cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Milito
Instruoj de katolika kateĥismo
2314. „Ĉiu milita ago, kiu sendistinge celas al neniigo de vastaj teritorioj kaj ilia enloĝantaro, estas krimo kontraŭ Dio kaj la homo, krimo, kiu estas firme kaj decide kondamnenda.“ Unu el la danĝeroj de moderna milito estas, ke ĝi al posedantoj de altteknikaj, precipe atomaj, biologiaj kaj kemiaj, armiloj, donas motivon por tiaj krimoj.
''2315. La amasigo de armiloj al multaj homoj ŝajnas kiel paradoksamaniere taŭga agado por deteni eblajn kontraŭulojn de la milito. Ili vidas en tio la plej efikan rimedon, por sekurigi la pacon inter la nacioj. Kontraŭ tiaspeca fortimigado endas levi gravajn moralajn rezervojn. La vetarmado ne sekurigas la pacon. Anstataŭ forigi la kaŭzojn de milito, ĝi plimalbonigas ilin. La elspezado de grandegaj sumoj, kiuj estas malŝparataj por ĉiam novaj armiloj, malhelpas, ke estas helpate al mizeron suferantaj popoloj. Do troa armado malakcelas la evoluon de la popoloj. Ĝi multobligas la konfliktkaŭzojn kaj pliigas la danĝeron de disvastigo de militoj.''
''2316. Armilproduktado kaj armilkomercado koncernas la komunan bonon de la nacioj kaj de la internacia komunumo. Tial la ŝtato rajtas kaj devas leĝe reguligi ilin. Mallongtempaj privataj au kolektivaj interesoj ne pravigas entreprenojn, kiuj incitas konfliktojn inter la nacioj kaj endanĝerigas la internacian juran ordon.''
''2317. Nejustaĵoj, fortegaj diferencoj en ekonomia kaj sociala rilatoj, same kiel envio, malkonfido kaj fiereco, kiuj furiozas inter la homoj kaj la nacioj, senĉese minacas la pacon kaj kondukas al militoj. Ĉio, kion oni entreprenas por venki tiujn malbonojn, kontribuas al la konstruado de la paco kaj la evitado de la milito. Laŭ tio ke la homoj estas pekuloj, minacas ilin la danĝero de la milito, kaj ĝi minacos ilin ĝis la alveno de Kristo. Sed kiom la homoj unuiĝas en amo kaj tiel venkas la pekon, tiom ili venkos ankaŭ la perfortecon, ĝis iam plenumiĝos la vortoj: "Ili forĝos el siaj glavoj plugilojn kaj el siaj lancoj rikoltilojn. Ne levos nacio glavon kontraŭ nacion, kaj oni ne plu lernos militon." (Jesaja 2.4)''
Aliaj projektoj
Ekzistas proverboj pri milito en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof :
Muelejŝtona kaverno
Historio
En la kaverno renkontiĝis la 31an de decembro 1919 anoj de la junulara movado por fondi la junularan movadon Nerother Wandervogel. Ekde 1980 la kaverno estas protektita kiel kulturmonumento.
Minotaure
Minotaure, publikigita inter 1933 kaj 1939, estis superrealisma artgazeto, fondita de Albert Skira en Parizo. La redakciestroj estis André Breton kaj Pierre Mabille. Tiu sufiĉe luksa periodaĵo ofte prezentis originalajn artaĵojn sur ties kovrilpaĝoj, fare de prestiĝaj artistoj kiel Pablo Picasso. La gazeto estis subtenita kaj gvidita de la superrealista artpatrono Edward James, kaj restas unu el la plej altvaloraj fontoj pri antaŭmilita superrealismo. Ĝi iasence estis la posteulo de La Révolution surréaliste.
Minotaure atentigis legantojn pri multaj, nefamaj artistoj kiel Hans Bellmer, Victor Brauner, Paul Delvaux, Alberto Giacometti, kaj Roberto Matta.
Sukeracero
Sukeracero ( Acer saccharum ) estas arbo el la familio de sapindacoj Sapindaceae.
Dum aŭtuno, ĉefe tiu periodo ankoraŭ varma ĵus antaŭ vintro, kiu en tiuj landoj nomas "indiana somero", la folioj de sukeraceroj montras aŭtune belegajn kolorojn; de hela flavo ĝis brila ruĝ-oranĝo kaj regas la bildon de la pejzaĝo.
Ĝiaj malprofunde etendiĝantaj radikoj povas konkurenci kun subarbe kreskantaj herboj.
La folioj estas 10-15 cm longaj kaj speciale larĝaj. Ili posedas kvin lobojn. La bazoj de la loboj estas relative mallarĝaj; kontraste la pintoj estas larĝaj kaj profunde entranĉitaj.
Uzado
Kiel la nomo konjektigas sukeracero estas uzata por la produktado de sukero. Per 2,5 centimetrojn profundaj truoj en la arbotrunkoj, oni eltiras sukon kiu enhavas 3 ĝis 10 procentoj da sakarozo. Ene de 4 semajno unu arbo liveras 50 ĝis 100 litrojn da suko, el kiu oni plejparte produktas siropon.
La ligno estas unu el la plej malmolaj inter la acerlignoj. Ĝi estas alte taksata por la uzo en mebloj kaj plankoj.
Tiu nearktisa specio estas preferata strat- kaj kortarbo. Ĝi estas facile generebla kaj transplantebla. Ĝi kreskas relative rapide. Kun densa foliaro, ĝi ankaŭ estas unu el la plej taŭgaj arboj, se oni deziras ombron.
-op-
La esperantlingva sufikso "-op-" aldonatas al vortradikoj por indiki "grupon kun certa nombro da membroj". La afikso uzeblas nur ĉe nombrovortoj kaj similsignifaj vortoj. Tio, kio staras antaŭ la afikso, ĉiam montras, kiom da membroj estas en la grupo:
Eksteraj ligiloj
Sprachaufbau des Esperanto Esperanto vocabulary
Blazono de la Filipinoj
La blazono de la Filipinoj (filipine Eskudo de Armas ng Pilipinas) prezentas la ok-radian suno de la Filipinoj, en kiu ĉiu radio reprezentas unu el la ok provincoj kiuj estis metitaj sub militjuron fare de guberniestro-generalo Ramón Blanco dum la filipina revolucio de 1896–1898. Aldone tri kvinpintaj steloj reprezentas la tri geografiajn regionegojn Luzono, Bisajoj kaj Mindanao.
Sur la blua kampo sur la blazone dekstra flanko videblas la usona kalva aglo de Usono, kaj sur la ruĝa kampo sur la blazone maldekstra flanko estas la leono senbrida de la blazono de Kastilio kaj Leono, ambaŭ reprezentas la landan kolonian pasintecon. En 1998 la nacia parlamento aprobis novan version de la nacia blazono, el kiu tiuj du koloniaj simboloj estis forigitaj. Ĝi restas neoficiala ĉar neniu referendumo pri ĝia oficialigo estis organizita.
La flago de la Filipinoj uzas la samajn elementojn en alia aranĝo.
130126 Stillmanchase
130126 Stillmanchase estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la 4-an de decembro 1999 en la kadro de la astronomia kampanjo Catalina Sky Survey, elde la Stacio Catalina de la Observatorio Steward kaj elde la Observatorio de Monto Lemmon, proksime de Tucson (Arizono, Usono).
Pál Sárváry
Pál Sárváry [ŝArvAri], laŭ hungarlingve kutima nomordo Sárváry Pál estis hungara filozofo, matematikisto, profesoro, membro korespondanta de Hungara Sciencula Societo (1832).
130126 Stillmanchase
Nomo
Ĝia nomo honoras Stillman Chase, Sisteman Inĝenieron por la instrumento OTES (Spektrometro por Termika Elsendo) de la Asteroida Specimena Alveniga Misio OSIRIS-REx. Li estis Kun-Enketisto pri instrumentoj por Mariner 2, 6, 7, 9 kaj 10, Viking 1 kaj 2, Pioneer 10 kaj 11 kaj Mars Global Surveyor. Chase estis Ĉefa Enketisto pri Instrumentoj por Mariner 10.
Pál Sárváry
Pál Sárváry naskiĝis la  1765 en Transilvanio en Piskolt (nuntempa Pişcolt en Rumanio). Li mortis la 1846 en Debrecen.
13798 Cecchini
13798 Cecchini estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la italaj astronomo Luciano Tesi kaj Andrea Boattini elde la Observatorio de la Montoj Pistoiese en San Marcello Pistoiese (Italio).
Nomo
Ĝia nomo honoras Vasco Cecchini, aktivan amatoran astronomon, kiu kunlaboris kun la Observatorio de Pian dei Termini.
28652 Andybramante
28652 Andybramante estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estas nomita en honoro de Andrew Bramante, mentoro de unu finalisto de la Intel Science Talent Search de 2013, scienca konkurso por gelernantoj en lasta jaro de mezlernejo. Li estis instruisto ĉe la Greenwich High School en Greenwich (Konektikuto).
12437 Westlane
12437 Westlane estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak, proksime de Tucson (Arizono, Usono) en la kadro de la projekto Spacewatch.
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al Westlane Secondary School, publika mezlernejo en Niagara Falls (Ontario) fondita en 1960.
Warth (Malsupra Aŭstrio)
Warth estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Malsupra Aŭstrio kaj al la distrikto Neunkirchen. Krome ĝi situas en la historia regiono Industrieviertel (industria regiono). Komence de la jaro en la komunumo vivis  loĝantoj.
Galmaarden
Galmaarden (nederlande, proksimuma prononco ) estas municipo en Belgio, en la nederlandlingva provinco Flandra Brabanto kiu ĉirkaŭas la Bruselan Ĉefurban Regionon. Komence de la municipo havis  loĝantojn. Ĝi apartenas al la distrikto (aŭ arondismento) Halle-Vilvoorde.
Interlingvao
Interlingvao aŭ Interlingua (nomo en tiu lingvo) estas planlingvo novlatina aŭ novlatinoida, elaborita de skipo de filologoj de IALA inter 1948 kaj 1950. La vortprovizo kaj gramatiko estas ĉefe derivata de kvin lingvoj: la franca, itala, portugala, hispana kaj angla.
La projekto klasigeblas kiel Eŭroklono, do naturalisma planlingvo bazita sur eŭropaj lingvoj.
Historio
Tradicie oni prezentas Interlingvaon kiel naturalisman planlingvon, kiu estas studinda, ĉar ĝi per sia vortprovizo kaj gramatiko kongruas kun la ĉefaj okcidentaj lingvoj, kaj sekve peras ilian esprimkapablon kaj kulturon. Iuj uzantoj do asertas, ke Interlingvao valoras ne tiom kiel komunikilo, ol kiom instruo kaj enkonduko en lingvostudon. Krome, freŝa projekto provis korekti ĝiajn malfacilaĵojn cele al ĝia praktika uzo kiel interkomprenilo por ĉiuj latinidanoj: dua lingvo komprenebla tuj, preskaŭ plene kaj senlerne de 900 milionoj da homoj. Tamen la plej granda disvastigo de Interlingvao okazis ne en latinidaj landoj, sed en ĝermanaj landoj, ĉefe en Skandinavio. Tie okazis la plej granda venko de Interlingvao, la publikado de medicinaj resumoj en tiu lingvo dum 15 jaroj. Dume ĝuste la anoj de latinidaj lingvoj ŝajnas esti tiuj, kiuj malplej bezonas Interlingvaon, ĉar ĉiuj ĉi lingvoj, escepte de la rumana kaj franca, estas facile interkompreneblaj. Ekzemple italo ne bezonas helpon por kompreni tekstojn en la portugala, kaj parolanto de la potugala tre facile legas hispanlingvajn librojn.
La kuracisto dana Jørgen Michelsen iĝis prezidanto de Union Danese pro Interlingua (Dana Unio por Interlingvao) 1960. Tiam li proponis al monata Danish Medical Bulletin (Dana medicina bulteno), verkita nur en la angla, tradukadon de resumoj al Interlingvao, farota de li mem, Poul Moth kaj Bjarner Svejgaard. En 1960 oni publikigis la resumojn nur en unu numero. Ekde 1961 la publikigo okazis regule. En 1965, Jørgen Michelsen lasis la laboron. Lin anstataŭis Bent Andersen. En 1976 ĉesis la publikigo de tiuj resumoj.
Parolantaro
Teorie, Interlingvaon povas pli-malpli kompreni sen studo la parolantoj de ĝiaj fontlingvoj : 1240 milionoj da homoj, unu kvinono de la homaro. Fakte komprenas ĝin kleraj homoj parolantaj la latinidajn lingvojn, t.e. verŝajne ĉirkaŭ 100 aŭ 150 milionoj da homoj. En la komenco de la 21a jarcento ĝi estas la ĉefa konkuranto de Esperanto inter la planlingvoj.
Laŭ iuj taksoj, Interlingvao havas proksimume mil fluajn parolantojn. Inter multaj aliaj uzoj, ĝi estas, malofte, uzata en resumoj de sciencaj artikoloj. Por tia uzo, la lingvo estas ideala: uzata kiel lingvo legata de tiuj, kiuj havas bonan scion de latinaj radikoj pro laboro kaj studo en scienco. Malgraŭ tio, Interlingvao ankoraŭ ne trovis ian subtenon de iu registaro.
Vortprovizo
Interlingvao pruntas vortojn laŭ jenaj reguloj:
Elparolo kaj literumo
Al la bazaj 26 literoj respondas sonoj, kiuj en kelkaj okazoj regule dependas je la antaŭa aŭ posta literoj (vidu ekzemple ĉe "c"). En multaj okazoj estas preferinda prononco laŭeble konforma al la originala lingvo (ekzemple walzer, germandevena, sonas kiel [valtser]). Pro tio la sekvaj reguloj estas indikaj, oni lernu la prononcojn kun la vortoj.
La elparolo de interlingvao toleras iom da vario. En la ĉi-suba listo eblaj variaĵoj aperas post oblikva streko.
34249 Leolo
34249 Leolo estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo « LINEAR » (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Interlingvao
Elparolo kaj literumo
Duoblaj konsonantoj estas elparolataj kiel unuoblaj: "ecclesia" [e'klezja].
Premio plej bona eŭropa muzeo
La en 1977 fondita Eŭropa Muzea Forumo ĉiujare premiigas muzeon "plej bona eŭropa muzeo". La premio estas sub aŭspicio de la belgia reĝino Fabiola de Mora y Aragón, vidvino de Baldueno la 1-a, kaj kutime atribuiĝas kune kun la muzea premio de la Konsilio de Eŭropo.
Interlingvao
Elparolo kaj literumo
Diftongiĝas: "ai" [aj], "au" [aŭ], "ei" [ej], "eu" [eŭ], "oi" [oj], "ou" [oŭ].
Premio plej bona eŭropa muzeo
La premio doniĝas aŭ al komplete nove malfermita aŭ al lastatempe komplete modernigita muzeo. La ĵurio aparte atentas pri fantazioplena interpreto kaj prezento, dekoro, financoj, socia respondeco, informa laboro, primuzea varbado kaj administrado. La premiita muzeo por unu jaro prunte ricevas la skulptaĵon "La Ovo" de la artisto Henry Moore.
Interlingvao
Elparolo kaj literumo
Akcento trafas la silabon antaŭ la lasta konsonantgrupo, ne enkalkulante la finaĵon "-s" de plurnombro: "regula" [re'gula], plurnombre "regulas" [re'gulas], "trovar" [tro'var]. Pro etimo ekzistas esceptoj, kiel "corpore" ['korpore], "nomine" ['nomine].
Premio plej bona eŭropa muzeo
En 2016 la premion ricevis la Muzeo pri Historio de Polaj Judoj ĉe la Strato de Ludoviko Zamenhof en Varsovio.
Interlingvao
Elparolo kaj literumo
Ekzemploj: <span style="font-family: Arial Unicode MS, Lucida Sans Unicode, Lucida Grande, TITUS Cyberbit Basic, Code2000, MV Boli, MS Mincho">"corde" ['korde], "concerto" [kon'tserto], "schola" ['skola], "choc" [ʃok], "agente" [a'gente], "avan'tage" [avan'taʒe], "secretario" [sekre'tarjo], "mangiar" [man'ʒar], "quanto" ['kwanto], "que" [ke], "absolute" [apso'lute], "accusativo" [akuza'tivo], "telephono" [tele'fono], "nation" [na'tsjon], "industria" [indus'tria], "puero" ['pwero], "typo" ['tipo], "yogurt" [jo'gurt]
Ekzistas dua ortografio pli proksima al tiuj de latinidaj lingvoj, kiu ne notas "ph" sed "f", ne "y" sed "i" kaj ŝanĝas ankaŭ la finaĵojn de kelkaj vortoj. Tiu pli simpla literumo malofte uziĝas.
Sintakso
La gramatiko estas la minimuma gramatiko komuna al la kvar fontlingvoj. Ekzemple, ĉiu fontlingvo faras per finaĵo plurnombron de o-vortoj, kutime "-s", kaj tial Interlingvao havas tian finaĵon. Aŭ, ekzemple, ne ĉiu fontlingvo kongruigas la substantivon kun la adjektivo (t.e, la angla), tial Interlingvao ne akordigas ilin.
Huba Rózsa
Huba Rózsa [rOĵa], laŭ hungarlingve kutima nomordo Rózsa Huba estis hungara katolika pastro, papa prelato (1991), apostola protonotario (2009), altlerneja instruisto.
Huba Rózsa naskiĝis la en Budapeŝto.
Biografio
Huba Rózsa frekventis seminarion en Szeged (1959-1964), li pastriĝis en 1964. Li estis pastro en Törökbálint ĝis 1967, poste li havis postenon en episkopejo de Székesfehérvár. Li instruis en seminario de Esztergom inter 1969–1972 kaj 1975–1977, intertempe li plustudis en instituto en Romo helpe de stipendio. Ekde 1977 li faras diservojn en Preĝejo de Naskiĝo de Maria (Csepel), ekde 1978 li instruas en la Teologia Akademio. Inter 1986-1988 kaj 1998–2000 li estis dekano. Li ricevis premiojn inter 1993-2015.
Udvari
Udvari estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Tolna, en Distrikto Tamási. La loknomo signifas: korta aŭ kortuma.
Situo
Udvari situas sur malebenaĵo, en valo de rojo, fine de sakovojo. Simontornya kaj Tamási troviĝas po 22 km-ojn for.
Jermak
Nomo Jermak estas uzata en pluraj signifoj:
Villa Almerico Capra "La Rotonda"
La Rotonda estas unu el la plej famaj konstruaĵoj de la historio de arkitekturo en la frua moderna epoko; ĝi estas la plej fama vilao de Palladio. Ek de 1994 ĝi estas monda heredaĵo de Unesco.
Arkitekturo
Palladio profunde okupiĝis pri la romia arkitekturo kaj liaj skizoj de romiaj temploj kaj de la Panteono estis certe utilaj modeloj por la projekto. La rotondo kun sia kupolo kiel centra salono memorigas romian templon. La plano baziĝas sur la bazaj formoj kvadrato kaj cirklo. Kiel tuto ĝi havas la formon de greka kruco. Je la kvar flankoj de la konstruaĵo troviĝas la sama malfermita fasado: klasika portiko el ses joniaj kolonoj kovritaj per triangula gablo. Larĝaj ŝtuparoj kondukas el la parko al la "nobla etaĝo" (Piano Nobile). De tie oni atingas la centran salonon, kiu estas riĉe dekoraciita.
La vilao havas tri etaĝojn. La malsupra etaĝo kun la mastrumejoj, la "nobla etaĝo" kun reprezentaj ĉambroj kaj supre de tiu, la mezetaĝo, kie estis la ĉambroj por ĉiutaga loĝado.
La vilao nuntempe
Ek de 1912 la posedanto de la vilao estas la familio Valmarana; dum multaj jaroj la posedanto estis Mario Valmarana (mortinta en 2010) profesoro de arkitekturo en la Universitato de Virginio kaj ek de  2013 la posedanto estas Lodovico Valmarana. La fondacio "la Rotonda" de la familio Valmarana daŭre okupiĝis kaj okupiĝas pri la konservado de la konstruaĵo, kiu estas malfermata al publiko du foje semajne.
Ek de decembro 1994, la vilao kune kun aliaj konstruaĵoj de Vicenza la "urbo de Palladio", estas monda heredaĵo de Unesco.
Lajos Bakay (aktoro)
Lajos Bakay [lajoŝ bakai], laŭ hungarlingve kutima nomordo Bakay Lajos estis hungara aktoro.
Lajos Bakay naskiĝis la  (aliaj fontoj mencias aliajn datenojn) en Kéthely, li mortis ie en 1999.
Biografio
Lajos Bakay akiris diplomon en Aktora Lernejo de la Tutlanda Aktora Societo en 1941. Li komencis sian aktoran karieron en Teatro Madách. Inter 1942 kaj 1945 li havis rolojn en tiam hungaraj urboj Nagyvárad kaj Kassa. Post la 2-a mondmilito li estis jaron en Teatro Kisfaludy, ekde 1948 ĝis sia morto denove en Teatro Madách. Inter 1949-1956 li vivis kune kun Margit Dajka.
Pau Casals
Pau CASALS i DEFILLÓ (1876, El Vendrell-1973, San Juan) estis kataluna violonĉelisto kaj orkestrestro de la 20-a jarcento, je internacia rekono.
Biografio
Li naskiĝis en El Vendrell, provinco de Taragono (Katalunio), la 29-an de decembro 1876. Ekde de sia infaneco montris grandan sentivecon pri la muziko. Lia patro, ankaŭ muzikisto, donis al li la unuajn muzikajn konojn, kiujn Pau Casals ampleksigis per siaj studoj en Barcelono kaj Madrido. Kiam li nur estis 23-a jara jam komencis sian muzikan karieron. Li ludis en la plej bonaj aŭditorioj de la mondo. Kiel interpretisto, li alportis eblecojn de novaj teknikoj. Kiel orkestrestro, li serĉis la profundan esprimon kaj la muzikan esencon, kiun li atingis pere de la violonĉelo. Krome Pau Casals estis profesoro kaj bona komponisto, el liaj muzikaj verkoj estis menciinda “El Pesebre” ("La Kripo", litera traduko), kiu fariĝis tutmonde vera kanto al la paco.
La finiĝo de la Intercivitana Milito devigis lin ekziliĝi, kaj rezidis unue, en Prada de Conflent (Francio) kaj poste en San Juan de Puerto Rico. Paralele al lia eksterordinara muzika agado, ĉiam estis nelacigebla defendanto de la paco kaj libereco. Liaj multaj koncertoj solidaraj, siaj humanaj implikoj kaj la diversaj muzikaj intervenoj en la Unuiĝintaj Nacioj, karakterizigis lin kiel homo de paco.
Pau Casals mortis en 1973, 96-jaraĝa en San Juan de Puerto Rico. Nune liaj korpo-restaĵoj ripozas en la tombejo de El Vendrell. En Sant Salvador (municipo El Vendrell) troviĝas la muzeo de Pau Casals, tre ofte vizitata.
Béla Szőkefalvi-Nagy
SZŐKEFALVI-NAGY Béla (soe:kefalvi-nadj) estis hungara matematikisto, universitata profesoro, laŭreato de Kossuth-premio en 1953, ano de MTA naskita en Koloĵvaro la 29-an de julio 1913 kaj mortinta en Szeged 21-an de decembro 1998. Li estis la filo de matematikisto Gyula Szőkefalvi-Nagy kaj pli aĝa frato de kemihistoriisto de Zoltán Szőkefalvi-Nagy.
Kariero
Béla Szőkefalvi-Nagy diplomitiĝis en la Universitato Ferenc József de Szeged en 1936 pri matematiko-fiziko. Li doktoriĝis (Sub auspicilis dr.) en 1937. Li instruis en Szeged kaj kelkfoje en diversaj universitatoj de Usono. En 1983 li pensiuliĝis.
Ekino (arkitekturo)
Ekino (el la greka ἐχῖνος, erinaco) estas cirkla elemento de la kapitelo de la kolonaj ordoj dorika, ionika kaj toskana, kiu konstituas specon de "kuseneto" sub la abako kaj sur la kolumeto.
NGC 3081
NGC 3081 (aliaj indikoj — IC 2529, ESO 499-31, MCG -4-24-12, NPM1G -22.0176, AM 0957-223, PGC 28876) estas galaksio en konstelacio Hidro.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Blankagorĝulo
La Blankagorĝulo (Irania gutturalis) estas malgranda paserina birdo kiu estis iam klasita kiel membro de la familio de Turdedoj, sed nuntempe estas pli ĝenerale konsiderata membro de la familio de Muŝkaptuledoj. Tiu kaj aliaj similaj specioj formas la grupon de Saksikolenoj. Tiu estas la ununura specio de la genro Irania.
Nová Dedinka
Nová Dedinka, hungare Dunaújfalu, germane Neudorf estas unuigita vilaĝo en Slovakio, en Regiono Bratislavo, en Distrikto Senec. Antaŭ la unuiĝo la slovaka nomo estis Nová Ves pri Dunaji. La hungara minoritato uzas ankaŭ formon Dunasápújfalu. Nová Ves, újfalu kaj Neudorf signifas: nova vilaĝo.
Blankagorĝulo
Tiu specio estas iomete pli granda ol la Eŭropa ruĝgorĝulo. La reprodukta virseksulo havas plumbogrizajn suprajn partojn, nigran vizaĝon kun blankaj gorĝo kaj superokula strio kaj oranĝecajn subajn partojn kiuj heliĝas kaj blankiĝas en suba ventro. La vosto estas nigra (ofte skuata), kaj same la forta beko. La plej karaktera eco estas la blanka gorĝostrio kiu estas mallarĝa en la mentono kaj larĝiĝas suben al la suba gorĝo; ĝi estas tre kontrasta kaj rimarkinda inter la nigraj vizaĝoj kaj resto de la gorĝo. Tiu karaktero nomigas la specion kaj ankaŭ la latina scienca nomo Irania gutturalis en la specifa dua duono aludas al la tiom markata gorĝo dum la unua duono por la genro aludas al la mondoregiono kie indiĝenas la genro kaj specio.
Nová Dedinka
Situo
Nová Dedinka situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, Danubo-branĉo preterfluas, laŭ flankovojoj, ĉefvojo kaj fervojo preteriras. Bratislavo troviĝas 20 km-ojn.
Károly Mészáros (advokato)
Károly Mészáros [kAroj mEsAroŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Mészáros Károly estis hungara juristo, ĵurnalisto, redaktoro. Lia nobela antaŭnomo estis hajdúdorogi, lia pseŭdonimo estis Polydorus.
Cannon
Cannon estas usona agadema krim-drama televidserio produktorita de Quinn Martin kiu estis elsendita el 1971 al 1976. La ĉefa protagonisto estas la titoliga rolulo, nome privata detektivo Frank Cannon, kies rolo estis ludita de aktoro William Conrad.
Blankagorĝulo
La kanto de la virseksulo estas rapida trilado el arbusto aŭ dumfluge. La alvoko de tiu specio estas ĉis-it kiel de Blanka motacilo.
Károly Mészáros (advokato)
Károly Mészáros naskiĝis la en Hajdúdorog (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio), li mortis la  en Zavadka aŭ Zavatka (ne identita loko en Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario).
Nová Dedinka
Historio
La vilaĝo estis unue menciita en la jaro 1328 laŭ tiama nomo "Pomsa". En 1828 nombris tie 44 domojn kaj 324 vilaĝanojn. En 1910 loĝis en Dunaújfalu 355 homoj, (plejparte hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Pozsony (reĝa departemento), al distrikto de Senc, poste al Ĉeĥoslovakio, ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 1960 unuiĝo okazis kun la najbara vilaĝo. En 2001 loĝis en Nová Dedinka 1626 homoj, (1128 slovakoj, 467 hungaroj, 6 ĉeĥoj, 4 germanoj kaj aliaj).
Blankagorĝulo
Inoj estas pli senkoloraj, ĉefe grizbrunaj supre, pli malhele en flugiloj kaj preskaŭ nigraj en vosto, nuancoj de oranĝo en flankoj kaj kelkaj helaj gorĝostrioj.
Károly Mészáros (advokato)
Biografio
Károly Mészáros frekventis mezlernejojn en Debrecen kaj Nagyvárad, poste li studis en Pécs kaj Pest (urbo). Li akiris diplomon en Reĝa Universitato de Pest en 1846, poste li estis prokuroro en Moson (historia departemento). Li apogis la hungaran revolucion per kontribuoj kaj li estis oficisto en la poŝto. Post la fiasko li kaŝiĝis. Inter 1850-1854 li havis juran postenon en Ung (historia departemento), poste li estis advokato, ĵurnalisto, redaktoro, foje notario. Li edziĝis en 1851.
Cannon
Cannon estas la unua serio de Quinn Martin kiu estis elsendita de alia kanalo lrom ABC. Oni faris "revivigan" televidfilmon nome The Return of Frank Cannon, kiu estis elsendita la 1an de novembro, 1980. Totale, estis 122 epizodoj plus la seria duhora montraĵo kaj la televidfilmo, The Return of Frank Cannon. La intrigoj en la epizodoj temis pri la agado de Cannon solvante krimon. La klientoj de Cannon en la serio ege variis, kaj la variado en klientoj kondukis al konsiderinda variado ankaŭ en la formatoj de la epizodoj. En nombraj dekomencaj epizodoj Cannon estis dungita de asekurkompanio kiu deziras esploradon pri perdo. Aliaj epizodoj metis Cannon en dungado kiel polica detektivo, de iama amanto, de patro pri filo aŭ de filo pri patro. En kelkaj epizodoj Cannon estis dungita de iu kiu estas minacata.
Blankagorĝulo
Ĝi estas migranta insektomanĝanta specio kiu reproduktiĝas en sudokcidenta Azio el Turkio al Afganio kaj vintras en orienta Afriko. Tiu specio estas tre rara vaganto en Eŭropo ĉefe en nordo.
Ili reproduktiĝas en sekaj rokaj deklivoj kun kelkaj arbustoj, ofte je ia altitudo. La Blankagorĝulo nestumas en arbusto, kie la ino demetas 4-5 ovojn.
<br style="clear:both">
Golfo de Gonavo
La Golfo de Gonavo aŭ Gonava Golfo estas golfo ĉirkaŭ 150 km larĝa ĉe la okcidenta marbordo de Haitio. Ĝi konsistigas preskaŭ la tutan okcidentan bordon de Hispaniolo kaj estas randata de du duoninsuloj:
Kvin el la dek departementoj de Haitio situas ĉe ĝia bordo (de nordo al sudo):
Borde de la golfo situas:
-er-
La esperantlingva sufikso "-er-" aldonatas al vortradikoj por indiki "tre malgrandan parton de tutaĵo". La afikso uzeblas kiam io konsistas el multaj samspecaj partetoj.
Eksteraj ligiloj
Sprachaufbau des Esperanto Esperanto vocabulary
Emblemo de Irano
La emblemo de Irano (perse نشان رسمی ایران) ekde la 9-a de majo 1980 estas oficala nacia simbolo de la islama respubliko Irano. Ĝi ekestis post la irana revolucio de 1979 kaj bildigas stiligitan kaligrafion de la vorto Alaho en la araba-persa alfabeto. Samtempe en la dezajno videblas kvar duonlunoj kaj glavo, kaj la tuta formo iom similu al tulipa floro.
Orienta Losanĝeleso
Orienta Losanĝeleso, origine angle East Los Angeles, hispane El Este de Los Ángeles estas urbego, tamen nur censa loko en Usono, en subŝtato Kalifornio, en Kantono Los-Anĝeleso. Pro la longeco de la loknomo oni ofte uzas la mallongigojn East L.A. aŭ East Los.
Geografio
Orienta Losanĝeleso situas sur ebenaĵo en la sudokcidenta landparto de Usono, en la sudokcidenta parto de la subŝtato.
Historio
Historio de Orienta Losanĝeleso estas la sama, ol de Los Anĝeleso. La urbego estas bone konata kiel grava centro de hispana (speciale meksika) loĝantaro kaj kulturo en la regiono.
Imre Zsellér
Biografio
Imre Zsellér lernis en ateliero de Miksa Róth. En 1903 li establis jam propran atelieron en Budapeŝto. Post kvin jaroj li edziĝis. Li konstante ricevis mendojn (pli, ol cent preĝejojn), precipe sakralajn. Li kreis la plej grandan hungaran vitralokomplekson en instituto pri blinduloj kaj la plej grandan mozaikon en Mez-Eŭropo en preĝejo en Hegyvidék.
Orienta Losanĝeleso
Klimato
Orienta Losanĝeleso situas en mediteranea klimato. La temperaturo averaĝe varias inter 14-24 °C. La varmo kulminas en aŭgusto averaĝe 29 °C, la malvarmo kulminas en decembro averaĝe 9 °C. Jare pluvas ĉ. 380 mm. La pluvo kulminas en februaro kaj malkulminas en julio, tiam ĝenerale neniam pluvas. Dum la vintro tre malofte neĝas kaj frostas.
Ubol Ratana
Princino Ubol Ratana, kompleta nomo: Thunkramom Ying Ubon Rattana Ratchakanya Siri Watthana Phannawadi, taje: ทูลกระหม่อมหญิง อุบลรัตนราชกัญญา สิริวัฒนาพรรณวดี) (Lausanne, 5-an de aprilo 1951) estas la plejaĝa infano de reĝo Bhumibol Adulyadej (Rama IX) kaj reĝino Sirikit de Tajlando. Post edziniĝo de la usonano Peter Ladd Jensen ŝi perdis ĉiujn reĝajn pretendojn kaj estis forpelita el Tajlando, ankaŭ la loĝantaro neniam akceptis tiun geedziĝon. Ŝi havis tri infanojn kun Peter Jensen, du filinojn kaj unu filon. Ilia filo "Khun Bhumi" je 21-jaraĝo mortis la 26-an de decembro 2004 dum cunamo en Khao Lak pro submara tertremo.
Post tri jaroj de onidiroj pri geedzaj problemoj en 1998 ili anoncis la oficialan divorcon. Post tio la princino povis reveni al Tajlando kaj tie ŝi estas tre populara.
Orlando Zapata Tamayo
Orlando Zapata Tamayo (n. en Santiago de Cuba, la 15-an de majo 1967 - m. en Havano, la 23-an de februaro 2010) estis kuba masonisto kaj plumbisto kiu apartenis al la politika opozicio kontraŭ la kastrisma reĝimo.
Li estis konata ĉe la amaskomunikiloj pro 86-taga fastostriko dum li troviĝis en karcero, kiu mortigis lin. Amnestio Internacia konsideras lin kiel malliberigiton pro liberesprimo. Tamen, la oficialaj kubaj amaskomunikiloj diris ke Zapata havas longan historion pri civilaj deliktoj antaŭ lia politika aktiveco, kvankam la internaciaj amaskomunikiloj raportis ke en Kubo oni devas vivteni sin per neleĝaj vojoj, kio povus krimigi multajn personojn.
Laŭ la patrino de Zapata, li okazigis sian malsatstrikon proteste al la karceraj kondiĉoj, kio estis poste raportita de multaj eksterlandaj amaskomunikiloj. Por la kuba kanceliero, la morto de Zapata estis respondeco de Usono. Lia forpaso amaskomunikile eĥiĝis, inter aliaj kialoj, ĉar li estis la unua kuba opozicianto forpasinta en kuba karcero ekde 1972, kiam forpasis Pedro Luis Boitel ankaŭ pro fastostriko. La partianoj de la kuba registaro konsideras lin deliktulon konvertita en martiro, dum la disidentoj kaj la kontraŭuloj de la kastrisma reĝimo igis lin simbolo por la kuba disidenteco, akirante elstaran gravecon inter ili. La Eŭropa Komisiono kondamnis tiun okazintaĵon kaj petis al la kuba registaro plibonigi la situacion de la homaj rajtoj.
Li estis arestita la 6-an de decembro 2002 fare de agentoj de la Departemento de Ŝtata Sekureco, akuzita je malobeo, pro kio li estis enkarcerigita dum pli ol tri monatoj. La 20-an de marto 2003, 13 tagojn post lia liberigo, li estis duafoje arestita dum la subpremado konata kiel "Nigra Printempo", per kiu la kuba registaro enkarcerigis 75 disidentojn, kaj sendita al la malliberejo Kilo 8 de Camagüey.
Memoraĵoj de kampara knabo
La verko de Xosé Neira Vilas nome Memorias dun neno labrego (Memoraĵoj de kampara knabo) estas la plej legata libro de la galega literaturo. Tiu kaj aliaj, postaj verkoj, spegulas la kamparan mondon kaj elmigradon. Eblas distingi du grupojn de romanoj pri la kamparo: kun infana ĉefrolulo kaj kun plenkreska ĉefrolulo. La unuaj formas la tiel nomatan infan-ciklon kaj estas: Memorias dun neno labrego (Memoraĵoj de kampara knabo, 1961), Cartas a Lelo (Leteroj al Lelo, 1971) kaj Aqueles anos do Moncho (Tiuj jaroj de Moncho, 1977). La alian grupon, krude reflektantan la galegan kamparon de adolta perspektivo, konsistigas: Xente no rodicio (Homoj en la muelrado, 1965), A muller de ferro (La fer-virino, 1969) kaj Querido Tomás (Kara Tomás, 1980).
En esperanto
Memoraĵoj de kampara knabo aperis en julio 2017 ĉe la eldonejo Mondial de Novjorko, en traduko de Suso Moinhos. Ĝi enhavas antaŭparolon de Iolanda Galanes, de la Universitato de Vigo, fotaron de la aŭtoro, kronologion de la vivo de la aŭtoro kaj la libro, kaj ankaŭ la originalajn desegnojn de Isaac Díaz Pardo, aperintajn en la unua eldono en Galegio. La libro estis inkludita en la Serio Oriento-Okcidento de UEA. En septembro 2016 ĝi estis prezentita en la 32a ARKONES antaŭ ĝia apero, kaj kelkajn tagojn poste en la Universitato de Vigo, kadre de internacia kongreso pri tradukado. El la libro jam antaŭe aperis la ĉapitro titolita "Pachín" en Beletra Almanako 9.
Enhavo
La novelo prezentas la vivon de kampara knabo en la 1940-aj jaroj, tio estas tuj post la Hispana Enlanda Milito. Tiel la ĉefaj trajtoj estas la priskribo de malriĉeco, la deziro elmigradi kaj vidi aliajn etosojn, la priskribo de apudaj roluloj ktp. La perspektivo en unua gramatika persono ebligas la rigardon al la realo pere de kongrua prismo. La strukturo de la verka konsistas el dekses epizodoj kun po unu aparta temo:
Trattenbach
Trattenbach estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Malsupra Aŭstrio kaj al la distrikto Neunkirchen. Krome ĝi situas en la historia regiono Industrieviertel (industria regiono). Komence de la jaro en la komunumo vivis  loĝantoj.
Ŝo (litero)
Ŝo estis litero aldonita al la greka alfabeto por skribi la baktran, kiu estis parolata en la historia regiono Baktrio. Ĝi verŝajne prezentis sonon similan al la Esperanta litero ŝ (IFA: /ʃ/). La nomo "ŝo" estas moderna; ĝia antikva baktra nomo kaj ĝia loko en la baktra alfabeta ordo estas nekonataj. Ĝi estas aspekte simila al la anglosaksa kaj islanda latin-alfabeta litero Þ|dorno (þ).
Komputiko
Ŝo estis aldonita al Unikodo en versio 4.0 (2003), en majuskla kaj minuskla signoj dizajnitaj por moderna tipografio.
Mark Rothko
Mark ROTHKO, denaske Marcus ROTHKOWITZ, (n. la 25-an de septembro 1903 en Daugavpils - m. la 25-an de februaro 1970) estis usona pentristo el Latvio, rigardita kiel unu el la eminentaj membroj de usona abstraktisma ekspresionismo (kune kun Jackson Pollock kaj Adolph Gottlieb), kvankam li mem ne rigardis sin tiel.
Rothko estis intelektulo kaj tre klera homo, kiu ŝatis muzikon, literaturon kaj sufiĉe interesiĝis pri filozofio, precipe pri Friedrich Nietzsche kaj helena mitologio. Li estis multe influita de la verkaro de Henri Matisse (kiun li omaĝis en unu el siaj pentraĵoj) kaj estis maltipa membro de la novjorka skolo.
Li en siaj pentraĵoj esprimis sin nur per lerta uzado de koloroj, kun necertaj limoj, ŝanĝemaj surfacoj kaj senfinaj variadoj.
Neu-Seeland
Neu-Seeland (laŭvorte, facile diveneble, Novzelando, "nova laga lando") estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Oberspreewald-Lausitz de la federacia lando Brandenburgio. Ĝi troviĝas en la distrikto Oberspreewald-Lausitz de la federacia lando Brandenburgio, kaj estas parto de la historia regiono Luzacio. Fine de la jaro la komunumo havis  loĝantojn.
Italio
Italio aŭ Italujo (itale: ), oficiale Itala Respubliko (itale: Repubblica Italiana), estas ŝtato de Suda Eŭropo.
Nomata ankaŭ per antonomazioj, kiel "la Boto" pro sia formo simila al boto kaj "bela lando" (itale "bel paese") pro sia klimato kaj pro siaj naturaj kaj artaj belaĵoj, geografie Italio estas formata el tri partoj: unu kontinenta, limigita de Alpoj kaj de konvencia linio kiu kunligas La Spezia kun Rimini, unu duoninsula, kiu estas formata de cetera Italio kaj unu insula, kiu entenas la du plejgrandajn insulojn de la Mediteraneo, Sardinio kaj Sicilio, kie en la insulo de Pantelleria estas la malplej longa distanco de Afriko, je distanco de preskaŭ 70 kilometroj. La teritoriaj limoj etendiĝas entute en 1 800 kilometroj, dum la marbordoj longas 7 500 kilometrojn.
Ĝi najbaras okcidente al Francio, norde al Svisio kaj al Aŭstrio kaj oriente al Slovenio. La ŝtatetoj San Marino kaj Vatikanurbo estas enklavoj en Itala teritorio, dume la komunumo de Campione d'Italia estas eksklavo en italparolanta zono Kantono Tiĉino en Svisio.
Italio estas parlamenta respubliko; la nuna Prezidento de la Respubliko estas Sergio Mattarella kaj la ĉefministro de la Respubliko estas Mario Draghi. La oficiala lingvo estas la itala. La Konstitucio konsideras ankaŭ la dulingvismon kun aliaj lingvoj en kelkaj provincoj kaj garantias kelkajn minoritatajn lingvojn en la nacia teritorio.
Ekde 1871 la ĉefurbo estas la urbo Romo, "heredanto" de Florenco, sidejo (dum kvin jaroj) de la statutaj institucioj, kiu anstataŭigis Torinon en 1865; dum la Dua Mondmilito, dum kelkaj monatoj (septembro 1943-februaro 1944) la ĉefurbo estas transigita al Brindizio kaj, poste, al Salerno.
La sendependa kaj unueca Ŝtato, naskiĝinta en 1861 kiel Itala reĝlando sub la dinastio de Savojo, ne enhavis Romon kaj plej grandan parton de la aktuala Lazio, kiuj formis la Papan Ŝtaton (aneksitan la 20-an de septembro 1870), Veneton kaj Friulon, kiuj estis parto de la Aŭstra imperio (akiritaj en 1866), Venecion Julian kaj Trentinon-Supran Adiĝon/Sudtirolon, ankaŭ ili sub la dinastio de Habsburgoj (aneksitaj post ol la Unua Mondmilito); ĝi alprenis la respublikan formon la 18-an de junio 1946, sekve de la referendumo de la 2-a de junio. Sekve, la konstitucianta asembleo elektita dum la sama tago de la referendumo redaktis la Konstitucion, kiu, ekvalidita la 1-an de januaro 1948, atribuis al la Respubliko parlamentan econ.
László Babarczy
László BABARCZY [lAslO babarci], laŭ hungarlingve kutima nomordo Babarczy László estis hungara reĝisoro, teatrestro kaj altlerneja instruisto.
Klapy
Klapy estas naturrezervejo en Slovakio kun areo 6,22 hektaroj kaj supermara alteco 654 m s. m. troviĝanta ĉirkaŭ samnomata monteto.
László Babarczy
László Babarczy naskiĝis la 1941 en Budapeŝto, li mortis la.
Italio
Italio estas unu el la ses fondintoj de Eŭropa Unio kaj ĝi partoprenis al ĉiuj ĉefaj traktatoj de Eŭropa unuiĝo, inkluzive de la eniro en la Eŭro-zonon en 1999, ĉar ĝi subskribis en 1951 la Traktaton de Parizo kiu starigis la Eŭropan Komunumon pri Karbo kaj Ŝtalo (EKKŜ). Aldone, ĝi estas fondinto de NATO, de Konsilio de Eŭropo, de OEKE; ĝi aliĝis al UN, al Okcident-Eŭropa Unio kaj partoprenas al G7 kaj al G8.
László Babarczy
Biografio
László Babarczy frekventis gimnazion en Budapeŝto inter 1955-1959, poste plulernis en Altlernejo pri Teatro kaj Filmo en branĉo reĝisorado. Li komencis sian reĝisoran karieron en Nacia Teatro (Pécs), poste li reĝisoradis en Nacia Teatro (Budapeŝto), poste en Teatro Csiky Gergely (Kaposvár). En la lasta teatro li ankaŭ estris ĝin. Ekde 1969 li ankaŭ instruas en la altlernejo. Kelkfoje li havis reĝisorajn taskojn en Novi Sad. En 2003 li fondis aktoran fakon en Universitato de Kaposvár. Li havas edzinon, kiu naskis 2 filinojn. Li ricevis premion Kossuth en 1995, pli frue ankaŭ aliajn premiojn.
Italio
Prahistorio
La loĝigo de la itala teritorio okazis en la prahistorio, epoko de kiu estas malkovritaj gravaj arkeologiaj atestoj. Italio estis loĝata almenaŭ ekde la Paleolitiko. Inter la plej gravaj arkeologiaj lokoj en Italio, de tiu epoko, estas Monte Poggiolo, apud Forlì kaj la Kaverno de la Adaŭro, apud Palermo.
Unuaj loĝantoj
En Italio, kune kun Etruskoj, kunvivis tuta aro da popoloj, plejparte de hindoeŭropea origino, inter kiuj: Umbroj en Umbrio; Latianoj, Sabenoj, Faliskoj, Volskoj kaj Ekvoj en Latio; Picenoj en Markio kaj en Norda Abruco; Samnitoj en Suda Abruco, Moliso kaj Kampanio; Mesapianoj en Apulio; Lukanoj kaj Brutioj en la suda parto de la duoninsulo; Sikeloj, Elimianoj kaj Sikanoj (ne hindoeŭropanoj, eble aŭtoktonaj) en Sicilio. Sardio estis loĝata, ekde la 2-a jarmilo a.K., de Sardoj, eble unuiĝo inter la jam ekzistanta megalita loĝantaro de la insulo kaj la mistera popolo de la Ŝerdenoj.
Ekde Romia imperio
Italio, ĉefe meza kaj suda Italio, estas jam de antikvo grava eŭropa kulturcentro kaj estis la centro de la Romia imperio. Dum la epoko de Cezaro ĝi etendiĝis ĝis Rubikono ĉe Rimini, sub la imperiestro Aŭgusto Cezaro ĝi estis pligrandigita ĝis la piedoj de la Alpoj kaj Istrio. Dum la unuaj jarcentoj Italio estis la centro de la socia, politika, ekonomia kaj kultura vivo de la Mediteraneo, kion la romianoj nomis "Mare Nostrum" (nia maro).
Post la invado de la gotoj (410) kaj ĉefe de la langobardoj (568) la imperio eriĝis al serio de sendependaj teritorioj. En la 8-a kaj 9-a jarcentoj, ĉefe sub Pipino kaj Karolo la Granda regis la frankoj, sed estiĝis sub la posteuloj de Karolo memstara regno Italio. Ekde Oto la 1-a Italio estis parto de la Sankta Romia Imperio, dum la sudo restis longe bizanca. Ekde 827 la araboj konkeris Sicilion kaj partojn de suda Italio. Ekde tiu epoko Romo (kaj respektive la tuta Italio) iĝis centro de la disvastigo de kristanismo.
Komence de la 11-a jarcento normandoj ekkonkeris sudan Italion kaj alportis iom da nordia kulturo. Pro komerco kaj trafiko la urboj de norda Italio gajnis pli kaj pli da sendependeco dum la 11-a jarcento. La normandoj kaj multaj urboj de supra Italio subtenis la papon dum la investitura polemiko. Pro la malapero de sia dinastio la Ŝtaŭfoj malsukcesis sian provon renovigi la imperiecon de Italio. Ekde 1268 la franca dinastio de la Anjou regis la sudon, kaj la nordo eriĝis al preskaŭ sendependaj urboj, kvankam oficiale ili estis parto de la Sankta Romia Imperio.
28884 Youngjunchoi
28884 Youngjunchoi estas malgranda, malhela, ne rapide rotacianta asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo Lowell Observatory Near-Earth-Object Search (LONEOS) elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, sudoriente de Flagstaff (Arizono, Usono).
Italio
Ekde Romia imperio
En la 14-a kaj 15-a jarcentoj estiĝis dum la Renesanco potencoj kun grandega ekonomia kaj kultura avantaĝo. Kvin potencoj: la suditala regno (kiu influiĝis pli kaj pli de Hispanio), la Papa Ŝtato, Florenco, Milano kaj Venecio dividis en ŝanĝemaj koalicioj la politikan potencon.
28884 Youngjunchoi
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Young-Jun Choi, planedsciencisto ĉe la Korea Instituto de Astronomio kaj Kosma Scienco (Deĝon, Sud-Koreio). Li studas fotometriajn kaj termikajn modelojn de kujperzonaj objektoj kaj estas kun-enketisto por DEEP-South, projekto por observi asteroidojn kaj kometojn en la suda ĉielo.
Italio
Ekde Romia imperio
Ekde la fino de la 15-a jarcento Hispanio venkis Francion rilate al la potenco en Italio. Tamen Venecio sukcesis pro ŝanĝemaj koalicioj ekvilibrigi la potencon, tiel ke la hispana influo vidiĝis ĉefe en la sudo, kvankam ĝi ree kaj ree atingis ankaŭ Ĝenovon kaj Milanon.
En 1796 francaj revoluciaj trupoj venkis. En 1805 Napoleono kronis sin mem en Milano reĝo de Italio. Post la fino de lia regno ekis la epoko de la Unuiĝo de Italio (1815-1870). Italio akiris sendependecon la, kiel la regno de Italio, sed nur unuiĝis en 1870, per la konkero de Romo de la Papa Ŝtato. Antaŭe Italio longe estis dispecigita inter la Papa Ŝtato, la Sankta Romia Imperio kaj lokaj princoj kaj urboj.
Post 1900
Post la komenco de la unua mondmilito, Italio, jam aliancita kun la Germana Imperiestra Regno kaj la imperio de Aŭstrio-Hungario en la Triopa Alianco, en 1915 aliĝis al la Triopa Entento kiu en la traktato de Londono promesis grandajn teritoriajn gajnojn. La milito inter la italaj kaj aŭstraj trupoj kaŭzis gravajn perdojn sur ambaŭ flankoj (pli ol 650 000 italaj soldatoj mortis) kaj finis per la itala venko de Vittorio Veneto.
Post la milito la itala reĝlando estis sur la rando de bankroto. Dum multaj italoj estis forlasitaj en la nove fondita reĝlando Jugoslavio, duono de miliono da slavoj, kaj du cent mil germalingvaj tirolanoj iĝis parto de la regno de Italio. Post la pactraktatoj de Saint-Germain, Rapallo kaj Romo, Italio akiris la plej multajn el la promesitaj teritorioj, sed ne Dalmation (krom Zara), permesante al naciistoj difini la venkon kiel "mutilitan ".
La socialismaj agitadoj kiuj sekvis la ruiniĝon fare de la Unua Mondmilito, inspiritaj fare de la Rusia revolucio de 1917, kondukis al tumulto kaj anarkio ĉie en Italio. En oktobro 1922 la faŝistoj gviditaj de Benito Mussolini post la "Marŝo al Romo" kaptakiris la regadon. Dum la sekvaj jaroj, Mussolini ekskludis ĉiujn partiojn kaj limigis personajn liberecojn, tiel formante diktaturon. Mussolini konkludis diversajn akordojn kun Nazia Germanio. Fine Italio partoprenis al la dua mondmilito kiel aliancano de la Akso-potencoj.
La Itala kontraŭnazia rezistmovado (en itala: Resistenza italiana aŭ simple la Resistenza) estas terminego por italaj rezistogrupoj dum la Dua Mondmilito. Ĝi opoziciis al fortoj de Nazia Germanio same kiel de ties pup-ŝtata loka reĝimo, nome la Itala Sociala Respubliko, post la de Germanio milita okupacio de Italio okazinta inter septembro 1943 kj aprilo 1945. La movado kiu stariĝis inter italoj de diversaj sociaj klasoj kaj ideologioj estis konata ankaŭ kiel Itala rezistado kaj kiel Italaj partizanoj (partigiani [partiĴAni] en itala), kaj la terura konflikto kie ili partoprenis estas referencita kiel Itala Liberiga Milito alude al la Kampanjo de Italio kontraŭ la Akso Romo-Berlino-Tokio aŭ kiel Itala Enlanda Milito (reference specife al la konflikto kontraŭ la italaj faŝistoj). La moderna Itala Respubliko estis teorie deklarita kiel fondita sur la bazo de la luktado de la rezistado.
En julio 1943 Sicilio estis invadita fare de la aliancanoj, kaŭzante la kolapson de la faŝista reĝimo kaj la falon de Mussolini. La Italio kapitulacis. La germanoj baldaŭ sukcesis pri prenado de kontrolo de norda kaj centra Italio. La lando restis batalkampo por la cetero de la milito. Norda Italio estis konkerita de Aliancanoj kaj italaj partizanoj dum la Ofensivo de printempo 1945.
Post la dua mondmilito, la provizora registaro okazigis referendumon por decidi ĉu Italio daŭre estu reĝlando aŭ iĝu respubliko. La sudaj regionoj de Italio plej favoris monarkion, dum la nordaj regionoj forte subtenis respublikon; la averaĝa tutlanda rezulto tamen favoris respublikon. La Italio ekhavis konstitucion, kaj dum la sekvaj jaroj la lando eniris plurajn internaciajn organizojn: ĝi iĝis membroŝtato de NATO (en 1949), de la onta Eŭropa Unio (de kiu Italio iĝis fondinta lando, en 1950) kaj de la Unuiĝintaj Nacioj (en 1955).
21-a jarcento
Nuntempe Italio daŭre rolas kiel unu el la plej integriĝemaj landoj de Eŭropa Unio; dum la 1990-aj jaroj ĝi eniris Ŝengenion, kaj ekde 1999 adoptis eŭron kiel nacian monunuon. Eksa itala ĉefministro Romano Prodi rolis kiel estro de la Eŭropa Komisiono ekde 1999 ĝis 2004, dum alia eksa ĉefministro, Giuliano Amato, partoprenis dum la sama periodo la Eŭropan Konvencion, taskigita pri la verkado de la Eŭropa Konstitucio, kiu finfine estis ne aprobita. Kiel prezidanto de Eŭropa Centra Banko la du unuaj serioj de Eŭro-bankbiletoj estis subkribitaj de itala ekonomikisto kaj politikisto Mario Draghi.
Geografio
Italio konsistas plejparte el duoninsulo kiu norde ligiĝas al Eŭropo per la montaro Alpoj, kaj de tie etendiĝas suden en la Mediteranean Maron; al ĝi cetere apartenas la du grandaj insuloj Sardio kaj Sicilio, krom malpli grandaj insuloj kaj insularoj en la Tirena, Adriatika kaj Mediteranea maroj.
Italio konsistas plejparte el montetoj (41,6% el la tuta teritorio), kaj aldone el montoj (35,2%) kaj ebenaĵoj (23,2%). La averaĝa alto super marnivelo estas 337 metroj.
La ĉefa montaro estas la Alpoj, kies tuta suda flanko apartenas al Italio kaj kiuj konsistigas ties naturan landlimon al ties nordaj najbaraj landoj. La plej altaj montoj situas en la okcidenta parto de la Alpoj, kaj ofte altas pli ol 4000 m super marnivelo: la ĉefaj pintoj estas Blanka Monto (4810 m), Materhorno (4478 m), Monte-Rosa-Masivo (4634 m). La alia grava montaro de Italio estas la Apeninoj, kiuj laŭiras la tutan duoninsulon, de Ligurio (nord-okcidente) ĝis Sicilio (sude), kaj kies plej alta pinto estas la monto Gran Sasso (2912 m), en la centritala regiono Abruco.
Riveroj kaj lagoj
Pro sia monteca strukturo Italio posedas multe da akvofluoj. La nordaj riveroj, kiuj elfluas el la Alpoj, estas parte nutrataj de glaĉeroj; granda parto de ili fluas en la plej gravan italan riveron, Pado, kiu estas 652 km longa kaj portas mezan flukvanton de 1460 m³/s. Ĝia baseno grandas proksimume 70 000 km², do ampleksas pli ol kvaronon de kontinenta Italio. Ĝi fluas orienten al Adriatiko, kontribuante 31 % de la marenflua akvo de ĉiuj italaj riveroj. Ĝia delto estis deklarita monda naturheredaĵo de Unesko. Partoj de ĝi situas ĝis tri metrojn sub marnivelo.