cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Meiĵi-reformo
Kultura kunteksto
La Restaŭrado Meiĵi (fino de la ŝoguna reĝimo) reprezentis la falon de la despota reĝimo en Japanio. Tiu reĝimo estis bazita sur modelo tre simila al la eŭropea feŭdismo; la imperiestro, kiu estis kredata descendinta de la dioj, ne havis la realan povon sed dependis de la daimio, nome la plej grava feŭda senjoro. Tiu ricevis la titolon "ŝōgun", kiu estas la plej alta rango kiun daimio povis atingi. Pro tio la politika reĝimo estis nomita ŝogunlando aŭ bakufu. Tamen, Japanio ĝis 1853 estis izolita de la cetero de la landoj kaj ekonomie kaj politike, escepto por Ĉinio kaj Nederlando. En tiu jaro 1853, alvenis usona armita floto, sub la regado de Matthew C. Perry, cele al peto, aŭ postulo, de traktato de komerco. Tiu fakto estas konata kiel "Kuro-fune raikō" (la alveno de la nigraj ŝipoj). Ĉar Japanio ne havis ŝiparmeon por fronti, ĝi devis akcepti la traktaton, kio montris la malfortecon de la lando.
En Februaro 1867, Mucuhito, tiam dekkvinjaraĝa, sukcedis sian patron, la imperiestro Kōmei kaj proklamiĝis nova erao de Meiĵi (kiu signifas "kulton al regulo"). La restaŭrado Meiĵi de 1868 finigis 256 jarojn de feŭdismo de la Tokugava ŝogunlando.
Altklasa revolucio
Tiu revolucio havis unikan partikularecon en la historio; la reganta klaso mem (la aristokrataro) estis kiu vidis la neceson de ŝanĝoj kaj de rezigno el siaj specialaj rajtoj. Pro tio ili estis dividitaj en du partioj: nome la Iŝin Ŝiŝi unuflanke kaj la partianoj de la ŝogunlando. La terposedantoj (daimioj) kiuj estis kontraŭ la ŝogunlando estris la Iŝin Ŝiŝi. Inter ili elstaris tri estroj, nome la nomita Iŝin no sankecu (nome la triopo Iŝin), kies integrantoj estis Toŝimiĉi Okubo, Saigo Takamori kaj Kido Takaĝoŝi.
La partianoj de la ŝogunlando disponis el diversaj fortoj por fronti tiujn revoluciulojn; inter ili la Ŝinsengumi (nome forto paramilita-polica kun sidejo en Kioto). Ĉirkaŭ 1867 la revolucia movado estis sukcesinta gravan avancon kaj la imperiestro Meiĵi (kiu ne havis realan povon) ordonis la dissolvon de la bakufu (ŝogunlando). Sed la ŝoguno Tokugaŭa Joŝinobu ne volis lasi la povon en manoj de la Iŝin Ŝiŝi kaj en 1868 okazis kvin bataloj pliaj, konataj per la nomo de Boŝin-milito (per kronologia ordo estis jenaj: Toba-Fuŝimi, Monte Ueno, Nagoaka, Aizu kaj Hakodate).
La rezultoj de la kvin militoj estis definitivaj kaj la ŝoguno kunvokis al konsilo la iŝin Saigo Takamori, en kiu estis ankaŭ la estro de la floto ŝoguna, nome Kacu Kaiŝu. La rezulto de tiu konsilio estis la kapitulaco de la ŝogunlando.
Aliancoj kaj fidelecoj
La formado en 1866 de la alianco Sacuma-Ĉoŝu inter Saigo Takamori, la estro de la teritorio Sacuma kaj Kido Takaĝoŝi, la estro de la teritorio Ĉoŝu, konstruis la fundamentojn de la restaŭrado Meiĵi. Tiuj du estroj apogis la imperiestron Komei (patro de la imperiestro Meiĵi) kaj alianciĝis kun Sakamoto Rjoma cele al ŝanĝo de la registaro de la Tokugava ŝogunlando (bakufu) kaj al redono de la povo al la imperiestro. La 3an de Februaro 1867, la imperiestro Meiĵi surtroniĝis post la morto de la imperiestro Kōmei. Tiu periodo estis granda ŝanĝo en Japanio, kiu evoluis el feŭdisma socio al kapitalisma ekonomio, per forta okcidenta influo.
Eventoj rilataj al Restarigado Mejĝi
Radikaluloj (倒幕派 [Tōbaku-ha]) kaj precipe junaj samurajoj de la orientaj feŭdoj konsideris la rekonstruadon de imperia regado kiel elturniĝon el la krizo.
Modest Petroviĉ Musorgskij
Modesto Petrovič Musorgskij (Модест Петрович Мусоргский; naskiĝis la 21-an de marto 1839 en bieno Karevo, Pskova gubernio de Rusia Imperio – mortis la 28-an de marto 1881 en Sankt Peterburgo. Li estis fama rusa komponisto kaj pianisto.
Meiĵi-reformo
Eventoj rilataj al Restarigado Mejĝi
La formala konfrontado inter la reformistaj kaj la ŝogunoj kulminis en intercivitana milito, la Boŝin-milito. La 3-an de oktobro 1867 la ribelanto Tosa-Krano postulis abdikon de la ŝoguno Tokugaŭa Joŝinobu. Li konsentis principe la 9-an de novembro 1867 (14-an de oktobro, en la 3-a jaro de Keio laŭ lunosuna kalendaro). Oni konsideras, ke la abdiko estas plej grava evento de Restarigado Mejĝi. Poste la radikaluloj kaj ŝogunregnaj lojaluloj batalis en Kioto kaj proklamis la restaŭradon de imperiismo sub la juna imperiestro Mejĝi inter la 3-a kaj la 6-a de januaro 1868 (Batalo de Toba-Fuŝimi). Sekvis la pacema kapitulaco la 27-an de junio 1869 post la batalo ĉe Fortikaĵo Gorjokaku. La intercivitana milito finiĝis.
Modest Petroviĉ Musorgskij
Liaj gepatroj estis nobelo Petro Aleksejeviĉ Musorgskij kaj Julia Ivanovna Ĉirikova. Radikoj de la patra genro venis rekte de princo Rjurik fondinto de la samnoma rusa monarka dinastio reginta Rusion pli ol sep jarcentojn. La patro apartenis al ĝia trideka generacio. La gepatroj havis kvar gefilojn, sed elvivis nur du fratoj Filareto kaj Modesto.
Meiĵi-reformo
Eventoj rilataj al Restarigado Mejĝi
En 1877 ribelis la samurajoj de Kjuŝuo, ĉar ili estis malgravaj kaj sen influo (Seinan-Milito).
Modest Petroviĉ Musorgskij
Bienon Karevo ĉirkaŭigis belaj densaj arbaroj, vastaj herbejoj kaj pitoreska Ĵĵickoe lago. Ĉi-belaĵoj naturaj de la nordokcidenta parto de Rusio restigis gravan spuron en koncepto de estonta komponisto kaj inspiris ideojn de liaj altnivelaj ĉefverkoj.
Meiĵi-reformo
Restarigado en politiko
La nova regado sub Saigo Takamori, Okubo Toshimichi, Kido Takayoshi administris la konfiskajn feŭdbienojn (25% de regnobieno) kaj ekstenzis tiele sian influsferon en Japanio.
Modest Petroviĉ Musorgskij
Ekde sepjara aĝo Modesto sukcesis pianludi dank’ al instruado de sia patrino Julia Ivanovna.
Meiĵi-reformo
Restarigado en politiko
En 1869 imperiestro translokis sian kortegon de Kioto al Edo kiu iĝis alinomata Tokio. Oni konsideras ke ekde la transloko ĉefurbo de Japanio estas Tokio.
Modest Petroviĉ Musorgskij
En 1849 lin mem kaj lian fraton oni veturigis en Sankt Peterburgon, kie Modesto komencis studi en prestiĝa Lernejo de gvardiaj substandardistoj. En 1856 post sukcesa fino de studado li estis promociita al oficira rango kaj direktita militservi en gvardian Preobraĵenskij regimenton, kiun fondis imperiestro Petro la Unua kaj ĉefis gecaroj de Rusia Imperio (tiam imperiestro Aleksandro la Dua).
Meiĵi-reformo
Restarigado en socia sistemo
La militservodevo kaj lernejodevo iĝis leĝa, okcidentaj ekspertoj estis alvokata pro konstrui ferovojojn, industriojn, la floton kaj armeon.
Modest Petroviĉ Musorgskij
Deksepjara Modesto konatiĝis kun kelkaj eminentaj rusaj muzikistoj kaj libertempe multe muzikis kune kun ili. Iom post iom lia pasio al muziko komencis domini super militservo, kie li povus fari grandan karieron. Maje de 1858 li petis sian eksiĝon, malgraŭ al multaj persvadoj de siaj amikoj. Lin plenigis granda deziro komponi kaj verki muzikaĵojn. Li havis multajn ideojn pri ĉi tio kaj ofte ili emocie miksiĝis en lia kapo, tial kelkaj liaj verkoj restis nefinitaj kaj iuj bezonis kroman araĝon. Liaj ĉefverkoj estas:
Meiĵi-reformo
Restarigado en socia sistemo
En 1873, la registaro de Mejĝi aprobis la Gregorian kalendaron.
Modest Petroviĉ Musorgskij
Kelkajn jarojn Musorgskij servis kiel oficisto en la Arbara departemento de Ministerio pri la ŝtataj propraĵoj, do li povis komponi nur libertempe dum vesperoj kaj noktoj, kio rezultigis lian profundan trolaciĝon kaj oftajn depresiojn. Li provis kompensi sian bonfarton per alkoholaĵoj kaj baldaŭ li kutimiĝis tion ĉi fari. Poste li perdis la laborlokon kaj iĝis povrulo. Nur subvencioj de liaj multaj amikoj helpis al li iel ajn ekzisti.
Meiĵi-reformo
Restarigado en socia sistemo
Ekde 1889 valida aŭtoritata konstitucio, la konstitucio de Mejĝi establiĝis. Tamen la potenco troviĝis ankoraŭ en manoj de la oligarĥia nobelaro kiu agis parte kontraŭ la nova parlamento kaj staris super la konstitucio.
Modest Petroviĉ Musorgskij
Tiam mortis la virino, kiun li pasie amis kaj al kiu li dediĉis kelkajn siajn muzikaĵojn. Ŝia morto ankaŭ grave influis lian depresion. Tamen li penis deflankiĝi de malankolio per intensa laboro kiel pianisto – akompananto. Bedaŭrinde tia ĉi streĉa vivmaniero baldaŭ ruinigis liajn korpon kaj sanon. Februare de 1881 okazis apopleksio kaj lin oni veturigis en Nikolaevskij militistan hospitalon de Sankt Peterburgo. Tie lin vizitis liaj amikoj kaj eminenta pentristo Ilja Repin sukcesis dum kvar tagoj fari lian portreton, kiu nun estas unu el plej valoraj eksponaĵoj de moskva Tretjakova galerio.
La 28-an de marto Modesto Musorgskij mortis, tuj post sia 42-a datreveno. Lin oni sepultis en tombejo de Aleksandro-Nevskaja Laŭro en Sankt Peterburgo.
Poste multe laboris pri muzika arkivo de Modesto Musorgskij lia amiko komponisto Nikolao Rimskij-Korsakov, kiu sukcesis ordigi kaj aranĝi operojn "Boriso Godunov", "Ĥovanŝĉina", "Foiro en Soroĉinci" kaj ceterajn muzikaĵojn en tiu sama stilo, kiun oni povas spekti kaj aŭskulti ĝis nun.
Memoro
Memoro pri la fama rusa komponisto kaj muzikisto konserviĝas diversforme en multaj lokoj de Rusio. Lian nomon portas stratoj en multaj urboj inkluzive Moskvon ĉefurbon de la lando. Same nomiĝas kelkaj muzikaj konservatorioj kaj teatroj. Oni establis kelkajn monumentojn omaĝe al li. Plej granda troviĝas proksime de lia naskiĝloko en Pskova provinco. En tiea vilaĝo Naumovo fuinkcias muzeo de la komponisto. Antaŭe en ĝi estis loĝejo de lia avo, en kiu naskiĝis lia patrino Julia Ivanovna.
Samseksemo en Azio
En Azio ekzistas diversaj vidpunktoj kaj statusoj pri la samseksemo, sekve ni trovas du diferencojn inter la Okcidenta kaj la Orienta Azio.
Orienta Azio
La samseksemo estas leĝe agnoskata en la plimulto la landoj de tiu ĉi vasta regiono: Ĉinio, la du Koreioj, Japanio, Kazaĥio, Mongolio, la landoj de la duoninsulo Hindoĉinio kaj Tajvano, dume en Mjanmaro kaj Uzbekio estas kontraŭleĝa sed estas aplikataj malpli severaj punoj. Sud-Koreio, Japanio kaj Tajvano troviĝas en simila situacio kiel kelkaj eŭropaj kaj latinamerikaj landoj kaj eble baldaŭ leĝiĝos la civila ligo, tamen maleblos la leĝigado de samsedziĝo kiel en aliaj landoj. En Tajvano antaŭe la sodomio estis malpermesata ĝis la senpunigado de la konstitucio. En Kamboĝo la samseksemo antaŭe estis absurde kontraŭleĝa, sen la komprenado ke en la kamboĝa kulturo ekzistas alta respekto kaj aprezado al la samseksemuloj (samkiel Hindio), ĝis kiam la politika konstitucio forigis kaj leĝigis ĝin. La kamboĝa reĝo Norodom Sihanuk, en 2004 aprobis la leĝigadon por la ligo inter samseksaj personoj. Ĉar en tiu lando samseksemuloj estas venerataj kaj respektataj, tamen, eĉ post la subtenado de la monarko, nenio fariĝis por la leĝigado.
En Ĉinio kaj Laoso tre influitaj de konfuciismo, budhismo kaj taoismo antaŭ la disvastigado de komunismo, la samseksemo ne havis specialajn trajtojn, sed la regantaj doktrinoj kaj la sociaj antaŭjuĝoj malkonsilis ĝin. La instaŭrado de du komunismaj reĝimoj, kun ĝiaj ambicioj je perfekta socio, kontraŭleĝigis ĝin kaj gejoj kaj lesboj estis persekutataj pro "nesociuloj". Nuntempe, speciale en la leĝaro de Ĉinio, samseksemo ne plu estas konsiderata kiel delikto aŭ malsano, sed ĝi estas identigata kiel "vandalismo" kaj ne kiel seksa orientiĝo. Ĉinio estas la lando kun pli da samseksemuloj en la mondo, kun ĉ. 48 milionoj da personoj laŭ tre konservativaj statistikoj. En Ĉinio ankoraŭ estas delikataĵo paroli pri la seksa orientiĝo kvankam ekzistas kampanjoj por malaperigi la homofobion. En Laoso samseksemo estis senpunigata kaj leĝigata, dume en Nord-Koreio kaj Vjetnamio, ĝi ne estas menciata en la leĝtekstoj kiuj povus punigi samseksemon sub la komunista reĝimo.
En la azia sudoriento la samseksemo estas kontraŭleĝa en Malajzio kaj laŭleĝa en Indonezio, tamen la influo de Islamo regigas fortan homofobion. Ĝi ankaŭ estas kontraŭleĝa kaj en Brunejo kaj en Singapuro, en tiu ĉi lasta ĝi estas punata per dumviva enprizonigo. En Filipinoj la sodomio antaŭe estis nur teorie punata, ĝis la senvalideco post la konstitucia reformo kaj leĝigado de la samseksemo. Kvankam homofobio ankoraŭ regas pro la influo de la Katolika Eklezio, kelkaj minoritataj religioj kiaj islamo, dum la lastaj jaroj videblas pozitiva evoluo en la arkipelago per kreskado de la toleremo same kiel kelkaj latinamerikaj landoj Kolombio, Kostariko, Meksiko, Portoriko, Urugvajo kaj Venezuelo ĉefe. Samseksemo ankaŭ estas kontraŭleĝa en Orienta Timoro.
Fajroregado
Regado de fajro fare de unuaj homoj estis turnpunkto en la socikultura evoluo, kiu ebligis homojn disvastiĝi pro la nutrado per kuiritaj proteinoj kaj karbohidratoj, pro ebligo de homa agado dum noktaj horoj kaj pro protekto kontraŭ rabbestoj.
Orienta Afriko
La unuaj pruvoj pri homa fajroregado devenas de diversaj arkeologiaj ejoj en orienta Afriko, kiel ekzemple Chesowanja ĉe la lago Baringo, Koobi Fora, kaj Olorgesailie en Kenjo.
Kombinaĵo de 2 dudekedroj
La trianguloj en ĉi tiu kombinaĵo estas en du orbitoj sub ago de la geometria simetria grupo: 16 trianguloj en samebenaj paroj kuŝas en okedraj ebenoj, kaj la aliaj 24 kuŝas en unikaj ebenoj.
Fajroregado
Orienta Afriko
La trovaĵo de Chesowanja estas peco de ruĝa argilo datita je aĝo de 1,42 milionoj da jaroj. Revarmigo de la pecoj trovitaj evidentigis, ke la argilo estis varmigita ĝis 400 °C por malmoliĝi.
Kombinaĵo de 2 dudekedroj
La kombinaĵo havas la saman situon de verticoj kiel neunuforma senpintigita okedro, havanta malregulajn seslaterojn kun alterne longaj kaj mallongaj lateroj.
Karteziaj koordinatoj
Karteziaj koordinatoj de verticoj de ĉi tiu kombinaĵo estas ĉiuj permutoj de
kie τ = (1+√5)/2 estas la ora proporcio (iam skribata kiel φ).
Fajroregado
Orienta Afriko
Fajrejosimila kaveto troviĝas ĉe Olorgesailie, Kenjo. Iom da mikroskopa lignokarbo estis trovita tie, sed ĝi povintus rezulti de natura arbeta fajro.
En Gadeb, Etiopujo, fragmentoj de tofo welded tuff ŝajne bruligitaj estis trovitaj ĉe la ejo 8E. Sed rebruligo de la rokoj eble okazis pro loka vulkana agado. Oni trovis ilin inter aliaj aŝelejonaj trovaĵoj kreitaj de H. erectus.
En la meza valo de la rivero Awash oni trovis konformajn kavetojn de ruĝa argilo, kiuj eble estis kreitaj pro temperaturoj de 200 °C.
Suda Afriko
La plej frua pruvo pri fajroregado fare de homoj estis trovitaj ĉe Swartkrans, Sudafriko. Pluraj bruligitaj ostoj estis trovitaj inter aŝelejonaj iloj kaj ostoj kun markoj faritaj de homoj tranĉoj. Tiu ejo montras ankaŭ la unuajn spurojn de karnomanĝado de H. erectus. La kavo de fajrejoj en Sudafriko entenas bruligitajn aĵojn datumitaj de 0,2 ĝis 0,7 milionoj da jaroj AN, kiel ankaŭ diversaj aliaj trovejoj, ekzemple la kavo Montagu (0,058 ĝis 0.2 milionoj da jaroj AN) kaj la enfluejo de la rivero Klasie (rivero) (0,12 ĝis 0,13 milionoj da jaroj AN).
La plej grava trovaĵo estas tiu de la akvofalo Kalambo en Zambio, kie diversaj aĵoj rilate al fajroregado fare de homoj estis retrovitaj, inter kiuj karbonigitaj ŝtipoj, lignokarbo, ruĝigitaj areoj, karbonigitaj herbaj tigoj kaj aliaj. La trovejo estis datumitaj per karbono 14 je 61.000 AN kaj je 110.000 per aminacida datigmetodo.
Hauteville-sur-Mer
Hauteville-sur-Mer estas franca situanta en departemento Manche, regiono Normandio.
Ĝiaj enloĝantoj nomiĝas Hautais.
Dashiell Hammett
Samuel Dashiell HAMMETT (naskiĝis la 27-an de majo 1894 en St. Mary’s County (Marilando), mortis la 10-an de januaro 1961 en Novjorko) estis usona verkisto.
En la aĝo de 13 jaroj li ĉesigis la lernadon, laboris i.a. kiel gazetportisto kaj varbisto kaj finfine en detektiva agentejo. Post sia partopreno en la Unua mondmilito li komencis verki krimliteraturon. Ekde la 1930-aj jaroj li ankaŭ verkis filmscenarojn.
Inspirite de Ernest Hemingway Dashiell Hammett en konciza, senemocia lingvaĵo priskribis la grandurban krimularon. Kune kun Raymond Chandler li kontribuis al la modernigo de la usona krimliteraturo.
Rusa militŝipo, forfikiĝu
"Rusa miltŝipo, forfikiĝu " (Русский военный корабль, иди на хуй) estas frazo dirita de la ukraina soldato Roman Hribov sur Serpento-insulo la, dum la rusia atako kontraŭ tiu insulo. Tiu frazo kaj ties derivaĵoj iĝis simboloj de rezistado danke al legendo ke ĉiuj 13 ukrainaj limgardistoj rifuzis kapitulaci kaj heroe pereis. Ĝi estas vaste uzata de la ukraina propagando malgraŭ oficiale agnoskita fakto, ke efektive ĉiuj limgardistoj, inkluzive la aŭtoron de la frazo, kapitulacis kaj estas vivaj. En marto 2022 la poŝta servo de Ukrainio, Ukrpoŝta, eldonis poŝtmarkon pri tiu evento.
Kunteksto
La, komence de la invado de Rusio en Ukrainion de 2022, la rusia krozoŝipo Moskva kaj la patrolŝipo Vasilij Bikov atakis Serpento-insulon en la Nigra Maro, kiu gravas por regi maran komunikadon en tiu ĉi regiono kaj pro tio havis garnizonon de limgardistoj.
Dum la atako la krozoŝipo Moskva postulis per sia radiofonio ke la ukrainaj soldatoj kapitulacu, garantiinte al ili sekurecon laŭ internacia juro. Al tiu propono limgardisto Roman Gribov respondis: "Rusa miltŝipo, forfikiĝu". Post tiu rifuzo sekvis atako de la rusiaj trupoj dum kiu ĉiuj limgardistoj, inkluzive de Bikov, kapitulacis. Malgraŭ tio ukraina prezidanto Volodimir Zelenskij publike deklaris ke ĉiuj 13 limgardistoj en la insulo rifuzis kapitulacon kaj heroe pereis en sekvinta batalo kaj diris ke ili ĉiuj ricevos postmorte la plej altan ŝtatan premion Heroo de Ukrainio, , ,. Tamen baldaŭ rusia armeo afiŝis videon en kiu ĉiuj limgardistoj de la insulo Serpenta estas vivaj, ricevis manĝojn kaj marŝis al militkaptitejo. Aperis ankaŭ videoj, en kiuj limgardistoj rakontis ke ilia kapitulaco okazis senbatale kaj senperforte, kaj miris ke ukrainaj aŭtoritatoj nomis ilin mortintoj. Post tio la ukraina mararmeo agnoskis en sia Facebook-paĝo ke ĉiuj  limgardistoj de la insulo plu vivas kaj estis kaptitaj de la rusa mararmeo. Poste ili estis interŝanĝitaj kontraŭ rusiaj militkaptitoj kaj inter revenintoj estis la aŭtoro de tiu ĉi frazo Roman Gribov.
Tamen la legendo pri 13 ukrainaj limgardistoj, kiuj kvazaŭ rifuzis kapitulaci kaj heroe pereis en batalo, vaste diskoniĝis danke al afiŝo de konsilisto de la ukraina prezidanto en Fejsbuko, kaj plu estas uzata de la ukraina propagando malgraŭ oficiala agnosko de ĝia falseco.
Poŝtmarko
La, la ukraina poŝta servo Ukrpoŝta lanĉas konkurson pri konceptigo de poŝtmarko pri tiu frazo ,. La, la ĉefa vicministro pri eksterlandaj aferoj, Eminie Djaparova, anoncas ke la verko de la artisto Boris Grokh venkas la voĉdonadon de Ukrposhta , ,.
Referencoj
<references responsive="1" group="">
Flamengo
La flamengoj aŭ fenikopteroj (el greka φοινικόπτερος signife "purpuraj flugiloj") estas la solaj birdoj (nome sola genro) en la ordo Fenikopteroformaj, kiuj vivas laŭ grandaj grupoj en akvaj zonoj. Ili estas vaduloj (vadbirdoj), kutime 1-2 metroj altaj. Kvar specioj loĝas en Ameriko, unu en suda Afriko, kaj unu en Afriko kaj suda Eŭropo kaj Azio, do po nur du specioj en la Malnova Mondo, tamen tie flamengoj estas plej multnombraj.
En Esperanto ili havas du nomojn, flamengoj kaj fenikoptero. La vorto fenikoptero devenas el grekaj vortoj "fenikso" kaj "pteron", flugilo. Antikvuloj uzis tiun nomon ĉar vere kiam flamengaro ekflugas super lago ŝajnas, kvazaŭ iu granda incendio ekas.
Specioj
Ses flamengospecioj estas agnoskataj de plej fakuloj, kaj tiuj estas ĝenerale lokitaj en unu genron. Du specioj, nome Anda kaj Punaa flamengoj, estas ofte lokitaj en la genron Phoenicoparrus anstataŭ Phoenicopterus.
Sistematiko kaj evoluo
Oni proponis ampleksan varion de birdoj kiel ties plej proksimaj parencoj, sur ankaŭ ampleksa vario de pruvoj. Kiel rezulto, flamengoj estas ĝenerale lokitaj en sia propra ordo.
Tradicie, la longkruraj Cikonioformaj, probable parafiletika arigo, estis konsiderata la plej proksimaj parencoj de la flamengoj kaj ties familio estis inkludata en tiu ordo. Kutime la ibisoj kaj la plataleoj de la Treskiornitedoj estis konsiderataj ties plej proksimaj parencoj ene de tiu ordo. Ankaŭ pli fruaj studoj, kiaj tiuj de Charles Sibley kaj liaj kolegoj, eltenis tiun rilaton. Oni konsideris ankaŭ rilaton kun la akvobirdoj, ĉefe ĉar flamengoj estas parazitataj de birdopedikoj de la genro Anaticola, kiu troviĝas ankaŭ nur en anasoj kaj anseroj. Aliaj sciencistoj proponis ke la flamengoj kiel vadbirdoj estus plej proksime rilataj al la himantopoj kaj avocetoj, nome Rekurbrostruledoj. La pekuliaraj presbiornitedoj estis uzataj por aserti pli proksiman rilato inter flamengoj, akvobirdoj kaj vadbirdoj, sed ili estas nune konsiderataj senerare akvobirdoj kun pekuliare devena morfologio paralelante vadbirdojn kaj flamengojn.
Rilato kun greboj
Ĵusaj molekulaj studoj sugestis rilaton kun greboj,  dum ankaŭ morfologiaj pruvoj forte subtenas rilaton inter flamengoj kaj greboj. Ili havas almenaŭ dekunu morfologiajn trajtojn komune, kiu ne troviĝas en aliaj birdoj. Multaj el tiuj karakteroj estis dekomence identigitaj ĉe flamengoj, sed ne ĉe greboj. La fosilioj de Palaelodedoj povas esti konsiderataj evolue, kaj ekologie, intermezaj inter flamengoj kaj greboj.
Por klado grebo-flamingo oni proponis la taksonon Mirandornithes ("miraklaj birdoj" pro ekstrema diverĝo kaj apomorfoj). Alternative ili povus esti lokitaj en unu ordo, kaj Fenikopteroformaj estus prioritata.
Fosilioj
Flamengoj estas bone atestitaj en la fosilia registraro, kaj la unua senerara membro de la nuna familio estus la Fenikopteredoj Elornis konataj el fina Eoceno. Konsiderinda nombro de malmulte konataj birdoj el fina Kretaceo antaŭe estas foje konsiderataj prauloj de flamengoj. Tiuj inkludus la genrojn Torotix, Scaniornis, Gallornis, Agnopterus, Tiliornis, Juncitarsus and Kashinia; tiuj montras mikson de karakteroj kaj estas tre pleziomorfaj kompare kun modernaj birdoj. (La supozataj "Cretaceous flamingo" Parascaniornis estas fakte sinonimo de Baptornis kaj ne proksima parenco de ĉiu ajn vivanta birdo). Oni supozas, ke formortinta familio de pekuliaraj "naĝoflamengoj", nome Palaelodedoj, estas rilataj al, aŭ estas fakte la prauloj de, la modernaj flamengoj. Tion foje opni malaprobas, ĉar la fosilio Elornis estas iom antaŭa de la palaelodedaj flamengoj. Ekzistas kompleta serio de fosilioj de la genro Phoenicopterus. La sistematiko de prahistoraj Fenikopteredoj konataj nur el fosilioj estas la jena:
Aspekto
Flamengoj ofte staras sur unu kruro, dum la alia estas metita sub la korpo. La tialo por tiu kutimo ne estas tute komprenita. Kelkaj specioj de Flamengoj havas kapablon havi duonon de sia korpo dormita, kaj ripozinte, la flamengo sanĝas kruron kaj lasas ripozi la alian duonon, sed tio ne estas konfirmita. Ĵusaj studoj indikis, ke stari sur unu kruro povas permesi la birdojn konservi pli da korpovarmo, ĉar ili pasas multan kvanton de tempo vade en malvarma akvo. Krome flamengoj povas piedpremi per siaj retaj piedoj sur la koto por kirli manĝon el fundo supren.
Flamengidoj havas girzecruĝajn plumojn kiam ili elkovas, sed plenkreskaj flamengoj havas helajn rozkolorajn aŭ ruĝajn plumojn. Ili obtenas tiun koloron el akvaj algoj kaj karotinoido en la manĝaĵoj. Ĉiuj flamengoj ankaŭ havas 12 nigrajn plumojn en ĉiu flugilo. Bone manĝinta kaj sana flamengo estas pli brilkolora kaj tiele pli dezirebla partnero; blanka aŭ pala flamengo, tamen, estas kutime nesana aŭ malbone nutrita. Kaptivaj flamengoj estas elstara escepto; multaj iĝas pale rozkoloraj se ili ne manĝas karotenon je sufiĉa nivelo komparebla al naturo. Tio ŝanĝas ĉar pli da bestoĝardenoj aldonas salikokojn kaj aliajn suplementojn al la dieto de siaj flamengoj.
Manĝo
Flamengoj filtromanĝas bluverdajn algojn kaj moluskojn, ĉefe de genro Artemia, kiujn ili filtras de la koto kaj akvo per harecaj strukturoj en la beko, kiuj separas la koton kaj ŝlimon el la manĝo. Tiuj estas la ununuraj birdoj kiuj filtras la manĝaĵon, krome laŭ la sama metodo, kiun uzas balenoj. Por tiu filtrado la flamengoj enakvigas la bekon inverse kaj forprenas planktetojn kaj bestetojn filtrantan la akvon per tiuj strietoj (lameloj) kaj uzante la aspran grandan langon kiel piŝto. Ili manĝas en neprofundaj lagoj foje laŭ grupo de ĝis miliono da membroj. La roza aŭ ruĝeca koloro de la flamengoj venas el la karotenaj proteinoj de ties dieto de animaloj kaj plantoj: planktono. Tiuj proteinoj rompiĝas en pigmentojn kiujn prosuktas enzimoj. La fonto de tio varias laŭ specioj, kaj dependigas la kvanton de koloro. Flamengoj kies sola dieto estas blueverdaj algoj estas pli helaj kompare kun tiuj kiuj prenas ilin duarange (ekz. el animaloj kiuj digestis bluverdajn algojn). La flamengoj de bestoĝardenoj, kiu ofte ne havas la kolorplibonigon en sia dieto, povas ricevi la aldonan pigmenton "Kantaksantino".
Flamengoj produktas "lakton" de glandoj en la supra digesta sistemo. Ambaŭ gepatroj nutras la idon per tiu lakto dum proksimume du monatoj, ĝis ĝi povas mem filtri la manĝaĵon.
Vivociklo
La pli grandaj specioj reproduktiĝas kaj manĝas en salakvaj lokoj. Ili konstruas la nestojn el kompaktita koto, kiun ili formas en monteton kun kava supro, en kiu estas demetata unu blanka ovo.
Flamengoj estas tre sociemaj birdoj kiuj loĝas en kolonioj kiuj povas nombri je miloj. Tiuj grandaj kolonioj ŝajne utilas al tri celoj por la flamengoj: pred-evito, pligrandigo de manĝo kaj uzado de malabundaj taŭgaj nestolokoj. La plej baza kaj stabila socia unuo de flamengoj estas la parligo kiun ili formas el unu masklo kaj unu ino. Tiu ligo inter ili tendencas esti forta; tamen, en pli grandaj kolonioj (kie estas pli da elekteblaj partneroj), povas okazi ŝanĝoj de partnero. En paroj, kaj la masklo kaj la ino kontribuas konstrui la neston por la ovo kaj defendi ĝin. Antaŭ reproduktado, la flamengokolonioj disiĝas en reproduktaj grupoj de ĉirkaŭ 15–50 birdoj. Kaj maskloj kaj inoj en tiuj grupoj plenumas sinkronigitajn ritajn memmontrojn. Tiuj ceremonioj utilas kaj por stimuli sinkronan nestumadon kaj por establi par-formadon por birdoj kiuj ne ankoraŭ havas partnerojn. La flamenga grupo staras kune kaj montriĝas per levado de kolo, sekve de alvoko per kaposubigo kaj posta flugilfrapado. Tiuj ceremoniaj memmontroj ŝajne ne okazas direktate al individuo sed anstataŭe okazas hazarde.
Flamengaj paroj establas kaj defendas nestoteritoriojn. Ili lokigas taŭgan lokon en la kotejo por konstrui la neston, kiu estas kutime elektita de la ino. Dum la nestokonstruado kutime okazas kopulacio. Nestokonstruado povas esti interrompita ankaŭ de alia paro klopodanta ŝteli la nestolokon. Flamengoj arde defendas siajn nestolokojn kaj idojn. Post eloviĝo, la nura gepatra peno estas manĝigado. Flamengoj produktas kropolakton, kiel kolomboj kaj turturoj, danke al agado de hormono nome prolaktino (vidu Kolombedoj). Ĝi enhavas pli da graso kaj malpli da proteino ol tiu lasta, kaj estas produktata en glandoj ĉe la supro de la digesta aparato, ne ĝuste ĉe kropo. Ambaŭ gepatroj zorgas siajn idojn, kaj junaj flamengoj manĝas tiun lakton, kiu enhavas ankaŭ ruĝajn kaj blankajn sangoĉelojn. En la unuaj ses tagoj, kaj plenkreskuloj kaj idoj restas ĉe la nestolokoj. Post ĉirkaŭ sep al dudek tagoj la idoj ekmoviĝas kaj esploras siajn ĉirkaŭojn. Post du semajnoj, la idoj aliĝas al grupoj nome "etaj infanvartejoj" kaj ties gepatroj tuj lasas ilin en tiuj grupoj. Poste, multaj etaj infanvartejoj kuniĝas por formi pli grandan infanvartejon kiu enhavas milojn da idoj. Idoj kiuj ne restas ĉe siaj infanvartejoj estas vundeblaj al predantoj.
Konservostatuso
Sciencistoj malkovris ke flamengoj mortas je miloj laŭlonge de la riftaj lagoj de Kenjo kaj Tanzanio. Tamen ili dubegas pri ties tialo. Eblaj kaŭzoj estus kokoĥolero, botulismo, metalvenenado, pesticidoj aŭ venenaj bakterioj, laŭ fakuloj. Oni timas ankaŭ pri futuro de la Malgranda flamengo — Phoeniconaias minor — minacata de planoj elpumpi akvon el unu el ties ŝlosilaj reproduktaj areoj, nome la bordoj de la Lago Natron. Tiuj lagoj estas ŝlosilaj por la reprodukta sukceso de la flamengoj ĉar tiuj manĝas arojn de cianobakterioj kiuj abundas tie.
En kaptiveco
La unua flamengo eloviĝinta en eŭropa bestoĝardeno estis Ĉilia flamengo ĉe la Bestoĝardeno de Bazelo en Svisio en 1958. Ekde tiam, oni bredis ĉirkaŭ 389 flamengojn en Bazelo kaj estis distribuataj al aliaj bestoĝardenoj tutmonde.
Rilato kun homoj
La malnovmondaj flamengoj estis konsiderataj de egiptanoj la vivanta reprezento de la dio Reo, dum en Antikva Romo, ties langoj estis konsiderataj delikataĵoj.
En Ameriko, la popolo Moĉe de antikva Peruo adoris naturon. Ili faris emfazojn ĉe animaloj kaj ofte pentris flamengojn en siaj artaĵoj, dum en Bahamoj ili estas nacia birdo. Ankaŭ andaj ministoj mortigis flamengojn por sia graso, je kredo esti kuracilo por tuberkulozo. En Usono, rozkoloraj bildoj de plastaj flamengoj estas popularaj gazonaj ornamoj.
Menŝeviko
Ĝi estiĝis post kverelo de Julius Martov (en 1903 gvidanto de la menŝevikoj) kaj Lenin en 1903 dum la la dua partŝevikngresa tago de la Socialdemokrata Laborista Partio de Rusio (SDLPR) en Londono. Lenin volis pli malgrandan partion, kies anoj estu ĉiuj revoluciuloj, apogataj far multaj simpatiantoj. Martov volis male grandan partion kun multaj aktivistoj.
Dum la dua partikongresa tago de la SDLPR okazis fendo. Kvankam multaj partianoj apogis la proponon de Martov, formis ili nur malplimulton en la partia gvidantaro. Pro tio ili nomiĝis menŝevikoj (el la rusa menŝinstvo - malplimultulo). La sekvantoj de Lenin formis la pli radikalan partion de bolŝevikoj.
Konata simpatianto de la menŝevismo estis Lev Trockij, kiu daŭre provis peri inter la du frakcioj.
En la rusia revolucio de 1905 la menŝevikoj transprenis gvidan rolon. Krom tio, ili estis tre aktivaj ĉe fondo de sindikatoj kaj sovetoj, sed la bolŝevikoj de Lenin havis pli grandan sukceson. Bazo por tio estis la senkompromisa kaj radikala opinio de Lenin dum la unua mondmilito. La militaj malvenkoj de la cara reĝimo kaj la kreskanta mizero de la popolo fortigis ekde 1917 la pensojn pri revolucio. La menŝevikoj male al tio ne estis pretaj por tuja ŝanĝo. Kvankam ankaŭ la menŝevikoj volis la enkondukon de la komunismo, ili volis unue realigi sufiĉajn reformojn.
En 1917, la konataj komunistoj kiel Lev Trockij kaj Aleksandra Kollontaj aniĝis al la bolŝevikoj. La menŝevikoj estis pli poste malpermesitaj fare de la Komunista partio kiel aliaj opoziciaj partioj.
La sendependa Kartvelio inter 1918-1921 havis menŝevikan registaron.
Century Dictionary
The Century Dictionary and Cyclopedia estis unu el la plej grandaj enciklopediaj vortaroj de angla lingvo. La unua eldono estis publikigita el 1889 al 1891 de The Century Company de Novjorko, en ses-, ok-, aŭ dek-volumenaj versioj (origine en 24 kajeroj) en 7,046 paĝoj kun ĉirkaŭ 10,000 ilustraĵoj. Ĝi estis eldonita de fakulo pri sanskrito kaj lingvistikisto William Dwight Whitney, kun helpo de Benjamin Eli Smith. Ĝi estis granda etedo de la pli malgranda Imperial Dictionary of the English Language, kiu siavice estis bazita sur la eldono de 1841 de la American Dictionary de Noah Webster.
NGC 528
NGC 528 (aliaj indikoj — PGC 5290, UGC 988, MCG 5-4-57, ZWG 502.83, IRAS01226+3324) estas galaksio en konstelacio Andromedo.
Camini
Camini estas komunumo de Italio.
Ferenc Bencze
BENCZE Ferenc [bence] estis rumanuja hungara aktoro naskita en Oradea la 4-an de oktobro 1924 kaj mortinta en Budapeŝto la 7-an de septembro 1990.
Kariero
Bencze debutis en 1945 en Oradea kiel ĥoristo kaj dancisto. Li iĝis ano ekde 1958 de la teatro Kolozsvári Állami Magyar Színház. Li translokiĝis en Hungarujon en 1977 kaj aniĝis en teatrotrupo de MAFILM. En 1984 dungis lin la Petőfi Színház de Veszprém. Li ludis ankaŭ en pluraj filmoj.
Hautteville-Bocage
Hautteville-Bocage estas franca situanta en departemento Manche, regiono Normandio.
Antal Kodolányi
Antal Kodolányi [kodolAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo Kodolányi Antal estis hungara redaktoro, agronomo, instruisto.
Antal Kodolányi naskiĝis la en Bátor, li mortis la  (laŭ hungara Vikipedio la mortotago estas la 7-a) en Budapeŝto.
Biografio
Antal Kodolányi komence iomete studis en Reĝa Universitato de Pest, ekde 1856 li studis agronomion apud Lejpcigo. Post 2 jaroj li estis agronomia oficisto en pluraj magnataj familioj. Inter 1863 kaj 1869 li estis redaktoro de agrikulturaj gazetoj, samtempe li havis gravan postenon en tutlanda agronomia organizaĵo. En tiu periodo li estis sendita al pluraj eksterlandaj agronomiaj renkontiĝoj. Inter 1869-1873 li instruis province en agrikultura mezlernejo, poste jaron en Reĝa Universitato palatino József, fine ĝis la emeritiĝo en 1895 li havis ŝtatan postenon.
Menŝevismo
La menŝevismo estis movado en la komence de la 20-a jarcento en Rusio, kontraŭstarante la bolŝevismon, propagitan de Lenin kaj Stalin. Ĝi estiĝis en 1903 dum la dua partikongresa tago de la Socialdemokrata Laborista Partio de Rusio (SDLPR) en Londono. La sekvantoj de Lenin formis en tiu partia tago plimulton en la partio (ruse bolŝinstvo), kaj pro tio oni nomis ilin bolŝevikoj. La malplimulto nomiĝis (ruse menŝinstvo) menŝevikoj.
Kontraŭe al bolŝevikoj, la menŝevikoj imagis la revolucian vojon per kunlaboro de la burĝaro anstataŭ proletaro.
Ĉar la burĝaro kun la caro, nobelaro kaj eklezio kontraŭis iun ajn burĝan revolucion, oni taksis la menŝevismon fiasko.
Lev Trockij estis komence menŝeviko.
Pliaj ideologoj estis ekzemple Julius Martov, Pleĥanov, Martinov kaj Akselrod.
Hoya
Hoya estas urba komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Nienburg de la federacia lando Malsupra Saksio, borde de la rivero Weser kaj iom sudoriente de Bremeno. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. Samtempe la komunumo estas la administra sidejo de samnoma komunumaro, germanlingve nomata Samtgemeinde Grafschaft (do graflando) Hoya. La nomo de la komunumaro memorigas pri la historia graflando Hoya, kiu ekzistis inter la jaroj 1202 kaj 1582.
Palaco de Komunikaĵoj
La Palaco de Komunikaĵoj de Madrido (Palacio de Comunicaciones de Madrid (Hispanio) estas simbola konstruaĵo de la urbo kaj sidejo de la Konsilio de Madrido. Ĝi troviĝas en la Placo Cibelo, estis desegnita de Antonio Palacios kaj Joaquín Otamendi kiel sidejo de la Ŝtata Societo Poŝto kaj Telegrafo de Hispanio.
La konstruaĵo, el tre persona stilo de la du arkitektoj, kiuj poste disvolvigos ĝin en la Hospitalo de Taglaboristoj de Maudes, ĝi prenas el diversaj fontoj kiuj kuniĝas en kohera ensemblo.
Unu el la plej komentataj anekdotoj de tiu ĉi konstruaĵo temas pri Lev Trockij kiu vizitis Madridon en la 1930-aj jaroj, komence de lia ekzilo, kiel ankoraŭ tre respektata figuro. Oni montris al li la urbocentron kaj ekvidinte la Palacon de Komunikaĵoj tiom surpriziĝis pro ĝia beleco kaj monumenteco ke li nomumis ĝin Nia Sinjorino de la Komunikaĵoj.
Gvatistaro de Titanic
Kompanio White Star Line kutime okupis sur pli grandaj ŝipoj ses virojn de gvatista grupo. Ili havis nenian devon ol tage-nokte du samtempe zorgi pri gardado sur posteno sur la antaŭa masto en gvatnesto. Ili deĵoris du horojn kaj kvar horojn ili ripozis. La gradistoj en la gvatnesto atenteme observis la ĉirkaŭajn akvojn kaj anoncis al ponteto ĉion, kion ili ekvidis, kiel ekz.: fumon en horizonto, malproksimajn lumojn, ruinojn, objektojn sur la surfaco kaj memkompreneble ankaŭ flosantajn glacimontojn. La viroj, kiuj plenumis tiun ĉi agadon dum longa tempo, estis tiom spertaj, ke eskapis al ili nenio, kaj jam en granda distanco ili kapablis distingi, aŭ per simpla okulo aŭ per lorno, ĉiun objekton aŭ aperaĵon. Tio estis memkompreneble la deĵoro tre peniga, postulanta dum la tuta tempo centprocentan koncentriĝon kaj atentemon, precipe dum malbona vetero kaj malaltigita videbleco. Tial ankaŭ, krom regula monata salajro, ili ricevis por ĉiu partopreninta navigacio ankoraŭ apartan krompagon en alteco de kvin sterlingoj.
George Alfred Hogg
Li havis 29 jarojn. Li naskiĝis en urbo Hull la 6-an de marto 1883. Li edziĝis kaj havis du infanojn. Antaŭ Titanic li deĵoris sur Dongola. Sur maro li estis 13 jarojn.
Alfred Frank Evans
Li estis 24-jara. Li naskiĝis en urbo Hampshire kaj vivis en Southampton. Antaŭ ol li eklaboris sur Titanic, li deĵoris sur Oceanic.
Burgo Burghalder (Hauenstein)
La roko Burghalder estas loko de iama montburgo. Sur alteco de 370 m s.m. staris ĉi tie mezepoka burgo. Apudas la komunumo Hauenstein en la distrikto Südwestpfalz, germana federacia lando Rejnlando-Palatinato.
Roziers-Saint-Georges
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Haute-Vienne, en la administra regiono Nova Akvitanio kaj en la historia kultura regiono Limoĝio. Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Limoĝo kaj al la kantono .
La teritorio havas komunan limon kun.
Gvatistaro de Titanic
George Symons
Li estis 24-jara. Li naskiĝis en urbo Weymouth la 23-an de februaro 1888. Antaŭ Titanic li laboris sur Oceanic.
Burgo Burghalder (Hauenstein)
Nur fosaĵo kun murparto kaj surskribaĵo rememoras la burgon.
La burgo supozeble estis konstruata en la 9a ĝis la 10a jarcento kiel malfrukarolida fuĝburgo. Trovitaj keramikaj pecoj atestas la utiligadon ĝis la 12a jarcento. Historiaj atestiloj mankas.
Gvatistaro de Titanic
Archibald Jewell
Li naskiĝis la 4-an de decembro 1888. Tio estis filo de John Jewell, kiu estis maristo, kaj Elizabeth Jewell. Lia patrino mortis dum la nasko la 9-an de aprilo 1891.
Frederick Fleet
Li naskiĝis en Liverpool la 15-an de oktobro 1887. Li ne sciis, kiuj estas liaj gepatroj. Li vivis ĉe gezorgantoj. En sia 12-a jaro li iris en metilernejon kaj en la 16-a jaro li finis. En la jaro 1903 li fariĝis maristo kaj nelonge post tio li ellaboris sin je kvalifika maristo. Antaŭ la veno al Titanic li navigaciis sur Oceanic.
Reginald Robinson Lee
Li naskiĝis en Bensington, Oxfordshire en la jaro 1870. Li laboris sur Olympic.
Campana (Italio)
Campana estas komunumo de Italio.
(15039) 1998 WN16
(15039) 1998 WN16 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la dum la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
84075 Peterpatricia
84075 Peterpatricia estas asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la de la kanada terfizikisto kaj amatora astronomo Andrew Lowe sur  eksponitaj per la Schmidt-teleskopo de la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono).
Peter M. Lowe (naskiĝis en 1933) kaj Patricia Lowe (naskiĝis en 1935) estas la gepatroj de la malkovrinto.
Vegana fromaĝo
Vegana fromaĝo estas ne-lakta aŭ vegetaĵa, plantofromaĝo, kiun uzas veganoj kaj aliaj homoj, kiuj volas eviti bestajn produktojn. Same kiel kun plantlakto, vegana fromaĝo povas esti farita el semoj, kiel sezamo kaj sunfloro; nuksoj, kiel ekzemple akaĵunuksoj, pinsemoj, kaj migdalo; kaj sojfaboj, arakidoj, kokosoleo, nutra gisto, tapioko, kaj rizo, inter aliaj ingrediencoj. Vegana fromaĝo sen kolesterolo estas bona fonto de sojfaba proteino.
Plant-bazitaj fromaĝoj karakteriziĝas per malsamaj nutraj kontribuoj. Ili plejofte estas faritaj el akaĵuoj, kokosa oleo, pureoj de aliaj oleaj kaj proteinaj kultivaĵoj aŭ kazeaj plantlaktoj, kaj fine spertas fermentan procezon per bakterioj aŭ gistoj, kaj rafinado.
La nomo "legoma fromaĝo" ne rajtas nomi agroalimentan produkton surmerkatigitan en la Eŭropa Unio.
Laŭ Lucie De Ribier, ĵurnalisto, vegana kuiristo kaj kunfondinto de fabriko: "La termino legoma fromaĝo estas tre vasta, [...]. Estas du specoj. La novaj produktoj, kiuj aspektas kiel tradicia fromaĝo kaj ne celitaj, kaj la aliaj, kiuj efektive provas skrupule imiti la guston kaj aspekton de vera fromaĝo. Ĉi-lasta kategorio celas veganojn aŭ vegetaranojn, netolerajn al laktozo kaj eĉ scivolemajn manĝemulojn, kiuj serĉas novajn gustajn spertojn".
Vegana fromaĝo, kiel besta lakta fromaĝo, povas esti farita kiel mola, duon malmola kaj malmola fromaĝo.
Historio
Ne-lakta fromaĝo originis en Ĉinio en la 16-a jarcento, farita kun fermentita tofuo aŭ tuta sojo.
Poste memfaritaj veganaj fromaĝoj estis faritaj el sojfaruno, margarino kaj gista ekstrakto. Kun pli malmola margarino, ĉi tio povas produkti malmolan veganan fromaĝon, kiu povas esti tranĉita; pli mola margarino produktas pli molan disvastigeblan fromaĝon.
La produkto fariĝis komerce havebla ĉirkaŭ la 1970-aj aŭ 1980-aj jaroj. Ĉi tiuj komencaj produktoj estis malpli bonkvalitaj ol lakta fromaĝo aŭ hodiaŭa vegana fromaĝo, kun vakseca, kalkeca aŭ plasteca teksturo.
Komence de la 1990-aj jaroj, la sola marko de vegana fromaĝo havebla en Usono estis Soymage. De tiam diversiĝis la nombro kaj specoj (t.e. mocarelo, ĉedaro ktp.) pli vaste haveblaj veganaj fromaĝoj. Ankaŭ, sen-sojaj opcioj poste estis esploritaj.
En la 1990-aj jaroj, vegana fromaĝo kelkfoje kostis duoble pli ol lakta fromaĝo.
Merkato
Lastatempe la merkato por vegana fromaĝo kreskis tutmonde. Laŭ merkata esplorado, Eŭropo havis la plej grandan merkatan kotizon de 43%, sekvata de Nordameriko, Azio-Pacifiko, Sudameriko kaj Mezoriento kaj Afriko. La tutmonda vegana fromaĝa merkato antaŭvidas merkatan valoron de 3,9 miliardoj da dolaroj antaŭ la fino de 2024, pli ol 2,1 miliardoj da dolaroj en 2016.
La kialoj de konsumado de vegana fromaĝo estas multaj, inkluzive: veganismo, vegetarismo sen uzo de lakto kaj ĝiaj produktoj, sanaj kialoj, mediaj kialoj, religiaj kialoj, moralaj kialoj, lakta alergio, netoleremo al laktozo, gusto-prefero kaj pli.
Laŭ la Plant-Bazita Manĝaĵa Asocio, la usona merkato por plant-bazitaj manĝaĵoj antaŭvidas atingi 4 miliardojn da dolaroj en vendoj antaŭ 2024. La ekspansio estas helpata de pliigita inklino al vegetaraj fontoj, kreskantaj urbaj loĝantaroj kaj pli granda prefero al internaciaj manĝaĵoj. Multoblaj nutraĵaj ĉenoj vastigis sian geografian ĉeeston ene de specialaj butikoj kaj superbazaroj por trakti la antaŭviditan kreskon por veganaj fromaĝoj, kun jara vendokresko atendata je 8%.
La plej oftaj specoj de vegana fromaĝo fabrikataj, distribuataj kaj produktataj per ĉi tiu merkato estas mocarelo, parmezano, ĉedaro, gaŭdo, kaj kremecaj ne-laktaj plantbazitaj fromaĝoj. Ĉi tiuj veganaj fromaĝoj estas konsumataj en restoracioj, nutraĵvendejoj, bakejoj, veganaj lernejaj manĝoj kaj en hejmoj. Veganaj fromaĝoj atendas kreski kaj diversiĝi meze de la 2020-aj jaroj.
Pro kialoj de mendado kaj ofertado vegana fromaĝo ĝenerale pli multekostas ol lakta fromaĝo por konsumantoj.
Etiketado
En februaro 2019, vankuvera vegana fromaĝbutiko estis ordonita de la Canadian Food Inspection Agency ĉesi nomi siajn produktojn fromaĝo ĉar ĝi estis "misgvida" al konsumantoj, malgraŭ tio ke la butiko deklaris ke ilia fromaĝo ĉiam estis etikedita kiel "sen laktaĵoj" kaj "plantbazita". La CFIA poste inversigis la malakcepton kaj deklaris ke ekzistas neniu obĵeto pri uzado de la nomenklaturo "100% senlakta plant-bazita fromaĝo" kondiĉe ke "ĝi estu verema".
En 2019, vegana fromaĝbutiko en Brixton (Unuiĝinta Reĝlando) ricevis la ordonon ĉesi priskribi produktojn kiel fromaĝon ĉar ĝi 'erarigas aĉetantojn', kvankam la butikistoj asertis, ke iliaj "produktoj estis klare markitaj kiel "sen laktaĵoj."
En 2020, vegana fromaĝa kompanio Miyoko's Creamery pledis proceson kontraŭ la Kalifornia Departemento pri Manĝaĵo kaj Agrikulturo post kiam la departemento ordonis al la kompanio ĉesi uzi laktaĵajn vortojn sur ĝia pakaĵo. En 2018, la kompanio estis procesita en Novjorko pro proceso, laŭ kiu supozataj klientoj estis erarigitaj per la etikedo "vegana butero". La fondinto de la kompanio, Miyoko Schinner, estas ĉefa defendanto por la liberaj esprimaj rajtoj de veganaj manĝaĵoj.
Ingrediencoj
Oftaj veganaj fromaĝaj fontoj inkluzivas sojan, migdalan kaj rizan laktojn, krom aliaj laktaj alternativoj. Nutraĵaj sciencistoj uzas "miksaĵon de gumoj, proteinoj, solidigaĵoj kaj grasoj" por krei la buŝan senton kaj fandadon de lakta fromaĝo. Unu vegana fromaĝa produkto celas solvi ĉi tiun malfacilaĵon per farado de fromaĝo kun kazeino produktita de gisto anstataŭ de bovinoj. En aŭgusto 2019, Botanikaj Internaciaj Manĝaĵoj rememorigis la Organikajn Disvastiĝojn de Naturli kaj Funky Fields post kiam nedeklaritaj alergenoj troviĝis en la enhavo. La Aŭstralia Aŭtoritata Normo pri Nutraĵoj raportis spurojn de lakto en la formo de selakta proteino.
Nutrado
Plej multo de la vegana fromaĝo enhavas neniun kolesterolon kaj malpli saturitan grason ol lakta fromaĝo. Multo de la vegana fromaĝo estis malriĉa je kalcio, kvankam la varomarko Go Veggie havas similan kalcian enhavon al lakta fromaĝo. Vegana fromaĝo ĝenerale ne estas tiel riĉa fonto de proteino kompare kun lakta fromaĝo.
Studo de 1998 komparanta ĉedaran fromaĝon kun unu speco de vegana fromaĝo trovis, ke la vegana fromaĝo havas malpli altajn kaloriojn, grasojn kaj proteinojn, kvankam proteina enhavo de lakta fromaĝo varias laŭ tipo. La vegana fromaĝo havis pli altan riboflavinon kaj vitaminon B12, kio igas ĝin akceptebla anstataŭaĵo por ĉedara fromaĝo laŭ tiuj nutraĵoj. Aliflanke, la vegana fromaĝo ne donis vitaminon A aŭ vitaminon D, kontraste kun ĉedara fromaĝo. La vegana fromaĝo estis utila fonto de kalcio, sed ne tiel bona kiel tiu de ĉedaro.
Veganaj fromaĝoj faritaj kun nutra gisto, inkluzive de iuj alternativoj al parma fromaĝo, povas doni vitaminon B12, dum aliaj veganaj fromaĝoj ne.
Produktado
Plant-bazitaj proteinoj aŭ vegetalaj proteinoj devenas de manĝeblaj fontoj de proteinoj, kiel sojfaboj kaj ilia lakto. La fabrikada procezo de fermentado ofte estas uzata ankaŭ por reprodukti teksturan kaj guston de lakta fromaĝo.
23-a IS
La 23-a Internacia Seminario de la Esperanto-Junularo okazis inter la 27-a de decembro 1979 kaj la 3-a de januaro 1980 en la seminariejo Schloss Schwanberg proksime de la urbo Kitzingen de la federacia lando Bavario en la sudo de Germanio. La kiel dum antaŭaj aranĝoj science altnivelajn prelegojn kaj laborgrupojn dumtage kaj la tutnoktan interkonatigan kaj festan programon partoprenis signife pli ol 250 lernantoj kaj studentoj (plus iuj lastmomentaj aliĝintoj) el dek ok eŭropaj kaj tri pliaj landoj (Barato, Israelo kaj Novzelando) - rekorda nombro atingita en neniu antaŭa IS, kiu por la organizantoj signifis apartan streson, ĉar nur per pluraj amasloĝejoj eblis tranoktigi ĉiujn. La organizan teamon de GEJ konsistigis Ursula Felhölter, Thomas Bormann, Gerald Roemer, Elisabeth Schwarzer, Judith kaj Guido Brandenburg. La granda kvanto da partoprenantoj instigis la organizantojn eksperimenti per administra divido de la aranĝo, tiel ke la "Internacia Seminario" nur kovris la partoprenantojn ĝis aĝo de 25 jaroj, dum la pli aĝajn gastigis samloka kaj samenhava evento nomata Internacia Festivalo, kiu havis apartan, duan organizan teamon, konsistanta el Hans-Dieter Platz, Harald Schicke, Monika Gris Christiansen kaj Ursula Felhölter. Kiel dum antaŭaj jaroj, la Federacia ministerio pri familioj, maljunuloj, virinoj kaj junuloj de Germanio subvenciis la aranĝon per plurdekmil germanaj markoj, tial ke ne nur la kotizoj estis parte pagitaj de la ŝtato, sed ĉiu partoprenanto sub 26 jaroj rericevis procentaĵon de siaj vojaĝkostoj, kio do aparte kuraĝigis partoprenantojn el pli foraj landoj alvojaĝi kaj kundiskuti.
Ĉi-foje la temo de la semajno - kiu laŭ nombro de partoprenantoj kaj komparoj de aliaj Esperanto-aranĝoj estis pli "kongreso" ol "seminario" - estis "Eŭropo kaj la Tria mondo"