cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Filozofia anarkiismo
Filozofia anarkiismo estas anarkiisma pensoskolo, kiu tenas, ke al la ŝtato mankas morala legitimeco, sed ne porpledas revolucion por ĝin elimini. Kvankam filozofia anarkiismo ne nepre implicas iun ajn agadon aŭ deziron por la elimino de la ŝtato, filozofiaj anarkiistoj ne kredas, ke ili ne estas devigitaj obei la ŝtaton, aŭ, ke la ŝtato rajtas obeigi. Filozofia anarkiismo "estas ero precipe de individuisma anarkiismo." Ekzemploj de historie notindaj filozofiaj anarkiistoj estas William Godwin, Pierre-Joseph Proudhon, Herbert Spencer, Benjamin Tucker, kaj Henry David Thoreau. Kelkaj nuntempaj filozofiaj anarkiistoj estas John Simmons kaj Robert Paul Wolff.
Laŭ Allan Antliff, Benjamin Tucker kreis la nomon "filozofia anarkiismo" por distingi pacan evolueman anarkiismon de revoluciaj alispecaj formoj.
Environment Protection and Biodiversity Conservation Act 1999
La Environment Protection and Biodiversity Conservation Act 1999 (EPBC Act, Mediprotekta kaj Biodiverseca Konservada Traktato 1999) estas leĝo el la Parlamento de Aŭstralio kiu havigas juran kadron por protektado de la aŭstralia medio, inklude ties biodiverseco kaj ties nature kaj kulturale gravaj lokoj. Proklamita la 17an de julio 2000, ĝi starigas gamon de procezoj por helpi la protekton kaj apogi la rekuperon de minacataj specioj kaj de ekologiaj komunumoj, kaj konservon de gravaj lokoj el malpliiĝo. Ĝi malpermesas ekzemple la komercan rikoltadon de naturaj floroj. Sekvoj povas gami el riparado de la farita damaĝo al monpunoj.
Dolní Suchá (Hrádek nad Nisou)
Dolní Suchá (Nieder Berzdorf) estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de urbo Hrádek nad Nisou en distrikto Liberec. Ĝi troviĝas proksimume 4,5 km sude de Hrádek nad Nisou. En la jaro 2011 estis ĉi tie registritaj 83 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Valo de Primiero
La Valo de Primiero (plej ofte mallonge nomata Primiero, primiere: Primier; germane Primör) situas en orienta Trentino, Italio. Ĝi konsistas el ses loĝlokoj: Imèr, Mezzano, Tonadiko, Trezakŭa, Fiera di Primiero kaj Siror - la unuaj du estas memstaraj komunumoj, la lastaj kvar ekde 2016 apartenas al komuna komunumo nomata Primiero San Martino di Castrozza. Kelkfoje ankaŭ la komunumoj de Canal San Bovo kaj Sagron Mis estas konsiderataj parto de la valo.
Dolní Suchá (Hrádek nad Nisou)
Dolní Suchá situas en katastra teritorio Dolní Suchá u Chotyně kun areo 4,48 km².
Valo de Primiero
La valo estas ankaŭ konata sub la nomo de valo de Cismòn (Ĉis-MON). En ĝi loĝas ĉirkaŭ 10 000 homoj. La vilaĝo San Martino di Castrozza ankaŭ apartenas al la alta valo. Ĝi dividiĝas inter la komunumoj Siror kaj Tonadico, kaj situas 14 km for de Fiera di Primiero, laŭ la vojo al la Montpasejo Role.
En la valo estas parolata aparta dialekto: la Primiera dialekto.
Historio
En la valo homoj loĝas ekde Neolitiko, fakte restaĵoj estis trovataj ĉe lagoj de Colbricon.
En Primieron alvenis lombardoj, kiuj regigis la valon al Feltre. Primiero estis en la reĝolando de la princepiskopo de tiu urbo ĝis 1349, kiam Karolo la 4-a ĝin donis al Tirolo.
Dum la tirola (kaj poste aŭstra) tempo la popolo eksentis sin aŭstra, kaj ankoraŭ hodiaŭ multaj ne sentas sin italaj.
Primiero eniris en la reĝlando Bavario pro Napoleono Bonaparte (1809), sed rapide ĝi revenos aŭstra (1815). Ĝi estis konkerata de Italio per la unua mondmilito en 1919.
Morissen
Pri la komunumo
Morissen (en la romanĉa lingvo Murissen) estas komunumo de la komunumaro Lumnezia/Lugnez kaj la distrikto Surselva en Kantono Grizono, Svislando. Ĝi havis 242 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.
Geografio
Morissen situas sur monta teraso ĉe la okcidenta flanko de la valo Lumnezia, ĉe ties komenco, supre de Cumbel. Al la komunumo apartenas krom la vilaĝo Morissen la setlejoj Padrus, Sut Dieschmas kaj Cuschnaus.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Morissen limas en nordokcidento al Mundaun, en nordoriento al Luven, en oriento al Cumbel, kaj en sudo kaj sudokcidento al Vella.
Trafiko
Morissen situas flanke de la gravaj trafikvojoj. La komunumo atingeblas per flanka vojo, kiu deiras inter Cumbel kiaj Vella de la vojo de Ilanz al Vrin. Al la publika transportreto la komunumo estas konektita per poŝtaŭtolinio, kiu de la vilaĝo kondukas al Morissen Cuschnaus ĉe la kantona vojo, kie ekzistas konekto al la linio de Ilanz al Vrin. Unufoje tage ankaŭ estas poŝtaŭto rekte ĝis Vella.
Historio
La unua dokumenta mencio de Morissen datiĝas el la jaro 1210 kiel Mureizens. En la 13-a jarcento en Morissen la episkopejo Koiro posedis feŭdajn bienojn en Morissen. Ĝis 1370 Morissen estis episkopa feŭdo de la voktejo Belmont kaj post 1370 al la voktejo de la grafoj de Sax-Misox. En la jaro 1538 la loĝantoj de Morissen sin liberaĉetis de la episkopa feŭdo. Ek de 1980 ekzistas forta kunlaboro kun la komunumo Cumbel, unue por la lernejo kaj ek de 1992 ankaŭ por la komunuma administracio. Aktuale okzas sub la projektonomo Futur Vallumnezia enketo kaj diskutoj pri eventualo kunigo de la komunumoj de la valo al unu sola komunumo.
Loro Parque
Loro Parque (en hispana "papagoparko") estas bestoĝardeno de 13.5 ha situanta en la ĉirkaŭurbo de Puerto de la Cruz en Tenerife, Hispanio, kie ĝi estas hejmo de ampleksa kaj diversa rezervo de animalaj kaj plantaj specioj. La parko estis dekomence planita kiel "paradizo" por papagoj kaj disvolviĝis dum la jaroj al unu el plej gravaj allogaĵoj de Kanarioj, kun ĉirkaŭ 40 milionoj da vizitantoj ĝis nun.
Estas spektakloj fare de delfenoj kaj de Granda orcino. Tiuj foje atakis zorgistojn kaj eĉ mortigis unu kristnaske 2009.
(16661) 1993 VS1
(16661) 1993 VS1 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la japanaj astronomoj Sejĝi Ueda kaj Hiroŝi Kaneda elde la observatorio de Kuŝiro en Hokajdo (Japanio).
Peter Skene Ogden
Peter SKENE OGDEN (aŭ Skeene, Skein, Skeen) (baptita la 12-an de februaro 1790 - mortis la 27-an de septembro 1854) estis kanada peltĉasisto kaj esploristo de okcidenta Nord-Ameriko. Li organizis plurajn ekspediciojn, dum kiuj li esploris partojn de Oregono, Vaŝingtonio, Nevado, Kalifornio, Utaho, Idaho kaj Vajomingo.
Sian karieron li komencis kiel ĉasisto por la Nord-Okcidenta Kompanio, antaŭ la kunuiĝo de tiu ĉi kun la Kompanio de la Hudsona Golfo.
Peter Van Dievoet
Peter van Dievoet estis Flandra skulptisto kaj dizajnisto de ornamaj arkitekturaj ecoj. Li estis naskita en Bruselo, baptita la 29an de junio 1661 en la preĝejo de Sainte-Gudule, mortis la 2an de marto 1729 en Bruselo.
Vivo
Reĝo Jakvo la 2-a kiam li loĝis en Bruselo observis la talenton de la juna skulptisto Peter van Dievoet, kaj kiam li revenis en Anglion li petis al li veni kun li. Van Dievoet alvenis en Londono kun la Reĝo, en la sama ŝipo.
En Londono li estis regula vizitanto al la studio de Grinling Gibbons. En 1686, li gisis kaj faris la statuon de Jakvo la 2-a por St James Park en Londono. Li revenis al Bruselo post la Glora Revolucio de 1688.
En 1695 li estis mastro de la Quatre-Couronnés ĉe Bruselo, la gildo de masonistoj kaj skulptistoj de Bruselo. Li estis aklamita skulptisto kaj estis implikita en la konstruado de la nova Grandioza-loko en la barokstilo.
En la Marché aux Herbes, la skulptaĵoj de la Blanka Ŝafido (1696) malintensiĝas for, viktimoj de bruseligado.
Uhelná (apartigilo)
Nomon Uhelná havas pluraj setlejoj:
Guáimaro
Guáimaro estas unu el la 13 municipoj de la provinco Camagüey en Kubo kaj ĝia urbo nomiĝas samkiel la municipo. Ĝi troviĝas en la orienta ekstremo de la provinco. Ĝia teritorio kovras surfacon de kvadrataj kilometroj kaj havas ĉ. 43,000 loĝantojn.
El historia vidpunkto Guáimaro estas grava loko ĉar tie naskiĝis la Kuba Respubliko dum la milito kontraŭ la hispana kolonia regado kaj estis redaktita la unua konstitucio en la asembleo tie organizita.
Pollena Trocchia
estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Kampanio kaj la provinco Napolo. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kristana patrono estas la Sankta Jakobo la pli aĝa, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.
Najbaras la komunumoj Casalnuovo di Napoli, Cercola, Ercolano, Massa di Somma, Sant'Anastasia kaj Volla.
Soŭlĵazo
Soŭlĵazo estas stilo de ĵazo kaj pluevoluigo de malmolbopo, ekestinta en la fruaj 1960-aj jaroj kaj ofte komprenata kiel subspeco de funko. bluso-, soŭlo- kaj gospelo-elementoj stampas la stilon. Soŭlĵazon karakterizas plej ofte relative simplaj ritmoj kaj plaĉaj melodioj, ofte ludataj en modera aŭ eĉ malrapida tempo. Soŭlĵazo atingis en la 1960-aj jaroj egan popularecon. Elstara ekzemplo por tio estas la peco „Mercy, Mercy, Mercy“ de Joe Zawinul, ludata de la kvinopo de Cannonball Adderley, kiu eĉ fariĝis furoraĵo en la ranglistoj.
Kiel ĉefreprezentantoj validas la kvinopo de Cannonball Adderley kun Nat Adderley, Gene Ammons, Donald Byrd, Lou Donaldson, la triopo de Ramsey Lewis, Les McCann, Horace Silver same kiel Jimmy Smith. Ankaŭ jardekojn post la florepoko de soŭlĵazo multaj ĵazmuzikistoj ŝatas reekpreni ĉi tiun stilon. Ekzempluloj por tio estas la gitaristoj John Scofield kaj Charlie Hunter, kiujn oni ja ne malvastasence atribuas al la ĉefrolantoj de ĉi tiu stilo, kies ludo tamen surmontras klarajn influojn de soŭlĵazo. Ankaŭ la acidĵazo de la 1990-aj jaroj rilatas en siaj pli ĵazaj momentoj klare kun la soŭlĵazo.
Tiolaktata acido
Tiolaktata acido estas organika kombinaĵo derivata el la laktata acido kie la hidroksilo (-OH) estas anstataŭata de hidrogena-sulfido grupo (-SH). Ĝi estas senkolora oleeca substanco, solvebla en akvo kun malagrabla odoro. Ĝi estigas salojn per diversaj metaloj kaj uzatas en senharigaĵoj kaj preparaĵoj por konstantaj frizoj.
2389 Dibaj
2389 Dibaj estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la rusa astronomo Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.
Nomo
Ĝia nomo honoras la sovetan astrofizikiston Ernst Apuŝeviĉ Dibaj (cirile Эрнст Апушевич Дибай, 1931 - 1983).
Kilvatnet
Kilvatnet estas norvega lago kiu kuŝas en municipoj Hamarøy kaj Tysfjord en Nordland, Norvegio.
Herdinsula tufkormorano
La Herdinsula tufkormorano (Phalacrocorax atriceps nivalis), aŭ Herdinsula kormorano, estas mara birdospecio (aŭ subspecio) de la familio de kormoranoj aŭ Falakrokorakedoj. Ĝi estas indiĝena de la teritorioj de Aŭstralio nome Insulo Herdo kaj insuloj Makdonaldaj en la Suda Oceano, je ĉirkaŭ 4,100 km sudokcidente de Perto, Okcidenta Aŭstralio.
Taksonomio
La Herdinsula tufkormorano estas unu el la bluokulaj tufkormoranoj, foje lokita en la genron Leucocarbo, kaj subspecio de la Imperia tufkormorano. Ĝi estas foje konsiderata kiel plena specio.
Distribuado kaj habitato
La Herdinsula tufkormorano estas limigita al la ĉeantarktaj insuloj Herdo kaj Makdonaldaj, kaj laŭkone reproduktiĝas nur en Insulo Herdo. Krom reproduktado kaj ripozado, ties habitato estas mara.
Aspekto
La Herdinsula tufkormorano havas tre nigrajn suprajn partojn kaj blankajn subajn partojn. La vangoj kaj orelareoj estas blankaj; estas blankaj strioj en flugiloj, nigran kurbecan kreston super la frunto kaj rozkolorecajn piedojn. Reproduktanta plenkreskulo havas paron de oranĝaj karunkloj ĉe la bekobazo antaŭ la okuloj same kiel bluajn okulringojn. Ĝi estas ĉirkaŭ 77 cm longa, kun enverguro de 120 cm kaj pezo de 3 kg.
Kutimaro
Herdinsulaj tufkormoranoj estas gregemaj, ripozas en grupoj el 10-20 birdoj ĝis kelkaj centoj.
Reproduktado
Tiuj birdoj loĝas la tutan jaron ĉe la Herdinsulo, kie ili reproduktiĝas ĉiujare en kolonioj. Pariĝado okazas el fina aŭgusto al komenco de oktobro. La nestoj estas amasoj konstruitaj el bastonetoj, radikoj kaj algluaĵo de herbotufo Poa cookie kaj averaĝe ĉirkaŭ 22 cm altaj, kun minimuma distanco inter nestoj de 50 cm. La ino demetas 2-3 ovojn ĉefe inter mezo de septembro al novembro, kaj eloviĝo okazas el novembro al februaro (sudhemisfera somero). La idoj elnestiĝas el januaro al marto.
Manĝo
Tiuj birdoj manĝas surloke en neprofundaj marbordaj akvoj, kun dieto konsista ĉefe el poliĥetoj kaj fiŝoj. La proporcio de fiŝoj en la dieto estas pli alta kiam la birdoj nutras la idojn.
Józef Ignacy Kraszewski
Józef Ignacy Kraszewski (naskiĝis la 28-an de julio 1812 en Varsovio, mortis la 19-an de marto 1887 en Ĝenevo) – pola verkisto, publicisto, eldonisto, historiisto, socia kaj politika aganto, aŭtoro kun la plej granda nombro de eldonitaj libroj kaj versaĵoj en historio de la pola literaturo. Uzis diversajn pseŭdonomojn.
Herdinsula tufkormorano
Statuso kaj konservado
La populacio de la Herdinsula tufkormorano estas ĉirkaŭkalkulata je ĉirkaŭ 1000 reproduktantaj paroj. Ĝi estas listata kiel vundebla laŭ la aŭstralia Environment Protection and Biodiversity Conservation Act 1999, ĉar la populacio estas malgranda, tro surloka kaj suferunta pro fluktuoj en la reprodukta sukceso pro veterkondiĉoj kaj manĝodisponeblo. Eventuala minaco estas klimata ŝanĝo kiu efiku super la maraj temperaturoj kaj sekve super la manĝodisponeblo.
Józef Ignacy Kraszewski
Literatura kreemo
En pluraj verkoj li kreis bildon de la tiutempa socio kaj de la pola nacia pasinteco. En lia verkado oni povas distingi tri periodojn: juneca (1830–1838), volinia-varsovia (1838–1863) kaj la dresdena (de 1863). Post ciklo de nuntempaj kaj popolaj romanoj lia lasta periodo abundis je historiaj romanoj, rilatantaj al antikveco ("Romo dum Nerono"), 15-a jarcento ("Kruckavaliroj 1410"), 18-a jarcento (saksa trilogio kaj postaj "Saksaj restaĵoj"), kaj aliaj. Eksterordinare fekunda, miriganta per grandego da siaj laboraĵoj, Kraszewski verkis kaj eldonis ĉ. 600 volumojn, ne kalkulante redaktan laboron, multegon da artikoloj en revuoj kaj grandegan privatan korespondadon. La plej grava fako de lia kreemo estas romanoj. Dum 57 jaroj li verkis 232 da ili, en tio 144 sociaj, moraj kaj popolaj romanoj, 88 historiaj. Li iĝis nacia edukisto en ĉiaj direktoj de kleriga laborado, scienca kaj socia, reformisto de la pola romano per enigo de originalaj ecoj, siaspeca transformo de fremdaj modeloj, aldono de diversaj motivoj, rekreo de tuteco de la pola vivo surbaze de materialo bazita sur observado, kaj per levigo de ĝi sur ne malofte altan nivelon de artismo. Danke al siaj verkoj Kraszewski rimarkinde influis al, por li, nuntempa evoluo de la pola romanverkado kaj ties postan disfloron, de Henryk Sienkiewicz ĝis la lasta tempo, ĉar post preterpasinta subtaksado de liaj artismaj meritoj populareco de la verkisto eniras periodon de renaskiĝo.
Romano Chata za wsią
Chata za wsią (Kabano malantaŭ la vilaĝo) – romano de Józef Ignacy Kraszewski, verkita en 1842. Ĝin publikigis poparte literatura-scienca monatrevuo ''Biblioteka Warszawska. Pismo powięcone naukom, sztukom i przemysłowi'' (Varsovia Biblioteko. La revuo dediĉita al sciencoj, artoj kaj industrio) en la jaroj 1853–1854. Libroforme ĝi aperis la unuan fojon en la jaroj 1854–1855 en trivoluma peterburga eldonejo de B. M. Wolff. La romano apartenas al grupo de popolaj rakontoj, temas pri diskriminado de cigana socio. Ĝi estas unu el la plej legataj romanoj de la aŭtoro, kelkfoje estis adaptata por la bezonoj de teatro, opero kaj filmo. Tradukita al la belorusa, rusa, franca, ĉeĥa, germana, slovena kaj ukraina.
La romanon karakterizas granda realismo redonanta pensmanieron, morojn kaj la vivon de vilaĝa kaj ciganata socioj, kaj ankaŭ trafa socia observado. Sur ties motivoj kreiĝis libreto de la opero Manru de Ignacy Jan Paderewski (1901). En 1926 baze de la libro ekestis filmo reĝisorita de Artur Twardyjewicz Cyganka Aza (Ciganino Aza).
12209 Jennalynn
12209 Jennalynn estas malgranda, treege hela asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Schelte J. Bus elde la Observatorio de Siding Spring, apud Coonabarabran en Novsudkimrio (Aŭstralio).
Raso
Raso estas koncepto uzata por diversaj specioj kaj kun iom diversaj signifoj. Kiel maniero klasigi homojn, la koncepto raso iĝas pli kaj pli eksmoda.
12209 Jennalynn
Orbito
Ĝi estas proksima de la orbita resonanco 1:4 kun la Tero.
Nomo
Ĝia nomo honoras Jenna Lynn Jones (naskiĝinta Crowell en 1984), kiu ricevis sian PhD en fiziko de la Universitato de Centra Florido en 2018. Ŝia disertaĵo implicis modeligon de la formo kaj analizon de termikaj observoj de la apudtera asteroido 1627 Ivar. Aktiva en scienca popularigo, Jenna partoprenigis la publikon kaj la lernejajn infanojn en la kampo de la astronomio kaj la fiziko.
Raso
En la komuna uzo
En la eŭropaj lingvoj la unua senco de la vorto raso, kaj longtempe la sola, estis: tuto de la sinsekvaj generacioj de unu sama familio, konsiderata kiel devenanta de unu sama prapatro: "la raso de miaj patroj"; li, ŝi estas el bona raso (t.e. honorinda familio, familio kiu sin rimarkigis per siaj virtoj, faroj aŭ honoroj). La unua aŭtoro, kiu uzis tiun vorton, france, en la moderna senco estis François Bernier, fama vojaĝinto, en 1684 en libro: "Nova dispartigo de la Tero, fare de la diversaj specioj, aŭ rasoj, da homoj, kiuj priloĝas ĝin".
En la sciencoj
Sciencistoj nomas raso distingeblan populacion de unu specio, kies propraj trajtoj estas konstantaj kaj heredaj: bela raso de kokoj, de rozoj; bonrasa, purrasa, miksrasa hundo; kaj ĉe la homoj: la blanka, flava raso.
Kutime oni uzas la vorton 'raso' por distingi homan populacion de aliaj homaj populacioj. La plej vaste uzataj homrasaj kategorioj baziĝas sur videblaj trajtoj (speciale la haŭtkoloro kaj la vizaĝaj trajtoj), genoj, kaj memidentiĝo. La konceptoj pri raso, samkiel pri specifaj rasaj grupigoj, varias laŭ la tempo kaj kulturoj kaj ofte montriĝas diskutindaj pro sia efiko sur la socia identeco kaj sur politikoj pri identeco. La leĝaj difinoj, la komuna uzado kaj la scienca signifo povas konfuziĝi, kaj oni devas atenti en kiu kunteksto uziĝas la vorto.
Ekde la 1940-aj jaroj, evoluismaj sciencistoj rifuzas tian ideon pri raso, laŭ kiu oni povus uzi certan nombron de finiaj listoj de esencaj karakterizoj por determini laŭan liston de rasoj. Multaj evoluismaj kaj sociaj sciencistoj pensas ke la komunaj difinoj de raso(j), aŭ ajnaj rasdifinoj rilataj al homoj, suferas je manko de taksonomia rigoro kaj valideco. Ili argumentas ke la rasdifinoj estas malprecizaj, arbitraj, produkto de la kutimo, kaj ke la observitaj rasoj varias depende de la ekzamenata kulturo. Ili krome asertas ke oni pli bone komprenas rason kiel socian "konstrukton" ("konstruon"). Tamen aliaj sciencistoj argumentis ke ĉi tiun opinion motivas ne tiom sciencaj kiel politikaj kialoj.
Ekde la 1940-aj jaroj, datumoj kaj modeloj el genomiko kaj kladistiko, kaj la malkovro de praul-informaj markiloj, rezultis en revolucio en la kompreno de la homa evoluo, kio kondukis al novtipa difino de raso. Ĉi tiuj sciencistoj argumentas ke tia disdivido de la homaro en apartajn rasojn validas kiam oni komprenas rasojn kiel nebulajn aŭ svagajn arojn, grupiĝojn, aŭ plivastigitajn familiojn. Multaj sciencistoj opinias ke, se adekvate uzata, la disrasigo de la homaro povas esti valida kaj utila. Sciencaj studoj kiel la projekto "HapMap", studinta 4 rasajn grupojn, montriĝas tre singardaj pri donado de difino de la studataj rasoj kaj pri priskribo de la prenado de la muestroj.
Cetere la nocio de homa raso estigis rasismajn teoriojn.
Diamanto
Diamanto estas unu el la naturaj alotropoj de karbono, tio estas solida formo de la elemento karbon kun siaj atomoj aranĝitaj en kristala strukturo nome diamanta kubo. La ĉefa alotropo estas grafito. Ĝi estas gemo, uzata por juveloj. Je normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo, alia solida formo de karbono konata kiel grafito estas la kemie stabila formo, sed diamantoj preskaŭ neniam konvertiĝas al tio. Diamantoj havas la plej altajn malmolecon kaj termikan konduktivon de ajna natura materialo, propraĵoj kiuj estas uzataj en gravaj industriaj aplikaĵoj kiel tranĉado kaj polurado de iloj. Ili estas ankaŭ tialo ke diamantaj ambosaj ĉeloj povas meti materialojn al premoj trovitaj profunde en la Tero.
Difinoj
Laŭ Francisko Azorín Diamanto estas Pura karbono kristaligita, brila, hela, malmolega, tre altvalora. Kaj li indikas etimologion el la greka adamas, adamantos, el a + damas (ne submetebla) kaj de tie la latina adamas, adamantis. Li aldonas teknikan terminon kiel diamantisto, por Persono, kiu prilaboras k. facetas diamantojn, faranta briliantojn el ili.
Ĉe PIV la difino estas klare teknika. Mineralo el pura karbono, kristaliĝinta laŭ la kuba sistemo, ege dura, tre brila, travidebla, sen- aŭ divers-kolora, uzata kiel juvelŝtono.
Ecoj
Diamanto estas travidebla, optike izotropa kristalo kun refrakta indico de 2,417, alta varianco de 0,044, kaj specifa pezo de 3,52, dureco laŭ Mohs-skalo de 10.
Malmoleco kaj kristala strukturo
Diamantoj tipe kristalizas en la kuba kristala sistemo kaj konsistas de kvaredre ligitaj atomoj. Dua formo nomita lonsdalito kun sesangula simetrio troviĝas. La loka medio de ĉiu atomo estas identa en la du strukturoj. Kubaj diamantoj havas perfektan okedran fendiĝon, kiu signifas ke ili havas kvar fendiĝajn ebenaĵetojn. Diamantoj plej ofte estas eŭedraj (rondita aŭ havantaj bonajn edrojn) okedroj kaj ĝemeliĝaj okedroj. Aliaj formoj inkludas dekduedrojn kaj kubojn. Diamantoj ofte troviĝas kun mantelo de "nifo"*, gum-simila haŭto. Iliaj rompiĝoj estas ŝtup-similaj, konkoidaj, aŭ neregulaj.
Optikaj ecoj
La glaceo de diamantoj priskribiĝas kiel diamanta. Diamantoj montras fluoreskon de variaj koloroj sub longonda ultraviola lumo, sed ĝenerale estas blu-blanka, flaveta, aŭ verdeta sub iksradioj. Diamantoj havas sorban spektrumon konsistantan de fajna linio en la violo ĉe 415,5 nm. Koloraj ŝtonoj montras pliajn bendojn. Brunaj diamantoj montras bendon en la verdo ĉe 504 nm, kelkfoje akompanate de du aldonaj malfortaj bendoj ankaŭ en la verdo.
Elektraj ecoj
Krom la plejmulto de naturaj bluaj diamantoj kaj speciale faritaj artefaritaj diamantoj kiuj estas semikonduktaĵoj, la plejmulto de diamantoj estas izolaĵoj, sed malsame de la plejmulto de izolaĵoj, ĝi estas bona konduktanto de varmo pro la forta ligado inter molekuloj. Speciale purigitaj artefaritaj diamantoj havas la plej altan termikan konduktivecon (20-25 W/cmK, kvinoble ol ĉe kupro) de iu ajn solidaĵo ĉe ĉambra temperaturo. Multaj bluaj diamantoj entenas borajn atomojn, kiu anstataŭas karbonajn atomojn en la kristala latiso, kaj ankaŭ havas altan termikan konduktivecon. Naturaj bluaj diamantoj lastatempe akiritaj de la minejo Argyle en Aŭstralio ŝuldas sian koloron al troabundo de hidrogenaj atomoj; tiuj ĉi diamantoj ne estas semikonduktaĵoj.
Termikaj ecoj
Ĉar diamantoj havas tiel altan termikan konduktivecon, ili jam estas uzitaj de duonkonduktaĵaj fabrikantoj por malebligi supervarmigadon de silicio kaj aliaj duonkonduktaĵoj. Naturaj bluaj diamantoj entenantaj boron kaj sintezaj diamantoj dopitaj kun boro estas p-tipaj duonkonduktaĵoj. Se n-tipa semikonduktaĵo povas esti sintezita, elektronikaj cirkvitoj povos esti manufakturitaj el diamanto. Ĉirkaŭmonda esploro progresas, kun okaza sukceso raportita, sed nenio definitiva. Dum 2002 raportiĝis en la gazeto Nature, ke esploristoj sukcesis deponi maldikan diamantan filmon sur diamanta surfaco, kiu estas grava paŝo al manufakturado de diamanta floko. Dum 2003 raportiĝis ke NTT disvolvis diamantan duonkonduktaĵan aparaton.
Konsisto kaj koloro
Diamantoj el Tipo I havas nitrogenaj atomoj kiel la ĉefa malpuraĵo. Se la atomoj estas en grapoloj, ili ne efikas la koloron de la diamanto (Tipo Ia). Se ili disiĝas tra la kristalo, ili donas al la ŝtono flavan kolornuancon (Tipo IIb), nome la Kaba serio. Tipe, natura diamanta kristalo entenas kaj Tipo Ia-an kaj Tipo Ib-an materialon. Sintezaj diamantoj kiuj entenas nitrogenon estas Tipo Ib.
Diamantoj el Tipo II ne havas nitrogenajn malpuraĵojn. Malofte, ili entenas neniajn aliajn malpuraĵojn: tiuj ĉi estas Tipo IIa, kaj koloriĝas ruĝeta, ruĝa, aŭ bruna per strukturaj anomalioj leviĝantaj per plasta deformiĝo. Tiuj el Tipo IIb estas la naturaj bluaj diamantoj, kiuj entenas disan boron en la kristala matrico.
Diamantoj okazas en variaĵo de koloroj: ŝtala, blanka, blua, flava, oranĝa, ruĝa, verda, ruĝeta, bruna, kaj nigra. Koloraj diamantoj entenas malpuraĵojn aŭ molekulajn difektojn kiuj kaŭzas kolorigadon, dum puraj diamantoj estas ĉiam travideblaj kaj senkoloraj.
La diamanta industrio
Pro sia alta varianco kaj nesuperita dureco, diamantoj jam longe altestimiĝis kiel ero de juvelaro. Granda komerco en gem-rangaj diamantoj ekzistas, plejparte regata de firmao De Beers kiu estas uzinta sian monopolon por manipuli prezojn. Unufoje, pensiĝis ke pli ol 80% da la krudaj diamantoj de la mondo pasis tra la Diamond Trading Company (Diamante Komerca Firmao) posedita de De Beers en Londono, sed la aktuala nombro estas ĉirkaŭ 60%.
Diamantoj taksiĝas laŭ (klingo)tranĉiĝo, klareco, koloro, kaj karato. Kaj krudaj kaj tranĉitaj diamantoj estas gradigitaj kaj apartigitaj surbaze de tiuj ĉi kvar karakterizaĵoj ĉe nombro de forte garditaj gradigaj centroj, tiel kiel DTC.
Tranĉado
Brilianto estas diamanto aŭ alia juvelo, tranĉita partikulare montrante multajn facetojn por havi eksterordinaran brilon. Ĝia formo similas al tiu de konuso kaj havigas maksimuman revenon de lumo en la supra parto de la diamanto.
La historio de diamanta tranĉado povas esti spurita al la posta Mezepoko, antaŭ kiam diamantoj ĝuiĝis en sia natura okedra stato. La unuaj "pliboniĝoj" de la dezajno de naturo temis pri polurado de kristalaj facoj - tio ĉi nomiĝis pinta tranĉaĵo*. Pli poste, iom malpli ol duono de la kristalo kutime forsegiĝis, tiel kreante la tablan tranĉaĵon*. Ambaŭ fruaj tranĉaĵoj ne rivelus tion kio nun altestimiĝas, ĝia dispersado aŭ fajro. Tiutempe, diamantoj valoriĝis pro siaj brilaj glaceoj kaj superaj durecoj; tablotranĉa diamanto aspektis nigra, kiaj ili ja aperas en pentraĵoj de tiu epoko.
Post 1676 la roza tranĉaĵo* ekuziĝis de malaltlandaj tranĉistoj: tiu ĉi estis la unua vere mult-faceta tranĉaĵo kun supren da 16 facetoj. Verŝajne, la roza tranĉaĵo adoptiĝis de Hindio, ĉar multaj historiaj hindaj diamantoj fariĝis tiele (kvankam malpli simetrie, ĉar hindaj tranĉistoj penis minimizi rubaĵon).
Malprecize je 1900, la disvolviĝo de diamantaj segiloj kaj bonaj juvelaj torniloj ebligis la disvolvon de modernaj diamantaj tranĉaĵoj, ĉefa inter ili la ronde brilianta tranĉaĵo. En 1919, Marcel Tolkowsky analizis tiun ĉi tranĉaĵon. Liaj kalkuloj konsideris kaj brilecon (la kvanto de respegulita lumo), kaj fajron, tiel kreante delikatan ekvilibron inter ambaŭ. Liaj geometriaj kalkuloj troviĝas en lia libro, Diamond Designs (Diamantaj Dezajnoj).
La moderna ronda brilianto konsistas de 58 facetoj (aŭ 57 se la kuleto ekskludiĝas); 33 sur la krono* (la supra duono super la mezo aŭ talizono* de la ŝtono) kaj 25 sur la paviliono* (la malsupra duono sub la talizono). Dum lastatempaj jardekoj, plej multaj talizonoj estas facetitaj. Multaj talizonoj havas 32, 64, 80, aŭ 96 facetoj; tiuj ĉi facetoj nombriĝas en la tuto. Dum la faceta nombro estas norma, la efektivaj proporcioj (krona alteco kaj angulo, paviliona profundeco, k.t.p.) ne universale konsentiĝas. Oni povas paroli pri la Usona tranĉaĵo aŭ la Skandinavia Normo (Scan. D.N.) por doni nur du ekzemplojn.
Eĉ per modernaj teknikoj, la tranĉado kaj polurado de diamanta kristalo ĉiam rezultigas dramecan perdon de pezo; malofte ĝi estas malpli ol 50%. La ronde brilianta tranĉaĵo preferiĝas kiam la kristalo estas okedra, ĉar ofte du ŝtonoj povas tranĉiĝi de unu tia kristalo. Strange formitaj kristaloj tiel kiel makeloj* tre verŝajne tranĉiĝas en ellaborita tranĉaĵo* — tio estas tranĉajo alia ol la ronda brilianto — al kiu la aparta kristala formo utilas.
Popularaj ellaboritaj tranĉaĵoj inkludas la panetan* (ortangula rando), markizinan* aŭ boatetan*, princinan*(kun kvadratan randon), koran*, brioletan* (formo de la roza tranĉaĵo) kaj la piran* aŭ glutetan* tranĉaĵojn. Parole ĝenerale, tiuj ĉi "ellaboritaj tranĉaĵoj"* ne teniĝas al la samaj striktaj normoj kiel la Tolkowski-derivitaj rondaj briliantoj. Tranĉaĵoj estas influitaj de modo; panetoj - kiuj emfazas la glaceon de diamanto kaj malemfazas ĝian fajron - furoris dum la periodo de Art Deco-o, kvankam la princina tranĉaĵo - kiu emfazas la fajron de diamanto anstataŭ ĝia glaceo - nune iĝas pli populara. La princina tranĉaĵo estas ankaŭ populara inter tranĉistoj: inter ĉiuj tranĉaĵoj, ĝi malŝparas plej malmulton de la originala kristalo.
Dum la 1970-aj jaroj, Bruce Harding disvolvis alian matematikan modelon por juvela konstrukcio. De tiam, kelkaj grupoj estas uzintaj komputilajn modelojn (ekz MSU, OctoNus, GIA, kaj folds.net) kaj specialigitajn skopojn por konstrukcii diamantajn tranĉaĵojn
Dum la 1990-oj Israelaj interesuloj akiris proksimume 20% de la diamanta komerco, aĉetante diamantojn de Rusio kaj de minejoj en Afriko ne regataj de DeBeers. DeBeers nun komercas nur en diamantoj de siaj propraj minejoj. Maĵora diamanta tranĉa industrio plenkreskiĝas en Guĝarato, Barato kie 90% da mondaj diamantoj (kiel mezuritaj laŭ la nombro de diamantoj) estas tranĉitaj de laboristaro de 800 000. Malgrandaj diamantoj antaŭe ne tranĉindaj estas tranĉataj en Hindio malferme al nova merkata segmento por malgrandaj diamantoj.
Klareco
Klareco estas mezuro de internaj strukturaj malperfektaĵoj nomitaj "inkludoj". Gradoj de klareco uzitaj de la Juvela Instituto de Usono estas:
Preter la terminoj por klareca gradado, aliaj konsideroj inkludas la tipon, grandecon, kaj lokon de la inkludoj. Inkludoj apud aŭ sur la surfaco povas malfortikigi la diamanto strukture. Depende de kie en la tranĉita daimanto okazas la inkludo kaj kiel ĝi estas uzata, eblus malkaŝi la inkludon malantaŭ la muntumo. Klareco povas esti "plialtigita" per plenado de la frakturo tre simile al la traktado de rompiĝo en aŭta ventoŝirmilo. Tiaj diamantoj iam nomiĝas "frakturplenitaj diamantoj".
Koloro
La Juvela Instituto de Usono uzas la literojn de "D" ĝis "Z" kiel skalon de koloro kie "D" estas senkolora kaj "Z" estas flava.
Senkoloraj diamantoj estas supozataj pli alte ol flavaj diamantoj. Diamantoj de aliaj koloroj eble estas supozataj pli alte ol flavaj diamantoj kaj gradigiĝas "Z+". Ekstravagance koloraj diamantoj kiel la profunde blua Hope-diamanto estas aparte valora.
80% da diamantoj produktitaj estas pli malbone kvalitaj diamantoj kiuj uziĝas kiel industriaj diamantoj, kie ilia ekstrema dureco estas utila por tranĉado kaj ŝlifado de alie malfacile trakteblaj materialoj (inkludantaj aliajn diamantojn). Lastatempe gas-faze deponadaj procezoj elpensiĝis kiuj allasas maldikajn diamantajn filmojn kreskiĝi sur iaj surfacoj, rezulte en multa pliiĝado de la daŭrivo de iaj maŝinaj iloj.
Ercejoj
Ankaŭ estas komercaj deponaĵoj en la Nordokcidentaj Teritorioj, Kanado, en la Rusia Arkto, Brazilo, kaj en Norda kaj Okcidenta Aŭstralio. Foje diamantoj troviĝis en la glaĉeraj deponaĵoj en Viskonsino kaj Indianao. La Viskonsinaj trovoj povas eksplikiĝi per lastatempaj Kanadaj eltrovoj, sed la diamantoj trovitaj en Indiano devis veni de ĝisnun neeltrovitaj fontoj en Kebekio ĉar la movado de la glacio estis de la nordoriento al la sudokcidento. Etaj nanometre grandaj diamantoj, ofte nomitaj nanodiamantoj, ankaŭ troviĝas kiel antaŭsunaj grajnoj en primitivaj meteorŝtonoj.
Diamantoj estis unue produktitaj artefarite ĉirkaŭ la 16-a de februaro 1953 en Stokholmo, Svedio, fare de la projekto QUINTUS de ASEA, la maĵora elektra manufaktura firmao de Svedio per uzado de grandega aparato planita de Baltzar Von Platen. Premo taksita je 83.000 atmosferoj estis konservata dum horo. Kelkaj malgrandaj kristaloj estis produktitaj. La malkovro estis konservata sekreta.
Dum grandaj diamantoj estas ĝis nun pli multekoste produktitaj artefarite ol mini-, malgrandaj artefaritaj diamantoj kaj speciale diamanta polvo fariĝis grava industrio, kun General Electric antaŭe. Je 2003, du firmaoj planis enkonduki altkvalitajn artefaritajn diamantojn, vide nedistingeblajn de tiuj nature okazantaj antaŭ 2005. La tradicia diamanta industrio aprecas kontraŭrimedojn.
Urbo de maĵora graveco en la diamanta komerca interŝanĝo estas Antverpeno, Belgio. Estas taksite ke 90% da krudaj diamantoj, 50% da tranĉitaj diamantoj, kaj 40% da industriaj diamantoj de la mondo interŝanĝiĝas en Antverpeno. La industrio reprezentiĝas de la Diamanta Alta Koncilio (HRD). Antaŭ Antverpeno la havenurbo de Bruĝo vidis plej multan komercon, tenante sian lokon de la 13-a jarcento. Ĉirkaŭ la 15-a jarcento Bruĝo vidis sian aktivecon malpliiĝinta, inter aliaj tialoj ĉar ĝia haveno stringis pro ŝlimo.
Esbato
Esbato, festo aŭ rito en novpaganismo kaj viĉo, kiu festas la plenan lunon. Ĉar la luno estas simbolo de la Diino kaj la ina principo, esbatoj estas aparte gravaj en tradicioj kiel diana viĉo kiuj emfazas inan diecon. Ĉi tiuj lunfestoj estas ofte distingitaj de la sunaj festoj aŭ ŝabatoj.
Diamanto
Ercejoj
Antverpeno estis la centro de la diamanta komerco de la 15-a jarcento gis sia venko en 1585 fare de la Hispana militfloto. Amsterdamo tiam anstataŭis ĝin kiel la komerca centro pro la translokiĝo de la diamanto-tranĉistoj de Antverpeno. Antverpeno refoje fariĝis la diamanta komerca centro komence de la 19-a jarcento
Esbato
Oni foje uzas tradiciajn nomojn por la esbatoj:
Kiam monato entenas du plenlunojn, la dua nomiĝas Blua Luno.
Diamanto
Elsangaj diamantoj
En aŭgusto 2010 oni komencis juĝ-procezon en la Speciala Tribunalo por Sieraleono kontraŭ la eks-prezidanto de Liberio, nome Charles Taylor pro Krimoj kontraŭ la homaro en la Enlanda Milito en Sieraleono en kiu li estis deklarita kulpa en aprilo 2012. Taylor estis akuzita financi la militon el la enspezo el tiuj juveloj. Inter aliaj en la 5-a de aŭgusto 2010 deklaris kiel atestanto la manekeno Naomi Campbell kiu deklaris ke ŝi ricevis malgrandajn kaj malpurajn ŝtonojn el proksimuloj al la diktatoro.
Artefarita diamanto
Ekde 1955 ekzistas la ebleco artefarite produkti diamantojn per speciala altaprema-altatemperatura proceduro (HPHT – angle: high-pressure high-temperature). Dum tiu proceduro oni kunpremas grafiton en hidraŭla premilo kun premo ĝis 6 Gpa kaj temperaturo de 1500 °C. En tiaj kondiĉoj la termodinamike pli stabila formo de la karbono estas diamanto. Tiu transforma procedo povas estis rapidigita per ĉeesto de katalizanto. Per la menciita procedo analoge al diamanto oni povas produkti ankaŭ el la heksagona modifaĵo de bornitrido kuban bornitridon (CBN). CBN ne atingas la durecon de diamanto, kaj estas konstanta eĉ ĉe alta temperaturo kontraŭ oksigeno.
Paralele al tio, oni disvolvis la proceduron pri puŝonda diamantosintezo sub grandega premo, kio aperas ankaŭ ĉe eksplodoj. Tiu komerce sukcesa vojo donas diamantan pulvoron en diversaj fajnecoj.
Alternativa ebleco por produkti artefaritan diamanton estas la tavolumo de substratoj kun helpo de kemia vapora tavoligo (CVD - angle: chemical vapour deposition). Ĉifoje, oni en speciala kamero per plasmo alvaporigas diamantan tavolon kun diko de kelkaj mikrometroj sur substratoj, kiel ekzemple durmetalaj metiiloj(?). Elira materialo estas la gasmiksaĵo de metano kaj hidrogeno, kiam la unua funkcias kiel karbonfonto. La substrata temperaturo devas esti sub 1000 °C, por malhelpi la transformiĝon al stabila grafito. La kreska rapideco estas kelkaj mikrometroj per horo.
Plia metodo estas kiam plasmotavolumo produktas tavolojn dikajn kelkajn mikrometrojn el t.n. diamantsimilaj karbonoj (DLC - angle: diamond-like carbon). Tiuj tavoloj kunigas la ekstran durecon de la diamanto kaj la tre bonan glitfrotajn proprecojn de la grafito. En ĝi aperas la miksaĵo de sp2- kaj sp3-hibridizitaj karbonoj.
La alta prezo de la diamantoj de rango gemo kreis grandan peton de materialoj kun similaj juvelaj karakteroj, konataj kiel imitdiamantoj, aŭ imitaĵoj. Tiuj similaĵoj estas diferencaj disde la sinteza diamanto, kiu diference de la imitaĵoj estas vera diamanto, kaj sekve ĝi havas la samajn propraĵojn materiajn kiel la natura diamanto. Pro malalta kosto kaj laŭvida simileco kun diamantoj, la kuba zirkonio restis kiel la imitaĵo de diamantoj plej grava gemologie kaj ekonomie el 1976.
Simbolismo de diamantoj
Oni diras, ke la helenoj kredis ke diamantoj estas la larmoj de la dioj; la romianoj kredis, ke ili estas splitoj de falintaj steloj. Multaj delonge mortintaj kulturoj jam serĉas por tio dia aŭ mistika en diamantoj, tiel eksplikante ties specialaĵojn.
Eble la plej fruaj simbolaj uzadoj de diamantoj estis kiel la okuloj de hinduaj di-statuoj. La diamantoj mem estis pensitaj esti donacoj de la dioj kaj tiel estis dorlotitaj. La punkto, je kiam diamantoj diiĝis ne estas konata, sed fruaj tekstoj indikas ke ili rekoniĝis en Hindio ekde almenaŭ -400.
Ĉe Okcidenta kulturo, diamantoj estis tradica emblemo de sentimo kaj virto. Kvankam malofte vidita en juvelaro antaŭ la baroka periodo, fruaj ekzemploj de fianĉiĝaj juveloj enkorpiĝantaj diamantojn estis la Nupta Krono de Blanĉo (ĉ. 1370-1380) kaj la Heftlein-a broĉo de Vieno (ĉ. 1430-140), bilda peco montranta nuptan duopon.
Hodiaŭ, diamantoj uziĝas por simboli eternecon kaj amon, ofte vidite por ornami gefianĉiĝajn ringojn. Tiu ĉi tradicio larĝe imputiĝas al vendada kampajno de De Beers. Kvankam la firmao eble responsas por popularigado de la kutimo, aparte en landoj kie tia tradicio ne ekzistis antaŭe - plejparte en Japanio -, la diamanta gefianĉiĝa ringo povas spuriĝi al la geedziĝo de Maksimiliano la 1-a (tiama arkiduko de Aŭstrio) al Maria de Burgonjo dum 1477. Dum tiu ago faris multon por antaŭenigi la Habsburgan imperion, ĝi faris malmulton por igi la diamantan ringon larĝe renkontita esprimo de fianĉiĝo.
La komenco de la fianĉiĝa ringo mem povas imputiĝi al la Kvara Laterana Koncilio prezidita de Inocento la 3-a dum 1215. Inocento deklaris pli longan atendan daŭron inter fianĉiĝo kaj geedziĝo; senornamaj ringoj el oro, arĝento, aŭ fero plej frue uziĝis. Juveloj estis pli ol brelokoj, ili estis gravaj kaj rekuraĝigaj simboloj al la aristokratio. Leĝoj fariĝis por konservi videblan apartigon de socia rango, certigante ke nur privilegiitoj portu pucajn juvelojn. Dum tempo pasis kaj leĝoj malstreĉiĝis, diamantoj kaj aliaj juveloj fariĝis atingeblaj al la meza klaso.
Rivero Trueba
Trueba estas rivero en Kastilio kaj Leono (Hispanio). Ĝi ekfluas en montopinto en la montpasejo Las Estacas de Trueba. Ĝi trafluas la municipojn Espinosa de los Monteros kaj Medina de Pomar (provinco Burgoso). Ĝi fine fluas en la riveron Nela. Apud la 21-a kilometro de la vojo kuranta de Crucero ĝis la plej supra loko de la montpasejo estas akvofalo, kie oni povas bani sin kaj pikniki.
En ĝin fluas la rivero Seco.
Ĉornaja Reĉka (metrostacio en Sankt-Peterburgo)
Ĉornaja Reĉka (Чёрная речка) estas stacio de la Metroo de Sankt-Peterburgo sur Moskovsko-Petrogradskaja linio, ĝi situas inter la stacioj ' kaj ' en Sankt-Peterburgo.
Simbolo de Schläfli
En geometrio, la simbolo de Schläfli estas skribmaniero por priskribi regulajn kaj ne nur hiperpluredrojn kaj kahelarojn.
La Simbolo de Schläfli estas nomita post la 19-a-jarcenta matematikisto Ludwig Schläfli kiu faris gravajn esplorojn en geometrio kaj aliaj areoj.
Vidu ankaŭ en listo de regulaj hiperpluredroj.
Regulaj plurlateroj (ebeno)
La simbolo de Schläfli de konveksa regula plurlatero kun n lateroj estas {n}.
La simbolo de Schläfli de nekonveksa regula stelo (figuro) estas {n/m}, kie n estas kvanto de la lateroj, kaj m estas tia ke m-1 verticoj estas preterpasataj de ĉiu latero.
Ekzemple, {5/2} estas la stelokvinlatero.
Ĉi tie m < n/2, skribaĵo kun m > n/2 respektivas al stelo en kiu la verticoj estas trapasataj en la mala ordo. Skribaĵo n/(n-1) respektivas al konveksa plurlatero en kiu la verticoj estas trapasataj en la mala ordo.
Regulaj pluredroj (3-spaco)
La simbolo de Schläfli de regula pluredro estas {p,q} se ĝiaj edroj estas p-lateroj, kaj ĉiu vertico estas ĉirkaŭbarita per q edroj (la vertica figuro estas q-latero).
Ekzemple {5,3} estas la regula dekduedro. Ĝi havas kvinlaterajn edrojn, kaj 3 kvinlaterojn estas ĉirkaŭ ĉiu vertico.
Vidu la 5 konveksajn platonajn solidojn kaj la 4 nekonveksajn pluredrojn de Keplero-Poinsot.
Simboloj de Schläfli estas difinita ankaŭ por regulaj kahelaroj de eŭklida aŭ hiperbola enenoj en simila maniero.
NGC 1387
NGC 1387 (aliaj indikoj — PGC 13344, ESO 358-36, MCG -6-9-7, IRAS03350-3540, FCC 184) estas galaksio en konstelacio Forno.
Simbolo de Schläfli
Regulaj pluredroj (3-spaco)
Ekzemple, la seslatera kahelaro estas priskribata kiel {6,3}.
NGC 1387
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Simbolo de Schläfli
Regulaj plurĉeloj (4-spaco)
La simbolo de Schläfli de regula plurĉelo estas de la formo {p,q,r}. Ĝi havas regulaj plurlateraj edroj {p}, ĉelojn {p,q}, regulajn pluredrajn verticajn figurojn {q,r}, regulaj plurlaterajn laterajn figurojn {r}.
Vidu la 6 konveksajn regulajn plurĉelojn kaj 10 nekonveksajn regulajn plurĉelojn.
Ekzemple, la 120-ĉelo estas prezentita per {5,3,3}. Ĝi estas farita el dekduedraj ĉeloj {5,3}, kaj havas 3 ĉelojn ĉirkaŭ ĉiu latero.
Estas ankaŭ unu regula kahelaro de eŭklida 3-spaco: la kuba kahelaro, kun Simbolo de Schläfli de {4,3,4}, el kubaj ĉeloj, kun 4 kuboj ĉirkaŭ ĉiu latero.
Estas ankaŭ 4 regulaj hiperbolaj kahelaroj. Ekzemple {5,3,4}, la hiperbola malgranda dekduedra kahelaro enspacas la spacon per dekduedraj ĉeloj, kun 4 dekduedroj ĉirkaŭ ĉiu latero.
Pli altaj dimensioj
Por pli alte dimensiaj hiperpluredroj, la simbolo de Schläfli estas difinita rekursie kiel {p1, p2, ..., pn − 1} se la facetoj havas simbolon de Schläfli {p1,p2, ..., pn − 2} kaj la verticaj figuroj havas simbolon de Schläfli {p2,p3, ..., pn − 1}.
Noto ke vertica figuro de faceto kaj faceto de vertica figuro estas la sama hiperpluredro kun simbolo de Schläfli {p2,p3, ..., pn − 2}.
Estas nur 3 regulaj hiperpluredroj en 5 dimensioj kaj pli supre: la simplaĵo, {3,3,3,...,3}; la kruco-hiperpluredro, {3,3, ... ,3,4}; kaj la hiperkubo, {4,3,3,...,3}. Ne ekzistas nekonveksaj regulaj hiperpluredroj pli supre ol en 4 dimensioj.
Dualaj hiperpluredroj
Por dimensio 2 aŭ pli alta, ĉiu hiperpluredro havas la dualan hiperpluredron.
Se la vico estas la sama se rigardi ĝi antaŭen kaj malantaŭen, la hiperpluredro estas mem-duala. Ĉiu regula hiperpluredro en 2 dimensioj (plurlatero) estas mem-duala.
Prismoj
Prismaj hiperpluredroj povas esti difinita kaj nomataj kiel karteziaj produtoj de subaj dimensiaj hiperpluredroj: Noto ke ĉi tio rilatas nur al neklinaj prismoj.
Prismo povas ankaŭ esti prezentita kiel la tranĉo de duvertica pluredro kiel, kaj kontraŭprismo (riproĉa duvertica pluredro) kiel.
Etendita simbolo de Schläfli por uniformaj hiperpluredroj
Uniformaj hiperpluredroj, faritaj per konstruo de Wythoff, estas priskribataj per etendita tranĉa skribmaniero de regula formoj {p,q,...}.
Estadas uzataj du variantoj de la etendita simbolo de Schläfli.
La dua, pli ĝenerala skribmaniero aplikas al ĉiuj dimensioj, kaj estas skribata kiel "t" sekvata per listo de indeksoj respektivaj al speguloj de la konstruo de Wythoff. La spegulaj ankaŭ respektivas al ringitaj verticoj en figuro de Coxeter-Dynkin. Ĉiu indekso prezentas unuon el la hiperebenoj de la reflektaj speguloj en la fundamenta domajno. Kvanto de la hiperebenoj n, kaj do maksimuma kvanto de indeksoj, egalas al la dimensio de hiperpluredro, aŭ al dimensio de la kahelarata spaco plus 1. La eblas valoroj de la indeksoj estas 0 ... n-1. Entuta kvanto de la variantoj, krom la regula, estas 2n-1. Riproĉaj formoj ne estas priskribataj per ĉi tiu maniero.
Estas donita ankaŭ alternativa nomo de operacio, vera nur por ĉi tiu dimensio. Ekzemple Entutotranĉo estas rektigitotranĉo en 3 dimensioj sed edrolateroverticotranĉo en 4 dimensioj. Kaj rektigitotranĉo en 4 dimensioj estas io alia.
Uniformaj pluredroj kaj 2-kahelaroj
Ĉiu regula pluredro aŭ kahelaro {p,q} havas 7 formojn, inkluzivante la regulan formon kaj ĝin dualan, respektive al pozicioj en la fundamenta orta triangulo. La 8-a speciala formo, la riproĉa, estas alternado de la entutotranĉita formo. La unua varianto de la etendita simbolo de Schläfli havas skribmanierojn por ili ĉiuj.
Uniformaj plurĉeloj kaj 3-kahelaroj
Estas ĝis 15 malsamaj tranĉitaj formoj por plurĉeloj kaj kahelaroj bazitaj sur ĉiu regula formo{p,q,r}.
Vidu ankaŭ en uniforma plurĉelo kaj konveksa uniforma kahelaro de eŭklida 3-spaco.
Referencoj
Etendita simbolo de Schläfli estas uzita de Harold Scott MacDonald Coxeter
Blankakola petrelo
La Blankakola petrelo (Pterodroma cervicalis), konata ankaŭ kiel Blankanuka petrelo, estas specio de marbirdo de la familio de Procelariedoj. For de la reprodukta sezono ĝi loĝas tra granda parto de Pacifiko, sed oni konas ke ili reproduktiĝas nur sur la insulo Makaŭlejo en la insularo Kermadekoj de Novzelando kaj en la aŭstraliaj teritorioj de la Norfolkinsulo kaj la Filipinsulo. Ili iam reproduktiĝis ankaŭ sur la Raŭla Insulo, sed la specio estis formortigita el tiu loko. Registroj el reproduktado ĉe Mere Lava, Vanuatuo, estas plej verŝajne el la tre simila Vanuatua petrelo, P. occulta, kiun kelkaj konsideras subspecio de la Blankakola petrelo. La IUCN pritakso kiel Vundebla estas por la "kombina" specio.
Aspekto
Tiu specio similas al la Vanuatua petrelo, P. occulta, sed ĝi estas iome pli granda nome 43 cm longa kun enverguro de 95-105 cm kaj pezo de 380-545 g. Ĝi havas nigran kronon, blankan nukon, malhelgrizajn dorson, flugilojn kaj voston, kaj pli malhelan pugon. La subaj partoj estas blankaj kun malhelaj bazoj en unuarangaj plumoj. La supraj partoj de eluzitaj birdoj iĝas pli malhelaj.
Estas tre malfacile separi la Blankakolan petrelon el la Vanuatua petrelo mare.
Ekologio
Temas pri solema pelaga membro de la grupo de la burdopetreloj de malfermaj maroj de sudokcidenta Pacifiko. Ĝi havas senpenan gracian flugmanieron kun kelkaj flugilfrapoj, kaj ne sekvas ŝipojn. Ili manĝas dumfluge, plukante fiŝojn kaj kalmarojn el ĉe la surfaco.
Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj laŭsezone humidaj aŭ inundaj herbejoj de malaltaj teroj (por reproduktado) kaj malfermaj maroj (por manĝado). Ĝi estas minacata pro habitatoperdo ĉe siaj reproduktejoj.
Mozio
Mozio (墨子, Mozi), ĉina filozofo, naskiĝis en 470 a.K (479 a.K) kaj mortis en 371 a.K (394 a.K). Lia reala nomo estas Modi (墨翟). Mozio aŭ Mojing estas ankaŭ la libro, kiun li verkis. La libro konsistas el 71 ĉapitroj sed nur 53 ĉapitroj el la 71 restas.
Li estis la ĉefa proponanto de filozofia skolo nomita laŭ li, Mohismo, Moismo aŭ Moziismo. Moziistaro estas grava grupo same kiel konfuceanoj antaŭ ol Dinastio Qin unuigis Ĉinion. Post la morto de Mozio, moziistaro disiĝis al du aŭ tri grupoj.