cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Henriko la 1-a (Pollando)
Kunveno en loko Gąsawa kaj morto de Leszek Biały.
En 1227 jaro Leszek Biały ekprovis solvi la plej urĝajn problemojn. Pro tio li organizis kunvenon de piastaj princoj en loko Gąsawa. Al Gąsawa krome de sekularaj kaj ekleziaj altranguloj venis Leszek Biały, lia frato Konrad la 1-a de Mazovio, Władysław Odonic kaj Henriko la 1-a Barbulo. Pro nekonataj kaŭzoj ne venis al kunveno Vladislao la 3-a Maldikakrura, kio estis mirinde pro tio, ke unu el plej gravaj aferoj por solvi estis konflikto kontraŭ lia fratido. Alia grava kaŭzo de kunveno estis, laŭ opinio de Leszek Biały, tro memstara politiko de Świętopełek, princo de Gdańsk. Leszek Biały postulis, ke devigu lin al rezigno pri memstareco aŭ tute forigu lin. Tamen Świętopełek havis alian planon kaj organizis atakon de kavaliroj (probable helpis al li Władysław Odonic), pro kio mortis Leszek Biały, princo por Krakovo kaj Sandomierz. Henriko Barbulo estis grave vundita, kaj li savis nur danke al oferdono kaj fideleco de kavaliro Peregryn el Wiesenburg, kiu ŝirmis lin pere de propra korpo. La eventoj en Gąsawa oni okazis la 24-an de novembro 1227 jaro kaj tute ŝanĝigis politikan situacion. Nova milito pri vakinta trono en Krakovo ekestis certa.
Henriko Barbulo, regento-anstataŭinto en Krakovo.
Leszek Biały postlasis jaraĝan filon Boleslaon (Boleslao la 5-a la Ĉasta). Do almenaŭ ĝis aĝo, kiam li povus regi, regento por Krakovo estu iu alia. De komenco la plej grava kandidato estis princo de Grandpollando Vladislao Maldikakrura, kiu antaŭ la kunveno en Gąsawa kontraktis kun pli juna Leszek “traktaton pri pli longa vivo”. Tamen li ne transprenis senprobleme tronon en Krakovo, ĉar Konrad de Mazovio postulis heredaĵon post sia frato. Analoga situacio estis en princlando de Sandomierz, kie junaĝa Boleslao la 5-a la Ĉasta ekestis aprobita kiel hereda reganto, kaj anstataŭe regis lia patrino Grzymisława kun helpo de lokaj altranguloj. Tamen baldaŭ ŝi devis respekti suverenecon de unu el kandidatoj al regado en Krakovo. Konforme al “traktato pri pli longa vivo”, Vladislao Maldikakrura iĝis anstataŭinto de juna Boleslao. Sed komplikiĝis situacio en Grandpollando, kie sekva foje Władysław Odonic superecis dum interna milito. Pro tio al Krakovo venis Henriko Barbulo, sed ne kiel princo, sed kiel anstataŭinto de Vladislao Maldikakrura. Pro ĉi tio Henriko certe atendis profitojn kaj kontraŭ la militara helpo al princo de Grandpollando li akiris aprobon, ke genealogia linio de sileziaj piastoj estos heredontoj en Etpollando (kies ĉefurbo estis Krakovo) kaj Grandpollando. Pro ĉi tio sentis sin maljustitaj Konrad de Mazovio kaj Władysław Odonic.
Mallibereco kaj militperdo de Etpollando.
En 1228 jaro plenforte okazis milito, kaj bonŝanco estis varia. Komence prosperis Henriko Barbulo, kiu forpuŝis invadon de Konrad de Mazovio dum bataloj ĉe lokoj: Międzyborze, Skała kaj Wrocieryż.
Baldaŭ la situacio tute ŝanĝis. Henriko preferis potencan princan regadon kio ne plaĉis al krakovaj altranguloj. Krome, Henriko Barbulo ekposedis la etpollandan tronon (kvankam kiel anstataŭanto) sen ilia konkordo. Henriko volis moderigi la konflikton kaj en 1229 jaro kunvokis regionan mitingon en Spytkowice. Ĉi tio ne estis tro bona ideo, ĉar dume meso la princo estis atakita, denove vundita kaj malliberigita en Płock.
Konrad de Mazovio triumfis, des pli, ke ankaŭ en Grandpollando situacio disvolviĝis laŭ liaj intencoj. Kvankam granda invado, kiun komence de 1229 jaro li organizis kun helpo de rusoj, fiaskis ĉe remparo de Kalisz, sed jam en la sama jaro Władysław Odonic venkis kaj forigis Vladislaon el Grandpollando. Vladislao Maldikakrura venis al ekzila loko Racibórz. Konrad de Mazovio triumfis kaj senprobleme ekposedis la tronon en Krakovo. La milito ne estis jam finita, ĉar Henriko la Pia pro mallibereco de sia patro transprenis regadon en Silezio kaj komencis prepari militan invadon al Etpollando, sed venko jam estis preskaŭ certa.
Interveno de edzino Hedviga kaj kvazaŭa rezigno pri Krakovo.
Neatendite helpis al Henriko Barbulo lia pia edzino Hedviga, kiu venis al Płock. Detaloj de la mediacioj ne estas konataj, do tamen Konrad, kiu eĉ scipovis murdi politikaj kontraŭuloj, ekdecidis liberigi Henrikon. Ne faris ĉi tion senkoste, li liberigis Henrikon kondiĉe, ke li rezignu pri pretendado al Etpollando. Silezia princo tamen ne rezignis kaj jam kelke da monatoj post la reveno al Vroclavo atingis de papo liberigon de perfortita ĵura promeso.
Tamen la milito estis haltigita pro tio, ke Henriko jam ne interesiĝis pri tio, kio okazis en Etpollando. Kaj en Etpollando multe oni okazis. Antaŭ ĉio altranguloj pli kaj pli malkontentis pro senkompromisa rego de Konrad de Mazovio. Ankaŭ ne plaĉis al ili tio, ke de sia fratido Boleslao deprenis regon en regiono de Sandomierz kaj tie regigis sian filon Boleslao la 1-a de Mazovio. Tiatempe Henriko Barbulo ekinteresiĝis pri reakiro de Grandpollando por Vladislao Maldikakrura.
Morto de Vladislao Maldikakrura. Henriko Barbulo denove en Krakovo.
En 1231 jaro ĉe remparo de Gniezno finiĝis malvenke milita invado. Sed en la sama jaro feliĉe por Henriko Barbulo, mortis en Środa Śląska Vladislao Maldikakrura. Mortigis lin germana knabino, kiun li provis sekse perforti. La ununura posteulo kaj heredanto post Vladislao Maldikakrura, samtempe por Grandpollando kaj Etpollando ekestis tiam Henriko Barbulo. Tamen la regadon por ĉi tiuj terenoj li devis akiri perforte. Komence Henriko decidis okupiĝi pri Etpollando. Precipe pro tio, ke post morto de Kazimierz la 1-a opolski, princo por princlando de Opole kaj Racibórz, Henriko protektis vidvinon Wiola kune kun ŝiaj filoj - Mjeŝko kaj Władysław, kio helpis al li pro strategia lokiĝo de ĉi tiu princlando survoje al Krakovo, ĉefa urbo de Etpollando. Kaj la plej grava por li estis protekto de etpollanda familio Gryfici kaj ankaŭ protekto de princino Grzymisława, kiu kune kun filoj denove respektis regadon de Henriko. Konrad de Mazovio ne rezignis pri Etpollando, tamen pro granda favoro al Henriko Barbulo de etpollandaj loĝantoj, fine en 1232 jaro li devis forlasi la princlandon.
La unua provo por militakiro de Grandpollando. Duba interkonsento kun Konrad de Mazovio.
En 1232 jaro por Henriko Barbulo ekestis ŝanco por militakiri de Grandpollando. La granda invado finis malsukcese pro tio, ke Henriko ne ricevis helpon de grandpollandaj altranguloj kaj Władysław Odonic havis protekton de ekleziaj altranguloj. Milito en Etpollando finis sukcese. En 1233 jaro en Chełm estis subskribita interkonsento inter Henriko Barbulo kaj Konrad de Mazovio. Silezia princo rezignis pri kunligita kun Etpollando regiono de Łęczyca kaj Sieradz, kontraŭ kio li ricevis tutan aprobon de sia regado en Krakovo. Henriko Barbulo denove kuratoris pri Boleslao la 5-a la Ĉasta, al kiu Konrad de Mazovio penis depreni heredaĵon. Boleslao kune kun patrino estis eĉ tra mallonga tempo malliberigitaj. Reciprokaj militaj luktoj pri Etpollando tamen daŭris preskaŭ ĝis morto de Henriko.
La dua milito kontraŭe Władysław Odonic pri heredaĵo post Vladislao Maldikakrura.
Somere 1234 jaro Henriko Barbulo decidis denove interveni en Grandpollando. Ĉi foje kampanjo okazis alie maniere ol tiu antaŭ du jaroj. La plej grava kaŭzo estis tio, ke Władysław jam ne havis protekton de lokaj altranguloj, kiam li transdonis parto de princaj prerogativoj al arkiepiskopo de Gniezno – Pełka. La sukceso estis kompleta kaj Odonic volinte savi restaĵo de sia potenco subskribis traktaton, laŭ kiu li devis perdi duonon de Grandpollando kun plej gravaj urboj: Kalisz kaj Poznań. Analoge kiel en Etpollando, ankaŭ ĉi tie oni ne atingis plenan pacon ĉe limoj de princlando. Reciprokaj militaj luktoj plu daŭris kaj por ekzemple en 1235 jaro Władysław Odonic ruze reakiris murzonitan urbon Śrem.
Penoj pri reĝa krono. Provo pri garantio por filo reĝa heredaĵo.
La militakiro de Grandpollando kreis el ŝtato nomita de historiistoj „Monarkio de Sileziaj Henrikoj” kiel plej grava regiono de Pollando. Tamen la ŝtato ne estis teritorie kaj politike kohera. Konstanta minaco de Konrad de Mazovio kaj Władysław Odonic kaŭzis, ke en 1234 jaro Henriko Barbulo devis permesi al sia filo ankaŭ Henriko formale kune regi. Ankaŭ sekvis disdivido de kortego kaj kompetentecoj inter ambaŭ Henrikoj. De ĉi tiu tempo, la patro havis titolon de princo por Silezio kaj Krakovo, kaj filo havis titolon de princo por Silezio kaj Grandpollando. Henriko Barbulo atingis interkonsento kun krakovaj altranguloj, danke al kio lia filo heredis regnon en Krakovo. Por plena asekureco Henriko komencis klopodi pri kronado de sia filo. Tial li ekinterrilatis kun germana imperiestro Frederiko la 2-a. Tamen kreskinta konflikto kun kristana eklezio kaj baldaŭa morto neniigis lian ambician planon.
Interna politiko.
En interna politiko Henriko Barbulo penis gardi pri grandaj rajtigoj al princoj. Por neŭtraligi potencon de altranguloj, li klopodis protekti mezrangajn kavalirojn. Li ankaŭ reduktis gravecon de bienaj oficistoj, kaj precipe de kastelestroj.
Interrilatoj kun kristana eklezio ne estis tro bonaj, kaj precipe komplikiĝis fine de lia vivo. En senfina milito kontraŭ Władysław Odonic, Władysław estis protektita de eklezio. Ili ambaŭ eĉ provis atingi justecon de papo sed senrezulte. Henriko fine de sia vivo konfliktis kontraŭ episkopo de Vroclavo pro rompo de imuneco en ekleziaj posedaĵoj. Pro tio silezia princo estis anatemita. Lia filo Henriko la 2-a la Pia havis problemoj por entombigi patron en konsekritan lokon. Nur liaj malsuperoj kaŭzis, ke eklezio neniigis anemon. Malgraŭ ĉi tiuj konfliktoj, Henriko Barbulo scipovis bone kunvivi kun klerikoj. Por ekzemple, bone kunlaboris kun episkopoj de Lebus, al kiuj permesis organizi dominikanan mision en princlando de Haliĉ.
Alia grava aspekto de interna politiko estis ekonomia agado, kio donis rapidajn, konkretajn profitojn – Silezio plimultigis sian riĉecon. Rimedo por plikreski ekonomian nivelon estis intensa koloniado laŭ magdeburga juro en preskaŭ senloĝintaj terenoj de montetaro apud Sudetoj kaj de ĉelimaj praarbaroj. La koloniado ne nur tuŝis vilaĝajn terenojn, Henriko Barbulo donis al dekkelko da lokoj urborajton (la unua estis Złotoryja en 1211 jaro).
Morto kaj opinioj pri Henriko Barbulo.
Henriko la 1-a Barbulo mortis la 19-an de marto 1238 jaro en Krosno ĉe Odro. Lia unua vivinta tiam filo Henriko la 2-a la Pia heredis tutan heredaĵon. De edziĝo kun Hedviga el Andechs li havis kvar filojn (krome Henriko, ankaŭ Boleslao kaj duan, nekonatan de nomo, kiu mortis infanaĝe antaŭ 1208, kaj Konrad la Buklohara, kiu mortis en 1213 pro akcidento dum ĉasado) kaj kvar filinojn (Agnesa, Zofia, Anna, kiuj mortis infanaĝe kaj Gertruda, kiu estis fianĉigita al Otto de Vitelsbaĥoj, kaj kiu poste estis abatino por monaĥejo en Trzebnica).
Henriko la 1-a Barbulo estas opiniata kiel unu el plej eminentaj Piastoj dum periodo 1138 – 1320, kiam Pollando estis dividita je regionoj, kvankam lia verko neniiĝis jam post tri jaroj pro neatendita invado de mongoloj. Kiel kapabla politikisto kaj mastro kaŭzis, ke Silezio, sed ankaŭ parte Etpollando kaj Grandpollando povis kunevolui kun rapide ŝanĝinta Okcidenta Eŭropo. Lia persona signo estis turnita arko kun meze lokita kruco – forme blanka bendo lokita sur flugiloj de nigra aglo restis sur blazono de Silezio.
11-a jarmilo a.K.
La 11-a jarmilo antaŭ Kristo estas la tempo inter la 1-a de januaro de la jaro 10001 kaj la 31-a de decembro de 11000 antaŭ Kristo.
En Norda Ameriko aperas la kulturo Clovis - ĝia ekzisto dateblas inter la jaroj 11.600 ĝis 10.700 antaŭ Kristo. La trovitaj iloj kaj bestaj ostoj pruvas, ke la Clovis-homoj estis ĉasistoj kaj kolektistoj, kiuj preferis ĉasi mamutojn kaj aliajn grandajn bestojn.
Ĉirkaŭ la jaro 11000 a.K. ekestas la agrikulturo en Okcidenta Azio, en suda Ĉinio kaj en Mezameriko. Finiĝas la lasta glaciepoko - la transiro de la terhistoria epoko Plejstoceno al Holoceno, ĉirkaŭ la jaroj 11000 ĝis 8300 antaŭ Kristo.
Labrun
Labrun ĝis fino de 2010 estis administra komunumo en Germanio: ekde la 1-a de januaro 2011 ĝi apartenas al la urba komunumo Annaburg. La loĝloko troviĝas en la distrikto Wittenberg de la federacia lando Saksio-Anhalto. Fine de 2009 ĝi havis 133 loĝantojn.
Vojnić
Vojnić (vojnitj) estas vilaĝo kaj municipo en Kroatio. Ankoraŭ 45 komunumoj apartenas al la municipo.
Lago Monger
La Lago Monger estas granda urba humidejo ĉe la Cigna Marborda Ebenaĵo Swan Coastal Plain en antaŭurba Perto metita inter la antaŭurboj de Leederville, Wembley kaj Glendalough. Je malpli ol kvin kilometroj de la grandurbo de Perto kaj situanta laŭ la Aŭtovojo Mitchell, ĝi fluas proksimume nordokcidente al sudoriento direkte al la Rivero Cigno kaj konsistas el 70 hektaroj de plejparte malferma kaj malprofunda akvo kun insulo de 1.3 hektaroj en la sudokcidenta angulo. La 110 hektaroj da lago kaj la ĉirkaŭaj parkregionoj estas konataj kiel la Rezervejo de Lago Monger.
Vojnić
Situo
Vojnić situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Sisak-Karlovac. La lasta urbo troviĝas 17 km-ojn.
Lago Monger
La lago estas aktuale uzata amplekse por distro same kiel estanta grava vidindaĵo kun ĝis 12,000 vizitantoj semajne (Middle, 1988). Agadoj inkludas birdobservadon kaj korpekzercadon.
Vojnić
Historio
Post la mezepoko Vojnić situis en fronto de Osmana Imperio kaj Habsburga Imperio. Ĝis Traktato de Trianon Vojnić apartenis al Habsburga Imperio, al Hungara reĝlando, al Modrus-Fiume, kie distriktejo estis, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio, fine ekde 1991 al Kroatio.
Lago Monger
Pavimita trako 3.5 km longa por migrado (piedirado)/biciklado ĉirkaŭas la lagon, kio postulas proksimume 30 minutojn por trapasi ĝin piede. Ankaŭ abunda aŭtoparkejo, ludejekipaĵo kaj barbekuinstalaĵoj estas disponeblaj.
Rokenrolo
Rokenrolo (el la angla rock and roll) estas muzikĝenro kiu furoris en Usono kaj aliaj partoj de la mondo dum la 40-aj ĝis la 70-aj jaroj de la pasinta jarcento. Ĝi poste evoluis al la pli larĝsenca Rok-muziko, kaj do la termino rokenrolo estas plej ofte uzata striktasence por la unuaj etapoj de la roko.
Tiu ĉi ĝenro devenas historie el mikso de diversaj stiloj de la usona folkloro, ĉefe super la bazo de la muziko de la nigruloj (rhythm and blues, siavice evoluinta el la bluso, bugio kaj ĵazo), kun influo de la gospelo kaj la tradiciaj kantoj de la blankuloj, kiel la country kaj western. Ĝi profitis de la evoluo de la novaj elektraj muzikinstrumentoj, kiuj ebligis la rapidigon de la ritmo.
Sociologie, oni klarigas la aperon de la fenomeno pro la plifortigo de la aĉetpovo de la junularo, kiam junuloj komencis ne plu timi pri la futuro, la laboro aŭ siaj gepatroj.
Rokenrolo estas dancformo kiu inkluzivas i.a. dancojn, kiujn oni foje nomas "Rokabilo", "Ir-rokenrolo", "Fal-rokenrolo", "Glit rokenrolo", "Shuffle", k.a.
Unuaj etapoj
Kelkaj aŭtoroj datas la naskiĝon de la rokenrolo en la jaro 1954, per la apero de la diskoj de Bill Haley kaj ties grupo "Bill Haley and the Haley's Comets", speciale per "Crazy Man Crazy" (1954) kaj la granda sukceso de la kantaĵo "Rock Around The Clock" (1955). Aliaj preferas emfazi la rolon de Little Richard aŭ de Elvis Presley. Tiu ĉi lasta eldonis sian unuan diskon ankaŭ en 1954. Ĉefaj artistoj de la 50-aj jaroj kaj komenco de la 60-aj:
Disvolviĝo kaj evoluo
Post la jaroj de la jardeko de 1960, la stilo havis gravan disvolviĝon, kaj kreis amason da subĝenroj, kiu ĝenerale estas konata kiel la rok-muziko. Ĝi fariĝas kultura kaj socia fenomeno kiu ne konas landlimojn.
Kiŝangarh
Kiŝangarh (किशनगढ़) estas urbego kaj municipo en Barato, en subŝtato Raĝastano, en distrikto de Aĝmer.
Demografio
Kiŝangarh havis populacion de en 2020 kun legopovo de 69%, pli alte ol la landaveraĝo.
Geografio
Kiŝangarh situas 433 metrojn super la marnivelo en montaro. Distrikta sidejo Aĝmer troviĝas 27, subŝtata ĉefurbo Ĝajpuro 100, Tonk (Raĝastano) 105, Sikar 117, Nagaŭr 130, Ĝodpur 186, tutlanda ĉefurbo Delhio 325 (voje 408), Mumbajo 874, Kolkato 1438 kilometrojn (aere).
Ekonomio
Kiŝangarh estas ĉefurbo de marmoroj, ja dependas de la marmora produktado, 25 mil da marmorvendejoj. Proksime de la urbego estas granda ujo por teni la marmorŝlimon (ĝi estas forĵetaĵo).
Lingvoj
En Kiŝangarh la oficiala lingvo estas la hindia.
Religioj
La loĝantoj de Kiŝangarh őlejparte estas hinduoj.
Eduko
Kiŝangarh estas hejmo de Centra Universitato de Raĝastano.
Klimato
Kiŝangarh situas ĉe duonarida klimato. Jare pluvas averaĝe ĉirkaŭ 500 mm. Inter junio-septembro pli ofte pluvas pro la musonoj, en la ceteraj monatoj nur apenaŭ pluvas. La averaĝa temperaturo varias inter 20-33 °C.
Trafiko
Kiŝangarh havas trairan fervojan linion inter Aĝmer-Ĝodpur kaj 4 ĉefvojoj kuras al la urbego (el tio 2 eatas nacia aŭtovojo), krome kuras al la urbego. La plej proksima flughaveno funkcias en Ĝajpuro.
Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj
Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj (UAE; دولة الإمارات العربية المتحدة) estas lando ĉe la Persa Golfo. La ŝtato estas unuiĝo de sep arabaj emirlandoj, gvidataj de emiroj. Loĝantoj nomiĝas emirlandanoj.
[[Dosiero:UAE en-map.png|eta|250px|Kaart van de Verenigde Arabische Emiraten
]]
Historio
Dum la 16-a jarcento, la areo iĝis kolonio de eŭropaj landoj — unue Portugalio kaj eventuale Britio en la Ŝtatoj de Batalhalto. La britoj nomis ĝin la 'pirata marbordo,' ĉar piratoj sukcesis tie malgraŭ la penoj de la brita kaj araba mararmeoj. Antaŭ la Unua Mondmilito, perloj estis ekonomie gravaj; post 1962, nafto iĝis la ĉefa eksportaĵo.
Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj estis fondita en 1971. En ĝia konsisto dekomence estis ankaŭ Kataro kaj Omano. Prezidento de la Federacio estis elektita emiro de Abu-Dabio, kiu ĝis hodiaŭ regas la landon. Vic-prezidento kaj ĉefministro fariĝis emiro de Dubajo. En 1991 dum la invado de irakaj milittrupoj en Kuvajto, UAE partoprenis je la flanko de koalicio.
Teritoria organizado
Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj estas federacio de sep absolutaj monarĥioj: Abu-Dabio, Dubajo, Aĵmano, Fuĵajro, Ras-al-Ĥajmo, Ŝarĵo, kaj Um-al-Kajvajno. Pli ol du trionoj de la homoj en la lando loĝas en aŭ Abu-Dabio aŭ Dubajo.
Ekstera politiko
La Francio malfermis en la emirlando Abu-Dabio militbazon «tendaro de Paco» — sian unuan konstantan bazon en la Persa Golfo. Ĝi gastigas ĝis 500 francajn soldatojn kaj inkluzivas mararmean bazon, aerarmean bazon, kaj trejnejon.
Ekonomio
La ĉefaj eksportaĵoj de la lando estas natura gaso, nafto, fiŝoj, kaj daktiloj. Tamen UAE penas transiri al uzado de la plej avantaĝaj teknologioj, uzante naftogasajn enspezojn por financi tiun multekostan teknologian salton. En julio 2020 ĝi lanĉis la unuan en la araba mondo kosmostacion al Marso. En aŭgusto 2020 ekfunkciis la unua en la araba mondo nuklea centralo Barakah, kies kompleta kapacito konsistigos 5600 mWt kaj kontentigos 25% de la energibezonoj de la lando. Ĝis 2050 UAE planas kovri 50% de siaj energiaj bezonoj per renovigebla energio.
UAE allogas ĉiam pli multajn investantojn de la tuta mondo danke al relative malaltaj laborkostoj, manko de impostoj rilate varojn kaj personajn salajrojn kaj ankaŭ malmultekosta elektra energio.
En decembro 2009 UAE finsubskribis multmiliard-dolaran interkonsenton por atoma fabrikejo kun sudkoreia firmao.
La la ŝtata investkompanio Dubai World (Dubajo) petis siajn kreditirojn pri la sesmonata prokrasto de la pagoj laŭ sia ŝuldo. Rezulte de tiu 70 internaciaj financaj kompanioj alfrontis la perspektivon perdi 60 miliardojn da dolaroj.
Gravan rolon ludas turismo, alloganta milionojn da vizitantojn, plejparte al artefaritaj oazoj, insuloj kaj amuzejoj. Ekde la 1980-aj jaroj, la nombro da turistoj signife pliiĝis, ĉefe eŭropanoj venantaj por ferioj dum la vintro. La tendenco plifortiĝis post la decido apliki politikon de "malferma ĉielo", kiu rezultigis pli malmultekostajn flugojn el Eŭropo, la plifortigon de la aviadkompanioj Emirates kaj Etihad Airways kaj la uzado de la flughavenoj de Abu Dhabi kaj Dubajo kiel meza punkto inter Eŭropo kaj la Malproksima Oriento.
Shiho Tomari
Shiho Tomari (泊 志穂 n. ) estas japana futbalisto. Ŝi en 2017 membris en la japana virina nacia teamo de futbalo.
Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj
Ekonomio
Emirates Telecommunication Group Company PJSC (arabe مؤسسة الإمارات للاتصالات, Mu'asissat al-'Imārāt lil-'Ittiṣālāt, laŭvorte, "Emirates Institute for Communications"), kun varmarko Etisalat (arabe اتصالات ittiṣālāt, laŭvorte "komunikaĵoj"), estas plurnacia emirlanda entrepreno por telekomunikado, kiu funkcias en 15 landoj tra Azio, Mezoriento kaj Afriko. En Februaro 2014, Etisalat estis la 14a plej granda movebla-telefona entrepreno en la mondo, kun totala nombro de klientoj de pli ol 167 milionoj. Ĝi estas la nura ret-provizanto en UAE.
La komerca bilanco de la Emirlandoj estas en granda pluso. En 2000, la bilancpluso estis proksimume dudek miliardoj da dolaroj. Unu el la karakterizaĵoj de la ekonomio de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj estas ĝia dependeco de eksterlanda laboristaro kiu konsistigas pli ol 90% de la laborantaro de la lando.
En 2006, estis interkonsentita komenci sciencajn agadojn en la kampo de spacindustrio kaj en 2009, la kosmoŝipo SAT-1 estis lanĉita en kosmon.
Konstruado
UAE realigas multajn ambiciajn projektojn, aparte konstruajn. En februaro 2008 apud Abu-Dabio komenciĝis konstruado de Masdaro — unua en la mondo tute senkarbona kaj senaŭta. Ĝi estos hejmo por 50 000 homoj kaj 1500 entreprenoj. En Masdaro oni uzos plejparte sunenergion kaj vojaĝos ene de la urbo per malgrandaj ŝelformaj veturiloj funkciantaj sur magnetaj vojetoj. Energibezonoj reduktiĝos kompare al simila urbo kvaroble, akvokonsumado je 60 %. Samtempe en Abu-Dabio estas konstruota la plej granda hidrogena elektrocentralo en la mondo.
En januaro 2010 en Dubajo estis finkonstruita Burĝ Ĥalifa, plej alta turo en la mondo, alta je 828 metroj. Por realigo de multaj grandaj projektoj oni aktive uzas fremdlandajn laboristojn, ne ĉiam juste traktatajn, kio foje estigis kritikon de Human Rights Watch.
La la hispana futbalteamo Real Madrid anoncis projekton pri temoparko Real Madrid Resort Island konstruota en Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj kaj inaŭgurota en 2015. Ĝi okupos 50 hektarojn kaj enhavos havenon especiale dezajnitan laŭ la simbolo de la teamo.
Kulturo
Regantoj de UAE investas multe da mono por konverti la landon en kulturan centron de la regiono.
En Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj okazos la Monda Ekspozicio Dubajo 2020 de la 20-a oktobro 2020 ĝis la 10-a de aprilo 2021. Kunlabore kun aliaj unuiĝoj, la departamento pri Tutmonda Komunikado de Unuiĝintaj Nacioj utiligos ĉi tiun eventon por reliefigi la centran rolon de la Organizaĵo en la debato de ideoj. kolektiva agado kaj serĉado de multflankaj solvoj al tutmondaj problemoj.
En Abu-Dabio okazis en 2008 la unua en Mezoriento retrospekta ekspozicio dediĉata al la Pablo Picasso kaj enhavanta 180 liajn verkojn el la de Parizo.
En januaro 2008 UAE subskribis kun Francio pioniran interkonsenton, laŭ kiu kontraŭ pago de 400 milionoj da eŭroj UAE ricevos la rajton uzi la nomon "le Louvre" kaj centojn pruntos centojn da artaĵoj de la Pariza muzeo por periodoj de ses monatoj ĝis du jaroj. "Louvre Abou Dhabi" malfermiĝos en 2012-2013 kaj estos parto de vasta kultura projekto, kune kun la konstruo de kvar muzeoj kaj de centro de spektakloj, kiuj formos "kulturan distrikton" sur la insulo de Saadiyat, giganta turisma komplekso.
Esperanto-movado
Organizita Esperanto-movado en la lando mankas. Verŝajne estas nur apartaj esperantistoj, informoj kiuj tre malmultas. Ĝis 2006 funkciis esperantlingva blogo sub la nomo «Freneza arabulo» verkita de Samawel el Dubajo en komencanteca Esperanto. En 2009 iu Bhasker Gunaseelan indikis sian situon kiel «Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj/Hinda Unio»
Suĉbotelo
Suĉbotelo aŭ bebobotelo estas botelo kun surfiksita suĉilsimila cicumo kaj ĉapo por bone fermi ĝin.
Dum la unuaj monatoj per la suĉbotelo oni donas al bebo forpumpitan patrinan lakton aŭ artefaritan lakton, poste eblas doni ankaŭ sukon aŭ herboteon.
Kutimaj grandecoj de suĉboteloj estas nuntempe 125 ml, 240 ml kaj 330 ml. Cicumoj ekzistas diversformaj kaj kun unu ĝis kvar malfermoj. Ekzistas sistemoj, por malhelpi la gluton de aero al beboj.
Materialo
Kutime estas suĉboteloj el vitro aŭ polimeroj, sed pro la enhavo de bisfenolo A iuj malkonsilas tiujn lastajn. . Kanado malpermesis la vendadon de suĉboteloj enhavantaj bisfenolon A.
Sporo
Sporojn estigas ĉefe la malpli evoluintaj organismoj, ekz. bakterioj (ekz. Bacillus kaj Clostridium), fungoj (en formo de konidioj aŭ askosporoj), protozooj, algoj, muskoj kaj filikoj (filikosimilaj plantoj). Ĉe la semplantoj, oni traktas sporo la unuĉelan polengrajno (mikrosporo) kaj la embriosaka patrina ĉelo (megasporo).
Suĉbotelo
Materialo
Vitraj boteloj havas la malavantaĝon esti rompiĝemaj kaj pli pezaj. Tio gravas, kiam la bebo komencas teni mem la botelon. Kelkaj fabrikantoj proponas suĉbotelojn el polipropilenoj (Dr. Brown's, NUK).
Sporo
Oni dividas la sporojn laŭ tipo de ilia estiĝo (sporoestiĝo, sporulacio): oni distingas mejosporojn kaj mitosporojn, se ili estixgas per mejozo aŭ per mitozo. Unuploidajn sporojn formas mitosporoj de gametofitaj generacioj kaj mejosporoj. Duploidajn sporojn produktas la mitosporoj de la sporofitaj generacioj.
Station des Rousses
Station des Rousses estas vintrosportejo en Jura. Ĝi enhavas Les Rousses (la precipan vilaġon), Bois-d'Amont, Lamoura kaj Prémanon. Oni povas skii ĝis Svisio en Kantono Vaŭdo.
Sporo
La sporoj estas produktataj en granda nombro fare de la koncernaj organismoj. La sporoj mem estas tre rezistaj al nekonvena ekstera medio. La sporoj povas ĉesigi sian tutan metabolon kaj ne bezonas plu akvon, nutraĵojn, oksigenon. La ĉelmuroj eĉ ne tralasas akvon, tiel ili povas longtempe travivi nekonvenajn kondiĉojn.
Acacia pycnantha
Acacia pycnantha, en la aŭstralia varianto de la angla lingvo ofte nomata "golden wattle", kion Google Translate mistradukas kiel "ora karunklo" (ĝustas "ora akacio"), estas arbo de la familio Fabaceae indiĝena al sudorienta Aŭstralio. Ĝi kreskas ĝis alteco de 8 m kaj havas folitigojn anstataŭ veraj folioj. Serpo-formaj, la folitigoj longaj inter 9 kaj 15 cm, kaj larĝas 1 ĝis 3,5 cm. La abundaj bonodoraj, orkoloraj floroj aperas en malfrua vintro kaj printempo, sekvate de longaj semujoj. La plantojn krucpolenadas pluraj specioj de melifagedoj kaj akantizoj, kiuj vizitas nektarujojn sur la folitigoj kaj brosas kontraŭ floroj, transportante polenon inter ili. Subarbara planto en eŭkalipta arbaro, ĝi troviĝas de suda Novsudkimrio kaj la Aŭstralia Ĉefurba Teritorio, tra Viktorio kaj en sudorientan Sudaŭstralion.
Esploristo Thomas Mitchell kolektis la tipan specimenon, laŭ kiu George Bentham verkis la specian priskribon en 1842. Neniuj subspecioj estas rekonataj. La ŝelo de Acacia pycnantha produktas pli da tanino ol iu ajn alia akacia specio, pro kio oni komerce kultivadas ĝin por produktado de ĉi tiu komponaĵo. Ĝi estis vaste kultivata kiel ornama ĝardeno planto kaj por produkti tonditajn florojn, sed ĝi fariĝis invada sarkaĵo en Sudafriko, Tanzanio, Italio, Portugalio, Sardio, Barato, Indonezio, Nov-Zelando, same kiel en Okcidenta Aŭstralio, Tasmanio kaj Novsudkimrio. Acacia pycnantha fariĝis la oficiala emblemo flora de Aŭstralio en 1988, kaj prezentiĝis sur aŭstraliaj poŝtmarkoj.
Suĉbotelo
Materialo
Cicumoj estas kutime el latekso kaj silikono. Tiu lasta materialo rezistas malpli al mordoj, sed estas malpli alergiiga.
Bela karpodako
La Bela karpodako (Carpodacus pulcherrimus) estas birdo de la familio de Fringedoj. Tiu specio estas kutime lokata en la genro Carpodacus, sed ĝi estas ankoraŭ sub dubinda pristudo. Karpodakoj estas birdoj brunecaj, kun ruĝaj aŭ rozkoloraj ĝeneralaj nuancoj aŭ markoj en kapo, brusto, pugo ktp. Kaj tiu estas unu el la karpodakoj kiuj povus aparteni al genro Propasser. Ĝi troviĝas en Butano, Ĉinio, Barato, Mongolio, Nepalo kaj Pakistano. Ties natura habitato estas moderklimataj arbustaroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj altaltitudaj makisoj.
Suĉbotelo
Historio
Jam en antikvo ekzistis suĉbetoloj. Ili estis el argilo. Ekde la 16-a jarcento oni uzis ledon aŭ lignon por produkti tiajn botelojn; ekde la 17-a jarcento oni uzis ankaŭ bovokornojn.
Bela karpodako
Temas pri specio kun tre markata seksa duformismo. Ambaŭ seksoj havas grizbrunajn suprajn partojn kun tre fajna malhela strieco en krono kaj pli malhela strieco en dorso. La masklo havas rozkolorajn vizaĝon (dividitan per bruna traokula strio) kaj gorĝareon kaj pli helrozajn subajn partojn iom striecajn. La ino estas ĝenerale grizbruna kaj ne montras rozkolorajn areojn, sed ja povas montri la brunan traokulan strion; la subaj partoj estas sablokoloraj kun tre markata malhela strieco. Ĉe ambaŭ seksoj kruroj kaj bekoj estas grizecaj, dum ankaŭ la vosto estas malhela kaj iom forkoforma.
Suĉbotelo
Historio
Cicumoj estis el ledo aŭ kotono. Ekde la 19-a jarcento oni uzis ankaŭ bierbotelojn, kiujn oni ŝtopis per kotonaĵo. Poste oni metis cicumon el gumo super la botelrandon. En la 1930-aj jaroj surmerkatiĝis lateksaj cicumoj.
Bela karpodako
La komuna nomo rekte tradukas la sencon de la latina scienca nomo, kiu signifus fakte "plej bela". Tiu impreso rilatas al la mildeco de la rozaj koloroj kaj nuancoj de tiu specio.
Lopatinec
Lopatinec, hungare Lapáthegy [lapAthedj] estas ne memstara, malgranda vilaĝo en Kroatio, en distrikto Međimurje, en municipo de Sveti Juraj na Bregu.
Solutreo (prahistorio)
Solutreo estas periodo de la prahistorio ene de la Supra Paleolitiko.
Proksime de la roko (éperon rocheux) de Solutreo la ĉasistoj de la periodo Solutreo, france solutréen, periodo nomita laŭ tiu ĉi loko, inter 22 000 kaj 17 000 antaŭ nun, do dum periodo de 5000 jaroj, gvatis grandegajn arojn de ĉevaloj kiuj venis de la regiono Breseo kaj de la valo de la rivero Saono. La ĉasistoj prahistoriaj surprenis ilin dum ilia vojo de migrado ĉiujara kaj mortigis ilin en grandaj amasoj. La restoj de pli ol 100 000 ĉevaloj estis elterigitaj je la piedo de la roko.
Je tiu loko arkeologoj povas studi la metodojn de ĉasado dum la ŝtonepoko.
Saint-Jacques (pariza metrostacio)
Saint-Jacques [sɛ̃ ʒak] (Sankta-Jakobo) estas stacio de la Metroo de Parizo sur linio 6, en la 14-a arondismento de Parizo.
Stacio
La stacio estis malfermita en 1906. Ĝia nomo devenas de la fakto, ke ĝi troviĝas en la malnova "Faubourg-Saint-Jacques", en la kruciĝejo de Boulevard Saint-Jacques (orienta-okcidenta akso) kun Strato du Faubourg-Saint-Jacques kaj Strato de la Tombe-Issoire (norda-suda akso).
Dany Laferrière
Dany Laferrière estas franclingva verkisto. Li naskiĝis la 13an de aprilo 1953 en Port-au-Prince, Haitio. Li vivas en Montrealo, Kebekio, Kanado. Li verkis pli ol dudek librojn. Li akiris 10 premiojn, inter aliaj estas Premio Médicis.
La 12an de decembro 2013 li estis elektita membro de la Franca Akademio. Unu el liaj plej konataj libroj estas 'Comment faire l'amour avec un nègre sans se fatiguer ' (kiel seksumi kun nigrulo sen laciĝi) kiu estos adaptita por filmo de Jacques W. Benoît en 1989, krom esti tradukita en multaj lingvoj. Poste, li laboris por kiel kolumnisto por diversaj televidstacioj kaj kiel veterprognozisto. Kvankam memlernanto, li tamen sekvos kursojn en la Universitato de Kebekio en Montrealo (UQAM). Jaron post la tertremo, kiam li estis tie en la jaro 2010, li atestas pri kio li spertis en Haitio en la libro "Tou bouge autour de moi" (ĉio moviĝas sub mi). Alia grava libro estas ' Mythologies américaines" (usonaj mitologioj).
Danny Laferrière pri etnismo kaj lingva dominado
Danny Laferrière diris ke 'verkisto ne havas naciecon' kaj komentas ankaŭ pri la moda temo de identeco kiun li komparis kun biciklado : oni devas rigardi antaŭ si aŭ oni falas. Pri lingva dominado li rimarkigis ke en Miami oni plendas pri la dominado de la hispana kaj ke oni malakceptu ĝin, en Francio oni plendas pri la dominado de la angla kaj ke oni malakceptu ĝin kaj ke la kreola estis dominado de la franca kaj ke oni malakceptu ĝin.
Eksteraj ligiloj
Lova Rakotomalala, Kvin modernaj afrikaj pensistoj pri identeco, lingvo kaj regionismo, Tutmondaj Voĉoj, 17-a aŭgusto 2014.
Krchleby
Nomon Krchleby havas pluraj municipoj:
Dany Laferrière
Vidu ankaŭ
Koloniismo
Krchleby
... kaj partoj de municipoj:
Aleksandr Sergejeviĉ Dargomiĵskij
Aleksandr Sergejeviĉ Dargomiĵskij (Александр Сергеевич Даргомыжский) * 2-a n(jul.) / 14-an (greg.) februaro 1813 en Dargomiĵ en la distrikto Tula; † 17-an de januaro 1869 en Sankt-Peterburgo) estis rusa komponisto. Dargomiĵskij prave validas kiel unu el la plej honorindaj reprezentantoj de la nacirusa opero kaj kontribuis esence al ties formado. Li verkis orkestraĵojn, operojn kaj lidojn, kiuj havas klare konturita nacian kaj realisman karakteron.
Endosporo
Endosporo estas neaktiva, dura, kaj ne-genera strukturo produktita fare de certaj bakterioj de la filumo Firmicute. La nomo "endosporo" sugestas je sporo aŭ sem-simila formo (endo signifas ene), sed ĝi ne estas vera sporo. Ĝi estas neaktiva formo, al kiu la bakterio povas redukti sin. La estigon de endospora formacio kaŭzas manko de nutraĵoj kaj kutime okazas en gram-pozitivaj bakterioj. Dum la endospora formacio, la bakterio dividiĝas ene de sia ĉela muro. Unu flanko tiam englutas la alian. Endosporoj ebligas por la bakteriojn resti neaktivaj dum pli longa periodo, eĉ jarcentoj. Oni asertas reaktivigon de jarmilionojn aĝa sporoj. Kiam la medio iĝas pli favora, la endosporo povas reaktivigi sin al la vegetativa stato. La plej multaj specoj de bakterioj ne povas ŝanĝiĝi al la endospora formo. Ekzemploj de bakterioj kiuj povas formi endosporojn inkludas Bacillus kaj Clostridium.
La endosporo konsistas el la DNA de la bakterio kaj parto de sia citoplasmo, ĉirkaŭita per tre dura ekstera tegaĵo.
Endosporoj povas pluvivi sen nutraĵoj. Ili estas rezistemaj al ultraviola radiado, elsekiĝo, alta temperaturo, ekstrema frostigado kaj kemiaj desinfektaĵoj.
Kelkaj klasoj de bakterioj povas iĝi eksosporoj, ankaŭ konataj kiel mikrobaj cistoj, anstataŭ endosporoj.
Fira (Metroo de Barcelono)
Fira (antaŭe Pedrosa | Fira) estas stacio sur linio 9 de la Metroo de Barcelono, situanta en L'Hospitalet de Llobregat.
NGC 1501
NGC 1501 (alia indiko — PK 144+6.1) estas planeduma nebulozo en la konstelacio Ĝirafo. La distanco estas proksimume 4200 lumjaroj de la tero. La centra stelo estas tiel nomata Wolf-Rayet stelo kun temperaturo de pli ol 90000 gradoj Kelvin. Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Malkovro
La planetan nebulozon malkovris je la 3a de novembro 1787 la german-brtia astronomo Wilhelm Herschel.
Tenoro
Tenoro (de la Latina vorto tenere „teni“) oni nomas la altan viran kanto-registron, kaj ankaŭ kantistojn de tiu kantoregistro. La nomo formiĝis pro la komenca plurvoĉeco, kiam oni nomis la voĉon tenantan la Cantus firmus (kanto firma) tenor, dum kiam la ĉirkaŭludantaj voĉoj nomiĝis contratenor (kontratenoro).
La sonamplekso de la tenorvoĉo etendiĝas ekde c ĝis a’ – la kvazaŭ proverba alta C situas eĉ malgrandan tercion supere.
La notacio normale montras la notojn laŭ la violona klefo kun malsupren metita malgranda „8“, kiu indikas la oktavigon malsupren.
La voĉregistron de tenoristo oni povas subdividi en jenajn voĉfakojn laŭ sia kvalito, amplekso, volumeno kaj respekte al la kantaj kaj dramaj postuloj:
La subdivido de la tenorvoĉo en fakoj ne estas strikta, ĝi nur estas rezulto el la operpraktikaj postuloj por asigni al la kantistoj la konvenajn rolojn.
Tamen apenaŭ ekzistas kantistoj kiuj dum la tuta kariero nur kantis partiojn el ununura fako. Ekz. Fritz Wunderlich laŭdevene estis lirika tenoro, sed fine de sia vivo li regis la fakojn tenore lirico spinto kaj eĉ de la junula herotenoro. Plácido Domingo, principe tenore spinto, dum sia longa kariero ankaŭ kantis partiojn el ĉiuj aliaj kategorioj – ekde Nemorino (Liebestrank, tenore di grazia) trans Don Ottavio (Don Giovanni, lirika tenoro), Max (Freischütz) kaj Lohengrin (junula herotenoro) ĝis Parsifal kaj Tannhäuser (herotenoro).
Distrikto Gorzów
Distrikto Gorzów - pole powiat gorzowski, pli esperantigebla kiel Distrikto Gorzovo aŭ Distrikto Gorzova - estas distrikto en la provinco (historie vojevodio) Lubuŝio de Pollando. Distrikta centro estas la urbo Gorzów Wielkopolski (jen pole, germane Landsberg an der Warthe; kaŝube Lãdzberch), kiu en sia pola nomo en genitiva formo havas la nomon Wielkopolska (de Grandpollando), kvankam ĝi ne apartenas al la nuna provinco Grandpollando. Fine de en la distrikto vivis.
Prosetín
Nomon Prosetín havas pli da municipoj:
...aŭ partoj de municipoj:
Rovaniemi
Rovaniemi estas la ĉefurbo de la Laponia provinco de Finnlando, mallonge en finna Laponio. Kiel urbo ĝi estas fondita en 1960. Ekde komenco de la jaro 2006 la apuda kamparana komunumo estis ligita al la urbo kaj tiel la areo de Rovaniemi iĝis pli ol 8 000 km² granda. La urbo situas tuj apud la polusa cirklo, kie du riveroj, la Kemijoki kaj la Ounasjoki kunfluiĝas. La urbo havas ĉirkaŭ 35 000 loĝantojn. Je la 1-a de januaro 2006 Kampara komunumo de Rovaniemi estas kunigita al la urbo, la nova komunumo havas proksimume 60 000 loĝantojn: Laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Naisey-les-Granges
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Doubs, en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (Bourgogne-Franche-Comté, prononco []) kaj en la historia regiono Franĉkonteo. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Besançon (france arrondissement de Besançon), la okcidenta parto de la departemento, kaj al la kantono .
Rovaniemi
Patro Kristnasko
En Rovaniemi rezidas Patro Kristnasko. Li ricevas multajn leterojn el la tuta mondo kaj oni povas viziti lin en la Santaparko iomete ekster la urbo ĉe la polusa cirklo.
2400 Derevskaya
2400 Derevskaya estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la rusa astronomino Tamara Miĥajlovna Smirnova elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.
Jezuitaj redukcionoj
Jezuitaj redukcionoj estis frukto de misiada strategio de la Societo de Jesuo konsistanta en la realigo de centroj (reducciones de indios) por evangelizo kaj instruado kaj socia organizado por la indiĝenaj popoloj de Sudameriko.
La redukcionoj havas la nomojn de la antikvaj indiĝenaj centroj kaj vilaĝoj organizitaj kaj dekomence administrataj de Jezuitoj celantaj tamen komplete responsigi la indianojn. Ene de tiaj centroj estis kreitaj kolegioj, lernejoj, preĝejoj kaj konventoj kaj komercocentroj. La celo pli specifa koncernis kreon de socio ĝuanta la avantaĝojn de la kristana eŭropa socio, sen tamen ties malvirtojn kaj negativajn aspektojn.
Inter tiaj vilaĝoj fonditaj de jezuitoj iuj akiris renomon, aparte tiuj situantaj ĉe la landlimoj inter Brazilo, Paragvajo, Argentino, Bolivio kaj Urugvajo.
Etimologio
La hispana vorto reducción, kiu nomas tiajn setlejojn, devenas de la latina vorto reductio (rekonduko) aŭ reducti (rekondukitaj), ĉar ili servis por rekonduki la paganajn indianojn al kristanismo. En Esperanto tiu aspekto perdiĝas, ĉar la proponita vorto "redukciono" pli memorigas pri la samdevena "redukti" ol pri "rekonduki".
Historiaj antaŭaĵoj
La Societo de Jesuo, oficiale naskiĝinta pere de Ignaco Lojola en la unua duono de la 16-a jarcento (1534), instaliĝis en Sudameriko en 1549 puŝate el la celo evangelizi: Jezuitoj eniris Brazilon, tiam jam portugalan kolonion. En Baja ili fondis kolegion. Ĝi estis la unua el cent kreitaj ĉar en diversaj sudamerikaj landoj ili kreis kolegiojn kaj misiajn centrojn. Kiam la Markizo de Pombal en 1760 elpelis jezuitojn ankaŭ el la amerikaj landoj okupitaj de Portugalio, 670 jezuitoj estis perforte disigitaj el la nordo al sudo de Brazilo kaj iliaj realigaĵoj praktike detruitaj malavantaĝe ankaŭ de indiĝenoj.
En la hispanan Amerikon jezuitoj penetris iom pli malfrue, nome en 1586, kiam ili gajnis unuanrangecon pro sia katekiza kaj civiliza aktivadoj ĝispunkte ke en 1606 Filipo la 3-a ordonis al la delegita reganto de Rio de la Plata, Fernando Árias de Saavedra, kies regado etendiĝis ĝis Paragvajo, ne submeti indiĝenojn per la armea forto sed per la metodoj praktikataj de jezuitoj. De tie jezuitoj etendis sian agadon de Paragvajo kaj sudokcidento de Brazilo (tiam koloniita de Hispanoj), Argentino, Bolivio kaj Urugvajo.
Progresigo
Antaŭ la alveno de misiistaj jezuitoj la indiĝenaj gvaranioj, travivis kiel tiuj de la ŝtonepoko. La membraro de klano kunvivis ĉiuj en la sama kabano kiu funkciis kiel kolektiva loĝloko, agrikulturo kultivis nur maniokon sen iu ajn tekniko. Ilia precipa aktivado okupiĝis nur pri militoj preskaŭ seninterrompe kiuj senevite finiĝis per ekstermo de la venkitaj vilaĝanoj (oni, fakte, praktikis ritan kanibalismon).
La afero “redukcionoj” estas ekzemplo pri la malfacilaĵoj akordigi misiistajn sendependon kaj lokajn koloniistajn regantojn. Komence de la 17-a jarcento jezuitoj pensis krei tiajn lokojn, nome redukcionoj, por konvinki indiĝenojn forlasi la nomadan vivon kaj restadi en organizitaj vilaĝoj kie eblis promocii lernadon kaj pacan kunvivadon laŭ la inspiro de kristanismo.
La redukcionoj iom post ion akiris ampleksan aŭtonomion: la indiĝenoj estis liberaj de la reĝaj jurisdikcioj kaj dependis rekte la vicreĝo: ili estis praktike liberaj de ĉiu servo, ili nur devis pagi imposton al la ŝtata trezoro (foje certa kvanto de mateo (teo). Ankaŭ rilate misiistoj ili ĝuis kreskantan aŭtonomion, kvankam foje, tamen, jezuitoj ne rezignis daŭrigi praktiki la dekomencan necesan paternalismon.
Ĉirkaŭ la jaroj 1630aj la redukcionoj suferis gravegajn damaĝojn pro reago de “damaĝitaj” sklavistoj. Jezuitoj alarmis la papon kaj obtenis de li, Urbano la 8-a, decidan kondamnon kontraŭ la sklavigantoj de indianoj (buleo Commissum Nobis de 1639). Krome, por eviti pluajn atakojn, jezuitoj obtenis de la hispana reĝo Filipo la 4-a permeson organizi indiĝenajn gardistajn taĉmentojn, gviditajn kaj trejnitajn rekte de la misiistoj.
Se la spirita regado restis ĉiam en la manoj de eŭropaj misiistoj, tiu male de civila administrado iom post iom pasadis al la indianoj. La senpermesa vilaĝeniro estis permesita nur al la episkopo kaj al la reĝa delegito. Detalema reglamento regulis la vivon en la redukcionoj. Malpli ol tri generacioj necesis por pasigi la indiĝenojn el la primitiva stato al stadio de bona civilizo (ekzemple, la unua tipografio de Latinameriko establiĝis en redukciono).
La finiĝo de la redukcionoj
La finiĝo de la redukcionoj estis kaŭzita ne pli pro la klaĉoj pri jezuitoj (nebremseblaj akaparantoj de riĉaĵoj) ol pro rivaloj inter hispanoj kaj portugaloj, nome pro politikaj faktoroj. Fakte en 1730 la kontrasto inter Hispanio kaj Portugalio pri la limoj de iliaj koloniaj posedaĵoj estis solvita per la traktado de Madrido, per kiu la teritorioj je la oriento de la rivero Urugvajo pasis sub la portugala regado anstataŭe de la Kolonio de Sakramento kaj de Filipinoj ceditaj al la hispanoj. Okazis tiam ke la indiĝenoj estis devigitaj forlasi siajn redukcionojn kompesataj per kvar mil da pesoj po vilaĝo.
Tamen nek misiistoj nek gvaranioj akceptis la traktadon. Jezuitoj ofertis al la hispana reĝo, krom la kutima obeo al la ŝtataj aŭtoritatuloj, kromajn tributojn kaj aliajn kompensojn por teni starantan tiun koloniadon bazitan sur religiaj kaj kulturaj kaj civiliziaj valoroj. Kun Portugalio ne eblis iu ajn akordo pro diversaj motivoj, inter kiu la malbonegaj rilatoj inter jezuitoj kaj portugala registaro. Ĉiuj akordoj falis.
Post kelkaj marĝenaj bataletoj, eksplodis vera milita konflikto, nome la Gvarania milito, de 1750 ĝis 1756. La indiĝenoj, tute malorganizitaj kaj netrejnitaj, alfrontis la portugalan kaj hispanan armeojn kaj ne sukcesis rezisti longatempe: ili estis venkitaj en la batalo de Caiboaté, kun multegaj viktimoj. Devigite forlasi siajn vilaĝojn, tiujn ruinigis kaj bruligis indiĝenoj antaŭ el ili forfuĝi.
La jezuita societo suferis intensan misfamigan kampanjon en Eŭropo kaj en Amerikoj: ĝi estis kulpigita pri ĉiuj malfunkciadoj de la regiono kaj akuzita pri provo krei aŭtonoman ŝtaton kun eventuala eltordita akordo kun la registaroj. En 1759 jezuitoj estis elpelitaj el Portugalio, en 1767 el Hispanio kaj aliaj eŭropaj landoj kun la konsekvenco de la blokiĝo ankaŭ de ilia misiista kaj civiliza edukoj en la kolonioj. Kroma kaj fatale mortiga bato falis sur la jezuitan societon kaj ties aktivadojn kiam la papo, Klemento la 14-a, estis devigita, pro minacoj de skismoj el diversaj eŭropaj ŝtatoj, precipe burbonaj, senigi la jezuitaron de la papa permeso ekzisti kiel religiula katolika ordeno (1773).
La supervivintaj redukcionaj indiĝenoj suferis tristan destinon: iliaj teritorioj estis okupitaj, iliaj havaĵoj pasis al aliaj: senigite de ĉio, ili estis devigitaj ŝteli kaj rabadi por supervivi kaj multaj mortis pro malsato. Diversaj akceptis soldatiĝi en la hispanaj kaj portugalaj armeoj kun aparta celo militi kontraŭ indiĝenoj ĉaspelite vagantaj de unu lando al la alia, aŭ de unu arbarego al alia.
Odo al juneco
Odo al juneco (Oda do młodości, ĝuste Do młodości) estas odo de Adam Mickiewicz, verkita la 26-an de decembro 1820, konsiderata entuziasma laŭdo de juneco en filomata spirito.
Jezuitaj redukcionoj
La finiĝo de la redukcionoj
Kina adapto de la eventoj okazintaj en la brazila redukciono de São Miguel das Missões estis prezentita en la filmo de Roland Joffé The Mission, kun enscenigoj de tiamaj kontrastoj kaj konfliktoj inter la koloniaj armeaj fortoj kaj indiĝenoj.
Odo al juneco
Tio estas en historio de la pola literaturo unua verko dediĉita al juneco – kiu ne estas ĉi tie traktita kiel fenomeno de biologia aŭ sociologia agadkampo, sed prefere montrita kiel "kreiva potenco de dia povo, komponento de universala monda ordo". Pri tio atestas interalie konstantaj komparoj de Dio kaj la juneco kiel povo estigi kreaĵojn al ekzisto.
Jezuitaj redukcionoj
Fizika aranĝo
La jezuitaj redukcionoj estis realigitaj laŭ perfekta geometria ordo, kun malmulte da modifoj, en ĉiuj vilaĝoj. Ĉiu el ili etendiĝis ĉirkaŭe de kvadrata placo en kies centro staris alta kruco kaj bildo de la sankta patrono. Ĉe unu flanko troviĝis la preĝejo kun apude la domoj por la vidvinoj kaj orfoj, la loĝejoj de la misiistoj kaj uzinoj; dorse de la preĝejo, la tombejo kaj granda orto. Alifranke establiĝis la loĝejo de la indiĝenoj; en la restantaj flankoj, la administra konsilejo, iu pordejo, hospico, kapelo, suna horloĝo kaj karcero.
Odo al juneco
Pluraj nuntempuloj de Adam Mickiewicz vidis en la teksto de Odo al juneco malkaŝaj ligoj al la poemo de Friedrich Schiller Odo al Ĝojo kaj aliaj himnoj de lia aŭtoreco. Oni ankaŭ vidas plurajn indikojn al sloganoj de filomatoj kaj al "al kolektiva heroismo en batalo kun kontraŭulo, klerisme (...) nomata: kun memamuloj, superstiĉoj kaj malsentema mondo (...)".