cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
10711 Pskovo
10711 Pskovo estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la ukraina astronomino Ljudmila Vasilievna Ĵuravljova elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio (en tiama Sovetunio, nun en Aŭtonoma Respubliko Krimeo).
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la malnova rusa urbo Pskovo (cirile : Псков), ĉe la bordo de la rivero Velikaja, kiu tie alfluas en la lagon Pskovskoje (suda parto de la lago Peipsi). Pskovo estis menciita en la kroniko de Lavrent'evskaja en 903. Nun la urbo estas administra, industria kaj kultura centro.
Rezső Bálint (kuracisto)
Rezső Bálint [reĵO bAlint], laŭ hungarlingve kutima nomordo Bálint Rezső estis hungara kuracisto, neŭrologo, kuracisto pri internaj malsanoj, profesoro. Lia nobela antaŭnomo estis jékei, lia origina nomo estis ĝis 1892 (laŭ hungara sistemo kaj pli komplete) Bleyer Rudolf Jenő. Lia frato estis Zoltán Bálint (arkitekto) Rezső Bálint naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto.
Biografio
Rezső Bálint devenis el juda familio, sed li katolikiĝis en 1892. Li frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris medicinan diplomon en Reĝa Scienca Universitato de Budapeŝto en 1897. Post siaj studoj li estis asistanto en la universitata kliniko pri internaj malsanoj. En 1914 li estis nomumita klinikestro. En la sekva jaro li edziĝis. Inter 1915 kaj 1917 li estis armea kuracisto kaj armea hospitalestro. En 1917 li akiris la instruan rangon publika ordinara profesoro. Li ricevis premiojn en 1913, 1926 kaj 1928.
Drobin
Drobin estas urbo en la provinco (historie vojevodio) Mazovio de Pollando. Ĝi apartenas al samnoma komunumo en distrikto Płocki.
Integrala kalkulo
Integrala kalkulo estas branĉo de matematiko per kiu oni kalkulas la integralojn de funkcioj. Ĝi estas parto de la infinitezima kalkulo, kaj tial ankaŭ parto de la analitiko.
Serpentisto (konstelacio)
Serpentisto estas konstelacio de la tera ĉielo kaj de la zodiako. Ĝi interplektiĝas kun la konstelacio de la Serpento, ĝia helena-latina nomo Ophiuchus kaj ĝia latina nomo Serpentarius signifas "serpento-portanto" kaj en kelkaj lingvoj ĝi havas tiun nomon.
Ofiuĥo estas inter la 48 konstelacioj priskribitaj de Ptolemeo. La Suno trapasas Ofiuĥon dum la unua duono de decembro; tamen ĝi ne estas kalkulata al la astrologia zodiako.
Steloj
La proksime de θ Ophiuci eksplodis supernovao, kiun observis Keplero. La supernovao estis la nura observita inter 1054 kaj 1987. Galilejo uzis ĝin kiel argumenton kontraŭ la aristotela dogmo de la senŝanĝeco de la kosmo.
Mitologio
Laŭ la helena mitologio Asklepio estis filo de Apolono kaj Koronisa. Li naskiĝis en Peloponezo.
Kirono instruis lin pri la uzado de la medicinaj plantoj. Li ankaŭ ŝatis observi serpentojn, kiuj kapablis kuraci unu la alian. Baldaŭ li fariĝis fama kuracisto.
En Epidaŭro ĉiuj malsanuloj venis al li. Plie, ĉar Atena donis al li iom da sango, kiu elfluis el la dekstra vejno de la Meduzo, li eĉ kapablis revivigi mortintojn.
Hadeso plendis pro tio al Zeŭso, ĉar malpli da mortintoj alvenis en la Inferon. Zeŭso ankaŭ timis, ke li iĝu egala al la dioj. Li do mortigis lin per fulmobato.
Tamen li metis lin en la noktan ĉielon kiel konstelacion. Ĝi nomiĝas la Serpentisto aŭ Ofiuko. Li tenas la Serpenton per siaj du manoj.
Sals (rivero)
Sals estas rivero en suda Francio, kiu estas dekstra branĉo de la rivero Aude en la departemento Aude en la urbeto Couiza. Ĝi estas 19,9 km longa kaj ĝia akvokolekta areo estas 144 km2.
Ĝi ĉirkaŭfluas la monton, sur kiu troviĝas Rennes-le-Château kaj fluas interalie tra Rennes-les-Bains, konata kuracloko ekde romia tempo pro siaj varmaj akvofontoj.
La Sals estas ina en la franca lingvo.
La Sals ricevas sian akvon de fonto kun la nomo Fontaine Salée sur territorio de Sougraigne, kiu troviĝas 2 kilometrojn sud-okcidenten de col de la Fage. La fonto troviĝas en arbara regiono. Estas ok alfluoj, interalie la rivero Blanche
La Sals trapasas la komunumojn de Sougraigne, Rennes-les-Bains, Cassaignes, Coustaussa kaj Couiza, ĉiuj en la departemento Aude.
Hydrologio
La Sals estas malmulte regulita. La akvofluo konsiderinde ŝanĝiĝas laŭ la sezono. La plej granda akvofluo okazas vintre kaj printempe (2,21 m³/s). En julio kaj aŭgusto estas nur dekono de tio. Meza akvofluo de la rivero Sals (m³/seconde) mezurita ĉe la hidrologia stacio en Datoj pri 27 jaroj
Marmora regiono de Turkio
La Marmora regiono (turke Marmara Bölgesi) estas unu el la 7 popolnombradaj regionoj de Turkio. Ĝi kun surfaca areo de 67000 km² estas la plej malgranda sed plej dense loĝata de la sep regionoj. Laŭ areo ĝi estas proksimume 8,6 % de Turkio. Ĝi situas en ambaŭ Eŭropo kaj Azio sur ĉiuj bordoj de la Marmora Maro.
Ĉi-tiu regiono estis oficiale enkondukita post la Unua Geografia Kongreso en Turkio en 1941 en Ankaro kaj estas geografie dividita en kvar regionajn partojn aŭ areojn.
Sudo
Sudo estas unu el la kvar ĉefaj kompasdirektoj de kompaso, kaj la mala direkto de nordo. La mondparto kiu situas en la direkto al la Suda Poluso. Multaj mapoj estas farataj kiel la sudo ĉe la malsupra parto.
László Barsi
László Barsi [lAslO barŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo Barsi László estas hungara halterlevisto, olimpiano, ĉampiono, trejnisto.
naskiĝis la en Miskolc.
Biografio
ĝis 1996 estis halterlevisto en sportklubo de Diósgyőr. Li estis la tria en hungara ĉampionumo sesfoje inter 1983-1996. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1988 kaj Hungario en la Somera Olimpiko 1996 sen signifa rezulto, krome en mondĉampionumoj li estis la unua trifoje en 1987 kaj 1993. Li finis sian aktivan sportan karieron en 1996, poste li estis presisto kaj politikisto.
Dua triumviraro
Historio > Romio > Romia Respubliko > triumviroj > dua triumviraro
La dua triumviraro (43-33 a.K.) konsistis el tri viroj, kiuj dividis Romion inter si:
Antonio klare estis la plej bona generalo inter la tri, sed lia amoro por Kleopatra sklavigis lin kaj nubigis lian juĝon. Oktavio estis la heredinto de Julio Cezaro. Lepido estis venkita de Oktavio, kiu tiam batalis kontraŭ Antonio pri la imperio kaj fine venkis lin en la Batalo de Aktio je -31. Kvar jarojn post la batalo Oktavio fariĝis Aŭgusto Cezaro kaj imperiestro.
Vidu ankaŭ
Triumvirat 三頭政治
Przecznica
Przecznica [elparolu: pŝeĉnica]; (germane: Querbach ĝis 1945) estas ĉena vilaĝo en Pollando en Malsupra Silezio en Distrikto Lwówek Śląski en Komunumo Mirsk en Izera Montaro.
Landiswil
Landiswil estis ĝis la 31-a de decembro 2009 komunumo de la distrikto Konolfingen kaj ek de la 1-a de januaro 2010 komunumo de la administra distrikto Berno-Mezlando en Kantono Berno, Svislando. Ĝi havis 627 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.
Przecznica
Historio
La vilaĝo Przecznica estis setlita probable fine de la 15-a jarcento. Komencoj de la kobalta minado datumas de la 16-a jarcento. Ankaŭ oni malkovris ĉi tie malgrandajn gangojn de kupro kaj arseno. Pro tio, ke en la 18-a jarcento prosperis teksa metio kaj ceramiko metio estis bezonita multe da kobalta farbo. Schaffgotsch en 1769 prosperigis al alta nivelo la minadon de la kobalta erco. Li funkciigis minejon “Anna Maria”, kiu troviĝis okcidente de la vilaĝo sub la deklivo de monto “Prochowa” (595 m super la mara nivelo) kaj funkciis ĝis 1844. Ĝiaj minejgalerioj kaj koridoroj troviĝis profunde 110 m. Aliaj minejoj “Karlo” kaj “Johano Nepomuka” funkciis mallonge. Prilaboraj fabrikoj produktis en la jaroj 1793 – 1806 ĉirkaŭ 50-70 tunoj da kobalta farbo, tiam tio estis 10% da eŭropa produktaĵo. Ĝis hodiaŭ restis postsignoj de minejo “Anna Maria” kaj pluraj malnovaj lignaj kabanoj el la 19-a jarcento. En suda parto de Przecznica – Radoszków - fine de la dua mondmilito estis ĉi tie filio de koncentrejo Gross-Rosen, kie malliberuloj laboris en arbaro.
Bibliografio kaj fontaĵo
Vilaĝoj de Komunumo Mirsk: Brzeziniec • Gajówka • Giebułtów • Gierczyn • Grudza • Kamień • Karłowiec • Kłopotnica • Kotlina • Krobica • Kwieciszowice • Mlądz • Mroczkowice • Orłowice • Proszowa • Przecznica • Rębiszów
Landiswil
Geografio
Landiswil situas sur molasaj montetoj de la Svisa Mezlando proksimume 17 kilometrojn oriente de la federacia urbo Berno en la valo de la rivereto Goldbach. La komunumoj konsistas el la vilaĝoj Obergoldbach, Landiswil, Sigetel kaj Aetzlischwand kaj multnombraj domgrupoj kaj izolitaj bienoj.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Landiswil limas en nordo al la eksklavo Oberried de la komunumo Lützelflüh, en nordoriento al Rüderswil, en sudoriento al Lauperswil, en sudo al Arni, kaj en okcidento al Walkringen.
Trafiko
Landiswil situas flanke de la gravaj trafikvojoj. Tra la komunumo pasas la vojo n-ro 1238 de Lützelflüh al Biglen. Per poŝtaŭtolinio, kiu cirkulas sur la vojo 1238, la komunumo estas konektita al la publika transportreto.
Historio
La unua dokumenta mencio de Landiswil datiĝas el la jaro 1277 kiel Landoloswile. Dum mezepoko Obergoldbach kaj Landiswil apartenis al la paroĥo Biglen. En la jaro 1399 Landiswil estis atribuitaj al la Senjorujo Signau. Bienposedanto kaj tribunalestro en Obergoldbach estis la Senjorujo Brandis, kiu en la 15-a jarcento koncedis siajn rajtojn al la civitanoj de Berno. Dum la tempo de la Helveta Respubliko de 1798 ĝis 1803 Landiswil apartenis al la distrikto Höchstetten. En la jaro 1803 ĝi estis atribuita al la distrikto Konolfingen, kiu en la jaro 2010 estis integrita al la administra distrikto Berno-Mezlando.
Dialekto
Dialekto estas unu lingva variaĵo rilate al alia variaĵo, ekzemple la maniero en kiu estas parolata la angla en Aŭstralio kaj en Londono.
En socia senco, la ĉefa trajto de la dialektoj estas, ke oni povas rilati ilin al oficiala, norma aŭ ideala formo de lingvo.
Lingvo kaj dialekto
La limo inter kio estas plena lingvo kaj kio dialekto ofte dependas de la politika vidpunkto. Tamen, la ĉefaj kialoj estas:
Naciismo ofte preferas iun dialekton kiel propran kaj nomas ĝin "lingvo" kaj la parencajn "dialektoj". Kiam regiono iĝas pli memrega, ofte oni kreas normon por loka dialekto kaj nomas ĝin "lingvo". Ekzemple, la kazoj de:
Kiel studento de Max Weinreich cinike resumis: "Lingvo estas dialekto kun armeo kaj militŝiparo".
En historia senco preskaŭ ĉiu lingvo estas dialekto de iu antaŭa, el kiu ĝi evoluis. Tiel oni povas diri ke la franca, la hispana kaj la rumana estas dialektoj de la latina lingvo aŭ ke la esperantidoj estas dialektoj de Esperanto. El socia senco oni povus diri, ke parolantoj de malsamaj dialektoj de la sama lingvo pli malpli facile interkompreniĝas sen antaŭkono de la alia dialekto; tamen parolantoj de malsamaj lingvoj de la sama familio ne facile interkompreniĝas sen antaŭkono de la alia lingvo.
Normo
Nenormiga dialekto, nenorma dialekto aŭ regiona dialekto, estas dialekto aŭ lingvovario kiu historie ne profitis el la institucia subteno kiun havas norma dialekto. Kial ajna dialekto, nenorma dialekto havas interne koheran sistemon de gramatiko. Ĝi povas esti asocia kun partikulara enhavo de vortotrezoro, kaj parolata uzante varion de akĉentoj, stiloj, ĵargonoj kaj lingvotavoloj.
En dialekta komplekso la dialektoj de unu aŭ kelkaj lingvoj ĉiam estas reciproke interkompreneblaj kun siaj plej najbaraj dialektoj, sed tiuj kiuj estas pli malproksimaj plej ofte ne estas interkompreneblaj. Alivorte, temas pri aro de lingvovarioj parolataj en najbaraj teritorioj, kun malfortaj diferencoj en la samlimaj zonoj kaj konsekvence reciproka interkompreneblo kiu des pli malkreskas ju pli grandas la distanco, kaj eĉ malaperas. Tiel, du lingvoj akceptitaj kiel diferencaj povas havi inter si aron de intermezaj dialektoj sen perdi la sinsekvan interkompreneblon. Dialekta komplekso povas malaperi pro fragmentado pro la dialekta formorto, konsekvence de la plifortigo de unu aŭ variaj normaj lingvoj.
Scienca fako
Dialektologio estas la studo de la diskompono de lingvo en dialektoj, tiel ke lingvo havas plenan gramatikon, dum dialekto tute ne aŭ nur kelkaj apartajn diselementojn. Ĝi estas la studo de la variado kaj geografia kaj socilingvistika de la lingvo. Tiel ĝi estas subfako ne nur de la lingvoscienco, sed ankaŭ de la socilingvistiko.
Preĝejo de sankta Johano Baptisto (Kočov)
Baroka pilgrima preĝejo de sankta Johano Baptisto situis sude de municipo Kočov en distrikto Tachov. Ĝi estadis ŝatata celo de religiaj procesioj, konserviĝis el ĝi jam nur torzo. La ruino de la grandega templo estas ekde la jaro 1992 protektita kiel kultura memorindaĵo de Ĉeĥio.
Historio
La unua sanktejo ĉi tie troviĝis eble jam en la 11-a jarcento. En la 13-a jarcento ĉi tie povis esti konstruita preĝejo de sankta Johano Baptisto, kies konstruintoj devis esti germanaj ministoj. El la jaro 1578 ekzistas registro pri diservo en la preĝejo de sankta Johano Baptisto, kiun gvidis paroĥestro el Brod nad Tichou. Ekde la jaro 1638 la preĝejo enfalis sub planan paroĥon.
Gábor Bálint
D-ro BÁLINT Gábor, (naskiĝis la en Szentkatolna, tiama Hungario, kaj mortis la  en Temesvár (Timişoara)) estis hungara universitata profesoro pri kompara lingvistiko kaj esperantisto. Li estis la unua hungara pioniro de Esperanto.
Preĝejo de sankta Johano Baptisto (Kočov)
Historio
La baroka preĝejo estis konstruita en la jaroj 1728-1732 je kostoj de posedanto de la plana senjorujo, grafo Václav ze Sinzendorfu. La 24-an de junio 1732 konsekris ĝin kladruba abato Siebert. La pentraĵoj en la interno estis laboraĵo de pentristo V. S. Schmidt el Planá, sed la germana literaturo aljuĝas ĝin al Eliáš Dollhopf.
Gábor Bálint
Bálint estis universitata profesoro pri kompara lingvistiko de la ural-altajaj lingvoj en Kolozsvár (Cluj-Napoca), kaj parolis 21 lingvojn.
Bálint konis, sed ne akceptis la lingvon Volapuko. Pro lingvistikaj interesoj li konatiĝis, laŭ EdE en 1897, kun Esperanto en Kolozsvár, kaj oni konsideras lin kiel la unua hungara esperantisto. Laŭ EdE, li verŝajne estis varbita per la propaganda laboro de Louis de Beaufront. En 1897 li ankaŭ eldonis litografie la regulojn de Esperanto kaj gvidis kurson por universitataj studentoj en Kolozsvár. Inter ili estis Ábel Barabás, kiu en 1898 verkis la unuan hungarlingvan lernolibron de Esperanto, Esperanto világnyelv.
Preĝejo de sankta Johano Baptisto (Kočov)
Historio
La preĝejo troviĝis en domaro Sankt Johann (Sv. Jan), en kiu ja ankoraŭ en la jaro 1921 vivis 92 loĝantoj, sed hodiaŭ ĝi estas pereinta. Tre damaĝigita ĝi estis dum bataloj fine de la dua mondmilito.
Gábor Bálint
Bálint verkis la antaŭparolon, en kiu li sprite kaj energie defendis Esperanto-n de atakoj kaj mokoj, dirante inter alie, ke ”manion havas tiu, kiu ne kredas la progreson de la homaro kaj kiu preferas la disigon de la homaro per [ĉ]inaj muroj”.
Preĝejo de sankta Johano Baptisto (Kočov)
En filmo
Spite al memoriga protekto la preĝejo estis en la jaro 2000 reguligita al "inferan kavernon", kulison por fabelo Z pekla štěstí 2 de reĝisoro Zdeněk Troška. Dum tiuj ĉi reguligoj malaperis lastaj restaĵoj de la barokaj pentraĵoj. Mallongtempe post la filmado frakasiĝis granda parto de volbo.
Charles William Ballard
Li naskiĝis en la kvartalo Edgware de la urbodistrikto Barnet de Granda Londono. En lia kvina jaro la familio transloĝiĝis al Nov-Zelando. Tie li iĝis pioniro de stenografio. Ekde la jaro 1914 li dediĉis semajne unu vesperon al Esperanto-instruo de novuloj. Li estis prezidento de Komerca Esperanto-Klubo kaj de la Esperanto-Socieco en Melburno, redaktis la revuon La Suda Kruco dum du aŭ tri jaroj kaj kunlaboris por aliaj gazetoj.
Orienta Anatolio
La regiono kaj la nomo estis unue difinitaj en la Unua Geografia Kongreso en Turkio en 1941 en Ankara por anstataŭigi terminojn "Armena altebenaĵo" kaj "Armena montaro" uzitajn en ne-turkaj eldonoj por priskribi la regionon.
Situo
Orienta Anatolio situas en la plej orienta parto de Anatolio en Turkio. Ĝi estas barita per Centra Anatolio de okcidento, Nigra Mara regiono de nordo, Sudorienta Anatolio kaj Irako de sudo, Irano kaj Naĥiĉevano kaj Armenio de oriento.
Loĝantaro
La tuteca loĝantaro de la regiono estas 6.100.000 homoj laŭ popolnombrado de 2000. La kampara loĝantaro estas pli granda ol la urba loĝantaro. La migrada nivelo al la aliaj regionoj, aparte al Marmora regiono, estas alta, kaj loĝdenso (35 personoj/km²) estas pli malgranda ol la averaĝa por Turkio (85 personoj/km²).
Geografio
Averaĝa alto estas 2200 m. Estas multaj ebenaĵoj kaj altebenaĵoj. Estas iu vulkana agado hodiaŭ.
Klimato kaj naturo
Pro tio, ke la plejparto de la regiono estas malproksime de maro kaj havas grandan alton, ĝi havas longan vintron kaj mallongan someron. Dum la vintro ĝi estas malvarma kaj neĝkovrita, dum somero la vetero estas malvarmeta en la montaro kaj varma en la malalta tereno.
Alternativo Demokratia (Malto)
La partio Alternativo Demokratia - malte Alternattiva Demokratika - estas nacia ekologia-alternativa politika partio en Malto. Ĝi fondiĝis dum la jaro 1989, kiam la prezidento de la Malta Labora Partio, Toni Abela, kune kun kelkaj kunpartianoj forlasis sian originan partion kaj kuniĝis kun pluraj grupoj da ekologiaj aktivistoj por por fondi nacian verdan partion. Sur eŭropa nivelo, ekzemple en la parlamento kaj gvida komisiono de la Eŭropa Unio, la partio estas parto de la transnacia Eŭropa Verda Partio kaj de la parlamenta Frakcio de la Verduloj kaj Eŭropa Libera Alianco.
La partio havas membrojn en kvar urbaj parlamentoj de la insulo. Dum la jaro 2003, ĝi tre subtenis la referendumon pri aliĝo de Malto al la Eŭropa Unio. Dum 2004, la partio atingis rimarkindan rezulton dum la naciaj balotoj por la Eŭropa Parlamento, kolektante 9,33 procentojn de la voĉoj. La partia kandidato, Arnold Cassola, nur je malmultaj voĉoj malsukcesis elektiĝi eŭropa parlamentano.
4520 Dovĵenko
4520 Dovĵenko estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la rusa astronomo Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.
Jean Balliman
Jean BALLIMAN (baliman) ( en Parizo – ? ) estis franca esperantisto kaj komercisto. Li estis prezidento de la vitrovendistoj en Francio. Direktis gazeton Paris-Esperanto ĝis 1914. En 1905 fondis sekcion komercan kun delegitoj en tuta Francio sed tiu provo montriĝis trofrua. Post la milito eldonis gazeton France-Esperanto. Direktas Asocion Esperanto et Commerce. Trad.: Francaj Poezioj 1922; Maitre Pathelin, farso de la 15-a jarcento, 1922.
(14978) 1997 SD25
(14978) 1997 SD25 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Nobuhiro Kawasato elde la observatorio de Uenohara (gubernio Jamanaŝi, Japanio).
Stacio Yōkaichi
Stacio Yōkaichi (japane: 八日市駅 [Jookaiĉi-eki], angle: Yōkaichi Station) estas fervoja stacio en Higaŝiomi, Gubernio Ŝiga, Japanio. La stacio servas 2 liniojn de Fervojo Ohmi: Linio Fervojo Ohmi (ĉefa), Linio Fervojo Ohmi-Yōkaichi.
Davido la 4-a de Kartvelio
Davido la 4-a de Kartvelio la Konstruanto. Reale li estis la unua el la reĝoj de la unuigita Kartvelio kiu nomiĝis Davido. El vidpunkto li estis Davido la 1-a, sed tradicie konata kiel Davido la 4-a ĉar li estis la kvara kiu havis tiun nomon el la Bagratida dinastio. Sed, ĉiakaze kelkaj historiistoj konsideras lin kiel Davido la 2-a, ĉar li estas la dua kiu havis la titolon Reĝo de la kartveloj. Li ankaŭ estas konata kiel Davido la Konstruanto (en la kartvela lingvo: დავით აღმაშენებელი, Davit Aghmashenebeli) (1073-1125), de la Bagratida dinastio, li estis reĝo de Kartvelio de 1089 ĝis 1125.
Lidia Ligęza
Lidia LIGĘZA (naskiĝis en 1942 en Nowy Sącz) pola esperantistino, filologo, poetino, tradukistino, verkistino de libroj en Esperanto.
Biografio
Ŝi studis filologion ĉe la Jagelona Universitato en Krakovo. En 1991 ŝi magistriĝis pri historio de literaturo. Sian magistran laboraĵon "La folklora bazo de Klecht Polskich" (Slavaj Fabeloj) de Bolesław Leśmian" ŝi publikigis en la scienca revuo Pamiętnik Literacki. Ŝi ankaŭ estas aŭtoro de pluraj publikigitaj sciencaj disertaĵoj pri folkloro en la pola literaturo, inkl. pri la verko de Tadeusz Nowak.
Esperanto
Lidia esperantistiĝis en 1961. Kiel studento de la Jagelona Universitato, ŝi ĉeestis la Esperanto-lingvan kurson gviditan de prof. Mieczysław Sygarski. Ŝi instruis la internacian lingvon en altlernejaj kursoj kaj internaciaj feriadoj, i.a. dum la Vroclavaj Internaciaj Feriadoj "Ora Pola Aŭtuno" en Międzygórze, organizita de la Pola Esperanto-Asocio en Vroclavo. Ŝi estis prezidantino de la Vojevodia Esperanto-Klubo ĉe la Krakova Kulturdomo Pałac pod Baranami (Palaco sub Ŝafoj).
Ĝis 1983 ŝi estis redakciano de la revuo Pola Esperantisto, kunlaborinte al ĝia kresko de kluba revuo al kultura interetna publikigaĵo.
Ekde 1996 ŝi estis prezidanto de Krakova Esperanto-Societo kaj kunredaktoro de la klubo bulteno "Apudvistula Bulteno". Ŝi laboras kiel docento pri Esperanto-literaturo en la postbakalaŭraj Esperantologiaj Studoj en la Universitato Adam Mickiewic z en Poznano, sub gvido de prof. Ilona Koutna.
Verkaro
Ŝi estas aŭtorino de kelkaj sciencaj publikaĵoj pri folkloro en la pola literaturo i.a. pri verko de Tadeusz Nowak, kaj pri modernismo en tiu sama beletro.
Tradukarto
Ŝi tre abunde tradukis el la pola al Esperanto, turnante sian atenton al modernaj aŭtoroj kaj specialiĝante pri la nuntempa pola poezio. Krome, ŝi aŭtoris kvar antologiojn kun infanliteraturo en Esperanto. La plej ŝatataj temoj de Lidia estas tre diversaj, de naturo ĝis homaj aferoj (morto, senespero, sekso...).
"Pola Esperantisto" publikigis siajn artikolojn pri la laboro de famaj polaj verkistoj. En la prestiĝa serio "Oriento - Okcidento" n-ro 50 de Universala Esperanto-Aoscio, estis eldonita en 2015 granda volumo kun poemoj de Wisława Szymborska Mi inventas la mondon (mi pensas la mondon), el kiu ŝi tradukis grandan parton al Esperanto. Ŝi ankaŭ esperantigis du teatraĵojn de Witkacy: En malgranda grandbieno (pole: W małym dworku) kaj La Ŝuistoj (pole: ''Szewca). La ŝusitoj'' estas dramo en kiu Witkacy (Witkiewicz) prezentis bildon de la estonta socio, ankaŭ montrante siajn katastrofajn sentojn pri ĝi. La dramo estas anstataŭaĵo de la ideo de la verkisto pri la mekanizado de la socio kaj la posta kolapso de la civilizio, ĝi estas kritiko de revolucio, kapitalismo, komunismo kaj faŝismo.
NGC 434
NGC 434 (aliaj indikoj — PGC 4325, ESO 113-23, AM 0110-583) estas galaksio en konstelacio Tukano.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Araba muziko
Araba muziko (arabe الموسيقى العربية, latinliterigo laŭ la sistemo DMG kaj ankaŭ laŭ la sistemo ALA-LC de la usona Kongresa Biblioteko al-mūsīqá al-‘Arabīyah) estas la muziko de la tiel nomata "araba mondo" (: العالم العربي‎ al-‘ālam al-‘arabī), do la arablingvaj ŝtatoj de la araba duoninsulo, de norda kaj orienta Afriko.
Araba muziko, dum sendependa kaj tre viva, havas longan historion de interagado kun multaj aliaj regionaj muzikaj stiloj kaj ĝenroj. Ĝi estas miksaĵo de la muziko de la araba gento de la Araba Duoninsulo kaj la muziko de ĉiuj popoloj, kiuj konsistigas la nuntempan "araban mondon". Kiel estis la kazo en aliaj artaj kaj sciencaj kampoj, araboj tradukis grekajn tekstojn kaj verkojn pri muziko kaj evoluigis la muzikan teorion surbaze de la muziko de antikva Grekio (inkluzive de la konceptoj sistema ametabolon, enharmonion, ĥromatikon kaj diatonon).
Arabaj muzikiloj: al-Ud
Ĝenroj: Raj
Konataj muzikistoj:
Stanisław Jerzy Lec
Stanisław Jerzy Lec, literatura pseŭdonimo Stach, reale barono Stanisław Jerzy de Tusch-Letz (naskiĝis la 6-an de marto 1909 en Lvivo, mortis la 7-an de majo 1966 en Varsovio) estis pola poeto, satiristo kaj aforisto.
Vivo
Lec devenis el nobeligita juda familio, li estis filo de barono Benon de Tusch-Letz kaj Adela Safrin. Li frekventis lernejojn en Lvivo kaj Vieno, abiturientiĝis en 1927 en Lvivo, komencis la studojn en la Universitato Jan Kazimierz, la unuan jaron ĉe pollingvistiko, kaj poste studis juron. Li diplomiĝis en 1933.
En 1928 Lec debutis per la poemo Wiosna (Printempo) en la krakova revuo IKC. Poste, dum la tuta intermilita periodo, li estis ligita kun la maldekstra gazetaro. Li verkis ĉiutagan tribunalan felietonon en Przegląd Popularny (Populara Revuo).
En la jaroj 1939–1941 li restis en Lvivo, kie li aliĝis al la Unio de Sovetiaj Verkistoj de Ukrainio. La 19-an de novembro 1939 li subskribis deklaron de polaj verkistoj, kiu bonvenigis la aneksadon de Okcidenta Ukrainio al Sovetia Ukrainio. Aro da liaj verkoj el tiu periodo kongruas kun la atendoj de la sovetiaj instancoj, interalie la unua pola poemo pri Stalin. Por la gazeto Czerwony Sztandar (Ruĝa Standardo) li publikigis tekstojn por satiraj desegnaĵoj de Franciszek Parecki. Poste Lec estis kaptito en la nazia koncentrejo de Lvivo ĉe Janowska kaj en Ternopilo; post kiam li eskapis el la ternopila koncentrejo en uniformo de SS-ano, li membris en Pola Partio Laborista. Lec estis soldato de Popola Gvardio kaj Pola Popola Armeo. Li partoprenis en partizanaj bataloj, inter ili la batalon de Rąblów. En Pruszków li publikigis la periodaĵon Żołnierz w boju (Soldato batalanta), organo de Popola Gvardio (poste Popola Armeo).
En Pola Popola Armeo li atingis la rangon de majoro. De 1946 ĝis 1950 Lec estis gazetara ataŝeo en Vieno, poste li elmigris al Israelo por du jaroj. En la etoso de skandalo li revenis al Pollando en 1952; liaj verkoj estis cenzuritaj ĝis 1956 kaj retiritaj el bibliotekoj. Tiam li publikigis inter aliaj en la semajngazeto Świat (Mondo).
Lec kapablis eksterordinare trafe komenti tiutempajn sociajn kaj politikajn okazaĵojn uzante la formon de antikvaj proverboj, akrajn ŝercojn, vortludojn, lingvajn kaj poeziajn konceptojn. Li estis la aŭtoro de la aforismaroj Myśli nieuczesane (Nekombitaj pensoj, 1957) kaj Myśli nieuczesane Nowe (Nekombitaj pensoj Novaj, 1964), tradukitaj en plurajn lingvojn.
Lec edziĝis dufoje: kun Elżbieta Rusiewicz li havis la filon Jan kaj la filinon Małgorzata, kaj kun Krystyna Świętońska – la filon Tomasz.
Li estis entombigita ĉe la Armea Tombejo Powązki (sekcio C2-6-18). Lia aforismo estas ĉizita sur la tomboŝtono: Ne estas facile vivi post la morto. Kelkfoje oni devas malŝpari por tio sian tutan vivon.
Rezső Bálint (pentristo)
Rezső Bálint [reĵO bAlint], laŭ hungarlingve kutima nomordo Bálint Rezső estis hungara pentristo, grafikisto. Lia origina familia nomo estis Berger ĝis 1909.
Rezső Bálint naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto.
Biografio
Rezső Bálint lernis por esti presisto inter 1898 kaj 1902 en sia naskiĝurbo, poste li lernis pentroarton de Manó Vesztróczy. Ekde 1906 somere li lernis en Artkolonio de Nagybánya, krome ankaŭ pri Ferenc Szablya-Frischauf. En 1909 li vivis en Munkeno, poste en Parizo, kie li luis laborĉambron kun Amedeo Modigliani. En la jaroj 1911 kaj 1912 li pentradis en Kecskemét. Dum la 1-a mondmilito li pentradis pentraĵoj pri batalojn. Ekde 1920 li vivis en ekstera parto de Szentendre.
13332 Benkhoff
13332 Benkhoff estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la en la kadro de la programo Lowell Observatory Near-Earth-Object Search (LONEOS) elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, sud-oriente de Flagstaff (Arizono, Usono).
Jan Potocki
Grafo Jan POTOCKI (naskiĝis la 8-an de marto 1761 en Pików en la tiama pola Podolio; mortis la 2-an de decembro 1815 en Uładówka, Ukrainio) estis pola verkisto de ĉ. 30 franclingvaj libroj, esploristo de slavaj antikvaĵoj, vojaĝisto, historiisto, politikisto kaj la unua pola arkeologo kaj balonisto. Li estas nuntempe konata ĉefe pro sia romano, kiu estis samtitole filmadaptita kiel Manuskripto trovita en Zaragozo. Kavaliro de Malta Ordeno kaj posedanto de la Ordeno de Blanka Aglo.
Stacio Saekikuyakushomae
Stacio Saekikuyakushomae (japane: 佐伯区役所前駅 [Saekikujakuŝomae-eki], angle: Saekikuyakushomae Station) estas fervoja stacio en Kvartalo Saeki, Hiroŝimo, Japanio. La stacio servas 1 linion de Elektra Fervojo Hiroshima: Linio Hiroden-Miyajima.
John Jacob Raskob
John Jakob RASKOB, KCSG (19-a de marto 1879 – 15-a de oktobro 1950) estis financa entreprenestro kaj negocisto de DuPont kaj de General Motors, kaj konstruisto de la Empire State Building. Li estis proparolanto de la Democratic National Committee ekde 1928 ĝis 1932 kaj grava subtenanto de la kandidatigo de Alfred E. Smith por la Prezidanteco de Usono.
Post Franklin D. Roosevelt iĝis Prezidanto, Raskob estis elstara kontraŭanto de la politiko de New Deal pere de sia subteno de nombraj kontraŭ-Roosevelt organizoj kiel la "American Liberty League". Raskob estis ankaŭ estro de la "Association Against the Prohibition Amendment", nome asocio kontraŭ malpermeso de alkoholaĵoj, kaj trezoristo de la Malta Ordeno.
Revolucio de digno
La Revolucio de Digno (Революція гідності, latiliterigite Revoliucija hidnosti), ankaŭ konata kiel la Majdana Revolucio, okazis en Ukrainio en februaro 2014 ĉe la fino de la Eŭromajdano-protestoj, kiam mortigaj kolizioj inter manifestacianoj kaj la sekurecaj taĉmentoj en la ukraina ĉefurbo Kievo kulminis per la elpelo de elektita ukrainia prezidanto Viktor Janukoviĉ kaj la demisiigo de la ukraina registaro de ĉefministro Mikola Azarov.
En novembro 2013, ondo de grandskalaj protestoj (konataj kiel Eŭromajdano) erupciis en respondo al la subita decido de prezidanto Janukoviĉ ne subskribi asociigan kaj liberkomercan interkonsenton kun la Eŭropa Unio (EU), anstataŭe elektante pli proksimajn ligojn al Rusio kaj la Eŭrazia Ekonomia Unio. La ukraina parlamento Verĥovna Rada kun grandega plimulto aprobis fini la interkonsenton kun EU. La registaro de Rusio faris premon sur Ukrainion por malakcepti ĝin. Tiuj protestoj daŭris dum monatoj kaj ilia amplekso larĝiĝis, kun alvokoj por la eksiĝo de Janukoviĉ kaj la tiutempa ukraina registaro de ĉefministro Mikola Azarov. Manifestacianoj kontraŭbatalis tion, kion ili vidis kiel ĝeneraligita registara korupto kaj povomisuzo, la influon de ukrainaj komercaj oligarkoj, polica brutaleco kaj malobservo de homaj rajtoj en Ukrainio. Lontraŭprotestaj leĝoj nutris plian koleron. Granda, barikadita protesta tendaro okupis la Sendependecan placon (Majdan Nezaleĵnosti) en centra Kievo.
En januaro kaj februaro 2014, kolizioj en Kievo inter manifestacianoj kaj la speciala polica unuo Berkut rezultigis la mortojn de 108 manifestacianoj kaj 13 policistoj, kaj la vundiĝon de multaj aliaj. La unuaj manifestacianoj estis mortigitaj en furiozaj kolizioj kun la polico la 19-an ĝis 22-an de januaro. Sekve de tio, manifestacianoj okupis registarajn konstruaĵojn ĉie en la lando. La plej mortigaj kolizioj okazis la 18–an ĝis 20-an de februaro, kiuj rezultigis la plej severan perforton en Ukrainio de kiam ĝi reakiris sendependecon.
Marko Kropivnickij
Marko Kropivnickij estas patro de fama opera soprano Oleksandra Kropivnicka.
En 2016 omaĝe al li urbo Kirovohrado estis alinomita al Kropivnicko.
Komuna Agrikultura Politiko
La Komuna Agrikultura Politiko (KAP) estas sistemo por la agrikultura branĉo de la Eŭropa Unio kaj kiu donas 44% de la EU-a financaj eldonoj (€43 miliardoj). Tiu politiko garantias minimuman prezon por la produktistoj kaj direktan apogon en formo de subvencioj (protektismo). La multekostan sistemon kritikas Britio, kiu volas malpliigi la subvenciojn. Inter la unuaj paŝoj estas la malpliigo de la subvencioj je la sukero en 2005, laŭ premo de la WTO.
Historio
Sektoroj apogitaj per KAP
La komuna agrikultura politiko influas la sekvajn agrikulturajn produktojn
La estigo de komuna agrikulturala politiko estis proponita en 1960 far Eŭropa Komisiono. Tio sekvis la subskribon de la Traktato de Romo en 1958, kiu estigis Komunan Merkaton.
Oni aldonis dum la jaroj kiel celon ankaŭ la rezervon de la provinca vivformo, la vilaĝo, la elvolviĝon de ekologia mastrumado ktp.
Kritiko
En la Human Development Report 2003 aperis, ke en 2000 la averaĝa laktobovo en la EU ricevis $913 en subvencoj, kompare al la averaĝa $8 je persono en Sub-Sahara Afriko. Oni diris en 2005, ke la subvencio sufiĉus perfluge liveri la bovojn al Tajlando.
La KAP preferas la agrikulturajn landojn kiel Francio, Hispanio, tiel en 1984 Britio akiris daŭran repagon el la enpagita monsumo. En 2005 Britio deklaris, ke oni necesas malpliigi la subvenciojn, ĉar estas ridinde, ke plimulto de la buĝeto iras al la agrikulturo kaj apenaŭ el la mono al esploroj.
En 2005, 60 % de la apogoj ricevas grandaj nutraĵindustriaj entreprenoj. En Hispanio, la 7 plej grandaj bienoj ricevas samon kiel 12.700 komune. Pliaj apogitoj (2005): reĝino Elizabeta la 2-a, princo Alberto de Monako, Mariann Fische Boel, la dana agrarkomisiito de la EU, ktp., la firmaoj Heineken, Nestlé, BASF, Philip Morris.
Argumento teleologia
La argumento teleologia, aŭ argumento de la dia dezajno, estas unu el la argumentadoj utiligataj por pruvi la ekziston de Dio aŭ de kreisto, startante el la percepto de ordo, celo, projekto aŭ direkto en la stato de la ekzistaĵoj.
La termino “teleologia” elfluas el grekaj telos (τέλος), kiu signifas “finon” aŭ "celon". kaj logos (λόγος) signifanta “vorton” aŭ "paroladon"; la kunaĵo “teleologio” estas la hipotezo-konstato ke ekzistas iu celo aŭ iu direktiĝo en la kioncerto de la estaĵaro.
Formulado de la aŭgumento
En ĝia basa varianto, teleologia argumento tiel estas prezentata:
Loke de 'X' kutime oni metas la ''universon, vivon, procezon de la evoluismaj vivfenomenoj, homaron, apartajn bestajn speciojn, apartan organon (okulo aŭ la homa lingvaĵo); “X” foje anstataŭas unu el fundamentaj konstantoj de la universo tio estas Fizika konstanto aŭ fizika leĝo, kaj foje eĉ la Antropica principo, kiu alestigas kiel la universo estas aranĝita ekzakte por permesi ke iu formo de inteligenta vivo povu ekzisti.
Dum la klasikaj forluladoj de tiu argumento estas kunligitaj kun monoteismo, iuj versioj anstataŭas Dion per demiurgo, aŭ politeismo aŭ eĉ per ekstertera vivo kiel kaŭso de la naturaj fenomenoj, kavnkam la antaŭs formulo povas surfaciĝi ankorah en okazo de unua kaŭzo. Eblas ankaŭ ke oni lasu senpreciza la identeco de la “projekisto”:
22152 Robbennett
22152 Robbennett estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Robbie Bennett, kiu mentoris unu finalist(in)on de la scienca konkurso por lernantoj en lasta jaro de mezlernejo The Discovery Channel Young Scientist Challenge (DCYSC) de 2005. Li instruas ĉe la Heritage Middle School de Maryville (Tenesio).
Keppeshausen
Keppeshausen estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Bitburg-Prüm de la federacia lando Rejnlando-Palatinato, rekte ĉe la limo al Luksemburgio, kaj apartenas al la komunumaro Suda Ejfelo (Verbandsgemeinde Südeifel), administra ligo de pluraj najbaraj komunumoj, kiu ekestis la 1-an de julio 2014. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
NGC 434A
NGC 434A (aliaj indikoj — PGC 4344, ESO 113-24) estas galaksio en konstelacio Tukano.
Ĉi tiu objekto ne estis en la originala versio de NGC-katalogo kaj estis aldonita poste.
Barata muziko
Hindiaj muzikiloj: Gatham - harmoniumo - Sarangi - sarod - Ŝenaj - tabla - tampura - vina - violono
Ĝenroj: Kavŭali - Dhrupad - Karnatika muziko
Konataj muzikistoj: Bismillah Ĥan - Ram Narajan - Lakŝmi Ŝankar - Nusrat Fateh Ali Ĥan - Teĝi Bhoĝvani - Ram Panjwani - Abida Parvin
Kolonaro sur Rajstna
Kolonaro sur Rajstna estas romantika klasicista glorieto en Areo de Lednice-Valtice, en katastra teritorio Valtice. Ĝi estas protektita kiel kultura memorindaĵo de Ĉeĥio.
Historio
La kolonaron lasis konstrui en la jaroj 1817–1823 princo Johano la 1-a el Liĥtenŝtejno kiel belvederon kaj samtempe monumento al sia mortinta patro Francisko Jozefo la 1-a kaj fratoj Filipo kaj Aloiso la 1-a. Plu la konstruado de la kolonaro, same kiel la ceteraj konstruaĵoj en Areo de Lednice-Valtice, per dono de laborokazoj helpi plibonigi socian situacion de ĉi tieaj servutuloj.
Arkitekto de la kolonaro estis ankoraŭ Josef Hardtmuth, la konstruaĵon faris lia sekvanto Josef Kornhäusel. Ŝablono estis glorieto en la viena Schönbrunn. Jam post sia finigo ĝi fariĝis ŝatata ekskursa kaj turisma celo. Devene la parcelo kun la kolonaro apartenis al katastra teritorio Schrattenberg. En la jaro 1925 tiu ĉi parto de katastro Schrattenbergu estis alligita al Valtice. Post la jaro 1945 la kolonaro troviĝis en nealirebla limzono kaj ĝi servis kiel observejo de limgardistaro. Post la jaro 1989 la kolonaro transiris en administradon de Nacia memoriga instituto kaj ĝi estis iom post iom rekonstruita. Nuntempe ĝi estas alirebla al publiko de majo ĝis septembro.
Priskribo
La kolonaro troviĝas sur monteto Homole (nomata ankaŭ Reisten aŭ Rajstna) en alteco 280 m s. m., proksimume 1,6 km sudokcidente de la centro de Valtice. La klasicisma kolonaro de ortangula bazplano estas kreata de 24 kolonoj kun korintaj kapoj. Plialtigita atiko meze kreas formon de venka arko. En ekstrema piliero de la kolonaro estas lokigita ŝtuparejo kondukanta al belvedera plataĵo sur la tegmento.
Alirebleco
La kolonaro estas alirebla el Valtice sur ruĝa turisma marko kaj biciklovojo.
Saint-Hilaire-du-Harcouët
Saint-Hilaire-du-Harcouët estas franca situanta en departemento Manche, regiono Normandio.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Saint-Hilairiens.
Ventura Rodríguez
Inter 1755 kaj 1767 realigis mirindan dekoraciadon en la interno de la preĝejo de la Reĝa Monaĥejo de la Enkarniĝo, en Madrido, kun videblaj spuroj de modeloj de la roma baroko, lia plej ŝatata inspiro. Li entreprenis plurajn arkitekturaĵojn en Madrido sed la plimulton li ne povis fini pro personaj problemoj (forpaso de la edzino) kaj konsekvence la perdo de la fido de la reĝoj je li. La plimulto de la konstruaĵoj elpensitaj kaj komence entreprenitaj de li (Pordo de Alcalá, Reĝa Baziliko Sankta Francisko la Granda, k.a. estis finkonstruitaj de Francesco Sabatini. Al lia laboro en la arkitekturo aldoniĝas la dezajnado de kelkaj fontanoj (kvankam la realigado estis farita de skulptistoj, ĉar tiu ne estis lia profesio). Temas pri la tri fontanoj de la Salono Prado (Cibelo, Apolo kaj Neptuno), la najbaraj Kvar Fontanoj kaj Fontano de la Artiŝoko, la Fontano de la Konkoj, en la Ĝardeno Kampo de la Maŭro, la Fontano de la Delfenoj kaj aliaj.
Cery-Fleur-de-Lys (stacidomo)
Cery-Fleur-de-Lys estas fervoja stacidomo en Prilly, Svislando.
(19153) 1990 QB3
(19153) 1990 QB3 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la usona astronomo Henry E. Holt elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono).
Hoppstädten-Weiersbach
Hoppstädten-Weiersbach estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Birkenfeld de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Hilociklo
La Hilociklo aŭ Kolumbia arbarturdo (ankaŭ nomata sufiĉe malprecize en angla Wood Thrush, tio estas Arbarturdo, kio povus taŭgi ankaŭ por dekoj da aliaj turdoj ĉar multegaj turdospecioj loĝas en arbaroj), Hylocichla mustelina aŭ Catharus mustelinus, estas specio de birdo de la familio de Turdedoj. Ĝi estas nordamerika paserina birdo. Ĝi estas tre rilata al aliaj turdoj kiaj la Migra turdo kaj estas amplekse distribua en Nordameriko, dum migras en Centrameriko kaj suda Meksiko. La Hilociklo estas la oficiala birdo de la Distrikto de Kolumbio.
La Hilociklo estas mezgranda Turdo, kun brunaj supraj partoj kaj tre punktitaj blankaj subaj partoj. Maskloj kaj inoj estas similaj laŭ aspekto. La masklo havas unu el la plej belaj birdokantoj de Nordameriko.
La Hilociklo estas ĉiomanĝanta, kaj nutras sin prefere el grundaj senvertebruloj kaj larvoj, sed ili manĝas ankaŭ fruktojn. Somere ili manĝas insektojn konstante por ĉiutaga metabolisma neceso. Ĝi estas solema, sed foje formas arojn de miksitaj specioj. La Hilociklo defendas teritorion kiu grandas el 800 al 28000 m². La Hilociklo estas monogama, kaj ties reprodukta sezono ekas printempe; ĉirkaŭ 50 % de ĉiuj paroj povas fari du ovodemetadojn, kiuj grandas el 2 al 4 idoj.
Taksonomio
La ununura membro de la genro Hylocichla, la Hilociklo estis priskribita de germana naturalisto Johann Friedrich Gmelin en 1789. La genra nomo estas rekta traduko de ĝia komuna nomo, devena el grekaj vortoj hile/ύλη "arbaro" kaj kiĥle/κιχλη "turdo" de kio la angla nomo estas traduko. La specifa nomo devenas el la latina mustela "mustelo". Ĝi estas tre rilata al aliaj tipaj amerikaj turdoj de la genro Catharus, kaj ĝi estas foje enmetita en tiun genron;. Ĝi estis konsiderata proksima al la longdistance migrantaj specioj de tiu genro, kiel for de la ĝenerale loĝantaj birdoj kiuj estas la najtingalturdoj, sed tio ŝajnas erara. . La Hilociklo ŝajne estas proksima ankaŭ de la grandaj turdoj de la genro Turdus, kiaj la Migra turdo.
Aspekto
Plenkreskulo de Hilociklo estas 19–21 cm longa, kaj pezas 40-50 g, kun enverguro de 30–40 cm. La plej longa konata vivodaŭro de Hilociklo en naturo estas de 8 jaroj kaj 11 monatoj. La krono, nuko kaj supra dorso estas cinamobrunaj, dum la flugiloj kaj vosto estas iom pli senkolore brunaj. La brusto kaj ventro estas blankaj kun grandaj malhelbrunaj punktoj en brusto, kaj flankoj. Ĝi havas blankan okulringon kaj rozkolorajn krurojn. Aliaj brunecaj turdoj havas pli fajnajn punktojn en brusto. Tiu specio similas laŭ ekstera aspekto al Viskoturdo, kiu estas aligenra kaj multe pli granda, dum tiu havas pli blankan ventron. Junuloj estas similaj al plenkreskuloj, sed havas kromajn punktojn en dorso, kolo kaj flugilkovriloj. Maskloj kaj inoj estas similaj laŭ grando kaj plumaro.
Voĉo
Oni diras, ke la Hilociklo havas unu el la plej belaj birdokantoj de Nordameriko. Usona naturalisto kaj pensulo Henry David Thoreau verkis:
Dum oni ne scias ĉu inoj kantas, maskloj havas unikan kanton kiu havas tri partojn. La unua subkanto apenaŭ aŭdeblas se la aŭdanto ne estas tre proksima, kaj konsistas el 2 al 6 mallongaj kaj malaltatonaj notoj kiaj bap, bap, bap. La meza parto estas laŭta frazo ofte priskribita kiel ii-uu-lej, kaj la tria parto estas ventroparola, trileca frazo de nearmonia paro de notoj farataj rapide kaj samtempe.
La masklo povas kanti du notojn samtempe, kio faras ĝian kanton io etera, fluteca. Ĉiu individua birdo havas sian propran repertorion baze sur kombinoj de variantoj de tri partoj. La kantoj estas ofte ripetitaj laŭ ia ordo. La frazo bap, bap, bap estas foje uzata kiel alvoko, kio estas pli laŭta kaj je pli granda frekvenco kiam la birdo estas ĝenita. La hilociklo uzas ankaŭ iun alvokon tat, tat kiel agitaverto. La nokta flugalvoko estas emfaza zumado hiih.
Distribuado kaj vivejo
La reprodukta teritorio de tiu nearktisa specio etendas el Manitobo, Ontario kaj Nova Skotio en suda Kanado al norda Florido kaj el marbordoj de Atlantiko al rivero Misuro kaj la oriento de Grandaj Ebenaĵoj. Ĝi migras al suda Meksiko tra Panamo en Centrameriko vintre, ĉefe en la malaltaj teroj laŭlonge de marbordoj de Atlantiko kaj Pacifiko. Ili ĝenerale alvenas en la usonajn marbordojn de la Meksika Golfo dum la unua semajno de aprilo. Aŭtuna migrado kutime komencas en meza aŭgusto kaj daŭras tra meza septembro. Migrado okazas dumnokte, permesante ilin trovi sian direkton laŭ la steloj kaj orientiĝi per detektado de la tera magneta kampo.
La Hilociklo preferas falfoliajn kaj miksitajn arbarojn por reproduktado. Ili preferas ĵus sukcesintajn arbarojn de altaj teroj kun mezdensa arbustaro. Robert I. Bertin (1977) trovis, ke tiu turdo favoras areojn kun fluanta akvo, humida grundo, kaj granda subkreskaro. La reprodukta habitato ĝenerale inkludas arbojn pli altajn ol 16 m, preskaŭ malferman arbargrundon, humidan grundon, kaj sekan foliaron kun malseka subgrundo pli grava ol alia folitavolo aŭ atingejo al fluanta akvo. La Hilociklo povas reproduktiĝi en habitatopecoj tiom malgrandaj kiom 0.4 ha, sed ĝi riskas pli altan predadon kaj nestoparazitismon. La reprodukta teritorio de la Hilociklo etendiĝis norden, forpelante la speciojn de la Salikoturdo kaj de la Ermita turdo en kelkaj lokoj. Ĵuse kiel rezulto de fragmentado de arbaroj, Ĝi pli kaj pli suferas pro nestoparazitismo fare de la Brunkapa molotro, kaj pro perdo de habitato en la vintraj teritorioj.
Konservostatuso
La Hilociklo iĝis simbolo de la malpliiĝo de la neotropisaj kantobirdoj de orienta Nordameriko, kiuj malpliiĝis 43 % ekde 1966. Kun multaj aliaj specioj, tiu turdo frontas minacojn kaj en la nordamerikaj reproduktejoj kaj en la centramerikaj vintrejoj. Arbara fragmentado en nordamerikaj arbaroj kaŭzis kaj pliigon de nestopredado kaj pliigon de molotra parazitado, kio draste malpliigis ties reproduktan sukceson. Studo de la Laboratorio Cornell de Ornitologio estis la unua grandskala analizo kiu kunigis la konceptojn de acida pluvo kaj de la malpliiĝo de tiu turdo. Konstanta detruo de unuarangaj arbaroj en Centrameriko eliminis preferatajn vintrajn habitatojn de la Hilociklo, ŝajne devigante la birdojn elekti duarangajn habitatojn kie la mortindicoj estas pli altaj. Spite tion, la Hilociklo estas ankoraŭ konsiderata kiel Malplej zorgiga.
Vaganteco
La Hilociklo estis vaganta iam en Eŭropo, ĉe Insuloj Scilly, Anglio en oktobro de 1987.
Kutimaro
La Hilociklo estas ĉefe solema birdo, sed eventuale formas arojn de miksitaj specioj vintre. Ties reprodukta teritorio grandas el 800 al almenaŭ 8000 m2, kaj estas uzata por nestumado, kolektado de nestomaterialo kaj manĝado. Kelkaj Hilocikloj defendas ankaŭ manĝoteritorion vintre. Teritoria interagado estas kutime starigita sen fizika kontakto, sed ĉe tre intensaj renkontoj aŭ nestodefendo, oni observis fizikan interagadon per piedoj aŭ beko. Defenda kutimaro kiel respondo al nestopredantoj inkludas flugilekmontrojn, vostoekmontrojn kaj levon de kresto, foje suprenirinte al postaj plonĝoj kaj frapoj.
Oni observis tiun specion ankaŭ montrante kutimon konatan kiel formikumo. Formikumo okazus kiam birdo plukas unu aŭ grupon de formikoj kaj frotas ilin sur siajn plumojn. La celo de tiu kutimo ne certas, sed oni supozas, ke la birdoj povus akiri tiel defendajn substancojn el la formikoj eble uzataj por medicina celo, aŭ simple la birdoj suplementas siajn oleoprovizon.
Dieto
Kelkaj senvertebruloj kaj larvoj faras plej parton de la ĉiomanĝanta dieto de la Hilociklo, sed ili manĝas ankaŭ fruktojn malfrusomere, aŭtune kaj malfruvintre. Ili eventuale manĝas arbajn insektojn, helikojn kaj etajn salamandrojn. Junuloj estas manĝigataj per insektoj kaj kelka frukto. Post reproduktado kaj antaŭ migrado, la Hilociklo ŝanĝiĝas el insektoj al fruktoj kiu havas pli altajn nivelojn de lipidoj. Somere, malalta fruktokonsumado kaj lipidaj rezervoj postulas la birdon manĝi insektojn konstante por pluhavi siajn metabolismajn necesojn.
La Hilociklo manĝas ĉefe sur arbargrundo, traserĉante foliojn per siaj bekoj por malkaŝi insektojn. Ili estis observitaj saltantaj ĉirkaŭ folirubejoj kaj eĉ sur duonnuda grundo sub la arbara foliaro. Ili englutas enterajn fruktojn.
Predado
Ovoj kaj idoj estas predataj de strisciuroj, lavursoj, de la Blua garolo, Larĝbeka korvo, Ratoserpento, Brunkapa molotro, Kviskalo, suda flugosciuro, griza sciuro, Vizeloj, la Blankapieda peromisko, hejmaj katoj, Granda kornostrigo kaj Striakcipitro. Plenkreskuloj estas predataj ĉefe de akcipitroj kaj gufoj.