cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ambrus Tövisházi
Biografio
Pri biografio de Ambrus Tövisházi mankas informoj. Li estas aktiva en la hungara distra muzika vivo en la 21-a jarcento. Li estas la fondinto de ŝlagrorkestroj Amorf Ördögök kaj Péterfy Bori & Love Band. Li verkis kaj publikigis muzikaĵon kiel "Erik Sumo". Li prezentis japanajn kantojn en filmo "Liza, a rókatündér". Li ricevis 3 premiojn inter 2009-2016.
Rivna provinco
Rivna provinco (Рівненська область) estas unu el la 24 administraj unuoj de Ukrainio, kiuj nomiĝas область.
53-a ILEI-Kongreso 2020
La 53-a ILEI-Kongreso 2020 estis planita en Kebekurbo, Kanado de la ĝis la.
Rivna provinco
Ĝiaj plej grandaj urboj estas krom la administra centro Rivno (Рівне) la urboj Berezne (Березне), (Дубно), Dubrovicja (Дубровиця), Kostopil (Костопіль), Kuznecovsk (Кузнецовськ), Ostroh (Острог), Radiviliv (Радивилів), Sarni (Сарни) kaj Zdolbuniv (Здолбунів).
53-a ILEI-Kongreso 2020
La kongresa temo estas: "Interlingvistiko en universitatoj".
Anstataŭ tiu evento pro la kronvirusa pandemio de 2019-2020 okazos VEKI: la 53-a Virtuala Esperanto-Konferenco ILEI 2020 je la samaj datoj.
Rivna provinco
En la regiono vivas proksimume 1,16 milionoj da homoj (stato de decembro 2005).
Historie la teritorio apartenas al la regiono Volinio, kiu dum la mezepoko dum multaj jarcentoj apartenis al la Grandprinclando Litovio, poste al la Rusia Imperio kaj inter la du mondmilitoj al Pollando.
Makulita verdkrura tringo
Makulita verdkrura tringo (Tringa guttifer) el la ordo de ĥaradrioformaj birdoj kaj familio de skolopedoj estas malofta vaga birdo.
Disvastiĝo
Ĝi vidiĝas en Ŝanhajo, Fuĝiano, Tajvano, la marbordo de Gŭangdongo kaj Hajnan-insulo en Ĉinio, kaj loĝas ankaŭ en orienta kaj sudorienta Azio. Vintre ili translokiĝas al la suda parto de la Hindoĉina Duoninsulo.
Aspekto
Ĝia supra korpo estas griza kun nigraj strioj, ĝiaj malsupraj korpo, dorso kaj talio blankaj, ĝiaj brusto kaj supra parto de la korpoflankoj havas sur si nigrajn makuletojn kaj beko kaj kruroj estas verdaj. Ĝi, tre malgranda, havas voston nur ĉirkaŭ 17 cm. longan. Membrano ligas la internan kaj eksteran piedfingrojn ĉe ilia bazo kun la meza piedfingro, kaj du centraj vostoplumoj estas grizblankaj.
La birdoj ordinare unuope aŭ familie vivas en maiprofundajoj, marĉejoj, lagetoj kaj deltoj.
Vivmaniereo
Ili lertas en kurado kaj flugado. Kiam ili flugas, ili ne tre rapide, sed forte svingas siajn flugilojn. Ili ofte staras sur marhorda roko, atendante malfluson. Post malfluso ĝi serĉas nutraĵon per la beko en la marfundajo. Ili ofte saltas por pli profunden enigi sian bekon en ŝlimon, helpe de sia korpopezo. La birdoj krias sonore, kaj la kriado ne ĉetas dum la flugado.
Reproduktado
Ili fekundiĝas en orienta Siberio kaj konstruas neston el herbaj tigoj kaj folioj en seka loko inter herboj ĉe marĉoj kaj riveroj. La birdino demetas 3-5 makulhavajn ovojn, kiujn kovas la gebirdoj alterne, sed ĉefe la birdino. Ĉe la alveno de homoj aŭ bestegoj ili tuj sin levas en la aeron kaj ronde flugas super la nesto, senĉese eligante kriojn. La kovado daŭras 23-25 tagojn.
La verdkrura tringo estas malofta kaj utila birdo, kiun oni devas protekti.
Sammichele di Bari
Sammichele di Bari estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Apulio kaj al la provinco Bari. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Acquaviva delle Fonti, Casamassima, Gioia del Colle kaj Turi.
Ĉilia flamengo
La Ĉilia flamengo (Phoenicopterus chilensis) estas birdospecio de la genro de flamengoj kaj nome granda specio (110–130 cm) proksime rilata al la Kariba flamengo kaj al la Roza flamengo, kun kiuj ĝi estis foje konsiderata samspecifa. Tiu artikolo sekvas la traktadon en Ibis (2002) 144 707-710.
Ĝi reproduktiĝas en moderklimata Sudameriko el Ekvadoro kaj Peruo al Ĉilio (ĉefe ĉe la sallagoj de Surire kaj de Atakamo, en la Nacia Rezervejo El Yali, en la Granda Insulo de Ĉiloeo kaj en la Ĉilia Patagonio) kaj Argentino kaj oriente al Brazilo; ĝi estis enmetita en Germanion kaj en Nederlandon (kolonio en ties bordo, nome Zwilbrockervenn). Estas ankaŭ malgranda populacio en Utaho kaj Kalifornio. Kiel ĉiuj flamengoj ĝi demetas ununuran kretecan blankan ovon sur kota amaseto.
Aspekto
La plumaro estas pli rozkolora ol tiu de iomete pli granda Roza flamengo, sed malpli ol la Kariba flamengo. Ĝi povas esti diferencata el tiuj specioj pro siaj grizecaj kruroj kun rozkoloraj "genuoj" (fakte tarsaj artikulacioj), kaj ankaŭ pro la pli granda kvanto de nigro ĉe la beko (pli da duono). La irisoj estas flavaj. Junuloj povus ne havi iom ajn el rozkoloro, sed anstataŭe restas grizaj.
En kaptiveco
La unua flamengo eloviĝinta en eŭropa bestoĝardeno estis Ĉilia flamengo ĉe la Bestoĝardeno de Bazelo (Svisio) en 1958. Ekde tiam, ĉirkaŭ 389 flamengoj (ĉefe Rozaj flamengoj) estis bredataj en Bazelo kaj de tie distribuataj al aliaj bestoĝardenoj tutmonde.
Gundinci
Gundinci estas komunumo en la kroatia provinco Brod-Posavina. Ĝi administre identas kun samnoma vilaĝo.
Laŭ la censo de 2001 Gundici havis 2.294 loĝantojn de jena etna konsisto:
Heinzenhausen
Heinzenhausen - proksimuma prononco - estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Kusel de la federacia lando Rejnlando-Palatinato, kaj ekde julio 2014 apartenas al administra Lauterecken-Wolfstein kreita el du antaŭaj grupiĝoj de najbaraj komunumoj. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Malgranda fregato
La Malgranda fregato (Fregata ariel) estas birdospecio de la familio de Fregatedoj em la ordo de Pelikanoformaj, lastatempe ĉe la Suloformaj. Ili nestumas en Aŭstralio, kaj aliaj apudaj lokoj. Kiel ĉe aliaj samfamilianoj tiu specio vagadas oceane kaj povaas atingi forajn lokojn; estas ununura vidaĵo el okcidenta Palearkto, nome el Eilat en la Golfo de Akabo.
Oni diras, ke la Malgranda fregato (Fregata ariel) estas la plej komuna kaj disvastigata fregato en la aŭstraliaj maroj (Lindsey,1986). Ĝi estas komuna en tropikaj maroj kaj reproduktiĝas en tre foraj insuloj, inklude Kristnaskinsulon en la Hinda Oceano en ĵusaj jaroj. Tiuj birdoj ofte videblas el la kontinento antaŭ komenco de tropika uragano, kaj post tiu ĝi malaperas. Laŭ IUCN estas ĉirkaŭ 200.000 individuoj.
Aspekto
Ĝi estas la plej malgranda el la tri fregatoj troviĝantaj en maroj de Aŭstralio, kaj estas ĉirkaŭ 75 cm longa averaĝe (sed el 71 ĝis 81 cm) kun enverguro de 175 ĝis 193 cm. Maskloj pezas 625 ĝis 875 g, dum inoj 760 ĝis 955 g. Kiel ĉe ĉiuj aliaj fregatoj, la masklo havas grandan ruĝan gorĝosakon kiu estas pufigita por la pariĝada memmontrado. La pariĝado postulas ankaŭ varion de alvokoj, bekosonorado kaj etendo de flugiloj. La masklo estas ĉefe nigra, krom blanka makulo flanke kiu etendas al subflugilo kiel sekvo. Maskloj havas ankaŭ palan strion en supraflugilo. Inoj havas nigrajn kapon kaj kolon kun blankaj kolumo kaj brusto same kiel spuro etende al subflugilo. La ino havas ankaŭ mallarĝan ruĝan okulringon. Junuloj kaj nematuruloj estas pli malfacile diferenceblaj sed la esto de la blankaj spuroj en akzeloj helpas distingi ilin.
Kutimaro
Fregatoj estas konstruitaj por flugado; ili rare naĝas kaj ne povas piediri sed povas grimpi tra la arboj kaj arbustoj kie ili reproduktiĝas. Ili havas tre malpezan skeleton kaj longajn mallarĝajn flugilojn kaj estas aerhegemoniaj. Ties nomo probable devenas el la fakto ke ili ĉikanas aliajn marbirdojn kiaj suloj kaj tropikbirdoj kiam tiuj revenas al siaj nestoj el manĝo, devigante ili elgorĝi sian kapton, kiu estas tiam kaptata de la fregato antaŭ atingi la akvon sube. Tiu praktiko ŝajne estas pli komuna inter inoj, sed probable uzatas nur por malgrandaj kvantoj en la proporcio de la dieto, kiu konsistas ĉefe el kalmaroj kaj flugofiŝoj vidataj en la akva surfaco de la maro.
Reproduktado
Reproduktado ŝajne okzas iner majo kaj decembro en la aŭstralia regiono. Ili nestumas en arboj (en Kristnaskinsulo) kaj ambaŭ seksoj kontribuas al nestokonstruado, kovado kaj idonutrado. La ino demetas nur unu ovon kaj eloviĝo okazas post 6–7 semajnoj. La ido estas konstante zorgata dum aliaj sep semajnoj por ke ĝi ne estu atakata kaj manĝata de aliaj birdoj inklude aliajn fregatojn. Ĝi restas en la nesto dum aliaj 6 monatoj kaj eĉ post elnestiĝo ĝi estos zorgata kaj nutrata de la gepatroj dum longa tempo post tio.
Subspecioj
Estas tri subspecioj nome:
Hararo (Zimbabvo)
Hararo (angle Harare, ŝone Harare ; iama Salisbury), estas la plej granda urbo kaj samtempe ĉefurbo de Zimbabvo. Ĝi situas en la suda parto de provinco Maŝonalando, en la norda centra parto de la lando.
Historio
Hararo estis fondita en 1890 kiel Fort Salisbury fare de Cecil Rhodes. Tiuloke troviĝas nun la African Union Square. Rhodes nomumis la urbon post la brita ĉefministro Lord Salisbury. La loko ricevis la statuson de urbo en 1923 kun sidejo de la kolonia registaro. Inter 1953 kaj 1963 estis ĝi ĉefurbo de Rodezio. Post la sendependiĝo de Zimbabvo en 1980, la urbo alinomiĝis post nomo de la tie vivanta popolo al Hararo.
Ekonomio
En Hararo funkcias la Universitato de Zimbabvo, fondita en 1956.
Partnerurboj: Cincinnati kaj München
Klimato
Hararo havas subtropikan klimaton. La temperaturo varias inter 7 kaj 32 °C. En junio kaj julio malvarmo regas, sed neniam frostas. Inter aŭgusto-aprilo oni mezuras pli, ol 30 °C. Jare pluvas po 831 mm. Inter novembro-marto ofte pluvas, inter junio-septembro apenaŭ aŭ tute ne pluvas.
Víchová nad Jizerou
Víchová nad Jizerou estas municipo en Ĉeĥio troviĝanta en distrikto Semily, regiono Liberec. Vivas ĉi tie.
Historio
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1492.
Minidoka (koncentrejo)
La Milita Relokada Centro Minidoka (angle, Minidoka War Relocation Center) funkciis de 1942 ĝis 1945 kiel unu el dek koncentrejoj, kie etne japanaj usonanoj (kaj usonaj kaj japanaj civitanoj sendistinge) pasloĝis kvazaŭ en prizono dum la dua mondmilito. Laŭ Plenuma Ordono 9066 de la usona ŝtatprezidanto Franklin Delano Roosevelt, ĉiuj japandevenaj personoj estis forbaritaj de la okcidenta marbordo de Usono. Ĉirkaŭ 10 000 tiaj homoj, plejparte el Oregono, Vaŝingtonio kaj Alasko, loĝadis en Minidoka dum plejparto de la daŭro de la milito. La koncentrejo situis proksime de la urbeto Jerome, Idaho, Usono, en Kantono Jerome, sed ĝi ricevis sian nomon laŭ la proksima Kantono Minidoka, por eviti konfuziĝon pro la jam ekzistanta Milita Relokada Centro Jerome en Arkansaso.
Multaj el la koncentritoj laboris en proksimaj bienoj kiel kultivaj laboristoj, kaj en konstruado de irigaciaj sistemoj kaj de la digo Anderson Ranch Dam. En 1943 la usona Kongreso abolis regulojn, kiuj ĝis tiam forbaris la koncentritojn de tiuj projektoj laŭ rasaj ekskludoj. La loĝantaro de la koncentrejo malkreskis ĝis 8 500 fine de 1943, kaj ĝis 6 950 fine de 1944. Post la milito, oni uzis la konstruaĵojn de la eksa koncentrejo por loĝigi revenintajn militveteranojn.
La ejo listiĝis kiel historia heredaĵo en 1971, kaj en 2001 ĝi fariĝis Nacia Historia Loko administrata de la Nacia Parka Servo de Usono.
Toni Tennille
Toni Tennille, naskiĝinta la en Montgomery (Alabamo) estas usona verkisto, klavaristo kaj kantistino, ĉefe konata pro sia laboro kun sia edzo Daryl Dragon ene de la muzika dueto Captain & Tennille: ilia signalkanto estas "Love will keep us together", eldonita en 1975. Ŝi ankaŭ karieris soloe, publikiginte albumojn propranome.
En 1974, ŝi partoprenis en la albumo Caribou de Elton John kiel ĥoristino. En 1979, ŝi partoprenis en la albumo The Wall de Pink Floyd kiel ĥoristino.
Kalvinana nova preĝejo (Soroksár)
La kalvinana nova preĝejo estas religia konstruaĵo en Budapeŝto, en distrikto Soroksár.
Historio
Pro aliĝo de Soroksár al Budapeŝto (1950) pli novaj loĝantoj alvenis al la randa parto de la komunumo. En 1957 la kalvinanoj aĉetis loĝdomon, kies ĉambron ili trakonstruis konvena al diservo. En la sekva jaro oni fondis filion de la kalvinana malnova [[preĝejo. En 2010 la domo estis vendita por akiri komencan kapitalon al konstruota kirko. La konstruaĵo komenciĝis en 2011, la paroĥo estis preta en 2015. Oni provizore aranĝis mesojn en la paroĥejo (inter 2010-2015 en ĉambro de la katolika preĝejo). La kalvina nova kirko mem estis konstruita inter 2018 kaj 2020.
Konstruaĵo
La konstruaĵo situas sola en korto. La fasado estas simetria, meze la kvadrata turo altiĝas. La turpinto estas piramida. Interne la sidlokoj duonronde ĉirkaŭas la predikejon.
Jaroslav Kuzník
Jaroslav Kuzník (naskiĝis la 7-an de julio 1929 - mortis la 26-an de junio 2006 en Opava) estis ĉeĥa esperantisto, kiu en pasinteco ĉefrolis en la ĉeĥa junulara E-movado.
Li naskiĝis en Opava. Esperanton li ellernis en la unua postmilita kurso, kiu okazis en Opava en la jaro 1947 kaj post frekvento de la kurso en Somera Esperanto Kursaro en Rožnov li fariĝis instruisto de la lingvo (1950)
Li baldaŭ fariĝis grava kaj oferema funkciulo de nove naskita Loka grupo de EA ČSR en Opava, plenumante taskojn de ĝia sekretario. Li ekredaktoris la kluban cirkuleron "Informační list - Oběžník" (Informa folio - Cirkulero, 1950 -1951) kaj ĉeestis preparon kaj organizon de junularaj SET-oj en Žimrovice (1952-1954).
Post likvido de la landa asocio EA ČSR en 1952 transprenis iniciatemon la junularo, kiu bone tutŝtate organiziĝis kaj gvidis la ĉeĥoslovakan esp.-movadon. La 4-a landa jarkonferenco en Hradec apud Opava (1953) elektis s-anon Kuzník kiel ĉefdelegiton, la funkcion li plenumis du sinsekvajn jarojn. Lige kun tiu li transprenis ankaŭ la redaktadon de Tagiĝo (1953-1956), kiu estis "neoficiala" organo de la ne nur junulara movado en nia lando - post ĉesigo de ĝia antaŭlo Junularo, agu!.
Post sia rezigno s-ano Kuzník gvidis Esperanto-klubon en Opava ĝis transdono de tiu funkcio al Vlastimil Kočvara. Longajn jarojn li ankaŭ funkciis kiel delegito kaj fakdelegito de UEA en Opava.
Svislando
Svislando (ankaŭ Svisio aŭ Svisujo, aŭ, kiel traduko de Schweizerische Eidgenossenschaft kaj samsignifaj alilingvaj vortoj, Svisa Konfederacio aŭ Helveta Konfederacio; historie ankaŭ Helvetio) estas lando en Centra Eŭropo, inter Ĵuraso kaj Alpoj. La oficialaj lingvaj nomoj estas la jenaj:
La alemana (germana lokadialekta) nomo estas Schwiiz.
Unua svisa kernlando estiĝis en la jaro 1291 per la fondo de la tiel nomita Svisa Ĵurkomunumo, al kiu aliĝis iom post iom pliaj urboj, kaj kiu konkeris diversajn aliajn teritoriojn. La sendependeco de la Ĵurkomunumo estis unuan fojon oficiale rekonita de la imperio en 1648. La unua tutasvisa ŝtato tamen kreiĝis nur okaze de la Helveta Revolucio en 1798, kaj la hodiaŭa federacia svisa ŝtato fondiĝis en 1848.
La ĉefregionoj
Geografie Svislando dividiĝas, depende kiel oni difinas la dividon, en tri ĝis ses ĉefregionojn, nome la Alpojn, la Svisa Mezlando, kiu konsistas el la Antaŭalpoj, mezlandaj ebenaĵoj kaj lagoj, kaj la Ĵuraso. Pli ol 90% de la loĝantaro vivas en la Svisa Mezlando, al kiu tamen apartenas nur triono de la svisa teritorio. La urbo Bazelo apartenas al la Malaltebenaĵo de Supra Rejno kaj kelkaj lokoj en Tiĉino al la ebenaĵo de Pado.
La riversistemoj
Svislando fakte dividiĝas al kvar riversistemoj, kiuj (ĉu hazardo) preskaŭ kongruas kun la lingvaj regionoj. La kvar riversistemoj nutras kvar malsamajn marojn.
Rejno-Aro
La akvokolekta regiono de la riversistemo Rejno-Aro kun la escepto de parto de la Lago de Neŭŝatelo kongruas pli-malpli kun la germanlingva teritorio de Svislando sen la supera Valezo. La ĉefaj svisaj alfluantoj de Rejno kaj Aro estas Emme, Sarino, Reuss, Limato, Turo, Töss, Ergolz kaj Birs. La Rejno fluas al la Norda Maro (Atlantiko), kaj ĝi estas de la maro ŝipebla ĝis Svislando.
Tiĉino kaj Adda (Pado)
La rivero Tiĉino estas unu el la ĉefaj alfluantoj de la Pado. Krome ankaŭ Adda kaj kelkaj de ĝiaj alfluantoj inter kiu Poschiavino alfluas al Pado. La akvokolekta regiono de la svisdevenaj alfuantoj de Pado kongruas kun la itallingva parto de Svislando. La riversistemo Tiĉino/Adda-Pado alfluas al la Adriatiko.
Rodano
La akvokolekta regiono de Rodano apartenas kun la escepto de la supra Valezo al la franclingva teritorio de Svislando. Al la riversistemo de Rodano apartenas ankaŭ la rivero Doubs, kiu fontas en Ĵuraso. La riversistemo de Rodano alfluas al la Mediteraneo.
La svisaj lagoj
Svislando ne disponas pri marbordo, sed Svislando estas riĉa je multaj grandaj kaj malgrandaj lagoj. La plej grandaj estas Bodenlago, Lemano, Lago de Neŭŝatelo, Kvarkantona Lago, Majora Lago, Lago de Lugano kaj Lago de Zuriko. La plej multaj lagoj estiĝis post la fino de la glaciepoko per la retiriĝintaj glaĉeroj. Ekzistas tamen ankaŭ lagoj, kiuj estiĝis per naturaj baraĵoj post montara rokfalo kaj ne forgendas la multnombraj baraĵlagoj, kiuj servas al la produktado de akvoelektra energio.
Parolata lingvo
Parolata lingvo aŭ simple parola lingvo estas lingvo produktita pere de artiklitaj sonoj, male al la praktiko de la skriba lingvo. Multaj lingvoj ne havas aŭ havis verkitan formon kaj tiele ili estas nur parolataj lingvo, kio certe okazis ofte en historio kaj en apartaj nekleraj civilizacioj. Parola lingvo aŭ voĉa lingvo estas lingvo produktita pere de voĉa sistemo, male al signolingvo, kiu estas produktata pere de manoj kaj vizaĝo. La termino "parola lingvo" estas foje uzata por aludi nur al voĉaj lingvoj, speciale fare de lingvistikistoj, kio faraS la tri terminojn sinonimoj kiuj ekskludas signolingvojn. Aliaj referencas al signolingvo kiel "parolata", speciale kontraste al verkitaj transkriboj de signoj.
Svislando
La plej grandaj urboj
Vidu ankaŭ: Listo de urboj en Svislando
Parolata lingvo
En parola lingvo, multo de la signifo estas determinata de la kunteksto. Tio kontrastas kun la koncepto de skriba lingvo en kiu plej el la signifo estas havigata rekte de la teksto. En parola lingvo, la vero de propozicio estas determinata per komun-senca referenco al la sperto, sed en skriba lingvo, oni metas pli grandan emfazon al logika kaj kohera argumentaro. Simile, parola lingvo tendencas esprimi subjektivan informon, inklude la rilaton inter la parolanto kaj la aŭskultantaro, dum la skriba lingvo tendencas esprimi pli objektivan informaron.
Svislando
Loĝantaro
La 31-an de decembro 2011 vivis personoj en Svislando, inter ili 61,5% germanlingvaj svisoj, 17,1% franclingvaj svisoj, 6,4% italoj, 3,4% itallingvaj svisoj kaj 2,5% germanoj.
Parolata lingvo
La rilato inter parola lingvo kaj skriba lingvo estas komplekso. Ene de la kampo de lingvistiko la nuna interkonsento estas ke parolo estas denaska homa kapablo, kaj skriba lingvo estas kultura inventaĵo. Tamen kelkaj lingvistikistoj, kiaj tiuj de la Praga skolo, argumentas ke skriba kaj parola lingvo havas distingajn kvalitojn kiuj iras kontraŭ la fakto ke la skriba lingvo estas dependa el la parola lingvo por ties ekzistado.
Svislando
Lingvoj
Svislando havas tri oficialajn ŝtatajn lingvojn (germana, franca, itala kaj la romanĉa estas duone ŝtata lingvo), kaj krome du senteritoriajn landajn lingvojn (kiuj estis oficiale rekonitaj en la jaro 1997 per la ratifiko de la Eŭropa Ĉarto de la regionaj kaj malplimultaj lingvoj), nome la jeniŝan lingvon de la svisaj ciganoj (proksimume 0,5 % de la loĝantaro) kaj la jidan lingvon de svisaj judoj precipe en la vilaĝoj Endingen kaj Lengnau (laŭcifere tamen tre malgranda grupo). Preskaŭ 30% de la Svisa loĝantaro estas eksterlandaj almigrintoj, pro kio en Svislando krom la 6 landaj lingvoj ankaŭ estas parolataj multnombraj aliaj lingvoj, inter kiuj la serbo-kroata (3%), hispana (1,7%), portugala (1,4%), turka (0,9%) kaj la angla (0,9%, procentaĵoj laŭ la stato de la jaro 1990). Pri la germana lingvo en Svislando endas atentigi, ke skribatas ĝenerale la norma germana lingvo, sed parolatas la multaj dialektoj de la alemana aŭ svisgermana lingvo. Artikolo 8 de la svisa federacia konstitucio postulas lingvan liberecon por ĉiu, do garantias al ĉiu individuo la rajton paroli sian denaskan aŭ preferitan lingvon kaj akiri en ĝi literaturon kaj edukon. Tiu rajto tamen ne signifas, ke la individuo povas en trafiko kun aŭtoritatoj postuli, ke tiuj devas komuniki kun ŝi aŭ li en lia aŭ ŝia lingvo. En oficialaj rilatoj validas la teritoria principo, nome la loka oficiala lingvo. En trafiko kun federaciaj instancoj eblas utiligi libere unu el la kvar oficialaj svisaj lingvoj (la romanĉa tamen atingis la statuson de oficiala lingvo nur per la nova konstitucio en la jaro 1999, antaŭ ĝi estis nur tiel nomita nacia lingvo). Ĉiuj leĝoj estas tradukataj al la franca, la germana kaj la itala. La romanĉa estas duone ŝtata, ĉar unue oni ne tradukas ĉiujn leĝojn en ĝin, tamen kaj due la civitanoj rajtas ekrilati kun la registaro en Berno uzante la romanĉan.
Parolata lingvo
Kaj parol- kaj signo-lingvoj estas komponataj de vortoj. En parolaj lingvoj, vortoj estas formataj de limigita serio de vokaloj kaj konsonantoj, kaj ofte de tono. Ĉe signolingvoj, vortoj estas formataj de limigita serio de formoj, orientaĵoj, lokomovoj de manoj, kaj ofte de vizaĝa esprimo; ambaŭokaze, la konstrublokoj estas nomataj fonemoj. Kaj en parol- kaj signo-lingvoj, vortoj estas gramatike kaj prozodie ligitaj en frazoj, propozicioj kaj pli grandaj unuoj de diskurso.
Svislando
Lingvoj
Pro la kreskanta influo de imperiisma angla lingvo - la turisma industrio  kaj internaciaj entreprenoj  postulas la scion de t.n. lingvo  franka.
Parolata lingvo
Artefaritaj lingvoj
La partikulareco de la artefaritaj lingvoj okazigas la fakton kaj diferencon rilate al la naturaj lingvoj, ke tiuj plej ofte estas unue skribaj lingvoj kaj poste parolaj lingvoj. Pri Esperanto oni povas diri en kiuj epokoj estis jam la diversaj stadioj de tiu kiel skriba lingvo kaj en kiu tago precize okazis la unua konversacio en tiu lingvo kaj en kiu tago okazis la unua socia evento kie Esperanto definitive iĝis parolata lingvo (Unua Universala Kongreso).
Svislando
Svisa Ĵurkomunumo (1291-1798)
Dum la jaro 1291 de la Sankta Romia Imperio apartiĝis la tri prakantonoj, Ŝvico, Urio kaj Untervaldo, kaj fondis la Svisan Ĵurkomunumon.Tiu alianco estis konfirmita per la Federacia Letero de 1291, kiu estas konservita en la Svisa Federacia Arkivo en Ŝvico. Al la ĵurkomunumo aliĝis iom post iom novaj kantonoj, kiuj serĉis protekton kontraŭ la habsburganoj kaj aliaj regnoj en tiama mezepoka Eŭropo. Tio estis la urbaj ŝtatetoj Zuriko, Berno, Lucerno, kaj la kantonoj Glaruso kaj Zugo. Aliaj teritorioj kaj kantonoj alvenis al Svislando sekve de militaj konkeroj, kiel Tiĉino kaj Vaŭdo. Al la antaŭindustria svisa ĵurkomunumo apartenis ankaŭ la urboj Rottweil en hodiaŭa Germanio kaj Savojo en hodiaŭa Francio. Nur okaze de la Vestfalia Paco en la jaro 1648 la imperiestro de la Sankta Romia Imperio de Germana Nacieco cedis al la ĵurkomunumo la ŝtatan sendependecon. En la tempo de la reformacio sub Zvinglo en Zuriko kaj Kalvino en Ĝenevo la ĵurkomunumo apartiĝis en protestantan kaj katolikan partion. La ĵurkomunumo tamen neniam estis ŝtato en la hodiaŭa senco sed precipe milita kaj ankaŭ ekonomia unio multe pli loza tamen ol la hodiaŭa Eŭropa Unio. La supera kaj fakte ununura organo de la Svisa Ĵurkomunumo estis la Svisa Dieto, kunsido de la deputitoj de la membro-ŝtatoj, kiu kunvenis ĉiujare en loko okaze elektita.
Helveta Respubliko (1798-1803)
Sekve de la Franca Revolucio okazis revoluci-eksporto al Svislando kaj la Helveta Revolucio kun subteno de francaj trupoj sub Napoleono kondukis al la kreo de la Helveta Respubliko, kiu estis la unua tutsvisa ŝtato. Kiam kreiĝis la Helveta Respubliko Napoleono deprenis de Grizono la regionon Valtelino, kaj la Grandduklando Badenio konkeris la urbon Rottweil, kiu ĝis tiam estis membro de la Svisa Ĵurkomunumo. En Ĵuraso, kiu ĝis tiam grandparte apartenis al la Princepiskopejo Bazelo estiĝis en 1798 la Raŭraka Respubliko, kiu tamen vivis nur mallonge kaj de Napoleono estis integrita al Francio. Ĝenevo cetere en tiu epoko ne apartenis al la Helveta Respubliko sed al Francio.
Svisa restaŭrado (1803-1848)
Post la kapitulaco de Napoleono ankaŭ en Svislando okazis restaŭrado de la malnova ordo, tamen la ideo de tutsvisa federacia ŝtato ne plu estis forigebla el la kapo de la ĉefe junaj radikaluloj. Dum la Viena Kongreso en 1815 Svislando deklaris eternan neŭtralecon, kiu estis agnoskita de la tiamaj eŭropaj ĉefpotencoj solene. Svislando devigis sin per tiu neŭtraleco defendi la trafikvojojn tra la Alpoj precipe tra Gotardo, ne enmiksiĝi en la politikon de la aliaj ŝtatoj, dum aliflanke la subskribintaj ŝtatoj de la viena traktato garantiis, neniam ataki milite Svislandon. La Viena Kongreso ankaŭ fiksis la definitivajn limojn de Svislando, kiuj kun malmultaj modifoj validas ĝis hodiaŭ. La kongreso atribuis al Svislando la Ĵurason, kiu tiam fariĝis parto de Kantono Berno. El la sendependa urbo Ĝenevo kaj diversaj ĉirkaŭaj urboj kaj vilaĝoj, kiuj ĝis tiam apartenis al Savojo, estis formita Kantono Ĝenevo, kiu per la verdikto de la Viena Kongreso fariĝis ankaŭ svisa kantono. La epoko de la restaŭrado en Svislando staris sub la signo de la unua industriiĝo kaj de la fakto, ke la kamparaj regionoj postulis sendependecon de la urboj, al kiuj ili devis pagi altajn tributojn sen posedi egalajn rajtojn.
La apartiĝo de Svislando en protestantan kaj katolikan partion kondukis al severa krizo: la katolikaj kamparkantonoj sub gvido de la Kantono Lucerno kreis la Apartfederacion (germane: Sonderbund). Tio estis defendo-ligo farita inter la konservemaj svisaj kantonoj Lucerno, Friburgo, Zugo kaj la t.n. prakantonoj Ŝvico, Urio, Nidvaldo. La ligo estiĝis en aŭtuno 1843 ĉe konferenco en la kuracloko Rothen. En septembro 1845 aliĝis ankaŭ la Kantono Valezo.
Sekvis la Apartfederaci-Milito. Dank' al la saĝeco de generalo Guillaume-Henri Dufour, la milito rapide finiĝis kaj la Apartfederacio estis dissolvita. Post la malvenko kontraŭ la federaciaj trupoj en novembro 1847 tiu ĉi defendoligo malfondiĝis.
Fondiĝo de la Svisa Federacio (1848)
Sekvo de la Apartfederaci-Milito estis la malpermeso de la Jezuitoj kaj la malpermeso fondi en Svislando novajn monaĥejojn, leĝoj kiuj estis nuligitaj nur fine de la 20-a jarcento. Post la Apartfederacia milito en Svislando estis deklarita la religia paco en Svislando kaj la religia libereco estis garantiita en la federacia konstitucio. Per la artikolo 162 de la Federacia Konstitucio ĉia atako al la religia paco, nome la blasfemo kontraŭ dio kaj fiparolado pri religia kredo estis metita sub puno.
Dum la cetera Eŭropo estis paralizita en nova krizo (estis la tempo de la Marta Revolucio) en Svislando la radikaluloj Radikal-Demokrata Partio de Svislando prenis la potencon. Svislando akceptis en 1848 sian Federacian Konstitucion kaj fariĝis la nun konata federacia ŝtato, konsistante el tiam 22 plenkantonoj (el inter kiuj 3 estis dividitaj al duonkantonoj) kaj estis elektita la unua Federacia Konsilio. La eksteraj limoj de Svislando ek de la Helveta Respubliko restis firmaj kaj ankaŭ la kantona subdivido ne plu ŝanĝiĝis, kun la escepto de la Kantono Ĵuraso, kiu estiĝis nur en la jaro 1971 per apartiĝo de la franclingva parto de la Kantono Berno.
Subsidiareca principo
Esenca trajto de la svisa politika sistemo estas la maksimuma divido de la politika potenco. La liberalaj principoj de la Radikal-Demokrata Partio de Svislando, kiu estis la ideliveranto por la Svisa ŝtato, estis, ke neniu unuopulo havu tro da potenco. Neniam plu en Svislando devos ebli starigon de diktaturo aŭ feŭdisma sistemo. Laŭ tiu-ĉi principo oni elektis por Svislando la principon de maksimuma subsidiareco. Plej malgranda aŭtonoma unuo estas la komunumoj, super ili troviĝas la kantonoj, kiuj estas suverenaj ŝtatoj. Je federacia nivelo estas regulita nur, kio ne povas esti regulita pli bone je nivelo de kantono aŭ komunumo.
Legislativo
Ĉar Svislando estas rekta demokratio la supera leĝodona povo estas la popolo mem.
Rektdemokrataj rajtoj
La povo de la federacia parlamento tamen estas grave limigita per kvar esencaj demokratiaj rajtoj:
Referendumo
Per referendumo la popolo en publika voĉdono povas decidi pri ŝanĝoj de la federacia konstitucio kaj federaciaj leĝoj. Ŝanĝo de konstitucio devas esti devige submetita al publika baloto, leĝmodifoj devas esti submetitaj al publika baloto, se iu ajn civitano kolektas 50'000 subskribojn de voĉdonrajtaj svisoj. Referendumaj decidoj estas definitivaj kaj devigaj por parlamento kaj registaro. Eĉ se en multaj kazoj la popolo diras jes al parlamentaj leĝo- kaj konstituci-proponoj, la nur ekzisto de la referenduma rajto jam kaŭzas, ke la parlamento ĉiam devas atenti, formuli moderajn leĝproponojn, kiuj ne riskas referenduman fiaskon.
Popoliniciato
Dum referendumo estas bremso por malhelpi enkondukon de nova leĝo, la popolo havas ankaŭ rektan leĝodonan rajton, nome la popol-iniciato: Kolektante 100'000 subskribojn de voĉdonrajtaj svisoj, ĉiu svisa civitano povas postuli pere de federacia popoliniciato modifon de la federacia konstitucio. Plej multaj iniciatoj ĉe balotoj malakceptiĝas, tamen en multaj kazoj la popoliniciato kaŭzis, ke la federacia parlamento elverkis pli moderan leĝoproponon ol la iniciato mem, kiu poste trovis la subtenon de pli-multo.
Ŝtata iniciato
Iniciativrajton havas ankaŭ la kantonoj: Ĉiu kantono povas per ŝtata iniciato postuli la enkondukon de nova leĝo je federacia nivelo. En pluraj kantonoj, kiel ekzemple Zuriko unuopa civitano povas postuli, ke la kantono lanĉu ŝtatan iniciaton, kio signifas, ke en Svislando teorie ĉiu unuopa civitano povas kaŭzi federacian voĉdonon per simpla letero al la kantona registaro.
Ŝtata referendumo
Finfine la plimulto de la kantonaj registaroj povas postuli kontraŭ la volo de la federacia parlamento per ŝtata referendumo la voĉdonon pri nova leĝo. Tiu-ĉi rajto nur unu-foje en la svisa historio estis aplikita, kiam en la jaro 2005 estis faligita la impoŝtreformo, kiu favorigintus la riĉulojn laŭ la kontraŭuloj.
Kritiko de la rekta demokratio
En multaj landoj kiel ekzemple Germanio (kaj, malpli ofte, ankaŭ en Svislando mem) politikistoj timas rektan demokration. Ili argumentas, ke tiaj rekt-demokrataj rajtoj komplete paralizus la ŝtaton kaj ke politiko ne kapablus reagi al problemoj rapide.
Al tio tipe respondas la subtenantoj de rekta demokratio, ke la Svisa Federacio ekde 1848 bonege funkciis kaj estis unu el la plej stabilaj landoj de la mondo. La svisa ekonomio prosperas kaj la lando estas la plej riĉa lando kun plej alta vivnivelo sur la tuta planedo. Interese estas speciale, ke la svisa popolo (ofte kontraŭ la volo de parlamento kaj registaro) ofte favoris ekologion kaj mediprotektadon kaj publikan trafikon: limigo de rapideco al 120 km hore estis same akceptita en publika voĉdono kiel la investoj al la publika trafiko, dume estis akceptita fine de la 20-a jarcento popoliniciato, kiu postulis halton de konstruo de atomenergiaj centraloj dum dek jaroj kaj submetis konstruon de novaj atomcentraloj devige al popola voĉdono. La svisa sistemo do ĉefe limigus la povon de politikaj partioj.
Ekzekutivo
La realiganta instanco (ekzekutivo) troviĝas en la manoj de la Federacia Konsilio. La Federacian Konsilion elektas la Federacia Asembleo. Ĝi konsistas el sep personoj kaj ĝia prezidanto, kiu estas unu el la sep membroj de la konsilio, ŝanĝiĝas ĉiu-jare.
Jurisdikcio
La supera jurisdikcia instanco estas la Svisa Federacia Tribunalo. Ĝia ĉefsidejo troviĝas en Lausanne. Ĝi havas subinstancojn kiel la Svisa Federacia Puntribunalo, kies sidejo troviĝas en Belinzono. La membroj de la Svisa Federacia Tribunalo estas elektitaj de la Nacia Asembleo laŭ propono de la Federacia Konsilio je vivodaŭro (tio signifas ĝis emeritiĝo).
Ekonomio
Ĉar la lando ne havas aliron al la maro kaj do estas senhavena, Svislando devas importi ĉiujn siajn krudaĵojn surtere kaj tial tre dependas de la ekonomiaj politikoj kaj komercaj limigoj de siaj komercaj partneroj. Tial Svislando establis tre evoluintan industrion.
Malgraŭ esti lando malriĉa je naturaj resursoj, Svislando sukcesis tre bone integriĝi en la kampo de industrio kaj ekonomio. Svisa industrio ne aspiras al amasproduktado, sed fokusigas siajn klopodojn sur produktado, kiu postulas kompetentecon kaj precizecon. Anstataŭ havi poluantajn fabrikojn, la svisoj specialiĝis pri luksaj produktoj kaj teknologio kaj tiel sukcesis eltiri la plej bonan el la industria revolucio. La svisaj produktoj estas konataj en la mondo kiel havantaj bonegan kvaliton, inter la famaj inter ili la horloĝoj, la tranĉiloj (ekz. Svisa tranĉilo) same kiel la svisaj fromaĝoj kaj ĉokolado.
La svisoj ne spertas la damaĝojn de aero kaj akvopoluado, kiun la industrio alportis al la resto de la mondo, ĉar ili trinkas akvon, kiu devenas el glaĉeroj kaj ne el subtera akvo, ĉar signifa parto de ilia elektro estas produktita el hidrelektraj digoj kaj ĉar ili zorgas pri aferoj de media kvalito kiel reciklado de rubaĵoj. Svislando eksportas ĉefe maŝinindustrian produktaĵon, kemiaĵojn, horloĝojn, nutraĵojn kaj ĉokoladon.
En Svislando, ekzistas multaj privataj lernejoj, studioj kaj edukaj institucioj en la kampo de teknologio, komerco kaj hoteloj, kiuj ĉiujare produktas milojn da tre specialigitaj diplomiĝintoj.
La limigita agrikultura areo estas kultivita en intensa metodo per maksimuma mekanizado. Kie agrikultura kultivado ne estas inda aŭ ebla, tie la areo estas rezervita por paŝtejo kaj uzita por kreskigi brutaron de elektita raso. Fakte, la du plej elstaraj agrikulturaj produktoj de Svislando estas vino kaj fromaĝo.
Svislando ne estas membro de la Eŭropa Unio sed de la Eŭropa Liber-komerca Asocio (ELKA), kadro paralela al la Unio establita en 1960. Tamen, male al la aliaj membroj de la unio, kiuj reguligas siajn komercajn rilatojn kun Eŭropo ene de la tiel nomata "Eŭropa Ekonomia Areo" (EEA), Svislando bazigas siajn komercajn rilatojn kun Eŭropo sur duflankaj interkonsentoj. Notindas ke Svislando ankaŭ ne estis membro de la Unuiĝintaj Nacioj ĝis 2002.
Agrikulturo
Svislando origine estis agrikultura lando. En la Alpoj kaj en Ĵuraso, la kamparanoj ĉefe vivas de alppaŝtejabovbredado produktante lakton kaj fromaĝon. Svisaj lakto kaj fromaĝoj ankoraŭ hodiaŭ estas gravaj eksportproduktoj, sed pro la disvolviĝanta teknkiko en la agrikulturo hodiaŭ nur malpli ol 5% de la laboristaro pergajnas sian vivon en la agrikultura sektoro. En la mezlando precipe en la Zurika Vinlando kaj ankaŭ en la plivarmaj deklivoj sude de la Alpoj en Tiĉino, en Valezo kaj ĉe la Lemano kaj la Lago de Neŭŝatelo oni kultivas vinon kaj fruktojn, dum en la Svisa Mezlando oni plantas legomojn tritikon, terpomojn, zukerrapojn kaj aliajn agroproduktojn. Kvankam en la kliŝoj de Svislando oni ankaŭ pro la mitoj de Vilhelmo Tell kaj Heidi emas kredi, ke Svislando estas agrikultura lando, ĝi fakte eĉ ne 60% de ĝia nutraĵo povas produkti mem.
Tekstilindustrio
Jam en la frua 19-a jarcento precipe pro la abunde ekzistanta akvo-energio la industrio akiris pli kaj pli signifan rolon. Unue disvolviĝis tekstilindustrio baziĝante sur hejmlaboro. Sekvis ŝpin- kiaj teksaĵfabrikoj precipe en la Zurika Oberlando. La urbo Zuriko dankas sian riĉecon al la prosperanta tekstilindustrio de la 19-a jarcento. Nuntempe la tekstilindustrio en Svislando pli kaj pli perdis sian signifon, ĉar teksaĵoj el Ĉinuoj inundas la mondan merkaton je prezoj, je kiu ne eblas produkti en Svislando. Sukcese vivtenas sin entreprenoj, kiuj evoluigas specialajn materialojn, kiel ekzemple inteligentajn vestaĵojn, kiuj per integrita komputiltekniko povas servi al sciencistoj, sportistoj aŭ handikapitaj homoj.
Maŝinindustrio
Kun la tekstilindustrio evoluis ankaŭ la maŝinindustrio, unue en la sektoro de la konstruo de tekstilmaŝinoj. Per la konstruado de fervojoj ekprosperis lokomotiv- kaj vagonfabrikoj. Per la tutmondiĝo Svislando pro altaj salajrokostoj en la klasikaj industrioj nuntempe ne plu estas konkurenckapabla. Tiun malavantaĝon svisoj kompensis per alte specialigita industrio, kies evoluo postulas altnivelan edukadon kaj altan laborkvaliton. Kaj svsiaj entreprenoj ankaŭ sukcese trovis niĉojn, kiujn amasindustrio en la tria mondo ne facile povas okupi.
Nutraĵo kaj ĉokolado
Ankaŭe la nutraĵindustrio ludas rolon en la svisa ekonomio. Svislando estas la naskiĝlando kaj sidejo de Nestlé, la plej granda nutraĵkompanio de la mondo. Fama Svislando estas por sia ĉokoladindustrio. Gravaj ĉokoladentreprenoj estas Lindt & Sprüngli kaj Chocolat Tobler.
Turismo
En la dua duono de la 19-a jarcento ĉefe la britoj kaj rusoj malkovris Svislandon kiel turisma celo. Per la konstruo de montaraj fervojoj kaj la kreskanta intersiĝo pri vintraj sportoj kiel skiado, Svislando fariĝis grava turisma celo. Sed ankaŭ somere precipe la Alpoj invitas al migrado kaj montgrimpado. Famaj turismaj regionoj estas la Berna Oberlando, Grizono kaj Valezo. En urboj kiel Davos danke al la aparta altecklimato estiĝis kuracturismo. Ekzistas en Svislando ankaŭ multaj akvomineralfontoj, ĉirkaŭ kiuj estiĝis kuracbanejoj, kiel ekzemple en Baden.
Servoperado kaj bankoj
En la 20-a jarcento precipe ankaŭ por la politika stabileco kaj la nepartopreno de Svislando en la mondmilitoj ekprosperis la servo- kaj financsektoroj. Svislando kaj precipe Zuriko fariĝis grava internacia centro por bankoj kaj komerco.
Fervojo
Svislando havas hodiaŭ la plej bone funkciantan publikan trafiksistemon de la mondo. La koro de tiu-ĉi trafiksistemo certe estas la Svisaj Federaciaj Fervojoj. La kvar ĉefaj aksoj estas la du linioj de oriento al okcidento (de Sankt-Galo tra Zuriko, Berno, Laŭzano al Ĝenevo kaj de Romanshorn tra Zuriko, Bielo, Neŭŝatelo al Ĝenevo) kaj de nordo al sudo (de Bazelo tra Berno, Lötschberg, Sempiono al Domodossola kaj de Ŝafhaŭzo, Zuriko, Ŝvico respektive Bazelo, Lucerno tra Gotardo al Tiĉino). Krom la Svisaj Federaciaj Fervojoj ekzistas ankaŭ diversaj privataj kaj kantonaj fervojkompanioj, kiel ekzemple la Svisa Sudorienta Fervojo aŭ la Berno-Lötschberg-Sempiono-Fervojo. Svislando disponas pri la plej densa fervojreto de la mondo, kies tuta longeco estas pli ol 5000 km kaj pri la plej densa horaro, nome averaĝe ĉiujn sep minutojn cirkulas trajno je ĉiu linio.
Poŝtaŭtobusoj
La plej signifa transportentrepreno krom la Svisaj Federaciaj Fervojoj en Svislando estas la entrepreno Poŝtaŭto de la Svisa Poŝto, kiu funkciigas aŭtobusreton en la tuta lando. Poŝtaŭto kaj Svisaj Federaciaj Fervojoj firme kunlaboras kaj kunordigas siajn horarojn, tarifojn kaj biletojn.
Aŭtovojoj
Densa nacia reto de aŭtovojoj interligas ĉiujn svisajn regionojn kaj gravajn urbojn. Por la nord-sud-trafiko gravas la du tra-alpaj tuneloj tra la Gotardo kaj la San Bernardino.
Alpaj kaj ĵurasaj montpasejoj
Granda defio por la stratkonstruistioj en Svislando estas la Alpoj kaj la Ĵurasa Montaro. Jam en antikva tempo la homoj komencis konstrui montpasejstratojn por superi tiujn gravajn trafikobstaklojn. La plej konata certe estas la Gotardpasejo, kies konstrui en la 13-a jarcento efektive kreis la ekzistokialon por la Svisa Ĵurkomunumo.
Aero
Svislando disponas pri tri interkontinentaj flughavenoj nome en Zuriko, Ĝenevo kaj en Bazelo la trilandan flughavenon Bazelo-Mulhaŭzo-Frajburgo. Internaciaj flughavenoj krome ekzistas en Altenrhein, Belp (Berno), Grenchen kaj Lugano.
Edukado kaj scienco
Ĉiam gravan rolon en Svislando ludis ankaŭ la esplorado. La unua universitato estis fondita en 1460 en Bazelo. La federacio kaj la kantonoj de Svislando jam en la 19-a jarcento enorme investis en la edukadon kaj kreiĝis pluraj renomaj faklernejoj kaj universitatoj. Pluraj nobelpremiitoj, interalie Albert Einstein, esploradis en Svisujo.
Svisio estas konata pro sia longa tradicio de kemia kaj medicina esplorado. Nuntempe oni ankaŭ celas novajn esplorterenojn kiel nanoteknologion, komputsciencon, kosmosciencon kaj klimatsciencon. La graveco de la scienco por Svisujo devenas precipe de tio, ke Svisujo estas lando malriĉa je krudmaterialoj.
La publika edukado estas afero de kantonoj. Svislando ne havas edukministron. En la ĉefurbo Berno estas sidejo de Svisa Konferenco de la Direktoroj de la Publika Edukado. Jen la retejo de tiu konferenco.
Svisa kuirarto
La plej konataj tipaj sivsaj manĝaĵoj estas la fonduo (fandita fromaĝo, kiun oni manĝas per panpecoj trampitaj en ĝi), rakledo (fandita fromaĝo, manĝata sur terpomoj), roŝtio (roŝtitaj terpomoj) kaj muslio (kaĉeto el fruktoj kun tiversaj grajnoj kaj jugurto). Krom tiuj tre famaj manĝaĵoj ĉiu svisa regiono posedas sian propran tipan lokan kuirarton.
Religio
Svislando ne havas oficialan ŝtatan religion, kvankam ĉiukaze la plejmulto de la kantonoj (krom Ĝenevo kaj Neuchâtel) agnoskas oficialajn ekleziojn, inkluzive de la Katolika Eklezio kaj la Svisa Protestanta Eklezio. Ĉi tiuj eklezioj, plus en kelkaj kantonoj la Prakatolika Eklezio kaj Judaj kongregacioj, estas financitaj de oficiala impostado de anoj.
Kristanismo estas la plej granda religio en Svislando, dividita preskaŭ egale inter la Katolika Eklezio (41,8% de la loĝantaro) kaj diversaj Protestantaj konfesioj (40%). Enmigrado dum lastaj jaroj alportas Islamanojn (4,3%, plejparte Albanojn, kaj tiuj plejparte el Kosovo) kaj Ortodoksanojn (1,8%) kiel notindajn religiajn malplimultojn. La demoskopio (opini-sondado) "Eŭrop-barometro" de 2005 trovis, ke 48% estas teistoj, 39% konfesas kredon je "spirito aŭ vivoforto", 9% estas ateistoj, kaj 4% agnostikaj.
La plej grandaj urboj (Berno, Zuriko kaj Bazelo) estas plejparte Protestantaj. Meza Svislando, kaj ankaŭ Tiĉino, estas tradicie Katolikaj. La Svisa Konstitucio de 1848—influita de la tiam freŝa impreso de la bataloj de Katolikaj kontraŭ Protestantaj kantonoj dum la Apartfederacia Milito (Sonderbund) konscie difinis ŝtaton kun garantiata grup-reprezentado, por ebligi pacan kunekzistadon de Katolikoj kaj Protestantoj.
Plebiscito en 1980 petanta kompletan apartigon de eklezio kaj ŝtato estis klare malakceptita, kun nur 21,1% voĉdonoj subtenintaj.
Administra divido
Sivslando dividiĝas en 26 kantonoj. Vidu ankaŭ kantonoj (Svislando)
Yun-Ho Park
Yun-Ho PARK (koree 박윤호) estas sud-korea astronomo. Laŭ Minor Planet Center, li kunmalkovris 2 asteroidojn inter 2000 kaj 2001 en kunlaboro kun Young-Beom Jeon kaj Kyoung-Ja Choo
Svislando
Administra divido
Rimarkoj:
Granda rombo-dudek-dekduedro
La titolo povas rilati al diversaj aĵoj:
Svislando
Esperanto en Svislando
Landa Esperanto-Asocio estas Svisa Esperanto-Societo fondita en 1903. Aktivaj lokaj Esperanto-grupoj kaj societoj ekzistas nuntempe en Bazelo, Berno, Ĝenevo, La Chaux-de-Fonds, Laŭzano, Neŭŝatelo, Wil (Sankt-Galo) kaj Zuriko. En Svislando okazis Universalaj Kongresoj en 1906 en Ĝenevo, en 1913 en Berno, 1925 en Ĝenevo, 1939 en Berno, 1947 en Berno kaj 1979 en Lucerno.
De la 13a ĝis la 16a de majo 2015 okazis en Svislando, en Neŭŝatelo kaj La Chaux-de-Fonds CDELI la tria tutmonda Kolokvo pri Instruado de Esperanto, organizita de ILEI.
Kozárd
Kozárd estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Nógrád, en Distrikto Pásztó.
Situo
Kozárd situas en Cserhát en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Pásztó troviĝas 8, Bátonyterenye 22, Szécsény 24, Salgótarján 30, Budapeŝto 88 km-ojn.
Historio
La unua mencio devenis pri 2 vilaĝoj en tiu loko el 1413. En 1633 laŭ la turka impostolisto vivis tie 3 familioj. En 1865 pro incendio du trionoj de la vilaĝo cindriĝis. En 1873 epidemio pri ĥoleroj okazis. Vilaĝservoj estas biblioteko, kulturdomo, restoracio, migra poŝto.
Bruno Flochon
Bruno Flochon estas franca esperantisto. Inter la jaroj 2004 kaj 2008 li estis la prezidanto de la asocio Espéranto-France (ĝis 2000 nomata Unuiĝo Franca por Esperanto). Ekde majo 2016 li funkcias kiel gvidanto de la servo pri energia transigo (chef du service transition énergétique) de la francia administra regiono Grand Est. Laborante en Strasburgo, li interalie aktive kontribuis al la evento "printempo de Esperanto" de la 10-a ĝis 12-a de majo 2019 en la urbo, kunlabore kun la urbaj institucioj de la Eŭropa Unio kaj la Konsilio de Eŭropo.
San Cassiano
San Cassiano estas komunumo de Italio.
Bangladeŝa genocido
De marto ĝis decembro 1971 disvolviĝis en la tiama Orienta Pakistano, nun Bangladeŝo, genocido de bengalanoj fare de la pakistana armeo kaj biharanaraj milicoj, kiu mortigis, ofte ege kruele, plurajn centmilojn da homoj. Estis aparta fokusiĝo al intelektuloj, ĉar la tiama pakistana diktatoro Generalo Jaja Ĥan cele malhelpi ke Bangladeŝo povus iam krei ŝtaton, klopodis neniigi ĉian eblan estantan, kaj estontan (la universitatstudentoj) eliton kaj intelektularon de la lando.
(162015) 1994 TF2
(162015) 1994 TF2 estas marsrenkonta, terrenkonta kaj venusrenkonta atona asteroido, malkovrita la de la aŭstralia astronomo Robert H. McNaught elde la Observatorio de Siding Spring, apud Coonabarabran en Novsudkimrio (Aŭstralio).
Ĝia spektra klaso "Sr", subklaso de la klaso "S", signifas, ke ĝi estas "ŝtona" asteroido, kies surfaco estas riĉa je silikatoj de fero kaj de magnezio.
Orbito
Ĝia orbita periodo estas tre proksima de tiu de la Tero.
• Ĝia ĝia marsa MOID estas 0,12531 astronomia unuo (18,746 milionoj da km),
• ĝia tera MOID estas 0,2536 astronomia unuo (37,934 milionoj da km),
• ĝia venusa MOID estas 0,00101 astronomia unuo (151 094 km).
• La ĝi pasis al 0,25381 astronomia unuo (37,969 milionoj da km) de la Tero,
• la ĝi pasos al 0,25471 astronomia unuo (38,104 milionoj da km) de nia planedo.
• La ĝi pasis al 0,05959 astronomia unuo (8,915 milionoj da km) de Venuso,
• la ĝi pasos al 0,00395 astronomia unuo (590 911 km) de ĉi tiu planedo.
Stacio Haruta
Stacio Haruta (japane: 春田駅 [Haruta-eki], angle: Haruta Station) estas fervoja stacio en Kvartalo Nakagaŭa, Nagojo, Gubernio Ajĉi, Japanio. La stacio servas 1 linion de JR Centra: Linio Kansai (ĉefa).
Brunkapa mevo
La brunkapa mevo (Larus brunnicephalus) el la ordo de ĥaradrioformaj birdoj kaj familio de laredoj fekundiĝas en okcidenta Ŝinĝango, Ĉinghaj kaj Tibeto kaj travintras en Junnan kaj eĉ pli sudaj lokoj en Ĉinio. Ĝi videblas ankaŭ en aliaj landoj de Azio.
Aspekto
La birdo estas mezgranda (41 ĝis 45 cm), kun griza supra korpo kaj blanka malsupra korpo, bruna kapo kaj ruĝaj beko kaj piedoj. La gebirdoj estas samkoloraj, vintre malaperas bruna koloro sur la kapo, nur ĉirkaŭ la okuloj vidiĝas iom da malhelbrunaj plumoj.
Kutimoj
La brunkapaj mevoj vivas en lagoj kaj riveroj sur altebenaĵoj. En marto ili translokiĝas al fekundiĝejoj. Ili aktivadas 3-5-ope kaj serĉas fiŝetojn en malprofunda akvo, sed ili ne kapablas plonĝi. En aprilo ili flugas en aroj al insulo kaj tie okupas lokon por konstrui neston.