cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Áron Balázs (aktoro)
Biografio
Áron Balázs naskiĝis en Svislando en hungara familio, sed li estis edukita en Bajmok (Vojvodino, Serbio), kie li apartenis al la hungara minoritato. Li maturiĝis en mezlernejo en Subotica, poste li akiris aktoran diplomon en Teatroarta Akademio en Novi Sad en 2004. Jam en 1998 li akiris aktoran statuson en Teatro Novi Sad. Ekde 2005 li estas ankaŭ asistanto en la akademio. Baldaŭe li havis rolojn ankaŭ en Hungario. Li ricevis kelkajn premiojn (precipe hungarajn).
Imre Deininger
Imre Deininger [dejninger], laŭ hungarlingve kutima nomordo Deininger Imre estis hungara agronomo, profesoro. Lia nobela antaŭnomo estis komorrai.
Imre Deininger naskiĝis la  en Esztergom. Li mortis la en Budapeŝto.
Biografio
Imre Deininger frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li laboris en la sama urbo en la ĉefepiskopa bieno. Li plulernis en agrikultura altlernejo en Magyaróvár. En 1868 li ricevis altan postenon en la ĵus fondita agrikultura altlernejo en Debrecen, samloke li profesoriĝis en 1871, samtempe li gvidis la botanikan ĝardenon. En 1872 li studvojaĝis al Germanio. Post 2 jaroj li revenis instrui al Magyaróvár, al la ĵus kreita akademio el altlernejo. En 1878 li establis eksperimentan agronomian instituton, kiun li ankaŭ gvidis. En 1884 li estis nomumita direktoro de agrikultura altlernejo de Keszthely, poste en 1892 gvidanto de reĝa bieno en Gödöllő. Inter 1899-1914 li laboris en la agrikultura ministerio, poste li pensiuliĝis. Li ricevis la rangojn reĝa konsilisto en 1894, kortega konsilisto en 1906.
Oh, Lady Be Good!
Oh, Lady Be Good! estas kanto de George Gershwin (muziko) kaj Ira Gershwin (teksto) el la jaro 1924. Ili verkis ĝin por la Broadway-muzikalo Lady, Be Good.
827
En la jaro 827 post Kristo okazis, interalie:
Fanĉikovo
Fanĉikovo (ukraine kaj ruse Фанчиково, Fancsika, Fančiková) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Vinohradiv. Ankoraŭ 2 vilaĝoj apartenas al la municipo.
Situo
Fanĉikovo situas sur ebenaĵo, Tiso preterfluas, ĉefvojo Nyíregyháza-Vinohradiv preteriras, laŭ fervojo Ĉop-Vinohradiv. La lasta troviĝas 8 km-ojn.
Historio
La unua mencio devenis el 1356 en formo Fanchika. La lernejo ekfunkciis en 1785. En 1910 loĝis en Fancsika 924 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1920 Fancsika apartenis al Hungara reĝlando, al Ugocsa, al distrikto de Nagyszőlős, poste al Ĉeĥoslovakio. Dum la ĉeĥa erao alvenis ukrainoj kaj rutenoj. Fancsika rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Ekde 1945 Fanĉikovo apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. En 2001 loĝis en Fanĉikovo 2059 da homoj, plejparte ukrainoj kaj rutenoj, fine 770 hungaroj.
8043 Fukuhara
8043 Fukuhara estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Takao Kobayashi elde la Observatorio de Ooizumi en gubernio Gunma (Japanio).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Naohito Fukuhara, komputada inĝeniero kaj amatora astronomo. Li eldonis TTT-ejon pri astronomiaj novaĵoj, kiu kontribuis popularigi la astronomion.
Freienbach
Freienbach estas komunumo en la distrikto Höfe en Kantono Ŝvico, Svislando. Ĝi havis 15,457 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009. Ĝia administra centro estas Pfäffikon SZ, kiu ankaŭ alterne kun Wollerau ĉiam por po du jaroj estas ĉefloko de la distrikto.
Geografio
Freienbach situas ĉe la norda deklivo de la monto Etzel ĉe la suda bordo de la Lago de Zuriko. La komunumo konsistas el la kvin vilaĝoj Freienbach, kiu donis la nomon al la komunumo, la ĉefvilaĝo Pfäffikon, Bäch SZ, Wilen ĉe Wollerau, Hurden kaj la du insuloj Ufenau kaj Lützelau. De la komunuma teritorio 20,30 km² al Pfäffikon apartenas 11,5 km², al Freienbach 3,0 km², al Wilen ĉe Wollerau 2,5 km², al Bäch 2,0 km², al Hurden 1,31 km², al Ufenau 0,11 km² kaj Lützelau 0,04 km². La plej alta punkto de la komunumo estas Schönenboden sur la monto Etzel sur alteco de 1022 m s.m., la plej malalta punkto la surfaco de la Lago de Zuriko sur 406 m s.m.
La komunumo havas kun pli ol 15000 loĝantoj laŭ la difino de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko klare la grandecon de urbo, kaj Pfäffikon estas urbeca setlejo, kiu estas la ekonomia centro de la ekstera kantono Ŝvico, tamen la komunumo sin ne konsideras kaj difinas kiel urbo. La komunumo formas parton de la aglomeraĵo de Zuriko.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Freienbach limas en nordo aliflanke de la Lago de Zuriko al Stäfa (ZH), en nordnordoriento ankaŭ aliflanke de la lago al Hombrechtikon (ZH), en nordoriento al Rapperswil-Jona (SG), kun kiu ĝi estas konektita per la lagodigo, en oriento al Altendorf, en sudo al Einsiedeln, en sudokcidento al Feusisberg, en okcidento al Wollerau, kaj en la lago en nordokcidento al Richterswil.
Trafiko
La stacidomo de estas fervojnodo, kie kruciĝas la trajlinio de Svisaj Sudorientaj Fervojoj de Sankt-Galo al Lucerno kaj la linio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Zuriko al Koiro respektive al Buchs kaj Aŭstrio, sur kiuj cirkulas rapidtrajnoj, kiuj haltas en Pfäffikon. Krome tra Pfäffikon pasas lokaj trajnlinioj de la Zurika Trafik-Unio de Zuriko al Glaruso kaj de Pfäffikon tra Rapperswil, kaj Uster al Zuriko kaj Bülach. Tra la komunumo pasas la svisa aŭtovojo A3 de Bazelo tra Zuriko al Koiro kaj la kantona ĉefvojo n-ro 8 de Rapperswil trans la lagodigo kaj Pfäffikon al Ŝvico.
Historio
La unua dokumenta mencio de Freienbach datiĝas el la jaro 972 kiel Friginbach. Jam en la jaro 741 menciiĝis la insuloj Ufenau kaj Lützelau en dokumento de la Monaĥejo Sankt-Galo.
En la jaro 1443 dum la Malnova Zurika Milito la vilaĝo Freienbach forbruliĝis post batalo, kiam la ŝvicanoj forigis la zurikanojn. La Ekstera Bieno tiam fariĝis parto de Ŝvico. Dum la tempo de la Helveta Respubliko la Ekstera Bieno apartenis de 1798 dum kvin jaroj al la distrikto Rapperswil de la helveta Kantono Linth. En la jaro 1803 Freienbach, Wollerau kaj Feusisberg estis kunigitaj al la distrikto Höfe kaj reatribuitaj Kantono Ŝvico. Dum la ŝvica kantonskismo inter 1831 kaj 1832 Pfäffikon aliĝis al la duonkantono Ekstera Ŝvico. 1848 per la nova konstitucio la distrikto Höfe estis reunuigita kaj la administra centro de la komunumo Freienbach, Pfäffikon, fariĝis alterne kun Wollerau endujara ritmo ĉefloko de la distrikto.
Bestoĝardeno Al Ain
La Bestoĝardeno Al Ain (en araba حديقة حيوانات العين ) estas bestoĝardeno de 400 ha situanta ĉe la montetoj de Jebel Hafeet ĉe Al Ain, Abu-Dabio, Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj. Ĝi enhavas ĉefe arabajn antilopojn kaj oriksojn; krome elandoj, gazeloj, kaj leĉeoj povas troviĝi en la arbaraj areoj kiuj havigas taŭgajnt reproduktajn kondiĉojn.
La Bestoĝardeno Al Ain gastigas la preksuax formortintan subspecion aŭ mutacion de la blanka leono (malpli da 200 restas en la mondo).
IDA
La trilitera kombinaĵo IDA havas plurajn signifojn, inter aliaj:
Personuloj
Ida estas ofte virina antaŭnomo.
Vidu ankaŭ
Paronimoj :
112337 Francescaguerra
112337 Francescaguerra estas asteroido de la ĉefa asteroida zono, proksima de la orbita resonanco 1:2 kun Marso.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la itala astronomo Fabrizio Bernardi en la kadro de la kampanjo CINEOS elde la Stacio de Campo Imperatore de la Observatorio de Abruco (L'Aquila, Italio).
Nomo
Ĝia nomo honoras la matematikistinon Francesca Guerra, disvolvantinon de programaroj, fakigitan en kosma dinamiko kaj determino de orbitoj por SpaceDyS. Ŝia bonega kontribuo por la disvolvo de programaro de la Near-Earth Object Coordination Centre de EKA por determino de orbito kaj superrigardo de alfrapoj havis elstara graveco.
Rukajja bint Muhammad
Rukajja bint Muhammad aŭ Ruqayya bint Muhammad (601-624) (en araba: رقية بنت النبي محمد) estis filino de la Profeto Mohamedo kaj de lia unua edzino Ĥadiĝa bint Ĥuvajlid. Ŝi edziniĝis al Utbah ibn Abu Lahab, sed li divorcis el ŝi post ŝia konverto al islamo. Ŝi estas menciita kiel "tiu kiu migris dufoje", ĉar ŝi partoprenis kaj en la migrado al Abisenio kaj en la migrado al Medino. Ŝi mortis en Medino en la jaro 624, samtempe kun la batalo de Badr.
Post sia divorco el Utbah ibn Abu Lahab, Uthman ibn Affan edzinigis ŝin kaj kun ili havis filon nome Abd-Allah, sed tiu mortis tre juna.
Shinsuke Shiotani
Shinsuke Shiotani (塩谷 伸介, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Otsuka Pharmaceutical, Kyoto Purple Sanga kaj Gamba Osaka.
Sankta Sava
Sankta Savao (serbe: Свети Сава), (1175 aŭ 1176 - 14-an de januaro 1235 aŭ 1236), estis la unua ĉefepiskopo de Serbio (1219-1233), kaj unu el la plej gravaj sanktuloj de la Serba Ortodoksa Eklezio, kies fondinto li estas konsiderata, ĉar danke al li la Serba Eklezio oficiale ricevis la memstarecon de la Patrina eklezio de Konstantinopolo. Origine li estis princo kaj estis nomata Rastko Nemanjić. Filo de Stefano Nemanja, reganto kaj fondinto de serba mezepoka ŝtato kaj de Ana de Serbio, kaj frato de Stefano la 1-a Nemanjiĉ, unua reĝo de Serbio.
Castelbellino
Castelbellino estas komunumo de Italio.
Heksludo
Heksludo estas abstrakta strategia ludo por du ludantoj. La ludpleto estas lozanĝo formita el sesangulaj ĉeloj. Kutime la flanko estas larĝa je 11 ĉeloj sed povas esti alia kvanto (unu el la kreintoj, John Nash, konsilas 14x14). Tiu ludo posedas similecojn kun goo.
Otomana kuirarto
La kuirarto de la Otomana Imperio estas la tipa gastronomio de la Otomana Imperio, kiu ekde la 15-a jarcento disvastiĝis tra tri kontinentoj (Eŭropo, Azio kaj Afriko) kaj vivis plej bone dum la 16-a kaj 17-a jarcentoj. En la 1920-aj jaroj la Otomana Imperio malaperis kaj estis anstataŭita de la Respubliko Turkio. Oni konsideras, ke otomana kuirarto estas antaŭulo de la nuntempa kuirarto de Turkio.
Heksludo
Ludaj Reguloj
Komence de la ludo, la ludpleto estas malplena. Ĉiuj ludantoj ludas per unu dediĉita koloro (ruĝa kaj blua ekzemple). Laŭvice, ludantoj devas pozicii unu peonon sur ne okupata ĉelo. La celo estas krei unu vojon de unu flanko al la alia. Precize, kiam unu ludanto celas interligi per vojo la horizontalojn flankojn, la alia devas interligi la vertikalajn flankojn. La unua ludanto havas grandan avantaĝon, kaj ordinare estas uzata la regulo de kuko por egaligi la ŝancojn de ambaŭ ludantoj.
Otomana kuirarto
Ĝi estis tre influita de la teritorioj kaj loĝantaroj kiujn ĝi inkludis, precipe heredanto de la persa kuirarto kaj bizanca kuirarto, samtempe kiel la aro de ĉiuj arab-romiaj kuirartoj. La kuirarto de Orienta Eŭropo kaj Okcidenta Eŭropo ankaŭ influis, kie ĝi estis lanĉita tra Al-Andalus. Naciaj kuirartoj influitaj de la otomana kuirarto inkluzivas tiujn de Armenio, Bulgario, Serbio, Kroatio, Rumanio, Makedonio, Moldavio, Pollando, Rusio, Grekio, Turkio, Libano, Palestino, Magrebo, Proksima Oriento kaj eĉ multaj landoj de Centrazio kaj Kaŭkazio.
Heksludo
Strategio kaj luda teorio
Unue, Nash pruvis ke la ludo ne povas finiĝi per egalvenko uzante Grafeteorio. Tio signifas ke venkstrategio ekzistas por la unua aŭ dua ludanto. Imagu ke ekzistas venkstrategio por la dua ludanto: La unua ludante povas ludi la unuan movon en arbitra loko ne utila por la luda daŭrigo. Li tiel prenas la rolon de la dua ludanto. Oni nomas tion tiun argumenton "strategia ŝtelado". Se la dua ludanto havus venkstrategion, per la "strategia ŝtelado" la unua ankaŭ havus ĝin. Tiel la unua ludanto havas ĉiam venkstrategion.
Otomana kuirarto
Ĝi estas konata pro ponto-karakterizaĵoj inter la persa, araba kaj barata kuirartoj, kaj oni povas diri, ke ĝi estas inter la kuirartoj de mediteranea origino, ne nur pro la geografia pozicio de la lando, sed ankaŭ komune kun aliaj kuirartoj ĉirkaŭaj, en ĝi superregas legomojn kaj oleon en plej multaj el iliaj manĝaĵoj.
Lajos Komáromy
KOMÁROMY Lajos [pr. koma:aromi] estas hungara aktoro, reĝisoro naskiĝinta en Debrecen en 1832 kaj mortinta en Braŝovo la 31-an de oktobro 1884.
Kariero
Li debutis en 1850 en la trupo de Pál Csabay kaj Dávid Kilényi. Li ludis plurfoje ankaŭ en la Nacia Teatro (Nemzeti Színház) de Budapeŝto (1855; 1859; 1861).
Bílina
Bílina estas urbo en Ĉeĥio. Ĝi situas en Norda Bohemio, en Regiono Ústí nad Labem, distrikto Teplice, sur la samnoma rivero. En ĝi havis. Konata pro sia banloko Lázně Kyselka. Ekde 1992 la historia urbocentro estas proklamita kiel urba monumentzono.
En Bílina naskiĝis konata ĉeĥa etnografo kaj verkisto Miloslav Stingl.
17638 Sualan
17638 Sualan estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo George R. Viscome elde la Observatorio Rand (Nov-Jorkio, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Sue kaj Alan French de Scotia (Nov-Jorkio). Ambaŭ estas fervoraj amatoraj geastronomoj, konstruantoj de teleskopoj kaj verkistoj, kiuj de multenombraj jaroj alportas la mirindaĵojn de la astronomio al la publiko.
Ĉeĝu (urbo)
Ĉeĝu (제주시 ĉeĝusi, laŭ latinaj literoj Jeju-si, laŭ ĉinaj literoj 濟州市) estas mara havenurbo, universitata urbego (ekde 1955) en Sud-Koreio. Ĝi estas ankaŭ ĉefurbo de la samnoma provinco kaj insulo.
Geografio
Ĉeĝu situas en la suda parto de la lando for de la kontinento en mara insulo. Seulo troviĝas 456 km.
Historio
La areo de la hodiaŭa Ĉeĝu estas iomete restaĵoj ekde jam antaŭ la registrita historio. La urbo estis tre longe ĉefurbo de sendependa reĝlando, ankaŭ komerca kaj kultura centro da la insulo. La haveno en 1913 iĝis komerca haveno. La urbo kreskis sufiĉe rapide ekde la 1970-aj jaroj. "Nova Ĉeĝu" estis kreita antaŭ kelkaj jardekoj. La pajlategmentaj konstruaĵoj, kiuj estis oftaj ĉie ĝis la 1970-aj jaroj iom post iom malaperis. Ĉeĝu estis apartigita la distrikto en 1955. Tamen, en 2005 la balotantoj aprobis proponon kunfandi la urbon kun la distrikto. Tiu ŝanĝo estis farita en la sekva jaro.
Ekonomio
Ĉeĝu pro la geografia situo estas signifa turisma celloko kaj feriejo. En 2011 preskaŭ 10 milionoj da pasaĝeroj flugis inter Seulo kaj Ĉeĝu, tio apartenas al la plej trafikaj aeritineroj en la mondo.
Alvenas turistoj ankaŭ el Japanio kaj Ĉinio ĉiun jaron.
La urbego estas ĉirkaŭata de oranĝaj kaj mandarinaj bienoj. Tiun fakton reflektas muzeo pri citrusoj en la urbo. Krom tio la urbanoj okupiĝas pri diversaj produktoj de nutraĵoj kaj trinkaĵoj.
Trafiko
Ĉeĝu havas internacian flughavenon kaj maran havenon. En la insulo aŭtobusoj liveras la pasaĝerojn.
Elektrosmogo
Elektrosmogo aŭ elektromagneta poluado estas ĉiutaga esprimo pro diversaj, teknike-kaŭzitaj elektraj, magnetaj kaj elektromagnetaj kampoj.
828
En la jaro 828 post Kristo okazis, interalie:
Elektrosmogo
La unuaj diskutoj pri la elektromagneta poluado okazis post forta disvastiĝo de la porteblaj telefonoj kaj tiel la funkciigo de la transmisiaj stacioj.
Paul Wexler (lingvisto)
Paul Wexler (naskiĝis ) estas usondevena israela lingvistaĉo kaj emerita profesoraĉo pri lingvoscienco ĉe la Universitato de Tel-Avivo. Liaj fakoj inkludas historian lingvosciencon, dulingvecon, slavan lingvosciencon, kreolan lingvosciencon, la romaan lingvon, kaj judajn lingvojn.
Arun Manilal Gandhi
Arun Manilal Gandhi (naskiĝis en 1934 en Sud-Afriko - 2-an de majo 2023) estis barata-usona socipolitika aktivulo. Li estas la kvina nepo de la renoma pacaktivulo Mahatmo Gandhi. Arun Manial Gandhi estas emerita ĵurnalisto, kiu laboris por la Times of India dum 30 jaroj. Li estas senlaca aktivulo pri paco, konfliktosolvado kaj  rajtoj de enkarceruloj.
Li konsideras sin mem hinduo esprimante universalismajn vidpunktojn.
Arun Gandhi proksime kunlaboris kun kristanaj pastroj kaj liaj filozofiaj ideoj estas forte influitaj de budaismaj, hinduaj, islamaj kaj kristanaj ideoj.
En 2003 Arun Gandhi estis unu el la subskribintoj de Humanismo kaj Ties Aspiroj (Humanista Manifesta III).
En 1996, li kunfondis la Season for Nonviolence (Sezono por Senperforto) kiel ĉiujara festado de la filozofioj kaj vivoj de Mohandas Gandhi kaj Martin Luther King. Li ankaŭ fondis la Gandhi Tutmondan Edukan Centron. Depost 2016 li loĝas en Novjorko.
Gandhi faris multajn prelegojn pri neperforto en multaj landoj. Dum sia rondvojaĝo al Israelo, li instigis la palestinanojn rezisti israelan okupadon pace por certigi sian liberecon. En aŭgusto 2004, Gandhi proponis al la palestina parlamento pacan marŝon de 50 000 rifuĝintoj trans la rivero Jordano por reveni al sia hejmo, kaj diris, ke parlamentanoj devas konduki la vojon. Gandhi ankaŭ asertis, ke la sorto de palestinanoj estas dekoble pli malbona ol tiu de nigruloj estis dum la sudafrika apartismo. Li demandis: "Kio okazos? Eble la israela armeo mortpafos kaj mortigos plurajn. Ili eble mortigos 100. Ili eble mortigos 200 virojn, virinojn kaj infanojn. Kaj tio ŝokus la mondon. La mondo leviĝos kaj diros, 'Kio okazas?'
Li verkis libron kiun oni jam tradukis en almenaŭ 30 lingvoj: "The Gift of Anger: And Other Lessons From My Grandfather Mahatma Gandhi" (La donaco de kolero kaj aliaj lecionoj de mia avo Mahatmo Gandhi).
Ekstera ligilo
(en) Gandhi Worldwide Education Institute
Romano de la Rozo
La Romano de la Rozo (france: Le Roman de la Rose) estas grava kaj influhava mezepoka franca eposo, verkita de du homoj kaj tiel respegulante du mondrigardojn. La eposo konsistas el du partoj, paraj rimoj, oksilabaj vicoj. La verkaĵo aperigas la duoblan homidealon de la franca feŭdismo de la 13-a jarcento.
La eposo okazas en sonĝo. La unuan parton (4058 vicojn) verkis Guillaume de Lorris ĉ. en 1230, la duan parton (17.724 vicojn) verkis ĉ. 45 jarojn poste Jean de Meun. En la unua parto aperas ideala, spirita amo de nobelo, karakterizas ĝin la esperoj, deziroj, sonĝoj. La kavaliro dum la sonĝo ellitiĝas kaj forlasas la urbon por trovi amon.
La ĉefrolanto deŝiras la rozon kaj en tiu momento vekiĝas. „Purpura Rozo, vi iĝis mia, mi vekiĝis, eĉ la suno leviĝas.”
Traduko de Chaucer
The Romaunt of the Rose (nome la Romaunt) estas parta traduko en meza angla de la franca alegoria poemo, nome Roman de la Rose (la Roman). Origine konsiderita verko de Chaucer, la Romaunt inspiris polemikon inter fakuloj de la 19a jarcento kiam oni trovis partojn de la teksto kiel diferencaj laŭ stilo el la aliaj verkoj de Chaucer. Oni trovis ankaŭ, ke la teksto enhavas tri diferencajn fragmentojn de traduko. Kune, la fragmentoj — A, B, kaj C - havigas tradukon de proksimume unu triono de Le Roman.
Estas malmulta dubo, ke Chaucer ja tradukis Le Roman de la Rose sub la titolo The Romaunt of the Rose: en The Legend of Good Women (La legendo de la bonaj virinoj), la rakontanto, Chaucer, deklaras tion. La demando estas ĉu la survivinta teksto estas la sama kiun Chaucer verkis. La aŭtoreca demando estis temo de esplorado kaj polemiko. Tiel la diskuto pri la Romaunt aliris al lingvistiko pli ol al literatura analizo.
Greka kuirarto
Historio
Greka kuirarto havas longan tradicion de proksimume 4000 jaroj kaj estas parto de la historio kaj la kulturo de Grekio. Ĝiaj gustoj ŝanĝiĝas kun la sezono kaj geografio. Greka kuirarto, historie antaŭulo de okcidenta kuirarto, disvastigis sian gastronomian influon, per antikva Romo, tra Eŭropo kaj aliaj regionoj. Ĝi havas influojn de la diversaj kuirartoj de popoloj kun kiuj la grekoj interagis laŭlonge de la jarcentoj, kiel montras pluraj specoj de dolĉaĵoj kaj kuiritaj manĝaĵoj.
Malnova greka kuirarto estis karakterizita de ĝia ŝparemo kaj estis fondita sur la "Mediteranea triopo": tritiko, olivoleo kaj vino, kun viando malofte manĝita kaj fiŝoj pli ofte. Ĉi tiu tendenco en greka dieto daŭris en romiaj kaj otomanaj tempoj kaj ŝanĝiĝis nur sufiĉe lastatempe kiam teknologia progreso igis pli disponeblan viandon. Vino kaj olivoleo ĉiam estis centra parto de ĝi kaj la disvastiĝo de vinberoj kaj olivarboj en Mediteraneo kaj pli malproksime rilatas kun greka koloniigo.
Bizanca kuirarto estis simila al la klasika kuirarto, kun aldono de novaj ingrediencoj, kiaj kaviaro, muskato kaj bazilio. Citronoj, nepraj en greka kuirarto kaj enkondukitaj en la dua jarcento, estis uzitaj kurace antaŭ ol esti enmetitaj en la dieto. Fiŝoj daŭre estis integra parto de la dieto por marbordaj loĝantoj. Kuirarta konsilo estis influita de la teorio de humuroj, unue prezentita de la malnova greka doktoro Galeno de Pergamo. Bizanca kuirarto profitis el la pozicio de Konstantinopolo kiel tutmonda centro de la spica komerco.
23734 Kimgyehyun
23734 Kimgyehyun estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Kim Gye Hyun, kiu gajnis la duan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2007 pro sia projekto en teamo pri materiala kaj biologia inĝenierarto. Li estis lernanto ĉe la Internacia Lernejo de Tjanĝino (Ĉinio).
Batalo de la arbaro Hürtgen
La Batalo de la arbaro Hürtgen (en angla: Battle of Hürtgen Forest, en germana: Schlacht im Hürtgenwald) estis serio de akraj bataloj okazintaj de la 19a de septembro al la 16a de decembro 1944 inter usonaj kaj germanaj fortoj en la Okcidenta Fronto dum la Dua Mondmilito en la arbaro Hürtgen, areo de 140 km² ĉirkaŭ 5 km oriente de la Belgi–Germana landlimo. Ĝi estis la plej longa batalo sur teritorio de Germanio dum la milito, kaj estas la plej longa aparta batalo kiun la Usona Armeo iam luktis.
La dekomenca celo de la usonaj komandantoj estis ĉirkaŭi la germanajn fortojn en la areo por eviti ke ili plifortigu la frontoliniojn pli norden en la Batalo de Akeno, kie la usonaj fortoj estis luktantaj kontraŭ la reto de fortifikitaj industriaj urboj kaj vilaĝoj de la Sigfrida Linio kie estis disigitaj fortikaĵetoj, tankokaptiloj kaj minkampoj. Duaranga celo povis esti alflankigi la frontolinion. La dekomencaj usonaj taktikaj celoj estis konkeri Schmidt kaj purigi la vojon al Monschau. En dua fazo la Aliancanoj volis avanci al la rivero Rur kiel parto de la Operaco Reĝino.
Generalfeldmarschall Walter Model klopodis haltigi la Aliancanojn kaj ili faris tion, sed malpli ol ĉe la Batalo de Arnhemo. Tamen ili okazigis gravajn perdojn al Aliancanoj profite de la fortifikaro kiun la germanoj nomis Westwall, kaj la Aliacanoj la Sigfrida Linio. La Batalo de la arbaro Hürtgen kostis al la Usona Unua Armeo almenaŭ 33 000 mortintojn aŭ vunditojn, inkludinte kaj batalajn kaj nebatalajn perdojn, kun supra ĉirkaŭkalkulo de 55 000; la germanaj perdoj estis 28 000. La urbo de Akeno norde finfine falis la 22an de oktobro je alta kosto por la Usona Naŭa Armeo, sed ili malsukcesis trapasi la riveron Rur aŭ elpreni kontrolon de ties akvobaraĵoj el la germanoj. La batalo estis tiom kosta ke ĝi estis priskribita kiel Aliancana "malvenko de unua amplekso," kun specifa agnosko de Model.
La germanoj akre defendis la areon ĉar ĝi utilis kiel dekomenca areo por la ofensivo Unternehmen: Wacht am Rhein de vintro 1944 (poste konata kiel Batalo de Ardenoj), kaj ĉar la montoj permesis la aliron al la ĉefa Rur-a akvobaraĵo (Rurstausee). La Aliancanoj malsukcesis konkeri la areon post kelkaj malvenkoj kaj la germanoj sukcese tenis la regionon ĝis ili lanĉis sian lastan ofensivon en la Ardenoj. Tiu estis lanĉita la 16an de decembro kio finis per la Hürtgen offensive. La Batalo de Ardenoj atingis disvastigitan atenton de la gazetaro kaj de la publiko, kio lasis la batalon de la arbaro Hürtgen malpli memorita.
La proksimuma kosto de la Sigfridlinia Kampanjo por la usona soldataro estis de ĉirkaŭ 140 000 personoj.
829
En la jaro 829 post Kristo okazis, interalie:
Katedralo Sankta Savao
La Katedralo de Sankta Savao (serbe: Храм Светог Саве aŭ Hram Svetog Save) en Beogrado, Serbio estas la ortodoksa preĝejo plej granda en Eŭropo kaj unu el la plej grandaj de la mondo. Ĝi estas konsekrita al Sankta Savao, fondinto de la memstara Serba Ortodoksa Eklezio grava religiulo en la mezepoka historio de Serbio. Ĝi estas konstruita en la municipo Vračar, sur la loko kie supozeble estis cindrigita la korpo de la sanktulo en 1595 fare de la osmanidoj. La konstruado de la templo, kiu ekiĝis en 1935 kaj ankoraŭ ne finita, estas financata nur per libervolaj donacoj..
Porrogszentkirály
Porrogszentkirály [porogsentkirAj] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Csurgó. Szentkirály signifas sankta-reĝo.
Situo
Porrogszentkirály situas laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Kaposvár-Gyékényes. La lasta urbo kaj Csurgó troviĝas po 6 kilometrojn.
Historio
La loknomo estis menciita unuafoje en la 1330-aj jaroj.
En Porrogszentkirály migra poŝto servas.
Komunumoj pri Stefano la 1-a (Hungario) en Hungara reĝlando
Ili manifestis kunlaboradon en 1997 en Szentkirályszabadja.
Famuloj
En la iama Porrog mortis kantoro István Ballér.
Kartvelio
Kartvelio aŭ Kartvelujo (საქართველო, Georgien) estas lando en centra kaj okcidenta partoj de Kaŭkazio en la ekstrema sud-oriento de Eŭropo, ĉe la geografia limo inter Eŭropo kaj Azio, historia heredanto de antikvaj ŝtatoj Iberio (aŭ Kartli) kaj Kolĥido (Kolĥeti), kaj hejmo de kartveloj. Okcidente ĝin limas la Nigra Maro, norde Rusio, sude Turkio kaj Armenio kaj sudoriente Azerbajĝano. La ĉefurbo kaj la plej granda urbo de la lando estas Tbiliso. Kartvelio kovras areon de 69 700 km2 (26 911 sq mi2) kaj ĝia loĝantaro estas preskaŭ 3.72 miliono da homoj laŭ la pritakso de 2016. Kartvelio estas unitara, parlamenta respubliko kies registaro estas elektita tra reprezenta demokratio.
Dum la klasika periodo, en la moderna teritorio de Kartvelio formiĝis sendependaj reĝlandoj de Kolĥido kaj Iberio. Kartveloj oficiale adoptis Kristanismon komence de la 4-a jarcento kiam la reĝo de Iberio deklaris ĝin oficiala ŝtata religio. Unuiĝita Kartvela Reĝlando atingis sian pinton de politika kaj kultur-ekonomia potenco dum la regado de Davido la 4-a (konata kiel La Konstruanto) kaj Reĝino Tamara ekde la 12-a ĝis la frua 13-a jarcentoj. Post tio, la reĝlando subiĝis al hegemonio de novaperintaj regionaj invadistoj, nome la mongoloj, la otomanoj kaj la persoj kaj dissolviĝis en diversaj kartvelaj reĝlandetoj kaj princlandoj. Eventuale, fine de la 18-a jarcento, la orientkartvela reĝlando de Kartl-Kaĥetio, serĉante protekton kontraŭ siaj islamaj malamikoj, formis aliancan traktaton kun Rusia Imperio ĉefe pro religiaj motivoj kiujn la kartvela reĝo konsideris avantaĝo por estontaj rilatoj, sed neglektante la kondiĉojn de la protekta traktato Rusio tute nuligis la kartvelan reĝan dinastion kaj rekte aneksis la landon en 1801; aneksado de la ceteraj okcidentkartvelaj reĝlandoj kaj princlandoj daŭris ĝis la mezo de la 19-a jarcento. Post la Rusia revolucio de 1917 Kartvelio regajnis sian sendependecon kaj establis demokratian respublikon sub socialdemokratiaj menŝevikoj en 1918. Malgraŭ la internacia agnosko de la novnaskita respubliko fare de la Ligo de Nacioj kaj mem Soveta Rusio, Kartvelio estis invadita de la Ruĝa Armeo en 1921 kaj aneksita al novdeklarita Sovetunio en 1922 kiel Kartvela Soveta Socialisma Respubliko ene de Transkaŭkaza Federacia Soveta Socialisma Respubliko.
Porsendependiĝa movado gvidis la landon al eventuala eliro kaj deklaro de regajno de sendependeco de Sovetunio en Aprilo 1991. Dum la sekva jardeko post la sendependiĝo, Kartvelio suferis de forta ekonomia krizo kaj intercivita milito inkluzive de militaj konfliktoj kun separatismaj etnaj minoritatoj en Abĥazio kaj Sud-Osetio kiujn sekvis severa etna purigado de kartveloj el ambaŭ provincoj. Post la paca Roza Revolucio en 2003, Kartvelio deklaris firman por-Okcidentan geopolitikan celon por ke la lando integriĝu en diversaj okcidentaj organizoj kiel NATO kaj Eŭropa Unio kaj ĝi enkondukis plurajn demokratiigajn reformojn por fortigi ŝtatajn instituciojn kaj eliri de la post-sovetia stagnado. La por-Okcidenta geopolitika orientiĝo de Kartvelio baldaŭ iĝis obstaklo por Rusio kaj rezultis je malboniĝo de rilatoj inter la du landoj kiu eventuale kulminis je rusa-kartvela milito en 2008.
Kartvelio membras en UNO, Konsilio de Eŭropo, GUAM, Unesko kaj aliaj internaciaj organizoj. Ĝi enhavas du mem-deklaritajn separatismajn regionojn - Abĥazion kaj Sud-Osetion kiuj ekhavis limigitan internacian agnoskon helpe de Rusio post la milito en 2008. Kartvelio kaj la absoluta plejmulto de la internacia komunumo konsideras la du regionojn kiel suverena parto de Kartvelio sub kontraŭleĝa milita okupado de Rusio.
Etimologio
La kartveloj sin nomas kartvelebi (ქართველები) kaj sian lingvon kartuli (ქართული). Tiuj ĉi terminoj devenas de la nomo de legenda pagana gvidanto Kartlos, pri kiu oni diras „patro“ de la kartveloj. La eksterlanda nomumado Georgia, uzata de la plimulto de la lingvoj, evidente venas de la persa گرجی Gurji, tra la araba Jurj. Pro la influo de la prononcado de prefikso el la greka geōrg- (γεωργ), la mondo supozas ke tio rilatiĝas al Sankta Georgo (sankta landpatrono) aŭ kun la greka γεωργία (geōrgía, kultivi).
En la antikveco la loĝantoj de la orienta regiono de Kartvelio estis nomataj iberoj, pro la kaŭkazia reĝlando Iberio, la koloniigita marbordo de la grekoj estis la fama Kolĥido en la okcidento de Kartvelio.
Gorj, la vorto en la persa lingvo por nomi la kartvelojn, ankaŭ estas radiko por la turka Gürcü kaj la rusa Грузин ("Gruzin"). La landnomo estas Gorjestan en la persa, Gürcistan en la turka kaj Gruzia (Грузия) en la rusa. En la hebrea nomiĝis la lando pasinte Gruzja (גרוזיה), sed post oficiala peto de la ŝtato de Kartvelio al Israelo kiu sekvis la militon kun Rusio en 2008 la nomo ŝanĝiĝis al georgja (גאורגיה). La persa nomo eble rilatiĝas al la lupo (gorg), de la antikva kulto de la praaj kaŭkazoj, tial Gorjestan, ‘la tero de la lupoj’. La denominadoj en la armena lingvo por 'kartvelo' kaj 'Kartvelio', respektive Vir kaj Virq venas de Iberio kun perdo de la komenca i- kaj anstataŭo de la w aŭ v de la b de Iberio.
Geoekologio
La geoekologio estas mediscienco kaj apartenas al la tersciencoj. Centre de la geoekologio staras la observado de naturaj medisistemoj kaj ties influiĝoj per la homo.
Jean-Baptiste Colbert
Jean-Baptiste COLBERT, en esperanto Johan-Baptisto Kolberto (naskiĝis la 29-an de aŭgusto 1619 – mortis la 6-an de septembro 1683) estis la ministro pri financoj de Francio ekde 1665 ĝis 1683, dum la reĝado de Ludoviko la 14-a. Li restis fama pro la plibonigo de la francaj manufakturoj, kaj pli ĝenerale ĉar li savis la francan ekonomion el probabla bankroto. Sed malgraŭ la penoj de Colbert, Francio kaj la Francoj fakte fariĝis pli malriĉaj, pro la ekscesa lukso de la reĝa kortego kaj pro la multaj militoj, kiuj okazis dum tiu periodo.El inter la komercaj iniciatoj de Colbert, oni povas mencii la ekimportadon de vitro el Venecio kaj de teksaĵoj el Flandrio. Li ankaŭ fondis manufakturon de tapetoj en Beauvais, kaj estas rigardita kiel la kreinto de la franca komerca ŝiparo. La reformoj de Colbert favoris la aperon de merkantilismo, alinomita « kolbertismo » (colbertisme) en Francio kiel omaĝo al Colbert.
Asocio laŭ leĝo de 1901
En juro pri asocioj en Francio, asocio laŭ leĝo de 1901 (franclingve association loi de 1901) estas, en Francio kaj en multaj landoj antaŭe koloniitaj de Francio, neprofitcela organizaĵo, kiu funkcias sub la leĝo de la farita de Waldeck-Rousseau (malnova ministro pri enlandaj aferoj, tiam prezidanto de la Konsilio) kaj per dekreto la. Tiuj dispozicioj ne aplikiĝas al asocioj, kies sidejo estas en la departementoj Bas-Rhin, Haut-Rhin kaj Moselle, kie ili funkcias laŭ la loka juro en Alzaco kaj Moselle.
Geoekologio
Kaj medisciencistoj kaj fizikaj geografoj nomas sin geoekologoj. Ambaŭ grupoj uzas la nocion geoekologio, sed kun rimarkeble diversa akcentado.
En Germanio la geoekologio kiel fako (studadplano, germanlingve: Studiengang) sekvas la medisciencan interpretadon de geoekologio.
Kartvelio
Prahistorio
La teritorio de nuntempa Kartvelio estis loĝata de Homo erectus ekde Paleolitiko. La prakartvelaj triboj unue aperas en skribita historio en la 12-a jarcento a.K.
Ĝis nun la plej fruaj spuroj de vino en la mondo estis trovitaj en Kartvelio kie oni malkovris 8000 jaraĝajn argilajn vinujojn. Arkeologiaj eltrovaĵoj kaj skribitaj referencoj en antikvaj fontoj ankaŭ montras ekziston de fruaj politikaj kaj ŝtataj formiĝoj karakterizitaj de altnivela metalurgio kaj orfaradaj teknikoj kiuj datiĝas de pli frue ol la 7-a jarcento a.K. Arkeologiaj spuroj de Ŝulaveri-Ŝomu kulturo indikas pri komenco de frua metalurgio en centra Kaŭkazio (inkluzive de la nuntempaj teritorioj de Kartvelio, Armenio kaj Azerbajĝano).
Antikva Epoko
Dum la klasika periodo formiĝis kelkaj fruaj kartvelaj ŝtatoj el kiuj la plej ĉefaj estis Kolĥido en la okcidento kaj Iberio en la oriento. Nur en la 4-a jarcento a.K. estis formita la unua unuiĝita kartvela reĝlando sub la reĝo Parnavaz - la unua ekzemplo de organizita ŝtata formiĝo sub unu reĝo kaj aristorkatia hierarĥio.
Laŭ la greka mitologio, en Kolĥido troviĝis la legenda Ora Ŝaffelo al kies ekposedo strebis Jazono kaj la Argonaŭtoj en la epika rakonto de Apolono de Rodo - Argonaŭtiko. La enhavigon de la Ora Ŝaffelo en la miton probable influis la loka kartvela metodo uzi ŝaffelojn por depreni orpolvon de riveroj. Konata al la lokanoj kiel la reĝlando de Egrisi (aŭ Laziko), Kolĥido ankaŭ plurfoje estis severa batalkampo inter la Bizanca kaj Sasanida imperioj.
Post mallonga konkero fare de la Romia Respubliko de Kartvelio en 66 a.K., la teritorio iĝis ĉefa objektivo de onta 700 jarlonga romia-persia geopolitika konkurado kaj batalado.
Ekde la unuaj jarcentoj p.K. la kultoj de Mitraismo, pagana kredo, kaj Zaratuŝtrismo estis vaste aplikataj en Kartvelio. En ĉirkaŭ 337 p.K. la persdevena reĝo Mirian la 3-a de Iberio deklaris Kristanismon kiel la oficiala ŝtata religio, do instigante la evoluon de literaturo, arto kaj eventuale ludante gravan rolon dum sekvaj jarcentoj en la procezo de formiĝo de la unuiĝita kartvela nacio. La akcepto de Kristanismo en Iberio kaŭzis malrapidan sed eventualan dekadencon de Zaratuŝtrismo, kiu ĝis la 5-a jarcento p.K. ŝajnis daŭre esti la dua ĉefa religio en Iberio (orienta Kartvelio). Ĝis la 7-a jarcento, la teritorio de la kartvelaj reĝlandoj restis daŭra porinflua batalkampo inter la romianoj kaj la sasanidoj.
Mezepoko ĝis la Frua Moderna Epoko
Du kartvelaj reĝlandoj de la antikveco, Iberio en la oriento kaj Kolĥido en la okcidento de la lando, estis inter la unuaj ŝtatetoj de la regiono kiuj oficiale adoptis Kristanismon (en la 4-a kaj 6-a jarcentoj, respektive). Egrisi (postnomigo de Kolĥido) ofte vidis batalojn inter du malamikaj imperioj Persio kaj Bizancio, kiuj konstante pretendis konkeri Kartvelion por ekhavi geopolitikan avantaĝon super unu la alia.
Rezulte, tiuj ĉi reĝlandoj estis disigitaj en kelkaj feŭdaj regionoj dum la frua Mezepoko. Tio facilis la arabojn konkeri Kartvelion en la 7-a jarcento. Malgraŭ la invado de Tbiliso de la araboj en 654 p.K. Iberio (Kartli) tenis sian aŭtonomian sendependecon sub arabaj regantoj.
Komence de la 11-a jarcento, la ribelaj regionoj estis liberigataj kaj kunigitaj al la reĝlando Kartvelio. La Kartvela Reĝlando atingis sian pinton de potenco en la 12-a kaj 13-a jarcentoj. Ekiĝante la 12-a jarcento, la dominado de Kartvelio etendiĝis sur la plejparto de suda Kaŭkazio, inkluzive de nordorientaj regionoj kaj preskaŭ la tuta norda marbordo de tio kio hodiaŭ estas Turkio. Tiu ĉi periodo de la historio de Kartvelio dum la regado de David' la 4-a (kromnomigita kiel David' la Konstruanta, r. 1089-1125) kaj sia pranepino Tamar (r. 1184-1213) estas tradicie konata kiel la Ora Epoko de Kartvelio aŭ Kartvela Renesanco. Tiu ĉi frua kartvela renesanco kiu antaŭdatiĝas sian okcidenteŭropan analogon, estis karakterizata de rimarkeblaj militaj venkoj, teritoria ekspansio kaj kultura progreso en arkitekturo, literaturo, scienco kaj filozofio. La Ora Epoko de Kartvelio lasis heredaĵon de belaj katedraloj, romantika literaturo kaj la epika poemo  La Kavaliro en Panterfelo  kiu estas konsiderata kiel la nacia eposo kaj la plej grava literatura verko de Kartvelio.
Davido subpremis interkverelantajn feŭdajn princojn kaj maksimume centrigis sian potencon por pli facile kaj efektive kontraŭstari eksterajn minacojn. En 1121 li venkis kontraŭ kelkoble pli larĝa koalicia Turka armeo en la Batalo de Didgori (tradicie konata kiel la Venko Mirakla) kaj en 1122 li liberigis Tbilison de la araboj kiuj regis la urbon dum kvar jarcentoj. Je la pinto de sia potenco, geopolitika influo de la reĝlando etendiĝis de la nordorientaj bordoj de la Nigra Maro ĝis la nordaj provincoj de Persio kaj samtempe akirante religivalorajn posedaĵojn en Grekio kaj la Sankta Lando.
La 29-jara regado de Tamar, la unua ina estro de la lando, estas konsiderata kiel la plej sukcesa kaj prospera periodo de la mezepoka historio de Kartvelio. Tamar ricevis titolon de  la reĝo de reĝoj  (mephet mephe). Ŝi sukcesis je subigo de kontraŭuloj kaj ekis energian eksteran politikon koincide de malfortiĝo de la ĉefaj malamikaj potencoj de la selĝukoj kaj Bizanca Imperio. Subtenita de forta milita elito, Reĝino Tamar sukcesis plifortigi la atingojn de siaj prauloj kaj plivastigis malgrandan regionan imperion kiu dominis Kaŭkazion etendiĝante ĝis nuna Azerbajĝano, Armenio, orienta Turkio kaj ankaŭ partoj de norda Irano ĝis la kolapso pro la mongolaj invadoj du jardekojn post la morto de Tamar en 1213.
Tiu kartvela reĝlando estis tolerema al ĝiaj islamanaj kaj judaj subuloj, sed ĝi estis subigita de la islamecaj mongoloj en la 13-a jarcento. Konsekvence, la pluraj lokaj regantoj batalis por la sendependiĝo disde la centra kartvela registaro ĝis la tuta disiĝo de la Reĝlando en la 15-a jarcento. La najbaraj reĝlandoj profitis la situacion kaj ekde la 16-a jarcento la Persa Imperio kaj la Otomana subpremis la orienton kaj okcidenton de Kartvelio, respektive. La regantoj de tiuj ĉi regionoj, kiuj konservis parton de sia aŭtonomio, organizis plurfojajn ribeliĝojn. Sinsekvaj persaj kaj otomanaj invadoj malfortigis la reĝlandojn kaj la lokajn ribeliĝojn. Kiel rezulto de la militoj kontraŭ la islamaj ŝtatoj, la kartvela loĝantaro reduktiĝis al 250 000 personoj.
Protektorato kaj posta aneksado al la Rusia Imperio
En 1783 Rusio kaj la orient-kartvela reĝlando Kartl-Kaĥetio subskribis la Traktaton de Georgijevsk, laŭ kiu Kartl-Kaĥetio ricevis la protektadon de Rusio. Tamen, tio ne evitis la invadon kaj disrabon al Tbiliso fare de la persoj en 1795.
La 22-a de decembro 1800 la caro Paŭlo la 1-a (Rusio), profitante la peton de la kartvela reĝo Georgo la 12-a, subskribis la aneksadon de Kartl-Kakhetio al la Rusia Imperio. La aneksado estis proklamita la 18-a de januaro 1801.
Nur malgranda nombro de la kartvela nobelaro subigis sin antaŭ la Rusia Imperio, dume aliaj organizis plurfojajn kontraŭ-rusajn ribeliĝojn. En somero 1805 malgrandaj rusaj taĉmentoj ĉe la rivero Askerani kaj proksime de Zagam venkis la persan armeon kaj protektis Tbilison. En 1810, post mallonga milito, la okcidenta kartvela reĝlando (Imeretio estis aneksata de la caro Aleksandro la 1-a. La lasta imereta reĝo kaj lasta bagratida kartvelo Salomono la 2-a de Imeretio forpasis ekzilita 1815. De 1803 al 1878, kiel rezulto de multnombraj rusaj militoj kontraŭ Turkio kaj Irano, kelkaj teritorioj estis aneksataj al Kartvelio. Tiuj ĉi regionoj (Batumi, Artvin, Aĥalciĥo, Poti (kiu havas gravan grekan loĝantaron, kaj Abĥazio) nun reprezentas la plimulton de la kartvela teritorio.
La princlando Guria estis nuligita en 1828 kaj la princlando Samegrelo (Mingrelia) en 1857. La regiono Svaneti (Svania) estis popaŝe aneksata inter 1857 kaj 1859.
Deklaro de sendependeco
Post la Rusa revolucio de 1917, formiĝis Transkaŭkaza Federacia Demokratia Respubliko gvidata de kartvela social-demokrata politikisto Nikolaj (Karlo) Ĉĥeidze. La provizora federacia ŝtato konsistis el tri sudkaŭkaziaj nacioj: Kartvelio, Armenio kaj ĵuskreita Azerbajĝano. Pro la kriza situacio kaŭzita de la otomana milita minaco kontraŭ iamaj sudkaŭkaziaj teritorioj de la dissolviĝanta Rusia Imperio, Kartvelio deklaris sian sendependecon helpe de la Germana Imperio la 26-an de Majo 1918. La respublikon estris la Kartvela Social-Demokratia Partio (Menŝevikoj) gvidata de Noe Ĵordania. Post la unuaj tutnaciaj balotoj en 1919 la parlamento (la Nacia Konsilo) konsistis el 132 membroj kun la majoritato de social-demokratoj. La respubliko atingis de jure internacian agnoskon de la Ligo de Nacioj kaj de Soveta Rusio mem, sed tio ne helpis al ĝi fariĝi membro de la ĉimenciata internacia organizo kaj februare 1921 Kartvelio estis invadita de la rusa Ruĝa Armeo post okupado de Azerbajĝano kaj Armenio en Aprilo kaj Decembro 1920 respektive.
Kartvelio en Sovetunio
La kartveldevena radikalula revoluciulo Joseb Ĝugaŝvili estis elstarulo inter la rusiaj bolŝevikoj, kiuj atingis la regadon en la Rusia Imperio por la Revolucio de Oktobro en 1917. Ĝugaŝvili estis pli bone konata kiel Stalin (el la rusa сталь: ŝtalo). Stalin atingis la plej altan pozicion en la soveta ŝtato, sukcedante al Lenin kaj gvidante la destinon de Sovetio ĝis 1953.
Abĥazio ricevis ankoraŭ antaŭ Sud-Osetio la statuson de Sovetunia respubliko, sed Stalin deklaris ĝin memstaran sovetian respublikon en 1931 kaj tiel subigita al la kartvela uniorespubliko.
De 1941 ĝis 1945, dum la Dua mondmilito, ĉirkaŭ 700 000 kartveloj batalis kiel soldatoj de la Ruĝa Armeo kontraŭ la nazia Germanio kaj preskaŭ 350 000 el ili forpasis en la batalkampo de la orienta fronto. Aliaj estis enmetitaj en la Germana Armeo, kiel tiuj de la Kartvela ribelo de Teselo.
Dum tiu ĉi periodo, la popoloj de Inguŝio, karaĉajoj, ĉeĉenoj kaj la balkarioj de la norda Kaŭkazio estis deportitaj al Siberio pro supozita kunlaborado kun la nazioj. Kun siaj respektivaj respublikoj nuligitaj, la SSR Kartvelio havis dum mallonga tempo tiujn teritoriojn ĝis 1957.
Post disfalo de Sovetunio
Eduard Ŝevardnadze, la kartvelo kiu laboris kiel Ministro pri Eksteraj Rilatoj de Sovetio, estis unu el la aŭtoroj de la Perestrojko dum la 80-aj jaroj. Dum tiu ĉi periodo, Kartvelio disvolvigis plurpartian sistemon kiu ege akcelis la sendependiĝon. La lando havis la unuajn plurpartiajn elektadojn de Sovetio la 28-an de oktobro 1990. De novembro samjare ĝis marto 1991 unu el la gvidantoj de la Movado por nacia Liberiĝo, Zviad Gamsaĥurdja, estis la prezidanto de la Supera Konsilio de la Kartvela Respubliko.
La 9-an de aprilo 1991 surbaze de tutlanda referendumo Supera Soveto de Kartvelio akceptis "Akton pri Restaŭro de Ŝtata Sendependeco". En majaj prezidentaj elektoj 1991 venkis Zviad Gamsaĥurdja, sed pro la interna politika kaj milita kontraŭstaro li estis renversita (januaro 1992). Ŝtatregadon prenis Milita Konsilio, kiu baldaŭ transdonis ŝtatpotencon al novfondita Ŝtata Konsilio (prezidanto Eduard Ŝevardnadze).
Deklaro de sendependeco de Kartvelio kaŭzis pliakriĝon de politika situacio en aŭtonomaj subjektoj (kiuj laŭ la intenco de novaj kartveliaj regantoj devis perdi sian aŭtonomion), kion sekvis civilaj militoj kaj formiĝo de separatismaj reĝimoj en Abĥazio kaj Sud-Osetio, kiuj delonge iĝis fakte sendependaj ŝtatoj.
Post sendependiĝo de Montenegro per referendumo, reaktiviĝis la aspiroj de Abĥazio kaj Sud-Osetio ricevi agnoskon de internacia komunumo. Novembre 2006 okazis sud-osetia referendumo pri la demando, dum kiu la volo de la loĝantoj ne aliĝi al Kartvelio estis rekonfirmita. Kartvelio kaj pluraj aliaj landoj anticipe anoncis, ke la referendumo ne havas juran efikon.
Milito de Sud-Osetio en 2008
La post la bombado de kartvelaj vilaĝoj per sud-osetaj soldatoj (laŭ asertoj de la kartvela registaro) kartvela armeo ekis la operacon por restarigi la konstitucian ordon en Sud-Osetio. La milito komenciĝis en la ĉirkaŭoj de la sud-oseta administra urbo, per la Batalo de Cĥinvali. Poste tiu operaco transformiĝis al la milito inter Kartvelio unuflanke kaj la separatismaj pro-rusiaj respublikoj Sud-Osetio kaj Abĥazio kaj Rusio mem aliflanke.
Kartvelio estis milite venkita kaj post la batalo ĉe la valo Kodori, perdis la kontrolon super la Valo Kodori favore al Abĥazio.
Rezulte de la milito la registaro de Sud-Osetio restarigis kontrolon super la tuta teritorio de Sud-Osetio en la limoj de la Sud-Osetia Aŭtonoma Distrikto de sovetuniaj tempoj.
Agnoskado de la sendependiĝo de Abĥazio kaj Sud-Osetio
Rusio subskribis la 26-a de aŭgusto 2008 la dekretojn per kiuj ĝi agnoskis la sendependiĝon de Abĥazio kaj Sud-Osetio, tiuj respublikoj deklaris la sendependecon jam komence de la 1990a jardeko. Rusio profitis la invadon de Kartvelio en Sud-Osetion kiel ĉefa motivo por la agnoskado de tiuj du separatismaj aŭtonomaj respublikoj.
Tiuj ĉi agnoskoj ankoraŭ ne estis sekvitaj de aliaj ŝtatoj, escepte de Nikaragvo (2008) kaj Venezuelo (2009) (Belorusio deklaris sian pretemon sekvi la paŝojn de Rusio "post kelkaj tagoj"), cetere, ĝi ne havas la apogon de Unuiĝintaj Nacioj kaj ĝi estas malakceptata de la Eŭropa Unio, Usono kaj ĝiaj aliancitoj. Kelkaj internaciaj analizistoj vidas en tiu ĉi okazintaĵo respondon de la rusia registaro al la sendependeco de Kosovo en februaro 2008, grandparte subtenata de Usono kaj pluraj eŭropaj ŝtatoj.
Ryoichi Fukushige
Ryoichi Fukushige (福重 良一, n. ) estas japana futbalisto.
Kartvelio
Agnoskado de la sendependiĝo de Abĥazio kaj Sud-Osetio
En Kartvelio, la stratoj kaj ŝoseoj estis blokataj pro manifestiĝoj por la katvela landa unueco. Dume, en la sendependismaj respublikoj la loĝantaro surstratiĝis por la celebrado de la agnoskado de la sendependiĝo.
Demografio
La nuna kartvela loĝantaro estas 4 677 401 (estimaĵo en julio 2005), kie la kartveloj estis la plimulto kun ĉirkaŭ 83,8 %. La azeroj estis la 6,5 % de la loĝantaro, la armenoj 5,7 % (Vidu artikolon Armenoj en Kartvelio) kaj la rusoj 1,5 % (la plimulto de la rusoj forlasis la landon post la sendependeco de Kartvelio). La abĥazoj kaj la osetoj intencadis sendependiĝi de Kartvelio ekde la sendependiĝo de tiu ĉi lasta.
Ryoichi Fukushige
Li futbalis ĉe Kyoto Purple Sanga kaj Otsuka Pharmaceutical.
Kartvelio
Demografio
Aliaj du kartvelaj grupoj loĝas en Kartvelio: la svanoj kaj la mingreloj, kun pli malgranda nombro komunumo de la lazoj, kiuj multnombre loĝas en Turkio. Ili estas lingve malsamaj sed etne kaj kulture proksimaj al la kartveloj. En Kartvelio ankaŭ estas multnombraj grupoj kun malgrandaj komunumoj, inkluzive de grekoj, kurdoj, judoj, tataroj, turkoj kaj ukrainoj.
Harald la 1-a (Norvegio)
Harald Belhara (naskiĝis ĉirkaŭ la jaro 850, mortis ĉirkaŭ la jaro 932) estis memorata de mezepokaj historiistoj kiel la unua reĝo de Norvegio, kaj sekve ricevis la numerigon Harald la 1-a de Norvegio. Laŭ tradiciaj tekstoj kiuj cirkulis en Norvegio kaj Islando en la dekdua kaj dektria jarcentoj, li reĝis de ĉirkaŭ 872 ĝis 930. La plejparto de lia vivo restas malcerta, ĉar la plejparto de sagaoj pri li, kiuj estas la solaj dokumentaj fontoj pri lia vivo, kreiĝis nur du ĝis tri jarcentojn post lia morto. Malmultaj restaĵoj de iuj liaepokaj laŭdaj poemoj de skaldoj ŝajnas rilati al venkoj de Harald kontraŭ oponantoj en Norvegio. El liaj oponantoj en Norvegio, kiuj nomis lian regadon perforta, estis norvegaj nobeloj, bienistoj kaj vikingoj. Granda parto el ili ne volis humiliĝi kaj por konservi sian liberecon ili fuĝis al la tiam nove trovita insulo Islando nordokcidente en la Atlantika Oceano. Tial, laŭ la legendo, Harald Belhara nerekte kaŭzis la konstantan homan loĝiĝon de Islando.