cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Olimpiaj ludoj
Antaŭirantoj de la modernaj ludoj
Post la Greka revolucio kontraŭ la regado de la Otomana Imperio en Grekujo kreskis intereso por reenkonduki la Olimpiajn ludojn. La unua propono venis el la poemo „Dialogo de la mortintoj“ de la poeto kaj eldonisto Panagiotis Soutsos el 1833. En 1856 la Greka negocisto Evangelos Zappas skribis leteron al la reĝo Otto la 1-a kiel klopodo akiri mecenatan revivigon de la Olimpiaj ludoj. La Olimpiaj ludoj de Zappas unuafoje okazis en la jaro 1859 en la Atena urbocentro. Nur grekoj partoprenis tiujn ludojn. Zappas ankaŭ mecenatis rekonstruon de la Tutatena Stadiono. Post la morto de Zappas sekvis tri pliaj ludoj en 1870, 1875 kaj 1889.
Revivigo
Post la retrovo de la antikvaj sportejoj kaj temploj de Olimpio en 1766 komenciĝis elfosado, centjarojn poste. La germano Ernst Curtius gvidis ĝin de 1875 ĝis 1881. Rilate al la franc-germana malamikeco barono de Coubertin diris: „Germanujo elfosis tion, kio restis de la malnova Olimpio. Kial Francujo ne restarigu la malnovan grandiozecon?“ Dum eduko-vojaĝo al Anglujo kaj Nordameriko la praktiko de lerneja sporto aparte impresis Coubertin. Ankaŭ pro tio li subtenis edukado-reformon en Francujo laŭ la Angla ekzemplo. Li opiniis ke nesufiĉa korpa kapablo de la soldatoj en la Francuja-Prusuja milito de 1870/71 estis unu el la ĉefaj kialoj de la Francuja malvenko. Fine de la 19-a jarcento Eŭropo estis ombrita de vetarmado kaj disputoj inter ŝtatoj. Por malhelpi al memismo kaj kontribui al internacia komunikado sporto estis laŭ li bona maniero por atingi tion. Laŭ lia idealo la ludoj kunigu sportistojn de ĉiuj popoloj, haŭtkoloroj kaj religioj por konkuri en paca etoso. Ekde 1889 Coubertin organizis sportofestojn kaj vizito de la Olimpiaj ludoj de Wenlock 1890 firmigis en Coubertin la revon, ke la Olimpiaj ludoj povos estis revivigitaj.
Modernaj ludoj
En la jaro 1896 en Ateno okazis la unuaj Olimpiaj ludoj de la nuntempo (295 viroj el 13 landoj en 42 konkuroj), kaj ekde tiam ili okazas – krom interrompoj pro la mondmilitoj - ĉiun kvaran jaron en malsama loko. Ekde la jaro 1924 ankaŭ vintraj ludoj okazas: unue samjare kiel la someraj ludoj, sed ekde 1994 (pro komercaj kialoj) en dujara alterno kun ili.
Olimpia ĵuro: "Nome de ĉiuj partoprenantoj, mi promesas, ke ni partoprenos en tiuj ĉi Olimpiaj ludoj konsiderante kaj obeante ties validajn regulojn, en la bona spirito de, kaj por la honoro de niaj teamoj.
Simboloj
La olimpika movado uzas plurajn tutmonde protektitajn simbolojn, difinitajn de la internacia olimpika komitato en la olimpika ĉarto. La plej konata estas la olimpika flago kun la kvin diverskoloraj implikitaj ringoj sur blanka fono. La ses koloroj: blanko, ruĝo, bluo, verdo, flavo kaj nigro estis elektitaj, ĉar la flago de ĉiu lando en la mondo entenas almenaŭ unu el tiuj koloroj. Krome la nombro de la ringoj reprezentas la kvin kontinentojn (laŭ la klasika nombrado). La flago estis dezajnita en 1914 kaj estas elmetita ekde la Someraj ludoj de la jaro 1920 en Antverpeno.
La oficiala frapfrazo de la olimpika movado estas (latine) citius, altius, fortius, kio signifas pli rapide, pli alte, pli forte.
La idealoj de De Coubertin speguliĝas pli bone en la olimpika kredo:
La olimpika saluto estas saluto kiun la atletoj, dum la Olimpiaj ludoj, faris per levita dekstra brako.
Malferma ceremonio
La malfermaj ceremonioj de la Olimpiaj ludoj enhavas serion de tradiciaj eroj, kiuj estas priskribitaj en la olimpika ĉarto. La ceremonio komenciĝas kutime per la suprentiro de la flago kaj la ludo de la nacia himno de la gastiganta lando. Sekvas diversaj artistaj spektakloj (muziko, kantado, danco, teatro), kiuj reprezentas la gastigantan landon. Grando kaj komplekso de la ceremonioj daŭre kreskas, ĉar ĉiu gastiganta lando strebas superi sian antaŭulon. Tiel la kostoj de la malferma ceremonio de la someraj ludoj en la jaro 2008 en Pekino superis 100 milionojn da dolaroj.
Post la arta parto de la ceremonio, la atletoj paradas en la stadionoj grupigitaj laŭ landoj. Grekio estis tradicie la unua lando kiu eniras kaj kondukas la paradon por honori la originojn de la Olimpiko. Poste la aliaj landoj eniras en la stadionon alfabetorde kongrue kun la elektita lingo de la gastiganta lando, kaj la atletoj de la gastiganta lando estas la lastaj enirantoj. Dum la Somera Olimpiko 2004, kiu estis gastigita en Ateno, Grekio, la greka flago eniris la unua en la stadiono, kvankam la greka delegitaro eniris la lasta. Ekde la Somera Olimpiko 2020, la venontaj gastigantoj de la respektivaj Olimpiaj ludoj (ĉu someraj aŭ vintraj) eniroj tuj antaŭ la nuntempa gastiganto en descendanta ordo. Poste oni faras diskursojn, formale malfermante la ludojn. Finfine, la Olimpia torĉo estas portata en la stadionon kaj trapasita ĝis ĝi atingas la finan torĉokuron; ofte sukcesa Olimpia atleto el la gastiganta lando ekbruligas la olimpian flamoj en la stadiona kaldrono.
Ferma ceremonio
La ferma ceremonio de la Olimpiaj ludoj okazas dimanĉe kaj post ĉiuj sporteventoj estas finitaj. Flag-portantoj el ĉiu partoprenanta lando eniras en la stadiono, sekvitaj de la atletoj kiuj eniras ĉiuj kune, sed nacia distingo. Tri landaj flagoj estas hisataj dum la korespondaj naciaj himnoj estas ludataj: nome la flago de la nuntempa gastiganta lando; la flago de Grekio, por honori la naskolokon de la Olimpiaj ludoj; kaj la flago de la gastiganta lando de la venontaj someraj aŭ vintraj Olimpiaj ludoj. La prezidanto de la organiza komitato kaj la prezidanto de la IOK faras siajn fermajn diskursojn, la ludoj estas oficiale fermitaj, kaj la olimpia flamo estas ekstingita. En tio kio estas konata kiel Antverpena Ceremonio, la nuntempa urbestro de la urbo kiu organizis la ludojn transpasas specialan olimpian flagon al la prezidanto de la IOK, kiu poste pasigas ĝin al la nuntempa urbestro de la urbo kiu estos gastiganto de la venontaj Olimpiaj ludoj. La gastiganta lando de la venontaj ludoj poste por mallonge prezentas sin per artaj montroj de danco kaj teatro reprezentaj de ties kulturo.
Kiel kutime, la lasta medalhaviga ceremonio de la ludoj okazas kiel parto de la ferma ceremonio. Tipe, la maratonmedaloj estas transdonitaj en la Somera Olimpiko, dum la medaloj de skikurado estas havigitaj en la Vintra Olimpiko.
Medalhavigo
Medalceremonio okazas post la fino de ĉiu olimpika evento. La venkinto, kaj la dua kaj tria-ranga konkurencintoj aŭ teamoj, staras sur triloka of a three-tiered rostrum (tribuno) por ricevi sian respektivan medalon fare de membro de la IOK. Post la ricevo de medaloj, la nacia flagoj de la tri medalricevintoj estas hisitaj dum la nacia himno de la lando de la ormedalisto estas aŭskultata. Ankaŭ volontuloj el la gastiganta lando agadas kiel gastigantoj dum la medalceremonio, kaj helpas la funkciulojn kiuj disdonas la medalojn kaj kiel flag-portantoj. En la Somera Olimpiko, ĉiu medalceremonio okazas ĉe la sportejo kie la respektiva evento estis okazinta, sed la medalceremonioj ĉe la Vintra Olimpiko kutime okazas ĉe speciala "plaza" (medalejo).
Sportoj
En la someraj ludoj estas arkpafado, atletiko, basbalo, biciklado, bokso, futbalo, gazonhokeo, gimnastiko, golfo, halterlevo, ĵudo, kajakado-kanuado, karateo, korbopilko, lukto, manpilko, moderna pentatlono, naĝado, pafado, rajdado, remado, rugbeo sepopa, skermo, softbalo, tabloteniso, tekvondo, teniso, triatlono, velado, volanludo kaj volejbalo.
La Olimpika programo konsistas el 35 sportoj, 30 fakoj kaj 408 eventoj. Por ekzemplo, Luktado estas somerolimpia sporto, kiu enhavas du fakojn: nome grek-romia kaj liberstila luktadoj. Ĝi estas siavice subdividita en dekkvar eventoj por viroj kaj kvar eventoj por virinoj, ĉiuj el kiuj reprezentas diferencajn pezklasojn. La programo de la Somera Olimpiko inkludas 26 sportojn, dum la Vintra Olimpiko konsistas el 15 sportoj. Atletiko, naĝado, skermo, kaj gimnastikoestas la nuraj somerolimpiaj sportoj kiuj neniam forestis el la olimpika programo. Skikurado, arta sketado, glacihokeo, Nordia kombino, skisaltado, kaj rapid-sketado aperis en la programoj de ĉiu Vintra Olimpiko ekde ties starto en 1924. Nuntempaj olimpiaj sportoj, kiel badmintono, korbopilko, kaj volejbalo, aperis por la unua fojo en la programo kiel montrosportoj, kaj estis poste promociitaj al plenaj olimpiaj sportoj. Kelkaj sportoj kiuj estis konkurencitaj en pli fruaj Olimpiaj ludoj estis poste forfaligitaj el la programo.
Olimpiaj sportoj estas kontrolitaj de internaciaj sporto-federacioj (ISF-oj) agnoskitaj de la IOK kiel tutmondaj kontrolistoj de tiuj sportoj. Estas 35 federacioj reprezentataj ĉe la IOK. Estas sportoj agnoskitaj de la IOK kiuj ne estas inkluditaj en la olimpika programo. Tiuj sportoj ne estas konsiderataj olimpiaj sportoj, sed ili povas esti promociitaj al tiu statuso dum programrevizio kiu okazas en la unua sesio de la IOK post la okazigo de la Olimpiaj ludoj. Dum tiaj revizioj, sportoj povas esti ekskluditaj aŭ inkluditaj en la programon surbaze de dutriona majoritata voĉdonado de la membroj de la IOK. Estas agnoskitaj sportoj kiuj neniam estis en olimpika programo en ajna fako, ekzemple skvaŝo.
En Oktobro kaj Novembro 2004, la IOK establis Olimpikan Programan Komisionon, kiu ricevis la taskon revizii la sportojn de la Olimpia programo kaj de ĉiuj ne-Olimpiaj agnoskitaj sportoj. La celo estis apliki sisteman alproksimigon al establado de la Olimpia programo por ĉiu okazigo de la ludoj. La komisiono formulis sep kriteriojn por pritaksi ĉu sporto estu inkludita en la Olimpian programon. Tiuj kriterioj estas historio kaj tradicio de la sporto, universaleco, populareco de la sporto, ĝenerala montrobildo, sano de la atletoj, disvolvigo de la koncerna Internacia Federacio kiu kontrolas tiun sporton, kaj kostoj de la organizado de la sporto. El tiu studo kvin agnoskitaj sportoj aperis kiel kandidatoj por inkludo en la Somera Olimpiko 2012: nome golfo, karateo, rugbeo 7, rultabulado kaj skvaŝo. Tiuj sportoj estis reviziitaj de la Plenumkomitato de la IOK kaj poste referencataj al la Ĝenerale Sesio en Singapuro en Julio 2005. El la kvin sportoj rekomenditaj por inkludo nur du estis elektitaj kiel finalistoj: nome karateo kaj skvaŝo. Neniu sportoj atingis la postulitan dutriona majoritata voĉdonado de la membroj de la IOK kaj konsevence ili ne estis promociitaj al la Olimpia programo. En Oktobro 2009 la IOK voĉdonis instali golfon kaj rugbeon 7 kiel olimpiaj sportoj por la Somera Olimpiko de 2016 kaj de 2020.
La 114-a sesio de la IOK, en 2002, limigis la somerolimpikan programon al maksimumo de 28 sportoj, 301 eventoj, kaj 10 500 atletoj. Tri jarojn poste, en la 117-a IOK-sesio, oni faris la unuan plej gravan programrevizion, kiu rezultis en la ekskludo de basbalo kaj de softbalo el la oficiala programo de la Londonaj Ludoj de 2012. Ekde tiam ne estis interkonsento por la promocio de aliaj du sportoj: la programo de 2012 aperigis ĝuste 26 sportojn. La ludoj de 2016 kaj 2020 revenis al maksimumo de 28 sportoj kun aldono de rugbeo kaj golfo.
Amatoreco kaj profesieco
La etoso de aristokrataro ekzempligita en la britaj lernejoj ege influis super Pierre de Coubertin. Tiuj publikaj lernejoj defendis la kredon ke sporto formas gravan parton de eduko, sinteno kiu estas resumita en la diraĵo mens sana in corpore sano, nome sana menso en sana korpo. Tiukadre, ĝentelmano estis tiu kiu iĝas plurfaceta, ne la plej unuaranga en nur unu specifa afero. Estis ankaŭ hegemonia koncepto de justeco, en kiu praktiki aŭ trejniĝi estis konsiderata kvazaŭ perfido. Tiuj kiuj praktikis sporton profesie estis konsiderataj kiel havantoj de maljusta avantaĝo super tiuj kiuj praktikis ĝin nur kiel hobio.
La ekskludo de profesiuloj okazigis kelkajn polemikojn laŭlonge de la historio de la moderna Olimpiko. La ĉampiono en la Somera Olimpiko 1912 de pentatlono kaj dekatlono nome Jim Thorpe estis senigita el siaj medaloj kiam oni malkovris, ke li estis ludinta duon-profesian basbalon antaŭ la Olimpikoj. Liaj medaloj estis postmorte redonitaj fare de la IOK en 1983 pro kompata sinteno. Svisaj kaj aŭstriaj skiistoj bojkotis la Vintran Olimpikon de 1936 kiel apogo al siaj skiadaj instruistoj, kiuj ne estis rajtigitaj konkurenci ĉar ili vivtenis sin per sia sporto kaj ili estis konsiderataj profesiuloj.
La alveno de ŝtat-sponsoritaj "plen-tempaj amatoraj atletoj" el landoj de la Orienta Bloko erodis la ideologion de la pura amatoro, kiel metis la mem-financitajn amatorojn de okcidentaj landoj je malavantaĝo. Sovetunio enirigis teamojn de atletoj kiuj estis teorie ĉiuj studentoj, soldatoj aŭ laboristoj de iu profesio, sed ĉiuj el kiuj estis reale pagitaj de la ŝtato por trejniĝi je plen-tempa bazo. La situacio estis ege malavantaĝa por usonaj kaj okcidenteŭropaj atletoj, kaj estis grava faktoro en la malpliigo de usonaj medalatingoj en la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj. Tamen, pretersolvoj ankaŭ en okcidentaj landoj ebligis individuojn dediĉi sin plen-tempe al sporto, kvankam teorie respektante la amatorajn regulojn. Kiel rezulto, la Olimpiaj ludoj ŝanĝis sin el amatoreco, kiel viziis Pierre de Coubertin, al permeso de partopreno de profesiaj atletoj, sed nur en la 1990-aj jaroj, post la disfalo de Sovetunio kaj la malaltigo de ties influo en la Internacia Olimpika Komitato.
Polemiko pri la kanada teamo de glacihokeo
Ĉirkaŭ la fino de la 1960-aj jaroj, la Kanada Amatora Hokea Asocio sentis, ke iliaj amatoraj ludantoj ne plu povos esti konkurenceblaj kontraŭ la sovetaj plentempaj atletoj kaj kontraŭ tiuj de aliaj konstante pliboniĝantaj eŭropaj teamoj, ĉefe orienteŭropaj. Ili postulis la kapablon uzi ludistojn el profesiaj ligoj sed ili trafis opozicion el la IIHF (Internacia Glacihokea Federacio) kaj de la IOK. En la Kongreso de IIHF de 1969, la IIHF decidis permesi al Kanado uzi naŭ ne-NHL profesiajn hokeistojn en la Tutmonda Ĉampioneco de 1970 en Montrealo kaj Winnipeg, Manitobo, Kanado. La decido estis renversita en Januaro 1970 post Brundage diris, ke la glacihokea statuso kiel Olimpia sporto estus endanĝerigita se oni faris tiun ŝanĝon. Reage, Kanado retiriĝis el la internacia glacihokea konkurenco kaj funkciuloj asertis, ke ili ne revenos ĝis oni instalos "malferman konkurencon". Günther Sabetzki iĝis prezidanto de la IIHF en 1975 kaj helpis solvi la disputon kun la KAHA. En 1976, la IIHF interkonsentis permesi la "malferman konkurencon" inter ĉiuj ludistoj por la Tutmonda Ĉampioneco. Tamen, ludistoj de NHL ne estis ankoraŭ rajtigitaj ludi en la Olimpiaj ludoj ĝis 1988, pro la nuramatora politiko de la IOK.
Bojkotoj
Grekio, Aŭstralio, Francio kaj Unuiĝinta Reĝlando estas la nuraj landoj kiuj partoprenis en ĉiuj Olimpiaj ludoj ekde ilia starto en 1896. Kvankam multaj landoj foje ne partoprenis en iuj Olimpiaj ludoj pro manko de kvalifikitaj atletoj, kelkaj elektis bojkoton al okazigo de precizaj Olimpiaj ludoj pro diversaj tialoj, plej ofte politikaj.
Tebaido (Egipto)
Tebaido, regiono de la antikva Alta Egiptio kun ĉefa proksima urbo nome Tebo, dum helenisma epoko estis estrata de epistratego kaj ĝuste en tiu tempo, nome ekde la 3-a jarcento p. K. ĝia dezerta regiono havigis medion taŭgan al la aspiroj de kristanaj ekmonaĥiĝantoj: en ĝi naskiĝis kaj floris la anakoreta vivo de la kristana mondo, poste imitita de la eŭropa kristanismo.
Se la famaj monaĥoj kiel Sankta Paŭlo el Tebo kaj Sankta Antono dekomence preskaŭ ermite kaj izolite travivis en la dezerto, ili mem kaj precipe la sekvuloj emis grupiĝi por formi tion kio poste en Okcidento estos nomata «monaĥejo». Fakte. Sankta Pakomio, en ĉirkaŭ 322, establis ermitejon karakterizitan per komuneca vivo: post tio la cenobita (kumuneca) vivo disvastiĝis eĉ for de la Tebaida dezerto, entreprene de la sama Pakomio kaj de lia fratino.
De tiam la religia, kaj socia kaj foje politika, vivo ricevis gravan kulturan influon de la monaĥa proksimeco.
Izopropila sulfito
Izopropila sulfito aŭ C6H14SO3 estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la esteroj de la sulfita acido kaj izopropila alkoholo. Izopropila sulfito estas senkolora kaj toksa likvaĵo, analiza reakciaĵo uzata en kemiaj sintezoj kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj kaj farmaciaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun sulfata acido kiel katalizilo. Izopropila sulfito estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en alkoholo, duetila etero, kloroformo kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Izopropila sulfito reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj. Sulfitaj esteroj malkomponiĝas per varmigo en sulfura duoksido kaj akvo.
Ostrava-Jih
Ostrava-Jih estas ekde la 24-a de novembro 1990 urboparto meze de la moravia parto de la statuta urbo Ostrava kun areo 1631,35 ha. Preskaŭ la tuta teritorio de la urboparto etendiĝas inter riveroj Odra kaj Ostravice, eta parto etendiĝas ankaŭ sur la dekstra (orienta) bordo de Ostravice. Ĝi konsistas el tutaj katastraj teritorioj Dubina ĉe Ostrava, Hrabůvka, Výškovice ĉe Ostrava kaj Zábřeh nad Odrou, kiuj ensumigas lokajn partojn Bělský Les, Dubina, Hrabůvka, Výškovice kaj Zábřeh.
Tibor Vákár
VÁKÁR Tibor [va'ka'r], (14-a de majo 1908, Gyergyószentmiklós - 8-a de julio 2002, Budapeŝto), estis rumanuja hungara arkitekto, pentristo.
Labaro
La labaro (en latino: labărum-i; en greka: λάβαρον, lábaron) estis standardo uzita de la romiaj imperiestroj. Ŝajne jam la grekoj uzis standardon de figuro simila al labaro, nome vexillum. La labaro estis uzata ekde la epoko de la imperiestro Adriano, tamen, kiam Konstantino abandonis paganismon modifis la labaron anstataŭante la Jupiteran Aglon per la Krismono aŭ monogramo de Kristo.
La labaro en tempo de Konstantino konsistis el longa lanco aŭ pik-stango kies stangeto estis orumita trapasata pinte per ŝovelilo, formante ian krucon. Supre estis brila krono el oro kaj juveloj meze de kiu videblis la monogramo de Kristo formita de la du greklingvaj komencaj literoj nome X kaj P (Ĥio kaj Ro) de tiu nomo (χριστóς) tiele ke la lasta estu meze de la unua. Krome kutime estis ambaŭflanke la du literoj alfo kaj omego, unua kaj lasta de la greka alfabeto. El traŝpalo pendis kvadrata tolaĵo el purpuro bordita el oro kaj ornamita per juveloj, meze de kiu estis aglo bordita el oro, en kies loko Konstantino metigis la monogramon de Kristo.
Ferenc Márton (pentristo)
MÁRTON Ferenc estis hungara pentristo kaj grafikisto naskita en Csíkszentgyörgy la 15-an de decembro 1884 kaj mortinta en Budapeŝto la 8-an de julio 1940.
Ocolișu Mic
Ocolișu Mic [okoliŝu mik] (hungare: Kisoklos) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Hațeg. En 1910 ĝi havis 834 loĝantojn (rumanoj); en 1992 470 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas en 1733. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Hunyad vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Orăștioara de Sus.
Ocolișu Mic situas ĉe la distrikta vojo DJ107J, kiu ligas ĝin al Ludeștii de Jos kaj al Chitid.
Kuriozaĵo
En la poŝtkodo de Ocolișu Mic kvinfoje aperas la cifero "3".
7545 Smaklösa
7545 Smaklösa estas tre malgranda, hela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la sveda astronomo Claes-Ingvar Lagerkvist elde la Observatorio de Monto Stromlo en Kanbero (Aŭstralio).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la sveda muzikgrupo Smaklösa, kiu ludas ĉefe somere en Gotlando. La grupanoj faris je la komenco de sian karieron, la nun faman aserton, laŭ kiu nur kovardoj provludas antaŭ koncerto. La paroloj de iliaj kantoj estas tre inteligente skribitja kaj estas ankoraŭ pli agrablaj al tiuj, kiuj estas kutimaj de la vivo kaj humuro de Gotland.
Fresenburg
Fresenburg estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Emsland de la federacia lando Malsupra Saksio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Doutzen Kroes
Doutzen Kroes [daŭtzn krus] (Eastermar (Oostermeer), ) estas nederlanda modelino de frisa deveno kun internacia konateco. Doutzen plejofte loĝas en sia apartemento en Novjorko.
Biografio
Post kiam ŝi sukcesis por la Havo (mezlernejo), Doutzen sendis kelkajn feriofotojn al la modelagentejo Paparazzi en Amsterdamo. Ŝi volonte volis kromenspezi iom da mono. La rezulto superis ŝiajn atendojn, ĉar en malpli ol du jaroj ŝi penetris la pinton de la modelolaboro.
Doutzen manekenparadas por Versace, Dolce & Gabbana kaj Gucci kaj estas la vizaĝo por la parfumo de Calvin Klein. En 2006 ŝi faris kontrakton kun la kosmetika kompanio L'Oréal. Kiel vizaĝo de L'Oréal ŝi fariĝis la plejbone pagata modelino kiun Nederlando ĝis tiam produktis. En novembro 2007 disfamiĝis ke ŝi fariĝas la nova vizaĝo por la subvesta marko Victoria's Secret.
Stâncești (Buntești)
Stânceşti (Bunteşti) [stınĉeŝtj] (hungare: Kisbékafalva) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Oradea. En 1910 ĝi nombris 284 loĝantojn (rumanoj); en 1992 321. Ĝi estis unue menciita skribe en 1600. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Bunteşti.
Doutzen Kroes
Biografio
Doutzen ekde 2008 apartenas al la pintkvinopo de la plej bone pagataj modeloj. En 2007 ŝi jam estis je la dek-tria loko. Ŝi perlaboris en 2007 3,8 milionojn da eŭroj.
Je la 28-a de aprilo 2008 ŝi ricevis sian propran vaksfiguron en Madame Tussauds. La modofasonisto Roberto Cavalli donacis la robon kiun surhavis la vaksfiguro kaj estas laŭ ŝia propra diro la favorata robo de Doutzen.
Ekde aŭgusto 2017 ŝi estas la nova ambasadorino de la firmao Hunkemöller. Per la nomo Doutzens stories la entrepreno lanĉis diversajn kolektojn en kunlaboro kun la frisorigina fotomodelo.
Marianne Timmer
Timmer gajnis en 1998 la oran medalon por la 1000 kaj 1500 metoj dum la Vintraj Olimpikoj en Nagano. Ok jarojn pli poste, dum la Vintraj Olimpikoj en Torino, ŝi denove gajnis la oran medalon por la 1000 metroj. Per tio ŝi fariĝis la unua nederlanda sketisto, kiu ĉampioniĝis dum du malsamaj Vintraj Olimpikoj.
En 2002 dum la Vintraj Olimpikoj en Salt Lake City, Timmer atingis okan lokon por la 500, kaj kvaran lokon por la 1000 kaj 21-an lokon por la 1500 metroj.
Ŝi estis edziĝita al la eks-futbalgolulo Henk Timmer, ekde la 4-a de oktobro 2012. En oktobro 2019 ili decidis ĉesi la rilaton.
Medaloj
Malplena listo de medaloj.
Timmer fariĝis nederlanda sprintĉampiono en:
Katalin Andai
Katalin Andai, (aŭ Kati Andai) laŭ hungarlingve kutima nomordo Andai Katalin estis hungara aktoro, voĉoaktoro.
Katalin Andai naskiĝis la  en Budapeŝto.
Biografio
Katalin Andai akiris aktoran diplomon en Altlernejo pri Teatro kaj Filmo en 1971. Ŝia ĉefinstruisto estis Ottó Ádám. Ŝi komencis sian aktoran karieron en Teatro Csiky Gergely (Kaposvár). Inter 1975-1980 ŝi estis membro de Teatro Szigligeti (Szolnok), poste de malgrandaj teatroj, inter 2004-2008 de Nacia Teatro (Budapeŝto). Baldaŭe ŝi ludis en diversaj ĉefurbaj teatroj. Ŝi ricevis premion en 1993.
3561 Devine
3561 Devine estas malgranda, malhela asteroido de la ekstera asteroida zono, ano de la Hilda grupo.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la usona astronomo Norman G. Thomas elde la Stacio Anderson Mesa de la observatorio Lowell apud Flagstaff (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras John Devine Hazelton, bofilo de la malkovrinto.
Nová Lehota
Nová Lehota, hungare Újszabadi [Ujsabadi], germane Neulehota estas malgranda vilaĝeto kaj municipo en Slovakio. Nová, Új kaj neu signifas: nova.
Situo
Nová Lehota situas inter montoj 743 kaj 574 m-ojn altaj, meze de sakovojo. Nové Mesto nad Váhom troviĝas je 22 km-oj.
Historio
La loko estis loĝata jam dum la ferepoko. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1453 en parte hungara, parte slava formo "Wylehota". En 1715 oni komputis tie 33, en 1753 45 familiojn. En 1787 loĝis tie 624 vilaĝanoj en 88 domoj, en 1828 402 vilaĝanoj en 58 domoj. En 1806 farejo pri papero, en 1870 farejo pri vitro ekfunkciis. Ĝis 1907 la oficiala hungara loknomo estis Új-Lehota, poste ĝi ricevis hungaran nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Újszabadi 684 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Vágújhely, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Nová Lehota 250 homoj, (242 slovakoj).
Kristiánov (apartigilo)
Kristiánov estas nomo de pluraj lokoj:
Aldernejo
Aldernejo (Alderney [OLDerni] ; Aurigny aŭ Auregnais) estas la plej norda de la Manikinsuloj kaj teritorio de Britio. Ĝi estas parto de voktujo (distrikto) de Gernezejo (angle: Bailiwick of Guernsey). Ĝi estas 5 km longa kaj 2.5 km larĝa, do ĝi estas la tria plej granda insulo el la Manksinsuloj.
Televisión Nacional de Chile
Televisión Nacional de Chile (TVN) estas ĉilia publika servo televida dissendanto. Ĝi estis fondita laŭ ordono de prezidanto Eduardo Frei Montalva kaj ĝi estis lanĉita tutlande la 18an de septembro 1969. Ekde tiam, la kompanio plurfoje reorganiziĝis kaj ĝiaj operaciaj areoj pliiĝis tra la jaroj, iĝante unu el la ĉefaj televidaj dissendantoj en Ĉilio. kaj Sudameriko. La leĝo 17 377 de 1970 establis, ke TVN devas esti publika, aŭtonoma, plurisma kaj reprezenta publika servo. La publika misio de TVN determinas la devon antaŭenigi la nacian kulturan identecon, la valorojn de demokratio, homaj rajtoj, zorgo pri la medio kaj respekto de diverseco. Krome, Televisión Nacional regas la programadon de siaj servoj laŭ kriterioj establitaj de la Nacia Televida Konsilio (CNTV).
Plenblovita halo
La plenblovita halo estas ŝveligita elast a hermetika spaco, kiu havas fiksan bazon (kutime betono). Por aliri la halon oni devas trapasi aerkluzon. La konstante kuranta ventolilo enblovas aeron kaj certigas la necesan malgrandan superpremo n en la plenblovita halo.
Plenblovitaj haloj estas relative malmultekostaj kaj povas esti konstruitaj pli rapide ol solidaj konstruaĵoj. Tial ili estas ofte uzataj kiel provizoraĵo por stokado, ekspoziciejoj aŭ sporthaloj.
Unu el la plej grandaj plenblovitaj haloj de la mondo estas la Tokyo Dome en Tokio malfermita en 1988. Ĝi altas 56 metrojn kaj havas spacon por 55.000 personoj. Oni uzas ĝin kiel stadiono de bazopilko kaj por aliaj okazaĵoj.
Nordkorea nacia teamo de futbalo
La Nordkorea nacia teamo (teamo de la Korea Popol-Demokratia Respubliko) de futbalo naskiĝis en 1964. Ĝi ne estas konsiderata aparte forta teamo, kaj kutime ne sukcesas eniri internaciajn turnirojn.
La granda glora momento por futbalo venis en 1966, kiam Norda Koreio partoprenis en la mondpokalo (en Anglio) por la nura fojo kaj surprize atingis la kvaron-finaloj, kvankam la futbalistoj eĉ ne estis profesiuloj. Temis pri la unua fojo ke azia teamo atingis tian rezulton. En la unua fazo, Nord-Koreio perdis 3-0 kontraŭ Sovetunio, sukcesis atingi rezulton de 1-1 kontraŭ Ĉilio, kaj en la fina maĉo nekredeble gajnis 1-0 kontraŭ Italio. En Italio ĉi tiu maĉo ankoraŭ estas memorata kiel la plej katastrofa en historio de la itala futbalo. Nord-Koreio pasis al la kvaronfinalo kie la koreaj futbalistoj renkontis Portugalion, kaj ili ŝokis la publikon de Liverpool farante tri golojn en la unuaj 24 minutoj, sed en la fino ili perdis 5-3 kaj estis elĝetitaj.
Nord-Koreio ankaŭ partoprenis en du Aziaj pokaloj (1980 kaj 1992) alvenante en la kvara loko en 1980.
Burgo Stahlberg
La burgo Stahlberg estas la ruino de spronburgo en flanka valo super la urboparto Steeg de la urbo Bacharach en la distrikto Mainz-Bingen, germana federacia lando Rejnlando-Palatinato.
1207 Ostenia
1207 Ostenia estas malgranda, ne tre hela asteroido de la ĉefa zono, ano de la Eosa familio.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la germana astronomo Karl Wilhelm Reinmuth elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl.
Nomo
Ĝia nomo honoras la germanan amatoran astronomon Hans Osten.
Thea de Haas
Thea de HAAS (naskiĝinta la en Berlino, mortinta la  en Nazza) estis germana pentristino kaj verkistino.
Vivo
Estante filino de majoro kaj verkistino ŝi venis, post la patra morto, kune kun patrino kaj unu fratino al Eisenach. Post la edziniĝo al la protestantisma pastoro Rudolf de Haas ŝi restadis en Koblenz kaj Bruĝo. En decembro 1911 ŝia edzo vokitis al Nazza en la Distrikton Wartburg por deĵori en Nazza kaj Hallungen ĝis majo 1913.
Tie en Turingio ŝi tre amikiĝis kun la enloĝantaro kaj trovis multajn belajn motivojn en la ĉirkaŭaĵoj. En 1914 la paro faris, post la progeedziĝvojaĝo, duan vojaĝon al Afriko. Pro la eksplodo de la Unua mondmilito ŝi nur sep jarojn patrujen; intertempe la edzo estis kaptitisto en Kairo. Reveninte ŝi ankaŭ sociale agis.
La afrikaj travivaĵoj priskribatas en la libroj Ursel reist nach Afrika kaj Urwaldhaus und Steppenzelt. La unue citita verko malpermesitis en 1946 en la sovetie okupita zono de Germanlando.
En Nazza nomitis en 1992 infanĝardeno por ŝi. Multaj ŝiaj bildoj posedatas de familioj de Nazza. Eĉ la preĝejo havas altaran bildon de ŝi pri la Prediko sur la monto. La unuajn trejnadhorojn pentrajn ŝi estis havinta en Metz. La ruldometo, kiu servis al ŝi dum pentraj ekskursoj, donacitis en 1950 al la filo Wolfgang.
Temascalcingo
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la Inegi) 58.169 loĝantojn. El tiuj 28.014 viroj kaj 30.155 virinoj. La komunumo havas surfacon de 351.02 kvadratkilometroj kaj ĝi situas je 2380 metroj super la marnivelo. La kvanto de precipitaĵo estas 750.0 milimetroj.
La geografia koordinatoj de la komunumo estas 19° 55′ norda latitudo kaj 100° 0′ okcidenta longitudo.
Ladislav Quis
Ladislav QUIS (naskiĝis la 7-an de februaro 1846 en Čáslav - mortis la 1-an de septembro 1913 en Černošice) estis ĉeĥa poeto.
Li doktoriĝis pri juro en 1872, laboris kiel advokato, sed jam kiel studento li partoprenis literaturan vivon. En la literaturon li eniris en la almanako Ruch, sed li kontribuis ankaŭ al Lumír kaj aliaj gazetoj kiel poeto kaj tradukisto. Lia plej sukcesa verko estas Stulta Joĉjo, verkita kun afabla humuro.
Guaimbê
(oficiale Município de) estas municipo en la subŝtato San-Paŭlio de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Bauru kaj en la mikroregiono Lins. Laŭ la stato de en la municipo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
Hruboňovo
Situo
Hruboňovo situas laŭ rojo, laŭ traira flankovojo. Nitra (urbo) troviĝas je 19 km-oj.
Historio
Hruboňovo naskiĝis en 1960. Tiam la vilaĝoj menciitaj sube unuiĝis kaj ĝi prenis novan loknomon honore al slovaka partizano. Pli frue dum la hungara dominado la vilaĝoj apartenis ĝis Traktato de Trianon al Hungara reĝlando, al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Nagytapolcsány, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Hruboňovo 476 homoj, (escepte unun ĉiuj slovakoj).
Szulány/Šuľany/Sulan
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1296 en formo "Zulan". En la 18-a jarcento la setlejo disiĝis al Granda kaj Malgranda vilaĝoj, sed en la 19-a jarcento ili reunuiĝis. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Szulány 325 homoj, (plejparte slovakoj).
Kisvicsáp/Výčapky
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1247 en formo "Wichap". En 1564 la turkoj detruis la setlejon. En 1787 loĝis tie 183 vilaĝanoj en 27 domoj, en 1828 230 vilaĝanoj en 29 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Kisvicsáp 321 homoj, (plejparte slovakoj).
Ruperto de Salcburgo
La kristana sanktulo Ruperto de Salcburgo, germane Rupert von Salzburg, ankaŭ literumata Ruprecht, Hrodperht, Hrodpreht, Roudbertus, Rudbertus, Robert) (naskiĝis ĉirkaŭ la jaro 650 probable en Worms; mortis probable la 27-an de marto 718 en Worms) estis episkopo de Worms kaj unua episkopo de Salcburgo. Samtempe li estis la abato de la salcburga abatejo Sankta Petro.
Li estas la patrono de la aŭstria federacia lando Salcburgio, kaj havas la titolon "apostolo de la bavaroj". Portas sian nomon la Misia domo Sankta Ruperto en Bischofshofen.
Vivo
Rupert (Hruodpert) devenis al altnobela familio kaj proksime parencis al la merovingaj reĝoj. Ĝis la fino de la 7-a jarcento li laŭ peto de la duko Theodo la 2-a oficis kiel episkopo de Worms, unue en la urbo Regensburg (Ratisbono), la tiutempa ĉefurbo de la Duklando Bavario, kaj instruis la dukon kaj ties sekvantaron pri kristanismo. La duko poste permesis al la episkopo mem elekti episkopan rezidejon kun kirkoj kaj kromaj necesaj religiaj konstruaĵoj. Li forlasis Ratisbonon kaj per ŝipo veturis laŭlonge de la Danubo ĝis la loĝloko Lorch (Lauriacum), kie ekzistis escepte forta frua kristana komunumo. La tiama Laŭrenca kirko estis rekta posteulo de antaŭa romia templo. Pri sia origina plano misie kristanigi la proksiman popolon de avaroj kaj la slavojn li devis rezigni pri la militoj kaj la multaj detruoj ĉe la regna limo. Anstataŭe li plumoviĝis direkte al Salcburgo. Post ripozo en Seekirchen li alvenis en Salcburgo, kie tiuteme vivis restaĵo de la antaŭa romia loĝantaro kaj aldona monaĥa komunumo el la malfrua antikva epoko. Li konstruigis imponan kirkon honore al la Sankta Petro, en la loko en kiu nun troviĝas la urba katedralo. Li krome konstruigis novan monaĥejon por la monaĥa komunumo, la nuna Arkiabatejo Sankta Petro.
Protekte de la "supra burgo" (castrum/castellum superius, nuntempe nomata fortikaĵo Hohensalzburg li en 711/12 fondis la monaĥinejon Nonnberg, nuntempe la tutmonde plej aĝa seninterrompe ekzistinta monaĥinejo.
La duko Theodo donacis al la episkopo la vilaĝojn kaj bienojn Maxglan kaj Piding. En la areo de la salaj fontoj Reichenhall li por la monaĥejo ricevis 20 salkolektajn patojn, trionon de la salaj fontoj kaj la kutiman imposton, kiun krome ricevus la duko. Sed nur la postaj donacoj fare de la bavara duko Theudebert ebligis konstantan ekonomian vivon de la episkopejo.
En 714 li por mallonga tempo revenis al sia hejmregiono, por alporti sian nevinon Erentrudis de Salcburgo kaj pliajn virajn helpantojn.
Ruperto mortis probable la 27-an de marto 718, supozeble en Worms. Liaj ostoj okaze de la inaŭguro de la nova katedralo de Salcburgo la 24-an de septembro 774 estis transportitaj al Salcburgo.
Venerado
La luterana memortago por Ruperto estas la 28-a de marto, la ortodoksa kaj katolika memortagoj tamen la 27-a de marto. En Bavario kaj Salcburgio li malgraŭ tio festiĝas la 24-an de septembro: ĉar la fakta mortotago ne ekzakte konatas, tradicie kutimiĝis festi lin la tagon kiam liaj ostoj transportiĝis al la katedralo de Salcburgo.
Tiu tago estas la landa festotago de la aŭstria federacia lando Salcburgio. La lernejanoj de la lando tiun tagon ne havas lecionojn, kaj en la urbo Salcburgo celebriĝas popola festo.
En Bavario interalie la pejzaĝo Rupertiwinkel proksime de la limo inter Germanio kaj Aŭstrio ricevis sian nomon honore al li.
Loka patrono li interalie estas en la komunumoj Sankt Ruprecht an der Raab kaj St. Ruprecht ob Murau en Stirio, Šentrupert en Slovenio kaj en la urboparto Sankt Ruprecht de Klagenfurto.
Karono (mitologio)
Karono aŭ Ĥarono (hel. Χάρων: "kruda blankulo") estis en la helena mitologio la malgaja pramisto, kiu liveris la mortulojn trans la rivero Aĥerono, por ke ili atingu la regnon de la dio Hadeso.(Kelkaj rakontoj ankaŭ mencias la du aliajn inferajn riverojn Stikso kaj Lete.)
Ĥarono estas la filo de Nikso (nokto) kaj Erebo.
Ĥarono liveris la mortulojn al la eniro de la Hadeso. Sed estis permesite eniri lian pramon nur al la mortuloj, por kiuj la entombigaj ritoj plenumiĝis, kaj kies trairo pagiĝis per monero sub ilia lango. Mortuloj kiuj ne ricevis entombigon, kaj al kiuj Ĥarono malpermesis eniron, devis ĉirkaŭvagadi ĉe la bordo de Aĥerono cent jarojn.
Guaíra (San-Paŭlio)
Guaíra estas municipo de la brazila subŝtato San-Paŭlio, kiu taksis 37.412 loĝantojn en 2010.
Temascaltepec
Temascaltepec estas komunumo en la meksika subŝtato Meksikŝtato (Estado de México). La ĉefurbo de la komunumo estas Temascaltepec de González.
Niĝero (rivero)
Tiu ĉi artikolo estas pri rivero Niĝero. Ekzistas ankaŭ landoj Niĝero kaj Niĝerio.
Niĝero (Niger River []; fleuve Niger []) estas la ĉefa rivero en Okcidenta Afriko. Ĝi longas 4 184 km kaj estas la tria plej longa rivero de Afriko, post Nilo kaj Kongo. Ĝia baseno grandas je 1 900 000 km² aŭ 2 117 700 km² depende de la fonto.
Temascaltepec
Geografio
La geografia koordinatoj de la komunumo estas 19° 3′ norda latitudo kaj 100° 2′ okcidenta longitudo.
Niĝero (rivero)
Ĝi fontas en la Gvineaj Altaj Teroj en sudoriento de Gvineo, nur ĉirkaŭ 300 km de Atlantiko, sed malproksimiĝas de la oceano nord-orienten ĝis distanco de ĉirkaŭ 1.300 km. Fluante kiel duonluno tra Malio ĝi atingas Timbuktuon kaj iom poste abrupte turniĝas sud-orienten. En la lando Niĝero, kiu estis nomita laŭ ĝi, ĝi preteras urbon Niameo; poste ĝi formas je 150 km la limon inter Niĝero kaj Benino. Laste ĝi fluas tra Niĝerio, same nomita laŭ ĝi, kaj tra granda delto nomita Niĝera Delto aŭ Oleriveroj fluas en la Gvinean Golfon, parton de Atlantiko. En la Gvinea Golfo la niĝera delto estas la limo inter la Golfo de Benino okcidente la la Golfo de Biafro oriente. Ĉefa alfluanto de la Niĝera Rivero estas la Benue.
Niĝero fluas proksimume laŭ la mallongaj flankoj de granda triangulo kun lateroj de 1.500, 1.600 kaj 1.900 km. Ene de tiu triangulo troviĝas Benino, Ganao, Togolando, Burkina Faso kaj Ebur-Bordo kaj partoj de Malio, Niĝero kaj Niĝerio.
Etimologio
La Niĝero estas nomita Jeliba aŭ Joliba nome "granda rivero" en mandinga; Orimiri aŭ Orimili laŭnome "granda akvo" en igba; Egerew n-Igerewen aŭ "rivero de riveroj" en tuarega; Isa Ber aŭ "granda rivero" en songhaja lingvo; Kwara en haŭsa; kaj Oya en joruba. La origino de la nomo Niĝero,, kiu origine kandidatiĝis nur por la mezaj atingoj de la rivero, estas necerta. La plej verŝajna ebleco estas ŝanĝo, de influo de latina Niĝerio - "nigrulo", de la tuarega nomegerew n-igerewen, kiu estas uzita laŭ la mezaj atingoj de la rivero ĉirkaŭ Timbuktuo. Ĉar Timbuktuo estis la suda fino de la ĉefa tra-sahara komercitinero al la okcidenta Mediteraneo, ĝi estis la fonto de plej multe de la eŭropa kono de la regiono.
Mezepokaj eŭropaj mapoj aplikis la nomon Niĝero, al la mezaj atingoj de la rivero, en moderna Malio, sed Quorra (Kworra) al la pli malaltaj atingoj en moderna Niĝerio, kiam tiuj ne estis rekonitaj kiel la sama rivero. Kiam eŭropaj koloniaj potencoj komencis kunsendi ŝipojn al la okcidenta marbordo de Afriko en la 16-a kaj 17-a jarcentoj, la Senegala Rivero ofte estis postulita kiel almara fino de Niĝerio. La Niĝera Delto, verŝanta en Atlantikon tra mangrovaj marĉoj kaj miloj da distribuaĵoj laŭ pli ol cent mejloj, laŭsupoze estis ne pli ol marbordaj malsekaj regionoj. Ĝi estis nur kun la 18-a-jarcentaj vizitoj de Mungo Park, kiu vojaĝis laŭ la Niĝero kaj vizitis la grandajn sahelan imperiojn de sia epoko, kiam eŭropanoj ĝuste identigis la kurson de la Niĝero, kaj etendis ties nomon en ĝia tuta kurso.
La modernaj ŝtatoj de Niĝero kaj Niĝerio prenas siajn nomojn de la rivero, markante konkurencajn naciajn asertojn de koloniaj potencoj pri la "Supra", "Pli malalta" kaj "Meza" Niĝeraj rivervaloj dum la Disdivido de Afriko ĉe la fino de la 19-a jarcento.
Geografio
La Niĝero estas relative "klara" rivero, portante nur dekonon da sedimento kion transportas la Nilo ĉar la fontoj de la Niĝero situas en malnovegaj ŝtonaj kuŝejoj kiuj disponigas nur malmulte da silto. Kiel ĉe la Nilo, la Niĝeraj inundas ĉiujare; tio komenciĝas en septembro, pintas en novembro, kaj finiĝas antaŭ majo.
Nekutima kvalito de la rivero estas la Interna Niĝera Delto, kiu formiĝas kie ĝia gradienta volumo subite malpliiĝas. La rezulto estas regiono de plektitaj riveretoj, marĉoj, kaj lagoj de la grandeco de Belgio; la laŭsezonaj inundoj igas la Delton ekstreme produktiva por kaj fiŝkaptado kaj agrikulturo.
La rivero "perdas" preskaŭ du trionojn de ĝia ebla fluo en la Interna Delto inter Ségou kaj Timbuktuo pro elfluado kaj vaporiĝo. La tuta akvo de la Bani Rivero, kiu fluas en la Delto ĉe Mopti, ne kompensas por la "perdoj". La meza "perdo" estas taksita je 31 km³/jaro, sed varias konsiderinde inter jaroj. La rivero tiam estas enirita de diversaj alfluantoj, sed ankaŭ perdas pli da akvo al vaporiĝo. La kvanto de akvo envojaĝanta Niĝerion mezuritan en Jola estis taksita je 25 km³/jaro antaŭ la 1980-aj jaroj kaj ĉe 13.5 km³/jaro dum la 1980-aj jaroj. La plej grava alfluanto de la Niĝero en Niĝerio estas la Benue Rivero kiu kunfalas kun la rivero ĉe Lokoja en Niĝerio. La totala volumeno de alfluantoj en Niĝerio estas ses fojojn pli alta ol la enfluo en Niĝerion, kun fluo proksime de la maralfluo de la rivero ĉe 177.0 km³/jaro antaŭ la 1980-aj jaroj kaj 147.3 km³/jaro dum la 1980-aj jaroj.
Nekutima itinero
La Niĝero prenas unu el la plej nekutimaj itineroj de iu grava rivero, kun bumeranga formo kiu surprizis eŭropajn geografojn dum du jarmiloj. Ĝia fonto estas nur 240 km (150 mejl.) enlandinterna for de Atlantiko, sed la rivero (anstataŭ iri al la ocenao) forkuras rekte de la maro en la Saharan Dezerton, tiam faras subitan dekstran turniĝon proksime de la praa urbo Timbuktuo (Tombouctou) kaj iras sudorienten al la Gvinea – Golfo.
Tiu stranga geografio ŝajne okazas ĉar la Niĝero estas du praaj riveroj interligitaj kune. La supra Niĝero, de la fonto okcidente de Timbuktuo al la kurbo en la nuna rivero proksime de Timbuktuo, post kiam malpleniĝas en nune sekan lagon en la oriento-nordoriento de Timbuktuo, dum la pli malsupra Niĝero komencis en Suda Timbuktuo kaj fluas sude en la Gvinean Golfon. Dum tempo kontraŭflua erozio de la pli malsupra Niĝero rezultigis en riverkapto de la supra Niĝero fare de la pli malsupra Niĝero.
La norda parto de la rivero, konata kiel la Niĝera kurbo, estas grava areo ĉar ĝi estas la plej grava rivero kaj fonto de akvo en tiu parto de la Sahara-dezerto. Tio igis ĝin la fokuso de komerco trans la okcidenta Saharo, kaj la centro de la Sahelaj regnoj de Malio kaj Gao.
La ĉirkaŭa Niĝera Riverbaseno estas unu el la apartaj fiziografiaj sekcioj de Sudana provinco, kiu en victurno estas parto de la pli granda afrika masiva fiziografia dividaĵo.
5288 Nankichi
5288 Nankichi estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japanaj astronomoj Yoshikane Mizuno kaj Toshimasa Furuta elde Kani en la gubernio Gifu.
Niĝero (rivero)
Historio
Fine de la Afrika malseka periodo ĉirkaŭ 5 500 jarojn antaŭ la nuntempo, la nuna Sahara Dezerto, tiam savano, suferis procezon de dezertiĝo. Dum plantospecioj akrr malpliiĝis, homoj migris al la pli fekunda regiono de la Niĝera rivero, kun abundaj rimedoj inklude plantojn por paŝtado kaj fiŝkaptadon. Kiel ĉe la fekunda duonluno, multaj manĝorikoltoj estis aldomigitaj en la regiono de la Niĝera rivero, kiel la ignamo, Afrika rizo (Oryza glaberrima), kaj peniseto. La Sahara aridiĝo eble helpis, aŭ almenaŭ akcelis, tiujn aldomigojn. Agrikulturo, same kiel fiŝkaptado kaj brutobredado, kondukis al la starigo de setlejoj kiel Djenné-Djenno en la Interna Delto, nuntempe Monda heredaĵo de Unesko.
5288 Nankichi
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la japana verkisto Nankichi Niimi (japane 新美 南吉, Niimi Nankichi, 1913–1943).
Niĝero (rivero)
Historio
La regiono de la Niĝera bendo, en Sahelo, estis ŝlosila deveno kaj destino por Tra-sahara komerco, helpante la riĉon de grandaj imperioj kiel la Ganaa, la Malia, kaj la Sonhaja. Gravaj komercaj hevenoj laŭlonge de la rivero, kiel Timbuktuo kaj Gao, iĝis centroj de lernado kaj kulturo. La komerco al la Niĝera zonregiono ankaŭ portis Islamon al la regiono ĉirkaŭ la 14-a jarcento. Multo de la norda Niĝerbaseno restas islama nuntempe, kvankam la sudaj partoj de la riverbaseno tendencas al kristanismo.
Eŭropa esplorado
La origino de la nomo de la rivero restas neklara. Kio estas klara estas ke "Niĝero" estis nomo uzita en la mediteranea mondo de minimume la klasika epoko, kiam kono de la areo fare de eŭropanoj estis nur iomete pli bona ol fablo. Zorgema studado de klasikaj skribaĵoj pri la interno de la Saharo komenciĝas kun Ptolemeo, kiu mencias du riverojn en la dezerto: la "Gir" kaj pli for sude, la "Ni-Gir". La unua estis ekde loge identigita kiel la Ueda Ghir sur la nordokcidenta rando de la Tuat, laŭ la limoj de modernaj Maroko kaj Alĝerio. Tio verŝajne estintus tiom pri kio Ptolemeo havintus koherajn informojn. La Ni-Ger estis verŝajna konjekto, kvankam la nomo algluiĝis kiel tiu de rivero sude de la konata mondo el la Mediteranea Maro. Suetonio informas pri romianoj vojaĝantaj al la "Ger", kvankam en raportado la nomo de ajna rivero derivita el berbera lingvo, en kiu "gher" signifas "akvofluo", konfuzo povis facile ekesti. Plinio ligis tiujn du riverojn kiel unu longa akvofluo kiu fluis (tra lagoj kaj subteraj sekcioj) en Nilon,, nocio kiuj daŭris en la arabaj kaj eŭropaj mondoj - kaj plue oni aldonis la Senegalan Riveron kiel la "Ger" - ĝis la 19-a jarcento. La ligo al la Nila Rivero estis farita ne simple ĉar tio tiam estis konata kiel la granda rivero de "Aethiopia" (laŭ kiu termino ĉiuj teroj sude de la dezerto estis nomitaj fare de klasikaj verkistoj), sed ankaŭ ĉar Nilo inundis ĉiun someron. En Eŭropo kaj Sud-Okcidenta Azio, inundoj estas atendataj en la fonto, sekvante neĝfandadon. Klasikaj verkintoj klarigis la somerinundon kalkulante la tempon kiun ĝi prenis pri inundakvoj por prezenti proponon laŭ rivero, kaj kalkulante kiom longa Nilo estas laŭ la akvoj kiuj vojaĝus de montara sistemo en la fonto. Tamen la ciklo de Nilo estas influita per tropika pluvpadronoj anstataŭe de degela neĝo, karakterizaĵo malkonata al la klasika Mediteranea mondo. Tra la priskriboj fare de Leo Afrikano kaj eĉ de Ibn Batuta - malgraŭ lia vizito al la rivero - la mito liganta la Niĝeron al Nilo daŭris.
Demografio
Laŭ la direkto de la akvoj malsupren, la rivero tuŝas la jenajn urbojn: Bamako (la ĉefurbo de Malio, kun 1 690 471 loĝ. en 2006), Kulikoro (118 686 loĝ.), Seguo (102 000 loĝ.), Ĝenneo (14 196 loĝ.), Mopti (115 000 loĝ.), Timbuktuo (54 453 loĝ. ĉirkaŭkalkulitaj en 2009), Gao (38 190 loĝ. ĉirkaŭkalkulitaj en 2005), Tilaberi (16 000 loĝ. en 2001), Niameo (707 591 loĝ. en 2001), Onitsha (561 106 loĝ. en 2005) kaj Port Harcourt (2 667 435 loĝ. en 2007).
Administrado kaj disvolvigo
La akvokvanto en la baseno de la Niĝera Rivero estas parte regulata pere de akvorezervejoj. En Malio la Akvorezervejo Selingé super la rivero Sankarani estas ĉefe uzata por produkti hidroelektron sed ebligas irigacion. Du apartigaj akvorezervejo, unu ĉe Sotuba ĝuste malsupren laŭ la riverfluo el Bamako, kaj alia ĉe Markala, ĝuste malsupren laŭ la riverfluo el Ségou, estas uzata por irigacii ĉirkaŭ 54 000 hektarojn. En Niĝerio la Akvorezervejoj Kainji, Ŝiroro, Zungeru kaj Ĝebba estas uzataj por generi hidroelektron. La akvofontoj de la Niĝera rivero suferas premon pro pliigita akvelprenado por irigacio. La konstruado de akvorezervejoj por produkti hidroelektron estas jam farata aŭ planita por mildigi la kronikan malabundon de elektro en la landoj de la basebo de la Niĝera rivero. La FAO ĉirkaŭkalkulas la irigacian potencialon de ĉiuj landoj en la Niĝera riverbaseno je 2.8 milionoj da hektaroj. Nur 0.93m hektaroj (ha) estis irigaciataj fine de la 1980-aj jaroj. La irigacia potencialo estis ĉirkaŭkalkulita en 1.68m ha en Niĝerio 0.56m ha en Malio, kaj la fakta irigaciita areo estis 0.67m ha kaj 0.19m ha respektive.