cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vakito
La vorto "vaquita" estas hispana por malgranda bovo. Aliaj nomoj estas cochito [koĈIto], dezerta foceno, Kalifornigolfa foceno, kaj golfa foceno.
Cardoso Moreira
Cardoso Moreira estas municipo de la brazila subŝtato Rio-de-Ĵanejrio, kiu taksis 12.540 loĝantojn en 2010.
Eliane Victor
Ŝi naskiĝis " Decrais" kaj laboris ĉe franca televido. Ŝi edziniĝis la 30-an de julio 1946 dua edziniĝo) kun la polusa esploristo Paul-Émile Victor. Jean-Christophe Victor la unua filo naskiĝis la 30-an de majo 1947, kaj venis la ĝemeloj Stéphane kaj Daphné la 6-an de novembro 1952.
Castelnovo di Sotto
Castelnovo di Sotto estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la provinco Reggio Emilia kaj la regiono Emilio-Romanjo. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Boretto, Cadelbosco di Sopra, Campegine, Gattatico, Gualtieri kaj Poviglio.
Saubara
Saubara [saŭbara] estas municipo de la brazila subŝtato Bahio, kiu taksis 11.201 loĝantojn en 2010.
Micula Nouă
Micula Nouă (mikula noua) (hungare: Újmikola) estas vilaĝo en Rumanio administre apartenanta al Micula.
Poiana Sărată
Poiana Sărată (hungare: Sósmező) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Târgu Secuiesc.
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1709 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 355 (rumanoj).
Historio
Ĝi memstariĝis el teritorio de Breţcu en 1850. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Háromszék vármegye).
Heßdorf
Heßdorf estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Erlangen-Höchstadt kaj en la distriktaro Meza Frankonio de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. Samtempe la komunumo estas la administra centro de komunumaro, nomata Verwaltungsgemeinschaft Heßdorf, kiu krome konsistas el la najbara komunumo Großenseebach.
Lubin
Lubin (ĝis 1945 germane Lüben) estas urbo en la provinco Malsupra Silezio de Pollando. Ĝi apartenas al samnoma komunumo Lubin kaj estas la administra centro de ankaŭ samnoma distrikto Lubin. Sidejo de KGHM Polska Miedź - monda centro de la produktado de kupro kaj arĝento.
La nomo
Laŭ germana lingvisto Heinrich Adama nomo de la loko devenas de la pola vorto lubić (ŝati) – difino de pozitiva homa emocio de "ŝatado de io". En sia verko pri loknomoj en Silezio, eldonita en 1888 en Vroclavo, li indikas la primaran nomon kiel Lobyn kaj Lubyn donante ties signifon Lieblingsort, t.e. tradukante en la polan lingvon "Loko de amo aŭ ŝatata, amata loko". Poste la nomo estis fonetike germanigita al Lüben kaj perdis sian unuan signifon.
Komunista krimo
La 31-an de aŭgusto 1982 okazis Lubina Krimo – dum paca manifestacio kontraŭ la milita stato kiam la Civitana Milico kune kun ZOMO (Motorciklaj Taĉmentoj de Civitana Milico) subpremis ĝin. De kugloj mortiĝis 3 manifestantoj (Michał Adamowicz, Andrzej Trajkowski kaj Mieczysław Poźniak), kelkdekoj estis vunditaj kaj kelkaj miloj arestitaj. Post 10 jaroj ekstaris monumento.
Duonpatro
Duonpatro estas ne-biologia vira patro edziĝinta al antaŭekzistinta patrino. Duonpatrino estas ne-biologia virina patrino edziĝinta al antaŭekzistinta patro.
Bo-duonpatro estas la duonpatro de la edz(in)o.
Kvankam malpli ofta en literaturo ol la malicaj duonpatrinoj, estas ankaŭ kazoj de malicaj duonpatroj, kiel en ferakontoj. En fikcio, malicaj duonpatroj estas Claudius en Hamlet (kvankam lia rolo kiel onklo estas pli emfazita), Walter Parks Thatcher en Citizen Kane (kvankam tio estas disoutata), Murdstone en David Copperfield de Charles Dickens, la Reĝo el la filmo Radio Flyer, kaj Gozaburo Kaiba (kiu adoptis Seto kaj Mokuba Kaiba) el Yu-Gi-Oh!, same kiel la filmo The Stepfather (La duonpatro). La filmo Sucker Punch montras sekse perforta duonpatro.
En sia opero La Cenerentola, Gioacchino Rossini invertis la rakonton de Cindrulino por montri la protagonistinon subpremata de sia duonpatro.
Boŝin-milito
La Boŝin-milito (戊辰戦争 Boshin Sensō?, "Milito de la Jaro de la Drako")​ estas la nomo donita al la enlanda milito okazinta en Japanio el 1868 ĝis 1869 inter la partianoj de la registaro de la Tokugava ŝogunlando en la povo kaj la frakcio kiu intencis la redonon de la politika povo al la imperia kortego. La milito startis el la malkontento ekzistanta inter multaj nobeloj kaj junaj samurajoj pro la favora traktado al eksterlandanoj fare de la registaro kiel konsekvenco de la aperturemo de Japanio en la antaŭa jardeko.
La alianco inter klanoj de la sudo, speciale de teritorioj kiel Ĉoŝu kaj Sacuma, kaj funkciuloj de la kortego sukcesis sekurigi la kontrolon de la imperia kortego kaj influis super la juna imperiestro Meiĵi. Tokugaŭa Joŝinobu, nome la reganta ŝoguno, konstatinte la malfacilon de la situacio decidis abdiki disde la povo favore de la imperiestro. Joŝinobu esperis per tio ke la klano Tokugaŭa povis konserviĝi kaj havi oportunon partopreni en estonta registaro. Tamen, militaj movoj de la imperiaj fortoj, violento fare de la partianoj en la kastelo Edo kaj imperia dekreto promociita de Sacuma kaj Ĉoŝu kiu abolis la registaron de la klano Tokugaŭa, kondukis Joŝinobu lanĉi militan kampanjon cele al la kapto de la kortego de la imperiestro en Kioto. ​
La milita avantaĝo rapide estis de la flanko de la imperia partio, kiu estis relative modernigita. Post serio de bataloj kiuj kulminis per la kapitulaco de Edo, Joŝinobu kapitulacis persone, kvankam kelkaj liaj sekvantoj retiriĝis en Honŝuon kaj poste al Hokaido, kie ili fondis la Respublikon Ezo. La malvenko dum la batalo de Hakodate finigis tiun lastan rezistejon, laŭ kiu la suprema regado de la imperiestro etendiĝis al la tuta lando, kompletigante la militan fazon de la Restaŭrado Meiĝi. ​
Prato all'Isarco
Prato all'Isarco [prAto alisArko] estas itala vilaĝo en Sudtirolo. Ĝi situas ĉ. 8 km oriente de Bolzano-Bozen. Ĝia germana nomo estas Blumau.
Boŝin-milito
Ĉirkaŭ 120 000 soldatoj estis militigitaj dum la konflikto, el kiuj ĉirkaŭ 3 500 mortis batale. ​ Finfine, la venkinta imperial partio abandonis sian celon forpeli la eksterlandanojn el Japanio kaj anstataŭe adoptis politikon de kontinua modernigo cele al eventuala renegocado kun la okcidentaj potencoj de la maljustaj traktatoj. Pro insisto de Saigō Takamori, elstara estro de la imperia flanko, la partianoj de Tokugaŭa ricevis mizerikordan pardonon kaj eĉ multaj estroj de la ŝogunlando ricevis gravajn postenojn ene de la nova registaro.
La Boŝin-milito respegulas la progresintan staton de modernigo atingita de Japanio apenaŭ dek kvar jarojn post ties malfermo al Okcidento, la altan nivelon de implico de okcidentaj landoj (speciale de Britio kaj Francio) en la politiko de la kando, kaj la tre tumultan instaladon de la imperia povo. Post tempopaso, la konflikto estis idealigita de tiuj kiuj konsideras la Restaŭradon Meiĵi kiel «revolucio sensanga» pro la nombro relative modera de mortoj. En Japanio krome oni faris grandan kvanton de rekreaĵoj, kaj por ekzemplo kelkaj el la elementoj de la konflikto estis uzataj por la filmo La lasta samurajo (2003), en kiu protagonistas Tom Cruise.
Prato all'Isarco
Pro la aktuala administra divido la tradicia vilaĝo ne aperas kiel itala municipo. Ĝiaj domoj nun apartenas kiel "frakcioj" al tri diversaj municipoj, kies limojn konsistigas rivero Isarco kaj torento Braibach (nomata ankaŭ torento de Tires/Tiers):
La koordinatoj estas, la alto super marnivelo ĉ. 315 metroj. Blumau estas la plej malalta loko de komunumo Völs.
Teritoria evoluo de Essen
Enkomunumigoj
Jam fare de la landa registaro decidita enkomunumigo de la urbo Bottrop kun la urboparto Grafenwald (Kirchhellen) al Asindo printempe 1976 estis malaprobata kaj de la konsilantaro de la urbo Essen kaj ankaŭ de la federacilanda parlamento. Se okazus tia enkomunumigo, la loĝantaro de Asindo estus kreskinta je ĉ. 790.000.
Karotenoido
Karotenoidoj aŭ karotenojdoj (Kemia kaj Scienc-teknika Vortaro) estas lipidoj, kiuj ne enhavas glicerinon. Ili konsistas el 3-8 aŭ pli izopren-grupo, kiuj enhavas konjugitan duoblan ligon, kiu donas la koloron, kiu estas flava, ruĝa aŭ viola. La bestaj karotenoidoj estas transformitaj el plantaj karotenoidoj.
Teritoria evoluo de Essen
Teritoria evoluo
{|
Karotenoido
El vidpunkto de homa nutrado, ili konsidereblas kiel fitoĥemiaĵoj aŭ plantkemiaj substancoj.
Karotenoj: alfa, beta kaj gama karoteno (provitaminoj)
Ksantofilo (luteino, zeino, )
A-vitamino (retinolo) estiĝas el beta-karoteno
Ekzemplo de karotenoido estas fukoksantino.
Utajärvi
Utajärvi estas komunumo de Finnlando en orienta parto de provinco Norda Ostrobotnio sur limo de Kainuu. La areo de la komunumo estas, el kio estas akvo kaj  tero. La 31.12.2020 la komunumo havis 2,620 loĝantojn.
Ciulești
Ciulești [ĉuleŝtj] (Csujafalva) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Marghita. En 1910 ĝi nombris 370 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 274 (rumanoj). Ĝi estis unue menciita skribe en 1828. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Spinuș.
Bahaa kalendaro
La Bahaa kalendaro uzata de la Bahaa Kredo estas ankaŭ nomata Badí‘ ("Unika", "Mirinda") Kalendaro. Ĝi estas "suna" kalendaro kun normaj jaroj de 365 tagoj kaj superjaroj de 366 tagoj, kiel eksplikite en la Kitáb-i-Aqdas. Jaroj dividiĝas en 19 monatoj, ĉiu kun 19 tagoj, kaj plusa periodo de "Intermetitaj Tagoj" (po 4 normjare, 5 superjare) por alĝustigi la bahaan jaron kun la suna jaro. Tiuj kromtagoj estas nomitaj la "Tagoj de HA" (Ayyám-i-Há) kaj ili situas inter la 18-a kaj 19-a monatoj kun limdatoj de la 26-a de februaro ĝis la 1-a de marto. Jaroj en la Bahaa kalendaro komenciĝas je la printempa ekvinokso (kutime la 20-21aj de marto en la Gregoria kalendaro). Tagoj komenciĝas je sunsubiro la antaŭan suntagon kaj finiĝas je sunsubiro la aktualan suntagon.
Historio
La Bahaa kalendaro naskiĝis el la originala Badí‘ ("Unika", "Mirinda") kalendaro, kreita de la Báb, kiu elektis Diajn atributojn kiel la monat-nomojn. Bahá'u'lláh aprobis kaj adoptis ĉi tiun kalendaron, kaj dekretis ke Noruzo (Naw-Rúz), la printempa ekvinokso (kiu povas okazi la 20-an, 21-an, aŭ 22-an de marto), estu la unua tago de la jaro, kaj ankaŭ klarigis pri la intermetitaj tagoj.
Jane X. Luu
. Ŝia vejtnamia nomo estis Lưu Lệ Hằng. Nun ŝi estas usona kaj vivas en Lexington. Ŝi estas konata por esti la malkovrintino en 1992 de la unua korpo de la Kujper-zono en kunlaboro kun David C. Jewitt. Ŝi doktorigis en 1990 ĉe Masaĉuseca Instituto de Teknologio.
Bahaa kalendaro
Historio
La bahaa skriboj lasis kelkajn aferojn rilate la efektivigon de la kalendaro decidota far la Universala Domo de Justeco antaŭ ol ĝi povis plene kaj unuece esti aplikata tutmonde. La 10-an de julio 2014 la Universala Domo de Justeco anoncis, ke tiu universala aplikado komenciĝu je la sunsubiro de la 20-a de marto 2015, nome kun la unua tago de la bahaa jaro 172, kaj komunikis siajn decidojn rilate al la ankoraŭ nesolvitaj eroj. Provizore,  Sh o gh i Effendi, la Gardanto de la Bahaa Kredo, estis deklarinta ke por la kredantoj en la Okcidento la kalendaro estu 'ŝlosita' al la Gregoria kalendaro kaj ke pro tio la nova jaro ĉiam komenciĝu je sunsubiro la 20-an de marto. Nun la Universala Domo de Justeco elektis Teherano n, la naskiĝlokon de Bahá'u'lláh, kiel lokon por la fiksado de la ekvinoks-dato respektive la komenco de Naw-Rúz, tiel ke ekde 2015 tiu povas okazi la 20-an, 21-an, aŭ 22-an de marto. Krome ĝi faris decidojn rilate la fiksadon de la festotagoj ene de la kalendaro kaj fiksis ke la naskiĝtagoj de Báb kaj Bahá'u'lláh de nun "estos festataj je la unua kaj la dua tago sekvantaj la okan novlunon post Noruzo laŭ anticipa determinado per astronomiaj tabeloj utiligantaj Tehranon kiel referencpunkton .  El tio rezultos moviĝado de la festado de la Ĝemelaj Naskiĝtagoj jaron post jaro interne de la monatoj Maŝijato (Volo), Elmo (Scio) kaj Godrato (Povo) laŭ la badia kalendaro, aŭ de la mezo de Oktobro ĝis la mezo de Novembro laŭ la gregoria kalendaro."
Jane X. Luu
La asteroido 5430 Luu tiel nomiĝis en ŝia honoro.
Bahaa kalendaro
Bahaaj Monatoj
La esperantigoj sekvas la libron de John Ebenezer Esslemont * La sekvaj datoj validas se Noruzo falas sur la 21-an de marto; se ĝi falas sur la 20-an aŭ la 22-an tiuj datoj respektive ŝoviĝas.
Ciumești
Ciumești [ĉumeŝtj] (hungare: Csomaköz, germane: Schamagosch) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Carei. Administre ĝi ĝis 2004 apartenis al la komunumo Sanislău; per la leĝo n-ro 84/2004 ĝi iĝis aparta komunumo, al kiu apartenas la vilaĝoj Berea kaj Viișoara.
Bahaa kalendaro
Bahaaj Sanktaj Tagoj
* La sekvaj datoj validas se Noruzo falas sur la 21-an de marto; se ĝi falas sur la 20-an aŭ la 22-an tiuj datoj respektive ŝoviĝas.
Jen la datoj de la Kromaj Tagoj kaj de la Ĝemelaj Naskiĝtagoj de Báb kaj Bahá'u'lláh ĝis la jaro 221 laŭ la bahaa kalendaro (B.E.) aŭ 2064 laŭ la gregoria kalendaro (G.K.).
Váḥid kaj Kull-i- Sh ay’
Ekzistas en la kalendara sistemo Bahaa ankaŭ 19-jara ciklo nomata Váḥid (laŭvorte "Unueco", kies valoro laŭ la Abjad-numeraloj estas 19) kaj 361-jara (19x19) superciklo nomata Kull-i- Sh ay'  (laŭvorte, "Ĉiuj Aferoj", kies valoro laŭ la Abjad-numeraloj estas 361). La naŭa Váḥid de la unua Kull-i- Sh ay’ komenciĝis en 1996. La dua Kull-i- Sh ay’ komenciĝos la 21-an de marto 2205. (Jaroj kalkuliĝas de 1844.)
Jaroj en Váḥid:
Ekzemple la lundo 1-a de januaro 2001 laŭ la gregoria kalendaro, kiu estas la unua tago de la tria jarmilo de la kristana erao, estis laŭ la bahaa kalendaro la dua tago de la deksesa monato en la jaro 157 de la bahaa erao... aŭ pli poezie la "tago de Perfekteco kaj de Gloro, je la Honoro de la Pordego, dum la naŭa Unuo de la Tuto unua en tiu erao de Splendoro.
Jen ilo en la franca lingvo por samtempe kalkuli daton laŭ diversaj kalendaroj (juda, gregoria, islama, bahaa kaj zoroastra)
Tombejo Rekoleta
La Tombejo Rekoleta aŭ en hispana Cementerio de la Recoleta estas fama tombejo situanta en la riĉa kvartalo Recoleta de la urbo Bonaero, Argentino, nome dezajnita de Próspero Catelin kaj kie troviĝas entombigitaj plej gravuloj de la lando.
Historio
Monaĥoj de la ordeno de rekoletoj estis en tiu zono, tiam ekster Bonaero, komence de la 18a jarcento. Konstruis tie konventon kaj preĝejon, en 1732, kiun la lokanoj nomigis simple kie la Recoleta, nomo kiu poste etendiĝis al la tuta zono. Kiam la ordeno estis malaperigita en 1822, la horto de la konvento estis konvertita en la unua tombejo publika de la urbo Bonaero.
Dum la 1870-aj jaroj, kiel konsekvenco de la epidemio de flava febro, multaj bonaeranoj de alta klaso abandonis la kvartalojn de San Telmo kaj Montserrat kaj translokiĝis al la norda parto de la urbo, nome al Recoleta. Kiam konvertiĝis en kvartalo de alta klaso, ankaŭ la tombejo ixgis la lasta ripozejo de la familioj plej prestiĝaj kaj riĉaj el Bonaero. Samtempe inaŭgurixgis la Tombejo Ĉakarita aŭ Tombejo de la Okcidento, male al la Tombejo de la Nordo, nome malpli uzata por Rekoleta.
Bellac
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Haute-Vienne, en la administra regiono Nova Akvitanio kaj en la historia kultura regiono Limoĝio. Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo estas la administra centro de la arondismento Bellac kaj de la kantono .
La teritorio havas komunan limon kun.
Carmo
Carmo povas esti:
Lubliniec
Esperanto
En 1932 en la urbo Lubliniec ĉe loka Malgranda Porpastra Seminario fondiĝis Esperanto-grupo.
30012 Sohamdaga
30012 Sohamdaga estas tre malgranda hela asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Soham Daga, finalisto en 2014 de la Intel Science Talent Search, scienca konkurso por lernantoj en lasta jaro de mezlernejo, pro lia projekto pri konduta kaj socia sciencoj. Li estis lernanto ĉe la Stuyvesant High School de Novjorko (Nov-Jorkio).
Amazona
Amazonaj papagoj estas komuna nomo por la papagoj de la genro Amazona. Ili estas mezgrandaj papagoj indiĝenaj de la Nova Mondo kun teritorioj el Sudameriko ĝis Meksiko kaj Karibio.
Plej amazonaj papagoj estas ĉefe verdaj, kun brilaj koloroj kiuj dependas el la specio kaj povas esti tre buntaj. Ili manĝas ĉefe semojn, nuksojn, kaj fruktojn, suplementita de folia materialo.
Multaj amazonaj papagoj havas rimarkindan kapablon imiti homan paroladon kaj aliajn sonojn. Parte pro tio, ili estas popularaj kiel maskotoj aŭ akompanaj papagoj, kaj malgranda industrio disvolviĝis por bredi papagojn en kaptiveco por tiu merkato. Tiu populareco kondukis al la fakto, ke multaj papagoj estis kaptitaj el la naturo ĝis etendo ke kelkaj specioj iĝis minacataj. La Konvencio CITES malleĝigis la kapton de naturaj papagoj por la maskota komerco kiel klopodo helpi protekti la naturajn populaciojn.
Bercu Nou
Bercu Nou [berku] (hungare: Szárazberektelep [sArazbElatelep]) estas vilaĝo en Rumanio administre apartenanta al Micula.
Loĝantaro
En 2000 vivis en Bercu Nou 276 homoj.
Trilanda punkto Garbolc-Velika Paladj-Bercu Nou
Ĝi naskiĝis post Traktato de Trianon, kiu neniiĝis pro Arbitracioj de Vieno inter 1938-1945. En la hungara parto monumento signas la lokon.
Trémolat (stacidomo)
Trémolat estas franca stacidomo sur linio -, situanta en  Trémolat, en departemento , regiono Nova Akvitanio.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Nova Akvitanio.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de linio Libourne - Le Buisson (629000).
35093 Akicity
35093 Akicity estas malgranda malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la japana astronomo Tsutomu Seki elde Geisei en la gubernio Koĉi (Japanio).
Ĝi estas en orbita resonanco 1:3 kun Marso : ĝia orbita periodo (2061,4985 tagoj) estas praktike la triopo tiu de Marso (686,971 tagoj)
Nomo
Ĝia nomo aludas al la urbo Aki (japane: 安芸市, Aki-shi), en oriento de la gubernio Koĉi ĉe la bordo de Pacifiko kiu, dank'al varmaj vintroj, prosperas en agrikulturo. Tie naskiĝis la komponisto Hirota Ryūtarō, kaj Seizo Goto, fondinto de la Observatorio de Geisei. La turhorloĝo Noradokei (japane 野良時計) estas amata de la loĝantoj kiel kultura simbolo de la urbo.
Castelnovo ne' Monti
Castelnovo ne' Monti estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la provinco Reggio Emilia kaj la regiono Emilio-Romanjo. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Busana, Carpineti, Casina, Canossa, Ramiseto, Vetto kaj Villa Minozzo.
Norman Mailer
Norman MAILER (31-a de januaro 1923 en Long Branch, Nov-Ĵerzejo – 10-a de novembro 2007) estis usona verkisto, scenaristo, reĝisoro kaj aktoro.
Sian junaĝon li pasigis en la Nov-Jorka urboparto Brooklyn. Li studis konstruteknikon en la Universitato Harvard, fariĝis soldato en 1943 kaj ekstudis en 1947 en La Sorbonne.
En sia unua romano The naked and the dead li priskribis siajn spertojn kiel soldato en la Pacifiko. Pliajn verkojn karakterizas temoj kiel perfortemo kaj seksaj neŭrozoj. Politike maldekstra, Norman Mailer akre kritikis la usonan socion. Pro sia raportaĵo The armies of the night temanta pri la protestmovado kontraŭ la milito de Usono kontraŭ Vjetnamio li en la jaro 1969 gajnis la Premion Pulitzer. Duan fojon li gajnis tiun ĉi literaturopremion en 1980, pro la romano Executioner’s song.
Norman Mailer dumtempe estis proksima amiko de Marilyn Monroe, pri kiu li verkis biografion. Li sensukcese kandidatis por la posteno de la urbestro de Nov-Jorko kaj en 1980 li dum ioma tempo iĝis la prezidanto de la Usona sekcio de la PEN-Klubo.
Britt Ekland
Britt EKLAND (svedlingva prononco: [ˈbrɪtː ˈěːkland]; denaske Britt-Marie Eklund; 6a de Oktobro 1942) estas sveda aktorino, manekeno kaj kantistino. Ŝi aperis en nombraj filmoj laŭlonge de la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj, kiel per roloj en The Double Man (1967), The Night They Raided Minsky's (1968), Machine Gun McCain (1969), Stiletto (1969) kaj la brita krima filmo Get Carter (1971), kiu establis ŝin kiel seksosimbolo. Ŝi stelulis ankaŭ en kelkaj hororfilmoj kiel ĉe la brita hororfilmo The Wicker Man (1973), kaj aperis kiel Bond-virino en The Man with the Golden Gun (1974).
Ekland plue aktoris tra la cetero de la 1970-aj jaroj, ludante rolojn en filmoj kiel The Ultimate Thrill (1974), Royal Flash (1975), High Velocity (1976) kaj King Solomon's Treasure (1979), kaj aperis en la 1980-aj jaroj en filmoj kiel Fraternity Vacation (1985), Moon in Scorpio (1987) kaj Scandal (1989), sed dum la komenco de la 1990-aj jaroj ŝi aktorado konsistis en teatraj laboroj, kameoj aŭ aperoj en realectelevido.
Totale ŝi aperis en 51 filmoj, epizodoj de 26 televidaj serioj, 13 televidprogramoj kaj publikigis diskon "Do it to Me once more (with feeling)" / "Private Party" (1979) No. 15 en Svedio.
Ŝia altnivela socia vivo, ŝia geedziĝo en 1964 al aktoro Peter Sellers kaj ŝia rilato kun la kantisto Rod Stewart altiris konsiderindan atenton de la amaskomunikiloj, kaj rezultis en la fakto, ke ŝi estis unu el la plej fotitaj famulinoj en la mondo ĉefe dum la 1970-aj jaroj.
Kombinaĵo de 6 kuboj kun turna libereco
Se θ=0, ĉiuj ses kuboj koincidas. Se θ estas 45 gradoj, la kuboj koincidas en paroj kaj rezultiĝas (du koincidantaj kopioj de) la kombinaĵo de 3 kuboj.
Karteziaj koordinatoj
Karteziaj koordinatoj de verticoj de ĉi tiu kombinaĵo estas ĉiuj permutoj de
Samuel Pepys
Samuel PEPYS (naskiĝis la 23-an de februaro 1633, mortis la 26-an de majo 1703) estis angla verkisto.
Naskiĝinte en Londono li studis en Kembriĝo kaj laboris kiel altranga oficisto ĝis 1689.
La ĉefverko de Samuel Pepys estas lia taglibro, kiun li verkis en mem-inventita sekreta skribo inter la jaroj 1660 kaj 1669. Fakte nur en la jaro 1825 oni remalkovris tiun ĉi taglibron inter la libraro, kiun li heredigis al la Kembriĝa Universitato; oni deĉifris kaj publikigis ĝin. Nuntempe ĝi estas konsiderata grava dokumento pri la vivo kaj la okazaĵoj dum tiu tempo.
Pepys mortis en Londono.
En Esperanto aperis
La incendio / Samuel Pepys. - En: Angla antologio ; p.232 - 234, vol. 1
Malvarmuja ŝipo
Malvarmuja ŝipo estas speco de ŝarĝoŝipo, kiu estas speciale uzata por la transportado de putremaj varoj kiuj bezonas temperature reguligitan transportadon. Tipaj varoj por malvarmujaj ŝipoj estas fruktoj kiel bananoj, ananasoj, kokosoj, pomoj kaj vinberoj, kaj aldone ankaŭ fiŝo kaj viando.
La unua malvarmuja ŝipo estis la franca vaporŝipo La Frigorifique, kiu en 1876 unuafoje transportis malvarmigitan bovoviandon el Argentino al Eŭropo.
Nuntempe 50% de la malvarmigitaj varoj transportiĝas en konteneraj ŝipoj en specialaj malvarmkonteneroj.
Provinco Sakarya
Sakarya estas provinco de Turkio kun statuso de "metropola municipo". Ĝi situas en la Marmora regiono (turke Marmara Bölgesi) de la lando. Administra centro de la provinco estas la urbo Adapazarı, kies koordinatoj estas. La provinco estas unu el nur 3 el sume 81, kiuj ne havas sian nomon de la ĉefurbo).
Vlašky
Vlašky, hungare Kisolaszi [kiŝolasi] estas ne memstara vilaĝo en Slovakio, en Regiono Žilina, en Distrikto Liptovský Mikuláš, en municipo de Vlachy. La historia slovaka loknomo estis Male Olachy.
Situo
Vlašky situas ĉe akvorezervujo. Liptovský Mikuláš troviĝas je 11 km.
Historio
La unua mencio pri la vilaĝo skribe okazis en 1391 laŭ la tiama hungara ortografio "Kyssolazy". Francoj el la nuntempa Belgio fondis la vilaĝon fine de la 13-a jarcento. En 1910 en Kisolaszi loĝis 210 loĝantoj (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon ĝi apartenis al Hungara reĝlando, al Liptó, al distrikto de Partizánska Ľupča, poste al Ĉeĥoslovakio, fine inter 1939-1945 kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Vlašky 633 homoj (622 slovakoj).
Komunumoj pri olasz (= italo) en Hungara reĝlando
La nomparton "olasz", kiu signifas "italo", havas aŭ havis ankaŭ aliaj lokoj en la iama Hungara Reĝlando.
Pernaja
Pernaja (Pernå) estas eksa komunumo de Finnlando en provinco Orienta Uusimaa. La areo de la komunumo estis, el kio estas tero,  maro kaj  alia akvo ol maro. La 31.12.2009 la komunumo havis 2,620 loĝantojn. Pernaja estas ligita al Loviisa 1.1.2010. La plej konata pernajaano estas Mikael Agricola.
Artisttendaro de Valea Homorodului
Artisttendaro de Valea Homorudului, rumane: Tabăra de Creație din Valea Homorodului, hungare: Homoród Menti Művésztábor estas somera artisttendaro funkcianta en vilaĝoj Mărtiniş, Chinuşu, Ghipeş, Comăneşti (Mărtiniş) en Valea Homorodului en Distrikto Harghita establita en 1979.
Berindan
Berindan (hungare: Berend) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Satu Mare. En 1910 ĝi havis 524 loĝantojn (hungaroj); en 1956 714 kaj en 1992 100 (75% hungaroj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1332 kiel ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (Szatmár vármegye). Administre ĝi apartenas al Odoreu.
Artisttendaro de Valea Homorodului
Organizintoj
Péter Cseke verkisto, redaktoro, Imre Balázs, pentristo kaj aliaj.
Rezultoj
En 1985 oni inaŭguris la Bildarejon de Valea Homorodului en Mărtiniş. La kreaĵoj estis prezentitaj en Korunk Galéria de Kluĵo en 1984.
Izabela de Angulemo
Izabela de Angulemo (n. 1188, m. la 31-an de majo 1246) estis edzino de Johano (Anglio).
Familio
Izabela estis la sola ido, kaj heredontino, de Aymer Taillefer, grafo de Angulemo, kaj pranepino de Ludoviko la 6-a (Francio). Post kiam ŝia patro mortis en 1202, ŝi iĝis grafino de Angulemo.
Reĝino de Anglio
La 24-an de aŭgusto 1200 Izabela edziĝis al Johano, reĝo de Anglio, malgraŭ ke ŝi estis fianĉiĝinta al Hugo, Grafo de Lusignan, kiu petis la helpon de Filipo la 2-a (Francio). Filipo alvokis Johanon al sia kortego por respondi al la akuzoj. Kiam Johano rifuzis alveni, Filipo deklaris ke Johano punperdis ĉiujn siajn posedaĵojn en Francio krom Gaskonio, kaj invadis Normandion. Izabela jam famis pro sia beleco. La geedziĝo ne kontentigas, parte ĉar Johano multe pli aĝis kaj parte ĉar kaj Johano kaj Izabela koleremis.
Dua edziĝo
Johano mortis en 1216 kaj Izabela revenis en Francion. En 1220 ŝi edziĝis al Hugo la 10-a (grafo de Lusignan) - ne tute certis ĉu li estis la sama Hugo al kiu ŝi antaŭe finanĉiĝis ĉu li estis ties filo.
Morto
En 1244 Izabela akuziĝis pro komploto kontraŭ Ludoviko la 9-a (Francio), kaj fuĝis al Abatejo Fontevraud, kie ŝi mortis en 1246. Ŝi ordonis ke ŝi entombiĝu en la korto ekster la abateja preĝejo pro siaj pekoj. Tamen, vizitante la abatejon, ŝia filo Henriko la 3-a (Anglio) ŝokiĝis pro tio kaj komandis ke ŝi reentombiĝu en la preĝejo mem, tuj apud Henriko la 2-a (Anglio) kaj ties edzino Eleonora de Akvitanio. Post ŝia morto la plejparto de ŝiaj filoj per ŝia dua edziĝo konsciis ke ili ne ĝuos sukcesajn karierojn en Francio kaj iris al la kortego de Henriko la 3-a en Anglio.
Idoj
Izabela kaj Johano (Anglio) havis kvin idojn:
Atento
Atento estas kogna procezo per kiu pensanta ulo direktas siajn sensojn kaj siajn mensajn kapablojn pri iu afero, neglektante aliajn aferojn.
La atento plifaciligas la memoron. La malĉeesto de afero pri kiu direkti sian atenton kuntrenas enuon.
Hamako
Hamako, aŭ pendlito, estas ŝnura reto aŭ tolaĵo, kiun oni pendigas horizontale per ĝiaj du ekstremaĵoj inter du objektoj, plejparte inter du arboj, kiu servas por kuŝi aŭ balanci sin. Hamako povas esti por unu aŭ du personoj. Nuntempe hamakoj ekzistas ĉie en la mondo, ili servas kiel kuŝejo, ne nur eksterdome.
Laŭ Francisko Azorín hamako estas Ŝnura reto aŭ tolaĵo pendigebla de siaj du ekstremoj por formi kuŝejon. Li indikas etimologion el karika lingvo (eble erare por kariba) hamak (arbo, kies kortiko fadeniĝas).
Etimologio
La vorto devenas de la indiĝenoj de Haitio, kiuj nomis siajn dormoretojn hamáka.
Historio
Hamakojn konis jam la sudamerikaj indianoj, kiuj teksis ĝin el diversaj materialoj. Laŭ ornamoj kaj uzitaj materialoj oni ekkonis, al kiu tribo dormanto apartenis. La hamako ebligis protekton kontraŭ multaj insektoj kaj aliaj bestoj dum la nokto.
Maristoj konis ĝin de indiĝenoj kaj adoptis ĝin en 16-a jarcento. Ĝis hodiaŭ sur batalŝipoj ofte dormis en hamakoj pendigitaj sub la plafono kiuj dum la tago estis forprenitaj, lasante liberan lokon. La hamakoj iom moderigis la movojn de la ŝipo. En Francio oni forprenis ilin de batalŝipoj nur en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj. En Brazilo, komercaj ŝipoj kiuj naviĝas sur riveroj de Amazonio ankoraŭ uzas hamakojn.
En Brazilo estas tre ofte uzi hamakon anstataŭ litojn. Ĝis 1980-aj jaroj en Maranhão popularaj hoteloj oferas nur hamakojn al gastoj.
En Nederlando marameanoj dormis ĝis la 1970-aj jaroj sur la Buffel en hamakoj.
Hamako-tipoj
Kutime ekzistas tri tipoj de hamakoj: tolaj hamakoj, retaj hamakoj kaj hamakoj kun disstariga bastono. Tolaj hamakoj troveblas ĉefe en Nordameriko kaj Sudameriko. La reta hamako devenas el Meksiko, sed oni produktas ĝin ankaŭ en Azio. Tolaj hamakoj kun disstariga bastono troviĝas ĉefe en Nordameriko.
Blond (Haute-Vienne)
Blond estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Haute-Vienne, en la administra regiono Nova Akvitanio kaj en la historia kultura regiono Limoĝio. Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Bellac kaj al la kantono .
La teritorio havas komunan limon kun.
Berkovci (Moravske Toplice)
Berkovci, hungare Berkeháza estas tre malgranda vilaĝo en Slovenio, en provinco Prekmurje, en statistika subregiono Pomurska, en municipo de Moravske Toplice.
Situo
Berkovci situas sur deklivoj, laŭ rojo, laŭ la hungara landlimo, laŭ traira flankovojo. Ĉe la hungara flanko Magyarszombatfa troviĝas.
Historio
Dum la hungara regado oni nombris en Berkeháza 33 domojn kaj 144 homojn. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Muraszombat, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. Inter 1941-1945 Berkeháza denove apartenis al Hungario, ekde 1991 al Slovenio. Depost 2007 Slovenio kaj Hungario apartenas al interna zono de Schengen, sekve la limoj ne estas gardataj, ili estas trapaseblaj senkontrole.
Makov (distrikto Svitavy)
Municipo Makov situas en Ĉeĥio, regiono Pardubice, distrikto Svitavy, 10 km okcidente de urbo Litomyšl apud ŝoseo n-ro 358 el Litomyšl al Nové Hrady kaj Skuteč. Vivas ĉi tie.
Historio
La unua skriba raporto pri Makov estas el la jaro 1349. Sed fondo de la vilaĝo estis verŝajne iam en la unua jarmilo, kiel atestas ĝia nomo Makov (Kampopapavejo). Nomoj derivitaj de naturaĵoj nome apartenas al la plej malnovaj. Pruvaĵoj povas esti ankaŭ trovo de ŝtona hakilo aŭ de kavalira sprono.
Memorindaĵoj
Dominanto de Makov estas preĝejo de Sankta Vito kun la turo 42 m alta. La preĝejo devenas el la komenco de la dua jarmilo, kiel ni povas juĝi laŭ konsekro al Sankta Vito, unu el la plej malnovaj patronoj de la tuta kristana mondo. Pri tiu ĉi konstruaĵo mencias raportoj el la tempo de reĝado de la unuaj Přemyslidoj. La origina romanika konstruaĵo estis kelkfoje rekonstruata. En la jaro 1999 estis farita nova tegmenta trabaro kaj tegmento, riparita stuko kaj farita nova fasado. La preĝejo fieras pri pentraĵo de fama ĉeĥa pentristo Mikoláš Aleš.
Famaj personoj
Al la famaj naskiĝintoj apartenis Jan Lenoch, ĉeĥa politikisto aktivanta ĉirkaŭ ŝanĝo de la 19-a kaj 20-a jarcentoj.
En la listo de loĝantoj ni povas ankaŭ trovi antaŭulojn de nacia artisto, skulptisto Vincenc Makovský.
Turismo
Trans la vilaĝo Makov gvidas nesignita cikloturisma vojo el Růžový palouček (Roza Herbejo) al Maštale.
Fernando Henrique Cardoso
Fernando Henrique CARDOSO [fernanndu enrhiki kardozu], ankaŭ konata en Brazilo kiel FHC, sociologo kaj politikisto, naskiĝis la 18-an de junio 1931 en Rio de Janeiro, estis prezidento de Brazilo de 1995 ĝis 2002. Antaŭ ol li estis prezidento, li estis senatano kaj ministro de financoj en la registaro gvidita de Itamar Franco (1993-1994), kaj kreis realon, la nunan brazilan valuton.
Cuevas del Almanzora
Cuevas del Almanzora estas urbeto kaj municipo de la Aŭtonoma Komunumo Andaluzio, en la provinco Almería, sude de Hispanio. La areo de la municipo estas 263 km2 kie loĝas 11649 geloĝantoj, do loĝdenso estas 44.3 loĝ./km2. Cuevas del Almanzora situas je 97 km de la provinca ĉefurbo Almería en la komarko Levante Almeriense.
Geografio
La municipo Cuevas del Almanzora estas en la nordoriento de la provinco Almerio, lime norde kun Huércal-Overa kaj Pulpí, sude kun Vera kaj Antas, oriente kun la Mediteranea Maro kaj okcidente kun Antas kaj Huércal-Overa denove. Estas 14 km de marbordo.
Demografio
Laŭ statistikoj de la andaluza registaro (SIMA, 2007) la 11649 geloĝantoj de la municipo Cuevas del Almanzora estas 5622 inoj kaj 6027 viroj. En la 263-kvadratkilometra teritorio estas 22 setlejoj, kie loĝas 10520 geloĝantoj, kaj aliaj 1129 geloĝantoj loĝas dise en kamparo. Lasta konata nombro de naskiĝoj po jaro estis 144, 75 inoj kaj 69 viroj, kaj mortis 93, 42 inoj kaj 51 viroj. Tiel la natura kresko estis 51 (0.4%). La laborkapabla loĝantaro estis 5137 homoj (44.1%).
Oni atingis pinton en la 1910-aj jaroj kun pli ol 26 000 loĝantoj, poste oni falis pro la Hispana Enlanda Milito kaj la elmigrado de la 1960-aj jaroj ĝis sub 8000; poste oni rekuperis ĝis super 13 000.
Vidindaĵoj
Estas en la urbo diversaj muzeoj, kastelo de la Markiso de "los Vélez", preĝejoj kaj konventoj, ses arkeologiaj kuŝejoj de diversaj epokoj kaj kulturoj, naŭ palacetoj, mineja arkitekturo, kavodomoj, kaj sportejoj.
Mihály Heinrich Péter
Kariero
Mihály Heinrich Péter diplomitiĝis en OGYI de Târgu Mureș en 1954. De 1956 li estis instruisto en la katedro de mikrobiologio, de 1991 katedrestro. Li donis ekzamenon de fakkuracisto en 1962, de ĉefkuracisto en 1965. Li estis doktoro de medicinaj sciencoj (Iași 1971). Li estis en studvojaĝo en Heidelberg, Kiel (1973) kaj Bergen (1993).
Kombinaĵo de 3 kuboj
En geometrio, kombinaĵo de tri kuboj estas uniforma pluredra kombinaĵo, simetria ordigo de 3 kuboj, konsiderataj kiel kvadrataj prismoj. Ĝi povas esti konstruita per kunmeto de tri identaj kuboj, kaj tiam turno de ĉiu per 45 gradoj ĉirkaŭ malsama akso, kiu trapasas la centrojn de du kontraŭaj edroj.
Ĉi tiu kombinaĵo fame aperas en la bildo Akvofalo de M. C. Escher.
Karteziaj koordinatoj
Karteziaj koordinatoj de verticoj de ĉi tiu kombinaĵo estas ĉiuj permutoj de
Dicănești
Dicănești [dikaneŝtj] (Dékányos) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Oradea. En 1910 ĝi nombris 500 loĝantojn (rumanoj), en 1992 324. Ĝi estis unue menciita skribe en 1508. Ĝis 1919 kaj inter 1939 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Drăgești.
Prosenjakovci
Situo
Prosenjakovci situas sur malebenaĵo, laŭ rojo, laŭ la hungara landlimo, laŭ flankovojoj, ankaŭ al Magyarszombatfa. Inter la 2 vilaĝoj limpasejo funkciis ĝis 2008.
Historio
Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Muraszombat, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo okupis la regionon kaj post 10 tagoj transdonis al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario, ekde 1991 de Slovenio. Depost 2007 Slovenio kaj Hungario apartenas al interna zono de Schengen, sekve la limoj ne estas gardataj, ili estas trapaseblaj senkontrole ie ajn.
Famuloj
En la iama Pártosfalva naskiĝis pastro, monaĥo Flóris Kühár.
13350 Gmelin
13350 Gmelin estas asteroido de la ekstera asteroida zono, malkovrita la 20-an de septembro 1998 de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla (Ĉilio).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la germana natursciencisto Johann Georg Gmelin (1709–1755), nomumita kiel instruisto pri kemio kaj natura historio ĉe la Sankt-Peterburga Ŝtata Universitato en 1731. De 1733 ĝis 1743 li vojaĝis tra Siberio kaj siaj enketoj estis notitaj en Flora Sibiria (1749 - 1750) kaj Reise durch Sibirien (1753).
Sud-Koreio en la Somera Olimpiko 1948
Estis la unua fojo, kiam koreaj sportistoj konkuris en olimpiko kiel membroj de sendependa lando. La Korea Olimpika Komitato, establita en 1946 kaj rekonita en 1947, reprezentis nur Sud-Koreion kvankam la dividado de Koreio ne jam estis plene realigita dum la olimpiko de 1948.
Varzedo
Varzedo [varzedo] estas municipo de la brazila subŝtato Bahio, kiu taksis 9.109 loĝantojn en 2010.
Historio de Unuiĝinta Reĝlando
Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Norda Irlando (angle ) estas okcidenteŭropa ŝtato komuniganta Anglion, Skotlandon, Kimrion, kiuj troviĝas sur la insulo Granda Britio, kaj Nordan Irlandon. Dum pli ol cent jaroj ĝi ensumigis ankaŭ tutan Irlandon.
Tiu ĉi artikolo okupiĝas pri la historio de tiu ĉi ŝtata formacio.
Praepoko
Tiu ĉi artikolo celas la insulon Granda Britio, pri la praepoko en Irlando vidu la historion de Irlando.
Paleolitiko
La unuaj pruvoj pri la vivo de homoj sur la teritorio de insulo Granda Britio estas ŝtonfajraj iloj kaj ostoj el familio de homo (laŭ aĝo eblas pliprecizigi ilin al Homo erectus aŭ Homo heidelberga). Ili estis trovitaj en marbordaj tavoloj el Pakefield en Suffolk, kaj aĝas proksimume 700 000 jarojn. Temas pri la plej malnovaj trovitaĵoj de familio homo en la propra Eŭropo norde de Alpoj, Britio estis do kunigita kun la kontinento ĉe la hodiaŭa Manika Markolo, kiu estis nur granda rivero. Plua signifa trovitaĵo estas restoj de la heidelberga homo el periodo proksimume 500 000 jaroj.
El la tempo post la interglacia epoko de Ipswich (128 000 - 120 000 antaŭ Kristo), kiam Granda Britio fariĝis insulo, oni havas nur malmultajn pruvojn pri la ĉeesto de homoj. Ĉirkaŭ 70 000 antaŭ Kristo, kiam komenciĝis unu glaciepoko, Granda Britio denove fariĝis duoninsulo de Eŭropo. Post la jaro 30 000 antaŭ Kristo, ekzemple en Kimrio aperas trovitaĵoj de Aŭrinjaka kulturo (homo de hodiaŭa tipo). Dum la ekstreme malvarma stadio (22 000 - 13 000 a.K.) homoj denove ne vivis sur Granda Britio. Post 13 000 a.K. homoj revenis sur Grandan Brition (trovitaĵoj en Goughs Cave en Somerset). El periodo 12 500 - 12 000 a.K. ni jam konas la unuan tipan arkeologian kulturon el Britio - la t.n. creswellien. Tio estis kulturo de ĉasistoj de boacoj. Ekde tempoj de tiu ĉi kulturo Britio jam estis daŭre loĝata.
Neolitiko
Neolitiko komenciĝas en Britio ĉirkaŭ la jaro 4400 a.K., kiam la mezolitika loĝantaro de la insulo estis transprenanta la neolitikan manieron de la vivo, konata sur la eŭropa kontinento jam antaŭ longe antaŭ tio. Laŭ pli malnovaj opinioj samkiel ankaŭ laŭ kelkaj hodiaŭaj genetikaj analizoj ne temis nur pri transprenado de la nova maniero fare de la pli malnova loĝantaro, sed pri la alveno de la tute nova loĝantaro. Se tio okazis tiel, tiuj ĉi homoj venis el Pireneja duoninsulo. La loĝantoj tiam vivis precipe en la okcidenta Granda Britio kaj Irlando (tie, kie pli poste keltoj), ili havis pli malaltajn staturojn kaj pli malhelan haŭton, ili bredis bestaron, cerealojn kaj ili dediĉis sin al farado de potoj. Pri la progresinteco de tiuj ĉi homoj parolas precipe konstruaĵoj, kiuj postulis kunlaboradon kaj bonan organizadon. Komence tio estis tumuloj kaj sepultejoj. Ĉirkaŭ la jaro 3000 a.K. ili komencis konstrui rondformajn konstruaĵojn kun fosaĵoj. Tio estis religiaj, politikaj kaj ekonomiaj centrejoj. La plej konata estas Stonehenge proksime de Salisbury, sed kiu la hodiaŭan aspekton (ŝtonoj en rondo) ricevis proksimume nur ĉirkaŭ la jaro 2200 a.K.
Eneolitiko kaj bronzepoko
Post la jaro 2800 a.K. venis novaj ekloĝintoj el Eŭropo - kulturo de sonorilformaj pokaloj (2800 - 1700 a.K.). Ili havis pli grandajn, pli fortajn staturojn ol la neolitikaj loĝantoj. Ili havis bonajn soldatajn kaj forĝistajn kapablojn. Post ilia alveno aperas individuaj tomboj ekipitaj per argilaj potetoj. La homoj de tiu ĉi kulturo jam kapablis prilabori bronzon kaj la bronzaj ilaroj baldaŭ anstataŭigis la ŝtonajn.
Post tiu ĉi kulturo sekvis pluaj kulturoj kaj post la jaro 1300 a.K. la civilizo el remparejoj komencis perdi sian gravecon kaj frunten venis kamparanoj, kiuj eklernis pliriĉigi la grundon per naturaj mineraloj, ĝi do fariĝis pli fekunda. Vilaĝoj kaj fortikigitaj lokoj sur montetoj disvastiĝis tra la pejzaĝo. Tiuj fariĝis administraj centroj de la teritorio.
Ferepoko (Keltoj)
Keltoj estis nacio devenanta verŝajne el teritorio de meza Eŭropo aŭ eĉ pli el sudo, el la sudaj regionoj de Rusio. Ili havis plimulte pli altajn staturojn kaj ili havis malhelajn harojn. Rilate al teknologio, ili estis pli progresintaj ol la antaŭaj loĝantoj de Britio. Ili sciis prilabori feron kaj per tio ili produktis pli firmajn armilojn kaj ilarojn ol la bronzajn. Ĉirkaŭ la jaro 700 a. K. ili komencis iom post iom, en pluraj ondoj veni sur la teritorion de Britio. Verŝajne ili forpuŝis la devenajn loĝantojn nordokcidenten ĝis Kimrio, Skotlando kaj Irlando, kaj ili priloĝis la sudajn, ebenajn regionojn. Ilia alveno estas grava por la brita historio, ĉar ili estas antaŭuloj de multaj hodiaŭaj loĝantoj de Kimrio, Cornwall kaj Irlando. La keltaj lingvoj estas en unuopaj regionoj senĉese uzataj, eĉ kiam la ofica lingvo estas la angla lingvo. Ni ne scias, ĉu keltoj venis per paca vojo aŭ ĉu pro celo de milit-iro. Dekomence ĉiuj keltaj grupoj vivis sammaniere, nur ĉirkaŭ la jaro 500 a.K. aperis diferencoj inter nordokcidento kaj sudoriento de la insulo. Ili diferenciĝis en plurajn tribojn, frunte kiuj staris estro el donita familio aŭ tribo. La elekto okazis aŭ per duelo inter unuopuloj aŭ voĉdonado.
Keltoj daŭrigis en la agrikulturaj tradicioj de la homoj venintaj antaŭ ili, sed danke al fero ili plibonigis manieron de prilaborado de grundo. Tio ebligis al ili kulturi pli riĉan rikolton. Ili ankaŭ konstruis fortikaĵojn sur montetoj - centrejojn de lokaj grupoj. La triboj komercis inter si kreante tiel sociajn kaj politikajn reciprokajn rilatojn. Du la plej signifaj komercaj centrejoj estis sur lokoj de ĉefaj lokoj de la hodiaŭaj Anglio kaj Skotlando. Ili uzis ferajn stangojn kiel pagilon, ĝis kiam ili ne anstataŭigis ilin per moneroj, kiuj estis uzataj ankaŭ de Gaŭloj.
La triboj estis gviditaj far de trupo de batalantoj, tre gravan rolon estis rolantaj pastroj-druidoj. Ili havis konojn el ĉiuj terenoj gravaj por la vivo de tribo kiel ekzemple historio, juro, medicino.
Rilate al posteno de virinoj, en tiu ĉi periodo ili havis pli da libereco ol en la sekvantaj jarcentoj. Ĉe kelkaj triboj virinoj estis eĉ estrinoj. Ekzemple Boadicea stariĝis frunten de tribo post la morto de sia edzo. En la jaro 61 a.K. ŝi gvidis la tribon en batalon kontraŭ romianoj, kiuj iom post iom komencis alligi la keltajn teritoriojn al sia imperio. Per tio komenciĝis romia superregado, kiu daŭris kelke da sekvantaj jarcentoj.
Romia epoko
En la 1-a jarcento post Kristo romianoj komencis entrepreni ekspandiojn kaj iom post iom ili alligis al sia imperio plimulton de Eŭropo. Ili iom post iom enpenetris ankaŭ al britaj insuloj, kie vivis la keltaj triboj. Peligis ilin la sopiro al novaj teritorioj, sed ankaŭ la bone evoluinta agrikultura produktado de keltoj, en kiu la romianoj vidis facilan fonton de vivtenado por siaj soldataroj. Kiel la unua enpenetris sur la teritorion de Granda Britio Julio Cezaro ĉirkaŭ la jaro 55 a.K., sed daŭris preskaŭ cent jaroj, ĝis kiam la romianoj akiris plimulton de la teritorio sub sian kontrolon. Tio okazis ĉirkaŭ la jaro 43 post Kristo. Krom kelkaj esceptoj (kiel ekzemple ribelo gvidita de Budiko en la jaroj 60-61) ili antaŭenpaŝis proporcie facile, ĉar ili havis pli bone organizitan kaj armilekipitan armeon kaj la keltaj triboj batalis ankaŭ inter si. Al Romia imperio estis alligita teritorio situanta sude de Britio. Romianoj malgraŭ la klopodo ne sukcesis konkeri Kaledonion (la hodiaŭa Skotlando). Fine laŭlonge laŭ la norda limo imperiestro Hadriano igis konstrui remparon tuŝanta riveron Humber ĝis rivero Severn. Ĝi estis finita en la jaro 122 kaj krom markigo de la limo ĝi ŝirmis antaŭ atakoj kontraŭ la triboj de norde.
Saksoj
La riĉeco kaj la bonaj agrikulturaj kondiĉoj sur la insuloj estis allogaĵo por ĝermanaj triboj, kiuj de komence de la 5-a jarcento venadis sur la teritorion de Granda Britio. Ĉirkaŭ la jaro 430 ili komencis daŭre ekloĝi. Ili devenis el norda Ĝermanio kaj Skandinavio kaj ili dividiĝis en tri la plej signifajn tribojn. Engloj (de tie la nomo Anglio) priloĝis la sudon kaj la mezon de teritorio. Jutoj priloĝis regionon ĉirkaŭ Kent kaj Saksoj la mezon de teritorio inter vilaĝoj de engloj kaj jutioj. Verŝajne ili venis pro la menciita prospereco de Britio, sed kelkaj fontoj parolas, ke invitis ilin eĉ keltoj mem, ĉar post la foriro de romianoj estis neniu por regi kaj unuigi la unuopajn, senĉese konkerantajn tribojn. Sume, la eventoj de tiu ĉi periodo estas vualitaj per sekreto, ĉar ili estis verkitaj de monaĥoj kaj kronikistoj vivantaj je kelke da jarcentoj pli poste.
Keltoj klopodis rezisti al tiuj ĉi atakoj, sed iom post iom ili estis forpuŝataj pli kaj pli okcidenten. Fine en la jaro 570 estis ekspatrujigitaj ĝis Kimrio, skotaj ebenejoj kaj Cornwall. La triboj, restintaj sur la saksa teritorio, falis en sklavecon. Tial supervivis nur malmulte da restaĵoj de la kelta kulturo, se influo de la saksa kulturo estas senĉese videbla, ekzemple ankaŭ en la moderna angla lingvo estas multe da vortoj de la saksa origino. Same supervivis elementoj el tereno de ŝtata administrado kaj gvidado de ŝtato. La regiono estis dividita en plurajn pli malgrandajn reĝlandojn. En la 7-a jarcento ties nombro fiksiĝis je sep: Essex, Sussex, Wessex, East Anglia, Kent, Mercia kaj Northumbria. Aperis la unuaj provoj pri ties unuigo. Las unua konata unuiganto estis reĝo Offa, reganto de Mercie en la jaroj 757 - 796. Li dokumentis sian potencon per konstruigo de ŝirma remparo laŭlonge laŭ limoj kun Kimrio por ŝirmi kontraŭ keltoj. En tiu ĉi periodo estiĝis ankaŭ la t.n. Vitenagemoto - ia konsila organo de reganto, kiu formiĝis el konsilantaro de pli maljunaj en antaŭaj periodoj. Ĝi helpis formi leĝojn kaj difini aŭtoritaton de la reganto. Ĝi ankaŭ havis ĉefan vorton dum detronigo kaj elekto de reganto. (En tiu ĉi periodo la reganta titolo ankoraŭ ne heredis aŭtomate el patro je filo, sed vitenagemoto difinis konvenan sekvanton de la trono.) Malgraŭ la klopodoj Offa ne sukcesis unuigi la tutan Anglion kaj post lia morto la potenco de Mercie falis.
Saksoj alportis modernigon ankaŭ en terenon de la ŝtata administrado. Ĉiu reĝlando dividigis la regionon en graflandojn, frunte kiuj staris grafo, la reĝa victenanto. Ankaŭ pliboniĝis nivelo de agrikulturo per invento de pli efika plugilo, estiĝis ankaŭ nova trifojasistemo de prilaborado de grundo. Danke al tiuj ĉi ŝanĝoj pliboniĝis kunlaborado de homoj dum laboro, ĉar peza plugilo kaj ĉiu ne povis permesi al si havi eksvirbovojn. Centrejo estis domo de regiona grandbienulo, kien vilaĝanoj iradis pagi impostojn kaj same ĝi estis ankaŭ administra kaj armea centrejo. Tiuj ĉi ŝanĝoj alportis ankaŭ negativojn, kaj nome dividado de la loĝantaro en unuopajn tavolojn. Frunte de la socio estis la reĝo, poste grafoj, grandbienuloj kaj soldataj komandantoj. Malplej alte estis kamparanoj, kiuj pro sia nesufiĉa legopovo estis ekspluataj fare de lokaj grandbienuloj.