cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tibor Fajth
Biografio
Tibor Fajth akiris juran diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány, inter 1934 kaj 1945 li estis ŝtata oficisto. Dum la studentaj jaroj li studis ankaŭ muzikon en nacia muzikejo, kie lia majstro estis László Lajtha. Depost 1945 li havis diversajn postenojn, ekde 1956 en la ministerio. Inter 1958 kaj 1962 li estis direktoro de la Budapeŝta Ŝtata Operejo. Li promesis pli malaltajn elspezojn, kiu ne sukcesis, tial li estis forigita. Ĝis la emeritiĝo li laboris plu en Nacia Banko (Budapeŝto). Ekde 1958 li verkis vojaĝlibrojn kaj muzikistajn biografiajn romanojn.
Ernst Karl Winter
Ernst Karl WINTER (naskiĝinta la en Vieno, mortinta la  samloke) estis aŭstra sociologo kaj politikisto.
Junulaj jaroj kaj eduko
Ernst Karl Winter estis ununura infano de etburĝanoj en la urbodistrikto Währing. Lia onklo kaj baptopatro estis Karl Friedrich Gsur. Frue li intencis iri la vojon de sociale engaĝiĝinta katoliko kaj renkontiĝis dum la gimnazia tempo ĉe Klostergasse kun anoj de la katolika porjunulara movado de Anton Orel, kies ideoj influis ege la unuajn verketojn de Winter. En oktobro 1914 li volontulis je unu jaro ĉe la tirolaj landaj pafistoj Bozen II, kie li amikiĝis kun la kamarado kaj posta kanceliero Engelbert Dollfuß. Baldaŭ li sentis sin kontraŭulo de tiam inter akademioj tre grava tutgermana naciemego. Sekvante papan doktrinon li malakceptis duelon kun oficiro kiu estis kritikanta ties tro imperiestreman artikolon. Tiel la ŝancoj de Winter iĝi mem oficiro nuliĝis. En 1918 li kritikis, estante legitimisto, la ekŝaton de respublika sistemo fare de multaj burĝoj. En somero 1918 Winter ekstudentis ĉe la Universitato de Vieno pri jursciencoj; li doktoriĝis en 1922 ĝuinte instruadon de la profesoroj Hans Kelsen, Othmar Spann kaj Max Adler; sed ankaŭ poste li frekventis historiajn prelegojn ĝis 1924. Poste li vivis kiel verkisto kaj privata klerulo.
Aktivemo kontraŭnazia
Laŭ lia iniciato kreitis kune kun Hans Karl Zeßner-Spitzenberg, August Maria Knoll, Alfred Missong, Wilhelm Schmidt kaj aliaj Österreichische Aktion, kie programe kaj publice prezentitis la sendependeco de propra aŭstra identeco.
La provo habilitiĝi sociologie per laboraĵo pri sociala metafiziko de skolastiko fiaskis eble ankaŭ ĉar Winter rifuzis skribi artikolon por la dekstre ekstrema taggazeto "Deutschösterreichische Tages-Zeitung". Kromaj du ekkuro je habilitiĝo malhelpitis fare de grandgermaniema profesora kolegaro. Ekde 1930 Winter gvidis la Gsur-eldonejon kiu estis ŝajne la ununura eldonejo kiu striktege kaj semkompromise kontraŭbatalis la ĉiajn ajn nacisocialismajn ideojn. Ĝenerale liaj skribitaĵoj baziĝis je katolikismo, platona filozofio kaj jam el junaj jaroj veninta fundamenta malakcepto de la ideo de pli valoraj rasoj. Winter tre influis la sociologon August Maria Knoll, la fondinton de la Paneŭropa Unio-movado Richard Coudenhove-Kalergi, la publiciston Alfred Missong kaj verŝajne ankaŭ Eric Voegelin.
"Esti dekstrulo pensanta maldekstre"
Famiĝis Winter per siaj provoj de 1927 ĝis Anschluss peri repaciĝon inter kristandemokratoj kaj socialdemokratoj en Aŭstrio por povi kune defendi Aŭstrion kontraŭ la minaco de la nazioj. Konatega estas lia slogano "Esti dekstrulo pensanta maldekstre!". Antaŭ ĉio inter aprilo 1933 kaj februaro 1934, do tuj post la ekmemmalfunkciĝo parlamenta, kaj ankoraŭ antaŭ la interna milito de februaro 1934 li klopodis pacperante. Li skribis en la de li mem eldonita gazeto "Wiener politische Blätter" sed ankaŭ en la socialdemokratia taggazeto "Arbeiter-Zeitung" intense kaj kvazaŭ malespere. Li skribis malfermajn leterojn al la federacia prezidanto Wilhelm Miklas. Fare de kanceliero Dollfuß li nomumitis en aprilo 1933 la tria vicurbestro de Vieno por doni signalon pacigan al la maldekstruloj.
Agadoj Aktion Winter
Aktion Winter komenciĝis per la ekfunkcio de Winter urbodome por fari ponton inter la du malamikaj politikaj flankoj. Li regule okazigis interparolad-vesperojn, kie eblis relative malkaŝe paroli kaj diskuti ekz. pri la plibonigo de laboristaj rajtoj; ili anoncitis en al gazetoj kaj sur afiŝoj. Ĉar tiaĵoj iĝis pli kaj pli turbulentaj kaj tumultaj on devis limigi la partoprenadon je 100 persone invititaj gastoj. Tio al multaj gravuloj dum Aŭstrofaŝismo malplaĉis sed jes ja apogitis de kanceliero Dollfuß mem. La laboristaro nur hezite kredis la mielajn vortojn de Winter preferante vidi konkretajn agojn fare de ŝtataj instancoj. Tian neelireblan cirklon rompi malsukcesis eĉ bonintenculo kiel Winter. Post la murdo de Dollfuß li perdis sian plej elstaran helpanton kaj en decembro 1934 konfiskitis fare de la nova registaro la semajngazeto "Die Aktion", la organo de la Winter-movado pro ke presita letero de leginto similus instigon je ribelo. La saman monaton renomiĝisAktion Winter je Österreichische Arbeiter-Aktion (ÖAA) kaj la organo "Die Aktion" cenzuritis. En marto 1935 kanceliero Kurt Schuschnigg ordonis la enkorpigon de ÖAA ene de Vaterländische Front por evito de misuzo de tiaj agoj; krome ĉio estus farota kun konsento de la landaj prezidantoj. Je la komenco de aprilo 1935 fonditis Soziale Arbeitsgemeinschaft (SAG), reprezentanta komisiono de la laboristaro ene de Vaterländische Front. ÖAA ankaŭ sendis delegitojn siajn al SAG. Sed post kiam la Gsur-eldonejo ne plu rajtis eldoni "Aktion" ekde junio 1935 oni proteste retiriĝis el SAG kio fakte estis la fino de la winter-aĵoj. En la 24.10.1936 Winter, post la julia interkonsento inter Vieno kaj Berlino, devis demisii.
Fuĝo de Vieno
Malmultajn taĝojn antaŭ Anschluss, en marto 1938 Ernst Karl Winter fuĝis laŭ la urĝa konsilo de Hans Kelsen en Svislandon. Sian familion li devis lasi ankoraŭ en Vieno. Kiam Gestapo venis en la 14.3.1938 ĉe la familion Winter la kaŝpolicistoj kunprenis, ne trovinte Ernst Karl, la fratron Ernst Florian Winter. Pro bonegaj politikaj kontaktoj familiaj la patrino Margerete sukcesis peri la liberigon la saman tagon. Post kelkaj tagoj la filo telefonis el Svislando postulante tujan venon al Svisujo tra [[Vorarlbergo. Sed fare de la parlamento svisa deklaritis ke ekzistus oficiala ekstradicio-peton de Berlino kaj sekve ili fuĝis kun la helpo de la franca ministro Joseph Paul-Boncour al Franclando kaj de tie kun la helpo de korespondanto de la gazeto London Times al Anglujo. Survoje vizitis ilin la familio Habsburg en Steenokkerzeel. Volante resti en la Unuiĝinta Reĝolando la familio pro manko de aŭstria ekzilregistaro estis malbonvena. Pro tio kaj konvinkite per Oswald Redlich kaj Hans Kelsen oni decidis pluiri al Usono.
Reveno malfrua patrujen
Post 1945 la esperoj de Winter ekprofesori en Graz ne realiĝis. En marto 1946 li sendis leteron al Viktor Matejka koncerne eblan translokiĝon en Aŭstrio de si kaj de sia familio. Sed nur en 1955 li revenis kaj docentis en Vieno. Dum la lastaj vivojaro li pli kaj pli okupiĝis pri relgiaj demandoj. Lia filo Ernst Florian Winter engaĝiĝas por neforgesebligi la vivon patran aparte koncerne la politikajn vidpunktojn.
Winter membris ĉe la katolika koporacio Nibelungia Wien
Champcey
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Champcéens.
Ĝi nun formas parton de Sartilly-Baie-Bocage.
Chanteloup (Manche)
Chanteloup estas franca situanta en departemento Manche, regiono Normandio.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Chanteloupais.
Cerisy-la-Forêt
Cerisy-la-Forêt estas franca situanta en departemento Manche, regiono Normandio.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Cerisyais.
Lucena (Filipinoj)
Historio
En la 1570-aj jaroj hispanoj esploris tiun areon. La franciskanaj monaĥoj fondis loĝlokon inter 1580 kaj 1583 tiam nomatan Tayabas. La hispanoj de la 16-a jarcento nomis la areon "Buenavista" pro ĝia sceneja beleco. Jarcenton poste islamaj piratoj komencis terorigi la tutan marbordon, tial kelkloke oni konstruis fortikaĵojn. En 1879 tiu ĉi loko oficiale prenis la nomon "Lucena" honore al hispana monaĥo el la urbo Lucena el Andaluzio.
La loko iĝis paroĥo post 2 jaroj kaj sendependa municipo la en 1882. En 1901 urbeto Tayabas iĝis provinca ĉefurbo. Inter 1942-1945 japana dominado okazis. Lucena urbiĝis en 1961 kaj ricevis la internacian klasifikon urbego (pli, ol cent mil loĝantoj) en la malfruaj 1970-aj jaroj, fine la urbego estis sendependa de la provinco en 1991. En 2014 la merkato cindriĝis pro granda fajro.
Ekonomio
Lucena estas la komerca, industria, financa kaj regiona centro en la provinco. En la antaŭurboj diversaj industriaj produktejoj funkcias, ekzemple prilaboro de fumitaj fiŝoj, mebloj. Menciindas ankaŭ la kokosaj oleaj muelejoj kaj la aŭtofabrikoj.
Religio kaj eduko
En Lucena la plimulto estas katolika. Kampuso kaj altlernejo funkcias en la urbego.
Trafiko
Al Lucena kuras 3 ĉefvojoj. La flughaveno akceptis nur malpezajn aviadilojn, sed ĵus ĝi fermis, la rivera haveno daŭre akceptas boatojn. Inter la urbegoj aŭtobusoj trafikas, en la urbo busetoj, sed nokte nur tricikloj. Iam funkciis fervojo, en la maro kelkaj pramoj trafikas.
Klimato
Lucena situas en la ekvatora klimato. Jere falas po 2751 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, tamen en marto kaj aprilo iomete malpli. La averaĝa temperaturo estas 27 °C. Ne estas grandaj diferencoj inter la monatoj.
Philip Carteret
Philip Carteret, senjoro de Trinity (naskiĝis la 22-an de januaro 1733 en palaco Trinity, Ĵerzejo, mortis la 21-an de julio 1796 en Southampton) estis brita maramea oficiro kaj esploristo, kiu partoprenis dufoje al la ĉirkaŭmondaj ekspedicioj de la brita mararmeo en 1764–66 kaj 1766–69.
Biografio
Carteret eniris la mararmeon en 1747, servante sur la ŝipo Salisbury, kaj tiam sub kapitano John Byron de 1751 ĝis 1755. Inter 1757 kaj 1758 li estis en Gvineo en armea stacio. Kiel leŭtenanto en la ŝipo Dolphin ("Delfeno") li akompanis John Byron dum sia vojaĝo de ĉirkaŭnavigado de la tero, de junio 1764 ĝis majo 1766.
En 1766 li estis farita komandanto kaj ricevis la komandon de la ŝipo Swallow ĉirkaŭnavigi la mondon, kiel akompano al la ŝipo Dolphin sub la komando de Samuel Wallis. La du ŝipoj disiĝis baldaŭ post kiam ili navigis tra la Magelana Markolo, Carteret malkovrante la Pitkarnan insularon kaj la insulojn Carteret, kiuj poste ricevis sian nomon. En 1767, li ankaŭ malkovris novan insularon en la Kanalo de Sankta Georgo inter Nova Irlando kaj Nova Britio (Papuo-Nov-Gvineo) kaj nomis ĝin insularo Duko de Jorko, same kiel li remalkovris la Salomonojn unue viditajn de la hispana komandanto Álvaro de Mendaña en 1568, kaj la insulojn Juan Fernández unue malkovritaj de Juan Fernández en 1574. Malfortigita de severa malsano, li revenis al la graflando Hampshire en Anglio la 20-an de marto 1769.
La sekvan jaron li revenis al Ĵerzejo kiel senjoro de Trinity kaj partoprenis la lokan politikon. Li estis promociita al kapitano en 1771 kaj li estis en Londono la 5-an de majo 1772, kiam li edziĝis al Mary Rachel Silvester (1741-1815), filino de kuracisto. Kvar el iliaj kvin infanoj postvivis ĝis plenaĝeco.
La sano de Carteret estis ruinigita de lia vojaĝo de esplorado, kaj li ricevis malmultan rekompencon de la admiraleco. Li ne havis la patronojn necesajn por certigi pliigon de la nesufiĉa salajro. Intertempe, en 1773, liaj revuoj pri la vojaĝo estis publikigitaj kiel parto de An Account of the Voyages entreprenita de Byron, Wallis, Carteret kaj Cook, sed la redaktoro de tiu volumo John Hawkesworth faris multajn ŝanĝojn al sia konto kaj tial Carteret redaktis ĝustan version de la verkaĵo - lia propra versio tamen, nur estis eldonita en 1965.
Lia nova ŝipo Endymion, finfine venis la 1-an de aŭgusto 1779 kaj malgraŭ problemoj en la Kanalo, ĉe la brodo de Senegalo kaj ĉe la Deventaj Insuloj (ĉe la lastaj Carteret estis preskaŭ mortigita en uragano), li alvenis en Okcidentaj Indioj laŭ instrukcio. Malgraŭ ke li kontrakte posedis parton de kvar premioj ŝipoj, li estis elpagita kaj la ŝipo Endymion transdonita al alia kapitano. Ĉiuj liaj peticioj por nova ŝipo malsukcesis kaj li suferis apopleksion en 1792, retiriĝante al Southampton en 1794 kun la rango de malantaŭa admiralo. Li mortis tie du jarojn poste kaj estis entombigita en la katakomboj de la kirko Ĉiuj Sanktuloj de Southampton. En 1940 la preĝejo estis detruita per germana bombado. En 1944 la korpoj sub ĝi estis enterigitaj en la tombejo Hollybrook en Southampton.
Champrepus
Champrepus [ˈʃɑ̃pʁepyː] estas franca situanta en departemento Manche, regiono Normandio.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Champrepusiens.
Champcervon
Champcervon estas malaperinta franca situanta en departemento Manche, regiono Normandio.
Cerisy-la-Salle
Cerisy-la-Salle estas franca situanta en departemento Manche, regiono Normandio.
Chasseguey
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Chasseguéens.
Champcervon
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Champcervonnais.
Christian Thomasius
Christian Thomas aŭ Thomasius (Leipzig, 1a de januaro 1655 - Halle, 23a de septembro 1728) estis germana filozofo, juristo kaj ĵurnalisto de la Aufklärung (Klerismo), filo de la filozofo Jakob Thomasius (1622-1684).
Cerisy-la-Salle
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Cerisyais.
Christian Thomasius
Biografio
Tra la instruado de sia patro, li falis sub la influo de la politika filozofio jurnaturalisma fare de Hugo Grotius kaj Samuel Pufendorf, kaj li pluigis la studadon de juro en Frankfurto. En 1684 li ekinstruis jurnaturalismon en Leipzig kaj en la Universitato de Halle, kiun fondis li mem. Oni konsideras ĝin unu de la fondintoj de la ĵurnalismo en Germanio per la kreado de la unua ĉiumonata revuo en la germana, nome sia Monatsgespräche, per kiu li atakis la antaŭjuĝojn kaj superstiĉojn obskurantismajn kaj kontraŭraciisme tradiciismaj, iĝante kiel la pastro Benito Jerónimo Feijoo en Hispanio. Sed venis al li la persekutado de la luterana eklezio pro liaj simpatioj por la Pietismo aŭ Iluminismo de Spener kaj Francke kaj lia defendo de la libera geedzeco inter kalvinistoj kaj luteranoj, pro kio li devis fuĝi el Leipzig kiam li estis denuncita en 1690, kaj rifuĝiĝis en Berlino unue, kie Frederiko de Prusio apogis lian projekton krei universitaton en Halle (1694), kie li okupis unu de ties katedroj kaj de kiu li finfine estis rektoro. Li ankaŭ fondis kaj skribis aliajn ĵurnalojn, kiel Einleitung zur Vernunftlehre (1691, kvina eld. 1719). Kiel filozofo pri juro li eksperimentis la influon de Samuel Pufendorf kaj John Locke. Li verkis en latino kaj en germana.
Chasseguey
Ĝi nun formas parton de Juvigny les Vallées.
Florindo
Der beglückte Florindo (HWV 3) estas opero komponita de Handel je peto de Reinhard Keiser, nome administranto de la Hamburga Operejo. Ĝi estis por la unua fojo ludita (post Handel estis foririnta por Italio) en la Theater am Gänsemarkt en januaro 1708. Ĝi estis probable direktita el la klaviceno fare de Christoph Graupner.La opero estis la unua parto de duobla opero, kies dua parto, Die verwandelte Daphne, estis intencita por esti ludita en la venonta vespero. Keiser trudis teatraĵon en malaltgermana, nome die lustige Hochzeit, en la opero, timema ke la publiko laciĝos alimaniere. Tio ne plaĉis al Handel, laŭ Romain Rolland. Nur fragmentoj de la verko survivis, sed ekzempleroj de libretto ekzistas en la Library of Congress.
La libreto estis de Hinrich Hinsch, advokato, kiu verkis ankaŭ la tekston por la unua opero de Keiser en Hamburgo: nome Mahumet II (1696), bazita sur la vivo de Mehmedo la 2-a. Hinsch estis verkinta libretojn ekde 1681. Li mortis en 1712.
Stavenice
Stavenice (Steinmetz) estas municipo en Ĉeĥio, en distrikto Šumperk en Regiono Olomouc. Vivas ĉi tie.
Christian Thomasius
Biografio
Li kritikis la metafizikan rigardon de la filozofio kaj defendis, ke ties valoro estas en ties utilo: kontribui kaj al la komuna aŭ socia bonfartoj, same kiel al la feliĉo kaj bonfarto de la individuo. La filozofio estas instrumento de progreso kaj devas liberiĝi el la influo de la tradicio. Li estis en linio empirisma kiam asertas, ke la esperto estas la fonto de la sciaro kaj la sentoj markas la limojn de onia sciaro.
Stavenice
Historio
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1273.
Horní Studénky
Horní Studénky (Studinke) estas municipo en Ĉeĥio, en Regiono Olomouc, en distrikto Šumperk. Ĝi situas proksimume 3 km sudoriente de Štíty kaj 13 km nordokcidente de Zábřeh na Moravě. Vivas ĉi tie.
Historio
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1154.
Champeaux (Manche)
Champeaux estas franca situanta en departemento Manche, regiono Normandio.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Champelais.
Palonín
Palonín (Pollein) estas municipo en Ĉeĥio, en Regiono Olomouc, en distrikto Šumperk. Vivas ĉi tie.
Historio
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1353.
Pál Erőss
Pál Erőss [erOŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Erőss Pál estis hungara juĝisto, advokato.
Pál Erőss naskiĝis la en Kömörő, li mortis la 23-an de majo 2021.
Biografio
Pál Erőss maturiĝis en kolegio de Debrecen, poste li akiris juran diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1956. Post la diplomo li eklaboris en juĝejo. Paŝo post paŝo li akiris pli altajn postenojn. Ekde 1979 li laboris en la ĉefurba ĉefjuĝejo, post 2 jaroj en la ministerio. Inter 1978-1989 li estis konstanta partoprenanto en jura programo de Hungara Televizio. La programo portis al li tutlandan konatecon (tiam estis unusola televizio), tial li simbole ligiĝis al la socialismo. Depost la socialismo lia juĝista (kaj televizia) kariero krepuskiĝis, tial li iĝis advokato. Li ricevis kelkajn premiojn. Li edziĝis en 1956, lia edzino naskis 2 filinojn en 1959 kaj 1968.
Květín
Květín (Kwittein) estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de urbo Mohelnice en distrikto Šumperk. En la jaro 2011 ĉi tie estis registritaj 52 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Květín estas ankaŭ la nomo de katastra teritorio kun areo de 4,57 km².
Kakelo
Kakelo (Cakile) estas genro de floraj plantoj en la familio brasikaco, kiuj kreskas proksime al marbordoj, ofte en sablaj dunoj. La genro estas indiĝena de Eŭropo, Azio, kaj Nordameriko. La specio kakelo mara (Cakile maritima) estas indiĝena de Eŭropo, sed estis enkondukata al Nordameriko, kie en multaj lokoj ĝi anstataŭas la tie-indiĝenan kakelon nordamerikan (Cakile edentula) kaj estas konsiderata kiel invada specio.
Kakeloj estas kutime unujaraj aŭ dujaraj plantoj, sed povas esti plurjaraj. Ili povas atingi altecojn de 0.8 metroj. La tigoj povas esti suprenirantaj aŭ kuŝantaj kaj branĉas ĉe la bazo. La folioj estas karnaj kaj la floroj estas blankaj aŭ purpuraj.
Erika Fatland
Erika Fatland (naskiĝis la 27-an de aŭgusto 1983 en Haugesund, Norvegio), estas esploristino, verkistino, socia antropologo kaj literatura kritikisto. Fatland kreskis en Ølen, en la municipio Vindafjord, Rogaland. Ŝi iris al mezlernejo en Liono (Francio) kaj Helsinko kaj daŭrigis siajn universitatajn studojn ĉe la Universitato de Kopenhago kaj la Universitato de Oslo, kie ŝi akiris magistron pri socia antropologio en 2008. Kelkaj de siaj libroj estis tradukitaj en 15 lingvojn. Ŝi ricevis internacian aklamon en 2015 pro sia libro Sovetistano. Ŝi scipovas la anglan, francan, rusan, germanan, italan kaj hispanan.
Verkaro
Foreldrekrigen - "La gepatra milito", kiu estas humura kaj amuza infanlibro pri divorco, 2009, rakonto pri Amanda en la aĝo de dek jaroj kaj ŝiaj spertoj kiam ŝiaj gepatroj decidas eksedziĝi.
Englebyen - Historier fra Beslan - "La Urbo de Anĝeloj - Rakontoj el Beslano", 2011 - ISBN 9788202347888 por kiu ŝi intervjuis postvivantojn, parencojn kaj atestantojn post la lerneja masakro en Beslano (Norda Osetio, Norda Kaŭkazio) en septembro 2004. "Kio okazis poste?" estas la ĉefa demando en ĉi tiu libro, kie Erika Fatland atentigas pri la politika kaj kulturhistoria fono por la situacio en Norda Osetio.
- Året uten sommer - "La jaro sen somero", 2012, pri atako de la dekstra ekstremisto (Anders Behring Breivik) de junulara renkontiĝo (multaj gejunuloj estis membroj de la junulara sekcio de la laborista partio) sur insuleto Utøya (Oslo) en la somero de 2011.
Sovjetistan - "Sovetio aŭ pli precize "Sovetistano" - vojaĝo tra la post-sovetiaj ŝtatoj Turkmenio (Turkmenistano), Kazaĥio (Kazaĥstano), Taĝikio (Taĝikistano), Kirgizistano (Kirgizio) kaj Uzbekio (Uzbekistano), 2014.
Vinterkrigen - "Vintraj Militoj", 2017, estas infanlibro kiu legeblas kiel averto kontraŭ tutmonda klimata ŝanĝo.
Grensen  - "La landlimo" - subtitolo: Vojaĝo ĉirkaŭ Rusio tra Nord-Koreio, Ĉinio, Mongolio, Kazaĥio, Azerbajĝano, Kartvelio, Ukrainio, Belorusio, Litovio, Pollando, Latvio, Norvegio kaj la nordorienta tranavigado, 2017. Por tiu libro ŝi vojaĝis tra 14 landoj en 259 tagoj, kaj trakuris 6 000 kilometrojn. La libro estas tradukita en 12 lingvojn. En tiu libro, samkiel en Sovetistano, ŝi kombinas rakontojn pri vojaĝoj kun la grandaj historiaj sciindaĵoj kiel ekzemple etna purigado kaj devigita translokiĝo kiuj estis uzataj por konservi politikan kontrolon super la malnova rusa imperio, kun spuroj treroveblaj ĝis hodiaŭ.
Høyt - En reise i Himalaya ("Alta - Vojaĝo en la Himalajo")
Honoroj
En 2015, Erika Fatland estis nomita unu el la dek plej bonaj norvegaj aŭtoroj. Tiun saman jaron, ŝi ricevis la nefikcian libropremion por Sovetistano. La sekvan jaron, ŝi estis elektita kiel unu el la dek plej nuntempaj Novaj Voĉoj de Eŭropo kiel parto de la projekto Literary Europe Live je iniciato de Literaturo trans limoj. La celo de la selekto Novaj Voĉoj el Eŭropo estas reliefigi la riĉecon kaj diversecon de eŭropa verkado en ĉiuj ĝiaj ĝenroj (ne nur romanoj sed ekzemple ankaŭ noveloj) kaj lingvoj, inkluzive minoritatajn lingvojn aŭ verkojn en lingvo, kiun nacia ĵurio eble ne legas aŭ ilia propra ŝtato eĉ ne agnoskas malgraŭ la fakto, ke ĝi estas parolata de milionoj. Aliaj verkas en lingvo tiel malgranda, ke la propra legantaro limiĝas al kelkaj centoj kun malmultaj literaturaj tradukistoj, kiuj povas redakti ilian verkaron en aliaj lingvoj.
Persone
Erika Fatland loĝas en Oslo kune kun sia edzo, la aŭtoro Erik Fosnes Hansen.
Vyšehorky
Vyšehorky (Allerheiligen) estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Líšnice en distrikto Šumperk. En la jaro 2011 ĉi tie estis registritaj 39 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Vyšehorky estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo de 2,55 km².
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1369.
Almira
Almira, Königin von Castilien ("Almira, reĝino de Kastilio", HWV 1; kompleta titolo: Der in Krohnen erlangte Glücks-Wechsel, oder: Almira, Königin von Castilien) estas la unua opero de George Frideric Handel, komponita kiam li estis 19-jaraĝa. Ĝi estis por la unua fojo ludita en Hamburgo en januaro 1705.Pri la temo itallingva libreto estis verkita de Giulio Pancieri en Venecio por la opero de 1691 de Giuseppe Boniventi nome L'Almira. La germanlingva traduko uzata de Handel estis farita de Friedrich Christian Feustking. La deklamaĵoj de la opero estas en germana, kaj kvankam ankaŭ plej el la arioj estas en germana, multaj estas en itala, kiel estis la kutimo de la operejo en Hamburgo.
Almira estas la sola ekzemplo inter multaj operoj de Handel sen rolo por kastrita kantisto.
Almira estis granda sukceso. La opero estis ludita du dek fojojn totale ĝis ties loko estis prenita de la venonta opero de Handel, nome Nero, kies muziko ne estis konservita. La unua moderna ludado de Almira okazis la 23an de februaro 1985, nome 300a naskotago de Handel, en la Städtische Oper de Leipzig.
La intrigo temas pri imagita reĝino de la Reĝlando Kastilio. La ĵus kronita Almira estas komplikita en reto de deziritaj amaferoj kaj nedeziritaj geedzoklopodoj. En fina maskobalo aperas la temo de perdita filo kaj oni solvas la amaferojn.
Notoj
Notoj
Fontoj
Leština (distrikto Šumperk)
Leština (Lesche) estas municipo en Ĉeĥio, en Regiono Olomouc, en distrikto Šumperk situanta sur bohemia-moravia dislimejo. Vivas ĉi tie.
Historio
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1392.
En majo de 1945 okazis la tn. masakro en Leština. La retiriĝantaj soldataroj de Waffen SS mortigis kvin civitanojn de Leština, kio evoluigis venĝon kontraŭ loka germana loĝantaro. Estis mortigitaj verŝajne 16 senkulpaj germanoj, plejparte laboristoj en proksima ŝtonminejo en Vitošov.
Podolí (Mohelnice)
Podolí (Gross Poidl) estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de urbo Mohelnice en distrikto Šumperk. En la jaro 2011 ĉi tie estis registritaj 113 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Podolí situas en katastra teritorio Podolí u Mohelnice kaj Mohelnice.
Memorindaĵoj
Burgejo de Kobylkové z Kobylího n-ro čp. 80 – renesanca burgejo el la jaro 1551
Třeština
Třeština (Trittschein) estas municipo en Ĉeĥio, en distrikto Šumperk en Regiono Olomouc. Vivas ĉi tie.
Historio
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1353. Ekde la 1-a de januaro 1980 ĝis la 23-a de novembro 1990 la municipo estis konsisto de urbo Mohelnice.
János Farkas (notario)
János Farkas [jAnoŝ farkaŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Farkas János estis hungara notario, bienulo. Lia nobela antaŭnomo estis boldogfai, lia filo estis János Nepomuk Farkas, liaj nepoj estis Tibor Farkas (politikisto) kaj Imre Farkas (nobela juĝisto).
Líšnice (distrikto Šumperk)
Historio
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1348.
János Farkas (notario)
Biografio
János Farkas akiris juran diplomon, poste li laboris en la ŝtata administracio. Inter 1771 kaj 1773 li estis subnotario de Zala (reĝa departemento), poste ĉefnotario ĝis 1786. Ekde 1787 ĝis sia morto li estis juĝisto. Li edziĝis en 1772, lia edzino naskis 7 gefilojn.
Líšnice (distrikto Šumperk)
Historio
Forŝovo de germanoj komencis unu jaron post finigo de la dua mondmilito. Líšnicon enloĝigis homoj el nordmoraviaj municipoj kaj repatrigantoj el Volinio.
Studená Loučka
Studená Loučka (Kaltenlautsch) estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de urbo Mohelnice en distrikto Šumperk. Ĝi ne estas konektita kun la propra teritorio de la urbo, sed ĝi estas ĝia eksklavo. Krom la propra Studená Loučka kreas ĝin ankaŭ domaroj Buková kaj Bušín. En la jaro 2011 ĉi tie estis registritaj 68 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Studená Loučka situas en katastraj teritorioj Studená Loučka, Buková u Studené Loučky kaj Bušín u Studené Loučky.
Újezd (Mohelnice)
Újezd (Augezd) estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de urbo Mohelnice en distrikto Šumperk. Ĝi troviĝas proksimume 2 km sudokcidente de Mohelnice. Kondukas tra ĉi tie ŝoseo II/644. En la jaro 2011 ĉi tie estis registritaj 81 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
En la vilaĝon apartenas ankaŭ domaroj Dolní Válce kaj Horní Krčmy.
Bezděkov u Úsova
Bezděkov u Úsova (Bezdiek) estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de urbo Úsov en distrikto Šumperk. Ĝi troviĝas proksimume 4,5 km norde de Úsov. En la jaro 2011 ĉi tie estis registritaj 29 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Bezděkov u Úsova estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo de 1,52 km².
En la vilaĝo estas kapeleto de sankta Antonio el la 19-a jarcento.
Úsov
Úsov (Mährisch Aussee, hebree אויסא (Ojsa), transskribata ankaŭ kiel Asjva) estas malgranda urbo en Ĉeĥio en dislimejo de meza kaj nordokcidenta Moravio en cismontaro de Hrubý Jeseník sur rojo Doubravka, 5 km nordoriente de Mohelnice kaj 7 km nordokcidente de Uničov. Vivas ĉi tie. Kastelon kun burgon ne eblas misrigardi, ĉar ĝi estas sur altaĵo en la orienta parto de la municipo kaj ĝi estas de malproksime bone videbla.
Historio
La unua skriba mencio pri Úsov devenas el la jaro 1260.
Preĝejo Anunciacio (Abaújszántó)
La Preĝejo Anunciacio estas religia historia monumento en urbo Abaújszántó (Hungario).
Historio
La kirko estis konsekrita dum la gotiko, sed oni parolas pri ligna kirko, kiu bruldetruiĝis pro la invado de tataroj (1241). Supozeble la ŝtona preĝejo konstruiĝis post jardekoj. Arkeologoj taksis la konstruadon dum regado de Ludoviko la 1-a (Hungario), laŭ aliaj la kirko konstruiĝis en la 15-a jarcento. Inter 1506-1642 la franciskanoj servis en la kirko. Inter 1676 kaj 1751 la kalvinanoj uzis ĝin, en tiu periodo ĝi bruldetruiĝis pro la kontraŭturkaj bataladoj. Inter 1768 kaj 1777 restaŭraj laboroj okazis kaj en 1804 trakonstruaj laboroj jam laŭ malfrua baroko. Ekstere oni renovigis la kirkon en 1973, interne en 1989 oni pentris la murojn. La orgeno ekfunkciis en 1914, renoviĝis en 1990.
Konstruaĵo
La preĝejo situas sola laŭ la ĉefvojo en korto, kiu estas ĉirkaŭita per ŝtona (iam defenda) muro. En la korto multe da arboj kreskas, krome krucifikso estas videbla. La turo malsupre estas kvadrata, supre jam oklatera. Al la navo sakristio kaj kapeleto aliĝas. La absido estas plurlatera. La preĝejo havas ankaŭ kripton. Interne la baroka predikejo estis farita en la 15-a jarcento, apude la flanka altaro en 1928. La ĉefaltara bildo estis pentrita en 1854.
Bohutín (distrikto Šumperk)
Bohutín (Bohutin) estas municipo en Ĉeĥio, en distrikto Šumperk en Regiono Olomouc. Vivas ĉi tie.
En distanco 7 km oriente situas urbo Šumperk, 8 km sude urbo Zábřeh, 20 km sude urbo Mohelnice kaj 20 km okcidente urbo Lanškroun.
Historio
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1351.
Agripina
Julia Agrippina (6a de novembro 15 – 23a de marto 59), Agripina aŭ Agripino, referencata ankaŭ kiel Agrippina la Juna (Agrippina Minor, "la plej malgranda", ofte uzata kiel "la plej juna"), estis pova Romia imperiestrino kaj unu el la plej elstaraj kaj efektivaj virinoj de la Juli-Klaŭdia dinastio.
Priskribo
Ŝia patro estis Germaniko, populara generalo kaj iam ŝajna heredanto de la Romia Imperio sub Tiberio; kaj ŝia patrino estis Vipsania Agrippina, nepino de la unua Romia imperiestro Aŭgusto Cezaro. Ŝi estis la plej juna fratino de la imperiestro Kaligulo, nevino kaj kvara edzino de la imperiestro Klaŭdio kiu sukcedis Kaligulon, kaj la patrino de la imperiestro Nerono, kiu sukcedis Klaŭdion.
Kaj antikvaj kaj modernaj fontoj priskribas la personecon de Agripina kiel senkompata, ambicia, violenta kaj dominema. Fizike ŝi estis bela kaj rimarkinda virino; laŭ Plinio la Maljuna, ŝi havis duoblan kojndenton en ŝia supra makzelo, signo de bona fortuno. Multaj antikvaj historiistoj akuzis Agripinon pro venenigo de ŝia edzo Klaŭdio, kvankam la rakontoj varias. Dum la regado de sia edzo, ŝi estis efektiva kaj ĉefa povo malantaŭ la trono kaj poste dum mallonge ŝi estis la de facto reganto de la Romia Imperio dum la regado de sia filo, la imperiestro Nerono. En la jaro 59 Agripina estis ekzekutita pro ordono de Nerono.
Zyrill Fischer
Patro Zyrill FISCHER, vere Johann Fischer (naskiĝinta la en Hinteranger apud Schwarzenberg am Böhmerwald, Distrikto Rohrbach, mortinta pro encefala apopleksio la  en Santa Barbara, Kalifornio) estis aŭstra franciskano kaj kontraŭfaŝisto. Multaj liaj - ofte sociologiaj - verkoj eldonitis ĉe Gsur-eldonejo.
Vivo
La talentita filo de etkamparano rajtis frekventi Collegium Petrinum en Linz. 18-jaraĝa Fischer aliĝis al la franciskanoj de Pupping apud Eferding kaj pasigis la abiturientan ekzamenon en Bozen ĉe la franciskana gimnazio en 1914; post studo de teologio en Salzburg, Schwaz kaj Bozen li ordinitis pastro en Innsbruck. Inter 1920 kaj 1923 li estis subpastro kaj katekisto en Enns kaj Sankt Valentin. Inter 1923 kaj 1923 li studis nacian ekonomion kaj ŝtatsciencojn en Innsbruck. Kardinalo Friedrich Gustav Piffl venigis lin en 1924 je la porgazetara laboro al Vieno koncerne la temaron de katolika eduko.
Jam frue li kritike skribis kaj prelegis en Aŭstrio, Germanujo kaj en la germanlingvaj regionoj de Ĉeĥoslovakio, Pollando kaj Hungario pri komunismo, marksismo en Aŭstrio, la societo "Libera lernejo - Kinderfreunde" (li atentigis je la graveco de socialdemokratia porjunula laboro!), libera penso, socialismo kaj naziismo. La lasta punkto ekde 1928 pli kaj pli gravis. Fischer polemike analizis la nazian ideologion kaj antaŭ ĉio atakegis ĉiujn pli malpli naivajn naciemajn-katolikajn "perantojn". En lia verko Die Hakenkreuzler li jam en 1932 profete antaŭvidis multajn katastrofojn de nazia regado, kiuj poste vere iĝis realaj. Ĝia eldono faris ke Fischer ricevis minacoj de murdo. Ekde 1934 Fischer estis ĉefredaktisto de la gazeto "Katholisches Leben" sed demisiigis laŭ instigo de la unua sekretario de Katholische Aktion, Leopold Engelhardt kaj de kardinalo Theodor Innitzer. Ilia argumento estis "animzorga malsaĝeco" de la pozicioj de Fischer. Sed Fischer subsignis en 1936 la memorandon Die Kirche Christi und die Judenfrage de papo Pio la 11-a kontraŭ kia ajn antisemitismo. La furorlibron Mein Kampf de Adolf Hitler li analizis vorton post vorto por provi ties absurdecon danĝeran.
Volonte Fischer laboris kun Karl Lugmayer, kiun li konis jam el komunaj junulaj jaroj en Schwarzenberg. Lugmayer publikigis la fischer-an artikolon Wie sieht der Katholik das jüdische Volk? kiu taksas tre pozitiva la kredon de la judoj. Fischer ekz. klarigis tie ke la kristanoj ŝuldiĝas al judoj la plej gravajn kredajn fundamentojn. .
Fischer ankaŭ engaĝiĝis en superpartia cirklo de Anschluss-malamikoj, kiuj hejmis ĉe la Kirko Am Hof. Tuj post Anschluss Fischer bruligis siajn dokumentojn kaj fuĝis en la 12.3.1938 tra Budapeŝto, Italujo, Svisujo kaj Franclando al Usono. Ekzile en Usono li laboris ĉe la franciskanoj de Cincinnati en la germanlingva sekcio de la gazeto "Sendbote des göttlichen Herzens Jesu". En 1941 li translokiĝis al la monaĥejo Old Mission je Santa Barbara.
János Nepomuk Farkas
János Nepomuk Farkas [jAnoŝ farkaŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Farkas János Nepomuk estis hungara nobela juĝisto, bienulo. Lia nobela antaŭnomo estis boldogfai, lia patro estis János Farkas (notario), lia filo estis Imre Farkas (nobela juĝisto), lia nepo estis József Farkas (politikisto).
János Nepomuk Farkas naskiĝis la en Zalaboldogfa, li mortis la  en Alsóbagod.
Biografio
János Nepomuk Farkas akiris juran diplomon, poste li laboris en la familia bieno. Inter 1803 kaj 1809 li estis nobela subjuĝisto en Zalaegerszeg. En 1809 li batalis kontraŭ armeo de Napoleono. En la jaroj 1832, 1833 kaj 1835 li estis vicdepartementestro. Loke li estis fidelulo de politiko de Ferenc Deák. Li havis edzinon, kiu naskis 3 gefilojn.
Rodrigo (opero)
Rodrigo (HWV 5) estas opero en tri aktoj komponitaj de George Frideric Handel. Ties origina titolo estis Vincer se stesso è la maggior vittoria ("Venki super si mem estas la plej granda venko"). La opero estas bazita sur la historia figuro de Rodrigo, nome la lasta reĝo de Visigotoj en Hispanio. La libreto estis bazita sur la verko de Francesco Silvani nome II duello d'Amore e di Vendetta ("La konflikto inter amo kaj venĝo"). Datita el 1707, ĝi estis la unua opero de Handel verkita por ludado en Italio, kaj la premiero okazis en Florenco fine de 1707. La opero estis revivigita en 1984, en Innsbruck. Perdita fragmento el la 3a Akto estis trovita en 1983, kaj pli kompleta produktado estis farita de la "Handel Opera Society" estrite de Charles Farncombe en la "Sadler's Wells Theatre" en Londono en 1985. Inter aliaj ludadoj, Rodrigo estis prezentita en Karlsruhe en 1987, en la "Handel Festival", de Halle en 2002 kaj en la Internacia baroka opero festivalo, Beaune, Francio, en 2018.
La opero disvolvigas intrigon kiu miksas la aferojn pri la sukcedo fare de Rodrigo post lia antaŭanto kaj komploto de nobeloj por la venonta sukcedo kun la aferoj pri la amrilatoj. Rodrigo havis amaferon kun Florinda kaj petas venĝon, dum la edzino de Rodrigo, nome Esilena, intencas pacon. Finfine Rodrigo kaj Esilena iras al ekzilo kaj Evanco ascendas al la trono, kaj li edziĝas al Florinda.
Dixit Dominus (Handel)
Dixit Dominus estas psalmo komponita de George Frideric Handel (katalogita kiel HWV 232). Ĝi uzas la latinan tekston de Psalmo 110 (Vulgato 109), kiu ekas per la vortoj Dixit Dominus ("Diris la Sinjoro").
La verko estis finkompletigita en aprilo 1707 kiam Handel estis vivanta en Italio. Ĝi estas la plej antikva survivinta aŭtografo de Handel. La verko estis verkita en la baroka stilo kaj estas intencita por kvin voĉaj soloistoj (SSATB), kvin-parta koruso, kordoj kaj kontinuo. Plej verŝajne la verko estis por la unua fojo ludita la 16an de julio 1707 en la preĝejo de Santa Maria in Montesanto, sub la patronado de la Familio Colonna.
La verko estis publikigita en 1867. Tipa ludado daŭras ĉirkaŭ 30 minutoj.
Jaume Plensa
Jaume Plensa (naskiĝis en 1955) estas hispana skulptisto kaj gravuristo kiu kreas grandegajn skulptaĵojn en publikaj spacoj en kiuj li uzas literojn kaj tekston kiel materialon por skulptaĵoj kaj ne kiel koncepton kiel faras artistoj de la konceptisma skolo. Lia verkaro ofte esprimiĝas en grafika kaj semantika ludo en la formo de literoj aŭ numeroj. Al lia verkaro apartenas desegnaĵoj, skulptaĵoj, presaĵoj, opera pejzaĝo, vida arto, akustikaj instalaĵoj, teksto kaj lumo. Li ankaŭ uzas multoblajn materialojn, kiajn fero, poliestro, vitrofibro, alabastro, ligno kaj neoksidebla ŝtalo.
Vivkuro
Plensa naskiĝis en Barcelono, Katalunio, kie li studis arton, en la Lernejo de Llotja kaj en la Lernejo de Belaj Artoj de Sant Jordi. Poste li studis en Anglio ĉe la Fondumo Henry Moore kaj en Parizo ĉe Atelier Calder. Plensa loĝis dum jaroj en Berlino, Bruselo kaj Parizo, sed de kelkaj jaroj li ekloĝas en Barcelono.
Verkaro
Lia studio troviĝas en Sant Feliu de Llobregat, kie li kreas grandajn skulptaĵojn kun literoj kaj numeroj, retroveblajn poste ekzemple en Bakuo, Dubajo, Boston, Ĉikago, Montrealo, Novjorko, Parizo, Tel Avivo aŭ Tokio.
Liaj verkoj inkluzivas diversajn skulptaĵojn kiuj estas tekst-artaĵoj. Jen kelkaj ekzemploj:
Breathing estas artaĵo memore al ĵurnalistoj mortintaj dum sia raportado, por kiu Plensa trovis inspiron en la aŭdvida vivo de la aŭdio kaj muzika sekcioj de la BBC-Broadcating House, en la formo de giganta aŭskultanta vitro. La vortoj surskribitaj ĉirkaŭ la skulptaĵo en formo de spiralo de daŭranta teksto elvokas la temojn de parolado kaj silento, vivo kaj morto.
En la kadro de granda arta projekto (Big Art Project) en St Helens, proksime de Liverpool (Britio), kie troviĝas eks-minejo, estis inaŭgurita en 2009 la artaĵo Sonho (portugala por sonĝo) konsistanta el blanka strukturo, alta je dudek metroj (66 futojn), pezanta kvincent tunojn, kiu estis skulptita por simili al la kapo kaj kolo de juna virino kiu meditas kun fermitaj okuloj. La skulptaĵo estas kovrita de blanka dolomito, male al la nigra karbo, kiu estis antaŭe en la tiea minejo.5
Lia moderna skulptaĵo El alma del Ebro estis kreita por internacia ekspozicio en Zaragozo, kies temo estis "akvo kaj daŭripova disvolviĝo". Ĝi estas dek unu metrojn alta kun ĉizitaj literoj kiu reprezentas la ĉelojn de la homa korpo, kiu mem konsistas pro 60% el akvo. Ĝiaj blankaj ŝtalaj literoj kaj kava strukturo invitas la spektanton rigardi internen kaj reflekti la rilaton inter homoj kaj akvo.
Simila skulptaĵo, Singapore Soul (Singapura Animo), estis instalita en 2011 antaŭ la Ocean Financial Centre en Singapuro. Alia skulptaĵo ( I, You, She, He ...) kun tri figuroj kunmetitaj de ĉinaj, anglaj, malajaj kaj tamilaj literoj, ĉiu sidantaj sur grandaj plataj rokoj, videblas en la Frederik Meijer Gardens & Sculpture Park, en Grand Rapids, Miĉigano.
"Tolerance Sculptures" kompletigita en 2011, estas serio de sep skultaĵoj kunmetita de plurlingvaj metalaj literoj ripozantaj sur hispanaj rokoj. La skulptaĵoj troviĝas laŭlonge de Allen Parkway, okcidente de la centro de Houston, Usono.
La skulptaĵo en pentrita senrusta ŝtalo Spiegel I & II (2010) en la kolekto de la Toledo Museum of Art, Ohio, Usono, estas farita el multaj lasero-trancitaj literoj el diversaj alfabetoj: araba, cirila, latina, ĉina, hinda, greka, hebrea kaj japana en kiu ĉiu skribo reprezentas kulturon kaj ilia kombino de literoj formas la babelon de reunuiĝintaj mondlingvoj kiel simbolon de tutmonda unuiĝo.
Ekstera ligilo
(angla) Oficiala retejo de Jaume Plensa
Patoso
Patoso el la greka (πάθος) estas la "Emocia, solena aŭ entuziasma esprimo de altaj pensoj aŭ intensaj sentoj". Tiu koncepto povas esti uzata en diversaj fakoj kun iom diversaj signifoj.
Josef Weinheber
Komencoj
Estis Weinheber la filo de buĉisto kaj kudristino; lia patro paŝtis la bestojn kaj vendis ilian viandon laŭlonge de la Wien-rivero. Weinheber mem pasigis la junulajn jaorn en eta domo en Purkersdorf kaj post la divorco gepatra li venis maldaŭre kiel sesjaraĝulo en instituton edukan kaj poste, inter 1901 kaj 1909 en la orfejon "Hyrtl'sches Waisenhaus" al Mödling. Dum la lerneja tempo li kunfondis la korporacion Anninger. Ĉar li ne havis lernejan diplomon ian iĝinte en la aĝo de 12 jaroj orfano, li unue laboris kiel ĉeokaza laboristo. Ekz. dungitis li kiel bierfarejisto, buĉisto de ĉevalaĵoj, koĉero kaj instruisto. Inter 1911 kaj 1932 li dungitis fare de la poŝto, unue ĉe la poŝtejo nr 61 ĉe la viena okcidenta stacidomo kaj ses monatojn pli malfrue en la 3-a urbodistrikto nuna (tiam parto de Malsupra Aŭstrio). Kiam la militofino malkaŝigis sin iĝis konfliktoj kun la superuloj kaj li senditis for al la poŝtejo 102 al Ottakring (strato Hellgasse). Sed nur ses semajnojn poste li redungitis en Malsupra Aŭstrio.
El la sento esti klase malpromociitulo kaj unuopula, malkomprenata batalanto Weinheber evoluigis lingvan suverenecon imponan. Influis lin multe Rainer Maria Rilke, Anton Wildgans, Richard Dehmel kaj Walt Whitman. Weinheber ekde 1912 verkis poemojn, speciale por la de li kunfondita rondaro Ottakringer Kohorte vizitante la lernejon por maturiĝezamenotoj Freies Lyzeum. La verkoj de Karl Kraus donis a li inspiron koncerne la lingvon kaj la legado de Die Fackel plibonigis lin lingvoarte. Kun la kolegoj Mirko Jelusich kaj Robert Hohlbaum li havis elstare bonajn rilatojn.
En 1918 Weinheber forlasis la senon eklezian por povi senkonfesiule edzinigi la judinon Emma Fröhlich, kaj en 1927 li iĝis okaze de la dua nupto protestanta. En la 26.1.1944 fine li rekatoliĝis.
Kariero lia verkista ekis en 1919 per kontribuaĵoj ĉe la satira-humura gazeto "Die Muskete". En 1920 aperis lia lirika volumo unua Der einsame Mensch. Post la publikigo de la senfurora lirikaĵo Von beiden Ufern ĉe la viena Burgverlag-eldonejo en 1923 li dum la sekvintaj tri jaroj ne plu trovis eldoniston ĝis la apero (ĉe Krystall-eldonejo 1926) de Boot in der Bucht. En 1924 aperis - prozaĵo! - la membiografia romano Das Waisenhaus kiun antaŭe estis presinta laŭetape la gazeto Arbeiter-Zeitung. En 1926 Weinheber decidis ne plu iĝi la plej grava lirikisto tiel ke la homoj aŭtomate pensus ĉe la aŭdo de la vorto "liriko" je Weinheber.
Kariero
Per sia lirikovolumo Adel und Untergang (1934) la 42-jaraĝulo post multaj jaroj da amera neakceptiteco tuj ekfamiĝis. Aperis ĝi en la etnocentra-naciemega eldonejo de Adolf Luser. Laŭtitole Weinheber konsideris devigon tiutempan de la "nobeloj" komenci batali kontraŭ la malsencon vivan. Estus la tasko poeta antaŭ malplenaj altaroj redoni vivemon al la homoj; la poeto konservu en malvarma mondo sekularigita la diajn momentojn. Tre ŝatitis lia antologio Wien wörtlich (1935), kun lirikaj karakteraj kaj socialklasaj studoj, parte skribite en dialekto. Influite de la lingvospirito de Johann Nestroy kaj la perado de Karl Kraus (Nestroy und die Nachwelt, 1912), Weinheber pentris la portreton de sia naskiĝurbo laŭlonge de diversaj nuancoj dialektaj. Tie troviĝas ekz. la poste kvazaŭ proverbaj frazoj "War net Wien, wenn ndurt, wo ka Gfrett is, ans wurdt" (Es wäre nicht Wien, wenn nicht dort, wo es keinen Ärger gibt, einer entstehen würde / Tradukite: Ne temus pri Vieno se ne tie kie problemomalĉeesto iĝis problemoĉeesto.) aŭ "Wann i, verstehst, was z'redn hätt, i schoffert olles o" (Wenn ich, verstehst du, etwas zu reden hätte, ich würde alles abschaffen / Tradukite: Se mi havus ordonpovon mi ĉion abolicius.) Tre konata estis ankaŭ la poemo Der Phäake pri la friandemo de iu vienano: "Ich hab sonst nix, drum hab ich gern, ein gutes Papperl, liebe Herrn: Zum Gabelfrühstück gönn ich mir ein Tellerfleisch, ein Krügerl Bier, schieb an und ab ein Gollasch (kann freilich auch ein Bruckfleisch sein).
Der Auflauf priskribas la tipan vienanan animon kiu, okaze de homamasiĝo antaŭ fritkolbasvendejo, supozas ke temus aŭ pri revolucio, aŭ pri murdo, aŭ pri ŝtelo; fine evidentiĝis ke iu kliento nur volis ŝanĝi monerojn. „San zu vü’ Leut, ma kann nix segn.“ – „Geh, druck di fiari, trau di!“ „Aha, an Diab ham s’ arretiert.“ – „A Wolfshund hat wem bissn.“ „Sagn S’, Herr, was ist denn do passiert?“ – „A Baumberl hot er gschmissn.“ „Bei so wos segn s’ kan Wochmann net, derwei kann ans verblüatn.“ „An Herzstich? Schrecklich!“ – „D’ Rettung steht scho durt ums Eck, beim Wirten.“ „Einsturzgefahr beim Würschtelstand!“ – „Göl, der durt is der Mörder?“ „Des schiefe Gschau! Auf d’Pritschen gspannt und urndlich trückert ghört er.“ „Na, endlich a Inspekter, sixt?“ – „Tun S’ da kein Auflauf machen!“ „Er hot eahm scho. Jetzt, Freunderl, pickst.“ – „Sie, da is nix zum Lachen! Sie gehen mit!“ – „Da bin i gspannt.“ – „Sie revoltiern die Gassen!“ „I hab do nur beim Würschtlstand zehn Eß wolln wechseln lassen …“
En 1936 ricevis Weinheber en Munkeno la Mozart-premion de la Goethe-fondaĵo. En la dankparolado li nomis la fine venintan renomon poetan granda miskompreno. La publikigo de la eseo Im Namen der Kunst, ĉe la Langen-Müller-eldonejo, planite por aŭtuno 1936, en kiu Wenheber polemike skribis kontraŭ literaturpolitiko de la nazioj ne estiĝis pro la akriĝintaj leĝoj en la Tria Regno.
Per O Mensch, gib acht (1937), kalendara libro edifa por urbanoj kaj malurbanoj, Weinheber kreis al sia malurba patrujo monumenton per 12 monatocikloj. Ili havas o sep poemojn. La lirika volumo gvidas onin tra la kamparana jaro, la ekleziaj festoj en la diversaj sezonoj, la landaj kutimoj kaj moroj. Ĝis 1941 venditis 30.000 pecoj de ĝi. Tamen post kritiko fare de la regna estro de NSDAP, Robert Ley noveldono malpermesitis.
Lia majstroverko poesta estas la 40 odojn ampleksanta ciklo Zwischen Göttern und Dämonen (la planita titolo estis estinta: Zwischenreich) de 1938, eble hermetika literatura polemikaĵo kontraŭ la nazioj (laŭ Friedrich Jenaczek), kiu skribitis en Kirchstetten de somero 1937 ĝis somero 1938. Famekonataj estas ankaŭ liaj lirikaj variaĵoj pri muzikinstrumentoj kiuj aperis en 1939 sub la titolo Kammermusik enkondukante en sferon de intimeco, mempripenso, amo kaj muziko. La unua violono ekz. tiel sonas: ''Ich, in die Schönheit dieser Welt verliebt, beschenke sie mit meiner eignen Schöne. Die Welt ist ohne Abgrund. Strömend gibt mein Herz sich aus. Ich bin nur Lied: Ich töne.'' (Traduko: Mi, enamiĝinte je la beleco de tiu ĉi mondo, donacas al ĝi mian propran belecon. La mondo ne konas abismon. Superfluante prezentas sin mia koro. Mi nur estas kanto, nur sono.
Antoine Houdar de la Motte
Antoine Houdar de la Motte (18a de januaro 1672 - 26a de decembro 1731) estis franca verkisto.
Josef Weinheber
Poeta stilo
Weinheber uzis poezie grandan gamon da lirikaj formoj ekde la antikveco, kion li interpretis ponton al la humaneco de Okcidenta Eŭropo. Li mem instruis al si la lingvojn latinan, helenan kaj italan ludante kun versaj kaj strofaj formoj, ekz. odoj, himnoj, sonetoj, terco-rimaĵoj, gazeloj. Li nomis sin mem disĉiplo de Horacio kaj aparte la antikvaj versoj donis al li orientiĝon. Lia lektoro Ernst Stein iam nomis lin "Hiperiono el Ottakring". Weinheber ankaŭ flegis lingvistikon kaj meditis pri la senco kaj la vera signifo de literoj; li ankaŭ tradukis helenajn kaj latinajn tekstojn en la germanan kaj imitis sonetoj de Mikelanĝelo kaj Ŝekspiro.