cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Langenmosen
Langenmosen estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Neuburg-Schrobenhausen kaj en la distriktaro Supra Bavario de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. La komunumo estas parto de komunumaro, nomata Verwaltungsgemeinschaft Schrobenhausen, al kiu ankaŭ apartenas la teritorioj de la ĉirkaŭaj komunumoj Berg im Gau, Brunnen, Gachenbach kaj Waidhofen, sed ne la urba teritorio de la urbo Schrobenhausen, kiu nur plenumas administrajn servojn por la kvin komunumoj.
Antanas Poška
Antanas POŠKA (ĝis 1929 Paškevičius, naskiĝis la en Gripkeliai, distrikto Pasvalys, mortis la  en Vilnius, enterigita en Antakalnis-tombejo) estis litova vojaĝanto, antropologo, esperantisto.
Vivo
Dum 1926-1929 A. Poška studis medicinon en Litovia Universitato (urbo Kaŭno). En 1929 li kaj Matas Šalčius komencis motorciklan vojaĝon al Hindio tra Eŭropaj landoj (Germanio, Ĉeĥoslovakio, Hungario, Grekio k.a.), Egipto, Sirio, Turkio, Irako, Irano. Dum 1931-1933 li studis antropologion en Mumbaja universitato. Dum 1933-1936 li partoprenis en antropologiaj ekspedicioj tra Suda kaj Sudorienta Azio, kolektadis somatometrajn donitaĵojn pri malgrandaj ŝine parolantaj popoloj loĝantaj en nordvesta Himalajo.
En 1936 A. Poška tra Afganujo, Irano, kaj Turkia Kurdistano vojaĝis al Litovio Tamen en Turkio estis suspektita kiel angla spiono. Li estis arestita kaj poste ekzilita al Bulgario. Ĉi tie li 8 monatojn kolektis memoraĵojn pri Jonas Basanavičius, eminenta aganto por sendependeco de Litovio, esploradis grotojn de bulgaraj montaroj. En decembro 1936 li revenis en Litovion.
Dum la germana okupacio li laboris kiel bibliotekisto. A. Poŝka donis azilojn al multaj judoj, rifuĝintaj el Vilna getto. Pro savado de judoj, lia rememoro estis honorita per Litovia ŝtata distingo Kruco por Savado de Pereantoj (1998) kaj per Israela distingo Justulo Inter Nacioj de la Mondo (2000).
En 1944 A. Poška oficis kiel estro de biblioteka fako en sovetlitova Popolkomisariato de Klerigo. Li provis kontraŭstari la ordonon transdoni literaturon de litovaj klasikuloj por makulaturo. Tio estis unu en la kaŭzoj de lia aresto en 1945. Poste A. Poška estis ekzilita al Nordo-Komio (Vorkuta). El Nordio oni translokigis lin al Kazaĥio. Dum 1949-1958 li laboris en landesploraj muzeoj en Mezazio, partoprenis en arĥeologiaj kaj kompleksaj ekspedicioj. El la ekzilo li revenis en Litovion en 1958. Somere 1959 li ekloĝis en Vilnius.
Siajn vojaĝojn li publikigis en duvoluma libro (litovlingve) De Baltmaro ĝis Bengalio (1939). Li publikis artikolojn pri hindaj popoloj, ilia literaturo kaj iliaj kutimoj, pri arĥeologia laboro de Mezaziaj muzeoj. A. Poška enlitovigis kelkajn verkojn de R. Tagore. En la ekzilo li faradis notojn sur betulŝelo. Tiel estis verkita libro Requiem (eldonita litovlingve en 1989).
Esperantista agado
Unuafoje A. Poška renkontiĝis kun Esperanto estante 10-jara knabo. En 1913 li ricevis pere de lia onklo lernolibron de Esperanto kaj komencis memlerni. Kun E-movado lin konatigis germana ĝendarmo - esperantisto dum la Unua mondmilito en 1917. En 1924 li finis kurson kaj ricevis ateston pri rajto instrui Esperanton. A. Poška gvidis E-kursojn en tri gimnazioj.. Li kunlaboradis en Litova Stelo (1922-1926, 1935-1940), estis ĝia administranto, preparadis ĉiusemajnan radio-programon en Esperanto kaj estis ĝia parolisto (1926-1929, 1938-1940). A. Poška eldonis ŝlosilon por litovoj (1929), verkis en Esperanto Ni ĉiuj estas fratoj (manuskripto, fragmente aperigita en Horizonto de Soveta Litovio kaj Litova Stelo). En Bulgario li prelegis en 27 urbojn, gvidis E-kursojn en Sofio laŭ Ĉe-metodo.
Antanas Poška estis prezidanto de Litova Esperanto-Asocio (1937-1940), prezidanto de Vilna Esperanto-klubo (1965-1969). Multe da energio kaj tempo A. Poška dediĉis al organizado de BET-9 Vilnius, 1967), en kiun la unuan fojon dum soveta regperiodo venis esperantistoj el eksterlandoj (Pollando, Bulgario, Hungario, Finnlando).
Dinamo (metrostacio en Jekaterinburgo)
Dinamo (Динамо) estas stacio de la Metroo de Jekaterinburgo sur la 1-a linio, ĝi situas inter la stacioj ' kaj ' en Jekaterinburgo.
Stirling
Stirling (gaelalingve Sruighlea, skote Sterlin) estas malnova urbo de Skotlando lokita ĉe la rivero Forth, almonte de Edinburgo.
Stirling etendiĝas ĉirkaŭ la impona kastelo de Stirling kaj sia malnova urbocentro, kiu datiĝas de Mezepoko. Ĝi plie estas administra, komerca kaj industria centro. La urbo havis laŭ la censo de 2001 proksimume 45 000 loĝantojn.
Malnovtempe ĉefurbo de la reĝlando de Skotlando, Stirling havis la titolon Royal Burgh ĝis 2002, kiam ĝi akiris la statuton de urbo de la Unuiĝinta Reĝlando.
La ponto de la urbo estis la loko, kie okazis la samnoma batalo inter la skotoj de William Wallace kaj la angloj en 1297. Pli sude okazis cetere la batalo de Bannockburn en 1314.
Esperanto en Stirling
Tie okazis la unua Skota Kongreso de Esperanto en 1906.
Sant Roc (Metroo de Barcelono)
Sant Roc estas stacio sur linio 2 de la Metroo de Barcelono, situanta en Badalona.
Naoki Yoshikawa
Naoki Yoshikawa (吉川 直輝, n. ) estas japana futbalisto.
Torraca
estas vilaĝa komunumo de Italio. Ĝi situas en la regiono Kampanio kaj la provinco Salerno, tuj norde de Sapri. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Najbaras la komunumoj Casaletto Spartano, Sapri, Tortorella kaj Vibonati.
La komunumo akiris konatecon en 2007 per tio, ke oni tiujare ŝanĝis ĉiun publikan (stratan) lumigan sistemon (700 lampojn) al LED-lumigo. Ili atingis 65 %-an ŝparadon je elektra konsumado en la publikaj areoj.
Preĝejo Stefano la 1-a (Fajsz)
preĝejo Stefano la 1-a (Hungario) estas romkatolika konstruaĵo en Hungario, en vilaĝo Fajsz.
Historio
En Fajsz jam dum la mezepoko preĝejo funkciis, kiu iom ruiniĝis dum dominado de turkoj. En 1750 pli nova preĝejo estis konstruita, sed pro fulmotrafo ĝi malkonstruiĝis en 1908. La nun videbla novromanika preĝejo estis konstruita inter 1909 kaj 1910. La orgeno estas aŭdebla de 1911.
Konstruaĵo
La preĝejo situas sola, sed antaŭe skulptaĵo pri Sankta Triunuo estas videbla. Sur la ekstera muro 2 memortabuloj memorigas pri falintoj de la mondomilitoj. En mezo de la fasado estas la enirejo, dekstre alta turo altiĝas. Malantaŭ la fasado la ĉefnavo etendiĝas, la kruciĝanta alia flankonavo estas malpli granda. Menciindas du pentritaj vitraj fenestroj pri Ladislao la 1-a (Hungario) kaj Emeriko de Hungario. Kermeso okazas en la 20-an de aŭgusto.
Seglias
Seglias estas la nomo de la sekvantaj lokoj:
Generalmajoro
Generalmajoro aŭ general-majoro estas soldata rango en multaj modernaj armeoj. Ĝi kutime estas inter la pli supra rango de generalleŭtenanto kaj la pli malsupra rango de brigada generalo aŭ brigadestro. Multaj generalmajoroj estis gravaj por la historio ĉu politika ĉu militista de siaj landoj.
Kastelo Wilhelmsthal
Kastelo Wilhelmsthal (Schloss Wilhelmsthal) estas kastela kaj ĝardena komplekso en Gerstungen-Eckardtshausen, Germanujo. La iama rezideja kaj ĉasa kastelo troviĝas ĉirkaŭ 7 km sude de Eisenach en la valo de la rivero Elte. La konstruaĵoj faritis en multaj etapoj inter la jaroj 1709 kaj 1913. Kastelo Wilhelmsthal estas la lasta netuŝita premierejo de verkoj de Georg Philipp Telemann.
Historio
La iama loko menciitis unue en 1349 kiel Wintershusen. La ĉasbestriĉaj arabaroj kaj herbaroj laŭlonge de Elte estis ŝatata ĉasteritorio de nobeloj. Por ĉasistoj el eisenach-aj kaj marksuhl-aj kasteloj faritis komfortaj tranoktejoj kaj deponejoj. Ili estiĝis ekz. ĉe Rennsteig-migradopado (tre gravis la Ĉaskastelo Hohe Sonne) kaj ĉe Glöckner apud Ruhla. En Elte-valo kreitis la ĉasdomo Jagdhaus Prunftau, kie mortis en la 19.9.1868 lia duka moŝto Johano Georgo la 1-a (Saksio-Eisenach) dum ĉassezono. Ĉar la ĉasbestaro laŭdire terurigitis per la ĉiama bruado de la vilaĝanoj, la post Tridekjara milito hejmenvenintaj kamparanoj devis transloĝiĝi en najbarajn vilaĝojn. Nur la gastejo kaj la forstista domo daŭre toleritis. Ekde 1699 la vilaĝo portis la nomon en honoro de duko Johano Vilhelmo (Saksio-Eisenach). Inter 1709 kaj 1715 konstruigis tie ĉi la ĉefarkitekto Johann Mützel somerrezidejon kun bestaj ĉirkaŭbaraĵoj kaj terasaj ĝardenoj. Inter 1698 kaj 1719 faritis 16 pluretaĝaj pavilonoj barokstiloj laŭlonge de vojakso kiel ankaŭ en 1714 inaŭgurita ovala festa kaj koncerta salonego (hodiaŭa nomo Telemann-Saal). La koncertsalonego taksatas unu el la plej mallongaj libere starantaj koncertejoj de Eŭropo. La akvo de Elte baritis je lago (Wilhelmsthaler See) kaj, por povi pli rekte atingi ĝin, faritis vojo inter Eisenach tra Hohe Sonne. Ĝin sekvas kaj hodiaŭ la konduko de la federacia stratego B 19.
La modestaj barokkonstruaĵoj alikonstruitis en la 1740-aj jaroj laŭ ordono de duko Ernesto Aŭgusto la 1-a (Saksio-Vajmaro-Eisenach) fare de kortega arkitekto Gottfried Heinrich Krohne. Pluraj pavilonoj devis cedi al novaj aferoj laŭ rokoko-stilo kaj ĉe unu fino de la vojakso estiĝis ĉevalejo. Ĉe la alia fino estiĝis oranĝejo. Ĉirkaŭ 1780 la enarbara domo Waldhaus Wilhelmsthal konstruitis, en bidermajro-stilo, por gastoj.
Epizootio
Epizootio estas epidemia malsano de bestoj. Ekz. hundopesto, morvo, bova tuberkulozo, brucelozo, antrakso, porkoerizipelo, Bova Spongforma Encefalopatio, rabio.
Kastelo Wilhelmsthal
Historio
Ĝis 1941 estis la kastelo en posedo duka antaŭ vendo al la turingia ministerio pri financoj. Wehrmacht konfiskis al areon en 1942 uzante ĝin militmalsanuleje. Post la fino de Dua mondmilito enestis hemjo porinfana ĝis 1993. Memkompreneble tiam diversaj aferoj ŝanĝitis i.a. per alkonstruoj kaj starigo de novaj konstruaĵoj. La fama Telemann-salonego eĉ servis kiel refektorio! Proksime de la kastelo estiĝis bangalovilaĝo bungala malfermita en somero 1964 por la komunisma Ernst-Thälmann-pionirorganizo Maxim Gorki. En la jaroj post 1945 la kastelo ankaŭ diverse farbitis (flave/blanke).
Post la fino de hejmutiliĝo kaduko pli kaj pli normalis kaj evidentiĝis. Hodiaŭ la ferisomertendaro gastigas pluklerigcentron kiu mallonge eĉ uzis la kastelon mem. La lago ripozumigas la homojn.
Auguste Capé
Auguste CAPÉ (kape), pseŭdonimo "Auguste Montrosier", naskiĝis la 4-an de julio 1868, mortis en 1916 dum la unua mondmilito, estis franca kapitano kaj Esperantisto, membro de la Lingva Komitato de 1905.
Kastelo Wilhelmsthal
Historio
Ekde 2001 la tuto sensukcese publike ofertitis je aĉeto fare de la Liberŝtato Turingio. En junio 2009 transprenis la tuton Fondaĵo Thüringer Schlösser und Gärten kaj faritis la unuaj konkretaj paŝoj por savo kaj restaŭro de la monumentaro. En 2011 faritis profunda restaŭro de parto de la pejzaĝparko inter loĝzono (corps de logis) kaj la t.n. flora insulo. Malgraŭ tio partoj de la kastelo daŭre taksitis terenfalema, precipe la historia stukaĵo de Telemann-salonejo. En 2014 la mezo de la ĉevalejo kun al horloĝturo restaŭritis; en 2015 novaj konkretaj agoj savaj faritis. La parko plibeligitis, estingakvujo estiĝis, la taluso laga plinovigitis. Konstruaĵoj el GDR-tempo forigitis kaj parkumejoj por vizitantoj alvenis. la Nova kastelo kun Telemann-aŭlo ekstere restaŭritis, instalitis novaj fenestroj, farbo blanka alfarbitis laŭ historiaj modeloj de 1910 kaj la tegmento ankaŭ iĝis nova. La nimfoj-puto de 1797 estas de la fama skulptisto Friedrich Wilhelm Eugen Döll.
Auguste Capé
Capé estis fervora propagandisto, faris multajn paroladojn, precipe dum sia restado en Alĝerio kaj tie fondis multajn grupojn, gvidis nombrajn kursojn. De 1904 li skribis artikolojn por Esperantaj gazetoj. La 7-an de aŭgusto 1904, en Kalezo (Calais), li prezidis kunvenon de Esperantistoj, kiu estis la "patrino" de niaj Universalaj Kongresoj (UK) komencintaj per la 1-a UK en apuda Bulonjo ĉe Maro en la posta jaro 1905. En la sama jaro 1905 li iniciatis la fondon de la gazeto Alĝeria Stelo. Capé krome fondis kaj direktis la ilustritan revuon Tra La Mondo (1905-1908). Li tradukis de François Coppée: Unua ĉapitro de miaj memorskriboj, 1905.
Kastelo Wilhelmsthal
Famaj gastoj
Multaj gravuloj gastis surloke, i.a. la komponisto Franz Liszt kaj la rusa caro Aleksandro la 1-a. Maria Pavlovna Romanova pasigis surloke la somerajn monatojn kaj okazigis literaturajn posttagmezajn spektaklojn. Inter 1716 ka 1725 verkoj de Georg Philipp Telemann premieritis en la koncertsalonego. Tial Kastelo Wilhelmsthal estas la lasta malpreĝeja premierejo de verkoj de Telemann.
Ankaŭ Johann Wolfgang Goethe plurfoje gastis. Laŭanekdoto li faligis ŝtonajn skulptaĵojn malplaĉantajn al li dum restado en la 1770-aj jaroj. Poste li verkis tie ĉi la verkon Die Wahlverwandtschaften.
Inflamo
Inflamo aŭ brulumo estas malbona stato de iu organo de la korpo, karakterizita per plialtiĝo de la temperaturo, ŝvelo, ruĝeco, doloro, malpliigita funkciado. Oni uzas la sufikson –it por indiki inflamon de iu organo: bronkito, laringito.
Elek Jordánszky
Elek Jordánszky [jordAnski], laŭ hungarlingve kutima nomordo Jordánszky Elek estis hungara katolika pastro, kanoniko, preposto, episkopo. Elek Jordánszky naskiĝis la en Kassa (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Košice en Slovakio), li mortis la  en Esztergom (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio).
Biografio
Elek Jordánszky frekventis gimnaziojn en sia naskiĝurbo kaj Pozono, poste li studis en seminarioj, fine li pastriĝis en 1789. Komence li estis familia edukisto ĉe grafa familio, post jaroj li estis eklezia notario (1792-1798), eklezia arkivisto, pastro (1798-1805) kaj instruisto (1805-1807). Li atingis la ekleziajn rangojn kanoniko (1807 kaj 1816), preposto (1825), episkopo (1830). Li havis kodekson el la 16-a jarcento, poste ĝi estas konata kiel Jordánszky-kodekso.
Universitato de Konetikuto
La Universitato de Konetikuto, (University of Connecticut; mallonge UConn), estas publika universitato situanta en Storrs, en la usona ŝtato de Konetikuto. Ĝi enhavas ses kampusojn. Estas ĉirkaŭ 30,000 studentoj en diversgradaj programoj. UConn estis fondita en 1881.
Alphonse Carles
Alphonse CARLES [karl] (mortis je la 19-a de aŭgusto 1929 en Albi, Francio) estis franca esperantisto, kiu esperantistiĝis en 1898 aŭ eble eĉ pli frue, pioniro de la internacia esperanto-movado. En 1904 li fondis lokan esperanto-grupon en urbo Béziers. En 1906 li iniciatis la instituton de esperantaj konsuloj, de kiu poste elkrekis la Delegita reto de UEA, kaj li ankaŭ estis unu el la fondintoj de UEA (vidu ĉe Theophile Rousseau). Poste li estis ankaŭ komitatano kaj honora membro de UEA. En esperanto li verkis libron Kurludo de toroj (1909).
Placo de la Revolucio
La Placo de la Revolucio (Plaza de la Revolución) estas publika placo de la urbo Havano, Kubo, unu el la plej grandaj de la mondo kun 72 mil kvadrataj metroj. Ĝi troviĝas en la samnoma municipo de la ĉefurbo.
NGC 1592
NGC 1592 (aliaj indikoj — PGC 15292, ESO 421-2, MCG -5-11-11, VV 647) estas galaksio en konstelacio Eridano.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Kardinalo preskaŭ de Ramsey
En matematiko, kardinalo preskaŭ de Ramsey estas certa speco de granda kardinalo.
Formale, kardinalo κ estas kardinalo preskaŭ de Ramsey se kaj nur se por ĉiu funkcio f: [κ] < ω → {0, 1} (kun [κ] < ω signifanta la aron de ĉiuj finiaj subaroj de κ) kaj por ĉiu λ < κ, estas aro de orda speco λ kiu estas homogena por f.
Kanta Nagakawa
Kanta Nagakawa (永川 寛太, n. ) estas japana futbalisto.
Li ekde la jaro 2020 futbalas ĉe la unua vira teamo de la klubo Gamba Osaka.
Mann and Overton
Mann and Overton estis brita aŭto-negocisto kiu ludis rolon en la disvolviĝo de anglaj taksioj. Fondita en 1901, ĝi vendis taksiojn en Londono ekde 1906 ĝis 1984, kiam la kompanio Manganese Bronze Holdings aĉetis ĝin por starigi London Taxis International.
Austin 12/4 LL Taksio
Will Overton, direktoro de Mann and Overton, alparolis Herbert Austin pri modifo de la ĉasio de Austin 12/4 por ke ĝi povu konformiĝi kun la "Kondiĉoj de Taŭgeco" de Londono. Sekve, ĉasio de Austin 12/4 estis modifita, kun karoserioj el pluraj karoseriistoj. La rezultanta taksio estis nomita Austin 12/4 LL Taksio.
Zoltán Nagy (poeto)
NAGY Zoltán (nadj) estis hungara poeto, kritikisto naskita en Érmihályfalva la 15-an de majo 1884 kaj mortinta en Budapest la 4-an de julio 1945.
Mann and Overton
Austin FX3
Post la Dua mondmilito Mann and Overton decidis ke ili bezonis pli ĝisdatan dezajnon. Sekve estis konsentite ke Austin provizos la motoron/ĉasion kun la karoserio provizota de Carbodies en Coventry. En 1948 nova Austin Taksio aperis sur la stratoj, nomita Austin FX3.
Zoltán Nagy (poeto)
Biografio
Li studis juron en Debrecen kaj Parizo, li estis advokato ekde 1911. En 1921 li translokiĝis Budapeŝton. Li estis mortigita de rompŝtelisto en sia loĝejo.
Mann and Overton
Austin FX4
La Londona taksio Austin FX4 estis dezajnita de Austin kunlabore kun Mann and Overton, la negocisto de Londonaj taksioj kiu mendis ĝin (kaj pagis duonon de ĝia kosto) kaj Carbodies, la karoseriisto kiu konstruis la karoserion kaj muntis la taksion preta por vendado. La dezajna teamo inkluzivis Albert Moore el la inĝeniera departemento de Austin, Jack Hellberg el Carbodies kaj David Southwell de Mann and Overton.
Torre-Cardela
Torre-Cardela estas vilaĝo kaj municipo de la Aŭtonoma Komunumo Andaluzio, en la provinco Granada, sude de Hispanio. Ĝi estas en la centra parto de la komarko Los Montes, lime kun la municipoj Guadahortuna, Pedro Martínez, Gobernador kaj Píñar.
En la 1960-aj jaroj oni atingis pinton de 2241 loĝantoj. Tuja elmigrado en la posta jardeko kaj iompostioma posta faligis la loĝantaron al la nuntempaj iom pli ol 700. Do, oni perdis du trionojn.
La urbestro estas maldekstra.
17141 Bhatia
17141 Bhatia estas mezgranda, tre hela asteroido de la asteroida zono en orbita resonanco 1:4 kun la Tero, do proksima de resonanco 3:1 kun Jupitero.
Kulto al la racio
La Kulto al la racio (france: Culte de la Raison) estis ateisma kredsistemo, celita kiel anstataŭaĵo por kristanismo dum la Franca Revolucio.
17141 Bhatia
Ĝi estis malkovrita la en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Kulto al la racio
Originoj
Malsimpatio kontraŭ la Romkatolika Eklezio estis integrita parto de la ekapero de la Revolucio, kaj multe de ĝi solidigita en oficiala registarpolitiko post kiam la Unua Respubliko estis deklarita en 1792. La kulto al la racio evoluis iom post iom en tiuj fruaj jaroj kiel parto de la ĝenerala kampanjo de malkristanigo de franca socio. La strukturaj konceptoj de la kredaro estis difinitaj de Jacques René Hébert, Antoine-François Momoro, Pierre-Gaspard Chaumette, Joseph Fouché, kaj aliaj radikalaj gvidantoj.
Filozofio
La Kulto al la racio estis eksplicite humanocentra. Ĝia celo estis la perfekteco de la homaro per la akiro de vero kaj libereco, ebla nur per la praktikado de la homa fakultato de racio. Kvankam ateismo estis ĉe la kerno de la kulto, ĝi difinis sin kiel pli ol nura malakcepto de dioj: kiel konvencia religio, ĝi instigis al agoj de kongregacia kultado, kun oftaj kaj rigoraj elmontroj de sindonemo por argumenti tion kiel idealo. Zorgema distingo ĉiam estis tirita inter la racia respekto de Racio kaj la admiro de idolo.
Revolucia efiko
Devoteco al la kulto iĝis difina atributo de la Heberista frakcio, kaj estis vaste akceptita inter la ĝeneralaj vicoj de la sen-kuloto. Multaj kontraŭ-klerikalaj grupoj kaj okazaĵoj nur loze ligita al la kulto aldoniĝis kun ĝia nomo. La plej fruaj ateismaj publikaj manifestacioj intervalis de sovaĝaj maskeradoj memorigaj pri pli fruaj printempaj festivaloj ĝis rektaj persekutoj, inkluzive de traserĉadoj de preĝejoj kaj sinagogoj en kiuj religiaj kaj reĝaj bildoj estis rompitaj aŭ difektitaj.
Orsolya Jakab
Orsolya JAKAB estas rumania hungara aktorino. Ŝi naskiĝis en Odorheiu Secuiesc la 3-a de aprilo 1985.
Biografio
Orsolya Jakab studis inter 2003-2007 en la Színművészeti Egyetem Szentgyörgyi István Tagozat de Târgu Mureș Ŝi estas de 2007 anino de teatro Tomcsa Sándor Színház.
Portorika vireo
La Portorika vireo (Vireo latimeri) estas specio de birdo de la familio de Vireedoj kaj genro de Vireoj, kiuj estas malgrandaj paserinaj birdoj ter- al verdokoloraj. Tiu malgranda vireo estas endemia de la insularo de Puerto Rico kaj unu el la 31 specioj kiuj apartenas al genro Vireo. La loka nomo estas bien-te-veo ("mi-bone-vidas-vin", laŭ kvazaŭ kompreno de la alvoko), sed oni devas ne konfuziĝi kun la tute nerilata Sulfurpitango kiu troviĝas aliloke, sed kunhavas similan lokan nomon.
Kulto al la racio
Joseph Fouché
Fouché gvidis precipe brutalan kampanjon de malkristanigo en multaj partoj de Francio kiu helpis disvastigi la evoluigan kredaron. Fouché deklaris novan civitan propran religion, interŝanĝebla kun kio iĝus konata kiel la Kulto al la Racio, ĉe ceremonio kiun li nomis "festeno de Brutus" la 22-an de septembro 1793.
Festivalo de la Racio
Tamen, estis oficiala Fête de la Raison (Festo de la Racio), kontrolita de Hébert kaj Momoro je la 20-a Brumero, 2-a jaro (la 10-an de novembro 1793), kiu karakterizis la novan respublikanan manieron de religio. En tutlandaj ceremonioj elpensitaj kaj organizitaj de Chaumette. Altaro al libereco estis instalita super la malnovaj katolikaj altaroj, kaj la surskribo "Al Filozofio" estis ĉizita en la preĝejofasado.
17141 Bhatia
Nomo
Ĝia nomo honoras Jagdeep Bhatia, finaliston de la Regeneron Science Talent Search de 2020, scienca konkurso por gelernantoj en lasta jaro de mezlernejo, pro lia projekto pri informadiko. Li estis lernanto ĉe la Watchung Hills Regional High School de Warren (Nov-Ĵerzejo).
Kulto al la racio
Festivalo de la Racio
Nuntempaj klarigoj anoncis la Festivalon de Racio kiel "sensacia", "libertina" afero de skandalaj "fimoralecoj", kvankam kelkaj akademiuloj poste havis alian opinion. Tiuj klarigoj, realaj aŭ kun aldonaĵoj, galvanizis kontraŭ-revoluciaj fortoj kaj eĉ kaŭzis multajn elreviĝojn kiel Maximilien Robespierre kiu publike apartiĝis de la radikala frakcio.
Heredaĵo
En 1794, la Kulto al la racio estis konfrontita kun oficiala malkonfeso kiam Robespierre, alproksimiĝante al kompleta diktatora potenco, sia propra establado de nova, deistika religio por la respubliko, la kulto al la supera Diino de Racio diskoniĝis. Robespierre kondamnis la Heberistojn je diversaj filozofiaj kaj politikaj aferoj, specife malaprobante ilian ateismon. Kiam Hébert, Momoro, Ronsin, Vincent kaj aliaj estis senditaj al la gilotino je la 4-a Ĝerminalo, 2-a jaro (la 24-an de marto 1794), la kulto perdis sian plej influan gvidadon. Kiam Chaumette kaj aliaj Heberistoj sekvis ilin kvar tagojn poste, la kulto efike ĉesis ekzisti. Ĝi estis oficiale ekskludita de Napoleon Bonaparte per lia Juro pri Sektoj.
Filozofio
Filozofio, el la antikvgreka vorto φιλοσοφία (kunmetita de φιλεῖν, filein: "ami" kaj el σοφία, sofia: "saĝo" aŭ "scio" ), laŭvorte signifas "ami la saĝon", do en esperanto povus esti Saĝamado, estas intelekta fako aŭ scienco, kiu strebas kritike interpreti kaj kompreni la mondon, la scion kaj la homan ekziston.
Kontraste al aliaj sciencoj, la kampo de la filozofio ne estas limigebla al difinita aro de temoj kaj metodoj. Homoj el diversaj epokoj kaj socioj tre malsame respondis kaj respondas la demandojn pri la plej gravaj taskoj kaj temoj de la filozofio.
Ĝi okupiĝas interalie pri esto, moralo, logiko, scio, vivo, morto, amo, vero kaj dio. Pensante pri la plej fundamentaj temoj, la filozofoj traktas (ofte laŭ momenta bezono) ankaŭ demandojn pli specifajn; ekzemploj estas aborto kaj eŭtanazio.
En la filozofio tre gravas raciecoĝi estas ĉefa bezono por la kritiko de la scio. Filozofiaj sistemoj devas krei raciajn argumentojn (paradokse eĉ en neracia filozofio). Laŭ multaj filozofoj la filozofio estas la ununura scienco, kiu konstituas ĉiujn sciencojn. Tial la filozofio estas ofte difinita kiel pensa esplorado. Tiu esplorado neniam kontraŭdiru la logikon, kiu estas grava parto de la filozofio.
Difino de filozofio
La difino de "filozofio" ŝanĝiĝis laŭlonge de la historio. Tiun fenomenon influas progreso de scienco kaj redifinado de ĉefaj ideoj konforme al la spirito aŭ socia sentaro de epoko. Filozofio estas do indico de la karaktero de la epoko kaj eĉ ĝi strekas historion de la civilizo.
Ĉiu epoko prezentas malsaman difinon de la filozofio. Difino estas do konforma al la rilato de la filozofio al la mondo. Ekzemple al Platono, kiu sian sistemon filozofikan konstruis per la metafiziko, filozofio estis scienco metafizika, kaj al pozitivisma filozofio ĝi eĉ ne ekzistas. Filozofio tamen okazas en ĉia pensado. Eĉ instalado, ke io estas malfilozofia estas instalado filozofia (parolis M. Krąpiec). Filozofio kreadas do la ĉefan problemaron de ĉia scienco kaj arto.
Multaj filozofoj opinias, ke filozofio estas scienco eĉ moderne. Ekzemple Husserl, kiu sian fenomenologion konstruis per matematiko kaj sciteorio, opiniis, ke filozofio estas eĉ scienco ekzakta (sciencoj ekzaktaj estas ekzemple matematiko, fiziko, kemio ktp). Fenomenologio, kiu estis uzita en multaj sciencoj moderne vere emigas multajn filozofojn al tezo, ke filozofio estas scienco, aŭ strikte parolante - sciencado.
Ĉefa problemaro de la filozofio
Filozofio okupiĝas pri:
Oni povas dividi la filozofion en diversajn branĉojn: la ontologion (kiun multaj konsideras parto de la metafiziko; antikve oni kalkulis eĉ ĝis la fizikon), la sciteorion, la logikon, la filozofion de scienco, kaj la aksiologion (i.a. estetiko, etiko; antikve konata kiel moralo). Ĉe kelkaj universitatoj kaj ontologio kaj teologio estas partoj de la metafiziko.
Filozofio kaj ideologio
Filozofio komprenata kiel mondkoncepto, intenca komprenado mondon estas ofte miskomprenata kiel ideologio. Tiu fenomenas plej ofte en propagando kaj politiko kie scienca filozofio estas misuzata al potenco de la ŝtato (aŭ anarkio). Ideologio fenomenis jam en ĉiu historio de ŝtatoj sed plej ofte estas kunigita kun naziismo - ekzemplo de la sola plej mortiginta modelo de ideologio en historio. Inter ideologioj oni povas rigardi: naciismon, socialismon, slavofilismon, klerikalismon, tuthelenismon, tutislamismon ktp. Laŭ multaj filozofoj ideologio estas malsekura al vero kaŭze de ĉia interna intencismo. Ideologio de filozofoj devas laŭ multoj esti batalado kontraŭ ideologio kaj intencismo. Ankaŭ la esperantaj homaranismo kaj tutmondiĝa ideo (tutmondiĝo) estas ideologioj.
Etimologio kaj origino de filozofio
La nocio filozofio estis verŝajne unue uzita en la vortkunigo ὁ φιλόσοφος (aŭ ἡ φιλοσοφία) fare de Heraklito en lia fama verko Frazoj. Unue ĝi estis komprenata kiel amado kaj adorado al saĝo kaj scio. La filozofio aperis origine kaŭze de subita bezono de scienco kaj morala edukado. Tiu apero estas opiniata hodiaŭ kiel la unua kleriĝo de la mondo (la dua kleriĝo estus poste la Klerismo klasikisma). Alian komprenadon de tiu vorto prezentas Pitagoro. La vorto φιλοσοφος signifas homon, kiu okupiĝas pri ĝenerala scienco. Laŭ postaj komentistoj, Pitagoro komprenadis filozofion kiel amon de saĝo, ĉar ĉio estas saĝo, sed nur per amo de ĝi kono estas ebla. Poste la filozofio estis komprenata fare de Platono kaj Aristotelo kiel “la unua scienco”. La saĝo de Aristotelo estis poste dividita fare de Andronikos el Rodos en specojn de sciencoj kiel la hodiaŭaj, i.a. fiziko, logiko, kosmologio, psikologio kaj aliaj. La filozofio estis do la patra scienco de ĉiuj aliaj sciencoj; ĉiujn sciencistojn ĝis la formiĝo de la moderna scienco oni eĉ nomis filozofojn (ekz. Leonardon da Vinci, Kopernikon kaj Paracelson).
La historio de filozofio estas la studo de filozofiaj ideoj kaj konceptoj tra tempo. Temoj specife ligitaj al historio de filozofio eble inkludos (sed ne estas limigitaj al): Kiel ŝanĝoj en filozofio povas esti enkalkulitaj kaj rakontitaj historie? Kio motivigas la evoluon de pensaro en sia historia kunteksto? Al kiu grado filozofiaj tekstoj de antaŭaj historioj laŭ epokoj povas esti komprenitaj eĉ hodiaŭ?
Filozofiaj tradicioj
En diversaj kulturoj la homoj komencis filozofii pri diversaj temoj, kaj el tio naskiĝis diversaj filozofiaj tradicioj. Oni ĉefe povas distingi la Okcidentan filozofion disde la Orienta filozofio. Tiuj du tradicioj ankoraŭ restas apartaj, kvankam en la nuntempo ili iomete influas unu la alian. Iom aparte de ambaŭ ankoraŭ ekzistas la Afrika filozofio.
Hinda filozofio
Estis fondita per saĝoj de la religiaj majstroj de ĝajnismo, budhismo kaj hinduismo. Ĝi fenomenis unue en Vedoj kaj precipe en Upaniŝado en kiuj estas prezentitaj kredoj pri la naturo de la mondo. De teologio de Kriŝno devenas ankaŭ multaj idearoj pri la spiritualismo de la mondo. Hinda filozofio formigis ankaŭ materialismon kaj ateismon.
Multaj opinias, ke budhismo ne estas religio sed filozofio, tamen kulto de Budho rigardebla ekzemple en tibeta lamaismo prezentas alie. Unue tamen Budho opinis, ke mondo estas maja - la sonĝo, Dio ne ekzistas kaj estas nur simpla iluzio. Homo laŭ li devas do strebi al libero de la sufero (laŭ Budho: sufero = vivo) per la okobla vojo al nirvano - liberiĝo de la ĉiama renaskado.
Ĉina filozofio
Ĉina filozofio estis fondita nerilate al hinda filozofio. Ĝi devenis de politika tradicio. Unue estis dominanta konfuceismo, poste taoismo kaj leĝismo. Poste al Ĉinio alvenis budhismo.
Ĉefa iniciatinto de tiu filozofio estis Konfuceo. Li kreis filozofion de la saĝo en la potenco. Lia saĝo estas filozofio de la vivo de socio, ĝustaj manieroj, edukado kaj potenco de la ŝtato. Tiu filozofio estis la fundamento de la politiko de la ĉina imperio. Alia filozofio estas novtaoismo kiu devenis de la mistika sistemo taoismo. Ĝia esenco estis metafiziko kaj kosmologio. Moderne ĉina filozofiado okupiĝas pri historio de la kulturo kaj idearo.
Karakó
Karakó estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Vas (Hungario), en Distrikto Celldömölk. Ne tro for estas alia vilaĝo Karakószörcsök.
Filozofio
Persa filozofio
Elementoj de filozofio estas rigardeblaj en saĝo de Zaratustro. Li prezentis ĉefe novplatonisman sistemon (neniu scias kiam fakte vivis Zaratustro; Aristotelo opinias ke li naskiĝis 2000 jarojn antaŭ Sokrato; spite tion, lia sistemo similigas gnostikismon novplatonisman de la komprenado de la mondo. Ĝi tre similigas gnozan maniĥeismon kaj prezentas duoblan naturon de la mondo - kaj bona kaj malbona. Zaratustro estas persono de la verko de Friedrich Nietzsche nome "Tiele parolis Zaratustro".
Portorika vireo
La Portorika vireo havas grizan kapon, dikan bekon, blankecan bruston kaj flavecajn flankojn kaj ventron. La dorso estas olivverdeca kaj la flugiloj malhelbrunaj al nigrecaj. Tiu neotropisa specio estas averaĝe 12 cm longa kaj pezas el 11 al 12 g. La iriso estas bruna kaj la kruroj estas nigrecaj kun violeca nuanco; al la okulo venas inter blankecaj strioj griza traokula strio kiu dividas la blankecajn okulringon kaj okulareon: ĉio kontrastas kun grizeca kapo. Ĝi estas pli facile aŭdebla ol videbla, ĉar kamufliĝas ege bone per siaj terverdecaj nuancoj kaj grizecaj koloroj.
Filozofio
Filozofio de la Okcidento
Filozofio de la okcidento estas plej riĉa en revolucioj filozofiaj ĉeestantaj kun la desorĉado de la mondo fare de Max Weber. Laŭ li, filozofio devis fondiĝi de la miro (kiel ĉe Aristotelo) kaj la dubo. Multaj tamen diskutas ĉu filozofio okcidenta estis fondita de religio greka ĉu de esploroj de vojaĝantaj en mondo Helenoj.
Portorika vireo
Ĉar estas insektovora, la dieto de tiu specio konsistas el akridoj, raŭpoj, cikadoj, skaraboj kaj afidoj kaj estas komplementata per araneoj, Anolis, lacertetoj, fruktetoj kaj beroj. Ĝi manĝas konstante moviĝanta inter la foliaro de la kanopeo, ĉefe en mezaj kaj malsupraj tavoloj.
Karakó
Historio
La komunumo estis trapasejo tra la rivero, tion gardis terfortikaĵo. Baldaŭ la najbaro Jánosháza iĝis pli grava, Karakó ne evoluis. En Karakó migra poŝto servas.
Portorika vireo
Ĝi loĝas en arbaroj kaj densaj kafoplantejoj kaj pro tio estas komuna en la arbarareoj de la nordo de la insulo; tamen oni ne scias kial ĝi ne estas tiom komuna en la orientaj arbarareoj. Senarbarigo minacas la populacion de tiu specio, sed ne nur. El 1973 al 1996 tiu specio suferis malpliigon de la populacio en la Ŝtatarbaro Guánica. La unua kialo de tiu malpliiĝo estas nestoparazitado fare de la Brila molotro (Molothrus bonariensis).
La nesto de la Portorika vireo estas tasforma kaj tie la ino demetas 2 al 3 ovojn rozkolorecajn kun brunecaj punktetoj. Tiu nesto estas ofte parazitata de la Brila molotro (Molothrus bonariensis), kiu ne konstruas propran neston, sed demetas siajn ovojn en nestoj de aliaj specioj, kaj kiu ne estas indiĝena de tiu insulo, sed alvenis komence de la 20a jarcento el Sudameriko tien kaj eĉ ĝis Florido kie prezentas ankaŭ gravan problemon al aliaj specioj de vireoj. La transformado de la portorikaj arbaroj helpis la disvastigon de la Brila molotro, ĉar tiu specio pli facile disvastigas en fragmentitaj arbaroj kaj ĉe ŝoseoj.
Karakó
Vidindaĵoj
Vidindaĵoj estas la romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Miĥaelo kaj ruinoj de abatejo.
Filozofio
Filozofio de la Okcidento
Okcidenta filozofio rilatas al la unua filozofio - filozofio de la antikva Grekio, filozofio de Romio kaj mezepoka araba filozofio. Ĝi estis influita de la novplatonismo kaj tradicio jud-kristana.
Klasika filozofio
Klasika filozofio estas ero de filozofio de la antikva epoko al la Renesanco. Multaj opinias, ke filozofio nuntempa komenciĝis en momento de kopernika revolucio.
La epoko antaŭ Sokrato
Filozofio de la antikva Grekio estas la unua filozofio en la historio de Grekio. Elementojn de filozofio konstateblas jam ĉe poemoj de Homero kaj Heziodo. La unua konata filozofo estis tamen Taleso de Mileto kiu laŭ multaj informoj fondis en Mileto skolon filozofian. Li opiniis, ke ĉio estas konstruita per la akvo kaj ĉio kio ĝin konsistas. Li tiel komencis filozofion de la naturo. Liaj lernuloj - ĉefe Anaksimandro kaj Anaksimeno- disvolvis ĝin al nivelo similantan ontologion (precipe al kreado de la nocio arĥe kaj senfineco). Poste Heraklito priskribis ĉiaman ŝanĝadon formigante nocion de movo. Lia kontraŭulo - Parmenido el Elajo, kreinto de la ontologio, opiniis, ke la movo ne ekzistas, ke ekzistas nur unua esto - nome la mondo- kaj malesto ne ekzistas. Li kreis do la unuan kriterion de estado de esto - kriterio de la sameco, kiu agnoskas, ke esto ne estas sama kun malesto kaj ĉio kio estas malesto simple ne ekzistas. Lia lernulo - Zenono el Elajo kreis ankaŭ unuajn paradoksojn per kiuj oni pruvas, ke movo ne ekzistas. Grava filozofo estis ankaŭ alia filozofo de la naturo, nome adepto de Heraklito - nome Empedoklo- kiu opiniis, ke mondo estis formigita de la kvar elementoj (fajro, akvo, aero, tero) kaj evoluiĝas per evolucio. Adepto de Parmenido kaj Zenono, nome monisto Leŭkipo, opiniis, ke ekzistas nedividebla, konstruanta mondon parteto nomata atomo. Demokrito disvolvis tiun agnoskon kaj opinois, ke mondon oni povas koni nur per mema racio (raciismo), en ontologio formiĝis la nocio de vakuo kaj oni disvolvis nocion de harmonio kaj kredeble oni kreis estetikon. Grava filozofo estis ankaŭ Anaksagoro kiu estas opiniita kiel la unua ateisto. Neniu scias kion precize opiniis pitagorismanoj sed laŭ legendo ili opiniis, ke mondon oni povas priskribi kaj koni per matematiko kaj ekzistas reenkarniĝo.
La epoko klasika
La epoko klasika estas la epoko de unuaj sofistoj kiu disvolvadis filozofion de la naturo en etiko, politiko, ontologio kaj sciteorio. La unuaj sofistoj estis Protagoro kaj Gorgio. Protagoro estis kreinto de relativismo. Li mem estis ankaŭ la unua agnostikisto kaj disvolvadis scipovon de eristiko - la scipovo de sukcesa diskutado. Gorgio opiniis, ke nenio ekzistas kaj ĉion oni povas envive atingi per simpla retoriko. Li estas ofte kunigata kun Friedrich Nietzsche laŭ sia filozofio similanta la nihilismon. Laŭ sofistoj ne ekzistas la vero, kion ili pruvis en paradokso de Epimenido. Paradokso estis dissolvita per moderna filozofio analiza (Alfred Tarski). La idealo de la filozofo estiĝis tamen Sokrato. Tiu filozofo estas en ĉiuj skribaĵoj pri li priskribata kiel homo kiu demandis filozofie hazardajn Atenanojn. Oni ne povas scii kion li enfine opiniis ĉar lia lernanto, Platono priskribante lin aldonis siajn opiniojn pri mondo al Sokrato. Ofte ĉia saĝo de Sokrato estas memorigata en pensoj mi scias, ke mi nenion scias kaj la vera saĝulo estas tiu, kiu scias kion ne scias. Tamen al Platono estas atribuata filozofio pri la metafiziko. Inter multaj opinioj pri la mondo (multaj opinias, ke Platono kreis unuan sistemon konsistantan ĉian penson en ĉia scienco kaj kulturo; tial laŭ fama frazo: ĉia filozofio estas piednoto al Platono) Platono kreis teorion de la metafiziko per kiu li interpretas agadon de ĉia sento kaj senco. Laŭ li, Dio estas nur unua movulo (demiurgo) kiu kreas mondon per ideoj. Li kreis ankaŭ skolon filozofian nomatan "Akademio". Lia lernanto, Aristotelo, kreis logikon (bedaŭrinde kun influo de la psikologismo) kaj sur ĝi li konstruis sian filozofion. Unue li okupiĝis pri sciteorio kaj eraro de la homa menso, por trairi al teorio de la esto. Laŭ li, la eston oni povas koni per kategorioj. Tiu konkretigo estas konado eston per abstrakto. Konstruata filozofio estis nekontraŭebla ĝis Koperniko. Li fondis ankaŭ sian skolon, konkurencan al "Akademio", nomatan Likejono. Akademio estas hodiaŭ nomo de universitato, Likejono estas nomo de liceo.
La epoko helena
La epoko helena komencas ankoraŭ dum vivo de Aristotelo. Ĝi estas epoko de stoikoj, cinikuloj, cirenistoj, epikuristoj kaj skeptikuloj. Stoikismo estis kompleta filozofia sistemo kiun adeptis kaj disvolvadis Marko Aŭrelio, Zenono el Kitono, Cicerono, Seneko kaj Krizipo. Pejorative stoika homo estas tiu, kiu trankvile vivas en konscio, ke ĉio finiĝos bone. Cinikismo estas la unua filozofio nearistokrata. La plej fama fondinto, Antisteno en ontologio kreis reismon (nocio poste formigita de Tadeusz Kotarbiński). Lia plej fama lernanto - Diogeno - opiniis, ke homo vivus per pleneco de la vivo nur kiam li vivus per tio, kio estas bezonata al vivo minimume. Cinikistoj disvolvadis senkonscie ian socialismon kaj ofte kunigantaj estas kun filozofio de Karlo Markso. Homo cinikisma pejorative estas tiu, kiu ne estimas plej fundamentajn valorojn. Cineristoj kaj epikuristoj opiniis, ke homo vivus per pleneco de la vivo nur strebante kaj atingante agrablon (hedonismo). Dum baroko kaj klasikismo, novhedonistoj francaj nomiĝis libertinistoj (famaj libertinistoj estis Don Juan kaj Tartufo). Skeptikistoj opiniis, ke nenio estas certa kaj homo povas atingi ĉioscion, klerecon nur demandante (Seksto). Enfine Plotino revenigis metafizikon de Platono en novplatonismo. En ontologio li kreis nocion de unuaĵo al kiu ĉia esto venas. Konforme kun Pitagoro, li renovigis nocion de dualismo ontologia - ekzistis laŭ li mondo spirita kaj materia. Laŭ li, homo povas koni ĉion per metafiziko.
Filozofio mezepoka
La unua kaj unu el plej grandaj filozofoj de la mezepoka filozofio estas Sankta Aŭgusteno el Hippo Regius. Li unue estis gnostika maniĥeisto sed li estis prozelitita de sia patrino, sankta Monika. Li kreis sistemon konforman al platonismo kaj religio katolika. Lia sistemo estas "platonismo en kristanismo". Li kreis multajn pensojn revoluciajn al ontologio kaj gravaj en moderna filozofio. Ekzemple penso mi dubas, do mi estas, kiu estas opiniata kiel preciza formo de postea cogito ergo sum de Kartezio.
Post manikeismo, Aŭgusteno legis grekan filozofion, precipe la librojn pri novplatonismo de Porfiro, sekvinto de Plotino. Novplatonismo helpis al Aŭgusteno kompreni Dion, kaj estis lia ponto al kristanismo (kion li poste konstatis). Aŭgusteno povis sintezi kristanismon kaj platonismon, ĉar li venis al kristanismo tra platonismo kaj vidis ĝin laŭ la okuloj de Platono. Lia sintezo ne estis abstrakta projekto aŭ intelekta ludilo, sed estis lia membiografio, lia vojo al la fido.
Aŭgusteno parolas ankaŭ pri tri tempoj: la estanteco de la estantaĵoj kaj la estanteco de la estontaĵoj. Estinteco, estanteco kaj estonteco kiel tiaj, ne ekzistus laŭ Aŭgusteno:
Islama filozofio
Tre grava por pensado okcidenta estas la Islama filozofio. Ĝi estis kreita per influo de platonismo kaj aristotelismo. Plej gravaj filozofoj de ĝi estis Aviceno kaj Averoeso.
La islama tradicio kombinas kelkajn pensojn de la novplatonismo kaj de la aristotelismo kun aliaj konceptoj kiuj estis aligitaj pere de la disvolvigo de Islamo. Kelkaj gravaj filozofoj kiel la araba Al-Kindi kaj la persaj Al-Farabi kaj Aviceno, same kiel Ibn Tufail kaj Ibn-Ruŝd, devenaj el Iberio, precizigis kelkajn interpretojn de Aristotelo kiuj poste estis absorbitaj de la judaj kaj kristanaj saĝuloj. La historio de la islama filozofio enhavas gravajn ekzemplojn de aliaj filozofoj kiuj frontos grandan nombron de demandoj kiuj finfine influis la mezepokan skolastikismon de Eŭropo, inter kiuj troviĝis Algazelo kaj Mulla Sadra.
Same kiel okazas en aliaj filozofiaj sistemoj, ankaŭ en la Islama filozofio estas diversaj skoloj, inter kiuj menciindas la peripatetika aŭ promenema skolo (maŝŝa) inspirita en Aristotelo kaj reprezentata de Aviceno, la skolo Iŝrak, bazita sur la pensaro de Ŝahab al-Din Suhraŭardi (1154-1191), konata ankaŭ per la nomo de Ŝeiĥ al-Iŝrak, kaj la skolo de la Transcenda Filozofio, disvolvigita de la persa filozofo Mulla Sadra.
Skolastika filozofio
Skolastikismo estas plej populara tendenco de la mezepoka filozofio. Laŭ ĝi, mondo estas teologie konstruita, do ĉia pensado estu konforma al diaj reguloj. Plej gravaj skolastikistoj estis Anselmo de Canterbury (aŭtoro de la ontologia pruvo), Abelardo, Duns Skoto kaj Roger Bacon. Plej grava skolastikisto estis Tomaso de Akvino kiu sian filozofion konstruis sur aristotelismo. Li estis kreinto de la fama pruvo de dia ekzistado. Laŭ li homo ekzistas nur danke al memoroj kiun li nomigas transcendentaloj. Li opiniis ankaŭ ke en homo kaj en mondo estas la batalo de bono kaj malbono. Skolastiko komencis detruiĝi kiam William Ockham formigis tezon de la razilo. Laŭ ĝi, oni ne povas multigi estojn super esto. Tial li dividis teologion de filozofio same detruante skolastikon.
La ĉefa verko de Tomaso estas Summa Theologica, kiu klarigas kristanismon laŭ la filozofio de Aristotelo. Firme kredante, ke racio kaj fido ne povas kontraŭdiri unu la alian, li povis konstrui, je la surprizo de multaj, sintezon de kristanismo kaj Aristotelo. La sintezo estas konata kiel tomasismo, kiu hegemoniis kiel la ĉefa filozofio de Okcidento ĝis la 17-a jarcento kaj de katolikismo partikulare ĝis eĉ hodiaŭ. En skizo, en la Summa, li traktas pri la naturo de Dio, anĝeloj kaj homoj, pri la kreo kaj Fino de la mondo, pri la virtoj (la tri kristanaj virtoj de fido, espero kaj amo, kaj la kvar moralaj virtoj de prudento, memregado, justeco kaj kuraĝo) kaj pri la sep katolikaj sakramentoj, klarigante kaj iafoje pruvante kristanan doktrinon per la filozofio de Aristotelo. Inter aliaj, ĝi enhavas unu el la plej bonaj klarigoj de la tre malklara kristana ideo, la Triunuo.
Laŭ strukturo, la Summa estas aro da demandoj, ĉiu pruvanta kaj klariganta iun kristanan veron, kutime per la ideoj de Aristotelo. En ĉiu demando Tomaso argumentis kontraŭ kaj por la demando. La rezonado de Akvino en la Summa ĝenerale estas kohera kaj klara, sed iafoje ĝi estas malforta, eĉ suspektinda (ekzemple, kiam li argumentas pri la animoj de bestoj). Lia rezonado estas precipe malforta, kiam li rezonas laŭ etimologio, latina signifo aŭ metaforo.
Filozofio nuntempa
Simbole filozofio nuntempa komencas de la publikigo de Meditoj de Kartezio. Tamen ĝi fakte komencis de la revolucio de Koperniko kaj komenco de la Renesanco.
Humanismo
Humanismo estas nocio formigita en 19-a jarcento. Ĝi rilatas al konceptoj de filozofio kaj kulturo de renesanca epoko. Ofte estas primemorigata kiel la moto de la humanismo frazo de Terencio - Mi estas homo kaj ĉio kio estas homa ne estas al mi fremda. Plej gravaj humanistoj estis Makiavelo, aŭtoro de libro Princo, kie li prezentas tutan teorion de la potenco (li estis ankaŭ kreinto de sistemo filozofia en kiu li agnoskas, ke historio ne povas ripetiĝi), kaj Michel de Montaigne, kiu en siaj verkoj formigas nocion de oportunismo.
Skolastiko komencis finiĝi kvankam la teorio de la razilo de la Okhamo ne povis ĝin tute fermi. Katolika eklezio plu ĝin disvolvadis. Oni devis krei novan sistemon filozofian por la mondo kiu estus pruvita kaj nedetruebla. Enfine skolastiko estis finita per heliocentrika (suncentra) hipotezo filozofia de Koperniko kiu kreis fundamentojn de nuntempa astronomio. Adepto de Koperniko estis fama herezulo (laŭ la katolika hierarkio) Giordano Bruno laŭ kiu ne nur la Tero ne estas centro de la mondo sed eĉ same la Suno ne estas tio. Laŭ li, ekzistas multaj mondoj - planedaj sistemoj- kaj multaj civilizoj.
Raciismo kaj empiriismo
Kartezio estis baroka filozofo sed liaj idealoj estis enfine prezentita kaj disvolvita nur en klasikismo. Tio, kio estas ankaŭ grava por Esperantistoj estas fakto, ke li estis unua homo en nuntempa epoko kiu esprimis bezonon de lingvo internacia. Laŭ li, povas esti lingvo kies gramatiko estus lernebla dum nur kelkaj horoj (laŭ Zamenhof esperantan gramatikon oni povas lerni en unu horo). Li opiniis, ke plej grandan sukceson atingus lingvo kreita el ekzistantaj, popularaj lingvoj tiel, ke vortoj estus rekoneblaj tuj fare de sufiĉe multaj homoj. Li tial estis influanto de estontaj projektoj de tutmondaj lingvoj aposterioraj.
Granda filozofo raciisma estis ankaŭ Spinozo, kiu kreis sistemon ontologian de la spiriteca mondo. Laŭ li ekzistas en ĉio potenco de Dio, kiu ekzistas ĉie. Li estis inter la unuaj famaj senreligiaj homoj en Eŭropo (kvankam li kredis je Dio, li forpuŝis sian familian judismon kaj malakordis kun kristanismo). Alia granda filozofo estis Gottfried Leibnitz kiu kreis ontologian regulon de la pravo sufiĉa kaj regulo de la sameco. Li opiniis, ke Dio kreis la plej bonan mondon (tiun tezon mokis poste Voltero en Kandido). Enfine Blaise Pascal, kiu kreis sian paskalan agnoskon kaj disvolvadis skeptikismon de Montaigne.
Opozicie al raciismo ĉe Britujo disvolvadiĝis filozofio empiriisma. Laŭ ĝi, homo povas koni mondon ne per la racio sed per la sperto. Grava empiriisto estis Bakono, kiu elpensis la bazojn de la scienca metodo. Poste John Locke kreis nocion de tabula rasa kaj rigardis, ke valoroj de la aĵoj estas ĉiam subjektivaj. David Hume, kreinto de la nuntempa skeptikismo, kreis la fundamentojn de pozitivisma kritiko de la metafiziko kaj teleologismon en filozofio. George Berkeley opiniis, ke mondo estas iluzio kaj konscio estas vera sed ne povas sin koni (vidu artikolojn: idealismo, solipsismo).
Grava estas ankaŭ afero de filozofio de la politiko. Tre grava tie estas nomo de Thomas Hobbes kiu en la verko Leviatano opiniis kiel Aristotelo, ke homaro, nacio bezonas unue monarkon, por ke estu ordo. Simile opiniis Jean Bodin.
Mekanika filozofio estas filozofia doktrino, kiu klarigas la realon de nur mekanikaj leĝoj de la movado. Ĝi asertas, ke la sola formo de kaŭzeco estas la fizika influo inter la materiaj elementoj, kiuj konsistigas la realan mondon kaj, tial, defendas ankaŭ materiismon.
Klerisma epoko
Klerisma epoko (vidu artikolon Klerismo) komencis en Francio dum klasikismo. Ĝi estis ege influita de Kartezio kaj finis koincide kun la granda Franca Revolucio. Raciismo estas tial franca filozofio nacia. Sendube plej granda filozofo de la klerismo estis Voltero. Li agis en granda organizaĵo kies celo estis krei unuan Enciklopedion. Gravaj filozofoj de la movado de la "Enciklopedio" estis Denis Diderot, Jean Jacques Rousseau kaj Jean Le Rond d'Alembert. Laŭ Rousseau, homo estas bona sed malsana estas ideo de la ŝtato. Voltero estis kontraŭulo de tiu tezo. Li strebis kunigi raciismon kun empiriismo.