cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj
La suba listo aŭ indekso funkcias jene: Maldekste troveblas la ŝlosilvorto, kutime kun vikia ligilo al la koncerna artikolo en la Esperanto-vikipedio, se tia ekzistas. Tiam sekvas la paĝoj, sur kiuj la koncerna ŝlosilvorto aperas, respektive estas aparta pritraktita. Paĝciferoj kursivaj signifas, ke la koncerna teksto ĉefe traktas la koncernan temon. Kiam post la paĝcifero aperas kursiva b, tio signifas, ke tie estas bildo pri la koncerna persono aŭ objekto. En kelkaj okazoj precipe ĉe loknomoj en tiu ĉi indekso la ŝlosilvorto aperas en kutima Esperanto-formo, kvankam la koncerna vorto en la indekso estas skribita sur la koncerna paĝo en la germana (ekzemple Araŭo en la enciklopedio aperas nur en la germana formo Aarau).
Šiba
Šiba (hungare Szekcsőalja [sekĉOalja], germane Scheibe im Scharosch) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.
Situo
Šiba situas laŭ rojo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Prešov-Bardejov. La lasta urbo troviĝas je 8 km.
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1427, tiam 25 vilaĝanoj pagis impostojn. En 1600 oni komputis tie 28 domojn. En 1715 16, post 5 jaroj 13 familioj pagis impostojn. En 1787 323 vilaĝanoj loĝis en 43 domoj, en 1828 476 vilaĝanoj en 62 domoj. Inter 1847-1877 vitrofarejo funkciis. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis Siba, poste ĝi ricevis hungaran nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Szekcsőalja 565 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Sáros, al distrikto de Bardejov, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Šiba 565 homoj, (562 slovakoj).
Stacio Hikone
Stacio Hikone (japane: 彦根駅 [Hikone-eki], angle: Hikone Station) estas fervoja stacio en Hikone, Gubernio Ŝiga, Japanio. La stacio servas 1 linion de JR Okcidenta: Linio Tōkaidō (ĉefa) kaj 1 linion de Fervojo Ohmi: Linio Fervojo Ohmi (ĉefa).
Unio de sovetiaj amikec-asocioj kun eksterlandoj
Unio de sovetiaj amikec-asocioj kun eksterlandoj estis la organizaĵo en Sovetunio, kies celo estis kontroli kaj regi ligojn inter sovetianoj kaj eksterlando. La unio estis pli vaste konata per mallongigo SSOD. En la jaroj 1962-1979 en ĝi funkciis Komisiono pri internaciaj ligoj de sovetiaj esperantistoj (Esperanto-komisiono). La Esperanto-komisiono estis fondita laŭ la decido de Centra komitato de komunista partio de Sovetunio.
Vilao Tugendhat
Vilao Tugendhat en Brno estas konsiderata unika laboraĵo de la germana arĥitekto Ludwig Mies van der Rohe, kiu planis kaj konstruigis ĝin fine de la 1920-aj jaroj por la geedzoj Fritz kaj Greta Tugendhat. Baldaŭ poste ĝi fariĝis ikono de moderna arĥitekturo.
Oni nomas la vilaon konstruaĵo, kiu difinis novajn mezurilojn de moderna loĝado kaj apartenas al la esencaj verkoj de monda moderna arĥitekturo - funkcionalismo. Aparte konata estas la vitra ĉefa enloĝata spaco kun vintra ĝardeno. La domo fariĝis en sia epoko revolucia pro kelkaj kialoj:
La konstruaĵon oni opinias la plej signifa verko de Mies antaŭ la dua mondmilito. La aŭtoro estas konsiderata patro de la moderna arĥitekturo de la 20-a jarcento. Sub la minaco de naziismo la kreinto translokiĝis al Usono, kie de li originas ekzemple pluraj signifaj konstruaĵoj en Ĉikago. Vilao Tugendhat estas kune kun la germana pavilono en Barcelono de 1929 konsiderata la plej konataj ekzempleroj de la verkaro de tiu ĉi germana arĥitekto.
La geedzoj Tugendhat enloĝadis la vilaon nure ĝis la jaro 1938, kiam ili, estante judoj, estis devigitaj forlasi sub la minaco de germana ekspansio la Ĉeĥoslovakan respublikon.
Eĉ la konstruaĵo mem ne estis maltrafita de la germanaj okupaciantoj. Aŭtune de 1939 ĝin konfiskis Gestapo kaj tri jarojn poste ĝi eĉ enskribiĝis kiel posedaĵo de la Grandgermana regno.
Malgraŭ tio ĝi ne sukcesis eviti la dummilitan detruadon – en 1945 ĝin ekokupis la Ruĝa armeo kaj la vilao servis por enloĝigo de sovetiaj soldatoj; en ĝia teretaĝo troviĝis ĉevalejo.
Bonŝance la teĥnika strukturo de la konstruaĵo tamen restis konservita. Ekde la kvindekaj jaroj oni uzadis ĝin por rehabilitacio de infanoj.
Ekde la komenco de la 90-aj jaroj ĝis la jaro 1994 la konstruaĵo servis por komercaj celoj. Decide de la urbestraro de la urbo Brno ĝi tiam estis transdonita al la Muzeo de la urbo Brno, kiu ĝin ekde la unua de julio de la menciita jaro alirebligis kiel monumenton de la moderna arĥitekturo.
En la jaro 2002 vilao Tugendhat enskribiĝis en la listo de mondheredaĵoj de UNESKO.
1156
En la jaro 1156 post Kristo okazis, interalie:
NGC 1406
NGC 1406 (aliaj indikoj — PGC 13458, ESO 418-15, MCG -5-9-20, UGCA 83, AM 0337-312, IRAS03373-3129) estas galaksio en konstelacio Forno.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Prata di Principato Ultra
Prata di Principato Ultra estas komunumo de Italio.
Judit Tóth
Judit Tóth [tOt], laŭ hungarlingve kutima nomordo Tóth Judit estas hungara aktoro, voĉoaktoro. Ŝia edzo estis Lajos Cs. Németh.
Judit Tóth naskiĝis la  en Budapeŝto.
Biografio
Judit Tóth frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste ŝi akiris aktoran diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1962. Post siaj studoj ŝi aliĝis al trupo de Teatro Csokonai (Debrecen). Inter 1964 kaj 1983 ŝi apartenis al Teatro József Attila, poste al aliaj malpli gravaj teatroj. Ŝi ricevis premion en 1987. Ŝi edziniĝis en 1961, ŝi naskis 2 filojn.
Nitrogena bazo
Nitrogena bazo estas nitrogenhava heterocikla organika kombinaĵo, deriviĝita de amino. Ĝi malsimilas al benzeno ĉar ĝi havas nitrogenatomojn anstataŭ karbonatomojn en la pozicioj 1 kaj 3 de la benzolringo.
Ekzistas kvin nitrogenaj bazoj: adenino (A), guanino (G), timino (T), citozino (C) kaj uracilo (U) (legu nuklea bazo)
La purinaj (adenino kaj guanino) havas duoblan aromatan kombinaĵon kaj la pirimidinaj (citozino, timino kaj uracilo) havas simplan aromatan kombinaĵon.
Ili ligiĝas al 1’-a karbono de pentozo (ribozo aŭ desoksiribozo), en la nukleotidoj, la eroj de la nukleaj acidaj DNA kaj RNA.
La pirimidinbazo uracilo nur ligiĝas al ribozo, kaj la timino nur ligiĝas al desoksiribozo. La aliaj ligiĝas al ambaŭ pentozoj.
La sinsekvo de la nitrogenaj bazoj en la DNA-molekulo enhavas la genetikan kodon por ordoni la sintezon de ĉiuj proteinoj.
Šuľa
Šuľa hungare Süllye [suje] estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.
Situo
Šuľa situas en valo de rojo, laŭ flankovojoj. Veľký Krtíš troviĝas je 26 km.
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1460 laŭ tiama hungara ortografio "Swlye", kiel apartenaĵo de fortikaĵo Somoskő. En 1715 oni komputis tie 15 slovakajn familiojn. En 1828 loĝis tie 155 vilaĝanoj en 23 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Süllye 306 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Nógrád (reĝa departemento), al distrikto de Gács, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Šuľa 83 homoj, (80 slovakoj).
Famuloj
En la iama Süllye naskiĝis hungara aktoro Vilmos Komlós.
Kantono Jasper (Iovao)
Kantono Jasper (Iovao) estas unu el la 99 kantonoj de la usona subŝtato Iovao (Iowa).
András Both
BOTH András [bot] estas rumanuja hungara, usona scenejdekoraciisto, kostumdizajnisto naskita en Târgu Mureş la 21-an de februaro 1951.
Klabund
Klabund, origine: Alfred HENSCHKE (naskiĝis la 4-an de novembro, 1890, mortis la 14-an de aŭgusto, 1928) estis germana verkisto. Lia pseŭdonimo estas kunmetaĵo el la germanaj vortoj Klabautermann (= markoboldo) kaj Vagabund (= vagabundo).Kiel filo de apotikisto li naskiĝis en Crossen an der Oder (ekde 1945 Krosno Orzanskie en Pollando). En la aĝo de 16 jaroj li malsaniĝis je tuberkulozo, kiu poste akompanis lin dum lia tuta mallonga vivo.
András Both
Kariero
Li finis la fakon pri scenejdekoracio en Bukareŝto en la jaro 1976 kaj li laboris al pluraj teatroj de Rumanujo. En 1983 li elmigris kaj laboris en Londono, Stutgarto kaj poste en Usono. Oni invitis lin por konduki la fakultaton pri scenejdekoracio en la Universitato pri Vidartoj de Kalifornio.
Klabund
En la jaro 1909 li kun elstaraj rezultoj trapasis la abiturientan ekzamenon en Frankfurto ĉe Odro. Li komencis studi kemion kaj farmacion en Munkeno, sed post mallonga tempo ŝanĝis siajn studfakojn al filozofio, filologio kaj teatraj sciencoj. En Munkeno li konatiĝis kun diversaj artistoj, interalie kun Frank Wedekind. En la jaro 1912 li ĉesigis sian studadon, elektis por si la pseŭdonimon Klabund kaj komencis verki. Unua poemaro aperis en 1913.
Kiam la Unua mondmilito komenciĝis, li rigardis la okazaĵojn kun entuziasmo kaj verkis plurajn patriotismajn soldatkantojn. Li mem ne devis soldatiĝi, ĉar la tuberkulozo intertempe atakis ambaŭ partojn de lia pulmo. Dum la sekvaj jaroj, ĝismorte, li vivis en Munkeno, Berlino kaj Svislando, kie ofte restadis en sanatorioj. Li tiutempe komencis okupiĝi pri Orientazia literaturo, kiun li tradukis kaj prilaboris.
Iom post iom Klabund pli kaj pli fariĝis kontraŭulo de la mondmilito. En la jaro 1917 li en la svisa gazeto Neue Zürcher Zeitung publikigis malferman leteron al la imperiestro Vilhelmo la 2-a, postulante lian demision. Jura proceso pro ofendo kaj perfido estis la sekvo.
En 1918 Klabund edziĝis al virino, kiun li ekkonis en sanatorio. La edzino ankoraŭ en la sama jaro mortis, post nasko. Samjare ankaŭ aperis la plej sukcesa prosaĵo de Klabund, la romano Bracke. Ekde 1921 li laboris por la revuo Weltbühne. En 1923 li edziĝis al la aktorino Carola Neher.
Inspirite de la ĉina kulturo, Klabund verkis la teatraĵon Der Kreidekreis, kiu en 1925 en Meißen unuafoje aperis sursceneje. Grandan sukceson ĝi akiris en Berlino, kaj Bertolt Brecht pli malfrue – inspirite de ĝi – kreis sian dramon Der Kaukasische Kreidekreis. Dum la sekvaj jaroj Klabund regule verkis ankaŭ por kabaredoj.
En majo 1928 li dum restado en Italio malsaniĝis je pulmoinflamo. Por kuraci lin oni portis lin al Davos, Svislando, kie li tamen la 14-an de aŭgusto mortis. Sian tombon li ricevis en sia naskiĝurbo; lia amiko Gottfried Benn faris la funebran paroladon.
(17110) 1999 JG52
(17110) 1999 JG52 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Kantono Jefferson (Iovao)
La kantono Jefferson - angle Jefferson County - estas kantono de Usono en la subŝtato Iovao. Ĝi nomatas laŭ Thomas Jefferson, iama prezidento de Usono. La administra centro estas la urbo .
Laŭ la stato de la jaro en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Adelokario
La adelokario (Adelocaryum) estas planta genro el la familio boragacoj de dukotiledonaj angiospermoj. Ĝi enhavas 4 speciojn:
Sininimo estas Paracaryopsis laŭ.
Ĥorug
Ĥorug, (taĝike en cirila alfabeto Хоруғ, en persa alfabeto خارغ, en iuj lingvoj laŭ angla modelo latinliterigita Khorugh), estas urbo en la sudo de Taĝikio kaj la ĉefurbo de Monta Badaĥŝano, aŭtonoma provinco ene de Taĝikio en Centra Azio.
Geografio
La urbo, kiu havas proksimume 22 000 loĝantojn, situas rekte ĉe la limo al Afganio kaj rekte okcidente de la enfluo de la rivero Ŝaĥada en la pli grandan riveron Gunt, kiu mem okcidente de la urbaj limoj ĉe la taĝikia-afgania limo enfluas la riveron Pjanĝ.
La urbo, kiu troviĝas en alteco de 2 065 metroj super la marnivelo, ĉirkaŭatas de altaj montoj de la montaro Pamiro: Monto rekte norde de la urbo havas altecon de 4493 metroj, plia sude de la urbo altecon de 4493 metroj, kaj pliaj iom pli norde respektive oriente situantaj montoj atingas altecon de ĉis 5329 metroj.
Trafiko
La urbo havas neregulan konekton per aviadiletoj kaj helikopteroj al la taĝikia ĉefurbo Duŝanbeo. Ŝosee ĝi same konektatas kun Duŝanbeo, sed la strato plejparte estas en malbona kondiĉo. Ĝis la jaro 2015 la taĝika registaro planas modernigi la ŝoseon. Pli bonan staton havas la Pamira Ŝoseo al la kirgizia urbo Oŝ.
Ekonomio kaj eduko
La urba universitato fondita en 1992 estas konata ekster la limoj de Centra Azio.
Historio
La urbo fondiĝis fine de la 19-a jarcento kiel rusia armea garnizono, por bremsi la ekspansion de la Brita Imperio el Afganio al Taĝikio kaj fortikigi la limon inter la du regnozonoj.
En 1996 la urbo estis bezo de pactrupo de Unuiĝintaj Nacioj kun soldatoj el Rusio kaj Kazaĥio cele al sekurigo de la limo inter Afganio kaj Taĝikio.
Norda Kameruno
La regiono Norda Kameruno (Région du Nord) estas unu el dek administraj regionoj de la ŝtato Kameruno. Ĝi ampleksas areon de kvadrataj kilometroj kaj laŭ stato de takso el 2006 havis  loĝantojn, kio rezultigas loĝdenson de po 13 homoj laŭ kvadrata kilometro. Administra centro estas la urbo Garoua.
Lambeosaŭro
Lambeosaŭro (Lambeosaurus = "lacerto de Lambe") estas genro de hadrosaŭredoj vivintaj dum la malfrua kretaceo de Nordameriko. Ĉi tiu dupieda/kvarpieda, herbovora dinosaŭro estas konata pro sia kava kresto, kiu en la plej bone konataj specioj similas hakilon. Oni jam identigis plurajn eblaj speciojn, de Alberto (Kanado), Montano (Usono), kaj Kalifornia Duoninsulo (Meksiko), sed ĝis nun bone konataj estas la du kanadaj specioj. Oni nun pensas ke la diferencoj inter la trovitaj kranioj de la tipo-specio L. lambei indikas diferencojn de aĝo kaj sekso, kvankam oni iam opiniis ke reprezentiĝas pluraj specioj. La meksika specio, L. laticaudus, estis unu el la plej longaj ornitiskioj, ĉ. 15 metrojn longa, sed la aliaj specioj estis de pli modesta grandeco.
Otto Nicolai
Carl Otto Ehrenfried NICOLAI (naskita la 9-an de junio 1810 en Königsberg; mortinta la 11-an de majo 1849 en Berlino) estis germana komponisto. El liaj verkoj famiĝis precipe la opero Die lustigen Weiber von Windsor; krome li fondis la Vienajn Filharmonianojn. Otto Nicolai komponis krom operojn ankaŭ multajn kantojn, sakralajn kaj malsakralajn ĥorverkojn.
Kastellaun
Kastellaun estas urbo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Rhein-Hunsrück de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. La 31-an de decembro 2006 la urbo havis 5210 loĝantojn.
Kastellaun apartenas al la mezalta montaro kaj pejzaĝa regiono Hunsrück [prononco "Hunsryk"].
La burgo Kastellaun estas la ruino de montburgo sur la burgmonto en la urbo Kastellaun.
Pratella
Pratella estas komunumo de Italio.
Anadia (Portugalio)
Anadia estas portugala urbo kiu apartenas al la distrikto de Aveiro, Centra regiono kaj subregiono de Baixo Vouga, kun ĉ. 5 500 enloĝantoj. Anadia estas sidejo de municipo kun 217,13 km² kaj 31 546 enloĝantoj (2001), subdividita en 15 fregezioj. Aguim, Amoreira da Gândara, Ancas, Arcos, Avelãs de Caminho, Avelãs de Cima, Mogofores, Moita, Óis do Bairro, Paredes do Bairro, Sangalhos, São Lourenço do Bairro, Tamengos, Vila Nova de Monsarros, Vilarinho do Bairro,
Maracanaú
Maracanaú [marakanau] (foje esperantigita "Marakanauo") estas brazila municipo kaj grandurbo en la ŝtato Cearao. La loknomo signifas tupilingve (marakana + y) "rivero de la marakanoj, (birdospecio Primolius maracana)". La nomo de la urbo ŝuldiĝas al la ĉeesto de granda kvanto de tiuj birdoj vivintaj en loka rivero.
Tie troviĝas granda nombro de industriejoj kaj la enlonĝanto konsistas precipe el laborantoj de tiuj industrioj.
Kaŝpafisto
Kaŝpafisto (aŭ cel-pafisto, snajpero ) estas altkvalite trejnita precizpafisto kiu kaŝas sin proksime al la kontraŭuloj kaj pafas sur ilin el sia kaŝejo. Kaŝpafisto pafas de distanco de 90 ĝis 2500 metroj, plej ofte de distanco de 600 ĝis 800 metroj.
Maracanaú
Geografio
Makaranauo situas en nordorienta parto de la lando laŭ la marborda ebenaĵo (la urbo mem laŭ bordo de rivero). Fortaleza troviĝas 24, Natalo (Brazilo) 435, Teresina 483, Recife 622, São Luís 643, Maceió 721, Salvador de Bahio 1014, Belém 1127, Braziljo 1670, Goiânia 1837, Belo Horizonte 1875, Nova Iguaçu 2164, Rio-de-Ĵanejro 2174, Campinas 2304, San-Paŭlo (urbo) 2350, Guarulhos 2339, Manaus 2376, Campo Grande 2529, Curitiba 2652, Porto Alegre 3196 km.
Kaŝpafisto
Precizpafisto estas ajna pafisto, kiu pafas per precizpafilo, do per aparta speco de pafilo taŭga por precize trafi la celon, ekzemple cellorna pafilo.
Notoj
Finskytte
Maracanaú
Ekonomio
Marakanauo estas la plej granda industria centro de la ŝtato Cearao, kie oni produktas diversajn varojn: elektrajn ekipaĵojn, medikamentojn, ŝtofojn, kemiaĵojn, nutraĵojn. En la municipo grave rolas la agrikulturo (kotonoj, kuracherboj).
Trafiko
La urbo Marakanauo havas ponton tra rivero. La plej grava vojo kuras al Fortaleza.
Edukado
La urbo havas 87 urbajn lernejojn (16 ŝtataj kaj 71 privataj). Ekzistas en Maracanaú kelkaj altlernejoj.
Klimato
Maracanaú situas en tropika klimato. Jare pluvas po 1426 mm, en ĉiuj monatoj pluvas, tamen la pluva sezono daŭras inter januaro-julio. La averaĝa jara temperaturo estas 26 °C, la averaĝa jara temperaturo varias inter 22-29 °C.
Prosaŭrolofo
Prosaŭrolofo (Prosaurolophus = "antaŭ saŭrolofo (Saurolophus)") estas genro de hadrosaŭredoj vivintaj dum la malfrua kretaceo de Nordameriko. Ĝi estas konata de la restaĵoj de 25 unuopuloj apartenantaj al du specioj, inkluzive kraniojn kaj skeletojn, sed pri ĝi restas multo nekonata. Ĉ. 9 metrojn longa, ĝiajn restaĵojn oni trovis en la malfru-kretacea Formacio de Dinosaŭra Parko de Alberto (Kanado) kaj la proksimume sam-aĝa Formacio Two Medicine de Montano (Usono). Ĝia plej rimarkebla trajto estas malgranda solidosta kresto kiu elstaras antaŭ ĝiaj okuloj. La tipo-specio estas P. maximus, priskribita de Barnum Brown en 1916. Duan specion, P. blackfeetensis, priskribis Jack Horner en 1992.
Edgar Allan Poe
Edgar Allan POE (ˈɛdgər ˈælən pəʊ) estis aŭtoro de poeziaĵoj, romanoj kaj rakontoj. Siajn unuajn poemojn li verkis kiel soldato. Post fiaskoj en la Universitato de Virginio (ĉefe pro troa alkoholkonsumo) kaj en la Militakademio de West Point (pro sia ribelema karaktero) li fine decidis dediĉi sin plene al verkado. Plej famaj ĝis nun estas liaj hororaj rakontoj kaj lia tiutempe tute nova formo de krimliteraturo, kiu poste influis i.a. la aŭtoron Arthur Conan Doyle.
Biografio
En 1835, en la aĝo de 36 jaroj, li edzinigis sian kuzinon Virginia Clemm, tiutempe 13-jara. La biografoj atentigas, ke tiu ĉi geedziĝo alportis al li ekvilibron kaj dank' al tio li povis sin dediĉi pli trankvile al verkado kaj atribuas tion al la konflikta karaktero de Poe, kiu estus serĉinta ĉe Virginia iun ankoraŭ ne tro edukita, kiu ne havus antaŭjuĝojn pri li kaj admirus lin, kiel okazis kun la etulino.
La Mistera Poe-Tostulo
Ĉiujare, okaze dum la datreveno de la nasko de Poe, mistera viro, konata kiel "Poe-Tostulo," aperas ĉe la tombo de la aŭtoro, kaj postlasas 3 rozojn kaj duon-botelon de konjako. Ekde 1949, mistera, nekonata, nigra-vestita viro ŝtele eniras tombejon kaj proponas siajn donacojn al la fama aŭtoro. Personoj kunvenas ĉe la apuda Poe-Domo kaj Muzeo ("Poe House and Museum") kaj atendas la revenon, sed neniu scias, kiu estas la stranga vizitanto.
Aliaj
Edgar Allen Poe filmita en la jaro 1909 estas filmo de reĝisoro D. W. Griffith.
Val-Fouzon
estas nova komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Indre, en la regiono Centro-Valo de Luaro (Centre-Val de Loire, prononco [). Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Issoudun kaj al la kantono .
Sikuloj
Sikulo estas hungarlingva loĝanto en la sud-orienta angulo de Transilvanio (ĉirkaŭ 50.000 km2 en la nuna Rumanio).
Laŭ esploroj de diversaj scienco-branĉoj ili originis el tiuj onoguroj (Bulgaraj-turkaj triboj unuiĝintaj en la 5-6-aj jarcentoj), kiuj 200 jarojn pli frue ol la popolo de la madjara tribestro Árpád okupis landon por si en tiu regiono (do en la 7-a jarcento). La sikuloj daŭre flegas legendojn pri sia origino el la hunoj de Atilo. Mem la nomo sikulo (sekelo) estas turkdevena kaj nomas tiun ĉevalon brunflavan (lin-krinan), kies kruroj kaj eble ankaŭ la frunto estas flavaj (ŝtrumpokrura, stelofrunta ĉevalo).
Sikullando aŭ Ținutul Secuiesc (rumane), Szeklerland (germane) aŭ Székelyföld (hungare), estas historia regiono en la sud-orienta parto de Transilvanio, tiel ĝi situas proksimume meze de Rumanio. 70-80 % de ĝia loĝantaro konsistas el hungarlingve parolantaj sikuloj/sekeloj (en kelkaj urboj 97 %). La regiono ne celas apartiĝon de Rumanio; la sikuloj ŝatus nur aŭtonomion kaj memadministracion ene de Rumanio, kiel tiaj ekzistas en Sud-Tirolo, Sicilio, Vojvodino kaj en ĉiuj hispanaj provincoj. La rumana registaro neas la fakton, ke tiu ĉi regiono ekzistas kaj ekzistis dum la historio malgraŭ tio, ke granda plimulto de la homoj vivantaj en Sikullando sin konfesas sikuloj, uzas la sikulan flagon, kantas la sikulan himnon, kaj anstataŭ la oficialan rumanan lingvon parolas en sia ĉiutaga vivo la sikulan dialekton de la hungara.
Noto: kese, kesely en la hungara lingvo.
Franciskana preĝejo Sankta Anna (Esztergom)
Franciskana preĝejo de Sankta Anna estas romkatolika preĝejo en Hungario, en urbo Esztergom.
Historio
Franciskanoj konstruis preĝejon kaj monaĥejon jam en 1224 tuj apud la nuna preĝejo. Ĝi estis la unua franciskana preĝejo en Hungario. La tataroj detruis ilin en 1242, sed post 6 jaroj ili rekonstruiĝis. En 1544 la turkoj detruis ilin. En 1686 la franciskanoj revenis kaj renovigis la ruinojn. La finkonstruo okazis tamen en 1755. En 1838 inundo okazis, kiu nuligis la freskojn (la pli novaj freskoj pretiĝis en 1857. En 1880 la monaĥejo pligrandiĝis kaj en 1931 ĝi havis 3 etaĝojn. En 1886 nova turo konstruiĝis. En 1914 kaj 1990 la preĝejo renoviĝis.
Konstruaĵo
La preĝejo havas turon super la sanktejo laŭ kutimo de franciskanoj. La konstruaĵo kontaktiĝas kun la monaĥejo. Ekstere skulptaĵoj pri 3 sanktuloj estas videblaj. La interna meblaro estas baroko.
La preĝejo estas Monumento historia. Kermeso okazas en dimanĉo post la 26-an de julio. En la kirko kuŝas tombo de episkopo István Zadravecz.
Lagord
Lagord [] estas franca komunumo en la departemento Charente-Maritime, en la regiono Puatuo-Ĉarentoj. Ĝi havis 7,243 loĝantojn en la jaro 2009.
Geografio
Lagord troviĝas norde de La Rochelle, kelkajn kilometrojn for de Atlantiko. La aliaj najbaraj komunumoj estas L'Houmeau okcidente, Nieul-sur-Mer norde kaj Puilboreau oriente.
NGC 1407
NGC 1407 (aliaj indikoj — PGC 13505, ESO 548-67, MCG -3-10-30) estas elipsa galaksio en konstelacio Eridano.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Julia Pióro
Julia PIÓRO (naskiĝis 1902 - mortis la 18-an de majo 1988 en Piastów, Pollando) estis pola esperantistino.
Esperantisto de 1956, ŝi rapide famiĝis kiel verkanto de fabelecaj rakontoj: unue en revuoj kiel Pola Esperantisto kaj Norda Prismo, poste en la libroj El Tero kaj Etero (1964) kaj Hieroglifo (1979). Iom poste montriĝis ŝia talento kiel metafizika poeto, interalie en Fenestro Kristala (1981, eldono Gabrielli), Esperanta Antologio (1984), kaj Poemoj (1987). Ŝia kompleta verkaro, sub la titolo La Mondo en Meditado, ampleksas pli ol 130 novelojn, ses teatraĵojn kaj 649 poemojn.
Sándor Halmágyi
HALMÁGYI Sándor (halma:dji) estis hungara verkisto, jursciencisto naskita en Magyarsárd la 2-an de aprilo 1832 kaj mortinta en Budapeŝto la 13-an de oktobro 1917.
Biografio
Sándor Halmágyi studis en la unitariisma altlernejo de Koloĵvaro. Li partoprenis en la liberecbatalo de 1848-1849. Li studis juron en Peŝto je la komenco de la 1850-aj jaroj, poste li havigis diplomon de advokato en Marosvásárhely. Li estis interna kunlaboranto de la gazeto Pesti Napló, poste ĉefkunlaboranto en jaroj 1862–69 de la Kolozsvári Közlöny. Post 1867 li estis ĉefnotario de departemento Kolozs, poste prezidanto de la tribunalo de Nadjenjedo, poste de tiu de Lugoŝo. De 1881 li estis reĝa juĝisto de Budapeŝto. Li korespondadis kun poeto János Arany. Li tradukis hungaren romanojn de Sue.
Krummendeich
Krummendeich estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Stade de la federacia lando Malsupra Saksio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. Ĝi konsideriĝas parto de la metropola regiono Hamburgo.
Akumulatoro
Akumulatoro aŭ elektrujo estas tia galvana pilo, en kiu la transformiĝintaj materialoj – foruzita dum produkto de elektra kurento – povas regeneriĝi per kontraŭdirekta kurento (ŝargado). Ĉar ĝi akumulas energion, oni nomas ĝin ankaŭ akumulilo. La akumulatoro rezervas la dum ŝargo alkondukitan elektran energion en formo de kemia energio.
Baterio estas grupo da elektraj piloj.
Mezurunuo
La kapacito estas la plej granda elektrokvanto, kiun la aparato povas enteni, ties kutima mezurunuo estas la amperhoro, foje notita "ampero-horo" (simbolo Ah); tio estas la nombro da horoj dum kiuj ĝi povas produkti unu amperon.
Plumba-acida akumulatoro
La pli frue plej vaste uzata akumulatoro estis la plumba akumulatoro (acida akumulatoro). Se ĝi estas plene ŝargita, ĝi entenas sulfatan acidon en koncentreco de 30 %, en kiun mergiĝas unu elektrodo el plumba dioksido (pozitiva angulo) kaj unu el pura plumbo (negativa angulo). Dum la uzado de la akumulatoro ambaŭ elektrodoj (surface) transformiĝas al plumba sulfato. La ŝargita akumulatoro havas la elektromovan forton de ĉirkaŭ 2 V; se tiu malpliiĝas al 1,8 V, oni devas reŝargi la akumulatoron. La efikeco de la akumulatoro estas ĉirkaŭ 80%. La forlasita, elĵetita akumulatoro estas tre danĝera por la medio.
Baza akumulatoro
La baza (nikel-fera akumulatoro de Thomas A. Edison) akumulatoro entenas en ŝargita stato elektrolitan solvaĵon de KOH (kalia hidroksido; en koncentreco de 20 %) kaj elektrodojn el fero (negativa, kiu servas ankaŭ kiel ujo) kaj el nikelo (kovrita per nikela oksido (Ni2O3)). La ŝargita akumulatoro havas elektromovan forton de ĉirkaŭ 1,3 V. kaj efikecon de ĉirkaŭ 60 %, sed ĝi (kompare kun la plumba) estas pli malpeza kaj pli bone toleras la troŝargon, skuojn kaj ĝi havas pli longan vivon.
Romanus-domo (Lepsiko)
La Romanus-domo (germane: Romanushaus) ĉe la fino de Katharinen-strato en la direkto de Brühl estas la plej impona barokkonstruaĵo de la grandurbo Lepsiko, Germanio.
Orkestro Etiopio
Orkestro Etiopio estis etiopia muzikensemblo formita en 1963 de la etiopi-usona komponisto kaj etnomuzikologo Halim El-Dabh (naskiĝis en Egipto en 1921). La grupo, kiu estis fondita en Addis Abebo, konsistis el 30 tradiciaj instrumentistoj, kantistoj kaj dancistoj el multaj diversaj etiopiaj regionoj kaj etnaj grupoj (inkluzive Amharoj, Tigrajoj, Oromoj, Veletaoj kaj Gimiraoj). Ĝi estis la unua ensemblo de ĝia tipo, ĉar ĉi tiuj diversaj instrumentistoj kaj etnaj grupoj antaŭe neniam ludis kune.
Akumulatoro
Akumulatorŝargilo
Por provizi elektron al akumulatoroj estas multaj specoj de akumulatorŝargiloj, ĉar ili dependas de la tipo de la akumulatoro mem kaj de la procezo uzata.
Romanus-domo (Lepsiko)
Historio
Ĝi konstruitis por la urbestro Franz Conrad Romanus. En 1770 aĉetis la vinkomercisto Richter la domon kaj tenadis inter 1772-94 en sep ĉambroj de la dua etaĝo kafejon, kiu iĝis socia centro de la urbo.
Orkestro Etiopio
Superrigardo
Ĝiaj ĉefaj instrumentoj inkluzivis krar (meznivela liro), masenqo (unu-ŝnura violono), begena (granda liro), ŭaŝint (fluto kun fingraj truoj), embilta (fluto sen fingraj truoj), malakat (rekta trumpeto), kabaro (tamburo) kaj aliaj perkutadaj instrumentoj. Okaze ĝi ankaŭ uzis la tom, kiu similas al la mbira muzikinstrumento.
Romanus-domo (Lepsiko)
Historio
Tie ĉi ankaŭ Friedrich Schiller dum la lepsika restado estis plurfoje (1785).
Priskribo
En la angula niĉo videblas Merkuro, dio de la komerco, sabloŝtona plastiko el la skolo ĉirkaŭ Permoser (gipsa kopio).
Nur el la distanco videblas apartaĵo de la domo - la unuetaĝa tegmenta pavilono, belvidejo super la norda fasado kiu ŝajnas esti ĉina tepavilono. La superkonstruaĵo jam forigitis en 1874 sed remetitis en la originalan lokon post la fino de la restaŭradlaboroj en la jaro 1990-a.
Fonto
Mundus, Doris: ''Leipzig an einem Tag. Ein Stadtrundgang'', Eldonejo Lehmstedt, Leipzig 2007 (6-a eldono de 2015), p. 21
Antilopa Kanjono
La Malsupra Antilopa Kanjono (angle Lower Antelope Canyon) kaj Supra Antilopa Kanjono (angle Upper Antelope Canyon) estas du relative etaj kanjonoj en la proksimeco de la komunumo Page kaj la lago Powell en la usona ŝtato Arizono.
La kanjonoj situas en la rezervejo de la indiana popolo Navahoj. Dum plejparto de la jaro la teritorio sekas tiel, ke eblas trapromeni la kanjonojn kun gvidisto. Se antaŭvidatas pluvo, ili pro la danĝero de subitaj kanjonaj inundoj ne viziteblas. Dum la jaro 1997 dum tia inundo en la Malsupra Antilopa Kanjono dronis 11 turistoj.
La Supra Antilopa Kanjono profundas ĝis 44,3 metroj kaj longas 400 metrojn. Ĝi estas ŝatata fotomotivejo por profesiaj kaj hobiaj fotistoj, ĉar pro la erozio de la sabloŝtono kreiĝis nekredeblaj formoj kaj dum tagmezo, kiam la suno lumigas ĉion de supre, ekestas impresaj koloroj.
Édouard Manet
Édouard Manet (naskiĝis la 23-an de januaro 1832 en Parizo, mortis la 30-an de aprilo 1883 en Parizo) estas grava franca pentristo de la fino de la 19-a jarcento.
Tiu filo de burĝa, severa familio frue malkovris sian artan alvokiĝon kaj rifuzis ekpraktiki la juran karieron, kiun sia patro esperis por li. Édouard rapide elektis lernadi kiel lernoknabo en la ateliero de la akadema pentristo Thomas Couture. Post ses jaroj, la juna viro fine forlasis sian majstron por disvolvi libere sian propran stilon. En 1861 Manet kredis, ke la oficiala sukceso de la Portreto de S-ro kaj S-ino Auguste Manet estis ĵus la komenco de brila kariero. Tamen, nur unu jaro poste, la koloroj kaj la erotika aspekto de Lola el Valencio kaŭzis la unuan skandalon de senfina serio. En 1863, la fama Pikniko sur la herbo (Le déjeuner sur l'herbe) kaj la aŭdaca Olympia pliampleksigis lian malbonan renomon, kaj de tiam liaj verkoj estis preskaŭ ĉiam rifuzitaj de la oficiala pentrosalono de Parizo. Kvankam liaj pentraĵoj estis malakceptitaj de la epoka socio, ili belege inaŭguras la modernan pentradon : tial Manet estas laŭvorte unu el la plej fruaj reprezentantoj de la arta avangardo. Tiu pentristo estas ofte rigardata kiel la patro de Impresionismo, ĉar siaj opinioj kaj siaj plej karaj amikoj estis proksima de tiu agitado. Lia stilo, tamen, ĉiam restadis propra kaj malsama rilate al aliaj pentristoj kiel Claude Monet aŭ Camille Pissarro, ties verkoj ne estas tiel realistaj. Édouard Manet krome fariĝis la mentoro de la pentristino Berthe Morisot, kiu edziĝis lia frato Eugène en 1874. Je la fino de sia vivo, la pentristo dediĉis sin al la kreaĵo de portretoj, ekzemple tiu de la poeto Stéphane Mallarmé.
Infaneco
Édouard Manet venis en la mondon la 23-an de januaro 1832, en la kvina domego de la strato Bonaparte, en la pariza kvartalo Saint-Germain-des-Prés. Lia patro Auguste, fervora respublikisto, estis grava ŝtatoficisto ĉe la ministrejo de la justico, kaj devenis el fama burĝa familio de la franca ĉefurbo. S-ino Manet (denaske Fournier) estis la filino de diplomato delegita en Stockholm, kiu sukcesis akiri la konfidon de la reĝo de Svedio. Tiu ĉi tial konsentis fariĝi la baptopatro de la estonta patrino de la pentristo. Kvankam li naskiĝis en tiu severa hejmo kun rigoraj moroj, la juna Édouard povis rapide malkovri la artan mondon danke al ekcentrika onklo, la kapitano Édouard Fournier, kiu frue kuntiris Édouard kaj sia frato Eugène en la koridorojn de la Luvro por admiri la verkojn de la grandaj majstroj.
Dekdu-jara Édouard Manet estis sendita al la kolegion Rollin (nuntempe la liceon Jacques Decour), antaŭe la monteto Montmartre. Tie li havis plurajn bonajn instruistojn, precipe la junan historiiston Henri Wallon, ties fama, estonta leĝo poste fariĝis la fundamenta bazo de la Tria Respubliko. La lernejaj rezultoj de Manet estis ŝajne tre senrevigaj : la knabo ofte vidiĝis malatentema, iom mallaborema kaj eĉ kelkfoje malrespekta. Lia kamarado Antonin Proust ekzemple rakontas debaton, kiun la estonta ribelema pentristo havis kun Wallon pri teksto de Denis Diderot rilate al la modo : laŭ Proust, la juna viro ekkriis, ke « oni devas esti nuntempa, fari kion oni vidas, sen maltrankviliĝi pri la modo ». Manet kutime ornamis siajn kajerojn kun kruelegaj karikaturoj de siaj instruitoj aŭ de siaj kamaradoj. Tiuj desegnaĵoj estis tiel bonaj, ke la knabo rapide akiris respektindan reputacion inter la lernejanoj.
La ŝipvojaĝo al Brazilo
La malbonaj rezultoj obtenitaj de Édouard devigis la familion ŝanĝi siajn planojn pri sia plej aĝa filo. Ĉar la malnovtempe esperita kariero en la jura mondo jam ŝajnis nefarebla, la gepatroj indulge akceptis la novan deziresprimon de la juna viro, t.e fariĝi ŝipisto. Bedaŭrinde, lia – unua – fiasko por enpremi la prestiĝan francan Ŝipan Lernejon devigis lin ektrejnadi senpere kaj praktike sur ajn ŝipo. Kiam li estis nur dek ses jarojn aĝa, kaj kvankam la revolucio de 1848 apenaŭ kvietiĝis kun la fondiĝo de la Dua Respubliko, Édouard Manet enŝipigis kiel simpla ŝipknabo en decembro 1848 sur la lernŝipon Havre et Guadeloupe, forirante al Rio de Janeiro.
Tiu sperto fine ne konfirmis la maran alvokiĝon de Manet, sed ĝi estis fundamenta por la disvolvo de lia personeco. Lia restado en Brazilo donis al li ian preferamon por ekzotaj aĵoj aŭ por virinoj, kaj havigis al li brutalan konfronton kun la universo de sklaveco. Ĉiuj temoj estos klare percepteblaj tra liaj estontaj verkoj, ekzemple lia Olympia. Kun samaj intensaj sentoj li malkovris la mondon de la maro. Tiu ĉi ĉiam fascinos lin, kiel pruvas la longa serio de maraj pentraĵoj, kiun li poste realigis. La Forsavo de Rochefort, ekzemple, estas omaĝo al anti-imperia polemikisto Henri Rochefort kaj al lia forsavo el prizono lokita en Nov-Kaledonio.
Lernoservo en la ateliero de Thomas Couture
Édouard Manet revenis el Sudameriko en junio 1849. Malgraŭ la sperto, kiun li akiris dum tiu longa vojaĝo, li denove malsukcesis eniri la Ŝipan Lernejon okaze de sia dua provo. Tiu fiasko tamen ne igis lin malgaja : ja inverse, ĝi fine konvinkis lin, ke lia estonteco necese bezonis pentradan karieron. Ekde la aŭtuno de la sama jaro, la juna viro obtenis la rezignitan konsenton de siaj gepatroj por aliĝi al la ateliero de la pentristo Thomas Couture, kie li restis ĉirkaŭ ses jaroj.
Oni ofte rigardas Thomas Couture kiel unu el la plej emblemaj reprezentantoj de la akademia pentrado, tio estas tre formala stilo de la dua duono de la 19-a jarcento, senpene rekonebla per ĝia insisto pri antikvaj kaj seriozaj temoj. Couture estas afliktita de tia renomo pro sia ĉefa majstroverko, La Romanoj de la dekadenco (Les Romains de la décadence), kiu estis ekspoziciita en la pentrosalono de Parizo de 1847. Lia stilo, malnovtempa, ŝajnis tamen aŭdaca kontraŭ aliaj akademaj artistoj, kiuj estis klare pli banalaj kaj pli senbrilaj. La elekto de Manet, tial, estis reale relative kuraĝa.
Dum tiuj ses jaroj, Manet precipe dediĉis sin al la lernado de la bazaj pentradaj teknikoj, kaj al la kopio de kelkaj majstroverkoj eksponitaj en La Luvro. Ekzemple, li entuziasme reproduktis la Aŭtoportreto de Tintoretto, la Jupitero kaj Antiopo de Ticiano aŭ la Hélène Fourment kaj siaj geinfanoj de Petro Paŭlo Rubens. La juna pentristo estis jam logita de la plej modernaj verkoj, kiel pruvas la permeso, kiun Eugène Delacroix donis al li kopii La Barko de Dante, tiam ekspoziciita en la palaco Luksemburgio. Krome, Manet ŝajne kreis kelkajn originalajn pentraĵojn ĉirkaŭ tiu epoko, sed probable detruis ilin poste kiel artan malkonfeson.
Manet zorge perfektigis sian lernadon per serio de kulturaj vojaĝoj tra la tuta Eŭropo : lian transiron oni povas certe atesti en la Rijksmuseum de Amsterdamo en julio 1852. Li plie realigis du vojaĝojn en Italio : li faris la unuan, en 1853, en akompano de sia frato Eugène. Tiam li kopiis la faman Venuso el Urbino de Ticiano en la Galleria degli Uffizi de Florenco. Pli poste, tiu pentraĵo inspiris lin por lia Olympia. Okaze de la dua vojaĝo, en 1857, Manet repasis tra la sama urbo por kopii tie kelkajn freskojn de Andrea del Sarto en la klostro Annunziata. Krom Italio kaj Nederlando, la pentristo ankaŭ utiligis sian veturon de 1853 por viziti Germanio n kaj Mez-Eŭropo n, precipe la muzeojn de Prago, Vieno, Munkeno kaj Dresdeno.
La tre sendependa spirito de Édouard Manet inklinis krei kaj subteni febron inter la juna viro kaj sia majstro. Couture estis ofte malkomprenema pri la artaj elektoj de sia lernoknabo, ekzemple kiam ĉi lasta obstinis pentri senpompaj kaj realistaj temoj kun tute vestitaj pozistinoj. La majstro fine aŭguris al Manet, ke li ĉiam estos nur la « Daumier de sia epoko », tio estas karikaturisto kun maldelikataj gustoj. Tiu pliampleksiganta arta malakordo devigis la junan pentriston forlasi la atelieron de Couture en 1856 por enloĝiĝi en sian propran ejon, kun sia amiko Balleroy.
La ombro de Velázquez
Post kelkaj lastaj jaroj kiujn Manet dediĉis al la kopio kaj la lernado de gravaj pentraĵoj, li fine prezentis sian unuan verkon okaze de la pentrosalono de Parizo de 1859. La pentraĵo, titolita La Trinkanto de absintaĵo (Le Buveur d’absinthe), estas klare influita de realismo kaj de la verkoj de Gustave Courbet, sed ĝi estas precipe elstara omaĝo al Diego Velázquez, kiun Manet ĉiam rigardis kiel sia plej grava antaŭulo, aŭ kiel « la pentristo de la pentristoj ». Tie, oni povas konstati videblajn samaspektojn inter la Trinkanto de absintaĵo kaj la Menipo de la fama hispana artisto. Multe da pentraĵoj de Édouard Manet enhavas tiel referencojn, evidentajn aŭ pli diskretajn, al tiu glora majstro. La persono de La Trinkanto de absintaĵo, iom komike, reaperis tute neatendite en posta verko, La Maljuna Muzikanto (Le Vieux Musicien), kiu estas ankaŭ la plej larĝa pentraĵo de Manet. (vidu malsupre)
Kun la Trinkanto de absintaĵo, Manet spertis sian unuan oficialan malakcepton kaj, krome, sian unuan skandalon. Unue, la banaleco kaj la realismo de la temo alproksimiĝas naturalismon. Due, la pentraĵo estis senindulge kritikita pro sia teknika malperfekteco, precipe pri la vizaĝo kaj la pantalono de la trinkanto, kiuj estas apenaŭ skizitaj. La juna artisto, tamen, ricevis la gratulojn de pluraj rimarkeblaj defendantoj, ekzemple Eugène Delacroix, kiu defendis la pentraĵon antaŭ la ĵurio, aŭ Charles Baudelaire, kiu ĵus ekkonis Manet kaj provis diskonigi la talenton de sia nova amiko tra la parizaj salonoj.
Manet, tiam, estis iel fascinita de la arto de la hispana duoninsulo, kiun li ligis kun realismo, inverse de la tre akadema arto de Italio, pli formala kaj malproksima de la nuntempa mondo. Jam longe antaŭ sia unua vojaĝo al Hispanio en 1865, li dediĉis do multajn verkojn al « hispanaj temoj » : la enigman dancistinon de Lola el Valencio (Lola de Valence), kvazaŭ ŝi ĵus eliris el melankolia poemo de Baudelaire, ŝi ŝajnas respondi al la romantika gitaristo de La Hispana Kantisto (Le Chanteur espagnol). Manet konfirmis sian korinklinon pri Hispanio kun du aliaj verkoj ekspoziciitaj en la Salono de la Rifuzatuloj de 1863, tio estas la Juna Viro kun kostumo de majo kaj Fraŭlino V. kun kostumo de espada. (vidu malsupre)
Eniro en la monduman socion
Édouard Manet estis kutime rigardata kiel amikiĝema juna viro, ofte fervorega kaj societema. Tial la epoko de liaj unuaj sukcesoj estis ankaŭ la epoko de lia facila eniro en la intelektulajn kaj aristokratajn klubojn de Parizo. Krom la malgranda bando de junaj admiraj pentristoj, kiuj jam defendis lin (Henri Fantin-Latour, Edgar Degas…), Manet diligente promenis tra la ĝardeno de la palaco Tuileries, kie li pentris subĉiele kelkajn skizojn en akompano de sia amiko Charles Baudelaire. Li ankaŭ kutimis konversi aŭ labori ĉe la kafejo Tortoni, kie li kaj siaj amikoj de la « eleganta bohemiano » ŝatis renkontiĝi.
Tiu monduma kaj subtila medio, en kio la genio de Manet ekfloris, estis karakteriza por Parizo je la 19-a jarcento. Ĝi estas bonege bildigita de la fama Muziko ĉe la Tuileries (La Musique aux Tuileries), kiu prezentas koncerton organizita ĉe la samnama ĝardeno kaj enhavas la portretojn de pluraj familiecaj amikoj de Manet. La silueto de Baudelaire estas nur skizata, precize super la unua blankvestita sinjorino ĉe la maldekstra flanko. Ĉi lasta, sidata apud S-ino Offenbach, estas S-ino Lejosne, en kies klubo Manet ekkonis Baudelaire. La pentristo eĉ pentris sin mem : li estas la plej maldekstra persono de la verko, kun barbo. Lia frato Eugène Manet, fine, staras iom klinata, babilante kun alia virino.
La Muziko, kiu klare simbolas la rompon de la pentristo kun lia realista periodo, ricevis tre malfavorajn kritikojn. Multe da homoj riproĉis lin « senhaŭtigi la okulojn, samkiel la muziko de bazaroj sangigas la orelojn ». Fakte, estas ja La Muziko ĉe la Tuileries, pli ol La Tagmanĝo sur la herbo, kiu ŝajnas la unua vera esprimo de Impresionismo.
Pli ol dek jaroj post La Muziko ĉe la Tuileries, je la printempo de 1873, Manet pentris sametosan verkon kun Maskita balo ĉe la operejo (Bal masqué à l’opéra), kiu simile bildigas plurajn amikojn de la pentristo. La menciita operejo, lokita ĉe la strato Le Peletier en la naŭa arondismento de Parizo, ĝuste brulis kaj malaperis dum la sama jaro. La verko emfazas la kolorajn kontrastojn inter la viroj, tute nigraj, kaj la rolantoj ekcentrike vestataj.
Inter la aliaj gravaj mondumaj simboloj de la deknaŭa-jarcenta Parizo, la ĉevalaj kuradoj de Longchamp estis fundamentaj. Édouard Manet, interesata de tiu festa evento, utiligis ĝin por pentri precipe aŭdacan verkon. En La Kuradoj de Longchamp (Les Courses de Longchamp), la ĉevaloj estas bildigitaj ne profile, sed fronte, kvazaŭ la pentristo estis ĝuste meze de la pado. La pentraĵo tiel vidiĝas tre impresionista.
La Salono de la Rifuzatuloj de 1863 : gloro kaj skandalo
En 1863, la responculoj de la pentrosalono de Parizo finfine konsentis prezenti ankaŭ la rifuzitajn pentraĵojn al la publiko, sed en malgranda, flankaĵa ĉambro, kie la plej aŭdacaj vizitantoj povis daŭrigi la ekspoziciadon : tio estas la unua inaŭguro de la fama «Salono de la Rifuzatuloj». Édouard Manet, per la prezento de tri polemikaj verkoj tie, definitive oficialigis sian renomon en la medio de la avangarda pentrado.
La Bano, aŭ La Pikniko sur la herbo
Inter la tri pentraĵoj ekspoziciitaj ĉe la Salono, la centra verko titolata La Pikniko sur la herbo kaŭzis la plej abundajn debatojn. La skandalo devenis de pluraj elementoj, tial ĝi estis tiel grandega. Unue, kvankam malpli videbla ol en La Muziko ĉe la Tuileries, Manet konfirmis danke al la Pikniko sian stilan rompon kun Akademismo por alproksimiĝi la impresionistan teknikon. Kiel senintence rimarkis epoka kritikisto, laŭ kiu « Manet havos talenton, kiam li regos desegnon kaj perspektivon », la pentristo uzis brutalajn formojn kaj varmaj kolorojn, kiu gigante kontrastis kun la tradicia arto.
Tamen la polemiko, verdire, devenis ne de la stilo de la verko sed de la elektata temo : la bildigo de nudaj virinoj estis ja komplete tolerataj, sed nur se la nudaĵoj estis pudore kaj senpeke pentritaj. Pentri du nudajn virinojn en akompano de du viroj kun vestoj estis do ekstreme ŝoka, ĉar tiu metodo estis tute senhipokrita : neniu mitologia analizo estas ebla, kaj tio donas fortan seksecan etoson al la pentraĵo. La kritikisto Ernest Chesneau, iam resumante la polemikon, verkis ke li « ne povas trovi perfekte ĉasta tiun verkon, kiu sidigas subarbare knabinon nur vestata de la ombro de la folioj, ĉirkaŭ du studentoj kun beretoj kaj paltoj ». La Pikniko sur la herbo, tamen, nur reproduktis similan verkon de Rafaelo kun du nimfoj kaj estis ankaŭ inspirita de la Kampara Koncerto de Ticiano. La nura diferenco estas fakte la tiutempaj vestoj de la du viroj : Manet, tiel, relativigas kaj ridindigas la gustojn kaj la interdiktojn de sia epoko. Interesa estas ankaŭ la simileco kun alia.
La du aliaj verkoj de la trilogio
Krom la Pikniko sur la herbo, kiu ornamis la centron de la muro asignita al Manet, du « hispanaj temoj » estis ankaŭ prezentitaj de la pentristo. Maldekstre staris la Juna Viro kun kostumo de majo. La fiera, ekzota persono aperante en la verko estas efektive la plej juna frato de Manet, Gustave. Tiu pentraĵo, denove, konsternis la kritikistojn, precipe pro la granda, videbla kontrasto inter la ruĝa kovrilo, bonege detalata, kaj la vizaĝo de Gustave mem, apenaŭ skizata.
Dekstre de la Pikniko staris aŭdaca portreto de la preferata pozistino de MANET, Victorine Meurent, maskovestata kun viraj vestoj. En Fraŭlino V. kun kostumo de espado, Victorine simulas partopreni kiel « espada » en taŭrobatalo. Multe da elementoj de la verko montras, ke la temo estas nur trompo : Victorine, pro la minaco konstituata de la taŭro, normale ne povus rigardadi la spektanton tiel insiste se la danĝero estus reala. Fakte, la tuta pentraĵo estas nur preteksto por bildigi la pozistinon kun viraj vestoj, kaj do, paradokse, por elstarigi pli okulfrape ŝian virinecon.
Olympia, aŭ la eniro en la modernan pentradon
Male de La Pikniko sur la herbo, Olympia estas do ne ŝoka pro sia temo sed pro sia stilo. Unue, la pozistino Victorine Meurent estas tute nuda kaj vidiĝis senĝena, senhonta kaj spitema. La ĉiea erotika etoso, precipe, estas plifortigita de la ĉeesto de la nigra kato kun levata vosto, apud la piedoj de la knabino. Tiu besto estis aldonita de Manet, ne senhumure, por anstataŭigi la senkulpan hundon aperante en la Venus el Urbino, kaj eble ankaŭ por indiki metafore tion, kion la juna virino ĝuste kaŝas kun sia mano. Aliaj elementoj de la verko longedaŭre scivoligis la kritikistojn, ekzemple la florbukedo, laŭaspekte nekredebla kaj neatendita en tia nudaĵo, aŭ ankaŭ la brakringo de Olympia (kiu apartenis al la patrino de la pentristo!) kaj la kruda malperfekteco de la perspektivo.
Kvankam Manet evidente projektis krei skandalon danke al Olympia, li estis iom tristigita de la amaso da kruelaj kritikoj, kaj la subteno de lia amiko Charles Baudelaire profunde helpis lin. (vidu malsupre)
James Watson
James Dewey WATSON [ĝejmz dui ŭotsn] (naskiĝis la ) estas unu el la malkovrintoj de la strukturo de la DNA-molekulo. Naskita en Chicago, Illinois, Usono, li fariĝis scienca diplomito (B.Sc.) en Zoologio ĉe University of Chicago en 1947.En 1952, li debutis ĉe Cavendish Laboratory, kie li renkontis Francis Crick. Sin apogante sur X-radioesplorado de Rosalind Franklin, ili ambaŭ elpensis la proponon de helika strukturo de DNA, kiun ili publikigis en 1953, kaj pro kio ili ambaŭ ricevis la Premion Nobel de Fiziologio aŭ Medicino 1962.
En 1988, la plena sukceso de Watson igis lin estri la "Human Genome Project" (Homa Genoma Projekto) ĉe National Institutes of Health (Nacia Saninstituto, Usono).
Flago de Abĥazio
La flago de la Respubliko Abĥazio estis kreita en 1991 de V. Gamgia. Ĝi estis oficiale adoptita la 23-an de julio 1992. La dezajno de la ruĝa kantono estas bazita sur la standardo de la mezepoka Abĥazia reĝlando. La malferma dekstra mano signifas "Saluton amikoj! Ne plu malamikoj!". La sep steloj en la kantono poste estis reinterpretitaj kiel la sep historiaj regionoj de la lando - Sadzen, Bzyp, Gumaa, Abzhywa, Samurzaqan, Dal-Tsabal kaj Pskhuy-Aibga.
Cellorno
Cellorno estas lorno, en kies optikon oni integris celinstalaĵon. Cellorno estas uzata ĉe mezuraparatoj (ekz. teodolito) aŭ ĉe pafiloj por pli preciza celado.
Por markigo de la celo la diversaj fabrikantoj uzas aliajn solvojn. Ĝenerale markas la celon kunkondukaj linioj.