cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Amerika blanka ibiso
Reproduktado kaj vivodaŭro
Kvankam la Amerika blanka ibiso estas ĉefe monogama kaj ambaŭ seksoj havigas patran zorgon al idoj, la masklo ofte forflugas por engaĝiĝi en eksterpara kopulacio kun aliaj nestumantaj inoj post pariĝi kun sia unua ina partnero. Tiuj eksterparaj kopulacioj estas kutime farataj tuj post la enparaj kopulacioj, kaj konsistas la 45% de ĉiuj totalaj kopulacioj, kvankam nur ĉirkaŭ 15% el ĉiuj eksterparaj kopulacioj estas sukcesaj. Ne limiginte la nombron de inoj kun kiuj li kopulacias, la masklo povas pligrandigi sian reproduktan sukceson konsiderinde. Kvankam inoj akceptas tiujn eksterparajn kopulaciojn, la maskla partnerkontrolado ege limigas la indicon de sukcesa ina engaĝiĝo en klopoditaj eksterparaj kopulacioj fare de aliaj maskloj.
La reprodukta sukceso de la Amerika blanka ibiso suferas pro hidrologiaj kondiĉoj de la ekosistemo kiaj pluvo kaj akvoniveloj. Malalta kaj malpliiĝantaj akvoniveloj antaŭsciigas bonan predodisponeblon. Akvonivelaj altiĝoj en la reprodukta sezono disigas predojn kaj negative efikas sur la manĝosukceso. Nestonombroj kaj averaĝaj ovokvantoj estas pli malgrandaj en periodoj de limigita predodisponeblo. La sukcesindico de gepatroj kun unu aŭ pli idoj je 20 tagoj de aĝo gamas tro amplekse el 5 al 70% de nestoj, kaj ege varias inter najbaraj kolonioj. Oni scias, ke gepatroj de Amerika blanka ibiso suplementas la dieton de siaj idoj per manĝeroj kiaj blatoj kaj putriĝinta manĝo el homaj rubujoj ĉe pli malriĉaj jaroj, kiam malabundas fiŝoj kaj kraboj. Studoj montris ankaŭ ke la jaroj kun pli altaj nestonombroj estis havintaj signife pli rapidajn printempajn sekigindicojn de la akvejoj ol la jaroj kun pli maltaj nestonombroj. Tio rilatas al fakto ke pli rapidaj sekigindicoj estas tialo de pli amplekse disponebla areo kie fiŝoj kaj kraboj povas esti ĉasataj. Tio klarigas la fakton ke la Amerikaj blankaj ibisoj ne uzas probablon de nesta malsukceso kiel ŝlosila faktoro por determini nestolokojn sed anstataŭe, fidas je aliaj kriterioj kiaj predodisponeblo kaj indicoj de predado ĉe nestolokoj. Ankaŭ la sekigado de humidejoj en suda Florido negative efikis sur specioj kiuj manĝas en neprofunda akvo kiaj la Amerika blanka ibiso, kaj pliiĝo en ties nombroj estas ŝlosila indikilo de restaŭrado de habitato ene de Evergladoj.
Ĉefa kaŭzo de reprodukta malsukceso ĉe tiu specio rilatas al nestabandono, kaj ĉefa kaŭzo de tio estas inundoj pro tre altaj tajdoj. Gepatroj abandonis 61% el ĉiuj nestokomencoj ĉu dum aŭ tuj post tre altaj tajdoj. La ovoj flosis for de inunditaj nestoj, aŭ estis forportitaj en la maron pro la ondagado. Kovantaj gepatroj kutime abandonas la nestojn kiam la akvo- aŭ tajdo-niveloj atingas 3 al 8 cm sub la fondo de la nestujo. Tamen foje oni observis gepatrojn transportantajn siajn ovojn al alia nesto kiel klopodo savi kelkajn el ili. Tamen spite la fakton ke iomaj nestolokoj frontas altan eblon de tajda damaĝo ĉiun reproduktan sezonon, la Amerika blanka ibiso plu nestumas en tiuj areoj ĉar estas aliaj favoraj kondiĉoj kiaj abundaj najbaraj manĝoresursoj kaj malaltaj ovopredadaj indicoj.
Eloviĝo okazas post ĉirkaŭ tri semajnoj kaj la idoj estas zorgataj de ambaŭ gepatroj. Maskloj ĉeestas ĉe la neston plej el la tago, kaj inoj plej el la nokto. La gepatroj ŝanĝas nestorespondecon matene kaj vespere. Plej el la idomanĝigado okazas dum la periodo kiam ili ŝanĝas nestorespondecon. Malmulta idomanĝigado estas farata en la periodo de la tago inter la du ŝanĝoj de nestorespondeco kaj oni ne faras idomanĝigadon inter meznokto kaj la 6a a.m. Ida mortindico estas plej alta en la unuaj dudek tagoj post eloviĝo, kun 37 al 83% de eloviĝintoj survivantaj al la tri semajnoj de aĝo en Evergladoj. Dum periodoj de manĝolimigo kaj malsatego, la Amerika blanka ibiso tendencas montri seksdependan antaŭelnestiĝan mortindicon. Ĉe multaj birdospecioj kiuj havas sekse dimorfajn idojn, mortindicoj estas pli altaj ĉe pli grandaj masklaj idoj kiel rezulto de la gepatra nekapablo plenumi ties pli grandan nutran postulon. Tamen ĉe la kazo de la Amerika blanka ibiso, la masklaj idoj fakte havas pli malaltan mortindicon kompare kun inoj spite esti averaĝe 15% pli grandaj laŭmase kompare kun siaj inaj similuloj. Kvankam necesas plue nuna plia studado por malkovri la tialajn faktorojn kial la maskloj tendencas havi pli bonajn survivindicojn en tiaj kondiĉoj, oni supozas, ke la gepatroj tendencas manĝigi la pli grandajn masklajn idojn unue ĉar ili antaŭsentas ke tiuj havas pli altan eblon survivi, aŭ, ĉar estante ĝenerale pli grandaj, tiuj pli grandaj masklaj idoj simple forkonkurencas la pli malgrandajn inojn el ricevota manĝo.
Birdopredantoj povas kapti el 7% al 75% el la idaro en reprodukta kolonio. La Fiŝkorvo (Corvus ossifragus) estas komuna rabisto de nestoj de Amerikaj blankaj ibisoj, respondeca pri ĝis 44% el ovoperdo laŭ kampostudo ĉe insulo Battery, Norda Karolino. Aliaj predantoj de ovoj kaj idoj estas la Marmarĉa kviskalo (Quiscalus major), la Noktardeo (Nycticorax nycticorax), mevoj, kaj eble vulturoj, same kiel la didelfoj (Didelphis marsupialis), lavursoj (Procyon lotor), kaj ratoserpentoj (specioj de genro Elaphe). Ovopredaj indicoj de la Amerika blanka ibiso malpliiĝantas laŭ la nestaĝo pro pliiĝanta nestatentemo fare de la gepatroj, ĉefe dum la lasta semajno de kovado. Alta nestodenseco kaj limigita sinkroneco plialtigas la ovopredadan indicon pro pliiĝantaj oportunoj havigitaj de pli longaj kovotempoj, same kiel pro pli granda nestodisponeblo por predado.
La Amerika blanka ibiso ekreproduktiĝas en sia tria somero, kvankam birdoj en kaptiveco povas reproduktiĝi tiom junaj kiom ĝis je 9 aŭ 19 monatoj de aĝo. La plej maljuna membro de tiu specio registrita en kaptiveco estis ĉirkaŭ 20jaraĝa, kaj oni kaptis naturan birdon 16 jarojn kaj 4 monatojn post ties ringado.
Dieto
La Amerika blanka ibiso preferas manĝi kankrojn kaj aliajn krustulojn, sed ankaŭ manĝas akvinsektojn kaj malgrandajn fiŝojn. For de la reprodukta sezono, la dieto estas tre varia, ĉar abundo de predotipoj dependas kaj el la regiono kaj el habitato. En Llanos, ĉe la bordo de Kolombio kaj Venezuelo, la plej ofta predo estas insektoj, kiaj muŝlarvoj kaj skaraboj. Ĝenerale en Nordameriko la ĉefa predo estas krustuloj, ĉefe kankroj. Ĉe Evergladoj kaj cipresmarĉoj, la dieto estas ĉefe komponita el kankroj, dum tiuj kiuj manĝas ĉe salikejoj manĝas ĉefe fiŝojn. Amerikaj blankaj ibisoj kiuj manĝas en mangrovejoj dediĉas sin ĉefe al kankroj. La tuŝa naturo de la ibisa manĝoserĉado en koto signifas ke ili kaptas predojn kiuj estas tre malrapidaj por fuĝi post kiam la ibiso lokis ĝin per sia beko. Ĉe Evergladoj, tio signifas, ke kankroj formas grandan parton de la dieto, sed plej diversa gamo de senvertebruloj estas kaptata en marbordaj areoj. Kvankam manĝantaj ibisoj serĉas ĉefe kankrojn, okazas predoŝanĝo al fiŝoj se tiu lasta predo troviĝas abunde. Estas neklare ĉu fiŝoj estas pli facile kaptataj se abundas, aŭ ĉu klaraj nombroj de fiŝoj signifas, ke ibisoj kaptas ilin anstataŭ kankroj — normale fiŝoj estas pli lertaj ol kankroj kaj povas fuĝi el la ibisa beko pli facile. Fiŝo estas pli energi-riĉa manĝofonto por la Amerikaj blankaj ibisoj. En la reprodukta sezono, Amerikaj blankaj ibisoj de kolonio ĉe la insulo Pumpkinseed veturis pli for por manĝi ĉe nesalakvaj humidejoj kaj por kapti kankrojn, ol ĉe najbaraj salakvaj areoj kie hegemonias violonkraboj, indike ke ties profito meritas la penon por kroma energio uzita por kapti ilin por siaj idoj. Tiu veturo rezultas en amasa transporto de nutraĵo tra la lando al la kolonio; en sukcesa reprodukta jaro la kolonio de la insulo Pumpkinseed estis ĉirkaŭkalkulata kiel kontribuinta je unu triono al multa fosforo en la najbara estuaro kun aliaj mediaj procezoj.
La Amerika blanka ibiso troviĝas en miksita kunmanĝantaro kun la Bruna ibiso (Plegadis falcinellus) en inunditaj kampoj, kaj ambaŭ specioj selektas diferencajn manĝerojn kun malmulta koincido; tiele ke la unuaj manĝas krabojn kaj akvajn insektojn dum la lasta manĝas ĉefe grenon. Ankaŭ la Amerika cikonio troviĝas en la sama habitato en Florido, sed ĉasas pli grandajn predojn kaj je pli alta porcento de fiŝoj, kaj tiele estas malmulta koincido. Ĉe Llanos, kie Amerikaj blankaj ibisoj kunvivas kun la Skarlata ibiso, ties dietoj diferencas, ĉar la unua konsumas pli da heteropteroj, fiŝoj kaj krustuloj, dum la lasta manĝas multe pli altan proporcion de skaraboj. La Striflugila tringo (Tringa semipalmata) estis observata sekvanta Amerikajn blankajn ibisojn kaj kaptanta predon elĝenitaj de tiuj, kaj eĉ kleptoparazitanta (ŝtelanta) el tiuj, en la Nacia Naturrezervejo J. N. "Ding" Darling ĉe la insulo Sanibel en Florido. Oni observis iam izolan kazon de interspecia predado fare de junulo de Amerika blanka ibiso, kie tiu junulo atakis kaj konsumis idon el alia nesto.
Manĝo
Dum somero, la Amerika blanka ibiso vagas laŭlonge de la marbordo de tajdaj kotejoj kaj mangrovomarĉoj dum la internaj marĉoj estas kutime inundataj. Tamen dum la akvoniveloj subeniras aŭtune, la populacioj marborde ŝanĝas siajn manĝareojn internen, al internaj marĉoj. Ĝi iĝis pli komuna en urbaj terenoj en Florido ekde la finaj 1990-aj jaroj, kaj estas unu el nombraj humidejdependaj birdospecioj kiuj manĝas en homfaritaj flakoj de golfejoj en la sudokcidento de la subŝtato.
La Amerika blanka ibiso estas pertuŝa, nepervida manĝanto, kiu limigas sian kapablon por elekti el ampleksa vario de predoj. La Amerika blanka ibiso ĉefe manĝoserĉas per tuŝa serĉado. Ĝi vadas malrapide tra neprofunda akvo kaj metas sian longan, subenkurban bekon en la subtavolo de la akvejo havante sian bekon malferme ĉirkaŭ 1 al 2 cm ĉe la pinto, kaj tiele ĝi balaas per sia longa beko tien kaj reen tra la fondo por pluki taŭgajn manĝerojn. Birdoj povas ankaŭ serĉi stare. Palpado per malferma beko estas tekniko uzata de ibisoj en pli profunda akvo kiam sola, dum kapobalancado, per kiu la ibiso balancas sian tre malferman bekon amplekse en malferma akvo. Aliaj kopias tiun manĝotipon se ili vidas ibison farantan tion. Surtere, la Amerika blanka ibiso lokas sian predon pervide kaj plukas, kaj ne devas meti sian bekon en la suba tavolo. La Amerika blanka ibiso serĉas malgrandajn predojn kiam aliaj birdoj estas proksimaj, ĉar ili bezonas tempon por rompi pli grandajn manĝerojn en pli malgrandajn manĝeblajn erojn, kaj aliaj predantoj kiaj ardeoj aŭ egretardeoj ofte profitas la oportunon rabi la ibison el ties predo. Kun la Skarlata ibiso, tiu specio kunvivas kun aliaj kvin specioj de ibisoj ĉe Llanos en Venezuelo. Maskloj de Amerika blanka ibiso estas agresemaj kaj rabas prederojn el pli malgrandaj ibisoj, sed la pli malgrandaj inoj estas plej ofte la viktimoj de tiu kutimo.
Junuloj havas pli malaltan manĝefikon kompare al plenkreskuloj kaj en plej de manĝantaroj, junuloj estas kutime malpliaj ol plenkreskuloj. Ili kutime tendencas resti proksimaj unu de alia kaj manĝoserĉadi kune ĉe la periferia regiono de la grupo. Dum la reprodukta sezono, masklaj plenkreskuloj estis registritaj rabante aliajn patrajn ibisojn kiuj manĝigas siajn junulojn en la kolonio. La rabantoj perfortas sian bekon en la gorĝon de la viktimo — ĉu la gepatroj estas manĝigonta la idon aŭ ĉu la ido estas ricevinta la manĝon — kaj elprenas la manĝobulon. Tiu kutimo permesas aliflanke al la malsategantaj masklaj plenkreskuloj akiri manĝon sen devi dediĉi longajn periodojn de tempo for el la nesto, kaj tiele eviti ke iliaj inoj eksterpare kopulaciu kun aliaj maskloj, kio malpliigus siajn proprajn reproduktajn sukcesojn. Inoj kaj junuloj preskaŭ neniam klopodas lukti kontraŭ la pli grandaj kaj pli agresemaj pirataj maskloj, sed anstataŭe klopodas eviti ilin aŭ movixgi for el ili. Tiu pirata kutimo estas malpli komuna inter du masklaj ibisoj ĉar maskloj aktive luktas kontraŭ la pirato. Klarigoj por la seksa dimorfismo de tiu specio laŭ la grando estas neklaraj, ĉar ne estas diferencoj inter seksoj laŭ la indicoj de manĝosukceso aŭ laŭ la manĝokutimoj kaj, ĉar maskloj estas pli grandaj, bezonas pli da manĝo ol inoj.
Parazitoj kaj mortindicoj
Oni ne bone konas kaŭzojn de mortoj de plenkreskaj ibisoj. Aligatoroj povus eble predi nestumantajn ibisojn sed malmulte oni studis ankoraŭ en la areo. Aro de 50 plenkreskaj Amerikaj blankaj ibisoj estis mortigitaj en incendio ĉe Evergladoj. La korpoj estis trovitaj en densa volvaĵo el tifaoj (Typha angustifolia), kio sugestas, ke ili ŝirmiĝis tie. Estas neklare ĉu ili ne povis forflugi el la incendio, sed unu hipotezo estis, ke ili estis manĝintaj insektojn forpelitajn el la incendio.
Oni trovis totalon de 51 specioj de parazitaj vermoj en la Amerika blanka ibiso, ĉefe el la digesta sistemo kaj pli precize ĉe la maldika intesto. Tiuj estis cestodoj, Acanthocephala (dornokapaj vermoj), Nematodoj, Digenea kaj Spirurida. Kelkaj specioj de nematodoj kaj spiruredoj troviĝis en la areo de la maĉstomako. Nematodoj estas plej hegemoniaj ĉe Amerikaj blankaj ibisoj el nesalakvaj habitatoj, kaj cestodoj plej oftaj ĉe tiuj el salakvaj areoj. Nematodo trovita ĉe plenkreskaj birdoj, nome Skrjabinoclavia thapari, estis fakte portita de violonkrabo kiel intermeza gastiganto, dum la specio de dornokapa vermo Southwellina dimorpha estis portata en kankro kaj infestis kaj plenkreskan kaj junulan ibisojn.
Parazitaj protozooj de la genro Sarcocystis estis trovitaj ĉe la glataj muskoloj de plenkreska Amerika blanka ibiso, kaj alia specio, Haemoproteus plataleae, estis trovita el sango de plenkreskuloj kaj idoj, kaj povas tiele esti transmitita antaŭ la junuloj elnestiĝas. La larvoj de du specioj de akaroj de la familio de Hipoderedoj, nome Phalacrodectes whartoni kaj Neoattialges eudocimae, estis trovitaj subhaŭte. Ankaŭ du specioj de la subordo de laŭsoj nome Mallophaga, Plegadiphilus eudocimus kaj Ardeicola robusta, parazitas tiun birdospecion.
Statuso
Ĝenerale oni konsideras, ke la tutmonda populacio estas grava, ĉirkaŭkalkulata je 150,000 individuoj, dise sur ĉirkaŭ 1,100,000 km².
La Amerika blanka ibiso estis klasita kiel Malplej Zorgiga ĉe la IUCN Ruĝa Listo. La populacio konsistas el 150,000 maturuloj, kaj estas stabila, kvankam kelkaj populacioj havas nekonatajn tendencojn. Parta studo de malpli da 50% el la nordamerika populacio publikita en 2007 trovis preskaŭ sesfojan pliiĝon en la lastaj kvar jardekoj. La ĉirkaŭkalkulataj reproduktaj teritorioj estas grandaj, je 1,200,000 km2. Fluktuantaj reproduktaj populacioj kaj tre alta moveblo de kolonioj malfacilas la ĉirkaŭkalkuladon. Klopoditaj censoj de reproduktaj kolonioj tra Teksaso, Luiziano, Florido, kaj la Karolinoj montris kalkulon de 166,000 reproduktaj birdoj en 2001, kaj de 209,000 en 2004. La konservostatuso estas listita en du subŝtatoj — kiel Specio de Speciala Zorgo en Florido, kaj specio de Modera Konserva Zorgo en Alabamo. La konservo de kolonilokoj kaj de nesalakvaj manĝareoj gravas por pluteni la populaciojn; tamen la tre movebla naturo de reproduktaj kolonioj faras tion defia.
Homa efiko
John James Audubon informis, ke la Amerika blanka ibiso estis ĉasata kaj vendita en Luiziano, kaj manĝata ĉefe de amerikaj indianoj. Laŭ tio, ĝi havis oranĝecajn viandojn kaj fortajn fiŝecan guston. Alie, tiu viando estis priskribita kiel alloga pro la kankra dieto, kaj fakte ambaŭ membroj de la genro Eudocimus estis ĉasataj, kio estis iam ĉefa tialo de malpliiĝo, tra ties tutaj teritorioj. Ankaŭ kankraj bredistoj de Luiziano pafis ilin pro esti manĝintaj en la krabejoj. Ĝenerale la efiko de ĉasado ne estas konsiderata nun ĉefa minaco.
La polua metilhidrargo estas tutmonde distribuata neŭrotoksino kaj difektilo de la endokrina sistemo. En la ekosistemo de Evergladoj, homa poluado kondukis al pliiĝantaj koncentroj de metilhidrargo, kiuj negative efikis kontraŭ la kutimoj de la Amerika blanka ibiso. Hormononiveloj ĉe maskloj estas tuŝitaj, konduke al malpliiĝo de la indicoj de ŝlosila pariĝada kutimaro, kaj pli malmultaj alproksimiĝoj de inoj dum la pariĝa sezono. Aldone, metilhidrargo ankaŭ pliigis la masklo-masklo pariĝadan kutimon je 55%. Kaj kemie instigata "samseksa" kutimaro kaj la malpliiĝanta kapablo por allogi inojn fare de maskloj malpliigis reproduktajn indicojn en tuŝitaj populacioj. Ekspono de Amerika blanka ibiso al metilhidrargo kaŭzas malpliigon de manĝefiko kaj ankaŭ instigas ilin pli probable abandoni nestojn pro la difekta efiko de la poluo sur la birdaj hormonsistemoj, kiuj siavice efikas kontraŭ la patran idozorgan kutimaron. Testoj sur kaptivaj birdoj ne montris malpliiĝantan survivindicon de la Amerika blanka ibiso eksponitaj al la metilhidrargo.
En kulturo
La Universitato de Miami adoptis la Amerikan blankan ibison kiel la oficiala atletika emblemo en 1926, kaj la jarlibro estis konata kiel "The Ibis" el tiu jaro. La emblemo estis dekomence konata kiel Ibiso antaŭ adopti la nomo de Sebastian en 1957. Ĝi estis nomata tiele laŭ la San Sebastian Hall, rezidejo ĉe la kampuso.
En folkloro de Usonaj indianoj oni konsideris ke tiu birdo estas la lasta kiu serĉas ŝirmon antaŭ uragano, kaj la unua kiu eliras poste, kaj de tie ĝi estis simbolo de danĝero kaj de optimismo.
Preĝejo Marteno de Tours (Ajka)
La paroĥa preĝejo episkopo Marteno de Tours estas romkatolika historia monumento en urbo Ajka (Hungario), en urboparto Ajkarendek, kiu ĝis la unuiĝo en 1977 estis memstara vilaĝo.
Historio
Antaŭ 1332 la iama Rendek jam havis kirkon, sed supozeble pri nova kirko estis konstruita en 1347. La episkopujo Veszprém akiris la plenan vilaĝon en 1554. Dum la turka erao jam la kalvinanoj uzis la kirkon, sed baldaŭ katolikaj germanoj alvenis. Katolika episkopo Márton Bíró forigis la kalvinanan pastron kaj reakiris la preĝejon en 1751. La nun videbla kirko estis konstruita en 1788. La orgeno estis farita en 1824, trakonstruita en 1949. En la 1900-aj jaroj la preĝejo estis plene renovigita. En 1945 la milito parte detruis la turon, sed post 2 jaroj ĝi estis rekonstruita. La kirko mem interne en 1978, ekstere en 1988 renoviĝis.
Konstruaĵo
La konstruaĵo situas sola. La fasado estas simetria, meze la enirejo funkcias, la plej supre la kvadrata turo altiĝas. Sur la fasado la enirejo kaj 3 grandaj fenestroj estas videblaj. La navo finiĝas en rektangula absido, kiu estas pli malalta kaj mallarĝa, ol la navo. La altara bildo prezentas la episkopon.
Jiŭjiango
Jiŭjiango aŭ Jiujiang (en ĉina 九江), iame transkribita Kiukiang aŭ Kew Keang, estas prefektura urbo situanta ĉe la sudaj bordoj de la rivero Jangzio en nordokcidento de la provinco Ĝjangŝjio, Ĉinio. Ĝi estas la dua plej granda prefektura urbo en Ĝjangŝjio, post la provinca ĉefurbo Nanĉano. Jiujiang laŭvorte signifas "naŭ riveroj".
Jenő Sebestyén
Jenő Sebestyén [ŝebeŝtjEn], laŭ hungarlingve kutima nomordo Sebestyén Jenő estis hungara kalvinana pastro, altlerneja instruisto. Lia nobela antaŭnomo estis nagyvázsonyi [nadjvAĵonji].
Jenő Sebestyén naskiĝis la en Csúza (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Suza (Kneževi Vinogradi) en Kroatio), li mortis la  en Budapeŝto.
Biografio
Jenő Sebestyén frekventis gimnaziojn en Gyönk, Zombor kaj Kecskemét. En la lasta urbo li maturiĝis en 1902, poste li akiris diplomon en Kalvinana Teologia Akademio en 1906. Post la diplomo li estis subpastro en Budapeŝto. Li daŭris la studadojn helpe de stipendio inter 1907 kaj 1910 en Utreĥto (urbo). Hejmenveninta li estis privata instruisto en la teologia akademio, kie li ankaŭ doktoriĝis en 1917. Li atingis la instruan rangon publika ordinara profesoro en 1918, li estis akademiestro inter 1928-1938. Li pensiuliĝis en 1947. Li mortis pro kancero. Li havis edzinon.
Lernejana Esperanta Frataro
Historio
La unua renkontiĝo de gvidantaj de sovetiaj esperantistaj grupoj de lernejanoj okazis la en Arteko (Krimeo). En novembro 1982 apud Ĉelabinsk okazis la unua lernejana renkontiĝo kun 50 partoprenantoj. Poste en Sovetunio ankoraŭ okazis kelkaj similaj renkontiĝoj: LETo (Lernejana Esperanto-tendaro) kaj "Primavero". Dum la 8-a Kongreso de Sovetrespublikara Esperantista Unio (SEU) estis fondita lernejana komisiono de SEU.
La Lernejana Esperanta Frataro estis fondita dum la renkontiĝo LETo-6 (okazis en 1991 apud Leningrado). Aktivuloj de LEF estis Stas Starŝov, Georgij Kontrov, N.Kalaŝnikov.
Lernejana Esperanto-gazeto
"Lernejana esperanto-gazeto" (LEGo) estis presorgano de LEF, celanta lernejanojn lernantajn Esperanton kaj iliajn gvidantojn. La revueto konsistis el du partoj: parto "A", destinita por lernejanoj, kaj parto "B", destinita por gvidantoj de kursoj por la lernejanoj. La redakt-kolegio de LEGo konsistis el Stas Starŝov (ĉefa redaktoro), Georgij Kontrov (redaktoro de parto "B"), N.Kalaŝnikova (grafika redaktoro de parto "B"), Aleksandr Osokin (teknika redaktoro de parto "B"). La revuo estis samizdate eldonita dum unua duono de 1990-aj jaroj kaj abonebla nur por anoj de LEF.
Széll Kálmán tér (metrostacio)
La Széll Kálmán tér estas unu el la plej gravaj metrostacioj en Budapeŝto. La nomo venis de la placo, kie situas la metrostacio. La placo ricevis la nomon de ĉefministro Kálmán Széll ekde 2011 (sed la placo portis jam tiun nomon ĝis la socialismo). La nomo antaŭ 2011 estis Moszkva [moskva], tio estas hungara nomo de Moskvo.
Historio
Ekde 1950 oni komencis konstrui la 2-an metrolinion en Budapeŝto, sed post jaroj pro financaj problemoj la konstruado paŭzis, nur en la sekva jardeko komenciĝis denove la konstruado. La duono de la linio ekfunkciis en 1970, tiu itinero post 2 jaroj. La metroo estas atingebla el mezo de la placo, kie oni konstruis domon. Komence 3 rulŝtuparoj funkciis, ekde 2006 jam 4. Plenaj renovigaj laboroj okazis en la menciita 2006. Ĝis 2012 la vagonoj devenis el Sovetunio, poste de Alstom trafikas, eĉ sen ŝoforoj.
Kontaktoj
La placo estas la plej granda trafika nodo de urboparto Buda. Estas kontaktoj al multe da tramoj, aŭtobusoj. Tre proksime ĉiovendejo kaj kulturcentro funkcias. La placo estas konvencia elirpunkto de turistoj, kiuj volas ekskursi en la montoj.
Preĝejo Sankta Maria (Gyula)
Historio
La preĝejo estis konstruita en 1770-aj jaroj. Bildo de la ĉefaltaro pri Sankta Maria estis pentrita en 1778. Oni formis novan flankan kapeleton pri Kana Dipatrino en 1951.
Konstruaĵo
La preĝejo situas sola en mezo de la urbo. Ĝi havas turon en mezo de la fasado, sube estas la enirejo. Proksime situas skulptaĵo pri Vilmos Apor. Post la unusola navo duonronda absido troviĝas. Bildoj de la flankaj altaroj prezentas Sanktan Annan, Sanktan Georgon, Sanktan Franciskon, Sanktan Jozefon. Sur la baldakeno sekpentraĵoj estas videblaj.
Pilgrimejo
Por la katolikoj la urbo estis grava katolika centro jam antaŭ la turkoj. Oni konis ankaŭ sanktan bildon, kiu perdiĝis. Tiu ne forgesiĝis, baldaŭe oni konis legendon, ke Dipatrino diris al iu, ke la bildo estas en la kanaro. Tiutempe Gyula havis grandan marĉon kun kanaro. En 1949 episkopo deklaris la preĝejon pilgrimloko. Kermeso okazas en la 15-an de Aŭgusto.
David de Gea
David de Gea (per plena nomo David de Gea Quintana, prononco laŭ sistemo IFA hispane ) (naskiĝis en Madrido, do nun -jara) estas hispania profesia futbalisto.
Ekde la jaro 2014 li estas membro de la vira hispana nacia teamo de futbalo, post kiam antaŭe jam de la jaro 2004, kiam li estis 13-jara, li partoprenis en la naciaj teamoj de sub-15-, sub-17-, sub-19-, sub-20-, sub-21- kaj sub-23-jaruloj. Post infanaj jaroj en la junularaj teamoj de la klubo Atlético Madrid, li kiel plenkreskulo en tiu klubo daŭrigis sian karieron ĝis la jaro 2011, kaj ekde tiam estas parto de la 1-a vira teamo de la klubo Manchester United en Anglio. Li partoprenis kadre de la hispana nacia teamo en la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2016 en Francio, kaj en ties matĉoj rekoneblis per la ĉemiza numero "13".
Équeurdreville-Hainneville
Équeurdreville-Hainneville estas malaperinta franca situanta en departemento Manche, regiono Normandio.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Équeurdrevillais.
Ĝi nun formas parton de Cherbourg-en-Cotentin.
Matthías Johannessen
Matthías Johannessen (n. ) naskiĝis en Rejkjaviko. Studento 1950; cand. mag. pri islanda filologio kaj literaturo ĉe Universitato de Islando 1955; pluaj studoj en Kopenhago 1956-1957. Redaktoro de la tagĵurnalo Morgunblaðið ekde 1959. Matthías estas tre varilerta aŭtoro: poeto, biografia verkisto kaj dramverkisto. Li ankaŭ verkis multajn intervjuajn librojn. La novelara kolekto: Nítján smáþættir (Deknaŭ skeĉoj) aperis 1981.
Suvon
Suvon, estas universitata urbo kaj provinca ĉefurbo en Sud-Koreio.
Situo
Suvon situas sur ebenaĵo. La Flava Maro troviĝas nur je 6, Seoulo je 30 km-oj.
Historio
La unua mencio okazis en 757. En 1592 la japanoj invadis la urbon. En la 1950-aj jaroj pro la militado la urbo multe suferis, dume ŝanĝis la armeoj kvarfoje. Ekde 1967 Suvon estas provinca administrejo.
Klimato
La klimato de Suvon estas tre simila al tiu de Seoulo. Tamen, pro la signifa urba varmeco de la ĉefurbo, Suvon estas iomete pli freŝa.
Ekonomio
En Suvon fabriko de Samsung funkcias. La Aerarmeo havas bazon ĉe la urbo.
Ekonomio de Indonezio
La ekonomio de Indonezio estas la plej granda en Sudorienta Azio, la 16a plej granda en la mondo laŭ MEP kaj la 7a enkalkulante la aĉetopovon. Indonezio estas membro de la Grupo de la 20 kaj sojlolando, inter evolulando kaj evoluiĝintaj landoj.
Indonezio dependas el landa merkato kaj el la registara buĝeto; la centra registaro posedas 141 entreprenojn. Ankaŭ la administrado de prezoj de gamo de bazaj varoj (kiel rizo kaj elektro) ludas gravan rolon en la merkata ekonomio de Indonezio. Tamen, ekde la 1990-aj jaroj, la majoritato de la ekonomio estis kontrolita de indoneziaj privatuloj kaj de eksterlandaj kompanioj.
En 2012, Indonezio anstataŭis Baraton kiel la due plej rapida kreskanta ekonomio en la grupo de G-20, malantaŭ nur Ĉinio. Ekde tiam, la ĉiujara kresko malrapidiĝis kaj fluktuis je ĉirkaŭ 5%.
La oficiala monunuo en Indonezio estas indonezia rupio (1 IDR). Deviga interŝanĝo de valutoj ne ekzistas. Senproblema estas regule interŝanĝo de usonaj dolaroj, ceterajn mondajn monunuojn eblas interŝanĝi nur en grandaj urboj, ĉe ĉiu preta mono validas, ke estas postulataj sole novaj monbiletoj kun ŝirma strieto. Interŝanĝo de ĉekoj kun loka monunuo estas senproblema, sed kompare kun la preta mono neavantaĝa.
Agrikulturo estas ŝlosila sektoro kiu kontribuis je 14.43% al la MEP. Nuntempe, estas ĉirkaŭ 30% de la terareo uzata por agrikulturo kaj ĝi laborigas ĉirka 49 milionojn da personoj (41% el la totala laborforto). Unuarangaj agrikulturaj produktoj estas rizo, manioko (tapioko), arakidoj, kaŭĉuko, kakao, kafo, palmoleo, kopro; kortobirdoj, bovoj, porkoj, kaj ovoj. La produktado de palmoleo estas kerna por la ekonomio ĉar Indonezio estas la plej granda produktanto kaj konsumanto de tiu produkto, kiu havigas ĉirkaŭ duonon de la tutmonda peto. Plantejoj en la lando etendis tra 6 milionoj da hektaroj en 2007, kaj estis replantada plano por aldonaj 4.7 milionoj por plibonigi la produktadon por 2017. Estas multaj negativaj sociaj kaj mediaj efikoj de la produktado de palmoleo en Sudorienta Azio.
Trinkmono ne estas en Indonezio kutima, tamen malgranda trinkmono dum pagado estos bonvenigata. En luksaj hoteloj kaj restoracioj trinkmono estas kutime alkalkulita al la prezo (proksimume 10%). Oni uzas la trinkmonon por dungitaj ŝoforoj kaj ĉiĉeronoj, ĝentile estas lasi malgrandan mon-donacon vizitante moskeon, templon aŭ sanktejon. En grandaj urboj estas superbazaroj, aĉetcentrejoj kaj vendejdomoj kun firme fiksitaj prezoj.
La Francheville
- prononco laŭ sistemo IFA [] - estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Ardennes (prononco []), en la regiono Grand Est (prononco [], (france, en Esperanto Granda Oriento) kaj en la antaŭa regiono Ĉampanjo-Ardenoj. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Charleville-Mézières, kaj al la kantono .
112797 Grantjudy
112797 Grantjudy estas asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la de la kanada amatora astronomo Andrew Lowe sur bildoj faritaj elde la stacio de Maui de la reto GEODSS sur la monto Haleakalā (Havajo, Usono)..
Nomo
Ĝia nomo honoras Grant R. J. Harding kaj Judy L. Harding, bogefratojn de la malkovrinto.
Sovaĝinfano
Sovaĝinfano estas persono kiu vivis ekster la homa socio dum longa periodo de sia infaneco. Tiu kategorio inkludas personojn kiuj havis neniun kontakton kun homoj dum jaroj kaj infanojn kiuj estis dumlonge malliberigitaj kaj enfermitaj.
Abandonitaj en naturo
Foje oni trovis infanojn kiuj povis survivi solaj (sen kontakto kun aliaj homoj) en la naturo. Menciindas la malkovro en la 18-a jarcento de du sovaĝinfanoj: nome Marie-Angélique Memmie Le Blanc en 1731 kaj en 1799, Víctor de Aveyron, ambaŭ en Francio. En la dua okazo, unue Pierre Joseph Bonnaterre studis la aferon kaj poste la kuracisto-pedagogo Jean Marc Gaspard Itard klopodis revenigi la infanon al la socia vivo per vekigo de la sensivo de liaj sensoj kaj ampleksigo de lia necesaro kaj rilataro. Tio estis ege utila ekde scienca kaj filozofia vidpunktoj, nome por respondi al demandaro pri kiel homoj estas reale: ĉu homoj havas denaskajn ideojn kaj vere ili estas sociemaj nature. La reĝisoro François Truffaut adaptis tiun historion al filmo L'Enfant sauvage (La sovaĝinfano), premierita en 1970.
Bestozorgitaj
Estas registroj de infanoj zorgitaj supozeble de animaloj, ĉefe de lupoj, sed ankaŭ de hundoj, ursoj, simioj, gazeloj ktp.
La literaturo, ekde siaj komencoj, havigas multajn referencojn al tiu fenomeno, ĝis la punkto ke ĝi povas esti konsiderata arketipo simila al tiu de infano kiu survivas al abandono por fronti destinon de heroo, ekzemple (Moseo aŭ Edipo). Eksplicite zorgitaj de animaloj estis Enkidu (en la Epopeo pri Gilgameŝ, nome la plej grava rakonto de la antikva Mezopotamio) kaj Romulo kaj Remo (mamnutritaj de lupino, laŭ la fondomito de la antikva Romo). En la 19-a jarcento, aplikante jam la tiamaj kriterioj de la Klerismo pri la bona sovaĝulo, Rudyard Kipling kreis la rolulon de Moŭgli en La libroj de ĝangaloj (1894). En 1912 Edgar Rice Burroughs faris simile per la rolulo Tarzano.
Unu el la plej dokumentitaj kaj polemikaj kazoj estis tiu de la nomitaj lupinfaninoj Amala kaj Kamala, kiuj estis supozeble zorgitaj de luparo ĉe Midnapuro (regiono de Kolkato, Barato) en 1920. Ŝajne ili ne estis fratinoj kaj estis adoptitaj de la luparo en du diferencaj momentoj. Dormis kune kaŭre, hurlis, postulis akompanon de hundoj por trankvile manĝadi (ĉefe kruda viando), rompis morde la vestojn kiujn oni surmetis al ili, ili estis noktemaj, havis bonan vidkapablon en malhelo kaj eksterordinaran flarkapablon, gravajn malfacilojn por lerni paroli kaj stare piediri. La plej ĵusaj esploroj pridubas la verecon de la interpretado fare de la pastro kiu dekomence disvastigis la informon pri tiuj infaninoj, kaj supozas, ke temas pri fraŭdo muntita sur realaj kazoj de aŭtismo.
En Hispanio en la 1950-aj jaroj okazis la historio de Marcos Rodríguez Pantoja, kiu vivis sola ekde la sep ĝis la dek naŭ jaroj en aparta montara areo de Sierra Morena kie lia nura socia referenco estis luparo. Lia historio estis adaptita al kino fare de Gerardo Olivares en la filmo Entre lobos (Interlupe), premierita en 2010.
Enfermitaj
En kazoj de enfermiteco estas homoj la rektaj kulpuloj de la izoleco. Intelekta malkapablo de la gepatroj aŭ fizika malkapablo povas rezulti en la fakto abandoni la idozorgadon, kvankam foje la gepatroj aŭ tutoroj de tiuj infanoj ne havas tipon de intelekta malkapablo, sed sekvas aliajn cirkonstancojn, nome sociaj, familiaj, ekonomiaj, ideologiaj ktp. Tre konata okazo estis tiu de Kaspar Hauser, nome adoleskulo (probable 16-jaraĝa) kiu aperis en Nurenbergo (Germanio) en 1828, montrante strangan konduton kaj tre limigitan parolkapablon. Studita interese fare de juristoj, teologoj kaj pedagogoj, ili supozis, ke la plej probabla kaŭzo de lia stato estas, ke li estis vivanta enfermita kaj sen apenaŭa socia rilato eble ekde sia nasko. Pri lia historio oni faris filmon Jeder für sich und Gott gegen alle (Ĉiu siaflanke kaj Dio kontraŭ ĉiuj) de Werner Herzog (1974).
Palaco New York
La Palaco New York apartenas al la plej konataj palacoj en Budapeŝto. Ĝi estas ankaŭ historia monumento.
Historio
Asekura kompanio konstruis tiu ĉi eklektikan palacon en 1894 laŭ planoj de Alajos Hauszmann, Kálmán Giergl kaj Flóris Korb. Sur la teretaĝo samtempe ekfunkciis kafejo same nomata New York, kiu estis pli fama, ol la palaco mem. Dum la socialismo eldonejo funkciis en la etaĝoj. En 2001 italaj financistoj aĉetis la palacon kaj en 2006 post renoviĝo luksa hotelo ekfunkciis.
Konstruaĵo
La konstruaĵo situas en stratangulo kaj ĝi kontaktiĝas al la ceteraj domegoj. La fasado etendiĝas laŭ la (granda) bulvardo, post kelkaj domoj jam komenciĝas Placo Blaha Lujza, kiu estas koro de Budapeŝto. La palaco havas internan korton. En la 2000-aj jaroj oni kovris ĝin per vitra tegmento kaj atrio kreiĝis.
Kafejo
La kafejo havas galerion sur la unua etaĝo. Komence estis ankaŭ aprtaj ĉambroj por virinoj kaj bilardo. Post tagoj la kafejo iĝis la plej populara renkontejo por riĉuloj. Ekde 1900 ĉefe verkistoj kaj aliaj artistoj vizitis la kafejon, ĉar la kelnero portis ne nur kafon, sed ankaŭ inkon kun papero. Ekzemple apartenis al la kafeja rondo Sándor Bródy, Endre Nagy (verkisto), Ernő Osvát, Jenő Heltai, Ferenc Herczeg, Ignotus, Endre Ady, Ferenc Molnár, Gyula Krúdy, Zsigmond Móricz, Dezső Kosztolányi,  Frigyes Karinthy, Pál Szinyei Merse, Alexander Korda, Michael Curtiz, Pongrác Kacsóh, Jenő Huszka, Ede Újházi. En 2011 kaj 2013 la kafejo ricevis la titolon "Plej bela kafejo de la mondo".
NGC 3150
NGC 3150 (aliaj indikoj — MCG 7-21-17, ZWG 211.19, PGC 29789) estas galaksio en konstelacio Malgranda Leono.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
(30508) 2000 SZ130
(30508) 2000 SZ130 estas malgranda ne tre hela troja asteroido de Jupitero, kiu orbitas proksime de la punkto de Lagrange L5 de la sistemo Suno-Jupitero, do ano de la tiel nomata "Troja Tendaro".
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Markt Taschendorf
Markt Taschendorf estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Neustadt an der Aisch-Bad Windsheim kaj en la distriktaro Meza Frankonio de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
National Defense Authorization Act
La National Defense Authorization Act (NDAA) estas usona federacia leĝo, kiu certigas kaj difinas la buĝeton de la Usona Departmento de Defendo. Ĝi estas akceptita jam de 48 jaroj (2011).
Sándor Fazekas
Sándor Fazekas [ŝAndor fazekaŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Fazekas Sándor estas hungara politikisto, ministro, parlamentano, urbestro, juristo.
Sándor Fazekas naskiĝis la  1963 en Karcag.
Biografio
Sándor Fazekas frekventis bazlernejon en Kenderes, gimnazion en Kisújszállás, poste li studis en Scienca Universitato de Szeged inter 1982 kaj 1987. Post la jura diplomo li havis juran postenon en fabriko en sia naskiĝurbo. Li aliĝis al ĵus fondita partio en 1989. Li estis urbestro de Karcag inter 1990-2010. Li estis parlamenta deputito inter 1998-2002 kaj ekde 2006. Li estis ministro pri agrikulturo en Dua Kabineto Orbán, same en Tria Kabineto Orbán.
Li edziĝis en 1990, baldaŭe li havis 2 filojn.
Kalia arsenato
Kalia arsenato aŭ trikalia arsenato estas neorganika salo de arseno, kalio kaj oksigeno, blanka solidaĵo rezultanta el kompleta reakcio inter arsenata acido kaj kalia hidroksido. Ĉar saloj de arseno estas alte toksaj, ĝenerale ili estas uzataj kiel pesticidoj, herbicidoj kaj fungicidoj en agrikulturo. Ili ankaŭ povas esti uzataj kiel kemiaj reakciantoj en industrio kaj farmakologio. Surhaŭte kalia arsenato povas kaŭzi keratozon aŭ dermatiton.
(13713) 1998 QN30
(13713) 1998 QN30 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la elde la Observatorio de Višnjan en Kroatio.
Dua pacifika milito
La milito komenciĝis inter Ĉilio kaj Bolivio por kontrolo de parto de Atakama-Dezerto (inter la latitudo de 23-26). Tiu areo estas riĉa je resursoj, precipe je nitratoj.
Intereskonflikto
La limo inter Ĉilio kaj Bolivio estis la 24-a latitudo, sed la konkreta limo neniam estis konkrete fiksita. Ĉilio ricevis ankaŭ parton de la eksporta dogano de Bolivio, gajnita per eksporto de mineraloj minitaj inter la 23-24-aj latitudioj. Bolivio sentis pli kaj pli malavantaĝa la traktaton, ne deziris plu dividi la doganenspezojn kaj timis, ke Ĉilio okupos la marbordon.
Peruo estis konkuranto de Ĉilio, tiel Peruo kaj Bolivio subskribis sekretan traktaton en 1873, en kiu ili garantiis reciproke sendependecon kaj teritorian unuecon de la landoj.
Ĉilio kaj Bolivio en 1874 reverkis la traktaton kaj tiel iomete pliboniĝis la rilato inter la rivalantaj landoj. Ĉilio abdikis pri la doganaj enspezoj, dum Bolivio akceptis ne altigi impostojn de la ĉiliaj entreprenoj dum 25 jaroj. La bona rilato ŝiriĝis en 1878, kiam Bolivio — spite al la traktato — provis altigi imposton de la nitratuzino en Antofagasta. Post kiam Bolivio minacis per konfisko de la uzinaj posedaĵoj, la ĉilia armeo okupis la havenurbon la 14-an de februaro de 1879. Tiam Bolivio deklaris militon kontraŭ Ĉilio kaj petis helpon de Peruo. Ĉilio deklaris militon la 5-an de aprilo de 1879 al Peruo kaj Bolivio.
La milito
Ĉilio baldaŭ okupis la bolivian marbordon (provincon de Antofagasta) kaj ekatakis Peruon. Ĉilio venkis sur la maro ĉe Iquique kaj Angamos (aŭtune de 1879), tiel ekkontrolis la marajn elirojn de Peruo. Ĉilio poste penetris en Peruon. En oktobro de 1880, Usono provis interpacigi la militantojn, sed la ĉilia armeo okupis en januaro de 1881 eĉ la ĉefurbon de Peruo, Limon. La perua kontraŭstaro daŭris dum tri jaroj, kun apogo de Usono.
Paco, sekvoj
La paco estis subskribita la 20-an de oktobro 1883 inter Peruo kaj Ĉilio (Paco de Ancon), kiu donis regionon Tarapacá al Ĉilio.
Peruo perdis plurmil soldatojn kaj suferis ekonomiajn damaĝojn, post la milito sekvis 7-monata interna milito. Ĝia nacia ekonomio paraliziĝis je jardekoj. La armistico de 1884 inter Bolivio kaj Ĉilio donis ĉilian superecon pri la tuta bolivia marbordo (provinco Antofagasta), pri ĉiu ekonomia branĉo tie. Tion firmigis traktato de 1904. Kompense Ĉilio akceptis konstruon de fervoja linio inter la ĉefurbo La Paz kaj haveno de Arica. Ĉilio garantiis la liberan komercan vartrafikon tra ĉilia teritorio kaj havenoj. Bolivio daŭrigis la provojn por akiri elirejon al la Atlantiko tra rivero La Plata. Tiu lasta klopodo kondukis al milito inter Bolivio kaj Paragvajo (Ĉaka milito 1932–35).
Tuileries (pariza metrostacio)
Tuileries ​[tɥilʁi] estas stacio sur linio 1 de la Metroo de Parizo situanta en la 1-a arondismento de Parizo.
Stacio
La stacio estis malfermita en 1900.
Alirejoj
La stacio disponas pri du alirejoj:
Rorschach
Rorschach estas svisa urbo en la samnoma elektodistrikto en Kantono Sankt-Galo. Ĝi havis je la 31-a de decembro 8458 loĝantoj.
Geografio
Rorschach sistuas ĉe la bordo de la Bodenlago respektive Konstanca Lago sude de la apencelaj montetoj.
Najbaraj komunumoj
En nordo Rorschach limas al Bodenlago, je kies alia flanko situas la germana urbo Lindau. Oriente kaj sude la urbo limas al Rorschacherberg, kaj en okcidento al Goldach.
Trafiko
Rorschach havas gravan stacidomon de la Svisaj Federaciaj Fervojoj. De la urbo estas rektaj trajnkonektoj al Vinterturo, la Flughaveno Zuriko, Zuriko, Berno, Ĝenevo, Munkeno, Koiro, Konstanco kaj Ŝafhaŭzo. Dentoradfervojo kondukas de Rorschach supren al Heiden. Rorschach ankaŭ disponas pri internacia haveno ĉe la Bodenlago.
En Rorschach komenciĝas la kantona ĉefvojo n-ro 7 de Rorschach al Sankt-Galo kaj pluen al Zuriko, kaj tra la urbo pasas la kantona ĉefvojo n-ro 13 de Sankt-Margreto al Kreuzlingen. La komunumo disponas pri alveturejo al la svisa aŭtovojo A1.
Historio
Rorschach estis fondita de alemanoj post ilia invado de la Roma Imperio en frua mezepoko. En la jaro 947 koncedis la reĝo Oto la 1-a al la abato Graloh de la Monaĥejo Sankt-Galo la merkat- kaj doganrajton super Rorschach. Rorschach je la fino de la 1-a jarmilo fariĝis grava trairejo por pilgrimantoj.
En la jaro 2007 la komunumoj Rorschach, Rorschacherberg kaj Goldach diskutis pri kunfandiĝo de la tri komunumo al unu sola urbo. En Goldach pro la malaltaj impostoj de la komunumo tiu-ĉi projekto ĉe la popolo tamen restis senŝanca. La kunfandiĝplanoj tiam limigiĝis al Rorschaberberg kaj Rorschach. Pro nea balotorezulto la 30-an de novembro 2008 en Rorschacherberg, ankaŭ la kunfandiĝo inter Rorschach kaj Rorschacherberg fiaskis.
Puelioideae
La Puelioideae estas subfamilio el poacoj kun du triboj : Guaduelleae kaj Puelieae.
Midriazo
En medicino, midriazo estas la dilatiĝo de la pupilo, ofte kiel simptomo de malsano aŭ drogo. Ĝi estas la malo de miozo.
Priskribo
Normale, la pupilo dilatiĝas en mallumo kaj maldilatiĝas en la lumo, por optimuma vidkapablo kaj protekto kontraŭ sunradioj dum la tago. Tamen, midriaza pupilo restas dilatita, eĉ en hela medio.
Kaŭzoj
Midriazo povas estis simptomo de troa enkrania premo. Ankaŭ traŭmato en la okulo aŭ kapo povas kaŭzi midriazon.
Midriazo povas esti kaŭzita ankaŭ de medikamentoj kaj drogoj; drogo kaŭzanta midriazon nomiĝas midriaziganto. Jen kelkaj midriazigantoj:
Krasnokamensk
Krasnokamensk (ruse Краснокаменск) estas urbo en Transbajkala regiono en Rusio.
Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 76410.
La urbo havas statuson de urbo ekde jaro 1969.
La interurba telefona kodo estas 30245, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).
Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 6 horoj (en jaro 2005).
Geografiaj koordinatoj de la urbo estas.
En la urbo estas fervoja stacio kaj flughaveno.
La urbo estis fondita kiel loĝejo ĉe elfosadejo de fera erco (malfermita en 1943).
La urbio situas oriente de Bajkalo, proksime al la ĉina kaj mongola limo, 5.500 kilometrojn de Moskvo. La urbo mondkonatiĝis pro la prizonulo Miĥail Ĥodorkovskij kiu troviĝas en la tiea prizonejo ekde oktobro de 2005.
En jaro 2002 la urbo havis 55,9 mil loĝantojn.
Joe Thomas (tenorsaksofonisto)
Joseph Vankert „Joe“ Thomas (* 19-an de junio 1909 en Uniontown (Pensilvanio); † 3-an de aŭgusto 1986 en Kansasurbo) estis usona ĵaza kaj ritmenblusa tenorsaksofonisto, kantisto kaj bandestro.
Vivo
Thomas konatiĝis kiel aldosaksofonisto en la orkestro de Horace Henderson (1929/1930), transiris poste dum sia membreco en la bando de Stuff Smith en 1930/31 al tenorsaksofono. Ekde 1932 li laboris ĉe Jimmie Lunceford kaj apartenis al la bando ĝis la morto de Lunceford en la jaro 1947, en kiu li ofte soloois kaj foje ankaŭ kantis. Joe Thomas kaj Ed Wilcox direktis psote dum unu jaro la Lunceford-Band kiel fantombando.
Fine de la 1940-aj kaj en la fruaj 1950-aj jaroj li direktis ritmenbluso-sesopon, en kiu ludis i.a. Emmett Berry kaj George Duvivier; li poste tamen forlasis la muziknegocon, por labori meze de la 1950-aj jaroj en la familia entrepreno. En la 1960-aj jaroj li denove komencis foje prezenti, ekz. en 1970 je la New York Jazz Festival kaj en 1968 je la Newport Jazz Festival, kie li sub Count Basie ludis aranĝaĵojn de Lunceford. Ekde fine de la 1970-aj kaj komence de la 1980-aj jaroj ekestis ankaŭ sonregistraĵoj je propra nomo, i.a. kun Jimmy Rowles (1979) kaj Jay McShann (1982).
La tenorsaksofonisto ne estas intermiksenda kun la samnoma svingotrumpetisto Joe Thomas, kiu i.a. ludis en la orkestro de Fletcher Henderson.
Gusztáv Cseh (1900-1972)
Gusztáv CSEH [ĉeh] (patro) (naskiĝis la 24-an de julio 1900 en Koloĵvaro, mortis la 26-an de januaro 1972 en Kluĵo) estis rumania hungara grafikisto. Li estis la patro de la grafikisto Gusztáv Cseh.
Kunwar Narayan
Kunwar NARAYAN [kunvar naaraajan; en la hindia: कुँवर नारायण], ( en Fajzabad, Brita Hindio - la, en Nov-Delhio, Barato) estis poeto, novelisto, eseisto, kaj tradukisto de Barato, kiu verkis ĉefe en la hindia. Li estis ano de la movado de literatura modernismo kiu nomiĝas "Nova Poezio". Liaj verkoj estis inkluzivitaj en la influa antologio Tiisraa Saptak (1959) redaktita de Ajneya. En la 1950-aj jaroj li vojaĝis tra Eŭropo, Rusio kaj Ĉinio, kaj renkontis plurajn verkistojn, ekzemple, Nazim Hikmet Ran, Antoni Słonimski kaj Pablo Neruda kiuj influis lian verkadon.
Krom pluraj poemaroj, Narayan verkis ankaŭ du poeziajn epopeojn, novelaron, esearojn priliteraturajn, kaj pri la kinarto, kaj plurajn tradukaĵojn. Li tradukis en la hindian verkojn de multaj mondaj verkistoj: Borges, Herbert, Hughes, Kavafis, Mallarmé, Różewicz, Świrszczyńska, Valery, kaj Walcott. Liaj verkoj mem estis tradukitaj en plurajn lingvojn -- la anglan, japanan, italan, nederlandan, kaj polan.
En 2005 al li estis atribuita la premio Gjanpith. Li estis priskribita kiel "unu el la plej kleraj poetoj en la hindia, poeto ĉefe meditema, pensanta pri la nuno tra la prismo de la mito kaj la historio, kaj verkisto kies verkaro montras 20-jarcentan sentemon kun kaj ĝia angoro kaj ĝia kreipovo".
Vervant (Charente-Maritime)
Vervant [] estas franca komunumo en la departemento Charente-Maritime, en la regiono Puatuo-Ĉarentoj. Ĝi havis 228 loĝantojn en la jaro 2012.
Geografio
Vervant situas en la centro de Charente-Maritime, nordoriente de Saintes.
Ken Thomson
Ken THOMSON (naskiĝis en 1938; mortis la 30-an de oktobro 1991 en Tryon (NC), Usono) estis usona esperantisto, antaŭa prezidanto de ELNA kaj UEA-fakdelegito pri astronomio kaj fiziko.
Fizikisto, li prezidis la Astronomian Societon de tiu urbo, kunfondis kaj vicprezidis la Narkolepsio-Asocion de la Golfborda Regiono, kaj membris en diversaj sciencaj kaj kulturaj societoj. Liaj interesoj variis de lingvistiko, astronomio kaj filozofio ĝis belarto, muziko kaj radio-amatoreco. Scipovante naŭ lingvojn, li dediĉis sin al Esperanto kun neniam velkanta entuziasmo.
Gotoo Hitosi
GOTOO Hitosi [gotoo ĥitoŝi] estas japana profesoro pri lingvistiko en la Universitato Tohoku en Sendajo.
Vivo
En 1978 li ricevis sian diplomon en la universitato Tōhoku, kaj en 1983 li finis siajn postdiplomajn studojn en la sama universitato kie li tuj iĝis asistanto. En aprilo 1987 li eklaboris kiel lektoro ĉe la Virina Kolegio en Yonezawa de la gubernio Yamagata, sed li revenis al sia universitato Tōhoku en 1991 kiel asist-profesoro pri lingvistiko. Per parentezo en sia laboro li funkciis kiel akademia vizitanto ĉe la Universitata Kolegio en Londono. De 2004 li estas profesoro pri lingvistiko en la universitato Tōhoku. Liaj specialiĝoj estas historia lingvistiko pri latinidaj lingvoj kaj informadika lingvistiko.
Inter 1995 kaj 2004 li estis membro de la Akademio de Esperanto. Dum la 92-a UK 2007 kaj la 97-a UK 2012 li estis rektoro de la Internacia Kongresa Universitato. Kiel vicestro de la Redakta Komisiono de Esperanto-Japana Vortaro de Japana Esperanto-Instituto, li kunredaktis Esperanto-Japana Vortaro, eldonitan en 2006. Krome, li redaktis la poŝvortaron ''Esuperanto jōyō 6000-go. 6000 esencaj vortoj de Esperanto'').