cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bratska Rezervujo
Bratska rezervujo (Братское водохранилище — Bratskoje Vodoĥraniliŝĉe) estas rezervujo de rivero Angara, situanta en Irkutska provinco kaj Ust-Orda Burjata Aŭtonoma Distrikto, Rusio. Ĝi estas nomita laŭ urbo Bratsk, la plej granda urbo najbara al la rezervujo. Ĝi havas surfacan areon de 5.470 km² kaj maksimuman volumenon de 169,27 km³.
La rezervujo estis plenigita en 1961–1967. La akvobaraĵo estas 125 m alta kaj 4417 m longa. Ŝoseo estas sur supro de la akvobaraĵa muro. Je la tempo de sia inaŭguro, la rezervujo estis la plej granda artefarita lago en la mondo. Ĝia elektra povuma genera kapablo estas 4.500 MW.
Alexander von Tunzelmann
Laŭ ĝenerala opinio, li estus la unua homo, kiu metis la piedon sur Antarkton.
Li naskiĝis en familio prusdevena establita en Nov-Zelando. Kiam li estis 17-jaraĝa, li estis maristo sur la balenŝipo "Antarctic", kiu, sub la ordonoj de la kapitano Leonard Kristensen kaj financita de Henryk Bull, atingis Antarkton, la ĉe Kabo Adare.
Ses homoj estis en la ŝipo, inter kiuj Leonard Kristensen, Henryk Bull, Carsten Borchgrevink kaj Alexander von Tunzelmann. Scii, kiu la unua metis piedon teren fariĝis temon de kverelo. Alexander von Tunzelmann asertis, pli malfrue, ke li estis la unua kiu saltis teren.
Tamen, la brita fokĉasisto John Davis aserti esti atinginta Antarkton multe pli frue, la.
Ruyales del Agua
Ruyales del Agua, estas antikva municipo, kodo INE-095125, hodiaŭ vilaĝeto de la municipo Lermo, en la provinco Burgoso, en Hispanio. Ĝi situas en la distrikto Arlanza.
Loĝantaro
En 2006, ĝi havis 31 enloĝantojn.
Historia evoluo
En 1842, ĝi havis 25 domojn kaj 74 enloĝantojn
Situo
Je 4 km de la municipa ĉefurbo, Lermo.
–
Katalin Hanke
HANKE Katalin estas rumania hungara violinartistino, universitata instruistino. Ŝi naskiĝis en Braŝovo la 7-an de decembro 1952.
Biografio
Katalin Hanke finis en la fako pri violono en 1976 en Muzikarta Altlernejo de Kluĵo. Ŝi doktoriĝis en 2007. Inter 1876 kaj 1989 ŝi estis animo de simfonia orkestro Gheorghe Dima kaj kamera orkestro de Braŝovo, poste ĝis 1992 ŝi estis violonistino de muzikteatro de Braŝovo, pli poste instruistino de la Universitata Trasilvania de Braŝovo.
Sámuel Sárkány
Sámuel Sárkány [ŝAmuel ŝArkAnj], laŭ hungarlingve kutima nomordo Sárkány Sámuel estis hungara luterana pastro, episkopo. Lia nobela antaŭnomo estis ilencfalvi.
Sámuel Sárkány naskiĝis la en Dunaegyháza, li mortis la  en Pilis.
Biografio
Sámuel Sárkány frekventis gimnazion en Aszód, liceon en Selmec, kie lia samklasano estis Sándor Petőfi. Li studis teologion en Luterana Teologia Akademio (Pozono) kaj luterana universitato en Jena. Post la diplomo li estis legisto ĉe riĉa familio. Li pastriĝis en 1847 kaj en la sekva jaro li estis pastro en Pilis. Inter 1890–1905 li estis episkopo. Pro tiu postemo li estis senatano ekde de 1895. Li edziĝis dufoje pro vidviĝo.
William Russell (negocisto)
William RUSSELL (n. la 11-an de novembro 1740 - m. en 1818) estis angla unitarista disidento kaj negocisto el la urbo Birmingham. Li estis kara amiko de la politika teoristo Joseph Priestley. William Russell subtenis novan, pli racieman kristanismon.
Li, kune kun Priestley, postulis la finon de civilaj restriktoj por religiaj disidentoj en Anglio.
Ĉefa ebeno de objektivo
Ĉefa ebeno de objektivo estus ĉiu el du imagataj ebenoj, priskribantaj funkciado de optika sistemo de la objektivo.
La ebenoj ebligas anstataŭigi realan vojon de lumo en lensoj per notaciaj linioj.
Estas Ĉefa antaŭa ebeno de objektivo H kaj Ĉefa malantaŭa ebeno de objektivo H' .
Loko de ĉefa malantaŭa ebeno dependas de speco de objektivo. Normala objektivo havas la ebenon proksime al diafragmo. Teleobjektivo havas la ebenon antaŭ la lensoj. Objektivo kun plilongigita malantaŭa distanco havas la ebenon malantaŭ la lensoj.
15058 Billcooke
15058 Billcooke estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la en la kadro de la kampanjo Spacewatch elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak, proksime de Tucson (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de William Joe Cooke, Jr, kiu lernis en la Ŝtata Universitato de Valdosta kaj en la Universitato de Florido. Li produktas antaŭvidojn de kutimaj meteoraj aktivecoj.
36235 Sergebaudo
36235 Sergebaudo estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la ĉeĥa astronomino Lenka Kotková elde la Observatorio de Ondřejov (Prago-oriento, Ĉeĥio).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la franca dirigento Serge Baudo, kiuj kunlaboris kun plej dinstingaj simfoniaj orkestroj. Li regule laboris kun la Nacia Opero de Parizo kaj la Orkestro de Parizo kaj estis direktoro de la Nacia Orkestro de Liono. De 2001 ĝis 2006, li estis ĉefa dirigento de la Simfonia Orkestro de Prago.
Miltiades Manno
Miltiades Manno, laŭ hungarlingve kutima nomordo Manno Miltiades estis hungara futbalisto (avanulo), olimpiano, afiŝisto, karikaturisto, skulptisto. Lia karesnomo estis Milti. Miltiades Manno naskiĝis la  (laŭ alia informo la naskiĝjaro estas 1880) en Pancsova (Hungara reĝlando, nuntempa Panĉevo en Serbio), li mortis la  en Budapeŝto.
Biografio
Miltiades Manno apartenis al la greka minoritato de la lando. Ekde 1905 li studis en bavara belarta akademio en Munkeno. Hejmenveninta li estis konata karikaturisto en pluraj gazetoj. Dum la 1-a mondmilito li batalis, plurfoje li vundiĝis, poste li denove okupiĝis pri artoj. Post falo de la Hungara Sovetrespubliko liaj kontraŭkomunistaj afiŝoj estis tutlande videblaj.
Sportaj sukcesoj
Dum lernado li ŝatis sportadi. En 1898 li estis hungara biciklista ĉampiono, en 1900 hungara rapidsketista ĉampiono. Li estis golreĝo de la unua hungara futbala ĉampinado, nature ankaŭ ĉampiono (1901-1902). Inter 1902-0906 li estis 11-obla ĉampiono en remado. Baldaŭ li atingis diversajn medalojn ankaŭ en internaciaj konkursoj. En 1912 li estis olimpiano en Stokholmo. Post la mondomilito li retiriĝis de la sporto. En 1912 li estis denove olimpiano en Los Angeles kaj en la kategorio skulptado li atingis la duan lokon.
Sufrageto
Sufrageto estis membrino de militema movado por egalrajtigo de virinoj, kiu estiĝis ĉirkaŭ la jaro 1900.
La movado plej forte realiĝis en Granda Britio. Ĝi uzis ekstremajn formojn de batalo.
Historio
La movado finiĝis en la jaro 1920, kiam la 19 aldono de usona konstitucio agnoskis al la virinoj la balotrajton.
Nomo
La nomo estiĝis el vorto suffrage, kio signifas angle balotrajton.
Riot Act
La Riot Act de 1713 (esperante la "Tumulto-Akto") estis leĝa akto de la parlamento de Britio, kiu permesis, ke lokaj oficialuloj malpermesu kaj malleĝigu iun ajn grupon da pli ol dekdu homojn, proponante aŭ pacan disiĝon aŭ punan subpremon. La akto efektiviĝis la 1-an de aŭgusto 1715 kaj restis aktiva ĝis la jaro 1973.
Ksilografio
Lignogravurado aŭ ksilografio estas tekniko de arta reproduktado, en kiu farbo estas aplikita al reliefe gravurita ligna plato, tiel ke la elstaraj partoj koloriĝas, poste folio de papero aŭ ŝtofo estas presita al la gravurita plato kaj ekestas grafika bildo. La ekiĝinta grafikaĵo konsekvence nomiĝas lignogravuraĵo. Kiel esprimo de arta ideo la lignogravuraĵo aparte uziĝis en la 16-a jarcento kaj poste en la epoko de ekspresionismo. Konata ekzemplo de lignogravuraĵo estas la verko Rinocero de Dürer el la jaro 1515. Krom en Eŭropo, la lignogravurado ankaŭ en la tradicia arto de Japanio havas gravan rolon.
Laŭ Francisko Azorín ksilografio estas Surligna gravuraĵo reproduktebla per presado. Li indikas etimologion el la greka ksilon + graphein (ligno gravuri). Kaj li aldonas la terminojn ksilografiisto aŭ ksilografo, por artisto specialista je ksilografiaĵoj; ksilografio, por arto ksilografi aŭ pristudi ksilografiaĵojn; ksilografitipo, ksiloplastiko.
Notoj
Taidegrafiikka
Ugine
Ugine estas francia urbeto en la departemento Savoie en la Valo de la Rivero Arly, inter la montoĉeno Aravis, la masivoj Beaufortain kaj Bauges, ĉe la piedo de Monto Charvin. La rivereto Chaise ankaŭ trafluas ĝin kaj ĵetiĝas en riveron Arly alvale de la urbo.
La urbon oni konas pro la uzinoj kiuj produktas specialajn ŝtalojn. En la jaroj 1920 kaj 1930 multaj fremdaj laboristoj ekloĝis en tiu urbeto, precipe el Belarusio.
Grand-Fort-Philippe
- jen france, prononco [], origine nederlande respektive flandre Groot-Fort-Filips, prononco - estas komunumo de Francio kadre de la historia pejzaĝo Franca Flandrio, Frans-Vlaanderen respektive Flandre française. Ĝi situas en la departemento Nord [], en la administra regiono Hauts-de-France (jen france, prononco [], pikarde Heuts-d'Franche) kaj en la tradicia regiono Nordo-Kaleza Markolo (france Nord-Pas-de-Calais ). Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la arondismento Dunkerque kaj al la kantono .
Ivo Osibov
Ivo OSIBOV (naskiĝis 1937) estas kroata esperantisto, kiu lernis Esperanton en 1952. Li estas magistro pri juro, kaj laboras kiel supera lekciisto pri Komerca Juro kaj Kompania Juro en Jura Fakultato kaj Ekonomia Fakultato de la Universitato de Split. Inter la jaroj 1959 kaj 1968 li estis estrarano de TEJO, de 1964 ĝis 1968 estis prezidanto de TEJO, en la periodoj 1968-1974, 1990-1995 kaj 2001-2004 estis komitatano de UEA kaj inter la jaroj 2001 kaj 2004 funkciis kiel ĝenerala sekretario en la estraro de UEA.
Ginkaloj
La ginkaloj (Ginkgoales) estas planta ordo kiu enhavas nur ununuran vivantan specion: la ginko (Ginkgo biloba).
Ĝi estas monotipa ene de la klaso ginkopsidoj (Ginkgoopsida), kiu siavice estas monotipa ene de la divizio ginkofitoj (Ginkgophyta).
La ordo inkludas kvin familiojn, el kiuj nur ginkacoj (Ginkgoaceae) restas vivantaj.
Taksonomio
Jen la listo, laŭ The Plant List kaj World Flora Online (1 apr. 2020), , de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj :
Königsfeld (Eifel)
Königsfeld estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Ahrweiler de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Saint-Louis-la-Chaussée (stacidomo)
Saint-Louis-la-Chaussée estas franca stacidomo sur linioj -  kaj Waldighoffen - Saint-Louis-La Chaussée, situanta en , en departemento Haut-Rhin, regiono Grand Est.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj.
NGC 1019
NGC 1019 (aliaj indikoj — PGC 10006, UGC 2132, MCG 0-7-68, ZWG 388.79, KUG 0235+016) estas galaksio en konstelacio Baleno.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Jesewitz
Jesewitz estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Norda Saksio de la federacia lando Saksio. Fine de la jaro la komunumo havis  loĝantojn.
Tokizo Ichihashi
(laŭ sistemo Hepburn, en Esperanto Tokizo Iĉihaŝi, japane 市橋時蔵, n. 9-an de junio 1909, m. nekonata) estis japana futbalisto. En 1930 li membris en la japana nacia teamo de futbalo.
Kings Heath
Kings Heath (historie kaj ankoraŭ kelkafoje King's Heath) estas ĉirkaŭurba kvartalo de Birmingham en Anglio. La kvartalo situas tri mejlojn sude de la urbocentro, kaj iom sude de la alia ĉirkaŭurba kvartalo Moseley.
Historio
Kings Heath formiĝis kiel vilaĝo ekde la 18-a jarcento, ĉe la landvojo inter Alcester kaj Birmingham.
Johan van der Hoek
Johan Philip Spar van der Hoek (naskiĝis la en Dokkum, nun -jara) estas nederlanda esperantisto.
Li edziĝis en Beemster la 5-an de januaro 1962 kun Jannie Alie Hartog, kaj la familio daŭre loĝas en la komunumo Dongeradeel. Komunaj infanoj estas Johan Gerrit Jacob Spar “Jos” van der Hoek kaj Cornelia Maria “Lia” van der Hoek. Kvankam jam en lia infanaĝo estis lernolibro pri Esperanto en la libroŝranko de la politike maldekstra familio, li nur en 1986, bremsata pro plurmonata dorsa malsano, lernis la lingvon kaj esperantistiĝis. Sekve li iĝis aktiva kunlaboranto kaj kursgvidanto en la Esperanto-klubo de Alkmaar, kaj post ioma tempo ankaŭ sekvis la edzino kaj infanoj.
NGC 1020
NGC 1020 (aliaj indikoj — PGC 10018, ZWG 388.81) estas galaksio en konstelacio Baleno.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Kőkút
Kőkút [kOkUt] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Kaposvár. La loknomo signifas: ŝtonoputo.
Situo
Kőkút situas sur mildaj deklivoj, fine de sakovojo. Kadarkút troviĝas 7, Nagyatád 21, Szigetvár 28 km-ojn.
Historio
La unua mencio okazis en 1893. En Kőkút migra poŝto servas.
Árpád Sipos
SIPOS Árpád (pro. ŝipoŝ) (naskiĝis la 1-an de novembro 1843 en Horgospataka, mortis la 9-an de februaro 1901 en Nagyvárad) estis hungara jurakademia profesoro.
Biografio
Árpád Sipos akiris jurdoktoran diplomon en 1867 en la Reĝa Universitato de Pest. Li praktikis advokatecon dum tri jaroj. De 1870 li fariĝis jurakademia profesoro en Kassa (minadjuro), dume en 1871 privatprofesoro en Pest (urbo) (aŭstria juro). Inter 1873 – 1901 li estis profesoro pri aŭstria civitana juro kaj minadjuro en Nagyvárad. Li estis redaktoro de Nagyváradi Lapok.
Brielse Meer
La Brielse Meer ("Laga Kaverno Briel") estas longa, mallarĝa lago inter nederlandaj estuaraj insuloj Voorne-Putten kaj Rozenburg en provinco Zuid-Holland.
Samuel Galton
Samuel John GALTON (n. la 18-an de junio 1753 - m. la 19-an de junio 1832) estis angla armilfabrikisto kaj membro de la sciencista Luna Societo, el la urbo Birmingham. Estas en Birmingham multaj konstruaĵoj nomitaj omaĝe al li, inkluzive de la ponto Galton Bridge. Galton edziĝis kun Lucy Barclay, kiu naskis ok infanojn :
Hlincová Hora
Hlincová Hora (antaŭe ankaŭ Lincova aŭ Nicova Hora, Pfaffendorf) estas municipo troviĝanta en distrikto České Budějovice en Ĉeĥio proksimume 6 km oriente de la centro de České Budějovice. Vivas ĉi tie. La municipo konsistas el du bazaj setlejunuoj – Hlincová Hora kaj Kodetka.
Brielse Meer
La lago prenis sian nomon de Kaverno Briel, urbo sur ĝia bordo. Ĝi estis antaŭe branĉo de rivero Mozo konata kiel Brielse Maas, kiu fluis de la Botlek proksime de Roterdamo en la Nordan Maron.
Ĉe Brielse Meer okazis en julio 2008 la tiujara Internacia Infana Kongreseto, lige kun la Universala Kongreso en Roterdamo.
Hlincová Hora
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1398.
Čechy (Děčín)
Čechy estas XIX-a parto de statuta urbo Děčín en Ĉeĥio. Ĝi troviĝas nordokcidente de Děčín. Estas ĉi tie registritaj 66 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Děčín XIX-Čechy situas en katastra teritorio Bělá u Děčína kun areo 5,64 km².
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1787.
Santa Cecilia (Burgoso)
Santa Cecilia estas municipo de la distrikto Arlanza en la provinco Burgoso, Kastilio kaj Leono (Hispanio). Ĝi troviĝas je 42 km de Burgoso, havas areon de 13 km² kaj ĉ. 100 loĝantoj (2021).
La loĝloko, kiu datas de la Mezepoko, estis fondita dum la reloĝado fare de mozaraboj ĉe la valo de la rivero Arlanza, post la jaro 912 koincide kun la sudigo de la defendolinio de kristanoj al la rivero Douro.
Anas
Anas estas genro de birdoj nome plaŭdanasoj. Ĝi inkludas platbekajn anasojn, fajfanasojn, krekojn, pintvostanasojn kaj kuleranasojn en nombraj subgenroj. Kelkaj fakuloj preferas levi tiujn subgenrojn al genran rangon. Tamen, ĉar la moa-naloj estas tre proksimaj al tiu klado kaj povus esti evoluintaj pli poste ol kelkaj el tiuj stirpoj, temas pli pri foresto de plua revizio ol pri manko de neceso ke tiu genro estas tro speciariginta.
Sistematiko
La filogenezo de tiu genro estas unu el la plej konfuzaj inter ĉiuj vivantaj birdoj. Priserĉado estas malhelpata de la fakto ke la radiado de la du ĉefaj grupoj de Anas – la grupoj de la krekoj kaj de la platbekaj anasoj – okazis en tre mallonga tempo kaj preskaŭ ĵuse, en mez-fina Pleistoceno. Krome hibridiĝo povus de longe esti ludinta gravan rolon en la evoluo de la genro Anas, kie subgenraj (kaj ekstersubgenraj) hibridoj regule ne malofte estas tute fruktodonaj. La rilataro inter specioj estas multe malklarigita de tiu fakto, kaj informo pri DNA estas de dubinda valoro por solvi ties rilataron; aliflanke, sekvencoj de nuklea DNA evoluas tro malrapide por solvi la filogenion de la subgenro Anas ekzemple.
Kelkaj ĉefaj kladoj devas esti klarigitaj. Ekzemple ke la tradicia subgenro Anas, nome la grupo de platbekaj anasoj, formas monofiletikan grupon (en izola senco, tio estas ne-holofiletika) neniam estis serioze pridiskutita fare de moderna scienco kaj estas tiom bona kiom konfirmata (sed vidu sube). Aliflanke la filogenio de la krekoj estas tre konfuza.
Pro tiuj tialoj, la stirpoj de plaŭdanasoj pli malproksime rilataj al la grupo de platbekaj anasoj (kio inkludas la tipan specion de Anas platyrhynchos) ol la fajfanasoj estus diskutate separataj en siaj propraj genroj. Tio inkludus la speciojn de la Bajkala kreko, la Marĉanaso, la punkteca nigrakrona grupo Punanetta, kaj la kuleranasoj kaj la aliaj bluflugilaj specioj. Ĉu la fajfanasoj, kiu estas tre distingaj laŭ morfologio kaj kutimaro, sed multe malpli laŭ analizoj per DNA, estus ankaŭ konsiderataj distinga genro Mareca (inklude la Knaranason kaj la Falĉilanason) estas esence la ununura restanta punkto de pridisputado pri la afero de kiuj taksonoj restus en tiu genro kaj kiuj ne.
Specioj
Probable genro Querquedula – Marĉanaso (povus inkludi Punanetta)
Probable genro Punanetta
Probable genro Spatula – Bluflugilaj anasoj/Kuleranasoj kaj aliaj (polifiletika)
Eble genro Mareca – fajfanasoj (povus inkludi Chaulelasmus kaj Eunetta)
Subgenro Chaulelasmus – Knaranaso
Subgenro Eunetta – Falĉilanaso
Subgenro Dafila – Pintvostanasoj
Subgenro Nettion – krekoj (parafiletika)
Subgenro Melananas – Afrika nigra anaso
Subgenro Anas – platbekanasoj kaj parencoj (povus inkludi Melananas)
Iam klasita en Anas:
Fosilioj
Oni priskribis nombrajn speciojn de Anas el fosilio. Ties rilataro estas ofte sendetermina:
Kelkaj prahistoriaj akvobirdoj supozate parto de la grupo Anas jam ne plu estas klasataj en tiun genron, almenaŭ ne certe:
Tre problemiga estas la klasado de la moa-nalok. Tiuj povus deveni el komuna praulo de la Pacifika brovanaso, de la Lajsana anaso, kaj de la Platbekanaso, kaj de nekonata kvanto de aliaj stirpoj. Filogenetike ili povus eĉ formi kladon ene de la tradicia genro Anas. Tamen, male al tiuj specioj – kiuj estas bonaj reprezentantoj de la plaŭdanasoj ĝenerale – la moa-naloj estas la plej radikala eliro el la anseroforma baŭplano konata al la scienco. Tio bildigas la fakton ke en vera evolua senco, strikta filogenetika taksonomio povus esti malfacile aplikebla.
Vidu ankaŭ
Anaso en komunuma lingvo.
Gemokruco
Gemokruco estas mezepoka kruco ekipita per gemoj, perlo aŭ filigrano. La kruciĝejo en la centro estas interpetata kiel loko de la Krista kapo kaj estas aparte valorege ekipita. Kutime ĉi tie troviĝas la krucorelikvo. La formoj de la kruco povas diferenci. Ankaŭ kronoj de regantoj kaj relikvokestoj en la mezepoko estis ornamataj per gemoj.
Gemokrucoj estas plejparte ekestintaj kiel relikvujoj kaj estis liturgie uzataj kiel procesiokrucoj. Ili prezentas la centran kristanisman simbolon, la krucon de Kristo, kiel venkosigno. Samtempe ili estas instrumentoj de regeca reprezentado kaj transportas la malnov-romian triumfoideon sur la kristanan simbolon.
Stanislaus von Prowazek
Stanislaus von Prowazek, ĉeĥe Stanislav Provázek (naskiĝis la 12-an de novembro 1875 en Jindřichův Hradec – mortis la 17-an de februaro 1915 en Chotěboř) estis aŭstra ĉeĥa biologo kaj parazitologo, laŭ kiu estis nomita parazito kaŭzanta tifon Rickettsia prowazeki.
Biografio
Stanislav Provázek [stanjislav prova:zek] naskiĝis en sudbohemia urbo Jindřichův Hradec [jindrŝiĥu:v hradec] la 12-an de novembro 1875. Lia familio translokiĝis en slovakan urbon Komárno. Tie malgranda knabo malsaniĝis per malario (malsano, kiun transmisias kuloj de la genro Anopheles). Li estis malsana kvar jarojn havante regulajn atakojn de febroj. Tial li estis sendita en vilaĝon Blažejov [blaĵejov], de kiu devenis lia patrino. En Blažejov li resaniĝis kaj komencis lerni en baza lernejo. Kiam liaj gepatroj revenis el Komárno, la familio translokiĝis en urbon Pilseno. Tie Provázek kontinuis lernadon en ĉeĥa kaj pli poste en germanlingva lernejo kaj germana mezlernejo. Li ne estis bona studento kaj tial li devis ripeti lernadon en la kvina klaso. Spite tion li sukcesis en praga germanlingva universitato, kie li studadis zoologion kaj botanikon. Li finigis sian studadon en Vieno.
Unu de liaj unuaj sciencaj publikaĵoj estis priskribo de planktono de bohemiaj riveroj Otavo (Otava) kaj Vultavo (Vltava). Stanislav Provázek verkis 209 sciencajn publikaĵojn dum sia mallonga vivo. Li verkis ankaŭ beletron plumnome P. Laner. Kiel talenta biologo, protozoologo, li fariĝis asistanto de germana profesoro Paul Ehrlich (1854-1915) en Frankfurto ĉe Majno. Pli poste li kunlaboris kun germana profesoro Fritz Schaudinn (1871-1906). Li partoprenis en scienca ekspedicio de esploristo Albert Neisser (1855-1916) al Javo, kie li studadis trakomon kaj variolon. Li studadis heredecon, imunecon, patologiojn de plantoj kaj insektoj, malarion, variolon, traĥomon kaj aliajn san-problemojn. Li estis senlaca vojaĝisto. Li vizitis multe da eǔropaj landoj, krom Javon, Ĉinion, Japanion kaj Hindion. En Brazilo li helpis subpremi epidemion de variolo. Tie li vizitis mondfaman praarbaron de Mato Grosso. En la jaroj 1910-1912 li vizitis Sumatron kaj ĉirkaǔ 35 insulojn en grupo de Marianoj, kie li operis 400 traĥomulojn. Dankemaj indiĝenoj de insulo Savaii elektis lin honora tribestro. Stanislav Provázek el suda Bohemio tie estis nomumita Lalolo kaj estis rituale tatuita. Li studadis tie precipe traĥomon, sed priskribis ankaŭ naturon de vizititaj insuloj.
Kiam li revenis en Eǔropon (1912), tie furiozis balkanaj militoj, kie Turkio estis venkita far Serbio, Bulgario kaj Rusio. Epidemio de ekzantema tifo eksplodis en Serbio kaj inter militkaptitoj en Turkio. Provázek studadis ekzanteman tifon en Serbio en la jaro 1913 kaj en Konstantinopolo (Istanbulo) en la jaro 1914. Provázek vizitis amikojn en Vieno kaj lastfoje li renkontiĝis kun siaj gepatroj dum Kritnasko en la jaro 1914. Li eklaboris en militkaptitejo en germana urbo Kotbuzo (Cottbus), kie inter rusaj militkaptitoj eksplodis epidemio de ekzantema tifo (rikeciozo, kiu kaŭzas ruĝkolorajn makulojn sur homa korpo). Tiam Provázek jam estis konvinkita, ke la ekzanteman tifon transmisias insekto, korpa laǔso (Pediculus humanus corporis), kiu atakas homojn suĉante homan sangon. Li devigis ĉiujn militkaptitojn strikte observi higienon. Post du semajnoj li jam skribis en letero al siaj amikoj, ke en Kotbuzo estas milionoj da laǔsoj, 4000 de 10 000 militkaptitoj jam malsaniĝis per ekzantema tifo kaj 250 tiuj malsanuloj jam mortis. Tiam oni ankoraŭ ne sciis efikajn insekticidojn uzante nur anizan oleon. Post unu monato Stanislav Provázek malsaniĝis per ekzantema tifo kaj estis izolita. Nur lia amiko, brazila sciencisto Henrique da Rocha Lima, zorgis pri li. La 17-an de februaro 1915 Stanislav Provázek mortis. Rocha Lima kontinuis laboron de Provázek.
Kaŭzanto de la ekzantema tifo havas sciencan nomon laŭ usonano Howard Taylor Ricketts (1871-1910), kiuj malkovris rikeciojn kaj mortis kiel viktimo de ekzantema tifo, kaj laŭ ĉeĥo Stanislav Provázek (1875-1915) kaj Henrique da Rocha Lima estis priskribanto de la specio: Rickettsia prowazeki, Rocha Lima, 1916.
Lenso (optiko)
Lenso estas disko farita de travidebla materialo kun du glataj surfacoj. Ĉiuj el la surfacoj povas esti ebena, sfera kaj simila al sfera sed ne sfera. La materialo kutime estas speciala optika vitro, plasto aŭ ia alia.
Ĉefaj parametroj de lenso
Depende de formo lenso estas konverĝa (plusa signo de la radiuso de la antaŭa surfaco kaj minusa signo de la radiuso de la malantaŭa surfaco, laŭ optika konvencio) aŭ diverĝa (minusa signo de la radiuso de la antaŭa surfaco kaj plusa signo de la radiuso de la malantaŭa surfaco, laŭ optika konvencio). Konverĝa lenso havas la mezon pli dikan ol la randoj, diverĝa havas la mezan malpli dikan ol la randoj.
Specoj de lensoj: konverĝaj: 1 — konveksa je du flankoj, 2 — ebenkonveksa, 3 — konveks-malforte konkava;
Vidu ankaŭ
.]]
Bâlea
La Bâlea Lac aŭ Lacul Bâlea [bılja] (signifo de la nomo estas Lago Bâlea) estas glaĉera lago lokita je 2 034 m de alto en la Făgăraș-montaro, en la centra Rumanio en la distrikto Sibiu.
De la jaro 1932 la lago kaj ĉirkaŭa areo de ĉ. 180 ha estas scienca rezervejo.
Insulo Livingstono
La insulo Livingstono (Livingston Island; historia rusa nomo Smolensk, ) estas insulo de Antarkto en la Sudaj Ŝetlandaj Insuloj, Okcidenta Antarkto kuŝanta inter Insulo Greenwich kaj Neĝinsulo. Tiu insulo estis konata de maristoj jam en 1819, kaj la nomo Livingston, kvankam de nekonata derivo, estis establita por internacia uzado ekde la 1820-aj jaroj.
Geografio
Livingston estas situanta en la Suda Oceano je 110 km nordokcidente de Kabo Roquemaurel ĉe la antarkta ĉeftero, je sud-sudoriente de la Horna Kabo en plej suda Sudameriko, je 820 km sudoriente de Insuloj Diego Ramírez (plej suda tero de Sudameriko), je  sude de Malvinoj, je  sudokcidente de Sud-Georgio, kaj je  el la Suda Poluso.
Hardifort
- jen france, origine nederlande Hardefoort aŭ Hardenvoorde respektive flandre Harrevôorde - estas komunumo de Francio kadre de la historia pejzaĝo Franca Flandrio, Frans-Vlaanderen respektive Flandre française. Ĝi situas en la departemento Nord [], en la administra regiono Hauts-de-France (jen france, prononco [], pikarde Heuts-d'Franche) kaj en la tradicia, historia regiono Nordo-Kaleza Markolo (france Nord-Pas-de-Calais ). Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la arondismento Dunkerque kaj al la kantono .
Insulo Livingstono
Geografio
La insulo estas parto de la arkipelago de la Sudaj Ŝetlandaj Insuloj, nome insulĉeno etende super 500 km oriente-nordoriente al okcidente-sudokcidenta direkto, kaj separata el la proksima Antarkta Duoninsulo de la Markolo Bransfield, kaj el Sudameriko de la Draka Marpasejo. La Sudaj Ŝetlandoj kovras totalan terareon de.
Saizo Saito
(laŭ sistemo Hepburn kaj en Esperanto same, japane 斎藤 才三, n. la 24-an de septembro 1908, m. en 2004) estis japana futbalisto. En 1930 li membris en la japana nacia teamo de futbalo.
Marfrukto
Tiu ĉi artikolo temas pri la nutraj kaj kuiraj aspektoj, ne la bestosciencaj.
Lingva noto
Apud la kutima vorto "marprodukto" kaj la PIV-a esprimo "marfrukto" ekzistas ankaŭ la malpli kutima, ne-oficiala kaj ne-PIV-a novradiko "marisko" kun la sama signifo.
La vorto marfrukto paŭsas kunmetaĵon uzatan en pluraj referenclingvoj de la Fundamento de Esperanto, ekzemple la franca (fruits de mer), la germana (Meeresfrüchte), kaj la rusa (морские фрукты). Ĝi estas uzata ankaŭ en la itala (frutti di mare) kaj la brazila portugala (frutos do mar). Tamen la signifo ne sekvas logike el la signifo de "mar/" kaj "frukt/", kaj ĝi ne estas internacie komprenebla por homoj de aliaj etnaj lingvoj, do pro tio kelkaj preferas la esprimon "marisko", kiu devenas de formo komuna al la hispana kaj la portugala (marisco). Notindas ankaŭ la kutima formo en orienta Azio: maraĵoj.
Marfruktoj en kuirarto
Marfruktoj estas tre ŝatataj pladoj en multaj apudmaraj kulturoj: mara paelo (rizaĵo, katalune kaj hispane paella) estas marfrukta plado tipa en Hispanio. Kelkaj estas manĝitaj krude, kun iom da acidaĵo (citrono aŭ aceto) por seninfektigi, aliaj bolitaj.
En Azio, la japana kaj la tajvana kuirartoj tre uzas ilin.
Ankaŭ en Brazilo marfruktaj pladoj estas tre ŝatataj, kaj salikoko estas preskaŭ "oficiala" plado de respublikaj prezidentoj.
Aliaj kulturoj, ĉefe tiuj de senmaraj landoj, ne konas ilin. Estas eĉ kulturoj, kiuj abomenas aŭ anatemas marfruktojn, kiel la tradicia judismo (fakte la Malnova testamento, tial kristanismo preterlasis la koŝeraj reguloj), kiu tute malpermesas ĝian manĝadon. Viandomanĝantaj rastafarianoj estas malpermesataj laŭ reguloj de i-tal manĝi krabojn kaj omarojn, kvankam aliaj specoj de maraj bestoj estas kutima manĝaĵo ĉe rastafarianoj.
Aliflanke, aliaj diras ke marfruktoj estas erotikstimulilo aŭ afrodiziigaĵo, eble pro riĉeco de mineraloj.
Kalinekto
La kalinekto (Callinectes sp) estas krustaco simila al krabo, tre ŝatata en Brazilo. Per ili oni faras la Casquinha de Siri ("Ŝelo de kalinekto", vere kalinekto en ŝelo...) kiun oni manĝas kiel aperitivon kaj la Moqueca de Siri Mole ("Kaldronumo de mola kalinekto"), la prefera plado de brazila verkisto Jorge Amado. Por fari la Moqueca de Siri Mole oni metu ĝin en kaldronon kun cepo, tomato, koriandro, pipro kaj citrono kaj kuiru ĝin en palmoleo.
Krabo
La Bahia tradicio diras ke la plej bona epoko por manĝi krabojn estas inter majo kaj aŭgusto, kiam ili estas pli grasaj kaj ovplenaj, en aliaj regionoj de Brazilo, oni preferas ilin januare.
Ostro
Oni povas manĝi ostrojn krudaj aŭ kuiritaj. Ostra supo estas tre ŝatata en la nordoriento de Brazilo.
Reĝa tufkormorano
La Reĝa tufkormorano aŭ Karunkla tufkormorano (Phalacrocorax carunculatus), konata ankaŭ kiel Novzelanda tufkormorano aŭ pli simple kiel Novzelanda kormorano, estas rara birdospecio endemia de Novzelando.
Marfrukto
Ostro
En Tajvano oni manĝas ostrajn omletojn. Ostra saŭco estas miksita kun viando en ĉina kuirarto.
Reĝa tufkormorano
Aspekto
Ĝi estas granda (76 cm longa, 2.5 kg peza) nigrablanka kormorano (nigraj supraj partoj kaj blankaj subaj partoj) kun rozkoloraj piedoj. Aperas blankaj makuloj en la flugiloj kiel strioj kiam la flugiloj estas falditaj. Flav-oranĝaj ŝvelaĵoj (karunkloj) troviĝas ĉe la bekobazo. La griza gorĝosako iĝas ruĝeca en la reprodukta sezono kaj aperas tufkrestoj sur kronopinto. Bluaj okulringoj indikas sian parencecon kun la aliaj bluokulaj tufkormoranoj. Ili povas esti vidataj el la pramareo de la Kuka Markolo ĉe Rio Reĝino Karloto antaŭ la komenco de la Kanalo Trojo.
Marfrukto
Polpo
Polpa karno estas malmola se krude manĝata. Oni moligas ĝin per batado aŭ frostigo antaŭ boligo. En Galegio, polvo à feira ("polpo laŭ la foira maniero") estas boligita kaj servata kun oliv-oleo, boligitaj terpomoj kaj papriko.
Salikoko
En Brazilo, estas du manieroj uzi salikokon, aŭ kiel ĉefan elementon de l' pladoj, aŭ kiel spicon. Por uzi salikokon kiel spicon, oni sekigas la malgrandajn salikokojn sub la suno kun la ŝelo kaj multa salo; poste oni uzu ilin por spici pladojn (oni povas mueli ilin, se oni volas). En Paraibo oni faras popularajn sandviĉojn per ili, ĉar ili estas malpli kostaj ol fromaĝo aŭ aliaj aĵoj.
Reĝa tufkormorano
Habitato
La Reĝa tufkormorano loĝas ĉe marbordaj akvoj de la Riaro Marlborough kie oni konas ke ili reproduktiĝas nur sur rokaj insuletoj ĉe kvar malgrandaj lokoj.
Marfrukto
Salikoko
En Ĉinio, oni faras trinkaĵon el salikokoj. Oni metas ilin en vazon kun 60-grada alkoholo por unu semajno, poste trinkas tiun alkoholaĵon. Oni diras ke tiu trinkaĵo efikas por kuraci impotentecon.
Akiro
Kolektado de marbordaj moluskoj estas tre antikva, kiel montras konkaroj de kromanjonoj apud atlantika marbordo de Eŭropo. Moluskoj ofte sin gluas al rokoj aŭ ensabliĝas. Kolektistoj kaptas ilin dum malalta tajdo. Tamen, kelkaj specoj loĝas sur ondobatitaj rokoj. Kolektistoj riskas siajn vivojn.
Ĉar mortaj marfruktoj rapide putriĝas, oni komencis fari marbordajn kaptejojn, kie marakvo trafluas sed bestoj atendas esti manĝotaj. Kreskanta peto incitis esploron pri bredado. Flosaĵoj pendigas ŝnurojn, kie kreskas ostroj (ankaŭ por perloj) aŭ mituloj. Troa elnatura kolektado pravigas bredadon.
Hisato Sato
Hisato Sato (japane 佐藤 寿人, n. ) estas japana futbalisto. Li de 2006 ĝis 2010 membris en la japana nacia teamo de futbalo.
Etel Judik
Etel Judik, laŭ hungarlingve kutima nomordo Judik Etel estis hungara aktoro. Ŝiaj originaj personaj nomoj estis Etelka, Franciska, ŝia karesnomo estis Bogi, ŝia dua edzo estis Frigyes Karinthy (tiam ŝiaj geedziĝaj nomoj estis laŭ hungarlingve kutima nomordo Karinthy Frigyesné aŭ Karinthyné Judik Etel).
Etel Judik naskiĝis la en Budapeŝto, ŝi mortis la  en Budapeŝto.
Biografio
Etel Judik akiris aktoran diplomon en Tutlanda Reĝa Akademio pri Teatro en 1903. Ŝi komencis sian aktoran karieron en Scenejo Thália, pli poste en kabaredo kaj teatra trupo de Artúr Bárdos. Intertempe ŝi edziniĝis kaj naskis dufoje, tamen ŝ kontaktiĝis kun Frigyes Karinthy. Ili pasis duonjaron en Berlino. Post la divorco ili geedziĝis en 1913 kaj ŝi naskis filon en la sekva jaro. En 1917 ŝi estis membro de teatra trupo de Irén Feld, sed en la sekva jaro ŝi mortis pro la monda epidemio gripo.
NGC 1021
NGC 1021 (aliaj indikoj — PGC 10027, ZWG 388.84) estas galaksio en konstelacio Baleno.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Linio 9 de la metroo de Barcelono
Linio 9 de la metroo de Barcelono, mallongigita al L9 (línea 9) de la Metroo de Barcelono estas aŭtomata metrolinio kiu nun havas 24 funkciantajn staciojn. Kiam la konstruo estos finita, kun longeco de el kiuj  subtere, ĝi estos la plej longa linio de Eŭropo,  antaŭ Linio 3 Arbatsko-Pokrovskaja de la Metroo de Moskvo, la  de la Metroo de Madrido (41 km) kaj la "Northern Line" de la Metroo de Londono.
Léonie d'Aunet
Léonie Thévenot d’Aunet (2a de julio, 1820 - 3a de marto, 1879) estis franca aŭtoro, novelisto, dramaturgo kaj esploristo en Arkto.
Biografio
Ŝi edziniĝis al la pentristo François-Auguste Biard (1798-1882) la 23an de julio 1840 en Parizo. En 1838 la ŝipo La Recherche (1838-1839), sub estreco de Joseph Paul Gaimard, entreprenis sciencan ekspedicion al Svalbardo, por esplori la Arkton. D'Aunet estis tiam vivanta kun Biard, kaj konvinkis sian estontan edzon akcepti la postenon de oficiala pentristo de la ekspedicio, kondiĉe ke ŝi estu rajtigita akompani lin. Ŝi veturis kun Biard tra Belgio, Nederlando kaj Norvegio, antaŭ lasi Hammerfest, la plej norda urbo en Skandinavio, kaj revenis post pasigi kelkajn semajnojn en Svalbardo. Ŝi estis la unua virino kiu partoprenis en scienca ekspedicio al la nordaj regionoj. Reveninte, ŝiaj leteroj estis publikigitaj, en seria formo, en la Revue de Paris
Aŭtune 1843 ŝi ekrilatis kun Victor Hugo, kiun ŝi plej verŝajne renkontis en la salono de Fortunée Hamelin. Ilia rilato plaĉis al Hugo, inspirante al li nombrajn poemojn kies spuroj estas en Les contemplations. Ŝia sepjara rilato estis definitive interrompita pro la ekzilo de Victor Hugo post la puĉo fare de Louis Napoleon la 2an de decembro, 1851.
Ilia rilato iĝis publike konata, kiam la 5a de julio 1845, ŝia eszo sekvigis ilin kaj ŝi estis surprizita kun la verkisto dum adolto en hotelo de fr:Passage Saint-Roch. La komisaro lasis Hugo iri post hezitado, kiam Hugo proklamis sian netuŝitecon kiel "peer", senatano de Francio, sed Leonie estis arestita kaj enprizonigita en la Prizono Saint-Lazare.
Pose du monatoj, ŝi estis transigita al la Konvento de Sinjorinoj de Sankta Mikaelo, kie Adèle Foucher (edzino de Victor Hugo), kiu estis kontenta pro konkurenculino por Juliette Drouet, decidis viziti Leonie. Poste Adèle helpis ŝin aliri al la literatura kariero, sed konvinkis ŝin ne sekvi la familion al la ekzilo kun Victor Hugo. Tamen la korespondado inter la iamaj amantoj pluis, kaj estis onidiroj pri partopreno de Hugo en ŝiaj verkoj.
Asperulo
La planto Asperulo (laŭ la latina biologia terminaro Galium odoratum, antaŭe ankaŭ Asperula odorata) apartenas al la planta familio Rubiacoj, samkiel la kafoplanto. La tradiciaj nomoj de la planto asperulo en naciaj lingvoj aludas al ĝia kresko en arbaroj – ekzemple la angla nomo "Woodruff", la franca "Reine du bois" kaj la germana "Waldmeister".
Priskribo
La planto estas plurjara kaj havas simplajn tigojn kun kvarangula diametro. La folioj komence de printempo helverdas, poste intense malhelverdas, havas rande haretojn kaj grupiĝas sesope, supre okope, ĉirkaŭ la tigo.
La brile blankaj, sonoriloforme stelaj floroj videblas dum majo.
Disvastiĝo
Tiu palearktisa planto troviĝas en meza, orienta kaj suda Eŭropo, en Nordafriko kaj en okcidenta Azio.
Ĝi kreskas en ombroriĉaj arbaroj, aparte en fagoarbaroj riĉaj je diversaj herboj. Se la planto kresku en ĝardeno, ĝi devas havi similajn kondiĉoj, do bezonas multe da ombro fare de arboj kaj/aŭ arbustoj.
Enhavaĵo
En la verdaj plantopartoj de asperulo ekzistas la kemia substanco ‚‚Kumarino’’, kiu kreas specifan, agrablan odoron kaj aromon.
Utiligo
Krom limonadoj (do nealkoholaj trinkaĵoj kun minerala akvo, aromo kaj citrona acido) kun asperula gusto ekzistas ĝelatinaj desertoj asperulogustaj (germane grüne Götterspeise) kaj glaciaĵo kun asperula aromo. Ĉar la substanco kumarino en tre grandaj dozoj povas esti venena, ekde la jaro 1981 en Germanio la tradicia uzo de asperulo en komerce venditaj trinkaĵoj kaj manĝaĵoj malpermesatas kaj ekde tiam uziĝas artefaritaj aromoj, kiuj tre proksime imitas la guston. La origine armena limonado Tarĥuno nun produktata en Rusio, kiu same aspektas verde kaj kies gusto tre similas al tio de asperulo, malgraŭ la supozo de unua gustumo tamen ‚‚‚ne’’’ enhavas tiun ĉi aromon, sed ekstrakton de estragono.
En homeopatio la esenco de freŝaj folioj kolektataj antaŭ la florado de la planto en potenciĝo D1 kaj D2 uziĝas por kuracado de metrito kaj kolpito. En tradicia medicino la planto ankaŭ utiligatas kiel kontraŭspasmigilo kaj en kazo de iktero, do aparte granda stresiĝo de la organo hepato.
Ebla veneniĝo
Post enkorpigo de tre grandaj kvantoj da asperuloj aŭ asperula ekstrakto (kilogramoj da pura ekstrakto) pro la substanco kumarino povas ekesti kapdoloro, kapturniĝo kaj vom(em)o. En ekstreme grandaj dozoj eĉ priskribitas centraj paralizoj kaj ĉeso de spontana spirado. La tradiciaj nutraĵoj, kiuj uzas asperulan aromon, tamen enhavas tiom etajn kvantojn da kumarino, ke veneniĝo neniel estas timinda: trinkado aŭ manĝado de tiom grandaj kvantoj, kiuj kaŭzus koncentriĝon de kumarino en dozo ek-veneniga, fizike ne eblus (dum veneniĝo pro la alkoholo en la asperulaj trinkaĵoj alkohol-enhavaj tutcerte eblas...).
La malpermeso de natura asperulo en komerce venditaj trinkaĵoj do pli estas jure preventa ago ol rezulto de konkrete timindaj veneniĝoj.
Königsfeld (Meklenburgo)
Königsfeld estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Nordokcidenta Meklenburgo de la federacia lando Meklenburgo-Antaŭpomerio, kaj apartenas al la administra komunumaro Amt Rehna. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Saint-Amarin (stacidomo)
Saint-Amarin estas franca stacidomo sur linio -, situanta en  Saint-Amarin, en departemento Haut-Rhin, regiono Grand Est.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Grand Est.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Lutterbach - Kruth (130000).
Aleksa Ŝantiĉ (Sombor)
Bazaj informoj
Aleksa Ŝantiĉ, serbe Алекса Шантић, slave Aleksa Šantić, hungare Hadikkisfalu estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto Okcidenta Baĉka, en municipo de Sombor. La vilaĝo prenis la nomon de poeto en 1924.
Situo
Aleksa Ŝantiĉ situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, fervojo Subotica-Sombor preteriras.
Historio
Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. La unua mencio devenis el 1468 en formo Sara. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1923 la vilaĝo refondiĝis fare de serbaj volontuloj. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1944 tio estis parto de Hungario. En 2002 loĝis en Aleksa Ŝantiĉ 2172 da homoj, (serboj 1630 (75 %), kroatoj 129 (6 %), hungaroj 124 (6 %) kaj aliaj).
Edelény
Edelény [edelEnj] estas urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento, en Distrikto Edelény, kies centro estas.
Situo
Edelény situas en valo de rojo Bódva, laŭ ĉefvojo Sajószentpéter-Hidasnémeti, laŭ fervojo Miskolc-Tornanádaska. Sajószentpéter troviĝas 12, Kazincbarcika 14, Miskolc 27, Budapeŝto 197 km.
Historio
La komunumo estis loĝata jam dum la neolitiko, bronzepoko, ferepoko. Antaŭ la hungaroj keltoj, hunoj kaj avaroj vivis tie. Dum la historio tie troviĝis 3 vilaĝoj: Edelény (menciita en 1299), Borsod (menciita en 1108) kaj Finke. Supozeble en Borsod konstruiĝis terfortikaĵo laŭ ordono de Stefano la 1-a (Hungario), pri kiu nomiĝis la departemento Borsod kaj kiu estis la unua departementejo. La turkoj faris senhoma la vilaĝojn. Sukerfabriko ekfunkciis ekde 1838, poste oni trovis brunan karbonon, ankaŭ la industrio aperis. Granda evoluo okazis dum la socialismo. En 1950 Borsod, iom poste Finke aliĝis al Edelény. La triopo urbiĝis en 1986. Ekde 1995 la minejo ne plu funkcias. En 2010 inundo okazis.
Ileanda
Ileanda [iljanda] (hungare: Nagyilonda [nadjilonda]) estas komunumo en Rumanio laŭ la Ileanda-rivereto, nordoriente de Zalău. Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Bizușa-Băi, Dolheni, Bârsăuța, Dăbâceni, Negreni, Perii Vadului, Podișu, Rogna, Măleni, Șasa, Luminișu kaj Răstoci.
Wildenburger Kopf
La Wildenburger Kopf estas monto kun alteco de 664 m super marnivelo en Idarwald en Hunsrück proksime de Kempfeld. Sur ĝia pinto staras elrigardturo, kiu estis novkonstruita en la ruino de la Burgo Wildenburg. De la monto Wildenburger Kopf etendiĝas laŭlonge de roka kresto la Naturprotektejo Wildenburg.
Ileanda
Tra Ileanda pasas la nacia vojo DN1C inter Dej kaj Baia Mare; ĝi havas fervojan stacion ĉe la linio inter Dej kaj Jibou.
Loĝantaro
En 1910 ĝi nombris 1 167 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 1 235 (rumanoj).
Historio
Ĝi estis unue menciita skribe en 1390. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Nagyilonda apartenis al Hungario (Belső-Szolnok, poste Szolnok-Doboka).
Ruĝecgorĝa perdriko
La Ruĝecgorĝa perdriko (Arborophila rufogularis) estas mezgranda birdo de la familio de Fazanedoj de la ordo de Kokoformaj kaj subfamilio de Perdrikenoj.
Ĝi troviĝas en Bangladeŝo, Butano, Ĉinio, norda Barato, Laos, Birmo, Nepalo, Tajlando kaj Vjetnamio. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj montarbaroj.
Temas pri tre helgriza perdriko kun tre griza brusto, pli helgriza ventro kun markata brunablanka flanka strieco, la supra dorso estas griza kun iom da strieca kaj la suba dorso pli strieca. La flugiloj montras tri striojn de plumoj kun nigra pinto, helgriza centro kaj ruĝoranĝa bazo. La kruroj estas ruĝecaj. La kapobildo montras sur strieca fono tre markatajn blankajn striojn kaj superokulan kaj mustaĉan; krome estas ruĝecoranĝa gorĝareo, kiu nomigas la specion kaj en la komuna nomo kaj en la latina scienca nomo, kaj tre markatan ruĝan okulringon.
Sieĝo de Sebastopolo (1942)
La Sieĝo de Sebastopolo konata ankaŭ kiel Defendado de Sebastopolo (Оборона Севастополя, transliterumado al: Oborona Sevastopolja) aŭ ankaŭ kiel Batalo de Sebastopolo (en germana: Schlacht um Sewastopol) estis batalo kiu okazis en la Orienta Fronto de la Dua Mondmilito. La kampanjo estis luktita de la armeoj de la Akso Berlino-Romo-Tokio nome de Germanio, Rumanio kaj Italio kontraŭ Sovetunio por la kontrolo de Sebastopolo, nome havenurbo en Krimeo ĉe la Nigra Maro. La 22an de junio 1941 la Akso invadis Sovetunion dum la Operaco Barbaroso. La terfortoj de la Akso atingis Krimeon en la aŭtuno 1941 kaj ekkontrolis plej al la areo. La nura celo ankoraŭ for de la kontrolo de Akso estis Sebastopolo mem. Oni faris klopodon por plifortigi la urbon en oktobro kaj novembro 1941. Oni planis gravan atakon por la fino de novembro, sed fortaj pluvoj prokrastigis la atakon de la Akso ĝis la 17a de decembro 1941. Sub la estreco de Erich von Manstein, la fortoj de la Akso estis nekapablaj konkeri Sebastopolon dum la unua operaco. Sovetaj fortoj lanĉis amfibian surteriĝon sur la Krimean duoninsulon ĉe la Kerĉa duoninsulo en decembro 1941 por mildigi la sieĝon kaj devigi la Akson translokigi fortojn por defendi siajn akiraĵojn. La operaco savis Sebastopolon por la momento, sed la pontokapo en Orienta Krimeo estis nuligita en majo 1942.
Post la malsukceso de sia unua atako al Sebastopolo, la Akso elektis fari sieĝan militon ĝis la mezo de 1942, kaj ili atakis la ĉirkaŭitajn sovetajn fortojn surtere, mare kaj aero. La 2an de junio 1942, la Akso startigis tiun operacon, laŭ kodonomo Störfang (sturgo-kapto). La Sovetaj Ruĝa Armeo kaj la Nigramara Floto rezistis dum semajnoj sub intensa bombardado fare de la Akso. La Germana Aerforto (Luftwaffe) ludis gravan rolon en la sieĝo, ties 8a Aerkorpusa bombardadis la sieĝajn sovetajn fortojn akre, farante 23,751 flugojn kaj faligante 20,528 tunojn da bomboj nur en junio. La intenseco de la germana kampanjo de aeratakoj estis tre super la antaŭaj germanaj bombofensivoj kontraŭ urboj kiel Varsovio, Roterdamo aŭ Londono. Je la fino de la sieĝo, restis nur 11 sendamaĝaj konstruaĵoj en Sebastopolo. La Luftwaffe evitis plej el la sovetaj klopodoj evakui siajn trupojn mare. La Germana 11a Armeo subpremis kaj detruis la defendantojn perpafe de 46,750 tunoj da artileria municio sur ili dum la Störfang.
Finfine, la 4an de julio 1942, la restantaj sovetaj fortoj kapitulacis kaj la germanoj kaptis la havenon. La Soveta Aparta Marborda Armeo estis nuligita, kaj 118,000 homoj estis mortigitaj, vunditaj aŭ kaptitaj en la fina atako kaj 200,481 perdoj en la sieĝo estis la totalo por ĝi kaj por la Soveta Nigramara Floto. La perdoj de la Akso en Störfang kvantis ĝis 35,866 homoj, el kiuj 27,412 estis germanoj kaj 8,454 rumanoj. Poste, la Aksoj turnis sian atenton al la ĉefa somera kampanjo de tiu jaro, nome Case Blue kaj la antaŭeniro al la naftokampoj de Kaŭkazo.
Pro tiu defendado en 1945 la urbo estis nomumita urbo-heroo.
Louis Gabriel Suchet
Louis Gabriel SUCHET (Liono, 2-a de marto de 1770 – Marsejlo, 3-a de januaro de 1826) estis franca militisto kaj politikisto, marŝalo de la Unua Imperio, duko de la Albufera kaj pajro de Francio.
Biografio
En 1791 li eniris en la Nacia Gvardio de Francio kaj la venontan jaron li eniris en la armeo, unue kiel kapitano de volontuloj en Ardèche. Kun rango de komandanto li partoprenis en la sieĝo de Toulon (1793).
Destinita poste en Italion, li partoprenis en kelkaj bataloj; estis vundita en tiuj de Urca kaj Neumark. En 1799 li estis ascendita al divizia generalo pro sia lukto en la batalo de Novi kaj partoprenis en la defendo de Ĝenovo, ĉe Masséna.
Poste li distingiĝis en la bataloj de Austerlitz kaj de Jena; akiris la titolon de grafo en 1808. Samjare li estis sendita al Hispanio, ĉe ordonoj de la marŝalo Mortier kun la 5a Armeo, kun kiu li intervenis en la sieĝo de Zaragozo. En aprilo de 1809, li estis nomumita komandanta generalo de la armeo de Aragono, per kiu, post suferi malgrandan malvenkon en Alcañiz, venkegis super la generalo Joaquín Blake en la bataloj de María kaj Belchite. En 1810 li konkeris Ilerdon kaj Mequinenza, kaj en 1811 Tortosa kaj Taragono. La konkero de tiu laste menciita urbo havigis al li esti nomumita fare de Napoleono marŝalo de Francio. En aŭgusto de 1811, estante en Aragono, ricevis ordonojn okupi Valencion. survoje al Valencio li sieĝis Sagunton kaj la 26an de oktobro li batalis kontraŭ la generalo Blake, kiun li venkis en la batalo de Sagunto. Suchet ricevis gravan vundon ĉe la ŝultro dum la batalo. En 1812 eniris en Valencio kaj ricevis la titolon de duko de la Albufera.