cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aŭstralio
«Ŝtelita generacio»
Dum longa tempo infanoj de indiĝenaj aŭstralianoj estis prenitaj el siaj gepatroj kaj senditaj al ŝtataj institucioj kaj blankaj familioj por esti edukitaj kiel «normalaj» (laŭ eŭropkultura vidpunkto) homoj. Rezulte de tio multaj el ili perdis siajn kulturajn radikojn, sed ĉe tio ne iĝis la parto de la «blanka socio» kaj ricevis la nomon "Ŝtelita generacio". Ĉi tiu politiko finiĝis en la 1960-aj jaroj. En 2008 la aŭstralia ĉefministro Kevin Rudd pardonpetis pri tio al la indiĝenaj aŭstralianoj.
«Forgesitaj aŭstralianoj»
De 1930 ĝis 1970 funkciis la Programo de Infanaj Migrintoj, kadre de kiu Britio sendis malriĉajn infanojn al "pli bona vivo" en Aŭstralio, Kanado kaj aliloken. La plimulto de la infanoj estis jam prenitaj el sia familio de la ŝtataj aŭtoritatoj aŭ forlasitaj de siaj gepatroj. Kiam ili estis ekspeditaj el Britio, al multe da ili oni rakontis, malĝuste, ke la gepatroj estis mortintaj. Multaj gepatroj ne sciis, ke siaj infanoj, foje ne pli ol trijaraĝaj, estis senditaj al Aŭstralio. Prizorg-agentejoj kunlaboris kun la registaro por sendi malfavoratajn infanojn al pli "rozkolora estonteco" kiu tiam estis juĝita kiel "bonaj blankuloj" al siatempa kolonio. En multaj kazoj ili estis edukitaj sole por laboro en bienoj, kaj suferis kruelecon kaj aflikton interalie fizika, psikologia kaj seksa molestado. Ili do ricevis la nomon "Forgesitaj Aŭstralianoj". Entute kalkuliĝis ĉ. 500 000 tiaj infanoj.
Bonvivanto
Hedonistoj fakte ankaŭ estas bonvivantoj, sed ili ĉefe preferas aliajn plezurojn.
Aŭstralio
«Forgesitaj aŭstralianoj»
La 2009 la aŭstralia ĉefministro Kevin Rudd pardonpetis al la "Forgesitaj aŭstralianoj". Li esprimis la esperon, ke la nacia pardonpeto helpos "kuraci la doloron" kaj estos turnopunkto en aŭstralia historio. La ceremonion en la Kanbero ĉeestis centoj da tiaj homoj, proksimume 7 000 el kiuj ankoraŭ loĝas en Aŭstralio. "Verdire, ĉi tio estas malbela rakonto. Verdire granda malbono estas farita. Estas mia espero, ke de hodiaŭ, vi estos nomitaj la Memoritajn aŭstralianojn," li diris.
Bonvivanto
Bonvivanto estas grava rolo en la opereto, tiu figuro estas tiu, kiu vivas boheme.
Aŭstralio
«Forgesitaj aŭstralianoj»
Dum renkontiĝo de 1 000 homoj ĉe la Parlamentejo Kevin Rudd ankaŭ proponis sian pardonpeton al infanaj migrintoj prenitaj el Britio al Aŭstralio post la milito, ofte sen konsento de la gepatroj.
Propra kolonia regado
Inter 1855 kaj 1890, la ses kolonioj akiris individue respondecan registaron, administrante la plimulton de iliaj internaj aferoj kvankam ili formis parton de la Brita Imperio. La Kolonia Oficejo de Londono plu tenis la kontrolon sur iuj demandoj, ĉefe internaciaj rilatoj, defendo kaj internacia mara trafiko.
Orimpetego ekis en Aŭstralio komence de la 1850-aj jaroj kaj la Eureka Ribelo kontraŭ minpermesilaj impostoj en 1854 estis frua esprimo de civila malobeo. Inter 1855 kaj 1890, la ses kolonioj unuope akiris respondecan memgadon, ekadministrante plej el siaj propraj aferoj restante parto de la Brita Imperio. La Kolonia Oficejo en Londono retenis kontrolon de kelkaj aferoj, ĉefe de eksterlandaj aferoj, defendo, kaj internacia navigado.
Ŝtatigo kaj mondmilitoj
La 1a de Januaro 1901, la federaciigo de la kolonioj estis plenumita post jardeko de planado, konsultado kaj voĉdonado. Tio establis la Komunumo de Aŭstralio kiel dominio de la Brita Imperio. La Federacia Ĉefurba Teritorio (poste renomita kiel Aŭstralia Ĉefurba Teritorio) estis formita en 1911 kiel la loko por la futura federacia ĉefurbo de Kanbero. Melburno estis provizora sidejo de registaro el 1901 al 1927 dum Kanbero estis konstruita. La Norda Teritorio estis transferita el la kontrolo de la sudaŭstralia registaro al la federacia parlamento en 1911. En 1914, Aŭstralio aliĝis al Britio por lukti en la Unua Mondmilito, kun la elteno kaj de la velkanta Komunuma Liberala Partio kaj la kreskanta Aŭstralia Laborista Partio. Aŭstralianoj partoprenis en multaj el la ĉefaj bataloj de la Okcidenta Fronto. El ĉirkaŭ 416,000 partoprenantoj, ĉirkaŭ 60,000 mortiĝis kaj aliaj 152,000 estis vunditaj. Multaj aŭstralianoj konsideras la malvenkon de la ANZAC ĉe la Batalo de Kalipolis kiel la nasko de nacio — fakte ties ĉefa milita agado. La Kampanjo de la Kokoda Vojo estas konsiderata de multaj kiel analoga nacio-difina evento dum la Dua Mondmilito.
La Statuto de Westminster 1931 de Britio formale finigis plej el la konstituciaj ligiloj inter Aŭstralio kaj la UR. Aŭstralio adoptis ĝin en 1942, sed ĝi estis retroenigita al 1939 por konfirmi la validecon de la leĝaro aprobita de la Aŭstralia Parlamento dum la Dua Mondmilito. La bato pro la malvenko de Unuiĝinta Reĝlando en Azio en 1942 kaj la minaco pro ebla japana invado okazigis la turnon de Aŭstralio al Usono kiel nova aliancano kaj protektanto. Ekde 1951, Aŭstralio estis formala milita aliancano de Usono, laŭ la traktato ANZUS. Post la Dua Mondmilito Aŭstralio kuraĝigis enmigradon el Eŭropo. Ekde la 1970-aj jaroj kaj sekve al la abolo de la politiko pri Blanka Aŭstralio, oni helpis ankaŭ enmigradon el Azio. Kiel rezulto transformiĝis la demografio, kulturo kaj mem-bildo de Aŭstralio. La fino de la konstituciaj ligiloj inter Aŭstralio kaj UR estis plifortigita pere de la aprobo de la Australia Act 1986, finigante ajnan britian rolon en la regado de la Aŭstraliaj Ŝtatoj, kaj fermante la eblon de juraj alvokoj al la Priata Konsilantaro en Londono. En referendumo de 1999, 55% el la voĉdonintoj kaj majoritato en ĉiu ŝtato malakceptis proponon iĝi respubliko kun prezidento nomumita de du trionoj de voĉdonoj en ambaŭ ĉambroj de la Aŭstralia Parlamento. Ekde la elekto de la registaro Whitlam en 1972, estis plibonigo en la eksterlanda politiko de Aŭstralio pri la ligiloj kun aliaj landoj de la Pacifika Bordo, dum retenado de ligiloj kun la tradiciaj aliancanoj kaj komercaj partneroj.
Geografio
La geografio de Aŭstralio enhavas ampleksan varion de biogeografiaj regionoj estante la plej malgranda kontinento en la mondo sed ankaŭ la sesa plej granda lando en la mondo. La loĝantaro de Aŭstralio estas koncentrata laŭlonge de la orienta kaj sudorientaj marbordoj. La geografio de la lando estas tre diversa, game el neĝo-kovritaj montoj de la Aŭstraliaj Alpoj kaj Tasmanio al grandaj dezertoj, tropikaj kaj moderklimataj arbaroj. Najbaraj landoj estas Indonezio, Orienta Timoro kaj Papuo-Novgvineo norde, la Salomonoj, Vanuatuo kaj la franca dependaĵo de Novkaledonio oriente, kaj Novzelando sudoriente.
La teramaso de Aŭstralio de 7,617,930 kvadrataj kilometroj (2,941,300 sq mi) estas sur la Hind-Aŭstralia Plato. Ĝi estas ĉirkaŭata de la Hinda kaj Pacifika oceanoj,kvankam Aŭstralio priskribas la akvejojn sude de ties kontinentea tero kiel Suda Oceano, pli ol kiel Hinda Oceano kiel difinita de la Internacia Hidrografia Organizo (IHO). En 2000, voĉdono de la ŝtatoj membroj de IHO difinis la terminon "Suda Oceano" aplikate nur al la akvoj inter Antarkto kaj la 60 gradoj sude latitude. Ĝi estas separata el Azio pere de la Arafura kaj la Timora maroj, kun la Korala Maro kuŝe ĉe la marbordo de Kvinslando, kaj la Tasmana Maro kuŝe inter Aŭstralio kaj Novzelando. La plej malgranda kontinento de la mondo kaj la sesa plej granda lando laŭ totala areo, Aŭstralio — pro sia grando kaj izoleco — estas ofte kromnomita kiel la "insula kontinento", kaj estas foje konsiderata la plej granda insulo en la mondo. Aŭstralio havas 34,218 kilometrojn (21,262 mi) de marbordo (eksklude ĉiujn ĉebordajn insulojn), kaj postulas etendan ekonomian ekskludan zonon de 8,148,250 kvadrataj kilometroj (3,146,060 sq mi). Tiu ekonomia ekskluda zono ne inkludas la areon de la Aŭstralia Antarkta Teritorio. Krom la Makvora Insulo, Aŭstralio kuŝas inter latitudoj 9° kaj 44°S, kaj longitudoj 112° kaj 154°E.
La Granda Barilrifo, nome la plej granda koralrifo de la mondo, kuŝas je mallonga distanco el la nordorienta marbordo kaj etendas laŭ ĉirkaŭ 2,000 kilometroj (1,240 mi). La Monto Augustus, postulita kiel la plej granda monolito el la mondo, situas en Okcidenta Aŭstralio. Kun 2,228 metroj (7,310 ft), la Monto Kosciuszko en la Granda Disiganta Montaro estas la plej alta monto en la aŭstralia kontinenta tero. Eĉ pli altaj estas la Mawson Montopinto (kun 2,745 metroi aŭ 9,006 futoj), en la malproksima aŭstralia teritorio de Insulo Herdo, kaj, en la Aŭstralia Antarkta Teritorio, la Monto McClintock kaj la Monto Menzies, kun 3,492 metroj (11,457 ft) kaj 3,355 metroj (11,007 ft) respektive.
La grando de Aŭstralio havigas ampleksan varion de pejzaĝoj, kun tropikaj pluvarbaroj en la nordoriento, montaroj en la sudoriento, sudokcidento kaj oriento, kaj sekaj dezertoj centre (ekzemple Granda Sabla Dezerto). Ĝi estas la plej ebena kontinento, kun la plej malnovaj kaj malplej fekundaj grundoj; dezertoj aŭ duon-arida tero ofte konata kiel outback formas la plej grandan parton de tero. En la plej seka loĝata kontinento, ties jara pluvo averaĝe sur kontinenta areo estas malpli ol 500 mm. La loĝdenseco, 2.8 loĝantoj por km², estas inter la plej malaltaj en la mondo, kvankam granda proporcio de la loĝantaro loĝas laŭlonge de la moderklimata sudorienta marbordo.
Orienta Aŭstralio estas markata de la Granda Disiganta Montaro, kiu estas paralela al la marbordo de Kvinslando, Nova Sudkimrio kaj multo de Viktorio. La nomo estas ne strikte akurata, ĉar partoj de la montaro konsistas el malaltaj montetoj, kaj la altaj teroj estas tipe ne pli ol 1,600 metroj (5,249 ft) altaj. La marbordaj altaj teroj kaj la zono de herbejoj Brigalow kuŝas inter la marnbordo kaj la montoj, dum interno de la divida montaro estas grandaj areoj de herbejoj. Tio inkludas la teritoriojn de la okcidentaj ebenaĵoj de Nova Sudkimrio, kaj de la Altaĵa savano de Einasleigh, de la herbejo Barkly kaj de Mulga en interna Kvinslando. La plej norda punkto de la orienta marbordo estas la tropika pluvarbara Kabjorka Duoninsulo.
La pejzaĝoj de la Supra Pinto kaj de la regiono ĉe la Karpentaria Golfo - kun iliaj tropikaj klimato - inkludas arbarojn, duonarbarojn, humidejojn, herbejojn, pluvarbarojn kaj dezertojn. Je la nordokcidenta angulo de la kontinento estas la sabloŝtonoj klifoj kaj gorĝoj de Kimberley, kaj sub tio Pilbara. Sude de tiuj kaj interne, kuŝas pliaj areoj de herbejoj: nome la Ordviktoria Ebenaĵo kaj la mulg-arbustejoj de Okcidenta Aŭstralio. Kerne de la kamparo estas la supraj teroj de centra Aŭstralio. Elstaraj karakteroj de la centro kaj sudo estas Uluru (konata ankaŭ kiel Ayers Rock), nome fama sabloŝtona monolito, kaj la internaj dezertoj Simpson, Tirari-Sturt, Gibson, Sandy-Tanami kaj la Granda Viktoria, kun la fama Nularba Ebenaĵo ĉe la suda marbordo.
La klimato de Aŭstralio estas grave influita de oceanaj marfluoj, kiaj la Hindoceana Dupoluso kaj la El Niño Suda Oscilado, kiu estas koresponda kun perioda trosekeco, kaj la sezontropika malalta premsistemo kiu produktas ciklonojn en norda Aŭstralio. Tiuj faktoroj kaŭzas ke pluvego varias markite el jaro al jaro. Multo de la norda parto de la lando havas tropikan, hegemonian somer-pluvan (musono) klimaton. La sudokcidenta angulo de la lando havas Mediteranean klimaton. Multo de sudoriento (kiaj Tasmanio) estas moderklimata.
Naturo
Kvankam plej el Aŭstralio estas duon-arida aŭ dezerta, ĝi inkludas diversan gamon de habitatoj el alpaj arbustaroj al tropikaj pluvarbaroj, kaj estas agnoskita kiel megadiversa lando. Fungoj tipigas tiun diversecon; ĉirkaŭ 250,000 specioj — el kiuj nur 5% estis priskribitaj — ekzistas en Aŭstralio. Pro la granda antikveco de la kontinento, la tre varieblaj vetermodeloj, kaj la longdaŭra geografia izoleco, multo el la biotoj de Aŭstralio estas unika. Ĉirkaŭ 85% el la florplantoj, 84% el mamuloj, pli ol 45% el la birdoj, kaj 89% el la ĉebordaj fiŝoj de moderklimata zono estas endemiaj. Aŭstralio havas la plej granda nombro de reptilioj de ajna lando, kun 755 specioj.
La arbaroj de Aŭstralio estas ĉefe el ĉiamverdaj specioj, partikulare eucalyptus en la malplej aridaj regionoj; akacioj anstataŭas ilin kiel hegemonia specio en pli sekaj regionoj kaj dezertoj. Inter bone konataj aŭstraliaj animaloj estas la Monotremoj (nome la ornitorinko kaj la ekidno); kaj krome Aŭstralio estas hejmo de marsupiuloj, kiaj la kanguruo, la koalo, kaj la vombato, kaj de birdoj kiaj la emuo kaj la kukabaraoj. Aŭstralio estas hejmo ankaŭ de multaj danĝeraj bestoj kiaj kelkaj el la plej venenaj serpentoj en la mondo. La dingo estis enmetita de aŭstroneziaj popoloj kiuj komercis kun indiĝenaj aŭstralianoj ĉirkaŭ la jaroj 3000 a.K. Multaj animalaj kaj plantaj specioj formortiĝis tuj post la unua homa setlado, kiaj la Aŭstralia megafaŭno; aliaj malaperis post la eŭropana setlado, inter ili la tilacino.
Multaj el la ekoregionoj de Aŭstralio, kaj de la specioj ene de tiuj regionoj, estas minacataj pro homa agado kaj pro enmetitaj animalaj, ĥromistaj, fungaj kaj plantaj specioj. Ĉiuj tiuj faktoroj kondukis al rezulto ke Aŭstralio havas la plej altan indicon de formorto el mamulaj specioj inter ĉiuj landoj de la mondo. La federacia leĝo Environment Protection and Biodiversity Conservation Act 1999 estas la jura kadro por la protektado de minacataj specioj. Oni kreis nombrajn protektitajn areojn laŭ la Nacia Strategio por la Konservado de la Aŭstralia Biologia Diverseco por protekti kaj konservi unikajn ekosistemojn; 65 malsekejoj estas listitaj laŭ la Ramsar-Interkonsento, kaj oni establis 16 naturajn lokojn de Monda heredaĵo de Unesko. Aŭstralio estis rangita la 3a el 178 landoj en la mondo por la Indico de Media Plenumado de 2014.
La aŭstralia naturo kaj ties pejzaĝo estas parto de la kultura heredaĵo, el kiu menciindas la Nacia Parko Kakaduo, la Granda Bariera Rifo, la Tasmana Nacia Parko, la Vilandra lag-regiono ktp.
Artikolo de Gary Nunn en Unesko Kuriero analizas la arbarincendiojn en Aŭstralio en 2019-2020. Konstatinte, ke tio ĉiam okazis en la kontinentinsulo, tamen oni notis, ke tiu okazo estis multe pli drasta kaj damaĝa por ekosistemoj necesaj por minacataj specioj, la sekeco estis pli akra ol iam, same kiel la malfrueco kaj la sufero en praarbaroj. Ekdamaĝo povas postuli jarcentojn por esti riparitaj.
Administraj subdividoj
La lando estas subdividata je:
Ekonomio
Aŭstralio laŭ ĉefaj ekonomikaj parametroj okupas la 13-an lokon en la mondo. Gravegan rolon havas mina industrio kaj agrikulturo. La lando havas grandan provizon da energiaj kaj mineralaj krudaĵoj. La monunuo estas la aŭstralia dolaro; la MEP se totala estas de 384 mil milionoj $ kaj pokapa de 18.720 $.
Aŭstralio estas riĉa lando; ĝi generas sian enspezon el variaj fontoj kiaj min-rilataj eksportoj, telekomunikado, bankado kaj fabrikoj. Ĝi havas merkatan ekonomion, relative altan MEP porpersona, kaj relative malalta indico de malriĉo. En terminoj de averaĝa riĉo, Aŭstralio rangis la dua en la mondo post Svisio en 2013, kvankam la indico de la landa malriĉo pliiĝis el 10.2% al 11.8%, el 2000/01 al 2013. Ĝi estis identigita de la Credit Suisse Research Institute kiel la lando kun plej alta averaĝa riĉo en la mondo kaj kun la dua plej alta averaĝa riĉo por plenkreskulo en 2013.
Sári Megyery
Sári MEGYERY [ŝAri medjeri], hungare Megyery Sári estis hungara aktorino, verkisto, poeto kaj ĵurnalisto. Precipe en filmoj ŝi uzis pseŭdonimon Sacy von Blondel.
Aŭstralio
Ekonomio
La Aŭstralia dolaro estas la valuto de la lando, inklude la teritoriojn de Kristnaskinsulo, Kokosinsulo (Keeling) kaj Norfolkinsulo, same kiel de la sendependaj pacifikinsulaj ŝtatoj Kiribato, Nauro, kaj Tuvalo. Je la kunigo en 2006 de la aŭstraliaj borso nome Australian Stock Exchange kaj Sydney Futures Exchange, la nova Australian Securities Exchange iĝis la naŭa plej granda en la mondo.
Rangita la tria en la Indico de Ekonomia Libero (2010), Aŭstralio estas la dekdua plej granda ekonomio de la mondo kaj havas la kvina plej granda ekonomio pokapa (nominale) je $66,984. La lando estis rangita la dua en la Indico de homa disvolviĝo de Unuiĝintaj Nacioj en 2011 kaj unua en la Prosperindico de Legatum de 2008. Ĉiuj ĉefaj urboj de Aŭstralio estas bone situaj en tutmondaj komparaj loĝindicoj; Melburno atingis la pinton por la kvara jaro en vico de la listo de 2014 de The Economist' pri plej loĝeblaj urboj de la mondo, sekve de Adelajdo, Sidnejo, kaj Perth en la kvina, sepa kaj naŭa lokoj respektive. La totala registara ŝuldo en Aŭstralio estas ĉirkaŭ $190 mil milionoj – 20% el la MEP en 2010. Aŭstralio havas inter la plej altajn domprezojn kaj kelkajn el la plej altajn loĝoŝuldajn nivelojn en la mondo.
Sári Megyery
Sári Megyery naskiĝis la 1897 en Balassagyarmat - mortis la  1983 en Parizo.
Aŭstralio
Ekonomio
Emfazo al eksportado de varoj pli ol al fabrikitaj produktoj helpis gravan pliigon en la komerco de Aŭstralio ekde la komenco de la 21a jarcento, pro la plialtigo de varprezoj. Aŭstralio havas pagopesilon kiu estas pli ol 7% de la MEP negativa, kaj estis havinta konstante grandajn deficitojn de kontanta mono dum pli ol 50 jaroj. Aŭstralio kreskis je averaĝa ĉiujara indico de 3.6% dum ĉirkaŭ 15 jaroj, kompare kun la ĉiujara averaĝo de la OECD de 2.5%. Aŭstralio estis la nura progresinta ekonomio kiu ne suferis recesion pro la tutmonda financa krizo de 2008–2009. Tamen, la ekonomioj de ses el la ĉefaj komercaj partneroj de Aŭstralio estis en recesio, kio siavice tuŝis Aŭstralion, grave malhelpante ties ekonomian kreskon en ĵusaj jaroj. El 2012 al komenco de 2013, la landa ekonomio de Aŭstralio kreskis, sed kelkaj ne-minaj ŝtatoj kaj ĝenerale la nemina ekonomio de Aŭstralio suferis recesion.
La Registaro Hawke reflosis la aŭstralian dolaron en 1983 kaj parte senreguligis la financan sistemon. Sekvis la Registaro Howard kun parta senreguligo de la labormerkato kaj la sekva privatigo de ŝtat-posedataj negocoj, ĉefe ĉe telekomunikado. La sistemo de nerekta impostado estis esence ŝanĝita en Julio 2000 pere de la enkonduko de imposto al havaĵoj kaj servoj de 10% nome Goods and Services Tax (GST). En la aŭstralia impostosistemo, personaj kaj entreprenaj enspezimpostoj estas la ĉefaj fontoj de registara enspezado.
En Majo 2012, estis 11,537,900 personoj dungitaj (ĉu tut- aŭ part-tempe), kun dungoproporcio de 5.1%. La sendungo de junuloj (15–24) atingis 11.2%. Informoj liveritaj en mezo de Novembro 2013 montris ke la nombro de bonfartaj indikiloj kreskis je 55%. En 2007 estis registritaj 228,621 nedungitoj, totalo kiu pliiĝis al 646,414 en Marto 2013. Laŭ la Graduate Careers Survey, tuttempa dungado por nove kvalifikitaj profesiuloj el variaj okupoj malpliiĝis ekde 2011 sed ĝi pliiĝis por gradigitoj tri jarojn post gradiĝo.
Ekde 2008, inflacio estis tipe de 2–3% kaj la baza interezindico de 5–6%. La serva sektoro de la ekonomio, inklude turismon, edukadon, kaj financajn servojn, kalkulas por ĉirkaŭ 70% el la MEP. Riĉa en naturaj rimedoj, Aŭstralio estas ĉefa eksportanto de agrikulturaj produktoj, partikulare tritiko kaj lano, mineraloj kiaj fero kaj oro, kaj energio en la formoj de likvigita natura gaso kaj karbo. Kvankam agrikulturo kaj naturaj rimedoj enkalkulas por nur 3% kaj 5% de la MEP respektive, ili kontribuas substance al la eksportado. La plej grandaj eksportmerkatoj de Aŭstralio estas Japanio, Ĉinio, Usono, Suda Koreio, kaj Novzelando. Aŭstralio estas la kvara plej granda eksportanto de vino, kaj la vina industrio kontribuas je $5.5 mil milionoj jare al la landa ekonomio.
Demografio
La ĉefurbo estas Kanbero kaj aliaj gravaj urboj estas Sidnejo (3,9 mln), Melburno (3,0 mln), Brisbano (1,3 mln), Perto (1,2 mln), Adelajdo (1,0 mln). La loĝantaro estas 18,7 mln (2000), inter ili anglo-aŭstralianoj 73 %, angloj 6 %, italoj 4 %, aborigenoj – 228 mil. La ŝtata lingvo estas la angla. Pri religio oni povas kalkuli inter kredantoj estas 26 % de katolikoj, 24 % de anglikanoj ktp.
Religio
Aŭstralio ne havas ŝtatan religion, kaj estas konstitucie malpermesite enkonduki devigan religion aŭ malpermesi liberan praktikadon de iu religio. Tamen la kristanismaj festoj pasko kaj kristnasko estas ŝtataj festotagoj.
En la censo de 2011, 61,1 % de la aŭstraliano deklaris sin kristanoj, 22,3 % senreligiaj kaj 7,2 % kiel anoj de ne-kristanisma religio. 9,4 % ne respondis la demandon pri sia religio.
Ĝis la eŭropa setlado la indiĝenoj praktikis animismon.
Lingvoj
Kvankam Aŭstralio ne havas oficialan lingvon, la angla fariĝis la fakta nacia kaj oficiala lingvo. La aŭstralia angla estas grava vario de la lingvo kun karakterizaj akĉento kaj leksiko. Ĝia literumo estas simila al tiu de brita angla, kun pluraj esceptoj. En 81 % de la hejmoj oni parolas nur angle.
Kiam en la 18-a jarcento eŭropanoj eksetlis en Aŭstralio, la 40.000 praloĝantoj parolis ĉ. 250 lingvojn en eble 500 dialektoj. En 1996, 48.200 aŭstralianoj parolis indiĝenan lingvon. Proksimume 70 indiĝenaj lingvoj ankoraŭ estas parolataj, kelkaj nur de altaĝuloj. Nu 18 el ili estas parolataj en ĉiuj aĝogrupoj.
Pro enmigrado multaj aŭstralianoj havas aliajn hejmajn lingvojn; la plej parolataj estas :
Inter la unua- kaj dua-generaciaj enmigrintoj estas multaj dulingvuloj.
Ekzistas aŭstralia gestolingvo, nomata Auslan, kiu estas la precipa dialoga lingvo de ĉirkaŭ 5.500 surduloj.
Edukado
Lerneja edukado estas deviga en Aŭstralio kaj estas responso de la subŝtatoj kaj teritorioj. Pro tio ekzistas malsamaj reguloj, sed ĝenerale infanoj devas ĉeesti lecionojn de sia kvina al sia 16-a aĝojaro. En kelkaj subŝtatoj, ekzemple Okcidenta Aŭstralio, junuloj 16/17-jaraj devas aŭ viziti lernejon aŭ partopreni en profesia lernado, ekzemple metilernado.
Aŭstralio havas 37 registare financatajn kaj du privatajn universitatojn, krome aliajn specialiĝintajn instituciojn, kiuj ofertas aprobitajn kursojn je altlerneja (triagrada) nivelo. La Universitato de Sidnejo, fondita en 1850, estas la plej aĝa de Aŭstralio; sekvas la universitato de Melburno, fondita tri jarojn poste. Rimarkindas krome la universitatoj de la "Grupo de Ok" ( Group of Eight), inter ili la universitato de Adelajdo, la Australian National University en Kanbero, la Monash University kaj la universitato de Novsudkimrio. Laŭ OEKE Aŭstralio estas inter la landoj kun la plej altaj kostoj por universitata studo.
Ekzistas ŝtata sistemo de profesia edukado, nomata TAFE; krome multaj profesiulaj asocioj instruas lernantojn. Proksimume 58 % de la aŭstralianoj inter 25 kaj 64 jaroj havas profesian aŭ triagradan klerecon; la parto de 49 % kun triagrada klereco estas la plej alta inter la OEKE-landoj. Ankaŭ la parto de eksterlandanoj en la studentaro estas la plej alta en OEKE.
Politiko
La ŝtatestro estas la brita reĝino Elizabeto la 2-a (ekde 1952), kiu en la lando estas reprezentata de Ĝeneral-guberniestro. La leĝdona organismo estas duĉambra parlamento (224 membroj). La ĉefurbo estas Kanbero (331 mil).
La nacia festo estas la 26-a de januaro kiel tago de Aŭstralio. Aŭstralio apartenas al diversaj politikaj organizoj ekzemple al la UNO (ekde 1945).
La Parlamento de Aŭstralio - angle Parliament of Australia aŭ Commonwealth Parliament - estas la legislativo de la registaro de Aŭstralio. La parlamento estas duĉambra, principe kreita laŭ la brita parlamenta modelo, sed kun iom da influo de la usona sistemo. Laŭ sekcio 1 de la konstitucio de Aŭstralio, la parlamento konsistas el tri eroj: la Reĝo aŭ Reĝino de Aŭstralio (kiu laŭdifine estas la sama kiel la Reĝo aŭ Reĝino de Britio, do momente reĝino Elizabeto la 2-a), la Aŭstralia Senato kaj la Aŭstralia Ĉambro de Reprezentantoj. La reĝino estas kutime reprezentata fare de la Ĝenerala Guberniisto de Aŭstralio.
La Ĉefministro de Aŭstralio aŭ en angla Prime Minister of the Commonwealth of Australia estas la ĉefministro de Aŭstralio. Tiu individua posteno estas la plej aĝa Minister of the Crown, la estro de la ministraro kaj de la priparolanto de la Nacia Sekurkomitato. La oficposteno ne estas menciata en la Konstitucio de Aŭstralio kaj ekzistas nur tra neverkitaj politikaj konvencio kaj tradicio. Spite tion, praktike ĝi estas la plej pova parlamenta posteno en Aŭstralio. La individuo kiu tenas la oficpostenon estas komisiita de la Ĝenerala Guberniestro de Aŭstralio.
Aŭstralio en Esperanto
Marjorie Boulton, en sia mikspota libro Faktoj kaj fantazioj, dediĉas ties 9an ĉapitron "Fabeloj el Aŭstralio" al komentoj pri la lando kaj ties indiĝenoj; poste ŝi rakontas interesajn fabelojn, unua pri papago kaj dua pri sorĉisto, kiu volas superruzi sed iĝas superruzita.
Esperanto en Aŭstralio
Esperanto ekzistas en Aŭstralio ekde 1905, laŭ la libro "Esperanto en Aŭstralio" verkita de Ray Ross. La plej granda Esperanto-organizo en Aŭstralio estas la Aŭstralia Esperanto-Asocio. La Universala Kongreso okazis en Adelajdo en 1997.
EdE-A > Aŭstralio
La batalo de la superpasejo
La batalo de la superpasejo estis incidento okazinta la 26an de majo, 1937, en kiu Walter Reuther kaj membroj de la sindikato United Auto Workers (UAW) estis atakitaj de huliganaj gardistoj de Ford Motor Company antaŭ la fabriko de River Rouge en Dearborn, Miĉigano, Usono. Post la fotoj de la incidento aperis en la gazetaro, la subteno al Henry Ford kaj al lia kompanio ege malaltiĝis.
Proksimume je la 2 posttagmeze, kelkaj estroj de UAW, kiel Walter Reuther kaj Richard Frankensteen, ricevis peton de la fotisto de la loka gazeto Detroit News nome James R. (Scotty) Kilpatrick por pozi por foto sur la superpasejo, kun la signo de Ford en la fono. kiam ili estis pozante, homoj el la Ford-a Service Department, nome interna sekurforto sub estreco de Harry Bennett, venis el malantaŭe kaj ekbatis ilin. La nombro de atakantoj estis disputita, sed eble tiom mulatnj kiom ĝis kvardek.
La sekur-sbiroj klopodis ankaŭ detrui la fotojn, sed la fotisto James R. Kilpatrick kaŝis la fotofilmon sub la malantaŭan sidlokon en sia aŭto, kaj donis neuzitan fotofilmon kiun li havis en la antaŭa sidloko. Informo kaj fotoj de la feroca atako estis disvastigita de la gazetaro tutlande. Spite la fotojn, kaj la multajn atestantojn kiuj estis aŭdinta kiel oni serĉis specife Frankensteen kaj Reuther, la sekur-direktoro Bennett plendis — "La afero estis intence provokita de sindikatestroj... Ili simple volis akiri akuzon kontraŭ la Ford-a brutaleco... Mi scias ke absolute neniu el la Ford-a servo aŭ de la fabrik-polico iel partoprenis en la kverelo."
La incidento ege pliigis la subtenon al la sindikato UAW kaj malbonigis la reputacion de Ford. Tri jarojn poste Ford subskribis kontrakton kun la UAW. Parte fikcia rakonto de tiu afero aperis en la verko de Upton Sinclair nome "The Flivver King".
Ruĝkapa kaŭkeno
La Ruĝkapa kaŭkeno aŭ pli precize laŭ koloro kaj laŭ latina scienca nomo Rustokapa kaŭkeno (Chloephaga rubidiceps) estas specio de birdo de la ordo de Anseroformaj de la familio de Anasedoj propra de plej suda Sudameriko.
Aspekto
Temas pri birdo kun helgriza dorso, kaj nigrablanka strieco ĉe supra dorso, brusto, flankoj kaj subaj partoj. Estas iom da rusteca aŭ sablokolora nuanco en plej supra dorso kaj brusto. La kapo kaj supra kolo estas ruĝecbrunaj. La beko estas nigra kaj ĉirkaŭokule estas blanka ringo. La interno de la kruroj estas nigra dum la ekstera flanko estas ruĝoranĝa, kio ege maloftas ĉe birdoj, sed okazas ankaŭ ĉe la parenca Grizkapa kaŭkeno. Ambaŭ seksoj estas similaj (malkiel ĉe la aliaj membroj de la genro, escepte ĉe la simila Grizkapa kaŭkeno). Estas pro tio malmulta aŭ apenaŭa seksa duformismo.
Nematuruloj estas pli senkoloraj.
Dumfluge tiu specio montras nigrajn unuarangajn, kun la resto de la flugiloj blanka escepte pro larĝa verda bendo.
Kutimaro
Tiu neotropisa specio restas nombra en la Falklandoj, spite konkurenco pro paŝtado fare de paŝta brutobredado de bovoj kaj ŝafoj, sed la sudamerika populacio en Fuegio malpliiĝis al kelkaj centoj da birdoj ne nur pro brutobredado, sed ĉefe pro predado fare de la Griza lupovulpo, kiu estis enmetita en Fuegion en la 1950-aj jaroj por kontroli la populacion de kunikloj.
Oni ne priskribis subspeciojn.
Tiu surterema specio preferas marĉajn arbarklarejojn de altaj teroj kaj manĝas per paŝtado; ili rare naĝas. Ili formas arojn for de la reprodukta sezono, ofte mikse kun la parenca Grizkapa kaŭkeno. Sed ĝenerale temas pri agresema specio.
Kolosa kalmaro
Kolosa kalmaro (Mesonychoteuthis hamiltoni) apartenas al Cranchiidae kaj vivas en akvoj de la Antarkto. Ĝia latina nomo signifas „Kalmaro kun mezhokoj“, aludante je la granda ungegoformaj ĥitinhokoj sur la tentakloj.
La kolosa kalmaro estas pli granda ol la giganta kalmaro, ĉar ĝi havas mantelan longon de 2-5 m kaj eĉ tentaklojn kun longo de 8 m.
La unua specio estis malkovrita en 1925, poste oni apenaŭ anoncis kapton de kolosa kalmaro. Oni kaptis en 2004 inan junkalmaron (150 kg), en 2007 virseksan beston kun longo de 10 m. kaj pezo de 495 kg.
Anglio
Anglio aŭ Anglujo (angle: England) estas la plej granda parto de Britio. La areo de Anglio estas 130.359 km², kaj ĝia loĝantaro estis 49.807.082, aŭ preskaŭ 50 milionoj, en 2000. La ĉefurbo de Anglio, kaj la plej granda urbo, estas Londono (angle: London).
(14650) 1998 YD3
(14650) 1998 YD3 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Takao Kobayashi elde la Observatorio de Ooizumi en gubernio Gunma (Japanio),
Anglio
Topografio
Anglio situas en la sud-orienta parto de Britio. Norde, la rivero Tweed kaj la montetaro Cheviot apartigas Anglion de Skotlando. Okcidente estas Kimrio. La Manika Markolo kaj la Norda Maro apartigas Anglion de la eŭropa kontinento. Estas nur 35 km da markolo inter Dovro kaj Francio, kaj hodiaŭ estas tunelo (Eŭrotunelo) inter Anglio kaj Eŭropo sub la markolo.
Malaltaj, ondantaj, fekundaj ebenaĵoj kovras multe da Anglio, sed estas montaroj en la norda kaj okcidenta parto de la reĝlando. La klimato de Anglio estas mezvarma kaj malseka pro la influo de la Atlantika Golfa Marfluo.
Historio
La nomo Anglio devenas de la engloj, ĝermana tribo loĝanta en la tiama regiono "Englujo" (germane: Angeln, dane: Angel), nordorienta parto de la hodiaŭa germana federacia lando Ŝlesvig-Holstinio, inter Flensburgo kaj Ŝlesvigo. Granda parto de la angloj elmigris al Britio ekde la jaro 200 kaj ekloĝis en East Anglia.
Politiko
Anglio estas parto de la Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Norda Irlando, kiu apartenas al la Eŭropa Unio (sed estas en procezo foriri el la Eŭropa Unio). Ĝia ĉefurbo estas Londono, samtempe ĉefurbo de tuta Britio.
La reĝoj de Anglio ankoraŭ estas samtempe dukoj de Normandio kaj kiel tiaj regas ankaŭ la Manikinsulojn, kiuj ne formale apartenas al Anglio.
Nigra sturno
La Nigra sturno, Sturnus unicolor, estas paserina birdo de la genro de sturnoj plej tipa en familio de Sturnedoj. Ĝi estas proksime rilata al la ĉiea Eŭropa sturno, sed havas multe pli limigitan teritorion. La genro Sturnus ŝajne estas tre parafiletika kaj ŝajne estu disigita baldaŭ (Zuccon et al. 2006); tiu specio, kiel ties proksima parenco (kiu estas la tipa specio de Sturnus), retenus sian nunan klasadon tamen.
Konfuzo kun aliaj specioj eblas nur vintre, kiam ankaŭ la migrantaj Eŭropaj sturnoj povas ĉeesti. Plenkreskaj maskloj de Eŭropa merlo estas facile distingeblaj per pli svelta korpoformo, pli longa vosto, kaj kutimaro (ili saltetas anstataŭ piediri kaj ne sondadas por manĝi per malfermaj bekoj). Plenkreskuloj de Nigra sturno havas pli malhelan, oleecan plumaron, kiu estas entute senpunkta printempe kaj somere. Temas pri tutnigra brile birdo. Ties kruroj estas brilrozecaj al brilflavecaj. La beko estas flava. Junuloj estas pli senkolore brunaj, kaj pli malhelaj ol junuloj de Eŭropa sturno.
Kiel la Eŭropa sturno, tiuj sturnoj piediras pli ol saltas kaj havas fortan rektan flugmanieron, kiam aspektas de triangulaj flugiloj kaj mallongaj vostoj. Temas pri bruema birdo, kaj bona imitanto; ties alvokoj estas similaj al la pli komunaj specioj, sed estas pli klaraj kaj altatonaj.
La Nigra sturno estas diversa kaj tolerema por elekto de habitatoj, kaj povas troviĝi en ĉiu ajn malferma medio el farmoj kaj arbaroj de olivarboj al homa loĝejo.
Forchheim (Kaiserstuhl)
Forchheim estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Emmendingen, en la Regiono Suda Supra Rejno kaj en la distriktaro Freiburg de la federacia lando Baden-Virtembergo. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. Kiel la nomo indikas, ĝi situas en pejzaĝo dominita de la vulkandevena montareto Kaiserstuhl, konata pro altnivela vinkultivado ĉe la montaj deklivoj.
Nigra sturno
Kiel sia plej komuna parenco, ankaŭ tiuj birdoj estas ĉiomanĝantaj, kaj manĝas insektojn, rubaĵojn, berojn kaj malgrandajn amfibiojn. Tiu estas gregema specio, formante grandajn arojn vintre, kvankam ne de la enormaj grandoj de tiuj de la Eŭropa sturno.
Tiu estas trunestumanta specio kiel plej parto de sturnoj, kiu reproduktiĝas en arbotruoj, konstruaĵoj kaj en kliffendoj. La ino demetas kutime kvar ovojn.
NGC 7723
NGC 7723 (aliaj indikoj — MCG -2-60-5, IRAS23363-1314, PGC 72009) estas galaksio en konstelacio Akvisto.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Federacio por Sociala kaj Ekologia Alternativo (Francio)
La Federacio por Sociala kaj Ekologia Alternativo ( "Fédération pour une alternative sociale et écologique" aŭ "FASE" aŭ « La Federacio ») estas politika kuniĝo fondita en decembro 2008 kiu celis arigi la tutan « alternativan maldekstron », sekve de alvoko lanĉita per la semajna gazeto Politis por pli pezi en la kuniĝo de la kontraŭkapitalisma, kontraŭliberala kaj ekologiisma maldesktroj. La FASE aliĝis en junio 2011 al la Fronto de Maldekstro.
La partoprenantoj restas membroj de siaj respektivaj partioj laŭ la principo de duobla aniĝo, aŭ povas esti senperaj aliĝantoj se ili ne estas membroj de neniu el la partoprenantoj partioj. La movado deziras agi en la rekonstruo de la radikala maldekstro.
La Federacio aparte alvokos por kuniĝo okaze de la eŭropaj balotoj de junio 2009.
Partoprenantaj organizaĵoj kaj politikaj movadoj
Inter la organizaĵoj membroj aŭ partoprenantoj eblas citi :
Eŭropaj balotoj de 2009
La Federacio decidis ne mem kandidati en la kampanjo por la eŭropaj balotoj, nek flanke de Nova Partio Kontraŭkapitalisma (NPA), nek flanke de Fronto de Maldekstro (FG).
Regionaj balotoj de 2010
La Federacio partoprenis en pluraj regionaj listoj de la Fronto de Maldekstro (FG), flanke de aliaj etaj politikaj movadoj.
(7520) 1990 BV
(7520) 1990 BV estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japanaj astronomoj Tsutomu Hioki kaj Shuji Hayakawa elde Okutama (distrikto de Tokio).
Ágoston Rafael Tóth
Biografio
Ágoston Rafael Tóth lernis en militakademio en Vieno, poste li servis en armeo de Habsburgoj. Dum la hungara revolucio de 1848 li aliĝis al jam sendependa hungara armeo. Li batali precipe en Transilvanio ofte kun Józef Bem. Post falo de la liberecbatalo li estis kondamnita, helpe de amnestio li liberiĝis en 1856 kaj li laboris en diversaj bienoj. En 1867 li ricevis taskon en la ministerio, kie li okupiĝis precipe pri topografio kaj geografio por militistoj. Lia lasta rango estis kolonelo.
Nerila izovalerato
Nerila izovalerato aŭ izopentanato de nerilo estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la esteroj de la izovalerata acido kaj nerila alkoholo. Nerila izovalerato estas senkolora likvaĵo kun florodoro uzata kiel gustigagento kaj odorigagento en la nutrondustrio kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun sulfata acido kiel katalizilo. Nerila izovalerato estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en alkoholo, duetila etero, kloroformo kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Nerila izovalerato reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj.
Dobrá (distrikto Trebišov)
Dobrá (hungare Kisdobra (kiŝdobra)) estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Trebišov.
Situo
Dobrá situas sur ebenaĵo, sed rande estas montetoj, laŭ hungara landolimo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Ĉop-Slovenské Nové Mesto. Kráľovský Chlmec troviĝas 6 km.
Historio
La unua mencio pri la vilaĝo devenis de 1320 en formo "Duba". Meze de la 17-a jarcento la vilaĝo senhomiĝis. En 1910 loĝis en Kisdobra 488 da homoj, (plejparte hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon Kisdobra apartenis al Zemplén, al distrikto de Kráľovský Chlmec, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1944 Kisdobra rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis en Dobrá 372 da homoj, (317 hungaroj, 36 slovakoj).
Montobuteo
La Montobuteo (Buteo oreophilus) estas afrika rabobirdo de la familio de Akcipitredoj, kiu inkludas ankaŭ aglojn kaj vulturojn. Kiel membro de la genro Buteo, ĝi ne estas akcipitro spite komunaj nomoj en kelkaj lingvoj.
Ĝi loĝas en montarbaroj de Orienta Afriko (nome Etiopio, Kenjo, Tanzanio, Ugando, Ruando, Burundio kaj pleja orienta DR Kongo) kaj arbaroj kaj eĉ plantejoj en Suda Afriko. Tiu lasta populacio esta foje konsiderata separata specio, nome la Arbara buteo (B. trizonatus).
Ĝi estas 45–50 cm longa, tio estas pli malgranda ol la Stepbuteo kaj pli malhelbruna, kun malpli da ruĝeca supre.
Marteno la 5-a
Marteno la 5-a, aŭ denaske Oddone Colonna, (n. en 1368 en Genazzano - m. en 1431 en Romo) de la familio Colonna estis la romkatolika papo ekde 1417 ĝis sia morto.
Eugenia Amis
Ĵenja (Yevgeniya) Zvereva AMIS naskiĝis la 5-an de septembro 1978 en Kievo, Ukrainio, kaj esperantistiĝis en 1999; ŝi loĝis en Atlanto (Usono) en 2005-2010, kaj ekde oktobro 2010 ŝi loĝas en Montrealo, Kanado.
En 2003 ŝi diplomiĝis de Nacia Teknika Universitato de Ukrainio "KPI" (eldona fakultato) kiel ĵurnalisto-redaktoro. En Ukrainio ŝi kunlaboris kiel ĵurnalisto kun kelkaj tutlandaj turismaj ĵurnaloj kaj revuoj kiel ĵurnalisto kaj redaktoro (ŝi multe kontribuis, interalie, per artikoloj pri Esperanto).
Ekde 2002 ĝis somero 2007 ŝi estis ĉef-redaktorino de Kontakto, kaj ekde somero 2007 ĝis somero 2008 - ĝia kompostisto kaj vic-redaktoro; ŝi ankaŭ estis vicredaktorino kaj kompostistino de TEJO Tutmonde kaj de la revuo de Esperanto-USA (antaŭe ELNA). Ŝi estas estrarano de Esperanto-Societo Kebekia kaj redaktoro de ties revuo La Riverego.
Familio
En majo 2005 ŝi edziniĝis al Joel Amis en rozkruca geedziĝceremonio en la Atlanta Loĝio de la Rozkruca Ordeno, AMORC.
Ukrainia Esperanto-Asocio
Ukrainia Esperanto-Asocio (mallongigo: UkrEA, ukraine Українська Есперанто Асоціація) estas la landa sekcio de UEA en Ukrainio. Ĝi estis kreita la, en konferenco de Ukraina Respublika Filio de la Asocio de Sovetiaj Esperantistoj en Poltavo kiu transformiĝis al la fonda kongreso de UkrEA. La asocio havas la celon de disvastigo kaj propagando de Esperanto en Ukrainio.
Aranyosgadány
Aranyosgadány [aranjoŝgadAnj], kroate Ranjoš estas malgranda unuigita vilaĝeto en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Pécs.
Historio
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1192 en formo "Gadány". En la 14-a kaj 15-a jarcentoj ĝi estis episkopa rezidejo, poste abatejo funkciis tie. Post la mezepoko la vilaĝo apartenis al la Osmana Imperio. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon. En 1941 apudaj vilaĝoj Pécsaranyos kaj Keménygadány unuiĝis, tamen ankaŭ nun inter ili la distanco estas 2 km.
En Aranyosgadány migra poŝto servas.
Famuloj
En Aranyosgadány naskiĝis László Papp (zoologo) kaj Lajos Papp (kuracisto).
Velura Sezono
Velura Sezono estas internacia festivalo de Esperanto-kanto en Jalto (Ukrainio, Krimeo).
Musigny
Musigny estas franca komunumo, kiu situas en departemento Côte-d'Or kaj en regiono Burgonjo-Franĉkonteo.
Kuriozaĵoj
En 1827 la ĝirafo Zarafa trapasis tra la komunumo kun Étienne Geoffroy Saint-Hilaire kaj tri bovinoj. Oni vidas pentraĵon de ĉi tiu trapaso en la Belarta muzeo de Beaune.
Distrikto Neuwied
La distrikto Neuwied [prononco "Nojvit"] situas en la nordo de la germana federacia lando Rejnlando-Palatinato. Ĝia administra sidejo estas la samnoma urbo Neuwied, borde de la rivero Rejno.
Najbaras la distriktoj Altenkirchen, Westerwald, Mayen-Koblenz kaj Ahrweiler en Rejnlando-Palatinato kaj la distrikto Rhein-Sieg en Nordrejn-Vestfalio. La nordo de la distrikto troviĝas tre proksime de la federacia urbo Bonn.
Geografio
La suda kaj okcidenta limo de la distrikto je pli ol 40 kilometroj estas la rivero Rejno. De la rivera bordo la distrikta teritorio etendiĝas nordorienten, estas arbaroriĉa kaj je granda parto apartenas al la mezalta montaro Westerwald. La plej granda regiona rivero krom la Rejno nomiĝas Wied (la nomo de la urbo Neuwied atentigas pri ĝi) kaj fluas de nordo al sudo tra la distrikta teritorio.
Edemissen
Edemissen estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Peine de la federacia lando Malsupra Saksio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Ineu (Arad)
Ineu [ineŭ] (hungare: Borosjenő [boroŝjeneo:]) estas urbo en Rumanio sur la orienta rando de Granda Ebenaĵo laŭ la Crișul Alb norde de Arad.
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 6 599 loĝantojn (rumanoj, hungaroj) kaj en 1992 9 942 (90 % da rumanoj).
Historio
Ĝia unua skriba mencio estas el 1214. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Arad vármegye).
Higi
Higi estas la familia nomo de jenaj personoj:
NGC 7724
NGC 7724 (aliaj indikoj — MCG -2-60-6, PGC 72015) estas galaksio en konstelacio Akvisto.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Cuautitlán Izcalli
Cuautitlán Izcalli estas komunumo en la meksika subŝtato Meksikŝtato (Estado de México). La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Cuautitlán Izcalli.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la Inegi) 498 021 loĝantojn, el tiuj 242 798 viroj kaj 255 223 virinoj. Laŭ la loĝantaro la komunumo okupas la kvaran lokon en la Ŝtato de Meksiko kaj la 587-a lokon en la nacia komparo. La komunumo havas surfacon de 109,9 kvadratkilometroj kaj situas je 2200 metroj super la marnivelo. La kvanto de precipitaĵo estas 1 000 milimetroj.
Loĝantaro
Laŭ la nombrado en 1995 en la komunumo vivas 2344 loĝantoj kiuj parolas indiĝenan lingvon. Tiuj grupoj venis de la Ŝtato de Meksiko kaj de la respubliko, ĉefe de Oaxaca kaj Chiapas, serĉante laboreblecojn. Laŭ la nombrado en 2005 temis pri 3107 personoj kiuj parolas indiĝenan lingvon. La plej ofta religio estas la katolikoj (92,8 %).
Partnera komunumo
Partnerkomunumo de Cuautitlán Izcalli estas Diez de Octubre en Kubo.
Pécsbagota
Situo
Pécsbagota situas sur ebenaĵo kaj sur mildaj deklivoj, laŭ rojo, laŭ traira flankovojo. Szentlőrinc troviĝas 11, Pécs 20, Harkány 24, Sellye kaj Szigetvár po 27, Siklós 28 km-ojn.
Historio
La loko estis loĝata jam dum la kuprepoko. La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1262 en formo "Bagata". En 1664 Miklós Zrínyi bruldetruis la vilaĝon. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon.
En Pécsbagota migra poŝto servas.
Koalicio de Volantoj
La multnacia alianco en Irako, ofte - aparte de la fondintoj en la usona registaro - nomata Koalicio de Volantoj aŭ angle Coalition of the Willing, estis alianco de ŝtatoj, kiuj politike kaj armee subtenis la atakon de la armeo de Usono al Irako kadre de la tria iraka milito en printempo 2003. La nocio Koalicio de Volantoj estas kontrastigo de la de George W. Bush popularigita nocio „Akso de la Malbono“, el kiu kalkuliĝis Irako. La ekzakta membronombro de la Koalicio de Volantoj estis kaj estas malklara, ĉar iuj el la membroj - aparte arabaj ŝtatoj - ne volis esti nomataj.
Membroŝtatoj
Laŭ indikoj de la usona registaro la "Koalicio de Volantoj" je sia fondo ampleksis 43 membroŝtatojn: Afganio, Albanio, Armenio, Aŭstralio, Azerbajĝano, Barejno, Britio, Bulgario, Ĉeĥio, Danio, Domingo, Salvadoro, Eritreo, Estonio, Etiopio, Fiĝioj, Filipinoj, Hispanio, Honduro, Hungario, Islando, Italio, Japanio, Jordanio, Kartvelio, Kataro, Kolombio, Kostariko, Kuvajto, Latvio, Litovio, Makedonio, Mikronezio, Nikaragvo, Nederlando, Norvegio, Omano, Palaŭo, Pollando, Portugalio, Rumanio, Sauda Arabio, Singapuro, Slovakio, Slovenio, Sud-Koreio, Tajlando, Tongo, Turkio, Ukrainio, Uzbekio kaj la Unuiĝintaj Arabaj Emiratoj. En septembro 2004 Kostariko, kiu ne havas propran armeon kaj ofertis politikan subtenon, je oficiala deziro de la kostarika registaro estis forigita el la listo. Israelo kaŝe apartenis al la Koalicio de Volantoj, sed pro konsidero de la usonaj armeaj unuoj en arabaj ŝtatoj al la ekstero deklaris sin oficiale neŭtrala.
En Britio, Italio, Hispanio kaj Turkio la plimulto de civitanoj estis kontraŭ la iraka milito. En Ĉeĥio la ŝtata prezidanto Václav Havel, kiu dum la milito finis sian postenon, estis por la milito, dum la plimulto de civitanoj estis kontraŭ ĝi.
La Koalicio de Volantoj unuavice havis politikan signifon: Post kiam la Konsilio de Sekureco de la Unuiĝintaj Nacioj malakceptis rezolucion, kiu estus subteninta la atakon al Irako, la usona prezidanto George W. Bush volis demonstri, ke Usono ne sole militus kontraŭ Irako. La praktika signifo de la koalicio tamen ne klaras.
Jakušovce
Jakušovce (hungare Jakabvölgye [jakabvoldje], rutene Якушівцї [jakuŝivcji]) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.
Situo
Jakušovce situas laŭ rojo, fine de sakovojo el Kolbovce. Stropkov troviĝas je 14 km.
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1454 laŭ tiama hungara nomo kaj ortografio "Jakoswagasa". En la 16-a jarcento rutenoj alvenis. En 1715 oni komputis tie 6 neloĝatajn kaj unusolan loĝatan domojn. En 1787 95 vilaĝanoj loĝis en 14 domoj, en 1828 154 vilaĝanoj en 20 domoj. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis Jakusócz, poste ĝi ricevis hungaran nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Jakabvölgye 83 homoj, (plejparte rutenoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Zemplén, al distrikto de Stropkov, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 1947 parto de rutenoj migris al Sovetunio (al Ukrainio). En 2001 vivis en Jakušovce 58 homoj, (44 slovakoj, 14 rutenoj).
Listo de Esperanto-eldonejoj
Tiu ĉi artikolo listigas Esperanto-eldonejojn. Sub Esperanto-eldonejo oni komprenas eldonejon, kiu ĉefe eldonas librojn kun rilato al Esperanto. Krome, foje iu neesperantista eldonejo eldonas ion kun rilato al Esperanto.
Donato Guerra
Donato Guerra estas komunumo en la meksika subŝtato Meksikŝtato (Estado de México). La ĉefurbo de la komunumo estas Villa Donato Guerra. La komunumo situas en la regiono VII Valle de Bravo de la Ŝtato de Meksiko.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la Inegi) 29 621 loĝantojn. El tiuj estis 14 584 viroj kaj 15 037 virinoj. Laŭ la loĝantaro la komunumo okupas la lokon 111 en la Ŝtato de Meksiko kaj la lokon 2 347 en la nacia komparo. La komunumo havas surfacon de 192,19 kvadratkilometroj kaj ĝi situas je 2 250 metroj super la marnivelo. La kvanto de precipitaĵo estas 584 milimetroj.
La geografiaj koordinatoj de la komunumo estas 19° 36′ norda latitudo kaj 99° 3′ okcidenta longitudo.
Jokela
Jokela [ˈjɔkɛlɑ] estas urbo de la komunumo Tuusula en la sudo de Finnlando. Ĝi havas ĉirkaŭ 5.300 loĝantoj kaj situas en la norda parto de Tuusula laŭ la fervojo de Helsinki al Riihimäki. Multaj loĝantoj laboras en la ĉefurbo kaj tien trajnas ĉiutage.