cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kleopatro
Biografio
En Romon li revenis nur en la jaro 40 a. K.. Devigis lin al tio kreskanta influo de lia rivalo Oktaviano – venonta imperiestro Aŭgusto Cezaro. Antonio fermis kun li armisticon kaj li edziĝis al ŝia fratino. Spite al tiu ĉi geedziĝo, kiu estis precipe politika, li rapidis dum unua okazo ĝis Aleksandrio, per kio li senvuale ofendis kiel Oktavianon tiel lian fratinon. Pleje en Egiptio en konflikto kun romia rajto li edziĝis al Kleopatra. Iom post iom li poste legitimis du infanojn, kiujn ŝi naskis al li, kaj li pridonacis la reĝinon de parceloj kun grandega areo. Fine li faris la plej flagrantan ofendon de Romo kaj romianoj, kiam la triumfon, kiun li rajtis post venko super armenoj, li festis en Aleksandrio.
Tiam senato donis al li rangon de konsulo senigante lin de ĉiuj privilegioj de roma patricio. Oktaviano dume kun beno de la senato prepariĝis al militiro kontraŭ Kleopatra. Decida batalo okazis la 2-an de septembro de 31 a. K. ĉe Aktio. En la momento, kiam la ŝiparo de Oktaviano komencis akiri superecon, Kleopatra ekkomandis retiriĝon kaj ŝiaj ŝipoj al indigno de Antonio forlasis la batalkampon. Li poste repaciĝis kun la reĝino, sed li ne plu povis rebonigi sian malvenkon. La despera reĝino dum sondis grundon en la tendaro de Oktaviano.
Lažany (distrikto Liberec)
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1345.
Kleopatro
Biografio
Fine ŝi sendis al Antonio mesaĝistojn kun informo, ke ŝi memmortigis sin lasante fermi sin en maŭzoleo. Marko Antonio pruvis sian fidelecon per tio, ke li mortigis sin. Dum Oktaviano vizitis Kleopatron, sed ŝia ĉarmo ne impresis lin. Li vidis en la egipta reĝino nur militan rabaĵon intencante ŝin tiel envicigi en sian triumfan marŝantaron. Por ke ŝi evitu al simila malhumiligo, Kleopatra revenis en la kripton kaj laŭ tradicio ŝi lasis sin venenmordi sin de krotalo, simbolo de la reĝa potenco. Ŝi mortis la 30-an de aŭgusto de 30 a. K. kaj ŝi estis sepultita apud Marko Antonio.
Kia ŝi estis
Malfacilas bildigi al si la malfalsan personecon de Kleopatro, kiun iom da beletra "romantismo" iel misformis. Sed ŝi certe havis fortan personecon kaj kuraĝon.
Nur kelkaj moneroj, kaj eble busto trovita en Cherchell montras ŝin, kaj oni ricevas bildon de virino kun pezaj trajtoj kaj sufiĉe longa nazo; ĉiokaze estas sciate, ke ŝi havis efektan "ĉeeston" kaj ĉarmon, ravantan voĉon, kaj estis forte logema, interalie ankaŭ pro ŝia brila menso klera. Nome, dum edukado al knabinoj, eĉ reĝidinaj, estis en la helena kulturo ege malzorgita, ŝi ĝuis elstaran instruadon, kaj ŝi scipovis multajn lingvojn: krom ŝia denaska greka, la aramean la etiopian, la medan, la araban, kaj supozeble aliajn pli. Notinda: ŝi parolis ankaŭ la landan lingvon, la egiptan.
Bessancourt (stacidomo)
Bessancourt estas franca stacidomo sur linio -, situanta en  Bessancourt, departemento Val-d'Oise, regiono Francilio.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF) priservata de trajnoj de linio H de Transilien.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Ermont-Eaubonne - Valmondois (328000).
Endre Gombocz
Endre Gombocz [gomboc], laŭ hungarlingve kutima nomordo Gombocz Endre estis hungara botanikisto, profesoro, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1939). Lia frato estis lingvisto Zoltán Gombocz.
Endre Gombocz naskiĝis la  1882 en Sopron. Li mortis la 1945 en Budapeŝto.
Biografio
Endre Gombocz frekventis mezlernejon en sia naskiĝurbo, universitaton en Budapeŝto. Inter 1906-1919 li instruis en gimnazio en Budapeŝto. Ekde 1917 ĝis la emeritiĝo li instruis botanikon en la universitato, dume li eklaboris en Hungara Nacia Muzeo en 1929. Li okupiĝis komence pri kreskaĵoj ĉe Sopron, baldaŭe pri poploj, salikacoj, fine pri vivo de Pál Kitaibel.
Faktor VIER
Faktor VIER (Faktoro KVAR) estas titolo de libro de Ernst Ulrich von Weizsäcker, Amory B. Lovins kaj L. Hunter Lovins (eldonis: Droemer Knaur), kiu enhavas ideojn kaj ekzemplojn por ekonomia politiko daŭriva, naturindulga kaj tamen profitodona. La subtitoloj de la unue germanlingve publikigita libro estas: Duobla bonstato - duonigita naturkonsumo / La nova raporto al la Klubo de Romo.
Kastelo de Erdőbénye
La kastelo de Erdőbénye estas historia monumento en vilaĝo Erdőbénye (Hungario).
Historio
Laŭ la fontoj Ferenc Rákóczi la 2-a konstruis la originan kastelon en la 2-a duono de la 18-a jarcento. Tio ne estas vera, ja Rákóczi mortis en 1735! La kastelo origine estis simpla formanta I-majusklon. La sekva posedanto estis familio Szirmay [sirmai], ili konstruis la fasadan alon laŭ la ĉefvojo en la dua duono de la 18-a jarcento. Baldaŭ la kastelo estis posedaĵo de pluraj homoj. Depost la 2-a mondmilito la kastelo estis orfejo, nuntempe emeritejo de kalvinanoj.
Konstruaĵo
La konstruaĵo situas en korto, sed la fasado laŭ la trotuaro de la ĉefvojo. La kastelo formas T-majusklon. La fasado estas simetria. Sub la kastelo keloj etendiĝas, tial ĝi estas kvazaŭ etaĝa. La korta fasado havas arkadojn, ili estas kovritaj per vitroj. En la korto ankoraŭ estas videblaj restantaj partoj de la iama parko.
1810 Epimeteo
1810 Epimeteo estas asteroido de la asteroida zono, ano de la Flora familio.
En la kadro de la Palomar–Leiden survey, ĝi estis fotita la 24-an de septembro 1960 de la usona astronomo Tom Gehrels per la Schmidt-teleskopo de 48 coloj (122 cm) de la Observatorio de la Monto Palomar.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita de la geedzoj Cornelis Johannes van Houten kaj Ingrid van Houten-Groeneveld, de la observatorio de Leiden, post ekzameno de la senditaj en Nederlandon.
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de la titano Epimeteo, de la helena mitologio. Tiun nomon ricevis ankaŭ la saturna satelito Epimeteo.
Kankro (konstelacio)
Steloj
Ne estas en tiu konstelacio rimarkinde videblaj steloj: la plej brilaj estas de magnitudo 3 aŭ pli.
Etimologio
La praa sanskrita nomo de ĉi tiu konstelacio estis karka kaj karkata, en la kanara lingvo karkataka aŭ kataka, en la tamila lingvo karkatan kaj en la sinhala lingvo kathaca. La poste sekvintaj hindanoj konis ĝin kiel kulira, de la greka Κολουρος (kolojros), vorto originita de Proclus.
Aratus nomis ĝin Καρκινος (karkinos), kion sekvis ankaŭ Hiparko kaj Ptolemeo, la carcinus de la alfonsinaj tabeloj enlatinite el la greka vorto. Eratostenes desvastigis ĝin kiel Καρκινος, Ονοι, και Φατνη: krabo, asino, kaj kribo.
Litoreus (loĝante ĉe marbordo) estas de Manilius kaj Ovid. Astacus kaj Cammars aperas ĉe kelkaj klasikaj aŭtoroj. Nepa estas el de finibus de Cicerono kaj la verkoj de Columella, Plaŭto kaj Varro - ĉiuj signifas krabon, languston aŭ skorpion.
Mitologio
La plenkreskula Herkulo devis plenumi dekdu laborojn. Dum la dua laboro, li batalis kontraŭ la hidro en la marĉoj de Lerno, en Peloponezo. Malfacile aperis la afero ĉar, kiam li fortranĉis unu kapon, alia renaskiĝis. Hera komprenis, ke nun ŝi povas interveni. Ŝi sendis du gigantajn krabojn, kies pinĉiloj ĉirkaŭprenis liajn maleolojn. Sed Herkulo per unu piedbato rompis iliajn karapacojn, kaj daŭre atakis la hidron. Hera do malvenkis, sed pro ĝia kuraĝo, ŝi metis la krabon en la ĉielon.
Nuntempe la Kankro brilas kiel konstelacio proksime de la Hidro, kiu ondulas sube.
Astrologio
Laŭ Okcidenta astrologio, Kankro estas zodiaka signo por naskitoj inter la 21-a de junio kaj la 22-a de julio. Fakte, la Suno troviĝas en ĉi tiu konstelacio inter la 21-a de julio kaj la 9-a de aŭgusto.
Erzsi Pásztor
Erzsi PÁSZTOR [erĵi pAstor], laŭ hungarlingve kutima nomordo Pásztor Erzsi estas hungara aktorino, voĉoaktoro. Erzsi Pásztor naskiĝis, kiel Pápay Erzsi la 1936 en Budapeŝto.
Kastelo de Martonvásár
La Kastelo de Martonvásár (konata ankaŭ pri la iama posedanto Kastelo de Brunszvik [brunsvik]) estas impona historia monumento en Hungario, en urbo Martonvásár.
Listo de riveroj en Rio Grande do Sul (Brazilo)
Listo de Riveroj en Rio Grande do Sul, Brazilo
Erzsi Pásztor
Biografio
Erzsi Pásztor frekventis Teatran Altlernejon inter 1955-1959 en Budapeŝto. Ŝi komencis sian aktoran karieron en Teatro Csokonai (Debrecen), baldaŭe ŝi aliĝis al diversaj teatroj, ekzemple Nacia Teatro (Pécs), Teatro Madách. Ŝi ricevis premion Kossuth en 2012, pli frue ekde 1977 ankaŭ aliajn premiojn.
Kastelo de Martonvásár
Beethoven kaj familio Brunszvik
En 1799 en Vieno Beethoven instruis pianludi 2 fraŭlinojn Brunszvik. Post jaroj li trifoje vizitis la kastelon, kie li konatiĝis kun la plena familio, kiu nature estis mecenato de la komponisto. Nuntempe subĉiele memorkoncertoj estas aŭdeblaj ĉe la kastelo.
Listo de riveroj en Rio Grande do Sul (Brazilo)
Riveretoj gravaj:
Kastelo de Martonvásár
Parko
La parko estis kreita kiel pejzaĝa parko. Ĝi estas protektata de 1953. La parko havas rojon, kiu estis estis ŝveligita per digo, tial lago kun insulo kreiĝis. Sur la insulo estas videbla skulptaĵo pri Beethoven.
12638 Fransbrüggen
12638 Fransbrüggen estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels, de la Observatorio de la Monto Palomar (Usono) kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la "Dua Enketo pri Trojanoj" (Second Trojan Survey).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la nederlanda muzikisto kaj dirigento Frans Brüggen (1934–2014). Li estis la fondinto de la Orkestro de la Dekoka Jarcento, kiu estas dediĉita por ludi kiel eble plej aŭtentike. En 2012 li ricevis la Premion Edison pri Klasika Muziko
Novi Kozarci
Novi Kozarci, serbe Нови Козарци, hungare Torontáltószeg estas vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto Norda Banato, en municipo de Kikinda.
Situo
Novi Kozarci situas sur ebenaĵo laŭ flankovojoj, laŭ la rumana landlimo (kontraŭe Jimbolia troviĝas).
Historio
Dum la mezepoko vilaĝo Tószeg etendiĝis en tiu loko. Ĝi senhomiĝis dum la turka dominado. En la 18-a jarcento oni profitis la lokon paŝtejo. Germanoj refondis la vilaĝon en 1770, kiun ili nomis Mastrot. Baldaŭe formiĝis 2 apartaj vilaĝoj: Mastrot (hungare Kistószeg) kaj Nagytószeg (germane Haufeld). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝoj apartenis al Hungara reĝlando, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la germana armeo okupis la komunumon ĝis 1944. Post la 2-a mondmilito la germanoj malaperis, dume alvenis bosnoj. En 1947 ambaŭ vilaĝoj unuiĝis. En 2002 loĝis en Novi Kozarci 2277 homoj, (2122 serboj (93 %), 61 ciganoj, 28 jugoslavianoj, 11 hungaroj kaj aliaj).
Famuloj
En la iama Mastrot naskiĝis ŝvaba-hungara teologo Antal Schütz.
Kalvinana preĝejo (Méhtelek)
La Kalvinana preĝejo estas religia historia monumento en Hungario, en vilaĝo Méhtelek.
Historio
Supozeble la gotika, katolika kirko estis konstruita en la 15-a jarcento. Inter 1570-1629 jam la kalvinanoj havis la kirkon, poste ekde 1653. En la menciita 1653 la kirko renoviĝis laŭ la kalvinanaj gustoj, poste denove en 1777. La preĝejo estis signife pligrandigita en 1929, tiam oni konstruis pli novan, nun videblan turon.
Konstruaĵo
La preĝejo situas sola ĉe renkontiĝo de 2 stratoj. La kvadrata turo plene reliefas, sed la plej alte la turo transformiĝas al multlatero. Resume 10 pilieroj apogas la preĝejon. Interne la galerio estis farita el ligno.
Ŝafobirdoj
Ŝafobirdoj aŭ Ŝafbirdoj aludas al grupo de marbirdoj – ĉefe de grandaj pufinoj – kies idoj estas tradicie kolektitaj por manĝo kaj por aliaj uzoj antaŭ elnestiĝo (vidu ankaŭ Petrelidumo).
La specioj plej ofte nomataj Ŝafobirdoj (el la angla "muttonbirds") estas la jenaj:
Estas kelkaj insuloj kie reproduktiĝas la "Ŝafbirdoj" kaj tie estas kolektitaj nome:
En loka maoria dialekto, tiuj birdoj estas konataj kiel "tītī" (malpli komune literumitaj "tiitii")
252
En la jaro 252 post Kristo okazis, interalie:
Mukadimaho
Ibn Ĥaldun estis plej bone konata pro sia libro, nome Mukadimaho (laŭvorte la "Enkonduko", konata kiel Prolegomena en Greka). La libro influis super la otomanaj historiistoj de la 17a jarcento kiel Kâtip Çelebi kaj Mustafa Naima kiuj uzis la teoriojn de la libro por analizi la kreskon kaj malkreskon de la Otomana Imperio. Ankaŭ 19a-jarcentaj eŭropaj fakuloj agnoskis la signifon de la libro kaj konsideris Ibn Ĥaldun kiel unu el la plej grandaj filozofoj de la Mezepoko.
Ibn Ĥaldun verkis tiun verkon en 1377 kiel enkonduka ĉapitro kaj unua libro de sia planita verko de monda historio, nome Kitābu l-ʻibar ("Libro de Lecionoj"; kompleta titolo: Kitābu l-ʻibari wa Dīwāni l-Mubtada' wal-Ḥabar fī ayāmi l-ʻarab wal-ʿajam wal-barbar, waman ʻĀsarahum min Dhawī sh-Shalṭāni l-Akbār, t.e.: "Libro de lecionoj, registro de komencoj kaj eventoj en la historio de araboj kaj eksterlandanoj kaj berberoj kaj ties povaj samtempuloj"), sed jam en sia vivodaŭro ĝi estis konsiderita kiel sendependa verko per si mem.
NGC 3737
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Mokrá
Nomon Mokrá havas pluraj setlejoj:
Difaziastro
La difaziastroj  (Diphasiastrum, iam Diphasium) estas genro el Likopodiacoj (Lycopodiaceae) kiuj ankaŭ ofte estas konsiderataj specioj de Likopodio (Lycopodium).
Priskribo
Kiel ĉe la likopodioj, la difaziastroj montras diferencigitan tigon de ofte supertera rampanta ĉefa akso kaj tre branĉigitaj flankaj ŝosoj. La disbraĉigita ŝoso samas al la genro Lycopodium.
Listo de riveroj en Rondônia (Brazilo)
Lista de Riveroj en Rondônia, Brazilo
Difaziastro
Priskribo
Male al la specioj de la genro Lycopodium tiu grupo nur havas skvamforme reduktitajn, ĝis eventuale 2 mm longajn foliojn, kiuj principe ankaŭ staras spirale, sed ofte havas du aŭ kvar ortostiĥojn kaj tial la ŝosoj en la kversekco estas kvadratformaj. Por tio ankaŭ la nomo de la genro.
Kiel ĉe la Lycopodium-specioj la sporofiloj havas formon de spiko aŭ klabo. Ili estas malsamaj al la folio, t.e. rimarkinde pli malgrandaj.
Disvastigo
La plej multaj specioj kreskas en la moderaj kaj subarktaj regionoj. Tie ili kreskas en maldensaj arbaroj, precipe pingloarbaroj, ĉe rokaj deklivoj kaj en erikejoj.
Sistematiko kaj specioj (elekto)
La genro ofte estas enordigita en la sekcio Complanata de la genro Lycopodium. Fina decido ankoraŭ ne okazis. La reprezentantoj de tiu genro ofte hibridiĝas, tiel, ke ekzistas multaj hibridaj formoj. Ankaŭ divido en specioj estas malfacila. En Mezeŭropo estas priskribitaj 1996 naŭ specioj kaj nova specio (Diphasiastrum oellgaardii).
Entute la genro konsistas el 15 ĝis 20 specioj, el kiuj hejmiĝas en Mezeŭropo jenaj specioj:
Jun Kokubo
Jun Kokubo (小久保 純, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Montedio Yamagata, Thespa Kusatsu kaj Tonan Maebashi.
Pau Claris i Casademunt
Pau Claris i Casademunt (naskiĝis en Barcelono, mortis  en Barcelono), estis kataluna politikisto kaj ekleziulo kiu fariĝis la 94-a prezidanto de la Generalitato de Katalunio.
Biografio
Li naskiĝis el familio de juristoj, devenanta de Berga, kaj li fariĝis doktoro pri eklezia kaj civila juro. Nomumita episkopo de La Seu d'Urgell (1612), li komencis sian publikan vivon kiel defendanto de ekleziaj prebendoj. En julio 1638, antaŭ la malboniĝo de la politika situacio, li estis elektita prezidanto de la Generalitato por la periodo 1638-1641 (lia frato Francesc estis elektita dua konsilisto tiun saman jaron).
Ortodoksa monaĥismo
La gradoj de la ortodoksa monaĥismo estas la stadioj kiujn la ortodoksa monaĥo devas trairi dum sia religiula vivo. En la ortodoksa eklezio, la procezo por fariĝi monaĥo intence lantas: post la novicado, nepras gajni tri gradojn por ricevi la kompletan frokon.
Ortodoksa monaĥismo
Malsame ol en la Katolika Eklezio en kiu naskiĝis diversaj religiaj ordenoj, ĉiu kun siaj apartaĵoj, en la Ortodoksa Eklezio ekzistas unika tipo de monaĥismo aŭ ordeno. La solena voto estas difinita tonsuro (nomo referencanta al la rita kaphara tranĉo).La tonsura rito estas priskribita en la Eŭkologio, la sama libro kie oni priskribas aliajn liturgiajn ritojn.
La monaĥa froko estas la sama por la tuta eklezio (kun etaj regionaj apartaĵoj) Kaj samas por monaĥoj kaj monaĥinoj. Ĉigrade estas konfidita al la novulo parto de la vesto dum la tuta ("majora skemo aŭ granda vesto") estas fine vestita nur de tiuj kiuj atingas la plej altajn gradojn. La monaĥo rajtas eniri kiun ajn monaĥejo laŭvole; sed post la akcepto de la abato (aŭ de abatino]) kaj la solena voto, ne plu rajtas transiri de monaĥejo al alia sen lakonsenta beno de sia eklezia superulo.
Oni fariĝas monaĥo poste la tonsuro, rito kiun nur sacerdoto povas plenumi kaj ĝenerale estas efektigita de la abato. La sacerdoto efektiganta la riton devas posedi la saman aŭ superan gradon de la votanta monaĥo. Episkopo, tamen, rajtas “tonsuri” kiun ajn monaĥon sendepende de sia grado, kaj ankaŭ rajtas, en eksceptaj kazoj, delegi sacerdoton sendepende de ties grado. La ortodoksaj monaĥoj ricevas la titolon de "patro", sed en konversacioj inter ili, en iuj monaĥejoj rajtas reciproke adresiĝi per "frato". Inter la grekoj, ekzemple, sur la Monto Athos nomiĝas "patro". Inter la grekoj, la plejaĝulaj monaĥoj estas familie honorataj per "gheronda", aŭ "maljunulo" respektocele, kiel kutimas inter la slavaj popoloj, respektosigne. La plej granda parto de la monaĥoj ne estas sacerdotoj ĉar en ĉiu komunumo agas nur la sacerdotoj laŭ la liturgiaj bezonoj. La episkopoj, laŭ la tradicio ortodoksa, estas elektitaj inter la monaĥoj ne inter la sekulara klerikaro.
Novicado
"Novico" (greke: δόκιμος; slaveklezie: послушникъ, poslushnik), signifas "subobeanto". La novulo komencas sian monaĥan travivon kiel noviculo: post kelktempa travivado en monaĥejo, la novulo, laŭjuĝo de la abato, povas esti asociita al la novicejo: neniu ceremonio, neniu formala enfrokado, se ne plejofte per nigra tuniko. La novico rajtas forlasi la novicejo laŭvole dum povas esti invita foriĝi de la superuloj. Li rajtas ankaŭ restado novico trans la deviga kanona tempo
Rasoforo
"Rasoforo" (greke: ρασοφόρος, rasoforos; slaveklezie: рясофоръ, rjasofor), signifas "portanto de la vesto". Post la novicado la monaĥo estas levita al la unua grado de monaĥismo dum rito en kiu tonsuriĝas. Ne estas promesindaj votoj: por la kandidato simple necesas ke mem asertu sian decidon restadi en la monaĥa vivo. La abato sur lin efektvigas la tonsuron tranĉante etan kaphareron en la kvar flankoj de la kapo formante krucon. Al la monaĥo estas liveritaj la ekstera larĝamanika tuniko, senrandaĵa ĉapelo vualokovrita, ĉapelo kaj vualo, se kudre kunigitaj, formas, en la rusa tradicio, la klobuk. Se ne jam donitan, la monaĥo ricevas ankaŭ ledan zonon per kiu zoni la flankojn. Per tiu ceremonio li ricevas ankaŭ novan nomon por signifi, kune per la nigra vesto, ke li jam mortis al la mondo.
Stavroforo
"Stavroforo" (greke: σταυρoφόρος, stavrophoros; slaveklezie: крестоносецъ, krestonosets), signifas "portanto de la kruco". Al tiu grado la ortodoksaj monaĥoj alvenas kelke da jaroj post la unua tonsuro, kiam la abato opinias ke ili atingis adekvatan nivelon de disciplino, sindediĉo kaj humilo. Tiu grado estas ankaŭ konata kiel "minora skemo", kaj estas pensita kiel "preparo" al la "majora skemo". En tiu fazo, la monaĥo formale ligiĝas per la votoj de stabileco. ĉasteco, obeo kaj malriĉeco. La ceremonio etendiĝas al tonsuro kaj vestado de la froko, kun la paramandjas (greke: παραμανδυας; slaveklezie: параманъ, paraman), nome kvadrata stofopecon sur la retro, brodita per la signoj de la pasiono de Kristo, kaj unuigita per ligiloj al ligna kruco lokigita sur la korsupro. La paramandyas reprezentas la jugon de Kristo. La votanto ricevas ankaŭ lignan krucon kun kunigita vaksa kandelo, simbolo de la monaĥa atento kaj sinofero al Dio. La monaĥo estos entombigita kun tiu kruco enmane dum la sama kandelo estos bruligita dumfunebre. Post la ceremonio, la stravoforo ĵus tonsurita plurestados en la preĝejo kvintagan (aŭ tritagan) periodon en kiu nure okupigas tra spiritaj legoj.
Majora skemo
La abatoj allasas al monaĥoj kiuj, laŭ ili, atingis spiritan eminentecon, la finan gradon, nomatan "majora skemo" (greke: μεγαλόσχημος, megaloschemos; eklezislave: Схима, skima). La tonsuro de "skemomonaĥo" sekvas la saman procezon por la stavroforo: monaĥo votas kiel en la tomsurado, sammaniere. Krom ĉiuj vestaĵoj de la stavroforo, al li estas liverita la analavos (eklezislave: analav), tipa de tiu grado: temas pri vesto simila al la skapulario de la Karmelanoj kaj Benediktanoj, sed kun la antaŭa ero jomete pli longa brodita per la signoj de la pasiono kaj per la Trisagio; iuj apartaĵoj aperas ĉe apartaj naciaj monaĥejoj. En la rusa tradicio, kiam dotito per kelka monaĥa titolo akiras la "majoran skemon", lia titolo enkorpigas la vorton "skemo"(el ieromonaĥo li fariĝos ieroskemomonaĥo, el arkimandrito skemoarkimandrito, el igumeno skemoigumeno).
Monaĥaj gradoj de la koptaj ortodoksaj monaĥoj
En la Kopta Ortodoksa Eklezio de Aleksandrio ekzistas nur du gradoj de solene votintaj monaĥoj, korespondaj la unua al rassoforo combinita kun stavroforo kaj la dua al "majora skemo". La du ritoj de rasoforo kaj stavroforo estas kutime praktikaj unu tuj post la alia kiel unusola rito. La ĉi-kaza vesto de la "majora skemo" prezentas apartaĵojn.
Algajola (stacidomo)
Algajola (Gara di L'Algaghjola) estas franca haltejo sur linio -, situanta en  Algajola, en departemento Haute-Corse, regiono Korsiko.
Temas pri stacidomo de Chemins de fer de la Corse (CFC).
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Ponte-Leccia - Calvi (ligne de la Balagne) (996000).
Amory B. Lovins
Amory B. LOVINS (naskiĝis en la 13-a de novembro 1947 en Vaŝingtono) gvidas kune kun L. Hunter Lovins la instituton "Rocky Mountains Institute". Ĝin ili fondis en la jaro 1982 en la usona federacia ŝtato Kolorado. Iliaj studoj (ofte laŭ komisio de registaroj kaj grandaj industriaj entreprenoj) multfoje estis premiitaj, interalie per Alternativa Nobelpremio.
Mastodonto
Mastodonto estas formortinta rostrulo, kiu ekzistis en la tri jenaj familioj: la gomfoterioj (gomphotheriidae), la veraj mastodontoj (mammutidae) kaj la stegodontoj (stegodontidae). Ili vivis dum la terciaro kaj la kvaternaro sur ĉiuj kontinentoj, krom Aŭstralio.
Monda Ŝaka Ĉampionumo 1961
La Monda Ŝaka Ĉampionumo 1961 estis oficiala Monda Ŝaka Ĉampionumo de la FIDE ĝi partoprenis la iama mondĉampiono Miĥail Botvinnik kaj defendanta ĉampiono Miĥail Tal en Moskvo de la 15a de marto ĝis la 13a de majo 1961.
Botvinnik venkis konvinke per 13-8 kaj reakiris la titolon. La venko de Botvinnik estis la unua kaj sola ŝakisto, kiu regis la mondĉampionumojn en 3 apartaj periodoj. Je la 49 jariĝo li ankaŭ estis la plej aĝa ŝakisto, kiu gajnis mondĉampionumon ekde 1891.
La matĉo
La matĉo estis ludita al la plej bona el 24 ludoj. Se ĝi finus 12-12, Tal la titolhavanto retenus la titolon.
Dendrologio
La dendrologio (el la antikvaj grekaj. vortoj δένδρον (dendron) „arbo“ kaj λόγος (lógos), "instruo, scienco") aŭ arbologio estas la instruo pri la arboj kaj arbustoj. Temas pri subfako de la scienco botaniko, kiu traktas la lignoriĉajn plantojn, aparte arbojn, arbustojn kaj iujn grimpajn plantojn.
Ĉar la lignoriĉaj plantoj apartenas al tre malsamaj taksonoj, kaj aliflanke ene de pluraj unuopaj plantaj genroj ekzistas lignaj kaj senlignaj plantoj, la utilo de pure dendrologia klasifiko estas tre limigita. La fokuso de esploro kaj apliko de la subfako estas la kultivo de ligno unuflanke kaj la esploro de la kultura utiligo de arboj kaj arbustoj kiel dekoraj plantoj en parkoj kaj ĝardenoj. Tial la dendrologio precipe atentiĝas aparte en forsto- kaj ĝardeno-sciencaj institucioj.
Kiel antikva fondinto de la dendrologio konsideriĝas la greka filozofo kaj natursciencisto Teofrasto de Eresos, kiel moderna refondinto aŭ remalkovrinto de la scienco la germano Carl Ludwig Willdenow.
Loihi
Loihi aŭ Lō'ihi aŭ Lo'ihi estas juna submara vulkano 35 km sude de Havajo.
Ĝi ankoraŭ ne atingis la surfacon de la maro, kaj tial estas nomita submara vulkano. Mankas nur 975 m antaŭ ol ĝi estigos insulon, sed necesos por tio verŝajne inter 10.000 kaj 100.000 jaroj. De la marfundo de la Pacifiko ĝis sia pinto ĝi estas ĉ. 3.000 m alta.
Proksime de la pinto de Loihi troviĝas submara aŭtomata observatorio, kiu jam akurate observis erupcion. Kabloj el kupro kaj optika fibro ligas la observatorion al la stacio ĉe Whittington Beach Park en la suda parto de Havajo.
253
En la jaro 253 post Kristo okazis, interalie:
Banatsko Veliko Selo
Banatsko Veliko Selo, serbe Банатско Велико Село, hungare Bánátnagyfalu estas vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto Norda Banato, en municipo de Kikinda. La loknomo signifas en ambaŭ lingvoj: Banato-granda-vilaĝo.
Situo
Banatsko Veliko Selo situas sur ebenaĵo laŭ flankovojoj, laŭ la rumana landlimo (kontraŭe Comlosu Mic troviĝas).
Historio
La preĝejo Sankta-Barbara en Seultour estis fondita la 1-an aŭguston de 1974. Seultour signifas france sola turo kaj turo estas simbola de sankta Barbara. Post la turka erao, kiam francoj de Loreno envenis nur estas tie unu turka turo.
Famuloj
En la iama Seultour naskiĝis hungara inĝeniero Péter Esztó.
Sándor Széllyes
SZÉLLYES Sándor [sze:jes ŝandor] estis rumania hungara kantisto, popoldancisto, deklamisto, amatora lignoskulptisto naskita en Călugăreni la 4-an de julio 1932 kaj mortinta en Târgu Mureș la 15-an de januaro 2006.
255
En la jaro 255 post Kristo okazis, interalie:
Ostaj fiŝoj
El vidpunkto de la kladistika klasifiko, ankaŭ la teraj vertebruloj (Tetrapoda) apartenas efektive al la ostaj fiŝoj. Tiel oni taksas ekz. la pulmofiŝojn aŭ celakantojn pli proksimaj parencoj al la teraj vertebruloj ol al la ostaj fiŝoj. Pro tio rifuzas la kladistika klasifiko la mencion de taksono de ostaj fiŝoj sen la mencio de teraj vertebruloj. Vikipedio estas konstruita surbaze de la tradicia klasifiko, laŭ kiu la fiŝoj estas samrangaj kun la teraj vertebruloj.
La plej granda osta fiŝo de la mondo estas la lunfiŝo.
Sistematiko
La plimulto de la fiŝ-specioj apartenas al la ostaj fiŝoj. La trarigardo pri la unuopaj ordoj kaj ekzemplaj genroj kaj specioj troviĝas en la Sistematiko de la ostaj fiŝoj.
Jen unu el la multaj eblaj klasifikoj de la ostaj fiŝoj. La divido en ordojn estas tiu de FishBase. Ekzemplaj anoj estas montrataj post iuj ordoj.
Cervasca
Cervasca estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Piemonto kaj al la provinco Cuneo. Najbaraj komunumoj estas Bernezzo, Caraglio, la provinca ĉefurbo Cuneo, Roccasparvera kaj Vignolo.
Laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Listo de riveroj en Roraima (Brazilo)
Listo de Riveroj de Roraima, Brazilo
NGC 3737A
NGC 3737A (alia indiko — PGC 94195) estas galaksio en konstelacio Granda Ursino.
Ĉi tiu objekto ne estis en la originala versio de NGC-katalogo kaj estis aldonita poste.
András Péter Diósi
András Péter DIÓSI [dio:ŝi] estis rumania hungara kuracisto. Li naskiĝis en Brateș la 10-an de septembro 1921.
Kariero
András Péter Diósi diplomitiĝis en OGYI de Târgu Mureș (1949). De 1961 li estis kunlaboranto de la Medicina Esplorcentro de Temeŝvaro; doktoro de medicinaj sciencoj (1967). Lia ĉefa esplorkampo estis la virusmalsanoj. Li aperigis preskxu cent fakstudaĵojn en revuoj Viaţa Medicală, Microbiologie, Pediatria, Orvosi Hírlap, Nature.
Kaiserstuhl AG
Pri la komunumo
Kaiserstuhl estas historia urbeto kaj komunumo en la distrikto Zurzach de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 394 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.
Geografio
La urbeto Kaiserstuhl situas ĉe la suda bordo de Rejno, kiu formas la limon al Germanio.
Kun teritorio de nur 0,32 km² Kaiserstuhl estas laŭ areo la plej malgranda komunumo de la kantono. De ĝia teritorio 0,03 km² estas kovritaj de arbaro kaj 0,14 km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 368 m s.m. en la centro de la malnova urbo, la plej malalta punkto troviĝas sur alteco de 334 m s.m. ĉe la bordo de Rejno.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Kaiserstuhl limas en nordo aliflanke de Rejno al la germana komunumo Hohentengen, en oriento al Weiach (Kantono Zuriko), kaj en sudo kaj okcidento al Fisibach.
Trafiko
Tra la urbeto pasas la kantona ĉefvojo nr-o 7 de Bazelo al Vinterturo, kaj ĝi estas konektita per ponto kun Hohentengen.
Historio
La unua dokumenta mencio de Kaiserstuhl datiĝas el la jaro 1227 kiel Keiserstuol. La signifo de la nomo estas seĝo de la imperiestro.
La urbo estis fondita en la jaro 1254 de Barono Rudolfo de Kaiserstuhl, post kiam li vendis grandan parton de sia distribuita havaĵo al la Monaĥejo Vetingo. En la jaro 1294 Kaiserstuhl estis vendita al la Episkopejo Konstanco. La urbeto tiam fariĝis administra centro de la episkopejo kaj sidejo de ĉefvokto. Kaiserstuhl tiel akiris la rangon de landa urbo de la Sankta Romia Imperio. Post la konkero de Argovio fare de la Svisa Ĵurkomunumo Kaiserstuhl konservis tiun rangon, sed samtempe fariĝis centro de voktejo de la Grafejo Baden, komuna regejo de la tiamaj membroj de la Svisa Ĵurkomunumo. Tiu duobla aparteneco estis dumtempe kaŭzo de konfliktoj inter la Ĵurkomunumo kaj la princepiskopo de Konstanco.
La Helveta Revolucio kaj la kun ĝi ligita liberigo de Argovio fare de la trupoj de Napoleono por Kaiserstuhl estis forta bato. Ĝi perdis sian centran funkcion kaj fariĝis komunumo de la tiama Kantono Baden. Per la Regna deputacia fina akto de 1803 la urbeto perdis sian tutan teritorion norde de Rejno. Tiuj teritorioj fariĝis 1806 parto de la Granddukejo Badeno. Kaiserstuhl per la mediacia akto de 1803 fariĝis siaflanke komunumo de la distrikto Zurzach de la nove fondita Kantono Argovio.
Junus-bek Jevkurov
Junus-bek Bamatgirejeviĉ Jevkurov  (inguŝe Е́вкур-наь́къан Ба́матгири Ю́нусбек, ruse Юнус-бек Баматгиреевич Евкуров; naskiĝis, do nun -jara) estas la prezidanto de la respubliko Inguŝio en la suda parto de la Rusia Federacio. Li estis nomumita de la rusia prezidanto Dmitrij Medvedev la 30-an de oktobro 2008. La sekvan tagon, la Popola Asembleo de la Respubliko Inguŝio, la respublika regiona parlamento, voĉdonis favore al lia nomumo, igante lin la tria prezidanto de Inguŝio. Oficiale la prezidanta titolo ruse estas Глава, prononco, laŭ sistemo IFA [], laŭ la rusa vorto голова [galaVA] por "kapo"). Li estas kariera soldato, paraŝutsoldato kaj Heroo de la Rusa Federacio, kiu estis implikita en multnombraj konfliktoj kie Rusio ludis ŝlosilan rolon, inkluzive de Kosovo (1999) kaj Ĉeĉenio. La 22-an de junio 2009, Jevkurov estis serioze vundita sekve de aŭto-bomba atako en la urbo Nazrano. La 23-an de oktobro 2011, Jevkurov estis denove celo de atenco dum festotago.
Kiel prezidanto de Inguŝio, li estis kapabla limigi la krimecon kaj instigi pozitivajn sociajn ŝanĝojn ene de la respubliko.
Jan Veenhof
Li futbalis ĉe teamoj Groningen, Omiya Ardija, FC Den Bosch, Tirana, Toronto Lynx kaj SC Veendam.
15790 Keizan
15790 Keizan estas marsrenkonta asteroido malkovrita la de la japanaj astronomoj Masaru Mukai kaj Masanori Takeishi elde la observatorio de Kagoŝima en la insulo Kiuŝuo.
Pfinztal
Pfinztal - prononco - estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Karlsruhe kaj en la samnoma distriktaro Karlsruhe de la federacia lando Baden-Virtembergo. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
15790 Keizan
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la sacerdoto Kejzan Ĵōkin (japane: 瑩山紹瑾 1268–1325), kiu praktikis la asketismon ĉe la templo Eihei-ji (永平寺) en gubernio Fukui kaj konstuis la templon Sōji-ji (總持寺) en 1321. Poste li konstruis templojn en diversaj regionoj de Japanio por disvastigi la zenan budhismon.
Vila rozo
La vila rozo (Rosa villosa) estas plantspecio el la genro Rozo (Rosa) ene de la familio de la Rozacoj (Rosaceae). Ĝi ankaŭ nomiĝas pomrozo por ĝiaj manĝeblaj rozfruktoj.
Priskribo
La vila rozo estas dense disbranĉita kompakta arbusto, kiu atingas kreskoalton de 1,5 ĝis 2 metrojn kaj kiu formas subgrundajn stolonojn. La branĉoŝelo estas malhelbruna kaj glata. La ŝelo de la junaj branĉoj estas ruĝeca kaj sur ili estas iomete da prujneca kovraĵo kaj silke mole hara. La pikiloj estas homogenaj kaj havas rondecajn, nur 1 ĝis  4 mm longa alfiksaĵpunktojn kaj ili estas rektaj. Nur je la supraj branĉoj troviĝas malegalaj pikiloj, parte nadlo- ĝis rigidharformaj.
La alterne sidantaj folioj estas nepare plumaj kun kvin aŭ sep folietoj. La folietoj estas oblangaj-eliptaj, 1 ĝis 4 sm longaj, 0,5 ĝis 2 cm larĝaj, akre duoble, plej ofte mole haraj kaj brilantaj de la flanko. La malsupra surfaco de la folioj estas densse kovrata de glandoj kaj maldensan harkovraĵo.
La rozfrukto globa ĝis ovforma, ĝis 2,5 cm longa, kun vigle ruĝa koloro kaj kun molaj pikaĵoj. La „fruktkarno“ estas kaĉeca kaj de agrable acida gusto.
Disvastigo
La vila rozo estas disvastigita en multaj partoj de Eŭropo precipe en montaraj regionoj. La disvastigejo entendiĝas de la Ibera duoninsuloĝi Malgrandazio, Irano kaj Kaŭkazio, kaj norde ĝis Skandinavio kaj sude ĝis la mezaj Apeninojen kaj Montenegro. En Mezeŭropo ĝi estas malofta, mankas en la ebenoj kaj en Sudgermanio.
La vila rozo kreskas ĉe rokaj deklivoj, sur rokaĵoj kaj en veproj. Ĝi preferas kalkozan grundon Ofte ĝi troviĝas sur ŝtonoza grunda kie mankas fajngrundon
Sistematiko
La unua priskribo de  Rosa villosa okazis  1753 fare de Carl von Linné. Sinonimoj estas: Rosa pomifera HERRM., Rosa sancti-andreae DEGEN & TRAUTM.
Rosa villosa apartenas la la subsekcio Vestitae el la sekcio de la  Caninae. Proksime parencaj estas eŭropaj rozoj el la subsekcio Vestitae: velurrozo (Rosa sherardii) kaj mola rozo (Rosa mollis).
Rosa villosa interkruciĝas ofte kun Rosa mollis.
Kapitalismo
Kapitalismo estas ekonomia sistemo fondita sur privata proprieto de produktadrimedoj kaj komerco de varoj kaj kreado de valoro kaj riĉeco kiel kontentigo de la pagkapabla konsumanto. Ĝi ideale elvenas el libera konsento kaj konkurenco de la agantoj kaj celas efikan maksimumigon de profito (profitigo el investo de kapitalo). Ĝi devas samtempe esti entreprene riska kaj kun la respekto de leĝaro.
Kapitalismo estas evoluanta koncepto, kiu deriviĝas de pli fruaj eŭropaj praktikoj (vidu: Sklavismo, Feŭdismo, Imperiismo, Merkantilismo). Kapitalismo estas vaste konsiderata kiel la ekonomia sistemo dominanta en la mondo ekde la 18-a jarcento kaj nur dum la dua duono de la 20a jarcento ekzistis alia konkurenca sistemo kiu estis konsiderita de kelkaj fakuloj kiel vera kontraŭkapitalismo, sed de aliaj nur kiel ŝtata kapitalismo (vidu sube). Ekzistas daŭra debato pri la difino, naturo, kaj amplekso de ĉi tiu sistemo.
La unuan principan kaj detalan analizon de kapitalismo faris Karlo Markso, ĉefe en sia verko La Kapitalo, kies unua parto aperis en Esperanta traduko.
Kapitalismo ĝenerale aludas
Post kolapso de la socialismo en Eŭropo, la kapitalisma produkta sistemo reaperis en ties antaŭe socialismaj landoj. Tie oni privatigis (kaj reprivatigis t.e. redonis la alŝtatigitajn proprietojn) la ŝtatan proprieton kaj tiel ili atingis kelkfoje pli grandan proporcion de la privata ekonomio ol en kelkaj malnovaj kapitalismaj landoj.
Fine de la 20-a jarcento, kaj komence de la 21-a jarcento, la ŝtatoj pli kaj pli dekonstruas la doganojn (vidu MOK), malpliigas la subvenciojn tiel formanta veran konkurson surmerkatan (vidu liberalismon). Sed la fortiĝanta tutmondiĝo (libere moviĝantaj kapitalo kaj varoj) kaŭzis streĉon en la pli evoluintaj landoj, ĉar ties laboristoj devas konkuri kun la laboristoj de la evoluantaj landoj. Tiel okazis ekzemple en 2004, ke Siemens kaj aliaj grandaj firmaoj ĉantaĝis la laboristojn, postulante plian laboron kontraŭ sama salajro.
Historio
Ekonomia komerco por profito ekzistis ekde la dua jarmilo a.K. kiel eble plej malfrua. Tamen, kapitalismo en sia moderna formo estas kutime rilatita al la apero de agrara kapitalismo, t.e. agrikulturo kiel amaskvanta kreskigo de samtipa kreskaĵo por la gajno de monprofito per ilia vendo al foraj merkatoj (do ne por loka, individua aŭ komunuma konsumo), kaj merkantilismo de la Frua Moderna Epoko.
Agrara kapitalismo
La ekonomiaj fundamentoj de la feŭda agrikultura sistemo komenciĝis ŝanĝi sufiĉe en la 16-a jarcento en Anglio; la ŝarĝuma sistemo rompiĝis antaŭ tiu tempo, kaj tero komencis esti koncentrita en la manoj de pli malmultaj luigantoj kun ĉiam pli grandaj bienoj. Anstataŭe de servutul-bazita sistemo de laboro, laboristoj ĉiam pli estis dungitaj kiel parto de pli larĝa kaj disetendiĝanta monekonomio. La sistemo metis premon sur kaj la luigantojn kaj la luantojn por pliigi la produktivecon de la agrikulturo por fari profiton; la malfortigita truda potenco de la aristokrataro por eltiri kamparanplusojn apogis ilin por elprovi pli bonajn metodojn, kaj la luantoj ankaŭ havis instigon plibonigi siajn metodojn, por prosperi en ĉiam pli konkurenciva labormerkato. Esprimoj de lupago por la tero iĝis kondiĉigitaj de ekonomiaj merkatfortoj prefere ol la antaŭa stagna sistemo de kutimo kaj feŭda devontigo.
De la komenco de la 17-a jarcento, Anglio estis alcentrigita ŝtato, en kiu multe de la feŭda ordo de mezepoka Eŭropo estis balaita for. Tiu centraligo estis fortigita per bona sistemo de vojoj kaj misproporcie granda kapitalurbo, nome Londono. La ĉefurbo funkciis kiel centrejo surmerkatiga por la tuta lando, kreinte tre grandan internan varmerkaton, anstataŭe de la fragmentaj feŭdaj posedaĵoj kiuj regis en la plej multaj partoj de la kontinenta Eŭropo.
Merkantilismo
La ekonomika doktrino kiu balanciĝadis inter la deksesa kaj dekoka jarcentoj estas ofte priskribita kiel merkantilismo. Tiu periodo, nome la Epoko de Malkovroj, estis rilata al la geografia esplorado de eksterlandaj teroj fare de komercistoj, ĉefe de Anglio kaj de Nederlando, post la pioniroj de Portugalio kaj Hispanio. Samtempe en la Hinda Oceano estis arabaj komercistoj kiuj simile etendis siajn ekonomiajn potencojn ĝis Sudorienta Azio. Merkantilismo estis sistemo de komerco por profito, kvankam krudaj varoj daŭre estis plejparte produktitaj per ne-kapitalismaj produktadmetodoj. La plej multaj akademiuloj konsideras la epokon de komercisma kapitalismo kaj merkantilismo la origino de moderna kapitalismo, kvankam Karl Polányi argumentis, ke la markostampo de kapitalismo estas la establado de ĝeneraligitaj merkatoj por kio li referis kiel la "fikciaj krudvaroj": tereno, laboro, kaj mono. Sekve, li tiel asertis, ke "ĝis 1834 ne estis konkurenciva labormerkato establita en Anglio, tial industria kapitalismo kiam socia sistemo ne povas esti menciita kiel ekzistinta antaŭ tiu dato."
Anglio komencis grandskalan kaj integrativan aliron al merkantilismo dum la Elizabeta Epoko (1558-1603). Sistema kaj kohera klarigo de komercbilanco fariĝis publika tra la broŝurargumento de Thomas Mun nome England's Treasure by Forraign Trade, or the Balance of our Forraign Trade is The Rule of Our Treasure, kiu estis verkita en la 1620-aj jaroj kaj publikigita en 1664.
Inter la plej gravaj dogmoj de merkantilisma teorio estis Orbrikismo, nome doktrino substrekanta la gravecon de akumulado de valormetaloj. Merkantilistoj argumentis ke ŝtato devus eksporti pli da varoj ol ĝi importas tiel ke fremduloj devus pagi la diferencon en valormetaloj. Merkantilistoj argumentis, ke nur krudaĵoj kiuj ne povus esti ekstraktitaj hejme devus esti importitaj; kaj antaŭenigis registarajn subvenciojn, kiel ekzemple la donado de monopoloj kaj protektaj komercimpostoj, kiuj laŭ merkantilisma pensaro estas necesaj por instigi al interna produktado de industriaj varoj.
Eŭropaj komercistoj, subtenitaj per ŝtatkontroloj, subvencioj, kaj monopoloj, faris la plej multajn el siaj profitoj el la aĉetado kaj vendado de varoj. En la vortoj de Francis Bacon, la celo de merkantilismo estis "la malfermado kaj bon-akordigo de komerco; la atentado de produktantoj; la forigado de neniofarado; la subpremado de rubo kaj eksceso de luksleĝoj; la plibonigo kaj administrado de la grundo; la reguligo de prezoj ... "
La Brita Orienthinda Kompanio kaj la Nederlanda Orienthinda Kompanio inaŭguris ekspansieman epokon de komerco kaj interŝanĝo. Tiuj firmaoj estis karakterizitaj per siaj koloniismaj kaj ekspansiemaj potencoj donitaj al ili fare de ilia patrujŝtato. Dum tiu epoko, komercistoj, kiuj komercis sub la antaŭa stadio de merkantilismo, investis kapitalon en la Orienta Hindia Firmao kaj aliaj kolonioj, serĉante rendimenton el investo.
Industria kapitalismo
Nova grupo de ekonomiaj teoriuloj, gviditaj fare de David Hume kaj de Adam Smith, en la mezo de la 18-a jarcento, defiis fundamentajn merkantilismajn doktrinojn kiel ekzemple la kredo, ke la kvanto de la riĉaĵo de la mondo restis konstanta kaj ke ŝtato povas nur pliigi sian riĉaĵon ĉe la elspezo de alia ŝtato.
Britio ankaŭ prirezignis sian protektisman politikon, kiel ampleksite per merkantilismo. En la 19-a jarcento, Richard Cobden kaj John Bright, kiuj surbaze de siaj kredoj ĉe la Manĉestro-Lernejo, iniciatis movadon al pli malaltaj komercimpostoj. En la 1840-aj jaroj, Britio adoptis malpli protektisman politikon, kun la nuligo de la Grenleĝo kaj de la Navigaciaj Leĝoj. Britio reduktis komercimpostojn kaj tarifojn, konforme kun la lobiado de David Ricardo por libera komerco.
Tutmondiĝo
Industriigo permesis malmultekostan produktadon de varaĵoj uzante ekonomiojn de skalo (la rilato inter Mendado kaj ofertado kaj la ekonomia avantaĝo havi pli grandan merkaton), dum rapida loĝantarkresko kreis daŭrantan postulon je krudvaroj. Tutmondiĝo en tiu periodo estis decide formita per deknaŭajarcenta imperiismo.
Post la Unua kaj Dua Opimilitoj en Ĉinio kaj la kompletigo de la brita konkero de Hindio, vastaj loĝantaroj de tiuj regionoj iĝis pretaj konsumantoj de eŭropaj eksportaĵoj. Estis en tiu periodo kiam areoj de subsahara Afriko kaj de Pacifik-insuloj estis integrigitaj en la mondsistemo. Dume, la konkero de novaj partoj de la globo, precipe subsahara Afriko, fare de eŭropanoj donis al ili valorajn naturresursojn kiaj ekzemple kaŭĉuko, diamantoj kaj karbo, kaj helpis instigi komercadon kaj investadon inter la eŭropaj imperiaj potencoj, iliaj kolonioj, kaj Usono.
La loĝanto de Londono povis mendi per telefono, trinketante sian matenteon, la diversajn produktojn el la tuta tero, kaj racie atendi ilian tujan liverigon sur sia sojlo. Militismo kaj imperiismo de rasaj kaj kulturaj rivalecoj estis malmulto pli ol la amuziĝoj de lia ĉiutaga gazeto. Kia speciala epizodo en la ekonomia progreso de homo estis tiu epoko kiu venis je la fino de aŭgusto 1914.
La tutmonda financa sistemo estis plejparte ligita al la orbazo en tiu periodo. Britio unue formale adoptis tiun normon en 1821. Baldaŭ sekvis Kanado en 1853, Novlando en 1865, kaj Usono kaj Germanio (de jure) en 1873. Novaj teknologioj, kiaj ekzemple la telegrafo, la transatlantika kablo, la radiotelefono, la vaporŝipo kaj la fervojo permesis al varoj kaj informoj moviĝi ĉirkaŭ la mondo je senprecedenca grado.
Kejnsismo kaj Novliberalismo
En la periodo sekvanta la tutmondan depresion de la 1930-aj jaroj, la ŝtato ludis ĉiam pli elstaran rolon en la kapitalisma sistemo ĉie en la mondo. La postmilita tempo estis tre influita per kejnesaj (aŭ kejnsaj, laŭ teoriaro de John Maynard Keynes) ekonomikaj stabiligaj politikoj. La postmilita ekprospero finiĝis en la finaj 1960-aj jaroj kaj komencaj 1970-aj jaroj, kaj la situacio estis plimalbonigita per la pliiĝo de stagflacio.
Ekonomiaj elementoj
La esenca kvalito de kapitalismo estas la investado de mono por fari profiton, tio estas la sistema esprimo de agado laŭ propra intereso.
En kapitalisma ekonomia sistemo kapitalaj aktivaĵoj povas esti posedataj kaj kontrolitaj fare de privatuloj, laboro estas aĉetita per monsalajroj, kapitalgajnoj atribuiĝas al privataj posedantoj, kaj la prezmekanismo estas utiligita por asigni kapitalvarojn inter konkurantaj uzoj. La amplekso laŭ kiu la prezmekanismo estas uzita, la grado de konkurencadeco, la ekvilibro inter la publika kaj la privata sektoroj, kaj la amplekso de registara enmiksiĝo en merkatoj estas la faktoroj kiuj distingas plurajn formojn de kapitalismo en la moderna mondo.
En libermerkataj kaj malkontrolemaj formoj de kapitalismo, merkatoj estas utiligitaj plej grandskale kun minimuma aŭ neniu reguligo super la preziga mekanismo. En miksaj ekonomioj, kiuj estas preskaŭ universalaj hodiaŭ, merkatoj daŭre ludas dominan rolon sed estas reguligitaj iagrade fare de registaroj por korekti merkatajn fiaskojn, antaŭenigi socialan subtenon, konservi naturresursojn, financi defendon (respektive financi militojn) kaj publikan sekurecon aŭ pro aliaj kialoj. En ŝtatkapitalismaj sistemoj, merkatoj estas kontrolitaj malplej eble, ĉar la ŝtato fidas peze je ŝtataj entreprenoj aŭ nerekta ekonomio planante akumuli kapitalon.
Kapitalismo kaj kapitalisma ekonomiko ofte estas komparitaj al socialismo, kvankam la signifo de la vorto socialismo ŝanĝiĝis dum la paso de la tempo. La origina signifo de socialismo estis ŝtatposedado de la produktadrimedoj. Hodiaŭ, la vorto ofte estas uzita por signifi ajnan ŝtatkontrolon de ekonomia decidiĝo.
Mono, kapitalo, kaj akumulado
Mono estas ĉefe normigita komercilo, kaj fina pagilo, kiu helpas mezuri la valoron de ĉiuj varoj kaj krudvaroj en normo de valoro. Ĝi estas abstraktado de ekonomia valoro kaj komercilo kiu eliminas la maloportunan sistemon de interŝanĝo apartigante la transakciojn implikitajn en la interŝanĝo de produktoj, tiel tre faciligante specialiĝon kaj komercadon tra instigado al la interŝanĝo de krudvaroj. Kapitalismo implikas la plian abstraktadon de mono en aliajn interŝanĝeblajn aktivaĵojn kaj la akumuladon de mono tra proprieto, interŝanĝo, intereso kaj diversaj aliaj financaj instrumentoj.
La akumulado de kapitalo rilatas al la procezo de "farado de mono", aŭ kreskigado de komenca monsumo tra investo en produktado. Kapitalismo estas bazita ĉirkaŭ la akumulado de kapitalo, per kio financa kapitalo estas investita por realigi profiton kaj tiam reinvestita en plian produktadon en kontinua procezo de akumulado. En Marksisma ekonomia teorio, tiu dinamiko estas nomita la leĝo de valoro.
Salajrolaboro kaj klasstrukturo
Salajrolaboro rilatas al la klasstrukturo de kapitalismo, per kio laboristoj ricevas aŭ salajron aŭ ian pagon, kaj posedantoj ricevas la profitojn generitajn per la faktoroj de produktado utiligitaj en la produktado de ekonomia valoro. Individuoj kiuj posedas kaj provizas financan kapitalon al produktivaj projektoj iĝas posedantoj, aŭ komune (kiel akciuloj) aŭ individue. En marksisma ekonomiko tiuj posedantoj de la produktadrimedoj kaj provizantoj de kapitalo estas ĝenerale nomitaj kapitalistoj. La priskribo de la rolo de la kapitalisto ŝanĝiĝis, unue rilatante al senutila peranto inter produktistoj al dunganto de produktantoj, kaj poste rilatis al posedantoj de la produktadrimedoj. La esprimo "kapitalisto" ne estas ĝenerale uzata fare de subtenantoj de ĉefa kapitalisma ekonomika sistemo, grandparte pro la negativaj konotacioj de la termino kaj de la koncepto.
La termino "laboristoj" inkludas tiujn kiuj elspezas kaj manan kaj mensan (aŭ kreivan) laboron en produktado, kie produktado ne simple signifas fizikan produktadon, sed ankaŭ rilatas al la produktado de kaj perceptebla kaj netuŝebla ekonomia valoro. "Kapitalistoj" aŭ investantoj/istoj estas individuoj kiuj derivas enspezon el investado.