cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Reĝlando Anglio
Historio
Ĝis 1542 Anglujo inkludis Kimrion paŝe post paŝe en sian teritorion, kaj en 1707 ĝi dissolviĝis kiel suverena ŝtato, kiam ĝi kuniĝis kun Skotlando al la Reĝlando de Granda Britio. Tiu unuiĝo okazis per la Act of Union 1707.
Sendependigo de Kolombio
Avanco
El 1818 la situacio definitive kliniĝis favore de la patriotoj kaj ekde tiam praktike ties avanco tra la kontinento iĝi nehaltigebla kio permesis ke Bolívar, el Venezuelo kaj Francisco de Paula Santander (kiun Bolívar altigis je rango), el Nova Granado ekkunordigis kunagadojn ekde siaj influareoj kio helpis la militan unuecon. En Nova Granado estis grava kerno de rezistado de revoluciuloj kontraŭ la trupoj de Morillo en la ebenaĵoj ĉe Casanare, zono apud Apure kaj Araŭko.
Ambaŭ faris planon laŭ kiu Santander devis prepari la provincon Casanare, unuigi la gerilanojn de la sudo kaj informi al Bolívar pri la hispanaj trupoj por ekinvadi Novan Granadon. Krom la militan preparadon, ili faris ankaŭ gravajn politikajn agadojn. La 21a de januaro de 1819 alvenis al Angostura du britaj ŝipoj, la Perseverance kaj la Tartare kun roto da volontuloj konata kiel la Brita Legio por apogi Bolívar kaj la 15a de februaro de 1819, la Libertador kunvemnigis la Kongreson de Angostura, kie li faris la Diskurson de Angostura, per kiu li verkis analizon kritikan de la situacion, kaj planis la vojon por fondi la respublikon.
Morillo ekkonis la alvenon de la Brita Legio al Angostura sub estreco de James Rooke kaj subkomprenis, ke Bolívar unuigos trupojn kun José Antonio Páez, ribelulo de Los Llanos, pro kio li atakis la ĉefan ribelejon novgranadan en Casanare per trupoj estre de la kolonelo José María Barreiro kiuj estis siavice atakitaj konstante fare de la trupoj de la generalo Santander pere de geriloj kiuj eluzis la forton de la Tria Divisio Hispana. La hispanoj retiriĝis pro la pluvsezono supozinte, ke la sendependistoj faros same.
Definitiva venko
Tamen tiam Bolívar faris unu el siaj plej konataj militagadoj, nome la paso de la Andoj, kion li realigis dum maltaŭga sezono konsiderata neebla por la tiamaj rimedoj. Tra la Paramo Pisba, ĝis atingi la monarkisman armeon en la 25-a de julio de 1819 kiam okazis la Batalo de Pantano de Vargas, kiam la monarkisma trupo finfine fuĝis, kio permesis al patriotoj alveni al la urbo Tunja la 4-a de aŭgusto. Tie Bolívar kuniĝis kun la patriota armeo kiu estis sub estreco de Santander en Tame (aktuale en la departemento Araŭko), kie fakte ekas la liberiga kampanjo de la Nova Granado.
La atako de Bolívar surprizis la hispanojn, kiuj devis retiriĝi al la urbo Bogoto kie la defendaj kondiĉoj estos multe pli favoraj. La decida kunfronto kontraŭ la monarkisma armeo okazis ĉe la Batalo de Bojakao la 7-a de aŭgusto de 1819, per kiu la hispanoj klopodis bremsi la avancon de la sendependisma truparo estritaj de Barreiro al la urbo Bogoto kio rezultis en granda venko por Bolívar kaj la revolucia armeo. La vicreĝo Sámano tuj fuĝis el Bogoto kaj tiele la liberiga armeo eniris triumfe en la ĉefurbon la 10-a de aŭgusto.
Pluaj venkoj ĉe la Batalo de Karabobo en 24-a de junio de 1821, ĉe Pichincha en 1822 kaj ĉe la ŝipbatalo de la Lago de Marakajbo en la 24-a de julio de 1823 konfirmis lian regon kaj la definitivan liberigon de Venezuelo. La Kongreso de Cúcuta proklamis decembre de 1821, Bolívar kiel Prezidento de la Respubliko kaj Francisco de Paula Santander kiel Vicprezidento tiele ke «la Respublikoj Venezuelo kaj Nova Granado restis ekde tiu tago kunigitaj en unusola sub la gloria titolo de República de Colombia (Respubliko Kolombio)».
8585 Purpurea
8585 Purpurea estas asteroido de la ekstera asteroida zono, kunmalkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels kaj de la nederlandaj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten.
Ĝi estis fotita de Tom Gehrels sur unu el la 130 fotografiajn platojn eksponitaj en septembro kaj oktobro 1960, per la Schmidt-teleskopo de 48 coloj (122 cm) de la Observatorio de la Monto Palomar (Kantono San Diego, Kalifornio) en la kadro de la Palomar–Leiden survey (angla por "Palomar-a kaj Leiden-a enketo"). Tiuj platoj estis poste senditaj en Leiden (Nederlando), kie ili estis ekzamenitaj de la geedzoj Ingrid kaj Cornelis van Houten dum la sekvantaj jaroj.
Humidaj arbaroj de sudokcidenta Amazonio
La humidaj arbaroj de sudokcidenta Amazonio estas tersupraĵa ekoregiono el la amazona ekoprovinco de la neotropisa ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF). Biome la ekoregiono apartenas al tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj de la supra Amazona baseno. Ĝi estas parto de la tutmondaj 200-regiono "sudokcident-amazonaj humidaj arbaroj".
Priskribo
La ekoregiono estas karakterizata de relative plata pejzaĝo kun aluviaj ebenaĵoj dissekcitaj per ondigantaj montetoj aŭ altajn terasojn. La bioto de la humidaj arbaroj de sudokcidenta Amazonio estas riĉega pro la grandaj edafaj kaj topografiaj variaĵoj je loka kaj je regiona niveloj.
La humidaj arbaroj de sudokcidenta Amazonio kovras ampleksan areon de Supra Amazonio kaj konsistas el kvar sub-basenoj : (1) la Pastaza – Maranjono kaj (2) la Ukajalo sub-basenoj drenas en la Supran Amazonon en Peruo; (3) la Akre-Rivero kaj (4) Dipatrin - Beni - sub-basenoj oriente drenas en la Juruá-n, Puruzon kaj Madejra-Riverojn, kiu, siavice, enfluas la Amazonon malsupren en Brazilo. La ekoregiono estas bisekcita de nordo al sudo inter Peruo kaj Brazilo per la malgranda Disiganta Montaro (portugale : Serra do Divisor). Ĝi oriente etendas al la rando de Purus-Arko, aŭ praa zono de levado, en la sudokcidentan areon de la brazila subŝtato Amazonio. Ĝi tiam sudoriente etendas en nordan Bolivion kaj sude en mallarĝan zonon grupo sude laŭlonge de  la bazo de Andoj. La altitudoj intervalas de 300 metroj je la okcidenta ĝis 100 metroj je la orienta limo de la ekoregiono. Ĉar tiu ĉi kovras vastan areon, ekzistas klimataj, edafaj kaj flaŭraj diferencoj ene de ĝi. Ĝenerale, la pli humidaj kaj malpli laŭsezonaj nordaj arbaroj (3 000 millimetrojn da ĉiujara precipitaĵo) samhavas nur 44 pocentojn de la arbospecioj kun arbaroj en la iomete pli sekaj, pli laŭsezonaj sudaj partoj. Tiuj ĉi ricevas de 1 500 ĝis 2 100 milimetroj de jara pluvo, pli malregule. Temperaturoj tra la jaro intervalas de 22 al 27 °C. Terformoj ĉeestantaj en la ekoregiono inkludas la altaĵajn terra firme (ne-inunditajn grundojn) plejparte sur nutraĵ-malbonaj lateritaj grundoj, la praajn riverebenaĵojn (plejparte ne-inunditajn ) sur nutraĵ-riĉaj grundoj, kaj prezentas riverebenaĵojn (várzea, laŭsezone inunditan grundon) de riĉegaj sedimentoj renovigitaj kun ĉiu ĉiujara inundo. Flaŭre, klare diferencaj malaltaĵaj humidaj arbarospecoj troviĝas sur ĉiu de tiuj terformoj. La du gravaj tipoj estas unflanke la maturaj arbaroj de terra firme kaj aliflanke la evoluintaj sukcesiaj laŭsezone inunditaj arbaroj. Permanentaj marĉarbaroj estas oftaj en la aluviaj ebenaĵoj. Poŝoj da nutraĵ-malriĉaj blank-sablaj grundoj estas trovitaj ĉi tie kiuj subtenas arbarojn de pli malgranda alteco kaj pli malferma arbarokanopeo, kaj pli malalta alfa-diverseco, sed kun multaj endemioj. La arbaroj estas plejparte densa tropika pluvarbaro, sed ekzistas kelkaj duonarbareroj.
Ĉe unu ekrigardo, grandaj areoj povas ŝajni esti homogenaj densaj arbaroj kun kanopeoalteco de 30 ĝis 40 metroj kun kelkaj emerĝaj arboj de 50 metroj super la kanopeo. Strukture, tiu povas esti la kazo; tamen, la speciokunmetaĵo multe reflektas la kontraŭaĵo : arbospeciovariado atingas pli ol 300 da specioj en ununura hektaro. Ekzistas kelkaj esceptoj al tiu alta diverseco, plejparte kie la arbareroj estas dominitaj de unusola aŭ de pluraj specioj. La unua kazo estas vastaj areoj (pli ol 180 000 da kvadrataj kilometroj) dominataj de la tre konkurencpovaj arbaj bambuoj Guadua sarcocarpa kaj Guadua weberbaueri proksime de Akro etendante en Peruon kaj Bolivion. Aliaj speciohomogenaj arbareroj inkludas la marĉarbarojn de la ekonomie gravaj palmoj Mauritia flexuosa kaj Jessenia bataua.
En la nordo de la ekoregiono, kelkaj el la plej bone konataj plantoj liveras produktojn de komerca valoro, kiel ekzemple kaŭĉuko (Hevea brasiliensis); grandfolia svitenio (Swietenia macrophylla), balzama miroksilo (Myroxylon balsamum), ligno; kaj volatila oleo (Amburana acreana); tagua nukso (Phytelephas microcarpa); kaj striknino (Strychnos asperula).
Areo karakteriza por la suda parto de la ekoregiono, en norda Bolivio, subtenas laŭsezone humidan altarbaron kun kanopeoalteco de 35 metroj kun kelkaj emerĝantoj de 40 metroj kaj multaj apogradikitaj trunkoj. La plej grandaj arboj estas Ceiba pentandra, Poulsenia armata, Calycophyllum spruceanum, Swietenia macrophylla, kaj Dipteryx odorata. Aliaj arbospecioj tipe por tiu areo estas Calycophyllum acreanum, Terminalia amazonica, Combretum laxum, Mezilaurus itauba, Didymopanax morototoni, Jacaranda copaia, Aspidosperma megalocarpon, Vochisia vismiaefolia, Hirtella lightioides, kaj Hura crepitans. Palmoj inkludas, inter aliaj, membrojn de la genroj Astrocaryum, Iriartea kaj Sheelea, Oenocarpus mapora, Chelyocarpus chuco, Phytelephas macrocarpa, Euterpe precatoria, kaj Jessenia bataua. Lianoj estas komunaj kun proksimume 43 da specioj ĉeestantaj. Multaj amazoniaj specioj atingas la sudan limon de sia arealo ĉi tie. La bertoletio (Bertholletia excelsa) ĉeestas en la sudo, sed verŝajne ne estas indiĝena en la ekstrema okcidento de Amazonio.
Biodiverseco
Kio estas karakteriza koncerne la ekoregiono estas la diverseco de vivejoj kreitaj per edafa, topografia kaj klimata variebleco. Vivejodiverseco, kune kun kompleksa geologia kaj klimata historio estas kondukinta al alta akumula biota riĉeco. Endemiismo kaj totala riĉeco estas altaj por vaskulaj plantoj, senvertebruloj kaj vertebruloj. Tiu estas la amazonia centro de diverseco por arekacoj. La malofta palmo Itaya amicorum estas trovita ĉe la supra Javari-Rivero. Tiu ekoregiono gastigas la plej altan nombron da mamuloj kiu estas registrita por la Amazona ekoprovinco : 257 kun 11 endemioj. Ankaŭ la birdoriĉeco estas la plej alta ĉi tie kun 782 specioj kaj 17 endemioj. En la suda parto de la Tambopata Rezervejo, unu areo kiu sumiĝas je 50 kvadrataj kilometroj tenas la rekordon por birdspecioj: 554. Sur la blank-sablaj areoj en la nordo, plantoj endemiaj al tiu grundotipo inkludas Jacqueshuberia loretensis, Ambelania occidentalis, Spathelia terminalioides, kaj Hirtella revillae.
Multaj ĝenerale disvastiĝintaj amazoniaj mamuloj kaj reptilioj trovas hejmon en la ekoregiono. Tiuj inkludas tapirojn (Tapirus terrestris), jaguarojn (Panthera onca), la plej grandajn vivantajn ronĝulojn de la mondo, kapibarojn (Hydrochoeris hydrochaeris), kinkajuojn (Potos flavus), kaj blanklipan pekarion (Tayassu pecari). Iuj el la tutmonde minacitaj bestoj ĉeestantaj en tiu ekoregiono inkludas nigrajn kajmanojn (Melanosuchus niger) kaj okulvitrumitajn kajmanojn (Caiman crocodilus crocodilus), lanajn simiojn (Lagothrix lagotricha), grandegajn lutrojn (Pteronura brasiliensis), grandegajn formikomanĝulojn (Myrmecophaga tridactyla), kaj ocelotojn (Leopardus pardalis). La primatoj Cebuella pygmaea kaj  Callimico goeldii, Dinomys branickii ( ronĝuloj, kaj Bassaricyon gabbii (procionedoj) estas trovitaj ĉi tie, sed ne en la regionoj en la oriento . Aliaj ĉeestantaj primatoj inkludas Saguinus fuscicollis kaj Saguinus imperator, Cebus albifrons, Saimiri sciureus, Pithecia irrorata, kaj Ateles paniscus. La malofta Cacajao calvus troviĝas en la nordo en marĉarbaroj.
La noktulo Hofman-unaŭo (Choloepus hoffmanni) estas ĝenerale bone distribuita en la ekoregiono same kiel la ĝenerale disvastiĝinta griza bradipo (Bradypus variegatus). Amazono estas bariero al kelkaj bestospecioj kiel ekzemple Saguinus nigricollis (primatoj), kiu vivas je la norda flanko, kaj Saguinus mystax , kiu troviĝas sur la sudokcidenta flanko de la Amazono-Ukajalo-sistemo.
Nuntempa stato
Multe de la natura vivejo de la ekoregiono restas sendifekta, protektita kaŭze de absoluta nealirebleco. Homoj restadis laŭlonge de la plej gravaj riveroj dum jarmiloj kaj subtile malgrandskale ŝanĝis la arbarojn, sed ĉirkaŭ la urbaj centroj la disvolviĝo daŭrigas. Tre malmultaj vojoj ekzistas en la ekoregiono, limigante la evoluon. Intensa senarbarigo estas limigita al la malmultaj vojoj kiuj ekzistas aŭ ĉirkaŭ urbaj centroj kiel ekzemple Iquitos, Puerto Maldonado, kaj Rio Branco.
Tipoj kaj graveco de minacoj
La nealirebleco de tiu regiono, kune kun la malmulteco de la vojoj, sendifektis la plej grandan parton de la vivejo. Ankaŭ, ekzistas kelkaj naturprotektejoj, kiuj konservas tiun biologie ekstreme riĉan ekoregionon.
Mocejón
Mocejón [Mocejón] estas municipo de Hispanio, en la Provinco de Toledo, regiono de Kastilio-Manĉo. En ties teritorio troviĝas la domaroj de Velilla kaj Higares.
Toponimio
La termino "Mocejón" estas malfacile klarigebla pri sia deveno. La teorio plej akceptebla sugestas deveno kiel evoluo de la antikva persona nomo Mustonius trovita en funebra skribaĵo ene de la vilaĝo. Aliaj fontoj supozas devenon, laŭ la radiko, el persona nomo kelta "Mustius" aŭ "Muscius" kun aldono "on" eble de epoko de mozaraboj. De 1193 al 1253, Mocejón aperas citata en diversaj dokumentoj de mozaraboj laŭ la nomo de Mozachón.
Loĝantoj
La loĝantoj nomiĝas Mocejoneros. La censita populacio en 2010 estis de 4.895 loĝantoj kaj la denseco estas de 159,97 loĝ/km².
Situo
Mocejón estas situa en la okcidenta parto de Kastilio-Manĉo en la komarko aŭ distrikto La Sagra en la norda parto de la provinco de Toledo, je altitudo de 430 m; je 11 km el Toledo, provinca ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 30.6 km². La geografiaj koordinatoj estas 39°56′13″ N 3°55′10″ Ok.
Geografio
La municipo troviĝas situa en ebenaĵo de la komarko de La Sagra kaj limas kun la municipaj teritorioj de Aranjuez oriente en la provinco de Madrido kaj Magán kaj Villaseca de la Sagra norde, Toledo sude kaj Olías del Rey okcidente.
Sude de la municipo fluas la rivero Taĵo kaj de nordo suden ĝi estas trapasata de la Kanalo de Jarama.
(161999) 1989 RC
(161999) 1989 RC estas tre malgranda, hela marsrenkonta kaj terrenkonta amora asteroido proksima de la orbita resonanco 2:7 kun la Tero
Mocejón
Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado tradicie. Nune proksimeco al Madrido, ŝtata ĉefurbo, ebligas proponi loĝejon al madridanoj nekapablaj trovi ĝin tie je malalta kosto.
(161999) 1989 RC
Ĝi estis malkovrita la 5-an de septembro 1989 de la usonaj geastronomoj Eleanor Francis Helin kaj Jeff T. Alu elde la Observatorio de la Monto Palomar, (Kalifornio, Usono).
Mocejón
Historio
Estas en la ĉirkaŭo restaĵoj de antaŭromia epoko (keltiberoj), romia tomboŝtono kie aperas la nomo de Mustonio, bronzaĵoj, vitraĵoj kaj restoj de visigotoj. Ŝajne dum la islama periodo, la populacio pluestis kristana kaj alproksimiĝis al la nuna setlejo sur monteto. Dum la 12-a jarcento la vilaĝo aperas citata en diversaj dokumentoj de posedoŝanĝoj. Dum la 13-a jarcento la vilaĝo aperas citata en diversaj dokumentoj rilataj al mozaraboj.
(161999) 1989 RC
Orbito
Ĝia tre discentra orbito krucas tiun de Marso kaj ekstere tanĝas tiun de la Tero kun ne granda orbita klineco.
• Ĝia marsa MOID estas 0,14692 astronomia unuo, tie estas 21,979 milionoj da km,
• ĝia tera MOID estas 0,1150 astronomia unuo, tie estas 17,205 milionoj da km.
• La ĝi pasis al 0,11910 astronomia unuo (17,817 milionoj da km) de la Tero,
• la ĝi pasos al 0,13433 astronomia unuo (20,095 milionoj da km) de nia planedo.
Ondatro
Ondatro (Ondatra zibethicus) naĝema ronĝulo el Norda Ameriko kun naĝhaŭto inter la piedfingroj; ĝia vosto estas plata. Origine nearktisa specio, kiam ĝi estis venigita al Eŭropo, ĝi rapide disvastiĝis en preskaŭ tuta norda Eŭrazio. En peltindustrio alte aprezata pro altkvalita felo (hararo brila, netrempiĝanta, ofte la plej densa sur la ventro), tre valoraj muskoglandoj.
Chețiu
Chețiu [kecju] (hungare: Ketel) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Bistrița. En 1910 ĝi havis 323 loĝantojn (rumanoj); en 1992 365 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1305. Ĝia hungara loĝantaro en la komenco de la 17-a jarcento pereis. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szolnok-Doboka vármegye). Administre ĝi apartenas al Chiochiș.
Alberona
Alberona estas komunumo de Italio.
Alberobello
Alberobello estas komunumo de Italio Ĝi apartenas al la regiono Apulio kaj al la provinco Bari. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Castellana Grotte, Fasano (BR), Locorotondo, Martina Franca (TA), Monopoli, Mottola (TA) kaj Noci.
La lokaj trullo-domoj kreiĝis antaŭ jarcentoj rezulte de ruza truko por eviti pagon de dom-imposto. Temas pri konusformaj ŝtondometoj, konstruitaj sen mortero. Oni povis facile malkonstrui ilin kiam venis la reĝaj impostkolektantoj kaj remeti la ŝtonojn post ilia foriro.
Toderița
Toderiţa [toderica] (hungare Todorica, germane: Theodoren) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Făgăraş. En 1910 ĝi nombris 901 loĝantojn (rumanoj, ciganoj), en 1992 367 [rumanoj]. Ĝia unua skriba mencio estis en 1589. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Fogaras vármegye). Administre ĝi apartenas al Mândra.
Casas de Garcimolina
Loĝantoj
La censita loĝantaro en 2016 estis de 30 loĝantoj kaj la denseco estas de 0,78 loĝ/km².
Situo
Casas de Garcimolina estas situanta en la orienta parto de Kastilio-Manĉo en la komarko aŭ distrikto Serranía Media-Campichuelo kaj Serranía Baja en la orienta parto de la Provinco Kvenko, je 1,123 m super marnivelo. La areo de ties teritorio estas de 38,69 km². La geografiaj koordinatoj estas 39°59′49″N 1°25′02″Ok.
Historio
Post la Hispana Enlanda Milito la loĝantaro falis, tio estis oni perdis loĝantojn pro diversaj tialoj: nome bataloj, prizono, politika persekutado, malsato ktp. Meze de la 20a jarcento la loĝantaro de multaj vilaĝoj de la regiono atingis pinton, kaj ankaŭ ĉe Casas de Garcimolina, sed poste okazis elmigrado, senloĝigo kaj maljuniĝo de la loĝantaro, kaj ankaŭ ĉe Casas de Garcimolina kie oni alvenis al la nunaj nur 30 loĝantoj.
Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado tradicie. Servoj kaj loĝejoj.
Mynämäki
Mynämäki (svede : Virmo) estas urbo kaj komunumo en la finna provinco sudokcidenta Finnlando en la regiono Origina Finnlando.
La komunumo estas unulingve finna.
Laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Najbaraj urboj estas Aura, Eura, Laitila, Masku, Nousiainen, Pöytyä, Rusko, Taivassalo, Turku kaj Vehmaa.
Fondumo Kone
La Fondumo Kone okupas en Mynämäki kulturan domon (Saari rezidejo) en kiu ĝi invitas artistojn de ĉiuj naciecoj. Unu el ĝiaj aktivecoj estis en 2013  la organizado de arta projekto "Multilingvismo kaj arto de Svedio al Somalio".
Lingvolernado
La plej granda lernejo en Mynämäki estas la lernejo Lauri en kiu eblas lerni ses diversajn lingvojn : la anglan kaj la svedan kaj laŭvole ankaŭ la hispanan, la franca, germanan, rusan kaj italan.
Evidenta destino
En la 19a jarcento la teorio de la evidenta destino, en angla Manifest Destiny, estis amplekse konsiderata en Usono laŭ kiu la usonaj setlintoj estis destinita etendiĝi tra la kontinento. Historiistoj ĉefe interkonsentis, ke estas ĉefe tri bazaj temoj ĉe la teorio de la Evidenta Destino:
Barato
Noto: Ne konfuzu ĝin kun Papuo-Barato, aŭ kun hinda subkontinento (Hindio/Hindujo), kiun oni same kiel Baraton foje nomas Hindujo.
Barato (ankaŭ skribita Bharato aŭ konata kiel Hinda Unio, भारत गणराज्य, respektive Respubliko Barato), estas federacia ŝtato en Suda Azio sur hinda subkontinento ĉe la Hinda Oceano. Ĝi estas la sepe plej granda lando laŭ areo, la dua plej loĝata lando (kun ĉirkaŭ 1,2 miliardoj da loĝantoj) kaj la plej loĝata demokratia lando en la mondo. Ĝi limas kun la Hinda Oceano sude, kun la Araba Maro sudokcidente, kaj la Golfo de Bengalo en sudoriento. Ĝi kunhavas landlimojn kun Pakistano okcidente; Ĉinio, Nepalo, kaj Butano nordoriente; kaj Birmo kaj Bangladeŝo oriente. En la Hinda Oceano, Barato estas najbara de Srilanko kaj Maldivoj. La insuloj Andamanoj kaj Nikobaroj de Barato kunhavas maran limon kun Tajlando kaj Indonezio.
La Hindia subkontinento estis hejmo de la urba Induso-civilizacio de la 3a jarmilo a.K.E. — unu el la plej fruaj civilizoj de la mondo. En la venonta jarmilo, la plej aĝaj skribaĵoj asociaj kun Hinduismo ekkomponiĝis. Grandskala urbanizado okazis sur la valo de la rivero Gango en la unua jarmilo a.K.E. kio kondukis al Mahajanapado, kaj aperis kaj Budhismo kaj Ĝainismo. Plej fruaj politikaj plifirmiĝoj okazis dum la Maŭrja kaj la Gupta imperioj; la postaj duoninsulaj Mezaj Regnoj influis super kulturoj tiom for kiom ĝis Sudorienta Azio. En la mezepoko, alvenis Judismo, Zoroastrismo, Kristanismo, kaj Islamo, kaj aperis ankaŭ Siĥismo, ĉiuj el kiuj aldonis al la mondoregiono diversajn kulturojn. Multo el la nordo falis al la Delhia Sultanlando; la sudo estis unuigita sub la Viĝajanagara imperio. La lando estis unuigita en la 17a jarcento fare de la Mogola Imperio. En la 18a jarcento, la subkontinento venis sub la Maratha Imperio kaj en la 19a jarcento sub la Brita Orienthinda Kompanio, kio poste ŝanĝiĝis al Britkrona regado. Naciisma movado aperis en la fino de la 19a jarcento, kio poste, sub Mahatma Gandhi, famiĝis pro la propagando por neviolenta rezistado kaj kondukis al la sendependeco en 1947.
En 2017, la ekonomio de Barato estis la sesa plej granda laŭ MEP kaj la tria plej granda laŭ akirpova komparo. Post ekonomiaj reformoj baze sur merkatoj en 1991, Barato iĝis unu el la plej rapide kreskantaj ĉefaj ekonomioj kaj estas konsiderata ĵus industriita lando. Tamen ĝi daŭre frontas defiojn pro malriĉeco, korupto, malsufiĉa nutrado kaj neadekvata publika sansistemo. Kiel ŝtato kun atomarmiloj kaj mondoregiona potenco, ĝi havas la duan plej grandan armeon en la mondo kaj rangas la kvina laŭ militarmea elspezo inter ŝtatoj. Barato estas federacia respubliko regata laŭ parlamenta reĝimo kaj konsistas el 29 subŝtatoj kaj 7 unuigaj teritorioj. Barato estas ampleke agnoskata pro sia ampleksa kinarto, riĉa kuirarto kaj fekundega naturo kaj vegetaĵaro. Ĝi estas plurisma, multlingva kaj mult-etna socio kaj estas ankaŭ hejmo al diverseco de naturo en vario de protektitaj habitatoj. Barato estas membro de ASEAN Plus Tri.
La nomo Barato
La nomo Barato havas la saman signifon kiel Hinda Unio. La vorto Hindujo (aŭ Hindio) aliflanke havas neklaran signifon – legu pli pri tio en la artikolo Hindujo. La plej multaj barataj esperantistoj preferas la vorton Barato por la ŝtato, tiel konservante la vorton Hindujo por la historia signifo de Brita Hindujo aŭ por la tuta hinda subkontinento, kiu entenas krom Barato ankaŭ Bangladeŝon, Butanon, Nepalon kaj Pakistanon. Tiun sintenon kunhavas multaj nebarataj esperantistoj.
Historio
La lando estis unuigita la unuan fojon fare de Aŝoko (proksimume 273 - 232 a.K.E.), sed baldaŭ ĝi disfaliĝis en vicon da ŝtatoj kaj post periodo de unuiĝo, almenaŭ de norda parto de la lando dum la unuaj regantoj de dinastio Guptovanoj (320 - 414), okazis ekde la 5-a jarcento nova diseriĝo. En la 8-a jarcento la parto de la norda Barato estis islamigita. Denove unuigis la landon nur unuaj regantoj de dinastio de Grandaj Mughaloj.
Sendependa Barato
Post antaŭaj tiudirektaj luktoj kaj partopreno de hindia soldataro en la Dua Mondmilito la 15an de aŭgusto de 1947 Barato sendependiĝis de Britio. Unu el la plej influaj gravuloj de tiu periodo estis Mohandas Karamchand Gandhi, kiu post helpi decidege tiun sendependecon estis mortigita de fanatika hinduo. Post la sendependiĝo eksplodis teruraj malfacilaĵoj inter hindiaj islamanoj kaj hinduistoj, kio igis la dispartigon de la lando en du: nome la nuna Barato kaj Pakistano, tiam dividita en du zonoj, la okcidenta (nuna Pakistano) kaj la orienta (nuna Bangladeŝo).
Dum granda parto de sia historio, Barato estis regita de la partio Barata Nacia Kongreso. Ĝi estis fondita multe antaŭ la sendependeco de la lando, kaj estis dum longa tempo konsiderata kvazaŭ simbolo de tiu ĉi. Ĝi estis dum longa tempo estrata de anoj de la familio Nehru-Gandhi, tio estas, de la unua ĉefministro Jawaharlal Nehru, lia filino Indira Gandhi, kaj ties filoj Rajiv kaj Sanjay, bofilino Sonia kaj nepoj. Al Nehru sekvis Gulzarilal Nanda. Dume estis la prezidentoj de Barato Rajendra Prasad kaj Sarvepalli Radhakrishnan.
Indira Priyadarshini Gandhi plej konata kiel Indira Gandhi estis ĉefa reganto de la lando ekde la 19a de januaro de 1966 ĝis la 24a de marto de 1977, kaj ekde la 14a de januaro de 1980 ĝis sia morto en la 31a de oktobro 1984. Ŝi estis la ununura filino de Jawaharlal Nehru, la unua Ĉefministro de Barato. Ŝi havis la saman familinomon "Gandhi" sed ŝi ne estis parenco de Mahatma Gandhi). Dum sia epoko, ŝi estis unu el la plej gravaj registoj tutmondaj (kaj unu el la malmultaj registinoj) kaj tiam Barato estis unu el la plej gravaj landoj de la Movado de Nealiancitaj Landoj.
La Barata Nacia Kongreso regis la centran registaron preskaŭ seninterrompe ĝis 1977. Inter tiu jaro kaj 1980, koalicio estrata de la Janata Partio venkis en la balotoj. Nova malvenko de la Kongreso okazis en 1989, fare de la Janata Dal, kiu nur konservis la povon dum du jaroj.
Inter 1996 kaj 1998, ekzistis pluraj ŝanĝoj, kun venko unue de la dekstra hindunaciisma partio Baratija Janata Partio (BJP) kaj poste de la maldekstra koalicio Unuiĝinta Fronto. En 1998, la BJP formis la nacian Demokratan Aliancon kun aliaj lokaj partioj, kaj regis dum la tuta 5-jara periodo.
La Kargila Milito, konata ankaŭ kiel Kargila konflikto, estis armita konflikto inter Barato kaj Pakistano kiu okazis inter majo kaj julio 1999 en la Kargila distrikto de Kaŝmiro kaj aliloke en la Linio de Kontrolo (LK). En la balotoj de 2004, la Kongreso, estrita de Sonia Gandhi, venkis surprize, kaj, apogite de pli malgrandaj maldekstraj partioj, sukcesis formi registaron. La 22-an de majo de 2004, la siko Manmohan Singh de la Barata Nacia Kongreso, estis nomumita ĉefministro de Barato.
Komence de la 21-a jarcento Barato estas kun Ĉinio unu el la plej gravaj landoj de la disvolviĝanta Azio pro siaj teritoria amplekseco, siaj enormaj loĝantaroj kaj la pezo de siaj ekonomioj.
Geografio
Barato situas ĉe la Hinda Oceano, kaj havas ĉirkaŭ 7000 kilometrojn longan marbordon. Ties loko estas en koordinatoj 20 No, 77 Or (sudcentra Azio) kaj ties areo estas de 2.973.190 km², el kiuj estas semotaŭgaj ĉirkaŭ 56%.
Barato estas la kerno de la Hinda subkontinento, sur la Hindia plato, kaj parto de la Hind-Aŭstralia Plato. La difinaj geologiaj procezoj de Barato ekis antaŭ 75 milionoj da jaroj kiam la Hindia plato, poste estis parto de la suda superkontinento Gondvano, ekis nordorientan drivon okazigitan ĉar la margrundo disiĝis sudokcidenten kaj poste, suden kaj sudorienteen. Samtempe, la vasta Tetisa oceana krusto, je sia nordoriento, ekiris sub la Eŭrazia plato. Tiuj duoblaj procezoj, drivitaj per konvekcio en la Termantelo, kaj kreita de la Hinda Oceano kaj kaŭzis ke la Hindia kontinenta terkrusto fine enŝoviĝis sub Eŭrazio kaj levigis Himalajon. Tuj sude de la leviĝinta Himalajo, platomovado kreis ampleksan tranĉeon kiu rapide pleniĝis per river-borda sedimento kaj nune konstituas la Indus-Gangan Ebenaĵon. Eltranĉita el la ebenaĵo pere de la Aravali-Montaro kuŝas la Dezerto Tar.
La barata marbordo estas 7,517 kilometrojn longa; el tiu distanco, 5,423 kilometroj apartenas al la duoninsula Barato kaj 2,094 kilometroj al la insularoj Andamanoj, Nikobaroj, kaj Lakŝadivoj. Laŭ la barataj marmapoj, la kontinenta marbordo konsistas el la jeno: 43% de sablaj strandoj; 11% de rokaj bordoj, inklude klifojn; kaj 46% de vadaj kotejoj kaj marĉaj bordoj.
Geografiaj elementoj
La Malabara Marbordo estas longa kaj mallarĝa bordo ĉe la sudokcidenta parto de la Hindia subkontinento kaj la Hinda Oceano, en la subŝtatoj Karnatako kaj Keralo de Barato. Geografie ĝi konsistas el la plej pluvoplenaj regionoj de suda Hindio, ĉar la montaro Okcidentaj Ghatoj interkaptas la humidajn ŝarĝojn de la musono, speciale sur siaj okcidentaj montaj deklivoj. La termino "Malabara Marbordo" ankaŭ estas foje uzita por aludi al la tuta okcidenta marbordo de la Hindia subkontinento, de la plej norda parto de la marbordo de la subŝtato Maharaŝtro, tra la marbordo de Goao, Karnatako kaj Keralo ĝis la pinto de la subkontinento ĉe Kanyakumari en Tamilnado.
Koblenz Dorf (stacidomo)
Koblenz Dorf estas fervoja stacidomo en Koblenz, Svislando.
Barato
Geografiaj elementoj
La Orient-himalajaj foliaj kaj koniferaj arbaroj estas tutmondaj 200-regiono situanta en Barato, Birmo, Butano, Ĉinujo kaj Nepalo. Ĝi estas signita de la Monda Natur-Fonduso (WWF) kiel unu el la prioritataj ejoj por la naturkonservado kaj kunigas plurajn ekoregionojn de la sudaj flankoj de orienta Himalajo: la orient-himalajaj subalpaj koniferaroj, la orient-himalajaj foliarbaroj, la nordbirmaj mezvarmaj arbaroj kaj la nordorient-himalajaj subalpaj koniferaroj.
Orienta Barato estas regiono de Barato konsistanta el la subŝtatoj Bihar, Ĝarkhando, Okcidenta Bengalo, Odiŝo kaj ankaŭ el la unio teritoria Andamanoj kaj Nikobaroj.
Loĝantaro
La loĝantaro de Barato en 2016 estis ĉirkaŭkalkulita je 1,324,171,354 (kio faras ĝin la 2a en la mondo). La loĝdenso estis ĉirkaŭkalkulita je 396.0/km² (kio faras ĝin la 31a en la mondo). El tiu loĝantaro estas urba 28% (2000)
La loĝdenso de homoj por kv. km da semotaŭga tero estis ĉirkaŭkalkulita je 609,1 (2000). La kreskanta procento estis ĉirkaŭkalkulita je 1,58% (2000, takso). La naskoj estis ĉirkaŭkalkulita po 24,79 je 1000 homoj jare (2000, takso) kaj la mortoj po 8,88 je 1000 homoj jare (2000, takso). Estis migrantoj -0,08 je 1000 homoj jare (2000, takso). La mortokvanto de beboj estis po 64,9 mortoj je 1000 naskoj (2000, takso). La nombro de infanoj por virino estis po 3,11 infanoj naskitaj de virino (2000, takso). Kaj la meza vivolongeco estis de 62,5 jaroj por homo (61,89 por viroj, 63,13 por virinoj) (2000, takso).
Hinduismo en Barato
Hinduismo estas la ĉefa religio en Barato kaj Nepalo. La unua signifo de la vorto (uzita de islamanoj) estis la religio de la popolo, kiu loĝas trans la rivero Sindhu aŭ la Induso. Paroli pri "Hinduismo" estas iom kiel paroli pri "Eŭropismo"; la popoloj de Hindio kompreneble havas multajn malsamajn kredojn, same kiel tiuj de Eŭropo. Iuflanke, en Barato oni povas trovi kelkajn pligrandajn sektojn, ekz. viŝnuismon aŭ ŝivismon. Anoj de unu sekto konsentas la sanktecon de la aliaj kaj eĉ ofte, de aliaj religioj, do ilia rilato ne estas kiel ekzemple la rilato inter judismo kaj kristanismo.
Ekopsikologio
La brazilano D-ro Marco Aurélio Bilibio (D-ro pri Daŭrigebla Evoluo) donis la jenajn informojn:
Barato
Hinduismo en Barato
Laŭ la popola religio de Barato, ankaŭ la epikoj Mahabarato kaj Ramajano estas sanktaj fontoj de hinduismo, same kiel la Puranoj (dirakontoj).
Ekopsikologio
"Dum la lastaj jardekoj granda nombro de esploroj indikis la ekziston de korelacio inter la homa kontakto kun naturaj medioj kaj pli bonaj indicoj de mensa sano. La scienco Ekopsikologio stimulas profundan pripensadon pri la ekzistantaj distordoj en la rilato inter homo kaj naturo. Tiu revizio estas urĝa kaj grava, fronte al la graveco de mediaj malekvilibroj kaŭzataj de la rabema kaj nerespondeca homa agado. Restaŭrante la integriĝon kun la natura medio, la homo trovas pli ol garantion de supervivado, li trovas statojn de interna ekvilibro kaj transcendecon. Realigi tiun potencialon de rekonektado kaj bonfarto dank’ al la naturo estas potenca ilo por batali streson, anksion (antaŭtimon) kaj depresion komune ekzistantajn en nia nuntempa universo.” (http://ecoblogconsciencia.blogspot.com.br/2009/04/ecopsicologia-espiritualidade-e-meio.html)
Barato
Islamo en Barato
Islamo estas la dua plej granda religio en Barato, kun 14.2% el la landa loĝantaro tio estas ĉirkaŭ 172 milionoj da personoj kiuj identigas sin kiel aliĝintoj de Islamo (censo de 2011). Islamo alvenis al la okcidenta marbordo de Barato kiam arabaj komercistoj jam en la 7a jarcento venis al la Malabara Marbordo kaj al Konkan-Guĝarato. Oni supozas, ke la Ĉeraman Ĝuma Moskeo en Keralo estis la unua moskeo en Hindio, konstruigita en 629 fare de Malik Deenar. Post ekspedicio de la guberniestro de Bahrein al Bharuch en la 7a jarcento, enmigrantaj arabaj kaj persaj komerckomunumoj el Suda Arabio kaj el la Persa Golfo eksetliĝis en marborda Guĝarato. Ismailia Ŝijaisma Islamo estis enkondukita en Guĝarato en la dua duono de la 11a jarcento, kiam la Fatimida Imamo Al-Mustansir Billah sendis misiistojn al Guĝarato en la jaro 1073 K.E. Islamo alvenis en Nordan Baraton en la 12a jarcento pere de Tjurkaj invadoj kaj ekde tiam estis parto de la religia kaj kultura heredo de Barato. Laŭlonge de la jarcentoj, estis grava integrado de Hinduaj kaj Islamaj kulturoj tra Barato kaj islamanoj ludis gravan rolon en ekonomio, politiko kaj kulturo de Barato. Tamen en precizaj epokoj eksplodis terurajn konfliktojn inter hinduismaj kaj islamaj komumunoj, kiel ekzemple en la epoko de la Sendependiĝo kaj Dispartigo de Hindio.
Ekopsikologio
En intervjuo li ankoraŭ eksplikis:
Barato
Kristanismo en Barato
Ekzistas antikva tradicio ke kristanismo tuŝis Baraton pere de misio kaj anonco de la apostolo Tomaso kaj poste Bartolomeo. Certas krome ke en la dua jarcento kristana intelektulo Panteno, kiu estis majstro de Klemento de Aleksandrio kaj multe influis Origenon per sia kultado pri platona filozofio kaj admiro pri stoikismo, entrepenis vojaĝon, sekvanate komercistan karavanon, al hindiaj landoj. La kristana historiisto Eŭsebio asertas ke la barataj kristanoj intruiĝis per hebrea (aŭ aramea) evangelio de Mateo. La kristana mezopotamia filozofo Bardesane (m. 222), en verko De India parolas pri siaj dialogoj kun membroj de la legacio direktiĝanta viziti la romian imperiestron Elagabalon.
Ekopsikologio
"La Ekopsikologio pritraktas la rilatojn inter la homo kaj la planedo kaj la ekosistemoj, de kiuj li estas parto. La ideo estas, ke ĉe la radiko de nia psiko ekzistas baza ligo kun la naturo. La subpremo de tiu ligo en la industria socio igis nin perdi la senton de nia apartenado al la naturo. Tiu apartiĝo estas fundamenta parto de la media krizo, kiun la mondo travivas. Por la Ekopsikologio, la solvo de tiu krizo estas ne nur la kreado de puraj teknologioj, sed ankaŭ la superado de tiu apartiĝo. La koncepto de «ekologia subkonscio" memorigas la antikvan saĝecon de popoloj, kiuj rekonis la homon kiel parton de pli granda sistemo. Ekkonscii pri tiu fakto povas malfermi spacon por statoj de integriĝo kaj sano, kaj ankaŭ povas esti la etika bazo de niaj interrilatoj kun la planedo.” (http://www.crpsp.org.br/portal/comunicacao/jornal_crp/166/frames/fr_conversando_psicologo.aspx )
Barato
Kristanismo en Barato
Kvankam ekzistis neprecizeco pri la lando Hindio (foje tiu vorto estas uzata por inkluzivi ankaŭ Etiopion, kaj spite de la murego, fakte establita de la islamaj popoloj, malpermesante kontaktojn inter la fora Oriento kaj Eŭropo, kiam kristanaj okcidentaj revenis al Barato post la mezepokaj tempoj, ili trovis en diversaj landoj de la Barato kristanojn.
Kilstett (stacidomo)
Kilstett estas franca stacidomo sur linio Strasbourg -, situanta en Kilstett, en departemento Bas-Rhin, regiono Grand Est.
Barato
Kristanismo en Barato
La Eklezio de Norda Barato, en angla Church of North India (CNI), estas ĉefa nomo en norda Barato por unuigita eklezio establita la 29an de novembro 1970 per kunigo de la Anglikanaj kaj la Protestantaj eklezioj kiuj laboris en norda Barato; ĝi estas provinco de la tutmonda Anglikana Komunio.
Ekopsikologio
Pri la origino de la Ekopsikologio D-ro Bilibio informis la jenon :
Kilstett (stacidomo)
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Strasbourg - Lauterbourg (145000).
Ekopsikologio
"La Ekopsikologio havas sian originon en verkoj ne rekte rilataj al psikologio, ekzemple, Nature and Madness (Naturo kaj Frenezo), de la media filozofo Paul Sheppard, kiu atentigis pri la ebleco de rompo en la ontogenetika evoluo de nia specio kiel maniero kompreni la nepran detruon de la naturaj habitatoj. Ĝi [tiu scienco] prezentas sin firme kiel movado ekde The Voice of the Earth: an exploration of Ecopsychology (La Voĉo de la Tero: esploro de Ekopsikologio) [1992] de la historiisto kaj socia kritikisto Theodore Roszak. Do ĝi ne naskiĝis kiel branĉo de la psikologio, sed kiel transfaka alpaŝo al la rilato inter homo kaj naturo." (http://www.crpsp.org.br/portal/comunicacao/jornal_crp/166/frames/fr_conversando_psicologo.aspx )
Barato
Urboj
La plej loĝataj urboj : Aliaj milionurboj estas
Ekopsikologio
Evidente "Ekopsikologio" estas la traduko de la angla termino "Ecopsychology". En aliaj lingvoj povas esti uzataj aliaj terminoj, ekzemple "media psikologio" ("Umweltpsychologie" en la germana Vikipedio; "Psychologie environnementale" en la franca Vikipedio). Ne nepre la konceptoj estas la samaj. La artikolo de la germana Vikipedio ekzemple komencas jene:
Muamar Kadafi
Muamar Kadafi naskiĝis en 1942, en beduena tribo, kaj elektis armean karieron. En 1969 li gvidis grupon da armeaj oficiroj kiuj perforte transprenis la povon de la reĝo Idris. Kadafi estis influita de la idealo de Pan-arabismo. Lia heroo estis la egipta prezidanto Nasser. Li kreis diktaturon kiu fariĝis unu el la plej long-daŭraj en la mondo.
Barato
Urboj
En 2011 jam iĝis milionurboj Solapur, Srinagar, Ranĉi, Ĉandigarh, Koimbatore, Majsur, Ĝodhpur kaj Guvahati.
Ekopsikologio
“La Media Psikologio (ankaŭ: Ekologia Psikologio) estas relative nova fako de psikologio kun fortaj interfakaj karakterizaĵoj de esploro kaj apliko. Ĝi pritraktas la interagojn inter homo kaj medio, la influojn de la medio sur la homon kaj la konduton kaj agojn de la homo fronte al la medio. La medio influas la homajn sperton kaj konduton, kaj la homo modelas la medion, baze de sia sperto kaj konduto. En tiu fako la koncepto de ‘medio’ estas vasta, ampleksante naturajn mediojn kaj soci-kulturajn mediojn, ekzemple konstruaĵojn, lernmediojn kaj informigajn mondojn. Novaj laborkampoj estas demandoj pri tutmondiĝo kaj daŭripova evoluo.” (https://de.wikipedia.org/wiki/Umweltpsychologie)
Barato
Politiko kaj registaro
Barato estas la plej popolriĉa demokratio en la mondo. Parlamenta respubliko kun multpartia sistemo, ĝi havas ses agnoskitajn naciajn partiojn, inkluzive de la Barata Nacia Kongreso kaj la Barata Popola Partio, kaj pli ol 40 regionajn partiojn. La Prezidanto de Barato estas la ceremonia ŝtatestro, kiu estas elektita nerekte por kvinjara periodo fare de balotkolegio konsistanta el membroj de naciaj kaj ŝatleĝdonadoj. La Ĉefministro de Barato estas la registarestro kaj ekzercas la plej grandan parton de la plenuma povo. Nomumita fare de la prezidanto la ĉefministro estas per kongreso apogita fare de la partio aŭ politika koalicio havanta plimulton de sidlokoj en la malsupra ĉambro de parlamento.
La Registaro de Barato, oficiale nomita Registaro de la Unio, aŭ ofte Centra Registaro, estis establita de la Konstitucio de Barato, kaj ĝi estas la aŭtoritato de regado de federala unio de 28 ŝtatoj kaj 8 teritorioj de la unio, kolektive nomata Respubliko Barato. Temas pri parlamenta demokratio, nome la plej granda de la mondo (plej loĝata).
Muamar Kadafi
Kiel armea soldato li grimpis la stuparon de la rangoj en sia armea kariero. Li prenis la politikan potencon en la lando per milita puĉo en septembro 1969, detroniginta la maljunan reĝon idris. Ekde tiam Gadafi tiel enkondukis internan politikon en Libio, kiel kombinis araban naciismon kun bonfarton kaj estis nomita "islama socialismo", kaj antaŭenigis sian reĝimon bazitan sur kulto al personeco, forigante ĉian manifestiĝon de opozicio kontraŭ sia reĝimo. Li ankaŭ estis fama pro sia paradema kaj ekscentra personeco kaj vivstilo.
Barato
Politiko kaj registaro
La Supera Kortumo de Barato estas la plej alta jura tribunalo kaj la lasta kortumo laŭ la Konstitucio de Barato, nome la plej alta Konstitucia Tribunalo, kun la potenco de jura revizio.
Muamar Kadafi
La ideologio de Kadafi estas mikso da tria-mondismo, socialismo kaj islamo. Tio kristaliĝis en la formala nomo de la ŝtata tiatempe Socialisma Popola Libia Araba Respubliko.
Barato
Administraj dividoj
Barato estas federacia unio konsistanta el 28 ŝtatoj kaj el 8 uniaj terirorioj. Ĉiuj ŝtatoj, same kiel la sindikatteritorioj de Ĝamuo kaj Kaŝmiro, Pondiĉero kaj la Nacia Kapitala Teritorio de Delhio, elektis parlamentojn kaj registarojn sekvantajn la Westminster-sistemon de administrado. La ceteraj kvin sindikatteritorioj estas rekte regitaj fare de la centra administracio tra elelektitaj administrantoj. En 1956, sub la Ŝtatoj-Reorganizado-Leĝo, ŝtatoj estis reorganizitaj sur lingva bazo. Ekzistas pli ol kvarono de miliono da lokaj administraciaj korpoj ĉe urbo, bloko, distrikto kaj vilaĝniveloj.
Muamar Kadafi
Kadafi estis unu el la malmultaj arabaj diktatoroj kiuj dumlonge rifuzas akcepti iun ajn pac-traktadon kun la ŝtato Israelo.
Barato
Ekstera politiko
La ekstera politiko de Barato tradicie baziĝas sur la principoj de nealiancado, kio helpis al ĝi dum la Malvarma milito sekvi memstaran politikan kurson kaj subteni bonajn politikajn rilatojn same kun landoj kapitalismaj kaj socialismaj, sen partopreni en ties militaj aŭ politikaj organizaĵoj.
La proksimeco de la lando al same Ĉinio kun ties kompareblaj ekonomio, teritorio kaj loĝantaro, faras ĝin natura konkuranto kaj nuntempe malamiko de Ĉinio. Samtempe ĝi kontraŭstaras al la najbara Pakistano. La tri landoj havas reciprokajn teritoriajn pretendojn laŭ linoj Barato — Pakistano kaj Barato — Ĉinio kaj iliaj landlimoj ne estas oficiale demarkaciitaj. Krome Barato havas teritoriajn diskutojn kun Nepalo, same kiel Pakistano tradicie subtenata de Ĉinio. Kontraŭ Ĉinio kaj Pakistano Barato kelkfoje militis kaj fojfoje okazas landlimaj konfrontiĝoj, inkluzive kun homperdoj.
Muamar Kadafi
Li vidis sin kiel mondklasa estro kaj gvidanto, kaj kun la helpo de riĉeco de Libio, kies superpotenco baziĝas sur ĝiaj grandegaj kvantoj de nafto, emis enmiksiĝi en la aferojn de aliaj arabaj landoj kaj Afriko, kaj sponsoris arabajn teroristajn organizaĵojn tra la mondo. Pro tiu sponsorado al terorismo Libio dum jaroj suferis ekonomiajn sankciojn kaj misilatakoj de NATO.
Barato
Ekstera politiko
Barato havas tradicie bonajn rilatojn kun Usono, kiu konsideras ĝin utila aliancano je kontraŭstaro al Ĉinio kaj promociado de demokratio en Azio. Same bonajn rilatojn ĝi havas kun Rusio, kiel heredanto de Sovetunio, kiu ĉiam subtenis sendependecon de Barato, inkluzive ĝian lukton kontraŭ Pakistano, kies teritorio servis kiel bazo por la muĝahidoj, atakintaj sovetiajn trupojn kaj iliajn afganajn aliancanojn dum la Afgana milito (1979-1989).
Muamar Kadafi
La reformoj, kiujn li faris post la teroraj atakoj de la 11a de septembro 2001, inkluzive la publikigo kaj internacia kontrolo de la ŝtata programo pri armiloj de amasa detruo, ne helpis lin travivi la eventojn de la araba printempo. En februaro 2011 komenciĝis enlanda milito en Libio kontraŭ lia regado. Dekomence la ribeluloj prenis regadon de orienta regiono de la grandurboj Bengazi kaj Tobruk kaj de aliaj en okcidento kia Misrata. Kelkajn fojon la trupoj fidelaj al Kadafi antaŭenigis dum la ribeluloj retiriĝis kaj inverse, ĉefe kiam la aviadiloj de NATO komencis bombardadi la trupojn de Kadafi kaj militajn aŭ registarajn konstruaĵojn. Filoj de Kadafi estis klaraj subtenantoj de la pluigo de la patro en la povo.
Barato
Ekstera politiko
La Prezidanto de Barato estas la supera komandanto de la armetrupoj de la nacio; kun 1,45 milionoj da aktivaj soldatoj, ili formas la duan plej grandan militistaron de la mondo. Ĝi konsistas el la Barata Armeo, la Barata Mararmeo, la Barata Aera Forto, kaj la Barata Marborda Gardisto. Barato havas nukleajn armilojn, ĉefe kiel garantion de sia sekureco rilate pretendojn de la apudaj nukleaj ŝtatoj kiel Ĉinio kaj Pakistano.
Kulturo
La kulturo de Hindio kaj respektive de Barato estas la vivmaniero de la popoloj de Hindio. Hindiaj lingvoj, religioj, danco, muziko, arkitekturo, kuirarto, kaj kutimaroj diferencas el loko al loko ene de la lando, ĉu historia Hindio aŭ nuna Barato. La hindia kulturo, ofte konsiderata amasmiksaĵo de kelkaj kulturoj, etendas tra la Hindia subkontinento kaj estis influita de historio kiu estas kelkajn jarmilojn aĝa. Multaj elementoj de la hindiaj diversaj kulturoj, kiaj la hindiaj religioj, filozofio kaj Barata kuirarto, havis fortan efikon tra la tuta mondo.
Lingvoj
En Barato 22 lingvoj estas oficialaj (kun milionoj da parolantoj):
(Vidu la ĉefartikolon: Naciaj lingvoj de Barato)
Ĉirkaŭ 41% regas la hindian kiel unuan aŭ duan lingvon. Inter la burĝaro kaj riĉularo, la angla, la malnova imperia lingvo, estas multe pli uzata. Ĉirkaŭ 11% de la baratanoj scipovas la anglan. La angla havas apartan statuson en la lando; ĝi estas la oficiala lingvo de la juro kaj burokratio, kaj funkcias kiel lingvafankao de nacia politiko kaj komerco.
Duskribismo
Nikola Raŝiĉ en sia eseo Digrafio: Speciala kazo de rilato inter lingvo kaj skribo ekas el la analizo de la rilato inter la parola kaj la skriba lingvoj, nome la skribsistemo. La sinsekvo okazas ĉiam en tiu direkto: unue oni parolas, poste oni skribas. En tiu evoluo iam oni elektas alfabeton kaj tio estas socia, politika kaj tre ofte eĉ religia decido. Tiu elekto povas esti ne ununura, tiele Rasiĉ klarigas la koncepton de duskribismo, kiel "du alfabetoj ene de unu lingva komunumo", kaj ene de ĝi la pli specifa kazo de digrafio nome kiam la uzo de diversaj skribsistemoj estas "socifunkcie determinita". Foje la kunekzisto de la du alfabetoj povas indiki kazon de transiro de unu al la alia, tiele temus pri alfabetŝanĝo por kio ĉiam estas kulturaj, sociaj, politikaj, ekonomiaj auz eĉ religiaj faktoroj kaj tialoj. Foje ne temas pri du alfabetoj, sed pri du ortografioj, kaj denove oni devas analizi kiuj kaj kiaj estas la tialoj de tio. La aŭtoro proponas diversajn konceptojn, terminojn (kiaj skizoskribio kaj skizografio) same kiel komentas la diversajn kazojn en precizajn lingvajn situaciojn de ĉiuj kontinentoj. Ekzemple oni analizas almenaŭ supraĵe la kunvivadon kaj kelkajn historiajn elektojn aŭ ŝanĝojn de alfabetoj en Balkanio ĝis Moldavio ĉefe rilate al la cirila kaj al la latina alfabetoj, sed ankaŭ kun historia uzado de la araba. Kiam okazas skismografio, temas pri "konkurenco de du alfabetoj", kiel okazis kaj okazas en Hindio ĉefe inter arabidaj kaj hindidaj normoj. La kazo de Bosnio estas speciale studita. Ĉiuj tiuj kazoj estas diferencaj el la pura diglosio, kie nepras diferenco de socia prestiĝo, dum ĉe duskribismo la divido de la taskoj estas ĉefe funkcia.
Barata arto
La arto de Barato (कला भारत, kalā bhārata) karakterizas ĉefe ĉar estas montro de la komplika socio barata, multetna kaj multkultura. Krome ĝi havas karakteron ĉefe religia, ĉar arto utilis kiel transmitilo de la diversaj religioj kiuj uziĝis en Barato: hinduismo, budhismo, islamo, kristanismo ktp. Menciindas kiel distinga trajto de la barata arto ties integremo kun la naturo, kiel adapto al la universa ordo, konstatinte ke la plej parto de naturaj elementoj (montoj, riveroj, arboj) havas por baratanoj sanktan karakteron.
Jakŝagana estas tradicia teatra formo, kiu estas kombino de danco, muziko, dialogo, kaj kostumo. Ĝi estas indiĝena artformo de la gubernio Karnataka en suda Barato. Jakŝagana laŭvorte signifas ‘la kanton (gaana) de naturaj spiritoj (jakŝa)’. La nomo Jakŝagana estas uzita jam de 200 jaroj. Ĝi evoluĝis el la muziko kaj teatro dum la periodo de movado Bhakti. La kostumoj estas plene de riĉaj koloroj. La koloroj dependas de la roluloj kaj ankaŭ la formo de Jakŝagana. La kostumoj estas faritaj el ligno, speguletoj kaj kolorŝtonoj.