Hungara_Fervojista_Esperanto-Asocio
Periodo 1896 - 1915
Estas historiaj faktoj, ke tuj post la apero de la Internacia Lingvo Esperanto ankaŭ la hungaroj interesiĝis pri ĝi kaj sekvis la zamenhofan ideon. Oni komencis lerni la Internacian Lingvon, eĉ faris propagandon pri la Internacia Lingvo. Kelkaj hungaraj fervojistoj kaptis la eblecon lerni la lingvon kaj opiniis, ke pere de tio estos pli facila fari kontakton kun alilandaj kolegoj, eĉ ĝi povos fariĝi lingvo de la fervoja komunikado. La plej malnova, vaste konata kaj rekonata pioniro estis Lajos Jakab (1859-1929) en la sudorienta urbo Szeged, pli poste Budapest. Li estis ne nur la plej unua, entuziasma instruisto, propagandisto, sed li akcelis enkonduki ĝin en la ĉiutaga vivo. Lia nomo kaj loĝadreso troveblas inter la abonantoj de la tiama unusola Esperanto-revuo: Lingvo Internacia. En 1898 tre gravaj artikoloj kaj informoj aperis en tiu revuo sub titolo „Pri Esperanto parolis”. Artikolo - sub la titolo „Mondlingvo ĉe la fervojoj” - emfazas la bezonon de neŭtrala Internacia Lingvo ĉe la europaj fervojoj kaj precipe en la Aŭstra - Hungara Monarkio, pro ĝia „babilona” diverslingveco. Por tiu celo la verkisto s-ro Lajos Jakab rekomendis la lingvon Esperanto. Alia artikolo admonas la homojn konatiĝi kun tiu lingvo, eĉ donas necesajn konsilojn je la rimedoj por alpropriĝi ĝin. En alia numero de „Vasúti Lapok” aperis artikolserio de Lajos Jakab sub la titolo "La Zamenhofa Esperanto", en kiu li konigis la gramatikon de la mondlingvo laŭ la unua gramatiko por hungaroj, verkita de Ábel Barabás. Lajos Jakab ne nur informis la fervojistaron pri la grava rolo de Esperanto, sed multflanke aktivis kiel internacie konata stenografisto. Jam dum lia vivo la bone konata kaj fama hungara „Granda Leksikono Révai” aperigis detalajn notojn pri li. Bedaŭrinde, la unua mondmilito interrompis ankaŭ lian valoran aktivadon, kaj en jaro 1929 li mortis en Budapest. Oni disponigis por li honoran tombon en la budapesta panteono, en la t.n. „Kerepesi temető” (tombejo Kerepesi). Sen troigo la rezultohava laboro de la hungaraj fervojistaj esperantistoj, aliparte tiu de la hungaraj landaj Esperanto organizaĵoj dum longaj jaroj baziĝis sur la faroj de nia karmemora kolego. Ili jam dekomence grave partoprenis la fondadon de la Hungarlanda Esperanto-Societo (HES-1911), kaj de la Hungara Esperantista Societo Laborista (HESL 1913). Inter ili la plej elstaraj estis laŭnome la sekvaj: Teodor Kovács fervoja inspektoro; (1879-1961), kiu instruis Esperanton jam antaŭ la unua mondmilito en Fiume (nun Rijeka en Slovenio). Li verkis detalan historion de MÁV, ĝi aperis en”Almanako” en Vieno 1925. István Stojnics, fervoja oficisto (1887-1963), akiris diplomon en la Fervoja Oficistokleriga Instituto Budapest, kaj deĵoris ĉe la funkciservo de MÁV en diversaj fervojstacioj. Post la unua mondmilito li translokiĝis kaj repatrujiĝis al Jugoslavio. Entuziasme li partoprenis la fervojistan Esperanto-Movadon eĉ internacie. Mihály Zsámboky (1885-1957) laboris en la Budapesta Keleti-pályaudvar (Orienta Stacidomo) de MÁV. Poste li estis en la centro, kiam oni fondis la Fervojistan Sindikaton. Tie li okupiĝis pri pensiaj aferoj kaj multe agadis por la fervojista Esperanto-Movado. Dr-o Rezső Rajczy (1886 - 1920), fervoja oficisto estis lerta organizanto. Liaj verkoj ofte aperis en la revuo „Verda Standardo”. Li estis oficiala delegito, kaj bonsukcese prelegis en la 9a Universala Kongreso de Esperanto en (Bern 1911). Li havis gravajn rolojn ankaŭ dum la unua Hungara Esperanto Kongreso en Budapest (1912). Li akiris, ke dum la kongreso kelkaj fervojistoj pritraktu fakajn aferojn. Tial oni tenas tiun ĉi kunvenon la unua fervojista kunveno en Hungario.