cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Japaraíba
(oficiale Município de) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Central Mineira (do "Centro de Minas-Ĝerajso") kaj en la mikroregiono Bom Despacho. Laŭ la stato de en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
Eksteraj ligiloj
<!-- Eble utilas ankoraŭ ion reenmeti de la antaŭa, tro mallonga teksteto, plej bone per enporto en vikidatumojn:
Valtrovice
Valtrovice (antaŭe Valtrubice, Waltrowitz) estas municipo en Ĉeĥio, en Sudmoravia regiono, en distrikto Znojmo. Vivas ĉi tie.
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1307.
Margit Gombaszögi
Margit Gombaszögi [gombasogi], laŭ hungarlingve kutima nomordo Gombaszögi Margit estis hungara aktoro, operetkantisto. Ŝia nomvarianto estis Gombaszögi Mária Magdolna. Ŝiaj fratinoj estis Frida Gombaszögi, Ella Gombaszögi kaj Irén Gombaszögi (ĉiuj aktoroj).
Margit Gombaszögi naskiĝis la  en Budapeŝto, ŝi mortis la  en Budapeŝto.
Biografio
Margit Gombaszögi devenis el juda familio. Ŝi komencis sian aktoran karieron en Népszínház, kie komence ŝi estis ĥorano. Ekde 1897 ŝi havis rolojn en Teatro Magyar. En 1908 ŝi edziniĝis, poste ŝi plene retiriĝis. Ŝi aĝis nur 44, kiam ŝi mortis.
Terra Rica
Terra Rica estas municipo de la brazila subŝtato Paranao, kiu taksis 15.256 loĝantojn en 2010.
Flago de Uzbeka Soveta Socialisma Respubliko
La flago de la Uzbeka SSR estis adoptita la 29-an de aŭgusto 1952. La bluo reprezentas la ĉielon, la blanko reprezentas kotonon, la ruĝo reprezentas la "revolucian lukton de la labormasoj", la rikoltilo kaj martelo reprezentas la sindikaton de la kamparanoj (komuna simbolo por ĉiuj sovetaj flagoj) kaj, la ruĝa stelo estas la simbolo de la proletaro.
Sallaga Urbo
Salt Lake City (aŭ esperante Sallaga Urbo kaj Sallagurbo) estas la ĉefurbo kaj la plej granda urbo de la usona ŝtato Utaho. Loĝantaro: 190,884 (laŭ taksoj de 2014 ), kun pli ol miliono en la pli ĉirkaŭa urbaro. Ĝi estis fondita de mormonoj fuĝintaj el la oriento de Usono, kaj ankoraŭ estas la ĉefurbo de tiu religio.
La urbo gastigis la landan kongreson de ELNA en 2001, kaj la Vintrajn Olimpikajn Ludojn en 2002.
István Fábián
István Fábián [iŝtvAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo Fábián István estis hungara lingvisto, pastro, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1858).
Hegykő
Hegykő (hedjko) estas vilaĝo kaj kuracbanloko en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio en departemento Győr-Moson-Sopron, en subregiono Sopron-Fertőd. La loknomo signifas hungare: montoŝtono.
István Fábián
István Fábián naskiĝis la  1809 en Rábatamási. Li mortis la 1871 en Győr.
Biografio
István Fábián frekventis lernejojn en Sopron kaj Győr. Li pastriĝis kaj li eklaboris en 1833 en Bogyoszló. Baldaŭe li estis pastro en diversaj komunumoj, dume li estis ankaŭ edukisto en duka familio Esterházy. Li atingis diversajn pastrajn rangojn (ekzemple kanoniko en 1869) kaj postenojn, dume li ofte okupiĝis pri la hungara kaj suomia lingvoj.
Hegykő
Historio
La vilaĝo estis loĝata jam en la bronzepoko, baldaŭe la romianoj kaj pragermanoj vivis tie. La iama kampurbo estis grandvilaĝo ĝis 1906. Ekde 1971 termala banejo funkcias, krome estas ankaŭ fiŝkaptista lago.
Vidindaĵoj
Vidindaĵo estas la novromanika romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Miĥaelo.
Pereszteg
Pereszteg [peresteg] estas unuigita vilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Győr-Moson-Sopron, en Distrikto Sopron.
Situo
Pereszteg situas laŭ fervojo inter Szombathely kaj Sopron, krome preteriras la vilaĝon ĉefvojoj Sopron-Balatono kaj Sopron-Győr, fine fervojo Sopron-Győr. Fertőd troviĝas 13, Sopron 17, Győr 73, Budapeŝto 194 km.
Historio
La unua mencio okazis en 1291 en formo „Perezteg”. La kontraŭturkaj kaj poste la kontraŭ-Habsburgaj bataloj faris senhoma la komunumon, kroatoj kaj germanoj refondis ĝin. En 1951 memstara vilaĝo Sopronszécsény (ŝopronseĉenj) aliĝis al Pereszteg.
Vidindaĵoj
Vidindaĵoj estas:
Famuloj
En Pereszteg naskiĝis:
NGC 2685
NGC 2685 (aliaj indikoj — UGC 4666, ARP 336, MCG 10-13-39, IRAS08517+5855, ZWG 288.12, PRC A-3, PGC 25065) estas galaksio en konstelacio Granda Ursino.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Albotina roka monaĥejo
Albotina (aŭ Albutina) roka monaĥejo estas ne funkcianta nun mezepoka monaĥejo en Vidin nome en la nord-oriento de moderna Bulgario.
La loko
Troveblas en la loko Albotin laŭ la fluo de la rivero Topolovec inter la vilaĝoj Gradec kaj Rabrovo. Al la forlasita monaĥejo kondukas sabla pado. Ĉar la loko estas facile atingebla, ĝi estis longe uzata kiel ripozejo de paŝtistoj, ĝi delonge estis vandaligita kaj prirabita.
Historio
La Albotina monaĥejo ankoraŭ funkciis en la 14a jc, pri kio atestas la konservitaj skriboj kaj objektoj, trovitaj en 29 kristanaj tomboj surloke.
Butonakordiono
La butonakordeono, butonharmoniko distingiĝas de la pianoakordeono precipe per la klavaro en la diskanto. La nocio butonakordiono ampleksas samgrade la kromatan kiel ankaŭ la diatonan butonakordeonojn.
Ĉe butonakordiono aŭ butonharmonikoj la klavoj estas pli malvaste grupigitaj. Tial ili estas pli facile kaj virtuoze ludeblaj.
La butonakordiono ekzistas ekde plej simplaj versioj kun unu oktavo en la diskanto (kvin butonoj en unu vico) kaj du bastonoj ĝis solista versio kun tri oktavoj kaj 145 bastonoj. Simplaj butonakordionoj plejparte estas ŝanĝtonaj kaj diatonaj, tio signifas, je kunpremado kaj malprenado ekestas diferencaj tonoj.
Mária Lázár
LÁZÁR Mária, (la:za:r) Czartoryski, estas hungara aktorino deveninta el praapola princfamilio naskiĝinta en Herkulesfürdő 18-an de aprilo 1895 kaj mortinta en Budapest la 1-an de oktobro 1983.
Biografio
Mária Lázár finis en Budapeŝto en poraktorformiga lernejo de aktorligo. Ŝi debutis en 1915 en Szeged kaj post ses jaroj engaĝigis ŝin en Budapeŝto la Gaja Teatro. En 1927 mallongtempe ŝi ludis en Operetoteatro (Budapeŝto), poste revenis al la Gaja Teatro, sed ŝi ludis ankaŭ en teatroj Magyar Színház, Andrássy úti Színház, Belvárosi Színház, Madách Színház, Apolló Kabaré. Ekde 1948 ŝi iĝis ano de Teatro Madách. Ŝi ludis ankaŭ post sia pensiuliĝo en 1965.
Vita (Ávila)
Vita [BIta] estas municipo en la nordokcidento de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la jurisdikcia teritorio de Avilo, en la centro de la provinco. La loknomo Vita estas rilata al iama nomo Burgo de Vita, reference al kolonoj alvenintaj el italaj teritorioj de la Regno Aragono en Borgo Vita de Sicilio.
Geografio
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 16,59 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 80 loĝantojn. Ĝi perdis 250 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 44 km de Avilo, provinca ĉefurbo.
Ĝi limas kun Narros del Castillo, Rivilla de Barajas, Crespos, Herreros de Suso, Muñogrande, Herreros de Suso kaj El Parral.
Historio
En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio. El 2019 ĝis 2023 la urbestro estas unu el malmultaj urbestroj de ekstremdekstra partio Vox.
Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj), brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).
Charlton Heston
John Charles CARTER (4-a de oktobro 1923 – en Beverly Hills, Kalifornio) estis usona film-aktoro konata sub la nomo Charlton HESTON.
Eminenta rolanto de historiaj herooj (Ben Hur, Cid, Michelangelo, Richelieu, Henriko la 8-a de Anglio), sed ankaŭ de kuraĝuloj en aventuraj filmoj (La planedo de la simioj k.a.)
Li ankaŭ aktivis politike, estrante National Rifle Association of America, asocio de posedantoj de pulvopafiloj.
San Juan del Molinillo
Geografio
Ĝia municipa teritorio estas formata de tro loĝlokoj, nome Molinillo, Villarejo kaj Navandrinal; ĝi okupas totalan areon de 35,79 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 206 loĝantojn. Ĝi perdis 100 loĝantojn el la 1990-aj jaroj pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 35 km de Avilo, provinca ĉefurbo.
Historio
En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio.
Melanostoma scalare
Melanostoma scalare estas specio de insekto el la familio Syrphidae.
San Juan del Molinillo
Historio
Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, vinproduktado), brutobredado (bovoj, ŝafoj kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).
Melanostoma scalare
Priskribo
La adolto estas flava kaj nigra. Iliaj halteroj estas blankaj aŭ flavaj. Ĝi longas de 7 ĝis 10 mm.
Oravaĉka dialekto (serba)
Karakterizoj
Temas pri vario de la sudserbia torlaka parolmaniero. Interese estas ke la plejmulto de la parolantoj estas albanoj, nur malmultaj de la parolantaro konsistigas el serboj, romaoj, aŝkalioj kaj balkanaj egiptanoj. Praktikatas tiu ĉi dialekto krom en Rahovec ekz. en Prizren, Manastirica, Pousko kaj aliaj vilaĝoj kosovaj. Pro mankanta rilato ĉiutaga kun la serba literatura lingvo, aparte post la evoluoj ekde 1999 en Kosovo, la oravaĉka dialekto estas por multaj t.n. sentegmenta dialekto.
Melanostoma scalare
Manĝado
Larvoj manĝas afidojn. Adoltoj vivas sur floroj. Ili manĝas kelkfoje mielroson de ergotfungo.
Oravaĉka dialekto (serba)
Karakterizoj
Tipas - krom aliaj aferoj konataj de la torlaka - por la oravaĉka la jeno:
Melanostoma scalare
Fontoj
Überlebensstrategien und Nahrungsspezialisierung bei räuberischen Schwebfliegen (Diptera, Syrphidae) 2002 Frank Dziock.
Castelnuovo Bocca d'Adda
Castelnuovo Bocca d'Adda estas komunumo de Italio. en Italio. Ĝi apartenas al la administra regiono Lombardio kaj al la provinco Lodi. En 2018 la komunumo havis 1 603 loĝantojn. Kiel la nomo indikas, ĝi situas borde de la rivero Adda. Kristana patroneco estas la naskiĝo de Maria, kiu memoriĝas en la komunuma festotago la unuan dimanĉon de septembro.
Nová Ves (distrikto Český Krumlov)
Nová Ves estas municipo situanta en distrikto Český Krumlov de Ĉeĥio. Ĝi havas  kaj areon. Ĝi troviĝas 17 km okcidente de České Budějovice, 19 km oriente de Prachatice kaj 22 km sude de Vodňany.
Ejnŝtejnio
Ejnŝtejnio estas kemia elemento en la perioda tabelo, kies simbolo estas Es kaj la atomnumero — 99. Ĝi estas en la elementa grupo "rara tero". Apartenas al la aktinoida serio. Ejnŝtejnio estas posturania radioaktivega metala elemento, kiun oni povas produkti bombardante plutonion per neŭtronoj. Ĝi ankaŭ estis trovita en la rubo de la unua atombomba kratero.
La elemento estis nomita omaĝe al Albert Einstein.
Tiahuanaco
Tiahuanaco (aŭ Tiwanaku) estas loko situanta sur la montara ebenaĵo en alteco 3800 m.s.m., 20km sude de la lago Titikako kaj 44km okcidente de La Paz en Bolivio, apud kiu troviĝas ampleksaj ruinoj de antaŭhistoria urbo kaj grava kulta centro, travivinta la pintan periodon de sia gloro inter la jaroj 450 kaj 900 de nia erao. La ruinoj montras kulturan kaj politikan evoluintecon de tiu ĉi civilizo, kiu diferenciĝas de ĉiuj aliaj antauhispanaj imperioj en Ameriko.
Temas pri la unua vera urba setlejo trovita en Andoj. Tial ĝi estis en la jaro 2000 enskribita al la listo de Monda Kulturheredaĵo de UNESKO.
Tiaŭanako en Esperanto
En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome Poemo de Utnoa okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo anoŭdo. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kaj poste la japana pentristo Hokusajo kiuj montras al li laŭvice la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, unue en Azio, kaj poste venas la vico de Fidiaso, kaj poste Maria Sklodovska, kiuj montras al Utnoa la mirindaĵojn de Eŭropo. La venontaj ĉiĉeronoj estas ankaŭ laŭvice unue Akenatono kaj poste Sunĝata Kejta kiuj omaĝas la historian gravon de Afriko. En Ameriko estas unue Nezaŭhtezoma la ĉiĉerono kiu vidigas la gravon de Tiaŭanako:
(15373) 1996 WV1
(15373) 1996 WV1 estas asteroido de la Hilda grupo (en la ekstera asteroida zono), malkovrita la en la kadro de la Beijing Schmidt CCD Asteroida Programo elde la Stacio Singlong de la Observatorio de Purpura Monto, en provinco Hebejo (Ĉinio).
Terra Roxa (Paranao)
Terra Roxa estas municipo de la brazila subŝtato Paranao, kiu taksis 16.300 loĝantojn en 2010.
Dzerĵinskij (Moskva provinco)
Dzerĵinskij (Дзержинский) estas urbo en Moskva provinco en Rusio.
Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 46411.
La urbo estis fondita en jaro 1921.
Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1981.
Geografiaj koordinatoj de la urbo estas: latitudo 55°38' norde, longitudo 37°51' oriente.
La urbo estas ĉe rivero Moskva (Москва).
En la urbo estas fervoja stacio.
En jaro 2002 la urbo havis 41.5 mil loĝantojn.
Gertrud Luckner
Gertrud LUCKNER (ĉenaskiĝe: Jane Hartmann; naskiĝinta la en Liverpool, mortinta la  en Freiburg) estis brita-germana ekonomikistino. Ŝi estis kristana socialhelpanto implikita en la germana rezista batalo al Naziismo kaj membro de la malpermesita "Germana katolika pacmovado"). Ŝi organizis manĝpakaĵojn por judoj deportotaj al Pollando kaj travojaĝis Germanion dononte asistadon al judaj familioj. Dum unu tia vojaĝo ŝi estis arestita kaj restis la reston de la milito en la Koncentrejo Ravensbrück. Ŝi estis nomita justulino inter la nacioj en Jad Vaŝem en 1966.
Frua vivo kaj eduko
Luckner moviĝis al Germanio kiel juna infano. Ŝi havis neniujn gefratojn kaj perdis siajn gepatrojn en frua infanaĝo. Ŝi estis donita al vartgepatroj, kiuj ŝanĝis sian nomon de Jane Hart. En la aĝo de 22, ŝi estis poste adoptita fare de siaj vartgepatroj, kaj akiris germanan civitanecon. Post gimnazianinado ŝi studis ekonomikon kaj socisciencojn, akirante doktorecon en 1938. Ŝi studis en Kenigsbergo, en la kvakerisma kolegio por religia kaj socia laboro en Birmingham kaj ĉe la universitatoj de Frankfurto ĉe Majno kaj Freiburg, kie ŝi akiris sian doktorecon. Ŝia disertaĵo temis pri memhelpo inter la senlaboruloj de Anglio kaj de Kimrio (Self-help Among the Unemployed in England and in Wales Based on English History of Ideas and Economics).
Socia laboro kaj rezisto al Naziismo
Estante pacifistino, ŝi membriĝis al la "Paca asocio de germanaj katolikoj" kaj ekde 1933 ŝi laboris kun la katolika krizhelpa organizo Caritas en Freiburg. En 1934 ŝi konvertiĝis de kvakerismo al katolikismo. Inter la germana katolika laikularo, Luckner estis inter la unuaj kiuj ne nur rimarkis la genocidajn inklinojn de la Hitler-registaro sed ankaŭ provis tutgermanan kontraŭagadon. De 1938, ŝi laboris por la ĉefsidejo de Caritas Internationalis en Germanlando. Uzante internaciajn kontaktojn, ŝi sekurigis malatakogarantion eksterlande por multaj rifuĝintoj. Ŝi organizis krizhelpajn cirklojn por judoj, kaj helpis multajn eskapi. Ŝi kunlaboris kun la pastroj Bernhard Lichtenberg kaj Alfred Delp. Post la eksplodo de la Dua mondmilito ŝi ja daŭrigis sian laboron por la judoj pere de Caritas provante establi nacian kaŝan reton tra Caritas-ĉeloj. Per la subteno de ĉefepiskopo Conrad Gröber de Freiburg kaj per protekto de la Caritas-prezdanto Benedikt Kreutz estiĝis la oficejo Kirchliche Kriegshilfsstelle. La oficejo iĝis la instrumento per kiu frajburgaj katolikoj helpis rasisme persekutitajn malarjojn. Luckner ricevis monon fare de la ĉefepiskopo por kontrabandi judojn al Svislando kaj komuniki la kondiĉojn por judoj al la ekstera mondo. Ŝi restis en kontakto kun Leo Baeck, la gvidanto de Reichsunion der Juden in Deutschland ĝis sia aresto en 1943. Ŝi propre esploris la sorton de la judoj estintaj transportitaj al la Oriento kaj sukcesis akiri informojn pri kaptitoj en koncentrejoj. Ŝi ade akiri vestaĵojn, manĝaĵojn kaj monon por rezistemaj laboristoj kaj militkaptitoj. Luckner mem estis arestita fare de Gestapo antaŭ ol ŝi povis transdoni monsumon destinita por la lastaj judoj de Berlino la 5an de novembro 1943 kaj senditis al la Koncentrejo Ravensbrück.
Post la milito, ŝi revenis al socia laboro, helpante la viktimojn de persekuto kaj dediĉis sin al jud-kristana interkompreniĝo, vizitante Israelon en 1951. Ŝi establis la gazeton Freiburger Rundbrief en 1948, kiun ŝi uzis por propagandi siajn ideojn. La 15an de februaro 1966, ŝi estis rekonita kiel justulino inter la popoloj de Jad Vaŝem. Ŝi restis aktiva por siaj idealoj ĝis sia morto.
Pumpstacio Malnova Emscher
La ronda formo de la pumpstacio devenas de konceptoj de la akvoteĥnikaj inĝenieroj de la Emscher-Kooperativo. Arĥitekto Alfred Fischer planis betonripan kupolon de 41 metra diametro. La cirkloronda formo de la domo servas al plejeble bona funkcio kaj kapablas rezisti al la akvopremo eĉ je rompiĝo de la Rejndigoj; eĉ tiam la malleviĝejo estas senakvigebla.
La plej multajn el la dizelpumpiloj intertempe anstataŭas elektraj pumpiloj. Subtene la pumpstacion je altakvo oni alligis en 1932 kaj 1947 du pliajn pumpstaciojn. En 2006 oni ekfunkciis novan pumpstacion sur la tereno. Ekde tiam la Pumpstacio Malnova Emscher (A) jam nur funkcias kiel rezerva pumpstacio.
La Malnova Emscher nuntempe servas kiel rubakvokanalo por industriaj kaj domaj rubakvoj. La Pumpstacio Malnova Emscher transportas ĉi tiun akvon trans premtubokondukiloj al la Akvopurigejo Duisburg Alte Emscher. Post la purado tie la akvo estas pumpata super la digon en la Rejnon. Krom tio la Pumpstacio Malnova Emscher plukondukas akvon, kiun en Stockum la tiea pumpstacio Duisburg-Stockum forpumpas el la malleviĝejo de la Malnova Emscher en Stockum.
La Pumpstacio Alte Emscher estas ero de la Itinero de la Industrikulturo. Ĝi troviĝas en 1999 sub monumentprotekto. La 24-an de majo 2013 la Tutgermana Inĝeniero-Ĉambro distingis in kiel Historia Monumento de la Inĝenierkonstrua Arto en Germanujo.
Pont d'Esplugues - Esplugues Centre (Metroo de Barcelono)
Pont d'Esplugues | Esplugues Centre estas estonta stacio sur linio 3 de la Metroo de Barcelono, situanta en Esplugues de Llobregat.
Gonimbrasia belina
Gonimbrasia belina aŭ mopane-vermo aŭ mopane-raŭpo estas nokta papilio el falimio de pavoaraneoj (saturniedoj, Saturniidae). La raŭpo de la papilio estas grava proteinfonto por milionoj da homoj en suda Afriko.
La raŭpo nutras sin ĉefe sur mopane-arbo, voras ankaŭ aliajn hejmajn arbojn de la regiono. Tio ebligas relative grandan etendiĝan areon. Ĉar la raŭpa stadio estas relative mallonga - kompare al aliaj raŭpoj -, tiel la damaĝo de la folioj estas malgranda.
Konsumantoj
Ĉ. 40% de la ovoj estas atakitaj, nutritaj fare de multaj parazitoj. La raŭpojn kaptas multaj birdoj kaj kelkaj malgrandaj mamuloj. Krom tiu, la raŭpon minacas virusa infektado kun grava mortoprocento.
Ekonomia signifo
La kolekto kaj vendo de raŭpoj estas grava ekonomia branĉo kun enspezo de plurmilionoj da eŭro en suda Afriko kaj tio igas la raŭpon unu el la ekonomie plej gravaj insektoj. Oni ne bredas la raŭpojn.
Konservado
Oni metas la raŭpojn en salan lesivon kaj oni vendas ilin en skatoloj. Alia metodo estas la sekigo sub Suno.
Rudolf Czélkuti Züllich
CZÉLKUTI ZÜLLICH Rudolf ([ celkuti] ; naskiĝis la 13-an de julio 1813 en Gyulafehérvár, mortis la 13-an de januaro 1890 en Kairo) estis hungara skulptisto.
Biografio
Li studis en Vieno kaj Romo, kaj poste venis al Pest, de tie al Kolozsvár, Parizo, Sicilio, fine li vojaĝis en Egiption. En Pest staris lia skulptaĵo pri József Katona, en Balatonfüred la tiu pri Aleksandro Kisfaludy. Li skulptis en klasika stilo.
Oktila pirofosfato
Duoktila pirofosfato aŭ duoktila dufosfato estas organika kombinaĵo rezultanta el interagado de la oktanolo kaj pirofosfata acido. Ĝi estas blanka solidaĵo, nesolvebla en akvo. Oktila pirofosfato posedas 16 karbonatomojn, 36 hidrogenatomojn, 2 fosforatomojn kaj 7 oksigenatomojn. Oktila pirofosfato uzatas en kemiaj sintezoj kaj en la preparado de oktilaj derivaĵoj.
Portland (Majno)
Portland estas havenurbo kaj grava ekonomia centro en subŝtato Majno.
Situo
Portland situas laŭ marbordo havanta havenon.
Arbarhiacinto
Arbarhiacinto estas planto, kiun jam priskribis Karolo Lineo. Li donis al ĝi la specionomon non-scripta ĉar, kontraste al la hiacintoj, oni ne vids blankajn signojn en la petaloj. (Vidu pli detale ĉe "Nomklarigo"). Lineo metis ĝin inter la hiacintojn (Hyacinthus). Poste oni taksis ĝin apartenanta al la genro Scilo (Scilla). Nun oni konsideras ĝin specio en la genro hiacintoido (Hyacinthoides). La elbazaj folioj estas linie lancetformaj, kun larĝeco de 0,3 ĝis 1,5 cm. La delikatodoraj floroj estas sonorilformaj. Nur la ekstremaĵoj de la tepaloj estas iom enkurbiĝintaj. La floroj grupiĝas grapole aŭ korimbe kaj kliniĝas unuflanken. Relative ofte oni renkontas ankaŭ blankajn florojn, malpli ofte rozkolorajn. Plej ofte ĝi kreskas, amase kaj abunde, en foliarbaro, sed la florado daŭras mallonge, malpli ol 5 semajnojn. Ĝi estas printempa efemera planto, kiel anemono, fikario, primolo kaj la flava narciso kun kiuj ĝi ofte kunvivas, sed ĝi floras maljam post ili. La planto propagas sin per semoj, sed ankaŭ sensekse per multiĝo de la tunikaj bulboj,.
Aliflekseblo
Aliflekseblo (vortokunfando inter "aliseksemo" kaj "fleksebla," kaj kalkeo de simila vortokunfando en la angla, heteroflexibility) estas formo de seksa orientiĝo aŭ situacia seksa konduto, karakterizata per minimuma samseksema aktiveco en alie ĉefe aliseksema orientiĝo, kiun oni distingas de ambaŭseksemo. Iuj aŭtoroj karakterizis ĝin kiel "plejparte alisekseman." Oni priskribis ankaŭ la korespondan situacion en plejparte samseksemaj homoj kun minumuma aliseksema aktiveco, samflekseblo.
Naciaj enketoj en Usono kaj Kanado montras, ke 3 ĝis 4 elcento da viraj adoleskantoj, kiam donata la elekto de termino, kiu plej multe priskribas siajn seksajn sentojn, dezirojn, kaj kondutojn, priskribas sin kiel "plejparte" alisekseman. Kvankam "tute aliseksema" estas la plej ofte memelektita idento, "plejparte aliseksema" estis la dua plej granda. El la 160 viroj intervjuitaj por enketoj en 2008 kaj 2009, preskaŭ unu el ĉiu oko raportis samseksajn allogojn, fantaziojn, kaj deziratojn. La plimulto havis tiajn sentojn ekde la mezlernejo; kelkaj aliaj evoluis ilin pli laste. Kaj en nacia specimeno de junaj viroj, kies averaĝa aĝo estis 22, la "plejparte aliseksema" proporcio plimultiĝis, kiam ili respondis al la sama demandaro post ses jaroj. Eĉ pli alta procento da post-mezlernejaj junaj plenaĝaj viroj en Usono, Nov-Zelando, kaj Norvegio faris la saman elekton.
En 2010 Emily Ambrose rimarkis, ke la plimulto da enketoj pri aliflekseblo koncentris sin al junaj viroj kaj virinoj, precipe blankaj virinoj en altlernejoj.
Arbarhiacinto
Nomado
En PIV ne troviĝas la vorto "arbarhiacinto". La genro jes estas menciita, sed sub la malnova nomo Scilo, kun jena klarigo: genro (Scilla el hiacintacoj) de plurjaraj herboj kun tunika bulbo, nemultaj, liniformaj, elbazaj folioj kaj ĝenerale bluaj aŭ violkolkoraj floroj en grapolo aŭ korimbo; ĉirkaŭ 40 specioj el Eŭropo, Azio kaj mezvarma Afriko, pluraj pororname kultivataj.
Popolaj, ordinaraj nomoj abundas en naciaj lingvoj, sed preskaŭ ĉiuj inkludas la ideon "arbarhiacinto", eĉ en tiuj lingvoj (ekzemple la franca) kiuj ne facile uzas kunmetitajn vortojn.
Detala priskribo
Hiacintoido senlitera (Hyacinthoides non-scripta) estas plurjara herbo, kiu atingas altecon de 15 ĝis 40, foje eĉ 50 cm. La kriptofito kreskas el tunika bulbo (a) kun diametro de 1 ĝis 1,5 cm. En frua printempo aperas 3 ĝis 6 elgrundaj lancetformaj folioj (f), kiuj atingas longecon de 20 ĝis 50 cm kaj larĝecon de 3 ĝis 15, foje eĉ 25 mm. La flortigo estas ronda kaj glata. La grapola infloresko, fakte korimbo, estas iom unuflankema (pro tio la proponataj nomoj kun mencio "unuflanka"), kaj la pintaj floroj kurbiĝas suben. La 14 ĝis 20 mm longaj floroj estas pendantaj, havas tigeton kaj relative forte odoras. La perianto estas mallarĝe sonorilforma kun tre kurbaj pintoj (b). La koloro estas malhelblua, malofte blanka aŭ ruĝeca. Ĉe la bazo de ĉiu floreto estas du brakteoj (h). La eksteraj stamenoj (d) originas en la mezo de la periantfolioj kaj estas pli longaj ol la internaj, sed plejparte apartenas al la periantfolioj. La anteroj estas kremblankaj. La frukto (i) estas ovoforma, la semo (k) nigra. Arbarhiacinto floras de aprilo ĝis majo. La frukto estas kapsulo, kiu entenas inter 3 kaj 30 semojn. La multnombraj semoj ĝermas sur la grundo. Unu kvadratmetro da arbarhiacintoj, en foliarbaro, produktas inter 8000 kaj 9000 semojn. La formiĝantaj radikoj estas subentiremaj kaj tiras la bulbojn pli profunden al pli humidaj tavoloj, eĉ ĝis 10 aŭ 12 cm sub la ternivelo. Tio verŝajne klarigas la mankon de la arbarhiacintoj sur iuj lokoj havantaj maldikan grundtavolon super kalka fundo, ekzemple en Sud-orienta Anglio, ĉar tie la bulboj ne kapablas penetri sufiĉe profunden. . La junaj plantoj kapablas trabori eĉ dikajn folitavolojn kovrantajn la tersurfac on. Post la florado kaj la fruktiĝo la folioj tre rapide sekiĝas kaj postrestas nur la skapo, kun la ankoraŭ maturiĝantaj fruktoj. Subtere la bulboj evoluas kaj preparas la sekvontan printempon. Kiel kulturplanto, tranĉfloro, ĝi uziĝas ekde 1594.
Detala taksonomio
Post la unua priskribo fare de Karolo Lineo en 1753, en ties Species Plantarum, jam en 1803 ĝi estis atribuita al la genro scilo (Scilla fare de Johann Centurius van Hoffmansegg kaj Johann Heinrich Friedrich Link, kaj en 1849 al Endymion fare de Christian August Friedrich Garcke (la genro Endimiono nun estas konsiderata sinonimo de hiacintoido). En 1934 ĝin translokis Pierre Chouard al la genro Hyacinthoides. La tipa specio de hiacintoido estas la hiacintoido hispana (Hyacinthoides hispanica), kaj la tipa specio de endimiono estas Scilla nutans, priskribita de James Edward Smith en ties English Botany en 1797, kaj tio estas do nun sinonimo de arbarhiacinto. Smith argumentis, ke nutans (kapjesanta, salutanta, balancanta la kapon) estas pli taŭga ol non-scripta (senlitera), ĉar tiu lasta havas sencon nur en kombino kun hiacinto (eĉ se tiu hiacinto estas ... irido), sed la Internacia Kodo de Nomenklaturo por algoj, fungoj kaj plantoj decidis, ke la malnova nomo estu valida sen atento al la senco. Nutans (participa formo de latina verbo nūtō, nutare kun signifo "saluti, kapjesi") estus pli logika epiteto, ĉar estas strange difini ion per "ne-havado, manko de iu trajto". La latinecaj nomoj ofte estas nelogikaj, sed... ja oficialaj.
Sinonimiko
La taksonomia historio estas eĉ pli kompleksa ol ĵus priskribita. Tion pruvas la listo de sinonimoj: - Agraphis cernua (L.) Rchb. - Agraphis nutans (Sm.) Link - Endymion cernuus Dumort. - Endymion lacaillei Corb. - Endymion non-scriptus (L.) Garcke - Endymion nutans (Sm.) Dumort. - Hyacinthoides non-scripta var. cernua (L.) P.Silva - Hyacinthus campanulatus Mill. - Hyacinthus cernuus L. - Hyacinthus non-scriptus L. - Hyacinthus nutans (Sm.) Gray - Hyacinthus pratensis Lam. - Hylomenes non-scripta (L.) Salisb. - Lagocodes belgica Raf. - Lagocodes cernua (L.) Raf. - Lagocodes nutans (Sm.) Raf. - Scilla cernua (L.) Salisb. - Scilla festalis Salisb. - Scilla non-scripta (L.) Hoffmanns. & Link - Scilla nutans Sm. - Syncodium nutans (Sm.) Raf. - Usteria hyacinthiflora Medik. - Usteria non-scripta (L.) Chouard - Usteria secunda Medik.
Ekologiaj konsideroj
La polenado de la planto okazas precipe per burdoj kaj sirfedoj.
Senarbigado: la specio kreskas nur en malnovaj arbaroj, kaj pro sia grandeco la semoj atingas nur tujan proksimecon.
Ĝardena kultivado: pro plantado en ĝardenoj de la hispana hiacinto (Hyacinthus hispanica) pli kaj pli okazas hibridiĝo.
Varmiĝo de la klimato povas minaci la specion en la mediteranea parto de ties areo.
Protektado
Hyacinthoides non-scripta ne estas protektata per internaciaj leĝoj, kiel CITES aŭ la EU-Direktivo pri vivmedioj.
En Francio, kie la floro limiĝas al la norda duono de la lando, ĝi ne estas protektata je nacia nivelo, sed en pluraj departementoj, precipe ĉe la limo de la florteritorio (Corrèze, Loiret, Gironde, Lot-et-Garonne, Dordogne, Cher, Eure-et-Loir, Indre-et-Loire kaj Loir-et-Cher) ĝi estas protektata. En Valonio arbarhiacinto estas protektata per Anekso VII de la leĝo pri konservado de la naturo.
Parencaj specioj
Laŭ la nova klkasado, bazita sur kladoj, Hyacinthoides non-scripta formas kladon kun tri aliaj specioj – H. hispanic, H. paivae kaj H. cedretorum troveblaj en la Ibera Duoninsulo. H. paivae limiĝas al malgranda parto de nord-okcidenta Iberio (Galegio kaj najbaraj partoj de Portugalio), dum H. cedretorum estas trovebla en montaraj regionoj de okcidenta Nord-Afriko (Maroko kaj Alĝerio). En Iberio, la speciojn senliteran kaj hispanan geografie disigas la rivero Doŭro. La genro cetere kunigas sep pliajn speciojn, kiuj plej ofte kreskas pli oriente en la Mediteranea regiono.
Komparo
Hiacintoido senlitera (Hyacintoides non-scripta) diferencas de Hiacintoido hispana (Hyacintoides hispanica), kiu en multaj lokoj estas enkondukita specio, laŭ pluraj aspektoj. La floroj de la hispana estas pli palaj kaj ne montras unuflankecon sed estas plene simetriaj; la tepaloj estas malpli rekurbiĝintaj kaj malpli splititaj; ili ankaŭ malpli odoras. La eksteraj stamenoj ne estas tiom kunkreskaj kun la tepaloj, kontraŭe al la senlitera, kie ili estas kunkreskintaj je 75 %; plie la anteroj estas samkoloraj kiel la tepaloj. La disiĝo de ambaŭ specioj ŝajne okazis antaŭ 8000 jaroj. Por bone vidi la diferencojn oni fakte devas disponi pri du floroj, unu apud la alia. La du specioj tre facile kaj tre ofte hibridiĝas inter si kaj rezultigas fekundan specion, konatan kiel Hyacinthoides x massartiana. Hibrido estas miksaĵo de ambaŭ parencoj kaj formas spektron de variaĵoj inter ambaŭ... kio nepre malaciligas certan determinadon.
Hibrido
La forta hibrido Hyacinthoides x massartiana estas fruktodona kaj pro rehibridiĝo aperas kutime tuta serio de miksformoj. Pro ilia malsama morfologio kaj la hispana kaj la hibridoj nur tre malofte formas la tapiŝojn tiom tipajn por arbarhiacinto. Ili ne posedas elegantecon kaj fajnecon, kaj ilia blua koloro estas malpli intensa. Tiel la spektakla fenomeno de la subarbaraĵoj printempe tute bluaj malaperas tie, kie okazas hibridigĝo, kaj tiel en iuj lokoj povas malaperi grava estetika heredaĵo.
Nomklarigo
Estas interese foje atenti la sciencajn, latinecajn nomojn. Ni pritraktu ekzemple la du plej ofte renkontatajn:
Hyacinthus
La genronomo de Lineo elektita, Hyacinthus, emfazas "ekstreman belecon", ĉar tio estis trajto de la greka dio (Ὑάκινθος). La nun valida nomo rekte rilatas al la origina: en la greka -oides signifas "simila al".
Hyacinthus non-scripta
La aldono non-scripta (senlitera; senteksta; sen skribo) elektiĝis por distingi ĝin de la klasika hiacinto, kaj apogas sin sur la greka mitologio, sur la rilatoj inter Hiakinto (aŭ Jacinto ) kaj Apolono. Tiu mita floro, kiu - tiel certigas modernaj esploroj - tamen ne estis la moderna hiacinto, sed irido, estiĝis el la sango de la princo Jacinto, kiun akcidente mortigisApolono, lia amanto. La dio Apolono faligis siajn larmojn sur la petalojn de la nova floro, kiuj estis tiel markitaj per la literoj "ai-ai" (ajaj, onomatopeo kiu esprimas ĉagrenon). Ne mirinde tamen, se oni ne trovas la signojn ĉe hiacinto, ĉar fakte temis pri irido, kaj tie oni senpene rimarkos la spurojn.
Endymion nutans
eta|La dormado de [[Endimiono (Girodet Endimiono, belega ŝafisto, estis de sia amatino, Seleno, kondamnita al eterna dormado, kaj la specionomo "nutans" signifas kurbiĝanta, salutanta. El la detala priskribo oni povas kompreni ke la flortigo de la arbarhiacinto kliniĝas, kaj pro tio iomete donas impreson de dormemo, de dormado. Kaj la nomo Endimiono denove sugestas "ekstreman belecon".
Interkrampe
Klare, plantologoj havas abunde ŝprucantan fantazion, sed ili ja bezonas tian econ. Ili troviĝas ĉe miloj da plantoj, kiuj ĉiuj nepre devas ricevi nomon...
Populareco
La populareco de la florplanto montriĝas kaj popolamase kaj kulture. Ĝi povas esti tiom ekstrema, ke ĝi superombras ĉiujn aliajn kandidatojn. Ekzemple, kiam en 2004 la organizaĵo 'Plantlife'', kiu protektas sovaĝajn plantojn, organizis voĉdonadon por elekti preferatan floron por ĉiu regiono de Unuiĝinta Reĝlando, ĝi devis malpermesi elektadon de arbarhiacinto, ĉar tiu estus gajninto en ĉiu regiono - tion oni sciis, ĉar en antaŭa baloto ĝi estis jam, je ekstrema grado, gajninto kiel plej ŝatata floro en la tuta lando La floro, stilizita, estas emblemo, rekonŝildo, de la Botanika Societo de la Britaj Insuloj. .
Florospektado
En Germanio arbarhiacintoj estas famaj en Nordrejn-Vestfalio kaj Malsupra Saksio. Germanoj konas la tiel nomatan "Arbaron de la bluaj floroj" (Wald der blauen Blumen) inter Doveren kaj Baal, apud Hückelshoven. En la regiono Heinsberg la naturprotektantoj firme kredas, ke ilia arbaro kun hiacintoj ne estiĝis el sovaĝiĝintaj ĝardenplantoj. Kellenberger Kamp kaj Gillenbusch estas famaj en la regiono Düren.
En pli altaj sferoj
Laŭ latina teksto de Rufinus Widl, la dekunujara Mozarto (Wolfgang Amadeus Mozart) komponis en 1767 triaktan operon (K.V. 38) pri Apolono kaj Hiakinto. Por ne ŝoki la moralon de sia tempo Mozart anstataŭigis Hiakinton per lia fratino Melia, en la rilatoj kun Apolono. La originala titolo de la libreto estas: Apollo et Hyacinthus seu Hyacinthi Metamorphosis - Apolono kaj Hiakinto aŭ la metamorfozo de Hiakinto.
Ankaŭ en la Metamorfozoj de Ovidio la mito pri Hiakinto ludas gravan rolon. La mito originas ĉe Homero, almenaŭ en ĝia helena formo. Sed ĝi havas pli foran historion: la ne-greka sufikso -nth indikas ke Hyakinthos estis indiĝena dio jam en Lakonio
Proliferado - Migrado
Arbarhiacinto estas indiĝena en la okcidentaj partoj de Atlantika Eŭropo, de nord-okcidenta Hispanio (eĉ nord-okcidenta Portugalio) ĝis Nederlando kaj Britio. Oni trovas ĝin en Belgio, Britio, Francio, Irlando, Nederlando kaj Hispanio, kaj ĝi troviĝas ankaŭ, kiel enkondukita specio, en Germanio, Italio kaj Rumanio. . Ĝi estas enkondukita ankaŭ en diversaj partoj de Norda Ameriko, tiel en la Pacifika Nord-okcidento (Brita Kolumbio, Vaŝintonoi kaj Oregono), la regiono de la Grandaj Lagoj (Ontario, Nov-Jorkio, Ohio kaj Pensilvanio) kaj aliaj partoj de Usono (Virginioj, Kentucky kaj Indiana).
Utilo
La delikatodoranta arbarhiacinto estas ne malofta en ornamaj florbedoj en ĝardenoj. Ankaŭ tie, eĉ en plena senombraj lokoj, almenaŭ en mezvarma klimatzono ĝi plensukcese floras kaj multiĝas.
Arbarhiacinto sintezas vastan gamon de ĥemiaĵoj, kun eble kuracaj trajtoj. Ĝi enhavas minimume dek kvin biologie aktivajn produktojn, kiuj eble protektas ĝin kontraŭ insektoj kaj bestoj. Iuj inter ili - en akvo dilueblaj alkaloidoj - similas ĥemiaĵojn testitajn por esti uzataj kontraŭ HIV kaj kancero.
En homeopatio ĝi estas konata sub la nomo Agraphis nutans en la sfero Otorinolaringologio. .
Fitosociologie
Pli kaj pli oni studas plantojn en ties kunteksto, oni pritraktas plantokomunumojn. Kaj arbarhiacinto estas ĝuste tipo-planto aŭ karakteriza planto de plantokomunumoj. Arbarhiacintoj plej ofte kreskas en foliarbaroj, kaj floras antaŭ ol la kanopeo fermiĝas. Ili kreskas ankaŭ sub pteridio aŭ japana falopio, daŭraj plantoj kiuj ankaŭ havas tre densan someran kanopeon. La plantoj preferas grundon iom acidan. Similajn terenojn, kun iom alkaleca tero plej ofte estas okupitaj de aliaj specioj kiel Mercurialis perennis]. Oni trovas ilin ankaŭ ofte en heĝaroj, kaj en ilia okcidenta vivmedio oni ankaŭ renkontas ilin ekster arbaroj, eĉ en ĉemaraj kamparoj.
Portland (Majno)
Historio
La unua eŭropa ekloĝanto estis angla kapitano Christopher Levett en 1623. Post 10 jaroj formiĝis komerco-vilaĝo havanta la nomon Cascon kune kun malgranda haveno. En 1676 kaj en 1690 la vilaĝo estis detruita. Tamen en 1786 la loko iĝis jam urbo havanta la nomon Portland. En 1820 ŝtato Majno formiĝis, kies ĉefurbo estis Portland. En 1851 oni kodigis leĝon por malpermesi la vendadon de alkoholo. Portlando iĝis la primara senglacia vintro-havenurbo por kanadanoj en 1853. Incendio okazis en 1866, tamen la urbo industriiĝis.
Arbarhiacinto
Fitosociologie
Arbarhiacinto estas karakteriza specio de la subkomunumo de ulmo, acero, hipokastano (Ulmenion carpinifoliae) de la komunumo de alno kaj paduso (Alnopadion). Ĝi estas ankaŭ indika specio por la kverko-karpena arbaro kun arbarhiacinto (Endymio-Carpinetum) kaj por la kverko-faga arbaro kun arbarhiacinto (Endymio-Fagetum).
Tutsimple la arbarhiacinto estas indikospecio pri "malnova arbaro, praarbaro".
Rekonstruo
Povas esti instrue imagi la situacion en 1753: Lineo sidas ĉe sia skribtablo kaj havas antaŭ si planton, kiu eble jam havas popolan nomon, aŭ plurajn nomojn, laŭ la landoj kie gi kutime floras. Lineo ja ne "donis nomojn al la floroj" - li donis sciencajn nomojn. Eble ĝi ne havis specian nomon, ĉar popolaj nomoj ne ĉiam rilatas al specio, plej ofte eĉ ne al genro. Li venis jam al la konkludo, ke ĝi apartenas al la genro, kiun Joseph Pitton de Tournefort, la enkondukinto de genronomoj, nomis Hyacinthus (Hiacinto). Li sciis, kompreneble, la miton pri Hiakinto, ĉar en lia tempo la grekaj kaj romiaj mitologioj ankoraŭ estis pli konataj ol nun. Sendube li havis problemon pri elektado de specionomo. Bedaŭrinde li ne pensis pri la kapsignanta aspekto de la flortigo, ĉar la hispana frato ne nepre estis apude... kaj nur povis pensi: ĝi ne estas la floro, kiu spruĉis el la sango de Hiakinto, ĉar ĝi ne montras signojn de plorado, ne montras la vortojn aj-aj... do... ĝi estu la senvorta, ĝi estu la non-scripta/non-scriptus (la aldona specia nomo, adjektivo, akordiĝu kun la substantivo! - Hyacinthus estas maskla; Hyacinthoides estas ina).
La monteto de la drako
La monteto de la drako (origine Dragon Hill, la colina del dragón), estas hispana animacia filmo por infanoj, de Ángel Izquierdo, publikigita en 2002. Ĝi premiiĝis de la premio Goja.
Arbarhiacinto
Rekonstruo
Intertempe oni konvinkiĝis, ke la floro, kiun Horacio - ĉar tiu unue rakontis la miton - konsideris esti ŝprucinta el la sango de Hiakinto kaj kiu ricevis la makulojn de la larmoj de Apolono, tre verŝajne estas la floro, kiu nun nomiĝas Scilo dufolia (Scilla bifolia). Se oni bone rigardas la bildon oni povas ja imagi larmomakulojn sur la tepaloj... por vidi la aj-aj-on oni bezonas pli da imagpovo... Iuj fontoj kontentiĝas per la signo Y (greka komenclitero de Hiakinto - Ὑάκινθος).
La monteto de la drako
Sekvantajn filmojn fariĝis : en 2006, La kubo magia (hispane El cubo mágico), kaj en 2012, La koro de la kverko (El corazón del roble ).
Arbarhiacinto
Noto
La teksto de la artikolo baziĝas sur diversaj nacilingvaj artikoloj - angla, germana, franca, nederlanda, hispana - sed aldoniĝis ankaŭ aliaj faktoj kaj donitaĵoj. Jaron post jaro la redaktinto vizitadis la arbaron de Halle por admiri (adori?) la hiacintojn, sed "non-scripta" estis kaj restis osto en lia gorĝo... kiu nun finfine englutiĝis!
La monteto de la drako
Kanvaso
La monteto de la drako, mirinda mondo kie ĉiuj drakoj vivas, estas protektita de kvar pordegoj : fajro, akvo, tero, aero. Lando kie gentoj el aliaj epokoj kaj lokoj, alvenas por malsamaj kialoj... kiel Septimus, la kanajlo, kiu iam estis enfermita ĉi tie. Nur Ethelbert ([etelbert]), La Gardisto, havas la ŝlosilon kaj la sekreton por eliri. Sed Septimus necesas iun senkulpan helpmanon por fuĝi kaj li logas Kevin, junknabo revante pri kavaliraj heroaĵoj. Dum fina batalo inter Ethelbert kaj Septimus, la malbono eksuperfortas... La kuraĝo kaj la kureco de Kevin, kun la helpo de Elfy ([elfi]), la juna drako kaj Maud ([maŭd]), sciencisto el dudeka jarcento, decidigos.
Portland (Majno)
Trafiko
Portland havas internacian flughavenon. Bonaj fervojaj kaj aŭtovojaj kontaktoj estas kune kun vigla ŝipado. En la urbo tramo trafikis inter 1863-1941, nuntempe aŭtobusoj.
La monteto de la drako
Teknikaĵoj
La ideo kaj la scenaro estas el Antonio Zurera, kaj Ángel Izquierdo faris la filmon, subtene de lia ambaŭ produktfirmo Milimetros Feature Animation [milimetros fiĉur animasion]. La animacia filmo daŭras proksime 80 minutojn kaj ĝia kolora bildo, laŭ formato 1/85 (klasika formato de 35 mm), miksiĝas komputile 2D kaj 3D kaj kuniĝas muzikon kaj kantojn ĉefe de Emilio Alquézar.
La filmo unue publikiĝas en kinejoj (105 kopaĵoj) en Hispanio dum la Kristnasko de 2002 (oficiale la 20-a de decembro 2002) kaj aperis en aliajn landojn. Videoj kaj DVD-oj, kondukante de Universal Pictures aperis ankaŭ, kaj la filmo permesiliĝas en 50 landojn tra la mundo.
La buĝeto estis proksime de 3 milionoj da eŭroj. Tiu ne ŝajnis tre multe en Eŭropo por animaciaj filmoj, sed ĝi estis grava en Hispanio tiutempe.
La filmo, en 2003, ricevis la premion Goja el la Akademio de Artoj kaj Sciencoj Kinaj de Hispanio (Academia de las Artes y las Ciencias Cinematográficas de España) kiel la Plejbona animacia filmo kaj ankaŭ ĝi kandidatiĝis por la kategorio Plejbona originala kanto por Un lugar más allá (Loko pli fora) de Emilio Alquézar kaj Manuel Cubedo ([Kudebo]).
Notoj kaj referencoj
La Colline du dragon
Pál Esterházy
Pál Esterházy naskiĝis la  1901 en Hungario, en urbo Kismarton (nuntempa Eisenstadt en Aŭstrio). Li mortis la 1989 en Zuriko.
NGC 2686A
NGC 2686A (aliaj indikoj — NGC 2686-1, MCG 8-16-36, VV 765, PGC 25026) estas galaksio en konstelacio Granda Ursino.
Pál Esterházy
Biografio
Pál Esterházy komence estis edukita en la familio, poste li frekventis gimnazion kaj universitaton en Budapeŝto. En 1920 pro Traktato de Trianon la familiaj bienoj estis disigitaj inter Hungario kaj Aŭstrio. En Aŭstrio-Germana Regno en 1938, en Hungario en 1945 oni forprenis la bienojn. En 1946 li edziĝis kaj vivis silente. Post 2 jaroj li estis akuzita kaj kondamnita senjuste. Dum la revolucio en 1956 li liberiĝis kaj li tuj fuĝis al Svislando. Li apogis la artojn kaj sciencojn, li iniciatis fondon de Nacia parko ĉe Fertő.
Sport Luanda e Benfica
Sport Luanda e Benfica estas futbalklubo en la urbo Luando en Angolo. La klubo estas nomita pro la klubo Sport Lisboa e Benfica de Portugalio, kaj havas la samajn kolorojn. La emblemo ankaŭ tre similas al tiu de la portugala teamo. La plej gravaj klubaj teamoj ludas siajn hejmajn ludojn kutime en la stadiono .
La klubo ĝis 2005 neniam gajnis la unuan angolan ligon de futbalo, nomata "Girabola", aŭ la Angolan Pokalon. La unua vira teamo de la klubo estas kromnomata Leões de Luanda, do "Leonoj de Luando" (estas ironie, ke la leono estas la simbolo de la teamaj rivaloj de la klubo Sporta CP). La klubo estis originale fondita je la nomo Sport Luanda e Benfica, kaj estis poste renomita Saneamentos Rangol. En 2000, la klubo revenis al sia antaŭa nomo, Sport Luanda e Benfica. En 1995, kiel Saneamentos Rangol, la klubo estis promociiĝinta al la sekvajara unua ligo. En 2003, Benfica Luanda estis elklasigita al la dua ligo. En 2004, la klubo estis la duaviculo de la dua ligo, kaj estis repromociiĝinta al la unua ligo. La sezonon de 2005 la klubo finis 6-a en la unua ligo.
Vortordo
La fraza vortordo estas la aranĝo de la frazmembroj en frazo, t.e. ilia dismeto en linia ordo tempa (okaze de buŝa parolo) aŭ spaca (okaze de skribo). Tian ordigon neprigas la laŭvica karaktero de komunikado en la homlingvoj.
Tamen per ĉi tia linie ordigita vico oni kodas malsimplajn lingvajn strukturojn, inter aliaj (la plej evidente) la sintaksan arbon. Por analizi la sintaksan strukturon sufiĉas ekzameni la koncernan frazon. Malpli evidentas la komunika strukturo, kiu postulas analizon de la kunteksto aŭ de la komunika situacio.
La vortordoj rigida kaj libera
Estas lingvoj (ekz‑e la angla), en kiuj la dispartigon de frazo en frazmembrojn indikas iliaj pozicioj:
Tian vortordon oni nomas rigida, sintaksa aŭ pozicia; la lingvojn kun tia vortordo oni nomas rigidordaj lingvoj.
Aliaj lingvoj (ekz‑e Esperanto, Latino, rusa, pola, hungara) uzas fleksiojn por marki la frazmembrojn (kp la anglan demand kun la esperantaj demando, demandon, demandas, demandi). En multaj okazoj tio ebligas permuti la frazmembrojn sen ŝanĝi la semantikon de la frazo; tial oni ofte nomas tiajn lingvojn liberordaj lingvoj. Tio estas ne tute ĝusta, unue ĉar ne ĉiu permuto tamen sencas; kaj due, ĉar la eblon permuti frazpartojn tiuj lingvoj uzas por esprimi la pragmatikan ordon de la komunikaĵo (vd Tema-remaa dispozicio):
Esceptoj
Ankaŭ en la lingvoj rigidordaj iujn frazmembrojn oni povas movi en diversajn lokojn (ekz‑e la lokajn kaj tempajn adjektojn en la angla).
Aliflanke, en Esperanto la Ekzercaran frazon «La pafado daŭris tre longe» ne eblas rearanĝi en la leksikografia ordo « Daŭris la longe pafado tre ».
Plue, la pozicio de multaj adverboj, prepozicioj kaj partikuloj estas ne tute libera, kaj ilia transmovo povas ŝanĝi la signifon de frazo, ekz‑e
Subjekto, verbo, objekto
Por la rigidordaj lingvoj la aranĝo de la pozicioj de la ĉefaj frazmembroj estas esenca, kerna lingvotrajto. La parolantoj de tiaj lingvoj emas rigardi ĉiujn lingvojn el tiu vidpunkto, kaj apartigi 6 lingvajn tipojn, kiujn oni signas per triliteraj sigloj el la komencliteroj de la anglaj vortoj por subjekto (S), la verba parto de la predikato (V), kaj la objekto (O): SOV, SVO, VSO, VOS, OVS kaj OSV.
Konekse kun ĉi tiu ĉefa vortordo oni parolas pri neŭtrala frazaranĝo.
Por la lingvoj liberordaj tia aranĝo de la pozicioj ne estas trajto esenca, ĝi estas trajto statistika. Aktiva vivulo statistike pli ofte estas temo de komuniko ol la pasivaj objektoj, kaj tial ankaŭ en la liberordaj lingvoj la subjekto plej ofte trafas en la teman (do, la komencan) pozicion. Tial ankaŭ en tiaj lingvoj ni vidas la biason al SO- kaj SV-ordoj. Tamen generale la S-komencaj frazoj ne nepre estas «neŭtralaj», diversaj fraztipoj postulas siajn specifajn vortordojn. Ekz‑e por la «prezentaj» aŭ «enkondukaj» frazoj de la tipo la neŭtrala vortordo estas VS. Nu, la enkondukaj frazoj estas malpli oftaj ol la rakontaj; tial la ordo VS estas malpli ofta ol SV; sed en siaspecaj frazoj ĝi estas la neŭtrala.
Tamen ankaŭ la liberordaj lingvoj havas similan trajton tipologian: la pozicion de la ligilo (kopulo), kiu ligas la temon kaj remaon. En Esperanto ĝi estas intera: Temo — Ligilo — Remao: En Latino la verba ligilo ofte situas frazofine, kaj la remaa pozicio estas ĵus antaŭ tiu verbo: (Kion la generalo faris pri la mono rabita en la venkoprenita urbo?)
Remaigiloj en la rigidordaj lingvoj
Ankaŭ en la lingvoj rigidordaj kohereco de teksto postulas, ke frazo komenciĝu per membroj ligantaj ĝin kun la antaŭa kunteksto; t.e. ke la pragmatika vortordo estu respektata. Tamen en la lingvoj rigidordaj la vortordo jam estas okupita per la funkcio sintaksa; en (ekz‑e) SVO-lingvo la du funkcioj, la sintaksa kaj la pragmatika, akordas se la temo estas la subjekto; ili kolizias, se la subjekto estas (parto de) la remao. Ekz‑e
Tiel la simpla esperanta frazo iĝas
Alia remaigilo estas la pasivo; por esprimi la sencon de la esperanta (responda al «Kiu rompis la fenestron?»), oni dirus aŭ eble per fendita frazo: aŭ eble per ekstermeto de la temo kaj anafora pronomo: