cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kolumna vektoro
La transpono de kolumna vektoro estas versa vektoro.
Por priskribi karteziajn koordinatojn oni kutime uzas kolumnajn vektorojn sed ne versajn vektorojn.
Clotilde Reiss
Clotilde REISS (naskiĝis ) estas franca studentino, enkarcerigita en Irano, en malliberejo de Evin (norde de Teherano) de la ĝis la. Poste atendante juĝ-verdikton kaj post pago de kaŭcio, al ŝi estis permesite loĝi en ambasadejo de Francio en Teherano. Posedante magistrecon (nomatan "master") de IEP (Instituto de Politikaj Studoj) de Lille, ŝi instruis en Esfahano kaj verkis doktoran tezon pri instruado de historio kaj geografio en la iranaj lernejoj. Ŝi flue parolas la persan lingvon dank'al sia irana infanvartistino.
La akuzo baziĝis sur fotoj faritaj dum manifestacio en Esfahano, tamen nenio pruvas, ke ŝi implikiĝis en prostesta movado lanĉita de iranaj studentoj post oficiala reelekto de antaŭa irana prezidanto Mahmud Ahmadineĵad.
Forta mobiliziĝo stariĝis en Francio por ties liberigo: grupoj en Facebook, starpunkto de prezidanto Nicolas Sarkozy favore al ŝi, kaj kompreneble ago de diplomatoj en ambasado de Francio en Teherano por ekkontakti la junan virinon. Ambasadoro de Francio en Teherano, Bernard Poletti vizitis ŝin la. Ŝi estis kunvokita la al tribunalo de Teherano kune kun aliaj supozitaj protestantoj.
Dum la proceso, ŝi «konfesis» partoprenon al manifestacioj de 15-a kaj 17-a de junio en Esfahano, kaj redaktadon de raporto pri tiuj manifestacioj destinita al superulo de IFRI (Franca institudo de priserĉo en Irano), kiu dependas de kultura servo de ambasado de Francio. Ŝi ankaŭ agnoskis redaktadon pasinte, kadre de staĝo en Commissariat à l'énergie atomique (Komisarejo al atoma energio), kie laboras ŝia patro, de raporto pri «politikuloj en Irano lige al nuklea energio», tamen precizigante ke ŝi uzis «artikolojn kaj informojn, kiujn oni trovas en la Interreto».
Antaŭ sia enkarcerigo, Clotilde Reiss jam estis malhelpata dum pluraj monatoj fare de iranaj aŭtoritatoj. En marto 2009, unu monaton post sia alveno, laŭ proceduro, ŝi transdonis sian pasporton al iranaj aŭtoritatoj por renovigi sian vizon. Tiu vizo ne estis redonita al ŝi, ĉar la ministerio pri laboro akuzis ŝin pri nigra laborado dum ŝia antaŭ restado en Irano. Ŝi estis kondamnita al monpuno de tri milionoj da tomanoj, t.e. ĉ. 2000 eŭroj.
Post la juĝado de la, Clotilde Reiss estis liberigita kontraŭ monpuno de 285,000 dolaroj, pagitaj de ŝia advokato dum la mateno. La anonco pri ŝia liberigo fare de ŝia advokato estis rapide dissendita de la gazetaro, kaj ŝia reveno al Francio okazis la.
154938 Besserman
Nomo
Ĝia nomo honora Lawrence Besserman, fakulon pri mezepoka kaj fua moderna periodoj de la anglalingva literaturo ĉe la Hebrea Universitato de Jerusalemo. Li transloĝiĝis en Israelon en 1978 kun sia edzino Judith, kiu ofte eldonas lian verkojn. Li estas aktiva en la esplorado, kiu ligas la literaturon kun aliaj disciplinoj, precipe la astronomio.
Marŝo de morto
La termino estas uzata precipe por kazoj de marŝoj en la tempo de la dua mondmilito, kiam en la jaroj 1944 - 1945 la arestitoj el koncentrejoj proksime de la batalfronto estis devigitaj sub minaco de tuja mortigo iri multkilometrajn marŝojn sen sufiĉa vivtenado kaj ripozo. Kvankam unue ili plenumis rolon de evakuado antaŭ antaŭenirantaj aliancanaj soldataroj, oni supozas, ke la morto de kiel eble plej multe da arestitoj povis esti unu el atendataj sekvoj.
La saman sorton atendis militkaptitojn de Ruĝa Armeo aŭ onidire iu grupo de sudetaj germanoj dum sovaĝa forŝovo, sed kio ĉiokaze ne estis objektive pruvita. Dokumentita estas marŝo de morto germana loĝantaro tra Brno, dum kiu pereis 890 personoj. Nuntempe por memoro de tiu ĉi krimo estas establita monumento kun sepultejo en Pohořelice.
Marŝoj kaj transportoj de morto dum la dua mondmilito
La t.n. marŝo de morto, dum kiu mortis pro elĉerpiĝo aŭ sekve de malsanoj certa nombro dties partoprenintoj, ne estis en konfliktaj situacioj nekonata nocio. Al krima monstreco kaj nehoma "perfekteco" alkondukis tiun ĉi nocion germanaj nazioj, kiuj uzis la marŝojn de morto precipe en la jaroj 1944 - 1945 kiel manieron de likvido de militkaptitoj kaj arestitoj. Homoj estis plimulte subnutritaj, malsanaj, elĉerpintaj, nesufiĉe vestitaj kaj piedvestitaj, ekspoziciataj al kiaj ajn nefavoraj veter-influoj. Dum la marŝo ili ricevis aŭ sole minimumon aŭ nenian trinkaĵon kaj manĝaĵon. Kiu jam ne plu povis marŝi, estis surloke pafmortigita (kutime per pafo en la nukon) kaj lasita en fosaĵo ĉe la vojo. La kadavroj estis nur poste enfositaj en anonimajn amastombojn. Danĝero de punoj aŭ eĉ pafmortigo surloke minacis ankaŭ al toiuj homoj, kiuj klopodis al arestitoj en la transporto doni manĝaĵon kaj trinkaĵon. Simile tio estis ankaŭ en troplenigitaj porbrutaraj fervojaj vagonoj, kie la arestitoj estis fermitaj eĉ kelkajn tagojn, eĉ ne povinte akiri nutraĵojn, fari personan higienon aŭ grave fari neceson. El haladzantaj vagonoj estis poste forportataj restaĵoj de homoj - somere putriĝantaj kaj vintre frostiĝintaj kadavroj. Specifa formo de transportoj de morto estis enŝipigado de arestitoj sur ŝipoj kaj ties subakvigadoj en maro. Komence de la jaro 1945 la marŝoj kaj la transportoj de morto okazis ankaŭ tra teritorio de ĉeĥa teritorio, kie el tiu ĉi periodo troviĝas granda kvanto de amastomboj, ekz. Nýrsko, Kaplice, Bohosudov, Blatno apud Jesenice, Březno apud Chomutov, Žihle apud Plzeň, Stod, Tachov, České Velenice, Volary, Bílá Voda kaj pluaj.
En literaturo
Tiu realaĵo pasis al fikcia mondo en kino kaj literaturo. Ekzemple en literaturo, en la romano Cent jaroj da soleco de Gabriel García Márquez okazas amasbuĉado dum striko, la mortintoj estas transportataj per trajno kaj forigitaj el la mortoscenejo; poste oni malpermesas paroli pri tiu trajno, tiele ke iam ekzistis nek la trajno nek la transportitaj mortintoj.
Kuba diveso
La Kuba diveso aŭ Nigraviola diveso laŭ la scienca nomo (Dives atroviolaceus) estas neotropika specio de birdo de la familio de Ikteredoj kiu estas endemia de Kubo. Ties natura habitato estas malaltaj humidaj arbaroj kaj tre degraditaj iamaj praarbaroj.
Nomoj
Dives en latina signifas “fekunda”, atroviolaceus estas latina kunmetaĵo el kiu la unua radiko el antikva greka signifas “nigra” kaj la dua “violeca”. Surloke la specio ricevas komunajn nomojn ‘Totí’ kaj ‘choncholí’ [ĉonĉolI] evidente nomoj kun tialo en onomatopeo pro ties voĉo priskribita kiel “to-tI”.
Distribuado
Ĝi loĝas en la tuta Insulo de Kubo, en arbaroj, terkultivejoj (kie foje damaĝas rizkampojn) kaj urbaj ĝardenoj; tamen ĝi forestas el la Insulo de la Junularo kaj el la grandaj rifoj de Kubo. En Kubo popularas la frazo "La culpa de todo la tiene el totí", (diveso kulpas pri ĉio), ĉar tiu birdo estas kulpigita pri damaĝoj eĉ faritaj de aliaj similaj birdospecioj. Tiele tiu frazo uzeblas kiam iu estas kulpigita je kulpoj de aliulo.
Aspekto
Ili estas ĉirkaŭ 27 cm longaj, la ino iom pli malgranda. Ili estas tute nigraj kun violaj kaj verdecaj briloj ĉefe en supraj partoj, kapo kaj brusto, pli brilaj ĉe la maskloj. La nematurulo estas pli senbrila. La okuloj estas malhelbrunaj. La beko kaj la kruroj estas nigraj. Ii foje estas konfuzataj kun la inoj de la Grandantila kviskalo, specio kiu havas flavecajn okulojn. Ili videblas en malgrandaj aroj, foje asociaj kun Grandantila kviskalo. Ili kutime piediras sensalte inter branĉoj aŭ surgrunde. Ties nutrado estas tre varia, ili manĝas grenojn, palmofruktojn kaj aliajn fruktojn, insektojn, malgrandajn reptiliojn kaj eĉ iksodojn el gregoj.
Reproduktado
Ili nestumas el marto al julio inter folibazoj aŭ fruktaroj de palmoj, aŭ sur epifitoj de Bromeliaceae, kaj konstruas ilin el radiketoj, pajloj, fibroj, plumoj kaj haroj. La ino demetas 3 aŭ 4 ovojn kiuj estas blankaj kun grizaj kaj brunaj makuletoj en la plej dika parto, kaj estas 2,9 por 1,9 cm.
Nigra skatolo
Nigra skatolo povas esti:
Kerhostin (stacidomo)
Kerhostin estas franca stacidomo sur linio -, situanta en  Saint-Pierre-Quiberon, en departemento Morbihan, regiono.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Auray - Quiberon (473000).
Frederick Douglass
Frederick DOUGLASS (frEdrik dAglas) (la 14-an de februaro, 1818 – la 20-an de februaro, 1895) estis nigrula usona aboliciisto, redaktoro, oratoro, aŭtoro, politikisto kaj reformisto. Nomata La saĝulo de Anacostia kaj La leono de Anacostia, Douglass siatempe estis unu el la plej elstaraj figuroj de Afrika-usona historio, kaj unu el la plej influaj prelegistoj en usona historio.
Frua vivo
Frederick Augustus Washington Bailey, kiu poste konatiĝis per la nomo Frederick Douglass, naskiĝis kiel sklavo en graflando Talbot, Maryland proksime al Hillsboro. Oni apartigis lin disde lia patrino, Harriet Bailey, kiam li ankoraŭ estis bebo. Ŝi mortis kiam Douglass estis ankoraŭ sepjara. La identeco de la patro de Douglass obskuras; Douglass originale diris, ke lia patro estas blankulo, eble lia mastro, kapitano Aaron Anthony, sed poste diris ke li nenion scias pri la identeco de sia patro.
Kiam Anthony mortis, Douglass estis donata al s-rino Lucretia Auld, edzino de kapitano Thomas Auld. S-rino Auld tiam sendis Douglass-on al Baltimore por servi la fraton de la kapitano, Hugh Auld. Kiam Douglass havis ĉirkaŭ dek du jarojn, la edzino de Hugh Auld, Sophia, kontraŭleĝe instruis al Douglass kelkajn literojn de la alfabeto. Post tiam, kiel detaliĝis en lia Narrative of the Life of Frederick Douglass, an American Slave de 1845, Douglass sukcesis lerni legadon de blankhaŭtaj infanoj en la kvartalo en kiu li loĝis, kaj per observado de la skribaĵoj de viroj, kun kiuj li laboris. Douglass poste menciis la lecionojn ricevitajn de Sophia Auld en sia unua aboliciisma parolo. En 1833, Auld sendis lin labori por Edward Covey, malriĉa bienisto konata kiel "sklav-rompisto," kie li regule estis vipata.
En 1837 Douglass renkontis Anna Murray, liberan afrik-usonanon, en Baltimore, dum li ankoraŭ estis en sklaveco. Ili geedziĝis baldaŭ post kiam li sin liberigis; Douglass eskapis sklavecon la 3-an de septembro 1838 prenante vagonaron al Havre de Grace (Maryland) sin vestinte en uniformo de maristo kaj portante identigajn dokumentojn provizitajn de libera nigrohaŭta maristo. Transirinte la riveron Susquehanna per pramo ĉe Havre de Grace, Douglass plu veturis per vagonaro ĝis Wilmington (Delaware). De tie Douglass vojaĝis per vaporŝipo al "Quaker City" — Filadelfio (Pensilvanio), kie la kontraŭsklava movado sufiĉe fortis. Lia eskapo liberen iamfine kondukis lin ĝis Novjorko; la tuta vojaĝo daŭris malpli ol dudek kvar horojn.
Aboliciismaj agadoj
Douglass aniĝis al diversaj organizaĵoj en New Bedford (Masaĉuseco), inkluzive de nigrula preĝejo, kaj li regule frekventis aboliciismajn kunvenojn. Li abonis la semajnan revuon de William Lloyd Garrison, The Liberator, kaj en 1841, li aŭdis Garrison-on paroli ĉe la jara kunveno de la Bristol Anti-Slavery Society. Douglass estis inspirata fare de Garrison, kaj poste diris ke ”neniu vizaĝo nek formo iam impresis min per tiaj sentimentoj (la malamo sklavecon), kiel faris tiuj de William Lloyd Garrison”. Garrison simile impresiĝis je Douglass, kaj menciis lin en la Liberator.
Post kelkaj tagoj Douglass faris sian unuan parolon ĉe la jara kunveno de la Massachusetts Anti-Slavery Society en Nantucket. Estinte tiam dudek-tri-jara, Douglass poste diris, ke liaj kruroj skuiĝadis. Li venkis sian nervozecon kaj faris elokventan parolon pri sia maltenera vivo kiel sklavo.
En 1843, Douglass partoprenis en la projekto Cent Kunvenegoj de la American Anti-Slavery Society, ses-monata veturo de kunven-haloj tra la oriento kaj mezokcidento de Usono. Li partoprenis la kunvenegon Seneca Falls Convention, la naskiĝejon de la usona feminisma movado, kaj subskribis ties Declaration of Sentiments.
Douglass poste fariĝis la eldonisto de serio de gazetoj: North Star, Frederick Douglass Weekly, Frederick Douglass' Paper, Douglass' Monthly kaj New National Era. La devizo de North Star estis:
La laboro de Douglass tradaŭris la jarojn antaŭ kaj dum la Usona Enlanda Milito. Li estis konato de la radikala aboliciisto kapitano John Brown, sed ne aprobis la planon de Brown starti armitan sklav-ribelon. Tamen, Brown vizitis la hejmon de Douglass dum kelkaj tagoj nelonge antaŭ la incidento de Harpers Ferry, en kiu Brown atakis la tiean federacian armilejon. Post la incidento, Douglass fuĝis poriome al Kanado, timante ke oni eble lin arestos kiel kun-konspiranton. Douglass kredis ke la atako al federacia posedaĵo kolerigos la usonan publikon. Douglass iam poste dividis scenejon en Harpers Ferry kun Andrew Hunter, la prokuroro, kiu sukcese konviktigis Brown-on.
Douglass konsiliĝis kun prezidento Abraham Lincoln en 1863 pri la traktado de nigrulaj soldatoj, kaj kun prezidento Andrew Johnson teme de nigrula voĉdonrajto. Liaj fruaj kunlaborantoj estis la blankulaj aboliciistoj William Lloyd Garrison kaj Wendell Phillips. En la fruaj 1850-aj jaroj, tamen, Douglass apartiĝis disde la Garrison-istoj pri la demando de la usona konstitucio.
Douglass havis kvin infanojn; du el kiuj, Charles kaj Rossetta, helpis produkti liajn gazetojn. Li estis ordenita pastro de la African Methodist Episcopal Church.
Aŭtobiografio
La sukceso de la libro havis bedaŭrindan flankefikon: Liaj amikoj kaj mentoroj timis, ke la famiĝo allogus la atenton de lia eksposedanto, Hugh Auld, kiu povus provi reakiri sian ”propraĵon”. Ili kuraĝigis lin vojaĝi en Irlando, kiel pasintece jam faris multaj aliaj ekssklavoj. Li ekvelis sur la Cambria por Liverpool la 16-an de aŭgusto 1845, kaj alvenis Irlandon kiam la Irlanda Terpommalsato estis ekkomenciĝanta.
Douglass pasigis du jarojn en Granda Britio kaj Irlando kaj faris kelkajn prelegojn, ĉefe en protestantaj preĝejoj. Li komentis, ke tie oni traktis lin ne kiel koloron, sed kiel viron. Li renkontis kaj amikiĝis kun la irlanda naciisto Daniel O'Connell. Kiam Douglass vizitis Skotlandon, la anoj de la Free Church of Scotland (Libera eklezio de Skotlando), kiujn li estis kritikinta pro tio, ke ili ricevis monon de usonaj sklav-posedantoj, manifestaciis kontraŭ li per portafiŝoj, kun la teksto ”Send back the nigger” (pli-malpli 'Resendu la negraĉon').
Douglass povis leĝe regajni sian liberecon, kiam britaj samideanoj pagis la sklavposedanton, al kiu li tiam ankoraŭ laŭleĝe apartenis.
Antaŭ la enlanda milito
En 1851, Douglass unuigis la North Star kun la Liberty Party Paper (Gazeto de la Liberala Partio) de Gerrit Smith's formante la Frederick Douglass' Paper (Gazeto de Frederick Douglass), kiu eldoniĝadis ĝis 1860. Douglass konsentiĝis kun Smith kaj Lysander Spooner, ke la Konstitucio de Usono estas kontraŭsklavisma dokumento, renversante sian antaŭan opinion, ke ĝi estas porsklavisma, vidpunkto kiun li dividis kun William Lloyd Garrison. Garrison jam publike manifestis sian opinion pri la Konstitucio bruligante de ĝi ekzemplerojn. La opiniŝanĝo de Douglass estis unu el la plej rimarkindaj okazaĵoj en sĥismo kiu malfermiĝis en la aboliciista movado post la eldono de la libro de Spooner The Unconstitutionality of Slavery (La kontraŭkonstitucieco de sklavismo) en 1846. Tiu opiniŝanĝo, aldone al aliaj politikaj diferencoj, faris fendon inter Douglass kaj Garrison. Douglass plu kolerigis Garrison-on dirante, ke oni povus kaj devus uzi la Konstitucion kiel instrumento en la kontraŭsklavisma batalo. Per tio, Douglass komencis fari sian sendependecon disde la Garrisonistoj. Al Garrison la North Star aspektis rivala al la National Anti-Slavery Standard kaj al la Anti-slavery Bugle de Marius Robinson.
En marto 1860, Annie, la plej juna filino de Douglass, mortis en Rochester (Novjorkio), dum li estis ankoraŭ en Anglio. Douglass revenis de Anglio la sekvantan monaton, veturante per Kanado por eviti malkovriĝon.
Jam komence de la Enlanda Milito, Douglass estis unu el la plej famaj nigruloj en la lando, konata pro siaj oratoraĵoj pri la kondiĉo de la nigra raso, kaj aliaj disput-temoj kiaj la rajtoj de la virino.
Epoko de rekonstruado
Post la Enlanda Milito, Douglass tenis kelkajn gravajn politikajn postenojn. Li servis kiel prezidanto de Freedman's Savings Bank de la epoko Rekonstruado; kiel marŝalo de la Distrikto Kolumbio; kiel "minister-resident" kaj "consul-general" al la Respubliko Haitio (1889–1891); kaj kiel chargé d'affaires por Saint Domingue. Post du jaroj li sin eksigis el sia ambasadoreco pro malkonsentoj kun la agadlinio de la usona registaro. En 1872 li transloĝiĝis al Washington, post kiam forbrulis lia domo en South Avenue en Rochester (Novjorkio) — oni suspektis krimbruligon. Ankaŭ perdita estis kompleta ekzemplero de The North Star.
La energia diligento de Grant disrompi la Klanon faris lin nepopulara inter multaj blankuloj, sed Frederick Douglass lin laŭdis. Kolego de Douglass skribis al Grant, ke afrik-usonanoj ĉiam alte taksos dankeman memoron de lia nomo, famo kaj bonegaj servoj.
En 1872, li iĝis la unua afrik-usonano kiun oni kandidatigis por Vicprezidento de Usono; oni lin kandidatigis la kunkandidato de Victoria Woodhull por la Equal Rights Party (Partio por egalaj rajtoj) sen lia scio. Dum la kampanjo, li nek kampanjis, nek eĉ agnoskis ke li estas kandidatigita.
Douglass parolis ĉe multaj lernejoj tra la lando dum la Rekonstruad-erao, inklude de Bates College en Lewiston, Maine en 1873.
Posta vivo
En 1877, Frederick Douglass aĉetis sian lastan hejmon en Washington D.C., borde de la rivero Anacostia. Li nomis ĝin Cedar Hill (ankaŭ literumita CedarHill). Li pligrandigis la domon de 14 al 21 ĉambrojn kaj aldonis telerkameron. Jaron poste, Douglass plivastigis la propraĵon al 15 akreojn (61 000 m²), per la aĉeto de apudaj terpecoj. La hejmo nun estas la situo de la Frederick Douglass National Historic Site.
Post la senreviĝoj de Rekonstruado, multaj afrik-usonanoj nomitaj Exoduster-oj (~eksteropovuloj) transloĝiĝis al Kansaso por establi tutnigrulajn urbetojn. Douglass paroladis kontraŭ la movado, urĝante al nigruloj, ke ili trae eltenadu. Lin kondamnis kaj malhurais nigrulaj aŭdantaroj.
En 1877, Douglass estis nomumita United States Marshal. En 1881, li estis nomumita Recorder of Deeds por la District of Columbia. Lia edzino, Anna Murray Douglas, mortis en 1882, kio metis lin en depriman staton. Lia kunlaboro kun la aktivistino Ida B. Wells reportis celon en lian vivon. En 1884, Douglass edziĝis al Helen Pitts, blankula feministo de Honeoye, New York. Pitts estis la filino de Gideon Pitts, Jr., aboliciista kolego kaj amiko de Douglass. Arbiturientino de Mount Holyoke College (tiame nomita Mount Holyoke Female Seminary), Pitts jam antaŭe laboris por radikala feminista eldonaĵo nomita Alpha dum li loĝis en Washington, D.C.
Frederick kaj Helen Pitts Douglass alfrontis ŝtormon da disputado rezulte de sia geedziĝo, pro tio ke ŝi estis blankulino kaj preskaŭ 20 jarojn pli juna ol li. Ambaŭ familioj sin repuŝis; la ŝia ĉesis kun ŝi paroli, la lia vundiĝis, ĉar ili sentis lian geedzigon kiel malagnoskon de sia patrino. Sed la individualisma feministo Elizabeth Cady Stanton gratulis la duopon.
La nova duopo vojaĝis al Anglio, Francio, Italio, Egyptio and Grekio de 1886 ĝis 1887.
Maljuniĝinte, Douglass klopodis konstati sian naskiĝotagon. Laŭ lia propra kalkulo li naskiĝis en la februaro de 1816, sed historiistoj estas trovintaj registraĵon menciantan lian naskiĝon en februaro 1818.
Li parolis por Irish Home Rule kaj pri la klopdoj de Charles Stewart Parnell. Li faris mallongan viziton al Irlando en 1886. En 1892 la registaro de Haitio komisiis Douglass-on kiel sian komisiato al la World's Columbian Exposition en Ĉikago.
Morto
Reveninte hejmen, Frederick Douglass baldaŭ mortis de koratako aŭ ikto en sia adoptita hejmurbo Vaŝingtono, D.C. Li ripozas enterigita en Mount Hope Cemetery en Roĉestro (Nov-Jorkio).
Famaj citaĵoj
"Mi estas respublikano, nigrula, ĝisosta respublikano, kaj mi neniam celas aniĝi al iu ajn alia partio ol la partio de libereco kaj progreso."
"Kiuj pretendas esti por libereco sed tamen malaprobas agitadon, tiuj estas homoj kiuj deziras rikoltaĵon sen plugi la teron, ili volas pluvon sen tondro kaj fulmo. Ili volas la oceanon sen la tumulto de multa akvo."
"Por fari kontentan sklavon necesas fari senpensan sklavon. Necesas obskuri la moralan kaj mensan vidon kaj, kiel eble, neniigi la povon racii."
"Mi asertas plej malhezite, ke la religio de la Sudo estas nura kovrilo por la plej hororaj krimoj — pravigilo de la plej ŝoka barbarismo, sanktigilo de la plej hidaj trompoj, kaj malluma ŝirmejo sub kiu trovas protekton la plej malhelaj, plej putraj, plej naŭzaj, kaj plej inferaj faroj de sklavposedantoj."
"Sen luktado, ne ekzista progreso."
" [ Abraham Lincoln estas] la unua grandulo kiun kiu mi kunparolis en Usono kiu neniafoje memorigis min pri la malsameco inter si kaj mi, pri la malsameco de koloro."
Plua legado
Verkoj en la angla.
Akademiaj studaĵjoj
Por junaj legantoj
Dokumentaj filmoj
Eksteraj ligiloj
Verkoj de Douglass per la reto
Biografia informo
Memoraĵoj por Frederick Douglass
Elektra motortrajno
Elektra motortrajno – ankaŭ elektromotora trajno – estas speco de elektra trajno, ne havanta apartan lokomotivon. Ĝi ricevas elektroenergion de kontakta lineo, kutime per supertraka kontakta lineo: drato super la relvojo aŭ, malpli ofte, de t.n. kontaktrelo.
Konsistas el motoraj kaj senmotoraj vagonoj. Senmotoraj vagonoj povas havi helpan aparataron (aerpumpiloj por bremsosistemo k.a.). La unua kaj lasta vagonoj havas kabinojn por maŝinisto.
Kutime estas uzataj por nelongaj linioj kun oftaj haltoj aŭ por ekspresaj linioj - ĉar elektrotrajno, kompare kun trajno kun lokomotivo, akceliĝas kaj malakceliĝas multe pli rapide; krome suma povo de motoroj ĉiam konformas al pezo de la trajno.
Sempalit
Sempalit estas vilaĝo en Raub, Pahango, Malajzio.
Geografio-Loko
Sempalit estas unu el plej grandaj vilaĝoj en Raub. La vilaĝon apartigas la Sempalit rivero. En unu parto loĝas la malajanoj kaj en alia parto loĝas la ĉinoj.
Ludoviko la 1-a (Savojo)
Ludoviko la 1-a de Savojo (naskiĝis en Ĝenevo je la 21-a de februaro 1413 kaj mortis en Liono je la 29-a de januaro 1465) estis duko de Savojo, princo de Piemonto, grafo de Aosto, de Morianio kaj de Nico de 1440 ĝis 1465. Li nomiĝas en la franca lingvo Louis Ier de Savoie kaj en la itala Ludovico di Savoia.
Li estis la filo de 19-a grafo kaj 1-a la duko de Savojo Amadeo la 8-a (1383-1451) kaj de lia edzino Maria de Burgonjo (Marie de Bourgogne 1380-1428; ne konfuzu kun alia Maria de Burgonjo).
Idaro
Li edziniĝis je la 1-a de novembro 1433 en la tiama ĉefurbo de la Savojaj Ŝtatoj, Chambéry (ŝamberi), kun Anno de Luzinjano (Anne de Lusignan 1419-1462), kiu estis la filino de Januso de Luzinjano (Janus de Lusignan 1375-1432), Reĝo de Kipro kaj de Jerusalemo, kaj de lia edzino Karlino de Burbono (Charlotte de Bourbon 1388-1422). Naskiĝis al ili :
Regado
Ekde 1434 li regis kiel princo de Piemonto ĉiujn ŝtatojn de sia patro, kiu post sia vidveco forlasis ĉiujn siajn dukajn oficojn por fariĝi religiulo. Amadeo la 8-a de Savojo estis elektita en 1439 kiel Papo, abdikis favore al sia filo kaj fariĝis la antipapo (kontraŭ-papo) Felikso la 5-a.
Ludoviko la 1-a tiam fariĝis Domestro de Savojo en 1440 kun la titoloj de duko de Savojo, princo de Piemonto, grafo de Aosto kaj de Moriano. Li suferis pro la komplotoj de la kipraj kunuloj de sia edzino kaj pro la ambicioj de siaj najbaroj francaj kaj milanaj. Li estis devigita rezigni la provincon de Valentinio (Valentinois) interŝanĝe kun tiu de Fosinjio (Fausigny) en 1446, kaj ne sukcesis ekkapti la duklandon de Milano post la morto de la lasta Viskonti-ano.
En 1453 lia edzino ricevis per donaco de Margareto de Charny, la tiel nun nomitan Mortotukon de Torino, kiu resti posedaĵo de la Savoja Dinastio, ĝis kiam ĝi estis donacita al la Papo en 1983.
Li mortis en Liono je la 29-a de januaro 1465 kaj sekve lia filo Amadeo la 9-a de Savojo heredis la Domestrecon de Savojo.
Tele-sufloro
Oni povas rimarki uzon de tele-suflorilo en la televido se la okuloj daŭre movas de dekstro al maldekstro.
Koncertoj
Telepromptiloj foje estas uzataj ĉe koncertoj por helpi kantistojn kiuj ne povas memori kantotekstojn. Tiuj telepromptiloj estas identaj al tiuj uzataj en prezentoj, aŭ estas eĉ nur sursceneja monitoro.
Ribo
Ribo estas genro en la familio de Grosulariacoj Grossulariaceae. La fruktoj estas beroj. Tre gravaj, ofte ĝardene plantataj specioj estas ruĝa ribo (Ribes rubrum), nigra ribo (Ribes nigrum) kaj groso (Ribes uva-crispa).
Sistematiko kaj disvastiĝo
La familio Grossulariaceae estis difinita en la jaro 1805 de Augustin-Pyrame de Candolle en Flore Française, Troisième Édition, 4(2), S. 405. Tipa genro Grossularia Mill. estis publikigita en la jaro 1754 de Philip Miller en The Gardeners Dictionary ... Abridged ..., 4. eldono kun la tipa specio Grossularia hirsuta Mill. Kelkaj ankoraŭ ĉe A. Cronquist 1981 al Grossulariaceae enordigitaj genroj kun kapselaj fruktoj nun estas propraj familioj: Itea kiel Iteaceae kaj Escallonia Mutis ex L. f. kiel Escalloniaceae.
La nomo de la genro Ribes estis la unuan fojon publikigita en la jaro 1753 de Carl von Linné en Species Plantarum, 1, S. 200–202. Tipa specio estas Ribes rubrum L.. Sinonimoj por Ribes L. estas: Botrycarpum A. Rich., Botryocarpium Spach, Calobotrya Spach, Cerophyllum Spach, Chrysobotrya Spach, Coreosma Spach, Grossularia Mill., Liebichia Opiz, Rebis Spach, Ribesium Medik., Rolsonia Rchb..
La genro Ribes estas dividita en subgenrojn kaj sekciojn, ĉi tie ĉiukaze kun elekto de specioj : Mondvaste la genro enhavas ĉirkaŭ 140 ĝis 160 speciojn. La ĉefa teritorio de disvastiĝo estas la mezvarmaj klimataj regionoj de la norda duonglobo, sed ankaŭ en la Andoj ekzistas kelkaj specioj. En Ĉinujo aperas 59 specioj, en kiuj 25 nur estas tie. 53 specioj aperas en norda Ameriko. Kontraŭe nur malmulte da specoj estas hejmaj en suda Ameriko.
Ĝardenaj kultivaroj:
Gävle
Gävle ['jɛ:vlə] estas urbo en orienta centra Svedio apud la Balta Maro. Fine de en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝi estas la sidejo de la samnomaj komunumo Gävle kaj de la moderna provinco Gävleborgs län. Gävle estis unu el la plej aktivaj lokoj en la frua Esperanto-movado en Svedio.
Enciklopedio de Esperanto de 1934 nomas la urbon Gevle. Tio estis loka propono por nova literumado post la malnova Gefle, anstataŭ la en 1903 landoregistare decida Gävle, kiu la urbo adaptis loke nur en 1940.
Gävle estas la plej malnova urbo en la historia regiono Norrland (la nordaj landopartoj de Svedio) kaj apartenas al la historia provinco Gästrikland. Ĝi ricevis urban statuson en 1446 de Kristoforo de Bavario.
La socialista gazeto Arbetarbladet ekde la jaro 1902 aperas en la urbo.
La "Kapro de Gävle" estas konata loka tradicio ekestinta en 1966. Ĝi estas grandega, 13 metrojn alta versio de la tradicia sveda kristnaska kapro el pajlo, starigita en la urbo-centro. Ĝi estas konata por ofta vandalismo, en kiu vandaloj ekbruligas la kapro, kiu kutime plenbrulas.
Esperanto-movado
En la vintro 1905–1906 la estro de la bontemplana ordeno IOGT, parlamentano Edvard Wavrinsky, partoprenis kurs­on de Paul Nylén kaj decidis fari Esperanton oficiala lingvo internacia de la ordeno. Poste tio, la bontemplanoj komencis uzi sekretajn esperantajn signalvortojn ĉe la bontemplanoj, kiu kaŭzis lernemon pri la lingvo.
En februaro 1913, Pehrsson kaj Wahlund fondis la gazeton La Espero en la urbo. Wahlund ankaŭ ”en kriza tempo malavare monhelpis al la propagando.” La inĝeniero kaj komerciisto John Lundgren estis krom Pehrsson frua redaktisto, kaj eblas ke estis ĉe aŭ apud lia firmao kie la klubejo situis.
Ĝemelaj urboj
La ĝemelaj urbo de Gävle estas:
Homoideoj
Krom goriloj kaj plimulto de homoj, ĉiuj homoideoj estas lertaj arbo-grimpantoj. Ili estas ĉiumanĝanta, kies dieto konsistas el fruktoj, herbsemoj, kaj ofte viando kaj senvertebruloj. Ili estas indiĝena al Afriko kaj Azio, kvankam homoj disvastiĝis al ĉiu parto de la mondo.
Plimulto de homoideoj estas rara aŭ minacata. La ĉefa minaco estas malgajno de tropika pluvarbara vivloko, tamen iuj specioj estas plu minacata de ĉasado de homoj por viando.
Davis Desmond
Davis DESMOND - naskiĝis, do nun -jara - estas usona infana aktoro. Li ekde la beba aĝo aperis en televidaj serioj kaj reklamaj filmetoj, sed ankaŭ elstaris en pli postulemaj kinaj produktaĵoj, aparte en mallongaj filmoj. En 2013, li pro la ĉefrolo en la mallonga filmo The First Hope en aĝo de 12 jaroj iĝis la (ĝis tiu momento) plej juna artisto kiu nomumiĝis por premio de plej bona konatiga prezentaĵo ("Best Breakthrough Performance") en la filmfestivalo VisionFest de la novjorka urbokvartalo Tribeca.
Orionidoj
La Orionidoj estas meteorfluo kiu aktivas de la 16-a ĝis la 27-a de oktobro, kun maksimumo atingita je la 21-a tago de tiu monato. Ĝia radianto situas en la konstelacio de Oriono, en regiono kiu proksimas la stelon Betelĝuzo. Je la tago de la maksimumo povas fali inter 20 kaj 25 meteoroj ĉiuhore. Tamen, en kelkaj jaroj la maksimumo povas atingi 50 ĝis 70 meteorojn ĉiuhore.
La meteoroj devenas de la Haleja kometo.
Fonto
Ĉi tiu artikolo baziĝas sur la artikolo Orionids en la anglalingva vikipedio
13209 Arnhem
13209 Arnhem estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla (Ĉilio).
Arnhem, kies nomo devenas de la ĉeesto de agloj, estas urbo ĉe Rejno en la oriento de Nederlando, fama pro arkeologiaj pruvoj de aktiveco de homoj de la ŝtonepoko, ĉirkaŭ 70 000 jaroj antaŭ.
Arboreoj
La arboreoj (alia nomo: "Marle") estas malmultnombra etno (proksimume 3.000 homoj), kiu vivas en la sudokcidento de Etiopio ĉe la lago Chew Bahir (antaŭe Lake Strfanie) en kvar vilaĝoj. "Ar" signifas virbovo kaj "bore" lando.
La arbaoreoj vivtenas sin kiel la plej multaj paŝtistaj etnoj de la regiono precipe per siaj gregoj (lakto, viando) kaj kultivata mileo kaj aliaj agrikulturaj produktoj, kiujn ili kultivas en la aluvia regiono de la rivero Vojto (Woito).
Senperaj najbaroj estas la camajoj, boranaoj kaj hamaroj
Nigra skatolo (Sistemiko)
Nigra skatolo en Sistemiko, Cibernetiko, Ĝenerala Sistemteorio, kaj en ĉiuj sciencoj kiuj pritraktas sistemojn el ĝenerala vidpunkto, estas nomo por iu ajn sistemo pri kiu la observanto ne konas ĝian internaĵon, ĝiajn internajn mekanismojn. Tiu observanto, tamen, povas koni la respondojn aŭ reagojn ("eliraĵoj") kiujn tiu sistemo eligas aŭ manifestas kiam ĝi ricevas difinitajn stimulojn ("eniraĵoj").
Bellante
Bellante estas komunumo de Italio.
Machilly (stacidomo)
Machilly estas franca stacidomo sur linio Longeray-Léaz - Le Bouveret, situanta en Machilly, en departemento Haute-Savoie, regiono Aŭvernjo-Rodano-Alpoj.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Aŭvernjo-Rodano-Alpoj kaj Léman Express (L1).
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Longeray-Léaz - Bouveret (892000).
(107888) 2001 FY92
(107888) 2001 FY92 estas marsrenkonta asteroido malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo Lincoln Near-Earth Asteroid Research elde la observatorio de la Laboratorio Lincoln en Socorro (Nov-Meksiko, Usono).
Orbito
Ĝia discentra orbito ekstere proksime tanĝas tiun de Marso. Ĝia marsa MOID estas 0,0520343 astronomia unuo, tie estas 7,784 milionoj da km.
Jarnsakso (mitologio)
Laŭ la nord-ĝermana mitologio, Jarnsakso estis gigantino. Laŭ la Proza Edda de Snorri Sturluson, ŝi estis la kunulino de Thor, kun kiu ŝi naskis Magni. Laŭ la poezio Hyndluljóð, el la Poezia Edda, ŝi estis unu el la naŭ patrinoj de Heimdall, filinoj de Ægir kaj Rán.
Pizia
En la Greka Mondo Pizia, aŭ Pitia (el la greka Πυθία), estis sacerdotino kiu proklamis la orakolojn inspiritaj de la diaĵo Apolono en la Orakolejo de Delfo, situinta en la omphalos, la «umbiliko de la mondo». Alia nomo per kiu la Pizia, aŭ Delfa Sibilo, estis “Pitona”, termino deveninta, laŭ iuj, el la Biblio (1 Samuelo, 28), referenca al la magiistino kiun Saul iris konsulti kaj kiu antaŭanoncos la estontecon ĉar inspirita de la diaĵo Python= Piton.(vidu Novan Vulgaton)
La rolo estis plenumita de virinoj elektitaj el la urbo Delfo, senaĝaj limoj, laŭlonge de 2000 jaroj ĉirkaŭ, nome de 1400 a.K. ĝis al 392 kiam la praktiko estis malpermesita de la romia imperiestro Teodozio la 1-a post kiam li estis iginta kristanismon ŝtata religio en 380, aboliciante la paganajn kultojn pere de la teodoziaj dekretoj.
La orakolo de Delfo estas unu el la religiaj institucioj de la klasika mondo plicerte dokumentitaj, kun plue eble la inter tiutipaj la plej fama. Laŭ Plutarko (Moralia 414b), en la periodo de pli alta popolareco de la sanktejo de Delfo, samtempe almenaŭ tri virinoj Piziaj aktivadis.
Inter la verkistoj kiuj tion mencias meritas memorigi; jen alfabetorde: Aristotelo, Diodoro Sicila, Herodoto, Eŭripido, Junianus Justinus, Lukano, Ovidio, Paŭzanio, Pindaro, Platono, Plutarko, Ksenofono, Sofoklo, Strabono kaj Tito Livio.
Organizo de la orakolado
La rolo de dia porparolantino donis al Pizia prestiĝon kaj socian pozicion nekutime altan en kulturo maĉisma kiel tiu greka. La devigoj altruditaj al ŝi estis la rita pureco kaj la formala seksabstino.
La preĝopetantoj kiuj vizitis Delfon por havigi orakolon, ofte post longa vojaĝo, estis selektitaj de la sacerdotoj kiuj juĝis la efektivan oportunon de ilia postulo konsulti la Pizian.
Estis kutimo krome donaci malavaran oferon al la sanktejo, kies kvanto kondiĉis ankaŭ la plian/malplian tempan proksimecon de la konsulto kun la Pizia.
Kutime la nomo de la preĝpetanto restis anonima, eventuale notigita nur post la evento aŭgurita.
Fine, kiam ĉiuj postuloj estas kontentigitaj, la preĝopetanto estis kondukita al la aditono (Άδυτον), la nealirebla ĉambro de la templo, kiu, en la aparta kazo de Delfo, konsistis en subtera ĉelo, kie li povis konsulti la Pizian kaj ricevi la revitan orakolon.
Origino de la Orakolejo
La unua klasika aŭtoro kiu rakontas pri la originoj de la sanktejo estis Diodoro Sicila, verkisto de la 1-a jarcento, kiu informas ke iu paŝtisto, certa Kouretas, iun tagon rimarkis ke unu el siaj kaprinoj – falinta en rokan foson – strangamaniere beadis.
La kaprobredisto, enirinte la groton, sin sentis trapenetrita de la dieca ĉeesto kaj ekde tiam li ekhavigis viziojn pri la pasinto kaj pri la estonto. Ekscitita pro la malkovraĵo, Kouretas avertis la loĝantojn de sia vilaĝo, kies multaj eniris plurfojojn la groton ĝis kiam unu el ili abrupte mortis.
Ekde tiu momento, la aliro al la roka fosaĵo estis permesita nur al junulinoj plej junaj kaj sekve, kun la fondado de la sanktejo, rigide reguligita de la sacerdotaro.
Diodoro asertas ke unuatempe la rolo de Pizia estis rezervita al virgulinoj, sed ke kiam Ekekrato el Tesalio forrabis kaj sekse perfortis la viziulinon al kiu enamiĝis, estis dekretite ke neniu virgulino estu aŭgurinta kaj do la rolo estis laŭleĝe reservita al virinoj aĝe maturaj kiuj, tamen, daŭrigus vesti virguline kiel la originaj sacerdotinoj.
Kiel dedukte de Joseph Eddy Fontenrose kaj de aliaj mitologoj, la nomo Pizia devenas el Pito (Πῦθώ), nome de la sanktejo laŭ la fondaĥa mito kiu vidas Apolonon mortiganto de la Pitono metita gvardio de la sanktejo de Delfo, jam dediĉita al virina diino. Aliaj milologoj, tamen, parolas pri aliaj dioj al kiuj estis dediĉita la templo kaj pri relativaj malsamaj mitaj eventoj.
Eĉ la nomo Delfo havus mitan originon: ekzemple el Δελφίνιoν (Delfinio) el la epiteto Δελφίνιος (Delfinio) atribuita al Apolono en la homeraj himnoj.
Ankaŭ Pitono havus sian etimologion originon, el verbo πύθειν kiu ĉikaze signifus putrigi) (Ĉu aludoj al najbaraj marĉoj?).
Ke la diaĵoj anstataŭis antaŭajn diaĵon estas evidentigate de la arkeologiaj elfosaĵoj kiuj montras la sinsekvon de spuroj de kulto al diversaj diaĵoj. .
Sciencaj hipotezoj pri la kreiĝo de la orakolo
Ofte oni supozis ke la Pizia elmetus siajn orakolojn en stato de mensa ekscitiĝo, pro halucino aŭ tranco, estiĝnita per inspiro de vaporaĵoj forvenintaj el surtera fendo aŭ per maĉo de halucinogemaj vegetaloj kiel laŭro, kaj poste rakontus la aŭguraĵojn konfuzomaniere al la sacerdoto kiu ilin interpretus por la preĝpetanto.
Oni ankaŭ sugestis ke la sugestia etoso de la loko, la sankta liturgio kun sugestiaj ritoj, la anksiaj atendoj kaj la entuziasmo de la preĝpetantoj, kontribuus por ke la viziulino enirus staton de mistika ekzaltado.
Kvankam la klasikaj fontoj estas unuanime liverantaj imagon de virino kiu sin esprimas laŭ inteligenta maniero kaj senpere al la preĝpentanto, rilate al la hipotezo de halucigena gaso, jam greka historiisto Plutarko, kiu junaĝe sacerdote deĵoris en la delfa templo, asertas (Moralia 437c) ke la Pizia – por havigi viziojn – sin enfermigis en la foso en kiu «dolĉaj vaporoj» foriris el la rokoj.
Aliaj geologoj en interdisciplina teamo, atentigis pri koncentrado de 15,3 ppm de metano kaj 0,3 ppm de etileno en la hidrologia fonto de Kerna, loko apuda al la Delfa templo. Laŭ ili tiuj elementoj povus koincidi kaj esti la kaŭzoj de la efikoj priparolitaj de Plutarko. Aliaj esploroj tiudirektaj portis helpon al tiu hipotezo.
Paraíso do Tocantins
Paraíso do Tocantins estas urbo kaj municipo en la brazila subŝtato Tokantinso, kiu havis 44.417 loĝantojn en 2010.
Rumanio
Rumanio aŭ Rumanujo (România) estas lando en Balkana duoninsulo, ĉe la Nigra Maro. Ĝi estas lando situanta sudoriente de Centreŭropo, membro de OTAN ekde la 29-a de marto de 2004 kaj de Eŭropa Unio ekde la 1-a de januaro de 2007.
Ĝi estas la sepa lando de la Eŭropa Unio laŭ loĝantaro kaj la naŭa laŭ areo. Limas kun Ukrainio norde kaj nordoriente, Moldavio nordoriente, Hungario okcidente, kaj Serbio sudokcidente kaj Bulgario sude. Rumanio havas ankaŭ mallarĝan marbordon ĉe la Nigra Maro (sudoriente).
Bukareŝto (en la rumana: București [bu.ku'reʃtʲ]), estas unu el la plej gravaj turismaj allogaĵoj, krom esti la ĉefurbo kaj la plej granda urbo de Rumanio.
La urbo de Sibiu estis elektita kiel kultura ĉefurbo de Eŭropo en 2007, kun Luksemburgo.
Etimologio
La termino Romania, tero de romianoj, estus aplikebla al ĉiu teritorio kie oni parolas unu el la latinidaj lingvoj. Tamen ĝi finis por estis aplikata nur al la orienta parto de la Romia Imperio, kaj pli precize al la teroj konkeritaj kaj poste koloniigitaj de la antikva Dakio.
La fakto ke la rumanoj uzas por si mem nomon devenan el la latina romanus (romiano en esperanto) estas dokumentita ekde la 16-a jarcento, inklude fare de humanistoj el Italio kiu veturis tra Transilvanio, Moldavio, Valaĥio.
La plej antikva dokumento en la rumana pri kiu oni scias estas de la jaro 1521, nome letero verkita de Neacșu de Câmpulung por averti la urbestron de Braŝovo pri tuja atako de la otomanoj. En tiu dokumento, Valaĥio (reale "Valaĥio" estas eksonimo) estas nomata Țara Românească (laŭlitere La Rumana Lando, ĉar rumân signifis rumano). En la venontaj jarcentoj oni uzis ambaŭ formojn —român kaj rumân— kiel annomo de la lando, sed rumân eksignifis servisto, kaj, post la nuligo de la servoreĝimo en 1746, la formo rumân malaparis grade. La nomo România kun la signifo Patrio de ĉiuj rumanoj aperis komence de la 19-a jarcento.
Rumanio kaj Moldavio estas la solaj landoj de Orienta Eŭropo kies oficiala lingvo estas de deveno latinida kaj granda majoritato de la rumanoj fieras pri sia latina deveno. La figuro de la granda romia imperiestro Trajano (kiu konkeris parton de Dakio) aperas en la nacia himno de la lando, komponita dum la Revolucio de 1848.
Geografio
Rumanio havas surfacon de 238.391 km². Ĝi estas la plej granda lando de sia regiono kaj la dekdua de Eŭropo. Ĝi troviĝas en Orienta Eŭropo, pli ĝuste en la regiono de la Karpatoj kaj la malalta valo de la rivero Danubo. Ĝi limas kun Ukrainio norde kaj oriente, Moldavio oriente, Hungario okcidente, Serbio sudokcidente kaj Bulgario sude. Sudoriente ĝi limas kun la Nigra Maro.
Danubo, la ĉefa rivero de Rumanio, formas la plej grandan parton de la limo kun Bulgario kaj estas uzata por la transporto kaj la produktado de energio hidroelektra. Nuntempe, la Delto de Danubo (vidu la ĉefan artikolon) estis inkludita en la Unesko-listo de lokoj kvalifikitaj kiel Rezervejo de la Biosfero, kun la nomo de Rezervo de la Translima Biosfero de la Delto de Danubo. Ĝi havas ĉirkaŭ 2 733 km² da areo strikte protektata dise inter 18 zonoj.
Aliaj gravaj riveroj estas Mureș kaj Olt. Ankaŭ estas pli ol 10 000 lagoj en la lando.
La klimato oscilas inter modera kaj la kontinenta klimatoj, laŭ la regionoj de la lando, la Karpatoj estante unu el la ĉefaj kondiĉigiloj de la klimato. La pluvokvanto oscilas inter 1 000 mm en iuj montaj areoj kaj malpli da 400 mm ĉe la bordo de la Nigra Maro.
La reliefo de Rumanio estas dividita en areoj kun simila proporcio de montoj, montetoj kaj ebenaĵoj. Ĉi tiu geografia diverseco reflektiĝas ankaŭ en la diverseco de la flaŭro kaj faŭno de Rumanio. La lando havas la plej grandan nombron da brunaj ursoj en Eŭropo, dum ankaŭ la ĉamo povas troviĝi en la Karpatoj.
Prahistorio kaj Antikveco
En 2002 oni trovis la plej antikvajn homajn restojn (Homo sapiens) de Eŭropo en la "Kavo de ostoj" (Peștera cu Oase), ĉe Anina, en la aktuala Rumanio. La restoj (makzelo) datiĝas el proksimume 42.000 jaroj kaj ricevis la nomon de "Johano de Anina" (Ion din Anina). Kiel la eŭropaj restoj plej antikvaj de Homo sapiens, povus reprezenti la unuajn homojn kiuj eniris en la kontinento. La restoj gravas ĉar prezentas mikson de malnovaj trajtoj, de frumoderna homo, kaj de neanderthal, indike eblan hibridon inter Neanderthal kaj moderna homo.
El la Paleolitiko, la aktuala teritorio de Rumanio estis scenejo de la disvolviĝo de pluraj kulturaj komunumoj. La skribitaj pruvoj pli malnovaj de la ĉeesto de popolo en teritorioj de la aktuala Rumanio devenas de Herodoto, en 513 a.K.
Antaŭ la konkero fare de Romo, la regiono estis loĝata de triboj de origino dakia, de hindeŭropaj lingvoj, kiuj donis al la lando ties antaŭromian nomon, Dacia. Ĝia plej fama ĉefo estis Decebalo, kvankam la unua ĉefo kiu kunigis la tribojn dakiajn estis Berebisto. Parto de Dakio estis konkerita de Trajano kaj lia armeo en la jaro 107. Eblas ke grava parto de la indiĝena loĝantaro estis buĉita dum la kampanjo de konkero aŭ, eble, asimilita aŭ dissemita, kio okazigis lian anstataŭon per romiaj kolonianoj kaj ekde tiam la tiea loĝantaro estis ĉefe latinida. Malgraŭ ĉio restis signifa loĝantaro de "liberaj dakioj" en la teritorioj ne konkeritaj de la romianoj. La Dakiaj Militoj estas senmortigitaj en la Kolono de Trajano, de la Forumo de Trajano en Romo. La Romia Imperio ege profitis minadon de oro kaj arĝento en la regiono.
Mezepoko kaj Moderna Epoko
La hungaroj konkeris Transilvanion inter la 11-a kaj 13-a jarcentoj, kaj ĝi estis inkludita en ties Reĝlando ĝis la 16-a jarcento. Dum la jarcentoj 12-a kaj 13-a, koloniigis koncernan teritorion de Transilvanio germanoj de Saksio. En la 16-a jarcento, post la hungara malvenko fronte al la otomanaj turkoj en la batalo de Mohács (1526), oni formis la princlandon aŭtonoman Transilvanion, vasalo de la otomana Imperio ĝis la 18-a jarcento (1711). La Princlando Transilvanio (romanlinve: Principatul Transilvaniei) estis duon-dependa ŝtato, sub la suzereneco de la Otomana Imperio, kaj ĉefe estrita de kalvinaj hungaraj princoj. Ĝi ekzistis de 1571 ĝis 1711.
La kultura influo de la Bizanca Imperio observeblas ĉefe en la rumanaj preĝejoj.
Transilvanio restis sub hungara influo (kaj poste Aŭstrohungara Imperio kaj poste de Aŭstrio, dum Valaĥio kaj Moldavio restis sub influo de la Otomana Imperio. La sola senjoro kiu atingis la kuniĝon de Transilvanio, Valaĥio kaj Moldavio antaŭ 1918 estis Mihai Viteazul, komenca reganto de Valaĥio, kiu en 1600 atingis la kuniĝon, per militaj venkoj kaj diplomatiaj interkonsentoj. Tamen, la kuniĝo nur daŭris jaron, ĉar estis Mihai perfidita kaj murdita en 1601. Ĉiukaze la limo inter Valaĥio kaj Transilvanio aŭ inter Moldavio kaj Transilvanio ne estis ĝustaj tra la jarcentoj: ekzemple, partoj de la regiono de Braŝovo (hodiaŭ en la rumana regiono Transilvanio) estis parto de Valaĥio en pluraj periodoj. Unu el la elementoj de la bontenado de la konscienco de unueco de la rumanoj en Transilvanio estis la ortodoksismo. Dum necese oni estu katoliko aŭ protestanto por prosperi socie kion faris kaj hungaroj kaj germanoj. Ĝenerale, la multnombraj decidoj de diskriminacio kontraŭ la rumanoj en Transilvanio, havis kiel rezulto la fortigon de lia etna konscienco. En la 18-a jarcento, la rumanaj intelektuloj de Transilvanio reliefigis la romian originon de la rumanoj, same kiel faris iuj intelektuloj de Valaĥio kaj Moldavio.
Al la sendependigo kaj unuigo
Ankoraŭ je la fino de la 19-a jarcento (1892), la peto de rajtoj por la rumanoj de Transilvanio (rajtoj kiujn ja ĝuis la hungaroj kaj germanoj), sub la formo de plendumo formita de la rumanaj intelektuloj de Transilvanio (kaj apogita de la intelektuloj de la Reĝlando de Rumanio kaj de la reĝo Karolo la 1-a de Rumanio), estis punita per la malliberigo de liaj aŭtoroj. Jam en 1848 la rumana revoluciulo Simion Bărnuțiu estis asertinta: "Nu sunteți competenți să ne judecați, ci există un alt tribunal, mai mare, mai luminat și desigur mai nepărtinitor, care ne va judeca pe toți. Este tribunalul lumii civilizate", tio estas "Ne estas kompetentaj por juĝi nin, ekzistas alia tribunalo, plej granda, pli luma kaj, kompreneble, pli objektiva, kiu nin juĝos al ĉiuj. Estas la tribunalo de la mondo civilizita."