Hungara_Fervojista_Esperanto-Asocio
Periodo 1915 - 1962
Dum la unua mondmilito stagnis la movado, multaj fervojistaj esperantistoj devis soldatiĝi; el inter ili kelkaj militkaptiĝis, vundiĝis, eĉ mortis. En la militkaptejo Julio Baghy (1891-1967) organizis Esperanto-kursojn. Post liberigo ili korespondadis unu kun la alia. Tuj post la dolorigaj militaj jaroj en 1918 startis la gazeto „Hungara Esperantisto”, kiun redaktis kaj eldonis (ĝis 1924) nia kolego Péter Turzó (1870-1934), fervoja ĉefinspektoro en Szeged. En la faka revuo sub titolo „La Fervojisto” aperis raporto pri Esperanto-kurso ĉe la Regiona Fervojdirekcio en Szeged, gvidata de la kolego Emil Löbl (? - ?). La 21a Universala Kongreso de Esperanto estis elstara okazintaĵo en Budapest (1929); 1200 ĉeestanoj el 50 landoj partoprenis ĝin. La fervojistaj esperantistoj rezultohave kunlaboris kaj en LKK kaj en la dumkongresaj programoj. La hungara kolego Emil Löbl gvidis la dumkongresan fakan kunvenon de la tiam kunlaboranta Internacia Asocio de Esperantistoj Fervojistoj (IAEF). En j. 1933 aperis la Enciklopedio de Esperanto (en du vastaj volumoj, eldonita de Literatura Mondo Budapest). Ĝi estas valora trezoro, fonto de informoj pri la ĝis tiama Esperanto-Movado, ankaŭ pri fakaj - ekzemple fervojistaj - agadoj. Ses hungaraj esperantistoj kunlaboris la redaktadon (Pál Balkányi, Imre Baranyai, György Karczag, d-ro Ferenc Szilágyi, d-ro József Takács, Lajos Totsche), krome kvin hungaroj verkis artikolojn (Julio Baghy, d-ro Miklós Bánó, Ferenc Csutak, László Halka, József Mihalik) aŭ donis valorajn konsilojn, respektive donis koncizajn informojn pri 101 hungaraj esperantistaj aktivuloj. La dua mondmilito eksplodis en septembro de 1939, kaj post ties dolorigaj jaroj ankaŭ en Hungario perdiĝis multaj pli fruaj rezultoj de Esperanto. Okaze de multaj homaj migradoj, de tago al tago oni sentis la mankon de la internacia lingvo, ĉar oni kredis, ke la lingva kompreno alportas la komprenon ankaŭ inter la diverslingvaj homoj. Pro tio, denove komenciĝis la reorganiza laboro de Esperanto-Movado. Lingvaj kursoj komenciĝis en la fervojaj nodoj, ankaŭ en la ĉefurbo kaj ankaŭ en aliaj urboj. Efektiviĝis la unua fervojista amika renkontiĝo en Orosháza (1946), kies motoro estis Lajos Korsós (1902-1990), kaj poste ĉiujare okazis renkontiĝoj escepte kiam en Hungario okazis la IFEF Kongreso. La renkontiĝoj ĉiam okazis varie en diversaj urboj, partoprenis ĝin hungaroj kaj eksterlandanoj. La rekontiĝoj ĉiam havas laborkunsidon kaj interesan kultur-programon, fakan aŭ plezurigan ekskurson. En la menciita grava laboro laŭdinde partoprenis Dr-o István Bácskai (1908-1996), ing. László Boronkay (1907-1989), Lajos Ákos (1890-1978), Márton Hollai, Lajos Takács (1898-1963), Simon Csóra (1904-1968), Lajos Korsós (1902-1990), ktp. Dum la unua hungarlanda Esperanto-kongreso en 1946 okazis fervojista landa renkontiĝo, kiun partoprenis eĉ la vicdirektoro de la Regiona Fervojdirekcio de Budapest, kaj la reprezentanto de la Ĝeneraldirekcio de MÁV. Signifoplena, eĉ eksterordinare grava evento estis por nia faka movado, la - tiutempe apenaŭ imagebla - ebleco: oficiale partopreni la 27an Universalan Kongreson de Esperanto en Bern (1947). D-ro István Bácskai gvidis la kvar-membran delegacion, en kiu partoprenis ankaŭ la reprezentantoj de la tiutempe organizita Hungara Fervojista Sindikato. Ĉefa rezulto estis la rekta kontakto kun samideanoj el landoj de „trans la ferkurteno”, kaj ĉefe kun gvidpersonoj de la „naskiĝanta” IFEF, nome kun - nun jam karmemoraj - Jan Lok (?-1978), Walig Stapel (1897-1963), Harmen Hoen (?-?) kaj Otto Walder (1912-1988). Post la ripetitaj priparoloj estis decidita, ke ankaŭ la hungaraj fervojistaj esperantistoj partoprenos la internacian fakan movadon kaj aliĝos al IFEF post la akiro de la konsento de la kompetentaj hungaraj aŭtoritatoj. Post la dua mondmilito la unua internacia Esperanto renkontiĝo en Hungario estis Danubvala Esperanto Konferenco en 1948. La imponan programon - aranĝitan en la tielnomata „Verda Marmorsalonego” de la budapesta Parlamentejo - partoprenis fervojistaj esperantistoj el Aŭstrio, Bulgario kaj Ĉeĥoslovakio. Dum la 33a Universala Kongreso de Esperanto en Malmö (1948) pere de reprezentanto D-ro István Bácskai sukcesis realigi kontakton ankaŭ kun la nordaj fervojistaj esperantistoj, post kiam pli frue jam ĝi okazis kun la okcidentaj landaj gekolegoj. En la kadro de la Hungara Esperanto Kongreso (urbo Gyula, 1949) efektiviĝis fervojista renkontiĝo. Ĝiaj partoprenantoj sukcesis pritrakti la laborplanon de hungaraj fervojistaj esperantistoj. La celo estis plifortigi la internacian lingvon inter la fervojistoj, formigi grupojn en la grandaj kaj gravaj fervojnodoj. La fervojista eperantistaro speciale festis kolektive la tiel nomatan „Fervojistan Tagon”. Dum jardekoj preskaŭ ĉiujare unu semajnon antaŭ la ŝtatlega „Fervojista tago” organizis kaj aranĝis dutagan renkontiĝon por la fervojistaj esperantistoj sub la nomo „Landa Amika Renkontiĝo”. Tiuj renkontiĝoj okazis kun abundaj kaj altnivelaj kulturaj kaj turismaj programoj. La estraro de la landa asocio laŭstatute ĉiujare aranĝas jaran kunsidon por la deputitoj de la fakgrupoj, kaj prezentas raporton pri la rezultoj, budĝedo kaj formulas laborplanon. De la jaro 1950 la politika potenco bedaŭrinde malpermesis la agadon de la Esperanto-movado. En la jaro 1956 la politika situacio mildiĝis, kaj en Budapest oni sukcesis fondi organizaĵon, la „Hungara Esperanto-Konsilantaro”-n. Ĝia prezidanto fariĝis la mondkonata esperantista poeto-verkisto Julio Baghy (1891-1967) kaj denove komencis funkcii ankaŭ fervojistaj esperantistaj grupoj, aperis multobligita periodaĵo „Verda Vojo” por informi fervojistajn esperantistojn. Tiun redaktis István Temesi kaj eldonis en la Fervoja Fiparejo de Miskolc. Post longa kaj persista laboro en 1956 oni sukcesis fondi memstaran fervojistan Esperanto Grupon en urbo Debrecen. En tiu granda laboro kiel fondintoj troviĝis Lajos Takács, fervoja inspektoro, tuj post la fondiĝo de IFEF li aliĝis al tiu kiel individua hungara membro, Ambrus Tóth (1899-1993), László Orgován (1911-?), József Mátyás (1923-1995), Lajos Szabó (?-?). Ekzemplodone kaj entuziasme ili organizis kaj ĝismorte partoprenis la enlandan kaj internacian poresperantan laboron. Post la fondiĝo de la fervojista Esperanto Grupo Debrecen, ĉe la fervojistoj rapide disvastiĝis Esperanto, kaj ĝia rezulto sekvis la fondiĝon de pluraj fervojistaj grupoj. En tiu organiza laboro multaj elstaris, inter ili Béla Anka, D-ro Imre Pethes, János Jurányi (1900-1974), Lajos Dér (1910-1974), Szilárd Bálint (1909-1996), Lajos Korsós, István Temesi, István Pál, Ferenc Egry (1896-1985), Lajos Kapitány (1911-1988), Ferenc Nagy (?-1995) ktp. Malgraŭ tio, ke jam en la jaro 1898 kolego Lajos Jakab okupiĝis pri Esperanto kaj multaj fervojistoj fariĝis esperantistoj, formis, fondis esperantistajn grupojn, societojn, tamen la hungaraj fervojistaj esperantistoj ne havis propran organizaĵon, nur laŭleĝe ekde la jaro 1957, kiam la Kultura Ministerio aprobis estigi la „Hungara Esperanto Konsilantaro”-n (HEK), kaj en ĝia kadro la „Fervojista Sekcio”-n. Tiel ekde la jaro 1957 laŭleĝe funkcias la Fervojista Esperanto Movado en Hungario, dankante ĝin al la karmemora fondinto D-ro István Bácskai. Eksterordinare grava paŝo de nia faka movado estis la partopreno de la 9-a Internacia Fervojista Kongreso (IFK) en Rijeka (1957). La landa delegito, D-ro István Bácskai sukcesis restartigi la rektan internacian kontakton, kun la reelekita estraro de IFEF. En la jaro 1957 aperis la unua ekzemplero de la ilustrita kvaronjara faka revuo la Hungara Fervojista Mondo HFM), eĉ nuntempe ĝi regule aperas. La fondinto kaj responda eldonanto, respektive redaktoro estis D-ro István Bácskai. En la redaktado sekvis lin Simon Csóra (1904-1968), Pál Kistek (1920-1993), Ferenc Phersy la juna, János Patay, kaj dipl. Ing. István Gulyás. En 1984 Ing. István Gulyás transprenis la respondecan redaktadon. De la jaro 1959 Pál Kristek estis la redaktoro de HFM. Krom li diligente partoprenis kaj organizis en-, kaj eksterlandajn Esperanto-aranĝaĵojn. Post ok jaroj li abdikis pri siaj funkcioj pro la grava malsano de lia edzino, sed post la morto de la edzino li denove aktiviĝis ĝismorte. D-ro Imre Ferenczy estas elstara individuo de la fervojista Espranto-Movado, kiu komencis labori jam kiel juna kuracisto. Li solvis multajn taskojn sur la tereno de la enlanda kaj internacia Esperanto-Movado. Nun li estas la prezidanto, de la Universala Medicina Esperanto Asocio (UMEA), kaj gvidanto de la radioamatora sekcio de la fervojistoj, krome delonge li estas la estrarano de nia hungara organizaĵo. Kelkaj internacie famaj esperantistoj nefervojistaj kontribuis al la faka laboro. Inter ili oni nepre devas mencii la proferosojn Alfonz Pechan [1902-1994] kaj D-ro Ferenc Jáki per gvido de lingvokursoj, ekzameni kursantojn, per verkado de artikoloj por HFM, lingva reviziado de HFM, eĉ per valoraj prelegoj (krom ili ankaŭ Lajos Kökény [1897-1985], D-ro István Szerdahelyi [1924-1987], Éva Farkas/Tatár kaj aliaj) en fervojistaj kluboj. Dum la kvindekaj jaroj, la hungara fervojista Esperanto-movado rapide disvastiĝis, de tempo al tempo havis sufiĉan forton, rezultojn kaj akiris reputacion en- kaj eksterlande. Pro tio alvenis tempo organizi IFEF Kongreson ankaŭ en Hungario. La kolego Simon Csóra estis unu el la plej aktivaj esperantistoj, redaktoro de Hungara Fervojista Mondo, komitatano de HEA, kursgvidanto, dum longaj jaroj motoro de nia movado, entuziasma propagandisto de Esperanto. Por inviti la IFEF Kongreson al Hungario, tri-membra delegitaro (D-ro István Bácskai, Béla Anka, D-ro Imre Pethes) vojaĝis partopreni la 12an IFEF Kongreson en Helsinki, kaj - havante la bezonatan oficialan permeson kaj registaran skriban invitleteron - invitis la 14an IFEF Kongreson, organizi por jaro 1962 en Budapest. Ili prezentis koloran filmon pri la Hungara Pionirfervojo kun klariga teksto en Esperanto. La invito unuanime estis akceptita. En la jaro 1961 la klarigoj de la oficiala fervoja horarlibro krom kelkaj fremdlandaj lingvoj aperis en Esperanto ĝis la jaro 2003.