cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ludoviko la 9-a (Bavario)
Vidu ankaŭ
<Gallery> Stephan_II._(Bayern).jpg| Stefano la 2-a (1319-1375) Ludbar.jpg| Ludoviko la 7-a (1368-1447) Pisanello_024b.jpg| Sigismundo de Luksemburgo (1368-1437) Heinrich_XVI._(Bayern)_und_Margarete_von_%C3%96sterreich.JPG| Henriko la 16-a (1386-1450) Kurfuerstin_Margarethe_von_Oesterreich_(1424-1486).JPG| Margareta de Aŭstrio (1395-1447) Codex Vindobonensis 3069 38v.jpg| Hans Rosenplüt (1400-1460) Albrecht_III_von_Bayern_lehnt_K%C3%B6nigskrone_ab.jpg| Alberto la 3-a (1401-1460) Johann_III_von_Eych_Bischof_von_Eichst%C3%A4tt_im_Gundekarianum.jpg| Johano la 3-a (1404-1464) Pintoricchio_012.jpg| Enea Silvio Piccolomini (1405-1464) 1412_Friedrich.jpg| Frederiko la 2-a (1412-1464) Albrecht_Achilles_copper_engraving.jpg| Alberto Aĥilo (1414-1486) Hans_Burgkmair_d._%C3%84._005.jpg| Frederiko la 3-a (1415-1493) Martin_Kuthen-George_of_Podebrady.jpg| Georgo de Podibrado (1420-1471) Grabstein_des_Dr._Martin_Mair.jpg| Martin Mair (1420-1481) Kf._Friedrich_(Pfalz)_Maulbronn.jpg| Frederiko la 1-a (1425-1476) Lichtenberger_Wolfenbuettel.jpg| Johannes Lichtenberger (1426-1503) Kazimierz_Jagiellonczyk.jpg| Kazimiro la 4-a (1427-1492) AmaliaSaBaRo.JPG| Amalja de Saksio (1436-1501) Ladislas_the_Posthumous_001.jpg| Ladislao la 5-a (1440-1457) 900-101_Eberhard_im_Bart.jpg| Eberhard im Bart (1445-1496) Pfalzgraf-Philipp-1483.jpg| Filipo la justulo (1448-1508) Christoph_der_Starke.JPG| Kristoforo la forta (1449-1493) Muenchen_Kleines_Stadtwappen.svg| Volfgango, Duko de Bavario (1451-1514) Georg_der_Reiche_und_Hedwig_von_Polen.JPG| Georgo la Riĉa (1455-1503) DEU_Amberg_COA.svg| Margareta de Bavario (1456-1501) Jadwiga_Jagiellonka.JPG| Hedviga Jogajlidino (1457-1502) Conrad-Celtis.jpg| Conrad Celtis (1459-1508) Joseph Anton von Mussinan (1766-1837).png| Joseph Anton von Mussinan (1766-1837) Wappen von Deggendorf.svg| Otto Denk (1853-1918) </Gallery>
Bonneuil-sur-Marne
Bonneuil-sur-Marne [] estas franca komunumo en la departemento Val-de-Marne, en la regiono Francilio. Ĝi havis 16,439 loĝantojn en la jaro 2012.
Geografio
Bonneuil-sur-Marne situas ĉe la maldekstra bordo de la rivero Marno, sudoriente de la centro de Parizo.
Imre Eck
Imre Eck [ek], hungare Eck Imre, Esperante Emeriko Eck estis hungara koreografo kaj baletisto.
Imre Eck naskiĝis la 1930 en Budapeŝto. Li mortis la 1999 en Budapeŝto.
Biografio
Imre Eck lernis baleton de Ferenc Nádasi, poste en 1949 li aliĝis al trupo de dancistoj de Budapeŝta Ŝtata Operejo. En 1960 li aliĝis al la novfondita trupo de Pécs. Li edziĝis, baldauue havanta filinon. Baldaŭe li estris la baletistojn, sed la plej grava estis liaj koreografaĵoj, kiuj estis prezentitaj eĉ en Boston, Beogrado, Helsinko. Li ricevis premion Kossuth en 1978, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn.
Meconopsis cambrica
Meconopsis cambrica estas palearktisa specio de papavacoj.
Montoj (Ciudad Real)
La komarko de Montoj aŭ Montoj de Toledo estas unu el la ses komarkoj aŭ distriktoj laŭ kiuj la Diputación Provincial (Municiparo) de Ciudad Real dividas la teritoriojn de la provinco de Ciudad Real, en Hispanio. Estas situa nordokcidente de la provinco de Ciudad Real. Ĝi estas komponita ĉefe de la vilaĝoj kiuj formis la antikvan senjorlandon de la Duko.
Preskaŭ la tuta komarko estas en teritorio montara, ĉar formas parton de la sistemo montara de la Montoj de Toledo, same kiel la najbara kaj samnoma komarko toleda de Montoj de Toledo. En tiu komarko menciindas la gravo ke en la vilaĝo Fuente el Fresno troviĝas la ununura preĝejo de la romaniko kun rondoforma turo, kiu havas titolon de Monumento Histórico Artístico (Arthistoria Monumento), kaj estas konsiderata kiel la latedralo de la komarko de la Montoj de Toledo.
Kelkaj municipoj de tiu komarko formas la Mancomunidad de los Estados del Duque (municiparon), kiu faras ĉiujare kunvenon pri pentrarto por la geinfanoj de ĉiuj lernejoj kaj ĉiujare okazas en diferenca vilaĝo.
Kayne Vincent
Kayne Vincent (n. ) estas novzelanda futbalisto. Li en 2014 membris en la novzelanda nacia teamo de futbalo.
Observatorio de Consell
La Observatorio de Consell, (hispane Observatorio Astronómico de Consell ; katalune Observatori Astronòmic de Consell) estas astronomia observatorio en Consell, insulo Majorko, Hispanio.
Ĝi estas posedata kaj operaciata de la Iberamerika Ligo de Astronomio (hispane :  Liga IberoAmericana de Astronomía, LIADA). Ĝia MPC kodo estas 176.
Malkovroj
La malkovro de la asteroido (157179) 2004 PW66 estas kreditata al la observatorio. Aliaj malkovroj faritaj elde la observatorio, inklude la asteroidojn (147367) 2003 CA20, (170276) 2003 QH92 kaj (213831) 2003 QG92, estas kreditataj al la astronomoj Rafael Pacheco kaj Ángel López Jiménez.
Filmo 70mm
Filmo 70mm (aŭ filmo 65mm) estas alt-rezolucia filmformato. Dum filmado, la filmo larĝas je 65 mm; pro projekciado oni aldonas 2.55mm laŭ ambaŭ flankoj por magnetaj strekoj kun ses kanaloj de ĉirkaŭa sono. Ĉiu filmbildo altas je kvin perferaĵoj, kun proporcio de 2.20.
65mm/70mm populariĝis dum la jardekoj 1970 kaj 1980 pro la "vasta ekrano", klara bildo, kaj plej grave, altkvalita sono. La ekesto de filmstokoj kun malmulte de grajno kaj la havebleco de numeraj sontraksistemoj por la malpli multekoste kaj pli vaste projekciebla filmo 35mm kaŭzis malpliiĝo de uzado de ĉi tiu formato multekosta dum la lastaj jaroj de la 20-a jarcento.
Lawrence of Arabia ("Laŭrenco de Arabio") estas bone konata filmo en formato 70mm; la klareco de la bildo estas memevidenta en la kinejo, tamen ne tiom per vidbendo aŭ DVD hejme.
Sendependa Socialdemokratia Partio de Germanio
Unabhängige Sozialdemokratische Partei Deutschlands (USPD, esperante: Sendependa Socialdemokratia Partio de Germanujo) estis socialista partio en Germanujo. Ĝi ekzistis de 1917 ĝis 1922 kiel amasa partio sed poste nur kiel malgranda splitaĵo. En 1931 oni dissolvis ĝin.
Ĝi estiĝis dum la unua mondmilito pro protesto de maldekstraj socialdemokratoj kontraŭ la politiko de la plimulto en la partio (SPD), kiu principe subtenis la registaron. Sian plej grandan influon la partio havis en la Novembra Revolucio en 1918, kiam ĝi komune kun la SPD formis la registaron (Konsilio de Popolkomisiitoj). Dum iom da tempo ĝi havis preskaŭ duonan milionon da membroj, simile kiel SPD.
USPD disdividiĝis en oktobro 1920 pri la demando ĉu aliĝi al la Komunista Internacio de Lenin. La plimulto de la partia kongreso tiam aliĝis al la komunistoj al Vereinigte Kommunistische Partei Deutschlands, kaj la resto reiris en 1922 al SPD. Nur danke al la plimulto de USPD la komunistoj entute ricevis amasan bazon en Germanio.
Luna de Jos (Cluj)
Luna de Jos [luna de ĵos] (hungare: Kendilóna [kendilo:na], germane: Lone) estas komunumo en Rumanio sudokcidente de Gherla. Administre ĝi apartenas al Bonţida.
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1076 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 828 (rumanoj, 16% hungaroj).
Historio
Ĝia unua mencio estas en 1315. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szolnok-Doboka).
Jean-Jacques Annaud
Jean-Jacques ANNAUD (n. la 1-an de oktobro 1943 en Juvisy-sur-Orge, Francio) estas franca reĝisoro de kinejaj filmoj.
Li komencis sian karieron per la reĝisorado de televidaj varbofilmetoj fine de la 1960-aj kaj komence de la 1970-aj jaroj. En sia unua kineja filmo, La victoire en chantant ("La venko per kantado") el la jaro 1976 li prilaboris personajn spertojn, kiujn li faris dum la armea servo en Kameruno. La filmo ricevis la Akademian Premion kiel "plej bona neanglalingva filmo" de la jaro.
Lia tria kineja filmo, La guerre du feu ("La milito de fajro") en du kategorioj ricevis la francan premion César, por la plej bona filmo kaj la plej bona reĝisorado. Per tiu filmo la filmisto establiĝis kiel reĝisoro de "malfacile kategoriigeblaj filmoj". Per siaj pluaj verkoj li plifirmigis sian reputacion kiel nekonvencia reĝisoro: inter tiuj verkoj estis la filmigo Il nome della rosa ("La nomo de la rozo") laŭ la fama romano de Umberto Eco, la filmo L'amant ("La amanto") laŭ la samtitola romano de Marguerite Duras kun la juna aktorino Jane March, kaj la filmo L'ours ("La urso"), en kiu ĉefrolas du ursoj.
Rezulte de la angla lingva filmo Sep jaroj en Tibeto ("Seven years in Tibet") laŭ la origine germanlingva aŭtobiografia romano "Sieben Jahre in Tibet" de la aŭstra montogrimpisto Heinrich Harrer, kiu klare montris simpation por la popolo de tibetanoj kaj kritikon pri la ĉina armea invado de Tibeto, li estis kondamnita de la registaro de la komunista Popola Respubliko Ĉinio dumvive ne rajti vojaĝi al Ĉinio.
Pagajsurfado
Pagajsurfado estas formo de  surfado sur surfotabulo kiu estas minimume dek futoj (3 metroj) longa kun pagajo.
Kontraŭe al ordinara ondorajdado, sur kiu oni pagajas kuŝante aŭ surgenue per la brakoj, oni uzas pagajon. Tiu pagajo estas proksimume 180 cm ĝis 230 cm longa. La surfanto staras dum la pagajado sur la surfotabulo. La pagajo povas esti farita el ligno, plasto aŭ aluminio  kaj povas flosi.
La uzata surfotabulo estas inter 2,5 kaj 4,5 metroj longa kaj havas volumenon de  minimume 120 ĝis maksimume 300 litroj, pro kio la surfanto staras sufiĉe stabile sur la tabulo sen defali de ĝi.
Oni povas pagajsurfi sur grandaj kaj malgrandaj ondoj kaj ankaŭ sur internaj akvoj kiel lagoj, riveroj kaj kanaloj.
Distrikto Ząbkowice
Distrikto Ząbkowice - pole powiat ząbkowicki - estas distrikto en la provinco (vojevodio) Malsupra Silezio de Pollando. Administra centro estas la samnoma urbo Ząbkowice, per plena nomo Ząbkowice Śląskie respektive Ząbkowice en Silezio. Ĝis la jaro 1945 la teritorio estis plejgrandparte germanlingva, administre apartenis al la Germana Regno kaj al la prusia provinco Silezio. La distrikta ĉefurbo ĝis tiu jaro nomiĝis Frankenstein.
(9759) 1991 NE7
(9759) 1991 NE7 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la belga astronomo Henri Debehogne elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.
Leutkirch im Allgäu
Leutkirch im Allgäu estas urba komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Ravensburg kaj en la distriktaro Tübingen de la federacia lando Baden-Virtembergo. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Montebuono
Montebuono estas komunumo de Italio.
Am Ohmberg
Am Ohmberg estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Eichsfeld de la federacia lando Turingio, kaj ekestis en decembro 2010 per la kunigo de la antaŭe sendependaj komunumoj Bischofferode kun la parto Hauröden, Großbodungen kun la parto Wallrode kaj Neustadt kun la parto Neubleicherode. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
(76820) 2000 RW105
(76820) 2000 RW105 estas malgranda malhela troja asteroido de Jupitero, malkovrita la dum la astronomia kampanjo Lowell Observatory Near-Earth-Object Search (LONEOS) elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, en Flagstaff (Arizono, Usono).
Ĝi orbitas en la najbaraĵo de la punkto de Lagrange L5 de la sistemo Suno-Jupitero, ĝi do estas ano de la tiel nomata « Troja Tendaro ».
13529 Yokaboshi
13529 Yokaboshi estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Tsutomu Seki elde Geisei en la gubernio Koĉi (Japanio).
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la loka astronomia grupo Yokaboshi, establita ĉe la Astronomia Observatorio de Baloon Yoka en 1992 en kunlaborado kun la loka registaro. Ekipita per teleskopo de 0,4 m, la grupo daŭre popularigas la astronomion kaj edukas la publikon.
Preĝejo Sankta Spirito (Csurgó)
Kirko Sankta Spirito estas eklezia historia monumento en Hungario, en Csurgó.
Historio
La Malta Ordeno konstruis en Csurgó monaĥejo-burgon, hospitalon kaj preĝejon. Oni supozas, ke el tiuj konstruaĵoj nur la burga turo restis - nun apartenaĵo de la kirko. La rifuĝinta hungara reĝo Béla la 4-a (Hungario) tie tranoktiĝis en 1241. En la sekvaj tempoj la monahejo iĝis aŭtentika loko, kiu signifis tion, ke ĉi tie oni gardis ekzempleron el la dokumentoj. Se okazis ia dubo, la tiea dokumento estis pruvo. En 1550 la loĝantoj prenis la kalvinismon. En 1556 la turkoj okupis Csurgó-n, la preĝejo iĝis moskeo. Inter 1594-1600 la hungaroj reokupis la lokon, ili faris preĝejeton el la moskeo. Post denova turka erao en 1690 la restintaj hungaroj estis kalvinanoj, sed en 1722 jam la katolika grupo refondiĝis en Csurgó. Inter 1731-1738 plena trakonstruo okazis, nur unu el la turoj restis, la baroka navo estis alkonstruita. Plena arkeologia esploro neniam okazis, oni konjektas restaĵojn en pluraj apudaj lokoj. La orgeno estis farita en 1897.
Konstruaĵo
La kirko situas sola sur malalta monteto. En mezo de la fasado la turo estas kvarlatera, kiu post transiro pli supre estas oklatera. Okulfrapaj estas la mallarĝaj fenestroj, kiuj iam estis konvenaj por pafado. La turopinto estas piramido. Ĉe piedo de la turo estas la enirejo. Post la navo la absido estas seslatera.
Pilgrimloko
La apuda puto estas pilgrimejo (vojo pri Maria), onidire pro reĝo Béla, kiu trinkis el la akvo. En korto de la kirko estas videbla ankaŭ nun ornama puto.
Kermeso okazas en la dimanĉo de Pentekosto.
Mauerbach
Gablitz' estas komunumo de Aŭstrio, kiu konsidereblas antaŭurbo de Vieno. Ĝi apartenas al la federacia lando Malsupra Aŭstrio. Ĝis la fino de 2016 temis pri parto de la tiutempa distrikto Vieno, ekde januaro 2017 ĝi apartenas al la distrikto Sankt Pölten(-Land). Krome ĝi apartenas al la pejzaĝo Viena Arbaro, kaj al la historia regiono Industrieviertel (industria regiono). Fine de en la komunumo vivis.
András Pál
PÁL András (pa:l) estis hungara poeto, rakontisto naskita en Tatrang la 25-an de septembro 1886 kaj mortinta en Braŝovo la 1-an de decembro 1971.
Kariero
Pál András akiris diplomon de instruisto en Eperjes.
Pete Conrad
Charles "Pete" Conrad Jr. (2a de Junio, 1930 – 8a de Julio, 1999), (kapitano de la Usona mararmeo), estis usona ŝipoficiro kaj aviadisto, aeronaviga inĝeniero, testopiloto, kaj kosmonaŭto de NASA, kaj dum la misio de Apollo 12 iĝis la tria homo kiu piediris sur la Luno. Li atingis oktagan enspacan restadon kiel rekordo kun sia komandanta piloto Gordon Cooper de la misio de Gemini 5, kaj komandis la mision de Gemini 11. Post Apollo, li komandis la mision de Skylab 2 (nome la unua homporta), en kiu li kaj liaj kolegoj ripiris gravan lanĉodamaĝon de la Skylab kosmostacio. Pro tio, la Prezidento Jimmy Carter havigis al li la honoron de la Congressional Space Medal of Honor en 1978.
Zorongo
La zorongo estas popola kanto kaj danco propra de la muziko en Andaluzio. Ĝia karaktero estas de ternara metriko. La zorongo plej konata estas tiu kiun La Argentinita kaj Federico García Lorca registris la kanton kaj la pianludon respektive en 1931. Kvankam ĝi ne estas strikte kantotipo de flamenko, ĝia andaluza stilo ebligas, ke ĝi estus flamenkigita facile.
Tarantos kaj Zorongos estas ciganaj familioj rivalaj en la filmo "Los Tarantos", (1962).
Stacio Shimonoshō
Stacio Shimonoshō (japane: 下庄駅 [Ŝimonoŝoo-eki], angle: Shimonoshō Station) estas fervoja stacio en Kamejama, Gubernio Mie, Japanio. La stacio servas 1 linion de JR Centra: Linio Kisei (ĉefa).
Kreminna
Kreminna (Кремінна) estas urbo de Ukrainio. Ĝi situas en la Luganska provinco, la plej orienta parto de la ŝtato, proksimume 70 kilometrojn norde de la internacie neagnoskata separisma teritorio memnomata Luganska Popola Respubliko. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Historio
Decembre 1917 estis starigita registaro de bolŝevikoj. Aprile 1918 Kreminna kaj Rubiĵne ekestis sub kontrolo de la armeo Ukraina Popola Respubliko kaj aliancita Germanimperia Armeo, sed decembre 1918 la setlejo estis denove okupita de bolŝevikoj.
Februare 1919 Kreminna iĝis centro de nove kreita Donecka provinco. En 1932 en la arbarego estis establita nacia parko.En la jaroj 1932-1933 la urbo spertis holodomoron, provokitan de Sovetunio.
Urborajtojn Kreminna posedas de 1938.
La 10-an de julio 1942 post amasaj aeratakoj estis okupita de Wehrmacht. La 31-an de 1943 rekonkerita de sovetaj regopovoj.
Kune kun la milito de Donbaso de aprilo ĝis duono de julio 2014 estis preskaŭ apud la frotlinio. Militagoj tamen preteriris ĉefajn konstruaĵojn.
En 2022 kun la plenskala invado de Rusio en Ukrainion en la urbo komenciĝis regulaj bataloj. Rusia armeo pripafis sportejon „Olymp”, kie sur la surfaco de pli ol 2000 m² eksplodis incendio.
La 18-an de prilo rusoj eniris al Kreminna, stratbataloj komenciĝis. Defend-Ministerio de Rusia Federacio kvar fojojn anoncis konkeron de la urbo (sub diversaj datoj). La 19-an de aprilo rusoj tute okupis la urbon.
Salköveskút
Salköveskút [ŝalkoveŝkUt] estas malgranda unuigita vilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Vas (Hungario), en Szombathely. Saul estas praa nomo, köveskút hungare: ŝtonigita puto.
Situo
Salköveskút situas sur ebenaĵo laŭ la fervojo inter Szombathely kaj Sopron, krome estas flankovojoj al la proksimaj komunumoj.
Historio
La vilaĝo estis loĝata de la romianoj. En 1935 memstaraj vilaĝoj Salfa kaj Köveskút unuiĝis. En Salköveskút migra poŝto servas.
Famuloj
En la iama Salfa naskiĝis advokato Antal Sztrókay.
Ĉinia brasiko
Ĉinia brasiko (Brassica rapa var. chinensis, sinonimo Brassica campestris var. chinensis) estas longforma malfermita brasiko kun verdaj folioj kaj neĝblankaj tigoj de azia origino. La legomo haveblas la tutan jaron el forcejoj, sed ankaŭ el aziaj landoj, Israelo kaj Hispanio.
Oni ne konfuzu ĝin kun la Pekina brasiko. Ambaŭ havas la komunan econ ke ili ne havas la tipan brasikan guston. Ĉinia brasiko estas kraketa legomo kun vitamino C kiu taŭgas por uzi en salatoj aŭ por kirlofriti en uoko.
Nutra valoro
100 gramoj da freŝa brasiko enhavas:
Izoamila cianoakrilato
Izoamila cianoakrilato aŭ C9H13NO2 estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la esteroj de la cianoakrilata acido kaj izoamila alkoholo. Izoamila cianoakrilato estas senkolora likvaĵo kun irita odoro kaj malalta tokseco, ankaŭ konata kiel supergluaĵo, kaj uzata kiel kemia reakciaĵo kun aplikoj en odontologio kaj medicino. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun sulfata acido kiel katalizilo. Izoamila cianoakrilato estas solvebla en akvo, alkoholo, duetila etero, kloroformo kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Izoamila cianoakrilato reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj kaj posedas antifungajn kaj antibakteriajn proprecojn.
Ĉinia brasiko
Nutra valoro
Kkal: 11
Vitamino C: 21 mg
Fero: 0,6 mg
Fibroj: 1,2 g
Couriere
Courier -
Courier
Modemo prezentita en 1985 j. Ĉe ĉeftabulo de la aparato estis muntitaj: procesoro fare de firmao Intel i80286 sen garda funkcio, sed kun enmuntitaj kontroliloj de memoro kaj de flankaparatoj; procesoro fare de firmao Texas Instruments TMS 25, kiu rolis signalan procesoron kaj realigis protokolojn aparate. La modemo kostis proksimume 1000$.
Couriero HST
La modemon ekfabrikis en 1986 j. En la aparato kompare kun Couriero aperis firmaa protokolo HST, kiu permesis konekton ĉe malbonaj linioj. Ĝia rapidsco estis 9600 bds. En postaj generacioj de la modemoj estis aldonitaj pli moderna protokolo HST, subteno de internacie norma protokolo V.32 kaj ankoraŭ unu procesoro TMS. Rapideco de lastaj modeloj atingis 16800 bds.
Courier Dual Standard
En 1988 j aperis nova modemo Courier Dual Standard, kiu subtenis protokolojn HST, V.32 kaj Courier V.32. Per pli simpla varianto de la modemo estis lanĉita familio de modemoj Sportster.
Courier V.32bis
En 1990 j estis prezentita Courier V.32bis, kiu subtenis protokolon V.32bis. La modemo kostis 400-500$.
Courier V.Everything
La modemo estis lanĉita en 1995 j kaj atingis rapidecon 33,6 Kbds.
Băgaciu (Cluj)
Băgaciu [bǝgaĉu] (hungare: Kisbogács) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Cluj-Napoca. Administre ĝi apartenas al Bonţida.
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 240 loĝantojn (rumanoj), en 1992 90 (rumanoj).
Historio
Ĝia unua mencio estas en 1316. Ĝi estis en 1461 ŝafdekkvinonon paginta rumana vilaĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Kolozs).
Finnlingva Literaturo
Finnlingva literaturo estas literaturo verkita en la finna lingvo.
Verkoj
Epopeoj
Gelu (Variaș)
Gelu [ĝelu] (hungare: Kétfél, serbe: Кетфељ) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Timișoara. En 1910 ĝi havis 1 671 loĝantojn (serboj, germanoj); en 1992 1 483 (rumanoj, 27 % da serboj, 3 % da germanoj, 3 % da hungaroj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1454. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Temes). Administre ĝi apartenas al la komunumo Variaș.
La etnecoj de ĝia loĝantaro evoluis jene:
Gelu situas norde en distrikto Timiș, ĉe la limo al distrikto Arad. La distrikta vojo DJ692 ligas ĝin al la komunuma sidejo Variaș, kiu situas 7 km okcidente.
Cobra Records
Cobra startis en la Ĉikaga West Side en 1956 fare de Eli Toscano, posedanto de diskovendejo kaj televid-riparejo, kun helpo el produktoro Howard Bedno. Kiam lia antaŭa diskeldonejo, Abco Records, malsukcesis generi multan intereson, Toscano alproksimiĝis al Willie Dixon por labori por Cobra. Malkontenta kun sia aranĝo ĉe Chess Records, Dixon aliĝis al Cobra. Tie li servis en multaj postenoj, kiel de talentoesploristo, produktoro, aranĝisto, kantoverkisto, basisto, kaj iĝis "la artisma kapablo malantaŭ Cobra Records."
La unua kiu registris por Cobra estis Otis Rush. Lia simplaĵo "I Can't Quit You Baby" iĝis sukceso, kaj restis ses semajnojn en la listo de Billboard R&B, kie ĝi atingis la numeron sesan en 1956. Rush registris aliajn sep simplaĵojn por Cobra, priskribitaj kiel "difinaj momentoj de Ĉikaga bluso." En 1957 Magic Sam registris sian mejloŝtonan kanton "All Your Love" kaj publikigis kvar simplaĵojn por Cobra. Buddy Guy publikigis du simplaĵojn en 1958 por la filio de Cobra nome Artistic Records.
Islia lingvo
Islia lingvo, Linguum Islianum aŭ Langue Isly estas internacia planlingvo proponita en 1901 de Fred Isly, franca ilustristo, en Parizo. Ĝi konservas latinan fleksian sistemon.
Oni povas vidi, estas la klasika latina lingvo preskaŭ senŝanĝe. La evidentaj sanĝoj:
La projekto ricevis la bibliotekan klasifikon 177 “1901” de Biblioteko Butler.
Jablonové (distrikto Bytča)
Jablonové (hungare Almásfalu [almAŝfalu]) estas malgranda vilaĝeto en Slovakio.
Situo
Jablonové situas preskaŭ komence de sakovojo sub monto 816 m alta. Bytča troviĝas je 6 km.
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1268 en formo "Jabluna". En 1784 loĝis tie 226 vilaĝanoj en 37 domoj, en 1828 272 vilaĝanoj en 31 domoj. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis Jablonófalu, poste ĝi ricevis hungaran nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Almásfalu 278 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Trencsén (reĝa departemento), al distrikto de Považská Bystrica, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 1944 partizanoj batalis tie. En 2001 vivis en Jablonové 854 homoj, (852 slovakoj).
Levenhagen
Levenhagen estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Antaŭpomerio-Greifswald de la federacia lando Meklenburgo-Antaŭpomerio, kaj apartenas al la administra komunumaro Amt Landhagen de pluraj proksime kunlaborantaj najbaraj komunumoj. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Ŝilingo
Ŝilingo estas la nomo de la valuto de diversaj ŝtatoj. Ĝi germane nomiĝas Schilling, angle shilling kaj dum la mezepoko ankaŭ uziĝis en norda Germanio kaj Danio sub la  malaltgermane kaj  dane nomo Skilling.
Oficiala valuto la ŝilingo nuntempe estas en Kenjo (kenja ŝilingo), Somalio (somalia ŝilingo), Tanzanio (tanzania ŝilingo) kaj en Ugando (uganda ŝilingo). En iuj aliaj landoj ĝi antaŭe estis valuto aŭ unuopa monero, ekzemple en Aŭstrio (aŭstra ŝilingo) aŭ Britio.
Etimologio
La deveno de la vorto ŝilingo ne tute klaras. En la gota lingvo ĝi estis la vorto por la romia ora monero solidus, kiun homoj ankaŭ portis kiel juvelo je kolĉeno. Laŭ aliaj teorioj la vorto de venu de la ĝermanaj schild-ding aŭ schild-ling, kio signifus ŝildaĵo, aŭ de la altgermana "Schelle" ( = sonorilo).
Germanio
La ŝilingaj moneroj kompareblis al la groŝoj (Groschen) kaj ĝenerale havis la valoron de 12 pfenigoj, ekzemple en la urbo Hamburgo antaŭ la jaro 1871.
Britio
La antaŭe kutima brita monero shilling (mallongigite „s“ de solidus) havis valoron de 12 pencoj (mallongigite „d“ de denarius). Ĝi malaperis dum la jaro 1971, kiam la nacia valuto reorganiziĝis laŭ la dekuma sistemo. La moneroj tamen ankoraŭ dum iom da tempo uziĝis kaj ankoraŭ valoris 5 pencojn. Tial oni poste ankoraŭ foje nomis la "novan" 5-pencan moneron "ŝilingo".
Aŭstrio
De 1925 ĝis 1938 kaj de 1945 ĝis la 28-a de februaro 2002 la aŭstra ŝilingo estis la valuto de Aŭstrio.
Kenjo
Vidu la artikolon pri kenja ŝilingo.
Tanzanio
Vidu la artikolon pri tanzania ŝilingo.
Márton Pálffi
PÁLFFI Márton (pa:lfi) estis hungara tradukisto, pedagogia verkisto naskita en Várfalva la 11-an de novembro 1873 kaj mortinta en Kluĵo la 11-an de aŭgusto 1936.
Kariero
Pálffi Márton diplomiĝis en la Universitato de Koloĵvaro pri hungara-latina lingvoj (1899). Inter 1925-1928 li estis redaktoro de la Unitárius Közlöny.
Nacia Asembleo (Germanio 1919)
En la Asembleo partoprenis, unuafoje en la germana parlamenta historio, ankaŭ 41 virinoj.
Karaokeaj projektoj
Projekto de Antonio Luís Lourenço dos Santos
ALLS
Projekto de Miĥail Povorin
Miĥail Povorin kreis kelkjajn esperantajn karaokeojn.
myspace-profilo.
La Senlime-projekto
senlime.org
aliaflanko.de informoj
14 esperantaj karaokeoj kreiĝis per la senkosta Karakan-programo. "Senlime" estas projekto ĉe Kelmis/Belgio.
La •>eôbo<•-projekto
La •>eôbo<•-listo enhavas 225 minutojn da esperantlingvaj karaokeoj, kiuj kreiĝis per la senkosta Karafun -programo. Ankaŭ ekzistas kelkaj Youtube-videoj.
Estintaj eobo-aj karaokevesperoj:
Planitaj eobo-aj karaokevesperoj:
Historio de eobo-projekto
Leo Slezak
Leo Slezak (n. 18-an de aŭgusto 1873 en Mährisch-Schönberg, Aŭstrio-Hungario; m. 1-an de junio 1946 en Rottach-Egern, Bavario) estis populara kantisto (tenoro) kaj aktoro.
Vivo
Leo Slezak naskiĝis kiel infano de muelisto en Mährisch-Schönberg. Lian infanaĝon stampis materia mizero; kiel pli malbona kaj discipline „malfacila“ lernanto li devis antaŭtempe fini la lernadon en la reallernejo. Mallonge poste li elprovis dum mallonga tempo lernoservon kiel ĝardenisto en Gmunden ĉe Traun-lago (Aŭstrio), kaj finfine li lernis dum tri jaroj kiel maŝinmuntisto en Brünn. Dum tiu ĉi tempo kreskis lia fervoro por teatro, precipe por komikaj roloj. Post esti ĥorkantisto de la urboteatro li fariĝis statisto. Unu vesperon li „blekis la ĥorpartiojn, kiujn li rememoris“ dum prezentado de „Bajazzo“, per tio atentiĝis pri li baritono Adolf Robinson, kiu sindoneme akceptis lin kiel lernanto kaj edukis lin. Ĉar kantado nur malmulte harmoniis kun la profesio de maŝinmuntisto, li iris al armeo kaj poste trabatis sian vojon per okazaj laboroj kiel advokatskribisto kaj reprezentanto por "Powidl".
En 1896 li debutis en Brno kiel Lohengrin, En 1898 li iris al la Reĝa Kortegopero en Berlino, tamen li ne estis dungita, pro kio li jam post jaro ŝanĝis al la teatro en Vroclavo. Tie li konatiĝis kun sia posta edzino, aktorino "Elisabeth Wertheim" (n. 25-an de aprilo 1874; m. 27-an de majo 1944). Sekvis gastprezentadoj en Londono kaj Vieno, kie li estis entuziasme akceptata. Ekde septembro 1901 li estis daŭra esemblano de la Viena Ŝtatopero (1926 honora membro) kaj komencis sia grandioza kariero. En 1907 li studis en Parizo ĉe la mondfama tenoro Jean de Reszke por doni al si la lasta poluron por mondkariero. En 1909 li ricevis trijaran kontrakton ĉe la Metropola Operejo en Novjorko kaj estis fervore akceptata kiel kantisto de Wagner kaj Verdi. Kiam dum gastprezentado en Rusio eksplodis la unua mondmilito, li devis fuĝi, kaj la Vienanoj denove akeptis lin malfermabrake. Ne nur sur la operscenejo, ankaŭ lidkantisto li tutmonde sukcesis. Aprilon 1934 li lastan fojon sursceniĝis kiel Othello ĉe la Viena Ŝtatopero.
La voĉo de Slezak estis heroa tenoro, „mamutotenoro de antaŭdiuva grando“, kiel skribis samtempa kritikisto. Lia pianissimo estis legenda, eĉ sur la teknike mankohavaj surdiskigoj de lia tempo lia voĉo fascinas interalie per surpriza tekstokomprenebleco. Pro sia alteco de 195 cm kaj pezo de ĉ. 150 kg li ankaŭ vide estis okulfrapa aperaĵo.
Multaj anekdotoj, kies vereco tamen ne ĉiam estas sendubaj, rakontas pri la ega humuro de Slezak, kiu lin ne forlasis ankaŭ sur la scenejo: Kiam ekz. en „Lohengrin“ scenejoteknikisto tro frue ekmovis la cignon, antaŭ ol la tenoro surgrimpis, li demandus la perpleksan publikon: „Pardonu, kiam ekiĝos la venonta cigno?“
En 1932 li komencis sian duan karieron kiel stelulo en germanaj filmoj, en kiuj li plejparte plenumis komikajn rolojn kaj ankaŭ preskaŭ ĉiam kantis. La pli konataj titoloj estas „La Paloma“ (1934), „Gasparone“ (1937) kaj „Es war eine rauschende Ballnacht“ (1939).
Leo Slezak ĉefe vivis en Vieno, ekde majo de 1938 en Berlino, en feriaj tempoj ekde 1911 en malnova kampdomo en Rottach-Egern, kie li ankaŭ estis amikiĝinta kun Georg Hirth kaj la verkistoj Ludwig Thoma kaj Ludwig Ganghofer. En Vieno li estis membro de framasona loĝio. Siajn lastajn vivojarojn li pasigis en Rottach-Egern, kie li ankaŭ kuŝas sur la tiea tombejo apud sia edzino Elisabeth.
Liaj gefiloj Walter kaj Margarethe Slezak (n. 9-an de januaro 1901 en Bratislavo, germane Pressburg; m. 30-an de aŭgusto 1953) ankaŭ decidiĝis por sceneja kariero, Walter Slezak fariĝis konata filmaktoro en Usono.
Kiel verkisto Leo Slezak publikigis kvar librojn, en kiuj li priskribas sian viglan vivon laŭ humura maniero:
Novembra Revolucio (Germanio)
La Novembra Revolucio en Germanio estis serioj de eventoj fine de la Unua Mondmilito, de novembro 1918 ĝis fakte marto 1919. La monarkio (Germana Imperiestra Regno) estis anstataŭigita per la Vajmara Respubliko.
Okazis eventoj similaj al enlanda milito, precipe pro la provo de ekstremaj maldekstruloj revolucii simile kiel en Rusio. Alia problemo estis la senarmigo de la armeaj amasoj. Certa fino de la revolucio estis la alpreno de nova konstitucio, la Vajmara Konstitucio, nomata laŭ la urbo en kiu okazis la Nacia Asembleo.
Distrikto Złotoryja
Distrikto Złotoryja - pole powiat złotoryjski - estas distrikto en la provinco (vojevodio) Malsupra Silezio de Pollando. Administra centro estas la samnoma urbo Złotoryja. Ĝis la jaro 1945 la teritorio estis plejgrandparte germanlingva, administre apartenis al la Germana Regno kaj al la prusia provinco Silezio. La distrikta ĉefurbo ĝis tiu jaro nomiĝis Goldberg aŭ pli formale Goldberg in Schlesien.
Novembra Revolucio (Germanio)
La Bavara Soveta Respubliko (germane Bayerische Räterepublik) estis la mallongdaŭra klopodo por establi socialisman ŝtaton en la Libera Ŝtato de Bavario dum la Germana Revolucio.
Libro de Mormono
La Libro de Mormono estas libro unuafoje eldonita en 1830. Laŭ mormona kredo, Joseph Smith, la unua profeto de la Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj (t.e. la Mormona Eklezio), tradukis ĝin angle de malnovaj oraj platoj. Depost la unua eldono estas faritaj pli ol 3900 ŝanĝetoj en la libro, plejparte gramatikbonigaj kaj korektoj de preseraroj. Ĝi estas tradukita Esperante, kvankam la plena traduko ne estas ĝenerale havebla.
Enhavo
La Libro de Mormono enhavas 15 ĉefajn erojn, nomitajn (kun unu escepto) libroj:
La platoj
En la Libro de Mormono rolas diversaj plataroj:
La unua parto de la libro, el Unua Nifai al Omni, estas traduko de la malgrandaj platoj de Nefi. La plej granda parto, el Mosia al la sepa ĉapitro de Mormono, estas la mallongigo de Mormono de la grandaj platoj de Nefi. Inter tiuj du partoj estas La Paroloj de Mormono, kiuj klarigis la rilaton de la malgrandaj platoj al la oraj platoj. La resto de la libro, de la oka ĉapitro de Mormono ĝis la fino, estas skribita de Moroni, la filo de Mormono, kaj inkluzivas lian mallongigon de la platoj de Eter.
Resumo
La Libro de Mormono rakontas la historion de la idoj de Lihai. Lihai, profeto kiu vivis dum la regado de Cidkija (ĉ. 600 a.K.), havis vizion en kiu la Sinjoro ordonis al li fuĝi el Jerusalem; Li fuĝis, kune kun sia familio kaj kelkaj aliaj. Ili loĝis ok jarojn en la dezerto, kaj fine konstruis ŝipon kaj iris al sia Promesita Lando (la Nova Mondo). Tie liaj idoj dividiĝis en du popolojn, ĉiu gvidita de filo de Lihai. La Nefiidoj estis ĝenerale obeemaj al la Sinjoro, kaj la Lamanidoj ĝenerale ne (kvankam iafoje la situacio estis inversa). Post la releviĝo de Jesuo Kristo, li vizitis la Lihaidojn kaj instruis ilin. Post lia vizito, la du popoloj unuiĝis dum kelke da tempo, sed poste redividiĝis. Fine, la Nefiidoj pereis en granda milito kontraŭ la Lamanidoj. La nura travivinto estis Moroni, kiu vagis kelkajn jarojn antaŭ ol enfosi la orajn platojn.
Titolpaĝo
RAKONTO SKRIBITA DE LA MANO DE MORMON SUR PLATOJN TIRITA EL LA PLATOJ DE NEFI
Tial ĝi estas mallongigo de la kroniko de la popolo de Nefi, kaj ankaŭ de la Lamanidoj—Skribita al la Lamanidoj, kiuj estas restaĵo de la domo de Izrael; kaj ankaŭ al judoj kaj aligentanoj—Skribita per ordono, kaj ankaŭ per la spirito de profetado kaj de revelacio—Skribita kaj sigelita, kaj kaŝita en la zorgon de la Sinjoro, por ke ĝi ne detruiĝu—Por elveni per la donaco kaj povo de Dio al ĝia interpreto—Sigelita de la mano de Moroni, kaj kaŝita en la zorgon de la Sinjoro, por elveni en taŭga tempo pere de la aligentanoj—Ĝia interpreto per la donaco de Dio.
Mallongigo tirita el la Libro de Eter ankaŭ, kio estas kroniko de la popolo de Jared, kiuj estis disigitaj tiam kiam la Sinjoro konfuzis la lingvo de la homoj, kiam ili konstruis turon por atingi ĉielon—Kiu estas por montri al la restaĵo de la domo de Izrael la grandaĵojn, kiujn la Sinjoro faris por ĝiaj patroj; kaj por ke ĝi sciu la interligojn de la Sinjoro, ke ĝi ne estas forpuŝita por ĉiam—Kaj por konvinki la judojn kaj la aligentanojn ke JESUO estas la KRISTO, la ETERNA DIO, elmontrante sin al ĉiuj gentoj—Kaj nun, se estas eraroj, ili estas la eraroj de homoj; tial, ne kondamnu la aferojn de Dio, por ke vi troviĝu sendifekta ĉe la tribunala seĝo de Kristo.
Laŭ la mormona kredo, tiu kolofono troviĝis sur la lasta plato kiun Smith tradukis. Tamen, ĝi rolas kiel titolpaĝo ekde la unua eldono.
Lee Tae-Hyung
LEE Tae-Hyung (koree 이태형 ; naskiĝis la ) estas sudkorea amatora astronomo ; profesie entreprenisto.
Li ricevis diplomon pri kemio de la Nacia Universitato de Seulo en 1987 kaj pri inĝenierarto en 1993.
Minor Planet Center kreditas lin de la kunmalkovro de la asteroido 23880 Tongil la.
Fajro
Fajro estas fenomeno konsistanta en brulkonsumado de diversaj substancoj, kun produktado de lumo kaj varmo, krom de aliaj reagoproduktaĵoj. kemie, ĝi estas rapida oksida reago nome brulo de ia materialo. Por havi fajron oni devas miksi oksidigontan kaj oksidigotan kemiaĵojn, kaj poste enmeti sufiĉe da energio por komenci ĝin - sed poste ĝi faras sian propran energion por daŭrigi sin. Pli malrapidaj oksidigaj procezoj kiaj rustiĝado aŭ digestado ne estas inkluditaj en tiu difino.
Fajro en ties plej oftaj formoj povas rezulti en incendio, kio havas la eblon okazigi fizikan damaĝon pere de brulo. Fajro estas grava procezo kiu tuŝas ekologiajn sistemojn tra la tuta mondo. La pozitivaj efikoj de fajro estas stimulado de la kresko kaj eltenado de variaj ekologiaj sistemoj. Fajro estis uzataj de homoj por kuirado, generado de varmo, lumo, signalado, kaj elpelado de diversaj forigendaĵoj, ĉu nedezirata bestaro, fiplantaro, neutilaj instalaĵoj ktp. La negativaj efikoj de fajro estas akcidentoj al vivo kaj posedaĵoj, atmosfera poluado, kaj akvo malpurigo. Se fajro movas protektan vegetaĵaron, forta pluvo povas konduki al pliigo de la grunderozio pro akvo. Ankaŭ, kiam la vegetaĵaro estas bruligita, la nitrogeno kiun ĝi enhavas estas liberigita en la atmosferon, malkiel elementoj kiaj la kalio kaj la fosforo kiuj restas en cindroj kaj estas rapide reuzataj en la grundon. Tiu perdo de nitrogeno okazigita de fajro produktas longdaŭran malpliigon en la fekundeco de la grundo, kiu nur malrapide rekuperiĝas kiel nitrogeno kiam ĝi estas "fiksita" el la atmosfero pere de lumo kaj de guŝplantoj kiaj trifolio.
Historio
La eltrovo de fajro antaŭ proksimume 400 000 jarojn, estis tre grava por la disvastigo de civilizo. Ekzemple, uzante fajron, homoj povis moviĝi en pli malvarmajn zonojn, kiuj estis antaŭe tro negastamaj por ili. Ĉi tio rapidigis la disvastigon de prahomoj trans la mondo. Homoj kiuj povis regi fajron, povis ŝirmi sin (el akra vetero kaj el malamikoj) en pli bonaj loĝejoj en kavernoj.
Uzi fajron ankaŭ havis influon al homa fizika disvolviĝo. Pro kuirita manĝaĵo grandaj dentoj estis nenecesaj, kaj dentoj iom post iom evoluis al la pli malgrandaj, kiuj karakterizas modernajn homojn. Fajro ankaŭ donis eblecon al metalprilaboro, helpis la homaron al progreso en la bronza kaj fera epokoj.
Evoluo de la sciencia koncepto de fajro
En la Grek-romia antikvo la fajro estis unu de la kvar klasikaj elementoj, kune kun akvo, aero kaj tero. La kvar elementoj reprezentis la kvar formoj tiam konataj de la materio kaj ili estis uzataj por klarigi diferencajn kondutojn de la naturo. En la okcidenta kulturo, la origino de la teorio de la kvar elementoj troviĝas en la antaŭsokrataj filozofoj de la klasika Grekio, kaj ekde tiam tiu koncepto estis celo de nombraj verkoj de arta kaj filozofia esprimoj, daŭris dum la Mezepoko kaj la Renesanco kaj influis profunde en la kulturo kaj la eŭropa pensaro. Paralele, hinduismo kaj budhismo estis disvolviginta tre similajn konceptojn.
En la plej parto de tiuj pensoskoloj oni aldonas kvinan elementon al la kvar tradiciaj, kiu estas nomita, altern, ideo, vakuo, etero aŭ kvinesenco (laŭvorte "la kvina esenco"). La koncepto de la klasikaj elementoj pluis valida en Eŭropo dum la Mezepoko, pro la hegemonio de la aristotela mondorigardo kaj la aprobo fare de la katolika eklezio de la koncepto de etero kiu apogis la koncepton de la surtera vivo kiel neperfekta stato kaj la paradizo kiel io eterna.
La uzado de la koncepto de la kvar elementoj en la scienco estis forlasita en la 16-a kaj 17-a jarcentoj, kiam la novaj malkovroj pri la statoj de la materio superis la klasikan koncepton.
En la 17-a jarcento, Johann Joachim Becher proponis partikularan version de la teorio de la kvar elementoj: la fundamenta rolo estis rezervita al la tero kaj al la akvo, dum fajro kaj aero estis konsiderataj simplaj transformiloj. Ĉiuj entoj, kaj animalaj kaj vegetalaj kaj mineralaj, estas formataj, laŭ Becher, per miksoj de akvo kaj tero. Li defendis ankaŭ ke la veraj elementoj de la korpoj devas esti esploritaj pere de la analizo, kaj, kohere, li proponis klasigon bazita sur pliiĝanta ordo de kompono. Becher asertis, ke la tujaj komponantoj de la mineralaj korpoj estas tri diversaj tipoj de teroj, ĉiu el ili estas portanto de propraĵo: nome la vitreca aspekto, la brulebla karaktero kaj la flueco aŭ flugebleco. La tero, kiun li nomis terra pinguis, estis konsiderata portanto de la principo de la brulebleco. Ties nomo estas tradukebla al grastero aŭ oleeca tero, kiu en alkemio estas konata per la nomo sulfuro, kvankam Becher uzis ankaŭ aliajn esprimojn por nomi ĝin; inter ili, flogista sulfuro (tiu adjekto derivita el la greka flogistos, kiu signifas ‘bruligebla’). Finfine estis la vorto "flogisto" kiu iĝis hegemonia, ĉefe pro la laboro de la plej efika defendanto de tiuj ideoj, nome Georg Ernst Stahl.
Teorio de la brulado de Lavoisier
La teorio pri flogisto restis ĝis la 1780-aj jaroj, kiam Antoine Laurent Lavoisier, konsiderita la patro de la moderna kemio, desegnis eksperimenton por pritaksi ĝin. Lavoisier metis malgradan kvanton de hidrargo sur solida korpuso flosanta sur akvo, enfermis ĝin sur vitra kasono kaj okazigis la bruladon de la hidrargo. Laŭ la teorio de la flogisto, la flosanta korpuso devus esti malpli merĝita post la brulado, ĉar la restinta kvanto de substanco kun la cindro devus pezi malpli ol tiu dekomenca kaj la volumeno de aero ene de la kasono devus pliiĝi kiel rezulto de la asimilado de la flogisto, kaj pro tio la nivelo de likvo enfermita devus esti pli malalta ol dekomence. La rezulto de la eksperimento kontraŭdiris la esperitajn rezultojn laŭ tiu teorio. Lavoisier ĝuste interpretis la bruladon, eliminante la teorion de la flogisto en sia klarigo. La substancoj kiuj brulas kombiniĝas kun la oksigeno de la aero, pro kio ili pliigas sian pezon. La aero kiu estas en kontakto kun la substanco kiu brulas perdas oksigenon kaj, pro tio, ili perdas ankaŭ volumenon. Kun Lavoisier la kemiistoj iom post iom forlasis la teorion de la flogisto kaj aliĝis al la teorio de la brulado bazita sur la oksigeno.
Mitologio
Ekde la homo ekdominis la fajron, prezentiĝis grava problemo: nome ekfajri. Pro tio la diversaj religioj tuj iĝis gardantoj de fajro: nome pluhavi konstantan fajron estas grava se la hejmaj fajroj rezultis estingitaj, kaj de tie ĉiuj religioj, eĉ ankoraŭ nuntempe, plutenas bruligitan fajron en la sanktejo.
La kulto al la fajro sekvis al tiu kiu estis farata al la Suno kaj preskaŭ ĉiuj popoloj adoris ĝin kiel la plej nobelan el la elementoj kaj kiel vivanta imago de la taga astro. La Ĥaldeoj havis ĝin kiel suprema diaĵo. Tamen, ĉefe en Persio etendiĝis ĝia kulto preskaŭ ekskluzive. Ĉie ajn estis cirkloj fermitaj per muroj kaj sen tegmentoj, ene de kiuj, oni brulis konstante la fajron kaj tien la adorantoj venis por preĝadi. La grandaj senjoroj metis enen valorajn esencojn kaj bonodorajn florojn, kaj tio estis privilegio inter la plej gravaj rajtoj de la nobelato. Tiu sentegmentaj temploj estis konataj de la grekoj per la nombo Pyreia (Πυραία) aŭ Pyrateia (Πυραταία). Ankaŭ la modernaj vojaĝantoj parolis pri ili kiel el la plej antikvaj monumentoj de la kulto al fajro.
Kiam reĝo de Persio estis mortanta, oni estingis la fajron en la ĉefaj urboj de la regno kaj oni ne rebruligis ĝin ĝis post la kronigo de lia sukcedanto. Tiu popoloj kredis, ke la fajro estis portita el la ĉielo kaj metita sur la altaro de la unua templo kiun Zoroastro konstruigis en la urbo Ksis en Medio. Estis malpermesita meti en la sanktan fajron ion ajn kiu ne estas pure pura, ĝis la punkto ke neniu kuraĝis rigardi al la fajro rekte. La sacerdotoj konservis ĝin sekrete kaj kredigis la popolon ke ĝi estas neŝanĝebla kaj nutrata nur de si mem. Oni kredis, ke tiu kulto havas nuran celon reprezenti la Supreman Estaĵon.
Tiu kutimo pasis al Grekio. Ardis la sankta fajro en la sanktaj temploj de Apolono en Ateno kaj en Delfo, en tiu de Cereso en Mautiŭaa, en tiu de Minervo, en tiu de Jupitero Amono kaj en la pritaneoj de ĉiuj grekaj urboj, en kiuj ardis kontinue la lampoj kaj la respondeculoj zorgis ege partikulare ke ili ne estingiĝu. La romianoj, imitantoj de la grekoj, adoptis tiun kulton kaj Numa fondis lernejon de vestaloj, kies funkcioj konsistis je la konservado de la sankta fajro.
La antikvaj Grekoj konsideris la fajron tiel granda eltrovo, ke ili kredis ĝin donaco de unu el la Titanoj, nome Prometeo, al homoj. Laŭ Greka mito, Prometeo estis punita de la dioj pro tio ke li donis la sekreton pri fajro al homoj. Ĉi tiu mito, kune kun multaj aliaj rakontoj kaj kutimoj, montras kiel antikvaj homoj multe grave konsideris ilian regadon de fajro.
La fajro estas egale unu de la ĉefaj diaĵoj de la tataroj. Ili ne permesis alproksimigon al sia teritorio de ajna fremdulo sen antaŭa purigo pasanta inter du fajroj. Ili evitas grandzorge meti en la fajron tranĉilon aŭ eĉ tuŝi ĝin per tiu ilo. Estis krimo ankaŭ dispecigi lignon per hakilo proksime de la flamoj. Trinkontaj, ili havis kutimon turni sin al sudo, nome la flanko kiu, laŭ ili, korespondas al fajro, honore de kiu ili konstruas ankaŭ siajn kabanojn havantaj poron al la sudo.
Oni konstruis kabanon en la loko kie kampadejis la imperiestro de la Monomotapa imperio (Suda Afriko), en kiu oni bruligis fajron konservenda per religia zorgo. La antikvaj afrikanoj omaĝis per diaj honoroj al tiu elemento kaj pluhavis en siaj temploj eternan fajron.
La jakutoj, popolo el Siberio, kredas, ke ekzistas en la fajro estaĵo, al kiu ili atribuas la povon havigi bonon kaj malbonon kaj pro tio ili proponas eternajn oferojn. La indianoj loĝantaj borde de Kolumbio rigardis la fajron kiel pova kaj terura estaĵo. Ili konstante proponis oferojn kaj same supozis ĝin arbitro de la bono kaj de la malbono. Ili serĉis ties apogon ĉar nur tiu povis peri per sia flugilhava protektanto kaj havigi al ili ĉion necesan ekzemple virfilojn, tio estas, abunda ĉasado kaj fiŝkaptado, tio estas riĉo kaj bonfarto.
Fizikaj proprecoj
Tiu forta kemia reakcio de oksidigo estas ekzoterma procezo, nome tio estas, samtempe, ĝi eligas energion en formo de varmo al la ĉirkaŭa areo. La aero kiu troviĝas apude de la varmaj molekuloj aŭ partikloj malmpliigas la densecon kaj tendencas flosi super la pli malvarma aero (konvekcio). En la partikulara okazo de la fajro de solida stato, la varma aero veturas supren tiom rapide ke ĝi pelas ankaŭ pezajn partiklojn de brulaĵo en la sama direkto (ankoraŭ varmaj kaj brilaj), kiuj malaltigas sian temperaturon same kiel la ĉirkaŭa aero, kaj ĉesas brili iĝante ĝenerale de koloro nigra kiel karbo; la aero, malvarmiĝinta, ekmalrapidiĝas, ĝis la punkto ke ĝi jam ne povas peli la partiklojn supren kaj tiuj komencas (se ili pezas pli ol la aero) leviĝi sed ne supreniras, kaj poste falas denove teren.
Kemio
Fajro estas varma ĉar la konverto de la malforta duobla ligo en molekula oksigeno, O2, al pli fortaj ligoj en la brulo produktas karbonan dioksidon kaj akvo liberigas energion (418 kJ por 32 g de O2); la liberigita energio de la brulaĵo ludas nur gravan rolon tie. Je ia punkto en la brulreago, nome la ekbrula punkto, flamoj estas produktitaj. La flamo estas la videbla parto de la fajro. Flamoj konsistas ĉefe el karbona dioksido, akva vaporo, oksigeno kaj nitrogeno. Se estas sufiĉe da varmo, la gasoj povas iĝi ionigitaj por produkti plasmon. Depende el la brulataj substancoj, kaj el malpuraĵoj eksteraj, la koloro de la flamo kaj la intenseco de la fajro estos diferencaj.
Flamo
Flamo estas la ejo de brulantaj aŭ alie ekzoterme reagantaj gasoj kaj vaporoj, en kie radiado videbla estas emisiita. La koloro kaj la temperaturo de flamo dependas de la specio de la brulaĵo. Signifika parto de la flam-koloro estas kaŭzita per:
Flamotemperaturoj laŭ aspekto
Vere objektoj je specifaj temperaturoj elradias videblan lumon. Objektoj kies surfaco estas je temperaturo super proksimume 470 °C (878 °F) brilos, elsendante lumon je koloro kiu indikas la temperaturon de tiu surfaco. Pro tio oni parolas pri "ruĝa varmo" ekzemple de fandotaj metaloj. Temas pri miskoncepto ke oni povas konstati la temperaturon de fajro per la koloro de ties flamoj aŭ la sparkoj de la flamoj. Pro multaj tialoj, kaj kemie kaj laŭvide, tiuj koloroj povas ne kongrui kun la ruĝ/oranĝ/flav/blankaj varmotemperaturoj en la varmotabelo. Baria nitrato ekzemple brulas je verda brilo, kaj tio ne estas en la varmorango.