cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gossamer Condor
Gossamer Condor estis la unua el la serio de sukcesaj hommuskol-movitaj avioj, kiujn konstruis teamo de Dr. Paul B. McCready. Tiel ĝi gajnis la 1-an Kremer-premion la 23-an de aŭgusto 1977. Kondiĉo por la premio estis flugo per muskolmovita aviadilo en distanco de 800 m, ene de 8 minutoj.
Ĉar la homa povumo atingis maksimume 400 vattojn, la aviadilo devis havi la enverguron de 29 m kaj mason de triono de velaviadilo.
La aviadilo estis konstruita ĉefe el tre malpeza plato kaj estis kovrita per Mylar®.
La aviadilo nun estas videbla en National Air and Space Museum de Smithsonian Institut, Washington (D.C.).
Literaturo
vidu ankaŭ: Gossamer Albatross,
Henry Kissinger
Henry KISSINGER [kisinĝer] (naskita Heinz Alfred KISSINGER [kisinger] la en Fürth, Germanio) estas usona diplomato. Kissinger fuĝis al Usono en 1938 pro naziismo. En 1954 li iĝis doktoro de la universitato Harvard en 1954. En Harvard li laboris de 1954 ĝis 1971. Lia fako estis eksterlandaj aferoj de Usono.
De 1973 ĝis 1977 Kissinger estis ministro de la eksterlandaj aferoj dum la rego de Richard Nixon kaj Gerald Ford. Li estis premiita per Nobel-premio pri paco en 1973 pro armistico en Vjetnamo. Poste oni akuzis lin pro interveno en militista puĉo en Ĉilio kaj sekreta bombardo en Kamboĝo.
Post sia ministro-tempo li regas sian konsilistkompanion Kissinger Associates.
Lajos Jurányi
Lajos Jurányi [lajoŝ jurAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo Jurányi Lajos estis hungara botanikisto, kuracisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1882).
Lajos Jurányi naskiĝis la  1837 en Nyíregyháza. Li mortis la 1897 en Habsburga Imperio en Abbazia (nuntempa Opatija en Kroatio.
Biografio
Lajos Jurányi frekventis universitaton en Pest (urbo) inter 1856-1862, poste helpe de stipendio li plulernis en Vieno kaj Jena. En 1866 li oficiale iĝis profesoro-instruisto en universitato de Pest, kie li instruis ĝismorte. Li longe laboris ankaŭ en botanika ĝardeno de Budapeŝto.
Jean Ven Robert Hal
Jean Ven Robert Hal (11a de majo 1970), konata laŭ sia artista nomo Roberto D'Agostino Vendola, estas itala muzikisto kaj komponisto de krautrock, progresiva roko, etosmuziko, ĵazo, sinteza popularmuziko, elektronika muziko, spaca kaj orkestra muziko.
Hal specializiĝas kaj en analoga sono kaj ciferecaj elektronikaj aparatoj kaj la uzadon de sinteziloj "vintage" de prestiĝaj firmaoj kiel Moog, ARP Instruments Inc., EMS (Electronic Music Studios), Elka, Oberheim, Synclavier, Fairlight CMI, Mellotron, nome pioniro de la nuntempaj miksiloj, la legenda Teremino kaj multaj aliaj, ĉiuj muzikaj instrumentoj kiuj markis la historion de la moderna muziko.
Diana Dors
Kariero
Dors famiĝis kiel blondulina seks-bombo, multe laŭ la stilo de usonaj Marilyn Monroe, Jayne Mansfield kaj Mamie Van Doren. Dors estis promociita de sia unua edzo, nome Dennis Hamilton, ĉefe en seksecaj kinkomedioj kaj maldeceta manekenado. Post malkovro, ke Hamilton estis fraŭdanta ŝin, ŝi plue ludis por establi sian imagon, kaj aperis ofte en amaskomunikiloj pro diboĉegaj festoj organizitaj en sia hejmo. Poste, ŝi montris talenton aperante en televido, en diskoj, kaj en kabaredo, kaj atingis novpublikan popularecon kiel ofta gasto en babilprogramoj. Ŝi ankaŭ partoprenis en multaj filmoj en diversaj momentoj de sia kariero, translokiĝante inter Britio kaj Holivudo.
Hermeskeil
Hermeskeil estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Trier-Saarburg de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Kluczbork
Kluczbork (Kreuzburg aŭ plene Kreuzburg in Oberschlesien) estas urbo en la provinco Opolio de Pollando, kiu laŭ la stato de havis loĝantaron de urbanoj, kio egalas al loĝdenso de  homoj/km². Ĝi apartenas al samnoma komunumo kaj estas la administra centro de ankaŭ samnoma distrikto Kluczbork. Ĝis la jaro 1945 la urbo apartenis al Germanio kaj havis germanlingvan loĝantaron, kiu estis forpelita ĝis la jaro 1947. Ĝin anstataŭis poloj el pli orientaj regionoj.
János Szabó (episkopo)
János SZABÓ [jAnoŝ sabO] (kereszteleki), laŭ hungarlingve kutima nomordo Szabó János estis hungara grekokatolika pastro, kanoniko, episkopo.
János Szabó naskiĝis la  1836 en Habsburga Imperio en Transilvanio en vilaĝo Dengeleg (nuntempa Dindești en Rumanio). Li mortis la 1911 en Hungara reĝlando en Szamosújvár (nuntempa Gherla en Rumanio).
Biografio
János Szabó frekventis gimnazion en Nagyvárad, poste li lernis teologion en Romo ekde 1853. Li doktoriĝis en 1859, en la sama jaro li pastriĝis en Nagyvárad. En 1867 li iĝis kanoniko, en 1879 episkopo de Szamosújvár. En 1882 li aranĝis sinodon. En 1885 li estis nomumita „vera interna sekreta konsilisto”. Lia tombo kuŝas en katedralo de Gherla.
Templo de Brigham City
La Templo de Brigham City estas unu el la temploj konstruitaj kaj funkciigantaj por la Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj.
34854 Paquifrutos
34854 Paquifrutos estas malgranda, tre hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la hispana amatora astronomo Rafael Ferrando elde la Observatorio Pla d'Arguines en Algimia de Alfara (Valencio, Hispanio).
Nomo
Ĝia nomo honoras Paqui Frutos Frutos, edzinon de la malkovrito
Mahmud Dolat Abadi
Mahmud Dolat Abadi (naskiĝis  en Dolatabado, Sabzvaro) estas Irana verkisto, skriptisto, dramisto kaj aktoro, fama pro sia promocio de socia kaj arta libereco en nuntempa Irano kaj sia realisma figurado de rura vivo.
Biografio
En la jaro 1940, Mahmud Dolat Abadi naskiĝis en malriĉa familio de ŝufaristo en Dŭlatabad, vilaĝo en Sabzvar, situanta en plej nordokcidenta parto de Ĥorasano, Irano. Li laboris kiel bienisto kaj iris al la Masu'd Salman primara lernejo, kie li lernis legi. Libroj estis kiel revelacio al la juna knabo. En intervjuo li diris: "mi legis ĉiujn romanajn librojn kiuj estis haveblaj tiam." "mi legus sur la tegmento de la domo .... mi tiele legis Milito kaj paco-n. Do lia patro ne estis tre edukata, li konatigis Dolatabadi al klasikaj persaj Poetoj, kiel Mosleh-od-din Sadio, Hafizo, kaj Abol-Gasem Ferdousio. Li diris ke sia patro parolis en la maniero kiun ili uzis.
Nahid Mozaffari, kiu redaktis PEN-klubo internacia antologio de Irana literaturo, diris pri Dolat Abadi: "Li havas nekredeblan memoron de folkloro, kiu devenas el liaj tagoj kiel aktoro aŭ eble el lia origino, kiel iu kiu ne havis formalan edukadon, kaj kiu lernis parkeri la lokan poezion kaj aŭdi la lokajn rakontojn."
Kiam Dolat Abadi estis juna, li malfermis butikon kiel lia patro. Iun vesperon, li trovis sin mem ege teda. Li donis la ŝlosilon de la butiko al iu knabo, kaj diris al li ke li diru al lia patro ke "Mahmud foriris." Li iris al Maŝhado, kie li laboris por unu jaro antaŭ veni al Teherano por teatro. Tie Dolat Abadi laboris por unu jaro por pagi por siaj teatraj klasoj. Kiam li ĉeestis la klasojn, li estis la plej bona studento, malgraŭ siaj multaj laboroj. Li estis aktoro, ŝufaristo, razisto, bicikloreparisto, stratobakisto, kotonoelektisto, kaj kineja bilet-gajnisto. Ĉirkaŭ tiu tempo li ankaŭ kuraĝis entrepreni ĵurnalismon, fikcion, kaj skriptojn. Li diris ke: "kiam lia laboro finiĝis kaj li ne estis okupata trovi manĝaĵon, mi sidis kaj skribis."
Petrovce (distrikto Rimavská Sobota)
Petrovce, hungare Gömörpéterfala estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Rimavská Sobota. La hungaroj uzas ankaŭ la pli malongan formon Péterfala.
Situo
Petrovce situas sub piedoj de monto 334 m alta, laŭ la hungara landlimo, laŭ traira flankovojo. Rimavská Sobota troviĝas 30 km.
Historio
La vilaĝo estis unue menciita en la jaro 1244. En 1683 la vilaĝo ruiniĝis pro la militado. En 1910 loĝis en Gömörpéterfala 608 da homoj, (pleparte hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon Gömörpéterfala apartenis al Hungara reĝlando, al Gömör kaj Kis-Hont, al distrikto de Jesenské, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1945 Gömörpéterfala rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis en Petrovce 268 homoj, (258 hungaroj, 10 slovakoj). Ekde 2008 Slovakio kaj Hungario apartenas al interna zono de Schengen, sekve la limo estas ie ajn trapasebla senĝene. En Petrovce hungarlingva infanĝardeno funkcias.
Famuloj
En la vilaĝo naskiĝis hungara poeto Árpád Tőzsér.
Lajos Kovács (pentristo)
KOVÁCS Lajos [kova:ĉ] estis hungara pentristo naskita la 1-an de decembro 1910 en Nagyvárad kaj mortinta la 30-an de januaro 1996 Újkígyós
Abel Montagut
Li estas Esperanto-poeto kaj iama mezlerneja instruisto pri la katalunaj lingvo kaj literaturo. Li licenciiĝis pri kataluna filologio en Estudi General de Lleida (Barcelona Universitato).
Dufoje li premiiĝis ĉe katalunlingvaj beletraj konkursoj pro siaj rakontoj. Dekkvar-jara li eklernis Esperanton kaj enpaŝis literature en 1980 per abundaj neeldonitaj tradukoj el klasikaj katalunaj aŭtoroj (Ramon Llull, Ausias March, Jacint Verdaguer, Salvador Espriu, k.a.). Unu lia poemtraduko de kataluna mezepoka Amkantoj de Ausias March, premiiĝis en la 22-aj Internaciaj Floraj Ludoj en 1983. En 1982 li entreprenis la verkadon de Poemo de Utnoa, kiun li konceptas kiel kompiladon kaj kunfandiĝon de diversgentaj tradicioj troviĝantaj en homaraj ĉefverkoj, kiel Eposo pri Gilgameŝ, Ramajano, Biblio, Iliado, Odiseado, Eneado, k.a.
Kunordiganto
kunordiganto estas tiu, kiu kunordigas diversajn aferojn, ekz-e arkitekto aŭ evoluigisto estas kunordiganto por desegnado aŭ/kaj konstruado de konstrua projekto, same kiel reĝisoro aŭ direktoro estas respondecaj profesiuloj pri kunordigado de diversaj aktivadoj, kiuj fine kondukas al kreado de teatro aŭ filmo.
István Juhász (matematikisto)
István Juhász [iŝtvAn juhAs], laŭ hungarlingve kutima nomordo Juhász István estis hungara matematikisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (2013).
István Juhász naskiĝis la  1943 en Budapeŝto.
Biografio
István Juhász frekventis universitaton en Budapeŝto inter 1961-1966, poste li tuj ekinstruis samloke en la universitato. En 1974 li eklaboris en matematika instituto. En 1977 li doktoriĝis el matematiko. Li estis gastoprofesoro en Usono, Kanado, Nederlando, Izraelo, Brazilo, Italio. Li partoprenis en redaktadoj de Studia Scientiarum Mathematicarum kaj Topology and its Application. Li okupiĝas precipe pri Aroteorio. Li ricevis 4 premiojn kaj memormedalon inter 1967-2008.
Guillaume-François Rouelle
Guillaume-François Rouelle (1707-1777) estis franca apotekisto kaj kemiisto, kiu disvolvis la kemion pri saloj kaj acidoj, enkondukante la koncepton pri bazeco en kemion, kiel substanco reakcianta kun acido kreante solidan formon, la salon. Li estas konata kiel La Maljuna, por lin diferencigi de lia frato pli juna Hilaire Rouelle. Kelkaj el liaj lernantoj estis Denis Diderot, Antoine Lavoisier, Joseph Proust kaj Antoine-Augustin Parmentier. Inter liaj aliaj interesoj, li studis la efektojn de la terebinto kaj aliaj esencaj oleoj sub la agado de la Nitrata acido kaj la metodojn pri Mumiigo farita de la egiptoj.
Evoluigisto
Evoluigisto, iniciatinto aŭ aferisto, estas persono, kies profesio estas propraĵa evoluigado aŭ nemoveblaĵa evoluigado.
Evoluigistoj estas profesiuloj, kiuj transformas planajn ideojn sur papero en realajn propraĵojn aŭ posedaĵojn. Ili kreas, trovas, financas, kontrolas kaj reĝisoras la proceduron de terevoluigado jam de la komenco ĝis la fino. Evoluigistoj kutime akceptas la plej grandan riskon en la kreado aŭ renovigado de nemoveblaĵoj aŭ propraĵoj - kaj ricevas la plej grandajn rekompencojn.
Kutime, evoluigistoj aĉetas terpecon, trovas la celmerkaton, evoluigas la programadon kaj desegnadon por la konstruado, akiras la necesajn publikajn aprobojn kaj financojn, konstruas la konstruaĵon, kaj ludonas, administrias, kaj probable forvendas ĝin.
Karol Pollak
Karol Franciszek Pollak (naskiĝis la 15-an de novembro 1859 en Sanok, mortis la 17-an de decembro 1928 en Biała) – pola elektroteknikisto, entreprenisto kaj inventisto.
Biokomputiko
Biokomputiko estas scienco inter biologio kaj komputiko. Ĝi estas apliko de komputiko al la studo de kompleksaj biologiaj fenomenoj aŭ strukturoj kiel ekzemple genaroj, genoj, genetika kodo aŭ filogenetikaj arboj. Ankaŭ, per biokomputiko oni povas ekzemple modeligi kuracan molekulon ensilicie kaj antaŭplani ties konduton kaj eksperimenti pri ties ago ĉe ricevilo, kiun oni volas stimuli por kuraci iun malsanon...
Ĝenerale tiaj studoj necesigas multnombrajn kaj kompleksajn kalkulojn, kiujn ne eblas fari sen komputilaj programoj kaj/aŭ matematikaj modeloj (>Matematika komputiko).
Komparu kun
Komputiko ~ biologio ~ bioniko ~ biokibernetiko ~ Matematika komputiko - Biostatistiko - DNA-vicrivelado
Sânnicolau de Beiuș
Sânnicolau de Beiuș [sınnikolaŭ de bejuŝ] (hungare: Belényesszentmiklós) estas vilaĝo en Rumanio sude de Oradea. En 1910 ĝi nombris 442 loĝantojn (rumanoj), en 1992 217. Ĝi estis unue menciita skribe en 1291. Ĝia hungara loĝantaro dum la turka submetiĝo pereis. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Șoimi.
En Sânnicolau konserviĝis romanika preĝeja turo de la 13-a jarcento.
Lajos Hajdu (juristo)
Lajos Hajdu [lajoŝ], ofte Lajos Hajdú, laŭ hungarlingve kutima nomordo Hajdú Lajos estis hungara juristo, oficiro, altlerneja instruisto. Lia origina familia nomo estis Hett ĝis 1947.
27120 Isabelhawkins
27120 Isabelhawkins estas tre malgranda, hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la brita astronomo Ian P. Griffin elde la observatorio de la Astronaut Memorial Planetarium and Observatory en Cocoa (Florido, Usono).
Lajos Hajdu (juristo)
Lajos Hett naskiĝis la en Szekszárd, li mortis la  en Budapeŝto.
27120 Isabelhawkins
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Isabel Trecco Hawkins, direktorino de la Centro por Scienca Eduko ĉe la Space Sciences Laboratory de la Universitato de Kalifornio ĉe Berkeley. Ŝi laboras pri la abundeco de la j en la interstela medio. Ŝi ankaŭ partoprenas al edukaj iniciatoj, inklude la Projekton FIRST (Favori Legadon per Scienco kaj Teknologio).
Lajos Hajdu (juristo)
Biografio
Lajos Hajdu maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1944, poste li eklaboris kiel administranto, pli poste kiel soldatlaboristo, fine li estis militkaptito. Hejmenveninta li studis en Scienca Universitato Péter Pázmány (1946–1948), poste li estis oficiro ĝis 1957. Li estis oficisto kaj en 1960 li doktoriĝis el juro en la universitato. Samloke li estis lektoro (1961–1968), docento (1968–1978), profesoro (1978–1992). Intertempe li kandidatiĝis (1968) kaj doktoriĝis (1977) antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Pro divorco li edziĝis dufoje, idoj ne naskiĝis.
Dan Quayle
James Danforth QUAYLE (naskiĝis la 4-an de februaro, 1947, Indianapolis) estas usona politikisto. Li estis membro de la usona ĉambro de reprezentantoj de sia hejmŝtato Indianao (1977-1981), usona senatano de Indianao (1981-1989) kaj vicprezidanto de Usono sub prezidanto George W. Bush de 1989 ĝis 1993.
Mária Péter H.
Mária PÉTER H estas rumania hungara apotekistino, verkistino pri medicinhistorio. Ŝi naskiĝis en Temeŝvaro la 9-an de januaro 1936. Ŝi estas la edzino de Mihály Heinrich Péter.
Kariero
Mária Péter H. diplomitiĝis en OGYI de Târgu Mureș (1958). De 1959 ŝi laboris en la katedro pro farmakologio, poste ŝi estis kuracilesploristino en la laboratorio pri kuraciplatoj. Ŝi estis doktoro de farmakologia scienco (1973). Ŝia esplorkampo estis la esplorado de efiko de kuracilplantoj. De 1960 ŝ publikigis en fakrevuoj: Farmacia, Orvosi Szemle-Revista Medicală, Gyógyszerészet, Die Pharmazie, Herba Hungarica, Studii şi Cercetări Biologice, Practică Farmaceutică, Note Botanice, Herba Romanica, Plantes Médicales et Phytotherapie, Orvosi Hetilap, Lege Artis Medicinae, Orvostudományi Értesítő.
William Hartnell
William Henry HARTNELL (8a de januaro 1908 – 23a de aprilo 1975) estis angla aktoro. Dum Hartnell rolis en multaj teatraĵoj, televidaj produktaĵoj kaj en pli da 75 britaj filmoj, li estas plej bone memorita hodiaŭ kiel la Unua Doktoro en la TV-serio Doktoro Kiu de BBC, kiun li rolis de 1963 al 1966.
Reguloj de goo
La fundamentaj reguloj de goo estas konservitaj dum mil jaroj de goa historio, tamen oni reformis detalajn partojn por ke oni ludu kun pli malmultaj problemoj.
Ĝenerale ekzistas ĉinaj kaj japanaj reguloj.
La Japanaj reguloj de Goo estas laŭ La Japana Regularo de Goo (日本囲碁規約) de Nihon Ki-in (Japana Goa Asocio). Ĝi estis ripete reformataj.
Ludtabulo
''La intersekcoj 4D, 4J, 4P, 10D, 10P, 16D, 16J kaj 16P nomiĝas steloj. Tiu centra 10J ankaŭ nomiĝas zenito.''
Komenco
Komence de la ludo la ludtabulo malplenas. Ludanto nomata Nigro havu ŝtonujon (碁笥 [goke]) de nigraj ŝtonoj, kaj ludanto nomata Blanko havu ŝtonujon de blankaj ŝtonoj. Nigro ludas unue. Poste ambaŭ ludantoj ludu alterne.
Meto de Ŝtono
Ludmovo konsistas meti (着手 [ĉakuŝu] aŭ 打つ [ucu])ŝtonon sur malplenan intersekcon.
Kiam ludanto metas ŝtonon sur la lastan liberon(呼吸点 [kokju:ten]) de ŝtono aŭ ŝtongrupo kontraŭula, li-ŝi elprenu de la ludtabulo la ĉirkaŭitajn ŝtonojn kaj gardu ilin aparte ĝis la partifino. Elprenita ŝtono estas nomata Hama (ハマ [hama]; konsideru kaptito).
En la ekzemploj oni uzos, kiel eble, pli malgrandan 9x9'an ludtabulon, kutime uzita por instrui la komencantojn. Bildoj supraj montras situaciojn antaŭ kaj post ol la kaptoj. Oni montras ekzemplojn sur la centro, bordoj kaj angulo de la ludtabulo. La kaptinto retenos la malamikajn ŝtonojn ĝis la partifino por tiam ilin kalkuli.
Malpermeso de memmortigo
Malpermeso de memmortigo (自殺の禁止 [ĵisacu no kinŝi]) Estas malpermesate ludi okupante la lastan internan liberon de malamika grupo (memmortigo), ekscepte se tiel li-ŝi kaptas unu aŭ pli da malamikaj ŝtonoj.
Maldekstra bildo: estas malpermesate al Blanko ludi en 'a', 'b' aŭ en 'e' ĉar tio egalus al memmortigo.
''Tamen Blanko povus ludi sur iun ajn el la intersekcoj 'c' aŭ 'd', ĉar tiu nigra grupo ankoraŭ havus unu pluan internan liberon. Sed, kaze Blanko ludus sur 'c' aŭ 'd', Blanko ne povus ĉe sia sekvanta ludvico ludi sur la alian malplenan. Li-ŝi bezonus tute ĉirkaŭi la malamikan nigran grupon tiel, kiel oni montras per la centra bildo.''
''Centra bildo: Blanko nun povas ludi sur la intersekcojn 'a', 'b' aŭ 'c' ĉar farante tion, forigas la lastan liberon de la respektivaj nigraj formacioj kaj kaptas ilin. Tamen, Blanko ne povas ludi sur intersekcon 'e' ĝis ne ludos antaŭe sur intersekcon 'f'.''
Dekstra bildo: jen pozicio tuj post Blanko forigis de la Nigro ties lastan liberon kaj forprenis la nigrajn kaptitajn ŝtonojn.
Malpermeso de ripeto de sama situacio
(同型反復禁止 [do:gata hampuku no kinŝi]) Se ludanto kaptas ŝtonon estantan je ko-situacio(コウ [koŭ]) la alia ludanto ne povos tuj rekapti. Li-ŝi metu alien antaŭ ol rekapti.
''Ko-situacio. Blanko ne povas dum tiu ĉi ludvico kapti tiun nigran ŝtonon, kiu detruis lian okulon. Anstataŭ fari tion, li devas ludi sur alian intersekcon.''
Maldekstra bildo: Nigro elektas ne plenigi sian okulon por tiel defendi ĝin.
Centra bildo: Uzinte sian atendo-vicon, Blanko jam povas ataki la nigran grupon.
Dekstra bildo: Fina pozicio estas ja nova ko-situacio.
Serio de rifuzi ludi
(連続パス [renzoku pasu]) Anstataŭ meti ŝtonon, ludanto povas rifuzi ludi (perdi ludvicon). Se ambaŭ ludantoj sinsekve rifuzas, partio finiĝas.
Juĝi vivon kaj morton
(死活判定 [ŝikacu hantei]) (Japanaj ludreguloj) Fininte partion, oni forigas el la ludtabulo ĉiujn mortintajn ŝtonojn de ambaŭ ludantoj, aldonante ilin al tiuj kaptitaj dumpartie. Poste, ĉiu ludanto ricevas po unu poenton pro ĉiu malplena intersekco ene de sia teritorio, plus unu poenton pro ĉiu ŝtono kaptita al la malamiko. Kiu havas pli da poentoj, tiu venkas. Sed Nigro ludas unua kaj pro tio havas grandan avantaĝon. Kompense Blanka ricevas komi-on (コミ) — egaligajn poentojn, kiujn Nigro pagas al Blanko por la rajto unue meti ŝtoneton. Ĉe ludoj de egalfortaj ludantoj komi nun plej ofte estas 6,5 de poentoj. Duono da poento malebligas egalan rezulton.
Per la maldekstra bildo videblas ekzemplo de partifino.
Satriano di Lucania
Satriano di Lucania estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Basilikato kaj al la provinco Potenza. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Brienza, Sant'Angelo Le Fratte, Sasso di Castalda, Savoia di Lucania kaj Tito.
Malmö FF
Malmö FF (en kio FF estas sveda mallongigo por Fotbollförening, "futbalklubo" aŭ "futbalasocio") - estas unu el la pli konataj futbalkluboj de Svedio. Kiel la nomo indikas, ĝi baziĝas en la urbo Malmö kaj kompreneble estas unu el pluraj futbalkluboj de la urbo. En la sezono 2020/21, la unua vira teamo de la klubo atingis la 1-an pozicion de la 1-a svedia ligo de profesia futbalo (Fotbollsallsvenskan), do nuntempe konsideriĝas la plej bona vira futbalteamo de la lando.
6412 Kaifu
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la japana astronomo Norio Kaifu unua direktoro de la teleskopo Subaru de diametro 8,2 metroj en Havajo.
Rax
Rax, hungare Raks [rakŝ] estas iama vilaĝo, nun urboparto de Jennersdorf en Aŭstrio, en federala ŝtato Burgenlando.
Situo
Rax situas laŭ maldekstra bordo de Rába, laŭ fervojo Budapeŝto-Graz. Jennersdorf troviĝas je 1 km-oj.
Historio
La unua mencio pri la vilaĝo okazis en 1538 laŭ la germana kaj latina formoj "Rax", tiam apartenanta al abatejo de Szentgotthárd. La hungara formo aperis en 1552. En 1787 loĝis en Raks 690 homoj en 121 domoj, en 1830 776 homoj en 111 domoj, en 1857 922 homoj en 126 domoj. En 1910 loĝis en Raks 1023 homoj, plejparte aŭstroj. Ĝis 1921 la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Szentgotthárd, poste al Aŭstrio (dume inter 1938-1945 al Germanio). Rax aliĝis al Jennersdorf en 1971.
Oiapoque (mikroregiono)
La mikroregiono de Oiapoque estas unu de la kvar mikroregionoj de la brazila subŝtato de Amapao. Ĝi enhavas du municipojn.
Charles de Foucauld
Charles Eugène de Foucauld de Pontbriand (naskiĝis en Strasburgo, la 15-an de septembro 1858; mortis en Tamanrasset la 1-an de decembro 1916) estis franca oficiro kiu decidis iĝi ermito. Li vivis en la alĝera dezerto. Tie li estis lingvisto, ĉar li studas lingvon kaj kulturon de la tuaregoj.
Li ne havis kristanan kredon dum sia junaĝo. En 1883, post sia milita formacio en Saint-Cyr-l'École li iĝis kavaleriooficiro en la franca armeo fariĝinta esploristo kaj geografo. Sed kiam li volis koni la religion, li komencis kredi forte. Li aliĝis al la trapistoj en 1901. Li iris al alĝeria dezerto, kie li vivos preĝante. La 1-an de decembro 1916 li estas murdita ĉe la pordo de sia ermitejo en Ahaggar.
Li estis kanonizita la 15-an de majo 2022 fare de la papo Francisko.
Payerne (stacidomo)
Payerne estas fervoja stacidomo en Payerne, Svislando.
11945 Amsterdamo
11945 Amsterdamo estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio de Calern en Caussols (Alpes-Maritimes, Francio).
Esperanto-festotagoj
Esperanto-festotagoj estas tagoj gravaj en la esperanto-kulturo, ĉar ili estas datrevenoj de gravaj eventoj aŭ estas starigitaj de aliaj movadoj kaj institucioj sed proksimaj al la celoj de la esperanto-movado kaj tial gravaj por ĝi. La plej festata de ili sendube estas la Zamenhofa tago (15-a de decembro), dum la aliaj ofte pasas sen atento de la plejmultaj esperantistoj, kvankam ofte oni profitas la okazon kaj koncentras esperanto-varbadon ĝuste ĉirkaŭ tiuj tagoj.
Festoj proponataj de UEA
Proponoj de la aktuala estraro de Universala Esperanto-Asocio (2013-) pri festendaj tagoj, publikigitaj en artikolo de estrarano Stefano Keller, aperinta en la revuo Esperanto, januaro 2014: Agade, celebrante - Ek al nova jaro.
Fine de la jaro 2010, gvidantoj de la Universala Esperanto-Asocio, interalie Renato Corsetti kaj la estraranino pri informado Barbara Pietrzak, preparis kiel helpilon por varbada kaj informa esperanto-agado jenan "esperantistan kalendaron":
Festoj deklaritaj de la Esperanta Civito
La Esperanta Civito en sia konstitucio rekonas jenajn 4 tagojn kiel siajn oficialajn festotagojn:
La esperantistaro ofte festas la Unuan Libron la 26-an de julio, pro miskalkulo, bazita sur la dato de la Bileto por ellaso (la dua cenzura permeso, ne plu pri la preso, sed pri la surmerkatigo). Efektive tiu estus pli frua je kelkaj tagoj. Pro la kontesto, la Esperanta Civito decidis favore al la 2-a de junio, la sola tute certa dato, kiel Tago de la Lingvo. Estas rimarkinde ke tiu ĉi dato kaj la du zamenhofaj ĉiam koincidas laŭ la tago de la semajno.
Nur la Esperantaj Civitanoj festas la 10-an de aŭgusto, ĉar tiam en 1998 estis lanĉita la Pakto por la Esperanta Civito, kiun ili konsideras la tagon postan al la gravaj decidoj de Bulonjo. Estas rimarkinde ke Lazaro Ludoviko kaj Klara Zamenhof geedziĝis la 9-an de aŭgusto 1887.
Aliaj tagoj festataj de esperantistoj
Laŭ la politikaj aŭ religiaj konvinkoj, ankaŭ aliaj datoj estas festataj (ekzemple la 1-a de majo en la Laborista Esperanto-movado), sed ne temas pri specife Esperantaj festotagoj.
Tagoj ligitaj al Esperanto
En la mondo ekzistas multaj diversaj internaciaj memor- kaj festotagoj - kelkaj havas apartan ligon al Esperanto:
Historia trarigardo
Jam en la 1920-aj jaroj, laŭ propono de diversaj intelektuloj kaj aktivuloj (interalie Baghy kaj Nekrasov) la 15-a de decembro aŭ Zamenhofa Tago (naskiĝo de Lazaro Ludoviko Zamenhof en 1859) estis tradicie elektita kiel Esperanto-Librotago. Dum tiu aŭ proksima tago, sojle al la Kristnaska ferio, la esperantistaro havas siajn klubajn julfestojn, interŝanĝas donacojn (prefere Esperanto-librojn) kaj bondezirojn, foje kunvenas pro seminario pri Zamenhofoj. Por la Esperanta Civito ĝi estas laŭ ties konstitucio la Tago de la Esperanto-kulturo. Malpli gravaj estas la aliaj datrevenoj, kiuj fariĝis Esperantaj festo- aŭ memortagoj.
Pro la forpaso de Zamenhof (1917) la 14-a de aprilo fariĝis memortago (ĉe la Civito: "Tago de ĉiuj pioniroj"). Estas rimarkinde, ke ofte en aprilo naskiĝis novaj iniciatoj, ekzemple UEA (1908) kaj Heroldo de Esperanto (kies unua numero aperis la 14-an de aprilo 1920).
La historio de la lingvo registras du pliajn datojn: la 2-an de junio 1887 la rusa cenzuro permesis la eldonon de la Unua Libro (tiu dato, la 21-a de majo laŭ la Julia kalendaro, aperas dorse de la frontispico), kaj la 9an de aŭgusto 1905 en Bulonjo-ĉe-Maro estis aprobitaj la Fundamento, la starigo de la Lingva Komitato kaj la flago (pri la himno la unua UK prokrastis la decidon, sed per si mem venkis la melodio de Félicien Menu de Ménil).
Proponoj de Zamenhof: La "Sankta Tago" ktp.
Zamenhof proponis la 5-an de Aŭgusto, la tagon de la malfermo de la Unua Kongreso Esperantista 1905, kiel festotagon. Zamenhof diris: "Sankta estas por ni la hodiaŭa tago." En letero publikigita en 1906 (OV V n-ro 24) li skribis pri la propono elekti festotagon por la esperantistoj: "La ideo per si mem ŝajnas al mi bona, sed mi ne povas aprobi la proponon, ke por tiu ĉi festotago oni elektu mian tagon de naskiĝo. Se la ideo per si mem estos akceptita de la esperantistoj, tiam estos necese elekti iun alian tagon, ekzemple:
a) tagon de la malfermo de la unua kongreso esperantista,
b) aŭ la unuan tagon de la kalendara printempo (por la norda duonglobo, kiel simbolon de la printempo, kiun nia afero promesas al la homaro;
ĉ) aŭ iun alian tagon laŭ elekto de la esperantistoj."
7704 Dellen
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la duopo de lagoj Dellen, en sveda regiono Hälsingland, ŝatata de la fiŝkaptistoj pro iliaj unikaj loĝantaroj da trutoj. Tiuj lagoj rezultas de meteorŝtona alfrapo ĉirkaŭ 110 milionoj da jaroj antaŭ.
Frua Budhismo
La esprimo "frua budhismo" rilatas al la unuaj jardekoj post la instruoj kaj forpaso de Sidarto Gotamo kaj al la 18 malnovaj skoloj kiuj unu post la aliaj ekaperis post disvastiĝo.
La periodo de la frua budhismo daŭris proksimume 150 jarojn post la forpaso de la budho Gotamo. La diversaj dividoj interne de la monaĥa organizo aperis pro enkonduko kaj emfazo far iuj lernejoj de la abidarma literaturo.
Pluraj jarcentoj post la alveno de budhismo Mahajana (dum la 5a jarcento), la malnovaj budhismaj lernejoj eniris en periodon de dekadenco en Barato. Tamen je la 7a jarcento la ĉina pilgrimanto Xuánzàng raportas, ke budhanoj ne-Mahajanaj plu formis plimulton de la budhanoj en Barato tiuepoke, kaj probablas ke tio pravis ĝis la fino de budhismo en Barato.
Aphex Twin
Edukita en Kornvalo, James ekpublikigis diskojn en la komenco de la 1990-aj jaroj sub nomoj kiel AFX and Polygon Window, kaj kun-fondis la sendependan firmaon Rephlex Records en 1991. Li altiris fruan laŭdon pro sia debuta albumo de 1992 nome Selected Ambient Works 85–92. Li subskribis kontrakton kun la brita firmao de elektronika muziko "Warp" la venontan jaron, kaj poste elstariĝis al hegemonia populareco kun la pintaj unuopaĵoj "Come to Daddy" (1997) kaj "Windowlicker" (1999), apogitaj per muzikfilmetoj reĝisoritaj de Chris Cunningham.
Post publikigi la albumon Drukqs kiel Aphex Twin en 2001, James pasigis la venontajn jarojn publikigante muzikon ĉefe sub aliaj nomoj, inklude la diskoserion de 2005 nome Analord kiel AFX, paron de publikaĵoj de 2007 nome the Tuss, kaj arkivan materialon kiel ne publikigita LP de 1994, publikigita en 2014 kiel Caustic Window. James revenis kiel Aphex Twin en 2014 per la albumo Syro, kiu ricevis la premion Grammy Award por plej bone elektronika albumo.
65784 Naderayama
65784 Naderayama estas tre malgranda, treege hela marsrenkonta asteroido malkovrita la de la japana amatora astronomo Tomimaru Okuni elde la observatorio de Nan'jo (gubernio Jamagata, Japanio).
Orbito
Ĝia discentra orbito ekstere malproksime tanĝas tiun de Marso. Ĝia marsa MOID estas 0,193142 AU, tie estas 28,894 milionoj da km.
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la monto Naderayama, (alta de 660 metroj) en la okcidento de la urbo Jonezaŭa, gubernio Jamagata. Tiu monto estas fama por la marŝadantoj.
Salmeroncillos
Salmeroncillos [salmeronZIjos] estas municipo de Hispanio, en la Provinco Kvenko, regiono de Kastilio-Manĉo. Ĝi estas komponita de du domaroj: nome Salmeroncillos de Abajo, (malsupra) ĉefurba, kaj Salmeroncillos de Arriba (supra).
Loĝantoj
La loĝanto nomiĝas salmeroncillero [salmeronziJEro]. La censita loĝantaro en 2016 estis de 65 loĝantoj kaj la denseco estas de 1,13 loĝ/km².
Situo
Salmeroncillos estas situanta en la orienta parto de Kastilio-Manĉo en la komarko aŭ distrikto Kvenka Alkario en la norda parto de la Provinco Kvenko, je altitudo de 763 m super marnivelo. La areo de ties teritorio estas de 20,68 km². La geografiaj koordinatoj estas 40°30′08″N 2°30′55″Ok. Ĝi situas je ĉirkaŭ 78 km el Kvenko, provinca ĉefurbo, je 68 km el Guadalajara kaj je 150 km el Madrido, ŝtata ĉefurbo.
Historio
Post la Hispana Enlanda Milito la loĝantaro falis, tio estis oni perdis loĝantojn pro diversaj tialoj: nome bataloj, prizono, politika persekutado, malsato ktp. Ĝis meze de la 20a jarcento la loĝantaro de multaj vilaĝoj de la regiono atingis pinton, kaj ankaŭ ĉe Salmeroncillos, sed poste okazis elmigrado, senloĝigo kaj maljuniĝo de la loĝantaro, kaj ankaŭ ĉe Salmeroncillos kie oni alvenis al la nunaj 65.
Ekonomio
Agrikulturo (olivoj kaj cerealoj) kaj brutobredado tradicie. Servoj kaj loĝejoj. La urbo troviĝas tute ene de rura medio, ege modifita de agrikulturo; tamen, ĝi plu havas gravan naturan medion.
Koknese
Koknese estas urbo en latvia historia regiono Vidzeme, en la oriento de Latvio. Ĝi situas en distrikto Aizkraukle sur la dekstra bordo de la rivero Daŭgavo ĉe la buŝo de Pērse. La distancoj al la plej gravaj centroj estas 14 km de Aizkraukle kaj 102 km de Rigo. Laŭ la stato de la jaro en la urbo vivis.
Historio
La areo ĉirkaŭ la Koknese kasteltumulo estas loĝita ekde la 1-a jarmilo a.K.
Ĝis la komenco de la 13-a jarcento, la teritorio de Koknese kasteldistrikto estis parto de la latgala ŝtato Jersika.
Post la Livonia konkero de la krucistoj en la 13-a jarcento, la regiono venis sub la kontrolon de la Arkidiocezo de Rigo. En 1277 Koknese (Kokenhusen) akiris urborajtojn kaj poste iĝis membro de la Hansa ligo.
Post la kolapso de Livonio en la 1560-aj jaroj, ĝi venis al la pola Duklando Pārdaugava. Postaj militoj pro Livonia heredaĵo detruis la grandurbon plurajn fojojn, kaj fine de la 17-a jarcento ĝi perdis siajn urborajtojn, transdonis la statuson de loka centro al Jaunjelgava.
En 1721 la regiono venis sub la kontrolon de Rusia Imperio. En 1861, la fervoja linio Rigo-Orjolo estis konstruita laŭ Koknese, sed Koknese ne spertis ajnan specialan prosperon. En la 1930-aj jaroj, Koknese estis granda vilaĝo, la centro de la paroĥo, kun pli ol 500 loĝantoj.
En 1965, la konstruado de la Pļaviņas hidroelektra centralo estis kompletigita kaj granda parto de la Daŭgava kaj Pērse valo malaperis subakve.
19025 Arthurpetron
19025 Arthurpetron estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Koknese
Geografio
La urbo situas en Meza Latvia malaltebenaĵo (Viduslatvijas zemiene), apud Daŭgava antikva valo.
19025 Arthurpetron
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Arthur Joseph Petron, kiu gajnis la kvaran rangon de la Intel International Science and Engineering Fair de 2003 pro sia projekto pri inĝenierarto. Li estis lernanto ĉe la Dallastown Area High School en Dallastown (Pensilvanio, Usono).
Koknese
Geografio
Averaĝa temperaturo estas -6,5°C en januaro kaj +17°C en julio. Da precipitaĵo falas 750 mm jare.
Transporto
Tra la urbo pasas fervoja linio Rigo-Moskvo. La aŭtovojo E22/A6 (Rigo-Moskvo) iam pasis tra la urbo, la pretervojo estis konstruita. Aliaj gravaj vojoj estas P80 Rigo-Tīnūži-Koknese kaj P79 Koknese-Ērgļi. Lokaj vojoj estas V996 (Ogre-Viskāļi-Koknese), V920 (Koknese-Suntaži), V915 (Koknese-Bērzaune). Ne ekzistas pontoj super la Daŭgavo sude.
Christophe de Beaumont
Christophe de Beaumont du Repaire, naskiĝinta en la kastelo de la Roque en Meyrals (Périgord) la 26an de julio 1703 kaj mortinta la 12an de decembro 1781, estis franca episkopo.
Li estis nomumita episkopo de Bajono en 1741, de Vienne en 1745 kaj finfine arkiepiskopo de Parizo en 1746.
Gossamer Albatross
Gossamer Albatross  estis hommuskol-movita aviadilo, kiunplanis kaj konstruis teamo de Dr. Paul B. MacCready je komisio de NASA. Per tiu aviadilo traflugis Bryan Allen la 12-an de junio 1979 en 2:49 horoj la Manikan kanalon inter Folkestone kaj Cap Gris-Nez, distancon de 35,8 km kaj gajnis tiel la 2-an Kremer-premion.
La aviadilo havis grandajn, antaŭajn stabiligajn flugilojn kiel ĉe la la antaŭula aviadilo Gossamer Condor. Ĝi estis direktita kiel Gossamer Albatross, per ŝanĝo de la envergura surfaco.
La baza strukturo ne konsistis ĉe Gossamer Albatross el aluminiaj tuboj (kiel ĉe Codor), sed el karbonfibra kadro kun ripoj el poliestero, kovritaj per Mylar®.
La aviadilo estis movita per pedalo kaj per granda dufolia helico. Ĝi atingis la maksimuman rapidon de 29 km/h kaj mezan flugalton de 1,5 m. Ĉe ventopaxuzo, la aviadilo bezonis nur 0,2 kW por resti en la aero.
El la aviadilo estis konstruita du tipoj, unu troviĝas hodiaŭ ĉe Udvar-Hazy Center de Smithsonian Institut, la alia (konstruita en 1980) en Muzo de la Avio en Seattle (Vaŝingtono).
Strigedoj
Strigedoj (Strigidae) estas familio de noktaj rabobirdoj kun okuloj direktitaj antaŭen kaj piedfingroj plumkovritaj; oreloj kutime starigitaj; ĝi entenas 194 speciojn. En fabeloj kaj fabloj ili estas simbolo de saĝeco.
Tiuj veraj strigoj aŭ tipaj strigoj estas unu el la du ĝenerale akceptitaj familioj de strigoj, dum la alia estus la Titonedoj (Tytonidae). La taksonomio de Sibley-Ahlquist unuigas la Kaprimulgoformajn ene de la ordo de la Strigoformaj; tiele, la tipaj strigoj estus subfamilio Striginae. Tio ne estas konfirmita de pli ĵusaj pristudoj (vidu Cypselomorphae ekzemple), sed la rilatoj de la strigoj ĝenerale estas ankoraŭ nesolvitaj.
Escepte de la Antarkta ekozono, la strigedoj prezentas kosmopolitan distribuon.
Taksonomio
La preskaŭ 200 nuntempaj specioj estas inkluditaj en nombro de genroj, Kiuj estas laŭ taksonomia ordo:
Templo de Monticello
La Templo de Monticello estas unu el la temploj konstruitaj kaj funkciigantaj de la Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj.
Le Latet
La teritorio havas komunan limon kun.
Veľké Kostoľany
Situo
Veľké Kostoľany situas laŭ rojo, laŭ flankovojoj (aŭtoŝoseo preteriras). Piešťany troviĝas je 16 km-oj.
Orfaj genoj
Orfaj genoj (ankaŭ nomataj "ORFuloj" precipe en primikroba literaturo) estas genoj sen mezureblaj homologoj en aliaj genlinioj. Orfoj estas subaro de taksonomie restriktitaj genoj (TRG), kiuj estas unikaj al specifa taksonomia nivelo (ekz. planto-specifa). Kontraste al neorfaj TRG-oj, orfoj estas kutime konsiderataj unikaj al tre mallarĝa taksono, ĝenerale specio.
La klasika modelo de evoluo baziĝas sur multobligo, rearanĝo kaj mutacio de genoj kun la ideo de komuna deveno. Orfaj genoj diferencas per tio, ke ili estas genliniaj-specifaj kun nenia konata historio de komuna duobligo kaj rearanĝo ekster iliaj specifaj specioj aŭ klado. Orfaj genoj povas estiĝi per diversaj mekanismoj, kiel horizontala transdono de genoj, multobligo kaj rapida diverĝo, kaj ekapero de novgeno el nekodigita sinsekvo. Ĉi tiuj procezoj povas agi kun malsamaj rapidecoj ĉe insektoj, primatoj kaj plantoj. Malgraŭ ilia relative antaŭnelonga origino, orfaj genoj povas kodi funkcie gravajn proteinojn.
Historio de orfaj genoj
Orfaj genoj unue estis malkovritaj kiam la gista genom-sekvenciga projekto komenciĝis en 1996. Orfaj genoj respondecis pri ĉirkaŭ 26% de la gista genaro, sed oni kredis, ke ĉi tiuj genoj povus esti klasifikitaj kun homologoj kiam pli da genaroj estis sekvencigitaj. Tiutempe, genmultobligo estis konsiderata la sola grava modelo de genevoluo kaj estis malmultaj sekvencigitaj genaroj por komparo, do manko de mezureblaj homologoj estis supozeble plej verŝajna pro manko de sekvencaj datumoj kaj ne pro vera manko de homologio. Tamen orfaj genoj daŭre persistis dum la kvanto de sekvencigitaj genaroj kreskis, fine kondukante al la konkludo, ke orfaj genoj estas ĉieaj por ĉiuj genaroj. Taksoj de la procento de genoj orfaj ege varias inter specioj kaj inter studoj; 10-30% estas ofte cititaj.
La studo de orfaj genoj aperis plejparte post la jarcentŝanĝo. En 2003, studo pri Caenorhabditis briggsae kaj rilataj specioj komparis pli ol 2000 genojn. Oni proponis, ke ĉi tiuj genoj devas evolui tro rapide por esti detektitaj kaj sekve estas lokoj de tre rapida evoluo. En 2005, Wilson ekzamenis 122 bakteriajn speciojn por provi ekzameni ĉu la granda nombro da orfaj genoj en multaj specioj estis prava. La studo trovis, ke ĝi estis prava kaj rolis en bakteria adapto. La difino de taksonomie restriktitaj genoj estis enkondukita en la literaturon por igi orfajn genojn ŝajni malpli "misteraj".
En 2008, gista proteino de establita funkcieco, BSC4, estis trovita evoluinta el novgeno de ne-kodigaj sekvencoj kies homologio ankoraŭ estis mezurebla ĉe frataj specioj. En 2009, oni malkovris orfan genon reguligantan internan biologian reton: la orfa geno, QQS, de Arabidopsis thaliana modifas plantokonsiston. La orfa proteino QQS interagas kun konservita faktoro de transskribo, ĉi tiuj datumoj klarigas la komponajn ŝanĝojn (pliigitajn proteinojn), kiuj estas induktitaj kiam QQS estas enmetita en diversajn speciojn. En 2011, ampleksa genoma studo pri la grado kaj evoluaj originoj de orfaj genoj en plantoj estis realigita en la plantmodelo Arabidopsis thaliana.
Kiel identigi orfajn genojn
Genoj povas esti provizore klasifikitaj kiel orfoj se neniuj ortologaj proteinoj troveblas en proksimaj specioj. Unu metodo uzita por taksi nukleotidon aŭ proteinsekvencan similecon indikanta homologion (t.e. prezentanta similecon pro komuna origino) estas la Baza loka alliniiĝa serĉadtekniko, BLAST, (en angla: Basic Local Alignment Search Tool). Ĝi permesas rapide serĉi demanditajn sekvencojn ene de grandaj sekvencaj datumbazoj. Simulaĵoj sugestas, ke sub iuj kondiĉoj BLAST taŭgas por detekti malproksimajn parencojn de geno. Tamen, genoj mallongaj kaj rapide evoluantaj povas facile maltrafi BLAST'on.
La sistema detekto de homologio por prinoti orfajn genojn nomiĝas filostratigrafio. Filostratigrafio generas filogenetikan arbon, en kiu la homologio estas kalkulita inter ĉiuj genoj de fokusa specio kaj la genoj de aliaj specioj. La plej frua komuna prapatro por geno determinas la aĝon, aŭ filostratumon, de la geno. La termino "orfo" estas iam uzata nur por la plej juna filostratumo enhavanta nur unu specion, sed kiam oni interpretas ĝin larĝe kiel taksonomie restriktita geno, ĝi povas nomi ĉiujn krom la plej malnovan filostratumon, kun la geno orfigita en pli granda klado.
De kie devenas orfaj genoj?
Orfaj genoj ekestiĝas de multoblaj fontoj, ĉefe per estiĝo, multobligo kaj rapida diverĝo de novgeno, kaj horizontala transdono de genoj.
Origino de Novgeno
Novaj orfaj genoj kontinue estiĝas novgenoj el nekodigitaj sekvencoj. Ĉi tiuj novaj genoj povas esti sufiĉe utilaj por esti balaitaj al fiksado per elekto. Aŭ, pli verŝajne, ili fados reen en la malgenan fonon. Ĉi tiu lasta eblo estas subtenata de esplorado pri Bananmuŝo (Drozofilo) montranta, ke junaj genoj plej probable formortas.
Novgenoj iam laŭsupoze estis preskaŭ malebleco pro la kompleksaj kaj eble delikataj komplikaĵoj en kreado kaj konservado de funkciaj polipeptidoj, sed esplorado de la pasintaj kelkdekjaroj trovis multoblajn ekzemplojn de novgenoj, kelkaj el kiuj estas rilataj al gravaj biologiaj procezoj, precipe testikaj funkcioj ĉe bestoj. Novgenoj estis trovitaj ankaŭ en fungoj kaj plantoj.
Multobligo kaj diverĝo
La modelo de duobligo kaj diverĝo por orfaj genoj implikas novgenon kreita de iu duobliga aŭ diverĝa evento kaj spertantan periodon de rapida evoluo, kiam perdiĝas ĉiu mezurebla simileco al la originale duobligita geno. Nuntempe ĉi tiu klarigo kongruas kun nunaj komprenoj pri duobligaj mekanismoj, la nombro da mutacioj necesaj por perdi mezureblan similecon estas sufiĉe granda por esti malofta evento, kaj la evoluiga mekanismo per kiu gena duplikaĵo povus esti sekvestrita kaj diverĝiĝas tiel rapide restas neklara.
Horizontala gen-translokigo
Alia klarigo kiel ekestas orfaj genoj estas per duobliga mekanismo nomata horizontala transdono de genoj, en kiu la originala duobligita geno devenas de aparta nekonata genlinio. Ĉi tiu klarigo por la origino de orfaj genoj estas speciale grava en bakterioj kaj arkeoj, en kiuj horizontala gena translokiĝo estas ofta.
Karakterizaĵoj de proteinoj
Orfaj genoj tendencas esti tre mallongaj (~ 6 fojojn pli mallongaj ol maturaj genoj), kaj kelkaj estas malforte esprimplenaj, histospecifaj kaj pli simplaj en kodona uzado kaj aminoacida konsisto. Orfaj genoj tendencas kodi pli interne malordigitajn proteinojn, kvankam iu strukturo estis trovita en unu el la plej bone karakterizitaj orfaj genoj. El la dekmiloj da enzimoj de primara aŭ speciala metabolo ĝis nun karakterizitaj, neniu estas orfoj, aŭ eĉ kun limigita genlinio; ŝajne, katalizo postulas centmilionojn da jaroj dum evoluo.
Biologiaj funkcioj
Malgraŭ ke la ekzisto de orfaj genoj esta bone establita, la evolua rolo de orfoj kaj ĝia rezulta graveco ankoraŭ estas pridiskutata. Unu teorio estas ke multaj orfoj ne havas evoluan rolon; genaroj enhavas nefunkciajn "malfermajn legadajn framojn" (en angla: ORFs), kiuj kreas falsajn polipeptidajn produktojn ne konservitajn per selektado, kio signifas, ke ili ne konserviĝas supozeble inter specioj kaj probable estus detektitaj kiel orfaj genoj. Tamen diversaj aliaj studoj montris, ke almenaŭ iuj orfoj estas funkcie gravaj kaj povas helpi klarigi la aperon de novaj fenotipoj.
Referencoj
En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de la artikolo Orphan gene en la angla vikipedio
Larĝbuŝa rinocero
La Larĝbuŝa rinocero aŭ Blanka rinocero (Ceratotherium simum) estas specio de rinocero, indiĝena de orienta, suda kaj centra Afriko. Ĝi estas la plej granda kaj plej multnombra specio de rinocero kiu ekzistas. Ĝi havas ampleksan buŝon uzitan por paŝtado kaj estas la plej socia el ĉiuj rinoceraj specioj.
Kvankam tiu rinocero estas aludita kiel blanka, ties koloroj varias el bruna al griza, kaj ne diferencas laŭ koloro el nomita Nigra rinocero nome Kurtbuŝa rinocero, kiu estas la alia afrika rinocero (Diceros bicornis). La vorto "blanka" en la nomo "Blanka rinocero" estas misinterpretado de la vorto el Afrikansa wyd, siavice deriva el la nederlanda vorto wijd por larĝa, reference al ties kvuadrata supra lipo, male al pinteca aŭ hokeca lipo de la nigra rinocero. Tiuj specioj estas nune foje referencitaj kiel kvadrat-lipa (por la "blanka") aŭ hok-lipa (por la "nigra") rinoceroj.
La Larĝbuŝa rinocero konsistas el du subspecioj: la suda larĝbuŝa rinocero, kun taksitaj 17 460 naturvivantaj bestoj je la fino de 2007 (IUCN 2008), kaj la multe pli malofta norda larĝbuŝa rinocero. La norda subspecio havas tre malgrandan nombron, kun nur du individuoj, kiuj estas en kaptiveco.
Meursanges
Meursanges estas franca komunumo situa en la departemento Côte-d'Or kaj en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo.
Geografio
La komunumo situas en dekstra bordo de la rivero Bouzaise. Ĝi enhavas la vilaĝon Meursanges kaj la vilaĝetojn Aigney, Bourguignon, Laborde au château kaj Pleuvey.
Historio
Okaze de la eŭropaj balotoj, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 0 voĉdonon en 2004 kaj 0 voĉdonon en 2009 kaj ankaŭ 0 voĉdonon en 2014.
Okazoj
Ĉujare okazis festo por kreskaĵoj en la parko de la kastelo de Meursangesnun nun ĝi okazas en la parko de la kastelo de Savigny-lès-Beaune.
Vidindaĵoj
La preĝejo de Meursanges datiĝas de 1859. Skulptartoj de 1781 de la bona skulptisto Swelem (aŭ Sivelem) ekzistas ankaŭ. La kastelo de Laborde au château datiĝas de la 17-a jarcento kaj 18-a jarcento.
Espita
Espita estas unu el la 106 komunumoj de la meksika subŝtato Yucatán, kiu estas unu el la tri meksikaj subŝtatoj sur la duoninsulo Jukatano. La ĉefurbo de la komunumo estas la samnoma Espita. La komunumo situas en la nordorienta parto de Yucatán en la regiono 1 "Litoral Oriente", kiu limas al la Meksika Golfo (norde), al la federacia subŝtato Quintana Roo en la oriento, al la regiono 2 "Oriente" en la sudo kaj al la regionoj 3 "Litoral Centro" kaj 4 "Centro"en la okcidento. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 31032.
Oto (Kleve)
Oto de Kleve (naskiĝinta proksimume 1278; mortinta la 29-an de oktobro 1310 en Horstmar) estis de 1305 ĝis 1310 Grafo de Kleve.