cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Diktatoreco
Diktaturo estas aŭtokrateca aŭ aŭtoritatema ŝtatformo en kiu registaro estas regita fare de individuo: nome diktatoro kiel en oligarkio. Ĝi estas aŭtokrateca formo de absoluta regado, per gvidado senrestrikta perleĝe, konstitucioj, aŭ aliaj sociaj kaj politikaj faktoroj ene de la ŝtato kiu estu super la diktatoro, kaj sen potencdisiĝo, tiel ke la diktatoro kontrolas la tri registarajn branĉojn: la leĝdona povo, la juĝistaro kaj la ekzekutivo.
Diktaturo povas esti ŝtatkontrolita fare de unu persono, aŭ grupeto de homoj. En tiu ŝtatformo la potenco ripozas tute sur la persono aŭ grupo de homoj, kaj povas esti akirita fare de forto aŭ de heredo: escepte eĉ de balotado. La diktatoro(j) ankaŭ povas preni for multon da la libereco de ĝiaj popoloj.
Oni kutime faras distingon inter diktaturo kaj monarkio (inkluzive de absoluta monarkio, en kiu la monarko centralizas ĉiujn regopovojn), en kiu ekzistas argumento por la legitimeco de registaro per heredo aŭ konstitucia tradicio.
Tipoj
La plej ĝenerala esprimo estas despotismo, ŝtatformo en kiu ununura unuo regas per aŭtokratio. Tiu unuo povas esti individuo, kiel en aŭtokratio, aŭ ĝi povas esti grupo, kiel en oligarkio. Despotismo povas signifi tiranecon (domineco tra minaco de puno kaj perforto), aŭ absolutismon; aŭ diktaturo (ŝtatformo en kiu la reganto estas absoluta diktatoro, ne limigita fare de konstitucio, leĝoj aŭ opozicio, ktp.). Diktaturo povas preni la formon de absolutismo aŭ totalismo.
Diktaturo estas "ŝtatformo en kiu aŭtokratio estas koncentrita en diktatoro aŭ malgranda grupo" aŭ "registara organizo aŭ grupo en kiu aŭtokratio estas tiel koncentrita", dum demokratio, kun kiu la koncepto de diktaturo ofte estas komparita, estas difinita fare de la plej multaj homoj kiel ŝtatformo kie tiuj kiuj regas estas elektitaj tra ĝeneralaj voĉdonoj. Aŭtoritatemaj diktaturoj estas tiuj kie ekzistas malmulte da politika mobilizado kaj "grupeto ekzercas potencon ene de formale malklare difinitaj limoj sed fakte tre antaŭvideblaj". Totalismaj diktaturoj implikas "ununuran partion gviditan fare de ununura potenca individuo kun potenca sekreta polico kaj tre evoluinta ideologio." Ĉi tie, la registaro havas "totalan kontrolon de amaskomunikiloj kaj sociajn kaj ekonomiajn organizojn". Hannah Arendt etikedis totalismon kiel nova kaj ekstrema formo de diktaturo implikante izolitajn individuojn en kiuj ideologio ludas ĉefan rolon en difinado kiel la tuta socio devus esti organizita. Juan Linz argumentas ke la distingo inter aŭtoritatema registaro kaj totalitarismo estas ke dum aŭtoritatisma serĉas sufoki politikon kaj politikan mobilizadon (malpolitikigo), totalitarisma serĉas kontroli politikon kaj politikan mobilizadon.
Diktaturoj povas esti klasifikitaj laŭ kelkaj manieroj, kiel ekzemple:
Origino de la povo
Diktatoroj povas atingi povon per nombraj vojoj, nome la jenaj ekzemple:
Funkciado
Sekreta polico (aŭ politika polico) estas formita per spionaj, sekurecaj aŭ policaj agentejoj kiuj kovras operacojn kontraŭ politikaj opoziciantoj kaj disidentoj. Organizoj de sekreta polico estas karakteraj de totalismaj reĝimoj. Uzita por protekti la politikan povon de individua diktatoro aŭ aŭtoritatisma reĝimo, la sekreta polico ofte funkcias ekster la leĝaro kaj estas uzata por subpremadi disidentojn kaj malfortigi la politikan opozicion, ofte per perforto.
En diktaturoj ne ekzistas apartigo de povoj, kaj tiele la diktatoro, unika partio aŭ reganta grupo aŭ familio havas totalan kontrolon de la parlamento aŭ leĝofara institucio, de la jura povo kaj tribunaloj, de la armeo, de la polico kaj de ĉiuj ŝtataj instancoj, krom de la amaskomunikilaro.
Stabila diktaturo
Stabila diktaturo estas diktaturo kiu povas resti en povo por longaj periodoj. La stabila diktaturteorio koncerne Sovetunio eltenis ke post la sinsekvaj krizoj sekvante la morton de Josif Stalin, la venka gvidanto supozis la statuson de stalinista diktatoro sen la teroraparataro de Stalin. Ĉilio kaj Paragvajo estis konsideritaj kiel stabilaj diktaturoj en la 1970-aj jaroj. Estis argumentite ke stabilaj diktaturoj kondutas alimaniere kiel malstabilaj diktaturoj. Maria Brouwer opinias ke "ekspansiemaj politikoj povas malsukcesi kaj subfosi la aŭtoritaton de la gvidanto. Stabilaj diktatoroj, faris tial, estu emaj sindeteni de armea agreso. Tio validas por imperiaj Ĉinio, Bizanco kaj Japanio, kiuj sindetenis de vastigado de sia imperio ĉe iu punkto en tempo. Emerĝantaj diktatoroj, kompare, volas gajni la subtenon de homoj promesante al ili riĉaĵon de transprenado de hejma aŭ fremda riĉaĵo. Ili havas ne multon perdindan okaze de malsukceso, dum sukceso povus levi ilin al pozicioj de riĉaĵo kaj potenco."
Mezuri diktatorecojn
eta|350px| la demokratieca indekso de 2016 Unu el la taskoj en [[politika scienco estas mezuri kaj klasigi reĝimojn ĉu diktatorecajn ĉu demokratiajn. Freedom House, Polity IV kaj Democracy-Dictatorship Index estas tri el la plej uzataj datumbazoj fare de politikaj sciencistoj.
Historio
Inter la du mondmilitoj, oni priskribis kvar tipojn de diktatorecoj: nome Konstitucia, Komunisma (teorie kiel la "diktatoreco de la proletaro"), Kontraŭrevolucia kaj faŝisma. Ekde la Dua Mondmilito, oni agnoskis pli larĝan gamon de diktatorecoj, kiel la diktatorecoj de la Tria Mondo, teokratiaj aŭ religiaj diktatorecoj kaj dinastiaj aŭ famili-bazitaj diktatorecoj.
Diktatoroj en la Roma Respubliko
Dum la Respublika fazo de la Antikva Romo, Romia diktatoro estis la speciala magistrato kiu tenis bone difinitajn povojn, normale por ses monatojn por unu regotempo, kutime kombine kun konsuleco. Romiaj diktatoroj ricevis absolutan povon dum epokoj de neceso. Dum plenumo, ilia povo estis origine nek arbitra nek nekomprenebla, kaj estis subjekto de juro kaj oni postulis aljustigon de ilia agado. Ne estis tiaj diktatorecoj post la komenco de la 2a jarcento a.K. kaj postaj diktatoroj kiel Sulao kaj la romiaj imperiestroj praktikis la povon multe pli personece kaj arbitre. Ĉar la romia imperiestro estis ankaŭ reĝo kiel tuto sed sen tiu nomo, ĉar tiu koncepto restis tabua por la tradicia Romia socio, la institucio ne estis antaŭenigita en la cetero de la Romia Imperio.
19a-jarcentaj Latinamerikaj kaŭdiloj
Post la falo de la hispana kolonia regado, variaj diktatoroj enpoviĝis en multaj sendependiĝintaj landoj. Ofte estrante privatan armeon, tiuj kaŭdiloj aŭ mem-nomumitaj politik-militistaj estroj, atakis malfortajn naciajn registarojn post ili kontrolis la politikajn kaj ekonomiajn povojn de unu regiono, kun ekzemploj kiel Antonio López de Santa Anna en Meksiko kaj Juan Manuel de Rosas en Argentino. Tiaj diktatoroj estis referencataj ankaŭ kiel "personismaj".
La tajdo de militistaj diktaturoj en Centra kaj Sudameriko en la dua duono de la 20-a jarcento lasis partikularan markon sur la kulturo de Latinameriko. En Latinamerika literaturo, la subĝenro de pridiktatora romano kiu defiis la povon kaj subprememon de diktatorecoj kaj de Kaŭdilismo estas grava ĝenro. Tiele kiel sekvo estas multaj filmoj kiuj priskribas tiujn Latinamerikajn militreĝimojn.
Kurioze la unua romano kiu estis verkita pri latinamerika diktatoro estus publikigita ne de latinamerika, sed de hispana verkisto, nome Ramón María del Valle-Inclán, kiu metis en "Tirano Banderas" sian sperton en Meksiko. "El señor Presidente" (1946) de Miguel Ángel Asturias fokusiĝas pri la figuro de la diktatoro, dum "Torotumbo" (1956) fokusiĝas al insurekcio kontraŭdiktatora okazanta en tempo de karnavalo. Aliaj latinamerikaj verkistoj kiel Gabriel García Márquez en "El otoño del patriarca", Augusto Roa Bastos en "Yo, el supremo", Alejo Carpentier en "El recurso del método" o Mario Vargas Llosa en "La fiesta del chivo" ripetas tion kio iĝis bedaŭrinda temo kaj en la fikcio kaj en la realo.
Komunismo kaj Faŝismo en diktaturoj de la 20-a jarcento
En la unua duono de la 20a jarcento, komunismaj kaj faŝismaj diktatorecoj aperis en vario de science kaj teknologiaj progresintaj landoj, kio estas tre diferenca fenomeno el la diktatorecoj en Latinameriko kaj ĉe post-koloniaj diktatorecoj en Afriko kaj Azio. Ĉefaj ekzemploj de modernaj totalismaj diktatorecoj estas jenaj:
Diktatorecoj en Afriko kaj Azio post la Dua Mondmilito
Ofte citita ekspluatema diktatoreco estas la reĝimo de Mobutu Sese Seko, kiu regis en Zairo el 1965 ĝis 1997, kaj fraŭdis ĉirkaŭ 5 mil milionoj de usonaj dolaroj el sia lando. Pakistano estas alia lando kiu estis regata de tri militistaj diktatoroj dum preskaŭ 32 jaroj en 7 jardekoj de ties ekzistado. Dekomence ĉe Generalo Muhammad Ajub Ĥan kiu regis el 1958 ĝis 1969. La posta estis Generalo Zia-ul-Hak kiu uzurpis la povon en 1977 kaj plutenis ĝin la plej longdaŭra ĝis li mortis en aviadila akcidento en 1988. Dek jarojn post Zia, la Generalo Pervez Muŝarraf ekhavis la kontrolon post malvenko kontraŭ Barato en la Kargila Milito. Li restis en povo dum 9 jaroj ĝis 2008.
Demokratiigo
La tutmonda dinamiko de demokratiigo estis ŝlosila demando inter politikaj sciencistoj. Oni diras, ke la Tria Demokratiiga Tajdo turnis kelkajn diktatorecojn en demokratioj (vidu ankaŭ la kontraston inter la du bildoj de la Demokrati-Diktatoreca Indekso en 1988 kaj 2008).
La manieroj per kiuj la diversaj landoj transiris el diktatorecoj al demokratioj estis same diversaj. Tio videblas en la komparo de du tre proksimaj (geografie) cirkonstancoj, nome en Portugalio kaj en Hispanio en la mezo de la 1970-aj jaroj. Ambaŭ landoj estis suferintaj diktatorecojn (en Hispanio multe pli mortiga), sed en Portugalio okazis samtempe koloniisma milito en preskaŭ ĉiuj ties kolonioj en Afriko, kiuj deziris sendependigon. Sekve granda parto de la armeo estis kontraŭ la registaro kaj ĝia koloniisma politiko; alivorte granda sektoro de la armeo estis maldekstrema kaj preta interveni por influi en la politiko. Aliflanke en la najbara Hispanio la politika sektoro favora al la diktatoro Francisco Franco perdis povon, la socio mobiliziĝis kontraŭe, dum plej parto de la hispana armeo estis kontraŭ la demokratiigo.
En la 25a de aprilo 1974 okazis en Portugalio la puĉo kiu poste estis nomita Revolucio de la Diantoj; la maldekstraj armeanoj enpoviĝis, nuligis la diktatoremajn sektorojn de la polico kaj instalis unue demokratajn instituciojn kaj poste eĉ maldekstrajn registarojn, kiuj sendependigis la eks-koloniojn. En la najbara lando, la 20an de novembro 1975 mortis la diktatoro Francisco Franco, kiu iel estis preparinta la finigon de sia reĝimo nomumante sukcedanton kiel ŝtatestro Juan Carlos de Burbono, kiu tuj iĝos la reĝo de Hispanio. Tamen la poste nomita Hispana transiro al demokratio iris multe pli malrapide: la frankismaj sektoroj en la ekonomiaj sektoroj, la polico kaj la armeo bremsis la demokratiigon kaj eĉ ĝis nuntempe (preskaŭ duono de jarcento) ankoraŭ ne plenumiĝis diversaj politikoj rilataj al la transiro kaj al la nuligo de la diktatorecaj institucioj.
Kelkaj diktatoroj
Averto: Tiu listo estas nur informa kaj tio ne supozigas, ke ĉiuj en la listo estis samgrade diktatoroj. Estas diversaj kriterioj por mezuri la gradon de diktatoreco de diktatoroj kaj iliaj reĝimoj. Inter tuj kriterioj gravas la nombro de mortintoj, graveco de torturoj kaj aliaj suferoj kiujn okazigis iliaj diktatorecoj, la manko de libereco, la arbitreco de la politikaj decidoj, la avaremo de la diktatoroj, la longdaŭreco de la regotempo, la profito kaj malprofito kiujn ili okazigis por sia popolo ktp. Ĝenerale la sube listitaj politikistoj regis en landoj kaj epokoj en kiuj tute nek estis liberaj balotoj nek liberecoj nek respekto por homaj rajtoj. Tamen la konsidero de tiuj diktatoroj aŭ kvazaŭ-diktatoroj multe dependas de la menciitaj diversaj kriterioj. Menciindas la jenaj:
Kongrue kun la dumlonga masklisma apartigo de virinoj el la registaraj postenoj, kvankam ne neekzistanta partopreno (Golda Meir, Margaret Thatcher, Benazir Bhutto, Indira Gandhi, Angela Merkel ktp.), rimarkindas la absoluta manko de registinoj en tiu listo; same menciindas, ke en kelkaj okazoj diktatoroj de tiu listo ĝuis la aktivan akompanon de siaj edzinoj (eĉ post siaj mortoj), kiel ekzemple Nicolae Ceaușescu, Francisco Franco, Ferdinand Marcos kaj Augusto Pinochet.
Provinco Talas
La provinco Talas (aŭ regiono respektive oblasto Talas, komparu la artikolon pri la neologismo oblasto - kirgize Талас областы ["Talas oblasti"], ruse Таласская область [Talaskaja oblast"]) estas unu el sep provincoj, kiuj aldone al la du eksterprovincaj urboj Biŝkeko kaj Oŝ administre dividas la teritorion de la ŝtato Kirgizio. La provinca areo kovras 11 400 kvadratajn kilometrojn, kaj en 2005 en la provinco vivis 219 800 konstantaj loĝantoj. Ĉefa urbo - administre, komerce kaj kulture - estas la samnoma urbo Talas. La provinco najbaras (laŭ horloĝa direkto) al la kirgiziaj provinco Ĵalalabat kaj provinco Narin, al la aŭtonoma regiono Ŝinĝango en Ĉinio, al Taĝikio, la kirgizia provinco Batken kaj al Uzbekio.
Distriktoj de la provinco
La provinco estas administre dividita en 4 distriktojn:
Shigeyoshi Suzuki
(laŭ sistemo Hepburn, en Esperanto Ŝigejoŝi Suzuki, japane 鈴木 重義, n. la 13-an de oktobro 1902, m. la 20-an de decembro 1971) estis japana futbalisto. Li en 1940 membris en la japana nacia teamo de futbalo, kaj en 1930 kaj 1936 trejnis ĝin.
Madame Bovary (1933)
Madame Bovary (Sinjorino Bovary) estas franca filmo de Jean Renoir, aperinta en 1933.
Temo
La adultaj amoj de la bela Emma Bovary, lacigita de sia teda edziniĝo, finiĝas per ruino kaj morto.
Grande-Synthe
- jen france, prononco [], nederlande respektive okcidentflandre Groot-Sinten, prononco - estas komunumo de Francio kadre de la historia pejzaĝo Franca Flandrio, Frans-Vlaanderen respektive Flandre française, borde de la Manika Markolo. Ĝi situas en la departemento Nord [], en la administra regiono Hauts-de-France (jen france, prononco [], pikarde Heuts-d'Franche) kaj en la tradicia, historia regiono Nordo-Kaleza Markolo (france Nord-Pas-de-Calais ). Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la arondismento Dunkerque kaj al la kantono .
La urbanojn oni kutime nomas grand-synthois(es) en la franca lingvo.
Geografio
Grande-Synthe/Groot-Sinten havas landlimon kun Dunkerque/Duinkerke, de kiu ĝi estas konsiderebla kiel ĉirkaŭurbo, kaj situas proksime al la Manika Markolo. La urbo ĝuas centran situon inter Lillo, Kalezo kaj Bruselo, ĉiuj alireblaj per aŭtoŝoseoj.
Historio
Same kiel najbara Dunkerque, Grande-Synthe estis preskaŭ komplete detruita komence de la dua mondmilito en 1940, kiam la britaj kaj francaj soldatoj estis evakuitaj el tie.
Batalo de Varna
La batalo de Varna okazis la 10-an de novembro 1444 proksime al Varna en orienta Bulgario. La Otomana Imperion tiam regis Mehmedo la 2-a. La otomanan armeon en la batalo gvidis la sultano Murad la 2-a al venko super la polaj kaj hungaraj armeoj gvidataj de Ladislao la 3-a (Pollando) (Władysław III Warneńczyk pole kaj kiu estis samtempe hungara reĝo kiel Uladislao la 1-a) kaj HUNYADI János (rumandevena hungara magnato kaj militestro). La reĝo Ladislao interkonsentis kaj subskribis packontrakton kun la turkoj, julie de 1444, en Szeged. La kontrakto validis por 10 jaroj, sed la reĝo rompis la pacon je postulo de la papo kaj de ties komisiito Julian Cesarini kaj ekatakis la Otomanan imperion. La Papo promesis militan apogon, malhelpante la transmarŝon de la turkaj ĉefaj fortoj tra la Bosporo. La okcidentaj potencoj ne realigis la promesojn kaj ne sendis ŝiparon al la Bosporo, tiel la sultano senprobleme transigis la armeon al Eŭropo. La armeo de Ladislao venis en kaptilon kaj neniiĝis, eĉ la reĝo mortis, oni detranĉis lian kapon. Mortis ankaŭ Cesarini, sed Hunyadi sukcese fuĝis.
Danke al la venko, la trukoj pli fortan premon efikis je la ankoraŭ sendependaj popoloj de la Balkano. En Hungario la morto de la reĝo kaŭzis internajn kverelojn, porpotencajn luktojn kaj la lando iĝis nekompetenta gvidi pliajn militirojn kontraŭ la turkoj.
3776 Vartiovuori
3776 Vartiovuori estas malgranda hela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la finnlanda astronomo Heikki Alikoski elde la Observatorio de Iso-Heikkilä en Turku.
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la iama Observatorio Vartiovuori, observatorio de la Reĝa Akademio de Turku inter 1819 kaj 1834.
Ózd
Ózd [Ozd] estas industria urbo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Ózd, kies centro ĝi estas. Uz estis nomada tribo alveninta kun la hungareco.
Geografio
Ózd situas sur malebenaĵo, laŭ ĉefvojo Bátonyterenye-Bánréve, fine de fervojo el Miskolc. Budapeŝto troviĝas 160 km.
Historio
Ózd estis menciita unufoje en 1272. Dum la historio ĉe la najbaraj deklivoj, valoj troviĝis vilaĝoj, kiuj aliĝis al Ózd en la 19-a kaj 20-a j.c.-oj. La proksimaj montoj defendis la komunumojn, tial menciindaĵo ne estas ĝis la 19-a j.c. Tiam oni malkovris karbonon kaj baze de tio oni fondis feran uzinon. Granda evoluo okazis dum la socialismo, la vilaĝo ricevis rangon urbo en 1949. La minista kaj industria urbo apartenas al la plej malpuraj hungaraj urboj. Centre troviĝas ne promenado sed la uzinoj. Ekstere oni konstruis multe da betonaj deketaĝaj domoj. Post 1990 la uzinoj ne funkcias, tie estas la plej akuta senlaboreco en Hungario.
Vidindaĵoj
En la urbo cigana, pola kaj slovaka aŭtonomioj funkcias.
Bauduen
(jen france kaj okcitane) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Var, en la regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura (Provence-Alpes-Côte d'Azur, prononcata, okcitane Provença-Aups-Còsta d'Azur). Fine de en la komunumo vivis.
Rémelfing
Rémelfing [ʁeməlfɛ̃] estas franca situanta en departemento Moselle, regiono Grand Est.
121469 Sarahaugh
121469 Sarahaugh estas asteroido de la ĉefa asteroida zono en orbita resonanco 2:5 kun Jupitero.
Rémelfing
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Rémelfingeois.
121469 Sarahaugh
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo Catalina Sky Survey, plenumita elde la Stacio Catalina de la Observatorio Steward kaj elde la Observatorio de Monto Lemmon, proksime de Tucson (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝi estas nomita en honoro de Sara Haugh, kiu kontribuis al la Misio de Asteroida Specimena Revenigo OSIRIS-REx de la NASA kiel Sistema Programara Inĝenierino. Antaŭ, ŝi servis kiel Sistema Programara Inĝenierino por la Misio MAVEN (Marsa Atmosfera Vaporiĝema Evoluo), kiel Estrino pri Provoj por la fluga programaro de la Integrigita Scienca Instrumenta Modulo (ISIM) de la Kosmoteleskopo James Webb kaj kiel anino de la Teamo de Flugaj Operacioj por la Misioj Terra kaj Aqua.
27739 Kimihiro
27739 Kimihiro estas tre malgranda malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la japana astronomo Tsutomu Seki elde Geisei en la gubernio Koĉi (Japanio).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Kimihiro Matsugi, de Nankoku (gubernio Koĉi). Li helpis la vizitantojn kiel prezentisto ĉe la Observatorio de Geisei dum li instruis en elementa lernejo.
Sankta Paterno
Sankta Paterno, Padern, estas unu el la sep sanktuloj fondintaj Bretonujon. Li fariĝis la unua episkopo de la episkopujo de Bro-Wened.
La bretona urbo Vannes estas unu el la etapoj de la pilgrimado Tro Breizh (turneo de Bretonujo), kiu estiĝis en la mezepoko.
Festo: la 15-a de aprilo
Unua monaĥejo apud Vannes
Patern decidis imiti siajn gepatrojn. Apud Vannes li fondis monaĥejon, kaj predikis en la regiono. La reĝo Caradoc deziris pacigi kaj submeti la regionon. La loĝantaro akceptis, kondiĉe ke Paterno estos ordinita episkopo. Do, li proponis koncilion en Vannes.
Koncilio de Vannes
En 465, okazis koncilio kun Perpetuus, episkopo de Tours, Athenius, episkopo de Rennes, Nunechius, episkopo de Nantes kaj du aliaj episkopoj. Dum la kunveno, al kio li partoprenis, estis ordinita Patern. Post la ordino, Caradoc donis al li sian palacon kaj monon por konstrui preĝejon dediĉita al sankta Petro.
Ekzilo
Pluraj malpiuloj, kaj eĉ piuloj ekparolis kaj agadis kontraŭ li. Li decidis retiriĝi. La aŭtoro ne scias kie, sed tie li mortis.
Post la morto
Periodo de granda sekeco alvenis en la regiono de Vannes. Kion fari ? Eble pro iliaj misagoj, Dio punis ilin. La loĝantoj de Vannes kunvenis kaj decidis ŝerci la korpon de Paterno kaj revenigi la relikvojn. Ili trovis la ĉerkon, malfermis ĝin sed ne sukcesis levi la korpon. Unu el la plej riĉaj de la sinjoroj promesis : « - Mi donos al Paterno la bienon, kiun mi rifuzis, kaj konstruigos preĝejon se mi povas elpreni kelkajn relikvojn. » Tuj ili povas levi la korpon, kaj ekde la momento, kiam ili revenigis la relikvojn, ekpluvis en Vannes.
Problemoj pri konfuzoj inter la 3 sanktuloj
Dum la 5-a kaj la 6-a jarcentoj vivis en Britujo kaj Bretonujo 3 sanktuloj, kiuj havis la saman nomon : sankta Patern el Vannes, sankta Padarn el Kimrujo kaj sankta Patern en Avranches en Normandio. Laŭ infobretagne.com kelkajn certaĵojn ni povas havi.
Kion oni ne dubas pri sankta Paterno el Vannes
Li partoprenis en la koncilio de 465 kaj ek de tiu kunveno fariĝis episkopo. Modestus estis la sukcedanto de Paterno el Vannes kaj partoprenis la koncilion de Orleans en 511. Li naskiĝis en Bretonujo. Li estis en amikaj rilatoj kun Caradoc, kiu estris la enmigrantaron en la okcidenta parto de tiu regiono. Sendube li ne enmigris en Irlandon, nek li nek lia patro. Tiutempe, neniu aŭdacis enmigri en Irlandon aŭ Kimrujon. Tiuj landoj ne estis sekuraj. Li ne ekzilis en la teritorion de la frankoj, li bone interrilatis kun Kloviso la 1-a, kaj en 485, okazis akordo inter la frankoj de Clovis, kiuj posedis la orientan parton de la episkopujo.
Kion oni certas pri sankta Padarn el Kimrujo
Li estris la episkopujon de Lan-Badarn–Vaur aŭ Llandadarn Fawr apud Aberystwyth. Tiu episkopujo, kiu enhavis la regionojn de Kardigan kaj Radnor, ekzistis ĝis la 18-a jarcento. Oni povas viziti ankoraŭ hodiaŭ multajn preĝejojn dediĉitajn al Padarn.
Tiu Padarn vivis dum la mezo de la 6-a jarcento.
Kion oni certas pri Patern el Avranches
Patern el Avranches vivis sub la regno de Ĉildeberto la 1-a, la filo de Klodvigo la 1-a.
NGC 998
NGC 998 (aliaj indikoj — PGC 9934, MCG 1-7-15, ZWG 414.28) estas galaksio en konstelacio Baleno.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Giovanni Reale
Giovanni Reale (naskiĝis la 15-a de aprilo 1931 en Candia Lomellina, mortis la 15-an de oktobro 2014 en Luino) – itala historiisto de filozofio.
Biografio
Giovanni Reale frekventis gimnazion kaj liceon en Casale Monferrato por poste eniri al Università Cattolica del Sacro Cuore en Milano. Plue daŭrigis sian sciencan edukadon en Marburg kaj Munkeno.
Post periodo de lernado en liceoj li atingis katedron en Universitato de Parmo, kie lekciis pri "Filozofio de moraleco" kaj "Historio de filozofio". Poste transiris al Katolika Universitato en Milano, kie fondis "Centron de Metafizikaj Esploroj". De 2005 komencis instruadon en nova Filozofia Fakultato en Universitato Vita-Salute San Raffaele en Milano, kiu planas malfermon de nova internacia centro pri Platono kaj platonaj radikoj de la okcidenta civilizo.
Cirko Humberto
Cirko Humberto (ĉeĥe: Cirkus Humberto) estas ampleksa romano pri cirka arto de la ĉeĥa verkisto Eduard Bass (1888-1946). La romanon li verkis en la komenco de la dua mondmilito (1941) por esperigi sin mem kaj la legantojn. La originan titolon Cirko Umberto li devis ŝanĝi pro politikaj motivoj (Umberto estis nomo de la itala reĝido). Post la milito akceptis la nomon „Cirkus Humberto“ unu el ĉeĥoslovakaj cirkoj kaj laŭ la romano estis filmita televida serio kun aktoroj de pluraj nacioj.
Intrigo
En la mezo de la 19-a jarcento serĉis en Hamburgo laboron ĉeĥa masonisto Václav Karas kun sia naŭjara samnoma fileto, ĉar la patrino antaŭ nelonge mortis. Sed ankaŭ en Hamburgo ne estis masonista laboro, tial la patro klopodis akiri kelkajn monerojn per trumpetado en gastejo. Tie lin aŭdis orkestrestro de cirko Humberto kaj proponis al li lokon en la cirka orkestro. La patro devis fari ankaŭ aliajn laborojn en la maneĝo, sed lian knabeton Václav (familiare Vaŝku) la cirkistoj komencis trejni kaj edukis el li bonegan akrobaton kaj dresiston.
La direktoro Berwitz eĉ elpensis specialan numeron sur ĉevaloj por sia filineto Helenjo kaj Vaŝku, la infanoj havis grandan sukceson. La geknaboj elkreskis, Vaŝku fariĝis plej lerta kaj kapabla el la cirkistoj, tial la direktoro komencis pensi pri li kiel pri sia estonta bofilo. Ambaŭ junaj homoj estis enamiĝintaj al aliaj personoj, sed fine – por prospero de la cirko – ili rezignis pri siaj amoj kaj geedziĝis. La cirko travivis multajn danĝerajn momentojn, precipe financajn problemojn, sed Vaŝku ĉiam trovis solvon. Post morto de Berwitz li mem fariĝis direktoro, tamen post multaj aventuroj la cirko bankrotis. Tiam Vaŝku fondis en Prago varieteon Humberto kaj daŭrigis la laboron sub firma tegmento ĝis sia morto.
Baldaŭ post la geedziĝo naskiĝis al ili filo Petro, sed montriĝis, ke li estas timema kaj tute ne taŭgas por cirko. Sed li estis bonega matematikisto kaj fariĝis eĉ profesoro de matematiko. Male lia filino Ludmila ne inklinis je matematiko kaj kolerigis la patron per emo al baleto, kion ĝoje subtenis ŝia avo Vaŝku.
Stilo
La kvincentpaĝa libro estas scenriĉa, plena de figuroj kaj prikantas la cirkan vivon en ĉiuj imageblaj formoj. La agado estas streĉa, ofte ĝi revenas en la pasintencon, ekzemple kiam direktoro Berwitz rememoras la komencon de la cirko sub la direktoro Carlo Humberto. Estas priskribataj ankaŭ aliaj, konkurencaj cirkoj kaj iliaj bonegaj artistoj.
Verŝajne unu el la plej bonaj libroj verkitaj pri la cirkista vivo.
Germana Kaŭkaza Ekspedicio
La Germana Kaŭkaza Ekspedicio estis armea ekspedicio sendita de la Germana Imperio al la iama rusia Transkaŭkazio dum la militkampanjo en Kaŭkazio de la Unua Mondmilito. Ĝia ĉefa celo estis certigi naftoprovizojn por Germanio kaj stabiligi ĝermantan por-germanan Kartvela Demokratia Respubliko.
Jengen
Jengen estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Ostallgäu (Orienta Algovio) kaj en la distriktaro Ŝvabio de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Staré Město
Staré Město (laŭvorte ĝi signifas Malnova Urbo) estas nomo por pluraj urboj kaj vilaĝoj en pluraj distriktoj en Ĉeĥio.
... aŭ partoj de municipoj en Ĉeĥio:
... en la mondo
en traduko:
Rustokalidro
La Rustokalidro, Erolia aŭ Calidris ferruginea, estas eta vadbirdo. Temas pri nekutima specio kiu povas estis proksima al Himantopa kalidro. Datumaro DNA ne sufiĉas solvi ties rilaton (Thomas et al., 2004). Tiu pristuda temo koncernas la taksonomion, ĉar la Rustokalidro estas la origina specio de la proponita genro Erolia, kaj tiele pli malproksima rialto kun la etaj "kalidroj" malebligus la uzadon de Erolia por tiu lasta grupo.
La reprodukta medio de tiu specio estas tundro de arkta Siberio. La masklo flugas ceremonie dum pariĝado. Ili konstruas neston surplanke en tundro, kie la ino demetas 3–4 ovojn.
La Rustokalidro estas konstanta migranto kiu vintras ĉefe en Afriko, sed ankaŭ en suda kaj sudorienta Azio kaj en Aŭstralazio. Ĝi estas vagulo en Norda Ameriko. Ĝi estas tre socia kaj formas arojn kun aliaj kalidroj, ĉefe kun Bunta kalidro. Spite ties orienta rerpodukta teritorio, tiu specio estas regula trapasanto en okcidenta Eŭropo, probable pro ties sudokcidenta migrovojo.
La nombro de la loĝantaro de tiu specio (kaj de la Malgranda kalidro) dependas el la loĝantaro de lemingoj. Ĉar en jaroj kiam ne abundas lemingoj, predantaj specioj kiel Rabmevo kaj la Neĝostrigo, predas arktajn reproduktantajn vadbirdojn anstataŭe.
Tiuj birdoj manĝas en milda koto de marĉoj aŭ marbordoj, ĉefe per bekoplukado kaj rigardo. Ili manĝas ĉefe insektojn kaj aliajn etajn senvertebrulojn.
Tiuj birdoj estas etaj vadbirdoj nur iomete pli grandaj ol la Bunta kalidro 19,5–21 cm longaj, sed diferenciĝas el tiu pro havo de pli longa subenkurvita beko, pli longaj kolo kaj kruroj kaj blanka pugo. Reproduktanta plenkreskulo havas markitajn malhelgrizajn suprajn partojn kaj ruĝecajn subajn partojn kio nomigas la specion. Vintre tiu birdo estas helgriza supre kaj blanka sube kaj montras rimarkindan blankan superokulan strion. Junuloj havas grizbrunan dorson, blankan ventron kaj oranĝan bruston.
La Rustokalidro estas inter la specioj protektitaj de la Traktato por la konservado de afrikeŭraziaj migrantaj vadbirdoj (AEWA).
La Rustokalidro eventuale hibridiĝas kun la Pintovosta kalidro aŭ la Striokalidro, produktante la supozeblan "specion" nome "Kupera kalidro" ("Calidris" × cooperi) kaj "Koksa kalidro" ("Calidris" × paramelanotos), respektive.
Helmut Sonnabend
Germana esperantisto
Helmut Sonnabend (naskiĝis 1924 - mortis la 6-an de decembro 1986 Germanio) estis prezidanto de ILEI (Internacia Ligo de Esperantistsj Instruistoj) dum pli ol dek jaroj.
Profesie lernejestro, li dediĉis sian Esperanto-karieron al problemoj de instruado; krom multaj konferencoj k.s. organizitaj de li, li postlasis unu libron, Esperanto: Lerneja eksperimento (Edistudio,1979).
Song
Sòng (en ĉina: 宋; en malnova ĉina: *[s]ˤuŋ-s) estis ŝtato dum la Dinastio Song (Dinastio Zhou) de antikva Ĉinio, kun ĉefurbo en Ŝangkiu. La ŝtato estis fondita tuj post la reĝo Vu de Ĵu konkeris la Dinastion Ŝang por establi la hegemonion de la Dinastio Ĵu en la jaro 1046 a.K. Ĝi estis konkerita de la Ŝtato Qi en la jaro 286 a.K., dum la Militŝtata periodo. Plej el la regantoj portis la titilon de duko (宋公).
Konfuceo estis devena el nobelo de Song kiu translokiĝis al la ŝtato Lu.
Akira Kaji
Akira Kaji (japane 加地 亮, n. ) estas japana futbalisto. Li de 2003 ĝis 2008 membris en la japana nacia teamo de futbalo. Li estis aktiva teamano kiu partoprenis en 64 matĉoj.
Laguro
La ovala laguro, ankaŭ nomata pli simple laguro aŭ leporvosto (Lagurus ovatus L., 1753), estas jara herba planto de la familio de la Poacoj, sub-familio de la Pooideae, tribo de la Aveneae. Ĝi sufiĉe oftas en Eŭropo en la regionoj de marbordoj.
Oni ĝin foje kultivas kiel ornaman planton pro ĝiaj silkecaj kaj dekoraciaj floroj, utilaj por kunmeto de sekaj bukedoj kune kun la duna helikrizo.
Ĝi estas la unusola specio de la genro Lagurus.
Vegetativa sistemo
Ĝi estas jara planto 10 ĝis 40 cm alta, harhava, kiu ofte montriĝas en densaj aroj laŭlonge de vojoj. Ĝia radika reto, sterna kaj supraĵa, kontribuas al la fiksado de la dunoj. Ĝiaj fadenformaj tigoj, kun folioj, estas solecaj aŭ en faskoj. Ĝiaj harecaj folioj, mallongaj, larĝaj, verdaj, havas ĉe la bazo de la limbo (foliplato) mallongan, senpintigitan, haretan ligulon. La supra folio montras trajtodistingan ĝiban folian ingon.
Reprodukta sistemo
La ĉefa koloro de la floroj estas blanka. La periodo de florado estas el majo al aŭgusto. La infloresko estas kapitulforma grapolo, la longaj lanecaj haroj de la glumoj kaj la longaj simplaj eĝoj de la floroj de tiu floraro klarigas ĝian kromnomon "leporvosto". . Ĝia sekseco estas hermafrodita kaj la ordo aŭ vico de maturiĝo estas protandra. La polenigo estas anemogama. La frukto estas kariopso. Dum la dissemado estas anemoĥoria
Loĝloko kaj disvastiĝo
Tipa loĝloko estas jaraj herbejoj kaj neuzataj kampoj ĉemaraj, termoatlantikaj. Ĝi estas nitrofila planto, ĝi emas vastiĝi sur la tipajn speciojn de la fiksaj dunoj en la lokoj de troa turismado. .
Ĝia disvastiĝa areo estas mediteranea kaj atlantika. Tiu mediteranea specio estas spontanea en Nord-Afriko (de Maroko al Egiptujo), en la arkipelagoj de la Atlantiko (Acoroj, Madejro kaj Kanarioj), en Sud-Eŭropo (Francujo, Hispanujo, Portugalujo, Italujo, eks-Jugoslavujo, Grekujo kaj en Mezoriento (Israelo, Libano, Turkujo, Sirio). Ĝi ennaturiĝis laŭlonge de la marbordo kaj foje interne sur la Britaj insuloj kaj en aliajn kontinentojn.
Radkov
Radkov estas nomo por pluraj vilaĝoj en pluraj distriktoj en Ĉeĥio.
Simila nomo:
Alice Müller
Alice MÜLLER (naskiĝis 1903 - mortis 1986 en Ĝenevo, Svislando) estis aktiva esperantisto dum multaj jardekoj.
Ŝi unue renkontis la lingvon en kurso de Edmond Privat en 1918, kaj fariĝis amiko ne nur de li, sed de Andreo Cseh, Petro Stojan kaj aliaj elstaraj figuroj de la movado.
Leena Lehtolainen
Leena LEHTOLAINEN (Vesanto, 11-a de marto 1964-) estas Finna verkistino de krimliteraturo.
Bernex (Haute-Savoie)
Geografio
La komunumo etendiĝas en la regiono Chablais, en la altmontara valo de la rivero Ugine, kiu formas la orientan finon de Pays de Gavot en la nordaj Savojaj Alpoj. La plej alta punkto de la komunumo estas la monto Dent d'Oche kun alteco de 2.222 m s.m.
Ekonomio kaj infrastrukturo
Ĝis meze de la 20-a jarcento Bernex estis ĉefe kampara vilaĝo. Intertempe ĝi evoluis al turisma loko kun diversaj instalaĵoj kaj servoj. Sur la deklivoj sude de la komunumo ekzistas diversaj telferoj kaj skiliftoj.
Vidindaĵoj
Vidinda estas la vilaĝa preĝejo Saint-Ours, kiu estis konstruita en la jaro 1850. Vizitindas ankaŭ la kaverno Notre-Dame-de-Lourdes apud Maupas.
Oise
La gloso Oise povas signifi la jenajn:
Casamarciano
estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Kampanio kaj la provinco Napolo. Fine de en la komunumo vivis. Najbaras la komunumoj Avella (AV), Cimitile, Comiziano, Nola, Tufino kaj Visciano.
10831 Takamagahara
10831 Takamagahara estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Takeŝi Urata elde la Observatorio de Nihondaira en Ŝimizu (kvartalo de Ŝizuoka).
Kaikoura
Kaikoura estas urbo en la orienta marbordo de la Suda Insulo de Novzelando. Ĝi situantas ĉe la ŝtata autoŝoseo 1, je 180 km norde de Christchurch.
Gusztáv Magyar-Mannheimer
Gusztáv Magyar-Mannheimer [gustAv madjar-manhejmer], laŭ hungarlingve kutima nomordo Magyar-Mannheimer Gusztáv estis hungara pentristo, ilustristo, fondinta membro de Societo Szinyei Merse Pál.
Kaikoura
Kaikoura iĝis la unua loka instanco kiu atingis la Verdamondan turisman atestilon.
10831 Takamagahara
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al Takamagahara, paradizo de la japana mitologio. La loko estas estrata de la diino Amaterasu.
Gusztáv Magyar-Mannheimer
Gusztáv Magyar-Mannheimer naskiĝis la  en Pest (urbo), li mortis la  en Budapeŝto.
Kaikoura
Laŭ la novzelanda Censo de Populacio kaj Loĝantaro de 2006, la konstanta loĝanta populacio estas 2,172, nome 3.3% pliiĝo ekde la censo de 2001. La urbo estas la regista sidejo de la teritoria aŭtoritato de la Kaikoura Distrikto, kiu estas politike parto de la regiono Canterbury (Nov-Zelando). Tiu Distrikto havas terareon de 2,046.41 km² kaj laŭ la censo de 2006 populacion de 3,621 loĝantoj.
Gusztáv Magyar-Mannheimer
Biografio
Gusztáv Magyar-Mannheimer devenis el juda familio. Komence li studis en Reĝa Modela Desegna Lernejo, poste en Akademio de Belartoj de Vieno de Hans Makart, fine en akademio de Munkeno (1878) de Sándor Wagner. Post siaj studoj li hejmenvenis kaj helpe de stipendio li plulernis en majstrolernejo de Gyula Benczúr. Li pentradis parte enlande, parte en Italio. Li ricevis premiojn en 1901, 1902 kaj 1912.
Kaikoura
La urbo Kaikoura situantas norde de la Kaikoura Duoninsulo.
La ponto (1959)
La ponto (en germana Die Brücke) estas germana filmo de 1959, reĝisorita de Bernhard Wicki. La scenaro estas bazita sur samnoma romano de la verkisto kaj ĵurnalisto Gregor Dorfmeister, plej konata laŭ sia pseŭdonimo Manfred Gregor. La historio estis bazita sur veraj okazaĵoj, laŭ la persona informaro de survivanta veterano kiu en sia juneco spertis similan situacion en la Dua Mondmilito. La filmo estis farita en la kunteksto de Okcidenta Germanio en kiu la okcidentgermana armeo estis ĵus kreita en 1955 kaj deviga militservo en Germanio startis en 1956. Ĝi ricevis kelkajn internaciajn premiojn.
La agado de la filmo okazas en Germanio en 1945, jam fine de la Dua Mondmilito. En tiu historia kunteksto, grupo de adoleskuloj de malgranda vilaĝo estas rekrutitaj fare de la Wehrmacht, antaŭ la malabundo de maturaj soldatoj, kaj oni komisias al ili malfacilan mision: protekti ponton ĉiakoste antaŭ la atako de la Aliancanoj. Ne nur la alveno de la usonanoj rezultis en la morto de multaj junaj pontodefendantoj, sed ankaŭ la fina reago de la germana hierarkio estas seniluziĝinta.
István Geleji Katona
GELEJI KATONA István transilvanuja reformita episkopo, eklezia verkisto (Gelej, 1589 – Gyulafehérvár, 12-a de decembro 1649).
Biografio
Li estis sepjara, kiam vagantaj turkoj forrabis lin kaj lia patrino nur por longaj serĉado trovis lin kaj elaĉetis lin disde la turkoj Szolnok. Li lernis en Abaújszántó, Gönc, Sátoraljaújhely kaj Sárospatak, poste per subteno de Gabrielo Bethlen du jarojn en Universitato de Heidelberg. En 1618 li estis la instruisto kaj direktoro de altlernejo de Gyulafehérvár. Ekde 1619 li estis la guvernisto de la pli juna frato de la reganto, István Bethlen kaj kiel akompananto de li ankoraŭfoje iris al Heidelberg en 1621. Li estis kortega pastro de Zsuzsanna Károlyi, edzino de la reganto kaj post ŝia morto (1622) de la reganto mem. Ekde 1633 ĝis sia morto li estis transilvanuja reformita episkopo.
Amazono (rivero)
Amazono, en Sudameriko, estas unu el la du plej grandaj riveroj en la mondo (la alia estas Nilo, vidu diskuton sube). Ĝi havas la plej grandan kvanton da akvo fluanta (Vidu ĉe Listo de riveroj laŭ akvoŝarĝo) kaj ankaŭ la plej etendan akvokolektan basenon nome 7,050,000 km². La rivero fluas de la Andoj (Nevado Mismi aŭ Nevado Quehuisha [kehuIŝa]) tra la amazona pluvarbaro en la Atlantikon.
La larĝo de Amazono estas el 1.6 al 10 km kiam ne estas inundo sed ĝi etendas dum la pluvsezono al 48 km aŭ eĉ plie. La rivero eniras en la Atlantika Oceano ĉe larĝa estuaro ĉirkaŭ 240 km larĝa. La elfluo de la ĉefa riverbranĉo estas de ĉirkaŭ 80 km. Pro ties ampleksego, ĝi estas foje kromnome nomita La Rivera Maro.
Erzsébet Nagy (poetino)
NAGY Erzsébet, D. Nagy, Elisabeta Dobrițoiu estis hungara poetino, tradukistino naskiĝinta en Ojdula la 21-an de oktobro 1923 kaj mortinta en Kluĵo la 17-an de julio 1982.
Amazono (rivero)
En ties supra areo, super la kunfluo de Rio Negro, la Amazono estas nomita Solimões en Brazilo; tamen, en Peruo, Kolombio kaj Ekvadoro, same kiel ĉe la resto de la Hispanosfero, la rivero estas ĝenerale nomita kiel Amazono nur el la kunfluejo de la riveroj Maranjono kaj Ukajalo en Peruo. La riversistemo de Ukajalo-Apurimako estas konsiderata ĉefa fonto de Amazono, kun ties ĉefa ekfluejo ĉe la glaĉera fluaĵo de Carhuasanta fluanta el monto Nevado Mismi.
Geografio
Partoj de la Amazona baseno troviĝas en jenaj landoj: Brazilo (62.4%), Peruo (16.3%), Bolivio (12.0%), Kolombio (6.3%) kaj Ekvadoro (2.1%).
Ĉar la longeco de riveroj estas malfacile mezurebla kaj krome dependas de la difino de "la" fonto, la longeco de Amazono estas indikata varie inter ĉ. 6500 kaj 7000 kilometroj (7,040 km laŭ la lastaj priserĉoj, kiuj markas la fonton en Apacheta [apaĈEta], je 5,179 m super la marnivelo, ĉe Quehuisha [kehuIŝa] en Arequipa aŭ Arekipo (suda Peruo)). Ĝiaj fonto-riveroj estas malpli ol 200 km for de la pacifika bordo, tamen ĝi trafluas preskaŭ la tutan larĝon de Sudameriko por atingi Atlantikon.
Tiu rivero sendas al la maro la kvinonon de la rivera akvo el la tuta mondo, tio estas 160 milionoj da litroj ĉiun sekundon (aŭ 209,000 m³ depende de la fonto kaj mezuro). Tio estas ĉirkaŭ unu kvinono de la fluanta akvo de la mondo. La riverfino estas ĉe la Ekvatoro.
La plej granda urbo ĉe Amazono estas la brazila urbo Manaŭso (portugale Manaus), ĉe la enfluejo de Rio Negro. La Ponto Manaus Iranduba nome la unua ponto de la tuta amazona riversistemo (fakte super Rio Negro) malfermiĝis la 10an de oktobro 2010 ĉe Manaus, Brazilo.
Biogeografio
Laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso ( WWF ) kaj de la Nacia Geografia Societo, la Amazono kaj inunditaj arbaroj konstituas Tutmondaj 200-unuon, subdividitan en 6 ekoregionojn. La tuta Amazona Baseno enhavas pli ol 3 000 da dolĉakvaj fiŝospecioj, la plej granda nombro en la mondo.
Akvobaseno
La Amazona baseno, la plej granda en la mondo, kovras ĉirkaŭ 40% de Sudameriko, nome areo de proksimume 7,050,000 kvadrataj kilometroj. Ĝi drenas el okcidento al oriento, el Ikitos en Peruo, tra Brazilo al la Atlantiko. Ĝi arigas sian akvon el la 5 gradoj de norda latitudo al 20a gradoj de suda latitudo. Ties plej malproksimaj fontoj troviĝas en la inter-Anda altebenaĵo, ĝuste je mallonga distanco el la Pacifika Oceano. La lokanoj ofte aludas al ĝi kiel "El Jefe Negro" (la nigra ĉefo), reference al antikva dio de fekundeco.
La Amazona Rivero kaj ties alfluantoj estas karakterizataj de etendaj arbaraj areoj kiuj iĝas inunditaj ĉiun pluvsezono. Ĉiujare, la rivero leviĝas pli ol 9 m, inundante la ĉirkaŭajn arbarojn, kio estas konata kiel várzea ("inundarbaroj"). La Amazoniaj inundarbaroj estas la plej etenda ekzemplo de tiu habitatotipo en la mondo. En averaĝa seka sezono, 110,000 kvadrataj kilometroj de tero estas akvo-kovritaj, dum en la malseka sezono, la inundita areo de la Amazona baseno pligrandiĝas al 350 000 km².
La kvanto de akvo liverita de la Amazono al la Atlantika Oceano estas enorma: ĝis 300 000 m³/s en la pluvsezono, kun averaĝo de 209 000 m³/s el 1973 ĝis 1990. La Amazono estas respondeca pri ĉirkaŭ 20% el la nesala akvo de la Tero, kiu eniras en la oceanoj. La rivero metas ampleksan akvokolonon de nesala akvo en la oceano. Tiu kolono estas ĉirkaŭ 400 km longa kaj inter 100 kaj 200 km larĝa. Tiu nesala akvo, malpli peza, fluas supre de la marakvo, malpliigante la salecon kaj ŝanĝante la koloron de la oceana surfaco en areo de ĉirkaŭ 2 500 000 km² laŭ etendo. Dum jarcentoj ŝipoj informis ke la nesala akvo ĉe la elfluejo de Amazono restas ege for de la vido de tero el kio ŝajnis malferma oceano.
Chevigny-en-Valière
Chevigny-en-Valière estas franca komunumo situa en la departemento Côte-d'Or kaj en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo.
Geografio
La komunumo situas en dekstra bordo de la rivero Bouzaise. Ĝi enhavas la vilaĝon Chevigny-en-Valière kaj la vilaĝeton la Dézerte. La rivero Dheune trafluas en la komunumo.
Amazono (rivero)
Akvobaseno
La Atlantiko havas sufiĉan tajdon kaj tajdan energion por porti plej el la sedimentoj de la Amazono for al la maro, tiele la Amazono ne formas veran delton. La grandaj deltoj de la mondo estas ĉiuj en relative protektitaj akvejoj, dum la Amazono malpleniĝas rekte al la turbula Atlantiko.
Estas natura akvokuniĝejo inter la basenoj de Amazono kaj de Orinoko, nome la nomita Kasikiara kanalo. La Kasikiaro estas rivera elfluanto de supra Orinoko, kiu fluas sudan en Rio Negro, kiu siavice fluas en Amazonon. La Kasikiaro estas la plej granda rivero sur la Tero kiu ligas du grandajn riversistemojn, kio estas nomata riverforkiĝo.
Chevigny-en-Valière
Historio
La kastelo datiĝas de la 19-a jarcento. Li estas formita kun multaj eroj de aliaj kasteloj. Ĝi enhavas teatron.
Okaze de la eŭropaj balotoj, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 0 voĉdonon en 2004, kaj 0 voĉdonon en 2009.
Amazono (rivero)
Inundoj
Ne ĉiuj alfluantoj de Amazono inundas samtempe de la jaro. Multaj branĉoj ekinundiĝas en Novembro kaj povas plue plialtiĝi ĝis Junio. La plialtiĝo de Rio Negro startas en Februaro aŭ Marto kaj ekmalaltiĝas en Junio. La rivero Madeira plialtiĝas kaj falas du monatojn pli frue ol plej el la cetero de Amazono.
La profundo de Amazono inter Manacapuru kaj Óbidos estis kalkulita inter 20 kaj 26 m. Ĉe Manacapuru, la akvonivelo de Amazono estas nur ĉirkaŭ 24 m super marnivelo. Pli ol duono de la akvo de la Amazona ĉefa fluejo de Manacapuru estas sub marnivelo. En sia plej malalta sekcio, la averaĝa profundo de Amazono estas 20 al 50 m, en kelkaj lokoj tiom multe kiom ĝis 100 m.
La ĉefa rivero estas navigebla por grandaj oceanaj vaporŝipoj al Manaŭo, 1 500 km supre laŭ la rivero el la fluejo. Oceanŝipoj pli malgrandaj de 3,000 tunoj aŭ 9,000 tunoj kaj 5.5 m de karenprofundo povas atingi lokojn tiom for kiom ĝis Ikitos, Peruo, 3 600 km el la maro. Pli malgrandaj riverboatoj povas atingi 780 km pli supre tiom for kiom ĝis Aĉual (en Peruo). Trans tio, malgrandaj boatoj ofte ascendas al Pongo de Manseriche, ĝuste super Aĉual.
Jara inundo okazas fine de la vintro je alta tajdo kiam la venanta akvo de Atlantiko estas funelita en la Amazonan delton. La rezulta onda tajda kurondo estas nomata pororoka, kun ĉefa ondo kiu povas esti ĝis 25 futojn (7.6 m) alta kaj veturi ĝis 500 mejloj (800 km) interne.
Historio
Estas ampleksa pruvaro de antaŭkolumba socia formado, inklude de tribestrolandojn, en multaj areoj de Amazonio (ĉefe ĉe interriveraj regionoj) kaj eĉ de grandaj urboj. Ekzemple la antaŭkolumba kulturo en la insulo Marajó povus esti disvolviginta eĉ socian tavoligon kaj eble eltenis loĝantaron de ĝis 100,000 personoj. La indiĝenoj de la amazona pluvarbaro eble uzis la terenon nomita terra preta por igi teron taŭgan por grandskala agrikulturo necesa por elteni grandajn loĝantarojn kaj kompleksan sociajn formaĵojn kiaj la tribestrejojn. Oni supozas, ke tiuj popoloj vivis dum longaj epokoj en konstanta stato de milito. Inter ili menciindas la mundurukuoj.
En Marto 1500, la hispana konkistadoro Vicente Yáñez Pinzón jam estis la unua eŭropano kiu navigis en la rivero. Pinzón nomigis la riverfluon kiel Río Santa María del Mar Dulce, poste mallongigita al Mar Dulce (laŭvorte, nesala maro, pro ties nesala akvo fluanta al la oceano).
La unuaj eŭropanoj kiuj vere malkovris la riveron estis la malgranda trupo gvidita de la konkeranto Francisco de Orellana, kiu navigis preskaŭ la tutan riveron en 1541 kaj 1542 kaj alvenis al la enfluejo post unu el la plej mirigaj aventuroj de la historio. Dum tiu vojaĝo ili estis atakitaj de grupo de indianoj ŝajne konsistanta el virinoj, kio rememorigis ilin pri la legendo de la amazonoj, pro kio la rivero ricevis sian nunan internacian nomon. Tiu aventuro ekis kiam Gonzalo Pizarro eliris en 1541 por esplori oriente de Kito en interna Sudameriko serĉe de El Dorado, la "ora urbo" kaj La Canela, nome "valo de cinamo". Li estis akompanata de sia subestro Francisco de Orellana. Post 170 km, la rivero Koka kuniĝis kun la Napo (ĉe loko nune konata kiel Puerto Francisco de Orellana en Ekvadoro); la trupo haltis kelkajn semajnojn por konstrui boaton supren de tiu kunfluejo. Ii pluis laŭrivere suben tra neloĝata areo, kie ili ne povis trovi manĝon. Orellana sekvis la riveron Napo, tiam konata kiel Río de la Canela ("Cinama Rivero") kaj revenis kun manĝo por la trupo. Surbaze de informo el kaptiva indiĝeno nome Delikola, ili esperis trovi manĝon post kelkaj tagoj laŭrivere suben ascendante alian riveron norden. Orellana kun 57 homoj perdiĝis en la labirinto de riveroj kaj sekvis suben esplori novajn teritoriojn fine de decembro. Post ŝipveturado de 600 km laŭ la rivero Napo ili atingis la ĉefan kunfluejon, ĉe punkto ĉe moderna Iquitos, kaj poste sekvis la supran Amazonon, nune konata en Brazilo kiel Solimões, dum pliaj 1,200 km ĝis ties kunfluejo kun Rio Negro (ĉe moderna Manaus), kion ili atingis la 3an de Junio de 1542. Ĉe la rivero Namundao, alfluanto de Amazono suben el Manaus, la trupo de Orellana suferis akran batalon kontraŭ indiĝenaj militistoj kiuj laŭ oni diris estis estritaj de militistinoj kiuj mortofrapis ilin kaze de retiriĝo. De tie venas la legendo kaj la rilato al la greka mitologio.
En 1560, alia hispana konkistadoro, nome Lope de Aguirre, faris plej verŝajne duan descendon de Amazono, kio havis ankaŭ historian kaj politikan gravon, ĉar ŝajne intencis starigi sendependan regnon. Historiistoj ne certas ĉu la rivero kiun li descendis estis Amazono aŭ Orinoko, ĉar tiu fluas pli malpli paralele al la Amazono pli norde.