cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Finnoj
Finnoj (finne suomalaiset, svede finnar) aŭ suomoj estas finn-ugra popolo en Finnlando kaj najbaraj landoj (Svedio, Rusio - aparte Ingrio kaj Karelio - kaj Norvegio). Finnoj loĝas ankaŭ en Usono, Kanado, Aŭstralio kaj aliaj landoj kiel elmigrintoj. (En la finna lingvo finnoj nomas sin suomalaiset kaj pro tio en Esperanto estas foje uzata la formo suomoj. Tiu uzo tamen estas relative malofta kaj finnaj esperantistoj mem kutime preferas nomi sin finnoj en Esperanto.) Finnoj parolas la finnan lingvon kaj ilia religio estas tradicie luterana.
En Esperanto tre kutima estas la uzo, kiun tamen iuj opinias evitinda, de la vorto "finno" por "finnlandano" (svede finländare, civitano aŭ loĝanto de Finnlando), sendepende de etno. Laŭ la nuna (sveda kaj finna) lingva kutimo de la lando mem, oni klare distingas inter la konceptoj "finnlandano", "finno" kaj "svedlingva finnlandano", kaj la svedlingvaj finnlandanoj ĝenerale rigardas sin kiel finnlandanoj sed ne kiel (etnaj) finnoj.
La kvenoj el etna vidpunkto estas specifa grupo da finnoj de multaj generacioj loĝantaj en norda Norvegio. Ilia denaska lingvo estas la kvena lingvo, dialekto de la finna lingvo kiu pro la geografia distanciĝo de Finnlando evoluis iom malsame al la norma finna lingvo.
Sekinchan
Sekinchan (ĉine:适耕庄, esperante: Sekinĉano) estas urbeto en Selangoro, Malajzio.
Esperanto kaj Sekinchan
Kelkaj loĝantoj konis Esperanton.
Munwiller
(jen france kaj alzace, germane Munweiler) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Haut-Rhin/Owerèlsass (Supra Alzaco), kiu apartenas al la historia regiono Alzaco kaj al la en 2016 kreita administra regiono Grand Est. La komunumo etendiĝas sur kaj havis  laŭ la lasta oficiala nombro de. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Thann-Guebwiller/Gebweiler, kaj al la kantono .
Pohořelice (apartigilo)
Nomon Pohořelice havas pluraj municipoj:
… aŭ partoj de municipoj:
Grafing apud Munkeno
Grafing apud Munkeno, germane Grafing bei München, estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Ebersberg kaj en la distriktaro Supra Bavario de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Yuncos
Yuncos [jUnkos] (junkoj) estas municipo de Hispanio, en la Provinco Toledo, regiono de Kastilio-Manĉo.
Toponimio
La termino "Yuncos" devenas el latina iunkus, junko. Laŭ informoj de 1788 ĝi nomiĝis dekomence "Las Ventas de Unco" (gastejoj), ĉar estis tero kie kreskis multaj junkoj. Tiaj plantoj videblas en la blazono de la vilaĝo.
Loĝantoj
La loĝantoj nomiĝas Yunqueros. La censita populacio en 2010 estis de 9.700 loĝantoj kaj la denseco estas de 646,67 loĝ/km².
Situo
Yuncos estas situa en la okcidenta parto de Kastilio-Manĉo en la komarko aŭ distrikto La Sagra en la norda parto de la Provinco Toledo, je altitudo de 551 m; je 30 km el Toledo, provinca ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 15 km². La geografiaj koordinatoj estas 40°05′12″ N 3°52′20″ Ok.
Geografio
La municipo troviĝas situanta en la komarko de La Sagra kaj limas kun la vilaĝoj de Illescas norde, Numancia de la Sagra oriente, Yuncler sude, kaj Cedillo del Condado okcidente, ĉiuj el la Provinco Toledo.
Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado tradicie. Nune proksimeco al Madrido, ŝtata ĉefurbo, ebligas proponi loĝejon al madridanoj nekapablaj trovi ĝin tie je malalta kosto.
Historio
Aperas citata la unuan fojon la domaro de Yuncos en vendodokumento de mozaraboj de 1181, kie loĝis persono nomita Martín Raimundo, kiu havis vitejon en Cobisa.
La fondo de Yuncos estis posta al tiu de "Palomeque" aŭ "Palomequejo" nome apuda teritorio al Yuncos, kie setlis la unuaj loĝantoj, de fondo antauza al Yuncos kiu profitis el tio, sed poste ĝi malaperis laŭ la tiamaj dokumentoj.
21742 Rachaelscott
21742 Rachaelscott estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Rachael Ann Scott, kiu gajnis la unuan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2005 pro sia projekto pri sciencoj de la medio. Ŝi estas anino de la Northwest Mississippi Home Educators Association en Como, (Misisipio, Usono).
120188 Amyaqueche
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Amy A. Aqueche, kiu kontribuis al la Misio de Asteroida Specimena Revenigo OSIRIS-REx de la NASA kiel Oficistino pri Kontrakto (OK). Antaŭ OSIRIS-REx, ŝi estis OK de la NASA por MAVEN kaj OK de la Korpuso de Inĝenieroj de la Armitaj Fortoj de Usono (USACE) en apogo ĉe Fort Stewart kaj Hunter Army Airfield en Savannah (Georgio).
Dodomao
Dodomao estas ĉefurbo de Tanzanio kun 180.551 loĝantoj (stato 1-a de januaro 2005). Dodomao estas ĉefurbo, administra centro de la samnoma regiono kun 1.791.151 loĝantoj (stato ) kaj 41.311 km².
Historio
La urbo estis fondita en 1907 sub germana kolonia regado.
La urbo anstataŭis en 1974 Daresalamon kiel oficiala ĉefurbo. Ekde tiam kelkaj ministerioj kaj en 1996 ankaŭ la nacia asembleo de Tanzanio translokiĝis al Dodomao, sed multaj registaraj instancoj restis en Daresalamo.
Ekonomio
Dodomao estas fervoja krucpunkto, episkopa sidejo de anglikana kaj katolika eklezioj kaj havas la solan vitokultivejon en Orient-Afriko.
Desertas-insuloj
La Desertas-insuloj (Ilhas Desertas signifante forlasitaj insuloj aŭ senhomaj insuloj) estas insulgrupo, geopolitike apartenanta al Portugalio, konsistanta el insuloj Ilhéu Chão, Deserta Grande kaj Bugio. La insuletoj apartenas al Madejro kaj al komunumo Santa Cruz en la samnoma distrikto. La insuletoj estas bone videblaj de la sudorienta Madejro. La insularo havas tutan areon de 14,21 km² kaj la maksimuma alto atingas 500 m.
Insuloj
La unuopaj insuloj de nordo al sudo:
Esplora stacio
Sur Deserta Grande, la plej granda insulo, troviĝas eta biologia esplora stacio. Vizitantoj bezonigas specialan permesilon por aliri la insulon, kiun permesilon ricevas nur la esploristoj.
Faŭno kaj ties protekto
Ekde 1990, Ilhas Desertas estas sub naturprotekto, ekde 1995 ĝi estas naturrezervejo. La alira limigo servas nur por protekto de la monaĥaj fokoj, ĉirkaŭ 25 individuoj. Ĉar tiu mediteranea monaĥa foko (Monachus monachus) iĝis unu el la plej maloftaj mamuloj kaj surmonde ekzistas nur ankoraŭ ĉirkaŭ 350 ekzempleroj, la protekto de tiu bestaro estas tre grava.
Vivas sur la 'Deserta Grande tre rara aranea specio, la t.n. Deserta-tarantulo (Hogna ingens), kiu korpograndas ĝis 8 cm. Ĝi vivas ĉefe en kavernoj kaj klifoj de la vulkana insulo.
La insulo Bugio estas naturrezervejo, kiu ne permesas alproksimiĝon al la insulo ĝis pli ol 100 m. La insulo estas reproduktejo porla rara birdospecio Feaa petrelo.
Aymavilles
Najbaras la komunumoj Cogne, Gressan, Jovençan, Saint-Pierre, Sarre, Valsavarenche kaj Villeneuve.
Abstrakta ekspresionismo
Listo de abstrakt-ekspresionistoj
La plej elstaraj artistoj estas la jenaj:
Varadero
Varadero estas urbo kaj komunumo en la provinco Matanzas en Kubo 130 kilometrojn nordoriente de la ĉefurbo Havano. La urbo havas areon de 32 km² kaj proksimume 20000 loĝantojn (stato en 2010).
Ĝi havas pli ol 20 km da bonegaj kaj ĉarmaj plaĝoj kaj estas grava turisma poluso. En tiu ĉi parto de Kubo la vivkostoj estas relative altaj kaj malmultaj kubanoj povas viziti la urbon pro altaj kostoj kaj strikta kontrolo de la kuba registaro.
Geografio
Varadero situas sur la duoninsulo Hicacos, kiu ja efektive estas insulo, ĉar ĝi nur per unu sola ponto estas ligita al la ĉefinsulo de Kubo. Ĝi situas en nordo de Kubo, oriente de la urbo Matanzas. La insulo komenciĝas 20 kilometrojn okcidente de Matanzas. Ĝi estas 28 km longa kaj averaĝe 1 km larĝa, kaj etendiĝas kiel fingro nordokcidenten al la Atlantika Maro. Sude de la insulo Varadero troviĝas protektita margolfo je kies nordorienta flanko siutas la urbo Cárdenas. Dum ĉe la norda flanko de la insulo praktike sur la tuta longeco etendiĝas larĝaj strandoj kun plaĝoj ĉe la suda bordo troviĝas koraloj kaj etendiĝas en okcidento mangrovoarbaroj.
Historio
Origine Varadero estis kovrita de densaj arbaroj kaj loĝata de indianoj. La indiana praloĝantaro estis masakrita de la hispanoj kaj la arbaro forhakita en la 16-a jarcento por la konstruado de la hispana ŝiparo. La kavernoj de Varadero tiam servis al piratoj kiel rifuĝejoj kaj riparejoj. La nomo varadero deduktiĝas de la hispana vorto por riparejo respektive ŝipvartejo. De 1587 ĝis 1961 en Varadero ekzistis salfarejo, kiu siatempe estis tre grava por la hispana ŝiparo.
En la 19-a jarcento kubanaj bienposedantoj komencis konstrui en Varadero somerajn vilaojn. En la jaro 1910 estis malfermita la unua hotelo kun la nomo Varadero por riĉaj kubanoj. En la 1920-aj jaroj sekvis usonanoj. En la 1950-aj jaroj komenciĝis la amasa turismo. Post la revolucio de 1959 la 20 kilometroj da plaĝoj estis naciigitaj kaj liberigitaj por publika uzado.
Trafiko
Oriente de la insulo en la triangulo inter Varadero, Matanzas kaj Cárdenas situas la internacia flughaveno Juan Gualberto Gomez de Varadero. Ĝi origine situis pli proksime ĉe Varadero, sed pro kapacitobezonoj en la 1980-aj jaroj estis novkonstruita ĉe la nuna loko. La sola surtera aliro al la insulo estas ponto de la aŭtovojo Via Blanca en oriento de la insulo. La aŭtovojo kondukas sur la suda flanko de la insulo laŭlonge de la tuta insulo de oriento al okcidento. Por la turistoj ekzistas duetaĝaj busoj, kiuj cirkulas sur la ĉefvojo de la insulo, de oriento al okcidento kaj reen. Krome ekzistas multnombraj privataj kaj ŝtataj taksioj. Tiuj turismaj trafikiloj por la kubana loĝantaro tamen estas tre kostaj. Ekzistas busoservo por la loka loĝantaro, kies kvalito estas malbona kaj horaro ofte ne kongruas kun la realo.
Sándor Hollán (pentristo)
Sándor Hollán [ŝAndor holAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo Hollán Sándor ekster Hungarlando konata kiel Alexandre Hollan estis hungardevena franca pentristo, grafikisto, ilustristo.
Sándor Hollán naskiĝis la  en Budapeŝto.
Biografio
La familio Hollán estis deklarita malamiko fare de komunistoj en 1952. La juna Sándor akiris dekoraciistan diplometon, poste li eklaboris en dekoraciejo de Teatro de Eger. Dum la Hungara revolucio de 1956 li disidis al Francio, kie li akiris 2 artistajn diplomojn. Lia plej grava instruisto estis Roger Chapelain-Midy. Post siaj studoj li kreis pentraĵojn, grafikaĵojn, ilustraĵojn. Somere li migradis en la naturo, li ne ekspoziciis ĝis 1976. Lia ĉefa motivo estis la arbo, li kreis ofte per tuĉo kaj karbo. En 1984 finiĝis la migra erao, poste li pentradis plej ofte aĵpentraĵojn. Li faras notojn al la kreaĵoj, ili aperis ankaŭ libroforme.
Antoni Gaudí
Antoni GAUDÍ i CORNET (naskiĝis la 25-an de junio 1852, mortis la 10-an de junio 1926), konata ankaŭ kiel Antonio Gaudí, estis kataluna arkitekto, la plej fama el la reprezentantoj de la kataluna modernisma skolo.
Li naskiĝis en Reus aŭ Riudoms, provinco de Taragono (Katalunio), kaj pasigis plejmulton de sia profesia vivo en Barcelono (Katalunio), kie li mortis.
En 2002 Katalunio kaj la tuta mondo dediĉis la jaron al la memoro de Antoni Gaudí i Cornet – unu el plej kreivaj kaj originalaj arkitektoj kaj desegnistoj.
Antoni Gaudí estis vegetarano.
Vivo
Naskita en Reus, li diplomitiĝis en 1878 en Barcelono, kie li komencis sian artan agadon en ideala momento por sia personeco: meze de la kultura kaj politika renesanco (renaskiĝo), en la momento de ekonomia prospero kaj kreskado de urboj. Li ricevis helpon de tiutempaj riĉuloj, kiuj volis sekvi la kulturajn eŭropajn tendencojn kaj stilojn de tiu tempo. Lin multe influis la teorioj de E. Viollet-le-Duc, J. Ruskinz kaj la pensmaniero de la secesia generacio, kunigita ĉirkaŭ la Universala Ekspozicio en 1888. Tro frue, tamen, li forlasis la historiajn stilojn, regantajn en la eklektikismo de la 19a jarcento, kaj formulis personan estetikon, kiu faras lian stilon perfekte identigebla, sed samstaraj metiistoj de la epoko, ĉiujn erojn, tempe estas ege malfacile klasifikebla kiuj konsistigas la arkitektan spacon - en iu konkreta tendenco.
Grava biografia mejloŝtono estas rilatoj, kun la industria familio Güell [gŭej], kiu mendis de li sufiĉe multajn verkojn. Ĉi tiuj verkoj kreskigis lian famon en la barcelona regiono. Li, ekde tre juna aĝo, partoprenis en la konstruado de la baziliko Sagrada Familia (sankta familio), kio profundigis lian religian senton, kaj la ekskluzivan sindediĉon al la problemaro, devenanta de la realigado de sia originala arkitekturo.
Lia grandega kompetenteco kiel arkitekto de internoj permesis al li projektadi, en daŭra kunlaboro kun elstaraj metiistoj de la epoko, kiuj konsistigis la arkitektan spacon - fero, mebloj, vitraloj, skulptaj elementoj, mozaikoj, ceramiko, ktp, komencante ĉe organika koncepto de la tuta aranĝado, kaj de la integriĝo de ĉi tiuj elementoj en sian strukturon.
Intelekta malkapablo
La intelekta malkapablo estas kolektiva nocio, kiu signifas, ke la intelekto de la subjekto profunde situas sub la averaĝa intelekto.
Detale
La difino de la intelekta malkapablo estas malfacila. Laŭ la medicino ĝi estas la malpliigo de la inteligencio, kaj ĝi estas profunda lerna perturbo. Aliaj difinoj koncentras al la rilato de la homo kaj lia ĉirkaŭaĵo.
La BNO-10 havas tri kriteriojn por la intelekta malkapablo:
Pli frue oni dividis la intelekte malkapablulojn laŭ intelekto en tri grupoj, kaj donis nomojn al tiuj grupoj, kiujn oni poste pli kaj pli taksas ofendaj. Nuntempe oni uzas plian, kvar, kvin, aŭ ses klasojn laŭ la limo de la malkapablo. La limoj estas 80, 70, 50, 35 kaj 25 IQ-poentoj. Plej ofte kiu estas severe intelekte malkapabla, tiu havas ankaŭ alian, aŭ aliajn malkapablojn.
Oni nomas la (partan) perdon de la intelektaj kapabloj demenco, kiu povas esti okazita per malsanoj aŭ per traŭmato de la cerbo.
Simptomoj
La intelekte malkapabluloj povas vivi tiom da jaroj, kiel la kapabluloj. Se la intelekta malkapablo estas kaŭzita de ia simptomo, la malsanulo havas aliajn sanajn problemojn, kiuj mallongigas la vivon.
Ankaŭ intelekte kapabluloj povas ŝajni intelekte malkapabla pro la cirkonstancoj, kiel manko de la amo, milito, neglekto, submotivado aŭ manko de la lerno. Oni nomas la subjekton pseŭdodebilan. Estimi la inteligencion de la mutuloj estas tre malfacila por ilia malefektiva komunikado. Ankaŭ la ekspertuloj eraras ofte kaj ege, ĉar malestas la ĉefa komunika medio.
Oni mezuras la intelekton per testoj de la inteligento. Oni ne povas fari testojn, kiuj estus sendependa de la kulturo. En la historio kaj en iuj lokoj oni facile misuzis, aŭ misuzas tiujn testojn, se mezuras la intelekton de la enmigrantoj, aŭ malplimultuloj, kiuj vivas laŭ ilia propra kulturo, kiu ege diferencas de la kulturo de la plimulto.
Parolado
La parolado de la plej pli intelekte malkapablulo estas malneta, kiu dependas de la graveco de la intelekta malkapablo. La milde intelekte malkapabluloj povas paroli ankaŭ sen eraroj, kaj la plej pli grave intelekte malkapablaj estas mutaj, kaj komunikas per sonoj, signoj kaj interŝanĝado de la bildoj. Estas ankaŭ esceptoj, kiel la sindromo de Williams. Oni povas malfacile korekti tiujn parolerarojn, kiuj povas esti multspeca. Por tiu oni povas facile subestimi la intelekton de la paroleraruloj. Ofte la meze intelekte malkapabluloj ankaŭ komencas paroli malfrue, kaj havas limigitan gramatikon kaj vortostokon.
Kaŭzoj
Al ĝia kaŭzoj apartenas iuj internaj faktoroj, kiuj estas plej ofte genetikaj. Tia estas la Down-sindromo, la Sotos-sindromo aŭ la Cri du chat sindromo.
La eksternaj faktoroj estas akiritaj; ili povas esti misokazaĵoj, sufokiĝado dum la naskiĝado, aŭ meningito.
Konsekvencoj
Al la intelekta malkapablo ofte aligas aliaj malkapabloj, ekzemple al parta aŭda malkapablo, aŭ movmalkapablo. Multaj el la intelekta malkapabluloj estas ankaŭ epilepsiaj. Tiuj faras la vivon pli komplika.
La konsekvencoj dependas de la severo de la malkapablo kaj de la homoj vivantaj ĉirkaŭen. La milde intelektaj malkapabluloj povas labori, kaj vivi memstare; la severe malkapablaj estas institutionitaj post la morto de la gepatroj. En iuj regionoj la homoj ne akceptas la intelektajn malkapablulojn; la integradon malhelpas antaŭjuĝoj. Ili estas intersanĝitaj kun la psikiatriaj malsanuloj; oni pensas, ke ili estas danĝeraj, kaj timas.
Evolvigado
Multe povas helpi la frua evolvigado. Depende de la regiono ili estas instruitaj separate, aŭ inklusive. La separitaj lernejoj instruas laŭ la instruplano por la intelektaj malkapabluloj, kiu akomodigas al la severeco de la malkapablo de la lernantoj. La inklusiva instruado povas helpi la integracion, sed estas pli kompleksa bone instruadi jene, ol ĉe la separitaj lernejoj. Bone farita ĝi multe pli helpas la evolvigadon.
Giovanni Bianchi
Bianchi estis dungita de Simón Bolívar por transporti al la Antiloj la patriotojn kiuj estis fuĝintaj el Boves. En unu de la ŝipveturoj Bianchi ekposedis trezoron el arĝento kaj relikvojn kiuj apartenis al la kontribuo de la preĝejoj de Karakaso kaj estis alportitaj de Santiago Mariño al la ŝiparo. Bolívar kaj Mariño decidis eliri liaserĉe kaj trovinte lin Manuel Piar apogis totale la korsaron kontraŭ Bolívar. Tiele la Libertador vidiĝis devigita doni parton de la trezoro al Bianchi.
Jackson Pollock
Paul Jackson POLLOCK (28-a de januaro 1912 - 11-a de aŭgusto 1956) estis ege influanta usona pentristo kaj elstarulo de la abstrakt-ekspresionisma movado. Li estas konsiderata unu el la plej gravaj usonaj pentristoj de la 20-a jarcento.
Li estis fama pro sia tekniko verŝi kaj ŝmiri likvan farbon sur horizontalan surfacon ('drip technique'), kio ebligis lin vidi kaj pentri siajn tolaĵojn el ĉiuj anguloj. Tio estis nomita 'agadpentrarto', ĉar li uzis la forton de sia tuta korpo por pentri, ofte laŭ frenezeca dancostilo.
Sophie Germain
Marie Sophie GERMAIN (1-a de aprilo 1776 - 27-a de junio 1831) estis franca matematikisto, fizikisto kaj filozofo, kiu pioniris la teorion de elasteco kaj faris gravajn kontribuojn al nombroteorio ; (kvankam ĝi ne temis pri matematiko) unu el ŝiaj plej gravaj verkoj estis la studo de tio, kio poste konatiĝis kiel la primoj de Sophie Germain (primoj, kies duoblo pliigita je unu unuo estas ankaŭ primo).
Amikeco Esperanto-Asocio
Nia asocio fondiĝis en novembro, 2005. laŭ la supra nomo.
Sidejo: 5000 SZOLNOK Hild Viktor u 5. II/17.
Funkciuloj de Asocio:
Prezidanto: József Eszényi Tel: 30/418-01-13
Sekretario: Julianna Vas-Szegedi Tel: 30/292-93-31
Respondeculo de informadiko: Ferenc Harnyos Tel: 30/636-61-45
Gvidanto de instruado: József Eszényi E-mail: eszjozsef@freemail.hu
Celoj de asocio: Efika interesdefendo, derivado, helpo de Esperantista membro de Asocio. Ekonomia agado por plibonigi kondiĉon de ilia kultura kaj lingva agado.
Agado kaj funkciado de la Asocio: Ĝi organizas agadon de membroj por atingi celojn de Asocio. La Asocio havas permeson ekonomii, entrepreni kaj fari aliajn investadan agadon por atingi la asociajn celojn. Laŭ la celoj, ĝi donas diversan subtenon kaj financan servadon al la membroj. La Asocio estas sendependa, neprofita, nepolitika organizaĵo. Ĝi ne akceptas subtenon de partioj, ne apogas parlamentan kandidaton.
Frigyes Henszelmann
Frigyes Henszelmann [fridjeŝ henselman], laŭ hungarlingve kutima nomordo Henszelmann Frigyes estis hungara kemiisto, profesoro.
Frigyes Henszelmann naskiĝis la  en Budapeŝto. Li mortis la en Veszprém (urbo).
Biografio
Frigyes Henszelmann frekventis gimnaziojn en Miskolc kaj en sia naskiĝurbo, poste li akiris kemian diplomon en Hungara Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato József en 1947. Li instruis en la universitato ĝis 1953, poste li laboris en Veszprém (urbo) en kemia instituto. Ekde 1952 li ankaŭ instruis en Kemiindustria Universitato de Veszprém, kie li estis docento kaj katedrestro. Li kandidatiĝis en 1968.
Lónya
Lónya [lOnja] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en Distrikto Vásárosnamény.
Situo
Lónya situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ dekstra bordo de Tiso kun trapasejo, laŭ la ukrainia landlimo, kie estas voje limpasejo. Kontraŭe troviĝas Batradj.
Historio
La unua mencio devenis el 1270. Iom poste la kampoj apartenis al familio Lónyai (Lonjai). En 1920 la vilaĝo trovis sin ĉe la nova ŝtatlimo de Ĉeĥoslovakio. Proksima vilaĝo aliĝis al Lónya en 1934. Inter 1938-1944 parto de la forigitaj regionoj rehungariĝis, sekve ĉesis la vilaĝo esti limopasejo. En oktobro de 1944 la Ruĝa Armeo okupis la vilaĝon kaj deportis civilojn al Sovetunio. Dum la socialismo kolĥozo formiĝis.
6326 Idamiyoshi
6326 Idamiyoshi estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Atsushi Sugie elde la Observatorio Dynic apud Taga (gubernio Ŝiga, Japanio).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de japana instruisto Miyoshi Ida, aktiva observanto de kaŝadoj. Li faris la, la unuan observon elde Japanio de kaŝado fare de asteroido : tiu de stelo fare de 106 Dione.
Marco Amenta
Marco AMENTA(naskiĝis en Palermo la 11-an de aŭgusto 1970, Sicilio) estas itala ĵurnalisto kaj reĝisoro de dokumentaj filmoj.
Raportisto pri militoj ligita al la Gama agentejo, li kovris la enlandan militon en eksa Jugoslavio kaj precipe la sieĝon de Sarajevo en Bosnio kaj Hercegovino en 1992. Li reĝisoris la dokumentfilmon "Naskita en Bosnio" kaj liaj eseoj estas eldonitaj de revuoj el dudek landoj. Elektitaj en Francio por la ĉiujara konkurado por internacia raportado de eMac (Lernejo de Minoj), li faris dokumentfilmon pri la politika kaj homa situacio de Kubo en 1994.
En 2008, lia unua plenlonga filmo pri la Mafio, nome La Sicilienne, estis prezentita ĉe la Roma Filmfestivalo.
János Oberten
János OBERTEN estis rumania hungara proz- kaj dramverkisto. Li naskiĝis en Aranyág la 8-a de aprilo 1944 kaj mortis la 27-a de julio 2020.
Kariero
János Oberten estis malliberigita pro sia simpatio al hungara revolucio de 1956 (1958-60). Li estis ano de redakcikomitato de revuo Ezredvég (1990-93), en 1993-94, "semajna respondecredaktoro" de la gazeto Új Szó de Temeŝvaro, ties kultura rubrikestro, en 1994-95 respondecredaktoro de Heti Új Szó. Li tradukis el franca al hungara kaj rumana, el angla al hungara.
Robert Frangeš-Mihanović
Robert FRANGEŠ-MIHANOVIĆ (naskiĝinta la en Sremska Mitrovica, mortinta la  en  Zagrebo) estis aŭstri-hungaria kaj kroata skulptisto. Li pioniris por la moderna kroata skulptada arto kaj organizis kun aliaj la multajn artistajn aranĝojn en Zagrebo je la turniĝo de la 19-a al la 20-a jarcento.
Vivo
Frangeš-Mihanović frekventis la Metia faklernejo en Zagrebo en 1889. Poste li iris Vienon, kie li studis ĉe Artlernejo por aplikitaj artoj inter 1889 kaj 1894 kaj unu semestron poste ĉe la Arta akademio ĉe Otto König kaj Carl Kundmann. Daŭriĝis studoj liaj en Parizo (1900/01), kie li renkontis i.a. Auguste Rodin.
Frangeš-Mihanović instruis ĉe la Lernejo pri artista metiado je Zagrebo (1895-1907) kaj lernigis skulptadon ĉe la tiea arta akademio. Li tie fondis la bronzmuldan sekcion. Li ankaŭ membris je diversaj akademioj: JAZU (Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti), SANU (Srpska akademija nauka i umetnosti) kaj Praga akademio pri vidaj artoj.
Dum la Unua mondmilito li klopodis baldaŭ post la eksplodo riceviĝi kiel milita desegnisto/skulptisto ĉe la Milita gazetarkomandejo. Fakte li tie akceptitis en la 15.9.1915 kio ebligis al li okupiĝo pri skulptado ĝis militofino. Pluraj liaj verkoj el tiu ĉi tempo troviĝas ĝis hodiaŭ en la kolektoj de la Armeo-historia Muzeo (Vieno).
Graveco
Liaj medaloj kaj dokumentoj kun figuraj kaj bestaj motivoj [Herakles der Stier (1899), Weingut-Arbeiter (1900), Türkei (1904), Arbeiter (1906)] iĝis poste elirpunkto de kroata medalfara arto. Li kreis statuetojn [Schüchternheit (1902), Flucht nach Ägypten (1906), Der Raub der Europa (1907)], portretojn [Vatroslav Lisinski (1895)], bustojn [Antun Mihanović (1908) je Klanjec kaj Antun kaj Stjepan Radić (1936) en Desno Trebarjevo/ provinco de Sisak-Moslavina].
En 1897 li kreis Mortantan soldaton, artaĵon por la herooj de la 78-a Šokčević-regimento je Osijek. Kune kun Philosophie (1897) je Zagrebo, estas la tiuj falontaj soldatoj la plej frua ekzemplo de la impresionismo por kroata skulptado-arto. Lia plej monumenta verko estas tamen la statuego de reĝo Tomislav (1928-1938; starigitis ĝi en Zagrebo en 1947 malpost la stacidomo). Li ankaŭ faris tombejajn statuojn en Varaždin (monumento sur la familia kripto de la Leitner-oj, 1906) kaj ĉe Mirogoj-tombejo (laboristoj sur la tombo de la familio Müller, 1935). Li kreis arkitekturajn kaj skulptajn elementojn sur konstruaĵoj zagrebaj, kiel alegoriajn reliefojn de filozofio, teologio, medicino ĉe la Ŝtata arkivejo. Lia verkaro enhavas stilojn de akademismo, simbolismo kaj impresionismo. Pli malfrue li tamen evoluigis propran verkfaristan econ laŭ libera realismo. Krome li okupiĝis pri artmetio.
Ruwer
La Ruwer (latine Erubris, Rubora) estas rivero de 46 kilometroj da longo en Germanio, kiu alfluas la pli grandan riveron Mozelo. Ĝi fontas ĉe la monto Rösterkopf apud la loko Osburg, fluas tra Kell am See, Niederkell, Zerf, Hentern, Hinzenburg, Schöndorf, Pluwig, Gusterath-Tal, Sommerau (akvofalo), Waldrach, Kasel kaj Mertesdorf kaj en la urboparto Ruwer-Eitelsbach de Trier enfluas la Mozelon.
Vinkultivado
En iuj deklivoj borde de la rivero kultiviĝas vino - tiuj vitejoj apartenas al la vinkultiva regiono Mozelo-Saro-Ruwer kaj en aliaj partoj de Germanio la rivera nomo konatas aparte pro la vinoj, kiuj devenas de ĉi tie.
Antikva literatura mencio
Dum la jaro 371 la romia poeto Ausonius menciis la riveron en latina teksto per la frazo "La Ruwer turnas per kapturnigaj kirliĝoj ŝtonojn erigantaj la grenon, kaj tiras akutvoĉajn segilojn tra glataj blokoj da marmoro". La rivereto tiu tiujarcente jam estis forte metilabore utiligata.
Alfluaj rojoj
Alfluas la rivereton la rojoj Alkenbach, Altbach, Altweiherbach, Apfelbach, Avelbach, Bausbach, Benninger Bach, Bingelbach, Burg Heider Bach, Burkelsbach, Eitelsbach, Enterbach, Eschbach, Eselsbach, Flonterbach, Gimpelbach, Gondersbach, Grindelbach, Großbach, Hinzerter Bach, Kittelbach, Klinkbach, Kreidbach, Kundelbach, Labach, Lehbach, Misselbach, Moertschelbach, Mühlscheider Bach, Pehlbach, Rauruwer, Rimperterbach, Riveris, Rothbach, Siebenbornbach, Thielenbach, Waldbach, Waschbach, Weiherbach, Wenigbach, Wenzelbach kaj Weschbach.
Thomas de Quincey
Thomas de QUINCEY (Manĉestero, 15-a de Aŭgusto 1785 - Edinburgo, 8-a de Decembro 1859) estis brita ĵurnalisto, kritikisto kaj verkisto de la romantismo.
Biografio
La propra Thomas de Quincey verkis sian membiografion en tri libroj, nome Confessions of an English Opium-Eater (Konfesoj de angla opiulo, 1821), Suspiria de profundis (1845) kaj Membiografiaj skizoj (1853).
Filo de riĉa komercisto, ricevis bonkvalitan edukadon el partikularaj instruistoj kaj en lernejoj de Bath, Winkfield kaj en Manĉestero. La administristo de la riĉeco de liaj gepatroj edukis lin tiom strikte ke li devigis Thomas tradukis al la greka ĉiutage la titolojn de gazetartikoloj. Estante 17-jaraĝa li fuĝis por iri al Kimrio kaj de tie al Londono; tie li rifuĝiĝis en malplena palaco ricevante la helpon de malavara kaj bonkora prostitutino Ann, kiun poste li neniam povis trovi por reciproke korespondi ŝiajn zorgojn. Poste li reamikiĝis kun sia familio kaj studis en la Worcester College de Oksfordo. Tie li alkutimiĝis al la uzado de opio en 1804; unue li uzis ĝin por malpliigi la fortajn dolorojn de neŭralgio, kaj poste li pliigis iom post iom la dozon.
Dum la venontaj 30 jaroj li vivtenis sian familion pere de rakontoj, artikoloj kaj kritikoj, ĉefe en Edinburgo. Komence de 1820, De Quincey translokiĝis al Londono, kie li kontribuis al London Magazine kaj Blackwoods. En 1820 li verkis sian faman memorlibron, Konfesoj de angla opiulo (1821), pasia priskribo de sia infanaĝo kaj propra batalo kontraŭ opio. Li loĝis en Edinburgo dum dek du jaroj (1828-1840). Dum la jaroj 1841 kaj 1843, li kaŝiĝis el siaj kreditoroj en Glasgovo. El 1853 ĝis sia morto, De Quincey laboris por Selections Grave and Gay, From the Writings, Published and Unpublished.
Verkado
La stilo de Thomas de Quincey estas tre originala por la epoko; lia fantastemo revertis sisteme la logikon kaj la bonan sencon de la brita burĝaro; li serĉis en la eksperimentado per drogoj eliron el la enuo de superdotita inteligenteco, sed poste li estis viktimo de tiuj, pro kio suferis por senigi sin el la manio; liaj spertoj tiukadre troveblas en Confessions of an English Opium-Eater, kiu aperis en London Magazine (1821). Li havis krome grandan kulturon de fundamento greklatina, akran artan sensivon kaj se montriĝis tre lerta kritikisto kaj pri literatura kaj pri la angla socio ĝenerale. Lia influo sur Edgar Allan Poe, Charles Baudelaire, Jorge Luis Borges kaj la estetiko de la dekadencismo ĝenerale estis enorma.
Ekde 1853 ĝis sia morto, De Quincey plue laboris en la eldonado de liaj kompletaj verkoj, nome Selections Grave and Gay, From the Writings, Published and Unpublished.
Krüselinsee
La Krüselinsee en Meklenburgo-Antaŭpomerio situas en la distrikto Meklenburga Lagaro en la oriento de Meklenburgo en naturparko kaj samnoma komunumaro Feldberger Seenlandschaft ("laĝa pejzaĝo de Feldberg"). La lago longas 1700 metrojn kaj larĝas 650 metrojn en la nordo kaj 300 metrojn en la sudo.
Harmanec
Harmanec (Hermánd, Herm aŭ Hermanetz) estas malgranda vilaĝeto kaj municipo en Slovakio.
Krüselinsee
Tiu lago estas la plej pura lago de la feldbergaj lagoj kun videbleco ĝis profundeco de 12 metroj. Ĝi estas akvigata per fontoj de la lago Dreetzsee, kiu situas 9 metrojn pli alte. La orienta bordo de la lago apartenas al la federacia lando Brandenburgio. La lago senakviĝas pere de la rojo Küstriner Bach, kiu tra la lago Kleiner Mechowsee kaj Großer Mechowsee fluas en direkto de la lagoj de Lychen kaj la rivero Havelo plu al la Norda Maro. En la norda parto troviĝas malgranda insulo. Ĉe la suda fino troviĝas malgranda setlejo Krüseliner Mühle. La lagobordo estas tre monteta; la orienta kaj norda bordo estas arbarokovritaj.
Richard Nixon
Richard Milhous NIXON (naskiĝis la 9-an de januaro 1913, en Yorba Linda, Kalifornio, mortis, 81-jaraĝa, la 22-an de aprilo 1994 en Novjorko) estis la tridek-sepa prezidanto de Usono. Li estis membro de la Respublikana Partio. Nixon estas la sola homo, kiu demisiis de la prezidenta ofico. Li ankaŭ estas la sola homo, kiu elektiĝis kaj dufoje prezidanto, kaj dufoje vic-prezidanto.
Harmanec
Situo
Harmanec situas laŭ ĉefvojo kaj fervojo Martin-Banská Bystrica. La lasta urbo troviĝas je 8 km-oj.
Krüselinsee
La lago apartenas al naturprotekta areo nomata "Naturschutzgebiet Krüselinsee und Mechowseen".
Harmanec
Historio
En la apudaj grotoj oni vivis jam dum la paleolitiko. La unua mencio okazis pri la loko en 1540 en formo "Hermans", sed longe ĝi ne estis memstara vilaĝo. En 1829 uzino pri papero, en 1884 farejo pri biero ekfunkciis, apude ankaŭ loĝdomoj konstruiĝis. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Hermánd 824 homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Zólyom (reĝa departemento), al distrikto de Besztercebánya, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 1940 la fervojo atingis la vilaĝon. Ekde 1957 Harmanec denove iĝis municipo, kie en 2001 vivis 948 homoj, (927 slovakoj).
Elemér Szentirmay
Elemér Szentirmay [sentirmai], laŭ hungarlingve kutima nomordo Szentirmay Elemér estis hungara juristo, komponisto, tekstopoeto. Lia origina nomo estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) Németh János [nEmet jAnoŝ] ĝis 1871, liaj nobelaj antaŭnomoj estis vadosfai kaj zsidi [vadoŝfai, ĵidi].
János Németh naskiĝis la en Horpács, li mortis la  en Budapeŝto.
Buklo (grafeo)
En grafeo, buklo estas eĝo, kies du finpunktoj estas identaj. Oni povas konsideri buklon kiel speciala kazo de ciklo tiel, ke ĝi enhavas unusolan eĝon.
Elemér Szentirmay
Biografio
János Németh frekventis lernejojn en Sopron kaj Székesfehérvár, poste li akiris juran diplomon en Reĝa Universitato de Pest. Post la diplomo li havis juristajn postenojn en Fejér (reĝa departemento), baldaŭ agrarajn postenojn en pluraj lokoj, fine li li okupiĝis pri la propra bieno en Alsószentiván. Intertempe en 1861 li edziĝis. En la sekva jaro ilia domo bruldetruiĝis, tial ili vivis el diversaj artikoloj por revuoj de Németh, sensukcese. En 1863 Németh akiris juran posteneton en Székesfehérvár, post 2 jaroj pli bonan laborlokon en Pest (urbo). En 1903 li emeritiĝis.
Lia unua komponaĵo estis presita en 1857, poste libertempe li komponadis kun tekstoj, spite tion, ke li ne konis la muziknotojn. Lia amiko estis János Vajda, kiu ofte helpis lin en tekstoj de artkantoj. Liaj verkoj estis en 1863 80, en 1898 jam 400. Krom la artkantoj li verkis melodiojn por muzikaj teatraĵoj. El liaj muzikpecoj ĉerpis ekzemple Johannes Brahms, Béla Bartók kaj Zoltán Kodály.
Richard Nixon
Nixon estis kvakero. Li mezuris 180 cm kaj pezis 82 kg. Lia edzino estis Thelma Catherine "Pat" Ryan, kaj la paro havis du filinojn. Lia pli juna filino Julie edziniĝis kun David Eisenhower, nepo de la usona prezidanto Dwight D. Eisenhower.
Nixon estis advokato. Dum la Dua Mondmilito li servis en la usona mararmeo. Nixon elektiĝis en 1946 al la usona Domo de Reprezentantoj, kaj en 1950 al la Senato. En 1952 kaj 1956 li elektiĝis vic-prezidanto sub Dwight Eisenhower. En 1960 li perdis la prezidantan elekton kontraŭ John F. Kennedy. En 1962 li perdis la Kalifornian ŝtatestran elekton. Tamen, Nixon gajnis la prezidantajn elektojn en 1968 kaj 1972.
Dum lia prezidanteco (1969-1974) okazis;
Malto (insulo)
Malto estas insulo en Mediteraneo. Ĝi apartenas al la respubliko Malto, al kiu ĝi donis la nomon.
Malto havas areon de 246 km²; ĝia bordo longas 136 km. La plej granda distanco sur la insulo estas 27 km. Ĝia plej alta loko estas je 253 metroj super marnivelo.
La distanco al la plej proksima loko de Sicilio estas ĉirkaŭ 100 km; Tunizio en Afriko distancas ĉirkaŭ 290 km. Insuloj Comino kaj Gozo estas nord-okcidente de Malto en distanco de du resp. ses kilometroj.
Malto havas 357.000 loĝantojn, tio estas 90 % de la loĝantoj de la respubliko. La plej grava urbo estas la ĉefurbo Valletta; aliaj urboj estas Rabat, Birżebbuġa (Birzebbugia) kaj Marsaxlokk (Marsascala).
La Blua Groto estas natura aro de ses kavernoj, nomataj laŭ la nomo de la plej granda. La sistemo situas sur klifoj sur la suda marbordo de la insulo Malto.
Túristvándi
Túristvándi [tUriŝtvAndi] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en Distrikto Fehérgyarmat.
Historio
La unua mencio devenis el 1142 en formo Túr. Iom poste aldoniĝis istvándi pri la iama posedanto. la kampoj apartenis al familio Lónyai (lOnjai). Familio Kölcsey (kolĉei) longe havis la bienojn.
Asiento
Asiento estis dokumento, inkludita en kelkaj pactraktatoj, pere de kiu aro da komercistoj ricevis la monopolon pri difinita komerca vojo, varo aŭ produkto.
Ekzemplo de internacia interkonsento estis la "Asiento de Negros" (pri nigruloj), nome monopolo pri la caŝado de sklavoj en Afriko kaj ties transporto al la Hispana Ameriko, kiun oni atribuis al Anglio pere de la Traktato de Utreĥto, post la fino de la Milito de Hispana Sukcedo (1713) kiel kompenso pro la venko de la franca kandidato Filipo. Per tiu traktato oni fiksis ke, ĉiujare Anglio havis rajton trafiki 4800 nigrajn sklavojn, kaj ĉio tio, dum periodo de tridek jaroj.
Ordinara daturo
Priskribo
La planto altas de 0,2 ĝis 1,2 metrojn, malofte eĉ 2 m. Ĝi estas larĝa, abunda planto kun ovalaj, neregulaj folioj. La floroj longas 2,5–4 cm, havas trumpetformon, kun blankaj, pintaj korolaj aloj. La plantoj floras ekde junio ĝis oktobro. La floroj malfermiĝas nokte, ĉar ilin vizitas noktopapilioj. La frukto estas kapsulo (2-4 cm granda), dividiĝanta en 4 ĉambrojn, ĝi havas fortajn dornojn supren turniĝintajn. La 300-500 semoj estas etaj (longas 3–4 mm, larĝas 2 mm), renformaj, malhelaj (nigraj aŭ malhele grizaj). La milgrajna maso estas 7 ĝis 11 g. La semoj disvastiĝas pere de bestoj.
Ĝi ne toleras la vintrajn frostojn, ĝia semo ĝermas fine de la printempo en temperaturo de 20-30 °C. La frukto maturiĝas komence de oktobro.
Pri veneneco, efikoj legu ĉe daturo.
Montezuma koturno
Aspekto
Ĉirkaŭ 22 cm longa, ĝi estas unu el la plej mallongaj inter la Amerikaj koturnoj, kvankam ĝi pezas 180 g, same kiel kelkaj koturnoj de la genro Callipepla kiuj estas kelkaj centimetrojn pli longaj. Ĝi havas eĉ pli diketan konstruon kaj pli mallongan voston ol aliaj koturnoj.
Ambaŭ seksoj havas dorson kaj flugilkovrilojn cinamokolorajn kun vertikalaj sablokoloraj strietoj formataj de la plumobordoj kaj cirklaj nigraj punktoj striigitaj. Nuka kresto distingigas ĝian flankan konturon. La beko estas nigra supre kaj bluecgriza sube. Masklaj plenkreskuloj havas rimarkindan, blankanigran vizaĝobildon. Ununura cinamokolora plumo kuŝas super la kresto. Ties flankoj estas bluecgrizaj (ofte ŝajne nigraj) kun markataj punktoj, kiuj en nordaj birdoj estas blankaj kaj en sudaj birdoj estas blankaj antaŭe kaj brunaj aldorse. Meza brusto kaj la ventro estas malhelbrunaj ĉe la nordaj birdoj, pli helaj kaj cinamokoloraj ĉe la sudaj birdoj.
Inoj havas iom de la maskla vizaĝobildo. Ties subaj partoj estas helbrunaj kun iom da fajna nigra strieco kaj aliaj strioj. Junuloj similas al inoj, sed subaj partoj estas grizecaj kun blankaj bordoplumoj kaj nigraj punktoj. Nematuraj maskloj havas la flankan bildon tuje sed ne la vizaĝobildon ĝis komenco de la vintro.
Malkutima karaktero de tiu specio estas la longaj, falĉilformaj ungoj, kiujn ili uzas por elfosado.
Voĉo
La kuniga aŭ teritoria alvoko estas "ses al naŭ notoj descendaj laŭtone", "malproksimiga, descenda, trema heno". La maskla kanto por parigado estas "fantoma, melankolia, vibra, descenda fajfo vŭirrrrr" aŭ "insekteca zumado kiu komencas altatone kaj descendas". Ĝi estas elsendata elgrunde, dum aliaj koturnoj kantas el ripozejoj kiaj pintoj de fostoj aŭ de arbustoj. Estas ankaŭ aliaj alvokoj.
Taksonomio
La sudaj populacioj estas foje konsiderataj separata specio, Cyrtonyx sallei. Aliflanke la Montezuma koturno estas foje konsiderata samspecifa kun la tre simila Okulmakula koturno, Cyrtonyx ocellatus, kiu anstataŭas ĝin el la Istmo de Tehuantepeko al norda Nikaragvo.
Teritorio kaj vivejo
La biotopo estas malfermaj arbaroj, plej ofte de kverko sed ankaŭ miksitaj de pino kaj kverko kaj de junipero, kun herbo almenaŭ 30 cm alta. Ili preferas precipe deklivojn de montetoj kaj kanjonoj. La teritorio malpliiĝas kaj iĝas fragmentata.
Kutimaro
Aŭtune la Montezuma koturno ne formas grandajn grupojn, kiel ja faras plej parto de Amerikaj koturnoj. Averaĝa aro konsistas el 8 birdoj, ĝuste gapatroj kaj ties idoj, kaj oni vidis arojn pli grandajn ol 25 birdoj. Nokte la birdoj de la grupo ripozas en deklivoj sudorientajn, ĉirkaŭ roko aŭ herbotufo, rigarde eksteren.
Tiu nearktisa kaj neotropisa specio estas de tre loĝantaj birdoj. Paro aŭ aro tipe manĝas 50 m for de la loko kie ili manĝis la pasintan jaron. La teritorioj de aro aŭtune kaj vintre estas nur 1 al 5 hektarojn; en la reprodukta sezono, la paroj etendas kaj la teritorioj povus esti tiom grandaj kiom ĝis 50 hektaroj. Aliflanke oni ne konas sezonajn movojn.
En ĉeesto de homoj, la Montezuma koturno kaŭras senmove en alta herbo anstataŭ kuri. Ili povas permesi alproksimiĝon tiom proksime kiom ĝis 1 metro antaŭ ekflugi (starte per "laŭta, frapa flugilbruo" ) kaj rare estis kaptata permane.
Reproduktado
Maskloj ekkantas februare aŭ marte, sed nestumado ne ekas ĝis julio aŭ aŭgusto, la pluvsezono en sia teritorio. La longa prokrasto inter pariĝado kaj nestumado estas nekutima ĉe koturnoj. Ankaŭ la nesto estas malkutima: herba kupolo kun unu enirejo, pli prilaborata ol plej parto de nestoj en la familio. La ovaro enhavas ĉirkaŭ 11 ovojn (el 6 al 12 ), kiuj estas "blankecaj" aŭ "gipsoblankaj". Kovado daŭras ĉirkaŭ 25 tagoj fare de kaj masklo kaj ino (du tagojn pli ol ĉe plej parto de Amerikaj koturnoj). Maskloj helpas idozorgadon; almenaŭ ĉe kaptivaj birdoj, ili povas helpi ankaŭ konstrui la neston kaj kovi la ovojn.
Interaagado kun homoj
Kiel plej parto de birdoj de ĝia ordo, la Montezuma koturno estas populara ĉasbirdo. Regulata ĉasado ŝajne ne malbonigas populaciojn multe en Usono, sed ĝi povus havi pli grandan efikon en Meksiko. Pli granda minaco ŝajne estas paŝtado de brutaro, ne pro konkurenco ĉe manĝo sed ĉar ili forigas la kovrejojn kie la koturnoj kaŝiĝas. Paŝtado estas vera malhelpa dum jaroj de malmulta somera pluvo. Tamen kelka paŝtado povus ne malbonigi la koturnajn populaciojn.
Filipo la 3-a (Hispanio)
Felipe (14-a de aprilo 1578 - 31-a de marto 1621) reĝis kiel Filipo la 3-a en Hispanio kaj Filipo la 2-a en Portugalio, de 1598 ĝis sia morto. Filipo edziĝis kun Margareto de Aŭstrio, fratino de imperiestro Ferdinando la 2-a. Lia filino Anna de Aŭstrio estis edzino de la reĝo de Francio Ludoviko la 13-a, kaj patrino de Ludoviko la 14-a.
Interna politiko
Pli ŝatanta la teatron, la pentradon kaj precipe ĉasadon ol la regadon, Filipo lasis la praktikan guvernadon en la manojn de siaj ĉefministroj (konataj en la hispana lingvo per la nomo validos). La plej grava kaj longdaŭra estis la Duko de Lerma, kiu siavice konfidis la plejmulton de la aferoj al sia protektito Rodrigo Calderón.
Dum tiu reĝado, evidentiĝis la unuaj problemoj de la regado de tiel granda imperio, samtempe gardante la aŭtonomecon de la unuopaj reĝlandoj, kiuj devis resti sendependaj: precipe la posedaĵoj de Kastilio kaj Portugalio ne rajtis miksiĝi. Tial, multis la administraj organoj, sed vere unueca ekonomio de la kortumo.
Fosfora trioksido
En la 18-a jarcento Antoine Lavoisier (1743-1794) kaj Humphry Davy (1778-1829) jam konis ĉi-substancon dum la kondiĉoj pri formado kaj komponado estis raportitaj de Pierre Louis Dulong (1785-1838).
Filipo la 3-a (Hispanio)
Interna politiko
Unu el la ĉefaj okazaĵoj de la epoko estis la elpelo de la moriskoj, la arabdevenaj kaj muzulmanaj loĝantoj de Hispanio, kiuj estis restintaj post la fino de la kristana konkero (Reconquista) de la duoninsulo. Ĝi komenciĝis en 1609, kaj daŭris unu jaron, dum kiuj estis elpelitaj al la nordo de Afriko pli ol 300.000 homoj. Krom la personaj suferoj, tio kondukis al la ruino de granda parto de la agrokulturo en la orienta parto de la lando.
Pro influo de la personaj interesoj de la ministroj, en 1601 la ĉefurbo translokiĝis al Valadolido, sed tuj poste revenis al Madrido (1606).
En 1618 la koruptado en la kortego estis tiel granda ke la reĝo devis rezignigi la ĉefministron dukon de Lerma. Lin sukcedis lia filo, la Duko de Uceda.
Karakteriza trajto de la reĝado estis la reveno al la povo de la nobeloj, kiuj ne estis tiom konsiderataj dum la reĝado de lia patro Filipo la 2-a.
Joseph-Ignace Guillotin
Joseph-Ignace GUILLOTIN (28-an de majo 1738 – 26-an de marto 1814) estas konata kiel inventisto de gilotino. Li fakte ne inventis, sed ja propagis uzadon de tiu ĉi maŝino por fari mortpunojn en Francio dum la franca revolucio de 1789.
Filipo la 3-a (Hispanio)
Ekstera politiko
Filipo la 3-a klopodis ne enmiksiĝi tiom en la eŭropaj militoj kiom estis farinta lia patro, kaj serĉis pli pacemajn metodojn, interalie pro la ekonomia malfortiĝo de la kortego.
Joseph-Ignace Guillotin
Studoj
Komence de siaj studoj Guillotin tre interesiĝis pri arto. Li baldaŭ fariĝis profesoro de literaturo en Irisnah College en Bordozo (Bordeaux), kie li decidis daŭrigi siajn studojn por fariĝi kuracisto. Li studis medicinon en Reims kaj en pariza universitato. Li finstudis en 1770 kaj atingis la akademian gradon de "doktoro".
Filipo la 3-a (Hispanio)
Ekstera politiko
En aŭgusto 1604 li subskribis la Pacon de Londono kun la reĝo Jakobo la 1-a de Anglio.
Joseph-Ignace Guillotin
Studoj
En 1784 la franca registaro difinis komune kun Benjamin Franklin esploron de animala magnetismo, kio estis termino uzata por konjektita etera forto, kaŭzanta allogemon inter la seksoj kaj karismo.
Filipo la 3-a (Hispanio)
Ekstera politiko
En 1609 li subskribis la Paŭzon de la Dekdu Jaroj en la Unuiĝintaj Provincoj de Nederlando, inter la nordaj provincaj, ribelaj kaj luteranaj, kaj la sudaj, lojalaj al la imperio kaj katolikaj. Tiu Pax Hispanica donis aŭtonomion al la holandanoj kaj permesis ties propran eksteran politikon.
Kun Francio li firmigis la pacon, per la geedziĝo de la franca reĝo kun filino de Filipo kaj de lia filo kaj heredonto Filipo la 4-a kun la franca Izabela de Burbono.
Joseph-Ignace Guillotin
Rolo en la franca revolucio de 1789
Malgraŭ tio ke li propagis la estontan gilotinon, Guillotin estis kontraŭ mortpuno. Li esperis, ke pli humana kaj malpli doloriga metodo de plenumo de la mortpuno estas unua paŝo al nuligo de la mortpuno. Li ankaŭ klopodis, ke iradu malpli da homoj kaj familioj kun infanoj al ekzekuto. Laŭ lia opinio la ekzekutoj devis esti privata kaj individua afero. Laŭ legendo li mortis sub gilotino eĉ li mem, sed fakte kaŭzo de lia morto estis ŝultro trafita de furunkoj.
Serendah
Serendah estas urbeto en Selangoro, Malajzio.
Karel Macháček
Karel Macháček (naskiĝis la 1-an de oktobro 1862 en Karlov, Moravia Slovakujo - mortis la 15-an de januaro 1913 en Vieno) estis ĉeĥa esperantisto, vivinta en Vieno, prezidanto de Bohema Klubo Esperantista en Vieno.
Parlamenta Asembleo de la Konsilio de Eŭropo
La Parlamenta Asembleo de la Konsilio de Eŭropo (PAKE), kiu malfermis sian unuan sesion en Strasburgo la 10-an de aŭgusto 1949, povas esti konsiderata la plej aĝa parlamenta asembleo kun pluralisma kunmetaĵo de demokratie elektitaj parlamentanoj, establita sur la bazo de inter-registara traktato. La asembleo estas unu el du statutaj organoj de la Konsilio de Eŭropo: la "Komitato de Ministroj" (la ministroj pri eksteraj aferoj de la membroŝtatoj) kaj la Asembleo, kiu reprezentas la politikan plimulton kaj la opozician malplimulton de parlamentaj frakcioj en la membroŝtatoj.
Funkcioj de la Parlamenta Asembleo
Male al la Eŭropa Parlamento (institucio de la Eŭropa Unio), kiu kreitas laŭ la modelo de la PAKE kaj ankaŭ kunvenas en Strasburgo por siaj plenkunsidoj, la potenco de la Parlamenta Asembleo de la Konsilio de Eŭropo limiĝas al la povo esplori, rekomendi kaj proponi. Malgraŭ tiu limigo de praktika povo, la asembleaj rekomendoj ekzemple pri homaj rajtoj, demokratio kaj protekto de malplimulto havas signifan pezon en la politiko de Eŭropo. La Eŭropa Parlamento kaj aliaj institucioj de la Eŭropa Unio ofte bazigas siajn decidojn sur la laboro de PAKE, aparte en la terenoj de homaj rajtoj, leĝa kaj kultura kunlaboro.
Gravaj statutaj taskoj de la Parlamenta Asembleo estas la elekto de la ĝenerala sekretario de la Konsilio de Eŭropo, de la juĝistoj de la Eŭropa Kortumo pri Homaj Rajtoj kaj de la membroj de la Eŭropa Komitato por la Prevento de Torturo.