cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rudolf Virchow
Scienca laboro
Virchow en 1848 dementis, ke plimulton de la malsanoj kaŭzas flebito (vejnito, phlebitis). Li rekonis fenomenon de trombozo.
Virchow verkis en 1858 Die Cellularpathologie in ihrer Begründung auf physiologische und pathologische Gewebenlehre, kiu transformis la patologian pensadon. Li kelkfoje eraris: li neis migradon de leŭkocitoj, malsanigan rolon de la bakterioj. Virchow ankaŭ instigis la antropologiajn esplorojn kaj eĉ partoprenis ekspediciojn, elfosadojn. Li estis kunfondinto (1869) de la Germana Antropologia Asocio. Unu lia instruisto estis Johannes Peter Müller.
Elektitaj verkoj:
Familio
Li geedziĝis en 1850 kun Rose Meyert, ili naskiĝis 3 filoj kaj tri filinoj.
Madagaskara maraglo
La Madagaskara fiŝaglo (Haliaeetus vociferoides ) aŭ Madagaskara maraglo (por distingi ĝin el la fiŝagloj de la genro Ichthyophaga), estas granda rabobirdo de la familio de Akcipitredoj, kiu inkludas ankaŭ multajn aliajn dumtagajn rabobirdojn kiaj la milvoj, la buteojn kaj la cirkuojn. La teritorio de tiu aglo estas ene de la Madagaskaraj sekaj deciduaj arbaroj.
Aspekto
Ĝi estas mezgranda maraglo, 70–80 cm longa kaj kun enverguro de 200 cm. La korpo kaj flugiloj estas malhelbrunaj, kun helbruna kapo kaj blanka vosto; la beko estas nigreca kun pli pala bazo, kaj la kruroj estas palgrizaj.
Maskloj pezas 2.2 al 2.6 kg, dum la iom pli grandaj inoj pezas 2.8 al 3.5 kg.
Ties plej proksima parenco estas la Afrika fiŝaglo, Haliaeetus vocifer. Kune ili formas distingan speciparon de maragloj, kiuj separiĝis tuje post la diverĝo de la genro; tiuj havas la praulajn malhelajn bekon, piedojn kaj okulojn, sed malkiel aliaj specioj de Haliaeetus, ili ĉiam havas almenaŭ parte blankajn vostojn, eĉ junuloj. Kiel ĉe aliaj maraglaj speciparoj, unu specio (la Madagaskara fiŝaglo ĉikaze) havas flavecbrunan kapon, dum la alia havas blankan kapon (la Afrika maraglo).
Distribuado
Tiu specio estas endemia de Madagaskaro, kie ĝi survivas en malaltaj nombroj laŭlonge de la okcidenta marbordo. La ĉefaj minacoj al ties reprodukta habitato estas senarbarigo, grunderozio kaj disvolvigo de humidejoj kiel rizkampoj. Ĝi estas ankaŭ en rekta konkurenco kun homoj por fiŝodisponeblo.
Tiu specio estas konsiderata limigita el nordokcidenta marbordo de Madagaskaro norde de Morondava. : La ĉefa loko por la populacio laŭ la Media Programo de Unuiĝintaj Nacioj estas en la regiono de Analova; 20 al 25 reproduktaj paroj estis tie dum la 1980-aj jaroj. Pli ĵusa studo de Garbutt kaj Hogan informis pri pli malgranda koncentro de almenaŭ tri reproduktaj paroj en la Arbaro Anjajavy laŭlonge de la Hinda Oceano, kie kelkaj riveroj enfluas norde de Anjajavy. Totala populacio ĉirkaŭkalkulita el Unuiĝintaj Nacioj kaj el Grambo situigas la tutmondan populacion de tiu specio je ĉirkaŭ 40 reproduktaj paroj; laŭ Grambo tiu birdo povus esti unu el la plej raraj birdoj en la planedo. Aliaj studoj inter 1991 kaj 1995 registris almenaŭ 222 plenkreskuloj el 105 lokoj, kun ĉirkaŭkalkulitaj 98 reproduktaj paroj.
Katedralo de Bajono
La Katedralo Sankta Maria de Bajono estas romkatolika gotika katedralo situanta en la urbo Bajono, Francio. Ĝi estas la sidejo de la episkpoj de Bajono, Lescar kaj Oloron.
La loko estis okupata de romanika katedralo kiu estis detruita de du incendioj en 1258 kaj 1310. La konstruado de la katedralo komenciĝis en la 13-a jarcento kaj finiĝis komence de la 17-a jarcento, krom la du turoj en la 19-a jarcento. La strukturo estis restaŭrita kaj renovigita plurfoje, ĉefe de Émile Boeswildwald, arkitekto de la franca registaro en la 19-a jarcento, kaj ties disĉiplo Eugène Viollet-le-Duc.
La katedralo troviĝas en la Jakoba vojo de Santiago de Compostela. Ĝi estis deklarata Monda heredaĵo de Unesko en 1998.
Sali Berisha
Sali Ram BERISHA [beriŝa] (15-an de oktobro 1944, Vicidol, 1944) estas albana politikisto, inter 1992 kaj 1997 prezidento de Albanio, ekde 2005 ĉefministro. Li estas profesie kardiologo, doktoro pri la medicinaj sciencoj.
Tacones lejanos
Tacones lejanos [taKOnes leĤAnos] (Malproksimaj kalkanumoj) estas hispana filmo de 1991, reĝisorita de Pedro Almodóvar. ​
Sali Berisha
Li diplomiĝis pri medicino en 1967 en la Tirana Universitato. Li laboris, instruis en Tirano, verkis medicinajn faklibrojn.
Tacones lejanos
Intrigo
Rebeca, televida ĵurnalistino, atendas en la flughaveno de Madrido sian patrinon Becky del Páramo, fama kantistino kiu revenas al Hispanio post dekkvinjara restado en Meksiko. Dume Rebeca memoras okazaĵojn de infanaĝo en kiu la patrino abandonis ŝin. La rilato kaj renkontiĝo de patro kaj filino malfacilas krome ĉar Manuel estis iam unu de la amantoj de Becky. Tiun nokton, Becky, Rebeca kaj Manuel venspermanĝas kune kaj iras al spektaklo de transformisto Femme Letal, imitulo de Becky. Ekde antaŭ iom da tempo, Rebeca venas regule al la spektaklo ĉar mankas al ŝi ŝia patrino. Post ludado, Rebeca helpas Letal senvestigi kaj impresita per lia vireco, ŝi akceptas amori kun Letal. Siaflanke Manuel, kiu jam ne amas sian edzinon, deziras reveni al Becky kaj divorci disde Rebeca.
Sali Berisha
Berisha apogis en decembro de 1990 la strikon de la studentoj de la Tirana Universitato kaj tio kondukis al permeso de fondoj de novaj partioj. Studentoj kaj intelektuloj fondis sammonate la Demokratian Partion de Albanio. Oni elektis en 1991 Berisha al ties prezidanto kiu ekde tiam plenumas tiun pozicion. Li iĝis parlamentano en elektoj de 1991, 1992, 1997 kaj 2001 en distrikto de Kavaja.
Tacones lejanos
Intrigo
La tagon de la funebro de Manuel, legante la priajn novaĵojn, Rebeca konfesas la murdon rekte televide. Ŝi estas tuje enkarcerigita, sed la juĝisto kredas je ŝia senkulpeco spite la pruvojn. Rebeca enprizone aŭskultas radie informon pri la sukceso de la patrino en koncerto en Madrido en kiu ŝi dediĉis al la filino siajn unuajn kantojn. La juĝisto permesas, ke Becky renkontiĝu kun sia filino, kaj Rebeca nun malkonfesas la murdon de Manuel. Kadre de diversaj interkonfesoj, Rebeca sugestas, ke ŝi ĉiam sentis sin malsupra kaj venkis nur kiam ŝi edziniĝis al Manuel, sed ankaŭ tio fiaskis kiam Becky amaferis kun Manuel. Oni komparas la nunan situacion kun tiu de antaŭ dekkvin jaroj, kiam Rebeca murdis sian duonpatron por atingi la amon de sia patrino. La ŝtreĉigaj okazaĵoj malbonigas la bonfarton de Becky. Dume Rebeca, ankoraŭ en prizono, malkovras, ke ŝi gravedas pro la rilato kun Letal. Tuj la juĝisto liberigas ŝin sed sen novaj pruvoj.
Sali Berisha
Post unua libera parlamenta elekto en Albanio en 1992, Berisha estis elektita al prezidento de la lando. Li pli kaj pli aviadis la potencon kaj iĝis politike agresiva. Li urĝigis areston kaj kondamnon de opozicia gvidanto Fatos Nano. Lia unu politika fiasko okazis en novembro de 1994, kiam li volis pluan potencon per ŝanĝo de la konstitucio, sed la parlamentanoj rifuzis lian leĝproponon.
Tacones lejanos
Intrigo
Rebeca venas al la fina spektaklo de Letal kaj malkovras, ke li estas la juĝisto, ĉar Letal estas unu de la maskoj de la juĝisto, utila kiel strategio de esplorado; li ekscias pri ŝia gravedo, kaj petas al ŝi geedziĝon. Tiam ili ekkonas per televido, ke Becky suferis subitan koratakon. En la hospitalo Rebeca konfesas al sia patrino la murdon de Manuel, kaj Becky kulpigas sin mem prie por ke ŝia filino senkulpiĝu. Kiam Rebeca vidas la altajn kalkanumojn de la preterpasantaj virinoj, diras al sia patrino, ke la sono de la kalkanumoj je distanco rememorigas al ŝi la patrinon revenantan hejme kiam ŝi esti infana. Ŝi turniĝas kaj konstatas, ke la patrino mortis dum ŝi parolas.
Komento
La titolo Tacones lejanos estas parodio de la hispanlingva titolo Tambores lejanos (Malproksimaj tamburoj) por la anglalingva filmo Distant Drums de Gary Cooper, ikono por la hispana kinkulturo.
Leo Beenhakker
Leo BEENHAKKER (* en Roterdamo) estas nederlanda trejnigisto por piedpilko. Ekde 2006 li gvidas la nacian teamon de Pollando.
Kiel piedpilkisto li neniam sukcesis fariĝi profesia ludanto. Post trejnistado en pluraj malgrandaj asocioj li gvidis ekde 1976 la faman piedpilkan lernhejmon de Ajax Amsterdam. Poste li estis trejnigisto interalie por Feyenoord Rotterdam, la nederlanda nacia teamo kaj Real Madrid. En 2005 li gvidis la nacian teamon de Trinidad kaj Tobago en mondan ĉampionecon kaj kaŭzis sensacion per senvenka ludo kontraŭ Svedio.
Sali Berisha
Lian reputacion subigis la korupta vivo, ekonomia mizero. En decembro de 1996 eksplodis la krizo de piramidaj financaj agadoj, dum kiu la albanaj ŝtatanoj perdis unu miliardon da USD. Pro la fortaj protestaj, la lando venis al sojlo de la interna milito. En la sekva jaro venkis la socialistoj en la parlamentaj elektoj, Berisha abdikis pri la prezidenteco (1997). Kiel opozicia gvidanto, li ĉiam pridubis la perditajn elektojn kaj organizis protestmarŝojn. Ĉar la socialistoj same koruptiĝis kaj erodiĝis en la potenco, partio de Berisha venkis en 2005 la parlamentajn elektojn, li iĝis ĉefministro.
István Török (kuracisto)
István TÖRÖK [iŝtvAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo Török István estis hungara kuracisto, radiologo, profesoro.
István Török naskiĝis la  en Budapeŝto. Li mortis la en Budapeŝto.
Biografio
István Török akiris medicinan diplomon en Medicina Universitato de Budapeŝto en 1955. Post siaj studoj li estis armea kuracisto en Székesfehérvár. Post la hungara revolucio de 1956 lia posteno ĉesis, poste li laboris en la universitata kliniko en Budapeŝto, kie paŝo post paŝo li akiris la rangojn asistanto, lektoro, docento, profesoro. En 1973 li akiris sciencan gradon (CSc), en 1978 li estis nomumita katedrestro, en la sekva jaro ankaŭ klinikestro. Li zorgis pri protektado de kuracistoj kontraŭ la radiadoj.
Piko
''Tiu ĉi artikolo estas pri ludkarta piko. Ankaŭ ekzistas prefiksa piko - En kartludoj, piko (♠) estas unu el kvar emblemspecoj. Ĝi estas la plej alta emblemo en briĝo.
Nijefurd
Nijefurd estis municipo en la provinco Frislando (Nederlando), kun loĝantojn sur areo de.
Nijefurd ekestis dum la komunuma rearanĝo de 1984 pro kunfandiĝo kun granda parto de la antaŭa municipo Hemelumer Oldeferd kaj la urbetoj Workum, Hindeloopen kaj Stavoren.
La loknomŝildoj ĝenerale, en la tuta municipo, estas dulingvaj nederlande kaj frise. Ĉar la municipo propagandas la prioritatan politikon por frislingvaj nomoj, la nederlandlingvaj nomoj estas skribitaj sub la frislingvaj.
Ekde la la municipo kunfanfiĝis kun la municipoj Bolsward, Sneek, Wonseradeel kaj Wymbritseradeel. La nomo de la nova municipo estas Súdwest-Fryslân (Sudokcidenta Frislando).
Urboj kaj vilaĝoj
Nombro da loĝantoj je la 1-a de januaro 2004: Fonto: CBS
Vilaĝetoj
Krom ĉi tiuj oficialaj loĝgrupoj la sekvaj vilaĝetoj troviĝas en la municipo:
Carnaval (Schumann)
Carnaval, Op. 9 estas ciklo konsista el mallongaj pianopecoj (la plejmultaj en A♭-maĵoro) de Robert Schumann.
Fono
„Carnaval“ ekestis en la jaroj 1834/1835. Ĝin antaŭiris la gefianĉiĝo de Schumann Ernestine von Fricken, adoptfilino de bohema barono. Schumann solvis la gefianĉecon antaŭ paso de unu jaro. Malgraŭ tio li starigis muzikan monumenton al Ernestine per „Carnaval“. La von Frickens fakte devenas el la bohema urbeto Asch; ĉi tiu lokonomo (germana skribmaniero) estas fundamento de la ciklo tiumaniere, ke Schumann transformis la literojn A-S-C-H en la notoj A-E♭-C-B kaj A♭-C-B kiel tonojn en la miniaturoj. Tio funkcias, ĉar en la germana lingvo oni prononcas la notonomon E♭ same kiel la literumata S, krome la noton B oni skribas en germanlingvaj lando H. La peco turniĝas kvazaŭe ĉirkaŭ la lettres dansantes enigitaj en la mezan parton, al kiu ankaŭ apartenis la kombinaĵo Es-C-B-A (La ununuraj literoj el la nomo de Schumann transformeblaj kiel tonoj). En Sphinxs la tonsinsekvoj estas „klarigitaj“. La Sphinxs ne esta kunludatoj, ili estas nur turniketo: En la unua parto aperas (plejofte je la komenco de miniaturo) la tonsinsekvo A-E♭-C-B, en la dua duono de la verko la notonomoj A♭-C-B.
Komence la verko devis ricevi la germanan titolon „Fasching“, en kiu troviĝas ankaŭ la literumaj notonomoj A-E♭-C-B aŭ A♭-C-B. La subtitolo devis teksti kiel „Schwänke auf vier Noten“ (ŝerco pri 4 notoj). En la vorto „Schwank“ oni trovas, kiel en „Schumann“, E♭-C-B-A. Schumann obeis tamen la dezirojn de la eldonisto. La titolo estis Titel laŭmode francigita en „Carnaval, Scènes mignonnes sur quatre notes“.
Unu peco havas la titolon „Estrella“ (Davidsbündler-nomo de Ernestine von Fricken), unu estas dediĉata al „Chiarina“ (Davidsbündler-nomo de Clara Schumann), ankaŭ ne mankas kiel kroniga fino „Marsch der Davidsbündler gegen die Philister“ (Marŝo de la David-liganoj kontraŭ la filistroj). La miniaturoj kun la titoloj „Chopin“ kaj „Paganini“ formas la esceptojn en la uzado de la priskribita ludo kun literoj kaj notonomoj (= la tonsinsekvoj A-E♭-C-B resp. A♭-C-B ne aperas).
Nestabila kondensato
Nestabila kondensato (ankaŭ nomata saturita kondensato, malseka kondensato) estas likvaj hidrokarbonoj C5H12 + supraj, en kiuj estas diluitaj gasaj hidrokarbonoj kaj nehidrokarbonaj komponantoj.
La nestabila kondensato enhavas preskaŭ ĉiujn komponantojn de kruda gaso, foje de akvo kaj iun kvanton de mekanikaj almiksaĵoj.
La primara pritraktado de la nestabila kondensato okazas en kondensatostabiligaj aparatoj en gasminejoj, sekve de kio oni ricevas stabilan kondensaton, larĝan frakcion de la hidrokarbonoj, diversajn likvajn naftogasojn ktp.
Batalo de Montenotte
La Batalo de Montenotte estis luktita la 12an de Aprilo 1796, dum la Francaj Revoluciaj Militoj, inter la Franca armeo sub estreco de la generalo Napoleono Bonaparte (ĉ. 9 000 homoj) kaj Aŭstria armeo sub estreco de la grafo Eugène-Guillaume Argenteau (ĉ. 6 000 homoj). La francoj venkis en la batalo, kiu okazis ĉe la vilaĝo Cairo Montenotte en la Reĝlando Piemonto-Sardio. Tiu nuntempa urbeto situas en la nordokcidenta parto de Italio. La 11an de Aprilo, Argenteau kondukis 3 700 homojn en kelkaj atakoj kontraŭ de francoj montopinta reduto sed ili malsukcesis kapti ĝin. Matene de la 12a, Bonaparte koncentris grandajn fortojn kontraŭ la tiam superitaj trupoj de Argenteau. La pli forta franca pelo venis en la direkto de la montopinta reduto, sed dua forto falis sur la malforta Aŭstria dekstra flanko kaj superis ĝin. En sia urĝa retiriĝo el la kampo, la forto de Argenteau perdis multe kaj estis tute disorganizita. Tiu atako kontraŭ la areo landlima inter la Aŭstriaj kaj la Sardinia armeoj minacis akre tranĉi la ligon inter la du aliancanoj. Tiu agado estis parto de la Kampanjo de Montenotte. Oni ĉirkaŭkalkulas ke la francoj perdis ĉirkaŭ 880 homojn dum la Aŭstrianoj ĉirkaŭ 2 500.
Chichée
Chichée estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 350 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2008.
Geografio
Chichée etendiĝas sur 18.78 km², kaj havis 350 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 18 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.
Historio
La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio.
Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ino Colette Garnier, kiu do fariĝis la loka urbestro.
Administrado
Chichée apartenas al la kantono de Chablis, kies ĉefurbo estas Chablis. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Auxerre, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.
Patrujokupo
La Patrujokupo (origine hungare Honfoglalás) apartenas al la plej signifaj okazintaĵoj de hungaroj (konata ankaŭ madjaroj), same tiel de Hungario. Pri tio mankas rektaj fontoj, menciindaj fontoj estas dokumentoj de Bizanco kaj kodekso de Anonymus (hungara kronikisto). Li kolektis buŝajn rememorojn dum regado de Béla la 3-a (Hungario) kaj li kreis la unuan (latinlingvan) historion pri hungaroj.
Historio
Ŝajnas, la patrujokupo okazis en la jaroj 895 kaj 896. La historiistoj havis pli frue 2 opiniojn pri tio: La ĉefa marŝo okazis tra Verecka montpasejo, pli malgranda trupego sekvis la Danubon. La hungaroj tiam konsistis el 7 triboj, krome ankaŭ 2 nehungaraj triboj akompanis la hungarojn, fine ankaŭ slavoj aliĝis al la marŝo en tie, kie nun estas Ukrainio. Menciindas, ke la hungaroj portis ĉiujn havaĵojn: tendojn, koĉerojn, bestojn, ilojn, grenojn, do ĉiuj venis de la beboj ĝis la maljunuloj. Pli frue la hungaroj jam faris militirojn tra Karpat-baseno, tiam ili konstatis, ke la baseno estas konvena vivi plu, la teritorio estas loĝata maldense, signifa lando rezistanta kontraŭ hungaroj ne ekzistas. Tiutempe Grandmoravia imperio disfalis, kiun estris Svatopluk la 1-a. Postlasis neniuj fontoj pri gravaj bataloj, estis nur batalo iom poste en 907 apud la nuntempa Bratislavo, sekve plene finiĝis la patrujokupo.
Verda partio
Verda partio (ankaŭ ekologia partio) estas formale organizita politika partio bazita sur la principoj de verda politiko. Ĉi tiuj principoj inkluzivas naturprotektismon, fidon je partoprena demokratio, senperforton kaj kaŭzojn por socia justeco, inkluzive tiujn pri la rajtoj de indiĝenaj popoloj. Verduloj, kiel oni nomas membrojn de verdaj partioj, kredas, ke ĉi tiuj aferoj estas fundamante ligitaj al ekologia, socia, kaj homkorpa sano.
Laŭ la retejo de la Verda Partio en Usono, la kvar ĉefaj principoj de la partio estas:
1. Paco.
Ĉi tiu principo diras ke la armeo en ĉiu lando nek devas patroli aliajn landojn de la mondo, nek okupi aliajn landojn, redukti la buĝeton de la armeo, respekti ĉiujn landojn kaj suverenecon.
2. Ekologio.
Principo ke postulas sanan medion kaj volas vidi pli sanan mondon. Estas granda fokuso al energio de la sono, la vento, kaj la akvo. Ili volas konservi arbarojn, plantoj, bestojn kaj ĝenerale la mondo.
3. Socia justeco
Ĝia fokuso estas en egaleco, homaj rajtoj, kaj economia egaleco. La principo de socia justeco postulas la rajtojn de minoritatoj kaj justajn salajrojn. Demokrata socialismo estas tre influa en ĉi tiu principo.
4. Demokratio.
La Verda Partio inkluzivas la ideon de unu voĉo por ĉiuj en la procezo demokrata. Voĉdonado estas kie la demokratio okazas. Ankaŭ, ĝi postulas senpagajn publikajn debatojn.
Antropometrio
Antropometrio estas parto de antropologio kiu esploras metrikajn karakterojn de homo. Al tiuj karakteroj apartenas staturo (alteco), pezo, proporcioj de korpopartoj k.t.p. Kutime sub antropometriaj karakteroj oni subkomprenas ne nur geometriajn valorojn, sed ankaŭ aliajn trajtojn, ekzemple koloro de okuloj, grupoj de sango, ĥromosomaj bildoj k.t.p.
Sciencaj aspektoj
La mezuroj de korpo kaj proporcioj de korpopartoj estas forte determinataj genetike ĉe ĉiuj organismoj inkluzive homo. Tial antropometriaj karakteroj estas gravaj genetikaj markoj de homo. La heredaĵo de multaj antropometriaj karakteroj estas bone esplorita. Ekzemple, estas konata, ke la staturo havas multigenan strukturon de heredaĵo.
Administrado kaj kriminalistiko
La metrikaj karakteroj de homo estas tre konstantaj kaj taŭgas por identigo de persono. Ekzemple, estas bone konata, ke premsignoj de fingroj bonege taŭgas por identigi la personon kaj tial oni sukcese uzas la premsignojn ekzemple por serĉado de krimuloj. Lastatempe la sukcesoj de genetiko ebligas ankoraŭ pli ekzaktan identigon de persono laŭ ĥromosoma bildo.
Ĉiam pli vaste oni uzas tielnomatajn biometriajn informojn sur komputilaj informoportantoj (blatoj) por aldoni al identigilaj dokumentoj (kutime pasportoj). Tiaj pasportoj nomiĝas biometriaj pasportoj.
Irenäus Eibl-Eibesfeldt
Irenäus EIBL-EIBESFELDT (naskiĝis la 15-an de junio 1928 en Vieno, Aŭstrio, mortis la  en Starnberg, Germanio) estas la fondinto de la homa etologio. Li estis la unua kiu aplikis la metodon de observado kaj raciigo de la etologio al la homa konduto.
Axochiapan
Axochiapan estas unu el la 33 komunumoj de la meksika subŝtato Morelos, kiu situas en la centra parto de Meksiko, proksime kaj sude al la ĉefurbo. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Axochiapan. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 17003.
Antropometrio
Kuracado
Kelkaj metrikaj devioj estas tipaj por iuj malsanoj. Ekzemple malalta staturo (naneco) estas tipa por manko de kreskiga hormono somatotropino. Pli fajna ekzemplo estas proporcioj de korpo ĉe diversaj seksaj konstitucioj.
Irenäus Eibl-Eibesfeldt
Biografio
Irenäus Eibl-Eibesfeldt studis biologion kaj zoologion en Vieno. En 1949 li iĝis esploristo en la Instituto de komparaj studoj de konduto de Altenberg (Aŭstrio), kie li laboris sub la direktorado de Konrad Lorenz. En 1970, li estis nomumita profesoro de zoologio en la Munkena universitato. Li laboris ankaŭ de 1951 al 1969 en la Instituto Max Planck de Fiziologio de la konduto en Seewiesen (Bavario) kiun li direktoris el 1975. El 1992, li estis honora direktoro de la Instituto Ludwig-Boltzmann por urba etologio en Vieno.
Axochiapan
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 30576 loĝantojn. El tiuj estis 14705 viroj kaj 15871 virinoj. La komunumo havas surfacon de 147,5 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 1030 metroj super la marnivelo.
Katalin Daczó
DACZÓ Katalin (daco:), pli frue Katalin Szabó estas hungara ĵurnalistino, redaktorino naskita en 1965 en Sânmartin (Harghita). Ŝi loĝas en Miercurea Ciuc. Li estas edzino de ĵurnalisto Dénes Daczó.
Axochiapan
Klimato
En la komunumo jare falas averaĝe 894 mm/m² de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas 22 °C.
Sociogeografio
En la jaro 2000 en la komunumo vivis 25994 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 262 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 1,01 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.
Katalin Daczó
Kariero
Katalin Daczó (Szabó) finis fakon de bibliotekisto en Szombathely (1994). Ŝi estas redaktoro de 2002 de Studio Rubin de Gheorgheni kun kameristo kaj studiestro György Berszán-Árus.
Axochiapan
Sociogeografio
18323 de la loĝantoj de Axochiapan en la jaro 2000 aĝis pli ol 15 jaroj. El tiuj 3552 estis analfabetoj, do ne sciis legi kaj skribi. Tio signifas ke 19,39 % de la tuta loĝantaro (pli aĝa ol 15) ne sciis legi kaj skribi. Ĉe la virinoj estis 21,93 % el 9711 virinoj, kiuj ne sciis legi kaj skribi kaj ĉe la viroj estis 16,51 % el 8612 viroj.
10065 Greglisk
10065 Greglisk estas malgranda, malhela asteroido de la asteroida zono, en orbita resonanco 1:5 kun la Tero.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la japana astronomo Yoshiaki Oshima elde la Observatorio Gekko apud Kannami (Gubernio Ŝizuoka, Japanio).
Nomo
Ĝia nomo honoras Greg Lisk, kiu servis kiel prezidento de la Centro de Belleville de la Reĝa Astronomia Societo de Kanado, kie li organizis kampajn vojaĝojn, planis programojn de premioj, juĝis enirojn en sciencajn foirojn, preparis elmontrojn, aranĝis stelajn festojn kaj donis prezentojn por eventoj de popularigo, ambaŭe ekstere kaj interne. Li gajnis la Premion de Servo de la RASK en 2014.
Richard Hakluyt
Richard HAKLUYT (n. 1552 aŭ 1553, m. la 23-an de novembro 1616) estis angla verkisto kiu famas pro siaj priskriboj de marvojaĝoj de anglaj maristoj.
Hakluyt naskiĝis aŭ en Herefordshire aŭ en Londono, kie lia patro estis pelt-komercisto. Li edukiĝis ĉe Westminster School kaj ĉe Christ Church College (Oksfordo), kie li diplomiĝis en 1574. Ekde 1577 li prelegis pri geografio. En 1577 li ordiniĝis.
Lia unua prozaĵo pri anglaj marvojaĝoj (1580) altiris la favoron de ministroj de Elizabeto la 1-a kaj en 1583 li partoprenis diplomatan mision al Parizo. En 1588 li revenis al Anglio, kaj la sekvantan jaron aperis la unua eldono de lia majstroverko, The Principal Navigations, Voiages, Traffiques and Discoueries of the English Nation (La Ĉefaj Navigadoj, Marvojaĝoj, Faroj kaj Eltrovoj de la Angla Popolo). Plua, multe pligrandigita versio eldoniĝis de 1598 al 1600.
Hakluyt entombiĝis en Abatejo Westminster.
Chay Hews
Chay Hews (n. ) estas aŭstralia futbalisto. Li ludis kiel mezkampulo.
Li futbalis ĉe Bellmare Hiratsuka, Brisbane Strikers FC, IF Sylvia, Carlisle United, Västra Frölunda IF kaj Rochedale Rovers FC.
Ĵnjatino
Ĵnjatino (ukraine, rutene kaj ruse Жнятинo, Žňatino, Izsnyéte [iĵnjEte]) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Mukaĉeve.
Situo
Ĵnjatino situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, Mukaĉeve troviĝas 17, Berehove 15, la fervojo 5 km-ojn.
Historio
La unua mencio devenis el 1248 en formo Snethe. Post la mezepoko la regiono foje apartenis al Habsburga Imperio, foje al Transilvanio. En 1566 la tataroj detruis la vilaĝon. En 1910 loĝis en Izsnyéte 1478 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1920 Izsnyéte apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Ilosva, poste al Ĉeĥoslovakio. Izsnyéte rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. La alveninta Ruĝa Armeo fine de 1944 deportis 100 da hungaroj al la gulago, inter ili tie mortis 40. Ekde 1945 Ĵnjatino apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. Dum la socialismo kolĥozo nomata pri "Amikeco" funkciis, kies kampoj estis disdonitaj inter la kolĥozanoj en 2000. En 2001 loĝis en Ĵnjatino 2243 da homoj, (1435 hungaroj). Vilaĝservoj estas ukraina kaj hungara lernejoj, infanĝardeno, biblioteko, kulturdomo, kuracejo, 3 vendejoj, 2 kafejetoj.
Stelling van Amsterdam
La Stelling van Amsterdam estis defenda linio, kiu situas 10 ĝis 15 kilometroj ĉirkaŭ la centro de Amsterdamo. La defenda linio estas 135 km longa, enhavas 42 fortikaĵojn kaj estas konstruita de 1880 ĝis 1920. Parto de la defenda linio estas la blendita fortikaĵo Fort Pampus en la antaŭa Zuiderzee (Suda Maro).
En 1996 la Stelling van Amsterdam fariĝis Monda heredaĵo de UNESKO.
Basler BT-67
Basler BT-67 estas trakonstruita kaj tute renovigita Douglas DC-3, fare de la firmaao Basler Turbo Conversions. Krom la trakonstruado je helicaj turbinoj, oni plilongigis la aviadilan trunkon.
BT-67 estas uzata en Maŭretanio kaj Sud-Afriko.
La Instituto Alfred Wegener por polusa esplorado (en Bremerhaven) uzas unu Basler BT-67 kiel "Polar 5".
216
En la jaro 216 post Kristo okazis, interalie:
Adam Clark
Adam CLARK (naskita la en Edinburgo, mortinta la  en Buda) estis skota inĝeniero.
Biografio
En 1834 en Londono li konatiĝis kun István Széchenyi, kiu serĉis diversajn maŝinojn. Li invitis Clark-on al Hungara reĝlando por konstrui diversajn inĝenierajn konstruaĵojn. En la jaroj 1840 – 1849 li gvidis la konstruadon de la fama Széchenyi-Ĉenponto en Budapeŝto (komisiita de William Thierney Clark – la nomegaleco estas nura hazardo). Dum la konstruado okazis bataloj inter aŭstraj kaj hungaraj trupoj. La aŭstroj plurfoje provis eksplodigi la ponton. Tion malebligis Clark plenigante la ĉenkamerojn per akvo.
Memorigiloj
Placo inter la ponto kaj la tunelo memorigas pri la inĝeniero. Sur tiu placo troviĝas la "nul-kilometra marko" de Hungario, ek de kiu oni mezuras la longon de la ŝoseoj forirantaj de Budapeŝto.
NGC 3660
NGC 3660 (aliaj indikoj — MCG -1-29-16, UGCA 234, MK 1291, IRAS11210-0823, PGC 34980) estas galaksio en konstelacio Pokalo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Ajo (kabo)
Ajo (aŭ la kabo Ajo; ) estas kabo sur la Suda bordo de Krimeo, situanta sudoriente de Balaklavo. La kabo prezentas la bordan elstaraĵon 13 kilometrojn longan. Administre la kabo apartenas al la Balaklava distrikto de la Sebastopola municipo. La kabo Ajo estas konsiderata kiel la okcidenta limo de la Suda bordo de Krimeo. Ĝi limas la Laspian krekon de okcidento. La nomo de la kabo venas de la helena vorto agios, kio signifas "sankta".
La kabo estas formita de abruptaj deklivoj de la monto Kuŝ-Kaja, kiu apartenas al la ĉefa montoĉeno de la Krimea montaro. La rokoj, kiuj formas la kabon, estas formitaj de supraĵurasiaj marmor-formaj kalkoŝtonoj. La montosupro estas kovrita de mediterane-tipaj maldensaj arbaroj. Ĉe la bazo de la kabo troviĝas kelkaj grotoj.
La teritorio de la kabo apartenas al la Ŝtata Rezervejo "Kabo Ajo" (organizita en 1982).
Marle-sur-Serre (stacidomo)
Marle-sur-Serre estas franca stacidomo sur linio La Plaine - -  (landlimo), situanta en  Marle, en departemento Aisne, regiono Hauts-de-France.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj aŭ aŭtoĉaroj Hauts-de-France.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de linio La Plaine - Hirson - Anor (frontière) (229000).
Alexander Wilson
Alexander WILSON (6an de julio 1766 – 23an de aŭgusto 1813) estis skotusona poeto, ornitologo, naturalisto kaj ilustristo.
Biografio
Wilson naskiĝis en Paisley, Skotio, kiel filo de neklera distilisto. En 1779 li estis lernolaboristo kiel teksisto. Lia tiama ĉefa intereso estis verki poezion, kaj liaj poemoj prikomentaj la maljustan traktadon de teksistoj fare de la dungintoj kaŭzis al li problemojn ĉe la aŭtoritatoj. En 1794 li translokiĝis al Usono, kie li iĝis instruisto kaj poste renkontis la faman naturaliston William Bartram kiu interesigis lin pri ornitologio. En 1802 Wilson decidis publikigi libron bildigante la nordamerikajn birdoj. Tiele li ege veturis, birdumis kaj pentris birdoj dum li kolektis abonantojn por sia libro. La rezulto estis la naŭvoluma American Ornithology (1808–1814), kun bildoj de 268 specioj de birdoj, 26 el kiuj ne estis antaŭe priskribataj. Li mortiĝis dum la verkado de la naŭa volumo, kiu estis kompletata kaj publikigata post lia morto fare de lia amiko George Ord.
Verko
Wilson estas nuntempe konsiderata kiel la plej granda usona ornitologo antaŭa al Audubon. Ŝajne li renkontis kun Audubon en Louisville, Kentucky, en 1810, kio probable inspiris la plej junan ornitologon produkti sian propran libron kun birdobildoj, kvankam la tiama reago de Audubon estis ambigua.
Abu Bakr
Abu Bakr, أبو بكر,(proksimume 573 Mekao - la 23-an de aŭgusto 634 Medino) estis riĉa aĉetisto el tribo de Kurajŝoj. Post morto de profeto Mohamedo li fariĝis la unua elektita kalifo, la kapo de islamo kaj unu el la plej famaj gravuloj de la Apero de Islamo. La islaman imperion - la kaliflandon - li regis ekde la 9-a de junio 632 ĝis sia morto.
Abu Bakr estis la patro de Aiŝa, tria edzino de profeto Mohamedo.
(11226) 1999 JO36
(11226) 1999 JO36 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la kampanjo Lincoln Near-Earth Asteroid Research (LINEAR) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
(13974) 1991 YC
(13974) 1991 YC estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japanaj astronomoj Takeŝi Urata kaj Akira Natori elde la Stacio de Jakiimo en Ŝizuoka (gubernio Ŝizuoka, Japanio).
Perlin
Perlin estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Nordokcidenta Meklenburgo de la federacia lando Meklenburgo-Antaŭpomerio, kaj apartenas al la administra komunumaro Amt Lützow-Lübstorf. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Castel Rocchero
estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la provinco Asti de la regiono Piemonto. Fine de en la komunumo vivis.
Najbaras la komunumoj.
Eksteraj ligiloj
Aldonu bonan bildon, se vi povas!
Ĉinio (regiono)
Ĉinio, aŭ Ĉinujo, estas vidita diversmaniere kiel antikva civilizo en Orienta Azio, kiu profunde kulture influis kelkajn najbarajn landojn kaj naciojn, aŭ kiel la modernaj nacioj kiuj estas daŭrigo de la civilizo.
Kun preskaŭ 4 000 jaroj da kontinua historio, Ĉinio estas unu el plej malnovaj civilizoj de la mondo. Antaŭ la 19-a jarcento, ĝi posedis unu el la plej altnivelaj socioj kaj ekonomioj en la mondo, sed en la civila malstabileco de ĝia fina dinastio, ĝi maltrafis la Industrian Revolucion kaj regresis en graveco. En la 19-a kaj 20-a jarcento, imperiismo kaj internaj militoj difektis la landon kaj ĝian ekonomion kaj alproksimiĝis la forfalo de imperia regulo.
En 1949, post la finiĝo de grava batalo en la Ĉina enlanda milito, aperis du ŝtatoj nomantaj sin "Ĉinio":
En la 1950-aj jaroj, ŝanĝo al ekonomiaj politikoj en Tajvano transformis la insulon en teknologio-direkte industriiĝintan ekonomion post periodo de altaj kreskigaj indicoj kaj rapida industriiĝo. En la Popola Respubliko en la 1970-aj jaroj okazis reformo nomata la "Kvar Modernigoj" - plibonigita agrikulturo, industrio, teknologio kaj defendo. Ĝi levis vivajn normojn kaj transformis la ŝtategon al rapide industriiĝanta monda superpotenco. Malgraŭ tio, la ĈPR hodiaŭ ankoraŭ devas pritrakti la disiĝon inter riĉaj kaj malriĉaj ŝtatanoj, ekologia degenerado kaj serioza korupto.
Esperantaj nomoj
La esperanta vorto "Ĉinio", estas derivita orgine de Cin (چین), persa nomo por Ĉinio, kiu populariĝis en Eŭropo pro Marko Polo. Ĝi laŭvice estis derivita de la sanskrita vorto Cīna (चीन), uzita kiel nomo por Ĉinio jam en la jaro 150 p.K.
Estas diversaj sciencaj teorioj koncerne al la deveno de ĉi tiu vorto. La tradicia teorio, proponite en la 17-a jarcento de la itala misiisto Martino Martini, estas ke "Ĉinio" devenas de "Qin" (秦 oni prononcas ĉin), por la Qin-dinastio, la unua dinastio de unuigita Ĉinio. En la Mahabarato, la sanskrita vorto Cīna priskribas lokon apud Tibeto. Alia teorio estas ke ĉi tiu vorto estas derivita de Yelang, antikva reĝlando, kie estas nun Gŭiĝoŭo, kies loĝantoj nomas sin mem "Zina".
En la frua Esperanto la kutima formo estis "Ĥinujo". La formoj "Ĉinujo" kaj "Ĉinio" forpuŝis ĉi tiun arĥaikan formon inter la du mondmilitoj. Al tio verŝajne kontribuis ankaŭ la tiam ĝenerala emo eviti la literon Ĥ, kvankam ĉi-okaze ĝi ne anstataŭiĝis per K kiel en la plej multaj aliaj okazoj.
Ĉinaj nomoj
La oficiala nomo de Ĉinio ŝanĝiĝis kun ĉiu dinastio aŭ kun ĉiu nova registaro, la imperia registaro priskribis la nomon de sia imperia dinastio: la Imperio de la Granda Qing, Imperio de la Granda Ming, ktp. Tamen, la ofta nomo restis Zhōngguó (simpligite: 中国; tradicie: 中國; ankaŭ Chungkuo) tra dinastiaj ŝanĝoj. Tio ĉi tradukeblas kiel "Meza Reĝlando" aŭ "Centra Lando".
La nomo Zhōngguó unue aperis en la Klasiko de Historio (6-a jarcento a.K.) kaj estis uzita por priskribi la Zhou-dinastion, kiu kredis mem esti la centro de civilizo.
La uzo de Zhōngguó implicis aserton de politika legitimo kaj Zhōngguó estis uzita ofte de dinastioj, kiuj konsideris sin mem kiel la sola rajta posteulo de la antaŭaj ĉinaj dinastioj. Ekzemple, de 1127–1279 kaj la Jin-dinastio kaj la suda Song-dinastio asertis esti Zhōngguó.
Zhōngguó estis uzita kiel ofta nomo por la Respubliko de Ĉinio (Zhonghua Minguo) post ĝia establo en 1912. Post kiam la komunistoj akiris regon de Ĉinio en 1949, ili establis la Ĉinan Popolan Respublikon (ĈPR). Rezulte, la ĈPR estas nun ofte konata kiel "Ĉinio" aŭ "Zhōngguó". La Respubliko de Ĉinio nuntempe estas ofte nomata "Tajvano".
Modernaj signifoj
En moderna lingvaĵo, "Ĉinio" havas tre diversajn signifojn laŭ la kategorioj de historio, etneco, geografio, kaj politiko. De historia starpunkto, "Ĉinio" temas pri la kontinua sistemo de dinastioj kaj reĝlandoj, kiuj komencis proksimume kun la Xia-dinastio kaj daŭras nuntempe kun la Ĉina Popola Respubliko kaj la Respubliko de Ĉinio. Etne, "Ĉinio" temas pri nacio de 56 etnoj, kiuj laŭ la ŝtata ideologio formu koheran tutaĵon, la ideo de Zhōnghuá Mínzú (中华民族), kiu estas simila en signifo al la Esperanto vorto ĉino. Geografie, "Ĉinio" estis uzita por priskribi vastan regionon en Orienta Azio, kiu limiĝas per la Himalajo sude, la mez-aziaj stepoj okcidente, Siberio kaj Mongolio norde, kaj la Pacifiko oriente. Politike, Ĉinio temas pri la du sendependaj registaroj de la ĈPR kiu regas Ĉefteran Ĉinion sed ne la insulo de Tajvano, kaj la Respubliko de Ĉinio kiu regas la insulo de Tajvano sed ne Ĉeftera Ĉinio. Ambaŭ asertas, sed ne havas, politikan regon super tuta Ĉinio. Makao, Honkongo kaj Tibeto estas politike parto de la ĈPR, sed por etno-historiaj kialoj ne rigardas sin kiel vere parto de Ĉinio. Sekve, la difino de Ĉinio povus estigi konflikto en tielaj lokoj.
Historio
Antikva Ĉinio estis unu el la plej fruaj centroj de homara civilizo. Ĉina civilizo estis ankaŭ unu el la malabunda, kiu inventis skribsistemon. La aliaj estas Mezopotamio, la Induso-civilizacio, la majaoj kaj alia Mezamerikaj civilizoj, la Minoa civilizo de antikva Grekio kaj Antikva Egiptio.
Prahistorio
Arkeologia montriĝo sugestas, ke la plej fruaj homedoj en Ĉinio estis datita de 250 000 al 2,24 milionoj da jaroj antaŭe. La kaverno ĉe Zhoukoudian en Pekino havas fosiliojn (pekina homo), kiuj estas datitaj ĉe inter 300 000 ĝis 780 000 jaroj. La plej frua montriĝo de plene moderna homo en Ĉinio originas de Liujiang gubernio en Gŭangŝio, kie kranio estis trovita kaj datita ĉe proksimume 67 000 jaroj antaŭe. Kvankam multe da polemikoj daŭras super la datado de la Liujiang restaĵoj, parta skeleto ĉe Minatogawa en Okinavo Japanio estis datita ĉe 16 600 aŭ 18 250 jaroj antaŭe, tiel modernaj homoj verŝajne atingis Ĉinion antaŭ ol tiu tempo.
Dinastia imperio
Laŭ ĉina tradicio, la unua dinastio nomiĝas Xia (ĉ. 2100–1600 a.K.), sed ĝi estis konsiderita mita ĝis sciencaj elfosaĵoj trovis frue bronzepokaj ejoj ĉe Erlitou en Henano en jaro 1959. Arkeologoj poste malkovris urbajn ejojn, bronzaj artefaktoj kaj tomboj en Xia-aj lokoj (laŭ antikvaj historiaj tekstoj), sed ĝi estas neebla konfirmi, ke ĉi tiuj restaĵoj estas de la Xia sen skribaj rekordoj de la periodo.
La unua ĉina dinastio kiu lasis historiajn rekordojn, la feŭda Shang-dinastio (ĉ. 1600–1046 a.K.), loĝis laŭ la Flava Rivero en orienta Ĉinio de la 17-a al la 11-a jarcento a.K. La orakola osta skribo de la Shang reprezentas la plej malnovajn formojn de ĉina skribo trovita kaj la rekta prapatro de modernaj ĉinaj karaktroj uzita tra Orienta Azio.
La Shang estis venkata de la Zhou-dinastio (ĉ. 1045–256 a.K.), la plej longa dinastio en ĉina historio, kvankam ili tenadis centran aŭtoritaton nur ĝis la 5-a jarcento, kiam lia forto estis erozita malrapide de feŭda militlordo. Multaj sendependaj statoj poste elaperiĝis de la malfortigita Zhou stato kaj kontinue kondukis militon kun ĉiu alia en la Periodo de Printempo kaj Aŭtuno. Je la tempo de la Periodo de Militantaj Regnoj estis sep potencaj suverenaj statoj, ĉiu kun ĝia propra reĝo, ministerio kaj armeo. Poste, la Qin stato sukcese konkeris la aliajn statojn, kaj centra aŭtoritato estis restarigita.
La unua vera unuigita ĉina dinastio estis la Qin-dinastio (221–206 a.K.), establita de Qin Shihuangdi, reĝo de la Qin stato. Qin Shihuangdi proklamis sin la "Unua Imperiestro" kaj faris multajn reformojn en la imperio, precipe la normigado de la ĉina lingvo kaj mezuroj. La dinastio daŭris nur dek-kvin jarojn, ĉar ĝia severa leĝismaj kaj absolutismaj politikoj baldaŭ kaŭzis vastan ribelon.
La Han-dinastio regis Ĉinion inter 206 a.K. kaj 220 p.K., kaj kreis daŭrantan hanan kulturan identecon. La Han-dinastio vastigas la limojn de la imperio atingi Koreion, Vjetnamion, Mongolion kaj Centran Azion, kaj ankaŭ establis la Silkan Vojon en Centra Azio.
Sub la sekvantaj Tang (618 – 907) kaj Song (960 – 1279) dinastioj, ĉina teknologio kaj kulturo atingis ĝian altpunkton. La Tang estis ĉe la alto de potenco ĝis la mezo de la 8-a jarcento, kiam la Ribelo de An Shi detruis la prosperon de la imperio. La Song dinastio estis la unua registaro historie eldoni paperan monon kaj la unua ĉina imperio establis konstantan mararmeon. Inter la 10-a kaj 11-a jarcentoj, la loĝantaro de Ĉinio duobligis en grandeco. Ĉi tiu kresko rezultis el vastigita riza kultivo en centra kaj suda Ĉinio kaj la produktado de abundaj manĝaĵoj superfluoj.
Ene de ĝiaj landlimoj, la Song-dinastio havis loĝantaron de kelkaj 100 milionoj da loĝantoj. Estis kulture riĉa periodo por filozofio kaj la artoj. Pejzaĝismo kaj portretismo estis alportita al novaj niveloj de matureco kaj komplekseco post la Tang-dinastio, kaj abunda riza kulturo kaj plia manĝaĵo. Filozofoj kiel Zhu Xi revigligis Konfuceismon kun nova raportado, inspiris budhismaj idealoj kaj emfazis novan organizon de klasikaj tekstoj, kiu kreis la kerna doktrino de Novkonfuceismo.
La Jŭan-dinastio (1271–1368) estis establita de la mongola imperiestro Kublajĥano en jaro 1271, kaj la lasta restaĵo de la Song-dinastio estis konkerita al la Jŭan en 1279. La imperio tiam estis la plej vasta lando en la mondo, atingis ĝis Eŭropo. Estis tiutempe ke venecia esploristo Marko Polo onidire estas veturinta al Ĉinio, kunveninta Kublajĥano-n kaj alportanta pli grandan konon de Orienta Azio al Eŭropo. Kamparano nomiĝis Ĵu Juanĵang renversis la mongolan Jŭan-dinastion en 1368 kaj fondis la sekvan ĉinan Ming-dinastion.
La Ming-dinastio (1368–1644) estis ora epoko en Ĉinio, kiu havis tiutempe unu el la plej fortaj mararmeoj en la mondo, riĉa kaj prospera ekonomio kaj vigliĝo je arto kaj kulturo. Ming-dinastiaj filozofoj cetere kritikigis kaj vastigis Novkonfuceismon kun ideoj de individuismo kaj denaska moraleco, kiu havus treegan efikon sur japana kulturo. Ankaŭ dum ĉi tiu periodo Ĉeng He esploris grandan parton de la sciata mondo kun giganta imperia ŝiparo, atingis ĝis suda Afriko kaj eble eĉ pli fore. Frue en la Ming-dinastio, la ĉefurbo de Ĉinio estis movita de Nankino al Pekino, kaj Joseon Koreio ankaŭ fariĝis vasala stato de Ĉinio kaj adoptis ĝia Novkonfuceisma burokratia strukturo.
En 1644 Pekino estis maldungita de koalicio de ribelulaj fortoj sub Li Zicheng, negrava Ming oficialulo, kiu fariĝis gvidanton de la kamparana ribelo. La lasta Ming imperiestro faris suicidon kiam la urbo falis. La manĉura Qing-dinastio tiame aliancis kun la lastatempa Ming generalo Wu Sangui kaj renversis efemeran regulon de Li Zicheng, kaj poste prenis regon de Pekino, kiu fariĝis la nova ĉefurbo de la Qing-dinastio manĉua.
La Qing-dinastio (1644–1911) estis la lasta dinastio sur ĉina tero. En la 19-a jarcento la Qing-dinastio estis multfoje kaj longe invadita de imperismaj landoj, ĉefe de Anglio, Francio, Germanio, Rusio kaj Japanio. Opio produktita de brita kolonia Barato estis devigita al Ĉinio, kaj la Unua kaj Dua Opia Milito kun Britio malfortigis la regon de la imperiestro. Anglio kaj Francio invadis Ĉinion je la 2-a Opia Milito (1856–1860) kaj detruis la faman Imperia Ĝardeno. La sekve Traktato de Tjanĝino en 1856 kaj la Pekinaj Kongresoj de 1860, sub kiu Ĉinio estis devigita malfermi pli da ĝiaj havenoj al fremdlanda investo kaj ŝipoj kaj Hongkongo estis cedita al Britio, pli grande vundis la danĝere malforta imperio. Tiel, la "neegalaj traktatoj sistemo" estis establata. Pezaj kompensaĵoj devis esti pagataj de Ĉinio kaj pli da teritorio kaj rego estis transprenita de la fremduloj. Eŭropa imperiismo estis katastrofo por Ĉinio.
La malfortigo de la Qing reĝimo kaj la malhonoro de la neegalaj traktatoj instigis la Tajpinga ribelo, kiu daŭris de 1851 ĝis 1862. Ĝi estis gvidata de Hong Xiuquan, kiu estis influata parte de idiosinkrazia interpreto de kristanismo. Hong kredis lin mem esti la filo de Dio kaj la pli juna frato de Jesuo. Kvankam la Qing fortoj estis poste venkinta, la civila milito estis unu el la plejsanga en homa historio, kun inter 20 milionoj da viktimoj (pli ol la totala nombro de mortiĝoj en la Unua mondmilito). Aliaj seriozaj ribeloj sekvis.
En la 19-a jarcento, koloniismo estis ĉe ĝia alto kaj ekis la granda ĉina diasporo. Ĉirkaŭ 35 milionoj da ĉinoj vivas en Sudorienta Azio hodiaŭ rezulte. La malsatego en 1876–79 mortigis inter 9 kaj 13 milionoj en norda Ĉinio. De 108 a.K. al 1911 p.K., Ĉinio spertis 1,828 malsategojn, aŭ unu jare, t.e. dum la imperio.
Dum Ĉinio estis turmentata de kontinua milito, Meiji Japano sukcesis en rapida modernigo, kaj japanaj militistoj rigardis avide je Koreio kaj nordorienta Ĉinio. Ĉe la peto de la korea reĝo, la ĉina registaro sendis trupojn por helpi subpremi ribelon en 1894. Tamen, Japanio ankaŭ sendis trupojn al Koreio. Tio igis la Unua japana-ĉina milito, kiu rezultis perdon de Ĉina influo en la Korea duoninsulo kaj la cedo de Tajvano al Japanio.
La Guangxu Imperiestro en 1898 provis fari la imperion kiel moderna konstitucia monarkio laŭ la stilo de Meiji Japano, sed estis oponita de la Imperiestrino Ciŝji, kiu gvidis en puĉon kaj metis la Imperiestro sub hejmaresto. La Boksera ribelo en jaro 1900 kontraŭ fremdlandanoj en Pekino streĉis la lando eĉ pli grande.
Respubliko de Ĉinio (1912–49)
Je la 1-a januaro 1912, la Respubliko de Ĉinio estis establita, finigante la Qing-dinastio. Sun Jatsen de la Kuomintango (la KMT aŭ Naciista Partio) estis proklamita provizora prezidanto de la respubliko. Tamen, la prezidanteco estis poste donita al Yuan Shikai, eksa Qing generalo, kiu certigis la transiron de la tuta Beiyang Armeo de la Qing al la revolucio. En 1915, Yuan proklamis sin "Imperiestro de Ĉinio", sed estis devigita abdiki kaj reveni la staton al respubliko kiam li konsciis, ke ambaŭ la popolo kaj liaj propraj Beiyang Armeo estis kontraŭ li.
Post la morto de Yuan Shikai en 1916, Ĉinio estis politike disiĝa, kun internacie agnoskita, sed preskaŭ senpova nacia registaro en Pekino. Militlordoj en diversaj regionoj ekzercis realan regon super iliaj respektivaj teritorioj. En la lasta 1920-aj jaroj, la Kuomintango, sub Ĉiang Kai-ŝek reunuiĝis la lando sub ĝia propra rego. La Kuomintango movis la ĉefurbon al Nankino kaj efektivigis "politikan tutoron", meza etapo de politika evoluado skizita en Sun Yat-sen por transformi Ĉinion en moderna, demokrata stato. Efike, la politiko tutoro signifis unu-partia regulo de la Kuomintango.
La Dua japana-ĉina milito (1937-1945) (parto de la Dua mondmilito) devigis maltrankvilan aliancon inter la Naciistoj kaj la Komunistoj, kaj kaŭzis ĉirkaŭ 20 milionoj da ĉinaj civilaj mortoj. Kun la kapitulaco de Japanio en 1945, Ĉinio estis venkinta lando, sed financo elĉerpiĝis. Pro la malfido inter la Naciistoj kaj la Komunistoj okazis ree la Ĉina enlanda milito. En 1947, konstitucia regularo estis reestablita de la Kuomintango, sed la daŭranta civila milito igis efektivigo de la naciista konstitucio neebla en Ĉeftera Ĉinio.
Du ŝtatoj elmergiĝas (1949–nun)
Post la venko en la Ĉina Interna Milito, la Komunista Partio de Ĉinio (KPĈ) gvidita de Mao Zedong akiris regon de plejparto de la Ĉeftera Ĉinio. Je la 1-a de oktobro 1949, ili establis la Ĉinan Popolan Respublikon. La centra registaro de la Kuomintango gvidita de Chiang Kai-shek retiriĝis al la insulo Tajvano kaj kelkoj da pli malgrandaj insuloj kiel Kinmen kaj Matsu.
En la 1950-aj jaroj okazis la Granda Saltego kaj en la sekvaj 1960-aj jaroj la Kultura Revolucio. La Granda malsatego rezultis proksimume 30 ĝis 36 milionojn da mortoj. Post la morto de la unua generacio de gvidantoj de la Komunista Partio kiel Mao Zedong kaj Zhou Enlai, la ĈPR komencis efektivigantan serion da politika kaj ekonomia reformoj rekomenditaj de Deng Xiaoping. Poste ekde la 1990-aj jaroj rapidas la ekonomia evoluado en la ĉeftera Ĉinio.
Post-1978-aj reformoj en la ĉeftera Ĉinio gvidis al iom da malstreĉiĝo de rego super multaj areoj de socio. Tamen, la ĈPRa registaro ankoraŭ havas preskaŭ absolutan regon en la politiko, kaj ĝi kontinue serĉas forigi, kion ĝi perceptas kiel minacoj al la socia, politika kaj ekonomia stabileco de la lando. En 1989, la protestoj en Tian An Men Placo okazis. En 1997, Honkongo revenis denove al Ĉinio de Britio; kaj en 1999, Makao same de Portugalio.