cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Luciano Tesi
Laŭ Minor Planet Center, li malkovris 7 asteroidoj kaj kunmalkovris 167 aliajn kun Andrea Boattini, Alfredo Caronia, Gabriele Cattani, Vasco Cecchini, Giancarlo Fagioli, Giuseppe Forti, Vittorio Goretti, Michele Mazzucato kaj Maura Tombelli, inter 1994 kaj 2008.
La amora asteroido 15817 Lucianotesi estis nomita en lia honoro.
Yahoo!
En la kvara parto de La vojaĝoj de Gulivero de Jonathan Swift, la angla vorto yahoo [jahu] (vidu Jahuoj) signifas bestsimilan homaĉon, kontraste al la ĉevaloj inteligentaj kaj pli noblaj ol homoj, nomitaj houyhnhnm [hujhnhnm].
Ĉu pro ĉu sendepende de Swift, la vorto nuntempe signifas ankaŭ unu el la plej gravaj kaj famaj rolantoj de Interreto kaj ĉefe de la TTT. Yahoo iĝis fama danke al sia TTT-pordego, kie ĝi disponigas katalogon de TTT-ejoj prezentitaj laŭ rubrikoj kaj subrubrikoj, kaj esploreblaj per Retserĉilo.
Nun Yahoo ekzistas diverslingve kun prezento adaptita al diversaj landoj de Azio, Ameriko, Eŭropo kaj Oceanio, kaj eĉ al diversaj ŝtatoj de Usono kaj regionoj de Eŭropo.
Yahoo diverslingve kaj diversnacie:
Ernő Mátyás
MÁTYÁS Ernő (pro. ma:tja:ŝ) estis hungara reformita teologia instruisto, eklezia verkisto naskita en Kristyor la 16-an de junio 1888 kaj mortinta en Sárospatak la 29-an de majo 1950.
Biografio
Ernő Mátyás studis teologion en Koloĵvaro inter 1907 – 11 kaj en Ĝenevo en 1924 – 25. Oni habilitis lin privatprofesoro en Kolozsvár en 1921. Li havigis doktortitolon pri filozofio en 1922 en la Universitato de Segedo. Inter 1914 – 25 li estis pastro en Székelyföldvár, en 1924 -25 profesoro anstataŭanta en teologia akademio en Koloĵvaro, de 1925 en Sárospatak li estis profesoro en la katedro pri Nova Testamento de la reformita teologio.
Saksio-Meiningen
Historio
Ĝi estiĝis en 1680 pere de disdiviĝo de la duklando Saksio-Gotao sub la filoj de Ernesto la 1-a (Saksio-Gotao). En 1910 ĝi havis 278 762 loĝantojn. En 1918 la duklando fariĝis respubliko, kiu en 1920 kuniĝis kun aliaj turingiaj landetoj al la lando Turingio. Rezidejo estis en Meiningen sur Kastelo Elisabethenburg, somere oni preferis loĝi en Kastelo Altenstein aŭ eĉ sur la plezurkastelo Kastelo Landsberg.
Kvankam Saksio-Meiningen en la prusia-aŭstria milito de 1866 estis aliancano de Bavario, Prusio ne aneksis ĝin, sed postulis la abdikon de la duko favore al ties prusema filo kaj la donon de unu vilaĝo, Abtlöbnitz. Poste la aliĝo al la Nordgermana Federacio estis permesata sen iaj aliaj reparacioj.
Georgo la 2-a de Saksio-Meiningen kiel duko de Saksio-Meiningen (1866 al 1914) estis liberala kaj ege ŝatata reganto, kiu tre interesiĝis pri teatraĵoj.
En la Germana Imperiestra Regno ekde 1871 Saksio-Meiningen havis unu voĉon. Ĝi lasis sin reprezenti per Bavario, ne la grandduklando Saksio-Vajmaro-Eisenach kiel la plej multaj ŝtatoj de Turingio. Post la abdiko de la duko en 1918 la duklando fariĝis Liberŝtato Saksio-Meiningen (respubliko).
(157287) 2004 RS292
(157287) 2004 RS292 estas marsrenkonta asteroido malkovrita la 10-an de septembro 2004 en la kadro de la astronomia kampanjo Near Earth Asteroid Tracking elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono).
Verbotempoj Kompleksaj
Verbotempoj kompleksaj (malsimplaj, kunmetitaj) formiĝas per la kunmeto de la aktivaj kaj pasivaj participoj kun la helpverbo esti. La pasivaj verboformoj estas formeblaj nur komplekse, la aktivaj VK servas por la pli preciza marko de la tempo. Sed ilia ofta uzo tropezigas la stilon; Kabe, la plej bona klasika stilisto, ĉiam evitis ilin. Ĉi tiu evito estas ebla per la vortetoj nun, jam, tuj, antaŭe, per la sufikso ad, per la konjunkcioj antaŭ ol, post ol (post kiam). Ekz. Mi skribadis (estis skribanta) la leteron, kiam li envenis. Li jam foriris (estis foririnta), kiam mi alvenis. Antaŭ ol li mortis (kiam li estis mortonta), li faris testamenton. Post ol (kiam) mi finis (estis fininta) mian taskon, mi iros promeni. v. Pasivaj participoj, Pluskvamperfekto, Sintakso. Kálmán Kalocsay.
(157287) 2004 RS292
Orbito
Ĝi estas proksima de la orbita resonanco 3:10 kun la Tero.
Ĝia discentra orbito ekstere tanĝas tiun de Marso, ĝia marsa MOID estas 0,18228 astronomia unuo, tie estas 27,269 milionoj da km.
Mezőcsát
Mezőcsát [mezOĉAt] estas urbo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Mezőcsát, kies centro estas.
Matlapa
Matlapa estas unu el la 58 komunumoj de la meksika subŝtato San Luis Potosí, kiu situas relative centre en Meksiko, ĉirkaŭ 500 km nordokcidente de la ĉefurbo Meksikurbo. La ĉefurbo de la komunumo estas Matlapa. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 24057.
Mezőcsát
Geografio
Mezőcsát situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, vagonare ĝi estas atingebla el Miskolc, la aŭtoŝoseo M3 preteriras. Rivero Tiso estas ne tro for. Mezőkövesd troviĝas 31, Miskolc 80, Budapeŝto 155 km.
Matlapa
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 29548 loĝantojn. El tiuj estis 14935 viroj kaj 14613 virinoj. La komunumo havas surfacon de 110,28 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 120 metroj super la marnivelo.
Klimato
En la komunumo jare falas averaĝe ne konata kvanto mm/m2 de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas ND °C.
Mezőcsát
Historio
Fama estas la varmakva banejo de la urbeto, kiu estas bone alirebla per autobuso el Miskolc. Ĝia teritorio estas tre bone aranĝita, agrabla, ĝia akvo estas tre ŝatata, ĉar ĝi similas al tiu de la strando de Bogács.
Matlapa
Sociogeografio
En la jaro 2000 en la komunumo vivis 24337 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 17737 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 72,88 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.
Kastelo de Fáy (Pécel)
Historio
La familio Fáy havis bienon en Pécel ekde 1612. La kastelo estis konstruita en la 1910-aj jaroj. Depost la 2-a mondmilito la kastelo estis ŝtatiĝanta, inter 1948-1952 en tiu loko stacio pri agrikulturaj maŝinoj funkciis, poste la agrikultura ministerio establis agrikulturan lernejon, kiu estis altrangigita al agrikultura mezlernejo en 1956. En 1993 la lernejo prenis la nomon András Fáy.
Matlapa
Sociogeografio
El la 24337 loĝantoj pli aĝaj ol 5 jaroj, 17317 apartenis al la katolika religio kaj 5750 al la evangelia religio. 1270 personoj apartenis al aliaj religioj.
Kastelo de Fáy (Pécel)
Kastelo
La unuetaĝa malgranda kastelo kun keloj situas sola en parko. La konstruaĵo estas malsimetria. En la fasado funkcias la enirejo, pli supre estas videbla blazono de Fáy. En la maldekstra flanko turo etendiĝas, kiu rompas la simetrion. En la flanka fasado ankaŭ alia simila turo altiĝas. Interne en la etaĝo estas 5 dormoĉambroj por lernantinoj, sur la teretaĝo la biblioteko kaj 2 ĉambroj por komputilaj servoj funkcias. En la malantaŭa teretaĝa alo (komprenu kiel vosto de la kastelo) 5 dormoĉambroj por lernantoj funkcias.
Matlapa
Sociogeografio
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Kastelo de Fáy (Pécel)
Kastelo
Interesaĵo: kelokoridoro kuras al Kastelo de Ráday (Pécel).
Blaise Matuidi
estas franca futbalisto. Li naskiĝis en Tuluzo, do nun estas -jara.
Ekde la jaro 2010 li estas membro de la franca nacia teamo de futbalo. Kadre de ĝi li interalie kunkonkuris pri la Futbala Mondpokalo 2018 en Rusio, matĉe li tie rekoneblis per la numero "14".
Imaan Hammam
. Ŝi havas nord-afrikajn radikojn; ŝiaj gepatroj naskiĝis en Egiptio kaj Maroko. Je 13-jaraĝo ŝi malkovriĝis je la centra stacidomo en Amsterdamo fare de Marit Simons.
En julio 2014 ŝi internacie antaŭenpaŝis dum spektaklo de Jean Paul Gaultier. En septembro 2014 ŝi aperis sur la kovrilpaĝo de la usona magazino Vogue kaj pliposte dum spektaklo de Givenchy.
Teurthéville-Hague
Teurthéville-Hague estas franca situanta en departemento Manche, regiono Normandio.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Teurthévillais.
Florbazo
Kelkfoje oni parolas pri florbazo por la bazo de floraro, ĉefe por la kapituloj, kie la floraro similas simplan floron. Tiu florarbazo povas esti manĝebla: tio okazas ekzemple ĉe la artiŝoko. Krome, ĝi povas dikiĝi post la fekundiĝo, tiel ekzemple ĉe la frago.
Hárbardsljód
La poemo estas signife malpli strukturita ol la plej multaj Eddaj poemoj, kaj estas superrege skribitaj en metrikoformo konata kiel málahátr aŭ "konversacia stilo". Tamen, aliaj metrikaj formoj ankaŭ estas perceptitaj, dum aliaj partoj de la teksto estas pura prozo. En la lasta jardeko, pluraj akademiuloj konkludis ke la poemo estas intence stiligita versio de la tradicia edda strukturo.
Cerro El Plomo
Cerro El Plomo estas monto en Ĉilio, kiu troviĝas en la Andoj oriente de Santiago de Ĉilio. Ĝi estas alta je 5 424 metroj, kaj lokiĝas ĉe 33°13′58″S, 70°12′44″W.
La monto estis uzita kiel ceremoniejo per la inkaoj. En 1954, la mumio de naŭ-jaraĝa infano estis trovita ĉe la pinto.
Senmorta regimento
Senmorta regimento (, Bessmertnij polk) estas socia agado en Ruslando kaj en kromaj ŝtatoj okaze de la Venkotago. Ĝiaj partoprenantoj kolektiĝas al memormarŝo kaj portas la bildojn de siaj familianoj, kiuj estis batalintaj en la Granda Patruja Milito.
Historio
Jam antaŭ la ago kun la nomo „Senmorta regimento” okazis similaj aranĝoj. Ekzemple lernejanoj kun bildoj de veteranoj jam en 1965 marŝis tra Novosibirsko. En sia nuntempa formo la ago sub la nomo „Parado de la venkintoj" komenciĝis en la okcidentsiberia urbo Tjumeno en la jaro 2007. En la sekvaj jaroj kromaj urboj aliĝis, inter ili Kemerovo, Kazanjo kaj Novosibirsko, kaj en 2010 Moskvo. Sub la aktuala nomo la ago por la unua fojo okazis en Tomsko en 2012. En la jaro 2013 ĝi okazis jam en 30 urboj, en 2014 en 120 urboj (interalie en Ukrainujo kaj Kazaĥujo, en 2015 en 500 urboj.
En la jaro 2015 okaze de la 70-a venkotajo la ago okazis en Ruslando, Aŭstrujo, Azerbajĝano, Belorusujo, Germanujo, Israelo, Irlando, Kazaĥujo, Kirgizujo, Mongolujo, Norvegujo, Usono, Ukrainujo kaj en Estonujo. . En Moskvo ĝi okazis post la venkoparado sur la Ruĝa Placo kaj sur la stratoj de la urbo. Laŭ indikoj de la polico en ĝi partoprenis 500.000 homoj, interalie ankaŭ la prezidanto Vladimir Putin, kiu portis la portreton de sia patro, kiu dum la Dua Mondmilito estis soldato.
Organizaj indikoj
La organizaĵo transprenas la historian patriotan publikan movadon „Senmorta regimento”. Antaŭa anonco pri partopreno ne necesas. Celo de la ago estas honori familianon, kiu estis militveterano, partizano, sekreta batalanto, laboristo ĉe la patruja fronto, koncentrejano aŭ koncernato de la Leningrada blokado. Elmontro de ajna komerca aŭ politika mesaĝo estas malpermesata.
Kehrsatz
Kehrsatz estis ĝis la 31-a de decembro 2009 komunumo de la distrikto Seftigen kaj ek de la 1-a de januaro 2010 komunumo de la administra distrikto Berno-Mezlando en Kantono Berno, Svislando. Ĝi havis 4,084 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.
Geografio
Kehrsatz situas en la Svisa Mezlando ĉe la suda bordo de la rivero Aro proksimume 5 kilometrojn okcidentsudokcidente de la centro de la federacia urbo Berno, al kies aglomeraĵo la komunumo apartenas. La komunumo konsistas el la vilaĝo Kehrsatz kaj la setlejoj kaj kvartaloj Holzmatt, Hulistal, Tannacher, Selhofen, Stockacher kaj Untere Gurten.
La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 4,44 km², de kiuj 22,3% estas kovritaj de arbaro, 54,5% servas por agrikulturo kaj 21,2% por setlado.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Kehrsatz limas en nordo al Muri ĉe Berno, en oriento al Belp, en sudo al Wald, kaj en okcidento al Berno.
Trafiko
Tra Kehrsatz pasas la kantona ĉefvojo n-ro 221 de Berno al Belp, kiu sur la teritorio de la komunumo parte estas konstruita kiel rapidvojo. La plej proksimaj alveturejoj al la svisa aŭtovojo A1 kaj la svisa aŭtovojo A6 situas en distanco de 6 kilometroj norde apud Berno respektive sude apud Muri.
Historio
La unua dokumenta mencio de Kehrsatz datiĝas el la jaro 1281 kiel Kersaz, eventuala pli frua mencio estas Cerrisaz. En Kehrsatz estis trovitaj tomboj el la La-Tène-epoko kaj la restaĵoj de vasta gaŭla-romia kamparbieno kun protektomuro kaj romia monerdeponejo. Dum mezepoko Kehrsatz apartenis supozeble al la Belp-Montenach. Ek de la 13-a jarcento diversaj bernaj civitanoj estis bienposedantoj en Kehrsatz. Ek de la 15-a jarcento la feŭdo pri Kehrsatz estis unuigita en senjorujo, kies sidejo troviĝis en la Kastelo Kehrsatz. La supera jurisdikcio apartenis ĝis la Helveta Revolucio den 1798 al la kampartribunalo Seftigen. En 1803 Kehrsatz estis atribuita kiel komunumo al la distrikto Seftigen kaj post ties malfondo en la jaro 2010 fariĝis parto de la administra distrikto Berno-Mezlando.
Roccasecca
Roccasecca estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la regiono Latio en centra Italio.
Vaticinia de Summis Pontificibus
Vaticinia de Summis Pontificibus (Profetaĵoj pri la la Superaj Pontifikoj) estas serio da antaŭanoncoj aŭ profetaĵoj, entenataj en diversaj manuskriptoj, kaj koncernantaj papojn.
Historio
Vaticinia de Summis Pontificibus konsistas en latinlingvaj tekstoj miksitaj al versimilaj kaj simbolaj priskribaj portretoj de papoj kiuj, laŭ la mistera aŭtoro (aŭ aŭtoroj), estintus elektitaj estontece, kaj "profetaĵaj" tekstoj, kiuj poste estis prezentitaj kunekse kun la unuaj. Ili komencis cirkuli ekde la fino de la 12-a jarcento kaj komence de la 3-a, kaj entenas profetaĵojn koncernantajn papojn ekde Nikolao la 3-a kaj poste. La serio da ĉirkaŭ 30 profetaĵoj, kiujn la studuloj asertas bazitaj sur grekaj prototipoj, estis eble konceptita por praktiki kelke da influo sur estontaj papaj elektoj, ref> Frank Schleich, "Ascende, calve. kaj rilate al la kondukanta temo pritraktita, ili estas karakterizitaj per forta opono al la roma familio Orsini kaj al ĝiaj eblaj kandidatoj.
Serio "genus nequam"
La serio da mistikaj profetaĵoj, konataj per ilia incipit kiel profetaĵoj de de la "Genus nequam" (la origino de la malbono), inspiriĝas al la bizancaj “Orakoloj de Leono”, serio da bizancaj profetaĵoj de la 12-a jarcento kiuj antaŭanoncas la alvenon de sava imperiestro destinita restarigi la unuigon de la du stumpaj pecoj de la romia imperio. Tiuj versoj kaj Akvareloj al ili asociigitaj, miksas fantazion kaj okultaĵojn kun la simpla resumo de historia kroniko laŭ la kronologio de papoj. Ĉiu profetaĵo dividiĝas laŭ kvar elementoj: teksto alegoria kaj enigma, desegno emblema, moto kaj la atribuo (ĉiam farita aposteriore) al determinita historia papo.
Serio "ascende, calve"
La supra serio estis kreskigita en la 14-a jarcento per kromaj profetaĵoj, kiuj havas kiel incipit "Ascende, calve ("supreniru, senharulo''), kaj kiuj estas verkitaj kiel daŭrigo de la antaŭa serio, sed prezentas celoj de propagando tre intensaj.
Ekzistas diversaj versioj kaj manuskriptaj kaj presaj
Ekzistas ĉirkaŭ 50 manuskriptoj de la kolekto pli ampleksa, preskaŭ ĉiuj similaj kaj kompletaj.
Unu inter la kompletaj versioj, kun bildoj de bona kvalitoj, troviĝas en la Vatikana Apostola Biblioteko.
Schiefling am Wörthersee
Schiefling am Wörthersee estas komunumo de Aŭstrio, kies nomo jam indikas ke ĝi situas borde de la lago Wörthersee. Ĝi apartenas al la federacia lando Karintio kaj al la distrikto Klagenfurt. Fine de en la komunumo vivis.
Stockacher
Stockacher estas la nomo de la sekvantaj lokoj:
Nejc Pečnik
Nejc Pečnik (n. ) estas slovena futbalisto. Li de 2009 ĝis 2015 membris en la slovena nacia teamo de futbalo.
Gadna
Gadna estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Szikszó. La slava gad signifas: serpento.
Situo
Gadna situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Encs troviĝas 18, Szikszó 25, Miskolc 42, Budapeŝto 213 km-ojn.
Historio
La unua mencio devenis el 1330 en formo "Ganna". Dum la turka erao longe vivis tie rutenoj, nuntempe precipe ciganoj. Vilaĝservo estas migra poŝto.
Internacia Federacio de Lukto
La Internacia Federacio de Lukto (United World Wrestling, mallongigata kiel UWW) estas la internacia rega instanco pri luktado. La asocio fondiĝis en 1912. Ĝia sidejo troviĝas en Laŭzano. Ĝis Septembro de 2014 la federacio estis konata kiel Fédération internationale des luttes associées aŭ FILA.
Berovo
Berovo (Берово) estas urbo situanta en la oriento de Norda Makedonio, en la Orienta Regiono. Ĝi estas la administra centro de la Opština Berovo. Laŭ la censo de 2002 loĝas ĉi tie entute 7002 homoj.
Loko, priskribo
La katastro de la urbo kovras areon de 21,14 km².
Bairikio
Bairikio aŭ Suda Taravo   (kiribate: Tarawa Teinainano, angle: South Tarawa; aŭ Bairiki) estas ĉefurbo kaj havenurbo de la pacifika ŝtato Kiribato. La parlamentejo funkcias aliloke en Ambo.
Berovo
Transporto
La regiona vojo R1302 pasas tra la urbo, kiu kondukas de la urboj Delčevo (37 km) kaj Pehĉevo (12 km) al la sudo al la urbo Strumica (54 km). Ĉirkaŭ 4 km norde de la urbo, la vojo R1302 turniĝas okcidenten al la vojo R1304, kiu kondukas al urbo Kočani (53 km). La urbo Berovo estas ligita al la vojo R1310, kiu kuras orienten ĉirkaŭ la lago Berovo kaj finiĝas ĉe la limo kun Bulgario.
Bairikio
Situo
La urbo Bairikio situas en suda parto de atolo same nomata Bairiki aŭ Tawara.
Berovo
Ekonomio
La loĝantaro de la urbo same kiel de la komunumo ĉefe okupiĝas pri agrikulturo. Estas reprodukta areo por brutaro, precipe ŝafoj. Terpomoj ĉefe kreskas ĉi tie kaj laktaĵoj - blanka fromaĝo - ankaŭ estas produktataj ĉi tie. Industriaj kompanioj inkluzivas Belema (memglueblaj bendoj), Dateks (sukeraĵejo) kaj karbminadon ĉe la minejo Brik.
Bairikio
Klimato
La temperaturo estas ĉiumonate 27-28 C. La pluvo estas jare po 2000 mm-oj.
Historio
Eŭropanoj (angloj) alvenis en 1788. Tiu loko estis jam ĉefurbo dum la brita regado. Dum la 2-a mondmilito la japanoj okupis la insulon, kiun Usono reokupis post jaro, dume mortis proksimume resume 6000 homoj.
Berovo
Punktoj de Intereso
Estas kvar preĝejoj, du kapeloj kaj unu pli malgranda preĝejo en la urbo.
Ekzistas ankaŭ monaĥejo por virinoj kaj monaĥejo por viroj en la urbo.
Referenco
Statistikoj: https://www.citypopulation.de/php/northmacedonia-admin.php
https://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf
Benjamin Netanjahu
Benjamin NETANJAHU (hebree  בנימין נתניהו; kromnomo Bibi; naskiĝis en 1949 en Tel-Avivo) estas Israela polikisto, kiu estis la ĉefministro de Israelo Israelo inter la jaroj 1996-1999, de la jaro 2009 ĝis la jaro 2021 kaj denove ek de la fino de 2022. Li estas la plej longe servinta Israela ĉefministro.
Kariero
Li studis en Usono, kie lia patro Benzion estis universitata docento pri juda historio; la patro interalie estis kuneldoninto de la Hebrea enciklopedio. Benjamin Netanjahu soldatservis en la israela elittaĉmento Sajeret Matkal de 1967 ĝis 1972, poste studis ĉe la fama Masaĉuseca Instituto de Teknologio (angle Massachusetts Institute of Technology). Lian fraton Jonatan (Joni) oni mortigis dum la atako por savi la israelajn ostaĝojn en Entebbe (1976).
Netanjahu, kiu apartenas al la konservativa partio Likud, estis ĉefministro de Israelo de aprilo de 1996 ĝis majo de 1999. Kiel ĉefministro li intertraktis kun la palestina gvidanto Jaser Arafat la interkonsentojn de Wye, kvankam li ne apogas estontigon de palestina sendependa ŝtato. Post ke Ehud Barak venkis lin en la baloto de 1999 Netanjahu dumtempe retiriĝis en privatecon.
En 2002, post kiam la Laborista Partio forlasis la registaron, la ĉefministro Ariel Ŝaron proponis al Netanjahu la nune vakan postenon de ministro pri eksterlandaj aferoj. En 2003 li fariĝis ministro pri financo en la ĵuse kreita Ŝaron-koalicio.
Netanjahu verkis plurajn librojn, inter kiuj Durable Peace (Longdaŭra paco), Fighting Terrorism (La kombatado kontraŭ terorismo), A Place Among The Nations (Loko inter la nacioj).
Netanjahu reenposteniĝis kiel ĉefministro de Israelo en 2009.
Dum la kvara kaj kvina ĉefministrecoj de israela ĉefministro Benjamin Netanjahu, la israela polico prienketis kelkajn skandalojn pri korupto kiuj inkluzivis Netanjahu-n kaj ties proksimajn politikajn kunlaborantojn. La enketo komencis je decembro 2016. Netanyahu laŭleĝe devis rezigni siajn ministeriajn rolojn krom ĉefministro. La proceso en la Distrikta Tribunalo de Jerusalemo komencis je la 24an de majo 2020. Vidu artikolon Proceso al Benjamin Netanyahu.
Fonemo
En parolata lingvo, fonemo estas baza, teoria unuo de sono, kiu povas distingi vortojn (t.e. ŝanĝo de unu fonemo en vorto povas produkti alian vorton). Fonemo povas signifi kategorie multajn fonetike similajn aŭ fonologie interrilatajn sonojn (la rilato kaj distingado povas ne esti tiel fonetike evidenta, kio estas unu el la problemoj de ĉi tiu koncepta skemo).
Benjamin Netanjahu
Kariero
En 2021, post kvar sinsekvakaj voĉdonadoj en tempodaŭro de du jaroj, li eksoficiĝis kaj estras la opozicion, kaj post sekva baloto la 29-an de decembro 2022 li refoje fariĝis ĉefministro la 6-an fojon.
Fonemo
Depende de la lingvo kaj de la uzata alfabeto, fonemo povas esti skribata ĉiam kiel unu litero (kiel en Esperanto); tamen, ekzistas multaj esceptoj al tiu regulo — vidu ĉi-poste Ortografiojn. La sonoj [p] kaj [b] estas fonemoj de Esperanto ĉar estas vortoj kiel /paro/ kaj /baro/, kiuj havas diferencajn signifojn kaj iliaj prononcoj estas diferencaj nur rilate al tiuj du sonoj (tamen, en mandarena kaj araba lingvoj la sonojn [p] kaj [b] (jam ne fonemoj) estas perceptataj kiel prononclokaj variantoj de la sama fonemo). El struktura vidpunkto, la fonemo apartenas al la lingvo, dum la sono apartenas al la parolo. La vorto, ekzemple, konsistas el kvar fonemoj (/k/, /i/, /s/, /o/). Al tiu vorto respondas, ankaŭ en la parolo, nome konkreta agado, kvar sonoj, kiujn la fonologio nomas alofonoj, kaj tiuj ĉi povas varii laŭ la individuo, kiu parolas. La fundamenta distingo de la konceptoj "fonemo" kaj "alofono" estas en tio, ke la unua estas psika realiĝo de la abstraktigo (modelo) de la dua, kiu efektiviĝas en la parolo. Tiel, se anstataŭ la prononco de "kiso" kun pura /k/ oni prononcas kun iu /k/ iom proksima al /g/ aŭ al /ĥ/, nenio ŝanĝiĝas se vere ĝi ne fariĝas pura /g/ aŭ /ĥ/. Okaze de la lasta, ĉar ne ekzistas en Esperanto la vorto "ĥiso", ne eblas konfuzo. En la unua okazo ĉar ja ekzistas en Esperanto la vorto "giso" eblas konfuzo, pro kio oni devas konjekti, pri kiu fonemo temas.
Du vortoj, kiuj diferencas inter si per nur unu fonemo, kiel "sama" kaj "sana", estas minimuma duo.
Bazaj nocioj de fonemiko
Fonologio, aŭ pli precize, fonemiko, estas la studo de la fonemsistemo de lingvo, kvankam kelkaj personoj opinias ke ĝi enhavas pli ol nur sonsegmentojn. Tiel "fonologio" povas esti uzata kiel pli ĝenerala vorto enhavanta fonemikon.
Tio, kio estas alofono (sonvariaĵo apartenanta al la sama fonema kategorio) en unu lingvo povas esti aparta fonemo en alia lingvo. Ekzemple, la esperanta fonemo [n] povas esti prononcata dentale (la lango sur la dentoj, kiel en nun), aŭ velara (la lango sur la velo, kiel foje en Honkongo), sed estas praktike la sama sono. Sed en la angla, ili estas klare diferencaj fonemoj, distingantaj vortojn kiel sin kaj sing. Alia ekzemplo estas la japana lingvo, kiu ne distingas inter la fonemoj /r/ kaj /l/. Nur ekzistas unu /r/-sono en la japana, kvankam la japana /r/ havas variajn alofonojn kaj tiel povas ŝajni kiel /l/ aŭ /d/ al parolantoj de aliaj lingvoj. La sonoj /z/ kaj /s/ estas distingaj fonemoj en Esperanto, sed alofonoj en la hispana lingvo. /dʒ/ (kiel en < ĝ eto>) kaj /ʒ/ (kiel en < ĵ eto>) estas fonemoj en Esperanto, sed alofonoj en la itala.
Sono, kiu estas unu fonemo en iu lingvo, povas esti difono en alia. Ekzemple, /pats/ signifas paco en poezia Esperanto kaj konsistas el tri fonemoj /p a ts/; sed en la nordamerika dialekto de la angla, ĝi signifas potoj kaj konsistas el kvar disaj fonemoj /p a t s/.
La fonemo estas strukturisma abstraktaĵo, kiu estis poste taŭgigita al kaj formale psiĥologiigita en generativa lingvistiko (laŭ Noam Chomsky kaj Morris Halle). Tamen, anstataŭ baza cerba unuo de lingvo, ĝi povas esti percepta artefaritaĵo de alfabeta legkapablo. Se ne estas tio, ĝi povas esti kunfenomena aspekto de aŭskultado disigita de veraj interpersonaj paroladoj, t.e. kvazaŭteksta aŭskulto.
Notacio
Kiam oni aldonas fonemojn en lingvistika skribaĵo, oni komune uzas strekojn ( / ) ĉirkaŭ la simbolo kiu signifas la sonon. Ekzemple, la fonemon por la unua konsonanta sono de la vorto "fonemo" oni skribus kiel /f/. Alie dirate, la grafemo estas <f>, kaj estas ankaŭ la fonetika simbolo por tiu sono /f/, danke al la fonemeco de la esperanta alfabeto. Alofonoj, veraj voĉaj variaĵoj de fonemo, estas ofte skribataj en lingvistiko per diakritiloj aŭ per aliaj markoj aldonataj al la fonemsimboloj kaj ĉirkaŭigataj per brakedoj [ ] por distingi ilin el la fonemo en strekoj / /. La tradicia ortografia uzado diferencigas inter fonemoj kaj alofonoj per la signoj < > kiuj ĉirkaŭas la literumon.
Lingvistoj ofte uzas la simbolojn el la Internacia Fonetika Alfabeto (IFA) kaj el pligrandigitaj simbolaroj taŭgaj por specialaj lingvoj por skribi fonemojn, kun la principo ke unu sono egalas unu kategorian sonon. Pro problemoj montri kelkajn simbolojn en la frua Interreto, transalfabetumo nomita SAMPA evoluis por signifi IFA-simbolojn uzante ASCIIon. En 2004, ĉia moderna retumilo povas montri IFA-simbolojn, kaj oni uzas tiun sistemon en ĉi tiu artikolo.
Fonologiaj ekstremoj
El la grandega sonaro, kiun la homaj voĉiloj povas krei, diferencaj lingvoj variegas pri la nombro de ĉi tiuj sonoj, kiujn ili uzas kiel distingajn fonemojn en la parolo de tiu lingvo. Kelkaj dialektoj de la abĥaza lingvo havas nur du fonemajn vokalojn, multaj nordamerikaj lingvoj havas tri, kaj la panĝaba havas pli ol 25. La rotokasa lingvo (parolata en Papuo-Nov-Gvineo) havas nur ses konsonantojn, kaj la !Xu~-a lingvo (parolata en Suda Afriko, ĉirkaŭ la Kalaharia Dezerto) havas pli ol 100. Minimumaj fonemaroj en lingvoj inkluzivas 11 en la rotokasa, 13 en la havaja, kaj preskaŭ nekredeble nur 9 aŭ 10 en la murapirahana. Aliflanke, la !Xu~-a havas 141 fonemojn. Ĉi tiuj povas esti komunaj sonoj kiaj [t], [s] kaj [m] aŭ tre malkomunaj sonoj, kies elparolmanieroj tre diferencas. Esperanto havas la plej komunan vokalaron, la kvin vokalojn /i/, /e/, /a/, /o/ kaj /u/, kaj 23 konsonantojn.
La plej komunaj konsonantoj estas /p/, /t/, kaj /k/, sed ne estas vere, ke ĉiu lingvo havas ilin; la havaja lingvo malhavas la /t/-fonemon, kaj la mohoka lingvo malhavas la /p/-fonemon, sed ĉiu konata lingvo havas almenaŭ du el la tri. Se en lingvo mankas unu el ili, tiu lingvo ĉiam havas fonemon /ʔ/ (la glotan plozivon).
Nur la ĝirbala lingvo de Aŭstralio kaj kelkaj dialektoj de la norvega lingvo uzas ses fonemajn artikulacilokojn ; ĉiu alia konata natura lingvo uzas malpli. La eblaj artikulacilokoj estas la bilabiala (dulipa), labialdentala (lip-denta), dentala, alveola, alveolpalatala, palatala, retrofleksa, velara, uvula, faringa kaj glota.
Ortografioj
Lingvoj, en kiuj unu simbolo signifas nur unu fonemon kaj ĉiu fonemo estas signifita per nur unu simbolo, estas konataj al multaj personoj kiel "fonetikaj lingvoj". Pli bona nomo por ili estus "foneme skribitaj lingvoj".
Tamen, la diferenco inter foneme skribitaj kaj nefoneme skribitaj lingvoj estas ofte troigita. Ĉiu skribata lingvo vere estas skribata per signoj, kiuj signifas signifojn kaj estas iel influita de la elparolo. Tio estas vera ĉe ambaŭ limoj de la variaĵoj: ĉinaj signoj estas unuarange simboloj de signifo, sed ili ankaŭ havas ian minimuman fonetikan informon. Ĉe la alia limo, lingvoj kiaj la serba havas sistemojn kiuj montras la kleran parolan lingvon perfekte, sed la sama sistemo ne estas valida por ĉiu akcento de la lingvo, kaj tiel estas konvencia.
Ĉiu alia lingvo estas ie inter la du limoj. La angla estas ofta ekzemplo de "nefonetika" lingvo; tamen, praktike ĝia sistemo estas tre malpli konvencia ol la ĉina skribmaniero. La angla ortografio portas fonetikan informon, malgraŭ ĝiaj kompleksegaj reguloj. La finna, la korea, kaj la maoria estas bonaj ekzemploj de foneme skribataj lingvoj. Nefoneme, sed alfabete skribataj lingvoj ofte havas malnovan skribsistemon, kiu iam estis pli fonemeca, sed de kiu forevoluis la parola lingvo.
Fonemiko de Esperanto
Ekzemploj de fonemoj en Esperanto inkluzivas sonojn el la esperanta konsonantaro, kiaj /p/ kaj /b/. En kelkaj lingvoj, fonemoj ne estas ĉiam skribitaj per la samaj literoj, tial ili uzas variajn plurliteraĵojn kiel <sh> kaj <aw> en la angla, <an> kaj <ou> en la franca, <sc> kaj <gh> en la itala, <ll> kaj <ch> en la hispana,, <ng> kaj <ie> en la germana, <ch> kaj <oe> en la nederlanda ktp. Esperanto uzas tiajn plurliteraĵojn en la alternativa H-sistemo.
Iom neklare en la fonemiko de Esperanto estas, ke la sono /c/ estas konsiderata unu fonemo (t͡s) kaj skribata per unu literoj, sed ne ekzistas litero por la voĉa analogiaĵo (d͡z), nur la dulitera grupo <dz>. En la praktiko vortoj kiel "edzo" aŭ "haladzo" tamen estas prononcataj per (d͡z); estus nefacile parole distingi ĝin de dz.
Kvankam la Esperanta gramatiko faras nur malmultajn preskribojn pri la uzo de fonemoj (precipe, ke /ŭ/ estu uzata nur post /a/ aŭ /e/), en la praktiko evoluis pliaj reguloj. Ekzemple, plursilabaj vortoj devas finiĝi per fleksia finaĵo (-o, -ajn, -as ktp) aŭ per "aŭ" (hodiaŭ, adiaŭ ktp.). La konsonanto /h/ aperas precipe komence de vortoj, neniam fine, male al /ĥ/, kiu foje aperas en la interjekcio "aĥ". La "tabelo de unusilabaĵoj" en la Parnasa Gvidlibro listigas 91 unusilabaĵojn kaj montras, ke nur jenaj konsonantoj aperas vortfine:
Aliaj konsonantoj (/c/, /f/, /g/, /ĝ/, /h/, /ĥ/, /ĵ/, /ŝ/, /v/, /z/) ja povas aperi fine de eliziitaj substantivoj, kiuj tamen estas nekutimaj en la proza lingvo.
Ankaŭ pri la eblaj kombinoj de konsonantoj evoluis reguloj; ekzemple vortoj povas komenciĝi per "sc" ("sceptro", "scii"), "st" aŭ "ft" ("ftizo"), sed ne per "fc" aŭ "rt", kvankam tiuj kombinoj ne estas malpli facile prononceblaj.
Alfabeto kaj ortografio rilate al fonemoj
La literumadoaŭ ortografioestas plej ofte unu fonemo por unu litero, kaj inverse.
Esperanto uzas la latinan alfabeton kun ses aldonitaj literoj, iam nomataj “ĉapelitaj”: ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ, kaj ŭ. Ili estas inter la ok plej maloftaj literoj en Esperanto‑literumado.
Prononca normo
Konsiderante ke la prezento de la prononco en la Fundamento de Esperanto ellasas multajn detalojn kaj ke oni povas renkonti sufiĉe vastan variadon en la efektiva prononco de Esperanto, eĉ se oni konsideras nur homojn, kiuj gramatike kaj vortprovize bone regas Esperanton, oni povus dubi pri la ekzisto de prononca normo, kiu detale determinas kio estas bona Esperanta prononco kaj kio ne. Tamen diversaj studoj, precipe la tre sistemeca studo, kiun Oksana Burkina faris por sia doktoriĝo, montras ke Esperanto-parolantoj havas tre unuecan opinion pri bona prononco, kaj ke sekve la prononca normo ekzistas kiel socia fenomeno en la komuna konscio de la Esperanto-parolantoj.
Ĉi tiu prononca normo estiĝis sen lingva planado surbaze de internacia parola uzado de Esperanto. En la estiĝo de ĉi tiu normo aparte rolis unuflanke la strebadoj al bona interkompreno, al la Zamenhofa idealo "por unu sono unu litero" kaj al la forigo de nacilingva influo, kaj aliflanke kelkaj malimplicite transdonataj opinioj pri boneco kaj malboneco de diversaj prononcoj. Unu ekzemplo de parto de la prononca normo kiu firmiĝis pro tia malimplicite transdonataj opinioj estas la norma prononco de la fonemo /r/ kiel langopinta vibro [r]. La Fundamento de Esperanto samtempe egaligis la Esperantan /r/ kun la sufiĉe diversaj /r/-oj de la lingvoj angla, franca, germana, pola kaj rusa, kaj sekve lasis pli da libereco por la prononco de /r/; sed jam baldaŭ aperis la opinio ke la vibra langopinta [r] (kiel en la rusa kaj pola, kaj aldone ankaŭ en la itala) estas la normala prononco, kvankam la plej ofta formo dependas de la devena regiono, kaj modernaj gramatikaj libroj kiel la Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko konsideras formojn, kiel la vibran velan [ʀ], tute bonajn aŭ akcepteblajn.
Kie ne estas aparta mencio de nenormaj variaĵoj, la resto de ĉi tiu artikolo klarigas ĉi tiun norman prononcon de Esperanto. Ĉar Esperanto estas lingvo kies parolantoj ĝenerale ne parolas ĝin kiel ĉefan lingvon, la reala prononco relative ofte devojiĝas de ĉi tiu normo sub la influo de aliaj lingvoj. Listo de kutimaj devojiĝoj troviĝas en la artikolo Listo de misprononcadoj.
Alofona variado
La principo "por unu sono unu litero", kiun Zamenhof eldiris en Lingva Respondo de 1891, kontraŭas la ekziston de alofona variado, do de laŭkuntekste malsama prononcado de unusama fonemo. Alofona variado estas fenomeno trovebla en diversaj gradoj en ĉiuj lingvoj de la mondo. Ankaŭ en Esperanto ĝi ne estas tute evitebla: Ekzemple en "kiso" oni nature prononcas la fonemon /k/ iom pli antaŭe ol kutime, do kiel [k̟].
Zamenhof mem fakte en Lingva Respondo de 1911 agnoskis la ekziston de alofona variado (notu ke li ne uzas prononcosciencan terminaron; laŭ tiu devus esti "palatigas" kaj "vele" anstataŭ "moligas" kaj "naze"):
Konforme kun ĉi tiu eldiro de Zamenhof, en la nature evoluinta prononca normo de Esperanto ne ekzistas deviga alofona variado, kaj ĝenerale percepteblas tendenco minimumigi la alofonan variadon. Do ekzemple ne ekzistas regulo, ke /n/ antaŭ /g/ kaj /k/ devas esti prononcata kiel [ŋ]. Oni same rajtas prononci ĝin kiel [n], kaj kelkaj parolantoj aparte zorgas pri la prononco [n] ĉe klara parolado kun zorga prononco.
Aparte vaste pridiskutata estis la alofona variado ĉe vokaloj. La Plena Analiza Gramatiko preskribis regulojn por la vasteco de /e/ kaj /o/ depende de la kunteksto: Por silaboj sen fina konsonanto ĝi preskribis la pli malvastajn prononcojn [e] kaj [o], dum por silaboj kun fina konsonanto ĝi preskribis la pli vastajn prononcojn [ɛ] kaj [ɔ]. Tiuj preskriboj tamen ne iĝis parto de la ĝenerale akceptata prononca normo. Anstataŭe oni sen laŭkuntekstaj reguloj akceptas por /e/ kaj /o/ ĉiujn prononcojn inter [e] kaj [ɛ] kaj inter [o] kaj [ɔ], kaj la tute mezaj prononcoj [e̞] kaj [o̞] estas rigardataj kiel plej modelaj.
Fonologiaj procezoj
En kelkaj lingvoj, aldone al reguloj pri alofona variado ankaŭ ekzistas reguloj pri fonologiaj procezoj. Temas pri reguloj, laŭ kiuj la prononco de certaj fonemoj en certaj kuntekstoj ŝanĝiĝas al la prononco de alia fonemo. La norma prononco de Esperanto ne havas tiajn regulojn, kaj la fonologiaj procezoj renkontataj ĉe kelkaj parolantoj estas ĝenerale konsiderataj kiel evitinda nacilingva influo. Ekzemple, laŭ la norma prononco de Esperanto, oni ne unuecigu la voĉecon de konsonantoj en konsonantogrupo, kiel oni faras en la franca kaj la rusa: La normaj prononcoj de "ekdanci", "okdek" kaj "ekzisti" estas [ekdant͡si], [okdek] kaj [ekzisti], kaj ne [egdant͡si], [ogdek] kaj [egzisti] aŭ [eksisti].
Sonkunmetado
Esperanta silabo ĝenerale havas la formon (s/ŝ)(K)(K)V(K)(K). Tio signifas, ke ĝi ĉiam enhavas unu vokalon (V), antaŭ kiu povas esti nul ĝis tri konsonantoj (K), kaj post kiu povas esti nulo ĝis du konsonantoj. Se la silabo komenciĝas per tri konsonantoj, la unua nepre estas /s/ aŭ /ŝ/. Silaboj finiĝantaj per du konsonantoj estas maloftaj. Ekzemploj estas la vortoj "cent" kaj "post", la prefikso "eks-" kaj iuj silaboj en kelkaj pli teĥnikaj vortoj kiel "interpunkcio" kaj "arkta".
Duoblaj konsonantoj ĝenerale aperas nur ĉe vorterolimoj ("mallonga", "ekkuŝi", "misskribi"), ĉe propraj nomoj ("Ŝillero") kaj ĉe gentonomoj ("finno"). Simile kiel envorteraj duoblaj konsonantoj estas evitataj envorteraj kunpuŝiĝoj de eksploda konsonanto kun samloka ekfrota konsonanto, do "tc", "tĉ" kaj "dĝ".
Antaŭ ol la sonkunmetaj reguloj estis fiksitaj, fremdaj vortoj estis Esperantigitaj en manieroj kiuj kontraŭis la intencojn de Zamenhof kaj la normojn, kiuj evoluis poste, ekzemple poŭpo (=pobo) kaj ŭato (= vato (mezurunuo)). Multaj el tiaj Esperantigoj montriĝis nestabilaj, kaj estas nun kutime anstataŭigataj per prononcoj kiuj sekvas la evoluintajn normojn, ekzemple pobo kaj vato. Aliflanke, la vorto jida, kiu ankaŭ estis foje kritikata surbaze de sonkunmetaj konsideroj sed estis jam uzata de Zamenhof, tute enradikiĝis en la lingvon.
Morfofonemoj
Morfofonemo estas teoria unuo je pli profunda nivelo de abstraktaĵo ol tradiciaj fonemoj, kaj estas komprenita kiel unuo el kiu oni konstruas morfemojn. Morfofonemo ene de morfemo povas esti esprimita laŭ diferencaj vojoj en diferencaj alomorfoj de tiu morfemo (laŭ morfofonologiaj reguloj). Por ekzemplo, la anglalingva plurala morfemo -s aperanta en vortoj kiaj cats kaj dogs povas esti konsiderata kiel konsistanta unusolan morfofonemon, kiu povus esti verkita (por ekzemplo) //z// aŭ |z|, kaj kiu estas prononcita [s] post plej senvoĉaj konsonantoj (kiel en cats) kaj [z] en plej el aliaj okazoj (kiel en dogs).
Arkifonemoj
Arkifonemo estas en kelkaj lingvoj fonologia unuo kiu grupigas la partikularecojn distingigajn de du aŭ pluraj fonemoj el kiuj unu almenaŭ estas ekskludita en precizaj pozicioj (fermita silabo en franca, fina loko en hispana…). Tio estas, la opozicio inter tiuj fonemoj ne okazas en tiuj pozicioj: ĝi estas neŭtraligita. Por ekzemplo en hispana lingvo la vortoj "cada" [KAda] kaj "caza" [KAza] estas klare distingeblaj, sed la fonemoj [d] kaj [z] en fino de la vorto sonas kiel sama arkifonemo ekzemple en la vortoj "perdiz" aŭ "Madrid", sendepende de la diferenca skribado.
Nombroj de fonemoj en diferencaj lingvoj
Ĉiuj konataj lingvoj uzas nur malgrandan aron de multaj eblaj sonoj kiujn la homaj parolorganoj povas produkti, kaj, pro alofonio, la nombro de diferencaj fonemoj estas ĝenerale pli malgrandaj ol la nombro de identigeblaj diferencaj sonoj. Diferencaj lingvoj varias konsiderinde en la nombro de fonemoj kiujn ili havas en siaj sistemoj (kvankam la ŝajna variado povas foje rezulti el la diferencaj alproksimigoj faritaj de lingvistoj kiuj faras la analizon). La fonemara totalo en lingvoj varias el tiom malmultaj kiom 11 en Rotokasa ĝis en Pirahana tiom multaj kiom ĝis 141 en !Xũ.
La nombro de fonemaj distingigaj vokaloj povas esti tiom malalta kiom ĝis du, kiel en Ubiĥa (en Kaŭkazio) kaj en Arrernte (en Aŭstralio). Aliekstreme, la Bantua lingvo Ngŭe havas 14 vokalajn kvalitojn, el kiuj 12 povas esti longaj aŭ mallongaj, kio faras 26 nuŝajn vokalojn, plus ses nazigitajn vokalojn, longaj aŭ mallongaj, kio faras totalon de 38 vokaloj; dum !Xóõ atingas 31 purajn vokalojn, sen kalkuli iliajn aldonan variadon laŭ la vokala longo, per variado de la prononcloko. Pri konsonantaj fonemoj, la sudamerika Puinave lingvo kaj la papua lingvo Tauade havas po ĝuste sep, kaj la Rotokasa havas nur ses. !Xóõ, alflanke, havas iom ĉirkaŭ 77, kaj la Ubiĥa 81 konsonantojn. La Angla lingvo uzas pli grandan serion de 13 ĝis 21 vokalaj fonemoj, kiel diftongoj, kvankam iliaj 22 ĝis 26 konsonantoj estas pli proksime al averaĝo.
Kelkaj lingvoj, kiel la Franca, ne havas foneman tonon aŭ akcenton, dum la Kantona lingvo kaj kelkaj el la Kam–Sui lingvaro havas po naŭ tonojn, kaj unu el la gvineaj lingvoj, nome Ŭobé, laŭpostule havas 14, kvankam tio estas disputata.
Aperofteco
Aparta fako de fonologio aplikas statistikajn metodojn (ekzemple kalkulado de ciferecigitaj tekstoj) por studi la aperoftecon de la diversaj fonemoj en la diversaj lingvoj (kiel procentoj). Por ekzemplo por la hispana lingvo, preciza studo montris la jenajn oftecojn: ! Fonemo !! Grafemoj !! Ofteco [%]
Por Tokipono oni faris analizon de 10-litermila tekstaro en tiu lingvo kiu liveras jenajn proporciojn por la fonemoj de Tokipono:
0.172    a  0.148     i  0.116     n  0.102     l  0.077     o  0.074     e  0.051     k  0.046     t  0.044     m  0.041     s  0.037     p  0.032     u  0.030     j  0.028     w
Aperofteco en Esperanto
Por Esperanto estas evidente, ke la malplej aperanta fonemo estas [ĥ], kvankam parte tio estas rezulto de la tiel nomata Ĥ|ĥ-fobio kaj per tiaspeca redakta politiko de la eldonejoj. Ĉar Esperanto estas fonetika lingvo en la senco, ke ĉiu litero korespondas al po unu fonemo kaj inverse, la studoj pri ofteco estis faritaj pri literoj, kio estas ekvivalenta.
Grafikaĵo montranta oftecon de literoj en Esperanto laŭ studoj de Pejno Simono, Ottó Haszpra kaj David G. Simpson, kaj averaĝan oftecon kalkulitan laŭ tiuj tri studoj.
La sondaĵo de Pejno Simono efektiviĝis baze de la Esperanta enhavo en liaj tiamaj retejo kaj laborkomputilo ĉirkaŭ la jaro 2000. Jen dekstre troviĝas la ofteco en elcentoj en specimeno de 355 381 literoj. Ĝi entenis ĉefe artikolojn kaj rakontojn por la revuo Monato kaj por la. Pro tio aperis ankaŭ ne-Esperantaj literoj en la specimeno.
Por la matematikistoj inter la legantoj, jen la konfidintervaloj por kelkaj oftecoj.
La interpreto de la maldekstra tabelo pri la konfidintervaloj malsekretas, ke la valoroj por R, S, L kaj T estas tiel proksimaj, ke oni ne povas fidi pri la ekzakta vicordo de la kvar.
Apenaŭ diverĝanta statistiko troviĝas en Informadika Aspekto de Interlingvisto, plume de LIU Haitao baze de specimeno kun 496 196 literoj. La aŭtoro prezentas la sekvan tabelon pruntitan de Ottó Haszpra :
La plej grandan specimenon — kun ĉirkaŭ 21 647 000 literoj — esploris David G. Simpson en la jaro 2007 baze de granda tekstaro en la retejo de Bertilo Wennergren (Bertilo). La rezultoj kunmontriĝas en la diagramo komence de tiu ĉi artikolo. Ĝi liveris similajn valorojn.
Vortkomenca literofteco
La literofteco de la vortkomencaj literoj normalokaze konsiderinde diverĝas de la ĝenerala literofteco. Por Esperanto en 2012 ĉi-tema statistikaĵo ne estis Interrete trovebla. Oni povas supozi tamen, ke la maloftaj literoj Ĉ kaj Ĝ pli ofte ĉeestas ol ĝenerale pro la ofteco de la vortoj ĉu, ĉiu, ĉi kaj ĝi. Jen rapida esploro de duone malnoveca beletra kaj duone revua tekstkorpuso.
Vortfina literofteco
La literofteco de la vortfinaj literoj normalokaze konsiderinde diverĝas de la ĝenerala literofteco. Por Esperanto en 2012 ĉi-tema statistikaĵo ne estis Interrete trovebla. Oni povas supozi tamen, ke la literoj A, E, I, J, L, M, N, O, S, U, kaj Ŭ estas plej oftaj. Ekzistas apenaŭ vortoj en teksto, kiuj ne tiel finiĝas. Jen rapida esploro de duone malnoveca kaj duone revua tekstokorpuso.
Evidente okaze de Esperanto kun ĝiaj regulaj gramatikaj finaĵoj vortfina literofteco kaj senfinaĵa radikfina literofteco apenaŭ interrilatas.
Fonemiko de gestolingvoj
Kvankam la koncepto de fonemo klare devenas el la parola lingvo, la lingvistiko evoluigis ankaŭ la koncepton de gestolingva fonemo. La artikulacilokojn de la parola lingvo anstataŭas kvar parametroj, kiuj difinas la malsamajn gestojn:
Ankaŭ mienoj kaj buŝmovoj, kiuj subtenas la manajn gestojn, estas foneme priskribeblaj.
Same kiel parolaj lingvoj, gestolingvoj povas havi malsame da fonemoj kaj eĉ alofonojn (t. e. unu el la parametroj en certa kunteksto ne distingas signifojn), tiel ke eblas eĉ gestolingvaj akĉentoj.
Iam la gestolingvajn fonemojn oni nomis ĥeremoj* (de la greka χείρ = mano).
Partikularaĵoj
En kelkaj lingvoj paragogo estas vortofiguro, kiu konsistas en la aldono de unu aŭ pluraj fonemoj fine de vorto. Oni nomas tion ankaŭ epitezo. Ekzemple, en la franca lingvo la aldono de "s" fine de "jusque" por formi "jusques" por faciligi la kunigon. La mala fenomeno en Esperanto estas la forigo en poezio de la fina fonemo -o de la substantivoj aŭ de la fina -a de la artikolo. Tiel oni plifortigas la ritmon aŭ oni atingas por la metriko unu malplian silabon.
El Naranjo
El Naranjo estas unu el la 58 komunumoj de la meksika subŝtato San Luis Potosí, kiu situas relative centre en Meksiko, ĉirkaŭ 500 km nordokcidente de la ĉefurbo Meksikurbo. La ĉefurbo de la komunumo estas El Naranjo. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 24058.
El Naranjo signifas en la hispana "la oranĝarbo".
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 18454 loĝantojn. El tiuj estis 9197 viroj kaj 9257 virinoj. La komunumo havas surfacon de 834,07 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 270 metroj super la marnivelo.
Klimato
En la komunumo jare falas averaĝe 1628,0 mm/m2 de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas ND °C.
Sociogeografio
El la 16514 loĝantoj pli aĝaj ol 5 jaroj, 15042 apartenis al la katolika religio kaj 564 al la evangelia religio. 908 personoj apartenis al aliaj religioj.
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Roccasecca dei Volsci
Roccasecca dei Volsci estas komunumo de Italio.
Dum la mezepoko Roccasecca dei Volsci apartenis al la Papa Ŝtato. Ekzistas pluraj katolikaj preĝejoj: la preĝejo de Ĉielenpreno de sankta Maria, la preĝejo de sankta Sebastiano, la preĝejo de sankta Maria de la paco, preĝejeto de sankta Rafaelo kaj preĝejo de la sankta kruco.
22618 Silva Nortica
22618 Silva Nortica estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la ĉeĥa astronomo Miloš Tichý elde la Observatorio Kleť, apud České Budějovice en Ĉeĥa Respubliko.
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la historia regiono Silva Nortica, kiu ampleksis la teritorion en la limoj de la Sudbohemio kaj de la Malsupra Aŭstrio, bone konata pro ĝiaj plaĉantaj pejzaĝoj kaj historiaj vidaĵoj. De 2002, pluraj formoj de trans-limaj kunlaboradoj estis starigitaj tie.
Stacidomo de Vatikanurbo
La Stacidomo vatikana estas kapostacio. Samtempe ĝi estas la sumo de fervoja reto de la Vatikana Ŝtata Fervojo. La staciaĵo estas simpla, ĝi konsistas el du paralelaj trakoj, el kiuj ununura estas laŭlonge de kajo. Pluse estas du mallongaj mortaj trakoj por varvagonoj. La trakforkoj manipuliĝis mane. Al la najbara itala stacidomo Roma-San-Pietro ekzistas telefona kaj telegrafa konektoj. La enirtraforko kaj la unuaj metroj troviĝas ankoraŭ sur itala teritorio.
La neoklasicisman akcepto-konstruaĵon projektis Giuseppe Momo, la persona arĥitekto de papo Pio la 9-a en 1933. La impona konstruaĵo estis planata por akceptoj oficialaj kaj havas belegan centran halon en diverskolora marmoro, kun stukplafono kaj ok verdaj marmoraj kolonoj. Flanke estis oficejoj. La fasado estas kovrita per travertino. La riĉa skulptura ornamentaĵo estas de Eduardo Rubino.
La konstruaĵo estis ŝanĝata (ekz. per enmetitaj interplafonoj; forigo de la tegmentaĵo), tial ke ĝi apenaŭ estis uzata kiel stacidomo. Por la loĝantaro de Vatikanurbo instaliĝis tie eĉ magazeno kun granda gamo da senimpostaj varoj.
Nur kelkfoje papoj en- aŭ eltrajniĝis tie ĉi: nome Johano la 23-a unufoje, Johano Paŭlo la 2-a trifoje kaj Benedikto la 16-a unufoje.
Théville
Théville estas franca situanta en departemento Manche, regiono Normandio.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Thévillais.
Galvács
Galvács [galvAĉ] estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Edelény.
Situo
Galvács situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Szendrő troviĝas 5, Edelény 20, Miskolc 47, Budapeŝto 212 km-ojn.
Famuloj
En Galvács naskiĝis fizikisto József Pálinkás.