cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Izotopoj de nitrogeno
Nitrogeno (N) havas du stabilajn izotopojn 14N kaj 15N, kiuj ambaŭ okazas en naturo.
La norma atompezo estas 14,0067(2) u.
Multaj radioaktivaj izotopoj de nitrogeno estas konataj.
nitrogeno-13
nitrogeno-13 (13N) estas radioaktiva izotopo de nitrogeno.
nitrogeno-14
nitrogeno-14 (14N) estas stabila, ne-radioaktiva izotopo de nitrogeno. Ĉiu atomkerno de la izotopo enhavas 7 protonojn kaj 7 neŭtronojn.
Nitrogeno-14 estas proksimume 99% da la tuta nature ekzistanta nitrogeno. Ĝi estas la fonto de nature-ekzistanta karbono-14, kiu estas kreata kiam kosma radiado interagas kun nitrogeno-14 en la supra parto de atmosfero. Kiam karbono-14 disfalas, ĝi konvertiĝas reen enen de nitrogeno-14. Simile al preskaŭ ĉiuj elementoj pli pezaj ol heliumo, la originala fonto de nitrogeno-14 en la universo estas la stela atomkernosintezo. Ĝi estas produktata kiel parto de la CNO-ciklo de stelaj atomkernaj reakcioj. Neparaj kvantoj de protonoj kaj neŭtronoj (po 7 de ĉiu) donas po 1/2 de spino, donante la entutan atomkernan magnetan spinon 1.
nitrogeno-15
Nitrogeno-15 (15N) estas stabila, ne-radioaktiva izotopo de nitrogeno. Ĉiu atomkerno de la izotopo enhavas 7 protonojn kaj 8 neŭtronojn.
Robert Koch
Robert KOCH [robert koĥ] (naskita la 11-an de decembro 1843 en Clausthal; mortinta la 27-an de majo 1910 en Baden-Baden) estis germana kuracisto kaj bakteriologo.
En la jaro 1876 li eltrovis la malsanigan efikon de la antraksa bacilo. En 1882 li malkovris la tuberkulozan bacilon kaj unu jaron poste, en Hindio, la kaŭzanton de la ĥolero. Pro siaj meritoj li en la jaro 1905 estis honorita per la Premio Nobel de Fiziologio aŭ Medicino.
Izotopoj de nitrogeno
nitrogeno-15
Nitrogeno-15 estas produkto de beto-disfalo de oksigeno-15. Tiel ĝi aperas en steloj.
Frosto (slava mitologio)
Frosto (Мороз) en slava folkloro kaj etnografio estas la diaĵo de tiu ĉi veterkondiĉo.
Imago
En la tekstaro de Pavlo Ĉubinskij legeblas: ''«(Distrikto Uŝickij). Oni personigis froston en la imago de grizhara, kalva maljunulo, vestita per neĝa vesto kaj glaciaj botoj. (...) (Distrikto Novohrad-Volinskij). Frosto estas kolera viro; li havas grandajn ruĝajn lipojn kaj la saman nazon. Li estas parenco de suno kaj vento, sed la lasta estas pli potenca ol la unuaj. (...) (Podolskaja gubernio). Oni personigis froston kiel maljunulon, tute kovritan per glacipendaĵoj».''
Aŭtoroj de la vortaro "Slavaj antikvaĵoj" mencias, ke Frosto estis ankaŭ konata inter la poloj de Pomerio. Ili nomis lin "Pan Мгоzewski" aŭ "Mrôzk" kaj imagis kiel vilan, lipharan maljunulon, kovritan per prujno.
Kulto
Oni honoris Froston dum la vintraj kaj printempaj kalendaraj festoj (dek du tagoj de Kristnasko, Pasko ktp.). La rito okazis en specialaj loko kaj tempo, oni invitis Froston al la manĝo kaj regalis lin per rita nutraĵo. Tio ĉi ago ankaŭ inkludis ritaj vortoj, ekzemple:
"Avo-Frosto, Avo-Frosto!
Venu por manĝi blinojn kaj kutjon!
Kaj somere ne venu, kukumojn ne manĝu,
Roson ne mortigu kaj infanojn ne forpelu".
Mitoj
En Polesio oni invitis Froston kun lia familio (kun liaj infanoj, edzino, patrino ktp.) En la libro de P. P. Ĉubinskij estas skribita ĉi tio: ''«(Distrikto Perejaslavskij). Frosto estas tre maljuna viro, kiam li spiras malforte, tiam la frosto estas ne granda, sed kiam li spiras forte, tiam la frosto fariĝas granda».'' La citaĵo el la sama libro: ''«(Distrikto Uŝickij). Frosto estas el maro, kiu, laŭ popola opinio, same kiel tero, povas liveri al ni ion ajn».''
Atenuado en la spaco
La atenuado en la spaco priskribas la malpliigon de la denseco de la povumo je la propagado de elektromagnetaj ondoj en la spaco, do sen iuj influoj per aldone atenuantaj medioj kiel ekzemple per la aero aŭ ĝenaj reflektoj. En ideala formo okazas tiu atenuado en la vakuo, ekzemple en la spaco je konektoj al satelitoj per radio. Ĝi estas grava kriterio por kalkuli necesajn sendpovumojn kaj sensitojn de riceviloj respektive la atingeblajn distancojn.
Kalkulado de la atenuado en la spaco
Se isotropa anteno elsendas altfrekvencan povumon P, tiu disiĝas samforte en ĉiujn direktojn. Areoj de sama povumodenseco S formas kuglojn ĉirkaŭ la anteno. Des pli granda estas la radiuso r de la kuglo, des pli granda estas la areo A, sur kiu disiĝas la povumo ĉirkaŭ la radiilo. Aliamaniere esprimite: en rilato al certa areo la denseco de povumo S je la kugloareo iĝas malpli forta kun pli granda distanco:
Robert Beamon
Robert "Bob" Beamon (naskita la 29-an de aŭgusto 1946 ) estas atleto usona. Olimpika ĉampiono kaj mondrekordulo en la longsalto (8,90 metroj), rekordo kiu daŭris 23 jarojn.
Biografio
Beamon naskiĝis en la kvartalo Sud-Jamajko de Queens, Novjorko. Lia patrino mortis pro tuberkulozo en la aĝo de 25, kiam li aĝis 8 monatojn. Lia patrino suferis severan fizikan perforton de sia patro, kiu eĉ minacis mortigi lin se ili venigos lin hejmen post lia naskiĝo. Beamon estis tial sendita al sia avino, kiu kreskigis lin. Li frekventis Jamajkan Mezlernejon. En 1965 li finis dua en Usono en la longa salto kaj ricevis stipendion al la Universitato de Teksaso ĉe El Paso. Li rifuzis konkuri kontraŭ la atletoj de Universitato Brigham Young pro ĝiaj rasismaj politikoj, kaj sekve li restis sen trejnisto. Antaŭ la Somera Olimpiko 1968 li estis neoficiale trejnita de sia samteamano, olimpka ĉampiono ĉe la Romaj Olimpikoj (1960) kaj mondrekordulo (8,35 metroj) Ralph Boston.
Atenuado en la spaco
Kalkulado de la atenuado en la spaco
La rilaton de la ricevita energio al la distanco kaj la ondolongo oni povas kompreni kiel atenuiĝo, la atenuiĝo en la spaco.
Robert Beamon
La rekorda salto en la Meksika Olimpiko 1968
En la Meksikaj Olimpikoj en 1968, Beamon atingis mondan rekordon en la longsalto, kiam li saltis distancon de 8,90 metroj en sia unua salto. Lia rekordo restis la plej bona dum 23 jaroj. Antaŭ Beamon, la monda rekordo estis plibonigita 13 fojojn ekde 1901, kiam la averaĝa plibonigo estis ses centimetroj, kaj la plej granda plibonigo estis 15 cm. Beamon plibonigis la rekordon per 55 cm. La distanco, kiun saltis Beamon, superis la elektronikan mezuran gamon, do la juĝistoj devis mezuri la distancon per simpla bendo-mezurilo. Kiam Beamon aŭdis la rezulton, kiun li atingis, li ne aspektis ekscitita, ĉar li ne kutimis al la metrikaj dimensioj, kaj ne komprenis la signifon de la nombro. Kiam la juĝistoj tradukis la rezulton al la futa grado kaj diris al li, ke li plibonigis la rekordon je ĉirkaŭ du futoj, li falis rezulte de diagnozo de katapleksio, kuŝinte sur la planko, li kovris sian vizaĝon kaj ekploris. Liaj amikoj helpis lin ekstari kaj resaniĝi. Li rezignis la reston de siaj saltoj, ĉar li sciis, ke neniu prenos de li la oran medalon. Interalie li venkis sian amikon kaj neoficialan trejniston Ralph Boston, kiu gajnis la bronzan medalon.
Parto de la atingo de Beamon estas atribuita al la specialaj kondiĉoj, kiuj okazis dum la salto; La atletikaj konkursoj ĉe la Olimpikoj okazis en Meksikurbo, je altitudo de 2.240 metroj. Rezulte, la aero estis maldika, kio reduktis aeran reziston, kreante optimumajn kondiĉojn por kurado kaj saltado. Beamon ankaŭ ĝuas malantaŭan venton de du metroj sekunde - la maksimuma laŭleĝa ventoforto. La saltanta kruro de Beamon, kiel poste estis analizita, grimpis sur la saltotabulon kun maksimuma precizeco tiel ke li ne perdis distancon.
Atenuado en la spaco
Kalkulado de la atenuado en la spaco
La atenuado en la spaco estas la rilato de la sendita povumo P al la povumo Pr, kiun isotropa anteno ricevas en la distanco r: El (4) kaj (5) rezultas la atenuiĝo F en la spaco:
Robert Beamon
La rekorda salto en la Meksika Olimpiko 1968
Iama olimpka ĉampiono Lynn Davis de Anglujo estis citita dirante al Beamon "Vi detruis ĉi tiun sporton", aludante al la longsalta sporto. Post la eksterordinara atingo de Beamon, eniris la slangon nova nomo: "Beamon" ("Beamonesque"), signifanta "mirinda atingo kaj neantaŭvidebla".
Atenuado en la spaco
Kalkulado de la atenuado en la spaco
Ofte la atenuado en la spaco estas indikata kiel funkcio de la frekvenco resp. de la ondolongo. Kun f kiel frekvenco, c la lumrapido kaj λ la ondolongo la atenuiĝo en la spaco F frekvencrilata estas:
Robert Beamon
Post la Meksikaj Olimpikoj
Post la Olimpiko de Meksikurbo, Beamon daŭre konkuris por mallonga tempo, sed ne proksimiĝis al la rekorda distanco, kiun li atingis en 1968. Li retiriĝis de atletiko, kaj estis elektita en la 15-a raŭndo de la NBA-Skizo fare de la basketbala teamo Phoenix Suns. En 1972 li diplomiĝis pri sociologio de la Universitato de Adelfi.
Atenuado en la spaco
Kalkulado de la atenuado en la spaco
En la atmosfero okazas aldonaj atenuiĝoj per molekula absorbo kaj absorboj per atmosfera humideco. Per tio la reala atenuiĝo estas multe pli alta.
Robert Beamon
Post la Meksikaj Olimpikoj
Beamon nuntempe loĝas en Miamo, kaj estas edziĝinta al Milena, produktoro. Beamon estas la direktoro kaj fondinto de karitato por junuloj.
Atenuado en la spaco
Kalkulado de la atenuado en la spaco
Alia atenuiĝo iĝas per la kurbigo en la heaviside-tavolo. Vidu la artikolon.
Robert Beamon
Post la Meksikaj Olimpikoj
La rekordo de Beamon rompiĝis nur en 1991 kiam Mike Powell saltis 8,95 metrojn ĉe Atletika Monda Ĉampioneco en Tokio. Hodiaŭ, ĉirkaŭ kvindek jarojn post la salto de Beamon, li ankoraŭ tenas la olimpikan rekordon, kaj la duan plej bonan rezulton en la mondo ĉiam en la longsalto.
Atenuado en la spaco
tre grandaj distancoj
Speciale grava estas tiu atenuado por kalkuli niajn ŝancojn ricevi signalojn de eksterteraj civilizacioj. Vidu la artikolon SETI. Nespertuloj pri radiotekniko ofte argumentas kun nekalkulitaj supozoj.
Jakob Gadolin
Jakobo Gadolino (1719-1802) estis sveda profesoro pri fiziko kaj teologio, kemiisto, fizikisto , unua astronomo de la Akademio de Åbo, episkopo de Åbo (Turku, hodiaŭ Finnlando) (1788-1802), patro de la sveda kemiisto Johano Gadolino, profesoro pri Fiziko (1753) kaj Teologio (1762) en la Reĝa Akademio de Åbo, kiu pli malfrue fariĝis la Universitato de Helsinko. Li estis membro de la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj kaj sukcedis al Jakob Haartman (1717-1788), kiel Episkopo de Åbo.
Vidu ankaŭ
<Gallery> Biskop_Jakob_Haartman.jpg| Jakob Haartman (1717-1788) Paimio_countryside_winter.jpg| Johan Haartman (1725-1787) Anders_Chydenius.jpg| Anders Chydenius (1729-1803) Landsh%C3%B6vdingen_m%C3%A5lning_av_Albert_Edelfelt_1899.jpg| Olof Wilbelius (1752-1823) Jacob_Tengstr%C3%B6m.jpg| Jacob Tengström (1755-1832) Johan_Gadolin.jpg| Johano Gadolino (1760-1852) </Gallery> </Center>
Bugyi
Bugyi (budji) estas grandvilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Dabas.
Ardón (Leono)
Ardón [arDON] estas municipo de la provinco Leono, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko El Páramo (Altebenaĵo aŭ Stepo), en la sudo de la provinco.
Bugyi
La grandvilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, 30 km sude de Budapeŝto. La plej proksimaj urboj estas Ócsa, Dabas kaj Dunavarsány.
Ardón (Leono)
Geografio
Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Ardón, Benazolve, Cillanueva, Fresnellino del Monte, San Cibrián kaj Villalobar, okupas totalan areon de 48,65 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 562 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 1 100 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 20 km de Leono, provinca ĉefurbo; trapasas la municipan teritorion la rivero Esla. Ĝi limas kun Chozas de Abajo, Vega de Infanzones, Valdevimbre, Campo de Villavidel kaj Cabreros del Río.
Bugyi
La loko estas loĝata jam ekde la bronzepoko, la unua skriba mencio pri ĝi venas el 1346, sed aliaj fontoj mencias la lokojn Budimátéfalu kaj Budipéterföld en 1321, kies posedantoj estis ĝis 1312 Bugyi Máté kaj Péter.
Ardón (Leono)
Historio
En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Leono.
Bugyi
En la mezepoko la loko havis la nomojn: Bod, Bud, Bady, Budy, kiuj venas el la slava Budislav, Budivoj kiel mallonga formo: Bud. La nuna nomo elformiĝis en la 18-a jarcento kaj signifas en Esperanto: virina kalsoneto. Tial la loĝantaro ofte nomas sian vilaĝon Béges (begeŝ).
Ardón (Leono)
Historio
Tradiciaj enspezofontoj estas agrikulturo (iam vitejoj, poste maizo kaj aliaj irigaciaj cerealoj) kaj brutobredado. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).
Bugyi
Pro la turka okupo de Hungario, la vilaĝo neniiĝis en ĉ. 1597. la rekonstruon, revivigon efektivigis Beleznay János, kiu kun sia edzino setligis en la vilaĝon hungarajn kalvinanajn kamparanojn (ekde 1729). En 1784 vivis tie jam 1600 homoj.
En la 1930-aj jaroj setlis tie bulgaraj ĝardenistoj, kiuj kunportis la akvuman agrokulturon.
La judojn de la vilaĝo oni deportis la 31-an de majo de 1944.
Vidindaĵoj estas Kastelo Beleznay kaj de Forster, fine katolika preĝejo omaĝe al Sankta Adalberto el 1763.
Uwe Timm
Uwe Hans Heinz TIMM (naskita je la 30-a de marto 1940 en Hamburgo) estas germana verkisto.
Tuggen
Tuggen estas komunumo en la distrikto March en Kantono Ŝvico, Svislando. Ĝi havis 2,878 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.
Geografio
Tuggen situas ĉe la sudorienta flanko de la Supra Lago de Zuriko, kaj ĉe la suda bordo de la Linth-Kanalo, kiu norde de Tuggen alfluas al la lago. La ĉefa setlejo situas sude de la montoĉeno Buechberg, kiu disigas ĝin de la Lago de Zuriko. La plej alta punkto de la komunumo estas la pinto Rotegg sur Buechberg kun alteco de 624 m s.m. Al la komunumo apartenas krom la vilaĝo Tuggen mem ankaŭ al vilaĝetoj Bolenberg, Girendorf kaj Holeneich.
Najbaraj komunumoj
Tuggen limas en nordo al Schmerikon (SG), en nordoriento al Uznach (SG), en oriento al Benken (SG), en sudo al Schübelbach, kaj en okcidento al Wangen.
Trafiko
En oriento la komunumo havas propran alveturejon al al svisa aŭtovojo A53. Sudoriente de la komunumo situas la aŭtovojtriangulo Reichenburg inter A53 kaj la svisa aŭtovojo A1. Per buslinioj al la stacidomoj de Siebnen kaj Uznach la komunumo estas konektita al la publika transportreto.
Vidindaĵoj
La baroka preĝejo Sankt-Erhard kaj Viktor estis konstruita en la jaro 1733 kaj 1734. Ĝi estis benita en 1736 sed konsekrita la 29-an de aŭgusto 1743. Unua merovinga preĝejo samloke estis konstruita jam fine de la 7-a jarcento. Sekvis 2-a preĝejo proksimume en la jaro 1100 en romana stilo kaj en la 14-a jarcento tria en gotika stilo. En la jaro 1994 la preĝejo estis renovigita kaj la altaro novkonsekrita.
Historio
Tuggen menciiĝis jam en la 7-a jarcento kiel MARCHA TUCCUNIE, kiu donis la nomon ne nur al la hodiaŭa komunumo sed ankaŭ al la tuta distrikto.
En la jaro 610 la kristanaj misiistoj Sankta Gallus kaj Kolumbo de Lŭeuil vizitis la lokon. Ili devis tamen fuĝi, ĉar Gallus bruligis la paganajn templojn kaj ĵetis la oferdonojn en la lagon. Hodiaŭ Sankta-Gallus estas sur la blazono de la komunumo.
Ĝis meze de la 16-a jarcento La Lago de Tuggen etendiĝis ĝis al la marĝeno de la vilaĝo. Tiu lago malaperis pro landiĝo. Postrestis de la iama lago marĉo ĉe la suda marĝeno de Buechberg kaj diversaj kanaloj.
(11862) 1988 XB2
(11862) 1988 XB2 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Yoshiaki Oshima elde la Observatorio Gekko apud Kannami (Gubernio Ŝizuoka, Japanio).
Kiŝinevo
Kiŝinevo (Chișinău, Кишинёв, Кишинів, קעשענעוו) estas la ĉefurbo de Moldavio.
La urbo etendiĝas sur areo de 161.2 km² kun ĉirkaŭ 665.500 loĝantoj (ĉ. 17% de la tuta loĝantaro de Moldavio, stato 2000). La urbo estas dividita en 5 distriktojn: Centru, Botanica, Buiucani, Rîșcani, Ciocana. En Kiŝinevo troviĝas unu universitato, 6 aliaj altlernejoj, teatro, muzeoj kaj kulturejoj.
Historio
Kiŝinevo estis fondita en 1466 en la Princlando Moldavio, sed post iom da tempo ĝi venis sub la regon de la Osmana Imperio. La urbon konkeris en 1812 Rusio.
La Pogromo de Kiŝinevo (קישינעווער שחיטה, signifanta buĉado) aŭ ישנעווער פאגראם) estis kontraŭjuda pogromo kiuj okazis en 1903 kaj en pli malgranda kvanto en 1905 en Kiŝinevo. Dekoj de judoj estis mortigitaj en la pogromo, dekoj pliaj estis grave vunditaj, pli ol 500 estis malpeze vunditaj kaj pli ol 700 hejmoj kaj multaj entreprenoj estis prirabitaj kaj detruitaj.
Inter 1918 kaj 1940 la urbo apartenis al Rumanio. Post la dua mondmilito ĝi apartenis al Sovetunio kiel ĉefurbo de Moldavia Sovetrespubliko (1945–1991). Ekde 1991 la urbo estas la ĉefurbo de la sendependa Moldavio.
Geografio
Kiŝinevo kuŝas en la centro de Moldavio, en la produktema regiono (vino- kaj fruktokultivado) ĉe la rivero Bâc.
Etna strukturo
Etna strukturo laŭ datumoj de censo de 2014 jaro :
Lingva strukturo
Lingva strukturo laŭ datumoj de censo de 2014 jaro :
Ekonomio kaj trafiko
Kiŝinevo posedas antaŭ ĉio nutran industrion, tiel oni povas trovi tie grandajn vinfarajn uzinojn, frukto- kaj legomindustrion, tabakindustrion, teksaĵindustrion. Sude de Kiŝinevo troviĝas la Kiŝineva Internacia Flughaveno, krom tio la urbo kuŝas ĉe la ĉefa fervojlinio Ateno / Istanbulo–Moskvo. Apud la granda ripozumareo de Muelejvalparko okazas ĉiujare ĉ. 20 foiroj sub la ŝirmo de MoldExp.
Partneraj urboj
Inter la partneraj urboj estas
Ekonomio
Ekzistas multaj diversaj ekonomiaj teorioj, kiuj priskribas la faktojn tre diverse.
Mikroekonomio
Kompreno de elektoj de individuoj kaj grupoj estas centra en mikroekonomiko. Ofte elekto de unu alternativo subkomprenas rezignon de alia alternativo. Ekonomikistoj emas akcepti ne elektitan alternativon kiel kosto de eventualeco. Por ekzemplo, lernado de iu scipovo implicas maldediĉon de tempo al alia arto. En fako de merkato, manko de ia varo estas esprimita pere de prezaj interrilatoj. Oni difinas la individuan demandon kiel la kvanto de iu ajn havaĵo kiu la konsumanto volas konsumi en iu ajn tempoperiodo.
Teorio pri demando deriviĝis de hipotezo pri la elekto de konsumanto inter la havaĵoj kiujn ties monon permesas akiri. Tiu individua demando dependas de prezo de havaĵo; prezo de aliaj havaĵoj; persona rento kaj emoj aŭ preferoj. Preskaŭ ĉiuj varoj obeas la leĝon de malkreskanta demando, laŭ kiu, la kvanto da varo serĉata malkreskas kiam ĝia prezo pligrandigas. Tio okazas ĉar la individuoj emas aĉeti pli malmultkostajn varojn.
Teorie, ekvilibro de ofertado kaj mendado en konkureca merkato okazus kiam la prezo ekvilibras la forton de ofero kaj demando. Ekvilibra prezo okazus kiam la demandata kvanto estas ekzate la sama ol la ofera kvanto. Kompreneble estas multaj faktoroj kiu ne permesas tion okazi kaj la merkato nur ekvilibriĝas relative.
Krome, estas du tipoj da varoj: varoj de elasta demando kaj varoj de malelasta demando. Varoj de elasta demando estas tiuj kiuj ne estas nepraj al survivo de konsumantoj, kiel luksaĵoj, juveloj, kolektaĵoj, hobiaĵoj, ktp. Varoj de malelasta demando, male, estas tiuj kiuj estas nepraj al survivo, kiel manĝaĵon, medikamentojn, ktp. Kompreneble, tiu nepraĵo dependas ne nur de naturo, sed ankaŭ de kulturo. Ekzemple, vino kaj oleo estas nepraj en multaj Eŭropaj landoj, sed ne rizo kaj kafo, male, en Brazilo, rizo kaj kafo estas nepraj, sed vino kaj oleo estas luksaĵoj.
Varoj de elasta demando sekvas la t. n. leĝon de ofero kaj demando ĉar se la prezo kreskas, la demando malkreskas, sed varoj de malelasta demando ne sekvas tiun leĝon, ĉar homoj pagos kion ili povas por havigi ili. Al vendanto estas grava scii se la demando de lia varo estas elasta aŭ ne. Se ĝi estas elasta, li devas malgrandigi la prezon por grandigi siajn profitojn, male, se ĝia demando estas malelasta, li ne devas malgrandigi la prezon por ne malgrandigi la profiton.
Makroekonomio
Ekonomio funkcias tutmonde interrilate. Diversaj landoj, kiel Ĉinio, Usono, Brazilo, Germanio, Indonezio, Rusio kaj multaj landoj vivtenas sin pere de internaciaj konstantaj interŝanĝoj. Nome eksportado estas bazo de la bonfarto de la landoj kaj de la populacioj. Plej el tiuj landoj, konsideritaj nur enlande, simile funkcias nur kiel enormaj mekanismoj de interrilato inter la financaj, produktaj, vendaj, distribuaj organoj, nome bankoj, fabrikoj, agrokulturo, brutobredado, diverstipaj industrioj, rilataj ministerioj, ŝtataj organismoj ktp.
Guy Héraud
Guy Héraud, naskita la en Avinjono (Francio) kaj mortinta la  en Paŭo, estis franca politikisto kaj juristo.
Estante profesoro de publika juro, li kandidatis kiel federaciisto dum la prezidenta baloto de 1974 en Francio.
Biografio
Li kandidatis kiel eŭropa federaciisto dum la prezidenta baloto de 1974 en Francio, celante per sia kandidateco doni voĉon al la afero de la etnaj malplimultoj de Francio kaj la tuta Eŭropo. Konkurante kun alia federaciisma kandidato, Jean-Claude Sebag, li ricevis 19 255 voĉojn, t.e. 0,07 % de la voĉoj en la 1-a balotvico, la plej malalta nombro iam ajn atingita de kandidato dum la Kvina Respubliko de Francio.
Havante pasian temperamenton, li defendis siajn tezoj per fervoro, kiu hejtas la polemikadon. Li verkis abunde. Kiel unu el la ĉefpensantoj de etnismo, kune kun Francés Fontan, li tutvive pledis por la rajto de memdetermino kaj la principoj de federaciismo, notinde kun Alexandre Marc. Li defendis memmastruman socialismon kaj apartenis al la patron-komitato de Nouvelle École, revuo de la novdekstrisma GRECE. Liaj politikaj konceptoj trovis favoran akcepton ĉe organizaĵoj de etnaj malplimultoj, sed ankaŭ en la aŭstra Libereca Partio (FPÖ), la itala ("padia") Lega Nord (Norda Ligo).
Héraud iĝis konata ankaŭ en la Esperanto-movado post la publikigo de artikolo en La Monda Lingva Problemo, ĉe TEJO kaj UEA. En ĝi li popularigis la tezon, ke Esperanto helpus pluvivigi la lingvojn de etnaj malplimultoj, se ĝi estus enkondukita kiel internacia dua lingvo ene de Eŭropa Komunumo reordigita laŭ la principoj de etna federaciismo. Li prezentis tiun ideon ankaŭ dum la TEJO-seminario “Lingvo kaj Politiko”, okazinta en 1971 en Strasburgo.
Ekonomio
Makroekonomio
La Tutmonda ekonomio (aŭ monda/interncia ekonomio) estas ĝenerala nomo por ĉiuj mondaj procezoj, kiuj influas la gamon de merkatoj kaj komerco en la mondo. La termino ekonomiko priskribas la kampon de socioscienco, kiu okupiĝas pri la studo de la produktado, distribuado kaj konsumado de produktoj, servoj kaj vivrimedoj de la nivelo de la individuo ĝis la nivelo de mondaj merkatoj. La monda ekonomio ne estas ekonomio de la tuta mondo komuna, sed de ĉiu lando por si mem. Estas kutime limigi demandojn de la monda ekonomio nur al homa ekonomia agado, kaj la monda ekonomio estas kutime elektita en monaj terminoj, eĉ en kazoj kie ekzistas neniu efika merkato por helpi en la taksado de certaj varoj aŭ servoj. Eblaj ekzemploj estas kontraŭleĝaj drogoj kaj aliaj nigramerkataj produktoj, kiuj laŭ iu ajn normo estas parto de la tutmonda ekonomio, sed laŭdifine ne ekzistas ĝenerala laŭleĝa merkato. Merkataj taksoj en loka valuto estas kutime tradukitaj en unu monunuon uzante la koncepton de aĉetpovo, la takso de ekonomia aktiveco en la mondo laŭ usonaj dolaroj aŭ eŭroj. Tamen, la monda ekonomio povas esti taksata kaj esprimita en multaj pliaj manieroj: ekzemple, kiom da el ĉiuj mondloĝantoj estas inkluzivitaj en la statistiko de ekonomia aktiveco en ĉi tiuj taksoj.
John Maynard Keynes
Estas ofte opiniita, ke la unua kiu vere "makroekonomikis" estis Keynes. Tiu ekonomikisto influis la "New Deal" de Roosevelt, kaj la ĝeneralan mondan ekonomion ĝis la 1970aj jaroj. El vendcela vidpunkto, la makroekonomikajn cirkonstancojn devas akcepti entrepreno kiel neŝanĝeblaj, ĉar ĝi ne povas rekte influi ilin. Estas nur nerekte, tra la lobioj, ke ĝi povas provi influi ilin.
Liaj ideoj fundamente ŝanĝis la teorion kaj praktikon de moderna makroekonomiko kaj la ekonomiajn politikojn de registaroj. Li konstruis kaj ege plibonigis sian pli fruan verkaron pri la kaŭzoj de la negocaj cikloj, kaj estas amplekse konsiderata kiel unu el la plej influaj kaj famaj ekonomikistoj de la 20a jarcento kaj la kreinto de la moderna makroekonomiko. Liaj ideoj estas la bazo por la skolo de pensmaniero konata kiel Kejnsisma Skolo aŭ Kejnsisma ekonomiko kaj ties variaj sekvoj. Lia ekonomika skolo estis kaj estas politike tre influa en multaj landoj.
Klasika rigardo al ekonomio
La unua verko kiu esploris ekonomion estis la influa libro La Riĉo de Nacioj (1776). Kiam la libro, kiu iĝis klasika manifesto kontraŭ merkantilismo, donis fortan senton favore al libera komerco en Britio kaj Ameriko. Ĉi tiu sento naskiĝis el la ekonomiaj suferoj kaj malriĉeco kaŭzite de la militoj. Tamen, samtempe de la eldonado, ne ĉiuj estis tuj konvinkataj pri la avantaĝoj de libera komerco: la brita publiko kaj Parlamento ankoraŭ alkroĉiĝis al merkantilismo por multaj venontaj jaroj. Ekzistas iom da diskutado pri la originaleco de Smith en La Riĉo de Nacioj. Iuj argumentas ke la verko aldonis malmulte al la jam establitaj ideoj de pensuloj kiel David Hume kaj Montesquieu. Malgraŭ tio, ĝi restas kiel unu el la plej influaj kaj gravaj libroj en la fako ĝis hodiaŭ.
Vere, Smith kreis teorion tre simila al Fiziokratio. Ambaŭ klopodis trovi naturajn leĝojn aplikeblaj al ekonomiaj fenomenoj. Smith kaj la fiziokratiitoj postulis ekonomian liberalismon. Sed, Smith sciis, pli bone ol fiziokratiistoj, bazigi la studadon de ekonomiajn problemoj pli vaste en scienco. Smith havis pli ampleksan vidpunkton ol la fiziokratoj, ne limigis ĝin al agrikultura produktado, sed adoptis la laboron kiel centran problemon de sia pensado. Per "laboro", li komprenis ĉian produktan agon, (poste marksistoj reelaboros tion koncepton), kaj diris ke produkta ago estus la veran fonton de ĉia riĉeco.
Marksisma rigardo al ekonomio
La esplorobjekto de la marksisma politika ekonomio estas historie disvolviĝantaj kaj anstataŭantaj unu la alian sociaj manieroj de produktado, aŭ sistemoj de produktadaj rilatoj. La metodo de la marksisma politika ekonomio estas la dialektika metodo kiel reflekto de la objektiva dialektiko (ĝeneralaj leĝoj de iĝado, evoluo kaj pereo) de produktadmaniero.
La fonto de la marksisma politika ekonomio estis la politika ekonomio de Adam Smith kaj David Ricardo, speciale, la ellaborita de ili labora teorio de valoro. La ĉefa objekto de esploro de Markso kaj Engelso en sfero de politika ekonomio estas la kapitalisma produktadmaniero (kvankam dum ĝia esplorado Markso kaj Engelso metis komencon ankaŭ por politika ekonomio de antaŭkapitalismaj produktadmanieroj). La ĉefa verko, esploranta la kapitalisman produktadmanieron, estas "La kapitalo" de K. Markso.
Varo kaj valoro, la labora teorio de valoro, konkreta kaj abstrakta laboro
La deirpunkto en esploro de kapitalismaj produktadaj rilatoj ĉe Markso estis analizo de la varo, ĉar la varo historie kaj logike antaŭas la kapitalon, estante ties ĝerma formo. Varo estas produkto de laboro, produktita por interŝanĝo.
Kiel uzvaloroj varoj diferencas nur kvalite, ĉar ili kontentigas malsamajn bezonojn de homoj, sed ne diferencas kvante, ĉar ili estas heterogenaj kaj rekte ne kunmezureblaj. Valoro de varo fenomene montras sin kiel interŝanĝvaloro, t. e. kiel eco de varo interŝanĝiĝi al aliaj varoj.
Do, la esenco de valoro estas la realigita kaj materiigita en varo socia laboro de varproduktantoj.
Socie necesa laboro (labortempo) estas laboro, elspezata por produktado de iu varo ĉe socie normalaj (mezumaj) kondiĉoj de produktado, t. e. ĉe:
La leĝo de vara produktado, regulanta interŝanĝadon de varoj konforme al kvanto de socie necesa laboro, elspezita por ilia produktado, nomiĝas leĝo de valoro. Do, la duecan karakteron de la varo (uzvaloro kaj ŝanĝvaloro) determinas la dueca karaktero de laboro de varproduktantoj. Uzvaloro de varo estas rezulto de konkreta laboro, t. e. de iu utila laboro, kreanta aĵon, kontentigantan tiun aŭ alian bezonon de homo. Ĝuste specifecoj de iu speco de konkreta laboro determinas specifan uzvaloron de ĝia produkto.
Tamen interŝanĝan valoron (aŭ simple valoron) de varo kreas abstrakta laboro. Abstrakta laboro estas laboro ĝenerale, laboro en ajna formo kiel elspezo de homaj fortoj; abstrakta laboro estas kvanta karakterizaĵo de laboro de produktantoj de malsamaj varoj, abstraktanta kvalitajn diferencojn. Tial ĝi permesas egaligi unu al la alia varojn, kiuj estas produktoj de plej malsamaj specoj de laboro. Abstrakta laboro estas socia, ekonomia fenomeno, propra nur al vara produktado. En vara produktado varoj, kiel rezultoj de elspezo de laborforto de senperaj varproduktantoj, plenumas specialan socian funkcion — ligas produktantojn inter si per merkato.
Nur per interŝanĝo de varoj surbaze de la leĝo de valoro iĝas ebla socia takso de rezultoj de mastrumado de apartaj produktantoj. Tiamaniere, ekonomiaj rilatoj inter homoj en kondiĉoj de vara produktado, bazitaj sur privata proprieto, neeviteble ricevas formon de rilatoj inter aĵoj. Okazas tiel nomata materiigo de produktadaj rilatoj, vara fetiĉismo, mistika rilato al varo kiel al supernatura forto; ĝin naskas la vara formo, kiu ŝirmas tion, ke varproduktantoj dependas de la merkato.
Mono
Mono estas speciala varo, en kiu esprimiĝas valoro de ĉiuj aliaj varoj kaj kiu interŝanĝiĝas al ili (universala ekvivalento). Historie la rolo de universala ekvivalento fiksiĝis ĉe noblaj metaloj, kiuj iĝis mono. Valoro de varo, esprimita en mono, estas ĝia prezo .
En kondiĉoj de vara produktado merkataj prezoj deflankiĝas de la valoro rezulte de konkurenca lukto, sub influo de mendado kaj ofertado (postulado kaj proponado). Leviĝo de merkata prezo super la valoron stimulas kreskon de ofertado, kaj sekve, — kreskon de produktado de varoj. Deflankiĝo de merkata prezo sub la valoron kaŭzas redukton de produktado de varoj. Rezulte prezoj oscilas ĉirkaŭ la valoro, kiu estas "la gravita centro" de prezoj.
Funkcioj de mono estas jenaj: Mono kiel universala ekvivalento mezuras valoron de ĉiuj aliaj varoj. Tamen ne mono faras varojn kunmezureblaj, sed socie necesa laboro, elspezita por produktado de varoj, kreas kondiĉojn de ilia egaligo. Entenata en varo socie necesa laboro difiniĝas dum produktado per kunmezurado de varoj unu kun alia antaŭ momento de ilia vendo. Partopreno en agoj de aĉetado kaj vendado. Malsame de la unua funkcio, kie varoj estas idee taksataj en mono antaŭ komenco de ilia cirkulado, dum cirkulado de varoj mono devas ĉeesti reale. Vara cirkulado inkludas: En tiu procezo mono ludas rolon de peranto en interŝanĝo. Funkciado de mono kiel rimedo de cirkulado kreas kondiĉojn, por ke varproduktanto superu individuajn, tempajn kaj spacajn limojn, kiuj karakterizas rektan interŝanĝon de varo al varo. Mono ĉiam restas en interŝanĝado kaj senĉese ĝin priservas. Tio signifas, ke mono akcelas evoluon de vara interŝanĝado. Mono, estante universala ekvivalento, t. e. garantiante al ĝia posedanto ricevon de ajna varo, iĝas universala realiĝo de socia riĉo. Tial al homoj aperas strebo al ilia akumulado kaj konservado. Por kreado de trezoroj mono estas eligata el la cirkulado. Varoj ne ĉiam estas vendataj kontraŭ kontanta mono. Aperas neceso de aĉetado kaj vendado de varo kun prokrasto de pago, t. e. kredite. Mono kiel rimedo de pagado havas specifan formon de moviĝo: V → Ŝ, kaj post anticipe kondiĉita tempo Ŝ → M (kie Ŝ estas ŝuldatesto). En tia interŝanĝo ne ekzistas renkonta moviĝo de mono kaj varo, amortizo de ŝuldo estas fina etapo en la procezo de aĉeto-vendo. Rimedo de kontado inter ŝtatoj.
Ĉar en kapitalismo mono rolas kiel universala formo de riĉo, tio kaŭzas monan fetiĉismon (kulton de mono) — disvolvitan formon de vara fetiĉismo.
József Serényi
Biografio
József Serényi eldonis poemvolumon kiel dekses jarulo en sia naskiĝurbo. En 1923 la teatro de Arad prezentis lian unuaktan fabeldramon A bűvös kard. De 1923 li estis kunlaboranto de gazeto Aradi Közlöny, de 1925 de Erdélyi Hírlap, inter 1925–27 li estis respondecredatoro de Krassószörényi Lapok de Lugoj, inter 1928–35 redaktoro de Szalontai Lapok. Li redaktis en 1934 la gazeton Szalonta. En 1935 li revenis en Aradon al Erdélyi Hírlap. Inter 1938–44 li estis en laborkampoj. De 1948 li estis raportisto de Igazság de Kluĵo el Arado. De 1951 ĝis sia morto li estis interna kunalboranto de gazeto Vörös Lobogó.
Ekonomio
Kapitalo kaj plusvaloro
"Sur certa ŝtupo de evoluo de vara produktado mono iĝas kapitalo. Formulo de vara cirkulado estis: V (varo) → M (mono) → V (varo), t. e. vendo de unu varo por aĉeto de la alia. Ĝenerala formulo de kapitalo estas, male, M → V → M', t. e. aĉeto por vendo (kun profito). Markso nomas plusvaloro tiun kreskon de komenca valoro de mono, sendata en cirkuladon. La fakto de tiu "kresko" de mono en kapitalisma cirkulado estas komune konata. Ĝuste tiu "kresko" transformas monon en kapitalon, kiel specialan, historie determinitan, socian rilaton de produktado". Do, kapitalo estas valoro, donanta plusvaloron.
Luca Guadagnino
Luca GUADAGNINO (Palermo, la 10-an de aŭgusto 1971) estas itala kinreĝisoro, skriptisto kaj filmproduktoro.
Ŝprucfluo
Ŝprucfluo En "Meteologia terminaro" (1961), Maurice Lewin uzis la nomon "ŝpruigvento" kun jena difino : "horizontala rapidega altnivela vento (en : jet stream)". "Ŝpruig" aperas nek en PIV 2005 nek en "Nepivaj vortoj" de André Cherpillod. En Vikio, sub la vorto "Vetero", ruĝe troviĝas la vorto "ŝprucfluo". Al ambaŭ aspektas preferinda la vorto "jetfluo" pli konforma al la ĝenerala uzo. En plejparto el la lingvoj, la nomo de tiu vento konsistas el du vortoj kies signifo estas "fluo" kaj "jeto“.
Ekonomio
Kapitalo kaj plusvaloro
Kapitalo aperas sur tia ŝtupo de vara produktado, kiam laborforto iĝas varo.
Ŝprucfluo
Troveblas ankaŭ la interesa angla esprimo "rivers of air" : "aerriver(eg)oj" kaj la franca "Couloirs d'air" (aerkoridoroj). , (erare nomata ĵetfluo, japane: ジェット気流, angle jetstream, nederlande: straalstroom) estas meteologia fenomeno kiu konsistas el potenca kaj rapidega ventego, en la supro de la atmosfero, komparebla al aera riverego, en formo de iom platigita ronda tubo, blovanta en la troposfero (sub la tropopaŭzo) je altitudo de 6 ĝis 15 km ĉirkaŭas la mondon.
Ekonomio
Kapitalo kaj plusvaloro
K. Markso demonstris kvalitan diferencon inter konstanta kaj varia kapitaloj, t. e. inter tiu parto de komence avancita kapitalo, kiu estas destinita por akiro de produktadaj rimedoj, kaj tiu ĝia parto, kiu estas uzata por aĉeto de laborforto. Li montris, ke produktadaj rimedoj mem ne kreas novan valoron. En procezo de produktado ilia valoro nur estas transportata al nove kreata produkto (varo) sen ajna alkresko. Novan valoron kreas specifa varo — laborforto en procezo de ĝia uzado, t. e. rezulte de laboro de dungitaj laboristoj. Tiamaniere, valoro de produktadaj rimedoj (konstanta kapitalo — c) restas en procezo de produktado senŝanĝa, kaj valoro de laborforto (varia kapitalo — v) kreskas je grando de plusvaloro (m). Dum konstanta kapitalo servas nur kiel premiso por kreo de plusvaloro, varia kapitalo kreas plusvaloron. La divido de kapitalo al konstanta kaj varia unuafoje estis farita de Markso. Ĝi montras, ke nur dunga laboro kreas plusvaloron, senkompense alproprigatan de kapitalisto; la fonto de kapitalisma profito kaj de enspezoj de ĉiuj ekspluatantaj klasoj estas nepripagita laboro de dungataj laboristoj.
Mezuma profitkvoto kaj prezoj de produktado
En la 3-a volumo de "La kapitalo" estis solvita la demando pri kreiĝo de mezuma profitkvoto surbaze de la leĝo de valoro.
Oni diskutas, ke kapitaliston ne interesas diferenco inter konstanta kaj varia kapitaloj, ĉar por li ili ambaŭ estas nur investo de mono. Tial kapitaliston interesas precipe profitkvoto — rilato de plusvaloro (profito) al la tuta kapitalo, investita en la entreprenon.
En diversaj fakoj de produktado kapitaloj povas doni diversajn profitkvotojn. Tamen ĉiu kapitalisto strebas ricevi pli grandan profiton rilate al tuta investita kapitalo (sendepende de ties konsisto). Tial ĉe eblo de libera transiro de kapitalo el unu fako en alian okazas transfluo de kapitalo el fako kun malpli granda profitkvoto en fakon kun pli granda profitkvoto. En tiuj fakoj, en kiujn okazas alfluo de kapitalo, kreskas produktado de varoj kaj pro konkurenco okazas malkresko de prezoj; kaj inverse, en la fakoj, el kiuj okazis forfluo de kapitalo, produktado malkreskas, sekve, prezoj kreskas kaj okazas altiĝo de profitkvoto. Tiamaniere, konkurenco inter kapitaloj kaj ilia libera transirado el unu fako en alian kondukas profitkvoton al la mezuma.
Pro tio, kvankam "sumo de valoroj de ĉiuj varoj de donita socio egalas al sumo de prezoj de varoj", tamen "en apartaj entreprenoj kaj apartaj fakoj de produktado varoj, sub influo de konkurenco, estas vendataj ne laŭ iliaj valoroj, sed laŭ prezoj de amasproduktado (aŭ produktadaj prezoj), kiuj egalas al elspezita kapitalo plus mezuma profito".
(10534) 1991 PV16
(10534) 1991 PV16 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Henry E. Holt elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono).
Ekonomio
Kapitalismo
La ĉefaj distingiloj de kapitalismo estas: dominado de var-monaj rilatoj kaj de privata proprieto de produktadaj rimedoj, ekzisto de evoluinta socia divido de laboro, kresko de kolektivigo de produktado, transformo de laborforto en varon, ekspluatado de dungitaj laboristoj fare de kapitalistoj. La celo de la kapitalisma produktado estas alproprigo de plusvaloro, kreata de laboro de dungitaj laboristoj.
La ĉefa kontraŭeco de kapitalismo estas la kontraŭeco inter socia karaktero de produktado kaj privatkapitalisma formo de alproprigo de ĝiaj rezultoj. Tiu kontraŭeco naskas anarkion de produktado, senlaborecon, ekonomiajn krizojn, nepacigeblan batalon inter la ĉefaj klasoj de la kapitalisma socio — la proletaro kaj la burĝaro — kaj kondiĉas historian kondamnitecon de la kapitalisma sociordo, kreante objektivajn premisojn de nova sociordo, bazita sur socia proprieto de produktadaj rimedoj.
Ekonomia sociologio
La klasika periodo koncernis partikulare kun moderneco (respektive modernigo) kaj ties konstituaj aspektoj kiuj estas raciigo, sekularigo, urbanizado, socia tavoligo, kaj tiel plu. Ĉar sociologio aperis dekomence kiel reago kontraŭ la kapitalisma modernigo, ekonomiko ludis gravan rolon en multo el la klasika sociologia priserĉado. La specifa termino "ekonomia sociologio" estis la unuan fojon stampita fare de William Stanley Jevons en 1879, poste uzata en verkoj de Émile Durkheim, Max Weber kaj Georg Simmel inter 1890 kaj 1920.
Tipoj de ekonomio
Tradicia ekonomio estas ekonomia sistemo nebazita sur mono, en kiu tradicioj, kutimoj, kaj kredoj formas la varojn kaj la servojn kiujn la ekonomio produktas, same kiel la regulojn kaj manieron de sia distribuo. Landoj kiuj uzas tiun specon de ekonomia sistemo ofte estas kamparaj kaj bien-bazitaj. Ankaŭ konata kiel natura ekonomio, tradicia ekonomio estas difinita per natura interŝanĝo kaj komercado. Malgranda pluso estas produktita, kaj se entute troaj varoj estas faritaj, ili estas tipe donitaj al reganta aŭtoritato aŭ terposedanto.
Vivtena ekonomio estas ekonomio ne bazita sur mono kiu dependas el naturaj rimedoj por havigi bazajn necesaĵojn, pere de ĉasado, rikoltado, kaj vivteniga agrikulturo. "Vivtenado" signifas vivtenadi sin mem je minimuma nivelo; en vivteniga ekonomio, ekonomia surhavo estas minimuma kaj uzata nur por komerci aliajn bazajn necesaĵojn, kaj ne estas industriigo. Agrikultura ekonomio baziĝas sur agrikulturo, dum la gravo de industrio aŭ servoj estas malalta. Ekde hisotria vidpunkto oni povas konsideri, ke la apero de agrikulturo povas esti konsiderita kiel komenco de ekonomio, en la senco, ke aperas surplusoj, kiuj utilos kiel semoj por la venonta sezono, dum la pra-ekonomio de ĉasistoj kaj kolektistoj baziĝas en la tuja elpreno de maĝaĵoj
Miksa ekonomio estas difinita kiel ekonomia sistemo konsistanta el miksaĵo de merkatoj kaj ekonomia planado, publika proprieto kaj privata proprieto, aŭ liberaj merkatoj kaj ekonomia intervenismo. Tamen, en la plej multaj kazoj, "miksa ekonomio" rilatas al merkataj ekonomioj kun forta reguliga malatento-eraro kaj registara zorgaĵo de publikaj varoj, kvankam kelkaj miksaj ekonomioj ankaŭ havas kelkajn ŝtat-kontrolitajn entreprenojn.
Partoprena ekonomiko estas ekonomia sistemo bazita sur partoprena decidfarado kiel unuaranga ekonomia mekanismo por distribuado de la produktadrimedoj kaj gvidado de produktado en socio. Partoprena decidfarado bezonas la partoprenon de ĉiuj personoj en decido de aferoj proporcie al la efiko kiun tiaj decidoj havas sur ties vivoj. Partoprena ekonomio estas formo de malcentralizita ekonomia planado kaj socialismo implicas la kunposedon de produktadrimedoj. Ĝi estas proponita alternativo al nuntempa kapitalismo kaj centra planado. Tiu ekonomia modelo estas ĉefe asociata kun la proponoj de politika teoriulo Michael Albert kaj ekonomikisto Robin Hahnel, kiu priskribas partoprenan ekonomikon kiel anarkiisma ekonomia vidpunkto.
La kunlaboreca ekonomio estas soci-ekonomia sistemo, tio estas tipo de alternativa ekonomio, en kiu dividante kaj kolektive konsumante centrajn spezojn, oni venas al komuna kreado, produktado, distribuo, komerco kaj konsumo de varoj kaj servoj. Informa teknologio estas ofte la katalizilo por individuoj, neregistaraj kaj registaraj organizoj. Temas pri ekonomia modelo bazita sur la interŝanĝo kaj la komuna disponigo de rimedoj kaj servoj per ciferecaj platformoj. Ĝi inspiriĝas en la utopioj de la kundividemo kaj ne komercaj valoroj, kiel la reciproka helpo aŭ la kunviveco, kaj ankaŭ en la spirito de senpageco.
La Skandinava modelo aŭ nordia modelo, ankaŭ nomata nordia kapitalismo aŭ nordia socialdemokratio, estas termino por la ekonomiaj kaj sociaj politikoj komunaj al la skandinavaj landoj, Danio, Finnlando, Norvegio, Svedio kaj Islando, kiu inkluzivas kombinaĵon de libermerkata kapitalismo kun plena sociala ŝtato.
La privata sektoro estas parto de la ekonomio, foje referencata kiel civitana sektoro, kiu estas regata de privataj individuoj aŭ grupoj, kutime kiel rimedo de entrepreno por enspezo, kaj ne estas kontrolata de la ŝtato.
Esperanto-fakasocioj
Internacia Komerca kaj Ekonomia Federacio (IKEF) estas faka Esperanto-asocio, kiu okupiĝas pri Ekonomio.
Apsike 1997 (Asocio Por Sociala Integriĝo kaj por Esperanto ) estas asocio, kiu okupiĝas pri profesiigo de senlaboruloj per Esperanto.
Eksteraj ligiloj
Moduloj pri mondaj problemoj el malsamaj vidpunktoj : tutmonda ekonomio
Luca Guadagnino
Li reĝisoris la filmojn The Protagonists (1999), Melissa P. (2005), Io sono amore (2009) kaj A Bigger Splash (2015). En 2017 li reĝisoris la aklamitan filmon Voku min per via nomo, nomumita por tri Orgloboj, kvar BAFTA-Premioj kaj kvar Akademiaj Premioj.
Pligrandigita triangula prismo
En geometrio, la pligrandigita triangula prismo estas unu el la solidoj de Johnson (J49). Kiel la nomo sugestas, ĝi povas esti konstruita per pligrandigo de triangula prismo per aldono de kvadrata piramido (J1) al unu el ĝiaj flankaj edroj. La rezultanta pluredro ion similas al la turnodufirsto (J26), la diferenco estas en tio ke la lasta estas konstruita per alfiksanta de la dua triangula prismo sed ne de la kvadrata piramido.
Stacio Hirano (JR)
Stacio Hirano (japane: 平野駅 [Hirano-eki], angle: Hirano Station) estas fervoja stacio en Kvartalo Hirano, Osako, Japanio. La stacio servas 1 linion de JR Okcidenta: Linio Kansai (ĉefa).
Ŝprucfluo
Priskribo
Ŝprucfluo estas giganta konstanta aerfluo kies larĝeco povas atingi de 100 ĝis 200 km kaj longeco plurajn milojn da kilometroj. En ŝprucfluo, la rapideco de la vento estas plej alta en la centro de la fluo; ĝi laŭgrade malkreskas de la centro ĝis la rando. Centre de la fluo, la meza rapideco atingas 100 km/h, sed la maksimuma rapideco povas preterpasi 400 km/h kaj eĉ atingi 550 km/h.
La kvar plej gravaj ŝprucfluoj situas en zonoj subtropikaj kaj ĉirkaŭpolusaj .Pro la rotacio de la Tero, ŝprucfluoj blovas de okcidento orienten. La atmosferaj zonoj, kiujn trairas ŝprucfluoj, estas aparte trafitaj pro la horizontala kaj vertikala variado de rapideco kaj direkto de la vento inter du punktoj de la tera atmosfero. Tiuj fluoj povas pli malpli varii de sezono al alia kaj de unu latituda zono al alia, eĉ de unu tago al alia en la mezvarmaj latitudaj zonoj.
Stabila ŝprucfluo, kiun oni nomas subtropika, troviĝas inter la Hadley-ĉelo kaj la Ferrel-ĉelo. Ĝi havas sezonan variadon same laŭ situacio kiel laŭ intenseco. Somere, ĉar la gradiento de temperaturo estas pli malalta inter poluso kaj ekvatoro, tiu fluo malfortiĝas kaj transiras de ĉirkaŭ 30 ĝis 40 m/s al 15–20 m/s dum vintro; inter la du sezonoj, ĝia latitudo povas varii inter 25° kaj 45°. Tamen ĝia altitudo restas senŝanĝa, ĉiam je ĉirkaŭ 12 km.
La termino ŝprucfluo aparte rilatas al la fluo ligita al la polusa fronto, kiu korespondas al la intersekto inter la polusa ĉelo kaj tiu de Ferrel. Tiu fluo, kontraŭe al la subtropika, ne estas stabila. Fakte, ŝanĝiĝas ĝia meza situacio kaj ĉefe ĝia direkto (ekde okcidento al oriento ĝis nordo al sudo). La perturboj kiuj trafas la mezajn latitudojn estas ligitaj kun ŝprucfluo.
Tiu ŝprucfluo de la mezvarmaj latitudoj grave fluktuas de tago al tago, samtempe laŭ intenseco kiel laŭ situacio. Okazas, plie, sezona variado : la altitudo kaj intenseco de ŝprucfluo estas pli grandaj dumvintre.
Historio
Inter 1923 kaj 1925, la japana meteologo Oishi Wasaburo konstatis kaj observis, per uzo de balonoj, kies evoluadon tra la troposfero li sekvis per teodolito, la ekziston de rapidegaj aerfluoj blovantaj orienten, en direkto de Usono. (vidu sube 'Scienca esploro en Esperanto). Post kiam la esplorado de la ŝprucfluo fariĝis pli ĝenerala konata, oni agnoska ke Oishi Wasaburo unue malkovris káj esploris la fenomenon de la ŝprucfluoj.
La pristudo de la ŝprucfluoj kreskis fine de la jaroj 1934, kiam usona piloto de aviadilo, Wiley Post, provis flugi ĉirkaŭ la mondon. Li spertis tion la 7-an de decembro 1934 kiam li flugis super Chicago je altitudo supera al 6000 metroj kaj tiam rimarkis fortan antaŭenpuŝon. Por kompletigi ĉi tiun heroaĵon, li inventis kostumon sub premo, kiu permesus al li flugi ĉe altaj altecoj.
Malgraŭ ĉi tiuj malkovroj, la termino "ŝprucfluo" (traduko de la germana 'Strahlstrom') ne estis oficiale stampita ĝis 1939 fare de germana meteologo nomata H. Seilkopf kiam li uzis ĝin en esplora dokumento.
En 1947, pro la fakto ke tiuj ŝprucfluoj estis apenaŭ konataj, komerca kvarmotora 20-tuna aviadilo "Star Dust" sen radaro kraŝis sur la Andojn. Ĝia piloto erare taksis la distancon laŭ la flugtempo sen scii ke kontraŭa ŝprucfluo konsiderinde bremsis la aviadilon. Nuboj malhelpis lin vidi la montaron. Kiam li kredis, laŭ la flugtempo, ke li transpasis la Andojn, li komencis malsupreniri, kvazaŭ li estus en proksimeco de la flughaveno de Santiago de Ĉilio... Ne restis videblaj spuroj pri tiu kraŝo kiu estigis lavangon. Mortis la skipanoj kaj ses pasaĝeroj. Nur en la jaro 2000 aperis restaĵoj de la aviadilo ĉe la malsupra parto de glacikampo.