorza (kies ĉefurbo estas Graus) apartenanta al la municipo Isábena en la nordoriento de la Provinco Huesko (regiono Aragono).
Historio
Ĉefa historia loko de la valo de la rivero Isábena estis Roda de Isábena kaj ĝi aperis en la historia dokumentaro el la jaro 957 kiel Roda, Rota kaj Rotensis. En la 10-a jarcento ĝi estis ĉefurbo de la Graflando Ribagorza kaj episkopa sidejo, pro kio oni konstruis dufoje la katedralon de Roda, de romanika stilo, inter la 10-a kaj la 12-a jarcentoj. La unua templo estis ekuzita en la jaro 956. En 1006 la filo de Almanzor, Abd El Malik, rabadis la lokon kaj detruis la dekomencan katedralon. En 1010, rekonkerita Roda de Isábena fare de kristanoj, oni ekkonstruis la duan katedralon, kiu estis ekuzita en 1030.
En la katedralo de Roda konserviĝis dum jarcentoj la plej antikva versio la nomita "Kroniko de Alfonso la 3-a" nomita tial ankaŭ Crónica Rotense. Tiu kroniko estis verkita inter la dua duono de la 10-a kaj la 11-a jarcentoj, ŝajne en la monaĥejo de San Millán de la Cogolla, kaj post estis malaperinta dumlonge, ĝi reaparis en privata biblioteko en 1927.
Komence de la 19-a jarcento la tuta komarko estis damaĝita pro la franca invado.
Dum la Hispana Enlanda Milito la loĝloko suferis pro operacoj kadre de la atakoj de la respublikanoj klopode al konkero de la provinca ĉefurbo Ŭesko kaj fina kontraŭatako de frankistoj kiu rezultis en homamasa fuĝado de respublikanoj kaj de militrifuĝintoj en direkto al Francio.
Multaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento pro rura elmigrado, kaj same ĉe Isábena kie oni malaltiĝis ĝis nunaj 47 loĝantoj (2022).
Aktualo
La loka ekonomio evoluis el la tradiciaj agrikulturo kaj forstado kaj ĉefe brutobredado (ŝafoj, kaj ĉefe bovoj) al natura, sporta, kultura, montara kaj rura turismo.
Japeto (luno)
Japeto estas satelito de Saturno, la tria plej granda, post Titano kaj Reo. Ĝi estas konata por havi unu duonsferon multe pli hela ol la alia.
Fritz Zwicky
Libro pri Biografio
Alfred Stöckli, Roland Müller, Fritz Zwicky, Astrophysiker, Genie mit Kanten und Ecken, Mit einem Nachwort von Norbert Straumann und Andreas G. Tammann, cirkaŭ 250 paĝoj, cirkaŭ 100 colora kaj s/w bidloj, 17x24cm, cirkcaŭ €[D]32.- ; ISBN 978-3-03823-458-6
Breznička (distrikto Poltár)
Situo
Breznička situas laŭ dekstra bordo de Ipeľ, laŭ flankovojoj. Tie disiĝas la fervojo el Lučenec al Poltár kaj Katarínska Huta. Lučenec troviĝas je 12 km.
Historio
En la 9-a jarcento slava fortikaĵo estis tie. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1279 laŭ tiama hungara ortografio "Berzenche". En 1828 loĝis tie 205 vilaĝanoj en 25 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Ipolyberzence 417 homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Nógrád (reĝa departemento), al distrikto de Lučenec, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Breznička 795 homoj, (772 slovakoj).
Japeto (luno)
Malkovro
Giovanni Domenico Cassini itala astronomo instaliĝinta en Francio, malkovris ĝin la. Li bone vidis la lunon kiam ĝi estis okcidente de Saturno sed ne plu vidis ĝin oriente. Necesis uzi pli fortan lornon por vidi ĝin, ĉar ĝi estis tiam malpli brilanta. Cassini konkludis, ke la "antaŭa" duonsfero de tiu luno estas pli malhela ol la "malantaŭa", tio, kio donas al ĝi aspekton de "Jino kaj Jango".
Koloro
La "antaŭa" duonsfero, laŭ la orbita movo, estas malhela (albedo inter 0,03 kaj 0,05) kun brun-ruĝa koloro. La "malantaŭa" duonsfero kaj la polusoj estas brilaj, (albedo 0,5 al 0,6, tio de malpura neĝo). La malhela regiono ricevis la nomon "Cassini Regio" kaj la hela, "Roncevaux Terra".
La malhela materio ŝajnas esti restaĵo de sublimado de la glacio, entenanta organikajn kemiaĵojn malheligitajn per kemia agado de la suna lumo. Ĝi devenus el polveroj elŝirataj de retrogradaj lunoj pro meteoroidaj alfrapoj. Pro la sorbo de suna lumo, la malhela regiono "Cassini Regio" havas averaĝan temperaturon de 128 K kaj la hela "Roncevaux Terra", nur 113 K; tio, kiu plirapidigas la sublimiĝo de la glacio en "Cassini Regio" kaj ties precipitado en la pli malvama "Roncevaux Terra", plifortigante la fenomenon.
Formo
Japeto estas tre platigata ĉe la polusoj. Tia platiĝo kongruas kun rotacia periodo de 10 horoj, kaj ne 79 tagoj. Eblas, ke dika krusto formiĝis kiam la luno turnis pli rapide, kiu gardis sian formon kiam la tajda forto metis ĝin en kaptita rotacio.
En "Cassini Regio" estas trairata de ekvatora kresto, de 1 300 km longa, 20 km larĝa kaj 13 km alta. "Roncevaux Terra" ne montras kreston, sed vico de montoj, altaj de 10 km, laŭlonge de la ekvatoro.
La kialo de tia kresto estas malbone komprenata; oni hipotezas ke:
Neniu el la tri hipotezoj klarigas kial la kresto aperas nur en ''Cassini Regio"'.
Nomo
Giovanni Domenico Cassini, (kiu ankaŭ malkovris Dionon, Reon kaj Tetison) nomis la kvar lunojn kiujn li malkovris: "Sidera Lodoicea" (Steloj de Ludoviko) honore al Ludoviko la 14-a, kaj donis al ili numerojn en romiaj ciferoj de I al V: Japeto ricevis maldaŭre la numeron V; sed, post la malkovroj de Mimaso, Encelado kaj Hiperiono, ĝi iĝis Saturno VIII.
Monto Pavione
Monto Pavione (Primiera dialekto: Pavión, itala lingvo: Monte Pavione) estas monto tra Trentino kaj Veneto, en Italio. Ĝi estas la plej alta monto de la montaro Vette Feltrine.
Ĝi povas esti atingata el okcidento (el Imèr) aŭ oriento el Sovramonte.
Ram Narayan
Ram Narayan (hindie: राम नारायण; IAST: Rām Nārāyaṇ) (naskiĝis la 25-an de decembro 1927), ofte nomata per la titolo Pandit, estas barata muzikisto kiu popularigis la arkoforman instrumenton sarangi kiel soloa instrumento en klasika muziko kaj estas la unua fama ludanto de sarangi.
Li akompanis kantistojn en Lahoro, sed post la disdivido de Hindio, li translokiĝis al Delhio, kie plue muzikis. Poste, en 1949, li translokiĝis al Mumbajo por labori por la kinindustrio. El 1956 sukcesis muziki kiel soloisto kaj dum la 1960-aj jaroj koncertis en Usono kaj Eŭropo kaj instruis muzikistojn. Ankoraŭ tion faris komence de la 21a jarcento.
Anibare
Anibare estas distrikto de la insulo Nauro. Anibare troviĝas en la orienta parto de la insulo, estas banata de la Pacifika Oceano kaj najbaras al la distriktoj Ijuw, Anabar, Baiti, Uaboe, Nibok, Buada kaj Meneng. Ĝi havas surfacon de 3,1 km² kaj proksimume 166 loĝantojn.
Ĉe Anibare troviĝas Anibare Bay, la plej bela plaĝo de la insulo, konvena por ondorajdado kaj naĝo. Ĉi tie estas ankaŭ unu el la du hoteloj de la lando: la Meneng Hotel.
3190 Aposhanskij
3190 Aposhanskij estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 26-an de septembro 1978 de la ukraina astronomino Ljudmila Vasilievna Ĵuravljova elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.
Metra decimala sistemo
La metra decimala sistemo aŭ metra dekuma sistemo estas internacie interkonsentita decimala sistemo de mezurado. Ĝi estis origine bazata sur la mètre des Archives kaj la kilogramme des Archives enkondukita de la Unua Respubliko de Francio en 1799, sed laŭlonge de la jaroj la difinoj de la metro kaj de la kilogramo estis redifinitaj, kaj la metra sistemo etendiĝis por aligi multajn pliajn dekumajn unuojn. Kvankam fine de la 19-a kaj komenco de la 20-a jarcentoj aperis multnombraj variantoj de la metra sistemo, nuntempe la termino estas ofte uzata kiel sinonimo por "SI" mallongigo por la "Internacia sistemo de unuoj" — nome la oficiala sistemo de mezuroj en preskaŭ ĉiu lando de la mondo. La difino de SI ankaŭ inkludis regulojn, la samajn por ĉiuj lingvoj, por skribi SI-kvantojn.
Lingva diverseco
La metra sistemo estas dekumo-bazita mezursistemo. La sistemo havas unuojn de mezuro por ĉiu kvanto. La nomoj de plej multaj unuoj de mezuro en la metra sistemo havas du partojn. Unu parto estas la unuopa nomo kaj la alia parto estas la prefikso. Ekzemple, en la nomo "centimetro", la vorto "centi" estas la prefikso kaj la vorto "metro" estas la unuopa nomo. Kelkfoje, kiel kun metro, litro kaj gramo, ne ekzistas prefikso.
En la metra sistemo, ĉiuj unuoj havas "simbolon". Simboloj formas taŭgan manieron por skribi la nomojn de unuoj. Ĉiuj landoj de la mondo uzas la saman simbolon por unuo, kvankam ili povus havi malsamajn manierojn por redakti la nomon de la unuo tekste. Ĉiuj homoj uzas la simbolon "km" por "kilometro", sed en subaj landoj homoj skribas ekzemple :
Longa vojo sen 'fina venko'
La Franca Revolucio en 1799 leĝe devigis uzi la metran sistemon unuafoje en la pariza regiono. En 1812 Napoleono Bonaparte jam konkeris la plej grandan parton de Eŭropo kaj devige enkondukis la metran sistemon en la konkeritaj teritorioj. Kvankam la metra sistemo estis multe pli facila ol la ĝis tiam uzataj metraj sistemoj la vojo al popola akceptado estis longa, ĉefe ĉar homoj malfidis la novan sistemon, timante ke oni povus trompi ilin. Post la Batalo de Waterloo oni revenis al la antaŭa sistemo, sed 50 jarojn poste, en 1840, la metra sistemo estis re-enkondukita duan fojon por tuta Francio. Komence de la dua mondmilito plejparto de la ne-anglaparolantaj landoj en Eŭropo kaj la mondo adoptis la metran sistemon. Iuj homoj en Usono volas kompletan ŝanĝon al la metra sistemo dirante ke tio plifaciligos ĉion por ĉiuj. Kiam Metrication Board, fondita en 1969 por helpi al Britio ŝanĝi la metran dekuman sistemon, estis fermita en 1981 la plej multaj registaroj kaj industrioj ŝanĝis al la metra sistemo sed multaj ĉiutagaj aferoj kiel trafikŝildoj restis senŝanĝaj. Tamen, en 2018, aviadistoj daŭre parolas pri futoj, maristoj pri mejloj kaj nodoj kaj tubistoj pri coloj, ankaŭ uzataj por mezuri niajn ekranojn. Restas ankoraŭ tempo por atingi la 'finan venkon'.
Pál Váradi Nagy
Pál VÁRADI NAGY [VAradi nadj] rumania hungara ĵurnalisto, verkisto, poeto naskita en 1985 en Oradea.
Kariero
Pál Váradi Nagy diplomitiĝis en 2008 pri hungara-finna lingvoj en UBB de Kluĵo. De 2009 li laboras en hungara redakcio de la Radio de Kluĵo. Li estas ankaŭ amatora astronomo.
NGC 2785
NGC 2785 (aliaj indikoj — UGC 4876, MCG 7-19-42, ZWG 209.35, IRAS09120+4107, PGC 26100) estas galaksio en konstelacio Linko.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Sila Nacia Parko
La Sila Nacia Parko situas en la koro de la Sila altebenaĵo kaj etendiĝas sur 73.695 ha, kun nord-suda longec-formo. La oficejoj de la parko situas en Lorica, dum ĝia teritorio dividiĝas inter tri el la kvin kalabriaj provincoj, nome la Provinco Katanzaro, la Provinco Kosenco kaj la Provinco Krotono, Suda Italio.
La internacia kunordiga konsilio de la programo "Homo kaj Biosfero", dum sia 26-a sesio en Jönköping en Svedio, aprobis la registriĝon de la sila parko kiel la 10-a itala biosfera rezervejo en la monda reto de elektitaj lokoj de Unesko.
En la parko estas 3 el la 6 artefaritaj basenoj de la Sila altebenaĵo kaj ĝia arbara areo estas tre granda, tiel ke inter la italaj naciaj parkoj ĝi estas tiu kun la plej alta procento de arbara areo, ĉirkaŭ 80% de la tuta areo, konsistanta ĉefe el fagaj kaj pinaj arbaroj de la tipa sila pino (Pinus nigra laricio). Larĝaj estas la valoj kiuj malfermiĝas laŭlonge de la krestoj de la parko kie brutbredado estas praktikata, kun formoj de transmigrado kaj paŝtejoj kiuj ankoraŭ rezistas hodiaŭ, kaj agrikulturo ligita ĉefe al la plantado de la sila terpomo (I.G.P Protektita Geografia Indiko).
Historio
La Sila Nacia Parko estis fondita en 2002, kaj ĝi akiris sian propran administran strukturon la 14an de novembro 2002, post longa diskutado kiu reskribigis la teritorian limojn de la parko plurfoje pro la fortaj kontrastoj kiuj estis inter la komunumoj.
Originoj
La historio de la Sila Nacia Parko havas leĝdonan historion de preskaŭ jarcento, jam en 1923 estis diskuto pri la neceso de nacia parko en la sila altebenaĵo.
Bedaŭrinde, la unua leĝpropono, (male al tiuj kiuj sukcesis establi la italajn naciajn parkojn Gran Paradiso kaj Abruzzo), ne sukcesis kompletigi sian procezon. La bezono de starigo de nacia parko baziĝis sur la malfacila situacio, en kiu la Silaj arbaroj vivis jam ekde la fino de la 18a jarcento, damaĝitaj plurfoje per uzurpad-agoj de ŝtataj areoj faritaj de privataj personoj, pretaj malarbarigi la terenojn por kultivigi ilin. Ĉio ĉi generis pezan socian konflikton, kiu ofte rezultigis krimfajron kontraŭ la arbaro mem, kiu mem estis konsiderata "ŝtelisto de tero" fare de la kamparanoj kaj paŝtistoj. La afero iĝis tiel serioza, ke devis interveni la centra registaro, kiu sendis ŝtatajn funkciulojn en diversaj okazoj por kontroli la damaĝojn kaj mildigi la sociajn streĉojn.
La unuaj iniciatoj
La unua leĝpropono (de Antonino Anile) favore al la starigo de la parko ne havis sekvojn, nur gazetaj anoncoj kaj politikaj deklaroj. Ĉi tio kaŭzis malfortiĝon de la iniciatoj favore al la parko kiam la plej internaj areoj de Silo, kiuj ĝis la komenco de la 20-a jarcento estis esence sovaĝaj kaj preskaŭ sen formoj de konstanta antropigo (escepte de la urbo San Giovanni in Fiore), komencis suferi rapidan loĝantarkreskon kaj la pliiĝon de multaj kamparaj vilaĝoj.
La konstruado de la transsila fervojo, kiu estis planita dum kelkaj jardekoj kaj kiu devintus ligi Kosencon kun Krotono, kune kun la intensigo de la ekspluatado de arbaraj areoj, kondukis en la postmilita periodo al drameca situacio por la silaj arbaroj. La situacio iĝis alarma, ĉar estis oftaj terglitoj kaj seriozaj formoj de erozio de la silaj krestoj, tiel ke la novnaskita itala respubliko devis starigi la Silan Valorigan Laboron, kiu havis inter la ĉefa celo: restarigi damaĝitajn arbarojn per vasta rearbarigo.
Leĝdona institucio
La atento pri la protekto de la silaj arbaroj pliiĝis en 1968, kio kondukis al la starigon de la tri protektitaj areoj apartenantaj al la nacia parko de Kalabrio, unu el la kvin historiaj parkoj en Italio establitaj en 1968 (leĝo n-ro 2). La propono farita de kelkaj lokaj politikistoj interbatalis kun alia parto de la kalabria politiko, instigita de la ĉasistaj asocioj, kiuj levis zorgojn pri la estonteco de ĉasado en Kalabrio. La diferencoj inter la du politikaj pozicioj kaŭzis la kompromison de 1968 kun la kreo de la nacia parko de Kalabrio, kiu fakte ne vere estis nacia parko, pro la manko de la Parka Aŭtoritato (la administrado de la tri protektitaj areoj estis konfidita al la tiama "Ŝtata Agentejo por Ŝtataj Arbaroj"), al teritoria kontinueco, kun la kreo de tri rezervoj, je dekoj da kilometroj for unu de la alia.
Dana krono
La dana krono estas la oficiala valuto de Danio kaj aldone en Gronlando kaj sur la insularo Ferooj - ambaŭ teritorioj laŭ la nuna stato (ankoraŭ) apartenas al Danio. Unu dana krono konsistas el 100 oeroj (øre).
Sila Nacia Parko
Leĝdona institucio
Du eventoj markis la procezon de starigo de la parko,
ĉar la parko de Kalabrio, aŭ kio restis de ĝi, estis forigita de la listoj de naciaj parkoj en Italio.
Dana krono
Pli-malpli proksima helpokalkulo por la valutokomparo estas la formulo:
Sila Nacia Parko
Leĝdona institucio
En la naŭdekaj jaroj, per la petoj de la ekologiaj asocioj en 1992 nova projekta leĝpropono estis proponita kun preciza perimetro de la parko kiu ĉirkaŭprenis 3 provincojn kaj la 3 Silajn geografiajn areojn, de la "Greka" norde ĝis la "Malgranda" sude. La propono de la asocio Legambiente kaj iuj propagandaj komitatoj trovis la bonvolemon de lokaj politikistoj de ambaŭ flankoj, kiuj prezentis projekton kreitan laŭ la gvidlinioj proponitaj de la asocioj al la Parlamento. Malgraŭe, la procezo montriĝis tre malfacila; la 8an de oktobro 1997 per artikolo. 4 de la leĝo n. 344, la Nacia Parko Sila estis formale establita, 75 jarojn post la unua formuliĝo proponita de Antonino Anile.
Dana krono
Historio
Jam dum la 9-a jarcento la unuaj danaj moneroj produktiĝis en la vikinga komerca urbo Haithabu en la hodiaŭa norda Germanio, proksime de la Balta Maro apud la nuna urbo Schleswig. Ĉirkaŭ la jaro 995 ekestis la unua monero kun bildo de la kapo de la dana reĝo Svend Tveskæg. Dum la sekvaj jarcentoj la valoro de la moneroj dependis laŭ la kvanto de arĝento, kiu konsistigis ilin.
Sila Nacia Parko
Geologio kaj geomorfologio
Kompreneble la geologia historio de la teritorio de la parko estas la sama de la tuta Silo, akrokoro, altebenaĵo, montarmasivo esence formita de du grupoj de litologioj: magmaj rokoj kaj metamorfaj rokoj, kiuj okupas la centran granitan areon, ĉirkaŭ kiu etendiĝas kalkoŝtonaj montetaj randoj formitaj de terciara kaj kvaternaraj sedimentaj rokoj. La metamorfaj rokoj estas submetitaj al magmaj granitaj ŝtonoj. Ĉi tiu grupo de rokoj montrus, ke la Sila altebenaĵo havus ia orogenion kaj geologian strukturon similan al tiu de Alpoj, tiel ke Giovanni Marinelli en 1898 kreis la nomon "Kalabraj Alpoj". La grundo de la altebenaĵo estas formita de la degradado de rokoj el granito, diorito, skisto, mikasko, gnejso kaj porfirio, kaj diferenciĝas de tiu de la kalkaj Apeninoj, per rimarkinda karakteriza vegetala diverseco. La rokoj ĉeestantaj en Sila kaj aparte en la parka areo ŝajnas esti supermetitaj kaj enmetitaj en la teritorion dum la meza miocena periodo, kaj kiel klarigus la geologo Pierre Gueremy, du eroziaj formoj koncentriĝus sur la teritorio, unu el mekanika tipo, kun erozio, transporto kaj lokigo de rokoj, kaj alia formo de kemia tipo ligita al la karakterizaĵoj kaj klimataj efikoj de la fina Mioceno kaj Plioceno.
Geografiaj areoj
La perimetro de la parko ĉirkaŭprenas ĉiujn tri Silajn regionojn (Greka Silo, Granda Silo, Malgranda Silo). La plej implikitaj areoj estas "Sila Grande" kaj "Sila Piccola", dum nur la teritorioj kun pli granda natura intereso de "Sila Greca" estis inkluzivitaj en la parko.
La ĉefaj akvovojoj, kiuj transiras la parkon, estas la rivero Crati kaj la rivero Neto, la du plej longaj kaj gravaj riveroj de Kalabrio. Al iIi alfluas serio de alfluantoj.
Dana krono
Historio
Dum la jaro 1737 fondiĝis la unua dana banko. Ĝi havis la unusolan rajton produkti monbiletojn. Dum la napoleonaj militoj ekzistis fazo de granda nestabileco, kio dum la jaro 1813 gvidis al bankroto de la ŝtato. Konsekvence dum la jaro 1818 kiel privata asocio fondiĝis la "Dana Nacia Banko" kun sia sidejo en Kopenhago. Nur dum 1936 la asocio iĝis memadministrata ŝtata institucio.
Sila Nacia Parko
Geografiaj areoj
La silaj artefaritaj lagoj, kiuj estas en la teritorio de la parko, estas tri: Ampollino, Arvo kaj Ariamacina. Ekzistas ankaŭ baseno, nun tute malplena, kiu estis la lago Votturino.
Dana krono
Historio
Ekde 1873 la valuto iĝis dekuma, kaj ekbaziĝis sur la metato oro, ne plu sur arĝento. Pro la skandinavia valutounio ĝis la jaro 1914 la dana krono ankaŭ validis en Norvegio kaj Svedio. La monbiletoj ĉiam pli graviĝis kaj la moneroj iĝis duarangaj pagiloj. Ĝis la komenco de la Unua Mondmilito (kaj poste ankoraŭ dum kvar jaroj inter 1927 kaj 1931) en la bankoj de Danio ĉiumomente eblis kontraŭ monbileto ekhavi la korespondan kvanton da oro.
Sila Nacia Parko
Geografiaj areoj
Rimarkinda estas la ĉeesto de iuj pasintaj lagoj, formortintaj antaŭ miloj da jaroj pro formoj de erozio de iliaj sojloj.
Dana krono
Historio
Post valuta reformo de la jaro 1945 ĉiuj sekve produktitaj monbiletoj hodiaŭ ankoraŭ validas. Tre malnovaj monbiletoj tamen enkasiĝas de la bankoj, kiam ili pasas tra ili. La aktuala serio de monbiletoj ekvalidiĝis dum la jaro 1997.
Eŭropa Valutoŝanga Mekanismo
La Eŭropa Valutoŝanga Mekanismo ekvalidis la 1-an de januaro 1999 kaj signifis la faktan enkondukon de la eŭro, kvankam dum tiu tago ankoraŭ ne cirkulis ajna eŭro-monero aŭ -monbileto ie ajn en Eŭropo. Ekde tiam naŭ aldonaj membroŝtatoj de Eŭropa Unio inkluzive de Danio aliĝis al la interkonsento. Ĉiuj landoj krom Danio aŭ intertempe enkondukis la Eŭron kiel nacia valuto aŭ en la kazoj de Litovio kaj Latvio sekvos tuj post kiam la Eŭropa Centra Banko permesos tiun paŝon. Danio male aplikas la interkonsenton ĝis hodiaŭ kaj ne estas planoj enkonduki la eŭropan valuton enlande.
La ŝanga kurzo inter valutoj, kiuj partoprenas la interkonsenton pri Eŭropa Valutoŝanga Mekanismo, kaj la komuna valuto eŭro rajtas maksimume ŝanĝiĝi je 15 procentoj, sed eblas fiksi malpli grandan procentaĵon: la kurzo inter la dana krono kaj la eŭro rajtas ŝanĝiĝi maksimume je 2,25 procentoj.
Moneroj
Ekzistas moneroj de 25 kaj 50 øre kaj 1, 2, 5, 10 kaj 20 kronoj.
Karakteriza por la moneroj de 1, 2 kaj 5 kronoj estas la centra truo, kiu antaŭ la nuna monera serio (cirkulanta ekde 1989) ekzistis nur en la arĝentokolora monero de 25 øre. La tutmonde relative malofta kutimo havi truojn en siaj moneroj, en Danio praktikiĝas ekde la jaro 1925.
Monbiletoj
La Ferooj havas proprajn monbiletojn, kiuj laŭ formato kaj valoro korespondas al la danaj.
En Gronlando uziĝas la danaj monbiletoj, kaj sekve informaj broŝuroj de la Dana Nacia Banko publikiĝas ankaŭ en la gronlanda lingvo. Dum aprilo 2006 la Registaro de Danio tamen anoncis la planon produkti ankaŭ por Gronlando apartajn monbiletojn kiel por la Ferooj. Laŭ registaraj informoj la unuaj tiaj gronlandaj monbiletoj ekvalidas dum 2008.
Sila Nacia Parko
Geografiaj areoj
Ĉi tiuj lagoj estis la Mucone, kiu estis preskaŭ en la areo de la nuna lago Cecita, kaj la lago Trionto, situinta en Difesella di Trionto. Ambaŭkaze oni trovis spurojn de plejstocenaj deponaĵoj, enhavantaj organikan materialon, elementoj, kiuj sugestas la ekziston de lagoj.
Flaŭro
La flaŭro de la Sila Nacia Parko estas okazigita de la orografio kaj morfologio de la teritorio. La geologiaj kaj grundaj karakterizaĵoj proksimigas Silo kaj ĝiajn teritoriojn al tiuj de la alpaj pli ol la aliaj partoj de la Apeninoj. Tio montriĝas ankaŭ en la riĉa kaj varia flaŭra spektro. Aliflanke, la Sila pejzaĝo, kvankam aspektanta kompakta kaj homogena, fakte posedas rimarkindajn plantan kaj floran diversecojn, kiuj ŝuldiĝas kaj al la diversaj altecoj, kaj al la agado de la homo, kiu, uzante lignon kaj la valojn por paŝti, profunde influis la originalajn karakterizaĵojn de la altebenaĵo.
La flaŭro de la parko estas do ligita al la teritoriaj trajtoj de Silo, same kiel al ekologiaj faktoroj kiel klimato, kaj de historiaj-geografiaj faktoroj. La Sila parko reprezentas la sudan limon de ĉeesto por granda grupo de plantospecioj.
Vivejo
La Sila Nacia Parko do konservas, tre varian median diversigon, kiun oni povas resumi per la distingaj flauraj vivejoj en ok malsamaj specoj:
Monta kaj submonta plano
La Sila arbaro estas formita en la pli malaltaj altitudoj de 600 ĝis 1 000 m de foliarbaroj kaj precipe de mezofilaj kverkoj. Ĉeestas, eĉ se ofte limigita al strioj ĉe la limoj de la parka areo, la kaŝtano (Castanea sativa). Ĉi tiu zono inkluzivas ankaŭ la napolan alnon (Alnus cordata), rustikan planton, kiu ankaŭ adaptiĝas al malbonaj grundoj, kiu disvastiĝis en la pasinta jarcento kiam la kaŝtano, iam gravega por la ekonomio de Kalabrio perdis ĉi tiun valoron spertante mallarĝiĝon de la kultivaĵoj dediĉitaj al ĝi.
La familio de la Fagacoj estas bone reprezentata de diversaj specioj de kverkoj. Oni trovas la lanugan kverkon (Quercus pubescens), tre ofta en la pli malaltaj altitudoj proksime je 600 m, la tigfolian kverkon (Quercus petraea), kiu troviĝas en la Parko miksita kun aliaj larĝfoliaj arboj aŭ ĉeestas en malgrandaj arbaretoj, la Muska kverko (Quercus cerris), kiu troveblas precipe miksita kun kaŝtanarbaroj. Koncerne la farneto (Quercus frainetto) ĝi ĉeestas ĉefe sur la orientaj deklivoj de la akrokoro dum en la Parko ĝi ĉeestas en la komunumo Bocchigliero proksime al la monto Basilicò. En la montaro, de 1 100 al 1 600 m, la larika pino (Pinus nigra laricio) regas, la reĝo de la Sila arbaro, tiom abunda kaj kun karakteriza, eleganta formo, ke ĝi ofte estas menciita en iuj tekstoj kiel Sila Pino. La arbo fakte estas agnoskita kiel apartaĵo rilate al la aliaj larikaj pinoj de Sicilio kaj Korsiko. Ĝi estas karakterizita per maldika trunko, kun ŝelo formita de grandaj skvamoj, kiuj prenas ruĝajn nuancojn interne. La planto aperas en tia abunda formo danke al la amasa rearbarigo farita post la milito kiam, pro la troa senarbarigo de Silo, kiu kaŭzis rapidan erozion, precipe en areoj kun ĉeesto de krutaĵoj. Oni preferis uzi la larikan pinon pro la facileco enradikiĝi en la tero kaj por la neeblo uzi koniferojn sur grundoj en kunteksto de severa defa, uzante la malmultajn rimedojn disponeblajn por rapide kovri la grundon, tiel mildigante la fenomenon de erozio. Je pli ol 1 400 m, la fago (Fagus sylvatica) okupas la areon de la plej altaj pintoj.
La fago ofte troviĝas kun la arĝenta abio (Abies alba), la tria plej disvastigita specio de la zono. Ĉi tiu eleganta arbo troviĝas en la areoj de la Malgranda Silo, proksime al la monto Gariglione, kaj sur la monto Femminamorta. En Granda Silo la arĝentaj abioj estas disigitaj tra la areo kune kun fagoj kaj pinoj, sed sufiĉe granda grupo de arĝentaj abioj ĉeestas ĉe Monte Scuro
Sinantropa kaj riverborda vegetaĵaroj
La malsekaj regionoj karakterizas per la vojoj formitaj de la nigraj alnoj (Alnus glutinosa) kaj de la pli grandaj fraksenoj (Fraxinus excelsior ), kiuj sekvas ĉiujn ĉefajn riverojn kiel la Neto, la Crati, la Trionto, la Arvo kaj la Lese.
Vegetaĵaro de la herbejoj kaj florecaj ecoj
Estas kompaktaj areoj kun tipa vegetaĵaro. Estas jenaj:
Aldone al tiuj jam menciitaj en la parka areo, ekzistas multaj endemiaj specioj en la kalabriaj montoj. Aliaj specioj estas endemiaj de la suda Apenino.
Faŭno
La faŭno en Silo profunde ŝanĝiĝis ekde la periodo de la lasta glaciiĝo ĝis hodiaŭ. La ĉeesto de iuj mamuloj, precipe grandaj mamuloj, estis influita de la ĉeesto de homoj, kio ŝanĝis la vivmedion de iuj specioj, inter la lastaj la cervo, kiu malaperis komence de la 20-a jarcento kaj estis reenkondukita nur en la lastaj jaroj. Malgraŭ tio, Silo estas konsiderata unu el la plej sovaĝaj geografiaj areoj en Italio kaj la plej riĉa je faŭno en la tuta suda Italio.
Mamuloj
Laŭ studoj de la komenco de la pasinta jarcento fare de profesoro Cavara de la Universitato de Napolo, surbaze de paleontologiaj eseoj faritaj sur vastaj areoj de la regiono, post la lasta fazo de glaciejiĝo en Silo estis mamuloj kiel la ibekso (Capra ibekso), kapreoloj (Capreolus capreolus), damaoj (Dama dama), uro (Bos taurus primigenius), apro (Sus scrofa), ruĝa cervo (Cervus elaphus) kaj ĉamo (Rupicapra pyrenaica). La plej grandaj predantoj de ĉi tiuj mamuloj estis la lupo (Canis lupus italicus), la urso (Ursus arctos) kaj la linko (Lynx lynx).
Nuntempe la ĉeesto de jenaj bestoj estas dokumentita:
Aliaj mamuloj
Hodiaŭ, post la enkonduko de protektaj rimedoj kaj post la reenkonduko de iuj specioj, ĉi tiuj mamuloj loĝas en la parko:
Birdoj
La birdofaŭno estas sufiĉe vasta ĉar multaj areoj de la parko estas paŭz-lokoj dum la migrado laŭ la trako Sicilio-Markolo de Mesino-Kalabrio, grava parto de la nord-sudaj migraj itineroj, kaj nestad-loko de multaj specioj de birdoj. Laŭ enketo farita de la parka aŭtoritato, 113 specioj de birdoj estis identigitaj sur la Sila areo, el kiuj 57 estas konsiderataj "interesaj por la konservado de la specioj". La fotografia Atlaso de la birdoj de la Sila Nacia Parko, publikigita en 2019 de la Parka Aŭtoritato, ĝisdatigas la sciojn pri la Sila birdofaŭno kaj etendas la intereson de esplorado preter la limoj de la Sila protektita areo, kun 147 specioj fotitaj en la parka areo kaj en la areo Unesko - Biosfera rezervejo najbara al la parko; cetere ĝi proponas neeldonitan kontrolliston (referencaj jaroj 1997/2018), kiu listigas 211 observitajn speciojn kaj 111 el ĉi tiuj konsiderataj nestumantaj en la areo.