cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Historio de kristanismo
Kristanismo, Frankoj kaj Ĝermanoj
Ĉefstaturo de la periodo estas Karolo la Granda (768 - 814), kiu konsideris sin mem kiel administranto de la kristanaro gvidita de Dio kaj el la eventoj surpriziga kronado de Karolo je imperiestro, pro kiu li estis neniel entuziasmiĝinta pro sia intertraktado kun Bizanco. Sed la ideo pri la imperio de Karolo restis inspira por kristana kulturo de la tuta eŭropa mezepoko. Post disfalo de tiu ĉi imperio kaj post pontifikecoj de Leono la 4-a (847 - 855) kaj Mikolao la 1-a (858 - 867) venas malhela jarcento de la okcidenta eklezio, kiam sur papa trono alternos sennombro de papoj, kiuj estis nenio ol marionetoj de ekleziaj regantoj de Romo. Orientado de la romia eklezio al la okcidenta reĝlando ankaŭ influis pluan fremdigadon de interrlatoj kaj malgrandigo de kultura interŝanĝo inter la kristanaj Oriento kaj Okcidento.
Ikonoklasma krizo
Inter la jaroj 726 kaj 730, evidente subinflue de islamo, komenciĝas en la bizanca imperio disputo pri to, ĉu eblas bildigi Jesuon Kriston kaj sanktulojn. Imperiestro Leono la 3-a akre prezentiĝas kontraŭ kristanaj bildigoj de ikonoj kaj okazas ilia neniigo kaj persekutado de tiuj, kiuj uzis la bildojn kaj adoris Dion pere de ili. Kontraŭ Leono la 3-a stariĝis kaj konstantinopola patriarko Germano la 1-a kaj papo Gregorio la 3-a, sed la malpermeson de Leono pri la bildoj plilongigis ankaŭ Konstanteno la 5-a, lia filo. La persekutado de ikonoduloj finas nur pro decido de regentino Ireno, reganta anstataŭ la neplenkreska Konstanteno la 6-a (780 - 797). La ikonoklasmon kondamnis nur en la jaro 789 la kunvokita 2-a nicea koncilio, kiu evidentiĝis la eklezian sciencon rilate al la bildoj kaj subtenis movadon de ikonhonorantoj.
La dua periodo de la persekutado de la adorantoj de bildoj venas dum regado de Leono la 5-a (813 - 820), kiu daŭrigas ankaŭ dum regado de Mikaelo la 2-a. Regentino Teodorino, reganta anstataŭ Teofilo, filo de Mikaelo, denove permesis honoradon de ikonoj kaj ŝanĝis la decidojn de apartenantaj sinodoj. Ekde tiu tempo ankaŭ la orienta eklezio solenas la unuan dimanĉon de la Granda fasto kiel triumfon de ortodokseco.
Ĉefa teologia oponanto de ikonoklasmistoj estis siria monaĥo Johano el Damasko, kiu klarigis, ke li ne adoras materion, sed "prefere la kreinton de materio". La ikonoduloj tiel konsideris, ke biblia malpermeso de la bildigado de Dio estis superita pro enkorpigo de Dio, per kiu alia persono de la nevidebla Dio fariĝis videbla materio. La bildo do ne aspektigas la nevideblan Dion, sed Dion en aspekto, en kiu li akceptis por si la korpon. Iliaj adorantoj ankaŭ konsideris la bildojn kiel parto de perbuŝe transdonata tradicio. Sed la tuta disputo ankaŭ karakterize rilatis al interrilato de la eklezio kaj la ŝtato, kiu en tiu ĉi aspekto estis en Bizanco tre aktuala - la kontraŭversio estis samtempe lukto de la eklezio je sendependeco en propraj aferoj kaj en demandoj de kredo.
Komencoj de kristanismo ĉe slavoj
En la sama tempo okazas turniĝo de bulgaroj; en la jaro 866 lasas sin bapti bulgara ĥano Boriso (852 - 889), kiun sekvis iom post iom la tuta nacio. Bulgario longan tempon hezitis, ĉu ĝi aliĝu sub jurisdikcio de Konstantinopolo aŭ Romo, sed fine ĝi aliĝis al la kristana Oriento. Simile akceptas la kristanismon ankaŭ pluaj slavaj princlandoj, ekz. serboj; komune kun la kristanismo venas en tiujn ĉi ŝtatformaciojn ankaŭ bizanca kulturo.
Plua signifa evento estas turniĝo de Rusio. Jam en duono de la 10-a jarcento al la kristanismo turniĝas princino Olga, fratino de kieva princo Igoro. En la jaro 989 princo Vladimiro la 1-a provas pli bone firmigi sian potencon, li akceptas en Konstantinopolo komune kun siaj servutuloj bapton kaj fermas geedzecon kun bizanca princino. Rusio fariĝas rekte dependa je konstantinopola patriarkejo, kiu nomas kievan metropoliton. Tiu ĉi kuniĝo helpis karakterize influi rusian kulturon per kulturo bizanca, ja kievaj ĉefepiskopoj dum pluaj kvar jarcentoj estos sole grekoj.
En la paso de la 10-a jarcento akceptas la kristanismon okcidentaj slavoj, sed kiuj estos kunigitaj kun la okcidenta eklezio kaj ili estos subigitaj al Romo. Karakterizaj personecoj de tiu ĉi tempo estas sankta Venceslao kaj sankta Vojtěch en Bohemio, Mieszko la 1-a en Pollando kaj Stefano la 1-a en Hungario.
Kulmina mezepoko
Pluaj esperebla periodo venas kun regado de Oto la 1-a (936 - 973), kiu enpremis al la okcidenta imperio novan aspekton, kiam laŭ lia koncepto la kristana ŝtato kaj la eklezio estus identaj. La eklezio en medio de imperio de Oto akiris denove liberecon, la 10-a jarcento fariĝas periodo de granda reformo kaj prospero de la eklezio, kiu daŭrigos ankaŭ en plua periodo.
Movado el Cluny
La plej signifa reforma monaĥa movado de mezepoko ekiris el Cluny, kies monaĥejo akiris tiutempe nevidatan liberecon en klerika sinjoro kaj ĝi fariĝis loko de severa konservado de benediktana ordino kaj asketismo. Por monaĥejoj el Cluny estis ankaŭ pro materiala kaj jurisdikcia sendependeco ebligita libereco de elektado de abato. Al Cluny iom post iom aliĝis pluaj monaĥejoj, fonditaj laŭ statuto el Cluny, en la 12-a jarcento apartenas al asocio el Cluny proksimume tri mil da monaĥejoj. La reformo el Cluny ankaŭ influis estiĝon de pluaj reformaj movadoj, kiuj klopodis pri interna pastra vivo. La unua monaĥejo fondita en Bohemio de sankta Vojtěch apartenis ankaŭ en tiun ĉi ligon, tial eblas diri, ke la movado el Cluny de komence signis la vivon de eklezio ankaŭ en teritorio de Bohemio.
Rilato de la okcidenta kaj la orienta eklezioj kaj granda skismo
Kiam konstantinopola patriarko Michael Kerullarios lasis en la jaro 1052 kiel venĝo por la klopodo de papo akiri sub sian jurisdikcion sudan Italion kaj fermi latinajn preĝejojn en Konstantinopolo, ekflamis polemiko pri diferencoj inter la orienta kaj la okcidenta eklezioj. Printempe en 1054 alveturis en Konstantinopolon pap senditaro frunte kun kardinalo Humberto el Silva Candida, kiu post tio, kiam la patriarko ne agnoskis kredindecon de la senditaro, metis sur altaro en templo Dia saĝeco papan buleon enhavanta ekskomunikon de la patriarko kaj forveturis reen ĝis Romo. Sinodo kunvokita en Konstantinopolon proklamis la papajn legatojn kiel ekskomunikitaj kaj ordonis la buleon solene bruligi.
Ĝis nun formale unueca eklezia organizaĵo en la jaro 1054 apartiĝis en du partojn. La okcidenta eklezio (nomata ankaŭ romia, latina aŭ katolika) agnoskis kiel sian kapon papon, la orienta eklezio (ortodoksa) estis subigita al konstantinopola patriarko. Sed rilate al tiama agado estis eventoj en la jaro 1054 ĝenerale komprenataj sole kiel plua intertempa skismo. La profundigon de disputoj karakterize helpis krucmilitoj kaj precipe rabigo de Konstantinopolo fare de la 4-a Krucmilito. En la paso de la 2-a miljaro okazis pluraj provoj pri reunuiĝo de la eklezio (la 2-a lyona koncilio, florenta unio 1439), sed krom la orientaj katolikaj eklezioj ne okazis ŝovo en establo de eklezia komunumo.
Gregorio la 7-a, batalo pri investituro kaj reforma movado
Celo de reformo de papo Gregorio la 7-a estis liberigi la eklezion de intervenoj de klerika potenco, garantii al ĝi libertas ecclesiae, la eklezian liberecon. Gregorio la 7-a batalis kontraŭ maniero, per kiu la klerikaj regantoj fondis episkopejojn kaj abatejojn kaj kiel ili ekspluatis ilin - tio estis konsiderata kiel simonio. La movado de Gregorio la 7-a postulis liberecon de elekto de episkopoj kaj abatoj. Ekleziologiaj teorioj de la tuta reformo gvidis al opinio, ke same kiel la animo staras super la korpo, la eklezio staras super la ŝtato.
En la unua fazo de la batalo Gregorio sukcesis realigi lian imagon pri rilato de la eklezio kaj la ŝtato, nome ĝis tiu mezuro, ke ekskomuniko de imperiestro Henriko la 4-a pro nerespektado de malpermeso de laika investituro; la imperiestro devis iri por absoluco al papo ĝis Canossa, per kio li simbole konfirmis, kiu montriĝis kiel pli forta. Gregorio la 7-a ja mortis fuĝante antaŭ Klemento la 3-a, kontraŭpapo de Henriko, sed la lukto daŭrigis ankaŭ post la morto de Gregorio.
Kiel tute nereala montriĝis provo de Pasĥalis la 2-a kaj Henriko la 5-a (konkordato en Sutri, februaro de 1111) apartigi tute la eklezion de la ŝtato - stariĝis kontraŭ ĝi germanaj princoj kaj episkopoj. Fine estis atingita kompromiso, kiu estas konata kiel konkordato de Worms (1122), kiu determinis du investiturojn - la reĝo transdonis klerikulajn bienojn kaj rajtojn, la eklezio havis rajton por kanonika elekto. Plua kunpuŝiĝo de imperiestra kaj elkezia potenco okazas dum regado Frederiko la 1-a Barbaroso (1152 - 1190), kiu provis renovigi denove ideon de imperiestra monda potenco - tiu ĉi kunpuŝiĝo daŭris plenajn dudek jarojn.
La rezulto de gregoria reformo estis plifortigi la papan primaton rilate al la interna vivo de la eklezio - ekde tiu ĉi tempo papoj plifortigas sian influon en la eklezio, la papo fariĝas revoka instituto kaj intervenas en funkciadon de unuopaj lokaj eklezioj. Politika tereno de la vivo estis desakraligita kaj pliprofundiĝis tiel diferenco inter klerikaro kaj laikoj.
La kulmina mezepoko kaj precipe la 12-a jarcento estas periodo de grandega evoluo de kristana klerika vivo, kiu plejparte montriĝas en la estiĝo de kvanto de ordenoj kaj klerikaj movadoj. Al nove estiĝintaj ordenoj apartenas kamalduloj, fonditaj de sankta Romualdo (951 - 1027), kartuzianoj, fonditaj de sankta Bruno de Kolonjo (1030/1035 - 1101) kaj pluaj. Signifan ĉapitron kreas ankaŭ reformo de benediktana monaĥejo, kiam abato Roberto de Molesme fondas en la jaro 1098 kun pluaj monaĥoj reformitan monaĥejon en Citeaux kaj metas tiel komune kun pluaj abatoj de tiu ĉi abatejo (precipe kun Stefano Harding (1109 - 1133) kaj sankta Bernardo de Clairvaux) fundamentojn de cisterciana ordeno. La reformo ne rilatis sole al ordinanoj, sed ankaŭ al klerikaro - ĉi tie havas signifon movado de kanonikuloj, inter kiuj la plej signifan lokon havas kanonika komunumo fondita de Norberto el Xanten (1082 - 1134), el kiu estiĝis ordeno de premonstratoj. Movado de laikoj montriĝis precipe en du direktoj: la unua estis movado krucmilita, la alia movado de malriĉeco.
Krucmilitoj
Iom post ioman falon de la potenco de Bizanco kaŭzis, ke propraj lokoj de la naskiĝo de kristanismo estis konkeritaj post batalo de Matzikert en la jaro 1071 de selĝukaj turkoj. La konkero de Jerusalemo mem en 1078 kaj fakta malebligo de trairo de kristanaj pilgrimantoj al sanktaj lokoj komune kun peto de bizanca imperiestro Aleksio la 1-a donis senperan iniciaton al tio, por ke papo Urbano la 2-a elvoku en la jaro 1095 kristanojn al klopodo pri reakiro de Sankta Lando. La 1-a Krucmilito sukcesis konkeri Jerusalemon (1099) kaj fondi sur la konkeritaj teritorioj krucistajn ŝtatojn frunte kun jerusalema reĝlando.
La krucmilita movado kondukis ankaŭ al estiĝo de kavaliraj ordenoj - johanitoj, templanoj kaj ordeno de germanaj kavaliroj - kies tasko estis krom plenumado de kutimaj ordinaj promesoj servi al elĉerpintaj kaj malsanaj pilgrimantoj en Sankta Lando.
Pluaj krucmilitoj renkontiĝis kun alterna sukceso aŭ prefere malsukceso. La 4-a Krucmilito (1202 - 1204) grave damaĝigis interrilatojn inter la orientaj kaj la okcidentaj kristanoj, ĉar venecianoj sukcesis eluzi la krucmilitistojn al propraj celoj kaj tiuj ĉi en la jaro 1204 prirabis Konstantinopolon. Pluaj ekskursoj ankaŭ malsukcesis, la krucmilitistoj perdas en la jaro 1291 lastan fortikaĵon Akko kaj la krucmilitaj ŝtatoj pereas.
La signifo de la krucmilitoj restas disputebla. Al pozitivaĵoj certe apartenas la ligita kultura interŝanĝo inter Oriento kaj Okcidento, kiu ebligis ankaŭ evoluon de universitatoj kaj skolastikismaj filozofioj kaj teologioj, sed la militoj tre rompis la interrilatojn inter la orienta kaj la okcidenta eklezioj kaj la militoj akompanis politikajn kaj armeajn skandalojn, same tiel sensenca perforto dum la konkerado de Jerusalemo kaj Konstantinopolo.
Movado de malriĉeco, herezo kaj inkvizicio
Jam reformoj de la antaŭaj jarcentoj postulis revenon al evangelia malriĉeco laŭ modelo de Kristo kaj liaj apostoloj; tiu ĉi fervoro kondukis al renovigita intereso pri legado de Skribo kaj ekkono de la vivo kaj la doktrino de Jesuo. El tiu ĉi movado de malriĉeco estiĝas ankaŭ movado de valdenanoj, sed kiu iom post iom radikaligis sian doktrinon fariĝante malamika al la eklezio. En Nederlando aperas beginoj, piulinoj dediĉantaj sin al preĝo kaj legado de Skribo kaj zorgo pri malsanuloj kaj malriĉuloj.
Apud kristanisma bazo aperas ankaŭ eksterkristanaj elementoj en sinkretisma movado de kataroj, kiu estis dualisma-manikeisma kaj kiu stariĝis akre kontraŭ la eklezia kaj la klerika potencoj. Streĉo en interrilato al franca reĝlando gvidis la katarojn el ĉirkaŭaĵo de urbo Albi (de tie albigensismo) al sanga albigensisma milito (1209 - 1229), kies karaktero estis eklezia kaj politika. Ĉar precipe la kataroj subfosis bazojn de feŭda socio, la ŝtato kaj la eklezio komune agis kontraŭ ili. Post tio, kiam la albianoj murdis en 1208 papan legaton, kies tasko estis intertrakti kun ili, Inocento la 3-a elvokis al krucmilito kontraŭ la albianoj. La konflikto estis tre sanga kaj unusolan prosperon el la konflikto akiris Francio. Surbaze de tiuj ĉi spertoj ŝanĝiĝas inkvizicia procedo en eklezian procedon kaj komenciĝas aktiva elserĉado de kulpintoj. En la jaro 1253 Inocento la 4-a ebligas enkadre de tiu ĉi proceda rajto dum severaj reguloj uzi torturadon. Tiel komenciĝas tre malhela ĉapitro de la histoio de eklezio, ĉar enkadre de la inkvizicio okazis kruelaĵoj.
Sed pro la perfekta sekvado de Kristo en la malriĉeco inspiras sin ankaŭ sanktaj Francisko el Asizo (1181 - 1226) kaj Dominiko de Guzmán (proksimume 1170 - 1221), kiuj komence de la 13-a jarcento fondas unuan ordenojn de almozuloj, ordenon de franciskanoj kaj ordenon de dominikanoj. Ambaŭ ordenoj neatendite rapide disvastiĝis tra la tuta Eŭropo kaj influis karakterize la tutan atmosferon de mezepoko. La idealon de senkondiĉa malriĉeco akceptis ankaŭ pluaj ordenoj, aŭgustenanoj kaj karmelitanoj. El tiuj ĉi ordenoj de almozuloj devenis la plej signifaj teologoj de la kulmina mezepoko kaj iliaj misiistoj estis tre ŝatataj.
Skolastikismo, teologio kaj universitato
Kontraŭe al la frua mezepoko, kiu estis kontenta kun tradicio kaj evoluo de teologio de Skribo en spirito de patristiko, la 12-a kaj la 13-a jarcento alportis pli grandan diferencigon de teologia pensado kaj pripensado de tradiciaj ekkonoj. Centro de la scienca laboro transŝoviĝis el monaĥejoj en nove estiĝantajn universitatojn. Kiel patro de skolastikismo estas konsiderata sankta Anselmo de Canterbury († 1109), kiu klopodis racionale submeti la kredon (fides quaerens intellectum). La plej signifa teologo de la frua skolastikismo estis Petro Abélard (1072 - 1142), uzanta dialektike-kritikan metodon. Kamaldula monaĥo Gratiano († 1158) el Bologna tiutempe amasigas unuafoje disigitajn ekleziajn normojn en kolektaĵon Concordantia discordantium canonum konata kiel Decretum Gratiani, kiujn kreis en reguligita kaj plenigita aspekto bazon por katolika eklezio ĝis la jaro 1917, kiam estis anstataŭigita per Kodekso de kanonika rajto. Aŭtoro de plena dogma lernolibro estas pariza majstro kaj episkopo Petro Lombardo († 1160), kies kvar librojn de Sentencojoni uzis kiel bazo de instruado de teologio dum la tuta mezepoko ĝis reformacio.
La teologia evoluo atingas sian kulminon dum la 13-a jarcento. Tra rondvojo tra arabaj kaj judaj verkistoj Okcidento interkonatiĝas kun verko de Aristotelo, kies nocia lingvo estis uzita por precizigo de filozofia-teologia pensado de la kulmina skolastikismo, kies la plej signifaj reprezentantoj estis sanktaj Alberto la Granda († 1280), Tomaso de Akvino († 1274), Majstro Eckhart († 1328), Aleksandro de Hajleso († 1245), Bonaventuro el Bagnoreĝo († 1274) kaj beata Duns Skoto († 1308). Plej multe publike akceptata el tiuj ĉi aŭtoroj por la historio de teologio kaj la kristana pensado estis Tomaso de Akvino, kies Summa theologiae fariĝis bazo de teologia doktrino ĝis la 20-a jarcento.
Husmovado
Husmovado (en literaturo referita al la fenomeno ankaŭ kiel husanaj militoj, husana revolucio, en pli malnova litertauro ankaŭ husana revoluci movado) prezentas reforman movadon en katolika eklezio, kiu derivas sian devenon el doktrino de Majstro Jan Hus kaj postulas ampleksan reformon de la eklezio.
Novepoko
Plua skismo en Okcidento okazis en la paso de la 16-a jarcento, kiam establiĝis protestantismaj eklezioj pro agado de reformatoroj Martin Luther, Zvinglo, Kalvino kaj pluaj. Dialogo precipe kun luteranaj eklezioj kaj anglikanisma komunumo daŭras kaj en antaŭ nelonga tempo ĝi venis al eldono de komunaj vidpunktoj al kelkaj disputeblaj demandoj.
Anglikanisma reformacio
La komenco de reformacio en Anglio estas kunigita kun malkomplezo de papo Klemento la 7-a nuligi geedzecon de reĝo Henriko la 8-a kun Katerino de Aragono. La angla reĝo reagis per atako kontraŭ la klerika potenco de papo kaj sekve li postulis ĉe anglaj pastroj agnoskon de sia persono kiel kapo de la angla eklezio. En 1534 estis definitive per leĝo malpermesita rajto de revoko al Romo kaj fakte tiel finiĝas influo de la romia eklezio pri la agado en Anglio. La apartigo de la eklezio de Romo ebligis al Henriko ankaŭ akiri ampleksajn posedaĵojn de la eklezio, precipe post eldono de leĝo pri disorganizo de monaĥejoj (1536 - 1540).
En Anglio tuj de komence okazas certa ikonoklasmo, nuligo de pilgrimoj kaj pilgrimaj lokoj, limigo de festotagoj de sanktuloj. En liturgio okazis sole malgrandaj ŝanĝoj. Ĉar la ŝanĝo de la karaktero de eklezio en Anglio okazas en atmosfero de protestantisma reformacio, okazas ankaŭ ŝanĝoj en ĝi. Granda ŝanĝo de liturgio en protestantisma senco kaj ties transŝovo okazas dum regado de Eduardo la 6-a (1547 - 1553), filo de Henriko. Post Eduardo la 6-a surtroniĝis katolika reĝino Maria la 1-a (1553 - 1558). Ŝi rifuzis la ŝanĝojn faritaj de Henriko kaj Eduardo kaj reenpraktikigis la unuecon kun Romo. Rilate al kruda maniero, per kiu ŝi klopodis pri la rekatoligo de la lando, la historio donis al ŝi kromnomon Maria la Sanga. Post la morto de Maria surtroniĝis ŝia duonfratino Elizabeto la 1-a (1558 - 1603), kiu akre kontraŭstaris al aŭtoritato de la papo en Anglio kaj denove ŝi provis memstarigi la eklezion en Anglio. Dum angla revolucio (1649 - 1660) ŝanĝis la reganta puritanoj ĝisnunan episkopan strukturon de la eklezio en presbiterianan, sed ili konservis dum tio principon de ŝtata kontrolo super la eklezio. Post surtroniĝo de Karlo la 2-a en la jaro 1660 okazas restaŭrigo de la episkopaj strukturoj en la eklezio.
Baroko kaj klerismo
La koncilio de Trento enmetis eksplicite la katolikan reformacian klopodon en la manojn de papo, kio plifortigis la papecon kiel tian kaj venas epoko de pli granda eklezia centraligo. Roma kurio intervenas pli ol kiam alie en funkciadon de unuopaj diocezoj. Je tiuj ĉi centraligaj tendencoj reagas interne de la eklezio diversaj opoziciaj movadoj, precipe en Francio: galikanismo, kiu klopodis pri pli granda sendependeco de la franca eklezio, ŝtata absolutismo, intervenanta en la ekleziajn aferojn, jansenismo, kiu unuflanke akrigis aŭgustenan doktrinon pri heredaj pekoj kaj pardono, kaj febronianismo, defendanta rajtojn de episkopoj kaj provanta limigi la intervenadon de Romo en proprajn aferojn.
La ŝtata aŭtoritato super la eklezio trovas sian kulminon en Aŭstrio, kie Jozefo la 2-a (1780 - 1790) faris enkadre de la eklezio el la ŝtata potenco propravolajn reformojn, kiujn markis la eklezion en liaj landoj ĝis nuntempo. Enkadre de jozefinismo estis granparte nuligitaj monaĥejoj kaj ekleziaj institutoj. Tiun ĉi lian klopodon intervenis papo Paŭlo la 6-a (1775 - 1799), kiu persone alveturis Vienon; sed senrezulte.
Kun la veno de klerismo fine estas venanta en la katolikaj kaj protestantismaj teritorioj fino de ĉasoj je sorĉistinoj, procesoj kontraŭ herezuloj, diskriminacio de alikredantoj kaj el juĝejaj esploradoj estas malaperanta torturado. Kelkaj francaj kleristoj evoluigis ideon de natura religio - kulton de La plej supera Estaĵo - kiun ili realigis kontraŭ la kristanismo. La eklezioj devas alkutimiĝi al klerismaj pretendoj kaj tiel okazas pluaj ekleziaj reformacioj.
Eklezia ŝtato
En 1870 finiĝis la ŝtato ĉirkaŭ kiun regis la Papo (Eklezia Ŝtato aŭ Papa Ŝtato).
En 1929 ekaperis nova ŝtato regita de la Papo, multe pli malgranda: Vatikanurbo.
Nekatolikaj movadoj de la 20-a jarcento
En la 50-aj jaroj de la 20-a jarcento okazas ŝtorma evoluo de evangelikaj eklezioj en Ameriko. Tiuj prezentas sin per laŭvorta prezento de Skribo, iam markita kiel fundamentalismo.
Alia karakteriza movado de la 20-a jarcento estas pentekostalismo. Tiu estiĝas komence de la 20-a jarcento el metodismaj rondoj. En la unua duono de la jarcento ĝi kreas memstarajn ekleziojn, sed en la dua duono ĝi enpenetras en establintaj eklezioj, inkluzive de eklezioj luteraj, anglikana kaj katolika (karisma movado). La movado karakterizas sin per granda emfazo je agado de Sankta Spirito kaj je uzado de liaj apartaj donacoj, la t.n. karismoj.
Jean-Pierre Travot
. Li iĝis generalo dum Franca Revolucio en 1796. Napoleono Bonaparte donis al li la titolon de barono en 1813.
Lunca (Băița)
Lunca [lunka] (hungare: Nyavalyásfalva) estas vilaĝo en Rumanio norde de Deva. En 1910 ĝi havis 759 loĝantojn (rumanoj); en 1992 369 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1440. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Hunyad vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Băița.
Hejtinstalaĵo
Hejtinstalaĵo estas aparataro por produkti kaj distribui varmon. Ĝi estas esenca parto de konstruaĵoj kaj ankaŭ de kelkaj veturiloj.
Se la hejtado estas efektivigata per la sama aparataro kiel la malvarmetigo, oni parolas pri klimatiza instalaĵo.
Tipologio
En hejtinstalaĵoj la varmo estas produktata en iu loko kaj transportata en la diversaj lokoj kiuj estas varmigendaj.
Oni povas klasifiki la hejtinstalaĵojn laŭ:
Sachsenhagen
Sachsenhagen estas urba komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Schaumburg de la federacia lando Malsupra Saksio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Elizabeth Anderson
Elizabeth Anderson interalie povas referi al la jenaj personoj (ordigitaj laŭ jaro de naskiĝo):
Krome la nomo povas rilati al
Infanlibro The Goblins' Christmas
Komence de la 20-a jarcento furoriĝis infanlibro nomata The Goblins' Christmas, publikigita en 1908 en Los-Anĝeleso kaj pro finiĝo de la kopirajto nun disponigata en la projekto Gutenberg, en la retejo openlibrary.org kaj en la vikimedia komunejo. La aŭtorino, Elizabeth Anderson, foje citiĝas M. E. Anderson kaj eble estas Elizabeth Milbank Anderson, sed ĝis nun ne troviĝis klara pruvo pri tio.
Meißen
Meissen aŭ Meißen estas germana urbo, kiu situas ĉe la rivero Elbo en la federacia lando Saksio. Ĝi estiĝis el la slava burgo Misni en la jaro 929. En 1150 Meißen unuafoje estis dokumente menciita kiel urbo. Historie ĝi estis ĉefurbo de la iama margraflando Meißen, kiu fariĝis la kernlando kaj antaŭulo de la hodiaŭa Saksio. Nuntempe ĝi famas ĉefe pro vitkultivado kaj la porcelano produktata tie. La urbo estas la administra centro de samnoma distrikto Meißen. Fine de la jaro la urba komunumo havis  loĝantojn.
Esperanto en Meissen
Ekzistas Esperanto-grupo en Meissen. Okaze de la 4-a Universala Kongreso de Esperanto en 1908 la urbo estis celo de ekskurso.
Akrar
[[Dosiero:Faroe stamp 472 a okrum.jpg|eta|dekstra|250px|Akrar, sur la insulo Suðuroy
Artisto : Jákup Pauli Gregoriussen. Publikigita la 26-an de januaro 2004.]] Akrar estas vilaĝo de Ferooj. Ĝi situas sur la insulo Suðuroy en ties orienta parto, ĉe la fjordo Lopransfjørður, kiu mem estas parto de Vágsfjørður.
Akrar estis fondita en la jaro 1817. Ĝi havas 28 loĝantojn.
János Borbándi
János Borbándi [jAnoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Borbándi János estis hungara politikisto, ministro, parlamentano, laboristo, oficiro.
János Borbándi naskiĝis la  1923 en Rumanio en Ghioroc. Li mortis la 1994 en Siófok.
Biografio
János Borbándi apartenis al la hungara minoritato en Rumanio. Li frekventis bazlernejon, poste metilernejon, li iĝis ferlaboristo. Li aliĝis al la komunistoj en 1945, poste li havis postenojn en la industrio aŭ en la komunista partio. Inter 1955 kaj 1958 li frekventis partian altlernejon. Inter 1961 kaj 1966 li estis subministro pri defendo kiel altrangulo, dume li akiris ekonomian diplomon en 1966 en Universitato Marx Károly. Li estis elektita parlamenta deputito en 1963, tiutempe li havis signifajn partiajn postenojn. Inter 1974 kaj ĝis la emeritiĝo en 1984 li estis vicĉefministro.
Elek Dósa
Kariero
Elek Dósa post enlandaj kaj eksterlandaj studoj li iĝis ekde 1831 profesoro de la jurakademio de Marosvásárhely, registarkomisaro dum la hungara revolucio de 1848, pro kiu li suferis malliberigon en fortkaĵo (1849–53). Poste li estis advokato, pli poste denove profesoro ĝis sia morto ekde 1862. De 1866 li estis landkunvena deputito, respektive vicprezidanto de la landkunveno. Li havis gravan influon al la formado de la hungaraj jurinstitucioj. Je la fino de sia vivo li priokupiĝis eklezijuron.
8975 Atthis
8975 Atthis estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels, elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono) kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten de la observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la "Dua Enketo pri Trojanoj" (Second Trojan Survey).
Nomo
Ĝi estis nomita en refero al la eŭropa alciono : birdo, kies scienca nomo estas Alcedo Atthis.
Allen Ginsberg
Allen GINSBERG (3-a de junio 1926 - 5-a de aprilo 1997) estis samseksema uson-juda Beat-poeto, kiu naskiĝis en Patersono (Novĝersio). Li formis ponton inter la Beat-movado de la 1950-oj kaj la "Hippies of the 1960s", amikiĝis, inter aliaj, al Jack Kerouac, Neal Cassady, William S. Burroughs, Gregory Corso kaj Bob Dylan.
La poezion de Ginsberg forte influis modernismo, romantiko, la pulso kaj kadenzo de ĵazo kaj liaj Kagyu-budaista praktikado kaj juda fono. Li konsideris sin mem kiel heredanton de la viziista poeta mantelo enmanigata el la angla poeto kaj artisto William Blake al Walt Whitman. La povo de Ginsberg-a verso, ĝia serĉanta, sondanta fokuso, ĝiaj larĝaj kaj ritmaj linioj, kaj ankaŭ ĝia nova-monda gajego, ĉio eĥas la senhaltecon de inspiro, kiun li pretendis. Aliaj influoj inkluzivas la usonan poeton William Carlos Williams.
70942 Vandanashiva
70942 Vandanashiva estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la svisa amatora astronomo Stefano Sposetti elde la Observatorio de Gnosca (Svislando).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la barata ekologia aktivulino Vandana Shiva. En 1993 ŝi ricevis la Premion de Ĝusta Vivo "pro esti metinta la virinojn kaj la ekologion en la koron de la diskurso pri moderna disvolvo".
Nigra herbejo
Nigra herbejo (ĉeĥe: Černá louka) estas ostrava ekspoziciejo troviĝanta en urbocentro proksime de Teatro de Antonín Dvořák kaj Sileziaostrava burgo. La areo estas 6 ha, la suma kovrita ekspozicieja areo estas 9300 m². Dominaĵo estas pavilono A, kiu estas kreita de origina historia konstruaĵo el la jaro 1960 kaj nova plurcela ĉambrego kun subtera parkumejo. La areo flue ŝanĝiĝas en parkan zonon kaj ĝi servas samtempe kiel loko por ripozi. Stabile ĉi tie havas sidejon kelkaj vendejoj, muzikaj kluboj aŭ marakvario. Eratikaj ŝtonegoj troviĝantaj en la areo estas pruvaĵo de kontinenta glaciigo de skandinavia deveno sur ostrava teritorio en kvaternaro. Temas pri ŝirmata natura kreitaĵo plenumanta ornaman funkcion.
Historio
La nigra herbejo estis ĝis la jaro proksimume 1870 tute sensignifa loko en la centro de Moravia Ostrava. Sed iam de tiu ĉi jaro oni ĉi tien komencis veturigi forfalaĵojn el gisejoj Centrálka kaj Karolina. Origine oni surveturigis la ŝutmonton helpe de mallarĝtraka vojo, sed en 1911 ĝi estis jam tiom granda, ke devis esti uzita telfero. En 1917 la ŝutmonto kun kelkaj pintoj havis altecon 25 m, ĝi prenis areon preskaŭ 5 hektaroj kaj metite estis ĉi tie pli ol 700 000 m³ terrubaĵo.
Paul Ludwig Stein
Paul Ludwig Stein (naskiĝinta la 4-an de februaro 1892 en Vieno; mortinta la 2-an de majo 1951 en Londono) estis aŭstra aktoro kaj kina reĝisoro.
Nigra herbejo
Historio
Problemo de "ostravaj Alpoj", kiel la loĝantoj de la urbo alinomis la ŝutmoton, komenciĝis solvi post la estiĝo de Ĉeĥoslovakio. Vítkovické horní a hutní těžířstvo aĉetis fiŝlagojn en Hrušov kaj komencis plenŝutigi ilin per enhavo de la ŝutmonto. Sed kiel baldaŭ montriĝis, la fiŝlagoj enprenis sole 15 % da enhavo de la ŝutmonto. Enkadre de almenaŭ parta estetigo estis sur la ŝutmonto enplantitaj robinioj, sed kiel estis atendeble, ili ekkreskis sole en la suba parto de la ŝutmonto, dum sur la montopinto ili sekiĝis. Multe pli grandan sukceson havis giganta onda fervojo nomita Tivoli, kaj kvankam post veturo sur ĝi la vizitinto estis tre "fulgigita" de ĉieestanta polvo, ĝi fariĝis ŝatata allogaĵo de la ostravanoj.
Radikala ŝanĝo okazis nur en la jaro 1935, kiam ŝtataj fervojoj komencis konstrui novajn fervojojn kaj ekkonstatis, ke tralasebla ŝutmontaĵo estas eminenta materialo por fervojaj deklivoj. Origina postulo mil tunojn potage estis pli poste kelkoble superita. Kiel interesaĵon eblas noti, ke forveturigado de la ŝutmonto okazis ekskluzive permane, ĉar laŭ kalkuloj de fakuloj la homa laboro estis malpli kosta ol uzo de vapora fosmaŝino. Fascina estas poste fakto, ke 50 ĉi tie okupitaj laboristoj kapablis dum unu tago ŝargi preskaŭ kvar milojn da tunoj, do la tuta ŝutmonto malaperis en periodo de aŭgusto de 1935 ĝis oktobro de 1936.
Paul Ludwig Stein
En 1926 li iris en Usonon, daŭrigante tie sian karieron kiel kinreĝisoro. Siajn plej grandajn sukcesojn li rikoltis, post kiam li transiris en 1933 al Britujo. Plurfoje Richard Tauber staris en la centro de liaj enscenigoj.
Gyula Benczúr (kuracisto)
Gyula Benczúr [djula bencUr], laŭ hungarlingve kutima nomordo Benczúr Gyula estis hungara kuracisto, kuracisto pri internaj malsanoj, balneologo, reŭmatologo, profesoro. Lia patro estis elstara pentristo Gyula Benczúr, liaj fratinoj estis Olga Benczúr kaj Ida Benczúr. Gyula Benczúr naskiĝis la  1879 en Munkeno. Li mortis la 1961 en Budapeŝto.
Biografio
Gyula Benczúr akiris kuracistan diplomon en Universitato de Budapeŝto en 1904. En 1910 li studvojaĝis al Germanio kaj Francio. Li laboris en kliniko en Budapeŝto. En 1916 li estis nomumita privata profesoro, poste eksterordinara profesoro. En 1918 li fondis hospitalon pri pulmomalsanuloj. Inter 1919 kaj 1934 li estis ĉefkuracisto en kuracbanejo.
Vilma Beck
Biografio
Vilma Racidula devenis el juda familio. Dum la Hungara revolucio de 1848 ŝi estis spiono por la hungara armeo (laŭ ĵurnalisto ŝi servis ankaŭ al Habsburgoj . Post falo de la liberecbatalo ŝi migris al Britio kiel Vilma Beck, eĉ ŝi deklaris sin barono. Ŝi kontaktiĝis kun la aliaj hungaraj rifuĝintoj kaj ŝi donis informojn al la brita polico. Ŝajnas, ŝi profitis la informojn por ĉantaĝi. Antaŭ alveno de Lajos Kossuth ŝi estis arestita, kie ŝi mortis. Pli frue ŝi eldonis rememorojn pri la hungara revolucio kaj liberecbatalo, la libro aperis ne nur angle, sed ankaŭ germane, france fine hungare aperis.
Ouida
Ouida, pseŭdonimo por Maria Louise Ramé (kvankam ŝi preferis esti konata kiel Marie Louise de La Ramée; naskiĝis la en Bury St. Edmunds, Anglio kaj mortis la  en Viareggio, Italio) estis angla romanverkistino.
Biografio
Ramé estis naskita en Bury St. Edmunds, Anglio, el franca patro kaj angla patrino. Ŝi derivis sian plumnomon de sia propra infaneca elparolo de sia persona nomo "Louise".
Ŝia opinio pri sia naskiĝloko variadis; unu el ŝiaj deklaroj statas
Dum ŝia kariero, ŝi skribis pli ol 40 romanojn, infanlibrojn kaj kolektojn de noveloj kaj eseoj. Ŝi estis besto-amanto kaj aktivulo por la bonfarto de bestoj; ŝi foje posedis eĉ tridek hundojn. Dum multaj jaroj ŝi vivis en Londono, sed proksimume en 1874 ŝi translokiĝis al Italio, kie ŝi restis ĝis sia morto en 1908.
La verkaro de Ouida havis plurajn sinsekvajn fazojn dum ŝia kariero. Dum ŝia frua periodo, ŝiaj romanoj estis kunfandaĵo de la sensaciismo el la 1860-aj jaroj kaj de la proto-aventuro-romanoj kiuj estis publikigitaj kiel parto de la romantikigo de la imperiisma vastiĝo. Poste ŝia laboro fariĝis pli tipe historia romanco, kvankam ŝi neniam ĉesis kritiki la tiutempan socion. Ŝi ankaŭ skribis plurajn rakontojn por infanoj. Unu el ŝiaj plej famaj romanoj, Under Two Flags, priskribis la Britojn en Alĝerio kaj esprimis simpation por la Francoj - kun kiuj Ouida profunde identigis sin - kaj, iugrade, ankaŭ al la Araboj. Tiu libro estis adaptita por teatraĵo (kaj ankaŭ adaptita kaj produktita kvarfoje kiel filmo). La usona aŭtoro Jack London citas ŝian romanon Signa, kiun li legis kiam li estis okjara, kiel unu el la ok kialoj de lia literatura sukceso.
Ouida konsideris sin serioza artisto, estis inspirita speciale de Lord Byron, kaj estis interesita pri aliaj artistoj de ĉiaj specoj. Simpatiplenaj priskriboj de tragediaj pentristoj kaj kantistoj aperis en ŝiaj postaj romanoj. Ŝia verkaro ofte kombinas romantismon kun socia kritiko. En unu romano, Puck, parolanta hundo rakontas siajn vidpunktojn pri la socio. Vidoj kaj opinioj inkludas eseojn pri diversaj sociaj temoj skribitaj el ŝia propra nomo.
Kvankam sukcesa, ŝi ne administris sian propran monon bone kaj mortis malriĉa la 25-an de januaro, 1908, en Viareggio, Italio. Ŝi estas entombigita en la angla Tombejo en Bagni di Lucca, Italio. Baldaŭ post ŝia morto, publika asocio aĉetis kaj konstruis fontanon por ĉevaloj kaj hundoj en Bury St Edmunds, kun surskribo verkita de Lord Curzon:
Ouida en Esperanto
The Dog of Flanders aperis en du Esperantaj tradukoj:
134419 Hipotoo
134419 Hipotoo estas malgranda, malhela troja asteroido de Jupitero malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla de ESO en Ĉilio.
Ĝi estas ano de la tiel nomata « Troja Tendaro » : ĝi orbitas, kun ioma klinangulo, proksime de la punkto de Lagrange L5 de la sistemo Suno-Jupitero,.
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de Hipotoo, unu el la filoj de la reĝo Priamo, kiu estis malbenita kune kun siaj fratoj far'de sia kolera patro kiel hontemaj karakolantaj mastroj de dancejo, kiuj ŝtelis ŝafidojn kaj kaprinoj de sia propra popolo, ĉar Hektoro estis mortigita anstataŭ ili.
Modela UN
En kluboj, teamoj, kaj programoj de Modela UN (MUN) tra la mondo, junuloj envolvas sin en simulataj organoj de la Unuiĝintaj Nacioj kaj similaj internaciaj organizaĵoj, diskutante la problemojn de la mondo kaj klopodante eltrovi solvojn. "Delegitoj" devas respekte reprezenti la efektivajn dezirojn de la nacioj al ili elektigitaj, kaj oni instigas al ili plene esplori la aferon, eĉ ĝis kontakto al loka ambasadejo por peti informon.
MUN-kluboj kaj teamoj modiĝas ĉe liceoj kaj universitatoj, ĉar ili donas utilegan sperton pri esplorado kaj prelegado, kaj fundan konon de mondaferoj. Ĉe multaj lernejoj, MUN-programoj evoluas je ia altnivela konkurenca akademia sporto, defiante tiajn pli tradiciajn konkurencojn, kiaj debatoteamoj ktp.
Neniu ĉeforganizo estras aŭ regas la diversan aron de kluboj, teamoj kaj organizaĵoj de MUN, kaj tial parlamentaj reguloj kaj premisistemoj ege varias de unu kongreso al la sekva. Liston de la plejmulto de MUN-kongresoj tra la mondo prizorgas la Unuiĝintaj Nacioj-Asocio de Usono (UNA-USA).
Ánir
Ánir estas vilaĝo de la Ferooj. Ĝi situas ĉe la okcidenta marbordo de la insulo Borðoy, kaj havas 18 loĝantojn. La vilaĝo estis fondita en 1840 pro tio, ke kreskinta loĝantaro en la insularo necesigis plian kultiveblan landon.
Proksima tunelo direktas al Árnafjørður.
Listo de francaj ministroj pri konsumado
Tiu artikolo listigas francajn ministrojn kaj subministrojn, kiuj respondecis aŭ respondecas pri ''"konsumado".
6278 Ametkhan
6278 Ametkhan estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la rusa astronomino Bella Aleksejevna Burnaŝeva elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno (Tiam en Sovetunio, nun en Respubliko Krimeo).
Nomo
Ĝia nomo honoras la sovetan piloton Amet-khan Sultan (cirile : Амет-хан Султан, 1920–1971), batalinton de la granda patriota milito kaj testpiloto ; dufoje heroon de Sovetunio, trifoje ricevinton de la ordeno de Lenin kaj kvinfoje de la ordeno de Ruĝa Standardo. Li mortigis pro fal-frakaso de aviadilo dum testa flugo.
Fenolleda
Fenolleda (Fenouillèdes) estas komarko de Nord-Katalunio (Pyrénées-Orientales, Francio), kun ĉefurbo Sant Pau de Fenollet. Ĝi havas limojn kun komarkoj Rusiljono (sud-oriente) kaj Conflent (sude).
Allée de la Tour - Rendez-Vous (Tramtransporto en Parizo)
Allée de la Tour - Rendez-Vous estas haltejo de Tramvojo T4 situanta en komunumo Villemomble, departemento Seine-Saint-Denis, regiono Francilio.
Burgo Neu-Bolanden
La burgo Neu-Bolanden, ankaŭ nomata Neubolanden, estas la ruino de spronburgo ĉe la komunumo Bolanden en la distrikto Donnersberg, germana federacia lando Rejnlando-Palatinato. La ruino situas sur 276 m alta „Schlossberg“ tuj oriente de la vilaĝo Bolanden.
NGC 5297
NGC 5297 (aliaj indikoj — UGC 8709, MCG 7-28-63, ZWG 218.45, KCPG 394B, IRAS13442+4407, PGC 48815) estas galaksio en konstelacio Ĉashundoj.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Genra duumismo
Seksa duumismo aŭ genra duumismo (kalkeo el la angla gender binarism) estas la divido de sekso en du apartajn, malajn kaj disajn formojn: viran kaj inan. Kiel unu el la kernaj principoj de genrismo, ĝi povas priskribi socian limon, kiu malinstigas homojn ŝanĝi aŭ miksi seksajn rolojn, aŭ identigi sin ĝenerale kun pli ol du seksaj roloj. En ĉi tiu duumisma (aŭ dualisma) modelo oni defaŭlte supozas, ke "biologia sekso", "socia sekso", kaj "seksa orientiĝo" estas laŭliniaj. Ekzemple, oni supozus ke "biologia viro" aspektus "socie vira", havus atenditan "viran karakteron" kaj agus laŭ atendita "vira konduto", inkluzive de aliseksemo. Klasigo en la seksan duumon tiel almarĝenigas individuojn, kiuj naskiĝas kun neduumaj reproduktaj organoj (interseksuloj) kaj ankaŭ malinkluzivas tiujn, kiuj identigas sin kiel lesbanaj, gejaj, ambaŭseksemaj, transgenraj, transseksaj, neduumaj aŭ triaseksaj.
Superrigardo
La termino seksa duumismo temas pri sistemo, kie la socio disigas siajn membrojn al unu el du aroj de seksaj roloj, seksaj identoj kaj kvalitoj laŭ iliaj reproduktaj organoj. Kaze de personoj, kiuj naskiĝas kun organoj nenormaj laŭ tiu ĉi sistemo (interseksuloj), eldevigado de ĉi tiu duumismo kutime inkluzivas devigan seksan reasignon. Seksaj roloj estas aliaj aspektaĵoj de seksa duumismo. Seksaj roloj formas kaj limigas la vivajn spertojn de individuoj, tuŝante sinesprimajn manierojn de vestaj elektoj ĝis okupo. Tradiciajn seksajn rolojn daŭre eldevigas la amaskomunikiloj, religioj, kaj sistemoj edukaj, politikaj, kaj sociaj. Multaj socioj uzas seksan duumismon por dividi kaj organizi homojn, kvankam la manieroj per kiuj tio okazas malsamas laŭ socio. Seksa duumismo ekzistas kiel maniero regi la socion. Iuj, kiaj Riki Wilchins en Neduuma: Voĉoj el preter la seksa duumo, argumentas ke seksaj duumoj dividas kaj dupolusigas sociojn. Ofte religiaj tekstoj, kia Biblio, estas uzataj kiel aŭtoritatoj por justigi kaj priskribi seksan duumismon.
Tutmonde estas multaj individuoj kaj eĉ pluraj kulturoj, kiujn oni povas konsideri jen esceptoj al seksa duumismo, jen specifaj transgenraj identoj. Aldone al individuoj, kies korpoj estas nature interseksaj, ekzistas ankaŭ specifaj sociaj roloj, kiuj inkluzivas kvalitojn de ambaŭ duumismaj seksoj aŭ neniuj. Tiuj inkluzivas, interalie, duspiritajn indiĝenajn amerikanojn kaj hiĝrojn en Barato. En la hodiaŭa okcidento, oni povas diri, ke neduumaj homoj rompas seksan duumismon.
Limoj
Plua problemo pri seksa duumismo estas la insisto, ke viroj estas imanente virecaj dum virinoj estas imanente inecaj. Tio malplimultigas la opciojn de homoj agi ekster sia seksa rolo sen trudita socia kontrolo. En diskutoj pri ĉi tiu afero, la terminoj "viraj" kaj "virinaj" ne estas precize samsignifaj kiel "viraj" kaj "inaj", ĉar laŭ seksaj sciencistoj (ekzemple Allan Johnson), tiuj terminoj enhavas kaŝajn signifojn, kiuj estas "politike kuntekstigitaj kaj konstruitaj" kaj estas malpli reciproke ekskluzivaj kiam uzataj en ordinara parolado. Tiumaniere, multaj seksaj enketistoj kredas fundamente difekta la aserton, ke ineco aplikas nur al virinoj kaj vireco aplikas nur al viroj, do estas grave distingi inecon kaj virecon kiel priskribantojn de konduto ne rekte ligitaj al la seksoj "viro" kaj "virino". Karen Beckwith tenadas la aserton, ke kiam oni uzas ilin kiel adjektivoj, "viraj" kaj "inaj" estas ankoraŭ utilaj manieroj kompreni homajn agojn. Kvankam tiaj priskriboj estas uzindaj laŭ ŝi, Beckwith opinias, ke ligado de ili al specifaj seksoj igas ilin subpremaj terminoj, kiuj ebligas daŭran diskriminadon.
Maria Lugones observas, ke en la Joruboj ne estis koncepto pri sekso aŭ iu ajn seksa sistemo antaŭ koloniismo. Ŝi argumentas, ke koloniaj potencoj enkondukis seksan sistemon kiel dominilon, kaj ke tio fundamente ŝanĝis sociajn rilatojn inter la indiĝenaj homoj.
1943 Anteroso
1943 Anteroso estas tre malgranda, meze hela Amora asteroido, malkovrita la de la usona astronomo James B. Gibson elde la Observatorio Félix Aguilar, en la provinco de San Juan (Argentino).
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de la helena dio Anteroso, frato de Eroso, kaj personigo de la reciproka amo.
Ĝi trairas la orbiton de Marso kaj tanĝas tiun de Tero, sed ne trairas ĝin.
La, ĝi pasis al 9,7943 milionoj da km de Tero, kaj la , ĝi pasos al 9,5188 milionoj da km de nia planedo.
Montéhus
Montéhus estas la artista nomo, pseŭdonomo, de franca kantisto sub kiu estis plej konata Gaston Mardochée Brunswick (naskiĝis la 9-an de julio 1872, mortis en decembro 1952 en Parizo).
Biografio
Gaston Mardochée Brunswick estis la unuenaskito el 22-infana mizera familio de laboristoj. Li naskiĝis iom post la Pariza Komuno (1871). Li mem asertis ke lia patro, Abraham Brunswick, partoprenis en la Komunumo, sed ne estas konataj pruvoj pri tio. Ĉiukaze, la tiama socia klimato forte influis lin. Li komencis publike kanti jam 12-jara kaj publikigis sian unuan kanzonon "Au camarade du 153ème" (Al la kamarado de la 153a Regimento) en 1897. Pro la kontraŭjudista etoso, kiu jam regis en Francio, dekon da jaroj antaŭ la Afero Dreyfus, li alprenis la pseŭdonomon Montéhus. Li famiĝis unuafoje en 1907 per sia kanzono “Gloire au 17ème“ (Gloron al la 17a), ĉar la soldatoj de la 17a Regimento de Infanterio rifuzis obei la ordonon de la registaro de Clemenceau, kiu volis perarmile subpremi manifestacion de vinberistoj en Béziers.
Engaĝita kantisto
Montéhus (aŭ Montehus) gloris ruĝan ribelemon en siaj kanzonoj. Libroj estis tiam kostaj por proletoj. La kanzono estis uzebla kaj uzata kiel vehiklo de popola kulturo kaj instrumento de politika propagando. Jam uzis ĝin samcele Jean-Baptiste Clément (1836-1903), aŭtoro de la kanzono “Le Temps des cerises“ (La tempo ĉeriza); Eugène Pottier (1816-1887), aŭtoro de “L'Internationale“ (La Internacio); Jules Jouy (1855-1897), aŭtoro de “V'là l'choléra qu'arrive“ (Jen alvenas la ĥolero), “Les Anarchistes de Chicago“ (La Anarkiistoj de Ĉikago); Pierre Dupont (1821-1870), Le chant des ouvriers“ (La kanto de la laboristoj), “Le chant du vote“ (La kanto de l'voĉdono); Gaston Couté (1880-1911) "Le gars qu'a mal tourné" (La knabego kiu malvirtiĝis), ktp.
La stilo de Montéhus estas vigla kaj vigliga. En siaj kanzonoj, li esprimis kontraŭstaron al la milito, la kapitalista ekspluatado, la prostituado, la mizero, la religia hipokriteco kaj ankaŭ al la laŭenspeza imposto :
Anstataŭ imposti la laboriston kiu pliriĉigas la registaron Impostu prefere la diboĉulojn (kapitalistojn) kiuj malŝparas tiom da mono.
Li ankaŭ kuraĝe defendis la virinojn, kiujn la registaroj instigis naski laŭeble plej multajn infanojn por fari el ili subpagitajn salajrulojn kaj militistoj ("kanonbuĉaĵon"). En la kanzono "La grève des Mères" (La striko de la Patrinoj), li invitis la virinojn al rifuzo naski. Ĝi estis malpermesita en oktobro 1905 per justica decido. Montéhus estis kondamnita pro “instigo al aborto“.
Amiko de Lenin
Montéhus estis amiko de Lenin dum lia ekzilo en Francio. Tion menciis Lenin en korespondaĵoj. En letero al Lev Kamenev, li skribis « Ah ! se mi povus ankoraŭ aŭskulti Montéhus ». Dum lia ekzilo en Francio (inter 1909 kaj 1912), Vladimir Iliĉ Ulianov (Lenin) faris prelegserion en salono de la maldekstra bordo de la Sejno, en Parizo, aŭ en Bobino (necerta loko). Laŭ peto de Lenin, Montéhus kantis en la unua parto por allogi gravan publikon. La homoj venintaj por aŭskulti la "humanan kantiston" estis poste invititaj aŭdi ankaŭ la bolŝevikan aktiviston post interakto. La rilatoj inter arto kaj politiko jam antaŭprezentis la agitadon-propagandon, kiu estis starigita en la jaroj 1920 en Sovetunio : la arto estis je la servo de la politika kaj/aŭ ideologia diskurso.
Unua Mondmilito
Tamen, Montéhus flankenlasis pacismon kaj socialismon ekde 1914 kaj dum la tuta unua Mondmilito. Li fariĝis subtenanto de la naciista tendenco. Li ne estis mobilizita. Sekve li ne povis mem sperti la abomenindaĵojn de la milito kaj kion travivis kaj opiniis la soldatoj mem en la tranĉeoj. Lia repertuaro fariĝis tiam naciista, militarista, eĉ rasista. Li recevis pro tio la Militkrucon en 1918. Li tiam argumentis, ke la momento estis tiu de la franca himno — la "Marseljezo“ — ĝis kiam eblos kanti "Internacion“.
Malfavoro
Post la milito, Montéhus spertis longdaŭran malfavoron. Li tro malfrue komprenis, ke la milito estis frukto de abomenindaj mensogoj, perfidaĵoj, mensmanipulado. Li revenis al siaj unuaj konvinkoj en 1919. En 1923, eble por pardonigi sian dummilitan konduton, li skribis la kanzonon "La Butte Rouge“ (La Ruĝa Monteto — franclingva teksto kun itallingva traduko). La Ruĝa Monteto estis fakte teatro de akraj bataloj dum la somero 1916 sur fronto de la departemento Somme, en la strategia komunumo Bapaume. En tiu kanzono, li kondamnis la respondeculojn de la giganta hombuĉado :
Ĉar la banditoj, kiuj kulpas pri la militoj Neniam mortas pro ĝi, oni mortigas nur la senkulpulojn.
Subteno al la Popola Fronto
En la jaroj 1930, li aliĝis al la Franca Societo de la Laborista Internacio (Section française de l'Internationale ouvrière — SFIO, kiu poste fariĝis la Socialista Partio), kaj subtenis la Popolan Fronton. En 1936, li kantis "Vas-y Léon" (Antaŭen Léon)
Sub la antisemita reĝimo de Vichy
Dum la Dua Mondmilito, ekde 1942 ĝis la Liberigo, li ne estis deportita, sed li estis devigata surmeti la flavan stelon pro montri sian judecon al la nazia okupacianto. Li ricevis la Honoran Legion el la manoj de Paul Ramadier, prezidanto de la Konsilio de la Respubliko, en 1947. Forgesita de ĉiuj, li havis subtenon nur de sia familio. Li mortis en 1952.