cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Omagh
Omagh (oni eldiras 'oma', irlandlingve An Ómaigh, kiu signifas "la Sankta Kamparo") estas la ĉefa kaj plej granda urbo en la graflando Tyrone en Nord-Irlando. Laŭ tradicio ĝi estas antikva centro sed la modernan urbon oni fondis en 1610 kaj ĝi fariĝis graflanda ĉefurbo nur en 1768. Ĝi situas kie kuniĝas la riveroj Drumragh kaj Camowen por fariĝi la rivero Strule. Ĝi estas la administra centro por la Distrikto Omagh. Loĝas en la urbo mem pli ol 22,000 kaj en la cetera distrikto proksimume 30,000. Ĝi ankaŭ havas la edukadan administrejon Western Education and Library Board (Okcidenta Administracio por Edukado kaj Bibliotekoj), kiu respondecas pri lernejoj kaj bibliotekoj en kvin distriktoj, nome Derry, Fermanagh, Limavady, Omagh kaj Strabane.
La plej elstaraj konstruaĵoj estas la katolika preĝejo Sankta Koro (1893-1899) kies du malsamaltaj turoj estas videblaj longe for, la klasikstila juĝejo (1810), la nove konstruitaj Artcentro (2007) kaj Kolegio por Plua Edukado (2006). La sola ĝemela urbo de Omagh estas L'Haÿ-les-Roses, sude de Parizo, Francio.
Esperanto-movado
Estas gastiganto de Pasporta Servo tie.
Domenico Criscito
Domenico Criscito (prononco []) estas itala futbalisto. Li naskiĝis en Cercola, provinco Napolo, do nun estas -jara. Ekde la jaro 2011 li profesie ludas futbalon en la unua vira teamo de la rusia klubo Zenit Sankt-Peterburgo.Krome Domenico Criscito ekde la jaro 2011 estas membro de la itala nacia teamo de futbalo. Kadre de ĝi li kunkonkuris pri la Futbala Mondpokalo 2010, kie la teamo ne aparte sukcesis. Antaŭ membriĝo en la vira nacia teamo, li jam laŭ koncerna aĝo membris en la nacia teamo de sub-17-, sub-18-, sub-19-, sub-20- kaj de sub-23-jaruloj.
Erbach (Odenwald)
Erbach estas historioplena urbeto en centra Germanio - en triangulo inter la urboj Darmstadt nordokcidente, Aschaffenburg nordoriente kaj Heidelberg sudokcidente. Fine de la jaro ĝi havis  loĝantojn. La urbo estas la administra sidejo de la distrikto Odenwald kaj situas en la distriktaro Darmstadt de la federacia lando Hesio.
Ĉiuflanke ĉirkaŭas ĝin la arbaroriĉaj montoj de la mezmontaro Odenwald. La same historia najbara urbeto Michelstadt troviĝas norde en distanco de malpli ol du kilometroj.
Divido
La komunumo konsistas el la 12 partoj
Vidindaĵoj
Erbach havas pitoreskan malnovan urbon kun multaj mezepokaj trabfakaj domoj. Speciale menciindas la
Kastelo de la grafoj de Erbach-Erbach
La malnova grafa kastelo de Erbach fakte estas trabfaka, kaj impona malfrubaroka fasado nur dum la unuaj jaroj de la 20a jarcento aldoniĝis - la fasado konsistas el papermaĉaĵo, ligno kaj metalo kaj nur ŝajnigas ŝtonaron. En la kastelo troviĝas valoregaj kolektaĵoj de artefaktoj, komencantaj dum la romia epoko ĝis la 19-a jarcento. - Belaj civitanaj domoj kadrigas la placon antaŭ la kastelo, kiun supervidas statuo de la lasta reganta grafo de Erbach, Franz la Unua, kaj vidalvide de la kastela konstruaĵo estas same malfrubaroka oranĝejo kaj kastela parko. Dum 2005 la registaro de la federacia lando Hesio aĉetis la kastelon kaj la kolektaĵojn de la grafa familio Erbach-Erbach kontraŭ 13 milionoj da Eŭroj; la plej apuda etaĵo de la kastelo restis posedaĵo kaj loĝejo de la grafa familio.
Eburo en Erbach
Franz la Unua, la lasta reganta grafo de Erbach (1754-1823), tre subtenis la skulptadon el eburo, kaj allogis multajn skulptistojn loĝi kaj labori en la urbo, ankaŭ dum la postaj jarcentoj. Dum 1966 malfermiĝis ebura artomuzeo en Erbach, kiu estas unika en Eŭropo. En la urbo daŭre eblas spekti lokajn artistojn dum skulpado de eburo, eĉ se dum la lastaj jardekoj kornoj de aliaj bestoj pli kaj pli anstataŭigis la elefantan eburon, ekde 1989 komplete.
Por familioj
Dum somero, kompreneble eblas travagi la vastajn arbarojn ĉirkaŭ la urbo. En la valo Brudergrund tri kilometrojn okcidente de la urbocentro ekzistas senkosta bestoparko, kie spekteblas cervoj, aproj kaj aliaj lokaj arbaraj bestoj. En la valo, eblas bone bicikli aŭ rulsketi sur la ebenaj vojoj paralelaj al la rivereto Mümling. Al banado invitas la loka subĉiela banejo Alexanderbad, sed ankaŭ ok kilometrojn sude de la urbocentro la artefarita lago Marbachstausee [Mabaĥŝtaŭze] - la akvo puras, ĉe la bordo estas vastaj herbejoj por kuŝado, kaj ankaŭ tie ĉi neniu postulas enirprezon. Krome en Michelstadt-Würzberg, oriente de la urbocentro de Erbach, ekzistas aventura grimpejo. Dum vintro, en Michelstadt, du kilometrojn de Erbach, ekzistas hala banejo kaj granda subtegmenta infana ludejo.
Gestuno
Gestuno estas internacia planita signolingvo, kiun ekdiskutis la Unua Monda Kongreso de la Monda Federacio de Surduloj (World Congress of the World Federation of the Deaf) en 1951. La nomo gestuno estas el la Itala lingvo, kaj signifas: unu el la signoj.
Historio
Planlingvoj estas faritaj ekde jarcentoj.
En 1973, komitato kreis kaj normigis sistemon de internaciaj signoj. Ili penis uzi la plej kompreneblajn signojn el diversaj signolingvoj por ke la lingvo estu pli facile lernebla. En 1975 la komisiono eldonis libron kun preskaŭ 1500 signoj, sub la aŭspicio de la Brita Asocio de Surduloj.
Gestuno ne havas difinitan gramatikon, kaj tial iuj diras, ke ĝi ne estas vera lingvo. Konversacio en Gestuno povas uzi la gramatikon el iu ajn signolingvo. En la 1980-aj jaroj Gestuno evoluis al Internacia Signo, uzata inter Surduloj kiuj uzas signolingvojn el malsamaj landoj. Surduloj uzas Internacian Signon ĉe internaciaj kongresoj, ekzemple la Mondaj Surdulaj Ludoj (World Games for the Deaf) kaj la Mondaj Kongresoj de WFD (Monda Federacio de Surduloj).
Laŭ 1994-a artikolo Internacia Signolingvo havas tre riĉan gramatikon, sed tre malgrandan vortostokon. Laŭ Supalla kaj Webb (1995) Gestuno estis komencita kiel piĝino, sed nun ĝi estas pli simila al plenaj lingvoj.
Gramatiko
Al Internacia Signo estas karaktera de kompleksa sistemo de klasifikado, kiuj rompas lingvan baron. Tiu helpas komunikadon de signumantoj eĉ kun partneroj, kun kiuj ili ne scipovas saman lingvon.
Vortostoko
La komitato volis kolekti signojn, kiuj estis konataj en plej da landoj, kaj estas pitoreskaj. Landoj kaj urboj estas nomitaj same, kiel en signolingvo de tia lando. Necese oni unue literumas ilian nomon. Laŭ Bill Moody ili venas pleje el Eŭropaj kaj Amerikaj signolingvoj, do surduloj el aliaj kontinentoj povas pli malfacile kompreni ilin. Laŭ Bencie Woll parolantoj ofte enkondukas signojn el sia signolingvo, elektantaj signojn, kiujn ilia alinacia partnero pli bone rekonas. Laŭ Rachel Rosenstock la signoj pleje estas de multaj signolingvoj, kaj 60% estas ikonaj, 38% ne ikonaj, sed konebla el multaj signolingvoj, kaj 2% estas nur en Internacia Signo.
Signolingvoj uzas fingroliterumadon por literumi nomojn. En Internacia Signolingvo oni kutime uzas la fingroliteruman sistemon, kiu estas plej bone konata de sia partnero, ĉar pli facilas lerni literumi ol legi fingroliterumon.
Internacia Signolingvo havas propran sistemon por nombroj.
Libro
Gestuno: ''International Sign Language of the Deaf. Published for the World Federation of the Deaf by The British Deaf Association. 1975.'' Internacia Signolingvo de surduloj. Eldono de monda federacia de sudruloj kaj britia surduloj asocio en jaro 1975.
Lommel
Lommel (nederlande, proksimuma prononco ) estas municipo en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Ĝi ricevis la titolon en la jaro 1990. Komence de ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto (aŭ arondismento) Maaseik.
Ekde 1977 la municipoj Balendijk, Barrier, Kolonie, Heeserbergen, Heide - Heuvel, Kattenbos, Kerkhoven, Lutlommel kaj Stevensvennen apartenas al Lommel, la ĉefa municipo.
22782 Kushalnaik
22782 Kushalnaik estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras Kushal Ulhas Naik, finaliston de la The Discovery Channel Young Scientist Challenge (DCYSC) de 2006, scienca konkurso por lernantoj de mezlernejo, pro lia projekto pri biokemio, medicino, sano kaj mikrobiologio. Li estis lernanto ĉe la H.B. DuPont Middle School de Hockessin (Delavaro).
Teŭtonoj
La Teŭtonoj estis antikva ĝermana popolo, kiuj originis el norda Jutlando. Kune kun cimbroj kaj ambronoj ili popolmigradis ĉirkaŭ 120 antaŭ Kristo de sia hejmo al sudo.
Popolmigrado
Konjekteble ŝtorma tajdo kaj klimatŝanĝo estis kaŭzoj por la popolmigrado. Post varmperiodo inter 2000 a. K. kaj 800 a. K. la klimato malvarmiĝis en nordeŭropo. La konsekvenco estis malsatmizero, la popoloj devis serĉi fertilajn landojn. La teŭtonoj migris kun la cimbroj kaj ambronoj en sudon tra Bohemio, Moravio kaj orientalpoj. En 113 a.K. la ĝermanoj renkontis je la unua fojo kun la Romia imperio. La romia konsulo Papirius Carbo pretendis helpi pri la serĉo, sed la romianoj preparis kaptilon. Ili irigis la ĝermanojn en Noreia kaj du romiaj legioj (12.000 homoj) atakis. Sed la cimbroj, teŭtonoj kaj ambronoj supere venkis.
Poste ili moviĝis al Gaŭlio kaj venkis refoje kontraŭ Romio 109 a.K. ĉe la italia limo, en 107 a.K. kun la tigurinoj kaj en 105 a.K. en Arausio.
Post tio ili vagis multjare en Gaŭlio kaj Iberio. Kiam ili direktis Italion, la popoloj disiĝis. La teŭtonoj kaj ambronoj migris al okcidentitalio kaj la cimbroj migris al norditalio. Eble la dispartiĝo fatalis. La romianoj ekstermis la teŭtonojn kaj ambronojn ĉe Aquae Sextiae (hodiaŭ Aix-en-Provence) en 102 a.K. kaj ekstermis la cimbrojn ĉe Vercellae 101 a.K.
Wilhelm Solzbacher
Wilhelm (William) SOLZBACHER (naskiĝis la en Bad Honnef am Rhein, mortis la ) estis elstara figuro de la internacia kaj precipe usona Esperanto-movado.
Doktoro pri politikaj kaj ekonomiaj sciencoj, lingvisto kun aktiva scio de naŭ kaj pasiva rego de multaj pliaj lingvoj, interpretisto, organizanto de internaciaj kongresoj, ĵurnalisto, verkisto, universitata lekciisto, Solzbacher tra sia vivo aktive membris en tuta aro da sciencaj instancoj kaj akademioj.
Li esperantistiĝis en sia naskiĝlando Germanio en 1921, varbita de Mondjunularo Katolika (MOKA), kies ĉefsekretario li iĝis. Li redaktis ties revuon La Juna Batalanto. En 1933 li devis, pro sia katolika-pacifisma sinteno, forlasi Germanion, por pasigi plurajn jarojn en Belgio, Francio kaj Luksemburgio. Li faris prelegvojaĝojn pri Esperanto en Eŭropo kaj Usono, kie li vivis ekde 1941. Dum pluraj jaroj (ĝis 1953) li estis prezidanto de Esperanto-Asocio de Norda Ameriko. Li kunredaktis la revuon Amerika Esperantisto, en kiu li publikigis multajn valorajn studojn kaj eseojn pri la lingvo kaj movadhistorio. Li estris la Esperanto-programon, kiun la radiostacio Voĉo de Ameriko eksperimente elsendis en 1960-1961. Solzbacher estis membro de la Akademio de Esperanto ekde 1949. Kiel homo de granda klero, kiel politik-sciencisto kaj sociologo, li kontribuis al la scienca esploro de Esperanto el perspektivo ofte neglektata. Bedaŭrinde, la plimulto de liaj artikoloj ne atingis larĝan publikon. Tragike, ke post la forlaso de la hejmlando, ankaŭ poste en Usono iuj cirkonstancoj (ankoraŭ iom misteraj) de la kontraŭkomunisma febro de makartiismo en la kvindekaj jaroj distancigis lin de la ĉeffluo de la E-movado, kvankam li estis relative ofta gasto en la Universalaj Kongresoj (laste en 1978). Li estis kunlaboranto de Enciklopedio de Esperanto kaj kunaŭtoris lernolibron Esperanto: The World Interlanguage (1948). Solzbacher estis unu el la plej erudiciaj personoj, kiuj iam ajn aktivis por Esperanto.
Enciklopedio de Esperanto (1935) informas pri li:
fotoj
En la fotoarkivo de ÖNB foto okaze de radio elsendoj de "Voice of America foto 1 : foto 2 : foto 3
(122421) 2000 QZ101
(122421) 2000 QZ101 estas marsrenkonta asteroido malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo Lincoln Near-Earth Asteroid Research elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Orbito
Ĝi estas en 4:7 kun Marso kaj 9:1 kun Saturno.
Ĝia discentra orbito ekstere tanĝas tiun de Marso. Ĝia marsa MOID estas 0,138625 astronomia unuo, tie estas 20,738 milionoj da km.
Batalo ĉe Stalingrado
Batalo ĉe Stalingrado (1942-1943) prezentas komune kun batalo antaŭ Moskvo (1941) kaj batalo en Kurska arko (1943) la plej grandan kaj decidan kunpuŝiĝon en orienta batalfronto. La giganta batalo estis gvidata je ĉefa urbo en regiono ĉirkaŭ rivero Volgo - Stalingrado (hodiaŭ Volgogrado) kaj Ruĝa Armeo fine ĉirkaŭigis en ĝi kaj poste tute neniigis la 6-an armeon de marŝalo Paulus kaj senigis Wehrmacht-on de tiom ampleksaj materialaj kaj homaj fortoj, ke ĝi jam ne plu kapablis rekonsciiĝi. La paso de la tuta batalo estis tre notita per intervenoj de Adolf Hitler, kiu estis fascinita per imago de konkero de la urbo portanta nomon de lia kontraŭulo kaj je longo li malfeliĉe intervenis en direktadon de la operacoj. Ruĝa Armeo, elvipita per indigno super la barbara konduto de la germanaj taĉmentoj en Rusio kaj laboro de agentoj de NKVD, kiuj ricevis ordonon pafmortigi ĉiun, kiu forlasus la urbon fuĝante malantaŭ Volgon, furioze defendis la urbon kapablante teni sin sur malgranda peco de tero proksime de la rivero, subtenata de grandega kvanto de kanonoj dislokigitaj sur alia riverbordo. Dum militantoj de Akso sinsekve, domo de la domo, okupis kaj purigis Stalingradon, Ruĝa Armeo translokigis al Stalingrado ĉiujn taĉmentojn malhaveblaj aliloke en la batalfronto kaj ankaŭ fortojn el Siberio kaj la 19-an de novembro 1942 ĝi komencis operacon Urano - ĝi forbalais la rumanajn, hungarajn kaj italajn taĉmentojn troviĝantaj sur aloj de la 6-a armeo kaj ĉirkaŭigis ĝin en la urbo.
Pri la batalo en kulturo
Germanoj verkis du filmojn pri la batalo: "Hunde, wollt ihr ewig leben?" (1959) kaj "Stalingrad" (1993). Usonanoj verkis filmon pri Vasilij Zajcev "Enemy at the Gates", en kiu la ĉefaj aferoj okazas ĉe la batalo. La batalo menciitas en rimejko de la filmo Straw Dogs (interesas la frazo el la filmo: "Rusoj tiom heroe kondutis, ke eĉ ili mem miris poste pri sia venko").
Ekzistas pentraĵo pri Dipatrino, kiun verkis nekonata germana soldato al katolika festo Kristnasko de la 1942-a jaro. La pentraĵo iĝis simbolo de suferoj de soldatoj, kiujn oni sendis al morto ("Stalingrada madono").
Oni ligas legendojn al malfermo de la tombo de Timurlenko. Oni atentigis ne ĝeni la tombon, ĉar tio alportas demonojn de la milito. La ekspedicio de la soveta esploristo Miĥail Miĥailoviĉ Gerasimov malfermis la tombon la 19-an de junio de 1941. Tri tagojn poste komenciĝis nazia invado de la Sovetunio. La skeletoj de li kaj Ulugh Beg, lia nepo, estis reentombigitaj per plena islama rito en 1942. Samtage la soveta armeo grave venkis ĉe Stalingrado.
László Sáska
SÁSKA László (ŝa:ska) estis rumanuja hungara kuracisto, vojaĝisto, universitata profesoro, ano de Rumana Medicinscienca Akademio (1972) naskita en Nagyenyed la 26-an de septembro 1890 kaj mortinta en Arusha, (Tanzanio) la 8-an de novembro 1978.
Biografio
Sáska finis siajn medecinsciencajn studojn en Budapeŝto kaj Vieno kaj poste li estis distriktkuracisto en Isaszeg. En 1933 li elmigris Afrikon, kaj li loksidiĝis en Somalio. Pro la klimato li translokiĝis Etiopion, kie li iĝis la kuracisto de imperiestra familio kaj li organizis la sanservon de la armeo. De tie li translokiĝis al Arusha. Pro lia kuracista agado la Kanceresplora Instituto de Britujo elektis lin sia ano. Li havis amikajn rilatojn kun Albert Schweitzer, li plurfoje vizitis en Tanzanio la verkiston Ernest Hemingway. Li estis pasia ĉasisto, liajn trofeojn konservas la Természettudományi Múzeum (Naturscienca Muzeo) de Budapeŝto kaj la kolegio de Aiud.
Novina
Novina povas esti nomo de setlejo:
Elektitaj studentoj de Reĝa Jura Akademio (Pozono)
Jen listo de elektitaj studentoj de Reĝa Jura Akademio (Pozono):
Afero Robert Boulin
La afero Robert Boulin aŭ afero Boulin rilatas al la morto, la enketoj kaj la diskutoj, kiuj sekvis la morton de Robert Boulin, tiama laborministro de la franca registaro. Lia kadavro estis trovita la 30-an de oktobro 1979 en lago de la arbaro de Rambouillet. La justico fine konkludis la neekziston de krimo (fr:non-lieu) kaj al memmortigo. Tiun tezon ne akceptis ĉiuj, ĉefe pro multaj misoj dum la enketo. La familio de Robert Boulin, kaj aparte ties filino Fabienne Boullin-Burgeat, estas konvinkita, ke ŝia patro estis murdita. Multaj ĵurnalistoj interalie de L'Humanité, Canal+, Libération, Minute  kaj France Inter subtenas ŝin.
Faktoj
En 1979 sub la prezidenteco de Valéry Giscard d’Estaing Robert Boulin estis ministro pri laboro de la tria registaro de Raymond Barre. Aŭtune 1979 anonimaj leteroj alvenis al kelkaj ĵurnaloj, kiuj akuzas la ministron Robert Boulin pri kontraŭleĝa aĉetado de tereno ĉe fr:Ramatuelle en la departemento Var, kie li konstruigis feridomon. La ĵurnalo Minute (ekstremdekstraflanke) estis la unua, kiu vigle atakis la ministron. Boulin elektis respondi, deklarante dimanĉon la 21-an de oktobro ĉe radioelsendo de Europe 1: "Kion vi volas, ke mi respondu? Miaj animo kaj konscienco estas trankvilaj kaj mi estis senriproĉa. Eble eĉ pli ol vi povas imagi, ĉar estas aferoj, kiujn mi ne povas mencii ĉi tie."
La 30-an de oktobro 1979 je 8:40, la kadavro de Robert Boulin estis retrovita en lago (Étang rompu) meze de la arbaro de fr:Rambouillet (Yvelines), kuŝanta je kvin metroj de la bordo en akvo 50 centimetrojn profunda.
Kontraŭ-enketoj
Kontraŭ-enketoj fare de ĵurnalistoj montris misojn pri la konkludoj de la justicaj enketoj, tiel ke la tezo de memmortigo ne taŭgas. Fabienne Boulin, filino de Robert Boulin, trovis 75 anomaliojn en la traktado de la afero.
Pri mortigminacoj
Jacques Paquet, eksa kabinetĉefo de Robert Boulin, atestis pri minacoj tre precizaj fare de membroj de la Service d'action civique (SAC) estrita de Charles Pasqua, influa konsilisto de Jacques Chirac, kiam Boulin transiris al ministrejo pri ekonomio kaj financoj (marto 1977 - marto 1978).
La skribaj minacoj adresitaj al Robert Boulin, konservitaj de policisto, neniam estis aldonitaj al la dosiero. Multaj atestoj temis pri fizikaj minacoj kontraŭ la ministro.
Pri la anonco de la morto
Jacques Douté, proksimulo de Robert Boulin, en ĉeesto de du personoj en restoracio de Libourne, ricevis telefonalvokon la 29-an de oktobro ĉirkaŭ la 20-a horo anoncanta ke "li estas morta". Versio konfirmita de Bernard Sube, fotografisto por la ĝenerala konsilio de Gironde.
Guy Aubert, kunlaboranto de la ministro iris ĉirkaŭ la 20-a la 29-an de oktobro 1979 al la hejmo de Robert Boulin kaj anoncis al Colette Boulin: "Roberto mortis".
La kabinetestro de Robert Boulin, akompanata de Éric Burgeat, teknika konsilisto kaj bofilo de la ministro anoncis iom post noktomezo la malapero de la ministro al la ministro pri internaj aferoj, kaj poste al Matignon. Laŭ la oficiala dosiero, unuaj serĉoj komenciĝis la 30-an de oktobro je 6:25 matene kaj la kadavro estis retrovita nur je 8:40 fare de ĝendarmoj.
Tamen, jam je la 2-a matene la informo pri la malkovro de la korpo alvenis je la ŝtatpinto. Yann Gaillard, kabinetdirektoro de Robert Boulin, estis kunvokita al Matignon ĉirkaŭ la 2-a matene fare de Philippe Mestre, kabinetdirektoro de la ĉefministro. Tiu ĉi akceptis en la ĉeesto de Gaillard, telefonalvokon. Post la alvoko, Philippe Mestre diris: "Oni retrovis la korpon". Atesto malkonfirmita de Philippe Mestre.
La eksa ĉefministro Raymond Barre, deklaris en sia libro «L’expérience du Pouvoir» (la sperto de potenco), ke oni anoncis al li ĉirkaŭ la 3-a matene "ke oni retrovis la korpon de Boulin en la lago de la arbaro de Rambouillet" kaj ke la ministro memmortigis sin, droninte post ingesto de dormigiloj.
Ankaŭ Christian Bonnet, tiama ministro pri internaj aferoj, asertis, ke oni anoncis al li la morton de Robert Boulin "inter la 2-a kaj la 3-a matene". Marie-Thérèse Guignier, ekskabinetano de Robert Boulin, estis vekita en la nokto de la 29-a al la 30-a de oktobro 1979, inter 1:30 kaj la dua matene, de amiko, Louis-Bruno Chalret, tiam ĝenerala prokuroro ĉe la apelacia kortumo de Versailles. Chalret informis ŝin, ke oni trovis la kadavron de Robert Boulin en lago. "Kaj tiam, deklaris ŝi, li protektis sin mem, telefonante al ĉiuj de REGIS (la tiama interministeria reto), t.e. Elysée, Matignon, verŝajne la interno kaj la kancelarion". Ligita al SAC (servo de civitana agado) kaj al retoj de Jacques Foccart, Louis-Bruno Chalret tuj iris surloke kun skipo da fiduloj: "Ni faris ĉion detale, kiel necesis. Mi atentis pri ĉio. Nenio restis al hazardo", diris li al Marie-Thérèse Guignier, nomante la aferon « truc à emmerdes ».
Sor Juana Inés de la Cruz
Fratino Johana Ines de la Kruco (hispane kaj plennome: Juana Inés de Asbaje y Ramírez de Santillana, plej konata kiel Sor Juana Inés de la Cruz, naskiĝis en San Miguel Nepantla, la 12-an de novembro 1651 - mortis en Meksikurbo, la 17-an de aprilo 1695) estis monaĥino kaj verkistino novhispana de la Ora epoko.
Kultivinte la lirikon, la aŭto-Sacramentalo kaj teatron, samkiel la prozon, ŝi estas konsiderata la plej grava literatura figuro de Nov-Hispanio. Pro graveco de ŝia verkado, ŝi ricevis surnomojn kiaj «la fenikso de Ameriko», «la Deka Muzo» aŭ «la Deka meksika Muzo» de siaj samtempuloj.
Vivo
Kiel infano, ŝi montris talenton de genieco: ŝi lernis legi en la aĝo de tri jaroj. Do ne surprizas, ke en la aĝo de ok jaroj ŝi verkis sian unuan sakramentan laŭdon. Ankaŭ dum la infanaĝo ŝi ricevis 20 lecionojn pri latina lingvo per kio ŝi akiris sufiĉan solvemon kiu surprizis ĉiujn. Ŝi baldaŭ malkovris la bibliotekon de sia avo kaj ŝi lernis ĉion, kio estis konata en tiu tempo. La mirinda inteligenteco de la juna Juana Inés vekis tian admiron, ke la vicreĝo preparis ekzamenon por Juana antaŭ kvardek universitatanoj. Ŝi surprizis ĉiujn per la akreco de siaj scioj kaj sia natura spriteco. Tio favoris ŝian socian rilaton kaj ŝian eniron en la kortegon.
La vicreĝa kortego estis unu el la plej kleraj kaj brilaj lokoj en la vicreĝlando. Abundaj kunvenoj estis partoprenataj de teologoj, filozofoj, matematikistoj, historiistoj kaj ĉiaj humanistoj. Tie, kiel korteganino, la adoleskantino Juana disvolvis sian intelekton kaj siajn literaturajn kapablojn. La vicreĝino estis la unua protektanto de la knabina poeto. Antaŭ ol plenumi siajn dudek jarojn ŝi vidis sian nomon presitan por la unua fojo per la eldono de la poemo "Haltu, kantocigno, la dolĉa akĉento ...".
Kiel virino, Juana Inés havis antaŭ si nur du socie respektindajn eblojn: geedziĝon aŭ konsekri sian vivon al la Eklezio. La unua signifus la finon de ŝia intelekta vivo. La konvento, aliflanke, permesus al ŝi la trankvilecon necesan por dediĉi sin al siaj studoj. Konsilite de ŝia konfesprenanto,  Ŝi eniris la Ordenon de San Jeronimo, kie la disciplino estis malstreĉita, ĉar tio permesis al ŝi studi, skribi, okazigi kunvenojn kaj ricevi vizitojn. Ŝi prenis la nomon de Sor Juana Inés de la Cruz. Ŝia ĉelo plenigita de libroj, muzikaj kaj sciencaj instrumentoj fariĝis la intelekta renkontopunkto por la elito de Nov-Hispanio.
En 1667 ŝi eniris en monaĥejon por tute dediĉi sin al la literaturo. Ŝiaj plej gravaj mecenatoj estis la markizoj de Laguno, vicreĝoj de Nov-Hispanio, kiuj publikigis ŝiajn verkojn en Hispanio iberia.
Sor Juana Inés de la Cruz rafinis la barokan stilon kaj tial ŝi ĝuis la agnoskon de siaj kunuloj dum sia vivo, kio estas pruvita en la multaj tiatempaj eldonaĵoj de ŝia laboro. Ŝi faris gravan evoluon en la liriko, la dramo kaj la prozo. Ŝi majstre uzis rimedojn kiel silogismojn kaj vortludojn, kaj ŝia verko brilis per versado, inversio kaj mitologiaj aludoj. Ĉi tiuj aludoj ne limiĝis al -tiel nomata- okcidenta universo, sed ŝi asimilis la riĉecon de socio tuŝita de kunfandiĝo de kulturoj. Tiel, Sor Juana Inés ankaŭ reprezentis en siaj verkoj la originan kulturon de la Nova Mondo.
Sor Juana ankaŭ verkis muzikan traktaĵon nomata ‘La Heliko’ (El caracol), kiu perdiĝis, sed estis laŭdata tiutempe kiam ŝi diskonigis ĝin.
En 1674 ŝi komponis serion de kristnaskaj kantoj publikigitaj kiel anonimaj ĝis 1679, kiam ŝia subskribo aperis unuafoje en la kristnaskaj kantoj pri la Dianonco de Maria Sankta.
Kiam la vicreĝo kaj la vicreĝino ĉesigis siajn funkciojn Sor Juana Inés restis sen subteno, tio elmetis ŝin al multaj malfacilaĵoj. Krome estis nomumita nova ĉefepiskopo de Meksiko, malkaŝe mizogina viro, kiu fariĝis malamiko de la verkistino. Dum tiuj jaroj Sor Juana Inés suferis konstantan kontraŭstaron de la Eklezio kun la riproĉo, ke ŝi kiel virino dediĉis sin al verkado de profanaj aferoj anstataŭ al laboro de pia monaĥino. Ŝi finfine premita de sia konfesprenanto, fordonis siajn librojn kaj instrumentojn kaj rezignis pri sia intelekta vivo. Ŝi dediĉis siajn lastajn jarojn al prizorgado de siaj kunfratulinoj, en tempo kiam la pesto furiozis en la urbo. Kontaĝita de ĉi tiu terura malsano, Sor Juana Inés de la Cruz forpasis la 17-an de aprilo de 1695 en Meksikurbo.
Heredaĵo
La dramverkoj de Sor Juana varias de religiaj aferoj al sekularaj. Ŝiaj plej elstaraj verkoj en ĉi ĝenro estas Amor es más laberinto, Los empeños de una casa kaj serio de autos sacramentales adaptitaj por la ludado en la kortego.
Sor Juana Inés de la Cruz okupis kune kun Juan Ruiz de Alarcón kaj Carlos de Sigüenza y Góngora, elstaran lokon en la novhispana literaturo. En la lirika kampo, ŝia verkado similas al la hispana baroko en la malfrua etapo. La lirika verkado estas preskaŭ la duono de la tuta verkado de Sor Juana, kaj en ĝi ariĝas la kulturo de Nova Hispanio, la kulteranismo de Góngora kaj la konceptismaj verkoj de Quevedo kaj Calderón.
Lezama Lima komentis: "Estis la unua fojo en la (hispana) lingvo, en kiu amerika figuro okupas unuarangan lokon. "
Sor Juana Inés de la Cruz lasis neforviŝeblan spuron ne nur pro sia eksterordinara verko, sed pro tio, ke ŝi venkis, almenaŭ iugrade, la limojn truditajn al virinoj en la kompleksa kolonia periodo.
Helena mitologio
La helena mitologio estas aro da mitoj kaj legendoj de la antikvaj grekoj, kiu temas pri iliaj diversaj dioj kaj herooj, la naturo de la mondo kaj la origino kaj signifo de iliaj propra kultado kaj ritoj. Sur ĝi baziĝis la Greka religio, kiu iĝas gravega ilo por ke la fakuloj kaj reserĉistoj sciu pli pri la religiaj kaj politikaj institucioj de la Antikva Grekio kaj, ĝenerale, pri tiu civilizacio kaj la maniero kiel oni kreas mitojn.
La greka mitologio konsistas eksplicite en vasta sortimento da rakontoj kaj implicite en figuraj artoj, kiel la pentrita ceramiko kaj votaj oferaĵoj. La helena mitaro klarigis la originon de la mondo kaj detalis la travivaĵojn de bunta aro da dioj, herooj kaj aliaj mitologiaj estaĵoj. Tiuj rakontoj estis divastigitaj per parola poezia tradicio, sed ĝi supervivis ĝis nun danke ĉefe al la greka literaturo.
La plej konataj beletraj fontoj, la epopeaj poemoj Iliado kaj Odiseado, baziĝas sur la okazintaĵoj de la Troja milito. Du poemoj de la samtempulo de Homero, Heziodo, la Teogonio kaj Laboroj kaj tagoj, klarigas per riĉa rakontaro la originon de la mondo, la sekvadon de diaj regantoj kaj homaj epokoj, kaj la kialojn de la homaj tragedioj kaj oferaj kutimoj. Ankaŭ enhavas mitojn la Homeraj himnoj, kelkaj fragmentoj de epopeaj poemoj pri la Troja ciklo kaj de lirika poezio, la verkoj de damistoj de la 5-a jarcento a.K., kaj studoj de reserĉistoj kaj poetoj de la helena kaj romia tempoj, kiel Plutarko kaj Paŭzanio.
Arkeologiaj eltrovaĵoj estas ankaŭ grava fonto de detaloj pri la helena mitologio, tial kial la diversaj dioj kaj herooj tre ofte ornamis artaĵojn. Geometriaj desegnoj sur ceramikaĵoj de la 8-a jarcento a.K. prezentis ofte scenojn de la Troja cirklo kaj de la prodaĵoj de Heraklo, kaj dum postaj periodoj (arkaika, klasika kaj helena) oni kutime prezentis scenojn de la verkaro de Homero kaj aliaj por pli bone klarigi la parolan rakontadon kaj kompletigi la tiaman literaturon.
La greka mitologio diversmaniere kaj profunde influis sur la postaj kulturo kaj literaturo de la okcidenta civilizacio, kaj akoraŭ restas en la karakterizaĵoj de tiuj kulturoj kaj lingvoj. Multnombraj poetoj kaj artistoj trovis inspiradon en ĝi edke la plej antikvaj tempoj ĝis nun, malkovrante nuntempajn signifon kaj gravecon de la klasika mitaro.
Fontoj de la helena mitologio
La helena mitologio konserviĝis ĝis nun danke ĉefe al la greka literaturo kaj al la prezentado de mitologiaj scenoj sur artaĵoj jam ekde la geometria periodo (ĉ. 900-800 a.K.).
Beletraj fontoj
La mitaj rakontoj ĉefrolas en preskaŭ ĉiuj ĝenroj de la greka literaturo. Tamen, la sola ĝenerala faka libro pri mitologio el tiuj tempoj kiu supervivis ĝis nun estas la mitologia biblioteko de Pseŭdo-Apolodoro, kiu celas unuigi la malsamajn versiojn de la mitoj kaj danke al tio ĝi iĝas elstara resumo de la tradicia greka mitaro kaj de la legendoj de la lokaj herooj. Apolodoro vivis plimalpli dum la jaroj 180-120 a.K. kaj li skribis pri multaj el tiuj aferoj. Tamen, la Biblioteko pritraktas eventojn kiu okazis post la morto de sia hipoteza aŭtoro, kaj pro tio oni preferas nomi lin "Pseŭdo-Apolodoro". Eble oni atribuis tiun verkon al li ĉar la vera verkisto baziĝis sur antaŭaj rakontoj de Apolodoro.
El la plej antikvaj beletraj fontoj elstaras la du epopeaj poemaroj de Homero, Iliado kaj Odiseado. Aliaj poetoj kompletigis la «epopean ciklon», sed tiuj ne tiel gravaj poemoj perdiĝis preskaŭ entute. Krom ilia tradicia nomo, la Homeraj himnoj tute ne rilatas al tiu aŭtoro. Ili konsistiĝas el ĥoraj himnoj el la plej antikva periodo de la tiel nomata lirika epoko. Heziodo, eble samtempulo de Homero, ebligas per sia Teogonio (Origino de la dioj) koni la plej detalan rakonton de la unuaj grekaj mitoj. Ĝi priskribas la kreadon de la mondo, la origino de la dioj, titanoj kaj gigantoj, inkludante tre precizajn genealogiojn, popolajn rakontarojn kaj etiologiajn mitojn. Laboroj kaj tagoj, de la sama verkisto, estas lerniga poemo pri la agrokultura vivo, kaj rakontas ankaŭ pri la mitoj de Prometeo, Pandora kaj la kvar epokoj. Per ĝi, Heziodo konsilas pri kiel akiri sukceson en mondo tiel danĝera, eĉ pli pro la dioj.
La lirikaj poetoj ofte inspiradis en la mitaro, sed la maniero kiel ili pritraktis ĝin estis iom post iom malpli rakonta kaj pli aluda. La grekaj lirikaj poetoj, inkluzive Pindaro, Bakilido kaj Simonido, kaj la bukolikoj, kiel Teokrito kaj Bion, priskribas nur individuajn mitologiajn okazintaĵojn. Aldone, la mitoj estis nepraj por la disvolviĝo de la klasika atena teatro. La tragikaj dramaturgoj Esĥilo, Sofoklo kaj Eŭripido prenis la plimulton el iliaj intrigoj el la mitaro pri la heroa epoko aŭ la Troja milito. Tiel, multaj el la plej elstaraj tragediaj historioj (kiel tiu de Agamemno kaj lia idaro, Edipo, Jasono kaj Medea) prenis ilian klasikan formon el tiuj teatraĵoj. La komika dramaturgo Aristofano ankaŭ uzis mitojn, kaj en Birdoj kaj en Ranoj.
La helena kaj romia poezio, kvankam esti verkita kiel literatura praktikado pli ol kultura priskribo, enhavas gravajn nuancojn kiuj alimaniere ne supervivintus ĝis hodiaŭ. Tiu kategorio inkluzivas la verkojn de:
Fabloj kaj Pri astronomio, de la romia verkisto konata kiel Pseŭdo-Higeno estas du gravaj ne poeziaj kompendioj de mitoj. Kromaj du taŭgaj fontoj estas Imagoj de Filostrato kaj Priskriboj de Kalistrato.
Fine, Arnobio kaj kelkaj bizancaj verkistoj, aldonas gravajn detalojn al mitaro, kelkaj el ili devenante de grekaj skribaĵoj jam perditaj. Inter ili oni inkludas vortaron de Hesikio, la Suido kaj la eseoj de Johano Tzetzes kaj Eŭstacio. La moraliga kristana vidpunkto pri la greka mitaro resumiĝas per la tiama proverbo ἐν παντὶ μύθῳ καὶ τὸ Δαιδάλου μύσος (en ĉiu mito kaŝiĝas la profanado de Dedalo), kiun la propra Suido klarigas: ĝi aludas la rolon de Dedalo kiam li helpis la «kontraŭnaturan lascivon» de Pazifao kun la taŭro de Pozidono. Do la kialon kaj kulpon de tiaj malvirtoj oni atribuis al Dedalo, kaj al la greka mitologio ĝenerale.
Arkeologiaj fontoj
La malkovroj de la mikena civilizacio fare de la germana arkeologiisto Heinrich Schliemann en la 19-a jarcento kaj de la minoa en Kreto fare de la brita sir Arthur Evans dum la sekvanta ebligis klarigi multajn el la duboj pri la epopeaj verkoj de Homero, kaj aldonis arkeologiajn pruvojn de la mitologiaj rakontoj pri dioj kaj herooj. Bedaŭrinde, la certeco pri mitoj kaj ritoj en tiuj fosad-kampoj estar nur monumenta, tial ke la enskribadojn per linia skribo B (antikva varianto de la greka, kiun oni trovis kaj en Kreto kaj landinterne) oni nur uzis por registri inventarojn, kaj tie malmultfoje kaj ne klare aperis nomoj de dioj aŭ herooj.
La geometria desegnado sur ceramiko de la 8-a jarcento a.K. prezentis scenojn de la troja ciklo, kaj de la adventuroj de Heraklo. Tiuj videblaj bildoj pri la mitaro estas gravaj pro du kialoj: unue oni certigis multajn mitojn danke al la pentraĵoj sur vazoj, anstataŭ la kutimaj beletraj fontoj (ekzemple, el la dek du laboroj de Heraklo, nur la prodaĵo kun Cerbero aperas en samtempa verko) kaj due, la vidaj fontoj ofte reprezentis mitojn aŭ scenojn kiuj aperas en neniu literatura fonto el tiuj, kiu ankoraŭ konserviĝas. Kelkfoje, la unua konata prezentado de mito en geometria arto antaŭis kelkajn jarcentojn al ĝia unua konata priskribo en malfrua arkaika poezio. Dum tiuj arkaika (ĉ. 750-500 a.K.), klasika (ĉ. 480-323 a.K.) kaj helena periodoj aperas homerajn scenojn kaj aliaj por kompletigi la tiamajn beletrajn pruvojn.
Ĝenerala resumo de la mita historio
La greka mitologio evoluadis iom post iom por adaptiĝi al la ŝanĝoj de sia propra kulturo, kiun la mitologio priskribas, ĉu eksplicite ĉu per siaj implicitaj simboloj kaj aludoj. Tiu evoluo estas esence politika en la literaturaj verkoj kiuj konserviĝis ĝis nun, tial kial ili estis skribitaj dum la lasta periodo, fine de tiu adaptiĝa proceso.
La unua loĝantaro de la Balkana duoninsulo estis agrokultura popolo, kiu animisme rilatigis spiritojn al ĉiu nuanco de la naturo. Fine, tiuj malprecizaj staĵoj homiĝis, kaj aldoniĝis al la loka mitologio kiel dioj. Kiam nordaj triboj invadis la duoninsulon, ili kunportis novan panteonon, kie ĉefrolis karakterizaĵoj kiel forteco, kuraĝo dum batalo, konkeremo kaj perforta heroemo. Kromaj diaĵoj de tiu agrikultura civilizacio, pli antikvaj, unuiĝis al tiuj de la povaj konkerintoj aŭ restis kiel negrava kultado.
Dum la lasta duono de la arkaika epoko, la mitoj pri rilatoj inter dioj kaj herooj iĝis pli kaj pli oftaj, montrante paralelan evoluon de la lerniga pederastio (παιδικός ἔρως paidikos eros), kiun oni pensas la novaj popoloj enigis dum la 7-a jarcento a.K.. Fine de la 5-a jarcento a.K. la poetoj atribuis almenaŭ unu eromenon (adoleskanta lernanto kaj amanto) al ĉiu grava dio (escepte Areso) kaj al multaj legendaj roluloj. Oni ankaŭ interpretis antaŭajn rakontojn, kiel tiu pri Aĥilo kaj Patroklo, laŭ tia pederastia vidpunkto. Aleksandriaj poetoj unue, kaj la beletraj mitologiistoj de la Antikva Romia Imperio poste, tiamaniere adaptiĝis multajn rakontojn pri roluloj de la greka mitologio.
Granda sukceso de la epopea poezio estis la kreado de historiaj cikloj, kaj el tio, la generado de la ideo pri mitologia kronologio. Tiel, la greka mitologio prezentiĝas kiel epoko de la evoluo de la mondo kaj la homaro. Kvankam tiuj rakontoj pleniĝas de kotraŭdiroj kiuj malebligas krei konkretan kaj klaran tempan linion, proksimuma kronologio distingiĝas. Laŭ ĝi, la mitologian historion de la mondo oni povas dividi en tri aŭ kvar periodojn:
Kosmogonio kaj kosmologio
La «mitoj pri origino» aŭ «kreadaj mitoj» simbolas la klopodon komprenigi la universon laŭ homa pensmaniero, kaj klarigi la devenon de la mondo. La plej divastigita tiama versio, kvankam filosofa rakonto pri la origino de la kreaĵoj, estis tiu kiu Heziodo detalis en sia Teogonio. Ĝi komencis per Ĥaoso, senlima malpleno. el ĝi spruĉis Geon (la Tero) kaj aliaj bazaj diaĵoj: Eroso (Amo), Tartaro (Abismo) kaj Erebo (Mallumo). Sen vira bezono, Geo naskis Uranon (Ĉielo), kiu fekundigis ŝin. El tiu unuiĝo naskiĝis la Titanoj (Oceano, Kojo, Krejo, Hiperiono, Japeto, Teja, Rea, Temiso, Mnemozina, Feba, Tetiso kaj Krono), poste la unuokulaj Ciklopoj kaj la centmanaj Hekatonkiroj. Krono («la plej juna, kun malica menso kaj la plej terura el la filoj de Geo») kastris sian patron kaj tiel akiris la povon sur la ceteraj diaĵoj, kun sia fratino Rea kiel edzino kaj la ceteraj Titanoj kiel kortego.
La temo pri patra-fila konflikto reaperis kiam Krono estis siavice alfrontita de sia filo Zeŭso. Post perfidi sian patron, la titano pensis ke sia idaro agos same, kaj pro tio li forkaptadis kaj manĝadis ĉiujn iliajn gefilojn tuj post ilia naskiĝo. Rea ekmalamis lin pro tio, kaj kiam ŝi naskis Zeŭson, ŝi anstataŭis lin per ŝtono, kiun Krono manĝis, kaj kaŝigis la infanon. Kiam Zeŭso plenaĝis, li servis al sia patro magian trinkaĵon, danke al kiu la titano vomis sian tutan idaron (kaj la ŝtonon), kiuj restadis ĝis tiam en ilia patra stomako. Tiam komenciĝis la titanomakio, granda batalo inter dioj kaj titanoj kiu simbolas la alvenon de nova panteono fare de la invadintaj popoloj, kaj la anstataŭo de la antikvaj animismaj lokaj dioj. Dum tiu lukto, Zeŭso liberigis la ciklopojn el Tartaro, kaj kun ilia helpo la olimpanoj venkis kaj punis la titanojn per mallibero en la subtera mondo.
Ankaŭ Zeŭso suferis pro la sama zorgo (esti detronigita de sia filo), eĉ pli kiam oni antaŭdiris ke lia unua edzino, Metiso, naskos diaĵon pli pova ol li. Malgaje, sed rezolute, li manĝis Metison, kiu jam estis graveda de Atena. Kelka tempo poste la diino eliris el la kapo de sia patro, plenkreska kaj preta por milito, do tial kial ŝi ne vere "naskiĝis", la profetaĵo ne plenumiĝis. Tiu rakonto pravigus la gravecon de la diino (ĉefe en Ateno) kaj ŝian aliĝon al la greka panteono senkonflikte kun la greveco de Zeŭso en aliaj regiono de Grekio.
La antikva greka koncepto de poezio konsideris la teonogion la propotipa poezia ĝenro (mythos), kaj atribuis ĝin eĉ magiajn influojn. Orfeo, la arketipa poeto, prezentiĝis kiel deklamanto de teogonioj, kiujn li uzis eĉ por trankviligi marojn kaj tempestojn en Pri Argonaŭtoj de Apolonio kaj kortuŝi la inferajn diojn kiam li subiris tien por renkontiĝi lian edzinon. Kiam Hermeso elpensis la liron en la Homera Himno dediĉita al li, la unua kanto kiun li inventis estis tiu, pri la naskiĝo de la dioj. . La hezioda Teogonio ne nur estas la rakonto pri la dioj plej komplete konservita ĝis nun, ĝi ankaŭ klarige priskribas la funkcio de la poetoj dum la arkaika tempo, per ĝia detala prepara alvoko al Muzoj. La origino de la dioj inspiris ankaŭ multajn poemoj jam perditaj, inkluzite tiuj, kiujn oni atribuis al Orfeo, Muzeo, Epimenido, Abariso kaj aliaj legendaj divenistoj, kaj estis uzataj dum purigaj kaj misteraj ritoj. Kelkaj indicoj pruvas ke Platono baziĝis sur tiama versio de orfea teogonio. Tamen, la partoprenantoj de tiuj ritoj estis devigitaj silenti pri ĉio kion li faris kaj aŭdis, kaj pro tio ili estas malmulte konataj. Nur troviĝas kelkaj aludoj al la publika parto de tiu kultado.
La unuaj filosofaj kosmologiistoj reagis kontraŭ (aŭ kelkfoje baziĝis sur) la mita popola konceptaro divastigita ĝis tiam, kiu eble devenis de la poemaro kaj de Homero kaj de Heziodo. Laŭ Homero, la Tero estas ebena disko kiu ŝvebas sur la rivero Oceano sub duon-sfera ĉielo kie troviĝis la Suno kaj steloj. Helio (Suno) koĉere transiris la ĉielon, kaj navigis reen nokte sur ora vazo. Oni kutime preĝis kaj ĵuris je la suno, tero, ĉielo, riveroj kaj ventoj, kaj konsideris la naturajn fendojn enirejoj al la subtera mondo Hadeso, kie loĝis la mortintoj.
La greka panteono
Laŭ la klasika mitologio, post la detronigo de la titanoj, la nova panteono de dioj estis enkondukita. Inter la ĉefaj grekaj dioj elstaris la dekdu (tiu nombro ŝajnas esti relative moderna ) olimpanoj, kiuj loĝis en Olimpo sur la atento kaj regado de Zeŭso. Krom ilin, grekoj adoris diversajn naturajn diaĵojn, la kaprin-dion Pajnon, la nimfojn (fontanaj najadoj, arbaj driadoj kaj maraj nereidinoj), riverajn diojn, satirusojn kaj aliajn. Aldone, oni kredis je misteraj povoj ĉe submondo, kiel la Erinioj (aŭ Furioj), kiu turmente punis familiajn krimojn. Honore al nova diaro, poetoj verkis 33 kantojn kiujn oni nomis Homeraj Himnoj. Gregory Nagy priskribas ilin kiel simplaj prov-verkoj (kompare kun la Teogonio), ĉiu el ili dediĉita al respektiva dio. .
Ĉiu dio havis propran genealogion, interesiĝas pri malsamaj celoj, fakis pri konkretaj povoj kaj kapabloj kaj kondutis laŭ ununura personeco. Tamen, iliaj priskriboj multe ŝanĝis laŭ la loko kie ili estis kultitaj, multfoje kontraŭdire, ĉar oni adaptigis ilin al la antaŭaj lokaj diaĵoj aŭ tiamaj cirkonstancoj. Kutime oni alvokis ilin (per poemo, deklamado, preĝo aŭ kultado) per kombino de ilia nomo kaj kromnomo, kiu individuigis ilin inter iliaj diversaj prezentadoj (ekzemple, Apolono Musageta estis Apolono kiel estro de la muzoj, Atena Parthenos estis Atena kiel diino de la akropolo kaj helpantino dum naskoj). Alternative la kromnomo rilatis ilin kun loka aŭ faka nuanco, eble antaŭa al la starigo de ilia kultado.
La plimulto de la dioj rilatiĝis kun specifaj aspektoj de la ĉiutaga vivo. Ekzemple, Afrodito estis diino de la amo kaj beleco, Areso de la milito, Hadeso de la mortintoj kaj Atena de saĝeco kaj kuraĝo. Kelkaj dioj, kiel Apolono kaj Dionizo, rolis malsimplajn simbolajn karakterojn kaj miksadon de funkcioj krom aliaj, kiel Hestio (laŭlitere, hejmo) kaj Helio (laŭvorte, Suno), estis nur personigoj. La grekaj temploj plej imponaj estis dediĉitaj al limigita nombro da dioj, sur kiu baziĝis la plej aktivaj tutlandaj kultadoj. Tamen, multaj regionoj kaj urboj starigis lokajn proprajn kultadojn al malpligravaj dioj, aŭ al la gravaj, sed per speciala ritaro kaj mitaro ofte nekutima en aliaj urboj. Dum tiu epoko oni stablis la kultadon de herooj aŭ duon-dioj, kiu kompletigis tiun dian.
La tempo kiam dioj kaj homoj kunloĝis
Inter la tempo kiam homaro ankoraŭ ne estis kreita kaj tiu kiam dioj ne multe enmiksis sin en la ĉiutaga homa vivo ekzistis transira ŝtupo de ofta kaj libera rilato inter la mortemuloj kaj ilia diaro. Ĝi okazis dum la unuaj tempoj de la mondo, kiam la popoloj plej libere vagadis tra la mondo kaj miksiĝis inter ili kaj kun la diaĵoj. Tiu tempo estas spegulita en Metamorfozoj, de Ovidio, kiu arigis tiamajn rakontojn en du grupojn: rakontoj pri amoj kaj rakontoj pri puno de malvirta agado. .
Rakontoj pri amo kutime temis pri sang-adulto, allogado aŭ seksperfortado de mortemulino fare de dio, el kio devenis nova heroa genealogio. Laŭ ili, rilatiĝi kun dioj evitindas, tial kial eĉ konsentitaj rilatoj ofte malgaje finis. . Nur escepte estis diino tiu kiu amindumis mortemulon, kiel rakontas la Homera Himno al Afrodito, laŭ kiu la diino enamiĝis de Anĥizo, kaj eĉ havis kun li filon (Eneo).
Kroma rakonto, bazita sur antikva folklora legendo kaj poste versiita per simila historio, Demetro serĉadis sian filinon Persefonon laŭ la formo de maljunulino nomita Doso, kaj gastis ĉe Celeo, afabla kaj sindonema reĝo de Eleŭzo (Atiko). Dankeme, ŝi klopodis senmortigi lian filon Demofonto, sed ne sukcesis fini la ceremonion ĉar subite eniris Metaniro, kiu trovis ŝin bruligante la infanon kaj ekkriis. Tio ĉagrenis la diinon, kiu bedaŭris ke la stultaj mortemuloj ne komprenis la ritaron.
La heroa tempo
Oni nomas heroan tempon tiu, dum kiu naskiĝis la herooj, kiuj komencis per iliaj prodaĵoj novan kultadon. La epopeaj poezio kaj genealogio kreis ciklojn de rakontoj, arigitaj ĉirkaŭ konkretaj herooj aŭ okazintaĵoj, kaj stablis la familiajn rilatojn inter la diversaj heroj, ordigante tiel la malsamajn historiojn per unuigita sinsekvo. Laŭ Ken Dowden, ĝi similas al skandinavaj sagaoj, tial kial oni priskribas la adventurojn kaj tragediojn de kompletaj familioj dum sinsekvaj generacioj.
Post la stablo de la kultado de herooj, dioj kaj herooj konsistigis la sakralan parton de la religio, kaj ili ĉefrolis ĵurojn kaj preĝojn. Malsame al la dia tempo, la heroa ne enhavas fiksan kaj konstantan liston da herooj. Ĉefaj dioj ne plu naskiĝis dum tiu epoko, sed novaj heroj sencese spruĉis el la mortintaro. Kroma malsameco inter tiu tempo kaj la dia estas ke ĉirkaŭ la nova heroo oni stablis la ĉefan kultadon kaj identigadon de la loka loĝantaro.
Oni konsideras la mirindajn prodaĵojn de Heraklo kiel la komenco de tiu heroa epoko, kiu ankaŭ enhavis tri elstarajn militajn ekspediciojn: la Argonaŭtoj kaj la militoj de Trojo kaj Tebo.
Heraklo kaj la Heraklidoj
Kelkaj reserĉistoj asertas ke per la komplika mitaro de Heraklo kaŝiĝas vera historio, eble de arga reganto aŭ elstara civitano. Aliaj proponas ke lia historio estas nur alegorio pri la ĉiujara transiro de la Suno trans la dekdu zodiakaj konstelacioj. Kaj kromaj fakuloj atentigas pri antaŭaj mitoj de aliaj kulturoj, klopodante pruvi ke la historio de Heraklo estas loka adaptiĝo de heroaj mitoj de antaŭe stablitaj.
Tradicie, Heraklo estis filo de Zeŭso kaj Alkmeno, nepino de Perseo. Liaj nekredeblaj individuaj prodaĵoj, kun liaj buntaj folkloraj nuancoj, generis vastan materialon por postaj popolaj legendoj. Li estis priskribita kiel fortega oferanto, stariganto de altaroj kaj temploj, kaj vorema manĝanto. Sur tiu lasta karaktero baziĝis multaj komedioj, kaj lia tragika fino ĉefrolis elstaraj tragedioj. Thalia Papdopoulou konsideras Heraklon, de Eŭripido, grava verko utila por pli bone kompreni aliaj tragedioj de la sama verkisto. En arto kaj literaturo oni reprezentas lin kiel nekredeble forta homo, ne tro alta, armita per arko kaj klabo kaj vestita per la felo de la Nemea leono. Laŭ lia tre ofta aperado sur ceramikaĵoj, li ŝajnas la plej fama heroo de tiu tempo. Fakte, lia lukto kun la leono estas unu el la plej oftaj reprezentaĵoj el tiu arto.
Oni ankaŭ enirigis Heraklon en la etruskan kaj romian mitologion kaj kultadon, kaj la eksklamacio mehercule iĝis tiel ofta inter romianoj kiel herakleis estis inter la grekoj. En Italio oni adoris lin kiel dio de vendistoj kaj komerco ĝenerale, krom esti alvokita por porti fortunon aŭ salvi la preĝanton el danĝero.