cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Permi-triasa amasa formorto
Dum longa tempo oni pensis ke la amasa formorto estis laŭgrada procezo kiu daŭris milionojn da jaroj sed novaj evidentaĵoj montras ke la evento daŭris malpli ol unu miliono da jaroj, inter 252,3 kaj 251,4 millonoj da jaroj (ambaŭ valoroj kun ±300 000 jaroj), kio estas tempo relative mallonga kompare kun la amplekseco de la geologia skalo. En la tuta mondo la vivantaj organismoj suferis la malpliiĝon de la loĝantaro, kio ŝajnas indiki ke ĝi estis tutmonda fenomeno kaj ne loka; kaj tuja, ne laŭgrada. La novaj evidentaĵoj akiritaj el la stratumoj en Gronlando montras spurojn pri duobla formorto. La unua el ili, pli milda, okazis naŭ milionojn da jaroj antaŭ la fino de Permio. Tiu ĉi duobla formorto igis pensi la sciencistojn ke la amasa formorto daŭris plurajn milionojn da jaroj.
Șaeș
Șaeș [ŝaeŝ] (hungare: Segesd [ŝegeĵd], germane: Schaas) estas vilaĝo en Rumanio sude de Sighișoara. Administre ĝi apartenas al Apold.
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 272 loĝantojn (germanoj, rumanoj, hungaroj) kaj en 1992 1 112 (rumanoj).
Historio
Ĝia unua skriba mencio estas el 1302. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Nagy-Küküllő).
Ryohei Suzuki
Ryohei Suzuki (鈴木 良平, n. ) estas japana futbala trejnisto. De la 1986 ĝis 1989 li estis la trejnisto de la japana virina nacia teamo de futbalo.
17131 Paulazhu
17131 Paulazhu estas malgranda, hela asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras Paula K. Zhu, kiu gajnis la duan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2019 pro sia projekto en teamo pri ĉelbiologio kaj molekula biologio. Ŝi estis lernantino ĉe la Albemarle High School de Charlottesville (Virginio, Usono).
25159 Michaelwest
25159 Michaelwest estas malgranda malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo Lowell Observatory Near-Earth-Object Search (LONEOS) elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, en Flagstaff, (Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Michael West, helpanta direktoro pri sciencoj de la Observatorio Lowell. Liaj esploroj centriĝas pri stelamasoj kaj galaksioj. Li estas Ĉefa Enketisto en ses projektoj por la Kosmoteleskopo Hubble kaj verkis du librojn, inklude  A Sky Wonderful with Stars.
Ne konfuzu kun la asteroido 29725 Mikewest.
NGC 1516A
NGC 1516A (aliaj indikoj — NGC 1524, NGC 1516-1, MCG -2-11-17, PGC 14515) estas galaksio en konstelacio Eridano.
Norfolk (Anglio)
Norfolk estas unu el la graflandoj de Anglio. Ĝi situas en la regiono Oriento de Anglio, borde de la Norda Maro. Ĝi estas maldense loĝata kaj ĉefe agrikultura teritorio. Ĉefurbo de la graflando estas Norwich; kiel aliaj gravaj urboj nomeblas ekzemple King's Lynn kaj Great Yarmouth. En la graflanda aero de kvadrataj kilometroj meze de 2014 vivis proksimume  loĝantoj.
NGC 1516A
Ĉi tiu objekto estas en NGC-katalogo kelkfoje, kun indikoj NGC 1516A, NGC 1524.
Norfolk (Anglio)
Kun la apudaj provincoj de Suffolk, Cambridgeshire kaj parto de Essex la regiono estas konata kiel East Anglia – tio estas pure geografia kaj historia nomigo kaj ne rilatas al administrado.
NGC 1516A
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Akva rezervujo Skalka
Akva rezervujo Skalka aŭ Akva laboraĵo Skalka estas valbaraĵa rezervujo sur rivero Ohře, kiu situas okcidente de Cheb en teritorio de Regiono Karlovy Vary en Ĉeĥio. Ĝi havas areon 338,5 ha. Maksimuma profundeco estas dek du metroj kaj volumeno 19,555 milionoj kubaj metroj.
Valbaraĵa digo
La valbaraĵo digo estas konstruita kiel rekta, ŝutita, ŝtona kun alakva betona mantelo.
Uzo
La rezervujo estis konstruita en la jaroj 1962–1964 pro celo de provizado de akvo en industriaj entreoprenoj kaj elektrejoj situantaj malpli alte sur la fluo kaj kiel ŝirmo kontraŭ inundoj. Apudaj celoj estas produktado de elektra energio en MAE Skalka kaj en MAE Skalka – mikrofonto. Sur bordoj de la rezervujo situas Skalka, Podhoří, Cetnov, Bříza kaj Pomezí nad Ohří.
Trans la rezervujo kondukas ponto de ŝoseo I/6. La rezervujo plenumas ankaŭ funkcion de kontraŭinunda ŝirmo de urbo Cheb. La rezervujo servas ankaŭ al refreŝigado (baniĝado, sporta fiŝkaptado). Pro pli alta enhavo de hidrargo estas malpemesite konsumi fiŝojn.
Villecresnes
Geografio
Villecresnes situas sudoriente de la centro de Parizo.
Harjavalta
Harjavalta estas urbo kaj komunumo en la provinco Satakunta de Finnlando. Ĝis la jaro 2009 ĝi estis parto de la gubernio Okcidenta Finnlando.
La urbo havas 7,345 loĝantojn (30a de junio 2015) kaj kovras areon de 127.74 kvadrataj kilometroj (49.32 sq mi) el kiuj 4.28 km² (1.65 sq mi) estas akvo. La loĝdenso estas 59.49 loĝantoj por kvadrata kilometro (154.1/sq mi).
Nuntempe la laboristoj en la urbo estas dungitaj en la industrioj de fandado de kupro kaj nikelo. La nuntempa plej uzata metalrekupera metodo, nome bavurfandado, estis disvolvigita ĉe Harjavalta kaj plibonigita en 1949. Origine parto de Outokumpu, nome Fina kompanio, la kupra negoco estas nune posedo de Boliden kaj la nikela negoco de Norilsk Nickel.
Laichingen
Laichingen estas urbo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Alb-Donau de la federacia lando Baden-Virtembergo, kaj estas parto de la regiono Danubo-Iller, kiu kovras teritorion kaj de Baden-Virtembergo kaj de Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Joko
Laŭ la helena mitologio, Joko (el la greka Ιωκη) estis dajmonino kiu personigis la sturmon kaj atakon de la armeoj, la persekutadon, tumulton kaj malvenkon dum batalo. Homero donis al ŝi la epiteton "kor-glaciginta". Same kiel multaj aliaj malbonaj spiritoj, li estis filo de Eriso (Malkonkordo), sen interveno de alia.
Joko estis unu el la spiritoj kiu donis ĝian terurigan povon al la Egido, la protekinta mantelo aŭ ŝildo de Zeŭso. La aliaj estis Fobo, Eriso, Alko kaj la kapo de la gorgono Aikso.
Ŝiaj atributoj multe similis al tiuj, de alia el la maĥoj al kiu kelkaj identigis ŝin: Projoksiso, personigo de antaŭeniro kaj atako. Do ankaŭ Joko estis fratino, sed kontraŭlino de Paljoksiso (Retroiro dum batalo). Tiuj, kiuj similigas ambaŭ diaĵojn, konsideras Jokon unu el la Maĥoj, militemaj spiritoj kiuj akompanis Areson dum liaj kampanjoj. Ili partoprenis la dumbatalan konfuzon, kune kun aliaj teruraj estaĵoj kiel Fobo, Enjo, la Androktasioj aŭ la Keresoj.
Sant'Angelo all'Esca
Sant'Angelo all'Esca estas komunumo de Italio.
Interregistara Konsilantaro de Kupreksportaj Landoj
La Interregistara Konsilantaro de Kupreksportaj Landoj (Intergovernmental Council of Countries Exporters of Copper (CIPEC), Conseil intergouvernemental des pays exportateurs de cuivre) estis kreita en 1967 en Lusako kun la celo kunordigi politikoojn de la landoj membroj serĉe al kresko de la enspezoj venantaj el kupro.
Kompono
Ĝi estis dekomence konstituata per kvar membroj, nome Ĉilio, Peruo, Zairo kaj Zambio. Pliaj kvar estis aldonitaj al la kartelo en 1975 - Aŭstralio, Indonezio, Papuo-Nov-Gvineo kaj Jugoslavio.
CIPEC reprezentis ĉirkaŭ 30% el la rafinita kupro de la mondo, kaj pli ol 50% el la certaj rezervoj de kupro. La intenco de la membroj por sekurigi pli altajn prezojn malsukcesis, partikulare ĉar pliigis la prezojn dum la krizo de 1975-1976, kaj la sekva ŝanĝo de konduto de Ĉilio finfine finigis la kartelon.
Capileira
Capileira estas vilaĝo kaj municipo de la Aŭtonoma Komunumo Andaluzio, en la provinco de Granada, sude de Hispanio. Ĝi estas en la nordokcidenta parto de la komarko Alpujarra Granada. Limas kun la municipoj Pampaneira, Bubión, La Taha, Pórtugos, Trevélez, Güéjar Sierra, Monachil, Dílar kaj Lanjarón.
Granda parto de ĝia municipa teritorio apartenas al la Nacia Parko Sierra Nevada, ĉar ĝi atingas ĝis la montopintoj Veleta kaj Mulhacén, plej altaj de Iberio, kion ĝi kunhavas kun Güéjar Sierra kaj Trevélez, kio faras tiun triopon la plej altaj en la Iberia Duoninsulo, kaj duaj de Hispanio nur post La Orotava. La tuta municipo formas parton ankaŭ de la Historia Komplekso Ravino Poqueira.
Urbodomo de Lübeck
La urbodomo de Lübeck en la hansa urbo Lübeck estas brikgotika konstruaĵo. Estas unu el la plej grandaj kaj gravaj urbodomoj en Germanujo.
Capileira
Tiu vilaĝo estas en la supra parto de la valo Poqueira, en la suda deklivaro de Sierra Nevada. Ambaŭ nomoj montras galegan devenon, plej verŝajne pro la deveno de la reloĝantoj post la forpelo de la moriskoj. Dum la lastaj jardekoj turismo ekaperis en la loka ekonomio.
En la 1950-aj jaroj oni atingis pinton de 1680 loĝantoj; poste oni falis ĝis la nunaj 500 (iom pli), tio estas, oni perdis pli ol du trionojn.
Urbodomo de Lübeck
Historio
En la urbodomo kunsidis la urbestraro de la hansa urbo ankaŭ kiel juĝejo: la supera juĝejo estis ĝis 1820 apelacia juĝejo por decidoj el aliaj urboj, kiuj apartenis al aliaj urboj, kiuj estis transprenintaj la juraron de Lübeck.
La urbodomo ankoraŭ nun estas sidejo de la urbestro kaj kunvenejo de la urba konsilantaro. Krome ĉi tie troviĝas trinkejo en la kelovolboj. Al la domensemblo ankaŭ apartenas kancelario laŭ stilo de la brikorenesanco.
Interna arĥitekturo
La domo baziĝas sur arkaĵa trapasejo el krucripovolboj, sub kiu pli malfrue staris la budoj de la oraĵistoj kaj la urba pesejo.
Tuj malantaŭ la enirpordo troviĝas la giganta akceptejo kaj ŝtuparejo, en kiu pendas multaj bildoj, kiuj temoj pritraktas scenojn el la urbofondado. Dekstre troviĝas la renesanca portalo, kiu kondukas en la konsilistaran kaj aŭdiencan salonon. La salono laŭ tradicio estis la juĝoĉambro de la konsilistaro, en kiu ĝi kunsidis kiel supera juĝejo. La partoprenantojn de ĉi tiuj procesoj memoris bildigoj kaj proverboj parte bibliaj pri iliaj devoj.
Apartaĵoj
La rondaj truoj en la ornamfasadoj foirdirekten celas rompi la venton kaj protekti la fasadon kontraŭ tro forta ventpremo. La pli malgrandaj rondaj truoj direkten al Maria-Preĝejo estas nur ornamaĵo. La pordoj de la iama juĝoĉambro teretaĝa estas malsame altaj. Malkondamnitoj rajtis forlasi la pordon tra la alta pordo, kondamnitoj devis iri tra la malalta pordo kaj je tio mallevi la kapon.
22489 Yanaka
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Tetsuo Yanaka, komizo de poŝta oficejo kaj amatora astronomo. Li komencis sian pervidan serĉon de kometoj en 1970, kaj post 1060 horoj de ĉirkaŭrigardo, sendependa malkovris C/1988 P1. Kvin monatoj poste, li malkovris du pliajn kometojn: C/1988 Y1 kaj C/1989 A1 nur tri tagoj dise.
Kabineto Medgyessy
Kabineto Medgyessy [medjeŝi] estis la kvina dupartia registaro depost fino de la socialismo. Tiu kabineto gvidis la landon Hungario inter 2002 kaj 2004.
Historio
Fiaskon de Unua Kabineto Orbán faris la konfliktoj inter la koaliciaj partioj, ĉefe roloj de etbienuloj kaŭzis problemojn. Nemirinde la tutlanda baloto en 2002 revokis la pli fruan koalicion. Medgyessy trovis sin en skandalo, ĉar dokumentoj estis malkovritaj, ke li donis informojn al la komunistoj dum la socialismo. Li neniam estis partiano, kiel sendependulo li gvidis la registaron. Antaŭ la baloto li promesis pliigon de la vivnivelo, kiun li plenumis. Tamen anonciĝis problemoj baldaŭe, ĉar li kiel sendependulo li ne povis kontaktiĝi bone kun ambaŭ koaliciaj partioj. Fine Ferenc Gyurcsány forprenis de li la postenon.
Trutzburg Heppenheim
La Trutzburg Heppenheim, prononco, estis alternativa projekto pri konstruo de pseŭdomezepoka "burgo" en la urba komunumo Heppenheim de la federacia lando Hesio de Germanio, el lomo, ligno kaj rokoj. Ĝi ekkonstruiĝis en 2004 en pitoreska loko inter vitejoj de la regiono Bergstraße [prononco Berkŝtrase] (monta strato), kiu inter la urboj Darmstadt norde kaj Wiesloch sude signas la limon inter montara pejzaĝo de la Odenvaldo oriente kaj vasta ebenaĵo dominita de la rivero Rejno okcidente. La ŝtataj instancoj pri konstruado tamen dekomence ne donis konstupermeson kaj minacis per neniigo de la konstruaĵo - tamen nur en junio 2012 fine realiĝis la minaco kaj la konstruaĵo vere estis neniigita. La projektaj gvidantoj konsideris la ejon loko por infana edukado kaj kulturaj iniciatoj, kaj aparte en la lastaj jaroj de sia ekzisto la projekto estis forte subtenita fare de granda parto de la loka civitanaro, kiu kontraŭis la neniigon kaj pledis por vivteno de la "burgo".
Etimologio
La vorto "Trutzburg" fontas el la mezepoka germana lingvouzo respektive el la mezaltgermana lingvo kaj celis iom pli provizore konstruitan, sed tamen aparte fortikitan burgon, konstruitan ekzemple en longdaŭraj okupadoj aŭ sieĝoj - la vortero "Trutz" rilatas al la germana verbo trotzen, do "spiti". Historie multaj "Trutzburgen" tamen fine de militoj estis neniigitaj, samkiel okazis al la moderna projekto.
Kitty Hawk (Norda Karolino)
Kitty Hawk estas urbeto en la kantono Dare en la ŝtato Norda Karolino de Usono. Laŭ takso de la usona censa oficejo de 2010 ĝi havis 3,272 loĝantojn.
Apud la urbeto en decembro 1903 sukcesis la unua mallonga aviadila flugo, en la aviadilo Flyer 1 fare de la fratoj Wright.
Geografio
Kitty Hawk estas marborda urbeto sur la insulo Bodie Island, parto de la Outer Banks, 160 kilometrojn longa zono de insuloj oriente antaŭ la kontinenta marbordo de Norda Karolino. La insula zono funkcias preskaŭ kvazaŭ duoninsulo, kiu pli-malpli dividas lagunon de nomo Albemarle Sound okcidente de la Atlantika Oceano oriente.
Historio
La loĝloko fondiĝis komence de la 17-a jarcento. Komence ĝi havis la nomon Chickahawk.
La 17-an de decembro sukcesis kvar pli altaj flugetoj per motora forto de la aviadilo Flyer 1, tial tiu tago notiĝis en la homa historio kilel la tago de unua motora aviadila flugo. Rande de la tiama eksperimentejo stariĝis monumento, kaj multaj memortabuloj de la flugejo informas pri la pioniroj.
Memstara operaca grupo "Silezio"
Memstara operaca grupo "Silezio" (pole ) estis operaca grupo de la pola armeo, kreita la 21-an de septembro 1938 por konkeri la ĉeĥoslovakan parton de Teŝinio. Ĝi partoprenis ankaŭ konkeron de la ĉeĥoslovaka parto de Orava kaj Spiš, post kies faro ĝi estis malaktivigita.
1530 Rantaseppä
1530 Rantaseppä estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la finnlanda astronomo Yrjö Väisälä elde la Observatorio de Iso-Heikkilä en Turku.
Memstara operaca grupo "Silezio"
Konsisto
La operaca grupo konsistis precipe el soldatoj de la 4-a, la 14-a, la 15-a, la 16-a, la 23-a kaj la 25-a infanteria divizio de la pola armeo kaj la 21-a divizio de montara infanterio de la pola armeo. En ties kadro agadis ankaŭ rajdista regimento kun sume 837 ĉevaloj, nove kreita el taĉmentoj de Grandpola rajdista korpuso kaj Pomeria rajdista korpuso de la pola armeo kaj ok skadronoj de la pola armea aviadilaro (el tio du skadronoj de malpezaj bombaviadiloj) kun sume 130 aviadiloj. La operaca grupo estis ekipita ankaŭ per 234 kanonoj kaj peza kirasita trajno. La suma nombra forto de la operaca grupo estis 35 966 viroj. Ĝia komandanto estis generalo Władysław Bortnowski.
1530 Rantaseppä
Ĝi estis sendepende remalkovrita la 18-an de septembro elde Uccle de la belga astronomo Eugène Joseph Delporte kiu anoncis pli frue la malkovron.
Memstara operaca grupo "Silezio"
Konkero de Teŝinio
Post sia kreo la operaca grupo estis koncentriĝinta en senpera proksimeco de la ĉeĥoslovakaj-polaj limoj kaj ĝi prepariĝis al atako kontraŭ Ĉeĥoslovakio. Ĉe la operaca grupo agadis kiel delegito de la silezia vojevodo eksa pola konsilanto en Ĉeĥoslovakio Leon Malhomme, kiu devis respondeci pri civila administrado sur la teritorio, kiu estis konkerota.
1530 Rantaseppä
Ĝi ricevis, en ŝia honoro, la nomon de la finnlanda astronomino Hilkka Rantaseppä-Helenius (1925 - 1975).
Memstara operaca grupo "Silezio"
Konkero de Orava kaj Spiš
Post konkero de la orienta parto de ĉeĥoslovaka Teŝinio kaj la apuda parto de Čadca-regiono Pollando ekdiris pri pluaj teritoriaj postuloj rilate al Ĉeĥoslovakio, ĉifoje en Orava kaj Spiš. Post pola ultimato la slovaka aŭtonoma registaro kaj la ĉeĥoslovaka registaro, kiuj tiutempe staris antaŭ solvo de la teritoriaj disputoj kun Hungario, cedis al la minaco de la armea atako. Estis kreita delimiga komisiono por difini pason de la limoj. La komisiono laboris en malamike harmoniigita medio, dum spontanaj, sed eĉ organizitaj protestoj de la loka loĝantaro kontraŭ la alligo al Pollando.
La 24-an de novembro 1938 ekatakis en Oravský Podzámok amasiĝinta homamaso per ŝtonaro kontraŭ aŭtobuso kun pola delegitaro kaj la pola registaro tujrevene anoncis, ke en intereso de certigo de trankvilo la disputebla teritorio estos konkerita fare de la pola armeo. Frumatene de la sekvanta tago Władysław Bortnowski ricevis ordonon komenci la konkeradon de la slovaka teritorio difinita al delimigo kaj la operaca grupo komencis enpaŝon en Čadca-regionon, gardita de plifortigita defendo de la ĉeĥoslovaka armeo. Okazis senpardonaj retiriĝbataloj kun eniĝo de artilerio kaj bombaviadiloj, estis registritaj kazoj de pafado de civiluloj en nukon fare de la militiraj polaj soldataroj. En la ĉeĥoslovaka flanko falis dum tiu ĉi kunpuŝiĝo kvar soldatoj kaj 14 estis vunditaj, la operaca grupo havis du falintojn kaj dek vunditojn. Sep ĉeĥoslovakaj soldatoj estis militkaptitaj, el tio kvin proklamis sin kiel slovakoj kaj amikoj de Pollando kaj ili estis tralasitaj. Pluajn tagojn la regiono estis okupita de la pola soldataro. Simila kunpuŝiĝo okazis proksime de Javorina, kie surflanke de la operaca grupo falis majoro Stefan Rago kaj kapralo Oleksowicz estis grave vundita.
Finigo de la agado
La 9-an de decembro 1938 la operaca grupo estis revokita el la limregiona teritorio kaj poste ĝi estis malaktivigita.
Vinkarpodako
La Vinkarpodako (Carpodacus vinaceus) estas birdo de la familio de Fringedoj. Tiu specio estas kutime lokata en la genro Carpodacus, sed ĝi estas ankoraŭ sub dubinda pristudo. Karpodakoj estas birdoj brunecaj, kun ruĝaj aŭ rozkoloraj ĝeneralaj nuancoj aŭ markoj en kapo, brusto, pugo ktp.
Aspekto
Tiu specio havas, kiel la Rozbrova karpodako, tre helroza superokula strio formata de blankaj plumopintoj super ruĝa areo, sed diference de tiu, la Vinkarpodako havas pli karminruĝan kaj pli etendan areon, kio kovras la kapon, dorson, pugon kaj subajn partojn. Tiu ĝenerala malhelruĝa koloro pravigas la nomigon de la specio laŭ la komuna nomo kaj la latina scienca nomo. La vosto kaj la flugiloj estas nigrecaj al malhelbrunaj kun tre blankaj elstaraj plumobordoj kiuj videblas kiel blankaj makuloj en dorso. Temas pri specio kun klara seksa duformismo kaj la ino estas ĝenerale bruna. Kiel ĉe aliaj karpodakoj, ankaŭ tiu havas mallongan dikan bekon.
Carataunas
Carataunas estas vilaĝo kaj municipo de la Aŭtonoma Komunumo Andaluzio, en la provinco de Granada, sude de Hispanio. Ĝi estas en la centr-okcidenta parto de la komarko Alpujarra Granada. Estas nur 194 loĝantoj (INE, 2019). Limas kun la municipoj Órgiva, Cáñar, Soportújar, Pampaneira kaj La Taha.
Ĝi estas je distanco de 58 km de Granado, provinca ĉefurbo (el la ŝoseo 348, kie estas devojigo al la komarka ŝoseo 330; tiu estas montara). Carataunas distas de Motril 41 km.
Carataunas, kun 4,66 km², estas la municipo kun pli malgranda areo de La Alpujarra. Ĝi havas longecan formon ekde la rivero Chico [ĈIko] nordokcidente ĝis la rivero Poqueira sudoriente.
En la 1950-aj jaroj estis pinto de pli ol 500 loĝantoj; nun malpli ol 200.
Tamotsu Suzuki
Tamotsu Suzuki (鈴木 保, n. ) estas japana futbala trejnisto. De la 1989 ĝis 1996 kaj 1999 li estis la trejnisto de la japana virina nacia teamo de futbalo.
Ursins
Ursins estas komunumo en la distrikto Vaŭda Nordĵuraso en Kantono Vaŭdo, Svislando. Ĝi havis 205 loĝantojn je la 31-a de decembro 2012.
Geografio
La komunumo Ursins situas sur la molasaj montetoj de la Vaŭda Mezlando 5 kilometrojn sude de la sudokcidenta fino de la Lago de Neŭŝatelo kaj 6 kilometrojn sudsudoriente de la distriktĉefurbo Yverdon-les-Bains. La komunumo konsistas el la vilaĝo Ursins kaj kelkaj izolitaj bienoj.
La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 3,35 km², de kiuj 19,4% estas kovritaj de arbaro, 76,2% servas por agrikulturo kaj 3,5% por setlado.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Ursins limas en nordo al Pomy, en nordoriento al Cronay, en sudoriento al Orzens, en sudokcidento al Essertines-sur-Yverdon, kaj en nordokcidento al Valeyres-sous-Ursins.
Trafiko
Ursins situas flanke de la gravaj trafikvojoj. Tra la komunumo pasas konekta vojo de Orzens al Yverdon-les-Bains kaj alia vojo de Pomy al Essertines-sur-Yverdon. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 situas proksimume 5 kilometrojn nordnordokcidente de la komunumo apud Yverdon-les-Bains. Pere de la poŝtaŭtolinio de Yverdon-les-Bains al Bercher la komunumo estas konektita al la publika transportreto.
Egiptio
Egiptio (مِصر, en egipta dialekto Maṣr) aŭ Egiptujo, oficiale la Araba Respubliko de Egiptio, estas transkontinenta lando tra la nordorienta angulo de Afriko kaj sudokcidenta angulo de Azio per landponto formita de la Sinaja Duoninsulo. Egiptio estas lando mediteranea borde de la Gaza Bendo kaj Israelo al la nordoriento, la Akaba Golfo oriente, la Ruĝa Maro oriente kaj sude, Sudano sude kaj Libio okcidente. Tra la golfo de Akabo kuŝas Jordanio, kaj trans la Sinaja Duoninsulo kuŝas Saud-Arabio, kvankam Jordanio kaj Saud-Arabio ne dividas landlimon kun Egiptujo.
Egiptio havas unu el la plej longaj historioj de iu ajn lando, traktanta sian heredaĵon reen al la 6-a al la 4-a jarmilo a.K. Konsiderata lulilo de civilizacio, Malnova Egiptio vidis iujn el la plej fruaj evoluoj de skribado, agrikulturo, urbanizado, organizita religio kaj centra registaro. Konkretaj monumentoj kiel ekzemple la piramidoj de Gizo (nekropolo) kaj ĝia Granda Sfinkso, ankaŭ la ruinoj de Memfiso, Tebo, Karnak, kaj la Valo de la Reĝoj, reflektas ĉi tiun heredaĵon kaj restas grava fokuso de scienca kaj populara intereso. La longa kaj riĉa kultura heredaĵo de Egiptio estas integra parto de sia nacia identeco, kiu suferis kaj ofte asimilis diversajn fremdajn influojn, inkluzive de greka, persa, roma, araba, otomana kaj nubia. Egiptio estis frua kaj grava centro de kristanismo, sed estis plejparte izolita en la sepa jarcento kaj daŭre estas plejparte islama, kvankam kun grava kristana minoritato.
Ferenc Vecsey
Ferenc Vecsey [veĉei], laŭ hungarlingve kutima nomordo Vecsey Ferenc estis hungara virtuoza violonisto, komponisto. Liaj nobelaj antaŭnomoj estis vecsei, böröllői kaj izsákfai [iĵAkfai]. Ferenc Vecsey naskiĝis la en Budapeŝto, li mortis la  en Romo.
Egiptio
De la 16-a ĝis la komenco de la 20-a jarcento, Egiptujo estis regita de eksterlandaj imperiaj potencoj: nome la Otomana Imperio kaj la Brita Imperio. Moderna Egiptio datiĝas de 1922, kiam ĝi gajnis nominalan sendependecon de la Brita Imperio kiel monarkio. Tamen, brita militokupacio de Egiptio daŭris, kaj multaj egiptoj kredis, ke la monarkio estis instrumento de brita koloniismo. Post la revolucio de 1952, Egiptio forpelis britajn soldatojn kaj burokratojn kaj finis britan okupacion, oni ŝtatigis la brit-tenitan Suezan Kanalon, oni ekzilis la reĝon Faruk la 1-an kaj sian familion, kaj la lando deklaris sin kiel respubliko. En 1958 ĝi kunfandiĝis kun Sirio por formi la Unuiĝintan Araban Respublikon, kiuj dissolviĝis en 1961. Dum la dua duono de la 20-a jarcento, Egiptujo suferis socian kaj religian disputon kaj politikan nestabilecon, batalis plurajn armitajn konfliktojn kontraŭ la najbara Israelo nome en 1948, 1956, 1967 kaj 1973, kaj okupante la Gazan Bendon ĝis 1967. En 1980, Egiptio subskribis la Camp David-Interkonsentojn, retiriĝante de la Gaza Bendo kaj agnoskante Israelon. La lando daŭre alfrontas defiojn de terorismo, politika mizero kaj ekonomia subevoluo.
Ferenc Vecsey
Biografio
Ferenc Vecsey komencis siajn violonajn studojn kun sia patro en la aĝo 5, post 3 jaroj private li ricevis lecionojn de Jenő Hubay. Li debutis publike en feriejo en Supra Hungarujo en 1899. Inter 1901 kaj 1903 li studis en Tutlanda Hungara Reĝa Muzikakademio, poste en Berlino de Joseph Joachim. Ekde 1904 li faris koncertojn en Rusio, Germanio, Britio. Li akompanis Béla Bartók en 1906 en Iberio. Li havis tempon inter la koncertserioj daŭri la lernadon en Berlino de en:Paul Juon kaj ankaŭ en Budapeŝto de Hubay. Tiutempe, tamen malofte li ankaŭ komponadis. Baldaŭ li loĝis en Italio, unue en Perugia (tie li edziĝis), poste en Venecio.
Egiptio
Islamo estas la oficiala religio de Egiptujo kaj la araba estas ĝia oficiala lingvo. Kun pli ol 95 milionoj da loĝantoj, Egiptujo estas la plej loĝata lando en Nordafriko kaj en la araba mondo, la tria plej loĝata en Afriko (post Niĝerio kaj Etiopio), kaj la dek-kvina plej loĝata en la mondo. La granda plimulto da ĝiaj homoj loĝas proksime de la bordoj de la Nilo-rivero, areo de ĉirkaŭ 40,000 kvadrataj kilometroj, kie troviĝis la sola plugebla (kultivebla) teritorio. La grandaj regionoj de la Sahara Dezerto, kiuj konsistigas la plej multajn areojn de Egiptujo, estas malmulte loĝataj. Ĉirkaŭ duono de la loĝantoj de Egiptujo loĝas en urbaj areoj, kun plejparto disvastigita tra la dense loĝataj centroj de plej granda Kairo, Aleksandrio kaj aliaj gravaj urboj en la Nildelto.
Egiptio estas konsiderita regiona potenco en Nordafriko, Mezoriento kaj la islama mondo, kaj meza potenco tutmonde. La ekonomio de Egiptio estas unu el la plej grandaj kaj plej diversigitaj en Mezoriento, kaj estas projektita kiel unu el la plej grandaj en la 21a jarcento. En 2016, Egiptio renkontis Sudafrikon kaj iĝis la dua plej granda ekonomio de Afriko (post Niĝerio). Egiptio estas fondinta membro de Unuiĝintaj Nacioj, Movado de Nealiancitaj Landoj, Araba Ligo, Afrika Unio kaj Organizo de Islama Kunlaboro.
Nomoj
La nomo Egiptio estas derivita de la Malnova Greka Aígyptos (Αἴγυπτος), tra Meza Franca Egypte kaj Latina Aegiptum. Ĝi reflektas plene grekajn liniajn tabulojn kiel a-ku-pi-ti-yo. La adjektivo aigýpti-, aigýptios estis pruntita en Kopta lingvo kiel gipatoj, kaj de tie en la araba kiel Qbṭī, reen formita en قبط qubṭ, de kie la vorto Kopto. La grekaj formoj estis pruntitaj de la malfrua egipta (Amarna) Hikuptah "Memphis", koruptaĵo de la pli frua egipta nomo (⟨Ḥwt-kȝ-ptḥado), kiu signifas "hejmon de la ka (animo) de Ptah", la nomo de templo al la dio Ptah ĉe Memfiso. Strabo atribuis la vorton al populara etimologio, en kiu Aígyptos (Αἴγυπτος) evoluis kiel komponaĵo de Aigaiou huptiōs (Aἰγαίου ὑπτίως), kiu signifas "sub la Egeo".
Miṣr ([mesˤɾ]; مصر) estas la klasika korana araba kaj moderna oficiala nomo de Egiptujo, dum Maṣr ([mɑsˤɾ]; مصر) estas la loka prononco en Egipta Araba. La nomo estas de ŝemida origino, rekte konata kun aliaj semaj vortoj por Egiptio kiel ekzemple la Hebrea מִצְרַיִם (Mitzráyim). La plej malnova atestado de ĉi tiu nomo por Egiptio estas la Akada mi-iṣ-ru miṣru, rilata al miṣru / miṣirru / miṣaru, kiu signifas "limon".
La antikva egipta nomo de la lando estis km.t, kiu signifas nigran landon, verŝajne aludante al la fekundaj nigraj grundoj de la Nilo-inundaj ebenaĵoj, apartaj de la deshret (⟨dšṛtado) aŭ "ruĝa tero" de la dezerto. Ĉi tiu nomo estas ofte vokita kiel Kemet, sed probable ĝi estis tiel prononcita en la malnova egipta lingvo. La nomo estas realigita kiel kēmeand kēmə en la kopta etapo de la egipta lingvo, kaj aperis en frua greka kiel Χημία (Khēmía). Alia nomo estis ⟨tꜣ-mry "tero de riverbordo". La nomoj de Supra kaj Malsupra Egiptio estis Ta-Sheme'aw (⟨tꜣ-šmꜥwifat) "junkejo" kaj Ta-Mehew (⟨tꜣ mḥw) "nordejo", respektive.
Datumoj pri Egiptujo
Loko: 27 No, 30 Or (nordorienta Afriko)
semotaŭga: 2 %
urba: 45 % (2000)
homoj per kvadrata kilometro: 68,7 (2000)
homoj per kvadrata kilometro da semotaŭga tero: 3433,6 (2000)
kreska procentaĵo:  1,72 % (2000, takso)
naskoj: 25,38 per 1000 homoj per jaro (2000, takso)
mortoj: 7,83 per 1000 homoj per jaro (2000, takso)
migrantoj: −0,35 per 1000 homoj (2000, takso)
mortokvanto de beboj: 62,32 mortoj per 1000 naskoj (2000, takso)
infanoj po virino: 3,15 infanoj naskitaj per virino (2000, takso)
meza vivo longeco: 63,33 jaroj (61,29 viroj, 65,47 virinoj) (2000, takso)
La plej grandaj urboj: milionoj en 2000 (takso): <ul> </ul>
Lingvo: la araba (oficiala). La klerularo regas la anglan kaj la francan
alfabeta (legoscia): 51,4 % (63,6 % viroj, 38,8 % virinoj) (1995, takso)
sendependeco: la 28-an de februaro 1922 de Britio
konstitucio: la 18an de Januaro 2014
korupteco: 3,1 CPI (10 = honesta, 0,0 = tute korupta) (2000)
Ekonomio: 62 Gd (1998, takso)
per kapo: 0,91 kd (1998, takso)
kreskada procentaĵo:  5 % (1999, takso)
inflacio: 3,7 % (1999)
senokupa: 11,8 % (1999, takso)
registara buĝeto: 8,2 Gd (1998/99)
MEP laŭ 2006
- suma = $329,791 mlrd
- pokapa = $ 4.836
Geografio
Egiptio estas limigita de Libio okcidente, Sudano sude, kaj Gaza-Strio kaj Israelo oriente. La grava rolo de Egiptio en geopolitiko venas de ĝia strategia pozicio: transkontinenta lando, ĝi posedas transkontinentan ponton (Istmo de Suez) inter Afriko kaj Azio, transirata de ŝipveturebla vojo (la Suez-Kanalo) kiu konektas la Mediteranean Maron kun la Hinda Oceano tra la Ruĝa Maro.
Florida Markolo
La Florida Markolo estas mara malvastejo inter Florido (norde) kaj Kubo (sude). Ĝi ligas la Meksikan Golfon kaj Atlantikon.
Egiptio
Geografio
Krom la Nilo-Valo, la plimulto de la pejzaĝo de Egiptio estas dezerta, kun kelkaj oazoj disaj. Ventoj kreas grandajn sablajn dunojn, kiuj superas pli ol 100 futojn (30 m). Egiptio enhavas partojn de la Sahara Dezerto kaj de la Libia Dezerto. Ĉi tiuj dezertoj protektis la Reĝlandon de la faraonoj de okcidentaj minacoj kaj estis nomataj "ruĝa tero" en la antikva Egiptio.
Florida Markolo
Ĝian nordan flankon konsistigas ne la florida ĉeftero, sed la Florida Ĉen-Insularo (Florida Keys, Cayos de Florida). La larĝo de la markolo inter Kubo kaj insulo Key West estas 150 km.
Egiptio
Geografio
Urboj kaj urboj estas Aleksandrio, la dua plej granda urbo; Asuano; Asjut; Kairo, la moderna egipta ĉefurbo kaj plej granda urbo; El Mahalla El Kubra; Giza, la loko de la Piramido de Ĥufu; Hurghada; Luksoro; Kom Ombo; Haveno Safaga; Port Said; Ŝarm El Ŝeiĥ; Suez, kie situas la suda fino de la Suez-Kanalo; Zagazig; kaj Minĝa. Oazoj estas Baharija, Daĥla, Farafra, Ĥarga kaj Siŭa. Protektataj areoj estas Nacia Parko Ras Mohamed, Zaranik Protektorato kaj Siŭa.
Florida Markolo
Oriente de la markolo situas la Bahama Insularo, kies insulo Andros duonigas la elirejon.
Tra la markolo fluas la Florida Fluo, kiu venas el la Meksika Golfo kaj transiras en la Golfofluon.
Preĝejo Ĉieliro de Maria (Andocs)
Preĝejo Ĉieliro de Maria estas romkatolika historia monumento kaj unu el la plej konataj pilgrimejoj en Hungario, en vilaĝo Andocs.
Egiptio
Geografio
La 13an de marto 2015, oni anoncis planojn por proponita nova ĉefurbo de Egiptio.
Preĝejo Ĉieliro de Maria (Andocs)
Historio
En la 15-a jarcento en la vilaĝeto gotika kapelo estis konstruita, kiun la turkoj (laŭ la onidiro) ne tuŝis. En 1643 episkopo György Jakusics invitis jezuitajn misiistojn al Andocs kaj ties najbareco. (Memoru: tiu landparto tiam apartenis al la Osmana Imperio!) Laŭ raporto en Andocs etendiĝas ruina kapelo, sed interne troviĝas netuŝita skulptaĵo pri Sankta Maria, kiu faras miraklojn. Vatikano permesis aranĝi kermeson kun pilgrimadoj. En 1686 la turka armeo retiriĝis el la lando, la jezuitoj en Andocs devis servi plu jam en Pécs. Andocs restis sen pastroj, nur en 1716 alvenis franciskanoj. En 1721 antaŭ la kapelo ili konstruis monaĥejon, kiu forbruliĝis post 2 jaroj, sed la kapelo ne bruliĝis. En 1725 oni komencis konstrui pli novan monaĥejon. Inter 1739-1746 estis konstruita baroka preĝejo, la kapelo iĝis sanktejo, post kelkaj jaroj oni konstruis 6 flankajn altarojn. La orgeno funkcias ekde 1942. Ekde 2006 oni faras renovigajn laborojn.
Egiptio
Klimato
Plejparto de la pluvo de Egiptujo falas en la vintraj monatoj. Sude de Kairo, pluvoaj mezumoj estas nur ĉirkaŭ 2 ĝis 5 mm (0.1 ĝis 0.2 en) jare kaj ĉe intertempoj de multaj jaroj. Sur tre maldika strio de la norda marbordo la pluvo povas esti tiel alta kiel 410 mm (16.1 en), plejparte inter oktobro kaj marto. Neĝo falas nur sur la montoj de Sinajo kaj foje kelka sur la nordaj marbordaj urboj kiel Damietta, Baltim kaj Sidi Barrani, kaj malofte en Aleksandrio. Malmulta kvanto da neĝo falis sur Kairo la 13an de decembro 2013, la unuan fojon en multaj jardekoj. Ankaŭ frosto estas konata meze de Sinajo kaj meze de Egiptio. Egiptio estas unu el la plej sekaj kaj plej sunaj landoj en la mondo, kaj plejparto de ĝia tera surfaco estas dezerta.
Preĝejo Ĉieliro de Maria (Andocs)
Konstruaĵoj
La preĝejo kun la monaĥejo formas kvadrato, meze estas korto. La fasado de la preĝejo estas simetria, meze la kvadrata turo kun 3 enirejoj reliefas. En la ĉefaltaro estas videbla ne nur la menciita skulptaĵo, sed ankaŭ skulptaĵoj pri Sankta Agata kaj Sankta Dorotea el Caesarea, tiuj skulptaĵoj devenis el la malnova kapelo. Estas ankaŭ aliaj skulptaĵoj en la preĝejo pri Stefano la 1-a (Hungario), Ladislao la 1-a (Hungario), Sankta Francisko el Asizo, Sankta Antonio el Padovo. La flankaj altaroj estas dediĉitaj ekzemple al Sankta Antonio el Padovo, ambaŭ Sanktaj Johanoj, Sankta Francisko el Asizo, Koro de Jesuo, Barbara (Sankta).
Egiptio
Klimato
Egiptio havas nekutime varman, sunplenan kaj sekan klimaton. Averaĝa alta temperaturo estas alta en la nordo, sed tre ekstreme alta en la cetero de la lando dum somero. La pli malvarmaj mediteraneaj ventoj konstante blovas la nordan marbordon, kiu helpas malvarmigon de temperaturoj, precipe ĉe la alteco de la somero. La Ĥamaseenis varma, seka vento, devenas de la vastaj dezertoj en la sudo kaj batas en la printempo aŭ en la frua somero.
Preĝejo Ĉieliro de Maria (Andocs)
Konstruaĵoj
Sub la preĝejo kriptoj troviĝas. Apud la preĝejo estas puto, kiu funkcias kiel sankta akvo. La ĉefa kermeso okazas en la 15-an de aŭgusto, krome estas ankaŭ 9 pilgrimaj kermesoj.
Egiptio
Klimato
Ĝi alportas skorĉajn sablajn kaj polvajn erojn, kaj kutime alportas tagajn temperaturojn super 40° C (104° F) kaj kelkfoje pli ol 50° C pli en la interno, dum la relativa humido povas fali al 5% aŭ eĉ malpli. La absolutaj plej altaj temperaturoj en Egiptujo okazas kiam venas la Ĥamaseenaj batoj. La vetero ĉiam estas sunplena kaj klara en Egiptujo, precipe en urboj kiel Asuano, Luksoro kaj Asjut. Ĝi estas unu el la malplej nubaj kaj malpli malvarmaj regionoj sur la Tero.
Preĝejo Ĉieliro de Maria (Andocs)
Vestoj de la skulptaĵo
La skulptaĵo 160 cm. longa ekde 1747 ricevas diversajn vestojn, nuntempe la vestoŝanĝo okazas dum la ĉefkermeso. La malnovaj vestos aldoniĝas al la muzeo, kiu funkcias en teretaĝo de la monaĥejo. La plej malnova vesto devenas el 1852. En 2016 oni gardas 338 vestojn, ofte alvenas vestoj de la pilgrimantoj.
Egiptio
Klimato
Antaŭ la konstruo de la Asuana Baraĵo, la Nilo inundis ĉiujare (familiare "La donaco de la Nilo") plenigante la teron de Egiptio. Ĉi tio donis al Egiptujo konsekvencajn bonajn rikoltojn dum la jaroj.
Preĝejo Ĉieliro de Maria (Andocs)
Apoteko
La monaĥoj havis apotekon ekde 1723, kiu funkciis por la tuta departemento inter 1763-1796 (ĝis 1781 ĝi estis la sola apoteko en la departemento.
Egiptio
Klimato
La potenciala kresko en maraj niveloj pro tutmonda varmigo povus minaci la densecan marbordan nordan strion de Egiptio kaj havi gravajn konsekvencojn por la ekonomio, agrikulturo kaj industrio de la lando. Kombinita kun kreskantaj demografiaj premoj, grava kresko en maraj niveloj povus peli milionojn da egiptoj en mediajn rifuĝojn antaŭ la mezo de la 21-a jarcento, laŭ kelkaj klimataj spertuloj.
Flaŭro kaj faŭno
Ekzistas malmulte da naturaj vegetaĵoj pro la malmultaj pluvaj kaj pro la intensa agrikulturo en la valo de la Nilo. La dezerto estas preskaŭ tute senvegetaĵa, nur unuope kreskas tamarikoj, akacioj kaj dornarbustoj, en la dezerta stepo ankaŭ malmolaj herboj. Laŭ la bordoj de la Nilo ariĝas Nilakacioj, daktilujoj, morusujoj kaj karobujoj. Tipaj en la Nildelto estas lotus-arboj, bambuoj kaj fragmitoj. Preskaŭ tute malaperis la papirusoj kreskigitaj ĉi tie en la Antikveco.
La faŭno de Egiptujo riĉas je akvobirdoj en la Nildelto kaj laŭ la Nilo (inter aliaj ardeedoj, gruoj kaj egiptaj anseroj). Dum la vintraj monatoj alvenas multaj migrobirdoj el Eŭropo. Inter la egiptaj rabobirdoj estas milanoj, ŝafgrifoj kaj akcipitroj. Inter mamuloj troveblas la aldomigitaj kameloj, azenoj, ŝafoj kaj kaproj, kaj sovaĝaj ŝakaloj, hienoj, fenekoj, katoj kaj en montaraj regionoj ibeksoj. En la dezerto vivas leporoj, saltmusoj, diversaj lacertedoj kaj skorpioj. En kamparaj regionoj ĉe la Nilo troveblas la egipta kobro, kaj ĉe la Naserlago vivas ankoraŭ iuj krokodiloj. En la Nilo kaj en la lagoj ĉe la delta marbordo vivas pli ol 190 diversaj fiŝspecioj.
Naciaj parkoj
En Egiptujo ekzistas tri naciaj parkoj:
Antikva Egiptujo
La rivero Nilo donis, per sia ĉiujara inundo, fruktodonan ŝlimon, kiu ebligis intensan terkulturadon. Forestis aliaj povegaj popoloj, ĉar la lando situis en la valo de Nilo, izolita de vastaj dezertoj. Ĉio ĉi permesis la disvolviĝon de unu el la unuaj vere elstaraj civilizacioj en la historio de la homaro.
Kiam la unuaj loĝantoj atingis la bordojn de Nilo, fuĝinte el la dezertiĝanta Saharo, la borda regiono de la rivero estis marĉaro kaj fokuso de malario. La unuaj komunumoj igis la landon loĝebla, kaj ĝi strukturiĝis en regionojn, kiuj post longa tempo iĝis konataj per la greka vorto nomos (Νομός) anstataŭ la originala egipta sepat. Post epokoj de interkonsentoj kaj disputoj, ĉirkaŭ la jaro -4000 la nomos-oj grupiĝis en du pralandojn: Supra Egiptujo kaj Malsupra Egiptujo. Egiptujo unuiĝis ĉirkaŭ la jaro -3100, en la tempo de faraono Menes (Narmer laŭ la egipta nomo).
La historio de la Antikva Egiptujo dividiĝas en tri imperioj kun intervenaj periodoj de internaj konfliktoj kaj hegemonio de eksterlandaj registoj. La Malnovan Imperion karakterizis florado de artoj kaj konstruado de grandegaj piramidoj. Dum la Meza Imperio (2050–1800 a. K.), post epoko de discentrigo, Egiptujo travivis periodon de brilo en sia ekonomio. En la Nova Imperio (1567–1085 a. K.), sub la regado de la faraonoj de la 18-a dinastio la egipta monarkio atingis hegemonion en la ĉirkaŭaj regionoj konkerante najbarajn popolojn kaj etendante siajn teritoriojn. La lastan dinastion venkis persoj en la jaro 341 a. K.. Tiujn siavice anstataŭis regantoj grekaj kaj romiaj. La romia periodo komenciĝis ĉirkaŭ la jaro 30 a. K. kiel rezulto de la venko de Marko Antonio en la Batalo de Aktio, kaj konsistis el sep jarcentoj de relativa paco kaj ekonomia stabileco. Ekde la mezo de la 4-a jarcento, Egiptujo apartenis al la Orienta Roma Imperio.
De Egiptujo mezepoka al la formado de la moderna ŝtato
Post la morto de Mahometo, en 642, okazis la araba invado, kiu ekregis la landon kun akcepto de la tiama loĝantaro, nome kristanaj koptoj. La araboj enkondukis Islamon kaj la araban en la 7-a jarcento kaj regis la venontajn ses jarcentojn. Fine de la 10-a jarcento, dum mallonge la Fatimidoj enpoviĝis. Poste venos la epoko de Saladino kiu estos kultura kaj ekonomia renaskiĝo favorata de la spirito de la Ĝihado, sankta milito reage al la kristanaj krucmilitoj.
Inter 1250 kaj 1517, la Mamelukoj, kiuj estis parto de militista loka klaso, ekkontrolis la registaron ĉirkaŭ la jaro 1250, venkis sur la mongoloj en ties avanco tra Azio, sed ne estis kapablaj malhelpi la okupon de la lando nek la kontrolon de la regado fare de la turkoj otomanaj en 1517. La Otoman–Mameluka Milito de 1516–1517 kondukis al la faligo de la Mameluka Sultanlando kaj al la aligo de Levantenio, Egiptio kaj la Arabia Duoninsulo kiel provincoj de la Otomana Imperio.
Sub la otomana regado, Egiptujo malaltiĝis al marĝena situacio ene de la granda Otomana Imperio. Kvankam la mamelukoj rekuperis la povon dum mallonga periodo, en 1798 la armeo de Napoleono okupis la landon. Ankaŭ la franca okupado ne daŭris longe, kiu apenaŭ lasis spurojn, sed markis la komencon de la studaro en Okcidento pri egiptologio, nome pri la kulturo de la Antikva Egiptujo.
Nuntempa epoko
Post la eliro de la francaj trupoj estis serio de enlandaj militoj inter otomanoj, mamelukoj kaj solduloj albanaj, ĝis en 1805 Egiptujo akiris sendependon, kaj estis nomumita sultano Muhammad Ali (Kavalali Mehmed Ali Paŝao), kiu estis alveninta al la lando kiel vicreĝo por rekonkeri ĝin je konto de la Turka Imperio, kaj kiu faros eksteran politikon por-okcidentan entreprenante serion de reformoj, kiuj kombinis tradiciajn strategiojn de centrigo de la povo kun la importado de eŭropaj modeloj por la kreado de novaj strukturoj kaj militaj, kaj edukaj, industriaj aŭ agrikulturaj, inklude planojn por irigacio, kiujn daŭrigos kaj ampleksos lia nepo kaj sukcedanto Ismail Paŝao, la unua kedivo.
Post la malfermo de la Kanalo de Suez en 1869, Egiptujo iĝis grava centro de komunikado, sed falis en altan ŝuldon. La Batalo de Tel el-Kebir okazis inter la armeoj de egipta insurekcio estrita de Ahmed Urabi kaj la Brita ĉe Tall al Kabir en la 13a de Septembro 1882. La britoj ekregis la egiptan registaron en formo de protektorato ĉirkaŭ 1882. Tiu alilanda influo estis forte malakceptita; la naciisma-liberala partio Varf kaj Saad Zaglul ricevis plimulton en la Leĝdona Asembleo. Britio ekzilis Zaghlul, sed per tio kaŭzis revolucion kaj devis en 1922 denove akcepti la sendependecon de Egiptio, kun nova konstitucio kaj reĝimo parlamenta, estante Fuad la 1-a unue sultano kaj poste reĝo de Egiptio. Saad Zaglul estis elektita kiel ĉefministro de Egiptujo en 1924 kaj restis tia, kun interrompeto, ĝis sia morto en 1927. Vafd subtenis moderajn rilatojn kun Britio, kiu en 1936 per la tiel nomata traktato Angla-Egipta ricevis certain rajtojn en Egiptujo, pli ol plaĉis al la naciistoj. La daŭraj britaj enmiksiĝoj plutenis politikan malstabilecon, ĝis en 1952 puĉo devigis la reĝon Faruk la 1-a abdiki (favore al sia filo Ahmad Fŭad) kaj enpovigi la kolonelon Gamal Abdel Nasser, kiel prezidenton de la nova registaro. La Egiptujo iĝis respubliko.
Nasser deklaris la ŝtatigon de la Kanalo de Suez kio estis tialo de grava plibonigo de la egipta trezoro, kvankam por tio li devis milite fronti en 1956 la kuntruparon de francoj, britoj kaj israelanoj, kiuj, sensukcese, klopodis elpostenigi la novan registaron (Sueza krizo). Tiu milita venko metis Nasser estre de la registaroj de Mezoriento kaj kiel imitendan ekzemplon por la araba mondo por liberigo de la eksterlandaj enmiksiĝoj.
La malvenko de la araba armearo kontraŭ Israelo en 1967 dum la Sestaga milito, senigis Egiptujon el la duoninsulo Sinajo kaj el la zono Gazo. Post plia milito kontraŭ Israelo, nome Milito de Jom Kippur de 1973, Egiptujo rericevis la Sinajon rezulte de la pactraktatoj de la Pactraktatoj de Camp David, subskribitaj en 1978 fare de la sukcedanto de Nasser, Anvar Sadat.
Konsekvence, en 1981 Sadat estis murdita kaj sukcedis lin Hosni Mubarak, kiu plutenis la politikon de sia antaŭulo. Enlanda politiko sukcesis venki la fundamentismon, spite kelkajn atencojn kontraŭ eksterlandaj turistoj, kiuj damaĝis la ĉefan enspezofonton de la lando: nome turismo.
Januare de 2011 la protestoj de nordafrika lando Tunizio etendiĝis al Egiptio, kie okazis multaj manifestacioj kaj en Kairo kaj en aliaj urboj: oni petis forigon de la delonga prezidento Hosni Mubarak. Post fortaj protestoj okazis popola revolucio kaj demisiis la prezidento. Postaj liberaj balotoj donis la povon al partioj ligitaj al la politika islamismo, kaj estis elektita prezidanto Mohamed Mursi, gvidanto de la Islama Frataro.
En novembro 2012 Mursi deklaris, ke liaj decidoj ne estas submeteblaj al tribunala kontrolo kaj tiel donis al si kvazaŭ absolutan povon (kiun li poste iom malabsolutigis). Sekve okazis protestaj kaj ankaŭ subtenaj manifestacioj. Mursi prezentis proponon de konstitucio ellaboritan de islamistoj kaj en decembro aranĝis plebisciton pri ĝi. Ĉar multaj juĝistoj rifuzis kunlabori pri la organizado de la plebiscito, necesis aranĝi ĝin en du fazoj; la partopreno estis modesta (ĉ. triono), sed la akcepto de la nova konstitucio klara (preskaŭ du trionoj de la voĉdonintoj).
Dum la 2010-aj jaroj okazis multaj atencoj en Egipto aŭ kontraŭ aviadiloj venantaj el aŭ alirantaj al Egiptio, ofte kontraŭ policejoj en Sinajo, ĉefe fare de ĝihadistoj aŭ kontraŭuloj al la registaro, kiaj ekzemple ĉe la Flugo 804 de EgyptAir.
Frank Peter Zimmermann
Frank Peter ZIMMERMANN estas germana violonisto. Li naskiĝis la 27an de februaro 1965 en Duisburg. Li ludas kun plej altnivelaj orkestroj kaj dirigentoj. Li gajnis diversajn premiojn. Lia filo Serge komencas violonistan karieron.
Egiptio
Demografio
Dum migrado estis restriktita sub Nasser, miloj da egiptaj profesiuloj estis senditaj eksterlande en la kunteksto de la Araba Malvarma Milito. Egiptia migrado estis liberigita en 1971, sub prezidanto Sadat, atingante rekordajn nombrojn post la krizo de petrolo de 1973. Proksimume 2.7 milionoj da egiptoj vivas eksterlande. Proksimume 70% de egiptaj migrantoj vivas en arabaj landoj (923,600 en Saud-Arabio, 332,600 en Libio, 226.850 en Jordanio, 190,550 en Kuvajto kun la cetero aliloke en la regiono) kaj la ceteraj 30% loĝas plejparte en Eŭropo kaj Nordameriko (318,000 en Usono, 110,000 en Kanado kaj 90,000 en Italio). La procezo de elmigrado al ne-arabaj ŝtatoj daŭris ekde la 1950-aj jaroj.
Etnaj grupoj
Etnaj egiptoj estas ege la plej granda etna grupo en la lando, kiuj konstituas 91% de la tuta loĝantaro. Etnaj minoritatoj inkluzivas la Abazojn, turkojn, grekojn, beduenajn arabajn tribojn loĝantajn en la orientaj dezertoj kaj la Sinaj Duoninsulo, la Berber-parolanta Sivisojn (Amazighoj) de la Siva Oazo, kaj la nubiaj komunumoj kolektitaj laŭlonge de la Nilo. Ekzistas ankaŭ tribaj Beja-komunumoj koncentritaj en la sudorienta plejparto de la lando, kaj kelkaj Dom-klanoj plejparte en la Nilo-Delto kaj Faiĝumoj kiuj iom post iom iĝas asimilitaj kiel urbigo pliiĝas.
Kelkaj milionoj da enmigrintoj vivas en Egiptujo, plejparte sudanaj, "iuj el kiuj vivis en Egiptujo dum generacioj." Pli malgrandaj nombroj de enmigrintoj venas de Irako, Etiopio, Somalio, Sud-Sudano kaj Eritreo.
La Oficejo de la Alta Komisiono de Unuiĝintaj Nacioj por Rifuĝintoj ĉirkaŭkalkulis, ke la tuta nombro da "homoj koncernaj" (rifuĝintoj, azilo-serĉantoj kaj senŝtatanoj) estis ĉirkaŭ 250,000. En 2015, la nombro da registritaj siriaj rifuĝintoj en Egiptujo estis 117,000, malpliigo de la antaŭa jaro. Egipta registaro asertas, ke duono da miliono da siriaj rifuĝintoj vivas en Egiptio, sed plej verŝajne tiu cifero estas troigita. Estas 28,000 registritaj sudanaj rifuĝintoj en Egiptujo.
La iam-vibraj kaj malnovaj grekaj kaj judaj komunumoj en Egiptio preskaŭ malaperis, kun nur malgranda nombro en la lando, sed multaj egiptaj judoj vizitas religiajn aŭ aliajn lokojn kaj faras turismojn. Pluraj gravaj judaj arkeologiaj kaj historiaj lokoj troviĝas en Kairo, Aleksandrio kaj aliaj urboj.