cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Granda Regiono
La eŭropa regiono Sar-Lor-Luks (Sarlando-Loreno-Luksemburgio), ekde la jaro 2000 pli kaj pli simple nomata Granda Regiono (Großregion, Grande Région), estas teritorio kuniganta Lorenon, Luksemburgion, Rejnlando-Palatinaton, Sarlandon, la valonan regionon kaj la Franclingvan plus Germanlingvan Komunumon de Belgio. Ĝi lokiĝas inter la riveroj Rejno, Mozelo, Saro kaj Mozo. La Granda Regiono celas plibonigi la politikan kaj ekonomian kunlaboron kaj estas unu el la formalaj eŭropaj regionoj ene de la Eŭropa Unio. La regionego estis Eŭropa Kultura Ĉefurbo de 2007.
Kelkaj nombroj
La tuta areo de la Granda Regiono estas kun entute ĉirkaŭ  milionoj da loĝantoj. Proksimume personoj el la Granda Regiono loĝas en unu, sed laboras en alia ŝtato de la regiono; inter tiuj 75 procentoj havas sian laboron en Luksemburgio.
Najbaraj regionoj
Norde la regiono limas al la Eŭregiono Mozo-Rejno kun ĉefaj centroj Akeno, Mastriĥto, Lieĝo, Eupen kaj Verviers (en la apuda mapo la lasta du urboj ankaŭ kalkuliĝas parto de la Granda Regiono) kaj iom pli okcidente ankaŭ al la regiono Kolonjo-Bonno, sudoriente najbaras la historia regiono Alzaco kun ĉefaj centroj Strasburgo, Kolmaro kaj Mulhouse.
Jean-Dominique Gautier
Jean-Dominique GAUTIER, esperante Johan-Dominiko Gaŭtiero, estas franca reĝisoro de dokumentaj filmoj, naskiĝinta en Bordozo en 1953.
Aktiva jam de trideko da jaroj, Dominiko Gaŭtiero specialiĝis en realigo de filmoj pri socia historio, kaj aparte pri la socia historio de la sud-okcidenta franca regiono Bearno kaj pri la batalantoj de la Hispana Enlanda Milito. Li kunlaboras jam de longa tempo kun la franca historiisto Jean Ortiz.
Lia filmo Guerrillero de 1996 ricevis la premion Jean Rouch en la Festivalo de la filmo pri Esplorado organizita de CNRS (Nacia Ceentro pri Scienca Esplorado) de Nancy, kaj la premion François Schachter en Parizo, en 1997. En la frua 2010aj jaroj, li verkis la filmon Esperanto, dokumenta filmo pri la Esperanto-Movado, por la eldonkooperativo de SAT.
Fontoj
Plejparto el la informoj de tiu ĉi artikolo fontas el la franclingva versio de Vikipedio.
Alexander Schalck-Golodkowski
Alexander SCHALCK-GOLODKOWSKI (la — la ) estis direktoro de ĉefa sekcio en la Ministerio pri internacia komerco kaj germana enlanda komerco (1956-62), vicministro pri ekstera komercado (1967-75), kaj estro de Komerca koordigado de GDR (KoKo, 1966-86).
Vivo
Schalk-Golodkowsky frekventis la lernejon en Treptow kaj ekde 1942 (kun eta interrompo ĉe la militofino) la lernejon en Waldsieversdorf kiu pli malfrue translokitis en la ejon de Ritter-akademio en Brandenburg an der Havel; tiun ĉi lernejon li forlasis en 1947 antaŭ ol ektrejniĝi elektromekanike. Schalck-Golodkowsky aliĝis al al la komunisma junularorganizo Freie Deutsche Jugend en 1951 kaj iĝis partiano de Socialista Unueca Partio de Germanio (SED) en 1955. En 1966 li estis nomumita kapo de KoKo kaj en 1967 nomumita specialoficiro de la kaŝpolico Stasi. En 1970 li doktoriĝis pri jursciencoj ĉe la Altlernejo Potsdam-Eiche per laboraĵo pri devizakiro kaj evito de ekonomiaj perdoj ("Vermeidung ökonomischer Verluste und Erwirtschaftung zusätzlicher Devisen").
En 1983 li perigis la intertraktadojn kun la bavara ministroprezidanto Franz Josef Strauß por akiri miliardojn da markoj pruntedonotaj fare de la kapitalisma parto de Germanujo por sekurigi la ekonomian postvivon provizoran de GDR.
Schalck-Golodkowsky avancis je la centra komisiono de SED en 1986; estante sub suspekto de misuzado de siaj potencoj ĉe KoKo li fuĝis al Okcidenta Berlino en decembro 1989. Li estis nelonge malliberigita antaŭ ekloĝado en Bavario.
La agoj de KoKo kaj de la tiea erao de la estrado de Schalck-Golodkowski estis esploritaj de 1991 rilate al suspekto de spionagadoj, impostfraŭdo, fraŭdo, malobeo embargregula, malobservo de juro de la Aliancanoj. Proceso kontraŭ li faritis en 1996 pro malobeado al juraj reguloj de la Aliancanoj kaj oni kondamnis lin mallibereco de unu jaro; aliaj devoj pentaj ne iĝis pri lia malsano (li havis operaciojn por forigi kancerojn en 1987 kaj 1997).
Li estis geedzita dufoje kaj havis du infanojn.
Dannemarie-sur-Crète
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Doubs, en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (Bourgogne-Franche-Comté, prononco []) kaj en la historia regiono Franĉkonteo. Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Besançon (france arrondissement de Besançon), la okcidenta parto de la departemento, kaj al la kantono .
Italia Senato
La Senato de la Respubliko (en itala Senato della Repubblica) estas hejmo de la duĉambra Itala Parlamento. Ĝi estis establita en sia nuna formo en la 8a de majo de 1948, sed antaŭe ĝi ekzistis dum la Regno de Italio kiel Senato del Regno (Senato de la Regno), kiel pluaĵo de la Senato Subalpino (Subalpa Senato) de Sardinio-Piedemonto establita en la 8a de majo de 1848. Ĝi havas sidejon en la Palazzo Madama en Romo.
RAE
La vorto havas plurajn signifojn:
11098 Ginsberg
11098 Ginsberg estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak (Usono) en la kadro de la projekto Spacewatch.
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la usona lirika poeto kaj instruisto Allen Ginsberg (1926–1997). Naskiĝinta en Paterson (Nov-Ĵerzejo), li studis ĉe Columbia College (Novjorko). Li fariĝis centra figuro inter la "Beat" (kiuj prenis sian nomon el la ok Beatecoj, Mateo 5, 3-10) kun la eldono de sia longa poemo Howl en oktobro 1955.
50240 Cortina
50240 Cortina estas tre malgranda, treege hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la itala astronomo Alessandro Dimai elde la Observatorio Helmut Ulrich de Col Drusciè en Cortina d'Ampezzo (Italio)
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la itala komunumo Cortina d'Ampezzo (6500 loĝantoj, altitudo 1 211 m) plej grava urbo de la Dolomitoj, spektindaj rokaj montoj en la Alpoj, kaj plej fama feriloko en Italio. Tie okazis la Vintra Olimpiko 1956 ; proksime troviĝas la Astronoma Observatorio de Col Drusciè.
Rataje (distrikto Tábor)
Rataje (Rattai) estas municipo de Ĉeĥio troviĝanta en distrikto Tábor, en Sudbohemia regiono. En ĉi tie vivis.
Historio
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1352.
Kastelo de Sály
La Kastelo de Sály (konata ankaŭ pri la iamaj posedantoj Kastelo de Eötvös-Gorove) estas historia monumento en Hungario, en vilaĝo Sály.
Historio
La familio Szepessy [sepeŝi] konstruis barokan kastelon, pri kiu la unua mencio okazis en 1779. En 1783 pro geedziĝo la nova posedanto estis familio Eötvös. En la 1830-aj jaroj la kastelo estis trakonstruita al klasikisma stilo. Inter 1837 kaj 1841 en la kastelo barono József Eötvös vivis kaj verkis signifan romanon. En 1868 la konstruaĵo estis plilongigita. En la frua 20-a jarcento la nova posedanto estis la familio Gorove. Ekde la 1960-aj jaroj la kastelo estas lernejo por handikapulaj infanoj, samtempe instituto por helpi la movojn al la handikapuloj.
Konstruaĵo
La unuetaĝa kastelo situas sola en mezo de parko. La konstruaĵo estas simetria kaj formas brikon. Meze en ambaŭ flankoj estas po unu reliefantaj partoj. Menciindas la arkadoj, sed tio mankas en la pligrandigitaj partoj. Estas interese, ke la enirejo troviĝas en la unua etaĝo, ĉar ramparo kuras al la etaĝo.
Parko
La parko estas impona, konstante zorgata. En la parko situas ankaŭ tombomonumento konstruita en 1814. La surskribo estas: "dormas".
Iéna (pariza metrostacio)
Iéna [jena] (Jena) estas stacio de la Metroo de Parizo sur linio 9, en la 16-a arondismento de Parizo.
Alirejoj
La stacio disponas pri tri alirejoj el kiuj unu apud Muzeo Nacia de Artoj Aziaj - Guimet.
821 Fanny
821 Fanny estas asteroido de la ĉefa zono, malkovrita de la germana astronomo Max Wolf la elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl.
La kialo de ĝia nomo estas nekonata.
Estanteco
Estanteco (ankaŭ uzeblas vortoj nuno kaj nuneco) estas ne ekzakte limigita tempointervalo inter estinteco (paseo) kaj estonteco (estonto). Aliaj esprimoj estas nuneco, nuna epoko, nuntempo, estanta tempo, hodiaŭ.
Proverbo
Ekzistas pluraj proverboj pri hodiaŭ/estanteco en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili :
Béla Meliórisz
Béla Meliórisz [meliOris], laŭ hungarlingve kutima nomordo Meliórisz Béla estis hungara akademia instruisto, heraldikisto. Lia nobela antaŭnomo estis deménfalvi. Béla Meliórisz naskiĝis la en Kissáros (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Malý Šariš en Slovakio), li mortis la  en Eperjes (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Prešov en Slovakio).
Biografio
Béla Meliórisz maturiĝis en luterana gimnazio en Eperjes en 1893, poste li studis en Luterana Jura Akademio (Eperjes), Reĝa Universitato de Budapeŝto (1895), fine li akiris ŝtatosciencan diplomon en Scienca Universitato Ferenc József en 1897, juran diplomon en la sekva jaro. Jam depost la unua diplomo li estis kandidato pri advokato kaj komencis instrui en la menciita Akademio. En 1899 li studvojaĝis al okcidenta parto de Eŭropo helpe de stipendio, eĉ li studis en Londono kaj Berlino. Li hejmenvenis jam malsana, poste spite kelkajn resanigajn vojaĝojn li mortis. Dum sia tre mallonga vivo li okupiĝis pri heraldiko.
6800 Saragamine
6800 Saragamine estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Akimasa Nakamura elde la Observatorio Kuma Kogen (gubernio Ehime).
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la monto Saragamine, alta je 1271 m en la nordo de Kuma.
Oni ne konfuzu ĝin kun 9198 Sasagamine.
Mbungaoj
La mbungaoj estas etno kun aparta lingvo, kiu loĝas en sudcentra Tanzanio, norde de la pogoroj. En 1987 la mbungaoj estis taksitaj 29.000 homoj.
Preĝejo Sankta Kruco (Kvenko)
Meze de la 16-a jarcento, Juanes de Mendizábal la Maljuna ekigis la reformon de la kirko kaj gvidis ĝin dum tri jaroj. Tamen, la laborado ekceliĝis sub la episkopa regado de Episkopo Fresneda, kiu en 1568 petis al Francisco de Goycoa la renovigadon de la antikva mezepoka konstruaĵo.
Mario Dazzini
.
István Ambrózy-Migazzi
Grafo István Ambrózy-Migazzi [iŝtvAn ambrOzi], laŭ hungarlingve kutima nomordo Ambrózy-Migazzi István estis hungara botanikisto, juristo. István Ambrózy-Migazzi naskiĝis la  1869 en Nico. Li mortis la 1933 en Tana.
Biografio
István Ambrózy-Migazzi studis juron kaj botanikon en Vieno, Löwen kaj Budapeŝto, dume li multe vojaĝis al Mediteraneo. En 1892 li edziĝis. Inter 1922-1933 en Kám li establis arboreton, kiu estas lia ĉefverko, sed li fondis ankaŭ alie arboretojn. Li sukcese plantis diversajn arbojn kaj kreskaĵojn, ekzemple Pinacojn, Buksacojn, Verajn filikojn, Betulojn, Rododendrojn. Sur lia tombo estas legebla lia slogano latine: Semper vireo (Mi eterne verdas).
Sudpolusa rabmevo
La Sudpolusa rabmevo, Stercorarius maccormicki, estas granda birdo de la familio de rabmevoj, nome Sterkorariedoj kaj ordo de Karadrioformaj. Tiu specio kaj la aliaj grandaj sudhemisferaj rabmevoj kunu kun la Granda rabmevo, estas foje lokataj en aparta genro Catharacta.
Disvastiĝo
Ĝi reproduktiĝas en marbordoj de Antarkto. Ĝi estas migranta birdo, kiu vintras en la maro ĉefe en Pacifiko -kie ĉefe junuloj faras la tutan cirklon je la senco de la horloĝaj montriloj-, iome en Hindia Oceano aŭ suda Atlantiko, sed estas rara en norda Atlantiko. En la orienta Norda Atlantiko ĝi estas anstataŭata de la Granda rabmevo.
Aspekto
Tiu estas granda birdo el 51 ĝis 63 cm longa, kun enverguro de 130 cm kaj pezo de ĉirkaŭ 1275 g la masklo kaj 1325 g la ino, ĝis 1500 g. Diferencigi tiun rabmevon el la nordhemisferaj Longvosta rabmevo, Stercorarius longicaudus, Parazita rabmevo, Arkta rabmevo aŭ Arkta lestro, Stercorarius parasiticus, kaj Larĝvosta rabmevo aŭ Pomarina rabmevo, Stercorarius pomarinus, estas relative facila. La grando, fortika barelforma brusto kaj blankaj centraj flugilpintoj de tiu ĉi specio estas diferencigaj eĉ distance. La flugo estas rekta kaj pova. Identigo de tiu rabmevo estas pli komplika kiam temas pri diferencigo disde la tre parenca Granda rabmevo de la Norda Atlantiko, kaj disde la aliaj grandaj sudhemisferaj rabmevoj.
Plenkreskuloj de Sudpolusa rabmevo estas grizbrunaj supre kaj havas blankecajn (hela formo) aŭ pajlbrunaj (intermeza formo) kapo kaj subaj partoj, kaj la kontrasto inter kapo kaj korpo igas ilin facile separeblaj disde aliaj similaj specioj per bona rigardo.
Junuloj kaj plenkreskuloj en malhela formo estas pli malfacile diferenceblaj el siaj parencoj, kaj nur per personaj aŭ relativaj kriterioj, kiel la pli malvarma bruna plumaro kaj la blua bekobazo. Krome tiu ĉi specio havas nigrajn krurojn kaj piedojn kaj paliĝas ĝenerale pro aĝo.
Identigaj problemoj okazas por ĉiu sudhemisfera rabmevo en la orienta Norda Atlantiko kie malmultaj vidoj de Sudpola rabmevo estis dokumentitaj en okcidenta Eŭropo. Similaj problemoj okazas kompreneble pro ekstralimigaj ĉeestoj de la Granda rabmevo.
Kutimoj
La Sudpolusa rabmevo manĝas ĉefe fiŝojn, kiujn ĝi ofte atingas per rabado el mevoj, ŝternoj kaj eĉ suloj. Ĝi povas ankaŭ rekte ataki kaj mortigi aliajn marbirdojn. Kiel la plej granda parto de rabmevoj, ĝi estas kleptoparazita la tutan jaron, montrante ne tiom grandan lertecon kaj pli da forto ol la etaj rabmevoj kiam ili atakadas siajn viktimojn. Dum reproduktado atakas la koloniojn de pingvenoj por manĝi ties idojn kaj ovojn.
Alia
La Sudpolusa rabmevo, Stercorarius maccormicki, prenas la sciencan nomon de la enŝipa kirurgo kaj eksploristo Robert McCormick, kiu kolektis la modelan ekzempleron.
Ŝajnmorto
Ŝajnmorto (latine Vita reducta aŭ Vita minima ~ reduktita aŭ mapliigita vivo) estas tiu stato, en kiu la vivo ŝajnas esti foresta, sed fakte kaj komplete tio ne okazis.
La unua fazo de la morto estas tiu momento, kiam la spirado, koraktivado ĉesas (tiu estas returnebla klinika morto) aŭ cerboaktivado ĉesas (cerbomorto, fina individua morto). Oni ofte atendas ankoraŭ aperon de mortmakuloj (30 minutoj) aŭ dekminutan EKG-nulan linion.
Por eviti entombigon de ŝajnmortinto, oni tratranĉis la pulsojn aŭ pikis ponardon en la koron aŭ donis tintilon al la kadavro ks.
Konataj viktimoj de la ŝajnmorteco estis ekz. Edgar Allan Poe, Friederike Kempner, Hans Christian Andersen kaj Alfred Nobel (Petrarca kaj Ludoviko la 9-a ankaŭ aliaj fontoj).
Bossonnens (stacidomo)
Bossonnens estas fervoja stacidomo en Bossonnens, Svislando.
Ohlonoj
Ohlonoj estas la kolektiva nomo donita al la triboj de la golfo de San-Francisko, ankaŭ konataj kiel marbordanoj, lingve parencaj al la miuokoj kaj inkluzivitaj en la uti-grupo de la penuta egfamilio. Ili dividiĝis en multnombrajn tribojn (ahwaste, altahmo, ansaime, aulintac, chalone, costanos, kalindaruk, karkin, mutsun, olhon, romonanos, rumsen, saklan, thomien, tulomo, kaj wacharon) grupigitajn en du branĉoj: Ili okupis la teritorion de la kalifornia marbordo inter Monterey kaj la markolo Golden Gate.
En 1910 nur restis 17, kaj dum longa tempo oni konsideris ilin malaperintaj. Tamen, laŭ la censo de 2000, kalkuliĝis 1.484 memdeklaritaj marbordanoj, plus 236 miksitaj kun aliaj triboj, 994 miksitaj kun aliaj rasoj kaj 123 miksitaj kaj kun aliaj triboj kaj kun aliaj rasoj. Entute, 2.837 unuopuloj.
La ohlonoj dividiĝis en memstarajn loĝlokojn, ĉiu el ili kun sia propra estro kaj sen politika unuiĝo. Nur pli malfrue ĉi grupoj estis identigitaj proksime al la franciskanaj misiejoj establitaj inter ili, de kie ili prenis sian nomon. Ankaŭ ekzistis ohlonoj de San Pablo, kiuj ne havis misiejon. Ĉiu grupo havis sian propran lingvon, kies karakterizo estis ke la nomo ne havis malsamajn valorojn, pro la uzo de la kvinuma nombrado, la pluraloj kun afiksoj kaj manko de poseda fleksio.
Temas pri gento malriĉigita kaj ekzistas referenco pri ilia malriĉa kaj mizera ekzisto. La maro kaj rojoj estis ilia ĉefa nutraĵfonto, kiuj provizis al ili moluskojn, salmojn, marajn mamulojn kaj algojn. Krome, ili ĉasis kuniklojn, hundojn, ursojn, fokojn, ronĝulojn, mefitojn kaj cervojn, ili fiŝkaptis per retoj kaj kolektis glanojn, karotojn, semojn kaj aliajn fruktojn. Kaj la geedziĝo kaj la malgeedziĝo estis tre simplaj, sen ajna ceremonio. Kaj dum la unuaj dudek semajnoj post la akuŝo ili observis la seksabstinon.
Iliaj loĝejoj estis lignaj kaj kovritaj de estopa; la virinoj portis mantelon, kiu kovris ilin ambaŭflanke kaj la viroj iris nudaj, kovritaj de cerva kaj kunikla ledo aŭ anasplumoj. Kelfoje ili ŝirmis sin kontraŭ malvarmo, kovrante sin per koto. Ili sin tatuis por indiki, al kiu klano ili apartenis. Viroj sin ornamis per osto en la nazo kaj la virinoj per pendaĵoj el plumoj, bidoj aŭ herbo.
Ili adoris la sunon, al kiu ili oferdonis glanojn, semojn, sagojn, kaj plumigitajn ponardojn. Ili ankaŭ adoris la sekvojojn. La korpo de mortinta malamiko dum batalo estis handikapita, kaj parto de ĝia karno manĝita de la mortiginto kaj ties parencoj, por akiri lian forton. Ili ankaŭ havis militkantojn kaj fortan malamon al siaj malamikoj.
12388 Kikunokai
12388 Kikunokai estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japanaj astronomoj Kin Endate kaj Kazurō Watanabe elde la observatorio de Kitami en Abaŝiri-subgubernio (insulo Hokajdo).
Pogoroj
La pogoroj (Pogoro aŭ Pogolo) estas etno kun aparta lingvo, kiu loĝas en sudcentra Tanzanio. En 1987 la pogoroj estis taksitaj 185.000 homoj
12388 Kikunokai
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la trupo de tradicia danco Kikunokai, establita en 1972 de Michiyo Hata (Onoe Kikunori). La Kikunokai kreis grandan nombron da dancoj, kiuj baziĝas sur la tradicia japana danco kaj estas montritaj en multenombraj landoj.
Referendumo en Veneto (2014)
Referendumo en Veneto estas neoficiala voĉdonado pri ebla sendependiĝo de la italia regiono Veneto, okazinta ekde la ĝis la. La referendumo ne estis oficiale agnoskita, sed ĝin subtenis la Prezidanto de Veneto kaj multaj sociaj movadoj.
La ĉefa demando estis "Ĉu vi subtenas kreadon de sendependa, suverena, federacia respubliko Veneto?" La referendumon partoprenis preskaŭ 2,5 milionoj da civitanoj (63,2% en entute 3,9 mln, kiuj havis rajton voĉdoni). 89 % subtenis la ideon pri sendependiĝo.
Samtempe oni respondis al aliaj demandoj:
Saint-Vaury
Saint-Vaury estas franca komunumo lokita en la departemento Creuse kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 1829 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.
Geografio
Saint-Vaury etendiĝas sur 46,5 km², kaj havis 1829 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas nur 39 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Creuse, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo.
La regiono ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Saint-Vaury situas je alteco de 634 metroj.
Historio
Antaŭ la franca revolucio de 1789 kaj la kreado de la departemento Creuse en 1790, Saint-Vaury apartenis al la franca graflando Marche. Ekde la fino de la 15-a jarcento ĝis proksimume la jaro 1900, tiu regiono estis fama fonto da migrantaj masonistoj, kiuj ĉiujare dum la plej varma periodo laboris en grandaj urbocentroj, precipe en Parizo.
Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la vilaĝo S-ro Philippe Bayol, kiu do fariĝis la loka urbestro.
Monumentoj
La preĝejo Saint-Julien-de-Brioude datiĝas de la fino de la 11-a jarcento.
Lokaj famuloj
William Chervy, franca politikisto, estis senatano de la departemento Creuse.
Administrado
Saint-Vaury estas la ĉefurbo de la kantono de Saint-Vaury. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Guéret, unu el la du arondismentoj de la departemento Creuse.
Örs vezér tere (metrostacio)
La Örs vezér tere [orŝ] estas tersurfaca metrostacio (finstacio) en Budapeŝto. La nomo venis de la apuda placo (Örs estis nebula historia figuro). Komence nomo de la metrostacio estis Fehér út (=strato Fehér), sed poste la menciita placo iĝis unu el la plej grandaj trafikaj centroj de Budapeŝto, tial la pli nova nomdonanto estis Örs vezér.
Historio
Oni komencis konstrui la duan metrolinion en 1950, sed laŭ la iama plano la finhaltejo estintus Népstadion, en Örs vezér tere daŭre trafikis la interurba tramo. En fino de la 1960-aj jaroj oni komencis konstrui tiun ĉi etapon. La unua itinero estis inaŭgurita en 1970, sed la finhaltejo jam estis Fehér út, ĉar intertempe grandaj loĝkvartaloj estis konstruitaj ĉe la placo. Por ŝpari monon, la finhaltejo estis tersurfaca, ja sufiĉa loko estis ĉe la placo. En 2007 plenaj renovigaj laboroj okazis, eĉ la stacidomo ricevis novan vizaĝon. Ĝis 2012 la vagonoj devenis el Sovetunio, poste pli modernaj vagonoj trafikas de Alstom.
Stacidomo
La stacidomo situas sola laŭ la menciita placo, la pasaĝeroj trovas subirejon antaŭ la stacio, kiu faras kontaktojn kun la interurbaj tramoj kaj aliaj trafikiloj. La stacio havas 2 en/elirejojn al la sama direkto. La konstruaĵo estas tre simpla, meze estas la insula perono, apude po unu trakoj. Komence estis jam tria trako por kontakto al la tersurfaca remizo, sed depost 2007 ĝi akceptas ankaŭ trafikantajn vagonojn. En la perono komence estas malgranda domo por la kasoj, poste malgranda bakejo kaj niĉo por gazetoj.
Kontaktoj
La placo faras kontaktojn kun 2 interurbaj tramoj, ordinaraj tramoj, aŭtobusoj kaj troleoj. En la placo funkcias 3 vendejegoj kaj kuracejo.
NGC 3011
NGC 3011 (aliaj indikoj — UGC 5259, KUG 0946+324, MCG 5-23-38, ZWG 152.69, MK 409, NPM1G +32.0219, PGC 28259) estas galaksio en konstelacio Leono.
Neunkirchen am Brand
Neunkirchen am Brand estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Forchheim kaj en la distriktaro Supra Frankonio de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Preĝejo La Savinto (Kvenko)
La Preĝejo La Savinto estas kirko en la urbo Kvenko (Hispanio). Ĝi estis starigita en la mezepoko, kiam la urbo vidis la pliiĝon de sia loĝantaro kaj etendiĝis sudokcidenten. La preĝejo, same kiel la aliaj de tiu epoko, havas tre simplan strukturon: ampleksa navo kun kapeloj.
Hungara Nacia Nomspaco
La Hungara Nacia Nomspaco (hungare: Magyar Nemzeti Névtér mallongigita: MNN) estas reta geografia kaj biografia datumbazo en la hungara. La datumbazo estis lanĉita en majo 2019 en la funkciado de la Tutlanda Biblioteko Széchényi.
Krisztina Ujfalvy
UJFALVY Krisztina estas hungara poetino naskiĝinta en Szőkefalva la 3-an de septembro 1761 kaj mortinta en Mezőcsávás la 29-an de januaro 1818.
Biografio
Ujfalvi loĝis kun sia edzo, bienulo János Máté en Mezőcsávás. Pli poste forlasinte sian edzon ŝi translokiĝis Koloĵvaron. Tie ŝi amikiĝis kun poetino Borbála Molnár, kun kiu ŝi korespondadis kaj ankoraŭ en sia vivo ŝi eldonis volumon kun titolo Barátsági vetélkedés (Kolozsvár, 1804). Post 30 jaroj ŝi revenis al sia edzo por flegi lin je lia grava malsano.
(15428) 1998 SV128
(15428) 1998 SV128 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la dum la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Ampero
La ampero (simbolo A) estas la oficiala mezurunuo de elektra kurento, kaj unu el la sep bazaj unuoj en la Internacia sistemo de unuoj. Ĝia nomo devenas de la franca fizikisto André Marie Ampère.
Historio kaj difinoj
La komenca difino baziĝis sur la kvanto da arĝento, kiu pro elektrolizo apartiĝas pro trapasado de la kurento de 1 ampero dum difinita tempo.
Ĝi dependis inter aliaj de elektromagnetismo.
La aktuala difino ekde jaro 2019 estas:
Ĝi dependas de la konstanto elementa elektra ŝargo kaj unuo sekundo.
Dekoblaj kaj dekonaj unuoj
Kiel ĉiuj mezurunuoj en la Internacia Sistemo, ankaŭ la ampero havas dekoblajn kaj dekonajn unuojn, kies nomojn oni formas per la kutimaj prefiksoj de SI.
Ĝenerale, la plej uzataj dekonaj mezurunuoj estas miliamperoj kaj mikroamperoj; la pli malgrandaj unuoj priskribas elektran kurenton tiom malgrandan, ke ili nur uzatas en tre faka medio.
István Boleman (instruisto)
István Boleman [iŝtvAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo Boleman István estis hungara instruisto. Lia nobela antaŭnomo estis dezséri [deĵEri].
István Boleman naskiĝis la  en Ĉeĥio en Žichlice?, li mortis la  en Pozsony (nuntempa Bratislavo en Slovakio).
Biografio
István Boleman frekventis gimnazion en Selmecbánya, poste li studis teologion en Pozsony kaj Tübingen. Post siaj studoj li estis familia edukisto, ekde 1815 li instruis en kalvinana liceo de Losonc, post 5 jaroj en luterana liceo de Selmecbánya. Inter 1827 kaj 1839 li estis lernejestro. Pri pedagogia agado de Boleman restis mencio de Sándor Petőfi mem, kiu alte taksis lin, ja Boleman instruis lin. Ekde 1840 li instruis en luterana liceo de Pozsony. Li ricevis reĝan premion en 1869. Li pensiuliĝis en 1873.
Arcenant
Arcenant estas franca komunumo situa en la departemento Côte-d'Or kaj en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo.
Geografio
La komunumo enhavas vilaĝon Arcenant kaj la vilaĝeton Chevrey.
Unua sektoro
La ĉefaj kulturoj estas vito, nigra ribo kaj frambo. Estas ankaŭ iom da cerealoj.
Dua sektoro
La ĉefaj industrioj estas manĝaĵa industrio.
Tria sektoro
Tie estas restoracio kaj benzinstacio.
Historio
Tie estis merovida tombejo kun 81 uloj kies 41 plenkreskuloj.
Ĝis la franca revolucio la vilaĝo apartenis al la Abatejo de Vergy (Sankta-Vivant) el la ordo de Klunizo.
En 1976, senpluveco detruis frambujejojn.
Esperanto vivo
Aŭguston de 1911, la esperanta grupo de Nuits-Saint-Georges esploris kun floso la puits Groseille.
Okaze de la eŭropaj balotoj, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 2 voĉdonojn (1,21% de voĉoj) en 2004.
Garzeno
Garzeno estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Lombardio kaj la Provinco Como. Fine de en la komunumo vivis.
Najbaras la komunumoj Consiglio di Rumo, Cremia, Cusino, Dongo (Italio), Germasino, Grandola ed Uniti, Pianello del Lario, Plesio, San Bartolomeo Val Cavargna kaj San Nazzaro Val Cavargna.
Listo de urboj de Kuvajto
Jen listo de urboj de Kuvajto laŭ la loĝantaronombro:
Popea Sabina
Popea SABINA aŭ Poppaea SABINA (naskiĝis ĉ. 30 p.K.; mortis 65 p.K.) estis kiel edzino de Nero, romia imperiestrino.
Ŝi estis filino de Titus Ollius, ŝia nomo venas la patrina avo Poppaeus Sabinus. Kiel ŝia patrino Popea Sabina la pli maljuna, ankaŭ ŝi estis konata pro sia riĉeco kaj beleco sed ankaŭ pro senmoraleco.
Ŝi geedziĝis unuafoje kun Rufrius Crispinus, dum la geedzeco konatiĝis ankaŭ kun Otho kaj edziĝis poste ili en 58. Ŝi geedziĝis en 62 al Nero, post kiam li forpelis kaj murdis sian edzinon.
Ili havis komunan filinon Claudia Augusta (n. 63), kiu bald post la nasko mortis. Poppaea ricevis post la sanko la titolon Augusta, sed ŝi mortis en 65 je sekvoj de piedbatoj de la kolera Nero, dum la dua gravedeco.
Poppaea simpatiis kun la judoj kaj pri astrologio.
Ŝia sorto inspiris Claudio Monteverdi al opero L’incoronazione di Poppea.
Onidire ŝi ĉiam banis sin per azenina lakto, tiel ŝi ĉiam veturis kun plurcent azeninoj pro melkigi ilin.
Hejma partnereco
Hejma partnereco, hejmaj partneroj, hejma paro, fakta paro, kunloĝantoj, kunvivantoj aŭ libera asocio (povas esti multaj aliaj nomigoj, kiel registrita paro) estas apreza unio fare de du fizikaj personoj, kun sendependo de ilia sekso, cele al kunvivado stabila, en rilato de apreza rilato simila al tiu de geedzeco.
Pro la apreza ligiteco kaj kunvivado (respektive kunloĝado) inter la komponantoj de fakta paro, kio foje rezultas en ekonomia dependeco simila al tiu de geedzeco, kelkaj landaj juroj lastatempe ekregulis tion por eviti malfacilojn de iu (aŭ ambaŭ) el la parkomponantoj en kelkaj situacioj kiel morto aŭ malsano de unu komponanto, laborrajtoj ktp. En kelkaj jurisdikcioj kunloĝado, en kelkaj cirkonstancoj, povas konstitui ian tipon de jura geedzeco, neregistritan kunloĝadon aŭ partnerecon, aŭ alimaniere havigi al la needziĝintaj partneroj variajn rajtojn kaj respondecojn; kaj en kelkaj landoj la leĝoj agnoskas kunloĝadon kiel surogato de institucia geedzeco por profitoj por impostado kaj sociala sekureco. Tio okazas, por ekzemplo, en Aŭstralio. Kunloĝado povas esti eblo celita kiel formo de rezistado al la tradicia instituciita geedzeco. Tamen, en tiu kunteksto, kelkaj landoj rezervas tiun rajton por difini tiun rilaton kiel patra, aŭ alimaniere por reguligi la rilaton, eĉ se la rilato ne estis registrita ĉe la ŝtato aŭ religia institucio.
Foje ekzistas ankaŭ (ge)filoj kaj tiel (aŭ eĉ sene) tio povas simili al speco de familio.
Hejma partnereco povas ekzisti en la jenaj okazoj:
Ihsan Zulfikary
Ihsan ZULFIKARY (naskiĝinta en 1922; mortinta la 13-an de oktobro 1990 en Kairo, Egiptio) estis multjara membro kaj fakdelegito de UEA en Ĉikago (Usono) kaj Sarajevo (Bosnio).
Li estis eminenta filatelisto, kies Esperanto-kolekto en 1990 gajnis arĝentan kaj oran medalojn en internacia kaj nacia ekspozicioj.
Bibury
Bibury, estas vilaĝo en graflando Gloucestershire en Anglio. Ĝi estas precipe tipa vilaĝo de Cotswolds.
Vidindaĵo
La rojo Coln trafluas la vilaĝon apud la ĉefa strato.
NGC 3012
NGC 3012 (aliaj indikoj — UGC 5262, MCG 6-22-17, ZWG 182.23, NPM1G +34.0176, PGC 28270) estas galaksio en konstelacio Malgranda Leono.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Samuel Rayner
Samuel RAYNER (naskiĝis la en Colnbrook, mortis en 1879 en Windsor) estis angla pentristo de pejzaĝoj, konata pro siaj pentraĵoj de konstruaĵoj kaj ties internoj, inkludantaj abatejojn, preĝejojn kaj malnovajn domegojn. Li atingis la honoron havi verkon akceptita por ekspozicio de la Reĝa Akademio kiam li estis apenaŭ 15-jaraĝa. Lia edzino, Ann Rayner estis gravuristino sur nigra marmoro de Ashford kaj ses el iliaj infanoj fariĝis profesiaj artistoj.
Biografio
Samuel Rayner naskiĝis en 1806 en Colnbrook, Buckinghamshire (nun: Berkshire); poste la familio transloĝiĝis al Marylebone en Londono kie li eble estis trejnita de sia avo. 15-jaraĝa, Rayner studis kiel desegnisto kun antikvaĵisto John Britton kiam Rayner havis bildon de Malmesbury Abbey akceptita de la Reĝa Akademio. Kunstudento kaj arta influo estis George Cattermole.
Rayner estis la fondinto de pentrista familio. En 1823 li forkuris kun Anne Manser, kiu estis kvar jarojn pli aĝa ol li kaj jam konata kiel artistino. Ili geedziĝis en 1824 kaj ilia unua infano naskiĝis en Londono sed baldaŭ mortis. Ses el iliaj infanoj fariĝis pentristoj siavice. La domo de Rayner estis muzeo en Matlock Bath en la 1830-aj jaroj kie Louise, William Henry kaj Rhoda (Rose) naskiĝis. La gravuraĵo de Arthur Jewitt ilustrite montris la domon de Rayner en Matlock Bath en 1832. Estas du grandaj enirvojoj al muzeoj en la bildo. La muzeo dekstre estis la muzeo de John Mawe dum maldekstre estis la Vallance's Royal Centre Museum. Vallance kaj Rayner estis en partnereco. Estas vidaĵo de Matlock Bath gravurita de Ann Rayner kiu ankaŭ montras ilian domon kaj estas nun en Muzeo de Buxton. Tiu gravuraĵo estis farita de la edzino de Samuel per diamanto sur nigra marmoro de Ashford kiu estis surloke elkavita. Pentraĵo de Rayner de la Ekspozicio de Derby (1839) kiu ilustras la fruajn jarojn de kio estis fariĝonta la kolektoj de Muzeo kaj artgalerio de Derby. Tiu pentraĵo inkludas pentraĵon de Joseph Wright of Derby, Romeo kaj Julieta: la sceno de la tombo kiu estis maldekstre sur la malantaŭa muro.
Louise Rayner estas la plej bone konata el la infanoj de Samuel kaj Ann: ŝiaj gefratoj estis Ann ("Nancy"), Margaret, Rose, Frances kaj Richard. Nancy Rayner estis influita de Octavius Oakley kaj ŝi estis la unua kiu estis rekonata kiel eminenta artistino sed ŝi mortis pro ftizo kiam ŝi estis 28-jaraĝa. Samuel estis elektita asociito de la "Society of Painters in Water Colours" (Societo de Akvarelistoj) en 1845 sed li estis forpelita de la Societo en 1851 post financa skandalo. Kelkaj el liaj verkoj estas videblaj en Muzeo kaj artgalerio de Derby.
Dojeno
Dojeno (el la franca doyen, el la latina ¨decanus) estas persono, kiu estas la plej malnove akceptita en kompanio, korporacio k.s., ekz. la dojeno de diplomataro (diplomata korpuso) en Londono, la dojeno de la kardinaloj.
Kutime temas pri la plej aĝa persono en la organizo, sekve dojeno fariĝas sinonimo de plejaĝulo, ekz. dojeno de la profesoraro.
En kelkaj korporacioj estas dojeno eĉ speciala rango, posedanta certajn privilegiojn laŭ la statuto.
Referencoj
Diplomatic corps
Alonso de Ojeda
Alonso de Ojeda [oĤEda] (ĉ. 1468 (por kelkaj 1466) – 1515) estis hispana navigisto, esploristo, guberniestro kaj konkistadoro. Li veturis tra Gujanoj, Venezuelo, Trinidado, Tobago, Kuracao, Arubo kaj Kolombio. Li famiĝis ĉar li nomigis tiele Venezuela, kiun li esploris dum siaj du unuaj ekspedicioj, ĉar estis la unua eŭropano kiu vizitis Gujanojn, Kolombion, la areojn de la Golfo de Venezuelo kaj de la Lago Marakajbo, kaj poste fondis la urbon Santa Cruz (La Guairita).
Göksu
Göksu (Coxon, antikve greke Καλύκαδνος/Kalikadnos, latine Saleph) estas rivero en suda Turkio tra provincoj Antalya, Konya, Karaman kaj Mersin. Ĝia antikva nomo estis Kalykadnos.
La rivero longas 260 km kaj havas nordan kaj sudan fontoriveron. La norda branĉo nomiĝas Gökçay (Göksu-rivereto), la suda Gökdere (Göksu-rojo). Ambaŭ branĉoj fontas en la Geyik-monto (= Cervo-monto) en la Taŭruso, inter Gündoğmuş kaj Hadım. Ili unuiĝas sude de Mut al Göksu, kiu pli poste alfluas inter Taşucu kaj Silifke la Mediteraneon.
Oni konstruis sur la rivero la Kayraktepe''-valbaraĵon.
La imperiestro Frederiko Barbarosa dronis en la rivero en 1190 dum la tria krucmilito, proksime al la urbo Seleucia. La rivero nomiĝis tiutempe Saleph kaj apartenis al la alianca armena-kilikia princlando, la Armena reĝlando en Kilikio.
Stacio Hayashima
Stacio Hayashima (japane: 早島駅 [Hajaŝima-eki], angle: Hayashima Station) estas fervoja stacio en Hajaŝima, Japanio. La stacio servas 1 linion de JR Okcidenta: Linio Uno.
Eŭbiozo
La Brazila Societo de Eŭbiozo estas societo fondita de Henrique José de Souza (1883-1963), apogita de lia edzino Helena Jefferson de Souza (1906-2000), en São Lourenço, je la jaro 1921. Ĝia konado estas sintezo de Filozofio, Religio kaj Scienco.
Publike, Eŭbiozo estas konata kiel esotera societo, ĝiaj anoj estas konataj kiel eŭbiotoj.
Eŭbiozo
Eŭbiozo estas neologismo kreita kaj divastigita de la Brazila Societo de Eŭbiozo, antaŭ konata kiel Teozofa Brazila Societo; ĝi signifas vivmanieron. Ĝi temas pri la kolektiva evoluado.
Sidejoj
Ekzistas temploj konstruitaj em tri brazilaj urboj nome São Lourenço, Itaparica kaj Nova Xavantina; SBE Brazila Societo de Eŭbiozo ankaŭ estas reprezentita pere de siaj departementoj en diversaj urboj de Brazilo kaj eksterlande.
Deluz (stacidomo)
Deluz estas franca stacidomo sur linio -, situanta en  Deluz, en departemento , regiono Burgonjo-Franĉkonteo.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Burgonjo-Franĉkonteo.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Dole-Ville - Belfort (852000).
Ivo Knauss
Ivo KNAUSS (1913- mortis la 13-an de decembro 1990) estis dum multaj jaroj UEA-fakdelegito en Split, Kroatio).
(17395) 1981 EA44
(17395) 1981 EA44 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la usona astronomo Schelte J. Bus elde la Observatorio de Siding Spring, apud Coonabarabran en Novsudkimrio (Aŭstralio).
Natasha Jiménez
Natasha JIMÉNEZ estas transgenra kaj interseksa aktivulino kaj aŭtoro, kiu estas nuntempe la Ĝenerala Kunordiganto de MULABI, latin-amerika spaco de Seksecoj kaj Rajtoj, kaj amfitriono de la Interseksa Sekretariejo de ILGA. Ŝi estas membro de la konsulta konsilio por la unua fondaĵo de interseksaj homaj rajtoj kaj ŝi partoprenis en la unua interseksa kunveno antaŭ la Interamerika Komisiono de Homaj Rajtoj.
Aktivismo
Interseksa kaj transgenra aktivulo dum pli ol 20 jaroj, Jiménez komencis sian aktivismon en feminismaj kaj GLAT movadoj en Latin-Ameriko, kaj parolas en aro da naciaj kaj internaciaj institucioj pri homaj rajtoj.
En marto 2013, Jiménez, kune kun Mauro Cabral, Paula Sandrine Marchado kaj Pidgeon Pagonis atestis antaŭ la Interamerika Komisiono de Homaj Rajtoj pri la Situacio de Homaj Rajtoj por Interseksaj Personoj en Ameriko. En la unua kunveno pri interseksaj homaj rajtoj antaŭ la Komisiono, ĉiu dividis siajn personajn spertojn kaj prezentis la plej gravajn temojn, kiel la "ĥirurgia" normaligo en la reprodukta sistemo de interseksaj infanoj.
En 2015, Jiménez aliĝis al internacia konsulta konsilio de filantropia fondaĵo de Interseksaj Homaj Rajtoj establita fare de Astraea Lesbian Foundation for Justice.
Verkoj
Jiménez kontribuis al Inter: Erfahrungen intergeschlechtlicher Menschen in der Welt der zwei Geschlechter, publikigita de Elisa Barth, Kio estas la Punkto de Revolucio se mi ne Povas Danci de Jane Barry kaj Jelena Dordevic, kaj Interdicciones publikigita de Mauro Cabral.
Agordo (muziko)
La termino agordo aŭ agordita estas uzata en la muziko diverssignife, kiel en jenaj ekzemplaj frazoj:
Ĉi-sekve estas klarigitaj la diversaj signifoj.
Rilato tononomo - absoluta frekvenco
Indiko kiel „agordo 442 Hz“ montras la oscilofrekvencon de certa agordotono, kutime de a1 (unustria a, ankaŭ nomate ĉambrotono). Nuntempajn instrumentojn oni agordas ekz. je a1 = 440 aŭ 442 Hz. Ĉ. 1900 kutimis 435 Hz, en antaŭaj jarcentoj oni uzis, depende de la loko, plej diversajn agordojn, ankaŭ pli altajn ol 440 Hz. Nuntempe oni uzas ofte je historiaj instrumentoj ĉambrotonon de 415 Hz, kiu preskaŭ estas duontonon pli malalta ol 440 Hz.
Tonika gamo
Per agordo de instrumento foje oni celas la tonikogamon aŭ ties tonikon, ekz. F-maĵoro resp. la tono f1 ĉe alda bekfluto; vd. Ligna blovinstrumento.
Transponita notacio
Foje per agordo de instrumento oni indikas la tonon, kiu sonas je uzado de notoj, skribitaj speciale por ĉi tiu instrumento, anstataŭ de notita C (vd. Transpona muzikinstrumento). Ĉi tiu estas je kelkaj instrumentoj, ekz. trumpeto, samtempe la toniko (vd. supre), je aliaj tamen ne; ekz. ĉe klarneto „agordita en B b“ la tonika gamo estas F-maĵoro. Do „C-agordo“ povas analoge signifi, ke por la respektiva instrumento kutimas notoj en reala tonalto, kaj ne nepre, ke C-maĵoro estas la tonika gamo de la instrumento.
Frekvencrilatoj en la tonsistemo
Finfine agordo signifas la manieron, elekti ĉe instrumento la ekzaktajn frekvencrilatojn de la tonsistemo. alia nomo por tio (precipe ĉe klavarinstrumentoj) estas temperaĵo aŭ temperado.
Ĉiu tono havas en ĉiu gamo alian signifon, ekz. E povas esti toniko de la E-maĵora gamo, tamen en C-maĵoro la tria tono, la tercio, aŭ la kvina tono, la kvinto, de A-maĵoro- aŭ a-minoro. Por ĉiu el la eblaj pozicioj rezultas diferencaj frekvencrilato de la tonoj unu kun la aliaj, kiujn oni tamen devas interagordi, por ke oni povu ludi sur instrumento plurajn deziratajn tonalojn. Sinsekvo de puraj grandaj tercioj 5:4 ne estas interagordebla kun sinsekvo de puraj kvintoj 3:2. Tio signifas – je la kutima limiĝo sur dek du tonŝtupoj pro oktavo -, ke oni devas fari kompromison: ju pli pura unu tonalo estas agordata, de pli malpura estas la aliaj tonaloj. Speciale orelfrapa fariĝas la problemo je plurvoĉeco
Superrigardo
Ekzistas multnombro da sistemoj, agordi la tonojn de la tonsistemo. La plej gravaj agordosistemoj estas:
La agordoj difinas nur la frekvencrilatojn de la unuopaj tonoj unu kun la aliaj, sed ne la absolutan tonalton resp. frekvencon mem. La absolutan tonalton fiksas la indiko pri la frekvenco de la komencotono aŭ de la tono a1(vd. supre).
La elekto de agordo dependas de la ludenda muziko. La nuntempe dominanta egalŝtupa agordo taŭgas por muziko post 1800. Pli antaŭa aŭ ekstereŭropa muziko treege profitas de pura intonacio aŭ de diversspecaj tonalokarakteroj. Tiujn postulojn ne povas plenumi egalŝtupa agordo. Kadre de la historiema koncertado de Malnova Muziko oni do esploras pli malnovajn agordosistemojn por ebligi adekvatajn aŭdigojn.
White River (Brita Kolumbio)
Tiu ĉi artikolo temas pri la "White River" en la ĉeftera parto de Brita Kolumbio; por legi pri la "White River" en Vankuvera Insulo, vidu White River (Vankuvera Insulo)
Agordo (muziko)
Antikveco
La unua teroria priskribo de agordosistemo devenas de Pitagoro. Pitagoro estis filozofo, matematikisto kaj religiofondinto de la antiko, enmigrinta en sudan Italion. Li opiniis, ke la tuta universo (precipe la konstelacio de la ĉielaj korpoj) sekvas simplajn nombroproporciojn, kaj la muziko estas ties bildigo. Li esploris per unukordilo la intervalojn inter kordopartoj kun entjeraj longoproporcioj (ekz. kordo dividita je duono sonas oktavon pli alta ol je sia tuta longeco; la ĉirilata proporcio do estas 1:2). Tiel li unuafoje priskribis la naturajn intervalojn konatajn el la suprotonaro. Pitagoro enkodukis septonan gamon surbaze de la pura kvinto (kun la post la oktavo plej simpla proporcio 2:3). Je tio li eltrovis la tonojn elirante de komencotono per kvintpaŝoj kaj transponis ilin en komunan oktavon. La rezulto estas la pitagora agordo.
Ĉ. 100 jarojn post Pitagoro Didimo la muzikisto enkondukis la „naturtercion“ (5:4) en la gamon, generante tiel la puran agordon.
Mezepoko
Romianoj kaj mezepoka Eŭropo transprenis la Pitagoran tonsistemon. Oni agordis unukordilojn, kariljonojn kaj orgenon pitagore, utiligante ilin dum gregoria muzikado. La frua plurvoĉa muziko preferis la fakte purajn intervalojn (la komplementajn intervalojn kvinto kaj kvarto samkiel primo kaj oktavo) de la pitagora agordo.
Renesanco
Dum la renesanco okazis precipe du evoluoj gravaj por la tonsistemo: La nova orientiĝo je la tercio kaj la bezono de kromata gamo sekvigis problemojn kun la kvintbazitaj pitagoraj aŭ la puraj agordoj: Oni elektis laŭ la nova sonidealo la puran tercion (kun 4:5 la vicsimpla nombroproporcio post kvinto kaj kvarto) kiel nova baza intervalo kaj evoluigis la t.n. meztonan agordon. Por preteriri la sintonikan komon oni enkondukis iomete plimalgrandigitajn kvintojn, de kiuj kvar tavoligitaj unu sur la alian formas puran grandan tercion. Per la sinsekvo de dek unu meztonaj kvintoj Eb — Bb — F — C — G — D — A — E — B — Fis — C# — G# oni ricevis la dek du tonojn de la okcidentuma tonsistemo. Per tio oni ricevis ok grandajn terciojn purajn, kiel dezirite. (ekz. C — E per kvar meztonaj kvintoj C — G — D — A — E); kvar tercioj devis resti malpuraj (ekz. B-D#, ĉar D# estas agordita kiel Eb kaj D# pro tio ne situas kvar meztonajn kvintojn super B, sed ok meztonajn kvintojn sub B; komp. supran kvintosinsekvon). Tamen ankaŭ la meztona agordo ne solvis ĉiujn problemojn:
Tamen venkis la meztona agordo. Modulanta evoluo, kiu poste kutimis, en la renesanco estis nur maloftege uzata. Pro tio komence sufiĉis la belsonaj tonaloj. Por fari ludeblaj pluajn tonalojn en la meztona agordo, oni konstruis klavarinstrumentojn kun ekz. 31 klavoj en la oktavo, kiuj tamen ne povis venki.
Baroko
Dumpase de la 17-a jarcento oni sentis ĉi tiun limiĝon sur centraj tonaloj pli kaj pli ĝena. Por pliliberiĝi je la elekto de tonaloj oni komencis evoluigi agordosistemojn, en kiuj ĉiuj tonaloj ludeblas, kvankam ne ĉiuj samkvalite. Pro tio oni devis rezigni la purecon de la tercioj. Ĉi tiujn agordojn oni nomis bontemperataj agordoj, male al la nun kiel „malbone“ sentita meztona agordo. Ekzemploj por tio estas Andreas Werckmeister Werckmeister III-V, aŭ la agordoj de la orgenkonstruisto Gottfried Silbermann.
Tamen ne ekestis temperado, kiu universale venkis kiel antaŭe la meztona agordo (kiu cetere ne malaperis pro la novaj temperadoj). Je la ekzemplo de Werckmeister videblas, ke li unue ne strebis establi unuecan agordon. Li priskribas en sia plej grava verko „Musicalische Temperatur“ (muzika temperado) diversajn temperadojn, kiuj pli malpli povas taŭgi laŭbezone.
Principe oni povas diferenci (ĉe Werckmeister kaj aliaj) du konceptojn:
Egalŝtupa temperado
Jam dum la renesanco oni serĉis metodojn por agordi liuton egalŝtupaj. Ĉar ne eblas, sur bindaĵaj instrumentoj agordi ĉiun tonon unuope, ekestas problemoj. (Ĉar ekz. en la meztona agordo ne ĉiuj grandaj tercoj samas, sur la A-kordo la kvara bindaĵo devus plimallongigi la kordon por la granda tercio C# je 4/5 de la longeco, tamen sur la B-kordo D# resp. Eb ne agordataj kiel granda tercio. Jen laŭ meztona agordo oni devus plimallongigi la kordon je 25/32 de la longeco.)
La liutisto Vincenzo Galilei, patro de Galileo Galilei, tamen ne rezignis la simplajn entjerajn proporciojn. Li plimallongigis la kordon pro bindaĵo je 17/18 de la longeco. Laŭteorie li ja ne alvenis kun la dekdua duontono ce la oktavon, fakte la rezulto tamen estis sufiĉe kontentiga, ĉar la dikeco de la bindaĵo kaj la fingropremo iomete plialtigas la tonon. La kordolongecon oni povis korekti minimume ankaŭ post la konstruado de prentabulo per alipoziciigo de la ponteto, tiel ke la rezulto pliboniĝis. Matematikistoj kaj muzikteoriistoj klopodis dum la sekvaj 200 jaroj eltrovi per diferencaj metodoj pli ekzaktaj nombrovalorojn por la egalŝtupa temperado. En la 19-a jarcento la egalŝtupa temperado ĝenerale venkis.
Nuntempe denove estas diskutoj pri tio, kiel ekz. oni agordu orgenojn. Multaj historiaj orgenoj eliras de diferencaj sonkarakterizaĵoj de diferencaj tonaloj kaj akordoj, kiuj ne estas reprodukteblaj sur egalŝtupe agorditaj instrumentoj. Ĉi tio estas grava precipe por la historiema koncertado.
Nombrovaloroj
Jena tabelo montras la maĵoran gamon de diversaj agordoj en cendoj (rondigitaj) an:
Agordado de instrumentoj
Agordado de instrumentoj estas la alĝustigo de la tonalto. Blovinstrumenton oni agordas kiel tutaĵo, je kordinstrumentoj (arĉinstrumentoj, gitaro, harpo ktp.) ĉiun kordon unuope. Je pianoj kaj orgenoj pro tono eĉ pluraj kordoj resp. fajfiloj estas agordendaj. Je kelkaj instrumentoj oni agordas eĉ la "poziciojn"; al tio ekz. apartenas la alĝustigo de la bindaĵpureco je gitaroj.
La plej multaj instrumentoj estas agordeblaj ene de certaj konstruaj limoj, sed ekzistas ankaŭ intrumentoj, kiuj pro siaj konstrumanieroj ne aŭ nur ege elspezige estas agordeblaj. Al ĉi tiuj precipe apartenas instrumentoj de la perkutado kaj de la idiofonoj, ekz. kariljonoj.
Ĉe la agordado de instrumentoj oni povas difererenci inter tri taskoj:
La permana agordado diferencas de instrumento al intrumento. Ĉe blovinstrumentoj oni ŝanĝas la tublongecon, je kordinstrumentoj la kordostreĉon. Ĉe klavarinstrumentoj oni devas agordi ĉiun unuopan tonon. La agordado de ensemblo sekvas kutime la plej rigidan instrumenton, plejofte tio estas la klavarinstrumentoj. En orkestro la hobojo transdonas pro sia suprotonoza sono la „a’“ kiel ĉambrotono. Se ne disponeblas referencinstrumento, oni povas uzi diapazonon, agordofajfilon aŭ elektronan agordilon. Elektronaj muzikiloj ne bezonas esti agordataj interne, tamen foje ili povas etgrade adaptiĝi al la agordotono de kunmuzikantoj.
(77860) 2001 RQ133
(77860) 2001 RQ133 estas troja asteroido de Jupitero, malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la observatorio de la Laboratorio Lincoln en Socorro (Nov-Meksiko, Usono).