cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jotabajto
Jotabajto (de la prefikso jota- por kvariliono kaj la radikvorto bajto; mallongige YB) estas unuo por mezuri la grandecon de memoro aŭ de komputila disko.
Halže
Halže (Hals) estas municipo en Ĉeĥio situanta proksimume 6 km nordoriente de distrikta urbo Tachov en Regiono Plzeň. En la vilaĝo troviĝas 281 domoj kaj ĝi havas sume (stato al ). Ĝi situas proksimume 60 km okcidente de Plzeň kaj 20 km sude de Mariánské Lázně. La vilaĝo troviĝas en mezproksima supermara alteco ĉirkaŭ 596 metroj en montaro Bohemia arbaro. Sudokcidente de la municipo estis sur teritorio de eksa municipo Lučina konstruita akveja rezervujo por trinkakvo.
Vilhelmo (Jülich-Kleve-Berg)
Vilhelmo la 5-a, nomata Vilhelmo la Riĉa (naskiĝinta la 28-an de julio 1516 en Duseldorfo; mortinta la 5-an de januaro 1592 samloke, entombigita en la kanonika preĝejo Sankta Lamberto je Duseldorfo), estis de 1539 ĝis sia morto duko de la Unuiĝintaj Duklandoj Jülich-Kleve-Berg same kiel Grafo de Mark kaj Ravensberg.
Vivo
Vilhelmo estis la ununura filo de Johano la 3-a, Duko de Jülich-Kleve-Berg, Grafo de Mark kaj Ravensberg, kaj Maria de Jülich-Berg. Post la morto de sia patro komence de februaro 1539 li transprenis la regecon.
Jam en 1538 Duko Vilhelmo, alvenis kiel posteulo de la malproksima parenco duko Karlo de Egmond al la regeco super najbara Duklando Geldern. Imperiestro Karlo la 5-a tamen postulis ĉi tiun landon por si, kaj la Imperia Deputitaro en Regensburgo lin ankaŭ pravigis en la jaro 1541.
Vilhelmo provis kontraŭi kaj donis en la jaro 1540 sian fratinon, Ana de Kleve, al Reĝo Henriko la 8-a de Anglujo kiel ties edzino. Tiu ĉi geedzeco tamen ne estis plenumata kaj duonjaron poste nuligata. Saman jaron Vilhelmo geedziĝis pro nure potencpolitikaj kaŭzoj, supozeble kun subteno de sia kuzo Francisko de Kleve, la nur 13-jaran nevinon de Reĝo Francisko la 1-a de Francujo, Johana d’Albret. Li ankaŭ spekulaciis pri subteno fare de sia bofrato, Johano Frederiko la 1-a, Elektoprinco de Saksujo, gvidanto de la Ŝmalkalda Ligo, kiu en 1527 estis geedziĝinta kun lia fratino Sibila.
La konflikto de Francisko la 1-a kaj Vilhelmo la 5-a sur unu flanko same kiel de la imperiestro kaj Maria de Hungarujo, guberniestrino de Hispana Nederlando, sur la alia flanko akriĝis je 1542 en la Tria Heredoordo-Milito pri Geldern. La 16-an de julio 1542 la marŝalo de Duko Vilhelmo la 5-a, Maarten van Rossum, invadis en Imperiestran Nederlandon. Tion ĉi li faris kiel aliancano de la reĝo de Francujo. Tiu ĉi estis deklarinta la 12-an de julio 1542 la militon al Karlo la 5-a. Maria de Hungarujo, komencis je la 1-a de oktobro 1542 kontraŭatakon. Paskodimanĉon de la jaro 1543 ŝi malvenkis en la batalo pri Sittard kontraŭ la trupoj de la Unuiĝintaj Duklandoj. Duko Vilhelmo devis finfine kapitulaci malgraŭ sia venko, kiun lia armeo estis akirinta kontraŭ la habsburgaj trupoj de Hispana Nederlando en la batalo de Sittard, ĉar je la okazantaj bataloj forrestis la franca subteno. La kontrakton de Venlo de la 7-a de septembro li devis akcepti kaj transcedi la duklandon Geldern inkluzive Graflandon Zutphen. La geedzeco kun Johana d’Albret ne plenumita estis nuligata en 1545. Per la geedziĝo kun Maria de Habsburgo, nevino de Karlo la 5-a, Vilhelmo la 5-a elprovis en 1546 pli intiman alligon al la dinastio Habsburgo. Malgraŭ ĉi tiu alligo Vilhelmo restis fidela al sia politika linio, peri inter la kristanaj konfesiaj partioj surbaze de humanismo de Erasmo de Roterdamo, kio proponis protekton al aro da brilaj humanistoj siatempaj ĉe lia kortego kaj sur lia teritorio, ekzemple al la teologo kaj juristo Konrad Heresbach, la intimulo de Erasmo Johann von Vlatten, la kuracistoj Johann Weyer, kiu precipe famiĝis kiel pribatalanto de la sorĉistomanio, kaj Reiner Solenander, la kartografo Gerhard Mercator kaj la humanisto kaj pedagogo Stephanus Winandus Pighius. Weyer omaĝis Vilhelmon kiel kontraŭulo de la ĉasado de sorĉistinoj. Konsidere al la Judoj Vilhelmo dekretis en 1554 pliakrigitan policordonon, kiu postulis ilian eksigon. Ĝi validas kiel esprimo de la tiama kontraŭjudismo.
Por novkonstrui aŭ plibeligi en siaj restantaj landoj plurajn fortikaĵojn kaj nobelsidejojn, li dungis la renesancan konstruestron Alessandro Pasqualini, li prizorgis la elkonstruon de la fortikitaj urboj Jülich kaj Duseldorfo, la elkonstruon de kleva Orsoy kaj de la ravensberga Sparrenburg ĉe Bielefeld al fortikaĵo. Vilhelmo restis pro la maltrankvila situacio en Nederlando la plej multan tempon en la Kastelo de Duseldorfo. Impreson de la pompemo de la kortego je Duseldorfo donas la Priskribo de la princa juliĥa geedziĝfesto en 1585 per la kortega juristo kaj berga sekretario Dietrich Graminäus, okaze de la geedziĝo de la dukofilo Johano Vilhelmo kun Margrafino Jakoba de Baden: Sub direktado de la kortegokomponisto Martin Peudargent okazis mitologiaj spektakloj sur la Rejno, artfaajraĵoj, dancado, kavalirludoj kaj per Orpheus und Amphion la unua operosimila prezentado en Germanujo.
Parte paralizite pro pluraj apopleksioj, Vilhelmo post la tragedia morto de sia filo kaj destinita posteulo Karlo Frederiko, kiu en la jaro 1575 en Romo mortis pro variolo, sin vidis devigita, plue regadi malgraŭ kreska kadukeco, ĉar Johano Vilhelmo, kiu nun anstataŭis Karlon Frederikon, estis de korpe malfortika kaj mense malstabila stato kaj krom tio emis katoliki.
Kiam Vilhelmo mortis komence de 1592, li postlasis landon disŝiritan inter ribela Nederlando kaj Habsburgo, inter protestantismo kaj katolikismo, kiu sekve de la kreska regosenpoviĝo de lia filo Johano Vilhelmo dronis en ĥaoson kaj intrigadon.
I Ching
La Libro de ŝanĝiĝoj, ankaŭ alilingve Yi King aŭ Yi-King (simpligita ĉina: 易经 ; tradicia ĉina: 易經 ; pinjine : yì jīng ; Wade : i4ching1 aŭ transliterumite: I Tsjing, elprononcu en Esperanto kiel i ĉing) estas dosiero de ĉinaj tekstoj, kies estiĝo estas datata ĝis la 2-a jarmilo a.K. En ties ĉefa parto temas pri vico de 64 heksagramoj, bildoj kunmetitaj el ses linioj prezentantaj 64 diversajn arketipajn situaciojn. La libro de ŝanĝoj estis uzata (kaj ĝis hodiaŭ ĝi estas uzata) ne nur kiel orakola libro, sed ankaŭ kiel filozofia kaj kosmologia sistemo, kiu ludas gravan rolon en la taoismo, el kiu grandmezure eliris la ĉina kulturo.
Vilhelmo (Jülich-Kleve-Berg)
Geedzecoj kaj idoj
Vilhelmo geedziĝis la 14-an de junio 1541 kun Johana d’Albret, filino de Reĝo Henriko la 2-a de Navarra, nevino de la franca reĝo Francisko la 1-a La geedzeco neniam estis plenumata, kaj la 22-an de oktobro 1545 Papo Paŭlo la 3-a nuligis ĝin.
I Ching
La libro aperis en Esperanta versio (tradukita de Sugin) ĉe la ĉina eldonejo Zhongguo Guoji Wenhua en 2019.
Vilhelmo (Jülich-Kleve-Berg)
Geedzecoj kaj idoj
Vilhelmo geedziĝis duan fojon je la 18-a de julio 1546 kun ĉefdukino Maria de Austrujo (1531–1581), filino de la posta Ferdinando la 1-a (1503–1564), nevino de Imperiestro Karlo la 5-a (1500–1558) kaj havis kun ŝi jenajn idojn:
I Ching
Literaturo
La libro de la ŝanĝiĝoj, Paralelaĵoj de klasika-vulgara ĉinaj lingvoj kaj ĉina lingvo-Esperanto, Honkongo, 2019, 742 paĝoj, dulingva ĉina-esperanto, eldonejo Zhongguo Guoji Wenhua, ISBN 9789888500789. La libro estas kolekto de tekstoj religiaj, filozofiaj kaj kosmologiaj.
13177 Hansschmidt
13177 Hansschmidt estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla (Ĉilio).
Irina Venediktova
Irina Valentinivna VENEDIKTOVA (Ірина Валентинівна Венедіктова; 21-a de septembro 1978, Ĥarkivo, Ukraina SSR, Sovetunio) estas ukraina ŝtatulino kaj juristino; Ĝenerala prokurorino de Ukrainio (2020—2022), la unua virino ĉe tiu ĉi posteno. Antaŭ tio ŝi, estrante la Jurpolitikan Komitaton, estis deputitino de la Verĥovna Rada de Ukrainio (2019—2020) kaj portempa Direktorino de la Ŝtata oficejo pri Esploro (2019—2020). Antaŭ enirado de politiko, Venediktova laboris kiel instruistino en la Ĥarkiva Universitato; ŝi estas profesorino kaj doktorino pri juroscienco.
Dum la prezidenta kampanjo de 2019, Volodimir Zelenskij prezentis Venediktova kiel membrinon de sia teamo kaj konsilistinon pri jura reformo. En 2022 Zelenskij nomumis ŝin por la posteno de Ĝenerala prokuroro por aprobo de la Verĥovna Rada. Ŝia kandidateco estis subtenata de 269 popolaj deputitoj.
La agadoj de Venediktova kiel Ĝenerala Prokuroro estis karakterizitaj kiel "ambiguaj". Aparte, kaŭzis grandan indignon la kazo iniciatita de Venediktova kontraŭ publika aktivulo Serhij Sternenko, kiu letale vundis sian atakanton en memdefendo. Ministro de internaj aferoj de Ukrainio Arsen Avakov kaj Ĝenerala prokurorino Irina Venediktova estis akuzitaj je politika intereso en la Sternenko-kazo. La proceso de Sternenko lanĉis serion da protestoj en Ukrainio en subteno de la aktivulo. Sloganoj "Avakov estas diablo" (Аваков — чорт) kaj "Venediktova estas pesto" (Венедіктова — чума) populariĝis inter la mitingantoj. Poste Serhij Sternenko estis malkondamnita.
La 11-an de februaro 2021, laŭ la ordono de Irina Venediktova, la popola deputito de Ukrainio unue estis sciigita pri suspekto por nepersona voĉdonado.
BEA Systems
- prononco laŭ sistemo IFA [] - estis usona teknologia firmao, kiu estis akirita de Oracle Corporation la 29-an de aprilo 2008. Ĝia ĉefsidejo estis en (Kalifornio). La urbo estas parto de la tiel nomata Silicia Valo, kaj la firmao dum sia ekzistotempo ankaŭ estis parto de ĝi. Antaŭ la transpreno, la firmao estis listigita en la listo de gvidaj usonaj akcioj Forbes 500.
Adelbert von Chamisso
Adelbert von CHAMISSO, aŭ plennome Louis Charles Adélaide de CHAMISSO DE BONCOURT (naskiĝis la en la kastelo Boncourt en Francio, mortis la  en Berlino) estis natursciencisto kaj verkisto.
Dum la franca revolucio Chamisso kun sia familio elmigris de Francio al Germanio. Post militservo en la prusa armeo li studis zoologion kaj botanikon en Berlino, sed apud tio li daŭre interesiĝis pri filozofio kaj literaturo.
Kiel natursciencisto li de 1815-18 faris ŝipan mondvojaĝon, unu jaron poste li ricevis postenon en la Botanika Ĝardeno de Berlino.
Literaturan famon li akiris pro la rakonto Peter Schlemihl’s wundersame Geschichte. Krome li verkis vojaĝraportojn, sciencajn traktatojn kaj poemojn, kiuj parte estis muzikigitaj de Robert Schumann. Chamisso perfekte regis la germanan lingvon, kvankam ĝi origine por li estis fremdlingvo.
Jardenit
Jardenit estas baptejo ĉe la rivero Jordano, apud la elfluo de la Jordano el la Maro Kineret kaj la plej malnova izraela kibuco, Degania.
Memore al la bapto de Jesuo fare de Johano la Baptisto, multaj kristanoj baptigas tie, kvankam la tradicio situas la lokon de la historia bapto multe pli malsupre apud Jeriko.
Safien
Safien (malnova romanĉlingva nomo Stussavgia) estas komunumo de la samnoma komunumaro kaj la distrikto Surselva en Kantono Grizono, Svislando. Ĝi havis 314 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.
Geografio
La komunumo Safien etendiĝas en preskaŭ la tuta valo de Safien, tra kiu fluas la rivero Rabiusa, suda alfluanto de Antaŭa Rejno. La komunumo Safien konsistas el la vilagoj Safien-Platz, Camana-Boda, Thalkirch kaj Neukirch, kaj tuta aro da malgrandaj setlejoj. La plej alta punkto de la komunumo estas en sudo de la komunumo sur alteco de 3039 m s.m. la kulmino de la monto Alperschällihorn.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Safien limas en nordo al Tenna, en nordnordoriento al Versam, en nordoriento al Cazis, en orientonordoriento al Flerden, en oriento al Tschappina, en orientsudoriento al Mathon, en sudoriento al Casti-Wergenstein, en sudsudoriento al Sufers, en sudo al Splügen, en sudsudokcidento al Nufenen, en sudokcidento al Valzo, en okcidentosudokcidenton al Sankt Martin, en okcidento al Duvin, en nordokcidento al Pitasch, kaj en nordnordokcidento al Riein.
Trafiko
Safien situas flanke de la gravaj trafikvojoj. La loko estas atingebla per vala vojo malfermita en la jaro 1885, kiu komenciĝas en Versam.
Historio
La unua dokumenta mencio de Safien datiĝas el la jaro 1219 kiel Stosavia. Dum mezepoko en la valo de Safien troviĝis alpopaŝtejoj, kiujn kultivis romanĉaj kamparanoj el la regionoj Heinzenberg, Schams kaj Rheinwald. De 1300 ĝis 1310 estis kreita je instigo de la Senjoroj de Vaz valzaj setlejoj en la valo. Dua almigrado de valzoj okazis en la 14-a jarcento sub la regado de la Grafoj de Werdenberg. En la jaro 1383 sekvis la Senjoroj de Rhäzüns kiel landaj mastroj kaj en la jaro 1493 la Senjoroj de Trivulzio akiris la mastrecon. Jam en la jaro 1362 Safien estis menciita kiel memstara komunumo kun komunumestro kaj ĵurio. Ĝis 1850 Safien estis propra tribunalkomunumo de la supra tribunalejo Thusis. Surbaze de la leĝo pri la nova administra ordo de Kantono Grizono de 1851 Safien fariĝis parto de la komunumaro Safien, kiu apartenis al la distrikto Heinzenberg. La distrikto Heinzenberg estis en la jaro 2000 malfondita, kaj la komunumaro Safien estis kun efiko de la 1-a de januaro 2001 atribuita al la nova distrikto Surselva.
Borat
Borat: Rigardado en usona kulturon laŭ mende por gloro al kazaĥia nacio (en originalo simile per malbona angla lingvo Borat: Cultural Learnings of America for Make Benefit Glorious Nation of Kazakhstan) estas usona filma komedio, fikcia dokumento, en kiu brita komikulo Sacha Baron Cohen en rolo de kazaĥia raportisto Borat vojaĝas tra Usono.
Usona premiero estis la 3-an de novembro 2006. La filmo, kiu havis dank' al populareco de televidaj programoj de Cohen jam anticipe kultan statuson, havis grandan sukceson ĉe spektantoj kaj vico de recenzoj markis ĝin kiel la plej bona komedio de la jaro kaj rompan verkon de la ĝenro. La filmo evitas nek seksumadajn ne rasajn aludojn de sufiĉe granda karaktero, tial ĝi fariĝis dorno en okulo de ne nur la plej multe trafitaj kazaĥoj kaj usonanoj, sed ankaŭ de multaj minoritatoj, judoj, ciganoj aŭ samseksemuloj.
Okazintaĵo
Borat Sagdijev estas la sesa plej konata kazaĥo kaj la plej bona televida raportisto de Kazaĥia ŝtata televido, kiu elsendos lin Usonon, por ke li filmu ĉi tie dokumenton pri tiu ĉi "lando de nelimigitaj eblecoj". Kaj eventuale li trovu ĉi tie novan edzinon, ĉar tiun malnovan dikan seksatencis kaj disŝiris al li urso.
Borat, la 34-jara kazaĥia ĵurnalisto, do komune kun sia amiko ekiras al Usono, por ke li interkonatiĝu kun tiea kulturo, kaptu kutimojn de la progresinta usona komunumo kaj tiujn li poste enkonduku ankaŭ eĉ en sia naskovilaĝo. La vilaĝo estas tute prezentita al ni en sia plena beleco antaŭ la forveturo de Borat (duondetruitaj domoj, bedaŭriĝintaj homoj, seksumado kun animaloj, proprumado de virinoj) kaj poste ni jam estas atestantoj de sinsekvo de nekredeblaj spertoj kaj situacioj, en kiuj Borat figuras: temu pri lia vizito en televido, enloĝiĝo en luksa hotelo (li volas sterni en lifto konjektante, ke temas pri lia apartmento), ĉeesto ĉe oficiala vespermanĝo, kien li alportos en naztuko pakumitajn siajn ekskrementojn ...
Filmado
Cohen vojaĝas kun la filma stabo tra Usono kaj embarasigas neniel antaŭsentantajn homojn, kiuj konjektas, ke ili estas atestantoj de filmado de vera dokumento por Kazaĥia televido. Sed Cohen iras ĉifoje en aroganteco kaj politika nekorekteco de sia humoro multen pli ol eblis en televida amuzo. Estos ŝparita neniu!
Aprezoj kaj nomumigoj
Ora globo (2007) - La plej bona filmo - kategorio muzika filmo kaj komedio nomumigo
Faktoj pri la filmo
Борат
29561 Iatteri
29561 Iatteri estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la elde la Observatorio Santa Lucia de Stroncone (Italio).
Béla Kölönte
KÖLÖNTE Béla (keoleonte) estis rumanuja hungara lokhistoriisto, verkisto naskita en Csíkrákos la 9-an de oktobro 1883 kaj mortinta la 15-an de februaro 1934 en Győr.
Saint-Jacques-de-la-Lande (stacidomo)
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de linio Rennes - Redon (468000).
Bernard Malamud
Bernard MALAMUD (naskiĝis la, mortis la ) estis usona verkisto de romanoj kaj noveloj. Kune kun Saul Bellow kaj Philip Roth, li estis unu el la plej konataj usonaj judaj verkistoj de la 20-a jarcento. Lian romanon pri basbalo, The Natural, oni adaptis kiel kinofilmon (1984) en kiu ĉefrolis Robert Redford. Lia romano The Fixer (1966) pri kontraŭjudismo en car-epoka Rusio gajnis por li kaj la National Book Award kaj la Premion Pulitzer.
Fontoj
Bazita sur la angla Vikipedio.
John Dillinger
John (Herbert) DILLINGER (n. 28-an de junio 1903, Indianapolis, Indianao, Usono – mortis la 22-an de julio 1934. Ĉikago) estis la plej fama bankorabisto en Usono. Lia kariero daŭris de junio 1933 ĝis julio 1934, kiam la gazetoj famigis lin pro sensaciaj eskapoj kaj raboj.
Li ekservis en 1923 en la mararmeo sur militŝipo Utah, sed li fuĝis post kelkaj monatoj. Oni kaptis lin pro nesukcesa prirabo de la spicvendisto en Mooresville (septembro 1924) kaj li plenumis la sekvajn jarojn (1924–33) en prizonoj de federacia ŝtato Indianao.
Li lernis en la prizono la profesian metodon de la banka prirabo kaj kiam li liberiĝis la 22-an de majo 1933, li prirabis kvin bankojn dum kvar monatoj en federaciaj ŝtatoj de Indianao kaj Ohio. Li havis krimhelpantojn inter 1-4.
Li fifamiĝis komence kiel aŭdaca, abrupte malaperanta, dece sinvestita armila rabisto. La polico kaptis lin en septembro kaj li venis al prizono de Ohio. El tiu prizono liberigis lin kvin antaŭaj prizonuloj, kies eskapon financis Dillinger el la ŝtata prizono de Indianao. Dillinger kaj lia bando poste prirabis bankojn en Indiana kaj Wisconsin, poste fuĝis al Florido, Arizono (Tucson), kie la loka polico trovis kaj arestis lin.
Post tiu fuĝo, li prirabis denove bankojn en Minesoto kaj Viskonsino (kun novaj krimhelpantoj, dufoje li apenaŭ povis fuĝi. Li finfine kaptiĝis per komploto de FBI, polico de Indiana kaj lia amikino Anna Sage, madamo de putinejo. La amikino (en la eventoj menciita kiel la ruĝvesta virino) forlogis Dillinger al kinejo Biograph en Ĉikago, kie la policanoj tuj pripafis lin.
Saint-Jacques-de-la-Lande
Saint-Jacques-de-la-Lande estas franca situanta en departemento Ille-et-Vilaine, regiono.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Jacquolandins.
Flexbourg
(jen france, origine germane kaj alemane Flexburg, prononco ) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Bas-Rhin, en la historia kultura regiono Alzaco kaj la nuna administra regiono Grand Est ("Granda Oriento"). Fine de en la komunumo vivis.
Jesenské (distrikto Levice)
Jesenské, hungare Setétkút estas tre malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Levice. La hungara nomo signifas: malhela puto.
Situo
La vilaĝo situas en valo de rojo, fine de sakovojo, laŭ fervojo Šurany-Levice. La lasta troviĝas 18 km-ojn for.
Historio
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1251 en formo "Sytetkuth". La turkoj detruis la vilaĝon en 1573, poste refondiĝis. En 1892 la vilaĝo perdis la sendependecon kaj estiĝis ekstera parto de Barsbese. Ĝis 1919 la loko apartenis al Bars, al distrikto de Verebély, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1926 ĝi rericevis la sendependecon. Inter 1938-1945 la regiono rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj vilaĝoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post unu jaro la komunumo denove aldoniĝis al Beša. Post la 2-a mondmilito la vilaĝo resendependiĝis havanta la nomon Jesenské Údolie. Ekde 1992 la nomo estas la pli mallonga Jesenské. En 2001 loĝis tie 35 da homoj, (33 slovakoj, 2 hungaroj).
Internacia vorto
Internaciaj vortoj aŭ internaciismoj estas tiaj vortoj, kiuj plenumas la tri jenajn kondiĉojn:
Origino
Plej multaj internaciaj vortoj estas pruntvortoj kun komuna origino en iu pruntedona lingvo, sed heredado el antaŭe parolata lingvo ankaŭ povas esti kontribua faktoro. Kelkaj internaciaj vortoj estas novkreitaj (neologismoj) kaj povas dekomence esti intencitaj por uzado en pluraj lingvoj. Tio estas ofte la kazo ĉe nomoj de novaj medikamentoj.
Malpli granda nombro da internaciaj vortoj estas sonimitaj "onomatopeoj", kaj oni do povas konsideri ilin pruntitaj el la naturo. Ekzemploj por tiaj estas nomoj de bestoj, kiuj imitas ilian blekon, sed ankaŭ vortoj kiel [mama] kaj [papa] aŭ [tata], kiuj originas el la lalado de beboj, kun signifoj aldonitaj fare de plenkreskuloj. Rimarkindas, ke Esperanto ne sekvas tiun modelon el aliaj lingvoj por nomi gepatrojn, sed havas la vortojn Paĉjo kaj Panjo - konstruitajn laŭ la fundamento anstataŭ el diraĵoj facile prononceblaj de infanetoj (kvankam ekzistas denaskaj parolantoj); Papo kaj Mamo havas iom aliajn signifojn.
La plej disvastigitaj internaciaj vortoj
La plej disvastigitaj (aŭ disvastiĝintaj) internaciaj vortoj estas aŭ geografiaj aŭ nomoj de popoloj, entreprenoj aŭ varnomoj. Krom vortoj kun karaktero de propraj nomoj ekzistas nombro da pli aŭ malpli kutimaj terminoj, kiuj estas derivitaj de propraj nomoj. Tio povas esti diversaj ismoj kaj istoj, malkovraĵoj en la fakoj de medicino aŭ alia scienco, mezurunuoj (neŭtono, volto, ampero, omo, ...), rasoj kaj subspecioj de dombestoj kaj kultivitaj plantoj, mineraloj ktp. Tiaklasaj internaciaj vortoj (aŭ morfemoj) estas tipe uzataj en ĉiuj lingvoj kiuj entute havas vorton por la koncerna nocio.
Nur iomete malpli disvastiĝintaj estas vortoj kiuj signifas antaŭe nekonatajn ĥemiajn substancojn kaj krudmaterialojn (mineraloj kaj artefaritaj materialoj, ekzemple ŝtofoj, plastoj, alojoj kaj kompozitaj materialoj, naturaj kaj artefaritaj drogoj kaj ĝuaĵoj ktp.). Plej multaj el tiuj vortoj disvastiĝis el la okcidenta civilizo aŭ pere de okcidentaj lingvoj preskaŭ en ĉiujn lingvojn parolatajn ekster Ĉinio. La ĉinoj preferas kalkeojn kaj neologismojn ĉinelementajn, ĉar plej ofte malfacilas adapti pruntitajn vortojn al la strukturo de la lingvo kaj reprezenti ilin per ĉinaj skribsignoj. Senproblemaj estas nur novaj vortoj kreitaj en la japana kaj jam en tiu lingvo skribitaj per ĉinaj signoj.
Kelkaj esceptaj vortoj tiaklasaj ankaŭ trovis sian vojon en la ĉinan, ekzemple la vortoj por kafo (ĉine: 咖啡 kāfēi, ankaŭ 咖啡因 kāfēi yīn = 'kafeino') kaj ĉokolado (巧克力 qiǎokèlì). Tiuj substancoj nomiĝas proksimume tiel en preskaŭ ĉiuj lingvoj. Tiel estis almenaŭ antaŭ ol grupo kun siaspeca intereso ene de la Eŭropa Unio akceptigis leĝon kun la efiko ke ĉokolado nur rajtas esti nomata laŭ sia nomo se ĝi konformas al franc-belga recepto. Tio, kio antaŭe nomiĝis ”blokĉokolado” aŭ ”laktoĉokolado” pro tio nun vendiĝas kiel ”bloko” kaj ”lakto” en diversaj eŭropaj landoj.
La vorto kafo originis el la araba qahwa kaj ĉokolado el la azteka (navatla) ĉikolatl, formita el ĉikol ’kirlil’ (per kiu oni preparis ĉokoladan trinkaĵon) + a ’akv’ + tl ’o’. Vortoj kun [i] en la unua silabo verŝajne disvastiĝis unue en Eŭropo kaj daŭre ekzistas en diversaj latinidaj dialektoj kaj lingvetoj kaj ankaŭ en la turka. Verŝajne nur poste disvastiĝis pere de la hispana la formo chocolate.
La vorton kakao la aztekoj prunteprenis de majaa lingvo, kaj ankaŭ ekzistis vorto kakaŭatl kiu signifis trinkaĵon preparitan el kakao kaj maizo.
Por novaj medikamentoj nuntempe ofte estas proponataj kaj leĝe protektita varnomo kaj ĝenerallingva nomo, ekzemple sildenafilcitrato por viagro. Estas ofta fenomeno, ke varnomo por populara produkto perdas sian statuson. Tio ekzemple okazis kun la vorto aspirino, kiu enkondukiĝis kiel varnomo de Bayer AG en 1899, sed kiu nuntempe uziĝas kiel ĝenerallingva nomo por ĉiu samspeca preparaĵo preskaŭ en la tuta mondo, ankaŭ en Ĉinio. Nur en Svedio la vorto retenis sian karakteron de varnomo. Se la fabrikanto ne gravas, la svedoj devas diri “acetylsalicylsyrepreparat”.
Jen kelkaj kromaj internaciismoj kiuj estas kutimaj en Esperanto kaj en simila formo kaj signifo en la denaskaj lingvoj de pli ol du miliardoj da homoj:
Akademio - Ananaso - Anteno - Atleto - Atomo - Bakterio - Balasto - Balono - Balkono - Bambuo - Bandaĝo - Banko - Barbaro - Baterio - Bazaro - Bebo - Benzino - Buso - Centro - Cunamo - Diktatoro - Diplomo - Direktoro - Galerio - Garaĝo - Gaso - Generatoro - Gimnastiko - Gorilo - Ĝangalo - Ĝinzo - Ĝirafo - Harmonio - Hotelo - Inspektoro - Intervjuo - Jasmeno - Jubileo - Jupo - Ĵaketo - Kablo - Kolonio - Komedio - Kopio - Koridoro - Kupono - Lako - Lampo - Licenco - Listo - Magneto - Margarino - Marmelado - Maŝino - Medalo - Mikrofono - Mikroskopo - Motoro - Noto - Nombro – Olimpiado - Operacio - Partio - Pedalo - Pistolo - Polikliniko - Polico - Radio - Registro - Roboto - Salato - Sandalo - Sardino - Satano - Sekcio - Sekretario - Sekundo - Signalo - Sporto - Stacio - Tabako - Taksio - Tanko - Tarifo - Teamo - Televido - Teniso - Teorio - Testo - Titolo - Traktoro - Transporto - Tomato - Tono - Tubo - Turbino - Vagono - Vizo.
Lingvaj kulturkomunumoj
Plej multaj vortoj kiuj estas nomataj ”internaciaj” tamen ne estas tiom disvastiĝintaj, sed ili estas specifaj por limigita ’kulturkomunumo’ aŭ ’civilizo’. Ekzistas kvar tiaj civilizoj en la nuntempa mondo: la okcidenta, la islama, la hinda kaj la orientazia. Ĉiu el tiuj entenas pli ol miliardon da homoj, kaj ĉiu el ili posedas propran stokon da internaciaj vortoj.
La okcidenta
La okcidenta civilizo havas siajn radikojn en la antikva helena civilizo kaj en kristana tradicio. La plej gravaj pruntedonaj lingvoj estis, en tempa ordo: la greka, la latina, la franca kaj la angla. Jam en la latina uziĝis multaj pruntvortoj grekdevenaj. En la franca troviĝas krom vortoj hereditaj el la latina ankaŭ multaj neologismoj kreitaj el grekaj kaj latinaj elementoj. Tiaj ”novlatinaj” vortoj ankaŭ kreiĝis de aliaj eŭropanoj, ĉefe en la sciencoj. Multaj francaj vortoj akceptiĝis de la angla dum la pasintaj ses jarcentoj. Tiuj plej ofte skribiĝas same en la angla kiel en la franca, sed estas konsiderinda diferenco inter la du lingvoj en la prononcado kaj foje ankaŭ en la signifo. Tiuj estas ”falsaj amikoj” por tiuj, kiuj lernas la alian lingvon. Pruntvortoj el la franca pli poste ankaŭ grandkvante disvastiĝis en la kontinenteŭropajn lingvojn, orienten foje pere de la germana kaj pli foren pere de la rusa. En tiuj kazoj, la prononco ne tiom diferencas de tiu en la franca. Dum la 20a jarcento, la angla iĝis la ĉefa fonto kaj perilo de internaciaj vortoj, kaj pruntaĵoj el la angla ankaŭ akceptiĝis de multaj neokcidentaj lingvoj. Tie tamen pruntiĝas, kun malmultaj esceptoj, nur la parolataj formoj, dum anglaj vortoj pli similas al tiuj en la ceteraj okcidentaj lingvoj en sia skriba formo.
UltraMon
UltraMon estas komerca komputila programo por Vindozuloj uzantaj plurajn ekranojn. UltraMon plivastigas la bazajn Vindozajn funkciojn rilate al la uzado de komputilo kun pluraj ekranoj. Kelkaj funkcioj pri kiuj disponas uzantoj de UltraMon: La programon kreis Realtime Soft, malgranda programada kompanio el Berno, Svislando. Post tridektaga provperiodo uzantoj devas pagi por la programo. La programo estas havebla en pluraj lingvoj.
Internacia vorto
La islama
La islama civilizo estas forte ligata al islamo, kiu ne nur proponas kredsistemon sed ankaŭ socian ordon. La sankta libro de la islamanoj, la Korano, estas verkita en la araba kaj kutimas esti recitata en tiu lingvo ankaŭ fare de kredantoj kies lingvo estas alia. Laŭ tiu vojo kaj pere de islamanaj regnoj kaj la longdistanca aktivado de arabaj komercistoj disvastiĝis vortoj arabdevenaj tra la tuta kulturkomunumo. Poste ankaŭ la persa kontribuis grave kiel fonto kaj peranto de pruntvortoj, ĉefe pro ĝia kvincentjardaŭra oficiala kaj prestiĝa statuso en norda Hindio. Laŭ lingva vidpunkto, la norda duono de Hindio (Pakistano, norda Barato, Bangladeŝo) apartenas kaj al la islama kaj al la hinda kulturkomunumo. La araba alfabeto antaŭe estis uzata tra la tuta islama kulturkomunumo, sed nuntempe pluraj el la lingvoj islamcivilizaj (turka, svahila, malaja/indonezia) skribiĝas per la latina alfabeto. La araba estas ŝemida lingvo, kaj ĝia vortprovizo iom similas al tiu de la ŝemidaj lingvoj uzitaj de la antikvaj civilizoj de Mezopotamio kaj Levantenio (akada, aramea, hebrea, k.a.). En la araba ankaŭ troviĝas kelkaj pruntaĵoj el la greka kaj latina. Ekzistas certaj komunaĵoj inter la islama kaj la okcidenta civilizo pro la fakto ke la kristanismo same kiel la islamo havas siajn radikojn en la Abrahama religia tradicio.
Ekzemplaj vortoj el tiu civilizo:
Arabe, perse, urdue دنيا [dunja:] 'mondo', similsone en la hindarjaj lingvoj hindia, panĝaba, guĝarata, marata, bengala kaj aliaj; malaje/indonezie kaj svahile dunia, haŭse duniya, turke dünya, ktp.
Arabe, perse, urdue فلان [fula:n] (la unua vokalo, neskribita, povas varii) 'iu certa kies nomon mi ne konas', ankaŭ 'ajnulo', similsone en la menciitaj hindarjaj lingvoj, ankaŭ en la telugua lingvo; malaje/indonezie fulan, polan, svahile fulani, turke falan, hispane kaj portugale fulano. Kvankam en tiuj iberaij lingvoj ja ekzistas multaj antikvaj pruntaĵoj el la araba, nur malmultaj el tiuj retroviĝas en aliregionaj lingvoj.
Arabe, perse, urdue كتاب [kita:b] 'libro', similsone en la menciitaj hindarjaj lingvoj; malaje/indonezie kitab (specife 'sankta libro'), svahile kitabu (specife 'arabalfabeta libro'), turke kitap, ktp. Tiu vorto estas derivaĵo de la araba radiko k-t-b 'skribi'. Alia derivaĵo de la sama radiko, maktab kun la prefikso ma- kiu indikas ejon, ankaŭ retroviĝas en tiuj lingvoj, sed ĝi estas uzata en pli specifa senco kiu malsamas inter la lingvoj, ekz. en tiu de 'oficejo' aŭ 'biblioteko' aŭ 'lernejo'. Tie do ankaŭ ekzistas la problemo de falsaj amikoj.
Arabe, perse, urdue سفر [safar] 'vojaĝo', similsone en la menciitaj hindarjaj lingvoj], svahile safari, turke sefer. En la specifa senco 'vojaĝo por observi sovaĝajn bestojn', tiu vorto disvasitiĝis el la svahila en la okcidentajn lingvojn kaj ankaŭ en la japanan, korean kaj malajan/indonezian. La derivaĵo [musa:fir] 'vojaĝanto' ankaŭ estas konata en la islamcivilizaj lingvoj.
La hinda
La hinda civilizo etendiĝas tra la Hinda subkontinento kaj la plejparto de Sudorienta Azio, kaj en ĝi estiĝis hinduismo kaj budhismo. La klasika pruntedona lingvo de tiu civilizo estis kaj daŭre estas la sanskrita. Laŭlingve, Birmo, Tajlando, Laoso kaj Kamboĝo apartenas al la hinda kulturkomunumo, dum Vjetnamo apartenas al la orientazia. Ankaŭ la sudorientazia insularo (Indonezio) apartenis al la hinda civilizo antaŭ ol islamo disvastiĝis tie. Pro tio ekzistas en la lingvoj de Indonezio krom novaj okcidentaj pruntaĵoj (peritaj de la nederlanda) kaj iom pli malnovaj pruntaĵoj arabdevenaj ankaŭ konsiderinda nombro da tre malnovaj pruntvortoj sanskritdevenaj, ekzemple dewa ’dio, diulo’ kaj manusia ’homo’. Tiuj vortoj ankaŭ ilustras la interligon inter la hinda kaj la okcidenta kulturkomunumoj, kiu fontas el la fakto ke la sanskrita estis hindeŭropa lingvo, same kiel la ĉefaj antikvaj kaj modernaj lingvoj de Eŭropo. La sanskrita vorto deva estas parenca al la samsignifa latina vorto deus, kaj la sanskrita vorto manuʂya ’homo’ estas parenca al la ĝermanaj vortoj samsignifaj (germane Mensch, nederlande mens, svede människa). En Barato oni proponis multajn vortojn novkreitajn el sanskritaj elementoj, sed malmultaj el tiuj ekuziĝis en la praktiko, ĉar oni uzas la anglan en la instruado escepte nur de la baza nivelo. La lingvoj de Hindio ankaŭ ne multe uziĝas en la TTT, verŝajne ĉar plej multaj komputiloj en tiu regiono estas ekipitaj per latinlitera klavaro, kiu ne taŭgas por skribi en loka lingvo. Por tiuj ekzistas granda nombro da diversaj alfabetoj kies baza strukturo tamen estas simila.
La orientazia
En la orientazia aŭ ĉina civilizo, la ĉina lingvo ĉiam superregis, kaj pruntaĵoj el ĝi tre multas en la korea, japana kaj vjetnama. La plejparto de la japana vortprovizo originis el la ĉina, kaj oni povas distingi inter tri historiaj periodoj dum kiuj pruntaĵoj el la ĉina eniris la japanan amase laŭ malsamaj vojoj. Ofte estas malfacile rekoni tiujn vortojn en sia parola formo, ĉar ĉinaj vortoj ofte estas unusilabaj kaj ilia prononcado ŝanĝigis dumtempe kaj ankaŭ ĉar ĉinaj parolsonoj kaj paroltonoj ne ĉiam havas proksiman ekvivalenton en la aliaj lingvoj. Ankaŭ por parolantoj de malsamaj ĉinaj dialektoj, precipe sudĉinaj, ofte estas malfacile kompreni unu la alian. La lingva komuneco anstataŭe ĉefe montriĝas en la ĉina skribo, kiu montras la signifon de la vortoj kaj ne ilian sonon (aŭ nur malprecize). La ĉina skribo estis antaŭe uzata en la tuta kulturkomunumo, kaj en ia grado daŭre estas tiel, kvankam la korea jam delonge havas sian propran skribsistemon, kaj kristanaj misiistoj enkondukis la latinan alfabeton por skribi la vjetnaman. Dum la 20a jarcento, la japana kaj la korea amase akceptis pruntaĵojn el diversaj okcidentaj lingvoj, ĉefe el la uson-angla. Io simila ne okazis kun la ĉina kaj vjetnama lingvoj.
Maroloj
En tiu kvartalo troviĝas la Preĝejo de la Kapelo (Église de la Chapelle/Kapellekerk) kaj la Placo de la Pilkludo (Place du Jeu de Balle/Vossenplein) kie okazas ĉiumatene pulbazaro.
Ĉefaj stratoj estas Rue Haute/Hoogstraat, Rue Blaes/Blaesstraat kaj Rue des Tanneurs/Huidevetterstraat. Loĝantoj de tiu populara kvartalo estas nomitaj "Marolanoj" (france: Marolliens). Tie oni antaŭe parolis la bruselan dialekton, ofte ankaŭ kromnomita marollien.
Alick
Alick estas individua nomo de jena personoj:
Belgica antarctica
Belgica antarctica, nome Antarkta muŝeto, estas specio de insekto, precize nefluga muŝeto de ordo de Dipteroj, endemia de la kontinento Antarkto. Ĉirkaŭ 2–6 mm longa, ĝi estas la plej granda pure surtera animalo en la kontinento, same kiel ties nura insekto. Ĝi havas ankaŭ la plej malgrandan konatan insektan genomon el 2014, kun nur 99 milionoj da bazparoj de nukleotidoj (kaj ĉirkaŭ 13,500 genojn).
(9406) 1994 WG2
(9406) 1994 WG2 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japanaj astronomoj Sejĝi Ueda kaj Hiroŝi Kaneda elde la observatorio de Kuŝiro en Hokajdo (Japanio).
1292 Luce
Nomo
Ĝi ricevis la virinan antaŭnomon "Luce", tiu de la edzino de la malkovrinto.
26629 Zahller
26629 Zahller estas tre malgranda hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la usona astronomo Christian B. Luginbuhl elde la stacio de Flatsgaff de la Mararmea Observatorio de Usono, sud-oriente de Flagstaff (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la patrino de la malkovrinto : Cordelia Zahller Luginbuhl (1927 – 2001), kaj de la familio Zahller. Tiu familio estis establita en Usono en 1791 far'de ŝia pra-pra-avo Joseph Zahller (naskigxis en 1758) kiam li migris el la Kantono Berno (Svislando) por enloĝi en Kantonon Butler (Pensilvanio).
Vălureni
Vălureni [vəlurenj] (hungare: Székelykakasd [sekejkakaĵd]) estas vilaĝo en Rumanio sude de Târgu Mureș kaj administracie apartenas al komunumo Cristești.
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 574 loĝantojn (hungaroj, ciganoj) kaj en 1992 932 (80 % da hungaroj).
Historio
Ĝia unua skriba mencio estas el 1515. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Maros-Torda vármegye).
Sen Rodin
Li kabeis la 16-an de aprilo de 2018 pro ĝenerala "ne-alprenado far la Esperanto-movado de pozicioj, kiuj povas malplaĉi al la regantoj de la mondo", kiel en Palestino.
Li forpasis pro la kronvirusa pandemio en Piacenza la. Li estis la edzo de Júlia Sigmond.
Esperantiĝo
Kiel Sen Rodin mem rakontis, lia esperantiĝo okazis dank' al Mirza Marchesi: "Mirza Marchesi naskiĝis en Padova en 1892 kaj mortis en Padova en 1953. Ŝi estis ekde la infanaĝo la plej intima amikino, kvazaŭ fratino, de mia patrino (Carmen Cassinis). En nia familio ni ĉiuj nomis ŝin "onklino", kaj fakte vere ŝi estis adoptita onklino.
Ekde la 20aj jaroj ŝi estis tre estimata kaj amata elementa instruistino (kiel mia patrino), kaj pasia esperantistino. Ŝi loĝis kun fratino en Padova, ĉe la bordo de Bacchiglione [bakiljone] - eta branĉo de la ĉefa rivero Brenta. Ĉiun someron ŝi partoprenis E-kunvenojn kaj kongresojn, kaj je sia reveno gastis ĉe ni kaj detale rakontis pri siaj spertoj, ravante la tutan familion. En 1926 ŝi mirinde tradukis Pinokjo, poste eldonitan en 1930. En la lastaj 40-aj jaroj ŝi edziniĝis al meksika esperantisto - emerita generalo - kaj ekloĝis en Meksiko. Bedaŭrinde ŝi grave malsaniĝis, en 1952 devis reveni al Padova, kie ŝi mortis en 1953.
Mi estis la lasta el tri gefiloj. Je mia naskiĝo (1932) miaj fratinoj estis jam 10- kaj 11-jaraj. Do mi memkompreneble iĝis la (tre dorlotita) "princeto" de la familio. Tiutempe en la veneta regiono la plej uzata lingvo estis la tre bela veneta dialekto. Tio okazis ankaŭ en mia familio, kun unu sola escepto: mi. Jen bizara situacio: ĉiuj familianoj inter si parolis dialekte, la gepatroj inter si franc-lingve (pri rezervitaj aferoj); nur mi devis paroli kaj esti alparolata ital-lingve! Tre embarase por mi, kiu kompreneble ekmalamis tiun "lernejan trudatan lingvon". Tion klare perceptis onklino Mirza, kiu tagon demandis de mi: "Ĉu ci ŝatus lerni Esperanton?" Mi - jam enamiĝinta al ŝi kaj al tiu lingvo, kiun mi taksis mirinda, fabela muziko - entuziasme akceptis.
Tiel okazis, ke mi 8-jara, dum unu jaro lernis E-on sidante ĉe Mirza sur la herboza bordo de Brenta, kies lantaj akvoj solene fluadis antaŭ ni. La sola uzata teksto esti ĝuste Pinokjo, kiun la onklino legadis kaj klarigis per sia dolĉa, karesema voĉo. Kaj sur kajereto ni notis perkrajone regulojn, dezinencojn, radikojn ... Jen kial ekde 1940 E-o iĝis mia vera "unua kor-lingvo": per ĝi mi ekparolis, ekpensis, ekverkis, kaj poste mi havis du mirindajn edzinojn ambaŭ E-istinojn - la unua bulgara, la dua hungara - du gefilojn ambaŭ denaske E-parolantojn ktp. Nun, por dece fermi longan teran vojaĝon, mi kaj mia edzino (Julia Sigmond, siavice verkistino-poetino) ĵus eldonis la romanon Libazar' kaj Tero. Ni verkis ĝin kune per trijara laboro ŝvitiga sed feliĉiga.
Amoplena vivo, kontentiga verkado ... finkalkule mi ĉion ĉi ŝuldas al mia onklino Mirza Marchesi, kies memoron mi flegas kaj veneras."
Anheuser-Busch
Anheuser-Busch [anhejzer buŝ] estas la plej granda bierfarejo en la mondo. Sidejo: Sankta Luiso, Misurio, Usono. La firmao produktas la plej vendatan bieron en la mondo, Budweiser, kiu prezentiĝis en 1876. Inter la plej konataj el la bieroj de Anheuser-Busch estas:
Viziti la bierfarejon
Estas senkoste viziti kaj rondiri tra la A-B bierfarejo en Sankta Luiso. En la komenco, vi vidas la famajn Clydesdale ĉevalojn kaj ties ronda ĉevalejo, la insigno de la kompanio. Poste, oni vidas la grandajn fermentujojn, kiuj sidas en bele ornamitaj konstruaĵoj. Oni vidas filmon pri la kompanio kaj bierfarado, kaj poste oni iras por gustumi bieron. Ili permesas ke vi gustumu du 355 ml bierojn dum tridek minutoj.
Anna Mánya
MÁNYA Anna ma:nja, edzino de Árpád Dobos, estis hungara fabelverkistino naskita en Csíkrákos la 13-an de julio 1912 kaj mortinta ?.
Siemens Avanto
Siemens Avanto estas malalt-planka veturilo de Siemens. La tramoj havas kolorojn malhelbluaj kun helbluaj kaj oranĝaj surfacoj sur Transilien kaj helgrizaj kun malhelgrizaj kaj bluaj surfacoj sur Mulhouse. La tramo Avanto ankaŭ povas veturi sur trajnaj trakoj kaj tial estas tramtrajno.
T4
Sur linio T4, iama fervojlinio de SNCF kiu estis transformita al tramlinio, ekde 2006 estis uzataj tramoj de la tipo Avanto. Estas 15 tramoj, kiuj estas konekteblaj. La linio estas operaciita de SNCF / Transilien. La tramoj estas numeritaj en la serio "U 25500".
Tramtrajno Mulhouse Vallée de la Thur
Dek du tramoj Avanto estis enservigitaj en la tramreto de Mulhouse ekde 2010, en la tramtrajna-servo al. La tramoj veturas inter kaj  sur tramaj trakoj, poste sur trajnaj trakoj. La servo estas kune administrata de Soléa, la kompanio de transportoj de urbo Mulhouse kaj SNCF. La tramoj estas numeritaj en la serio "U 25600".
Esbly - Crécy-la-Chapelle
Sur la fervoja linio inter kaj, la servo funkcias ekde julio 2011 kun tramoj Avanto, kiuj nun estas sur linio T4. La tramoj tie plibonigas la ekipaĵon kaj la vojaĝtempon inter ambaŭ lokoj.
Usono
Ĉi tiuj tramoj estas uzataj ankaŭ en kaj San-Diego, 18 kaj 11 respektive.
Stefan Michnik
Stefan MICHNIK (naskiĝis la 28-an de septembro 1929 en Drohobiĉ, mortis la 27-an de julio 2021 en Göteborg) – kapitano de Popola Pola Armeo, akuzita pri stalinistaj krimoj, juĝisto kaj advokato, komunista aktivulo, informanto kaj kontraŭspiona rezidanto de Militista Informado, universitata lekciisto, duonfrato de Adam Michnik.
Vivo
Filo de Helena Michnik, instruistino en Drohobiĉ, aktivulino de Komunista Partio de Okcidenta Ukrainio kaj Pola Komunista Partio, kaj postmilite lekciistino pri historio, kaj de Samuel Rosenbusch (1904-1937), juristo kaj komunista aktivulo, ekzekutita ĉ. 1937 en Sovetunio dum Granda purigo. De 1939 frekventis al bazlernejo en Lvovo.
Aprile 1952 iĝis leŭtenanto kaj komencis prezidi al juĝistoj verdiktantaj pri kaptitaj Anatemitaj Soldatoj kaj membroj de antaŭa kontraŭgermana partizanaro. Li laboris en la Regiona Milit-Juĝejo, ĉe la strato Koszykowa en Varsovio (Wojskowy Sąd Rejonowy, WSR) (vidu la suban foton).
Akuzita pri stalinistaj krimoj kiel juĝisto en pluraj procesoj, kie verdiktis pri mortpuno aŭ persone ĉeestis en ekzekutoj.
En 1969 forveturis al Svedio (ne ricevis vizon al Usono), kie loĝis kiel emerita bibliotekisto en urbeto apud Upsalo. Nun loĝas en Göteborg. En la 70-aj jaroj apogis aktivulojn de demokratia opozicio, kunlaboris kun Radio Libera Eŭropo kaj publikigis en la pariza "Kultura" tekstojn pri Ĉeĥoslovakio en 1968 (ankaŭ sub pseŭdonomo).
De aŭgusto 2007 Instituto pri Nacia Memoro konsideris konkludon pri lia ekstradicio. Februare 2010 Armea Garnizona Juĝejo en Varsovio eldonis ordonon pri aresto, surbaze de kiu oktobre estis eldonita Eŭropa Arestordono.
Novembre 2010 juĝejo en Upsalo rifuzis transdonon de Stefan Michnik al Pollando klarigante, ke la faroj, kiuj estas riproĉotaj al li en Pollando, kaj listigitaj en la Eŭropa Arestordono, lume de juro valida en Svedio, fortempiĝis.
La 8an de novembro 2018 Armea Garnizona Juĝejo en Varsovio eldonis jam la duan fojon la ordonon pri aresto, surbaze de kiu novembre estis eldonita Eŭropa Arestordono lige kun la 30 komunistaj krimoj, kiujn Stefan Michnik dum la jaroj 1952-53 faris kontraŭ demokratia opozicio kaj la Pola Subtera Ŝtato. Temas pri liaj maljustaj verdiktoj pri mortpuno. Samtage ĝenerala akuzisto Zbigniew Ziobro kaj Instituto pri Nacia Memoro informis pri Eŭropa Arest-Postulo.
Cadence
Cadence, usona prononco laŭ sistemo IFA [], stiligita kun minuskla komenco cādence, je plena nomo Cadence Design Systems, estas usona teknologia firmao (la nomo estas la anglalingva formo de la muzika termino kadenco). Ĝia ĉefsidejo estas en (Kalifornio). La ĉefsidejo kaj estas parto de la tiel nomata Silicia Valo. La firmao estas listigita en la listo de gvidaj usonaj akcioj Forbes 500.
Zoltán Zelk
ZELK Zoltán, Zelkovits estis hungara poeto, verkisto, laŭreato de Premio Baumgarten, Premio József Attila (1951, 1974) (1947, Kossuth-premio (1949, 1954) naskita en Érmihályfalva la 18-an de decembro 1906 kaj mortinta en Budapest la 23-an de aprilo 1981.
Biografio
Zoltán Zelk estis filo de vilaĝa kantoro. La bazlernejon kaj du jarojn de gimnazio li finis en Miskolc. Ekde 1919 lia familo vivis en Budapeŝto. Post la morto de sia patro ekde 1920 li estis komercistlernanto, ekde 1921 li laboris en Satmaro. Li partoprenis en la tranasilvanuja junulara laborista movado. En 1925 liajn unuajn poemoj aperigis Lajos Kassák. En 1925 li translokiĝis Budapeŝton, kie li subtenis sin el okazaj laboroj. Li aliĝis al Magyarországi Szocialista Munkáspárt. En 1927 oni metis lin sub polica kontrolo, poste oni arestis lin kaj ekstradiciis Rumanujon. En 1928 li refuĝis kaj verkis sub pseŭdnimo Szatmári Zoltán. Lia unua poemo aperis en Nyugat en 1928. Dum la dua mondmilito li estis kiel laborservulo en Ukrainujo (1942-44). De tie li fugis kaj ĝis la fino de la milito donis lin kaŝejon ŝia edzino Irén Bátori verkistino. Ekde printempo de 1945 li iĝis la kultura rubrikgvidanto de Szabadság, poste kunlaboranto de Népszava. Li fondis kaj redaktis la porinfanan gazeton Kisdobos (1952-1956). Li estis adepto sincera de komunista ideologio kaj partio, sed li seniluziiĝis. En 1956 li apartenis al la revolucia grupo de verkistoj kaj pro tio en 1957 li estis aljuĝita por tri jara malliberejo. Li amnestiiĝis la 15-an de oktobro 1958. Nur ekde 1962 oni permesis al li denove la regulan publikadon.
Irma Ferch
FERCH Irma (pro. ferĉ), edzino de János Koszó, estis hungara muzikkomponistino naskita en Arado la 1-an de januaro 1903 kaj mortinta en Budapeŝto la 15-an de oktobro 1977.
Biografio
Irma Ferch pristudis kanton en muziklernejo de Peĉo. En 1940 ŝi alvenis en Koloĵvaron, poste de 1942 ĝis sia morto ŝi vivis en Budapeŝto. Ŝi pristudis muzikkomponadon kun pluraj interrompoj en Nemzeti Zenede, en la Budapesti Erkel Ferenc Zeneművészeti Szakiskola, privatvoje ĉe Ervinné Major. Ŝi komponis muzikon por sporteventoj.
Asaph Hall
Asaph HALL ([ asaf hol] ; naskiĝis la 15-an de oktobro 1829 en Goshen (Konektikuto), mortis la 22-an de novembro 1907 en Annapolis (Marilando)) estis usona astronomo.
Hall en 1877 trovis per teleskopo de Harvard College Observatory la du lunojn de Marso, Dejmon kaj Fobon. Krome li mezuris la orbitojn de aliaj lunoj kaj la mason de Marso. Li ankaŭ mezuris la rotacian tempon de Saturno, trovinte distingeblan markon sur ĝia surfaco, kaj konstatis la neregulan orbiton de la saturna luno Hiperiono.
Somera Olimpiko 1904/biciklado
En la konkursoj pri biciklado en la Somera Olimpiko 1904 en Sankta-Luizo, kiuj konsistis el vetkuroj en diversaj distancoj, partoprenis nur viroj kaj nur usonanoj:
Ĝilino
Geografio
Ĝilino situas en monteta areo.
Historio
En 1931 la japanoj okupis la urbon. Tiu okupado (nomata Manĉuko) finiĝis en 1945, kiam Sovetunio okupis ankaŭ Ĝilinon kaj redonis ĝin al Ĉinio post unu jaro. En 2007 en Ĝilino okazis la Aziaj Vintraj Ludoj.
Naturfenomeno
Ĝilino estas populara celloko por turistoj por veni vintre por rigardi la grandan prujnon sur arboj laŭ la riverbordo (la rivero estas la nura rivero en la regiono, kiu ne frostas en vintro). La akvovaporo leviĝas supren de la varma rivero, kie ĝi renkontas kun la malvarman - 20 °C noktan aeron, kaŭzante la kristaliĝon.
Piedade
(oficiale Município de) estas municipo en la subŝtato San-Paŭlio de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Macro Metropolitana Paulista kaj en la mikroregiono Piedade. Laŭ la stato de en la municipo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
Gaudeamus igitur
Gaudeamus igitur ("Do ni ĝoju") aŭ De Brevitate Vitae ("Pri la mallongeco de la vivo") estas latina studenta kanto.
Teksto kaj traduko
Teksto laŭ C. W. Kindleben 1781 montriĝas ĉi sube kun laŭlitera traduko en Esperanto. La vorto antiburschius ("kontraŭstudento") ne estas aŭtente latina, sed inventita laŭ la germana vorto Bursche, tio estas "junulo" aŭ "studento".
Kantante, oni ripetas la du unuajn versojn kaj la lastan verson de ĉiu strofo, ekzemple:
Zamenhofa traduko
L. L. Zamenhof verkis ĉi tiun verstradukon:
Ĝoju, ĝoju, ni kolegoj Dum ni junaj estas! Post plezura estanteco, Post malgaja maljuneco Sole tero restas.
Vivo estas tre mallonga, kuras ne tenate, Kaj subite morto venos Kaj rapide ĉiun prenos, Ĉiun senkompate.
Vivu ĉiuj la knabinoj Belaj kaj hontemaj! Vivu ankaŭ la virinoj, amikinoj kaj mastrinoj, Bonaj laboremaj.