cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arbaro de Orleano
Reliefo kaj humido
Tiu ebeneco, kaj la akvoimuneco de la subgrundo, konstituas obstaklon al la natura fluo de pluvakvo kaj kaŭzas la humidon de la tereno kaj la abundo de lagetoj, de la fontanoj kaj de la marĉoj nomitaj loke marchais (marchais aux prêtres, marchais de la vallée, marchais clair, marchais aux cannes, marchais mignon, ktp.).
Tamen, gravaj laboroj de salubrigo estis faritaj ekde la komenco de la 19a  jarcento, kaj, nuntempe, la prizorgado de pli ol 5 000  km da fosaĵoj kontribuas al valorigo de la arbaro.
Geologio
La subgrundo de la arbaro de Orléans estas konstituita de sabloj kaj argiloj de la terciara erao en supermetitaj tavoloj. La geologoj distingas tie du formaciojn : la kalkargiloj kaj argiloj de la Orléanais en la okcidento kaj la sabloj kaj argiloj de Sologne oriente.
La kompakta argilo kontraŭante penetradon de la radikoj, la riĉeco de la grundo estas kondiĉita de la dikeco de la vegetaĵa tero kaj de la sablo de surfaco. Tiu dikeco estas tre varia : foje tre maldika, norde de Orléans aŭ en la regiono de Trainou, ĝi povas atingi escepte plurajn metrojn en la parto de Lorris.
Norde de skema linio Cercottes-Loury-Chambon, la kalkoŝtono de Beauce foje videblas sub formo de sufiĉe riĉaj sed kompaktaj kalkargiloj. Sude de tiu linio, la kalkoŝtono mankas kaj la grundo estas ĝenerale malriĉa kaj tre acida, ofte pli taŭga por koniferoj ol por foliarboj.
== Flaŭro kaj faŭno == La arbaro de Orléans estas miksita. Inter foliarboj, la tigfrukta kverko superregas reprezentante pli ol la duonon de la arboj de la arbaro. La koniferoj estas precipe arbaraj pinoj, kiu kovras proksimume trionon de la arbaro. Krom tiuj du specoj, oni povas same trovi betulojn, karpenoj, fagoj, avelujoj, nigraj pinoj de Korsiko, sovaĝaj pomarboj, tilioj.
Multnombraj aliaj bestaj specoj ĉeestas : cervo, kapreolo, leporo, fazano, sciuro, apro, kaj rufa rano.
Klasigo
La regiona naturrezervejo de la Grandaj Erikoj kreiĝis en 1979 sur la teritorio de la municipo Ingrannes. Ĝi kovras proksimume  .
En februaro 2004, 32 177 hektaroj de la arbaro de Orléans estis klasigitaj "Natura 2000" en areo de speciala protekto (ZPS). Ĝi inkludas la partoj de Lorris kaj de Ingrannes, ĝi estas grava zono por la konservado de la birdoj kaj protektas notinde la fiŝaglo, la botaglo, la mezgranda buntpego kaj la kaprimulgo de Eŭropo kiuj faras nestojn tie.
Natura zono de ekologia intereso, besta kaj flora (ZNIEFF) de   estis difinita en 2010 en Lorris, la areo de pandionedo de la kruciĝo de Joinville. Ĝi estas precipe plantita per koniferoj kaj havas ornitologian intereson pro la ĉeesto de pandionedo, de kaprimulgo, de skolopo de la arbaroj kaj de alaŭdfalko. Pretere, 36 086 ha de la arbaro norde de Loire estas klasigitaj en ZNIEFF, kun 37 koncernaj municipoj kaj la lageto de Courcambon, la lageto de Molandon kaj la lageto kaj valeto de Ravoir.
Ankaŭ pli ol tridek parceloj (sume 2 251 hektaroj), en la arbaro de Orléans aŭ en periferio, klasigitaj ekde 2013 kiel lokoj de komunuma intereso (SIC) pro iliaj malsekaj zonoj (lagetoj, torfejoj, marĉoj), ilia flora riĉeco (briofitoj, likenoj kaj fungoj) kaj besta ĉefe por la birdaro (rabobirdoj kaj ankaŭ kiropteroj, amfibioj kaj insektoj).
Mezilesí (Kryštofovy Hamry)
Mezilesí (Orpus, post la jaro 1949 Mezilesí u Přísečnice) estas domaro en Ĉeĥio, en Ercmontaro, parto de municipo Kryštofovy Hamry en distrikto Chomutov. Ĝi troviĝas proksimume 5 km sudokcidente de Kryštofovy Hamry. En la jaro 2009 ĉi tie estis registritaj 6 adresoj. En la jaro ĉi tie vivis.
Mezilesí situas en katastra teritorio Dolina kun areo 5,21 km².
Nomo
La devena germana nomo estas verŝajne forte distordita varianto de esprimo Arpuse Wassermelone, kaj ĉiokaze temus pri familia nomo de iu ekloĝinto. En la historiaj fontoj la nomo de vilaĝo aperas en formoj: Orpes, Orpis, Orpus (1787) kaj Orpus (1846).
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1712.
Ĥalifa Haftar
Ĥalifa Haftar aŭ plene Ĥalifa Bilkasim Haftar al-Firĝani (خليفة بلقاسم حفتر الفرجاني, latinliterigite laŭ la normo DIN 31635 Ḫalīfa Bilqāsim Ḥaftar al-Firǧānī, angle kutime latinliterigata Khalifah Belqasim Haftar Alferjani; naskiĝis la 7-an de novembro 1943 en Aĝdabija) estas nuna militsenjoro en Libio, rivalo de la Libia registaro en Tripolo kaj iama armea oficiro. Dum la regado de Muammar al-Gaddafi (Muamar Kadafi) en la 1980-aj jaroj, li estis armea komandanto en la Libia-Ĉada Lima Milito, en kiu la libia armeo provis akapari dezertajn teritoriojn de norda Ĉado kaj ŝovi la sudan limon de Libio pli suden. Post kiam li estis kaptita tie en 1987, Gaddafi ne plu apogis lin. Li estis liberigita el Ĉada militkaptitejo de Usono, enmigris tien, akiris usonan civitanecon kaj servis en la CIA. En 2011 li partoprenis en la renverso de Gaddafi. Ekde majo 2014 li estas la armea komandanto de la Libia Nacia Armeo de la libia kontraŭ-registaro de la Konsilio de Reprezentantoj loĝanta en Tobruk. Ĝi kontrolas la plej grandan parton de Libio kun la escepto de la nordorienta regiono Tripolio kiu estas sub la Registaro de Nacia Akordo. Haftar estas unu el la ĉefaj figuroj en la Dua Libia Enlanda Milito inter 2014 kaj 2020 kaj ricevis armean subtenon de diversaj landoj ktp. de rusaj solduloj de la "Grupo Wagner". En novembro 2021, Ĥalifa Haftar sciigis sian kandidatiĝon por planita prezidanta baloto de decembro 2021 antaŭ ol ĝi estis prokrastita senfine.
Ropice
Ropice (Ropica, Ropitz) estas municipo en Ĉeĥio situanta en distrikto Frýdek-Místek en Moraviasilezia regiono. Vivas ĉi tie.
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1305. Ekde la 1-a de januaro 1980 ĝis la 31-a de decembro de 1999 ĝi estis konsisto de Třinec.
Grupo Wagner
Grupo Wagner (Группа Вагнера, do Gruppa Vagnera ) estas rusa kvazaŭarmea unuo de solduloj. La grupo estis origine uzita por hibrida militado kaj sekretaj operacoj kaj estis prezentita kiel privata armea firmao por kaŝe reprezenti rusajn interesojn armee en ĝiaj operacoj en la Proksima Oriento kaj Afriko kaj por povi nei ke la rusia ŝtato havus ian kontrolon aŭ rilatojn pri la internaciaj pseŭdoarmeaj kampanjoj. Krom en Sirio, la grupo dum la 2010-aj jaroj ankaŭ forte batalis en la Dua Libia Enlanda Milito inter 2014 kaj 2020. Ekde 2022, ĝi ankaŭ partoprenas en la Invado de Rusio en Ukrainion, kie ĝi malkaŝe batalas kune kun regulaj rusaj trupoj. La grupo Wagner estas ekipita per rusa armea ekipaĵo kaj havas siajn proprajn aerajn armilojn. Ekipaĵo kaj batalpotenco egalrilatas al regulaj armetrupoj. Membroj de la organizo estas plejparte iamaj soldatoj de la rusa militistaro. Ekde almenaŭ junio 2022, la grupo ankaŭ rekrutas rusajn kondamnitojn kaj eksterlandajn soldulojn. Samtempe, la grupo laŭ stato de 2022 ankaŭ forte batalas en la enlanda milito de Centr-Afrika Respubliko.
Laŭ videoregistraĵoj el Sirio kaj armeaj sonmesaĝoj en Ukrainio kaptitaj de okcidentaj spionservoj, la Wagner-grupo faris militkrimojn en formo de torturo kaj ekzekutoj dum siaj operacoj.
Interesaĵoj
12.01.2023: Sergej Molodcov, 46-jara soldulo estis entombigita kun honoroj kaj militista asisto en Sverdlovska provinco, adiaŭita kiel patrioto kaj heroo — li trafis al la Grupo el malliberejo, kie restis pro mortigo de sia patrino per nudaj manoj.
Blazono de Zambio
La ŝtata blazono de Zambio estas en uzo ekde, post kiam la ŝtato Zambio ekestis.
Ĝi estis dizajnita de sinjorino Gabriel Ellison, kiu ankaŭ dizajnis la nacian flagon kaj multajn el la poŝtmarkoj de Zambio.
Muttbach-Belvédère (stacidomo)
Muttbach-Belvédère estas fervoja stacidomo en Obergoms, Svislando.
Rudolf Wedra
Rudolf WEDRA (21-a de marto 1863 en Littau (Litovel), Moravio - 15-a de marto 1934 en Hanfthal, Malsupra Aŭstrio ) estis aŭstra politikisto de la Germana Nacia Partio (DnP) kaj poste de la Grandgermana Popola Partio (GdP).
Eduko kaj laboro
Post frekventado de elementa kaj meza lernejo, li frekventis instruistan trejnan centron kaj poste fariĝis supera instruisto kaj terposedanto. Li ankaŭ estis vino-komercisto en Eibesthal kaj verkis broŝurojn pri ĉiutagaj komercaj, terkulturaj kaj politikaj aferoj.
Kojátky
Kojátky (la devena nomo Kojatka, Kojetice) estas municipo en Ĉeĥio situanta en distrikto Vyškov en Sudmoravia regiono 3 km nordoriente de urbo Bučovice. Vivas ĉi tie. En la jaro 1942 la municipo estis administre kaj katastre kunigita kun la najbara domaro Šardičky, kiu estas ĝis nun ĝia parto.
Historio
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1358.
Tamás Banovich
Tamás Banovich [tamAŝ banoviĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Banovich Tamás estis hungara reĝisoro, scenaristo, dekoraciisto, kostumisto.
Tamás Banovich naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la.
Biografio
Tamás Banovich akiris reĝisoran diplomon en Altlernejo pri Teatro kaj Filmo en 1949. Post la diplomo li specialiĝis al dancaj spektakloj. Ĝuste antaŭ la hungara revolucio de 1956 li kreis satiran filmon, kiu poste estis videbla nur por unu tago, eĉ mem Banovich ne povis plulabori oficiale en la filma produktejo. Tamen li estis asistanto de Félix Máriássy. Banovich oficiale revenis en 1964, lia filmo ricevis premion en Cannes. Ekde 1965 li estis ankaŭ sceneja kaj filma dekoraciisto-kostumisto. Li ricevis premiojn inter 1965-2015.
Swaraj
Swarāj (en Hindia: स्वराज swa- "mem", raj "regulo") povas signife ĝenerale mem-regado aŭ "mem-regulo", kaj estis uzita sinonime kun "hejm-regulo" fare de Mahariŝi Daĝananda Sarasŭati kaj poste de Mohandas Gandhi, sed la vorto kutime referencas al la koncepto de Gandhi por Hindia sendependeco el eksterlanda dominado. Swaraj fokusas al regado, ne per hierarkia regado, sed per memregado fare de individuoj kaj komunumkonstruado. La fokuso estas al politika discentrigo. Ĉar tio estis kontraŭ la politikaj kaj sociaj sistemoj sekvitaj de Britio, la koncepto de Gandhi pri "Swaraj" defendis la apartigon de Barato for de la Britia politikaj, ekonomiaj, burokrataj, leĝaj, militistaj kaj edukaj institucioj. S. Satyamurti, Chittaranjan Das kaj Motilal Nehru estis inter kontrasta grupo de Sŭarajistoj kiuj metis la fundamenton por la parlamenta demokratio en Barato.
Kvankam la celo de Gandhi por totale plibonigi la konceptojn de Swaraj en Barato ne estis atingitaj, la organizoj de volontuloj kiujn li fondis por tiu celo utilis kiel antaŭaĵoj kaj rolmodeloj por popolaj movadoj, volontulorganizoj kaj kelkaj neregistaraj organizoj kiuj estis poste lanĉitaj en variaj partoj de Hindio. La studenta movado kontraŭ la subpremaj lokaj kaj centraj registaroj, estrita de Jaĝaprakaŝ Naraĝan, Udit Sŭaraj kaj la movado Bhoodan, kiu proponis petojn por leĝaro por agrara reformo tra la tuta Barato, kaj kiu laste kondukis al la apartigo de Barato for de la sistemo "Zamindari" de tertenado kaj de socia organizado, estis inspirita ankaŭ de ideoj de Swaraj.
(162781) 2000 XL44
(162781) 2000 XL44 estas marsrenkonta kaj terrenkonta amora asteroido malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo LINEAR (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la observatorio de la Laboratorio Lincoln en Socorro (Nov-Meksiko, Usono).
Orbito
Ĝia discentra, iom klinita orbito krucas tiun de Marso kaj ekstere, malproksime tanĝas tiun de la Tero ; ĝia orbita klineco tenas ĝin malproksima de Marso.
• Ĝia marsa MOID estas 0,23771 astronomia unuo (35,561 milionoj da km),
• ĝia tera MOID estas 0,2935 astronomia unuo (43,904 milionoj da km).
• La ĝi pasis al 0,30113 astronomia unuo (45,048 milionoj da km) de la Tero,
• la ĝi pasos al 0,29791 astronomia unuo (44,567 milionoj da km) de la Tero,
• la ĝi pasos al 0,29574 astronomia unuo (44,242 milionoj da km) de nia planedo.
150520 Dong
150520 Dong estas tre malgranda, malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la 3-an de septembro 2000 en la kadro de la astronomia kampanjo Sloan Digital Sky Survey, elde la Observatorio de Apache Point en Sunspot (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras la ĉinan-usonan astronomon Feng Dong, kontribuanton de Sloan Digital Sky Survey, bone konatan pro lia laboro de konstruo de ampleksaj optikaj katalogoj da galaksiamasoj el SDSS.
Monroyo
Monroyo [monROĝo] (Mont-roig de Tastavins aŭ Montroig en kataluna, Ruĝa Monto esperante) estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la sudokcidento de la nordorienta komarko Matarraña, kies administracia ĉefurbo estas Valderrobres.
Geografio
Ĝi estas je 155 km de Teruelo, provinca ĉefurbo, sur 857 msm de altitudo.​ La municipa teritorio estas en la sudokcidento de la komarko en kiu ĝi limas kun kvar aliaj samkomarkaj municipoj; ĝi komunikas laŭ la nacia ŝoseo N-232a sude kun Torre de Arcas, norde kun La Cerollera kaj oriente laŭ la regiona ŝoseo A-1414 kun Peñarroya de Tastavins. La loko estas ĉe la Iberia Sistemo kun Sierra Monroyo nordokcidente, Sierra Sabinosos sude kaj Sierra Molinera norde. La rivero Tastavins faras orientan limon kaj ricevas akvon el la rivero Monroyo. La altitudo gamas inter 1207 m en la suda pinto (Camiseta) kaj 570 m nordoriente, borde de la rivero Tastavins.
La loko apartenas al la nomita Aragona Strio, kaj en la municipo la loka parolmaniero estas inter la variaĵoj klasitaj kiel dialektoj de la kataluna. Krome, la tuta loĝantaro regas kaj povas uzi la kastilian.
Historio
La konkero fare de kristanoj okazis en la 12-a jarcento. Prospero okazis inter la 16-a kaj 17-a jarcentoj kiam oni konstruis multe.
Aktualo
Bazo de ekonomio nun estas malmulta agrikulturo kaj ĉefe brutobredado (ŝafoj kaj porkoj) kaj sekva nutrindustrio. Nune gravas ankaŭ kultura kaj rura turismo.
Tamás Veréb
Tamás Veréb [tamAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Veréb Tamás estas hungara muzikalkantisto, infana aktoro.
Tamás Veréb naskiĝis la  en Miskolc.
Blazono de Tunizio
La ŝtata blazono de Tunizio estas en uzo ekde 21-a de junio 1956, post kiam la ŝtato Tunizio ekestis.
Ĝi montras punikan galeron (simbolo de libereco) kune kun leono tenanta glavon (simbolo de ordo), kaj pesilon (simbolo de justeco). En la centro, tuj sub la ŝipo, estas la nacia devizo skribita en la araba: Libereco (حرية) - Ordo (نظام) - Justeco (عدالة). La centra emblemo de la nacia flago vidiĝas super la ŝildo. La fono estas oro en ĉiuj sekcioj.
Tršice
Tršice (Trschitz, antaŭe Tirsice) estas municipo en distrikto Olomouc, Ĉeĥio. Vivas ĉi tie.
Najbaraj setlejoj estas Doloplazy, Olešnice kaj Daskabát en la nordo, Velký Újezd kaj Výkleky en la Nordoriento, Zákřov kaj Hambálek oriente, Lazníky la sudoriento, Prostřední Mlýn, Dolní Mlýn, Penčice kaj Penčičky en la sudo, Nelešovice, Lipňany en la sudokcidento, Přestavlky kaj Vacanovice en okcidento kaj Čechovice kaj Svésedlice en nordokcidento.
Blazono de Svazilando
La ŝtata blazono de Svazilando estas en uzo ekde, kiam la ŝtato Svazilando ekestis post la epoko de brita koloniado.
Všestudy
Nomon Všestudy havas pluraj setlejoj:
Ágota Kovácsné Grampsch
Ágota Grampsch naskiĝis la en Budapeŝto.
Biografio
komencis frekventi bazlernejon en la centra sporta lernejo, sed post kelkaj jaroj ŝi forlasis la sporton kaj ŝi kantis en infana koruso de la Hungara Radio. Dum la mezlernejaj jaroj ŝi revenis al la sporto kaj inter 1977 - 1999 ŝi estis kegloludisto en ĉefurbaj sportkluboj, poste en Bamberg. Ŝi apartenis al la hungara nacia teamo 134-foje ekde 1981. Ŝi estis mondĉampiono naŭfoje inter 1984-2004. Ŝi akiris trejnistan diplomon en Gimnastika Altlernejo de Budapeŝto, poste ŝi estis trejnisto jaron, tamen ŝi translokiĝis por ludi plu al Germanio. Ŝi edziniĝis kaj naskis filon.
Blazono de Ugando
La ŝtata blazono de Ugando estas en uzo ekde 9-a de oktobro 1962, post kiam la ŝtato Ugando ekestis.
La ŝildo kaj lancoj laŭ nuna registara interpreto reprezentas la volemon de la uganda popolo defendi sian landon. Estas tri bildoj sur la ŝildo: tiuj supre reprezentas la ondojn de Viktoria Lago kaj Alberta Lago; la suno en la centro reprezentas la multajn tagojn de sunbrilo en Ugando; kaj la tradicia tamburo ĉe la fundo estas simbola por dancado, kaj alvoko de homoj al renkontiĝoj kaj ceremoniado.
La ĉi-supra klarigo, pri la simboleco de la tamburo, estas distordo kiu okazis post la Sanga nacia krizo de 1966 kiam la tiama ĉefministro, Milton Obote, faris perfortan armean atakon kontraŭ la reĝo de la Regno Buganda aŭ Ganda Lando en centra Ugando, Edward Mutesa la 2-a, kiu estis la ceremonia prezidanto de la ŝtato tiutempe. La sekvan jaron, 1967, la konstitucio de la nacio estis nuligita kaj anstataŭigita kun nova kiu aboliciis la antikvajn monarkiojn de la lando - la Regnoj de Buganda, Bunjoro, Ankole, Toro, kaj la Princlando Busoga aŭ Soga Lando, igante Ugandon respubliko kaj igante Milton Obote prezidanto kun senlimaj plenumaj povoj.
Antaŭ la regado de Obote, la tamburo estis simbola por reĝeco kaj la aŭtoritato de la reĝoj de Ugando. Cetere la reĝoj de Ugando estis la unuaj kiuj uzis la tradician lentforman afrikan ŝildon en siaj heraldikaj blazonoj.
La ŝildo estas laŭflankita sur la heraldika maldekstra flanko fare de grizkrona gruo, la nacia birdo de Ugando, kiu ankaŭ videblas centre de la flago de Ugando. Dekstre estas la uganda kobo (kobus kob thomasi), subspecio de kobo kiu ĉi tie reprezentas abundan faŭnon.
La ŝildo staras sur verda tumulo, reprezentante fekundan teron, kaj rekte super reprezentado de la rivero Nilo. Du ĉefaj kultivaĵoj, kafo kaj kotono, flankigas la riveron. Malsupre estas la nacia devizo: "Por dio kaj mia lando".
Malcolm Lowry
Malcolm LOWRY (la 28-an de‏ julio 1909 - la 26-an de junio 1957) estis angla verkisto kaj poeto, konata pro sia libro "Sub la vulkano", kiu estas konsiderita unu el la pintoj de la dudeka-jarcenta literaturo.
Vivo
Lowry naskiĝis en Cheshire distrikto, Anglio, la plej juna de kvar gefratoj, la filo de sukcesa kotonkomercisto. En la aĝo de sep li preskaŭ blindiĝis pro kornea malordo, sed resaniĝis post kirurgio kvar jarojn poste. En la aĝo de dek sep li forlasis la lernejon, kaj kun la konsento de sia patro suriris ŝipon velante al la Malproksima Oriento. La romantika bildo en lia kapo pri la vivoj de la maristoj ŝanĝiĝis dum la sep monatoj de la vojaĝo, kaj ĉe la fino li revenis kun memoroj kiujn li enkorpigis en sia verkado, kaj severa toksomanio al alkoholaĵoj.
En 1927 li ne povis reveni al siaj studoj, tial li decidis pasigi plurajn monatojn en Germanio, kie li admiris germanan ekspresionisman kinon kaj ankaŭ malkovris teatron. Kiam li revenis al Anglio, li trovis loĝejon en Londono, kie li miksiĝis kun la tumulta literatura rondo de la 1930-aj jaroj, inter kiu li renkontis Dylan Thomas, kaj komencis siajn studojn.
En 1934 li moviĝis al Francio, kie li geedziĝis kun usona verkisto nomita Jan Gabriel. Li poste sekvis ŝin al Usono, kie li unue provis verki scenarojn por filmoj, kaj du jarojn poste kolapsis pro sia alkoholdependeco. La geedziĝo de la paro estis tumulta, kaj en malsukcesa provo savi ilin, ili translokiĝis en 1936 al Hispanio. Jaron poste Lowry divorcis de sia edzino, kaj post alia periodo de peza dependeco li estis forpelita de Hispanio.
En 1939 li translokiĝis al Kanado, kie li geedziĝis kun sia dua edzino, Margarie Bonner, aktorino kaj verkisto. Malgraŭ ilia vagado tra la mondo kaj lia senfina drinkado, ĝi estis trankvila periodo en la vivo de Lowry, daŭranta ĝis 1954. En 1957 li mortis pro troa alkohola konsumo, kiu ŝajne estis kombinita kun superdozo de dormigaj piloloj.
Malfruaj verkoj
Kompare kun la kvanto kiun li skribis, Lowry publikigis nur malgrandan kvanton de siaj verkoj. El la du romanoj kiujn li publikigis elstaras "Sub la vulkano" kiel sia ĉefverko kaj kiel unu el la pintoj de dudeka-jarcenta literatura verko. En ĉi tiu libro, Lowry sukcesis prezenti kompleksajn intimajn rilatojn kontraŭ la eleganta fono de Meksiko, klare uzante sian personan stilon, kiu kombinas membiografiajn elementojn kun rafinitaj simbolaj tavoloj. La filmo, Under the Volcano (1984), gajnis imponan kinematografian version reĝisoritan fare de John Huston kaj ĉefrolata de Albert Finney.
Ultramarine estas romano kiun li publikigis dum li estis bakalaŭra studento, kaj prezentas la unuan marvojaĝon de knabo kaj liajn provojn esti akceptita en la societo de maristoj.
Blazono de Zimbabvo
La nuna ŝtata blazono de Zimbabvo estas en uzo ekde, post kiam la ŝtato Zimbabvo ekestis en 1965.
Malcolm Lowry
Malfruaj verkoj
The Selected Letters of Malcolm Lowry, publikigita en 1965, sekvita en 1995-6 per la du volumoj de Sursam Corda!, The Collected Letters of Malcolm Lowry. Literaturaj eldonoj de nefinitaj verkoj estis publikigitaj por lia libro La Mordida, kaj por lia kinematografia adaptado de la libro de Fitzgerald "Delight is the Night."
La dokumenta filmo pri li, nome "Volcano: An Inquiry Into the Life and Death of Malcolm Lowry" estis nomumita por la Oskar Premio en 1976.
Blazono de Zimbabvo
Klarigoj
La ŝildokapo estas simbolo de la Viktoria Akvofalo, la ruino de Granda Zimbabvo simbolo de la antikva zimbabva megalita kulturo. La Zimbabva Birdo reiras al sapoŝtonaj skulptaĵoj sur piedestaloj trovita en la ruino de Granda Zimbabvo kaj estas la nacia emblemo de la respubliko.
Blazono de Togolando
La ŝtata blazono de Togolando estas en uzo ekde 14-a de marto 1962, post kiam la ŝtato Togolando ekestis la 27-a de aprilo 1960.
En ĝi du videblas starantaj ruĝaj leonoj, kiuj simbolas la bravecon de la homoj. Ambaŭ leonoj estas armitaj per arko kaj sago, simbolante alvokon por ĉiuj civitanoj esti aktivaj en la defendo de libereco de la lando. Inter la leonoj elmontratas ora ŝildo kun la literoj RT (Respubliko Togolanda aŭ france République Togolaise). Super ĝi, la flago de Togolando estas elmontrita dufoje. Sur rubando staras la devizo de Togolando: "Travail, Liberté, Patrie" (Laboro, Libereco, Patrio).
Post la Nacia Konferenco de Togolando en 1991, multoblaj versioj de tiu blazono multiĝis, eĉ ene de la togolanda registaro. En junio 2008, decido de la Konstitucia Kortumo klarigis kiu versio ĝustas.
Matarraña
Matarraña (en kataluna Matarranya; oficiale Matarraña/Matarranya) estas komarko de Aragono (Hispanio) en la nordoriento de la provinco Teruelo. Ties administracia ĉefurbo estas Valderrobres, kaj Calaceite estas konsiderata kultura ĉefurbo. Ĝi havas areon de 933,00 km² kaj populacion de 8 196 loĝantoj.
La komarko enhavas dek ok municipojn, ĉiuj el ili apartenantaj al la provinco Teruel kaj al la regiono Aragono. La plej gravaj kaj loĝataj municipoj de la komarko estas Valderrobres (2 388 loĝ.) kaj Calaceite (1 011 loĝ.), dum ĉiuj ceteraj eĉ ne atingas 600.
Municipoj
La komarko enhavas la jenajn dek ok municipojn:
Geografio
La komarko limas norde kun la komarko Bajo Aragón-Caspe, oriente kun la provinco Taragono, sude kun la provinco Kasteljono kaj okcidente kun Bajo Aragón. La komarko Matarraña estas konsiderata parto de la Historia Malsupra Aragono, nomita ankaŭ Bajo Aragón.
La komarko apartenas al la nomita Aragona Strio, kaj en ĉiuj ties municipoj la loka parolmaniero estas inter la variaĵoj klasitaj kiel dialektoj de la kataluna. Krome, la tuta loĝantaro regas kaj povas uzi la kastilian.
Historio
Oni trovis abundajn montrojn de surroka arto ĉe la Mediteranea Arko. Inter la 7-a ĝis la 5-a jarcentoj a.K. floris la kulturo de iberoj el kiuj aperis mutlaj setlejoj, plej rimarkindaj kelkaj ĉe Calaceite.
La organizado de la aktuala teritorio de Matarraña devenas el fino de la 12-a jarcento, je la konkero fare de kristanoj, kio ne estis definitiva ĝis la regado de Alfonso la 2-a. En 1179 li donis grandan parton de la teritorio al la Ordeno de Kalatravo, dum la areo Peña de Aznar Lagaya (kun Fuentespalda, Valderrobres, Mazaleón, Torre del Compte kaj Beceite) restis por la ĉefepiskopo de Zaragozo, kiu konstruigis la kastelon kaj la preĝejon de Valderrobres.
Du la Moderna Epoko, la pliigo de la municipa povo rezultis en la konstruado de urbodomoj laŭ renesanca stilo. En tiu periodo okazis specialigo en produktado de olivoleo, per multaj muelejoj dum sezonoj de 8 ĝis 9 monatoj. Poste la areoj suferis sekvojn de la Insurekcio de Katalunio de 1640 kaj de la Milito de hispana sukcedo de 1705. Jam en la 19-a jarcento, kun la Karlismaj militoj, la montopasejoj de Beceite ludis gravan rolon por la karlisma rezistado dum la Liberala Jartrio.
La komenco de la Hispana Enlanda Milito en 1936 kaj la alveno de milicanoj rezultis en la kreado de nombraj anarkiismaj kolektivaĵoj, sperto kiu estis nuligita de komunistoj kaj poste de la frankisma armeo en 1938.
Ekonomio
La komarko estis dependa de agrikulturo, brutobredado kaj servoj. Nuntempe gravas rura turismo pro la interesa historia pasinteco.
Demografio
Kiel ĉe multaj aliaj ruraj apartaj komarkoj de norda Hispanio, ĝi suferis fortan senloĝigadon dum la 20-a jarcento kaj ĉefe dum ĝia dua duono.
Kodparolantoj
Kodparolantoj (angle: Code talkers) estis homoj dum la 20-a jarcento kiuj faris, kutime koditan uzadon de lingvoj kies uzado ne estis komuna, kiel rimedo al transmisio de sekretaj mesaĝoj dum milito.
La esprimo "kodparolantoj" rilatas specife al dulingvaj Navaĥaj parolantoj rekrutitaj dum Dua Mondmilito fare de la Martrupo por servi en siaj komunikadsekcioj en la Azi-Pacifika kampanjo. Tamen, la unuaj parolantoj de la kodo estis la Ĉerokoj kaj Ĉoktaoj, Indianoj kiuj deĵoris en Unua Mondmilito.
Kodparolantoj de la Ĉeroka
La unua konata uzo de indianoj por elsendado de armeaj mesaĝoj ĉe batalfronto estis la agadoj de grupo de ĉerokaj tribanoj rekrutitaj fare de la usonanoj en la 30-a Infanteria Divizio kiu servis kune kun la britoj en la Dua Batalo de la Somme. Laŭ la kontaktoficiro de la dividado, tiu agado okazis en septembro 1918 kaj en tiu tempo ili estis sub brita komando.
Kodparolantoj de la Ĉoktaŭa
La uzo de kodparolantoj de Armitaj Fortoj de Usono komencis kiam montriĝis, ke la spionaro de la Germanimperia Armeo ne nur majstris la anglan perfekte, sed ankaŭ sukcesis interkapti kaj deĉifri la usonajn militan kodojn.
Oficiro en la Usono-Armeo, kolonelo A. W. Bloor, komandanto de la 142-a Infanteriregimento, rimarkis plurajn indianajn soldatojn deĵorantajn sub sia komando en Francio. Kiam li hazarde aŭdis du el ili paroli inter si, venis al li en la kapon, ke li ne povas kompreni eĉ unu vorton el iliaj vortoj. El tio li ankaŭ konkludis, ke se li ne povus kompreni iliajn vortojn, ankaŭ la germanoj ne povus kompreni ilin, sendepende de ilia nivelo de la angla, ĉar multaj el la lingvoj de la indianoj neniam estis transskribitaj. Helpe de la kunlaboro de la Ĉoktaaj soldatoj, li ekzamenis kaj efektivigis kodon kiun la Ĉoktaŭ-lingvanon utiligis kiel anstataŭaĵon por la regula armea kodo.
La unua provo uzi tiun kodon en batalagado okazis la 26-an de oktobro 1918. La provo estis sukcesa. "La malamiko estis tute surprizita kaj tiel pruvis, ke li estis nekapabla deĉifri la mesaĝojn," Bloor rimarkis. Kaptita germana oficiro konfirmis, ke ili estis "tute konfuzitaj per la dissendo de la mesaĝoj en la Ĉoktaŭa lingvo kaj neniel povis deĉifri ajnajn informojn" de siaj subaŭskultiloj.
Indianoj jam funkciis kiel mesaĝistoj kaj kuristoj inter la militunuoj. Metante Ĉoktaajn soldatojn en ĉiun militunuon, mesaĝoj povus esti peritaj sen timo de subaŭskultado sur telefonlinioj aŭ sendrataj retoj.
En siaj postmilitaj memuaroj, kolonelo Bloor esprimis sian kontenton. "Ni havis fidon pri la eblecoj uzi la telefonliniojn sen riski kaŝaŭskultadon de la linioj." Tamen, la lingvo de la Ĉoktaoj mem ne povis plene kontentigi la armean terminologion tiam uzatan. Ekzemple, ekzistis neniuj vortoj aŭ frazoj en la Ĉoktaŭa lingvo kiuj povus esti uzitaj por priskribi la esprimon maŝinpafilo. Rezulte de tio, la Ĉoktaoj uzis improvizitajn esprimojn. La esprimo kanono estis nomita "granda fusilo" kaj la maŝinpafilo estis nomita "malgranda fusilo kiu pafas rapide". "La rezultoj estis tre kontentigaj." Bloor resumis.
19 membroj de la Ĉoktaoj funkciis kiel kodparolantoj en la Unua mondmilito. Ili ĉiuj estis membroj de la tribo aŭ miksrasuloj. Ili ĉiuj estis naskitaj en la indiĝena teritorio de la "Ĉoktaa Nacio" en kio hodiaŭ estas la sudorienta parto de Oklahomo, kiu tiutempe estis aŭtonomia respubliko.
Kodparolantoj de la Komanĉa
Adolf Hitler havis informojn pri la sukcesa uzado de kodparolantoj en Unua Mondmilito. Eĉ antaŭ la eksplodo de la Dua Mondmilito, li sendis teamon de ĉirkaŭ 30 antropologoj al Usono por studi la lingvojn de indianoj. Ĉi tiu tasko montriĝis tro malfacila por ili, ĉar ili devis lerni multajn lingvojn kaj dialektojn. Tamen pro la klopodoj de germanaj antropologoj lerni ĉi tiujn lingvojn, la usona militistaro efektivigis la kodparolan programon en la eŭropa fronto pli malgrandskale ol espereble.
Dek kvar komanĉaj kodparolantoj partoprenis en la invado de Normandio kaj daŭre deĵoris en la Kvara Infanteria Divizio en aliaj operacoj en la eŭropa fronto. La komanĉoj de la kvara porkomunika militunuo kreis vortprovizon kiu inkludis pli ol cent kodvortojn uzante vortojn aŭ frazojn en sia lingvo. Farante alternativan uzadon similan al tiu de la Navaĥo, la komanĉoj kreis kodvorton por tanko en la esprimo " testudo", Bombaviadilo estis "graveda birdo", maŝinpafilo estis "kudromaŝino", kaj ili nomis Adolf Hitler "la freneza blankulo." En ĉiu regimento estis metitaj du kodparolantoj de la komanĉoj kaj la resto estis postenigita en la divizia ĉefsidejo. Baldaŭ post alteriĝo sur la marbordon de Strando Utaho la 6-an de junio 1944, la komanĉoj komencis elsendi mesaĝojn. Pluraj estis vunditaj sed neniuj estis mortigitaj.
Kodparolantoj de la Meskŭakia
La Meskŭakoj (angle Meskwaki) uzis sian lingvon en la batalado kontraŭ la germanoj, en kiu ili partoprenis en la Nord-Afrika kampanjo. 27 membroj de la Meskŭakoj, tiam 16% de la triba populacio de Iovao, membriĝis en la Usono-Armeo kune en januaro 1941.
Kodparolantoj de la Eŭska
En majo 1942, post renkontiĝo kun proksimume 60 marsoldatoj de eŭska deveno kun bazo en San-Francisko, kapitano Frank D. Cranza, kiu estis filo de eŭskaj enmigrintoj, estis konvinkita en la apliko de la ideo uzi la eŭskan lingvon por krei sistemon de kodoj. La ĉefoj de kapitano Cranza estis interesitaj, ĉar setlejoj de homoj de eŭska deveno estis konataj en la Pacifiko. En Hiroŝimo estis komunumo de jezuitoj eŭskdevenaj gvidataj de Pedro Arrupe. En Ĉinio kaj Filipinoj estis kolonioj de ludantoj de "Jai Alai" kaj en Azio ekzistis eŭskoj kiuj apogis la Falangan partion, nome la partio de la hispana diktatoro, Francisco Franco. Eŭsk-usonaj kodparolantoj estis forigitaj de tiuj frontoj. Ili estis plejparte uzitaj por transdoni loĝistikajn aferojn de Havajo ĝis Aŭstralio. La 1-an de aŭgusto 1942, mesaĝo estis sendita helpe de la kodparolantoj de la Eŭska Kodo al admiralo Chester Nimitz, koncerne la operacon planitan ekstermi la japanojn de la Salomonoj. Ili ankaŭ pasis la planitan daton por la komenco de la Batalo de Guadalcanal, la 7-an de aŭgusto. Kun la vastiĝo de la Milito en la Pacifiko, ekzistis manko de eŭskaj parolantoj kaj la usonaj armeaj aŭtoritatoj preferis reklami paralelan programon bazitan sur Navaĥaj parolantoj.
Kodparolantoj de la Navaĥa
Komence de Dua Mondmilito, Philip Johnston, inĝeniero laboranta por la Grandurbo Los-Anĝeleso, sugestis al la Usona Marinfanteria Korpuso la uzadon de la Navaĥa lingvo. Johnston, kiu batalis en la Unua Mondmilito, kreskis en la Navaĥa Nacio kiel filo de misiisto. Li estis unu el la malmultaj ne-membroj de la Navaĥa tribo kiu havis kompletan regadon de la lingvo de la tribo.
Pro tio, ke la gramatiko de la Navaĥa lingvo estas kompleksa kaj ne ekzistas paralelo inter ĝi kaj rilataj lingvoj, signifajn informojn oni ne povas ĉerpi el ĝi kreante konektojn el aliaj lingvoj. Tiutempe ĝi daŭre estis neskribita lingvo kaj Johnston kredis, ke la Navaĥa povus taŭgi la postulojn por kreado de neĉifrebla kodo. La Navaĥa lingvo estis uzata nur en teritorioj loĝataj de la tribo situanta en la sudokcidenta Usono. La sintakso kaj tonaj trajtoj de la lingvo, sen mencii pri ĝiaj dialektoj, igis ĝin tute nekomprenebla por tiuj, kiuj ne estis amplekse eksponitaj al ĝi kaj praktikis ĝian uzon. Laŭ unu takso, ĉe la ekapero de la milito, la nombro da Navaĥaj parolantoj inter homoj kiuj ne estis indiĝenaj de la tribo staris je iom malpli ol 30 homoj.
En 1942 Johnston renkontiĝis kun generalmajoro Clayton b. Vogel, komandanto de la amfibiaj fortoj en la Pacifika mararmeo kaj kun lia stabo. Johnston faris batalreĝimajn eksperimentojn en kiuj li pruvis kiel Navaĥaj homoj povis ĉifri, transdoni kaj deĉifri trilinian mesaĝon en la angla en 20 sekundoj, kompare kun la 30 minutoj kiujn oni bezonis tiutempe por transdoni similan mesaĝon en la mekanizitaj kodigrimedoj. La ideo estis bonvenigita kaj Vogel rekomendis ke la Martrupo rekrutu 200 Navaĥan personaron. La unuaj 29 rekrutoj estis aligitaj en majo 1942. Tiu grupo kreis la Navaĥa Kodon en Pendleton Base en Oceanside, Kalifornio.
La Navaĥa Kodo estis formale evoluigita kaj formulita surbaze de la Literuma alfabeto komuna al la usona Ter- kaj Mar-armeo kiuj uzis konvenciajn vortojn por reprezenti leterojn. La Navaĥaj kodparolantoj plejparte apartenis al la Martrupo. Pro la fakto ke krei vortojn uzante literumadon kun kodvortoj, estas tempopostula procezo, listo de terminoj estis kreita en akronimoj, terminoj, militaj taktikoj kaj specoj de ekipaĵo kaj iliaj oficialaj nomoj estis donitaj en la Navaĥa lingvo. Ekzemple: la vorto "ŝarko" estis la esprimo por destrojero. "Arĝenta kverko" estis la moknomo por subkolonelo. Kelkaj el tiuj idiotismoj, kiel ekzemple "gofasters" ("iru pli rapide") rilate al kurŝuoj, aŭ "inkbastonetoj" rilate al plumoj, eniris la vortprovizon de la Martrupo kaj ĝis hodiaŭ ili estas en ĉiutaga uzo de la korpuso.
Blazono de Sud-Afriko
La ŝtata blazono de Sud-Afriko estas en uzo ekde, post kiam la ŝtato Sud-Afriko refinis sian etnan identecon.
Kodparolantoj
Kodparolantoj de la Navaĥa
Samtempe libro de kodoj estis verkita por instrui la multajn novajn terminojn al novaj rekrutoj. La libro estis nur por instrua uzado kaj neniam estis prenita al la batalkampo. Parolantoj de la kodo parkerigis ĉiujn tiujn esprimojn kaj praktikis sian rapidan uzadon sub premo. Homoj kiuj parolis la Navaĥan lingvon sed ne spertis la Navaĥan kodtrejnadon havis neniun ideon kion la mesaĝoj de la kodparolantoj signifis. Ĉio, kion ili aŭdis, estis detranĉitaj ŝnuroj de substantivoj kaj verboj kiuj ne rilatis unu al la alia.
Blazono de Sud-Afriko
La nuna blazono estis prezentita dum la Tago de la Libereco, la 27-an de aprilo 2000, kaj estis dizajnita fare de s-ro Iaan Bekker. Ĝi anstataŭigis la pli fruajn naciajn blazonojn, kiuj estis uzataj ekde 1910. La devizo estas skribita en la formortinta lingvo |Xam, membro de la lingvoj de kojsanoj, kaj tradukiĝas laŭvorte al "diversaj homoj kuniĝas". La antaŭa devizo, en la latina, estis Ex unitate vires, tradukita kiel "El unueco forto".
Kodparolantoj
Kodparolantoj de la Navaĥa
Navaĥaj kodparolantoj estis laŭditaj pro sia sperta, rapida kaj preciza efikeco dum la milito. Dum la unuaj du tagoj de la Batalo de Iwo Jima, majoro Howard Connor, kontaktoficiro de la Kvina Marsoldata-Divizio, havis je sia dispono ses Navaĥajn kodparolantojn kiuj laboris senĉese. Ĉi tiu teamo sendis kaj ricevis pli ol 800 mesaĝojn, ĉiuj sen unu eraro. "Sen la Navaĥo, la marsoldatoj neniam estus preninta Iwo Jima."
Ĉar la milito progresis, kodvortoj estis aldonitaj al la listo de kodoj. En kelkaj kazoj, mallongigoj al kodvortoj estis kreitaj por uzo en certaj bataloj kiuj ne estis uzitaj en aliaj bataloj. Por certigi konsekvencan uzadon de kodvortoj tra la Pacifika fronto, reprezentantoj de la kodparolantaj teamoj de ĉiuj Maraj korpus-divizioj kunvenis en Havajo por diskuti la mankojn de la kodo, enkonduki novajn terminojn al la metodo kaj ĝisdatigi la kodlibrojn. Tiuj reprezentantoj poste trejnis la kodparolantojn kiuj ne povis ĉeesti ĉe la renkontiĝoj. Ekzemple: la vorto en la Navaĥa lingvo por Buteo (jeeshóóʼ) estis uzita por bombisto, dum la kodvorto por submarŝipo (béésh łóóʼ) en Navaĥa lingvo signifas fiŝon.
La procezo de evoluigado de la Navaĥa Kodo daŭris bone dum kaj post la Korea milito ĝis ĝi estis ĉesigita komence de la Vjetnama milito. La Navaĥa Kodo estas la nura armea kodo neniam deĉifrita. La 4-an de junio 2014, Chester Nez, la lasta de la origina grupo de 29 kodparolantoj kiuj evoluigis la Navaĥan Kodon, forpasis.
La principoj de la metodo
La Navaĥa kodo baziĝas sur fonetika alfabeto konvertante la vortojn kiujn reprezentis la leteroj al la ekvivalentaj vortoj en la Navaĥa lingvo. Ĉiu letero en la angla lingvo ricevis vorton komencantan per ĝi kaj reprezentante ĝin. Ĉi tiu vorto estis tradukita en la Navaĥa lingvon kaj por transmisii la vorton kiu devis esti kodita, la kodparolanto legus la sekvencon de vortoj en la Navaĥa lingvo kiu kiel deklarite reprezentis la leterojn kiuj formis la vorton kiun li volis ĉifri.
Ekzemple: kiam estis necese kodi la vorton Marines, la kodparolanto unue kreis la sinsekvon de vortoj kiuj reprezentis la literojn en la vorto. T.e.: Mouse (Muso), Ant (Formiko), Rabbit (Kuniklo), Ice (Glacio), Nut (Nukso), Elk (Alko), Sheep (Ŝafo). En la dua etapo, la sinsekvo de vortoj estis tradukita en la sinsekvon de respondaj vortoj en la Navaĥa lingvo, kio estis la kodita mesaĝo transdonita kiel signalo en la komunikila reto. Ĉe la alia flanko, restas nur al la kodparolanto, kiu ricevis la mesaĝon, traduki reen la vortsekvencon donita en sia lingvo reen en la anglan kaj kolekti la literojn komenciĝantajn per ili, do li ricevis la kodigitan vorton. En ĉi tiu ekzemplo la sinsekvo de vortoj kiuj efektive estis transdonita estas: muso, formiko, kuniklo, glacio, nukso, sterko, ŝafo. Por parolanto de la Navaĥa lingvo, kiu ne estis trejnita kiel kodparolanto, ĉi tiun sinsekvon de vortoj estus tute sensenca. Li komprenis ĉiujn el la vortoj, sed li ne povis kompreni la signifon de la frazo.
Ĉi tiu kodo estis anstataŭigita de tempo al tempo kaj estis samtempe pluraj kodoj, kiuj estis uzataj en malsamaj okazoj. Oftaj esprimoj, kiel ekzemple armiloj, rangoj, kaj batalekzercoj, ricevis specialajn kodvortojn en la Navaĥa lingvo tiel ke ekzistis neniu bezono kodi ilin.
Analizo de la metodo
Homoj, kiuj ne parolas apartan lingvon, havos grandan malfacilecon precize distingi nekonatajn sonojn, morfemojn, kiuj estas uzataj en tiu lingvo. Krome, la maniero en kiu sonas la parolanto de la lingvo, kiu akiris la paroladon de ĝi infanaĝe, estas tute malsama ol homo, kiu lernis la paroladon en la sama lingvo sed kiel plenkreskulo. Ĉi tio reduktas la eblecon sendi mesaĝojn de trompantoj. Finfine, la kroma tavolo de uzado de alfabeta kodo, estis aldonita por malhelpi la interkapton de mesaĝoj fare de lingvoparolantoj kiuj ne estis trejnitaj kiel kodparolantoj, en kazo ke ili estus kaptitaj fare de la malamiko.
La Navaĥa lingvo estis sukcesa elekto por bazi la kodon, pro la fakto ke malmultaj homoj kiuj ne estis inter la Navaĥa popolo lernis paroli ĝin. Apenaŭ iu libro estis eldonita en ĉi tiu lingvo. Preter la lingva aspekto, la Navaĥa kodo ne estis precipe kompleksa laŭ kriptografaj normoj. La kodo verŝajne povus esti deĉifrita nur se homo, kiu parolis la lingvon de infanaĝo, laboris kunlabore kun kriptografo. La japanoj havis ŝancon fari tion kiam ili rekaptis Joe Kiyomia en Filipinio en 1942 dum la mortmarŝo en Batano. Kiyomia, kiu estis serĝento en la usona armeo kaj membro de la Navaĥa popolo, sed ne kodparolanto, estis ordonita de la japanoj traduki la sendratajn elsendojn. Sed ĉar li ne partoprenis la trejnan programon de kodparolantoj, la mesaĝoj donitaj al li por tradukado faris nenian sencon al li. Kiam li asertis ke li estis nekapabla kompreni la mesaĝojn, liaj kaptantoj torturis lin. Kaj la Japana Imperia Armeo kaj la Japana Imperia Mararmeo neniam sukcesis deĉifri la kodparolitajn mesaĝojn.
Taksado de ilia militservo
Navaĥaj kodparolantoj ne estis rekonitaj pro siaj klopodoj ĝis la forigo de sekreteco pri ili en 1968. Ĝis tiam, iliaj agoj estis konservitaj kiel sekreto. En 1982, ili estis premiitaj per atestiloj por rekono fare de usona prezidanto Ronald Reagan, kiu nomumis la 14-an de aŭgusto de tiu jaro kiel "Tago de la Navaĥaj Kodparolantoj".
La 21-an de decembro 2000, prezidanto Bill Clinton subskribis leĝon aprobitan fare de la Usona Kongreso laŭ kiu la originaj 29 parolantoj de la Navaĥa Kodo ricevu la Kongresan Ormedalon. Ankaŭ la arĝenta Kongresa Medalo estis aljuĝita al iu ajn kiu estis trejnita kiel kodparolanto per la Navaĥa Kodo (ĉirkaŭ 300 homoj). En julio 2001, prezidanto George W. Bush propre prezentis la medalojn al kvar el la kvin pluvivaj originaj kodparolantoj (la kvina kodparolanto estis nekapabla partopreni la ceremonion), ĉe ceremonio okazigita ĉe la Kapitola Konstruaĵo en Vaŝingtono. Oraj medaloj estis aljuĝitaj ankaŭ al la familioj de la 24 kodparolantoj kiuj jam estis forpasintaj.
La 17-an de septembro 2007, 18 kodparolantoj de la Ĉokta-Kodo estis premiitaj, post siaj mortoj, per la TeksasaMedalo de Heroismo pro sia militservo en Dua Mondmilito.
La 15-an de novembro 2008, prezidanto George W. Bush subskribis "The Code Talkers Recognition Act (La Rekona Leĝo de la Kodparolantoj)" aprobita fare de la Kongreso. La leĝo rekonas ajnan indianon kiu funkciis kiel kodparolanto en militservo dum Unua Mondmilito kaj Dua Mondmilito (krom Navaĥaj kodparolantoj kiuj antaŭe estis jam rekonitaj). Laŭ la leĝo, la ora medalo de la Kongreso estis aljuĝita al ĉiu el la triboj en speciala dezajno por ĉiu tribo kaj kopioj de arĝento de la medaloj estis aljuĝitaj al ĉiuj pluvivaj kodparolantoj kaj la familioj de tiuj kiuj jam estis forpasintaj. En 2013, 33 triboj estis identigitaj kies filoj estis kodparolantoj kaj estis honoritaj ĉe ceremonio okazigita ĉe la Kapitolo. La ceremonion ĉeestis unu el la pluvivaj kodparolantoj, Edmond Harjo.
Kod- kaj fremdparolantoj en aliaj armeoj kaj medioj
La Ĉina Popola Respubliko uzis la Venĝouanojn (Venĝou) kiel kodparolantojn dum la Ĉina-Vjetnama Milito en 1979.
Dum la Milito de Jom Kippur, la egipta armeo deplojis soldatojn de Nubia deveno kiuj funkciis kiel kodparolantoj en sia lingvo.
Uzo de malmulte parolata lingvo de indiĝenoj, minoritatoj aŭ enmigrantoj, por kaŝe transdoni mesaĝojn ne estas malofta, ankaŭ en la ĉiutaga vivo. Fakte en familioj de enmigrantoj, kiam iuj el la familianoj, kutime la pli maljunaj — la gepatroj, scipovas la heredan lingvon kaj aliaj familianoj, kutime la pli junaj nome la gefiloj, ne scipovas ĝin, sufiĉe ofte okazas ke la gepatroj interparolas uzante sian heredan lingvon intence, por ke la infanoj ne komprenu. Sed tiu intenca uzo de fremdlingvo povas ĝeni tiujn, kiuj ne komprenas, ĉar ili povas senti, ke oni kaŝas sekretojn de ili aŭ malbone parolas pri ili. Vidu artikolon pri sekreta lingvo.
Proponaĵo 12
Proponaĵo 12 (angle Proposition 12 aŭ Prop 12) estas leĝo de la usona ŝtato Kalifornio pri bestoprotektado, aprobita kiel balota proponaĵo en la ĝenerala balotado de la 6-a de novembro, 2018. Ĝia oficiala titolo estas Leĝo de Prevento de Kruelo al Bienbestoj. Ĝi estis aprobita kun 63% jesaj voĉoj kontraŭ 37% neaj. , kaj konfirmita de la Supera Kortumo de Usono en 2023 en disputo pri la interpreto de la Komerca Propozicio de la usona konstitucio.
La leĝo starigas novajn minimumajn postulojn pri vivospaco por ovoproduktaj kokinoj, naskaj porkinoj, kaj bovidoj mortigotaj por bovidaĵo, kaj malpermesas kaĝojn por ovoproduktaj kokinoj. Ĝi malpermesas vendon en Kalifornio de ovoj kaj de nekuirita porkaĵo aŭ bovidaĵo produktita en bredejoj nekonformaj al la postuloj.
Enhavo
Proponaĵo 12 plifortigis la postulojn de Proponaĵo 2, aprobita en 2008, kiu malpermesis kaĝarajn sistemojn kaj gravedecajn kaĝojn por bestoj bredataj en Kalifornio, kaj postulis ke porkoj, kokinoj, kaj bovidoj povu etendi siajn flugilojn aŭ krurojn kaj turni sin. La kalifornia parlamento en 2010 aprobis AB 1437, laŭ kiu ĉiuj ovoj vendataj kunŝele en la ŝtato devas konformi al la samaj postuloj, inklude la eksterŝtate produktitajn. Proponaĵo 12 forigis esceptojn al tiuj leĝoj, farante la samajn postulojn pri ĉiuj ovoj vendataj en Kalifornio, sendepende la stato en kiu ili vendiĝas (ĉu kun ŝelo aŭ likvaj) kaj de la produktinta ŝtato. Tamen ne ĉiu porkaĵo devas konformi al la postuloj, sed nur tutaj nekuiritaj porkaĵaj tranĉaĵoj, kaj ne aliaj produktoj, ekzemple muelita porkaĵo. Entute ĉirkaŭ 42% el la kalifornia porkaĵa merkato ne estas respondeca antaŭ Propozicio 12.
Pora kampanjo
Porbestaj organizoj plejparte kampanjis por Proponaĵo 12 por plimildigi la kruelecon de enfermo de bestoj en kaĝetoj, kaj por garantii senkaĝecon por ovoproduktaj kokinoj. Ĝi estis apogata de la Centro por Nutraĵa Sendanĝereco ĉar enkaĝigo de bienbestoj disvastigas nutraĵoportatajn patogenojn kiel salmonelojn.
Jenaj organizoj deklaris apogon por Proponaĵo 12:
Jenaj ĵurnaloj deklaris apogon:
Kontraŭa kampanjo
La Usona Bovidaĵa Asocio argumentis ke Proponaĵo 12 kreos nenecesajn regulojn kaj ke la bovidaĵa industrio jam estas eksigonta kaĝojn. Ken Klippen de la Nacia Asocio de Ovaj Bredistoj asertis ke la leĝo malebligos konsumelekton kaj ke ĝi celas ŝovi konsumantojn al vegana dieto.
Jenaj organizoj deklaris malapogon kontraŭ Proponaĵo 12:
Jenaj ĵurnaloj deklaris malapogon:
Balotado
La rezulto de la balotado estis klara venko de la proponaĵo, kun 62.65% jesaj kontraŭ 37.35% neaj el 11 997 362 voĉoj.
Juraj sekvoj
La ova industrio plejparte obeis Proponaĵon 12. La porkaĵa industrio, male, plurfoje procesis malsukcese kontraŭ la efektiviĝo de la leĝo. En junio de 2021, la Supera Kortumo de Usono malakceptis konsideri proceson iniciatitan de la Nordamerika Vianda Instituto kontraŭ Proponaĵo 12. La Vianda Instituto argumentis ke ĝi malrespektas la Komercan Propozicion de la usona konstitucio, laŭ kiu interŝtatan komercon regas la federacia registaro, sed tiu argumento estis malakceptita ĉar la leĝo ne aparte celas eksterŝtatajn produktantojn, sed starigas la saman normon por enŝtataj kaj eksterŝtataj. La leĝo validiĝis la 1-an de januaro, 2022.
La 25-an de januaro, 2022, juĝisto ordonis 180-tagan paŭzon en la apliko de la malpermeso de porkaĵo de gravedecaj kaĝoj dum la finaj reguloj estis decidataj de la Kalifornia Departemento pri Nutraĵo kaj Agrikulturo, por ke produktantoj havu pli da tempo por obei. Ankaŭ la Departemento bezonis pli da tempo por obei proceson iniciatitan de porbestaj aktivuloj por plistriktigi la regulojn.
Proceso en la Supera Kortumo
La Usona Federacio de Agrikulturaj Burooj kaj la Nacia Konsilio de Porkaĵaj Produktantoj denove petis ke la Supera Kortumo de Usono malvalidigu la leĝon en proceso simila al la jam malakceptitaj. La akuzato estis la Kalifornia Departemento de Nutraĵo kaj Agrikulturo, estrata de Karen Ross. La akuzantoj pretendis ke Proponaĵo 12 malrespektas la konstitucian principon ke usona ŝtato ne rajtas diskrimini kontraŭ interŝtata komerco (la Latentan Komercan Propozicion).