cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sútor
Historio
La vilaĝo estis unue menciita dum la mezepoko. La kampoj longe apartenis al princoj Coburg. En 1910 loĝis en Szútor 321 da homoj, (escepte 4 slovakojn ĉiuj hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon Szútor apartenis al Hungara reĝlando, al Gömör kaj Kis-Hont, al distrikto de Feled, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis en Sútor 400 da homoj, (227 hungaroj, 96 slovakoj, 75 ciganoj, 2 ĉeĥoj).
Sretensk
Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 76240501.
La urbo estis fondita en jaro 1689.
Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1926.
Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 6 horoj (en jaro 2005).
Geografiaj koordinatoj de la urbo estas.
La urbo estas ĉe rivero Ŝilka (Шилка) (baseno de rivero Amur (Амур)).
En la urbo estas fervoja stacio (ekde 1897).
En jaro 1959 la urbo havis 15,1 mil loĝantojn.
En jaro 2002 la urbo havis 8,2 mil loĝantojn.
Distrikto Kőszeg
La Distrikto Kőszeg [kOseg] (hungare Kőszegi járás) estas distrikto en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Vas (Hungario). Ĝi situas laŭ Aŭstrio rande sur montoj, kiuj malaltiĝas al ebenaĵo en la nordokcidenta parto de la departemento (en la okcidenta parto de la lando).
La distrikta ĉefurbo estas Kőszeg, kiu estas urbo, krome estas ankaŭ 2 aliaj urboj, la ceteraj 18 komunumoj estas vilaĝoj. La areo estas 286,45 km², kie loĝas 25 473 homoj. La loĝantoj okupiĝas precipe pri agrikulturo, (fruktoj, vitoj, tritikoj) kaj bestobredadoj. Menciindas la fremdultrafiko, krome multaj laboras en Aŭstrio.
Historio
Tiu distrikto funkciis jam inter 1886-1954, sed post Traktato de Trianon pli ol duono de la distrikto aldoniĝis al Aŭstrio, baldaŭe la restinta parto aldoniĝis al Distrikto Szombathely. La distrikta sistemo ne funkciis en Hungario inter 1983-2013.
Moreja despotlando
Moreja despotlando estis despotlando en la Bizanca Imperio. Ĝi estis fondita meze de la 14a jarcento en la duoninsulo Peloponezo. Ĉefurbo estis Mistra.
NGC 231
NGC 231 (alia indiko — ESO 29-SC5) estas malfermita stelamaso en konstelacio Tukano.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
4486 Mitrao
4486 Mitrao estas meze granda apolona asteroido, malkovrita la 22-an de septembro 1984 de la bulgara astronomo Vladimir Georgiev Ŝkodrov kaj de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio Roĵen proksime de Smoljan (Bulgario).
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de antikva irana dio Mitrao, rigardita kiel ekvivalento de la helena dio Apolono.
Ĝi havas tres discentran kaj malmulte klinitan orbiton, kies afelio tanĝas la orbiton de Venuso: ĝi do estas marsrenkonta, terrenkonta kaj venusrenkonta asteroido, ĝi povas alproksimiĝi al 2 milionoj da km de Venuso. Ĝia malgranda klinangulo igas ĝin potence danĝera objekto.
Ĝia tera MOID estas 0,04629 astronomia unuo tie estas, ke ĝi teorie povas proksimiĝi al 6,891 milionoj da km de Tero:
Ĝia formo estis analizita per radaro elde la radioteleskopo de Arecibo kaj la observatorio de Goldstone en julio kaj aŭgusto 2000. Ĝi aspektas tre malregula, formita el du kontaktantaj objektoj kaj malrapide rotacianta.
Gegharkunik
Gegharkunik  (Գեղարքունիք) estas unu el la provincoj (marzoj) de Armenio, situanta en la oriento de la lando, ĉe la landlimo kun Azerbajĝano. Plejmulton de ĝia areo okupas la lago Sevan, alloga turismaĵo de la regiono. La provinca ĉefurbo estas Gavar kun ĉirkaŭ loĝantoj; la tuta provinca loĝantaro estas ĉirkaŭ  personoj (2002).
Giswil
Pri la komunumo
Giswil estas komunumo en Kantono Obvaldo, en Centra Svislando. Ĝi havis 3513 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.
Gegharkunik
Gegharkunik estas dividita en 5 distriktoj kaj inkluzivas la eksklavon Arcvaŝeno, kiu estas en la azera teritorio kaj nuntempe kontrolata de tiu lando.
Giswil
Geografio
Giswil situas okcidente de la Lago de Sarno kaj estas la lasta valkomunumo antaŭ la ekgrimpo de Brünig-Pasejvojo. En Giswil unuiĝas la tri riveroj Giswiler Lauibach, Giswiler Aa, Eta Melchaa al la Dreiwässerkanal (Tririvera Kanalo), kiu alfluas al la Lago de Sarno.
Gegharkunik
Etimologio kaj simboloj
La nomo Gegharkunik estas derivita de Gegham, reĝo de la kvina generacio de la dinastio Hajkazuni kaj unu el la posteuloj de la legenda patriarko kaj fondinto de la armena nacio Hajko. Gegham estis la patro de Sisak (fondinto de la dinastio Siunia), kaj Harma (avo de Ara la Bela). Gegham-montaro kaj la lago Gegham (nuntempe konata kiel Lago Sevan) ankaŭ estis nomitaj laŭ Gegham. .
La regiono Gegharkunik estis ligita al Uelikulki, menciita en urartaj fontoj. La vorto "Uel" verŝajne estas frua (prarmena) versio de "Gegh" (prahindeŭropa u respondas al g en armena, l kun la armena gh).
Giswil
Geografio
La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 85,9 km², de kiuj 53,3% estas kovritaj de arbaro, 35,9% servas por agrikulturo kaj 2,2% por setlado.
Gegharkunik
Etimologio kaj simboloj
Armena mevo estas la simbolo de la provinco. Ĝi estas prezentita sur la blazono Gegharkunik adoptita la 4-an de majo 2011, flugante super la Lago Sevan kaj ĝia duoninsulo, ĉirkaŭita de la montoj Sevan. La tritikaj spikoj ambaŭflanke de la blazono reprezentas la agrikulturan karakterizaĵon de la provinco, dum la malfermita libro malsupre reprezentas la intelektan kaj kulturan heredaĵon de la regiono.
Giswil
Trafiko
Giswil disponas pri stacidomo ĉe la Brünig-Fervojo de Lucerno al Meiringen kaj Interlaken. Tuj post la stacidomo de Giswil komenciĝas la dentorada parto de la Brünig-Fervojo inter Giswwil kaj Kaiserstuhl.
Gegharkunik
Geografio
La provinco Gegharkunik okupas la orienton de la centra parto de nuntempa Armenio. Kun areo de 5.349 km 2 (18% de totala areo de Armenio), ĝi estas klasifikita unua inter la provincoj de Armenio laŭ la totala areo.
Giswil
Trafiko
Tra Giswil pasas ankaŭ la kantona ĉefvojo kaj la svisa aŭtovojo A8 tra la Brünig-Pasejo. Ĝis la malfermo de la ĉirkaŭveturtunelo de la svisa aŭtovojo A8, la aŭtovojo finiĝis antaŭ Giswil kaj la tuta trafiko pasis tra la kantona ĉefvojo tra la vilaĝocentro. Post la malfermo de la tunelo en la jaro 2004, la vivokvalito en la vilaĝocentro multe altiĝis, sen ke la trafika konekto suferis.
Gegharkunik
Geografio
Historie la nuna teritorio de la provinco ĉefe okupas la kantonojn Gegharkunik kaj Sotk de la historia provinco Sjuniko de Antikva Armenio, kune kun partoj de la kantonoj Mazaz kaj Varaĵnunik de la provinco Ajrarato.
Giswil
Trafiko
De Giswil ankaŭ pasejvojo tra Glaubenbühl-Pasejo kondukas la Schüpfheim en la lucerna distrikto Entlebuch.
Gegharkunik
Geografio
Gegharkunik situas en la oriento de nuntempa Armenio, ĉirkaŭante la lagon Sevan. Ene de Armenio, ĝi havas limojn kun la provinco Tavuŝo, Kotajko kaj Ararato okcidente kaj la provinco Vajoco-Dzoro sude. La distriktoj Dashkasan kaj Gadabay de Azerbajĝano, kaj la regiono Ŝahumjan de Arcaĥa Respubliko formas la orientan limon de la provinco.
Giswil
Historio
La unua dokumenta mencio de Giswil datiĝas el la jaro 840 kiel Kisevilare.
Gegharkunik
Geografio
La armena eksklavo Arcvaŝeno de la provinco Gegharkunik estas nuntempe okupita kaj regita de Azerbajĝano.
Ritiŝevo
Ritiŝevo, serbe Ритишево, slave Ritiševo, hungare Réthely, rumane Râtişor estas malgranda vilaĝo en Serbio en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto Suda Banato en municipo de Versec.
Gegharkunik
Geografio
Gegharkunik havas montan pejzaĝon. La teritorion regas la montoj Gegham okcidente, la montoj de Vardenis sude, montoj Sevan oriente, montoj Miapor nordoriente kaj montoj Kenac norde. La alteco de la montoj varias inter 2500 kaj 3500 metroj.
Giswil
Historio
Giswil dum mezepoko estis majora bieno de la Monaĥejo Murbach en Alzaco, kiu estis la sidejo de la monaĥeja administracio en la Valo Obvaldo. En la 13-a jarcento la Baronoj de Wolhusen, sukcesis unuigi voktejon kaj majoroficejon kaj plej parte liberigi de la kontrolo de la abato de Murbach. En la jaro 1291 la Monaĥejo Murbach vendis ĉiujn siajn teritoriojn en hodiaŭa Svislando al la Habsburgoj.
Gegharkunik
Geografio
La plej alta punkto de la provinco estas monto Aĵdahak de la montoj Gegham kun alteco de 3597 metroj ĉe la okcidenta parto de la teritorio. Lago Sevan okupas la centran parton de la provinco, kuŝanta je alteco de 1900 metroj super marnivelo kaj kovras areon de 1260 km 2 (ĉirkaŭ 23,5% de la areo de Gegharkunik).
Ritiŝevo
Historio
Ĝis Traktato de Trianon Réthely apartenis al Hungara reĝlando, al Temes (reĝa departemento), al distrikto Versec, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. Fine de la hungara erao la komunumo havis la rangon grandvilaĝo. En 1921 vivis tie 1134 homoj, (1087 rumanoj, 22 germanoj, 3 hungaroj kaj aliaj). En 1941 la germana armeo okupis la vilaĝon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Ritiŝevo 509 homoj, (367 rumanoj (72 %), 67 ciganoj, 43 serboj, 12 hungaroj, 7 jugoslavianoj kaj 4 kroatoj).
Giswil
Historio
En la jaro 1629 grava inundo de la rivero Giswiler Lauibach detruis grandan parton de la vilaĝo inkluzive la preĝejon. La pastro deklaris, ke la katastrofon kaŭzis sorĉistoj. Sekvis terura persekuto de tiel nomita sorĉistoj kaj 63 homoj, inter ili ankaŭ infanoj estis krudele turmentitaj kaj ekzekutitaj kun la beno de la katolika eklezio.
Gegharkunik
Geografio
Gegharkunik estas apartigita de Vajoco-Dzoro per la 82 kilometrojn longa montaro Vardenis, kie la plej alta pinto estas Monto Vardenis je 3.522 metroj.
Giswil
Historio
Per la malfermo de la Brünig-Pasejvojo kaj la Brünig-Fervojo en la dua duono de la 19-a jarcento komenciĝis ekonomia prospero, al kiu ankaŭ kontribuis la sekigo de la marĉo Aaried. Samtempe oni komencis utiligi la akvoenergion de la Lago de Lungern.
Gegharkunik
Geografio
La klimato de Gegharkunik estas malvarma kaj neĝa vintre, dum la somero estas karakterizita per varma kaj humida klimato. La jara pluvado varias inter 500 kaj 600 mm sub 2000 metroj, dum ĝi povas atingi ĝis 1000 mm en la montaj areoj. Lago Sevan estas la plej granda akv-areo en Armenio kaj Suda Kaŭkazio. Kun volumo de ĉirkaŭ 32,92 miliardoj da m³ da akvo, Sevan gravegas por la tuta regiono.
Getik, Gavaraget kaj Masrik estas la ĉefaj riveroj de la provinco.
Loĝantaro
Laŭ la oficiala censo de 2011, Gegharkunik havas loĝantaron de 235.075 (119.180 viroj kaj 115.895 virinoj), formante ĉirkaŭ 7.8% de la tuta loĝantaro de Armenio. La urba loĝantaro estas 71.423 (30,4%) kaj la kampara estas 163.652 (69,6%). La provinco havas 5 urbajn kaj 87 kamparajn komunumojn. La plej granda urba komunumo estas la provinca centro de Gavar, kun 20 765 loĝantoj. La aliaj urbaj centroj de estas Sevan, Martuni, Vardenis kaj Chambarak. Kun 9,880 loĝantoj, la vilaĝo Vardenik estas la plej granda kampara komunumo de Gegharkunik. Vardenik ankaŭ estas la plej granda kampara komunumo en Armenio.
Etnoj kaj religio
La provinco Gegharkunik estas preskaŭ tute loĝata de etnaj armenoj, kiuj apartenas al la Armena Apostola Eklezio. La reguliga korpo de la eklezio estas la Diocezo de Gegharkunik, estrita de episkopo Markos Hovhannisjan. La Katedralo Sankta Dipatrino en Gavar estas la sidejo de la diocezo.
La vilaĝoj Ĉkalovka (antaŭe Aleksandrovka ) kaj Semjonovka estis fonditaj de rusaj molokanoj dum la unua duono de la 19-a jarcento. Nuntempe tre malmultaj molokanoj ankoraŭ loĝas en la du vilaĝoj.
La regionoj de Vardenis kaj Ĝambarak kutimis havi signifan malplimulton de azera loĝantaro. Tamen, post la eksplodo de la milito en Montara Karabaĥo en 1988, la azerbajĝananoj estis forpelitaj kaj anstataŭigitaj per armenaj rifuĝintoj, kiuj estis delokigitaj de pluraj regionoj de Azerbajĝano.
Administrataj dividoj
Gegharkunik nuntempe estas dividata je 57 municipaj komunumoj (hamajnkner), el kiuj 5 estas urbaj komunumoj kaj 52 estas kamparanaj.
La kamparanaj komunumoj inkluzivas:
Dum la lastaj jaroj pluraj kamparanaj loĝlokoj en Gegharkunik estis forlasitaj, inkluzive de vilaĝoj Ĉapkut, Ĉiĉakli, Karakoyun, Karmirĥarab, Kizilĥaraba, Nŝĥark kaj Zariver.
Kulturo
La kuirarto de Gavar estas proksime ligita kun la orientaj kuirartaj elementoj, karakterizitaj per diversaj spicoj, legomoj, fiŝoj kaj fruktoj. Unu el la famaj dolĉaĵoj de la urbo estas la baklavo Kjavar, kiu estas multtavola bakaĵo kun histo-maldikaj folioj de fila pasto, plenigita per nuksoj kaj sukero kaj finita per pluveto de varma mielo.
Amaskomunikiloj
Gegharkunik havas kvar regionajn televidajn staciojn:
Transportado
La provinco estas ligita kun aliaj partoj de Armenio per la aŭtovojoj M-4, M-10 kaj M-14. La Aŭtovojo M-11, kiu trapasas Martuni kaj Vardenis, ligas la provincon kun la urbo Karvaĝar de la Arcaĥa Respubliko.
Sevan havas fervojan stacidomon, kiu ligas la urbon kun Erevano tra fervojo. La provinca centro Gavar havas startvojon ekde la sovetiaj jaroj, situanta norde de la urbo.
Agrikulturo
La ekonomio de la provinco Gegharkunik havas ĉefe agrikulturan orientiĝon, inkluzive terkultivadon kaj brutbredadon. Ĝi havas parton de 18% en la ĉiujara totala agrikultura produkto de Armenio. Ĉirkaŭ 65% (3,487 km 2) de la tuta areo de la provinco estas kultivebla, el kiuj 27.3% (951.5 km 2 ) estas plugitaj. Ĉirkaŭ 60.000 bienoj en Gegharkunik estas administrataj de la privata sektoro. La ĉefaj kultivaĵoj estas terpomo kaj grajnoj.
Fiŝkaptado kaj fiŝbredado ankaŭ regas en la provinco. Lastatempe abelbredado grave disvolviĝis.
Industrio
Ĝenerale, Gegharkunik havas malbonan industrian indekson kun malmulto da funkciantaj firmaoj. Nuntempe la provinco havas kontribuon de nur 2% en la ĉiujara totala industria produkto de Armenio.
Turismo
Dum la lasta jardeko, multaj novaj hoteloj kaj kuraclokaj feriejoj estis malfermitaj laŭ la marbordo de Lago Sevan, inkluzive la Hotelon kaj Akvan Parkon Harsnaqar, la Best Western Bohemian Resort Sevan, la Akhtamar Sevan Hotelo, la Hotelo Tufenkian Avan Marag de Capatagh, la Ripozejo Blua Sevano proksime al Covagjugh, la Maria Resort Sevan kaj la dometoj Lavanda City.
En februaro 2011, la Sevan-ŝnuro estis malfermita norde de la urbo, en la areo konata kiel "maŝtocner", survoje al la vilaĝo Covagjugh. Ĝi havas longon de 1.130 metroj.
Multaj arbaroj de la provinco estas listigitaj inter la protektitaj areoj de Armenio, inkluzive de la Nacia Parko Sevan, la Ŝirmejo Getik kaj la Ŝirmejo Juniper Woodlands de la montoj Sevan. La Sevana Botanika Ĝardeno ankaŭ estas ĉefa celloko por la amantoj de ekoturismo.
Edukado
Gegharkunik havas 126 publikajn lernejojn.
Tri ĉefaj edukaj institucioj nuntempe agantaj en Gegharkunik estas:
Sporto
Dum la mallonga somero de la regiono, Sevan kaj la proksimaj strandoj eniras popularan plaĝan sezonon. Multaj profesiuloj kaj amatoroj vizitas la regionon por praktiki diversajn akvajn sportojn, inkluzive de stranda futbalo, plaĝa volano kaj tabulvelado. La malaperintaj futbalaj teamoj de FK Aĥtamar Sevan kaj Lernagorc Vardenis FK reprezentis la provincon ĉe la enlandaj konkursoj dum la 1990-aj jaroj. Alaŝkert FK reprezentis la urbon Martuni inter 1990 kaj 2000 antaŭ la translokiĝo al Erevano. Estas futbalaj stadionoj kun malgrandaj sidlokoj en Sevan, Martuni, Vardenis kaj la vilaĝo Lĝaŝen.
Metropola regiono Rejno-Ruhr
La metropola regiono Rejno-Ruhr - germane Metropolregion Rhein-Ruhr, nomata laŭ la tiea kunfluo de la samnomaj riveroj Rejno kaj Ruhr - estas urbeca regiono en la federacia lando Nordrejn-Vestfalio de Germanio. Ekde la jaro 1995 ĝi konsideriĝas metropola regiono de Eŭropo. En la regiono, kiu ampleksas areon de 7110 kvadrataj kilometroj, laŭ la stato fine de la jaro 2011 vivis 9 933 900 loĝantoj, kio rezultigas loĝdenson de 1 397 homoj/km². Parto de ĝi estas la historia, forte industriigita Ruhr-regiono.
Laŭ nombro de loĝantoj, la plej grandaj urboj de la teritorio estas Kolonjo (Köln), Dortmund, Düsseldorf, Essen, Duisburg, Bochum, Wuppertal, Bonn, Gelsenkirchen, Mönchengladbach, Krefeld, Oberhausen, Hagen kaj Hamm.
Laŭ la kunlabora forumo de eŭropaj metropolaj regionoj, mallongigata METREX, la teritorio estas la sesa plej loĝata metropola regiono de Eŭropo, post tiuj de Moskvo, Istanbulo, Granda Londono, nordokcidenta Italio (Milano, Torino kaj Ĝenovo) kaj Francilio (inkluzive de Parizo).
Listo de italaj esperantistoj
Aktivaj italaj esperantistoj
Supraśl
Supraśl (Súpraŝl) estas urbo en Podlaĥia provinco en nordorienta Pollando. Ĝi apartenas al komunumo Supraśl en distrikto Białostocki. Tra la urbo fluas samnoma rivero.
Unesko
En la urbo hejmas unu el nur ses ortodoksaj monaĥejoj (por viroj) en Pollando, la Monaĥejo de la Anunciacio de Supraśl. La Kodekso de Supraśl, la plej malnova slava literaturaĵo en Pollando kaj unu el la plej malnovaj de ĝia speco en la mondo, nomatas laŭ tiu monaĥejo. Ekde la 20a de septembro 2007 ĝi apartenas al la Unesko-programo Memoro de la Mondo.
Supraŝl kaj Esperanto
En 2009, okaze de UK 2009 en Bjalistoko, Supraśl gastigis la 40-an Internacian Infanan Kongreseton.
Vidindaĵoj
Ekzistas ikonomuzeo kiu gatigas 300 ikonojn, sanktajn objektojn kaj unikajn freskojn. En la muzeo troviĝas daŭra ekspozicio 'Ikonoj en bildoj kaj vortoj' dispersita en 9 ĉambroj kiuj celas prepari la menson de la vizitantoj kompreni la religian, sed ankaŭ la historian kaj moralan karakteron de la ikonoj en la ortodoksa eklezio. La koncepton pripensis la artistikan direktoron de la muzeo de Podlaĥio en Bjalistoko Andrew Lechowski. La aŭtoro de la skripto estis Krystyna Mazuruk. Vizitantoj povas spekti 3 filmojn tie : fari ikonojn, la historio de la Supraśl-monaĥejo kaj ortodoksaj preĝejoj en Podlaĥio. Ekzistsas similaj polaj ikonomuzeoj en Varsovio kaj Sanok.
Eksteraj ligiloj
(pola vikipedio) Muzeum Ikon w Supraślu
John Zorn
John Zorn (naskiĝis la 2-an de septembro 1953 en Novjorko) estas usona komponisto kaj bandestro. Li ludas saksofonon kaj klarneton. John Zorn laboras krome kiel muzikproduktisto, estas posedanto de la diskeldonejo Tzadik kaj kunlaboris kun multaj eksperimentemaj muzikistoj, aparte el la kampoj de Nova Muziko kaj de ĵazo.
Vivo kaj kariero
Zorn ludis infanaĝe pianon, gitaron kaj fluton. Dum sia studo ĉe Universitato Webster li ellernis, influite de Anthony Braxton kaj lia tiea instruisto Oliver Lake, la saksofonan ludon. Kromence pli interesita pri Nova Muziko, li turniĝis en la 1970-aj jaroj al ĵazo. Li ĉesis la formalan edukadon kaj reiris pretervoje trans la okcidenta marbordo de Usono al Novjorko, por koncentriĝi en la ĵazmondeto de suda Manhatano pri muzikaj projektoj. Dum ĉi tiu tempo li perlaboris interalie laborante en sondiskovendejo.
Al liaj fruaj influanto apartenas, krom Braxton, Eugene Chadbourne kaj Ornette Coleman, ankaŭ Karlheinz Stockhausen. La muzikon de Zorn Musik karakterizas la prilaborado de multaj muzikaj stiloj el diversaj fontoj, ekzemple filmmuziko al desegnaj trukfilmoj, libera ĵazo aŭ jida popolmuziko. Zorn kombinas je tio ofte mallongajn muzikajn sekvencojn kolaĝomaniere, parte en rapidega sinsekvo. En 1975 li fondis sian Theatre of Musical Optics kaj komencis unue kunlaboron kun Chadbourne, Tom Cora, Wayne Horvitz, Polly Bradfield kaj LaDonna Smith. Tutmondan renomon li akiris en la 1980-aj jaroj. Dum la sekva jardeko li laboris kaj en Novjorko kaj en Tokio, kie li verkis kaj prezentis multajn komponaĵojn. En 1998 li produktis la albumon 1930 de la japana bruoartisto Masami Akita.
Zorn klare konfesas sin pri sia juda deveno kaj priverkas en kelkaj el siaj projektoj tradiciajn judajn elementojn. Li fondis la diskeldonejon Tzadik. Je tio li deklaris novan „Radikalan Judan Kulturon“ kaj publikigis manifeston pri la radikala judismo en sia muziko, en kiu li i. a. deklaris:
Muzika verkaro
Elstarigendaj estas la bandoj direktitaj de Zorn Naked City (kun Bill Frisell, Wayne Horvitz, Fred Frith, Joey Baron kaj Yamatsuka Eye), Painkiller (kun Bill Laswell kaj Mick Harris) same kiel Masada (kun Dave Douglas, Greg Cohen kaj Joey Baron), ensemblo, kiu kunfandas avangardan ĵazon kaj klezmero-elementojn. Ege rimarkindaj estas liaj „ludokartoj“ („game pieces“), kiuj ne baziĝas sur notita partituro, sed estas ludataj laŭ reguloj destinitaj de li. Elstara ekzemplo estas Cobra, komponaĵo, je kiu ensemblo variebla laŭ instrumentado kaj nombro de muzikistoj ricevas instrukciojn per kartoj montrataj de la direktisto, kiun la muzikistoj spontane interpretas kaj realigas.
Zorn komponis multajn filmmuzikojn, verkis por orkestroj kaj etaj ensembloj kiel ekz. das Kronos Quartet kaj omaĝis al multaj muzikistoj kiel Ornette Coleman, Hank Mobley, Lee Morgan, Sonny Clark, Ennio Morricone aŭ Burt Bacharach. Multajn el siaj verkoj li produktis kaj publikigis per siaj diskeldonejoj Tzadik kaj Avant.
La aktuala eldono de „Jazzbuch“ (2006) de Joachim-Ernst Berendt kaj Günther Huesmann nomas Ĝonon Zorn la plej elstara kaj plej influhava ĵazmuzikisto de la nuntempo. Ĉi tiu taksado tamen estas tre pridisputata, ne-laste ĉar Zorn rigide rifuzas por si la nomon ĵazmuzikisto, kaj ĉar la muziko de Zorn ne unuarange devenas el la nigrusona muziktradicio: tiu ĉi estas nur unu el la multaj influoj.
Kvadrato el Ateno
Kvadrato el Ateno (latine Quadratus, antikvgreke Κοδράτος, kies ĝenerale signifo estas “kadrita, saĝa, solida”) vivis en la unua duono de la 1-a jarcento kaj estis verkisto kaj, postmorte, venerita kiel sanktulo.
Biografio
En ero de sia verko, Kvadrato asertas ke la mirakloj de Jesuo estis veraj, ne iluzioj kaj ke iliaj efikoj daŭris ankaŭ post lia eliro el la Tero: do ili ne estis frukto de sugestioj. Laŭ iuj esploristoj pri la kristanaj originoj, la “ne iluzioj” aludas al iluziaj mirakloj atribuitaj al aliaj tiamaj “savantoj”, kiel al Hadriano, kiu estis nomata ĝuste pro tio Soter (Savanto).
Krom tiu ero, citita de Eŭsebio kaj pere de li enerigita en martirologoj kaj pliampleksita de Hieronimo, la verka cetero perdiĝis.
Doba (Dobrin)
Doba (Dobrin) (Nagydoba) estas vilaĝo en Rumanio norde de Zalău. Administre ĝi apartenas al Doba Mică, Dobrin.
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 389 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 713 (hungaroj).
Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1220. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (Közép-Szolnok, poste Szilágy vármegye). Ĝi estis unuigita kun Doba Mică, kiu havis en 1910 554 hungarajn loĝantojn kaj estis menciita dokumente unue en 1413.
Nort-sur-Erdre
Nort-sur-Erdre estas franca situanta en departemento Loire-Atlantique, regiono Luarlandoj.
Ĝiaj enloĝantoj nomiĝas Nortais.
Staraja Russa
Staraja Russa (ruse Старая Русса) estas urbo en Novgoroda provinco de Rusio.
Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 49413.
La urbo estis fondita en jaro 1167.
Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1776.
La interurba telefona kodo estas 81652, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).
Stacio Aki-Nagatsuka
Stacio Aki-Nagatsuka (japane: 安芸長束駅 [Aki-Nagacuka-eki], angle: Aki-Nagatsuka Station) estas fervoja stacio en Kvartalo Asaminami, Hiroŝimo, Japanio. La stacio servas 1 linion de JR Okcidenta: Linio Kabe.
Staraja Russa
Geografiaj koordinatoj de la urbo estas.
La urbo estas sur dekstra bordo de rivero Polistj (Полисть) (baseno de rivero lago Ilmenj (Ильмень)), ĉe enenfluo en ĝin de rivero Porusja (Порусья).
En la urbo estas fervoja stacio.
En jaro 1959 la urbo havis 25,4 mil loĝantojn.
En jaro 2002 la urbo havis 35,5 mil loĝantojn.
524 Fidelio
Nomo
Ĝia nomo aludas al Fidelio, ununura opero de Ludwig van Beethoven.
Cavazzo Carnico
Cavazzo Carnico [prononco "kaVAco KARniko"] estas komunumo en la orienta parto de norda Italio. Ĝi situas en la regiono Friulo-Venecio Julia kaj, ene de ĝi, en la tradicia provinco Udine, kiu ekde aprilo 2018 ne plu estas oficiala administra unuo - nun la loko formale apartenas al administra unuo nomata ''. Fine de en la komunumo vivis. Kristana patrono estas la sankta Roĥo, kies memortago sekve estas la komunuma festotago. Najbaras la komunumoj Amaro, Bordano, Tolmezzo, Trasaghis, Venzone, Verzegnis kaj Vito d'Asio (PN).
Preĝejo Sankta Mario (Frankfurto ĉe Odro)
Estiĝo dum la malfrua mezepoko
En 1253, post la urbofondiĝo, faritis la origina konstruaĵo kun unu el la plej malfruaj galerioj de la Markio brandenburgia. Ekde 1360/70 oni faris, anstataŭigonte la malnovan altarejon, haloĉirkaŭantan ĥorejon. Samtempe alkonstruitis ĉe la norda flanka navo multangula enirejo kun sabloŝtona portalo. En la 15a jarcento pligrandiĝis la longa navo je kvin navoj. La malcentraj navoj ricevis fortimpresajn, per bildoj ornamitajn atikojn. La dutura fasado plialtiĝis ĉirkaŭ 1450 je kvar etaĝoj. La nordan turon kronas spajro okforma, la sudan turon krono kun spajro. Post la fondo de la Viadrina-altlernejo faritis per la novkonstruo de la sakristio kun galerio en 1521/22 la lasta grava etendiĝo kirka.
Aparta afero estas la tri grandaj vitraloj faritaj inter 1360 kaj 1370. La laŭ gotika stilo kreitaj artaĵoj konsistas el sume 117 bildoj (83x43 cm) financitaj per la burĝaro. Per bildbiblio rakontatas la kreohistorio kaj la vivo de Adamo kaj Evo, la konstruo de Arkeo de Noa, la vivo de Jesuo Kristo kaj la legendo de Antikristo.
Savomezuroj en la 19a jarcento
En la 15.5.1826 terenfalis la suda turo post kio Karl Friedrich Schinkel decidis forigi la tutan gotikan vandon el la 13a jarcento. Ĝi forgesitis rekonstruote nur en la 1990aj jaroj. La sekvajn jarojn lasis Sĉinkel al la disĉiplo Emil Flaminius; la detruita suda turo tute ne refaritis tamen.
Damaĝoj dum al Dua mondmilito
Dum la Dua mondmilito 117 kampoj de la vitralaro elprenitis en septembro 1941 kaj deponitis en la urbo; en 1943 iĝis ties dokumenta fotado blanka-nigra. En aprilo ili venis al Potsdam en la Novan palacon. Dum la detruiĝo de la frankfurta urbokerno en aprilo 1945 ruiniĝis ankaŭ la Mario-kirko. Malgraŭ multaj sekurigoj provizoraj sekvis pluraj aliaj partaj terenfaloj.
Rekonstruo post 1945
La sakristion kaj la Ĥorejon de la martiroj rekonstruigis en 1958 la komunumo kirka; starigis oni la mezan ujon de la altaro kaj solene rekonsekritis la loko por diservaj agoj. Pro malsufiĉaj hejtadoj diservoj tamen povis okazi nur malvintre. La evangelia komunumo kaj la tiama konsilantaro urba subsignis en la 27.9.1974 kontrakton 99 jarojn daŭrontan pri sakrejutiligo posta. Tiam transprenis la urbo la devon restaŭri la ruinon por celoj de publika utiligo. En 1979 ekis la laŭparta sekurigo kaj restaŭro. Unue refaris kaj reŭtiligis oni la sakristion. La altvalorajn vitralojn estis ŝtelinta la sovetia administrado por transporto al Leningrado.
Post Turniĝo
En 1990 rekonstruiĝo daŭris. En 1998 refaritis la ĉefaj tegmentoj supre de la altarejo kaj de la longa navo; la 21 metrojn alta tegmentaro estas la plej granda el ligno kiu estis farita en la 20a jarcento. La lasta ago estis la refaro de la norda turo kaj refarbado origina. Farbkoncerne estis diversaj interesaj malkovroj en al kuro de la restaŭradlaboroj. Artaĵoj el la iama riĉega meblaro de Mario-kirko kiel ankaŭ la Mario-altaro de 1498, la baptopelvo bronza kaj kandelabro bronza (fino de la 14a jarcento) kiel ankaŭ epitafoj multaj de burĝoj videblas ekde 1980 en la Gertrudo-kirko.
Post diversaj intertraktoj sukcesis la redono de 111 kampoj vitralaj fare de pentofarema Ruslando kiuj ekde somero 2002 en Frankfurto restaŭritis kaj revenis je la origina loko en 2005. En 2008 revenis eĉ la lastaj fenestroj el Rusujo kium elde februaro 2009 readmireblas surloke.
En 2002 instalitis kontraŭbrulprotektsistemo. En majo 2006 metitis nova pavimo en la direkto de la uesta portalo por kio uzitis originaj granitaj ŝtonoj. Por diversaj planoj alvokitis la publiko partopreni donaceme. En 2014 mulditis fare de la fama firmao Grassmayer el Innsbruck la mankantaj sonoriloj.
Biblioteko
La komunumo kirka havas propran bibliotekon de 972 volumoj. 816 presitis inter 1430 kaj 1850. En 1932 menciitis posedo de pli ol kvin miloj da volumoj. El tiuj 90 procentoj dumbombade en la 1945a jaro detruitis. La plej malnova konserviĝinta libro estas el 1430 (meslibro sur pergamento). Ĝi ankaŭ estis skribita en Frankfurto.
Pescueza
Pescueza estas municipo de Hispanio, en la provinco Cáceres (Kacereso), regiono Ekstremaduro.
Loĝantoj
La loĝantoj nomiĝas pescozanos. La censita populacio en 2008 estis 164 loĝantoj.
Situo
Pescueza estas situa en la nordokcidenta parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Valo de Alagón, je altitudo de 330 m; je 75 km de Cáceres, provinca ĉefurbo kaj je 135 km de Mérida, la regiona ĉefurbo, sd la plej proksima urbo estas Coria je 20 km. La areo de ties teritorio estas de 52 km². Pescueza limas kun:
Demografio
En la jena tabelo aparas la informo de la hispana Instituto Nacional de Estadística pri la demografia evoluo de Pescueza el 1996 al 2006.
Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado.
Nana tinamo
La Nana tinamo (Taoniscus nanus) konata ankaŭ kiel Malgranda tinamo, estas malgranda birdospecio simila al perdrikoj kun mallongaj vosto kaj flugiloj.
Aspekto
Ĝi estas proksimume 16 cm longa. Ĝi estas grizec-bruna kun pala gorĝo, tre buntaj kolo kaj supraj partoj, kaj ĝi havas brun-striecajn sablokolorajn subajn partojn kaj nigreca krono. Kelkaj individuoj estas ege pli malhelaj kaj pli grizaj ol aliaj, sed restas neklara ĉu tiuj variantoj en plumaro estas morfoj aŭ diferencoj inter seksoj. La irisoj kaj kruroj estas senkolore flavecaj. Ĝi aspektas malgranda diketa noturo, sed ĝi estas pli facile konfuzita kun la Mikropigio.
Taksonomio
Ĉiuj tinamoj estas el la familio Tinamedoj, kaj en pli granda skemo estas ankaŭ Paleognatoj. Malkiel la tre konataj neflugaj birdoj el Paleognatoj nome Strutoformaj kiaj la Struto, la Emuo kaj aliaj, la tinamoj povas flugi, kvankam ĝenerale ili ne estas fortaj flugantoj. Ĉiuj Strutoformaj evoluis el prahistoriaj flugantaj birdoj, kaj la Tinamoformaj estas la plej proksimaj vivantaj parencoj de tiuj birdoj. La Nana tinamo estas nura membro de la genro Taoniscus kaj estas monotipa specio, tio estas sen subspecioj.
Teritorio kaj vivejo
La Nana tinamo troviĝantas en aridaj arbustaraj herbejoj, je ĉirkaŭ 1,000 m de altitudo, limigite al Cerado, nome regiono de interna sudorienta Brazilo en Federacia Distrikto, Goiás, Minas Gerais, Mato Grosso do Sul, Sanpaŭlio kaj iam en Paranao. Oni konis specimenojn el Paragvajo (Misiones) kaj Argentino (ĉe Rivero Bermejo ĉu en Ĉako aŭ en Formosa), sed ĉiuj ĵusaj registroj estas el Brazilo. Ĝi estas, tamen, tre nerimarkinda kaj facile nevidebla.
Minacoj
La Nana tinamo estas nune minacata de pliiĝanta habitatoperdo kaŭzita de mekanizita agrikulturo, intensiva bovoranĉado, senarbarigo, invadaj herboj, troa uzado de pesticidoj kaj ĉiujara bruligado. Ĝi estas ankaŭ ĉasata de homoj por manĝo en kelkaj areoj. Farmado kaj ranĉado estas ties plej danĝeraj minacoj. La Nana tinamo estas taksita kiel Vundebla ĉe IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Ĝi havas loĝan teritorion de 57,700 km², kaj la lasta populacia ĉirkaŭkalkulo, fare en 2000, montris inter 5,800 kaj 6,960 plenkreskulojn.
Konservada politiko
Tiu neotropisa specio estas nuntempe konservata en tri protektataj areoj: Nacia Parko Serra da Canastra, Eksperimentejo Itapetininga kaj Biologia Rezervejo IBGE Roncador. Kelkaj areoj apudaj al Río Bermejo, Argentino, estis pristuditaj per helpo de sonregistriloj, sed la specio ne estis trovita. Ankaŭ oni proponis enketojn por la Nacia Parko Serra do Cipó, la Nacia Parko Chapada dos Veadeiros kaj la Nacia Parko Emas specife por tiu specio per helpo de sonregistriloj. Kaj plusekvi enketojn en Argentino kaj Paragvajo en areoj kie la specimeno estis kolektita. Oni proponis ankaŭ determini plej bonajn administradajn praktikojn por jam ekzistantaj protektitaj areoj kaj kontrolado de bruligado de cerado vivejoj.
Kokcinelo
Kokcineloj (Coccinella) estas genro de duonglobformaj insektoj el la ordo de koleopteroj, familio de kokcineledoj, ofte kun granda nombro da rondaj makuloj sur la elitroj kaj manĝantaj precipe afidetojn kaj koĉojn. Ili estas granda grupo de skaraboj. Tutmonde oni konas 4250 speciojn de kokcineloj.
Kelkaj specioj de kokcineloj estas bone konataj skaraboj. Ili havas popolajn nomojn: Bona-Dio-bestetoj, Maria-bestoj, Maria-skaraboj.
Homoj bone konas du plej abundajn speciojn: Coccinella septempunctata septempunctata (Linnaeus 1758), kiu havas ruĝajn elitrojn kun sep nigraj punktoj, kaj Adalia bipunctata (Linnaeus 1758), kiu havas ankaŭ ruĝajn elitrojn sed nur kun du nigraj punktoj. Aliaj kokcineloj ne estas tiel okulfrapantaj kaj vivas pli kaŝe.
Priskribo
Korpo de kokcinelo konsistas el kapo, torako kaj postaĵeto. Ĝi havas tri parojn de membroj kaj du parojn de flugiloj. La unua paro de flugiloj estas malmola kaj estas nomata elitroj. Kokcineloj bone flugas. La kapo portas du grandajn, okulfrapantajn okulojn kaj mallongajn antenojn, kiuj konsistas el ok ĝis dek unu segmentoj. Buŝa aparato estas morda kun du paroj de makzeloj, supra kaj malsupra lipoj kaj du paroj de tentakloj.
Koloroj de kokcineloj, kun kontrasto de ruĝa kaj nigra aŭ oranĝa kaj nigra aŭ flava kaj nigra, estas ofte avertaj. La koloraro estas signalo por birdoj kaj aliaj rabaj bestoj: ne manĝu min, mi ne estas bongusta, mi estas venena.
Determinado de kokcineloj ne estas simpla, ĉar la kocineloj havas tre ŝanĝiĝeman koloraron. Ekzemple kokcinelo Adalia bipunctata havas ruĝajn elitrojn kun nigraj punktoj sed estas formoj, kiuj estas tute nigraj aŭ ili havas nigrajn elitrojn kun ruĝaj punktoj. Kokcinelo Propylea quatuordecimpunctata Linnaeus, 1758, povas esti flava kun nigraj punktoj sed ankaŭ nigra kun flavaj punktoj.
Ankaŭ nombro de punktoj tre varias. Ekzemple kokcinelo Spilota undecimpunctata undecimpunctata (Linnaeus 1758) havas ne nur formojn kun dek unu punktoj, sed ankaŭ formojn de la sama specio kun sep punktoj. Tial oni ne povas determini speciojn de kokcineloj nur laŭ kolorado de iliaj elitroj.
Insulburgo
Insulburgo estasd varianto de akvoburgo. Ĝi situas sur natura aŭ (malofte) sur artefarita insulo kaj estas tipa malaltaĵburgo.
Kokcinelo
Priskribo
La plimulto de la kokcineloj havas ruĝajn aŭ flavajn elitrojn kun nigraj punktoj aŭ makuletoj, sed ekzistas ankaŭ specioj kiuj havas sur nigra fundo flavajn aŭ ruĝajn punktojn aŭ aliforman desegnon. En tropikaj landoj oni trovas ankaŭ metalbluajn aŭ metalverdajn kokcinelojn.
Insulburgo
Ĉar la insulo, kie situas la burgo, estas ĉikaŭita de akvo, artefaritaj defendinstalaĵoj, kiel ekzemple akvofosaĵoj aŭ ŝildmuroj ne estas necesaj. tiaj burgoj estis konstruataj senprobleme kaj malmultekoste. Multaj insulburgoj estis konkeritaj dum vintro, kiam estas forta glacitavolo.
Kokcinelo
Priskribo
La plimulto de la kokcineloj estas nur 5 mm-jn longaj, la longo de la nigraj kokcineloj Scymnus estas nur 1 ĝis 3 mm. En Azio ekzistas kelkaj specioj pli longaj ol unu cm, en Centra Europo la pli granda kokcinelo Anatis ocellata havas longon de 8 ĝis 9 mm.
Ekologio
Evoluo de la kokcineloj estas perfekta: femaloj metas ovetojn, en ovetoj elkoviĝas larvoj, kiuj kreskas, poste ili enĥrizaliĝas kaj el la ĥrizalido elkoviĝas plenkreska skarabo.
Insulburgo
Ekzemploj de insulburgoj estis la burgo Pfalzgrafenstein ĉe Kaub kaj la sola gotika arvoburgo en Eŭropo, la Burgo Trakai en Litovio.
Balkana pino
La balkana pino (Pinus heldreichii) el la familio de pinacoj estas specio de pino kiu troviĝas en la montoj de sudorienta Eŭropo, en sudokcidenta Bulgarujo, Bosnujo, Albanujo, Nord-Makedonujo, Serbujo,  norda Grekujo (sude al Olimpo), kaj loke en suda Italujo (ĝi estas la simbolo de Nacia Parko Pollino, kreskante ĉe altitudoj de 900-2 500 m). Ĝi ofte tuŝas la alpan arbarolimon en tiu areo.
Kokcinelo
Ekologio
Plenkreskaj skaraboj vivas dek du ĝis dek kvar monatoj. La kokcineloj povas travintri. Ili havas multe da malamikoj, ĉar avertaj koloradoj ne kapablas protekti ilin kontraŭ ĉiuj rabaj bestoj. Ofte ili ne travivas vintron. Multe da kokcineloj ĉiuprintempe pereas dum forbruligado de herboj kaj ankaŭ postaj ĥemiaj surŝprucigadoj de kampoj. Ili havas malsanojn, parazitojn. Homoj povas helpi kokcinelojn per konstruado de vintraj kaŝejoj.
En la ordo de koleopteroj la kokcineloj apartenas al la subordo de polifagoj. Tiuj estas insektoj, kiuj povas nutri, sin per diversaj plantoj, sed ili povas uzi ankaŭ animalan nutraĵon.
Balkana pino
Priskribo
Ĝi estas ĉiamverda arbo kiu atingas alton de 25-35 m, kaj havas trunkodiametron de ĝis 2 m.
Ĝi estas membro de la malfacila pino-grupo, Pinus subgenro Pinus, kun folioj ("pingloj") po du en faskoj, kun persista ingo. Ili longas 4,5-10 cm kaj dikas 1,5-2 mm. Balkan-pinaj strobiloj longas 5-9 cm, kun maldikaj, delikataj skvamoj; ili estas mallume blu-purpuraj antaŭ maturiĝo, iĝante brunaj kiam maturaj ĉirkaŭ 16-18 monatoj post polenado. La 6-7 mm longaj semoj havas flugilojn de 2-2,5 cm kaj estas vente -disvastigitaj.
Rimarkinda specimeno en la bulgara Pirin-Montaro, konata kiel Bajkuŝev-Pino, altas 24 m, diametras 2,2 m kaj sia aĝo estas taksita je pli ol 1 300 jaroj.
Nomenklaturo
En 1863 tiu palearktisa specio unue estis priskribita kiel Pinus heldreichii fare de la svisa botanikisto K. Hermann Christ honore de Theodor von Heldreich kaj helpe de specimenoj kolektitaj sur Olimpo. Tiam ĝi estis priskribita duan fojon kiel P. leucodermis en 1864; la verkinto de la dua priskribo, la aŭstra botanikisto F. Antoine, baziĝas sin sur specimenoj el Orjen-Montaro super Kotor-Golfo estante nekonscia pri la iomete pli frua publikigo de Christ. Kelkaj negravaj morfologiaj diferencoj ekzistis inter la du priskriboj (kondukante al la konservado de ambaŭ kiel apartaj taksonoj far kelkaj botanikistoj), sed tiu ne estas apogita per nuntempaj studaĵoj de la specio, kiuj montras ke ambaŭ nomoj rilatas al la sama taksono. La diferencoj en la priskriboj estas kaŭzitaj de la konusospecimenoj de Christ estante nematuraj kaj ŝrumpintaj post sekiĝado, estante kolektitaj en julio, kvar monatojn antaŭ matureco.
Kultivado kaj uzo
La balkana pino estas populara ornama arbo en parkoj kaj grandaj ĝardenoj, donante fidindan stabilecon, kvankam nerapidan kreskon, por larĝa gamo de kreskejoj, kaj kun bela konusforma krono. Ĝi ankaŭ estas konata por siaj tre ornamaj purpuraj konusoj. Ĝi estas tre indulgema al severa vintromalvarmo, hardita al minimume −45 °C, kaj al severa ventomalkovro. Multaj kultivitaj arboj daŭre estas registritaj sub la nomo "Pinus leucodermis" aŭ "Pinus heldreichii-var. leucodermis".
Kokcinelo
Ekologio
El la pli ol 4000 speciojn da kokcineloj, la plimulto de ili troviĝas en tropikaj kaj subtropikaj landoj. En Centra Europo estas proksimume 70.
La plimulto de la kokcineloj estas rabinsektoj, ili nutras sin per afidoj, ŝildlaŭsoj, folipuloj, ŝpinakaroj, kelkfoje ili manĝas ankaŭ raŭpojn de papilioj kaj ovojn aŭ larvojn de aliaj koleopteroj. El la tutmonde konataj kokcineloj 36% nutras sin per ŝildlaŭsoj, sed se oni kalkulas nur la speciojn, kiuj troviĝas en Centra Eŭropo, tiam nur 20 % el ili nutras sin per ŝildlaŭsoj dum 68% per afidoj. Tio dependas de jena cirkonstanco: ke en la tropikaj landoj estas pli multe da ŝildlaŭsoj ol en la mezvarmaj zonoj de la mondo. Kelkaj specioj sin nutras ankaŭ per melduofungoj kaj per fulgofungoj.
De malutilaj specioj oni konas ekzemple la dudekkvarpunktan kokcinelon Subcoccinella vigintiquatuorpunctata, kiun oni trovas sur la papiliacoj, sur terpomoj, betoj kaj aliaj plantoj. Henosepilachna argus sin nutras per kukurbacoj Bryobia alba kaj B. dioica. En Centra Azio malutilas al melonoj kaj akvomelonoj melon-kokcinelo Epilachna (Henosepilachna) chrysomelina. Sur terpomoj oni konas kiel damaĝinsekton la specion Epilachna vigintipunctata.
En Ekstrema Oriento, al solanacoj kaj kukurbacoj kelkfoje grandan malutilon kaŭzas dudekokmakula kokcinelo Epilachna vigintioctomaculata, kiu troviĝas ankaŭ en landoj de Mediteraneo kaj en Malgranda Azio, kie ĝi malutilas al medikago. En Italio kaj Turkio oni renkontas ĝin ofte sur sukerbeto. En nordaj landoj de Eŭropo oni trovas tiun specion malofte, tamen ekzistas sciigoj ke ĝi kelkfoje en Danio malutilas furaĝbeton kaj trifolion.
La dudekkvarpunkta kokcinelo en kelkaj lokoj sin nutras ankaŭ per diantoj kaj dalioj.
En Meksiko, en Usono kaj en la suda parto de Kanado, la plej konata malutila kokcinelo estas Epilachna varivestia Ĝi nutras sin per ĉiuj specioj de faboj. Precipe dangera ĝi estas al junaj plantoj. Tiu specie rapide reproduktiĝas, dum unu jaro ĝi havas 4 generaciojn.
La plej konataj specioj en Europo estas la seppunkta kokcinelo Coccinella septempunctata, la kvinpunkta kokcinelo Coccinella quinquepunctata kaj la dupunkta kokcinelo Adalia bipunctata.
La punktoj aŭ makuletoj troviĝas sur la elitroj kaj antaŭdorso de kokcinelo. Oni povas ilin bone pririgardi kiam la insekto ripozas aŭ promenas sur plantoj. Kiam ĝi ekflugas, ĝi etendas la elitrojn kaj la kaŝitajn sub ili flugilojn.
La vintron la kokcineloj pasigas en diversaj kaŝitaj lokoj: sub falintaj folioj kaj koniferaj pingloj, en la fendoj de arbotrunkoj, inter kaj sub ŝtonoj. Kelkaj specioj de kokcineloj kolektigas amase por travintri, ekzemple Hippodamia (Harmonia) convergens en Kalifornio kelkfoje trovigas vintre en montaro en kvanto de pli ol 40 milionoj da individuoj kune. En montaroj de Centra Azio oni trovis la seppunktan kokcinelon amase en la alto de 2700 m.
Kelkaj specioj restas dum vintro en la sama loko, kie ili estis dum printempo, somero kaj aŭtuno. Kelkaj specioj travintras en malgrandaj grupoj.
Printempe, kiam la nego estas degelinta kaj la temperaturo estas pli alta ol 10oC, kokcineloj komencas serĉi afidojn, ŝildlaŭsojn aŭ akarojn. Kelkfoje ili ankaŭ printempe devas migri grandan distancon ĝis tie kie ili trovas ion por manĝi. Kiam ili ankoraŭ ne trovas afidojn, ili sin nutras per poleno de fruflorantaj plantoj.
En varmegaj zonoj la kokcineloj anstataŭ vintran ripozstadion povas havi someran ripozstadion. Antaŭ ol komenciĝas la ripozstadio, la organismo de la insektoj sin preparas por pasigi la malalktivan periodon. En la korpo kolektiĝas pli multe da graso, lipoidoj kaj glikogeno, malmultiĝas la kvanto de akvo kompare kun la aktiva vivperiodo. Nun la insekto sin vivtenas el la provizoj, troviĝantaj en la korpo. Kiam finigas la ripozstadio, la kokcineloj denove komencas serĉi predon.
Dum sia evoluo la kokcineloj neniigas grandan kvanton de afidoj, sildlaŭsoj aŭ akaroj. Ekzemple la larvo de la seppunkta kokcinelo povas formanĝi mezkvante inter 500 kaj 700 afidojn, kaj la kokcinelo mem de 2500 al 3500 afidojn. La tagnokta porcio de spinakaroj por Stethorus punctillum estas inter 140 kaj 150.
Kiam pligrandiĝas la kvanto de la afidoj, la kokcineloj komencas meti ovojn - kelkfoje unu kokcinelo povas meti 200, 400 aŭ pli multe. La ovoj estas ovalaj, flavaj, de 6 al 20 kune en grupoj, vertikale sur folioj aŭ branĉoj. La embria evoluo daŭras, depende de la temperaturo, inter 5 kaj 10 tagoj, la larva stadio inter 2 kaj 4 semajnoj.
La larvoj estas komence malhelaj, preskaŭ nigraj, sveltaj, kun tri paroj da piedoj. Ili rapide movigas sur plantoj, serĉante nutraĵon. Se ili ne trovas bezonatan predon proksime, ili manĝas ovojn de sia specio, el kiuj ankoraŭ ne elvenis larvoj. Du ovoj sufiĉas, por ke la larvo povu vivteni sin ĝis la dua larvstadio. Pro la kanibalismo de la kokcinelaj larvoj foje inter 10% kaj 12% de la ovoj estas neniigitaj. Kreskante, la larvoj trifoje ŝanĝas kutiklon. La plenkreskaj larvoj estas grizaj aŭ malhelbluaj kun oranĝkoloraj aŭ ruĝaj makuletoj. Je la fino de la larvstadio ili sin fiksas - per la malantaŭa pinto de la korpo - al plantoj kaj fariĝas krizalidoj. La krizalidstadio daŭras inter 5 kaj 7 tagoj. La krizalido estas senmova, pendas sur la planto, kien sin fiksis la larvo.
La juna kokcinelo komence ne havas tipan koloron kaj la elitroj estas molaj. Baldaŭ la korpkovraĵo malmoliĝas, aperas la tipaj al specio punktoj aŭ makuletoj kaj la koleoptero komencas serĉi predon.
En Centra kaj Norda Eŭropo la kokcineloj havas nur unu generacion en unu jaro, en la sudaj landoj ili evoluas pli rapide kaj ne ĉiam havas ripozstadion. Ekzemple: la seppunkta kokcinelo havas en Hindio inter 15 kaj 20 generacioj dum unu jaro.
Ordinare la vivo de la kokcinelo daŭras nur unu jaron, sed kelkfoje iuj individuoj povas travintri du-, kaj eĉ trifoje.
Utiligado de kokcinelo far homo
Komence de la 20-a jarcento oni kolektis en Kalifornio la kokcinelojn (Hippodamia) dum travintrado en montaro kaj alportis ilin en ĝardenojn por lukti kontraŭ la afidoj. Ekzistis ankaŭ firmao, kiu en laboratoriaj kondiĉoj reproduktigis la kokcinelojn kaj, vendis ilin po kilogramoj (en kilogramo estas proksimume 9 miloj da individuoj). Oni ankaŭ importis kokcinelojn, ekzemple la specion Rodolia cardinalis oni importis en la jaro 1889 el Australio en Kalifornion por ekstermi tie la ŝildlaŭson Icerya purchasi sur citronarboj. Poste, helpe de tiu kokcinelo, la ŝildlaŭso estis ekstermita ankaŭ en aliaj lokoj kie ĉi-lasta malutilis al citronarboj. Ankaŭ kontraŭ la ŝildlaŭsoj sur kokosarboj kaj bananarboj estis uzataj kokcineloj. En oranĝerioj oni sukcesplene uzis la kokcinelojn Cryptolemus montrousieri kaj Exochomus flavipes por lukti kontraŭ ŝildlaŭsoj. Kontraŭ ŝpinakaroj oni povis lukti helpe de kokcinelo Stethorus punctillum.
En la jaro 1942 okaze de la parazitoj de ŝildlaŭso de morusarbo en Sovetunion oni importis la kokcinelo Lindorus lophanthae. Ĝi rapide reproduktiĝis en la bordregiono de la Nigra Maro kaj fariĝis tre utila en la lukto kontraŭ kelkaj ŝildlaŭsoj.
Kvankvam nuntempe oni ofte uzas insekticidojn kontraŭ afidoj, ŝildlaŭsoj kaj akaroj, la kokcineloj ne perdis sian signifon. Oni esploras la speciojn, konvenajn por la laboratoria reproduktado kaj apliko precipe en oranĝerioj.
Malamikoj de kokcinelo
En la ovoj de la kokcinelo Epilachna parazitas la himenoptero Tetrastichus ovulorum. Ankaŭ en la larvoj de kokcineloj evoluas kelkaj specioj de parazitaj himenopteroj. La dipteroj Phalacrotophora fasciata kaj P. beroliensis estas konataj kiel parazitoj de kokcinelaj krizalidoj. Ili metas siajn ovojn sub la flugilojn de krizalidoj. La larvoj de la muŝoj kreskas en la korpo de la krizalido; en unu krizalido povas esti 8 aŭ eĉ pli da ili.
La parazita himenoptero Perilitus coccinellae metas siajn ovojn en la malantaŭan parton de la korpo de la kokcinelo, pli ol 40 ovojn en unu insekton. La larvoj de la parazito manĝas unu la alian kaj finfine en la korpo de la kokcinelo restas nur unu el ili. La muŝo Degeeria luctuosa flugas sur la dorson de la kokcinelo, kiam tiu ĉi malfermas la flugilojn, kaj metas siajn ovojn sub la flugilojn de la kokcinelo. La larvo de la parazito evoluas en la korpo de la kokcinelo, sed poste fariĝas krizalido sur la tero.
Ankaŭ kelkaj nematodoj estas konataj kiel parazitoj de kokcineloj.
Kelkaj specioj de formikoj, sin nutrantaj per ekskrementoj de ŝildlaŭsoj, kelkfoje defendas la ŝildlaŭsojn kontraŭ kokcineloj, konstruante ĉirkaŭ la ŝildlaŭsoj galerion el argilaj pecetoj.