cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Teletubbies
Keletapit
Keletapit estas el Teletubbies, finne Teletapit, parodio, kiun la grupo Alivaltiosihteeri faris en finnlanda televido kaj radio en fino de 1990-aj jaroj kaj kiu rakontas pri keletappi-oj Kele (el la vorto perkele), Tana (el la vorto saatana, Tu (el la vorto vittu) kaj Sviddunääs. Keletappi-oj drinkas kaj tabakas, tute malsame ol Teletubbies. Kelen aktoris en televido Jyrki Liikka, Tanan Paso Heikura kaj Sviddunääs-on Simo Frangén. En la ventra televido estas parto el Kahdeksan surmanluotia de Mikko Niskanen. Anstataŭ la infano, en la suno estas prezidanto Urho Kekkonen. Kele estas flava kaj ofte ricevas kolericegon
Saint-Pair-sur-Mer
Saint-Pair-sur-Mer estas franca komunumo, en la departemento Manche en la regiono Normandio.
Geografio
Saint-Pair-sur-Mer estas urbeto marborda kaj situas sur la marbordo de la grandaj tajdoj je 3,5 km sude de Granville fronte al la insularo Chausey kaj proksime al la Monto Sankta Mikaelo.
Luterana preĝejo (Pilis)
La Luterana preĝejo estas religia konstruaĵo en Hungario, en urbo Pilis. Ĝi apartenas al la plej gravaj vidindaĵoj de la urbo.
Historio
Ankaŭ nun videbla preĝejo konstruiĝis inter 1758-1787 kaj ĝi neniam estis trakonstruita. En 1945 la turo eksplodiĝis, poste oni rekonstruis ĝin. En 2001 oni renovigis la preĝejon.
Konstruaĵo
La preĝejo situas sola en mezo de malgranda parko, antaŭ la konstruaĵo monumento pri falintoj dum la mondomilitoj troviĝas. La fronto estas la nura turo kun la enirejo. Poste sekvas la unusola navo, al kiu unuetaĝa sakristio aliĝas. La sanktejo estas rektangula kaj meze pordo situas. Interne laŭ la kutimoj estas galerio, sed ĉirkaŭgalerio troviĝas ankaŭ sur la supra parto de la turo. La predikejo kaj la altaro estis konstruitaj en 1903 en klasikisma stilo.
Zepelino (apartigilo)
Zeppelin aŭ Zepelino havas diversajn signifojn:
Takeshi Urakami
Takeshi Urakami (浦上 壮史, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Yokohama Marinos, Shimizu S-Pulse kaj Kawasaki Frontale.
Gyula Ferdinandy
Gyula Ferdinandy [djula ferdinandi], laŭ hungarlingve kutima nomordo Ferdinandy Gyula estis hungara politikisto, juristo, ministro, profesoro. Lia nobela antaŭnomo estis hidasnémeti. Lia frato estis Gejza Ferdinandy.
Gyula Ferdinandy naskiĝis la  1873 en Hungara reĝlando en Kassa (nuntempa Košice en Slovakio). Li mortis la 1960 en Szikszó.
Biografio
En 1900 li edziĝis baldaŭe havanta 2 filinojn.
Iniéstola
Iniéstola [injEStola] estas municipo de Hispanio, en la Provinco Gvadalaĥaro, regiono de Kastilio-Manĉo.
Loĝantoj
La loĝanto nomiĝas pinochero [pinoĈEro]. La censita loĝantaro en 2016 estis de 24 loĝantoj kaj la denseco estas de 2,39 loĝ/km².
Situo
Iniéstola situas en la nordorienta parto de Kastilio-Manĉo en la komarko aŭ distrikto Senjorlando de Molina-Alto Tajo en la orienta parto de la Provinco Gvadalaĥaro, je altitudo de 1159 m super marnivelo; je 93 km el Gvadalaĥaro, provinca ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 10,05 km². La geografiaj koordinatoj estas 40°59′42″N 2°22′09″Ok.
Hans Sloane
Siro Hans Sloane, 1a Barono, Prezidanto de la PRS (16a Aprilo 1660 – 11a Januaro 1753) estis brita kuracisto kaj kolektisto de irlanda nasko, elstara ĉar donacis sian kolekton al ŝtato, tiele havigante bazon por la fondo de la Brita Muzeo. Oni donis lian nomon al stratoj kiaj Hans Crescent kaj Sloane Square en Londono, kaj ankaŭ al Sir Hans Sloane Square en lia naskoloko, Killyleagh.
Iniéstola
Historio
Post la Hispana Enlanda Milito la loĝantaro falis el pinto en 1950 al 24, tio estis oni perdis loĝantojn pro diversaj tialoj: nome bataloj, prizono, politika persekutado, malsato ktp. Meze de la 20a jarcento la loĝantaro de multaj vilaĝoj de la regiono atingis pinton, kaj ankaŭ ĉe Iniéstola, sed poste okazis elmigrado, senloĝigo kaj maljuniĝo de la loĝantaro ĉefe dum la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj, kaj ankaŭ ĉe Iniéstola kie oni falis al la nunaj 24.
Okazis jurprocesa separo de la municipo de Anguita (Guadalajara) kiu finif nur per decido de la Supera Tribunalo de 13a de junio 1940, laŭ kiu oni atribuis al Iniéstola la duonon de la pinaro celo de la proceso.
Hans Sloane
Li estis de nobela familio el Nord-Irlando kaj jam juna dediĉis sin al kolektado de natura historio kaj ĉefe de plantoj. Li studis medicinon, ankaŭ en Francio. En 1687 li vizitis Jamajkon, kie li registris 800 novajn plantospeciojn. Tie li lernis kuiradon de ĉokolado, kion li opiniis malgustega, sed li alportis en Brition propran recepton por miksi ĝin kun lakto, kio estis dekomence vendita kiel kuracilo. Eĉ la fama firmao Cadbury vendos ĝin en la 19a jarcento kiel trinkebla ĉokoloado de Sloan.
28165 Bayanmashat
28165 Bayanmashat estas tre malgranda, meze hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Iniéstola
Ekonomio
Iniéstola ĉiam estis vilaĝo tre ligita al la pinaro, grava enspezofonto, ĉar oni ekspluatis lignon kaj rezinon. Tio havigis gravajn enspezojn por la municipo. Per tio oni plibonigis la vivnivelon, ekzemple on instalis la akvokondukadon kaj la elektrokondukilojn al la domoj, same kiel la kloako-sistemon, tegmentohavan lavejon en la urba centro kaj ĉio tio multe antaŭ ol en aliaj pli loĝataj setlejoj. Krome oni faciligis la studadon de ĉiuj unuenaskitoj de ĉiu familio. Pro tio la gravo de la zorgado de la pinaro, kiu suferis kelkajn incendiojn en la lastaj 40 jaroj, ĉefe tiu okazigita en 2005, kie oni senarbarigis pli ol 13 000 hektarojn kaj oni okazigis la morton de 11 laboristoj.
28165 Bayanmashat
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Bayan Mohammed Mashat, kiu gajnis la unuan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2011 pro sia projekto pri konduta kaj socia sciencoj. Ŝi estis lernantino ĉe la Dar Altarbia School de Ĝido (Sauda Arabio).
Grandval BE
-
Grandval (malnova germanlingva nomo Granfelden) estis ĝis la 31-a de decembro 2009 komunumo de la distrikto Moutier kaj ek de la 1-a de januaro 2010 komunumo de la administra distrikto Berna Ĵuraso en Kantono Berno, Svislando. Ĝi havis 334 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.
Geografio
Grandval situas en la tiel nomita Granda Valo proksimume 8 kilometorjn oriente de Moutier ĉe la bordo de la rivereto La Raus, kiu en Moutier alfluas al Birs. Norde la komunumon limas la ĵursa montĉeno de Mont Raimeux, sur kies alttavolo sur alteco de 1302 m s.m. situas la plej alta punkto de la komunumo. Al la komunumo Grandval apartenas ankaŭ la vilaĝeto Raimeux de Grandval sur alteco de 1288 m s.m. sur la kresto de Monto Raimeux.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Grandval limas en nordo al Rebeuvelier (JU), en oriento al Crémines, en sudo al Gänsbrunnen (SO), en sudokcidento al Eschert, en okcidento al Belprahon, kaj en nordokcidento al Roches.
Lajos Szíjártó
Lajos Szíjártó [lajoŝ sijArtO], laŭ hungarlingve kutima nomordo Szíjártó Lajos estis hungara arkitekta inĝeniero, ministro, diplomato.
Grandval BE
Trafiko
Tra la komunumo Grandval pasas la kantona ĉefvojo n-ro 30 de Balsthal al Moutier. Al la publika transportreto la komunumo estas konektita per la trajnlinio de la entrepreno Regionalverkehr Mittelland de Soloturno al Moutier.
Lajos Szíjártó
Lajos Szíjártó naskiĝis la  1896 en Szekszárd. Li mortis la 1966 en Budapeŝto.
Biografio
Lajos Szíjártó eklaboris en fabriko en 1914. En la sekva jaro li aliĝis al socialdemokratoj kaj sindikato. Li estis fondinta membro de komunista partio en 1918. Dum Hungara Sovetrespubliko li estris armean taĉmenton. Post falo de la Soveto li estis kondamnita je 12 jaroj, sed en 1922 li estis ŝanĝita por militkaptito en Soveta Rusio. Tie li plulernis kaj li iĝis arkitekto, poste li laboris en konstruadoj. En 1948 li hejmenvenis kaj li ricevis signifajn postenojn en rekonstruado de la lando. Li estis subministro en 1950, inter 1951 kaj 1956 ministro pri konstruo. Post falo de Hungara revolucio de 1956 li estis ambasadoro.
Iván Fischer
Iván Fischer naskiĝis la 1951 en Budapeŝto.
Biografio
Iván Fischer devenis el juda familio. Dum la lernojaroj li lernis ankaŭ pianludon kaj violonludon, baldaŭ li lernis komponadon en Budapeŝto, dirigentadon en Vieno. Li atingis la unuajn lokojn en dirigentaj konkursoj en Firenze en 1974, en Londono en 1976. De tiu tempo li dirigentadas tutmonde. Inter 1980 kaj 1983 li estis la ĉefdirigento de londona orkestro, poste li hejmenvenis kaj kune kun Zoltán Kocsis fondis novan orkestron nomatan "Festivalorkestro" en Budapeŝto. Lia orkestro strebis al novaj metodoj, ankaŭ la aŭskultantaro ricevis novajn eblecojn. Ekde 1984 li estas muzika direktoro de operejo de Kent. Inter 1990 kaj 1995 li gastroladis en Cincinnati, baldaŭe li havas postenon en Nacia Operejo de Lyon. Li ricevis premion Kossuth en 2006, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn (eĉ eksterlandajn) premiojn.
Kotino
Kotino (Cotinus) estas holarktisa genro de anakardiacoj kun la specio (Cotinus coggygria) (tanaĵa) kotino.
La infloresko de la kotino estas tre disbranĉiganta kun flavaj floroj, longaj haroj, kiuj helpas la disvastiĝon de la frukteroj. La frukto estas pizogranda, ovoforma, dura. La folioj longas 5–8 cm, ovalaj, aŭ ovoformaj kun glata rando. La pinto estas obtuza, la folioj estas enharaj aŭ iomete lanugaj dorse. La folioj ruĝiĝas aŭtune.
La specio disvastiĝis de la Mediterano ĝis Ĉinio, en Hungario ĝi kreskas sur la karstaj partoj de montaroj Bükk, Mecsek, Bakony. Ĝia flava ligno vendiĝis kiel hungara flava ligno kaj servis por farbi felojn, vestaĵojn.
Ĝi estas kuracplanto, oni kolektas somere la foliojn de la planto, sen branĉetoj. El 4 kg verda folio iĝas 1 kg seka folio. La folioj (cotini folium) enhavas 10-30% (riĉe je ellag-acido) tanaĵon. (vidu tanino)
La bolaĵon (teon) de la folio oni uzas kontraŭ stomaka kaj intesta sangumado, obstina enterito; kiel gargarenzon kontraŭ gingivoatrofio, gorĝaj problemoj; kiel bolaĵon ĉe sidbanado okaze de sangumanta hemoroido. Oni ankaŭ uzas tion por la ŝvitantaj korpopartoj.
(13773) 1998 TY17
(13773) 1998 TY17 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la kroata astronomo Korado Korlević elde la Observatorio de Višnjan en Višnjan (Kroatio).
Marianín
Marianín (antaŭe Mariánov) estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Lipovec en distrikto Blansko. En la jaro ĉi tie daŭre vivis. En la jaro 2011 ĉi tie estis registritaj 28 adresoj.
Marianín situas en katastra teritorio Lipovec u Blanska kun areo 11,55 km².
Historio
Domaro Marianín estis fondita dank' al parceligo de senjoraj parceloj en la jaro 1811 sur loko de solejo kaj senjora arbaristejo malproksima proksimume 2,5 km de Lipovec.
Aleksandr Kuprin
Aleksandr Ivanoviĉ KUPRIN (Александр Иванович Куприн) naskiĝis la 7-an de septembro 1870 (n.s.) en la urbeto Narovĉat, Penza gubernio, Rusia Imperio kaj mortis la 25-an de aŭgusto 1938 en Leningrado, USSR. Li estis granda rusa beletristo kaj verkisto.
Familio
La patro, Ivan Ivanoviĉ Kuprin (1834-1871), estis oficisto. La patrino, Ljubov Alekseevna (1840-1910), apartenis al la fama tatara klano Kulanĉak. La gepatroj havis tri infanojn: Sofia (1861-1922), Zinaida (1863-1934) kaj Aleksandr (1870-1938).
Junaĝo
Post la morto de sia patro Aleksandr orfiĝis, kiam li estis unujaraĝa. La patrino kune kun la gefiloj translokiĝis al Moskvo. Ekde 1876 ĝis 1880 Aleksandr loĝis kaj lernis en Moskva pensionato por orfoj. Poste li studis en Moskva kadeta korpuso. En 1890 li sukcese finis la Aleksandrovan militejon kiel infanteria leŭtenanto.
Literatura agado
Ankoraŭ kiam Aleksandr estis studento de la Aleksandrova militejo aperis lia unua verko La lasta debuto (1889). Poste multaj liaj verkoj estis eldonitaj en kelkaj ĵurnaloj, revuoj ktp.
9949 Brontosaurus
9949 Brontosaurus estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.
47650 Tuthill
47650 Tuthill estas mezgranda, treege hela asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo Catalina Sky Survey, elde la Stacio Catalina de la Observatorio Steward proksime de Tucson (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de Roger W. Tuthill (1919 – 2000) longtempa membro de Amateur Astronomer's, Inc., Stellafane, la Unuiĝitaj Astronomiaj Kluboj de Nov-Ĵerzejo (Usono), kaj multenombraj aliaj astronomiaj organizoj. Li estis bone konata kiel ĉasisto de eklipsoj, observinte almenaù dek ok plenajn, kaj bone konata pro siaj novigantaj astronomiaj produktoj kaj maldikaj sunaj filtriloj.
9949 Brontosaurus
Nomo
Ĝi ricevis la nomon Brontosaurus (Brontosaŭro), tiu de granda kvarpieda dinosaŭro (kies vera nomo estas "Apatosaŭro") de 20 metroj kaj 30 tunoj, kiu vivis en la malfrua ĵurasio. Multenombraj skeletoj de apatosaŭroj estis trovitaj en Usono.
Aleksandr Kuprin
Elmigrado
Post la Oktobra revolucio okazinta en 1917 Kuprin elmigris al Francio en 1919 kaj loĝis deksep jarojn en Parizo. Ĉi periodo de lia vivo ne estis fruktodona kaj li malmulte tie verkis. Li tre suferis pro nostalgio kaj deziris reveni la patrujon. Li tute kadukiĝis kaj estis grave malsana.
Reveno en Rusion
Printempe de 1937 Aleksandr Ivanoviĉ revenis Rusion kaj tuj eksentis estimon kaj amon de siaj adeptoj kaj legantoj. Li sukcesis publikigi nure eseon Kara Moskvo.
Morto
Aleksandr Kuprin mortis la 25-an de aŭgusto 1938 kaj estis enterigita en Leningrado (nun Sankt-Peterburgo) en la tombejo de Aleksander Nevskij Laŭro apud la tombo de Ivan Turgenev (fama rusa verkisto).
Lia familio
Kuprin estis dufoje edziĝinta. La unua edzino Maria Davidova (ekde 1901) naskis filinon Lidia. Baldaŭ ili eksedziĝis. En 1907 Kuprin edziĝis al E. Heinrich. La gepatroj havis filinon Ksenia.
Parlando
En instrumenta muziko la instrukcio "parlando" postulas parolan, esprimoplenan prezentadon.
Satoru Noda
Satoru Noda (野田 知, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Yokohama Marinos, Avispa Fukuoka kaj Volca Kagoshima.
8747 Asahi
8747 Asahi estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Tomimaru Okuni elde la observatorio de Nan'jo en gubernio Jamagata (Japanio).
La nomo Asahi (朝日 : japane : "matena suno") estas tiu de la montoĉeno inter la gubernioj Niigata kaj Jamagata. Tiu nomo ankaŭ estas tiu de pluraj japanaj urboj kaj vilaĝoj, kaj de alia montoĉeno.
La Bastidonne
(jen france, okcitane La Bastidona) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Vaucluse (franca elparolo: [], okcitane Vauclusa), en la regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura (Provence-Alpes-Côte d'Azur, prononcata, okcitane Provença-Aups-Còsta d'Azur). Fine de en la komunumo vivis.
Duonvampiro
Duonvampiro laŭ balkana folkloro estas ido de vampira patro kaj homa patrino. Duonvampiroj ofte posedas vampirsimilajn povojn kaj fortojn, sed sen la malfortaĵoj. Oni kredas ke duonvampiro povas facile mortigi kaj trovi vampirojn.
Joe Benjamin
Joe Benjamin (naskiĝis kiel Joseph Rupert Benjamin la 4-an de novembro 1919 en Atlantic City; mortis la 26-an de januaro 1974 je Livingston (Nov-Ĵerzejo) estis usona basinstrumentisto de svingo kaj de moderna ĵazo.
Vivo kaj verkado
„Joe“ Benjamin komencis studi violonludon, transiris poste al kontrabaso kaj ludis je la komenco de sia muzikista kariero en 1946 ĉe Mercer Ellington kaj en 1950 ĉe Billy Taylor. Ekde 1951 li laboris en bandegoj, ekzemple en tiuj de Artie Shaw, Fletcher Henderson kaj Duke Ellington (Harlem Suite). En 1952 li muzikis kun Dizzy Gillespie en Parizo kaj kunverkis ties sonregistraĵojn por Disques Vogue (Cognac Blues). Ekde 1953 ĝis 1955 li estis akompanmuzikisto de Sarah Vaughan; Li kunverkis interalie ŝian mitan surdiskigon kun Clifford Brown kaj Herbie Mann. En 1953 li muzikis en la triopo de pianisto Arnold Ross; kun Ross kaj Gillespie Benjamin restis oktobron de 1954 denove en Parizo kaj muzikis tie kun Don Byas kaj Henri Renaud. En 1957 li muzikis en la triopo de Mal Waldron, kiu akompanis la kantistinojn Billie Holiday kaj Ella Fitzgerald je iliaj prezentadoj je Newport Jazz Festival. Ankaŭ en 1957 li koncertaris kun Gerry Mulligan en Eŭropo, kie li kunverkis kun Rolf Kühn. En 1957/58 li muzikis kun Louis Armstrong, Buddy Tate kaj Rex Stewart. En 1958 li formis duopon kun Ellis Larkins kaj muzikis mallonge en la kvaropo de Dave Brubeck. Marton de 1959 li akompanis Bilion Holiday je ŝia lasta sonregistrado antaŭ ŝia morto.
Komence de la 1960-aj jaroj li kunverkis diskojn de Max Roach (Alone Together), Jerome Richardson, Harry Sweets Edison, Barry Harris, Joe Williams, Clark Terry (Mellow Moods 1961) kaj de la ensemblo Prestige Blues Swingers, al kiu apartenis Vic Dickenson, Pee Wee Russell kaj Buddy Tate. En 1964 li kunverkis la produktaĵon Guitar Forms de Kenny Burrell. En 1968 li muzikis kun la bando de Clark Terry en Newport.
Posteule de Aaron Bell Benjamin estis unu el la lastaj basinstrumentistoj, kiuj laboris en la Orkestro Duke Ellington. Tie li kunmuzikis ties grandajn suitojn, ekzemple New Orleans Suite kaj Afro-Eurasian Suite. Ankaŭ li kunverkis la sonregistraĵojn ekde 1970 ĝis 1972, kiun publikigis diskeldonejo Pablo sub la titoloj The Intimate Ellington kaj Up in Duke's Workshop.
István Szekeres
SZEKERES István [sekereŝ] estas rumania hungara eklezia verkisto. Li naskiĝis en Mădăraş (Mureş) la 15-an de majo 1924.
Kariero
István Szekeres akiris teologian diplomon en la Reformita Teologio de Kluĵo (1947). Ĝis 1951 li estis helppastro en Târgu Secuiesc, inter 1951–74 pastro en Mădăraş (Mureş), poste ĝis 1995 en Iernut.
Barnsley
Loĝantaro - 227 000 (1997)
Areo - 328 km&sup2
Demenco
Demenco (el la latina dementia "sen menso") estas deficito en kognaj, emociaj kaj sociaj kapabloj, kio kondukas al limigo de la socia, profesia agado. Ĝi estas malfacile diagnozebla Alchajmer-tipa malsano. Ĝi komenciĝas per la falo de mallongdaŭra memoro, sed ankaŭ la daŭra memoro, la movigado kaj la lingvo malfortiĝas, kion oni nur poste rimarkas. La mensa kapablo malkreskas, aperas kondutaj perturboj, ekz. malamika sinteno.
Medicine, demenco estas tiu malsaniĝo de la cerbo, dum kiu la orientiĝa kaj parola kapabloj grave malboniĝas. Aperas kurt-tempa forgesemo, oni forgesas situon de aĵoj, serĉas ofte vortojn, en fina stadio ne rekonas la konatojn kaj parencojn.
Laŭ ICD 10
La demenco estas sindromo, kiun ekigas kronika aŭ pliseveranta malsano de cerbo. Ĝi damaĝas la altajn kognitivajn funkciojn, do memoro, pensado, orientiĝo, kalkulado, inteligado, lernado, lingvo, opiniado, kaj decidado estas damaĝitaj kun plena konscio. La sensaj organoj laboras kiel frue. Tiujn simptomojn akompanas emociaj perturboj, kaj sanĝiĝado de kontrolo de emocioj, la motivado, kaj la sociala vivo. Tiuj povas esti komence pli fortaj ol la centralaj simptomoj. Pro rekonado de demenco la simptomoj devas resti minimume duonjare. Ili povas ekigi per sindromo de Alzheimer, per malsano de cerbaj arterioj kaj venoj, aŭ per aliaj malsanoj aŭ lezioj, kiuj damaĝas pere aŭ senpere la nervajn ĉelojn.
Laŭ DSM-IV
La kognitiva manko ekas rekoneblan damaĝon de sociala vivo kaj en la laboro, kaj rezultas pli malbonan efektivecon. Tiuj ne povas esti pravigita per deliro aŭ per eka perturbo de konscio. Al la perturbo de memoro devas aliĝi unu aŭ pli el tiuj:
Ofteco
Laŭ ekzameno de maljunuloj en Berlin troviĝis tiujn oftecojn:
Riskoj kaj antaŭmalhelpo
La plej grava risko estas la maljuneco. La pli granda proporcio de virinoj kompare kun viroj estas sekvo de la pli alta aĝo. Ankaŭ la depresio estas grava; ofte ĝi ekigas en la komenco de demenco, kaj la demenco helpas depresion. Aldone la psiĥiatriaj malsanoj estas ofte malrekte rekoniktaj per manka scio. El tiu povas ekigi, ke la malgranda testo de mentala stato montras plibonigadon.
La nunaj kuracmetodoj povas nur malmulte plibonigi, tial gravas la antaŭmalhelpado. Do la kontrolado de vaskulara sistemo, la kunordigado de movo kaj edado, la sociala vivo, la kuracado de depresio kaj diabeto havas sian rolon. Laŭ relative nova artikolo la regulara movado, la ĉiŭtaga frukto kaj legomo, la modera trinkado de alkoĥolaĵoj kaj nefumado povas antaŭmalhelpi demencon. Laŭ tiu artikolo la gravo de la korpo mem ne havas rolon en tiu.
Vinila fenilpropionato
Vinila fenilpropionato aŭ C11H12O2 estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la esteroj de la fenilpropionata acido kaj vinila alkoholo. Vinila fenilpropionato estas senkolora likvaĵo kun agrabla odoro, uzata kiel analiza reakciaĵo en kemiaj sintezoj kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj kaj farmaciaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun sulfata acido kiel katalizilo. Vinila fenilpropionato estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en alkoholo, duetila etero, kloroformo kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Vinila fenilpropionato reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj kaj posedas antifungajn kaj antibakteriajn proprecojn.
Demenco
Riskoj kaj antaŭmalhelpo
Longa esplorado kun Japanaj maljunuloj montris, ke ankaŭ la stato de dentoj havas rolon en la demenco. Ĝi sekvis 4425, komence 65 jarajn Japanojn. El ili malsanigis je demenco 220. La malesto de minimume 13 dentoj multiplikis per 1,85 la rizikon de demenco, se la dentoj ne estas anstataŭigitaj.
Mesekenhagen
Mesekenhagen estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Antaŭpomerio-Greifswald de la federacia lando Meklenburgo-Antaŭpomerio, kaj apartenas al la administra komunumaro Amt Landhagen de pluraj proksime kunlaborantaj najbaraj komunumoj. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Demenco
Kialoj kaj tipoj
La demenco estas klasifikita en la germana lingvejo laŭ ĝiaj kaŭzoj, en la USA laŭ la loko de difekto.
Laŭ la Germana Neŭrologa Socio
Laŭ ĝia ekigado la demenco povas esti vaskulara, degenera kaj miksa.
Aliaj sistemoj
En la USA oni diferencigas la kortikalan kaj subkortikalan demencon. Tiuj havas malsamajn simptomojn. La malsano de Alzheimer estas klasika formo de kortikala demenco. Konitaj subkortikalaj demencoj estas la subkortikala arterosklerota enkefalopatio, kaj la demenco, kiu aligas al malsano de Parkinson, normalprema akvokapo, malsano de Wilson kaj malsano de Huntington.
Oni sugestas rilaton de demenco kaj la kronika nefra insuficienco.
Okazoj
La plej plie ofta formo estas la malsano de Alzheimer, kaj la dua plej ofta estas la vaskulara demenco.
Laŭ la neŭropatologaj ekzamenoj la abnormoj komenciĝas en la juneco, kaj progresas dum la tempo. La simptomoj de demencoj ekigas, kiam granda parto de la ĉeloj de cerbo estas mortintaj. Tamen oni povis trovi nur en la triono de kazoj neurodegenerativan malsanon.
La nombroj ne estas akurataj, ĉar estas malfacile diferencigi inter la tipoj, kaj la miksaj formoj oftas.
Rekonado
Laŭ la simptomoj oni faras antaŭe diagnoso, kaj elektas bilduman ilon por pruvi sian hipotezon. Ankaŭ la ĉirkaŭaĵo de malsanulo povas doni multan informojn. La malsanulo mem ne rekonas sian forgesemon, li povas bene memori datumojn. Alie, se li suferas je depresio, li pligrandas lian forgesemon. Per helpo de magneta rezonancia ekzameno, komputertomografio kaj elektroenkefalografio oni povas diferencigi la demencon de aliaj cerbaj malsanoj.
Oni ankaŭ ekzamenas la sangon. Ankaŭ estas mezuritaj la nivelo de sukero, la nivelo de vitamino B12, kaj la molekuloj pri funkcionado de hepato kaj nefro. Ankaŭ estas ekzamenitaj la elektrolitoj, la tiroidaj hormonoj, kaj CRP. Oni faras psiĥajmetriaj ekzamenoj kun la malsanuloj: horloĝan teston, MMSE-n, aŭ DemTecton. Poste oni mezuras per tiuj testoj la kapablon de malsanulo, kaj testas la metodojn.
La moderna teĥniko povas rekoni ankaŭ la plej pli fruan demencon. El la plej fruaj simptomoj estas atrofio de media tempia lobo, la nivelo de τ- kaj β-amiloidoj, kaj la krusta perturbo de metabolo. La bildigaj procesoj povas vidi la amiloidojn per PET-ligandoj. El tiuj signoj oni povas antaŭdiri la plian evolvon de demenco. Tiu subtenas la esperon, ke oni povas antaŭmalhelpi la simptomojn per pli movoj kaj malpli kalorioj. La germanaj scientistoj faris sistemon, per kiu la kuracistoj ankaŭ sen teĥnikaj iloj povas rekoni la malsanon de Alzheimer. La puktuuma sistemo povas antaŭdiri la malsanon per 80%-a probableco.
Oni povas per pozitronemisia tomografio uzanta fluordezoxiglukozo disigi demencon de aliaj malsanoj. Do oni povas frue rekoni ĉiujn regionojn, en kiuj la metabolo de glukozo malrapidis. Per tiu ankaŭ malsano de Alzheimer kaj frontotemporala demenco estas rekoneblaj. Demencoj akompantaj depresion havas alian desegnaĵon.
Demenco kun ekstrapiramidala perturbo de movado estas rekonebla per scintigrafio (J123 beta-CIT aŭ DAT-skennelo, J123-IBZM scintigrafio kaj PET kun levodopo). Per tiu estas apartigeblaj malsano de Parkinson, multisistema atrofio, progresiva supranukleara paralizo kaj tremoro.
Similaj malsanoj
Multaj psikaj kaj neŭrologaj perturboj estas facile intermiksigeblaj kun demenco:
Simptomoj
Ĝi komenciĝas per psikaj simptomoj. Tiuj similas al depresio: perdo de humoro, intereso, volonteco de inicitato kaj respondo, kaj la malsanulo estas troŝarĝita.
Kognitivaj
Poste la malsano iras pli profunde. Komencas pli severaj perturboj, kiel serĉado de vortoj, perturbo de kalkulado, percepto de spaco kaj forta lacigado. Tiel la malsanuloj ofte ne trovas vojon kondukantan hejme, precipe, se oni konstruis multan en la konita ĉirkaŭaĵo.
Fine ili ne rekonas siajn familianojn. Ili iĝas apatiaj, kaj ne povas ellitiĝi.
Demenco kurtigas la vivon. Mortokaŭzo tamen plej ofte ne estas la demenco mem, sed aliaj postsekvaj malsanoj kiel pneŭmonio pro la glutperturbo, dehidratiĝo, vundoj kaŭzata per la malmoviĝo (t.n. dekubito).
Moviĝado
En iuj demencoj komenciĝas perturboj de moviĝado frue, en aliaj poste. Ili komenciĝas plej frue en malsano de Parkinsono. Moviĝado rigidas, la malsanuloj iras per malgrandaj paŝoj kaj diskrure. Ili facile perdas ekvilibron, kaj falas facile, precipe se ankaŭ reflejksoj estas perturbitaj.
Konduto
Psiĥiatraj simptomoj povas aperi en ĉiuj demencoj. En malsano de Parkinson estas videblaj halucinoj karakteraj. Komence en krepusko malsanuloj vidas homojn, kiuj forestas. La malsanuloj scias, ke ili ne estas tie, sed ili komencas paroli al ili. Poste ili vidas bestojn, rakontajn figurojn, aŭ desegnaĵojn sur muro. Poste ili vidas groteskajn kaj timindajn figurojn, eventojn, kaj ili scias ne plu, ke tiuj ne estas realaj; do ili priskribas esti forrabitaj per ufonaŭtoj. Ofte ankaŭ iliaj familio kaj la prizorgantoj enigas la mispensojn, do la malsanuloj iĝas agresivaj.
Pli poste ili perdas sendependecon. Ne povas iniciati; neglektas iliajn hobiojn, lavadon kaj purigadon de ilia loĝejo. Fine ili ne povas nutri sin; ne sentas malsaton, forgesas maĉi kaj gluti la manĝopecon. Ili perdas ankaŭ vivritmon, kaj tiu faras prizorgon pli malfacila.
Rilatoj
Pli facilas la komunikado kun la demenca malsanulo, se ni imagas esti en lia situo.
Por ili estas la mondo estas stranga kaj nekomprenebla loko, ĉar ili perdis la kapablon de orientado. Ili ne povas enigi personojn, objektojn kaj situoj en pli granda sistemo. Ili provas uzi iliajn memorojn, sed perdis koherencon, kaj ne povas inteligi pli kompleksajn situojn. Ofte ankaŭ perdis diferenco inter nuntempo kaj pasinto, realeco, imago kaj somno. Oftas halucinoj, kaj la prizorgantoj ne povas igi la malsanuloj inteligi, ke la halucinoj ne estas veraj.
Se la malsanulo rekonas, ke li malbone reagis, li povas maltrankvili kaj esti anksia.
Ili ofte sentas, ke neniu inteligas ilin, ordonas al ili kaj estas apogataj, ĉar ili ne inteligas, kial volas tiun la prizorgantoj. Plie ili povas esprimi ilian volon. Ankaŭ rimarkas, se ili enuigas aliulojn. Malfrue ankaŭ komunikado de emocioj perdas, kiu estas ankaŭ malfacila por la prizorgantoj.
Ili igas nervozaj, se oni parolas pri iu afero, kiun ili forgesis fari. Tiu rememoras, ke ili estas forgesemaj, kaj ili faris eraron.
La depresio estas grava problemo. Ĝi povas komenciĝi pli frue ol la demenco, aŭ en la frua demenco, kiam la malsanulo sentas, ke li ne agas tial bona, kiel pli frue. Superflue oni povas konfuzi la du malsanon. La emocioj igas pli kaj pli malriĉaj. La malsanulo povas malpli kaj malpli ĝoji aŭ malĝoji.
La prizorgado devas kutimigi al la sentoj de malsanulo. Tiuj estas utilaj: zorgado pri memoro, validigado, basala stimulado kaj terapio de sinteno.
Per medikamentoj
Oni havas multan medikamenton por demenco. Cholinergicumoj agas centrale. Al tiuj apartenmas Donepezil, Galantamin kaj Rivastigmin. Alia medikamento estas Memantin. Laŭ la germana Institut für Qualität und Wirtschaftlichkeit im Gesundheitswesen la Memantin ne uzas kontraŭ malsano de Alzheimer. Laŭ klinikaj spertoj la medikamentoj ne povas helpi al ĉiu malsanuloj. Tiuj ne povas resanigi la malsanulojn, aŭ defendi kontraŭ simptomoj. Komencite frue tiuj povas doni unu aŭ du jaron.
Estas medikamentoj, kiuj estas uzeblaj per plastroj, kaj la malsanulo ne devas ĝin gluti. Oni povas tiujn pli precize dozi, kaj povas uzi pli grandajn dozojn.
Efiko de pli naturaj medikamentoj estas diskutitaj. Al tiuj apartenas Piracetam, ginkgo biloba kaj ajlo. Laŭ la menciita germana instituto estas la efika dozo de EGb 761 240 mg ĉiŭtage. Alian trovis la US-Amerikana Ginkgo Evaluation of Memory, kiu sekvis ĝiajn subjektojn 6 jare, kaj trovis ĝin neefektiva por antaŭmalhelpi la malsanon de Alzheimer, kaj por reteni kapablojn de inteligenco. Sed ili faris metodajn erarojn, kiujn ili skribis en iliaj artikoloj.
La rezultojn de US-Amerikanoj subtenas ankaŭ la rezultoj de Cochrane Collaboration. La sedativoj kaj iloj por regulado de vivritmo malbonigas intelektajn kapablojn. Ankŭ narkoleptikoj kaj anticholinerg estas tiaj. Kontraŭ la kapilara demenco estas efektivaj kaj sanigiloj por kapilaraj malsanoj kaj medikamentoj de demenco. Al tiuj apartenas Memantin kaj acetilkolinesterazmalhelpiloj.
Per aliaj metodoj
Oni ellaboris tiujn jenojn por reteni la kapablojn, mildigi simptomojn kaj por bonfarto:
La trejnado de memorio estas regula ekzercado de mensaj kapabloj. Ekzemple oni ekzercas orientadon en la ĉirkaŭaĵo kaj rekonadon de homoj per fotografioj. La metodo estas uzebla nur komence, kaj adaptigite al la kondiĉo de malsanulo, ĉar li ne povas vidi evolvon.
La prilaborado de biografio helpas al la prizorgantoj pli bone koni la malsanulon. Se sinjoro M ne volas dormi, tiu povas esti, ĉar li ne trinkis sian drinkon, aŭ mankas lian edzinon. Je pli detala la analizo, desto pli bone povas helpi la metodo. Ĝi pretendas detalan dokumentadon kaj kunlaboradon de prizorgantoj. La metodo de Sigrid Hofmaier komencas per tiuj demandoj, kiujn demandas novaj amikoj, ekzemple favoraj manĝaĵoj, muzikoj kaj hobioj. Do la prizorgantoj ekscias tiujn, kaj tiu helpas ankoraŭ post kiam la malsanulo perdis sian parolkapablon.
La ĉeesta tematika akompano estas priparolado kun malsanulo pri temoj, analizo kaj uzado de lia stilo kaj kutimoj kaj scioj, ekzemple langoscio. Tiuj restas ankaŭ post kiam li forgesis la konkretan eventon. Tiu estas laŭ teorio de Hans Thomae kaj ekzameno de Andreas Kruse, kiuj rekonis, ke la amikantaj rilatoj nutras la favorajn temojn.
La validado bazas sur Carl Rogers klientcentra interparolado. Naomi Feil volis uzi ĝin por nefinitaj laboroj, sed nun la kapabloj kaj kondiĉo estas centralaj.
La MAKS-terapio estas ellaborita por demencaj malsanuloj. Ĝi havas kvar komponentojn: movado, rutinoj, kognitivaj kapabloj kaj spiritualaj kapabloj. En Bavario oni ekzamenis 98 loĝantojn en 5 hejmo de diakonio de Neuendettelsau dum 12 monatoj. Kiuj uzis la MAKS-terapiojn, tiuj konservis iliajn kapablojn, kaj aliuloj ne. La anoj de grupoj ĝuas la terapion, ilia humoro plibonigas, kaj iliaj kapabloj restas. Ĝi estis pli bona ol la kutimaj medikamentoj kontraŭ malsano de Alzheimero.
La nomo de ZiL-programo estas germana mallongigo, kaj signifikas reen en la vivo. Ĝi estas por la malsanulo kaj liaj familianoj. En la komenco de 21. jarcento Steffen Pekruhl ekzamenis la demencon kaj malsanuloj, kaj skribis libron pri testoj de demenco kaj direktivoj. Tiu programo estas unueca, sed povas akomodi al la malsanuloj. Ankaŭ la malsanuloj kaj ilia ĉirkaŭaĵo povas bene uzi ĝin.
Konduto de prizorgantoj
La prizorgantoj devas esti tre paciencaj. Per malpacienco oni komunikas, ke la malsanulo faris ion malbone, kiu okazas malpacon kaj malĝojon.
Ili devas ankaŭ konsideri, ke la memoro de la malsanulo plimalboniĝas, kaj per tiu ankaŭ la kapablo de lernado plimalboniĝas. Se oni diras ion al la malsanulo, li forgesas tuj iajn fragmentojn. Sed la kondiĉionado ne malboniĝas. Se oni ĉiam gvidas lin al lia loko ĉe tabulo, kaj diras, ke tiu estas lia seĝo, li kutimiĝos al tiu, kaj li mem sidos sur tiu seĝo. Li povas ankaŭ diri, ke tiu estas lia loko. Estas iuj iloj, kiuj malhelpas, ke la malsanulo iru el la hejmo sengarde. Per tiu oni povas malhelpi, ke la malsanulo endanĝerigas mem; kaj se li eliras, la prizorgantoj povas sekvi lin.
Laŭ Stella Braam, kiu estas filino de mensa malsanulo, la malsanuloj sentas, ke oni decidas pri ili sen ili, se uzas tiujn ilojn, aŭ ili devas fari ion, kion ili ne volas, aŭ se devas suferi grandan aŭ laŭtan homamason.
Paradokso de demenco
Jens Bruder parolas pri paradokso de demenco. Tio signifas, ke ju pli severa estas la malsano, des malpli rimarkas la malsanulo sian staton. Li malpli sentas la severon de malsano, kaj malpli komprenas la malpliboniĝadon de sia inteligento, kaj malpli konscias pri aliaj sekvoj.
Komunikado
Oni devas paroli al la malsanulo per simplaj vortoj. La frazoj devas esti mallongaj, kaj enhavi nur unu informon. Anstataŭ "Staru kaj surmetu vian mantelon" oni diru komence "Staru" kaj poste la alian. Ili inteligas pli la proverbojn kaj idiomojn, ol la abstraktajn esprimojn. Povas helpi, se la prizorgantoj skribas, kiu estis inteligita. Oni devas eviti la diskuton, kiu lasas malbonan senton, kaj la malsanulo alfrontus, ke li forgesis gravan scion. Li vivas nur en la presento.
Se li malbone aŭ ne inteligas la parolon, oni devas eviti la izoladon, kaj trovi ekvilibron de sensoj. Ekzemple li ĝojas pri malnovaj popolsongoj kaj kanzonoj.
La ĉirkaŭaĵo devas aligi al la malsanulo. Imagu, se iu vekiĝas en fremda loko sen liaj personaj objektoj, kaj iu komencas lin lavi, vesti kaj manĝiĝi lin, kiel tiu estus memkomprenebla. Tiu oftas post enlokiĝo de hejmo de maljunuloj. La prizorganto devas sin imagi en la situo de malsanulo, kaj komenti ĉiun farojn kaj ankaŭ paroli pri la sekvonta ago. Oni devas poni la personajn objektojn ĉe la malsanulo, ĉar ili konitaj, kaj donas sekuron. Ankaŭ la lumigo estas grava, ĉar per la plimalgrandigo de spacvidado la malsanulo estas malsekurigita per ombroj. Ankaŭ la variado de la planko estas rigarditaj kiel ondoj. La malsanulo devas senti sin sekura, kaj scii, kiu okazas, kontraŭe li ne kontribuos.
Riverbuŝo
Riverbuŝo, alivorte (rivera) enfluejo, estas loko, kie rivero finiĝas, enfluante en alian, pli grandan aŭ pli gravan, akvejon. Ĝi estas la plej ofta formo de riverfino.
Kutimaj formoj de riverbuŝo estas
Loknomoj
Ĉar riverfinoj ofte estas trafike gravaj lokoj, ili influis la toponimion de apuda lokoj. Kelkaj urboj aŭ regionoj ĉe riverfinoj derivis sian nomon de sia situo. Ekzemploj estas:
Fortikaĵo Leaca na Buaile
La Fortikaĵo Leaca na Buaile (irlande) aŭ fortikaĵo Leacanabuaile (angle) estas restaŭrita mezepoka ringfortikaĵo de tipo, el kiu konserviĝis nur malmultaj objektoj. Nur la instalaĵo Cahergall, apud Ballycarbery East, la proksimaj Cathair an Lóthair, Staigue Fort kaj Caherconnell en la graflando An Clár aŭ Dun Aengus kaj Dún Chonchúir sur la Aran-insuloj Inis Meáin kaj Grianán von Aileach en la graflando Dún na nGall  tre similas al tiu precize. Leaca na Buaile troviĝas okcidente de Cahersiveen apud Kimego okcidenta sur la duoninsulo Iveragh en la graflando Ciarraí en Irlando.
Demenco
Komunikado
Erwin Böhm kontrentiĝas sin al la infanaj kaj junulaj sentimoj. Li sugestas, ke oni faru sociogramon pri tiu vivepoko, kaj skribu en tiu, kiu ĝojiĝis la maslsanulon. Per tiuj oni povas reviviĝi la malnovajun memorojn; la malsanulo ĝojiĝas, kaj gajnas novan vivienergion.
Situo de prizorgantoj
La 90% demencaj malsanuloj estas prizorgitaj per siaj familianoj, kiuj 80% estas virinoj. La prizorgantoj oferas ilian vivon por la malsanulo, kiun ili subtaksas. Ili izoligas sin, ĉar ili oferas ankaŭ iliajn rilatojn, kaj ne povas bone komuniki kun la malsanulo. Ili ofte mallaŭdas sin por la kolero de malsanulo, kiu celas ne ilin, sed estas la kontraŭ la malsano, kiu okazas koleron, kaj ĉagrenon. Ili estante parencoj de malsanulo timas ankaŭ, ankaŭ ili demencigos. Al tiu venas la malriĉeco, ke ofte ili devas fordoni la laboron, kaj la stato pagas neniun aŭ tre malmulten, ĉar la prizorgado de malsanulo hejme ne estas laboro. Povas esti, ke pro tiu la familio devas translokiĝi. Tiuj povas eligi deprimadon, aŭ psiĥosomatikan malsanon, ofte post la morto de la malsanulo, kiam la prizorgantoj volas reiri en la normala vivo. La funebraj grupoj helpas prilabori tiun.
Fortikaĵo Leaca na Buaile
Male al la ŝtonfortikaĵo An Chathair Gheal, kiu situas en valo, la fortikaĵo Leaca na Buaile situas ĉ. kelkaj cent metroj sur montetkupolo. La ne komplete restaŭrita muro ĉirkaŭas arealon de ĉ. 20 m diametro. La muro dikas ĉ. 2,5 m kaj havas la enirejon oriente. Interne troviĝas restaĵoj de tri rondaj strukturoj, unu el ĝi estas ronda kloŝano. Kvadrata centro estas raraĵo. Interne troviĝas bulaŭno kaj parto de la mana turnomuelilo. Ekstere situas ronda kabano, kiel ĉe Cathair an Lóthair, la alirebleco al la subteretaĝo estas sepmetre longa koridoro al kvinmetre longa kamero en la muro. Dua trimetre longa kamero situas en la nordorienta vando.
Demenco
Situo de prizorgantoj
Bona estas, ke la familio seĉas novan loĝejon pensante al la lasta stato. La malsanulo devas povi bonvenigi la vizinantojn, kaj pretendos multan prizorgojn en la malfrua fazo. Multa hejmoj de maljunuloj ne povas prizorgi demenculojn, kaj kiuj povas, tiuj havas longan tempon por varti.
Fortikaĵo Leaca na Buaile
Oni povis dati la instalaĵon al la 9a ĝis 10a jarcento pere de trovitaj ostokombiloj, manmueliloj kaj akrigaj ŝtonoj.
Demenco
Situo de adoleskantoj
La unuaj simptomoj de demenco komenciĝas ofte ĉirkaŭ la 55-a vivjaro. La longa malsano povas fari la adloeskantojn malsinceran kaj malican. Tiu povas influi la paroeligadon, do oni proponas sinhelpantajn grupojn.
Situo de ĉirkaŭo
Nur malmultaj amikoj, kunlaborantoj kaj aliuloj povas bene kompreni la situon. Iuj rekonas, ke ili povas helpi neniun, kaj faras tiun tabuo, sed aliaj diras rekte, kiun ili pensas. Tiu helpas ankaŭ neniun, ĉar ili prenas ne nur la malsanulon, sed ankaŭ la prizorgantojn kiel infano. Ili demandas kaj advisas sendemande pri kostoj, kaj eŭtanasio, kiu estas ankaŭ maltaŭga kaj malbona.
Ekonomio
En 2004 la germana registaro taksis la elspezoj kontraŭ demjenco je 26 milliardo euroj. La prizorgantaj familianoj de malsanuloj elspezis 30% de tio. La tiamaj taksoj vartis, ke tiuj elsezoj kreskas, kaj por 2010 oni taksis 36,3 milliardo eurojn. Tiu povas pligrandigi, ĉar la familioj malgranigas.
Historio
Ĝis la 18a jarcento la demenco signifikis intelektajn perturbojn ankaŭ en la juneco. En 1827 Jean-Étienne Esquirol difinis la denaskan kaj la akiritan malpligrandigon de intelekto, kaj nomis nur la akiritan per la vorto démence. En la germana fakliteraturo ĝi signifikis nur la malfruan demencon. Eugen Bleuler en 1916 priskiriobis ĝin kiel nespecifika cerborganaĵa pŝiĥosindromo kun kognitivaj kaj emociaj perturboj, kaj kun la sanĝiĝado de personeco, kiu estas psiĥopatologika sekvo de kronikaj cerbaj malsanoj. Lia filio, Manfred Bleuler en 1951 difinis la psiĥosindromon lokalizitan en la cerbo, kaj montris ĝian similecon kun la endokrinaj psikaj perturboj. La modernaj klasifikantaj sistemoj (ICD-10 kaj DSM-IV) multe pligrandigis la definicion de demenco. Hodiaŭ la demenco sinifikas ne nur kognitivajn perturbojn, sed ankaŭ kompleksan perturbon de altaj psikaj funkcioj. Tiuj povas esti reverzeblaj aŭ ne reverzeblaj, sed oni ne povas ilin klarigi per perturbo de konscio, kaj ili venas kun la perturboj de pensado kaj la ĉiutaga vivo.
Ada Fighiera-Sikorska
Ada Fighiera-Sikorska (naskiĝis en Siedlce la, mortis en Torino (Italio) la ), estis pola ĵurnalistino multajn jarojn vivinta en Italio. De 1962 ĝis sia morto ŝi estis la redaktorino de la gazeto Heroldo de Esperanto.
Frua vivo kaj edukado
Ŝi vivis kaj edukiĝis en Varsovio ĝis la milit-eksplodo, en 1939, kiam la lando estis atakata samtempe de Germanio kaj Sovetunio. Tiam, la familio fuĝis al Lvovo (orienta Pollando), kiun la patro, generalo Franciszek Sikorski, havis la taskon defendi. Post la kapitulaco de Pollando, la familio kun la pola civila loĝantaro estis internigita en Siberio, kie Ada vizitis rusan bazan lernejon: la patro, kune kun 10 000 aliaj polaj oficiroj estis murdita de la ruĝa armeo en la arbaro de Katyń (Pollando).
Danke al interkonsento kun Britio, en 1941 Sovetunio liberigis la 2 milionojn da polaj internigitaj civiluloj, kaj en 1942 Ada kun la patrino kaj la fratino rajtis veturi tra Samarkando al Persio, unue al Teherano, poste al Isfahano, kie ŝi vizitadis polajn lernejojn ĉe la lokaj polaj setlejoj. Inter 1945 kaj januaro 1948 ŝi loĝis kun aliaj polaj rifuĝintoj en Libano, Bejruto; samjare ŝi plenumis kun siaj samklasanoj polan maturec-ekzamenon en Britio kaj novembre ŝi revenis al Pollando post okjara foresto.
Esperantiĝo kaj aktiveco en la Esperanta movado
Fininte la fakultaton pri slavistiko kaj specialiĝinte pri ĵurnalismo en la Universitato de Varsovio, Ada eklaboris ĉe eldonejo. En 1956, Julio Baghy gvidis kursojn en Varsovio kaj Ada estis ŝia fervora lernantino. Tiam komenciĝis ŝia amo al Esperanto, kiu daŭris la tutan vivon.
En 1958, antaŭ la jubilea UK en Varsovio, ŝi estis vic-prezidantino de la Varsovia E-societo kaj aliĝis al la Esperanto-redakcion de la Pola Radio: tiam ŝi ekkonis en la pola ĉefurbo sian estontan edzon, kiu kiel KKS loĝis konstante en la kongres-urbo por prepari la UK. En 1960 ŝi edziniĝis al G.C. Fighiera en Bruselo kaj la postan jaron kunlaboris kun li en la organizo de la UK en Harrogate (Britio).
Redaktisto de Heroldo
En 1962 Ada transprenis de Teodor Jung la gazeton "Heroldo de Esperanto", kiun ŝi redaktis dum 36 jaroj ĝis sia forpaso: unue, dum 17 jaroj en Bruselo, poste, dum 9 jaroj en Madrido, fine, ek de 1988, en Torino.
Morto kaj legaco
Ĝis la fino ŝi restis optimisma, plene fidis al la kuracistoj, legis kaj intelekte aktivis. En sia lito ŝi skribis dekojn da leteroj al siaj parencoj kaj amikoj, fiksante rendevuojn en postaj datoj. Kelkajn tagojn antaŭ ol forpasi ŝi komencis verki la artikolon, kaj petis la presprovojn de la kongresa numero de HdE por enpaĝigi ilin. Dum la funebra rito, sur la ĉerko troviĝis la pola kaj Esperanta flagoj. Laŭ ŝia deziro la korpo estis cindrigita. La cindroj estas konservataj ĉe la cindrigejo de la ĉefa tombejo de Torino, fako A2, loko 24.
Ada Fighiera-Sikorska partoprenis en grandega kvanto da internaciaj, naciaj kaj lokaj kongresoj kaj kunvenoj, ĉie aktivis, instruis kaj prelegis. Ŝi estis membro de TEĴA, EVA, de la Esperanta PEN-klubo kaj Honora Membro de UEA. La Internacia PEN-Klubo akceptis inkluzivi ŝin en la liston de la meritaj anoj, pri kiuj ĝi estis funebronta dum la PEN-Mondkongreso en 2003 en Meksikurbo.
Sekretariejo de la Eŭropa Parlamento
La Sekretariejo de la Eŭropa Parlamento estas la administra organo de la Eŭropa Parlamento estrata de ĝenerala sekretario. Ĝi estas bazita en la distrikto Kirchberg de Luksemburgo kaj ĉirkaŭ la Brusela-Luksemburga trajnstacio en Bruselo kaj laborigas 4000 oficialulojn.
Ĝenerala sekretario
La Ĝenerala Sekretario de la Eŭropa Parlamento estas nomumita de la oficejo de la Parlamento, gvidata de la prezidanto de la Eŭropa Parlamento, de ĉiuj 14 vicprezidantoj kaj 5 konsilantoj. La postenulo respondecas pri administrado kaj asistado de la prezidanto, membroj de la Eŭropa Parlamento kaj la organoj de la Parlamento, kaj ankaŭ traktas la ĉiutagan funkciadon kaj preparas bazajn raportojn por buĝetaj taskoj. La ĝenerala sekretario ankaŭ devas subskribi, kune kun la prezidanto, ĉiujn aktojn adoptitajn de la Parlamento kaj Konsilio.
La ĝenerala sekretario ĝis nun estis:
Cheux
Cheux estas malaperinta franca situanta en departemento Calvados, regiono Normandio.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Celtiens.
Ĝi nun formas parton de Thue et Mue.
Gábor Dezső Simon
Gábor Dezső SIMON [ŝimon] estis rumania hungara verkisto pri muziko, kritikisto, publicisto. Li naskiĝis en Arad la 1-an de januaro 1937.
Kariero
Gábor Dezső Simon diplomitiĝis en la Muzika Altlernejo Gh. Dima en 1958. Li estis ano de Filharmonio Kluĵo (1957–75) paralele instruisto en Muzika Liceo (1958–71). De 1976 li vivas en Israelo, estas ano de ensemblo Simfo­nietta Beer-Séva kaj li instruas en konservatorio de Beer-Séva (1976–93) kaj de Tel-Avivo (1988–91) de 1957 precipe en Utunk, de 1976 en Új Kelet kaj Kútfő.
Tempobiologio
Tempobiologio aŭ Kronobiologio estas kampo aŭ fako de biologio kiu ekzamenas periodajn (ciklajn) fenomenojn en vivado de organismoj kaj ilian adaptadon al sun- kaj lun-rilataj ritmoj. Tiuj cikloj estas konataj kiel biologiaj ritmoj. La termino Kronobiologio venas de la malnovgreka χρόνος (krónos, signifante "tempo"), kaj biologio, kiu apartenas al la studo, aŭ scienco, de vivo. La rilataj esprimoj kronomiko kaj kronomo estis uzitaj en kelkaj kazoj por priskribi aŭ la molekulajn mekanismojn implikitajn en kronobiologiaj fenomenoj aŭ la pli kvantaj aspektoj de kronobiologio, precipe kie komparo de cikloj inter organismoj estas postulata. Kronobiologiaj studoj inkludas komparan anatomion, fiziologion, genetikon, molekulan biologion kaj konduton de organismoj ene de biologiaj ritmomekanikoj sed estas ne limigitaj al tiuj. Aliaj aspektoj inkludas evoluon, reproduktadon, ekologion kaj evoluadon.
Gábor Incze (pastro)
INCZE Gábor (ince ga:bor) estis hungara reformita pastro naskita en Nagybánya la 17-an de decembro 1898 kaj mortinta en Budapeŝto la 23-an de septembro 1966.
Biografio
Gábor Incze finis la reformitan teologian akademion en Budapeŝto (1918-21) kaj la fakon pri hungara-franca lingvo en la Universitato de Budapeŝto, poste li estis stipendiulo en Aberdeen (Skotlando) (1921–23). De 1923 li estis religiinstruisto-pastro en Budapeŝto kaj dume helppastro en Tahitótfalu (1926), stipendiulo en Strasbourg (1928). Li doktoriĝis en la universitato de Debreceno pri teologio (1931). Li estis direktoro pri religiinstruado (1936–43), pastro Nadjvarado (1943–44), helppastro en Budapeŝto (1945), poste en Óbuda (1945–56).
Benzila dukloroacetato
Benzila dukloroacetato aŭ C9H8Cl2O2 estas kemia kombinaĵo rezultanta el interagado de la dukloroacetata acido kun benzila alkoholo, senkolora likvaĵo uzata en kemiaj sintezoj. Benzila dukloroacetato ne estas solvebla en akvo sed estas solvebla en etanolo, propilena glikolo, kloroformo, eteroj, kaj oleoj. Benzila dukloroacetato estas uzata kiel peraĵo en la produktado de farmaciaĵoj.
(13778) 1998 US7
(13778) 1998 US7 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la kroata astronomo Korado Korlević elde la Observatorio de Višnjan en Višnjan (Kroatio).
Peschiera Borromeo
Peschiera Borromeo - prononco - estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la metropola urbo Milano de la regiono Lombardio. Fine de en la komunumo vivis. En la komunumo situas la flughaveno Milano Linate.