cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lepospondyli
Lepospondyli aŭ Lepospondiloj estas diversa taksono de paleozoikaj tetrapodoj (kvar-membraj vertebruloj). Ĝi, kun ties supozata frata klado Lissamphibia, kaj Amphibia mem, estas la unuarangaj taksonoj kiuj formas la vertebrulan grupon de Batrachomorpha. Kun la escepto de unu malfrue survivanta lepospondilo el Malfrua Permio de Maroko (nome Diplocaulus minumus), lepospondiloj vivis el Frua Karbonio (Misisipio) al Frua Permio kaj estis geografie limigitaj al tio kio estas nune Eŭropo kaj Nordameriko. Kvin ĉefaj grupoj de lepospondiloj estas nune konataj: nome Adelospondyli; Aistopoda; Lysorophia; Microsauria; kaj Nectridea. Lepospondiloj havas diversan gamon de korpoformoj kaj inkludas speciojn kun formoj tritur-, angil-, serpent-, aŭ lacert-ecaj. Variaj specioj estis akvoloĝantaj, duon-akvoloĝantaj, aŭ surteremaj. Neniu estis granda (la plej granda genro, nome la diplovosta Diplocaulus, atingis unumetran longon, sed plej estis multe pli malgrandaj), kaj oni supozas ke ili vivis en specializitaj ekologiaj niĉoj ne uzataj de pli nombraj temnospondilaj amfibioj kiuj kunekzistis kun ili en Paleozoiko. Lepospondiloj estis nomigitaj en 1888 fare de Karl Alfred von Zittel, kiu stampis la nomon por inkludi kelkajn tetrapodojn el Paleozoiko, kiuj kunhavis kelkajn specifajn karakterojn en notokordo kaj dentoj.
Odesa-Port (stacidomo)
Odesa-Port (Одеса-Порт, Одесса порт, "Odesa-Haveno") estas varstacidomo en Odeso, la kvara plej granda urbo en Ukrainio. Ĝi priservas la Havenon de Odeso.
Schenkenzell
Schenkenzell estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Rottweil, en la Regiono Nigra Arbaro-Baar-Heuberg kaj en la distriktaro Freiburg de la federacia lando Baden-Virtembergo. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Gușoeni (komunumo, Vâlcea)
Gușoeni [Guŝoenj'] estas komunumo en la rumana distrikto Vâlcea. Ĝi konsistas el la vilaĝoj Burdălești, Dealu Mare, Gușoeni (la sidejo), Gușoianca, Măgureni kaj Spârleni.
Tra Pesceana pasas la nacia vojo DN67B inter Drăgășani (15 km oriente) kaj Târgu Cărbunești (nord-okcidente).
La ekonomio baziĝas sur bredado de bestoj, kultivado de vino kaj pomoj, minado de nafto kaj tergaso kaj komercado.
Blankagorĝa ĝangalmuŝkaptulo
Ĝi estas malgranda birdo bruna supre kun nigraj okuloj kaj beko. Estas helbrunaj nuancoj en flugiloj, olivecbrunaj en vizaĝo kaj kapo kaj ruĝecbrunaj en pugo kaj centra vosto. La plej klara distingilo estas la blanka gorĝo kio nomigas la specion kaj en Esperanto kaj en la latina scienca nomo kie albigularis signifas precize “kun blanka gorĝo”. La brusto estas bruna samkolore kiel la dorso kaj la ventro estas blankeca.
Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj montarbaroj. Ĝi estas minacata pro habitatoperdo. Arbarklarigado jam formortigis la specion en la insulo Guimaras kaj senarbarigo por kultivejoj, karboproduktado kaj elproduktado de ligno minacas la malmultajn restojn de la specio en Negros kaj Panajo. Foje la lignoproduktado estas kontraŭleĝa kiel ĉe Negros.
Tiu specio jam loĝas nur en la Nacia Parko Sampunong Bolo (0.5 km²) kaj du aliaj proponitaj naciaj parkoj en Panajo, unu el kiu enhavas la plej grandan parton de praarbaro en Okcidentaj Bisajoj. En Negros, oni ĵus konstatis populaciojn en la Natua Parko de Monto Kanlaon, kvankam la taŭga habitato restanta ene de la ‘protektita’ loko estas malgranda.
Selena Gomez
Selena Marie GOMEZ (naskiĝis en Grand Prairie) estas usona aktorino, amikino de Justin Bieber ekde 2011.
Biografio
Ŝi famiĝis pro la populara televida serio Wizards of Waverly Place, en kiu ŝi ludas la rolon de Alex Russo.
Laŭ la stato de 2023 ŝi vivas en la protektita urbeto Hidden Hills, iom pli ol 40 kilometrojn nordokcidente de la urbocentro de Los-Anĝeleso kaj de Holivudo, kun multaj same socie konataj najbaroj.
Löschemer Kapelle
La Löschemer Kapelle estas ĉirkaŭ 300 jaroj aĝa kulturmonumento, supre de Wasserliesch sur la monto Liescher Berg en alteco de 340 metrojn sur marnivelo. Ĝi estas kampara kapelo.
NGC 5647
NGC 5647 (aliaj indikoj — UGC 9329, MCG 2-37-17, ZWG 75.58, NPM1G +12.0393, PGC 51843) estas galaksio en konstelacio Bovisto.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Ĉarto de la Tero
La Ĉarto de la Tero estas deklaracio pri la bazaj etikaj principoj por tutmonda daŭripova evoluo. Ĝia definitiva versio publikiĝis en 2000.
Kreita per tutmonda konsultadprocezo kaj apogita fare de organizoj reprezentantaj milionojn da homoj, la Ĉarto inspiru "en ĉiuj homoj senton de tutmonda interligiteco kaj kunrespondeco por la bonfarto de la homgento, la pli granda komunumo de vivo, kaj ontaj generacioj." Ĝi alvokas la homaron por helpi krei mondskalan partnerecon ĉe kritika krucvojo en la homara historio. En la etika vizio de la Ĉarto de la Tero kernas, ke mediprotektado, homaj rajtoj, justa socia evoluo kaj paco estas temoj interdependaj kaj nedisigeblaj. La Ĉarto provas disponigi novan kadron por pensado pri kaj traktado de tiuj temoj.
Gvidprincipoj de la Ĉarto estas respekto kaj respondeco pri ĉia vivanto, ekologia integreco, sociala kaj ekonomia justeco, demokratio kaj kulturo de senperforto kaj paco.
16039 Zeglin
16039 Zeglin estas asteroido de la ekstera asteroida zono malkovrita la dum la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Ĉarto de la Tero
Historio
En la jaro 1987 la Monda Komisiono de UN pri Medio kaj Evoluo, konata kiel la "Brundtland-komisiono", en sia fina rezolucio proponis "novan Ĉarton" kun "novaj valoroj" por gvidi la transiron al "daŭripova evoluo".
Daŭripova evoluo fariĝis la gvida koncepto de la UN-Pintkunveno por Medio kaj Evoluo ("Tero-Pinto") 1992 en Rio-de-Ĵanejro. En la agad-programo "Agendo 21" tiu koncepto estis plie konkretigita.
16039 Zeglin
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Scott Bailey Zeglin, finalisto en 2003 de la scienca konkurso por lernantoj en lasta jaro de mezlernejo Intel Science Talent Search, pro lia projekto pri mikrobiologio. Li estis lernanto ĉe la Oak Ridge High School de Conroe (Teksaso, Usono).
Ĉarto de la Tero
Historio
Tamen, ne sukcesis interkonsenti en Rio pri komune akceptota Ĉarto de la Tero, kiu priskribu bazan etikan kadron por la diversaj taskoj kaj projektoj de la "Agendo 21". Spite al fortostreĉoj de la registaraj reprezentantoj kaj neregistaraj organizoj (NRO-oj) ekzistis ankoraŭ tro multe da enhavaj malakordoj por jam trovi interkonsenton pri komuna ĉarta teksto. Interalie grupoj el la t.n. evolulandoj ne taksis sin sufiĉe reprezentataj.
Post ĉi tiu komenca seniluziĝo, en 1994 venis novaj impulsoj de la "Konsilio de la Tero" (fondita de Maurice Strong, Generalsekretario de la Rio-Pintkunveno) en Kostariko kaj de la "Internacia Verda Kruco" (speco de "Ruĝa Kruco por la medio", iniciita de Miĥail Gorbaĉov en 1992). Kune ili engaĝiĝis por la antaŭenigi la ideon de Tero-Ĉarto kaj starigis tiucele la organizon Tero-Ĉarto-Iniciato. Subtenon ili siatempe ricevis ankaŭ de la nederlanda registaro.
En 1995 dum komuna renkontiĝo kun aliaj NRO-oj estis fondita en Hago komisiono por la Tero-Ĉarto kun la celo efektivigi en la venontaj jaroj mondskalan interkonsultadon por prezenti malneton por Tero-Ĉarto.
Vastskala diskutado en ĉiuj teranguloj estis iniciita. En marto 1997 ĉe la Rio+5-forumo, unua malneto de la Ĉarto de la Tero estas publikigita kiel “dokumento en progreso”. 1999 sekvis la dua tekst-malneto. Centoj da organizoj kaj grupoj kaj miloj da unuopuloj partoprenis en tiu ĉi procezo. Finfine, en marto 2000 dum renkontiĝo de la komisiono en la Unesko ĉefsidejo en Parizo oni enmetis la lastajn aldonaĵojn kaj la Ĉarto en sia definitiva versio publikiĝis. La oficiala lanĉo estis la 29an de junio 2000. En ceremonio en La Paco-Palaco en Hago partoprenis ankaŭ Beatrikso, Reĝino de Nederlando.
Komence oni alstrebis atingi adopton de la Tero-Ĉarto sur la sekva UN-Mondpinto en Johanesburgo 2002. Tamen, la Ĉarto kiel dokumento estis nek aprobita nek oficiale diskutita. Malgraŭ tio, dum pluraj okazoj kaj eventoj la Ĉarto povis esti prezentata, rolante inspirige dum la konferenca procezo en Johanesburgo. En aro da deklaroj ĝi estis pozitive menciita, ekzemple reprezentantoj de urboj kaj distriktoj el la tuta mondo alvokis, ke la mondo orientiĝu laŭ la valoroj kaj principoj de la Ĉarto de la Tero (t.n. " Johanesburga Voko ").
Obrechies
Obrechies estas franca komunumo lokita en la departemento Nord kaj en la regiono Nordo-Kaleza Markolo. Ĝi havis 255 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.
Ĉarto de la Tero
La 16 principoj
La dokumento estas dividita en 4 sekciojn (kolonoj) kun ensume 16 ĉefaj principoj (1-4 estas pli ĝeneralaj ol 5-16) enhavantaj ensume 61 apogajn principojn.
Obrechies
Geografio
Obrechies estas ĉirkaŭurbeto kaj parto de la aglomeraĵo de Maubeuge, kiu havas proksimume 120 000 loĝantojn kaj inkludas interalie la urbetojn Aulnoye-Aymeries, Haumont, Jeumont, Feignies, Rousies kaj Ferrière-la-Grande.
Ĉarto de la Tero
La 16 principoj
'' I. RESPEKTO KAJ PROTEKTO DE LA VIV-KOMUNUMO
Obrechies
Geografio
Ĝi troviĝas proksime al la landlimo kun Belgio. La teritorio de la komunumo etendiĝas sur 5,45 km².
Ĉarto de la Tero
La 16 principoj
1. Respekti la Teron kaj ĉian formon de vivo.
Obrechies
Vidindaĵoj
La loka preĝejo estis dediĉita al Sankta Marteno kaj konstruita en 1559. La sonorilturo, kiu konsistas el brikoj kaj ŝtonoj, datiĝas de 1737. Interne videblas bela ligna volbo kaj 18-a jarcenta konfesejo de la renesanca stilo, ambaŭ klasifikitaj kiel Monumentoj historiaj.
Sur la placo de la vilaĝo staras tilio, kiu estis plantita dum la franca revolucio de 1789.
Administrado
Obrechies apartenas al la kantono Maubeuge-Sud, kies ĉefurbo estas Maubeuge. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Avesnes-sur-Helpe, unu el la 6 arondismentoj de la departemento Nord.
Ĉarto de la Tero
La 16 principoj
2. Zorgi pri la viv-komunumo kun kompreno, kompato kaj amo.
3. Konstrui demokratiajn, justajn, partoprenigajn, daŭripovajn kaj pacajn sociojn.
'''II. EKOLOGIA INTEGRECO'''
5. Protekti kaj restarigi la integrecon de la ekologiaj sistemoj de la Tero, aparte la biologian diversecon kaj la naturajn procezojn kiuj certigas la daŭrigon de la vivo.
6. Malebligi ĉian damaĝon kaŭzitan al la medio kiel plej bona metodo konservi ĝin kaj apliki la principon de antaŭmalhelpo tie kie la konoj estas nesufiĉaj.
7. Adopti manierojn de produktado, de konsumado kaj de reproduktado kiuj konservas la regenerajn kapablojn de la Tero, la homrajtojn kaj la komunan bonfarton.
8. Progresigi la esploradon de la daŭripova ekologio kaj subteni la liberan interŝanĝon kaj larĝan aplikadon de la akiritaj konoj.
'''III. SOCIA KAJ EKONOMIA JUSTECO'''
9. Elradikigi la malriĉecon kiel etika, socia kaj media nepraĵo.
10. Certiĝi ke la ekonomiaj aktivecoj kaj institucioj ĉiunivele favorigu la homan disvolviĝon juste kaj daŭrive.
11. Certigi la rajtegalecon de la seksoj kaj la justecon inter ili kiel antaŭkondiĉon al daŭripova disvolvado kaj certigi la universalan aliron al la edukado, al la sanprizorgoj kaj al la ekonomiaj eblecoj.
12. Defendi la rajton de ĉiuj homaj estuloj, sen distingo, je natura kaj socia medio favoriganta la homan dignon, la korpan sanon kaj la spiritan bonfarton, aparte atentante la rajtojn de la indiĝenaj popoloj kaj de la malplimultoj.
'''IV. NEPERFORTA DEMOKRATIO KAJ PACO'''
Campeche (komunumo)
La ĉefurbo de la komunumo estas San Francisco de Campeche, kiu samtempe estas la ĉefurbo de la provinco Campeche. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 04002.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 238850 loĝantojn. El tiuj estis 115531 viroj kaj 123319 virinoj. La komunumo havas surfacon de 3410,64 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 75 metroj super la marnivelo.
Sociogeografio
En la jaro 1995 en la komunumo vivis 182086 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 14530 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 7,98 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon. La plej multaj el ili parolas la jukatanan majaan lingvon (memnomigo: Màaya t'àan (Mayathan).
Quiévelon
Quiévelon estas franca komunumo lokita en la departemento Nord kaj en la regiono Nordo-Kaleza Markolo. Ĝi havis 164 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.
Geografio
Quiévelon estas ĉirkaŭurbeto kaj parto de la aglomeraĵo de Maubeuge, kiu havas proksimume 120 000 loĝantojn kaj inkludas interalie la urbetojn Aulnoye-Aymeries, Haumont, Jeumont, Feignies, Rousies kaj Ferrière-la-Grande.
Ĝi troviĝas proksime al la landlimo kun Belgio. La teritorio de la komunumo etendiĝas sur 4,35 km².
Vidindaĵoj
La plej fama loko de la vilaĝo estas la tiel nomata "groto de Quiévelon", en kiu videblas statuo de la Dipatrino Maria. Antaŭ la groto staras la loka mortmonumento.
Ĉarto de la Tero
La 16 principoj
14. Integri en la sistemon de edukado kaj de plua klerigado la konojn, valorojn kaj kompetentojn necesajn por daŭripova vivmaniero.
15. Trakti ĉiujn vivulojn kun respekto kaj konsidero.
16. Disvolvi kulturon de toleremo, de neperforto kaj de paco.
Vidu ankaŭ
Wiser.org
Daŭripovaj evoluigaj celoj de UN
Adeno
Adeno (عدن, latinliterigo laŭ DMG ʿAdan ) estas havena urbo en Jemeno. Ĝi situas borde de la samnoma Golfo de Adeno kaj inter la jaroj 1967 kaj 1990 estis ĉefurbo de la komunisma Demokratia Popola Respubliko Jemeno. La 1-an de januaro 2005 la urbo havis 550 744 loĝantojn. Adeno situas en la bovlo de eksa vulkana kratero.
Zlatníky (Opava)
Zlatníky (Slatnik, Złotniki) estas urba parto kaj katastra teritorio de statuta urbo Opava en Ĉeĥio. La vilaĝo troviĝas apud rojo Velká, proksimume 5 km okcidente de centro de Opava. En la jaro 2009 ĉi tie estis registritaj 97 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Adeno
Iam ĝi estis brita Kolonio Adeno.
Zlatníky (Opava)
Zlatníky situas en katastra teritorio Zlatníky u Opavy.
Adeno
Eksteraj ligiloj
Aparte de tiu signifo, adeno estas internacia grekdevena vortoradiko por glando, do organo produktanta sekrecion al interno kaj ekstero de organismo: La vortoradiko estas uzata ekzemple en la medicinaj terminoj adenito (genra nomo de ĉiuj glandaj inflamoj) kaj adenomo (glanda tumoro).
Trasadingen (stacidomo)
Trasadingen estas fervoja stacidomo en Trasadingen, Svislando.
Charles-Alexandre Lesueur
Charles Alexandre Lesueur (naskiĝis la 1-an de januaro 1778 en Le Havre, mortis la 12-an de decembro 1846 en Sainte-Adresse) estis franca naturalisto, artisto kaj esploristo.
En 1801 li veturis al Aŭstralio kiel artisto de la ekspedicio de Nicolas Baudin. Kun François Péron li zorgis pri la taskoj de la natura historio post la morto de la zoologo de la ekspedicio René Maugé. Kune ili kolektis ĉirkaŭ 100,000 zoologiajn specimenojn.
Inter 1815 kaj 1837 li loĝis en Usono. En 1833, li vizitis Vincennes (Indiano) kie li skizis la unuan konatan pentraĵon de Grouseland, la domego de William Henry Harrison. Tiu domego estas nune Nacia Historia Loko.
En la jaroj 1825–1837 Lesueur loĝis en New Harmony, Indiano, kie li plenigis librojn per la trovoj malkovritaj dum la utopia aventuro fondita de sia amiko William Maclure. Li pentris la ŝipon "Philanthropist", kiu alvenis plena el intelektuloj kiuj venis loĝi en la malgranda urbo New Harmony (nova harmonio), ĉe la rivero Wabash. Li faris veturojn kaj kaptis la homojn kaj la malgrandajn urbojn de la areo. Li estis en New Harmony kiam la princo Maksimiliano, Princo de Wied-Neuweid, Germanio, kaj artisto Karl Bodmer venis pasi kvin monatojn tie en 1832–1833. Princo Maksimiliano bone parolis pri Lesueur kaj ke li sendis konsiderindajn kolektojn al Francio (Elliott & Johansen, p. 6), Ja Lesueur sendis specimenojn de unikaj fiŝoj, animaloj kaj fosilioj, same kiel objektoj elfositaj el Indian Mounds en New Harmony reen al Francio, kie ili restas.
Lesueur revenis en Francion en 1837, nur post la mortoj de liaj amikoj Thomas Say kaj Joseph Barabino kaj la reveno de William MacClure al Filadelfio, akompane de multaj el siaj bonkvalitaj libroj. Li estis loĝanta dum 21 jaroj en Usono, sed pluis siajn studojn kaj agadojn en Francio, kie li pluis sian okupon de artisto-naturalisto kaj ekkatalogi sian etendan reserĉadon kaj artaron. Li ricevis la honoron de Chevalier de l’Ordre Royal de la Honora Legio pro siaj longaj jaroj de laboro en sciencoj (Elliott & Johansen, p. 7).
Marte de 1846 Lesueur iĝis zorgisto de la Muzeo de Natura Histotio de Havre. Post naŭ monatoj li mortiĝis subite (12an de Decembro 1846) kaj estis enterigita ĉe Le Havre. En la 1900-aj jaroj, lia verko estis finfine publikita de la Muzeo, totale per 60 libroj, inklude informojn pri lia zoologia, geologia, historia kaj arkeologia reserĉado, same kiel studojn pri lia vivo (Elliott & Johansen (Elliott & Johansen, p. 7).
Insularo Glénan
La insularo Glénan aŭ Glénan-insuloj (Îles des Glénan aŭ Archipel des Glénan, Inizi Glenan) estas insularo situanta ĉe la marbordo de Bretonio en Francio, en la Atlantika oceano. Ili situas en la sudo de la departemento Finistère, proksime al Concarneau kaj Fouesnant, kaj konsistas el naŭ ĉefaj insuloj: Saint-Nicolas, la Loc'h, Penfret, Cigogne, Drenec, Bananec, Brunec, Guiriden kaj Guéotec. Krome, ekzistas pli ol dekdu pli malgrandaj insuletoj kiel Quignénec, Brilimec aŭ Kastell Bargain. La Île aux Moutons ("ŝafa insulo"), duonvoje al la kontinento, estas konsiderata kiel parto de la insularo. Administre, la insuloj apartenas al la komunumo de Fouesnant.
La insularo Glénan estas hejmo de vellernejo de kiam ĝi estis fondita en 1947. Internacia plonĝadlernejo ankaŭ ĉeestas sur la insuloj.
La insuloj estas populara turisma loko, precipe kiel ekskurso por tiuj, kiuj ferias en la resto de Finistère. Kaj la ĉeesto de malprofunda marfundo kaj la havebleco de katamarano kun fenestroj en ĝia bazo multe kontribuis al tio. Estas malfacile tranokti sur la insuloj, ĉar ne ekzistas hotelo, kaj kampadi estas malpermesite. Unu aŭ du malgrandaj pensionoj ekzistas. La insuloj funkcias per kombinita elektrocentralo.
En la 18-a kaj frua 19-a jarcentoj, la insuloj de la insularo estis konataj de la britoj kiel la insuloj Penmarch, laŭ samnoma komunumo sur la kontinento.
Kazuki Someya
Li futbalis ĉe FC Gifu, Fagiano Okayama, Oita Trinita kaj Azul Claro Numazu.
Marmora kaverno (Krimeo)
La Marmora kaverno estas sufiĉe granda kaverno en Krimeo, populara turisma objekto. La kaverno troviĝas sur la malsupra ebenaĵo de la monto Ĉatirdago, 920 metrojn super la marnivelo. La loĝloko, plej proksima al la kaverno, estas la vilaĝo Mramorno (tra ĝi pasas la sola amase uzebla aŭtovojo, kondukanta al la kaverno).
La kaverno estis unue trovita en 1987. En la jaro 1988 post detala scienca pristudo de la kaverno oni komencis ekipi ĝin por la vizitantoj: estis aranĝitaj betonitaj padoj, apogiloj, lumiloj ktp. Ekde la jaro 1989 en la kaverno funkcias kelkaj turismaj itineroj. La longo de ĉiuj ekskursaj itineroj estas ĉirkaŭ 1,5 km. La suma longo de la pristudita parto de la kaverno estas ĉirkaŭ 2 km., la profundo — ĉirkaŭ 60 metroj.
En la kaverno troviĝas unu la plej grandaj ekipitaj kavernaj haloj de Eŭropo — la halo Perestrojka (ĝi longas pli ol 100 metrojn kaj altas ĉirkaŭ 28 metrojn). La kaverno estas opiniata unu el la plej belaj kavernoj de la mondo. Ekde la jaro 1992 ĝi apartenas al la Internacia Asocio de Ekipitaj Kavernoj.
Al la turisma komplekso «Marmora kaverno» apartenas ankaŭ proksime troviĝanta kaverno Eminebairĥosaro. Apud ambaŭ kavernoj troviĝas kelkaj kafejoj kaj ripozejoj. Vintre ĉi tie funkcias ski-vojo. Apud la kaverno oni regule organizas diversajn festivalojn kaj koncertojn (ankaŭ bardajn), kies apartaj koncertoj estas foje organizataj en la kaverno mem.
Ambrozio
Ambrozio  (ἀμβροσία, greka senmorteco) estas la manĝaĵo kaj sanktaĵo de la grekaj dioj kiel nutraĵo de iliaj ĉevaloj. Krom la nektaro, la grekaj dioj povas danki sian nemortecon al la ambrozio. Laŭ la legendo, kolomboj alportis por Zeus ambrozion, sed ankaŭ la dioŝatuloj ricevis ĝin kiel Tantalos kaj Aĥileo.
Izobutanamido
Izobutanamido aŭ amidoizobutano estas kemia kunmetaĵo apartenanta al la funkcia grupo de la amidoj kun kvar karbonatomoj. Ĝi estas blanka solidaĵo kun agrabla odoro, ankaŭ konata kiel izobuteramido aŭ amido de la izobuterata acido, uzata en kemiaj sintezoj kaj en la produktado de farmaciaĵoj kaj kosmetikaĵoj. Ĝi estas nesolvebla en akvo sed pli solvebla en la plejmulto el la organikaj solvantoj.
Civila religio
La termino civila religio estas politika koncepto uzata de pensuloj kiel Benjamin Franklin, George Washington kaj Jean-Jacques Rousseau, kaj ĵus rekuperita de la usona sociologo Robert Neelly Bellah, por determini la religian aspekton de la politika vivo de difinita kulturo.
La ĝeneva verkisto Jean-Jacques Rousseau uzis la terminon «civila religio», en la 8a ĉapitro de la Kvara Libro de sia verko Pri la socia kontrakto (1762), por kontraŭi la religiajn valorojn establitajn de la kristanismo al tiuj kiuj devus hegemonii en la civitanoj de ŝtato por ebligi la daŭrecon de la socia kontrakto, aplikitaj de la suvereno kaj garantioj de la socia kohero.
Tial la praktiko de tia religio permesos la personan kredon de la individuo, sed sen rezigni sian statuson de civitano, sed male elstarigante siajn devojn. Por tio, oni devas establi kelkajn dogmojn kiuj permesos tian ekvilibron: ​
Naciaj ekzemploj
En revolucia Francio, la unua respubliko, Robespierre provis krei civilan religion: li establis, per leĝaro en la Nacia Asembleo, la Nacian Eklezion kaj establis la kulton al la Supera Estaĵo. Ankaŭ memortagoj, ferioj kaj datoj dediĉitaj al politikaj kaj familiaj valoroj, estis fiksitaj kaj festitaj en gloraj ceremonioj.
En Usono, en 1941, la Usona Kongreso deklaris Dankfeston nacia festo. Ĉi tiu festo estas komuna al ĉiuj usonanoj: ĉiu laŭ sia maniero, protestanta, katolika, juda aŭ budhana, estas vokita danki sian Dion pro tio, ke li venigis lin aŭ liajn praulojn al la "Promesita Lando" - la lando de libereco kaj abundo.
En 1986, la Kongreso realigis leĝon difinantan la Tagon de Martin Luther King kiel oficialan Tagfesto, por honori la memoron pri Martin Luther King kaj la, kiujn li gvidis, kaj por doni al la afro-amerikana komunumo senton de partnereco. Hodiaŭ, Martin Luther King Tagfesto estas parto de la usona civila religio.
Tiuj, kiuj konsideras Israelon laika ŝtato, indikos, ke ĝi havas relative bonevoluintan civitanan religion, kiu inkluzivas Tagon de Sendependeco, Memortagon de Holokaŭsto-Martiroj kaj Herooj, kaj Memortagon por la viktimoj de la israela militistaro. Pro la manko de apartigo inter religio/eklezio kaj ŝtato en Israelo, judaj festoj ricevis ŝtatan karakteron kaj diversaj ŝtataj ceremonioj ricevis religian tonon.
Pécskai Újság
Pécskai Újság pecskai ujŝag (Gazeto de Pécska). Estis fondita en novembro 1930 de Ferenc Lelik kaj Márton Harsányi. Ĝi aperis trifoje semajne, sed en 1931 ĉesis, kaj nur en 1992 aperis denove monate sub redaktado de József Heinrich, romia katolika pastro.
Fotokopiado
Fotokopiado estas tiu procedo, en kiu oni produktas fotokopion pri originala teksto, desegno ktp. per fotokopiilo.
Ĝin antaŭis la malseka fotografia fotokopiado, la nuna seka, elektra metodo disvastiĝis ekde la 1950-aj jaroj.
La tri plej gravaj tiamaj metodoj, kiuj ne disvastiĝis:
Kserografia metodo
La hodiaŭaj fotokopiiloj uzas la kserografian metodon (el la greka: seka skribo), ellaborita de usona fizikisto Chester F. Cralson ajam en 1937. Oni surmarketigis la unuajn tiajn fotokopiilojn nur en 1950.
Ĝi baziĝas je efiko de la elektrostataj ŝargoj kaj termo. La fotokopiilo uzas selenotavolan aluminian cilindron. La lumo, kiu trairis la kopiendan paperon aŭ estis respegulita de ties surfaco, alvenas la selentavolon. La fotokopiilo ŝprucas negativ-ŝargan farberojn al la selono kaj bildo de la papero aperas sur la cilindro. La kopipapero preteriras la cilindron kaj la subpapera elektra ŝargo altiras la negarivajn farberojn de la inko kaj la bildo aperas sur la kopipapero. La maŝino varmigas abrupte la paperon kaj la inkeroj bakiĝas sur la paperon.
Per evoluo de la teknologio, la fotokopiiloj kapablis kopii dupaĝe, grandigi, malgrandigi bildojn. En la 1970-aj jaroj aperis koloraj fotokopiiloj.
Brunbrusta ĝangalmuŝkaptulo
La Brunbrusta ĝangalmuŝkaptulo (Rhinomyias brunneatus) estas specio de birdo de la familio de Muŝkaptuledoj.
Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj manglejoj. Ĝi estas minacata pro habitatoperdo kaj tiele la populacio estas nur de 2,500 al 10,000 individuoj kaj malpliiĝas, dum la teritorio ne etendas pli da 596,000 km2. Ĝi troviĝas ĉefe en sudorienta Ĉinio, kaj nur kiel vintra trapasanto kaj nereproduktulo en Malajzio, Singapuro, kaj Tajlando. Ununuran fojon estis vidata en Brunejo. Eble loĝas ankaŭ en Indonezio kaj orienta Malajzio, en la insuloj de Sumatro kaj Borneo. Ties statuso en la Andamanoj kaj Nikobaroj, Barato, estas necerta. Ĝi reproduktiĝas en densa subkreskaĵaro de arbaroj de bambuo aŭ malalta arbustaro en subtropikaj ĉiamverdaj arbaroj de larĝa folio inter 600 kaj 1,600 m kaj ne uzas porlignajn arbarojn aŭ homaj plantejoj.
San Fernando (Bonaero)
San Fernando estas urbego en Argentino en Provinco Bonaero. Ĝi apartenas al urbaro de Granda Bonaero.
Geografio
San Fernando situas norde de Bonaero ĉe riverdelto de Parano. Bonaero troviĝas 18, Quilmes 42, La Plata 79, Rosario 255, Mar del Plata 406, San Miguel de Tucumán 1059, Saltaurbo 1261 km.
Historio
Koloniigo de la regiono komenciĝis kune kun la dua kaj la permanenta fondo de Bomaero (1580). Dum tiu periodo la regiono estis konata kiel Costa de Monto Grande. En 1780 la paroko estis establita. La vilaĝo mem estis fondita en 1806 kiel Sankta Fernando de Buenos Aires. San Fernando urbiĝis en 1909. Ĝi estis rivera haveno kaj centro por bestobredado. Baldaŭe aperis ankaŭ la agrikulturo kaj industrio: laktaĵoj, fiŝoj, kaj fruktoj, mebloproduktado.
Klimato
San Fernando situas en subtropika klimato, kie jare pluvas po 1100 mm. La averaĝa temperaturo estas en januaro 26 °C, en julio kun 31 °C.
Ulten Valo
La Ulten-Valo (germane: Ultental aŭ Ulten, itale: Val d'Ultimo ) estas 40 km longa monta valo en la okcidenta parto de la provinco de Sudtirolo en norda Italio.
Ĝi troviĝas sude de Merano kaj estas la valo de la rivereto Falschauer, dekstra enflurivero de la Adiĝo. Ĝia orientiĝo estas de sudokcidento al nordoriento, paralela al la malalta parto de la valo Vinschgau. La valo finiĝas en la komunumo de Lana. Malgranda vojo gvidanta suden konektas la valon kun Proveis kaj la Non-Valo en la provinco Trento.
La municipo Ulten kovras la plejparton de la valo. La plej malalta parto de la valo estas en la municipo de St. Pankraz. La loĝantaro de la Ulten-valo estas plejparte germanlingvaj (pli ol 98% laŭ la censo de 2011). La plej alta parto de la valo estas parto de la Nacia Parko Stelvio.
Chupinguaia
Chupinguaia estas municipo en la brazila subŝtato Rondonio, kiu havis 8.301 loĝantojn en 2010.
Carmen (Campeche)
Carmen estas unu el la 11 komunumoj de la meksika subŝtato Campeche, kiu situas sur la duoninsulo Jukatano en la centro-orienta parto de Meksiko (ofte oni diras ke temas pri la suda parto de Meksiko, sed laŭ la latidudo, la komunumo situas je preskaŭ sama nivelo kiel la ĉefurbo de Meksiko.
La ĉefurbo de la komunumo estas Ciudad del Carmen. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 04003.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 199988 loĝantojn. El tiuj estis 99738 viroj kaj 100250 virinoj. La komunumo havas surfacon de 9720,09 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 43 metroj super la marnivelo.
Anthony D. Smith
Anthony David Stephen SMITH (23a de Septembro 1939 – 19a de Julio 2016) estis brita histori-sociologo kiu, je la tempo de sia morto, estis emerita profesoro pri naciismo kaj etneco en la London School of Economics. Li estas konsiderata unu el la fondintoj de interfaka kampo de naciismo-studoj.
Smith por unua fojo akiris sian gradigon en klasikaj studoj kaj filozofio en la Oksforda Universitato kaj sian magistrigon kaj doktorigon en sociologio en la London School of Economics, per disertacio titolita "The strike for the People's Charter in 1842". Li estis la unua prezidanto de la Association for the Study of Ethnicity and Nationalism (Asocio por la studo de etneco kaj naciismo).
Anthony D. Smith proponas sintezon de postmodernismaj kaj tradiciaj starpunktoj. Laŭ Smith, la antaŭkondiĉoj por la elformiĝo de nacio estas fiksita hejmlando (aktuala aŭ historia), alta grado de aŭtonomio, malamika ĉirkaŭaĵo, rememoroj de bataloj, sanktaj lokoj, lingvoj kaj skribsistemoj, apartaj kutimoj kaj pensado. Smith taksas, ke nacioj formiĝas per la inkluzivo de la tuta loĝantaro (kaj ne nur la elitoj), konstituado de juraj kaj politikaj institucioj, naciisma ideologio, internacia agnosko kaj fiksado de landlimoj. Estu notite ankaŭ, ke Smith uzas la terminon "etna naciismo" por neokcidentaj konceptoj de naciismo, kiujn li kontrastigas kun okcidentaj manieroj difini la nacion surbaze de ĝia geografia teritorio.
Ákos Birkás
Ákos Birkás [Akoŝ birkAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Birkás Ákos estas hungara pentristo, mezlerneja kaj altlerneja instruisto.
Ákos Birkás naskiĝis la  en Budapeŝto.
Biografio
Ákos Birkás akiris diplomon en Hungara Belarta Altlernejo en 1965. Lia ĉefinstruisto estis Géza Fónyi. Inter 1966 kaj 1984 li instruis en belarta mezlernejo. En 1986 li partoprenis en la Venecia Bienalo. Dum la someroj li instruis en Salcburgo (1990), Parizo (1992), Tenerifo (1993). En 1995 li ricevis stipendion. Inter 2003-2005 li instruis en la Hungara Belarta Universitato. En longa periodo li vivis en Budapeŝto, Francio kaj Berlino. Li ricevis 5 premiojn inter 1989-2017.
NGC 5648
NGC 5648 (aliaj indikoj — NGC 5649, IRAS14281+1414, UGC 9330, ZWG 75.59, MCG 2-37-19, KUG 1428+142, PGC 51840) estas galaksio en konstelacio Bovisto.
Ĉi tiu objekto estas en NGC-katalogo kelkfoje, kun indikoj NGC 5648, NGC 5649.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
12883 Gassler
12883 Gassler estas tre malgranda, tre hela asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la en la kadro de la kampanjo "LINEAR" elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras Alaina Miriam Gassler, finalistino de la Broadcom MASTERS 2019, konkurso pri matematiko kaj scienco por gestudentoj de meza lernejo, pro ŝia projekto pri elektra kaj mekanika inĝenierarto. Ŝi lernis ĉe la Avon Grove Charter School, West Grove, Pensilvanio.
Birthright Armenia
Birthright Armenia (Դեպի Հայք) estas volontula interŝanĝo-programo kiu proponas stipendiojn al la partoprenantoj por helpi Armenion en ĝia disvolvo. La kreado de Birthright Armenia okazis en 2003 kiel internacia neprofitcela organizaĵo. Ĝiaj celoj inkludas la plifortigon de la interrilatoj inter Armenio kaj la junaj reprezentantoj de la Armena diasporo. La partoprenantoj havas la ŝancon partopreni la vivon de la armenaj civitanoj. En 2011, la programo de Birthright Armenia havis 650 partoprenantojn el 30 landoj.
Postuloj de la organizaĵo
La postuloj de la organizaĵo estas:
Aliaj organizaĵoj
Tiu ĉi organizaĵo ne devus esti konfuzita kun la organizaĵo "Birthright Israel", kiu proponas kulturajn kaj edukajn interŝanĝojn, rilatajn al la judaj historio kaj kulturo, nek kun la organizaĵo "Irishway", kiu estas grupo kiu organizas vojaĝojn por la usonaj studentoj de irlanda deveno por doni al ili ŝancon studi en Irlando.
Kalvinana preĝejo (Balatonarács)
Historio
Laŭ dokumento la unua protestanta grupo fondiĝis ĉirkaŭ 1545. La unua protestanta kirko estis konstruita inter 1700-1702 (en tiu loko nun estas katolika kirko). Post duonjarcento sekvis la kontraŭreformacio, en 1754 ĝandarmoj volis forigi la kalvinanojn el la preĝejo, sed la protestantoj kontraŭstaris. Tamen post monatoj la okupo jam sukcesis fare de soldatoj kun ĉevaloj. La diservoj okazis poste en la proksimaj vilaĝoj. En Arács denove estis konstruita kalvinana kirko inter 1784-1786 (ankaŭ kalvinana lernejo konstruiĝis). La turo estis konstruita nur en 1921, dum la sentura periodo ligna sonorilostablo funkciis. En 2017 kalvinana infanĝardeno ekfunkciis.
Konstruaĵo
La preĝejo situas sola en korto, sed la pastra loĝejo estas tre proksime. La fasado estas simetria, meze la turo reliefas, kie la enirejo funkcias. La turopinto estas piramida. Malantaŭ la turo la navo etendiĝas, sed male la kutimojn ne laŭlonge, sed laŭlarĝe.
Henaa ĝangalmuŝkaptulo
La Henaa ĝangalmuŝkaptulo aŭ Henavosta muŝkaptulo (Rhinomyias colonus) estas specio de birdo de la familio de Muŝkaptuledoj. Ĝi estas endemia de Indonezio.
Temas pri birdo bruna supre kaj helgriza sube kun fortika beko kaj ruĝecbruna nuanco en vosto kaj de tie la nomo rilate la nuancon kiun faras la henao. La okuloj estas nigraj, grandaj kaj kontrastaj.
Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj. Ĝi estas minacata pro habitatoperdo.
(32461) 2000 SP93
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la far'de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Târnava
Târnava [tırnava] (hungare:Tirnáva) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Deva. En 1910 ĝi havis 529 loĝantojn (rumanoj); en 1992 232 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1484. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Hunyad vármegye). Administre ĝi apartenas al Brănişca.
Ionești (komunumo, Vâlcea)
Ionești [joneŝtj'] estas komunumo en la rumana distrikto Vâlcea. Ĝi konsistas el la vilaĝoj Bucșani, Dealu Mare. Delureni, Fișcălia, Fotești, Guguianca, Ionești (la sidejo), Marcea kaj Prodănești.
Ionești situas en la valo de la rivero Olt ĉe unu el ĝiaj baraĵlagoj, kiu nomiĝas laŭ la vilaĝo. Tra Ionești pasas la nacia vojo DN64 inter Râmnicu Vâlcea kaj Drăgășani kaj la fervojlinio Podu Olt – Piatra Olt, kun stacioj en Ionești, Bucșani kaj Fișcălia. Norde de Marcea la rivero Luncavăț enfluas en Olt-on.
Sándor Esterházy
ESTERHÁZY Sándor (esterha:zi) estis hungara jurakademia profesoro, juraŭtoro naskita en Koloĵvaro la 19-an de oktobro 1863 kaj mortinta en Budapeŝto la 28-an de septembro 1907.
Kariero
Sándor Esterházy instruis inter 1892 kaj 1907 jurfilozofion kaj kriminaljuron en Kassa. Li estis adepto de kristansocialismo, kritikis la pozitivistajn jurfilozofojn kaj iliajn politikajn konceptojn.
About Time
About Time (eo: Pri Tempo) estas nefikcia libro de sciencisto kaj verkisto de sciencfikcio Bal PHONDKE. La libro celas klarigi ideojn de tempo al legantoj en facila maniero sen uzi sciencan ĵargonon kaj matematikajn formulojn.
La libro klarigas malfacilajn ideojn, kiel "kio estas tempo?" kaj "kial kalendaroj estas tiom nesaĝaj?" per interparolo de du historiaj, fikciaj karakteroj: Vikramo kaj Vetalo. Vikramo estas saĝa reĝo kaj Vetalo estas scivolema spirito.
La libro dividas sin inter 53 ĉapitroj.
Pénzvilág
Pénzvilág (Financmondo) estis ekonomia laŭ ĝia subtitolo "tutlanda financa, komerca kaj fabrikindustria" fakrevuo en Nagyvárad aperinta de 1923. Ĝia ĉefredaktoro estis advokato Andor Böszörményi, kunlaboranto de Nagyváradi Estilap. Lin sekvis Ödön Váradi; respondecredaktis Dezső Klein. Ĝi titoloĝis en rumana, germana kaj hungara lingvoj (Revista Financiară – Rumänische Handels-, Industrie- und Finanzwelt). Inter 1927-30 ĝiaj materialoj aperis eksluzive hungare, sed de 1935 escepte de du numeroj en 1937 la hungarlingvaj artikoloj eliĝis. Ĝi ĉesis ?.
8317 Eŭrisako
8317 Eŭrisako estas troja asteroido de la "Greka Tendaro", tie estas orbitanta ĉe la punkto de Lagrange L4 de la sistemo Suno-Jupitero.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la nederlandaj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la observatorio de Leiden, sur fotografiaj platoj eksponitaj de la usona astronomo Tom Gehrels, per la Schmidt-teleskopo de la Observatorio de la Monto Palomar (Kantono San Diego, Usono), en la kadro de la Palomar–Leiden survey.
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la greko Eŭrisako, (greke: Ευρυσάκης, Eurisakes) filo de Ajakso la Granda kaj Tekmeso; fama pro lia grandega ŝildo.
Toshiya Shigenari
Toshiya Shigenari (重成 俊弥, n. ) estas japana futbalisto.
Nerila izobuterato
Nerila izobuterato aŭ C14H24O2 estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la esteroj de la izobuterata acido kaj nerila alkoholo, Nerila izobuterato estas senkolora likvaĵo uzata kiel gustigagento kaj odorigagento en la nutrondustrio kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun sulfata acido kiel katalizilo. Nerila izobuterato estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en alkoholo, duetila etero, kloroformo kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Nerila izobuterato reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj.
Asian Dub Fondation
Asian Dub Foundation (ADF) estas angla alternativa elektronika muzika grupo. Ĝi miksas Duobligon, Hiphopon, Dancehalon, Drumenbason, Regeon, Ĝangalon, Bhangraon kaj poprokon.
La grupo koncertas en malsamaj formoj: kiam ĝi estas anoncita kiel Asian Dub Foundation, ĝi estas la tuta grupo, sed se temas pri la Asian Dub Foundation Sound System, nur la DJ miksas kaj ludas la muzikon de aliaj artistoj, unu aŭ du MC-oj repante.
La anoj de la grupo administras la Asian Dub Foundation Education (ADFED) en Londono, kiu celas ebligi al ĉiuj produkti muzikon senpage per dek-monataj kursaroj. Filio estis kreita en Amsterdamo de iama lernanto.
Mentila antranilato
Mentila antranilato aŭ C17H25NO2 estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la esteroj de la antranilata acido kaj mentila alkoholo, senkolora aŭ flaveca solidaĵo uzata kiel sunprotekta agento kaj en la industrio pri kosmetikaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun sulfata acido kiel katalizilo. Mentila antranilato estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en alkoholo, duetila etero, kloroformo kaj plejmulto el la organikaj solvantoj.
Wilchingen-Hallau (stacidomo)
Wilchingen-Hallau estas fervoja stacidomo en Wilchingen, Svislando.
Cetacoj en kulturo
Antikva tempo
En Antikva Grekio, la baleno estas menciita por la unua fojo fare de Homero. Tie li estas referita kiel Ketos (Κητος, signifante marmonstro). Tio estas ankaŭ la origino de (Cetus), kiu signifas balenon. En la latina, la maskla baleno ankaŭ estas humure nomita Musculus. Tiu ĉi vorto signifas "muskola aŭ "forta" sed ankaŭ povas esti interpretita kiel "muso", kaj la romianoj elektis tiun epiteton specife por la baleno pro ĝia sarkasma duobla signifo. La balenoj de Norda Maro estis nomitaj "Physetér", kaj ĉi tiu vorto ĉefe referencas al la kaĉaloto (grandkapa baleno), kies scienca nomo estas Physeter macrocephalus ĝis nuntempe. Inter la antikvaj grekoj kaj romianoj, balenoj estas priskribitaj detale ĉefe en la verkaĵoj de Aristotelo, Plinio la Maljuna kaj Makrobio, kiuj ankaŭ rilatis al la nasko de la junaj idoj kaj ilia suĉado de la lakto de sia patrino. Plinio priskribis la kolumnon de vaporo kiun balenoj elsendas tra sia blovo, kaj Ambrosius eĉ asertis ke balenoj metas siajn idojn en la buŝon por protekti ilin. La antikvaj grekoj eĉ esprimis sian aprezon por delfenoj kaj balenoj nomante du apartajn konstelaciojn laŭ ili, baleno kaj delfeno.
La antikvaj grekoj raportis en siaj kompendioj ĉefe al delfenoj (dentaj balenoj) kaj ne al balenoj. Ili laŭdis la rapidecon de ilia naĝado, iliajn graciajn movojn en la akvo kaj sian inteligentecon. En greka mitologio, la delfeno estas prezentita kiel altruisma estaĵo kiu helpas homojn. Laŭ la rakontoj de mitologio, la dio Apolono aperis kiel delfeno kaj montris al la boatoj kiuj forlasis Kreton la vojon al Delfo. La dio Pozidono ofte estas montrita kune kun delfenoj. Ĉi-lasta eĉ uzis la servojn de delfeno por konvinki la belan Amfitrito konsenti pri siaj antaŭeniroj. Kiel signo de aprezo por ĝia servo, Pozidono metis ĝin en la ĉielon. La romia poeto Ovidio rakontas pri la kidnapo de Dionizo fare de piratoj, la dio sin fariĝis leono kaj la timigitaj piratoj saltis en la akvon kaj transformiĝis en delfenojn. La membroj de la Minoa civilizo eĉ konstruis templon por la delfenoj en Kreto. Ĉi tiu figuro de la delfeno, kiel ĝi estas prezentita en greka mitologio, estis ankaŭ reprezentita en la skribaĵoj de antikvaj grekaj poetoj kaj intelektuloj. Estas dirite ke delfenoj estis altiritaj al la muziko ludita en la boato de la poeto Ariono dum velado en la maro kaj eĉ savis lin post kiam li estis ĵetita en la akvon fare de rabistoj. La greka poeto Oppiano, same kiel Plinio la Maljuna el Romio, registris delfenojn helpantajn fiŝkaptistojn en ĉasado kaj kolektado de ilia kapto - fenomeno pri kiu en kelkaj partoj de la mondo oni povas atesti ĝis hodiaŭ.
Balenoj ŝajnas esti inspirintaj legendajn estaĵojn kiuj aperas en greka mitologio. Tiel, ekzemple, oni diras, ke Andromedo estis ĉenita al roko per terura mara monstro, kaj Perseo, la filo de Zeŭso kiu preterpasis, enamiĝis al ŝi, turnis la monstron en ŝtonblokon kaj geedziĝis kun ŝi. La Levjatano ankaŭ estas menciita en la Biblio, kio estas mita marmonstro kiu estas kutime priskribita en la bibliaj pentraĵoj (sekvante la biblian priskribon kiu aperas en pluraj lokoj) kiel grandega krokodilo aŭ timinda marserpento. La biblia Levjatano estis referenceita en (Jesaja 27 : 1).
En Kristanismo, la baleno estas prezentita kiel simbolo de malbono kaj kiel satana forto, kiu estos detruita de Dio en la tago de la lasta juĝo. Sed la Biblio, priskribas la balenon kiel grandegan beston, kiu loĝas en la profundo de la maro, kio estas atesto pri la potenco, grandeco kaj gloro de Dio. La libro de Ijob priskribas la bildon de la baleno kiel la plej grandan beston en la maro, el kies nazotruo venas fumo, el ĝia buŝo fajreroj, ĝia koro estas kiel muelŝtono, kaj neniu armilo povas detrui ĝin. Ĉi tiu priskribo celas montri la ekzalton de la Kreinto unuflanke, kaj la humilecon de homo kaj lian malforton aliflanke. Ĝis nuntempe, la angla termino Leviathan estas uzata por rilati al mitaj monstroj aŭ bestoj de grandegaj dimensioj.
Eĉ en antikva arto, la loko de balenoj kaj delfenoj ne estis neglektita. Ĉar, kiel menciite supre, balenoj kaj precipe delfenoj havis gravan statuson en antikva greka mitologio kaj kulturo, ili ankaŭ estis menciitaj en artaĵoj de la periodo. Jam en la minoa kulturo kiu ekzistis en Kreto inter 2700 kaj 1450 a.K., delfenoj estis menciitaj sur ceramikaĵoj kaj aliloke. Poste, figuroj de cetacoj ankaŭ estis trovitaj en reliefoj, en dezajnoj sur altvaloraj ŝtonoj, en lampoj, moneroj, mozaikoj kaj eĉ tomboŝtonoj. Inter tiuj referencoj, la figuro de Ariono, aŭ la filo de Pozidono Taras, rajdanta sur delfeno estis precipe ofta. En frua kristana arto, la delfeno estis eĉ unu el la simboloj de kristanismo, kune kun la fiŝoj.
De la Mezepoko ĝis la 20-a jarcento
En la Mezepoko oni rakontis sufiĉe multajn rakontojn pri renkontoj kun diversaj marmonstroj, kiuj ŝajne fakte estis cetacoj. Ĉar zoologia esplorado ne estis evoluigita, eŭropanoj de tiu tempo rekonis la terurajn estaĵojn kiujn ili renkontis kiel monstroj. La irlanda kristana monaĥo kaj sanktulo Brendan (ĉ. 484-578) estas konata pro la legendoj pri siaj diversaj vojaĝoj, kompilitaj en la libro Voyage of St Brendan the Navigator (Vojaĝo de Sankta Brendan la Naviganto) el la naŭa jarcento p.K. En unu el la kazoj, Brendan diras ke li kaj liaj amikoj renkontis senarban insulon, kiu poste montriĝis por balen-simila marmonstro nomita Jasconius. Brendan renkontis la balenon denove sep jarojn poste.
Ekde la komenco de la Mezepoko ĝis la komenco de masiva balenĉasado en la 17-a jarcento, la plej multaj informoj pri grandaj kaĉalotoj venis de hazardaj kaj partaj ekvidoj de maristoj aŭ de balenkadavroj lavitaj marborde. Eŭropanoj ne ofte renkontis tiajn grandajn estaĵojn, do nature la drivado de grandaj balenoj marborden kaŭzis grandan eksciton. Tio estas precipe vera por la kaĉalotoj, kiuj kutime levis supren sur la strando en grandaj nombroj prefere ol kiel individuoj. Pli preciza registro de balenoj venantaj al la marbordo ekzistas de la moderna epoko: laŭ analizo de antikvaj dokumentoj farita en 1959 de Raymond Gilmore, ĉirkaŭ la jaro 1723, 17 kaĉalotoj albordiĝis ĉe la Elba estuaro; En 1784 grupo de balenoj albordiĝis ĉe la bordoj de Britio; Kaj en 1827, grupo de bluaj balenoj, iuj el kiuj atingis longon de 28,5 metroj, albordiĝis en la areo de la urbo Ostendo, kiu nun estas en Belgio.
La ĉasado, kiu okazis tre grandskale inter la 17-a kaj 19-a jarcentoj, rezultigis la detruon de multaj populacioj de balenoj, sed aliflanke provizis la homon per multe da informoj pri iliaj vivmanieroj, kaj produktis pli klaran kaj pli fidindan priskribon de la balenoj. En tiu tempo, la gigantaj balenoj estis priskribitaj kiel teruraj estaĵoj kiuj furioze batalas la balenistojn, priskriboj kiuj ankaŭ trovis sian vojon en la literaturon de tiu tempo. Dum tempo, mitoj formiĝis inter la balenistoj mem koncerne la potencon kaj forton de la balenoj kiujn ili ĉasis, kaj kelkaj estis priskribitaj kiel realaj marmonstroj. Unu el la unuaj libroj kreitaj surbaze de la travivaĵoj de balenisto estis la libro Northern Whale Fishery de 1820 de William Scoresby, kiu priskribas ĉasadon al granda lamencetaco, kaj ankaŭ en 1840 la libro some observations on the natural history of the whale (kelkaj observaĵoj pri la naturhistorio de la baleno) de Thomas Bill estis publikigita. Tiuj ĉi libroj kutime portretis la balenojn en negativa maniero, sed aliflanke ili estis respektataj.
La loko de balenoj ankaŭ ne forestas en la klasika literaturo: ilia plej konata mencio troviĝas en la konata romano Moby Dick de Herman Melville (1851), kiu rakontas la historion de balenĉasista ŝipo, kies kapitano, Aĥab, obsede persekutas grandkapan albina kaĉaloto nomata Moby-Dick, kiu detranĉis sian kruron en antaŭa ĉasado. Kvankam la romano estas ĉefe kompleksa alegorio, Melville, kiu mem velis sur balenkaptista ŝipo dum jaro kaj duono, inkluzivis en ĝi precizan priskribon de vivo sur balenkapta ŝipo, trovante balenojn, spurante kaj ĉasante ilin. La balenoj eĉ estas menciitaj en la klasika sciencfikcia libro Dudek mil leŭgoj sub la maro de Jules Verne. En 1883 estis publikigita la infanlibro La aventuroj de Pinokjo de Carlo Collodi. En unu el liaj aventuroj, Pinokjo estis englutita de balenŝarko, sed dum la filmadaptigoj de la libro, la ŝarko iĝis baleno, kiu estas kutime identigita kiel kaĉaloto.