cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Karl Radek
Inter Germanio kaj Rusio
En 1912 li estis eksigita el la Socialdemokratia Partio de Germanio, aliĝis al Lenin kaj estis unu el liaj konsilistoj en ties ekzilo en Svislando. En la tempo de la rusia revolucio de 1917, li estis redaktoro de la germanlingvaj komunistaj gazetoj Der Bote der russischen Revolution en Stokholmo, Der Völkerfriede en Sankt-Peterburgo kaj Die Weltrevolution en Moskvo, kiuj ĉiuj celis kontraŭmilitan komunisman propagandon por legantaro en la Germana Regno. Interalie li partoprenis en la fama veturo de Lenin en ŝlosita trajno tra Germanio kaj Svedio al Rusio. Sekve li estis sekretario por Germanio en la ekzekuta komitato en la organizaĵo Komintern kaj en 1918 delegito en la traktadoj inter la Germana Regno kaj Sovetunio, kiuj gvidis al la pripaca Traktato de Brest-Litovsk.
Fine de la jaro 1918 li kontraŭleĝe envojaĝis en Germanion, por sondi subtenon por la bolŝevisma revolucio, kaj komence de 1919 estis malliberigita. La registaro de Sovetunio post la malliberigo en Germanio haste ankoraŭ nomumis lin sovetunia ambasadoro en Ukrainio kaj tial donis al li diplomatian statuson, kio ŝajnis necesa, ĉar pluraj komunistoj kiel ekzemple Rosa Luksemburgo post sia malliberiĝo en Germanio estis murditaj. En berlina malliberejo, kie li devis resti ĝis januaro 1920, li ricevis permeson instali por si bibliotekon kaj akcepti gvidajn germanajn industriistojn kaj politikistojn por interparoloj. Inter tiuj estis la firmaestro Walther Rathenau, pli posta germania ministro pri eksterlandaj aferoj, kio estis bazo por la posta Traktato de Rapallo.
Post sia reveno al Sovetunio fine de januaro 1920 li konsideratis specialisto pri Germanio, kaj kiel reprezentanto de la organizaĵo Komintern subtenis la evoluon de la Komunista Partio de Germanio. Tamen li forpuŝiĝis el la unua vico de potenculoj, kaj en novembro 1925 ricevis la postenon de (en internacia politiko sensignifa) unua rektoro de la univerisitato Sun Jatsen por ĉinaj studantoj en Moskvo.
En la 1920-aj jaroj subtenanto de Trockij, li en 1927 estis malmembrigita el la Komunista Partio de Sovetunio kaj ekzile sendita al Siberio. Post reveno kaj senkondiĉa subiĝo al la partia opinio, li rekonsideriĝis internacie aprezata ĵurnalisto kaj de 1930 ĝis 1937 estis redaktoro de la renoma gazeto Izvestija.
Dum la epoko de la Granda Purigo aŭ malpli eŭfemisme Granda Teroro de Josif Stalin li estis arestita en 1937, sed en proceso sukcesis ne kondamniĝi al morto, nur al 10-jara punlaboro en Siberio. De tiam li konsideratas malaperinta. Oficiale oni deklaris ke li mortbatiĝis la 19-an de majo 1939 en Verĥneuralsk. Nur en la epoko de Perestrojko la sovetuniaj instancoj en 1988 deklaris lin senkulpa je ŝtata perfido.
San Miguel Totolapan
Sociogeografio
15085 de la loĝantoj de San Miguel Totolapan en la jaro 2000 aĝis pli ol 15 jaroj. El tiuj 3911 estis analfabetoj, do ne sciis legi kaj skribi. Tio signifas ke 25,93 % de la tuta loĝantaro (pli aĝa ol 15) ne sciis legi kaj skribi. Ĉe la virinoj estis 29,28 % (2281 el 7790 virinoj), kiuj ne sciis legi kaj skribi kaj ĉe la viroj 22,34 (1630 el 7295 viroj). Tio signifas ke konsiderinde pli da virinoj ne sciis legi kaj skribi ol la viroj.
Karl Radek
En Esperanto
Esperantlingve en 1934 aperis lia verko Arkitekto de socialisma socio. La eldonon realigis la Eldon-Kooperativo por Revolucia Esperanto-Literaturo (EKRELO).
San Miguel Totolapan
Sociogeografio
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Air Koryo
Air Koryo [ejr korjo] (조선민항, estas la sola flugkompanio de Nord-Koreio.
Regulaj linioj
Air Koryo priservas la jenajn internaciajn liniojn (laŭ horaro de la kompanio, eldonita marte de 2006):
Malnovslava lingvo
Historio
De tiam la lingvo, en ĝia bulgara formo, disvastiĝis al aliaj sudorientaj kaj orientaj eŭropaj slavaj teritorioj, plej precipe al Kroatio, Serbio, Bohemio, Malgranda Pollando kaj princejoj de la Kieva Regno. La tekstoj skribitaj en ĉiu lando enhavas karakterizaĵojn de la loka vulgara slava lingvo.
Air Koryo
Rusio
La flugo al Vladivostoko ofte ne okazas pro manko de pasaĝeroj.
Aviadiloj
En majo 2007 Air Koryo havis jenajn aviadilojn
Malnovslava lingvo
Historio
La Malnovslava lingvo konservis sian prestiĝan statuson, precipe en Rusio, dum multaj jarcentoj. Inter slavoj en la Oriento ĝi havis statuson analogan al tiu de la latina lingvo en okcidenta Eŭropo, sed havis la avantaĝon esti multe malpli diverĝa de la vulgaraj lingvoj de ordinaraj paroĥanoj. Kelkaj Ortodoksaj preĝejoj, kiel la makedona ortodoksa eklezio, rusa ortodoksa eklezio, bulgara ortodoksa eklezio kaj serba ortodoksa eklezio, tiel kiel pluraj grekaj katolikaj preĝejoj, plu utiligas la lingvon en siaj ekleziaj ritoj ĝis hodiaŭ.
Gramatiko
Principa artikolo: Malnovslava gramatiko
Estante malnova hindeŭropa lingvo, ĝi havas tre infleksian morfologion.
Bazo
Oni scias la malnovslavan per relative malgranda aro de manuskriptoj, la plejparto de tiuj skribintis en Bulgario dum la malfrua 10-a kaj frua 11-a jarcentoj. La lingvo havas sudslavan bazon kun okcidentslavaj trajtoj.
(55565) 2002 AW197
(55565) 2002 AW197 estas granda, ne tre hela transneptuna objekto malkovrita la elde la Observatorio de la Monto Palomar (80 km norde de San-Diego, Kalifornio, Usono) far'de teamo entenanta Michael E. Brown, Chad Trujillo, Eleanor Francis Helin, Michael Hicks, Kenneth J. Lawrence kaj Steven H. Pravdo. Ĝi estas kubevano, klasika objekto de la Kujper-zono, kiu ne estas en orbita resonanco kun Neptuno.
Observadoj en infraruĝa radiado per la Herschel kaj Spitzer donis diametron de 768 ± 39 km kaj albedon de 0,112 ± 0,012. Plej granda el la konataj kubevanoj, ĝi estas kandidata nanplanedo.
Bicikla infrastrukturo
Bicikla infrastrukturo referencas al ĉia infrastrukturo kiu povas esti uzata de bicikloj, biciklistoj kaj por biciklado. Tio inkludas la saman reton de ŝoseoj kaj stratoj uzeblaj per motorcikloj, escepte ĉe tiuj ŝoseoj el kiuj biciklado estis malpermesita (ekz., multaj aŭtoŝoseoj), plus aldonaj biciklovojoj kiuj ne estas disponeblaj al motoraj vehikloj, kiaj biciklovojoj, bicikloreloj, biciklopadoj (verdaj vojoj) kaj, okaze de permeso eĉ trotuaroj, plus instalajoj kiel biciklohaltejoj kaj specialaj trafik-signaloj.
Miklós Varga (subministro)
Miklós Varga [miklOŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Varga Miklós estas hungara politikisto, ministro, inĝeniero.
Bicikla infrastrukturo
La maniero laŭ kiu la reto de publikaj vojoj estas dezajnita, konstruita kaj administrata povas havi gravan efikon sur la utileco kaj sekureco de biciklado. La bicikla vojaro povas havigi al la uzantoj pli rektan, konvenan itineraron kiu minimumigi nenecesan prokraston kaj barakton cele al atingo de ties destinoj. Setlejoj kun densa reto de interkonektitaj stratoj tendencas esti ebla instalo de biciklaj medioj. Ĉio rezultas en pli profita medio por la tuta loĝantaro.
Miklós Varga (subministro)
Miklós Varga  naskiĝis la  1944 en Székesfehérvár.
Biografio
Miklós Varga ricevis diplomon en Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto en 1967, plian diplomon en 1971. Li doktoriĝis en la supre menciita universitato en 1985. Post la unua diplomo li eklaboris en sia naskiĝurbo en oficejo pri akvoj. Inter 1979 kaj 1982 li havis postenon en Tutlanda Akva Oficejo, post jaroj en similaj oficejoj, eĉ en ministerio pri medio kaj akvo. Inter 1995 kaj 2004 li estis ĉefdirektoro de Tutlanda Akva Oficejo, poste jam en la ministerio li estis subministro. En Kabineto Németh li estis komisiita ministro pri medio kaj akvo. Li havas edzinon kiu naskis unufoje.
Sek-butilbenzeno
2-Butilbenzeno aŭ Fenil-sek-butano estas  nesaturita aromata hidrokarbonido kun 10 karbonatomoj kaj 14 hidrogenatomoj. Ĝi estas senkolora, brulema kaj senodora likvaĵo uzata kiel solvanto kaj en kemiaj sintezoj. Kiel ĉiuj hidrokarbonidoj. 2-Butilbenzeno estas nesolvebla en akvo sed solvebla en pluraj organikaj solvantoj tiaj kiaj kloroformo, benzeno, benzino, etanolo kaj eteroj. Fenil-sek-butano estas produktata per alkiligo inter 1-kloro-sek-butano kaj benzeno.
Mesópolis
Mesópolis estas municipo de la brazila subŝtato San-Paŭlio, kiu taksis 1.886 loĝantojn en 2010.
Shinri Ono
Shinri Ono (大野 榛里, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Gamba Osaka.
Tambun
Tambun (ĉine:打扪) estas grava urbeto en la Kinta distrikto de Perak, Malajzio.
Historio
Pampelmusoj
Tambun estas rimarkinda pro ĝiaj produktitj pampelmusoj, kiuj estas dezirataj de lokuloj kaj turistoj egale. Multaj terkultivistoj estis Hakka de suda Ĉinio. La frukto estis origine alportita el Suda Ĉinio kune kun la enmigrantaj ĉinoj kiel bona fonto de C-vitamino por plilongigi ŝipovojaĝojn.
La planto adaptiĝis bone al la teroj de Tambun-Ampang-Piah-regiono kaj ferterkvalitoj.
La plej multaj pampelmusobienoj rikoltas dufoje jaron lige kun ĉina Novjaro kaj Meza Aŭtuno Festivalo. Tamen, kelkaj iniciatemaj terkultivistoj sukcesis havi trian kultivaĵon kunpremitan por pliigi sian rendimenton.
En la fruaj jaroj de la 20-a jarcento kaj la katastrofperiodo post la Dua Mondmilito, la plej multaj Tambun-fanerogamoj ankaŭ pliigis rendimenton bredante porkojn kaj gekokojn ene de siaj pampelmusobienoj. Tio trejnis daŭre ĝis la jarcentŝanĝo kiam Japana Encefalito frapis la distrikton.
Besta koto
En Tambun, bestaj kotoj estas utiligitaj kiel sterko. Ene de la distrikto estis Sikh bovinobieno kiuj kompletigas sian enspezon vendante bovajn flanojn - favoritan fonton de sterkaĵoj en pampelmusaj plantejoj.
Geografio-Loko
La Lost World of Tambun (Perdita Mondo de Tambun), akvo-parko, situas ĉi tie.
The Silence of the Lambs
The Silence of the Lambs (angle: La Silento de la ŝafidoj) estas romano de Thomas Harris. Ĝi estas la meza parto de trilogio, kies unua kaj tria partoj nomiĝas Red Dragon (Ruĝa Drako) kaj Hannibal (Hanibalo). Harris laboras pri kvara parto nomota Behind the mask (Malantaŭ la masko).
En la novelo FBI-ano Clarice Starling petas helpon de psikiatro Hannibal Lecter, plurfoja murdinto en frenezulejo, por trovi alian plurfojan murdinton, kiu nomas sin Buffalo Bill. Lecter marĉandas kun la ŝajna celo havi pli agrablajn kondiĉojn, sed vere intencas eskapi.
(106988) 2000 YE101
(106988) 2000 YE101 estas marsrenkonta asteroido malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo LONEOS elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, en Flagstaff (Arizono, Usono).
András Visky
Biografio
András Visky havigis diplomon de inĝeniero en 1982 en Temeŝvaro, post 1989 li translokiĝis Kluĵon laboris ĉe Korunk, li fondis libroeldonejon nomitan Koinónia Könyvkiadó). Ekde 2008 li estas docento de la Fakultato pri Teatro kaj Televido de BBTE kaj dramaturgiisto de la Kolozsvári Állami Magyar Színház.
Závadka nad Hronom
Situo
Závadka nad Hronom situas en valo, laŭ dekstra bordo de Hron, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Telgárt-Brezno. La lasta urbo troviĝas 23 km.
Historio
La unua mencio devenis el 1611 laŭ hungara nomo "Nagypatak" (=granda rojo), sed post 6 jaroj aperis ankaŭ "Zavadka". Paŝtistoj estis la loĝantoj. En la 18-a jarcento oni minadis feron kaj en 1826 gisejo de fero ekfunkciis. En 1828 vivis tie en 123 domoj 1126 homoj. Ekde 1860 uzino pri prilaborado de fero ekfunkciis. En 1910 loĝis en Ágostonlak 1526 homoj, (1456 slovakoj, 40 hungaroj, 3 germanoj kaj aliaj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Gömör kaj Kis-Hont, al distrikto de Vaľkovňa, poste al Ĉeĥoslovakio, inter 1938-1945 kaj ekde 1993 al Slovakio. En 1926 finiĝis la laboro en la uzino. En 2001 loĝis en Závadka nad Hronom 2469 homoj (2367 slovakoj, 75 ciganoj, 10 ĉeĥoj, 3 hungaroj kaj aliaj).
Natasha Richardson
Natasha RICHARDSON (naskiĝis la 11-an de majo 1963 en Londono, mortis la 18-an de marto 2009 en Novjorko) estis brita aktorino. Ŝiaj gepatroj estis la aktorino Vanessa Redgrave kaj la reĝisoro Tony Richardson. Geaktoroj ankaŭ estas ŝia fratino Joely Richardson kaj ŝia onklino Lynn Redgrave. La aktoro Michael Redgrave estis ŝia avo.
Natasha Richardson lernis la aktoradon en la Londona Central School of Speech and Drama. Ŝi transprenis teatrajn rolojn en Britio kaj en la Novjorka Teatro Broadway kaj ekde la 1980-aj jaroj ŝi ankaŭ aperis en televidaj produktaĵoj kaj kinofilmoj.
De 1990 ĝis 1992 ŝi estis la edzino de la filmproduktoro Robert Fox. En la jaro 1994 ŝi edziniĝis al la aktoro Liam Neeson, ili havis du filojn.
La 16-an de marto 2009 ŝi dum ski-akcidento en Mont Temblant, Kanado akiris gravajn kapvundojn. Komence ŝi estis kuracata en Montrealo, sed sekvatage ŝi moviĝis la Novjorka hospitalo, kie ŝi la 18-an de marto mortis.
Mauá
Mauá estas urbego kaj municipo de la brazila subŝtato San-Paŭlio. Ĝi apartenas al urbaro de San-Paŭlo. La loknomo signifas en indiĝena lingvo: tiu kiu estas alta.
Geografio
Mauá situas sur altebenaĵo. San-Paŭlo (urbo) troviĝas en distanco de 23, Guarulhos 24, Campinas 107, Nova Iguaçu 323, Rio-de-Ĵanejro 340, Curitiba 344, São Gonçalo 363, Belo Horizonte 491, Goiânia 832, Porto Alegre 850, Braziljo 890, Campo Grande 914, Salvador de Bahio 1453, Maceió 1930, Teresina 2103,Recife 2129, Natalo (Brazilo) 2324, São Luís 2374, Belém 2481, Manaus 2712 kilometroj.
Historio
En tiu loko estis malgranda vilaĝo nomata Pilar ĝis 1934, poste Mauá pri entreprenisto Visconde de Mauá, kiu konstruis tien la fervojon.
Ekonomio
Mauá estas ĉefe industria urbo (metalurgio, rafinejo, kemiaĵoj, elektraj varoj).
Klimato
Mauá situas en subtropika zono pro la ĉirkaŭaj montoj. La averaĝa jara temperaturo varias inter 14 (vintre) – 30 (somere) °C.
Trafiko
Mauá estas ligita voje kaj trajne al la proksimaj municipoj. En la urbo aŭtobusoj kaj trolebusoj liveras la pasaĝerojn.
21540 Itthipanyanan
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Suksun Itthipanyanan, kiu gajnis la duan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2006 pro sia projekto en teamo pri plantoscienco. Ŝi estis lernantino ĉe la Lernejo de Triam Udom Suksa en Bankoko (Tajlando).
Stjepan Kovačević
Stjepan Kovačević  [kovaĉevitj], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj unu el la ortografia traskribo Kovacsevics István estis kroata-hungara politikisto, ministro, parlamentano.
Stjepan Kovačević naskiĝis en 1841 en Kroatio en Tovarnik. Li mortis la 1913 en Zagrebo.
Biografio
Stjepan Kovačević frekventis universitatojn en Pécs kaj Pest (urbo). En 1861 li eklaboris en administrado de Szerém. Post jaroj li politikadis ankaŭ en la kroata parlamento. En 1901 li estis elektita parlamenta deputito al la hungara parlamento, tial li pensiuliĝis kiel ĉefdepartementestro. En la jaroj 1905 kaj 1906 nur duonjaron li estis ministro pri Kroatio-Slavonio-Dalmatio en Kabineto Fejérváry.
Hans Baldung
Hans Baldung Grien aŭ Grün (ĉirkaŭ 1484 – Septembro 1545) estis germana artisto por pentrarto kaj presado kiu estis konsiderita la plej talentohava studento de Albrecht Dürer. Laŭlonge de sia vivodaŭro, Baldung disvolvigis distingigan stilon, plenan de koloro, esprimpovo kaj imagivo. Liaj talentoj estis variitaj kaj li produktis grandan kaj etendan varion de artaĵoj, kiel portretoj, lignogravuraĵoj, altareroj, desegnoj, murtapiŝoj, alegoriaj kaj mitologiaj motivoj.
Aldone al tradiciaj religiaj temoj, Baldung estis interesita dum tiuj jaroj por la nereligia temo de la tujeco de morto kaj por scenoj de sorĉistinoj. Li helpis enkonduki supernaturajn kaj erotajn temojn en la Germana arto, kvankam tiuj estis jam tre klaraj en la verkaro de lia majstro. Plej fame, li pentris sorĉistinojn, nome afero de loka intereso: humanistoj de Strasburgo studis sorĉadon kaj ties episkopo estis akuzita je trovo kaj persekutado de sorĉistinoj. Liaj ĉefaj karakteraj pentraĵoj estas malgrandaj; io kia serio de puzloj, ofte erotaj alegorioj kaj mitologitemaj verkoj. La nombro de la religiaj verkoj de Hans Baldung malpliiĝis je la starto de la Protestanta Reformacio, kiu ĝenerale malakceptis eklezian artoj kiel elspeziga kaj idolema.
Ĝermolisto de svedaj esperantistoj
Ĉi tiu artikolo temas pri multe aktiva kaj konataj svedaj esperantistoj, pri kiu malmulte estas skribita en fontoj. En ĉi tiuj svedaj nomoj, la lasta nomo estas la familinomo.
Delegitoj kaj membroj de UEA
Axel Åke Sigvard BLOMBERG estis UEA-delegito en Lidköping, Västergötland. Li estis prezidanto de Eldona Societo Esperanto kaj de la loka klubo, kaj iama redaktoro de la revuo La espero. Li naskis la kaj mortis la, ambaŭ en Lidköping.
Viktor BONDE estis librobindisto kaj esperantisto (naskiĝinta la 8-an de marto 1892 en Falun). Li estis pacifisto, abstinenculo, kaj esperantistiĝis en 1916. Kursoj; gvidado de la koresponda kurso de la Sveda Esperanto Federacio (SEF), 1927-1932. Delegito de UEA 1919-1929. Tradukoj el la sveda en Svenska Arbetar Esperantisten ktp.
Ake HOLMEN [kredeble Åke] (naskiĝis en 1927, mortis en 1988 en Hammarö) estis multjara UEA-fakdelegito pri biciklado.
Eskil HÅKANSSON (hokanson) estis inĝeniero, kaj Esperantisto de 1901, kiu naskiĝis en Lidingö. Li instruis Esperanton en Stockholm kaj Södertälje. Li estintis estrarano de diversaj esperanto-grupoj, kaj delegito de UEA.
Victor JANHEIM (naskiĝis 1910, mortis frue en 1989) estis UEA-fakdelegito pri abelkulturo en la urbeto Kungsör dum pli ol 40 jaroj.
Alf JOHANSSON (1921–1991) estis vicdelegito de UEA en Lidköping dum pli ol 20 jaroj.
Gustav R. JOHANSSON (naskiĝis en 1899, mortis la 19-an de septembro 1978 en Karlstad) estis esperantisto, instruisto, delegito kaj loka peranto de UEA dum pluraj jardekoj.
Henrik KARLSSON (1912-1995) estis delegito en Kisa ekde 1947. Li membris en Societo Zamenhof dekomence (1975). Li mortis komence de julio 1995 en Kisa.
Stig JOHANSSON (naskiĝis en 1918, mortis en 1994 en Tomellila) estis esperantisto kaj dumviva membro de UEA.
Nils-Erik KRISTOFERSON (n. 1937 – m. septembro 2001 en Stokholmo) estis dumviva membro, delegito pri televizio.
Gustav Adolf LARSON estis ĉefkontisto, kaj naskiĝis 1 decembro 1888 en Falun. Li estis esperantisto de 1905. Li estis kasisto de SEF, kaj Kunfondinto kaj kasisto de Eldona Societo Esperanto 1918–1938. Ĉefdelegito de UEA.
Henry LUNDIN (naskiĝis 1902 – mortis la 24-an de junio 1977 en Örebro) estis vicdelegito de UEA en sia urbo. Li aktivis dum multaj jaroj, precipe en la kristana Esperanto-movado (KELI).
Lennart MAGNUSSON (naskiĝis 1911 - mortis 1994 en Malmö) estis UEA-fakdelegito pri teksindustrio en Malmö, en kies klubo li estis membro ekde 1937.
Richard MOHOLM (n. 1912 – m. la 9-an de aprilo 1994 en Lövånger) estis UEA-fakdelegito pri ĝardenkulturo, dumviva membro.
Ragnhild NIKLASSON (naskiĝis en 1908, mortis la 19-an de novembro 2001 en Örebro) estis individua membro de UEA ekde 1951 kaj multjara fakdelegito de UEA pri kristanismo. En la sveda sekcio de KELI ŝi estis kasistino, sekretariino kaj inter la jaroj 1977 kaj 1980 ties prezidantino, ekde 1993 ĝia honora membro.
Amy NILSSON (n. 1915 – m. la 7-an de januaro 2001 en Stokholmo) estis sveda esperantisto, dumviva membro de UEA, 50 jarojn aktiva en Kristana Esperantista Ligo Internacia.
Gustav NYGÅRD (1922-1995) estis delegito pri maristaj aferoj en Gotenburgo, ano de Societo Zamenhof kaj dumviva membro.
Folke PETTERSSON (n. 1918 – m. junio 1986 en Solna) estis fakdelegito pri fervojoj de pli ol 25 jaroj.
Anders ROSENBERG estis popollerneja instruisto, poste, gimnastika direktoro, akvo-kuracisto kaj higienisto, kiu askiĝis en la 19-a de januaro 1861 en Tygelsjö. Estante esperantisto de 1907, li estis delegito de UEA, propagandisto, kaj kursgvidis kaj verkis kelkaj libretoj.
Ivar RUNFELDT (naskiĝis 1903 – mortis la 13-an de septembro 1978 en Karlstad) estis fakdelegito kaj multjara membro de UEA.
Malte SMITH (1908–1997), dumviva membro, regula ano de Societo Zamenhof, mortis en Kävlinge.
Transŝanĝo de la akvo al vino
La transŝanĝo de la akvo al vino, konata ankaŭ kiel Miraklo de la Edziĝo de Kana Galilea, estas la unua miraklo de Jesuo, plenumita dum edziĝo en Kana Galilea. La epizodo estas priskribita en la Evangelio laŭ Johano (2,1-11).
Almodóvar del Pinar
Almodóvar del Pinar [almoDObar del piNAR] (A. de la Pinaro) estas municipo de Hispanio, en la Provinco Kvenko, regiono de Kastilio-Manĉo. Ĝi apartenas al la komarko de la Kvenka Manĉeto, laŭ la divido de la provinca Deputitaro, kvankam temas pri vilaĝo apartenanta al la natura komarko Serranía Baja.
Loĝantoj
La loĝanto nomiĝas almodovareño. La censita loĝantaro en 2016 estis de 430 loĝantoj kaj la denseco estas de 4,52 loĝ/km².
Situo
Almodóvar del Pinar estas situanta en la orienta parto de Kastilio-Manĉo en la komarko aŭ distrikto Serranía Media-Campichuelo kaj Serranía Baja en la sudorienta parto de la Provinco Kvenko, je altitudo de 993 m super marnivelo; je 47 km el Kvenko, provinca ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 95,03 km². La geografiaj koordinatoj estas 39°43′30″N 1°54′05″Ok.
Kvankam ĝi apartenas al la Manĉeto, ties pejzaĝo estas la tipa de ajna vilaĝo de Serranía Baja ĉar estas alte kaj ĉirkaŭita de pinaroj. Tra la vilaĝo pasas la nacia ŝoseo N-320. Ĝi limas kun la municipoj Gabaldón, Solera de Gabaldón, Monteagudo de las Salinas, Paracuellos kaj Campillo de Altobuey.
Historio
Ties nomo devenas el araba, المدور al-mudaŭŭar, kio signifaa "la rondoforma".
Oni trovis restaĵojn de epoko de keltiberoj kiuj estas]] en la Muzeo de Cuenca. En epoko de araboj (11a jc.) iu roto setlis en la teritorio ĉar estis bona rigardeblo, facila defendo pro situo sur monteto), ĉe paŝtejoj kaj riveroj aŭ fontoj. Dum la reconquista fare de kristanoj, la areo iĝis lima teritorio, loko de bataloj ĝis definitiva konkero fare de la reĝo Alfonso la 8-a inter 1177 kaj 1184.
En la 18a jarcento la vilaĝo famiĝis pro sia industrio de transporto per ĉaroj. En tiu epoko la Katolika Eklezio ne nur havis multan povon, sed ankaŭ estis la ĉefa terposedanto de la vilaĝo, kies teroj estis luitaj al la lokanoj.
Dum la Milito de Hispana Sendependiĝo la vilaĝo estis rabita de francaj trupoj.
Post la Hispana Enlanda Milito la loĝantaro falis el 1,130, tio estis oni perdis loĝantojn pro diversaj tialoj: nome bataloj, prizono, politika persekutado, malsato ktp. Meze de la 20a jarcento la loĝantaro de multaj vilaĝoj de la regiono atingis pinton, kaj ankaŭ ĉe Almodóvar del Pinar, sed poste okazis elmigrado, senloĝigo kaj maljuniĝo de la loĝantaro, kaj ankaŭ ĉe Almodóvar del Pinar. Sed male al aliaj vilaĝoj, la loĝantaro iome stabiliĝis pro la industrio de rezino. Poste tio malpliiĝis kaj oni falis al la nunaj 430. Nune estas nova peto de rezino fare de tutmonda merkato.
Ekde la Hispana transiro al la demokratio la urbestro estis ĉu dekstre ĉu maldekstre, sed dum la lastaj jardekoj ĝi estis de la maldekstra partio PSOE.
Ekonomio
Agrikulturo, forstado kaj brutobredado tradicie. Servoj kaj loĝejoj.
Renoviĝanta energio
La renoviĝantan parton de la tutmonda fina konsumado de energio oni taksis en 2018 je 17,9 %, el kiuj 6,9 % estas tradicia biomaso (ligno, agrikulturaj forĵetaĵoj ktp.) kaj 11,0 % estas "moderna" renoviĝanta energio: 4,3 % estas varmo produktata el termikaj renoviĝantaj energioj (biomaso, geotermo, sunenergio), 3,6 % estas hidroelektro, 2,1 % estas aliaj elektraj renoviĝaĵoj: (vento, suno, geotermo, biomaso, biogaso), kaj 1 % estas biobrulaĵoj; la renoviĝantan parton de elektroproduktado oni taksis en 2018 je 26,4 %.
Nocio
Oni komprenas sub la nocio renovigebla energio ĝenerale tiujn energi-fontojn, kiuj laŭ homaj mezuroj ne estas elĉerpeblaj, ĉar ili nature renoviĝas pli rapide ol homoj eluzas ilin. Ili estiĝas el konstantaj aŭ ciklaj naturfenomenoj, precipe el la lumado de la Suno, sed ankaŭ el la gravita altiro de la Luno kaj el la interna varmo de de la Tero.
La Suno estas la precipa fonto de diversaj formoj de renoviĝa energio: ĝia radiado estas la transportanto de energio utiligebla (rekte aŭ nerekte) por fotosintezo; por la akva ciklo, kiu permesas hidroelektron kaj la jonan difuzon okazigatan de la alveno de nesala akvo en marakvon (osmozelektron); aŭ por la temperatura malegalo inter la profundaj kaj malprofundaj akvoj de la maroj (marvarmelektro). Ĉi tiu sunenergio, kune kun terrotacio, originigas la ventojn (utiligeblajn rekte por ventoenergio aŭ nerekte por ondelektro) kaj la marfluojn (marfluelektron).
La ena varmo de la Tero (geoterma energio) kalkuliĝas kiel formo de renoviĝa energio. Kaj sunenergio kaj la ena varmo de la Tero originas el nukleaj reagoj (fuzio ĉe la Suno, fisio ĉe la enaĵo de la Tero). La movoj de la Tero-Luna sistemo estigas la tajdojn de la maroj, permesante la profitadon de tajda energio.
La dominantaj manieroj havigi energion dum la pasintaj 150 jaroj - fosiliaj kaj nukleaj brulaĵoj - ne estas renoviĝaj energifontoj. Ili estas konsumataj je rapido multe pli alta ol tiu, je kiu ili nature kreiĝas kaj havebliĝas. Krom la nerenoviĝeco, la brulproduktoj kunportas gravajn malavantaĝojn kiel tutmondan varmiĝon kaj radioaktivecon.
Elektroproduktado
Ĉiu fonto de renoviĝa energio povas esti utiligata por produkti elektron. En 2018, pli ol du trionoj el la tutmonda nove instalita kapablo de elektroproduktado estis renoviĝa, sed post du jardekoj da kreskado, la rapido de nova instalado de suna, venta, kaj akva elektrokapablo stabiliĝis ĉe 177 GW jare. Laŭ la Internacia Energia Agentejo (IEA), "ĉi tiu neatendita malvastiĝo de la kreskaj tendencoj estigas maltrankvilon pri la kapablo atingi longdaŭrajn klimatajn celojn". La febliĝo rilatas precipe al Ĉinujo, kie ekfunkciigoj malpliiĝis de 80 al 75 GW, post senaverta anonco de la registaro en junio de 2019 ke ĝi ne plu rajtigos ekfunkciigon de sunelektraj instalaĵoj ĝis la fino de la jaro kaj malaltigos siajn aĉetprezojn por ili. Kvankam renoviĝaĵoj reprezentas 63 % el la kapablokreskado, ilia parto de la elektroproduktado estas nur 25 % pro ilia malpli bona funkcidaŭro kompare al termaj centraloj.
Tanjung Rambutan
Tanjung Rambutan (esperante: Tanjung-Rambutano) estas urbeto en la Kinta distrikto de Perak, Malajzio.
Ĝermolisto de svedaj esperantistoj
Delegitoj kaj membroj de UEA
Sven SUNDIN (1914–1993) estis vicdelegito en Växjö.
Transŝanĝo de la akvo al vino
Evangelia teksto
En la teksto estas dirate ke temas pri la unua de la signoj: iuj ekzegezistoj el tio deduktis ke la teksto povus ĉeestinti en fonto eĉ pli antikva, nome Evangelio de la Signoj, utiligita de la evangeliisto. .
Ĝermolisto de svedaj esperantistoj
Delegitoj kaj membroj de UEA
Lennart SVENSSON (1930–2002) estis magistro pri filozofio, delegito kaj dumviva membro de UEA en Ljungby. Li mortis en aprilo 2002.
Transŝanĝo de la akvo al vino
Interpretoj
Iuj ekzegezistoj transaltas la rakontan signifon de la epizodo kaj opinias ke temas pri teksto pure teologia: la rakonto, sendepende de ĝia okazinteco, liveras al la evangeliisto la oportunon elstarigi la personajn prerogativojn de Jesuo: potenco sur la naturo, veran kapablon helpi la homaron laŭ ties bezonoj... Laŭ tiu interpreto, unuopa elemento signifas ion apartan: la akvo estas la kondiĉo de la homo, la vino la dia vivo donita de Kristo, la interveno de Maria la potenco de la komuneco de la la sanktuloj, fine Jesuo prezentiĝas kiel la vera Edzo de la homaro... Oni vidas ke tiu interpreto pri la miraklo kongruas kun la prerogativoj atribuitaj al Jesuo en la unua johana ĉapitro kie Jesuo estas identigita kun la Logos.
Ĝermolisto de svedaj esperantistoj
Delegitoj kaj membroj de UEA
Per TORNEGREN (1927–1997) estis dumviva membro de UEA kaj fakdelegito dum kvaronjarcento pri konstruado kaj laborjuro. Li mortis la 4-an de januaro 1997 en Malmö.
Tanjung Rambutan
Historio
La Ulu Kinta Mensa Malsanulejo estas la plej malnova mensa malsanulejo en Malajzio. Ĝi estis malfermita en 1911. La hospitalo festis sian 100-an jaron en 2011.
Ĝermolisto de svedaj esperantistoj
Delegitoj kaj membroj de UEA
John WIDÉN (naskiĝis en 1902 - mortis la 6-an de marto 1977 en Lidköping) estis estro de loka arkivejo, en kiu li kreis konsiderindan Esperanto-fakon. Li aktivis en la loka movado dum pluraj jardekoj kaj longtempe estis ankaŭ membro de UEA.
Tanjung Rambutan
Geografio-Loko
Ĝi estas sur la Ipoh al Butterworth fervoja linio, Tanjung Rambutan stacidomo.
Transŝanĝo de la akvo al vino
Arta verkoj
Kristanaj artistoj produktis multegajn pentraĵojn reproduktantajn la miraklon de Kana Galilea. Estu ekzemploj en Italio: Jacopo Torriti, Giotto, la Majstro de la kapelo de Sankta Nikolao, Andrea Boscoli,, Alessandro Allori, Paolo Veronese, Pietro Paolo Vasta kaj Luca Giordano. Sed samkvante kaj samfamaj troviĝas en Hispanio kaj Francio kaj Germanio (Hieronymus Bosch) kaj Pollando...
Ĝermolisto de svedaj esperantistoj
Delegitoj kaj membroj de UEA
Karl WIKLUND (naskiĝis en 1912 - mortis la 31-an de decembro 1992 en Gotenburgo) estis multjara membro de UEA.
A
E. Abrahamsson estis pioniro de Esperanto en Svedio. Laŭ iniciato de li, d-ro Etzel instruis Esperanton en Stokholmo al militistaro de Reĝa Ĉevala Gvardio.
Gösta Ahlstrand estis membro de la direkcio de Sveda Esperanto-Instituto, SEI. Kredeble li estas la G. Ahlstrand de Gävle kiu laŭ EdE membris tiun direkcion ĉirkaŭ 1930–1931, "en 1931 sekretario-sindiko de SEF", kaj estis en la direkcio anstataŭigita de John Johansson en januario 1932. Plue laŭ EdE, li membris la Sveda Instruista Esperantisto-Fede­racio, kaj 1930–1931 gvidis la porinstru­istajn kursojn en Stokholmo aranĝitaj de tiu instruista federacio.
Bertil ÅKERBERG, 1911–1989, estis dum pli ol 20 jaroj la respondeca eldonanto de la sveda revuo La Espero. Li mortis meze de majo 1989 en Stokholmo.
E
Ann-Gerd ENGBERG (1929-1994), estraranino de la klubo en Norrköping, pereis en la katastrofo de la ŝipo Estonia sur la Balta maro, la 28-an de septembro 1994.
H
Albin Henning HALLDOR (1892–1990) estis ĝardenisto kaj redaktoro. Halldor estis esperantisto de 1907, estrarano kaj afergvidanto de Eldona Societo Esperanto kaj sekretario de Sveda Esperanto-Federacio (SEF) de 1922 ĝis 1927. Li redaktis la organon de SEF, La Espero, de 1921 ĝis 1927. Li naskiĝis la 18-an de septembro 1892 en Sunne, Vermlando, kaj mortis la 26-an de junio 1990 en Stokholmo.
G. Hedström estis esperantopioniro en Gävle, eble membro de la klubo tie, kaj prezidanto de SEF 1921–1923. Li kaj anstataŭigis kaj estis anstataŭiĝita de Paul Nylén en la posteno.
J
Märta JENSIE (naskiĝis 1907, mortis la 25-an de marto 1979 en Jönköping) estis sveda esperantistino. Dum 25 jaroj ŝi fakdelegitis pri turismo.
Bengt Anders Gustaf JOELSSON estis en 1956 vicprezidanto de Sveda Esperanto-Federacio. Li loĝis en Hägersten, Stokholmo. Verŝajne la sama Bengt Joelsson kiu haviĝis filon en 1956, kies edzino estis Anne-Marie, kaj iam antaŭ tiu tempo estis redaktoro de La Espero. Li naskiĝis la en Stokholmo, kaj mortis  en la sama urbo.
Renoviĝanta energio
Kosto
Por la konstruo de novaj elektroproduktaj centraloj, laŭ studo de la banko Lazard, jam iĝis pli avantaĝe priveti sunan kaj ventan energion en preskaŭ ĉiu lando, ĉu en Eŭropo aŭ Usono, ĉu Aŭstralio, Brazilo, Barato, Sudafriko, aŭ Japanujo; tamen tiuj energioj ne estaj ĉiam tuj haveblaj, do restas komplementaj al elektroproduktado el fosilia aŭ nukleaj energioj. La IEA konsideras, ke en evoluantaj landoj, la bremsoj al vastigo estas regulaj baroj, elektroretaj kondiĉoj, kaj mikroekonomikaj konsideroj, dum en evoluintaj landoj la rapida vastigo de renoviĝaĵoj fermigas iujn termikajn elektrocentralojn.
Ĉinujo
En 2018, 26 % de la elektro produktata en Ĉinujo estis renoviĝanta (17 % akva kaj 9 % el aliaj renoviĝantaj fontoj).
Usono
Laŭ la usona Informa Administracio pri Energio, renoviĝaj fontoj liveris proksimume 11% de totala primara energikonsumado kaj 17% de la elektro produktita en Usono en 2018. Hidroelektro estas la plej uzata formo de elektroproduktado en la lando. Usono estas la kvara plej granda produktanto de hidroelektro en la mondo post Ĉinujo, Kanado, kaj Brazilo.
Ĵeaj lingvoj
La ĵeaj lingvoj (en brazila portugala lingvo Jê aŭ Gê, prononco ) estas familio de indiĝenaj lingvoj de Ameriko, kiu parolatas en centra, orienta kaj suda Brazilo kaj konsistas el 13 unuopaj lingvoj.
Renoviĝanta energio
Novzelando
En Novzelando 79,2 % de la produktata elektro devenas el renoviĝantaj fontoj, kiel akvofluo, vento, geotermiko kaj biomaso.
Rideto
Rideto estas vizaĝa esprimo formita ĉefe per fleksado de la muskoloj ĉe la flankoj de la buŝo. Kelkaj ridetoj inkludas kuntiriĝon de la muskoloj ĉe la anguloj de la okuloj, agado konata kiel "rideto de Duchenne". Ridetoj plenumitaj sen okulkuntiriĝo povas esti sentitaj kiel "falsaj".
Renoviĝanta energio
Tuvalo
En julio de 2009 la tuvala registaro deklaris, ke ĝi volas venigi sian tutan energiproduktadon de renoviĝantaj fontoj antaŭ la jaro 2020. Malgraŭ tio, en 2020 la renoviĝanta elektro atingis nur 8 % de la totala elektroproduktado.
Ĵeaj lingvoj
Divido
La unuopa lingvo kun relative plej multaj parolantoj estas la ŝavanta lingvo (Xavánte) kun laŭ takso de la jaro 2000 proksimume 9 600 parolantoj. La lingvoj Acroá kaj Xakriabá jam formortis.
Rideto
Ĉe homoj, rideto estas esprimo kiu komunikas plezuron, socieblon, feliĉon, aŭ amuzon. Ĝi estas distinga el simila sed kutime nevolonta esprimo de anksio konata kiel grimaco. Kvankam kruc-kulturaj studoj montris, ke rideto estas rimedoj de komunikado tra la tuta mondo, estas grandaj diferencoj inter diferencaj kulturoj, kaj kelkaj uzante ridetojn por eviti konfuzon aŭ honton.
Ĵeaj lingvoj
Divido
La ĵeaj lingvoj estas la kerna lingvogrupo de hipoteza pli granda lingvofamilio, kiu titoliĝas makro-ĵea lingvaro.
Ĝermolisto de svedaj esperantistoj
J
Eva JULIN, naskiĝinta Röhlander, 1882–1952, estis poŝtoficisto kaj ekde 1938 redaktisto de La Espero dum ia periodo. Ŝi estis edziĝita kun la parlamentano, esperantisto kaj ĉef-poŝtoficisto Teodor Julin ekde 1926. Ŝi estis la filino de Kerstin kaj meblovendisto Per Ulrik Röhlander. Ŝi naskiĝis la kaj mortis 1952.
K
Hjalmar KIHLBERG (ĉilberj) ( en Kilanda, mortodato nekonata) estis sveda esperantisto kaj popollerneja instruisto en Vingåker. Li estis esperantisto de 1928. Li verkis multajn favorajn gazetartikolojn pri Esperanto kaj gvidis lingvokursojn.
Văleni (Feliceni)
Văleni [vəlenj] (hungare: Patakfalva) estas vilaĝo en Rumanujo sudoriente de Odorheiu Secuiesc. Administre ĝi apartenas al Feliceni.
Ĝermolisto de svedaj esperantistoj
L
Hjalmar LINDSTEDT estis inĝeniero ĉe la telefonfabriko L.M. Ericsson, kaj ano kaj kasisto de la triula prepara komitato de la UK 1934 en Stokholmo (prezidanto Sam Jansson, sekretaro Teodor Julin). La sama nomo estas menciita kune kun Stellan Engholm kiel aŭtoroj de Gvidlibro de Stockholm de 1933, kiel propagandisto en Stokholmo laŭ EdE, kaj samfonte ”Hj. Lindstedt” estas menciita kiel estrarano de Esperanta Turista Komisiono. Kredeble ĉiuj asertoj temas pri la sama persono.
Văleni (Feliceni)
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 364 hungarajn loĝantojn kaj en 1992 264.
Ĝermolisto de svedaj esperantistoj
L
Isidor "Isse" LUNDMARK (naskiĝinta en 1910; mortinta en junio 2002 en Örebro) eklernis Esperanton kiel 17-jarulo, kaj ĝi estis lia ĉefa intereso dum la tuta vivo. Li estis sindona kaj sprita homo, kiu multon faris por la Esperanto-vivo en sia urbo.
Văleni (Feliceni)
Historio
Ĝi estas dokumentata sckribe en 1333 kiel ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 194 kaj 1944 apartenis al Hungario (Udvarhely ). Ĝia reformita preĝejo estis konstruita en 1804 el materialo de malkonstruita gotika preĝejo.
Ĝermolisto de svedaj esperantistoj
M
Erik Vilhelm MALMKVIST estis fervoja oficisto naskiĝinta la 1-an de septembro 1887 en Grums. Li estis esperantisto ekde 1904, do ekde la 17-a vivjaro. Li estis revizoro de Eldona Societo Esperanto ekde 1929, prezidanto de la Esperantoklubo de Stokholmo ekde 1933 kaj estrarano de Sveda Esperanto-Federacio ekde 1932.
N
Ingrid NÄSHOLM estas sveda esperantistino. Ŝi vivas en Sundsvall kaj multajn jarojn laboris kiel flegistino en la urba malsanulejo. Ekde la 1900-aj jaroj ŝi aparte aktivas por la neformala faka asocio Rondo Kato – Esperantista Kat-amikaro.
S
Karl-Olof Sandgren (1925–1990) estis instuisto, sekretaro de Sveda sekcio de KELI, kristana evangelia misiisto kaj librotenisto.
Erik SVÄRD estas esperantisto kaj programisto. Li programis multajn sukcesajn programojn.
T
Harry TÖRNSKOG estas sveda esperantisto. En 1956 li estis sekretario de Sveda Esperanto-Federacio. Li loĝis en Älvsjö.
W
Werner Wahlund, pioniro en kaj ano de la Esperanto-klubo de Gävle. Kune kun Rudolf Pehrsson, li fondis la gazeto de SEF, La Espero en 1913, kaj estis ĝia responda eldonanto kaj administranto. Laŭ EdE, en "kriza tempo" li malavare monhelpis al Esperanto-propagando, kaj laŭ La Espero li donacis 500 svedaj kronoj al presigo de la broŝuro Esperanto eller Ido, ‘Esperanto aŭ Ido‘, ŝajne ĉirkaŭ 1919.
Thalía
Ariadna Thalía Sodi Miranda (naskiĝinta la 26-an de aŭgusto, 1971 en Meksikurbo, Meksiko), ĝenerale konata kiel Thalía, estas meksika kantistino kaj aktorino. En Latina Ameriko ŝi estas konata kiel “La Reina de las Telenovelas” (Reĝino de telenoveloj), ĉar ŝia rolado en telenoveloj estis sukcesa.
Porlamar
Porlamar estas urbo de Venezuelo. Ĝi estas la plej granda loĝloko de la Margarita Insulo, situanta ĉe la nordorienta marbordo de la lando, en la Kariba Maro kaj pli precize norde de la duoninsulo Araja de la ŝtato Sucre kaj ĉe la insuloj Coche kaj Cubagua. En 2011 la urbo havis 97 830 loĝantojn.
Ĝermolisto de svisaj esperantistoj
Paul Bächli
Paul BÄCHLI (naskiĝis en 1901, mortis la 10-an de marto 1995), estis UEA-delegito dum trideko da jaroj en Baden (Argovio) kaj honora membro de Svisa Esperanto-Societo, kies dokumentan servon li prizorgis.
Porlamar
Rilatoj al Esperanto
En 1909 en la urbo fondiĝis la unua Esperanto-grupo de Venezuelo. Ĝ ricevis la nomon „Progreso“ kaj ekestis precipe pro la iniciato de George O. Messerl, la pionira esperantisto de la lando.
Ĝermolisto de svisaj esperantistoj
Hans Bipp
Hans BIPP (naskiĝis en 1913, mortis la 4-an de novembro 1997 en Birsfelden) estis esperantisto ekde 1929, aktivulo de Svisa Asocio de Esperanto-Fervojistoj kaj ties prezidinto inter la jaroj 1952 kaj 1956.
Laurent Burgbacher
Laurent BURGBACHER (naskiĝis en 1976, vivanta en Laŭzano) estas esperantisto, kiu interalie miksis kaj aranĝis la kanton Konsolarmeoj, kanto verkita de Tomio Frejarö, kantita de Gijom' Armide kaj Tomio Frejarö kaj publikigita en aprilo 2018.
Strukturiĝo de atomoj
La perioda sistemo de elementoj
En la perioda sistemo - aŭ en la perioda tabelo de kemiaj elementoj - la elementoj lokiĝas en kreskanta vicordo laŭ iliaj ordonumeroj. En la sistemo certaj ecoj periode ripetiĝas, kaj la elementoj montrantaj similajn econ ricevas lokon unu sub alia. La kaŭzo de ĉi tiuj similaj ecoj kuŝiĝas en la pleniĝo de la elektronaj ŝeloj.
Ĝermolisto de svisaj esperantistoj
Chantal Gacond
Chantal GACOND (naskiĝis en 1959) en oktobro 1981 kun interalie Ueli Haenni, Stefano Keller kaj Dietrich Michael Weidmann fondis la asocion Junularo Esperantista Svislanda, post antaŭa miskomprena malfondiĝo de Esperanto-Junularo de Svislando, kaj helpis rekonigi la novan organizaĵon landa sekcio de TEJO daŭrige de la antaŭa asocio. Plurajn jarojn ŝi vivis kun Dietrich Michael Weidmann, interalie de 1984 ĝis 1989 en Ŝafhaŭzo. Dumtempe ŝi vivis kaj laboris en la flegohejmo Sunhejmo en Rheineck SG, situanta sur monteto kun bela rigardo super la tuta urbo kaj dum multaj jaroj gvidata fare de la esperantisto Hans Kästli, kiu tien kunlabore venigis esperantistojn el la tuta mondo. Nun ŝi loĝas en Ĝenevo.
Strukturiĝo de atomoj
La perioda sistemo de elementoj
Ekirante la plej simpla atomo, de la atomo de hidrogeno, sekvu la pleniĝon de la elektronaj ŝeloj laŭ la kresko de ŝargo de atomkerno, t. e. laŭ la kresko de nombro de protonoj en la atomkerno. Al la nova protono apartenas nova elektro, ke estu neŭtrala la atomo. La nova elektrono sekvas la principon de klopodo al la energiminimumo, kaj la principon de Paŭli. Tiel ĝi okupas ĉiam tiun liberan lokon, kiu havas la plej malaltajn energion, cetere elformiĝus ne baza stato, sed iu induktita stato de atomo.
Ĝermolisto de svisaj esperantistoj
Gabrielle Gacond
Gabrielle GACOND (naskiĝis en 1908, mortis la 21-an de aprilo 1999 en Neŭŝatelo) estis subteninto de Kultura Centro Esperantista kaj kunlaborinto de Centro de Dokumentado kaj Esploro pri la Lingvo Internacia. Ŝi estis la patrino de Claude Gacond. Pluraj fotoj de ŝi aperas en esperantlingva biografio de li en lia persona retejo.
Walter Giannini-Aeppli
Walter GIANNINI-AEPPLI (naskiĝis en 1914, mortis la 9-an de aprilo 2003) estis membro de UEA, Svisa Esperanto-Societo (SES), KELI kaj de Esperanto-Societo Zuriko, kiun li prezidis plurajn jarojn.
Strukturiĝo de atomoj
La perioda sistemo de elementoj
En la perioda sistemo la unuan periodon konstruas du elementoj, la hidrogeno kaj la helio. Ĉi tio kongruas kun la principo de Pauli, laŭ kiu la ŝelo kun ĉefa kvantumnumero n=1 povas enteni nur du elektronojn.
Ĝermolisto de svisaj esperantistoj
Richard Huber-Muff
Richard Huber-Muff [?- majo 1948] estis svisa esperantisto meze de 20-a jarcento en Luzern. Li estis patro, interalie, de du katolikaj pastroj.
Strukturiĝo de atomoj
La perioda sistemo de elementoj
La tria elemento estas la litio. En ĝi la tria elektrono povas ricevi lokon nur en la ŝelo kun ĉefa kvantumnumero n=2, sur la vojo 2s. Litio komencas la duan periodon. Sur ĉi tiu vojo 2s lokiĝas la kvara elektrono de berilio kun ordonumero 4. Sur ĉi tiu vojo jam ne troviĝas libera loko, do kvina elektrono de boro kun ordonumero 5 jam paŝas sur la vojon 2p. La elektronoj de sekvantaj elementoj plenigas laŭvice ĉi tiun 2p vojon, kiu fermiĝas en la atomo de neono per la sesa elektrono, kaj tiel fermiĝas ankaŭ la dua periodo.
Ĝermolisto de svisaj esperantistoj
Frieda Jakob
Frieda JAKOB (mortis la 14-an de decembro 1958) estis edzino de Honora Redaktoro de Esperanto Hans Jakob.
Strukturiĝo de atomoj
La perioda sistemo de elementoj
Simile daŭriĝas la plenigo en la tria periodo de natrio ĝis la argono. Laŭ la ordonumero plenigas la elektronoj unue la vojojn 3s, poste la 3p de la ŝelo kun ĉefa kvantumnumero 3.
Post la 18 argono sekvas la kalio kun ordonumero 19. Ĉi tie okazas salto. Kvankam sur la vojo 3d, ankoraŭ povu lokiĝi 10 elektronoj, tamen la 19-a elektrono de kalio ne okupas lokon tie, sed sur la vojo 4s, ĉar tiel la energio de la atomo estas pli malgranda. Tiel de kalio komenciĝas la pleniĝo de la kvara periodo, sed la ĝis ĉi tie konita ordo daŭras nur ĝis la sekvanta, 20-a elemento, la kalcio.
(6265) 1985 TW3
(6265) 1985 TW3 estas malgranda, hela duopa asteroido de la asteroida zono.
Ĝermolisto de svisaj esperantistoj
Johannes Jüstrich
Johannes JÜSTRICH (naskiĝis en 1907, mortis en 1988 en St. Gallen, Svislando) estis svisa esperantisto. Li estis delegito kaj fakdelegito de UEA pri fervojoj.
József Kőrössi P.
Kariero
József Kőrössi P. en 1982 translokiĝis en Hungarujon. En 1989 li estis unu el fondintoj kaj redaktoro de eldonejo Libroeldonejo Holnap, en 1990-1996 unu el fondintoj kaj literaturgvidantoj de eldonejo Libroeldonejo Pesti Szalon, de 2004 afergvidanta direktoro laj literatura gvidanto de eldonejo Libroeldonejo Noran.
(6265) 1985 TW3
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la usonaj astronomoj T. F. Fric kaj Richard J. Gilbrech elde la Observatorio de la Monto Palomar en kantono San-Diego (Kalifornio, Usono).
Plato
Plato laŭ esperantlingvaj vortaroj kiel PIV aŭ Reta Vortaro en tre ĝenerala difino estas rigida "objekto malpli dika ol larĝa kaj longa": povas esti ŝtona, ŝtala, lada, vitra, ligna, plasta plato, aŭ faraĵo el iu ajn alia rigida materialo.
Moray
Moray (jen angle kaj skote, Moireibh, Moravia, norene Mýræf) estas unu el la 32 lokaj administraj regionoj ("konsiliaj areoj") de Skotlando. Administra centro estas la urbo Elgin. Laŭ takso meze de 2016 en la regiono vivis 96 100 loĝantoj. La teritorio ampleksas la plejparton de la historiaj britaj graflandoj (en Skotlando nomata ŝiro) County of Moray kaj Banffshire.
(6265) 1985 TW3
Satelito
Ĝia satelito estis malkovrita per observoj de ĝia luma kurbo fare de D. Higgins, Petr Pravec kaj P. Kusnirak inter la 15-a kaj la, anoncita la.
Moray
La konsilia regiono bordas la regionojn Highland okcidente kaj Aberdeenshire oriente.
(6265) 1985 TW3
Satelito
Tiu satelito orbitas je ĉirkaŭ 8 km de la centra korpo kun orbita periodo de 0,6608 ± 0,0004 tagoj (15,86 horoj); ĝia diametro estas 1,16 ± 0,1 km : ĉirkaŭ unu kvarono de tiu de la centra korpo. Ĝia rotacia periodo estas ankoraŭ nekonata.
Ĝermolisto de svisaj esperantistoj
Hanny Liechti
Hanny LIECHTI, (naskiĝis en 1914, mortis 85-jara la 5-an de decembro 1999) estis plur-jardeka aktivulino, estrarano kaj honora membro de Esperanto-Societo Zuriko. Ŝi agadis ankaŭ en Svisa Esperanto-Societo kaj Kristana Esperanto-Ligo Internacia. Ŝia edzo Fritz Liechti-Kirchhofer (1913-2001) ankaŭ estis aktiva esperantisto - kun li ŝi interalie inter la jaroj 1953 kaj 1977 organizis kvar internaciajn kongresojn de KELI
Hans Lüthi
Hans LÜTHI (naskiĝis en 1915 - mortis la 8-an de junio 1977 en Lenzburg, Svislando) estis svisa esperantisto, iam UEA-delegito en Araŭo, membro de UEA ekde 1938.
Marcel Moreillon
Marcel MOREILLON (1906- 2004) estis UEA-membro el Satigny (Svislando) kaj membro de la ĝeneva grupo La Stefo, mortis la 20-an de januaro 2004.
Amélie Montandon
Amélie MONTANDON (mortis 89-jara la 2-an de majo 1970) estis svisa esperantistino, malnova membro kaj delegito de UEA. Ŝi aktivis en la movado ekde la 2-a UK en 1906 ĝis nelonge antaŭ la morto.
Nadine Perrenoud
Nadine PERRENOUD (mortis la 1-an de majo 1982 en Neŭŝatelo, Svislando) estis fervora UEA-membro kaj loka aktivulino.
René W. Perrenoud
René W. PERRENOUD (1904-1996), esperantisto preskaŭ denaska, estrarano de Svisa Esperanto-Societo (1952-74), komitatano kaj librotenisto de Kultura Centro Esperantista (1968-88), delegito dum 40 jaroj pri edukado, mortis la 30-an de julio en Hauterive (Svislando).
Werner Schaufelberger
Werner SCHAUFELBERGER (naskiĝis en 1916, mortis la 4-an de majo 1998 en Zuriko) estis dumviva membro de UEA kaj multjara fervoja delegito.