cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nikolaj Ivanoviĉ Pirogov
Filo de ŝtatoficisto, Nikolaj Ivanoviĉ Pirogov jam junaĝe lernis legadon kaj scipovis plurajn lingvojn. Lia patro mortis en 1824. La familio restis sen enspezoj kaj vivrimedoj. Nikolaj emis fariĝi ankaŭ funkciulo, sed lia familia kuracisto, Jefrem Muĥin, profesoro pri anatomio kaj fiziologio en la ŝtata universitato de Moskvo, sukcesis persvadi la aŭtoritatojn akcepti lin tie, kvankam li estis nur 14-jara. Li finis siajn medicinajn studojn en 1828, nur 17-jara. Kvankam sensperta pri kirurgio, pro praktiko de nur du operacioj dum siaj universitataj studoj, Pirogov decidis perfektiĝi pri tiu fako : "Kia trista kuracisto mi estis kun mia diplomo, kiu rajtigis min pri vivo aŭ morto, sen iam ajn esti vidinta tifon, sen esti enmaniginta lanceton." Tiucele li studis en Dorpat (nun Tartu, en Estonio), kie li diplomiĝis en 1832 per disertacio pri ligaturo de la abdomena aorto. Li publikigis altvalorajn laborojn pri ripara osteopatio kaj rinoplastio. Li plue studis en la germanaj universitatoj de Berlino kaj Goettingen. En 1836, nur 26-jara, li revenis al Dorpat, kie li fariĝis profesoro pri kirurgio kaj patologia anatomio en la germana universitato. Gravan laboron li faris tie pri arterioj kaj fascioj. Li plue okupis tiun funkcion en 1840. En 1838, li entreprenis studvojaĝon al Parizo. Tie li renkontis la grandan kirurgon Velpeau FR kiu demandis al li "ĉu li konas la faman rusan kirurgiiston, sinjoro Pirogoff ?". Sed tie seniluziigita pro la parizaj famuloj, Pirogov ne lernis multon. Li edziĝis en 1842, sed lia edzino mortis post nasko de dua filo. Li poste ree edziĝis. Unu el liaj filoj, Nikolaj Nikolajeviĉ Pirogov, fariĝis kuracisto.
Pirogov estis nomumita en 1840 kiel profesoro en la Akademio de milita medicino de Sankt-Peterburgo, kie li prezidis la katedron pri kirurgio kaj kie la labor- kaj restad-kondiĉoj estis priskribitaj antaŭe de li kiel timigaj. Li volis tie fondi anatomian instituton kaj instrui studentojn. "Vivokaj animo de la Akademio", Pirogov trapasis tie tre aktivajn vivjarojn. En 1847, li iris al Kaŭkazio por kontroli la kampanjajn operaciajn metodojn, kiujn li prilaboris. Tie, li unuafoje uzis eteron kiel anestiziaĵon en 1847, kaj ankaŭ uzis amelitajn tolaĵbendojn, pli komfortaj ol splintoj. En 1848, li faris esplorojn pri ĥolero. De 1852 ĝis 1859, li kompilis kvarvoluman atlason pri topografia anatomio de la homa korpo. Membro korespondanto de la rusia Akademio de sciencoj ekde 1847, li gajnis premiojn Demidov en 1844, 1851 kaj 1860.
Post reveno al Sankt-Peterburgo en 1856, malkontenta pro la daŭre malbona instruado kaj laboro en tiu hospitalo, li eksiĝis el la Akademio. Li perdis favoron de la caro Aleksandro la 2-a. Li revenis al Krimeo kiel prigardisto de la lernejoj. Li iris al Kievo pro malakordo kun la ĝenerala guberniestro de Odeso. Pirogov verkis influan tekston pri la problemoj de pedagogio, pledis reformo de la eduksistemo, por edukado de la malriĉuloj, de la ne-rusoj, de la virinoj, por disvolviĝo de duagrada instruado. Dekon da jaroj poste, en konflikto kun la diversnivela regpovo, Pirogov estis eksigita el la publika funkcio eĉ sen rajto je pensio.
En 1861, laca pro intrigoj, kiuj rezultis el ĵaluzeco pro lia fameco kaj el lia pledo por reformoj, por amasa edukado ("La zemstvo devas venki la nescion de la amasoj"), li retiriĝis en sian bienon Viŝnja situantan en centra Ukrainio. Tie li bonvoleme kuracis kamparanojn de la ĉirkaŭajo, kreis senpagan malsanulejon kaj lernis la ukrainan por montri sian respektemon. La komponisto Ĉajkovskij estis unu el liaj tieaj vizitantoj. En 1862, li alprenis respondecon pri delegitaro de rusaj studentoj sendita transmare kiel profesoroj. Li flegis Giuseppe Garibaldi pro piedvundiĝo okazinta en Aspromonte. Pirogov revenis al Rusio en 1866, nur malofte forlasante sian bienon. Li vizitis batalkampojn kaj kampanjajn flegejojn de la franca-prusa milito de 1870 kiel reprezentanto de la rusa Ruĝa Kruco, kaj li estis ankoraŭ kirurgo dum la rusa-turka milito de 1877-1878. Ĝuste tiam, kiam li vizitis Bulgarion dum la rusa-turka milito, la caro Aleksandro la 2-a rememoris pri Pirogov kiel nekomparebla kirurgo kaj plej bona organizanto de la medicina servo ĉe la fronto, kaj li turnis sin al li. Kvankam 67-jara, Pirogov akceptis kun kondiĉo, ke li estu plene libera en sia laboro.
Lia lasta publika apero okazis maje 1881. Li mortis en sia bieno Viŝnja fine de la sama jaro pro kancero ĉe la buŝo.
Omaĝoj al Pirogov
En sia rusia patrio, Pirogov estas ankoraŭ unu el la plej konataj kuracistoj en la historio de la lando kaj kiel nacia heroo. Moskvo nomumis lin honorcivitano en 1881. Kvar jarojn post lia morto fondiĝis asocio de rusaj kuracistoj kies priorita celo estis la plibonigo de la medicinaj instruado kaj provizado en Rusio kaj kies gazeto estis "Ĵurnalo de la rusa medicina societo fondita memore al Pirogov".
La ĉefaj elementoj de tiu artikolo fontas el la versioj germanlingva kaj rusa de Wikipedia kaj el franclingva disertacio "La Médecine en Russie de 1801 à 1917" (La medicino en Rusio de 1801 ĝis 1917) de Ludovic Debono.
Rimarko : Artikolo de D-ro Kabanov, privat-docent [libera profesoro] de la Universitato de Moskvo pledis por la alpreno de Esperanto kiel internacia helplingvo en la "Ĵurnalo de la rusa medicina societo fondita memore al Pirogov" (n° 7, 1907). Tiurilata propono estis enmetita en la tagordo de la ĉiudujara kongreso de 1909 de la societo, konforme al deziresprimo de la medicina Societo de la Universitato de Kazan.
Korimbo
Korimbo estas simpla nefinita floraro. La malsameco kun la grapolo estas ke ĉiuj floroj pozicias preskaŭ en la sama ebeno, ĉar ju pli la flortigoj estas for de la centro, des pli ili estas longaj. Se la flankaj branĉoj estas tiom plilongigitaj, ke la floroj formas funelon, oni nomigas ĝin funela korimbo, ekzemple ĉe la filipendulo.
Memos Makris
Memos Makris, hungare Makrisz Agamemnon [makris], greke Αγαμέμνων Μακρής, Μέμος Μακρής estis hungara-greka skulptisto. Li naskiĝis en la 14-an de marto 1913 en Patraso. Li mortis en la 26-an de majo 1993 en Ateno.
Korimbo
Kunmetitaj floraroj
Povas esti kunmetitaj floraroj kun korimbo, kiel ekzemple la milfolia akileo, kies la floraro estas korimbo de kapituletoj.
Memos Makris
Biografio
Li naskiĝis en malriĉa familio, tial li frue komencis labori. En 1933 li frekventis artan ĉeflernejon en Ateno. Dum la 2-a mondmilito kaj ankaŭ poste li batalis, kiel maldekstrulo (kvazaŭ komunisto). Baldaŭ li lernis kaj politikadis en Parizo, poste en Hungario. Inter 1964-1975 li perdis ŝtatanecon pri greko. Poste li rajtis viziti Grekion, ekde 1980 li ofte vivis tie. En 1978 li ricevis premion Kossuth, sed li ricevis ankaŭ aliajn hungarajn premiojn.
Korimbo
Referencoj
Traube
Dardagny
Geografio
Dardagny situas tute en la okcidento de Svislando ĉe la limo al Francio, ĉe la norda bordo de la rivero Rodano. La komunumo konsistas krom el la ĉefvilaĝo Dardagny mem el la vilaĝoj kaj vilaĝetoj La Plaine, Malval, Essertines, La Tuilière kaj Les Granges. Tra la komunumo fluas de nordo al sudo la rivereto Allondon, kiu en La Plaine alfluas al Rodano. En la komunumo troviĝas pluraj vitejoj.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Dardagny limas en nordo al Thoiry (Francio), en nordoriento al Satigny, en oriento al Russin, en sudo al Avully, en sudokcidento al Challex (Francio), en okcidento al Péron (Francio), kaj en nordokcidento al Saint-Jean-de-Gonville (Francio).
Historio
La unua dokumenta mencio de Dardagny datiĝas el la jaro 1309 kiel Dardaniacum.
La vilaĝeto La Plaine estis unuan fojon menciita en la jaro 1321 kiel Planum.
Dum mezepoko Dardagny apartenis unue al Ĝenevo, tiam al Savojo, sekvis okupado fare de la bernanoj en 1536 kaj en 1376 ĝi denove fariĝis savoja posedaĵo, kaj kun tuta Savojo en la jaro 1798 fariĝis franca. En la jaro 1816 ĝi estis atribuita al la Respubliko Ĝenevo kaj kun ĝi fariĝis parto de Svislando.
Le Bois-d'Oingt
Le Bois-d'Oingt estas malaperinta franca situanta en departemento, regiono Aŭvernjo-Rodano-Alpoj.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Buisantins.
Ĝi nun formas parton de Val d'Oingt.
Černotín
Černotín estas municipo en Ĉeĥio, en Regiono Olomouc, en distrikto Přerov. Vivas ĉi tie.
Les Granges
Les Granges estas la nomo de la sekvantaj lokoj:
Černotín
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1406.
Owen Willans Richardson
Owen Willans RICHARDSON (naskiĝis la, mortis la ) estis brita fizikisto, profesoro en la Universitato Princeton de 1906 ĝis 1913 kaj ricevanto de la Nobel-premio pri fiziko en 1928.
Nacia Palaco de Mafra
La Nacia Palaco de Mafra (aŭ "Palaco-Konvento") estas impona konstruaĵo, kiu troviĝas en la portugala urbeto Mafra, ĉirkaŭ 40 km for de la ĉefurbo Lisbono.
Komence estis nur projekto konstrui konventon por 13 franciskanaj fratuloj. Laŭdire la projekto estis religia promeso de la reĝo Johano la 5-a, kiu estis malsana kaj volis resaniĝi. Aliaj diras, ke la konstruado komenciĝis, kiam la reĝo volis danki – en 1717 – pro la naskiĝo de sia filino, princino Maria Bárbara.
Ĉar en tiu epoko alvenis multe da oro el la kolonio Brazilo, la reĝo decidis pligrandigi la konstruaĵon. La unua arkitekto – germano, kiu estis studinta en Italio – administris la laborojn ĝis 1730, poste lia filo daŭrigis ilin. Entute estis dungitaj 52.000 laboristoj. Je la fino la baroka konstruaĵo ampleksis konventon por 330 fratuloj, grandan bazilikon kaj grandegan palacon. La tutaĵo larĝas 232 metrojn.
Por la bela baroka baziliko kaj por kelkaj partoj de la konvento Reĝo Johano la 5-a mendis religiajn pentraĵojn, pentritajn de konataj italaj pentristoj – ekzemple Francesco Trevisani (kiu pentris la grandan pentraĵon de la ĉefaltaro) – krom marmoraj statuoj, faritaj en Italio kaj aliaj landoj.
La palaco ampleksas en tri etaĝoj ĉirkaŭ 1.200 ĉambrojn (kun belaj mebloj el la 18-a kaj 19-a jarcentoj en multaj el ili), krome antikvan apotekon kaj malgrandan hospitalon, kaj precipe gravegan kaj belegan bibliotekon. Tiu biblioteko larĝas 9,5 metrojn, altas 13 kaj longas 88 metrojn. La planko kaj muroj estas el marmoro. La ligno de la duetaĝaj bretaroj estas bele skulptitaj en rokoka stilo. La biblioteko enhavas ĉirkaŭ 35.000 librojn, ĉiuj havantaj ledajn kovrilojn. Multaj el ili estas raraj kaj multvaloraj, ekzemple la inkunabloj.
Ĵazo
Ĵazo estas muzikĝenro ekestinta proks. 1900 en la sudaj ŝtatoj de Usono, kiun komence generis ĉefe nigruloj kaj kiu multmaniere evoluis – ofte per kunfando kun aliaj muzikaj tradicioj kaj ĝenroj. Intertempe al ĵazo ankaŭ apartenas muzikformoj, kiuj ofte nur malfikse aŭ preskaŭ ne ligiĝas al nigrula tradicio.
Třebějice
Třebějice (Trebejitz) estas municipo de Ĉeĥio troviĝanta en distrikto Tábor, en Sudbohemia regiono. En ĉi tie vivis.
Historio
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1545.
Ĵazo
Ĵazo ofte estas rigardata rilate sian artan gravecon kiel usona paralelaĵo al „klasika“ eŭropa muziko. Krom tio ĝi malfermis en preskaŭ ĉiuj fakoj de muziko, ekde popularmuziko ĝis popolmuziko, novajn eblecojn.
Distingiloj de ĵazo
Ĵazo baziĝas plejparte eŭropa tonsistemo kaj uzas eŭropajn melodi- kaj harmoni -sistemojn, muzikajn formojn (ekzemple kantoformon), same kiel eŭropajn instrumentojn (blovinstrumentojn, pianon, gitaron, kontrabason, grandan kaj malgrandan tamburojn, cimbalojn). Ĵazo uzas tamen la muzikkulturon devenan el Eŭropo. Centre staras aparta ritmosistemo rilate la movosenton (svingo, ritmomodelo), intensa, spontana interagado (i.a. voko kaj respondo) kaj sonformado orientiĝa je la kanta. Ĉi tiuj elementoj, ĉefe la ritmaro, estas rekondukeblaj sur la muziksento de afrikaj muzikkulturoj.
Ankaŭ la pli tendencoj de ĵazo montras kelkajn muzikajn kaj estetikajn karakterizaĵojn, kiuj ekkonigas ilin kiel. Al ĉi tiuj distingiloj apartenas krom la ĉefe je pli fruaj epokoj stilformaj blusaj tonoj:
Centraj ĵazstiloj
Kadre de la disvastiĝo de ĵazo komence ekestis la ĵazkritiko kaj poste la ĵazesploro. Ĝi komprenas ĵazon ne nur kiel entuziasmiga distra muziko, sed ankaŭ kiel serioza kultura atingaĵo. Tiel ĝi kontribuis decide al la estimo kaj al kompreno de pli granda publiko por ĉi tiu muziko. Per tio ĝi preparis la grundon por tio, ke la evoluoj naskitaj ekde la 1940-aj jaroj, kiuj situas, kiel la moderna ĵazo, trans la popularmuziko, ja trovis tutmondan aŭskultantaron. Tamen la ĵazkritiko kontraŭis per siaj kategoriigoj kaj interpretadoj ofte al la alispeca aliro de la muzikistoj, plejparte stampita de nigrusona kulturo.
Kantono Dallam (Teksaso)
La malurba kaj maldense loĝata kantono Dallam situas en la subŝtato Teksaso de Usono. Laŭ censa takso de ĝi havis  loĝantojn. Ĝia ĉefloko kaj administra centro nomiĝas Dalhart. Norda limo de la kantono estas la limo inter Teksaso kaj Oklahomo, kaj okcidente limas Nov-Meksiko.
Ĵazo
Centraj ĵazstiloj
La ĵazkritiko konceptis aron da ĵazstiloj kaj interpretis ilian sinsekvo tiel, ke la ĵazhistorio, baziĝanta sur bluso, gospelo kaj ragtimo, almenaŭ ĝis en la 1960-aj jaroj aperis kiel proksimume „konsekvenca“ evoluo: novorleana ĵazo/diksilando; ĉikaga ĵazo; svingo; bibopo; malpasia ĵazo/okcident-marborda ĵazo; malmolbopo /orient-marborda ĵazo; libera ĵazo; kunfando-ĵazo/rokĵazo. Proksimume ekde 1970 la varieco de la malsamaj stiloj kreskis konsiderinde kaj per ili ankaŭ kontraŭaj komprenoj pri tio, kio gravas en ĵazo, kiuj evoluoj estas direktomontraj kaj kiuj nov-alvenintaj muzikistoj estas taksendaj kiel gravaj. Ne plu sukcesis do por la tempo ekde la 1970-aj jaroj ĝenerale akceptita prezentado de stila evoluo. Tial hodiaŭ oni uzas plurajn, parte diferencajn nomojn por stiloj, tendencoj kaj muzikistaj rondoj. Ankaŭ la stilojn de la pasinteco oni riĉigas ekde pli novaj perspektivoj foje per aldonaj stilnomoj („latinida ĵazo“, „modala ĵazo“) kaj taksas ilin diference. Muzikistoj, sed ankaŭ ĵazkritikistoj kaj –esploristoj mem pridubas en ĝenerale ĉiujn tiajn kategoriigojn. Tiuj tamen restis en uzo por ĝenerala orientiĝo.
Novorleana ĵazo (ekde 1900)
Novorleana ĵazo evoluis komence de la 20-a jarcento en Nov-Orleano (Luiziano) kaj disvastiĝis en la 1910-aj jaroj per novorleanaj bandoj al Ĉikago (Ilinojso) kaj Novjorko. Novorleana ĵazo ofte estas rigardata kiel la unua vera ĵazstilo. Ĝi estis ankaŭ la unua muziko, kiu estis citita per la termino ĵazo. Fama pli malfrua reprezentanto de novorleana ĵazo estis Louis Armstrong, kiu tamen aktivis entute sur multaj diversaj kampoj de ĵazo. Historia antaŭuloj estis la muziko de marŝbandoj, preĝejaj kantoj, nigrulaj preĝokantoj kaj bluso, sed ankaŭ ragtimo. En la 1950-aj jaroj la novorleana ĵazo travivis revivigon. Stilaj distingiloj: kolektivimprovizado, breĉoj, trumpeto estas ĉefvoĉo (estas ĉirkaŭludata de aliaj voĉoj).
Diksilando (ekde 1910)
Pro la tiama rasapartigo bandoj estis separitaj laŭ haŭtkoloroj. En Nov-Orleano ekde la komenco ekzistis kaj nigrulaj kaj ankaŭ blankulaj bandoj. Ili ofte duelis muzike en la stratoj. Finfine elformiĝis blankula ludmaniero de novorleana ĵazo, la diksilando. Je ĉi tiu stilo la origina sonformado, trentonoj, esprimpova vibrado kaj la totalesprimo paŝis malantaŭen. La melodioj estis pli glataj, la harmonioj pli puraj kaj la tekniko pli lerta. Diksilando tamen ne estas klare dislimigebla de novorleana ĵazo. Dumpase de la tempo muzikistoj ludis sendepende de sia haŭtkoloroj ambaŭ stilojn. Nun ekzistas tri ĉefaj tendencoj de diksilando: la ĉikaga stilo, la okcident-marborda revivigo kaj tradicia novorleana ĵazo.
Ĉikaga ĵazo (ekde 1920)
En Ĉikago la novorleana ĵazo kaj la diksilando de la profesiuloj el la sudaj usonaj ŝtatoj trovis multajn imitantojn. Al tiuj apartenis aparte junaj amatoroj, plejofte lernantoj kaj studentoj. Ili ne sukcesis samvalore reprodukti la komplikajn strukturojn. Pro tio ekestis nova stilo, la ĉikaga ĵazo. Je tiu la melodioj ne interkruciĝas, sed estas paralelaj. La unuopaj solooj havis male al la kolektivimprovizado de la novorleana ĵazo pli multan gravecon. Unuafoje en ĵazo jen aperis la saksofono kiel grava instrumento. Grava reprezentanto de ĉi tiu stilo estis Bix Beiderbecke.
Svingo (ekde 1926)
Svingo estis la plej populara stilo de la ĵazhistorio. Ĝi ekestis meze ĝis fine de la 1920-aj jaroj. Pro la mondekonomia krizo la muzikistoj unuiĝis en tiel nomataj bandegoj, ĉar ili kiel unuopuloj ne plu povis ekzisti en ĉi tiu profesio. Svingo havis sian florepokon inter 1935 kaj 1945. Kansasurba ĵazo kaj sudokcidenta svingo komence estis regionaj diferencoj de svingo, kiuj tamen ekde meze de la 1930-aj jaroj ankaŭ akiris transregionan kaj tutmondan gravecon. Dum ĉi tiu tempo ankaŭ gospelo transprenis multan el la ĵazharmoniaro kaj influis poste per tio ritmenbluso.
En Eŭropo evoluis ekde la 1930-aj jaroj la cigana ĵazo. Plej fama reprezentanto de ĉi tiu stilo estis gitaristo Django Reinhardt, kiu decide kunformis ĉi tiun stilon. En cigana ĵazo troviĝas influoj de eŭropaj muziktradicioj. Gitaroj kaj violonoj apartenas al la baza instrumentaro.
Bibopo (ekde 1940)
Bibopo evoluis ekde 1940 kaj starigis la fundamentojn por la moderna ĵazo. Apartaĵoj de bibopo estas pli grandaj ritmaj liberecoj por frapinstrumentaro kaj baso, treege rapidaj tempoj kaj pli komplikaj harmoniskemoj ol en svingo, samkiel la tempoduobligo en la soloistajn impovizadojn. Samtempe malfirmiĝis la ligo al temo. Muzikistoj kiel Charlie Parker kutime reekprenis nur la formon kaj la harmonisinsekvojn de muzikpeco kaj plejparte lasis nekonsiderata melodion de la temo dum la improvizadoj. Plua distingilo de bibopo estas improvizadoj trans pli longa tempospaco; foje ili komencas aŭ malkomencas enmeze de strofo. Miksitajn formojn de ĉi tiu moderna ĵazo kun la svingo oni komence surmerkatigis sub la nomo "mainstream jazz" (ĉeftendenca ĵazo).
Latinida ĵazo (ekde 1947)
Latinida ĵazo estas ludmaniero de moderna ĵazo, kiu distingiĝas precipe per la transpreno de ritmoj kaj foje ankaŭ komponaĵoj el la repertuaro de la latinamerika muziko. Komence temis ĉefe pri kombinado de ĵazo kun elementoj de diversaj stiloj el Karibio, je kio la kuba muziko ricevis bazan pozicion. Plivastasence la nocio ampleksas ankaŭ influojn el la brazila popularmuziko. Pioniro de latinida ĵazo estis Dizzy Gillespie. Li prezentis en 1947 en la novjorka Carnegie Hall kune kun kubaj perkutinstrumentistoj "Afro-Cuban Drums Suite". Vidu ankaŭ artikolon Afrikokuba ĵazo.
Malpasia ĵazo (ekde 1948)
Malpasia ĵazo (angle: cool jazz) evoluis fine de la 1940-aj jaroj en Novjorko el la bibopo. La termino "cool" rilatas al pli silentema baza teniĝo de fermiteco kaj je la muzikado. "Cool" estas la muzikadmaniero kontraste al la pasia ("hot") muzikado de la novorleana ĵazo. Ĝusta traduko de "cool" estus do ne „freŝa“, kiel staras en la vortaro de Bertilo Wennergren, sed pli bone „malpasia“. La malpasia ĵazo kun pioniroj kiel Lennie Tristano aŭ Miles Davis estas pli koncerta kaj preferas pli malrapidajn tempojn kaj vaste etendiĝajn melodiliniojn. La okcident-marborda ĵazo ekestinta en Kalifornio, estas melodiema variaĵo de ĉi tiu stilo, kiu pli klare celas kontentigi distrobezonojn.
Malmolbopo (ab 1955)
Malmolbopo (an.: hard bop) estas pluevoluigo de bibopo. Ĝi enprenis elementojn de pli nova nigrusona distra muziko, kiu rezultigis entute rime akcentatan ludmanieron orientiĝintan je la taktunuoj. Soŭlĵazo estas la pli funka variaĵo, kiu ekestis en la fruaj 1960-aj jaroj.
Libera ĵazo (ekde la fino de la 1950-aj jaroj)
Libera ĵazo estas unuaflanke historia termino por libera neligita improvizado en ĵazo de la 1960-aj jaroj. Aliaflanke ĝi estas modelo disradianta ĝis nuntempe, kiu proponas la eblecon evoluigi ĉiam novajn formojn en ĵazo. Tial stila analizo estas ebla nur limigite. En nuntempa avangarda aŭ pionira ĵazo - pli malfrua variaĵo de libera ĵazo – oni kutime baziĝas sur trairaj mezuroj. Krom tio aktuale ekestis per libera improvizado formo de spontana ludo, kiu tamen rezignas la rilatojn kaj religojn al ĵazo kaj surtretas novan kontinenton trans establiĝintaj muzikĝenroj.
Kunfando-ĵazo (ekde la fino de la 1960-aj jaroj)
Kunfando-ĵazo estas ĝenro, kiu kombina ĵazon kun aliaj stiloj, aparte kun rokmuziko kaj funko. Estas tipe, ke jen ĵazmuzikistoj miksas ĵazteknikojn, uzante elektre amplifitajn instrumentojn ekz. elektran gitaron, elektran pianon aŭ sintezilon kun ritmaj strukturoj el nigrusona popularmuziko. Tio povus estis la ritmomodeloj de soŭlo, de ritmenbluso aŭ ankaŭ duumaj ritmoj de la rokmuziko. Ĵazfunko estas funka variaĵo de kunfandomuziko. Samgrade, kiel ĵazmuzikistoj alproksimiĝis al la rokmuziko aŭ al funko (ekzemple Volker Kriegel aŭ Herbie Hancock) ankaŭ ekestis kunfando ekde la alia flanko: Rokmuzikistoj kiel Brian Auger, Al Kooper kaj bandoj kiel Embryo aŭ Henry Cow kreis rokĵazon analoge al ĵazroko de Miles Davis aŭ Nucleus.
Moderna kreiva ĵazo
Modern-kreema ĵazo estas ĵazstilo, kiu nuntempe ekprenas la stilan variecon de moderna ĵazo. Ĝi estas rigardata kiel pluevoluo de libera ĵazo kaj ekestis per la variaj muzikaj rimedoj, kiuj estas alireblaj por nuntempaj muzikistoj. Multaj ĵazmuzikistoj el tio disvolvis personajn improvizolingvojn. Tiel ili povas esprimi sin improvize en la variaj nuntempaj ĵazstiloj. Muzikistoj kiel Paul Bley, James Carter, Theo Jörgensmann aŭ Michael Moore estas alkalkuleblaj al moderna kreiva ĵazo.
Monda ĵazo resp. etna ĵazo
Alie ol pli fruaj renkontoj de ĵazmuzikistoj kun muzikistoj el aliaj muzikkulturoj, dum kiuj ĵazmuzikistoj traktis ekzotajn temojn per rimedoj de la ĵazstilaro, ekde la 1970-aj jaroj ekestis ligoj de ĵazo kun muziko ekster tiu de Eŭropo kaj Nordameriko, en kiuj la „okcidentumaj“ muzikistoj metis malantauen la ĵazkarakteron favore al egalrajta interŝanĝo kaj al klopodo pri vera kunfando (ekzemple en la ensembloj Shakti aŭ Codona). Por ĉi tiuj provoj de muzika sintezo nomoj kiel „monda ĵazo“ aŭ ankaŭ „etnoĵazo“ establiĝis. La termino „mondmuziko“ tamen estas ankaŭ transamaniere komprenebla, laŭsence de komuneco kiel bazo de ĉiuj muzikkulturoj, de tutmonda muzika lingvo kaj eĉ laŭsence de bildigo de universalaj (spiritaj) mondprocesoj per muziko.
Novtradiciismo
Adeptoj de „novtradiciismo“ rifuzas la evoluojn de libera ĵazo kaj de kunfandoĵazo kiel kontraŭdira al la esenco de ĵazo kaj rigardas la elementojn bluso kaj svingo kiel nemalhaveblajn erojn de ĵazo. La tiel nomata „novbopo“ - aktuala formo de ĵaztradicio deduktita el bibopo kaj malmolbopo – okupas esencan parton de la novtradiciismo, kiu tamen etendiĝas vaste trans ĉi tiu: unuaflanke per retiriĝo sur pli malnovaj stiloj (Louis Armstrong estas grava referenculo), aliaflanke per forta influo de la tiel nomata modala ĵazo (ĉiam modelas la kvinopoj de Miles Davis). En la malfono de publika intereso pri ĉi tiu movado staras trumpetisto Wynton Marsalis.
Novklasikismo
La termino „novklasikismo“ signifas stilon, kiu estas kaj la logika konsekvenco kaj ankaŭ la forturniĝo de libera ĵazo. Ĝi eliĝis el la "gesto de la longa improviza libera flugo", rezignis tamen la estetikon de la avangardo. Ĉi tiu stilo havas komune kun la novtradiciismo („klasikismo“ laŭsence de Berendts) la altestimon por la nigrusona ĵaztradicio, enigas tamen en sian komprenon de tradicio la formojn kaj esprimrimedojn de la tuta ĵazo. Ĉefrolantoj de ĉi tiu stilo, kiu ekde la 1990-aj jaroj pli kaj pli alproksimiĝas al novtradiciismo, estas i.a. Archie Shepp aŭ David Murray. David Murray ekzemple melodiigas en sia ludo la kriecajn preterblov-efektojn de libera ĵazo, kiuj per tio pli similas al modernaj formoj de blusvokoj ol ke ili estus kompreneblaj laŭ avangarda senco.
Psikedela ĵazo
La termino „Acid Jazz“ (eo: psikedela ĵazo) ekestis en la malfruaj 1980-aj jaroj, kiam ĉefe britaj diskludistoj remalkovris danceblajn sonregistraĵojn de soŭla kaj funka ĵazo el la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj kaj ludis en diskludejoj. Multaj sonregistraĵoj el la tiama epoko reaperis sub ĉi tiu nomo. Kadre de ĉi tiu revivigo ankaŭ formiĝis novaj ensembloj, kiuj kombinis ĵazon kun soŭlo kaj funko. Je tio ili ankaŭ uzis elektronikajn songenerilojn, aparte je la pulso, sed ankaŭ je la aranĝo. Psikedela ĵazo funkcias kiel dancmuziko kaj estas parenca al diskoo.
Imaga popolmuziko
Je la koncepto de imaga popolmuziko popolmuzikaj aŭ popolmuzikaj sentataj melodioj aŭ ritmaj strukturoj estas la elirpunkto por improvizadoj. Krom muzikistoj el la rondo de Association à la Recherche d’un Folklore Imaginaire (ARFI) kiel ekz. Louis Sclavis ankaŭ Gianluigi Trovesi kaj intertempe ankaŭ Norbert Stein el Germanujo apartenas al la ĉefaj reprezentantoj de ĉi tiu stilo.
Glata ĵazo resp. popĵazo
Glata ĵazo ofte estas alordigata al fonmuziko. Ekestinta el ĵazroko kaj kunfandomuziko de la 1970-aj jaroj, ĉi tiu melodiema muzikado ligas ĵazon kun rimaj strukturoj de populara muziko. Glata ĵazo estas plejparte radioformato, kiu populariĝis je norda Ameriko en la 1990-aj jaroj. Al la pioniroj apartenas Bob James, Lee Ritenour kaj Grover Washington la pli juna. Aparte sukcesaj interpretantoj estas George Benson kaj Kenny G., en Germanujo famiĝis Till Brönner. Dum la lastaj jaroj ĉefe kantistinoj kiel Silje Nergaard, Rebekka Bakken, Katie Melua, Norah Jones, Viktoria Tolstoy kaj Solveig Slettahjell ligas ĵazon kun popularmuzikaj elementoj. Jen la nomo popĵazo pli taŭgas.
Ĵazrepo
Kiam ekestis hiphopo, ĵazo enigis ankaŭ ĉi tiun muzikĝenron. Reprezentanto de ĵazrepo en Germanujo estas Jazzkantine. Kiel pioniro de ĉi tiu ĵazstilo validas la bando Jazzmatazz.
Muzika formo
Kompare kun la „grandforma arĥitekturo“ en eŭropa altkultura muziko kun pli kaj pli grande planita komplika strukturo de sia komponaĵoj ĵazo efikas plejparte simpla, simile ankaŭ al afrikaj kaj barataj muzikformoj. Pro la graveco de improvizado kaj modelritmo en ĵazo la muzika formado estas treege envolvita en la paso de la tempo kun principe malferma finaĵo. Ĵazo havas plejparte sinsekvan strukturon kaj inklinas pro tio al modulaj, pli malgrandaj formeroj. Laŭ muziksciencisto kaj pianisto Vijay Iyer la koncentriĝo direktiĝas „anstataŭ sur la grandeforman hierarĥian formo“ pli „ sur etgrajnecajn ritmajn detalojn kaj sur la hierarĥion de ritmaj surtavoligoj. La pli grandaj muzikaj formoj rezultas do elapere el la improvizita formado de ĉi tiuj malgrandaj muzikaj eroj.“
Ĵazo nur parte alproksimiĝis laŭforme al koncertmuziko eŭroptradicia. Jen ĉefe nomendas Duke Ellington kun komponaĵoj kiel Diminuendo And Crescendo In Blue aŭ la suito Black, Brown and Beige. La progresema ĵazo de Stan Kenton kaj ĉefe de la tria fluo de Gunther Schuller, Charles Mingus aŭ John Lewis daŭrigis ĉi tiun vojon. Pli ofte tamen oni transigis el la eŭropa koncertmuziko la kantoformon sur malpli komplikajn muzikpecojn kaj la pri ili ludataj improvizaĵoj, kiel ekzemple Dave Brubeck aŭ Jutta Hipp.
Kelkaj tendencoj de ĵazo – ekzemple modern kreiva ĵazo aŭ g-bazo – bazigas siajn improvizojn sur propraj komponaĵoj, aliaj ofte baziĝas sur elprovitaj normkantoj kaj famaj kantoj de aliaj muzikĝenroj.
Ĵazaj normkantoj
Ĵaza normkanto estas melodio kun fiksita harmonio-sinsekvo, kiu ofte servas kiel temo kaj materialo de ĵazimprovizado. Kutime la muzikistoj prezentas la temon je la komenco kaj je la fino de sia peco; inter tiuj okazas improvizadoj preskaŭ ĉiam laŭ soloista sinsekvo. Normkantoj devenas ekde proksimume 1930 el furorkantoj, ŝansonoj, muzikaloj, filmmuziko kaj propraj muzikaĵoj de ĵazmuzikistoj. Ili apartenas al la fundamenta repertuaro de tradiciema ĵazmuzikisto. Ekde la 1940-aj jaroj bibopmuzikistoj uzis tiajn jam konatajn kantojn kaj verkis novajn melodiojn pri ties akordsinsekvoj aŭ konservis la melodion, ŝanĝis tamen la akordsinsekvojn (harmoniojn) de ĉi tiuj kantoj. Tiamaniere ekestis novaj normkantoj, kies novevoluigitaj temoj nomiĝas biboptemo.
Multaj ĵazmuzikistoj ludas ĉi tiujn melodiojn kaj improvizas pri ili resp. pri la akordsinsekvoj antaŭmetitaj per la melodioj. La muzikaj interkonsentoj pri tio varias de stilo al stilo. Kelkaj ĵazensembloj je koncertoj uzas ankaŭ selekton da ĵazaj normkantoj ĝenerale konataj en ĵazo, pri kiuj la diversaj muzikistoj ofte povas rapide interkonsenti komune. Ĉi tiu normigo estas la bazo por ĝenerala interkonsento. Per ĝi ĵazmuzikistoj povas koncerti sen antaŭa provludo, eĉ se ili antaŭe neniam estis renkontiĝintaj. Ankaŭ je spontanaj renkontiĝoj de ĵazmuzikistoj, la spontankoncertoj, normkantoj ludas interligan rolon. Kompilaĵon de la plej gravaj kaj plej ofte ludataj ĵazaj normkantoj prezentas la tiel nomata Real Book, kiu estas la „Fundamento“ de la plej multaj improvizadkunsidoj.
Edukado kaj progresigo
Ekde la komenco de la 1960-aj jaroj, en Eŭropo ekde proksimume 1970, la edukado pri ĵazo ekfloris. Krom je memstaraj akademiaj edukejoj en la „naskiĝlando“ de ĵazo, ekzemple Konservatorio Berklee, Konservatorio de Nov-Anglio aŭ Lernejo Juilliard, nun ankaŭ oni povis studi ĵazon ĉe la arta universitato je Graz. En Svisujo ekde tiam la Svisa Ĵazlernejo ofertas eblojn de edukado. En Germanujo ekde la 1980-aj jaroj estas kutime, ke ĉe la muzikaj altlernejoj troviĝas apartaj studofakejo por ĵazo kaj popularmuziko. Dum la lastaj jaroj en la plej multaj landoj ekestis konkursoj kiel Jugend jazzt kaj precipe ĵazpremioj, kiuj aŭ adekvate distingas kaj antaŭenigas multpromesajn junajn muzikistojn aŭ distingas meritajn muzikistojn. La junaj ĵazmuzikistoj nuntempe estas ĝenerale je bonega nivelo. La plej multaj el ĉi tiuj novaj muzikistoj fiksiĝas tamen ĉefe pri la imitado de ĉiel renomaj ĵazformoj. Kelkaj malmultaj tamen transmetas sendepende siajn proprajn ideojn en novajn formojn de muzika formado.
Vortdeveno
La deveno de la vorto jazz estas neklara. En la komenco oni nomis la fruan ĵazon "Hot Ragtime" [pasia ragtimo] aŭ simple "Ragtime" [ragtimo]. En 1909 la vorto aperis en la kanto „Uncle Josh in Society“: „One lady asked me if I danced the jazz …“, cele al iaspeca de ragtimodanco. En 1913 la termino estas dokumentia kiel nomo por speco de muziko, eble kiel nomo por la muziko por tiu ragtimodanco. Eble ĝi estas deduktita de la vorto „jass“ el la kreola jamajka-kreola lingvo, „jass“, por „energia aktiveco“, aparte por seksumado. Jen fonto pri tio: „If the truth were known about the origin of the word 'Jazz' it would never be mentioned in polite society.“ [„Étude“, Sept. 1924]. (Esperante: "Se la vero pri la deveno de la vorto 'jazz' estus konata, ĝi tute ne estus menciata en la nobla socio.")
Ekde plej malfrue 1915 estis bandoj el Nov-Orleano, kiuj enhavis la vorton „Jass“ aŭ „Jazz“ en la bandonomo kaj/aŭ nomis sian muzikon tia. Bandestro Tom Brown pretendis esti la unua, kiu uzis la vorton por pli preciza priskribo de bando, pri kio ekestis ega disputo kun Nick LaRocca de la Original Dixieland Jass Band.
Eblas ankaŭ dedukto de la vorto „Jass“ aŭ „Jazz“ el la uzo de la vorto "jasm" (franca vortaro el 1860) por energio, dinamiko kaj vivoforto, kiel konvena anstataŭa vorto por afrikaj danconomooj kiel ekz. mandinke „jasi“ aŭ temne „yas“), ĉiukaze alia ĵargonvorto (jism) ankaŭ validas kiel deduktita de tiu. Jasi ne nur estas la nomo de danco, sed ankaŭ signifas „eksciti“.
La angla verbo „to jazz“ por plirapidi aŭ vigligi, estas dokumentita ekde 1917.
Historio de ĵazo
Kelkaj radikoj troviĝas en bluso, nigrula laborkantado, nigrulaj preĝkantoj (Negro Spirituals) kaj gospelo. En 1890 ekis la ragtimo, al kiu mankis improvizo, sed kiu ja havis svingon (ragged time = distirita tempo). Verŝajne la plej konata verko de tiu ĉi epoko estas "The Entertainer" de Scott Joplin (ĝi ege furoris post la filmo The Sting en 1973). Malpli skeme, kaj do pli ĵaze, ludis Jelly Roll Morton en New Orleans. Li mem pretendis, ke li "en 1902 inventis la ĵazan muzikon".
Eksteraj ligiloj
Nigra muzika 1/2
LMC
La vorto havas plurajn signifojn:
Ĵazo
Eksteraj ligiloj
Eseo de Roland Levreaud pri "La Socia Enhavo de l’Ĵaz‑Muziko"
Registaro ''de facto''
Registaro de facto (do fakte aŭ ne de iure) estas tiu kiu funkcias kiel registaro sed ne estas agnoskita oficiale fare de iu ajn jura regularo. Povas okazi diversaj tialoj por la ekzisto de registarode facto:
Alia signifo de la termino estus tiu kiu aludas al persono kiu fakte plenumas la povon kvankam oficiale ne havas regadan titolon formale.
Rocca Susella
Rocca Susella estas komunumo de Italio, en sudokcidenta Lombardio.
GMN
La vorto havas plurajn signifojn:
Rosas (Hispanio)
Rosas en la hispana aŭ Roses en la kataluna (por Rozoj, kio aperas en la blazono) estas municipo en la provinco Ĝirono, apartenanta al la regiono Katalunio, Hispanio, kun areo de 46 km². Ĝi estas malpli ol 30 kilometrojn de la landlimo kun Francio, 65 kilometrojn de Ĝirono kaj 160 kilometrojn de Barcelono. Malgraŭ la turismo, fiŝkaptado ĉiam restis grava. Rosas unu el la plej grandaj fiŝkaptaj haveno de la Costa Brava. Roses situas ĉe la Golfo de Rosas kaj havas ĉirkaŭ 4km longan sablan strandon. Piediranta avenuo laŭiras laŭlonge de la granda sabla strando. Ekster la turisma sezono, Rosas havas ĉirkaŭ 18 000 konstantajn loĝantojn. En la someraj monatoj la loĝantaro altiĝas al 90 000.
Historio
En 1808 Napoleono devigis la hispanan reĝon abdiki de la trono. Francaj trupoj reeniris la landon, kaj Rosas estis sieĝita kaj kaptita por la kvara fojo en ĝia historio. En 1814, kiam la francoj retiriĝis el Hispanio, ili eksplodigis la bastionojn de la fortikaĵo kaj la Kastelon de la Trinitato (Castell de la Trinitat). La malnova urbo, Ciutadella, nun estis tute detruita, dum sur la orienta flanko malrapide etendiĝis la nuna moderna urbocentro.
Gravaj elfosadoj estis faritaj ene de la muroj de Ciutadella. Ne nur restaĵoj el la greka kaj romia periodoj estis malkovritaj, sed ankaŭ partoj de la mezepoka urbo kaj ĝiaj muroj. En la 1990-aj jaroj, la muroj de Ciutadella estis vaste restarigitaj, kaj en 2004 muzeo estis malfermita ene de la muroj. Iom kontestata restarigo de la Kastelo de la Trinitato finiĝis en 2010.
Vidindaĵoj
Rosas havas belan historian centron kun greka stilo. Estis la grekoj kiuj unue ekloĝis ĉi tie en la 9-a jarcento.
Esperanto
Esperanta Naturamikaro organizos en Roses/Rosas la unuan naturamikan kultursemajnon en Esperanto (NAKSE), komence de oktobro 2022. La programo enhavos kulturajn ekskursojn, prelegojn, debatojn. Ĉio devos respekti la principojn de daŭrebla turismo.
Val d'Oingt
Val d'Oingt estas nova franca situanta en departemento, regiono Aŭvernjo-Rodano-Alpoj.
Preterpasejo
Preterpasejo estas loko sur transportvojo, speciale fervojo, kie unu transport-partoprenanto (ekzemple trajno) povas preterpasi alian, kvankam sur la resto de la transportvojo tio ne eblus. Tio estas ofte necesa sur unutraka fervojo por ebligi samtempan ambaŭdirektan servadon. Plej ofte preterpasejoj situas en stacioj kaj haltejoj.
Béni Dalnoki
Béni Dalnoki, laŭ hungarlingve kutima nomordo Dalnoki Béni estis hungara operkantisto, (tenoro). Lia origina nomo estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) Singer Benjámin, lia persona nomvarianto estis Bernát, lia edzino estis Fáni Dalnokiné Konti, lia filo estis Viktor Dalnoki.
Béni Singer naskiĝis la  en Szabadka (Hungara reĝlando, (nuntempa Subotica en Serbio), li mortis la  en Budapeŝto.
Biografio
Béni Dalnoki devenis el juda familio. Li kantadis jam en la lerneja koruso. En 1857 li aliĝis al trupo de Mihály Havi en sia naskiĝurbo, post 3 jaroj al trupo de István Reszler. En 1861 li lernis kantoteknikon en Vieno, inter 1862–1866 li estis membro de Teatro de Kolozsvár, poste li kantadis en diversaj teatroj. En 1876 li revenis al Kolozsvár, post 3 jaroj li havis rolojn en Nacia Teatro (Budapeŝto), en 1884 li aŭtomate estis fondinta membro de Reĝa Operejo de Budapeŝto. En 1904 li ricevis la titolon "honora membro".
Viktoro de Pettau
Viktorino de Poetovino, en la eŭropa mezepoko ankaŭ nomata Viktoro de Pettau, fakte latine Victorinus, nomata Victorinus Poetovionensis aŭ Petavionensis, estas martiro kaj sanktulo de la Katolika kaj la Orienta Ortodoksa Eklezio. Li estis kristana episkopo en la ankoraŭ malpermesita kaj kaŝita kristana eklezio en la romia urbo Poetovio (la moderna urbo Ptuj en Slovenio, historie germane Pettau) en la romia provinco Pannonia Superior (la okcidenta parto de Panonio). Victorinus verkis komentaĵojn pri diversaj tekstoj ene de la Biblio.
Liaj teologiaj verkoj estas ĉefe ekzegezaj. Victorinus verkis komentaĵojn pri diversaj libroj de la Biblio, kiel ekzemple Genezo, Eliro, Levidoj, Libro de Jesaja, Libro de Jeĥezkel, Libro de Ĥabakuk, la Libro Kohelet, la Alta Kanto de Salomono, Evangelio laŭ Mateo kaj la Apokalipso, krom disertaĵoj kontraŭ la herezoj de lia tempo. Ĉio, kio pluvivis, estas lia Komentario pri la Apokalipso kaj mallonga teksteto "Pri la konstruado de la mondo" (latine De fabrica mundi).
Victorinus estis multe influita de Origeno de Aleksandrio. Sankta Hieronimo donas al li honoran lokon en sia katalogo de ekleziaj verkistoj. Hieronimo foje citas la opinion de Victorinus, sed konsideris lin estinti trafita per la opinioj de la Jarmilismo au Antaŭjarmilismo. Laŭ Hieronimo, Victorinus mortis martiro en 304, do kadre de la Diokleciana persekutado de kristanoj.
Kontraste al la pozitiva sinteno de Hieronimo en la malfrua kvara kaj frua kvina jarcento, la verkoj de Victorinus estis kondamnitaj kaj listigitaj kiel apokrifoj laŭ la Gelazia Dekreto, komence de la 6-a jarcento. La dekreto estis atribuita al la tiama papo Gelasio la 1-a; ĝi inkludas liston de verkoj kompilitaj de herezuloj aŭ uzitaj de skismuloj por esti malakceptitaj kaj evitendaj, kaj listigas la laboron de Victorinus tie.
Victorinus estas festita en kaj la Latina Romkatolika Eklezio kaj la Orienta Ortodoksa Eklezio la 2-an de novembro.
Benjamin Jekhowsky
Li migris en Francion en 1912, kie li subskribis siajn artikoloj per la nomo de Benjamin de Jekhowsky
Li lernis en la Moskva Ŝtata Universitato kaj, migrinte en Francion, li dungiĝis en la observatorio de Parizo en 1912. Li poste laboris en la observatorio de Alĝero (nun, la Centro de esploro pri astronomio, astrofiziko kaj geofiziko) en Alĝerio, tiam franca kolonio, tie kie li konatiĝis kiel fakulo pri ĉiela mekaniko.
Post 1934 li verkis 190 artikolojn sub la nomo de Benjamin de Jekhowsky; li malkovris 12 asteroidoj, la Minor Planet Center registris liajn malkovrojn sub la nomo "B. Jekhovsky".
Li mortis post 1953 (en 1975 laŭ iuj fontoj).
La asteroido 1606 Jekhovsky , malkovrita de Louis Boyer, estis tiel nomita en lia honoro.
Lionel Hampton
Lionel Leo HAMPTON (20-a de aprilo 1908 - 31-a de aŭgusto 2002), ankaŭ konata kiel Hamp, estis usona ĵaza muzikisto. Li estas inter unu el la plej gravaj homoj en historio de ĵazo, kaj laboris kun pluraj famaj ĵazaj muzikistoj, kiel Benny Goodman, Charlie Parker kaj Quincy Jones.
John Barth
John Simmons BARTH (27an de Majo, 1930) estas usona verkisto kiu estas plej bone konata pro sia postmodernisma kaj metafikcia fikcio.
Lia teza romano, nome The Shirt of Nessus, kolektas siajn spertojn en la Universitato Johns Hopkins.
El 1953 ĝis 1965, Barth estis profesoro en la Pensilvania Ŝtata Universitato. Poste li profesoris en la Ŝtata Universitato de Novjorkio en Bufalo el 1965 ĝis 1973. Barth poste instruis en la Universitato de Bostono kiel vizitprofesoro en 1972–73 kaj en la Universitato Johns Hopkins el 1973 ĝis li retiriĝis en 1995.
Ahmed Al Safi
Ahmed Al Safi (arabe احمد الصافي) naskiĝis en Diwaniya, Irako en 1971. Li estas skulptisto kaj pentristo.
Mimoleto
Mimoleto, en franca Mimolette, estas fromaĝo tradicie produktita ĉe la urbo Lille, Francio. En Francio, ĝi estas konata ankaŭ kiel Boule de Lille (lilbulo) laŭ sia devenurbo, aŭ Malnova Hollande ĉar estas farata laŭ la tradicio de Edama fromaĝo.
Ĝi estis origine farata laŭ ordono de Ludoviko la 14-a, kiu – en la kunteksto de la merkantilisma politiko de Jean-Baptiste Colbert – serĉis indiĝenan francan produkton por anstataŭigi la tiam tre popularan Edam. Por fari ĝin distinga el Edam, ĝi estis unuafoje kolorigita uzante karotsukon, kaj poste spicita per bikso por havigi distingan oranĝkoloron.
Ĝi normale pezas ĉirkaŭ 2 kg kaj estas farita el lakto de bovino. Ties nomo devenas el la franca vorto mi-mou (femine mi-molle), signife "duon-milda". Tiu referencas al la mildeco de la krusto se nova – pro tempopaso ĝi iĝas pli malmilda. Ĝi havas grizan kruston kaj oranĝecan karnon. La oranĝa koloro venas el la natura spico annatto aŭ bikso. Se uzata en malgrandaj kvantoj, ĉefe kiel manĝokolorigo, la bikso ne aldonas distingan aromon aŭ guston. Tiu fromaĝo havas similan aspekton de kantalupa melono.
Flassan (Vaucluse)
Flassan (jen france, okcitane Flaçan) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Vaucluse (franca elparolo: [], okcitane Vauclusa), en la regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura (Provence-Alpes-Côte d'Azur, prononcata, okcitane Provença-Aups-Còsta d'Azur). Fine de en la komunumo vivis.
Provinco Orientale
Provinco Orientale respektive Provinco Orienta (france Province Orientale) estis unu el dek provincoj de Demokratia Respubliko Kongo, kovranta la nordorientan parton de la lando. Laŭ oficiala takso el la jaro 2010 ĝi havis loĝantojn. Konsiderante ke la provinca areo estas kvadrataj kilometroj, el tio rezultas loĝdenso de 16 homoj po kvadrata kilometro. Administra centro estas la urbo Kisangani; aliaj gravaj urboj estas Isiro, Bunia kaj aliaj. Oficiala lingvo en la provinco estas la franca, naciaj lingvoj la svahila kaj lingala.
Grava natura areo estas la Nacia Parko Garamba.
El trato de Argel
El trato de Argel, nomita foje Los tratos de Argel, estas komedio pri kaptitoj fare de Miguel de Cervantes, datita plej ofte en 1582 kaj iom ŝanĝita poste kiel Los baños de Argel (La banejoj de Alĝero).
Enhavo
Inter la temoj estas la suferiga kaptiteco de la kristanoj Aurelio kaj Silvia kaj la amo de la arabino Zara por Aurelio kaj de la arabo Izuf por Silvia. Estas momentoj de granda emocio la plendoj pro la kaptiteco kaj la patriotaj kaj religiaj sentoj en konflikto kun la bedaŭrinda situacio. Finfine Silvia kaj Aurelio ricevas la pardonon de la islama reĝo por esti liberaj kaj malproksimiĝi disde siaj posedantoj Zahara kaj Yzuf.
Vodaboj
La vodaboj, mbororo aŭ Fulbe Bororo, apartenas al la etna grupo de la fulboj. Ili estas unu el la lastaj triboj de Afriko, kiuj kiel bovopaŝtistoj en la Sahelzono konservis sian plennomadan vivmanieron. Plejparte la vodaboj vivas hodiaŭ en Niĝero, kie ili konsistigas du procentojn de la tuta loĝantaro. Sed ili estas pli dispartigitaj: nome inter landoj Kameruno, Niĝero, Niĝerio, Centr-Afrika Respubliko, Ĉado kaj Demokratia Respubliko Kongo.
En la fulba lingvo woɗa signifas" tabuo" kaj Woɗaaɓe signifas "popolo de la tabuo".
Kulturo
La 45.000 anoj de la komunumo atribuas grandan gravecon al beleco kaj ĉarmo, kiuj estas la bazo de nekutima kaj unika svatritualo, la gerevolo, en kiu la viroj en tritaga danckonkurso konkuras por la titolo de la plej bela. La gerevolo estas ankaŭ dankfesto por la abunda herbokresko de la pluvsezono.
La kulturo de la vodaboj estas unu el la 186 kulturoj de la en:standard cross-cultural sample (normdona kulturkompara samplo) uzata de la antropologoj por kompari kulturajn trajtojn.
En Esperanto
La revuo "Kuriero" de Unesko dediĉis sian numeron n-ro 1 de januaro-marto 2019 al la temo de indiĝenaj lingvoj okaze de la proklamo de 2019 kiel Internacia Jaro de Indiĝenaj Lingvoj. Inter aliaj temoj, partikulara artikolo Hindou Oumarou Ibrahim: pledas por la rajtoj de la Vodaboj, temas pri la malfacilaj vivkondiĉoj de vodaboj, inter kiuj malmultaj kun malfacila aliro al eduk- kaj san-sistemo, trinkakvo ktp.
Andreas Juste
Andreas Juste (1918-1998) estis advokato en Charleroi, Belgio. Li malkovris Idon kaj fariĝis idisto en 1940-a jardeko. De tiam ĝis sia morto, li praktikis Idon pasie. Li konsideris Idon kiel sian esprimlingvon por la ideoj kaj sentoj; ĝi estis vere lia lingvo de kreado. Li produktis grandan verkaron en Ido: originalajn poemojn, odojn kaj kantojn poeziajn, eseojn en lingva kaj interlingvistika fakoj, originalajn fabelojn, disvastigilojn por Francparolantoj kaj ankaŭ tradukojn de grandaj Eŭropaj poetoj.
Krome, li redaktis grandan nombron da artikoloj por Progreso kaj aliaj idistaj publikigaĵoj. Danke al profunda studo de la tekstoj de pioniroj de Ido, kaj speciale de Couturat, li iĝis fakulo pri Ido, kaj liaj opinioj estis respektataj de idistoj.
En 2012 dokumentaro de Andreas Juste estis transdonita al la Kolekto por Planlingvoj de la Aŭstria Nacia Biblioteko.
1260
En la jaro 1260 post Kristo okazis, interalie:
17520 Hisayukiyoshio
17520 Hisayukiyoshio estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la japanaj astronomoj Kin Endate kaj Kazurō Watanabe elde la observatorio de Kitami en Abaŝiri-subgubernio (insulo Hokajdo, Japanio).
SMC
La vorto havas plurajn signifojn:
Monto Sankta Mikaelo (Anglio)
Monto Sankta Mikaelo estas tajda insulo proksime al Penzance, Cornwall, Anglio.
Eble dum la prahistoria epoko ĝi estas haveno por stankomerco. Ekde la 8-a jarcento estis monaĥejo sur la insulo. Eduardo la Konfesanto donis ĝin al la monaĥejo de simila insulo de Francio, Monto Sankta Mikaelo (Francio). La monaĥejo fermiĝis kiam Henriko la 8-a aboliciis la monaĥejojn. Dum la mezepoko homoj pilgrimis al la insulo.
Dum la regado de Rikardo la 1-a, Henry Pomeroy kaptis la insulon por Johano, frato de Rikardo.
En 1473, dum la milito de rozoj, John de Vere (13-a grafo de Oksfordo), kiu estis lankastro, okupis la monton: 23 semajnojn li estis sieĝata tie de armeo de ses mil batalistoj.
En 1497 Perkin Warbeck mallonge okupis la insulon.
Dum la angla enlanda milito Kavaliro Arthur Basset, kiu subtenis Karlon la 1-an, tenis ĝin ĝis julio 1646, kiam parlamenta armeo kaptis ĝin.
La kastelo viziteblas. La kapelo havas tureton kiu servis por gvidi ŝipojn. Subtera fervojo datanta de 1900 portas provizaĵojn de la malgranda haveno al la kastelo.
Alajos Stróbl
Alajos STRÓBL [alajoŝ ŝtrObl], hungare Stróbl Alajos estis eminanta hungara skulptisto, membro de Societo Benczúr. Li naskiĝis en la 21-an de junio 1856 en Liptóújvár (nun Liptovský Hrádok Slovakio). Li mortis en la 13-an de decembro 1926 en Budapeŝto.
Biografio
Alajos Stróbl studis en Akademio de Belartoj de Vienon inter 1876-1880, dume li jam ekspoziciis. En 1880 li ricevis taskojn en Budapeŝta Ŝtata Operejo, kie li faris ekzemple skulptaĵojn pri Ferenc Erkel kaj Ferenc Liszt. Poste li estis estra skulptisto en Hungara reĝlando. Baldaŭe li instruis en la belarta altlernejo. En 1900 lia skulptaĵo ricevis grandan premion en Parizo.
Ceru-Băcăinți
Ceru-Băcăinți [ceru-bekeinc] (hungare: Bokajfelfalu) estas komunumo en Rumanio sudokcidente de Alba Iulia. En 1910 ĝi havis 572 loĝantojn (rumanoj), en 1992 238. Ĝia unua dokumenta mencio estas el 1874. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Hunyad vármegye). Ĝi disiĝis de Băcăinți en 1874. Administre apartenas al ĝi: Bulbuc, Bolovănești, Cucuta, Curpeni, Dumbrăvița, Groși, Viezuri, Valea Mare. Ceru-Băcăinți ĉiujare fine de majo festas Sărbătoarea Salcâmului, la feston de la akacio.
Ferenciek tere (metrostacio)
La Ferenciek tere (=placo de franciskanoj) estas grava metrostacio en Budapeŝto. Ĝi situas la plej proksime al la Danubo. La nomo venis de la samnoma placo, la placo de Preĝejo Sankta Petro (Belváros) laŭ la placo, kies posedantoj estis franciskanoj. Dum la socialismo la metrostacio kaj la placo havis la nomon Felszabadulás tér (=placo liberiĝo).
Historio
Inter 1970–1976 okazis konstruado de tiu ĉi stacio kun subirejo. En 1976 nur itinero ekfunkciis. La kajo havas solan elirejon kun 3 rulŝtuparoj, unu funkcias al malsupro, la dua al supro, la tria laŭ neceso. Post jaroj la linio estis plilongigita, sed tio ne tuŝis la stacion. Tiu metrostacio (eĉ metrolinio) ĝis 2017 neniam estis renovigita. Kelkaj asertas, ke la metrolinio jam estas vivdanĝera. En 2017 kelkaj vagonoj estis ŝanĝitaj al pli modernaj, la malnovaj estis faritaj en Sovetunio, la novaj en Rusio.