cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lupuso
Gravedeco kaj kontraŭkoncipo
En la 2000-aj jaroj oni ne rekomendis al virinoj kun lupuso gravediĝi pro alta risko de malboniĝo de sanstato kaj aborto. Nun danke al pluaj esploroj kaj pli efika kuracado multaj lupusulinoj sukcesas gravediĝi kaj naski sanajn bebojn. Por havi plej bonajn ŝancojn necesas ke dum almenaŭ duonjaro antaŭ la gravediĝo la virino ne havu simptomojn de lupuso, nek prenu kuracilojn kontraŭ ĝi. 20-25% de tiaj gravedecoj finiĝas tamen per aborto, ĉirkaŭ 25% de la beboj naskiĝas antaŭtempe, sed sen ajnaj perturboj kaj poste evoluas normale. Dum la gravedeco povas altiĝi sangopremo, malboniĝi diabeto, hiperglukemio, renaj malsanoj, do necesas strikta observado fare de la gravedulino kaj kuracistoj, kun ebleco kaze de neceso rapide veni al la intensa fako. Gravedulinoj ne devas ĉesigi prenadon de prednisolono.
Oni konkludis ke riskon de aborto kreskigas du proksime interligitaj lupusaj aŭtoantikorpoj, kune nomataj antifosfolipidaj antikorpoj: antikardiolipinaj antikorpoj kaj lupusa antikoagulaĵo. Pli ol du lupusulinoj el tri havas tiajn antikorpojn, eltroveblajn per sangoekzamenoj. Foje iliaj beboj havas lupusajn erupciojn aŭ malmultajn sangoĉelojn, sed tio kutime pasas sen ajna kuracado.
Por eviti nedezerindan gravedecon oni rekomendas uzi mekanikajn kontraŭkoncipilojn, sed enuteraj pesarioj estas evitindaj pro risko de infektiĝo. Kontraŭkoncipaj pipoloj estas uzeblaj post konsultado de kuracisto, ĉar multaj el ili enhavas altan dozon de estrogeno.
Sporto
Estas utile fari ĉiutagajn moderajn ekzercojn, eĉ dum akuta fazo de la malsano. Ekzercoj, kiuj ne postulas fortan fizikan streĉiĝon, fortikigas la korpon kaj helpas kontraŭstari depresion kaj muskolan malfortiĝon. Salubrigaj estas ankaŭ ne tro longaj promenoj.
Dieto
Dieto devas esti ekvilibra. En akuta fazo, kiam apetito malboniĝas, oni rekomendas preni polivitaminojn. Prefere deteni sin de konsumado de alkoholo, ĉar ĝi negative influas hepaton kaj krome ĝi estas malrekomendita kaze de uzado de kuraciloj kiel Methotrexate, Cyclophosphan, Azathioprine.
Suno
Pli ol triono da lupusuloj estas altsensivaj al la sunradioj. 60-80% de la malsanuloj post esti ĉe la forta suno ene de duonhoro jam ekhavas erupciojn. La sunradioj povas provoki akutan fazon, inkluzive haŭtan vaskuliton, febron, ktp.
Prognozo
La unuaj datumoj pri vivodaŭro de la lupusuloj aperis en 1954, kiam 4-jara postvivado konsistigis 51%. Uzado de glukokortiroidoj kaj kemioterapioj agentoj ebligis draste ŝanĝi la situacion. En la 1990-aj jaroj, 10-jara postvivado atingis 90%, 20-jara — 70%. Nun 85-95% de la pacientoj plu vivas post 15 jaroj.
Esploroj
Lupuso estas konsiderata modelo de la aŭtoimunaj malsanoj, do altiras specialan atenton de la esploristoj, ĉar solvo de rilataj al ĝi problemoj helpos solvi problemojn ankaŭ de la aliaj aŭtoimunaj malsanoj. Oni esploras genojn, klopodante difini kiuj el ili ludas gravan rolon en la apero de lupuso. Oni supozas ke la malsanuloj havas genetikan difekton de apoptoso, do damaĝitaj aŭ potenciale damaĝaj ĉeloj anstataŭ perei restas en la organismo kaj detruas ĝin. Oni anstataŭigis ĉe laboratoriaj musoj genon Fas, kontrolantan apoptoson, per alia, ne difektita geno kaj post tio la musoj ne plu montris signojn de lupuso. Oni esploras ankaŭ genojn de la komplementa sistemo, ĉar nome tiu sistemo helpas al la antikorpoj detrui fremdajn substancojn. Oni esploras ankaŭ genojn, kiuj kreskigas riskon de komplikaĵoj kiel la renaj malsanoj. Oni trovis genon, kiu asociiĝas kun pli alta risko de renaj malsanoj ĉe afrik-usonanoj.
La Nacia Instituto pri Sano esploras uzadon de kontraŭkoncipiloj fare de lupusulinoj. Aperis datumoj, montrantaj ke ankaŭ estrogeno povas esti sekura por certaj malsanulinoj.
Oni esploras eblecon rekonstrui imunan sistemon per transplantado de osta medolo.
Jean-François Gigoux
Jean-François GIGOUX (naskiĝis la 8-an de januaro 1806 en Besançon, Francio; mortis la 12-an de decembro 1894 en Besançon) estis franca pentristo kaj ilustristo.
Francesco Melzi
Francesco MELZI (naskiĝis ĉirkaŭ 1491 en Milano, Italio; mortis ĉirkaŭ 1570 en Vaprio d'Adda, Italio) estis itala pentristo, disĉiplo de Leonardo da Vinci. Li akompanis lin en Francion kaj restis apud li ĝis lia morto. Li heredis parton de la posedaĵoj de Leonardo.
John Grand-Carteret
John GRAND-CARTERET (naskiĝis la 6-an de majo 1850 en Parizo, Francio; mortis en aŭgusto 1927 en Parizo, Francio) estis franca verkisto kaj ĵurnalisto.
Li laboras kiel ĵurnalisto en Ĝenevo kaj poste en Parizo. Li laboris sub la pseŭdonimo d'Historicus. Grand-Carteret estis fama kolektisto de gravuraĵoj.
li estas avo de Jean Albert Grand-Carteret, franca pentristo.
François-Guillaume Ménageot
Li laboris en la franca akademio en Romo de 1769 ĝis 1774 antaŭ ol iĝi historia pentristo de la reĝa akademio en Parizo en 1777.En 1781 li pentris interalie la 278 x 357 cm grandan bildon "La morto de Leonardo da Vinci", kiu troviĝas nun en la muzeo de la urbestrejo de Amboise.
Balancado de Luno
Balancado de satelito (ofte temas pri Luno) aŭ libracio estas malrapida oscilo (reala aŭ ŝajna) de satelito. Kvankam rivolua periodo de Luno ĉirkaŭ Tero egalas al rivolua periodo de Luno ĉirkaŭ ĝia akso, la balancado donas eblecon vidi en diversaj tempoj de monato iomete diversaj partoj de lunsurfaco, kaj do de Tero entute videblas 59% de lunsurfaco. Tio okazas pro tio, ke Luno turniĝas ĉirkaŭ ĝia akso kun konstanta rotacrapido, sed ĉirkaŭ Tero kun nekonstanta, ĉar Luno iros laŭ ne cirkla, sed elipsa orbito.
Gyula Andrássy
Grafo ANDRÁSSY Gyula [andraŝi djula] (n. 3-an de marto 1823, Olahpatak, nun Vlachovo en Slovakio – m. 18-an de februaro 1890, Volosco, Istrio, Aŭstra-hungara imperio (hodiaŭ Kroatio) estis hungara ĉefministro kaj eksterafera ministro de Aŭstrio-Hungario (1871–1879). Fervora apoganto de Germanio, li en 1879 – kun la germana imperia kanceliero Otto von Bismarck – formis la aŭstran-germanan aliancon, kiu iĝis grava punkto en la eksteraj aferoj de Aŭstrio, ĝis la fina kolapso de la Monarĥio en 1918.
Andrássy iĝis membro de la hungara parlamento unuafoje en 1847 kiel ano de la radikala reformpartio de Lajos Kossuth. Li batalis en la revolucio de 1848–49 kontraŭ Aŭstrio, kiel komandanto de bataliono. Li fuĝis eksterlanden post la malvenko de la revolucio. Dum lia foresto, oni juĝis lin je morto kaj simbole pendumis lin, sed li ricevis en 1857 amnestion kaj hejmenvenis. Post tio li apogis Ferenc Deák dum la traktadoj, kiuj kondukis al la aŭstra-hungara interkonsento de 1867. Oni nomumis lin ĉefministro kaj ministro pri militistaj aferoj (la 17-an de februaro 1867), kaj la finaj konstitucijuraj traktadoj inter Hungario kaj Aŭstrio okazis per lia gvidado. Ĉar li vidis minacon por Hungario en la slavaj popoloj, Andrássy forte apogis la dualismon kaj kontraŭis planon de Karl Siegmund von Hohenwart (1871), kiu pligrandigus la konstitucian staton de la landoj de la ĉeĥa krono. Li daŭre plibonigis la rilatojn kun Germanio, kiun li rigardis kontraŭpezo al Rusio, dum li kontraŭis la detruon de Turkio, ĉar tio signifus la troan fortiĝon de la slavaj popoloj. Ĉefe je lia firma deklaro Aŭstrio-Hungario restis neŭtrala dum la germana-franca milito de 1870–71. Kiam Francisko Jozefo rezignis pri revenĝa politiko kontraŭ Prusio, Andrássy iĝis ministro pri eksteraj aferoj de la imperio (14-an de novembro 1871). La internacia pozicio de Aŭstrio-Hungario grave fortiĝis dum lia agado. Li volis eviti la kreskon de la slava loĝantaro en la Monarĥio, evitante, ke nur la Rusa Imperio eluzu la Balkan-krizon ekintan en 1875. Tiel li interkonsentis en la Berlina Kongreso de 1878, ke Aŭstrio aneksu Bosnion-Hercegovinon. Tiu decido estis malpopulara en Aŭstrio kaj Hungario, kaj kondukis al la demisio de Andrássy (8-an de oktobro 1879). Unu tagon antaŭ sia demisio, li subskribis la malbonŝancan aŭstran-germanan aliancon, kiu interligis la du imperiojn ĝis fino de la unua mondmilito.
Post sia retiriĝo, Andrássy agadis plu kiel membro de la Supera Ĉambro. Lia samnoma filo Gyula Andrássy (pli juna) estis same elstara politikisto.
Lingva Festivalo en Sankt-Peterburgo
La ideo organizi Lingvan Festivalon en Peterburgo ekzistis ekde la jaro 2004, kiam lokaj esperantistoj volis okazigi negrandan festivalon lige kun la Peterburga Antaŭkongreso de IJK en Rusio.
Tamen la unua festivalo povis okazi ne pli frue, ol marte de la jaro 2007.
1-a festivalo, marto 2007
La 1-a LF okazis la en la ejo de la jura fakultato de Sankt-Peterburga Ŝtata Agrikultura Universitato. La fakultatestro, d-ro Zejnalov, estis impresita de la ideo kaj disponigis la ejon tute senpage. Li ankaŭ ĉeestis mem dum LF, malfermis kaj fermis ĝin kaj ĝuis kelkajn prezentojn.
La specifaĵo de la Peterburga festivalo iĝis prezento de lingvosciencaj branĉoj apud la prezentoj de lingvoj: estis prezentitaj 5 sciencaj branĉoj (fonologio, internacia komunikado, lingvokonstruado, mondkoncepto en lingvo kaj psikolingvistiko) kaj 22 lingvoj.
Ĉeestis pli ol 100 partoprenantoj, el kiuj 71 plenigis enketilojn. Venis aliurbaj gastoj el Moskvo (pli ol dek personoj), Jelec kaj Iĵevsk (po unu).
Speciala internacia koncerto ne okazis, kvankam la solenan fermon kronis, tute spontanee, irlanda danco.
La organiza komitato de la festivalo konsistis el Sergej Andrejsons, Slavik Ivanov kaj Dmitrij Lisovickij (vicestro de la fakultato).
Reeĥo en amaskomunikiloj
Antaŭ la festivalo aperis minimume unu notico (en respektata tagĵurnalo "Delovoj Peterburg"). Post la aranĝo estis mencioj en la plej populara urba studenta gazeto ("Gaudeamus", distribuata senpage) kaj en minimume unu radiostacio. Lige kun la festivalo (sed ne pri ĝi mem) estis filmita programo pri planlingvoj (ĉefe Esperanto) fare de televidkompanio "Mir".
2-a festivalo, aprilo 2008
La 2-a Lingva Festivalo en Sankt-Peterburgo, samkiel la unua, okazis la en la ejo de la Ŝtata Agrikultura Universatato. Ĉeestis 150-200 partoprenantoj, kiuj prenis 124 enketilojn (sed plenigis 64). Estis prezentitaj 35 lingvoj.
Laŭ la rezultoj de la enketado, la plej popularaj lingvoj de la festivalo estis la oseta (32,81% de la enketiloj mencias ĝin kiel vizititan), tokipono (29,69%), la japana (28,13%), la kpelea lingvo el Okcidenta Afriko (26,56%), la hindia (25%), Esperanto (23,44%) kaj (po 20,31%) la belorusa, la baltiaj finnaj lingvoj de Ingrio (regiono, kie Peterburgo lokiĝas; temis ĉefe pri la iĵora kaj la vota) kaj la erzja.
La organiza komitato de la festivalo konsistis el Sergej Andrejsons, Slavik Ivanov kaj Dmitrij Lisovickij (instruisto de la gastiganta fakultato).
3-a festivalo, aprilo 2009
La 3-a Lingva Festivalo en Sankt-Peterburgo okazis la en la ejo de la Neva Instituto de Lingvo kaj Kulturo, universitat-nivela privata lernejo, tre oportune lokita en historia urboparto ĉe la metrostacio Ĉkalovskaja. Ĉeestis pli ol 200 partoprenantoj, okazis 40 diversaj prezentoj (multaj pli ol unufoje), ĉefe de lingvoj, sed ankaŭ de kelkaj apudlingvaj temoj kiel fonologio, uzo de Vikipedio en lingvistikaj esploroj, lingvokonstruado kaj aliaj.
La organiza komitato de la festivalo konsistis el Sergej Andrejsons, Slavik Ivanov kaj Jelena Arĥipova (estro de la fako pri instruado de „la rusa lingvo kiel fremda“ en la gastiganta lernejo). Studentoj de la instituto multe helpis pri kolektado de statistikoj kaj aliaj farindaĵoj.
La 3-a peterburga festivalo havis la plej laŭtan reeĥon en la amaskomunikiloj. Pri ĝi skribis kelkaj gazetoj kaj okazis radiontervjuo kun membroj de la organiza komitato ĉe „Radio Peterburg“.
4-a festivalo, majo 2010
La 4-a Lingva Festivalo okazis la en la sama ejo, kiel antaŭe, — en la Neva Instituto de Lingvo kaj Kulturo. Ĝi ĝenerale ripetis la ecojn kaj atingojn de la antaŭa festivalo. Kelkaj lingvoj estis prezentitaj unuafoje (la baŝkira kaj la ŝumera inter ili). La tri plej vizitataj prezentoj estis: „Lingvokonstruado: detruantoj de mitoj“ (pri mitoj ĉirkaŭ planlingvoj kaj lingvokonstruado), Esperanto kaj la finna.
5-a festivalo, aprilo 2011
La 5-a Lingva Festivalo okazis la en la Neva Instituto de Lingvo kaj Kulturo, kiu daŭre volonte kunlaboras kun la esperantistaj aktivuloj pri organizado de la evento. Inter la novaĵoj de la festivalo estis plimultiĝintaj „lingvaj teritorioj“ (krom la tradicia angla okazis ankaŭ la hispana, la finna, la kroata kaj la Esperanta) kaj interkonaj envolvigaj „malfermaj diskutoj“. La Esperanta „lingva teritorio“ evidentiĝis bona maniero por kunligi novajn „virtualajn“ esperantistojn kun la eksterinterreta Esperanto-movado en la urbo.
Dum la festivalo unuafoje funkciis infana servo: ĝi komenciĝis per 40-minuta programo pri historio de skribsistemoj, dum kiu infanoj provis pentri piktogramojn sur papero kaj sur argilo, kaj daŭris per konkurso pri scio de fabeloj, diversaj ludoj kaj aliaj programeroj. Partoprenis dekkelk infanoj, ĉefe idoj de la organizantoj kaj de dungitoj de la akceptanta instituto.
6-a festivalo, aprilo 2012
La 6-a Lingva Festivalo okazis la 22-an de aprilo, la unuan fojon en la ejo de la Universitato pri informteknologio, mekaniko kaj optiko (ITMO), kunlabore kun la fremdlingva studenta klubo de tiu granda universitato. La unuan fojon en Sankt-Peterburgo la lingvaj prezentoj kaj prelegoj daŭris 50 minutojn (anstataŭ 40 aŭ eĉ 30 en la pli fruaj festivaloj).
8-a festivalo, aprilo 2014
La 8-a Lingva Festivalo okazis la 13-an de aprilo 2014, en la ejo de la Universitato pri informteknologio, mekaniko kaj optiko (ITMO), partoprenis pli ol 200 personoj. Furoris prezentoj de la ĉina kaj de la tibeta lingvoj.
La 10-a festivalo, aprilo 2016
La 10-a festivalo okazis la en la Neva Instituto de Lingvo kaj Kulturo. Ĝin organizis Rusia Esperantista Unio.
Pro la manko de lernoĉambroj, neniu prezento ripetiĝis en la programo. Okazis krome prezento de kelkaj lingvaj grupoj, nome — de la finn-ugra, ŝemida kaj kaŭkazia.
La 11-a festivalo, aprilo 2017
En ITMO kunlabore kun la Konsilio de eksterlandaj studentoj al la universitato ITMO.
La 12-a festivalo, aprilo 2018
En ITMO. La festivalo altiris pli ol 500 partoprenantojn. En iuj blokoj estis 13 samtempaj programeroj. Ĉiuj prezentintoj ricevis librajn premiojn laŭ sia elekto.
La 13-a festivalo, oktobro 2019
Krom Esperanto, prezentita en la plej granda salono fare de Vjaĉeslav Ivanov, okazis ankaŭ prelego pri historio de lingvoprojektado (kaj specife pri tri esperantidoj: Ido, OMO kaj Nov-Esperanto) fare de German Dudĉenko kaj paroliga klubo en Esperanto, gvidita de Mikaelo Kolodin.
2020 kaj pli poste
La festivalo ne povis okazi en 2020 pro la koronvirusa pandemio. Ĝia ĉesigo ne estis anoncita, kaj estas espero pri la sekva festivalo en 2022 aŭ pli poste.
Grandaj finnoj
Konkurso Grandaj finnoj (finne: Suuret suomalaiset) okazis en Finnlando en decembro de 2004. Ĝiaj modeloj estis respondaj programoj Unsere Besten (Germanio) kaj Great Britons (Britio). Rigardantoj kaj aŭskultantoj de YLE elektis en ĝi 100 la plej grandajn finnojn (finnoj en la senco "finnlandanoj", ne en la senco "etnaj finnoj"). Venkinto estis finna nacia heroo kaj unu el la fondintoj de Finnlando marŝalo Mannerheim.
Filiberto la 1-a de Savojo
Filiberto la 1-a de Savojo kromnomita "la Ĉasisto" (france : Philibert Ier de Savoie dit "le Chasseur" kaj itale : Filiberto I di Savoia detto "il Cacciatore" ) naskiĝis en la tiama ĉefurbo de la Savojaj Ŝtatoj Chambéry (Ŝamberio) je la 7-a de aŭgusto 1465 kaj mortis en Lyon (Ljono) je la 22-a de septembro 1482.
Li estis la filo de la 3-a duko Amadeo la 9-a de Savojo (1435-1472) kaj de lia edzino Jolando de Francio (1434-1478), kiu estis la filino de la franca reĝo Karlo la 7-a kaj de Maria de Anĵuo.
Post la morto de sia patro en 1472 li heredis la Domestrecon de Savojo kaj fariĝis la 4-a duko de Savojo, princo de Piemonto, grafo de Aosto de Morianio (Maurienne) kaj de Nico. Sed ĉar tiam li estis sepjara infano, lia patrino fariĝis regentino.
Lia patrino edzigis lin en 1474 kun lia dujara kuzino Blankino Maria Sforzo (1472-1510), kiu estis la filino de la duko de Milano Galeaco Mario Sforzo kaj de Bonino de Savojo. Kompreneble ŝi naskis al li neniun gefilon.
La regentino hezitis inter la tradicia alianco de Savojo kun svislandanoj kaj profita alianco kun la burgonja potenco kreskanta. Ĉar ŝi timis aliancon inter la dukoj de Burgonjo kaj de Milano, ŝi elektis aliancon kun la duko de Burgonjo Karlo la Temerara.
Sekve la franca reĝo Ludoviko la 11-a provis eksoficigi ŝin kaj anstataŭigi ŝin per ŝia bofrato Filipo de Breso.
Estiĝis lukto por la regpovo ĉirkaŭ la juna duko, ĝis kiam Filipo de Breso finfine fariĝis la unusola "protektanto" de sia nevo, kiun li forkondukis al Ljono.
Dom Viçoso
estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Sul e Sudoeste de Minas kaj en la mikroregiono Itajubá. Laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun.
Dom Silvério
(oficiale Município de) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Zona da Mata (esperante Zono de la Ĝangalo) kaj en la mikroregiono  Ponte Nova. Laŭ la stato de en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
La loĝloko estis levita al la rango de municipo en 1938.
Dom Joaquim
(oficiale Município de) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Metropolitana de Belo Horizonte (Granda Belo-Horizonto) kaj en la mikroregiono Conceição do Mato Dentro. Laŭ la stato de en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
Junianus Justinus
Junianus JUSTINUS estis roma historiisto, kiu probable vivis meze de la 2-a jarcento (laŭ kelkaj nur dum la 3-a aŭ 4-a jarcento.
Oni scias nenion pri lia vivo. Li estas la aŭtoro de Historiarum Philippicarum libri XLIV, verko, kiu laŭ la antaŭparolo estas kolekto de la plej gravaj partoj de la granda Historiae pillippicae et totius mundi origines et terrae situs de Pompeius Trogus el la epoko de la imperiestro Aŭgusto.
La verko de Trogus perdiĝis, sed la prologi aŭ tekstresumoj de Plinio la pli maljuna kaj aliaj daŭre ekzistas.
La verko de Justinus estis oft uzita dum la mezepoko, kiam oni foje konfuzis lin kun Justino la martiro.
Dona Euzébia
(oficiale Município de) estas municipo en Brazilo. Ĝi apartenas al la mikroregiono Cataguases (esperante: Katagŭazjs) kaj al la mezoregiono Zona da Mata (esperante Zono de la Ĝangalo) de la brazila subŝtato Minas-Ĝerajso. Laŭ la stato de en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
La loĝloko estis levita al la rango de municipo en 1962.
Dom Cavati
(oficiale Município de) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Vale do Rio Doce (do "Valo de Rivero Dolĉa") kaj en la mikroregiono Caratinga. Laŭ la stato de en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
Dom Cavati aludas en la portugala al la nomo de iama episkopo dom João Batista Cavati (1892-1987).
Eksteraj ligiloj
<!-- Eble utilas ankoraŭ ion reenmeti de la antaŭa, tro mallonga teksteto, plej bone per enporto en vikidatumojn:
Amadeo la 9-a de Savojo
Amadeo la 9-a de Savojo kromnomita "la Beatulo" (france: Amédée IX de Savoie dit "le Bienheureux" kaj itale : Amedeo IX di Savoia detto "il Beato" ) naskiĝis en Thonon-les-Bains je la 1-a de februaro 1435 kaj mortis en Vercelli je la 30-a de marto 1472.
Li estis la filo de la 2-a duko Ludoviko la 1-a de Savojo (1413-1465) kaj de lia edzino kun Anno de Luzinjano (Anne de Lusignan 1419-1462), kiu estis la filino de Januso de Luzinjano (Janus de Lusignan 1375-1432), reĝo de Kipro kaj de Jerusalemo, kaj de lia edzino Karlino de Burbono (Charlotte de Bourbon 1388-1422).
Li edziĝis en Clippe dum 1452 kun Jolando de Francio (1434-1478, kiu estis la filino de la franca reĝo Karlo la 7-a kaj de Maria de Anĵuo. Ŝi naskis al li 10 gefilojn :
Post la morto de sia patro en 1465, li heredis la Domestrecon de Savojo kaj fariĝis la 3-a duko de Savojo, princo de Piemonto, grafo de Aosto, de Morianio kaj de Nico. Sed ĉar li estis epilepsiulo malsanema kaj religiema, li forlasis la regadon al sia edzino, kiu energie rolis kiel regentino ekde 1466 kontraŭ la intrigoj de la ribelemaj nobeloj savojaj kaj de sia bofrato Filipo de Breso.
Li mortis kaj estas entombigita (kun sia edzino) en Vercelli. La Romkatolika Eklezio titolis lin "Beatulo" en 1677.
Diogeno
Diogeno (greke: Διογένης) estas greka nomo de pluraj gravaj personoj:
Tribal Tech
Scott Kinsey anoncis je septembro 2009 ke ili reformos kaj faros novan muzikon.
Gerlachov
Gerlachov povas esti:
Dubová
Dubová povas esti:
en Ĉeĥio:
en Slovakio
Abrahámovce
Abrahámovce povas esti:
Flulinio
La flulinio estas la linio liganta la punktojn kun la plej rapida fluo je, aŭ malmulte sub, la surfaco de fluanta akvoetendejo.
Enmigrado en Usonon
La libera enmigrado en Usonon daŭris de malkovro de Ameriko ĝis 1882, kiam aperis la unuaj limigaj leĝoj.
Flulinio
La situo de la flulinio ordinare ne identas kun la talvego.
La vorto havas ankaŭ la alian sed similan sencon. Flulinio estas la vojo de ĉiu aparta partiklo de la fluaĵo. Ĝi povas esti videbligita per almikso de farbo en deziratan lokon de la fluo; farbo montras kien fluas la fluaĵo el la loko.
Los Jaivas
Los Jaivas, elparolu: Los Ĥajvas, estas rokgrupo de Ĉilio. Ili muzikas inter la folklora kaj moderna stiloj. Tiu grupo naskiĝis en 1963 en la urbo Viña del Mar, ĝi estas ankoraŭ aktiva.
Originalaj membroj
Ĝia originala kaj tradicia grupo estis:
Eksteraj ligiloj
Oficiala retejo
Enmigrado en Usonon
Ekde historia komenco de Usono, la enmigrantoj certigis la laborforton, kapitalon kaj scion. La nombro de la enmigrantoj estis ĝis 1780 entute 500.000, poste ĝis 1845 estis averaĝe po 100.000 personoj jare, post finiĝo de la interna milito kaj danke al la eksploda evoluo, la nombro de la enmigrantoj estis ekde 1880 ĝis 1914 ĉ. 500.000 ĉiujare. rekorda jaro estis 1907, kiam trapasis la limon 1,2 milionoj da homoj.
En 1882 alvenis 789.000 homoj en Novjorkon, ĉefe anglosaksoj, germanoj. Oni kalkulas, ke en la 19-a jarcento enmigris la Usonon ĉ. 19 milionoj da homoj. Oni notas la enmigrantoj ekde 1820.
Ketozo
Ketozo estas monosakarido, sed ĝi kontraŭe al la aldozoj portas je ne finpozicia karbono de sia karbonĉeno karbonilgrupon (duoblan ligon kun oksigeno, C=O). La plej ofta ketozo estas la fruktozo. Ketozoj povas ekesti per oksidiĝo de plurvalora alkoholo je ne randsituanta C-atomo.
Abbey Road
Abbey Road (Esp. "Abbey Vojo") estas la dek-dua albumo de the Beatles. La albumo eldonigis je la 26-a de septembro 1969 kaj estis la lasta albumo registrita de la grupo. Paul McCartney volis albumon de miksaj kantoj, kaj John Lennon ne volis. La albumo estis kompromiso, Flanko 2 estas la mikso, kiun McCartney volis.
Traka listo
Ĉiuj kantoj de John Lennon and Paul McCartney escepte de:
(*)George Harrison
(**)Richard Starkey, Jr.
Flanko 1:
Rubber Soul
Rubber Soul (Esp: "Kaŭĉuka Animo") estis la sesa albumo de the Beatles. La titolo aludas al la distordita bildo de the Beatles sur la kovrilo. La Usona albumo estas iom diferenca al la Brita albumo; ĝi estas pli mallonga kaj havas iujn diferencajn kantojn. La albumo estis eldonita je la 3-a de decembro 1965.
Brita traka listo
Ĉiaj kantoj de John Lennon & Paul McCartney escepte de:
(*)George Harrison
(**)John Lennon, Paul McCartney, & Richard Starkey, Jr.
Flanko 1
Flanko 2
Usona traka listo
Flanko 1
Flanko 2
The Beatles (albumo)
The Beatles estis la deka albumo de the Beatles. Ĝia neformala nomo estas "The White Album" (Esp: "La Blanka Albumo") pro ĝia blanka kovrilo. La albumo eldoniĝis je la 22-a de novembro 1968 de Apple Records. Originaj eldonoj havis numeron sur la kovrilo.
Traka listo
Ĉiuj kantoj de John Lennon kaj Paul McCartney, escepte de: (*)George Harrison (**)Richard Starkey, Jr.
Flanko 1:
Flanko 2:
Flanko 3:
Flanko 4:
Revolver
Revolver (Esp: "Rotacianto") estas la sepa studia albumo de the Beatles. La titolo aludas al la rotacianta disko sur la gramofono, kvankam iuj personoj opiniis, ke ĝi aludas al revolvero ("Revolver" en angla lingvo povas esti aŭ "rotacianto" aŭ "revolvero"). La album estis eldonita je la 5-a de aŭgusto 1966. La Usona albumo estis pli mallonga; ĝi ellasas tri kantojn. Revolver estis la lasta albumo malsama en la Usona kaj Brita versioj.
Brita traka listo
Ĉiuj kantoj de John Lennon kaj Paul McCartney escepte de:
(*)George Harrison
Flanko 1:
Usona traka listo
Flanko 1:
Flanko 2"
Diogeno Laertio
Diogeno el Laertio aŭ Diogeno Laertio (greke: Διογένης Λαέρτιος / Diogenês Laertios) estis greka poeto kaj biografisto de la 3-a jarcento el Laertio, Kilikio.
Pri Diogeno mem oni scias malmulton. Tio estas iom paradoksa, ĉar liaj verkoj ofte estas la nura fonto pri vivo kaj ideoj de multaj filozofoj. Nur dank' al li oni scias pri la diraĵoj kaj leteroj de Epikuro kaj pri idea heredaĵo de kelkaj aliaj filozofoj.
Lia grava verko, "La Vivoj kaj Opinioj de Famaj Filozofoj", verkita en la greka, inkluzivas biografion de 82 klasikaj grekaj filozofoj ekde Taleso ĝis Epikuro, kaj priskribo de iliaj filozofiaj opinioj kaj listo de iliaj transdonitaj diraĵoj. Ĉi tiu libro estas resumo de opinioj kaj kolektoj de eltiraĵoj de la verkadoj de antikvaj biografistoj, inkluzive de Diodes of Magnesia (Diodoj de Magnesia) kaj Pavorinos.
Dores de Guanhães
Eksteraj ligiloj
<!-- Eble utilas ankoraŭ ion reenmeti de la antaŭa, tro mallonga teksteto, plej bone per enporto en vikidatumojn:
Magical Mystery Tour
Magical Mystery Tour (Esp: "Magia Misteroveturo") estas la naŭa albumo de the Beatles. La albumo estis la sonospuro al televida prezentaĵo pri la grupo. En Britio la albumo estis duobla "EP" de ses kantoj; en Usono, la albumo inkludis kvin pliajn kantojn.
Brita traka listo
Ĉiuj kantoj de John Lennon kaj Paul McCartney escepte de:
(*)George Harrison
Dores do Indaiá
(nomo kiu signifas doloroj de la (rivero) Indaía, oficiale Município de) estas urba municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Central Mineira (do "Centro de Minas-Ĝerajso") kaj en la mikroregiono Bom Despacho. Laŭ la stato de en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
Magical Mystery Tour
Brita traka listo
(**)Lennon, McCartney, Harrison, Starr
Dores do Indaiá
Esperanto en Dores do Indaía
En 1952 la veterana esperantisto José Soares de Carvalho, advokato en la loka Jura Forumo, gvidis Esperanto-kurson per la kultura radistacio “Dores do Indaiá”.
Magical Mystery Tour
Brita traka listo
Flanko 1: Flanko 2: Flanko 3: Flanko 4:
Usona traka listo
Flanko 1:
Flanko 2:
Giovanni Battista Sammartini
Giovanni Battista Sammartini (* 1700 aŭ 1701 en Milano; † 15-a de januaro 1775 samloke) estis orgenisto, ĥordirektisto, instruisto kaj dumvive la plej grava malfrubaroka komponisto de sia hejmurbo.
Vivo
En sia frua periodo li konmponis muzikon por liturgia uzo. Li estis kapelestro ĉe pluraj preĝejoj de Milano kaj influis per sia stilo Christoph Willibald Gluck, kiun li instruis ekde 1736 ĝis 1741. Fine de sia vivo, en la jaroj 1770 kaj 1771 li aŭskultis la koncertojn de Wolfgang Amadeus Mozart en Milano ĉe ties unua vojaĝo tra Italio je ties provo, trovi daŭran dungitecon en Milano.
Ofte oni intermiksas lin kun sia frato Giuseppe (1695-1750), ankaŭ produktema komponisto, kies nomo havas la samajn komencliterojn.
Lia graveco
Sammartini estis produktema komponisto de operoj, simfonioj (pli ol sepdek), konĉertoj kaj ĉambromuziko. Liaj simfonioj indikas la komenzojn de ŝanĝo ekde overturo simpla kaj mallonga al nova seriozeco kaj tema disvolviĝo, kio aŭguras la verkarojn de komponistoj kiel Haydn kaj Mozart. Krome li verkis, eklezian muzikon, tri operojn, sonatojn, arĉinstrumentkvartetojn kaj arĉinstrumentkvintetojn.
La verkoj de Sammartini en libraj resp. sonregistraj eldonoj aŭ estas numerita de li mem opusnumero aŭ per J-C numeroj laŭ Jenkins-Churgin katalogo. Newell Jenkins la unuan fojon eldonis kelkajn el la verkoj de Sammartini inkluzive de magnifikato (li ankaŭ eldonis verkojn de Vivaldi, Paisiello kaj Boccherini kaj aliaj).
Hi-Brazilo
Hi-Brazilo (Hy-Brazil kaj aliaj variaĵoj: «O'Brasil», nun irlanda familinomo, kaj «Hy Bressail») aŭ simple Insulo de Brazilo esta mitologia insulo de Atlantiko ligita al legendo de Sankta Brendano kaj al legendo de feliĉa insulo komuna al ĉiuj hindeŭropaj kulturoj (Atlantido, Avalono, Insulo de Hisperidoj, Antilio, Drogio, Emparedada, Estotilando, Grocelando, ktp.).
Mezepokaj mapoj montras ofte la Insulon Hi-Brazilon, samekiel Antilion, la Insulon de Sankta Brendano, la Sep Urbojn kaj la Feliĉajn Insulojn. Meze de 14-a jarcento Hi-Brazilo ofte aperas en Norda Atlantiko centre kaj okcidente.
Tiu nomo "Brazilo" antaŭ 1500, laŭ kelkaj studantoj, nuligus la teorio laŭ, kiu la nomo Brazilo por la lando signifus "fajrruĝa". Por ili, la lando ricevis sian nomon pro la legendo, simile al Antiloj, kiuj ricevis sian nomon pro la legenda Antilio.
La serĉo al Hi-Brazilo estis konstanta. Unue okcidente de Irlando, post proksime al Acoroj, kie la nuna insulo Terceira ricevis tiun nomon antaŭ 1500.
Kartografio
Tiu insulo, laŭ Paulo Pereira, aperis el keltaj legendoj kaj iris al kartografio en 13-a jarcento. Ĝi aperis en Katalunio (1325-1330), post en mapo de Dulcert en 1339, en mapo de fratoj Pizagani (ĉ. 1375-1378), en mapo de veneca kartografo Andrea Bianco (1436) (kiu havas aldonoj rilataj al novaj maraj vojaĝoj). La insulo aperis en mapo de Atlantiko de Zuane Pizzigano kaj en anonima mapo nomata "Mapo de Weimar" ambaŭ de 1424, kiu ankaŭ montras la realajn Acoroj kun la mitologiajn insulojn Antilio, Satana, Sajo kaj Imano. Tiuj nomoj de insuloj aperis denove en mapo de ĝenova kartografo Battista Beccario (1435) sed klare rilatas al Acoroj, kiujn li nomis "nove malkrovitajn insulojn". Bartolomeu Pareto (1455) kaj (Gracioso Benincasa) (1470 kaj 1482) ankaŭ nomas Acorojn per nomo "Brazilo". Portugala historiisto Armando Cortesão, pro tiuj mapoj, sugestis ke eŭropanoj konis Acorojn, aŭ eĉ Antiljon aŭ eĉ Ameriko antaŭ 14-a jarcento.
Eĉ post la nomo "Brazilo" esti fiksita kiel nomo de nuna lando, la mitologia "Hi-Brazilo" aperis en la mapo de Fernão Vaz Dourado en 1568.
Bibliografio
PEREIRA, Paulo, Enciclopédia dos Lugares Mágicos de Portugal, vol. 8, Lisboa, 2006
Eksteraj ligiloj
.
Teritorio
Teritorio estas areo sub posedo de besto (inter ili homo) aŭ socia grupo, de organizaĵo aŭ eĉ ŝtato. Oni uzas, sekve, la vorton en biologio, psikologio, sociologio, geografio ktp. Estas, krome, multaj metaforaj uzoj vorto teritorio (en goo, ekzemple, teritorio (goo)), sed ĉiuj rilatas al areo, parto de pli granda spaco sub influo de individuo aŭ individuebla aĵo.
Politike, teritorio estas tera surfaco de Ŝtato, suverena aŭ ne. Laŭ internacia juro, teritorio estas nepra kondiĉo por agnosko de ŝtato, pro tio, Vatikano bezonis akiri kaj konservi sian tre etan teritorion. Krom tera surfaco, estas parto de ŝtata teritorio, la aera spaco, kaj la apudaj maraj akvoj.
En geopolitiko, oni uzas ankaŭ la vorto teritorio por dependaj ŝtatoj.
Multaj landoj nomas "teritorioj" kelkajn specojn de administraj eroj. Kanado kaj Norvegio, ekzemple, nomas kelkajn partojn de siaj landoj kun tre malmultaj loĝantoj "teritorioj" (ekz. Nordokcidentaj Teritorioj). "Teritorioj" nomiĝas ankaŭ la dependaj teritorioj de Usono, kiuj estas sub administrado de Usono, sed ne estas parto de iu el ĝiaj 50 subŝtatoj aŭ de la Distrikto Kolumbio. Francio, Aŭstralio kaj Anglio nomas kelkajn insulojn ankaŭ "teritorioj", ktp.
Vipava
Vipava estas urbo en okcidenta Slovenio ĉe fonto de rivero Vipava. Loko kun tiu nomo estis unuafoje menciita en la jaro 1367. Fama ĝi estas pro kulturado de fruktoj kaj elstaraj vinoj. Tie naskiĝis aŭstra diplomato Sigismund von Herberstein (1486-1566) kaj slovena protestanta verkisto Sebastijan Krelj (1538-1567).
Situo :
Lawrence of Arabia
Lawrence of Arabia (esperante: Laŭrenco de Arabio) estas filmo produktita en 1962 de reĝisoro David Lean kaj produktisto Sam Spiegel kiu gajnis multajn premiojn, inkluzivante Akademian Premion por plej bona filmo. Aperas en la filmo steluloj Peter O'Toole, Omar Sharif, Alec Guinness, Anthony Quinn, Jack Hawkins, José Ferrer, Anthony Quayle kaj Claude Rains.
La filmo estas bazata pri la vivo de T. E. Lawrence (1888-1935), soldato de la Brita Armeo, kiu agis kiel interkonsilanto dum la Araba Ribelo de 1916-18. La filmo montras siajn aventurojn en Arabio dum la Unua Mondmilito, ĉefe siajn atakojn de Akabo kaj Damasko, kaj sian kunlaboron kun la Araba Nacia Konsilio. Ĝi temas aferojn kiel la emocian lukton de Lawrence pri perforto de milito, sia persona identeco ("Kio estas vi?" estas ofte aŭdita en la filmo.) kaj sia dividita fideleco inter Britio kaj sia novaj amikoj en la arabaj triboj.
La filmo estas malnormala pro manko de parolantaj roloj por virinoj. Ĝi ankaŭ estis filmita uzanta Filmon 77mm.
Kreinto en Kabalo
Laŭ la scienco Kabalo, Kreinto estas ĝenerala leĝo de la universo, kiu estas neŝanĝebla, Ĝi ne estas fleksebla, Ĝi estas konstanta kaj eterna. Ĝenerala leĝo de la universo estas altruismo. Kaj ĉiuj aliaj leĝoj estas apartaj konsistaĵoj de la leĝo.
La Sorĉisto de Oz
The Wizard of Oz estas fantasta muzikala filmo produktita en 1939 de reĝisoro Victor Fleming kaj produktoro Mervyn LeRoy. Aperas en la filmo steluloj Judy Garland, Frank Morgan, Ray Bolger, Jack Haley, Bert Lahr, Billie Burke kaj Margaret Hamilton.
La filmo estas bazata de la 1900-a verko de L. Frank Baum, The Wonderful Wizard of Oz tradukita kiel La mirinda sorĉisto de Oz de Donald Broadribb en 1996. En ĝi, lerta usona knabino estas transportita per tornado al magia lando de sorĉistoj, parolanta birdotimigilo, stana lignohakisto, malkuraĝa leono, kaj aliaj.
En la filmo debutis Judy Garland, 17-jaraĝa, kun la tre famiĝinta korŝira kanto Over the rainbow.
Ĝi estis unu el la plej famaj filmoj inter la unuaj kiuj uzis la revolucian sistemon Teknikoloro.
Sežana
Seĵano (Sežana, Sesana) estas urbeto en Slovenio ĉe sloven-itala landlimo. La urbo estas la administra centro de Občina Sežana. Loko estas kultura, eduka kaj ekonomia centro de Karsta provinco. Tie iras grava fervoja ligo inter Slovenio kaj Italio. Malgranda vilaĝo komencis evoluiĝi post la jaro 1857 kiam estis konstruita fervoja ligo inter Vieno kaj Triesto. Sur la karsta tereno en la ĉirkaŭaĵo estas multaj karstaj kavoj. Sežana estas ankaŭ ekirpunkto por ekskursoj al proksima Lipica, kavo Vilenice kaj Regia parko Škocjanske jame (Kavoj de Škocjan).
Čedca
Čedca estas unu el la plej altaj slovenaj akvofaloj kaj laŭ formiĝo inter la plej junaj. Iam estis pli fama ol nun, kvankam ĝi estas facile alirebla akvofalo. Ĝis akvofalo gvidas nin preskaŭ promena vojo. Estas ankaŭ de malproksime videbla longa tufo de 138 m (oficiale 130 m) falanta trans ruĝetaj rokoj. Akvofalon provizas neĝakvo de sub pintoj de Jezerska Kočna (2540 m) kaj Veliki kup (2126 m) Plej elstara estas de la fino de aprilo ĝis la komenco de julio, kiam degelas la neĝo. Tiam kaj en la pluvperiodo ĝi ricevas sian ĝemelon, do tiam falas kiel dutufa akvofalo.
Marsilio Fiĉino
Marsiljo FIĈINO (latine: Marsilius Ficinus, itale Marsilio Ficino; naskiĝis la 19-an de oktobro 1433 en Figline Valdarno, Toskanio, Italio; mortis la 1-an de oktobro 1499 en Careggi apud Florenco) estas itala poeto kaj filozofo.
Kromberk
Mezeŭropa nomo de la nuna kolonio Kromberk estis Stran. Kolonio kuŝas 3 km oriente de Gorico kaj tuj apud Nov-Gorico. Kuriozaĵo de la loko estas kastelo Kromberk en kiu estas kolektaĵoj de Muzeo de Gorico. Unua konstruaĵo datiĝas de la komenco de la 13a jarcento. La nunan formon urbo ricevis en la 17a jarcento kiam Ivan Filip Coronini faris novan konstruaĵon. Nuna kastelo Kromberk estis renovigita post la dua mondmilito, post incendio. Kastelo havas renesancan vidaĵon. Kvadratforma bazo havas angulajn turojn. En teretaĝo de la orienta alo estas nun restoracio, ĉirkaŭ la kastelo estas ordigita parko.
Ajdovŝĉina
En la 3-a jarcento estis tie romia kolonio Ad Fluvium Frigidum (ĉe freŝa akvo). Ĉe rivereto Hubelj estis malnova limo inter Provincoj de Gorica kaj de Kranj. En la jaro 1507 loko ricevis merkatajn rajtojn. Nun tie estas ekonomia kaj kulture centro de Vipavska dolina.
En Ajdovŝĉina naskiĝis slovena pentristo-ekspresionisto kaj fotografisto Veno Pilon (1896-1970). Tra Ajdovŝĉina iras magistrala ŝoseo H4 Razdrto-Vipava-Ajdovŝĉina-Šempeter pri Gorici.
Solange Fernex
Solange FERNEX (naskiĝis la 15-an de aprilo 1934 en Strasburgo, alzaca departemento Bas-Rhin, Francio, mortis la 11-an de septembro 2006 en Biederthal, Francio) estis franca pacismano kaj politikisto.
Vivo
Ŝi gvidis la liston de Eŭropo-Ekologio dum la unuaj eŭropaj balotoj en 1979. La listo ricevis de la voĉdonoj, entute.
En 1984 ŝi partoprenis la fondon de la Verduloj, franca politika partio.
En septembro 2000 ŝi ricevis la premion "Nuclear-Free Future Award" (premio por malnuklea estonto).
En 2001 ŝi fondis kun sia edzo Michel, kuracisto, kaj kelkaj amikoj la asocion "Enfants de Tchernobyl Bélarus" (infanoj de Ĉernobilo Belorusio) por helpi belorusajn infanojn infektitajn pro la katastrofo de Ĉernobilo.
Prezidanto de la franca sekcio de la internacia ligo de virinoj por paco kaj libero, ŝi anis la ĝemelkomitaton de la "Coordination française pour la Décennie" (kunordigo franca por la jardeko) de paca kaj neperforta kulturo.
Ŝi mortis pro kancero en la familia bieno, proksime de la svisa landlimo.
Máirtín Ó Cadhain
Máirtín Ó Cadhain (elparolata maar-tjiin o kain) (1906-1970) estis unu el la plej grandaj verkistoj en la irlanda literaturo. Li estis prozverkisto. Li naskiĝis en Cnocán Glas, apud de An Spidéal en Conamara en la okcidento de Irlando. Li estis membro de IRA (Irlanda Respublika Armeo, neleĝa grupo kiu luktis por la libero kaj unueco de Irlando), kaj dum sia tuta vivo li estis socialisto.
Oni malliberigis lin en la Currach en la graflando Cill Dara dum la tuta Dua Mondmilito, kiel aktiva ano de IRA. Tie li studis multajn lingvojn kaj literaturojn, kiel la rusan, la kimran, kaj la bretonan, kaj verkis sian plej faman verkon, la romanon Cré na Cille (la sojlo de la tombejo). Li instruas la irlandan al centoj de IRA-anoj dum tiuj jaroj. Li verkis du aliaj librojn en la malliberejo, Athnuachan (renoviĝo) kaj Barbed Wire (dorna drato).
Inter la aliaj verkoj de Máirtín Ó Cadhain estis
Li ankaŭ laboris kiel ĵurnalisto kaj eseisto. Liajn eseojn oni povas legi en
Sian korespondadon el la malliberejo kun Tomás Bairéad estis eldonita sub la titolo
Helpaj historiaj sciencoj
Kiel Helpaj historiaj sciencoj (HHS) estas markataj fakoj, kiuj estas principaj por laboro de historiisto.
Eblas dividi ilin en du pli grandaj tutaĵoj:
Menyhért Lónyay
Grafo LÓNYAY Menyhért (n. 6-an de januaro 1822, Nagylónya – m. 3-an de novembro 1884, Budapeŝto) estis hungara politikisto, prezidanto de la Hungara Scienca Akademio, ĉefministro de Hungario en 1871–72. Li studis filologion, juron, ekonomion, diplomiĝis en 1839 pri filologio, poste plustudis en eksterlando. Li iĝis en 1843 parlamenta komisiito de Bereg.
Máirtín Ó Cadhain
Kvankam li neniam finstudis por universitata diplomo, la dublina universitato TCD (Trinity College, Dublin) nomis lin profesoro de la irlanda lingvo pro sia granda kaj altkvalita verkaro, kaj li pasigis siajn lastajn jarojn en tiu universitato.
Menyhért Lónyay
Li apartenis al la nobela reforma opozicio, liaj politikaj ideoj proksimis al tiuj de la centristoj gvidataj de József Eötvös. Li estis parlamentano ankaŭ en la reforma parlamento de 1847–48, sed li estis pli modera ol la Kossuth-grupo.
Máirtín Ó Cadhain
Ó Cadhain multe riĉigis la irlandan literaturan lingvon. Li estis majstro de ĉiuj irlandaj dialektoj, de la skotgaela, kaj de la malnova kaj meza irlandaj literaturlingvoj.
Menyhért Lónyay
Li laboris ekde septembro de 1848 kiel financministeria konsilisto, poste agadis kiel financafera ŝtatsekretario de la Szemere-registaro. Li vivis inter 1849 kaj 1850 en elmigrado. Li ricevis en 1850 reĝan amnestion, hejmenvenis kaj ekagadis en la ekonomia vivo. Li estis fondinto de la Unua Hungara Asekura Asocio, Elsõ Magyar Biztosító Társaság, kaj la Hungara Bienkredita Instituto, Magyar Földhitelintézet, kaj eĉ prezidanto de la posta. Li agadis eĉ kiel financa konsilanto de Ferenc Deák kaj Gyula Andrássy. Li estis por mallonga tempo la kunredaktoro de la Budapesti Szemle, poste kunlaboranto ĉe Politikai Hetilap de Eötvös.
Li estis celkonscia politikisto, ofte tro perforta, ne okupiĝante pri la populareco. Kiel rekonata financa aŭtoritato, li estis financministro ekde februaro de 1867 en la Andrássy-registaro, poste ekde 1870 li estis komuna (monarĥia) financministro. Li estis ekde la 14-a de novembro 1871 hungara ĉefministro kaj ministro pri militistaj aferoj. Lia ĉefa celo estis la fortigo de la Deák-partio, tiel li uzis por tio ĉiun rimedon dum la parlamentaj elektoj de 1872. Li helpis al mandato siajn parencojn, konatojn, fidulojn, kiuj formis apartan ĉ. 70-membran grupon en la registara partio. La opozicio akre atakis lian financan politikon kaj personan tuŝeblecon. Oni akuzis lin en novembro de 1872 en la parlamento je malfermita koruptado. Plimulto de la partio turniĝis kontraŭ li, tial li abdikis la 4-an de decembro 1872. Li ricevis en 1871 grafan titolon.
Li estis membro de la Hungara Scienca Akademio (HSA), ekde 1858 kiel koresponda, ekde 1861 kiel ordinara memro. Li estis ekde 1861 vicprezidanto de HSA, ekde 1871 ĝis sia morto en 1884 ties prezidanto.
Sorĉaferoj
Sorĉaferoj estas nocio, kiu havis en diversaj socioj kaj tempoj diversajn signifojn. La komuna por tiuj ĉi signifoj estas uzo de onidiraj supernaturaj kapabloj aŭ fortoj. Male diversa estas rilato al religio, magio, etiko. Persono, kiu praktikas sorĉadon, estas markata kiel sorĉisto aŭ sorĉistino. La kredo en sorĉado estas en diversa tempo ĉeestanta en pluraj kulturoj, ĝi estas la propra precipe al kulturoj hindoeŭropaj kaj ankaŭ en hodiaŭa tempo ĝi supervivas kaj en la progresintaj kaj en la primitivaj socioj.
Eblas nur tre malfacile destini periodon, kiam la esprimo sorĉaferoj estis uzita unuafoje, same kiam unuafoje aperas fenomenoj, kiuj estas kun sorĉaferoj kunigitaj: sorĉado, konjektemaj kapabloj flugi, kontrakto kun malhelaj fortoj, ofte kunigita kun bizara seksuma konduto, imagoj proksimaj al halucinoj, religiaj misopinioj ks. Estas samtempe tre malfacile distingi, kio vere rilatis unuope al tiu konkreta fenomeno kaj kio estas sole legenda interpretado. La temo de sorĉaferoj ankaŭ ĉiam miksas sin kun nerajtigita uzo de asocioj, kiuj donas al la temo atraktivecon, kaj al la propra idea mondo de aŭtoroj, kiuj klopodas intertrakti la temon. Al la esprimoj sorĉaferoj, sorĉisto kaj sorĉistino tial ne eblas sisteme aljuĝi tute certan enhavon, ne eblas paroli pri ili sole kiel pri psikologia aŭ religioscienca objekto.
Terekio
La Terekio (Xenus cinereus) estas specio de la eta genro Xenus de vadbirdoj el la familio de Skolopedoj kaj ordo de Ĥaradrioformaj, kiu enhavas nur tiun specion de birdoj kaj kiu kune kun la du specioj de la genro Actitis kaj la specioj de la genro Tringa formas la grupon de birdoj konataj kiel tringo.
Disvastiĝo
Tiu birdo reproduktiĝas ĉe akvo en tajgo de Finnlando kaj norda Azio. Tiuj birdoj migras suden vintre al tropikaj marbordoj de orienta Afriko, suda Azio kaj Aŭstralio, kutime preferante kotejojn. Tiu vadbirdo estas rara vagulo en okcidenta Eŭropo ekzemple en Britio.
Aspekto
La Terekio (Xenus cinereus) estas iomete pli granda ol la Blankventra tringo, Actitis hypoleucos, pro ties 22 ĝis 25 cm longeco, enverguro de 36 ĝis 45 cm kaj pezo de 70 ĝis 75 g-, kaj ties longa -malhela kun hela bazo- suprenkurvita beko diferencigas la specion disde la aliaj tringoj, ĉar estas la ununura specio kun tiu eco kiun nur Lapona limozo kaj Avoceto montras inter Skolopedoj. Kiel la scienca latina nomo sugestas, la specio havas grizajn dorson kaj kronon kaj iomete pli helajn -ĉefe sube- vizaĝon kaj bruston ĉe ĉiu plumartipo. La okuloj estas nigraj, ringokulo blanka, strio traokula nigra kaj foje strio super tiu blanka. La ventro estas blankeca kaj la kruroj flavaj. Dumfluge videblas blankaj pugo kaj flugilbordoj.
Reproduktado
Tiu birdo reproduktiĝas ĉe akvo en sablejoj, herbejoj aŭ tajgo de Finnlando kaj norda Azio. La ino demetas tri aŭ kvar ovojn en herbokovrita surplanka truo. Ambaŭ gepatroj kovas dum pli ol 3 semajnoj. La idoj estas grizbrunaj supre kaj blankaj sube.
Kutimoj
La Terekio (Xenus cinereus) manĝas laŭ diferenciga kaj tre vigla agado konsistanta el predo de insektoj, vermoj, krustuloj aŭ aliaj movantaj predobestetoj per nervaj movoj ĉu per rigardo ĉu per tuŝoprobo kaj foje per alporto per kurado al akvobordo por lavi tie la predon. Ĝi povas merĝi. La voĉo estas laŭta fajfado “du-dju-dju”.
La Terekio (Xenus cinereus) estas vadbirdo protektita de internacia traktato por konservado de afrikeŭraziaj migrantaj akvobirdoj (AEWA).
Sorĉaferoj
Malnovepoka Proksima Oriento kaj Mediteraneo
La skribaj fontoj pri la sorĉaferoj aperas en malnovepoka Sumero kaj Egiptio. Sinteno okaze de kulpigo pro sorĉaferoj enhavas ankaŭ Kodekso de Hamurabi.