cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hundo
Hundo estas mamulo el la familio de kanisedoj (Canidae), same kiel lupoj, vulpoj, kaj kojotoj. Kutime, la vorto hundo estas uzata en la signifo de dom-hundo (Canis familiaris aŭ Canis lupus familiaris). Hunda bleko nomiĝas bojo. La vorto hundo origine venis el la germana kaj parencaj ĝermanaj lingvoj (germane, dane, svede kaj norvege Hund, angle hound). Hundoj kutime estas konsiderataj subspecio de lupoj.
La diferencoj inter hundaj rasoj estas enormaj, laŭ grando, ekzemple inter ĉivavo kaj dogoj, koloroj el blanko tra ĉiuj brunoj al nigro sen forgesi la ornamitajn dalmatajn, rapideco, kapablecoj, ktp. Homoj kreis, kombinis, kaj miksis diversajn rasojn laŭ la intenco havi hundojn por diversaj utiloj. Tiel estas hundoj por ĉaso (serĉado, flugigado, predokolektado, atakado, ktp.), gregogardado (ŝafkolektado, kondukado, predantodetektado, alarmado, ktp.), transportado, kurado, blindulgvidado, akompanado, ktp.
Oni supozas, ke estas ĉirkaŭ 400 milionoj da hundoj tutmonde. Ili loĝas ĉie ajn, kie loĝas ankaŭ homoj, kaj ankaŭ sendepende de homoj post resovaĝiĝo. En Aŭstralio kaj Sudorienta Azio, dingoj devenas de resovaĝiĝintaj hundoj.
Diferencoj disde aliaj kanisedoj
Kompare kun lupoj de simila grando, hundoj tendencas havi kranion 20 % pli malgrandajn kaj cerbojn 10 % pli malgrandajn, kaj dentojn relative pli malgrandajn ol aliaj specioj de kanisedoj. Hundoj postulas pli malgrandajn kvantojn de kalorioj por vivi ol lupoj. Ilia dieto el restaĵoj de homaj manĝoj faris, ke iliaj grandaj cerboj kaj mandiblaj muskoloj uzitaj en ĉasado jam ne plu estas necesaj. Kelkaj fakuloj opinias, ke la falemaj oreloj de hundoj estas rezulto de la atrofio de la mandiblaj muskoloj. La haŭto de la hejmaj hundoj tendencas esti pli dika ol tiu de lupoj kaj kelkaj triboj de eskimoj preferas la hundofelon por vestoj, pro ties rezistemo al eluzado en akra klimato. Diference disde lupoj, sed same kiel kojotoj, la hejmaj hundoj tendencas havi ŝvitoglandojn en la piedaj kusenetoj. La gamboj de hundo havas proksimume duonan grandon relative al tiuj de simila lupo, kaj la vosto tendencas kurbiĝi supren, grava trajto kiu tute ne estas observata ĉe lupoj.
Hararo
Same kiel lupoj, la hundoj havas felon, nome mantelon da haroj kiuj ŝirmas iliajn tutan korpon. La hararo (felo) de hundo povas esti «duobla», komponita el malsupra tavolo milda kaj supra pli aspra tavolo. Diference de lupoj, hundoj povas ankaŭ havi «ununuran» felon, sen malsupra tavolo. La hundoj kun duobla felo, kiel lupoj, estas adaptitaj por vivi en malvarmaj temperaturoj kaj tendencas deveni el pli malvarmaj klimatoj.
Hundoj foje montras restojn de kontraŭlumo, nome modelo de natura ofta kamuflado. La ĝenerala kialo de la kontraŭlumo estas ke animalo tute unukolora, lumigite el supre, ŝajnas pli hela en la supra duono kaj pli malhela en la malsupra duono. Tio estas modelo kiun la predantoj povas lerni rekoni. Kontraŭlumigita animalo havas pli malhelan koloraron en la supraj partoj kaj pli helan koloraron en la malsupraj partoj. Tio malpliigas la ĝeneralan videblecon de la animalo, kio helpas propran predagon kaj malhelpas esti predata. Resto de tiu modelo estas ke multaj rasoj havas strion aŭ stelon de hela hararo sur brusto aŭ en malsupraj partoj.
Vosto
Estas multaj formoj diferencaj de hundovosto: rekta, rekta supren, falĉilforma, bukleca. Tradicie al kelkaj hundrasoj oni fortranĉis la voston (kaŭdektomio), kio estas malpermesita en kelkaj landoj, ĉar estas konsiderata formo de torturado de bestoj. En kelkaj rasoj, kelkaj hundidoj jam naskiĝas kun mallonga aŭ neniu vosto. Tio okazas plej ofte ĉe kelkaj rasoj, precipe ĉe tiuj en kiuj oni ofte fortranĉis la voston, eble pro adaptado. Tial en tiuj rasoj ne estas rasa normigo pri la vosto.
Movsistemo
Kiel ĉe la majoritato de predantaj mamuloj, hundoj havas fortajn muskolojn, efikan kardiovaskulan sistemon kiu permesas al ili atingi altan rapidecon kaj grandan reziston, kaj denton efikajn por reteni kaj disŝiri ĉasitajn predojn.
Sensoj
La sensoj de flaro kaj aŭdo de hundo estas superaj al tiuj de homoj en multaj aspektoj. Kelkaj el iliaj sensokapabloj estis uzataj de homoj, kiel por ekzemplo la flarkapablo ĉe ĉashundoj tradicie, kaj nuntempe ĉe hundoj breditaj por serĉi eksplodaĵojn aŭ drogojn. Krome ili estas kapablaj diferencigi kaj identigi konkretajn sonojn kiel vortojn kaj intonaciojn kaj asocii ilin al eksteraj stimuloj, kiel ekzemple manĝo, premio, elhejmiro ktp.
Vidkapablo
La vidkapablo de hundoj ŝajnas adaptita por ĉasado: ili ne havas grandan vidan akutecon por detaloj, sed ili havas elstaran percepton de movoj. Ili havas elstaran vidadon kaj noktan kaj krepuskan, pro la uzado de la tapetum lucidum (lumtapiŝo) (t.e. reflekta ekrano ene de la okulo). La vidkampo de la hundo estas inter 240 kaj 250 gradoj, multe pli ol tiu de la homo, kiu estas de proksimume 180 gradoj.
Hundoj havas formon de dikromatian vidkapablon nomitan deŭteranopio, kiu ĉe homoj estas konsiderata formo de daltonismo, kaj koncernas ruĝon kaj verdon. Hundoj perceptas nuancojn de flavo kaj bluo, sed ruĝon ili perceptas flava kaj verdon ili perceptas griza.
Ilia vidsistemo disvolviĝis por helpi en la ĉasado. Kvankam ĝi estas malfacile mezurebla, la vida akuteco de pudeloj estis taksata kiel ekvivalenta al poentado en la testo de Snellen de 20/75. Tamen, la vidkapabla diskriminado estas tre supera kiam temas pri moviĝantaj objektoj. Oni diris, ke kelkaj hundoj estas kapablaj distingigi sian posedanton disde aliaj personoj je distanco de pli ol unu kilometro kaj duono. Kiel ĉasistoj dum krepusko. ili dependas de sia vidkapablo en kondiĉoj de malalta lumokvanto. Por helpi al vido en la malhelo ili havas tre grandajn pupilojn, pli grandan densecon de bastonetoj, pli grandan rapidecon de palpebrumo kaj refraktan tapetum lucidum. Kvankam tiuj adaptoj utilas por plibonigi la vidkapablon en la malhelo, ili ankaŭ malpliigas la vidan akutecon de hundoj.
Kiel la plejmulto de mamuloj, hundoj estas dikromatiuloj kaj havas vidkapablon por koloroj ekvivalentan al ruĝ-verda daltonismo ĉe homoj. La tre diversaj hundrasoj havas tre diversajn formojn kaj grandojn de okuloj kaj ankaŭ havas diferencajn formojn de retinoj. La hundoj kun longa muzelo havas «vidostrion» kiu etendas laŭ la larĝo de la retino kaj kiu havigas al ili tre ampleksan vidkampon, dum la hundoj kun mallonga muzelo havas area centralis, nome centran regionon kun ĝis trifoje la denseco de nervaj finaĵoj de la «vidostrio», kiu havigas detalvidan kapablon, multe pli simila al tiu de homoj.
Kelkaj raso, partikulare la leporhundoj, havas vidkampon de ĝis 270°, kvankam la rasoj de larĝa kapo kun mallarĝa muzelo havas vidkampon multe pli mallarĝan, tiom malampleksan kiom 180°, simile al tiu de homoj. Kelkaj rasoj ankaŭ prezentas genetikan tendencon al miopeco. Kvankam la majoritato de rasoj estas emmetropikaj, tamen oni malkovris, ke duono de ĉiuj rotvejloj estas miopa.
Aŭdkapablo
La kampo de aŭdkapablo de hundoj estas proksimume de 40 Hz ĝis 60 000 Hz. Ili detektas sonojn tiom basajn kiom 16-20 Hz (kompare kun 20–70 Hz ĉe homoj) kaj ankaŭ super 45 kHz (kompare kun 13–20 kHz ĉe homoj), kaj ili havas gradon de moveblon de oreloj kiu permesas al ili determini rapide la precizan devenon de sono. Dek ok aŭ pliaj muskoloj povas klini, rotacii, levi aŭ mallevi la orelojn de hundo. Krome, hundo povas lokigi la devenon de sono multe pli rapide ol homo kaj detekti sonojn je distanco ĝis kvarfoje pli granda ol homoj. La hundoj kun orelformo pli natura, kiel la oreloj de sovaĝaj kanisedoj kiel la vulpo, kutime aŭdas pli bone ol hundoj kun orelformo pli fleksebla, tipa de multaj aldomigitaj rasoj.
Flarkapablo
Dum la homa cerbo estas dominata de granda vida kortekso, la hunda cerbo estas dominata ĉefe de flarkortekso. La flarbulbo de hundoj, proporcie al la totala grando de la cerbo, estas kvardekfoje pli granda ol tiu de homoj. Laŭ la raso, la hundoj havas inter 125 kaj 220 milionojn da flarĉeloj okupantajn areon de la grando de poŝtuko (kompare kun kvin milionoj da ĉeloj okupantaj la areon de poŝtmarko ĉe homoj). La "Bloodhound" aŭ Sankthuberto estas la escepto, kun proksimume 300 milionoj de flarriceviloj. La hundoj povas distingi odorojn je koncentroj preskaŭ 100 milionojn da fojoj malaltaj ol tiuj kiujn povas distingi la homoj.
Gustosenso
Inter la hundaj sensoj, tiu de la gusto estas tiu kiu malpli estis esplorita kaj multe rilata kun la flarsenso. La hundoj povas distingi la bazajn gustojn simile al homoj, kvankam ili ne distingas la salan guston. Tamen, la preferitaj gustoj povas esti tre diferencaj de unu hundo al alia, ĉar ŝajne ili ne elektas la manĝon laŭ la gusto, sed laŭ ties intenseco —forta / milda gusto—. La unuaj monatoj de la vivo de hundido estas tre gravaj tiukadre ĉar tiam ili tendencas gustumi multajn gustojn diferencajn kaj tiel ili poste disvolvas emon al gustovarieco. Same kiel homo kaj multaj aliaj animaloj, hundoj havas la kapablon asocii difinitajn gustojn kun sanproblemoj. Se iu manĝaĵo malsanigas aŭ eĉ malbonfartigas hundon, tiu tendencos eviti la guston de tiu manĝaĵo estontece. Tio formas parton de instinkta defendomekanismo, kiu protektas animalojn kontraŭ venenigo pro la ofta engluto de substancoj toksaj. Kelkaj hundoj, kiam ekmalbonfartas, ekmanĝas herbojn por kontraŭefiki la malbonan rezulton de manĝado.
Tuŝsenso
Hundoj uzas la tuŝsenson por komuniki inter ili kaj kun aliaj specioj. Se farita akurate, tuŝado povas utili por stimuli aŭ trankviligi hundon. Temas pri la unua senso disvolvita en ĵus naskitaj hundidoj; tial la patrinoj eklekas kaj ekkaresas siajn idojn tuj post la nasko. Kelkaj studoj sugestis ke hundoj povas detekti movojn en la abdomeno de la patrino eĉ antaŭ la nasko kaj ke la hundidoj kiuj estas dorlotitaj dum la gravedo naskas pli afablajn idojn. La hundoj havas tuŝsensilojn en la tuta korpo, sed la piedkusenetoj, la vertebraro kaj la vostoregiono estas kelkaj el la plej sensivaj zonoj.
La "vibrisoj" de hundoj havas mekanikajn ricevilojn utilajn por akiri tuŝsensan informadon el sia medio, sed tiu funkcio ne estas tiom grava kiom estas ĉe katoj. Interalie, ili utilas por sensi aerfluon. Krom la muzelo, kie ili ricevas la nomon de «lipharoj», la hundoj havas vibrisojn super la okuloj kaj sub la mandiblo.
Historio de la rilato kun la homo
El historia vidpunkto estas certe, ke la hundo devenas de la lupo (Canis lupus) kaj ke jam antaŭ la komenco de la agrikulturo hundoj akompanis homojn. Oni parolas pri datoj inter 15.000 ĝis 100.000 jaroj antaŭ nun. Estas du teorioj eble kongruaj. Eble homoj kaptis kaj uzis lupojn por defendo aŭ alia utilo, tiuj bestoj alkutimiĝis al homoj kaj iom post iom ŝanĝiĝis. La alia teorio diras, ke iuj lupoj mem alproksimiĝis al homoj por profiti de ties restaĵoj. Ambaŭ teorioj eblas kaj povis koincidi. Ĉe la dua teorio temis pri historio de simbiozo: ambaŭ specioj profitis el la kunvivado. Hundoj profitis manĝante homajn restaĵojn, kio profitigis homojn kiel purigado de iliaj vivejoj.
Oni ĝis antaŭ ne longe supozis, ke la aldomigado de hundoj komenciĝis verŝajne inter 16000 kaj 15000 a.K. fare de grupoj de ĉasistoj. Novaj trovoj komence de la 2010-aj jaroj de hundokranioj pli ol 30000-jaraĝaj tamen implicas, ke la aldomigado jam komenciĝis antaŭ pli ol 100 000 jaroj. Kompare, la ĉevalo estis aldomigita fare de nomadaj grupoj nur inter 4.000 kaj 3.000 a.K.
Hundoj estis verŝajne hejmigitaj inter aliaj bestoj kiel ŝakaloj aŭ ronĝuloj. Sed ili estis la nuraj, kiujn oni konservis, ĉar ili montris pli da kapablo al sociiĝo. La prauloj de hundoj estis lupoj, sed eksperimentoj en la lastaj kvindek jaroj pri bredado de vulpoj ŝajnas doni similajn rezultojn rilate al socia konduto kaj ludemo.
Homoj verŝajne komencis uzi la prahundon kiel ĉashundon.
Mensa, sana kaj socia ligo
Preter "tradiciaj" hundaj roloj, la efiko de la hundo sur la fizika kaj mensa sano de homo, precipe se temas pri infanoj, estas pli kaj pli rekonita. La rilato inter homo kaj hundo estas profunda emocia ligo kaj ĝia signifo al la homo ŝvebas preter la praktika utilo kiun la homo povas derivi de la hundo. Multaj psikologiaj kaj fiziologiaj studoj estis faritaj koncerne dorlotbestojn ĝenerale kaj hundojn aparte, kaj ĝi montras ke la rilato kun dorlotbesto evoluigas sentojn de memestimo, respondeco, empatio kaj sentemo ĉe infanoj. Krome, la hundo estis trovita havi trankviligan efikon al sia posedanto. Ĉi tio reflektas en pli malalta sangopremo en la medio de la hundo, malpliigo de pulso dum karesado, kaj eĉ estis trovite ke hundoposedantoj havas pli altan vivdaŭron. Studoj de la lastaj jardekoj sugestas, ke karesi hundon produktas la hormonon oksitocino, ankaŭ konatan kiel la amohormono, kaj ĉe la dorlotanto kaj ĉe la hundo, simile al ĝia produktado en kontakto inter gepatroj kaj iliaj bebo kaj inter geedzoj. Hundoj kaj aliaj bestoj servas kiel sociaj "perantoj", kiuj faciligas kontakton kun infanoj, kiu estas ĉefe uzata por speciala edukado prizorgado, kiam temas pri infanoj kun handikapoj kaj emociaj kaj kondutismaj problemoj. En pluraj landoj, ekzistas projekto pri librolego al hundoj, por plibonigi la legokapablon de infanoj, pliigi ilian memfidon kaj kognajn kaj emociajn kapablojn.
Jenő Remsey
Jenő Remsey [jenO remŝei], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo Remsey Jenő György estis hungara pentristo, grafikisto. Jenő Remsey naskiĝis la  en Nagykőrös, li mortis la  en Gödöllő.
Hundo
Mensa, sana kaj socia ligo
Se ĉi tio ne sufiĉas, pluraj studoj indikas, ke la ĉeesto de hundoj en frua aĝo, aŭ eĉ dum gravedeco, povas signife redukti la ŝancon de certaj alergioj en juna aĝo, studoj sugestas, ke la kialo de ĉi tiu fenomeno rilatas al la hipotezo de higieno.
Jenő Remsey
Biografio
Jenő Remsey frekventis gimnazion en Budapeŝto, poste li estis oficisto 4 jarojn, sed vespere li lernis en industriarta mezlernejo. Li plulernis en Akademio de Belartoj de Vieno kaj en simila lernejo en Munkeno helpe de stipendio. Inter 1909 kaj 1914 li pentradis en artistkolonio de Gödöllő, poste ekde 1924 ĝismorte. En 1911 kaj 1914 li studvojaĝis al Munkeno. Inter la mondomilitoj ankaŭ liaj poemlibroj kaj dramoj aperis, krome li estis foje ĵurnalisto. Li ricevis premiojn en 1944 kaj 1977. Li edziĝis en 1912, la edzino naskis 4 gefilojn.
Hundo
Mensa, sana kaj socia ligo
La vivoj de hundoj kun homoj gajnis al ili la kromnomon "La plej bona amiko de la homo." Kontraste, ekzistas socioj en kiuj hundoj estas traktitaj kiel malpuraj, kaj ekzistas kulturoj en kiuj la karno de certaj rasoj de hundoj estas uzita por manĝaĵo. Aktuale en 2014 ekzistas proksimume 40 landoj kie ekzistas neniu laŭleĝa malpermeso manĝi hundojn.
Nuntempaj uzoj
La lasta epizodo de la komuna vivo de hundoj kaj homoj estas la vivo en modernaj kaj troloĝataj urboj, kie hundoj devas loĝi en malgrandaj etaĝoj. Kelkaj povas ĝui proksimajn parkojn, sed kelkaj ne. En multaj urboj, kie loĝas malkonsciaj hundoposedantoj, la stratoj iĝas malpuraj kaj plenaj je hundofekaĵoj.
Kvankam multaj homoj jam konas hundojn nur kiel dorlotbestojn, ankoraŭ ekzistas hundoj bredataj por homa utilo aŭ distro. Kiel ĉe aliaj bestoj, tia ekspluato de hundoj estas kritikata de aktivuloj por bestaj rajtoj.
Dorlothundoj
Pro siaj sociaj adaptiĝkapabloj la hundo estas la besto plej ligita al la homo. Tiel multaj homoj pasigas sian libertempon nuntempe kun hundoj. La hundoj povas esti bonaj kompanoj por migrado kaj kurado. Nemalofte hundoj estas la nura socia rilato de sia posedanto. Pro la el tio rezultanta alhomigo de la hundoj estiĝas ofte gravaj eraroj, kiuj malrespektas la naturajn bezonojn de la bestoj. Ofte, la hundoj estas pli feliĉaj en grupoj.
Sporthundoj
Oni uzas hundojn por diversaj specoj de konkursoj, ekzemple sledkurado kun sledhundoj.
Laborhundoj
Laborhundo estas hundo, kiu subtenas homon dum ties laboro. Plej konataj estas nuntempe verŝajne la polichundo, kiun oni uzas por serĉi spurojn, por trovi drogojn, eksplodaĵojn, homojn (perditajn infanojn, senhelpajn individuojn, fuĝintojn) aŭ kadavrojn, sed ankaŭ kiel armilon helpantan policistojn aŭ por gardado.
Iuj rasoj estas aparte taŭgaj kiel gvidhundoj por blinduloj, verŝajne unu el la plej malfacilaj taskoj por laborhundo, kaj kiel helphundo por handikapuloj. Iuj hundoj ricevas edukon kiel savhundo au terapihundo. Okaze de la paralimpikoj 2008 en Pekino la ĉina registaro aparte dresigis gvidohundojn por la blindaj sportistoj.
La hundoj havas aliajn civilajn uzojn kiel ekzemple: gvidhundoj por blinduloj, aŭdhundoj por surduloj, sondaj hundoj por detektado de homoj sub dommalkonstruoj, hundoj por lokalizado de la centro de fajro, sledhundoj, kaj flarhundoj por detektado de eksplodaĵoj, medikamentoj kaj aliaj malpermesitaj substancoj.
En 2020, flarhundoj eĉ estis trejnitaj por detekti la koronan viruson kaj estis uzitaj en la internacia flughaveno en Helsinko, Finnlando.
Ĉashundoj
La uzo de helphundo, kiu nuntempe rilatas al nur malgranda nombro de hundoj, estis verŝajne la origino de la aldomigo de hundoj. Komence estis la helpo dum ĉasado, kaj por predotrovo kaj dum mortigo de la predoj kaj dum rekupero de la vundita aŭ mortigita predo. Ĉe aboriĝenoj en Aŭstralio, kiuj estis parte akompanataj de hundoj, la unua celo estis la varmigo unu de la alia dum la malvarmegaj dezertonoktoj. Ne ekzistis ĉe ili aparta kunlaboro por ĉasado; hundoj ricevis nur kelkajn restaĵojn.
Gardohundoj
Oni povas uzi ĉiun hundon kiel gardohundo, uzanta ĝian naturan econ averti la gregon pri minacanta danĝero. Enurbe oni uzas prefere malgrandajn hundorasojn, kiel la ŝpico, sed kampare ankaŭ grandajn hundojn, kiuj pli impresas pro sia grandeco. Ofte oni uzas du hundojn: malgrandan, kiu havas pli malaltan stimulosojlon kaj avertas pri alveno de fremdulo, kaj grandan, kiu pretas defendi domon kaj bienon. Ankaŭ gregoprotektaj hundoj estas gardohundoj kaj uzataj nuntempe por gardi aĵojn, kiel ekzemple la anatolia gregohundo en Turkio.
Tirbesto
La uzo de hundoj kiel tirbesto de malriĉuloj estas dokumentita almenaŭ ekde la mezepoko ĝis en la 20-a jarcento. Almenaŭ en Niemegk, tiam ankoraŭ en la regiono Zauch Belzig en Brandenburgio hundoĉaroj estis uzataj, ekzemple dum fojnorikolto, de kamparanoj de post la milito de 1870/71 ĝis ĉirkaŭ la ŝtatigo de la agrikulturo en la GDR. En nordaj landoj hundoj, kiel huskioj aŭ samojedoj estas uzataj ĝis nun kiel sledhundoj.
Libertempa okupado
Pro siaj sociaj adaptiĝkapabloj la hundo estas la besto plej ligita al la homo. Tiel multaj homoj pasigas sian libertempon nuntempe kun hundoj. La hundoj povas esti bonaj kompanoj por migrado kaj kurado. Nemalofte hundoj estas la nura socia rilato de sia posedanto. Pro la el tio rezultanta alhomigo de la hundoj estiĝas ofte gravaj eraroj, kiuj malrespektas la naturajn bezonojn de la bestoj. Ofte, la hundoj estas pli feliĉaj en grupoj.
Pelto
Ĉefe en norda Azio la felo de hundoj estis ŝatata pelto ĝis komence de la 20-a jarcento, ekzemple por gantoj. En Brazilo hundofeloj, ĉefe tiuj de melhundoj, estas uzataj por fari frottamburojn nomatajn Cuíca. Ankaŭ en Eŭropo ekzistas negoco pri hundofeloj. Ĉar ne ekzistas deklaracidevigo, ofte estis uzataj fantaziaj nomoj, kiel ekzemple Gaewolf aŭ la produkto estis simple deklaraciita kiel "vera pelto". Ekde la 31-a de decembro 2008 negoco kaj importo de kato- kaj hundofeloj estis malpermesitaj en la Eŭropa Unio.
Vidu ankaŭ rason Coton de Tulear.
Viando
Hundaĵo estis konsumata kiel nutraĵo en iuj landoj, kiel ekzemple Koreio, Vjetnamio kaj kelkaj sudaj provincoj de Ĉinio, kiel ekzemple Gŭangdongo. Tamen en multaj kulturoj estiĝis nutrotabuo, kiu malpermesas ties konsumon. En Germanio kaj en multaj aliaj landoj, hundaĵo estas laŭleĝe ne plu nutraĵo, kaj oni ne rajtas negoci aŭ surmerkatigi ĝin. En Svislando, male al la reguloj en la eŭropaj najbarlando,j la manĝado de hundoviando daŭre estas permesata malgraŭ protestoj flanke de bestoprotektantoj. Tradicion la manĝado de hundoviando havas en la svisa regiono de Apencelo. Lastfoje la federacia konsilio de Svislando en 2012 kontraŭstaris malpermeson konsumado de hundoviando.
La hundoviando estas nek halala nek koŝera.
Eksperimentado
Hundoj, en la nuntempo ĉefe bigloj, estas uzataj por ofte damaĝa scienca esplorado, malgraŭ diversaj organizoj kiuj kontraŭbatalas besteksperimentadon. Inter la plej konataj uzintoj de hundoj en eksperimentoj estas Ivan Pavlov.
Rasoj
Hundorasoj estas tre diversaj laŭ anatomio, koloroj, grandoj, formo, plej ofte rilataj al la tre diversaj uzoj kiujn la homoj atribuis al ili, kio markis iliajn trajtojn: sveltecon por kurbezonaj leporhundoj, densan hararon por hundoj loĝantaj en malvarmaj areoj, fortikecon en defendaj hundoj, ktp. Inter konataj rasoj estas ekzemple jenaj:
Entento
Entento signifas amikan kontrakton inter regnoj.
Hundo
En kulturo
Laŭ armena mitologio, aralezoj (armene Արալեզ) estas estaĵoj aŭ spiritoj, kiuj aspektas kiel flugopovaj hundoj. Ili malsupreniĝadis al kampo de batalo por revivigi mortigitajn heroojn, lekante iliajn vundojn.
Entento
La Kora Entento (nomata france Entente cordiale) estis subskribita la 8-an de aprilo 1904 inter Britio kaj Francio, kaj regulis la koloniajn demandojn, t.e. diversajn disputojn inter la du potencoj rilate al ilia influo kaj regivo en partoj de iliaj koloniaj imperioj inkluzive de Egiptio, Maroko, Madagaskaro, Kanado, Siamo kaj Afriko ĝenerale. La interkonsento signalis la finon de jarcentoj de malamikeco inter la du landoj.
Hundo
En kulturo
En greka mitologio, nur lia hundo rekonis Odiseon je lia reveno hejmen, kiel rakontas la Odiseado. En la sama mitologio, ekzistas hundo trikapa kiu gardas la submondon, nomata Kerbero. En mitoj, la heroo Heraklo prenas lin el la submondo por kompletigi unu el siaj dekdu laboroj.
Entento
Tiuj interkonsentoj iĝis la bazo de la Triopa Entento kun la Rusa Imperio, kiam en 1908 kun la aniĝo de Rusio, la Kora Entento pligrandiĝis formante la Triopan Ententon. Tiu Triopa Entento estis la opozicio al la centraj potencoj en la unua mondmilito.
En 1920 formiĝis la Malgranda Entento inter Ĉeĥoslovakio, Jugoslavio kaj Rumanio kontraŭ Hungario.
Hundo
En kulturo
Virginia Woolf verkis Flush: A Biography (1933) kiel parte fikcion, parte biografion de la hundo cocker spaniel posedita de la Viktoriana poeto Elizabeth Barrett Browning. La verko estis verkita el la vidpunkto de la hundo.
Jack London verkis du romanojn pri hundoj; The Call of the Wild (La voko de naturo), kaj White Fang (Blanka kojndento). Diana Wynne Jones verkis la romanon Dogsbody (Hundkorpo) en kiu la stelo Sirius trovas sin transformita en hundo.
Ekzistas multaj memeoj sur la interreto pri hundoj, rimarkinde la "Doge". Tio estas ŝibainu ridetanta.
La filmoj pri hundoj estas tre popularaj; ekzemple usona televida serio Lassie. En 1977, Disney kreis televidfilmon pri San-Bernarda hundo, titolitan Barry of the Great St. Bernard. Inter aliaj filmoj, oni povas mencii Beethoven, Cujo (el romano de Stephen King) aŭ George aŭ ankoraŭ La ĉashundo de la Baskerviloj (el romano de Arthur Conan Doyle).
En la bildrakonto "A Redtail's Dream", de Minna Sundberg, la ĉefrolulo, Hannu, havas parolantan hundon, nomatan Ville.
Kelkaj YouTube-istoj, kiel Natoo kaj Markiplier, inkludas siajn hundojn en siaj filmetoj.
En la videoludoj Skyrim, Mad Max, kaj Fallout 4, ekzistas ankaŭ hundaj kompanoj.
Proverboj
Ekzistas pluraj proverboj pri hundo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili :
Baâlons
- prononco laŭ sistemo IFA [] - estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Ardennes (prononco []), en la regiono Grand Est (prononco [], (france, en Esperanto Granda Oriento) kaj en la antaŭa regiono Ĉampanjo-Ardenoj. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Charleville-Mézières, kaj al la kantono . La loĝloko situas borde de la rivero Mozo (Meuse, Maas), kiu de tie tra Belgio kaj Nederlando fluas al la Norda Maro.
Told
Told estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en Distrikto Berettyóújfalu.
Comerio
Comerio estas komunumo de Italio.
Told
Situo
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ fine de sakovojo el la proksima Biharkeresztes. Berettyóújfalu troviĝas je 25, Hajdúszoboszló 57, Debrecen 59, Budapeŝto je 239 km-oj.
Historio
La komunumo longe apartenis al familio Toldi, en la 14-a jarcento havis preĝejon. La vilaĝo senhomiĝis en la 17-a jarcento, en 1769 hajdukoj refondis ĝin. En 1919 la rumanoj okupis ankaŭ tiu ĉi vilaĝon.
En Told migra poŝto servas.
Bromus
Bromus, esperante bromuso, estas genro de poacoj de la subfamilio de Pooideae. Bromos signifis greke aveno.
Priskribo
Ili estas unu aŭ plurjaraj herboj kun spiketoj de tri ĝis dudek floroj en simpla aŭ branĉa paniklo.
Uzo
Multaj specioj estas trudherboj dum aliaj gresoj. Bromus mango estis kultivita kiel greno per la Indianoj Araucans de Ĉilio.
Disvastiĝo
Ili vivas en la malvarmaj regionoj.
Oskar Schwer
Oskar Schwer (naskiĝinta la ; mortinta la  en Essen) estis germana arĥitekto.
Oskar Schwer loĝis ekde 1901 en Essen. Kiel sendependa arĥitekto li estis ekde 1908 membro en la Ligo de Germanaj Arĥitektoj. Li verkis multfoje por minekspluataj entreprenoj de la Ruhr-Regiono kaj ties direktoroj, kaj je tio ekestis kaj administrejoj - ekzemple tiun de firmao Heinrich Koppers, vd. foton - kiel ankaŭ loĝkolonioj kaj pompaj vilaoj.
Richard Feynman
Richard FEYNMAN (naskiĝis la 11-an de majo 1918, mortis la 15-an de februaro 1988) estis influa usona fizikisto de la 20-a jarcento, formulinte la teorion de kvantuma elektrodinamiko.
Vivo
Feynman naskiĝis en Kvinzo, Novjorko en nepraktikanta juda familio. Li studis en la Masaĉuseca Instituto de Teknologio kaj la Universitato Princeton.
Lia plej grava kontribuo al fiziko estas la disvolvo de la teorio de kvantuma elektrodinamiko. Pro tiu sia laboro, Feynman ricevis la Nobel-premion pri fiziko en 1965 kune kun Julian Schwinger kaj Tomonaga Sin-Itiro. En la disvolvo kaj ekspliko de la teorio, li kreis skemon nomatan diagramo de Feynman (aŭ Fejnmana diagramo).
Krom siaj pure sciencaj atingoj, li estis ankaŭ inspiranta lekciisto kaj amatora muzikisto. Liaj interesoj estis tre vastaj kaj lia aliro al la problemoj tre praktika. Lia karismo inter liaj kolegoj kaj disĉiploj estis enorma, tiel ke li fariĝis unu el la plej konataj fizikistoj. Krom siaj diversaj sciencaj verkoj, Feynman fariĝis konata pro alia serio de libroj, klerigaj kaj membiografiaj, inter kiuj la furora "Ĉu vi ŝercas, sinjoro Feynman?".
En la komenco de sia kariero, Feynman partoprenis en la Manhattan-Projekto, kiu disvolvis la atombombon. En la fino, mallonge antaŭ sia morto, li estis membro de la komisiono kiu prienketis la katastrofon de kosmopramo Challenger, kaj lia hipotezo pri la kaŭzoj de la akcidento, kaj la maniero kiel li tion eksplikis, donis al li ankoraŭ pli grandan famon.
Erzsébet Kürthy
Erzsébet Kürthy [erĵEbet kurti], laŭ hungarlingve kutima nomordo Kürthy Erzsébet estis hungara kaj germana filma aktoro. Ŝia nomo eksterlande estis Ellen Kürti.
Baziliko Ĉieliro de Maria (Mátraverebély)
Franciskana Baziliko omaĝe al Ĉieliro de Maria en Mátraverebély estas pilgrima Malgranda baziliko en Hungario, en vilaĝo Mátraverebély. Ofte la loknomo estas Mátraverebély-Szentkút, ĉar domaro Szentkút (=sankta puto) estas apartenaĵo de Mátraverebély, kiu troviĝas 3 km-ojn. Pilgrimvojo pri Maria (Mariazell-Csíksomlyó) 1400 km-ojn longa tuŝas ankaŭ tiu ĉi bazilikon.
Erzsébet Kürthy
Erzsébet Kürthy naskiĝis la  en Budapeŝto, ŝi mortis la ? en Germanio.
Baziliko Ĉieliro de Maria (Mátraverebély)
Legendo
Laŭ la hungaroj dum rajdado de Ladislao la 1-a (Hungario) el spuro de huffero ŝprucis akvofonto. Baldaŭe Dipatrino aperis kaj faris sana paŝtiston. Sekve pilgrimantoj are vizitis la fonton. En 1700 Klemento la 11-a ekzamenis la miraklojn kaj akceptis ilin veraj. En 1714 pastro notis tiun legendon.
Historio
La fonto menciiĝis unuafoje en 1290. Ekde la 13-a jarcento ĝis 1767 ermitoj vivadis ĉe la najbara monto. Baldaŭe ligna, en 1705 ŝtona kapelo konstruiĝis. Ĝi ricevis permeson por pilgrimado en 1389. En 1400 Bonifaco la 9-a donacis al la pilgrimejo privilegiojn. En 1763 anstataŭ la kapelo baroka preĝejo kun 2 turoj konstruiĝis. Tiutempe franciskanoj alvenis, kiuj servis la preĝejon. Ili konstruis monaĥejon apud la preĝejo. En 1970 la papo donacis rangon "malgranda baziliko" al la preĝejo. La pilgrimloko estas vizitata ankaŭ de slovakoj. En 2006 ĉefepiskopo deklaris la preĝejon "nacia kultejo".
Sultano de Egiptio
Sultano de Egiptio estis la statuso tenita de la regantoj de Egiptio post la establado de la Ajubida dinastio de Saladino en 1174 ĝis la Otomana konkero de Egiptio en 1517. Kvankam la etendo de la Egiptia Sultanlando fluktuis, ĝi ĝenerale inkludis teritoriojn de Ŝam kaj Heĝazo, kun la konsekvenco ke la Ajubidaj kaj poste Mamelukaj sultanoj estis ankaŭ konsideritaj Sultanoj de Sirio. El 1914 tiu titolo de sultano estis denove uzataj de la ŝtatestroj de la dinastio de Muhammad Ali (paŝao) de Egiptio kaj Sudano, poste anstataŭata per la titolo de Reĝo de Egiptio kaj Sudano en 1922.
Boitatá
Boitatá [bojtata] estas monstro de brazila folkloro. Regione ĝi estas nomata Boitatá, Baitatá, Batatá, Bitatá, Batatão, Biatatá, M'boiguaçu, Mboitatá kaj Mbaê-Tata, tiu lasta estas la etimologia formo kaj signifas "fajra serpento" en tupia lingvo.
Blankabrova parulio
La Blankabrova parulio (Parula superciliosa) estas malgranda birdospecio de la familio de Paruliedoj kaj de ties tipa genro nome Parulioj kiuj estas malgrandaj birdoj kiuj havas flavajn, oranĝajn aŭ ruĝajn gorĝojn. Ĝi foje estas tamen lokata en la genro Vermivora.
Boitatá
Ĝi havas grandegajn fajrajn okulojn, tage ĝi estas preskaŭ blinda, sed nokte, ĝi vidas ĉion. Laŭ legendo, Boitatá estis granda serpento kiu survivis grandan diluvon. Por forsavi sin, ĝi eniris kavon kaj restis en mallumo dum jarcentoj, tiel ĝiaj okuloj kreskis. Post ĝi eliris kavon, ĝi iras tra la kampoj serĉante kadavroj de bestoj por manĝi, sed ankaŭ povas foje ataki homojn kaj bestojn. Oni povas vidi ĝiajn fajrajn okulojn dum la noktoj en la arbaro.
Blankabrova parulio
Ĝi estas ĝenerale nekomuna en sia indiĝena teritorio de centra Meksiko kaj rara ie plie ekzemple ĝis al Nikaragvo. Ĝi estas vaganta al sudorienta Arizono.
Boitatá
Hodiaŭ, ĝi estas nepopulara kaj preskaŭ forgesita monstro.
Blankabrova parulio
Aspekto
La Blankabrova parulio estas simila kaj al la Norda parulio kaj al la Flavventra parulio, kun flavaj gorĝareo kaj brusto, grizaj kapo kaj flugiloj kaj verdeca dorso elstara ĉe la griza fono. Unu el ties ĉefaj karakteroj estas bruna duonluna marko en ties brusto, ege elstara ĉe la flavega fono kaj distingilo el la jam menciataj specioj: tio nomigas la specion en kelkaj lingvoj ekzemple en la angla aŭ franca. Krome estas tre markata blanka superokula strio elstara ĉe la griza fono, kiu larĝiĝas malantaŭ la okulo al la nukoflankoj: tiu eco nomigas la specion kaj en esperanto kaj en la latina scienca nomo kie superciliosa aludas al tiu superokula strio; krome estas alia pli malgranda blanka makuleto subokula. La beko estas griza, pintakra kaj rekta; ankaŭ la kruroj estas grizaj. Junaj maskloj aspektas simile al senkolora plenkreskula ino, dum junaj inoj povas ne havi la brunan duonlunan makulon.
Ekologio
Tiuj monogamaj, solemaj birdoj iĝas pli gregemaj vintre, kaj ariĝas al miksitaj kunmanĝantaroj por nutri sin (ĉefe el insektoj, sed foje ankaŭ el fruktoj kaj beroj en la mezo ĝis supraj niveloj de la kanopeo). Ili saltetas inter branĉetoj kaj al la foliaro, plukante erojn el la subaj partoj de folioj, kaj pendante akrobate per simila maniero al tiu de paruedoj por serĉi esplorotajn surfacojn.
Blankabrovaj parulioj faras siajn nestojn ĉe herbotufo aŭ ŝirmita de monteto aŭ bordo ĉegrunde. Kutime ili faras 1 - 2 ovodemetadojn jare. Oni supozas ke la ino konstruas la neston sen helpo el la masklo, amasigante muskon, herbon, koniferpinglojn kaj fajnan materialon por kovri la neston. La ino demetas kutime 3 senmarkajn blankajn ovojn. Oni ĉirkaŭkalkulas ke la kovado daŭras 12 – 14 tagojn kaj estas farata nur de la ino. La idoj estas malfrumaturaj kaj estas kovataj ankaŭ nur de la ino sed manĝigataj de ambaŭ gepatroj. Junuloj restoj en la nesto dum ĉirkaŭ 8–10 tagoj antaŭ elnestiĝo.
NGC 2810
NGC 2810 (aliaj indikoj — NGC 2810A, UGC 4954, MCG 12-9-42, ZWG 332.45, PGC 26514) estas galaksio en konstelacio Granda Ursino.
Kuko (apartigilo)
La vorto kuko povas signifi la jenan:
NGC 2810
Ĉi tiu objekto estas en NGC-katalogo kelkfoje, kun indikoj NGC 2810, NGC 2810A.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Fajrokorbo
Fajrokorbo estas fera korbo en kiu oni povas bruligi lignon por subĉiele fari bonetosan fajron. Tiuj ŝtipoj ne devas enteni rezinon, ĉar tiam la fajreroj disŝprucas. Ligno de pinoj kaj abioj enhavas tro da rezino por tia uzado.
Dun la mezepoko fajrokorboj plenigita per sulfuro estis uzataj por forpeli la peston. Nuntempe la fajrokorbo estas uzata por distro. En kelkaj landoj oni uzas la fajrokorbon dum Kristnasko en kristnasko-sceno.
Multasporta evento
Multaj mondoregionaj plursportaj eventoj estis fonditaj kaj modelitaj laŭ la Olimpikoj. Plej havas la saman bazan strukturon. Ludoj okazas dum kelkaj tagoj en kaj ĉirkaŭ "gastiganta urbo", kio ŝanĝas por ĉiu jara konkurenco. Landoj sendas naciajn teamojn al ĉiu konkurenco, konsista el individuaj atletoj kaj teamoj kiuj konkurencas en ampleksa vario de sportoj. Atletoj aŭ teamoj ricevas premiojn konsistantaj en oraj, arĝentaj aŭ bronzaj medaloj medals por la unua, dua kaj tria venkinto respektive, dum la kvara kaj posta ricevas nenian honoron kompare. Tiuj ludoj ĝenerale okazas ĉiun duan jaron, kvankam kelkaj estas ĉiujaraj konkurencoj aŭ okazas ĉiun duan jaron.
Kofun
Kofun (japane: 古墳, malnova tumulo) estas malnovaj tumuloj, t.e. montettomboj, en Japanio en Kofun-epoko. Tiaj tomboj devenas el Ĉinio. Ankaŭ megalitaj tomboj estas nomataj kofun. Al japanaj kofun-oj similaj tomboj troviĝas ankaŭ en Koreio.
Bibliografio
Hildja Yukino Wittig: Megalithgräber in Yamato aus drei Perioden der Kofun-Zeit : mit einem Exkurs über das Fujinoki-kofun (zwischen 560 und 590). Mit einer Teilübersetzung des "Sanryōshi" : (1808) / von Gamō Kunpei. Mikrofiche-Ausg. Hänsel-Hohenhausen, Egelsbach 1994, ISBN 3-8267-2070-9
Luck (stacidomo)
Luck (Луцьк) estas fervoja stacio en Lucko (Volina provinco), la 32-a plej granda urbo en Ukrainio.
Kuko (monstro)
Kuko (portugallingve cuca [kuka] aŭ coca [koka]) estas ina monstro de brazila kaj portugala folkloro. Ĝi estas malbela maljunula aligatorino (en Brazilo) aŭ drako (Portugalio) kiu manĝas neobeemajn infanojn. Estas tre popola lulkanto en Brazilo pri ĝi. Jen unu variaĵo:
Krom per kanzono, la monstro restas populara hodiaŭ nur kiel literatura rolulo de libroj de Monteiro Lobato kaj per televidfilmoj por infanoj.
Georg Maurer
Georg MAURER [geog maŭre] (naskiĝis la 11-an de marto 1907, mortis la 4-an de aŭgusto 1971) estis germana verkisto kaj tradukisto.
Naskiĝinte en Reghin, Transilvanio, li pasigis grandan parton de sia infanaĝo en Bukareŝto. En la jaro 1926 transloĝiĝis al Germanio. Ĝis 1932 li studis germanistikon, arthistorion kaj filozofion en Lepsiko kaj Berlino. Li laboris kiel ĵurnalisto kaj servis kiel soldato dum la Dua mondmilito.
Post la milito li restis en Orienta Germanio. Li vivtenis sin kiel ĵurnalisto kaj verkisto; ekde 1955 li instruis lirikon en Lepsiko kaj ekde 1961 li okupis profesoran postenon. Lia verkaro konsistas el liriko kaj eseoj, krome li tradukis verkojn el la rumana lingvo al la germana.
Georg Maurer mortis en Pocdamo.
Epimeteo (mitologio)
---En la helena mitologio, Epimeteo (en malnova greka: Ἐπιμηθεύς / Epimêtheús, "tiu, kiu pripensas poste") estis titano, filo de Japeto kaj Temiso. (Laŭ aliaj fontoj, naskis lin Klimena) kaj frato de Prometeo, Atlaso kaj Menetio.
Epimeteo komisiiĝis disdoni kapablecojn necesaj por vivo al ĉiuj estaĵoj, sed, malantaŭvidema, li ĉion donis al la bestoj kaj nenio restis por la homoj. Lia frato Prometeo, por kompensi tiun mankon, donis al homoj la artojn, la teknikojn, kaj la fajron .
Malgraŭ la konsiloj de Prometeo, Epimeteo akceptis Pandoran, la virino kreita de la gedioj, kiu alportis en sia skatolo ĉiujn malbonojn per kiuj Zeŭso sin venĝis kontraŭ la homoj.
Epimeteo kaj Pandora naskis filinon: Pira, kiu edzigis Deŭkalionon.
(17362) 1978 UT7
(17362) 1978 UT7 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la usona astronomino C. Michelle Olmstead elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono).
NGC 2810B
NGC 2810B estas galaksio en konstelacio Granda Ursino.
Abdias do Nascimento
Abdias do NASCIMENTO (naskiĝis la 14-an de marto 1914 en Franca, mortis la 23-an de majo 2011 en Rio-de-Ĵanejro) estis aktoro, poeto, verkisto, dramisto, bildartisto, profesoro, politikisto kaj aktivulo por la civilaj kaj homaj rajtoj de nigraj brazilanoj.
Konsiderita unu el la plej grandaj reprezentantoj de la nigra kulturo kaj de la homaj rajtoj, en Brazilo kaj en la mondo, li estis oficiale proponita por la Nobel-premio pri paco en 2010. Li fondis pionirajn instituciojn kiel Teatro Experimental do Negro (TEN, "Eksperimenta Teatro de la Negro"), Museu da Arte Negra (MAN, "Muzeo de la Nigrula Arto") kaj Instituto de Pesquisas e Estudos Afro-Brasileiros (IPEAFRO, "Instituto por Afrik-brazilaj Esploroj kaj Studoj"). Li estis la kreinto de la Unuiĝinta Movado de la Nigruloj (en la portugala Movimento Negro Unificado, MNU) kaj laboris en naciaj kaj internaciaj movadoj kiel Frente Negra Brasileira ("Brazila Nigrula Fronto") kaj Panafrikanismo. Li eniris la politikan vivon en 1936, en kiu ĝi restis ĝis sia morto.
Li estis Profesoro Emeritus ĉe la Ŝtata Universitato de Nov-Jorko de Bufalo, en kiu, dum ekzilo pro la militista reĝimo de Brazilo, li instruis dum dek jaroj. Li ankaŭ estis vizitanta profesoro en la Lernejo de Dramartoj de la Universitato Yale. Invitita de Universitato Wesleyan en Ohio, li partoprenis kiel vizitanta profesoro, kun kelkaj el la plej elstaraj tiutempaj intelektuloj, en la seminario "Homaro en Ribelo". Li ankaŭ estis vizitanta profesoro en la Departemento pri Afrikaj Lingvoj kaj Literaturoj ĉe la Universitato de Ife, Niĝerio. Reveninte el la ekzilo, li estis elektita kiel federacia deputito kaj senatano de la respubliko kaj same kiel sekretario de la registaro de la provinco (sub-ŝtato) Rio-de-Ĵanejro.
Flava polvo
Flava polvo aŭ flava sablo aŭ flava vento aŭ azia polvo aŭ azia sablo estas rea printempa fenomeno en nordorienta Azio devena el la ĉinaj dezertoj. Por la tieaj loĝantoj ĝi estas vera plago el sablo kaj venenaj eroj alportitaj laŭ plaĉo de la vento. Fakte ĝi alportas la ĉinan poluadon ĝis Koreio, Japanio kaj eĉ Usono. Ĝi estas atentinda minaco.
Pavofazanoj
La genro Polyplectron de la familio de Fazanedoj konsistas el 8 specioj de pavofazanoj. La maskloj havas variajn memmontran plumaron, dum inoj havas malpli rimarkindajn kolorojn.
Sistematiko
La sistematiko de tiu genro estas iome neklara. La specioj de Polyplectron evoluis samtempe inter komenco de Plioceno kaj meza Pleistoceno, aŭ antaŭ ĉirkaŭ 5-1 mj. La morfologie iome mutacia Polyplectron malacense kaj ties malmulte konata frata specio P. schleiermacheri formas bazajn radiadojn ĉirkaŭ la suda Sudĉina Maro kun la rimarkinda P. napoleonis, kiel konfirmis la komparo pere de biogeografio kaj DNA (Kimball et al. 2001).
En 2010 la International Ornithological Congress donis al Hajnana pavofazano aprobitan statuson de specio. Tiu specio estis historie listita kiel subspecio de P. bicalcaratum sen valida tialo. Konsideras ĝin bona specio multaj elstaraj organizoj inklude la IOC kaj la specistatuso estas nune sub revizio fare de la Oriental Bird Club. Oni konsideras de granda gravego havi la Hajnanan pavofazanon kiel agnoskita plena specio pro ties endanĝerita statuso. La loĝdenseco de la Hajnana pavofazano estas tre malalta en ties tropikaj arbaroj en la insulo kaj la natura populacio malpliiĝas; ĝi estas nune draste endanĝerita kaj estu klasita kiel la plej rara specio en la ordo de Kokoformaj en Ĉinio.
Listo de tramlinioj en Olomouc
Tio ĉi estas aktuala listo de tramlinioj en Olomouc:
2
Fibichova - Hlavní nádraží - U Bystřičky - Žižkovo náměstí - U Dómu - Náměstí Republiky - Koruna - Palackého - Nádraží město - Šibeník - Pražská - U Kovárny - Hřbitovy - Neředín, krematorium
4
Nová Ulice - Pionýrská - Fakultní nemocnice - Wolkerova - Výstaviště Flora - Okresní soud - Náměstí Hrdinů - Prior - Náměstí Republiky - U Dómu - Žižkovo náměstí - U Bystřičky - Hlavní nádraží - Fibichova - Autobusové nádraží podchod - Hodolanská - Husův sbor - Bělidla - Pavlovičky pila - Pavlovičky
6
Fibichova - Hlavní nádraží - U Bystřičky - Žižkovo náměstí - U Dómu - Náměstí Republiky - Koruna - Náměstí Hrdinů - Okresní soud - Výstaviště Flora - Wolkerova - Fakultní nemocnice - Pionýrská - Nová Ulice
7
Fibichova - Hlavní nádraží - Vejdovského - Envelopa - Tržnice - Okresní soud - Náměstí Hrdinů - Palackého - Nádraží město - Šibeník - Pražská - U Kovárny - Hřbitovy - Neředín, krematorium
Santa María Temaxcalapa
Santa María Temaxcalapa estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaĥako (Oaxaca). La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Santa María Temaxcalapa. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 20 432.
Geografio
Santa María Temaxcalapa apartenas al la distrikto Villa Alta al kiuj apartenas entute 25 komunumoj. Ĝi situas en la regiono Norda montaro de Oaĥako (regiono Sierra Norte), kiu apartenas al la nordorienta parto de la subŝtato Oaxaca (vd. la mapon). La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 924 loĝantojn. El tiuj estis 428 viroj kaj 496 virinoj. La komunumo havas surfacon de 28,07 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 1100 metroj super la marnivelo.
Sociogeografio
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 845 indiĝenoj. El tiuj 743 aĝis pli ol 5 jaroj. Entute 743 personoj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Sodomo kaj Gomoro
Sodomo (hebree סְדוֹם, greke Σόδομα) kaj Gomoro (hebree עֲמוֹרָה, greke Γόμορρα) estis urboj neniigitaj de Dio pro pekoj de iliaj loĝantoj.
Sodomo, Gomoro kaj la ĉirkaŭaj urboj estis neniigitaj per « sulfuro kaj fajro ». Ekde tiam la nomoj de la du urboj estas sinonimo de nemora peko, kiu gvidas al katastrofa pereo. Ununuraj savintoj estis Lot kun sia familio.
La okazintaĵo pri Sodomo igis estiĝon por vorto sodomio.
Konektaro
Konektaro (angle Connectome) estas ampleksa mapo de neŭraj ligoj en la cerbo. Tia mapo povas esti detala mapo de la plena aro de neŭronoj kaj sinapsoj en parto aŭ tuta nerva sistemo de organismo ĝis makroskala priskribo de la funkcioj kaj strukturaj konektaĵoj inter ĉiuj korteksaj zonoj kaj subkorteksaj strukturoj. La esprimon konektaro (angle: connectome) oni uzas ĉefe en scienca laborado por kapti, mapi, kaj kompreni la organizadon de neŭraj interagoj de la cerbo. Unu ekzemplo estas la Homa Konektara Projekto kiu celas retomapon de la homa cerbo en sanaj, vivantaj plenkreskuloj. Alia estas la sukcesa rekonstruo de ĉiuj neŭraj kaj sinapsaj ligoj en C. elegans Konektaro de parto de musa retino kaj musa primara vidkortekso ankaŭ estis sukcese konstruitaj. La kompleta 12TB datumserio de Bock k.a. estas publike disponebla.
Origino de la esprimo "konektaro"
En 2005, Olaf Sporns en Indiana-Universitato kaj Patric Hagmann en Lausanne- Universitata Hospitalo sendepende kaj samtempe rekomendis la anglan esprimon connectome por signifi mapon de la neŭraj ligoj en la cerbo. Tiu esprimo estis rekte inspirita de la daŭranta laborado por sekvenci la homan genetikan kodon - por konstrui genaron.
Padoj tra cerba blanka substanco estas mapeblaj per histologia sekcio kaj tinkturado, per degeneraj metodoj, kaj per aksona spurado. Aksonspuraj metodoj formas la primaran bazon por la sistema mapado de longdistancaj padoj en ampleksaj, speciospecifaj anatomiaj ligomatricoj inter zonoj de griza substanco. Elstaraj studoj inkludas la zonojn kaj ligojn de la vidkortekso de la makako kaj la talam-korteksa sistemo en la cerbo de kato (Scannell et al., 1999).
La evoluigo de neŭroinformadikaj datumbazoj por anatomia konektaro enkalkulas kontinuan ĝisdatigon kaj rafinadon de tiaj anatomiaj ligomapoj. La reta makakokorteksa konekteblecilo CoCoMac (Kötter, 2004) estas elstara ekzemplo de tia datumbazo.
Mapi la konektaron je la makroskalo
Establitaj metodoj de cerba esplorado, ekzemple aksonspurado, donis fruajn vojojn konstrui konektarojn. Tamen, pli freŝaj progresoj en vivantaj homoj utiligis neinvadajn bildigajn teknologiojn, ekzemple difuza MRB kaj funkcia MRB (fMRB). La unua, kombinita kun traktografio, ebligas bildigi la ĉefajn fibrajn faskojn en la cerbo. La dua ebligas kapti la retan agadon de la cerbo (aŭ dum ripozo aŭ dum direktitaj taskoj), ebligante identigi strukture kaj anatomie apartajn zonojn de la cerbo kiuj estas funkcie ligitaj.
Grave, la celo de la Homa Konektara Projekto, estrata de la WU-Minn-konsorcio, estas konstrui strukturan kaj funkcian mapon de la sana homa cerbo je la makroskalo, per kombino de pluraj bildigaj teknologioj kaj distingivoj.
Lastaj sukcesoj en mapado de konektaroj
La kombinaĵo de tutkapaj DSI datumaroj mezuritaj kaj procesitaj laŭ la metodo evoluigita de Hagmann k.a. (2007) per la grafikiloj evoluigitaj unue por bestospuraj studoj (Sporns, 2006; Sporns, 2007) ebligas detalan studon de la reta strukturo de homa kortika konektaro (Hagmann et al., 2008). La homa cerboreto estas karakterizita per granda aro de retanalizaj metodoj, inkluzive de kerna malkomponigo, moduleca analizo, naba klasifikado kaj centreco. Hagmann k.a. prezentis pruvon por la ekzisto de struktura kerno de alte kaj reciproke interkonektitaj cerbozonoj, situantaj ĉefe en postaĵa meza kaj parieta kortekso.
Mapi funkcian konektaron por komplementi anatomian konektaron
Per funkcia Magneta resonanca bildigo (fMRB) en ripoza stato kaj dum tasko, oni studas funkciojn de la konektaraj cirkvitoj. Same kiel detalaj mapoj de ŝosejoj sur la surfaco de la Tero ne multe informas onin pri la speco de veturiloj kiuj vojaĝas per ŝoseoj aŭ pri tiaj varoj, kiujn ili portas, por kompreni kiel neŭraj strukturoj rezultigas specifan funkcian konduton, ekzemple konscio, necesas konstrui teoriojn kiuj rilatas funkcioj al anatomiaj konektaroj.
Včelákov
Včelákov estas kampurbo situanta en Ĉeĥio, regiono Pardubice, distrikto Chrudim, en valo de la rivereto Bystřička, ĉe orienta deklivo de montetaro kaj protektata pejzaĝa regiono Železné hory, 8 km norde de la urbo Hlinsko, 10 km oriente de la urbo Nasavrky, ĉe la ŝoseo inter Lukavice kaj Hlinsko. Vivas ĉi tie.
Historio
La vilaĝo estis en pasinteco nomata ankaŭ Čelákov. Unue ĝi estis rememorata en la jaro 1349 kiel paroĥa vilaĝo de litomyšla episkopejo, sed origina prisetlo estis multe pli frua. Oni supozas, ke tiun ĉi teritorion uzadis jam keltoj por minado de fererco. En mezepoko oni ĉi tie minis feran kaj sulfuran ercon, kupron, plumbon kaj arĝenton. La minado estis haltigita en la duono de 18-a jarcento.
Paroĥestrejo
Domo de paroĥestrejo, staranta proksime de la preĝejo, estas baroka duetaĝa konstruaĵo el la dua duono de 18-a jarcento. En fasado estas kadroj ĉirkaŭ la fenestroj, la teretaĝo estas volbita, en la dua etaĝo estas plataj plafonoj.