cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nizo
Distribuado kaj habitato
Nizoj el pli malvarmaj regionoj de norda Eŭropo kaj Azio migras suden por vintro, kelkaj al Nordafriko (kelkaj tiom for kiom ĝis ekvatora Orienta Afriko) kaj Barato; membroj de sudaj populacioj estas loĝantaj aŭ disemaj. Junuloj komencas sian migradon pli frue ol plenkreskuloj kaj junaj inoj moviĝas antaŭ la junaj maskloj. Analizoj de informoj el ringado kolektitaj ĉe Heligoland, Germanio, trovis, ke maskloj moviĝas pli for kaj pli ofte ol inoj; el migrantaj birdoj ringitaj ĉe Kaliningrado, Rusio, la averaĝa distanco farita antaŭ rekupero (kiam estis legataj la ringoj kaj deduktiĝis la informoj pri la birdo) estis 1,328 km ĉe maskloj kaj 927 km ĉe inoj.
Studo pri Nizoj en suda Skotio trovis, ke ringitaj birdoj kiuj estis liberigitaj en teritorioj de "alta grado" estis rekuperitaj en pli granda proporcio ol birdoj kiuj venis el teritorioj de "malalta grado". Tio sugestis, ke la teritorioj de "alta grado" produktis junulojn kiuj survivis pli bone. La rekuperindico malpliiĝis ankaŭ laŭ pliiĝanta alta grundo. Post la reprodukta periodo inoj disiĝis pli grandajn distancojn ol maskloj.
Manĝo kaj predado
Ili gvatas, kaŝe, preterpasontajn birdojn, kaj poste eliras el kovro kaj flugas rapide kaj malalte. Povas sekvi persekutado, dum kiu la nizo povas flugeti kapalteren por kapti la viktimon el sube aŭ sekvo perpieda tra vegetaĵaro. Ili povas "fali" sur predon el granda alto. Ian Newton priskribas sep ĉasmodelojn uzatajn de Nizo:
Masklo de Nizo regule mortigas birdojn pezajn ĝis 40 g kaj foje ĝis 120 g; inoj povas ĉasi predojn ĝis 500 g aŭ plie. La pezo de konsumita manĝo de plenkreskulo estas ĉirkaŭkalkulata je 40–50 g ĉe maskloj kaj je 50–70 g ĉe inoj. Dum unu jaro paro de Nizoj povas manĝi 2,200 dompaserojn, 600 merlojn aŭ 110 rokkolombojn. Specioj kiuj manĝas en malfermo, malproksime el kovro aŭ estas rimarkindaj pro kutimaro aŭ koloraro, estas plej ofte kaptataj de Nizoj. Ezemple la Granda paruo kaj la Dompasero estas vundeblaj de atakoj. Nizoj povas respondeci pri pli da 50% de mortoj ĉe kelkaj specioj, sed tiu etendo varias el areo al areo.
Maskloj tendencas kapti paruojn, fringojn, paserojn kaj emberizojn; dum inoj ofte kaptas turdojn kaj sturnojn. Pli grandaj predoj (kiaj turtoj kaj pigoj) povas ne tuj morti sed forpasi dun plumoplukado kaj manĝado. Pli da 120 birdospecioj estis registritaj kiel predoj, kaj individuaj Nizoj povas specialiĝi en preciza predo. La kaptataj birdoj estas kutime plenkreskuloj aŭ junuloj, sed Nizoj manĝas ankaŭ idojn en nesto kaj kadavraĵon. Ili kaptas ankaŭ malgrandajn mamulojn, kiaj vespertojn, sed insektoj estas manĝataj nur tre rare.
Malgrandaj birdoj estas mortigataj per frapo aŭ per premo inter la nizaj piedoj, ĉefe la du longaj ungoj. Viktimoj kiuj baraktas estas "knedataj" de la Nizo, uzante siajn piedojn por premegi kaj ponardi. Dum penado kontraŭ grandaj predospecioj kiuj beko- kaj flugilfrapas, la longaj kruroj de la Nizo helpas. Ĝi piedpremas sian predon por pluki kaj ŝiri ĝin. La plumoj estas plukataj kaj kutime la Nizo manĝas unue la brustomuskolojn. Ĝi lasas ostojn, sed tiujn ĝi povas rompi uzante la noĉon de la beko. Kiel ĉe aliaj rabobirdoj, ankaŭ la Nizoj produktas restovomaĵojn enhavantajn nedigesteblajn partojn de siaj predoj. Tiuj gamas el 25 al 35 mm longe kaj 10–18 mm larĝe kaj estas rondoformaj je unu pinto kaj pli mallarĝaj kaj pintecaj je la alia. Ili kutime komponiĝas el malgrandaj plumoj, ĉar la plej grandaj estas plukataj kaj nekonsumataj.
Dum ĉasado tiu specio povas flugi 2–3 km tage. Ili supreniras super arbonivelo ĉefe por memmontrado, por ŝvebi super teritorio kaj por fari pli longajn veturojn. Studo en arbara areo de Norvegio trovis, ke averaĝa grando de la hejmaj teritorioj estas 9.2 km² ĉe maskloj, kaj 12.3 km² ĉe inoj, kiuj estas pli grandaj ol tio kion studoj de Britio estis trovintaj, "probable pro pli malalta teroproduktiveco kaj asociaj pli malaltaj densecoj de predospecioj en la [Norvega studareo]".
Studo atentis pri la efiko sur la populacio de Blua paruo en areo kie paro de Nizoj ekreproduktiĝis en 1990. Oni trovis, ke la jara plenkreska survivindico ĉe paruoj en tiu areo falis el 0.485 al 0.376 (indicoj en apudaj lokoj ne ŝanĝis). La grando de la reprodukta populacio ne ŝanĝis, sed estis malmultaj nereproduktuloj de Blua paruo en la populacio. Ĉe arbaroj la Nizoj respondecas pri morto de triono de ĉiuj junaj Grandaj paruoj; la du alarmalvokoj elsenditaj de la Grandaj paruoj dum ĉikanado de predanto, kaj dum fuĝo el proksima nizo, markas la teritorion kaj de predo kaj de predanto; tamen la altatona alarmalvoko elsendata de malproksima fluganta Nizo estas vidata kiel "povas esti aŭdata bone nur de paruo." Pristudo farita ĉe Graflando Sussex, Anglio, trovis ke la efiko de la niza predado sur la Griza perdriko estis plej alta kiam la perdrika denseco estis plej malalta, dum 10-jara studo en Skotio trovis, ke la Nizo ne selektis la predotajn individuojn de Ruĝkrura tringo laŭ la vadbirda grando aŭ kondiĉo, probable pro la niza surpriz-ataka ĉastekniko.
Alia studo trovis, ke la risko de predado por birdo celata de Nizo aŭ Akcipitro pliiĝis 25-oble se la predo estis infektata de la sangoparazito Leucocytozoon, kaj birdoj kun birda malario estis 16-oble plej verŝajne mortigataj.
Reproduktado
La Nizo reproduktiĝas en kun bona kreskaĵaro kaj etendaj areoj de arbaroj, ofte koniferaj aŭ miksaj, prefere arbarojn kun strukturo nek tro densa nek tro malferma, por permesi elekton de flugopadoj. La nesto povas situi ĉe forko de arbo, ofte ĉe la trunko kaj kie komencas du aŭ tri branĉoj, sur horizontala branĉo en malalta kanopeo, aŭ ĉe pinto de alta arbusto. Se disponeblas, koniferoj estas preferataj. Nova nesto estas konstruata ĉiun jaron, ĝenerale ĉe la nesto de la pasinta jaro, kaj foje uzante malnovan neston de Palumbo (A. n. melaschistos ofte uzas malnovajn nestojn de Grandbeka korvo ) kiel bazo; la masklo faras plej parton de la verko. La strukturo, farata de izolaj bastonetoj ĝis 60 cm longa, havas averaĝan diametron de ankaŭ 60 cm. Kiam oni demetas la ovojn, oni aldonas kovron de fajnaj bastonetoj aŭ arboŝeleroj.
Dum la reprodukta sezono, maskla plenkreskulo de Nizo perdas malgrandan kvanton de pezo dum li manĝigas sian partneron antaŭ la ovodemetado, kaj ankaŭ kiam la junuloj estas grandaj kaj postulas pli da manĝo. La pezo de la plenkreska ino estas pli alta maje, dum ovodemetado, kaj plej malalta en aŭgusto post kiam la reprodukta ciklo estas kompleta. Studo sugestis, ke la nombro de ovoj kaj sekva reprodukta sukceso dependas el neceso ke la ino retenu altan pezon dum la masklo estas manĝigante ŝin.
Seksa maturiĝo estas atingita je 1–3 jaroj. Plej parto de Nizoj restas en la sama teritorio dum unu reprodukta sezono, kvankam aliaj konservas ĝin dum ĝis 8 jaroj. Ŝanĝo de partnero kutime kondukas al ŝanĝo en teritorio. Pli maljunaj birdoj tendencas resti en la sama teritorio; ankaŭ malsukcesa reprodukta klopodo kondukas plej verŝajne al movo. La birdoj kiuj rehavas la samajn teritoriojn havis pli altajn nestosukcesojn, kvankam ĝi ne pliiĝas inter jaroj; la inoj kiuj moviĝiis, espertis pli da sukcesoj la jaron post ŝanĝi teritorion.
Ovoj
La ovoj estas palbluaj kun brunaj punktoj kaj ĉiu estas 35–46 x 28–35 mm, kaj pezas ĉirkaŭ 22.5 g el kiuj 8% estas ŝelo en sana ovo. Kutime la ino demetas 4 aŭ 5 ovojn. Tio okazas kutime matene kun intertempo de 2–3 tagoj inter ĉiu ovo demetata. Se perdiĝas ovodemetado, la paro povas fari ĝis du novajn, kiuj estos pli malgrandaj ol la fruaj.
Idoj
La malfrumaturaj, lanugaj idoj eloviĝas post 33 tagoj de kovado. Post eloviĝo, la inoj zorgas kaj manĝigas la idojn dum la unuaj 8–14 tagoj de vivo, kaj ankaŭ dum malbona vetero post tio. La masklo havigas manĝon, ĝis 6 predojn tage en la unua semajno pliiĝante al 8 tage en la tria kaj al 10 tage dum la lasta semajno en la nesto, kiam ankaŭ la ino ekĉasas.
Ĉirkaŭ 24–28 tagojn post eloviĝo, la junaj birdoj ekripoziĝas sur branĉoj ĉe la nesto (elnestiĝo) kaj ekflugas. Ili estas manĝigataj de la gepatroj dum pluaj 28–30 tagoj, restante ĉe la nesto dum kreskas kaj praktikas ekflugon. La nizidoj disiĝas post kiam la gepatroj ĉesas manĝigi ilin. Kvankam ili ricevas saman kvanton de manĝo, la masklaj idoj (ĉirkaŭ duongrandaj ol inoj) maturiĝas pli rapide kaj ŝajnas pretaj elnestiĝi pli tuje. En studo pri la Arbaro de Ae, sudokcidenta Skotio, oni trovis, ke 21% de idoj 2tagaj mortas, pro kaŭzoj de malsatego, humida vetero, predado kaj dizertado de la gepatroj. La parazito Leucocytozoon toddi povas pasi el patro al ido en nesto, eble pro la nombro de birdoj kiuj kunhavas malgrandan spacon, tiele helpante transmiton.
Poluantoj
La niza populacio de Eŭropo falis en la dua duono de la 20a jarcento. Malpliiĝo koincidis kun enmeto de diversaj insekticidoj – kiaj aldrino, dieldrino kaj heptakloro – uzataj kiel semotraktaĵoj en agrikulturo en 1956. La kemiaĵoj akumuliĝis en la korpoj de grenomanĝantaj birdoj kaj havis du efikojn sur pintopredantoj kiaj la Nizoj kaj la Migra falko: la ŝeloj de la ovoj kiuj ili demetis estis tro fajnaj, kaj rompiĝis dum kovado; kaj la birdoj estis venenigitaj pro mortigaj koncentraĵoj de insekticidoj. Preskaŭmortigaj efikoj de tiuj substancoj estas iritemo, konvulsioj kaj misorientiĝo. En okcidenta Germanio, ĉirkaŭ 80% de nestoj antaŭ la 1950-aj jaroj produktis junulojn, sed nur 54% estis sukcesaj en la 1960-aj kaj la 70-aj.
En Britio, ekzemple, tiu specio preskaŭ iĝis formortinta en East Anglia, kie la kemiaĵoj estis plej amplekse uzataj; en okcidentaj kaj nordaj partoj de la lando, kie oni ne uzis pesticidojn, ne estis malpliiĝo. La Royal Society for the Protection of Birds aĉetis sian naturrezervejon de Valo Coombes en Staffordshire ĉar ĝi estis la ununura reproduktejo lasita al Nizoj en la Midlands.
En Britio la uzado de ciklodienoj kiel semotraktaĵoj por aŭtunaj cerealoj estis malpermesata en 1975 kaj la niveloj de la kemiaĵoj en la birda populacio ekfalis. La populacio ege rekuperiĝis el niveloj antaŭaj al malpliiĝo, eĉ kun pliiĝo en multaj areoj, ekzemple norda Eŭropo. En Svedio, la populacio pliiĝis draste ankaŭ el la 1950-aj jaroj, sed rekuperiĝis denove post kiam la organokloroj estis malpermesataj en la 1970-aj jaroj.
En Britio la indico de malsukceso malpliiĝis el 17% al 6% ĉe 2000, kaj la populacio stabiliĝis post atingi pinton en la 1990-aj jaroj. Studo pri ovoj de Nizoj en Nederlando trovis, ke poluado per DDE – "tre rezista komponaĵo" produktita kiam la DDT difektiĝas – pluis en la 1980-aj jaroj, kvankam malpliiĝo en la nombro de ovaroj kun rompitaj ovoj dum la 1970-aj jaroj sugestis malpliiĝon en la nivelo de la kemiaĵo.
Histaj ekzemploj el Nizoj estas ankoraŭ analizataj kiel parto de la laborgrupo Predatory Bird Monitoring Scheme estrata de la ŝtata Konserva Komitato Joint Nature. Kvankam la averaĝaj hepataj koncentroj de Poliklorizita bifenilo (PCB) en Nizoj estis pli malaltaj ĉe birdoj kiuj mortis en 2005 kompare kun tiuj kiuj mortis en 2004, ne estis grava aŭ daŭra malpliiĝo en restaĵoj inter 2000–2005.
Konflikto kontraŭ homaj interesoj
La niza adaptado al birdomanĝo havigis al tiu specio konflikton ĉe homoj; en la 19a jarcento ĝi estis priskribata kiel "la granda malamiko de malgrandaj kvarpieduloj kaj birdoj, kaj ofte tre detrua al junaj idoj de birdokortoj dum la reprodukta sezono" kaj "tre detrua al perdrikoj." Verkante por ĉasgardistoj en 1851, T. B. Johnson rekomendis, ke: "La nesto de tiu birdo estu diligente serĉata... kaj detruata, pafinte la patrajn birdojn unue, se eble."
Paroĥaj informoj de la 18a jarcento de Aldworth (Berkshire), en suda Anglio, montris, ke oni faris pagojn por 106 nizaj kapoj, kaj samtempe oni faris klopodojn por kontroli la nombrojn de paseroj. Tiu specio ege suferis akran persekutadon fare de eŭropaj terposedantoj kaj ĉasgardistoj en la 18a jarcento, sed nesufiĉan por formortigi ĝin. Ekzemple en la bieno de Sandringham en Norfolk, 1,645 'nizoj' estis mortigataj el 1938 al 1950, kaj 1,115 ĉasataj en 1919–1926 ĉe Langwell kaj Sandside en Caithness, Skotio.
La populacio kapablis rapide anstataŭi la perditajn birdojn – estas alta proporcio de nereproduktuloj, neteritoriaj birdoj pretaj plenigi vakuajn teritoriojn. La habitato konservita zorgitaj konsiderante nur ĉasbirdojn taŭgas ankaŭ por tiu specio kaj por ties predo; la pli sukcesaj klopodoj de ĉasgardistoj por malaperigi la Akcipitron kaj la Mustelon – predantoj de la Nizo – povis okazigi profiton por tiu. La populacio klare pliiĝis kiam tiu premo estis malfortigita, ekzemple dum la Unua kaj la Dua Mondmilitoj.
En Britio la prireserĉado pri la efiko de predantoj sur birdaj populacioj estis "polemika temo," kun "rimarkita konflikto inter la interesoj de naturkonservistoj kaj tiuj dediĉitaj al ĉaspafado." Malpliiĝoj en la populacioj de kelkaj britaj kantobirdoj el la 1960-aj jaroj koincidis kun konsiderindaj ŝanĝoj en agrikulturaj praktikoj kaj ankaŭ kun grandaj pliiĝoj en la nombroj de la Nizo kaj de la Eŭropa pigo. Kiam la niza populacio malpliiĝis pro la uzado de organokloroj, ne estis granda pliigo en la populacioj de kantobirdoj. En studo de 1949–1979 pri 13 paserinaj specioj reproduktantaj en kverkarbaro de 16 hektaroj ĉe Bookham Common, Surrey, Anglio, nenio okazis en klare pli grandaj nombroj kiam la Nizoj forestis el la arbaro.
Multaj studoj, ĉefe mallongdaŭraj, malsukcesis trovi efikon sur la populacioj de kantobirdoj kaŭzataj de predantaj birdoj kiaj la Nizo. Sed longdaŭraj analizoj kaj naciaj informoj grandskalaj el la britia Common Bird Census (censo de komunaj birdoj) montris, ke malpliiĝoj en populacioj de farmaj kantobirdoj el la 1960-aj jaroj malverŝajne estis kaŭzataj de pliiĝanta predado fare de Nizoj kaj Pigoj. La rezultoj de la studo indikis ke la ŝanĝoj ĉe la ĉiujaraj populacioj de kantobirdoj estis samaj je diversaj lokoj, ĉu estis predantoj ĉu ne. Alia studo, kiu ekzamenis la efikojn de predantoj – inklude la Nizon kaj enmetita Griza sciuro – sur britaj paserinaj populacioj, trovis ke "dum malgranda nombro de asocioj povas sugesti klarajn negativajn efikojn inter predantoj kaj predospecioj, ĉe majoritato de kantobirdaj specioj ekzamenataj ne estas pruvo ke pliiĝoj ĉe komunaj birdopredantoj aŭ la Grizaj sciuroj estas asociaj kun grandskalaj populaciaj malpliiĝoj."
Posedantoj de bredataj kolomboj en Britio diris el multaj jaroj, ke la Nizo kaj la Migra falko "kaŭzas gravajn kaj pliiĝantajn perdojn" de kolomboj kaj kelkaj petis ĉu mortigon de tiuj rabobirdoj ĉu forigon el la areoj ĉirkaŭ la farmoj de bredataj kolomboj.
En Skotio dujara studo publikita en 2004, kaj financata de Scottish Natural Heritage kaj de Scottish Homing Union (SHU), trovis, ke "ne estis pruvo ke rabobirdoj kaŭas grandajn perdojn de bredokolomboj je farmoj aŭ dum konkurencoj. Ĝi informis ke 56% de la bredataj kolomboj perdiĝas ĉiujare sed la proporcio prenata de Nizoj – "ofte kulpigitaj pri grandaj perdoj" – estis malpli de 1%, kaj almenaŭ 2% ĉe la Migra falko. La studo estis farata de la Central Science Laboratory; priserĉistoj laboris kun membroj de SHU kiuj havigis datumojn, informojn pri kolomboringado trovitaj ĉe nestoj de Migra falko kaj kolombaj kadavraĵoj.
El januaro al aprilo 2009, la Skotia Registaro kondukis eksperimentan translokigon de Nizoj el ĉirkaŭ la farmoj de bredataj kolomboj en Glasgovo, Edinburgo, Kilmarnock, Stirling kaj Dumfries. La eksperimento, kiu kostis £25,000, estis financata de la Scottish Homing Union, reprezentante 3,500 kolombobredistojn de la lando. La eksperimento estis origine planita por komenco de 2008 sed estis prokrastita ĉar estus implikinta en la birda reprodukta sezono. Ĝi estis kritikata de la propra ekologia konsilantaro de la registaro, Dro Ian Bainbridge, de la registara servo Scottish Natural Heritage kaj organizoj kiaj la Royal Society for the Protection of Birds kaj la Scottish Society for the Prevention of Cruelty to Animals (Skota Societo por Evitado de Krueleco al Animaloj).
La trovoj en januaro de 2010, montris ke nur sep Nizoj estis translokigitaj el la areo de kvin kolombofarmoj. Unu nizo revenis dufoje al la areo de la farmo, dum novaj birdoj ekvizitis du aliajn farmojn. La informo trovis, ke “La kvanto kaj kvalito de la observaj informoj kolektitaj signifas, ke estis neeble certigi ajn firmajn konkludojn” kaj la registaro asertis, ke ne okazos “plua reserĉado pri kaptado aŭ translokigo de rabobirdoj”, dum la SHU insistis ke estis "tre optimisma ke permesita kaptado kaj translokigo povus fine havigi iome de protekto."
Falkado
La Nizo estis uzata en falkado dum jarcentoj kaj estis preferata de imperiestro Jalaluddin Muhammad Akbar (1542–1605) de la Mogola Imperio. Estas tradicio uzi migrantajn Nizojn por kapti koturnojn en Tunizio kaj Kartvelio, kie estas 500 registritaj bazieri (nizistoj) kaj monumento al bazieri en la urbo de Poti. Nizoj estas popularaj ankaŭ en Irlando. Ĉe Kabo Bon en Tunizio, kaj en Turkio, miloj estas kaptitaj ĉiujare de falkadistoj kaj uzataj por ĉasi migrantajn koturnojn. Kvankam ili estis iam liberigitaj je la fino de la sezono, multaj estas retenitaj pro malabundo de migrantoj.
En Anglio en la 17a jarcento, la Nizo estis uzata de pastroj, spegulante ties malaltan statuson; dum en la Mezepoko ili estis preferataj de senjorinoj de nobela kaj reĝa statuso pro ties malgrando. Tiele la angla nomo inter falkadistoj por la maskla Nizo estas "musket"; tio devenas el la latina vorto musca, signife 'muŝo', tra malnova franca vorto moschet.
"Iu [falkadisto] klopodante trejni nizon nedubu ke li laboras ĉe unu el la plej malfacilaj akcipitroj disponeblaj." La ino de Nizo estas konsiderata malbona elekto por novulo kaj la masklo estas tre malfacila kaj problema, eĉ por esperta manipulanto. Ili estis priskribataj kiel "histeriaj akcipitretoj" sed ili estas ankaŭ prezataj kiel kuraĝaj kaj havigantaj "sporton de plej alta kvalito." Philip Glasier priskribas la Nizon kiel "laŭ multaj vojoj supera por ĉasi per pli larĝaj mallongaj flugiloj [inter akcipitroj]" kaj "ege malfacila aldomigita." Ili plej taŭgas por malgrandaj birdoj kiaj la Komuna sturno kaj la Merlo, sed estas kapablaj ataki ankaŭ ekzemplerojn de Kreko, Eŭrazia pigo, fazanoj kaj perdrikoj. Aŭtoro de la 19a jarcento asertis, ke tiu specio estis "la plej bona akcipitro el ĉiuj por “landrails”," nune konataj kiel Krekso.
Ĉe kulturo
En Ĝermana mitologio la Nizo, konata kiel krahui aŭ krahug, estas sakra birdo en kantoj de Malnova Bohemio kaj loĝas en dia arbareto. Sanktaj nizoj ripozas sur branĉoj de kverko kiu kreskas el tombo de murdita viro, kaj "publikigas la fimorton." En kelkaj areoj de Anglio, oni supozis, ke la Komuna kukolo iĝas Nizo vintre. La nomo Spearhafoc (poste Sparhawk, kaj nuna angla Sparrowhawk) estis uzata kiel persona nomo en Anglio antaŭ la normana konkero en 1066.
En 1695, John Aubrey verkis en sia ''Miscellanies":
La muskedo, origine tipo de ŝraŭba arbalesto, kaj poste malgranda kanono, ricevis tian nomon laŭ tiu de la masklo de Nizo pro ties malgrando. La Britia aviadilentrepreno Gloster Aircraft Company uzis la anglan nomon de la Nizo por unu el siaj aviadiloj nome Sparrowhawk.
En la teatraĵo de William Shakespeare nome The Merry Wives of Windsor, Mrs Ford salutas Robin, paĝio de Falstaff, per la vortoj "How now, my eyas-musket" (Kiel vi?), eyas-musket signife junulo (ankaŭ eyas estas nizido). La brita poeto Ted Hughes verkis poemon titole Sparrow Hawk (Nizo) kiu aludas al tiu specio. Hermann Hesse menciis tiun birdon en sia libro Demian kaj tiu birdo aperas ankaŭ en Mil kaj unu noktoj de Richard Francis Burton: Good sooth my bones, wheneas they hear thy name
Quail as birds quailed when Nisus o'er them flew
Pri Nizo verkis ankaŭ Alfred, Lord Tennyson:
A sparhawk proud did hold in wicked jail
Anekantavada
La doktrino anekantavada estas unu el la fundamentaj ideoj de la Ĝajnismo. Ĝi rilatas al la principoj de plurismo kaj varieco de vidpunktoj, la ideo ke vero kaj realaĵo estas perceptitaj malsame de diversaj vidpunktoj. Ne ekzistas ununura vidpunkto kun la absoluta vero.
Nizo
Ĉe kulturo
Music's sweet chorister, the Nightingale
Anekantavada
La ideo kontrastas kun la klopodoj, proklami la absolutan veron kun adhgajanyāyah. Tion oni povas vidi per la parabolo de la "blinduloj kaj la elefanto". En ĉi tiu historio ĉiu homo palpis parton de la elefanto (genuo, kruro, orelo, ktp). Ĉiuj homoj asertis kompreni kaj koni la realan aspekton de la elefanto, sed ili nur povis sukcesi parte kaŭze de siaj limigitaj perspektivoj. Oni povas efektivigi pli formalan alproksimiĝon al ĉi tiu principo, observante ke la objektoj estas senfinaj koncerne al kvalitoj kaj formoj de ekzisto. Tial ili ne povas esti tute komprenitaj en ĉiuj siaj aspektoj kaj manifestacioj pro la finita homa perceptokapablo. Konforme al la ĝainismo, nur la kevalins (la ĉiosciaj estaĵoj) povas kompreni la objektojn en ĉiuj iliaj aspektoj kaj manifestacioj. La aliaj nur kapablas akiri partan konon.
Nizo
Ĉe kulturo
To whom with sighs she said: 'O set me free,
Anekantavada
Sekve, neniu ununura, specifa homa vidpunkto povas aserti, ke ĝi reprezentas la absolutan veron.
La originoj de la anekāntavāda reiras al la instruadoj de Majavirá (599-527 a. K.), la fondinto de la ĝainismo. En lingvo Sanskrito an-eka-anta-vāda signifas laŭvorte "doktrino de la necerteco".
Nizo
Ĉe kulturo
And in my song I'll praise no bird but thee.'
Anekantavada
Resumo de la filozofio
La radiko etimologia de anekāntavā estas formata de du vortoj en sanskrito: anekānta (multobleco) kaj vāda (lernejo de penso). La vorto anekānta estas komponado en sanskrito de la negativa prefikso an, eka (unikeco) kaj anta (celo). Sekve anekānta signifas "ne unu sola celo".
Nizo
Ĉe kulturo
The Hawk replied: 'I will not lose my diet
To let a thousand such enjoy their quiet.'
Anekantavada
Resumo de la filozofio
Konforme al la ĝajnismo, la fina principo devas ĉiam esti logika, kaj neniu principo povas esti senigita de la logiko aŭ la racio.
Nizo
Taksonomio
Ene de la familio de Akcipitredoj, la Nizo estas membro de la granda genro Accipiter, kiu konsistas el malgrandaj al mezgrandaj arbaraj akcipitredoj. Granda parto de la eŭraziaj membroj de la genro estas nomataj en angla ĉu “sparrowhawks” (paserakcipitroj) ĉu “goshawks” (anserakcipitroj).
Anekantavada
Resumo de la filozofio
Tiel, la tekstoj ĝainaj enhavas konsilojn sur ĉiuj temoj, ĉu ili estas helpemaj aŭ malhelpemaj, inferencaj aŭ analizaj, iluminaj aŭ detruaj.
Nizo
Taksonomio
La Nizo estis priskribata de Linnaeus en sia verko de la 18a jarcento nome Systema Naturae, kiel Falco nisus, sed ĝi estis movita al sia nuna genro fare de la franca zoologo Mathurin Jacques Brisson en 1760. La nuna scienca nomo devenas el la latina accipiter, signife 'akcipitro' kaj nisus, signife paserakcipitro. Laŭ la greka mitologio, Nizo, la reĝo de Megara, estis konvertita en nizon post kiam lia filino, Skilo, fortranĉis lian purpuran hartufon por proponi ĝin al sia amanto (kaj malamiko de Nizo), Minoo.
La Nizo formas superspecion kun la Ruĝecbrusta akcipitro de orienta kaj suda Afriko, kaj eble kun la Madagaskara akcipitro. Geografia variado estas klina, ĉar birdoj iĝas pli grandaj kaj pli palaj en la orienta parto de la teritorio kompare kun la okcidenta. Ene de la propra specio, oni agnoskas kutime ses subspeciojn kiuj estas la jenaj:
Anekantavada
Doktrinoj ĝainaj de la relativeco
Anekāntavāda estas unu el la tri doktrinoj ĝainaj de la relativeco uzata por logiko kaj rezonado. La alia du estas la sekvaj: Ĉi tiuj ĝainaj filozofiaj konceptoj  faris gravajn kontribuojn al la antikva india filozofio, precipe en la areoj de skeptikismo kaj  relativeco.
Möhlin
Pri la komunumo
Möhlin estas komunumo en la distrikto Rheinfelden de Kantono Argovio, Svislando. Kun 9551 loĝantoj je la 31-a de decembro 2008 la komunumo atingas preskaŭ la grandecon de urbo.
Geografio
Möhlin, kvankam en Kantono Argovio apartenas al la aglomeraĵo de la urbo Bazelo. Ĝi situas en frukta leŭsoebenjaxo ĉe la elirejo de la valo de la rivereto Möhlinbach, ĉe la suda bordo de la rivero Rejno.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Möhlin limas en nordo aliflanke de la rivero Rejno al la germanaj komunumoj Schwörstadt kaj Wehr, en oriento al Wallbach kaj Zeiningen, en sudo al Magden kaj Maisprach (Kantono Bazelo Kampara), kaj en okcidento al la distriktĉefurbo Rheinfelden.
Trafiko
Möhlin disponas pri stacidomo ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Bazelo al Frick kaj Zuriko respektive al Laufenburg, kiu estas servata de la regiona trajnliono S1 de la bazela regiontrafikreto.
Historio
La unua dokumenta mencio de Möhlin datiĝas el la jaro 794 kiel Melina.
De 1135 ĝis la konkero fare de la napoleonaj trupoj de Francio en la jaro 1897 Möhlin estis kiel la kamparsenjorujo parto de la senjorujo Rheinfelden, sub habsburga regado. Post mallonga franca regado, ghi kun la tuta Frick-Valo fariĝis en 1802 parto de la Helveta Respubliko kaj en 1803 de la nova Kantono Argovio.
Conselho Federativo Nacional da FEB
CFN estas kunmetita de la prezidanto de Brazila Spiritisma Federacio, kaj reprezentanto de institucio agnoskita de CFN en ĉiu subŝtato. Jaraj ordinaraj kunvenoj okazas en novembro en la sidejo de BSF en Braziljo.
Eksteraj ligiloj
Retpaĝaro de BSF
Provinco Golfo
Provinco ĉe la Golfo (Gulf Province) estas unu el la provincoj de Papuo-Nov-Gvineo, situanta en la suda marbordo de Nov-Gvineo. Ĝia ĉefurbo estas Kerema. La provinco, kun nur loĝantoj en la jaro 2000, estas la dua malplej loĝata provinco de la lando. En ĝiaj elstaras la montaro, la humidaj pratoj kaj abundaj riveroj.
La plej gravaj riveroj estas: Kikori, Turama, Purari kaj río Vaiala.
(7569) 1989 BK
(7569) 1989 BK estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Yoshiaki Oshima elde la Observatorio Gekko apud Kannami (Gubernio Ŝizuoka, Japanio).
Listo de ĉefministroj de Aŭstralio
Listo de ĉefministroj de Aŭstralio kun nomo, naskiĝdato, dato de unua elekto al Aŭstralia parlamento, politika partio, electoral constituency (balotdistrikto), dato de enoficigo, dato de eloficigo, dato de eliro de parlamento kaj dato de morto.
Analizo al precipaj konsisteroj
Analizo al precipaj konsisteroj (alinomita transformo de Karhunen-Loève (KLT), aŭ transformo de Hotelling) estas matematika teĥniko por plisimpligi la datumojn rezultantaj enkadre de statistiko multvariabla, kaj kiu ebligas evidentigi fenomenojn ial kaŝitajn en la komplekseco de multego da datumoj, determinante kunmetaĵojn da plej rezultivaj datumoj. Tiu metodo ne estis ebla ĝis la ekekzisto de komputiloj, ĉar ĝi bezonas egan amason da kalkulado, sed ekde informadiko, ĝi estas facila kaj fruktdona teĥniko, kiu ekzemple montris el la genaj datumoj de eŭropa loĝantaro la genetikan apartecon de la Eŭskoj de Ebro ĝis Garono, aŭ pruvi, ke la disvastiĝo de agrikulturo ne estis disvastiĝo de novkutimo, sed de gento da agrikulturantoj.
Tiu metodo permesas ankaŭ kompresadon de aro da N hazardaj variabloj, al la n-aj (n<N) unuaj komponantoj elektitaj kiel plej bonaj por priskribi la studaton.
Formulado pri statistiko
Konsideru p hazardajn variablojn X_j, kiuj estas centritaj rilate siaj atenditaj valoroj, t.e. pri kiuj iliaj atenditaj valoroj estas subtrahitaj de ĉiu el ili. Tiuj variabloj estas kunigitaj en unu hazarda vektoro. Tiu kolumna vektoro, tiel difinita, havas nulan vektoron kiel atenditan mezvektoron, kaj la matrico de varianco-kunvarianco  estas simetria kaj pozitive difinita. La ajgenaj valoroj \lambda_j,, de la matrico estas ordigitaj laŭ siaj grandoj en diagonala matrico. Iliaj respektivaj ajgenvektoroj faras la ortan matricon, pri kiu:
Kantono Johnson (Ilinojso)
La kantono Johnson - angle Johnson County - estas kantono de Usono en la subŝtato Ilinojso. La administra centro estas la urbo . La kantono estis fondita la.
Analizo al precipaj konsisteroj
Formulado pri statistiko
La hazarda vektoro  estas lineare transformita tiel:
Kantono Johnson (Ilinojso)
Laŭ la stato de la jaro en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Analizo al precipaj konsisteroj
Formulado pri statistiko
per kiu la precipaj konsisteroj estas kalkulataj. Oni vidas ĉi tie la limon de la metodo, kiu do koncernas nur linearajn kombinaĵojn pri multvarieblaj sistemoj. Keklfoje, por kompensi tian malavantaĝon, la influoj de apartaj variabloj estas modifiataj per multipliko de taŭgaj koeficientoj.
Ekzemplo
La matrico de la ajgenoj de la matrico de varianco-kunvarianco rilatante al  estas: kie.
Per multipliko
sekvas la ekvacioj
La varianco de Y_A estas
Nerja
Nerja [NERĥa] estas hispana municipo de la provinco Malago, regiono Andaluzio. Estas en la plej orienta pinto de la komarko Aĥarkia kaj la plej orienta pinto de la provinco Malago. Ĝia municipa teritorio okupas etendon de 85 km².
Ties ekonomio estas bazata sur la turismo kaj la agrikulturo. Nerja estas je ĉirkaŭ 52 km oriente de la urbo Malago, kaj je ĉirkaŭ 100 km de la urbo Granada kaj de la skiejo de Sierra Nevada.
Ĝi havas longan historion kiun montras la rokpentraĵoj trovitaj en la Kavo de Nerja, malkvorita en 1959, kiuj estas inter la plej antikvaj bildoj de rokarto en la historio de la homaro kun 42 000 jaroj de antikveco. Dum la islama regado, ĝia nomo estis Narixa [naRIĥa], kio signifas «abunda fonto» kaj tio estas la origino de la nuna nomo.
Ekde la 1960-aj jaroj Nerja estas turisma destino preferata apartenanta al la Costa del Sol. En 2010 ĝi havis oficialan loĝantaron de preskaŭ 22 000 loĝantoj, el kiuj unu triono de la eksterlandaj loĝantoj estas britoj (ĉirkaŭ tri mil).
Nerja posedas mildan klimaton la tutan jaron, kio ebligas la kultivon de tropikaj fruktoj kiel ĉerimolio, avokado aŭ mango.
Vidindaĵoj
En Nerja oni filmis inter aŭgusto 1979 kaj decembro 1980 la faman televidserion "Verano Azul" (Blua somero). La origina elsendo okazis en la unua kanalo de RTVE inter la 11a de oktobro 1981 kaj la 14a de februaro 1982. La rezulto de tiu serio, vidita de pli ol 20 milionoj da spektantoj kaj elsendita en landoj kiel Angolo, Alĝerio, Bulgario, Ĉeĥio, Kroatio, Slovakio, Francio, Pollando, Portugalio kaj tuta Latinameriko, igis la urbon tutmonde konata. La Ŝipo de Chanquete [ĉanKEte] estis simbolo de rezistado de knabaj kaj popularaj herooj kontraŭ maljusteco.
Der Standard
Der Standard estas aŭstria germanlingva taggazeto, aperanta en Vieno, ĉiutage de lundo ĝis sabato. Ĝi fondiĝis en 1988 laŭ modelo de la usona gazeto New York Times, kaj en 2013 fuziis kun la gazeta retejo derStandard.at kaj la pli konciza gazeto Standard-Kompakt. Post kelkaj "antaŭnumeroj", kiuj ankoraŭ aperis sen definitiva gazeta titolo, la redakcio laŭ modelo de pluraj anglalingvaj gazetoj, interalie Evening Standard en Londono, decidis pri la gazeta titolo Der Standard kaj publikigis la unuan oficialan eldonon la 19-an de oktobro 1988. La fondinta ĵurnalisto Oscar Bronner komence donis duonon de la akcioj al la germana gazeta konzerno Axel Springer Verlag.
En 1995 kiel unua reta eldono de germanlingva gazeto aperis la retejo derStandard.at, kiu ekfunkciis la 2-an de februaro 1995. La retejo komence havis komplete memstaran redakcion, kiu krom artikoloj de la papera eldono publikigis multan propran materialon - poste iom post iom la du redakcioj kunkreskis.
En 2013 la gazeto translokiĝis de historia urbocentra palaco al moderna reprezenta konstruaĵo, kiu antaŭe estis la sidejo de granda aŭstria banko.
Stružinec (apartigilo)
Nomon Stružinec havas pluraj setlejoj:
Cadillac-en-Fronsadais
- jen france, prononco [], okcitane respektive gaskone Cadilhac de Fronçadés - estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Ĝirondio (france Gironde [] respektive okcitane kaj gaskone Gironda), en la administra regiono Nova Akvitanio (france Nouvelle-Aquitaine [], okcitane kaj gaskone Nòva Aquitània) kaj en la tradicia, historia regiono Akvitanio (france Aquitaine [], okcitane kaj gaskone Aquitània). Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la arondismento Libourne (aŭ Liborna) kaj al la kantono .
Laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun la najbaraj komunumoj.
13157 Searfoss
13157 Searfoss estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak, proksime de Tucson (Arizono, Usono) en la kadro de la projekto Spacewatch.
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la usona iama testpiloto kaj kosmonaŭto Richard A. Searfoss, de la Dryden Flight Research Center (nun Neil A. Armstrong Flight Research Center) de la NASA en Edwards (Kalifornio). Li faris tri kosmajn flugojn kiel piloto de la misioj de kosmopramo STS-58 and STS-76 kaj ŝipestro de la misio STS-90.
Fina solvo de juda demando
La "fina solvo de la juda problemo" (germane Endlösung der Judenfrage) mallonge "fina solvo" (Endlösung) iĝis jam esprimo por naziaj planoj pri planita amasmurdo kaj forpelo de judoj inter 1941 ĝis 1945 en Germanio kaj en la teritorioj okupitaj fare de la germanoj: la nocio estis la eŭfemisma esprimo de holokaŭsto.
Historio
La nocio en la nuna senco aperis unuafoje ĉe Hermann Göring, en letero al Reinhard Heydrich, la 31-an de julio 1941. Post atako de Germanio al Pollando la 1-an de septembro 1939 (Fall Weiss), kaj poste la 22-an de junio 1941 al Sovetunio (Operaco Barbaroso) sub la germana okupado ektroviĝis multe da personoj juddevenaj. Decidojn pri la teknikaj detaloj estis priparolitaj dum la Wannsee-konferenco, la 20-an de januaro 1942. Kunvenis en la konferenco 15 altrangaj funkciuloj de Nazia Germanio en vilao borde de la lago Großer Wannsee en la sudokcidento de Berlino, por detale organizi la Holokaŭston, do la amasmurdon de la eŭropaj judoj kaj certigi pri tio la kunlaboron de ĉiuj naziaj instancoj. Gvidanto de la konferenco estis la Schutzstaffel-"ĉefgrupgvidanto" Reinhard Heydrich.
La finan solvon oni realigis antaŭ ĉio pere de speciale establitaj ekstermejoj, komencante de la masakro en Kamjanec-Podilskij, kie dum du tagoj aŭguste 1941 oni murdis 23 600 judojn. En la dua mondmilito germanaj nazioj kaj iliaj kunlaborantoj murdis 5-6 milionojn de eŭropaj judoj.
Precipa celo de la konferenco kontraŭe al vaste disvastiĝinta opinio ne estis decidi la Holokaŭston - tiu decido per la amasmurdoj de judoj en la nazie okupitaj ŝtatoj de orienta Eŭropo dum la jaro 1941 fakte jam ekzistis ekde pluraj monatoj - sed fundamente organizi kaj kunordigi la deportadon de la tuta juda loĝantaro de Eŭropo por amasmurdado al murdejoj en Orienta Eŭropo. La partoprenantoj decidis pri la temposkemo por la pluaj amasmortigadoj.
Reinhard Heidrich kaj lia oficejo la 31-an de julio 1941 ricevis la ordonon kunordigi la "finan solvon de la juda demando". Sekve la nazio decembre de 1941 invitis al la strikte sekreta konferenco. Partoprenis ok gvidantoj de diversaj ministerioj kaj ses policaj gvidantoj de la ŝtata polico, la nazia sekreta polico Gestapo kaj la nazia organizaĵo Schutzstaffel (SS). Protokolanto estis la SS-gvidanto Adolf Eichmann, la respondeculo por "judaj aferoj" en la oficejo de Heydrich.
La nomo "Wannsee-konferenco" kreiĝis nur post la Dua Mondmilito. La vilao ĉe la berlina lago, konstruita dum la jaroj 1914 kaj 1915, post la milito iĝis memorejo pri la Holokaŭsto.
Aguel'hoc
Aguel'hoc estas landa komunumo en la norda de Malio, Regiono Kidal, kiu servas kiel ĉefurbo de la distrikto de Tessalit.
Aguel'hoc situas en la Valo Telemesi je 0° 51' 17.05" Oriento, 19° 27' 55.96" Nordo. Ĝia sektoro inkluzivas la komunumojn de Aguel'hoc, Tassidjimt, Ukinik, Telabit, Inakafel, Tamuscat, Matalmen, Tagharabat, Soran, Laway laway, Aslagh, kaj Inamzil.
Stružinec
Stružinec estas municipo en Ĉeĥio troviĝanta en distrikto Semily, regiono Liberec. Vivas ĉi tie.
Historio
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1377.
Simbu
La Provinco Simbu estas unu el la provincoj de Papua Nov-Gvineo. La provinca ĉefurbo estas Kundiawa. La vorto "Simbu" en la loka dialekto signifas dankon. Ĉi tiu provinco troviĝas en la Centra Montĉeno de la altaj teroj de Papua Novgvineo. Simbu etendiĝas sur. Pro ĝiaj limigitaj naturaj rimedoj kaj la kondiĉoj de la montara regiono, ĝia ekonomia progreso estas pli malrapida ol aliaj regionoj. En ĝi loĝas ĉirkaŭ personoj.
Abdiko
Abdiko estas rezigno pri ofico aŭ rango de reganto. La esprimo estas uzata precipe pri regantaj nobeloj aŭ ekleziaj altranguloj. En aliaj kuntekstoj oni uzas la vorton "demisio".
La vorto devenas de la latina vorto abdicare = de-diri. Kvankam ĝi formale implicas la propran iniciaton de la abdikanto, ĝi ne elkludas eksterajn premojn.
Nuntempe oni ĝenerale akceptas, ke ĉiu reganto rajtas abdiki, aŭ persone, aŭ ofice. La juraj konsekvencoj estas malsamaj:
En la historio estas ekzemploj, ke iuj provis rifuzi al iu la rajton je persona abdiko:
Sándor Korvin
Biografio
Sándor Korvin pristudis juron en Oradea, sed en 1932 li ĉesis kaj forlasinte sian familion li traslokiĝis Kluĵon. Lian kontraŭfaŝistajn artikolojn li publikigis en Nagyváradi Napló, Brassói Lapok, Független Újság kaj Mai Nő. Li faris literaturajn studojn en Parizo (1937-38) (Sorbonne). Dum la dua mondmilito li faris laborservon.
Abdiko
Ofica abdiko okazis ekzemple:
Ankoraŭ ofica abdiko okazos : La dato de lia abdiko ne jam estas konata; eble la 31-an de decembro 2018 aŭ la 1-an de januario 2019, laŭ la japanaj novaĵagentejoj.
Ham la ĉimpanzo
Ham la ĉimpanzo (julio aŭ aŭgusto 1956 – 19-a de januaro 1983), veranome Chang, estas la unua homedo, kiu iris en kosmon, en la kadro de la usona kosmoprogramo Mercury.
Oni ne precize konas lian naskiĝdaton, ĉar li naskiĝis ie en Kameruno, estis kaptita de ĉasistoj kaj aĉetita de United States Air Force en 1959.
Ham revenis sana sur Teron je la 31-a de januaro 1961 post kosma flugo de 16 minutoj kaj 39 sekundoj.
Ham estas akronimo de Holloman Aerospace Medical Center, la laboratorio de Nov-Meksiko. Li esti identigata kiel Ĉimpanzo 65-a kaj estis oficiale nomita Ham post sia sukcesa reveno.
Post sia kosma flugo li vivis dum 17 jaroj en la Smithsonian National Zoological Park de Vaŝingtono, kaj en la bestoparko North Carolina Zoo. Li mortis, 26-jarojn aĝa, je la 19-a de januaro 1983 kaj estas entombigita en Alamogordo, antaŭ la muzeo New Mexico Museum of Space History.
Filmo titolita "Ham, ĉimpanzo en la kosmo" de Jérôme-Cécil Auffret rilatas lian aventuron.
Protona forflua linio
En partikla kaj atomkerna fiziko, protona forflua linio, la protono forflua linio estas la linio sur la Z (atomnumero aŭ kvanto de protonoj) kontraŭ N (kvanto de neŭtronoj) ebeno kie la protona apartiga energio estas nulo. Malstabila atomkerno trans la protona forflua linio faras protonan eligon, elradias liberan protonon. La protona forflua linio estas rando de ekzisto de protono-riĉaj atomkernoj. Ĉi tio estas simila al neŭtrona forflua linio, kiu estas sur la alia flanko de areo de atomkerna stabileco. En astrofiziko, la protona forflua linio estas grava en priskribo de atomkernosintezo, aparte de la rp-procezo.
Marem Arapĥanova
Marem Arapĥanova (Марем Ахметовна Арапханова; la, Alkuno, Sunĵa distrikto, Ĉeĉena-Inguŝa ASSR, RSFSR, Sovetunio — la , Galaŝko, Sunĵa distrikto, Inguŝio, Rusio) estis infanĝardena edukistino, kiu pereis kontraŭstare al ĉeĉenaj gerilanoj kaj estis honorigita kiel Heroo de Rusio (postmorte).
Biografio
Marem Arapĥanova naskiĝis la 20-an de aprilo 1963 en vilaĝo Alkuno en inguŝa familio. Ŝia patro Aĥmed Saralijeviĉ Ĥamĥojev ( Ахмед Саралиевич Хамхоев) estis aŭtoritata homo kaj interpacigis dekojn de sangovenĝantoj. En 1981 ŝi finis mezlernejon en la gepatra vilaĝo. Ekde 1996 ŝi laboris kiel edukistino en infanĝardeno N 1 de vilaĝo Galaŝko, kien ŝi translokiĝis post edziniĝo.
Komence de septembro 2002 ĉirkaŭ 300 ĉeĉenaj gerilanoj invadis Inguŝion de Kartvelio por penetri Ĉeĉenion.
Nokte de la 25-a de septembro al la la gerilana taĉmento ekbatalis kontraŭ rusiaj trupoj ĉe vilaĝo Galaŝko. Nokte grupoj da gerilanoj eniris la vilaĝon por rabado, ĉar post plursemajna marŝo ili bezonis manĝaĵojn kaj aliajn provizojn. Laŭ nekonfirmita atesto de iu «inguŝa gerilano Valid», publikigita en rusia tagĵurnalo Komsomolskaja Pravda, la rabadon partoprenis ĉefe ĉeĉenoj kaj araboj. Post reveno rabistoj rakontis ke la Arapĥanov-familio dum la batalo kaŝis sin en kelo, sed kiam ili forportis sakojn kun manĝaĵoj de ilia malriĉa domo, Marem elkuris por kontraŭi ilin. Ŝi konsilis al la edzo ne eliri, ĉar apenaŭ banditoj pafus kontraŭ virino. Ŝi baris vojon al la rabistoj. Elkuris ankaŭ ŝia edzo. Por silentigi ŝin la banditoj direktis kontraŭ lin mitraleton. Marem ŝirmis per sia korpo la edzon kaj falis, trafita de mitraleta pafo. Ŝiaj krioj altiris plurajn najbarojn. Marem mortis sur la manoj de sia edzo. Ŝi edziniĝis al vidvo kaj havis kvar neplenkreskajn infanojn: du siajn filinojn 5 kaj 8 jarojn aĝajn, kaj du idojn de sia edzo. La artikolon en Komsomolskaja Pravda oni akre kritikis en la oficiala retejo de Inguŝio (interalie oni rimarkigis, ke Valid ne estas inguŝa nomo), sen refuti la ĉefajn faktojn.
La 26-an de septembro prezidanto de Inguŝio Murat Zjazikov vizitis la vilaĝon kaj ordonis pagi 50 mil rublojn al ŝia familio por enterigo.
(106521) 2000 WC51
(106521) 2000 WC51 estas marsrenkonta asteroido malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo Lincoln Near-Earth Asteroid Research elde la observatorio de la Laboratorio Lincoln en Socorro (Nov-Meksiko, Usono).
Ellingstedt
Ellingstedt (dane: Ellingsted) estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Schleswig-Flensburg de la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. La teritorio estas parto de la komunumaro Arensharde, administra ligo de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj.
(106521) 2000 WC51
Orbito
Ĝia discentra klinita orbito iom proksimiĝas tiun de Marso ĉe sia malsuprenira nodo, ĝia marsa MOID estas 0,209359 astronomia unuo, tie estas 31,320 milionoj da km.
Marem Arapĥanova
Honorigo
Per ukazo de la prezidanto de Rusio N 598 la Marem Arapĥanova estis honorigita kiel Heroo de Rusio (postmorte). La Murat Zjazikov enmanigis la medalon al ŝia edzo. Ŝi estis la unua kaŭkazanino, ricevinta tiun premion.
Memoro
La nomon de Marem Arapĥanova portas la unua infanĝardeno «Skazka» ( Fabelo) en respublika ĉefurbo Magaso, malfermita en 2012.
Erara mortodato
En unuaj publikaĵoj menciiĝis la ĝusta mortodato — la. Sed poste pro ies fuŝo aperis tiu erara — la, kiu nun dominas en publikaĵoj dediĉitaj al tiu ĉi historio. En realo la 1-an de oktobro la batalo ĉe Galaŝko jam finiĝis kaj rusiaj militistoj persekutis la gerilanojn tra arbaroj kaj montaro.
Kontraŭaj versioj
Laŭ aliaj versioj, marĝene menciitaj, Marem Arapĥanova estis hazarda viktimo de rusiaj militistoj: ŝi pereis pro hazarda kuglo aŭ sub falinta kaj estingata milithelikoptero Mi-24.
La Kunularo de l' Ringo
La Kunularo de l' Ringo estas la unua volumo (libro 1 & 2) kiu aperis en 1954 de La Mastro de l' Ringoj, romano de la angla verkisto J. R. R. Tolkien. Ĝin tradukis al Esperanto William Auld. Tiu ĉi volumo pluas per la dua nome La Du Turegoj.
İlkay Gündoğan
İlkay Gündoğan estas germana futbalisto de turka deveno. Li naskiĝis en Gelsenkirchen, do nun estas -jara. Ekde 2011 ĝis 2016 li profesie ludis futbalon en la unua vira teamo de la klubo Borussia Dortmund - antaŭe li en 2008-2009 estis profesia futbalisto en la dua vira teamo de la klubo VfL Bochum kaj en 2009 ĝis 2011 de la klubo FC Nurenbergo, antaŭ ol li transiris al Dortmund. Ekde 2016 li sukcese apartenas al la pinta teamo de la brita klubo Manchester City.
Krome İlkay Gündoğan ekde la jaro 2011 estas membro de la germana nacia teamo de futbalo. Kadre de ĝi li kunkonkuris pri la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2012 kaj post longa paŭzo denove membris en la nacia teamo dum la matĉoj pri la Futbala Mondpokalo 2018, pri la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2021 kaj pri la Futbala Mondpokalo 2022. Antaŭe li laŭ sia tiutempa aĝo jam membris en la naciaj teamoj de sub-18-, sub-19-, sub-20- kaj sub-21-jaruloj.
Cyprian Godebski (skulptisto)
Cyprian Godebski (naskiĝis la 30-an de oktobro 1835 en Méry-sur-Cher (Centro-Valo de Luaro) en departemento Cher en Francio, mortis la 25-an de novembro 1909 en Parizo) – pola skulptisto.
Vivo
Li estis nepo de Cyprian – legiano kaj poeto, filo de Franciszek Ksawery – ribelanto, elmigrinta aganto, historiisto, artgardisto de la pola scienca-kultura instituto Ossolineum. Li frekventis al Pola Nacia Lernejo en Batignolles, poste lernis skulptarton en laborejo de François Jouffroy. En 1858 translokiĝis al Lvovo, poste – de 1861 ekloĝis en Vieno kaj de 1863 en Parizo. En 1870 estis nomumita profesoro de Akademio en Sankt-Peterburgo. En Parizo gvidis literaturan-artisman salonon. En 1877 estis nomumita membro de la franca Nacia Akademio, en 1889 oficiro de Honora legio. Lia filino estis patronino de artistoj Misia Sert.
Emmering
Emmering havas diversajn signifojn:
Propagando per agado
Per tiu nomigo de "propagando per agado" oni konas strategion kio postulis rektan kaj decideman agadon -eĉ perfortan- kontraŭ personoj aŭ institucioj farotan de kelkaj kuraĝaj homoj por ebligi revoluciajn ŝanĝojn kaj inspiri la agadon de la resto. Plej ofte tiu taktiko kongruas kun la idearo de anarkiismo en la finaj jardekoj de la 19a jarcento kaj komenco de la 20a. Ties popularigo disiĝis la revoluciajn movadojn en du flankoj: tiu porpaca kaj tiu kiu ne dubis uzi perfortan agadon kontraŭ reprezentantojn de la burĝa sistemo: reĝoj, registoj, policanoj, entreprenistoj, ktp.
Ekzemploj
En kelkaj landoj kaj eŭropaj -kiel Rusio, Francio, Hispanio- aŭ amerikaj -Usono- tiu agado gravege influis la enlandan politikon. Kelkaj rusaj caroj suferis tiun agadon. Usonaj prezidantoj same. La Unua Mondmilito profitis ekskuzon ke oni atencis kontraŭ aŭstria herdonto por komenci. Ankaŭ de tiam oni popularigis la kvazaŭ humuran bildon de la maskita anarkiisto kun bombo sub mantelo.
Koptevo (Centra ringo de Moskvo)
Koptevo (Коптево) estas stacio de la Metroo de Moskvo sur Centra ringo de Moskvo, ĝi situas inter la stacioj ' kaj ' en Moskvo. Ĝi estis malfermita la.
John Struthers
Siro John STRUTHERS MD PRCSE FRSE (naskiĝis la en Dunfermline, mortis la  en Edinburgo) estis la unua Regius Profesoro de Anatomio en la Universitato de Aberdeen. Li estis aktiva instruisto kaj administranto, kiu transformis la statuson de institucioj en kiuj li laboris. Li estis pasia pri anatomio, kaj entuziasme traserĉis kaj dissekcis la plej grandajn kaj fajnajn specimenojn, kiel balenoj, ĝenante siajn kolegojn per obseda postulo de mono kaj spaco por sia kolekto. Lia kolekto estis donacita al la Surgeon's Hall en Edinburgo kaj estas nune konata kiel Kolekto John Struthers.
Inter sciencistoj, li estas eble plej bone konata pro sia laborko pri la ligamento kiu portas lian nomon. Lia laboro pri la rara kaj vestiĝa Ligamento de Struthers altiris la atenton de Charles Darwin, kiu uzis ĝin en sia Descent of Man por helpi argumento, ke homoj kaj aliaj mamuloj kunhavas komunan praulon.
Inter la publiko, Struthers famiĝis pro sia dissekco de la ĝiba baleno "Tay Whale", kiu aperis en la marpeco Firth of Tay, estis ĉasita kaj poste surbordita por esti ekspoziciita tra tuta Britio. Struthers profitis la oportunon por dissekci ĝin kaj kovri ties ostojn, kaj finfine li verkis monografion prie.