cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kalmuka lingvo
De 1648 ĝis 1924, la skriba formo de la kalmuka lingvo estis komunikita en Todo Bichig ("klara skribo"), vertikale-skribita alfabeto kreita fare de Zaya Pandita, oirata buddhista monaĥo. Ĝi estis prilaborita laŭ la mongola skribsistemo. En 1924, ĝi estis anstataŭigita per cirila. Sed baldaŭ, en 1930, cirila estis anstataŭigita per la latina alfabeto. Tiu reformo estis la sekvo de la progreso de la Latinigo por la alfabetoj de la Turklingv-parolantoj en Sovetunio. La nova kalmuka alfabeto estis sekve bazita sur la latinigitaj turkaj alfabetoj. Ĝi ne daŭris longe, aliflanke, kaj finfine cirila alfabeto estis reenkondukita en 1937.
Kalmuka lingvo nun estas nur parolata kiel gepatra lingvo de malgranda malplimulto de la kalmuka populacio. Ĝia forpaso kiel vivanta lingvo komenciĝis post kiam la Kalmukoj estis amase deportitaj de sia patrujo en decembro 1943 kiel puno estinte akuzitaj je kunlaborado kun la Naziaj politikistoj. Signifaj faktoroj kontribuantaj al ĝia forpaso inkludas:
Al Kalmukoj estis permesite reveni al sia patrujo en 1957 post 14 jaroj en ekzilo. En konsento kun ilia reveno, la soveta registaro reinstalis la Kalmukan Sendependan Oblaston kaj poste reestablis la Aŭtonoman Respublikon de Kalmukio. La rusa lingvo, aliflanke, fariĝis la oficiala lingvo de la respubliko, kaj sovetiigo estis trudita al la Kalmukoj, kondukante al drastaj tranĉoj en Kalmuka lingveduko. La cirila alfabeto firme establiĝis inter la Kalmukoj (kaj ankaŭ ĉe aliaj popoloj). Ekzemple, libroj, periodaĵoj, gazetoj, ktp., estis publikigitaj uzante ĝin. De la malfruaj 1970-aj jaroj, la rusa lingvo iĝis la unua instruadlingvo en ĉiuj lernejoj en la respubliko.
Dum la periodo de Perestrojko, kalmukaj lingvistoj, kunlabore kun la kalmuka registaro, planis kaj provis efektivigi revigligon de la kalmuka lingvo. Tiu reviviĝo estis vidita kiel integrita parto de la refirmigo de kalmuka kulturo. En grava simbola gesto, la kalmuka lingvo estis deklarita oficiala lingvo de la respubliko, donante al ĝi egalan statuson kun la rusa lingvo kun respekto al oficiala registara uzo kaj lingveduko.
Geografia distribuo
La plimulto de kalmukaj lingvoparolantoj loĝas en la Respubliko de Kalmukio, kie ĝi estas oficiala lingvo. Grupetoj de kalmukaj lingvoparolantoj loĝas ankaŭ en Francio kaj Usono, sed la uzo de kalmuka lingvo estas draste malkreskanta. En tiuj tri lokoj, la fakta nombro da parolantoj estas nekonataj. La kalmuka lingvo estas rigardata kiel endanĝerigita lingvo.
Lingva klasado
La kalmuka lingvo estas historie la plej elstara dialekto de la oirata lingva familio. Ĝi estas preskaŭ identa al la Oirat-dialektoj trovitaj en Mongolio kaj la Ĉina Popola Respubliko, kaj fonologie kaj morfologie. La diferencoj en dialektoj, aliflanke, koncernas la vortprovizon, ĉar la kalmuka lingvo estis influita kaj adoptis vortojn de la rusa lingvo kaj diversaj tjurkaj lingvoj.
Du gravaj ecoj kiuj karakterizas kalmukan lingvon estas aglutineco kaj vokala harmonio. En aglutina lingvo, vortoj estas formitaj per kromaj sufiksoj al ekzistantaj vortoj, nomataj radikvortoj. Prefiksoj, aliflanke, ne oftas en la mongola lingvo. Vokala harmonio plusendas al la akordiĝo inter la vokaloj en la radiko de vorto kaj la vokaloj en la sufikso de la vorto aŭ sufiksoj. Aliaj ecoj inkluzivas foreston de genro (kun ĝiaj distingoj de virsekso, virineca, kaj neŭtra).
Ĝi havas kelkajn komunajn trajtojn kun la uralaj kaj ujguraj lingvoj, kio reflektas ĝian devenon de la komuna lingvo de la Oiratoj, unuiĝo de kvar Oirataj triboj kiuj absorbis iujn ugriajn kaj turkajn tribojn dum ilia etendiĝo okcidenten.
Skribosistemoj
La literatura tradicio de Oiratoj fontas el la 11-a jarcento, kiam la Uigura skribsistemo ekuziĝis. La oficiala kalmuka alfabeto, nomita Todo Bichig ("klara skribo"), estis kreita en la 17-a jarcento fare de kalmuklingva Buddhista monaĥo Zaya Pandit. En 1924 tiu skribsistemo estis anstataŭigita per cirila skribsistemo, kiu estis prirezignita en 1930 favore de latina skribsistemo. La latina skribsistemo estis siavice anstataŭigita per alia cirila skribsistemo en 1938. Tiuj skribreformoj efike interrompis la Oiratan literaturan tradicion.
La modifita cirila alfabeto uzita por la kalmuka lingvo estas kiel sekvas:
Telenio
Telenio estas la esperanta traduko de angla romano, kiu aperis anonime en eldono de nur 200 ekzempleroj en Londono en 1893 sub la titolo Teleny, or The Reverse of the Medal. En 1895 sekvis dua, ankaŭ anonima eldono ĉifoje nomita Teleny, or: The Reverse of the Medal, A Physiological Romance. (Telenio aŭ: La dorsflanko de la medalo, fiziologia amrakonto.) Tiutempe anglaj romanoj kutime havis du titolojn. La romano estas atribuita al Oscar Wilde (1854-1900), sed ties aŭtoreco ne estas tute certa. La romano rakontas pri la samseksama rilato inter la franca dando Kamilo Des Grieux kaj la hungara pianisto Reneo Telenio, kies amo estas rompita pro sociaj premoj.
Aŭtoreco
Pri la aŭtoreco oni ĝenerale konsentas pri jenaj faktoj: En 1889 franca librovendisto Charles-Henri Hirsch venis al Londono kaj malfermis butikon nomitan Librairie Parisienne kie li vendis franclingvajn librojn. Li estis ankaŭ spertulo pri erotikaĵoj kiujn li vendis sub la tablo. Je unu tago en 1890 Oscar Wilde eniris la butikon kun pakaĵo bone sigelita, donis ĝin al Hirsch kun la instrukcio, ke li gardu tiun manuskripton ĝis amikoj de Wilde venos kaj petos ĝin. Tri personoj pruntis kaj reportis la manuskripton. La lasta pruntinto redonis ĝin malzorge pakita, tiel ke la librovendisto fariĝis tre scivolema. Li legis la manuskripton, notante ke ĝi havis kvar diversajn manskribojn kun multaj korektoj kaj aldonoj. “Estis evidente al mi”, raportis Hirsch, “ke diversaj verkistoj de neegala merito kunlaboris en tiu anonima sed tre interesa verko.”
La eldonisto Smithers opiniis, ke diversaj amikoj de Wilde verkis la romanon, kaj ke Wilde korektis kaj poluris ĝin. Kelkajn jarojn poste Smithers liveris kopion de Teleny al Hirsch, kiu rekonis ke ĝi estis plimalpli la sama libro kiun li legis en manuskripto. Sed estis unu strangaĵo; la loko de la ago estis ŝanĝita de Londono al Parizo, sed evidente la priskribo de la urbo vere rilatis al Londono kaj ne al Parizo. Oni supozas ke tio estis farita por forviŝi spurojn pri la aŭtoreco kaj ankaŭ por ne ŝoki la legantojn! Por la angla leganto de tiu tempo perverso en Parizo estis pli akceptebla ol lascivo en Londono.
Pri la esperanta traduko
En sia antaŭparolo la tradukinto, Detlef Karthaus, notas ke ĉi tiu libro en la originalo estis verkita por kleraj homoj en la Anglujo de la 19a jarcento. Oni antaŭsupozis, ke la leganto konu bone la grekan mitologion, la Sanktan Biblion, kaj kelkajn fremdajn lingvojn. La verkisto(j) ankaŭ ofte citas el angla beletro, sen indiki la fonton, fidante ke la legantaro konis tiujn verkojn. La tradukisto devis esplori tiujn referencojn, kiuj eĉ inter anglalingvanoj ne plu estas parto de la ĝenerala klereco, kaj tiel rezultis pli ol 200 piednotoj. La historio mem estas komprenebla sen la piednotoj, sed la prinotado servas por klarigi la kulturan fonon kaj tiel riĉigas la legoĝuon.
Izobutila buterato
Izobutila buterato aŭ C8H16O2 estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la esteroj de la buterata acido kaj izobutanolo. Izobutila buterato estas senkolora likvaĵo kun fruktodoro, uzata kiel gustigagento kaj odorigagento en la nutrondustrio kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj kaj farmaciaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun sulfata acido kiel katalizilo. Izobutila buterato estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en alkoholo, duetila etero, kloroformo kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Izobutila buterato reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj kaj posedas antifungajn kaj antibakteriajn proprecojn.
Basenĝo
La Basenĝo (aŭ Basenji) estas malnova hundoraso el Demokratia Respubliko Kongo origine dresita por ĉasi.
Laka lingvo
La laka lingvo estas parolata en Dagestano de 0,175 milionoj da parolantoj. Ĝia ISO-kodo estas  . Ekzistas Vikipedio en la laka lingvo.
Basenĝo
La nomo "Basenji" venis de la lingala lingvo mbwá na basɛ́nzi kio signifas vilaĝa hundo.
Ĉar Basenĝo ne bojas kiel aliaj hundoj, ĝi ofte nomiĝas silenta hundo.
Aspekto
La Basenĝo estas malgranda hundoraso, la alto estas inter 40 kaj 46 cm.
Karaktero
La Basenĝo estas tre scivolema kaj rezervita kun fremduloj.
Belfasto
Belfasto (de irlanda lingvo "Béal Feirste", signifas rivera buŝo) estas la ĉefurbo de, kaj la plej granda urbo en Nord-Irlando. Ĝi estas la sidejo de loka registaro kaj la Kunvenintaro de Nord-Irlando.
Ĝi estas la plej granda urba areo en Nord-Irlando, la dua plej granda urbo en Irlando, kaj la dek-kvina plej granda urbo en la Unuiĝinta Reĝlando. Ĝi estas la ĉefa kolonio en la provinco de Ulstero. La urbo de Belfasto havas loĝantaron de ĉirkaŭ 267,500 kaj situas en la centro de la Urba Areo de Belfasto, kiu havas loĝantaron de ĉirkaŭ 483,418. La Metropola Areo de Belfasto havas 579,276 loĝantojn. Belfasto estas ankaŭ la centa plej granda urba areo en Eŭropa Unio. Belfasto fariĝis ŝtata urbego en 1888.
Tibor Upor
Tibor Upor, laŭ hungarlingve kutima nomordo Upor Tibor estis hungara arkitekto, dekoraciisto. Lia origina familia nomo estis Ungerleider ĝis 1907.
Belfasto
En la historio Belfasto estis centro por la Irlanda industrio de lintolo, produktado de tabako kaj ŝnuroj, kaj konstruado de ŝipoj. En la ĉeffabrikejo de ŝipoj en Belfasto, Harlando kaj Wolfe, estis konstruataj la vaporŝipo Titanic kaj aliaj ŝipoj. Tio metis Belfaston en la monda gazetaro en la frua du-deka jarcento, kaj ĝi fariĝis la plej granda fabrikejo en la mondo. Belfasto estis grava en la Industria Revolucio, kaj estis industria centro de la mondo ĝis la unua duono de la dudeka jarcento.
Tibor Upor
Tibor Upor naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto.
Belfasto
La registaro nun denove situas Belfaste kaj ne plu ĉe Hillsborough.
Tibor Upor
Biografio
Tibor Upor frekventis mezlernejon en sia naskiĝurbo, poste artan altlernejon en Romo, fine li akiris arkitektan diplomon en Brunsviga Universitato de Teknologio en 1927. Post siaj studoj li estis dekoraciisto en malgranda teatro en Budapeŝto, inter 1930-1935 en Nacia Teatro (Budapeŝto), inter 1936-1939 en Teatro Magyar. Ŝajnas, dum la 2-a mondmilito li ne povis esti dekoraciisto (ĉu judo?), li faris arkitektajn laborojn. Nur en 1952 li aliĝis al Teatro de Hungara Armeo, sed li faris dekoraciajn laborojn ankaŭ al aliaj teatroj. En 1958 li ricevis premion. Li multe fumis, drinkis kaj kafis, nemirinde li mortis surstrate pro koratako.
Maulburg
Maulburg estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Lörrach, en la Regiono Alta Rejno-Konstanca Lago kaj en la distriktaro Freiburg de la federacia lando Baden-Virtembergo. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Belfasto
La plej grava rivero en Belfasto estas la Lagano (Lagan), dum la rivero Ferŝĉo (Farset angle aŭ Feirste irlande), por kiu oni nomis la urbon, ne plu tiom imponas.
NGC 3290
NGC 3290 (aliaj indikoj — MCG -3-27-20, ARP 53, PGC 31347, IRAS10328-1701, PGC 31346) estas galaksio en konstelacio Hidro.
Belfasto
Nomo
Belfast es vorto angla, okupata de la vortaj irlandaj, 'Béal Feirste', intencas 'enfluejo de la Feirste', aŭ la angla 'Farset' (rivero en Belfasto).
Instruado
En Belfasto estas du universitatoj, unu ekskluzive en Belfasto, kaj du lokaloj de multeloka universitato de Nord-Irlando. Ankaŭ, estas granda kolegio, kaj multe skoloj de varias fazoj kaj komunumo fonoj.
La Reĝina Universitato de Belfast (fondita en 1849), estas universitato en la centro de la urbo, kaj estas grava kultura simbolo de la urbo. La universitato havas ĉirkaŭ 20,000 studentojn kaj havas multajn konstruaĵojn en la centro, ĉefe situas en la La Reĝina Kvartalo de la urbo. La ĉefkonstruado de la universitato, la 'Lanyon Building' estas un desegnaĵo presas en bankbiletoj de la 'Bank of Ireland' banko, en Nord-Irlando.
La Universitato de Ulster es la alia universitato en Belfasto. La universitato havas du lokaloj en la urbo. La plej granda de la lokaloj en Belfasto es en Jordanstown, situas ekstere la urbocentro. La alia lokalo estas en la La Katedralo Kvartalo de la urbo. La Universitato de Ulster estas multaloka universitato, kaj havas aliajn lokalojn ekstere la urbo, en Coleraine, kaj Derry.
Ankaŭ estas granda kolegio, 'Belfast Metropolitan College', kun 53,000 studentoj, forta ĉeesto en la urbo, kaj multnombraj konstruaĵoj kaj lokaloj en la urbocentro.
Estas 184 diferenca lernejoj por infanoj kaj adoleskantoj en la urbo (primara, duaranga, kaj gramatiko). Multaj lernejoj reprezentas aliajn komunumojn kaj religiajn fonojn de Belfasto. Ekzemple estas kelkaj aliaj lernejoj por homoj de ĉu komunumoj protestantaj kaj katolikaj.
Aĉetado
Belfast havas multajn butikojn, kaj multnombrajn butikajn centrojn. Belfasta urbcentro estas la podetale kaj aĉetada centro de Nord-Irlando, kaj estas tre populara por aĉetado.
La plej nova, kaj ankaŭ plej populara estas Victoria Square (esperante Placo Victoria). La Centro havas 98 butikojn (unu triono el la butikoj en la urbo), kaj 106 apartamentojn. La konstrua projekto komencis en 2002, kaj finfaris la 6-a de Marto 2008. 'Victoria Square' kostis £400 milionojn por konstruo, kaj ĝi allogas 17.2 milionojn da vizitantoj ĉiu jaro. Ĝi estas la dua plej granda butika centro en la urbo.
La plej granda estas CastleCourt, ankaŭ en la urba centro. CastleCourt havas 126 butikojn kaj 16 milionojn da vizitantoj ĉiu jaro. CastleCourt estis bombigita 5 fojojn en la konstrua periodo de la centro, de la IRA.
Konstruadoj kaj Strukturoj
Belfast havas multe unikaj konstruadoj kaj strukturoj en la urbo.
La Urdomo de Belfasto es en la centro de la urbo, kaj estas konstruado fama kaj populara. La konstruado konstruis en 1906, kaj lokalas en Donegall Square, en la urbo centro. La Urbdomo trajtas en ĉiom paperoj bankbiletoj de 'Northern Bank' en Nord-Irelando. La Lanyon Konstruado es la ĉefkonstruado de la Rexgina Universitato de Belfast. La bildo de la konstruado trajtas en certaj bankbiletoj de 'Bank of Ireland' en Nord-Irelando. La Waterfront es areno. La Oydessey es la plej granda arena en Nord-Irelando, kun un kapacito de 14,000 homoj por koncertoj. Lokalas en la Titanic Kvartalo de la urbo.
Transporto
Estas du flughavenoj en Belfast. 'La Belfast International Airport (Internacia Flughaveno Belfasto) en la nordo-okcidento de la urbo, estas la plej granda, kaj provizas enlandan, eŭropan, kaj Trans-Atlantikan flugoj. La alia flughaveno estas la 'George Best City Airport (George Best Urbo Flughavenoj), kaj ĝi provizas flugojn enlandajn (Unuiĝinta Reĝlando kaj Irlando), kaj estas nomita en honoro de George Best, la fama piedpilkisto de la urbo.
77% de la tutan de transporto en Belfasto estas faratas per aŭtoj, 11% en transporto publika, kaj 6% fariĝas piede.
Belfasto havas grandan havenon por celoj industriaj kaj pasaĝeraj.
Kvartaloj de Belfasto
Belfasto havas 4 unikaj kvartaloj en el centro urbo. La kvartaloj malestas kvartoj ekzaktaj de la urbo centro, sed estas areoj de la urbo kun klara trajtoj kulturaj.
Areo de Belfasto kie la irlanda lingvo es publike parolas, centras ĉirkaŭ la Falls Irejo, Okcidento Belfasto Areo de Belfasto kie la Titanic konstruas en 1912, ĉirkaŭ la haveno en la urbo. Areo de Belfasto centras ĉirkaŭ la lokalo de 'St. Annes Cathedral'. Areo de Belfasto centras ĉirkaŭ la lokalo de la Reĝina Universitato de Belfast.
Esperanto
En 2021 la urbo gastigos la 106-an universalan kongreson de Esperanto.
Alia Urboj en Nord-Irlando
Angla kaj Irlanda:
Anhingo
La Anhingo (Anhinga anhinga) foje nomata Serpentobirdo, Sagulo, Sagobirdo aŭ pli precize Amerika sagobirdo, estas akvobirdo de plej varmaj regionoj kaj de Nordameriko kaj de Sudameriko. La Anhingo estas membro de la sagobirda familio de Anhingedoj kaj parencas rekte al la Hindia sagobirdo (Anhinga melanogaster), la Afrika sagobirdo (Anhinga rufa), kaj la Aŭstralia sagobirdo (Anhinga novaehollandiae). La vorto anhinga devenas el la brazila tupia lingvo kaj signifas diablobirdo aŭ serpentobirdo.
Estas birdo simila al kormoranoj, longa je 85 cm, enverguro de 117 cm kaj pezo de 1350 g. Ĝi manĝas fiŝojn, havas malhelan plumaron kaj longegan bekon kion nure ofte montras dum naĝado. Do, dumnaĝe la nomo serpentobirdo tute taŭgas ĉar kiam nur la kolora kolo aperas surakve la birdo similas al serpento preta ataki.
Distribuado kaj migrado
La specioj de la genro Anhinga troviĝas tra la tuta mondo ĉe varmaj neprofundaj akvoj. La Amerika anhingo estis subdividita en du subspecioj, A. a. anhinga kaj A. a. leucogaster, baze sur ties loko. A. a. anhinga povas troviĝi ĉefe oriente de Andoj en Sudameriko kaj ankaŭ ĉe la insuloj de Trinidado kaj Tobago. A. a. leucogaster povas troviĝi en Suda Usono, Meksiko, Kubo, kaj Grenado.
Aroj de anhingoj ofte migras kun aliaj birdoj kaj estis priskribitaj kiel glisiloj de nigra papero.
Fizika priskribo kaj taksonomio
La specio A. anhinga estas granda birdo kaj estas proksimume 89 cm longa, kun gamo de 75–95 cm kaj enverguro de 1.14 m. La subspecio A. a. anhinga estas pli granda ol A. a. leucogaster kaj havas "pli larĝajn sablokolorajn vostobordojn". Ili pezas averaĝe ĉirkaŭ 1.22 kg, kun gamo de 1.04-1.35 kg. La beko estas relative longa (ĉirkaŭ dufoje la longo de la kapo ), akre pinteca kaj flava kiel la membranecaj piedoj.
Plej el la korpo de la masklo de Anhingo estas brile verdecnigra kun flugiloj, bazo de flugiloj kaj vosto brile nigrecbluaj. La vostopinto havas blankajn plumojn. La malantaŭo de la kapo kaj de la kolo havas longecajn plumojn kiuj estis priskribitaj kiel grizaj aŭ helpurpurece blankaj. La supra dorso kaj flugiloj estas punktecaj aŭ striecaj je blanko.
La ino de Anhingo estas simila al la masklo, escepte ke ŝi havas pale grizece sablokolorajn aŭ helbrunajn kapon, kolon, kaj supran bruston. La suba brusto estas avelkolora kaj se kompare al masklo, la ino havas pli brunan dorson. Tiele temas pri specio kun klara seksa duformismo, nome kun pli nigreca masklo kaj ino pli kolora, kun kapo, kolo kaj brusto pli grizecflavaj.
Tiu birdo estas ofte misidentigita kun la Dukresta kormorano pro ties similaj grando kaj kutimaro. Tamen ambaŭ specioj povas esti diferencigitaj pro siaj vostoj kaj bekoj. La vosto de la Anhingo estas pli larĝa kaj multe pli longa ol tiu de kormorano. La beko de la Anhingo estas pinteca, dum la beko de la kormorano havas hokecan pinton.
Kutimaro
Kiam ĝi estas necesa, la Anhingo sekigos sian flugilojn kaj plumaron montrante ofte preskaŭ duoncirklan voston simile al tiu de meleagroj, kio havigas al la specio la nomon de "akva meleagro". Ĝi iras surbranĉe kaj streĉas siajn flugilojn por permesi la sunon sekigi ĝian plumaron, kiel faras ankaŭ kormoranoj, birdoj el la sama ordo Pelikanoformaj. Se la Anhingo klopodas ekflugi kiam la flugiloj ankoraŭ ne sekiĝis, la birdo havas malfacilaĵon elakviĝi, do ĝi devas forte flugilfrapi kaj samtempe kuri surakve.
Anhingoj fiŝkaptas laŭ etaj grupoj. Ili ponardas la predon subakve kaj manĝas ilin ĉe la surfaco.
Konservostatuso
La Anhingo estas protektata en Usono laŭ la Traktato de Migrantaj Birdoj de 1918. La nombro de individuaj anhingoj ne estis ĉirkaŭkalkulita sed la specio estas konsiderata Malplej Zorgiga pro la ofteco de ties apero en sia ampleksa tutmonda teritorio de 15,000,000 km².
La specio ja havas enorman teritorion, kiu grandas el Brita Kolumbio (en suda Kanado) al Patagonio (en suda Argentino), tra pli ol 20 ŝtatoj kaj enhavas ankaŭ Antilojn. Tamen ĝi estas tre disvatigata en Sudameriko dum estas iom pli rara en Nordameriko. La unikaj du populacioj konstantaj kaj for el risko laŭ informo el ĉirkaŭ 2005 estas tiuj de Kubo kaj de Evergladoj. En Usono estas malabunda kaj disa, kun multaj populacioj de malmultaj ekzempleroj en Teksaso, Georgio, en Virginio (kie ĝi reproduktiĝas malabunde kaj estas Minacata specio), eble ankaŭ en Portoriko, en Misisipo, en Misurio, en Florido kaj en la Virgulininsuloj. Ankaŭ en Meksiko ĝi estas dise, dum en Antiloj ne estas laŭ risko, ĉefe en Kubo kaj en Jamajko.
Tiu birdospecio loĝas en habitatoj tre similaj nome riveroj, lagoj kaj marĉoj, kie ĝi koncentriĝas en enormaj birdaroj de ĝis 10.000 individuoj.
Léon Kamenický
Léon KAMENICKÝ (naskiĝis la 1-an de aŭgusto 1996 kiel Léon SCHNELLDORFER) estas slovaka esperantisto. En 2017 li loĝis en Prago por finstudi bakalaŭron pri ekonomia teorio. Li elektiĝis kiel membro de la estraro de TEJO dum la 74-a IJK en Badaĥozo, Hispanio. Li estis ano de la organiza teamo de la 75-a IJK en Liptovský Hrádok, Slovakio.
En aŭgusto 2021, Léon Kamenický estas elektita kiel la nova prezidanto de TEJO.
Malegno
estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la provinco Breŝo de la regiono Lombardio. Fine de en la komunumo vivis. Najbaras la komunumoj Breno, Cerveno, Cividate Camuno, Losine, Lozio kaj Ossimo.
Allianz Riviera
La stadiono Allianz Riviera estas la plej granda stadiono en la urbo Nico de Francio: ĝi povas gastigi pli ol 35 000 spektantojn dum futbalaj aŭ rugbeaj maĉoj. La stadiono konstruiĝis inter la jaroj 2011 kaj 2013, kaj estis inaŭgurita la 22-an de septembro 2013.
Malegno
Kristana patrono de la komunumo estas la sankta Andreo, kies religia memortago sekve estas la komunuma festotago.
Allianz Riviera
Krom futbalo, la stadiono kapablas enteni aliajn sportajn konkuradojn, kaj povas okazigi koncertojn kaj grandajn spektaklojn: se ne temas pri futbalo, la eventejo povas gastigi ĝis 45 000 spektantojn. Ĝi interalie estas unu el dek eventejoj de la Eŭropa Futbala Ĉampionado 2016.
El Koala
Jesús Manuel Rodríguez, El Koala, estas hispana muzikisto.
Li startis lia eskalo en la jaro de 1986 kun la bando de rokenrolo-punk Santos Putos. En la septembro de 1992 li starigi sia bando, Los Ducati. En la januaro de 2001 startis nova projekto, El Koala, kie muzikistoj kiu laboris kun lin antaŭe kaj novaj aliaj akompanas lin, iu de ili estas José Bazaga (baterio)kaj Juanele (kontrabaso) kun kiuj li staris krei la novaj temoj. Poste, Sergio Muela (gitaro) eniias en la bando.
En 2006, kun la artista nomo, El Koala, li anoncas lia unua disko kun 12 temoj, Rock Rústico de Lomo Ancho. Ili gravuras ĝin en la unuĉambra apartamento Ática de Málaga. La videoclipo de la unua kanto, Opá, yo viazé un corrá tre akiras famo dank la buŝo a buŝo kaj la neto, ĝin estas la sesa video en aprilo de 2006 kaj estas inter la dekkvina historio de YouTube.
Ariozo
Ariozo estas muzikaĵo por solo-kantvoĉo kaj instrumenta akompanado. Ariozo estas pli kantebla kaj malpli ligita al la drama parolkantado ol recitativo, sed havas pli malferman kaj malpli kompaktan formon ol ario.
Ariozoj troviĝas kutime ne unuope, sed kiel movimentoj de operoj, oratorioj aŭ kantatoj; tipaj tekstoj estas ekz. bibliaj vortoj, kiuj ne rimiĝas, tamen havas malpli rakontan ol lirikan karakteron. Iel tial oni povus rigardi ariozon kiel sukcedanto de la libera solomadrigalo.
Martin Buber
Martin BUBER (naskiĝis la 8-an de februaro 1878 en Vieno; mortis la 13-an de junio 1965 en Jerusalemo) estis aŭstra-israela juda filozofo, vivinta krom en tiuj du landoj ankaŭ en la Rusia Imperio, Svislando kaj en la Germana Regno.
Vivo
Martin Buber naskiĝis en 1878 kiel filo de la finance bonstataj vienanoj Karl (Castiel Salomon) Buber kaj Elise Buber, naskonomo Wurgast. Post la disiĝo de la gepatra paro en 1881 li ekde la aĝo de 4 jaroj kreskis ĉe la geavoj en la galicia urbo Lvivo, germanlingve nomata Lemberg (nuntempe en Ukrainio). Lia avo estis la juda klerulo Salomon Buber, kiu tiutempo estis inter la plej gravaj esplorantoj pri la ĥasidisma tradicio de orienteŭropa judismo. Post vizito de la pola gimnazio en Lvivo li studis en Vieno, Lepsiko, Zuriko kaj Berlino. Inter liaj fakoj estis kursoj pri filozofio, germanistiko, arta historio, psikiatrio kaj psikologio, interalie de la profesoroj Wilhelm Dilthey kaj Georg Simmel.
En 1899 li edziĝis kun la katolikino Paula Buber, naskonomo Paula Winkler, kiu intense partoprenis lian laboron kaj je la (vira) pseŭdonimo Georg Munk mem verkis. La paro havis du infanojn: la filo Rafael (1900–1990) inter la jaroj 1922–1929 estis edzo de Margarete Buber-Neumann, kaj la filino Eva (1901–1992) estis edzino de Ludwig Strauss.
En Vieno Martin Buber persone konatiĝis kun Theodor Herzl; unuajn leterajn kontaktojn li havis en februaro 1900. Li aliĝis al ties movado de Cionismo. En septembro 1901 Theodor Herzl donis al li la ĵurnalisman gvidadon de la cionisma organo Die Welt ("la mondo"). En 1902 Martin Buber estis kunfondinto de la Jüdischer Verlag. Ekde la jaro 1905 li laboris kiel literatura eldonisto por la eldonejo Rütten & Loening, tie li iniciatis kaj prizorgis la grandan projekton de "soci-psikologia" libroserio nomata Die Gesellschaft ("la socio"). En 1908 li partoprenis en la fondado de la organizaĵo Sozialistischer Bund ("socialista ligo").
En 1916 li kune kun Salman Schocken fondis la monatan periodaĵon Der Jude, kiu aperis ĝis la jaro 1928. Ekde la jaro 1916 li ĝis la jaro 1938 vivis en la urbeto Heppenheim ĉe la Monta Vojo en suda Hesio.
Santa Terezinha de Goiás
Santa Terezinha de Goiás estas municipo de la brazila subŝtato Gojaso, kiu taksis 10.302 loĝantojn en 2010.
Estas fama pro la smeraldoj.
Martin Buber
Vivo
Inter la jaroj 1935 kaj 1933 Martin Buber estis docento kaj honoraria profesoro pri judismo en la universitato de Frankfurto ĉe Majno. Post la ekrego de la nazioj li meminiciate rezignis pri la profesoreco, antaŭ ol la nazioj povintus forpreni ĝin. En 1935 li kadre de la naziaj leĝoj estis malmembrigita el la verkista asocio de Germanio, tiam nomata Reichsschrifttumskammer. En 1938 li sukcesis fuĝi el Nazia Germanio al Jerusalemo (li mem nomis la translokiĝon "enmigro") kaj ĝis la jaro 1951 li instruis antropologion kaj sociajn sciencojn en la hebrea universitato de Jerusalemo. Ekde tiu tempo li proksimis al iuj cionismaj intelektuloj, ekzemple al la filozofo Felix Weltsch (פליכס ולטש, Feliks Velĉ), la verkisto Max Brod (מקס ברוד, Maks Brot) aŭ la politikistoj Chaim Weizmann (חיים ויצמן‎, Ĥajm Vajcman) kaj Samuel Hugo Bergman (שמואל הוגו ברגמן). Ili ĉiuj estis konatuloj de Martin Buber el la mezeŭropaj urboj Prago, Berlino kaj Vieno; la amikecoj kaj reciproka aprezo restis ĝis lia morto en 1965.
La loĝdomo de Martin Buber en Heppenheim, en kiu li inter la jaroj 1916 kaj 1938 vivis kune kun sia edzino kaj poste kun la nepinoj Barbara kaj Judith, filinoj de Rafael Buber kaj Margarete Buber-Neumann, kadre de la novembraj pogromoj de 1938 estis interne detruita. En 1975 ĝi deklariĝis protektata monumento, kaj ĝis 1979 estis restaŭrita kaj renovigita. Ekde aprilo 1979 la domo estas la sidejo de la Internacia Konsilio de Kristanoj kaj Judoj (germane Internationaler Rat der Christen kaj Juden, angle International Council of Christians and Jews, ICCJ). Inter la jaroj 1938 kaj 1940 Paula Buber verkis la romanon ''Muckensturm. Ein Jahr im Leben einer kleinen Stadt'' ("Mukenŝturm - jaro en la vivo de eta urbo"), publikigita en 1953 je ŝia pseŭdonimo, kaj en ĝi skizis la vivon en Heppenheim (romane nomata "Muckensturm").
Rapide post la novembraj pogromoj, fine de la jaro 1938 publikiĝis malferma letero de Mahatma Gandhi sub la titolo "La judoj" - en ĝi li komentis pri la persekuto de judoj en Nazia Germanio kaj pri la konflikto inter judoj kaj araboj en Palestino. Kontraŭ tiu teksto publike protestis ne nur Martin Buber. Kvankam Gandhi vortumis sian simpation por la judoj, sed malakceptis la cionisman movadon, ĉar la araboj havus saman rajton pri Palestino kiom la angloj pri Anglio aŭ la francoj pri Francio. Milito kontraŭ Nazia Germanio povus esti justigita por eviti la "fian persekuton de tuta etno", sed principe la judoj povus spiti la persekuton per senperforta, organita, civila malobeo. Ilia situacio kompareblus al la situacio de la kasto de dalitoj ("homoj netuŝeblaj") en Barato aŭ pri la diskriminacio de hindoj en Sudafriko. Buber en akraj vortumoj malkonsentis pri la komparo de la nazia perforto kontraŭ judoj kun la diskriminacio de hindoj per la britoj kaj buroj en Sudafriko. Evidente Gandhi ne konus la situacion en la koncentrejoj de nazia Germanio kaj ne konscius pri la amplekso de nazia teroro. Li esprimis sian fortan seniluziiĝon, ke Gandhi, kiun Buber deklaris tre aprezi kaj adori, juĝus je tiom malprofunda scio, ĉar la hindoj en Sudafriko nek rajtus esti senpune prirabitaj, torturitaj aŭ murditaj, aŭ misuziĝus kiel "ostaĝoj por dezirata konduto de eksterlandaj registaroj" („Geiseln für das erwünschte Verhalten des Auslands“). Plurjara senperforta malobeo de judaj germanoj evidente ne malebligis la krimojn de la nazia reĝimo, sed kontraŭe tendence plifortigis la perforton. Historie, jure kaj morale la aserto de Gandhi malĝustus, ke Palestino apartenus nur al la araboj. Kontraŭe la lando apartenus al ambaŭ etnoj aŭ al ĉiuj etnoj historie ligitaj al ĝi. Nur komuna senperforta kunvivado gvidus al paco kaj justeco.
En Novjorko Martin Buber en 1955 kune kun interalie Hannah Arendt kaj Gershom Scholem partoprenis la fondon de la Leo-Baeck-instituto, unu el la plej gravaj dokumentejoj kaj esplorejoj pri la historio de germanlingvaj judoj. Granda parto de la institutaj dokumentoj en elektronika formo videblas en la Juda muzeo de Berlino.
Paula Buber mortis en 1958 revenvoje de komuna vojaĝo kun la edzo tra Usono kaj Eŭropo en Venecio. Martin Buber mortis en 1965 en Jerusalemo.
En Germanlingvio multaj lernejoj kaj stratoj ricevis lian nomon, interalie en 1970 la Bubergasse en la 21-a urbodistrikto de Vieno. Ankaŭ pliaj institucioj ricevis lian nomon, ekzemple en 1974 la junulargastejo de la urbeto Überlingen borde de la Bodenlago. Aparte menciindas la en 1966 kadre de la universitato de Kolonjo fondita instituo pri judismo, germanlingve nomata Martin Buber-Institut für Judaistik.
Ekde la jaro 1968 ĉiujare la premio Buber-Rosenzweig-medalo de la Kunordiga Konsilio de Societoj pri Kristana-Juda Junlaboro atribuiĝas al personoj aparte meritaj pri la dialogo inter kristanoj kaj judoj. Krome la en 1982 fondita kultura kaj ekonomia festivalo Euriade en la regiono de norda Belgio, suda Nederlando kaj la federacia lando Nordrejn-Vestfalio de okcidenta Germanio ekde la jaro 2002 ĉiujare atribuas la premion "Martin-Buber-Plakette".
Verkaro
Kvankam li mem ne membris en iu ajn el la branĉoj de judismo, Martin Buber en sia verkaro aparte fokusigis la komprenon de la ortodoksa kaj ortodoksega mistika juda movado de orienta Eŭropo fare de homoj de la okcidentaj industriigitaj socioj. Tiucele li tradukis multajn rakontojn kaj tradiciojn de la Ĥasidismo en la germanan lingvon. Aparte lia ampleksa tekstkoleto Die Erzählungen der Chassidim ("la rakontoj de la ĥasidoj") atestas pri tiu strebo. Dum sia tuta vivo Martin Buber estis peranto inter la minacata tradicia juda mondo en orienta Eŭropo kaj la (juda, kristana kaj ateista) okcidenta mondo de klerismo kaj natursciencoj. Jam en la komenca fazo de la cionisma movado li insiste pledis por peno de ĉiuj judoj peni pri laŭeble bonaj rilatoj al la araboj. Tio inter aliaj judoj la rezultigis al li multajn protestojn kaj malamikecojn.
Laŭ instigo de la eldonisto Lambert Schneider Martin Buber en 1925 kun la frankfurta jua filozofo Franz Rosenzweig komencis retraduki la Tanaĥon, parto ankaŭ de la kristana Malnova Testamento, de la hebrea al la germaan lingvo. La du kleruloj aparte celis lingve ekzaktan tradukon, respekte de la hebrea originalo, kaj konservon de la plena signifa riĉo. Post la morto de Franz Rosenzweigs en 1929, Martin Buber sole daŭrigis la laboron, sed ĝis la jaro 1938 nur povis publikiĝi nur 15 el la planitaj 20 volumoj. La mankaj 5 volumoj nur publikiĝis post la Dua Mondmilito, kadre de kvarvolumega kompleta eldono de la Tanaĥo nomata Die Schrift ("la skribaĵo"). La traduko de Buber kaj Rosenzweigo kun la traduko de la Torao fare de Moses Mendelssohn konsideriĝas la plej signifa kaj plej ekzakta germanlingva eldono de la juda Biblio. La verkaĵo estis la modelo por André Chouraqui krei simile ekzaktan tradukon al la franca lingvo, same ĝenerale akceptitan; en la 1970-aj jaroj tiu franca traduko de la juda Biblio aperis en 22 volumoj kaj de tiam konstante estas represata.
En siaj filozofiaj verkaĵoj Martin Buber aparte temigas la dialogon kiel antropologia homa principo. Lia ĉefa verkaĵo havas la titolon Ich und Du ("Mi kaj Ci") kaj temigas la rilaton de la homa individuo al dio kaj al aliaj homoj kiel ekzisteca, dialoga kaj religia principaro. Tiu verkaĵo influis multajn postajn germanlingvajn klerulojn. Krome Martin Buber en tekstoj kiel Drei Sätze eines religiösen Sozialisten ("tri frazoj de religia socialisto") pledis por religia socialismo.
Martin-Buber-societo
La en 2000 fondita Martin-Buber-societo celas "veki kaj profundigi konon kaj komprenon pri Martin Buber, kaj subteni la esploron kaj prezenton de lia verkaro, de lia persono kaj lia epoko". Aparte konsideriĝu liaj kulturaj radikoj de la juda spirita kaj kreda historioj, precipe ekde la 18-a jarcento. En la societo intertempe estas filozofia, pedagogia kaj terapia sekcioj.
Fondaĵo
En la hebrea universitato de Jerusalemo administriĝas fondaĵo pri esploraj stipendioj de spiritaj, kulturaj kaj sociaj sciencoj, kiu subtenu studaĵojn de postdiplomiĝintoj.
Kapelo Marteno de Tours (Doba)
La Kapelo Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo estas romkatolika Monumento historia en Hungario, ekster vilaĝo Doba sur montodeklivo.
Historio
La kapelo estis konstruita en la 13-a jarcento. La unua mencio okazis en 1309. La unuaj posedantoj (do la konstruigistoj) estis abatinoj de Somlóvásárhely. En tiu loko dominado de turkoj daŭris nur 3 jarojn, la turkoj metis duonlunon sur la konstruaĵon. En la 18-a jarcento oni konstruis novan navon, tiel la kapelo formas L-majusklon. La malnova navo iĝis sanktejo, la malnova absido iĝis sakristio. Supozeble tiutempe oni konstruis la lignan firstotureton. En la 20-a jarcento oni renovigis la kapelon, tiam oni forigis la turkan simbolon. Nuntempe kelkfoje mesoj okazas en la kapelo.
Konstruaĵo
La konstruaĵo situas tute sola inter vitejoj. Proksime fonto pri Marteno de Tours estas videbla. La fasado estas simetria, meze la enirejo funkcias. Super la enirejo estas granda kruco, tiu estas la sola ornamaĵo de la fasado. Plej supre la tureto altiĝas. Ankaŭ la sakristio havas apartan enirejon.
Zlukov
Zlukov (Slukow) estas municipo de Ĉeĥio troviĝanta en distrikto Tábor, en Sudbohemia regiono. En ĉi tie vivis.
Historio
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1200.
Keuruu
Keuruu estas urbo kaj komunumo en la okcidenta parto de la provinco Meza Finnlando de Finnlando. Ĝis la jaro 2009 ĝi ankaŭ apartenis al la tiutempa gubernio Okcidenta Finnlando. Ĝia areo estas 1 430,8 km², el kio 170,2 km² estas akvo. Keuruu havas 11 187 loĝantojn. Pihlajavesi estis ligita al Keuruu 1969. Ekde la komenco de 1986 la loĝloko estas urbo.
Keuruu estas taksita kiel la plej naturbela mezfinnlanda komunumo.
En Keuruu situas ankaŭ kristana centro Iso Kirja, kiun uzas
Gottfried Feder
Gottfried FEDER (naskiĝis la en Würzburg; mortis la  en Murnau) estis germana ekonomia teoriulo kaj politikisto de DAP kaj NSDAP.
Feder iĝis gvidanto de la ekonomia politiko de la nazia partio NSDAP per – en 1927 verkita - skribaĵo Das Programm der NSDAP und seine weltanschaulichen Grundlagen (La programo de NSDAP kaj ties ideologia fundamento) kaj li iĝis ekonomipolitika parolanto de la NSDAP. En 1931 li iĝis prezidanto de Ekonomia Konsilio de NSDAP kaj samjare verkis la skribaĵon Das Programm der NSDAP.
Post la enpotenciĝo de Hitler en 1933, la ekonomia politiko de NSDAP deturniĝis de la antikapitalisma sinteno de Feder. Li iĝis – spite al siaj esperoj- en 1933 nur ŝtatsekretario en la Imperia ekonomia ministerio. Tie li verkis Kampf gegen die Hochfinanz (1933) same la kontraŭjudan skribaĉon Die Juden (1933). En 1934 li estis forigita kaj translokita al posteno de imperia komisaro pri seltejaj aferoj; en 1936 ekokupis la postenon honorara profesoro ĉe la Teknika Altlernejo de Berlin, kie li agadis ĝis sia morto.
15494 Lucylake
15494 Lucylake estas granda, malhela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la dum la kampanjo "LINEAR" elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras Lucy Annabelle Lake, kiu gajnis la duan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2019 pro sia projekto pri fiziko. Ŝi estis lernantino ĉe la Barker College de Sidnejo (Novsudkimrio, Aŭstralio).
Registaro de Hispanio
La Registaro de Hispanio (Gobierno de España,) estas la ekzekutiva povo de Hispanio, kies ĉefa organizo estas la ministraro, kiu nomiĝas ankaŭ tiel, aŭ Konsilio de Ministroj.
József Orbán
ORBÁN József [orba:n jo:ĵef] estis hungara skulptisto naskita en Csíkszentmiklós la 13-a de oktobro 1901 kaj mortinta en Eger en 1974.
Registaro de Hispanio
Laŭ 98-a artikolo de la Hispana Konstitucio, la Registaro de Hispanio estas la Prezidanto de la Registaro aŭ ĉefministro, elektita de la Parlamento, kaj la ministroj, kiujn li aŭ ŝi elektas. Unu aŭ pluraj ministroj povas esti vic-prezidantoj.
Ministraro de 2011
La nuna ministraro estis nomita de la presidanto de la registaro Mariano Rajoy la.
József Orbán
Biografio
Orbán iĝis metilernanto pri ŝtonskulptado en 1926 en la Artistkolonio (Budapeŝto), en jaroj 1926-29 studis en la vesperaj kursoj de la Industria desegnolernejo. Ekde 1947 li vivis en Eger, kie li faris ankaŭ simplajn laborojn. En 1951 li partoprenis la konkursojn Kossuth kaj Hunyadi.
Liaj majstroj estis: Derzsy Gergely, Béla Ohmann, Kováts József, Moldován Béla, Manó Vesztróczy.
Elektitaj grupaj ekspoziciioj
De 1932 li partoprenis en la ekspoziciiojn de Arthalo Budapeŝto.
Rouvroy-sur-Audry
- prononco laŭ sistemo IFA [] - estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Ardennes (prononco []), en la regiono Grand Est (prononco [], (france, en Esperanto Granda Oriento) kaj en la antaŭa regiono Ĉampanjo-Ardenoj. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Charleville-Mézières, kaj al la kantono .
Anhingedoj
Anhingedoj, saguloj aŭ sagobirdoj (Anhingedoj) estas akvobirdoj similaj al kormoranoj, kiuj havas longegajn kolojn kaj longegajn kaj mallarĝajn bekojn. Ili ofte naĝas havante nur la kolon super la akvo kaj manĝas fiŝojn. La termino "serpentobirdo" estas kutime uzata sen aldono ĉar la genro estas tute de alopatriaj specioj (kiuj ne koincidas unu kun la alia). Tiu termino aludas al ties longa maldika kolo, kiu havas serpentecan aspekton kiam ili naĝas havante submerĝitan korpon, aŭ kiam la paroj turnas ilin dum pariĝada memmontrado. "Sagulo" aŭ "sagobirdo" estas uzataj kun geografia termino alude al ĉiu partikulara specio. Ĝi aludas al ties maniero manĝakiri, ĉar ili ponardas fiŝojn per siaj maldikaj, pintegaj bekoj. La Amerika sagobirdo (A. anhinga) estas pli komune konata kiel simple Anhingo. Ĝi estas foje nomata "akva meleagro" en Suda Usono pro ne klara tialo; eble ĉar ambaŭ estas grandaj kaj nigrecaj birdoj kun longaj vostoj kaj estas foje ĉasataj por manĝo.
"Anhinga" devenas el tupia ajíŋa (transkribita ankaŭ kiel áyinga aŭ ayingá), kio laŭ loka mitologio aludas al malica diablo aŭ arbara spirito; ĝi estas ofte tradukita kiel "diabla birdo". La nomo ŝanĝis al anhingá aŭ anhangá kiam ĝi estis transmetita en la tupi–portugala "Língua Geral" (brazila ĝenerala lingvo). Tamen, en ties unua dokumentita uzo kiel angla termino en 1818, ĝi aludis al sagobirdo de Malnova Mondo. Ekde tiam, ĝi estis uzata ankaŭ por la moderna genro Anhinga kiel tuto.
Estas nur unu genro Anhinga kun ĉu du ĉu kvar tre parencaj specioj en la anhingeda familio. La Anhingo aŭ Amerika sagobirdo (Anhinga anhinga), estas klare aparta, sed la hindia, afrika kaj aŭstralia sagobirdoj povas esti konsiderataj ĉu tri tre similaj specioj, ĉu nur unu specio kun tri parencaj sed diferencaj subspecioj (Anhinga melanogaster melanogaster, Anhinga melanogaster rufa, Anhinga melanogaster novaehollandiae). Ĉiuokaze ĉiuj el la kvar kunhavas saman similan konduton kaj vivmedion. El la kvar specioj, tri estas sufiĉe disvastigataj, dum la kvara estas tre rara.
La Amerika anhingo vivas en ambaŭ Amerikoj. La Hindia sagobirdo disvastiĝas el Hinda subkontinento ĝis Indonezio kaj diferenciĝas de afrika kaj amerika sagobirdoj pro diferenciga blanka flanka kolstrio. La Afrika sagobirdo troviĝas en tropika subsahara Afriko. Ĝi diferenciĝas de hindia kaj amerika sagobirdoj pro mallarĝa blanga flanka kolstrio ĉirkaŭita de ruĝeca fono.
Specioj
Estis ankaŭ specio sur la insulo Maŭricio, jam formortinta kaj hodiaŭ konata nur laŭ ties ostoj, nome la Maŭricia sagobirdo, Anhinga nanus.
Aspekto
Anhingedoj estas grandaj birdoj kun sekse dimorfa plumaro. Ili estas ĉirkaŭ 80 al 100 cm longaj, kun enverguro de ĉirkaŭ 120 cm, kaj pezo de ĉirkaŭ 1050 al 1350 g. La maskloj havas nigran kaj malhelbrunan plumaron, mallongan erekteblan kreston sur la nuko kaj pli grandan bekon ol la ino. La inoj havas multe pli palan plumaron, ĉefe ĉe la kolo kaj la subaj partoj, kaj estas iomete pli grandaj ĝenerale. Ambaŭ havas grizajn striecon en longaj skapularaj kaj supraj flugilkovriloj. La akra pinteca beko havas segilecajn bordojn, desmognatan palaton kaj ne havas eksterajn naztruojn. La sagobirdoj havas komplete membranecajn piedojn, kaj ties kruroj estas mallongaj kaj tre malantaŭa en la korpo.
Ne estas eklipsa plumaro, sed la nudaj (senplumaj) partoj varias en koloro tra la jaro. Dum la reprodukta sezono, tamen, ties malgranda gorĝosako ŝanĝas el rozkoloreca aŭ flaveca al nigra, kaj la nuda vizaĝa haŭtaĵo, aliepoke flava aŭ flavecverda, iĝas turkisa. La irisoj ŝanĝas laŭkolore inter flava, ruĝa aŭ bruna laŭsezone. La eloviĝintaj idoj estas senplumaj, sed tuj kreskiĝas blanka aŭ flaveca lanugo.
La voĉo de sagobirdoj inkludas klakadon aŭ tamburadon dumfluge aŭ ripoze. Ĉe nestokolonio plenkreskuloj komunikiĝas per krakado, gruntado aŭ tamburado. Dum la reprodukta sezono, plenkreskuloj foje elsendas kaŭ aŭ fajfoj. Idoj komunikiĝas per krioj aŭ grakoj.
Distribuado kaj ekologio
Sagobirdoj estas ĉefe tropikaj laŭ distribuo, kun teritorioj el subtropikaj al varmaj moderklimataj regionoj. Ili tipe loĝas en nesalakvaj lagoj, riveroj, marĉoj kaj malpli ofte troviĝas laŭlonge de marbordo en saletakvaj estuaroj, golfetoj, lagunoj kaj mangrovoj. Plej estas sedentaj kaj ne migras; la populacioj de plej malvarmaj partoj de la teritorioj povas migri tamen. Ties preferata flugmaniero estas ŝvebado kaj glisflugado; por flugilfrapado ili estas tre mallertaj. Sur seka tero, sagobirdoj piediras per rigida sinteno, havante la flugilojn ofte etende por ekvilibro, ĝuste kiel faras pelikanoj. Ili tendencas arigixi – foje ĉe aroj de ĝis ĉirkaŭ 100 birdoj – kaj ofte asocias kun cikonioj, ardeoj aŭ ibisoj, sed estas tre teritoriemaj ĉeneste: spite esti kolonia nestumanto, reproduktantaj paroj – ĉefe maskloj – atakas ĉiun ajn alian birdon kiu alproksimiĝas je atingo de ties longaj kolo kaj beko. La Orienta sagobirdo (A. melanogaster sensu stricto) estas Preskaŭ Minacata specio. Habitatodetruo kaj aliaj homaj interferoj (kiaj ovokolektado kaj troa uzado de pesticidoj) estas ĉefaj tialoj de malpliiĝo de la populacioj de sagobirdoj.
Predantoj de sagobirdoj estas ĉefe grandaj karnovoraj birdoj, kiaj paserinoj kiel la Aŭstralia korako (Corvus coronoides) aŭ la Blanknuka korvo (Corvus splendens), kaj rabobirdoj kiaj la Marĉa cirkuo (komplekso Circus aeruginosus) aŭ la Blankstriovosta maraglo (Haliaeetus leucoryphus). Ankaŭ oni registris predadon fare de krokodiloj el la genro Crocodylus. Sed multaj eventualaj predantoj klopodas ne kapti sagobirdon. La longaj kolo kaj pinteca beko kombine kun la "saga" mekanismo faras tiujn birdojn danĝeraj eĉ al pli grandaj karnovoraj mamuloj, kaj ili fakte moviĝas al entrudulo por ataki pli ol defendi pasive aŭ fuĝi.
Reproduktado
Ili kutime reproduktiĝas en kolonioj, foje mikse kun kormoranoj aŭ ardeoj. La sagobirdoj parligiĝas monogamie almenaŭ dum la reprodukta sezono. Estas multaj diversaj tipoj de memmontrado uzataj por pariĝado. Maskloj ceremonie memmontradas por allogi inojn per levado (sed ne etendado) de siaj flugiloj por skui ilin laŭ alterna maniero, klinigante kaj fermofrapante sian bekon, aŭ donacante bastonetojn al eventualaj partneroj. Por plifortigi la parligon, partneroj frotas siajn bekojn aŭ skuas, indikas supren aŭ klinigas siajn kolojn unanime. Kiam partnero venas anstataŭi la alian ĉeneste, kaj maskloj kaj inoj uzas la saman memmontradajn ceremoniojn kiujn la masklo uzas dum la pariĝado; dum ŝanĝo de vicoj, la birdoj povas ankaŭ "oscedi" unu al la alia.
Reproduktado estas sezona (kun pinto en marto/aprilo) ĉe la norda parto de ties teritorio; aliloke ii povas reproduktiĝi la tutan jaron. La nestoj estas faritaj el bastonetoj kaj kovritaj el folioj; ili estas konstruitaj sur arboj aŭ kareksejoj, kutime ĉe akvo. Tipe la masklo arigas nestomaterialon kaj alportas ĝin al la ino, kiu faras plej el la fakta konstrulaboro. Nestokonstruado daŭras nur kelkajn tagojn (ĉirkaŭ 3 maksimume), kaj la paroj kopulacias ĉe la nestoloko. La ino demetas 2 al 6 ovojn (kutime ĉirkaŭ 4) kiuj havas palverdecan koloron. La ovojn oni demetas dum 24–48 horoj kaj kovado daŭras 25 al 30 tagojn, starte post la unua ovodemeto; tiele ili eloviĝas nesamtempe. Por havigi varmon al la ovoj, la gepatroj kovras ilin per siaj grandaj membranecaj piedoj, ĉar, kiel ties parencoj, ili ne havas kovareon. La lasta ido kutime malsategas pro la malmulta manĝo disponebla. Okazas dupatra zorgo kaj la idoj estas konsiderataj frumaturaj. Ili estas nutrataj per regurgitado de parte digestita manĝo kiam junuloj, sed oni ŝanĝas al kompletaj manĝaĵoj kiel ili pliaĝas. Post elnestiĝo, la junuloj estas nutrataj dum du pliaj semajnoj dum ili lernas ĉasi de si mem.
Tiuj birdoj atingas seksan maturecon post ĉirkaŭ 2 jaroj, kaj ĝenerale vivas ĉirkaŭ 9 jarojn. Maksimuma ebla vivodaŭro de sagobirdoj ŝajne estas ĉirkaŭ 16 jaroj.
La ovoj de sagobirdoj estas manĝeblaj kaj konsiderataj bongustaj fare de kelkaj; ili estas surloke kolektataj de homoj kiel manĝo. Foje oni manĝas ankaŭ plenkreskulojn, ĉar ili estas sufiĉe karnecaj birdoj (kompareble al hejmanasoj); tamen kiel ĉe aliaj fiŝomanĝantaj birdoj kiaj kormoranoj aŭ maraj anasoj ili ne bongustas. Oni kolektas ankaŭ ovojn de sagobirdoj kaj eĉ idojn en kelkaj lokoj por bredi la junulojn. Foje tion oni faras por manĝo, sed kelkaj nomadoj en Asamo kaj Bengalo enhejmigas sagobirdojn por uzi ilin kiel por kormorana fiŝkaptado. Ĉar plie kaj plie nomadoj setlas en ĵusaj jardekoj, tiu kultura heredaĵo estas en danĝero perdiĝi.
Sistematiko kaj evoluo
Tiu familio estas tre proksime rilata al la aliaj familioj de la subordo Sulae, t.e. la Falakrokorakedoj (kormoranoj kaj tufkormoranoj) kaj la Suledoj (suloj kaj najvuloj). Kormoranoj kaj anhingoj estas tre similaj laŭ korpo kaj skeleto de la kruroj kaj povas formi fratogrupon. Fakte, kelkaj fosilioj de anhingoj estis dekomence konsiderataj kormoranoj aŭ tufkormoranoj (vidu sube). Kelkaj fruaj aŭtoroj inkludis la sagobirdojn en la Falakrokorakedojn kiel subfamilio Anhingenoj, sed tio estas nune ĝenerale konsiderata troa klasigo. Tamen ĉar tio bone kongruas kun la pruvaro el fosilioj kelkaj unuigis la Anhingedojn kaj la Falakrokorakedojn en superfamilio Phalacrocoracoidea.