cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kłodzko
La historio de la tuta Silezio
Plej malfrue ekde la 1-a jarcento de nia erao la teritorio estis setlata fare de la ĝermanaj triboj de lugioj respektive de silingoj, parto de la vandaloj. Ekde la dua duono de la 6-a jarcento alvenis okcidentslavoj, inter ili la triboj de Ślężanie (en la regiono de hodiaŭa Slęża) kaj de Opolanie (en la regiono de hodiaŭa Opole). Ekde la jaro 990 la teritorio estis pribatalita inter la regnoj polaj kaj bohemaj. En 1137 venkis la pola regno, kaj ekde la jaro 1138 la regiono estis apanaĝa piasta duklando Silezio. En la jaro 1163 ĝi estis apartigita en tri partojn, el kiuj okcidenta (Granda Glogovio / Granda Głogów) kaj meza (Granda Vroclavio) estis kunigitaj en la unua triono de la 13-a jarcento de Henriko la 1-a en Grandan Legnicion – pli malfrua Malsupra Silezio kun centro en Vroclavo. Al la tria, orienta apanaĝo Mieszko la 1-a de Silezio aligis parton de suda Pollando, kiu ne estis devene parto de Silezio (pli malfrua regionoj de Bytom, Osviecim (Oświęcim), Zabrze kaj pluaj), kaj tiel estiĝis la t.n. Granda Opolio – pli malfrua Supra Silezio, kiu havis centron en Racibórz, pli malfrue en Opole. Duko Henriko la 1-a Barbulo, kiu ekregis en 1201, sisteme subtenis la varbon kaj alvenigon de germanaj setlistoj, kaj lia filo Henriko la 2-a, la pia, daŭrigis la varbadon de germanaj setlistoj al Silezio. Per kontrakto el la jaro 1202 la regantoj el la dinastio de Piastoj en ambaŭ partoj de Silezio rezignis pri reciproke heredaj rajtoj, per kio konfirmiĝis divido en Malsupran Silezion kaj Supran Silezion. Sed tiuj ĉi nomoj estis uzataj nur ekde la 15-a jarcento kaj baldaŭ ili havis pure geografian karakteron, ĉar la procezo de plua divido de ambaŭ partoj de Silezio rapide daŭrigis.
Jam post la pereiga malvenko en la batalo ĉe Legnica kontraŭ la mongoloj en la jaro 1241, en kiu mortis ankaŭ Henriko la 2-a, la pia, okazis memstariĝo de la t.n. Meza Silezio de regiono Legnica kaj fine de la 13-a jarcento memstariĝis ankaŭ regionoj de Glogow (Głogów), Zahanio, Javorio (Jawor) kaj pli malfrue Volovio (Wołów). De regiono Vroclavo poste apartiĝis regionoj de Swidnica, Oleŝnica (Oleśnica), Minsterberg, Zabrze kaj vico da pli malgrandaj teritorioj.
Sed la divido trafis ankaŭ Supran Silezion, kie de (Granda) Opolio apartiĝis post la jaro 1281 regionoj de Těšín, Racibórz, Bytom, Kozelio. Samtempe kiel sileziaj princlandoj komencis konsiderataj ekde la 15-a jarcento ankaŭ regiono Opava kaj Krnov (definitive konfirmita nur en la jaro 1659), kiuj antaŭe apartenis al Moravio.
Jam Venceslao la 2-a enpraktikigis vicon da sileziaj princlandoj en apanaĝan rilaton al Ĉeĥa reĝlando, tiun ĉi procezon finis en la jaroj 1327 – 1335 Johano de Luksemburgo. Ĉeĥan superecon super Silezio ripete agnoskis ankaŭ pola reĝo Kazimiro la 3-a la Granda (1333 – 1370); unue en la jaro 1333 per Vyšehrada kontrakto kaj poste en la jaro 1335 per Trenčína kontrakto, tie en Trenčín hungara Karolo, ĉeĥa Johano de Luksemburgo kaj pola Kazimiro la 3-a la Granda reĝoj faris pacon (dum kunveno kun Johano de Luksemburgo kaj tiam ankoraŭ margrafo Karolo per interŝanĝo por tio, ke la ĉeĥa reĝo rezignis pri pretendoj al la pola krono) kaj denove en la jaro 1348 per paco en Namysłów kun Karolo la 4-a, kiu samtempe per geedziĝo al Anno Svidna / Anna de Świdnica (Anna Świdnicka, filino de Bolko la 2-a Mały, nomata "Malalta" aŭ Świdnicki), Karolo la 4-a akiris per hereda pretendo la lastajn ĝis nun sendependajn sileziajn princlandojn.
Ankaŭ en la 14-a kaj la 15-a jarcentoj daŭrigis procezo de etigo de la silezia teritorio, memstariĝis ekzemple regiono Stinavio (germane: Steinau), teritorio norde de Klodsko, kiu dumtempe apartiĝis de regionoj Minstenberg (Ziębice) (dum princo Venceslao), Namyslov (Namysłów), Falkenberg (Niemodlin) kaj pluaj apanaĝoj kaj sinjorujoj, do nombro de duklandoj kaj princlandoj superis eĉ du dekojn. Pro formortado de unuopaj piastidaj branĉoj (de Piastoj) (1335 de Vroclavo, 1368 de Swidno (Świdnica), 1492 de Oleŝnica (Oleśnica), 1504 de Glogow (Głogów), 1532 de Opole, 1625 de Těšín kaj 1675 de brezio-legnica, kiu estis entute la lasta la tuta dinastio de piastidoj) la teritorioj fariĝis rekte al Ĉeĥa Krono. En la 15-a jarcento samtempe Pollando reakiris per aĉeto la regionojn Aŭŝvico, Zatoro kaj Norda princlando, kiu poste ĉesis sin kalkuli inter sileziaj teritorioj (tiutempe ankaŭ fiksiĝis la divido en Supran kaj Malsupran Silezion). Granda malfortigo de la rilato de Silezio al Ĉeĥa reĝlando okazis en la tempo de husanaj militoj, kiam loĝantoj de Silezio restis fidelaj ne nur al katolikismo, sed entute ili apartenis al decidaj kontraŭuloj de husanoj. Tiutempe, dank‘ al veno de germanaj kolonigistoj ekde la 11-a jarcento, la teritorio estis jam grandamplekse (precipe en la urboj) germanigita.
Personecoj
Li devenis el la nobela familio de grandsinjoroj el Pardubice. Li estis filo de Arnošt z Hostinné, reĝa duko en Klodsko. Dum 14 jaroj li studis en Italio en universitatoj en Bolonjo kaj Padovo, kie i.a. li konatiĝis kun posta imperiestro Karolo la 4-a, kies proksima amiko kaj grava politika konsilanto li fariĝis.
Li estis konata kiel klera homo, bona oratoro, modela pastro kaj virta kaj modesta viro. Li meritis i.a. pri fondo de Universitato de Karolo en 1348 (la plej malnova en Mezeŭropo) kaj de pluraj preĝejoj, monaĥejoj (en Jaroměř, Rokycany, Sadská), malsanulejoj (en Příbram kaj Český Brod), sed ankaŭ fiŝlagoj ktp.
Li estas entombigita en Klodsko en la paroĥa preĝejo de Sankta Johano.
Esperanto en la urbo
En la urbo okazas la Internacia Konkurso de la Esperanto-Kanto (en la urba Muzeo de la Tero)
(19045) 6593 P-L
(19045) 6593 P-L estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels de la Observatorio de la Monto Palomar (Usono) kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la Palomar–Leiden survey.
Stacio Uozumi
Stacio Uozumi (japane: 魚住駅 [Uozumi-eki], angle: Uozumi Station) estas fervoja stacio en Akaŝi, Gubernio Hjogo, Japanio. La stacio servas 1 linion de JR Okcidenta: Linio Sanyō (ĉefa).
Konostomo
Ĝi troviĝas en Butano, Ĉinio, Barato, Birmo kaj Nepalo.
Casalgrande
Casalgrande estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la provinco Reggio Emilia kaj la regiono Emilio-Romanjo. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Castellarano, Formigine (MO), Modena (MO), Reggio nell'Emilia, Rubiera, Sassuolo (MO) kaj Scandiano.
Miramont
Miramont estas vilaĝo, kiu apartenas al municipo Sigüés, en provinco Zaragozo, sed en komarko Jacetania de la historia hispana regiono Aragono, Hispanio.
Loknomo
Laŭ la lingvisto Marcelino Cortés, la loknomo "Miramont" signifas "lokon antaŭ la monto", anstataŭ "gardoturo" aŭ "gvata turo".
Geografio
Miramont situas en la vojo inter Sigüés kaj Asso-Veral, ĝia distanco al Sigüés estas proksimume 8 kilometrojn, kaj nur 5 kilometrojn ĝis Asso-Veral.
Historio
De la historio de Miramont, la sekvaj faktoj kaj ŝlosilaj datoj estas konataj en la tuta mallumo, kiu venas de sciado pli pri ĉi tiu antikva loĝantaro:
924: okazis batalo inter islamaj trupoj kaj pireneaj armeoj apud la loko "Oloast" (nuna Miramont).
970-994: laŭ la kartularo de la monaĥejo San Juan de la Peña, inter tiuj jaroj la reĝo Sancho Garcés la 2-a de Pamplono, ​​"Abarca" donis la vilaĝon Miramont (tiam nomata Oloast) al tiu monaĥejo.
1096: la vilaĝo jam estis konata sub la nuna nomo Miramont. Oni scias, ke la malnova vilaĝo Oloast (foje nomata Oloaste) havis preĝejon, kiu estis dediĉita al Sankta Sebastiano, sed ĝi poste malaperis kaj ŝajne ankaŭ la vilaĝon, tre eble post forta islama atako.
En 1187 ĝiaj loĝantoj faris la voton al San Indalecio.
1283: laŭ Jean Passini, Miramont suferis francan atakon, dum kiu bruligis la vilaĝon kaj tute ruinigis ĝin.
1488: ŝajne, en ĉi tiu jaro Miramont ne plu ekzistis (kio konsentas kun la atesto de Passini)
En 1785 ĝi ankoraŭ estis katalogata kiel senhomigita.
En 1801 ĝi estis priskribita kiel "vilaĝo apartenanta al abatejo de la monaĥejo San Juan de la Peña; Ĝi apartenis al "corregimiento" (komarko) Cinco Villas, ĉefpastreco de Valdonsella, episkopejo de Jaca.
Priskribo de la loko
Nune ĝi estas grupo de kelkaj domoj (la plej granda parto de ili en ruinoj) ĉirkaŭ malgranda placo, en kies centro estas puto.
Estas menciinde
Malgraŭ la fakto, ke Miramont estas pli proksima al la ŝoseo A-21 de Jaca al Pamplono, al Miramont oni aliras per tera vojo, inter kilometraj punktoj 322 kaj 323 de la ŝoseo N-240, ĉirkaŭ 8 km de Sigüés.
Sergej Kovaljov
Sergej Kovalov (Сергей Адамович Ковалёв; naskiĝis la 2-an de marto 1930 en Seredina-Budao, Sumia distrikto, Ukraina SSR, Sovetunio — mortis la 9-an de aŭgusto 2021 en Moskvo, Rusio) – estis rusa biofizikisto, soveta disidento kaj aktivulo pri homaj rajtoj.
Komenco de la kariero kaj arestigo
En 1932 la familio de Kovalov translokiĝis al vilaĝo apud Moskvo. En 1954 li finis studojn ĉe la Moskva Ŝtata Universitato. Kiel biofizikisto li estis aŭtoro de pli ol 60 sciencaj publikaĵoj. De la duono de la 50-aj jaroj kontraŭstaris al eraraj teorioj de Trofim Lisenko, oficiale apogata de la Komunista Partio de Sovetunio.
En 1969 li fondis la unuan en Sovetunio organizaĵon pri la defendo de homaj rajtoj – Iniciatan Grupon por Defendo de Homaj Rajtoj en Sovetunio. En posta periodo lia sorto ligiĝis kun disidentaj movadoj en Litovio. Kovalov aktive publikigis en samizdato por moskva Kroniko de Preterpasantaj Eventoj kaj Kroniko de la Katolika Eklezio en Litovio.
Li estis arestita la 8-an de decembro 1974 en Vilno. Oni azkuzis lin pri "propagando kaj kontraŭsoveta agitado" laŭ artikolo 70-a de la Puna Kodekso de Sovetunio. Sep jarojn pasigis en gulagojn en la permja regiono kaj en malliberejo en Ĉistopol, sekvajn tri en interna ekzilo apud Kolima. Post reveno li setlis en Kalinin (nun Tverj).
Perestrojko
Dum la tempo de perestrojko, iniciatita de Miĥail Gorbaĉov, oni permesis al Kovalov reveni Moskvon, kion profitis en 1986. Li daŭrigis sian agadon fondinte kelke da signifaj organizaĵoj kaj humanecaj iniciativoj: En 1989 Andrej Saĥarov rekomendis lin kiel kunprezidanton de la Projekta Grupo de Homaj Rajtoj ĉe Internacia Fondaĵo Por Protekto kaj Evoluo de la Homaro – poste alinomita kiel Rusa-Amerika Grupo de Homaj Rajtoj.
Multfoje li estis avertanta kontraŭ Vladimir Putin kaj opinianta, ke la nuntempa Rusio estas perfektigita Sovetunio.
Premioj kaj distingoj
Pro firma defendo de homrajtoj estis nomumita al Nobel-premio pri paco en la jaroj 1995, 1996 kaj 2004. Li ricevis pli ol 10 altajn distingojn kaj internaciajn premiojn, kiel: Honora legio, Ordeno de la Kruco de Terra Mariana kaj Honora doktoreco de Varsovia Universitato, krome ĉeĉenajn, ĉeĥajn kaj litovajn distingojn. Interalie li estis la unua, kiu en 1994 ricevis la tiujare fonditan premion Homo Homini el Prago.
Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato de la Sankta Monto Athos
Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato de la Sankta Monto Athos estas duonmemstara regiono de la greka ŝtato kun memregantaj monaĥaj komunumoj sude de la duoninsulo nomata laŭ la monto Athos oriente de la regiona distrikto Ĥalkidiko. Troviĝas ekde 1988 en la Listo de Monda Heredaĵo de Unesko.
En pejzaĝo alkroĉita al la monto, foje troviĝas 20 monaĥejoj kiuj gastigas ĉirkaŭ 2 000 grekajn, bulgarajn, rumanajn, rusajn, serbajn kaj aliajn ortodoksajn monaĥojn, kiuj vivas izolite, introspekte kaj preĝe, Tiuj monaĥejoj kaj la diversaj vilaĝoj kaj butikoj kiuj dependas de ili, falas ekster la aŭtoritaton de la estro de la ortodoksa eklezio de Grekio, la ĉefepiskopo de Ateno, sed kaj falas sub la jurisdikcion de la patriarko de la Konstantinopola Ortodoksa Eklezio.
La teritorio de la Monaĥa Respubliko limas al la greka komunumo Stagira-Akanthos, de kiu ĝi estas apartigita pere de longa barilo de ĉirkaŭ naŭ kilometroj. La urbo Karyès (Athos) estas la politika kaj administra centro de la la Aŭtonoma monaĥa ŝtato.
Vido el nenie
En ĵurnalista etiko kaj amaskomunikila etiko, la termino "vido el nenie" priskribas specon de falsa neŭtraleco, per kiu ĵurnalistoj erarigas la publikon, kreante la impreson, ke kontraŭaj partioj de afero havas egalan ĝustecon kaj validecon, eĉ kiam la vero aŭ malvero de la asertoj de la partioj estas reciproke ekskluzivaj kaj kontroleblaj per diligenta esploristo kiu faras kontrolon de la menciitaj faktoj. La amaskomunikila kritikisto kaj profesoro pri ĵurnalismo Jay Rosen estas rimarkinda uzanto de la termino kaj kritikanto de la praktiko, kaj Rosen mem pruntis la terminon el la libro el 1986 La vido el nenie de la filozofo Thomas Nagel.
Superrigardo
La celo de objektiva kaj senbiasa raportado ("nur la faktoj") ofte lasas subjektivajn decidojn pri la signifo kaj valoro de faktoj al interpreto. Sed foje la faktoj de iu rakonto povas havi finitan aron de raciaj signifoj. En tia kazo, ĵurnalisto devas klare difini la faktojn, kiuj estas membroj de tiu aro, kaj tiujn, kiuj ne estas membroj.
Ĵurnalisto, kiu ne helpas la publikon taksi la plej racian aron de faktoj, elektis la vidon el nenie. Ĉi-tio malutilas al la spektantaro, permesante, ke ili povas fari konkludojn de rakonto, kiu inkludas malverajn eblojn. Ĝi pliigas konfuzon aŭ produktas malbonajn konkludojn kie ili ne alie ekzistas. La vido el nenie povas rezulti de maldiligenta aŭ fuŝa raportado same facile kiel la aktiva mem-cenzuro de valida kritiko. Per elsendado de la vido el nenie al multaj homoj, la aro de eblaj veroj (kun eraraj inkludoj) estas aktive (re-)konfirmata foje kaj refoje por la publiko. Pro la unu-al-multa naturo de amaskomunikiloj, tio povas gvidi grandajn grupojn da normale raciaj homoj al malbonaj decidoj.
Kantono Washington (Marilando)
Kantono Washington aŭ plene esperantlingve kantono Vaŝingtono respektive Vaŝingtona kantono (Washington County) estas kantono de Usono en la subŝtato Marilando. La administra centro estas la urbo Hagerurbo. La kantono limtuŝas Pensilvanion norde, Virginion sude, kaj Okcidentan Virginion sude kaj okcidente.
Vido el nenie
Superrigardo
La verkisto Elias Isquith argumentis, en artikolo por la gazeto Salon, ke "la vido el nenie ne nur kondukas al fuŝa pensado sed efektive lasas la leganton malpli informita ol se ŝi simple legus senhonte ideologian fonton aŭ eĉ, en kelkaj kazoj, nenion ajn".
Kantono Washington (Marilando)
Laŭ la stato de la jaro en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Historio
La kantono estis fondita la. Kiel ĉiuj samnomaj kantonoj de Usono ĝi estas nomata laŭ George Washington, aŭ laŭ PIV esperantigite Georgo Vaŝingtono, la unua prezidanto de Usono (1789–1797).
Namegata
Namegata (行方市, latinliterigo laŭ sistemo Hepburn Namegata-shi) estas urbo de Japanio, kiu apartenas al la Gubernio Ibaraki. La urbo situas en la historia regiono Kanto, sur la insulo Honŝuo. Laŭ takso de junio 2019 la urbo havis loĝantojn.
Erlenbach (Lauter)
La rojo  Erlenbach  estas 9 km longa orografie maldekstra alfluanto de la Lauter en la germana federacia lando Rejnlando-Palatinato.
Rivervojo
Komence la ĉefa rojo fluas orienten kaj pasas loĝkvartalon de Oberschlettenbach. post 2 km la du fontrojoj kuniĝas. Poste la rojo turniĝas suden kaj trafluas la komunumojn Vorderweidenthal kaj Erlenbach. En Niederschlettenbach ĝi enfluas de maldekstre en la rivereton Wieslauter.
Vidindaĵoj
Tuj oriente de la fontareo troviĝas la best- kaj migroparko Wild- und Wanderpark Südliche Weinstraße kaj la burgo Lindelbrunn.
La burgo Drachenfels situas 3 km okcidente de la rivereto.
La hodiaŭ ankoraŭ priloĝata burgo Berwartstein staras supre de la samnoma vilaĝo. Ĝi iam estis posedo de la kavaliro Hans von Trotha, kiu estas konata kiel Hans Trapp.
Hans von Trotha mortis en 1503 kaj estis entombigata en la Kapelo de Sankta Anna supre de la enfluejo de Erlenbach en la rivereto Wieslauter.
József Széll (aktoro)
József Széll [jOĵef sEl], laŭ hungarlingve kutima nomordo Széll József estis hungara aktoro, teatrestro, altlerneja instruisto.
Biografio
József Széll studis komence en Reĝa Universitato de Budapeŝto por esti piarista instruisto, tamen li akiris aktoran diplomon en Aktora Lernejo de la Tutlanda Aktora Societo en 1915. Li batalis dum la 1-a mondmilito, kie li vundiĝis kaj ricevis kelkajn medalojn. Inter 1918 kaj 1924 li apartenis al Nacia Teatro (Budapeŝto). En la sekva jaro li fondis teatreton en Újpest, inter 1926–1929 li estis teatrestro en Óbuda. Jam pli frue ekde 1918 li estis ankaŭ sekretario de la menciita Aktora Lernejo, inter 1933–1935 li estis ties lernejestro, inter 1936-1948 viclernejestro. Li verkis ankaŭ poemojn kaj operetojn.
(65909) 1998 FH12
(65909) 1998 FH12 estas apolona asteroido malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la observatorio de la Laboratorio Lincoln en Socorro (Nov-Meksiko, Usono).
Orbito
Ĝia tre discentra orbito krucas tiujn de Venuso, de la Tero kaj de Marso kun febla orbita klineco, tio, kiu faras de ĝi : ĝi estas venusrenkonta, terrenkonta kaj marsrenkonta asteroido:
Romana Zamenhof
Franca esperantisto - Pola esperantisto
Romana ZAMENHOF (naskiĝis en 1904 en Varsovio, mortis en oktobro 1975 en Parizo pro koratako), d-rino, estis filino de Felikso Zamenhof, frato de Ludoviko Lazaro Zamenhof.
Kvankam ŝi neniam estis aktiva en la Esperanto-movado, ŝi tamen flue parolis Esperanton.
Ŝi estis farmaciistino en la Varsovia geto, de kie ŝin savis familio Pedowski per riska maniero.
Dum 20 jaroj ŝi vivis en Maroko kaj poste ĉe sia fratino Maryla en Parizo. Ŝi neniam edziniĝis kaj ne havis infanojn.
László Kékesi (grafikisto)
László Kékesi [lAslO kEkeŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo Kékesi László estis hungara grafikisto, pentristo, ilustristo, afiŝisto, poŝtmarkoplanisto. Lia origina familia nomo estis eble Kadáncz (?).
Biografio
László Kékesi frekventis lernejojn en sia naskiĝurbo kaj Pécel, poste li akiris pedagogian diplomon en Sárospatak. Li akiris plian diplomon en Industriarta Altlernejo en 1942. Liaj plej gravaj instruistoj estis Jenő Haranghy, Endre Domanovszky, György Leszkovszky kaj János Stein. Dum la 2-a mondmilito li pentradis plej ofte freskojn por preĝejoj ofte kune kun Lajos Márton (pentristo), sed li kreis ankaŭ vitralojn. Depost la mondomilito li kreis ankaŭ grafikaĵojn (akvafortoj, ekslibrisoj, linoleumaj grafikaĵoj). Inter 1956 kaj 1980 li laboris en presejo, ekde 1960 li ofte kreis poŝtmarkojn. Li pensiuliĝis en 1980, li ricevis premiojn inter 1963 kaj 1991. Li kuŝas en kripto de Preĝejo Sankta Stefano (Országút).
Grünenbach
Grünenbach estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Lindau kaj en la distriktaro Ŝvabio de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. Krome la loĝloko apartenas al la historia regiono Algovio. La montoj de la Algoviaj Alpoj ĉie en Grünenbach imprese videblas ĉe la horizonto, kvankam la komunumo mem jam ne apartenas al la Alpoj, sed al antaŭalpa montetaro. De la komunuma limo al la limo kun Aŭstrio estas 15 kilometroj.
Universitato de Aligarh
La islama universitato en urbo Aligarh (Utar-Pradeŝo), fondita jare 1875, estis la unua moderna islama universitato en Barato, kaj plu estas inter la plej prestiĝaj.
Lignotubero
Lignotubero estas ligneca ŝvelaĵo de la radikkrono. Certaj plantospecioj posedas ĝin kiel protekto kontraŭ detruo de la plantotigo, kiel ekzemple kaŭze de fajro. La radikkrono enhavas burĝonojn el kiuj novaj tigoj povas elburĝonigi sin, same kiel rezervujoj de amelo, kiu povas subteni kreskoperiodon en la foresto de fotosintezo.
Plantoj posedantaj lignotuberojn inkludas la ĵarah-eŭkalipton (Eucalyptus marginata), la plej multajn mali-eŭkaliptojn, kaj multajn Banksia-speciojn. Lignotuberoj disvolviĝas ekde la kotiledona burĝono en plantidoj de pluraj kverkospecioj inkluzive de korkokverko, sed ne formiĝas ĉe pluraj aliaj kverkospecioj, kaj ne ĉeestas en maturaj korkokverkarboj.
Multaj plantoj kun lignotuberoj havas arbedo-habiton, do kun multaj tigoj ekestiĝantaj el la lignotubero. La esprimo lignotubera arbedo estas uzata por priskribi tiun habiton.
Georgo Basta
Georgo Basta estis albandevena aŭstria militestro naskiĝinta en Ulpiano (Italujo) en 1544 kaj mortinta en Vieno la 26-an de aŭgusto 1607.
Kariero
Basta iĝis generalo el simpla soldato. Post luktoj en Eŭropo en 1597 al la ordono de imperiestro Rodolfo li venis Hungarujon kaj partoprenis en Dunántúl en kontraŭturkaj luktoj de la milito 15-jara. En 1588 li iĝis ĉefkapitano de Kassa kaj venis Transilvanujon fronte de imperiestraj milittrupoj. Post la morto de reganto Andreo Báthori regis la landon kune kun Mikaelo de Valaĥio, sed la 18-an de septembro 1600 Basta disbatis la milittrupon de Mikaelo de Valaĥio. Poste la 3-an de aŭgusto 1601 li venkis la reganton Sigmundo Báthori. Post la mortigo de Mikaelo de Valaĥia Basta estigis terurregadon. En aŭtuno de 1604 li luktis kontraŭ Stefano Bocskai kaj la 17-an de novembro ĉe Osgyán li venkis, sed fine li devis retiriĝi kun siaj trupoj Vienon.
Plumerio
Plumerio estas malgranda genro de plantoj indiĝenaj al la tropikaj kaj subtropikaj regionoj de Ameriko. Ĝi inkluzivas 133 priskribitajn speciojn kaj el ĉi tiuj, nur 11 akceptitajn.
La specioj disvastiĝis tra la tropikaj regionoj de la mondo, precipe en Havajo (Usono), kie ili estas kultivitaj tiel abunde, ke ili estas konsiderataj indiĝenaj.
Priskribo
La genro enhavas deciduajn aŭ perenfoliajn arbustojn kaj malgrandajn arbojn. Ili kutime formas larĝan rondforman kronon, kun grandaj folioj (20-30 cm longaj x 5-10 cm larĝaj) brilverdaj, aŭ senbrilaj en iuj specioj; ovalaj, kun plataj aŭ pintaj kaj longaj petioloj. La infloresko estas fina cumo dividita en du aŭ tri longajn brakteojn. La floroj estas tubformaj, kun kvin blankaj, flavaj, rozkoloraj, ruĝaj aŭ miksitaj petaloj, kiuj malfermiĝas laŭ ventreca formo, kutime 5 ĝis 7 cm en diametro. Ili estas tre bonodoraj. P. rubra apartenanta al Meksiko kaj Mezameriko, produktas flavajn aŭ rozkolorajn florojn depende de la maniero kiel ĝi estas kultivitaj.
Taksonomio
La genro estis priskribita de Karolo Lineo kaj publikigita en Species Plantarum 1: 210. 1753. La tipa specio estas Plumeria rubra.
Etimologio
La nomo plumeria estis elektita honore al la franca botanikisto Charles Plumier, kiu vojaĝis al la Nova Mondo, kie li dokumentis multajn plantajn kaj bestajn speciojn.
Akceptitaj specioj
Jen specioj de la genro Plumerio akceptitaj ĝis oktobro 2013, ordigitaj alfabete. Por ĉiu estas indikita la dunoma specia nomo sekvata de la aŭtoro, mallongigita laŭ la konvencioj kaj uzoj.
Eksteraj ligiloj
En tiu ĉi artikolo estis uzita la traduko de la artikolo Plumeria en la hispana vikipedio.
120349 Kalas
120349 Kalas estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la 12-an de decembro 2004 elde la Observatorio Jarnac en Vail (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de John kaj Elizabeth Kalas, aktivaj geprozelitoj pri la nokta ĉielo dum publikaj eventoj. John elmontris al centoj da junuloj sian fakon pri montri la sunan aktivon en H-alfa. Krom helpi sian edzon dum plenplenaj vesperoj, Liz kreas rekompensindajn litkovrilojn.
Amélia Rodrigues (Bahio)
Amélia Rodrigues [ameeljahodrigez] estas municipo de la brazila subŝtato Bahio, kiu taksis 25.190 loĝantojn en 2010.
Johannes Cuno
Johannes CUNO (naskiĝinta en 1555 en Erfurto, mortinta en 1598 en Calbe/Saale) estis germana teologo. Li mortis de la pesto.
Vivo
La filo de bakisto iĝis lernanto ĉe la Konsilantargimnazio en 155, en 1671 studento, en 1572 bakalaŭro, en 1574 magistro. En 1574 li transloĝiĝis al Jena por studi teologion. En 1576 li iĝis viclernejestro de la gimnazio en Mühlhausen, en 1577 paroĥestro en Horsmar, en 1578 en Hemleben, en 1583 en Erfurt-Bindersleben.
Pro denunco li devis demisii en 1587. Unue li vivis sur heredita tereno en Erfurto kaj iĝis en 1590 kunlaboranto (lektoro pri la hebrea lingvo) ĉe la gimnazio en Eisleben kaj verkis gramatikon de la hebrea por la lernantoj (Grammatica Hebraea ad usum scholarum, 1590). En 1592 li iĝis rektoro en Calbe, en 1594 diakono ĉe la surloka ĉefpreĝejo.
Teologaj aspektoj
Kiel teologo li apartenis al peranta skolo kaj taksitis pro tio de kelkaj kvazaŭ kaŝa kalvinisto.
Por anstataŭi la tro sekularan procesion de almozpetantaj infanoj okaze de la festo de la Tri reĝoj (6-a de januaro) li verkis kristnaskan teatraĵon Ein schön christlich Action von der Geburt und Offenbarung des Herrn (1595) kiu estis surscenejigita ĉiun jaron. La ludo komenciĝas per la anonco farita peranĝele al Mario kaj finiĝas je la reveno el Egiptujo. La stilo estas en popolaj, simplaj rimoj, entenas kantojn kaj timas eĉ ne obscenaĵojn - kio estis moda tiutempe. La Virgulino denoncitis per la diablo kiel sorĉistino kaj devas pruvi sian nekulpon en la templo kune kun adultino. Same piecaj paŝtistoj konfrontiĝas al nekredantaj kolegoj (ilin karakterizas platdiĉa lingvo). La verkisto kompatas la malriculxojn. La morala kaj edifa kialo de la ludo substrekatas per jena fino: Herodo, la adultino kaj la aliaj pekuloj jam surtere punatas, dume Jesuo - kontraŭ ĉiuj ruzoj - elektatas ĉefa sacerdoto.
Alleyrat
Alleyrat estas la nomo de pluraj geografiaĵoj.
Vlachy
Vlachy, hungare Nagyolaszi estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Žilina, en Distrikto Liptovský Mikuláš. Ankoraŭ 2 vilaĝoj apartenas al la municipo.
Situo
Vlachy situas laŭ akvorezervujo. Liptovský Mikuláš troviĝas je 12 km.
Historio
La unua mencio pri la vilaĝo skribe okazis en 1262 latine "villa Latina", laŭ la tiama hungara ortografio "Olozi". Francoj el la nuntempa Belgio fondis la vilaĝon fine de la 12-a jarcento. En 1784 vivis tie 202 homoj en 20 domoj, en 1828 195 homoj en 25 domoj. En 1910 en Nagyolaszi loĝis 198 loĝantoj (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon ĝi apartenis al Hungara reĝlando, al Liptó, al distrikto de Partizánska Ľupča, poste al Ĉeĥoslovakio, fine inter 1939-1945 kaj ekde 1993 al Slovakio.
Komunumoj pri olasz (= italo) en Hungara reĝlando
La nomparton "olasz", kiu signifas "italo", havas aŭ havis ankaŭ aliaj lokoj en la iama Hungara Reĝlando.
Sankta Alianco
Sankta Alianco, ankaŭ nomata "Kvaropa Alianco", estas pakto kreita dum la Viena kongreso kiu celis la interhelpon de Eŭropaj monarkioj.
Antaŭ la fino de Viena kongreso, Caro Aleksandro la 1-a (Rusio) proponis la kreon de Sankta Alianco. En la 20-a de novembro 1815 la akordo estis subskribita de Aŭstrio, Prusio, Rusio kaj Britio. Ne ĉiuj la partoprenanto de l' kongreso apogis la ideon, sed ĉiuj finis akceptis ĝin. En 1818, kun alveno de Francio al Sankta Alianco, ĝi fariĝis "Kvinopa".
La Sankta Alianco devis kontraŭigi la anoj de revoluciaj ideoj de 1789 kaj repremi la ribelojn kontraŭ absolutismo en ĉiu mondo. Sankta Alianco permesis la inverveno de fremdaj registraroj en internaj aferoj de aliaj Ŝtatoj. La unua interveno okazis en 1817. Trupoj de Sankta Alianco estis uzataj por kontraŭbatali movadon de germanaj studentoj, kiuj volis politikan liberecon kaj civitanajn rajtojn. La imperiestro de Aŭstrio intervenis. La Sankta Alianco ankaŭ partoprenis repremon al naciisma movado de karbonarioj en Italio. En Hispanio, helpis la regadon de Fernando la 7-a sen la konstitucio de 1812, kiun liberaloj antaŭe devigis al li.
Hispanio petis helpon de Sankta Alianco kontraŭ la movadoj de sendependigo de siaj kolonioj en Ameriko, sed fiaskis. Britio ne akceptis partopreni en tiu agado, ĉar ĝi estis kontraŭ siaj interesoj. Tiu intenco de Hispanio igis Usono krei la Doktrinon de Monroe. Do, ekde 1820 la Sankta Alianco ne plu ekzistis en praktiko, sed oni konsideras 1825, jaron de morto de la Caro Aleksandro, kiel ĝian oficialan finon.
Vidu ankaŭ
Congresso di Vienna
János Horkai
János Horkai [jAnoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Horkai János estis hungara aktoro, voĉoaktoro. Lia origina familia nomo estis Hérincs [hErinĉ|, lia nomo malofte aperis en formo Horkay.
János Horkai naskiĝis la  en Keszthely, li mortis la  en Budapeŝto.
Edit Frajt
Edit Frajt, laŭ hungarlingve kutima nomordo Frajt Edit estis hungara aktoro, voĉoaktoro.
Edit Frajt naskiĝis la  en Budapeŝto.
Biografio
Edit Frajt akiris aktoran diplomon en Altlernejo pri Teatro kaj Filmo en 1979. Ŝia ĉefinstruisto estis István Horvai. Ŝi komencis sian aktoran karieron en Nacia Teatro (Pécs), poste en Teatro Kisfaludy. Inter 1982–1986 ŝi laboris en la filma produktejo, poste en malgranda teatro, sed ŝi havis ankaŭ televiziajn rolojn. Inter 1992–2003 ŝi estis sendependa aktoro, tamen intertempe ŝi estis membro de Teatro Petőfi (Sopron) (2003–2006), de Nova Teatro (Budapeŝto) (2020-). Ŝi ricevis filmfestivalan premion en 1982. Ŝi edziniĝis kaj naskis filinon.
Horné Zelenice
Horné Zelenice, hungare Felsőzélle [felŝOzEle] estas malgranda vilaĝeto en Slovakio, en Regiono Trnava, en Distrikto Hlohovec. Horné kaj felső signifas: supra.
Situo
Horné Zelenice situas inter dekstra bordo de Váh kaj aŭtoŝoseo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo. Hlohovec troviĝas je 8 km-oj.
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1244. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Felsőzélle 714 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Galgóc, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Horné Zelenice 640 homoj, (623 slovakoj).
Fulvetoj
Fulvetoj estas populara nomo por la membroj de la genro Fulvetta de paseroformaj birdoj. Origine proponita en 1877, ĝi estis nur ĵuse reenmetita kiel tipaj fulvetoj, kiuj estis delonge inkluditaj kun la supozataj parencoj en la genro de Timaliedoj nome Alcippe. Sed ili estas aktuale tre proksime rilataj al la tipaj silvioj kaj pro tio tiu genro estas membro de la familio de Silviedoj.
Temas pri malgrandaj grizbrunaj birdoj, el kiuj multaj specioj havas ruĝecbrunajn partojn en flugiloj aŭ markojn en kapo.
Sudano
[[Dosiero:Political Regions of Sudan, July 2010.svg|eta|dekstra|
]] Sudano (سودان Sūdān, aŭ السودان‎ as-Sūdān kaj oficiale Respubliko Sudano جمهورية السودان‎ Jumhūrīyat as-Sūdān) estas araba lando en la nordorienta parto de Afriko, ambaŭflanke de la alta Nilo. Ĝia nomo venas el la araba balad as-sūdān, kiu signifas la lando de la nigruloj. Ĝi limas kun Egipto norde, la Ruĝa Maro, Eritreo kaj Etiopio oriente, Suda Sudano sude, Centrafrika Respubliko sudokcidente, Ĉado okcidente kaj Libio nordokcidente. Ĝi estas, laŭ areo, la tria plej granda lando en Afriko. La rivero Nilo dividas la landon en orienta kaj okcidenta duonoj. Ties hegemonia religio estas Islamo (70%).
Sudano estis hejmo al nombraj antikvaj civilizoj, kiaj tiuj de la Regno de Kuŝ, Kerma, Nobatia, Aloa, Makuria, Meroe kaj aliaj, plej el kiuj floris laŭlonge de la rivero Nilo. Dum la antaŭdinastia periodo Nubio kaj Nagadana Supra Egipto estis identaj, samtempe evoluigis sistemojn de faraona regado ĉirkaŭ 3300 a.K. Pro ties proksimeco al Egipto, Sudano partoprenis en la pli ampleksa historio de Proksima Oriento ĉar ĝi estis kristanigita ĉirkaŭ la 6a jarcento, kaj islamigita en la 7a. Kiel rezulto de kristanigo, la Malnova nubia lingvo staras kiel plej antikva registrita lingvo el la Nilo-sahara lingvaro (plej fruaj registroj datas el la 9a jarcento). Nuntempe estas oficialaj la araba lingvo kaj la angla lingvo, kaj ekzistas ankaŭ la nubia lingvo.
Sudano estis la plej granda lando en Afriko kaj en la araba mondo ĝis 2011, kiam Suda Sudano separiĝis al sendependa lando, sekve al sendependiga referendumo. Sudano estas nune la tria plej granda lando en Afriko (post Alĝerio kaj la Demokratia Respubliko Kongo) kaj ankaŭ la tria plej granda lando en la araba mondo (post Alĝerio kaj Saŭdarabio).
Sudano estas membro de Unuiĝintaj Nacioj (1956), de la Afrika Unio, de la Araba Ligo, de la Organizaĵo de Islama Kunlaboro kaj de la Movado de Nealiancitaj Landoj, same kiel estas observanto ĉe la Monda Organizaĵo pri Komerco. Ties ĉefurbo estas Ĥartumo, nome politika, kultura kaj komerca centro de la lando. Ĝi estas federala prezidenta reprezenta demokrata respubliko. La politiko de Sudano estas regulata de parlamenta organizo nomata Nacia Asembleo. La sudana jura sistemo estas bazita sur la ŝario.
Etimologio
La lokonomo de la lando Sudano estas nomo donata al la geografia regiono sude de Saharo, etenda el okcidenta al orienta Centrafriko. Tiu nomo derivas el la araba bilād as-sūdān (بلاد السودان), aŭ "tero de nigruloj", nome esprimo kiu aludas al Okcidenta Afriko kaj norda Centrafriko.
Prahistoria Sudano
Ĉirkaŭ la 8a jarmilo a.K., popolo de kulturo de la Neolitiko estis setliĝinta por sedenta vivmaniero tie en fortifikitaj vilaĝoj el kotobrikoj, kie ili vivtenis sin el ĉasado kaj fiŝkaptado en la Nilo kun kultivado de cerealoj kaj brutobredado. Dum la 5a jarmilo a.K. migradoj el sekiĝanta Sahara alportis neolitikajn popolojn al la Nila Valo kune kun agrikulturo. La loĝantaro kiu rezultis el tiu kultura kaj genetika mikso disvolvigis socian hierarkion dum la venontaj jarcentoj en la Regno de Kuŝ (kun ĉefurbo ĉe Kerma) ĉirkaŭ 1700 a.K.
Regno de Kuŝ
La Regno de Kuŝ estis antikva nubia ŝtato centrita ĉe la kunfluo de la Blua Nilo, Blanka Nilo kaj de la Rivero Atbara. Ĝi estis starigita post la falo de la Bronzepoko kaj la disigo de la Nova Egipta Imperio, centrita ĉe Napata en ties komenca fazo.
Post kiam la reĝo Kaŝta ("Kuŝita") invadis Egiption en la 8-a jarcento a.K., la Kuŝitaj reĝoj regis kiel faraonoj de la 25-a dinastio de Egiptio dum unu jarcento antaŭ esti venkita de la Asirianoj. Ĉe sia hegemonio, la Kuŝitoj konkeris imperion kiu etendas el tio kio estas nune konata kiel Suda Kordofano ĝis Sinajo. La reĝo Pije klopodis ampleksigi sian imperion al Proksima Oriento, sed tio fiaskis pro la agado de la asiria reĝo Sargon la 2-a. La Regno de Kuŝ estas menciata en la Biblio kiel savanto de la Israelidoj el la kolero de la asirianoj, kvankam fakte malsano inter sieĝantoj estis la ĉefa tialo por la malsukceso kapti la urbon.
Kristanismo (350-1500)
Fine de la 5-a jarcento la Blemjes establis mallongdaŭran ŝtaton en Supra Egiptio kaj Malsupra Nubio, probable centrita ĉe Talmis (Kalabŝa), sed antaŭ la jaro 450 ili estis jam forigitaj el la Nila Valo fare de la Nobacianoj. Tiuj lastaj finfine fondis sian propran regnon, nome Nobatia.
Ĉirkaŭ la 6-a jarcento estis totale tri Nubiaj regnoj: nome Nobatia norde, kiu havis sian ĉefurbon en Paĉoras (Faras); la centra regno, Makurio centrita ĉe Tungul (Malnova Dongola), ĉirkaŭ 13 km sude de la nuntempa Dongola; kaj Alodia, en la koro de la malnova Kuŝita regno, kiu havis sian ĉefurbon en Suba (une ĉeurbo de nuntempa Ĥartumo). Ankoraŭ en la 6-a jarcento ili konvertiĝis al kristanismo. En la 7-a jarcento, probable iam inter 628 kaj 642, Nobatia estis aligita en Makurion.
Inter 639 kaj 641 la islamaj araboj de la Raŝiduna Kaliflando konkeris bizancan Egiption. Per bataloj en 641 aŭ 642 kaj denove en 652 ili invadis Nubion, sed ili estis elpelitaj, kio faris la Nubianojn unu el malmultaj popoloj kiuj sukcesis venki la arabojn dum la Islama ekspansio. Poste la Makuria reĝo kaj Araboj interkonsentis ĉe unika neagresa pakto kiu inkludis ankaŭ ĉiujaran interŝanĝon de donacoj, tiel agnoskan te la Makurian sendependecon. Kvankam la Araboj malsukcesis konkeri Nubion ili eksetliĝis oriente de Nilo, kie ili finfine fondis kelkajn havenurbojn kaj intergeedziĝis kun lokaj Beĝaoj.
El la mezo de la oka ĝis la mezo de la 11-a jarcento la politika povo kaj la kultura disvolviĝo de la kristana Nubio pintis. En 747 Makuria invadis Egiption, kiu tiam apartenis al la dekadencaj Umajadoj, kaj same faris denove en la komenco de la 960-aj jaroj, kiam ĝi iris tiom norden kiom ĝis Aĥmim. Makurio havis tre fortajn dinastiajn ligilojn kun Alodia, eble rezulte en portempa unuigo de ambaŭ regnoj en unusola ŝtato. La kulturo de la mezepokaj Nubianoj estis priskribita kiel "Afrik-Bizanca", sed ĝi estis ankaŭ pli kaj pli influita de la araba kulturo. La ŝtata organizado estis tre centrigita, bazita sur la bizanca burokratio de la sesa kaj sepa jarcentoj. Artoj floris en la formo de ceramikaj pentraĵoj kaj speciale murpentraĵoj. La Nubianoj disvolvis alfabeton por sia lingvo, nome malnov-nubia, bazigante ĝin sur la Kopta alfabeto, kvankam uzanta ankaŭ mezepokan grekan, koptan kaj araban. Virinoj ĝuis altajn sociajn statusojn: ili havis aliron al edukado, rajtis posedi, aĉeti kaj venti terojn kaj ofte uzis siajn riĉojn por donacoj al preĝejoj kaj por preĝejaj pentraĵoj. Eĉ la reĝa sukcedo estis patrinflanka, kaj la filo de la fratino de la reĝo povis este la rajtigita heredanto.
El la fino de la 11-a kaj 12-a jarcentoj, la ĉefurbo de Makurio Dongola estis en dekadenco, kaj ankaŭ la ĉefurbo de Alodia estis en dekadenco en la 12-a jarcento. En la 14-a kaj 15-a jarcentoj beduenaj triboj trairis plej el Sudano, migrante ĝis Butana, Gezira, Kurdufano kaj Darfur. En 1365 enlanda milito devigis la Makurian kortegon foriri al Ĝebel Adda en Malsupra Nubio, dum Dongola estis detruita kaj lasita al araboj. Poste Makurio plue ekzistis nur kiel pupoŝtateto. Post la prospera regado de la reĝo Joel de Dotavo (floris 1463–1484) Makuria kolapsis. Marbordaj areoj el suda Sudano ĝis la havenurbo Suakin estis sukceditaj de la Adal Sultanlando en la 15-a jarcento. Sude, la regno Alodia falis ĉu al Araboj, komanditaj de tribestro Abdallah Jamma, aŭ al la Funĝoj, afrika popolo devena el la sudo. Datigoj gamas el la 9-a jarcento post la Heĝiro (ĉirkaŭ 1396–1494), la fino de la 15-a jarcento, 1504 ĝis 1509. Alodia restinta ŝtato eble survivis en la formo de regno Fazugli, daŭra ĝis 1685.
Islamaj regnoj Sennar kaj Darfur (ĉirkaŭ 1500–1821)
Oni scias, ke en 1504 la Funĝoj estis fondintaj la Regnon Sennar, en kiu oni aligis ankaŭ la regnon de Abdallah Jamma. Ĉirkaŭ 1523, kiam la juda veturanto David Reubeni vizitis Sudanon, la Funĝa ŝtato jam etendiĝis tiom norden kiom ĝis Dongola. Dume, Islamo ekestis predikita ĉe Nilo fare de Sufiismaj religiuloj kiuj estis setliĝintaj tie jam en la 15-a kaj 16-a jarcentoj kaj je la vizito de David Reubeni, la reĝo Amara Dunkas, iam pagana aŭ teorie kristana, estis registrita kiel islama. Tamen, la Funŝoj retenis neislamajn kutimojn kiel la dia reĝeco aŭ la konsumo de alkoholaĵo ĝis la 18-a jarcento. Sudana pospola Islamo konservis multajn ritojn kun radikoj el la kristanaj tradicioj ĝis la ĵusa pasinteco.
Baldaŭ la Funĝoj venis en konflikton kontraŭ la Otomanoj, kiu estis okupintaj Suakin ĉirkaŭ la jaro 1526 kaj finfine laŭiris suden laŭlonge de Nilo, atingante la areon de la tria Nil-katarakto en 1583/1584. Posta klopodo fare de Otomanoj por kapti Dongola estis malhelpita en la batalo de Hannik fare de la Funĝoj en 1585. Poste, Hannik, ĝuste sude de la tria Nil-katarakto, markos la limon inter ambaŭ ŝtatoj. Sekve de otomana invado okazis klopodo por elpostenigi Aĝib la Granda, fakte minora reĝo de norda Nubio. Ŝajne li estis konkerinta orientan Sudanon, Ĉirkaŭ 1580 li estis konkerinta ankaŭ nordokcidentan Eritreon. Kvankam la Funĝoj finfine mortigis lin en 1611/1612 lia sukcedantoj, nome la Abdallabi tribo, rajtis regi ĉion norde de la kunfluejo de la Blua kaj la Blanka Niloj per konsiderinda aŭtonomeco.
Dum la 17-a jarcento la Funĝa ŝtato atingis sian plej grandan etendon, sed en la sekva jarcento ĝi ekdekadencis. Puĉo en 1718 rezultis en dinastia ŝanĝo, kaj alia en 1761–1762 rezultis en la Hamaja Regentejo, en kiu la Hamajoj (popolo el la Etiopiaj limteroj) efektive regis dum la Funĝaj sultanoj estis nur simple pup-regantoj. Tuj poste la sultanlando ekfragmentiĝis; komence de la 19-a jarcento ĝi estis esence limigita al Gezira.
La puĉo de 1718 trudis politikon kiu celis pli ortodoksan Islamon, kiu siavice promociis la arabigon de la ŝtato. Por legitimi sian regadon super siaj arabaj subuloj la Funĝoj ekdisvastigis Umajadan posteularon. Norde de la kunfluejo de Blua kaj Blanka Niloj, tiom for malsupren kiom ĝis Al Dabbah, la Nubianoj adoptis la triban identecon de arabaj Gaalenoj. Ĝis la 19-a jarcento la araba sukcedis por iĝi la dominanta lingvo de la centra ĉerivera Sudano kaj plej el Kurdufano.
Okcidente de Nilo, en Darfur, dum la islama periodo okazis la elstarigo de la regno Tunĝur, kiu anstataŭis la malnovan regnon Daju en la 15-a jarcento kaj etendiĝis tiom for okcidenten kiel Ŭadai. La Tunĝuroj estis probable arabigitaj Berberoj kaj, almenaŭ ilia reganta elito estis islamanoj. En la 17-a jarcento la Tunĝuroj estis elpovigitaj fare de la Fura Keira sultanlando. Tiu Keira ŝtato, teorie islama ekde la regado de Sulajman Solong (kiu regis ĉirkaŭ 1660–1680), estis dekomence malgranda regno en norda Ĝebel Marra, sed etendiĝis okcidenten- kaj norden komence de la 18-a jarcento kaj orienten dum la regado de Muhammad Tajrab (regis en 1751–1786), pinte en la konkero de Kurdufano en 1785. La apogeo de tiu imperio, tiam iom kun la grando de la nuntempa Niĝerio, daŭris ĝis 1821.
Turkija kaj Mahdisma Sudano (1821–1899)
En 1821, la otomana reganto de Egiptio, Muhammad Ali de Egiptio, estis invadinta kaj konkerinta nordan Sudanon. Kvankam teknike Valio de Egiptio por la Otomana Imperio, Muhammad Ali enposteniĝis kiel Ĥedivo de virtuala sendependa Egiptio. Celante aldoni Sudanon al sia teritorio, li sendis sian trian filon Ismail (ne konfuzenda kun Ismail-Paŝao menciita poste) por konkeri la landon, kaj poste aligi ĝin al Egiptio. Kun la escepto de Ŝaikija kaj la Darfura sultanlando en Kurdufano, li eniris kaj ne trafis rezistadon. La egiptia politiko de konkero estis ekspansiita kaj intensigita de la filo de Ibrahim Paŝa de Egiptio nome Ismaʻil, sub kies regado plej el la cetero de la nuntempa Sudano estis konkerita.
La egiptiaj aŭtoritatoj faris gravajn plibonigojn en la sudana infrastrukturo (ĉefe en la nordo), speciale cele al irigacio kaj al produktado de kotono. En 1879, la mondpotencoj trudis la forigon de Ismail kaj establis lian filon Taŭfik Paŝa anstataŭe. La koruptado kaj misadministrado fare de Taŭfik rezultis en la Urabia ribelo, kiu minacis la survivadon de la Ĥediveco. Taŭfik petis la helpon de Britoj, kiuj tiukadre okupis Egiption en 1882. Sudano estis lasita en la manoj de la Ĥediva registaro, kaj la koruptado kaj misadministrado de ties funkciuloj.
Dum la Ĥediva periodo, diskonsento etendiĝis pro la forta impostado trudita al plej granda parto de aktivecoj. Impostado pri irigaciaj putoj kaj al agrikulturaj teroj estis tiom alta ke plej granda parto de terkulturistoj abandonis siajn terojn kaj gregojn. Dum la 1870-aj jaroj, eŭropaj iniciatoj kontraŭ la sklavkomerco havis koatraŭan efikon sur la ekonomio de norda Sudano, kio rezultis en la starigo de la Mahdismaj fortoj. Muhammad Ahmad ibn Abd Allah, alinome Mahdi (Unua Gvidisto), proponis al ansaroj (liaj sekvantoj) kaj al tiuj kiuj kapitulacis al li elekton inter adopti Islamon aŭ esti mortigita. La Mahdijah (Mahdisma reĝimo) trudis tradiciajn Ŝaria islamajn leĝojn. La 12an de Aŭgusto 1881, incidento okazis en la nila insulo Aba, kio rezultis en tio kio iĝis la Mahdisma Milito.
El sia anonco de la Mahdija en Junio 1881 ĝis la falo de Ĥartum en Januaro 1885, Muhammad Ahmad estris sukcesan militkampanjon kontraŭ la turk-egipta registaro de Sudano, konata kiel Turkija. Muhammad Ahmad mortis la 22an de Junio 1885, nur ses monatojn post la konkero de Ĥartum. Post luktado por la povo inter siaj deputitoj, Abdallahi ibn Muhammad, kun la helpo ĉefe de Bagaraoj de okcidenta Sudano, superis la opozicion de aliaj kaj stariĝis kiel la nedefiita estro de Mahdijah. Sekuriginte sian povon, Abdallahi ibn Muhammad alprenis la titolon Ĥalifo (sukcedanto) de Mahdi, instituciis administracion, kaj nomumis ansarojn (kiuj estis kutime Bagaraoj) kiel emiroj por ĉiu el la kelkaj provincoj.
Regionaj rilatoj restis komplikaj laŭlonge de multo de la Mahdijah periodo, ĉefe pro la brutecaj metodoj de la Ĥalifo por etendi sian regadon tra la tuta lando. En 1887, armeo de 60 000 Ansaroj invadis Etiopion, penetrante tiom for kiom ĝis Gondar. En Marto 1889, la reĝo Johannes la 4-a de Etiopio marŝi al Metemma; tamen, post Johannes falis en batalo, la etiopiaj fortoj retiriĝis. Abd ar-Rahman an-Nujumi, la generalo de la Ĥalifo, klopodis por la invado de Egiptio en 1889, sed brit-estritaj egiptiaj trupoj venkis super la Ansaroj en Tuŝkah. La malsukceso de la egiptia invado rompis la miton de la nevenkeblo de Ansaroj. La belgoj evitis, ke la homoj de Mahdi konkeru Ekvatorion, kaj en 1893, la italoj forpelis ansaran atakon ĉe Agordat (en Eritreo) kaj devigis la Ansarojn retiriĝi el Etiopio.
En la 1890-aj jaroj, la Britoj intencis reestabli sian kontrolon super Sudano, nun pli oficiale je konto de la egiptia Ĥedivo, sed fakte traktante la landon kiel brita kolonio. Ĉirkaŭ la komenco de la 1890-aj jaroj, postuloj de Britio, Francio kaj Belgio estis kunvenintaj en la valo de Nilo. Britio timis, ke la aliaj potencoj havu avantaĝon pro la malstabileco de Sudano por akiri teritorion jam aneksita al Egiptio. Krom tiuj politikaj konsideroj, Britio deziris establi kontrolon super la rivero Nilo por sekurigi planitan por irigacio akvorezervejon en Asuano. Herbert Kitchener estris militkampanjojn kontraŭ Mahdisman Sudanon el 1896 ĝis 1898. La kampanjoj de Kitchener kulminis en definitiva venko en la Batalo de Omdurmano la 2an de Septembro 1898. Unu jaron poste, la Batalo de Umm Diŭajkarat la 25an de Novembro 1899 rezultis en la morto de Abdallahi ibn Muhammad, siavice rezulte en la fino de la Mahdisma Milito.
Angl-Egipta Sudano (1899–1956)
Laŭ la tiama Limigo, la landlimo de Sudano kun Abisenio estis malakceptita de kavaleriaj tribestroj dediĉitaj al sklavkomerco, konstante rompante la limojn for el leĝo. En 1905 loka ĉefo Sultan Ĝambio malpreta ĝis la fino, finfine finigis la luktadon kontraŭ la britaj fortoj, kiuj estis okupintaj la regionon Kurdufano, kio finfine finis la eksterleĝecon. La kontina brita administracio de Sudano nutris pliiĝantan stridan naciisman ribelemon, dum la egiptiaj naciistaj estroj estis decicitaj devigi Brition agnoski unusolan sendependan unio de Egiptio kaj Sudano. Kun la formala fino de la Otomana regado en 1914, Sir Reginald Wingate estis sendita tiun decembron okupi Sudanon kiel la nova Militista Guberniestro. Husejn Kamel estis deklarita Sultano de Egiptio kaj Sudano, same kiel lia frato kaj sukcedanto, Fuad la 1-a de Egiptio. Ili pluigis sian insiston de unusola egipti-sudana ŝtato eĉ kiam la Sultanlando de Egiptio estis retitolita kiel la Reĝlando de Egiptio kaj Sudano, sed estis Saad Zaglul kiu plue estis frustraciita en tiu ambicio ĝis sia morto en 1927.