cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Palü-Glaĉero
Priskribo
Palü-Glaĉero situas tute supre en la Valo Poschiavo, itallingva valo de la svisa Kantono Grizono. La glaĉero havas sian originon en firnkaldrono sudoriente de Piz Palü en alteco de 3400 m s.m. kaj norde de Piz Verona kaj Piz Varuna. La plej supra kaj okcidenta parto de gixa nutra regiono situas en Italio. La glaĉero nun fluas orienten kaj la glaĉerlango nun finiĝas supre de rokŝtupo en alteco de 2600 m s.m. Tie en granda akvofalo fontas la rivero Aqua da Palü, kiu alfluas la Lagon de Palü, kies akvon utiligas plej parta la elektrokompanio Rätia Energia. La restakvo tra la montrivero Cavagliaso fluas al Posciavino, alfluanto de Adda, kiu siavice alfluas al Pado.
Historio
La glaĉero travivis sian kulminan periodon je la fino de la Eta Glaciepoko en la jaro 1860, kiam ĝia lango kovris grandan parton de la ebenaĵo de la alppaŝtejo Palü kaj preskaŭ atingis la Lagon de Palü. Jam en la unua duono de la 20-a jarcento la glaĉero retiriĝis el la enbenaĵo de la alppaŝtejo Palü. En la 70-aj jaroj ĝi tiam por kelkaj jaroj stangis sur la unua rokŝtupo supre de la alppaŝtejo. Ek de 1990 la malkresko rapidiĝis ekstreme kaj la glaĉero pli kaj pli retiriĝis super la rokoj, nuntempe (2008) la frunto de la glaĉerlango situas je alteco de 2600 m s.m. kaj la degelakvo ĵetas sin en belega akvofalo en du ŝtupoj al la alppaŝtejo. En ĝia kulmina epoko la glaĉerlango finiĝis je alteco de 1940 m s.m. Ek de la jaro 2000 sur la unua rokteraso supre de alppaŝtejo Palü estiĝis nova glaĉerlago.
Turismo
La regiono de la glaĉero estas facile atingebla per la Retia fervojo, kiu, kiam ĝi estis konstruita en la jaro 1910 preterveturis rekte oriente de la glaĉerlango. Retia fervojo konektas la italan urbon Tirano kun la svisa turisma loko Sankta Maŭrico.
Körner (Turingio)
Körner estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Unstrut-Hainich de la federacia lando Turingio, kaj apartenas al administra komunumaro Schlotheim. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Țipari
Țipari [ciparj] (hungare: Szapáryfalva sapa:rifalva) estas vilaĝo en Rumanio norde de Lugoj. Administre ĝi apartenas al Coșteiu.
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1.743 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 752 (rumanoj, 75 % hungaroj).
Historio
Ĝi formiĝis en 1881. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Krassó-Szörény).
Charles Hugo
Biografio
Charles entreprenis luktadon kontraŭ la mortopuno en 1851 kaj estis procesita kaj enprizonigita dum ses monatoj pro artikolo en la gazeto L'Evénement. Lia patro Victor Hugo faris memorindan diskurson en lia defendo la 10an de junio 1851.
Kiam Louis-Napoleon enpoviĝis en 1851, Charles-Victor aliĝis al sia patro en volonta ekzilo en Ĵerzejo kaj Gernezejo, kaj kun Auguste Vacquerie kaj sia frato François-Victor Hugo li fotis sian familion kaj amikojn, intence al publikigo de libro titolita Jersey et les îles de la Manche, kun poezio kaj desegnoj de Victor-Marie, prozo de Vacquerie, Charles-Victor, kaj de sia frato, François.
En 1868 li entreprenis kun sia frato François-Victor la gazeton Le Rappel.
Li mortis pro koratako dum lia patro atendis lin por vespermanĝo.
Fotaro
- Fotaro de Charles Hugo -
Emma Ritoók
Biografio
Emma Ritoók studis en Budapeŝto, Lepsiko kaj Parizo kaj en 1906 ŝi havigis diplomon de doktoro pri filogio. Ŝi estis bibliotekistino de la Ĉefurba Biblioteko. En 1897 ŝi gajnis sciencan konkurspremion (A természettudományi irány a szépirodalomban La naturscienca tendenco en la beletristiko) de la Szigligeti Társaság de Nagyvárad. En 1905 ŝi distingiĝis per sia konkursgajninta romano Egyenes úton - egyedül. Ŝi tradukis de skandinaviaj verkistoj Bjørnstjerne Bjørnson, Knut Hamsun.
Szigligeti Társaság
Szigligeti Társaság [sigligeti] (Societo Szigligeti) estis literatura societo fondita en Nagyvárad en 1902.
Gvidantaro
La fondinto estis Ödön Rádl. Ĝia prezidanto en la 20-aj jaroj estis János Karácsony, vicprezidantoj: Ármin Adorján, János Kocsán, Géza Tabéry, ĉefsekretario György Perédy, sekretario István Champier kaj Gusztáv Nagy.
Agado
Ĝi organizis beletrajn recitalojn, konigis la literaturon kaj eldonis jarlibrojn.
Bač
Bač, serbe Бач, slave Bač hungare Bács germane Batsch estas urbo kaj samtempe municipo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto Suda Bačka. Ankoraŭ 5 vilaĝoj apartenas al la municipo.
Situo
Baĉ situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Sombor-Novi Sad. Baĉka Palanka troviĝas 20 km.
Historio
La romianoj havis tie komunumon, kiun ili menciis en 545 en dokumento. En 873 la avaroj havis tie fortikaĵon. La unua hungara mencio devenis el 1094 en formo Bachia, kiu estis dekomence grava urbo kun fortikaĵo, departementejo, poste rezidejo de ĉefepiskopo. La loknomo mem iĝis nomdonanto de la departemento. En 1241 la tataroj detruis la komunumon, sed poste ĝi rekonstruiĝis kaj iĝis "reĝa libera urbo" ekde 1351. Tie okazis parlamentado en 1499. La turkoj disrabis la urbon en 1526, kiu apartenis al la Osmana Imperio inter 1529-1686. Dum la turkoj la urbo estis administrejo. En 1604 la Habsburgoj reokupis ĝin, kiun sekvis la turka reokupo. En 1704 armeo de Francisko Rákóczi la 2-a okupis la fortikaĵon kaj faris ĝin ruina. En 1719 la urbeto ekhavis la titolon kampurbo kun tutlanda bazarada rajto. En 1823 kaj en 1853 inundoj okazis. En 1900 loĝis en Bács 4336 homoj, (1897 germanoj, 1413 sudslavoj, 925 hungaroj, 49 serboj, 48 slovakoj, 3 kroatoj, unusola rumano). Ĝis fine de la 1-a mondmilito la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Bács-Bodrog, al distrikto de Odĵaci, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1944 tio estis parto de Hungario. Post la 2-a mondmilito la germanoj estis deportitaj. En 2002 loĝis en Baĉ 6087 da homoj, (serboj 4274 (70 %), kroatoj 509 (8 %), hungaroj 418 (7 %), slovakoj 148 kaj aliaj).
Turo
Turo estas aparta konstruaĵo aŭ parto de konstruaĵo, kiu havas okulfrape pli da alto ol larĝo, kaj kies formo pli similas al kolono aŭ arbo ol al tiu de domo aŭ tomboŝtono.
Ofte turo estas parto de alia konstruaĵo. Ofte malfacilas distingi inter nubskrapulo kaj turo - la rektangulaj kutime nomataj tiel kaj la pintiĝantaj tiel ĉi. Precipe en la mezepoko ĉu milit-cele aŭ loĝej-cele konstruiĝis turoj. En Jemeno oni konstruis altajn loĝejojn. Turojn oni konstruadis ĉu por akiri superrigardon, ĉu por montri sian potencon aŭ por aliaj celoj, estetikaj, sociaj, kulturaj, praktikaj ktp.
Krom milita apliko, oni uzas turojn ankaŭ por pacaj celoj. Oni povas tie ĉi, ekzemple, konduki astronomian observadon, instali akvan rezervujon, translacii signalojn per optika telegrafo. Oni ofte pendigas en turoj sonorilojn (en kristanaj landoj) aŭ oni havigas konvenan lokon por la muezino (en islamaj landoj) kaj oni instalas horloĝon sur ekstera muro de turo; tiu ĉi tradicio naskiĝis en mezepokaj eŭropaj urboj. Lumturo permesas averti ŝipojn kaj indiki ĝustan vojon nokte per lumo kaj nebule per fajfilego. Pli frue oni uzis turojn ankaŭ por observado pro incendioj kaj inundoj; se aperis serioza minaco, oni avertis la civiton per koloraj flagoj, globoj aŭ lanternoj, kiujn oni altigis super la turo.
Pli ĵuse, la termino uzatas por aludi diversajn teknologiajn strukturojn, same kiel konstruaĵojn por oficejoj aŭ loĝejoj de granda alteco. La turoj estas unu el la ĉefaj urbaj simboloj kaj ikonoj, kaj konstituas la "personecon" de urbo. Oni ne bezonas rekte nomigi la simbolajn turojn por scii pri kiu temas ĉe la kazoj ekzemple de Parizo, Berlino, Sevilo, Pisa ktp.
La plej frua referenco al tiuj konstruaĵoj troviĝas en la Biblio: nome la epizodo de la turo de Babel, kiu estas konsiderata inspirita el la ziguratoj de Mezopotamio. Ĉe la fortikigitaj limes de la Romia Imperio oni konstruis turris kaj burgus, antaŭaĵoj de la tur-domoj mezepokaj. La Mezepoko estis periodo karakterizita per la konstruado de militaj kaj religiaj turoj (kaj kristanaj kaj islamaj). En aliaj civilizoj for de la Okcidenta civilizo oni konstruis ankaŭ turojn kun similaj formoj, celoj kaj funkcioj (bazaj piramidoj de Mezameriko, silentoturoj de la Zaratuŝtrismo, gopuramoj de Barato, ĉinaj pagodoj, japanaj kasteloj, ktp); en kelkaj kazoj eĉ kelka antikva urbo konstruis loĝejojn en alteco, kiel ĉe Ŝibam (Jemeno), la Manhatano de la dezerto.
La kapablo elvokiva de la turoj igis ke oni uzis ĝin ofte en la arto, kaj same ĉe la vidaj artoj kaj en la literaturo (La Du Turoj de la serio de romanoj La Mastro de l' Ringoj de J. R. R. Tolkien), kie la arketipo kies simbolo estas turo povas havi diferencajn signifojn, sed ĉiam ligitaj al izolado: eburturo, kiam ĝi estas pozitiva, aŭ eĉ subpremado kaj karcero, ĉefe pro la historia trascendo de la subpremada funkcio de multaj turoj, identigitaj kun la povo (la Turo de Londono, la turoj de Bastille).
Laŭ Francisko Azorín turo estas Konstruaĵo tre alta proporcie al ĝia long-larĝeco. Li indikas etimologion el la greka turris, tursis (fortikaĵo, kastelo), kaj de tie la latina turris. Kaj li aldonas la terminojn lumturo, por turo starigita por fari lumsignojn malproksime videblajn; kaj turdomo, por domo, alte kiel turo, kun multegaj etaĝoj.
Milit-turoj
La turoj estas esenca elemento por la milit-arkitekturo, kaj kiel parto de fortikaĵa ĉirkvito kaj izolaj.
Izolaj turoj
En la terminologio de la romiaj militaj konstruaĵoj, la vorto castrum aludas al romiaj kampadejoj, kiuj ĉirkaŭiĝis de palisaro kaj kiuj plifortiĝiĝis per turoj (kiam ili konstruiĝis stabilaj per la konstruelementoj kiuj povis esti farataj el ŝtono); dum la vortoj turris kaj burgus aludas al izolaj turoj, kiel tiuj gvatatantaj la limes (ekstera limo de la Imperio). Simila tipologio havis poste la turoj nomitaj montokasteloj kaj la turdomoj.
Gvatoturoj
Gvatoturo estas tiu turo, kiun la soldatoj uzas por gvati, kontroladi la ĉirkaŭaĵon. Ankaŭ en malliberejoj troviĝas gvatoturoj, el kie oni observas la kaptitojn.
La gvatoturo konstruiĝis plej ofte el ligno, sekve apenaŭ ĝi defendas la gvatanton kontraŭ atakoj. Dum la militadoj oni ofte uzis porokazajn civilajn konstruaĵojn por gvatoturo, ekzemple preĝejo-turojn.
Marbordaj gvatoturoj
La marbordaj gvatoturoj estas serio de militkonstruaĵoj konstruitaj en la 16a jarcento, en la mediteraneaj marbordoj de Hispanio, ĉefe en la Regiono Murcio, kaj la provincoj Alikanto, Malago kaj Almerio por la defendo de la teritorio kontraŭ la atakoj de la berbereskaj piratoj.
Turoj de kasteloj kaj muregoj
La turoj de kasteloj kaj muregoj (en ĝeneralo, de ĉiu tipo de fortikaĵoj) havas diversajn formojn kaj funkciojn. Kiam ili estas cirklaj ili ricevas la nomon de "kuboj" aŭ "siteloj". Kiam ili estas grandaj ili ricevas la nomon "turegoj". La malgrandaj konstruaĵoj taŭgaj por ŝirmi gvatiston estas nomataj sentinelbudoj.
La plej antikva turo de murego el kiu estas arkeologia atestilo eble estas la nomita turo de Jeriĥo, de ĉirkaŭ 8 metroj kaj duono de alto, unu de la strukturoj de la famaj muregoj de Jeriĥo, de la 8-a jarmilo a.K.
Flanka turo
Flanka turo estas turo kiu formas parton de fortikaĵo kun kiu ĝi estas komunikata, kvankam ĝenerale ekster la murego kaj komunikata pere de malgranda arko aŭ ponto, kiu povus esti facile detruita kaze de ke la turo estus prenita de la malamiko. Ĝi funkcias kiel gardoturo sed ankaŭ por ataki la malamikon kiu intencas alproksimiĝi aŭ trapasi la muregon. Ĝi povas esti ankaŭ apudigita kiel granda bastiono sed tiukaze ĝi estas pli granda ol la resto. Ĝi funkcias kiel gvatoturo aŭ kontrolturo, sed ankaŭ por militeti kontraŭ la malamiko kiu klopodu alproksimiĝi aŭ eĉ superi la muregon.
En Hispanio troviĝas multnombraj flankaj turoj kiel rezultoj de la milito inter kristanoj kaj muzulmanoj aŭ inter si mem. Ekzemploj de flankaj turoj povas esti la Turo de la Oro en Sevilo, la Malmuerta en Kordovo aŭ Turo Espantaperros en Badajoz (kies alkazabo posedas variajn ekzemplojn de tiaj turoj), ĉiuj en Hispanio.
Ĉefturo
La Ĉefturo aŭ Loĝejturo estas la centra strukturo de la mezepoka kastelo (donjon ĉe la francaj kasteloj, bergfried ĉe tiuj germanaj, maschio aŭ mastio ĉe la italaj, keep ĉe la anglaj). Temas pri tre klare elstara turo, pli alta ol la murego, kaj ĝenerale izolita de la resto de la fortikaĵo. Estis la ĉefa turo, kiu utilis kiel loĝejo de la senjoro kaj plenumas la funkciojn plej elstarajn de la kastelo, kiel hejmo de la ĉefaj ĉambroj kaj foje de la manĝostokejoj. Ĝi troviĝas en la plej ŝirmita loko rilate al ebla atako el la ekstero, tiele ke kaze de malvenko ĉe la resto de la defendejoj, tiu turo almenaŭ havigu lastan rifuĝejon.
Sieĝoturo
La sieĝoturoj konsistis el transportebla tureca skafaldo el ligno, kun formo de alta prismo aŭ piramidtrunko, kiuj estis uzataj en la Antikva Epoko kaj en la Mezepoko por lukti kaj ataki la muregojn de la malamiko, atingante ties alton. Se ties alproksimigo sukcesis, ili permesis aliri al la interno pli facile ol la atakskalo por ke soldatoj povu konkeri ĝin. Kiel ĉe ĉiuj mezepokaj sieĝarmoj, ankaŭ la turo eksmodiĝis pro la ĝeneraligo de la uzado de la kanono el la 15a jarcento.
Pordegoturo estas turo super pordego de granda instalaĵo, ekzemple de urbomuro, burgmuro kaj similaj konstruaĵoj.
Urbaj turoj
La mezepokaj urboj de Okcidenta Eŭropo karakteriziĝis pro enfermiĝo en cirkvitoj de muregoj, kaj ties plej elstaraj konstruaĵoj starigis turojn, kun celoj kaj defendaj kaj prestiĝaj, laŭ forta konkurenco pri la alto inter diversaj institucioj aŭ familioj ene de la urbo kaj inter la diversaj urboj. Elstaraj ekzemploj videblas en Florenco, en San Gimignano aŭ en Cáceres.
Funebraj turoj
La funebraj monumentoj adoptis la formon de turo en multaj kulturoj, ekde la megalitaj monumentoj (menhiroj kaj taŭloj planiĝis en alteco, kvankam ne temas pri veraj turoj en la senco de konstruaĵoj alireblaj en sia interno) kaj la egiptaj piramidoj kaj mezamerikaj piramidbazoj (kvankam la dimensioj de la alteco nur escepte atingas la superon de tiuj bazaj). La romiaj kolumbarioj kaj kolonoj, la tibetaj stupaoj au la japanaj nokocudoj povas ankaŭ havi formon similan al tiu de turo. En la religio zoroastrisma, la silentoturoj estas altaj lokoj ĉirkaŭitaj de muro, kie la kadavroj estas lasataj por ke la gipoj manĝu ilin kaj lasu nur la ostojn.
Gopuramoj
Gopuramo aŭ gopuro estas elemento karaktera de la arkitekturo de la temploj hinduismaj de la sudo de Barato, konsista en ornama turo situanta super la enirejo al la areo de la templo. Temas tiele pri "pordoturo" kiu plenumas, en la rita aspekto, la funkciojn de dvara.
La gopuramo kutime prezentas formon de piramido, kaj estas ĝenerale ornamita per skulptaĵoj pentritaj reprezentantaj diojn kaj aliajn diaĵojn kaj ĉielajn estaĵojn.
Pagodoj
En la landoj de Malproksima Oriento tra kiuj etendiĝis la budhismo, la temploj kutime enhavas altajn turojn el ligno de kelkaj etaĝoj (plej ofte kvin) kaj kvadrata aŭ okangula bazo, kun karakterizaj suprenkurbigitaj tegmentoj.
En Vjetnamio, la Chùa Một Cột (Pagodo de la Unika Piliero) estas simbolo de la vjetnama kulturo.
Turoj de preĝejoj kaj monaĥejoj
Kvankam ne ĝenerale, ekde la epoko de la prakristana arto kelkaj preĝejoj inkludis turojn, kiel ĉe la baziliko de Sankta Laŭrenco de Milano (4a jarcento), kiu havis kvar turetojn. Ekde la 5a jarcento oftis disponi el du turoj en la nartekso, flanke de la fasado, aŭ turo ĉe la navokruciĝo (en la kazo de tiuj krucplanitaj kiel ĉe la Preĝejo de la Sanktaj Apostoloj de Konstantinopolo) aŭ ĉe la antaŭaltaro (en la kazo de tiu de bazilika planado, por lumigi la absidon, kiel ĉe la baziliko de Meriamlik -jaro 471-).
La Preĝejo de Sankta Marteno de Tours (470) konstruiĝis enhavanta turon super la navokruciĝo kaj alian kiu poste uziĝis kiel sonorilturo. En Okcidenta Eŭropo, la turoj de preĝejo ekde la 6a jarcento havis markitan karakteron de fortikaĵo, rezulto de la elorienteŭropaj popolmigradoj. En la bizanca arkitekturo, ĉefe ĉe la siriaj preĝejoj, la turoj iĝis somboloj de povo, nome modelo kiu videblas en la baziliko Aĥeiropoietos de Saloniko. Paro da turoj en la fasado, flanke de loggia kie oni eksponas la relikvojn, estas la tipo propra de la preĝejoj kiuj estis celo de pilgrimado karaktera de la preĝejoj de Kapadokio de la unua duono de la 6a jarcento. La modelo estis uzata ankaŭ en la Katedralo de Sofio (6a jarcento). Turoj super absidoj aperis en la preĝejoj de Sergilo (unu) aŭ Sinsarah (du). Ankaŭ super la absidoj oni konstruis la turojn de la baziliko de Sankta Eŭlalia de Merida (4a jarcento), sed kun konstrua funcio multe pli markita, ĉar ne ekas el la volbo de la absidoj, sed de sia ekstera muro.
Ekde la praromaniko, la mezepokaj monaĥejoj (kiel tiu de Fulda en la arkitekturo de la Karolida Imperio) oni desegnis la preĝejojn kiel veraj fortikaĵoj, en kiuj la turoj plenumis funkcion egala al tiuj de kasteloj.
Sonorilturoj
La sonorilturo aŭ kampanilo estas la turo kie oni lokigas la sonorilojn, cele al kunvoko por la alveno de la samreligianoj al la religia diservo. Kelkaj sonorilturoj estas hejmo de kariljono, nome muzika instrumento kunformita de kelkaj sonoriloj.
Tipo speciala de sonorilturo estas la kampanilo, nome sonorilturo origine aperinta en Italio kiu disvolviĝis kiel aparta konstruaĵo, de cirklaaŭ kvadrata plano, tute sendependa de la religia ĉefa konstruaĵo (respektive preĝejo). La plej konataj estas la Turo de Pisa, fama pro sia inklino, kaj la Kampanilo de Sankta Marko de Venecio.
Alia formo de sonorilturo estas la sonorilmuro, kiu ne estas turo propre dirite, sed masiva muro, majoritate kun miksaliniaj finaĵoj kie oni lokigas ĉu nur unu sonorilon aŭ serion de sonoriloj el la plej grandaj ĝis la plej malgrandaj en spacoj aŭ malfermaĵoj nome "sonorilejoj" aŭ truoj.
Ekzorcejoj
La ekzorcejo estas parto de preĝejo, kutime ne tre granda, apudigita al turo, sonorilturo, kampanilo aŭ sonorilmuro, aŭ iel situanta en alto; kaj ĉiam disponanta el truo -fenestro aŭ balkono-. Ties ĉefa funkcio estis ebligi al pastro la ekzorcadon de ŝtormoj aŭ realigi diversajn ceremoniojn, kiaj la benadon de la kampoj aŭ aliajn. Estas kelkaj de elstara arta valoro, kiaj tiuj de la katedralo de Murcio, Hispanio.
Minaretoj
Minareto estas la nomoj per kiuj oni tradukas al multaj lingvoj la araban vorton منار (minar -"lumturo"-), kiu aludas al la turoj de la islamaj moskeoj. Ties ceremonia funkcio estas havigi altan ejon por ke la muezino (مُؤَذِّن mu'aḏḏin -"kriisto"-) faru la kvin alvokojn (أَذَان azano) kiujn oni faras ĉiutage por kunvoki al la preĝo (صلاة salat). Por tio, la minareto havas kutime en sia plej alta parto balkonon ĉirkaŭan, ekde kie oni faras la alvokon. Nuntempe la muezino kutime estas helpata de elektra laŭtparolila sistemo por esti aŭskultata pli facile en la grandaj urboj.
La formo de la minaretoj varias laŭ la zonoj. En Magrebo la moskeoj kutime havas nur unu, de kvadrata plano. En la islama oriento estas kutimaj la moskeoj kun pli ol unu, ĝenerale du aŭ kvar, kaj de variaj formoj. Estas karakteraj en la lokoj de influo otomana la sveltaj minaretoj de cirkla sekcio, kun elstara balkono kaj konusforma tegmento.
Ankaŭ la nombro de la minaretoj estas signifa: kiam la sultano Ahmed la 1-a starigis la ses minaretojn en la Blua Moskeo de Istanbulo, estis kritikita ĉar ĝis tiam havis tiun nombron nur Masĝid al-Haram ("la sankta moskeo" de Mekko, kie oni konservas la Kaaba); la sultano solvis la problemon per ordono konstrui sepan minareton en Mekko.
La minareto de la moskeo de Samaro (Irako), ascenda spiralo, inspiriĝas iel en la formo de la ziguratoj.
En Timbuktuo estas karakteraj la minaretoj el tero, pajlo kaj ligno, tri el kiuj (are kun ties moske-madrasoj) estis deklaritaj heredo de la homaro de la Unesko (Sankore, Ĝingerejber kaj Sidi Jahja).
La funkcio de la minareto estas ankaŭ marki la fizikan dominadon de la spaco. Kiam la turkoj konkeris Konstantinopolon, la islamigon de Hagia Sofia oni indikis ĉirkaŭante per kvar minaretoj la enormajn masivon de la kupolo kiu karakterizas la konturon de la urbo.
Simile, la hispana periodo de la kristana konkero (Reconquista) kristanigis la minaretojn konvertante ilin en turoj de la preĝejoj kiuj estis tiutempe starigitaj sur la lokoj de la moskeoj.
Horloĝojturoj
Horloĝturo estas specifa tipo de konstruaĵo, nome turo kiu gastigas turhorloĝon kaj havas unu aŭ pliajn horloĝflankojn sur la supraj eksteraj muroj. Multaj horloĝturoj estas liberstaraj strukturoj sed ili povas ankaŭ esti apudaj aŭ enaj de specifa konstruaĵo, kiel ekzemple preĝejo, urbodomo, palaco ktp.
Lumturoj
Lumturo estas turo, kiu staras ĉe bordo, foje ankaŭ en la maro je eta distanco antaŭ la bordo, kaj nokte per forta lumo helpas la navigadon de preterpasantaj ŝipoj. La lampo de lumturo estas provizita per lensoj, kies nombro, grando kaj koloro varias. La lensoj direktas la lumradiojn en certajn direktojn; ili rotacias ĉirkaŭ la lampo, tiel ke ankaŭ la radioj rotacias. De sur ŝipo oni vidas lumsignalojn en certa ritmo.
Loĝejturoj
Loĝoturo aŭ Loĝejturo estas turo, kiu estas ekipita por daŭra uzo kiel loĝejo. La termino loĝoturo estas uzata en mezepoka arĥitekturo dislimige al tiu de defendoturo, je kio turoj ankaŭ povas interligi ambaŭ funkciojn. La transpaso inter loĝoturo kaj fortika domo estas flua. La distingilo je tio estas nur la rilato inter alteco kaj larĝeco de la konstrukorpo, je tio la alteco de turo superas ĝian larĝecon resp. ĝian diametron. Loĝoturo havis pro sia masiva konstrumaniero kaj sia alteco fortikigan valoron kaj estis pro tio ofte ero de kastelo. Ĉar ĝi samtempe ankaŭ devis kontentigi senjorecajn loĝajn kaj sinprezentajn bezonojn, ĝi ofte havis relative elspezajn internajn elkonstruaĵojn, estis hejtebla kaj ankaŭ povis enteni salonegon. Alie ol defendoturoj neloĝataj aŭ nur provizore ekipitaj por loĝo ĝi estis aranĝita kiel loĝejo. Kastelo kun loĝoturo kaj subordigataj flankodomoj nomiĝas turkastelo. Speciala formo estas turo kun neloĝata ŝtona subkonstruaĵo, kiu portis loĝeblan surkonstruaĵon ofte lignan.
Antenturoj
Antenturo aŭ televida turo aŭ telekomunika turo estas plej ofte tuboforma turo en svelta ŝtalbetona konstrutekniko de kie estas elsenditaj radio- aŭ televidaj signaloj. . Telekomunikaj turoj ankaŭ estas uzataj por mikroonda transmisio, ekzemple por transmisio de telefonaj signaloj. Pli kaj pli vitrofibro-kabloj aŭ satelita komunikado transprenas tiuj taskojn. La diferenco al la ĝenerala elsendoturo estas la konstruformo (plej ofte ŝtalkonstruko). Telekomunikaj turoj similas en ilia konstrukto al nubskrapuloj. Telekomunikaj turoj plej ofte ankaŭ estas malfermataj al vizitantoj kaj krom elrigardoplatformo, tiuj turoj ofte ankaŭ havas restoracion aŭ kafejon.
Frua Esperanto-movado en Brazilo
Enkonduko
Sur tiu vastega etendaĵo oni parolas sole la lingvon portugalan; dum granda permara aŭ surtera vojaĝo, kiu povas daŭri ĝis dekoj da tagoj, oni ne trovas, kiel en Eŭropo, la diversecon de idiomoj, kiu malebligas la interkompreniĝon. Krom tio, en la limnajbaraj landoj estas parolata la hispana lingvo, idiomo apartenanta al la sama familiobranĉo, kiel la portugala. Kaj, se estas vere, ke en Eŭropo hispanoj kaj portugaloj ne ĉiam sin interkomprenas, en la hispan-amerikaj landoj, kie la prononcado de la du lingvoj estas iomete modifita, la homoj de meza kulturo sin ordinare bone interkomprenas, eĉ se ĉiu parolas sian hejman lingvon. Brazilo estas lando de enmigrado: estas do nature, ke fremdulo, tien ĉi veninta por fiksi loĝejon, penas eklerni la lingvon de sia nova loĝloko. La negocoj pri la ĉefa eksportkomercaĵo de komenco de 20-a jarcento- la kafo - estis farataj en la brazilaj negocejoj pere de la portugala lingvo. Pri la importkomerco, la fremdaj vendistoj uzas plej ofte, pro sia intereso mem, la lingvon de la brazilaj aĉetantoj ĝis hodiaŭ. La turismo ekkreskas nun danke al la koncernaj penoj de la Registaro. Nur malmulte da fremdlandanoj venadis viziti Brazilon, kaj eĉ tiuj malmultaj venis preskaŭ ĉiam el la plej proksimaj landoj, t. e. el la hispanlingvaj nacioj. Estas cetere konata fakto, ke en la novaj landoj, travivantaj ankoraŭ sian epokon de formiĝo, oni ordinare ne atentas kiel gravan aferon la kulturfakojn, kiuj ne havas praktikan aspekton kaj monan valoron. La kleraj homoj studas la francan kaj la anglan lingvojn, la germana kaj la itala estas ankaŭ scipovataj de multaj studemuloj, kiuj devas ilin studi por legi verkojn de siaj respektivaj fakoj (la medicino, la naturscienco ktp.). Ĉar la portugala lingvo ne estas tiel disvastigita kiel la cititaj, tial ne estas malfacile konvinki kulturitan homon pri la teoria utileco de Esperanto. Tio klarigas tiun gravan helpon, kiun Esperanto jam delonge ricevas de klarvidaj homoj. Estas certe, ke, se ne ekzistus la supre cititaj malhelpoj, tiu subteno estus jam haviginta al Esperanto rimarkindajn rezultatojn por ĝia definitiva kaj brila triumfo en la lando.
Unuaj Grupoj kaj Progesoj
Nur en la 17-a de marto 1906, João Keating, helpata de sindonaj amikoj, fondis en Kampinaso la unuan Esperanto-grupon "Suda Stelo", kiu ne ekzistas plu. Ĉar la grupo ne havis propran gazeton, ĝia fondo estis diskonigita al la brazilaj Esperantistoj pere de la fremdlandaj gazetoj, precipe per "L' Esperantiste". En la lastaj tagoj de majo 1906, Everardo BACKHEUSER komencis per la gazeto "O Paiz", danke al la granda ĵurnalisto Alcindo Guanabara, serion da Esperanto-lecionoj. Kiam Backheuser komencis la lecionojn pri la lingvo internacia, tiu ĵurnalo publikigadis jam de kelka tempo kursojn pri la franca kaj angla lingvoj; post la tria aŭ kvara leciono li komencis ricevi leterojn, skribitajn de personoj, kiuj antaŭ la kursostarigo sciis nenion pri la lernota lingvo. En tiuj leteroj estis malmulte da eraroj, kaj, kontraŭe, la malmultaj leteroj redaktitaj en franca aŭ angla lingvo venis al la respektivaj instruantoj preskaŭ nelegeblaj, pro la multaj eraroj. Animite de la sukceso de tiu propagando, d-ro Backheuser proponis la fondon de Esperanto-Klubo. Lia ideo estis entuziasme akceptita, kaj granda nombro da homoj enskribiĝis kiel anoj. La 29-a de junio pli ol 100 personoj kunvenis en la sidejo de "O Paiz" kaj tie fondis klubon, kiu ricevis la nomon "Brazila Klubo Esperantista" (BKE). Estis aklame nomita la jena estraro: prez. Backheuser; vicprez. Nuno Baena kaj Nerval de Gouveia; sekr. Lauriano das TRINAS; kas. Honório Leal.
BKE komencis sian agadon efektivigante brilan serion da paroladoj kaj malfermante kursojn en diversaj oficialaj lernejoj (Nacia Gimnazio, "Pedagogium", Milita Kolegio). Krome en apartaj lernejoj kaj en asocioj (Spencer Lernejo, Colomy Club, Asocio de Komercoficistoj ktp.)
Sekvis baldaŭ la fondo de aliaj grupoj en Rio-de-Ĵanejro. "Verda Stelo", Laboristara Grupo Esperantista kaj Societo Brazila Esperantista.
Jam en n-ro 7 de Brazila Revuo Esperantista (oktobro 1907 oni mencias la agemajn grupojn Mateno Stela kaj Grupo Espero sub ĉefa instigo de Haroldo Amaral en San-Paŭlo.
Proksimume ĉe tiu epoko alvenis al Rio-de-Ĵanejro la franca Esperantisto Paul Berthelot; tiam la lokaj Esperantistoj kun tute prava emocio povis la unuan fojon provi siajn praktikajn konojn kaj certiĝi pri la ĝusteco de sia prononcado. Berthelot tre helpis la propagandon, farante kursojn per la rekta Metodo, ĉar li ja ne scipovis la portugalan lingvon. Li mortis en la interno de Brazilo, Conceição do Araguaia en 1910.
La unua ago de la registaro subtene al Esperanto estis la decido de la Ministro de Publikaj Laboroj, Lauro Müller, kiu en novembro 1906 deklaris Esperanton "lingvon klaran" por la tetegrafado en Brazilo. Kunhelpis al tio Medeiros e Albuquerque, tiama prez. de BKE. Brazilo estis la unua, kiu faris tian decidon.
En apr. 1907 ekaperis la Brazila Revuo Esperantista, kies unuaj redaktoroj estis Alberto Vieira, Geyer kaj Backheuser kaj kiu en septembro 1908 ŝanĝis sian nomon al Brazila Esperantisto. Kiel oficiala organo de Brazila Ligo Esperantista, ĝi estas ankoraŭ publikigata nuntempe.
La serio de la naciaj kongresoj de Esperanto komenciĝis en la 13-a de julio 1907; kiam en Rio-de-Ĵanejro estis inaŭgurata la 1-a Kongreso, kies solena malferma kunsido estis prezidata de la Ministro de Interno mem, Tavares de Lira.
Tiu Kongreso decidis la fondon de la Brazila Ligo Esperantista (BLE), por kunigi ĉiujn grupojn. De tiu tempo aliĝis al l' Ligo 81 grupoj, el kiuj multaj havis efemeran ekzistadon. La unua estraro de la Ligo konsistis el Backheuser, prez. Reinaldo Geyer, sekretario, Manuel Paiva ARAUJO, kasisto.
Ĉe la sekvintaj kongresoj regis, kiel ĉe la unua, granda entuziasmo; ili estis la jenaj: 2-a, en San-Paŭlo (1909); 3-a, en Petropolo (1910); 4-a, en Juiz de Fora (1911); 5-a, en Rio-de-Ĵanejro (1913); 6-a, samloke (1921); 7-a, samloke (1923) kaj 8-a, en Vitorio (1926). Ilin ĉiujn ĉeestis reprezentantoj de pluraj ministroj kaj de prezidantoj de la ŝtatoj; la federacia registaro helpis materiale tiujn kongresojn, konsentante al ilia estraro senpagan telegrafadon pri la kunveno kaj, ankaŭ senpagan veturadon al la kongresanoj, kiuj sin direktis al la kongreslokoj ekster la ĉefurbo. Al la 7-a la prezidanto de la respubliko, Artur Bernardes, irigis oficialan reprezentanton al la solena malferma kunsido, kaj la ministro de interno, João Luiz Alves, ĝin persone prezidis. Ĉe la 8-a, la registaro de ŝtato Espirito-Santo akceptis la kongresanojn kiel oficialajn invititojn kaj pagis tute la elspezojn, kiujn ili faris kiel ŝtataj gastoj.
Okaze de la Nacia Ekspozicio en 1908, la grava "Memoriga Bulteno de l' Ekspozicio" estis presata en tri lingvoj: portugala, franca kaj Esperanto; kaj ĝia antaŭparolo estis publikigata aparte en Esperanto. Esperanto estis ankaŭ uzata por la oficiala propagando de la Internacia Ekspozicio en 1922. Tiu ekspozicio kontraktis kun la gazeto "Esperanto Triumfonta" la publikigon de speciala numero por propagando de Brazilo. Sekve de tiu propagando estis ricevataj centoj da leteroj kaj kartoj, kun peto pri informoj; kaj multo da fremdaj gazetoj, kiuj publikigis sciigojn, donitajn de la E-istoj, en la respektivaj lingvoj. Ĉe la du cititaj ekspozicioj BKE ricevis oran medalon pro la prezentitaj Esperantaĵoj.
La leĝo n-ro 1.162 de la 29-a de oktobro 1913, permesis la sendevigan instruadon de Esperanto en la lernejoj de Ŝtato Rio-de-Ĵanejrio. Per la dekreto n-ro 1.165, de 31-a de oktobro 1917, strato Maria José, en Rio-de-Ĵanejro estis eknomata Zamenhof. En Brazilo ekzistas kelkaj stratoj kun la nomo Esperanto el ili en Realengo, kvartalo de Rio de Janeiro, (depost 23-a de marto 1932). La leĝo n-ro 759, de la 31-a de oktobro 1918, permesis la sendevigan instruadon de Esperanto ĉe la Normala Lernejo kaj ĉe la duagradaj lernejoj de Ŝtato Serĝipo. La dekreto n-ro 2.083, de la 11-a de januaro 1919, permesis la sendevigan instruadon de Esperanto ĉe la unuagradaj metiaj kaj normalaj lernejoj de la antikva Federacia Distrikto.
Divastigado en 1920-aj jaroj
Multaj eminentuloj simpatias Esperanton. La peticion kiun BLE sendis 10-a de aŭgusto 1921 al la Ligo de Nacioj, subskribis pli ol 200 kleraj homoj en Rio-de-Ĵanejro.
Faris paroladojn, skribis artikolojn, aŭ helpis en iu alia maniero la propagandon, krom la supre cititaj, la jenaj kleraj brazilanoj. Silvio Romero, filozofo, Olavo Bilac, princo de la brazilaj poetoj; Carlos Porto Carreiro, poeto kaj lingvisto; Markizo de Paranagŭa, scienculo, kaj aliaj.
Per dekreto n-ro 4.356, de 26-a de oktobro 1921, BLE estas konsiderita asocio de publika utileco. Kiam la estraro de la Ligo iris danki Epitacio Pessoa, prezidanton de la respubliko kaj unu el la plej eminentaj brazilaj politikistoj, li deklaris, ke li estas sincere konvinkita pri la utileco de Esperanto por la homaro, danke ĝian logikecon kaj facilecon, kiujn li mem konstatis.
En O Brasil Esperantista oni notas ke en 1921 skolta inĝeniero G. Arthur Brown intencas fondi Esperanto-klubon. Tiu fondo ŝajne okazis en la 1-a de majo 1922 sub la nomo Grupo Esperantista de São Paulo. En 1930 el la Populara Asocio Esperantista establiĝas San-Paŭlo Grupo Esperantista.
En 1922 la Brazila Parlamento voĉdonis subvencion al la Ligo. Tiu subvencio estis komence en valoro de ĉirkaŭ 760 svisaj frankoj, malpliiĝis poste, pro la ekonomie malfacila situacio de la lando, je la 1930 ĉirkaŭ 380 svisaj frankoj. En sia parolado ĉe la 7-a Kongreso, la ministro de interno atentigis pri la valoro, plie morala ol materiala, de tiu helpo. La nuna provizora registaro, faranta rigoran ekzamenon pri ĉiuj subvencioj, forstrekis plurajn, sed tenis plu tiun al la Ligo.
La brazila registaro elektis oficialajn reprezentantojn de la jenaj UK-j 5-a: Vieira Souto, b-a: Melo e Sousa, 7-a: inĝ. Agenor de Miranda, 18-a: d-ro Carlos Domingues,20-a: prof. E. Backheuser, 21-a: Domingues, 22-a: konsulo João Carlos Muniz kaj 24-a: Elyseu Montarroyos.
La Supera Oficejo de Statistiko, Diskonigado kaj Propagando de la Ministerio de Edukado uzadas Esperanton por sia oficiala korespondado.
La plej granda sukceso de Esperanto ĉe la publikaj lernejoj en Brazilo estis atingita en 1918, jaro, kiam funkciis kursoj ĉe pli ol 20 lernejoj, vizitataj de pli ol 600 lernantoj. La Esperanto-lecionoj estis donataj tuj post la aliaj, de la 15-a ĝis la 16-a horo. La plinombriĝo de la lernantaro kaj la malebleco konstruigi pli da lernejoj devigis la administrantaron starigi du lerntempojn, nome de la 8-a ĝis la 12-a, kaj de la 12-a ĝis la 17-a. Iĝis do tre malfacile daŭrigi la Esperanto-kursojn, malgraŭ la granda volonteco de la lernejestrinoj. Tamen, dum kelkaj sekvintaj jaroj ankoraŭ funkciadis certa nombro da kursoj por instruistoj, kaj por lernantoj.
Alia grupo, sub nomo Populara Asocio Esperantista problabe klasbatalema aŭ socialista aperis ekde 1924 en San-Paŭlo kun José Moreira de Souza.
En 1929 la Supera Direktantaro de la Publika Instruado de tiama Federacia Distrikto adoptis Esperanton por la antaŭ nelonge starigita servo de Lerneja Internacia kaj -ŝtata Interŝanĝo, servo, kiu tamen ankoraŭ ne ricevis sian plenan forton.
En 1932 funkciis, rajtigite de la Ministro de Edukado, resp. de la Direktoro de Publika Instruado en Rio de Janeiro, kursoj de Esperanto ĉe la Ekster- kaj Internula Fakoj de Lernejo Pedro II (modelo de ĉiuj duagradaj lernejoj en Brazilo), ĉe la Instituto de Edukado, kiu diplomas la unuagradajn instruistojn en la ĉefurbo, kaj ĉe la "Grupo Escolar Rodrigues Alves".
De 1925 ĝis 1928 Esperanto estis deviga objekto ĉe la komercolernejo tiam tenata de la Asocio de Komercoficistoj de Rio de Janeiro, la plej grava klasasocio en Latina Ameriko.
La jaron 1933 venis Egon Schaden, kiu fondis Centro Esperantista de São Paulo. En la jaro 1934 Alcindo Brito aperas kiel Esperanto-aganto en San-Paŭlo sub instigo de Ismael Gomes Braga. En 1936 estas fondita San-Paŭlo Esperanto-Klubo.
Post tiu periodo, la brazila esperanto-movado akiris proprajn karakterojn, malsimilajn al la Eŭropa modelo.
Gunsbach - Griesbach (stacidomo)
Gunsbach - Griesbach estas franca stacidomo sur linio Colmar-Central -, situanta en Griesbach-au-Val, apud Gunsbach, en departemento Haut-Rhin, regiono Grand Est.
Trumpeto
Trumpeto estas la latuna blovinstrumento per kiu oni povas ludi la plej altajn notojn el ĉiuj aliaj latunaj. Persono kiu ludas trumpeton estas trumpetanto aŭ trumpetisto. Trumpeto estas farata el latuna pipoj en longa spiralo lastatempe plej ofte kun rektangula formo. Sonon povas fari la trumpetisto per zumado fare per la lipoj el buŝaĵo. La trumpetisto povas ŝanĝi la sonon per movado de klapoj (almenaŭ en lastaj jardekoj) kiuj devigas aeron tra pli longaj pipoj en formo de staranta ondo.
Gunsbach - Griesbach (stacidomo)
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Grand Est.
Trumpeto
La korpo de la trumpeto konsistas ĉefe el cilindra tubo, nur la finaĵo estas konuseca sonfunelo. Por fari sonon oni blovas vibrigante la lipojn, kaj la vibradoj svingigas la aerkolonon en la tubo. Trumpeto estas tre laŭta instrumento, kaj la laŭteco dependas de la larĝeco de la sonfunelo: ju pli larĝa la funelo, des pli laŭta la tono.
Gunsbach - Griesbach (stacidomo)
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Colmar-Central - Metzeral (119000).
Trumpeto
Kiel signala aparato, trumpetoj havas tre longan historion, date reen ĝis almenaŭ la jaro 1500 a.K.; ili estis uzataj kiel muzikaj instrumentoj almenaŭ ekde la 15-a jarcento. Estas multaj tipoj de trumpetoj, plej ofte kiel transpona muzikinstrumento kun tuba longo de 1.48 m kaj ankaŭ plej ofte tri normalaj valvoj aŭ turnovalvoj. Ĉiu valvo pliigas la longon de la tubo kaze de uzado, tiele basante la tonon.
Historio
La historio de la trumpeto komenciĝis en la frua historio de la homaro. Preskaŭ tiel antikvaj kiel la fluto, kiu datiĝas kiel la plej malnova muzikinstrumento kaj plej ĝeneraligita, ŝajne estis la trumpeto kaj la korno, derivitaj el korno de bovo kiu ankoraŭ povus utili kiel ĉaskorno. Pro tio, la unuaj trumpetoj estis produktitaj el bestokornoj, kanoj de bambuo, plantotuboj malplenigitaj aŭ konkoj de moluskoj kaj estis uzataj de primitivaj homoj por diversaj funkcioj kiaj la enterigoj, ritoj por forpeli malbonajn spiritojn, por ĉasado aŭ dissendi signalojn.
En Antikveco
Post la malkovro de la manipulado de metaloj ekis nova epoko por la disvolvo de la blovinstrumentoj, ĉar la bronzo estas materialo taŭga por ties konstruado, plibonigante ties sonorecon kaj brilon. La pratrumpetoj ne havis buŝaĵon kaj estis uzataj kiel laŭtparolilo, kriante en ties internon por misformi (per plilaŭtigo) aŭ distordi la voĉon de la koncernato.
Trumpeto naskiĝis en antikveco, en Egiptujo antaŭ pli ol tri mil jaroj kaj en Antikva Grekujo ekzistis registroj de antaŭ 3 500 jaroj. En Grekujo, trumpeto, nomita Salpinx (salpinkso) estis olimpia fako. La bronzaj kaj arĝentaj trumpetoj el la tombo de Tutanĥamono en Egiptujo, bronzaj lur el Skandinavujo, kaj metalaj trumpetoj el Ĉinujo datiĝas reen al tiu periodo. Trumpetoj el la civilizo Oksus (3-a jarmilo a.K.) de Centra Azio dekoris larĝaĵojn, fare el metalfolio, kio estas konsiderata teknika mirindaĵo. La kulturo moĉe de antikva Peruo priskribis trumpetojn en sia arto el la jaro 300. La plej fruaj trumpetoj estas avertaj signalinstrumentoj uzitaj por militaj aŭ religiaj celoj, pli ol por muziko en la moderna senco; kaj la moderna korneto pluas tiun signaligan tradicion.
Ĉe popoloj de la antikveco aperis trumpetoj inter ties muzikinstrumentoj. La egiptoj atribuis ties inventon al la dio Oziriso kaj ĝi estis heredita de la popoloj de Mezopotamio, disponis pri diferencaj trumpetoj uzataj en militparadoj kaj religiaj ritaroj. Tiuj instrumentoj ricevis la nomon de Sneb kaj havis konusajn kaj rektajn formojn. Oni trovis du trumpetojn en la tombo de la egipta faraono egipcio Tutanĥamono, kiu reĝis el 1353 al 1358 a. K., kaj en la antikvegaj pentraĵoj kiuj reprezentis ilin. Tiuj trumpetoj estis respektive 50,5 cm kaj 58 cm longaj, kaj prezentas larĝan sonfunelon, sed ne havas buŝaĵon propradire. La unua el tiuj estas el bronzo kaj la dua el arĝento, kio estis sendube escepto. Tiuj trumpetoj estis produktitaj el bronzo per la metodo de vaksoperda gisado. En la Brita Muzeo de Londono, en la Muzeo Luvro de Parizo kaj en la Arĥeologia Muzeo de Napolo oni ekspozicias trumpetojn el bronzo kaj egiptajn kaj romiajn kaj en la Numanca Muzeo de Sorio oni konservas kelkajn el kuirita koto kaj faritajn de Iberoj, kelkajn rektajn kaj kelkajn kurbajn. Oni konservas ankaŭ trumpetojn de la Persa Imperio en la muzeo de Persepolo (Irano). En la Nazka Kulturo, eblas trovi trumpetojn el ceramiko same kiel flutojn; en la verkoj por indiĝenaj instrumentoj de la perua komponisto nuntempa Miguel Oblitas Bustamante, oni inkluzivas kvar el tiuj, nomataj Nasca Qqueppas.
Inter la hebreaj popoloj la trumpeto ricevis la nomon de hazozra aŭ ĉatzótzráh kaj havis karakteron preskaŭ dieca ĉar oni atribuis ties inventon al Moseo, kaj ĝi estis ludata nur fare de la pastroj por anonci la asembleojn kaj akompani la sanktigojn kaj la bestoferojn. Ĝi havis ankaŭ militan uzadon kaj utilis por ekmunti la nomadajn tendumejojn aŭ por averti pri alarmoj. La juda trumpeto estis mallonga, de ĉirkaŭ 45 cm, kun konusforma tubo el batita arĝento kiu produktis homogenan kaj neinterrompitan sonon, aŭ ĝi estis uzata de duetoj de du trumpetoj, tio estas, artikulante distinge diversajn notojn diferencajn. Ekzistas ankaŭ kaj ekzistas plue alia tipo de trumpeto, nome la ŝofaro kiu estis produktita el korno de besto koŝer (vir-ŝafo, kapro, antilopo aŭ gazelo) kaj estis uzato en variaj judaj festoj, same kiel en kelkaj servoj de aliaj religioj ĉu kristanaj aŭ judkristanaj.
Hiroki Sakai
Hiroki Sakai (japane 酒井 宏樹, n. ) estas japana futbalisto. Ekde la jaro 2012 li membras en la japana nacia teamo de futbalo. Li estis aktiva teamano kiu partoprenis en 56 matĉoj.
Trumpeto
En Antikveco
Aliaj popoloj kiuj konis kaj disvolvigis diferencajn trumpetojn estis la ĝermana kaj la kelta. La primitiva formo kiel konusforma «so» (S) de la ĝermanaj kaj skandinavaj kornoj nome lur, luroj, lure aŭ luur (1500-400 a. K.) estis kaŭzita de la fakto ke ili estis konstruita el kanino de mamuto. Oni konservas ekzemplerojn en perfekta stato trovitaj en arkeologiaj elfosaĵoj faritaj ĉefe en Danujo. La lure estis inter 1,50 kaj 2,50 m de averaĝa longo, estis iome konusforma kaj prezentis la formon de S. La tubo kunmetiĝis el du kurbaj partoj de malsama longo, el kiuj la dua estis situanta sur malsama nivelo al la unua. Ĝenerale la trovitaj ekzempleroj aperas unuigitaj duope, kun du ekzempleroj de identa grando kaj simetriaj, kio supozigas ke ili estis ludataj laŭ paroj agorditaj samsone, aŭ eĉ samtempe, aŭ alterne. Ili pendis en ŝultrorimeno, kaj ambaŭ muzikistoj, unu apud la alia, devis teni ĉiun instrumenton vertikale super sia kapo. Oni realigis klopodojn per la ekzempleroj plej bone konservitaj en kiuj oni atingis la dekdu unuajn suprotonojn kaj kromatan gamon de septo deire de la fundamenta tono, sed malprobablas ke la pramuzikistoj povus profiti tiun sonpaletron. La kelta karnikso, karniks aŭ karnyx estis muzikinstrumento de rekta tubo, kiu kurbiĝis hokoforme laŭ rekta angulo, simila al la trumpeto kaj destinita al milita uzado, konstruita tute el bronzoj kaj kun sonelirejo laŭ formo de drako. Tiu tipo de trumpeto estis reproduktita en la jaro 113 en la arko de Hadriano, en Romo.
Ĉirkaŭ la 4-a jarcento a.K., la grekoj jam enprenis konkursojn de trumpetistoj en la programon de la antikvaj olimpiaj ludoj. La trumpeto ricevis la nomon de salpinkso kaj ties inventado estis atribuita al la diino Atena. Estis fabrikita el fero aŭ bronzo, sed foje el arĝento kaj estis mallonga tubo kun buŝaĵo el korno aŭ osto. Antaŭ la malfermejo, kiu estis sfera kaj de malgrandaj dimensioj, kutime oni situis ornamajn aŭ moveblajn ringojn. Ili estis heredataj el la etruskoj, kiuj siavice estis heredinta ilin el la egiptoj. Ili uzis ankaŭ la keras, kiu estis el boligita bestokorno kaj estis uzata por militaj celoj.
Dum la Romia Imperio la uzado de la trumpetoj hereditaj el grekoj kaj etruskoj atingis grandan socian gravecon. Estis fabrikitaj el arĝento kaj el bronzo kaj ricevis diversajn nomojn: buccina, cornus, salpinx, aduba, clario, tubesta, lituus aŭ argia inter aliaj, same kiel diversajn formojn, ĉu rektajn aŭ kurbajn. La plej konata el ĉiuj estis la tubesta aŭ tubjo, kiu estis 117 cm longa kaj estis konusforma, kun 1 cm de diametro ĉe la buŝaĵo. La konsusforma tubo estis el bronzo, kun movebla buŝaĵo kaj malfermaĵo iom larĝigita; la tubjo estis uzata de la infanterio, sed ankaŭ ludis gravan rolon por la luktoj de gladiatoroj kune kun la korno kaj la hidraŭlika orgeno, uzata nur foje por difinitaj religiaj bestoferoj. La lituus, male, estis instrumento de uzado nur milita kiu estis uzata de la kavalerio: temis pri longa cilindra trumpeto, de varia grando (de 75 cm proksimume al 1,40 m longa) kiu havis ĉe la pinto mala al tiu de la buŝaĵo kurbiĝon laŭ formo de J, malfermiĝa al malfermaĵo foje tranĉita. Kiel ĉe la kazo de la tubjo, la tubo de la lituus estis el bronzo. La sonkoloro de tiuj instrumentoj plej verŝajne estis senduba iom malagrabla: la romiaj verkistoj kvalifikas la tembron de la tubjo kiel «raŭka» kaj «timiga». Tiu de lituus estis pli akra kaj sendube sufiĉe pli strida. La romiaj trumpetistaroj favoris la disvolvigon de la trumpeto uzante ilin por alvokoj, kaj militaj kaj civilaj fanfaroj. En la romiaj skulptaĵoj eblas observi ke la trumpetoj aperis en ĉiuj procesioj.
Kaj la Biblio kaj Homero en la Iliado konfirmas la gravon de la trumpeto en la religiaj praceremonioj kaj de ties uzado en la bataloj, kaj eĉ oni indikas en la Biblio, ke la laŭta sono de la trumpetoj faligis la muregojn de la urbo Jeriĥo.
La ĉina kulturo kontribuis grandskale al la disvolvigo de la trumpeto, per uzado de kurioza trumpeto komponita de diversaj konusformaj tuboj kiuj alĝustigas unu en alia teleskope. Alia kontribuaĵo estis la helicoforma trumpeto ludata de maristoj kaj pastroj budhistaj. Ekzistis ankaŭ trumpeto nomita La pa aŭ Laba kaj alia instrumento suona kiu estas tipo de trumpeto simila al hobojo de tonoj altaj kaj laŭtaj kiu povas havi sep aŭ ok truojn. La suona estis tre populara en la Unua Dinastio Ĥin (265-420) en la zonoj de la regiono Ŝinĝango kaj estas formata de tubo konusforma el ligno traborata de ok truoj (sep en la antaŭa parto kaj unu en la malantaŭa), tubo el kupro kaj anĉo el kano. Pro tio la instrumento ne apartenas al la latunaj blovinstrumentoj kiel trumpeto, sed al la lignaj blovinstrumentoj. Versio de la suona estas la ĉina korneto, nome instrumento kiu estas tre uzata kiel melodia elemento necesa por la «konga santiaga», nome tipo de popolmuziko nepra en popolaj festoj en la orienta regiono de Kubo, kies ĉefurbo estas Santiago de Cuba, kaj de tie la nomo santiaga. La instrumento ricevis sian erarigan nomon pro la formo de sia korpo.
En la regnoj de Javo kaj Balio ekzistis dum la 10-a jarcento malgrandaj muzikensembloj en kieskompono troviĝis trumpeto kurboforma. En Tibeto, ekde la 7-a jarcento la influo hindia rezultis en la enkonduko de muzikinstrumentoj kiaj la dung-dkar, fabrikita el helika konko foje kun metalaj buŝaĵoj kaj kun plilongigo farita el metala lado, nomita flugilo (gshog-ma), tre similar al la sanĥ de Barato, kaj la ŭadun, fabrikita el korno. La mag-dun estas granda trumpeto de basaj kaj raŭkaj sonoj kiu povas esti ĝis 5 metroj longa kaj estas instrumento karaktera kaj originata en Tibeto. La aborigenoj de Aŭstralio havas specon de trumpeto, cetere sian solan blovinstrumenton nome la diĝeridu. Kvankam ilia korpo estas el ligno, oni klasifikas ilin kiel latunajn blovinstrumentojn pro la maniero de songenerado per lipovibrado.
Menciindas ke ĉiuj tiuj trumpetoj ne havis klapojn kaj sonigis nur el 2 al 5 notojn.