cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Unikodo
Ne ĉiu unikoda tiparo taŭgas
En preskaŭ ĉiu magazino oni entuziasme raportas, ke post la baldaŭa enkonduko de unikodo la esperantistoj nun fine ne plu havos problemojn komputile skribi siajn kuriozajn ĉapelitaĵojn kaj sian strangan literon Ŭo. Ne tiel estas! Unikodo estas nenio escepte de kodo. Kodo estas, simpligite, vico da numeroj, indikantaj signejojn por deponi signojn. Nu, ne ekzistas la leĝo, kiu postulas, ke ĉiu signejo de kodo estas ŝarĝenda per signo. Tial mi avertas ĉiujn entuziasmulojn, ke kiam unikodo aperos sur la merkato, la esperantaj signejoj estos verŝajne vakaj.
Feliĉe, la malesperanta esperantisto parte malpravis. Kelkaj oftaj hodiaŭaj unikodkapablaj tiparoj ja entenas ĉiujn esperantajn signojn. Jen kelkaj ekzemploj:
Ekde ĉirkaŭ 2005 preskaŭ ĉiuj alfabetoj funkcias. kaj ankaŭ la belegaj “Didot”, “Futura” kaj “Zapfino”,
Bedaŭrinde, tamen, kelkaj unikodaj tiparoj ankoraŭ ne enhavas ĉiujn esperantajn signojn. Unikodo tamen vere taŭgas por esperantaj literoj kaj hodiaŭ ĝi estas la plej fleksebla rimedo por prezenti la ĉapelitajn literojn de Esperanto:
Metodo por kontroli, ĉu certa tiparo taŭgas
Oni atentu, ke, kiam oni tajpas signon uzante unikodan tiparon, kiu ne enhavas tiun signon, povas unuavide ŝajni, ke la tiparo ja entenas ĝin — pro tio ke, kiam la dezirata tiparo ne entenas la signon, la komputilo aŭtomate enmetos la saman signon en alia simila unikoda tiparo ja entenanta la signon! Tiam foje tuj evidentas, ke la signo estas el malĝusta tiparo. Sed ofte oni devus grandigi la signojn kaj tre zorge kompari ilin por noti, ke la celata signo estas el tiparo malsama ol la aliaj.
Jen tamen alia, pli praktika, maniero kontroli, el kiu tiparo estas iu aparta litero. Oni alklaku inter la celata signo kaj la sekva. Tio metos la enigan punkton (la blinkantan vertikalan stangeton) inter ambaŭ literojn. Se oni tiam tajpus, la novtajpitaj literoj enŝoviĝus en tiun lokon. En preskaŭ ĉiuj tekstprilaboriloj estas fenestro aŭ fenestreto, ĉu jam videbla, ĉu aperigebla, montranta la nomon de la tiparo de la signo staranta antaŭ la eniga punkto. Kompreneble, anstataŭ meti la enigan punkton tuj post la literon, oni povas ankaŭ elekti (permuse aŭ alie) la tutan literon.
Por kontroli, ĉu iu tiparo havas ĉiujn dekdu esperantajn signojn, tajpu ilin unue en ajna tiparo, elektu la dekdu signojn kune, kaj ŝanĝu la tiparon de la elektaĵo al la dezirata tiparo. Tiam ekzamenu signon post signo per la ĉi-supra metodo kaj vi konstatos, ĉu ĝi estas el la ĝusta tiparo aŭ ne.
Notu, ke, ĉe makintoŝaj komputiloj, oni povas, sen aldona programo, rekte tajpi la ĉapelaĵojn uzante la klavararanĝon, kies angla nomo estas “U.S. Extended” (la nomo estos alia, sed simila, se vi uzas alian sisteman lingvon ol la anglan). La simbolo de tiu klavararanĝo estas usona flago, sub kiu staras nigra kvadrateto entenanta blankan u-on (“u” por Unikodo). Por uzi tiun makintoŝan klavararanĝon, necesas elekti ĝin en la “Sistemaj preferoj”. Por tio, unue malfermu ĉi-lastajn, klaku ĉe “Internacia”, poste ĉe “Entajpa menuo”, kaj tiam elektu la klavararanĝon “U.S. Extended”. Samloke elektu ankaŭ la “Klavarvidebligilo”-n. Nun kaj la nova klavararanĝo kaj la Klavarvidebligilo aperos en la flageta menuo kuŝanta en la menustango. Por tajpi en Esperanto, unue elektu “U.S. Extended” en la flageta menuo. Poste elektu en la sama menueto la klavarvidebligilon, kiu montros al vi, per kiuj klavoj vi povos tajpi multegajn kromsignajn literojn el multegaj lingvoj, inkluzive Esperanton.
Se iu tiparo ne havas la Esperantajn literojn, aldonu ilin!
Tio eblas, per tipar-prilaborilo kiel Fontographer. Por kelkaj tiparspecoj, tio postulos nur horon, se vi jam scias kiel uzi tian programon.
Steinbourg
(jen france, origine germane kaj alemane Steinburg, "ŝtona burgo") estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Bas-Rhin, en la historia kultura regiono regiono Alzaco kaj la nuna administra regiono Grand Est ("Granda Oriento"). Fine de en la komunumo vivis.
Unikodo
Deziroj restas
Restas problemoj: se oni sendas mesaĝojn tra la reto, iam la originala kodo estas ne bone transigita. Tio okazas ĉe multaj retumiloj, en Yahoo parte kaj en aliaj.
Deziro estas, ke ĉiu mesaĝo havu aŭtomate antaŭmetitan kodo-indikon indikantan la uzatan kodoprezenton. Ĉiuj stacioj sur la vojo ĝis la ricevanto legu tiun kodo-indikon kaj apliku ĝin. Rezulto estu, ke la ricevanto havu ekzakte la saman tekston, kiun la sendinto enmetis. Tio funkciu tute aŭtomate, sen homa helpo.
Glodeni
Glodeni [glodenj] (Marossárpatak [maroŝŝarpatak]) estas komunumo en Rumanio norde de Târgu Mureș. Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Moișa, Păingeni kaj Merișor.
Rebeka Kárpáti
Rebeka Kárpáti, laŭ hungarlingve kutima nomordo Kárpáti Rebeka estas hungara aktoro, prezentisto, hungara beleco-konkursano. Ŝia patro estis Péter R. Kárpáti, sed ankaŭ ŝia patrino estis aktoro.
Molusklo
Moluskloj estas langola punkta ("brajla") skribo fonetika. Moluskloj aplikas fonetikan logikon de langola skribo al palpendaj signoj. Ĝia signokadro estas kvadrato da tri oble tri, tio estas naŭ, punktoj.
Rebeka Kárpáti
Rebeka Kárpáti naskiĝis la  en Budapeŝto.
Glodeni
Historio
Ĝia unua skriba mencio estas el 1268. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 Marossárpatak apartenis al Hungario (Maros-Torda ).
Molusklo
Numerante la signokadrajn punktojn de maldekstre, la supra vico havas punktojn numere 1, 2 kaj 3, la meza vico 4, 5, 6 kaj la suba vico 7, 8, 9. Punkto(j)n en supra vico havas konsonanto sed ne vokalo. Vokalo uzas punkton 5, kaj eble iujn el punktoj 4, 6 kaj 9. Punkto 7 indikas premon.
Rebeka Kárpáti
Biografio
Rebeka Kárpáti aĝis 9, kiam ŝi ricevis la unuan filman rolon, sed tiutempe ŝi havis rolojn en reklamoj. Ŝi maturiĝis en gimnazio en 2013 en sia naskiĝurbo, en la sama jaro ŝi estis elektita "beleco de Hungario". Nature ŝi estis partoprenanto en Moskvo en monda beleckonkurso. Ŝi akiris diplomon en Universitato Metropolitan, sed ekde 2014 ŝi havis televiziajn rolojn. Post la diplomo ŝi estas prezentisto en privata televizio.
Molusklo
Por pli rapida skribo kaj lego, eblas uzi molusklojn urĝuskle same kiel minusklojn.
Darodoj
La darodoj (somale nomata Daarood, parte ankaŭ Banu Dawud) estas klano de la somaloj. Ili konsistigas proksimume 20% de la loĝantaro de Somalio. Depende de la fontoj la darodoj aŭ la havijoj estas indikataj la plej granda klano de la somaloj.
La tradicio diras, ke la praavo de la darodoj estis la patriarko Sheikh Daarood Jabarti, kiu post la jaro 1000 edziĝis al la indiĝena patriarkfilino Doombira.
Konataj darodoj estas interalie la rezistbatalanto Muhammad ibn ʿAbd Allāh Hassān, Waris Dirie, Ayaan Hirsi Ali, la antaŭa somalia prezidento kaj diktatoro Siad Barre, la militĉefo Siad Hersi kaj la nuna transirprezidento Abdullahi Yusuf Ahmed.
Solanilla
Solanilla [solaNIlja] (Solaniella) estas loĝloko de la municipo Sabiñánigo de Hispanio​, en la sudo de la komarko ''Alto Gállego (kies ĉefurbo estas Sabiñánigo mem) apartenanta al la nordo de la Provinco Huesko (regiono Aragono). Fakte ĝi estas unu el pli ol 50 loĝlokoj de Sabiñánigo, kiu estas la municipo kiu enhavas pli da loĝlokoj en la provinco.
La loĝloko Solanilla estas en la suda valo Guarguera sude de la rivero Guarga mem. La loĝloko estas tipa domaro karaktera de montaro ĉe Pireneoj, kun deklivaj ardezaj tegmentoj, kaj tre tipaj konustrunkaj kamenoj. Ĝi estas inter domaro Aineto (laŭ sama rojo alfluanto de Guarga iom oriente) kaj la nun senhomejo Lasaosa (pli okcidente).
Historio
Fine de la 19-a jarcento oni ekkonstruis fervojon konektantan Zaragozon kun Francio tra Canfranc, kiu revivigis la lokon, sed poste la loĝantaro malaltiĝis pro alurba migrado kaj malalta naskindico.
Dum la Hispana Enlanda Milito, Solanilla suferis pro operacoj de la batalo de Sabiñánigo —inter septembro kaj novembro de 1937—. Pli forta respublika truparo konkeris lokojn, sed ne la celitan ĉefurbon Sabiñánigo, dum totalaj homperdoj estis preskaŭ 6 000 (pli inter frankistoj). Multaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento pro rura elmigrado kaj en la areo ĉefe pro la milito, kaj ĉe Solanilla oni malaltiĝis el 36 loĝantoj en 19o0 ĝis senloĝado en la dua duono de la jarcento; poste venis novaj loĝantoj nunaj 14 loĝantoj (2019).
Aktualo
La ĉefa ekonomia enspezofonto tradicie estis malgrandaj agrikulturo kaj brutobredado, sed lastatempe la komarko turnis sin ankaŭ al kreskanta turismo ligita al la pirenea akso (valoj de Tena kaj de Aragón) kaj al la proksimeco al Sabiñánigo. Ĉefaj altiraĵoj estas naturaj lokoj.
1520 Imatra
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de la finnlanda urbo Imatra.
9658 Imabari
9658 Imabari estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Akimasa Nakamura elde la Observatorio Kuma Kogen en Kuma (gubernio Ehime).
Samojeda lingvaro
Samojeda lingvaro estas lingvo-grupo en familio de Urala lingvaro. Samojedaj lingvoj estas parolataj en Rusio ambaŭflanke de Urala montaro. Entute ĉirkaŭ 30 000 personoj parolas samojedajn lingvojn.
Klasifiko
Eneca lingvo estas foje apartigita kiel du lingvoj: tundra-eneca kaj arbara-eneca.
Geografia disvastiĝo
Samojedaj lingvoj estas parolataj en teritorio de la Blanka Maro ĝis la Lapteva Maro, en la marborda regiono de Rusio, inlkuzive de Novaja Zemla, la Jamalo duoninsulo, elfluejoj de riveroj Obo kaj Jenisejo kaj la Tajmiro duoninsulo. Pli frue samojedaj lingvoj estis parolataj ankaŭ en Suda Siberio, ĉe Sajana montaro.
Igis
Pri la komunumo
Igis estas komunumo de la komunumaro Kvin Vilaĝoj kaj la distrikto Landquart en Kantono Grizono, Svislando. Ĝi havis 7652 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009. La vilaĝo Landquart, kiu apartenas al la komunumo estas la ĉefloko de la distrikto.
Listo de asteroidoj (64001–65000)
Jen la listo de la asteroidoj kun numeroj 64001 al 65000.
Igis
Geografio
Igis siutas sur la flotebenaĵo sude de la rivero Landquart sur la okcidenta flanko de la Rejnvalo. En nordoriento ĉe la alfluo de Landquart al Rejno la teritorio de la komunumo etendiĝas ĝis al ĉi-lasta. Al Igis apartenas la fervojista vilaĝo Landquart, kiu laŭ ekonomia signifo kaj grandeco superas la patrinan vilaĝon. La plej alta punkto de la komunuma teritorio situas sur la monto Haupt sur alteco de 1398 m s.m., dum la plej malalta punkto kun 518 m s.m. estas la alfluejo de Landquart al Rejno.
Najbaraj komunumoj
la komunumo Igis limas en nordo al Malans, en oriento al Valzeina, en sudo kaj okcidento al Zizers, en nordokcidento al Mastrils, kaj en nordnordokcidento al Maienfeld.
Listo de asteroidoj (64001–65000)
Esceptokaze, kelkaj raraj asteroidoj ricevis nomon ; plejparte el la aliaj havas nenian menciindecon.
Igis
Trafiko
Landquart estas grava trafiknodo. De nordo al sudo pasas tra Igis la kantona ĉefvojo nr-o 3 respektive 13, kaj en Landquart de ĝi deflankiĝas orienten al Prättigau la kantona ĉefvojo nr-o 28 al Davos. Paralele al la ĉefvojo kondukas ankaŭ la svisa aŭtovojo A13, al kiu Landquart disponas pri propra alveturejo. La stacidomo de estas fervoja nodo de la Retia Fervojo kaj la Svisaj Federaciaj Fervojoj. Igis disponas pri stacio ĉe la trajnlinio de Retia Fervojo de Landquart al Koiro.
Historio
En la jaro 840 aperas mencio de Ovinae/Aviuns, kiu verŝajne rilatas al Igis. En la jaro 1149 Igis menciiĝis kiel Auuine, en 1225 kiel Huiuns, kaj en 1253 kiel Yges. La historia romanĉlingva nomo de Igis estas Eigias. Ek de 1519 Igis estis membro de la Supra Tribunalo Kvar Vilaĝoj. En la jaro 1650 la civitanoj de Igis liberaĉetis sin de la privilegioj de la Monaĥejo Pfäfers, kaj en la jaro 1670 de ĉiuj feŭdaj privilegioj de la episkopo de Koiro. Ek de la 14-a jarcento almigris al la ĝis tiam plene romanĉlingva komunumo Igis germanlingvanoj, inter kiuj ankaŭ valzoj. Ek de la 15-a jarcento sekvis intensiva germanigo kaj hodiaŭ la komunumo estas grandparte germanlingva.
Landquart konsistas el la setlejoj Landquart kaj Landquart-Fabriken. Ĝis 1830 en Landquart ekzistis nur doganejo. Per la konstruo de la fervojo en Landquart meze de la 19-a jarcento estiĝis fervojista kaj insdustria setlejo, kiu iom post iom laŭ grandeco kaj ekonomia signifo superis la patrinan komunumon. En Landquart hodiaŭ ankaŭ situas la distrikta tribunalo.
Őriszentpéter
Őriszentpéter [OrisentpEter] estas nova urbo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Vas, kie ĝi estas centro de subregiono de Őriszentpéter. La nomo signifas hungare sentinel-Sankta Petro, ricevanta la nomon pri sia preĝejo.
Situo
Őriszentpéter situas sur malebenaĵo, aŭ ambaŭ bordoj de Zala, laŭ fervojo Budapeŝto-Slovenio, laŭ flankovojoj.
Historio
La alvenintaj hungaroj en 896 trovis tie montetojn, deklivojn. La tuta regiono iĝis limgardejo, sentinelserio. Ĉi tie la vilaĝoj konsistis ne el apudaj domoj, sed el sporadaj farmoj. Ĉiu farmo konstruiĝis sur montetopintojn. La loĝdomo, stalo kaj ceteraj konstruaĵoj formis kvadraton, tiel la loko estis pli bone defendebla. Tiu sistemo en Hungario troviĝas nur ĉi tie en la ĉirkaŭaĵo.
La regiono suferis multe en la 20-a jarcento. En 1919 gravaj partoj estis forigitaj al Aŭstrio kaj SHS (serba-kroata-slovena unio). Post 1945 oni faris fer-kurtenon, la vizitado povis esti per permesilo. La tero ne estis konvena por agraraj produktoj, ĉesis ankaŭ la fervojo. Post naskiĝo de Slovenio la fervojo estis rekonstruita. Nuntempe la fremdultrafiko vigliĝis.
Famuloj
En Őriszentpéter naskiĝis kuracisto Endre Grastyán.
Komunumoj de Sankta Petro en Hungara reĝlando
Pro grandeco de la tabelo vidu la ceterajn komunumojn en Transilvanio: Barcaszentpéter!
Komunumoj pri őr (= sentinelo) en Hungara reĝlando
Post alveno de hungaroj la sentineloj gardis ankaŭ internajn limojn inter la gentoj.
Miserey-Salines
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Doubs, en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (Bourgogne-Franche-Comté, prononco []) kaj en la historia regiono Franĉkonteo. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Besançon (france arrondissement de Besançon), la okcidenta parto de la departemento, kaj al la kantono .
Los Alcarrizos
Los Alcarrizos estas urbego aŭ municipo en Domingo. Ĝi konsistas el 2 distriktoj. Los Alcarrizos signifas en la hispana kareksejo.
Geografio
Los Alcarrizos situas en proksimeco de la suda marbordo. Sankta Domingo kaj San Cristóbal (Dominga urbo) troviĝas po 14, San Pedro de Macorís 76, Concepción de la Vega 94, La Romana (urbo) 111, Higüey 139, San Felipe de Puerto Plata 159 km.
Historio
La granda komunumo Los Alcarrizos formiĝis inter 1970 kaj 1972. La plej granda kresko de la loĝantaro okazis en 1979.
Klimato
Los Alcarrizos situas en musona tropika klimato, kie la temperaturoj varias averaĝe inter 24-26 °C. Decembro kaj januaro estas la plej malvarmaj monatoj kaj julio kaj aŭgusto estas la plej varmaj. En la urbego jare falas ĉ. 1400 mm. Lia plej sekaj monatoj estas de januaro ĝis aprilo, tamen, en ĉiuj monatoj pluvas. Ofte okazas uraganoj.
Sulfonila klorido
Sulfonila klorido estas organika-sulfura funkcia grupo ligita al kloratomo. Krom la kloro, fluoro kaj bromo produktas ankaŭ halogenidajn derivaĵojn. La sulfonila klorido ĝenerale estas senkoloraj kombinaĵoj tre senseblaj al akvo. La sulfonilaj kloridoj posedas tetrahedrajn centrojn ligitajn al du oksigenatomoj krom la kloratomo. Kutime ili estas produktataj per klorigo de iu aromataĵo aŭ alkanaĵo. Evidenta reakcio estas ilia emo hidrolizi al la ekvivalenta sulfonata acido. Sulfonilaj kloridoj reakcias kun amoniako por doni sulfonamidon. Sulfonila klorido estas uzata en la produktado de sennombraj farmaciaĵoj kaj pesticidoj.
Montesano sulla Marcellana
- prononco - estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la regiono Kampanio kaj la provinco Salerno. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kristana patrono estas la sankta Nikolao, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.
Najbaras la komunumoj Buonabitacolo, Casalbuono, Grumento Nova (PZ), Lagonegro (PZ), Moliterno (PZ), Padula, Sanza kaj Tramutola (PZ).
Cirill Tamás Hortobágyi
Cirill Tamás Hortobágyi [tamAŝ hortobAdji], laŭ hungarlingve kutima nomordo Hortobágyi Tamás Cirill estas hungara katolika pastro, benediktano, ĉefabato. Cirill Tamás Hortobágyi naskiĝis la en Nagytálya.
Biografio
Cirill Tamás Hortobágyi frekventis bazlernejon en Maklár, poste li maturiĝis en benediktana gimnazio en 1977 en Pannonhalma, poste tuj li aliĝis al la benediktanoj kaj li soldatservis 2 jarojn. Li akiris teologian kaj pedagogian diplomojn en teologia altlernejo en Pannonhalma en 1983, post 5 jaroj plian diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös. Ekde 1988 li instruas en la menciita gimnazio, same en la altlernejo. Intertempe li pastriĝis en 1985. Li iĝis prioro en 1991, ĉefabato en 2018. En tiu periodo la abatejo komencis produkti laŭ mezepokaj receptoj plurajn varojn (teojn, sapojn, likvorojn). Li ricevis 2 premiojn.
Aage Gerhardt Drachmann
Aage Gerhardt DRACHMANN (naskiĝinta la en Kopenhago, mortinta la  en Lyngby/Regiono Hovedstaden) estis dana historiisto pri antikvaĵoj kaj bibliotekisto.
Vivo kaj agado
Estante la filo de la scienculo Anders Bjørn Drachmann (1860–1935) kaj de la instruistino Ellen Sophie (fraŭline: Bentzon, 1866–1948), li studis inter 1909 kaj 1915 ĉe la Kopenhaga Universitato filologion klasikan kaj anglistikon. Post la finekzamenoj li deĵoris ĉe la universitata biblioteko: unue kiel helpanto, ekde 1919 kiel malsupra bibliotekisto. Inter 1926 kaj 1927 li entrepenis plurajn esplorvojaĝojn en Usonon, kies spertojn pribibliotekikajn li ja uzis. Ekzemple li enkondukis novajn kopi-metodojn en la universitatan bibliotekon de Kopenhago. En 1929 li gvidis dum kelkaj monatoj la Danan esplorbibliotekon en Romo. Ekde la 1930-aj jaroj li verkis diversajn artikolojn por fakgazetoj bibliotekikaj kaj studojn sciencajn. Krome li eldonis Index Medicus Danicus, bibliografian gazeton primedicinan. En 1943 li nomumitis supera bibliotekisto. En 1948 li doktoriĝis pri filozofio en Kopenhago. Post la pensiuliĝo de 1956 li ja kontinuigis publicistan kaj sciencistan agadon.
Graveco
Liaj ĉefaj esplorkampoj estis medicino, naturscienco kaj tekniko de grek-romia antikvo.. Li skribis librojn pri pneŭmatika medicino, olmuelejoj, antikva mekaniko kaj la ponto konstruita trans la Rejno laŭ komisio de Cezaro. Ankaŭ por la monumenta germanlingva leksikono Pauly-Wissowa: Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft (RE) li verkis plurajn artikolojn. Krome li okupiĝis pri la anglalingva literaturo, pri danaj popolaj legendoj kaj pri ornitologio. Li estis membro de "Académie Internationale d’Histoire des Sciences", de "Deutsche Gesellschaft für Geschichte der Medicin, Naturwissenschaft und Technik" kaj de "Society for the History of Technology". En 1971 oni aljuĝis al li la Medalon Leonardo da Vinci.
Listo de asteroidoj (25001–26000)
Jen la listo de la asteroidoj kun numeroj 25001 al 26000.
La asteroidoj ricevas numeron nur kiam ilia orbito estas konfirmita ; tio, kio povas okazi tre longtempe post ilia malkovro. La numera ordo tute ne kongruas kun la dato de la malkovro.
Krom numeron, kelkaj el la asteroidoj ricevis nomon ; plejparte el la aliaj asteroidoj havas nenian menciindecon.
12177 Raharto
12177 Raharto estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels, de la Observatorio de la Monto Palomar (Usono) kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la "Tria Enketo pri Trojanoj" (Third Trojan Survey).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro la indonezia astronomo Moedji Raharto, altranga lektoro ĉe la Instituto de Teknolologio de Bandung kaj direktoro de la Observatorio Bosscha de Lembang dum 2000 - 2003. Li estas aŭtoritatulo pri la strukturo de la galaksioj, bazita sur la katalogoj Hipparcos kaj IRAS.
István Szőke
Biografio
István Szőke studis en Teatroarta Universitato sekcio Szentgyörgyi István inter (1962-1966), poste li akiris reĝisoran diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1973. Lia ĉefinstruisto estis Endre Marton. Li komencis sian reĝisoran karieron en Teatro de Kecskemét, kie li laboris jardekon, sed tamen interrompe li reĝisoradis ankaŭ en aliaj 2 teatroj. Inter 1983 kaj 1988 li estis reĝisoro de Nacia Teatro (Miskolc), inter 1989-1994 de Nacia Teatro (Budapeŝto). Ekde 1994 li apartenis al Teatro Jókai (Békéscsaba). Li instruis ankaŭ en aktorakademio. Li ricevis premion en 1989. Li havis edzinon.
Ŭonbulismo
Ŭonbulismo (원불교, won: ronda, bulgyo: budaismo; ĉine: yuán fójiào 圓佛教, alilingve ankaŭ won-budhism) estas korea religia movado fondita en 1916 en Koreio de Sotesan ( Sot’aesan - 소태산/少太山), ankaŭ konata kiel Pak Chungbin (박 중빈/朴 重彬, 1891–1943).La centra doktrino de tiu religio estis publikigita en 1943 en la Korektita Kanono de Budaismo (Pulgyo Chongjon 불교 정전 佛敎正典). Unu el la kernaj ideoj en ŭonbulismo estas ke la problemoj de la hodiaŭa mondo ekestiĝas de la konkurencema naturo de la homa komunumo kaj ke tiuj problemoj povas esti venkitaj se ni lernas labori kune por reciproka profito prefere ol kontraŭ unu la alian por individua profito.
Sot’aesan instruis, ke ni devas kultivi sintenon de dankemo al naturo, niaj gepatroj, niaj kunhomoj kaj niaj leĝoj por kunlabori pli efike kun aliaj por redukti kaj eventuale forigi la kaŭzojn de sufero en ĉi tiu mondo. Sotesan atinginte la kleriĝon (bodhi) observis la modernan mondon, en kiu la homa spirito, sklavigita de la rapide evoluanta materia civilizo, fariĝas pli kaj pli malforta. Laŭ Ŭonbulismo, vivanta religio estas tiu en kiu spiritaj praktikoj estas neapartigeblaj de la reala vivo.
La centra sidejo de Ŭonbulismo estas en la urbo Iksan, Sud-Koreio. Ŭonbulismo aktive disvastiĝis kaj en Koreio mem kaj preter siaj landlimoj kaj havas multajn templojn kaj reprezentejojn tra la mondo (ekzemple en Parizo, Sidney, Jokohamo, Moskvo, Frankfurto, Novjorko).
Ŭonbulismo ankaŭ havas instituciojn de supera edukado: unu en Usono kaj tri en Korea Respubliko, interalie la Universitato Wonkwang, kiu havas unu el la plej bonaj medicinaj fakultatoj de Koreio kiuj instruas la tradician (ĉinstilan) medicinon. Ekzistas pli ol 1 miliono da ŭonbulismaj kredantoj.
Etimologio
La nomo Ŭonbulismo venas de la korea 원 (wŏn), cirklo kaj 불교 (bulgyo), budhismo, do cirkla budhismo. Ŭonbulismo indikas, ke ili kunfandas plurajn skolojn de budhismo en ilian doktrinon, praktikante meditadon (samādhi), studon (prajñā) kaj moralo (ŝīla).
Eŭkumenismo
Ŭonbulismo predikas la komunecon de ĉiuj religioj. La celo de Ŭonbulimso estas konduki ĉiujn homojn al vivo libera de doloro kaj sufero. Ŭonbulismo ankaŭ akceptas en sian doktrinon elementoj de aliaj religioj kiuj ne kontraŭdiras la Veron (진리 眞理). La cirklo estas simbola esprimo de ĉi tiu Vero. Ĉi tio permesas al Ŭonbulismo kunlabori fruktodone kun aliaj religioj. Kun tia fleksebla kaj malferma kredo, Ŭonbulismo klopodas realigi la ideon krei la Organizon de Unuiĝintaj Religioj, analoge al la Unuiĝintaj Nacioj (UN), ĉar oni supozas, ke en la moderna mondo ĉiuj problemoj estas esence tutmondaj, kaj unuiĝo de ĉiuj religioj estas esenca por la kreado de daŭra "mondpaco". Kvankam Ŭonbulismo sin difinas kiel "religio de la nova epoko", kelkaj esploristoj pridubas tion kaj opinias ke ĝi radikas en unu el la plej antikvaj indiĝenaj religioj de Koreio aŭ estas nova formo de budaismo.
Doktrino
Laŭ Michael Pye kaj Don Beaker, ĝi estas nova budaisma religio. Laŭ Henrik Hjork Sorensen kaj aliaj, ĝi povas esti konsiderata kiel kombinaĵo de konfuceismo, daŭismo kaj budaismo. Ĝi prenas, kiel kredobjekton kaj praktikmodelon, cirklon, kiu estas la darmkorpa budao. Sotesano esprimis per cirklo la fundamentan veron de la universo, pri kiu li iluminiĝis meminstruite post dudekjara asketa penado.
Ŭonbulismo instruas siajn kredantojn konscii profunde la bonfarojn de ĉiuj estaĵoj kaj danki ilin. La kerna vorto de ŭonbulismo do estas “bonfaro”, per kiu interrilatas ĉiuj estaĵoj en la universo. Ŭonbulismo celas disvolvi homan spiriton per verreligia kredo kaj realmorala trejno, responde al materia evoluo.La fundamenta doktrino de ŭonbulismo konsistas el la kvar bonfaroj kaj la kvar nepraĵoj, kaj el la tri studoj kaj la ok sintenoj. La kvar grandaj principoj de ŭonbulismo estas:
Sotesano post sia iluminiĝo tralegis multajn librojn de tradiciaj religioj kaj konsideris Ŝakjamunion sanktulo el la sanktuloj kaj decidiĝis fondi novan eklezion, surbaze de la budha darmo. Ŭonbulismo strebas al la ĝisdatigo, vivutiligo kaj popularigo de la budha darmo.
Nun ŭonbulismo havas firman statuson en la korea socio kaj disvastiĝas tra la mondo. Ĉi tiu libro estas la baza sankta skribo de ŭonbulismo kun fundamenta doktrino.
Verkaro
La originala doktrino de Sotesano estis eldonita kiel Pulgyo chŏngjŏn (La ĝusta kanono de budaismo) en 1943. Ĝi estis redaktita kaj plilongigita en 1977 kaj nun ĝi estas inkluzivita en la ĉefa doktrina libro Wŏnbulgyo chŏnsŏ.  Wŏnbulgyo chŏnsŏ inkluzivas Chŏngjŏn (La ĉefa libro de Ŭonbulismo), Taejonggyŏng (La sutro de la fondinta majstro) kaj aliaj kanonaj fontoj.
Festoj de Ŭonbulismo
La plej gravaj festoj de Ŭonbulismo estas:
Esperantista Asocio de Ŭonbulismo
Esperantista Asocion de Ŭonbulismo (EAŬ) organizas Internaciajn Esperanto-renkontiĝojn de Meditado aŭ Internacian Esperanto-Ekspozicion. Ĝi organizas foje ankaŭ fakan kunsidon.
Vidu ankaŭ
Nova epoko
Gyula Metykó
Gyula Metykó [djula metjkO], laŭ hungarlingve kutima nomordo Metykó Gyula estis hungara pentristo, grafikisto. Gyula Metykó naskiĝis la  en Vésztő, li mortis la  en Budapeŝto.
André Le Nôtre
André LE NÔTRE (naskiĝis la 12-an de marto 1613 en Parizo, mortis la 15-an de septembro 1700) estis la ĝardenisto de la franca reĝo Ludoviko la 14-a ekde 1645 ĝis 1700. Li estis precipe komisiita pri la kreado de la parko de la kastelo de Versailles, sed ankaŭ de tiuj de Vaux-le-Vicomte aŭ de Chantilly. Lia kariero komencis en 1643, kiam Anno de Aŭstrio (la patrino de la reĝo) nomumis lin kiel "desegnisto de la plantoj kaj de la terasoj".
Gyula Metykó
Biografio
Gyula Metykó frekventis privatan pentrolernejon de György Krivátsy Szűts en Budapeŝto (1928), poste li plulernis en Artistkolonio (Kecskemét) de Imre Révész (pentristo) (1928-1930), fine li akiris diplomon en Reĝa Belarta Altlernejo en 1935. Liaj plej gravaj instruistoj estis István Csók, László Kandó kaj Oszkár Glatz. Ekde jaro de la diplomo li ekspoziciis. Krom la pentraĵoj (plej ofte pejzaĝoj) li kreis Linoleumografiojn. Li studvojaĝis al Italio, Aŭstrio, Ĉeĥoslovakio, baldaŭ eĉ en Ameriko kaj Azio. Dum la 2-a mondmilito li estis soldato, poste li pentradis en sia naskiĝurbo, baldaŭ en Budapeŝto. Li ricevis premion en 1935.
André Le Nôtre
Ekde 1645 ĝis 1646, li sukcese modernigis la ĝardenojn de la kastelo de Fontainebleau, kaj sevke kreis la ĝardenojn de Vaux-le-Vicomte pro peto de Nicolas Fouquet. En 1662, Le Nôtre eĉ desegnis la planojn de Greenwich por Karlo la 2-a de Anglio. Li cetere renovigis la ĝardenojn de la Kastelo de Saint-Germain-en-Laye, kaj tiujn de la kastelo de Saint-Cloud por Filipo de Francio, la frato de la reĝo.
La patro de André Le Nôtre, Jean Le Nôtre, simile estis la ĝardenisto de la reĝo Ludoviko la 13-a.
Landquart
Landquart nomo de rivero en Svislando, kaj laŭ la rivero nomiĝas diversaj geografiaj objektoj:
Mrákotín
Nomon Mrákotín portas pli da sidejoj:
Nigrabrusta milvo
La Nigrabrusta milvo (Hamirostra melanosternon) estas granda rabobirdo de la familio de Akcipitredoj kaj de ties monotipa genro Hamirostra. Kvankam ĝi estas plej ofte konata kiel Nigrabrusta milvo, ĝi estas nek milvo nek buteo.
Aspekto
Tiu rabobirdo havas fortegan malhelgrizan bekon, nigrecajn kapon, kolon kaj bruston (kio nomigas la specion) kun tre rimarkinda kontrasta helbruna nukareo kaj flavecajn krurojn.
Distribuado kaj habitato
Indiĝena de Aŭstralio, la Nigrabrusta milvo troviĝas ĉefe en la nordaj kaj centraj partoj de la kontinento, kaj loĝas en desertoj, sekaj herbejoj, arbustaroj, disaj tropikaj arbaroj kaj ĉeriveraj arbarzonoj. Ĝi ne loĝas en Tasmanio.
Manĝo
La Nigrabrustaj milvoj manĝas kuniklojn, grandajn lacertojn, aliajn birdojn kaj kadavraĵojn. Ili rabas ankaŭ nestojn de surgrundonestantaj birdoj, kaj rompinte grandajn ovojn per ĵetado de ŝtonoj kontraŭ ili danke al ties grandaj bekoj manĝas ties enhavon; simila konduto videblas ankaŭ ĉe la Kadavrogrifo. (vidu suban bildaron).
Reproduktado
Tiu specio nestumas en arboj, ofte laŭlonge de akvofluoj, konstruas platformon el bastonetoj kun centra folikovrita truo por la ovaro de kutime du ovoj. La periodo de kovado daŭras ĉirkaŭ 40 tagojn, kaj elnestiĝo okazas post ĉirkaŭ 60 tagojn post eloviĝo.
Hirakaŭa
Hirakaŭa estas urbo en Gubernio Aomori, Japanio. Ties nomo venas de branĉo de Iŭaki-rivero, kiu fluas tra estintaj du urbetoj kaj unu vilaĝo, Onoe, Hiraka, Ikarigaseki.
Hasan Kikiĉ
Hasan KIKIĈ (naskiĝis la en Gradaĉac; mortis la  en montaro Ĉemernica) estis bosnia verkisto.
Ŭat
Ŭat (taje วัด, en multaj eŭropaj, latinliteraj lingvoj literumata "Wat") estas komplekso de (origine) religie uzataj konstruaĵoj ĉirkaŭita de muro. La vorto same uzatas en Laoso, Kamboĝo kaj Tajlando.
Ústí
Ústí (legu Usti) estas nomo por pluraj vilaĝoj en pluraj distriktoj en Ĉeĥio.
Ŭat
Etimologio
Unu teorio estas ke la vorto wat estas pruntvorto el Sanskrito वाट (vāṭa), kiu signifas korton.
Alia teorio estas ke ĝi devenas de la vorto āvāsa (restadejo, loĝejo) el la palia lingvo kaj de la vorto avasatha (vilaĝo, lernejo, domo) el Sanskrito.
Laŭ strikta senco, wat estas bikŝuejo kun loĝejo, sanktejo, halo kun statuo de la budho Gotamo kaj lernejo. Lokon kun malpli ol tri bikŝuoj ne estas ĝuste nomi wat, kvankam la termino estas ofte uzita nestrikte, eĉ por paroli pri ruinoj de antikvaj bikŝuejoj.
En Kamboĝo, wat estas ĝenerale bikŝuejo, kvankam la ekzakta termino estas វត្តពុទ្ធសាសនា (wat putthasasana). Kristana kirko povas esti nomita វិហារយេស៊ូ (vihearYesaou), viharo de Jesuo.
En la ĉiutaga lingvo en Tajlando, wat estas kultejo, escepte ĉe moskeo, kiu nomiĝas สุเหร่า (surao) aŭ มัสยิด (matsayit), aŭ sinagogo, kiu nomiĝas สุเหร่ายิว (surao yio). วัดจีน (wat chin) aŭ ศาลเจ้า (san chao) estas ĉina templo, เทวสถาน (wat khaek) estas Hinduisma templo kaj โบสถ์คริสต์ (bot khrit) aŭ วัดฝรั่ง (wat farang) estas Kristanisma kirko, kvankam en la taja, โบสถ์ (bot) ankaŭ estas uzita por priskribi moskeon.
En Tajlando, Wat Phra Kaew estas la nura budhisma wat kiu ne havas loĝantajn bikŝuojn,
En neaziaj lingvoj kutimiĝis la tradukoj "templo" aŭ "templaro".
Funkcio
Praktike en ĉiu laosa, kamboĝa kaj tajlanda vilaĝo, Ŭat estas la centro de la budhisma vivo. Pli grandaj urboj havas multajn Ŭat-centrojn, Bankoko ekzemple pli ol 400, tuta Tajlando 30.678 (laŭ la stato de 1998).
Ŭat-centro estas financata de la civitanaro, de pli riĉaj mecenatoj kiel de pli malriĉaj komunumanoj, ĉar dono kaj ricevo de donacoj estas tradicia formo de religia financado en budhismaj socioj. Tajlandaj Ŭat-centroj, kies nomoj komenciĝas per Rat-, Racha- aŭ Maha-, ofte enkondukita de la antaŭsilabo Phra, estis donacoj de la tajlanda reĝa familio aŭ gastigas aparte altestimatajn kultajn objektojn.
En malurbaj partoj de Tajlando, Ŭat-centro ofte estas samtempe religia centro kaj elementa lernejo, hospitalo kaj herba saŭno, renkontejo kaj kunvenejo, flegejo por maljunuloj kaj mallongtempa tranoktejo por gastoj. La lokaj monaĥoj aŭ Mae Chi-virinoj, blanke vestitaj nemonaĥinoj, kiuj obeas ok respektive dek budhismajn regulojn pri virteco, servas en unu aŭ pluraj funkcioj de la centro.
Ŭat Tham Krabok 140 kilometrojn de Bankoko ekzemple mondfamas pro sia sukcesa terapiado de drogodependuloj, Ŭat Phra Baht Nam Phu proksime Lopburi estas ĝismorta flegejo por Aidoso-malsanuloj.
Multaj historiaj Ŭat-templaroj estas impresaj vidindaĵoj - unu, aparte fama, el multaj ekzemploj estas la UNESKO-heredaĵo Angkor Ŭat en Kamboĝo.
Ŭatoj kaj Esperanto
En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome Poemo de Utnoa okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo anoŭdo. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kiu montras al li la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, el Ĉina Murego al insulo Srilanko. Poste aperas la japana pentristo Hokusajo kiu siavice montras aliajn mirindaĵon el Azio. Jen kiel oni prezentas Ŭaton Benĉamabopit kiel Benĉamabotrip:
Turka Respubliko Norda Kipro
Geografio
Ĉefa artikolo: Kipro
Kipro estas la plej orienta el ĉiuj insuloj de la Mediteranea Maro. Ĝi havas areon de proksimume 9.251 km², el kiu 5.384 km² apartenas al la greka kaj 3.355 km² al la turka parto, kaj armea zono ĉirkaŭ la komunumoj Akrotiri kaj Dhekelia kontrolita de la armeo de Britio inter la du partoj konsistigas proksimume 4 procentojn de la insula areo (255 km²). Laŭ areo do ĝi estas la tria plej granda insulo de la Mediteranea Maro - post Sicilio kaj Sardinio. La distanco inter la plej okcidenta kaj plej orienta punkto estas 230 km, inter la plej norda kaj plej suda 95 km).
Ŝamo
Ŝamo aŭ ĉama ledo estas delikata, poroza ledo, preparita por servi kiel frotpurigilo. Ĝi estas preparita tradicie el felo de ĉamo (Rupicapra rupicapra), tipo de montara kapro, sed hodiaŭ ĝi estas farita preskaŭ senescepte el surogato sen-karnigita ŝafofelo.
Turka Respubliko Norda Kipro
Geografio
La distanco al la suda marbordo de Turkio estas proksimume 75 km, al la okcidenta marbordo de Sirio 95 km, al la norda marbordo de Egiptio 325 km kaj al la plej proksima insulo de Grekio 450 km. La insulo Kipro do estas la tuŝopunkto inter Eŭropo, Azio kaj Afriko.
Du montaroj formas la insulan pejzaĝon: La proksime de la marbordo milde dekliva, krome kruta montoĉeno Beşparmak en la nordoriento, kaj la vulkaneca, arbaroriĉa montaro Troodos en la suda malmarborda insuloparto. En la montaro Troodos situas la plej granda monto de la insulo, kiu - same kiel la monto sur la kontinenta partode Grekio, sur kiu laŭlegende loĝis la grekaj dioj - nomiĝas Olimpo (1.952 m). La marbordo longas 671 kilometrojn kaj estas varia: parte ĝi konsistas el vastaj sablaj plaĝoj, parte el ŝtonetaj plaĝoj, parte el krutaj klifoj, kiuj kelkloke enkadrigas malgrandajn plaĝetojn kaj golfetojn.
Ŝamo
Ĝi estis tanita per moruhepatoleo.
Turka Respubliko Norda Kipro
Loĝantaro
La loĝantaro unuflanke konsistas el kipraj turkoj, kies familioj ekde jarcentoj hejmas sur la insulo, sed grandparte pro la konflikto inter grekoj kaj turkoj pri la insulo devis forlasi siajn loĝlokojn en la sudo de la insulo kaj translokiĝi en la nordo. Aliflanke, post la konkero de la norda insuloparto fare de la armeo de Turkio, granda kvanto da turkoj el Turkio translokiĝis tien, kaj la nova registaro de Norda Kipro donis al ili la ŝtatanecon. La ekloĝado de tiu granda kvanto da eksaj ŝtatanoj de Turkio kaj daŭra forta ĉeesto de la armeo de Turkio sur la insulo estas konsiderata kiel kontraŭleĝa de la plejparto de ĉiuj suverenaj ŝtatoj.
La kipraj grekoj, kiuj antaŭe vivis en la nordo de la insulo, devis forlasi siajn loĝlokojn tie kaj translokiĝi al la sudo. Eta malplimulto estis malgranda restinta grupo de grekoj sur la duoninsulo Karpaz (Risokarpasia) kaj same malgranda grupo da arabaj Maronitoj.
NGC 1298
NGC 1298 (aliaj indikoj — PGC 12473, UGC 2683, MCG 0-9-62, ZWG 390.63, NPM1G -02.0115) estas galaksio en konstelacio Eridano.
Turka Respubliko Norda Kipro
Loĝantaro
Ene de Norda Kipro la plej granda urbo estas Nikozio; entute ekzistas 199 komunumoj.
Historio
La 16-an de aŭgusto 1960 la insulo Kipro surbaze de kontrakto inter Britio, Grekio, Turkio kaj la reprezentantoj de la kipraj grekoj kaj turkoj iĝis sendependa ŝtato - Britio tamen tenis siajn armeajn bazojn en Akrotiri kaj Dhekelia. Ideo de la interkonsento estis, ke la kipraj grekoj kaj turkoj havu samajn kulturajn kaj politikajn rajtojn. Laŭ la konstitucio la turka plimulto de la enloĝantaro ekhavis fiksajn rajtojn je politika reprezentiĝo. Speciale la posteno de la ŝtata vicprezidanto, kiu ĉiam estu kipra turko, ricevis ampleksajn rajtojn bloki registarajn decidojn, se li opinius tiujn decidojn malfavoraj por la turka enloĝantaro. Britio, Grekio, Turkio garantiu la funkcion de la interkonsento (Londona garantia kontrakto de 1959).
Kapitulaco de Japanio
La Kapitulaco de Imperia Japanio estis radielsendite anoncita la 15an de aŭgusto kaj formale subskribita la 2an de septembro, 1945, tiel finigante komplete la bataladon de la Dua Mondmilito.
Turka Respubliko Norda Kipro
Historio
Post kiam kipraj grekoj provis nuligi la konstitucian rajton bloki registarajn decidojn flanke de la turka grupo de loĝantoj, dum la jaro 1963 kaj 1964 ekestis armita konflikto inter la kipraj grekoj kaj turkoj, kiun nur la interveno de armeo de la Unuiĝintaj Nacioj povis finigi. Dum la sekva tempo la du kulturaj grupoj de la insulo ĉiam pli dividiĝis, kreiĝis grekaj kaj turkaj vilaĝoj kaj loĝoregionoj, kaj la turka plimulto kolektiĝis en turklingvaj enklavoj. Kipraj grekaj naciistoj alcelis la aliĝon de la insulo al Grekio (Enosis), kipraj turkaj naciistoj la dividon de la insulo en du partoj (Taksim).
Kapitulaco de Japanio
Disvolviĝo
Fine de julio 1945, la Imperijapana Ŝiparmeo estis jam malkapabla fari gravajn operacojn kaj la invado de Japanio fare de la Aliancanoj estis tuj venonta. Kune kun la Brita Imperio kaj Ĉinio, Usono alvokis al senkondiĉa kapitulaco de la Japanaj armitaj fortoj en la Pocdama Deklaro de la 26a de julio, 1945 — la alternativo estus "tuja kaj totala detruado". Kvankam publike oni asertis intencon luktadi ĝis la plej akra fino, la estroj de Japanio (nome Suprema Konsilantaro por la Militkonduko, konata ankaŭ kiel la "Ses Granduloj") estis private farataj petoj al la ankoraŭ neŭtrala Sovetunio por peri pacon laŭ terminoj plej favoraj al Japanio. Dume, la Sovetoj estis preparantaj atakon kontraŭ la Japaniaj fortoj en Manĉurio kaj Koreio (aldone al Suda Saĥaleno kaj Kurila Insularo) plenume de promesoj kiujn ili estis farante sekrete al Usono kaj al Unuiĝinta Reĝlando en la Teherana kaj la Jalta Konferencoj.
Turka Respubliko Norda Kipro
Historio
La 15-an de julio 1974 okazis puĉo de kipraj grekaj oficiroj - subtenata de la tiutempa armea diktaturo de Grekio - kontraŭ la kipra greka prezidento ĉefepiskopo Makarios la 3-a, kiu celis la unuiĝon de Kipro kun Grekio. La enloĝantaro de la insulo suferis sub la ĉikanoj kaj persekutoj, antaŭ ĉio - sed ne nur - la kipraj turkoj. La ŝtato Turkio uzis tiun okazon por - laŭ la Londona garantia kontrakto de 1959) armee invadi la nordon de la insulo. 200.000 grekaj soldatoj la la nordo de Kipro fuĝis en la sudan parton, 1.500 malaperis. Nur sur la duoninsulo Karpaz (Risokarpasia) restis malgranda nombro da kipraj grekoj. La plej multaj kipraj turkoj el la sudo de la insulo fuĝis al la nordo, tiel ke ekestis du preskaŭ tute laŭetne dividitaj loĝoteritorioj.
Sur la 37 procentoj de la insula areo, kiu estis sub la kontrolo de la armeo de Turkio, dum la jaro 1975 estis proklamita la "Turka Federacia Ŝtato de Kipro", kiu estu unu el tri zonoj de federacia insula ŝtato. Tiun proponon tamen malaprobis ne nur la kipraj grekoj, sed ankaŭ la internacia ŝtataro.
NGC 1298
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Turka Respubliko Norda Kipro
Historio
La 24-an de aprilo 2004 en referendumo 61 procentoj de la loĝantoj de Norda Kipro voĉdonis por plano - la tiel nomata Annan-plano - de la tiama ĝenerala sekretario de UN, Kofi Annan, kiu antaŭvidas la reunuiĝon de la insulo laŭ du zonoj. Tamen plimulto de la loĝantoj de la greka parto de Kipro voĉdonis kontraŭ tiu plano.
Post la aliĝo de la (greka) Respubliko Kipro al la Eŭropa Unio la 1-an de majo 2004, la neŭtrala limzono inter la du partoj de la insulo, kiu nomiĝas "verda linio", de la EU ne estis konsiderata ekstera limo de EU, sed fakte estis malatentata. Tial varoj kaj turistoj ekde tiam unuafoje rajtas pasi la limon de nordo al sudo, kion antaŭe ne toleris la ŝtataj instancoj de la suda Respubliko Kipro. La Eŭropa Unio daŭre havas la pozicion, ke la insulo ne estas politike dividita kaj ke la turka nordo estas parto de la greka Respubliko Kipro.
Kappel (Hunsrück)
Kappel estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Rhein-Hunsrück de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Kapitulaco de Japanio
Disvolviĝo
La 6an de aŭgusto, 1945, je la surloka tempo 8:15, Usono eksplodigis atombombon super la japana urbo Hiroŝimo. Dekses horojn poste, la Usona Prezidento Harry S. Truman alvokis denove al Japana kapitulaco, avertante ilin "atendi ruinigan pluvon el la aero, kiel neniam estis vidita sur tiu tero." Poste en la vespero de la 8a de aŭgusto, 1945, laŭ la interkonsentoj de la Jalta Konferenco, sed kontraŭ la Sovet–Japan Pakto por Neŭtraleco, Sovetunio deklaris militon al Japanio, kaj tuj post noktomezo de la 9a de aŭgusto, 1945, Sovetunio invadis la imperiajapanan pupoŝtaton Manĉurion. Poste samtage, Usono faligis duan atombombon, tiam sur la japana urbo Nagasaki. Post tiuj okazintaĵoj, la imperiestro Hirohito intervenis kaj ordonis la Supreman Konsilantaron por la Militkonduko akcepti la terminojn kiujn la Aliancanoj postulis en la Pocdama Deklaro por la finigo de la milito. Post kelkaj tagoj de interkulisaj negocadoj kaj malsukcesa puĉo, la imperiestro Hirohito elsendis radidiskurson al la tuta Imperio la 15an de aŭgusto. Per tiu, li komunikis la 玉音放送 aŭ Gyokuon-hōsō, nome la Kapitulaco de Japanio al la Aliancanoj.
Kapitulaco kaj okupacio
La 28an de aŭgusto, startis la Okupacio de Japanio estrite de la Supera Komandanto de la Aliancaj Armeoj. La kapitulaca ceremonio okazis la 2an de septembro, sur la usona militŝipo Missouri, je kiu oficialuloj el la Japana registaro subskribis la Japanan Dokumenton de Kapitulaco, tiele finigante la militagadon. Aliancanaj civiluloj kaj militistoj celebris la Venkan Tagon, nome fino de la milito; tamen, izolataj soldatoj el la Japanaj foraj fortoj tra la tuta Azi-Pacifika Fronto malakceptis, malkonis aŭ ignoris kapitulacon dum monatoj kaj eĉ jaroj, kelkaj el tiuj eĉ ĝis la 1970-aj jaroj, ekzemple en malgrandaj apartaj insuloj. La rolo de la atombombado en la Japania senkondiĉa kapitulaco, kaj la etiko de la du atakoj, estas ankoraŭ debatita. La stato milita formale finis kiam ekvalidiĝis la Packontrakto de San-Francisko la 28an de aprilo, 1952. Kvar pliaj jaroj pasis antaŭ Japanio kaj Sovetunio subskribis la Sovet–Japanan Deklaron de 1956, kiu same formale metis finon al la teoria militstato.
Esperanta literaturo
La Esperanta literaturo estas la literaturo verkita en la lingvo Esperanto. Oni uzas la esprimon precipe pri la originala literaturo, kiu inkludas prozon, poezion kaj ankaŭ aliajn ĝenrojn kiel teatro aŭ eseo. Oni foje inkludas ankaŭ la literaturon tradukitan el aliaj lingvoj, kvankam specifaj artikoloj, eseoj aŭ libroj pri la "Esperanta literaturo" kutime traktas nur la literaturon originalan, ne la tradukojn.
La literaturo en Esperanto baziĝas sur la diversaj tradicioj de la tutmonda beletro en multaj lingvoj, ne nur sur unu aŭ kelkaj el ili.
Iuj opinias, ke iom post iom la Esperanta literaturo akiris specifajn trajtojn, kiuj manifestiĝas en ĝiaj aŭtoroj kun diversa intenseco, tamen tiu opinio restas nepruvita. Same pri la aserto ke la Esperanta literaturo estas la pruvo de la ekzisto de propra Esperanta kulturo.
La literaturo en Esperanto tamen ja pruvas la vivantecon kaj disvolviĝantan naturecon de la lingvo. Nur en tiu ĉi planlingvo estiĝis tiom grava literaturo, kun aŭtoroj kiel inter aliaj Kálmán Kalocsay, Julio Baghy kaj William Auld. Ĝi estas ankaŭ la plej riĉa literaturtradicio el ĉiuj planlingvoj rilate tradukojn. Krome, la literaturo de Esperanto montriĝas grava ne nur koncerne beletron sed ankaŭ sciencon kaj komunikadon.
Periodoj de la Esperanto-literaturo
Diversaj aŭtoroj proponis malsamajn dividojn en periodojn de la Esperanta literaturo, ekzemple Vilmos Benczik (en Studoj pri la Esperanta literaturo, Takasago-si: La Kritikanto, 1980), Lariko Golden (en Ĉu la kvara periodo? Originala Esperanta literaturo en la naŭdekaj jaroj, Budapest, 2002) aŭ Jukka Pietiläinen (en La kvara periodo en Esperanta literaturo, en Fonto 277 (2004), p. 9–12). Tamen la plej funde kaj detale bazitajn proponojn oni trovas unue ĉe William Auld kaj jarojn poste ĉe Geoffrey Sutton:
En ''Esperanta Antologio. Poemoj 1887-1981'', Auld dividas la ĝistiaman historion de Esperanto-literaturo en 4 periodojn:
Laŭ Sutton en la BK-premiita eseo Pri la periodoj de la Esperanta literaturo (en BA1) kaj en Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto 1887-2007, oni povas distingi 5 periodojn:
Laŭ Lariko Golden, nova periodo ekestas en 1991 per la apero de postmodernismo.
Alia maniero grupigi la verkojn kaj verkistojn estas la klasigo per Skoloj. Jen kelkaj el la kutime referencitaj:
Originala literaturo
Estas memkompreneble, ke dum la fruaj jaroj la verkistoj ne tiom aktivis sur la kampo de originala literaturo kiom sur tiu de la tradukita; por tiaj tradukoj, kiaj eliris tiuepoke, oni ne ĉiam konsideris necesa la verkistan talenton: bezonata estis nur iagrada posedo de la lingvo kaj iom da libera tempo. La unuaj provoj de originala verkado estis tiuj de Ludwik Lejzer Zamenhof mem, kiu en sia Unua Libro (1887) publikigis siajn poemojn Mia penso kaj Ho, mia kor'!, el kiuj la unua estas gemo de nia poezio. En la fruaj numeroj de La Esperantisto presiĝis originalaĵoj de Ludwig Emil Meier, Nikolaj Afrikanoviĉ Borovko, Grohn, Fez (Felikso Zamenhof), kaj Martin Goldberg. En 1896 aperis la unua aparte presita poemo: Nevola Mortiginto de Vasilij Devjatnin. En la serio Biblioteko de la Lingvo Internacia sekvis la prozaj verkoj Kraljeviĉ Marko (M. Abesgus), El la Vivo de Esperantistoj (V. Stankiević), En la Brikejo (Józef Waśniewski), kaj Du Mirrakontoj (Otto W. Zeidlitz). La Fundamenta Krestomatio unue eldonita en 1903, enhavis krom originalaj poemoj de Z, ankaŭ verkojn de aliaj esperantistoj; la materialo grandaparte jam aperis dise en la kajeroj de La Esperantisto kaj ĝia anstataŭinto Lingvo Internacia.