cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Minamisoma
Minamisoma (japane 南相馬市) estas urbo en Gubernio Fukuŝima en Japanio. Ĝi situas norde de Iŭaki kaj sude de Sendajo ĉe la Pacifiko.
Historio
La urbo Minamisōma estis fondita la 1-an de januaro en 2006 per unuigo de urbo Haramaĉi (japane 原町市), komunumoj Kaŝima (japane 鹿島町) kaj Odaka (小高町) de distrikto Sōma. La urbon grandparte neniige detruis la tertremo kaj posta cunamo la 11-an de marto de 2011. La loko iĝis ankaŭ parto de la evakua zono ĉirkaŭ la nuklea centralo Fukuŝimo I.
Hahnenbach (Nahe)
La rojo Hahnenbach estas apenaŭ 20 km longa maldektra flankrivero de la rivero Nahe en la germana federacia lando Rejnlando-Palatinato. Idarbach kaj Hahnenbach havas longecon de apenaŭ 38 km. Kune kun la 23 km longa rojo Kyrbach la Hahnenbach longas eĉ 43 km.
Rivervojo
La rojo Hahnenbach havas sian komencon en la distrikto Birkenfeld apud Hausen, kiu situas en la mezmontaro Hunsrück inter la arbaro Idarwald en la okcidento kaj la arbaro Lützelsoon en la oriento per la kunfluo de la Kyrbach, kiu fontas apud Kappel en alteco de ĉ. 500 m super marnivelo. Ĝi ŝanĝas sur la unuaj kilometroj plurfoje sian nomon (ekszemple Kehrbach).
En la supra parto inter Hausen kaj Rudolfshaus la Hahnenbach fluas funde en pitoreska valo, kiu nur estas atingebla piede. Pluraj ne plu funkciantaj ardezaj ŝtonminejoj troviĝas tie. Supre staras la ruino Schmidtburg, iam la plej granda rejnlanda burgkomplekso. Vid-al-vide de ĝi sur la alia flanko de la rojo estas la rekonstruita kelta setlejo Altburg.
En la parto inter Rudolfshaus kaj Kirn troviĝas la turisma strato Hunsrück Schiefer- und Burgenstraße paralele al la Hahnenbach. La rojo tralfuas la vilaĝojn Hahnenbach kaj Kallenfels kaj enfluas en la rivero Nahe en la centro de la urbeto Kirn.
André Caubel
André CAUBEL (pseŭdonimo "An Kaŭ"), naskiĝis en 1904, mortis la ‬, estis franca impostinspektoro en Orléans (departemento‭ Loiret‭)‬, aktivulo en Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT), Esperanto-vortaristo kaj kunlaborinto de Plena Ilustrita Vortaro.
Esperanta agado
Caubel lernis Esperanton en la jaro 1917 kaj fariĝis membro de Universala Esperanto-Asocio (UEA), kiun li tamen baldaŭ forlasis por aliĝi al SAT. Dum pluraj jaroj antaŭ sia emeritiĝo,‭ ‬li redaktis la revuon‭ ‬SAT-Amikaro‭ kaj reprezentis SAT-Amikaro-n ĉe Franca Esperanto-Instituto‭.
Vortara agado
Caubel transprenis la tajpadon de la manuskripto de‭ ‬Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto‭ kaj diskutis kun Gaston Waringhien pri lingve dubindaj kazoj.‭ ‬Li ankaŭ kunlaboris en la redaktado de la vortaro‭ ‬Dictionnaire Pratique d'Esperanto‭‬,‭ ‬kaj verkis broŝuron‭ Initiation‭ à l’‬Espéranto‭ ‬eldonitan de‭ La Juna Penso‭‬.‭ ‬Dum pluraj jaroj li preparis Esperanto-vortaron de sinonimoj.
Dio Savu la Caron
"Боже, Царя храни!" (Dio, gardu la Caron!) estis la ŝtata himno de la Rusia Imperio inter la jaroj 1834 kaj 1917. Ĝi estis enkondukita al uzo per ukazo de la caro Nikolao la 1-a la 30-an de aprilo 1834.
Vortoj de V. A. Ĵukovskij, muziko de A. F. Ljvov.
Rusa teksto
Боже, Царя храни.
Сильный, державный,
Царствуй на славу нам,
Царствуй на страх врагам,
Царь православный.
Боже, Царя храни!
Esperanta traduko
''Dio, gardu la Caron.
Potenca, majesta,
Regu por timo de l'malamikoj,
Caro ortodoksa.
Dio, gardu la Caron!''
Plia historio
En 1917 la carisman himnon anstataŭis rusa teksto por melodio de Marseljezo kaj ekde 1918 ĝis 1943 la rusa traduko de "La Internacio" servis kiel himno de Sovetio.
Shimpei Fukuoka
Shimpei Fukuoka (福岡 慎平, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalas ĉe Kyoto Sanga FC.
Falsa premiso
Malvera supozo estas tipo de paralogismo kiu estas logike malĝusta, en kiu la supozo, sur kiu baziĝas deklaro aŭ konkludo, estas malĝusta. Ĉar la supozo aŭ ideo ne estas vera, parte aŭ tute, ankaŭ la konkludo povas esti malĝusta. Ĉar logika argumento ĉiam postulas bazan supozon, ĉi tiu supozo devas esti valida por derivi validan konkludon, aŭ por ligi kaŭzon kaj efikon.
Ekzemple, se oni diras en la sekvo de John Donne, ke "Neniu homo estas insulo" oni metus en la aserton la supozon, ke homo povas ekzisti nur en socio kaj tial tiu, kiu ne vivas en socio, ne povas esti homo.
Aŭ, la jeno povas esti pli klara kazo:
Ĉar oni scias pri kazoj kiel milito, eŭtanazio, ekzekuto post juĝprocezo, kaj similaj, en kiuj oni scias, ke la murdintoj estis fakte prudentaj, la dua supozo estas malvera.
NGC 7576
NGC 7576 (aliaj indikoj — MCG -1-59-12, IRAS23148-0500, PGC 70948) estas galaksio en konstelacio Akvisto.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Iernut
Iernut [jernut] (hungare: Radnót, germane: Radnuten) estas urbo en Rumanio sudokcidente de Târgu Mureș. Administre apartenas al ĝi Cipău (Maroscsapó), Deag (Marosdég), Lechința (Mureș) (Maroslekence), Oarba de Mureș (Marosorbó), Porumbac (Porumbáktanya), Racameț (Rakamac), Sălcud (Szélkút) kaj Sfântu Gheorghe (Csapószentgyörgy).
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 2 109 loĝantojn (hungaroj, rumanoj) kaj en 1992 5 954 (rumanoj, 23 % da hungaroj).
Famaj nomportantoj
Kuracisto Magda Radnót, esteto Sándor Radnóti, dramaturgo Zsuzsa Radnóti kaj poeto Miklós Radnóti portis la hungarlingvan loknomon.
Madagaskara grebo
La Madagaskara grebo (Tachybaptus pelzelnii) estas birdospecio el la familio de greboj kiu troviĝas nur en okcidenta kaj centra Madagaskaro. Ĝi estis klasita kiel Vundebla, kun populacio de malpli ol 5,000. La plej grava minaco estas okcidente pro malpliigo de habitato, ĉefe por rizkultivado. Aliloke predado fare de karnovoraj fiŝoj estas problemo, kaj enmeto de ekzotaj, herbovoraj fiŝoj limigis la disvolviĝon de akva vegetaĵaro kaj favoras la bonfarton de la Malgranda grebo.
Ĝi havas malhelan al nigrecan kronon, helgrizan gorĝon kaj ruĝecan kolon, sed ne tiom markate kiom la samgenranoj Malgranda grebo kaj Aŭstralazia grebo, sed tiuj du diverskoloraj areoj (malhela supre kaj hela sube) estas separataj per blanka striareo kiu venas el malantaŭa okulo al nuko kaj kiu anstataŭas la helan markon de la bekobazo de la aliaj. La dorso estas helgriza kaj la subaj partoj blankecaj. La okulo estas malhelbruna al ruĝecbruna. La beko estas malhela supre kaj oranĝeca sube.
La scienca nomo rememoras la aŭstrian ornitologon August von Pelzeln.
Cuautitlán de García Barragán
Cuautitlán de García Barragán estas unu el la 126 komunumoj de la meksika subŝtato Jalisco. La ĉefurbo de la komunumo estas Cuautitlán (ne konfuzinda kun la konunumo kaj urbo Cuautitlán de la subŝtato Estado de México). La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 14 027.
Geografio
Cuautitlán de García Barragán apartenas al la regiono Costa Sur kiu situas en la okcidenta parto de la subŝtato (sude de la regiono Costa Norte). Multaj komunumoj en tiu regiono limas al la pacifika oceano. Al tiu regiono apartenas entute ses komunumoj. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 16408 loĝantojn. El tiuj estis 8263 viroj kaj 8145 virinoj. La komunumo havas surfacon de 1178,67 km². La meza alteco estas 600 metroj super la marnivelo. La meza jara temperaturo estas 23,5 C. En la komunumo estas 1652,5 mm da pluvo jare.
Sociogeografio
En la jaro 1995 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 4621 viroj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 3556 scipovis legi kaj skribi kaj 1046 viroj estis analfabetoj. Do 22.64 % de la viroj estis analfabetoj. En la sama jaro en la komunumo vivis 4420 virinoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 3106 sciis legi kaj skribi kaj 1294 virinoj estis analfabetoj. Do 29,28 % de la virinoj estis analfabetoj. En 1995 en Cuautitlán de García Barragán vivis 13359 personoj kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj estis 125 indiĝenoj. Tio signifas ke 0,936 % de la loĝantaro en la koncerna jaro estis indiĝenoj.
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Sinkronismo
Sinkronismo povas esti komprenata en la jenaj signifoj:
Dániel Bodosi
BODOSI Dániel [bodoŝi] estis rumanuja hungara pentristo naskita la 27-an de julio 1913 en Barót kaj mortinta la 3-an de septembro 2006 en Baraolt.
Biografio
Dániel Bodosi laboris ekde 1927 kiel lignaĵisto en Sepsiszentgyörgy kaj Braŝovo. Post dek jaroj li havis akcidenton kaj ne plu povis uzi sian dekstran manon. Li ricevis kuraĝigon de Nagy Imre. Inter 1941-44 li estis disĉiplo de Gyula Rudnay en Budapeŝto. En 1944 li revenis en sian naskiĝurbon kaj kreis afiŝojn kaj dekoraciaĵojn por teatroj kaj kulturdomoj. Ekde 1968 li regulece ekspoziciis grupe en distrikto Covasna kaj en aliaj distriktoj.
La Hiniesta
La Hiniesta [laiNJESta] estas municipo de la provinco Zamoro, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko Tierra del Pan, en la centro de la provinco. La Hiniesta estas etimologie tradukebla al La Genisto, alude al legendo, ke la Virgulino aperis sur genisto al la reĝo Sanĉo la 4-a.
Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 33,10 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 304 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 600 loĝantojn el la komenco de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 10 km de Zamoro, provinca ĉefurbo.
Estas atestaĵoj de prahistoria kaj romia loĝado; en Mezepoko okazis reloĝado. Ĝi apartenis al la Katedralo de Zamoro kaj suferis pro la militoj kontraŭ Portugalio kaj pro la Milito de Hispana Sendependiĝo.
Montreux-Berna Oberlanda-Fervojo
Montreux-Berna Oberlanda-Fervojo (Compagnie du Chemin de Fer Montreux Oberland bernois) (MOB) estas fervojo kiu ligas Montreux sur la Vaŭda Riviero al Zweisimmen kaj Lenk en Simme-Valo en la Berna Oberlando. La plej alta punkto de la linio troviĝas proksime de Gstaad (Montpasejo Saanenmöser) je metroj.
Orientiĝo (matematiko)
Difino
Ĉiu ordita bazo loĝas en unu ekvivalentklaso aŭ alia. Tial iu ajn elekto de privilegia ordita bazo por V difinas orientiĝon: la orientiĝa klaso de la privilegia bazo estas deklarita esti pozitiva. Ekzemple, la norma bazo sur Rn donas pligrandiĝon al norma orientiĝo sur Rn. Iu ajn elekto de lineara izomorfio inter V kaj Rn estos tiam elkovita orientiĝo sur V en evidenta maniero.
Notu, ke la ordigo de eroj en bazo estas grava. Du bazo kun malsama ordigo estos diferencita per iu permuto. Ili havos la samajn/kontraŭajn orientiĝojn laŭ tio ĉu la signumo de ĉi tiu permuto estas ±1. Tio estas ĉar la determinanto de permuta matrico estas egala al la signumo de la asociita permuto.
Nulo-dimensia okazo
La koncepto de orientiĝo difinita pli supre donas al la nulo-dimensia vektora spaco nur unu orientiĝon (ĉar la determinanto de la malplena matrico estas 1). Tamen, estas utile povi asigni malsamajn orientiĝojn al punkto (ekzemple orientado de rando de 1-dimensia sternaĵo). Alterna difino de orientiĝo, kiu funkcias sendistinge de dimensio estas jeno: Orientiĝo sur V estas mapo de la aro de orditaj bazoj de V al la aro \{\pm 1\} kio estas invarianto sub bazo ŝanĝas kun pozitiva determinanto kaj ŝanĝas signo sub bazo ŝanĝas kun negativa determinanto. La aro de orditaj bazoj de la nulo-dimensia vektora spaco havas unu eron (la malplenan aron), kaj do, estas du mapoj de ĉi tiu aro al \{\pm 1\}.
Alternaj starpunktoj
Ni prezentu du alternajn (kaj pli abstraktajn) manierojn kompreni orientiĝojn:
1. Por iu ajn (reala, reela) vektora spaco V ni povas formi la k(th, -a)-eksteraĵan potencon de V, signifis ΛkV. Tio estas reela vektora spaco de dimensio duterma koeficiento n-elekti-k. La vektora spaco ΛnV (nomita kiel supra eksteraĵa potenco) pro tio havas dimension 1. Tio estas, ΛnV estas nure reela linio. Estas neniu apriora elekto kies direkto sur ĉi tiu linio estas pozitiva. Orientiĝo estas nure tia elekto. Iu ajn nenula ero ω de ΛnV difinas orientiĝon de V per tio deklari ω furori la pozitivan direkton. Por trakonekti kun la baza punkto de vido oni diras, ke la dekstrumaj bazoj estas tiuj sur kiuj ω komputiĝas al pozitiva nombro (ĉar ω estas n-formo ni povas komputi ĝin sur orda aro de n vektoroj, donante eron de R). La formo ω estas nomita orientiĝo-formo. Se {ei} estas privilegia bazo por V tiam la orientiĝo-formo donanta la norman orientiĝon estas e1∧e2∧…∧en.
2. Lasu ke B estu la aro de ĉiuj orditaj bazoj por V. Tiam la ĝenerala lineara grupo Gl(V) agas libere kaj transitive sur B. (En reva lingvo, B estas Gl(V)-_torsor_). Tio signifas, ke kiel sternaĵo, B estas (nekanone) homeomorfa al Gl(V). Notu, ke la grupo Gl(V) estas ne koneksa, sed iom havas du koneksajn komponantojn laŭ tio ĉu la determinanto de la transformo estas pozitiva aŭ negativa. La identa komponanto de Gl(V) estas signifita Gl+(V) kaj konsistas el tiuj transformoj kun pozitiva determinanto. La ago de Gl+(V) sur B estas ne transitiva: estas du orbitoj kiuj konformas laŭ la koneksaj komponantoj de B. Tiuj orbitoj estas precize la ekvivalentklasoj menciitaj al pli supre. Ĉar B ne havas normalan ero (kio estas privilegia bazo), estas neniu natura elekto de tio kies komponanto estas pozitiva. Kontrastu tion kun Gl(V) kiu ja havas privilegian komponanton: la komponanto de la idento. Specifa elekto de homeomorfio inter B kaj Gl(V) estas ekvivalento al elekto de privilegia bazo kaj pro tio difinas orientiĝon.
Orientiĝo sur sternaĵoj
Oni povas ankaŭ diskuti orientiĝon sur sternaĵoj. Ĉiu punkto p sur n-dimensia diferencialebla sternaĵo havas tangentan spacon TpM kiu estas n-dimensia (reala, reela) vektora spaco. Oni povas asigni al ĉiu el ĉi tiuj vektora spaca orientiĝon. Tamen, oni scivolus, ĉu ne oni povas elekti la orientiĝojn tiel ke ili "variu glate" de punkto al punkto. Oni povas ne povi fari ĉi tion; estas certaj topologiaj limigoj. Sternaĵo kiu konsentas glatan elekton de orientiĝoj por siaj tangentaj spacoj estas dirita al esti orientebla. Vidu la artikolon pri orientebleco por pli pri orientiĝoj de sternaĵoj.
Mátyás Giricz
Mátyás Giricz [mAtjAŝ giric], laŭ hungarlingve kutima nomordo Giricz Mátyás estas hungara reĝisoro, teatrestro. Lia edzino ekde 1973 estas Ágnes Gyarmathy, kiu naskis filon.
Mátyás Giricz naskiĝis la  en Endrőd.
Biografio
Mátyás Giricz jam en 1950 havis postenon en malgranda teatro en Budapeŝto. Li studis en Teatra kaj Filma Altlernejo en la jaroj 1950-1951, poste en Moskvo li akiris diplomon en 1956. Li estis reĝisoro, poste ĉefreĝisoro de Teatro Kisfaludy (iomete pli frue) inter 1955-1963. En la sekvanta teatrojaro li estis ĉefreĝisoro kaj teatrestro de Teatro Gárdonyi Géza, poste li nur reĝisoradis en Teatro Csiky Gergely (Kaposvár) du jarojn. Inter 1966 kaj 1971 li estis ĉefreĝisoro de Teatro Csokonai (Debrecen), inter 1971-1979 li estis teatrestro de Nacia Teatro (Szeged). Depost 1979 li havis reĝisorajn taskojn en Budapeŝto. Li multe strebis por la malgrandaj provincaj teatroj kaj studioj.
Aztekoj
Aztekoj estas la tradicia nomo per kiu estas nomata popolo, kiu loĝis en la nuna Meksiko kaj parto de najbaraj landoj kaj kiu formis tre potencan civilizacion kaj imperion florintan antaŭ la alveno de la eŭropanoj. Oni ankaŭ uzas la vorton meksikoj aŭ meŝikoj (el kiu originis "Meksiko"). "Aztek" signifas "tiu kiu devenas el Aztlan", kiu mem signifas "proksima al la gruoj" (azteke: gruoj aŭ ardeoj + tlan: proksime), kaj estas la regiono norde de Meksiko kaj sude de la nuna Usono).
Ilia lingvo estis la naŭatla, ankaŭ nomata foje azteka lingvo. Oni kelkfoje uzas la nomon de aztekoj por la meksikaj indiĝenoj parolantaj tiun lingvon. Kvankam la termino Aztekoj estas ofte limigita al la Meksikoj de Tenoĉtitlano, ĝi estas ankaŭ uzata pli larĝe por aludi al Naŭatloj de centra Meksiko en la antaŭhispana epoko, same kiel dum la hispana kolonia epoko (1521–1821). La difinoj de Aztekoj dumlonge estis temo de fakula disputado, ĉefe ekde la germana sciencisto Alexander von Humboldt establis ties komunan uzadon komence de la 19-a jarcento.
La aztekoj estis la ĉefa gento de Meksiko, kiam alvenis la hispanaj konkistadoroj en la 16-a jarcento kaj unu el la ses ĉefaj civilizoj en la historio de tiu lando. Ilia ĉefurbo estis Tenoĉtitlano, kiu fariĝis la nuna Meksikurbo. La azteka civilizo, estinte konservema kaj malpli alta ol tiu majaa pri scienco kaj arto, daŭrigis la civilizon de Teotihuakano.
Enkonduko
La meksikoj estis la lasta popolo mezamerika, kiu formis riĉan kaj kompleksan tradicion en religio, politiko, kosmologio, astronomio, filozofio kaj arto lernita kaj disvolvigita de la popoloj de Mezameriko dum multaj jarcentoj. Kun la majaoj ili estas la plej studita objekto de la mezamerika historio, ĉar konserviĝis multaj dokumentaj kaj arkeologiaj fontoj, same kiel multnombraj atestiloj faritaj ĉefe de postvivintoj de la Konkero de Meksiko. La granda kvanto da studoj pri la meksikoj fare de tutmondaj esploristoj malfaciligas sintezon aŭ ĝeneralan rigardon al la temo pro la specialigo de la studoj kaj pro la multnombraj polemikoj. Tiuj lastaj surbaze de la lingvistiko, la antropologio kaj la arkeologio, refutis plurajn konceptojn kaj terminojn uzitajn dum multaj jaroj, pro iliaj eraraj interpretoj de religiaj institucioj kaj eŭropcentrismo ĝenerale.
Antaŭaĵoj
La periodo meksika aŭ azteka estis nur unu ĉenero en longa vico de aliaj kulturoj kaj arkeologiaj periodoj, inter kiuj elstaras la jenaj:
Filogenetike, estas klare ke la nahua-oj parolis lingvojn rilatajn al la jut-aztekaj popoloj de la norda parto de la nuna Meksiko kaj sudo de Usono. Ekzistas pluraj pruvoj, ke ili migris fine de la 1-a jarmilo p.K. suden ĝis atingi la centron de la nuna Meksiko. La meksikoj mem priskribis tiun migradon en legendoj, kiuj povas enhavi iujn historiajn elementojn, kiuj klarigas la fazojn de ties migrado suden. La meksika mitologio, kvankam tre diversa, sed plifortigita sub la virtuala regado de Tlakaelel, situigis la mitan originon en Ĉikomoztok (en la naŭatla chicome-oztotli-co aŭ loko de la sek kavernoj), asocia al Aztlan — de kie devenas la azteka devennomo —, kvankam la preciza punkto kie ĝi troviĝas restas disputebla, ĉar temas pri mita loko. La lingvo de la meksikoj estis la klasika naŭatla, kiu aktuale estas la indiĝena lingvo kun la plej granda lingva komunumo en Meksiko. La etna nomo azteka estis popularigita de esploristoj multe postaj al tiu tempo. Tamen, menciindas ke la meksikoj ne nomis sin tiele, do temas pri rezulto de malĝusta posta nomado; kaj ke la postaj kronikoj ĉiam nomis ilin «mexicanos» aŭ «tiuj de México» (meksikanoj).
Je la alveno de la hispanoj, la meksikoj havis maltrankvilajn rilatojn kun la submetitaj altepetl, al kiuj ili trudis pezajn impostojn. Tiu situacio estis profitita de la novalvenintoj en 1519, do ili rapide establis aliancojn kun la zempoalanoj kaj la tlakskalanoj. Post la falo de Meksiko-Tenoĉtitlano, la reganta meksika elito estis submetita kaj laŭgrade integrita al la kolonia socio, kiu donis al multaj el ili postenojn kaj privilegiojn. La cetero de la azteka socio suferis serion de ruinigoj — ĉefe demografiajn — en ĉiuj ties strukturoj. Ĝi tamen rezistis kaj klopodis daŭrigi siajn tradiciojn kaj vivmanierojn, foje sukcese. Tamen la majoritato de la loĝantaro post kelkaj jardekoj eniris en dekadencan demografian procezon — malkreskon, kaŭzitan de la novaj malsanoj, alportitaj el Eŭropo, kaj pro la senkompata espluatado fare de hispanoj.
Terminoj
En la historiografio de Mezameriko, aperas la terminoj nahuas (nahuoj, nahuaoj, navatloj aŭ plej ĝuste naŭatloj), mexicas (meksikoj) kaj aztecas (aztekoj) kiel svage samvalidaj. Tamen, ili ne devas esti uzataj kiel sinonimoj. Tiuj tri terminoj aperas ĉefe kiam oni parolas pri la loĝantoj kiuj setlis en la Valo de Anahŭak, ĉefe sur la insuleto de Tenoĉtitlano dum la 16a jarcento.
En 1427 la aztekoj elektis novan reĝon, Izkoatl, kiu estis filo de la unua meksika reĝo Akamapiĉtli, kaj de sklavino. Tio estas la sola okazo kiam surtroniĝis homo, kiu ne havis patrinon tolteka; la elekto okzis certe pro la personaj kvalitoj de la kandidato, kies milita kapablo kaj politika lerto, dum 13 jaroj de lia regado, transformis la destinon de lia popolo.
Pro la kverelo inter la filoj de Tezozomok, la diversaj "registaroj en ekzilo", okazigitaj de la konkeroj de tiu, komprenis ke estas la taŭga momento reveni al siaj landoj kaj tiele liberigi sin el la povo de Azkapotzalko. Tiam formiĝis alianco, ĉefe nomita Triopa Alianco, inter la meksikaj kaj aliaj grupoj. El tiuj, laŭnombre la plej grava estis tiu reprezentinta la antikvan ĉiĉimekan dinastion, kiu estis reganta en Tezkoko ĝis la malvenko de Ixtlilxóchitl. La aliancanoj sukcesis atingi la neŭtralecon de kelkaj tepanekaj urboj kaj, post malfacila milito, Azkapotzalko estis konkerita en 1428. Tio ne estis la fino de la militoj, ĉar Makstla fuĝis al Kojoakano kaj al pli malproksimaj lokoj, ĝis finfine li estis venkita definitive en 1433. Tiam, Nezahualcóyotl povis reveni al Tezkoko kaj komenciĝis lia longa regado kiu finiĝis nur pro lia morto en 1472.
Deveno
La deveno de la aztekoj estas inter la grupoj parolantaj de naŭatla lingvo de la nordo de la aktuala Meksiko kaj prauloj de la postaj setlintoj, kiuj venis en la ĉiĉimeka epoko. Tradicie oni pensis, ke estis ia rasdivido inter Aridameriko — kun grupoj ĉefe de ĉasistoj-rikoltistoj — kaj Mezameriko, kun popoloj malnomadaj kaj agrikulturistoj. Tamen postaj studoj montris ke etna diverseco ebligis ke multaj grupoj de la ĉiĉimeka deveno diferencis unu de alia rilate vivmaneron kaj okupojn, kiuj dependis ĉefe de kondiĉoj de enloĝata teritorio. Ili havis pli proksimajn kontaktojn kun mezamerikaj grupoj, do adoptis vivmanierojn kaj kutimojn, kiujn tiuj jam havis iel en la nordo de la aktuala Meksiko.
La meksikoj estis konsiderataj la lasta granda ĉiĉimeka migrado al la Centra Altebenaĵo, kio ŝajne okazis inter la 12a kaj 13a jarcentoj. La oficiala meksika mito markas mitan originon en Aztlán, deveninsulo de kie ili eliris pro dia indiko. La historia pruvaro montris — escepte pri la hipotezoj de Wigberto Jiménez Moreno kaj Paul Kirchhoff, kiuj situigas la devenlandon en la insulo Mexcaltitlán (Nayarit) aŭ en la sudo de Guanajuato, respektive — ke la ideo de Aztlán respondas, kiel multaj aliaj simboloj kaj duoblesignifaj esprimoj de la meksikoj, al mitaj kaj arketipaj konceptoj de la insuleto de Meksiko-Tenoĉtitlano, en kiu la mito certe forĝiĝis jam dum la disfloro de tiu urbego. Krome la fontaj dokumentoj mencias asimiligon de la mezamerika mito ekde la unuaj epokoj de la migrado. Laŭ la mita meksika rigardo, la eliro de la insulo okazis en kvar aŭ sep grupoj kalpulli, el kiu la plej forta estis la huitznahuaque. Ilia protekta dio estis Huicilopoĉtli, la procesion akompanis la teomamakoj aŭ sacerdotoj, kiuj portis la diversajn tlakimilolli (sanktaĵoj), kiuj enhavis relikvojn de la praularo aŭ diversajn objektojn tre respektataj de la grupoj.
La oficiala mita tradicio spegulas la manieron, en kiu la antikvaj meksikoj kreis kaj verkis sian historion, al kiu ili klopodis aldoni elementojn religiajn kaj politikajn, malantaŭ kiuj sin kaŝas historiaj faktoj.
Fondo-mito
La aztekaj fondomitoj priskribas kvar grandajn epokojn, kiuj antaŭis la ekzistantan mondon kaj finiĝis per katastrofoj. La kvina epoko komenciĝis per sinofero de heroo, kiu ŝanĝiĝis al Suno.
Laŭlegende la aztekoj migris en la 14-a jarcento gvidataj de la dio Huicilopoĉtli de loko en la nordo nomata Aztlan al la lago Tekskoko en la centra Meksiko. Alveninte ĉe insulo en la lago, ili observis aglon sidantan sur kakto (Opuntia ficus indica) kaj manĝantan serpenton. Laŭ profetaĵo tiu signo montru al ili la ejon por setli. La aztekoj konstruis sian urbon Tenoĉtitlano en tiu loko, en kiu troviĝas nuntempe Meksikurbo. La aglo sur la kakto kun serpento el la legendo estas bildigita sur la flago de Meksiko.
Laŭ la oficiala historia interpreto la eksetlado okazis en 1325; certe inter 1320 kaj 1350 okazis setlado en la regiono de Tenoĉtitlano.
Alveno al la Baseno de Meksiko
Alveninte al la Baseno de Meksiko la meksikoj trafis politikan panoramon komplikan kaj fiksitan, same kiel submetadon fare de la tepanekoj de Azkapocalko super preskaŭ ĉiu altepetl. Laŭ la diversaj fontoj ties alveno kaj posta setliĝo en la regiono de Ksaltokan-Companko okazis plej probable inter 1226 kaj 1227. Tio ŝajne estis la historia momento plej firma, post kiu okazis disvastiĝo al la okcidenta bordo de la Lago Tekskoko, ĝis setliĝo en Ĉapultepek proksimume en 1280. Post esti elpelitaj el Ĉapultepek (1299) de la altépetl de Azkapocalko, Ksaltokan, Kulhuakan kaj Ŝoĉimilko, ili setlis en Tizaapan, teritorio apartenanta al Kulhuakan, kiun ili poste abandonos pro la malfacilaj vivkondiĉoj kaj kontraŭstaro de la kulhuaj, por iri al la regiono de Tekskoko antaŭ elekti insuleton, kie jam ekzistis antaŭaj setlejoj, laŭ arkeologia pruvaro.
Laŭ la oficiale akceptita historio, sur insuleto oriente de la lago Tekskoko, la aztekoj fondis Meksiko-Tenoĉtitlanon en la jaro 2a Calli aŭ 1325, kaj per tio ili plenumis, laŭ la oficiala mito, la profetaĵon de aglo manĝanta serpenton sur nopalo. Nune oni scias ke la aztekoj setlis antaŭe en diversaj lokoj, eĉ fondis kelkajn urbojn (por ekzemplo Huiksaĉtitlano). La informo enkodeksigita en la dokumentoj montras ke ili jam loĝis en la insuleto ekde 1274. La fina setlado inkludis la akcepton de Azcapotzalco kiel supera altepetl, kun regula impostpago kaj ĝenerala obeemo al lia povo. La insuleto estis loĝata ankaŭ de kareksejoj. Ĝian valoron altigis riĉa akvobesta diverseco, kiu ebligis vivtenadon, kaj milita strategia situo, kvankam dum la unuaj jaroj de setlado vivkondiĉoj tie estis pli malfacilaj.
Grandiĝo kaj imperio
En 1325 la aztekoj fondis Tenoĉtitlanon, kiu estas ilia ĉefurbo (la nuna Meksikurbo). Ĝi staris sur insulo en la mezo de lago, urbo de kanaloj, floroj kaj militistoj. La nomo "Meksikurbo" devenas de azteka nomo por la urbo: Metztliapan, "Inter la akvoj kaj la luno". Aleksandro Humbolto nomis ĝin "La urbo de la palacoj".
Kiam la aztekoj venis al la Valo de Meksiko, ili estis gento tre malforta. Laŭ neceso ili devis loĝi en la marĉoj de la Lago de Meksikurbo. Laŭ legendo, la dio, kiu gvidis ilin al la Valo, ordonis al ili loĝi en la loko, kie ili vidus aglon sidantan sur kakto kun serpento en la beko. La aztekoj vidis tian aglon kaj tie fondis Tenoĉtitlanon.
Pro la manko de tero, la aztekoj disvolvigis novan metodon de kultivado: la ĉinampo, kiu estis flosaĵo farita el kanoj kaj enhavanta kultivitan teron. La kvartaloj de la urbo estis dividitaj laŭ metioj kaj klanoj. Ĉiu kvartalo havis siajn templon kaj lernejon. En la lernejo, la knaboj lernis la arton de milito, la antikvajn kantojn de la dioj kaj la metion de la kvartalo. Knabinoj ne iris al lernejo, sed estis instruataj de siaj patrinoj.
En la mezo de la urbo estis granda, blanka piramido. Sur ĝia supro troviĝis du temploj, unu dediĉita al Huicilopoĉtli, la kolibra dio de la suno, kaj ali al Tlaloc, dio de la pluvo. En la temploj, la sacerdotoj oferis la batantajn korojn de homoj, jen de aztekoj, jen de militkaptitoj. Foje la aztekoj faris penton per memsangado, precipe oferante la orelan lobon.
Soichiro Kozuki
Soichiro Kozuki (上月 壮一郎, n. ) estas japana futbalisto.
Aztekoj
Grandiĝo kaj imperio
La aztekoj adoris multajn aliajn diojn, la plej fama el kiuj estis Kecalkoatlo, la Serpento de Plumoj (pli precize: la surplumigita serpento), kiu estis dio en Meksiko depost -500. Kecalkoatlo estis la matenstelo (Venuso). La legendoj pri Kecalkoatlo antaŭdiris la alvenon de la hispanoj.
Soichiro Kozuki
Li futbalas ĉe Kyoto Sanga FC.
Aztekoj
Grandiĝo kaj imperio
En la 15-a jarcento la aztekoj fariĝis la ĉefa gento de Meksiko, venkinte la toltekojn kaj la zapotekojn. En 1500 ilia imperio enhavis 10 milionojn da homoj. La aztekoj estis malamataj de la subigitaj popoloj, ĉefe ĉar ili postulis tributon de homoj, oferotaj al la dioj. Pro tio dum bataloj ili klopodis ne mortigi, sed kapti la malamikojn. Tial glavoj kaj pafiloj, kiujn poste kunportis la hispanoj, ne estis taŭgaj armiloj por la aztekoj, kiuj preferis bastonegojn.
Konkero kaj malapero de la civilizacio
Laŭ legendo, en 1509 la azteka princino, Papantzin, sonĝis pri la alveno de ŝipoj kun nigraj krucoj sur la veloj. En la sonĝo, anĝelo, kun la sama nigra kruco sur la frunto, diris, ke la ŝipoj konkeros ŝian landon, sed ankaŭ portos la scion pri la unusola, vera Dio. Tiu sonĝo plenumiĝis en la 16-a jarcento, ĉar la hispanoj alvenis en 1519 en tiaj ŝipoj, portante la glavon kaj la krucon, kaj venkis la aztekojn en 1521. Evidente la estigo de la profetaĵo grandparte estis influata de tiuj ĉi postaj eventoj.
La hispanaj konkistadoroj alianciĝis kun la subpremataj indiĝenaj popoloj, kaj subestre de Hernán Cortés, venkis la aztekajn reĝojn. La venkintoj ne neniigis la aztekojn, sed trudis la hispanan reĝon anstataŭ tiu aztekan, prenis la povon, kaj, post ioma tempo, trudis ankaŭ la hispanan lingvon kaj katolikan religion. La arĝento de Meksiko foriris al Hispanio kaj multaj el la antikvaj libroj de Meksiko estis bruligitaj. Kvankam la hispanoj nomis la landon Nova Hispanio, ili ne kunportis ĝenerale siajn virinojn, tial Meksiko fariĝis miksaĵo de la azteka kaj la hispana kulturoj en sango kaj spirito. Kaj la antikvaj dioj ne simple malaperis, sed parte travivis en la kulto de kristanaj sanktuloj.
En 1531 ekzemple disvastiĝis la legendo ke la Virgulino, Sankta Maria, aperis antaŭ la azteko Juan Diego ĉe Guadalupe. En lando, kie virgulinoj estis oferataj al serpenta dio, tio helpis disvastigi la kristanan kredon tra la lando.
Teritorio
Meksiko-Tenoĉtitlano troviĝis sur insuleto okcidente de la Lago Tekskoko, en la laga zono de la Baseno de Meksiko. La meksika kulturo okupis la plej parton de la centro kaj sudo de la aktuala respublika ŝtato Meksiko, kaj ĝi etendiĝis, de oriento de la valo de Toluko, tra preskaŭ ĉiuj subŝtatoj Veracruz, Puebla, en la centro, Hidalgo, México, Morelos kaj en Michoacán, en tio kio nuntempe estas la Municipo Zitácuaro, ĉar tie estis grava landlimo inter taraskoj kaj meksikoj, en la sudo; granda parto de la subŝtatoj Guerrero kaj Oaxaca, same kiel ĉe la marbordo de Chiapas ĝis la nuna landlimo kun Gvatemalo. Tamen restis ekster tiu dominata teritorio la senjorlandoj de Meztitlán (en Hidalgo), Teotitlán kaj Tututepec (en Oaxaca), la purepeĉoj (en Michoacán), Yopitzingo (en Guerrero) kaj Tlakskalo.
La Baseno de Meksiko estas geografia ento de pli ol 7800 km² de surfaco, situanta en la suda parto de la Centra Altebenaĵo en la República Mexicana. Temas pri la baseno limigita de ĉenoj de altaj montaroj, formantaj amfiteatron, en kies mezo situis laga sistemo integrita de la lagoj Zumpango, Ksaltokan, Tekskoko, Ksoĉimilko kaj Ĉalko. Kie la nivelo estis malalta kaj la akvo nesala, kiel ĉe la lagoj Ksoĉimilko kaj Ĉalko, eblis la kultivado per ĉinampoj. Inter 2270 kaj 2750 metroj super la marnivelo estas la zono de malalta monto, kies fekundaj teroj estis taŭgaj por kresko de arbaroj same kiel por la etenda agrikultura praktiko. El 2750 metroj super la marnivelo la deklivoj estas dominataj de arbaroj de koniferoj kaj enloĝataj de grandaj ĉasbestoj. Spite la situon sude de la Tropiko de Kankro, la Baseno de Meksiko en la antaŭhispana epoko havis moderan klimaton kun averaĝa precipitado de 700 mm jare.
Ŝtato
La altépetl submetitaj de la meksika popolo formis ne unuecan politikan sistemon, sed sistemon de impostado favore al Tenoĉtitlano. Inter la naŭatloj, la plej grava estro estis huej tlatoke ('granda ĉefo'), konata ankaŭ kiel huej tlatoani ('kiu parolas').
Post la establo de la Triopa Alianco, la politika modelo de la meksikoj plifirmiĝis definitive kiel elekta monarkio. Konsilantaro zorgis pri la elekto de la huej tlatoani, kiu havigis al li absolutajn kaj senlimajn atribuojn. Tamen, oni supozas ke huej tlatoani, Tizok, estis venenita de la konsilantaro, ĉar li estis konsiderita maltaŭga kaj malforta. Rimarkindas ke religiaj kaj kosmogoniaj faktoroj influis la formadon de registaro triparta kiel tiu de la Triopa Alianco (kie Meksiko-Tenoĉtitlano havis la plej grandan povon kaj la plej grandan parton de impostoj) post la malvenko de la povo de Tepanekoj kaj la submetado de la altepetl Azcapotzalco, ĉar tio ne estis la unua ekzemplo de tiaj registaroj.
Dum la regado de Moktezumo impostojn pagis aliaj 38 altépetl (laŭ la Kodekso Mendoza), kiam la impostado estis la centra elemento de submeto same kiel la havigo de teroj, kie laboris pagitaj kamparanoj (majeke) kaj la akirita produkto iris rekte al huej tlatoani; la akcepto de la ĉefa meksika dio, la liverado de homoj al la armeoj, la provizado de trupoj dum ilia marŝado al batalejoj kaj la traktado de politikaj kaj juraj aferoj en Tenoĉtitlano. Pro tio estus malprecize paroli pri imperio, ĉar Tenoĉtitlano ne serĉis geografian etendiĝon per se aŭ ŝtatan kaj nacian unuigon, sed celis nur pli grandan alvenon de resursoj kaj obeon al la huej tlatoani. Estis pliaj la altepetl kiuj preferis pagi impostojn anstataŭ suferi sekvojn de milita ekspedicio, kiu bruligus ties ĉefan templon kaj ĵetus ties dion laŭ la ŝtuparon (simbolo bildigita en la kodeksoj de submeto de altepetl).
En la plej gravaj altepetl estis ankaŭ kalpikske aŭ impostokolektisto. La altepetl, kiuj rekte akceptis precize la meksikan dominadon, rajtis konservi sian administran kaj politikan organizojn, same kiel diojn kondiĉe ke ili estus sub Huicilopoĉtli. Nur en gravaj regionoj, kiuj servis kiel barilo kontraŭ aliaj etnoj aŭ kie minacis ribeloj, loĝis meksikaj funkciuloj kun atributoj de tlatoani. Dum pli ol 50 jaroj kaj ĝis la taksado farita de la oidor Valderrama tiu strukturo kun malmultaj ŝanĝoj funkciis inter la indiĝenaj popoloj de la centro de Nova Hispanio.
Urbo
Origine, Tenoĉtitlano estis konstruita sur malgranda insuleto en la origina lago Tekskoko, kiu iom post iom estis ampleksigita de ili ĝis unuiĝis al la insuletoj de Tlatelolko, Nonoalko, Tultenko kaj Mikshuka, pere de akvoinĝenieriaj laboroj, kun uzo de plenigado, pilieroj kaj internaj kanaloj, same kiel de barilaj digoj kaj pontoj ĝis areo de la lago atingis ĉirkaŭ 13,5 km². Ne ekzistas interkonsento pri la loĝantaro de Tenoĉtitlano, plejparto de la historiistoj opinias sufiĉe sobra pritakson je inter 80 000 kaj 230 000 loĝantoj, kio superis plejparton de la tiamaj eŭropaj urboj kiel Konstantinopolo (kun 200 000 loĝantoj), Parizo (kun 185 000) kaj Venecio (kun 130 000). Aliaj historiistoj eĉ iras plu en sia kalkulado: Eduardo Noguera, surbaze de iamaj mapoj parolas pri 50 000 domoj kaj 300 000 loĝantoj; Soustelle kalkulas 700 000 loĝantojn (se inkludi la loĝantaron de Tlatelolko kaj tiun de la satelitaj insuletoj kaj urboj de la zono). Tlatelolko origine estis urbo sendependa de la azteka povo, sed eventuale ĝi estis submetita kaj konvertita en ĉefurbo de Tenoĉtitlano.
Civilizacio
La aztekoj havis nek ĉevalojn aŭ aliajn bestojn por rajdado aŭ ŝarĝoportado, nek pulvajn pafilojn, nek eĉ radon.
Ili posedis propran skribmanieron.
Ekzistis azteka kalendaro, kiun kelkaj konsideras pli preciza ol la tiama eŭropa kalendaro (vidu ankaŭ artikolon pri sunŝtono).
La manko de pulvaj bataliloj kaj feraj kirasaĵoj estis malavantaĝo kontraŭ la hispanaj konkerantoj, kiuj malgraŭ sia eta nombro impresis la aztekojn per pafado kaj kirasa protektado kontraŭ pikbataliloj.
Dudenhofen (Palatinato)
Dudenhofen estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Rhein-Pfalz de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Stade Géo André (Tramtransporto en Parizo)
Stade Géo André estas haltejo de Tramvojo T1 situanta en komunumo La Courneuve (departemento Seine-Saint-Denis).
Aztekoj
Fontoj pri historio kaj kulturo
Pri historio kaj kulturo de la aztekoj ne ekzistas skribaj fontoj el la epoko antaŭ la hispana konkero. La kialo estas la manko de efika skribsistemo, per kiu oni povintus noti tekstojn, kaj la detruo de la bildskribaj manuskriptoj pro la konkero kaj kristana misiado.
Informoj pri la historio kaj kulturo antaŭ la konkero baziĝas ĉefe sur buŝtradicioj, kiuj estis skribe registritaj nur post la hispana koloniado, ĉefe en la malfrua 16-a jarcento kaj la frua 17-a jarcento. Ekzistas ankaŭ kopioj kaj prilaboritaj kodeksoj el tiu tempo, kiujn mendis kaj komentis anoj de la almozulaj religiaj ordenoj agintaj en Meksiko. Laŭ enhavo necesas diferencigi la historiajn dokumentojn de religiaj.
Laŭ instigo de la hispanoj estis skribita interalie en 1541 la kodekso Mendoza, kiu listigas la konkerojn de la aztekaj regintoj kaj la vasalajn provincojn, kaj enhavas etnografian superrigardon. Inter la plej gravaj frukoloniaj atestoj pri la kulturo elstaras la dulingva (hispana kaj naŭatla) „Historia General de las Cosas de la Nueva España“ (la lasta fina versio estas la kodekso Florentinus de la franciskano Bernardino de Sahagún, kiu notis rakontojn de indianaj konfiduloj pri vastaj temoj. Aliaj gravaj fontoj, kiuj entenas ĉefe historiajn informojn, estas la hispanlingva „Historia de las Indias de Nueva España“ de la dominikano Diego Durán, la „Crónica Mexicana“ de la indiana nobelo Hernando Alvarado Tezozomoc, kaj la diversaj historiaj prezentaĵoj de la nobelo el Tekskoko Fernando de Alva Ixtlilxochitl.
En la naŭatla estis skribitaj la „Anales de Cuauhtitlan“ kaj la „Historia Tolteca-Chichimeca“, kies aŭtoroj restis anonimaj. La plej granda historia verko estas la „Relaciones“ de Domingo Chimalpahin Quauhtlehuanitzin el Ĉalko verkita en la naŭatla.
Aztekoj en Esperanto
En la kvina kanto de Poemo de Utnoa fare de Abel Montagut okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Dum ĝi ili akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo anoŭdo. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Pro ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kaj poste la japana pentristo Hokusajo, kiuj montras al li laŭvice la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesos savi ĝin. Unue oni prezentas valoraĵojn el Azio, poste venas la vico de Fidiaso, kaj poste Maria Sklodovska montras al Utnoa la mirindaĵojn de Eŭropo. Ŝin sekvas Akenatono kaj poste Sunĝata Kejta, kiuj omaĝas la historian gravecon de Afriko. El Ameriko venas unue Nezaŭhtezoma, la ĉiĉerono kiu prezentas la gravecon de aztekoj:
Palmeira dos Índios
Palmeira dos Índios estas municipo de la brazila subŝtato Alagoaso, kiu taksis 70.368 enloĝantojn en 2010.
La municipo emancipiĝis en 1835.
Gyula Bálint
BÁLINT Gyula estis hungara pentristo en Arad la 10-an de septembro 1887 kaj mortinta en Pécs la 12-an de novembro 1956.
NGC 7577
NGC 7577 (alia indiko — PGC 70947) estas galaksio en konstelacio Fiŝoj.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Gyula Bálint
Biografio
Gyula Bálint studis inter 1911-15 en la industriarta altlernejo de Budapeŝto kun majstroj: Aladár Edvi Illés (pentristo), Róbert Nádler, Imre Révész (pentristo). En 1921 li pasigis dek monatojn per stipendio en Parizo, ekde 1922 li ekspozociis, ĉefe en sia naskiĝurbo. Ekde 1926 ĝis 1948 li vivis en Egiptujo (Aleksandrio). Tie li estis favorata portretpentristo. Ankaŭ la reĝo Farouk la 1-a estis lia kliento. En 1948 li revenis Hungarujon, li loksidiĝis en Hird, pli poste en Pécs.
Sunfloro
La sunfloro aŭ unujara helianto (Helianthus annuus, L. 1753) estas jara planto kiu apartenas al la familio Asteracoj genro Helianto, kun granda infloresko kapitula.
La trunketo povas atingi trimetran altecon, dum la diametro de la kapitulo povas atingi 30 centimetrojn.
La komuna nomo (sunfloro) devenas el la ago de la kapitulo kiu moviĝas dum la tago direktante sin al suno. Tiu ĉi konduto nomiĝas heliotropismo.
Historio
La sunfloro originas el Ameriko kie estis kultivata ekde la 1000-a a.K. Francisco Pizarro malkovris, ke la Inkaoj rigardis la sunfloron kiel bildon de ilia dio de la suno. Komence de la 16a jarcento oni portis en Eŭropon kaj oraj reproduktaĵojn de la floro, kaj ties semoj.
Priskribo
La vorto sunfloro estas ankaŭ uzata por montri la aliajn plantojn kiuj apartenas al genro "Helianto", multaj el ili estas eternaj.
Tiu, kiun oni konsideras esti la floro, estas la kapitulo komponita de amasado de multnombraj floroj. La eksteraj floroj estas la "floroj de la petaloj" kaj ili povas estis flavaj, brunaj, oranĝaj aŭ de aliaj koloroj. Tiuj ĉi floroj tamen estas sterilaj. La floroj kiuj plenigas la kapitulon nomiĝas "floroj de la disko".
La ordigo de la floroj en la disko okazas laŭ ora proporcio.
La floroj de la disko maturiĝas kaj iĝas semoj. Tamen, tiu kiu komune nomiĝas semo estas la frukto (akeno) de la planto, kun la veraj semoj ĉirkaŭitaj de ŝelo maldigestebla.
Apartaj valoroj de Γ funkcio
En matematiko, Γ funkcio estas speciala funkcio. Ĝia valoro povas esti esprimitaj en fermita formo por entjeraj kaj duono-entjeraj argumentoj. Ne estas sciataj simplaj esprimoj por ĝia valoro je racionalaj punktoj ĝenerale. Ankaŭ, estas konataj kelkaj la aliaj specifaj valoroj de la funkcio kaj iliaj interrilatoj al diversaj konstantoj.
Entjeraj kaj duono-entjeraj argumentoj
Por nenegativaj entjeraj argumentoj, la Γ funkcio estas donata per faktorialo:
kaj de ĉi tie
Por pozitivaj duono-entjeraj argumentoj, valoroj de la funkcio estas donitaj per
aŭ ekvivalente
kie n!! estas la duopa faktorialo. Tiel
kaj per la reflekta formulo
Ĝeneralaj racionalaj argumentoj
Analoge al la duono-entjera formulo estas formuloj
kie n!^{(k)} estas la k-a plurfaktorialo de n. Per ĉi tiuj rilatoj, valoro de la Γ funkcio de ĉiu racionala argumento p/q povas esti esprimita en fermita algebra formo kun uzo de valoro de Γ(1/q). Tamen, fermitaj esprimoj ne estas konataj por nombroj Γ(1/q) kie q>2. La proksimumaj valoroj estas
Estas nekonate ĉu ĉi tiuj nombroj estas transcenda ĝenerale, sed estis montrite ke Γ(1/3) estas transcenda de Le Lionnais en 1983 kaj estis montrite ke Γ(1/4) estas transcenda de Chudnovsky en 1984. Ankaŭ nombro estas sciata al esti transcenda. Jurij V Nesterenko pruvis en 1996 ke Γ(1/4), π kaj eπ estas algebre sendependaj.
La nombro Γ(1/4) estas rilatanta al la lemniskata konstanto S per
kaj estas konjekto ke
kie ρ estas konstanto de Masser-Gramain.
Borwein kaj Zucker montris ke Γ(n/24) povas esti esprimita algebre per π, K(k(1)), K(k(2)), K(k(3)) kaj K(k(6)) kie K(k(N)) estas plenaj elipsaj integraloj de la unua speco. Ĉi tio ebligas kompetentan aproksimigon de la Γ funkcio de racionalaj argumentoj je alta precizeco per kvadrate konverĝaj aritmetiko-geometriaj meznombraj ripetoj. Ne estas konataj iuj similaj rilatoj por Γ(1/5) aŭ la aliaj denominatoroj.
La aliaj formuloj inkluzivas la malfiniajn produtojn
kaj
kie A estas konstanto de Glaisher-Kinkelin kaj G estas konstanto de Catalan.
Aliaj konstantoj
La Γ funkcio havas lokan minimumon sur la pozitiva reela akso je
kun la valoro
Integralado de la inversa Γ funkcio laŭ la pozitiva reela akso ankaŭ donas konstanton de Fransén-Robinson.
Zoltán Kászoni
KÁSZONI Zoltán [ka'soni] estas rumanuja hungara fiŝbiologo. Li naskiĝis la 22-an de januaro 1928 en Barót.
Biografio
La mezlernejon li finis en Kluĵo (1948), poste akiris diplomon de inĝeniero pri fiŝbilogio kaj fiŝbredado en Moskvo (1953). Li estis ĉefinĝeniero de entrepreno pri fiŝbredado en Mezőzáh (1953–54), centra komunista partiaktivisto pri nutraĵindustrio (1954–57), ĉefinspektisto pri fiŝado de teritorioj de Erdély kaj Bánát (1957–61), gvidanto de Landa Esplorlaboratorio pri Fiŝbredado (1961–62), direktoro de Landa Scienca Esplorinstituto pri Fiŝado (1961–62), fiŝindustria vicĝeneraldirektoro (1962–65), poste ĝeneraldirektoro (1965–72), ĉefinĝeniero de Centro pri Fiŝado (1972–74), vicprezidanto de la Landa Asocio de Ĉasistoj kaj Sprotfiŝistoj (1974–79), poste samloke ekde 1979 landa sekretario. Li vivas en Hungarujo.
Baziliko Sankta Tereza de Lisieux
Baziliko Sankta Tereza de Lisieux (Basilique Sainte-Thérèse de Lisieux) situas en Lisieux, en Normandio. Ĝi estis starigita honore al Sankta Tereza de Lisieux iomete post ties kanonizo.
La Baziliko Sankta Tereza de Lisieux estas la dua plej vizitata pilgrimejo en Francio, post Lourdes.
Sparto (apartigilo)
La vorto Sparto havas plurajn signifojn:
7497 Guangcaishiye
7497 Guangcaishiye estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la en la kadro de la Beijing Schmidt CCD Asteroida Programo elde la Stacio Singlong de la Astronomia Observatorio de Beijing, en provinco Hebejo (Ĉinio).
Nomo
Ĝi estas nomita en honoro de la "Projekto Glorio" (Guangcai Shiye), agado kontraŭ la malriĉeco en Ĉinio. La projekto aktive helpas la edukadon de la malriĉuloj, la malfermon de entreprenoj kaj komercajn agadojn. Ĝi ankaŭ promocias la tradiciajn ĉinajn virtojn kaj antaŭirigas la perspektivoj de la malriĉuloj.
11726 Edgerton
11726 Edgerton estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Robert Linderholm elde la Observatorio Lime Creek en Cambridge (Nebrasko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la usona elektra inĝeniero Harold Eugene Edgerton (1903–1990), naskiĝinta en Fremont (Nebrasko) kaj profesoro ĉe la Masaĉuseca Instituto de Teknologio dum 1928 - 1966. Liaj multenombraj inventoj inkludas la stroboskopan fulmlumilon kaj la rapidegan fotadon.
Judit Gombár
Judit Gombár, laŭ hungarlingve kutima nomordo Gombár Judit estis hungara kostumisto, dekoraciisto, universitata instruisto. Ŝia edzo estis Iván Markó.
Judit Gombár naskiĝis la  en Budapeŝto, ŝi mortis la  en Győr.
Biografio
Judit Gombár frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste ŝi studis 2 jarojn en Teatra kaj Filma Altlernejo inter 1955–1957. Dum la studentaj jaroj ŝi ricevis rolojn en provincaj teatroj. Ŝi plulernis en Industriarta Altlernejo, ŝi akiris kostumistan diplomon en 1963. Inter 1958-1963 ŝi estis kostumisto en Nacia Teatro (Pécs), kie ŝi konatiĝis kun la baleto. Ŝi konstante havis taskojn ankaŭ en aliaj teatroj, en filmoj. Ekde 1972 ŝi translokiĝis al Bruselo, kie ŝi faris baletajn laborojn apud Maurice Béjart por Iván Markó. Ili faris turneojn al Montekarlo, Parizo, Tokio. Hejmenvenintaj en 1979 ili fondis baletan trupon en Győr, ŝi estis nomumita "eterna membro". En la lernojaroj 1991 kaj 1992 ŝi estis lernejestro de arta mezlernejo en Győr. En 1992 ŝi pensiuliĝis, tamen ŝi restis aktiva. Ŝi instruis en pluraj lokoj, ekzemple ŝi estis privata profesoro de Hungara Dancarta Altlernejo. Ŝi ricevis 7 premiojn inter 1984-2016.