cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
27660 Waterwayuni
27660 Waterwayuni estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la ukraina astronomino Ljudmila Vasiljevna Ĵuravljova elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno (en tiama Sovetunio, nun en Rusio).
Serandito
Serandito estas mineralo kun formulo Na(Mn2+,Ca)2Si3O8(OH). Tiu mineralo estis malkovrita en Gvineo en 1931 kaj nomita laŭ J. M. Séranda, mineralkolektisto kiu helpis en la kolekto de la mineralo. . Serandito estas ĝenerale ruĝa, bruna, nigra aŭ senkolora. La ĝusta nomo ne havas akcenton.
27660 Waterwayuni
Nomo
Waterwayuni estas angla mallongigo de la nomo de la Universitato de Sankt-Peterburgo pri Komuniko per Akvovojo (Санкт-Петербургский государственный университет водных коммуникаций) fondita en 1809, la plej malnova eduka instituto pri transporto en Rusio. Tiu universitato provizas trejnadon en 26 fakoj de alta metia instruado en, natursciencoj kaj teknika inĝenierarto.
Serandito
Tiu mineralo estis priskribita de À. Lacroix en la gazeto Comptes rendus hebdomadaires des séances de l'Académie des Sciences. Serandito estis trovita en Aŭstralio, Brazilo, Kanado, Gvineo, Italio, Japanio, Namibio, Norvegio, Rusio, Sufafriko, kaj Usono. La tipa specimeno estas en la Nacia Muzeo de Natura Historio en Vaŝingtono.
Taiho Koki
Taiho Koki (japane 大鵬幸喜) naskiĝis kiel NAYA Koki la 29-an de majo 1940 en la tiama japana insulo Sakhalin, de japana patro kaj ukraina patrino. Li estas taksata kiel la plej forta sumoa luktisto, almenaŭ post la dua mondmilito, gajninta 32 turnirojn. Li ankaŭ estis, ĝis 2006, la nura sumoisto, kiu gajnis ĉiujn la ses turnirojn en unu jaro, kaj li obtenis 80% da venkoj, kio ankaŭ estas rekordo. Kiam li iĝis jokozuno en 1961, li estis la plej juna sumoisto atinganta tiun rangon.
Aro (mezurunuo)
Aro (simbolo a) estas mezurunuo de areo, t.e. surfaca amplekso. Unu aro egalas 100 kvadratajn metrojn. Areon de unu aro havas ekzemple kvadrato, kies lateroj estas 10 metrojn longaj.
Aro povas esti nomata metra unuo, ĉar ĝi havas rektan rilaton al la metraj mezuroj, sed ĝi ne apartenas al la kohera Sistemo Internacia de Unuoj (SI), kaj ĝia statuso rilate al Si estas iom neklara. Ĝia centoblo, hektaro, estas unu el la "unuoj akceptitaj por uzo kun SI", kaj estas dirite, ke la "SI-prefiksoj estas uzataj kun kelkaj el tiuj unuoj". Tio eble rajtigas meti aron en la saman grupon de unuoj. La vortderiva rilato de aro kaj hektaro tamen ne estas tute regula, ĉar la SI-prefikso por centobla estas hekto-, ne hekt-. En Esperanto, la vorto hektaro estas oficialigita kiel simpla, nekunmetita vorto.
Aro estas uzata por mezuri amplekson de relative malgrandaj kampoj kaj aliaj terpecoj. Anstataŭe, oni plej ofte uzas kvadratan metron.
Por transkalkuli unuojn
1 aro = 100 kvadrataj metroj (m2) = 1 kvadrata dekametro (dam2)
Otto Kayser
Otto KAYSER (naskiĝis 1905 - mortis la 28-an de decembro 1981 en Speyer, Germanio) lernis Esperanton antaŭ sesdeko da jaroj, aktivis en la eŭropa movado kaj estis prezidanto de regiona E-organizaĵo, kie li estis ankaŭ UEA-delegito.
Aro (mezurunuo)
100 aroj = 1 hektaro (ha)
1 aro = 929,03 kvadrataj futoj
1 akreo =40,47 aroj
Eksteraj ligiloj
Oficialaj dokumentoj pri SI kaj aliaj akceptitaj unuoj.
Hectare
Dříteč
Municipo Dříteč (legu Drziteĉ) en Ĉeĥio situas en regiono Pardubice, 8 kilometroj norde de Pardubice apud neĉefa ŝoseo de 3-a klaso liganta Pardubice kaj Hradec Králové, gvidata sub dominanta romantika burgo Kunětická hora. Vivas ĉi tie. Proksime al la komunumo estas luksa golfejo kun hotelo.
Politika protestado en Tajlando en 2010
En Tajlando okazis serio de politika protesto kontraŭ la registaro de la Demokrata Partio kiu okazis el marto al majo 2010 kaj kaŭzis rezulton de pliiĝanta politika krizo. La protestoj iĝis violentaj kontraŭstaroj, kiuj rezultis en pli da 80 civiluloj mortintaj, 5 soldatoj mortintaj kaj 2100 vunditoj.
Dříteč
Preĝejo de Sanktaj Petro kaj Paŭlo
Dominanto de la komunumo estas gotika preĝejo de Sanktaj Petro kaj Paŭlo, fondita en la 2-a duono de 14-a jarcento, rearanĝita baroke en la jaro 1699 kaj restaŭrita en 1872, interne nove pentrita en 1952. Ĝi estas ununava kun poligone fermita pastrejo, kun la turo kaj sakristio sur norda flanko kaj kun baroka antaŭĉambro sur suda flanko. Presbiterejo estas volbita krucforme kun ŝtonaj ripoj. En loko, kie ili kuniĝas estas elĉarpentita vizaĝo de Sankta Petro. La navo havas plafonon platan, ĥorejo estas subvolbita per deprenita volbo. Okaze de riparoj en 1864 estis en interioro trovitaj surmuraj pentraĵoj bildantaj utrakvistan komunion. Ili pruvis, ke la preĝejo siatempe estis utrakvista, ne katolika. Bedaŭrinde tiuj ĉi malnovaj pentraĵoj ne estis konservitaj. La preĝeja ekipaĵo estas novgotika, sur la ĉefa altaro estas bildo de J. Papáček el Chrudim. En la fenestro sur norda flanko de la navo estas enmetita negranda pentraĵo sur vitro de la Sinjorino Maria Sepdolora el la 1-a duono de 17-a jarcento. Sur ekstera flanko de la preĝeja muro estas memorplato de Václav Veverka, kiu kun sia kuzo František inventis simplan formon de ĉarplugilo kaj estis entombigita ĉi tie en tombejo en la jaro 1849.
Politika protestado en Tajlando en 2010
Ĉefa ero de la protestado estis setligo de nomita kampadejo en la centro de Bangkoko kiu kolapsis la normalan vivon de la ĉefurbo kaj ĉefe de ties komerca centro dum ĉirkaŭ du monatoj.
Antaŭaĵoj
Taksin Ĉinaŭat estis prezidento de Tajlando el 2001 kaj februare de 2005 denove venkis en la balotadoj kaj ties registaro akiris grandan akcepton ĉe la popolaj klasoj kaj malakcepton ĉe la altaj klasoj. Aprile de 2006 pro akuzoj kaj kontraŭstaroj li kunvokis novajn elektojn sed la opozicio malkceptis partopreni kaj la kunvoko nuliĝis. Septembre de 2006 militistoj organizis puĉon kaj elpostenigis la registaron. Maje de 2007 la partio de Taksin Ĉinaŭat estos deklarita eksterleĝa akuzita pri balota fraŭdo. Decembre de 2007 okazis nova balotado kaj venkas la PPP, partio posteulo de tiu de Taksin Ĉinaŭat. Septembre de 2008 la Supera Kortumo denove elpostenigas la prezidenton, nun Samak Sundaravej kaj oktobro samjare kondamnas pro supozata korupto na Taksin Ĉinaŭat, kiu siavice estas en ekzilo. Decembre la Supera Kortumo elpostenigas ankaŭ la sukcedinton de Samak nome Somĉai Ŭongsaŭat kaj malpermesas aktivadon de ĉiun estroj de la venkinta partio. Tiele la armeaj kaj juaj estraroj sukcesas formi parlamentan majoritaton kiu enpostenigas la opoziciestron nome Abhisit Vejjajiva.
Insurekcio
La sekvantoj de la elpostenigita Taksin Ĉinaŭat kaj ankaŭ aliaj opoziciantoj kontraŭ Abhisit Vejjajiva komencis dum la jaro 2009 peti novan balotadon kaj negocadon por ties kunvoko. La registaro de la partio kiu ne venkis en balotado tute malakceptis kaj marte de 2010 la opoziciantoj nome "ruĝaj ĉemizuloj" komencis setli kampadejon por daŭre protesti kontraŭ maldemokratia situacio en la lando. Miloj da kamparanoj venis de ĉiuj regionoj apogi la peton pri novaj balotoj. Barikadoj el uzitaj radoj estis muntitaj de protestantoj por protekti la kampadejon dum armeanoj kaj policanoj muntis similajn barikadojn maje por malhelpi la eniron de subteno al protestantoj.
Ekŝturmo
La 19an de majo 2010 ĉirkaŭ milo da armeanoj kaj policistoj ŝturmis sur la opoziciantoj kaj ties estroj devis peti publike la finon de la protestado en la centro de Bangkoko por eviti pli da mortintoj (ĉirkaŭ 80), same ili oficiale akceptis la kapitulacon ĉe policejo. Sekve centoj da opoziciantoj rifuĝiĝis en budhisma tempo dum aliaj bruligis konstruaĵojn ĉefe komercajn kaj financajn.
67070 Rinaldi
67070 Rinaldi estas tre malgranda malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la de la italaj astronomoj Luciano Tesi kaj Andrea Boattini elde la Observatorio de la Montoj Pistoiese en San Marcello Pistoiese (Italio).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Alvaro Rinaldi, iama topografiisto ĉe la Instituto de Militara Topografio de Florenco dum 40 jaroj. Amanto de astronomio kaj de sunhorloĝoj, li konstruis la sunhorloĝojn de la Observatorio de la Montoj Pistoiese en San Marcello Pistoiese.
Stacio Senda
Stacio Senda (japane: 千旦駅 [Senda-eki], angle: Senda Station) estas fervoja stacio en Ŭakajama, Gubernio Ŭakajama, Japanio. La stacio servas 1 linion de JR Okcidenta: Linio Wakayama.
Benzila piruvato
Benzila piruvato aŭ C10H10O3 estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la esteroj de la piruvata acido kaj benzila alkoholo. Benzila piruvato estas kemia reakciaĵo, uzata kiel gustigagento kaj odorigagento en la nutrondustrio kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj kaj farmaciaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun sulfata acido kiel katalizilo. Benzila piruvato estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en alkoholo, duetila etero, kloroformo kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Benzila piruvato reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj kaj posedas antifungajn kaj antibakteriajn proprecojn. Krom tio ĝi uzatas kiel konservaĵo.
Csákánydoroszló
Csákánydoroszló [ĉAkAnjdoroslO] estas unuigita vilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Vas (Hungario), en Distrikto Körmend. Ĉakan estas turka nomo, Draslav estas slava nomo.
Bucsu
Bucsu [buĉu] estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Vas (Hungario), en Distrikto Szombathely. Bucsu estas nomo de hungara tribestro en formo Bulcsu.
Csákánydoroszló
Situo
Csákánydoroszló situas en valo de Rába, laŭvoje kaj laŭfervoje inter Körmend kaj Szentgotthárd, pli precize de Körmend la unua vilaĝo ĉe Rába. Körmend troviĝas je 9 km-oj.
Bucsu
Situo
Bucsu situas laŭvoje (kaj iam laŭfervoje) inter Szombathely kaj limpasejo al Aŭstrio. Tie komenciĝis akvodukto de romianoj al Savaria (nun Szombathely).
Csákánydoroszló
Historio
Dum la historio estis tie du vilaĝoj: Nagycsákány (granda Ĉ.) kaj Rábadoroszló. La unua mencio okazis en 1248. Dum la kontraŭturkaj bataloj familio Batthyány konstruis komence kasteleton, poste faris el tio burgon. Tiu kastelo ankaŭ nun estas uzata.
En 1920 la vilaĝo trovis sin apud la nova landlimo. En 1939 la du vilaĝoj unuiĝis. Post 1945 fer-kurteno konstruiĝis laŭ la aŭstra landlimo. La vilaĝo estis vizitebla nur per permesilo. En 1965 estis granda inundo de Rába. En 1989 la fer-kurteno nuliĝis, oni trovis ĉe la limo netuŝitan zonon dum 40 jaroj.
Bucsu
Famuloj
En Bucsu naskiĝis József Széll (departementestro).
Csákánydoroszló
Vidindaĵoj
En 1765 romkatolika Preĝejo de Johano Nepomuka (Csákánydoroszló) konstruiĝis, kies turo estas 38 m-ojn alta. Alia vidindaĵo estis Kastelo de Csákánydoroszló.
Turo de la Preĝejo de Sankta Marteno (Teruel)
La Turo de la Preĝejo de Sankta Marteno (San Martín) de Teruelo estas konstruaĵo de la aragona mudeĥaro de Hispanio katalogita en 1986 kiel Monda heredaĵo de UNESKO. Ĝi estis starigita en 1316 kaj reformita en la 16a jarcento, en kiu oni aldonis ŝtonan bazamenton.
Historio
Ĝi estis konstruita inter 1315 kaj 1316 kaj reformita en 1550 fare de Pierre Vedel, kiu forigis apudajn loĝejojn por liberigi malferman placon antaŭ la turo kaj konstruis plifortigejon de ŝtonaro en ties bazo por ripari kaj eviti la degradadon de ties malalta parto, tre eroziita pro malsekeco. En 1926 Ricardo García Guereta entreprenis gravan restaŭradon; post la Hispana Enlanda Milito Manuel Lorente Junquera ree intervenis en la turu remetante ceramikaĵojn kiuj havas pli mildan nuancon ol tiu de la originaj. Inter 2002 kaj 2007 oni faris kompletan restaŭradon, kaj en la interno kaj en la ekstero, pere de kiu estis rekuperita la iama enirejo de sub la turo.
Priskribo
La turo imitas la strukturon de la minareto de almohadoj kun du turoj kvadrataj samcentraj inter kiuj estas la ŝtuparoj. La interna turo havas tri etaĝojn surmetitajn kaj kovritajn per kruconervura volbo.
Silklaborista striko de Patersono (1913)
La silklaborista striko de Patersono en 1913 estis grava striko organizita de la laboristoj en Patersono, Nov-Ĵerzejo, Usono. Per ĝi ili petis la 8-horan labortagon kaj plibonigitajn laborkondiĉojn. La striko komenciĝis la 1an de februaro 1913 kaj finiĝis per malvenko ses monatojn pli poste, la 28an de julio 1913.
Historio
Patersono delonge estis konata kiel la ĉefa usona silkoproduktejo. Triono el la 73.000 tieaj laboristoj estis dungitaj en la silka industrio. Komence de la 20a jarcento, rapidaj aŭtomataj teksiloj estis enkondukitaj en la laborejoj. En 1911, la patersonaj industriistoj decidis, ke la laboristoj devos de nun samtempe prizorgi kvar teksilojn anstataŭ du, kio samtempe kreskigis la produktivecon kaj provokis maldungojn.
La striko komenciĝis la unuan de februaro 1913. Dum la striko, proksimume 1.850 strikantoj estis arestitaj, inkluzive de la gvidantoj de la Industriaj Laboristoj Tutmondaj William Dudley Haywood kaj Elizabeth Gurley Flynn. Ankaŭ la socialista ĵurnalisto John Reed vizitis la urbon por raporti pri la eventoj kaj estis arestita, sed la polico liberigis lin post konstato, ke li estas verkanta artikolojn pri la teruraj deten-kondiĉoj en la tieaj malliberejoj.
Klopodante finance subteni la strikon, pluraj artistoj en Novjorko organizis teatraĵon, en kiu ili surscenigis la strikajn eventojn. Ĉi tiu teatraĵo ricevis grandegan vizitantaron, sed tamen estis deficita el financa vidpunkto.
Malgraŭ la longa rezisto kaj la klopodoj kolekti solidarec-monon, la striko malvenke finiĝis la 28an de julio 1913.
Heredaĵo
La striko aperis en la filmo Reds en 1981. Ĝi estas hodiaŭ memorata en la domo de Pietro kaj Maria Botto en Haledon, Nov-Ĵerzejo, kiu utilis kiel rendevuejo dum la striko. En 1934 okazis alia silklaborista striko en Patersono.
121332 Jasonhair
121332 Jasonhair estas malgranda, malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono proksima de la orbita resonanco 1:3 kun Marso.
Nomo
Ĝi estas nomita en honoro de Jason Hair, Instrumenta Administranto pri la videbla kaj proksima infraruĝa spektrometro de OSIRIS-REx, inspektante la disvolvon, la integrigon kaj la testadon de la instrumento. Li ankaŭ estas instrumenta administranto pri la instrumentoj TIRS de Landsat 9.
614 Pia
614 Pia estas granda, ne tre hela asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la de la germana astronomo August Kopff elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl.
75837 Johnbriol
75837 Johnbriol estas asteroido de la ĉefa asteroida zono en orbita resonanco 1:2 kun Marso.
614 Pia
Nomo
Ĝia nomo "Pia" estis elektita honore al la edzino de la germana astronomo Johann Nepomuk Krieger. Li mem tiel nomis sian observejon, en Triesto.
75837 Johnbriol
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la en la kadro de la Catalina Sky Survey : astronomia kampanjo plenumita elde la Stacio Catalina de la Observatorio Steward kaj elde la Observatorio de Monto Lemmon, proksime de Tucson (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras John Briol, diligentan, kiu kontribuis al la observo de miloj da asteroidoj por la civitana scienca programo "Celu Asteroidojn !" de OSIRIS-REx, kaj "Celu ATOjn !" de la Programo de Observo de la Astronomia Ligo. Li observas kun la American Association of Variable Star Observers.
Larrés
Larrés [laRES] estas loĝloko de la municipo Sabiñánigo de Hispanio​, en la okcidento de la komarko Alto Gállego (kies ĉefurbo estas Sabiñánigo mem) apartenanta al la nordo de la Provinco Huesko (regiono Aragono). Fakte ĝi estas unu el pli ol 50 loĝlokoj de Sabiñánigo, kiu estas la municipo kiu enhavas pli da loĝlokoj en la provinco.
La loĝloko Larrés mem estas en la norda Valo Val Ancha. La loĝloko estas tipa domaro karaktera de montaro ĉe Pireneoj, kun tre deklivaj ardezaj tegmentoj, kaj tre tipaj konustrunkaj kamenoj.
Historio
Plej frua mencio estas de 1035. En 1299 oni mencias kastelon de senjorlando, kiun heredas la familio Urriés en la 15-a jarcento ĝis fino de la 19-a jarcento, kaj la kastelo ruiniĝis.
Fine de la 19-a jarcento oni ekkonstruis fervojon konektantan Zaragozon kun Francio tra Canfranc, kiu revivigis la lokon, sed poste la loĝantaro malaltiĝis pro alurba migrado kaj malalta naskindico. Santiago Ramón y Cajal loĝis tien foje, nome en naskoloko de siaj gepatroj.
Dum la Hispana Enlanda Milito, Larrés suferis pro operacoj de la batalo de Sabiñánigo —inter septembro kaj novembro de 1937—. Pli forta respublika truparo konkeris lokojn, sed ne la celitan ĉefurbon Sabiñánigo, dum totalaj homperdoj estis preskaŭ 6 000 (pli inter frankistoj).
En la 1980-aj jaroj oni restaŭris la kastelon kaj oni instalis tien Muzeon pri Desegno en 1986. Multaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento pro rura elmigrado kaj en la areo ĉefe pro la milito, kaj ĉe Larrés oni malaltiĝis el 280 loĝantoj en 1900 ĝis nunaj 74 loĝantoj (2021).
Aktualo
La ĉefa ekonomia enspezofonto tradicie estis malgrandaj agrikulturo kaj brutobredado, kio pluas ĉi tie male al aliaj apudaj lokoj, sed lastatempe la komarko turnis sin ankaŭ al kreskanta turismo ligita al la pirenea akso (valoj de Tena kaj de Aragón) kaj al la proksimeco al Sabiñánigo.
Mahajano
Mahajano (sanskrite kaj palie mahāyāna, "granda veturilo") estas skolo de la budhismo unue bazita sur la (nun perdiĝinta) sanskrita versio de la Tripitako, poste sur ties (ankoraŭ ekzistantaj) tradukoj ĉina (en Ĉinio, Koreio, Japanio kaj Vjetnamio) kaj tibeta (en Tibeto, Nepalo, Mongolio kaj Siberio). Grava koncepto por kompreni mahajanismon estas tiu de Bodhisatvo.
Mahajanaj skoloj
Al Mahajano apartenas la skoloj: Tantra budhismo, Lamaismo, la ĉino-japanaj tendencoj kiel: Zen-budhismo, Amidismo, ktp; vidu ankaŭ Majtrejo,
Priskribo
Shōbōgenzō estas la titolo plej ofte uzita por paroli pri la kolekto de verkoj de la 13-a jarcenta japana bikŝuo kaj fondinto de Soto Zen, Eihei Dōgen. Kelkaj aliaj verkoj ekzistas kun la sama titolo kaj kelkfoje ĝi estas nomita „Kana Shōbōgenzō“ por diferencigi ĝin de tiuj. La termino shōbōgenzō ankaŭ povas esti sinonimo por Budha Darmo vidita de la perspektivo de mahajana budhismo.
Praĝnja paramito (sanskrite Prajñāpāramitā) povas esti tradukita kiel saĝperfektigado en Mahajana budhismo. Prajñāpāramitā signifas tiun perfektan manieron serĉi la naturon de realo, same kiel korpon de sutroj kaj la personigon de la koncepto en la bodisatvon konatan kiel la Granda Patrino (tibete Yum Chenmo).
En 2017, la eksreportero de Budhismo Novaĵoj (Boudhisme Actualités), fotisto kaj aŭtoro, François-Marie Perier, publikigis la libron La Mallarga Pordo kaj la Granda Vehiklo, ekde la Unuaj Kristanoj ĝis la Bodisatvoj, Revelacioj pri la Originoj de la Mahajano, (eldonejo Le Mercure Dauphinois, Grenoblo), kaj aldonis novan lumon rilate la aperon de la Mahajano, helpe de la asociataj rimedoj de la kompara tekststudado, la ikonografio, la komercaj vojoj, la lingvoj, la etimologio, la teologio, la budhologio de la unuaj jardekoj kaj jarcentoj de nia erao.
Li evidentigis la simultanan aperadon sur la Vojo de la Silko, de la Kristanismo kaj la Granda Vehiklo. Konsidere la komparo de la eroj pri la du religiaj revolucioj de la komenco de nia erao, estis klare, por li, ke la Kristana mesaĝo estis rapidege trafinta la hindian mondon, kun la figuro de Kristo, kiu estis forlasinta sian reĝlandon kaj estis sinoferinta por la homaro, kiel granda okcidenta budho. Li estis asimilata en la nova Granda Vehiklo, kun ties ĉefeco donita al la kompato, tra la bodisatvoj, superante la idealojn de la arahanto diseriĝanta en la nirvanon, ĉar tio estis la celo de la Vojo en la origina budhismo.
Jen kelkaj eroj de la serĉadoj de François-Marie Perier :
Sur la fundamenta akso de riĉeco kaj scio, kiu estis la vojo de la Silko, kie la greka kaj la aramea lingvoj estis la internaciaj lingvoj, tra la Proksima Oriento, la Eŭropo kaj Azio de la unua jarcento de nia erao, en la imperio Kuŝana, kun tre forta greka heredaĵo, ne estis nur la greka-budhisma arto kiu aperis, sed ankaŭ la Mahajano, kiu estiĝis kiel tuto, kun, en la komenco, ties triopo de okcidentaj budhoj :
Amitabo, la budho de 'infinita lumo', eksreĝo nomita Dharmakara, 'la Portanto de la Leĝo', kiu fordonis sian reĝlandon pro kompato por la homaro, elektante monaĥvivon, kaj kiu igis emani, el radio de sia lumo, pro kompato por la homaro, la sava budho Avalokiteŝvaro ;
Mahaŝtamaprapta, « Alveno de granda povo », budho pli abstrakta, asociata kun la fulmo, la fulmobrilo kaj la saĝeco, pri kiu oni sekve trovos similajn karakterojn rilate tibetanajn budhojn kiel Manĵuŝri aŭ Vaĵrapani.
Tiuj tri budhoj estis nomataj en la unuaj jarcentoj de la Mahajano « la tri sanktuloj de la uesto » kaj atendis la fidelulo en la Paradizo de la pura okcidenta tero (Sukhavati), kiu ĵus estis aperinta en la Mahajano.
Aperis ankaŭ la Superega Saĝeco, tre simila al la biblia Ŝekina kaj al la gnostika kaj ortodoksa Sofia, kaj la budho Maitreja, budho de la sankta mesia amo, ankaŭ nomata budho de la Estonto, sintezo de la Kristo kaj Mitrao, kiu estas enkarniĝonta por revenigi la darmon en la mondon. La salva Saĝeco, sub la formo de Tara en la Tibeto, Guanjin en Ĉinio kaj Kannon en Japanio responsis pri rolo ĉiam konsiderinda en la mahajana darmo, kun figuradoj tre proksimaj al la Kristanismo, dum ina figuro de tia graveco ne ekzistis ĝis la unua jarcento de nia erao, ĝis la revolucio de la Granda Vehiklo en la imperio Kuŝana, situanta inter la greka, hinda kaj Proksima Oriento. La gnostikaj tekstoj kiel Eugnoste la Feliĉulo aŭ la Saĝeco de Jesuo Kristo, trovitaj ĉe Nag Hamadi en 1947 kaj datumanta de la dua jarcento de nia erao, temas pri la emano de Sofia – Saĝeco – kaj la Savanto – Kristo – el Infinita Lumo, kiel la Budhismaj tekstoj priskribas Amitabo, la Infinita Lumo, emaniganta simultane el siaj du okuloj Avalokiteŝvaron, la Kompaton, kaj Tara-n, la Saĝecon.
La vira Kompato, Karuna, kaj la virina Ŝaĝeco, Praĵna, poste ameme unuiĝos meze de la tantrismaj mandaloj, kiel la gnostikaj tekstoj de la komenco de la Kristana erao temas pri la amema kaj mistika unuiĝo de la Ŝaĝeco kaj la Savanto en la geedziĝa dormoĉambro. Laŭ François-Marie Perier en la Mallarga Pordo kaj la Granda Vehiklo, la Zoroastrismo rolis gravan rolon kun la kulto al Mitrao, disvastigita el la veda Hindio ĝis la antikva Romo, iĝante dum la budhisma erao Majtrejo, sed ankaŭ kun la Paradizo kaj la ideo de renovigo de la mondo fare de la alveno de Savanto, nomata Saoshyant (Saoŝiant) en la persa religio… Malpli ol du jarcentoj poste, la persano Mani estis disvastigonta sian doktrinon, kiu kunigis, kiel la Mahajano, la Kristanismo, la Budhismo kaj la Zoroastrismo – la Manikeismo. Sed la Mahajano estis kononta destinon pli feliĉan ol la Manikeismo, estonte disvastigata de la monaĥoj kaj monaĥejoj tra la tuta grandega teritorio de la imperio Kuŝana, dank'al la la protektado de Kaniŝka la granda (datoj necertas : tra la fino de la unua jarcento kaj la mezo de la dua jarcento de nia erao).
La temo de la historia antaŭaĵo de la mutua influo inter Kristanismo kaj Budhismo en la unua jarcento de nia erao.
Anticipante la rimarko pri inversa influo de la Budhismo al la Kristanismo, François-M. Perier atentigas la fakton, ke la ĵus antaŭe detaligitaj eroj, aperintaj en la Budhisma granda Vehiklo, ne ekzistis en la origina Budhismo aŭ dum la hindia erao, tamen ja ekzistis, jam ekde jarcentoj, en la Malnova Testamento, la Zoroastrismo kaj la helenismo. Krome, eĉ se la vorto Mahajano ekzistis dum la unuaj jardekoj antaŭ Kristo, la Budhismo Mahajano, kiu subite aperis en la unua jarcento post Kristo kaj disvastiĝis tre rapide, estis tute diversa ol tiu, kiu eble kaj tre hipoteze estus manifestiĝinta en la antaŭa jarcento : nek la sutroj, nek la Budhoj, nek la eroj pri kosmologio kaj eskatologio, nek la novaj valoroj aperintaj en la imperio Kuŝana estis ekzistintaj aŭ troveblaj antaŭ Jesuo Kristo. Kaj la arto greka-budhisma, aŭ arto de la Gandhara, ekzistas por memorigi la renkontiĝon de Oriento kaj Okcidento en la imperio Kuŝana kaj la enverŝon de la novaj filozofaj kaj artaj valoroj de la helenismo en la novan darmon.
Hlapičina
Situo
Hlapičina situas laŭ dekstra bordo de Muro (rivero). Mursko Središće troviĝas je 4, Čakovec je 16 km-oj.
Historio
La unua mencio pri la vilaĝo okazis en 1478 en formo "Hlapischin". En 1910 vivis en Lapány 580 homoj (kroatoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon ĝi apartenis al Hungara reĝlando, al Zala (reĝa departemento), al distrikto de Csáktornya, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo okupis la regionon kaj post 10 tagoj transdonis ĝin al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario kaj poste denove apartenis al Jugoslavio, ekde 1991 al Kroatio.
Knittelsheim
Knittelsheim estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Germersheim de la federacia lando Rejnlando-Palatinato, kaj apartenas al komunumaro, germanlingve nomata Verbandsgemeinde Bellheim - administra unuo, kiu grupigas plurajn etajn komunumojn, por komune plenumi difinitajn taskojn. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Porcheresse
Porcheresse estas la nomo de pluraj loĝlokoj franclingvaj. Interalie temas pri
Nándor Benedek
BENEDEK Nándor estis hungara aktoro naskita en Temeŝvaro la 7-an de decembro 1876 kaj mortinta en Novjorko la 8-an de decembro 1905.
Kariero
Li komencis ludi en la lastaj jaroj de la 19-a jarcento. Li estis ano de provincaj trupoj. Por unu sezono li havis propran trupon. En la komenco de la 20-a jarcento li elmigris en Usonon kaj sub nomo Ujfalussy en usonaj ĵurnaloj agadis por la fondo de konstanta hungarlingva teatro en Usono.
Fonto
Enyedi Sándor: Színészek, színházak, városok, Budapest, 2005.
Perihelio
La perihelio (de la grekaj vortoj περί- "proksima" kaj ἥλιος "suno", signifante apudsuno en esperanta translingvigado) estas tiu punkto en la orbito de planedo, asteroido, kometo aŭ iu ajn alia objekto, kie ĝi plej proksimas (greke peri) al la suno (greke helios). En la perihelio ĉiu tia objekto atingas sian plej grandan rapidecon en sia ĉirkaŭsuna orbito. Astroj, kiuj orbitas la sunon en elipsa orbito, atingas la perihelion unufoje dum ĉiu rondiro. La tero atingas la perihelion proksimume du semajnojn post la nordvintra solstico. Pro tio la vintroj estas averaĝe pli mildaj en la norda hemisfero kompare kun la sama latitudo en la suda. La mala punkto de la orbito estas afelio.
Kometoj kun parabola aŭ hiperbola orbito atingas la perihelion nur unufoje kaj poste neniam revenas en la proksimecon de la suno.
Avelino
Avelino (Avellino) estas komunumo en la regiono Kampanio, en la suda Italio. Ĝi estas ĉefurbo de la samnoma provinco de Avelino.
Perihelio
La punkto en kiu la luno kaj aliaj naturaj aŭ artefaritaj satelitoj de la tero plej proksimas al tiu nomiĝas perigeo. La mala punkto en tia orbito estas apogeo.
Ĝenerala termino por la punkto en kiu iu ajn satelito plej proksimas al la astro kiun ĝi orbitas estas periapsido. La mala punkto, kie ĝi plej malproksimas kaj plej malrapidas nomiĝas apoapsido.
Uberaba (mikroregiono)
La mikroregiono Uberaba (prononcata ĝuste tiel) estas unu de la 66 mikroregionoj de la brazila subŝtato de Minas-Ĝerajso. Ĝi enhavas 7 municipojn.
SMART Recovery
SMART Recovery aŭ Memrega kaj Resaniĝa Trejnado (Self Management and Recovery Training) estas internacia ne-registara organizaĵo, kiu asistas individuojn, kiuj klopodas abstini de dependeca konduto. La metodo uzata estas laika, bazita sur scienco, kaj uzas neagresajn motivigajn, kondutajn kaj kognajn metodojn. Partoprenantoj en renkontiĝoj lernas resaniĝajn metodojn derivitajn de dependec-kuracoj bazitaj sur la evidenteco. Dependeco de drogoj kaj agoj estas rigardata de la organizaĵo kiel misfunkcia kutimo anstataŭ malsano, kvankam ĝi koncedas la eblon, ke iuj homoj havas dispozicion al dependeca konduto.
Kantono Fayette (Okcidenta Virginio)
La kantono Fayette - angle Fayette County - estas kantono de Usono en la subŝtato Okcidenta Virginio. Ĝia administra centro estas la urbo Fayetteville. La kantono estis fondita la.
SMART Recovery
Metodologio
SMART Recovery baziĝas sur scienco kaj do estas planita por evolui kiam la scienco evoluas. Ĝis nun ĝi uzas programon bazitan sur motiviga pliboniga terapio (MPT), racia afekcia konduta terapio (RAKT), kogna konduta terapio (KKT), kaj science validigitaj enketoj pri la kuraco de dependeco.
Kantono Fayette (Okcidenta Virginio)
La distrikto kaj ĝia ĉefloko estis nomitaj laŭ Markizo de la Fayette, kiu aktive partoprenis en la Usona Revolucio.
SMART Recovery
Metodologio
La programo de la organizaĵo emfazas kvar celojn por resaniĝi kaj tial nomiĝis "kvar-punkta programo": sin-motivigado, traktado de ekdeziroj de la problema drogo aŭ konduto, solvado de problemoj, kaj ekvilibro de vivstilo. La "SMART-ilaro" estas aro de diversaj metodoj el MPT, RAKT, kaj KKT, kiuj traktas la kvar punktojn.
Kantono Fayette (Okcidenta Virginio)
Laŭ la stato de la jaro en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
SMART Recovery
Metodologio
Malsame ol multaj aliaj programoj, SMART Recovery malkuraĝigas ke anoj identiĝu kiel "alkoholuloj" aŭ "maniuloj," ĉar tion ĝi konsideras stigmatiga kaj malhelpa. Ankaŭ malsame ol aliaj programoj, ĝi ne konsideras dependecon nepre vivdaŭra, do ies bezono partopreni en SMART Recovery povas finiĝi. Ĝi ne insistas pri ekskluziva uzo de sia programo sed intencas esti tute uzebla sen aliaj programoj. La programo ne uzas la 12 paŝojn sur kiuj baziĝas la diversaj "anonimaj" memhelpaj grupoj (Alkoholuloj Anonimaj, Anonimaj Narkotuloj, ktp.). Laŭ SMART Recovery ĉiu individuo trovas propran vojon al resaniĝo.
Fazoj de ŝanĝiĝo
SMART Recovery agnoskas, ke partoprenantoj povas esti ĉe unu aŭ pli el diversaj fazoj de ŝanĝiĝo. Ĝi diras, ke malsamaj ekzercoj povas esti utilaj dum malsamaj fazoj.
Povas ankaŭ okazi unu plia evento, refalo. Kvankam SMART Recovery neniel konsideras refalon neevitebla, ĝi tamen konsideras ĝin sufiĉe ordinara dum la ŝanĝa ciklo. SMART opinias, ke bone traktita refalo povas servi kiel utilan lecionon pri finfina resaniĝo el dependeco.
Historio
Fondita en 1992 kiel la Alcohol and Drug Abuse Self-Help Network (alkohol- kaj drog-misuza memhelpa reto), la organizaĵo ekuzis la nomon SMART Recovery en 1994.
Ĝeneralaj operacioj estas mastrumataj de volontula estraro. Lokaj grupoj estas funkciigataj de volontulaj resaniĝaj profesiuloj, nome volontulaj konsilistoj. Estas centra oficejo en Mentor, Ohio.
SMART Recovery ofertas siajn servojn senpage sed akceptas donacojn kaj vendas publikaĵojn.
Renkontiĝoj
La renkontiĝoj estas senpagaj por ĉiu kiu volas ĉeesti kaj intencas esti samtempe informaj kaj subtenaj. Ilin gvidas volontuloj konataj kiel faciligantoj. Pli ol 1500 ĉiusemajnaj grupaj renkontiĝoj ekzistas tutmonde. Aldone, la organizaĵo disponebligas retajn rimedojn kaj retan subtenon, inklude multajn ĉiutagajn enretajn renkontiĝojn. Ankaŭ okazas renkontiĝoj en prizonoj.
Listo de vjetnamaj esperantistoj
Jen listo de vjetnamaj esperantistoj:
Nguyễn Văn Kỉnh
NGUYEN Van Kinh (1916 — 1981, Hanojo, Vjetnamio ) estis vjetnama esperantisto kaj prezidanto de Vjetnama Pacdefenda Esperantista Asocio.
Li estis eminenta politika figuro de sia lando kaj interalie servis kiel vjetnama ambasadoro en Moskvo.
Teruyoshi Ito
Teruyoshi Ito (japane 伊東 輝悦, n. 31-an de aŭgusto 1974) estas japana futbalisto. Li de 1997 ĝis 2001 membris en la japana nacia teamo de futbalo.
Grizpuga pinglovostulo
La Grizpuga pinglovostulo, Chaetura cinereiventris, estas eta birdo de la familio de Apusedoj, kiu enhavas ankaŭ la apusojn, apusetojn, salanganojn, ktp.
Tiu ĉi specio reproduktiĝas en montetaj arbaroj el Nikaragvo suden al Peruo, Brazilo kaj norda Argentino, kaj krome Grenado, Trinidado kaj Tobago. La nesto estas duontelero de bastonetoj algluitaj al interno de arbotruo, kameno aŭ similforma lokigo per salivo.
La Grizpuga pinglovostulo estas 11.5 cm longa kaj peza 15 g. La supraj partoj estas nigrecaj kun griza triangula strio tra la pugo, kio nomigas la specion, kaj la subaj partoj estas ardezgrizaj. Ĝi havas longan griznigran voston.
La Grizpuga pinglovostulo manĝas dumfluge flugantajn insektojn kiel plej parto de la birdoj de sia familio. Ĝi estas ofte malalte super ŝoseoj aŭ maldenseĵoj matene aŭ vespere, suprenirante alte super la arbaro, ofte kun aliaj apusoj, meztage.
La Grizpuga pinglovostulo havas kriecan alvokon.
(155954) 2001 QR95
(155954) 2001 QR95 estas asteroido de la ekstera asteroida zono en orbita resonanco 3:2 kun Jupitero, tie estas ano de la Hilda grupo.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo Spacewatch elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak proksime de Tucson (Arizono, Usono).
Bébi Betegh
BETEGH Bébi (pr. beteg) estis hungara aktorino naskita en Székelyudvarhely la 14-an de aprilo 1902. Ŝia mortodato estas nekonata.
Direktivo (programada)
En programado direktivo estas ordono aŭ indiko en fontolingva programo, direktita al la tradukilo, kiu tradukas la programon. Plejparte la direktivoj ne estas parto de la striktasenca programlingvo, kaj ili povas varii inter diversaj tradukiloj.
Unue la direktivoj aperis en Algolo-68, sub la nomo pragmataĵoj (de kie la posta  en C).
Bébi Betegh
Kariero
Ŝi komencis ludi en 1920 en Budapeŝto, poste ŝi ludis en Oradea, Kluĵo Arad, Temeŝvaro kaj en aliaj urboj de Transsilvanujo.
Fonto
Enyedi Sándor: Színészek, színházak, városok, Budapest, 2005.
Direktivo (programada)
Direktivoj en la programlingvo C
En la programlingvoj C kaj C++ programisto povas uzi la direktivojn de enkonstruiita antaŭtraktilo CPP — ekz-e la direktivojn,   ktp; pri ili vidu la artikolon CPP. Alispeca direktivo  donas al la tradukilo rekomendojn dependajn je la cela komputilo aŭ la uzata tradukilo.
Ĉiuj direktivoj en C komenciĝas per la kradsigno.
Sueza Kanalo
La Sueza Kanalo (قناة السويس‎ Qanāt al-Sūwais) estas marnivela kanalo aŭ akvovojo en Egiptio, kiu ligas la Mediteraneon (ĉe Port Said) kaj Ruĝan Maron (ĉe Suezo). En longo de 163 km ĝi transas 113 km larĝan Suezan Terkolon. Ĝi estis malfermita en Novembro 1869 post 10 jaroj de konstruado.
La kanalo nun formas la limlinion inter Azio kaj Afriko, sed la graveco de la kanalo estas en tiu ke ĝi ebligas ŝipiradon inter Eŭropo kaj Suda Azio sen ĉirkaŭnavigado de Afriko laŭ la Bonespera Kabo kaj la ŝtormema Atlantiko, tiel mallongigante kaj signife malaltigante la vojon, tiel malpliigante la marveturadan distancon inter Eŭropo kaj Hindio je ĉirkaŭ 7,000 kilometroj kaj rezulte malaltigante la kostojn de internacia komerco.
Kiam ĝi estis konstruita, la kanalo estis 164 km longa kaj 8 m profunda. Post kelkaj plilarĝigoj, ĝi iĝis 193.30 km longa, 24 m profunda kaj 205 m larĝa. Ĝi konsistas el la norda enira kanalo de 22 km, la kanalo mem de 162.25 km kaj la suda alira kanalo de 9 km.
La kanalo estas ununura akvovojo kun alpasejoj ĉe la "Ballah Alpasejo" kaj la Amara Lago. Ĝi ne enhavas kluzojn; maraakvo fluas libere tra ĝi. Ĝenerale, la kanalo norde de la Amaraj Lagoj fluas norden vintre kaj suden somere. La akvofluo sude de la lagoj ŝanĝas pro la tajdo ĉe Suez.
La kanalo estas posedata kaj administrata de la Suezkanala Aŭtoritato (SCA) de Egiptio. Laŭ internacia traktato, ĝi povas esti uzata "en temo de milito same kiel en tempo de paco, de ajn komerca aŭ milita ŝipo, sen distingo de flago."
En Aŭgusto 2014, oni entreprenis konstruadon de dua kanalo ĉe duono de la kanalvojo, koste de 8.4 mil milionoj da usonaj dolaroj, por pliigi la kanalan enhavkapablon. Oni aranĝis monkolekton per eldono de interes-portantaj investatestiloj nur por egiptaj entoj kaj individuoj kaj la celita kvanto estis atingita dum nur ses labortagoj. Oni supozas, ke la etendigo duobligos la enhavkapablon de la Sueza Kanalo el 49 al 97 ŝipoj tage. Oni esperas, ke la konstruado de la projekto daŭros unu jaron.
La vojaĝo laŭlonge de la kanalo daŭras 11 ĝis 16 horojn. Komercaj ŝipoj bezonas lokan piloton, ĉar la navigado estas malfacila.
Nil–Ruĝmara(j) Kanalo(j)
Antikvaj okcident–orientenaj kanaloj estis konstruitaj por faciligi veturadon el la rivero Nilo al la Ruĝa Maro. Unu pli malgranda kanalo ŝajne estis konstruita sub apogo de Senusret la 2-a aŭ Ramseso la 2-a. Alia kanalo, probable enprenanta parton de la unua, estis konstruita dum la regado de Nekao la 2-a, sed la nura tute funkcianta kanalo estis inĝenierigita kaj kompletigita de Dario la 1-a.
2a jarmilo a.K.
Oni sugestis, ke la legenda Sesostris (kiel faraonoj Senusret la 2-a aŭ Senusret la 3-a de la 12a dinastio de Egipto ) eble ekigis la laboron por komenca kanalo liganta la riveron Nilon kun la Ruĝa Maro (1897 a.K.–1839 a.K.). (Oni diras ke en antikvaj epokoj la Ruĝa Maro atingis norde ĝis la Amaraj Lagoj kaj la Lago Timsah.  )
En sia verko Meteologio, Aristotelo verkis: "Unu el iliaj reĝoj klopodis fari kanalon al ĝi (ĉar ĝi estintus de neniu malgranda avantaĝo al ili por la tuta regiono por fari ĝin navigebla; Sesostris laŭdire estis la unua el la antikvaj reĝoj se temas pri tiaj klopodoj), sed li trovis ke la maro estis pli alta ol la tero. Tiel li unue, kaj Dario poste, ĉesis fari la kanalon, timante ke la maro povus miksi kun la riverakvo kaj ruinigi ĝin."
Strabono verkis ke Sesostris ekkonstruigis kanalon, kaj Plinio la Maljuna verkis: "165. Poste venas la tribo Tiro kaj, ĉe la Ruĝa Maro, la haveno de la Daneoi, de kie Sesostris, reĝo de Egiptujo, intencis konstrui ŝipkanalon kien Nilo fluas en kio estas konata kiel la Nildelto; tio estas distanco de pli ol 60 mejloj. Poste la persa reĝo Dario havis la saman ideon, kaj ankoraŭ denove Ptolemeo la 2-a, kiuj faris tranĉeon 100 futojn larĝan, 30 futojn profundan kaj proksimume 35 mejlojn longan, ĝis la Amaraj Lagoj."
En la dua duono de la 19-a jarcento, francaj kartografoj malkovris la restojn de praa nord-suda kanalo iranta preter la orienta flanko de Lago Timsah kaj finiĝanta proksime de la norda finaĵo de la Granda Amara Lago. Tio pruvis esti la famkonata kanalo farita fare de la persa reĝo Dario la 1-a, ĉar lia steleo festanta tiun konstruon estis trovita en la loko. (Tiu praa, dua kanalo eble sekvis kurson laŭ la marbordo de Ruĝa Maro kiam ĝi siatempe etendis norde al Lago Timsah. ) En la 20-a jarcento, la norda etendo de tiu praa kanalo estis malkovrita, etendiĝanta de Lago Timsah ĝis la Ballah Lagoj. Tio poste estis datita al la Meza Imperio de Egiptio eksterpolante la datojn de praaj ejoj starigitaj laŭ sia fluejo.
Klopodoj de moderna epoko
Dum la 16-a jarcento, la Otomana Granda Veziro Sokollu Mehmed Paŝao intencis konstrui kanalon konektanta la akvon de la Ruĝa Maro kun tiu de Mediteraneo. Tio estis tialigita per la deziro konekti Konstantinopolon kun la islama pilgrimado kaj la komercvojoj de la Hinda Oceano, same kiel pro strategiaj necesoj — ĉar la movoj de eŭropanoj en la Hinda Oceano estis kreskiĝanta, la otomanaj komercaj kaj strategiaj interesoj estis pli kaj pli defiitaj ekzemple de portugaloj, kaj la Sublima Pordo sentis pli kaj pli premon kiu kondukis ilin al plifortigo de sia situacio. Navigebla kanalo permesus al la Otomana Ŝiparmeo konekti siajn ŝiparojn de la Ruĝa Maro, la Nigra Maro, kaj la Mediteraneo. Tamen, tiu projekto estis konsiderita tro multekosta, kaj neniam estis kompletigita.
Moderna konstruado
Ĝi estis konstruita inter 1859 kaj 1869 de Franca entrepreno gvidata de Ferdinand de Lesseps (1805 – 1894). La kanalo apartenis al la registaroj de Egiptio kaj Francio.
Oni taksas, ke 1,5 milionoj da egiptoj laboris ĉe la kanalo kaj ke 125.000 mortis, ĉefe pro ĥolero.
La kanalo estis inaŭgurita la 16-an de novembro 1869 per opero Rigoletto de Giuseppe Verdi, kiu mem ĝin direktis. Inter la gastoj estis Émile Zola, Théophile Gautier, Henrik Ibsen, aŭstria imperiestro Francisko Jozefo, la konstruisto de la kanalo Ferdinand de Lesseps, arkeologoj Auguste Mariette kaj Heinrich Brugsch kaj aliaj famuloj.
Pro ŝuldoj la egipta registaro vendis sian porcion al la brita registaro kaj britaj soldatoj komencis protekti la kanalon en 1882.
20-a jarcento
En 1955 la 99-jara kontrakto pri la kanalo finiĝis, kaj en 1956 Egiptio ekokupis kaj ŝtatigis la kanalon. Pro tio Britio, Francio kaj Israelo invadis (malsukcese) Egiption kaj UNO deklaris, ke la kanalo apartenas al Egiptio.
Post la 6-taga milito inter Israelo kaj Egiptio en 1967 la kanalo estis fermita kaj la fakta limo inter la du ŝtatoj. En 1973, dum la Milito de Jom Kippur, la kanalo estis trairata per la armeoj de ambaŭ flankoj kadre de grandskalaj militaj operacoj sed finfine laŭ la batalhaltaj traktatoj Egiptio rekonkeris la kanalon kaj la teritoriojn oriente de ĝi. Post la senarmeigo en la regiono en 1975, la kanalo estis remalfermita.
21-a jarcento
Post la egipta revolucio de 2011, teroristoj kaj ĝihadistoj komencis disvastiĝi tra la Sinaja duoninsulo, fakto kiu influas la sekurecon de la kanala areo. La 2-an de septembro 2013, la egipta Suez-kanala Aŭtoritato anoncis, ke ĝi malhelpis provon de terorisma organizo damaĝi la transportado de ŝipoj en la kanalo.
Ĉiujare, ĉirkaŭ 20 000 ŝipoj portas ŝarĝan volumon de ĉirkaŭ 400 milionoj da tunoj, kiu, aktuale en 2021, konsistigas ĉirkaŭ 12% de la ŝiptrafiko en la mondo. La kanalo permesas la trairejon de ŝipoj kun delokiĝo de ĝis 200 000 tunoj, kun sinkanta korpo de ĝis 20 metroj.
La prezo de transiro de la kanalo dependas de la grandeco de la ŝipo, ĝia kargo kaj multaj aliaj figuroj. Ekzemple, la prezo por averaĝa ŝutvara ŝipo estas ĉirkaŭ $ 100,000. Pro la alta kosto de transiro de la kanalo, la nordorienta transirejo estas pli kaj pli uzata, kio estas ebla post kiam glaĉeroj retiriĝis kaj kiel rezulto la transirejo estas malfermita dum pli granda nombro da monatoj de la jaro.
En Marto 2021 la kontenerŝipo Ever Given blokis la Suez-kanalon dum unu semajno. La ekonomia damaĝo kaŭzita al la monda ekonomio pro la reteno de la ŝipo estis taksita je 9,6 miliardoj da USD tage. La Sueza Kanala Aŭtoritato anoncis, ke ĝi provizore ĉesigis navigadon sur la ŝtopiĝinta komerca vojo. Satelitfotoj montris la obstrukciĝon de proksimume 200 ŝipoj en Suezo kiam klopodoj daŭre estis farita por elfosi la blokintan ŝipon.
Ekonomia efiko
Ekonomie, post sia kompletigo, la Sueza Kanalo profitis ĉefe al la markomercaj povoj de Mediteraneaj landoj, kiuj ekde la malfermo de la kanalo havis multe pli rapidajn konektojn kun la Proksima kaj Malproksima Orientojn ol la Nordaj kaj Okcidentaj Eŭropaj markomercaj landoj kiel Granda Britio kaj Germanio. La ĉefa Habsburga komerchaveno de Trieste kun siaj rektaj konektoj al Centra Eŭropo spertis meteoran plialtigon en tiu epoko.
La tempo kiun bezonis en la 19-a jarcento normala vaporŝipo por veturi al Mombajo el Brindisi kaj Trieste estis 37 tagoj, el Ĝenovo 32, el Marsejlo 31, el Bordozo, Liverpool, Londono, Amsterdamo aŭ Hamburgo 24 tagoj. En la epoko de la malfermo de la kanalo, necesis ankaŭ konsideri ĉu la transportotaj aroj povus elteni la kostojn de la kanaltarifo. Tio kondukis al rapida kresko de la Mediteraneaj havenoj por konekti la tervojojn al Centra kaj Orienta Eŭropo. Laŭ la nuntempa informado el la ŝipkompanioj, la vojo el Singapuro al Roterdamo tra la Sueza Kanalo estis mallongigita je 6 000 km kaj tiel je naŭ tagoj kompare kun la vojo ĉirkaŭ Afriko. Kiel rezulto, la transportaj servoj inter Azio kaj Eŭropo evitis 44 procente CO2 (karbona dioksido) pere de sia pli mallonga vojo. La Sueza Kanalo ludas sekve gravan rolon en la konekto inter Orienta Afriko kaj la Mediteranea regiono.
En la 20-a jarcento, la komerco tra la Sueza Kanalo suferis haltigon kelkajn fojojn, pro la du mondmilitoj kaj pro la Suezkanala krizo. Krome ankaŭ multaj komercfluoj suferis forŝanĝojn el la havenoj de Mediteraneo al terminaloj de Norda Eŭropo, kiel ĉe Hamburgo kaj Roterdamo. Nur post la fino de la Malvarma Milito, la kresko en eŭropa ekonomia integrigo, la konsideron de la elsendado de CO2 kaj la Iniciato de la Ĉina Silkovojo, estas mediteraneaj havenoj kiel Pireo kaj Trieste estas denove en la kerno de la kresko kaj la investado.
Media efiko
La malfermo de la kanalo kreis la unuan salakvan trapasejon inter la Mediteranea Maro kaj la Ruĝa Maro. Kvankam la Ruĝa Mero estas ĉirakŭ 1.2 m pli alta ol la orienta Mediteraneo, la marfluo inter la Mediteraneo kaj la mezo de la kanalo en la Salakvaj Lagoj fluas norden vintre kaj suden somere. La nuntempa sudena marfluo de la Salakvaj Lagoj estas tajda, variante laŭ la tajdo ĉe Suez. La Salakvaj Lagoj, kiuj estis trosalakvaj naturaj lagoj, blokis la migradon de specioj el la Ruĝa Maro en Mediteraneon dum multaj jardekoj, sed ĉar la salenhavo de la lagoj laŭgrade egaliĝis kun tiu de la Ruĝa Maro la bariero al migrado estis forigita, kaj plantoj kaj animaloj el la Ruĝa Maro ekkoloniigis la orientan Mediteraneon.
La Ruĝa Maro estas ĝenerale pli salenhava kaj malpli nutrabunda ol Mediteraneo, kaj tial eritreaj specioj ofte bone vivas en la 'pli milda' medio de orienta Mediteraneo. Male nur malmultaj mediteraneaj specioj kapablis setliĝi en la 'pli akraj' kondiĉoj de la Ruĝa Maro. La dominanta, sud-nordena, migropasejo laŭ la kanalo estis ofte nomita "Lesepsa migrado" (laŭ Ferdinand de Lesseps) aŭ "Eritrea invado". La ĵusa konstruado fare de la egiptia registaro de pli granda kanaletendo - permesanta duvojan trafikon en la centra parto de la kanalo kaj finfine plenumita en 2015 - levis priokupigon el marbiologoj, kiuj timas, ke ĝi helpos la alvenon de specioj el la Ruĝa Maro en la Mediteraneon.
Blanka Simon
SIMON Blanka (pro. ŝimon), edzino de Norbert Simon, estis hungara fakverkisto naskita en Arado la 26-an de julio 1878 kaj mortinta en Bp. la 27-an de septembro 1959.
Biografio
Blanka Simon publikigis en gazetoj de Transilvanio, de Budapeŝto, ŝi prelegis en radio pri virinproblemoj, loĝejkuturo kaj pri la arto de hejmo. Li estis vicprezidantino de Magyar Nők Társasköre kaj Dolgozó Nők Clubja. Li redaktis la eldonaĵon A dolgozó nő otthon (Bp., 1960).
Sueza Kanalo
Media efiko
Ekzotaj specioj el Hind-Pacifika Oceano kaj enmetitaj en Mediteraneon tra la kanalo ekde 1880-aj jaroj iĝis grava komponanto de la mediteranea ekosistemo. Ili jam efikis super ties ekologio, endanĝerigante kelkajn lokajn kaj endemiajn speciojn. Ekde la malfermo de la kanalo, ĉirkaŭ milo da specioj el la Ruĝa Maro - planktono, algoj, senvertebruloj, fiŝoj - estis registritaj en Mediteraneo, kaj multaj aliaj evidente sekvos. La rezultinta ŝanĝo en biodiverseco ne havas antaŭaĵon en la homa historio kaj estas akcela: longdaŭta tutbasena esplorado fare de la Mediteranea Scienckomisiono ĵus dokumentis, ke en la unuaj du dek jaroj de la 21-a jarcento pli ekzotaj fiŝospecioj el la Hinda Oceano atingis Mediteraneon ol dum la tuta 20-a jarcento.