cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pomeroy (Vaŝingtonio)
Historio
La nezperca vojo ekzistas de antaŭhistoria epoko. La unua skriba informo pri la regiono venis de la Ekspedicio de Lewis kaj Clark, kiu trapasis en 1805. Ankaŭ kapitano Benjamin Bonneville pasis tra la nuna loko de Pomeroy kiam li espertizis la regionon por la usona registaro en 1834. En 1860 irlandano, Parson Quinn, setlis apud la nuna urbloko kaj loĝis tie 40 jarojn. Bienisto Joseph M. Pomeroy aĉetis la terenon en 1864, kaj planis la urbeto en majo 1878.
Pomeroy oficiale municipiĝis la 3-an de February, 1886. Ĝi estas la sidejo de Kantono Garfield depost 1882, malgraŭ feroca frua konkurencado de la proksimaj urbetoj Pataha kaj Asotin.
Incendio forbrulis duonon de la komerca kvartalo (la 18-an de julio, 1900) malgraŭ urba leĝo postulanta fajr-imunajn konstru-materialojn pro antaŭaj incendioj en 1890 kaj 1898. Oni rekonstruis ĉion per brikoj dum la postaj du jaroj. En 1912, la urbo malpermesis la fabrikadon kaj vendadon de alkoholaĵoj. <!--(despite a city ordinance which mandated fire-proof materials for downtown buildings - there had been fires in 1890 and 1898 as well) fire destroyed half of the small town's business district. The recovery took two years as the destroyed buildings were rebuilt using brick - a building boom for the small community. In 1912, the City voted to outlaw the manufacture or sale of alcohol. This prohibition quickly led to rampant bootlegging and corruption which lasted until the 21st Amendment passed in 1933.
On August 21, 2003, following efforts by the Pomeroy Historic Committee, a 10-block section of Pomeroy's downtown was placed on the National Historic Register.
Demographics
As of the census of 2000, there were 1,517 people, 645 households, and 408 families residing in the city. The population density was 852.2 people per square mile (329.1/km²). There were 740 housing units at an average density of 415.7 per square mile (160.5/km²). The racial makeup of the city was 96.37% White, 0.53% Native American, 0.40% Asian, 0.07% Pacific Islander, 1.52% from other races, and 1.12% from two or more races. Hispanic or Latino of any race were 2.24% of the population.
There were 645 households out of which 25.3% had children under the age of 18 living with them, 51.0% were married couples living together, 7.3% had a female householder with no husband present, and 36.7% were non-families. 33.0% of all households were made up of individuals and 18.1% had someone living alone who was 65 years of age or older. The average household size was 2.29 and the average family size was 2.92.
The median income for a household in the city was $28,958, and the median income for a family was $38,750. Males had a median income of $32,500 versus $21,118 for females. The per capita income for the city was $15,782. About 11.7% of families and 15.1% of the population were below the poverty line, including 22.9% of those under age 18 and 9.5% of those age 65 or over.
Notable native
-->
4691 Toyen
4691 Toyen estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la ĉeĥa astronomo Antonín Mrkos elde la Observatorio Kleť, apud České Budějovice, tiam en Ĉeĥoslovakio (nun en Ĉeĥa Respubliko).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la ĉeĥa pentristino Toyen (1902–1980), de vera nomo Marie Čermínová. La pseŭdonimo "Toyen" estas mallongigo de la franca vorto "citoyen" (civitano).
Stefano Báthori (apartigilo)
Stefano Báthori aŭ István Báthori , Báthori István, kun variaj literumoj, ekz-e Báthory aŭ Bátori, estas la nomo de pluraj personoj, inter ili:
Delegito de UEA
Delegito de UEA estas reprezentanto de Universala Esperanto-Asocio. Ŝi aŭ li plenumas la servopetojn de la membroj.
Linukso Mint
Ecoj
Dum la kerno de Linukso Mint baziĝas sur Ubuntu, aŭ sur Debiano, la dezajno, kelkaj programaroj kaj ĝenerale la grafika etoso estas rekte programataj de la teamo de la operaciumo. La malsamecoj inter ili estas ĉefe:
Delegito de UEA
Oni ne konfuzu la UEA-delegitojn kun la Rajtigitaj Delegitoj el la periodo 1911-1913. Tiuj estis reprezentantoj de la naciaj societoj kaj ne rilatis al UEA.
Delegito kiel decidanto en UEA
Origine la UEA-delegitoj havis gravan rolon en la asocia demokratio: la delegitoj elektis la komitatanojn kaj decidis ekz. pri ŝanĝoj de la statuto. La statuto de 1934 malpligravigis la delegitojn, ĉar ili nur rajtis decidi en "Ĝenerala Voĉdonado" pri ŝanĝoj de la statuto. La delegitoj en landoj sen aliĝinta Landa Asocio rajtis elekti pri malgranda grupo de komitatanoj. Ekde 1980 la delegitoj ne plu havas elekto-privilegiojn en la Asocio, ĉar ekde tiam la B-komitatanoj estas elektataj de ĉiuj individuaj membroj, ne nur la delegitoj.
Delegito kiel servanto de membroj
La delegiteco estas honora ofico, plenumata por pruvi al la skeptika mondo la utilon de la lingvo per ĝia organizaĵo. Ĉiu membro de UEA rajtas uzi la servojn de la delegito. La servoj estas senpagaj, sed la uzanto devas repagi la elspezojn de la delegito, rezultantajn de la petita servo. Oni povas peti informojn pri komerco, industrio, trafiko, laboro, dungado, salajroj, vojaĝoj, turismo, instruado, junulaj aferoj ktp.
Oni ne povas peti informojn pri komerca pagokapablo aŭ morala indeco de persono (konfidencaj informoj). Tamen, tiuokaze la delegito rajtas interrilatiĝi kun loka agentejo, kiu sin okupas pri tio.
La delegito ankaŭ rajtas rifuzi servojn, kies plenumon li juĝas kontraŭa al sia konscienco aŭ honoro.
Fakdelegito
Fakdelegito (FD) estas delegito kun aparta scio, interesiĝo, aŭ kapablo pri iu temo. Troviĝas centoj da temoj pri kiuj listiĝis fakdelegitoj en la Jarlibro de UEA.
La mirinda libro
La mirinda libro estas broŝurformata libro eldonita kiel omaĝo al Ramón Molera kaj festigo de la 75a dadtreveno de U.E.A. Ĝi enhavas biografion de Ramón Molera, fotojn, desegnojn kaj literaturajn kaj neliteraturajn tekstojn pri la temo delegitoj de U.E.A.
Saint-Leu (Reunio)
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Saint-Leusiens.
Březová (distrikto Karlovy Vary)
Březová (Pirkenhammer) estas municipo en Ĉeĥio, en Regiono Karlovy Vary, en distrikto Karlovy Vary. Vivas ĉi tie.
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1543.
Post la dua mondmilito ĝi estis alligita al urbo Karlovy Vary, ĝi memstariĝis nur en la jaro 1990.
Ĝjangŝio
Ĝjangŝio (Tradici-ĉine: 殭屍, Simpligit-ĉine: 僵尸, pinjine: jiāngshī), aŭ laŭvorte rigid-kadavro, ankaŭ nomata kiel ĉina saltetanta zombio, estas tipo da reviviĝinta mortinto de ĉina folkloro.
Obelisko de Aksumo
La Obelisko de Aksumo estas 1700-jara 24-metra granita obelisko, tajlita dum 4-a jarcento p.K. de la aksumidoj, anktikvaj etiopiaj popoloj. Ĝi pezas 178 tunojn, havas ornamaĵojn ĉiuflanke kaj unuflanke ŝajnpordon. Ĝi servis por la sundio (diino?).
Ĝi estis prenita el la urbo de Aksumo de la itala armeo en 1937, dum la regado de Mussolini kaj metita en Romo antaŭ la Ministrejo de Itala Afriko (poste ĉefsidejo de UN-a Nutrada kaj Agrikultura Organizo). La obelisko estis tiam forgesita, dispecigita kaj kuŝis en la tero. Tiun ĉi partojn de la obelisko liveris, ŝtelis Italio je datreveno pri enpotenciĝo de la Duĉe.
Reliverado en 2005
Laŭ la Pariza Kontrakto de 1947, oni devintus jam redoni la obeliskon, sed tion obstaklis politikaj, enlandaj konfliktoj.
Post jaroj, la itala estraro konsentas redoni ĝin al Etiopio. La unua parto de la obelisko revenis al Etiopio, Aksumo la 19-an de aprilo en 2005, per ukrainia Antonov An-124-a flugmaŝino. Tiu parto pezas 55 tunojn kaj tio estas la plej peza objekto, kiun oni iam liveris en la aero. La liverado kostis en 2005 ĉ. 6 milionojn da eŭroj.
La 2008, dum la finaj festoj celebrantaj la Etiopian jarmilon, ĝi estis solene restarigita. La operaco de ties revenigado, restaŭrado kaj restarigo kostis du milionojn da eŭroj kaj estis administrita de UNESKO.
Multaj timas, ke la afero iĝas precedento, kiu instigas Egiption kaj Etiopion repeti pliajn kolonojn kaj artaĵojn.
Referencoj
Obelisken in Rom
Igney (Vosges)
Igney estas franca situanta en departemento, regiono Grand Est.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Hérédiens.
Ernest Deligny
Ernest DELIGNY (dölinji), franco, licea prof. Naskiĝis la 9-an de decembro 1864 en Fauquembergues (urbeto 25 km sudokcidente de Saint-Omer, norda Francio); mortis la 24-an de februaro 1950 en Saint-Omer. Direktis dum 30 jaroj sportajn societojn. Estis Volapükisto; li fariĝis E-isto en 1900. Propagandisto, fondis grupojn kaj, kun kelkaj samideanoj, la nordfrancan federacion (1908), kies prezidanto li estas. Kreis en 1908 la Norda Gazeto, kiu ĉesis aperi en 1914 kaj reaperis en 1930. Ĝenerala sekretario de la XII. Universala Kongreso (Hago,1920); organizis 4 esperantajn ekspoziciojn en Saint-Omer kaj Boulogne-sur-Mer. Entute li partoprenis 18 universalajn kongresojn.
Li verkis Cours elémentaire d'Espéranto, 1905; Traduko el la greka lingvo. Ranratbatalo, 1908; Lia rakonto Nekredeblaj aventuroj de Sinjoro Radamanto aperis en la kolekto Laŭroj; La vivo de liceano, dialogoj 1925; Traduko de Dumas: Tri rakontoj 1933.
Bibliotekisto
Deligny ankaŭ aktivis en la urba biblioteko de Saint-Omer. En ĝi konserviĝas Esperanto-fonduso kreita de li ekde la komenco de la 20a jarcento. Ĝia katalogo estis presita en 1942, sed ne troveblas konsultebla ekzemplero. Dum jardekoj la kolekto estis nealirebla, sed ekde 2020 eblas traserĉado pere de la ĝenerala katalogo de la biblioteko. Ne disponeblas aktuala katalogo, sed verŝajne la biblioteka kolekto proksimume egalas al la persona kolekto de Deligny kiun li priskribis en la revueto La Amikoj de Saint-Omer (ĉ.1932-1933):
Lukács (persona nomo)
La hungara persona nomo Lukács [lukAĉ] devenas el la latina lingvo kun signifo: venis el en:Lucania. La ina ekvivalento estas Luca. En Hungario la persona nomo Lukács estas nur sporada nomo.
Piraí do Sul
Piraí do Sul estas municipo de la brazila subŝtato Paranao, kiu taksis 23.425 loĝantojn en 2010.
Gabriel García Márquez
Gabriel GARCÍA MÁRQUEZ (naskiĝis en Arakatako, mortis  en Meksik-urbo) estis kolombia romanisto, verkisto, ĵurnalisto kaj eldonisto. En 1982 li ricevis la Nobelpremion pri Literaturo.
Ĝi estas klare rilata kun la magia realismo kaj lia plej konata verko, nome la romano Cien años de soledad, estas konsiderata unu de la plej reprezentaj de tiu literatura ĝenro. En 2007, la Real Academia Española kaj la Asociación de Academias de la Lengua Española preparis popularan eldonon por rememori tiun romanon, ĉar oni konsideras ĝin parto de la grandaj hispanlingvaj klasikaĵoj ĉiutempaj.
Li famiĝis kaj pro sia verkista genieco kaj pro sia politika sinteno. Lia amikeco kun la estro de Kubo nome Fidel Castro okazigis foje grandan polemikon en la literatura kaj politika mondoj.
Junaĝo kaj ekkariero
La amhistorio de liaj gepatroj estis romantisma kun la gepatroj de la estonta patrino malakceptante la rilaton ĉar Gabriel Eligio García, nome telegrafisto, ekstergeedza filo, konservativulo kaj virinema, ne taŭgis al ili kiel bofilo. La estonta patro de GGM insistis per leteroj kaj muzikema ampretendo kaj finfine sukcesis atingi rilatpermeson kaj geedziĝon la 11an de junio de 1926 en Santa Marta. La historio de tiu amafero inspiros poste al la filo la romanon El amor en los tiempos del cólera.
En 1929 la gepatroj translokiĝis al Barranquilla, kaj Gabriel restis en Aracataca ĉe siaj patrinaj geavoj. Ĉar li vivis kun ili dum la unuaj vivojaroj, li ricevis fortan influon de la kolonelo Márquez, kiu juna estis mortinta viron en duelo kaj havis, krom tri oficialaj filoj, aliajn naŭ ekstergeedzajn kun diversaj patrinoj. La kolonelo estis liberala veterano de la Milito de la Mil Tagoj, konata ĉar li ne volis forgesi pri la masakro de la bananplantejoj, okazintaĵo kie mortiĝis centoj da personoj fare de la kolombiaj militistoj dum striko de la laboristoj de la bananplantejoj, kio García Márquez aperigos en sia verko. La kolonelo alkutimiĝis la nepon al rakontoj kaj rakontado, al ofta konsultado de la vortaro, al ĉiujara vizitado de cirko kaj eĉ al ekkono de la «miraklo» de la glacio, nome ĉe la oficejo de la United Fruit Company. Ankaŭ la pezo de la murdo farita de la avo pasos al la verko de García Márquez.
La avino, Tranquilina Iguarán Cotes, emis pri historioj de fantomoj, superstiĉoj kaj similaĵoj, kio influis sur García Márquez same kiel ŝia edzo, ĉar inspiris al li pri la originala formo per kiu ŝi traktis ĉion eksterordinaran kiel io perfekte natura kiam ŝi rakontis historiojn sen atenti ĉu ili estas fantastaj aŭ neverŝajnaj, sed kiel nedisputebla vero. Krom la stilo, la avino Mina inspiris ankaŭ la rolulon de Ursula Iguarán kiun, post tridek jaroj, ŝia nepo uzos en Cien años de soledad, lia plej populara romano.
Lia avo mortiĝis en 1936, kiam Gabriel estis okjaraĝa. Pro la blindeco de sia avino, li iris loĝi kun siaj gepatroj en Sucre, en la departemento Sucre (Kolombio), kie lia patro laboris kiel apotekisto. Lia infanaĝo estas rakontita en siaj memoroj Vivir para contarla. Post 24 jaroj de foresto, en 2007 revenis al Aracataca por omaĝo fare de la kolombia registaro kiam li estis 80jaraĝa kaj jam pasis 40 jaroj ekde la unua publikigo de Cien años de soledad.
Edukado
Gabriel García Márquez studis juron en la Nacia Universitato de Kolombio kaj komencis siajn unuajn ĵurnalajn kunlaborojn kun la ĵurnalo El Espectador (La Spektanto). Li neniam finis sian studadon, tamen kelkaj universitatoj kiel la Universitato Kolumbio de Nov-jorko donis al li honoran doktorecon.
Post gradiĝo en 1947, García Márquez restis en Bogoto por studi en la Universitato, sed kiam dediĉis sin ĉefe al legado. La metamorfozo de Franz Kafka «en la falsa traduko de Jorge Luis Borges» estis verko kiu ĉefe inspiris al li. Li entuziasmiĝis per la ideo verkadi, ne tradician literaturon, sed laŭ stilo simila al la historioj de sia avino, en kiuj kombiniĝas eksterordinaraj eventoj kun nenormalaĵoj kvazaŭ ĝi estu simple aspekto de la ĉiutaga vivo. Lia deziro verki kreskis. Tuj poste li publikigis sian unuan rakonton, nome La tercera resignación, kiu aperis la 13an de septembro de 1947 en la ĵurnalo El Espectador.
Kvankam lia pasio estis verkado, li pluis la studadon de juro en 1948 por ŝtigi sian patron. Post la insurekcio nomita «Bogotazo» en 1948, nome sangoverŝaj tumultoj de la 9-a de aprilo pro la atenco kontraŭ la popola estro Jorge Eliécer Gaitán, la universitato fermiĝis kaj lia loĝejo estis incendiita. García Márquez translokiĝis al la Universitato de Kartaĥeno kaj eklaboris kiel ĵurnalisto por El Universal. En 1950, abandonis la studojn por iĝi advokato por centriĝis al ĵurnalismo kaj translokiĝis denove al Barranquilla por labori en la ĵurnalo El Heraldo.
Familio
Dum sia etapo de studento, kaj kiam vizitis siajn gepatrojn en Sukre, li konatiĝis kun Mercedes Barcha, ankaŭ filimo de apotekisto, en balo de studentoj kaj tuj decidis edzinigi ŝin. Fakte García Márquez edziĝis en marto de 1958 en la preĝejo de Nuestra Señora del Perpetuo Socorro de Barranquilla al Mercedes «al kiu li petis geedziĝon ekde la dektriaj jaroj».
En 1959 ili havis ilian unuan filon, Rodrigo, kiu iĝis kinisto, kaj en 1961 ili instaliĝis en Novjorko, kie li iĝis korespondanto de Prensa Latina. Post ricevo de minacoj kaj kritikoj de la CIA kaj de la kubaj opoziciantoj, kiuj ne konsentis kun la enhavo de liaj ĵurnalistaj verkoj, decidis translokiĝi al Meksiko kaj ili setlis en la ĉefurbo. Post tri jaroj, naskiĝis ilia dua filo, Gonzalo, aktuale grafikisto en Meksikurbo.
Milithistorio de Francio
La Milithistorio de Francio ampleksas enorman panoramon de konfliktoj kaj luktoj ekde antaŭ pli ol 2000 jaroj, tra areoj kiuj inkludas la aktualan Francion, grandan parton de Eŭropo kaj la transmarajn francajn posedojn. Pro la granda daŭro de la konfliktoj en kiuj ili eniriĝis, la francoj estis avangarde de la milita disvolviĝo, kaj pro tio la konfliktoj okazintaj en Francio havis gravan efikon en la historio de Eŭropo kaj de la mondo. Laŭ BBC History: "Estis 53 grandaj militoj en Eŭropo. Francio estis militanta en 49 el ili, Unuiĝinta Reĝlando en 43. En la 185 bataloj en kiuj Francio luktis en la lastaj 800 jaroj, ties armeoj venkis 132 fojojn, malvenkis 43 fojojn, kaj lasis nur 10 batalojn sen klara venkinto. Tio havigas al francaj militistoj la plej bonan registron de ajna lando de Eŭropo".
Gabriel García Márquez
Familio
Kvankam García Márquez posedis loĝejojn en Parizo, Bogoto kaj Cartagena de Indias, loĝis plejparte en sia hejmo de Meksiko, kie li fiksis loĝejon komence de la 1960-aj jaroj kaj kie verkis Cien años de soledad en la numero 19 de la strato La Palma de la kolonio San Ángel en Meksikurbo.
Milithistorio de Francio
La konflikto gaŭl-romana daŭris ekde la 400 a.K. ĝis la 50 a.K., kaj en tiu venkis la romianoj post la konkero de Gaŭlio sub estreco de Julio Cezaro. Post la falo de la Romia Imperio, ĝermana popolo konata kiel frankoj ekkontrolis Gaŭlion venkinte la rivalajn popolojn. La «Tero de Frankoj» el kio Francio akiris sian nomon, atingis grandajn teritoriajn etendojn sub estreco de la reĝoj Kloviso kaj Karolo la Granda dum la Mezepoko; poste la rivaleco kun Anglio kaj la Sankta Romia Imperio okazigis grandajn konfliktojn kiel la Centjara milito. Per centralizita kaj efika monarkio kaj la unua profesia armeo ekde la tempo de romianoj, Francio iĝis la plej pova lando de la Mezepoko, kaj ĝi ekperdis sian statuson kiam Hispanio sukcesis venki en la italaj militoj, ĉar la religiaj militoj malgrandigis la francan povon fine de la 16a jarcento, sed venko super Hispanio kun helpo de Nederlando kaj Anglio en la Franc-hispana Milito (1635-1659), plialtigis Francion denove al la kategorio de plej pova lando de la kontinento. La militoj de Ludoviko la 14-a en la 17a kaj 18a jarcentoj portis Francion al etendo de siaj landlimoj, sed tio portis ĝin al la bankroto.
Konkurenco kun Granda Britio por iĝi la tutmonda potenco portis ĝin al malvenko en la Sepjara milito, pro kio Francio perdis plej grandan parton de ties kolonioj en Ameriko; sed ĝia milita povo plifirmiĝis dum la Revolucia milito de la britaj kolonioj en Ameriko, en kiu la forta apogo de Francio helpis la sendependigon de la kolonioj. La politika krizo metis la landon al 23 jaroj de revoluciaj militoj kaj poste al la Napoleonaj Militoj. En tiu periodo, Francio atingis sian plej grandan glor-epokon, sed en 1815 la falo de la napoleona imperio portis la landon reveni al siaj landlimoj de antaŭ la revolucio. En la 19a jarcento okazis ankaŭ la pinto de la granda kolonia franca imperio kaj la milito kontraŭ Rusio, Meksiko (en Ameriko), Aŭstrio kaj Prusio, kiuj haltiĝis pro la franca malvenko en la Francia-Prusia Milito; la franc-germana malamikeco revenos dum la Unua Mondmilito, kaj en tiu kun helpo de la britoj kaj finfine de usonanoj, Francio venkis kaj atingis grandan profiton super Germanio per la Traktato de Versajlo, kiu estos unu el la faktoroj de la Dua Mondmilito, en kiu la lando estis venkegita en la Batalo de Francio. La aliancanoj rezultis venkintaj kontraŭ Nazia Germanio, kaj kvankam francoj estis ambaŭflanke oni donis al la lando unu de la okupaciaj zonoj en Germanio. La du mondmilitoj fakte detruis la iaman franc-germanan malamikecon, kaj preparis la vojon al la eŭropa integrado, kaj politike kaj ekonomie kaj milite. Aktuale la franca militinterveno koncentriĝis en ties antikvaj kolonioj kaj en milit-operacoj de la NATO en la diversaj lokoj de konflikto tra la tuta mondo.
Gabriel García Márquez
Unuaj paŝoj
Kiam li estis 27-jara, li publikigis sian unuan romanon, La Hojarasca (La foliaro), en kiu li jam montris siajn distingajn trajtojn en sia fikcia verkmaniero, plena de elverŝiĝanta fantazio. De tiu unua verko, lia rakontarto enradikiĝis en la literatura tradicio hispanamerika, samtempe kiel li trovis en kelkaj usonaj verkistoj, novajn esprimajn formulojn.
Engaĝiĝinta kun la maldekstra movado, Gabriel García Márquez sekvis de proksime la ribelon de la kuba gerilo ĝis ties venko en 1959. Amiko de Fidel Castro, li partoprenis tiutempe en la fondado de Prensa Latina, la novaĵagentejo de Kubo. Post la publikigo de du novaj libroj pri fikcio, en 1965 li estis laŭrata en sia lando per la Nacia Premio.
Cent jaroj da soleco kaj la famo
Nur du jarojn poste, en junio de 1967, kaj fine de ne malmultaj sortoŝanĝoj kun diversaj eldonistoj, García Márquez sukcesis ke argentina eldonejo publikigu kiun estus lia majstroverko kaj unu el la plej gravaj romanoj de la universala literaturo de la 20-a jarcento, Cent jaroj da soleco.
La verko, pri kiu li laboris dum pli ol dudek jaroj, li rekreas per la historio de la familio Buendía la historian aventuron de Makondo, imagita vilaĝo kiu estas la kuniga kompilo de lia propra naskiĝvilaĝo kaj samtempe, de la lando kaj la kontinento. De perfekta cirkla strukturo, la rakonto levas propran mondon, mitan rekreadon de la reala mondo de Latinameriko, rekreado kiu komencis nomiĝi «magia realismo», pro la konstanta kunveno de realismaj elementoj kun aperoj de fantaziaj cirkonstancoj. Tiu ĉi rakonta formulo enradikiĝas en la literatura tradicio de Latinameriko, komenciĝinta en la kronikoj de la konkerintoj, plenaj ankaŭ de legendoj kaj supernaturaj elementoj originitaj de la profunda ŝoko inter la konita mondo kaj la kulturo de la hispanoj kiuj elmigradis kaj la stranga ĉeesto de la latinamerika kontinento.
Dum unu semajno oni vendis 8000 ekzemplerojn. De tiam la sukceso estis certa ke la romano vendis novan eldonon ĉiusemajne, vendis duonon da miliono da kopioj dum tri jaroj. Ĝi estis tradukita al pli ol 24 lingvoj (inter kiuj Esperanto) kaj ricevis kvar premiojn internaciajn. La verkisto estis 40jaraĝa kiam famiĝis. En 1969, la romano ricevis la premion Chianciano Aprecia en Italio kaj estis nomumita la «Plej bonkvalita eksterlanda libro» en Francio. En 1970, li estis publikigita en angla kaj elektita kiel unu el dekdu plej bonkvalitaj libroj de la jaro en Usono. Post du jaroj ĝi ricevis la honorojn de la Premio Rómulo Gallegos kaj de la Neustadt kaj en 1971, Mario Vargas Llosa publikigis libron pri liaj vivo kaj verkaro. García Márquez tamen revenis simple al la verkado. Por verki pri diktatoro, translokiĝis kun sia familio al Barcelono (Hispanio) kie oni vivis lastajn jarojn sub la diktatoreco de Francisco Franco.
Sekvo
Post la periodo en Parizo, en 1969 li instaliĝis en Barcelono, kie li stablis amikecon kun hispanaj intelektuloj kiel Carlos Barral, kaj sudamerikaj, kiel Vargas Llosa. Lia restado tie estis decidiga por la konkretigo de tio kion oni konis kiel la ekkresko de la hispanamerika literaturo el kiu li estis unu el la plej grandaj reprezentantoj. En 1972, Gabriel García Márquez estis haviginta al si la Internacian Premion pri Romano Rómulo Gallegos, kaj malmulte da jaroj pli poste li reiris al Latinameriko, por loĝi alterne en Kartaheno kaj Meksikurbo, precipe pro la politika nestabileco de sia lando.
Pro sia famo kaj vidpunktoj pri la imperiismo fare de Usono, li estis konsiderata "revoluciulo" kaj dum multaj jaroj li ne povis ricevi usonan vizon el la usonaj migraŭtoritatoj. Tamen post Bill Clinton iĝis prezidento de Usono, tiu finfine rompis la malpermeson veturi tien kaj eĉ asertis ke Cent jaroj da soleco «estas sia favorita romano».
En 1981, kiam li ricevis la Legion de Honoro de Francio, li revenis al Kolombio de vizito kun Castro, kaj trafis lin denove problemoj. La registaro de la liberalisma Julio César Turbay Ayala akuzis lin je financado al gerila grupo M-19. Li devis fuĝi el Kolombio kaj petis politikan azilon en Meksiko, kie li pluloĝis.
Li verkis sian unuan teatraĵon, Diatriba de amor contra un hombre sentado. En 1988 oni premieris la filmon Un señor muy viejo con unas alas enormes, reĝisorita de Fernando Birri, adaptaĵo de la samnoma rakonto.
Lia literatura prestiĝo, kiu en 1982 permesis al li ricevi la Nobelpremion pri Literaturo, donis al li aŭtoritaton por aŭdigi sian voĉon en la politika kaj socia vivoj kolombiaj. Lia agado kiel ĵurnalisto restas reflektata en Textos costeños (Tekstoj marbordaj), de 1981, Entre cachacos (Inter enlanduloj) de 1983, kompendioj de artikoloj publikigitaj en la skribitaj novaĵmedioj, aŭ Noticias de un secuestro (Novaĵoj pri homrabo), ampleksa raporto romanigita eldonita en 1996 kiu temas pri la drama aventuro de naŭ rabitaj ĵurnalistoj laŭ ordonoj de la narkotikisto Pablo Escobar. Relato de un náufrago (Rakonto pri frakasiĝinto), raporto pri reala kazo publikigita romanforme en 1968, estas brila ekzemplo de «nova realismo» kaj reflektas la kapablon ŝanĝi la skribmanieron.
En kinarto li intervenis en la redaktado de multaj filmoskizoj de siaj propraj verkoj, kaj de 1985 kunhavas, kun la argentina filmisto Fernando Birri, la direktadon de la Internacia Filmolernejo de Havano.
Malsano kaj morto
En 1999 li ricevis diagnozon de kancero. Li absolute koncentriĝis al verkado por ne perdi tempon.
En 2002, lia biografo Gerald Martin vizitis lin en Meksikurbo kaj tiu aspektis nemalsana; li finigis Vivir para contarla samjare.
En 2013, lia amiko Ignacio Ramonet vizitis lin en Kubo, kaj tiam li aspektis surprize vigla (vidu en 'Le Monde diplomatique en Esperanto' Ignacio Ramonet: "Gabriel García Márquez – Lasta renkontiĝo"
Bert Schumann
Bert Horst SCHUMANN (naskiĝis en 1961) estas germana esperantisto. Li estas membro de la politika partio Eŭropo - Demokratio - Esperanto. Li nun loĝas kun sia edzino kaj infanoj en Rennes, Francio.
Gabriel García Márquez
Malsano kaj morto
En aprilo de 2014 li estis akceptita en la hospitalo de Instituto Nacional de Ciencias Médicas y Nutrición, en Meksikurbo, ĉar la kancero diagnozigita en 1999 estis tuŝinta pulmon, gangliojn kaj hepaton. García Márquez mortiĝis en la 17-a de aprilo de 2014.
Bert Schumann
Li estas aktivulo por Kastelo Greziljono.
Gabriel García Márquez
Stilo
Kvankam estas kelkaj aspektoj kiujn preskaŭ ĉiam la legantoj trafos en la verkaro de García Márquez, kiaj la humoro, ne estas ĉe li tre precize difinita stilo, kaj tion mem konfesis la propra romanisto, nome ke la stilo estas determinita nur de la temo, de la animo de la momento. García Márquez estas konata ankaŭ ĉar lasas for detalojn kaj aferojn laŭŝajne gravaj tiele ke la leganto vidiĝas devigata plenumi rolon pli partoprenan en la historio. Ekzemple, en El coronel no tiene quien le escriba el ĉefaj roluloj oni ne donas nomojn. Tiu praktiko influiĝas el la tragedioj grekaj, kiaj Antigona kaj Reĝo Edipo, kie okazas gravaj aferoj for de la ludata historio kiuj restas je la imagopovo de la publiko.
La soleco
La temo de la soleco trapasas grandan parton de la verkoj de García Márquez. Pelayo observas, ke «El amor en los tiempos del cólera, kiel ĉiuj verkoj de Gabriel García Márquez, esploras la solecon kaj de persono kaj de la homa specio... portreto tra la soleco de amor kaj de esti en amo».
Plinio Apuleyo Mendoza demandis al GGM pri la soleco kiel temo de ĉiuj liaj libroj kaj la romanisto respondis ke ĉiu persono havas sian propran formon kaj rimedojn esprimi ĝin. Eĉ kelkaj aŭtoroj povas esprimi ĝis senkonscie.
En sia diskurso de akceptado de la Premio Nobel, La soledad de América Latina, li aludis al tiu temo de la soleco rilate kun Latinameriko kaj la interpretado de la realo tra eksteraj modeloj kio faras la amerikanojn pli nekonataj, malpli liberaj kaj solecaj.
Makondo
Tiu fikcia vilaĝo iĝis elstare konata en la literatura mondo kaj ĝi estas konstante menciita de profesoroj, politikistoj, kulturaj agentoj ktp. kvazaŭ temas pri realaĵo. En La hojarasca, García Márquez priskribis la realon de la hegemonio de la banano en Makondo, kio inkludas ŝajnan periodon de granda riĉo dum la funkciado de entreprenoj de Usono, kaj periodon de depresio pro la foriro de la usonaj entreprenoj rilataj kun la banano. Krome, Cien años de soledad okazas en Makondo kie oni rakontas la historion komplete de tiu fikcia urbo ekde ties fondo (kvazaŭ el prahistorio aŭ ekbiblio) ĝis ties malapero kun la lasta familiano Buendia kaj la fina katastrofo uragana (biblifino apokalipsa).
En membiografio, García Márquez eksplikas la devenon de la vorto kaj la koncepto Macondo el nomo en trajnstacio revenante al Aracataca. Nur maturiĝe li komprenis, ke temas nur pri poezia resonado. Krome li eksciis per enciklopedio, ke temas pri arbo el tropikoj simila al la cejbo. El tiu koncepto ligita al tuja medio, oni transsaltas al iu mikrokosmo, kiu estas samtempe la eta naskoloko, la tuta Kolombio (aŭ ties kariba parto), la tuta Sudameriko (ĉefe ekspluatata de usonanoj kaj mistraktata de militistoj), kaj la tuta mondo mite (kie okazas ĉio kio okazas en la Biblio kaj en la libro mem kiun interpretas la lasta familiano ĝis la katastrofo). Tiu biblia (do dia, religia) kondiĉo de Makondo neprigas la timon al incesto, kio finfine okazas, kiel en la grekaj tragedioj, kaj kio okazigas la finan katastrofon.
Anita Garibaldi
Ana María de Jesús Ribeiro da Silva pli konata kiel Anita Garibaldi (Laguna, Sankta Katarino, Brazilo, 30an de aŭgusto 1821- Mandriole de Raveno, Italio, 4an de aŭgusto 1849) estis la fama kaj batalema edzino de Giuseppe Garibaldi, nomata ankaŭ la Heroino de la Du Mondoj.
Unuaj jaroj
Ana María naskiĝis en 1821 en la tiama vilaĝo de Morrinhos (Morriños aŭ, Morritos), antaŭurbo de la urbo Laguna (Sankta Katerino). Ŝiaj gepatroj María Antonia de Jesús kaj Bento Ribeiro da Silva estis posteuloj de enmigrintoj el la Acoroj. Ili estis brutgardistoj kaj havis tri filojn kaj tri filinojn. En 1834 ene de kelkaj monatoj mortis la patro kaj la tri filoj. Ana de malgranda rimarkigis sin pro sia inteligenteco kaj sia libera karaktero.
Je la aĝo de dek kvar jaroj en 1835 Ana estis devigita de sia patrino al edziniĝo kun la ŝuisto Manuel Duarte Aguiar. Ĉi tiu geedzeco sen gefiloj estis fiasko kaj finis en disiĝo.
Aventuroj en Sud-Ameriko
En 1837 dum la Guerra de la Farrapos (Milito de la ĉifonuloj), Giuseppe Garibaldi al la servo de la Respubliko Riograndensa prenis la havenan urbon Laguno, kiu ekestis la unua ĉefurbo de la Julia Respubliko. Dum diservo en la preĝejo la 22an de Julio 1839 Ana unuafoje vidis Garibaldi. Ili denove renkontiĝis la sekvan tagon kaj de tiam ili restis kunigitaj ĝis ŝia morto.
Anita akompanis Garibaldi en liaj bataloj en Brazilo, en Sankta Katarino kaj Rio Grande. En la batalo de Curitibanos Anita estis kaptita de brazilaj imperiestraj trupoj. Per ruzo ŝi sukcesis eskapi kaj rekuniĝi kun Garibaldi. Ek de la jaro 1841 la paro loĝis en Urugvajo kaj la 16-an de septembro 1841 naskiĝis ilia unua filo Domenico nomata Menotti. Post la morto de sia edzo Anita povis geedziĝi kun Giuseppe Garibaldi la 26-an de marto 1842 en Montevideo. En la sekvaj jaroj ŝi naskigis la filinojn Rosita (1843) kaj Teresita (1845) kaj la filon Ricciotti (1847).
Vojaĝo al Eŭropo
En 1848 la familio revenis al Eŭropo kie Anita kaj la gefiloj Teresita kaj Ricciotti estis gastigataj de la patrino de Giuseppe en Nico. En aprilo 1848 Garibaldi partoprenis en Milano al la milito kontraŭ la aŭstroj por la sendependeco de Italio.
La 9-an de februaro 1949 en Romo estis proklamita la Roma Respubliko. Garibaldi volis helpi defendi ĝin kaj atingis la urbon kun grupo da volontuloj. Ankaŭ Anita forlasis Nicon kaj kunigis kun sia edzo en Romo. Fine de aprilo 1830 francaj trupoj alvokitaj de la dispelita papo Pio la 9-a atakis la Roman Respublikon. La trupoj de la Respubliko sub la gvido de Garibaldi komence sukcesis haltigi la francojn sed komence de julio 1849 ili subiĝis al la franca superforto kaj devis fuĝi.
NGC 2325
NGC 2325 (aliaj indikoj — ESO 427-28, MCG -5-17-5, PGC 20047) estas galaksio en konstelacio Granda Hundo.
Anita Garibaldi
Vojaĝo al Eŭropo
Dum la retreto Anita, graveda je sia kvina infano, malsaniĝis kaj mortis de febro tifoidea proksimume al Raveno la 4an de aŭgusto 1849. Garibaldi estis ekzilita ĝis 1854, kiam eksplodis la dua milito de la sendependeco.
NGC 2325
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Anita Garibaldi
Vojaĝo al Eŭropo
Anita restis en la koro de Garibaldi dum lia tuta vivo, kvankam li geedziĝis du fojojn pli.
Ŝia tombo estas apud tiu de Giuseppe Garibaldi en la roma monteto de la Janiculo kie ili havas iliajn rajdajn statuojn. Centra placo en Raveno portas ŝian nomon.
Du komunumoj de la stato de Sankta Katarino en Brazilo omaĝas ŝin: Anita Garibaldi kaj Anitápolis.
Lavaur (Tarn)
Lavaur estas urbeto de la departemento Tarn kie loĝas ĉirkaŭ 10 800 homoj.
Doubice
Doubice (Daubitz) estas municipo en Ĉeĥio, en Regiono Ústí nad Labem, en distrikto Děčín. Ĝi troviĝas en Ŝluknova terlango, sur rando de dislimejo de Luzacia montaro kaj NP Bohemia Svislando. Vivas en ĝi loĝantoj, per nombro ĝi apartenas al la plej malgrandaj municipoj en distrikto Děčín. La teritorion de la municipo oni distingas al Stará Doubice, do konstruareo en ĉirkaŭajo de preĝejo kaj fiŝlagoj, kaj Nová Doubice liganta pli sude ĉe montopiedo de monto Spravedlnost (533 m s. m.).
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1457. La devena germana loĝantaro estis post la jaro 1945 ellandigita. Hodiaŭ la municipo servas plejparte por refreŝigado. Ekde januaro de 1975 ĝis la 31-a de decembro 1992 Doubice estis konsisto de urbo Krásná Lípa. Vilaĝo Zadní Doubice situis ĉe limo kun Germanio, proksimume 5 km per aerlinio nordokcidenten. Ĝi pereis post ellandigo de germanoj en la jaro 1945.
Karlheinz Töchterle
Karlheinz TÖCHTERLE (naskiĝinta la en Brixlegg/Distrikto Kufstein) estas aŭstra filologo klasika kaj politikisto. Inter la 21.4.2011 kaj la 15.12.2013 li estis federacia ministro pri sciencoj kaj esplorado de la Respubliko Aŭstrio.
Vivo
Karlheinz Töchterle studis ekde la vintra semestro 1969/70 ĉe la Universitato de Innsbruck la fakojn latina lingvo kaj germanistiko. Studvojaĝoj venigis lin ankaŭ al la altlernejoj de Konstanz kaj Padovo. En la jaro 1976-a li doktoriĝis per la tezo pricicerona Ciceros Staatsschrift im Unterricht. Du jaron poste li atingis la instrulicencon gimnazian pri la lingvoj latina kaj germana kaj bakalaŭriĝis. Per tezo pri la tragedio Oedipus de Seneko (Seneca – Ödipus) li habilitiĝis en la jaro 1986. Inter 1976 kaj 1997 li estis universitata asistanto ĉe la Instituo pri klasika filologio de la Universitato de Innsbruck. Gastdocentadojn li plenumis en Graz kaj Munkeno.
En la jaro 1997 Töchterle iĝis katedestro en Innsbruck; jam pli malfrue, inter 1987-89, li estis estinta ĉefo de la tutaŭstria studkomisiono pri klasikaj filologaĵoj. Töchterle estis inter 2000-2007 ĉefo de la nove fondita Instituto pri lingvoj kaj literaturoj kaj studĉefinspektanto de la Filologia-kulturscienca fakultato (ambaŭ en Innsbruck). Li estis, kolegiestro ĉe la Filozofia fakultato inter 1998-2004. De 2005-07 li estis studĉefinspektanto de la Filologia-kulturscienca fakultato.
Graveco scienca
Liaj ĉefaj esplorpunktoj estas la antikva dramo, la literaturo de la romia imperiestra tempo, novlatina literaturo kaj didaktiko faka. Li pledis por mallibera altlernejaliro kaj studkotizoj. . En 2011 li sukcese venigis la Boltzmann-instituto pri novlatinaj studoj al Innsbruck, kio estis la unua tutmonde laŭ sia speco. Ekde 2015 li estas prezidanto de la Aŭstra esploradunuiĝo (Österreichische Forschungsgemeinschaft).
Politikaĵoj
Krom sia deĵoro li engaĝiĝis ekologie en la landa politiko de Tirolo. Ĝis la rektoreco li estis, ekde 1992, ano de la komunuma konsilio de en Telfes im Stubai/Distrikto Innsbruck Land. Li estris la porĉirkaŭajkomisionon kaj estis ankaŭ kulturresponsulo. En 1994 li atingis deputitecon por la partio La Verduloj – La Verda Alternativo por la tirola landa parlamento; pro profesiaj kialoj li rezignis prie. Du jarojn poste likandidatis kontraŭ Johannes Voggenhuber por la ĉefa kandidateco por la Eŭropaj balotoj (1996). Tamen li mem neniam iĝis al iu partio politika. Töchterle kandidatis en 2013 por ÖVP, por deputiteco en la Nacia Konsilio. Li gajnis multajn favorvoĉdonojn kaj iĝis parlamentano. Kiam ekklaris en la 12.12.2014 ke la nova federacia registaro rezignus kaj pri la instalo de aparta ministerio priesplorada Töchterle ege kritikis tian miopecon kulturan. I.a. ankaŭ la gazeto Profil tion.
Privataĵoj kaj honoroj
En 2009 li ricevis la honormedalon Großes Goldenes Ehrenzeichen für Verdienste um die Republik Österreich
Hrubá Voda
Hrubá Voda (Grosswasser) estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Hlubočky en distrikto Olomouc. Vivas ĉi tie.
Hrubá Voda estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 15,98 km².
Historio
Hrubá Voda estis fondita en la 17-a jarcento fare de Metropolita kapitulo en Olomouc kaj sekve enloĝigita de germanaj dometistoj el norda Moravio. Ĝi etendiĝas en montoriĉa tereno de montaro Nízký Jeseník sur ambaŭ deklivoj de plilongigita valo de rivero Bystřice proksimume 3,5 km na nordoriente de Hlubočky. En la jaro 1861 komencis komercisto kaj fabrikisto I. C. Machanek kaj grandkomercisto Balthazar kavaliro von Szäbel el Olomouc en Hrubá Voda kun minado de ardezo. Memstara romkatolika konfesanta administrado por municipoj Hlubočky, Hrubá Voda kaj Mariánské Údolí estis establita en Hlubočky en la jaro 1912.
Al komumuna lernejo kun germana instrulingvo aldoniĝis en la jaro 1929 ĉeĥa minoritata lernejo. En la jaro 1848 la municipo fariĝis konsisto de distrikto Olomouc, en la jaroj 1938-1945 konsisto de Imperia regiono Sudetio. Municipo Hrubá Voda falis al juĝeja distrikto Libavá-Město. Post postmilita forŝovo de loka germana loĝantaro estis en la municipo unue lasitaj germanaj fakaj laboristoj el la ardezaj minejoj, kiuj devis novaj domaristojn instrui en rompado de la ardezo.
Demandaro (esperanta libro)
Demandaro, subtitolita pri la historio, literaturo kaj organizaĵoj de Esperanto por ekzamenoj, estas 84-paĝa manlibro kompilita de René Ladevèze, poste reviziita kaj kompletigita 112-paĝe de Gustav Hermann Göhl. Ĝi unue aperis en la jaro 1911 ĉe Friedrich Ader en Dresdeno. Sekvis samloke dua eldono en 1923, prizorgita de Ellersiek & Borel.
Estas lerte aranĝita manlibreto.
Lycée Janson-de-Sailly
La gimnazio aŭ Lycée Janson-de-Sailly, estas la plej granda liceo en Parizo kaj unu el la plej prestiĝaj en Eŭropo, kun studentoj kaj 624 profesiuloj en la 2014-2015 akademia jaro. Ĝi ankaŭ estas unu el la lernejoj kun la plej alta nombro da gimnazianoj en Francio kun prepar-studentoj dividitaj en 30 klasojn.
Hering
Hering estas brazila harmonika entrepreno. En aŭgusto de 1923 Alfred Hering, germano, fondis en Blumenau, urbo fondita por germananaj kolonianoj en la suda parto de Brazilo, la Fábrica de Gaitas Alfred Hering (Fabriko de Harmonikoj Alfred Hering, esperante), kaj la unua fabrikita produkto estis la Buŝharmoniko. La negocoj evoluis kaj en 1940 okazis la unuaj eksportadoj.
Raĝo
Raĝo, el la sanskrito राजन् rājan, estas titolo por monarko aŭ princa reganto en la Hinda subkontinento kaj Sudorienta Azio.
Frederiko Vilhelmo la 3-a (Prusio)
Frederiko Vilhelmo la 3-a, germane Friedrich Wilhelm III., (naskiĝis la en Pocdamo; mortis la  69-jara en Berlino) ekde la jaro 1797 estis reĝo de Prusio kaj kiel margrafo de Brandenburgio ĝis la malfondo de la germanlingva Sankta Romia Imperio en la jaro 1806 ties kanceliero kaj princo-elektisto.
Raĝo
La titolo havas longan historion en la Hinda subkontinento kaj Sudorienta Azio, kaj estis atestita jam el la Rigvedo, kie rājan- estas reganto, ekzemple la dāśarājñá, nome en la "Batalo de la dek reĝoj". Kvankam plej el la Hinduaj salutŝtatoj estis regataj de maharaĝo, kelkaj el ili estis regataj de Raĝoj. Inter ili menciindas jenaj: Raĝuri, Ali Rajpur, Bilaspur, Ĉamba, Faridkot, Ĝabua, Mandi, Manipuro, Narsinghgarh, Pudukkottai, Rajgarh, Sailana, Samthar, Sitamau, kaj Suket.
Frederiko Vilhelmo la 3-a (Prusio)
Vivo
Frederiko Vilhelmo naskiĝis en 1770 en Pocdamo kiel filo de Frederiko Vilhelmo la 2-a kaj Frederika Luiza de Hesio-Darmstadt. Li konsideriĝis timida kaj trankvila knabo, kiu malmulte parolis, forlasis ĉiujn ne nepre necesajn vortojn, kaj poste iĝis la modelo de la tre malmultvorta lingvaĵo de la prusia armeo.
La 24-an de decembro 1793 li edziĝis kun Luiza de Meklenburgo-Strelitz, laŭ samepokuloj aparte bela virino, kiu naskis al li 10 infanojn. En la kronprinca palaco borde de la urbocentra aleo Unter den Linden en Berlin li vivis modestan, relative burĝan vivon en senproblema geedzeco. Tiun vivstilon li daŭrigis, kiam en novembro 1797 li iĝis reĝo de Prusio. Naŭzita de la morala kadukiĝo de la nobelaro ĉirkaŭ lia patro, de la intrigoj kaj amaferoj, li penis restarigi moralecon inter la proksimaj reĝaj dungitoj.
IJK 1981
La 37-a Internacia Junulara Kongreso (IJK) de TEJO okazis la 11an ĝis 18a de julio 1981 en la urbo Oaxtepec en Meksiko. La kongreson partoprenis 108 junaj esperantistoj - grandparte studentoj, lernejanoj kaj junaj laboristoj sub 30 jaroj.
Frederiko Vilhelmo la 3-a (Prusio)
Vivo
Spite al la ĝenerale tre tradiciemaj kutimoj de la epoko li subtenis avangardan arton - per la aĉeto de la "plej modernaj germanaj tiutempaj bildoj", la pentraĵoj "Abatejo en la Kverkforsto" kaj "La Monaĥo ĉe la Maro" de la artisto Caspar David Friedrich, li en 1810 imprese subtenis la renomon de netradiciema arto.
IJK 1981
Kiel en aliaj junularaj Esperanto-kongresoj, okazis variaj prelegoj kaj diskutrondoj pri la kongresa temo, kulturaj eventoj kaj organizaj kunvenoj de TEJO, interalie de ties komitato.
Frederiko Vilhelmo la 3-a (Prusio)
Vivo
Lia politiko estis, samkiel lia propra karaktero, singardema kaj neŭtrala. Reformoj komenciĝis nur tre malrapide, kaj lia politiko de internacia neŭtraleco de postaj generacioj estis juĝata malsukcesa. Kiam Francio okupis la germaniajn regionojn okcidente de la rivero Rejno kaj insistis pri la integrigo de ili en la francan ŝtaton, koalicio el Britio, Rusio kaj Aŭstrio komencis novan militon kontraŭ Francio, dum Prusio restis neŭtrala. Kvankam la franca ŝtato post tiu milito estis malfortigita, ĝia influo al Prusio kreskis. Pro francia premo, la multŝtata Germanlingvio en la sekvaj jaroj politike tre transformiĝis - precipe sekve de la regna deputacia fina akto malaperis multaj germanlingvaj ŝtatetoj kaj urboŝtatoj.
IJK 1981
La 66-a Universala Kongreso de Esperanto tiusomere okazis en Braziljo, Brazilo - en rekta distanco de iom pli ol 6700 km el Oaxtepec. Apenaŭ iu juna esperantisto havis la financajn rimedojn vojaĝi kaj al Oaxtepec kaj al Braziljo, loĝantoj de la komunismaj ŝtatoj de orienta Eŭropo plejparte nek sukcesis vojaĝi al Meksiko nek al Brazilo, kaj tial la nombro de partoprenantoj de la IJK estis pli malgranda ol kutime - kvankam en pluraj junularaj esperanto-renkontiĝoj de okcidenta Eŭropo oni antaŭ la kongreso forte varbis pri la tiujara IJK, interalie per koncertetoj de tradiciaj meksikaj muzikaĵoj kaj prezentoj de lumbildoj pri la kongresregionaj vidindaĵoj.
Frederiko Vilhelmo la 3-a (Prusio)
Vivo
Kvankam la prusia ŝtato pro sia neŭtraleco rivevis aldonajn teritoriojn, interalie laŭ la volo de Napoleono la duklandon Hanovro, tradicie ligita al la reĝoj de Anglio, sed en internacia politiko izoliĝis. Eĉ kiam Francio ekkonkeris nordan Germanion, la prusia reĝo insistis resti politike neŭtrala kaj kontribuis kaj al la pereo de la Sankta Romia Imperio kaj nerekte al la venko de la napoleona armeo kontraŭ Rusio kaj Aŭstrio.
En 1806 Frederiko Vilhelmo promesis al Rusio, ne subteni Napoleolon per soldatoj por konkeroprovo de la Rusia Imperio. Iom poste li en ultimato postulis la foriron de ĉiuj franciaj soldatoj el suda Germanio. Tio en momento, kiam post la batalo de Austerlitz Napoleono jam fakte venkis kontraŭ Aŭstrio kaj Rusio. Napoleono malatentis la ultimaton kaj la 9-an de oktobro deklaris militon al Prusio. En la sekvaj bataloj de Saalfeld kaj Jena la prusia armeo estis neniige venkata, kaj la reĝo devis fuĝi al la tiama urbo Memel en Orientprusio, la nuna Klaipėda en Litovio. Li devis akcepti la pactraktaton de Tilsit, en kiu Prusio perdis ĉiujn teritoriojn okcidente de la rivero Elbo kaj ĉiujn teritoriajn perdojn el la disdivido de Pollando-Litovio.
La kolapso de la prusia ŝtato estis la kialo por decidaj ŝtataj reformoj. La reĝo ne entuziasmis pri ili kaj malrapide komencigis ilin, sed politikistoj kiel Karl August von Hardenberg, Heinrich Friedrich Karl vom und zum Stein kaj Wilhelm von Humboldt signife antaŭenpuŝis ilin. La situo de la ŝtato sed ankaŭ la rilatoj inter la popolanoj kaj la reĝo sekve signife pliboniĝis.
En februaro 1812 Frederiko Vilhelmo pro premo de Francio iĝis franca aliancano antaŭ la milito de la napoleona armeo kontraŭ la Rusia Imperio. Post la katastrofa malvenko de la francia armeo en Rusio, la prusia reĝo en marto 1813 deklaris militon al Francio. Ĝis la jaro 1815 Prusio reiĝis signifa eŭropa potenco.
Krom finance tre subteni la armeon, la reĝaj reformoj aparte celis plibonigi la edukon. En 1806 fondiĝis la unua prusia lernejo por blinduloj. En 1810 fondiĝis la "Berlina Universitato", pli poste nomata Humboldt-Universitato en Berlino, en 1811 sekvis la Universitato de Breslau (la nuna Vroclavo en Pollando), kaj fine la Rejnlanda Universitato Frederiko Vilhelmo en Bonno. Per la en 1817 fondita Unuiĝinta Evangelia Eklezio la reĝo volis premi unuiĝon de la kristanaj konfesioj kaj tentiĝis malliberigi pastrojn, konfiski luteranajn preĝejojn kaj aliajn posedaĵojn.
La 11-an de marto 1812 pro iniciato de la reĝo, la 30 000 judoj de Prusio per la "juda edikto" tiujara ricevis rajtojn plejparte samajn al tiuj de la ceteraj civitanoj.
La espero ke la reĝo subtenu pliajn reformojn, ne realiĝis. Aparte pro la influo de la tre konservisma aŭstra politikisto Klemens von Metternich, la reĝo konsentis pri forta gazetara cenzuro kaj ŝtata kontrolo de la universitatoj. Kvankam li en 1810 promesis subteni la kreon de ŝtata konstitucio, la tiucelaj laboroj ĝis lia morto ne progresis.
Ĉar lia edzino Luiza jam mortis en 1810, li en 1824 duafoje edziĝis, al Auguste grafino de Harrach.
En 1810 la reĝo decidis en Berlino konstruigi la unuan publikan muzeon de Prusio kaj taskigis al Wilhelm von Humboldt fake kolekti artaĵojn. Laŭ nova kompreno de arto tiel la feŭdismaj trezorejoj estis transformitaj al eduka institucio por la kreskanta burĝaro. La muzea konstruaĵo, unu el la gvidaj verkaĵoj de klasikisma arkitekturo, en la 1820-aj jaroj ekestis laŭ planoj de la arkitekto Karl Friedrich Schinkel.
Berlino
En Berlino ekzistas entute kvar monumentoj pri la reĝo, interalie en la parkoj Großer Tiergarten kaj Lustgarten.
Pocdamo
En 1845 en Pocdamo estis starigita bronza monumento de la berlina skulptisto August Kiß. La dum la Dua Mondmilito nedifektita statuo en 1945 ordone de la sovetuniaj aŭtoritatoj estis malstarigita kaj fandita.
Tavolo
Tavolo havas plurajn signifojn, inter ili: