cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pad Taj
Pad Taj - taje ผัดไทย, en aliaj latinliteraj lingvoj foje literumata Pad Thai aŭ Phat Thai - estas tradicia nudela manĝaĵo de la tajlanda kuirarto. Ĝi precipe konsistas el bendoformaj riznudeloj (Kuai Tiau, ก๋วยเตี๋ยว), kaj aldoniĝas kirlitaj ovoj, fiŝsaŭco (Nam Pla, น้ำปลา), pasto el la guŝoj de tamarindo, hakita ajlo, papriko (do kapsika pulvoro), mungfabaj ŝosoj, sekigitaj salikoketoj kaj laŭelekte viando aŭ marfruktoj. La plado dekoriĝas per erigitaj arakidoj kaj folioj de kultiva koriandro, tranĉetoj de limeo, vintraj cepoj, foje eĉ per peceto de floro de bananarbo. Aldone kutime serviĝas diversaj spicoj (papriko, acide marinitaj kapksitetoj, fiŝsaŭco kaj sukero), en etaj bovloj, per kiuj eblas individue variigi la guston.
Dum la Dua Mondmilito la tiutempa tajlanda ĉefministro Luang Phibul Songkhram deklaris la manĝaĵon "nacia plado", por redukti la landan konsumadon de la tiutempe deficita rizo. Post la milito, kiam la ŝtato en 1946 devis pagi 1,5 milionojn de tunoj da rizo pro militokompenso al Britio, la propagando por la "nacia plado" daŭris. Por la produktado de rizfaruno por la riznudeloj ankaŭ uzeblas rompitaj rizgrajnoj.
Ørsta
Ørsta estas komunumo de Norvegio. Ĝi apartenas al la departemento Møre og Romsdal, kaj situas en la okcidenta parto de Norvegio. Fine de en la komunumo vivis.
Historio de Brazilo
Kutime, oni dividas la historion de Brazilo je tri grandegaj periodoj: pra-historio (antaŭ 1500), dependa periodo (1500-1822) kaj sendependa periodo (1822 ĝis nun).
Pra-Historio
Historio, laŭ strikta senco, dependas de skribaj dokumentoj. Sekve, kvankam la geografia regiono hodiaŭ okupita de Brazilo jam havis homojn antaŭ la alveno de eŭropanoj, kaj eĉ kvankam aliaj eŭropanoj alvenis al ĝi antaŭ Pedro Álvares Cabral, ne estas skribaj dokumentoj pri tio. Pero Vaz de Caminha produktis la unuan skriban dokumenton pri tio, kio hodiaŭ estas Brazilo, en aprilo aŭ majo 1500, pro tio oni povas komenci la Brazilan historion de tiam. Antaŭ Caminha, ni havas pra-historion.
Tradiciaj historiistoj parolis ankaŭ pri "proto-historio" de Brazilo, t. e., historiaj motivoj por eliro de portugaloj de Eŭropo. Kelkaj, malmultaj, historiistoj konsideras nord-eŭropajn lengendojn pri insulo Hi-Brazilo kiel parton de brazila proto-historio.
Oni diras, ke eŭropanoj "invadis" Brazilon, sed ne malkovris ĝin. Vere portugaloj ne invadis kaj eĉ ne malkovris Brazilon, ĉar antaŭ la 16-a jarcento ne estas io kion oni povas nomi Brazilo. Vere estas la teritorio kaj multaj nacioj loĝas tie, sed la homoj kiuj loĝis tie ne pensas ĝin kiel apartan teritorion, ili havas tre malsamajn kulturojn kaj tre malsamajn lingvojn, male kiel okazis en Meksiko kaj Peruo, kie hispanoj invadis ŝtatojn. Estas tiam multaj popoloj kaj multaj nacioj en nuna brazila teritorio. Nur en la 18-a jarcento aperis konscio de io nomata Brazilo, kune kun la unuaj movadoj por aŭtonomio. Hodiaŭ kelkaj historiistoj diras ke oni inventis Brazilon de la 16-a ĝis la 18-a jarcentoj.
Unuaj loĝantoj
Antaŭ la alveno de portugaloj, multaj homoj loĝis tie kie hodiaŭ estas Brazilo. La origino de tiuj homoj estas la sama kiel tiu de aliaj pra-amerikanoj. Eble ili alvenis de Azio per tiama tera vojo en la nuna markolo de Bering. Kelkaj tre malnovaj homaj fosilioj eltrovitaj en Sudameriko malsimpligis tiun teorion. Hodiaŭ oni akceptas ne nur unu, sed multajn transirojn de Beringa Markolo.
Estas teorio laŭ kiu la homoj disvastiĝis tra Ameriko je ĉirkaŭ 1 km jare. Por alveni el Alasko ĝis Parao en Brazilo, ili bezonis ĉirkaŭ 20.000 jarojn. Oni eltrovis arkeologiajn restaĵojn en São Raimundo Nonato en Piaŭio de antaŭ ĉirkaŭ 60.000 jaroj kaj en Suda Rio-Grando de antaŭ ĉirkaŭ 70.000 jaroj. La plej malnovaj fosilioj de Homo sapiens en Afriko estis datitaj en 2005 de antaŭ 200 mil jaroj, sed la plej malnovaj fosilioj en Nordameriko havas aĝon de nur 40 mil jaroj, kaj tiuj datumoj estas disputeblaj. En Usono estas konkretaj indikoj de unuaj homoj nur ekde antaŭ 15 mil jaroj (kulturo Clovis).
Ankaŭ estas en Brazilo, hodiaŭe, du malsamaj indiĝenaj grupoj laŭ fizikaj karakteroj. Unuj estas la parolantoj de lingvoj de l' trunko makro-ge, kaj aliaj izolitaj lingvoj. Ĉi tiuj similas al nordamerikaj kaj peruaj indiĝenoj kun agla nazo, ruĝa haŭto, kelkaj barbaj kaj korpaj haroj kaj longa vizaĝo. Aliaj estas parolantoj de lingvoj de l' trunko karaiba. Kun malgrandaj kaj elegantaj nazoj, bruna haŭto, neniaj barbaj aŭ korpaj haroj kaj rondaj vizaĵo tiuj fizike similas la polinezianojn.
Pra-brazilaj kulturoj
Estis, krom izolitaj grupoj, tri grandaj kulturoj en la teritorio kie hodiaŭ estas Brazilo: amazonia, centra kaj marborda.
La amazonia kulturo estis la pli disvolvita. Ĝiaj anoj estis agrikulturistoj kiuj konstruis urbojn kun eĉ 10.000 loĝantoj, ĉefe en Marajó kaj Santarém, Parao. Ili konstruis multajn metrojn altajn terasojn el tero kiel bazon de kabanaroj. Sed ĉar ekzistas multaj terasoj kiuj ne montras uzadon, oni pensas ke ili utilis ankaŭ por montri la potencon de la urbo. Ili estis grandaj ceramikistoj kaj eble havis pra-skriban sistemon. Tute eble ili komercis kun Inkaoj kaj aliaj popoloj.
La centra pra-brazila kulturo vere estis multaj kulturoj sinsekvaj dum 6 mil jaroj. Ili estis pacemaj ĉasistoj kaj kolektistoj, iom post iom akiris agrikulturon kaj ceramikon. La homoj loĝis en kabanoj sed uzis kavernojn kiel sanktejojn.
La marborda kulturo, kies anojn oni nomas “sambaquizeiros” (tiuj kiuj loĝis en artefaritaj montoj, portugallingve), estis la plej primitiva. Iliaj homoj loĝis en artefaritaj montoj apud maro. Ili ne uzis pafarkojn, ĉasis malgrandajn bestetojn, manĝis fiŝojn kaj aliajn marajn bestojn. Iliaj restaĵoj montras ke ili havis tre malsanan vivmanieron kaj mortis proksimume 30-jaraĝaj.
Tio daŭris ĝis ĉirkaŭ 1300 kiam popoloj el Karibo, ĉefe tupioj invadis Sudamerikon. Ili detruis urbojn en Amazonio kaj igis la popolojn de la regiono foriri okcidenten kaj suden, premante la centrajn popolojn. Ĉar ili estas marbordaj popoloj, la karibaj invadintoj detruis la sambaquizeiros kaj prenis iliajn fiŝkaptlokojn.
Kiam portugaloj alvenis, la situacio ankoraŭ estis malstabila, sed tupioj jam konkeris la tutan marbordon, nordaj popoloj vivis en novaj vilaĝoj ĉirkaŭ nuna Manaus kaj centraj popoloj estis miksitaj kun la nove venintaj.
Dependa periodo
La dependa periodo de la brazila historio komenciĝas en 22-a de aprilo 1500, kiam Pedro Álvares Cabral alvenis al la nuna Bahio kaj deklaris la posedon de parto de Ameriko flanke de Portugalio. Tiu "rajtigis" sian regadon per Traktato de Tordesiljas kaj ĝin daŭrigis ĝis la 7-a de septembro 1822 kiam la portugala princo oficiale deklaris la sendependecon de Brazilo. Sed pli ol en aliaj landoj tiuj datoj estas nur formalaĵoj.
Oni povas dividi la dependan periodon je du partoj: kolonia periodo 1500-1808 kaj regna periodo 1808-1822.
Kutime oni dividas la kolonian periodon je tri cikloj: brazil-arba ciklo aŭ pra-kolonia periodo; sukera ciklo, kaj ora ciklo.
Pra-kolonia periodo aŭ brazil-arba ciklo
Tiu periodo aŭ ciklo komenciĝis en 1500 kaj finis en 1530. Eŭropanoj, ne nur portugaloj, sed ankaŭ hispanoj, francoj kaj angloj, venis al Brazilo, tiam nomata Terra de Vera Cruz (Lando de Vera Kruco), por esplori la marbordon kaj ŝanĝi eŭropajn varojn, ĉefe spegulojn, hakilojn kaj tranĉilojn kontraŭ indiĝenaj varoj, ĝenerale papagoj kaj la ligno de brazil-arbo (Caesalpinia echinata). Tiun lignon oni uzis por fari ruĝan tinkturon.
En tiu periodo, eŭropanoj ne ekloĝis la teritorion kaj havis pacajn rilatojn al indiĝenoj. Nur ŝipdronintoj, kiel João Ramalho, miksiĝis inter la lokanojn kaj akiris ilian kulturon. Ĉi tiu ciklo finis kiam oni sendis Martim Afonso de Souza por fondi San-Vicenton, la unuan kolonian vilaĝon en Brazilo.
Sukera ciklo
Francio kontestis la validecon de la Traktato de Tordesiljas kaj intencis fondi kolonion en Ameriko. Tiam Portugalio decidis okupi sian parton de la kontinento. En tiu tempo estis nur 3 milionoj da portugaloj kaj sperton pri kolonizado ili havis nur en la insularoj Acoroj, Madejro kaj Sao-Tomeo kaj Principeo. Kvankam portugala Ameriko estis multe pli granda ol tiuj insularoj, Portugalio intencis sekvi la saman modelon.
La portugala registaro dividis la teritorion je dek kvin Capitanias (heredaj provincoj, "kapitanujoj") kaj al la koloniistoj proponis planti sukerkanon. La reĝo donis la heredajn provincojn al nobeluloj, kiuj devis alporti homojn kaj rimedojn per sia propra mono. Nur Duarte Coelho kaj Martim Afonso de Souza akceptis tion kaj la sistemo ne funkciis.
En la hereda provinco de Martim Afonso de Souza, San-Vicentio, oni rapide fondis kelkajn vilaĝojn: San-Vicenton, Santoson, Santo Andréon kaj San-Paŭlon. En la provinco de Duarte Coelho, Pernambuko, oni fondis Olindan kaj Igarassuon. Nur Pernambuko taŭgis por sukerkana kultivado. Tial San-Vicentio tre malrapide disvolviĝis post la morto de Martim Afonso.
Post la fiaska provo de heredaj kapitanujoj, la portugala registaro kreis en Brazilo la oficon de ĝenerala-guberniestro. La unua ĝenerala-guberniestro estis Tomé de Sousa, kiu ricevis de la reĝo la mision kontraŭbatali la indiĝenojn, pligrandigi la agrikulturan produktadon, defendi la teritorion kaj serĉi minojn de oro kaj arĝento. Ĉefurbo de Brazilo tiam estis Salvador, ĉar la nordorienta regiono estis la ekonomie plej grava pro la sukero.
La sukera produktado bezonis multan sklavan laboron, kaj oni prenis unue indiĝenojn kiel sklavojn, sed sklaveco ne estas parto de indiĝena kulturo kaj ili ekribelis kaj malfacile laboris. Por solvi tion, portugaloj alportis nigrajn sklavojn el Afriko.
Inter 1630 kaj 1654, Brazila Nordoriento estis invadita de nederlandanoj. Ili interesiĝis pri komerco de sukero. Sub la estraro de Johann Moritz von Nassau-Siegen ili restis tie ĝis ili estis forpelitaj en 1654. Nassau farigis multajn konstruaĵojn en Recifo, kaj igis ĝin vera urbo.
Dum la milito por forpelo de nederlandanoj aperis la unuaj sentoj pri Brazilo kiel aparta nacio, aŭ pli precize: oni eksentis ke la brazila popolo havis aliajn interesojn ol la portugala.
Bandeirantes estis la militistoj kaj koloniistoj kiuj el la 16a jarcento eniris en la internaj teritorioj de Sudameriko, elirinte el San-Paŭlo de Piratininga (San-Paŭlo) en kio poste estos Brazilo. La nomo "bandeirante" devenas de la portugala vorto "bandeira" (flago) ĉar ili grupiĝis uzante flagojn kiuj distingis ilin; metafore poste estis nomitaj "bandeiras" la armitaj bandoj kaj ankaŭ la invadoj fare de portugalanoj en teritorioj poste reklamitaj de Portugalio.
Ora ciklo
Ĉar la sukerkana kulturo ne bone disvolviĝis en San-Vicentio, ĝiaj loĝantoj, ĉefe tiuj kiuj loĝis en San-Paŭlo, komencis serĉi aliajn vivrimedojn. Ili esploris la landinternon kaj fondis vilaĝojn tre malproksime de San-Vicentio. Unue ili serĉis indiĝenojn por vendi ilin kiel sklavojn al sukerkanaj plantejoj, poste ili batalis kiel dungitaj militistoj, fine, en 18-a jarcento, san-paŭlanoj trovis oron en la brazila landinterno. Ili estis nomataj Bandeirantes (flagistoj), ĉar dum siaj esploroj ili ĉiam portis portugalan flagon. Iliaj esploroj, vilaĝoj kaj eltrovoj sanĝis la limojn de Brazilo kaj devigis la faradon de Traktato de Madrido.
Post la eltrovo de oro, la sukero ne plu estis la plej grava varo de kolonio. Oni sanĝis la ĉefurbon de Salvador al Rio-de-Ĵanejro.
Dum la ora ciklo okazis multaj ribeloj kaj ekaperis la unuaj ideoj pri sendependeco de Brazilo aŭ partoj de ĝi. Tiam la ideo de Brazilo kiel tuto ankoraŭ ne estas vigla.
Tiam okazis la plej grava ribelo de la kolonia periodo la "Inconfidência Mineira" (Minas-Ĝerajsa Perfido) en kiu partoprenis la nacia heroo Tiradentes inter aliaj.
Regna periodo
En Novembro 1807 trupoj de Napoleono Bonaparto igis la portugalan kortegon fuĝi al Brazilo. La regenta princo Princo Johano kaj la reĝino Maria la 1-a, alinomata la Freneza, alvenis Rio-de-Ĵanejron en 1808, poste faris defendan aliancon kun Britio. La brazilaj havenoj estis malfermitaj al internacia komerco kaj finis la kolonia monopolo. Rio-de-Ĵanejro fariĝis ĉefurbo de Portugalio. La princo kreis la Imprensa Nacional (Nacian Presejon) (13-a de majo 1808), la Banco do Brasil (Brazilan Bankon) (12-a de oktobro 1808), la Caixa Econômica (Ŝparkason) ktp. Tiuj fondaĵoj ekzistis ĝis hodiaŭ kaj estas simboloj de nacia sendependo.
Post la Viena Kongreso je la 16-a de decembro 1815 Brazilo estiĝis regno ene de la portugala ŝtato, kiu nomiĝis de tiam Unuiĝinta Reĝlando de Portugalio, Brazilo kaj Algarvo.
Dum tiu periodo, la reĝo Johano konkeris ankaŭ Urugvajon kaj Francan Gujanon. Tuj post la restarigo de Burbona dinastio, la reĝo redonis Gujanon al Francio kiel donacon al burbona reĝo.
Post la liberala ribelo de 1820 portugaloj postulis, ke la reĝo revenu al Eŭropo kaj Lisbono estu denove ĉefurbo de la portugala ŝtato. En 1821 la reĝo Johano la 6-a reiris al Lisbono. Malgraŭ tio, parto de la kortego restis en Brazilo, inkluzive de la reĝido hereda princo Petro la 1-a
Sendependa periodo
Kvankam dum la Regna Periodo Brazilo ne estas fakte dependa lando, ĉar ĉefurbo de Unuiĝita Regno estis en Rio-de-Ĵanejro, jure ĝi ankoraŭ ne estis sendependa ŝtato. Dum la portugala liberala ribelo, tute strange al liberalaj pensuloj, sed nature al naciŝovinistoj, portugalaj ribeluloj postulis ne nur la reiro de ĉefurbo al Lisbono, sed ankaŭ la revenon de Brazilo al kategorio de kolonio.
Antaŭ eliro, la reĝo Johano konsilis al siaj filoj kiuj restis en Brazilo, la disigon de l' Unuigita Regno, por ke liberaloj ne prenu la povon en Brazilo. Post reiro de Portugala kortego al Lisbono, en aprilo 1821, Princo Petro igis regenton de Brazila Regno. En la 9-a de januaro 1822 ekis preparo de jura sendependeco de Brazilo. En la 7-a de septembro, en San-Paŭlo, la princo deklaris la Brazilan juran sendependon. Do, brazila sendependo estis, vere, malunuigo de regnoj en du kronojn laŭ Eŭropa modelo, ne sendependo laŭ Amerika modelo.
Oni dividas brazilan sendependan historian periodo en du tre grandajn partojn: Monarkia Periodo kaj Respublika Periodo.
Unua Imperio
Petro la 1-a, en la 12-a de oktobro iĝis imperiestro de Brazilo kaj estis kronita en la 1-a de decembro. Tio komencas la Monarkian Periodon de brazila historio. En tiu periodo, Brazilo estis estrita de imperiestro kaj ĉefministro.
Petro la 1-a reĝis de 1822 ĝis 1831, periodo nomata Unua Imperio. En 1831, li estis devigita de multaj ribeloj abdiki favore al sia filo Petro la 2-a tiam 5-jaraĝa.
En 1828 Urugvajo disigis de Brazilo kaj Brazilo lasis esti "imperio" laŭ ekzata senco de la vorto, kaj restis ununacia regno.
Regenta periodo
Dum la periodo de 1831 ĝis 1840, Brazilo estis estrita de kelkaj regentoj, kiu devis administri la landon dum Petro la 2-a estis infano.
Elstara figuro de tiu periodo estis la tutoro José Bonifácio de Andrada e Silva, kiu garantiis la tronon al Petro la 2-a.
En tiu periodo okazis multaj ribeloj tra la Brazila imperio. La ĉefaj ribeloj de tiu periodo estis la Farroupilha revolucio, en kiu partoprenis Giuseppe Garibaldi sude, kaj la ribelo de Konfederacio de Ekvatoro nordoriente, kiuj postulis secesion de kelkaj provincoj por formi malgrandajn respublikojn.
Dua Imperio
La dua imperio ekis kun la 'Puĉo de Plenkreskaĝo. De tiu tempo, Pedro la 2-a, 15-jaraĝa, komencis reĝi Brazilon kun helpo de José Bonifácio de Andrada e Silva.
Tiu periodo estis markita de multaj gravaj eventoj, kiel ribeloj, interveno de Brazilo en Urugvajo kaj Argentino kaj Milito de la Trilanda Alianco. Post tiu milito la brazila registaro antipatiiĝis al la terarmeo, ĉar krom terarmeo ekzistis ankaŭ la Nacia Gvardio, armeo de terposedantoj kun heredaj privilegioj. Post la venko en la Milito de Trilanda Alianco la profesia terarmeo postulis esti rigardata samranga kiel Nacia Gvardio.
Kiam post la itala unuiĝo la papo iĝis malamiko de la framasonoj, ĉar framasonismo estis tre grava en Brazilo, Brazila imperio kontraŭbatalis Katolikan Eklezion, kaj perdis ĝian apogon, tre gravan en katolika lando.
En tiu periodo, okazis ankaŭ la fino de laŭleĝa sklaveco en Brazilo (1888). Ĉar tial la monarĥio perdis la apogon de la terposedantoj, pozitivistoj kaj la militistoj povis puĉi kontraŭ la imperiestro kaj fondis la brazilan respublikon.
Respublika periodo
La puĉo de marŝalo Deodoro da Fonseca, kiu faligis la monarkion en Brazilo, okazis en la 15-a de novembro 1889. Oni povas dividi la Respublikan Periodon de Brazila historio en sep "respublikojn"
Unua Respubliko (aŭ "Malnova Respubliko") (1898-1930)
Malgraŭ tio Floriano ne permesis al la parlamento elekti novan prezidenton. Pro tio okazis ribeloj, kiujn li venkis kun apogo de Usono kaj Britio kiu sendis batalŝipojn por apogi lin. Li estis alinomata Fera Marŝalo kaj en la 5-a de novembro 1894 Prudente de Morais fariĝis lia posteulo. Li mortis kelkajn monatojn poste.
La tiama ekonomio de Brazilo tre dependis de kafo kaj alveno de italaj, japanaj kaj germanaj duonsklavoj estis tre granda en tiu periodo.
Prudente de Morais, la prezidento elektita en 1894, ekoficis en la 15-a de novembro de tiu jaro. En la komenco de sia prezidanteco, li venkis la Profederacian Revolucion, sed poste devis kontraŭbatali la Internan Militon de Canudos. Li estis grave malsana kaj en la 5-a de novembro 1897 suferis atencon, kiun li transvivis. Prudente de Morais kreis tiam la "politikon de subŝtatestroj" aŭ "politikon de kafo kun lakto". Kiu permesis al subŝtatestroj de San-Paŭlo kaj Minas-Ĝerajso elekti la respublikan prezidanton se ili havas la apogon de ĉiuj aliaj subŝtatestroj kaj popola balotado estis nur formala konsulto.
Ŝtatestroj estis ĉiam Coronéis (lokaj senjoroj kaj terposedantoj) kaj apogita de aliaj Coronéis de subŝtato. En tiu tempo, (dum 19-a kaj frua 20-a jarcento), estis oftaj la grupoj de Cangaceiros kaj Jagunços, privatmilitistoj pagitaj de Coronéis. La Jagunços (/ĵagunsoz/) luktis laŭpage aŭ pro fideleco al sia sinjoro. La Cangaceiros (/kangaseiroz/) ne nur luktis laŭpage, sed ankaŭ disrabis vilaĝojn propavole. La plej famaj el ili estis Lampião.
Tiu politiko funkciis ĝis 1928. Kiam prezidento Washington Luís demandis al la subŝtatestroj, ĉu ili apogos lian prezidentokandidaton, la tiamaj subŝtatestroj João Pessoa de Paraibo, Antônio Carlos de Minas-Ĝerajso, kaj Getúlio Vargas de Suda Rio-Grando neis sian apogon kaj komunikis intencon peti popolan konsulton. La oficiala kandidato venkis, sed en 1930 milita kaj popola ribelo ebligis puĉon kontraŭ la prezidento.
En tiu periodo, brazilanaj individuoj invadis Bolivion sen apogon de nacia registaro kaj fondis kolonion Akro, ili deklaris sendependon de Bolivio kaj petis aneksado al Brazilo. Brazila registaro, post provi konvinki ilin eliri la teritorion, aĉetis Akron de Bolivio per 2 milionoj da britaj pundoj.
Dua Respubliko (1930-1937)
En 1930 okazis puĉo kiu finis la unuan respublikon. Kiam Vargas puĉis en 1930, li intencis estri absolute, sen konstitucio, kaj finis la "provizoran" respublikan periodon de la brazila historio laŭ ideoj de Pozitivismo. En 1932 la Pro-Konstitucia Revolucio en San-Paŭlio devigis Vargas-on akcepti novan konstitucion en 1934, sed en la 10-a de novembro 1937 li denove puĉis kaj kreis la "Novan Ŝtaton", en kiu li intencis anstataŭigi la parlamenton per scienca akademio. Sed tiam la influo de la faŝismo en Brazilo jam estis tre forta, kaj la diktaturo de Vargas fariĝis iom post iom pli faŝisma ol pozitivisma.
Dum tiu periodo, en 1935, okazis komunisma ribelo en Norda Rio-Grando kaj Rio-de-Ĵanejro. Vargas uzis tion por persekuti siajn malamikojn kaj timigi la superajn klasojn pri komunismo.
Tria Respubliko (aŭ "Nova Ŝtato") (1937-1945)
Same kiel la faŝistoj en Eŭropo, Vargas eluzis tiujn ĉi timojn pri komunismo por pravigi diktatorecan regadon. Sian modelon de "Nova Ŝtato" li realigis ekde 1937 laŭ la ekzemplo de samnoma sistemo sub Salazar en Portugalio.
Tiu periodo estis diktaturo, en kiu la prezidanto estas ne nur ŝtatestro kaj reĝistarestro sed ankaŭ plej supera leĝdonanto kaj plej supera juĝisto. Tiu diktaturo daŭris ĝis la 29-a de oktobro 1945 kiam okazis puĉo apogita de Usono.
Kvara Respubliko (aŭ "Populisma Respubliko") (1945-1964)
Tiu tempo estas ankaŭ nomata oraj jaroj de la brazila historio. En tiu periodo, kvankam komunisma partio ne povis elekti reprezentantojn, Brazilo vivis "normalan" parlamentan demokration laŭ usona modelo. Nur en 1954 oni provis blankan puĉon kiu fiaskis. En tiu periodo, aperis en Brazilo televidaparatoj, modernaj fabrikoj kaj iom post iom finis la laŭleĝa kvazaŭsklavigo pro ŝuldoj. Juscelino Kubitschek fondis Braziljon en 1961.
Sed en la 31-a de januaro 1961 Jânio Quadros enoficiĝis kiel prezidanto kaj rezignis je la 25-a de aŭgusto 1961, kaj ekis gravega krizo. La socialisma vicprezidanto João Goulart estis en Ĉinio kaj oni proponis puĉon por ke li ne enoficiĝu kiel prezidanto. Ranieri Mazzilli, estante prezidanto de la parlamento, estris de la 25-a de aŭgusto 1961 ĝis la 8-a de septembro 1961.
Oni kreis la oficon de ĉefministro, kaj la prezidanto estis nur ŝtatestro. João Goulart povis esti prezidanto. Plebiscito malkreis la oficon de ĉefministro kaj la prezidanto reestis ŝtatestro kaj registarestro en la 24-a de januaro 1963.
Kvina Respubliko (aŭ militista periodo) (1964-1985)
La Militista Periodo, aŭ plumbaj jaroj komencis en 1-a de aprilo 1964 per puĉo apogita de Usono.
Kvankam Ranieri Mazzilli estis konsiderata laŭleĝa provizora prezidanto (2-a de aprilo 1964 ĝis 15-a de aprilo 1964) ĉar li estis la prezidanto de la parlamento, tamen la vera povo apartenis al "Supera Komando de Revolucio", t. e., la aro de brazilaj ĝeneraloj. Marŝalo Humberto de Alencar Castello Branco iĝis diktatoro en la 15-a de aprilo 1964 ĝis 15-a de marto 1967. Castelo Branco ekziligis la ĉefajn politikajn figurojn de Brazilo. En 1965 oni malpermesis la ekziston de politikaj partioj. En 1967 oni trudis novan konstitucion.
Kiam mortis Costa e Silva, Aurélio Lyra Tavares, Augusto Rademaker kaj Márcio Mello puĉis en 31-a de aŭgusto 1969. Ili estris ĝis la 30-a de oktobro 1969. Ilia celo estis ne permesi revenon de demokratio.
Emílio Garrastazú Médici estis diktatoro de 30-a de oktobro 1969 ĝis 15-a de marto 1974. Dum lia regado okazis la dua granda purigado de 1970 ĝis 1974. En tiu periodo, preskaŭ nenio estis permesata en Brazilo, oni ne rajtis, ekzemple, havi barbon aŭ legi pornografiaĵon, samseksamo estis krimo. Estis ankaŭ multaj sekretaj dekretoj en tiu tempo.
Ĝeneralo Ernesto Geisel estis diktatoro de la 15-a de marto 1974 ĝis la 15-a de marto 1979. La monda ekonomia krizo de 1973 devigis al li redirekti eksteran politikon kaj krei la doktrinon de Respondeca pragmato. Jimmy Carter ĉesigis la apogon de Usono al Brazila diktaturo kaj premis por demokratiigo. GEISEL komencis procezon de redemokratiigo sed elektis kiel posteulon la ĉefon de la sekreta polico João Figueiredo, kiu estis la lasta brazila diktatoro (15-a de marto 1979 ĝis 15-a de marto 1985).
Dum la regado de Figueiredo okazis la ampleksa pardono, t. e., la permeso de reveno de politikaj ekzilitoj. Kaj oni permesis la ekzistadon de partioj, strikojn ktp. Sed ankoraŭ en 1979 okazis la lasta fermo de la parlamento.
En 1984 popola movado rapidigis la finon de la diktatura periodo.
Sesa Respubliko (aŭ "Nova Respubliko") (1985 - ĝis nun)
Tancredo Neves kaj Ulisses Guimarães sukcesis gvidi popolan movadon kiu komencis spontane en 1984. En la 15-a de novembro 1984 Tancredo Neves estis deklarita prezidento de Brazilo de la Parlamento kaj devis enoficiĝi en 15-a de marto 1985, sed antaŭ enoficiĝo li mortis. La parlamento deklaris la prezidanton de la Senato José Sarney prezidento en la 15-a de marto 1985 kun ĉiuj diktatorecaj povoj kaj sen limtempo por fino de lia regado.
Sarney okazigis balotadon por konstitucia asembleo. En 1986 li sanĝis la nomon de la brazila mono, malpermesis la plialtigon de prezoj en Brazilo kaj deklaris nepagadon de internacia debeto de Brazilo. En 1989 li denove sanĝis la nomon de brazila mono. Lia ekonomia politiko estis fiaska kaj inflacio atingis 80% monate (1,5% tage). Li regis ĝis 15-a de marto 1990.
Fernando Collor de Mello estis la unua brazila prezidento elektita per popola balotado ekde 1961. Lia regado, kiu komenciĝis la 15-an de marto 1991, estis ruiniga. En la unua tago de lia regado li konfiskis tutan monon de l' popolo, kiu estis en bankoj, por ĉesigi la inflacion (vere, sen mono ne estas inflacio). Li ankaŭ ŝanĝis la nomon de la brazila valuto. Li permesis eniron de fremdaj varoj kontraŭ malaltaj impostoj. Krome li fakte permesis koruptecon kaj li mem estis koruptita. La 29-an de decembro 1992 li estis impedita(t.e., eksigita) de la parlamento, kaj enoficiĝis la vicprezidanto Itamar Franco.
Itamar Franco estis malvigla prezidento, ĉiuj timis ke li ne sukcesas estri, pro tio oni evitis oponon al li. Ĉiu timis ke fiasko de lia registaro povus frakasi Brazilon kaj meti la landon en novan diktaturan periodon, tial ĉiu helpis lin dum lia periodo, kaj li sukcesis atingi nacian unuecon.
Airbus
Kiel internacia aviadila fabrikanto, nuntempe Airbus estas ĉefa fabrikanto, kiu konkuras kun Boeing. La pasaĝeraviadiloj de Airbus estas uzataj en pli ol 100 landoj.
Historio de Brazilo
Sesa Respubliko (aŭ "Nova Respubliko") (1985 - ĝis nun)
Franco redonis monon al la popolo, ŝanĝis la nomon de la brazila valuto, kontrolis inflacion, rekomencis pagadon de internaciaj debetoj ktp. Fine li denove sanĝis la nomon de brazila valuto. Lia regado finiĝis la 1-an de januaro de 1995.
Fernando Henrique Cardoso estis elektita de rekta popola balotado, enposteniĝis la 1-an de januaro de 1995 kaj estis la unua prezidento de Brazilo ekde 1961 kiu ricevis la simbolojn de prezidenteco de sia antaŭulo. Li estis la unua prezidento ekde 1986 kiu ne ŝanĝis la nomon de brazila valuto, kvankam li ordonis faradon de novaj moneroj. Li estis la unua "normala" prezidento de Brazilo ekde Juscelino Kubitschek. CARDOSO estis reelektita en 1998 per normala balotado kaj regis ĝis 2003, kiam oni elektis la nunan brazilan prezidenton Luiz Inácio Lula da Silva.
Airbus
Historio
Dum la 1970-jaroj, Eŭropaj landoj sciiĝis ke Usonaj aviadkompanioj kiel Boeing kaj McDonnell Douglas, Lockheed posedas plimultan parton en aviadmerkato. Kontraste al Usono, Eŭropaj landoj havis multajn aviadajn entreprenojn, tamen ne havis grandan kompanion kiel Usonaj kompanioj. Por solvi kaj konkursi en internacia aviadmerkato, tri landoj (Britio, Francio, Okcidenta Germanio) konsentis la formigon kompanion.
La Airbus estas kreita la 18-an de decembro 1970. franca nacia aviadkompanio Aerospatiale kaj la germana aviadkompanio Deutscher Aerospace ekkunlaboris en kuna iniciato. La hispana CASA aliĝis en 1971 al la konsorcio. la brita aviadkompanoi British Aerospace en 1979.
La unua aviadilo de Airbus estis la Airbus A300, kiu prezentiĝis en 1972. En 2005 Airbus prezentis prototipon de A380. Ekde tiam tiu aviadilo estos la plej granda pasaĝera aviadilo en la mondo kun ebleco transporti samtempe 550 personojn. Pliaj flughavenoj jam nun adaptis siajn surterigejojn por ĝin povi akcepti.
Ĝis 2000 ambaŭ Aerospatiale kaj Deutsche Aerospace posedis 38% en Airbus, British Aerospace 20% kaj CASA 4%. En tiu jaro la konsorcio estis pliintensigita ĝis la European Aeronautic, Defence and Space Company (EADS), kun escepto de British Aerospace. Airbus iĝis sendependa kompanio (Airbus SAS) kun ĉefa sidejo en Parizo. Airbus SAS apartenas por 80% al EADS kaj por 20% al British Aerospace.
La filio de komerca aviado, Airbus SAS aneksiĝis en Airbus Group en 2014. Danke al granda skalo de ĝia filio, Airbus SAS kaj Airbus Group aneksiĝis al Airbus en 2017.
Varsi
Varsi estas komunumo de Italio.
Fortikaĵo de Nagyvázsony
Fortikaĵo de Nagyvázsony estas parte ruina Monumento historia en Hungario, en vilaĝo Nagyvázsony.
Historio
La fotikaĵo estis konstruita en la 15-a jarcento sur deklivo de monteto. Estis dilemo, ĉu konstrui la fortikaĵon sur la pinton, kiu ne estas alta, aŭ konstrui sur la deklivon, kie estas fonto. Oni elektis la fonton, ankaŭ nun fonto situas en la korto de la fortikaĵo. Sur la pinto oni konstruis imponan preĝejon kun monaĥejo. En 1472 Matiaso la 1-a donacis la fortikaĵon al Paŭlo Kinizsi, kiu pligrandigis ĝin. En 1490 Habsburga reĝoaspiranto okupis la fortikaĵon, sed post unu jaro Kinizsi reokupis ĝin. Post morto de Kinizsi la fortikaĵo denove pligrandiĝis, eĉ oni eksplodis la preĝejon, ĉar tio estus estinta bona nesto de la atakantoj. Dum dominado de la turkoj la fortikaĵo foje apartenis al turkoj, foje al hungaroj. Ekde 1598 ne plu okazis turka okupo, nur en 1663 la turkoj detruis ĝin. En 1649 familio Zichy [ziĉi] akiris la konstruaĵon, baldaŭe ĝi ne plu estis loĝata. En 1955 arkeologoj esploris la ruinojn, poste oni trakonstruis ĝin muzeo.
Lignoŝuo
Lignoŝuoj estas ligna piedvestaĵo kiu jam ekde antikvaj tempoj ekzistas kaj dum la Mezepoko estis portataj en grandaj partoj de Eŭropo antaŭ ĉio de laboristoj kaj terkultivistoj.
Piedirado sur lignaj ŝuoj postulas specialan teknikon, tial iu kiu neniam antaŭe iris sur lignaj ŝuoj havas multan penon per tio kaj rapide perdas siajn lignajn ŝuojn.
Lignaj ŝuoj plejofte estas farataj el popla ligno aŭ salika ligno.
45510 Kashuba
45510 Kashuba estas tre malgranda, meze hela asteroido de la ĉefa asteroida zono proksima de la orbita resonanco 7:3 kun Jupitero.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la en la kadro de la Catalina Sky Survey : astronomia kampanjo plenumita elde la Stacio Catalina de la Observatorio Steward kaj elde la Observatorio de Monto Lemmon, proksime de Tucson (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de John H. Kashuba, meteorŝtona kolektanto kaj fotisto, kies artaj alt-distigivaj bildoj de maldikaj sekcoj da meteorŝtonoj aperas en libroj, revuoj kaj ĉerete, inklude en lia rubriko Micro Visions en Meteorite Times Magazines. Kun la belga kemiisto Roger Warin, li estas aŭtoro de la Ĉefa rubriko de la revuo Meteorite.
Neuendorf SO
Pri la komunumo
Neuendorf estas komunumo en la distrikto Gäu en Kantono Soloturno, Svislando. Ĝi havis 1907 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.
Geografio
Neuendorf situas en la Svisa Mezlando en la ebenaĵo sude de la rivero Dünnern. La komunumo konsistas el la kernvilaĝo, kiu konservis sian kamparan aspekton, la industrikvartalo norde de la svisa aŭtovojo A1 kaj la du setlejoj Hubel kaj Allmend.
Trafiko
Tra Neuendorf pasas la kantona vojo 486.1 de Kestenholz al Olten. Al la publika transportreto la komunumo estas konektita per buslinio sur tiu vojo. En la nordo de la komunumo pasas la svisa aŭtovojo A1, kies plej proksima alvetruejo por Neuendorf situas proksimume 6 kilometrojn nordokcidente en Oensingen, krome en Egerkingen nordoriente de la komunumo troviĝas alveturejo al la svisa aŭtovojo A2. Nordokcidente de la komunumo situas la grava aŭtovojtriangulo de Härkingen.
Historio
La unua dokumenta mencio de Neuendorf datiĝas el la jaro 1417 kiel Núwen Dorff. Neuendorf apartenis dum mezepoko al la Grafejo Härkingen en Buchsgau, kiu en la jaro 1402 fariĝis komununa havaĵo de Berno kaj Soloturno, kaj en la jaro 1463 fariĝis komplete havaĵo de Soloturno.
Twine
Twine estas libera programo kreita de Chris Klimas por helpi krei interagan fikcion en la formo de retpaĝoj. Ĝi haveblas por Mac OS X, Windows, kaj Linux. Ankaŭ ekzistas versio kiu uzeblas rekte en retumilo.
Programo
Twine profitas de la vida strukturo de HTML kaj ne bezonas scion de programlingvo kiel faras aliaj iloj de ludkreado. Tial oni taksas ĝin uzebla por ĉiu ajn kiu interesiĝas pri la kreado de interaga fikcio kaj eksperimentaj ludoj.
Internacia Humanista kaj Etika Unio
Internacia Humanista kaj Etika Unio (IHEU; angle International Humanist and Ethical Union) estas tutmonda ombrela organizaĵo de pli ol 100 humanistaj, raciistaj, skeptikistaj, sekularistaj, etikaj, ateistaj kaj liberpensaj kaj similaj organizoj en pli ol 40 landoj, inter ili la brita humanista asocio.
Ĝi fondiĝis en 1952 en Amsterdamo kiel demokratia unuiĝo de pli ol 100 membraj organizaĵoj. Julian Huxley (la unua direktoro de Unesko) prezidis la fondan kongreson de IHEU. Ĝia nuntempa sidejo estas en Londono. IHEU havas specialan konsultan statuson ĉe la Ekonomia kaj Socia Konsilio (ECOSOC) de la Unuiĝintaj Nacioj.
En 2002 la Ĝenerala Asembleo de IHEU unuanime alprenis la Amsterdaman Deklaracion de 2002, kiu prezentas la oficialan difinan deklaron de la tutmonda humanismo.
IHEU okazigas Tutmondan Humanistan Kongreson ĉiun trian jaron, ĉiufoje en malsama lando, estrata kaj gastigata de loka humanisma organizo de unu el siaj membroj en la gastiganta lando. La lasta kongreso okazis en Oksfordo (Britio) en 2014, gastiginta de la Brita Humanista Asocio. La Kongreso de 2017 estis planita kunveni en Sao Paŭlo, gastigita de la "Brazila Sekulara-Humanisma Ligo" sed ŝanĝoj en la ekonomia situacio en Brazilo kaj la altrudo de vojaĝbojkoto de Usono kaŭzis la nuligon de la Kongreso. La sekvanta kongreso planis kunveni en 2020 en Miamo, Usono sed pro la koronvirusa pandemio ne okazis.
Strategiaj celoj
La strategiaj celoj de la unio estas jenajn:
Minimuman deklaro
Ĉiu organizo deziranta fariĝi membro de la movado devas ricevi la minimuman deklaron de la movado:"Humanismo estas demokratia kaj etika vivmaniero, kiu asertas, ke homoj havas rajton kaj devon formi siajn vivojn kaj doni al ili signifon. Ĝi subtenas la konstruadon de pli humana socio kun la helpo de etiko bazita sur homaj kaj naturaj valoroj en la spirito de homa inteligenteco kaj libera enketo. Ĉi tio ne estas teisma opinio kaj ne akceptas supernaturajn ideojn pri realo. IHEU bylaw 5.1"
73872 Stefanoragazzi
73872 Stefanoragazzi estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la itala amatora astronomo Vincenzo Silvano Casulli elde la Observatorio Colleverde di Guidonia en Guidonia Montecelio (Italio).
Nomo
Ĝia nomo honoras Stefano Ragazzi, profesoro ĉe la Universitato de Milano-Bicocca kaj direktoro de la Laboratorio de Gran Sasso de INAF.
Satirusa dramo
Satirusa dramo estas ĝenro de teatro nome de la atika dramo, kies enkonduko laŭtradicie ŝuldiĝas al Pratinas (ĉ. la jaro 500). La nomo estas pro la el satirusoj konsistanta ĥoro.
Chénérailles
Chénérailles estas franca komunumo lokita en la departemento Creuse kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 759 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.
Satirusa dramo
Priskribo
Ĝi estu gajiga postludo por trilogio de tragedioj, kaj tiel formante tetralogion. Lingvo kaj enhavo pli malfrue havas iel tragikan koloron; la intrigo estis ofte en soleciga arbaro kie svarmas la satirusoj. La mitologion de la tragedio primokatas parodie.
Chénérailles
Geografio
Chénérailles situas sur monteto meze de pluraj lagetoj, el kiuj naskiĝas branĉrivero de la rivero Voueize. Ĝi etendiĝas sur 7,77 km², kaj havis 759 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas nur 97 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Creuse, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo.
Satirusa dramo
Priskribo
Iam la personoj portis kaprajn kostumojn kaj estis ankaŭ similaj al ĉevaloj aŭ al pappo-silenoj. La korusa danco nomiĝis "sikinnis", rapida kaj gaja, tute kontraŭa al la tragedia dancado. Konekso inter tragedioj kaj satirusaj dramoj tamen ankoraŭ ne en ĉia detalo klaras.
Chénérailles
Geografio
La regiono ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Chénérailles situas je alteco de 553 metroj.
Satirusa dramo
Priskribo
Konserviĝis nur unusola »Kyklops« de Eŭripido (premiero novtempa en 1882 en la Burgteatrejo de Vieno).
Chénérailles
Historio
Antaŭ la franca revolucio de 1789 kaj la kreado de la departemento Creuse en 1790, Chénérailles apartenis al la franca graflando Marche. Ekde la fino de la 15-a jarcento ĝis proksimume la jaro 1900, tiu regiono estis fama fonto da migrantaj masonistoj, kiuj ĉiujare dum la plej varma periodo laboris en grandaj urbocentroj, precipe en Parizo.
Satirusa dramo
Fonto
Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 17. Leipzig 1909, p. 628, kio legeblas tie ĉi interrete.
n
Chénérailles
Historio
Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la vilaĝo S-ro Bernard Robin, kiu do fariĝis la loka urbestro.
Monumentoj
La preĝejo Saint-Barthélémy datiĝas de la 13-a jarcento. Ĝi entenas belajn lignaĵojn kaj freskojn.
Lokaj famuloj
Georges Sarre, franca politikisto kaj eksa ŝtatsekretario, naskiĝis en Chénérailles en 1935.
Administrado
Chénérailles estas la ĉefurbo de la kantono de Chénérailles. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Aubusson, unu el la du arondismentoj de la departemento Creuse.
Varma Jupitero
Varmaj Jupiteroj estas tipo de planedo, kies maso estas simila aŭ pli granda al tiu de Jupitero (1,9 x 1027 kg). Dum Jupitero orbitas la Sunon je 5,2 AU, la planedoj konataj kiel varmaj Jupiteroj orbitas siajn stelojn proksimume inter 0,15 kaj 0,5 AU ; sekvas ke en nia Sunsistemo ne ekzistas tiaj planedoj. La proksima distanco al iliaj steloj kaj iliaj altaj surfactemperaturoj rezultigis la kromnomon "varma Jupitero".
Mihtarlam
Mihtarlam (perse kaj paŝtoe مهترلام, ankaŭ latinliterigita Mehtarlam) estas urbo en la monteca oriento de Afganio. La urbo estas la administra centro de la provinco Lagman. Laŭ takso en la jaro 2004 Mehtar havis proksimume 19,000 loĝantojn.
Listo de svedaj esperantistoj
Vidu ankaŭ Ĝermolisto de svedaj esperantistoj
Mihtarlam
Mehtar situas proksimume 100 kilometrojn oriente de la urbo Kabulo kaj 50 kilometrojn nordokcidente de la urbo Ĝalalabado, ĉe la kunfluo de la riveroj Alishing kaj Alingar, 780 metrojn super la marnivelo.
Listo de svedaj esperantistoj
Parlamentanoj
Jen kvar socialdemokrataj parlamentanoj kiu estis esperantistoj, kun parlamentanaj jaroj en parantezoj:
Bengtsson ankaŭ estis parolanto de la parlamento, pli-malpli ’prezidiisto’, 1979–1988, kaj kiam kaj la reĝo kaj lia range unua anstataŭulo estis eksterlande du tagoj en julio 1988, li estis intertempa ŝtatestro. Ankaŭ Daniel Tarschys de la liberaluloj, parlamentano kaj Ĝenerala Sekretario de la Konsilio de Eŭropo, parolas esperanton (ano de la sveda parlamento 1976–1982 kaj 1985–1994).
La plurpartia liberalo kaj socialdemokrato Carl A. Lindhagen (parlamentano de la dua ĉambro 1897–1917, unua ĉambro 1919–1940) multe agadis por Esperanto, eĉ levigante la temo de mondlingvoj en la Ligo de Nacioj, tamen laŭ SLEA, li ne mem lernis la lingvon. Samtempe, ekzistas asertoj ke li partoprenis en Cseh-an kurson, kaj prelegis dum Somera Universitato de UK 1934.
Cetere, minimume la socialdemokrata Torgny Larsson, Claes Roxbergh (kun aliaj) kaj Gustav Fridolin, ambaŭ de la ekologia partio, kaj Robert Hannah de la liberaluloj verkis proponojn en la parlamento subtenantajn esperanto-instruadon.
Lokaj agantoj en la frua 20-a-jarcento
La Enciklopedio de Esperanto de 1934 skribas en la artikolo sur Svedujo: «Sed tiuj grandskale planitaj kaj efektivigitaj per- kaj por-Esperantaj agoj ĉiam devis sin bazi sur la intereso por Esperanto, kiun kreis la lokaj Esperanto-kluboj aŭ izolaj Esperantistoj. Svedlando havis kaj havas la favoron posedi grandan stabon da personoj, kiuj helpas la movadon. Ni menciu kelkajn lokojn kaj iliajn gvidantojn», kaj listas la subajn svedajn esperantistojn:
Bengtsfors: la ĉiam agema, fidela veterano C. Winberg postenis kun la verda standardo; Bladinge: F. Johansson; Borlänge: A. Vadfors instruis en sia lemejo, M. Jansson fervora apostolo, i-ino E. Bodén en la EI; Borås: O. Roesel fidela apoganto, G. Carlander instruanto-apoganto; Ekshärad: N. Anderwall, kiu krome multe propagandis inter la sveda pacifistaro; Enköping: gesinjoroj E. Holmström (poste en Västerås); Eskilstuna fidele propagandis A. Agren kaj E. Johansson; Fagersta: lerte gvidas S. Ceder; Falun: V. Bonde kaj G. Johansson lingve lertaj, E. Ström organizanto; Gävle: veteranoj A. Liljemark kaj August Kristian Örn, kaj novaj propagandistoj Hedbom, G. Aström, Gösta Ahlstrand, Werner Wahlund.
Gotenburgo: Einar Adamson, E. Ekström, kaj la instruistoj Thorsten Torbjär kaj Oskar Svantesson. Hällevik ekster Sölvesborg: Henry Ysner; Helsingborg: sinjorino Ebb[a] Persson naskiĝinta Andersson, fidela lernantino de Backman, G. Henriksson, agema pri radio kaj turismo; Härnösand: gimnastikdirektoro E. Blomberg; Höganäs: Albin Johansson; Höör: Nils Olsson; Insjön: Ivar E. Karlsson lerta prezidanto; Jämjö, Blekinge: kursgvidanto E. Österlind; Jönköping: ĵurnalistoj Knut Jensie kaj Ernst Juneby, veterano F. Skog (eble ne Fredrik Skog, pro la loko); Katrineholm: B. Ortengren; Kil: H Nordling;
Malmö: fidele laboras Otto A. Nilsson kaj la pioniro Erik Andersson; Harry Nilsson gvidas pri turismo. Munkedal: J. A. Hansson. Norrköping: lerte agadas Josef Pihlström, Sven Ragnar, O. Göransson, P. Skarp kaj fraŭlino Eva Tibbling; Rödeby: instruisto Fritiof Ahnfeldt, senlaca Esperanta pioniro de la provinco Blekinge. Nyberget ekster Smedjebacken: Stellan Engholm konata Esperanto-verkisto kaj lia edzino.
Stokholmo sin prezentis en la lastaj tempoj multaj novaj propagandistoj, se ni nomas ekz. Bernhard Eriksson, H. Nordkvist, Birger Gerdman, Sven Bohlin, Sam Owen Jansson, Sigv. Håkansson, la geedzoj Eva kaj Teodor Julin – ambaŭ poŝtoficistoj, ŝi redaktisto de La Espero, li parlamentano – Henning Halldor – redaktisto de La Espero – Adolf Larson, inĝeniero Hjalmar Lindstedt (ano de prepara komitato de UK 1934), Bengt Skantz, Erik Malmkvist, N. Hedgren, Rudolf Pehrsson, Carl Ohlsson, kaj fraŭlino Alfhild Svedmark, restas tamen multaj por nomi. Eksurbestro Carl Lindhagen faris laŭdindan laboron en la Parlamento; Sundsvall: C. W. Sjögren, Edvin Bjorkstrand kaj A. Hellbom. Svennevad: la instruisto Linus Andren. Södertälje: Erik Grahn, Herman Leijon, instruistino Hanna Eriksson. Sölvesborg: fraŭlino Ella Nilson. Uddevalla: parlamentano Einar Dahl.
Uppsala: Frits Lindén, Gösta Norling, Ernst Brink, Karl Söderberg kaj profesoro de finno-ugraj lingvoj Björn Collinder, krome A. Palm. Visby: K. G. Andersson. Vingåker: instruisto Hjalmar Kihlberg. Västervik: Ernst Nordgren kaj proksime, en Ankarsrum, H. Nanning. Västerås: O. Dahrne. Ystad: Harald Skog, kiu inter alian propagandon verkis la unuan broŝuron kontraŭ Ido, Algot Jönsson. Örebro: fraŭlino Ruth Hallgen, Bernhard Lavén, Olle Persson, Sigurd Ekendahl kaj Erik Carlén.
«Krom la nomitaj ĉie tra la tuta lando multaj, multaj aliaj».
Klaus Ebner
Klaus EBNER (naskiĝis la en Vieno) estas aŭstra aŭtoro de poezio kaj prozo (rakontoj, romanoj, eseoj). Ebner skribas poezion germane kaj katalune.
Biografio
Li studis romanistikon kaj germanistikon en Vieno kaj elprovis sin en diversaj profesioj. En la jaroj 1980 li laboris por literatura revuo. En la jaroj 1990 li skribis librojn pri softvaro kaj komputilaj retoj. En la jaro 2007 li skribis eseon pri Andoro.
Ekde sia lerneja tempo li verkis literaturon: prozon, poezion kaj radiodramojn. Li publikigis en magazinoj kaj revuoj. Li gajnis la premion Wiener Werkstattpreis en 2007. Ebner vivas en Vieno kaj estas membro de aŭstraj asocioj de verkistoj Grazer Autorinnen Autorenversammlung (GAV) kaj Österreichischer Schriftstellerverband (ÖSV).
NGC 163
NGC 163 (aliaj indikoj — PGC 2149, MCG -2-2-66, NPM1G -10.0017) estas galaksio en konstelacio Baleno.
Ĉokoa psarokolio
La Ĉokoa psarokolio (Psarocolius cassini) estas specio de birdo de la familio de Ikteredoj kaj genro de Psarokolioj, kiu enhavas grandajn brunecajn paserinajn birdojn kun rimarkindaj bekoj. Ĝi troviĝas kiel endemio en tre malgranda nordokcidenta areo de Kolombio.
NGC 163
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Ĉokoa psarokolio
Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj malaltaj teroj de arbaroj. Ĝi estas minacata pro habitatoperdo.
Kristijonas Donelaitis
Vivo
La gepatroj de la estonta poeto estis liberaj kamparanoj. Kiam Kristijonas estis sesjara, mortis lia patro (kamparano kaj forĝisto), la patrino restis kun sep infanoj. Ekde 1731 Kristijonas lernis en la lernejo ĉe la katedralo de Kenigsbergo (litove: Karaliaučius, nun Kaliningrado) kaj loĝis en komunloĝejo por malriĉuloj. Por vivteni sin li kantis en la katedrala koruso. En 1736 Donelaitis studentiĝis en la Teologia fakultato de la Kenigsberga universitato. Estas notinde, ke li aliĝis al la universitato kiel Christian Donelaitis kaj finis ĝin kiel Christian Donalitius, kun la nomo laŭmode latinigita.
Ĉokoa psarokolio
Ĝi estas 46 cm longa, granda brunnigra korveca ikteredo. Nigra kun tre brunaj dorso, flankoj kaj fermitaj flugiloj (kun nur pintoj de unuarangaj nigraj). Estas blurozkolora vangomakulo. La vosto estas citronflava kun nigrecaj centraj vostoplumoj. La beko estas longa, nigra, konusforma kun ruĝoranĝa pinto.