cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Numero-signo
Angle
En angla lingvo, la mallongigo "No." de "numero" estas ofte uzata anstataŭ la vorto "number" (numero). En usona angla, la krado # estas uzata kiel prefikso por nomumi nombrojn, kaj je la fino de nombro por designar funtoj de pezo je iuj publikigaĵoj.
France
La numero-signo ne estas uzita en Francio kaj ne aperas sur norma AZERTY klavaro. Anstataŭe, la franca Imprimerie nationale rekomendas la uzon de la formo "no" (unu "n" sekvata per superskripto minuskla "o"). La plurala formo "nos" ankaŭ povas esti uzata.
Esperante
En uzado de Esperanto, oni akceptas multajn solvaĵojn. Ofte en esperantistaj tekstaĵoj oni troviĝas la formon "n-ro", "no." kaj aliajn.
Teknikaj konsideroj
The Unicode Standard (La Unikoda Normo) deklaras: U+2116 NUMERO SIGN is provided both for Cyrillic use, where it looks like [semi-cursive "N" followed by raised, underlined small "o"], and for compatibility with Asian standards, where it looks like [angular "N" followed by raised, underlined small "o", followed by a period]. …Instead of using a special symbol, French practice is to use an "N" or an "n", according to context, followed by a superscript small letter "o" (No or no; plural Nos or nos). Legacy data encoded in ISO/IEC 8859-1 (Latin-1) or other 8-bit character sets may also have represented the numero sign by a sequence of "N" followed by the degree sign (U+00B0 degree sign). Implementations working with legacy data should be aware of such alternative representations for the numero sign when converting data.
Cirkumcido
[[Dosiero:Global Map of Male Circumcision Prevalence by Country.svg|eta|325x325px|Elcento de vira cikumcido laŭ landoj:
]] Cirkumcido —el latina vorto circumcīdō, termino veninta el circum (ĉirkaŭ) kaj caedō (tranĉo)— estas ago kaj moro kirurgie detranĉi aŭ forigi penisan prepucion. Ĝi ĉeestas en multaj kulturoj, ĉefe pro religiaj kutimoj, sed ankaŭ ekzistas medicinaj motivoj.
La Monda Organizaĵo pri Sano rigardas masklan cirkumcidon kiel parton de pli ampleksa aro da rimedoj por malhelpi HIV-infektiĝon. Ĉi tiuj rimedoj nepre inkludas la uzon de sekuraj seksumaj praktikoj kaj la uzon de kondomoj. Tial, cirkumcido ne anstataŭas aliajn metodojn de pruvita efikeco, kiel la sistema kaj ĝusta uzo de kontraŭkoncipiloj.
Malgraŭ la disvastiĝinta opinio pri nepreco de cirkumcido por islamano, la sankta libro de islamanoj (t.e.Korano) ne mencias cirkumcidon. Menciite nerekte tamen. Preskaŭ ĉiuj islamaj viroj estas cirkumciditaj. Ĝi estas eksplicite menciita en la Hadito, krome, la Hadjo kaj ĝia preĝo estas nur permesitaj por vira cirkumcidito.
Por hebreoj cirkumcido (hebree ברית מילה, prononcu brit mila) estas ago, kiu simbolas la interligon inter Dio kaj Izraelo.
Vira cirkumcido
Dum vira cirkumcido oni forigas la prepucion de la peniso, tiel ke ĝi ne plu kovru la glanon. Cirkumcido estas operacio, kiu plejofte estas farita en la junaĝo, sed oni povas subiĝi ĝin en ĉiu aĝo.
Ekzistas diversaj kialoj por vira cirkumcido:
La kontraŭdoloriloj uzataj dum la operacio varias de loka ĝis plendorma anestezio. En kelkaj landoj, en kelkaj komunumoj oni daŭre cirkumcidas junajn knabojn sen ajna formo de kontraŭdolorilo. En kelkaj kulturoj de la indiĝena Aŭstralio al junuloj sen kontraŭdolorilo oni ne nur praktikas cirkumcidon sed ankaŭ tranĉas kaj malfermas la uretron je la suba flanko de peniso ("subincido").
La judaj kaj islamaj viroj ĝenerale estas kontentaj pri la cirkumcido, dum en Usono, kie ĝi okazas precipe pro higienaj kialoj, ekzistas ardaj defendantoj kaj kontraŭantoj de la operacio.
Ekscizo
Virina cirkumcido, aŭ prefere alidirita ekscizo, temas pri virina seksa mutilado en diversaj formoj de kirurgia forigo aŭ de prepucio kovranta la klitoron (cirkumcido striktasence) aŭ de aliaj partoj de la vulvo. Kiel pri vira cirkumcido estas pluraj kialoj por praktiki virinan cikumcidon (higiena, religia, socia celoj ktp) sed ĉiuj pluaj manieroj kondukas al mutilado de knabinoj kaj ne eblas konsenti kun ili.
Eksteraj ligiloj
Kaj pri ekscizo aŭ virina seksa mutilado:
Uzbekoj
Uzbekoj estas granda etno en Azio, la ĉefaj loĝantoj de Uzbekio. Signifa procentaĵo da uzbekoj vivas ankaŭ en Taĝikio, Turkmenio kaj Kazaĥio. Multaj uzbekoj venadas al Rusio por sezona laboro.
Uzbekoj parolas la uzbekan lingvon. Kredantoj estas plejparte islamanoj (sunaismo).
Le Theil (Manche)
Le Theil estas malaperinta franca situanta en departemento Manche, regiono Normandio.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Theillais.
Ĝi nun formas parton de Gonneville-Le Theil.
San Biagio Saracinisco
San Biagio Saracinisco estas komunumo de Italio.
Grandjean
Grandjean [] estas franca komunumo en la departemento Charente-Maritime, en la regiono Puatuo-Ĉarentoj. Ĝi havis 269 loĝantojn en la jaro 2012.
Geografio
Grandjean situas en la centro de Charente-Maritime, norde de Saintes.
Feneș (Zlatna)
Feneș [feneŝ] (hungare: Fenes [feneŝ], germane: Wildendorf) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Alba Iulia. Administre ĝi estas parto de urbo Zlatna, kies centro situas 5 km okcidente.
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1140 loĝantojn [rumanoj); en 1992 1163 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1271.
Eberstein (Karintio)
Eberstein ("virporka ŝtono", jen germane, slovene Svinec) estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Karintio kaj al la distrikto Sankt Veit. Fine de en la komunumo vivis.
Feneș (Zlatna)
Historio
Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Alsó-Fehér).
Novalo
Novalo estas la NPIV „nekulturata, ripozanta plugtero. ’’’novali’’’ (ntr) Esti ripozanta (pp grundo)“. Novalo estas tereno (agro aŭ herbejo)., kiu el ekonomiaj, regenerativaj aŭ aliaj kialoj ne estas kultivata. Oni distingas inter novalo, kiu daŭras maksimume kelkaj jaroj, kaj senkultivejo, kie neniam estis kultivita pro la malbona grundkvalito aŭ troa dekliveco.
Agrkultura Novalo
En agrikulturo iam kultivitaj areoj ne estas uzataj pro ekonomiaj aŭ regeneraj kialoj.
Historio
En trijara ciklo estis kultivataj sinsekve vintrocerealo kaj somercerealo, poste la kampo ne estas kultivata (novalo). Dum tiu novalo la grundo povas repozi kaj gajni novan forton. Tiu trijara ciklo oni nomas trikampa mastrumado
Regenerata Novalo (Kulturnovalo)
La sistemo de la novaljaro oni aplikas hodiaŭ en tiel nomtaj „malfavorataj regionoj“, kies ekologiaj kondiĉoj ne permesas ĉiunjaran kultivadon, sen kaŭzi grundmalfertiligado. Tio ekzemple estas partoj de la subtropikoj, kie la grundaj havas etan nutraĵrezervon. Se oni ne novalas la grundo degradiĝas.
La efiko de la novalo:
Mulĉado de la novalo eblas ĝis la 15a de julio (en Germanujo). Tiu evitas, ke arboj kaj arbustoj kreskas.
Industria kaj Trafikeja Novalo
Industria novalo estas nekultivita arereo,, kiu ekestas pro la fino de industriaj instalaĵoj. La konstruaĵoj estas malkonstrataj aŭ disfalas (ekzemple industria novalo Krupp en Essen).
Evoluado de la Vegetaĵo
En la kristana kulturrondo novalo aperis en la formo de la du- kaj triagraj kultivcikloj, kiam oni lasis duonon aŭ trionon de la agro nesemita.
La novaligo celis konservon de la agra produktemo, eviton de elĉerpiĝo de la grundo. Oni malnove tute ne kultivis la novalon, poste oni plugis trifoje (la tria servis kiel antaŭpreparo por la semado).
3846 Hazel
3846 Hazel estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomino Carolyn S. Shoemaker elde la Observatorio de la Monto Palomar, apud San-Diego (Kalifornio, Usono).
Nomo
Ĝi ricevis la virinan antaŭnomon "Hazel" en honoro de Hazel Arthur Spellmann (1896–1968), patrino de la malkovrintino.
Sretenskij bulvar (stacio de Moskva metroo)
Sretenskij bulvar (Сретенский бульвар, "Bulvardo "Sretenskij" (de la Prezentado de Jezuo)") estas stacio de Metroo de Moskvo sur Lublinsko-Dmitrovskaja linio, ĝi situas inter la stacioj ' kaj ' en centra parto de Moskvo.
Interkonektoj
De tie ekzistas transirejo al:
Altomalsano
Altomalsano estas komplekso de simptomoj, kiuj okazas ĉe homoj en granda alto, t.e. sur montoj ekde ĉirkaŭ 2000 metroj. En Sudameriko, kie multaj grandaj urboj kiel La Paz, Kusko aŭ Kito troviĝas ĝis pli ol 3000 metrojn altaj, la altomalsano estas konstanta problemo por multaj loĝantoj kaj vojaĝantoj, ne nur por grimpantoj.
Simptomoj de la altomalsano estas kapdoloroj, apetitmanko, vomemo, vomado, laco, spirmalfacilaĵo, kapturniĝo, orelzumado, dormmalfacilaĵo, edemo, malpligranda akvo- kaj sal-ekskrecio.
La kaŭzo estas la malpligrandiĝo de la aerpremo pro la pli granda alto kaj la samtempa malgrandiĝo de la kvota oksigenpremo. Tiel malgrandiĝas la eniro de oksigeno en la pulmon, kaj okazas nesufiĉa oksigenprovizado (hipoksio), ĉar la regulado de la spiro baziĝas je la karbondioksida amplekso de la sango, kiu ne plialtigas pro malaltiĝanta aerpremo. Post kelkaj tagoj la korpo kapablas adaptaĝi per pligrandigo de la nombro de eritrocitoj.
La ĉefa danĝero de la malalta premo tamen estas la aro de likvaĵo en la pulmo kaj en aliaj korpohistoj (ekzemple en la cerbo), kiun okazigas la altiĝo de la sangopremo.
Kiam oni sentas akutajn simptomojn de altomalsano, oni devas malsupreniri kaj se necesas esti evakuita, ĉar je sama alto la simptomoj plej ofte plifortiĝos kaj povos kelkfoje provoki la morton.
Abel-Premio
La Abel-Premio (aŭ Abela Premio) estas jara matematika premio.
La premio
La norvega akademio de scienco kaj literaturo konigas la laŭreaton, kiun komitato konsistanta el kvin internaciaj matematikistoj, elektas. Oni regule en novembro aljuĝas la premion, kiu valoras 6 milionojn da norvegaj kronoj.
14-a arondismento de Parizo
La 14-a arondismento (XIVe arrondissement) estas unu el la dudek arondismentoj de Parizo. Ĝi troviĝas sur la dekstra bordo de la Sejno, havas proksimume 133000 loĝantojn kaj kovras 5.64 km².
La arondismento entenas la plej grandan parton de la kvartalo Montparnasse, kiu estas tradicie antaŭ longe areo kun multaj artistoj aŭ bretondevenaj loĝantoj. Sed la areo estas hodiaŭ pli konata pro la altega turo Montparnasse kaj pro la apuda staciodomo gare Montparnasse.
La 14-a arondismento plie enhavas la Cité internationale universitaire de Paris, proksime al la parko Montsouris kaj al la stadiono Charléty.
Carles Rexach
Carles Rexach (n. ) estas hispana futbalisto. Li de 1969 ĝis 1978 membris en la hispana nacia teamo de futbalo. Krome li ludis el 1965 ĝis 1981 en Futbala Klubo de Barcelono.
Templa Monto
Templa Monto (הר הבית) Monteto en Jerusalemo sur kiu troviĝas la ruinoj de la Solomona Templo (ja nur la Plora Muro hodiaŭ) kaj, supren de kiuj, estis konstruita la granda moskeo de Jerusalemo. Por judoj kaj islamanoj, la landareo estas unu el la plej sanktaj en la mondo.
Anserhaŭto
Anserhaŭto, estas la fenomeno ĉe kiu la haroj sur la haŭto rekte stariĝas.
Oni ankaŭ frostotremas, kaj la haŭto aspektas kiel tiu de senplumigita ansero.
La efiko okazas dum sento de malvarmo aŭ certaj emocioj, kiel timo aŭ profunda respekto. Tiuj emocioj ankaŭ kontribuas al anserhaŭto dum aŭskultado de impona muziko. La kaŭzo estas muskoletoj kiuj kuntiriĝas kaj pro tio la haroj rekte stariĝas. Tiu kuntiriĝo estas kaŭzata de la aŭtonoma nervosistemo, tial oni ne povas subpremi la anserhaŭton. La reago ĉefe okazas sur lokoj kun multe da haroj, kiel la brusto, la gamboj kaj la brako.
Anserhaŭto nur okazas ĉe mamuloj kun felo, inter kiuj do ankaŭ la homo. La reago ĉe bestoj havas la funkcion por reteni la varmon dum malvarmo, sed ankaŭ por ŝajnigi ke la besto estas pli granda por fortimigi eblan malamikon. Ĉe la homo anserhaŭto estas evolucia restaĵo kiu verŝajne ne plu havas funkcion.
La latina (medicina) termino estas cutis anserina. Tamen en multaj latinidaj lingvoj kiaj la franca aŭ la hispana, la esprimo tradukeblas ne per "Anserhaŭto" sed respektive per kokinkarno kaj per Kokinhaŭto.
Betonaj bunkroj en Vyškov-regiono
Sistemo de bunkroj, kiuj troviĝas en suda parto de montetaro Drahanská vrchovina en Armea Spaco Březina kaj laŭlonge laŭ municipoj Ruprechtov, Rychtářov, Opatovice kaj Podivice.
En la jaro 1935 estis en la suda parto de montetaro Drahanská vrchovina establita armea ekzerca spaco kun sidejo en Dědice apud Vyškov. En tiu ĉi spaco, kiu etendiĝas sur teritorio de nuna Armea Spaco Březina, estis konstruita granda kvanto de ekzercaj betonaj bunkroj, kiuj servis kiel gvatejoj, kaŝejoj kaj maŝinejoj por tiri de ekzercaj tabulceloj.
Post estiĝo de Protektorato Bohemio kaj Moravio kaj konkero de la ŝtato fare de nazia Germanio estis la 26-an de marto 1939 la armea spaco transprenita de germanoj kaj alinomita je Truppenübungsplatz Wischau. En la jaro 1940 regna protektoro Konstantin von Neurath eldonis ordonon pri elloĝigo de 33 municipoj de Drahanská vrchovina. Ties celo estis parte dumtempe disvastigi la armean pafekzercejon, sed ĉefe krei germanan koridoron, kiu devis kunigi germanajn insuletojn en Litovel-regiono kaj Olomouc-regiono tra germana insuleto apud Vyškov kun germanaj municipoj en Brno-regiono. En tiel ĉi disvastigita armea spaco estis konstruita plua kvanto de fortikaĵetoj, kiuj servis por tiri ekzerccelojn aŭ kiel gvatejoj. La plej konata kazo estis ekzamenoj en ĉasakirita soveta tanko T-34, kiu estis per trajno transportita ĝis Blansko kaj estis sur ĝi provata pafado en spaco apud Ruprechtov.
Post liberigo de Ĉeĥoslovakio en la jaro 1945 la perforte elloĝigitaj loĝantoj povis reveni reen en siajn hejmojn kaj la armea pafekzercejo revenis rilate al sia areo kaj lokigo en staton antaŭ la jaro 1940. Granda kvanto de betonaj bunkroj, da kiuj estas ĉirkaŭe centoj, restis parto de Armea Spaco Březina kaj ili estas nealireblaj, aliaj bunkroj troviĝantaj apud municipoj Ruprechtov, Rychtářov, Opatovice kaj Podivice estas libere alireblaj.
37630 Thomasmore
37630 Thomasmore estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.
Nomo
Ĝi estas nomita en memoro de la angla filozofo Thomas More (1478–1535), ŝtatulo kaj notinda renesanca humanisto. Li verkis Utopia (1516), eseon pri la politika sistemo de imaga insulo. Li estis senkapigita post esti rifuzinte agnoski la Gvidpovan Akton, kiu asertas la pozicion de Henriko la 8-a kiel estro de la Eklezio de Anglio.
Torigni-sur-Vire
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Torignais.
Ĝi nun formas parton de Torigny-les-Villes.
Famo
Famo povas esti
1. Publikaj, rondirantaj, neprecizaj asertoj
2. Publika opinio pri persono, sed ankaŭ pri entreprenoj, abstraktaĵoj...
Proverbo
Ekzistas pluraj proverboj pri famo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili :
Peter Lindbergh
Peter Lindbergh, naskiĝnome Peter Brodbeck, naskiĝis la en la insulo Vis kaj mortis la 3-a de septembro 2019. Li estis germana fotisto de modo.
Li kreskis en Duisburg. Li laboris ĉefe por la gazetoj Stern kaj Vogue kie li influis la karieron de multaj fama manekenoj, ekzemple Christy Turlington, Naomi Campbell, Linda Evangelista kaj Tatjana Patitz. Li ankaŭ fotis Céline Dion por la reklamoj pri ŝiaj parfumoj.
Li verkis la fotojn de la Pirelli-kalendaro en 1996.
Nambroca
Nambroca estas municipo de Hispanio, en la Provinco de Toledo, regiono de Kastilio-Manĉo.
Toponimio
La termino "Nambroca" probable devenas el antaŭromia vorto kun la sufikso adjekta -ko, ekzista ekzemple en eŭska, interpreto bazata sur la variantoj kiuj aperas en la 12a jarcento kie oni indikas kiel Nonnoco kaj Nomnocha. Laŭ tio temus pri homa nomo antikva, probable eŭska, nome de posedanto aŭ reloĝanto, kiu estus doninta sian nomon al la loko. Alia hipotezo indikas, ke la nomo rilatus al la monteca reliefo de la tereno.
Loĝantoj
La loĝanto nomiĝas Nambroqueño. La censita populacio en 2011 estis de 4.121 loĝantoj kaj la denseco estas de 50,26 loĝ/km².
Situo
Nambroca estas situanta en la okcidenta parto de Kastilio-Manĉo en la komarko aŭ distrikto Montoj de Toledo en la suda centra parto de la provinco de Toledo, je altitudo de 672 m; je 12 km el Toledo, provinca kaj regiona ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 82 km². La geografiaj koordinatoj estas 39°47′40″ N 3°56′34″ Ok.
Geografio
La municipo troviĝas situanta «sude de la ĉefurbo» en la komarko de Montoj de Toledo. Limas kun la municipaj teritorioj de Toledo norde, Almonacid de Toledo oriente, Villaminaya kaj Chueca sude kaj Ajofrín kaj Burguillos de Toledo okcidente, ĉiuj de la provinco de Toledo.
Kiel geografia kuriozaĵo menciindas ke laŭ kelkaj kalkuloj tiu vilaĝo estas la municipo de Hispanio plej malproksima de la duoninsula marbordo.
Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado tradicie. Servoj kaj loĝejoj pro proksimeco al la ĉefurbo Toledo.
Louise Rayner
Louise Ingram RAYNER (naskiĝis la, Matlock Bath - mortis la , St Leonards-on-Sea) estis brita pentristino de akvareloj.
Nambroca
Historio
Ne estas interkonsento pri la dato de la fondo, kaj oni indikis fine de la 18a jarcento du versiojn tiurilate. Laŭ unu ties fondo estis araba, dum laŭ la alia ĝi originiĝis el du kvartaloj de Toledo.
Louise Rayner
Arta familia etoso
Louise naskiĝis en Matlock Bath en Derbyshire. Ŝiaj gepatroj, Samuel Rayner kaj Ann Rayner (naskiĝinta Manser) ambaŭ estis konataj artistoj, Samuel estinte akceptita por ekspozicio en la Reĝa Akademio kiam li estis 15-jaraĝa. Ankaŭ kvar fratinoj de Louise - Ann ("Nancy"), Margaret, Rose kaj Frances - kaj ŝia frato Richard estis artistoj. La familio vivis en Matlock Bath kaj Derby antaŭ transloĝiĝi al Londono en 1842.
Artaj studo kaj instruo
Louise studis pentradon ekde kiam ŝi estis 15-jara, sub la gvidado de sia patro kaj poste kun establitaj artistaj amikoj de la familio, kiaj George Cattermole, Edmund Niemann, David Roberts kaj Frank Stone. Ŝia unua ekspoziciita verko titoliĝis La Interno de Haddon Chapel, montrita en la Reĝa Akademio en 1852, la unua el serio da ole-pentraĵoj.
Akvarelo
Ekde 1860, tamen, ŝi ekpentris per akvarelo verkojn kiujn ŝi ekspoziciis dum 50 jaroj tra organizaĵoj inkluzivantaj la Societon de Artistinoj, La Reĝan Akademion, Reĝan Akvarelan Societon kaj Reĝan societon de Britaj Artistoj.
Chester
Ŝi vivis en Chester en la Kimraj Markioj sed multe vojaĝis, pentrante britajn scenojn, dum la someroj de la 1870-aj kaj 1880-aj jaroj. Ŝiaj pentraĵoj estas tre detalitaj kaj treege pitoreskaj scenoj de popolplenaj stratoj kaptantaj la "olde worlde" karakteron de britaj urbetoj kaj urboj en la floranta viktoria epoko. Ŝiaj pentraĵoj estas tre popularaj hodiaŭ kiel reproduktoj kaj sur puzloj. Ĉirkaŭ 1910 ŝi transloĝiĝis kun sia fratino al Tunbridge Wells, kaj poste al St Leonards, kie ŝi mortis en 1924.
Kolektoj de originalaj verkoj
Kolektoj de ŝiaj verkoj troviĝas en Russell-Cotes Art Gallery & Museum, Bournemouth, Muzeo kaj artgalerio de Derby kaj Grosvenor Muzeo, Chester, kiu posedas 23 el ŝiaj akvareloj, la plej grandan kvanton por publika kolekto.
Nambroca
Historio
En 1146 aperas en dokumento per kiu Alfonso la 7-a donas al Pedro Gilbert, Mazdalquez, nome senhoma domaro proksima al Nambroca: «illam uillulam modo desertam dictam Mazdalquez, sitam iŭta nonnoco». En 1187 aperas citata «Nambroca cum pertennitiis suis» en dokumento per kiu la superulo de la Ordeno de Kalatravo akiris papan buleon kiel konfirmo de siaj posedoj. En 1399, kiam la reĝo Henriko la 3-a indikas la monkvantojn kiujn la vilaĝoj de Toledo kaj Madrido devis pagi, aperas kiel Nanbroca.
Fine de 1836 eniris en la vilaĝon roto karlista kaj menciindas la kazon de lokano nome kuracisto Rojo, kiu, kiam tiuj klopodis kapti lian domon, li kun helpo nur de knabo 12jaraĝa, pafis kontraŭ la karlistoj kaj kriis vivon al la Konstitucio kaj al la reĝino. Li vundis kelkajn karlistojn kaj sukcesis ke tiuj retiriĝis, sed poste tiuj incendiis lian domon, kaj li devis fuĝi inter flamoj kaj fumo. Spite tion, post kelkaj horoj li estis jam en Toledo zorgante siajn malsanulojn kvazaŭ nenio estis okazinta.
Meze de la 19a jarcento estis 156 domoj, lernejo dotita per 1500 "reales" al kiu venis 68 infanoj kaj alia privata kun 50 infaninoj. La municipa buĝeto estis de 14.777 "reales".
Meze de la 20a jarcento la populacio de multaj vilaĝoj de la regiono atingis pinton, sed poste okazis elmigrado, senloĝigo kaj maljuniĝo de la populacio, sed ĉe Nambroca tute male, danke al efiko alvoko el proskima ĉefurbo, kaj tiele ĝi atingis la nunajn 4,000.
ZFC
ZFC estas mallongigo por la aroteorio laŭ Zermelo kaj Fraenkel, kun la aksiomo de elekto (angle choice, france choix).
Nándor Hegedűs
HEGEDÜS Nándor (hegedyŝ) estis hungara ĵurnalisto, redakt0ro, literaturhistoriisto naskita en Nadjvarado la 29-an de septembro 1884 kaj mortinta en Budapeŝto la 29-an de novembro 1969.
Biografio
Nándor Hegedűs diplomiĝis en la Universitato de Budapeŝto. De 1906 li estis ĵurnalisto en Nagyvárad, li apartenis al fondintoj de asocio Holnap. En jaroj 1906–13 li estis kunlaboranto de la Nagyváradi Napló, en jaroj 1913–18 de la Szabadság, de 1918 ĝia ĉefredaktoro. Inter 1928–1934 li estis deputito en rumana parlamento de la hungara partio. De la tridekaj jaroj li vivis en Budapeŝto. En jaroj 1931–40 li regule publikis en la Pesti Napló. En jaroj 1950–55 li estis kunlaboranto de la Eksterlanda Pressekcio de la Hungara Presagentejo.
Bañares
Bañares [baNJAres] (Banloko) estas vilaĝo kaj municipo de Rioĥo (norda Hispanio), nome en la nordokcidenta Komarko de Santo Domingo de la Calzada en la okcidenta komarkaro Supra Rioĥo.
Geografio
La municipa teritorio limas nordokcidente kun Villalobar de Rioja, nordoriente kun San Torcuato, sudoriente kun Hervías kaj sudokcidente kun Santo Domingo de la Calzada. La urba kerno estas je 45 km okcidente de Logroño, provinca kaj regiona ĉefurbo. Ties ekonomio baziĝas esence sur agrikulturo, speciale je kultivo de terpomoj, cerealoj, beto kaj verdaj fazeoloj.
Historio
La plej frua referenco al Bañares estas de 1051: en donacdokumento al San Millán estis atestanto iu Lope Enecores de Vaniares​). Aliaj mencioj estis de 1075 (donaco), 1079 (enterigo de Fortún Aznares de Bañares kaj donaco al San Millán), 1133 (donaco de la reĝo Alfonso el Batallador al pastro de liaj heredaĵoj en Bañares), 1167 (donaco al San Millán).
Pro la strategia situacio en la Mezepoko estis kastelo el kiu restas nuntempe nur ruinoj, ĉar la ŝtonaro estis vendita. Fakte la loko ludis rolon en limaj konfliktoj inter Navaro kaj Kastilio. Ekzemple en 1157, en la ebenaĵo de Valpierre, proksima al Bañares, okazis du bataloj inter trupoj de Sanĉo la 3-a de Kastilio kaj de Sanĉo la 3-a de Navaro.
En Bañares loĝis dum tempo la familio López de Haro, senjoroj de Biskajo kaj guberniestroj de Rioĥo, sed la hegemonio de la apuda urbo Santo Domíngo de la Calzada kontribuis al translokiĝo de multaj lokanoj tien.​
Aktualo
La rura elmigrado okazis laŭlonge de la 20-a jarcento, kaj tial oni descendis el pli ol 1 000 loĝantoj en 1940.aj jaroj ĝis nunaj 220.
Vizitindaĵoj estas gotika preĝejo, romanika ermitejo, ruinoj de la kastelo, ktp.
San Cesareo
San Cesareo estas komunumo de Italio.
4652 Iannini
4652 Iannini estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la elde la Observatorio Félix Aguilar en la provinco de San Juan (Argentino).
Internacia Federacio de Remado
La Internacia Federacio de Remado (Fédération Internationale des Sociétés d'Aviron, mallongigata kiel FISA) estas la internacia rega instanco pri remado. La asocio fondiĝis la 25-an de junio de 1892. Ĝia sidejo troviĝas en Laŭzano. La federacio ekzemple aranĝas la mondoĉampionadojn kaj difinas la konkursregulojn.
Historio
Ĝis la 1890-aj Jaroj ne ekzistis komunaj reguloj. Ili diferencis ekzemple en la vegolongo aŭ la boatokonstruado inter la diversaj kluboj. En 1891 la Belgia Federacio de Remkluboj postulis interŝtatan kongreson. Delegitoj el Belgujo, Francujo, Italujo, Nederlando kaj Svisujo ĉeestis ĝin. Ili faris la unuajn paŝojn al normigado de remado kaj planis rekunsidi 1892 en Turino, Italujo. Tiam delegitoj de kluboj kaj federacioj el Aŭstrio-Hungario, Belgujo, Alzaco-Loreno, Italujo, Svisujo kej kelkaj francaj regionoj kunsidis kaj fondis FISA. Ĝi estas la unua internacia sporta federacio. Unu jaro poste FISA aranĝis sian unuan eventon: la Eŭropa Remada Ĉampionado sur la lago Orta (Italujo) por tri boatokategorioj.
153 ŝtataj federacioj estas membro de FISA en 2018.
Eventoj
FISA aranĝas kelkajn eventojn kaj konkursojn ĉiujare. Por la Olimpikoj ĝi organizas la kvalifikadon. La plej gravaj konkursoj estas la jenaj:
Wolfgang Brandstetter
Wolfgang BRANDSTETTER (naskiĝinta la en Haag/Distrikto Amstetten) estas aŭstra politikisto kaj juristo. Ekde la 16.12.2013 li estis ministro pri justico. Ekde la 17.5.2017 li estas vickanceliero de Aŭstrio pro la nevolo de Sebastian Kurz.
Vivo
Post la frekvento de la gimnazio en Horn/Distrikto Horn li studis ĉe la Universitato de Vieno jursciencon kaj la lingvojn anglan kaj rusan. Post doktoriĝo en 1980 li estis asistento ĉe la Instituto pri kriminala juro kaj kriminologio en Vieno. En 1991 li habilitiĝis ĉe la Jurscienca fakultato viena. Poste li docentis ĉe la universitatoj de Brunno kaj Krakovo.
En 1997 ofertitis al li iri al la Universitato de Linz. En 1988 li ekkatedrestros pri kriminala juro ĉe la viena altlernejo. En 2007 li ekestris la Instituton pri aŭstria kaj eŭropa ekonomikriminala juro ĉe la Ekonomia alternejo de Vieno. Li iĝis advokato de la manaĝeristo Rudolf Fischer koncerne la kverelon pri Telekom, de Tilo Berlin kaj de Rakhat Aliyev. Krome Brandstetter engaĝiĝis kiel konfidinda persono de Wolfgang Kulterer en la esplorkomisiono pri la Kverelo Hypo/Alpe-Adria-Bank. Pluse li defendis antaŭtribunale la kancelieron Werner Faymann kiam temis pri kvereloj prigazetanoncaj. Li pli kaj pli famiĝis ankaŭ kiel eksperto pri batalado kontraŭkorupta.
Brandstetter estas edziĝinta kaj havas tri infanojn. Li ankaŭ estas membro ĉe Österreichischer Cartellverband.
7776 Takeishi
7776 Takeishi estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Takeŝi Urata elde la Observatorio de Nihondaira en Ŝimizu (kvartalo de Ŝizuoka).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la japana amatora astronomo Masanori Takeishi, (japane: 武石正憲, Takeishi Masanori), malkovrinto de asteroidoj kaj ĉerfedaktoro de "Japanaj Astronomiaj Cirkuleroj" de 1975 ĝis 1993.
Kserkso
Kserkso (el la greka "Ξέρξης", de la persa "Xšayāršā", "reganto de herooj") estas vira persona nomo kiu povas signifi:
San Donato Val di Comino
San Donato Val di Comino estas komunumo de Italio.
Burgo Longuich
La burgo estis konstruita de kavaliro Platt von Longuich kiel loĝburgo kaj en la jaro 1360 menciita kiel feŭdo de la regna abatejo Sankta Maksimino.
Elbo (insulo)
La insulo Elbo situas en la Mediteranea Maro 20 kilometrojn okcidente de la itala marbordo kaj apartenas al al itala regiono Toskanio de Italio (Provinco Livorno).
Nuntempe dum vintro sur la insulo vivas ĉirkaŭ 32.000 loĝantoj en 8 komunumoj: Portoferraio (la insula ĉefurbo), Campo nell'Elba, Capoliveri, Marciana, Marciana Marina, Porto Azzurro, Rio Marina kaj Rio nell'Elba. Dum somero la nombro de loĝantoj multobliĝas pro turistoj kaj sezonaj dungitoj en hoteloj, restoracioj kaj vendejoj.
Historio
En antikvaj tempoj la insulo famis pro siaj fero-minejoj, kaj la grandaj altfornoj, en kiuj oni izoligis feron el erco, donis al la insulo la nomon Aethale (fulgo). Dum la jaro 453 antaŭ Kristo armeo el la sicilia urbo Siracusa detruis tre multajn insulajn konstruaĵojn. Inter la 11-a kaj 14-a jarcento post Kristo la teritorio apartenis al la regno de la itala urbo Pizo, kaj ekde la jaro 1399 al la dukoj de Piombino. Dum 1548 ĝi iĝis parto de la regno de Kosmo la unua de Mediĉoj kun sidejo en Florenco. Dum 1596 la armeo de Filipo la 3-a de Hispanio okupis la havenon Porto Longone kaj tial ekregis la insulon ĝis la jaro 1709, kiam la regno de la itala urbo Napolo recevis la teritorion. Cent jarojn pli poste, dum 1802, laŭ la interkonsento de la paco de Amiens la insulo iĝis parto de Francio.
Dum la jaro 1814 la antaŭa armeestro kaj imperiestro de Francio Napoléon Bonaparte estis ekzilita kaj transportita al la insulo. Li ricevis la titolon "imperiestro de Elbo" kaj regis la tiam 10.000 loĝantojn dum 9 monatoj kaj 23 tagoj, kiam li provis rekonkeri Francion, sed malsukcesis pri tio. Post perdo de sia imperiestro la insulo fariĝis parto de la regiono Toskanio kaj dum 1860 kun la cetero de la regiono iĝis parto de la formiĝanta ŝtato Italio.
Dum 1982 fermiĝis la lasta fero-minejo.
22625 Kanipe
22625 Kanipe estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
István Pálúr
PÁLÚR István (pa:lu:r) estis hungara verkisto, publicisto naskita en Piskolt la 17-an de novembro 1884 kaj mortinta en Budiu Mic la 12-an de aprilo 1960.
22625 Kanipe
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Linda Kanipe, kiu mentoris en 2006 unu finalist(in)on de la Intel Science Talent Search, scienca konkurso por lernantoj en lasta jaro de mezlernejo. Ŝi estas instruistino ĉe la Florence High School de Florence (Alabamo).
István Pálúr
Kariero
Pálúr István finis teologion en Debreceno (1911).
Micheldorf
Micheldorf estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Karintio kaj al la distrikto Sankt Veit. Fine de en la komunumo vivis.
Flórián Mátyás
MÁTYÁS Flórián (pro. ma:tja:ŝ) estis hungara historiisto, lingvisto, ano de MTA naskita en Felsődetrehem la 3-an de majo 1818 kaj mortinta en Pécs la 2-an de aprilo 1884.
Biografio
Flórián Mátyás akiris siajn larĝajn konojn pri lingvo kaj historio kiel memlernanto. En la 1850-aj jaroj li loksidiĝis en Pécs kaj post mallonga instruado (1859 – 1861) li dediĉis sin al scienca esplorado. Li estis kontraŭ la lingvokomparado finn-ugra. Li eldonis kaj analizis mezepokajn fonttekstojn.
La Urbo kaj la Steloj
La Urbo kaj la Steloj (The City and The Stars) estas sciencfikcia romano de Arthur C. Clarke. Ĝi estas tuta reverko de lia pli frua romano, Against the Fall of Night ("Kontraŭ la Nokto-falo"). Ĝi eldoniĝis en Startling Stories en 1948 (post kiam John W. Campbell Jr. ĝin malakceptis, laŭ klarigo de Clarke mem). Post kelkaj jaroj li vaste reviziis la libron kaj ĝin retitolis. Celo de la nova versio estis montri kion li lernis pri verkado. La plej gravaj malsamoj troviĝas en la unuopaj scenoj kaj en la detaloj pri la kontrastaj civilizoj, Diaspar kaj Lys. Je ĉies surprizo, la unua versio restis sufiĉe populara por resti eldonata post la eldono de la dua versio. En la enkonduloj li rakontis anekdoton pri psikiatro kaj paciento kiuj konfesis ke ili diskutis ĝin, tamene sen konstati ke unu legis iun libron kaj unu la alian. Plej laste ĝi aperis kune kun sekvant-rakonto far Gregory Benford nomata Beyond the Fall of Night ("Post la Nokto-falo"). Tamen, la sekva premiso validas por ambaŭ libroj de Clarke.
Situo
The City and the Stars okazas miliardojn da jaroj en la estonteco, en la urbo Diaspar. La Tero tiom maljunas ke la oceanoj jam forsekiĝis kaj la homaro preskaŭ ne plu ĉe-estas. Ĝis kiom scias la loĝantoj de Diaspar, ili loĝas en la unusola ankoraŭ ekzistanta urbo. La urbo Diaspar estas tute enŝeligita. Neniu envenis nek eliris tiun kupolizitan urbon tiom longe ĝis kiom ili povas memori, kaj ĉiuj en Diaspar instinkte havas agorafobion. La historio pri tiu fobio rakontas pri raso de senkompataj invadintoj kiuj forpelis la homaron for de la steloj reen al la Tero, kaj tiam interkonsentis ke la homaro permesiĝos vivi kondiĉe ke ili neniam foriros de la planedo.
En Diaspar, la tutan urbon regas centra komputilo. Ne nur riparas la urbon maŝinoj, sed ankaŭ kreas la homajn vivojn maŝinoj. La komputilo faras korpojn en kiuj la homoj vivu, kaj konservas iliajn mensojn en siaj datumstoriloj kiam ili mortas. Je ĉiu opa tempo, nur malgranda kvanto da tiuj homoj aktuale vivas en Diaspar; la aliaj dormas en la komputilaj datumstoriloj. Poste ili ĉiuj memoras la antaŭan vivon kiam ili vekiĝas en nova korpo.
Roluloj
La ĉefrolulo estas junulo kiu malsamas de la aliaj en tio ke mankas al li memoro de antaŭaj viv-periodoj. Li ne sentas la ĉiesan timon pri la eksterejo, sed anstataŭe deziras forveturi.
Temoj
La Urbo kaj la Steloj, kune kun La Granda Sekreto de René Barjavel, estas unu el la sciencfikciaj romanoj kiuj pritraktas senmortecon laŭ plej filozofia perspektivo.
Homoj de Putin
Homoj de Putin estas la titolo de libro kiun verkis la finndevena sveda ĵurnalisto Kalle Kniivilä. La Esperanta versio de la libro aperis en 2014 ĉe Flandra Esperanto-Ligo. En la sama jaro la libro estis publikigita en la lingvoj sveda ( 'Putins folk' ) kaj la finna ( 'Putinin väkeä').
Enhavo
Kalle Kniivilä vojaĝis al Rusio por renkonti subtenantojn de la rusia ŝtatestro Vladimir Putin. En la libro li citas kaj komentas la kolektitajn intervjuojn.
La ĉapitroj de la libro estas la jenaj:
Bibliografiaj indikoj
Kniivilä, K.: Homoj de Putin. FEL, Antverpeno, 2014, 165 paĝoj, ISBN 978-9077066-52-2
Yakubu Gowon
Generalo Yakubu "Jack" Dan-Yumma Gowon (19a de oktobro 1934) estis ŝtatestro (Estro de la Federala Militista Registaro) de Niĝerio el 1966 al 1975. Li ekprenis povon post militista puĉo kiu rezultis en alia. Dum lia regado, la niĝeria registaro sukcese evitis la Biafran apartiĝon dum la Niĝeria Enlanda Milito (1967–70). Sekvis lin la regado de Murtala Mohammed.
(19360) 1997 JS12
(19360) 1997 JS12 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.
Lindenberg (Algovio)
Lindenberg en Algovio - germane Lindenberg im Allgäu - estas urbo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Lindau kaj en la distriktaro Ŝvabio de la federacia lando Bavario. La nomo jam indikas, ke la loĝloko apartenas al la historia regiono Algovio. La montoj de la Algoviaj Alpoj ĉie en Lindenberg imprese videblas ĉe la horizonto, kvankam la urbo mem jam ne apartenas al la Alpoj, sed al antaŭalpa montetaro. Fine de la urbo havis  loĝantojn. De la urba limo al la limo kun Aŭstrio estas malpli ol 4 kilometroj.
Trafiko
En Lindenberg estas unu el la du finpunktoj de la federacia vojo 32, kiu vojas ĉ. 160 kilometrojn nordokcidenten tra la federacia lando Baden-Virtembergo ĝis la komunumo Horb am Neckar.
Konuso
Konuso (el greka κώνος), komunuze, estas geometria solida objekto, formita per rotacio de orta triangulo ĉirkaŭ iu el siaj malpli longaj flankoj.
La surfacan areon,  A , de konuso, oni kalkulas per la matematika formulo: kie  r   estas la radiuso de la bazo, kaj   h   estas la alto de la konuso, de la apekso perpendikulare ĝis la bazo. Vidu ankaŭ π.
La volumenon,  V , oni kalkulas per:
Tourville-sur-Sienne
Tourville-sur-Sienne estas franca situanta en departemento Manche, regiono Normandio.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Tourvillais.
Jakoba Vojo
Jakoba Vojo aŭ Vojo de Sankta Jakobo (galege: Camiño de Santiago, [ka'miɲo de san'tjago], hispane: Camino de Santiago) estas fasko da vojoj kiuj kondukas el Okcident-Eŭropo al la tombo de la apostolo Jakobo en la galega urbo Santiago-de-Kompostelo.
Oni ĉefe konas sub la nomo Jakoba Vojo la parton en la norda Hispanio inter Pireneoj kaj la tombo de Jakobo, laŭ kiu situas la iamaj reĝaj urboj Jaca, Pamplono, Estella, Burgoso kaj Leono (Hispanio). La origino de tiu vojo situas en la unua duono de la 11-a jarcento.
Pilgrima gvidlibro el la 12-a jarcento, en la Jakoba libro (latine: Liber Sancti Iacobi), kiu estis la ĉefa fonto de la jakoba kulto en la mezepoko, indikas kvar aliajn vojojn en Francio, kiuj kuniĝas en la Pireneoj. Post la revivigo de la pilgrimado al Santiago-de-Kompostelo en la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj, la hispana ĉefvojo iĝis parto de la Monda Kulturheredaĵo de UNESKO en 1993.
La jakoba estis la lasta el la tri grandaj kristanaj pilgrimadoj kiuj aperis. Kreskanta nombro de homoj faris ĝin dum la Mezepoko, pro fervoraj kialoj, konsiderante, ke la restaĵoj de la apostolo havus kapablon por propeti antaŭ Dio. Ĝia populareco disvastiĝis inter la okcident-eŭropaj reĝlandoj kaj ĝuis la subtenon kaj de ekleziaj kaj de civilaj aŭtoritatoj kaj privataj personoj, kiuj estis implikitaj en la kreado de vasta infrastrukturo kiu ofertis al pilgrimantoj gastigadon kaj asistadon. Ili ankaŭ eldonis laŭleĝajn normojn por protekti ilin dum la vojaĝo. Dum la historio, ĝi spertis du gravajn krizojn: la unua estis en la 16-a jarcento pro la tipologio de tiuj, kiuj trairis la jakobajn itinerojn kaj la aperon de protestanta teologio. La dua estis kaŭzita de la procezo de eŭropa sekularigo kiu komenciĝis post la Franca Revolucio kaj perdo de la infrastrukturo estis la plej grava kaj kaŭzis ĝian malaperon en la mezaj jardekoj de la 20-a jarcento, kvankam dum la dua duono de tiu jarcento ĝi rimarkinde reakiris laŭ populareco kaj infrastrukturo. La nombro de pilgrimantoj alvenantaj en Santiago-de-Kompostelo ne ĉesis pliiĝi ekde la 1990-aj jaroj kaj en 2018 ĝi atingis la plej altan nombron ekde registrado de rekordoj: 327.000 homoj.
En 1998 ankaŭ la kvar aliaj en la Liber Sancti Iacobi menciitaj francaj vojoj ricevis tiun titolon. Jam en la jaro 1987 la Konsilio de Eŭropo konfirmis la gravecon de la vojoj en la historio de la konstruo de Eŭropo. Ili estis lokoj de renkontiĝoj por la civitanoj kaj helpis kulturan dialogon dum la historio. La Konsilio de Eŭropo instigis la eŭropajn landojn trovi kaj reuzigi malnovan padojn de la jakobaj pilgrimuloj en la tuta Eŭropo kiel ian koherigan Eŭropan reton de "eŭropaj kulturaj vojiroj" montrantaj la Eŭropajn komunajn heredaĵojn kaj memoraĵojn kaj rekomendis ties identigon.
Plej ampleksa pilgrima vojo
La Vojo de Sankta Jakobo estis unu el la plej gravaj kristanaj pilgrim-vojoj dum la Mezepoko, kune kun tiuj en Romo kaj Jerusalemo, kaj pilgrima itinero, sur kiu oni povis akiri plenan indulgon. Aliaj gravaj pilgrimaj itineroj inkludas la Via Francigena al Romo kaj pilgrimado al Jerusalemo.
Legendo asertas, ke la restaĵoj de Jakobo, apostolo de Jesuo, estis transportitaj per boato el Jerusalemo al norda Hispanio, kie li estis entombigita en la nuna urbo Santiago-de-Kompostelo. (La nomo Santiago estas la loka galega evoluo de vulgara latina Sancti Iacobi, "Sankta Jakobo".) La Vojo povas preni unu el dekoj da pilgrimaj itineroj al Santiago-de-Kompostelo. Tradicie, kiel ĉe plej multaj pilgrimadoj, la Vojo de Sankta Jakobo komenciĝis ĉe la hejmo kaj finiĝis ĉe la pilgrima loko. Tamen kelkaj el la itineroj estas konsiderataj ĉefaj. Dum la Mezepoko, la itinero estis tre trairita. Tamen, la Nigra Morto, la Protestanta Reformo kaj la politika agitado en Eŭropo en la 16-a jarcento kondukis al ĝia malpliiĝo. En la 1980-aj jaroj, nur kelkaj centoj da pilgrimantoj ĉiujare aliĝis al la pilgrimista oficejo en Santiago. En oktobro 1987, la itinero estis deklarita de la Konsilio de Eŭropo kiel la unua Eŭropa Kultura Itinero; ĝi ankaŭ estis nomata unu el la Mondaj Heredaĵoj de Unesko. Ekde la 1980-aj jaroj la vojo altiris kreskantan nombron de nuntempaj internaciaj pilgrimantoj.
Ĉiam, kiam la tago de Jakobo (25-an de julio) foje okazas dimanĉe, la katedralo deklaras Sanktan aŭ Jubilean Jaron. Depende de superjaroj, Sanktaj Jaroj okazas inter 5 kaj 6 kaj 11 jaraj intervaloj. La plej lastaj estis 1982, 1993, 1999, 2004 kaj 2010. La sekvaj estos 2021, 2027 kaj 2032.
Internacia Federacio de Ĵudo
La Internacia Federacio de Ĵudo (International Judo Federation, mallongigata kiel IJF) estas la internacia rega instanco pri ĵudo. La asocio fondiĝis en 1951. Ĝia sidejo troviĝas en Laŭzano.
Jakoba Vojo
Jakobo laŭ la Skriboj
Jakobo "la pli aĝa" estas tiel nomita por distingi lin de alia apostolo kun la sama nomo kaj kiu estas alinomita "la pli juna". Li naskiĝis en relative bonhava familio loĝinta en Betsaida aŭ Kafarnao kaj posedis malgrandan kompanion dediĉita al fiŝkaptado en la maro de Galileo. Lia patro nomiĝis Zebedeo kaj lia patrino Salomeo, kiu poste estis adepto de Jesuo. Kvankam iuj interpretoj rezultigas lian patrinon, fratinon de Maria, tio estas dubinda.
Ne estas rektaj informoj pri la infanaĝo kaj juneco de Jakobo. El la libro Agoj de la Apostoloj oni povas dedukti, ke nek lia frato Johano nek li iris al la lernejo de rabenoj. Tamen, ili devis havi minimuman edukadon ĉe la gepatroj. Tiutempe, greka kulturo kaj lingvo ĉeestis ĉe la marbordo de la Maro de Galileo, kaj verŝajne, ambaŭ fratoj scipovis ilin. Oni kredas, ke ilia personeco estis temperamenta kaj furioza kaj pro tio Jesuo donis al ili la kromnomon "tondro-filo".
Jakobo estis prezentita de sia frato al Jesuo de Nazareto baldaŭ post la proklamo de Johano la Baptisto kiel la Filo de Dio. Li estis inter la unuaj kvar homoj, kiujn li nomis apostolo kiam, poste, sur la bordo de la menciita maro, li demandis al la du paroj de fratoj, Jakobo kaj Johano kaj Petro kaj Andreo, kiuj ĉesis fiŝkapti kaj fariĝis "homkaptistoj".
Kiel apostolo, li estis, kun Johano kaj Petro, inter la tri plej proksimaj al Jesuo, kiuj atestis plurajn el liaj mirakloj kaj akompanis lin dum siaj preĝoj en la olivarboj de Getsemano en la antaŭtago de lia morto. lia martireco estis antaŭdirita de Jesuo, kiam li diris, ke li kaj lia frato dividos siajn suferojn.
Male al Petro kaj Johano, la libro de Agoj malmulte informas pri Jakobo. Ĝi nur citas lin eksplicite kiam li rakontas sian martiriĝon en Jerusalemo dum la registaro de Herodo Agripo, inter 41 kaj 43, kiu igis lin la unua apostolo mortinta. Tial mankas informo pri tio, kion li faris dum la ĉ. 10 jarojn inter la disvastiĝo de la predikado de la apostoloj kaj lia morto, malpleneco plenigita per helpo de kristanaj tradicioj kaj legendoj.
Tradicio pri lia ĉeesto en Hispanio
Unu el la tradicioj, kiuj plenigas la informan truon lasitan de la Libro de Agoj, estas tiu, kiu deklaras, ke Jakobo plenumis sian apostoladon en la Romia Hispanio de la 1-a jarcento. Estas kelkaj versioj de ĝi, kiuj diferencas ĉefe pri la loko, kie li alvenis, lia posta vojaĝo kaj la agoj faritaj, sed ĝenerale indikas, ke li iam estis en la duoninsulo dum la periodo inter la alveno de la Sankta Spirito al la apostoloj, jaro 33, kaj lia morto en Jerusalemo, inter la jaroj 41 kaj 43. Li ne vidis sukcesojn de sia predikado, kvankam li varbis grupon de proksimaj sekvantoj al morto. Post lia ekzekuto, ili revenis kun la korpo al Hispanio, kie ili enterigis lin en la regadoj de la "Reĝino Lupa". En sendependa versio de la Armena Apostola Eklezio, kiu ŝajnas datiĝi meze de la 7-a jarcento, temus pri virino el alta klaso kaj la sola konvertita disĉiplo. Ŝi akompanis Jakobon revene al Palestino kaj post lia senkapigado, ŝi translokigis la korpon al Hispanio, lasante la kapon en posedo de Jakobo la Justulo, episkopo de Jerusalemo. La kapo de la apostolo, same kiel la restaĵoj de Jakobo la Justulo, estus entombigitaj en la nuna katedralo dediĉita al ili en Jerusalemo.
Ĝia vereco estis rifuzita kaj defendita de diversaj aŭtoroj tra la jaroj. Esence, ĝia akcepto aŭ ne komence turniĝis ĉirkaŭ la tiel nomita "problemo de silento", kiu siavice generis la demandon pri "alternativa teorio". Tamen, ĉi tiu diskutado ŝajne ne tuŝas la gastigon de la populara hispana tradicio. La sindediĉo al Jakobo ŝajnas esti konservita kaj ekde la rehabilitado de la franca vojo en la 1980-aj jaroj, la pilgrimadoj al lia tombo ne ĉesis pliiĝi. Fakte en 1982 lia tombo estis vizitita por la unua fojo en la historio de la papoj.
Oka jarcento
Fine de 8-a jarcento, disvastiĝis en nordokcidenta Iberio la ideo, ke la apostolo sankta Jakobo la Maljuna predikis kristanismon en tiu lando kaj tie ankaŭ estis enterigita. Oni komencis kulti la sanktulon en loko proksima al episkopa urbo Iria Flavia, kie situis romiepoka tombejo. Post unu jarcento, la novaĵo estis konata en suda Francio. Al la loko, nomata Compostela ([kompostEla]), alvenis la unuaj eksteriberianoj dezirantaj preĝi antaŭ restaĵoj de la apostolo kaj koni tiujn landojn, kiujn proksimaj islamanoj igis allogaj kaj legendindaj.
Tamen, laŭ iuj modernaj opinioj, la tombo estas tiu de herezulo Prisciliano.
La malkovro de la tombo samtempis kun la alveno al la reĝlando de Asturio-Leono de mozaraboj rifuĝintaj el la islamregataj landoj, kaj dezirantaj montri klare sian malkonsenton kaj politikan kaj religian kontraŭ la kordoba emiro kaj la ekleziestraro sub li.
La nombro de la pilgrimantoj kreskegis ekde la 11-a jarcento, kiam eŭropanoj lasis sian izolecon kaj pilgrimado iĝis la plej populara devotaĵo. Romo, Jerusalemo kaj Jakobo estis la ĉefaj kristanaj pilgrimejoj.
(58008) 2002 TW240
Ĝi orbitas, kun ioma klinangulo, en la najbaraĵo de la punkto de Lagrange L5 de la sistemo Suno-Jupitero, tie estas, en la tiel nomata « Troja Tendaro ».
Jakoba Vojo
Oka jarcento
Post jaroj, la prestiĝo kaj riĉeco de Santiago ebligis al la episkopo Diego Gelmírez igi ĝin ĉefepiskopejo (rimarku, ke Diego estas unu el la hispanaj formoj por "Jakobo").
Historio de la korpo en Santiago
La historia gravo de la rio de Arousa, de la rivero Ulla kaj de la urbo Santiago-de-Kompostelo rilatas al la legendoj pri la alveno al Galegio tramare de la korpo de la apostolo Sankta Jakobo (Santiago), post lia martiro kaj mortigo en Jerusalemo la jaron 44. Li estis estinta laŭdire maristo kaj fiŝkaptisto en Galileo kaj poste disĉiplo de Kristo kaj evangeliisto okcidente. Lian mortigon ordonis Herodo Agripa, kiu laŭ la Biblio “Tiam la reĝo Herodo kaptis kelkajn ekleziulojn por fiagi ilin. Li mortigis Santan Jakobon, fraton de Johano, per glavo” (Agoj, 12, 1-2).
Mezepokaj legendoj plifortigitaj per iuj tekstoj asertas, ke post la martiro, kelkaj disĉiploj de Santiago prenis la senkapigitan korpon kaj translokigis ĝin al la palestina marbordo. El Jafo per ŝipo laŭiris la Mediteraneon kaj la iberian marbordon ĝis la pinto de Iberio, fino de la tiam konata eŭropa mondo. La ŝipo laŭ legendo estis “ŝtona boato” aŭ plikredebla havis la nomon de “ŝtona boato” ĉar temus pri ŝipo kiu transportus metalojn el nordokcidenta Iberio al Romo aŭ al aliaj lokoj en la Romia Imperio, sed ne tiom kredeble al Palestino. Laŭlegende tiukaze tiu ŝipo eniris en la rio de Arousa kaj poste en la rivero Ulla ĉe romiaj setlejoj de Turris Aŭgusti kaj Pontecesures. Poste ĝis Padrono, la rivera haveno de la romia urbo Iria Flavia. La plej grava teksto kiu rakontas la translokigon de la korpo de la apostolo el Jafo al Iria kaj al la tombejo ĉe Kompostelo estus la Liber Sancti Iacobi aŭ Kaliksta Kodekso (libro 3-a, ĉapitro 1-a) verkita en la unua duono de la 12-a jarcento, tio estas multe pli da jarmilo poste. Laŭ ĝi kaj la legendoj la apostolo estus reveninta al loko kie li evangeliis kiel misiisto. La jakobaj disĉiploj estus Teodoro kaj Atanazio kaj havis malfacilaĵojn ĉe la tiamaj romiaj aŭtoritatoj kaj loĝantaroj ĝis kiam denove laŭlegende ili entombigis la jakoban korpon kie la bovoj kiuj estis eltirantaj la ĉerkoĉaron haltis lace. Tiun lokon trajarcente estis kovrita de la arbaroj kaj ĉirkaŭ la jaro 820 (tio estas preskaŭ post 8 jarcentoj) la ermito Pajo kaj la episkopo de Iria Flavia nome Teodomiro malkovris la tombon kaj helpite de la reĝo Alfonso la 2-a organizis la kulton al Sankta Jakobo.
Nuntempe oni celebras marriveran procesion laŭ la rio de Arousa kaj la rivero Ulla rememore de la supozita translokigo de la apostola korpo.