cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pio la 12-a kaj Holokaŭsto
La obstakloj sur la vojo al la beatigo de Pio la 12-a
La celo de tiu komisiono de historiistoj estis atente pesi la Actes et Documents du Saint-Siège relatifs à la Seconde guerre mondiale (aŭ ADSS = “Aktojn kaj dokumentojn de la Sankta Seĝo): temas fakte pri 11 volumoj da dokumentoj kunigitaj de Vatikano laŭlonge de 16 jaroj, ekde 1965 al 1861. La zorge farita esploro de ADSS almetis al lumo, tamen, la neceson pliprofundigi la esplorojn kaj tial, post tutjara engaĝiĝo, konkludis, nigre enparigitaj sur blanko, en la “Antaŭprepara Raporto” en kiu estis ilustritaj la esplora metodologio sekvata kaj la problemoj (entute 46) naskiĝintaj dum la analizo de ADSS, kaj montrante la neceson aliri al la tuto de la aktoj kaj dokumentoj tiam konservitaj en la vatikanaj arĥivoj kaj ankoraŭ sekretitaj.
La 27-an de oktobro de 2000 la ĉiutagaĵo Avvenire tutpaĝe publikigis intervenon de jezuito Peter Gumpel, esploranto de la proceso por la beatigo de Pio la 12-a, en kiu la juda membraro de la komisiono estis akuzitaj pri agoj taŭgaj por orienti la publikan opinion kontraŭ la Eklezio, kaj plie pri uzo de historiaj falsadoj kaj pri interpreto de la taskoj de ADSS nerajta kaj kalumnia
La komisiono senvalidiĝis kaj la 46 problemoj formulitaj en la “Antaŭprepara Raporto” nenian ricevi respondon. La Presagentejo (katolike inspirita) Adista ilin publikigis la 20-a de septembro 2000.
Ĵusa historiografia debato: la dokumento de Pio la 12-a pri judaj infanoj
Kiel sciate, dum la dua monda milito en Francio judaj infanoj estis kaŝigitaj ĉe katolikaj familioj en kiuj, ankaŭ por eviti ke ili konscius kaj manifestus sian judecan originon kaj, do, eliminiĝus en kontrentrejoj... estis kristane edukitaj kaj foje ankaŭ baptitaj (la bapta dokumento estis atestaĵo de ne juda origino, okaze de kontrolo). Post la milito tiuj infanoj ordinare revenis al siaj originaj familioj, sed kio okazis se la familio, certe malaperinta en la naziaj koncentrejoj, ne prezentiĝis?
La papa nuncio en Francio, Anĝelo Roncalli (estonta Johano 23-a), decidis por la reveno al la origina familioj kaj ĉiukaze al la juda medio. Sed nuntempe aperis dokumento 2004, per kiu la Vatikano (do, Pio la 12-a) petus ne revenigi al la originaj familioj la judajn infanojn intertempe baptitajn. Tiun dokumenton la nuncio Roncalli ignorus kaj fakte la fina solvo estis malsama ol tiu hipotezita en la supozita dokumento.
La malkovro de la dokumento provokis, ĉe iuj judaj medioj, la peton pri tuja ĉeso de la proceso de beatigo de Papo Pio la 12-a Kia estas tiu dokumento? Laŭ kritikistoj, fine, rezultis ke la dokumento estas praktika franclingva resumo de alia pli ampleksa dokumento de la arĥivo vatikana, interpreteblas ankaŭ laŭ malsama maniero. Laŭ vakinanisto Tornielli kaj aliaj "la dokumento tutevidente antaŭvidis ke la infanoj ne devus esti konfiditaj al la familioj en la kazo ke la peto devenus flanke de la gepatroj aŭ familianoj.
La debato minacis obskurigi humanecajn kaj kristanajn gestojn kiuj, se utilis al la infanoj, foje damaĝis la gastigantojn. • Tiu lasta interpreto estis konsentita ankaŭ de la juda historiisto David G. Dalin, kiu tion priparolis en la libro ''The Myth of Hitler's Pope: How Pope Pius XII Rescued Jews from the Nazis (2005)” (La nigra legendo de la papo de Hitlero). Ankaŭ rilate tion oni atendas la permeson aliri ĉe la vatikanan arĥivon, ankoraŭ nealireblan (2012).
Stacio Temmabashi
Stacio Temmabashi aŭ Temmabasi (天満橋駅 ) estas fervoja stacio en Kvartaro Ĉuo, Osako, Japanio. La stacio servas 2 liniojn de Elektra Fervojo Keihan: Linio Keihan (ĉefa), Linio Keihan-Nakanoshima kaj 1 linion de la metroa reto Osaka Urba Subtera Fervojo: Linio Tanimachi.
Otello Nanni
Otello NANNI (mortis 73-jara la 1-an de julio 1965) estis itala esperantisto, d-ro inĝeniero of. kav., kunfondinto de la Itala Instituto de Esperanto kaj de la Esperanto-grupo "A. Tellini", kaj delegito de UEA en Bologna. Lerninte Esperanton en 1909 li ofte partoprenis kongresojn naciajn kaj internaciajn.
NGC 5900
NGC 5900 (aliaj indikoj — UGC 9790, MCG 7-31-46, ZWG 221.44, IRAS15132+4223, PGC 54431) estas galaksio en konstelacio Bovisto.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Szilsárkány
Situo
Szilsárkány situas sur ebenaĵo, sude de Csorna, fervojo inter Szombathely kaj Csorna estas ne tro for, sed flankovoje estas facile alirebla.
Vidindaĵoj
Szilsárkány havas luteranan kaj katolikan preĝejojn.
Famuloj
hungarlingva paĝo pri situo de la vilaĝo
Ambanja
Ambanja estas urba komunumo de Madagaskaro. Ĝi disponas flughavenon, kiu estas uzata nur por internaj flugoj. La urbo situas proksimume 500 kilometrojn norde de Antananarivo, kaj 220 kilometrojn el Antsiranana (la vojaĝo daŭras averaĝe kvar horojn).
Geografio
La urbo estas trafluata de la granda rivero Sambirano. Ekde 1990, la rivero estas serioze poluciita pro tio, ke la loĝantoj reĵetas siajn rubojn en ĝin. La terenoj ĉirkaŭ Ambanja restas riĉaj kaj fruktodonaj : ekzistas kampoj por kakao, kafo, bananoj, vanilo, pipro, rizo kaj tapioko. La lastaj kultiveblaj terenoj emas malaperi pro kreskanta urbareo.
Demografio
La loĝantaro de Ambanja plukreskas pro la alveno de elmigruloj el centra kaj suda Madagaskaro. La urbo situas je la krucvojo inter pluraj tre turistaj insuloj, ekzemple Nosy Be, kaj la grandaj urboj de la insulo.
Takekazu Suzuki
Takekazu Suzuki (鈴木 武一, n. ) estas japana futbalisto kaj trejnisto.
Li trejnis ĉe Vegalta Sendai.
Sibe Sipke de Jong
Sibe Sipke de JONG (mortis 61-jara la 20-an de julio 1965 en la frisa urbeto Sneek) estis nederlanda esperantisto el Tjerkwerd.
Stolberg (Harco)
Stolberg estas eksa komunumo kaj ekde la 1-a de septembro 2010 parto de la ampleksigita komunumo Südharz ("suda Harco") en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Mansfeld-Suda Harco de la federacia lando Saksio-Anhalto. La 31-an de decembro 2008 la tiam ankoraŭ memstara urba komunumo havis 1292 loĝantojn.
Historio kaj arĥitekturo
La iama rezideja urbo fascinas per kompakta ensemblo de pli ol 400 framskeletaj domoj. Ĝi estas naskiĝloko de la gvidanto de la kamparana milito Thomas Müntzer kaj de Juliana zu Stolberg, la prapatrino de la nederlanda reĝa dinastio.
Mozoncillo
Mozoncillo [mozonZIljo] estas municipo en la centro de la provinco Segovio, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la administracia dividaĵo Partido Judicial de Segovia (jurisdikcia partio de Segovio) en la sudoriento de la provinco kaj ene de la teritorio de la komarko Campiña Segoviana.
Stolberg (Harco)
Medio natura
La urbo troviĝas ene de biosfera rezervejo Karstlandschaft Südharz kun la plej granda germana karsta kaverno Heimkehle, la epizoda lageto Bauerngraben, la kirketo en Schwenda, la belvedero Josephskreuz kun la plej granda lorenokruco en la regiono ktp.
Mozoncillo
Geografio
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 42,74 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 851 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte 900 el la 1950-aj jaroj.
Ĝi distas 30 km de Segovio, provinca ĉefurbo kaj limas kun municipoj Pinarnegrillo, Aldea Real, Carbonero el Mayor, Escalona del Prado, Tabanera la Luenga, Escarabajosa de Cabezas kaj Escobar de Polendos.
Historio
La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado.
Ĝi apartenis al la Comunidad de Villa y Tierra de Segovia ene de El Sexmo de Cabezas, kiu krom Mozoncillo enhavis Aldea Real, Bernuy de Porreros, Cantimpalos, Cabañas, Carbonero el Mayor, Encinillas, Escalona, Escarabajosa, Mata de Quintanar, Otones de Benjumea, Parral de Villovela, Pinarnegrillo, Pinillos de Polendos, Escobar de Polendos, Roda, Sauquillo, Tabanera la Luenga, Valseca kaj Villovela.
Aktualo
Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, vitejoj, legomoj kaj terpomoj) kaj brutobredado (ŝafoj) kaj rilata komercado. Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun gastigado, konstruado kaj piedirado tra naturaj lokoj. De la historia pasinteco restis tre diversaj vizitindaj vidindaĵoj kiel la preĝejo kaj ermitejoj.
Les Luthiers
Krome, la grupo famiĝis danke al inteligenta humuro dum la skeĉoj, plie aldonante diversajn lingvojn al siaj verkoj, ekzemple italan (Voglio entrare per la finestra), germanan (Ich liebe dich meine Frieda, la tanda), portugalan (La bossa nostra), francan (Les nuits de Paris, el regreso del indio (Chanson indienne)), kaj tiel plu.
Les Luthiers inde ricevis grandnombrajn premiojn dum sia longa kariero, inter ili, la Latin Grammy Award pri muzika perfekteco (Usono, 2011), Premion Princo de Asturio pri komunikado kaj homareco. Krome deklaris oni ilin distingitaj civitanoj el Bonaero, Argentino, kaj distingitaj vizitantoj ĉe diversaj hispanparolant-urboj. Dum 2012 la Regno Hispanio privilegie koncesiis al ili hispanan civitanecon per letero de naturo, speciala koncesio por meritindaj homoj.
10285 Renémichelsen
10285 Renémichelsen estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la sveda astronomo Claes-Ingvar Lagerkvist elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.
Nomo
Ĝia nomo honoras René Michelsen, de Kopenhago, kiu faras fizikajn kaj dinamikajn studojn pri la apudteraj objektoj.
Ekziloj en Sovetunio
Historio
La unuaj amasaj deportoj ligitaj kun la tuta aŭ signifa konfisko de bieno komenciĝis ankoraŭ antaŭ ekesto de Sovetunio en bolŝevika Rusio en 1920 kaj 1921. Ili koncernis kozakojn ekloĝintaj nordan randon de Kaŭkazio kaj la rusan Centran Azion. La nombro de deportitaj kozakoj estas taksata ĝis preskaŭ 100 mil. Tiuj ĉi kampanjoj estis gvidataj laŭ rekomendo de Centra Komitato de Komunista Partio de Sovetunio, kaj ilia ĉefa adepto kaj realiganto estis Sergo Orĝonikidze. Kozakojn de Kaŭkazio ambaŭseksajn en la aĝo de 18 ĝis 50 jaroj oni deportis al foran nordon de eŭropa parto de Rusio kaj al Donbaso, kaj infanojn kun maljunuloj al setlejoj distancaj ne pli proksime ol 50 km de la gepatra vilaĝo.
En la jaroj 1929 - 1933 en Sovetunio oni faris tutlandan grandan operacon de elproprietigo, t.e. konfisko de tero aŭ alia havaĵo de la granda parto de kamparanoj, ilia pafmortigado, malliberigo kaj deporto de la familioj de kulakoj (vidu Senkulakigo).
Februare, aprile kaj junie 1940, kaj ankaŭ en majo kaj junio 1941 okazis post la soveta invado en Pollandon kvar ondoj de deportado el teritorioj de Pollando okupataj de Sovetunio. De la 9-a/10-a de februaro komenciĝis la unua deporto de poloj farita de la Ruĝa Armeo: komence ĉ. 220 mil homojn oni elveturigis al Ukraina SSR (Starobilsk), Siberio kaj Kazaĥio, la ekzilo koncernis ĉefe ŝtatajn oficistojn, bienproprietulojn, forstistojn kaj soldatajn transloĝantojn. La homoj amase mortis pro frosto, malsato kaj elĉerpiĝo. Tiu agado daŭris en kvar etapoj ĝis somero de la venonta jaro, kiam Nazia Germanio atakis Sovetunion. Laŭ la Asocio de Siberianoj oni deportis 1 350 000 polojn, ukrainojn kaj belorusojn. Unu triono ne travivis.
En majo kaj junio 1941 oni ankaŭ deportis lokan loĝantaron de Moldavio, Litovio, Latvio kaj Estonio kaj nombron de ekziligitoj el tiuj ĉi regionoj oni pritaksas al dekkelkaj mil de personoj.
Dum kelkaj jaroj ekde 1942 en Jakutio okazis la tragedio de Ĉurapĉa.
La amasa deportado de krime-tataroj okazis nur en majo 1944 - Stalino ĝin planis kiel kolektiva puno por la nacio pro laŭdira kunlaborismo de krime-tataroj kun germanoj dum la dua mondmilito.
Tensbüttel-Röst
Tensbüttel-Röst estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Dithmarschen de la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Saint-Ouen-du-Breuil (stacidomo)
Saint-Ouen-du-Breuil estas franca varstacidomo sur linio -, situanta en  Saint-Ouen-du-Breuil, en departemento Seine-Maritime, regiono Normandio.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF).
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de linio Montérolier-Buchy - Motteville (354000).
Gyula Major
Gyula Major naskiĝis la en Kassa (Hungara reĝlando, Habsburga Imperio nuntempa Košice en Slovakio), li mortis la  en Budapeŝto.
Biografio
Gyula Major devenis el juda familio. Li frekventis la kutimajn lernejojn en sia naskiĝurbo, poste li lernis en muziklernejo en Budapeŝto, fine li akiris diplomon en Tutlanda Hungara Reĝa Muzikakademio. Liaj plej gravaj instruistoj estis Robert Volkmann, Ferenc Liszt kaj Ferenc Erkel. Post siaj studoj li instruis en pluraj muziklernejoj, dume li komponadis kaj prezentis siajn komponaĵojn piane en koncertoj (unue en 1885). Li partoprenis en fondo de muziklernejo en 1889, kie li instruis 6 jarojn. En 1894 li organizis virinan korusan asocion, li gvidis la koruson jardekon. En 1896 li fondis sian propran muziklernejon. En 1892 li ricevis konkursan premion. Li havis edzinon, kiu naskis filon en 1901.
18282 Ilo
18282 Ilo estas troja asteroido de Jupitero malkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels de la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono) kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la "Tria Enketo pri Trojanoj" (Third Trojan Survey).
Orbito
Ĝi estas ano de la Troja Tendaro, tie estas de la aro da korpoj, kiuj orbitas proksime de la punkto de Lagrange L5 de la sistemo Suno-Jupitero.
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de Ilo, plej aĝa filo de Troso, kiu konstruigis la citadelon Ilion aŭ Ilios, alia nomo de la urbo Trojo. Ilio estis la patro de Laomedono kaj avo de Priamo.
Pirolizo
Pirolizo ((termika malkombino) el la greka: pyr = fajro, lysis = malkombiniĝo) estas la nomo de termika spliĝo de kemiaj kombinaĵoj, kiu okazas je alta temperaturo. Plej ofte okazas tio en senoksigena medio, por malhelpi la forbrulon.
Teknikaj pirolizaj procesoj estas :
Teddy Kotick
Theodore John Kotick, nomita Teddy Kotick (naskiĝis la 4-an de junio 1928 en Haverhill (Masaĉuseco); mortis la 17-an de aprilo 1986 en Bostono) estis usona basisto de ĵazo. Li muzikis kun Charlie Parker kaj Bill Evans.
Vivo kaj kariero
En la aĝo de ses jaroj Kotick komencis ludi gitaron, poste sur la altlernejo li transiris al kontrabaso. Li komencis sian muzikan karieron en la subŝtatoj de Nov-Anglujo, antaŭ ol li en 1948 ekloĝis en Novjorko. Li laboris kun Buddy Rich, Buddy DeFranco (1949), Artie Shaw (1950), Stan Getz (1951–1953), Bob Brookmeyer, Al Haig 1954 kaj malofte kun Charlie Parker. La 23-an de januaro 1952 ekestis kun Max Roach la peco „Begin the Beguine“. Krome Kotick kunmuzikis je la mita koncerto en Rockland Palace la 26-an de septembro 1952. Kroma registradkunsido okazis la 10-an de decembro 1954; Je ĉi tiu li surbendigis kun Parker por la albumo Charlie Parker Plays Cole Porter la titolojn „I’ve Got You Under My Skin“, „Love for Sale“ kaj „I Love Paris“. Estis la lasta registradkunsido de Charlie Parker por la diskeldonejo Verve Records antaŭ lia morto.
Preĝejo Vizito de Maria (Kópháza)
Kirko Vizito de Maria estas romkatolika pilgrima historia monumento en Hungario, en vilaĝo Kópháza. La kirko estas unuka en Hungario, ĉar nur ĝi estas sola, kie estas "nigra Madono".
Historio
En 1569 la malnova kirko iĝis pilgrima loko. Kópháza ricevis paroĥan statuson en 1691. En 1764 pli nova kirko estis konstruita. La orgeno estis kreita en la 1770-aj jaroj, sed ĝi funkcias en tiu ĉi preĝejo ekde 1786.
Legendo
Eleonora (unu el la filinoj de Francisko Nádasdy (politikisto)) ofte estis malsana, tial ŝi ofte preĝadis. Ŝi faris voton, se ŝi saniĝos, ŝi iĝos abatino. La resaniĝo plenumiĝis, tial la parencoj trudis ŝin al estonta edzo. Dum la geedziĝa ceremonio granda ŝtormo okazis, eĉ fulmo trafis Eleonora-n. Tial Francisko Nádasdy konstruigis votan kapelon en la 1670-aj jaroj. Post jarcento ĝi estis trakonstruita kaj pligrandigita.
Konstruaĵo
La konstruaĵo situas sola, la fasado estas simetria. Apud la kirko 2 krucoj estas videblaj. Meze funkcias la ornama enirejo, la plej supre la turo altiĝas. En la fasado estas videblaj 4 niĉoj, ene skulptaĵoj de la 4 evangeliistoj. Interne estas multe da tabuloj, kiujn la pilgrimantoj postlasis. La ĉefaltara bildo prezentas ĉefe Sanktan Marian. Temo de la bildo estas Ĉieliro de Maria (pentrita en 1938).
Kermeso okazas en la 15-an de aŭgusto.
Saint-Ouen-du-Breuil
Saint-Ouen-du-Breuil estas franca situanta en departemento Seine-Maritime, regiono Normandio.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Saint-Ouennais.
Batalkampo
Batalkampo estas parto de tereno en kiu batalas du armeoj.
La armeo kiu atakas ne disponas ĝenerale de la eblo elekti ĝin, ĉar ĝi devas subigi siajn planojn al la neceso frapi la malamikon kie ajn; sed la armeo kiu defendas sin povas agadi malsimile, serĉante la plej konvenan lokon por tio kaj klopodante ke la batalo okazu en la plej favoraj kondiĉoj, pro kio tiu devas plej ofte elekti la poziciojn el kiuj plej facile povas plenumi sian devon, kvankam en multaj okazoj la manovroj de la kontraŭuloj kaj ties maniero konduki la atakon foje neŭtraligos parte la avantaĝojn celitajn per ties elekto.
Metodismo
La metodistoj estas la membroj de protestanta movado eliĝintaj el la anglikana eklezio kaj fondintaj novan eklezion (nun ekleziaron). La eklezion fondis la anglo John Wesley (1703-1791) kaj lia frato Charles Wesley  (Karlo). Ili estas pli liberaj en la ceremonioj kaj la instruoj ol multaj aliaj protestantaj eklezioj. La plej alta eklezia instanco estas la Konferenco.
Priskribo
La metodisma eklezio havas du branĉojn: la brita (sen episkopoj) kaj la usona (kun episkopoj); la metodistoj en Eŭropo ekster la britaj insuloj plejparte apartenas al la usona branĉo.
La Wesley fratoj estis tre sukcesaj predikistoj kaj "vekis" amasojn; Charles verkis multajn gravajn himnojn. La fratoj estis origine anglikanoj, sed la anglikana eklezio malakceptis ilian agadon, kaj la movado apartiĝis en 1793.
La eklezianoj estas pli ol 70 milionoj en pli ol 120 landoj. La eklezio estas plej multnombraj en anglalingvaj landoj (Usono, Britio, Kanado).
La kredantoj devas vivi kun amo al proksimuloj kaj al Dio, ĉiam venki super pekoj kaj konduki ankaŭ aliajn al beateco. Tiel por metodistoj tre gravis la misio, precipe inter la afrikaj kaj usonaj nigruloj.
En la metodisma eklezio membras interalie Nelson Mandela, Kofi Annan kaj George W. Bush.
El la metodisma eklezio venis la fondinto de la Sav-armeo (Salvation Army), William Booth (1829-1912).
Unuiĝinta Metodisma Eklezio
La Unuiĝinta Metodisma Eklezio (angle, United Methodist Church; diversaj aliaj nomoj laŭlingve kaj laŭlande) estas tutmonda protestanta kristana eklezio. Ĝia centro estas en Usono, sed pli ol 40% el ĝiaj membroj estas en aliaj landoj. En novembro 2015 la tutmonda eklezio havis ĉirkaŭ 12,1 milionoj da membroj, el kiuj ĉirkaŭ 7,2 milionoj estis en Usono. La Unuiĝinta Metodisma Eklezio estas la plej granda organizita eklezio inter la entute ĉirkaŭ 80 milionoj da metodistoj aŭ veslianoj. Ĝi formas grandan parton de la Monda Metodisma Konsilio. Sub la nuna nomo la eklezio kreiĝis en 1968 per la kunfandiĝo de "The Methodist Church" ("La Metodisma Eklezio") kaj "The Evangelical United Brethren Church" ("La Evangelia Unuiĝinta Eklezio de la Frataro"). Teologie, la Unuiĝintaj Metodistoj estas plejparte arminianaj. Organize, ĝi havas (kontraste al iuj metodismaj eklezioj) episkopojn.
Aliaj eklezioj
La Libera Metodisma Eklezio estas protestanta konfesia organizaĵo en la veslejana, arminianisma tradicio en Metodismo. Ĝi formiĝis en 1860 kiam frakcio oponanta sidlokan luigadon en la metodismaj preĝejoj de Usono apartiĝis disde la nordusona Metodisma Episkopa Eklezio.
Metodismo kaj Esperanto
Dum kelkaj jaroj, inter 1929 kaj la mezo de la 1930-aj jaroj, ekzistis Internacia Metodista Ligo Internacia. Antaŭ, dum kaj post la ekzisto de tiu ligo, la metodistoj povis kaj povas aliĝi al la Kristana Esperantista Ligo Internacia, kiu ligas la protestantajn Esperantistojn.
Prahistorio
Prahistorio (foje Antaŭhistorio en la senco, ke estas epoko "antaŭ" la historio) estas nomata la periodo daŭranta de la apero de prahomo ĝis la komenco de la historio. Tiu ĉi lasta ĝenerale estas difinita kiel periodo komenciĝanta kun la unuaj skribitaj tekstoj aŭ kun la apero de la unuaj historiaj fontoj. Prahistorio finiĝas kiam historiaj fontoj, eĉ postaj, disponeblas rilate al la koncerna civilizacio.
La termino prahistorio montras ankaŭ la gravecon de skribaĵoj en la okcidenta civilizacio. Tial en la tuta historio de la homaro oni faras pli klaran disigon laŭ ekzisto aŭ manko de skribsistemo, kio ne ĉiam aperis samtempe ĉie. Sekve, en Egiptio prahistorio finiĝas ĉirkaŭ -3500, dum en Nov-Gvineo ĝi finiĝas ĉirkaŭ 1900. Tiukadre la scienco historio estas la studado de dokumentita pasinteco, dum oni konsideras ankaŭ antaŭan epokon, kie ne estis dokumentoj sed eblas rekonstrui tiun pasintecon per interpretado de aliaj restaĵoj.
Difino
Ĉar, laŭ difino, ne ekzistas skribaĵoj de la homa prahistorio, la datoj de antaŭhistoriaj materialoj estas precipe decidaj por tia entrepreno. Klaraj teknikoj por datado ne estis tre evoluigitaj ĝis la 19-a jarcento. La unuaj esploristoj pri homa prahistorio estas antaŭhistoriaj arkeologoj kaj fizikaj antropologoj kiuj uzis elfosadon, geologiajn kaj geografiajn enketojn, kaj alian sciencan analizon por riveli kaj interpreti la naturon kaj konduton de duon-alfabetigitaj kaj ĉefe ne-alfabetigitaj homoj. Ankaŭ genetikistoj pri homa loĝantaro kaj historiaj lingvistoj disponigas valoran komprenon pri tiaj demandoj. Kultursociologoj helpas disponigi kuntekston de geedziĝo (seksa pariĝo) kaj komerco, kies objektoj el homa origino estIs pasiGItaj inter homoj, tiel enkalkulante riĉan analizon de iu artikolo kiu ekestas en homa antaŭhistoria kunteksto. Tial, datumoj pri antaŭhistorio estas disponigitaj fare de larĝa gamo da natur- kaj soci-sciencoj, kiel ekzemple paleontologio, biologio, arkeologio, palinologio, geologio, arkeoastronomio, kompara lingvoscienco, antropologio, molekula genetiko kaj multaj aliaj.
Homa prahistorio deviiĝas de historio ne nur en esprimoj de sia kronologio sed en la maniero kiel ĝi traktas la agadojn de materiaj kulturoj aŭ popoloj, prefere al nomitaj nacioj aŭ individuoj. Restriktite al materialaj procezoj, restaĵoj kaj artefaktoj prefere anstataŭ skribaĵoj, prahistorio estas anonima. Pro tio, la referencperiodoj uzitaj fare de prahistoriistoj kiel ekzemple Neandertalo aŭ Ferepoko estas modernaj etikedoj, la preciza difino de kiuj ofte estas kondiĉigita de diskuto kaj argumentado.
La dato markanta la finon de prahistorio, t.e. la dato en kiu skribitaj historiaj enskribaĵoj iĝas utila akademia resurso, varias de regiono al regiono. Ekzemple, en Egiptujo estas ĝenerale akceptita, ke prahistorio finiĝis ĉirkaŭ 3200 a.K., dum en Nov-Gvineo la finon de la prahistoria epoko estas lokita multe pli ĵuse, proksimume en la fino de la 19-a jarcento aŭ komenco de la 20-a jarcento (depende de la diversaj popoloj kaj regionoj) pro la kontakto kun okcidentanoj kaj ekadoptado de ilia sciaro.
Paleolitiko
Paleolitiko signifas "Malnova Ŝtonepoko," kaj ĝi komenciĝas per la unua uzado de ŝtoniloj. Paleolitiko estas la plej frua periodo de la Ŝtonepoko. La frua parto de Paleolitiko estas nomita la Malsupra Paleolitiko, kiu datas jam de antaŭ la apero de la Homo sapiens, ekde la ekzistado de la Homo habilis (kaj rilataj praspecioj) kaj kun la plej fruaj ŝtoniloj, datitaj antaŭ ĉirkaŭ 2.5 milionoj da jaroj. Homo sapiens devenis antaŭ proksimume 200,000 jaroj, ekigante la Mezan Paleolitikon. Anatomiaj ŝanĝoj indikantaj modernan lingvokapablon ankaŭ ekestas dum la Meza Paleolitiko. La sistema entombigo de la mortintoj, la muziko, frua arto, kaj la uzado de ĉiam pli prilaboritaj multpartaj iloj estas kulminaĵoj de la Meza Paleolitiko.
Ĝenerale en Paleolitiko, homoj ĝenerale vivis kiel nomadaj ĉasistoj-kolektistoj. Ĉas-kolektantaj socioj tendencis esti tre malgrandaj kaj egalrajtecaj, kvankam ĉas-kolektantaj socioj kun abundaj rimedoj aŭ progresintaj manĝaĵ-stokadaj teknikoj foje evoluis al sidemaj vivostiloj kun kompleksaj sociaj strukturoj kiel ekzemple kacikado, kaj socia tavoliĝo. Longdistancaj kontaktoj eble estis establitaj, kiel en la kazo de aŭstraliaj aborigenaj aŭtovojoj.
Mezolitiko
Mezolitiko, aŭ "Meza Ŝtonepoko" (el la greka mesos kaj litos, meza kaj ŝtono) estis periodo en la evoluo de homa tekniko inter la Paleolitikaj kaj Neolitikaj periodoj de la Ŝtonepoko. La ŝtonepoka periodo komenciĝis ĉe la fino de la Plejstoceno, proksimume 10,000 a.K, kaj finiĝis per enkonduko de agrikulturo, la dato varias laŭ la geografia regiono. En kelkaj areoj, kiel ekzemple Mezoriento, agrikulturo jam estis survoje proksime de la fino de la Plejstoceno, kaj tie Mezolitiko estis mallonga kaj ne bone difinita. En areoj kun limigita glacia efiko, la esprimo "Epipaleolitiko" foje estas preferita.
Regionoj kiuj travivis pli bonege mediajn efikojn kiam la lasta glaciepoko finiĝis havas multe pli evidentan ŝtonepokon, kiu daŭras ĝis jarmilo. En Norda Eŭropo, socioj povis vivi bone danke al abundaj manĝaĵprovizadoj de la marskoj kreskitaj per pli varma klimato. Tiaj kondiĉoj produktis karakterizajn homajn kondutojn kiuj estas konservitaj en la materiala arkivo, kiel ekzemple la Maglemosia kaj Azilia kulturoj. Tiuj kondiĉoj ankaŭ prokrastis la alvenon de la Neolitiko ĝis same malfrue kiel 4,000 a.K. en Norda Eŭropo. Restaĵoj de tiu periodo estas malmultaj kaj longdistance inter ili, ofte limigitaj al rubujoj. En arbarkovritaj areoj, la unuaj signoj de senarbarigo estis trovitaj, kvankam ĝi serioze ekiĝis dum Neolitiko, kiam multe da spaco estus necesa por la agrikulturo.
La Mezolitiko estas karakterizita en la plej multaj areoj per malgrandaj sintezaj iloj el siliko. Fiŝkaptadilaro, ŝtonaj adzoj kaj lignaj objektoj, ekz. kanuoj kaj arkoj, estis trovitaj en kelkaj lokoj. Tiuj teknikoj unue okazis en Afriko, asocie kun la Aziliaj kulturoj, antaŭ atingado en Eŭropon tra la iber-maŭrusia kulturo de Norda Afriko kaj la Kebara kulturo de la Oriento. Sendependa eltrovaĵo ne estas ĉiam ekskludita. Kvankam la kulturo de Mezolitiko kutime estas asociita al la Homo sapiens, samtempe ekzistis aliaj grupoj de homoj kiel Neandertaloj, kaj oni ne certas, ke ĉiuj restaĵoj de Homo sapiens apartenas al la Mezolitiko, kaj ankaŭ ke ne okazis mikso de ambaŭ specioj/kulturoj.
Neolitiko
La termino "Neolitiko" venas de la greka neolitikos, de neo, "nova" + litos, "ŝtono", laŭvorte signifanta "Novan Ŝtonepokon." La esprimo estis inventita fare de Sir John Lubbock en 1865 kiel rafinado de la triepoka sistemo: Ŝtonepoko, Bronzepoko kaj Ferepoko. Neolitiko aŭ "Nova Ŝtonepoko", estis periodo en la evoluo de homa teknologio, ĝi komenciĝis proksimume en 9,500 a.K. en Mezoriento. Ĝi estas konsiderata kiel lasta parto de la Ŝtonepoko. La Neolitiko sekvis la kulminan periodon Holoceno Epipaleolitiko, komencante kun la pliiĝo de terkultivado, kiu okazigis la "Neolitikan revolucion" kaj finon kiam iloj el metalo ĝeneraliĝis en la Bronzepoko aŭ evoluante rekte en la Ferepoko, dependante de ĉiu aparta geografia regiono. La Neolitiko ne estas specifa kronologia periodo, sed prefere serio de kondutismaj kaj kulturaj karakterizaĵoj, inkluzive de la uzado de kaj naturaj kaj hejmigitaj kultivaĵoj kaj la uzado de dombestoj.
Novaj rezultoj montris la komencon de la Neolitika kulturo - el ĉirkaŭ 10,700 ĝis 9,400 a.K. en Tell Qaramel en plej norda Sirio, 25 km norde de Alepo. Ĝis tiuj rezultoj estis adoptitaj ene de arkeologia komunumo la komenco de la Neolitika kulturo por la Oriento (Jeriĥo, en teritorio de nuntempa Cisjordanio) proksimume 9,500 a.K. Ĝi evoluis rekte de la Epipaleolitika Natufiana kulturo en la regiono, kies popolo iniciatis la uzadon de naturaj cerealoj, kiuj poste evoluis en vera terkultivado. La Natufiana kulturo povas tiel esti nomata "proto-neolitika" (12,500–9,500 a.K. aŭ 12,000-9,500 a.K.). Ĉar la Natufiana kulturo fariĝis dependa de naturaj cerealoj en ilia dieto, kaj sidema vivmaniero komencis inter ili, la klimatŝanĝoj asociitaj kun la Plejnova Driaso supozeble devigis homojn evoluigi terkultivadon. Preter 9,500-9,000 a.K, terkultivad-komunumoj ekestis en la Oriento kaj atingis Malgrandan Azion, Nordafrikon kaj Nordan Mezopotamion.
Frua neolitika terkultivado estis limigita al mallarĝa vico da plantoj, kaj naturaj kaj malnaturigitaj, kiuj inkludis spelteton, milion kaj aliajn cerealojn, kaj al la konservado de hundoj, ŝafoj kaj kaproj. De ĉirkaŭ 8,000 a.K., ĝi inkludis malsovaĝigitan brutaron kaj porkojn, la establadon de konstante aŭ laŭsezone loĝataj setlejoj, kaj la uzadon de ceramiko. Ne ĉio el tiu kultura elementokarakterizaĵo de la Neolitiko ekaperis ĉie en la sama sinsekvo: la plej fruaj agrikulturaj socioj en la Proksima Oriento ne uzis ceramikon, kaj, en Britio, ĝi restas neklara je kiuj ampleksoj plantoj estis malsovaĝigitaj en la plej frua Neolitiko, aŭ eĉ ĉu konstante definitivaj komunumoj ekzistis. En aliaj mondopartoj, kiel ekzemple Afriko, Sudazio kaj Sudorienta Azio, sendependaj malnaturiga jokazaĵoj kondukis al siaj propraj region-karakterizaj Neolitikaj kulturoj kiuj ekestis komplete sendependaj de tiuj en Eŭropo kaj Sudokcidento Azio. Ankaŭ japanaj socioj uzis ceramikon antaŭ evoluigi agrikulturon.
Agrikulturo
Ĉefa ŝanĝo, priskribita fare de prahistoriisto Vere Gordon Childe kiel la "Agrikultura Revolucio" okazis ĉirkaŭ la 10-a jarmilo a.K. kun la adopto de agrikulturo. La sumeranoj unue komencis terkultivadon ĉirkaŭ 9500 a.K. De 7000 a.K., agrikulturo estis evoluigita en Hindio kaj Peruo aparte; de 6000 a.K., al Egiptujo; de 5000 a.K., al Ĉinio. Proksimume 2700 a.K., agrikulturo venis al Mezameriko.
Kvankam atento tendencis koncentriĝi sur la Fekunda Duonluno de la Mezoriento, arkeologio en la Ameriko, Orientazio kaj Sudorienta Azio indikas, ke agrikulturaj sistemoj, uzante malsamajn kultivaĵojn kaj bestojn, povis en kelkaj okazoj evolui tie preskaŭ tre frue. La evoluo de organizita irigacio, kaj la uzado de specialigita laboristaro, fare de la sumeranoj, komenciĝis proksimume 5500 a.K. Ŝtono estis anstataŭita per bronzo kaj fero en iloj kaj de agrikulturo kaj de militado. Agrikulturaj setlejoj ĝis tiam estis preskaŭ tute dependaj de ŝtonaj iloj. En Eŭrazio, kupraj kaj bronzaj iloj, ornamaĵoj kaj armiloj komenciĝis esti ordinaraj proksimume 3000 a.K. Post bronzo, la Orienta Mediteranea regiono, Mezoriento kaj Ĉinio vidis la enkondukon de feraj iloj kaj armiloj.
Ameriko eble ne havis metalilojn ĝis la Ĉavin-kulturo (900 a.K.). La Moĉeoj havis metalkirasojn, tranĉilojn kaj manĝujojon. Eĉ la metal-malpretaj inkaoj disvolvis metalajn plugilojn, minimume post la konkero de Ĉimor. Tamen, malmulte da arkeologia esplorado ĝis nun estis farita ene de Peruo, kaj preskaŭ ĉiuj kipaoj (registraparatoj, en la formo de ŝnuraj nodoj, uzitaj de la Inkaoj) estis bruligitaj dum la Hispana konkero de Peruo. Tiom malfrue kiom ĉe 2004, tieaj grandurboj daŭre estis eltrovitaj.
La luliloj de fruaj civilizoj estis rivervaloj, kiel ekzemple la valoj de Eŭfrato kaj Tigriso en Mezopotamio, de Nilo en Egiptujo, de Induso en la Hinda subkontinento, kaj de Jangzio kaj de Flava Rivero en Ĉinio. Kelkaj nomadaj popoloj, kiel ekzemple la Indiĝenaj Aŭstralianoj kaj la Buŝmanoj de suda Afriko, ne praktikis agrikulturon ĝis relative lastatempaj epokoj.
Tri-epoka sistemo
Tiu strukturo respegulas la kulturan kaj historian fonon de la Mediteranea Eŭropo kaj Okcidenta Azio kaj tuj suferis pliajn subdividojn, kiel la partigo en 1865 de la Ŝtonepoko en Paleolitiko, Mezolitiko kaj Neolitiko fare de John Lubbock. Tio estas, tamen, de malmulta aŭ neniu uzado por la establado de kronologiaj kadroj en sub-Sahara Afriko, multo de Azio, Ameriko kaj de aliaj areoj kaj havas malmulte da gravo en nuntempa arkeologia aŭ antropologia studado de tiuj regionoj.
Bronzepoko
La Bronzepoko estas la kultura periodo kiam la plej progresinta metalfunkciado (minimume en sistema kaj ĝeneraligita uzado) en kiu kulturo uzis precipe bronzon. Tio povus aŭ esti bazita sur la loka elfandado de kupro kaj stano el ercoj, aŭ sur komercado de bronzo el aliaj produktad-areoj aliloke. Multaj, kvankam ne ĉiuj, Bronzepokaj kulturoj prosperis en prahistorio.
La kompreneble okazantaj ercoj tipe inkludis arsenon kiel ofta malpureco. Kupr-stanaj ercoj estas maloftaj, kiel reflektite en la fakto ke ekzistis neniu stanbronzo en okcidenta Azio antaŭ 3000 a.K. La Bronzepoko estas rigardita kiel la dua parto de triepoka sistemo por prahistoriaj socioj, kvankam ekzistas kelkaj kulturoj kiuj havas ampleksajn skribajn registraĵojn dum siaj bronzepokoj. En tiu sistemo, en kelkaj areoj de la mondo la Bronzepoko sekvis la Neolitikan epokon. Tamen en multaj partoj de sub-sahara Afriko, la Neolitika epoko estis rekte sekvita antaŭ la Ferepoko. En kelkaj mondopartoj, Ĥalkolitiko sekvis la Neolitikon kaj plifruis la Bronzepokon.
La teknologio rilata kun bronzo estis disvolvigita en Proksima Oriento fine de la 4a jarmilo a.K., date en Malgranda Azio antaŭ la 3000 a. K.; en la antikva Grekio eke meze de la 3a jarmilo a.K.; en Centra Azio la bronzo estis konata ĉirkaŭ la 2000 a. K., en Afganio, Turkmenio kaj Irano, kvankam en Ĉinio ne ekuzis ĝis ĉirkaŭ 1800 a. K., adoptante ĝin la dinastio Ŝang.
La loĝantaro multiĝis, kreskis la popoldenso. Aperis la unuaj teraj fortikaĵoj, la labordivido, apero de la agrokultivistoj, bestobredistoj, metiistoj. La bredado de bestoj graviĝis, fine de la epoko oni jam jugis ĉevalon. Oni cindrigis la kadavrojn kaj metis tion fine de la epoko en urnon. Oni ornamis la urnon kaj la diversajn aĵojn el argilo, laŭ tio ornama arto distingas la diversajn kulturojn. La ĉefa karaktero de la bronzepoko ne estas la uzado de la metaloj, sed la malkovro kaj disvolvigo de la metalurgio, nome tekniko necesa por la atingo de la bronzo, nome alojo je 90/10 de kupro kaj de stano. La metalurgio difiniĝas kiel varmega traktado kiu permesas la elprenon de metaloj el mineralo. Ĝi postulas perfektan sciaron de la arto de la fajro, akirita dum la bakado de la ceramiko. Krome estas certa simileco inter la forno de la potfaristo kaj la forno de la bronzofandisto. Por elpreni metalon el mineralo, necesas la kapablo manipuli fornojn je alta temperaturo (la kupro fondiĝas je 1 084 °C ; la aldono de stano malaltiĝas konsiderinde la punkton de fuzio).
Ferepoko
En arkeologio, la Ferepoko estas la antaŭhistoria periodo en iu areo dum kiu akraj iloj kaj armiloj estis plejparte faritaj de fero aŭ ŝtalo. La adopto de tiu materialo koincidis kun aliaj ŝanĝoj en socio, inkluzive de malsamaj agrikulturaj praktikoj, religiaj kredoj kaj artaj stiloj. La Ferepoko estas la lasta ĉefperiodo en la triepoka sistemo por klasifikado de antaŭhistoriaj socioj, okzintaj antaŭ la Bronzepoko kaj la Ŝtonepoko. Ĝiaj datoj kaj kunteksto varias depende de la geografia regiono. La Ferepoko en ĉiu areo finiĝas kun la komenco de la historia periodo, t.e. la loka produktado de relative abundaj skribaj fontoj. Tiel, ekzemple, la brita Ferepoko finiĝas je la romia konkero.
La daŭro de la Ferepoko varias depende el la regiono sub konsidero. Ĝi estas difinita pere de arkeologia konvencio, kaj la nura trovo de iom da gisfero aŭ forĝita fero ne estas sufiĉe por reprezenti kulturon de la Ferepoko; male, la "Ferepoko" komencas surloke kiam la produktado de fero aŭ ŝtalo kondukis al la punkto en kiu disvastiĝis feraj iloj kaj armoj superaj al ties bronzaj ekvivalentoj. Por ekzemplo, la meteorferaj ponardoj de Tutanĥamono devenas el la Bronzepoko. En la Antikva Proksima Oriento, tiu transiro okazas en la komenco de la tiel nomita Bronzepoka kolapso, en la 12a jarcento a.K. La koncerna teknologio disvastiĝis tra la Mediteranea regiono kaj al Suda Azio. Ties plua etendo al Centra Azio, Orienta Eŭropo kaj Centra Eŭropo estis iome prokrastita, kaj Norda Eŭropo estis atingita eĉ plu poste, nome ĉirkaŭ la jaro 500 a.K.
Tempolinio de homa evoluo
La templinio de homa evoluo skizas la gravajn okazaĵojn en la evoluo de homspeco, kaj la evoluo de la prapatroj de homoj. Ĝi inkludas mallongan klarigon de kelkaj bestoj, specioj aŭ genroj, kio estas eblaj prapatroj de Homo sapiens sapiens. Ĝi ne traktas la originon de vivo, kiu estas traktita per abiogenezo, sed prezentas eblan vicon de posteuloj kiuj kondukis al homoj. Tiu templinio estas bazita sur studoj de paleontologio, disvolviĝ-biologio, morfologio kaj de anatomiaj kaj genetikaj datumoj. La studo de homa evoluo estas grava komponento de antropologio.
Rimedoj de esplorado
La ĉefa fonto por la studo de la prahistorio estas arkeologio, sed kelkaj akademiuloj komencas fari pli da uzado de indicoj de la naturaj kaj sociaj sciencoj. Tiu konsidero estis esprimita fare de rekomendantoj de profunda historio.
La primaraj esploristoj en homan antaŭhistorion estas arkeologoj kaj fizikaj antropologoj kiuj utiligas elfosadon, geologiajn kaj geografiajn enketojn, kaj alian sciencan analizon por riveli kaj interpreti la naturon kaj konduton de antaŭ-kleraj kaj ne-kleraj homoj. Ankaŭ homaj populaci-genetikuloj kaj historiaj lingvistoj disponigas valoran komprenon por tiuj demandoj. Kulturaj antropologoj helpas disponigi kuntekston por sociaj interagoj, de kiuj objektoj de homa origino pasas inter homoj, permesante analizon de iu afero kiu ekestas en homa prahistoria kunteksto. Tial, datenoj pri antaŭhistorio estas disponigitaj per vasta gamo de naturaj kaj sociaj sciencoj, kiel ekzemple paleontologio, biologio, arkeologio, palinologio, geologio, paleoastronomio, kompara lingvoscienco, antropologio, molekula genetiko kaj multaj aliaj.
Kronologio
Komence, prahistorio dividiĝis en tri epokoj, kiuj respondas al la sinsekva uzado de tri diversaj teknologioj:
Nuntempe multaj modernaj esploristoj ne plu uzas la terminon "ŝtonepoko"; ĝin anstataŭas per la pli precizaj terminoj paleolitiko, neolitiko, ktp.
Siavice ĉiuj tiuj epokoj estis dividitaj en pluraj periodoj, kies daŭroj malsamas por respondi al la prahistoriistaj bezonoj. La dividado klarigas sin pro diverseco de la "materialaj kulturoj" ekzistantaj dum ĉiu epoko; iuj arkeologiaj situoj altvaloraj (aŭ simple ĉar ili estis la unuaj el nova tipo, kiuj estis malkovritaj) uzis saman referencon por iu periodo, kiel ekzemple Hallstatt Halŝtata epoko aŭ La Tène Latena epoko en la ferepoko.
La jenaj periodoj apartenas ankaŭ al protohistorio:
Tiuj kategorioj bazitaj je la pristudo de trovitaj postrestaĵoj (precipe ŝtonilaro, kaj poste ceramika kaj metalurgia produktoj), multe ekprecizis kun la modernaj serĉadiloj. Aliaj kategorioj, kun pli mallonga daŭro, ekzistas, sed ili ne estas agnoskataj por ĉiuj partoj de la mondo aŭ de la sciencularo. Temas interalie pri la kuprepoko aŭ ĥalkolitiko.
Lastatempe, la prahistoriaj periodoj komencis viŝiĝi ĉe la kultur-nocio. Tiu plej fajna subdividado estas tutnova. Ĝi konsideras la geografiajn limojn de la kulturaj areoj, kaj respondas al pli bona kono de prahistorio. Laŭ francaj prahistoriistoj, kaj nur por Francio, dek du kulturojn oni konas dum ŝtona aĝo, nome la jenaj:
Periodoj de Prahistorio
Ĵusaj malkovroj de fosilioj en Ĉado kontraŭas tiun datadon. Ili pruvus, ke la unua homo aperis jam antaŭ 7 milionoj da jaroj.
Prahistorio de Ameriko
La teorio pri Prahistorio de Ameriko plej akceptita estas ke la homa loĝado de Ameriko okazis el Siberio tra la Beringa Markolo. La dato estas ankoraŭ studata: kelkaj fakuloj kredas, ke estas pruvoj kiuj asertas, ke la homoj alvenis en Amerikon nur antaŭ ĉirkaŭ 16 000 jaroj; aliaj indikas daton pli fruan, nome inter antaŭ 70 000 kaj 45 000 jaroj; kaj finfine estas grupo kiu havigas datojn eĉ pli fruajn ol antaŭ 75 000 jaroj. Ankaŭ pri la fino de la epoko estas granda debato inter fakuloj, ekzemple pro la fakto, ke la skribsistemoj estas tre diferencaj disde tiuj kiuj aperis en Mezoriento kaj Mediteraneo. Krome en kelkaj amerikaj civilizacioj ia skribsistemo aperis antaŭ la uzado de metaloj, tiel ke ne aŭ apenaŭ ekzistis prahistoriaj metalepokoj, aŭ tute diference disde la Malnova Mondo.
Problema difino
Kutima difino de prahistorio estigas plurajn problemojn tiom pri la kriter-elekto kiom por determini la datadon de la tempaj limoj prahistoriaj.
Prahistorio komenciĝis, kiam "aperis" homoj. Sed ĉar homo estas nur la rezulto de malrapida evoluo de specifa specio, kiu diferenciĝis de aliaj "superaj simioj", tiu dato ne estas klare difinebla. Ĝia apero-dato estas ne nur nekonata, sed eĉ tutcerte ne sciebla. Tiu ĉi problemo estas konata sub la nomo mankanta ĉenero.
Kulturo
La Muziko en la Prahistorio estas tiu kreita kaj ludita en la prahistorio, tio estas en kulturoj antaŭaj al la invento de la skribado. La studado de la muziko en la prahistorio estas limigita per la malabundo de gravaj arkeologiaj restaĵoj trovitaj en arkeologiaj kuŝejoj kaj ĝi havas en la muzika etnologio aŭ en la kompara muzikologio (la komparado de la muziko de nuntempaj indiĝenaj popoloj kun tiu kiu povis esti realigita en la prahistoriaj kulturoj) unu el ties ĉefaj studteknikoj, kune kun kognaj kaj kondutaj analizoj, studoj pri anatomio kaj de la arkeologia registrado.
Saint-Michel-en-l'Herm
Saint-Michel-en-l’Herm [] estas franca komunumo en la departemento Vendée, en la regiono Luarlandoj. Ĝi havis 2,186 loĝantojn en la jaro 2010.
Geografio
Saint-Michel-en-l’Herm situas en la sudo de Vendée kaj ĝia teritorio etendiĝas ĝis la golfo de Aiguillon.
Taverne (komunumaro)
La komunuaro Taverne  estas administra unuo de Kantono Tiĉino kaj parto de la distrikto Lugano. Ĝi havis 12472 loĝantojn la 31-an de decembro 2011. Ĝia ĉefloko estas Torricella-Taverne.
Geografio
La komunumaro Taverne etendiĝas sur la suda flanko de la montopasejo Monte Ceneri okicdente de la rivero Casserate.
Komunumoj de la komunumaro Taverne
La komunumaro Taverne konsistas (stato en 2011) el 6 komunumoj, el kiuj ĝia ĉefloko Torricella-Taverne estas la plej granda laŭ loĝantaro kaj Monteceneri la plej granda laŭ areo. Jen la listo:
Bielatal (valo)
Bielatal estas la valo de la rivereto Biela en Elba Grejsmontaro. Ĝi situas en la sudo de la federacia lando Saksio de Germanio, proksime al la limo al Ĉeĥio. En la valo troviĝas samnoma vilaĝo kiu estas parto de la komunumo Rosenthal-Bielatal. Pliaj setlejaj kernoj en la valo estas Bielagrund,Schweizermühle kaj Brausenstein.
Bielatal estas la plej heterogena parto de Saksa Svislando. Sur malvasta spaco ĝi entenas amason da historio, fantaziecajn rokoformojn kaj valoran setlejan strukturon. Laŭ la pejzaĝa formo ĝi estas "larĝa kestovalo", komparebla al Großer Zschand en plej orienta parto de Saksa Svislando. Se oni rigardas nur la supran parton de Bielatal oni nombras jam ĉirkaŭ 200 grimpopintojn.
Barberino di Mugello
Barberino di Mugello estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Toskanio kaj al la provinco Florenco, kiu ekde la jaro 2015 oficiale nomatas metropola urbo Florenco. Fine de en la komunumo vivis.
Najbaras la komunumoj Calenzano, Cantagallo (PO), Castiglione dei Pepoli (BO), Firenzuola, San Piero a Sieve, Scarperia, Vaiano (PO) kaj Vernio (PO).
(62714) 2000 TB43
(62714) 2000 TB43 estas malgranda, ne tre hela troja asteroido de Jupitero malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Ĝi orbitas ĉe la punkto de Lagrange L5 de la sistemo Suno-Jupitero, do en la tiel nomata « Troja Tendaro ».
NGC 5901
NGC 5901 estas stelo en konstelacio Bovisto.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Ambilobe
Ambilobe estas urba komunumo de Madagaskaro. Ĝi situas en la provinco Antsiranana.
Nowe Miasto (Szczecin)
Nowe Miasto (Neustadt, Nova Urbo) estas parto de la urbo Szczecin en Pollando. Ĝi estas ekde la 28-a de novembro 1990 urba setlejo de Szczecin. Nowe Miasto estas lokita en la kvartalo Śródmieście, apud rivero Odra. Laŭ nombro de la loĝantoj ĝi okupas la 23-an lokon en la urbo kaj la 7-an lokon en la kvartalo; la 26-an de aprilo 2015 ĝi havis 7864 loĝantojn.
Nowe Miasto apartenis al Szczecin ekde la 19-a jarcento. La plej konata objekto estas konstruaĵo de la fervoja stacidomo Szczecin Główny.
Kiyoshi Okuma
Kiyoshi Okuma (大熊 清, n. ) estas japana futbalisto kaj trejnisto.
Li trejnis ĉe FC Tokyo, Omiya Ardija kaj Cerezo Osaka.
20963 Pisarenko
20963 Pisarenko estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la rusa astronomo Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Krimeo, (en tiama Sovetunio, nun en Rusio).
Come Rain or Come Shine
Come Rain or Come Shine estas komponaĵo de Harold Arlen kun la teksto de Johnny Mercer. La kanto estis verkita por la muzikalo "St. Louis Woman" kaj publikigita en la jaro 1946.
Jam en la sama jaro surdiskiĝis diversaj versiojn de la kanto, ekzemple de Sy Oliver kun la orkestro de Tommy Dorsey, de Dinah Shore, de Frank Sinatra samkiel de Helen Forrest kun Dick Haymes. Ĝi ja ne eniris la furorkantajn ranglistojn, fariĝis tamen en la 1950-aj jaroj ĵaza normkanto.
La triopo de Bill Evans surbendigis en 1959 instrumentan version de la kanto por la muzikalbumo Portrait in Jazz. Samjare ankaŭ Art Blakey kaj la Jazz Messengers surbendigis ĝin por sia albumo Moanin'.
Krome ĝi surdiskigis denove Frank Sinatra (1961) samkiel Diane Schuur (1986), kiu ricevis por sia Standards-albumo Gremion por la plej bona virina ĵazkanta registraĵo. Keith Jarrett interpretis ĝin per sia Standards-Trio.
Fabio Rovazzi
Bazaj informoj
Li naskiĝis la 18-an de januaro 1994 (do en 2017 li estas 23-jara). Li edziĝis al Singolu.
Lia retejo estas FabioRovazzi.it
Susumu Katsumata
Susumu Katsumata (勝俣 進, n. ) estas japana futbalisto kaj trejnisto.
Li trejnis ĉe Ventforet Kofu.
(89958) 2002 LY45
(89958) 2002 LY45 estas apolona asteroido rigardita kiel potence danĝera.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la dum la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Orbito
Ĝia tre discentra orbito krucas tiujn de ĉiuj planedoj de la interna sunsistemo, ĝi estas merkurrenkonta, venusrenkonta, terrenkonta kaj marsrenkonta asteroido. Ĝia suprenira nodo troviĝas danĝere proksimiĝa de la orbito de la Tero.
Fantazio
La nocio fantazio ampleksas plurajn signifojn:
La vorto fantazio devenas de la greka phantasia tio estas vidaĵo,imagopovo. Por Aristotelo ĝi estas la kapablo plastike imagi bildojn de la realo, per kiu laboras la penso. En la psikologio fantazio estas kaj la variigita memoro pri pli fruaj perceptaĵoj kaj la asociigo de eroj de pli fruaj perceptaĵoj je io nova kaj la novproduktado de novaj imagenhavoj. La fantazio estas specife homa kapablo, kiu partoprenas en ĉiuj perceptoj, planoj kaj agoj. Produktiva pensado kaj kreivo ne estas penseblaj sen fantazio.
Barga
Subdistriktoj
Albiano, Castelvecchio Pascoli, Filecchio, Fornaci di Barga, Loppia, Mologno, Ponte all'Ania, Renaio, San Pietro in Campo, Sommocolonia, Tiglio