cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Armenoj en Irano
Historio
La kulturaj ligoj inter la armenaj kaj la persaj popoloj devenas de la zaratuŝtraj tempoj. Antaŭ la 3-a jarcento post Kristo, neniu alia najbaro havis tiom da influo sur armenaj vivo kaj kulturo kiel Partio. Ili kundividis multajn religiajn kaj kulturajn karakterizaĵojn, kaj intergeedziĝo inter partaj kaj armenaj nobelaj familioj estis ofta. Dum dek du pliaj jarcentoj, Armenio estis sub la rekta aŭ nerekta regado de la persoj. Dum multe influita de persa kulturo kaj religio, Armenio ankaŭ konservis siajn unikajn karakterizaĵojn kiel nacio. Poste, armena kristanismo konservis iom da zaratuŝtra vortprovizo kaj rito.
En la 11-a jarcento, la selĝukaj turkoj forpelis milojn da armenoj en iranan Azerbajĝanon, kie iuj estis venditaj kiel sklavoj kaj aliaj laboris kiel metiistoj kaj komercistoj. Post la mongola konkero de Irano en la 13-a jarcento, multaj armenaj komercistoj kaj artistoj ekloĝis en Irano, en urboj, kiuj iam estis parto de historia Armenio kiel Ĥoj, Selmas, Maku, Maragha, Urmia, kaj precipe Tabrizo.
Frua moderna ĝis malfrua moderna epoko
Kvankam la armenoj havas longan historion de interagado kun Persio/Irano kaj ene de la nuntempaj limoj de la nacio, la armena komunumo de Irano aperis sub la safavidoj. En la 16-a jarcento, Otomana Imperio kaj Safavida Irano dividis Armenion. De la frua 16-a jarcento, kaj Okcidenta Armenio kaj Orienta Armenio kategoriiĝis sub irana safavida regado. Pro la jarcenta turk-irana geopolitika rivaleco kiu daŭrus en Okcidenta Azio, signifaj partoj de la regiono estis ofte interbatalitaj inter la du rivalaj imperioj. De meze de la 16-a jarcento kun la Paco de Amasja, kaj decide de la unua duono de la 17-a jarcento kun la Traktato de Zuhab ĝis la unua duono de la 19-a jarcento, Orienta Armenio estis regita de la sinsekvaj iranaj safavidaj, afŝaridaj kaj kaĝar- imperioj, dum Okcidenta Armenio restis sub otomana regado. Ekde 1604 Abaso la 1-a de Irano efektivigis brulteran politikon en la regiono por protekti sian nordokcidentan limon kontraŭ invadaj otomanaj trupoj, politiko kiu implikis kontraŭvolan reloĝigon de homamasoj de la armenoj ekster ilia patrujo.
Ŝaho Abaso translokiĝis ĉirkaŭ 500 000 armenojn el siaj armenaj landojregionoj dum la Otomana-safavida milito de 1603-1618 al areo de Esfahano nomata Nov-Ĝulfo, kiu estis kreita por iĝi armena kvartalo, kaj al la vilaĝoj ĉirkaŭantaj Esfahanon. Irano rapide rekonis la lertecon de la armenoj en komerco. La komunumo aktiviĝis pri la kultura kaj ekonomia disvolviĝo de Irano.
Perdo de Orienta Armenio
De la fino de la 18-a jarcento, Imperia Rusio ŝanĝis al pli agresema geopolitika sinteno al siaj du najbaroj kaj rivaloj en la sudo, nome Irano kaj la Otomana Imperio. Kiel rezulto de la Traktato de Gulistano (1813), kaĝara Irano estis devigita nerevokeble cedi areojn de ĝiaj teritorioj en Kaŭkazio, konsistante el nuntempaj orienta Kartvelio, Dagestano, kaj la plej granda parto de la Respubliko Azerbajĝano. Per la Traktato de Turkmenĉajo (1828), kaĝara Irano devis cedi la reston de siaj kaŭkazaj teritorioj, konsistante el la nuntempa Armenio kaj la restanta parto de la nuntempa Azerbajĝano. La cedado de la nuntempa Armenio (orienta Armenio ĝenerale) en 1828 rezultigis multan armenan teritorion nun sub la regado de la rusoj. Irana Armenio estis tiel anstataŭita de Rusa Armenio.
La Traktato de Turkmenĉajo plue kondiĉis, ke la caro rajtas instigi la reloĝigon de armenoj de Irano en la nove establitan rusan Armenion. Ĉi tio rezultigis grandan demografian ŝanĝon; multaj el la armenaj irananoj sekvis la alvokon, dum multaj kaŭkazaj islamanoj migris al Irano mem.
Ĝis meze de la 14-a jarcento, armenoj konsistigis plimulton en orienta Armenio. Fine de la 14-a jarcento, post la kampanjoj de Timuro, Islamo fariĝis la reganta kredo, kaj armenoj fariĝis malplimulto en orienta Armenio. Post la rusa invado de Irano kaj la posta perdo de teritorioj, islamanoj (la persoj, tjurklingvaj triboj kaj kurdoj) konsistigis proksimume 80% de la loĝantaro de irana Armenio, dum kristanaj armenaj konsistigis malplimulton de proksimume 20%.
Post kiam la rusa administracio ekposedis iranan Armenion, la etna konsisto ŝanĝiĝis, kaj tiel por la unua fojo en pli ol kvar jarcentoj, etnaj armenoj komencis formi plimulton denove en unu parto de historia Armenio. La nova rusa administracio instigis la loĝadon de etnaj armenoj de Irano mem kaj otomana Turkio. Proksimume 35.000 islamanoj el pli ol 100.000 elmigris el la regiono, dum ĉirkaŭ 57.000 armenoj de Irano mem kaj Turkio alvenis post 1828 (vidu ankaŭ rusa-turka milito de 1828-1829). Kiel rezulto, antaŭ 1832, la nombro de etnaj armenoj egalis kun tiu de la islamanoj. Ne estis ĝis la Krimea Milito kaj la Rusa-Turka Milito de 1877-1878, kiu alportis alian enfluon de turkaj armenoj, etnaj armenoj ree starigis solidan plimulton en orienta Armenio. Tamen, Erivan restis kiel islam-plimulta urbo ĝis la 20-a jarcento. Laŭ la vojaĝanto H.F.B. Lynch, la urbo estis ĉirkaŭ 50% armena kaj 50% islama (kaŭkazaj tataroj kaj persoj) en la fruaj 1890-aj jaroj. Kun ĉi tiuj eventoj de la unua duono de la 19-a jarcento, kaj la fino de jarcentoj de irana regado super orienta Armenio, nova erao komenciĝis por la armenoj ene de la nove establitaj limoj de Irano.
20-a jarcento ĝis 1979
La Revolucio de 1905 en Rusio havis grandan efikon en norda Irano kaj, en 1906, iranaj liberaluloj kaj revoluciuloj postulis konstitucion en Irano. En 1909 la revoluciuloj devigis la reĝon rezigni pri kelkaj provoj. Jeprem Ĥan, etna armeno, estis grava figuro de la Persa Konstitucia Revolucio.
La modernigaj klopodoj de Reza Ŝaho (1924–1941) kaj Mohammad Reza Ŝaho (1941–1979) donis al la armenoj ampleksajn ŝancojn por progresado, kaj armenoj akiris gravajn poziciojn en la artoj kaj sciencoj, ekonomio kaj servaj sektoroj, ĉefe en Teherano, Tabrizo, kaj Esfahano, kiuj fariĝis ĉefaj centroj por armenoj. Inter 1946-1949 ĉirkaŭ 20 000 armenoj forlasis Iranon al Sovetunio kaj de 1962-1982 aliaj 25 000 armenoj sekvis ilin al soveta Armenio. Antaŭ 1979, en la krepusko de la Islama Revolucio, ĉirkaŭ 250 000 - 300 000 armenoj loĝis en Irano.
Post la Revolucio de 1979
Multaj armenoj deĵoris en la irana armeo, kaj multaj mortis batalante dum la Iran–Iraka Milito.
La dissolvo de Sovetunio, la komuna limo kun Armenio kaj la armen-iranaj diplomatiaj kaj ekonomiaj interkonsentoj malfermis novan eraon por la iranaj armenoj. Irano restas unu el la ĉefaj komercaj partneroj de Armenio, kaj la irana registaro helpis mildigi la malfacilaĵojn de Armenio kaŭzitaj de la blokado altrudita de Azerbajĝano kaj Turkio. Ĉi tio inkluzivas gravajn konsumajn produktojn, aliron al aera vojaĝado kaj energifontojn (kiel nafto kaj elektro). La restanta armena malplimulto en la Islama Respubliko Irano daŭre estas la plej granda kristana komunumo en la lando, multe pli ol asirianoj.
La armenoj restas la plej granda agnoskita religia malplimulto en Iranosen kalkulado de la bahaanoj. Ili rajtas posedi du el la kvin sidlokoj en la irana parlamento rezervitaj por religiaj malplimultoj (pli ol iu alia religia malplimulto). Duono el la iranaj armenoj loĝas en la teherana regiono, precipe en ĝiaj antaŭurboj Narmak, Majidiyeh, Naderŝah, ktp. Kvarono loĝas en Esfahano, kaj la alia kvarono koncentriĝas en nordokcidenta Irano aŭ Irana Azerbajĝano.
Kulturo kaj lingvo
Krom havi proprajn preĝejojn kaj klubojn, armenoj de Irano estas unu el la malmultaj lingvaj malplimultoj en Irano kun siaj propraj lernejoj.
Miklós Szalay (inĝeniero)
Miklós Szalay [miklOŝ salai], laŭ hungarlingve kutima nomordo Szalay Miklós estis hungara hidrologo-inĝeniero, profesoro.
Miklós Szalay naskiĝis la  en Budapeŝto. Li mortis la en Budapeŝto.
Biografio
Miklós Szalay frekventis armean gimnazion en Pécs, poste li akiris diplomon en Konstruteknika kaj Trafika Universitato de Budapeŝto en 1946. Li plulernis inter 1946–1948 en Scienca Universitato Péter Pázmány. Inter 1947 kaj 1951 li havis hidrologian postenon en Miskolc, poste li laboris 2 jarojn en konstruado de metroo en Budapeŝto. Li instruis ĝis 1978 en la Konstruteknika Universitato, sed inter 1962-1967 li instruis en Kartumo. Li kandidatiĝis en 1972. Li ricevis premion en 1977.
Ernest Cassel
Liaj areoj de intereso estis en minado, infrastrukturo kaj peza industrio. Turkio estis komenca areo de negocado, sed li tuj havis grandajn interesojn en Svedio, Usono, Sudameriko, Sudafriko kaj Egipto.
Laboulbeniomycetes
Laboulbeniomycetes estas fungoj el la subfilumo Pezizomycotina. Plejparte ili estas eksteraj parazitoj de artropodoj.
Eksteraj ligiloj
Molecular data support the Laboulbeniales as a separate class of Ascomycota, Laboulbeniomycetes
Kellmünz an der Iller
Kellmünz an der Iller estas komunumo en la federacia lando Bavario de Germanio. Ĝi administre estas parto de la distrikto Neu-Ulm kaj la distriktaro Ŝvabio de Bavario, kaj krome de la regiono Danubo-Iller, kiu kovras partojn kaj de Baden-Virtembergo kaj de Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
1454 Kalevala
1454 Kalevala estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la finnlanda astronomo Yrjö Väisälä elde la Observatorio de Iso-Heikkilä en Turku.
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de la finna nacia epopeo "Kalevala", kompilita en la 19-a jarcento.
27718 Gouda
27718 Gouda estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.
Gyula Zsakó
ZSAKÓ Gyula estis hungara muzikestetikisto naskita en Târnăveni la 7-an de marto 1920 kaj mortinta en ?
27718 Gouda
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de la urbo Gouda fondita en 1272 en Suda Holando, Nederlando. Tiu urbo estas fama pro sia flava gaŭdo-fromaĝo, unu el plej malnove konata en la mondo, unue menciita en 1184. La fromaĝa foiro, okazanta ĉiuj ĵaŭdoj, estas turisma allogo.
Gyula Zsakó
Kariero
Zsakó Gyula doktoriĝis en Universitato de Budapeŝto pri filozofio en 1943, kaj en 1944 li diplomitiĝis en Muzika Altlernejo. Post la hungara revolucio de 1956 li elmigris kaj li studis en Salzburg kaj Novjorko, kie li diplomiĝis pri muzikteorio en 1959, kaj li doktoriĝis pri muzikhistorio. Li prelegis en Universitato de Seton Hall en South Orange.
Makabeoj fratoj
La Makabeoj fratoj (aŭ Makabeaj fratoj, מכבים signifante martelantoj) estis familio kiu gvidis la judan ribelon kontraŭ la Antioĥo la 4-a de la seleŭkida dinastio de la jaroj 175 a.K. - 164 a.K., (2-a jarcento a.K.. El ili naskiĝis kaj instaliĝis la dinastio kiu regnis sur Judujo kun la nomo de Makabea dinastio kiun ene la greka okcidento oni difinis asmonean (el Asmon ilia antikvulo).
Historio
Venkitaj de la romianoj en la Batalo de Magnesia (190 a.K.), la Seleŭkida disnastio estis devigata pagi ekscesan militreparacion kaj por rasti la bezonatan monon ĝi ne hezitis prirabi la templojn. Antioĥo la 4-a, kontraŭ privilegioj favoraj al hebrea elito jam praktike helenigita, sukcesis alproprigi al si la trezoron de la Templo de Jerusalemo, kiun li malkonsekrigis kaj destinis al la kulto de la pagana Zeŭso Olimpa. La sacerdoto Matatia mortigis la apostatan judon ŝarĝitan gvidi la novan kulton kaj rifuĝiĝis sur la montoj kune kun siaj kvin gefiloj kaj sennombra sekvuloj, komencigante tiel la militan ribelon nomitan Makabea ribelo. Ĉe la morto de Matatia (166 a.K.), lia filo Judaso gvidis la ribelulojn kontraŭ la seleŭkida armeo, okupis Jerusalemon kaj rekonsekrigis la Templon al la kulto de la Sinjoro-Javeo (164 a.K.); memore de tiuj eventoj estis kreita la festo de Ĥanuka (festo de la lumoj).
La grandaj dotoj de nepacigebla kondotiero altiris al Judaso la kromnomon de Makabeo (martelo, martelanto) kiu poste pasis al la tuta familio. Judaso makabea mortis en batalo en 161 a.K., kaj al li posteulis lia frato Jonata kiu, profitante de aliancoj kun malamikoj de la seleŭkida reĝo Demetrio la 1-a sukcesis tiun bremse bridi antaŭ ol estis mortigita. Al Jonata oni atribuas la estiĝon de la nova reĝa dinastio kiu li nomis Asmonea. La lasta de la filoj de Matatia, Simono, venkobatis ekspedicion de Antioĥo la 7-a sed mortis dum postaj tumultoj (135 a.K.).
Makabeoj kaj bibliaj libroj pri Makabeoj
Ilia eventoj, sukcesoj kaj malsukcesoj, kaj precipe ilia arda fido estas rakontataj en la unua kaj dua libroj de Makabeoj, kanonikaj laŭ la Katolika Eklezio kaj diversaj orientaj ortodoksaj eklezioj. Iuj eklezioj akceptas en sia kanono ankaŭ trian kaj eĉ kvaran librojn de Makabeoj.
Kulto
La Makabeaj fratoj estas konsiderataj sanktuloj ĉe la Katolika Eklezio kiu ilin liturgie memorigas la 1-an de aŭgusto. Ankaŭ aliaj kristanaj eklezioj konfesantaj la kulton al la sanktuloj ilin honoras per liturgia kulto. Sed en la kristana tradicio, la nomo de Makabeoj estas rezervita al la sep filoj kaj al ilia heroa patrino, kies martiriĝo estas rakontata ĉe la ĉ. 7-a de la dua libro de Makabeoj. Popola tradcio volus ke pri ili estas konservataj ankaŭ relikvoj. Ĉu en tiu honorigo estas inkluzivitaj ankaŭ la filoj de Matatia, la protagonistoj de la refaro de la Javea Kulto? La Roma martirologio aludas nur al la sep fratoj kaj al ilia patrino.
Rapperswil BE
- Rapperswil estis ĝis la 31-a de decembro 2009 komunumo de la distrikto Aarberg kaj ek de la 1-a de januaro 2010 komunumo de la administra distrikto Seeland en Kantono Berno, Svislando. Ĝi havis 2120 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.
Geografio
La komunumo konsistas el dek municipoj, nome Rapperswil mem sur alteco de 521 m s.m. kun la setlejo Habanger sur alteco de 515 m s.m. kun 634 loĝantoj, Wierezwil sur alteco de 521 m s.m. kun la setlejo Rüberi sur alteco de 523 s.m. kun 155 loĝantoj,Frauchwil sur alteco de 503 m s.m. kun 85 loĝanto, Zimlisberg sur alteco de 527 m s.m. kun la setlejo Holzhäusern sur alteco de 522 m s.m. kun 121 loĝantoj, Bittwil sur alteco de 552 m s.m. kun 70 loĝantoj, Vogelsang sur alteco de 539 m s.m. kun 52 loĝantoj, Seewil sur alteco de 554 m s.m. kun 205 loĝantoj, Dieterswil sur alteco de 562 m s.m. kun 254 loĝantoj, Moosaffoltern sur alteco de 584 m s.m. kun 88 loĝantoj, kaj Lätti sur alteco de 540 m s.m. kun 480 loĝantoj.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Rapperswil limas en nordo al Wengi, en nordnordoriento al Ruppoldsried, en nordoriento al Messen (SO), en orientnordoriento al Scheunen, en oriento al Bangerten, en orientsudoriento al Zuzwil, en sudoriento al Deisswil ĉe Münchenbuchsee, en sudsudoriento al Münchenbuchsee, en sudo al Schüpfen, kaj en okcidento al Grossaffoltern.
Trafiko
La komunumo estas konektita al la publika transportreto per poŝtaŭtolinio de Zollikofen tra Büren ĉe Aro al Soloturno.
Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo de Münchenbuchsee al Büren ĉe Aro. La plej proksimaj alveturejoj al la svisa aŭtovojo A6 situas en distanco de 3 kilometroj sudokcidente en Schüpfen (duona konekto nur al la direkto de Bielo) kaj sudokcidente en distanco de 4 kilometroj en Münchenbuchsee (kompleta konekta al ambaŭ direktoj).
Historio
La unua dokumenta mencio de Rapperswil datiĝas el la jaro 1241 kiel Raverswiler.
Dum mezepoko en Rapperswil regis la Grafoj de Kiburgo, kiuj vendis siajn privilegiojn pri la teritorio en la jaro 1263 al la Monaĥejo Frienisberg. Bienposedantoj sur la teritorio de la hodiaŭa komunumo estis ankaŭ la johanita komandorejo Münchenbuchsee kaj la cisterciana Monaĥejo Fraubrunnen.
En la dua duono de la 14-a jarcento la Rapperswil falis sub la regado de la urbo Berno, kiu atribuis la komunumon al la kamparvoktejo Frienisberg en la tribunaldistrikto Zollikofen. En la jaro 1505 Rapperswil akiris la statuson de libera tribunalejo, kio estis la bazo de la hodiaŭa komunumo kun Rapperswil en la centro de naŭ ĝin ĉirkaŭantaj municipoj.
Post la Helveta Revolucio, kiu siginfis la finon de la malnova reĝimo Rapperswil apartenis dum kvin jaroj de 1798 ĝis 1803 al la helveta distrikto Zollikofen. En la jaro 1803 ĝi estis atribuita al la ĉefdistrikto Aarberg, kiu en la jaro 1831 per la nova kantona konstitucio estis transformita al oficdistrikto. Ek de la 1-a de januaro 2010 Rapperswil apartenas al la administra distrikto Seeland.
Auxey-Duresses
Auxey-Duresses estas franca komunumo situa en la departemento Côte-d'Or kaj en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo.
Geografio
La komunumo enhavas la vilaĝon Auxey-la-granda kaj la vilaĝetojn Petit-Auxey kaj Melin.
Historio
La rifuĝejo de Montmilan datiĝas el neolitiko.
La preĝejeto de Melin datiĝas el 1906. La preĝejo de Petit-Auxey estas romanika.
Esperantio
La esperanto grupo fondiĝis en 1910.
Okaze de la eŭropaj balotoj 2014, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 1 voĉdonon (0,7 %).
Benedikto de Nursio
Benedikto de Nursio aŭ Sankta Benedikto (latine: Benedictus de Nursia; naskiĝis ĉirkaŭ 480 en Nursio (la nuna Norcia) en Umbrio, Italujo; mortis la 21-an de marto 547 sur la Monto Kasino dum preĝado, antaŭ la altaro), estis katolika monaĥo kaj iel la fondinto de katolika monaĥeco.
Vivo
Benedikto, filo de riĉa bienulo, ekstudis en Romo kaj renkontis komunumon de asketoj, kies vivmaniero tiom imponis lin, ke li retiriĝis el la monduma vivo.
Li kolektis ĉirkaŭ si aliajn asketojn kaj starigis por si kaj ili jenajn viv-regulojn:
La modelo por monaĥeja vivo estis laŭ Benedikto la familio, kun la monaĥestro kiel patro kaj la monaĥoj kiel fratoj.
Kvankam jam fruaj raportoj ekzistas pri miraklaj agadoj dum lia vivo, la plej grava afero en lia vivo estis verŝajne, ke kiel ano de socie alta tavolo, li dediĉiĝis al korpa laboro kaj transdonis tion al siaj posteuloj. La frapfrazo "ora et labora 'et lege)" (preĝu kaj laboru (kaj legu)) tamen ne estas de li, sed estiĝis nur je la fino de la 19-a jarcento.
Benedikto en sia regularo, ligas laboron al legado (RB 48) kaj donas fiksan strukturon al la tago. Tio validas ĝis hodiaŭ.
Krome Benedikto estis ĉiam konsiderata pacemulo. Multaj el la reguloj celas pacon inter la estro kaj la monaĥoj kaj inter la generacioj. Tial la dua frapvorto de la benediktanoj estas nuntempe pax aŭ pacis (paco).
En 529 Benedikto fondis monaĥan komunumon sur la Monto Kasino. Tiun daton oni foje konsideras kiel la finon de la antikva epoko kaj komenco de la mezepoko.
Nuntempe
Benedikto estas honorata kiel sanktulo en la katolika eklezio. Lia memortago estis ekde la 11-a jarcento la 21-a de marto, ekde 1970 la 11-a de julio.
Hrušovo
Hrušovo, hungare Balogrussó (balogruŝO) estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Rimavská Sobota. Ĝis 1899 la oficiala hungara nomo estis Hrussó. Ankoraŭ 2 setlejoj apartenas al la municipo.
Situo
Hrušovo situas sur malebenaĵo, laŭ rojo, laŭ flankovojoj. Rimavská Sobota troviĝas 17 km-ojn.
Historio
La vilaĝo estis unue menciita en la jaro 1297 en formo "Huruswa". Fine de la 17-a jarcento dum militiro la poloj detruis la vilaĝon. En 1910 loĝis en Balogrussó 229 da homoj, (plejparte slovakoj, 5 hungaroj, 2 ĉeĥoj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Gömör kaj Kis-Hont, al distrikto de Ratkó, poste al Ĉeĥoslovakio, fine inter 1938-1945 kaj ekde 1993 al Slovakio. Dum la 2-a mondmilito la loĝantoj apogis la partizanojn. En 2001 loĝis en Hrušovo 227 da homoj, (220 slovakoj).
Famuloj
En la iama Hrussó naskiĝis:
Daniel Schultz
Daniel Schultz la juna (1615 – 1683) estis la fama pola pentristo dum baroko. Li pentris multajn reĝojn, nobelulojn kaj homojn de la kulturo kaj ankaŭ bestojn. Li fariĝis la plej granda pentristo en la 17-jarcenta Pollando.
Propable li naskiĝis ĉirkaŭ la 1615 jaro en Gdańsk en Respubliko de Ambaŭ Nacioj. Li lernis la arton de sia onklo Daniel Schultz la pliaĝa (?-1646). Post la morto de sia onklo li vojaĝis al Francio kaj Nederlando kie li lernis plu la pentraĵon. Li studis tie dum tri jaroj.
Li revenis al Pollando en 1649 kaj fariĝis la privata pentristo de la pola reĝo Johano Kazimiro. Li kreis tiam la gravan pentraĵon prezentantan la reĝon en la sombreco. Post Johano Kazimiro la reĝon fariĝis Mikaelo Korybut Wiśniowiecki. La mallonga reĝado finiĝis kaj elektita estis Johano Sobieski. Schultz vivis en Varsovio ĝis la 1660 jaro. Inter pentraĵoj de Herman Han kaj Bartłomiej Strobel la verkaro de Schultz estas plej eminenta fenomeno de la pola baroka pentraĵo.
Post la reveno al Gdańsk li vivis ĉi tie ĝis la morto en 1683. La verkojn de Schultz alvenigis al Varsovio Jeremias Falck.
Vasil Levski
Vasil LEVSKI, bulgare Васил Левски, naskiĝis la 18-an de julio 1837 kiel Vasil Ivanov Kunĉev en Karlovo kaj estis ekzekutita la 6-a de februaro 1873 en Sofio. Li estis bulgara revoluciulo, kiu batalis kontraŭ la osmanida okupado, kaj estas konsiderata kiel nacia heroo.
La indikitaj datoj sekvas la modernan kalendaron. Laŭ la Julia kalendaro tiutempe uzata en Bulgario Levksi naskiĝis kaj mortis je la 6-a, ne la 18-a de monato.
Alejandro Rojas-Marcos
Alejandro ROJAS-MARCOS de la Viesca (naskiĝis la, Sevilo, Hispanio) estas andaluza politikisto.
Li studis en la lernejo de la Jezuitoj en Sevilo. 15-jaraĝa li vojaĝis en Brition por lerni la anglan lingvon kaj tie li decidis agadi estontece kiel politikisto. Li studis juron en la Sevila Universitato kaj tie li partoprenis en la ne-leĝaj demokratiaj universitataj asocioj. Li estis arestita unuafoje en la astura urbo Oviedo kiam li estis 20-jaraĝa. Krom la jura kariero li ĉeestis kursojn pri Filozofio, Komerco kaj Politikaj Sciencoj en Madrido. Li ankaŭ studis la germanan, francan kaj anglan lingvojn en Hamburgo, Marsejlo kaj Londono.
Saba
Saba estas la plej malgranda loĝata insulo de la antaŭaj Nederlandaj Antiloj. Ĝi apartenas kun Sint Eustatius, Sint Maarten kaj la neloĝata rokinsuleto Green Island (Verda insulo) al la Deventaj Insuloj. La ĉefloko estas The Bottom (La Fundo). Krom The Bottom sur Saba estas tri vilaĝoj: St. John's Flat, Windwardside en Hell's Gate. La parolata lingvo estas la angla. Loke oni nomas la insulon The unspoiled queen (La nedifektita reĝino).
Saba havas proksimume 1300 loĝantojn, duono el ili estas posteuloj de afrikaj sklavoj. Krom tio loĝas 200 studentoj sur la insulo. Kvarono de la loĝantoj nomiĝas Johnson aŭ Hassell.
Alejandro Rojas-Marcos
En la jaro 1968 li partoprenis en la starigo de la "Mesa Democrática de Sevilla" (Demokratia Buroo de Sevilo), kune kun Alfonso Fernández (de la Hispana Socialisma Laborista Partio PSOE), Manuel Benítez Rufo (de la Hispana Komunisma Partio PCE), Eduardo Saborido (de la maldekstra Sindikato CC.OO.) kaj Alfonso de Cossio, katedratiko de la Sevila Universitato. Dum la sekvantaj jaroj li estis arestita du-foje kaj komdamnita al 2-jara malliberigo, sed finfine la tribunalo komutis la malliberigan punon al tri-jara ekzilo.
En la jaro 1971 la Mesa Democrática de Sevilla fariĝis "Alianza Socialista de Andalucía"(Socialisma Alianco de Andaluzio), kaj en 1974 Alejandro Rojas Marcos estis la reprezentanto de tiu organizo en la konstituo en Parizo de la "Junta Democrática de España" (Demokratia Hispana Kunveno).
Post la forpaso de la hispana diktatoro Francisco Franco kaj la demokratiigo de Hispanio la Alianza Socialista de Andalucía nomiĝis "Partido Socialista de Andalucía" (Socialisma Partio de Andaluzio). Li partoprenis en la balotadoj por la Hispana Parlamento kaj li estis nomumita parlamentano el la jaro 1979 ĝis 1982 kaj poste ekde la jaro 1989 ĝis 1991. Li poste estis parlamentano en la Andaluza Parlamento inter la jaroj 1994 kaj 1996 ene de la "Partido Andalucista", tiutempa nomo de la eksa "Partido Socialista de Andalucía".
Saba
Transportado
Flughaveno Huanĉo Irauskin estas unu el du flughavenoj en Nederlandаj Antiloj.
Geografio
Saba situas 30 km sudokcidente de Sint Maarten. La diametro estas proksimume 4,5 km, kaj la areo estas 13 km². Saba konsistas el morta vulkano, eble ankoraŭ aktiva, nome Scenery kun kvar lafkupoloj. Geografia pozicio:
Alejandro Rojas-Marcos
En la jaro 1991 li partoprenis en la municipaj balotadoj de Sevilo kaj danke al pakto de la "Partido Popular" (Popola Partio) kun la "Partido Andalucista" Alejandro Rojas Marcos estis nomumita Urbestro de Sevilo ĝis la jaro 1995.
Nigra Kanjono de Kolorado
La Nigra Kanjono de Kolorado estas la kanjono de la rivero Kolorado kie estis konstruita la Akvobaraĵo Hoover. La kanjono estas situanta ĉe la rivero Kolorado ĉe la subŝtata limo inter inter Nevado kaj Arizono. La okcidenta muro de la gorĝo estas en la montoj Eldorado, kaj la orienta muro estas en la Nigraj Montoj de Arizono. La kanjono formiĝis antaŭ ĉirkaŭ 15 milionoj da jaroj dum la leviĝo de la Mioceno. La Nigra Kanjono ricevas sian nomon el la nigraj vulkanaj rokoj kiuj troviĝas tra la tuta areo.
Morfeo
Morfeo (antikve greke Μορφεύς, de μορφή : morfe, "formo") estas, en la helena mitologio, dio de la profetaj sonĝoj. Li estas, laŭ iuj antikvaj teologoj, la filo de Hipno (la Dormo) kaj Nikso (la Nokto), kaj laŭ aliaj, la ĉefa diaĵo de la mil Oneiroj naskitaj de Nikso sola. Lia alvokiĝo estas dormigi la mortemuloj.Oni ofte reprezentas lin kiel junulo tenanta spegulon en unu mano kaj dormigilan papavon en la aliaj, kun flugiloj de papilio batante rapide kaj silente, kio permesis, ke li flugas. Li donas dormon tuŝante homon per la papavo. Li ankaŭ donas sonĝojn por la nokto. Por sin prezenti al homoj, li aliformiĝas en amata ulo (de tio sia nomo kiu signifas "formo"), permesante, ke la mortemulo por momento, eskapu el la maĥinacioj de la dioj. Li estus, laŭ Ovidio, la plej kapabla el siaj gefratoj preni homan formon.
En la verko de Ovidio, li aperas kiel mesaĝisto de la dioj, Li estas verŝajne la sonĝo sendita de Zeŭso al Agamemno sed en tiu rakonto ne estis eksplicite nomita. Li ludas gravan rolon en la historio de Alkiono kaj Keikso Hipno elektas elektas Morfeon por preni la fomon de Keikso por viziti Alkionon dum ŝia dormo, priskribi la ŝippereon de ties edzo kaj peti funebron.
Derivaĵoj
De la nomo Morfeo derivas tiu de la morfino, pro la dormiga povo de tiu drogo.
En la filma trilogio "The Matrix", unu ĉefa rolulo (ludita de Laurence Fishburne) nomiĝas Morfeo.
Mihály Fogarasy
Biografio
Li lernis Marosvásárhely Csíksomlyó kaj ekde 1817 li estis lernanto de pastroedukejo en Gyulafehérvár. En 1819 en Vieno en Pázmáneum li finis siajn studojn. En 1823 oni ordinis lin kaj nomumis instruisto en Sibio. En 1833 en Gyulafehérvár, en 1838 en Nagyvárad estis kanoniko, samtempe akademiestro de Jura Akademio (Nagyvárad). En 1842 li faris la planon por Szent István Társulat, kies li estis la direktoro ĝis 1853. En 1843 ricevis la titolon abato, en 1846 episkopo. En 1864 fariĝis episkopo de Transilvanujo. Li havis rolon en evoluigo de katolika lernejafero.
Homberg (Westerwald)
Homberg estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Westerwald de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
NGC 416
NGC 416 (alia indiko — ESO 29-SC32) estas malfermita stelamaso en konstelacio Tukano.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Glère
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Doubs, en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (Bourgogne-Franche-Comté, prononco []) kaj en la historia regiono Franĉkonteo. Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Montbéliard (france arrondissement de Montbéliard), la norda kaj orienta parto de la departemento, kaj al la kantono .
Czarna Białostocka
Czarna Białostocka estas urbo en Podlasio en Pollando. Ĝi apartenas al komunumo Czarna Białostocka en distrikto Białostocki.
Domažlice
Domažlice (prononcu Domaĵlice) estas distrikta urbo en distrikto Domažlice kaj historia centro de Regiono Plzeň en Ĉeĥio, kies nomo estas Ĥodio (Chodsko). Ĝi situas 47 km de urbo Plzeň. Loĝas en ĝi.
Historio
En du komercvojoj en Bavarion estiĝis jam en la 10-a jarcento doganejo, kiun ŝirmis princa burgo. La vilaĝo evoluis en spaco de hodiaŭa preĝejo de Ĉiuj sanktuloj. Iam post la jaro 1260 reĝo Přemysl Otakar la 2-a fondis okcidente de tiu ĉi vilaĝo liganta novan urbon. La situo en la vojo ĝis Bavario projektiĝis ankaŭ en bazplanon de la urbo. Laŭlonge laŭ la vojo elkreskis plilongigita placo ĉirkaŭita el ambaŭ flankoj per vico da domoj. En la placo elkreskis paroĥeja preĝejo, aŭgustiana monaĥejo kaj burgo. La loĝantoj de Ĥodio estis eligitaj el servuteco pro devo gardi limojn kaj ili estis subordigitaj rekte al la reĝa potenco.
La urbo estis riĉiĝanta pro avantaĝa situo en du vojoj. En la paso de la 14-a kaj la 15-a jarcentoj ĝi ricevis multajn privilegiojn de la ĉeĥaj reĝoj. En la jaro 1421, kiam minacis invado de kruculoj, urbanoj petis helpon de husana armeestro Jan Žižka, en kies soldataro ili poste partoprenis en sieĝado de urboj Bechyně kaj Plzeň. La 14-an de aŭgusto de 1431 poste okazis triumfbatalo de la husanoj kontraŭ soldataroj de la 5-a krucula ekspedicio, kiun gvidis kardinalo Giuliano Cesarini, la papa legato.
La urbo estis kondamnita pro ĉeesto en kontraŭhabsburga ribelo en la jaro 1547, sed ĝi rapide vekiĝis al denova evoluo. En la 19-a jarcento la urbo estis industriigita kaj ĝi fariĝis loko de oftaj restadoj de la ĉeĥaj verkistoj de la nacia renaskiĝo, kolektintoj de popolarto, muzikkomponistoj kaj pluaj personecoj. En la urbo restadis ekz. Božena Němcová, Josef Kajetán Tyl, Karel Jaromír Erben, Alois Jirásek, Jindřich Jindřich, en la jaro 1912 ĉi tie mortis Jaroslav Vrchlický. En la jaro 1861 estis alkondukita en la urbon okcidenta fervojo.
Nuntempe Domažlice estas centro de maŝinindustrio, lignoindustrio kaj vestindustrio.
Domažlice estas la naskiĝloko de Vuk Echtner kaj de Ladislav Klíma.
Karl Friedrich Hermann
Karl Friedrich HERMANN (naskiĝinta la en Frankfurto ĉe Majno, mortinta la  en Göttingen) estis germana klasika filologo. Estante filo de libroeldonisto li nuptis en 1833 Helena Rebekka Claus (unu filino) kaj en 1835 Christiane Frieder (unu filo, du filinoj).
Vivo
Post gimnazifrekventado en Weilburg li studis klasikan filologion inter 1820 kaj 1822 en Hajdelbergo (ĉe Friedrich Creuzer), ekde 1822 en Lepsiko (ĉe Gottlieb Hermann); en 1824 li doktoriĝis post defendo de la disertaĵo Specimen commentarii critici in Plutarchi de superstitione libellum. Habilitiĝo sukcesis en 1816 ĉe la Universitato de Hajdelbergo; en 1832 li orde ekprofesoris en Marburg kaj 1842 en Göttingen. Tie li ankaŭ responsis pri arkeologio.
Graveco
Lia esploraj kampoj ampleksis la tuton de studoj pri antikva epoko. Li verkis la manlibron Handbuch der griechischen Staatsaltertümer vom Standpunkte der Geschichte entworfen (1831, ³1841 kaj ⁴1855; unua parto de lia Lehrbuch der griechischen Antiquitäten) - la dua kaj tria partoj estis Lehrbuch der gottesdienstlichen Altertümer der Griechen (1846) kaj Lehrbuch der griechischen Privataltertümer mit Einschluß der Rechtsaltertümer (1852). Liaj propraj esploroj (kiuj ja altvalorigis la menciitan manlibron) temis pri Lakonio, kriminala juro, justico (en Grekujo kaj speciale en Atiko), kronologio, helenaj historio kaj kultaro. Plibonigita eldono de la becker-a verko Charikles (1854) ankaŭ apartenas al tiaj okupiĝoj.
Tamen kuŝis liaj plej gravaj atingoj en la kampo de helena kaj romia literaturoj. Hermann ne nur rafinis tekston de Platono (1851-52); lia laboraĵo Geschichte und System der platonischen Philosophie I (1839) estis la unua provo (alie ol Friedrich Schleiermacher kaj Friedrich Ast) ke la leganto komprenu la biografion/evoluon de la filozofo mem. Krom aliaj aferoj pri antikva filozofio gravegis eldonoj de verkoj de Aristofano kaj (kun komento) de Quomodo historia conscribenda sit de Luciano. (1828).
Rilate al romia literaturo li finis fare de Ulrich Friedrich Kopp ekigita eldono de Marciano Kapela (1836) kaj liveris argumentojn pri la aŭtentikeco de la leterinterŝanĝo inter Cicerono kaj Marko Bruto (1844-47). Krome Hermann montris la vojon je korekta ŝato de la manuskriptoj kaj skolioj de Aulus Persius Flaccus kaj Juvenalo: tion li kronis per kritika eldono de la satiroj de Persius, Juvenalo kaj Sulpicia (1854). Per laboraĵoj pri romiaj satiristoj kaj grekaj filozofoj (antaŭ ĉio pri Platono) Hermann iĝis gravega por la sekvinta generacio da esploristoj kaj ilia publika bildigo de la antikva mondo. Kompletan superrigardon pri la fascina antikva mondo oni gajnis danke al la verko Kulturgeschichte der Griechen und Römer kiu postmorte eldonitis fare de la disĉiplo Karl Gustav Schmidt, 1857-58).
Ervin Wolfram
Ervin Wolfram naskiĝis la  1923 en Budapeŝto. Li mortis la 1985 en Budapeŝto.
Biografio
Ervin Wolfram estis trudlaboristo en 1944. Li frekventis gimnazion, poste universitaton en sia naskiĝurbo. Li akiris diplomon pri kemio en 1947, post 2 jaroj li ricevis la duan diplomon, krome li doktoriĝis. Komence li instruis en Budapeŝto, sed ekde 1954 li multe strebis por instruevoluo en universitato de Debrecen. Li atingis la sciencan gradon PhD en 1958, li doktoriĝis en 1966 antaŭ la akademio. Inter 1958-1962 li instruis en universitato en Dresdeno, poste li estis katedrestro en Universitato Eötvös Loránd. Li profesoriĝis en 1959 en Dresdeno. En la studjaro 1983 li estis vicrektoro. Li okupiĝis precipe pri la koloidoj kaj menciindas, ke li ofte violonludis.
Podolje
Podolje, hungare Nagybodolya, germane Potle, serbe Подоље estas malgranda vilaĝo en Kroatio, en distrikto Osijek-Baranja, en municipo de Draž.
Situo
La komunumo situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ traira flankovojo. Beli Manastir troviĝas 11 km-ojn for.
Historio
La unua mencio pri burgo devenis el 1421. Post la turka erao alvenis diversaj popoloj, interalie serboj kaj germanoj. En 1910 loĝis en Nagybodolya (nadjbodoja) 1315 da homoj, (hungaroj en majoritato, kroatoj kaj germanoj en minoritato). Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungario, al Baranya (reĝa departemento), al distrikto de Mohács, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1945 tio estis parto de Hungario (apartenanta al distrikto de Villány), ekde 1991 de Kroatio. En 1991 loĝis en Podolje 282 da homoj, (hungaroj 178 (63 %), kroatoj 64 (23 %), serboj 10 (4 %)).
Progreso (Yucatán)
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 49454 loĝantojn. El tiuj estis 24671 viroj kaj 24783 virinoj. La komunumo havas surfacon de 270,8 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 2 metroj super la marnivelo.
Klimato
En la komunumo jare falas averaĝe 24,9 mm/m2 de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas 26,3 °C. Ĝenerale la klimato estas varma kaj duonhumeda. La pluva sezono ĝenerale komencas fine de majo kaj ĝi daŭras ĝis oktobro. Plej malvarmaj monatoj estas januaro kaj decembro kaj plej varmaj monatoj estas julio kaj aŭgusto.
Sociogeografio
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 32847 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 31019 scipovis legi kaj skribi kaj 1813 personoj estis analfabetoj. Do 5,52% de la personoj pli aĝaj ol 15 en la komunumo estis analfabetoj.
En la jaro 2000 en la komunumo vivis 48797 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 3659 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 7,5% de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon. La ĉefa indiĝena lingvo en Yucatán estas la jukatana majaa lingvo, ankaŭ nomita Majatano.
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
András Zsigmond
ZSIGMOND András (ĵigmond) estis hungara ĵurnalisto naskita en Braŝovo en ? kaj mortinta la 18-an de marto 1987.
Kariero
Zsigmond András studis teologion en Kolozsvár kaj Gyulafehérvár. Poste li li doktoriĝis pri filozofio en Romo. En 1947 oni kondamnis lin al malliberejo pro sia kuraĝa opinio. Li translokiĝis en 1969 Hungarion, en 1970 Kanadon. Li estis ĉefredaktoro de 1971 de la gazeto Magyar Élet de Toronto.
(19138) 1989 EJ1
(19138) 1989 EJ1 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la japanaj astronomoj Kenzo Suzuki kaj Toshimasa Furuta elde Tojota (gubernio Aiĉi, Japanio).
Tripura Bani
Tripura Bani (ত্রিপুরা বাণী, IAST: Tripurā Bāṇī, ) estas la bengallingva gazeto de la komitato de la barata partio Tutbarata Antaŭa Bloko en ŝtato Tripuro. Tripura Bani estas semajnĵurnalo. Ĝi estas eldonata de Agartalo. En 1983, Tripura Bani cirkulis en 1 900 kopioj. En 2007 ĝi asertis havi ĉiusemajnan cirkuladon de 5 895 kopioj.
Braĝagopal Roj servis kiel la redaktoro de Tripura Bani ĝis sia morto en julio 2022.
Komarko Torrijos
La komarko Torrijos [toRIĥos] estas komarko de la Provinco Toledo, Hispanio. Ĝi troviĝas situanta en privilegia areo, ĉar ĝi formas parton liman kun la komarkoj Talavera kaj Toledo. Foje oni nomigis ĝin erare Norda Sagro, kio montras mankon de realismo geografia (ĉiukaze orienta).
Toponimio
La aktuala komarko de Torrijos naskiĝas post la unuigo de la iamaj komarkoj Valo Alberĉe, kies ĉefurbo estis Escalona, kaj El Retamar (genistejo), kiu havis Torrijos por ĉefurbo. La nomo de tiu lasta estas tre antikva, kaj rilatas al abundo de samnoma makiso en la zono, kiel sekvo de la degradado de la iamaj kverkarbaroj.
Post la aŭtonomiigo de la regionoj kiu okazigis la naskon de Kastilio-Manĉo, la Diputitaro de Toledo (provinca municiparo) kreis la nunajn komarkojn kaŭ kiuj dividiĝas la provinco, kvankam ofte la nunaj limoj ne koincidas kun la iamaj. Tio okazas ĉe la aktuala komarko de Torrijos, elirita el la unuigo de la du menciitaj komarkoj (nome Valo Alberche kaj Retamar).
Geografia etendo
La limoj koincidas preskaŭ tute kun la rivero Gvadaramo kaj La Sagra oriente; norde kun la Regiono de Madrido; sude limas la rivero Taĵo, kaj okcidente kun El Casar de Escalona, la komarko de Talavera de la Reina kaj la montaro de San Vicente, kiu estas la deklivero de la sierra de Gredos.
Temas ĉefe pri ebenaĵo, taŭga por la kultivo de cerealoj, kvankam eblas trovi ankaŭ valojn ĉe la bordoj de la riveroj Taĵo, Alberĉe kaj Gvadaramo. Elstaras la ĉeriveraj tervaloj de La Puebla de Montalbán riĉodonaj por fruktarboj kaj legomoj.
Abundas olivarbaroj, kaj tiele Torrijos estis konata laŭ la nomo de Torrijos de Los Olivares aŭ de Las Olivas (de la olivarbaroj aŭ de la olivoj), kvanakm tio lasadis terenojn al aliaj kultivoj, ĉefe cerealoj kaj vitejoj. La vito abundas, kaj produktas fortajn vinojn de alta gradado. La devennomigo Méntrida famiĝis pro bonkvalitaj vinoj. Elstras tiudirekte Camarena, Escalona del Alberche, Almorox, Arcicóllar, Fuensalida, Portillo de Toledo, Santo Domingo, La Torre de Esteban Hambrán kaj Méntrida.
Aliflanke ekzistas la pinaroj de Almorox, la kverkvaroj de Méntrida, kie la anzino elstaras, same kiel en zonoj de Santa Cruz del Retamar, ĉe la bieno Alamín. Estas ankaŭ zonoj kie abundas genistoj kaj cistoj, kio plibeligas spacojn en epoko de florado.
Klimato
La klimato estas de tipo kontinenta, malvarma vintre kaj tre varma somere, sen apenaŭ printempo aŭ aŭtuno. La temperaturoj superas foje la 40 gradojn somere, kaj subas el nulo kelkajn tagojn en vintro. La precipitaĵo estas de ĉirkaŭ 450 litroj por m², kaj la neĝo falas nur rare.
Ekonomio
Ekzistas malmultaj lokoj dediĉataj al la industrio, elstaras nur Torrijos kaj Fuensalida, kvankam en aliaj lokoj ekfunkciis diversaj industrioj, kiaj en Portillo de Toledo, por sanproduktoj, aŭ Escalonilla, kun starigo de industria areo.
La ĉasado estas tradicia resurso kaj distrotipo, ĉefe por perdrikoj, leporoj kaj kunikloj. Iam ludis gravan trolon la fiŝkaptado, sed nun poluado kaj enmeto de invadaj specioj finigis kun la indiĝenaj specioj iam kaptataj kiaj karpoj aŭ barbioj.
Formiata acido
Formiata acido ankaŭ konata kiel "metanoata acido" estas la plej simpla karboksilata acido. Ties kemia formulo estas HCOOH aŭ HCO2H. Ĝi estas grava kiel peranto por kemiaj sintezoj kaj okazas nature, pli percepteble en la veneno de formikoj. Ĝia nomo originas el la latina vorto "formica" por formikoj, referencante al ties unuaj izoloj pere de distilado de amaso da formikoj. La eteroj, saloj kaj anjonoj derivitaj de la formiata acido estas referencataj kiel formiatoj.
Proprecoj
Formiata acido estas senkolora likvaĵo havanta alte pikan penetrantan odoron en meditemperaturo. Ĝi estas miksebla kun akvo kaj la plejmulto el la polaraj solvantoj, kaj estas iomete solvebla en hidrokarbonidoj. En hidrokarbonidoj kaj en vaporfazo, ĝi konsistas je dimeroj kun duoblaj ligoj de hidrogeno anstataŭe de individuaj molekuloj. Pro ĝia inklino al formado de hidrogena ligo, gasa formiata acido ne obeas al la leĝo pri ideala gaso. Solida formiata acido konsista je efektive senfina reto da molekuloj de formiata acido plenaj je hidrogenaj ligoj. Ĉi-tiu relative komplika kombinaĵo ankaŭ estigas kune kun la akvo azeotropan miksaĵon kun malalata bolpunkto (22,4%) kaj la likva formiata acido facile inklinas al superglaciigo. En la naturo, ĝi troviĝas en la veneno de la formikoj kaj nature okazas en la atmosfero kiel primara fonto de la arbaraj emisioj.
Monda merkato
En 2009, la tutmonda produktado de formiata acido estis po 720 mil tunoj/jare, kie Eŭropo (ĉefe Germanio) kontribuas kun 350 mil tunoj, Azio (ĉefe Ĉinio) 370 mil tunoj, dum la produktado en aliaj kontinentoj ne estis supera al mil tunoj/jare. Ĝi estas komerce disponebla en solvaĵoj kun pluraj koncentriĝoj inter 85% kaj 99%. La plej grandaj produktantoj estis BASF, Kemira, LC Industrial kaj Feicheng. En 2010, la prezo variis el €650 eŭroj/tuno en Orienta Eŭropo ĝis $1250 dolaroj/tuno en Usono.
Produktado
HCO2CH3 + H2O → HCO2H + CH3OH
La plej efika hidrolizo de la metila formiato postulas grandan eksceson da akvo. Kelkaj metodologioj agas pere, unue traktante la metilan formiaton kun amonio produktante formamidon, kiu sekve hidroliziĝas per la sulfata acido.
HCO2CH3 + NH3 → HC(O)NH2 + CH3OH
2 HC(O)NH2 + 2H2O + H2SO4 → 2HCO2H + (NH4)2SO4
La malavantaĝo de ĉi metodo estas la neceso je disponebleco de amonia sulfato kiel kromprodukto. Ĉi-problemo devigis kelkajn fabrikantojn al disvolviĝo de energiefikaj metodoj dum la separiĝo de la formiata acido el la granda eksceso da akvo uzita en la senpera hidrolizo. En unu el tiuj procezoj, uzitaj de BASF, la formiata acido estas forigita el la akvo pere de "likva-likva ekstraktado" kun organika bazo.
Amasa kvanto da formiata acido estas produktita kiel kromprodukto en la manufakturo de aliaj kemiaĵoj. Iam, la acetata acido estis larĝaskale produktita per oksidado de alkanoj, kies procezo kungeneris granda kvanto da formiata acido. La oksidiga metodologio por produktado de acetata acido dekliniĝis laŭ graveco, tiamaniere ke aliaj metodologioj pli modernaj estis malkovritaj kaj fariĝis pli gravaj.
La kataliza hidrogenizo de la CO2 antaŭ longe estas esplorata. Ĉi-reakcio okazeblas homogene.
Formiata acido ankaŭ estigeblas pere de nekompleta kataliza oksidigo de la humida biomaso, en la procezo OxFA. Iu Keggin-tipa polioksometalato (H5PV2Mo10O40) estas uzata kiel homogena katalizilo al konvertiĝo de sukeroj, uzitaj paperoj aŭ cianobakterioj en formiatan acidon kaj CO2 kiel sola kromprodukto. Rendimento da 53% el formiata acido estas atingebla.
Laboratoria metodo
En la laboratorio, la formiata acido estas akirebla pere de varmigo de okzalata acido kun glicerino kaj ekstraktante pere de vapordistilado. La glicerino agas kiel katalizilo, ĉar la reakcio okazas pere de iu antaŭanta glicerina okzalato. Se la reakcimiksaĵo estas varmigita al pli altaj temperaturoj, alilaj alkoholoj estas estigeblaj.
C2O4H2 → CO2H2 + CO2 ↑
Alia prezentinda metodo envolvas la reakcion inter la plumba formiato kaj la hidrogena sulfido, kondukante al formado de plumba sulfido. Pb(HCOO)2 + H2S → 2 HCOOH + PbS ↓
Uzoj
Formiata acido estas amase uzata en la produktado de ledo, inklude de ledotanado (23% de la tutmonda konsumo, en 2009), tinkturoj kaj finprocezoj de teksaĵoindustrio (9% de la tutmonda konsumo, en 2009) dank'al ties acida naturo. La uzo kiel koagulanto en la produktado de kaŭĉuko konstituis 6% de la tutmonda konsumo, en 2009.
Formiata acido ankaŭ uzatas anstatataŭe de mineralaj acidoj por pluraj purigaj produktoj, tiel kiel krustoforigiloj kaj domdetergantoj. Kelkaj formiataj esteroj estas artefaritaj gustigantoj kaj parfumoj. Abelbredistoj uzas formiatan acidon kiel akaromurdanto kontraŭ la trakea akarozo de la "Acarapis wood" kaj la "Varroa destructor". La uzo de formiata acido kiel sparka ĉeloj ankaŭ estas nuntempe esplorataj.
Fivelingo
Fivelingo aŭ Fivelgo estas regiono en la provinco Groningen. La okcidenta limo estas la kanaleto Maarvliet, dum la orienta limo proksimume estas konforma al la orienta limo de la antaŭa komunumo Slochteren. En la okcidento ĝi limas al la regiono Hunsingo, en la oriento al la regiono Oldambt kaj la elfluejo de la Emso kaj en la sudo al la regiono Gorecht. La regiono enhavas la nunan komunumon Appingedam kaj la antaŭajn komunumojn Loppersum, Ten Boer kaj Slochteren, la plej granda parto de Delfzijl kaj parto de Bedum.
Aureli
Aureli estas la familia nomo de jenaj personoj:
Alfredo Stromboli
Alfredo STROMBOLI (naskiĝis en 1875 en Borgo Sansepolcro, mortis en 1949 en Volterra) estis doktoriĝita kemiisto kun speciala fako de metalurgio, itala esperantisto kaj verkisto de lernolibro.
Stromboli fariĝis Esperantisto en 1909 kaj ekaktivis en Ĝenovo, poste en Romo kaj Pizo. Li estis prezidanto de la Ĝenova esperanto-grupo kaj de Itala Esperanto-Asocio (IEA), redaktisto de Itala Esperantisto kaj ano de Internacia Centra Komitato (ICK). Li verkis propagandilojn, lernolibron (1911) kaj kunlaboris je Esperanto-gazetoj.
Draž
Draž, hungare Darázs estas vilaĝo kaj samtempe centro de municipo en Kroatio, en distrikto Osijek-Baranja. Ankoraŭ 5 vilaĝoj apartenas al la municipo.
Situo
La komunumo situas sur ebenaĵo, inter rojo kaj iama Danubobranĉo, laŭ flankovojoj.
Historio
Post la turka erao alvenis diversaj popoloj, interalie serboj kaj germanoj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungario, al Baranya (reĝa departemento), al distrikto de Mohács, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1945 tio estis parto de Hungario (apartenanta al distrikto de Villány), ekde 1991 de Kroatio.
Tiszaroff
Tiszaroff estas vilaĝo en meza Hungario en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Jász-Nagykun-Szolnok, en subregiono de Tiszafüred. En la loknomo Roff estis nepruvita historia figuro.
Situo
Tiszaroff situas en la maldekstra bordo de Tiso. La vilaĝo havas unusolan trairantan vojon. Kunhegyes troviĝas 16, Törökszentmiklós 35, Szolnok 41, Tiszafüred 42, Budapeŝto 130 km.
Historio
Oni trovis tie riĉajn objektojn el la neolitiko kaj kuprepoko. Ekde 1855 digo defendis la vilaĝon mem de la oftaj inundoj. En 1872 Tiszaroff ricevis la titolon grandvilaĝo, ekde 1871 distrikto-juĝejo, ekde 1879 eĉ distriktejo. Dum la socialismo kolĥozo funkciis. La loĝantaro okupiĝas pri terkulturado kaj bestobredado.
Famuloj
En Tiszaroff naskiĝis Ferenc Magyary-Kossa.
Natria dutionato
Natria dutionato, dutionato de natrio aŭ Na2S2O6 estas grava neorganika komponaĵo, natria salo de dutionata acido, kie la sulfuro havas oksidonombron +5. Ĉi-salo ne devas konfuziĝi kun alia konata kiel natria dutionito, kiu estas potenca reduktagento kaj tre uzata en analizoj kemiaj kaj biokemiaj.