cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ralph Giordano
Vivo
Lia politika engaĝiĝo faris lin celo de dekstra brutaleco. En nur unu jaro li ricevis pli ol 200 minacoj pri ebla murdo. Kiam li en 1992 per malferma letero adresita al kanceliero Helmut Kohl postulis pli efikajn ŝtatajn reagojn, li ricevis nekomprenon kaj eĉ rebaton. Pro malsufiĉa esplorado pri la rilato de orientgermanaj anoj de PEN-klubo kaj GDR-kaŝpolico Giordano eksmembriĝis de la germana PEN-klubo. Ankaŭ post la formiĝo de la registaro inter socialdemokratoj kaj verduloj en 1998 (sub la estrado de kanceliero Gerhard Schröder) li faris kritikojn. En printempo de 2002 Giordano protestis per malferma letero al Schröder kaj al la verkisto Martin Walser kontraŭ la - laŭ la opinioj de ne malmultaj - historifalsigaj eldiroj de Walser, kiu permesitis kiel oficiala parolanto en la datreveno militfina en la berlina SPD-centrejo.
Kiel produkton de vojaĝo en la patrujon de la patro Giordano skribis en 2002 la libron ''Sizilien, Sizilien! Eine Heimkehr''. Pro dokumentada filmo de ARD (1986) kie Giordano raportis pri la genocido de la armenoj en 1915 li ricevis la ordenon Surp Sahak-Surp Mesrop fare de la Armena Apostola Eklezio. Giordano estis la edzo de Helga (ĝis 1984) kaj de Tanja (1987-88) kiel ankaŭ de Roswitha Everhan (+2002).
Mansudae Kongresejo
La Mansudae Kongresejo (koree: 만수대의사당 ) estas la Parlamenta konstruaĵo de Nord-Koreio. Ĝi situas en la ĉefurbo Pjongjango sur Monteto Mansu en la Chung-guyŏk kaj ĉefe utilas al la kunvenoj de la Supera Popola Asembleo kaj diplomatiaj kunvenoj.
La konstruaĵo estis finkonstruita en oktobro 1984 kaj kovras areon de 45.000 kvadrataj metroj. Ĝi havas ĉirkaŭ 200 ĉambroj, inkluzive plurajn konferencajn ĉambrojn, dancejon, kaj varion de ricevoĉambroj. Per la tradukejo de la domo oni povas traduki dek lingvojn samtempe La 200-seĝa plena salono havas areon de 4300 kvadrataj metroj.
Ecklak
Ecklak estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Steinburg de la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Komunumo Lubomierz
Komunumo Lubomierz [elparolu lvbomieĵ] estas urbo-kampa komunumo (pole gmina), en provinco Malsupra Silezio (pole Dolny Śląsk), en Distrikto Lwówek Śląski (pole powiat).
Ellersiek & Borel
Multaj titoloj pli frue aperis en Esperanta Biblioteko Internacia.
Komunumo Lubomierz
Strukturo de areo
La komunumo Lubomierz faras 18,37% areo de la distrikto Lwówecki.
Demografio
Laŭ informoj de la 30-a de junio 2004: Laŭ informoj de 2002 jaro, meza monata laborenspezo por unua loĝanto estas 1301,11 zlotoj.
Ellersiek & Borel
Eldonaĵoj
La Amkonkurantoj : Triakta komedio originale verkita / [de] Reinhold Schmidt, 1923
Komunumo Lubomierz
Najbaraj komunumoj
Gryfów Śląski, Lwówek Śląski, Mirsk, Stara Kamienica, Wleń.
Ellersiek & Borel
Eldonaĵoj
Amoro kaj Psiĥe / Lucius Apulejus; el la latina originalo tradukis Emil Pfeffer, 1924
Aventuroj de Malspertulo : Fragmento de la verko / Robert Reitzel; esperantigis Tobias Sigel, 1924
Bona Sinjorino : Novelo / E. Orzeszko; tradukis el pola lingvo... Kabe, 1924
Bulgaraj Rakontoj / Ivan Mincev Vazov; tradukis At. D. Atanasov, 1923
Demandaro pri la historio, literaturo kaj organizaĵoj de Esperanto por Esperantaj ekzamenoj / [de] R. de Ladeveze; reviziita kaj kompletigita de... Göhl, 1923
Deutsch - Esperanto Wörterbuch / P. Christaller, 1923
Das Deutsche Lied in Esperanto/ kompilis Friedrich Pillath; rekomendita de Esperantista Literatura Asocio, 1922
Die Welthilfssprache Esperanto / A. Möbiusz, 1921
Don Kiĥoto de la Manĉo en Barcelono : 5 ĉapitroj el la verko / de Don Miquel de Cervantes Saavedra; tradukis F. Pujula Y. Valles, 1924
El dramoj: Fragmentoj de Ifigenio en Taŭrido de Goethe kaj de La rabistoj de Schiller / tradukitaj el germana lingvo de L. L. Zamenhof, [1910?]
Ekzercaro eltirita el Fundamento de Esperanto / L. L. Zamenhof, 1923
El komedioj: Fragmentoj el La Revizoro de Gogol kaj el Georgo Dandin de Molière / esperantigitaj de L. L. Zamenhof, 1924
El la Biblio: Elektitaj ĉapitroj de la Psalmaro, Sentencoj de Salomono kaj Predikanto / el la originalo tradukitaj de L. L. Zamenhof, 1924
Esperanto: Die Grammatik von Samenhof mit Erläuterungen / von P. Christaller, 1921
Esperanto - Deutsches Handwörterbuch / Karl Minor..., 1924
Esperanto und der Techniker: Die Bedeutung der Welthilfssprache Esperanto für den Techniker... / Eugen Wüster, 1924
Esperanto und seine Kritiker / W. E. Collinson; aus dem Englischen übers. von... Göhl, 1924
Ginevra / originale verkita laŭ malnova internacia legendo el kelta deveno [de] Edmond Privat, 1925
La Intervidiĝo kaj Nekonita Dialogo / Alfred de Vigny; tradukis Sam. Meyer, 1924
Kantareto / kunmetis Valc, 1922
''La Kantistino. Novelo'' / Wilhelmo Hauff; el la germana originalo tradukis Eugen Wüster, 1921
Karlo. Facila legolibro / Edmond Privat; kun antaŭparolo de Marie Hankel, 1926
''Karlo. Facila legolibro'' / Edmond Privat; kun antaŭparolo de Marie Hankel, 1931
Komerca Korespondo / kunmetis J. Borel, 1922
''Kursa Lernolibro. Lingvo Internacia Esperanto'' / laŭ praktika parola metodo de Edmond Privat..., 1930
''Kursa Lernolibro. Esperanto'' / laŭ praktika parola metodo de Edmond Privat, 1922
''Kursa Lernolibro. Lingvo Internacia Esperanto'' / laŭ praktika parola metodo de Edmond Privat, 1926
La lasta Usonano : Fragmento el la Taglibro de Kan-Li: Princo de Dimf-Ju-Cur kaj admiralo en la Persa maristaro / J. A. Mitchell; tradukis Lehman Wendell, 1924
Legolibreto / [kompilis, tradukis] J. Borel, 1926
Natan la Saĝulo : Drameca poemo en kvin aktoj / Gotthold Ephraim Lessing; tradukita el la germana lingvo de Karl Minor, L. K., 1923
Poskalendareto por Esperantistoj, 1923 / kompilita de Karl Minor, [1922]
''Praktika Frazaro. Dialogoj de la ĉiutaga vivo'' / kunmentis J. Borel, 1922
''Pro Dio! ne Esperantiston!'' : Unu akto: Ludota parte en Esperanto, parte en nacia lingvo / Karl Minor, 1924
Reaperantoj, familia dramo / Henrik Ibsen; tradukis Oskar Bünemann, 1925
La Regado de si mem per Konscia Aŭtosugesto / [de] E. Coué; esperantigis J. Borel, 1924
La Reĝo de la Ora Rivero aŭ La Nigraj Fratoj / John Ruskin; el la angla tradukis Ivy Kellerman Reed, 1926
''Rusaj Rakontoj. Fabeloj al Helenjo'' / Mamin Sibirjak; tradukis N. Kabanov, 1924
Sub la Neĝo : Taglibro de juna loĝanto de la Jura montaro / de J. J. Porchat; esperantigis J. Borel, 1923
Taschenwörterbuch Deutsch - Esperanto / Karl J. Loy, 1923
Universala Esperanta Lernolibro, Parto Ia, por kursanoj / de A. Möbusz, 1926
Universala Esperanta Lernolibro, Parto IIa: Por kursgvidantoj... / de A. Möbusz, 1926
Universala Legolibro: Modelaj tradukaĵoj el la tutmonda literaturo kaj originalaĵoj Esperantaj / Wilhelm Fricke, 1922
Die Verhaltniswörter des Esperanto: Zugleich eine allgemeine Funktionslehre der Verhältniswörter seiner Quellsprachen / Eugen Wüster, 1924
Vortaro de la Oficialaj Radikoj de Esperanto laŭ "Universala Vortaro" kaj la tri oficialaj aldonoj / Th. Cart, 1923
154004 Haolei
154004 Haolei estas asteroido de la ĉefa asteroida zono en orbita resonanco 1:4 kun la Tero.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo Sloan Digital Sky Survey, elde la Observatorio de Apache Point en Sunspot (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras la ĉinan astronominon Lei Hao, kontribuantinon de la Sloan Digital Sky Survey, bone konatan pro ŝia laboro pri la funkcio de lumeco en la aktivaj galaksiaj nukleoj de la lokala Universo kaj la malkovro de ties elsendoj el silikata polvo.
La Jonchère (stacidomo)
La Jonchère, plennome La Jonchère-Saint-Maurice, estas franca stacidomo sur linio Les Aubrais-Orléans -, situanta en La Jonchère-Saint-Maurice, en departemento Haute-Vienne, regiono Nova Akvitanio.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Nova Akvitanio.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Les Aubrais-Orléans - Montauban-Ville-Bourbon (590000).
NGC 7713
NGC 7713 (aliaj indikoj — ESO 347-28, MCG -6-51-13, AM 2333-381, PGC 71866) estas galaksio en konstelacio Skulptisto.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Coroiești (Hunedoara)
Coroiești [korojeŝtj] (hungare: Korojesd, germane: Kressden) estas komunumo en Rumanio sud-sudoriente de Hațeg. En 1910 ĝi havis 411 loĝantojn (rumanoj); en 1992 382 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas en 1447. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Hunyad vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Sălașu de Sus.
Interreta filma datumbazo
La datumbazo estis enretigita kiel nekomerca projekto la 17-an de oktobro 1990. Ekde 1996 la grandeco de la datumbazo kaj la kostoj de la mastrumado gvidis al la fondo de la firmao Internet Movie Database Ltd. Ekde 1998 la firmao kaj la datumbazo apartenas al Amazon.com, Inc. Samjare aldone al la origine anglalingva datumaro enkondukiĝis similenhavaj versioj de la retejo ankaŭ en la franca, germana kaj itala, iom poste ankaŭ en la hispana, hungara, pola, portugala, rumana kaj turka. Ili transprenis bazajn enhaverojn el la anglalingva datumbazo kaj ebligis aldonon de pliaj informoj, sed en multaj kazoj la indikoj pri filmoj kaj aktoroj estis malpli ampleksaj ol en la angla - kvankam tiukaze kompreneble eblis ankoraŭ konsulti la anglan aŭ alilingvan versiojn. En februaro 2013 tamen ĉiuj ne-anglalingvaj versioj de la retejo estis komplete forigitaj, por "koncentriĝi" pri la "kerna" anglalingva datumaro.
Orienta Flandrio
La provinco Orienta Flandrio ( Oost-Vlaanderen) estas unu el la kvin provincoj de Flandrio. Komence de ĝi havis  loĝantojn. Orienta Flandrio situas inter la provincoj Okcidenta Flandrio kaj Antverpeno. Ĝi limas norde al la Nederlanda "Zeeuws-Vlaanderen", kaj en la sudo al la Valona provinco Henegovio.
Provinco Orienta Flandrio: 65 municipoj
(Sube estas distingo inter urbo (grase) kaj municipo)
Havaja buteo
La Havaja buteo aŭ en havaja lingvo Io, Buteo solitarius, estas mezgranda rabobirdo de la familio de Akcipitredoj, kiu inkludas ankaŭ aglojn kaj vulturojn. Kiel membro de la genro Buteo, ĝi ne estas akcipitro spite komunaj nomoj en kelkaj lingvoj. Ĝi estas ununura membro de la genro Buteo endemia de Havajo. Buteoj estas facile rekonataj pro siaj fortikaj korpoj relative al siaj ĝeneralaj longo kaj enverguro.
La Havaja buteo estas la ununura buteo indiĝena de Havajo, kaj restoj en fosilioj indikas, ke ĝi loĝis en Havaja insulo, Molokai, Oahu, kaj Kauai iam. Nune ĝi estas konata kiel reproduktanto nur en la Havaja insulo en eroj de indiĝenaj arboj (Metrosideros polymorpha). Tiu specio estas protektata kiel Endanĝerita Specio en Usono. Tamen la IUCN klasigas la specion kiel Preskaŭ Minacata.
Minacoj
Komunaj minacoj de la Havaja buteo estas kontraŭleĝa pafado, degradado de ties indiĝena arbarhabitato, venenado, kolizioj kontraŭ veturiloj, malsatego kaj predado fare de aliaj animaloj.
Ekologio
Tiu solema buteo restas en kaj defendas siajn teritoriojn la tutan jaron. Ili havas reproduktan sezonon el marto al septembro, kaj kutime la ino demetas nur unu ovon sed foje ŝi povas demeti ĝis 3 en unu ovodemetado. La ino faras la majoritaton de kovado dum 38 tagoj, dum la masklo faras la majoritaton de ĉasado. Post la ovodemeto, la ino permesas la masklon viziti nur por livero de manĝo al la nesto. La elnestiĝo okazas post 7 aŭ 8 semajnoj. Sukceso de idoproduktado estas 50 al 70 % de nestoklopodoj.
La Havaja buteo kutime ĉasas el senmova sinteno, sed povas ankaŭ plonĝi sur predo el aero. Ili manĝas ratojn, malgrandajn birdojn aŭ aliajn animalojn, grilojn, mantojn, milpiedulojn, centpiedulojn, kaj foje vermojn. Ili manĝis ankaŭ ekzemplerojn de la Havaja korvo, havaja birdo kiu estas formortinta en naturo. Ili estas oportunemaj predantoj kiu estas variaj en siaj manĝokutimoj. Ili havas akran kaj altatonan alvokon multe kiel ties havaja nomo: "ih-oh." Ili estas tre bruemaj dum la reprodukta sezono. La Havaja buteo estas povega fluganto.
La Havaja buteo estis reĝa simbolo en havaja legendo, kaj estis foje nomata “Iolani,” aŭ “Ekscita buteo”, kiu estis la nomo de Kamehameha la 4-a kaj de la Palaco Iolani.
Kankro (besto)
Kankro estas malgranda dolĉakva krustaco kiu tre similas al omaro. Ĝi troviĝas en sensalaj akvoj kiuj ne frostiĝas profunde dum vintro. Kankroj povas tuneli sub koto, kaj iuj kankroj troviĝas je 3 metroj subtere.
Science, "kankro" ne indikas unu specion, sed aron da specioj, ene de la familioj Astacidae, Cambaridae kaj Parastacidae (superfamilio Astacoidea). La nomo astako montras nur la anojn de Astacidae; tamen la vorto "astako" ne estas oficiala laŭ la Akademio.
Disvastiĝo
Estas kankroj en preskaŭ ĉiuj landoj de la mondo, krom granda parto de Azio.
Proverbo
Ekzistas proverbo pri kankro en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof :
Observatorio Valmeca
La Observatorio Valmeca (Observatoire Valmeca) estas francia astronomia observatorio establita en la komunumo Puimichel (Alpes-de-Haute-Provence, Francio). Ĝia MPC kodo estas 184.
Krommenie
La vilaĝo Krommenie estis ĝis 1974 memstara municipo en la norda parto de Zaanstreek, en la provinco Noord-Holland. Ekde tiam ĝi fariĝis parto de la municipo Zaanstad. Krommenie antaŭ ĉio estas konata pro ĝia linoleofabriko. Tamen nuntempe la fabriko situas en la najbara Assendelft.
La vilaĝo havas 17 410 loĝantojn sur areo de 540 ha.
Esperanto
En la vilaĝo estas Zamenhofstrato (vidu: Listo de ZEO-j en Eŭropo)
Vaskulo
Vaskulo estas ujo aŭ tubo tra kiu fluas likvaĵo. Ĝi estas uzata ĉefe por anatomio kaj botaniko.
Botaniko
Vaskulo estas tubeto el vico de longe cilindraj ĉeloj, konduktantaj la alsupran sevon ĉe la vaskulplantoj; la ĉefa elemento de ksilemo kaj de ligno.
Perfekta vaskulo estas traĥeo.
Neperfekta vaskulo estas traĥeido.
Kantono Jefferson (Georgio)
La kantono Jefferson - angle Jefferson County - estas kantono de Usono en la subŝtato Georgio, kreita je la 20-a de februaro 1796. Ĝi nomatas laŭ Thomas Jefferson, iama prezidento de Usono. La administra centro estas la urbo Louisville.
21358 Mijerbarany
21358 Mijerbarany estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono),
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Michael Jeremy Barany, finalisto en 2005 de la Intel Science Talent Search, scienca konkurso por lernantoj en lasta jaro de mezlernejo, pro lia projekto pri kemio. Li estis lernanto ĉe la Roseville Area High School de Roseville (Minesoto, Usono).
13018 Geoffjames
13018 Geoffjames estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomino Eleanor Francis Helin elde la Observatorio de la Monto Palomar, (Kalifornio, Usono).
Ipolytölgyes
Ipolytölgyes (ipojtoldjeŝ) estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Szob. Tölgyes signifas kverkaro, Ipoly estas hungara nomo de Ipel.
Historio
La unua skriba mencio okazis en 1225. La komunumo ne senhomiĝis dum la turka erao. Ĝis 1908 la oficiala nomo estis la pli mallonga Tölgyes. En 1920 la komunumo trovis sin ĉe la nova landlimo. En Ipolytölgyes migra poŝto servas.
Vidindaĵoj
Vidindaĵo estas la romkatolika preĝejo. Apud la vilaĝo fiŝkaptista lago troviĝas.
Famuloj
En la iama Tölgyes naskiĝis jezuito Miklós Ormándy.
Himalajaj subtropikaj pinaroj
La himalajaj subtropikaj pinaroj estas tersupraĵa ekoregiono el la hinda ekoprovinco de la orientalisa ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF). Biome ĝi apartenas al la tropikaj kaj subtropikaj koniferarbaroj. La ekoregiono okupas partojn de Barato, Butano, Nepalo kaj Pakistano.
Priskribo
Tiu vasta pinaro etendiĝas tra 3 000 km laŭlonge de la pli malaltaj altitudoj de la Himalajo por preskaŭ sia tuta longeco, inkluzive de partoj de pakistana Panĝabo okcidente, tra Azad-Kaŝmiro (administrata de Pakistano), la nordaj barataj subŝtatoj Ĝamuo kaj Kaŝmiro, Himaĉal-Pradeŝo, Utarakando, kaj Sikimo, Nepalo and Butano oriente. Kiel tiom da himalajaj ekosistemoj la pinaroj estas tratranĉitaj de Kali-Gandaki-Kanjono en Nepalo, okcidente de kiu la arbaro estas iomete pli seka dum ĝi estas pli humida kaj pli densa oriente kie la musonaj pluvoj el Bengala Golfo alportas pli da humideco.
Flaŭro
La superreganta flauro de la ekoregiono estas duonarbaro de sekec-rezista roksburg-pino (Pinus roxburghii) kun subarbaraĵo de densaj poacoj, ĉar oftaj fajroj ne permesas disvolviĝon de arbedaro aŭ arbustaro. La grunda kovraĵo konsistas el Arundinella setosa, Imperata cylindrica kaj Themeda anathera.
Bambuo kaj aliaj tropikaj/subtropikaj plantoj ankaŭ estas trovataj alte en la nubarbaro.
Pinaroj ĉefe vegetas sur sud-flankaj deklivoj kvankam en okcidenta Nepalo ekzistas areoj kun aliaj orientaĵoj. Iuj el la pli grandaj areoj troviĝas je pli malaltaj altitudoj de Kanga-Distrikto kaj Una-Distrikto de Himaĉal-Pradeŝo kaj en Butano. Ĝi troviĝas en pli etaj arbareroj en orienta Himaĉal-Pradeŝo kaj pli malalta Utarakando, en la pli maldense loĝata okcidenta Nepalo, kaj je la pli malaltaj altitudoj ( inter 1000 kaj 2000 m ) de Sivalik-Montetoj kaj Mahabharat-Lekh-Montaro.
Kantono Jenkins (Georgio)
Kantono Jenkins (angle Jenkins County) estas kantono de la usona ŝtato Georgio, kreita je la 17-a de aŭgusto 1905. Laŭ la popolnombrado en 2000, ĝi enhavis 8 575 loĝantojn, kaj en 2005 ĝi enhavis 8 729. La kantona ĉefurbo estas Millen (Georgio).
Himalajaj subtropikaj pinaroj
Minacoj kaj konservado
Habitatodetruo okazis en 86 procentoj de la ekoregiono. Tiu ĉi estas vundebla kaŭze de arbarekspluatado por brulligno aŭ transformado al paŝtado aŭ agrikulturo kaj pli ol duono de la areo estas senarbarigita aŭ degradita. Tiu permesas rapidan forlavadon de la grundo per la montara akvo. La plej grandaj aliigoj estas videblaj en centra kaj orienta Nepalo, kie okazis senarbarigo por terase kulturataj montodeklivoj. La protektitaj pinaroj en tiu ĉi ekoregiono, nur 4 pocentoj de la areo, ĝenerale estas malgrandaj kaj inkluzivas Nacian Parkon Jim Corbett kiu superas areon de 500 da kvadrataj kilometroj.
Vučja Gomila
Vučja Gomila, hungare Zsidahegy [ĵidahedj] estas malgranda vilaĝo en Slovenio en provinco Prekmurje, en statistika regiono Pomurske, en Občina Moravske Toplice.
Situo
Vučja Gomila situas laŭ flanka vojoj.
Orikteropo
Orikteropo (Orycteropus afer), foje ankaŭ nomata terporko laŭ rekta traduko de ĝia afrikansa nomo aardvark, estas nokta insektovora mamulo, la sola vivanta ano de la zoologia ordo de tubetodentuloj (Tubulidentata). Ĝi troviĝas preskaŭ ĉie en Afriko sude de Saharo (esceptoj estas nur iuj ĝangalaj kaj dezertaj areoj, kie malfacilas fosi) kondiĉe de loka dispono pri sufiĉe da termitoj aŭ formikoj. En frua plejstoceno, arealo de orikteropo estis multe pli vasta kaj inkluzivis Sudan Eŭropon kaj Sudokcidentan Azion. Populacioj de orikteropoj en Alĝerio kaj laŭ valo de Nilo formortis jam en niaj tempoj. Sur Madagaskaro vivis (supozeble) proksima genro Plesiorycteropus, kiu formortis antaŭ ĉ. 1000 jaroj.
La matura orikteropo atingas longon de pli ol 1,5 m kaj pezon de ĉ. 65 kg. Ĝi fosas rapide per siaj akraj ungegoj, kreante por si nestojn en la tero aŭ disŝirante termitajn kaj formikajn koloniojn, kies kolonianojn ĝi kaptas per sia longa (30 cm) glueca lango.
Unue pro evidenta simileco oni metis orikteropon en la familion de formikomanĝuloj, sed nun oni scias, ke la similaj ecoj en konduto kaj aspekto estas rezulte de konverĝa evoluo. Vere, plej proksimaj konataj parencoj de orikteropoj estas makrosceliduloj. Krome, parencaj estas sirenoj, prokaviuloj, tenrekoj kaj elefantoj.
Priskribo
Kiel evidentas de la nomo, unu el plej notindaj ecoj de tubetodentuloj estas iliaj dentoj. Dentoj de tubetodentuloj ne havas pulpon, sed konsistas je maldikaj, vertikalaj, paralelaj tuberoj de vazodentino (iom ekzota formo de dentino) kun individuaj sangaj kanaloj, kiujn tenas kune cemento. La dentoj ne havas emajlon kaj konstante elfrotiĝas kaj rekreskas. Ĵusnaskintaj orikteropoj naskiĝas kun incizivoj kaj kaninoj, sed baldaŭ ili forfalas. Plenkreskaj bestoj havas nur vangodentojn, kaj ilia denta formulo estas
NGC 7713A
NGC 7713A (aliaj indikoj — ESO 347-30, MCG -6-51-10, AM 2334-375, PGC 71912) estas galaksio en konstelacio Skulptisto.
Orikteropo
Priskribo
Genetike, orikteropo estas viva fosilio kaj ĝiaj kromosomoj estas tre bone konservitaj, havante multajn ecojn de plej fruaj placentuloj, kiujn ili havis antaŭ dispartiĝo je plej grandaj nunaj taksonoj.
NGC 7713A
Ĉi tiu objekto ne estis en la originala versio de NGC-katalogo kaj estis aldonita poste.
Orikteropo
Priskribo
Aspekto de orikteropo estas tre ekzota. Ĝi estas diste simila al porko kun tre longa muzelo, longaj oreloj, preskaŭ kiel ĉe leporoj, kaj longa, muskuloza vosto, simila al tiu de kanguruo. Ĝia korpo havas iom arkan formon kaj estas kovrita per maldensa, kruda hararo. La antaŭaj manoj havas nur po 4 fingrojn, sed la malataŭaj havas ĉiujn 5. Ĉiu fingro havas grandan, fortikan ungegon kiu havas formon de ŝovelilo kaj estas adaptita por fosado. Buŝo estas malgranda kaj tubeca je formo, el kiu la besto povas protrudi longegan gluecan langon. La internaj strukturoj de nazo estas tre disvolvitaj kaj ebligas akutan flarpovon. Sur la muzelo estas abundaj vibrisoj, per kiuj orikteropoj sentas vojon en siaj subteraj tuneloj. Kiel ĉe multaj noktaj animaloj, vidpovo de orikteropo estas monokroma.
Kutime, plenkreska orikteropo pezas inter 40 kaj 65 kg kaj longas inter 1 kaj 1.3 metroj. Tre grandaj specianoj iam atingas longon de 2.2 metroj kune kun la vosto (kiu per si mem povas esti ĉ. 70 cm longa) La natura koloro de orikteropoj estas pale-flava ĝis griza, sed plej ofte ĝi estas malpura je grundo pro fosado. Inoj ofte havas brile-blankan pinton ĉe la vosto, kiu, verŝajne, helpas al idoj sekvi patrinon en mallumo. Hararo de orikteropo estas maldensa, sed ĝi havas tre dikan, malmolan kaj fortikan haŭton, preskaŭ netrapikeblan por iuj ajn insektoj. Ofte orikteropoj dormas en formikaj nestoj, kie ili ĵus manĝetis, kaj kiam ili vekiĝas ili estas kovritaj je formika acido. Tiel ili fiodoras por plimulto de rabobestoj.
Konduto
Orikteropo estas nokta kaj solema animalo, kiu ripozas en siaj ternestoj dum tago kaj foraĝas nokte. Ĝi estas t.n. formikovoro, t.e. manĝas preskaŭ ekskluzive formikojn kaj termitojn. La sola frukto, kiun manĝas orikteropo, estas aparta speco de kukumo, kiu pro tio nomiĝas terporka kukumo.
Orikteropoj eliras el siaj ternestoj vespere, en krepuskoj aŭ baldaŭe post sunsubiro. Foraĝzono de aparta speciano estas averaĝe en radiuso ĉ. 20-30 kilometrojn for de la ternesto. Ĝia fortega flarpovo helpas al orikteropo facile trovi nestojn de koloniaj insektoj, dum ĝiaj longaj kaj potencaj oreloj helpas eviti rabobestojn. Kiam ĝi alvenas al nesto de formikoj aŭ termitoj, ĝi rapidege disfosas ĝin per siaj ungegoj kaj kaptas enormajn kvantojn de la insektoj per sia longa (ĝis 30 cm), glueca lango. Onikalkule, orikteropo povas kapti ĝis 50000 da insektoj dum unu nokto. Respondaj atakoj de la insektoj estas senfrutaj, ĉar neniu insekto povas tramordi aŭ trapiki dikegan, malmolan haŭton de terporko.
Orikteropo estas noteble rapida fosisto, kaj facile trafosas eĉ plej malmolan grundon aŭ kruston de termita nesto. Dum fosado, ĝi scipovas fermi siajn nazotruojn por protekti sian senseman nazon de terpolvo. Krom insektaj nestoj, terporkoj fosas multajn ternestojn kaj tuneloj por loĝi. Krom ĉefa ternesto, kie orikteropo tagumas kaj pariĝas, ĝi havas multajn rifuĝejajn tunelojn tra tuta sia foraĝareo. Ĉefa ternesto estas kutime tre granda kaj disvolvita, ĝis 13 metroj longa, kun multaj branĉoj kaj eliroj, kaj orikteropo kontinue rekonstruas kaj replanas ĝin. Ofte ĝi tute forlasas oldan terneston kaj fosas la novan en nova loko. Forlasitaj ternestoj de orikteropoj estas kutime reuzataj far malpli grandaj animaloj, kiel afrika sovaĝa hundo. Orikteropoj estas tre solema. Plej ofte nur paroj dum pariĝa sezono aŭ inoj kun siaj idoj kunekzistas en sama ternesto. Se terporko estas atakita en sia tunelo, ĝi faligas la tunelon post si aŭ retroturnas kaj atakas per ungegoj.
Terporkoj pariĝas nur dum aparta sezono. Inoj preskaŭ ĉiam naskas po unu ido post 7-monata periodo de gravedeco. Ĵusnaskinta terporkido pezas ĉ. 2 kilogramojn. Ĝi povas iri ekster la ternesto post nur du semajnoj de aĝo, kapablas manĝi termitojn paralele kun lakto post 14 semajnoj kaj ne plu besonas lakton post 16 semajnoj. Ĉe ses monatoj de aĝo ĝi povas fosi proprajn ternestojn, sed plej ofte plu restas kun sia patrino ĝis pariĝa sezono. Plej kutime ĝi estas estas fiziologie sekse fekunda je sekvanta pariĝa sezono. En kapteco orikteropoj vivas ĝis 24 jaroj, sed en naturaj kondiĉoj la vivdaŭro estas supozeble malpli longa.
Ofte orikteropo restas dum longa tempo en formika nesto, kaj, elirante, ĝi fiodoras je formika acido. Multaj rabobestoj trovas tiun odoron malplezura kaj ne atakas la orikteropon. Krome, dikega haŭto de orikteropo ankaŭ servas por ioma protekto.
Ekologio
Tiuj afrotropisaj bestoj vivas tra tuta subsahara Afriko. Ili troveblas en savanoj, herbejoj, duonarbaroj kaj arbustaroj. Ili ĝenerale tre bone adaptiĝas al iu ajn ekologia zono, se tie la grundo estas sufiĉe mola for fosi kaj se ekzistas sufiĉe grandaj kvantoj de formikoj kaj termitoj.
Mitologio kaj popola kulturo
Orikteropo estas populara en Afrika folkloro pro ĝia diligenta serĉo por manĝaĵoj kaj nevundebleco kontraŭ insektoj. Haŭsaj sorĉistoj kreas amuleton el orikteropaj koro, kranio kaj ungegoj, kiujn ili kunbindas per radiko de certa arbo. Se oni vindas la amuleton en pecon de haŭto kaj surhavas ĝin sur sia brusto, ĝi povas, laŭkrede, doni al la posedanto eblon trairi tra muroj en la nokto. Onidire, la amuleton plej ofte uzas ŝtelistoj kaj junuloj, kiuj celas viziti junajn knabinojn sen permeso de iliaj gepatroj.
En Eŭropa kaj Usona popola kulturo orikteropoj ofte aperas kiel roluloj. Ekzemple, la ĉefrolulo de populara porinfana televidserio Arthur, tradukata en multajn lingvojn kaj dissendata en pli ol 100 landoj, estas orikteropo. En alia animacia serio, The Ant and the Aardvark, unu el ĉefroluloj estas blua orikteropo, kiu ade provas (malsukcese) kapti kaj manĝi sian kontaŭulon, la formikon (ambaŭ estas voĉitaj far John Byner).
Orikteropo de nomo Cerebus estas ĉefrolulo de Usona komiksa serio Cerebus the Aardvark far Dave Sim kaj Gerhard, kiu daŭris ekde 1977 ĝis 2004 kaj estis supozeble la plej longa bildliteratura serio en historio de homaro.
Dub kreo de komiksa heroo Spiderman, Stan Lee kaj Steve Ditko unue alvenis al ideo de homa-orikteropa superheroo "Aardvarkman", kiu povu kontroli hordojn de formikoj. Tamen tia superheroo estis nekongrua kun sociaj stereotipoj de la tempo. Kiel Ditko klarigis, "la ideo de longa malbela lango ŝajnis aparteni al io nature malbona, kaj lango tiom longa kun buŝo tiom malgranda ŝajnis ridinda". Eventuale la orikteropa temo gvidis ilin al ideo de Spiderman kun liaj gluecaj retoj, kaj skizoj de Aardvarkman estis reuzitaj por kreo de supermalamiko Toad (la Bufo).
Ateismo
Ateismo estas grekdevena vorto, kiu signifas sendiismon aŭ di-neismon, do ke oni ne kredas je la ekzisto de ajna dio. Ĝi kontrastas kun teismo, kiu signifas kredon je dio, dioj aŭ diaĵoj. En ĝenerala parolado kaj argumentado oni renkontas variajn uzadojn de la termino. Ateismo povas esti sekulara, sed ekzistas ankaŭ ateismaj religioj, ekzemple certagrade la ĝajnismo kaj multaj formoj de budhismo.
Specoj de ateismo
La filozofia tradicio rigardas ateismon ne nur foresto de di-kredo, sed efektiva kredo ke dio ne ekzistas. Tiel kontrastas implicita ateismo, simpla nekredo, kaj eksplicita ateismo,  kiu asertas la neekziston de dioj.
Filozofoj, kiam ili enkondukas la filozofion de religio, ofte emfazas, ke estas grave distingi inter ĉi sekvaj asertoj: «Mi ne kredas, ke dio ekzistas» kaj «Mi kredas, ke dio ne ekzistas». Filozofoj ofte postulas, ke la unua aserto estas konsekvenca kun kaj el agnostikismo (tamen ili devus diri specife ateisma agnostikismo) kaj ateismo; la dua estas konsekvenca nur kun eksplicita ateismo.
Praktika ateismo, konata ankaŭ kiel pragmatika ateismo, estas unu el du ĉefaj branĉoj de la ateismo (dum la alia estas la teoria ateismo). Temas pri maniero vivi kaj agadi en kiu, kvankam oni ne neas la ekziston de dio(j), oni konsideras (ĉu implicite ĉu eksplicite) nula la influon kiun tiu(j) havas aŭ havus sur la ĉiutaga vivo. Pro tio, la praktikaj ateistoj vivas praktike kvazaŭ ili kredus, ke ne ekzistas dio aŭ religia valoro. Simila koncepto al la praktika ateismo estas la tendenco konata en angla lingvo kiel apatheism (nome kompono de apaty «apatio» kaj theism «teismo» aŭ «diismo», foje tradukita kiel apateismo), konsistanta en apatio aŭ manko de intereso rilate al la ekzisto aŭ neekzisto de Dio.
Ateismo kaj agnostikismo
Ĉar kredo ne estas ligita al scio, agnostikismo ne egalas ateismon; ankaŭ ĝi estas meza vidpunkto. Ĝi nur asertas, ke pri dioj oni ne povas atingi (certan) scion. Oni povas esti ateisma agnostikulo, aŭ teisma agnostikulo; la pozicio de agnostikismo koncernas scion, kaj en si mem ne rilatas al la afero de la specifa kredo.
Teistoj ofte kunmiksas ateistojn, ambaŭ specojn de agnostikuloj, kaj pozitivistojn per la termino nekredantoj.
Plue ekzistas kutimo diferencigi inter eksplicita ateisto rilate al la jud-kristana dio kaj laŭvorta, aŭ implicita, ateisto rilate al iuj aliaj dioj.
Morala konsidero
Iuj skoloj de ateistoj ankaŭ faras plian distingon inter «katolika» kaj «ortodoksa ateismo» uzante la originalajn signifojn de tiuj kristanaj terminoj. Laŭ ili la «katolika» ateisto nur forneas la ekziston de dio dum la memdeklarita «ortodoksa ateisto» konsentas kun la aserto de Miĥail Bakunin ke «se dio ekzistus, oni devus malpermesi ĝin». Tiuj kiuj konceptas ateismon kiel morala pozicio (kontraste al la pozicioj teologia aŭ metafizika), emfazas la signifon de tiu diferenco.
Monda situacio de ateismo
Laŭ taksoj proksimume 2,5% de la monda loĝantaro klasifikas sin mem kiel ateistoj, kaj proksimume 12,8% kiel nereligiaj (laŭ Encyclopædia Britannica). Ĉi tiuj procentaĵoj estas ĝenerale pli altaj en eŭropaj kaj eks-socialismaj landoj, kaj pli malaltaj en Usono kaj evoluantaj landoj. La efektiva procentaĵo de ateistoj eble estas pli alta ĉar personoj kiuj respondas al opinisondoj ofte estas hezitemaj malkovri sin mem al eblaj leĝa, ekonomia aŭ socia diskriminacioj.
Ekde la 20-a jarcento sendiismo iĝis oficiala doktrino de iuj filozofiaj skoloj, ekzemple komunismaj, institucioj aŭ ŝtatoj, ekzemple Ĉinio iame, kompareble kun la situacio de ŝtatreligio, ankaŭ nomata oficiala religio.
Kelkaj, tamen, emas montri malŝaton por religiemuloj, kiaj Richard Dawkins, Piergiorgio Odifreddi kaj Danilo Mainardi, laŭ kiuj scienculo ne povas esti dikredanto; eĉ laŭ Dawkins opinias kredon je Dio propra de "priscienca analfabeto". Laŭ Roberto Giovanni Timossi (L'illusione dell'ateismo. Kial la scienco ne nagas Dion), proponas elimini, se veras la supra opinio, el la listo de scienculoj Galilejon, Isaac Newton, Alessandro Volta, Blaise Pascal, James Clerk Maxwell, Johann Gregor Mendel, Louis Pasteur, Max Planck, Albert Einstein, John Carew Eccles...
Historio
Kvankam la plej frue trovita uzokutimo de la esprimo ateismo estas el Francio de la 16-a jarcento, ideoj kiuj estus rekonitaj hodiaŭ kiel ateismaj estas dokumentitaj de la veda periodo kaj de la grek-romia antikvo.
Frua hindia religio
Ateismaj skoloj estas trovitaj en frua hinda penso kaj ekzistis de la tempoj de la historia veda religio. Inter la ses ortodoksaj skoloj de hindua filozofio, Samĥja, nome la plej malnova filozofia pensoskolo, ne akceptas dion, kaj ankaŭ la frua Mimamsa malaprobis la nocion de dio. La ĝisfunde materialisma kaj kontraŭ-teista filozofia skolo Cārvāka (ankaŭ nomita Nastika aŭ Lokaiata) kiu originis de Hindio ĉirkaŭ la 6-a jarcento a.K. estas verŝajne la plej eksplicite ateisma skolo de filozofio en Hindio, simila al la greka cirenajka skolo. Tiu branĉo de hinda filozofio estas klasifikita tiel heterodoksa pro sia malakcepto de la aŭtoritato de Vedoj kaj tial ne estas konsiderita parto da la ses ortodoksaj skoloj de hinduismo, sed ĝi estas rimarkinda kiel signoj de materialisma movado ene de hinduismo. Chatterjee kaj Datta klarigas ke nia kompreno de Cārvāka filozofio estas fragmenta, surbaze plejparte de kritiko da la ideoj fare de aliaj skoloj, kaj ke ĝi ne estas vivanta tradicio:
"Kvankam materialismo en iu formo aŭ aliaj ĉiam ĉeestis en Hindio, kaj fojaj referencoj estas trovitaj en la Vedoj, la Budhista literaturo, la Epopeoj, same kiel en la pli postaj filozofiaj verkoj ni ne trovas ajnan sisteman laboron pri materialismo, nek ajnan fakorganizitan skolon de anoj kiujn la aliaj filozofiaj skoloj posedas. Sed preskaŭ ĉiu laboro de la aliaj skolstatoj, por refuto, la materialismaj vidoj. Nia scio pri hinda materialismo estas ĉefe bazita sur tiuj."
Aliaj hindaj filozofioj ĝenerale rigarditaj kiel ateismaj inkludas la klasikan Samĥjan kaj Purvan Mimamsan. La malakcepto de dio kiel personkreinto ankaŭ vidiĝas en ĝajnismo kaj budhismo en Hindio.
Grek-romia antikvo
Okcidenta ateismo havas siajn radikojn en antaŭ-sokrata Greka filozofio, sed ne aperis kiel klara mondokoncepto ĝis la fino de la klerismo. La greka filozofo Diagoro de la 5-a jarcento a.K. estas konata kiel la "unua ateisto", kaj estas tiele citita kiel tia fare de Cicerono en lia De Natura Deorum. Atomistoj kiaj ekzemple Demokrito provis klarigi la mondon laŭ sole materialisma maniero, sen referenco al la spirita aŭ mistera. Kritio rigardis religion kiel homan inventon uzitan por timigi homojn en sekvado de morala ordo kaj ankaŭ Prodiko ŝajne havas evidentigitajn ateismajn deklarojn en sia laboro. Filodemo raportas, ke Prodiko kredis, ke "la dioj de popolkredo nek ekzistas nek ilin oni konas, sed ke la prahomo, [pro admiro, diigis] la fruktojn de la tero kaj praktike ĉion kio kontribuis al lia ekzisto". Protagoro foje estis prenita kiel ateisto sed prefere apogis agnostikajn opiniojn, komentante, ke "Koncerne la diojn mi estas nekapabla malkovri de tio, ĉu ili ekzistas, aŭ kiel ili enestas en formo; ĉar ekzistas multaj malhelpoj al scio, la obskureco de la subjekto kaj la mallongeco de homa vivo." Ankaŭ la grekaj filozofoj Teodoro Cirenajko kaj Strato de Lampsako de la 3-a jarcento a. K. ne kredis ke dioj ekzistas.
Sokrato (ĉ. 471-399 a.K.) estis asociita en la atena publika menso kun la tendencoj en antaŭ-sokrata filozofio direkte al naturalisma enketo kaj la malaprobo de diaj klarigoj por fenomenoj. Kvankam tia interpreto misprezentas lian penson laŭ kiu li estis portretita en tia maniero en la komedia teatraĵo Nuboj de Aristofano, li estis pli poste akuzita pro malpieco kaj kiel koruptanto de idojn. Ĉe lia proceso Sokrato estis anoncita kiel impete nei ke li estas ateisto kaj nuntempaj fakuloj disponas nur el malmulte da kialo por pridubi tiun aserton.
Euhemero (ĉ. 330-260 a.K.) publikigis sian opinion ke la dioj estas nur la diigitaj regantoj, konkerintoj kaj fondintoj de la pasinteco, kaj ke iliaj sektoj kaj religioj estis en esenco la daŭrigo de malaperitaj regnoj kaj pli frue politikaj strukturoj. Kvankam ne strikte ateisto, Euhemero poste estos kritikata ĉar "disvastigis ateismon trans la tuta loĝata tero per detruado de la dioj".
Gravas en historio de ateismo ankaŭ Epikuro (ĉ. 300 a.K.). Baze super ideoj de Demokrito kaj de Atomistoj, li apogis materialisman filozofion laŭ kiu la universo estis regita per la leĝoj de ŝanco sen la bezono de dia interveno. Kvankam li deklaris ke diaĵoj ekzistas, li kredis ke ili estis neinteresitaj en homa ekzisto. La celo de la Epikuristoj devis ekhavi trankvilon kaj unu gravan manieron fari tion estis per eksponado de timo al dia kolerego kiel neracie. La Epikuristoj ankaŭ neis la ekziston de postvivo kaj la bezonon timi dian punon post morto.
La romia filozofo Seksto Empiriko eltenis ke oni devu prokrasti juĝon pri praktike ĉiuj kredoj - formo de skeptiko konata kiel Pironismo — ke nenio estas esence malbona, kaj ke ataraksio ("mens-paco" aŭ "trankvilo") estas atingebla retenante onian juĝon. Lia relative granda kvanto de postvivado de verkoj havis daŭrantan influon sur pli postaj filozofoj.
La signifo de "ateisto" ŝanĝis laŭlonge de la klasika antikveco. La unuaj kristanoj estis konsideritaj ateistoj fare de nekristanoj pro ties malkredo je paganaj dioj. Dum la Romia Imperio, kristanoj estis ekzekutitaj pro sia malakcepto de la romiaj dioj ĝenerale kaj de la adorado al imperiestro partikulare. Kiam kristaneco iĝis la ŝtata religio de Romo sub Teodosio en 381, herezo iĝis punebla ofendo.
Mezepoko al Renesanco
Dum la Alta Mezepoko, la islama mondo trapasis oran epokon. Kun la rilataj progresoj en scienco kaj filozofio, arabaj kaj persaj landoj produktis elstarajn raciistojn kaj ateistojn, kiaj Muhammad al Warraq (7-a jarcento), Ibn al-Rawandi (827-911), Al-Razi (854-925) kaj Al-Maari (973-1058). Al-Maari verkis kaj instruis ke religio mem estas "fablo inventita fare de la antikvuloj" kaj ke homoj estis "de du specoj: tiuj kun cerboj, sed neniu religio, kaj tiuj kun religio, sed neniu cerbo." Malgraŭ esti relative produktivaj verkistoj, preskaŭ neniu el ilia skribo pluvivas al la moderna tago, la plej granda parto de kio malgrande restas estante konservita tra citaĵoj kaj eltiraĵoj en pli postaj verkoj fare de islamaj apologiistoj provantaj refuti ilin. Aliaj akademiuloj de la elstara Ora epoko estis asociitaj kun raciista penso kaj ateismo, kvankam la aktuala intelekta atmosfero en la islama mondo, kaj la malabunda indico kiu pluvivas de la epoko, faras tiun punkton disputiga hodiaŭ.
En Eŭropo, la subteno de ateismaj vidoj estis malofta dum la komenca kaj plena Mezepoko; metafiziko kaj teologio estis la dominaj interesoj apartenantaj al religio. Ekzistis, aliflanke, movadoj ene de tiu periodo kiu antaŭenigis heterodoksajn konceptojn de la kristana dio, inkluzive de malsamaj vidoj de la naturo, transcendeco, kaj sciigeblo de dio. Individuoj kaj grupoj kiaj ekzemple Skoto Eriugena, Davido de Dinant, Amalriko de Bena, kaj la Fratoj de la Libera Spirito konservis kristanajn vidpunktojn kun panteistaj tendencoj. Nikolao el Kuzo subtenis formon de fideismo kiun li nomigis daĝan nesaĝon ("erudicia nescio"), asertante ke dio estas preter homa kategoriado, kaj tiel nia kono de li estas limigita por konjekti. Vilhelmo el Okam inspiris kontraŭ-metafizikajn tendencojn per sia nominalista limigo da homa scio al eksterordinaraj objektoj, kaj asertis ke la dia esenco ne povis esti intuicie aŭ racie ekkaptita per homa intelekto. Sekvantoj de Okam, kiaj ekzemple John el Mirecourt kaj Nikolao de Autrecourt antaŭenigis tiun vidon. La rezulta disiĝo inter kredo kaj racio poste influis radikalajn kaj reformemajn teologojn kiaj ekzemple John Wyclif, Jan Hus, kaj Marteno Lutero.
La Renesanco faris multon por vastigi la amplekson da liberpensado kaj skeptika enketado. Individuoj kiaj ekzemple Leonardo da Vinci serĉis eksperimentadon kiel rimedo de klarigo, kaj kontraŭbatalis argumentojn de religiema aŭtoritato. Aliaj kritikistoj de religio kaj de la eklezio dum tiu tempo estis Makiavelo, Bonaventure des Périers, kaj François Rabelais.
Moderna epoko
La unua konata eksplicita ateisto estis la germana kritikisto de la religio Matthias Knutzen en siaj tri verkoj de 1674. Li estis sekvita fare de du aliaj eksplicitaj ateistaj verkistoj, la pola eks-jezuita filozofo Kazimierz Łyszczyński kaj en la 1720-aj jaroj la franca pastro Jean Meslier. En la fluo de la 18-a jarcento, aliaj malkaŝe ateismaj pensuloj sekvis, kiaj ekzemple Baron d'Holbach, Jacques-André Naigeon, kaj aliaj francaj materialistoj. John Locke male, kvankam rekomendanto de toleremo, instigis aŭtoritatojn por maltoleri ateismon, kredante ke la neo da la ekzisto de dio subfosus la socian ordon kaj kondukus al kaoso.
La filozofo David Hume evoluigis skeptikan sciteorion blokitan en empirio, kaj la filozofio de Immanuel Kant forte pridubis la eblecon de metafizika scio mem. Ambaŭ filozofoj subfosis la metafizikan bazon de natura teologio kaj kritikis klasikajn argumentojn por la ekzisto de dio. Tamen, ili ne estis ateistoj mem.
Dum la Teruro de 1792-93, la kristana kalendaro de Francio estis aboliciita, monaĥejoj, monaĥinejoj kaj ekleziaj proprietoj estis kaptitaj kaj monaĥoj kaj monaĥinoj forpelitaj. Historiaj preĝejoj estis malmuntitaj. Blainey notas ke, kvankam Voltaire estas ĝenerale konsiderita kiel forte kontribuinta al ateisma pensado dum la Revolucio, li ankaŭ konsideris, ke timo al dio estis malinstiginta plian malordon, kaj diris "Se dio ne ekzistus, estus necese inventi lin." En Pensoj pri la Revolucio en Francio, (1790), la filozofo Edmund Burke kondamnis ateismon, kaj verkis pri "literatura paciencludo" kiu estis "antaŭ kelkaj jaroj forminta ion kiel regula plano por la detruo de la kristana religio. Tiu objekto kiun ili traktis kun grado de fervoreco kiu ĝis nun estis malkovrita nur en la perantoj de iu sistemo de pieco ... Tiuj ateismaj patroj havas bigotecon propran ... ". Sed, Burke asertis, "la homo estas per sia konstitucio religia besto" kaj "ateismo estas kontraŭ, ne nur nia kialo, sed ankaŭ niaj instinktoj; kaj ... ĝi ne povas regi longe".
La Franca Revolucio portis ateismon kaj kontraŭklerikalan diismon ekster la salonoj kaj en la publikan sferon. La Barono d'Holbach estis elstara figuro en la franca Klerismo kiu estas plej konata pro sia ateismo kaj pro siaj volumenaj skribaĵoj kontraŭ religio, la plej fama el ili Système de la nature (1770) sed ankaŭ Le Christianisme dévoilé (1766). Grava celo de la franca revolucio estis restrukturado kaj subigo da la pastraro kun respekto al la ŝtato tra la Civila Konstitucio de la pastraro. Provoj plenumi ĝin kaŭzis kontraŭklerikalan perforton kaj la elpelon de multaj pastraro el Francio. La kaosaj politikaj okazaĵoj en revoluciema Parizo poste rajtigis la pli radikalajn jakobenojn enpoviĝi en 1793, konduke al la Teroro. La jakobenoj estis deistoj kaj lanĉis la Kulton de la Supera Estaĵo kiel nova franca ŝtata religio. Kelkaj ateistoj ĉirkaŭ Jacques René Hébert anstataŭe serĉis establi la Kulton de Racio, nome formo de ateisma pseŭdo-religio kun diino personiganta racion. Ambaŭ movadoj klopodis kontribui al provoj perforte senkristanigi Francion. La Kulto de Racio finiĝis post tri jaroj kiam ĝiaj estroj, inkluzive de Jacques René Hébert, estis gilotinitaj fare de la jakobenoj. La kontraŭklerikalaj persekutoj finiĝis kun la Termidora Reago.
La napoleona epoko instituciigis la sekularigadon de franca socio, kaj eksportis la revolucion al norda Italio, en la espero de kreado de cedemaj respublikoj. En la 19-a jarcento, ateistoj kontribuis al politika kaj socia revolucioj, faciliganta la renversiĝojn de 1848, la Risorgimento-n en Italio, kaj la kreskon de internacia socialista movado. En la dua duono de la jarcento, ateismo alvenis al pinto sub la influo de raciistaj kaj liberpensulaj filozofoj. Multaj elstaraj germanaj filozofoj de tiu epoko neis la ekziston de diaĵoj kaj estis kritikaj kontraŭ religio, kiaj Ludwig Feuerbach, Arthur Schopenhauer, Max Stirner, Karl Marx, kaj Friedrich Nietzsche.
Ekde 1900
Ateismo en la 20-a jarcento, precipe en la formo de praktika ateismo, avancis en multaj socioj. Ateisma penso trovis agnoskon en multaj aliaj, pli larĝaj filozofioj, kaj ekzemple ekzistadismo, objektivismo, sekulara humanismo, nihilismo, anarkiismo, logika pozitivismo, marksismo, feminismo, kaj la ĝenerala scienca kaj raciisma movado. Krome, ŝtata ateismo aperis en Orienta Eŭropo kaj Azio dum tiu periodo, partikularle en la Sovetunio sub Vladimir Lenin kaj Josif Stalin, kaj en Ĉinio sub Mao Zedong. Ateistaj kaj kontraŭ-religiaj politikoj en Sovetunio inkludis nombrajn leĝojn, senleĝigon de religia instruado en lernejoj, kaj la apero de asocio Ligo de Aktivaj Ateistoj.
Blainey skribis ke dum la dudeka jarcento, ateistoj en okcidentaj socioj iĝis pli aktivaj kaj eĉ batalemaj, kvankam ili ofte "dependis esence de argumentoj utiligitaj fare de multaj radikalaj kristanoj ekde minimume la dekoka jarcento". Ili malaprobis la ideon de intervenista dio, kaj diris ke kristanismo antaŭenigis militon kaj perforton, kvankam "la plej senkompataj gvidantoj en la Dua Mondmilito estis ateistoj kaj sekularistoj kiuj estis intense malamikaj kaj al judismo kaj al kristanismo" kaj "Poste masivaj abomenaĵoj estis faritaj en la Oriento fare de tiuj entuziasmaj ateistoj, Pol Pot kaj Mao Zedong ". Kelkaj sciencistoj dume anoncis ke dum la mondo iĝas pli klera, religio estos anstataŭita.
Logika pozitivismo kaj sciencismo pavimis la vojon por novpozitivismo, analiza filozofio, strukturismo, kaj naturalismo. Novpozitivismo kaj analiza filozofio forĵetis klasikan raciismon kaj metafizikon en favoro de strikta empirio kaj epistemologia nominalismo. Propagandistoj kiaj ekzemple Bertrand Russell emfaze malaprobis dikredon. En sia junula verkaro, Ludwig Wittgenstein provis apartigi metafizikan kaj supernaturan lingvon disde racia diskurso. A. J. Ayer asertis la malverigeblon kaj sensignifecon de religiaj deklaroj, citante sian aliĝon al la empiriaj sciencoj. Rilate la aplikata strukturismo de Lévi-Strauss, li ligis religian lingvon al la homa subkonscio en neado de sia transcenda signifo. J. N. Findlay kaj J. J. C. Smart argumentis ke la ekzisto de dio ne estas logike necesa. Naturistoj kaj materiismaj monistoj kiaj ekzemple John Dewey konsideris la naturan mondon kiel la bazo de ĉio, neante la ekziston de dio aŭ senmorteco.
(63239) 2001 BD25
Ĝi orbitas proksime de la punkto de Lagrange L4 de la sistemo Suno-Jupitero. kaj do estas ano de la tiel nomata « Greka Tendaro ».
Ateismo
Organizaĵoj
La Internacia Ateisma Alianco estas tutmonda federacio de ateismaj kaj individuaj organizaĵoj devontigitaj por eduki la publikon pri ateismo, sekularismo kaj rilataj aferoj. La AAI estis fondita en 1991. La organizaĵo laboras por la disiĝo de religio kaj ŝtato sur la monda nivelo kaj la disiĝo de religio de edukado. La organizaĵo ankaŭ laboras por protekti ateistojn kontraŭ persekutado kaj ĉikanado direktitaj al ateistoj.
Historio de Bretonio
La historio de Bretonio, duoninsulo situanta en la ekstremokcidento de Eŭropo, hejmlando de keltaj triboj, estis forte influita de la du najbaraj potenclandoj Britio kaj Francio, kiuj alterne postulis la regon super la duoninsulo. Sed Bretonio estis ankaŭ naskiĝloko de kulturoj, lingvoj kaj popoloj, kiuj disvolviĝis laŭ la jaroj, en tiu ĉemara lando.
La unua konata uzo de la nomo "Bretonio" estis farita de Julio Cezaro.