cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ordinara fazano
Subspecioj
Foje tiu specio estis disigata en la ordinara fazano de Centra Azio kaj la Ringokola fazano de Orienta Azio, separataj de la aridaj kaj altaj montaraj regionoj de Turkestano. Tamen, dum la okcidenta kaj la orienta populacioj probable estis entute separataj dum la Zirjanka glaciepoko kiam dezertoj estis pli etendaj, tiu separo ne estis sufiĉe longa por ke okazu fakta speciigo. Nune la plej granda vario de kolorbildoj troviĝas kie la okcidenta kja la orienta populacioj miksiĝas, kiel espereble. Inoj kutime ne povas esti identigitaj eĉ al subspecia grupo certe.
La grupoj de subspecioj el okcidento orienten estas la jenaj:
Vivo
Ili vivas en arbaro aŭ arbustaro (cerealaj kamparoj), kie manĝas surgrunde grejnojn, foliaron kaj senvertebrulojn, sed dormas nokte enarbe.
Hermann Conring
Biografio
Konringo naskiĝis en Nordeno, Malalta Saksio, marborda urbo en Orienta Frislando, tiutempe regita de la grafoj el Cirksena. Kiel multaj areoj de la estonta Germanio, la hejmurbo de Konringo elmontris konsiderindan religian diversecon kaj konfliktojn. Luterana en la kamparo, (kaj en la pieco de ĝiaj grafoj), Orienta Frislando tamen ŝirmis la bastionon de la Kalvinismo en ĝia ĉefa urbo, Emden.
Decembro de 2021
Jen listo de okazaĵoj en decembro 2021:
Hermann Conring
Biografio
Konringo kaj lia familio ne estis fremdaj al konfesiaj kvereloj. Multaj el la prauloj de Konringo estis ministroj, kaj lia patro kaj lia pripatra praavo, aparte, estis laŭŝajne devigataj ŝanĝi iliajn cirkonstancojn en diversaj okazoj responde al la protestantaj religiaj konfliktoj. Konringo estis unu el dek gefratoj, du el ili mortis duminfane, kaj ses pliaj mortis pro pesto en 1611.
Konringo komencis sian instruadon tre frue, kiel konvene al devenanto de beletristaj klerikaj prauloj, kaj eniris en lernejon en sia naskiĝurbo Norden estante sesjara, kaj post unu jaron li komencis siajn studojn pri la latina. Antaŭ ĉirkaŭ 90 jaroj, Lutero estis doninta potencan legitimecon al la germana lingvo, per sia tradukado de la Biblio en la germanan, sed, tiel kiel en aliaj eŭropaj landoj, la latina restis dum multaj jarcentoj kiel oficiala lingvo de la lernado. Estante 14-jara, Konringo estis fariĝinta lertan latiniston, grandan konanton de la antikvaj klasikaj skribaĵoj kaj de la tiamaj ĉefaj latinaj verkistoj. En 1620, estante 14-jara, Konringo komencis fari kurson pri filozofio en la Universitato de Helmstedt, unu el la ĉefaj universitatoj en la nordo de Eŭropo, kie li studus dum la venontaj kvin jaroj.
Ordinara fazano
Vivo
Ordinaraj fazanoj estas indiĝenaj de Azio, kaj ties origina teritorio etendas el inter la Nigra kaj la Kaspia Maroj al Manĉurio, Siberio, Koreio, kontineta Ĉinio kaj Tajvano. Tiuj birdoj troviĝas en arbaroj, farmoterenoj, arbustaroj kaj humidejoj. En sia natura habitato la ordinara fazano loĝas en herbejoj ĉe akvo kun malgrandaj aretoj de arboj. Etenda klarigita farmotereno estas marĝena habitato kiu ne povas loĝigi proprajn populaciojn dumlonge.
Ordinaraj fazanoj estas gregemaj birdoj kaj for de la reprodukta sezono formas izolajn arojn. Kie ili estas ĉasataj ili estas ĉiam timidaj ekde kiam ili asocias homojn kun danĝero, kaj rapide retiriĝos al sekurejoj post aŭdo de alveno de ĉasistaroj al la areo.
Kvankam ordinaraj fazanoj kapablas flugi mallongdistance, ili preferas kuri. Tamen se ili ekflugas, ili povas subite rapidiri, per distinga flugilfrapado kaj ofte elsendanta alvokojn kok kok kok por averti samspecianojn. Ties flugorapido estas nur 43–61 km por horo por simpla flugado sed dum ĉasado ili povas flugi je ĝis 90 km por horo.
Ordinaraj fazanoj manĝas sole surgrunde sed ripozas en ŝirmitaj arboj nokte. Ili manĝas ampleksan varion de animala kaj vegetala materialo, kiel fruktoj, semoj kaj folioj same kiel ampleksa gamo de senvertebruloj, kaj malgrandaj vertebrulol kiel serpentoj, lacertoj, malgrandaj mamuloj kaj eĉ birdoj.
Reproduktado
Maskloj estas poligamiaj, ili kuniĝas kun pli ol unu ino, tipe inter Fazanedoj. Ili ofte estas akompanataj de haremoj de kelkaj inoj kiel kokoj kun kelkaj kokinoj. Fakte temas pri kokeca speco kun ties kutimoj, ekzemple manĝi grenon aŭ insektetojn per grundogratado.
S/2010 J 1
S/2010 J 1 estas la maldaŭra nomo de neregula satelito de Jupitero, kiu havas retrogradan orbiton.
Ordinara fazano
Reproduktado
Ili nestas surgrunde inter herbo aŭ sekaj folioj. La inoj demetas ĉirkaŭ 10 ovojn dum du printempaj semajnoj aprile al junio. La kovado longdaŭras 23 al 26 tagojn. La idaro restas kelkajn semajnojn ĉe patrino, sed ili kreskas rapide kaj ŝajnas plenkreskuloj kiam estas 15semajnaĝaj. Vere ili jam estas sekse plenkreskaj antaŭ unu jaro; temas pri la ununura specio en la familio kie tio okazas.
S/2010 J 1
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de Robert A. Jacobson,  Marina Brozovic, Brett J. Gladman kaj M. Alexandersen elde la Observatorio de la Monto Palomar, apud San-Diego (Kalifornio, Usono)
Ordinara fazano
Historio kaj distribuado
La fazanoj devenas de subkaŭkazia Azio kaj malnovaj grekoj jam konis ilin. Eble por tiuj grekoj, temas pri la fama feniksa birdo. Ankaŭ malnovaj ĉinoj jam konis ilin en sia arto kaj tradicioj. Antaŭ la mezepoko jam ekzistis la senkoluma raso en la tuta Eŭropo. En Britio estis jam en la 10-a jarcento, sed malaperis antaŭ la 17-a; poste oni enkondukis ilin denove je 1830. En Usono oni venigis la koluman rason el Ĉinio je la fino de la 18-a jarcento kaj dum la 19-a disvastiĝis tra la tuta lando kaj pasis en Eŭropo kie intervastiĝis kun la alia subspecio.
S/2010 J 1
Malkovro
Ĝia orbito ne estas nun precize determinata, pro tio ĝi havas nur maldaŭran nomon kiu indikas ke ĝi estas la unua satelito de Jupitero malkovrata en 2010.
Ordinara fazano
Historio kaj distribuado
Hodiaŭ vivas en tutmonda zono tra Usono kaj el okcidenta Eŭropo ĝis orienta Azio.
Kiel enmetita specio
Ordinaraj fazanoj povas nun troviĝi tra la tuta mondo pro sia preteco reproduktiĝi en kaptiveco kaj pro la fakto ke ili povas naturiĝi en multaj klimatoj. Fazanoj estis ĉasataj en sia natura teritorio el la Ŝtonepoko de homoj same kiel tetraoj, perdrikoj, kokoj kaj eble pavoj kiuj loĝis en Eŭropo tiam. Almenaŭ ekde la epoko de la Romia Imperio tiu birdo estis etende enmetita en multaj lokoj kaj iĝis naturigita membro almenaŭ de la eŭropa faŭno. Enmetoj en la Suda Hemisfero plej parte malsukcesis, escepte kie lokaj kokoformaj specioj aŭ ties ekologiaj ekvivalentoj raras aŭ mankas.
La birdo estis naturigita en Britio ĉirkaŭ la 10-a jarcento, eble pli frue, kaj de Romibritoj kaj de Normandoj, sed iĝis malaperintaj el plej parto de la insuloj komence de la 17-a jarcento. Ĝi estis remalkovrita kiel ĉasbirdo en la 1830-aj jaroj post esti malatentata dum multaj jaroj. Ekde tiam ĝi estis bredata etende fare de arbargardistoj. Ĉar ĉirkaŭ 30 milionoj da fazanoj estas liberigitaj ĉiujare en ĉasbienoj, ĝi estas tre disvastigata en distribuado, kvankam plej parto de la liberigitaj birdoj survivas malpli da unu jaro en naturo. La Game & Wildlife Conservation Trust estas serĉante la reproduktan sukceson de breditaj fazanoj kaj klopodante trovi manieron plibonigi tiun reproduktan sukceson por malpliiĝi la peton liberigi tiom multe breditajn fazanojn kaj pligrandigi la naturan populacion; sed tio ne kongruas kun la ekonomiaj interesoj de fazanbredistoj. Dum la origina kaŭkazia fazanaro tute malaperis dum la komenco de la Moderna epoko, plej parto de la malhelflugilaj senringokolaj fazanoj de Britio aktuale descendas el hibridoj de la Ĉinaj ringokolaj kaj de la Verda fazano kiuj estis komune uzataj por renaturigo.
Ordinaraj fazanoj estis enmetitaj en Nordameriko en 1857, kaj iĝis setliĝintaj tra multe de la subŝtatoj de la Roka Montaro (nome Koloradio, Montano, Vajomingo, ktp), de Mezokcidento, de la Grandaj Ebenaĵoj, same kiel en Kanado kaj en Meksiko. Sudokcidente ili povas esti vidataj tiom sude en la Roka Montaro kiom ĝis la Nacia Rifuĝejo Bosque del Apache 100 mejlojn sude de Albuquerque, Nov-Meksikio. Ili estas nune plej oftaj en la Grandaj Ebenaĵoj. Ordinaraj fazanoj estis enmetitaj ankaŭ en multe de nordokcidenta Eŭropo, Havajo, Ĉilio, Sankta Heleno, Tasmanio, Novzelando kaj la insulo Rottnest ĉe Aŭstralio. Ili estis ankaŭ enmetitaj sed malsukcese en multaj aliaj landoj.
Bredado
Tradicie tiu birdo estis ĉasita eble pro sia bunteco pli ol pro sia bongusto. Pro tio oni ankaŭ bredis ilin en farmoj, spite ilia sovaĝeco. Tiele nur en Britio estas 35 milionoj kaj en Usono 10 milionoj. Poste oni vendas ilin por ĉasado aŭ kiel manĝaĵon.
Al tiuj vendotaj por specifa ĉasadokazo foje oni fortranĉas ties bekpintojn por ke ili ne povu pretervivi se skapi la ĉasadon; tiele ĉasistoj devas pliajn aĉeti. Jen tute nehoma kaj maldeca konduto profitdona.
30037 Rahulmehta
30037 Rahulmehta estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Ordinara fazano
Kiel ĉasbirdoj
Ordinaraj fazanoj estas bredataj por esti ĉasataj kaj estas pafataj en grandaj nombroj en Eŭropo, ĉefe en Britio, kie ili estas pafataj laŭ la tradiciaj regularoj, laŭ kiuj oni pagas por pafataj birdoj kaj oni rajtas tion nur malmultnombre. La ĉassezono komencas en Britio la 1-an de oktobro kaj finas la 1-an de februaro, laŭ la Game Act 1831. Ĝenerale ili estas ĉasataj de ĉasistoj uzantaj ĉashundojn por helpi trovon, akiron kaj rekuperon de la pafitaj birdoj. La rasoj Retriever, Spanielo kaj aliaj ĉashundoj estas uzataj por ĉasi fazanojn.
La reĝo Georgo la 5-a pafis milon da fazanoj el totala kvanto de 3937 dum sestaga ĉasperiodo decembre de 1913, totalo kiu ankoraŭ restas kiel britia rekordo.
Ordinaraj fazanoj estas tradicie celo de malgrandaj ŝtelĉasistoj en Britio, sed pro malalta valoro de fazanoj en modernaj tagoj kelkaj nur rekte ŝtelas idojn aŭ maturulojn el farmoj por mono. La novelo Danny the Champion of the World de Roald Dahl temas pri ŝtelĉasisto (kaj lia filo) kiuj vivis en Britio kaj kontraŭleĝe ĉasis ordinarajn fazanojn.
La kadavraĵoj estas ofte pendataj dum iom da tempo por plibonigi la viandoguston per ioma putriĝo, kiel ĉe aliaj ĉasviandoj. Moderna kuirarto ĝenerale uzas humidan rostadon kaj farmobreditajn fazaninojn. En Britio kaj Usono ĉasmanĝo estas ioma reveno al populara kuirarto, kaj multaj fazanoj estas vendataj en supermerkatoj tie. Granda tialo por tiu konsumkutimo estas ŝanĝo el konsumado de ruĝa viando al blanka viando.
Fazanĉasado en Nordameriko
La pliparto de ordinaraj fazanoj ĉasataj en Usono estas naturnaskiĝintaj sovaĝiĝintaj fazanoj; en kelkaj ŝtatoj fazanoj breditaj en kaptiveco kaj liberigitaj formas multon de la populacio
Proverbo
(signifo : estas pluraj manieroj esti bela, ĉiu la sia, leciono pri toleremo)
Genertransforma gramatiko
Genertransforma gramatiko aŭ transforma gramatiko estas termino uzata por aludi al la tipo de genera gramatiko (respektive genera sintakso), kiu uzas transformajn reguloj kaj similajn meĥanismojn por montri la movon de konstituantoj kaj aliajn fenomenojn de la lingvo. Partikulare, la termino referencas preskaŭ nur al tiuj teorioj, kiuj estis disvolvigitaj en la tradicio ĉomskia. Tiu termino estas plej ofte sinonimo de la plej specifa "Transforma Generativa Gramatiko".
Ekzemplo de transformoj
La ŝanĝo de lingvaj elementoj estas la bazo de la meditado kaj konkludoj de la transforma gramatiko:
La kerno estas, ke infano lernas simplan strukturon, ekzemple "Mi trovis katon", kaj transformante (ŝanĝante) elementon, oni povas alveni al preskaŭ senfinaj paroltekstoj, ekzemple "Mi murdis katon", "Mi manĝis katon", "Mi murdis katon", "Mi murdis katon kaj raton", "Mi murdis katon kaj fuĝis", ktp., tiel oni pasas el simpla akuzativo al duobla akuzativo, el simpla frazo al duobla frazo ktp.
Granaglione
Granaglione estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Emilio-Romanjo kaj al la provinco Bolonjo. Fine de la jaro 2004 la komunumo havis 2089 loĝantojn.
Marin Hinkle
Marin Elizabeth HINKLE (* 23-an de marto 1966 en Daresalamo, Tanzanio) estas usona aktorino.
Aktorada kariero
La televida debuto de Marin Hinkle okazis en la usona televida seriego Another World. Ŝi atingis unuan sukcesegon per la serio Once and Again, kiu serio daŭris de 1999 ĝis 2002. En la sekvaj jaroj, ŝi havis gastajn rolojn en ŝatataj usonaj televidaj serioj ekz. Law & Order, Without a Trace, ER, Chaos City kaj House. Plie, ŝi havis kelkajn filmajn roletojn ekz. en I'm Not Rappaport, Dark Blue und I Am Sam. De 2003 ĝis 2015, ŝi ludis en la usona sitkomo Two and a Half Men kiel Judith Harper, iama edzino de Alan (Jon Cryer), de 2016 ĝis 2019 ŝi havis reaperantan rolon kiel lernejestrino en Speechless. Ekde 2014 ŝi estas videbla plurfoje en la serio Madam Secretary. Ekde 2017, ŝi ludas ĉefrolon en la serio The Marvelous Mrs. Maisel kiel Rose Weissman. Ŝia aktorada plenumo alportis por ŝi en 2019 Emmy-nomumon.
Private
Hinkle estas filino de Margaret R. (Polga) Hinkle, juĝistino ĉe la Supera Tribunalo de Masaĉuseco kaj Rodney Hinkle, universitata dekano kaj instruisto.
Hinkle studis en Brown University kaj en NYU Tisch School. Ŝi geedziĝis en 1998 kaj kun la edzo havas unu infanon.
Alfred de Musset
Alfred de MUSSET (naskiĝis la 11-an de decembro 1810 en Parizo, mortis la 2-an de majo 1857 en Parizo) estis franca aŭtoro. Li havis intiman rilaton kun George Sand.
Gălășeni
Gălășeni estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio:
Valea
Valea [valja] (hungare: Jobbágyfalva jobAdjfalva) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Târgu Mureș. Administre ĝi apartenas al Vărgata.
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 731 loĝantojn (hungaroj), en 1992 656 (90% hungaroj).
Historio
Ĝia unua mencio estas en 1470. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Maros-Torda ).
Siria buntpego
La Siria buntpego aŭ Blankvizaĝa buntpego (Dendrocopos syriacus) estas birdo de la genro Dendrocopos kaj mezgranda buntpego, tio estas pego, kie ĉefas la koloroj nigra ĝenerale supre kaj blanka ĝenerale sube, sed ankaŭ en markoj supre.
Disvastiĝo
La Siria buntpego estas loĝanta kaj reproduktanta birdo de sudorienta Eŭropo el suda Ĉeĥio, Hungario kaj Jugoslavio tra Turkio orienten al Irano. Ties teritorio etendiĝis nordokcidenten en Eŭropo lastajn jarojn.
Ĝi estas loĝanto de malfermaj arbaroj, terkultivejoj kun arboj kaj arbustoj kaj parkoj, depende de la manĝo kaj la nestolokoj en malnovaj arboj. Ĝi estas ofte malfacile videbla birdo, spite la buntan plumaron. La granda blanka ŝultra makulo estas la plej rimarkinda eco kiu karakterigas la specion.
Aspekto
La Siria buntpego estas 22–25 cm longa, kun enverguro de 34–39 cm kaj pezo de 70-80 g, kaj estas tre simila al la Granda buntpego, Dendrocopos major. La supraj partoj de la masklo estas brilnigraj, kun ruĝa makulo en la nuko kaj blankaj vizaĝo kaj kolo. En la ŝultroj, kiel ĉe la Granda buntpego, estas grandaj blankaj makuloj kaj la flugoplumoj estas striitaj nigroblanke; tiuj ŝultraj makuloj estas certa identigilo kaj diferencilo inter buntpegoj, ĉar la Granda buntpego kaj la Siria buntpego havas grandajn, la Mezgranda buntpego pli malgrandajn, la Malgranda buntpego tute ne havas kaj la Blankdorsa buntpego havas nur unu en la pugo kaj neniun en ŝultro. Restas nur diferencigi tiun ĉi specion disde la Granda buntpego. La tri eksteraj vostoplumoj montras nur kelkajn blankajn punktojn kiam la vosto utilas kiel apogilo kontraŭ la trunkoj dum grimpado. La subaj partoj estas blankokrecaj, la ventro kaj la subvosto ruĝeca. La longa beko estas ardeznigra kaj la kruroj verdecgrizaj.
La ino ne havas ruĝon en la nuko, kaj ankaŭ ne junuloj, sed ĉe tiuj la krono estas ruĝa, kiel ĉe Malgranda buntpego kaj kiel ĉe Mezgranda buntpego, sed tiu ĉi diferenciĝas el la plej eta Malgranda buntpego pro la ruĝeca ventro kaj el la Mezgranda buntpego pro la nigra bridostrio, krom tio jam dirita pri ŝultraj blankaj makuloj.
Estas pli malfacile distingi la Sirian buntpegon el la Granda buntpego, tamen oni povas diri, ke la Siria havas pli longan bekon, kaj ne havas la blankan vostostriadon de la Granda buntpego. Alia grava distingilo estas ke la Siria ne havas la nigran strion kiu konektas ĉe la Malgranda buntpego la bridostrion al la nuko, kaj ĉe la Siria tiu bridostrio iras nur sube al la kolo kaj pro tio ŝajnas, ke ĝi havas multe pli blankan vizaĝon ol la aliaj specioj.
Kutimaro
Kiam kaŝita de foliaro, la ĉeesto de la Siria buntpego estas ofte rimarkata pro la mekanika tamburado, vibrado produktita de rapide ripetitaj frapoj de la forta beko kontraŭ trunko aŭ branĉo. Tio ne estas nur simpla paralvoko aŭ defio, sed signalo de ĉiu sekso. Ĝi estas aŭdebla el longa distanco, depende de la vento kaj la lignokondiĉo, ĉar kava ligno nature produktas pli laŭtan noton ol vivanta ligno. La tamburado estas pli longa ol tiu de la Granda buntpego kaj malaltas laŭ volumeno. Ĝi estas pli rapida kaj mallonga ol tiu de la Blankdorsa buntpego.
La alvoko estas akra kvit, kvit, pli milda ol tiu de la Granda buntpego kaj iom like tiu de Ruĝkrura tringo.
La Siria buntpego manĝas ĉefe insektojn kiujn elfosas el la ligno de la arboj, kiel la larvoj de la lignotraborantaj tineoj kaj koleopteroj.
Tiu pego kutime estas ĉe la trunko, kie laboras supren. Dum la ascendo ĝi frapas la ŝelon, elrompante erojn, sed ofte elprenas predojn tra la fendoj per la pinto de sia glueca lango. Ili manĝas semojn, nuksojn kaj berojn kiam insektoj malabundas.
La nestotruo estas pure rondoforma truo de 5 cm de diametro, kiu estas elfosita en mola aŭ falinta ligno horizontale iomete kaj poste vertikale suben. En la fundo de la truo, oni elfosas etan ĉambron, kie la ino demetas ĝis 11 kremoblankajn ovojn sur rabotaĵoj.
Malofte oni reuzas la nestotruon denove, sed ne malofte oni traboras aliajn en la sama arbo. Preskaŭ ĉiu arbo sufiĉe putrinta estas uzata. Idoj, kiam la gepatroj manĝigas ilin, grupiĝas ĉe la enirejo kaj kriaĉadas, sed kiam venas alarmo ili forfuĝas rapide enen en la truo.
István Miszlay
István Miszlay [iŝtvAn mislai], laŭ hungarlingve kutima nomordo Miszlay István estis hungara reĝisoro, teatrestro.
István Miszlay naskiĝis la  en Csorvás, li mortis la.
Biografio
István Miszlay frekventis mezlernejon en Orosháza, kie li estis ankaŭ amatora aktoro. Li lernis en Instituto Lenin inter 1949-1951, poste li akiris reĝisoran diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1955. Li lernis precipe de Tamás Major kaj Kálmán Nádasdy. Post siaj studoj li aliĝis al trupo de Teatro Csiky Gergely (Kaposvár). Inter 1959 kaj 1962 li estis reĝisoro de Teatro Szigligeti (Szolnok). Liaj sekvaj pli signifaj teatraj stacioj estis: Pli frue ekde 1973 li estis motoro de subĉiela teatro de Gyula. En 1990 li pensiuliĝis kaj pro la nova politika direkto li ne plu okupiĝis pri teatro. Li edziĝis en 1976, baldaŭ li havis filinon. Li ricevis 4 premiojn dum la socialismo.
Aromoj de vino
La homa flarsento decidas la vivon de homo pli ol oni konscias kaj kelktempe pli ol oni ŝatas. Bonfarto, simpatio, humoro, malŝato kaj multaj aliaj sensacoj estas esence decidataj de la flarataj odoroj.
Kiel konate ankaŭ dum la gustumado de vino la nazo ludas gravan rolon. La aromo de la vino havas decidan influon, ĉu oni ŝatas aŭ ne ŝatas la vinon. La nazo pli ol aspekto kaj gusto permesas konkludojn al vitspecioj, deveno kaj vinfarado.
Deveno de la odoro en la vino
Se oni flaras al io, tiam la nazo perceptas la volatilajn molekulojn de la substancoj, kiujn oni flaras. Volatilaj molekuloj (volatilaĵoj) estas substancoj kiuj ekzistas kiel gaso en la aero (ĉio, kio ne povas gasiĝi, ne odoras). Tiuj volatilaĵoj estas tiuj, kiuj en kunlaboro de nazo kaj cerbo estas identigataj kaj konscie aŭ nekonsie klasifikataj. Ĉiuj vinŝatantoj konas la problemojn kun la lingva klasifikado de tio, kion oni perceptas.
Oni orientiĝas pri la konataj karakteraj aromoj kiel oni konas de fruktoj, floroj, spicoj aŭ aliaj konataj aĵoj. Kelktempe ankaŭ estas tiel, ke la sensita aromo en la vino kaj la karaktera aromo (gvidaromo) enhavas la saman kemian substancon.
Tiel simpla kiel ĉe tiu ekzemplo ne ĉiam estas. Plej ofte la konkreta sencimpreso devenas de granda kvanto de kemiaj substancoj, kiuj ĉeestas en tre malsamaj koncentritecoj. Flarlimon oni nomas tiun koncentritecon ekde kiam la plej multaj homoj povas percepti la odoron. Ĉe tio ekzistas apenaŭ travidebla interrilato inter koncentriteco kaj flarlimo de la diversaj substancoj. Konata ekzemplo estas hidrogensulfido, kiu respondecas pri la “virkapra tono” (germane “Böckser”). La flarlimo por hidrogensulfido ne nur dependas de la tre diversa senciveco de la gustumanto, sed ankaŭ de la interrilato inter aliaj aromoj. Tiel la “Böckser” povas esti pozitiva aromkomponento kiel en spontanee fermentita Riesling de la Mozelo aŭ vindifekto, kiu kaŭzas nericevon de oficiala kontrolnumero kaj malpermeson de la vendo por kvalita vino.
Alia ekzemplo estas korktono kun mucida karaktero. Ĝi estas taksata hodiaŭ negative se temas pri moderne ellaboriĝintaj freŝaj kaj fruktecaj vinoj el valorŝtala cisterno. Male oni ne rimarkis la tonon dum jardekoj en vinoj el lignaj bareloj. Krome tiun guston oni malpli rimarkis en ruĝa vino ol ekzemple en bukedriĉa “Gewürztraminer”.
Eĉ pli freneza la situacio fariĝas se oni ĵetas rigardon al kelkaj merkaptanoj. Merkaptanoj estas sulfurenhavaj substancoj, kiuj odoras en altaj koncentritecoj tre malagrable kiel putraĵo. En malaltaj koncentritecoj ili odoras agrable kiel kasiso, grenadilo, pampelmuso aŭ rostita kafo.
De kie venas la aromoj?
En la fakliteraturo troviĝas distingo inter primaraj, sekundaraj kaj terciaraj aromoj ĉe vino. Inter tiuj ŝtupoj memkompreneble ekzistas transiroj ĉe kiuj la divido forviŝiĝas kaj aliaj aŭtoroj tiras alian dividlinion.
Ĉe la primaraj aromoj la substanco jam estas en la vinbergrapolo. Ekzemplo estas la tipa aromo de nigraj riboj ĉe “Scheurebe”. Tio sendube estas primara aromo. Tamen nefermentita grapolo de “Scheurebe” ne odoras kiel nigraj riboj. Tion kaŭzas la substanco MMP (4-merkapto-4-metil-2-pentanono). Ĝi estas en la vinbero, sed ne en libera, do sensebla formo.
Nur post la enzima proceso de la fermentado de la vinberkaĉo MMP fariĝas libera kaj sensore perceptebla. La procestekniko de la rikoltado de la vinberoj kaj la prilaborado decidas, kiom da pozitiva vinberaromo estas atingebla.
Sub sekundaraj aromoj oni komprenas aromdecidajn substancojn, kiuj kreiĝas dum la alkohola fermentado per la gisto kaj aliaj mikroorganismoj. Al tio apartenas aromoj de fruktesteroj kiel citrusfruktoj, tromaturaj "Williams"-piroj k.s., sed ankaŭ “manno”-proteinoj de la gisto, kiu post longa restado sur la vino donas al ĝi fortan gistoaromon.
Multaj junaj "Riesling"-vinoj kun pinta kvalito estas karakterizita per sekundaraj aromoj. La konservado de tiuj aromoj estas la plej granda arto de la vinkelestro. Erara klarigado aŭ malbona pumpado detruas tiujn aromojn.
La terciaraj aromoj nur kreiĝas dum la stokado de la vino. Ekzemple la vinŝatantoj akre pridiskutas la petrol-tonon el sekaj- varmegaj kreskoperiodoj de Riesling. Ĉu tiu tono estas tipa aŭ vernisa. La kemia substanco de tio estas TDN (1,1,6-trimetil-1,2-dihidronaftalino)
Por kelkaj vinŝatantoj tio estas kulmino de la ĝuo por aliaj ĝi simple ĝenas. Ankaŭ tio estas afero de koncentriteco kaj kunludo inter diversaj aromoj. Oni rigardas la beran tonon kaj la mielan tonon ĉiam pozitive. Ambaŭ tonoj originas el tromaturaj, elsekigitaj vinberoj dum la stokado kiam la aliaj aromoj jam estas reduktitaj (ekzemple per oksidado). Post longa maturado dum jardekoj vinoj de pinta kvalito povas disvolvi el vinberoj kun valorbotrito kafo- aŭ eĉ moka-tono. Ĉe gustumado oni devas klarigi ĝin kaj ankaŭ poste nur ĝojigas ŝatantoj de kafo.
La esplorado de aromoj ege progresas.
Ankaŭ se en multaj kazoj oni jam konas la interritlaton inter la sensora flarsento en la vino kaj la kemia substanco, la plej multaj aromoj ankoraŭ ne estas klare distingeblaj kaj klasifikeblaj. La aromesplorado, kiu ofte okazas en nanosfero kaj laboras kun volatilaj substancoj, faras altajn postulojn al la analizo. En la proksima estonteco oni certe malkovros pli kaj pli da inter-korespondantaj flarsentoj kaj kemiaj substancoj. Ĉu iam ĉiujn substancojn oni malkovros, tio estas la demando. Tio ankaŭ estas pozitive, ĉar ĝis tiam la vino ankoraŭ estas produkto, por kio oni bezonas naturajn resursojn.
Urk
Urk estas kun 17 500 loĝantoj kaj areo de 19,64 km² (kaj 98,37 km² da akvo) la plej malgranda municipo de la nederlanda provinco Flevolando. Urk estas antaŭa insulo en la Zuiderzee (ĝis la finkonstruo de la Fermdigo 1932) kaj en la IJsselmeer ĝis 1939. En 1939 la digo, kiu ligas Urk kun Lemmer, estis preta kaj en 1942 la Noordoostpolder estis sekigita. Por la loĝantoj de Urk la insulsento ankoraŭ pluvivas; oni ekzemple ne loĝas en Urk sed sur Urk.
Urk povas esti priskribita kiel unu el la plej religiaj municipoj de Nederlando.
Mondialo (Heimer)
Mondialo (Mondial) estas planlingvo kreita de la sveda gimnazia instruisto Helge W. Heimer (1890-1959) kaj unue publikigita en 1943. La lingvo estas bazita sur la modernaj latinidaj lingvoj, ĉefe la franca, itala kaj hispana. La projekto do klasigeblas Eŭroklono, do naturalisma planlingvo bazita sur eŭropaj lingvoj.
Inter 1943 kaj 1957 aperis gramatikoj kaj vortaroj en la sveda, franca kaj angla lingvo kaj ankaŭ konversaciaj tekstoj. Tiuj estis ofte rencenzataj en favora tono ankaŭ de profesiaj lingvistoj. Oni aparte laŭdis la belsonecon de la lingvo. En la 1950-aj jaroj ĝi estis ankaŭ menciita en la dua eldono de la tiam ĉefa sveda enciklopedio Svensk Uppslagsbok kiel unu el la du ĉefaj svedaj planlingvoj; la alia estis ling. Kvankam mondialo ofte estis laŭdata, ĝi neniam sukcesis ensociiĝi.
Mondialo similas al Interlingvao. Dum la vortprovizo de tiu lasta konsistas el, unue, prototipaj formoj proksimaj al la latinaj kaj, due, unuopaj neasimilitaj pruntaĵoj el la franca kaj aliaj modernaj lingvoj, la vortprovizo de mondialo devenas pli rekte el la modernaj lingvoj, kaj ne montras tiujn du klasojn.
La gramatiko de mondialo estas pli simpla ol tiuj de ĝiaj fontlingvoj, sed estas tolerataj kelkaj malregulaĵoj, en kelkaj kazoj ankaŭ "supletiva" formvariado.
Ekzemploj
Rimarko pri ortografio kaj prononco:
Traduko
Tristan Bernard, la humorisma aŭtoro, unu tagon prenis lokon kun amiko en vagono de unua klaso por iri al Versajlo. Li ekbruligis tuj bonan cigaron, kiun li komencis fumi kun videbla ĝuo. Tiam sinjoro envenis kaj diris en agaca tono al T. B. ke li forĵetu la cigaron aŭ iru al alia kupeo. ...
Bibliografio
La projekto ricevis la bibliotekan klasifikon 418 “1930” de Biblioteko Butler.
Utiko
Utiko (Ուտիք) estas historia armena regiono de Kaŭkazio ĉe la dekstra bordo de la rivero Kura, en nuna Azerbajĝano, kaj ĝi ankaŭ troviĝas en parto de la armena provinco Tavuŝo. La geografio de Anania Ŝirakaci mencias ĝin kiel la 12-a provinco de la Armena reĝlando. Ekde la 13-a jarcento, parto de Utiko troviĝas en teritorio de Arcaĥo sub la nomo «Karabaĥo».
11987 Yonematsu
11987 Yonematsu estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japanaj astronomoj Kin Endate kaj Kazuro Watanabe elde la observatorio de Kitami en Abaŝiri-subgubernio (insulo Hokajdo).
Nomo
Ĝia nomo honoras Yonematsu Shiono, enketiston pri la tradicia vivo en Japanio kiu publikigis multenombrajn artikolojn kaj librojn pri tio. Li ankaŭ eldonis multajn librojn pri la vivo en ekstero, inkluzive astronomiajn observojn.
27238 Keenanmonks
27238 Keenanmonks estas tre malgranda, tre hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Keenan Monks, finalisto en 2010 de la Intel Science Talent Search, scienca konkurso por gelernantoj en lasta jaro de mezlernejo, pro lia projekto pri matematiko. Li estis lernanto ĉe la Hazleton Area High School de Hazleton (Pensilvanio, Usono).
Jalšové
Jalšové, hungare Jalsó [jalŝO] estas malgranda vilaĝeto en Slovakio, en Regiono Trnava, en Distrikto Hlohovec.
Situo
Jalšové situas laŭ maldekstra bordo de Váh, laŭ traira flankovojo. Hlohovec troviĝas je 9 km-oj.
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1352. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Jalsó 412 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Galgóc, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Jalšové 481 homoj, (478 slovakoj).
Retamal de Llerena
Retamal de Llerena estas municipo de Hispanio, en la provinco de Badajoz, regiono de Ekstremaduro.
Puber Kalom
Puber Kalom (পুবের কলম, IAST: Pubēra Kalama) estas barata bengallingva taggazeto eldonata en Kolkato, en ŝtato Okcidenta Bengalio. Ties redaktoro estas Ahmed Hasan Imran kiu estas eksa membro de la Raĝja Saba el Okcidenta Bengalio.
Historio
Kalom estis lanĉita kiel ĉiumonata revuo en 1981. Ĝi fariĝis semajnĵurnalo en 1983. La grupo Sarada aĉetis ĝin en 2011 kaj transformis ĝin en ĉiutagan ĵurnalon kun cirkulado de ĝis 40 000 kopioj.
Retamal de Llerena
Situo
Retamal de Llerena estas situa en la sudokcidenta parto de Ekstremaduro, je altitudo de 467 m; je 138 km de Badajoz, provinca ĉefurbo kaj je 66 km de Mérida, la regiona ĉefurbo; je 57 km estas Don Benito kaj je 56 km Llerena de kiu dependis historie laŭnome kaj je 159 km estas Cáceres, la ĉefurbo de la alia provinco de la regiono. La surfaco de ties teritorio estas de 96,1 km².
Tanquinho
Tanquinho estas municipo de la brazila subŝtato Bahio, kiu taksis 8.008 enloĝantojn en 2010.
Puber Kalom
Historio
En 2013 post la financa skandalo de la grupo Saradha, ĝin denove aĉetis Kalom Welfare Association.
Retamal de Llerena
Situo
Ĝi situas ĉe la deklivoj de la sierra de Argallanes, norde de la komarko Campiña, sufiĉe malproksima de Llerena, kies nomon portas tamen pro la jura dependo de tiu. La plej grava proksima vilaĝo estas Zalamea de la Serena. La municipo estas ankaŭ proksime de aliaj vilaĝoj kiel Campillo de Llerena, Higuera de la Serena, Hornachos kaj Castuera.
Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado (ŝafo, bovo, porko kaj kapro. Ne estas grava irigacio de akvorezervejoj, sed nur tradicia el rojoj aŭ putoj. La tradiciaj plantoj enhavas arbojn kiel la anzino kaj la korkokverko, kun aliaj plantoj de makiso kiel la cisto, ruĝa lavendo, ulekso ktp. La kutivata tero estas nur 39,3 % de la teritorio, kie abundas ĉaŝejoj por kunikloj, perdrikoj kaj aproj.
Demografio
La populacio de Retamal regule kaj konstante kreskis ĝis meze de la 20a jarcento. Post 1950 la elmigradon suferegis tiu municipo tiele ke ĝi forportis ĝis 1981 preskaŭ 70 % de la iama populacio. Poste iome reekkreskis danke al la reveno de kelkaj elmigrintoj. Pro elmigrado okazis ankaŭ maljuniĝo de la populacio kaj pliiĝo de la mortindico kaj falo de la naskindico.
Evoluo de la populacio
1900 -- 863 1950 --2081
1910 -1137 1960 --1788 1920 -1348 1970 -- 917 1930 -1685 1981 -- 661 1940 -1795 1986 -- 747
Auneau
Auneau estas malaperinta franca situanta en departemento Eure-et-Loir, regiono Centro-Valo de Luaro.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Alnélois.
Ĝi nun formas parton de Auneau-Bleury-Saint-Symphorien.
Emil Buzan
BUZAN Emil estas rumania hungara pentristo. Li naskiĝis en Târgu Mureș la 21-an de novembro 1984.
David Daleiden
David Robert DALEIDEN estas usona kontraŭ-aborto aktivisto. Li fondis la Center for Medical Progress (CMP; Esperantigite Centro por Medicina Progreso) en 2013. Li estas kulture katolika.
Auneau-Bleury-Saint-Symphorien
Auneau-Bleury-Saint-Symphorien estas nova franca situanta en departemento Eure-et-Loir, regiono Centro-Valo de Luaro.
Ernő Tibor
TIBOR Ernő estis rumania hungara penristo. Li naskiĝis en Nagyvárad la 28-an de februaro 1885 kaj mortis en Dachau la 20-an de aprilo 1945.
Biografio
Ernő Tibor studis en 1904–1905 en Arta Akademio de Budapeŝto. La jarojn 1906 kaj 1907 li pasigis en Parizo en Akademio Julian.
Flandra Heredaĵbiblioteko
Flandra Heredaĵbiblioteko estas retejo de heredaĵbibliotekoj subvenciata de la Flandra registaro. La asocio sen porprofita celo estas koopera ligo de ses Flandraj bibliotekoj posedantaj gravajn heredaĵo-kolektojn. La partoprenantaj bibliotekoj troviĝas dissemitaj tra Flandrujo, almenaŭ po unu biblioteko en ĉiu provinco :
Tamen en Flandrujo ĉirkaŭ 250 da bibliotekoj kaj aliaj institutoj posedas kulture aŭ science gravan dokumentan patrimonion kaj dudeko el ili konservas eksterordinaran kolekton. La komisio de la Flandra registaro signifas do ke Flandra Heredaĵbiblioteko sin unue dediĉas al la temoj kiuj profitigas tiun kompletan gamon da konservad-bibliotekoj.
João Baptista Figueiredo
João Baptista de OLIVEIRA FIGUEIREDO (15-a de januaro 1918 en Rio de Janeiro — 24-a de decembro 1999 samloke) estis generalo kaj lasta diktatoro de Brazilo. Li estis prezidanto de Brazilo de 1979 ĝis 1985.
Flandra Heredaĵbiblioteko
La taskoj de Flandra Heredaĵbiblioteko estas difinitaj en artikolo 78 de la Flandra Dekreto pri la Kultura Heredaĵo de la 6-a de julio 2012 kaj estas la jenaj :
Historio
En 2005, per instigo de la Antverpena Urba Biblioteko (nuntempe la Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience) la "Interkonsiliĝo-platformo Konservadbibliotekoj Flandrujo" estis starigata. Tiu koopera ligo, poste nomata "Heredaĵbibliotekoj Flandrujo", estis celata establi la sektoron de la konservad- kaj heredaĵbibliotekoj en Flandrujo. El tio rizultis ke la Flandra Heredaĵbiblioteko estis akceptata en la Heredaĵo-dekreton en 2008. La Asocio Sen Porprofita Celo (VZW) estis fondata en septembro 2008 kaj estis prezentata en junio 2010.
João Baptista Figueiredo
Antaŭ prezidentigis, li estis ĉefo de brazila sekreta polico (SNI). Li faris amnestion al politikaj malliberuloj en 1979 kaj estas tre milda, rilate al aliaj diktatoroj. Li tre ŝatis ĉevalojn, kaj foje li deklaris ke preferas la flaron de ĉevaloj ol flaron de la popolo.
Muszyna
Muszyna estas urbo en Malgrandopolio en Pollando. Ĝi apartenas al komunumo Muszyna en distrikto Nowosądecki.
Provinco Cienfuegos
Cienfuegos signifas en la hispana Cent fajroj.
Ribera del Fresno
Ribera del Fresno [riBEra] (Riverbordo de la frakseno) estas municipo de Hispanio, en la provinco de Badajoz, regiono de Ekstremaduro.
La loĝantoj nomiĝas ribereños. La censita populacio en 2008 estis de 3.432 loĝantoj.
Situo
Ribera del Fresno estas situa en la suda parto de Ekstremaduro, je altitudo de 399 m; je 83 km de Badajoz, provinca ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de 185,6 km².
Ekonomio
Agrikulturo (cerealoj, olivarboj kaj vitejoj) kaj brutobredado (ŝafo). La malmulta industrio rilatas agrikulturon (vino, olivoleo kaj faruno).
Vidindaĵoj
Tipa vilaĝa arkitekturo kun kelkaj nobeletaj domoj kun blazonoj el granito aŭ barokaj ornamaĵoj de la 18a jarcento. Estas ankaŭ preĝejo kaj du ermitejoj.
Estas grava arkeologia kuŝejo en Cerro de Hornachuelos de la Ĥalkolitiko (2.000-1.800 a.K.) kun muregoj, domoj, tombejoj, stratoj ktp. Estas ankaŭ interpretejo. Tio situas je 3 km laŭ la loka ŝoseo kiu ligas la vilaĝojn de Ribera del Fresno kaj Hinojosa del Valle.
Gravuloj
San Juan Macías, naskiĝis en 1585 kaj elmigris al Peruo, kie estis fama monaĥo kaj predikisto; li mortis en Lima en 1645. Juan Meléndez Valdés estis poeto kaj politikisto naskiĝinta en 1754 kaj apartenanta al la movado de Klerismo.
Granarolo dell'Emilia
Granarolo dell'Emilia estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Emilio-Romanjo kaj al la provinco Bolonjo. Fine de la jaro 2004 la komunumo havis 8672 loĝantojn.
Fajsz
Fajsz [fajs], estas vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Bács-Kiskun, en subregiono de Kalocsa. Tribestro Fajsz estis nepo de Arpado.
Situo
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ la maldekstra Danubo, laŭ traira flankovojo, ĉefvojo Budapeŝto-Baja preteriras. Troviĝas Bátya 10, Kalocsa 17, Hajós 19, Baja 32, Kiskőrös 44 km-ojn for. Longe estis pramo al Tolna, sed nun nova ponto funkcias en la proksimeco.
Historio
La unua mencio devenis el 1061. La tataroj detruis la vilaĝon, kiu poste dum la turka erao restis viva, eĉ alvenis rifuĝintoj el la proksimeco. Incendioj okazis en 1852, 1873, 1881.
Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, apoteko, kuracejo, infankuracejo, dentokuracejo, bestokuracejo.
Famuloj
En Fajsz naskiĝis ministro Mihály Dömötör.
Myszków
Myszków estas urbo en Silezio (provinco de Pollando) en Pollando. Ĝi apartenas al Myszków en distrikto Myszkowski.
El Risco
La loĝantoj nomiĝas risqueños. La censita populacio en 2008 estis de 167 loĝantoj.
Situo
El Risco estas situa en la sudorienta parto de Ekstremaduro, je altitudo de 497 m; je 257 km de Badajoz, provinca ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de 39,5 km².
Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado.
Gălășeni (Măgești)
Gălășeni [gələŝenj] (Gálosháza) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Oradea. En 1910 ĝi nombris 311 loĝantojn (rumanoj), en 1992 362. Ĝi estis unue menciita skribe en 1552. Dum la turka submetiĝo ĝi pereis. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Măgești.
Saint-Hippolyte (Charente-Maritime)
Saint-Hippolyte [] estas franca komunumo en la departemento Charente-Maritime, en la regiono Puatuo-Ĉarentoj. Ĝi havis 1,329 loĝantojn en la jaro 2010.
Geografio
Saint-Hippolyte situas ĉe la maldekstra bordo de la rivero Charente, fronte al Tonnay-Charente kaj Rochefort.
Jouac
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Haute-Vienne, en la administra regiono Nova Akvitanio kaj en la historia kultura regiono Limoĝio. Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Bellac kaj al la kantono .
Kata Gáspár
Kata Gáspár [gAŝpAr], laŭ hungarlingve kutima nomordo Gáspár Kata estis hungara aktoro, voĉoaktoro. Ŝia patro estis Sándor Gáspár (aktoro), ŝia patrino Ildikó Bánsági.
Hilbersdorf (Turingio)
Hilbersdorf estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Greiz de la federacia lando Turingio. Fine de la jaro la komunumo havis  loĝantojn. apartenas al komunumaro, do administra ligo de pluraj najbaraj komunumoj, nomata Verwaltungsgemeinschaft Wünschendorf.
Ifa-oraklo
La Ifa-orakolo estas sistemo por predikti la estontecon kaj uzas vastan sistemon de tekstoj por ĉi tio. La vorto Ifa rilatas al mistika figuro Ifa aŭ Orunmila, kiu estas la joruba dio (Orisha) de saĝo kaj intelekta evoluo. Ifa ankaŭ estas praktikata de;
Male al aliaj orakolaj sistemoj, kiuj uzas mediumon por elvoki spiritojn, la Ifa-pastro (babalawo), uzas sistemon de signoj, kiujn li ĵetas sur teleron kaj poste interpretas.
La kolekto de literaturaj Ifa-tekstoj, nomata Odu, konsistas el 256 partoj, subdividitaj en versojn (nomitajn ese).
La ese-versoj, kiuj estas konsiderataj la plej grava parto de la Ifa oraklo, estas kantataj de la pastro en poezia lingvo. La ese-tekstoj pritraktas la jorubajn historion, lingvon, religion, universan vizion kaj nuntempajn sociajn temojn. La scio pri Ifa estas konservata en la joruba komunumo kaj transdonata de Ifa-pastroj. Ifa estis ĉiam pli diskriminata sub la influo de koloniismo. Ifa-pastroj estas maljunaj kaj la junularo malmulte interesiĝas pri orakloj. La postvivo de la 'ese'-korpuso estas minacata.
Nemateria kultura heredaĵo (Unesko)
En 2005, Unekso aldonis la riton de la Ifa-orakolo al la listo de "majstroverkoj de la parola kaj nemateria heredaĵo de la homaro".
Jouac
La teritorio havas komunan limon kun.
Zsigmond Pál Jakó
JAKÓ Zsigmond Pál estis rumania hungara historiisto naskita en Biharfélegyháza la kaj mortinta en Kluĵo la. Li estis honora membro de Hungara Scienca Akademio (1988).
Kata Gáspár
Kata Gáspár naskiĝis la  en Budapeŝto.
Zsigmond Pál Jakó
Biografio
La mezlernejon Zsigmond Jakó finis en Hajdúböszörmény (1934). La fakon de historio-lingvistiko li studis en universitato Pázmány Péter en Budapeŝto (1939), kie doktoriĝis en 1940. Li studvojaĝis al Vieno, Innsbruck kaj Salzburg. Komence li laboris en budapeŝta universitato, poste en Magyar Országos Levéltár (Tutlanda Arkivejo). En 1941 li loksidiĝis en Koloĵvaro kaj fariĝis arkivisto de Erdélyi Nemzeti Múzeum kaj poste arkivejestro (1948–50). Ekde 1942 li estis asistanto de Universitato Koloĵvaro, ekde 1945 en Bolyai Tudományegyetem, respektive en Universitato Babeş–Bolyai estis profesoro de historia katedaro ĝis sia pensiiĝo en 1981. Dume ekde 1949 estis kunlaboranto de akademia instituto, docento doktoro.
Kata Gáspár
Biografio
Kata Gáspár maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, dum la gimnaziaj jaroj en 2003 ŝi jam havis filman ĉefrolon. Ŝi studis en katolika altlernejo en Esztergom, samtempe en aktorstudio de Nacia Teatro (Budapeŝto). Inter 2007-2013 ŝi ricevis rolojn en la Nacia Teatro, poste ŝi ne ligiĝis al teatrejo. Ŝi akiris dramistan diplomon en Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto) en 2016. Ŝiaj plej gravaj instruistoj estis Piroska Molnár, Gizella Bagó, Gergely Kocsis, Artur Szőcs. Inter 2015-2020 ŝi apartenis al Teatro Magyar. Ŝi ricevis premion en 2016.
Tatiana Suĥotina-Tolstaja
Grafino Tatiana Lvovna Suĥotina-Tolstaja (Татьяна Львовна Сухотина-Толстая; naskiĝis la 4-an de oktobro 1864 en Jasnaja Polana, Tula gubernio, Rusia Imperio mortis la 21-an de septembro 1950 en Romo, Italio. Ŝi estis la unua filino de rusa verkisto Lev Tolstoj kaj Sofia Tolstaja. Ŝi verkis memorlibrojn, taglibrojn kaj pentraĵojn ĉefe prezentantajn ordinaran vivon de Tolstoj familio.
Biografio
Ŝi estis hejme edukita infano, kies instruistoj estis la patro (matematiko), la patrino (la rusa, la franca lingvoj kaj pianludado), angla guvernistino Annie (la angla lingvo kaj mastrumado), germano Kaufmann (la germana lingvo kaj historio), pastro    (katekismo). Frue aperis ŝia amo al pentrarto, kiu pliiĝis dum vizitoj de fama rusa pentristo Ivan Kramskoj al Jasnaja Polana, kie li pentris portreton de la mastro.
Ŝian unuan taglibron Tania komencis skribi en la dekkvarjara aĝo kaj daŭrigis enskribi siajn impresojn kaj opiniojn dum kvardek jaroj. La patro kuraĝigis ĉiujn siajn gefilojn teni taglibrojn, iufoje legis ilin kaj rimarkis, ke Tania prezentas siajn elstarajn kapablecojn, trajtojn de bonkoreco kaj sinofero.
En 1881 ŝi eniris la Moskvan Lernejon de Pentrarto, Skulpturo kaj Arkitekturo, kie ŝin instruis Vasilij Perov, Ilja Repin, Illarion Prjaniŝnikov, Leonid Pasternak, Nikolaj Ge k.a.
En 1884 Lev Tolstoj establis eldonejon "Posrednik" (Peranto) celinte diskonigi famajn rusajn kaj alilandajn verkojn per malmultekostaj libroj inter la popolo. Dudekjaraĝa Tatiana ne kuraĝis tuj entrepreni kompleksan literaturan verkon, tial ŝi komencis krei ilustraĵojn por fabrikataj libroj kaj aldoni reproduktaĵojn de pentraĵoj. Danke al ŝia aktiva partopreno estis eldonita verko far Lev Tolstoj "Per kio homoj estas vivaj" kun multaj bildoj. Poste Tatiana laboris kiel aŭtorino kaj redaktorino. Ŝi verkis artikolon pri italino Maria Montessori inventinta unikan pedagogian metodon. Ŝi perfekte korektis tradukaĵojn de libroj far Guy de Maupassant el la franca en la rusan lingvon: "Une vie" kaj "Mont Oriol".
Pro malfavoraj klimataj kondiĉoj 1891-1892 estis malbonrikoltaj jaroj, kiuj rezultigis malsategon en la centra parto de Rusio. Tatiana kune kun la patro kaj kelkaj gefratoj laboris en tiuj suferintaj regionoj: kolektis donacojn kaj manĝaĵojn, nutris gemalsatulojn. Multaj almozoj, kiujn ili disdonis, savis plurajn homvivojn.
Tatiana tiam estis svatebla fraŭlino, sed ĉiujn edziĝoproponojn ŝi malakceptis. En 1887 aperis ŝia sufiĉe stranga amo al edziĝinta familiestro Miĥail Sergejeviĉ Suĥotin, kiu havis ses gefilojn kaj aĝis 47 jarojn. Post morto de lia unua edzino Maria en 1897 okazis ties geedziĝo en 1899 spite al obĵetoj de sia patro. Tatiana estis kelkfoje graveda, sed rezultiĝis nur abortoj. Tamen en 1905 sukcese naskiĝis ŝia sola filino Tatiana.
Dum tragiaj tagoj de novembro 1910, kiam mortis Lev Tolstoj en stacidomo Astapovo, Tatiana estis kun la patro ĝis lia lasta spiro. Poste ŝi transdonis sian posedaĵon de la bieno Jasnaja Polana al lokaj kamparanoj senpage.
Post morto de sia edzo Miĥail Suĥotin en 1914 ŝi kune kun filino Tatiana reloĝiĝis en la rezidejo por apogi la maljunan patrinon Sofia Andrejevna. Post la Oktobra Revolucio okazinta en 1917 ili ambaŭ multon faris por konservi la literaturan heredaĵon de Lev Tolstoj kaj sukcesis organizi muzeon.
Ekde 1920 Tatiana Suĥotina-Tolstaja rezidis en Moskvo, kie ŝi organizis infanan artlernejon. Samtempe ŝi aktive partoprenis en la laboro de Tolstoj muzeo kaj iĝis ĝia direktoro en 1923.
Dum sia laboro ŝi ofte kontaktis kun Anatolo Lunaĉarskij, tiama rusia popolkomisaro (ministro) pri klerigado. Laŭ liaj sugestoj ŝi kune kun la filino en 1925 forlasis Rusion por prelegi pri la patro kaj liaj verkoj en la okcidenta Eŭropo. En 1928 Tatiana estris solenan festadon okaze de la centjara jubileo de Lev Tolstoj.
Ekde 1939 ŝi partoprenis en funkciado de Fonduso Tolstoj, kiun establis en Usono ŝia fratino Aleksandra.
En 1930 ŝia filino Tatiana Miĥajlovna Suĥotina-Tolstaja edziniĝis al fama roma advokato kaj socia aktivulo Leonardo Albertini. Kiel patrino kaj avino de kelkaj nepoj Tatiana restis en Romo, Italio, kie ŝi mortis la 21-an de septembro 1950, kiam ŝi aĝis 86 jarojn. Ŝin oni sepultis en la nekatolika tombejo ( il Cimitero acattolico di Roma), situanta en distrikto de Romo nomata Testaccio.
30039 Jameier
30039 Jameier estas tre malgranda malhela asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Joshua Abraham Meier, finalisto en 2014 de la Intel Science Talent Search, scienca konkurso por lernantoj en lasta jaro de mezlernejo, pro lia projekto pri medicino kaj sano. Li estis lernanto ĉe la Academy for the Advancement of Science and Technology de Hackensack (Nov-Ĵerzejo).
Annen
Annen estas vilaĝo en la nordo de la komunumo Aa en Hunze en la nederlanda provinco Drento, duonvoje inter la vilaĝoj Zuidlaren kaj Gieten, situante sur la Hondsrug. La vilaĝo havis 3.595 loĝantojn en 2019. Ĝis la formiĝo de la komunumo Aa en Hunze ĝi estis la ĉefloko de la antaŭa komunumo Anloo.
Meze en la malnova vilaĝocentro situas herbeja placo, kio estas karakteriza por vilaĝoj en la ĉirkaŭaĵo. La vilaĝocentra placo de Annen estas la plej granda de Eŭropo. Dolmeno D9 situas hodiaŭ en la vilaĝocentro.
Esperanto
Feiko Munniksma loĝis kaj mortis en Annen.
Týn (Luka)
Týn estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Luka. Ĝi troviĝas proksimume 2 km sudokcidente de Luka. Estas ĉi tie registritaj 8 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Týn situas en katastra teritorio Luka kun areo 4,56 km².