Komerco_per_Esperanto
Societoj kaj gazetoj
En 1913 fondiĝis en Paris „Esperantista Komerca kaj Industria Asocio“, kiu enhavis konstantan komercan ekspozicion en sia ejo kaj deziris aranĝi grandan komercan Esperantan ekspozicion okaze de la UK en Paris. En 1917 sinjorino Farges aranĝis ĉe Lyona Foiro Esperantan oficejon kun ekspozicio, post la unua mondmilito oni imitis tion en preskaŭ ĉiuj gravaj foiroj, sed kelkaj (ekz. en Budapest) havis jam antaŭmilite Esperanto-standojn. En 1914 SFPE eldonis franclingvan broŝuron por komercistoj de Maurice Rollet de l'Isle. Laŭ la statistiko el 1914 tiam estis dek komercaj fakgrupoj, en 7 landoj. En 38 landoj 968 firmoj kaj komercistoj havis Esperantistojn (ĉu kiel ĉefojn, ĉu kiel oficistojn). Tamen en tiu nombro enestas ankaŭ la apotekistoj, inĝenieroj, ktp., kiuj funkciis kiel delegitoj. Dum la unua mondmilito eklaboris en Britujo kaj en kelkaj landoj (ekz. Argentino, Polujo, Belgujo, Svisujo) komitatoj por, la propagando. D-ro H. Unger eldonis de 1919-1922 bone redaktitan gazeton Internacia Komerca Revuo, Zürich. Poste provis la Esperanto Triumfonta (HDE) aperigi kiel aldonon en marto 1923-okt. 1924 grandformatan, interesan gazeton Internacia Komerco redaktita de H. Unger kaj R. Kreuz. La intereso denove ne estis sufiĉa kaj post ĉesigo UEA donis aldonon al sia ,Esperanto', sub titolo Ekonomia Kuriero, redaktita de R. Kreuz. Ĝi aperis nur en 1925. Tiutempe eklaboris sub gvido de d-ro H. Unger simila komitato „Svisa Asocio por la Universala Komerca Lingvo“, fondita en 1919. En Gand la nomo de simila belga komitato estis „Pro Belgica“. Tiuj komitatoj akiris por prez-oj gravajn personojn. Dum la milito la en London fondita Komitato por Komuna Komerca Lingvo aranĝis interesan eksperimenton. En diversaj landoj - apartenantaj ĉefe al la „ententec“-ŝtatoj, samtempe komencis lerni Esperanton komercaj oficistoj kaj poste ili samtempe korespondis unu kun la alia. La celo estis pruvi, ke komercistoj el diversaj landoj povus jam post kelkmonata studado de sia oficistaro enkonduki Esperanton. La eksperimento estis nek sufiĉe konigata al komercistaro nek energie daŭrigata, por konstante dokumenti la eblecojn per Esperanto. La komenca entuziasmo postmilita baldaŭ ĉesis kaj la komitatoj eksilentis. Similan sorton havis Esperanta-fako de japana ampleksa komerca revuo „The World Salesman“ kaj la franca ledindustria gazeto „Le Cuir“, kiu en 5 lingvoj, ankaŭ Esperante publikigis listojn de ledindustriaj firmoj. En 1919 fondis Leander Tell en Stockholm svedan societon por komerca lingvo, kiu fariĝis poste „Internacia Federacio por komuna komerca lingvo“ sub lia prezido kaj havis grandan fakkunvenon en 1922 dum la UK en Helsinki. Dua kunveno estis dum la UK en Nürnberg, sed la kunveno en Wien estis jam parte malsukceso. La gazeto „Internacia Komerca Revuo“ estis oficiala organo de la federacio, poste la „Internacia Komerco“ de „E Triumfonta“, sed la komerca movado denove montriĝis malforta, la fakrevuoj kaj fakaldonoj ĉesis kaj ankaŭ eksilentis la federacio. Similan sorton havis la Komerca Muzeo, fondita kun simila celo (var-interŝanĝo, konstanta ekspozicio), post la milito en Paris per Meras, kiu eldonis gazeton parte en Esperanto. Estas menciinde, ke en 1924 oni fondis en Fulde, Germanujo, „Ekonomian Unuiĝon de Internaciaj Katolikaj Komercistoj“, kiu deziris precipe la katolikajn komercistojn interrilatigi per Esperanto. En Aŭstrujo estis projekto pri apuddanuba komerca societo sed ĝi eksilentis. En Paris fondiĝis la Esperanto kaj Komerco, asocio por la disvastigo de franca komerco per Esperanto. Ĝi eldonis aparte bultenon, kiu aperis sur la paĝoj de La Movado.