cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Historio de ventra danco
Malnova Egiptio
Eble la plej malnova registro de danckontrakto estis trovita en arkivoj de grekaj papiroj (el posedaĵo de Universitato de Cornell) kaj ĝi devenas el la jaro 206: "Al Isadora, kastanjeta dacistino el Artemisio. Mi ĝoje luus cin kun du aliaj kastanjetaj dancistinoj, por ke ci dancu ses tagojn en mia domo enkadre de festivalo, kiu komencos la 26-an de majo (en origino la 24-an tagon de monato "paino"). Ci ricevos salajron 36 drakmojn, panon kaj ni gardos ĉiujn orajn ornamaĵojn kaj orajn braceletojn, kiujn ci kunportos. Ni donos por ci ankaŭ du azenojn, se ci volos viziti la urbon." Dancistino Isadora estas en tiu ĉi kontrakto markata kiel "protalystria", dum kutima greka termino por dancistinoj sonis "orchestria". Estas do klare, ke Isadora estis specialistino por kastanjeta danco. Ŝi estis sklavino, do certe ne estis permesite al ŝi trakti pri kondiĉoj de siaj kontraktoj. Sed kiel dancistino ŝi havis eblecon kunporti kun si siajn koleginojn. Kio rilatas al la salajro, masonisto tiam perlaboris du kaj duonon de drakmoj dum tago, lerta teksistino sep drakmoj dum tago, do 36 drakmoj por dancistino estis tre alta salajro. Kastanjetoj jam tiam aspektis simile kiel aspektas tiuj hodiaŭaj hispanaj kastanueloj. Ili estis nur pli glataj. La plej kvalitaj devenis el Grekio kaj el Fenicio. En Egiptio estis trovitaj ankaŭ paroj de fingraj cimbaletoj, kiuj estas identaj kun simila paro trovita en Pompejo.
Otomana imperio
Turkoj venis en regionon de meza Anatolio verŝajne el meza Azio. Tie ili ankaŭ vivis dum la tutaj jarcentoj antaŭ ol ili subjugis al si ankaŭ pluajn partojn de Anatolio, inkluzive de Istanbulo kaj antaŭ ol ili komencis disvastigi sian imperion en Eŭropon, Afrikon kaj Azion. Anatolia duoninsulo estas ponto inter Azio kaj Eŭropo, sur kiu trairis ĉiuj famaj direktoj de migradoj. Dum periodo pli ol 2000 jaroj vivis sur tiu ĉi teritorio reprezentantoj de diversaj civilizoj, ekz. ĥetitoj, frigijoj, lidijoj, kapodaĉanoj kaj bizancanoj ka. Kvankam ne ekzistas unu tipa turka popola danco, kelke da mil popolaj dancoj transprenis elementojn el ĉiuj menciitaj kulturoj. Islama prohibicio influis prefere urban populacion, sed ĝi ne tuŝis la vivon de kamparanoj en izolitaj vilaĝoj.
La turkaj dancoj evoluis en du diferencaj kulturaj kondiĉoj. Istanbulo kiel ĉefurbo de Otomana imperio kaj kelke da aliaj pli grandaj urboj, rilate al unu nivelo, kaj la vilaĝoj en alia flanko. Geografia izoleco de malproksimaj vilaĝoj helpis konservi milojn da popolaj dancoj, el kiuj kelkaj devenas el mezepoko, el nomadaj tempoj. Alia grava influo por evoluo de dancoj havis kortego. Eĉ tiuj plej kutimaj eventoj en la kortego povis influi la tutan populacion: naskiĝo de nova princo, geedziĝo kaj surtronigo de nova reganto aŭ eble nur titolado de la glavo de sultano. Ĉio ĉi postulis aranĝi solenon.
Tiuj ĉi solenoj kaj festivaloj estis aranĝataj tre ofte kaj ĉiam ili ensumigis multe da spektakloj, diversajn cirkajn prezentojn, konkursojn sur ĉevaloj, artfajraĵojn, dancon kaj muzikon. Konserviĝis ekz. unu miniaturo montranta ian dancon de junuloj sur akvo.
En Istanbulo tiuj ĉi festivaloj ofte estis aranĝataj en la sama hipodromo, kie estis organizataj ĉiuj ceteraj solenoj, okazantaj en tiama bizanca imperio, kiel estis diversaj datrevenoj, religiaj kaj patrujaj festotagoj ktp. Dum ĉiuj oni memkompreneble dancis. Bedaŭrinde pri ties dancoj estas konate nur tre malmulte. Informoj devenas nur el la 16-a ĝis la 19-a jarcento, ĉar nur tiam tiujn ĉi dancojn komencis priskribi vizitantoj el fremdlando.
Dancistinoj kaj dancistoj estis en Antaŭa Oriento tre agnoskata instituto. Tio estis famaj personecoj de tiama tempo. Bedaŭrinde tiamaj kleruloj konsideris dancon nur kiel nekonvena kaj nemora sporto kaj la vorto, kiu markis la dancistojn, estus komparebla al hodiaŭa signifo de vorto cigano. Plimulto de ili estis vere ciganoj. Ĉirkaŭ la jaro 1600 onidire estis en Istanbulo ĉirkaŭ 3000 de tiaj dancistoj kaj dancistinoj proksimume en 12 pli grandaj komunumoj. Plimulte tio estis ciganoj, armenoj aŭ judoj, ĉar por turkoj tiu ĉi degradiga profesio ne taŭgis. Sed la dancistoj kaj la dancistinoj estis de la publiko admirataj kaj poetoj laŭdis en versoj ilian korpan belecon kaj ilian lertecon.
La dancistoj estis plimulte junaj knaboj kaj ilia danco kaj ekstera aspekto signis virinecon. Kelkaj portis tre longajn harojn ornamante sin per ornamaĵoj kaj ornamaj ĉapeloj. Iam ili eĉ vestis sin kiel junulinoj. Ili dancis, ĝis kiam ili konservis virinan aspekton kaj ne komencis kreski al ili barboj. En tiama socio, kiam la viroj ne darfis publike interrilati kun virinoj, tiuj ĉi junaj dancistoj estis sekura anstataŭo anstataŭ dancantaj virinoj kaj junulinoj.
Memkompreneble dancis ankaŭ junulinoj. Ili estis onidire tre popularaj kaj belaj. Tia ĉi dancgrupo kutime konsistis el dek du dancistinoj kaj kvar muzikistoj, el kiuj unu ludis violonon, la dua sur duoblan tamburon nomata nekkare kaj la restintaj du ludis tamburinojn. Ilia danco estis priskribata kiel sugesta, kun multaj movoj de ventro, korpoturniĝado, surgenuado kaj fleksado retroen, por ke tiel kuraĝaj spektantoj povu sur la frunton de dancisto meti moneron. Iam ili ankaŭ prezentis pantomimon de korpa amo kun mieno de profunda pasio.
Samseksemaj tendencoj inter dancantaj junuloj kaj inter grupoj de dancistinoj, kiuj iam dancis ankaŭ en banlokoj, estis oftaj. Tiu ĉi speciala danco nomiĝis zrefa kaj ĝi signis per speciala simbola mova vortaro. Ĝuste tiel kiel junaj dancistoj prezentis dancantajn virinojn, eĉ dancistinoj iam prezentis virojn, precipe se ili vivis longe izolitaj de haremo. Alia interesa aspekto de haremaj dancoj estis tio, ke ĉiuj muzikistoj, kiuj akompanis la haremajn dancistinojn de sultano, devis esti blindaj. La dancistinoj ofte uzis silkan kaptukon tenante ties du finaĵojn en la fingroj, kaj ili ludis aŭ honteman virgulinon aŭ flirtantan kurtizanon. Iam la kaptukon prezentis ŝnuro, kiu estis ĉirkaŭvolvebla ĉirkaŭ la kapo aŭ la kolo, alifoje ĝi estis ia vualo antaŭ la vizaĝo de dancistino.
La unuaj mencioj pri la turka danco ella jaro 1583 indikas, ke jam tiam multaj asertis, ke tiu ĉi speco de danco devenas el Hispanio. Tio estas tute verŝajna. Alia priskribo de tiu ĉi danco el la jaro 1759 notas: "La danco enhavas ankaŭ kelke da pozicioj, kiuj endanĝerigas morecon. Kelkaj dancistinoj dancas en hispana influo kun kastanjetoj en la manoj. Kapelo konsistas el el flutoj kaj tamburoj de diversaj grandecoj, sur kiuj oni ludas per bastoneto kaj ties sono estas poste ankoraŭ reguligata per ronda ujo de sube."
En Eŭropo oni komencis tiun ĉi dancon nomi ventra danco, kvankam ampleksaj movoj de muskoloj de ventra tereno kaj pelvo estas nur unu el mukltaj formoj de tiu ĉi danco.
La plej granda alporto de la turka kulturo estas ritmo. La turka sono per klakado per la fingroj estis ordinare konata kaj en oriento kaj inter ciganoj. En Turkio oni jam tre longe antaŭ tio produktis metalajn cimbaletojn de ĉiuj grandecoj. Cimbaletoj estis eĉ iam uzataj kiel milita ilo. Iam oni surtiris la fingrajn cimbaletojn sur la fingrojn de unu mano, alifoje ĉiu mano tenis unu cimbaleton. La turkaj dancoj ligis al la turka muziko, kiu markas sin per tre kompleksaj kaj nekutimaj malparaj ritmoj (ekz. 9/8, 9/4, 10/8, 7/8). Naŭokona ritmo de danco karslima estas ĝis hodiaŭ ofte uzata kiel enkonduka ritmo de prezento de ventraj dancistinoj.
Araba muziko en Persio kaj en Hispanio
La araba muziko atingis sian kulminon dum regado de Haruno al Raŝid kaj liaj sekvantoj. Ili vivis en kortego en Damasko kaj Bagdado. Ili aranĝis festivalojn, en kiuj amasiĝis al komuna kantado eĉ du mil sklavoj. Ankaŭ ilia sekvanto Al-Amin daŭrigis en tiu ĉi tradicio. Muzikisto Ibn Sadaka registris, kiel dum unu dimanĉo li enpaŝis en palacon: "Tie estis dudek bizancaj sklavinoj, vestitaj en grekaj togoj, kun ornamaĵoj sur la kolo kaj kun palmaj folioj en la manoj. Kalifo ordonis al ili kanti kaj ludi. La sklavinoj dancis siajn naskodancojn. Kaj ili dancis tiel perfekte, ke la kalifo ebriiĝis kaj rekompencis ilin per miloj da ormoneroj." Same tiel riĉaj loĝantoj de Bagdado kaj aliaj grandaj urboj en la imperio pagis por similaj celoj talentemajn sklavinojn.
Kiam en la jaro 711 araboj enpaŝis sur la hispanan teritorion, ili alportis kun si ankaŭ islamajn malpermesojn de muziko kaj danco. Ludi kaj danci povis sole sklavoj kaj simplaj homoj, kiuj ne rajtis atesti ĉe juĝejo. Estis ankaŭ malpermesite lui domon, el kiu aŭdiĝus muziko de flaŭto. Sed same kiel en aliaj partoj de la imperio, la muziko finfine realiĝis kaj kanti kaj ludi lernis en siaj domoj eĉ alte postenigitaj virinoj. Profesiaj kantistinoj kaj flaŭtistinoj estis ekz. en kortegon en Córdoba importataj el Oriento.
En la 12-a jarcento estis en la teritorio de Hispanio vagantaj poetoj kaj muzikistoj, kiuj vojaĝis de urbo al urbo, tiel multnombraj kaj disvastigitaj, ke enhejmiĝis por ili speciala nomo ahdab. Tio markis homon, kiu scias ŝerci, ludi kaj komponi iam glorigajn, alifoje ĝuigajn versojn. Kiam en la jaro 1492 Granado falis en la manojn de kristanoj, similaj prezentoj daŭrigis, malgraŭ tio ke multaj maŭroj, ciganoj kaj judoj estis eskortitaj en havenon kaj forveturigitaj el la lando.
Ciganoj kaj hispanaj dancoj
La historio de ventra danco estas mallarĝe kunigita kun la sortoj de ciganoj, kiuj tra diversaj direktoj vojaĝis transverse tra pejzaĝo. Ili venis el Barato migrante en la tutan Eŭropon, ĝis ili venis en Andaluzion. Ili klopodis perlabori monon, kiel tio eblis devante aŭ labori aŭ ludi kaj kanti. Ili alportis kombinaĵojn de komplikaj barataj ritmoj kun islamaj melodioj. Ĝis hodiaŭ estas en muziko de flamenko aŭdeblaj fortaj arabaj influoj. La danco flamenko estas kunigata kun andaluziaj ciganoj, sed verŝajne ĝi estiĝis ankaŭ el multaj tradiciaj karakterizaj elementoj de hispana danco, kaj tiel ĝi konservis ilin.
La plej malnova konata registro de la migrado de ciganoj datiĝas el la jaro 1000. Persa poeto Firsdawsi mencias pri dek du mil kantistoj, kiujn unu princo laŭ postulo de alia sendis el Barato ĝis Persio, por ke ili tiel per sia kantado pliklarigu la vivon de laboreganta popolo. Ili ricevis kun si grajnojn kaj instrukciojn por kulturado de cerealoj, por ke ili ĉiam kapablu vivteni sin. La plano memkompreneble fiaskis. Oni manĝis la provizojn, sed neniam ili kulturis pluajn cerealojn. La princo forpelis ilin ordonante al ili, ke de nun ili devas vivteni sin nur per almozpetado kaj per kontrabandado. Tiu ĉi okazintaĵo estis en la jaro 940 konfirmita de araba historiisto Hamzo.
La barata deveno de ciganoj estis konfirmita kaj de etnologoj kaj de lingvistoj. Tio, ke la ciganoj asertis pri si mem, ke ili devenas el Egiptio, ne estas vero. La ciganoj ricevis ĉie tie, tra kie ili estis trairantaj, diversajn nomojn. En Baluĉistano oni nomis ilin lurioj, en Irako lulioj, en Persio karakioj aŭ zangoj, en Sirio kaj Turkio cinganoj aŭ ĉinganoj kaj en Grekio kacivelojoj aŭ ciganoj. Lingvistike estas pruvite, ke la ciganoj aperis en Persio, en Turkio kaj Grekio en periodo inter la 10-a kaj la 15-a jarcentoj. Sed la cigana lingvo enhavas ankaŭ multe da transprenitaj grekaj, turkaj kaj armenaj vortoj. La kalderaŝaj ciganoj, kiuj konsideras sin mem kiel unusolaj veraj ciganoj, rakontas, ke kelkaj el ili, plimulte forĝistoj, sekvis tatarajn soldatarojn. Tio estas tre verŝajna.
La ciganoj en sudorienta Eŭropo enloĝiĝis dum la tutaj 600 jaroj. En bizanca imperio ili aperis ĉirkaŭ la jaro 855, sur Kreto kaj en Serbio en la jaro 1348, en Transilvanio kaj Moldavio en la jaro 1417, en Francio en 1419, en Romo en 1422, en Parizo en 1427, en Anglio en 1430. En la nordan Hispanion ili venis en 1447 tra suda vojo tra Norda Afriko. Tio estas klarigata per fakto, ke la ciganoj tre timas akvon kaj kiel notas historiisto Clement, ili enŝipiĝas "kun la plej granda rezisto". Sur la teritorio de Andaluzio ili trovis amikan medion. Kaj soliĝintajn lokojn, kien ili povus fuĝi antaŭ leĝo, kaj maŭrajn loĝantojn, kiuj markis sin de romantikismo kaj orienta mistikismo. Kiel la ciganoj tiel andaluzanoj montris troigitan intereson pri temo de morto kaj ambaŭ etnoj kutime tre fieras pri siaj tradicioj. Iliaj anoj praktikas precizan individualismon kaj profundan sindonecon al la familio. En tiu ĉi atmosfero naskiĝis flamenko. Ĝi ensumigis muzikon, dancon kaj taŭrobatalojn. Estas mirinde, ke kvankam precipe rilate al la ciganoj estis eldonitaj multnombraj ordonoj kaj proklamaĵoj, de la hispana inkvizicio ili estis tuŝitaj minimume.
La cigana kulturo markas sin per tio, ke iliaj anoj nomas kiun ajn de kie ajn gaĝo - fremdulo. Kvankam gaĝoj pensas pri ili, ke tio estas gajaj kaj feliĉaj homoj, la muziko, kiu ili ludas mem por si, estas plejparte tragika, plena de bedaŭro kaj venĝo. Pli gajajn kantojn ili kantas por ni, ĉar ili scias, ke ni preferas ilin. Ilia privata vivo estas apartigita de la vivo publika. Kvankam ili havas plimultan, sed tute merititan reputacion de ŝtelistoj, ekzistas ankaŭ tradiciaj ciganaj profesioj, kiel estas kantisto, metallaboristo, orakolisto de sorto kaj ĉevalisto. En tio ili estas similaj al kelkaj nuntempaj kastoj en norda Barato, en kiuj ekzistas tradiciaj profesioj de forĝistoj, metallaboristoj, muzikistoj kaj surstrataj kantistoj aŭ ekspertoj de kuracherboj - do konoj kunigitaj kun okultaj praktikoj. Ĝis hodiaŭ la nomadaj virinoj en proksima Oriento estas ornamitaj de cigana tatuaĵo sur la manoj kaj la maleoloj, ĉar onidire tio ŝirmos ilin.
Estas memkompreneble konataj ankaŭ kelkaj ciganaj triboj, kiuj konfesas nenian religian kredon, kiuj ne havas propran muzikon. Sed ilia kulturo koncentriĝas ĉirkaŭ ŝamana kredo en spiritoj, kiuj priloĝas la naturon, ĝuste tiel, kiel restoj de aliaj mezaziaj ŝamanaj kulturoj. La ciganoj kredas, ke ĉiun homon en ties ĉiutaga vivo priregas certaj demonoj kaj spiritoj. Ekz. ĉiu cigana artisto devas esperi, ke venos lia persona demono, kiu donos al li inspiron kaj veran majstrecon. Prezento por gaĝoj estas poste plimulte nur ia ludo, dum kiu ili prezentas, ke la spirito enpaŝis en ilin, kvankam fakte tio ne estas tiel en la praktiko. Tiel en Andaluzio estiĝis, diference de pli leĝeraj kantoj, canto flamenco, ankaŭ pli profundaj kantoj, cante jondo. La dancoj iom similas al klasikaj persaj dancoj kun elementoj el meza Azio, precipe se temas pri nekarakteriza movo de brakoj aŭ centrigio de korpo. Dum la modernaj arabaj dancoj koncentras siajn movojn en regionon de ventro, dum kio la manojn ili tenas plejparte en regiono de ŝultroj, la persaj dancoj kaj flamenko dediĉas atentemon al la pozicio de dorso kaj maksimume eluzas spacon ĉirkaŭ la kapo por ĉarmaj kaj efektaj movoj de la manoj kaj la polmoj. La ciganaj dancoj estas neniam praktikataj nur por dancoj mem. Ĉiam tio estas parto de multe pli vasta kaj pli signifa neverba vortaro de cigana komunikado kaj konduto. Tio estas koro de ia baza transformado, transcendenta stato, forkuro el realeco de ĉiutageco en ekscitigan kaj pli kontentigan stato de la menso. Tio estas grave havi je menso, ĉar la orientala ventra danco rekte en diversaj kuntekstoj devolviĝas kaj de religio kaj de erotikeco. La moderna flamenko evoluis sian propran stilon kaj kulturon, sed kies radikoj estas la samaj por la ventra danco. Fakuloj mencias ekz. kocek, dancon de turkaj ciganoj, kiu estas ĉiam kunigata kun atingo de transcendentaj statoj.
Ciganinoj estas de okcidenta kulturo konsiderataj kiel malĉastaj, ĉar ili neniam hontis nudigi siajn mamojn dum mamnutrado. Malgraŭ tio eĉ ili konfesas en kunigo kun la suba parto de korpo multegon de tabuo. Ties nudigo, aŭ publike aŭ en privateco, estas konsiderata kiel tre grava krimeto. Tradicia vesto de ciganinoj estas tial forte ornamita ĉirkaŭvolvita jupo, postulanta preskaŭ kvar metrojn de ŝtofo. Ciganinoj jam ekde la tempoj, kiam ili dancis en kavernoj en Hispanio, portas grandan jupon kaj kurtan bluzon, kiu atingas eĉ ne ĝis la kokso. Tiu ĉi tipo de vestoj estas tre similaj al foraj kortegaj barataj kostumoj.
Efikoj kaj alporto de ventra danco por virinoj
Nuntempe ni komencas nur ekkoni kaj kompreni signifon de orientala ventra danco por moderna virino. Tiu ĉi formo de arto ne estas ĝis nun tro konata kaj iam ĝi estadas erare komprenata kaj erare priskribata precipe danke al manko de informoj.
Tiu ĉi danctekniko estas tre favora por virino, ĉar ĝi efikas per la plej konvena maniero por formigado kaj firmigado de la korpo. Ĝi estas fondita je konscio pri la propra korpo kaj izolado de specifikaj muskolaj grupoj. Se ĝi estas praktikata regule, malrapide ĝi alportos muskolan elastecon kaj firmecon, ĉarmon, gracion kaj vekos en la virino virinecon.
Por ĉiutaga vivo ĝi signifas prirego de tiu ĉi tekniko kaj manieron de emocioj kaj eblecon de intensa travivo ĝuste pere de muziko.
Plimulto de dancelementoj estas praktikata en regiono de ventreto, flankoj kaj pugeto, kiuj estas ektremataj kaj vibrigataj en harmonio kun la resto de korpo kaŭzante ĉe spektanto impreson, ke la muziko kaj la dancistino estas unu. La ritmo estas por araba muziko tre grava. La movo stimulita per dancmovoj gvidas al plibonigo de sangcirkulo subtenante la saman oksigenigadon. Karakteriza por la ventra danco estas, ke ĝi helpas mildigi simptomojn de premenstrua sindromo liberigante regionon de la pelvo. La spino estas plua regiono, kiu estadas ofte ekspoziciata al streĉo kaj premo. Dancante oni tratiriĝas dorsan muskolaron, pro kio plialtiĝas elasteco remitante al doloroj de la dorso kaŭzitaj pro malbona korpotenado kaj manko de fizika ekzercado. Dancante estas ankaŭ penigataj muskoloj sur kruroj kaj piedoj, do post tempo la rezulto estas bele formitaj firmaj kruroj. La danco proponas plibonigon de fizika stato per sensitiva kaj individua vojo, ĝi evoluigas ĝin en harmonio kun eblecoj de ĉiu unuopulo.
Krom avantaĝoj el fizika vidpunkto, la danco povas esti ankaŭ ĝojo kaj ĝuo el sana movo. Kial do ne removi ĉiutagan streson per dancado. La orientala ventra danco estas io por ĉiuj virinoj, por bona sento, plibonigo de stato, memkonscio kaj persona kontentigo...
Literaturo
(germana) Dietlinde Bedauia Karkutli: Das Bauchtanz-Buch (la ventrodanca libro), Rowohlt 2002, ISBN 3-4996-1328-X
(germana) Eluan Ghazal: ''Der heilige Tanz. Orientalischer Tanz und sakrale Erotik (la sankta danco. Orienta danco kaj sankta erotiko)'', Simon & Leutner, 2005, ISBN 3-92238-995-3
Vidu ankaŭ
Ventra danco
Danco
Ciganoj
Eksteraj ligiloj
Paĝoj kun informoj pri historio kaj unuopaj stiloj de orientala danco.
Stari most
Malnova Ponto (Stari Most) estas ponto en la bosna urbo Mostar, kiu interligas la du bordojn de la rivero Neretva. Tamen tiun nomon ĝi ricevas per antonomazio kaj pro tio ĝi estas tutmonde konata, sed en slavaj landoj estas multaj aliaj pontoj de sama nomo.
Historio
La unua mencio pri la urbo kaj tiu ponto okazis la 3-an de aprilo 1452. La nomo Mostar aperis unuafoje en 1468-1469. La unua ponto estis konstruita el ligno. La konstruon de nova ponto ordonis sultano Sulejmano la 1-a en 1557. La ŝtonponto estis finkonstruita en 1567, laŭ planoj de konstruisto Mimar Hajrudin, sekvanto de Mimar Sinan. Ĉe tempo de la konstruado, tiu ponto estis la plej granda unuapertura ŝtonponto en la mondoregiono, la arko etendis 30 metrojn en alto de 24 m super la averaĝa akvonivelo. La ponto baldaŭ iĝis simbolo.
La ponto estis konstruita el hela, loka kalkŝtono. Oni kunligis la ŝtonojn per ŝtalaj kejloj, la kejloj konformiĝis al bortruoj, oni ŝtopigis la bortruojn per plumbo.
Post la sendependiĝo de Bosnio-Hercegovino en 1992 komenciĝis la serba-bosnia milito, la bosnianojn helpis la kroatoj. Post la sieĝo, la kroatoj tuj turnis sin kontraŭ la bosnianoj kaj la 450-jaran ponton detruis kroata tanko la 9-an de novembro 1993, eble sub la komando de Slobodan Praljak. Post finiĝo de la milito, tuj komenciĝis organizado por rekonstruo de la ponto. Oni uzis la malnovan teknikon por kunfiksi la ŝtonojn.
La oficiala inaŭguro de la malnova ponto okazis la 23-an de julio 2004. Nuntempe ĝi estas unu el la plej turismaj vidindaĵoj de la regiono. De ties pinto saltas lokaj atletoj, kiuj pro tio petas monon al turistoj.
Stari Most kaj ĝia kvartalo apartenas al la Monda heredaĵo de Unesko de 2005.
Valo Vinjalo
La Valo Vinjalo (Valle de Viñales) estas valo kiu troviĝas en la provinco Pinar del Río, la plej okcidenta provinco de Kubo. Ĝi estas ene de la Montaro de la Organoj, ekzakte en la montara grupo de la Montoĉeno Gvanigvaniko. Ĉi tiu valo kaj granda parto de la montaro kiun ĉirkaŭas estis aprobita en 1999 kiel Nacia Parko kaj samjare estis deklarita de UNESKO kiel Natura Heredaĵo de la Homaro.
La Valo apartenas al la municipo Vinjalo kiu estas unu el la 14 municipoj de la provinco. Ĝia teritorio etendiĝas sur 741 kvadrataj kilometroj. En la valo Du Fratinoj, videblas la Murego de la Prahistorio, kiu estas surŝtona pentraĵo de unu el la altaĵoj. Ĝi montras la evoluon de la vivo, laŭ natura senco, en Kubo. Ĝi troviĝas en la monteto nomata Pita. En ĝi estas reprezentataj la indiĝenoj gvanahatabejoj, mamuloj, gigantaj bestoj, kaj kelkaj moluskoj.
Provinco Jujuy
Jujuy [ĥuĥUj] estas provinco de Argentino, situanta en la norda de la lando.
Departementoj
(parenteze la ĉefurboj)
3220 Murayama
3220 Murayama estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la franca astronomino Marguerite Laugier elde la Observatorio de Nico.
Nomo
Ĝia nomo honoras la japanan astronomon Sadao Murayama.
La analizo de ĝia luma kurbo (inter la 17-a de novembro kaj la lasas suspekti ke ĝi estus kelkopa asteroido.
Distrikto de Valencia de Alcántara
La Comarca de Valencia de Alcántara aŭ en Esperanto Distrikto de Valencia de Alcántara estas komarko aŭ distrikto de la regiono Ekstremaduro situa okcidente de la provinco de Cáceres kaj kiu limas kun Portugalio. La ĉefurbo de komarko estas Valencia de Alcántara.
Ekonomio
Tradicie agrikulturo kaj brutobredado sen irigacio, escepte ĉe fruktoĝardenoj ĉe rojoj. Nuntempe rura kaj natura turismoj helpate de la proksimeco de Portugalio.
Saint-Vit (stacidomo)
Saint-Vit estas franca stacidomo sur linio -, situanta en  Saint-Vit, en departemento , regiono Burgonjo-Franĉkonteo.
Ferenc Szász (poeto)
SZÁSZ Ferenc [sa:s] estas rumania hungara poeto, unitariisma eklezia verkisto. Li naskiĝis en Braŝovo la 25-an de oktobro 1956.
Saint-Vit (stacidomo)
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Burgonjo-Franĉkonteo.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Dole-Ville - Belfort (852000).
12448 Mr. Tompkins
12448 Mr. Tompkins estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la ĉeĥaj astronomoj Miloš Tichý kaj Zdeněk Moravec elde la Observatorio Kleť, proksime de České Budějovice en Ĉeĥa Respubliko.
Ferenc Szász (poeto)
Kariero
Ferenc Szász akiris diplomon en la Unitariisma Fakultato de la Protestanta Teologio de Kluĵo (1981). Li estis pastro ĝis 1983 en Târgu Mureș, poste en Kluĵo ĝis 1986, nuntempe en Braŝovo.
12448 Mr. Tompkins
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de la fikcia banka kontoristo Sinjoro Tompkins (Mr. Tompkins), rolulo de la libroj de scienca popularigo de George Gamow Mr. Tompkins in Wonderland kaj Mr. Tompkins explores the Atom. Liaj fantastaj sonĝoj kaj aventuroj helpas klarigi la teoriojn de la relativeco de Albert Einstein, la kosmologion, la atoman strukturon kaj la.
Arbarnajtingaloj
La Arbarnajtingaloj estas malgrandaj birdoj de Centra kaj Okcidenta Afriko el la genro Stiphrornis. Ili estis klasita en la familio de Turdedoj, sed estas nuntempe ĝenerale lokitaj en Muŝkaptuledoj en la grupo konata kiel Saksikolenoj. Estus pli precize la nomo de Arbarruĝgorĝuloj, sed estus pli malfacile prononcebla kaze de la specioj kaj netaŭge ĉe kelkaj kiuj ne havas ruĝon sed flavoranĝon.
Tradicie oni agnoskis nur ununuran specion, la Arbara ruĝgorĝulo (S. erythrothorax), sed ĵusaj pristudoj rekomendis agnoski 5 speciojn. Ĉiuj havas totalan longon de ĉirkaŭ 12 cm, havas malhelajn suprajn partojn, kaj gorĝon kiu, depende de la preciza specio, estas ĉu flavoranĝa ĉu tre oranĝa.
Taksonomio
La komenca disigo en multaj specioj ene de tiu genro baziĝas sur studo de 1999 baze sur la koncepto de filogenetikaj specioj, kaj oni asertis, ke la agnoskitaj taksonoj estu konsiderataj monotipaj specioj. El tiuj, S. gabonensis kaj S. xanthogaster estis iam konsiderataj subspecioj de S. erythrothorax, dum S. saghensis estis priskribita kiel tute nova specio. Tiu disigo ne estas sekvata en la Handbook of the Birds of the World, kiu priskribas ĝin kiel "eble trofrua". Kompare la Taksonomia Laborgrupo de BirdLife (kaj sekve IUCN) rekomendis ne sekvi la disigon, car la diferencoj en plumaro estas relative malgranda, la genetika ekzemplaro estas konsiderata nekompleta, kaj pruvo de interreproduktiĝo aŭ de parapatrio mankas.
Alia specio el tiu komplekso de specioj, nome S. pyrrholaemus, estis priskribita kiel nova specio en 2008. Baze sur analizoj de DNA, ĝi estis lokita ene de S. erythrothorax (sensu lato), kaj sekve estas nur specio (pli ol subspecio de S. erythrothorax) se oni sekvas almenaŭ kelkajn el la taksonomioj rekomenditaj en 1999. La genetika diverĝo inter S. pyrrholaemus kaj aliaj membroj de la genro estas komparebla kun tiu inter kelkaj aliaj tre rilataj specioj.
Kronika obstrukca pneŭmonopatio
Kronika obstrukca pneŭmonopatio (KOP) estas kronika malsano de la pulmo, karakterizata de ŝtopiĝo (obstrukco) de la bronkoj limiganta la spiran aerfluon. En Eŭropo kaj Usono ĝi estas konsiderata kiel la kvara plej ofta mortokaŭzo. En 2005 pro ĝi monde mortis 3 milionoj da homoj, tio estas 5 % el ĉiuj mortoj tiujaraj
Kronikan obstrukcan pneŭmonopation kaŭzas kronika inflamo de la spirvojoj kaj de la pulma parenkimo; precipaj formoj estas la kronika obstrukca bronkito kaj la emfizemo. Ĝi estas apenaŭ aŭ ne plibonigebla kaj iom post iom pligraviĝas. Precipaj simptomoj estas tuso, ekspektorado kaj dispneo. La pliparto de la homoj suferantaj pro bronkito havas kronikan obstrukcan pneŭmonopation.
Signifaj kaŭzoj de la malsano estas precipe tabakfumado, krome malpurigo de aero; kontribuas ankaŭ genetika dispozicio. En evolulandoj al aermalpurigo kontribuas fajroj uzataj por kuiri kaj hejti, ĉar homoj pasigas multe da tempo proksime al ili.
Epidemiologio
La projekto Plateno, realigita de la ALAT (Asociación Latinoamericana del Tórax), ebligis koni la prevalencon de la KOP en kvin ladnoj de Iberoameriko (nome Brazilo, Ĉilio, Meksiko, Urugvajo kaj Venezuelo), kaj el tio rezultis granda variado inter la procentoj de unu landoj kaj alia, inter 7,8 % en Meksikurbo kaj 17 % en Montevideo.
Mortindico
La tutmonda mortindico de la KOP estis en la sesa rango kun 2,2 milionoj de mortoj en 1990, kaj oni antaŭtimas tendencon ascensantan ĝis atingi la trian plej gravan mortotialon en 2020. Studo farita en Usono en la periodo 1971-2000 montris, ke la plej grava ŝanĝo dum tiu periodo estis la pliigo de la mortindico ĉe virinoj, kiu pasis de 20,1/100 000 en 1980 ĝis 56,7/100 000 en 2000.
En 1998, en Hispanio, la KOP estis la kvina mortotialo ĉe viroj (56,3/100 000 loĝantoj) kaj la oka ĉe virinoj (12,3/100 000 loĝantoj).
Etiologio
La KOP estas fundamente asocia al tabakismo, ĉefe en disvolvigitaj landoj. En kelkaj socioj tre malaltnivelaj, pro la ekspono al venenaj fumoj, la KOP povas disvastiĝi. Okazas ankaŭ, kvankam malpli iom post iom ĉe disvolvigitaj landoj, ke suferigas KOP-on personoj kiuj devas kuiri per fajro el ligno aŭ karbo en malgrandaj lokoj malbone aerumitaj.
Riskofaktoroj
Ĉe disvolvigitaj landoj, tabakismo kontribuas al 95 % de la kazoj de kOP, kaj tiu estas la riskofaktoro plej prevalenca. Aliaj faktoroj ofte asociaj al KOP estas la jenaj:
Diferenc-diagnozo
Simptomojn de kronika obstrukca pneŭmonopatio povas kaŭzi ankaŭ aliaj malsanoj, ekzemple kora malsufiĉo, pulma embolio, pulmito kaj pneŭmotorako. Multaj suferantoj de kronika obstrukca pneŭmonopatio supozas ke ili havas astmon; por distingi utilas, sed ne ĉiam sufiĉas spirmezurado.
Depende de la medio necesas konsideri ankaŭ la eblon de tuberkulozo.
Terapio
Ne ekzistas konata terapio kiu kuracus kronikan obstrukcan pneŭmonopation, sed ja eblas mildigi ĝiajn simptomojn kaj malrapidigi ĝian evoluon. Utilas ĉesigo de fumado kaj aplikado de oksigeno; ĉesigo de fumado reduktas la mortoriskon je 18 %. Por redukti aldonan streĉon de la pulmoj oni rekomendas ĉiujaran vakcinadon kontraŭ gripo kaj vakcinadon kontraŭ pneŭmokoka infekto en ĉiu kvina jaro. Ĉe forte progresinta malsano oni aplikas paliativojn, ec morfinon.
Povas utili ankaŭ spir-ekzercoj kaj normaligo de la korpopezo, se ĝi estas tro aŭ maltro alta.
Armjansk (stacidomo)
Armjansk (Армянськ, Армянск) estas fervoja stacio en Armjansko, Aŭtonoma Respubliko Krimeo.
11166 Anatolefrance
11166 Anatolefrance estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la franca verkisto Anatole France (de vera nomo Anatole Thibault, 1844–1924) Ironia kaj skeptikisma verkisto, en lia libro L´Eglise et la République (1904) li severe atakis Napoleonon pro lia "Konkordato" kun la Eklezio. En 1896 li estis elektita en la Franca Akademio kaj ricevis la Nobel-premion pri literaturo en 1921.
Neverin
Neverin estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Meklenburga Lagaro de la federacia lando Meklenburgo-Antaŭpomerio. Fine de la jaro la komunumo havis  loĝantojn.
Vytautas Mažiulis
Vytautas Mažiulis (naskiĝis la 20-n de aŭgusto 1926 en Rokėnai, mortis la 12-an de aprilo 2009 en Vilno) – litova lingvisto, fakulo pri praprusa lingvo.
Recea (Braŝovo)
Recea (Braŝovo) [reĉa] (hungare: Vajdarécse, germane: Geist) estas komunumo en Rumanio sude de Făgăraş. En 1910 ĝi havis 811 loĝantojn (rumanoj, ciganoj), en 1992 1 017 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas 1534. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Fogaras vármegye). Oni aligis al ĝi en 1964 Recea Nouă kaj Telekirécse. Administre apartenas al ĝi Berivoi, Dejani, Gura Văii, Iaşi, Săvăstreni.
Vytautas Mažiulis
En 1970 iĝis membro de Litovia Akademio de Sciencoj post publikigo de doktoriĝa tezo pri ligoj inter balta lingvaro kaj hindeŭropa lingvaro. Dum la lastaj jaroj okupiĝis ĉefe pri praprusa lingvo.
Kalia arsenito
Kiel ĉiuj arsenaj derivaĵoj, tiel kalia arsenito estas uzata kiel herbicido, insekticido kaj fungicido. Krom tio, arsenaĵoj estas alte toksaj kaj karcinomogenaj substancoj. Kalia meta-arsenito estas ankaŭ konata kiel solvaĵo de Fowler, ĉar en la 18-a jarcento ĝi estis preskribita kiel kuracilo kaj toniko, kaj ankaŭ en la traktado de leŭkemio.
Ordinare ĝi estas senodora blanka substanco, larĝe akvosolvebla e malmulte solvebla en alkoholo. Ĉar kalia arsenito estas nebrulema, kutime varmigo rezultas en malkomponiĝo k formiĝo de toksaj fumoj inklude de arseno, arsenoksidoj kaj kalioksidoj.
Zita Szeleczky
Biografio
Zita Szeleczky finis gimnazion en 1933, la aktoran akademion en 1937. Inter 1936–1944 ŝi apartenis al trupo de Nacia Teatro (Budapeŝto). En 1945 ŝi forlasis la landon, ĉar ŝi estis akuzita, ĉar pli frue ŝi deklamis poemon de Petőfi en nazia kunveno. En 1948 ŝi roladis en Argentino hungare kaj germane. En 1962 ŝi vojaĝis al Usono. Ankaŭ tie ŝi roladis antaŭ hungara publiko. En 1998 ŝi hejmenvenis. Unusolan premion ŝi ricevis en 1939.
Anastasius Grün
Anastasius GRÜN (vere: Anton Alexander grafo de Auersperg; naskiĝinta la en Graz, mortinta la  en Graz) estis aŭstra-slovena germanlingva poeto kaj politikisto.
Vivo
Li studis filozofion kaj jursciencon en Graz kaj Vieno kaj vojaĝis tra Italujo, Francujo kaj Anglujo. En 1831 li transprenis la administradon de la hereditaj bienoj kaj aliĝis al la Asembleo landa de Ljubljano en 1832. Tie li baldaŭ famiĝis pro siaj liberalismaj paroladoj. En 1839 li edzinigis la grafinon Maria de Attems kaj vivis sen iu publika deĵoro alterne sur sia bieno en Krško, Graz kaj Vieno.
Pro la liberalismaj enahvo de liaj poeziaĵoj li nombriĝis inter la gvidantoj de la liberpensada intelektularo/partio de Aŭstrio. En aprilo 1848 li elektitis deputito de la germana antaŭparlamento kaj baldaŭ poste de la Nacia Asembleo frankfurta. Sed ankoraŭ antaŭ oktobro samjara li eksdeputitis. Nur post la demisio de la ministerio de Alexander von Bach (1859), kiam Aŭstrio denove iris sur konstituciajn vojojn, Grün denove aperis publike. La imperiestra registaro sendis lin en 1860 en la parlamenton por la Duklando Karniolo. En 1861 li nomumitis membro porĉiama de la supera ĉambro de la Nacia konsilio (Reichsrat) kiam estis ministro pri justico Anton von Schmerling. Grün briladis inter 1861-67 en la karniola parlamento kaj ekde 1867 en la stiria parlamento.
Graveco verkista
Por la poeziaĵoj de Grün karakterizaj estas la pensigado kaj la abundo da metaforoj, tamen ofte li sukcesis fari veran kanton. Ĉefa enhavo estas la antaŭsento de nova tempo kaj ties preparo. Sekvis la malgrava verko »Blätter der Liebe« (Stuttgart 1830) la romana ciklo »Der letzte Ritter« (1830) gloranta la imperiestron kavaliran Maksimiliano la 1-a. Poste aperis anonime »Spaziergänge eines Wiener Poeten« (Hamburg 1831), himnoj pri la venko de printempo kaj de lumo - signo klara en la tiama restrikcia sistemo politika sub Klemens von Metternich. Enhave pli profundaj estas tamen: »Schutt« (Leipzig 1836), alegoriaj rakontoj de brilecego pri nova mondo trovota en Ameriko. Ankaŭ liaj pli malgrandaj poeziaĵoj kolektitaj kiel »Gedichte« (Leipzig 1837) havas la saman tonon kiel la plej grandaj verkoj.
Grün iĝis antaŭulo kaj modelo de postaj politikaj lirikistoj, kvankam li neniam tolerus forton kaj troan radikalismon. Post longa paŭzo aperis »Nibelungen im Frack« (Leipzig 1843), humura kolekto; fine la kampara idiliecaĵo »Der Pfaff vom Kahlenberg« (1850), kies valoro restas en la detala rakonto pri festoj popolaj festotaj en la kuro de la jaro. Grün aperigis krome la verkojn »Volkslieder aus Krain« (Leipzig 1850) kaj »Robin Hood« (Stuttgart 1864), vere perfekta prilaborado de la angla popola balado. Ekster tio li prizorgis la eldonon de la postlasitaĵoj de Nikolaus Lenau(1852).
Postmorte aperis: »In der Veranda. Eine dichterische Nachlese« (Berlin 1876). La kolektitajn verkoj eldonis L. A. Frankl (Berlin 1877). La epistolan interŝanĝon »Briefwechsel zwischen A. Grün und L. A. Frankl« oni publikigis en Berlino en la jaro 1897-a.
Fonto
Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 2. Leipzig 1905, p. 83, kio legeblas tie ĉi interrete.
Noktoj de Kabiria
Krom la premio por la plej bonkvalita aktorino en la Kinfestivalo de Cannes por Giulietta Massina, Le notti di Cabiria ricevis la Akademian premion por la plej bonkvalita fremdlingva filmo de 1957.
Intrigo
Kabiria (aŭ Kabirja) estis trompita de sia amanto. Poste ŝia vivo en prostituado kontrastas ku altklasuloj. Poste aperas magiisto.
2001: A Space Odyssey
2001: A Space Odyssey ("2001: Kosma Odiseado") estas influa 1968-a sciencfikcia filmo direktita de Stanley Kubrick. La scenaro, verkita de Kubrick kaj Arthur C. Clarke traktas temojn pri homa evoluo kaj teknologio, artefarita inteligenteco, kaj ekstertera vivo. La filmo estas notinda pro sia scienca realismo, pionira uzo de specialaj efektoj, kaj provokaj bildoj kaj sonoj anstataŭ tradiciaj teknikoj de rakontema kino.
La filmo ricevis vastan spektrumon da pozitivaj kaj negativaj revuoj post publikigo. Hodiaŭ ĝi estas vaste pripensata inter kritikuloj kiel unu el la plej bonaj filmoj iam ajn. Ĝi estis kandidatigita por kvar Akademiaj Premioj, kaj gajnis unu por plej bonaj specialaj efektoj. Ĝi estis elektita de la Usona Kongresa Biblioteko kiel "kulture grava", kaj tial konservita ĉe la Usona Nacia Film-Registro.
Aperas en la filmo steluloj Keir Dullea, Gary Lockwood, kaj William Sylvester, kaj aliaj.
Insulo Seymour
Insulo Seymour estas insulo en la ĉeno de 16 ĉefaj insuloj ĉe la pinto de Lando de Graham en la Antarkta duoninsulo. La Lando de Graham estas la plej proksima parto de Antarkto al Sudameriko. Ĝi kuŝas ene de la parto de la insulĉeno kiu estas ĉe la okcidenta flanko de la plej norda pinto de la duoninsulo. Ene de tiu parto, ĝi kuŝas iom norde de Negoxkrona Insulo kaj ĝuste oriente de la pli granda Insulo James Ross kaj tie pli malgranda, najbara insulo, Insulo Vega.
Insulo Seymour estas foje nomata Insulo Marambio aŭ Insulo Seymour-Marambio, same kiel la nomo de la tiea argentina bazo.
Kenenisa Bekele
Kenenisa Bekele (en amhara lingvo: ቀነኒሳ በቀለ; 13a de junio 1982) estas etiopia longdistanca kuristo kaj la nuna monda rekordulo kaj Olimpia rekordulo kaj en 5000-metroj kaj en 10,000-metroj. Li sukcesis atingi ormedalon kaj en 5000 m kaj en 10,000 m en la Somera Olimpiko 2008. En la Somera Olimpiko 2004 li sukcesis atingi ormedalon en 10,000 m kaj arĝentmedalon en 5000 m. Li estas edzo de aktorino Danawit Gebregziabher kaj li havas pli junan fraton, Tariku Bekele, kiu estas ankaŭ sukcesa tutmonda longdistanca kuristo.
Li estas la plej sukcesa kuristo en la historio de la Monda Transterena Ĉampioneco, kun ses titoloj de 12 km kaj kvin de 4 km. Li venkis en la 10,000 m en la Atletika Monda Ĉampioneco de 2003, 2005, 2007 kaj 2009 (kun la kvaropo de Haile Gebrselassie en grupo de venkintoj). Kenenisa estis nevenkita en 10,000 m el sia ekkariero en 2003 ĝis 2011, kiam li malsukcesis fini en la finalo de la Monda Ĉampioneco.
En la Atletika Monda Ĉampioneco de 2009 li iĝis la unua homo kiu venkis kaj en 5000 m kaj en 10,000 m en la sama Ĉampioneco. Li atingis ankaŭ olimpian arĝentmedalon en 5000 m (2004), bronzmedalon en la Monda Ĉampioneco (2003), du titolojn en Afrika Ĉampioneco kaj unu ormedalon en Tutafrikaj Ludoj. Li atingis la titolon ankaŭ en 3000 metroj en la Tutmonda Subtegmenta Ĉampioneco de 2006.
Kenenisa estas konsiderata unu el la plej grandaj distanckuristoj el ĉiuj tempoj, kaj posedas kelkajn tutmondajn rekordojn kaj kvanton da medaloj. La 6an de aprilo 2014, li faris la sesan plej rapidan maratonon per venko en la Pariza Maratono, kun rekorda tempo de 2:05:04. La 25an de septembro 2016, Kenenisa venkis en la Berlina Maratono kun tempo de 2:03:03, nova persona rekordo, kaj la tria plej rapida maratono el ĉiuj tempoj.
Kaverno de la Profetoj
Kaverno de la Profetoj estas praa tomboloko situanta sur la supra okcidenta deklivo de la Juda Tombejo de la Olivarba Monto, Jerusalemo. Laŭ mezepoka juda tradicio ankaŭ adoptita de kristanoj, la katakombo verŝajne estas la tombo de Ĥagaj, Zeĥarja kaj Malaĥi, la lasta tri profetoj de la Hebrea Biblio kiuj kredeble vivis dum la 6-a – 5-a jarcentoj a.K. Arkeologoj datis la tri unuajn entombigajn ĉambrojn al la 1-a jarcento a.K., tiel kontraŭdirante la tradicion.
Antranilato
Antranilatoj aŭ 2-aminobenzoatoj estas saloj kaj esteroj de la antranilata acido, organikaj kombinaĵoj prezentantaj antranilatan grupon ligitan al metala aŭ alia radikala grupo. Ili rezultas el interagado de la antranilata acido kun alkoholoj aŭ kloridoj, kiuj povas esti alkilaj, ciklaj aŭ aromataj derivaĵoj. En akvaj solvaĵoj ili povas esti alkalaj (ekz:natria antranilato aŭ acidaj (ekz:metila antranilato).
13716 Trevino
13716 Trevino estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras Aron Michael Trevino, finaliston en 2002 de la konkurso de sciencaj mezlernejoj Discovery Channel Young Scientist Challenge pro lia projekto pri biokemio, medicino, sano kaj mikrobiologio. Li estis lernanto ĉe la Jackson Middle School' de San Antonio (Teksaso, Usono).
NGC 3178
NGC 3178 (aliaj indikoj — MCG -3-26-34, PGC 29980) estas galaksio en konstelacio Hidro.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Onopordo
Onopordo (Onopordum) estas plantgenro en la subfamilio de la Carduoideae ene de la plantfamilio de la  Asteracoj (Asteraceae).
Nomo
La botanika nomo venas el la greka: ónos por azeno kaj porde por meteorismo. La planto kaǔzas intestajn gasojn ĉe azenoj, se tiuj manĝis ĝin.
Pro tio la onopordo estas ankaŭ nomata azenkardo.
Esperanta Sekcio de la Tria Komunista Internacio
Esperanta Sekcio de la Tria Komunista Internacio (ESKI) estas sekcio fondita en Samara en 1919 laŭ iniciato de Oĥitoviĉ (Ort Sunnam), Ernest Drezen kaj S. Hajdovski (Peĉenego).
Onopordo
Priskribo
Onopordum-specioj estas dujara, herba planto, malofte ili estas plurjaraj. En la unua jaro ili formas rozedon. En la dua jaro la planto kreskas ĝis alteco de 0,5 ĝis 4 m kaj diametro de 1,5 m. La planto estas kovrata de maldensa kaj aranereta hararo. La plej ofte sentigaj folioj estas dentrandaj kaj palmataj, ondaj kaj dornaj. La larĝaj malalten subigantaj randoj formas ĉe la tigo dornohavajn flugilojn.
Esperanta Sekcio de la Tria Komunista Internacio
ESKI publikigis respektivan deklaracion pri lingvo internacia laŭ komunista vidpunkto, statuton kaj kelkajn aliajn eldonaĵojn. Laŭ indiko de superaj komunistpartiaj instancoj, ke povas ekzisti nur landteritoriaj sekcioj de Komintern, ESKI estis en 1921 reorganizata en Moskvo kiel Esperantista Komunista Internacio kaj baldaŭ post tio, en fino de 1921, tute fermita, ĉar laŭ principoj de komunista agado ne devas ekzisti apartaj malvastaj komunismaj organizaĵoj, kiuj tiamaniere forbaras sin de la senpartia amaso.
Onopordo
Priskribo
La tuta floraro estas larĝe disbranĉita. La kapitulformaj floraroj estas grandaj, globformaj kaj plurvicaj kaj ĉirkaǔitaj de dornaj involukrofolietoj. Ekzistas nur purpurruĝaj (malofte blankaj aǔ rozeaj) tubetfloroj. Ili formas kvin- aǔ kvareĝaj aĥenoj kun papuso.
Esperanta Sekcio de la Tria Komunista Internacio
Aperis po unu numero "Eskiano"-organo de Centra komitato ESKI en septembro 1921 kaj du Inform-bultenoj de ESKI-komitatoj en Kazano en julio 1920 kaj Niĵnij Novgorod en marto 1921. Okazis du malgrandaj konferencoj de ESKI en Niĵnij-Novgorod kaj Petrogrado dum la Tria Tutruslanda Esperantista Kongreso. En aliaj landoj fondiĝis nur ESKI-grupo ĉe ruĝarmeaj militkaptitoj en Strzałków, ĝis la jaro 1939 en tiama Pollando, poste sub ukraina nomo Стрілків [Strilkiv] en la Lviva provinco de Ukraina SSR (nun en Ukrainio).
Onopordo
Disdivido
La plej multaj specioj de Onopordo kreskas en la mediteraneaj landoj; ili hejmiĝas de la mediteranea regiono ĝis Nordafriko kaj Mezazio. En kelkaj landoj ili estas invadaj plantoj.
Specioj
Ekzistas ĉ. 40 (25 ĝis 60) specioj en la genro de la Onopordoj (Onopordum) (elekto):
Uzado
La floraro de la planto povas esti uzata kiel artiŝoko.
Evliya Çelebi
Evliya Çelebi (en la turka lingvo) (osman-turke: اوليا چلبي; naskiĝis en Istanbulo, la 25-an de februaro 1611 – Istanbulo, 1687) estis turka mondvojaĝanto, verkisto.
La nomo
Li estas jam historia figuro, tiel lia nomo estis adaptata al lokaj naciaj lingvoj. Pro tio, oni povas uzi la elparoleblan version de lia nomo: Evlija Ĉelebi en Esperanto.
Biografio
Lia patro estis juvelisto de la sultana kortego, tiel li edukiĝis, plenkreskis en la kortego. Li ricevis elstaran edukadon, laŭ historiaj notoj, li kantis bele. Li vojaĝis multlande, kontaktiĝis kun multaj homoj kaj surpaperigis tiujn travivaĵojn en la ampleksa "Seyahatnâme" (Libro de la vojaĝoj).
La dek volumoj de la verkaĵo:
Sekvante la tradiciojn de la turka histori-verkado, Ĉelebi ne donis precizajn informojn kaj ofte troigis. Malgraŭ tio, lia verkaro estas grava fonto, kiu estas bone uzebla per konvena fontokritiko.
Haringo
Haringo (Clupea harengus) estas specio de klupeo, marfiŝo vivanta en la norda Atlantiko kaj grandamase kaptata.
En kuirarto, fumaĵita haringo estas fiŝaĵo, kiu konsistas el haringo kun kapo kaj kelkfoje ankaŭ kun intestoj fumaĵita por konservado kaj gusto.
Unerázka
Unerázka estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 2,18 km².
Okcidente de la vilaĝo fluas rivereto Jevíčka.
Zapotitlán Palmas
Geografio
Zapotitlán Palmas apartenas al la distrikto Huajuapam al kiuj apartenas entute 28 komunumoj. Ĝi situas en la miŝteka regiono de Oaĥako (regiono Mixteca), kiu apartenas al la nordokcidenta parto de la subŝtato. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 1373 loĝantojn. El tiuj estis 612 viroj kaj 761 virinoj. La komunumo havas surfacon de 59,96 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 1910 metroj super la marnivelo.
Sociogeografio
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 321 indiĝenoj. El tiuj 261 aĝis pli ol 5 jaroj kaj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).
Fontoj: Statistikoj de la nacia geografia instituto INEGI pri la censo de 2005 (hispane: Conteo de Población y Vivienda de 2005).
Soma Mudrony
Soma Mudrony [ŝoma mudronj], laŭ hungarlingve kutima nomordo Mudrony Soma estis hungara parlamenta deputito, redaktoro. Lia pseŭdonimo estis Zentay Izmond, lia frato estis Pál Mudrony.
Soma Mudrony naskiĝis la en Késmárk (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Kežmarok en Slovakio), li mortis la  en Kisszlatina (neidentita loko en Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario).
Biografio
Soma Mudrony frekventis gimnaziojn en sia naskiĝurbo, Miskolc kaj Pest (urbo), poste li studis juron en Reĝa Universitato de Pest (1861-1865). Post siaj studoj li praktikadis en juĝejo, poste li estis redaktoro, ekde 1867 li havis signifan postenon en la ĵus refondita societo pri industriistoj. Inter 1875 kaj 1892 li estis parlamentano, en tiu periodo li redaktis ankaŭ gazeton pri laboristoj. Li respondecis pri lernolibroj pri industriistoj kaj li strebis por la memstara hungara doganpolitiko.
Introbio
Introbio estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Lombardio kaj la provinco Lecco [Leko]. Fine de en la komunumo vivis. Kristana patrono estas la sanktulo Antonio la Granda, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.
Najbaras la komunumoj Barzio, Gerola Alta (SO), Pasturo, Premana, Primaluna kaj Valtorta (BG).
Fatuma Roba
Fatuma Roba (en amhara lingvo: ፋጡማ ሮባ; 18a de decembro 1973) estas etiopia longdistanca kuristo plej bone konata ĉar estis la unua afrika virino kiu atingis ormedalon en la porvirina maratono de la Somera Olimpiko 1996 kaj ĉar venkis en tri sinsekvaj Bostonaj maratonoj.
Kiam Fatuma ektrejniĝis junule, ne estis inaj modeloj por longdistanca kuro en Etiopio, nur Abebe Bikila. Kiam Fatuma estis en lernejo, oni malkuraĝigis ŝin kurkonkurenci, sed malgraŭ tio, ŝi decidis plui. Ŝi venkis en sia unua maratono en Marakeŝo komence de 1996, kaj poste venkis en la Roma Maratono du monatojn poste. Poste ŝi estis elektita por la Etiopia teamo por la Somera Olimpiko 1996, en Atlanta, Usono. Per sia venko kaj la ora medalo, Fatuma iĝis la unua afrika virino kiu venkis en maratono en Olimpiko.