cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ruslan Ĥuĉbarov
Murdo kaj fuĝo
La Ĥuĉbarov partoprenis konflikton, kaŭzitan de disputo pri virino. Li havis amikinon Nataŝa en komunloĝejo de orjola fromaĝofabriko. Ŝin sintrude amindumis armeno Garik, do la junulino plendis al Ruslan Ĥuĉbarov. Tiu minacis la armenon kaj postulis rekompencon pro ofendo je kelkmil dolaroj. La minacito turnis sin al aŭtoritato (krimĉefo) de la loka armena diasporo Vazgen Akopjan. Tiu intekonsentis pri renkontiĝo en vilaĝo Nariŝkino (Orjola provinco), ĉe kafejo «Nektar», kiu situas laŭ ŝoseo al Bolĥovo. Alvenis ĉirkaŭ 20 armenoj kun batiloj, tranĉiloj kaj eventuale pafiloj.
Ĥuĉbarov kun sia amiko Magomed Tipsajev (laŭ iuj versioj temis pri lia koramikino, ne tiu de Ruslan) alveturis al la interkonsentita loko en VAZ-2109, pruntita de ĉeĉena amiko de Ruslan. Post elaŭtiĝi Ĥuĉbarov demandis, kiu volas interparoli kun li. Vazgen Akopjan paŝis antaŭen kaj Ruslan tuj ekpafis kontraŭ armenoj per Kalaŝnikov-mitraleto, mortiginte du armenojn (inkluzive Vazgen Akopjan) kaj vundinte du pliajn (al unu kuglo forŝiris fingron). Ĥuĉbarov kaj Tipsajev estis anoncitaj kiel serĉatoj kaj kaŝis sin en Ĉeĉenio. Poste li diris al sia patro, ke pafis devige, ĉar alikaze tiuj armenoj mortigus lin. Laŭ iuj fontoj tiam li jam loĝis ne en Znamenko, sed en Zavodskoj distrikto de Orjolo kaj konsumis narkotikaĵojn.
Post la fuĝo de Ĥuĉbarov al Ĉeĉenio, la graveda Elena revenis de Orjolo al la gepatroj en Znamenka. Post kelkaj monatoj ŝi naskis filinon Lilija. Elena neas lian patrecon, asertante ke ambaŭ infanoj estas idoj de ŝia unua edzo. Laŭ ŝi, miskompreno okazis pro tio, ke dum alveno de la patrino de Ĥuĉbarov li prezentis ŝin kiel sian edzinon, do ankaŭ ŝiajn infanojn li laŭ inguŝa tradicio devis nomi siaj idoj. Ŝia nuna trovoloko estas kaŝata de la rusiaj aŭtoritatoj.
Gerilana agado
Dum la Unua Ĉeĉena milito li batalis kontraŭ rusiaj militfortoj kiel ordinara gerilano.
Post fuĝo al Ĉeĉenio en 1998 Ĉeĉenio Ruslan Ĥuĉbarov aliĝis al taĉmento de gerilano Ibragim, poste al la fifama homŝtelisto Arbi Barajev, kaj fine ekbatalis en taĉmento de Ŝamil Basajev. Plurfoje li devis fuĝi de rusiaj militistoj kaj specfortuloj. Somere de 2002 post interpafado ĉe bushaltejo en vilaĝo Slepcovskaja (Inguŝio) li fuĝis. Alian fojon inguŝaj milicanoj provis kapti lin en la gepatra domo en Galaŝko, sed li rimarkis milican UAZ, ekpafis tra fenestro per mitraleto kaj fuĝis laŭ legomejoj.
La li gvidis gerilanan taĉmenton, kiu ĉe vilaĝo Galaŝko (Inguŝio) ekstermis kolumnon de la Ĉermena regimento de la 99-a divizio de speciala destino de la Internaj Trupoj de la Ministerio pri internaj aferoj de Rusio. Rezulte de la batalo 19 el 22 militistoj estis mortigitaj kaj du vunditaj. Tiuj ĉi militistoj neniam partoprenis la militon en Ĉeĉenio kaj eĉ formale ne estis parto de la Unuigita grupo de la federaciaj fortoj en Norda Kaŭkazo. Ili jam estis malmobilizitaj kaj sekvis al Vladikavkazo por de tie forveturi hejmen.
Terorisma agado
La li organizis atakon en Magaso (Inguŝio). Tiam kamikazo en kamiono ŝarĝita de eksplodaĵo pova je 300 kg en TNT-ekvivalento trafis la FSB-oficejon. La konstruaĵo estis tute detruita, tri homoj pereis kaj 32 estis grave vunditaj. Ĥuĉbarov persone aĉetis selitron por fari la eksplodaĵon.
Li partoprenis ankaŭ la atakon kontraŭ Nazrano la.
La la FSB-taĉmento subestre de leŭtenanto Kostenko el Ĵeleznovodsko erare invadis en Galaŝko domon en Partizana strato, 1, mortiginte Beslan Arabĥajev, malriĉan kolĥozanon, patron de sep infanoj.
Laŭ rusiaj aŭtoritatoj, li partoprenis atakon al Nazrano la.
Laŭ iuj informoj, li partoprenis pretigadon de kamikazinoj, kiuj eksplodis sin en Moskvo kaj Mozdoko. Ankaŭ kamikazinojn por la terorisma atako ĉe Dubrovka li pretigis.
Ostaĝopreno en Beslano
Li estris la teroristan grupon, kiu la 2004 kaptis la mezlernejon N 1 en Beslano (Nord-Osetio), ostaĝiginte pli ol 1100 homojn, ĉefe infanojn. La grupanoj nomis lin Kolonelo, foje li ankaŭ prezentis sin kiel Rasul.
De la ĝis la 31-a de aŭgusto la bando kolektiĝis en arbaro ĉe vilaĝo Psedaĥo (Malgobeka distrikto, Inguŝio). La tendaro situis 70 metrojn for de ŝoseo, 500 metrojn for de la vilaĝo.
Komence de la atako, li saltis de GAZ-66 kaj pafmurdis Ruslan Frajev, kiu staris apud sia aŭto (laŭ aliaj informoj li murdis R. Ĥ. Gappojev kaj F. A. Frajev).
Poste en la sporthalo, kie estis detenitaj la ostaĝoj, li malvarmsange murdis Ruslan Betrozov, patron de du infanoj, kiu provis trankviligi timigitajn homojn en la oseta lingvo malgraŭ ordono paroli nur ruse.
La li akceptis en la lernejo eks-prezidanton de Inguŝio Ruslan Auŝev, transdonis al li noticon de Ŝamil Basajev kun postuloj al prezidanto Vladimir Putin, kaj liberigis 12 patrinojn kun 15 suĉinfanoj. Adiaŭe li diris: «Neniu plu eliros de ĉi tie». Laŭ lia ordono oni malpermesis al la ostaĝoj manĝi kaj trinki.
La ostaĝoj rememoras lin kiel la plej kruelan el la teroristoj. «Li estis plej malica. Kalva, kun palflava vizaĝo kaj barbo» rememoras Nadeĵda Gurijeva, instruisto pri historio, kiu estis ostaĝigita dum ĉiuj tri tagoj.
Ostaĝino Larisa Mamitova tiel priskribas Ruslan Ĥuĉbarov dum la ostaĝopreno:
Li rememoras ke Ĥuĉbarov estis tute trankvila kaj memfida, kio distingis lin inter aliaj teroristoj. Kiam ŝi kiel kuracisto petis permeson helpi al vundita virino, kiu kuŝis ĉe la lerneja enirejo kaj sangofluis, li respondis mallonge: «Ne».
La ĝenerala prokuroro de Rusio asertis, ke Huĉbarov mem gvidis minadon de la sportohalo, kie troviĝis la ostaĝoj, ke li demonstre mortpafigis unu teroriston por timigi kaj subigi la aliajn, kaj eksplodigis du kamikazinojn.
Post la sturmo iuj amaskomunikiloj informis, ke Ĥuĉbarov mankas inter mortigitaj teroristoj, sed poste tiu informo estis refutita. Lian identecon interalie konfirmis genetika ekspertizo.
Iu ĵurnalisto faris foton, en kiu viro similaspekta al Ĥuĉbarov forportas de la lernejo knabinon. Pro tio aperis onidiroj, ke la ĉefa teroristo saviĝis tiele. Tamen jaron poste ĵurnalistoj trovis veran fotiton, kiu estis lokano Tejmuraz Gobozov. Iuj dubis, ke la grupestro estis Ruslan Ĥuĉbarov, sed la separatista retejo Kaŭkazo-centro rekte nomas lin «komandanto de la diversia grupo».
Familio
Lia patro Tagir Ĥuĉbarov plu loĝas en la sama domo en Galaŝko. Li diras, ke ekde 1995 ĉiusemajne lin vizitas FSB-anoj, ĉefe je la 4-a matene aŭ la 11-a vespere. La patrino mortis en 2004.
Lia fratino en la 2000-aj jaroj loĝis en Vedeno (Ĉeĉenio).
Lia malpli aĝa frato Baŝir estis mortpafita en arbaro en 2003.
Nokte al la estis detenita Issa Ĥuĉbarov (n. 1982), malproksima parenco de Ruslan Ĥuĉbarov. Oni akuzis lin pri liverado de manĝaĵoj al la teroristoj antaŭ la beslana atako.
Somere de 2009 retejo de ĉeĉenaj separatistoj Kaŭkazo-centro publikigis averton al kaŭkazanoj, kiuj servas ĉe kafiroj, minacante morton al ili. Sub N 88 en tiu ĉi listo estas menciata Beslan Magomedoviĉ Ĥuĉbarov, naskiĝinta la kaj loĝanta en vilaĝo Galaŝko, strato Ŝosejnaja, 100.
En Ĉeĉenio li denove edziĝis kaj en februaro 2004 naskiĝis lia filo.
Personeco
Samvilaĝanoj rememoras lin kiel «tute normala», efelidkovrita knabo. La patro diras ke li ĉiam estis «kvieta bubo».
Tamen gerilano Ruslan Ganijev, kaptita antaŭ la beslana atako, priskribis Ĥuĉbarov kiel «kruelegan homon kun abosulte freneza humoro».
Eks-prezidanto de Inguŝio Ruslan Auŝev nomis lin politikisto, kiu forte kredas je sia agresema ideologio kaj pretas batali por ĝi tutforte.
Vieska (distrikto Veľký Krtíš)
Vieska, hungare Tótkisfalu [tOtkiŝfalu] estas malgranda vilaĝeto kaj municipo en Slovakio.
Situo
Vieska situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Veľký Krtíš troviĝas je 15 km-oj.
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1447 en formo "Zawoda a. n. Wyfalw". En 1715 oni komputis tie 12 slovakajn kaj 3 germanajn familiojn, post 5 jaroj 7 slovakajn kaj 5 hungarajn familiojn. En 1828 loĝis tie 431 vilaĝanoj en 53 domoj. En 1873 pro ĥolero multe da vilaĝanoj mortis. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Tótkisfalu 130 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Nógrád (reĝa departemento), al distrikto de Gács, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Vieska 209 homoj, (200 slovakoj).
Jegorjevskoje (distrikto Klin)
Jegorjevskoje (Егорьевское) estas vilaĝo en distrikto Klin, Moskva provinco, Rusio. En 2010 ĝi havas 1 loĝanton (laŭ tutrusia popolnombrado).
SeaWorld Orlando
SeaWorld Orlando estas laŭtema bestoĝardeno, kaj montrejo de mara vivo nome zoologia parko, en Orlando, Florido, Usono. Ĝi estas posedata kaj administrata de SeaWorld Entertainment, filio de Blackstone Group. Kombine kun la najbara Discovery Cove kaj Aquatica, ĝi formas Seaworld Parks and Resorts Orlando, distreja komplekso konsista el la tri parkoj kaj multaj apudaj hoteloj kaj manĝejoj.
En 2010, SeaWorld Orlando gastigis ĉirkaŭkalkule 5.1 milionoj da gastoj, range la naŭa plej vizitata distreja parko en Usono.
Tejdo
Tejdo (Teide) estas vulkano en la insulo de Tenerifo, Kanarioj. Kun alteco de m super marnivelo, ĝi estas la plej alta monto de Hispanio kaj de ĉiuj insuloj en Atlantiko.
La monto kaj la ĉirkaŭaĵoj estas protektitaj kiel Nacia Parko. Ĝi estas la plej vizitata parko en la lando.
Eblas supreniri ĝis. per telfero en malmultaj minutoj. Por atingi la pinton necesas speciala permeso, ne malfacile akirebla en la centraj oficejoj de la Parko en Santa Cruz de Tenerife.
Aktiveco
Tejdo estas ankoraŭ aktiva vulkano. La lasta grava aktivado okazis en 1909.
Telfero
La supra stacio (La Rambleta) estas en alto de 3.555 metroj, la niveldiferenco do estas 1.199 metroj, Ĉar la veturado daŭras ĉ. 8 minutojn, la meza nivelrapido estas 2,5 m/s. Laŭ la distanco inter la stacioj la rapido estas 5 m/s; la maksimuma rapido estas 8 m/s. La motoroj havas povumon ĉevalpovoj (880 kW).
Monte Sião
estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Sul e Sudoeste de Minas kaj en la mikroregiono Poços de Caldas. Laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
Leila Gyenesei
[lejla djeneŝei], laŭ hungarlingve kutima nomordo Gyenesei Leila estas hungara triatlonisto, moderna pentatlonisto, skiisto, dufoja olimpiano, mondĉampiono. Ŝia patro estis István Gyenesei.
naskiĝis la en Kaposvár.
Biografio
akiris diplomon en Universitato de Kaposvár, baldaŭ ankaŭ juran diplomon en Kalvinana Universitato Gáspár Károli. Ŝi edziniĝis, naskis filinon, baldaŭ ŝi divorcis.
Sporta kariero
komence estis sukcesa triatlonisto, poste skiisto. Ŝi estis olimpiano en Vintra Olimpiko 2006 sen medalo, sed en la sama jaro ŝi estis hungara ĉampiono en skiado 30 kilometrojn longa. Pli poste ŝi estis moderna pentatlonisto kaj partoprenis en Hungario en la Somera Olimpiko 2008 sen medalo, sed en mondĉampionumo en la sama jaro ŝi estis la unua stafete. Ŝi finis sian aktivan sportan karieron en 2014, poste ŝi estis televida redaktoro, krome ŝi havis postenon en firmao.
Krombach (Eichsfeld)
Krombach estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Eichsfeld de la federacia lando Turingio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. La teritorio estas parto de la komunumaro Ershausen/Geismar, ligo de pluraj najbaraj komunumoj por komuna plenumo de pluraj taskoj kaj servoj kun administra centro en la najbara komunumo Schimberg.
Flago de Angolo
La flago de Angolo oficialiĝis la, okaze de la sendependiĝo de la lando, kaj similas tiun de la tiama gerila movado kaj poste registara partio, la Popola Movado por la Liberiĝo de Angolo (MPLA), kiu tamen havis nur orkoloran stelon en la mezo.
La ruĝo tiam simbolis socialismon, dum la nigro estis la koloro de Afriko; la stelo memorigis pri Sovetunio, kiu subtenis la movadon MPLA. Nuntempe oni preferas diri, ke la ruĝo reprezentas la sangon elverŝitan de la angolanoj dum la historio de Angolo.
En la mezo de la flago, la dentrado reprezentas laboristojn kaj la maĉeto reprezentas la kamparanojn. Okaze de la enkonduko de la flago, fakte, Angolo havis marksisman registaron, kiu tiel volis omaĝi la simbolon de komunismo: la bildo de rikoltilo kaj martelo.
La flagon detale priskribas la artikolo 162 de la Konstitucio de Angolo, oficialigita la.
Propono pri renovigo en 2003
En 2003, la Konstitucia Komisiono de la angola parlamento lanĉis proponon pri nova kaj pli optimisma flago, kiu tamen ne estis ĝis nun akceptita. La proponita flago havas sunon en la mezo, kiu pensigas pri ekzempleroj el prahistoria arto trovitaj en la minejo Ĉitundo-Hulu. La flago ege malsimilas la oficialan, kvankam ĝi retenas la proporcion 2:3.
Umbrio
Umbrio (itallingve Umbria ) estas regiono de Italio.
Ĝi estas la sola el la italaj regionoj (en la centra kaj suda Italio), kiu havas nek marbordon nek eksterlandan limon, sed estas tute ĉirkaŭata de aliaj italaj regionoj, nome Toskanio (nord-okcidente), Markio (nord-oriente) kaj Latio (sude).
La nomo de la regiono devenas de la antikva popolo de la umbroj, kiuj 1000 jarojn antaŭ nia epoko regis ĝin kaj eĉ pli grandan teritorion, kiu atingis la Adriatikon.
Minor Earth Major Sky
Minor Earth | Major Sky estas la 6-a studia albumo de a-ha, lanĉita en 2000. Ĝi estas la revena albumo, post la 7-jara paŭzo. Tamen, la registrado de ĉi tiu albumo daŭris de 1998 ĝis 2000, do la 7-jara paŭzo temas nur pri la lanĉo de albumoj de a-ha.
Umbrio
Fizika geografio
Cetere, Umbrio enhavas montetojn kaj valojn.
Minor Earth Major Sky
La albumo estis produktita de Boogieman kaj Roland Spremberg, kaj kunproduktita de a-ha kaj Kjetil Bjerkestrand. La 8-a muzikaĵo ("Thought that it was you") estis produktita de Kjetil Bjerkestrand; 12-a ("I won't forget her"), de Boogieman; kaj la 13-a ("Mary Ellen makes the moment count") de Paul Waaktaar-Savoy. Niven Garland miksis la albumon.
Umbrio
Fizika geografio
Umbrion trafluas la Tibero kaj unu el siaj gravaj alfluantoj, la Nera. Estas ankaŭ granda lago (la plej granda en centra kaj suda Italio), la lago Trasimeno.
Minor Earth Major Sky
Kantolisto
Totala daŭro: 58min 36s
Umbrio
Soci-ekonomia geografio
Umbrio konsistas nur el du provincoj; gravaj urboj estas ties ĉefurboj Peruĝo (Perugia) kaj Terni, krome Asizo kaj Orvieto.
Loĝantoj
Loĝas en Umbrio (2016) ĉirkaŭ 902000 homoj.
Sekvas listo de la urboj kun pli ol 50 000 loĝantoj (je la fino de 2015).
Historio
La Umbroj alvenis en Umbrion kune kun aliaj italikaj etnoj ĉirkaŭ 1000-1200 jarojn a.K. La Etruskoj tamen pelis ilin sur la okcidentajn montojn; Peruĝo estis grava etruska urbo.
En la 3-a jarcento a.K. Umbrio falas sub la romian potencon.
Dum la Mezepoko en okcidenta Umbrio ekestis sendependa ŝtato, la Duklando de Spoleto (571-774), regata de lombardaj dukoj. Peruĝo kaj la orienta parto de Umbrio, laŭ la Tibero, estis sub la Bizanca imperio. En la 8-a jarcento la tuta regiono ekdependis de la Papa Ŝtato. La duklando en 1198 ĝi iĝis oficiale parto de tiu ŝtato; Peruĝo, Asizo kaj aliaj urboj iĝis liberaj komunumoj, kun lokaj regantoj. Peruĝo restis sendependa ĝis 1540.
En 1798 Napoleono kreis en la centra Italio respublikon nomatan "Roma Respubliko", kiu entenis ankaŭ Umbrion. Ĝi daŭris nur malpli ol du jaroj, danke al helpo el la napola Reĝlando de la du Sicilioj. Napoleono reprenis Romon en 1805 kaj ĝis 1814 Umbrio estis parto de la Napoleona Imperio.
En 1860 Umbrio iĝis parto de la ĵus naskiĝinta Itala reĝlando.
Horace Huet
Horace HUET [üe] (naskiĝis en 1860; mortis la en Nice) estis franca esperantisto kaj membro de la Lingva Komitato (LK) de 1905.
Huet estis esperantisto de 1902. Li fondis kaj prezidis la grupon de Nico, poste li estis vicprezidanto de la grupo de Parizo. Li estis redakcia sekretario de la periodaĵo "La Revuo".
Komisiita de LK prepari la Unuan Oficialan Aldonon al la Fundamento, li verkis en 1907 liston de 2200 novaj radikoj ("Unua Raporto Huet"), tamen ankaŭ proponis multajn ŝanĝojn al Fundamentaj vortformoj. En 1911 sekvis la "Dua Raporto Huet".
Miamo
Miamo (originala nomo: Miami, proksima prononco: angle [maj-A-mi], hispane, [mi-A-mi]) estas la plej granda urbo de Florido en Usono kaj la metropolo de Antiloj. La aglomeraĵo de Miamo havas homojn kaj situas en sudorienta Florido kiel longa, stria urbo (ĉ. 170 x 15 km) inter la maro kaj la granda marĉo de Everglades.
Horace Huet
"li estis mirinda lingvisto, studema kaj analizema spirito, kun vasta kaj firma klereco. Li komparis la jam aperintajn vortarojn, profunde pristudis la Zamenhofajn verkojn, kaj amasigis slipojn de multvaloraj notoj por granda vortaro. Li prezentis tiun laboron al la Lingva Komitato (1908), sed lia laboro ne estis publikigita. Li sentis progresantan senfortiĝon, kaj, laŭ lia peto, Bourlet proponis al Grosjean-Maupin, ke li prenu sur sin la taskon daŭrigi la laboron kaj fari kompletan vortaron."
Miamo
Urboj en la aglomeraĵo, inter aliaj:
La urbo kaj la aglomeraĵo estas tre novaj: multo de ĝi estis konstruita post 1960. Kontraste al la grizaj urboj de la nordo (ekz. Novjorko), ne nur la urbo estas nova sed la klimato estas somera (subtropika).
Ekde 1960, Miami ricevis multajn enmigrintojn el Antiloj kaj emeritojn el nordorienta Usono. En la mondo, nur Novjorko havas pli da judoj ol Miamo.
Bnei Ŝimon
Bnei Ŝimon aŭ Bnei Shimon (בני שמעון), estas regiono de Israelo, administrata de regiona konsilo. La regiono situas en la norda parto de la dezerto Negevo, en la Suda Distrikto de Israelo. La plejparto de la regiona teritorio situas norde de la urbo Be'er Ŝeba kaj la resto okcidente kaj oriente limas al la urbo. La orienta limo de la teritorio estas parto de la "verda linio", la armistica limo de la jaro 1949 inter Israelo kaj la najbaraj ŝtatoj Egiptio, Jordanio, Libano kaj Sirio.
Ekzistas 13 komunumoj en la regiono: inter ili sep estas kibucoj, kvar moŝavoj kaj du estas pli poste fonditaj urboj. Kvar el la komunumoj (tri kibucoj kaj unu moŝavo) fondiĝis dum la israela projekto de la jaro 1946 eksetli en la dezerto Negevo, la ceteraj komunumoj aldoniĝis post la fondiĝo de la ŝtato Israelo.
Kibucoj
Moŝavoj
Muhamad al-Sanusi
Muhamad al-Sanusi (naskiĝis en 1787, mortis en 1859) estis la fondinto de la Sanusi-ordeno, religia islama reformita movado rapide disvastiĝanta en Libio.
Bnei Ŝimon
Urboj
Muhamad al-Sanusi
Vivo
Al-Sanusi, kies kompleta nomo estas sajido Muhammad ibn Ali as-Sanussi, devenis el la familio de Fatima, filino de la profeto, kaj tiel portis la honoran titolon de sajido. Al-Sanusi naskiĝis ĉe Mostaganem, hodiaŭ Alĝerio kaj ricevis klerikan edukadon en madraso en Fes, Maroko.
Verko
Dum pluraj vojaĝoj li predikis pri puriga reformo de la kredo en Tunizio kaj Tripolo kaj gajnis multajn anojn, poste plustudis ĉe Al-Azhar-Universitato de Kairo. En 1837 li fondis en Mekao la reformitan frataron (ordenon) Sanusio, sed devis forlasi Mekaon pro premo de la otomanoj (ĉ. 1840).
La nova ordeno rapide disvastiĝis en Libio, aparte en regiono Kirenaiko. La unua centro de la ordeno troviĝis en Ĵabal al Akhdar, proksime al Bengazi. Kiam otomanoj okupis Libion en 1845 Al-Sanusi translokigis la centron al oazo Ĵaghbub, Kirenaiko (300 km sude de Tobruk). Li konstruigis grandan moskeon kaj universitaton, kiu serioze konkurencis kun Al-Azhar - sed en 1984 ĝi estis fermita de Muamar Kadafi, kaj samtempe la tomboj kaj memoriloj de Sanusi-familio tie estis perturbitaj.
Posteuloj
Post la morto de Al-Sanusi en 1859 lia filo Muhamad al-Mahdi (1859-1902) fariĝis la nova gvidanto de la ordeno, kiu kreskas al 80 filioj nur en Libio, en 1916 sekvis ties filo Idris, kiu en 1951 fariĝis reĝo Idriso la 1-a de Libio. Lia nepo, ankaŭ kun nomo Idris vivas en usona ekzilo.
Vidu ankaŭ
Sanusio
Strasbourg-Neudorf (stacidomo)
Strasbourg-Neudorf estas franca stacidomo fermita al pasaĝeroj sur linio -, situanta en  Strasburgo, en departemento Bas-Rhin, regiono Grand Est.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF).
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Strasbourg-Ville - Strasbourg-Port-du-Rhin (142000).
Riuĝin
Riuĝin, Ryūjin aŭ Ryōjin (龍神) kiu en kelkaj tradicioj estas ekvivalenta al Ōwatacumi, estis la gardisto-dio de la maro en la japana mitologio. Ĉi tiu japana drako simbolis la potencon de la oceano, havis grandan buŝon kaj estis kapabla aliformiĝi al homa formo. Riuĝin laŭkutime loĝis en Riugu-ĝo, lia palaco sub la maro estis konstruita pere de ruĝaj kaj blankaj koraloj, ekde kie li kontrolis la tajdojn per magiaj juvel-tajdoj. Martestudoj, fiŝoj kaj meduzoj estas ofte prezentitaj kiel servantoj de Riuĝin.Riuĝin estis la patro de la bela diino Otohime kiu geedziĝis al la ĉasprinco Hoori. La unua Imperiestro de Japanio, Imperiestro Ĝimmu, estis laŭdire nepo de Otohime kaj Hoori. Tiel do, Riuĝin estas konsiderata kiel unu el la prapatroj de la Japania imperia dinastio.
En la Ŝintoo-tradicio
Ryūjin shinkō (竜神信仰) estas formo de ŝintoisma religia kredo kiu adoras drakojn kiel akvan kami-on. Ĝi estas ligita kun agrikulturaj ritoj, pluvaj preĝoj kaj la sukceso de fiŝkaptistoj.
Guamiranga
Guamiranga estas municipo de la brazila subŝtato Paranao, kiu taksis 7.900 enloĝantojn en 2010.
Reduktismo
Reduktismo povas signifi aŭ (a) aliron al la kompreno de la naturo de komplikaj aferoj per la metodo redukti ilin al la interagoj de iliaj partoj, aŭ al pli simplaj kaj pli bazaj procesoj, aŭ (b) filozofian pozicion ke komplika sistemo estas nenio krom la sumo de siaj partoj, kaj ke kompreno pri ĝi povas esti reduktita al kompreno pri la individuaj partoj de ĝi. Tio povas temi pri objektoj, fenomenoj, eksplikoj, teorioj kaj signifoj.
Reduktismo forte respegulas specifan perspektivon pri kaŭzeco. En reduktista trabaro, fenomenojn kiujn oni povas tute klarigi per la interrilatoj de aliaj, pli fundamentaj fenomenoj, nomiĝas epifenomenoj. Ofte oni tiel implicas ke la epifenomeno ne faras sian propran kaŭzan perantecon al la fundamentaj fenomenoj kiuj klarigas ĝin.
Reduktismo ne malebligas la ekziston de tio kion oni eble nomus elaperaj fenomenoj, sed ĝi ja implicas ke oni eblas tute kompreni tiujn fenomenojn per la komprenado de la procezojn kiuj komponas ĝin. Tiu reduktista komprenado tre malsamas al la kutima komprenado de elapereco. Oni kiu priparolas "elapereco" kutime celas priparoli fenomenojn kiu estas pli ol la sumo de la procezoj el kiuj ĝi aperas.
Religia reduktismo kutime konsistas de la klarigado de religio per iuj specifaj kaŭzoj nereligiaj. Iuj ekzemploj de reduktistaj klopodoj por klarigi la ekzisto de religio estas: la vidpunkto ke oni povas redukti religion al la homaraj konceptoj de bona kaj malbona; la kredo ke religio fundamente estas primitiva klopodo por regi la ĉirkaŭaĵojn; aŭ laŭ multaj religioj mem, oni povas redukti religion al klarigado de la kialo de la fizika mondo. Kutimaj religiaj reduktistoj estas tiel teoristoj kiel Edward Burnett Taylor kaj James Frazer. La ideo de Sigmund Freud ke religio ne estas pli ol iluzio, aŭ eĉ mensa malsaneco, kaj la Marksista vidpunkto ke religio estas "la suspiro de la subpremataj" kiu provizas nur "la iluzia feliĉeco de la popolo," estas du aliaj influantaj reduktistaj eksplikoj de religio.
Fosforila trijodido
Fosforila jodido aŭ POI3 estas neorganika joda kombinaĵo de fosforo kaj oksigeno, malstabila violkolora solidaĵo uzata en kemiaj sintezoj kaj kiel neorganika reakcianto. Per malkomponado ĝi produktas fosforan trijodidon kaj oksigenon kaj per hidrolizo ĝi estigas fosfatan acidon kaj jodidan acidon. Ĝi uzatas en la preparado de organofosforaj derivaĵoj, jodaj kaj fosfataj esteroj.
Reduktismo
Teoria reduktismo
Teoria reduktado estas la procezo per kiu unu teorio sorbas alian teorion. Ekzemple, kaj la leĝoj de planedorbitoj malkovritaj de Johannes Kepler, kaj la teorioj de mocio de Galileo eblas reduktiĝi al la mekanikaj teorioj de Isaac Newton, ĉar la Newton-aj leĝoj enhavas tute la saman eksplikpotencon kiu havas tiuj pli malnovaj teorioj. Krome, oni konsideras la redukton kiel bonaĵon, ĉar Neŭtona mekaniko estas pli generala teorio —t.e. ĝi eksplikas pli da eventoj ol la mekaniko de Galileo aŭ de Kepler. Do, teoria redukto, estas la redukto de unu ekspliko aŭ teorio al alia&mdash. Ĝi estas la sorbado de unu el niaj ideoj pri specifa afero en alian ideon.
Metodologia reduktismo
Metodologia reduktismo estas la doktrino, ke la plej bona scienca strategio estas klopodi redukti eksplikojn al aferoj kiuj estas kiel eble plej malgrandaj. Do metodologia reduktismo asertus, ke la atoma ekspliko de la bolpunkto de iu substanco estas pli preferinda ol la kemika ekspliko, kaj, ke iu ekspliko baziĝa sur pli malgrandaj eroj (kvarkoj, eble) estus pli bone.
Ontologia reduktismo
Ontologia reduktismo estas la kredo ke realeco konsistas el minima nombro da specoj de aferoj aŭ substancoj. Tiu pretendo kutime estas metafizika, kaj ĝi plej ofte estas formo de monismo, efektive diranta ke ĉiuj objektoj, kvalitoj, kaj okazaĵoj redukteblas al sola substanco. (Dualisto kiu estas ontologia reduktisto kredus ke ĉio redukteblas al du substancoj. Ekzemple, dualisto eble pretendus, ke realeco konsistas el ambaŭ "materio" kaj "spirito".)
Reduktismo kaj scienco
Reduktistaj pensado kaj metodoj konsistigas la bazon por pluraj el la bone progresigitaj fakoj de moderna scienco, inkluzive de multa de fiziko, kemio kaj ĉela biologio. Oni vidas klasikan mekanikon speciale kiel reduktista kadro, kaj oni povas vidi statistikan mekanikon kiel kongruigado de malmikroskopaj termodinamikaj leĝoj kun la reduktista maniero de ekspliki malmikroskopajn kvalitojn per mikroskopaj konsisitigaĵoj.
En scienco, reduktismo implicas, ke specifaj fakoj baziĝas sur fakoj kiuj studas pli malgrandajn spacajn skalojn aŭ organizadajn unitojn. Kvankam oni kutime akceptas, ke la fundoj de kemio estas baziĝaj sur fiziko, kaj mikrobiologio baziĝas sur kemiko, similaj deklaroj polemikiĝas kiam oni konsideras malpli rigore difinitajn intelektajn studadojn. Ekzemple, oni pli rezerve konsiderus la asertojn ke sociologio baziĝas sur psikologio, aŭ ke ekonomiko baziĝas sur sociologio kaj psikologio. Tiuj asertoj malfacilas kontroli, kvankam estas klaraj konektoj inter ĉi tiuj fakoj (ekzemple, oni kutime konsentus ke psikologio povas influi kaj informdoni al ekonomiko.) La limito de la utileco de reduktismo devenas el elaperaj kvalitoj de komplikaj sistemoj, kiuj kutimas pli ĉe specifaj niveloj de organizeco. Ekzemple, iuj homoj, kiuj asertas ke komplikaj sistemoj estas esence neredukteblaj, malakceptas specifajn aspektojn de evolua psikologio kaj sociobiologio. Ili argumentas ke oni bezonas holistajn metodojn, por kompreni komplikajn sistemojn.
Iuj fortreduktistoj kredas ke la kondutaj sciencoj devas iĝi "aŭtentikaj" sciencaj fakoj kiuj baziĝas sur genetika biologio, kaj sur la laŭsistema studi de kulturo (kp. la koncepto de memoj de Richard Dawkins). En sia libro, The Blind Watchmaker (esperante La Blinda Horloĝfaristo), Richard Dawkins prezentas la terminon "hierarkia reduktismo" por priskribi la vidpunkton ke komplikaj sistemoj povas priskribati per hierarko de organizoj, ĉiu de kiu nur priskribitas per terminoj de objektoj unu nivelo sube en la hierarko. Li provizas la ekzemplon de komputilo, kiun, en hierarka reduktismo, oni priskribas per terminoj de la operacoj de durdiskoj, procesoroj, kaj memoriloj, sed ne ĉe la nivelo de logikaj pordoj, aŭ ĉe la plue pli suba nivelo de elektronoj en duonkondukta medio.
Ambaŭ Daniel Dennett kaj Steven Pinker rezonas ke tro multaj personoj, kiuj kontraŭas sciencon, uzas la vortojn "reduktismo" kaj "reduktisto" malpli por kohere aserti ion pre scienco ol por komuniki generalan antipation por la praktiko. Dennett kaj Pinker diras ke kontraŭuloj ofte uzas la vortojn relative glitmaniere, por aludi al kio ajn ili plej malŝatas pri scienco. Dennett proponas ke kritikantoj de reduktismo eble serĉas manieron de savi iun senton de pli alta celo de la vivo, de la formo de iu speco de nemateria aŭ supernatura interveno. Dennett nomas tiaj aspiroj "ĉielhokoj," kontraŭe de "arganoj", kiujn reduktismo uzas, por kreskigi sian komprenado de la universo sur solida fundo.
Aliaj homoj rezonas ke maltaŭga uzo de reduktismo restriktas la komprenadon de komplikaj sistemoj. Speciale, la ekologo, Robert Ulanowicz diras ke scienco devas evoluigi teknikojn por studi manierojn per kiuj pli grandaj skaloj de organizeco influas la pli malgrandajn, kaj ankaŭ manierojn per kiuj retroagadoj faras strukturecon ĉe iu specifa nivelo, sendepende de la etaĵoj ĉe pli subaj niveloj de organizeco. Li pledas por (kaj uzas) informoteorion kiel kadro por studi inklinojn en naturaj sistemoj. Ulanowiz atribuas ĉi tiujn kritikojn de reduktismo al la filozofo Karl Popper kaj biologo Robert Rosen.
Reduktismo en matematiko
En matematiko, oni povas interpreti reduktismon kiel la filozofio ke ĉio de matematiko povas (aŭ devas) baziĝi sur komuna fundamento, kiu kutime estas aksioma aroteorio. Ernst Zermelo estis unu el la ĉefaj anoj de tia vidpunkto, kaj li ankaŭ respondecis por la evoluigado de multa de aksioma aroteorio. Oni rezonitas, ke la ĝenerale akceptata metodo de pravigi matematikaj aksiomoj, per ilia utileco en kutimaj aplikoj, povas eble sapei la reduktistan programon de Zermelo.
Kiel alternativo por aroteorio, aliaj homoj subtenintas la teorion de kategorioj kiel fundamento por specifaj aspektoj de matematiko.
Ontologia reduktismo
Ontologia reduktismo estas la aserto ke ĉio kiu ekzistas konsistas el malgrandan nombron de bazaj substancoj kiuj kondutas regule (kompare kontraŭ monismo). Ontologia reduktismo malakceptas la ideo de ontologia elapereco, kaj asertas ke elapereco estas eistemologia fenomeno kiu nur ekzistas pro analizado aŭ priskribado de la sistemo, kaj ne ekzistas ĉe fundamenta nivelo.
Ontologia reduktismo havas du malsamajn specojn: "aĵa ontologia reduktismo" kaj "speca ontologia reduktismo". Signa ontologia reduktismo estas la ideo ke ĉiu aĵo kiu ekzistas estas sumo de aĵoj ĉe pli malalta nivelo de komplikeco. Speca ontologia reduktismo estas la ideo ke ĉiu speco de aĵo estas sumo de (kutime malpli komplikaj) speco(j) de aĵo(j). Por percepteblaj aĵoj, ĝi asertas ke ĉiu perceptebla speco estas sumo de specoj de aĵoj ĉe pli malalta nivelo de komplikeco. Aĵa ontologia reduktado de biologiaj aĵoj al kemikaj aĵoj ĝenerale akceptatas. Kontraŭe, speca ontologia reduktado de biologiaj aĵoj al kemikaj aĵoj ofte malakceptatas.
Michael Ruse kritikintas ontologia reduktismo kiel maltaŭga argumento kontraŭ vitalismo.
Reduktismo en lingvistiko
Lingvistika reduktismo estas la ideo ke ĉio povas priskribati en lingvo per limigita nombro de ĉefaj konceptoj kaj kombinaĵoj de tiuj konceptoj.
Limoj de reduktismo
Kontrasto al la reduktista maniero estas holismo aŭ elaperismo. Holismo estas la ideo ke aĵoj povas havi kvalitojn de siajn tutojn, kiojn oni ne eblas ekspliki per la sumo de iliaj eroj (elaperaj kvalitoj). La principo de holismo estas koncize resumita de Aristotelo en sia verko, "Metafiziko": "La tuto estas pli ol la sumo de siaj partoj".
La termino avida reduktismo, fabrikita de Daniel Dennett, uzatas priskribi netaŭga uzado de reduktismo. Aliaj verkistoj uzas malsamajn lingvaĵojn dum priskribi la saman aferon.
En scienco
Fenomenoj kiel elapereco kaj laboraĵoj el la fako de komplikaj sistemoj prezentas limoj al reduktismo. Stuart Kauffman estas unu el la anoj de ĉi tiu vidpunkto. Elapereco forte rilatas al nelineareco. La limoj de la aplikado de reduktismo estiĝas speciale evidenta ĉe niveloj de organizeco kun pli altaj kiomoj da komplikeco, inkluzive de kulturo, neŭraj retoaĵoj, ekologiaj sistemoj, kaj aliaj sistemoj konsistataj el aroj de multaj reciproke interreagantaj konsistigaĵoj. Spontanea simetri-rompo estas ekzemplo de elapera fenomeno. La Nobel-laureato Philip Warren Anderson uzis ĉi tiun ideon en sia eldonaĵeto en la anglalingva gazeto, Science (t.e. scienco), en 1972, "More is different" ("Pli estas malsama" por eksponi iuj el la limigoj de reduktismo. La limigeco de reduktismo estis eksplikita kiel la sekvanta. Oni povas ordigi la sciencojn je proksimume lineara hierarko kiel partikla fiziko, fiziko de multaj eroj, kemio, molekula biologio, ĉela biologio, ..., fiziologo, psikologo, kaj sociaj sciencoj. La elementaj eroj de unu scienco obeas la leĝojn de la scienco kiu antaŭas ĝin en ĉi tiu hierarko. Sed, tiu ne implicas ke unu scienco estas nure aplikata versio de la scienco, kiu antaŭas ĝin. Citate el la artikolo, "'At each stage, entirely new laws, concepts and generalizations are necessary, requiring inspiration and creativity to just as great a degree as in the previous one. Psychology is not applied biology nor is biology applied chemistry'." (esperante: "Ĉe ĉiu fazo, tute novaj leĝoj, konceptoj, kaj ĝeneraligadoj estas bezonataj, bezonantaj de inspiro kaj kreeco ĝuste tiel, kiel la antaŭa. Psikologio ne estas aplikata biologio, nek estas biologio aplikata kemiko.")
Sven Erik Jorgensen, ekologo, elmetas ambaŭ teoriaj kaj praktikaj argumentoj por holista metodo en specifaj fakoj de scienco, speciale ekologio. Li rezonas ke multaj sistemoj estas tiom komplikaj, ke oni neniam eblos priskribi ĉiuj iliaj detaloj. Farinta analogio al la necerteco-principo de Heisenberg en fiziko, li argumentas ke multaj interesaj kaj koncernaj ekologiaj fenomenoj ne povas esti replikitaj laboratorie, kaj do oni nek povas mezuri nek observi sen influi aŭ ŝanĝi la sistemo iumaniere. Li ankaŭ almontras al la graveco de interkonektateco en biologiaj sistemoj. Lia vidpunkto estas ke scienco nur povas progresi per elmeti kiuj demandoj ne solveblas, kaj per uzi modelojn kiuj ne penas ekspliki ĉion per terminoj de pli malgrandaj hierarkaj niveloj de organizeco, sed anstataŭ modelas ilin en la skalo de la sistemo mem, konsiderantaj pri iuj (sed ne ĉiuj) faktoroj el niveloj kiuj estas, aŭ pli altaj, aŭ pli malaltaj, en la hierarko.
Fakoj kiel cibernetiko kaj sistemteorio forte alprenas nereduktistan vidpunkton de scienco, iufoje eĉ eksplikante pri fenomenoj ĉe specifa nivelo de hierarko per terminoj de fenomenoj ĉe pli alta nivelo, iusence, la malo de reduktista metodo.
En decido-teorio
En decido-teorio, nelineara utileco-funkcio por kvanto kiel da mono povas fari situacio en kiu ĉiuj de la relataj decidoj dum specifa tempo devas konsiderati samtempe por plejigi utileco&mdaŝ;se ĉiuj rilataj decidoj influas utileco nur per ĉi tiu kvanto. En tia situacio, la plejbona alternativo por iu specifa decido dependas pri la eblaj rezultoj de ĉiuj el la aliaj decidoj, inkluzive de tiuj kiuj eble havas neniun kaŭzan rilaton al la koncerna decido. Rompi tia problemo aparte je individuaj decidoj kaj plejbonigi ĉiu pli malgranda decido povas rezulti je decidoj draste sub-plejbonaj. Tiaj nelinearaj utileco-funkcioj pri mono uzatas en ekonomiko kaj bezonatas kongrui kun pudentaj supozoj pri racia konduto. Tiaj decido-faradaj situacioj estas la kutimo, anstataŭ la escepto, en multaj negocaj medioj.
En religio
Iuj religiaj konvinkoj aŭ ismoj atribuas origine supernaturaj kaŭzoj al fenomenoj. En tiu ĉi kunteksto, eĉ se iu specifa sistemo aspektas operacii per kaŭzoj kaj efikoj, kiujn oni povas ekspliki ene de nure reduktista kadro, konvinko aŭ ismo povas argumenti ke ĝia vera genezo kaj elmetado ene de pli grandaj (kaj kutime neprisciitaj) sistemoj enplektatas kun inteligenteco aŭ konscio preter normala aŭ neinvitata homa percepto. Iuj el tiaj konvinkoj konsistigas speco de teleologio, perspektivo kiu ĝenerale malkongruas kun reduktismo.
Avantaĝoj de reduktismo
Ontologia redukto malpliigas la nombro da ontologiaj principoj kiuj ekzistas ene de nia ontologio. Filozofoj bonvenigas tion ĉi, ĉar ĉiu ontologia principo bezonas specian eksplikon de sia ekzisteco. Se ni argumentas ke viveco ne estas fizika kvalito, ekzemple, do ni devas trovi apartan eksplikon pri kial iuj objektoj havas ĝin, kaj kial aliaj ne ĝin havas. Tio ĉi plej ofte estas timiga tasko, kaj tiaj eksplikoj ofte havas la aspekto de ad hoc (specialcelaj) elturniĝaĵoj aŭ deus ex machina (dio el maŝino). Ankaŭ, ĉar ĉiu ontologia principo devas agnoskati kiel unu el la fundamentaj principoj de la natura mondo. Ĉeli ontologia redutko, do funkcias kunigi kaj simpligi nian ontologion, dum samproceze gardanti kontraŭ nebezonaj pliigado de entoj.
Samtempe, la bezonoj de kontentige montri ke unu aĵo redukteblas al alia treege malfacilas plenumi. Unue, kaj plej grave, oni devas konsideri ĉiujn la trajtojn de la origina objekto. Ekzemple, fulmo ne redukteblus al elektra agado de aeraj molekuloj, se la reduktado eksplikus kial ĝi ĉiam trafas la plej altan punkton. La prefero de simplaj kaj unuigitaj eksplikoj forte subtenas reduktismo, sed la postulo, ke oni konsideri ĉiujn rilatajn fenomenojn estas almenaŭ tiel forte kontraŭ reduktismo.
Alternativoj al reduktismo
Freŝjare, la evoluo de sistem-pensado provizintas metodojn por alpaŝi problemoj per holista anstataŭ reduktista maniero, kaj multaj sciencistoj alpaŝas sian laboron de holisma paradigmo. Kiam la terminoj uzatas en scienca kunteksto, holismo kaj reduktismo ĉefe temas pri kiaj modeloj aŭ teorioj provizas validaj eksplikoj pri la mondo natura; la scienca metodo de malpruvi hipotezoj, kiu kontrolas teorio per emperiaj donitaĵoj, grandparte ne ŝanĝatas, sed la alpaŝo direktas kiujn teoriojn konsideratas. La konflikto inter reduktismo kaj holismo en scienco ne estas universala— kutime, ĝi ĉefe temas pri ĉu, jese aŭ nee, holista aŭ reduktista alpaŝo taŭgas en la kunteksto de la studado de specifa sistemo aŭ fenomeno.
Alfred North Whitehead direktis sian metafizikan pensadon kontraŭ reduktismo. Li nomis tion "the fallacy of the misplaced concreteness" ("la paralogismo de misloka konkreteco"). Lia projekto ekcelis kadri racian, ĝeneralan komprenadon de aferoj, kiu elvenas de nia realeco.
27947 Emilemathieu
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la franca aplika matematikisto Emile Léonard Mathieu (1835–1880), kiu laboris pri teorio de la potencialo, elasteco, kapilareco kaj ĉiela mekaniko. Li enkondukis la funkciojn de Mathieu, kiuj estas solvoj de la du-dimensia onda ekvacio por la movo de elipsa membrano.
Apartismo
La apartismo (apartheid [aPARThejd]) aŭ pli precize rasa apartigo estis politika sistemo en Sud-Afriko en kiu oni apartigis homojn laŭ raso kaj donis al ili malegalajn rajtojn, kaj malegalajn eblojn por asocioj kaj movadoj, nome malfavoraj por la nigra plimulto kaj favoraj por la blankuloj nome por la malplimulto de Afrikaneroj. Fakte ne estis la afrikanera Hendrik Verwoerd, sed la brito Cecil Rhodes kiu konstruis la unuan ras-apartigan leĝaron.
Priskribo
Tion organizis la Nacia Partio reganta el 1948 al 1994. Rasapartismo estis evoluigita post la Dua Mondmilito fare de la Bur-dominita Nacipartio kaj Broederbond organizoj kaj estis eksportita ankaŭ en Sudokcidenta Afriko, kiu estis administrita fare de Sudafriko sub mandato de Ligo de Nacioj (revokita en 1966 laŭ Rezolucio de Unuiĝintaj Nacioj 2145), ĝis ĝi akiris sendependecon kiel Namibio en 1990. Kiel etendo, la esprimo estas nuntempe uzita por ĉiu speco de apartigo, establita fare de la ŝtataj instancoj en lando, kontraŭ la sociaj kaj civitanaj rajtoj de plimulto aŭ malplimulto de civitanoj, pro etnaj antaŭjuĝoj.
Rasapartigo en Sudafriko komenciĝis en koloniaj tempoj sub nederlanda regado. Rasapartismo kiel oficiala politiko estis lanĉita sekvante la parlamentan balotadon de 1948. Leĝaro klasifikis loĝantojn en kvar rasajn grupojn, "nigraj", "blankaj", "koloraj", kaj "hindaj", kun hindaj kaj koloraj dividitaj en pluraj sub-klasifikoj, kaj loĝ-kvartaloj estis apartigitaj. De 1960 ĝis 1983, 3.5 milionoj da neblankaj sudafrikanoj estis forigitaj de siaj hejmoj, kaj devigitaj loĝi en apartigitajn kvartalojn, en unu el la plej grandaj amasforigoj en moderna historio. Neblanka politika reprezentantaro estis aboliciita en 1970, kaj komencante en tiu jaro nigruloj estis senigitaj je sia civitaneco, laŭleĝe iĝis civitanoj de unu el dek tribobazitaj aŭtonomiaj patrujoj nomitaj bantustanoj, kvar el kiuj iĝis teorie sendependaj ŝtatoj. La registaro apartigis edukon, sanservan prizorgon, strandojn, kaj aliajn publikajn servojn, kaj provizis nigrulojn per servoj pli malsupraj ol tiuj de blankaj homoj.
Rasapartismo okazigis signifan internan reziston kaj perforton, krom embargon por komerci longan armilojn kontraŭ Sudafriko. Ekde la 1950-aj jaroj, okazis serio de popolaj ribeloj kun la malpermesado de opozicio kaj malliberigado de kontraŭ-rasapartismaj gvidantoj. Ĉar agitado disvastiĝis kaj iĝis pli efika kaj militistiĝis, ŝtataj organizoj reagis per subpremo kaj perforto. Kune kun la sankcioj metitaj kontraŭ Sudafriko fare de la internacia komunumo, tio igis ĝin ĉiam pli malfacila ke la registaro konservus la povon.
La balotado de 1948
Rasapartismo, jam evoluigita en la 1930-aj jaroj kaj 1940-aj jaroj, estis simila al la politiko de apartigo kiun ĝi anstataŭigis. La esprimo rasapartismo respektive apartheid estis uzita ofte en diskutoj pri raso kaj politiko fare de afrikaneraj naciistoj kiuj deziris blankan dominadon en Sudafriko. Dum la 1930-aj jaroj kaj 1940-aj jaroj Sudafriko konvertiĝis al moderna industriigita kaj urbanizita lando kaj rasapartismo estis reago de buroj al tiu rapida ŝanĝo. Buroj estis blankaj sudafrikanoj kies prapatroj estis nederlandaj koloniistoj. Ili sentiĝis senpovigitaj fare de nigruloj en la laborantaro kaj per la potenco kaj ekonomia sukceso de anglalingvaj sudafrikanoj. Buroj kredis ke la Smuts registaro ne povis adekvate uzi la politikojn de apartigo por avanci la vivkondiĉojn de buroj kaj trakti la problemon de la "malbona blanka" statuso de multaj buroj.
La ideologia fundamento de rasapartismo estis ke la diversaj rasoj en Sudafriko devis esti apartigitaj por sia propra reciproka utilo. La plejparto de rasapartisma pensado estis bazita firme sur la filozofio de "scienca rasismo". Buroj diris ke estis malebla kaj nepraktigebla por la diversaj rasoj kaj kulturoj vivi kiel unusola. Poste politiko de aparta evoluo estus traktita fare de la blanka registaro. Tiu insisto pri rasa aparteco iĝas la politika kaj laŭleĝa doktrino de rasapartismo.
En la evoluo al la balotado de 1948, la ĉefa afrikanera naciista partio, nome la Herenigde Nasionale Partie (Reunuigita Nacipartio) sub la gvidado de protestanta kleriko Daniel François Malan kampanjis en sia politiko de rasapartismo. La Reunuigita Nacipartio mallarĝe venkis super la Unuigita Partio de Smuts danke al la kalkulsistemo ĉar ne ricevis plian kvanton da voĉdonoj kaj formis koalician registaron kun alia afrikanera naciista partio, nome la Afrikaner Party. Malan iĝis la unua-rasapartisma ĉefministro, kaj la du partioj poste kunfalis por formi la Nacipartion (NP).
Apartisma leĝaro
La estroj de la NP argumentis ke Sudafriko ne enhavas unusolan nacion, sed ĝi estas formata de ĝis kvar distingaj rasgrupoj: nome blankuloj, nigruloj, koloruloj kaj hindianoj. Tiaj grupoj estis disigitaj en 13 nacioj aŭ rasfederacioj. Blankuloj enhavas la lingvogrupojn de angla kaj afrikansa; la negra popolo estis dividata en dek tiaj grupoj.
La ŝtato aprobis leĝojn kiuj pavis la vojon por "granda apartismo", kiu estis centrita en separado de rasoj je granda skalo, devigante la personojn loĝi en separataj lokoj difinitaj de la raso. Tiu strategio estis parte adoptitaj fare de la "left-over" (restanta) brita regado kiu separis diferencajn rasgrupojn dum ili ekhavis kontrolon de la Buraj respublikoj post la Dua Bura milito. Tio kreis la nur-por-negrajn "townships" aŭ "locations", kie nigruloj estis relokigitaj el siaj propraj urboj. Aldone, oni aprobis leĝojn por "petty apartheid" (malgranda apartismo). La ĉefaj leĝoj por apartismo estis la jenaj.
La unua leĝo de granda apartismo estis la Leĝo de Registro de Loĝantaro de 1950, kiu formaligis rasan klasigon kaj enkondukis identigilon por ĉiuj personoj super la aĝo de 18, specifigante rasgrupon. Oficialaj teamoj aŭ stabanaroj estis establitaj por veni al konkludo pri tiuj personoj kies raso ne estis klara. Tio okazigis malfacilon, ĉefe por neblankuloj, separante ties familiojn kiam ties membroj estis de diferencaj rasoj.
La dua piliero de granda apartismo estis la Leĝo de Grupaj Areoj de 1950. Ĝis tiam, plej setlejoj havis personojn de diferencaj rasoj loĝantaj kune. Tiu Leĝo metis finon al diversaj areoj kaj determinis kie ĉiu loĝu laŭ la raso. Ĉiu raso ricevis sian propran areon, kiu estos uzata en postaj jaroj kiel bazo de deviga translokigo. La Leĝo por Evito de Kontraŭleĝa Loĝado de 1951 ebligis ke la registaro detruu la neregulajn setlejojn de nigruloj kaj devigis la blankajn dungantojn pagi la konstruadon de loĝejoj por tiuj nigrulaj laboristoj kiuj tiam estis permesitaj loĝi en urboj antaŭe rezervitaj por blankuloj.
La Malpermeso de Miksaj Geedziĝoj de 1949 malpermesis geedziĝojn inter personoj de diferencaj rasoj, kaj la Leĝo pri Malmoralo de 1950 faris de seksaj rilatoj kun persono de diferenca raso krimon.
Laŭ la Leĝo de Rezervado de Separataj Servoj de 1953, municipaj instalaĵoj estis rezervitaj por partikulara raso, kreante, inter aliaj aferoj, separatajn strandojn, busojn, hospitalojn, lernejojn kaj universitatojn. Signaloj kiaj "nur por blankuloj" estis uzataj ĉe publikaj areoj, eĉ ĉe parkaj benkoj. Nigruloj havigis servojn multe pli malbonkvalitajn ol tiuj de blankuloj, kaj, je malpli etendo, ol tiuj de hindianoj kaj de koloruloj.
Pliaj leĝoj havis la celon subpremi rezistadon, ĉefe armitan rezistadon, kontraŭ apartismo. La Leĝo de Subpremado de Komunismo de 1950 malpermesis ajnan partion kiu aliĝus al komunismo. Tiu leĝo difinis komunismon kaj ties celojn tiom ampleksege ke ajnulo kiu kontraŭus la registaran politikon riskis esti etikedita kiel komunisto. Ĉar la leĝo specife asertis ke komunismo celis disrompi la rasan harmonion, ĝi estis ofte uzata por buŝo-ŝtopi opozicion al apartismo. Malordaj kunvenoj estis malpermesitaj, same kiel kelkaj organizaĵojn kiuj estis sub suspekto minaci la registaron.
Edukado estis dikriminaciata fare de la Leĝo de Bantua Edukado de 1953, kiu skizis separatan sistemon de edukado por sudafrikaj studentaj nigruloj kaj estis desegnita por prepari nigrulojn por vivi kiel nur laborista klaso. En 1959 oni kreis separatajn universitatojn por nigruloj, koloruloj kaj hindianoj. Ekzistantaj universitatoj jam ne rajtis aligi novajn nigrulajn studentojn. La Dekreto por Afrikansa Rimedaro de 1974 postulis la uzadon de Afrikansa kaj Angla je egaleca bazo en altlernejoj ekster la hejmlandoj.