cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Claudio Abbado
Claudio Abbado, Cavaliere di Gran Croce OMRI (itala prononco: ; 26 junio 1933 – 20 januaro 2014) estis fama itala klasika kaj opera direktisto. Inter 1989 kaj 2002 li estis muzikdirektoro de la Teatro alla Scala en Milano, ĉefdirektisto de la Londona Simfonia Orkestro, ĉefa gasto-direktisto de la Ĉikaga Simfonia Orkestro, muzikdirektoro de la Viena Ŝtata Operejo kaj ĉefa direktisto de la orkestro Berliner Philharmoniker. En 2013 la Senato de Italio nomumis lin porviva senatano.
En 2008 li estis premiita la Wolf-Premio pri Artoj.
Johann Peter Frank
Johann Peter FRANK (naskiĝinta la en Rodalben, mortinta la  en Vieno) estis germana kuracisto.
Vivo
Post studoj de filozofio en Metz kaj Pont-à-Mousson kaj de medicino en Heidelberg kaj Strasburgo Frank iĝis profesoro pri fiziologio kaj sanscienco publika (Medizinische Polizei) en Göttingen. En 1785 li ekdeĵoris en Pavio kie li reformis la medicinajn altlernejojn kaj ĝeneralajn kondiĉojn de publika sanprizorgado de Lombardio. En 1795 li preferis iri al Vieno por modernigi la armean sansistemon iĝonte estro de la Ĝenerala malsanulejo de la urbo Vieno kaj profesoro universitatklinika. Tie ĉi li ankaŭ iniciatis la fondon de anatomimuzeo. En 1804 li vokitis al Vilno kaj iĝis en 1805 ŝtatkonsilisto kaj eĉ privata kuracisto de Napoleono Bonaparte je Sankt-Peterburgo antaŭ lia reveno Vienon en 1808.
Graveco
Frank rangas eble inter la plej gravaj kuracistoj de ĉiuj tempoj konsiderate la fondinto de la publika sansistemo. Li verkis: »System einer vollständigen medizinischen Polizei« (volumoj 1–6, Mannheim/Stuttgart/Wien 1779–1819; 2 suplementoj,Tübingen 1812 u. 1825; tria Leipzig 1827); »De curandis hominum morbis epitome« (Leipzig 1792–1801, 7 volumoj; germane 1794–1811, 9 vollumoj). Verkaron lian postmortan »Opuscula posthuma« eldonis filo lia en Vieno 1824, la pli etajn skribitaĵojn »De medicina clinica opera omnia minora« senjoro Sachs (Kenigsbergo 1844–45, 2 volumoj). Membiografio aperis en Vieno en 1821.
Luvianos
Luvianos estas komunumo en la meksika subŝtato Meksikŝtato (Estado de México). La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Luvianos. Luvianos estas unu de la plej novaj komunumoj en la ŝtato de Meksiko. Ĝi nur kreiĝis en la jaro 2003. En la urbo lau la popolnombrado vivas 42 personoj kiuj parolas indiĝenan lingvon.
Johann Peter Frank
Fonto
Meyers Großes Konversations-Lexikon, volumo 6. Leipzig 1906, p. 825-826 (tie ĉi interrete)
Luvianos
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la Inegi) 28.213 loĝantojn. El tiuj 13.612 viroj kaj 14.601 virinoj. La komunumo havas surfacon de kvadratkilometroj kaj ĝi situas je 0 metroj super la marnivelo. La kvanto de precipitaĵo estas milimetroj.
Distrikto Jindřichův Hradec
Distrikto Jindřichův Hradec estas distrikto en Ĉeĥio situanta en Sudbohemia regiono. La distrikto estas unu el sep distriktoj de tiu ĉi Regiono. En la distrikto troviĝas 106 urboj kaj vilaĝoj.
1187 Afra
1187 Afra estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la germana astronomo Karl Wilhelm Reinmuth elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl.
Nomo
Ĝia nomo estis elektita de Gustav Stracke.
Guaíba
Guaíba estas municipo en la brazila subŝtato Suda Rio-Grando, kiu havis 95.204 loĝantojn en 2010.
Monaĥejo Putna
Historio
Laŭ legendo de la historioverkisto Ion Neculce en la jaro 1466 Stefano la Granda pafis antaŭ la monaĥeja fondado ekde monto sagon en la proksiman karpartan valon. La princo decidis konstruigi altaron sur la loko, kiun trafis la sago.
Poste princo Stefano konstruigis la monaĥejon inter 1466 kaj 1469. La 3-an de septembro 1470 okazis la konsekrado de la monaĥejo. Monaĥejo Putna tiam estis prospera kultura centro kaj la edukejo por pastroj kaj kronikistoj el la regiono inter la 15-a kaj 16-a jarcentoj. Monaĥoj kopiis manskribaĵojn same kiel malnovajn kronikojn kaj ornamis religiajn tekstojn per miniaturoj.
La malnova monaĥopreĝejo estis detruata en 1653 kaj rekonstruata inter 1653 kaj 1662 – dum la regecoj de Vasile Lupu, Gheorghe Stefan und Eustratie Dabija – sen la freskoj sur la eksteraj muroj. Ĉiforme ĝi konserviĝis ĝis nun, kvankam ĝi en 1757 denove estis difektata. En la sama jaro okazis sub estrado de metropolito Jakobo ampleksa rekonstruo de la domoj. Por la kaduka turo ĉe la okcidenta flanko oni konstruis ĉe la pordego novan turon, kies konsekrado okazis en 1885.
Sur la monaĥotombejo troviĝas la tomboŝtono de Stefano la Granda. Tie la princo kuŝas ekde 1504, same kiel lia dua edzino, Maria de Mangop kaj lia tria edzino Maria Voichita. Tuj poksime troviĝas ankaŭ la tomboj de kelkaj idoj de Stefano, de moldavaj episkopoj, kiuj kontribuis al la prizorgado kaj konservado de la monaĥejo, kaj de la sanktulo Ilie Iorest.
La monaĥeja muzeo gardas multajn altvalorajn manskribaĵojn, mapojn, pentraĵojn, ikonojn same kiel aliajn ekleziajn aĵojn, kiuj origino etendiĝas ĝis en la 15-a jarcento. Menciindas la memportreto de Maria de Mangop kaj la mortkranio de Sankta Ghenadie. En la ĉirkaŭaĵo de la monaĥejo troviĝas kelkaj eĉ pli aĝaj ermitejoj. La plej grava nomiĝas Chilie în piatră kaj estas ejo enigita en la rokon. Ĝi havas kompletan strukturon de greka preĝejo kun la sekcioj antaŭhalo, ĉefhalo kaj sanktejo.
Monaĥeja ekonomio
Monaĥejo Putna estis ekipita per la plej ampleksa feŭdo en Bukovino. Al ĝi apartenis bienoj kaj entreprenoj en teritorio inter Ĉernivco kaj la limo de Transilvanujo.
En la ĉirkaŭaĵo de monaĥejo Putna ekzistis kiel en aliaj karpataj regionoj vigla arbarekonomio. Tiucele aparte en la 19-a jarcento oni multan elspezis por instali segejojn, flosigejojn kaj arbarajn fervojojn. Ĉi lastaj servis por la fortransporto de la faligitaj arboj al proksima segejo aŭ disaj lignokolektejoj rep. lignoflosigejoj.
Grava lignopriverkado okazis sur la areo de monaĥejo Putna. Tie ĉiu trunko estis prilaborata, kiu estis faligita ĉe la deklivoj de la montoj Dealul Oglinda, Poiana Crucii kaj Poiana Haciungului. La entreprenojn tenis la Bukovina Grek-Orienta Religio-Fondaĵo (starigita per dekreto de la 29-a de aprilo 1786), kiu per la enspezoj financis religiajn instituciojn en kronlando Bukovino. La entreprenoj prezentis al la loĝantaro de la regiono multajn laboreblecojn.
Amonia heksakloro-platenato
Amonia heksakloroplatenato aŭ (NH4)2PtCl6 estas neorganika komponaĵo, rezultanta el reakcio inter la NH4Cl kaj "platena klorido", rara ekzemplo de solvebla salo el plateno, kiu ne estas higroskopa. Ĝi estigas intense flavajn solvaĵojn en akvo. En la ĉeesto de 1 M NH4Cl, ĝia solvebleco estas nur 2,8 x 10−3 g/100 ml. Amonia heksakloroplatenato uzatas en platena galvanizado; varmigo de amonia heksakloroplatenato sub kurento de hidrogeno ĉe 200 °C produktas platenan spongon. Traktado per kloro estigas H2PtCl6.
Historio
' '
16166 Jonlii
16166 Jonlii estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la dum la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras Jonathan Lii, finaliston en 2002 de Intel Science Talent Search, scienca konkurso por lernantoj en lasta jaro de mezlernejo. Li estis lernanto ĉe la Manhasset High School de Manhasset (Nov-Jorkio, Usono).
Edewecht
Edewecht estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Ammerland de la federacia lando Malsupra Saksio. Historie la teritorio apartenas al la regiono Oldenburgio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Nigravosta limozo
La Nigravosta limozo, Limosa limosa, estas granda vadbirdo de la familio de Skolopedoj kaj ordo de Ĥaradrioformaj. Ĝi estas sufiĉe longkrura membro de la genro de limozoj.
Aspekto
Temas pri granda birdo 40 ĝis 43 cm longa. Plenkreskuloj havas longegajn blugrizajn krurojn -kiuj klare videblas dumfluge- kaj tre longan rektan bekon malhelan kun iom da rozkoloro ĉe bazo. La kolo, brusto kaj supra ventro estas ruĝbrunaj en somera plumaro kaj grizblankaj en vintra plumaro. La flankoj estas nigre striitaj kaj la suba ventro estas blanka. La vizaĝo montras striojn malhelan tra okuloj, helajn supre kaj sube kaj denove malhelan ĉe krono. La dorso estas grizmakulita. Ambaŭ seksoj estas similaj, sed la masklo estas iomete pli malgranda, pli kolora kaj pli mallongbeka.
Simila specio
La plej parenca specio estas la Lapona limozo, Limosa lapponica, kiu havas samajn ĝeneralajn trajtojn, inkludite la du sezonajn plumarojn, sed havas iom suprenkurvitan bekon ĉepinte kaj iom malpli longan. Ankaŭ ties kruroj estas malpli longaj ol tiuj de la Nigravosta limozo. Krome la ruĝbruna koloro somera okupas ankaŭ la tutan ventron kie la flankaj strioj estas ne tiom videblaj kaj blankaj anstataŭ nigraj. Dumfluge la vostofino ne estas nigra, sed montras nur kelkajn horizontalajn mallarĝajn striojn kaj flugilo ne montras blankan larĝan strion.
Disvastiĝo
Ties reprodukta medio estas mezvarmaj humidejoj de Eŭropo -el Islando, Brita insularo, centraj kaj orientaj landoj, tra centra Azio ĝis Manĉurio kaj duoninsulo Kamĉatko, ĉe malfermaj herbejoj.
Ili migras po aroj en okcidentan Eŭropon, ĉefe brita insularo kaj Mediteraneo, Afrikon, ĉefe norda atlantika marbordo kaj subsahara stio ĝis Etiopio, sudan Azion -ĉefe norda Barato kaj Indonezio-, Novgvineo kaj Aŭstralion. Interese, kvankam tiu specio ĉeestas Irlando kaj Britio la tutan jaron, ne temas pri la samaj birdoj. La reproduktintaj birdoj foriras aŭtune, sed ili estas anstataŭigitaj vintre de ekzempleroj de la pli granda subspecio de Islando, nome L. l. islandica. La specio eventuale aperas ankaŭ ĉe insularo Aleŭtoj ĉe Alasko kaj, pli rare, ĉe la marbordo de Atlantika oceano de Usono.
Kutimoj
Okazas bruemaj parigadaj ceremonioj, for de tiu sezono ili silentas; la masklo fosas por sugesti nestadon. Ili nestas poare kaj surplanke, kutime ĉe malalta herbaro. La ino demetas 3-6 ovojn helbrunverdajn brunmakulitajn ĉirkaŭ maje. Dum bredado maskloj kantflugas kaj atakas poare eventualajn invadulojn. Ambaŭ gepatroj kovas dum 24 tagoj kaj zorgas la idojn, kiuj elnestiĝas post horoj kaj ekflugas post unu monato.
Ili troviĝas plej ofte ĉe fluanta akvo ol la pli marborda Lapona limozo, Limosa lapponica. Dumfluge, ili povas esti diferencita disde la Hudsona limozo, Limosa haemastica, pro ties blankaj flugilaj strioj kun nigraj bordoj. En 2006 BirdLife International klasigis tiun palearktisan specion kiel "Preskaŭ Minacata" pro malpliiĝo en la nombrado je ĉirkaŭ 25 % en antaŭaj 15 jaroj. Ĝi estas ankaŭ inter la migrantaj specioj internacie protektitaj.
Samoo en la Olimpikoj
Sportista teamo de en la Olimpikoj ekde la jaro 1984 ĝis inkluzive la olimpiko de 2020, pro la kronvirusa pandemio prokrastita el somero 2021, partoprenis en 10 someraj eldonoj de la sporta evento. En vintraj olimpikoj ankoraŭ neniam estis samoaj partoprenantoj. La teamo ĝis la stato de 2021 sume atingis ekzakte unu medalon: Temis pri arĝenta  medalo en la Somera Olimpiko 2008 en halterlevo de virinoj de pli ol 75 kilogramoj de korpopezo (Ele Opeloge fakte mem pezis 123 kilogramojn kaj levis pezon de maksimume 150 kilogramoj).
Katarina von Bora
Katarina von BORA (naskiĝis la en Neukieritzsch-Lippendorf, mortis la  en Torgau) estis saksia nobelino kaj eksmonaĥino. La ŝi edziniĝis kun la germana reformisto Marteno Lutero. Ili havis ses gefilojn: Johano, Elizabeta, Magdalena, Martino, Paŭlo kaj Margareta. La familio loĝis en eks-monaĥejo.
Vivo
Katarina estis verŝajne la filino de Hans Bora kaj Anna (fraŭline: Haubitz). Jam tre frue ŝi venis en la Monakinejon Nimbischen apud Grimma. De tie ŝi fuĝis la 4-an de aprilo 1523 kun aliaj ok monakinoj post la studado de skribitaĵoj de Marteno Lutero. Li proklamis en ili ke kontraŭvola monakado ne validus.
En Wittenberg ŝi trovis loĝadon ĉe la urba sekretario kaj posta urbestro Philipp Reichenbach. Luteron ŝi edzigis la 13-an de junio 1525. Post ties morto (1546) ŝi forlasis la urbon sed revenis en 1548. Batalante kontraŭ nutraĵproblemoj ŝi restis samloke, ĝis la eksplodo de epidemia malsano irigis ŝin kun al infanoj al Torgau. Tie ŝi mortis post monatoj malmultaj. Ŝia tomboŝtono videblas en la belega Mario-kirko de Torgau.
Fonto
Meyers Großes Konversations-Lexikon, vol 3. Leipzig 1905, p. 216 (tie ĉi interrete)
László Sámi
SÁMI László (ŝa:mi) estis hungara publicisto, pedagogo naskita en Zilaho la 16-an de novembro 1817 kaj mortinta en Koloĵvaro la 23-an de oktobro 1881.
Biografio
László Sámi pristudis juron en Poĵonjo. En la jaroj 1840-aj li estis privatsekretario de grafo László Teleki. En 1846 al rekomendo de Miklós Wesselényi li iĝis isntruisto pri historio en kolegio de Zilaho. Pro aparteneco al radikaloj en 1848 en 1850 oni maldungis lin el lia posteno. Li iĝis guvernanto ĉe la familio Wesselényi. Ekde 1852 ĝis sia morto li instruis historion en reformita kolegio de koloĵvaro. Siajn publicistajn verkojn li publikigis sub pseŭdnimo Amicus.
Radikulo
Radikulo estas artisto de Usono kiu ludas bluson. Li ankaŭ laboras sub aliaj nomoj, ekz. "Doctor Oakroot". Lia burĝa nomo estas "David Alexander SMITH, la dua".
(136568) 1980 XB
(136568) 1980 XB estas tre malgranda sed treege hela marsrenkonta asteroido malkovrita la de la usona astronomo Eugene A. Harlan elde la Observatorio Lick (San Jose, Kalifornio, Usono)
Orbito
Ĝi estas en orbita resonanco 1:2 kun Marso.
Ĝia tre discentra, tre klinita orbito proksimiĝas tiun de Marso ĉe sia suprenira nodo, ĝia marsa MOID estas 0,0872172 astronomia unuo, tie estas 13,048 milionoj da km.
Előd Abody
ABODY Előd [pr. abodi] Anderlik estis hungara inĝeniero, teknikuniversitata profesoro naskiĝinta en Deĵo la 27-an de novembro 1896 kaj mortinta en Budapeŝto la 9-an de januaro 1949.
Biografio
Abody havigis diplomon de inĝeniero en 1921 en la Teknikuniversitato Budapeŝto, poste li iĝis asistanto en la katedro de universitato. Ekde 1923 li estis statistikisto ĉe la Oficejo pri Flugafero, poste li laboris kiel referanto pri aerodinamiko. En 1925 li akiris doktorgradon. Li gajnis stipendion Rockefeller kaj unue en Göttingen, poste en Londono (Imperial College of Science) li faris studojn pri aerodinamiko. Li havigis privatprofesoran titolon pri stabileco de flugiloj en la teknikuniversitato Budapeŝto. Ekde 1947 li gvidis la katedron pri mekaniko de Teknikuniversitato. Kiel kunlaboranto de la Ofico pri Aviadafero li okupiĝis pri la esploro de solideco de la aviadiloj, pri la kontrolo de fabrikado kaj konstatado de plenumaĵo de la aviadiloj. Teorie li esploris la dinamikan uzuprenon de la aviadiloj, la rilaton inter la stabileco kaj la uzopreno, same la evoluigon de teorio pri flugiloj de aviadilo.
NGC 7741
NGC 7741 (aliaj indikoj — UGC 12754, IRAS23413+2547, MCG 4-55-50, KUG 2341+257, ZWG 476.125, KCPG 589B, PGC 72237) estas galaksio en konstelacio Pegazo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Károly Apor
Kariero
Grafo Apor studis juron en Bratislavo kaj en Vieno. Li estis ekde 1861 reĝa supertribunala prezidanto. Li havis gravan rolon apud verkisto Lajos Tolnai en la fondado de la Kemény Zsigmond Társaság, kies li estis la unua prezidanto. Li estis tutlandfama modelbienmastro. Li estis fama librokolektisto. Lian bibliotekon enhavantan plurmilajn volumojn li donacis al Erdélyi Múzeum.
Bombon (Seine-et-Marne)
Bombon estas komunumo (en la departemento Seine-et-Marne de la regiono Île-de-France en nord-centra Francio.
En 2018 estis 965 loĝantoj.
En 1910 Lenin kun siaj edzino kaj fratinoj poste translokiĝis al Francio, setliĝis unue en Bombon kaj poste en Parizo.
Broadview (Seatla kvartalo)
Broadview estas loĝkvartalo en la nordokcidenta angulo de la urbo Seattle, en Vaŝingtonio, Usono. Ĝi havas ĉirkaŭ 13 000 loĝantojn.
Geografiaj limoj
Broadview situas sur altaĵo apud la bordo de Puĝeta Fjordo, kiu situas okcidente. La norda limo de Broadview (kaj de Seattle) estas la strato NW 145th St; la orienta limo de la kvartalo estas la strato Greenwood Ave N; la suda limo estas malpli rekta, konsistanta el la suda limo de Parko Carkeek, kaj neregule kurbega linio de la sudorienta angulo de la parko ĝis la strato N 105th St.
Nomo
Broadview ricevis sian nomon (signifanta "Vasta vido") pro la panoramaj pejzaĝoj de la fjordo kaj la Olimpika Montaro trans la fjordo.
Historio
Terkultivistoj komencis setli la regionon en 1889, post la granda seatla incendio. Pro manko de vojoj, ili devis sendi siajn rikoltaĵojn al Seatlo per boatoj. Ĝi jure aneksiĝis kiel parto de la urbo Seattle en 1954.
Cetere
Fervojo (BNSF Railway) sekvas la bordon de la fjordo. La sudorienta angulo de la kvartalo konsistas el Parko Carkeek, granda urba parko plejparte arbokovrita kun plaĝo ĉe la fjorda strando.
Pluvmarĉo
Pluvmarĉo altmarĉo aŭ ombrotrofa marĉo estas nutraĵmalriĉa, acida kaj malseka habitato kun flaŭro kaj faŭno, kiuj estas adaptitaj al tiuj ekstremaj kondiĉoj. Pluvmarĉoj male al malaltmarĉo ricevas akvon kaj mineralajn salojn ekskluzive de precipitaĵo (ombrotrofio). Ili estas specialaj hidrologiaj, ekologiaj kaj biogenezaj marĉotipoj, kie dum jarcentoj ĝis jarmiloj la keskado de sfagnoj kiel torfformantoj ludas gravan rolon.
Pluvmarĉoj estas tre endanĝerigitaj pro la ekspluatado de torfo kaj enigado de mineralsaloj el la ĉirkaŭo (agrikulturo, industrio). Vivantaj kaj ankoraŭ kreskantaj pluvmarĉoj minimume en meza kaj okcidenta Eŭropo apenaŭ ekzistas. La lastaj grandaj pluvmarccaj regionoj ekzistas en okcidenta Siberio kaj Kanado.
Terminologio
La esprimoj pluvmarĉo kaj altmarĉo havas la saman signifon. Pro la formado de torfo tiuj marĉoj kreskas alten. Ili similas grandajn spongojn plenplena de akvo kiuj pli aŭ malpli altiĝas kompare kun la ĉirkaŭanta prejzaĝo. De tio venas la erprimo „altmarĉo". Do, marĉo kiu estas volbiĝanta super la ĉirkaŭo kiel horloĝvitro. Tiaj marĉoj ne estas influataj de la ter- kaj surfaca akvo kaj nutriĝis sole de precipitaĵo, ĉefe pluvakvo, tial ankaŭ la esprimo „pluvmarĉo“. Tiaj marĉoj distingiĝas je ekstrema malriĉeco de mineralaj saloj
Éva Csepregi
Éva Csepregi [ĉepregi], laŭ hungarlingve kutima nomordo Csepregi Éva estis hungara ŝlagrokantisto (soprano), aktoro.
Pluvmarĉo
Estiĝo kaj konsisto
Vivanta altmarĉo bezonas por kreskado humidan, mezvarman klimato. La kvanto de la precipitaĵo devas superi la perdon per forfluo kaj forvaporiĝo. Krome la precipitaĵoj devas esti regulaj trans la jaro.
La pluvmarĉoj evoluiĝis ekde ĉ. jaroj (komenco de holoceno) post la degelado de la plej lastaj glaciplatoj. Rilate ilian estiĝon oni distingas inter teriĝaj altmarĉoj kaj veraj altmarĉoj. La unuaj ekestis sekundare el la teriĝado de la lagoj aŭ malnovaj akvejoj de riveroj (rigardu la bildon dekstre). Estiĝis unue malaltmarĉoj sub la influo de terakvo. Manko de nitrogeno kaj granda acideco en konstante humida substrato malhelpas la malkombinadon de mortaj plantpartoj kaj iĝas al ekesto de torfo. Tielmaniere la pluvmarĉo kreskas tre malrapide super la terakva nivelo, pro tio venis la nomo „altmarĉo“. Post kiam la ekestiĝanta torfo elkreskis el la influzono de la minerala grundakvo, ekestis la kreskado de altmarĉo, tio signifas, la marĉo nur estas nutrata ekde tiu tempo de pluvakvo, kiu estas tre malriĉa je mineralsaloj. Veraj altmarĉoj, ankaŭ nomataj marĉa torfejo, ekestis rekte sur minerala subgrundo de malfekundaj regionoj kaj sen antaŭa estiĝo de malaltmarĉo (vidu bildon maldekstre). La estiĝado de tipa altmarĉo estas tra malrapida proceso kiu daŭras eĉ dum favoraj kondiĉoj jarcentojn ĝis jarmilojn. Plue ekzistas vico de transiraj marĉoj, kiuj kunigas diversproporcie karakterizaĵojn de alt- kaj malaltmarĉoj (vidu la difinon de marĉo).
Éva Csepregi
Biografio
Éva Csepregi maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1972, dum la lernejaj jaroj ŝi studis ankaŭ muzikon kaj kantadis en infana koruso de Hungara Radio, eĉ antaŭ la maturiĝo ŝi estis ano en ina kantista triopo. Ili partoprenis en televizia kantista konkurso. En la sekva jaro la triopo aliĝis al ŝlagrorkestro Neoton. Iom poste Csepregi iĝis la plej signifa en la orkestro. Ŝi havis amrilaton kun direktoro de la (tiam) sola muzikeldonejo, li estis 30 jarojn pli aĝa, ol ŝi. Ekde 1977 la orkestro venkis en festivaloj, ekzemple en 1983 en Japanio. En 1990 la direktoro mortis, Csepregi havis amrilaton kun en:Bob Heatlie, kiu jam pli frue estis komponisto de la muzikgrupo. Ŝi naskis filon en 1992, sed geedziĝo ne okazis, eĉ la kontakto ĉesis. Ŝi daŭris la kantadon, krome ŝi estis ankaŭ aktoro. Ŝi ricevis premiojn inter 1983-2018.
Pluvmarĉo
Estiĝo kaj konsisto
La ĉefaj plantoj, kiuj formas torfon, estas senradikaj sfagnoj. Ili kreskas nur tre malrapide alten, dum samtempe la malsupraj partoj de la planto torfiĝas sub manko de oksigeno. Depende de la geografia situo ekzistas diversaj specioj de sfagnoj. La torfejo kreskas nur ĉ. 1 mm po jaro.
Pluvmarĉaj formoj kaj disvastigo
La ekesto de pluvmarĉo dependas de la klimato: de la alteco de la precipitaĵoj kaj la alteco de la forvaporiĝo, kiu grave dependas de la temperaturo. Krome la pajzaĝa reliefo influas la defluaktiveco. El tio sekvas la geografia limo de pluvmarĉo. Taŭgajn kondiĉojn por la krekado de altmarĉoj troviĝas precipe en Nordameriko (Kanado, Alasko), Nordeŭropo kaj okcidenta Siberio, Sudameriko, Sudorientazio kaj en Amazonio. Tie estas ĉiuspecaj marĉoj kaj torfejoj de entute kvar milionoj da kvatrataj kilometroj, kiu egalas al tri procentoj de la landa surfaco de la tero. Sur la suda hemisfero la mineralsale malriĉaj marĉoj malofte konsistas el sfagnoj. Sole sur fajrolandaj insuloj ekzistas marĉoj el sfagnoj. La regiono kun la plej multkvanta torfo estas sudorienta Azio. Tie komplete mankas sfagnoj.
Plafonmarĉoj
En regionoj, kiuj estas forte influitaj de la oceano, formas dum regulaj, tre altaj precipitaĵoj (je pli 235 tagoj de la jaro) tiel nomataj plafonmarĉoj (angla „blanket bog“, germana: "Deckenmoor"). Tiuj maldikaj torftavoloj sen signifa surfaca strukturo troviĝas en Eŭropo sur montetoj kaj valoj de Irlando, Skotlando, Anglujo kaj Norvegio. En Nordameriko tiaj marĉoj troviĝas precipe oriente de Hudsona Golfo. Plankmarĉoj ne ekzistas norde de la 65a latitudo.
Marbordaj pluvmarĉoj
La marĉo proksime al la maro nomiĝas ankaŭ atlantikaj pluvmarĉoj. Tiaj tipoj troviĝas en Eŭropo de Irlando orienten trans suda Norvegujo al Sudokcidenta Svedujo kaj norden ĝis la Lofotoj. Em Nordameriko troviĝas tiajn marĉojn ĉirkaŭ la grandaj lagoj (precipe an Minesoto kaj Ontario). Tiaj marbordaj pluvmarĉoj estas sole nutrataj de pluvo.
Plataĵmarĉoj
En la nordokcidentaj regionoj, kiuj ne estas tiom influitaj de la oceana klimatos (malpli da precipitaĵoj),la pluvmarĉoj havas la klasikan formon de horloĝvitre volbita formo. Ili nomiĝas plataĵmarĉoj (angle „raised bog“). Ili kreskas en la centro pli ol rande. Tial ĝi volbiĝas, de tiu la marcoj ricevis la nomon „altmarco“. Tiu volbiĝo povas havi altecon de pluraj metroj.
La karakterizaĵoj de tiuj altmarĉoj estas ebena, senarbara kerno kun akvohavaj profundaĵoj alternante kun sekaj kupoloj (vidu bildon).
Veraj ombrotrofaj altmarĉoj de la nordokcidenta Germanujo bone montras dividon en nigra torfo (forte malkombinita) kaj super tiu tavolo blanka torfo (malpli malkombinita).
Mielroso
Formikoj manĝas mielroson de afido. Mielabeloj uzas iafoje mielroson por fabriki mielon.
Pluvmarĉo
Montaraj altmarcoj
En pluvoriĉaj montaroj aperas en la monta zono – kaj malofte ankaŭ en la alpa ŝtupo (do super la arbolimo) – pluvmarĉoj, kiuj havas pro la deklivo nesimetrian kaj ne koncentran formon. La montaraj marĉoj estas distingeblaj laŭ ilia topografio en:
Malinalco
Malinalco estas komunumo en la meksika subŝtato Meksikŝtato (Estado de México). La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Malinalco.
Pluvmarĉo
Kermi-marĉoj
Kermi-marĉoj ankaŭ nomiĝas ŝildaltmarĉoj. Ili havas etan kupolan formon. La marĉa surfaco altiĝas de la larĝa rando al la centro. La „kermi-oj“ estas oblongaj, strisimilaj sfagnaj altaĵetoj laŭlonge de la alteclinioj. La akvejoj ofte estas banujoformaj. En la nordo de Ruslando tiaj marĉoj oftas. Krome ili troviĝas en Suomujo en la mezaj kaj nordaj borealaj pingloarbaroj.
Malinalco
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la Inegi) 22.970 loĝantojn. El tiuj 11.108 viroj kaj 11.862 virinoj. La komunumo havas surfacon de 186.28 kvadratkilometroj kaj ĝi situas je 1740 metroj super la marnivelo. La kvanto de precipitaĵo estas 1,177.0 milimetroj.
La geografia koordinatoj de la komunumo estas 19° 57′ norda latitudo kaj 99° 30′ okcidenta longitudo.
Pluvmarĉo
Aapa-marĉoj
Aapa-marĉoj estas marĉoj en la subpolara zono (norde de la 66a latitudo de la norda hemisfero). Tie marĉoj nur povas ekzisti kiel „insuloj“. En ebenaĵo tiaj „marĉinsuloj" estas disvastigataj regule, en deklivoj ili formas remparojn laŭlonge de la deklivo. La ĉefa disvasdtigejo estas la skandinavaj montaroj, meza Suomujo, Karelio kaj norda Siberio. Ankaŭ en Alasko ekzistas tiaj marĉoj
Palsa-marĉoj
Palsa-marĉoj troviĝas en la limzono de la arkta ĉiamfrosta grundo (tundro). La etendaĵoj de la aapa-marĉoj povas kreki al metroaltaj torfmonetoj, la t.n. palsoj.
Poligonmarĉo
Poligona marĉoj estas, disvastigataj en la arktaj kaj subarktaj ebenaĵoj de Siberio kaj Nordameriko kaj havas grandan amplekson. Malriĉa torfformanta vegetaĵaro povas vivteni sin ene de poligonformaj areetoj kaj kreksas dum la mallonga somero. La torftavolo atingas dikecon de 0,3 ĝis 1 metro.
Ekosistemo
Marĉoj estas vivsistemoj kun pozitiva ŝtofbilanco. La kombinado de organika substanco estas pli granda ol la malkombinado de ĝi. Tiu kresko de organika substanco kaj ĝia stokado en formo de torfo nur eblas en ejoj kun pluso da akvo. Nur ĉe troo da akvo la marĉo kreskas konstante. La torfejoj estas la rezulto de la asimilado de la plantoj, kiuj iam kreskis sur la surfaco. En la torfo estas stokita la sunenergio de jarmiloj. Marĉoj tial estas granda malputo por karbono kaj nitrogeno. La plej gravaj plantgrupoj en pluvmarĉoj estas sfagnoj, kiuj formas la volumeno de la marĉo. Sfagnoj altenkreskigas la pluvmarĉojn. Dum unu vegetperiodo la eta planteto kreskas inter unu kaj 30 centimetrojn alten. La pojara kresko de la marĉo estas inter duona ĝis unu milimetro.
Akvomastrumado
Grava eco de la pluvmarĉoj estas la stokado de akvo. Dum la altiĝo de la marĉoj ili akumuligas akvon. torfo povas enhavi ĝis 97 procentoj (vol-%) da akvo. Dum granda akvo alkondukado de akvo la volumeno de la marĉoj pligandiĝas kaj stoki la akvon surface. Tiu proceso faras, ke la marĉo ŝveliĝas kaj malŝveliĝas (marĉa spirado aŭ marĉa oscilado). Plumarĉoj havas memregulantan akvan reĝimon. Pro la vertikale kreskantaj senradikaj sfagnoplantoj la marĉo havas bonan kapilaran kontuktan povon por altigi la enmarĉan akvonivelon. Krome la foliio de la sfagnoj povas stoki akvon en iliaj grandaj rezervoĉeloj (hialinĉeloj) de pli ol la 30-oblo de la ilia sekamaso. La formado de kusenoj krome pligrandigas la tutan poran volumenon. La granda akvostoka kapablo de la marĉoj evitas, ke akvo inundas la ĉirkaŭon post forta pluvego. Dum periodoj, kiam apenaŭ pluvas, la kapilara efiko zorgas pri la konduko de akvo el profundaj tavoloj de la marĉa korpo. Kiam sfagno fariĝas seka iliaj rezervoĉeloj pleniĝas je aero kaj ili fariĝas helaj. Sunradioj estas respegulataj kaj la elvaporigado reduktiĝas.
Ŝtofa mastrumado
Altmarĉoj havas ekstreme malmulte da mineralsaloj (oligotrofiaj vivejo). Precipe nitrogeno mankas. Pro la ĉiama akvosatiĝo kaj lige al tio manko de oksigeno la organika materialo nur nekomplete malkombiniĝas. La kompleta malkombino (mineralizado) nur okazas en la plej supra tavolo (akrotelmo, vidu supre), kie ankorŭ estas sufiĉe da orksigeno por la mikroba aktiveco. Sfagnoj kapablas ligi mineralaĵoj kaj kompense malligi hidrogenon (H+, protonoj). Tielmaniere la planto kreas siajn kondiĉojn por kreski kaj samtempe la ĉirkaŭo fariĝas acida. Tiun acidan ĉirkaŭon la sfagno mem bone toleras, sed la konkuraj plantoj ne povas supervivi. Pluvmarĉoj havas pH-valoro de 3 ĝis 4,8.
Klimato
La propra klimato de altmarĉo estas pli kontinenta ol tiu de ĝia ĉirkaŭo kaj distingiĝas per grandaj, parte ekstremaj temperaturdiferencoj inter tago kaj nokto, sed per malgrandaj diferencoj inter la sezonoj.
Ju pli humida la grundo, des pli da varmeco estas bezonata por atingi certan temperaturon. La varmokapacito de de akvosatigita marĉa grundo estas alta. La varmokondukta kapabeco de la torfo estas malalta. La marĉa kopo nur tre malrapide varmiĝas en printempo, sed malvarmiĝas malrapide en aŭtuno. Dum frostegaj vintroj la altmarĉo povas trafrostiĝi multajn metrojn profundajn. En tiu kazo la marĉo en la profundo restis frostigata ĝis frusomere, ĉar ka sunenergio apenauŭ estas konduktebla suben. En juni la temperaturo en profundeco de 10 ĝis 20 cm estas inter 0 kaj 10 °C. El tio sekvas malfruan komencon de la vegeta periodo. kontraŭe al tio la altmarĉo en vintro multe malrapide frostiĝas kaj restas en varmaj vintroj senneĝa kaj senglacia. Ĉar la altmarĉo havas en tiuj sezonoj tre malsimilan temperaturon ol la supre kuŝantaj aeramasoj, tial oftas grundnebulo.
En somero kiam la suno brilas, la malhela torfo ĉe la surfaco plivarmĝas rapide. Pro la malgranda varmokondukteco de la torfo, la varmo apenaŭ atingas pli subajn tavolojn. En varma somero la temperaturdiferencoj inter noktaj frostoj dum sennuba nokta ĉielo kaj temperaturoj ĝis 70 °C dum sunaj tagoj. Temperaturdiferencoj inter 4 kaj 40 °C ene de 12 horoj ne estas maloftaj en Mezeŭropo. Oni mezuris jam varmecon de ĝis 77 °C en montara altmarĉo. Ĉar la surfaco de marĉoj ne estas kovrata kun alta vegetaĵaro, la varmenergio povas facile elradii, sen ke varmo el la interno de la torfejo povas ekvilibigi la temperaturon. Torfo ja estas bona izola materialo. Dum nenuba nokta ĉielo kaj malalta aerhumideco povas frosti dum la nokto ankaŭ en somero.
Aktivaj altmarĉoj ne nur stokas ege grandajn kvantojn de pluvakvo, sed ankaŭ havas grandan influon al la klimato de la regiono. Seke varma aero malvarmiĝas kaj fariĝas pli humida pro la entalpio de vaporigo, dum varma, akvosatigita aero perdas la akvon per pluvo. Grandampleksaj marĉoj tielmaniere plifavorigis iliajn kreskojn. La averaĝa temperaturo de altmarcaj regionoj estas la pli malvarmaj dum ĉiuj sezonoj ol la regionoj sen marĉoj
Flaŭro kaj vegetaĵaro
Plantoj, kiuj povas kreski sur tiaj ekstremaj kreskejoj, estas specialistoj kaj malsatemuloj. Multfoje ili evoluigis specialaj stragergioj por vivteni sin. Tiaj specialistoj nur povas kreski en altmarĉoj. La pluvmarxoj estas ĝenerale senarbaj en la centro.
Adaptiĝo de la plantoj
Adaptiĝo al la nutraĵmanka vivo en altmarĉoj trovis karnovoraj plantoj: Kelkaj plantspecioj kaptas insektojn, digestas ilin kaj ricevas tiel kroman nitrogenon kaj mineralajn salojn. La rondfolia drozero (Drosera rotundifolia) estas tia planto. Same la muŝkaptulo (Dionaea muscipula) hejmiĝas en marĉoj de Norda kaj Suda Karolino (orienta Usono).
Karakteristike estas nanaj arbustoj, preskaŭ ekskluzive el la familio de la Erikacoj (Ericaceen), ekzemple andromedo (Andromeda polifolia), kaluno (Calluna vulgaris), sonorileriko (Erica tetralix), oksikoko (Vaccinium oxycoccos). Tiuj nanaj arbustoj formas kun fungoj tiel nomata „funga radiko“ (mikorizo). Tiu simbiozo permesas pli bonan enkorpiĝon de la malmultegaj mineralaĵoj de la grundo. Krome okulfrapas, ke la folioj de tiuj plantoj estas dikaj kaj havas dikan epidermon. Krome la folioj estas kovrataj per vaksa kutikulo kaj la stomoj estas malelstarantaj.
Sfagnoj kaj sfagnaj socioj
Karakteristike torfformantaj planoj kreskantaj en la pluvmarĉo estas krom sfagnoj erioforoj (Eriophorum), kareksoj (Carex) kaj triĥoforoj (Trichophorum). La erioforo vagina (Eriophorum vaginatum) havas horstecan kreskon.
La diversaj sfagnospecioj havas malsamajn bezonojn de humideco. En tre humidaj lokoj kaj akvejoj kreskas flavece – verdaj specioj (Sphagnum cuspidatum), la balta sfagno Sphagnum balticum aŭ Sphagnum dusenii. Aliaj sfagnoj, precipe Sphagnum magellanicumkaj Sphagnum rubellum, ofte malhelruĝa, aŭ (Sphagnum fuscum) kreskas sur pli sekaj lokoj. Ili kreskas kne kun pli altaj plantoj rkzrmple oksikoko (Vaccinium oxycoccos), andromedo (Andromeda polifolia) kaj kaluno (Calluna vulgaris).
Lignoplantoj kaj marĉarbaroj
Arboj kiel marĉa betulo (Betula pubescens), piceoj] (Picea), [[pinoj (Pinus) apartenas ankaŭ al vivanta altmarĉo de la ocea klimaata regiono. Il troviĝas precipe rande de la marĉoj. ur la altaĵoj nur malofte kreskas arboj.
Faŭno
Ene de vivanta pluvmarĉo nur malmultaj grupoj povas vivteni sin. Nek ekzistas fiŝoj pro la acida akvo, nek limakoj, konkoj, krustacoj aŭ aliaj bestoj, kiuj bezonas multe da kalcio. Nur por veraj specialistoj la marĉo estass vivejo. Simile al la sfagnoj ankaŭ multaj bestoj estas ruĝaj aŭ malhelaj (melanismo). Tio estas pro adaptiĝo al la radiointenceco kaj la ekstremaj temperaturoj. Ofte ests nana kresko. Viele Tiere, besonders Insekten, sind in ihrer Ernährungsweise auf nur bestimmte PflanzenMultaj bestoj, precipe insektoj vivas nur sur unu planto
Unuĉeluloj
Karakteriza bestogrupo estas rizopodoj (Rhizopodae). Tiuj estas ŝelhavantaj ameboj (Testaceen), kiuj estas multnombregaj.
Insektoj kaj araneedoj
Somer ŝvarmas multnombre libeloj. Libeloj ŝatas humidajn vivejojn, inter ili altmarĉoj kaj malaltmarĉoj. Klekaj specioj travivas certajn fazojn de iliaj ontogenezo en la marĉo. La altmarĉa mozaiklibelo (Aeshna subarctica) aktivas de julio ĝis septembro en la altmarĉoj. Tie ĝi trviĝas preskaŭ ekluzive sur la sfagnaj flosantaj matoj
La altmarĉa brilanta grundskarabo (Agonum ericeti) estas specialisto inter la grundoskaraboj. Ĝi nur troviĝas en transiraj kaj altaj pluvmarĉoj.
Ankaŭ la lepidoptero (Boloria aquilonaris) bezonas marĉojn, kie la orinara oksikoko kreskas. La raŭo nutrigas sin de la junaj ŝosoj de tiu planto.
Krome en pluvmarĉoj vivas diversajn cikadojn kaj aliaj insektoj.
Amfibioj, reptilioj kaj birdoj
Amfibioj, precipe la marĉa rano (Rana arvalis), vivas al metas ovojn en al pluvmarĉo. Jenaj reptilioj troiĝas en pluvmarĉo marĉa lacerto (Lacerta vivipara) kaj la komun vipero (Vipera berus). Jenaj birdoj vivas en la senarbaj marĉoj kreko, marĉanaso, tetro, marĉostrigo, granda kurlo, brovotringo, suda orpruvio kaj gruo. En la randaj zonoj vivas nigravosto limozo, ruĝkrura tringo, kampalaŭdo, brungorĝulo kaj multaj aliaj specioj.
Mamuloj
Mamuloj ne ludas gravan rolon en pluvmarĉoj. La musoj ne ŝatas la humidan grundo. Certan rolon nur ludas la eŭropan putoron, kiu nutras sin precipe de ranoj.
Deakvigita marĉo
Antaŭ la uiligado de la pluvmarĉoj devas okazi ilian deakvigado. La deakvigado okazas pere de fosaĵoj. En la pli kaj pli seka marĉo la faŭno rapide ŝanĝiĝas kaj ankaŭ la flaŭro. Arboj komencas kreski.
Signifo kaj funkcio
La granda signifo de la altmarcoj estas ilia eco esti habitato por maloftaj plantsocioj, plantspecioj kaj bestoj. La nana betulo (Betula nana) kiel relikto el la glaciepoko nur povis supervivi en marĉoj.
Endanĝerigo de la pluvmarĉoj
La plej granda minaco de la pluvmarĉoj estas la ekspluatado de torfo. Precipe la ekspluatado de torfo por fari ĝardenan teron, substrato (hortikulturo). La torfejoj de meza Eŭropo estas grandparte eluzitaj. Tial pli kaj pli da torfo estas importata el okcidenta Siberio kaj Kanado. Tio minacas la tieajn ankoraŭ intaktajn pluvmarĉojn.
Protektaj paŝoj
Nur jam en la lastaj jaroj la homoj ekonis la signifon de la pluvmarĉoj. Pli kaj pli oni komencis protekti kaj eble renaturigi la ankoraŭ ekzistantajn altmarĉojn.
Internacie la Ramsar-konvencio ankaŭ aplikeblas al pluvmarĉoj. En februaro 1976 Germanujo substribis tiun konvencion, kiu estas internacia kontrakto por la protekto de malsekaj regionoj. En Gemanujo ekzistas nuntempe 32 deklaritaj malskeaj areoj kun tuta surfaco de 839.327 hektaro. Al tiu apartenas i. a. la Wollmatinger Ried (1.286 ha), la Diepholzer Moorniederung (15.060 ha) kaj la Elba-Vesera triangulo kun la Ahlenmoor. Sed ankoraŭ ne ĉiu ŝtato subskribis la kontrakton.
Ramsar-areoj en Eŭropo kun pluvmarĉaj partoj:
Renaturigado de altmarĉoj
La remalsekigado de iamaj pluvmarĉoj estas la unua, plej grava paŝo por la renaturigado. Gravas ke la remalsekigado okazas kun mineralaĵmalriĉa akvo, do pluvakvo. Tio rezultas el la fermado de deakvigaj fosaĵoj per baraĵoj. La sua paŝo estas la forigado de lignoplantoj, ĉar ili forprenas la lumon de la sfagnoj kaj pligrandigas la forvaporiĝon. La remalsekiĝado daŭras plurajn jarojn. Dum tiu tempo la altigado de la akva nivelo kaŭzas la formorto de la nedezirata vegetaĵo. Dum jardekoj reinstaliĝas la naturajn kondiĉojn. La tipa plantoj redisvastiĝas. Post jarcentoj denove estos la vivanta pluvmarĉo kiel antaŭ la detruo
Historio kaj kulturhistorio
La altmarĉoj respeguliĝis en poezio, literaturo kaj pendrado. Kompare kun la arbaro marĉoj nur ludas malgrandan rolon en la arto.
Pejzagpentrado
En Worpswede, malgranda loko en Teufelsmoor apud Bremeno kunvenis ĉ. 1900 kelkaj pentristoj. Tiu estis la unua artista kolonio en marĉa regiono. La tieaj artistoj kreis bildojn laŭ la francaj impresionistoj. La plej famaj el ili estas: Heinrich Vogeler, Otto Modersohn, Paula Modersohn-Becker, Hans am Ende, Fritz Mackensen kaj Fritz Overbeck.
Historio de la nuntempo
Je la 27a de aŭgusto 1933 malliberuloj de la KZ Börgermoor surscenigis unuafoje la kanton (en Esperanto La Marĉsoldatoj). Ĝi priskribas la malĝojan situacion de la malliberuloj, kiuj estis devigataj preni per ŝpato torfon el la marĉo:
1. Kien ajn okulo vidas, Marĉo estas ĉirkaŭ ni. De nenie birdoj ridas, kverk’ nur staras tie ĉi.
refreno: /Ni estas naerĉsoldatoj, kaj marŝas kun la ŝpatoj al marĉ’! 2. Loĝas ni en soleco, en barita koncentrej’. for la ĝojo kaj gajeco en dezerta erikej’
3. En kolonoj ni marŝadas, sub brilanta sunradi’. Wn marĉo ni fosadas, sed hrjmlanden volas ni.
4. La gardistoj ĉirkaŭiras, vin motigasper pafil’, se eskapi vi deziras, tra kvaropa la baril’
5. Ne lamentu ni, ĉar ĉiam ja ne daŭros tio ĉi. kaj ni ĝoje diros iam:
Ree estos hejme ni! /Ekmarŝas kun la ŝpatoj Ne plu la marĉssoldatoj Al marĉ’! (dufoje)
Sigmoido
La sigmoido aŭ sigmoida kojlo (colon sigmoideum) estas la parto de la homa dika intesto ĵus antaŭ la rektumo.
Priskribo
La sigmoido estas la parto de la nutrokanalo antaŭ la rektumo kaj la anuso kaj post la descenda kojlo. Ĝia longo en homoj estas proksimume 35–40 centimetroj. La sigmoido estas tipe kurba kaj tordita.
Etimologio
La sigmoido estas nomita laŭ la greka litero sigma, kies vortfina minuskla formo ς similas la kurban formon de la sigmoido.
Organizaĵo por Afrika Unueco
Ĝia celo estis instigi la unuecon kaj solidarecon de la afrikaj ŝtatoj kaj agi kiel kolektiva voĉo por la kontinento. Ĝi dediĉis sin al la elradikigo de koloniismo kaj establis Liberigo-Komitaton por asisti sendependecajn movadojn.
Ĝi establiĝis en Adis-Abebo en Etiopio, kie restas ĝia ĉef-oficejo, kaj kie subskribis la Ĉarton de la Organizaĵo 32 sendependaj afrikaj ŝtatoj. Je ĝia fino, 53 el la 54 landoj en Afriko estis membroj. Maroko eliĝis en 1985 post la aliĝo de Araba Sahara Demokratia Respubliko, kiu reklamacias Okcidentan Saharon.
Kiel la UN, la OAU estis pli diskutejo kun morala potenco ol vera forto.
Aniwa (Vanuatuo)
Aniwa estas malgranda insulo de suda Vanuatuo. Ĝi havas surfacon de kaj troviĝas nordoriente de la pli granda insulo Tanna. En 2009 ĝi havis 341 loĝantojn.
La loka lingvo de Aniwa (parolata ankaŭ en Futuna) estas, diference de la aliaj vanuatuaj lingvoj, polinezia lingvo.
128925 Conwell
Conwell estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la usona amatora astronomo Robert E. Holmes elde la Observatorio de Astronomia Esploro en Charleston (Ilinojso, Usono).
Forst (Hunsrück)
Forst estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Cochem-Zell de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
128925 Conwell
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de James Conwell, iama profesoro en Universitato de Orienta Ilinojso de 1985, kaj direktoro de la Observatorio de la Universitato de Orienta Ilinojso de ties fondo en 2004.
Carlo Bazzi
Carlo BAZZI, (naskiĝis la en Torino, mortis la ) en Milano, estas itala impresionisma pentristo.
Listo de falsaj amikoj
Tiu ĉi artikolo estas nekompleta (sed plikompletiginda) listo de falsaj amikoj inter naciaj lingvoj samkiel aliaj planlingvoj kaj Esperanto. Por ke la listo ne estu senutile longa, prefere ĝi havu nur parojn kiuj efektive konfuzas iujn homojn.
En ĉiuj lingvoj, sufiĉe ofte termino povas havi pli ol unu signifon, kaj tiel povas okazi ke falsamikaj vortoj kiuj etimologie devenas de la sama radiko havu iujn signifojn kiuj samas inter la komparataj lingvoj kaj iujn aliajn kiuj malsamas (ekz. engagement-fianĉiĝo-engaĝiĝo).
Nederlanda lingvo
Vidu ankaŭ http://www.tekstoj.nl/esperanto/artikoloj/stumbliloj.htm
Emilianópolis
(oficiale Município de) estas municipo en la subŝtato San-Paŭlio de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Presidente Prudente kaj en la samnoma mikroregiono Presidente Prudente. Laŭ la stato de en la municipo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
21368 Shiodayama
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de Ŝiodajama, monto alta de 406 metroj en la nordo de Ŝirataka, loĝurbo de la malkovrinto.
Mariana Pimentel
Mariana Pimentel estas municipo en la brazila subŝtato Suda Rio-Grando, kiu havis 3.768 loĝantojn en 2010.
The Wall
The Wall ("La muro") estas la dek unua albumo de la rokgrupo Pink Floyd, surbendigita de aprilo ĝis novembro 1979 en Usono kaj Francio. Ĝi estas la plej monde vendata duoblalbumo. Tiu albumo estas parto de triopa projekto, la tri partoj estantaj la albumo, ĝia sceneja spektaklo, kaj la filmo bazata sur la rakonto de la albumo: Pink Floyd The Wall, publikigita en 1982. Same de la antaŭaj albumoj, The wall estas konceptalbumo, sed ankaŭ rokopero, ĝi temas pri izolo kaj sia mensaj postsekvoj. Tiu albumo estas do pli teatra kaj maldolĉa ol la antaŭaj. The wall estis la lasta kunakordo kaj kunlaboro de la du ĉefaj verkistoj de la grupo, Roger Waters kaj David Gilmour. La malakordoj estis kreskantaj inter la anoj, kun Waters iĝinta la nura kreema forto, kaj ili kondukis al la eksigo de la klavaristo Richard Wright, kiu reaniĝis al Pink Floyd poste en 1994.
Distrikto Ústí nad Labem
Distrikto Ústí nad Labem estas distrikto en Ĉeĥio situanta en Regiono Ústí nad Labem. La distrikto estas unu el sep distriktoj de tiu ĉi Regiono. En la distrikto troviĝas 25 urboj kaj vilaĝoj.
The Wall
Komponaĵoj
Por tiu albumo Pink Floyd denove forlasis la longajn komponaĵojn: ne malpli ol 26 kantoj kombiniĝas al duoblalbumo. Ĉiuj estis subskribitaj de Roger Waters sole, escepte de "Young lust", "Comfortably numb" kaj "Run like hell" kunsubskribitaj de Waters kaj David Gilmour kaj "The trial" kunsubskribita de Waters kaj Bob Ezrin.
Muziko
The wall estas miksaĵo de rokaj kantoj ("Young lust", "In the flesh"), da pli trankvilaj kaj mallumaj kantoj ("Don't leave me now", "Is there anybody out there?"), de baladoj ("Mother", "Hey you"), kun eĉ iom da diskoo ("Another brick in the wall, Part 2) kaj da orkestra muziko ("The trial"). Pluraj kantoj de la albumo estis surbendigataj kun orkestro kaj aldonaj muzikistoj kaj ĥoristoj por plifortigi la rokoperan aspekton de la albumo, kaj la miksaĵo estas sufiĉe ellaborata, inkluzive de multaj teatraj sonaj efikoj kiel ekzemple bombado, kolapso, ktp. La akustika gitaro estas superreganta en iuj kantoj ("Mother", "Good bye blue sky"), kaj aliaj komponaĵoj alternas per elektra roko ("Hey you"). La kanto "Is there anybody out there?" estas miksaĵo de malhelaj kaj malserenantaj sinteziloj kaj akustika gitara peco, kiu povas esti priskribata kiel "klasika". La progresivrokaj strukturoj de la kantoj de la antaŭaj albumoj de la grupo estas forlasataj malproksime malantaŭen: la kantoj daŭras averaĝe ne pli ol kvar minutojn, la muzikaj ekflugoj estas restriktataj kaj la "Pink Floyd"-a sono, ŝvela kaj melodia, de "Echoes" aŭ "Shine on you crazy diamond" estas malpli ĉeestanta, ĝi plene malaperos en la sekvanta albumo, The final cut, parte pro la foriro de klavaristo Richard Wright, kiu ludis gravan rolon en la "Pink Floyd"-a sono.
Tekstoj
La albumo rakontas la vivon de kontraŭheroo nomata Pink, kiu estas premata de la unuaj momentoj de lia vivo: li perdis sian patron, mortigita ĉe Anzio dum la dua mondmilito - kiel la patro de Roger Waters, Eric Fletcher Waters ("In the Flesh?", "Another brick in the wall, Part.1"), poste estis troprotektata de lia patrino ("Mother"), tiranata de instruistoj volantaj formi lin kiel la aliaj studentoj en la "muldilo" kiun tiu socio trudas, tial la ripetema bildo de la karna hakilo ("Another brick in the wall, Part 2"). Pink tiam eksiĝas al fantazimondo, konstruante imagan muron, alegorio reprezentanta sian emocian distanciĝon por protekti sin de la cetero de la mondo: ĉiu traŭmato kiun li suferas estas alia briko en la muro. Paralela al tiu procezo, li iĝas rokfamulo ("Young Lust") kaj edziĝinta, sed li dekliniĝas plu kaj plu de sia edzino, kiu fine kokras lin ("Don't leave me now"). Pink tiam kompletigas la konstruon de sia muro ("Goodbye cruel world"). Li tiam enprofundiĝas en frenezecon kaj deprimon. Perdiĝinta en si mem, li devas tamen reaperi pro sia vivstilo: lia akompanantaro injektas al li medikamenton por ke li povu koncerti ("Comfortably numb", "The show must go on"). Pink halucinas kaj kredas ke li estas faŝisma diktatoro: lia koncertoj iĝas novnaziaj spektakloj dum kiuj li sendas siajn fortulojn kontraŭ la fanatikuloj kiujn li konsideras malindaj ("In the flesh", "Run Like Hell", "Waiting for worms"), sed lia konscienco fine ribelas kaj sendas lin al juĝafero, dum kiu li samtempe estas akuzato kaj akuzanto ("The trial"). Fine de ĉi-tiu juĝo, la juĝisto ordonas ke la muro estu detruota kaj ke Pink malfermiĝu al la mondo ("Outside the wall").