cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fadeno
Dikan aŭ kunligitan fadenon oni nomas ŝnureto, ŝnuro kaj ŝnurego, maldika fadeno povas esti fibro, sed ankaŭ fadeno ofte konsistas el kunligitaj fibroj.
Per fadeno enmetita en la trueto de kudrilo oni povas kudri teksaĵon farante vestaĵon.
Araneoj kaj raŭpoj kapablas produkti fadenon kiun ili poste teksas. La fadeno de la silkraŭpo estas uzita de la teksaĵindustrio por produkti silkon.
Laŭ Francisko Azorín fadeno estas Maldika ŝnureto el kuntorditaj fibroj, uzata por kudrado, teksado, ligado, k.c. Longa maldika fibro. Kaj li aldonas teknikajn terminojn kiaj fadenaro, fadenego, fadeneto, fadenbulo, fadenigilo, fadenkomputilo, fadenkalibrilo, metalfadeno, orfadeno, kuprofadeno, ŝtala fadeno.
Kulturhistoria simboleco de la fadeno
En antaŭkristanaj kaj antaŭislamaj religisistemoj la fadeno simbolis la sorton. La grekaj Mojroj kaj la norvegaj Nornoj teksis la sorton streĉante la fadenon por ĉiu vivo, mezurante kaj tranĉante ĝin je la antaŭdifinita longeco. El tiu sortofadeno estis teksita la vivo de la homoj. Ankaŭ hodiaŭ oni diras en la germana ke la vivo pendas de silka fadeno aŭ ke ies vivofadeno estis tranĉita.
En la greka mitologio troviĝas la ariadnofadeno, donaco de la princino Ariadno al Tezeo, helpe de kiu li trovis sian vojon tra la labirinto, kie troviĝis la minotaŭro, kiun li mortigis.
La sorteca signifo de la fadeno kondukis ankaŭ al multaj superstiĉoj. Tiel je la tagoj de iaj sanktuloj estis malpermesite kudri. En kelkaj centreŭropaj regionoj oni ne rajtis ripari vestaĵon kiun oni portis ankoraŭ je la korpo, por ne alporti malbonŝancon distranĉinte la fadenon.
Graĵdanskij prospekt (metrostacio en Sankt-Peterburgo)
Graĵdanskij prospekt (Гражданский проспект) estas stacio de la Metroo de Sankt-Peterburgo sur Kirovsko-Viborgskaja linio, ĝi situas inter la stacioj ' kaj ' en Sankt-Peterburgo.
Fadeno
Proverbo
Ekzistas pluraj proverboj pri fadeno en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili :
27776 Cortland
27776 Cortland estas asteroido de la interna ĉefa asteroida zono (hungaria familio) malkovrita la de la amerikaj geastronomoj Carolyn S. Shoemaker (usona) kaj David H. Levy (kanada) elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono).
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la Ŝtata Universitato de Nov-Jorkio ĉe Cortland (angle : State University of New York at Cortland aŭ SUNY Cortland), unu el plej alte taksita ano de la sistemo de la Ŝtata Universitato de Nov-Jorkio. Tiu universitato estas konata pro sia edukaj programoj. Ĝia programo de fizika eduko trejnis precipe milojn da instruistoj por ke ili havu profundan kaj daŭran entuziasmon por sia profesio.
Gazinet-Cestas (stacidomo)
Gazinet-Cestas estas franca stacidomo sur linio -, situanta en komunumo Cestas, en departemento Gironde, regiono Nova Akvitanio.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Nova Akvitanio.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Bordeaux-St-Jean - Irun (655000).
Fains-Véel
Fains-Véel estas franca komunumo kiu situas en la departemento Meuse (Mozlando), do en la regiono Lorraine (Loreno).
Historio
Tie mortis la duko Renato la 2-a.
Ekonomio
Tie estas frenezulejo.
Yojiro Takahagi
Yojiro Takahagi (japane 髙萩 洋次郎, n. ) estas japana futbalisto. Li de 2013 ĝis 2017 membris en la japana nacia teamo de futbalo.
NGC 1125
NGC 1125 (aliaj indikoj — PGC 10851, MCG -3-8-35) estas galaksio en konstelacio Eridano.
Frigento
Frigento estas komunumo de Italio.
NGC 1125
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Police (Pollando)
Historio de la ĉirkaŭaĵoj de Police de la antikveco ĝis la Mezepoko
La spuroj de la homsetlado sur tiuj terenoj aperis en la malfrua paleolitiko (ĉirkaŭ 8 mil jaroj a.K.). W okolicach jeziora Świdwie koczowało wówczas nieliczne plemię. Na Wysoczyźnie Mścięcińskiej pierwsi ludzie osadowili się w okresie późnego neolitu, reprezentując kulturę ceramiki sznurowej. Między IX a XI wiekiem w Mściecinie istniał wczesnośredniowieczny, słowiański obronny gród. Następnie Słowianie założyli osadę w okolicach współczesnego rynku Polic. Pierwsze pisane wzmianki o niej sięgają 1254 roku. Prawdopodobnie była to osada o charakterze rolno-rybackim oraz usługowym. En la jaro 1260 princo de Okcidenta Pomerio Barnim la 1-a "Bona" (1210-1287) enmanigis la urborajtojn al la urbo. Szybki rozwój, usytuowanego tuż przy ujściu Odry miasta, zagroził głównemu ośrodkowi Pomorza Zachodniego, a więc Szczecinowi. W celu zahamowania rozwoju Polic, w 1321 roku książę odebrał miastu prawa miejskie i włączył Police w obręb Szczecina. Prawa miejskie zostały przywrócone dopiero w 1808 roku. En la menciita tempo Police estis la posedaĵo de la urbanoj de Szczecin.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)
Historio de Police de la 16a j ĝis la 19a jc
En la 16a kaj 17a jarcentoj tiuj terenoj famis pri la lupolo- kaj greno-komercoj. En la jaro 1630 dum la Tridekjara Milito (vidu la apudan mapon) la urbon konkeris armeo de Svedio, kaj de la jaro 1720 eniris Prusion (tiam oni germanigis la nomon al Pölitz). Po odzyskaniu autonomii w 1808 roku miasto rozkwitło ponownie. Wiązało się to głównie z rozwojem drobnego przemysłu. Dodatkowo powstawały liczne obiekty użyteczności publicznej, między innymi ratusz, szkoły, nowy kościół, port rzeczny na Łarpii. Uruchomiono też przeprawę promową przez Odrę. W latach 1816-1939 miasto znajdowało się w powiecie Randow. W maju 1852 roku powołano Królewskie Ewangelickie Seminarium Nauczycielskie. Na przełomie XIX i XX wieku w Policach istniała stocznia rzeczna. W 1898 roku Police uzyskały kolejowe połączenie ze Szczecinem, prowadzące wówczas do Jasienicy. 12 lat później linię kolejową przedłużono do Trzebieży. La konstruita fervojo disvolviĝis la urbon kaj industrion.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)
Historio de Police dum la 20a jc
En la jaro 1938 oni konstruis la fabrikon de la sinteza benzino (germane: Hydrierwerke Pölitz). Tiu fabriko estis ege grava por la indistrio de Germanio tiam nomata Tria Regno. W dniu 15 października 1939 roku miasto zostało włączone w granice tak zwanego Wielkiego Miasta Szczecina. Tym sposobem okres rozwoju Polic przerwała II wojna światowa. Decydenci III Rzeszy postanowili w okolicach miasta wybudować dużą fabrykę benzyny syntetycznej. Produkowano w niej, na potrzeby armii niemieckiej, wysokiej klasy paliwo. Paliwo uzyskiwano z węgla, a używane było m.in. do napędu rakiet V-2. Dum tiu tempo en la ĉirkaŭaĵo de Police oni establigis 8 labortendaroj kaj filion de koncentrejo de Stutthof (Konzentrationslager Stutthof). W obozach tych przebywało blisko 30 tys. więźniów różnej narodowości. 13 tys. więźniów, w tym 9 tys. Polaków, nie doczekało końca wojny. Fabryka i miasto były kilkakrotnie celem ataków sił powietrznych aliantów. Miasto zostało zdobyte 26 kwietnia 1945 roku wraz ze Szczecinem przez wojska radzieckie i polskie. Post la fino de Dua Mondmilito la urbo eniris Pollandon laŭ la decido de la Potsdama konferenco kaj ankaŭ laŭ la decidoj de la konferenco komenciĝis la procedo de translokiĝo de la germana popolo kaj anstataŭigo de ili per poloj de la centra Pollando kaj de orienta Pollando de post la Curzon-linio (vidu la apudan mapon). W rzeczywistości miasto znalazło się w rękach polskiej administracji dopiero w październiku 1946 roku. Wcześniej Rosjanie ustanowili w nim punkt przerzutowy wywożonych w głąb Rosji łupów wojennych. Jednak prawdziwy przełom w rozwoju miasta nastąpił w połowie lat sześćdziesiątych XX wieku, kiedy to postanowiono wybudować pod Policami duże zakłady chemiczne. Odtąd wzrasta też systematycznie liczba ludności, która aktualnie wynosi ponad 35 tys. osób. La nuntempa Police estas moderna kaj industria urbo.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)
Aŭstrio en la Vintra Olimpiko 2006
Kunordigis la teamon de la alpa ŝtato la Aŭstra Olimpika Komitato.
Bad Ragaz (stacidomo)
Bad Ragaz estas fervoja stacidomo en Bad Ragaz, Svislando.
Vektoraj kampoj en cilindraj kaj sferaj koordinatoj
Vektoraj kampoj en cilindraj koordinatoj
Vektoroj estas difinita en cilindraj koordinatoj per (ρ,φ,z), kie
(ρ,φ,z) estas donita en karteziaj koordinatoj per:
aŭ inverse per:
Ĉiu vektora kampo povas esti skribita en terminoj de la unuoblaj vektoroj kiel: La cilindraj unuoblaj vektoroj estas rilatanta al la karteziaj unuoblaj vektoroj per:
Tempa derivaĵo de vektora kampo en cilindraj koordinatoj
Por ekscii kiel la vektora kampo A ŝanĝas kun tempo (argumento) oni kalkulu la tempajn derivaĵojn. En karteziaj koordinatoj ĉi tio estas:
En cilindraj koordinatoj ĉi tio estas:
La tempaj derivaĵoj de la unuoblaj vektoroj estas donitaj per:
Do la tempa derivaĵo simpliĝas al:
Gradiento, diverĝenco, kirlo kaj laplaca operatoro en cilindraj koordinatoj
La formuloj de gradiento, diverĝenco, kirlo kaj laplaca operatoro en cilindraj koordinatoj estas en artikolo nabla operatoro en cilindraj kaj sferaj koordinatoj.
Vektoraj kampoj en sferaj koordinatoj
Vektoroj estas difinitaj en sferaj koordinatoj per (r,θ,φ), kie
(r,θ,φ) estas donita en karteziaj koordinatoj per:
aŭ inverse per:
Ĉiu vektora kampo povas esti skribita en terminoj de la unuoblaj vektoroj kiel: La sferaj unuoblaj vektoroj estas rilatanta al la karteziaj unuoblaj vektoroj per:
Tempa derivaĵo de vektora kampo en sferaj koordinatoj
Por ekscii kiel la vektora kampo A ŝanĝas kun tempo (argumento) oni kalkulu la tempajn derivaĵojn. En karteziaj koordinatoj ĉi tio estas:
En sferaj koordinatoj ĉi tio estas:
La tempaj derivaĵoj de la unuoblaj vektoroj estas donitaj per:
La tempa derivaĵo estas:
Gradiento, diverĝenco, frizo kaj laplaca operatoro en sferaj koordinatoj
La formuloj de gradiento, diverĝenco, kirlo kaj laplaca operatoro en cilindraj koordinatoj estas en artikolo nabla operatoro en cilindraj kaj sferaj koordinatoj.
Orienta Finnlando
Orienta Finnlando estis gubernio en meza parto de orienta Finnlando. Al ĝi apartenis la provincoj Norda Savonio (Pohjois-Savo, ĉefurbo Kuopio), Suda Savonio (Etelä-Savo, ĉefurbo Mikkeli) kaj Norda Karelio (Pohjois-Karjala, ĉefurbo Joensuu). Ĝia ĉefurbo estis Mikkeli. La gubernio estis formita en 1997 kiam la malnovaj gubernioj estis kunigitaj al ses novaj grandaj gubernioj. La 31-an de decembro 2009 pro reorganizo de la regiona ŝtata administrado la ses gubernioj (finne lääni) estis malfonditaj.
Ernst Bloch
Ernst BLOCH (naskiĝinta en la en Ludwigshafen, mortinta en la  en Tübingen) estis germana filozofo.
Trejnado kaj unua ekzilo
La filo de juda fervoja oficisto studis inter 1905 kaj 1908 en Munkeno kaj Würzburg filozofion, fizikon, germanistikon kaj muzikon. Li doktoriĝis en 1908 filozofie kaj laboris inter 1908-14 kiel privata instruisto kaj publicisto en Berlino kaj Heidelberg. Tie li apartenis al la cirkloj de Max Weber. Else von Stritzky li edzinigis en 1913. Du jarojn pli poste li transloĝiĝis al Grünwald apud Munkeno. En kelkaj publikaĵoj li protestis kontraŭ la germana dummilita politiko. En 1917-19 li vivis en Svislando estante pacifismulo. En 1918 aperis lia unua ĉefverko filozofio Geist der Utopie (spirito de utopio) kie li meditis pri socio humanisma.
Reveno en Germanion ĝis 1933
En 1919/20 li revenis en Germanlandon. Inter 1920-33 li estis publicisto vivante en Berlino, Suda Francio, Italio, Parizo kaj Norda Afriko. Publike li atakis la naziojn.
Lia edzino mortis en 1921. En 1922 li publikigis Thomas Müntzer als Theologe der Revolution. Post la hitleranara potencakiro li perdis la germanan ŝtatanecon kaj elmigris en Svisujon. En 1934 li edziĝis al la juda arkitektino Karola Piotrkowska (1905-1994) kun kiu li havis unu filon. En 1934/35 Bloĉ troviĝis en Parizo dum kio li aniĝis al la cirkloj dadaismaj kreitaj de Hugo Ball kaj partoprenis la Kongreson de la kontraŭfaŝistoj. Inter 1936-38 li estis en Ĉeĥoslovakio kaj redaktoris por la praga porekzilanta gazeto "Die Neue Weltbühne".
Ekzilo
En 1938 li forlasis Eŭropon kaj iris en Usonon, al Novjorko. Tie li restis ĝis 1948 verkante la trivoluman ĉefverkon Das Prinzip Hoffnung. En ĝi li formulis la esperon je mondo kie la fremdigo de la homoj disde la naturo/socio ĉesos. En 1944 fondis li kune kun Alfred Döblin, Bertolt Brecht, Lion Feuchtwanger, John Heartfield kaj Heinrich Mann la germanlingvan Eldonejon Aurora en Novjorko.
Reveno en Eŭropon
En 1948 Bloch ekprofesoris en Lepsiko kaj rifuzis en 1949 veni al la okcidentgermana altlernejo en Frankfurt am Main. En 1951 aperis Subjekt-Objekt. Inter 1953-1956 li eldonis la gazeton "Deutsche Zeitschrift für Philosophie". Tie li ankaŭ kritiketis SED, la komunisman unuecpartion de GDR. Inter 1954-59 aperis Das Prinzip Hoffnung finfine. Li ricevis en 1955 la premion "Nationalpreis der Deutschen Demokratischen Republik (DDR)". Pro kritikego pri doktrina rigidiĝeco de marksimo en GDR kaj pri la reago ŝtata al la Hungara revolucio de 1956 li kontraŭvole emeritiĝis en 1957. Inter 1959-1978 publikigitis ĉiuj verkoj de li en 17 volumoj.
Murokonstruo kaj restado Okcidente
En 1968 aperis Atheismus im Christentum. En 1969 li iĝis honora doktoro ĉe la universitato de Zagrebo. Lia naskiĝurbo Ludwigshafen donis al li la honoran civitanecon en 1970. En 1972 li publikigis Das Materialismusproblem kaj la skribitaĵojn ''Vom Hasard zur Katastrophe. Politische Aufsätze 1934-39''.
En 1975 aperis la kategoria instruado Experimentum Mundi, kiun li ekverkis jam dum la Unua mondmilito. Honoraj doktorecoj sekvis kaj en Parizo kaj en Tübingen. Li iĝis krome honora membro ĉe "Akademie der Künste" kaj ricevis la Sigmund-Freud-premion pri sciencaj prozaĵoj.
Honoroj postmortaj
En 1978 la Socialisma buroo organizis la unuajn Ernst-Bloch-tagojn en Tübingen kaj en 1979 fonditis la Ernst-Bloch-arkivo samloke. Ekde 1984 aljuĝis la urbo Tübingen la "Ernst-Bloch-premion". En 1985 aperis ''Kampf, nicht Krieg. Politische Schriften 1917-19'' kaj fonditis en Nürnberg la societo "Ernst-Bloch-Assoziation". Ludwigshafen ankaŭ komencis aljuĝi Bloch-premion kaj la Eldonejo Suhrkamp fondis eĉ profesorecon universitatan ĉe la universitato tübingen-a. Sekvis la fondo de la societo "Ernst-Bloch-Gesellschaft" en Ludwigshafen. En 1989 iĝis rehabilitigo en GDR.
Imidazolidinono
Imidazolidinono estas kvinmembra heterocikla tute saturita kemia komponaĵo strikte rilatita al la imidazolo. Kemie ĝi estas konsiderata cikla ketono kun amida funkcia grupo en la 2-a kaj 4-a pozicioj kaj ankaŭ ĝi estas konsiderata kiel cikla ureo. Ĝiaj derivaĵoj estas uzataj kiel pesticidoj en agrikulturo, antihipertensiaĵoj por la traktado de kronika kromalsufiĉo kaj posedas antibakteriajn ativecojn ĉefe kontraŭ Pseudomonas aeruginosa.
Kunrilataj kemiaĵoj
<Gallery> 1,3-Dimethyl-2-imidazolidinone structure.svg| 1,3-dumetil-2-imidazolidinono Glycoluril.svg| Glikolurilo Hetacillin.png| Hetacilino GSK-789,472.svg| Antidopamino ricevilo Tetranitroglycoluril.svg| Kvarnitroglikolurilo Biotin structure.svg| Biotino Dimethylol_ethlyene_urea.png| Dumetilola imidazolidinono </Gallery>
Thomas Kuhn
Thomas KUHN (1922-1996) estis usona filozofo, Filozofo de scienco, kaj historiisto de moderna scienco. Li estis profesoro kiu instruis ĉe Berkeley (1956-64), Universitato Princeton (1964-79) kaj MIT. Sed lia ĉefa verko, The Structure of Scientific Revolutions ("La strukturo de sciencaj revolucioj"), li verkis ĝin kiam li ankoraŭ estis studento de fiziko en Harvard kiam li studis pri Koperniko kaj Aristotelo. Strukturo unufoje estis monografo, sed poste en 1962 ĝi estis eldonita kiel libro.
Kuhn estis grava persono en la filozofio de scienco, kaŭzante movigon for de pozivismo kaj la teorioj de Karl Popper.
Paradigmoj
Laŭ Kuhn, moderna scienco progresas ne per la kvieta neado de faktoj kaj teorioj, kiel supozis Aristotelo, sed ĝi saltas per revoluciaj paradigmoj: Koperniko, Darvino, Ejnstejno, Dalton, ktp, ne enkondukis novajn faktojn sed rigardis la bone konatajn faktojn per nova klariga modelo aŭ paradigmo. Sed la nova paradigmo konkeras la malnovan plejparte per la ŝanĝo de generacio, ne per la racia konvinko de la partianoj de la malnova paradigmo. Morto kaj modo, ne dolĉa racio, estas la amiko de la nova paradigmo. (1)
La paradigmo kutime estas la produkto de iu nova al la kampo, kiu ankoraŭ ne estis fiksita partiano de la reganta paradigmo. Ejnstejno kaj Dalton estas bonaj ekzemploj de tio. La malnova paradigmo ja estas bona, sed ĝi likas kaj havas truojn kaj ne jam elegante kaj trafe klarigas la novajn faktojn de la lastaj jaroj aŭ jardekoj. Ĝi aspektas kiel findinda sed malnova ŝuo, pneŭmatiko aŭ hundo. Do iu geniulo heŭreke trovas la novan paradigmon kiel solvo kaj ĝin proponas. Sed ĝi ne konvinkas la maljunajn, grizajn profesorojn, sed la junajn verdajn studentojn, kiuj utilis la novan paradigmon por gajni gloron kaj famon. Kaj katedron. Tiam la paradigmo fariĝas la nova ortodokso kaj la ciklo ripetas.
Sed tiu progreso per paradigmo ne ĉiam estis. Fakte, la esenca malsamo inter matura, moderna scienco kaj antaŭscienco estas la enkonduko de la unua paradigmo. En la tempo de Aristotelo aŭ eĉ Leonardo, scienco ne estis la afero de paradigmoj. Antaŭ Lavoisier, kemio ne estis matura scienco, sed amaso de provoj kaj hazardaj reguloj sen iu ajn granda modelo. Laŭ Kuhn, multe de la sociaj sciencoj estas ankoraŭ antaŭ-paradigma, do malmatura kaj ne scienco en la moderna senco.
Bona paradigmo ne nur klarigas elegante kaj trafe la konatajn faktojn, sed ankaŭ sugestas esploron pri nekonataĵoj, kiuj decidige pruvos aŭ malpruvos la paradigmon mem. Ĝi ankaŭ sugestas fruktodonajn kampojn de esploro por disvolvigi la paradigmon. La heliocentrismo de Koperniko estas klasika ekzemplo, kiu ne nur estis pruvebla, sed fruktodone direktis la esplorojn de Galileo, Keplero kaj eĉ Tycho.
Kiel rekoni skolon:
Alivorte, skolo similas al sekto aŭ religio, ne matura, moderna scienco.
Vidu ankaŭ
(1) komparu tiun penson el Max Planck:
Piro (apartigilo)
La nomo Piro povas signifi :
Frignano
Frignano estas komunumo de Italio.
Kahoolawe
Kahoolawe (prononce |k|ə|ˌ|h|oʊ|.|ə|ˈ|l|ɑː|w|iː; en havaja: kəˈhoʔoˈlɐve) estas la plej malgranda el la ok ĉefaj vulkanaj insuloj de Havajo. Kahoolawe estas situanta je ĉirkaŭ 11.2 km sudokcidente de Maui kaj ankaŭ sudoriente de Lanai, kaj ĝi estas 18 km longa kaj 9.7 km larĝa, kun totala terareo de 115.5 km². La plej alta pinto en Kahoolawe estas la kratero de Lua Makika ĉe la pinto de Puu Moaulanui, kiu estas ĉirkaŭ 450 m super marnivelo. Kahoolawe estas relative seka (averaĝa jara pluvokvanto estas malpli da 65 cm) ĉar la malalta insula alteco malsukcesas generi multan orografian precipitaĵon el la nordorientaj pasatoj, kaj Kahoolawe estas situanta en la pluvombro de la orienta vulkano Maui 3,055 m alta nome Haleakala.
Kösching
Kösching estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Eichstätt kaj en la distriktaro Supra Bavario de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Martiros Sarjan
Martiros Sarjan (armene: Մարտիրոս Սարյան, ruse: Мартиро́с Сарья́н) (n. la 16-an de februaro 1880 — m. la 5-an de majo 1972) estis unu el la plej famaj armenaj pentristoj naskiĝinta en la diasporo (Rusio) kaj fondinto de la moderna armena pentrarto.
Biografio
Li naskiĝis el armena familio en la urbo Nor Naĥiĉevan (nuna Rostov-na-Donu, Rusio). En 1895 kun 15 jaroj, li finis la studadon en la lernejo Naĥiĉevano kaj ekde 1897 ĝis 1904 studis en la Moskva Art-Lernejo. Al lia kariero multe influis la verkaĵoj de Paul Gauguin kaj Henri Matisse. Li ekspoziciis siajn pentraĵojn en pluraj lokoj de la mondo. Ĉe la Opero de Erevano staras statuo pri li kie ĉiun semajnfinon okazas subĉiela pentraĵvendado pri pentraĵoj ĉefe inspiritaj pri armenaj simboloj kiel la monto Ararato, monaĥejoj aŭ la armena naturo.
Li vizitis Armenion unuafoje, tiam parto de la Rusia Imperio, en 1901, vizitante la lokojn Lori, Ŝirako, Eĉmiadzin, Monaĥejo Haghpat, Monaĥejo Sanahin, Erevano kaj Sevan. Li faris la unuajn pejzaĝojn kiuj reprezentis la armenan popolon "Makravank", 1902; "Aragac", 1902; "Buffalo. Sevan", 1903; "Nokto en la Ĝardeno", 1903;" En la armena popolo", 1903, ktp. Liaj laboraĵoj ricevis favorajn kritikojn fare de la moskvaj ĵurnaloj.
De 1910 al 1913 li vojaĝis tra Turkio, Egiptio kaj Irano. En 1915 troviĝis en Eĉmiadzin kie li helpis la rifuĝintojn kiuj fuĝis de la armena genocido en la Osmanida Imperio. En 1916 vojaĝis al Tbiliso (Kartvelio) kie li geedziĝis kun Lusik Agajan. Estis tie kie li helpis organizi la Societon de Artistoj el Armenio.
Post la Rusa Revolucio en 1917 li iris loĝi kun sia familio al Rusio. En 1921 translokiĝis al Armenio. Kvankam la plejparto de liaj laboraĵoj temas pri la armenaj pejzaĝoj, ankaŭ li ellaboris kaj dizajnis la blazonŝildon de la Armena Soveta Socialisma Respubliko kaj ankaŭ li dizajnis la unuan kurtenteatrejo por la armena ŝtato.
Inter 1926 - 1928 li loĝis kaj laboris en Parizo, sed la plimulto de liaj pentraĵoj el tiu periodo estis detruitaj pro incendio ĉe la ŝipo per kiu li revenis el Sovetio. En la malfacilaj jaroj de 1930, li denove okupiĝis pri pejzaĝoj kaj portretoj. En tiu epoko li estis elektita kiel deputito al la Supera soveto de la USSR kaj premiita per la Ordeno de Lenin kaj aliaj medaloj kaj ordenoj.
Sarjan forpasis en Erevano la 5-an de majo 1972. Lia antikva domo en Erevano nuntempe estas muzeo dediĉita al lia verkado kun centoj da objektoj montritaj. Li estis enterigita en Erevano en la Panteono apud Komitas Vardapet.
Kreemo
Sarjan kreis portretojn, pejzaĝojn, pentritajn Aranĝitaĵojn, panelojn, pentritajn librojn, faris scenejajn verkojn. Ne estis por li gravaj aŭ malgravaj ĝenroj. La arta kvalito fariĝis la ĉefa celo por la artisto. En liaj verkoj de 1896-1903 ("Portreto de patrino", 1898, "Bovinoj", 1899, "Portreto de Ustian Sarjan", 1900, "Memportreto", "Makravank", ambaŭ 1902, "Sofia Miansarjan", 1903) estas la realisma, "skulpta" strukturo de objektoj. La koloro estas akromata kaj "muzeeca". La superreganta grizbruno rolas en la gradeco de lumo kaj ombro. La ĉevalo limiĝas al reproduktado de la real-fizika certeco de la realo.
Heredaĵo
Sarjan estas la fondinto de la moderna skolo de armena pentrarto. Lia arto, impregnita de moderneco, transpontis la karakterizajn trajtojn de la plurjarcenta armena kulturo (belartoj, arkitekturo, ornama arto) al nuntempaj problemoj, kreante novan, humanisman, "sarjanan" arton kun siaj nuanco kaj enhavo, kie la limoj de koloro, linio, kunmetaĵo kaj pentraj ĝenroj vastiĝis en larĝo kaj profundo.
NGC 1126
NGC 1126 (aliaj indikoj — PGC 10868, MCG 0-8-38, ZWG 389.38) estas galaksio en konstelacio Eridano.
János Salamon
János Salamon [jAnoŝ ŝalamon], laŭ hungarlingve kutima nomordo Salamon János estis hungara violonisto, orkestrestro.
Biografio
János Salamon devenis el cigana familio. Li aĝis 11, kiam li fondis ciganan popolorkestron, post 3 jaroj li jam faris turneon en Transilvanio. Li kun la orkestro aliĝis al la Hungara revolucio de 1848, ili estis armeaj muzikistoj, sed li uzis plej ofte blovinstrumentojn. Post falo de la liberecbatalo li muzikadis en sia naskiĝurbo en konataj restoracioj. Li ofte violonadis malpermesitajn melodiojn (ili estis marŝoj de la revoluciuloj), tial li ofte estis en prizono. Inter 1894 kaj 1898 li ofte estis malsana, tiam lia filo estis la orkestrestro. Dum 22 jaroj li muzikadis senpage dum datrevena tago de la revolucio. Lia tomboŝtono estas videbla en Tombejo de Házsongárd.
Preskaŭ disaj aroj
En matematiko, du aroj estas preskaŭ disaj se ilia komunaĵo estas malgranda iusence. Malsamaj difinoj de "malgranda" rezultas ĉe malsamaj difinoj de "preskaŭ disa".
Difino
La plej komuna elekto estas al preni "malgranda" al signifi finia. En ĉi tiu okazo, du aroj estas preskaŭ disaj se ilia komunaĵo estas finia aro, kio estas se
Ĉi tie, |X| estas la kardinala nombro de X, kaj '< ∞' signifas ke ĝi estas finia.
Ekzemple, la segmentoj [0, 1] kaj [1, 2] estas preskaŭ disaj, ĉar ilia komunaĵo estas la finia aro {1}. Tamen, la unuobla intervalo [0, 1] kaj la aro de ĉiuj racionalaj nombroj Q estas ne preskaŭ disaj, ĉar ilia komunaĵo estas malfinia aro.
Ĉi tiu difino etendatas al ĉiu kolekto de aroj. Kolekto de aroj estas poduope preskaŭ disa aŭ reciproke preskaŭ disa se ĉiuj du malsamaj aroj en la kolekto estas preskaŭ disaj. Ofte la prefikso "poduope" estas forigita, kaj poduope preskaŭ disa kolekto estas simple nomata kiel "preskaŭ disa".
Formale, estu I esti indeksa aro, kaj por ĉiu i en I, estu aro Ai. Tiam la kolekto de aroj {Ai : i en I} estas preskaŭ disa se por ĉiuj i kaj j en I,
Ekzemple, la kolekto de ĉiuj linioj tra la fonto en eŭklida spaco R2 estas preskaŭ disa, ĉar ĉiu du el ili intersekcas nur je la fonto. Se {Ai} estas preskaŭ disa kolekto, tiam klare ĝia komunaĵo estas finia:
Tamen, la reo povas esti ne vera - la komunaĵo de la kolekto
estas malplena, sed la kolekto estas ne preskaŭ disa; fakte, la intersekco de ĉiuj du malsamaj aroj el ĉi tiu kolekto estas malfinia.
Aliaj signifoj
Iam "preskaŭ disa" estas uzata en iu alia senco, aŭ en la senco de mezura teorio aŭ topologia kategorio. Jen estas iuj alternativaj difinoj de "preskaŭ disa" kiuj estas iam uzita (similaj difinoj estas por malfiniaj kolektoj):
La okazo de κ=1 estas simple la difino de disaj aroj; la okazo de
estas simple la difino de preskaŭ disaj donita pli supre, kie la intersekco de A kaj B estas finia.
Clementina de Jesus
Clementina de Jesus, naskonome Clementina de Jesus DA SILVA (naskiĝis en Valença, Brazilo, mortis  en Rio-de-Ĵanejro) estis brazila kantistino de sambo. Ŝi ankaŭ estis konata per la kromnomo de Tina aŭ Quelé.
Biografio
Ŝi naskiĝis en Carambita distrikto en la ĉirkaŭaĵo de Valença, en la sudo de Rio-de-Ĵanejro, transloĝiĝis 8-jaraĝa, kun la familio en Rio de Janeiro, en la distrikto Osvaldo Cruz. Dum multaj jaroj ŝi sekvis la evoluojn de la Portela Sambo Lernejo, pasante en 1940, post la edziniĝo, al Mangueira Sambo Lernejo.
Dum pli ol 20 jaroj ŝi humile mastrumis la domon, kiam en 1963 ŝi estis malkovrita de Herminio Bela de Carvalho, kiu venigis ŝin por partopreni en la spektaklo Rozo de Ouro, en iuj ĉefurbo de Brazilo kaj registris ilian unuan diskon kun la Odeon. Ĝi estis farita de Elton Medeiros kun la kanto Clementina, Cade voce? kaj Clara Nunes kun P.C.J., Partido Clementina de Jesus en 1977, skribita de la komponisto Candeia.
En 1983 estis okazigita de multaj artistoj, inkludante Paulinho da Viola, João Nogueira kaj Elizeth Cardoso, koncerto en Urba Teatro de Rio de Ĵanejro.
Malgraŭ ke ŝi havis malfruan kaj mallongan karieron, kompare kun tiuj de multaj aliaj artistoj, Clementina de Jesus estas unu el la plej popularaj artistoj konataj en Brazilo por la karnavala muziko kaj de malriĉuloj. Ŝi mortis pro streso en Sankta André.
Posteularo
Ŝia sola disko kiu restas en la merkato hodiaŭ estas Clementina e Convidados.
Amish (Iovao)
Amish estas nealigita komunumo (unincorporated community) en la kantono Johnson, en la subŝtato Iovao de Usono. Ĝi apartenas al aglomeraĵo Iowa City. Ĝia alto estas 231 m.s.m., kaj ĝi situas je koordinatoj (41.5358477, -91.7865601). Laŭ la stato de la jaro 1925 en la komunumo vivis 75 personoj.
Alouette-France (stacidomo)
Alouette-France, ankaŭ nomita Pessac-Alouette, estas franca stacidomo sur linio -, situanta en komunumo Pessac, en departemento Gironde, regiono Nova Akvitanio.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Nova Akvitanio.
La stacidomo situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Bordeaux-St-Jean - Irun (655000).
Thun-Strato
Thun-strato (Thunovská ulice) estas strato en la Malgranda Kvartalo de Prago. Tie estas precipe notindaj:
Aubiet (stacidomo)
Aubiet estas franca stacidomo sur linio -, situanta en  Aubiet, en departemento Gers, regiono.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de linio St-Agne - Auch (648000).
Datumbaza normigo
Datumbaza normigo estas teĥniko por dezajno de datumbazoj. Ĝi servas du celojn: la efika uzado de memoro kaj la evito de multnombra konservado de la samaj datumoj, ebla fonto de eraroj.
Rilataj datumbazoj
La teĥniko de datumbaza normigo estas speciale uzata en rilataj datumbazoj. La vorto "rilato" indikas, ke la rilato inter la datumoj estas parto de la datumbazo. La rilatoj inter la datumoj en komputilaj datumbazoj estas gardataj fare de programara intertavolo, la RDBMS.
Tria normformo (3NF)
Rilato konformiĝas al 3NF se ĝi konformiĝas al 2NF kaj ne enhavas transitivajn dependecojn.
Boyce-Codd-normformo (BCNF)
Rilato konformiĝas al BCNF se ĉiu determinanto estas kandidata ŝlosilo.
Kvara normformo (4NF)
Rilato konformiĝas al 4NF se ĝi konformiĝas al BCNF kaj ne enhavas multnombrajn funkciajn dependecojn.
Tenoĉtitlano
Tenoĉtitlano (Tenochtitlan), ĉefurbo de la Azteka imperio. Post la konkero de la imperio fare de la hispanoj, Tenoĉtitlano iĝis Meksikurbo, nun la ĉefurbo de Meksiko. Oni ankoraŭ povas viziti ruinojn de Tenoĉtitlano en la centro de Meksikurbo.
Laŭ azteka legendo, la meŝikoj migris el Aztlano, ĝis kiam ili trovis aglon vorantan serpenton sur nopalo. Tiu sceno ankoraŭ aperas sur la meksika blazono kaj moneroj.
Komence, ĝi estis sur insuleto en la lago Tezkuko. Aztekoj uzis ĉinampojn, kvazaŭflosinsuloj, rimenoj da kultivtero sur branĉaro flosanta sur la lago, por ampleksigi la kultiveblan areon. Tiu metodo ebligis grandegan loĝantaron.
Hispanaj konkerintoj rimarkis, ke eĉ tiuj, kiuj jam vizitis Istanbulon, miregis pri la grando de Tenoĉtitlano. Tamen, la aztekoj ne havis sufiĉe da viando kaj manĝis ne tre nutrajn bestetojn kiel insektojn, hundojn. Marvin Harris eĉ rilatigas la religian kanibalismon de aztekaj elitanoj kaj la florajn militojn al manko de viando. Kanalaro komunikigis la kvartalojn. Malgraŭ la sekigo de la lago, oni ankoraŭ povas ĝui plezurboatojn en la kanaloj de Ŝoĉimilko (Xochimilco).
Jütrichau
Jütrichau ekde la 1-a de januaro 2010 estas parto de la urbo Zerbst (Anhalto) en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Anhalt-Bitterfeld de la federacia lando Saksio-Anhalto. La 31-an de decembro 2005 la tiam ankoraŭ administre sendependa komunumo havis 521 loĝantojn.
François Englert
François ENGLERT estas belga fizikisto, kiu naskiĝis la 6-an de novembro 1932 en Etterbeek. Li estis profesoro pri fiziko en la universitatoj de Bruselo kaj Telavivo.
Belgio en la Vintra Olimpiko 2006
Kunordigis la teamon la Belga Olimpika Komitato.
Sepangula piramida nombro
Sepangula piramida nombro estas la sumo de la unuaj sepangulaj nombroj. La sepangula nombro por n povas esti kalkulita per adicio kune de la sepangulaj nombroj de 1 ĝis n, aŭ per uzo de formulo n(n + 1)(5n - 2)/6.
La unuaj kelkaj sepangulaj piramidaj nombroj estas:
1, 8, 26, 60, 115, 196, 308, 456, 645, 880, 1166, 1508, 1911, 2380, 2920, 3536, 4233, 5016, 5890, 6860, 7931, 9108
Kalkula mezuro
En matematiko, la kalkula mezuro estas intuicia vojo por fari mezuron sur iu aro: la "amplekso" de subaro estas prenita kiel kvanto de la subaraj eroj se ĝi finia, kaj ∞ se la subaro estas malfinia.
Formale, oni startu kun aro Ω kaj konsideru la σ algebron X sur Ω konsistantan de ĉiuj subaroj de Ω. Oni difinu mezuron μ sur ĉi tiu σ algebro per opcio μ(A) = |A| se A estas finia subaro de Ω kaj μ(A) = ∞ se A estas malfinia subaro de Ω. Tiam (Ω, X, μ) estas mezurhava spaco.
Domo de Tyrš
Domo de Tyrš (Tyršův dům), origine renesanca somerpalaco, konstruita ĉirkaŭ 1580 de O. Aostalis por grafo Kinský. La nova posedanto Václav Michna de Vacínov aldonis al ĝi en la jaroj 1640-1650 la ĝardenan alon. Tiel estiĝis unu el la plej vidindaj konstruaĵoj de la Malgranda Kvartalo. En la jaro 1767 ĝi estis alikonstruita kiel armilejo, en 1922 renovigita. Hodiaŭ troviĝas ĉi tie la 'Ŝtata muzeo por korpkulturo kaj sporto' kaj la 'Karásek-galerio' (origine privata kolekto de verkisto J. Karásek ze Lvovic, plejparte artverkoj de slavaj aŭtoroj).
Kalkula mezuro
La kalkula mezuro permesas traduki multajn propoziciojn pri Lp-aj spacoj en pli kutimajn. Se Ω = {1,...,n} kaj S estas la mezurhava spaco kun la kalkula mezuro sur Ω, tiam Lp(S) estas la sama kiel Rn (aŭ Cn), kun normo difinita per por x = (x1,...,xn).
Simile, se Ω estas estas la naturaj nombroj kaj S estas la mezurhava spaco kun la kalkula mezuro sur Ω, tiam Lp(S) konsistas de tiuj vicoj x = (xn) por kiu estas finia. Ĉi tiu spaco estas ofte skribita kiel \ell^p.
Spiro
Spirado estas procezaro, per kiu vivaĵo cirkuligas akvon aŭ aeron el la ĉirkaŭa medio al histoj, kiuj kapablas enlasi fiziologie necesajn gasojn de ĝi kaj ellasi malbezonatajn en ĝin. Bestoj ofte havas kompleksan spiran sistemon por tiu funkcio. Homoj spiras cikle vastigante kaj malvastigante la bruston por enigi freŝan aeron en la pulmojn kaj eligi malfreŝan.
Krom la ĉeffunkcio, gasa interŝanĝo, spirado akiris ĉe multaj organismoj kromfunkciojn, ekzemple termoreguladon aŭ produktadon de voĉo.
Plantoj
Per fotosintezo la plantoj produktas organikajn molekulojn kaj oksigenon el karbon-dioksido kaj akvo. Sed la biologia oksidado konsumas oksigenon por malkonstrui la organikajn molekulojn en karbon-dioksidon kaj akvon. La konstruaj kaj malkonstruaj procezoj necesigas gasan interŝanĝon kun la medio. La fotosintezo estas tre forta tage, kiam la plimulto de la produktita oksigeno eliĝas al la aero, kvankam la planto malplimulton uzas direkte en la malkonstruaj procezoj. Nokte, kiam la fotosintezo ne funkcias, la planto uzas aeran oksigenon por malkonstruado kaj elmetas karbon-dioksidon.
La plimulto de la gasoj akceptataj el la aero kaj elmetataj en ĝin de tigohavaj plantoj iras tra poroj en la folio. Tion kovras ambaŭflanke epidermo, kaj foje kutiklo sur la supera flanko. La poroj troviĝas ĝenerale sur la suba flanko, sed foje ambaŭflanke, je denseco de pli ol 100 poroj/mm2. Inter la du epidermaj tavoloj troviĝas la nutra bazhisto, kiun karakterizas multaj interĉelaj vojetoj (kanaletoj), kiuj ebligas la necesan gasoŝanĝon. En la ĉeloj de la folio troviĝas multe da klorofilo, kio signifas viglan fotosintezon. La organikaj molekuloj konstruitaj en la bazhistaj ĉeloj alvenas en la floemo de la transporta histo, kiu troviĝas en la folivejnoj.
Poroj aperis ĉe la komenco de la kontinenta vivo. La algoj kun simpla korpokonstruo akceptas gasojn, kiel aliajn en akvo solvitajn molekulojn, tra la tuta korposurfaco. La praaj, komencaj formoj de la gasporo aperis unuafoje ĉe la praaj muskoj, la unuaj plantoj aperintaj sur tero, poste ankaŭ ĉe la tigohavaj, pli evoluintaj plantoj. La gasporo de la tigohavaj plantoj konsistas en epidermo el du fermoĉeloj, kiuj ĉirkaŭprenas fendon, similan al interĉela vojeto - la aerfendon. Sub la fermoĉeloj en la bazhisto aperas ĝenerale iu pli granda kavo, la t.n. aerkavo (aerkorto), kiu kontinuas en interĉelaj kanaletoj. Tio signifas, ke la gasporoj estas fakte la eliraj fendoj de la interĉelaj kanaletoj al la surfaco. La moviĝo de la gasmolekuloj inter la kavoj kaj la ĉeloj okazas per difuzo.
Oni povas plej bone observi plantan spiradon ĉe ĝermantaj semoj, ĉar junaj plantidoj havas tre intensivan spiradon, ekzemple per jena eksperimento. Oni metas en du samgrandajn lombikojn saman kvanton da pizograjno kaj apud tiujn po unu ujon kun akva solvaĵo de kalcio-hidroksido. Oni plenigas la lombikon A per nitrogeno, la lombikon B per aero sen karbon-dioksido. El la fermitaj lombikoj oni kondukas vitrotubojn mergiĝantajn en la kalcio-hidroksidaj solvaĵoj. Post mallonga tempo malklariĝas la kalcio-hidroksida solvaĵo en ambaŭ lombikoj. Krome, la nivelo de la solvaĵo altiĝis en la vitrotubo de la lombiko A, sed ne en tiu de la lombiko B. La malklariĝo okazas ĉar la kalcio-hidroksido kun la dum la planta spirado estiĝinta karbon-dioksido iĝis kalcio-karbonato, kiu eliĝis el la solvaĵo kiel blanka precipitaĵo. La plialtiĝo de la solvaĵo en la tubo de la N2-plena lombiko okazas ĉar la pizo elspiris karbon-dioksidon produktitan senoksigene per fermentado kiu premis la solvaĵon supren. La nivelo de la solvaĵo ne ŝanĝiĝis en la aeroplena lombiko, ĉar la planto uzis oksigenon por la spirado kaj la estiĝinta karbondioksido plenigis ties lokon. Kiam la oksigenenhavo tute elĉerpiĝas, la nivelo en la vitrotubo ekaltiĝas, ĉar la planto vivas plu inter anaerobaj kondiĉoj kaj produktas karbon-dioksidon per fermentado.
Bone karakterizas la plantan spiradon la t.n. spirada kvociento, kiu montras la proporcion de la estiĝanta karbondioksido al la konsumita oksigeno. La plantoj kovras la energibezonon en normalaj kondiĉoj per karbonhidratoj. Tiam la kvanto de la produktita CO2 kaj la foruzita O2 estas ĉirkaŭ la sama, tiel la spirada kvociento estas ĉ. 1. Tiu proporcio estas alia en la diversaj kreskaj stadioj. La spirado de la plantaj organoj en la ripoza stadio estas apenaŭ mezurebla. Ekz. en la hordeograjno la kvociento estas tre sub 1. Se la grejno ĝermas, ĝi absorbas en granda kvanto akvon kaj ŝvelas. La viglaj malkonstruaj procezoj kovras la energion por la ĝermantaj grajnoj. La ŝelo de la ŝvelanta grajno malhelpas la penetron de la necesa oksigeno por la procezoj okazantaj en la grajno, tiel la CO2/O2 proporcio abrupte altiĝas. Kiam la ŝvelinta grajno krevas, la spirada kvocio rapide malaltiĝas kaj haltas iom sub 1. Oni povas konstati fortan, viglan spiradon ankaŭ en la meristemo de la formiĝantaj ŝosoj kiel ĉe la ĝermado. Malsamiĝintajn histojn jam ne karakterizas vigla metabolo kaj proteinkonstruo, pro kio ilia spirada vigleco malfortiĝas. La plantan spiradon influas ankaŭ la eksteraj kondiĉoj, ekz. tre gravas la ŝanĝiĝo de la temperaturo. Ĝis certa punkto pli alta temperaturo plifortigas la spiradon, sed la spirado ĉesas ĉe tro alta temperaturo pro la denaturo de la citoplasmaj proteinoj.
Senvertebruloj
Jen kelkaj ekzemploj de difuza spirado ĉe malgrandaj bestoj. En la korpo de la spongoj la daŭra akvotrafluo garantias la kontinuan gasan interŝanĝadon de la ĉeloj. Ĉe la kniduloj ne nur la tuta korposurfaco, sed ankaŭ la intesto kontaktas la akvon, tiel ke la gasa interŝanĝado okazas sur granda surfaco. La platvermoj spiras tra la tuta korposurfaco, sed kelkaj specioj kapablas ankaŭ per la disbranĉinta intesto. Eĉ ĉe la pli kompleksaj ringvermoj okazas difuza spirado tra la malseka korposurfaco. La en la vejnoj cirkulanta sango portas gasojn al kaj de la pli fora parto de la korpo. En la epidermo de la ringvermo troviĝas riĉa arteria reto, kio helpas la gasoŝanĝon. La konataj tubificoj vivantaj en la ŝlimo lokiĝas kun la kapo en la nutroriĉa ŝlimo kaj ilia spirado okazas tra la muro de la intestofino, en la oksigenriĉaj akvotavoloj.
Oni dividas la artikpiedulojn je du grandaj grupoj: a) spirantaj akvon per brankoj kiel la krustuloj kaj b) spirantaj aeron per traĥeoj kiel la insektoj. La brankoj de la krustuloj lokiĝas sur la kruroj. Baza kondiĉo estas por la daŭra spirado la ĉiam alvenanta freŝa akvo sur ties surfacon. La krustuloj garantias la kontinuan cirkuladon de la akvo per la daŭra, ritma movo de la kruroj. La branko de la kankro troviĝas malantaŭ la kapotoraka plato ĉe la krura insertiĝo al la korpo, en la brankokavo. La brankoj konsistas el maldikaj kitinaj elstaraĵoj, la t.n. brankofadenoj. La gasoj trairas la epitelion de la brankofadenoj kaj transportiĝas en la dekondukaj kaj alkondukaj arterioj. La traĥeoj de la insektoj formas traĥeosistemon plektiĝantan tra la tuta korpo. La traĥeosistemo komunikas al la ekstera medio tra la spirporoj, troviĝantaj ambaŭflanke kaj posegmente. La porojn protektas kitinaj filtriloj. Ankaŭ la internan surfacon de la traĥeoj kovras maldika kitintavolo, kiu kiel spirala fadeno garantias la elastecon de la traĥeokanaletoj kaj liberan trafluon de la gasoj. La plej malgrandaj kanaletoj de la traĥeo penetras en la histojn inter la ĉeloj. La insekto helpas la spiradon per movoj de la abdomeno.
Ankaŭ la spirorganoj de la moluskoj evoluis konvene al la akva aŭ surtera vivmaniero. La musloj, vivantaj ĉiam en akvo, spiradas per grandsurfacaj brankolamenoj. La spirorganon de la surteraj snejloj formas la maldika epitelio de la interna surfaco de la mantelkavo, sub kiu la riĉa arterioreto helpas transporti la gasojn.
Vertebruloj
La spirorganoj de la vertebruloj formiĝis el elkreskaĵoj de la antaŭintesto dum la evolucio. Ĉe la vertebruloj akvospirantaj formiĝis branko, ĉe la aerspirantaj la brankoj perdiĝis kaj formiĝis pulmoj. La brankoj de la fiŝoj lokiĝas ambaŭflanke ĉe la faringo, en la brankokavo. La brankojn kovras deflanke movebla operkulo. Ili konsistas el grandnombraj lamenoj fiksitaj al fortaj bazoj, la brankarkoj. Gasoj trairas la maldikan epitelion de la branklamenoj, traplektitaj per kapilarreto. Ilin transportas la sango inter la branklamenoj kaj la ĉeloj, en kiuj okazas la biologia oksidado. La spirmovon garantias la harmoniigita funkciado de la buŝo kaj la operkuloj. Dum enspiro la buŝo malfermiĝas, la buŝkavo grandiĝas, la operkulo estas fermita. La akvo fluanta el la buŝkavo al la brankokavo tralavas la brankolamenojn. Dum elspiro la buŝo fermiĝas, la buŝokavo malgrandiĝas kaj la akvo fluas eksteren apud la malfermita operkulo.
La fiŝoj uzas apud la branka spirado ankaŭ difuzan spiradon tra la haŭto, precipe en la oksigenmankaj akvoj. Kelkaj specioj glutas atmosferan aeron kaj ensorbas oksigenon el ĝi tra la mukozo de la postintesto. Kelkaj fiŝoj, ekzemple iuj marĉaj specioj, kapablas vivi eĉ kelkajn tagojn sen la akva medio. Ĉe tiuj ĉi specioj etendiĝas apud la branko arteririĉaj, grandsurfacaj mukozofaldoj en la brankokavon. Tio ĉi estas la t.n. labirintorgano, per kies helpo ili kapablas vivi per atmosfera aero dum relative longa tempo. La pulmo de la amfibioj estas la malplej evoluinta inter la vertebruloj. La amfibiido aŭ larvo (ekz. ranido), vivanta ĉiam en la akvo, havas nur brankojn. La pulmo evoluas en posta fazo de la ontogenezo. La aero penetras ĉe la plenkreska besto tra mallonga traĥeo la parajn, sakformajn pulmojn, kies internan surfacon kovras maldika epitelio, tra kiu okazas la gasodifuzo. La transporto de la gasoj okazas tra la abunda kapilarreto en la epidermo. La pli-malpli grandaj faldaĵoj de la interna surfaco de la pulmo grandigas la spirsurfacon. Kiom ajn granda estas la spirsurfaco, ĉiam restas en la pulmo de la amfibioj unu centra grandetenda kaverno, kiu ne rolas en la gasoŝanĝo. Pro tio havas grandan signifon eĉ ĉe ranoj, kiuj havas pli evoluintajn pulmojn ol aliaj amfibioj, la kompletiga difuza spirado tra la haŭto.
Reptilioj spiras per movoj de korpaj muskoloj, kiuj pligrandigas kaj malpligrandigas la pulmojn. En la pulmo de la reptilioj formiĝas pli kaj pli septo en la centra kaverno, kiu efike pligrandigas la spirsurfacon. Tio ja necesas, ĉar ilia korposurfaco forte korniĝis kaj pro tio ne taŭgas por kompletiga difuza spirado.
La pulmo de la birdoj havas specialajn kompletigajn organojn, la t.n. aersakojn. Ĝenerale 5 paroj da aersakoj apartenas al la birdopulmo, kiuj pleniĝas per aero dum la spirado. Tiel la pulmo de la birdoj ricevas freŝan aeron dudirekte, dum enspiro tra la traĥeo, dum elspiro el la aersakoj. La funkcio de la aersakoj estas la aerdeponado kaj ili ne rolas en la gasa interŝanĝado. Parto de la aero venas rekte en la aersakojn dum enspiro tra la traĥeo kaj la du ĉefbronkoj. Alia parto de aero dividiĝas en la grandnombraj aerkanaletoj de la spongostruktura plumo. Tiujn kanaletojn ĉirkaŭprenas kapilaroj. La gasa interŝanĝado okazas inter la kanaletoj kaj kapilaroj tra la maldika epitelia muro. Dum elspiro venas la freŝa aero el la aersako same tien. La spirado de la birdoj estas tre efika pro la sistemo de aersakoj kaj aerkanaletoj.
La pulmo de la mamuloj dividiĝas je grandaj loboj. En la bronkoj formiĝis riĉe disbranĉanta bronkosistemo, kies finaj disiĝoj formas tre malgrandajn, vinberaro-similajn aerveziketojn. Ties maldikaj epitelioj estas kovritaj deekstere per firme alligitaj kapilaroj, tiel donante perfektan difuzan eblecon por la gasoŝanĝo. Do la spirsurfacon de la mamuloj donas la grandega surfaco de la aerveziketoj. La spirmovadon de la mamuloj helpas muskoloj de la ventro kaj la brusto, kiuj movas la ripojn, kaj la diafragmo, t.e. muskola muro inter la brusta kaj ventra kavoj. Ili grandigas dum enspiro la volumenon de la brusto kaj sekve de la pulmo. Tiel iĝas la aerpremo pli malgranda en la pulmo ol ekstere, do la aero enfluas. Dum elspiro malvastiĝas la brusto kaj tiel la pulmoj, do la aero kun pli granda premo fluas el la plumo al la aero.
Homoj
Ĉe homoj la spirvojoj inter la nazo kaj la grandaj pulmoj estas longaj. Ili inkludas la faringon, kie la spira vojo kruciĝas kun la nutraĵa, kaj la laringon, kiu produktas la homan voĉon. La pleŭro, konsistanta el du membranoj kun lubrikaĵo intere, evitas frotiĝon inter la pulmoj kaj la brusta muro.
La aerveziketoj de la homaj pulmoj havas surfacan areon de ĉ. 200 m2. Ili entenas ĉ. 2.5-3.0 l da aero post elspiro, kaj 0.5 l pli post enspiro, sed povas akcepti pli grandajn volumenojn. Homo trankvila faras ĉ. 16 spirciklojn en minuto, kaj la frekvenco pliigas dum laboro aŭ ekzerco.
Proverbo
Ekzistas proverbo pri spiro en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof :
36424 Satokokumasaki
Satokokumasaki estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la astronomia kampanjo BATTeRS elde la observatorio de Bisei (Okajama, Japanio).
Nomo
Ĝia nomo honoras Satoko Kumasaki, kiu sindonis al la elementa eduko de 1992 Ŝi organizis la Grupon de Primara Studo ĉe la Instituto Kawai por la Kulturo kaj la Eduko.
Xalapa de Enríquez
Xalapa de Enríquez (Jalapa-Enríquez, aŭ mallonge Xalapa ) estas ĉefurbo de la subŝtato Veracruz en Meksiko.
Vortonubo
Vortonubo (tag cloud en la angla) estas vida maniero prezenti la etikedojn plej uzatajn ĉe retejo por klasifiki bitajn (ciferecajn) entojn.