cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gotika arkitekturo
Nederlando kaj Belgujo
Ankaŭ la nederlanda kulturregiono, precipe la duklando Brabanto, disvolvis ekde la 14-a jarcento apartan „reduktogotikon“, kiu ofte laŭ plisimpligita formo sin apogas sur la francaj modeloj kaj nomiĝas brabanta gotiko. Kiel ĉefa reprezentanto estas konsiderenda la franca konstruestro Jehan d'Oisy el Pikardujo. Kiel ĉefverkoj de la epoko validus la katedraloj en Utreĥto, 's-Hertogenbosch, Antverpeno, Tournai kaj Bruselo. Ankaŭ ekestis multaj grandaj paroĥopreĝejoj, ekzemple en Bruĝo, Gento kaj Ipro. Apartakvante Flandrujo estis kompreneble elmetita al ĉi tiuj francaj influoj pro sia proksimeco al norda Francujo; ĝi tamen ankaŭ redonis tien eĉ kelkajn novigojn. Precipe la malfrua gotiko kreis tie kelkajn el la plej imponaj mezepokaj ekleziaj kaj malekleziaj konstruaĵoj en Eŭropo; memoru nur pri la grandaj, abunde ornamitaj urbodomoj de tiu ĉi regiono (Oudenaarde, Urbodomo de Bruselo). En Germanujo la katedralo de Ksanteno estas klare influita de la nederlanda gotika arĥitekturo; ankaŭ aliaj malsupre-rejnlandaj konstruaĵoj jen estas nomendaj (Sankta Nikolao en Kalkar, abatopreĝejo en Kleve, paroĥopreĝejo Maria-Magdalena en Goch, Vilibrorda katedralo en Wesel).
Germanujo
Gotika arĥitekturo povis enradikiĝi en Germanujo nur fine de la alta mezepoko kun prokrasto de unu jarcento kaj forŝovi la romanikan arĥitekturon. Tamen ankaŭ en germana romaniko dise troveblas gotikaj elementoj, kaj la lokaj malfruromanikaj konstrutradicioj parte konserviĝis ĝis vaste en la 13-a jarcento. Tiuj ĉi miksformoj nomiĝas malfruromanika-gotika transiro-stilo. Fama ekzemplo estas la malfruromanika katedralo de Limburgo (post 1175, konsekrata en 1235), kiu per sia kvarparta murskemo kaj sesparta ripovolbo egalas al frugotika galerio-baziliko kaj per pintarkaj fenestroj, ĥorĉirkaŭirejo kaj apogarkoj prezentas pluajn gotikajn elementojn. Ĉe la katedralo de Magdeburgo, kiu ekestis en 1209 kaj parte estas konsiderata kiel unua gotika konstruaĵo en Germanujo, la transiroj de romanika al gotika arĥitekturo estas distingeblaj. La aperaĵo similas plejparte ankoraŭ al la masivaj romanikaj preĝejoj; kelkaj konstrupartoj tamen jam montras gotikajn tendencojn. La unuaj nete gotikaj preĝejoj sur nuna germana teritorio estas la centra konstruaĵo de Nia Kara Sinjorino en Treviro (ekde proksimume 1230) kaj la halopreĝejo Elizabeta en Marburgo (ekde 1235). Intime ligita kun la preĝejo Elizabeta estas la frugotika cisterciana monaĥopreĝejo Haina, kiu eble ankaŭ laŭtempe antaŭas la preĝejon marburgan. Ankaŭ proksimume 1230 komenciĝis la alikonstruoj pri la ĥorejo de la katedralo de Wetzlar samkiel pri la laŭlonga domo de la katedralo de Freiburgo. Ankaŭ la freiburga katedralo estus povinta enpreni gotikajn formojn pere de la cisterciana monaĥopreĝejo Tennenbach, kies datiĝo tamen ne estas klara.
Laŭ la skemo de la franca katedralgotiko inter 1245 kaj 1275 ekestis la altgotika laŭlonga domo de la katedralo de Strasburgo, kies grande planita okcidenta fasado sekvis ekde 1277; ĝi estas samranga kun la plej bonaj verkoj de francaj konstruestroj. Kvankam Strasburgo nun apartenas al Francujo, la katedralo estas laŭ historia vidpunkto ĉefverko de germana altgotiko. En 1248 sekvis la konstruo de la katedralo de Kolonjo, kiu per sia kvinnava plano kaj gigantaj dimensioj provis superi sian modelan katedralon en Amiens. En la mezepoko la katedralo estis eĉ ne duone finkonstruata kaj oni finkonstruis ĝin nur en la 19-a jarcentoj laŭ la originalaj planoj kiel unu el la tutmonde plej grandaj preĝejoj. Kiel preskaŭ ne malpli ambicia konstruaĵo nomendas la Mariapreĝejo je Lübeck konstruata inter 1250 kaj 1350, kiu kiel paroĥopreĝejo laŭ formo de franca katedralo same kiel per grandeco kaj alteco devis elmontri sian antaŭrangan pozicion kontraŭ la episkopopreĝejo de Lübeck. Pro sia adaptiĝo al la surloka konstrumaterialo briko la Mariapreĝejo fariĝis samtempe iniciata konstruaĵo de la brikogotiko en norda Germanujo kaj en la baltamara landoj. Proksimume 1260 komenciĝis laŭ la modelo de la katedralo de Reims la alikonstruo de la katedralo de Halberstadt, de kiu komence ekestis nur tri laŭlongdomaj naveroj; la cetera konstruo adis ĝis proksimume 1500. Kiel ununura konstruaĵo en suda Germanujo laŭ la skemo de franca katedralo ekestis proksimume 1285/90 la katedralo de Regensburgo laŭ modelo de la kolegiatopreĝejo Sankta Urbano en Troyes.
Krom la grandaj katedraloj ekestis baldaŭ multaj paroĥopreĝejoj en la urboj, kiuj foje atingis aŭ eĉ superis la dimensiojn de la episkopaj preĝejoj. En Freiburg ekestis per la katedralo frua ĉefverko de germana gotiko, kies ĉefturo kun sia trarompita kasko finkonstruata en 1330 fariĝis modelo por multaj pli malfruaj turkonstruaĵoj kaj kiu kiel unu el la malmultaj turegoj finkonstruiĝis en la mezepoko. En eĉ pli altajn dimensiojn ekde 1377 penetris la katedralo de Ulm, kies ĉefturo estis finkonstruata nur en la 19-a jarcento kiel plej alta preĝejturo tutmonde. Kiel monaĥopreĝejo elstaras la cisterciana preĝejo de Altenberg ekkonstruata en 1259, kiu sen turoj kaj per reduktita konstruornamaĵo esprimas cistercianan „modestecon“, per siaj dimensioj tamen atutas.
La germana gotiko pli kaj pli malligis sin de la franca modelo. Distingiloj de tiu ĉi evoluo estas krom la ofte esence pli „simpla“ eksteraĵo de germanaj preĝejoj la rezigno pri elspezaj malkaŝaj kontraŭfortaj sistemoj, plisimpligo de la planoj kaj prefero de hala konstrumaniero, je kiu ankaŭ povas forresti elementoj de katedrala gotiko kiel ekzemple ĥorĉirkaŭirejoj, absidokapelaroj kaj triforioj. Tiu ĉi evoluo de la gotika arĥitekturo en Germanujo ankaŭ nomiĝas „reduktogotiko“.
La halo ebligis la evoluigon de elspezaj volbosistemoj, je kiuj pli kaj pli cedis la dislimigo de la unuopaj naveroj, kiuj kunfandiĝis al unueca halo kaj estis tegataj per pompaj retaj aŭ maŝaj ripovolboj (Annaberg, Freiberg). Aparte la malfrugotiko jen kreis elstarajn ekzemplojn. Al lokaj centroj evoluis la sudgermanaj imperiaj urboj, precipe Nurenbergo kaj Regensburgo samkiel la hansaj urboj ĉe la baltamara marbordo, jen precipe Lübeck kaj Stralsund.
Longan tempon oni opiniis, ĉefe en la 19-a jarcento, gotikon tipe germana stilo. Post la germanaj liberigomilitoj kontraŭ Napoleono oni deklaris gotikan arĥitekturon esenco de pragermana, kristanisma, mezepoka mondordo. Tiu ĉi romantisma revo altiĝis al pozitiva imago. La tiam ne jam finkonstruita katedralo de Kolonjo fariĝis pratipo de germana grandeco, kaj samtempe oni transinterpretis gotikon al germana stilo. Dum ĉi tiu fazo de gloraltigo de germana gotiko Franz Theodor Kugler kiel unua konstatis publike, ke la hejmlando de gotiko estas norda Francujo.
Aŭstrujo
Aŭstrujo estas – simile al sudgermana Bavarujo – fakte senkatedrala lando. La ununura gotika katedralo estas la katedralo Sankta Stefano en Vieno, granda halo kun du planitaj gigantaj ĥorejaj flankoturoj, el kiuj nur la suda turo estis finkonstruata. Gravaj monaĥopreĝejoj kun haloĥorejoj troveblas en Heiligenkreuz kaj Zwettl; grandaj gotikaj urbaj paroĥopreĝejoj estas Sankta Stefano en Braunau kaj Sankta Jakobo en Villach. La paroĥopreĝejoj de Königswiesen kaj la Weistrach staras ĉelime de malfrugotiko al renesanco kaj montras per siaj maŝoripoj preskaŭ „barokan“ forman viglecon. Tiuj ĉi preĝejoj estis konstruataj komence de la 16-a jarcento kaj distingiĝas per apartaj volboformoj.
Svisujo
Gotika arĥitekturo en Svisujo orientiĝas en la okcidenta landoparto franclingva laŭnature al Francujo (Lozano, Ĝenevo). La germanlingvaj landopartoj havas per la katedraloj de Bazelo, Berno kaj Friburgo (france Fribourg, origine germanlingva Freiburg) tri pli grandajn preĝejojn. Berno kaj Friburgo memorigas per siaj unuturaj fasadoj al la katedralo de Freiburg. La katedralo de Bazelo estas esencaparte romanika. La ĉefa ĥorejo estis alikonstruata gotikstile post grava tertremo en 1356. Ankaŭ la okcidentaj turoj devenas el pli malfrua tempo.
Meza kaj Orienta Eŭropo
En la eklezia gotika arĥitekturo de Polujo, Bohemujo, Moravio, Hungarujo kaj aliaj orient- kaj mezeŭropaj landoj miksiĝis indiĝenaj apartaj evoluoj kun la bazaj strukturoj importitaj el okcidenta Eŭropo kaj Germanujo. En urboj kaj regionoj superregataj de germana burĝaro ankaŭ superregis germanaj influoj. Pro la komercaj rilatoj de la baltamaraj urboj en la hanso ankaŭ nederlandaj elementoj alvenis en ĉi tiun regionon; fama ekzemplo estas la Maria-Preĝejo je Dancigo.
Ankaŭ Polujo havas multajn gotikajn ekleziajn konstruaĵojn. Kiel konstrumaterialo regas la briko; aparte la arĥitekturo de la Cistercianoj longtempe formis la stilon. Je la granda katedralo (ekde 1320) sur la Vavelo en Krakovo pli malfruaj alikonstruoj parte forviŝis tiujn ĉi influojn. La dunava, stelovolba preĝejo en Wiślica (proksimume 1350) montras sur modelojn de la monaĥa profanarĥitekturo, ekzemple de la manĝejoj aŭ kapitulejoj.
La krakova Maria-Preĝejo estis en la mezepoko la paroĥopreĝejo de la germana komunumo. La kruta brikobaziliko havas originalan malfrugotikan turkaskon kronatan de ora krono. La katedralo de Poznano havas „francan“ ĉirkaŭiran ĥorejon; la konstruaĵo tamen nun estas pro la katastrofaj detruoj dum la Dua Mondmilito plejparte rekonstruaĵo de la origina mezepoka stato.
En la aliaj plimulte kristanortodoksaj de orienta kaj sudorienta Eŭropo la gotika arĥitekturo ne povis venki pro la aparteneco al la bizanca kulturujo.
Skandinavujo
En Danujo la akcepto de franca gotiko komenciĝis eĉ pli frue ol en Germanujo. La brika katedralo de Roskilde kun sia ĉirkaŭira ĥorejo unuavide ja aspektas kiel ido de germana brikogotiko, sed montras klare sur rektajn okcidentajn modelojn, ekzemple en Noyon kaj Laon. La plua evoluo tamen plejparte dependis de norda Germanujo kaj Vestfalujo. Speciala disingiloj estas la simplaj ŝtupogabloj de multaj danaj brikopreĝejoj. Pli grandaj katedraloj ankaŭ troviĝas en Arhuzo kaj Odense. La dana malfrugotiko preferis la konstrutipon de ŝajnbaziliko (ŝtupohalo). La interno de ĉi tiuj preĝejoj estas plejparte blankkalkita laŭ nordgermana maniero.
En Svedujo la grandaj katedraloj en Upsalo kaj Skara estis treege ŝanĝataj en la 19-a jarcento laŭ novgotika arĥitekturo. En Upsalo proksimume 1970 oni plejparte malfaris ĉi tiun alikonstruon. Ankaŭ tie ĉi klare videblas franca influo, kiu tamen same kiel je ĝia dana egalulo restis sen tradicio. La stilon stampis krom Lübeck (Malmö) precipe la vestfalaj halopreĝejoj; konstrumaterialoj estas kaj brikoj (Sigtuna) kaj ankaŭ tajlitaj naturŝtonoj (Linköping). Ankaŭ la nordgermana halokonstrumaniero ofte estis vojmontra, ekzemple en Våsteras aŭ Vadstena; la tiea monaĥopreĝejo Sankta Brigita validas kiel unu el la plej elstaraj preĝejoj de Skandinavujo.
Gotlando ankoraŭ nuntempe havas 92 mezepokajn, parte romanikajn kaj parte gotikajn preĝejojn, en kiuj regule okazas diservoj. Ili laŭiras vestfalajn modelojn, pluevoluis tamen al nepre memstara arĥitektura lingvo. La plej elstara ekzemplo staras enmeze de la forte fortikita komercourbo Visby. La grandaj kaj malnovaj preĝejoj konserviĝis en ĉi tiu por Skandinavujo unike mezepoka urbo nur kiel ruinoj, kaj la 91 preĝejoj troviĝas sur la kamparo.
Norvegujo havas per la katedralo de Trondheim pli grandan katedralon, kiu orientiĝis je angla gotiko; la tipe angla fasado tamen estas plejparte kompletigo el la lasta jarcento.
Hispanujo kaj Portugalujo
La fruaj grandaj hispanaj katedraloj en Burgoso, Toledo kaj Leono laŭiris ankoraŭ klare la francajn modelojn; nur ekde proksimume 1300 komenciĝis pli klara aparta evoluo de la hispana eklezia arĥitekturo.
En 1298 komenciĝis la konstruo de la katedralo de Barcelono, kies laŭlonga domo jam alproksimiĝas al la haloformo. En 1329 sekvis la granda ŝipistopreĝejo Sankta Maria de la Maro, ankaŭ giganta „ŝtupohalo“. Tipa por la aragona-kataluna gotiko estas la modesta, eĉ malluksa ekstero de la preĝejoj, kiu ofte efikas kiel fortikaĵoj. Ekde 1312 sudfrancaj majstroj komenciĝis per la konstruo de la ĥorejo de la katedralo de Ĝirono. Ekde 1417 oni almetis al ĝi kolosan, ununavan laŭlongan domon. Per spano da 23 metroj ĉi tie ekestis la plej larĝa volbo de gotika arĥitekturo; la volbo altas 34 metrojn.
Ĉefverko de la majorka mezepoka arĥitekturo estas la katedralo Sankta Maria en Palma de Majorko, kiun oni ekkonstruis en 1300. La giganta trinava baziliko longas proksimume 110 metrojn. La paradoflanko estas la maren direktita laŭlonga fronto kun sia densa vicigo de pinaklokronitaj apogopilastroj kaj duoblaj apogarkoj.
Andaluzujo kreis post la Rekonkero per la katedralo de Sevilo unu el la plej kolosaj ekleziaj konstruaĵoj en Eŭropo kaj la plej grandan gotikan preĝejon tutmondan. La konstruo, komenciĝa en la jaro 1401, prokrastiĝis ĝis 1519. Oni konstruis la katedralon sur la fundamentoj de la islama preĝejo, kies grandan minareton, la Giraldo, alikonstruis al sonorilturo. Ankaŭ ĉi tie la kvinnava interno alproksimiĝas al la haloformo; la eksteron strukturas elspeza sistemo de apogopilastroj kaj-arkoj. Kiam aliloke jam ekfloris la renesanco, en la 16-a jarcento ekestis la malfru- ĝis postgotikaj katedraloj de Salamanko, Segovio kaj Plasencio. Ĝis ankoraŭ en la komenciĝa 18-a jarcento gotiko validis kiel la „moderna“ arĥitektura lingvo; renesanco tamen kiel stilo estis egalrajta. La gotiko reprezentis la venkon de kristanismo super islamo, pro kio oni ankoraŭ longe reekprenis elementojn de ĉi tiu mezepoka konstrustilo. Ĉi tiu „postgotiko“ enhavas kompreneble multajn variaĵojn de la klasikaj formoj. Malfrugotikan karakteron havas la katedralo Sankta Maria en Astorgo, kies konstruo komenciĝis en 1477.
Ankaŭ en Portugalujo troviĝas kelkaj elstaraj verkoj de gotika arĥitekturo. Komence la almozaj ordenoj stampis la stilon; proksimume 1300 la kortego kaj pli malfrue ankaŭ la nobelaro ekdisdonis komisiojn. En 1330 Sankta Klara en Koimbro estis konsekrata, proksimume 1350 oni ekkonstruis la klostron de la katedralo en Évora. En 1388 oni komenciĝis per la planado de la neniam finkonstruota monaĥejo de Batalha. La konstruon de la dominikana konvento la reĝo donacis danke pro la venko super la kastilia armeo ĉe Aljubarrota. La konstruaĵo servis pli malfrue ankaŭ kiel reĝa entombigejo. Granda retvolba postgotika halo estas la preĝejo de la hieronimana monaĥejo en Belemo (1517). La monaĥejo estas – same kiel la fama Turo de Belemo – bona ekzemplo por la „manuelisma arĥitekturo“, kiu metas la finon de portugala gotiko. Alie ol en Hispanujo maŭraj kaj islamaj influoj (mudeĥara stilo) en Portugalujo estas pli esceptaj.
Profankonstruaĵoj
El la gotiko konserviĝis male al romaniko multaj profankonstruaĵoj. Dum kiam la eklezia konstruo gvidis la evoluon de la gotika arĥitekturo, la profankonstruo sekvis la novajn evoluojn kaj transprenis multajn arĥitekturajn kaj konstruajn elementojn sur profanajn konstrutipojn. Male al la ekleziaj konstruaĵoj kutime la utileco havis antaŭrangon antaŭ la arta elformado. Karakterizaĵoj de profankonstruaĵo estas ekzemple plejparte facema formado de muroj same kiel fenestroj kaj pordoj kun profilitaj embrazuroj, kiu povas estis pintarkaj aŭ (kiel ekzemple la krucbastona fenestro) ankaŭ rektangulaj. Krom ŝtonaj krucripovolboj ankaŭ troveblas plataj lignoplafonoj aŭ lignovolboj. Gotikajn profankonstruaĵojn oni disvolvis tipe ekde la internaj ĉambroj, kiuj difinas la planon same kiel la poziciojn de la fenestroaksoj kaj pordoj en la fasado. Per tio la planoj kaj fasadoj kutime estas nesimetriaj, kio povas etendiĝi de etaj malregulaĵoj ĝis plena malsimetrio. Reprezentaj domoj kiel ekzemple urbodomoj ankaŭ povis ricevi altajn sonorilturojn (belfridon). Tipaj elementoj de gotikaj profankonstruaĵoj estas ekzemple ŝtupogabloj, ŝtuparturoj kaj orieloj, kiuj ankaŭ ekzistas kiel angulturetoj.
Ŝanĝiĝo de fortikaĵo al kastelo
La ŝanĝo en milita agmaniero kaj -teĥniko (pulvopafiloj, armeoj el dungomilitistoj) reduktis en la malfrua mezepoko la gravecon de la fortikigo, dum kiam aldoniĝis la reprezentemo. Per tio dumpase de la gotiko la defendocelo de princofortikaĵo pli kaj pli paŝis malantaŭ la loĝocelon. Gotika kastelkonstruo transprenis multajn elementojn el la eklezia arĥitekturo, foje eĉ ekestis klostrecaj internaj kortoj, multaj salonoj kaj ĉambroj ricevis volbojn. Ornamripaj fenestrovicoj trarompis la eksterajn murojn, ekestis abunde ornamitaj gotikaj kapeloj. Kiel plej granda profankonstruaĵo de la gotiko estas konsiderenda kastelo Marienburg de la ordeno de germanaj kavaliroj en Prusujo (Polujo). Precipe en malfrua gotiko ekestis profanaj majstroverkoj kiel ekzemple la Albrechtsburg en Meißen, la Salono Ladislao de la praga kastelo aŭ la abunde ornamitaj fortikaĵokasteloj en Amboise kaj Josselin same kiel la dukopalaco en Poitiers (proksimume 1390) en Francujo. Aparta formo de gotika palacokonstruo evoluis en Venecio kiel ekzemple je la doĝopalaco, kie - krom la uzo de la lokaj konstrumaterialoj marmoro kaj briko - aperas ekzemple torditaj kolonoj kaj orientmediteranee efikaj pintarkoj. Tiu ĉi formolingvo estas klarigeblaj per la influo de okcidenta Azio kaj de la bizanca imperio sur Venecion, kiu ekestis per la komerco kun ĉi tiuj regionoj.
Defendkonstruaĵoj
La urba fortikigo fariĝis la plej grava konstruotasko de la civitanoj. En Germanujo multaj urboj ricevis en la fru- aŭ altgotika epokoj siajn urbajn kaj fortikigajn privilegiojn. Ekde la dua duono de la 12-a jarcento ekestis fortikaj muregoj same kiel defendoturoj kaj pordegokonstruaĵoj. Per la disvastiĝo de la pulvopafiloj la defendoturoj ŝanĝiĝis de altaj konstruformoj al malaltaj, masivaj pafilegturoj, kaj la pordegokonstruaĵoj evoluis al malsimplaj pordegofortikaĵoj. Ampleksaj muregoj konserviĝis ĝis nun aparte en Frankonujo (Rothenburg ob der Tauber, Dinkelsbühl, Nurenbergo) aŭ ekzemple en Karkasuno (Francujo).
Urbaj reprezentaj kaj funkciaj konstruaĵoj
Per la kreska graveco de la mezepokaj urboj ekestis bezono por urbaj funkciodomoj. La urbodomo estis plurfunkcia domo kiel urbestra kunvenejo, festosalono, gastejo, komercejo (ekzemple en Lübeck ekde 1230 aŭ en Bruĝo ekde 1376). La kreskan reprezentemon de bonhavaj urboj spegulis la elspezaj konstruaĵoj (Bruselo ekde 1402, Loveno ekde 1439), tiujn ĉi pintojn de urba profana arĥitekturo foje estas nomataj „katedraloj de la burĝaro“. Precipe en Flandrujo kaj Italujo belfrido – ofte je la altecoj konkurencaj kun la preĝejturoj – simbolis la potencon de urbo. Depende de grand- kaj graveco de urbo aldoniĝis aliaj komunumaj konstruaĵoj, ekzemple drapo- kaj viandohaloj (Ipro ekde 1250, Antverpeno ekde 1509), gildodomoj (Gento/domo de liberaj ŝipistoj ekde 1530), dancaj kaj geedziĝfestaj domoj (Kolonjo/Gürzenich ekde 1447) aŭ grenejoj.
En la urboj ordenoj kiel la Franciskanoj tenis lernejojn kaj malsanulejojn, kaj pro tio ĉi tiuj funkciaj domoj estas ofte enigitaj en la urbaj monaĥejoj.
Albrechtsburg Meißen.JPG|Albrechtsburg en Meißen, malfrugotika pompo je la transiro al renesanco (1471–1485) Ca' d'Oro facciata.jpg|Palaco Ca’ d’Oro en Venecio (1421–1442)
Loĝodomoj
La gotikan konstruon de loĝdomoj en okcidenta, meza kaj norda Eŭropo plejparte karakterizis la trabfaka domo, tamen ekestis – aparte en suda Germanujo, Aŭstrujo kaj orienta Mezeŭropo – multaj urboj kaj foirejoj kun domoj el prilaboritaj ŝtonoj aŭ brikoj. Ĝis nun konserviĝinta distingilo de tiaj gotikaj urboj estas la parte volbitaj arkopasejoj, kiuj pli frue plejofte estis uzataj kiel subtegmentaj „vendobudoj“. En Bavarujo kaj Aŭstrujo precipe nomendas Landshut, Burghausen, Neuötting, Braunau kaj Innsbruck. Ankaŭ la multaj urboj en Polujo, Bohemujo kaj Moravio, fonditaj kadre de la germana koloniigo de mezorienta Eŭropo, ankoraŭ bone konservis siajn gotikajn planojn; ofte tiaj koloniurboj evoluis fingforme ĉirkaŭ vastaj foirplacoj. Nomindaj estus Domazlice, Telc, Budweis, Pilsen kaj Krakovo. En la regiono de la Alpoj la ladinoj ankaŭ konstruis biendomojn laŭ gotika stilo.
Brikogotiko ka perbrika gotiko
En norda kaj nordorienta Germanujo, Skandinavujo kaj la baltaj landoj evoluis la aparta formo de brikogotiko. Grandaj preĝejoj el ĉi tiu materialo staras ekzemple en Lübeck, Stralsund, Wismar, Greifswald kaj Bad Doberan. Precipe la Maria-Preĝejo de Lübeck servis modele por multaj aliaj preĝejoj en tuta norda kaj nordorienta Eŭropo. Ili orientiĝis – laŭ materialkondiĉe simpligita formo – je klasika katedralgotiko same kiel je la Skeldo-Gotiko kaj ili ankaŭ transprenis per brikoj la malkaŝan kontraŭfortan sistemon de okcidentaj katedraloj.
Ankaŭ en pejzaĝoj ekzemple en suda Germanujo, Polujo kaj norda Italujo, kie malabundas naturŝtonoj, troviĝas multaj brikokonstruaĵoj. La preĝejoj plejparte estas halopreĝejoj, parte kun riĉaj ornamaĵoj el prilaboritaj ŝtonoj. La preĝejoj plejparte estas halopreĝejoj, parte kun riĉaj ornamaĵoj el prilaboritaj ŝtonoj. Fama ekzemplo estas la katedralo de Munkeno (Bavarujo). La plej altan brikturon de la mondo havas Landshut, ĝia ĉefpreĝejo Sankta Marteno staras enmeze de unu el la plej bone konserviĝintaj gotikaj historiaj urbocentroj en Eŭropo. Ĉikaze tamen oni ne diras brikogotiko, termino, kiu priskribas la gotikan arĥitekturon en la urboj de la hansa ligo.
Koloro en mezepokaj preĝejoj
Malgraŭ ĉi tiu konostato oni tamen ofte timevitas refarbigi la konstruaĵojn. Unu el la kaŭzoj estas, ke ni ekde la komenciĝa 20-a jarcento estas alkutimiĝinta al preĝejaj internoj en asketa blanko kaj grizo kaj sentas la viglan kolorecon de tiaj ĉambroj, kiuj laŭ aktuala konaro estas renovigitaj, kiel alkutimiĝendan. Ankoraŭ en la 19-a jarcento oni kolore farbigis romanikajn kaj gotikajn preĝejoj, ofte laŭ bizanca aŭ Beurona stilo, kiuj tamen samtempe kun la epokofaraj ŝanĝiĝoj en la modernisma epoko eksmodiĝis. En Germanujo oni uzis la riparlaborojn ĉe multaj preĝejoj difektitaj dum la Dua Mondmilito, por forigi la elpentraĵojn de la 19-a jarcento kaj plene rezigni pri koloroj. Eĉ nun oni malsamopinias de tio, ĉu oni kolore farbigu la romanikajn kaj gotikajn preĝejojn. Fakte jam ekzistas modelaj refarbigoj ekzemple je la katedralo de Limburgo, la paroĥopreĝejo Sankta Severo en Boppard aŭ ankaŭ la katedralo de Brunsvigo.
En Francujo oni evidente timevitas provi similan. Nur en kelkaj kapeloj dise videblas farborekonstruaĵoj, ekzemple en la aksa kapelo de la katedralo de Coutances en Normandujo el la 14-a jarcento. Tie oni kuraĝis, rekonstrui almenaŭ en malgranda ĉambro la malnovan kolorecon ankaŭ je la detaloj aŭ almenaŭ novinventi laŭ malnovaj modeloj. Kaj ĝuste Francujo havas unu el la plej famajn internajn spacojn, kiu ankoraŭ tenas la originalan intenskoloran elpentraĵon de la mezepoko, la Sanktan Kapelon je Parizo.
Krom la koloro ankaŭ la pompa ekipo de la preĝejoj per altaroj, baldakenoj, kandelabroj kaj lampoj el oro, arĝento, emajlo, ornamitaj per gemoj ktp., ludas esencan rolon – ĉiuj objektoj, kiuj nuntempe maksimume troviĝas en la trezorejoj.
Prijuĝoj
Je la komenco de renesanco la italaj arĥitektoj esperis, ke la revivigo de la antikva arto venkas la „malakceptindan arĥitekturon de la nigraĉa mezepoko“. Ĉio mezepoka kaj konsekvence ĉio gotika laŭ ilia vidpunkto estis malbona. Arthistoriisto Giorgio Vasari nomis gotikon proksimume 1550 „maniera tedesca“ („germana stilo“) kaj „maniera de’ Goti“ („gota stilo“), kiu „pestosimile“ disvastiĝas en la tuta mondo, kaj priskribis ĝin kiel monstra kaj barbara, do same malrespekta, kiel la samtempa historia opinio itala en ĝenerale taksis la gotojn kaj la germanojn entute. Francesco Florio priskribis tamen proksimume 1477 la gotikon laŭekzemple de la katedralo de Tours estime: „La preĝejo estas bela, entute ĝojiga, tute perfekta….“. La nomon „gotiko“ (= gota), per kiu Vasari stampis la stilon, oni tamen transprenis, ja eĉ pli kaj pli bonvole prijuĝis la stilon ekde la mezo de la 18-a jarcento. En Anglujo kaj Francujo okazis estima prijuĝo fare de la angla pejzaĝoĝardenisto Batty Langley, fare de la franca erudiciulo Bernard de Montfaucon en Les Monuments de la Monarchie française (1733), fare de Jean Lebeuf en Histoire de la ville et de tout le diocèse de Paris (1757) aŭ fare de jezuitopastro kaj arĥitekturo-teoriisto Marc-Antoine Laugier en Essai sur l'architecture (1755) same kiel pri la okcidenta konstruaĵo de la katedralo de Strasburgo.
Deire de Anglujo en la 18-a jarcento komenciĝis la novgotiko per uzado de la gotika konstrustilo por ĝardenarĥitekturaĵoj kaj vilaoj kiel je la vilao Strawberry Hill ĉe la rivero Tamizo proksime de Londono, kiun konstruigis Horace Walpole de 1749 ĝis 1776, je la urbopordego Nauener Tor en Potsdamo, kies konstruon en 1754/55 influis Frederiko la 2-a, je la Gotika Domo en la parko de Wörlitz (1773–1813) aŭ kastelo Franzensburg en la kastelparko de Laxenburg (Aŭstrujo) (ekde 1780).
En Germanujo Johann Wolfgang von Goethe vekis en 1772 per sia traktaĵo Von Deutscher Baukunst (Pri germana konstruarto) novan entuziasmon por gotiko kaj deklaris ĝin germana stilo: „…tio estas germana arĥitekturo, nia arĥitekturo, ĉar la italo ne rajtas famigi sin pro iu propra, multe malpli la franco.“ Lia eraro pri la germana origino de gotiko destinis ĝis trans la mezo de la 19-a jarcento la publikan opinion en Germanujo. Vojaĝoverkisto kaj revoluciulo Georg Forster famigis la katedralon de Kolonjo en siaj priskriboj el 1790, kaj en 1804/05 la germana kulturfilozofo Friedrich Schlegel laŭdis en Ĉefaj trajtoj de gotika arĥitekturo ĉi tiun stilepokon kaj diris kiel Goeto „germana arĥitekturo“. Pro tiu ĉi kompreno en la frua 19-a jarcento kelkaj arĥitektoj propagandis gotikon kiel germana nacia stilo, pro kio oni ekde 1818 konstruis ekzemple ankaŭ la nacian monumenton sur la monteto Kreuzberg en Berlino laŭ (nov-)gotikaj formoj. En la pentrarto de germana romantismo, precipe je Caspar David Friedrich kaj Carl Gustav Carus, gotikaj preĝejoj, monaĥejaj ruinoj kaj fortikaĵoj apartenis al la plej ŝatataj motivoj. Ankaŭ Karl Friedrich Schinkel, precipe fama kiel arĥitekto de novklasikismo, sindediĉis en siaj pejzaĝopentraĵoj ofte al gotika arĥitekturo.
En la 19-a jarcento la fakularo vaste omaĝis la gotikan aritekturon, ekzemple John Britton en The Architectural Antiquities of Great Britain (1807–1814) kaj Chronological History and Graphic Illustrations of Christian Architecture in England (1826) aŭ la germana arthistoriisto Franz Theodor Kugler (1808–1858) en Handbuch der Kunstgeschichte (1842) kaj Geschichte der Baukunst.
Ĉefe tamen en la 19-a jarcento novgotiko (1830 ĝis 1900) venkis kiel arta kaj arĥitektura stilo de historiismo. Por alligiĝi al la kulturo de la mezepokaj urboj, oni starigis laŭ novgotika stilo precipe preĝejojn, parlamentejojn, urbodomojn kaj universitatojn, sed ankaŭ aliajn publikajn konstruaĵojn kiel poŝtoficejojn, lernejojn aŭ stacidomojn.
Plastiko kaj skulptarto
La tipo de la portalskulptaĵo servas, komenciĝe kun la skulptaĵoj en la katedraloj Sankta Denizo (1140) kaj Chartres, plejofte kiel indikilo por la limigo de frua gotiko disde malfrua romaniko. Deire de ĉi tiuj „arĥitekturaj skulptaĵoj“, en la gotika epoko de la arthistorio emancipiĝas la liberskulptaĵoj. Alie ol en arĥitekturo kaj pentrarto la skulptarto sin apogis ofte koneble sur antikvaj ŝablonoj kaj estas en tio parenca kun la malfruromanika ŝtona biblio. Kiel eminentaj esplorintoj validas la arthistoriistoj Wilhelm Vöge kaj Émile Mâle.
La tiel nomata arĥitektura plastiko estas dum la gotiko fiksa ero de la arĥitekturo kun la tendenco al proporcia precizeco. Aparte gravaj estis vizaĝoj kaj manoj, ĉar tiuj validis kiel esprimiloj de enaj movoj. La figuroj estis kaŝataj per roboj kaj realigataj per la tiel nomata S-vervo (ankaŭ nomata „gotika vervo“ ), kiu bildigu iliajn movojn. La artistoj, en la gotika epoko pli kaj pli memkonsciiĝantaj, foje ankaŭ sin eternigis en unu aŭ alia flanka skulptaĵo.
Skoloj kaj verkoj
Ĉar nur malmultaj artistoj precipe el norda Eŭropo estas konataj laŭnome, la arthistorio uzas la atribuon al skoloj aŭ difinas ilin laŭ ilia verko per provizora nomo (ekzemple Majstro de la Bartolomeo-Altaro). Al la plej famaj verkoj de gotika skulptarto apartenas: la portalskulptaĵoj de Chartres, la arĥitekturaj skulptaĵoj de Reims kaj Strasburgo, la verkaro de Niccolò Pisano, la triumfokrucaj figuraroj de Halberstadt, la skulptaĵoj en Naumburg kaj Magdeburgo kaj la ĉizitaj retabloj de Riemenschneider, Michel Pacher kaj Veit Stoß. Ĉi lasta verkis ĉefe en Krakovo kaj Nurenbergo. Lia plej fama verko estas la plej granda retablo de la mondo, la retablo de Krakovo, kiu troviĝas en la tiea Maria-Preĝejo.
Stiloj
Oni distingas en gotika skulptarto malsamajn stilojn helpe de terminaro de la faldosvingo, kiu ankaŭ taŭgas por la priskribo kaj klasifiko de pentraj verkoj.
Kiel plej grava validas la tiel nomata internacia aŭ milda stilo, kiu disvastiĝis en eŭropaj landoj proksimume 1400. Famaj ekzemploj estas la Madono de Krumovo kaj la perdiĝinta Toruna Madono; la aktuala arthistorio tamen ankaŭ algrupigas al ĉi tio la verkojn de itala arto de la 15-a jarcento, inter aliaj tiuj de de Donatello.
Aliaj artoj kaj artmetio en la gotika epoko
Kiel gotikaj artmetiaj verkoj konserviĝis precipe multaj oraĵoj, ekzemple la Ora Ĉevaleto el metiejo de Parizo aŭ la retablo de Klosterneuburg. Elstaraj estas ankaŭ la bildotapiŝoj; tiuj ĉi travivis en la malfrua gotiko sian florepokon. Ekzemplo por tio estas la sesparta miflorisma murtapiŝo La sinjorino kun la unukorno (La Dame à la licorne) de la pariza Nacia Muzeo pri la Mezepoko.
Kelkaj elstaraj ekzemploj por judaj oraĵoj kaj arĝentaĵoj el la gotiko estas eroj de la trezoro de Erfurto (enfosita proksimume 1349, savita en 1998), ekzemple edziĝoringo.
Literaturo
ordigita laŭalfabete
Fonto
Tiu ĉi artikolo estas tradukaĵo de la artikolo Gotik el la germanlingva vikipedio.
Eksteraj ligiloj
Gotik
7112 Ghislaine
7112 Ghislaine estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usonaj geastronomoj kaj geedzoj Carolyn S. Shoemaker kaj Eugene M. Shoemaker elde la Observatorio de la Monto Palomar, en la kantono San Diego (Kalifornio, Usono).
Gregory Scott Aldering
Gregory Scott ALDERING (naskiĝis ), ankaŭ nomita Greg Aldering estas usona astronomo. Li laboras en la Lawrence Berkeley National Laboratory de la Universitato de Kalifornio.
Liaj esploroj pri kosmologio koncentriĝas pri la la uzo de supernovaoj de tipo Ia kiel iloj por determini la kosmologiajn parametrojn, per sia partopreno en la Supernova Cosmology Project. Li estas en la 2010-aj jaroj la ĉefa enketisto de la eksperimento Nearby Supernova Factory, kaj estas ankaŭ kun-enketisto en la Supernova/Acceleration Probe aŭ SNAP, esploro, kiu celas determini la akcelon de la universa ekspansio.
Dum lia lernado ĉe la Masaĉuseca Instituto de Teknologio (1979-1983), li malkovris kelkajn asteroidojn. Li ĝis nun klasifikis ĉirkaŭ 266 supernovaojn kaj estas unu el la kun-malkovrintoj de la SN 2002bk
La asteroido 26533 Aldering estis nomita en lia honoro.
402
En la jaro 402 post Kristo okazis, interalie:
Pillingsdorf
Pillingsdorf estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Saale-Orla de la federacia lando Turingio. La 31-an de decembro 2005 la komunumo havis 174 loĝantojn.
Tirana-pakto
Antaŭeventoj
Ahmet Zogu enpotenciĝis en januaro de 1925 per jugoslava helpo kaj poste volis limigi la influon de Beogrado. Li samtempe urĝe bezonis kreditorojn, por stabiligi lian regadon. Kiel sola partnero ofertis sin Italio – aliaj grandŝtatoj ne interesiĝis kaj ne volis ĉagreni la italojn. Mussolini sekvis ekspansajn interesojn sur la Balkano kaj Albanio nun montris la eblecon, konstrui direktan influon.
Ekde majo de 1925, la du landoj subskribis traktatojn, kiuj forte kunligis Romon kaj Tiranon. Italaj entreprenoj ricevis ekskluzivajn rajtojn por minadi en Albanio, poste la albana parlamento voĉdonis por fondo de albana banko kun itala kapitalo. Ĉefsidejo de la institucio estis en Romo; tie decidis nun italaj bankistoj pri la albana monpolitiko. Italaj ŝipaj entreprenoj ricevis monopolon pri pasaĝera transporto el kaj en Albanio(n).
Ĉar la registaro apenaŭ havis enspezojn, ĝi ne povis la ŝuldojn repagi, pli kaj pli dependiĝis je Italio. Zogu devis ĉedi eĉ pri enlaso de militistaj konsilistoj.
1-a Tirana-pakto
La traktato estis subskribita la 27-an de novembro 1926. La du landoj interkonsentis, ke ili kontraktas kun tria lando, se tio estas kontraŭ interesoj de la alia lando. Krom tio Albanio ricevis novajn italajn kreditojn kaj helpon pri armilizado kaj trejnado de la polico. Zogu provizore fortiĝis en la interna politiko, ĉar li povis subpremi per la pli forta polico la opozicion.
2-a Tiranapakto
Post kiam en somero de 1927 estiĝis novaj streĉoj en la jugoslava-albana rilato, traktatis éla albana registaro duafoje kun Italio, la 22-an de novembro 1927. La traktato estis defensiva alianco kaj antaŭvidis daŭron de 20 jaroj.
La traktato entenis pruntojn por Albanio kaj transdonis rajtojn je naftolivero al la italoj. La itala mararmeo havis uzrajton je haveno de Vlora. Oni interkonsentis pri konstruo de strategie gravaj vojoj. Italio akiris eĉ influon je la albana instruado.
Rezultoj
Rezulte de la du paktoj, Albanio iĝis fakte itala protektorato. Zogu provis en 1934 reakiri iom da sendependeco, sed sensukcese. Italio ricevis kontrolon pri telegrafaj linioj kaj monopolon en la elektroenergia sektoro. Finfine eĉ povis alveni italaj koloniistoj en la landon.
La tuta aneksado de Albanio okazis en aprilo de 1939.
Fizika medicino kaj rehabilito
La fizika medicino kaj rehabilito estas fako de la medicino kaj de la sanaj sciencoj, kiu promocias la sanon kaj preventas, ĝi diagnozas, ĝi taksas, preskribas kaj traktas la malsanan staton. Establas prioritaton en la atingo de celoj de ergonomiaj praktikeco, laboro kaj reintegriĝo socia. Uzas la zoologiajn rimedojn, naturaj terapiaj fizikistoj aŭ modifitoj ne jonigaj, kiel laboraj, lingva, komunikadaj kaj kognitivecaj, edukaj kaj teknikaj helpoj kie estas inkluitaj la ortoprotezoj de ekstera uzo.
Komprenas la studon, detekton kaj diagnozon, prevento kaj kirurgia aŭ klinika traktado de la malsanuloj malkapablaj.
Nuntempe la fizika medicino estas orientita al:
Difinoj
En 1986 la Monda Organizaĵo pri Sano difinis la Fizikan Medicinon kaj Rehabiliton kiel «la aro de sociaj, edukaj kaj profesiaj mezuroj por restitui al la pacienca handikapulo la plej grandan kapablon kaj sendependecon eblajn».
Ĉar en la jaro 2000 la Monda Organizaĵo pri Sano enkondukis la Internacian Klasifikon de la Funkciado, de la Handikapo (CIF-2000) kaj la Sano, la funkciado kaj la handikapo de persono koncipas sin kiel dinamika interago inter la statoj de sano kaj la faktoroj kuntekstaj, tiel personaj kaj mediaj, kio implicas la aktivan partoprenon de la persono al kiu koncernas sian propran rehabiliton kaj la devon de la socio kun la personoj handikapulinoj, inkludante ĉiujn mezurojn destinitajn preventi aŭ redukti al la nepra minimumo la konsekvencojn funkciajn, fizikajn, psikajn, sociajn kaj ekonomiajn de la malsanoj kaj ĉiu el situacioj estigu nedifinitan aŭ transiran kriplaĵon.
Aliflanke, la Sekcio de Fizika Medicino kaj Rehabilito de la Eŭropa Unio de Medicinaj Specialistoj, en sia tasko de normaliĝo kaj homologo internacia temas sian sciencan doktrinon kaj sian homan faradon en du kuntekstoj: prevento kaj resanigo per la Fizika Medicino kaj la uzado de la handikapo en la triagrada nivelo de atento al la sano, per la Rehabilito. Tiel, ĉi tiu fako havas propran, kiu faras ĝin malsama kaj sendependa de la aliaj, apecialiĝa leĝe, socie konita kaj kun internacia medio de akcepto, kiu determinas ke la fako de Fizika Medicino estas unuvoĉe rekonita en la medio de Eŭropa Unio.
En la Ministerio de Sano kaj Konsumo de Hispanio, Fizika Medicino kaj Rehabilito (en antaŭen MFR) difinas sin kiel la medicina fako al kiu koncernas la diagnozon, taksado, prevento kaj traktado de la nekapablo, aldirektitaj al faciligi, tenigi aŭ redonigi la plej grandan gradon de funkcia kapablo kaj sendependeco eblaj.
Simão Dias
Simão Dias estas municipo en la brazila subŝtato Serĝipo, kiu havis 38.702 loĝantojn en 2010.
Michael Balint
Michael Balint (naskiĝis la 3-an de decembro 1896 en Budapeŝto, Aŭstrio-Hungario, je la nomo Mihály Maurice Bergsmann; mortis la 31-an de decembro 1970 en Londono, Anglio) estis hungara kuracisto kaj psikoanalizisto.
Vivo
En 1939 Michael Balint elmigris al Anglio, unue al Manĉestro kaj pli poste al Londono. En 1947 li eklaboris kiel kuracisto kaj psikoanalizisto en la psikoanaliza kliniko Tavistock Clinic, kie li kune kun sia pli posta edzino Enid Balint (kies familian nomon li transprenis post la edziĝo) komencis sciencajn esplorojn en prifamilia psikoterapiejo nomata Family Discussion Bureau. En 1968 li elektiĝis prezidanto de la Brita Psikoanaliza Societo.
Sciencaj interesoj
La precipaj interesoj de Michael Balint krom la jam menciita rilato kuracista-pacienta estis la efiko de spertoj en beba aĝo al la pli posta evoluo de la homa personaĵo, la beboaĝa rilato inter la infano kaj ties patrino, kaj la evoluigo de novaj psikoterapiaj konceptoj kaj teknikoj (ekzemple la tiel nomata „fokusa terapio“).
Intense li studis la influon de subkonsciaj fantaziaĵoj de la kuracisto al la paciento en plej diversaj medicinaj kuntekstoj (neniel nur en psikoterapio): li trovis ke se kuracisto senpripense perceptas kaj juĝas pacienton surbaze de propraj psikologiaj konceptoj, tio povas forte influi kaj la personan rilaton inter ambaŭ kaj ankaŭ la decidon pri medicinaj terapioj kaj ilian faktan realigon. En 1950 okazis unua seminario por familiaj kuracistoj, en kiu po unu medicinisto prezentis terapion de paciento, kaj la aliaj kune kun la prezentinto diskutis pri la kazo el psikoanaliza vidpunkto. Tiaj grupoj ricevis la nomon Balint-grupoj kaj en la sekvaj du-tri jardekoj disvastiĝis tutmonde. Jam antaŭ Michael Balint la germano Wilhelm Tochtermann teorie traktis la temon de „kuracisto kiel kuracilo“, sed la aktivado de Balint pro la konvinka koncepto de la interkolegaj grupoj praktike multe pli forte influis la medicinan laboron en multaj landoj.
Li enkondukis la du novajn konceptojn de oknofilismo kaj filobatismo, kiuj signife pliriĉigis la komprenon de la psikologia fundamenta konflikto ene de individuo: La unua el tiuj du terminoj celas strebon al laŭeble forta proksimeco (unue al la gepatroj, poste al aliaj vivpartnero kaj familianoj), en serĉo de laŭebla harmonio kaj sekureco. La dua (tradukebla per "inklino je akrobatiko", "emo de riskaj agoj") celas la foriron de la protektaj gepatroj al travivado de aventuroj en la mondo, la kontentiĝon per sukcesa venko de defioj, la strebon al laŭebla aŭtonomeco kaj la senton ke post infana aĝo la tuta mondo estu principe bonvola "kvazaŭ patrino".
31531 ARRL
31531 ARRL estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak, proksime de Tucson (Arizono, Usono) en la kadro de la projekto Spacewatch.
Grizflugila kosifo
La Grizflugila kosifo (Cossypha polioptera) estas specio de birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj genro Cossypha kiu enhavas afrikajn insektomanĝantajn speciojn kun nigraj kaj helaj zonoj en vizaĝo kaj oranĝecaj subaj partoj.
31531 ARRL
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la American Radio Relay League (ARRL), depost 1914 plej granda radioamatora organizo en Usono. ARRL promocias la intereson por la " ham " (amatora) radio kaj eksperimento, tenas altajn normojn pri konduto kaj frateco inter la amatoroj kaj reprezentas ties interesojn en leĝaj aferoj.
Tivadar Monostori
Tivadar Monostori [monoŝtori], laŭ hungarlingve kutima nomordo Monostori Tivadar estis hungara futbalisto (avanulo), olimpiano, olimpika ĉampiono, trejnisto. Lia nomo pro nomidenteco estis en la hungara gazetaro Monostori II. (Monostori la dua).
Grizflugila kosifo
Plenkreskulo de tiu specio havas tre grizajn kronon kaj flugilojn, de kie venas la nomo de la specio, dum la nuko kaj dorso estas iom pli verdecgriza. La vizaĝo montras tre rimarkindan blankan superokulan strion, pli larĝa ol ĉe aliaj samgenranoj kaj ĉefe ĉe la beko, kaj ne tiom larĝan nigran traokulan strion. Tiu zono ege kontrastas kun la tre ruĝecoranĝaj suba vizaĝo, gorĝo kaj supra brusto kiu nuancas sube al heloranĝa koloro aŭ flaveca.
Venuso kaj muzikisto
La venecia renesanca pentristo Ticiano kaj lia ateliero produktis multajn versiojn de Venuso kaj muzikisto, kiuj povas esti konataj per diversaj aliaj titoloj pri specifaj elementoj, kiel ekzemple Venuso kun orgenisto, Venuso kun ludisto, ktp. Plej multaj versioj havas viron ludantan malgrandan orgenon maldekstre, sed en aliaj ludas liuton. Venuso havas malgrandan kunulon sur siajn kusenojn, foje Kupidon kaj en aliaj versioj hundon, aŭ en Berlino ambaŭ. La pentraĵoj supozeble datiĝas de la malfruaj 1540-aj jaroj.
Tivadar Monostori
Tivadar Monostori naskiĝis la en Felsőgalla (nuntempa urboparto de Tatabánya), li mortis la  en Esztergom.
Venuso kaj muzikisto
Multaj el la pentraĵoj de Ticiano ekzistas en pluraj versioj, precipe liaj nudaj mitologiaj temoj. Pli postaj versioj tendencas plejparte aŭ tute de lia ateliero, kun la grado de la persona kontribuo de Ticiano necerta kaj la temo de malsamaj vidpunktoj. Ĉiuj versioj de la Venuso kaj muzikisto estas oleopentraĵo, kaj falas en du proporciojn kaj grandojn, kun du el la orgenistaj versioj pli ampleksaj.
Grizflugila kosifo
Ĝi troviĝas en granda parto de subsahara Afriko nome en Angolo, Burundio, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Demokratia Respubliko Kongo, Eburbordo, Gvineo, Kenjo, Liberio, Niĝerio, Ruando, Sieraleono, Sudano, Tanzanio, Ugando kaj Zambio. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj aŭ de montaroj.
Tivadar Monostori
Biografio
Tivadar Monostori futbalis en junulara teamo de Tokod inter 1950-1954, poste jam en 2 proksimaj prestiĝaj plenkreskaj futbalkluboj ĝis 1971 resume en 294 matĉoj kun 105 goloj. En tiu periodo li estis unufoje golreĝo. Li estis ankaŭ membro de la nacia hungara teamo inter 1958-1963 9-foje kun 4 goloj. Li estis trejnisto inter 1971-1990 precipe enlande sen signifaj rezultoj. Lia edzino naskis 2 filinojn.
Venuso kaj muzikisto
En ĉiuj versioj la lito de Venuso ŝajnas esti metita en galerio aŭ kontraŭ granda malfermita fenestro kun malalta ŝtona muro aŭ parapeto. Venuso montriĝas laŭlonge, kuŝanta sur kusenoj. La muzikisto sidas ĉe la fino de la lito kun la dorso al ŝi, sed turniĝas por rigardi ŝin. Male ŝi rigardas dekstren. Li portas 16-ajarcentan robon, samkiel malgrandaj figuroj en la pejzaĝaj fonoj, kaj havas glavon aŭ ponardon ĉe sia zono. Granda ruĝa kovrilo okupas la supran maldekstran angulon kaj la supran dekstran angulon en la malpli larĝaj versioj. Ekstera larĝa pejzaĝo falas en du specojn. La du versioj de Prado-Muzeo montras vojojn de arboj kaj fonton en tio, kio ŝajnas esti la ĝardenoj de palaco. La aliaj versioj havas pli malferman pejzaĝon, kondukante al foraj montoj.
NGC 3785
NGC 3785 (aliaj indikoj — UGC 6620, MCG 5-28-7, ZWG 157.8, PGC 36148) estas galaksio en konstelacio Leono.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Daisuke Ishihara
Daisuke Ishihara (石原 大助, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Ventforet Kofu.
Okcidenta regiono de Ugando
La Okcidenta regiono de Ugando estas unu el kvar administraj regionoj de la ŝtato. Regiona ĉefurbo estas la urbo Mbarara. Ĉiuj kvar regionoj plu dividiĝas al distriktoj. La okcidenta regiono en 2002 havis 15 distriktojn, en 2006 19 distriktojn kaj laŭ plia administra reformo en 2010 26 distriktojn.
Laŭ la censo de 2002, la okcidenta regiono enhavis 26 procentaĵojn de la landa loĝantaro, sume loĝantojn. Laŭ takso de la nacia statistika oficejo en 2011 estis sume loĝantoj. La regiono kovras kvadratajn kilometrojn. La loĝdenso estis en 2002 po 113 laŭ kvadrata kilometro en la okcidenta regiono, kaj en 2011 estis po 149. En 2002 en tuta Ugando proksimume 3 milionoj da homoj, aŭ 12 procentaĵoj de la landa loĝantaro, vivis en urbaj areoj. La okcidenta regiono enhavis 14 procentaĵojn de la urba loĝantaro.
Pernes-les-Fontaines
(jen france, okcitane Pèrnas dei Fònts) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Vaucluse (franca elparolo: [], okcitane Vauclusa), en la regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura (Provence-Alpes-Côte d'Azur, prononcata, okcitane Provença-Aups-Còsta d'Azur). Fine de en la komunumo vivis.
Franz Xaver Wernz
, SJ estis germana katolika monaĥo kaj pastro. Ekde 1906 ĝid 1914 li estis la supera gvidanto, nomata generalo, de la Societo de Jesuo (Societas Jesu, SJ), katolika ordeno kaj societo de apostola vivo.
8143 Nezval
8143 Nezval estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la ĉeĥa astronomo Antonín Mrkos elde la Observatorio Kleť apud České Budějovice, en tiama Ĉeĥoslovakio (nun en Ĉeĥa Respubliko).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la ĉeĥa poeto Vítězslav Nezval (1900–1958), fondinto de la movo "Poetismo" kaj pli malfrue, de la surrealisma grupo de Ĉeĥoslovakio. Liaj plej imagivajn verkojn venis dum la intermilita periodo.
Druĵkivka
Druĵkivka (Дружківка, Дружковка) estas urbo en Donecka provinco, Ukrainio. Ĝia populacio estis loĝantoj en 2013.
Puck (gazeto)
Puck estis la unua sukcesa humura gazeto en Usono de koloraj kartunoj, karikaturoj kaj politika satiro pri la ĉiutagaj aferoj. Ĝi estis publikigita el 1871 ĝis 1918. Kolekto de kartunoj de Puck datitaj el 1879 al 1903 estas en la centro Special Collections Research Center en la Biblioteko Gelman de la Universitato George Washington.
Hurtigruten
La unua veturo okazis en 1893, tiam nur de Trondheim al Hammerfest, per nur unu ŝipo, «DS Vesteraalen»; kaj tiam estis tre grava por internodigi malgrandajn havenurbetojn laŭ la marbordo kaj por plibonigi komunikojn inter la sudo kaj la nordo. Hodiaŭ ekzistas 12 ŝipoj.
Hurtigruten ĉiam ricevis, kaj daŭre ricevas, ŝtatan monsubtenon. Hodiaŭ Hurtigruten estas populara inter turistoj pro la bela naturo videbla dum la vojaĝo.
Wprost
Wprost ("Direkte") estas pola semajn-revuo soci-politika eldonata de Mediata Platformo Point Group.
Hurtigruten
En junio 2011 la ŝtata televidburoo NRK ekmontris rektsendatan daŭran programon pri veturo de Bergen al Kirkenes. Ĝi komenciĝis en la vespero la 16an de junio kaj ĝia konjektita daŭro estas 134 horoj aŭ kvin tagnoktoj kaj duono.
Wprost
Historio
Ĝi estas eldonata de la, unue kiel la regiona revuo en Grandpolio kaj de la jaro 1989 kiel magazino tutpollanda. La redakcio unue estis en Poznań / Poznano kaj de la jaro 2000 en Varsovio. De la jaro 2010 la eldonanto de la semajna revuo estas Mediata Platformo Point Group.
La semajnrevuo Wprost atribuas ĉiujare la titolon HOMO DE LA JARO (i.a. al Lech Wałęsa, Leszek Miller, Leszek Balcerowicz, Robert Makłowicz, Antoni Dudek, Tomasz Nałęcz, Bronisław Wildstein, Szewach Weiss, Stefan Kisielewski kaj Stanisław Tym). Ĝi publikigas ĉiujare ankaŭ la Rangliston de la 100 plej riĉaj poloj.
403
En la jaro 403 post Kristo okazis, interalie:
Csősz
Situo
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Aba troviĝas 11, Székesfehérvár 21, Berhida 28, Sárbogárd 29 km-ojn.