cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stalingrad (pariza metrostacio)
Stacio
La, ĝi alprenis sian nunan nomon laŭ Batalo ĉe Stalingrado kiu dum la Dua mondmilito, daŭris inter septembro 1942 kaj februaro 1943; en ĝi la Ruĝa Armeo venkis la armeon de la Tria regno.
Unterfrauenhaid
Unterfrauenhaid, hungare Lók, kroate Svetica, estas malgranda komunumo en Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Burgenland kaj al la distrikto Oberpullendorf. Komence de la jaro en la komunumo vivis  loĝantoj. La germanaj historiaj nomoj estis Frauenheid aŭ Frauenhaid.
Situo
Unterfrauenhaid situas sur malebenaĵo.
Historio
La unua mencio pri la setlejo devenis el 1222 en formo 'ville Sancte Mariae". Dum la mezepoko la loko estis grava kermesejo, kies nomo estis Boldogazzonfalua en 1425. En 1529 la turkoj faris senhoma la vilaĝon, poste kroatoj refondis ĝin. La vilaĝo ricevis la rangon kampurbo en 1578. En 1910 loĝis en Lók 599 da homoj, plejparte aŭstroj. Ĝis 1921 Lók apartenis al Hungario, al Sopron (reĝa departemento), al distrikto de Felsőpulya, poste al Aŭstrio (dume inter 1938-1945 al Germanio). Nuntempe apud la komunumo oni minas sablon.
Éva Máthé (aktoro)
Éva Máthé [mAtE], laŭ hungarlingve kutima nomordo Máthé Éva estis hungara aktoro, voĉoaktoro.
Éva Máthé naskiĝis la  en Veliki Bečkerek, ŝi mortis la  en Miskolc.
Biografio
Éva Máthé ekde 1941 estis amatora aktoro en Szeged, Pécs kaj Debrecen. Ŝi akiris aktoran diplomon en Altlernejo pri Teatro kaj Filmo en 1954. Ŝia ĉefinstruisto estis Magda Olthy. Ekde 1949 ĝis sia morto ŝi apartenis al Nacia Teatro (Miskolc), kie ŝi havis la titolon "eterna membro de la teatro". Ŝi ricevis 3 premiojn inter 1962-1974.
Piubega
Piubega estas komunumo de Italio.
Conrad von Bolanden
Conrad von Bolanden, kun vera nomo Josef Eduard Konrad Bischoff (naskiĝinta en la 9-a de aŭgusto 1828 en Gersheim-Niedergailbach, mortinta en la 31-a de majo 1920 en Speyer) estis germana verkisto katolika. Li apartenis al la movado de Renouveau catholique.
Vivo
Estante filo de komercisto, Bischoff eniras la Episkopan konvikton kaj ekstudis en Munkeno en 1849. En 1852 li ordinitis romkatolika pastro kaj ekdeĵoris kiel katedrala vicparoĥestro en Speyer. Poste li estis administranto en Kirchheimbolanden kaj inter 1856-59 paroĥestro en Börrstadt. En 1859 li venis al Römerberg-Berghausen. Li demisiis en la 1869-a jaro kaj komencis esti liberprofesia verkisto
Graveco
Multajn jardekojn Bischoff estis unu el al plej konataj kaj ŝatataj verkistoj de Palatinato. Ekzakte tiom li ankaŭ malŝatatis de liaj kontraŭuloj! Liaj verkoj havis ankaŭ legantaron eksterlande, ekzemple en Ameriko. La plejparto de ili (libroj, broŝuroj) devas esti vidataj sub la influo de la tiam regantaj kontraŭkatolikisma politiko de kanceliero Otto von Bismarck. Bischoff ĉiam sentime engaĝiĝis en favoro de la romkatolika eklezio. La progreson teknikan li varme bonvenigis.
1419
En la jaro 1419 post Kristo okazis, interalie:
Piedpilkado
Piedpilkado (aŭ piedpilko) estas ĝenerala nomo por diversaj sportoj, kiuj estas pli malpli parencaj al futbalo, karakterizitaj de la fakto ke la pilko (ĉu ronda, ĉu ovala) estas ludebla per piedo (eĉ se ne nur). La termino piedpilko estas ankaŭ ofte uzata kun la pli malvasta signifo de futbalo.
En la grupo de piedpilko-sportoj troviĝas:
Plombières-les-Bains
Plombières-les-Bains estas franca situanta en departemento, regiono Grand Est.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Plombinois.
Sándor Nagy B.
Sándor NAGY B [nadj] rumanuja hungara aktoro. Li naskiĝis en Târgu Mureș en 1975.
Kariero
László Veress studis ĵurnalismon, anglan-rumanan lingvojn, geografion-turismon en Universitato Dimitrie Cantemir de Târgu Mureș, poste en 2004 li diplomitiĝis en la teatralogifako de Teatroarta Universitato sekcio Szentgyörgyi István de Târgu Mureș. Li estas aktoro de Teatro Tamási Áron de Sfântu Gheorghe.
Iranstila danco
Iranstila danco (perse: رقص به سبک ایرانی, 'Raghs esti Sabke Irani') el la jaro 2015 estas sendependa nederlanda-irana filmo en falsdokumenta stilo, pri neleĝa rifuĝinto en Amsterdamo (Nederlando), verkita kaj produktita de Nafiss Nia kaj reĝisorita de Farshad Aria.
Intrigo
La filmo malfermiĝas per mallonga intervjua sceno, aŭdanta rifuĝintojn el malsamaj landoj kiuj ne ricevis permeson por resti en Nederlando. Roya, juna knabino el Irano estas la nura inter ili kiu atendas ankoraŭ por la decido de la enmigrada servo. Post kiam ŝia rifuĝinta aserto estas neniigita de la nederlanda enmigrada servo, Roya eniras kontraŭleĝan vivon sur la stratoj de Amsterdamo. Provanta kapti la spertojn de kontraŭleĝa rifuĝinto, la skipo de ĉi tiu dokumentofilmo sekvas Roya je iu distanco.
Rolantaro
Sarah Montazeri - [Roya]
Sahand Sahebdivani - [rakontanto]
Edon Rizvanolli - [Strata dancanto]
Skipo
Reĝisoro: Farshad Aria
Scenaristo / Produktisto: Nafiss Nia
Produktora manaĝero: Noëmi Vilchez
Kunhelpa direktoro: Saskia Kamphuis
DOP: Stefano Bertacchini
Filmisto: Stefano Bertacchini / Zeb Ngobese
Kunhelpa filmisto : Diederik Hijmans
Eldonisto : Mohammad Shirvani / Farshad Aria
Sono: Gerben Kokmeijer
Re-registranta miksisto: Jaim Sahuleka
Kolorigado : Marco De Stefanis
Muziko: Farid Sheek / Pejman Zahedian
Produktado
Post la unuaj montradoj kaj bazite sur la reagoj de la spektantaro la direktoro skribas: "Unu el la plej oftaj demandoj kiujn homoj havis post rigardado de la filmo estis ĉu certaj partoj en la filmo estis fikcia rakonto aŭ dokumenta filmo. Sed mi ne havis alian elekton ol diri ke ĝi estas demando al kiu mi ne povas respondi, ĝuste ĉar ĝi estas io kio la spektantaro estas supozata ke ĝi pricerbumu mem. La dubo ĉirkaŭ la naturo de la filmo estas fakte integra parto de la spektosperto kiun ni provis krei en la filmo. Ĉu vero aŭ fikcio? Ĝi estas reflekto de la esencaj demandoj kiujn rifuĝintoj devas regule alfronti, pro la fakto ke iu ajn malfacile kredas iliajn rakontojn. Rifuĝinto estas ofte devigata diri la rakonton de lia aŭ ŝia pasinteco, ne nur al la aŭtoritatoj sed ankaŭ al ordinaraj homoj, eĉ jaroj post kiam ili akiris loĝejan permesilon kaj setlis. Sed ĉiufoje ke ili rakontas pri la pasinteco, ili vidas dubon en la vizaĝo de la aŭskultanto: ĉu tiu ĉi estas la vero aŭ fikcio? Lasante la decidon respondi al ĉi tiu demando al la spektantantoj mem, ni fakte provas alfronti ilin kun iliaj antaŭjuĝoj."
Eksteraj ligiloj
(angla)
(nederlanda) Blogo de Nafiss Nia
Michael Chabon
Michael CHABON (naskita 1963) estas jud-usona verkisto. Lia familia lingvo estas la jida.
Li diplomiĝis ĉe University of Pittsburgh en 1984 kaj faris magistran kurson ĉe University of California, Irvine.
La unua romano de Chabon, The Mysteries of Pittsburgh (1988), estis eldonita kiam li estis 25-jaraĝa. Li sekvigis ĝin per Wonder Boys (1995), kaj du mallong-rakontaj kolektoj. En 2000, Chabon finverkis romanon The Amazing Adventures of Kavalier & Clay, kiu ricevis la Premion Pulitzer por Fikcio en 2001.
Lia romano The Yiddish Policemen's Union (kiu mencias fikcian "Hotel Zamenhof" kun esperantlingvaj ŝildoj "elevatoro") estis publikigita en 2007 kaj gajnis la premiojn Hugo, Sidewise, Nebula kaj Ignotus  ; lia folietono Gentlemen of the Road aperis kiel libreto ankaŭ tiun saman jaron. En 2012 Chabon publikigis Telegraph Avenue, pri la vivo de du familioj en San Francisco en la jaro 2004. Chabon sekvis sian verkadon en novembro 2016 per sia plejnova romano, Moonglow, fikciaj memoraĵoj.
Lestards
Lestards estas franca komunumo lokita en la departemento Corrèze kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 109 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2006.
La vilaĝo situas en la natura regiona parko Millevaches.
Geografio
Lestards etendiĝas sur 18,52 km², kaj havis 109 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 6 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Corrèze, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo.
La regiono ĉirkaŭ Ussel ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Lestards situas je alteco de 894 metroj.
Historio
La departemento Corrèze estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. Lestards antaŭe apartenis al la reĝa provincio Limoĝio.
Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Christophe Petit, kiu do fariĝis la loka urbestro.
Administrado
Lestards apartenas al la kantono de Bugeat, kies ĉefurbo estas Bugeat. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Ussel, unu el la tri arondismentoj de la departemento Corrèze.
Okulkapto
Okulkapto (japane: アイキャッチ [aikjatĉi], de angla eyecatch) estas sceno aŭ ilustraĵo, uzanta por komenci kaj fini reklaman paŭzon en la japana televido, precipe en animeoj kaj superheroaj televidaj programoj (tokusacuo).
Julius Fučík (ĵurnalisto)
Fučík estis ankaŭ literatura kritikisto. El liaj kritikoj pleje gravas la eseoj pri la verkistoj Karel Sabina kaj Božena Němcová kaj pri la Nacia Teatro en Prago.
Li estis la nepo de la samnoma ĉeĥa komponisto.
Hotan
Hotan estis grava komerca punkto de Ĉinio tra Pamiro al Hindio. En la 1-2-aj jarcentoj loĝis en la oazoj arjoj, kiuj parolis hind-eŭropajn lingvojn (la ĉinoj nomis ilin viĝaja). La ĉinoj okupis unuafoje en 70 p.K. por mallonga tempo, duafoje en la 630-aj jaroj. La urbo estis detruita en 752, kiam okupis ĝin araboj. En la 10-a jc. okupis ĝin la najbara Kaŝgar-ŝtato kaj ĝi iĝis parto de la ujgura imperio.
La ĉinoj reakiras la areon en mezo de la 18-a jc..
Cassiano Ricardo
Cassiano RICARDO (naskiĝis la en San-Jozefo de la Kampoj; mortis la ) estis brazila ĵurnalisto, kritikisto kaj poeto.
Lia poezio tre evoluis. En komenco, li estis tre naciisma poeto, eĉ influita de faŝismo, post Dua mondmilito iĝis esperimentalisma kaj estetiisma, sed lia plej grava verko estas la naciisma libro Martim Cererê (1928). En tiu fazo, li metis kelkajn esperantajn vortojn en siaj poemoj pro belsoneco. Li sukcesis fini kurson de Esperanto ĉe Brazila Esperanto-Ligo, ricevante la diplomon "kun laŭdo".
Neópolis
Neópolis estas municipo en la brazila subŝtato Serĝipo, kiu havis 18.506 loĝantojn en 2010.
Băgaciu (Mureș)
Băgaciu [bǝgaĉu] (hungare: Szászbogács [sa:sboga:ĉ], germane: Bogeschdorf, Bogistorf; sakse: Bogeschterf) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Târnăveni. Administre apartenas al ĝi la vilaĝo Delenii.
Loĝantaro
En 1910 Szászbogács havis 1 151 loĝantojn (hungaroj, rumanoj, ciganoj) kaj en 1992 1 057 (rumanoj, ciganoj, 6 % da hungaroj).
Historio
Ĝia unua skriba mencio estis el 1351. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, al Kis-Küküllő.
Ĝis 1968 al la komunumo Băgaciu apartenis la vilaĝo Hărănglab.
Komunumoj pri szász (= sakso) en Hungara reĝlando
Iam tie loĝadis saksoj. Vidu la temon ankaŭ en la listo de hungaraj loknomoj kun "szász".
Muhabura
La ne plu aktiva vulkano Muhabura (en iuj lingvoj ankaŭ literumita Muhavura) estas unu el ok vulkanoj en la Virunga Montaro, kiuj apartenas al la Granda Rifta Valo, kiu dividas la plejan orienton de Afriko de la resta kontinento. La monto situas lime inter la ŝtatoj Ruando kaj Ugando en orienta Afriko. Ĝi altas 4127 metrojn kaj estas la tria plej alta inter la ok vulkanoj de la Virunga Montaro. La ruanda parto situas en la Nacia Parko de Vulkanoj, la uganda parto en la  Mgahinga Gorila Nacia Parko.
Laŭ la stato de 2006 la monto grimpeblis el Ugango, tra la teritorio de la Nacia Parko Monto Mahinga. La grimpo nur eblas akompane de registritaj gvidistoj, kiuj konstante estas je dispono en la centro de la nacia parko. Pagendas kotizoj por la nacia parko kaj por la montogrimpado (poe proksimume 20 usonaj dolaroj).
Béla Szász (filo)
SZÁSZ Béla (sa:s) estis hungara verkisto naskita en Koloĵvaro la 30-an de oktobro 1872 kaj mortinta en Budapeŝto la 30-an de septembro 1944. Li estis la filo de poeto Béla Szász.
Kariero
Szász finis teologion en Budapeŝto kaj plustudis en jaroj 1895 – 96 en Edinburgo. De 1896 ĝis 1904 li estis episkopa sekretario en Budapeŝto kaj Koloĵvaro. Li havigis diplomon de mezlerneja instruisto en Koloĵvaro. Inter 1904 – 1910 li estis pastro en Magyardécse. Intertempe oni habilitis lin privatprofesoro. De 1910 ĝis 1940 li estis instruisto de la Mikó-kollégium de Sepsiszentgyörgy. Liaj teologiaj filozofiaj kaj estetikaj studoj aperis en la revuo Erdélyi Protestáns Lap kaj Protestáns Egyházi és Iskolai Lap. Li ankaŭ tradukis (Ion Creangă, R. L. Stevenson).
Beteoj
La beteoj estas etno, kiu vivas en la okcidento de Ebur-Bordo, nome en la regionoj Gagnoa, Soubré, Issia, Saïua kaj Daloa, kiujn oni kune nomas la "buklo de kakao". La beteoj formas proksimume 10 % de la loĝantaro de la lando. Ili apartenas al la kultura grupo de la kruoj, ili migris de Liberio al Ebur-Bordo en la 15-a jarcento.
Kārsava
Kārsava, en loka dialekto Kuorsova, estas urbo en Latvia historia regiono Latgalio, en la oriento de Latvio. Ĝi apartenas al distrikto Ludza kaj situas en norda parto de la distrikto, proksime de rivero Rītupe kaj Rusia landlimo. La distancoj al la plej gravaj centroj estas 29 km de Ludza, 39 km de Rēzekne kaj 272 km de Rigo.
1421
En la jaro 1421 post Kristo okazis interalie:
Kārsava
Historio
La nuna teritorio de Kārsava estis loĝita fare de latgaloj ekde proksimume la 8-a jarcento. En la 12-a jarcento kaj la komenco de la 13-a jarcento, la teritorio estis parto de la Abelene kasteldistrikto de la latgala ŝtato Atzele. Post la konkeroj de la krucistoj, la teritorio venis en la posedon de la Ĉefepiskopejo de Rigo.
Post la kolapso de Livonio en la 1560-aj jaroj, ĝi venis al la pola Duklando Pārdaugava, poste sub rekta pola rego. Kārsava komencis formiĝi en 1763, kiam katolika preĝejo estis konstruita tie. En 1772, pro diviĝo de Pollando, la regiono venis sub la kontrolon de Rusia Imperio kaj unue estis inkluzivita en la Pskova provinco, poste en la Polacka, Belorusia kaj ekde 1802 en la Vicebska provinco.
Situante sur trafikata poŝtovojo inter Rēzekne kaj Ostrov, poste sur la Peterburgo-Varsovio fervoja linio, Kārsava iĝis komerccentro. En 1928, al Kārsava estis koncedita urborajtoj.
Dum la Dua Mondmilito, proksimume 80% de la konstruaĵoj de la urbo estis detruitaj en bataloj.
Geografio
La urbo situas en la Mudava malaltebenaĵo.
Averaĝa temperaturo estas -7 - -7,5°C en januaro kaj +17°C - +17,5°C en julio. Da precipitaĵo falas 600-650 mm jare.
Transporto
La ĉefa aŭtovojoj de urbo estas E262/A13 (Vilno-Peterburgo), P49 (Kārsava-Ludza-Ezernieki), P45 (Kārsava-Viļaka), P48 (Kārsava-Dubļukalns) kaj P50 (Kārsava-Aizgārša-Rusio), lokaj vojoj estas V501 (Kārsava-Zvirgzdene-Ludza) kaj V504 (Kaskāni-Bozova).
Kārsava estas situanta ĉe la fervoja linio Vilno-Peterburgo (stacio Malnava). Ne estis pasaĝera trafiko sur la linio.
Loĝantaro
Laŭ la stato de la jaro en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
2598 Merlin
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de la legenda magiisto Merlin.
Nordvik
vidu ankaŭ Nordvik (Rusio)
Nordvik estas komunumo en distrikto Nordland, Norvegio.
La 1-an de januaro 1962 Nordvik iĝis parto de la nova komunumo Dønna. Antaŭ la unuiĝo, Nordvik havis la loĝantaron de 1.293.
Ledovoje minejo
Geologio
La minejo estas ligita al nord-okcidenta parto de la Ŝtokmano-Ledovoja montobreĉo kaj estas braĥiantiklinala falto, kiu etendiĝas nord-oriente kaj estas limigita sud-okcidente kaj nord-oriente per subparalela sistemo de ŝiraj rompoj. La volbo de Ledovoje levaĵo havas okcidentan kaj orientan kupolojn. En la okcidenta kupolo je profundeco 1815-2125 m estas malkovritaj gasokondensataj kuŝejoj en terigenaj sedimentaĵoj de la meza ĵurasio: tavoloj Ju0, Ju1, Ju1-1, Ju2. La efika dikeco de la kolektujoj varias de 3 ĝis 29,1 m, poreco 16-17%, komenca tavolpremo 19,4-21,2 MPa.
Elminigado de gaso dum elprovo estis 65-355 mil m³/tage. Gasakva kontakto situas je la absoluta marko -1845,1 ĝis -2131,1 m. la ĉefa kapacito estas ligita al la tavolo Ju1 je la profundeco 2023 m. La gasohava dikeco de la produktohavaj sedimentaĵoj estas 50,3 m, poreco 17%, komenca tavolpremo 20,8 MPa. La kuŝejo estas tavola, volba, 33 x 17 km, alteco 79 m. La gasakva kontakto estas markita laŭ la absoluta marko -2689,7 m.
La tavolgaso estas sensulfura kaj enhavas jenajn elementojn: metano 92,84%, etano 2,16%, propano 0,54%, butanoj 0,39%, pentano kaj superaj hidrokarbonoj 1,15%, azoto 2,65%, karbonduoksido 0,27%. Enhavo de gasokondensato en la Ju1-1 estas 13 gramoj/m³.
En 2002 la komenca gaskapacito estis taksita je 91,7 miliardoj da kubaj metroj.
Éclade
Éclade (franca elparolo: []) aŭ églade ([]) estas franca manĝaĵo tipa de Charente-Maritime, pli precize de la insulo Oléron kaj de la regiono de Royan. Ĝi konsistas el du ĉefaj elementoj abundaj en tiu marborda parto de Francio: mituloj kaj pinpingloj.
Preparado
La mituloj devas esti starigitaj spirale sur lignan tabulon (malsekigitan por eviti ekbrulon). Oni poste kovras ilin per dika tavolo da sekaj pingloj de pino (kutime de pinastro, arbo abunda interalie en la arbaro de La Coubre kaj la arbaro de Saint-Trojan), kiun oni poste ekfajrigas. La pingloj brulas kuirante la mitulojn, kiuj estas pretaj post kelkaj minutoj.
Oni tradicie manĝas la mitulojn kun pano ŝmirita per loka sala butero, kaj oni akompanas la pladon per loka blanka vino.
(19829) 2000 SH217
(19829) 2000 SH217 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Weppersdorf
Weppersdorf,, kroate Veprštof, hungare Veperd estas komunumo en Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Burgenland kaj al la distrikto Oberpullendorf. Komence de la jaro en la komunumo vivis  loĝantoj.
Historio
Ĝis 1920 Veperd apartenis al Hungario, al Sopron (reĝa departemento), al distrikto de Felsőpulya, poste al Aŭstrio (dume inter 1938-1945 al Nazia Germanio).
Hortensio Felikso Paravicino
Hortensio Felikso Paravicino, en hispana oficiale Hortensio Félix Paravicino y Arteaga (12an de oktobro 1580 – 21an de decembro 1633) estis hispana predikisto kaj poeto el la nobela familio Pallavicini.
Li naskiĝis en Madrido kaj estis edukita ĉe la lernejo de Jezuitoj en Ocafra, kaj la 18an de aprilo 1600 aliĝis al la Triunuanoj. Prediko antaŭ Filipo la 3-a ĉe Salamanko en 1605 elstarigis la figuron de Paravicino, prosperis en sia ordo, kaj ricevis gravajn postenojn kiaj tiu de reĝa predikisto en 1616, kaj post la morto de Filipo la 3-a en 1621 produktis faman funebran diskurson.
Lia Oraciones evangélicas (1638-1641) montris siajn retorikajn kapablojn, sed li ofte degeneris al vana deklamado, kaj turnas sin al troaj metaforoj. Lia Obras posthumas, divinas y humanas (1641) inkludas kaj religiajn kajnereligiojn poemojn, same kiel teatraĵon titole Gridonia; lia versaro, kiel lia prozo, troigas la karakterojn de Gongorismo, sed li estis bone konsiderita en sia epoko. Li estis fakulo pri pentrarto, sed defendis detruadon de ĉiuj pentraĵoj enhavantaj nudulojn, kio estis ekstrema sinteno eĉ por la 17ajarcenta Hispanio, kie kaj la reĝo kaj la ĉefaj korteganoj posedis galeriojn de tiaj artaĵoj en relative privataj areoj, kaj tiele tiu diskurso ne estis publikita en la intencita broŝuro.
37735 Riccardomuti
37735 Riccardomuti estas tre malgranda, tre hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la itala amatora astronomo Vincenzo Silvano Casulli elde la Observatorio Colleverde di Guidonia en Guidonia Montecelio (Italio).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la itala dirigento Riccardo Muti, kiu tenis tri muzikajn direktorecojn ĉe la Ĉikaga Simfonia Orkestro, la Filadelfia Orkestro kaj la Teatro alla Scala de Milano. Muti estis fruktodona registrinta artisto kaj ricevis dekduojn da honoroj, titoloj kaj premioj.
Rasismo
Rasismo konsistas el kaj antaŭjuĝo kaj diskriminacio bazita en soci-perceptoj de biologiaj diferencoj inter popoloj. Ĝi ofte prenas la formon de sociaj agoj, praktikoj aŭ kredoj, aŭ politikaj sistemoj kiuj konsideras malsamajn rasojn kiel vicigitaj tiel ke ili estas pli superaj aŭ pli malsupraj unu ĉe la aliaj, surbaze de supozitaj komunaj heredaj trajtoj, kapabloj, aŭ kvalitoj. Oni ankaŭ povas diri ke membroj de malsamaj rasoj devus esti traktitaj alimaniere.
Inter la demandoj pri kiel difini rasismon estas la demando ĉu inkludi formojn de diskriminacio kiuj estas pretervolaj, kiel ekzemple farado de supozoj pri preferoj aŭ kapabloj de aliaj bazitaj sur rasaj stereotipoj, ĉu por inkludi simbolajn aŭ instituciigitajn formojn de diskriminacio kiel ekzemple la cirkulado de etnaj stereotipoj tra la amaskomunikilaro, kaj ĉu por inkludi la socipolitikan dinamikon de socia tavoliĝo kiuj foje havas rasan komponenton.
En sociologio kaj psikologio, kelkaj difinoj inkludas konscie nur malignajn formojn de diskriminacio. Tamen, kelkaj pripensas ajnan supozon ke la konduto de persono estas ligita al ilia rasa kategoriado por esti esence rasisma, nekonsiderante ĉu la ago estas intencite damaĝa aŭ pejorativa, ĉar stereotipoj nepre subigas individuan identecon al grupa identeco. Kelkaj difinoj de rasismo inkludas ankaŭ diskriminaciajn kondutojn kaj kredojn bazitajn sur kulturaj, ŝtataj, etnaj, kastaj, aŭ religiaj stereotipoj. Unu rigardo diras ke rasismo estas plej bone komprenita kiel "antaŭjuĝo plus povo" ĉar sen la subteno de politika aŭ ekonomia povoj, antaŭjuĝo ne povus manifestiĝi kiel penetra kultura, institucia aŭ socia fenomeno.
Etimologio, difino kaj uzokutimo
En la 19-a jarcento, multaj sciencistoj aprobis la kredon, ke la homa populacio povas esti dividita en rasoj. La esprimo rasismo estas substantivo priskribanta la staton esti rasisma, t.e., aprobante la kredon, ke la homa populacio povas esti klasifikita laŭ rasoj. La origino de la radiko "raso" ne estas klara. Lingvistoj ĝenerale konsentas ke ĝi venis al la angla lingvo de meza franca lingvo, sed ekzistas interkonsento laŭ kiu ĝi venis en Latinidajn lingvojn, ĝenerale. Lastatempa propono estas ke ĝi venas de la araba "ra", kio signifas "kapo, komenco, origino" aŭ de la hebrea "roŝ", kiu havas similan signifon. Fruaj rasteoriuloj ĝenerale tenis la vidon, ke kelkaj rasoj estis pli malsupraj ol aliaj kaj ili sekve kredis, ke la diferenciga traktado al diversaj rasoj estis plene pravigita. Tiuj fruaj teorioj gvidis pseŭdosciencajn esplorsupozojn; la kolektivaj klopodoj adekvate difini kaj formi hipotezojn pri rasaj diferencoj estas ĝenerale nomitaj "scienca rasismo", kvankam tiu esprimo estas misnomo pro la manko de iu fakta scienco malantaŭeniranta la asertojn.
Hodiaŭ, la plej multaj biologoj, antropologoj, kaj sociologoj malaprobas taksonomion de rasoj en favoro de pli specifaj kaj/aŭ empirie konfirmeblaj kriterioj, kiel ekzemple geografio, etneco aŭ historio de endogamio. Ĝis nun, ekzistas malmulte da indico en homa genar-esplorado kiu indikas ke raso povas esti difinita en tia maniero por esti utila en determinado de genetika klasifiko de homoj.
Eniro en la Oxford English Dictionary (2008) simple difinas "racialism" (scienca rasismo) kiel "An earlier term than racism, but now largely superseded by it" (Pli frua esprimo ol rasismo, sed nun plejparte anstataŭite per ĝi), kaj citas ĝin en citaĵo de 1902. La reviziita Oxford English Dictionary citas la mallongigitan esprimon "rasismo" en citaĵo de la sekva jaro, 1903. Ĝi unue estis difinita fare de la Oksforda Angla Vortaro kiel " teorio ke karakterizaj homaj karakterizaĵoj kaj kapabloj estas determinitaj fare de raso", kiu donas 1936 kiel la unua registrita uzo. Plie, la Oksforda Angla Vortaro registras rasismon kiel sinonimo de rasialismo: "kredo je la supereco de akurata raso". Antaŭ la fino de la Dua Mondmilito, rasismo akiris la samajn supremaciismajn implicojn antaŭe asociitajn kun rasialsmo: rasismo nun implicis rasan diskriminacion, rasan supremaciismon kaj damaĝan intencon. La esprimo "rasmalamo" ankaŭ estis uzita fare de sociologo Frederick Hertz en la malfruaj 1920-aj jaroj.
Kiel ĝia historio indikas, la populara uzado de la vorto rasismo estas relative lastatempa. La vorto venis en ĝeneraligitan uzokutimon en la okcidenta mondo en la 1930-aj jaroj, kiam kutimis priskribi la socian kaj politikan ideologion de Naziismo, kiu vidis "rason" kiel nature surbaze de politika unuo. Estas ofte interkonsentite, ke rasismo ekzistis antaŭ la produktado de la vorto, sed ekzistas ne larĝa interkonsento en ununura difino pri kio rasismo estas kaj kio ĝi ne estas. Hodiaŭ, kelkaj akademiuloj pri rasismo preferas utiligi la koncepton en la plurala, nome rasismoj, por emfazi ĝiajn multajn malsamajn formojn kiuj ne facile kategoriiĝas sub ununura difino kaj ili ankaŭ argumentas, ke malsamaj formoj de rasismo karakterizis malsamajn historiajn periodojn kaj geografiajn areojn. Garner (2009: p. 11) resumas malsamajn ekzistantajn difinojn de rasismo kaj identigas tri oftajn elementojn enhavitajn en tiuj difinoj de rasismo. Unue, historia, hierarkia povrilato inter grupoj; due, aro de ideoj (ideologio) pri rasaj diferencoj; kaj, trie, diskriminaciaj agoj (praktikoj).
Jure
Kvankam multaj landoj ĉirkaŭ la globo aprobis leĝojn ligitajn al raso kaj diskriminacio, la unua signifa internacia homrajta instrumento evoluigita fare de la Unuiĝintaj Nacioj (UN) estis la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj (UDHR). La UDHR estis adoptita fare de la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj en 1948. La UDHR rekonas, ke homoj devas esti traktitaj kun digno, kaj ili postulas ekonomiajn rajtojn, sociajn rajtojn inkluzive de eduko, kaj la rajtojn al kultura kaj politika partopreno kaj burĝan liberecon. Ĝi plue deklaras ke ĉiu estas meritanta al tiuj rajtoj "sen distingo de iu speco, kiel ekzemple raso, haŭtkoloro, sekso, lingvo, religio, politika aŭ alia opinio, nacia aŭ socia origino, posedaĵo, naskiĝo aŭ alia statuso." UNo ne difinas "rasismon"; tamen, ĝi difinas "rasan diskriminacion" kiel ajnan distingon, ekskludon, restrikton, aŭ preferon bazitan sur raso, haŭtkoloro, deveno, aŭ nacia aŭ etna origino kiu havas la celon aŭ efikon nuligi aŭ difektadi la rekonon, ĝuon aŭ ekzercon, sur egala bazo, de homaj rajtoj kaj fundamentaj liberecoj en la politika, ekonomia, socia, kultura aŭ ajna alia kampo de la publika vivo.
Historio
La politikaj partioj influitaj de naziismo dum parto de la 20a jarcento estas plej konata ekzemplo de rasisma politiko. Sed troviĝas ankaŭ en aliaj sistemoj. Ekzemple ĉiuj okcidentaj landoj dum la epoko de la koloniado eltenis rasismajn ideojn (des pli fortigitaj de la ideoj de Charles Darwin kaj Herbert Spencer) favore al la blankuloj kaj kontraŭ la aliaj rasoj, kaj ĝis la 1930-aj jaroj kutime taksatis kiel scienca kaj memkomprenebla fakto, ke la "malsuperaj rasoj" pli-malpli ĉiuj la neeŭropaj!) devas normale kaj nature "malaperi", kaj pri la konkretaj manieroj, laŭ kiuj ili "malaperis" (aŭ oni helpis ilin malaperi) oni ne maltrankvililiĝu. La ideoj kaj praktikoj de tiu tempo studitis interalie de Sven Lindqvist.
Unu el la plej interesaj estis ellaborita de Adolf Lanz, kiu nomis sin Georgo Lanz. Li iam estis monaĥo en Heiligenkreuz, Aŭstrio, kaj lia monaĥa nomo estis Georg, de kiu Jörg estas germanlingva formo. La plej gravaj eldonaj aktivadoj de Lanz estis lia verko Theozoologie («Di-zoologio»), en kiu li priskribas, ke la dioj kaj idoloj de la antikvaj homoj estis duonbestoj aŭ duonhomoj, kiujn la homoj konstruis por seksumi kun ili, kaj ke Jesuo estis arja saĝulo, kiu kontraŭbatalis tiun ĉi sodomion. Krome li propagandas en tiu ĉi verko la rasan purigan bredadon (Rassenreinzucht) kiel la vojon al la saviĝo de la homaro, kiu tiel povas reatingi la paradizon, el kiu ĝi estis elpelita pro la miksado de la rasoj: de la di-similaj blonduloj, arjuloj kun la demon-similaj nigruloj. Krome Lanz eldonis modestan revuon Ostara, en kiu li pli propagandis sian instruon.
Kial okupiĝi pri tiu ĉi strangulo? – Gravas la sekvoj de la Lanz-a pensado: En sia libro Mein Kampf Adolf Hitler priskribas, kiel li kontaktiĝas al Ostara. Kaj fakte oni en la posta reala politiko de la nazia Germanujo vidas multajn paralelaĵojn al la pli fruaj postuloj en la verkoj de Lanz.
Multaj aliaj teoriistoj antaŭigas la ideojn de Hitler: inter aliaj la germana angladevena Chamberlain, la franca Vacher de Lapouge, ktp, eĉ la Imperiestro Vilhelmo la 2-a, kiu ne faris iun ajn paŝon kontraŭ la judoj, ĉar li estis singardema kaj politike realisma, sed kiu foje diris: "La judoj estas kiel ŝankroj, oni foviŝu ilin, plej bone estus uzi venengason!"
En ĵusaj jaroj internacie konata rasisto estas Robert Mugabe, kies subuloj perforte forpelis multajn blankhaŭtajn farmulojn el ties kampoj en Zimbabvo.
Rasa segregacio
Rasa segregacio aŭ apartigo estas la sistema disigo de homoj laŭ rasaj aŭ aliaj etnaj diferencoj en ĉiutaga vivo. Ĝi povas aplikiĝi al agadoj kiel manĝi en restoracio, trinki akvon, uzi publikan necesejon, iri al lernejo, iri al la kinejo, vojaĝi per aŭtobuso, aŭ en la luo aŭ aĉeto de hejmo aŭ de hotelĉambroj. La apartigo estas difinita de la Eŭropa Komisiono kontraŭ Rasismo kaj Netoleremo kiel "la ago per kiu (natura aŭ jura) persono apartigas aliajn personojn surbaze de unu el la listigitaj kialoj sen objektiva kaj racia pravigo, konforme al la proponita difino de raso. Rezulte, la libervola ago apartiĝi de aliaj homoj surbaze de unu el la listigitaj kialoj ne konstituas apartigon ".
Latenta rasismo kaj mi-ne-sed-ismo
En eŭropaj kaj eŭropidaj (t.e. ekzemple usona) socioj oni povas renkonti sintenojn similajn al la tipa "Mi ne estas rasisto, sed...", pli ofte implicite ol eksplicite. Kio signifas, ke oni ne agas aŭ pensas klare rasisme ĝis ekestas 'motivo' por ekpensi aŭ ekagi tiel. Ekzemple, ke la filino de la koncerna persono ekhavas 'ali-rasan' koramikon (al rasismo ĉi-kaze aldoniĝas maĉismo). Aŭ ke eknajbaras al li persono aŭ familio de alia 'raso' socie rigardata kiel malsupera. Aŭ ke li devas kundividi laborĉambron, aŭ eĉ manĝoĉambron, necesejon aŭ dormoĉambron, kun alilandano kun malsamaj haŭtkoloro aŭ manĝokutimoj.
Ne nur pri striktesence rasoj estiĝas rasismaj sentoj kaj asertoj, vidu tion, kion diris, fine de la 19-a jarcento, grava, ĝenerale estimata politikisto difinita kiel "modera respublikano" (Henri Wallon) pri la socialistoj: "ruĝulo ne estas homo, estas ruĝulo; li ne estas morala estaĵo libera kaj inteligenta tiel, kiel vi kaj mi; li estas falinta kaj malhomigita estaĵo."
Orientismo kaj similaj ĝeneraligoj
Samtempe, kiel denuncis la uson-palestina kulturologo, politikologo kaj literaturkritikisto Edward Said en sia mejloŝtona verko Orientismo, oni pensas, mensas rasisme, kiam oni atribuas similan karakteron al ĉiuj homoj de difinita mondregiono, ekzemple Oriento, ŝajne reale ekzistanta sed efektive nur arbitre elpensita kaj plene fantasta. En orientisma pensado ĉiuj 'orientanoj', iamaj, nunaj kaj venontaj, distingiĝas bloke de la tute aparta bloko de 'okcidentanoj'. Dum oni apenaŭ parolus pri 'eŭropa kuirarto', kontraste oni ofte aŭdas kaj legas pri orientaj kuirarto, pensmaniero, arĥitekturo ktp. Sed tiu konfuzado pli fontas el malklereco kaj foreco ol el rasismo. Sed ege efekta ekzemplo de rasismo kontraŭ la orientaziaj (estas aliaj kontraŭ la araboj!, ktp) popoloj kuŝas en jenaj ekzemploj: dum la dua mondmilito usonanoj zorge atribuis barbaraĵojn al la "nazioj", ne al la "germanoj", ne volante kulpigi tutan genton pri la abomenaĵo de aparta ideologio. Male la barbaraĵoj de la japana armeo estis atribuitaj al la "japanoj" simple kiel japanoj, dum la usonajn japanojn oni metis en koncentrejojn eĉ se ili havis tute nenian kontakton kun la japaniaj japanoj. Diris idaha guberniestro: "Ili vivas kiel ratoj, naskadas kiel ratoj kaj agas kiel ratoj", kaj generalo Blamey diris en vortoj similaj al tiuj de nazioj parolante pri judoj: "vi ja scias, ke ni devas ekstermi tiun pedikaĉaron, se ni mem volas vivi" kaj "ni ne havas antaŭ ni homojn en la kutima senco, ni militas kontraŭ io praaĉa". Tiaj paroloj neniam estis diritaj kontraŭ la germanoj, okcidentuloj proksimrasaj al la usonanoj.
Teorioj
Scienca rasismo, foje terminigita kiel biologia rasismo, estas pseŭdoscienca kredo, ke ekzistas empiria puvaro por subteni aŭ justigi rasismon (rasa diskriminacio), rasan malsuperecon aŭ rasan superecon. Historie, scienca rasismo ricevis kredindecon tra la scienca komunumo, sed ĝi ne plu estas konsiderata scienca. Dividi la homaron en biologie distingaj grupoj estas ofte nomata rasa realismo aŭ rasa scienco fare de ties proponantoj. Nuntempa scienca interkonsento malakceptas tiun vidpunkton kiel malkongruebla kun la moderna genetika esplorado.
Blanka supereco estas ideologio kaj socia sistemo de blanka regado super neblankaj homoj. Oni ofte limigas ĝian difinon al evidente rasismaj grupoj, kiaj Ku-Kluks-Klano, la Nazioj, la nova usona alternativa dekstro, ktp. Laŭ tiu mallarĝa difino, blanka supereco estas la konscia kaj praktikata kredo, ke blankuloj estas superaj al neblankuloj laŭ iuj karakteraĵoj, trajtoj, kaj atribuaĵoj ol homoj el aliaj rasoj, kaj ke blankuloj tial politike, ekonomie kaj socie regu neblankulojn. Sed akademie, ĝi ankaŭ inkludas tian regadon mem, sendepende de la motivoj aŭ konscio.
Blanka naciismo estas ideologio, kiu kredas je rasa difino de nacia idento. Blankaj naciistoj identas sin kun io, kion ili perceptas kiel "blanka nacio." Ĝi ampleksas sentojn de supereco pri blankuloj kaj vokojn, ke nacia civitaneco estu rezervita por blankuloj, kiel en Rodezio. Blanka naciismo ĝenerale inkludas fortan kredon je blanka supereco kaj socia darvinismo, kaj monitorantoj de rasismaj grupoj vidas ĝin kiel nur eŭfemismon por ideologia blanka supereco. Ĝi povas inkludi ankaŭ blankan separatismon, ideologion, kiu serĉas apartan blankan ŝtaton.
Kritika ras-teorio (KRT) estas teoria kadro en la sociaj sciencoj, kiu koncentras sin al la aplikado de kritika teorio, t.e. kritika ekzamenado de la socio kaj kulturo, al la intersekciĝo de raso, juro, kaj povo.
Kontraŭslavismo (germane: Slawenfeindlichkeit) nomata kelkiam slavofobio – formo de rasismo kaj ksenofobio, manifestiĝanta per negativa sinteno kontraŭ slavoj kaj alprenanta formon de diskriminaciaj kondutoj.
Filmo
“The Turk Shop” (La turka butiko) videnda filmo por iu ajn persono, embarasita dum konversacio pri delikata temo kiel rasismo kaj politika ĝusteco kiam konversacio devus temi pri kiel malmunti rasismajn kaj seksismajn strukturojn kiuj kondukas al neegaleco. Kvankam politika ĝusteco estas grava parto de nia tutmonda leksiko por instigi pacon kaj egalecon, komplikaj sentoj ĉirkaŭ ĝi kapablas kaŭzi la kontraŭan : "Estas nun pli facila fariĝi la malbona persono, se vi indikas kiu iu lingvouzo estas rasisma ol se vi fakte diras ion rasisman".
Aŭtoroj aŭ aktivuloj kiuj oponis rasismon
Kontraŭ-rasismo implicas malakcepton de iu ajn diskriminacio de aliaj homoj surbaze de sia lingvo, kulturo, statuso kiel minoritato, religio kaj haŭtkoloro.
La demando pri raso estas la unua de kvar komunikaĵoj de Unesko pri aferoj de raso. Ĝi eldoniĝis je la 18a de julio 1950 post la dua mondmilito kaj epoko de Nazia rasismo por klarigi tion, kion scienco scias pri raso, kaj kiel morala kondamno de rasismo. Ĝi kritikiĝis pro pluraj kialoj, kaj reviziitaj versioj eldoniĝis en 1951, 1967, kaj 1978. La komunikaĵoj estis subskribitaj de kelkaj eminentaj esploristoj de la tempo en sociologio, psikologio, biologio, kultura antropologio, kaj etnologio. Redaktis la unuan version de la komunikaĵo Ernest Beaglehole, Juan Comas, Luiz de Aguiar Costa Pinto, Franklin Frazier (sociologo kiu studis rilatojn inter rasoj), Morris Ginsberg (fondinta prezidento de la Brita Sociologia Asocio), Humayun Kabir (verkisto, filozofo kaj dufoje Eduka Ministro de Barato), Claude Lévi-Strauss (unu el la fondintoj de etnologio kaj eminenta teoriisto de struktura antropologio), kaj Ashley Montagu (antropologo kaj aŭtoro de La Elefanta Viro: Studo en Homa Digno, kiu estis la raportisto).
1423
En la jaro 1423 post Kristo okazis, interalie:
Tuko de Edessa
La Tuko de Edessa aŭ Mandylion (antikvgreke: μανδύλιον aŭ Μαντήλιον aŭ Μανδήλιον, arablingve ﻣﻨﺪﻳﻞ, mandīl) estis tolaĵo, kultata ĉe la kristanaj orientaj komunumoj, sur kiu estis prezentita la vizaĝo de Jesuo. La bildo estis opiniata origininta per miraklo kaj estis do difinita Akeropita (greke: αχειροποίετα), nome “ne farita per homa mano”.
Historio
Mandylion estis konservita dekomence en Edessa en Mezopotamio (hodiaŭ Urfa, en Turkio); sekve en Konstantinopolo. Pri ĝi perdiĝis la spuroj en 1204 dum la kvara krucmilito kiam la urbo estis disrabadita. Diversaj fakuloj opinias, ke la Mandylion estas la sama tolaĵo nun venerata en Torino sub la nomo Mortotuko. Ĝia origino estis rakontita legendmaniere de Eŭsebio de Cezareo: en sia Eklezia historio (ĉirkaŭ 325), Eŭsebo diras ke Abgar V Ukama (= la Nigra), reĝo de Edessa (4 aK. ĝis 7 pK. kaj de 23 ĝis 50 pK.) kuŝis malsana. Eksciinte pri la mirakla agado de Jesuo, li sendis sian aferŝarĝiton al li por lin inviti veni al la Edessa kortego. Jesuo ne iris, sed permesis ke la reĝa ŝarĝito revenu kun letero (aliloke estas dirate je Jesuo koncedis ke li pentru liajn vizaĝajn trajtojn).
Hal Singer
Harold „Hal“ Joseph SINGER  (n. 8-an de oktobro 1919 en Tulsa, Oklahomo, mortis la 18-an de aŭgusto 2020) estis usona ĵaz-saksofonisto de svingo kaj ritmenbluso.
Tuko de Edessa
Historio
Detaloj, tamen, iomete, aŭ eble substance, ŝanĝiĝis en posta rakonto en la refaraĵo pri la Doktrino de Addai (unu el la sepdek du disĉiploj), titolita Agoj de Tadeo (apostolo): la ŝarĝito Anania volis atente observi la jesuajn vizaĝajn trajtojn por ilin reprodukti pentre, sed estus Jesuo mem kiu produktis sian bildon ĝin stampante sur bantuko poste nomita ràkos tetràdiplon, nome kvarfoje duoble refaldita. Eble la pia legendo provis ekspliki la nepentritecon de la bildo, kiu ne montris farbaĵojn kaj kiu pro tio esti difinita akeropita (farita ne de homa mano). Aldonindas plue, ke la surtolaĵa bildo estis transdonita al la reĝa kortego kaj ke la reĝo saniĝis kaj fiksigis la bildon sur tablo orumita.
Hal Singer
Vivo kaj verkado
Kiel infano Hal Singer lernis violonludon. Poste li transiris al klarneto kaj finfine al tenorsaksofono. Dum sia studado en la malfruaj 1930-aj jaroj li komencis per sia kariero en lokaj bandoj en kaj ĉirkaŭ Oklahomaurbo, ekzemple en tiuj de Ernie Fields 1938 kaj Lloyd Hunter 1939. Post tio li laboris en 1939/40 je Kansasurbo ĉe Tommy Douglas. En 1943 li membriĝis en la orkestro de Jay McShann kaj transloĝiĝis al Novjorko. Post kiam li estis laborinta kun diversaj aliaj bandoj, li ludis je 1947 en la bando de Hot Lips Page kaj laboris kiel studiomuzikisto por la malgranda diskeldonejo King. Dum ĉi tiu tempo ankaŭ ekestis sonregistraĵoj kun Roy Eldridge, Don Byas, Red Allen, Lucky Millinder, Sid Catlett kaj Duke Ellington (1948).
Tuko de Edessa
Historio
Reĝo Abgar aperas en diptiko, datita je la 10-a jarcento, kie li estas pentrita kun la tuko enmane. Alia parto de la diptiko prezentas apostolon Tadeo. La diptiko verŝajne estis triptiko kaj tiu tria parto verŝajne estis Mandylion.
Johano el Damasko (forpasinta en 749) mencias tiun bildon por defendi la ikonkulton memorigante la tradicion, laŭ kiu Jesuo mem, petite, mirakle stampis sian imagon sur tolaĵo oblonga, ne do kvadrata laŭ aliaj referaĵoj. Eble li ĝin vidis integre disvolvita. Aliaj, limiĝante al la fronta vido, priskribas ĝin kvadrata. Egeria, pilgrimulino al Edessa en 384 referas pri la loka episkopo priskribanta al ŝi la urban pordegon, tra kiu iam pasis Anania (aŭ Hanna) portanta la leteron de Jesuo, sed ŝi ne parolas pri la bildo, pro kiu Edessa famiĝis.
Hal Singer
Vivo kaj verkado
Per tio Hal Singer akiris sian plej grandan popularecon. Li tenis ĝis 1958 proprajn bandojn en la rimenblusa mondeto. Pli malgranda furoraĵo estis „Beef Stew“ el la jaro 1949. Pluaj konataj kantoj de Singer estis „Midnight Jump“, „Happy Days“, „Hot Bread“, „Loose Riff“, „Swanee River“ kaj „A Plug for Cliff“.
Tuko de Edessa
Historio
La unua informo, taksata fidinda, pri la ĉeesto de Mandylion en Edessa datiĝas je la duono de la 6-a jarcento. En 544 la urbo estis sieĝita de Sasanidoj gvidataj de Corsoes la 1-a: laŭ Evagrio Skolastiko (594), la urbo estis liberigita el sieĝo, laŭ popola onidiro, helpe de la sankta bildo. Ankaŭ samtempa siria himno pensigas, ke la ĉeesto de la surtolaĵa bildo estis jam konita kaj priparolita. Estas rakontite, ke la sankta bildo estis retrovita en alta anfrakto de la muregoj: eble ĉar kaŝita pro grava inundo aŭ malamika invado. Fakte okazis tiutempe grava inundo (525): pri ĝi mencias Procopio el Cezarea.
Povas esti ke Mandylion, pro la sieĝoj de diversaj urboj fare de Kosroes la 1-a, estis portita de Antiokio al Edessa kaj inverse.
Hal Singer
Vivo kaj verkado
En la fruaj kaj mezaj 1950-aj jaroj li priludis pluajn diskojn je Mercury, koncertvojaĝis kun variaj ritmenblusaj muzikistoj kiel Orioles kaj Charles Brown kaj laboris kiel studiomuzikisto. En 1958 li registris albumon por Prestige (Blue Stompin’), je kio ankaŭ kunlaboris Charlie Shavers, Ray Bryant, Gus Johnson kaj Wendell Marshall. Krome li prezentis en ĵazklubejo Metropole Club enn novjorko kun ĵazmuzikistoj kiel Roy Eldridge kaj Coleman Hawkins.
Tuko de Edessa
Historio
Kiam Edessa estis milite okupita de islamanoj, Mandylion restis tie iom da tempo. Tamen, oni ektimis pri ĝia sorto: tiam en 944 la bizanca generalo Johano Kurkuas ĝin rekuperis kompensante la okupantajn islamanojn per la liberigo de 200 prizonuloj kaj ĝin kunportis al Konstantinopolo. Ĝia procesia enirigo en urbon estis akompanata de granda popola entuziasmo kaj lokita en la preĝejo de la Virgulino (Teotoko) ĉe la Pharos (faro), poste ĝi estis translokita ĉe Blacherne najbare de la rezidejo de la imperiestro kiu por la sankta akeropita bildo nutris grandan devotecon. Poste tiu enurbiĝo de Mandylion oni memorigis per jara liturgia festo la 16-an de aŭgusto.
Hal Singer
Vivo kaj verkado
Post koncertvojaĝo kun Earl Hines Singer restis ekde 1965 en Francujo kaj ekloĝis proksime de Parizo. Li daŭrigis surdiskigon kaj vojaĝis tra Eŭropo kaj Afriko, ludis kun diversaj bandoj kaj muzikistoj, ekz. Eddie „Cleanhead“ Vinson, T-Bone Walker, Lonnie Johnson, Charlie Watts, la Duke Ellington Orchestra kaj la Mojo Blues Band, en Anglujo kun Mike Carr kaj la triopo de John Cox samkiel en Germanujo kun Charly Antolini. En 1990 li havis filmrolon en Taxi Blues, en kiu li ludis ĵazmuzikiston. En 1992 li ricevis de la franca registaro la distingigon Chevalier des Arts. En 1995 estis akceptata en la Ĵazo-Glorhalo de Oklahomo.
Tuko de Edessa
Historio
Ke ekzistis tolaĵo kun bildo, aŭ simpla mortotuko, kiu envolvis la kadavron de Jesuo, estas asertate ankaŭ en la apokrifa Evangelio laŭ Hebreoj, eble de la dua jarcento, laŭ kiu ĝi estis konservita ĉe “servisto de la ĉefsacerdoto”. Ĉu temas pri la tuko kiu, poste, konserviĝis en Edessa kun la nomo Mandylion?
Domokos Szász (episkopo)
SZÁSZ Domokos (sa:s) estis reformita episkopo de Transilvanio, eklezia oratoro naskita en Nagyenyed la 25-an de majo 1838 kaj mortinta en Koloĵvaro la 8-an de januaro 1899. Li estis la filo de juristo, natursciencisto Károly Szász, frato de verkisto, episkopo Károly Szász, frato de poeto Béla Szász.
Kariero
Domokos Szász studis teologion en Kolozsvár kaj de 1859 kiel pastro partoprenis en la vivo de la eklezia vivo de Transilvanio, de 1885 li estis episkopo. Li fondis la reformitan teologian akademion de Koloĵvaro, al kiu li heredigis sian bibliotekon. Li estis vicprezidanto de la Erdélyi Múzeum Egyesület, kunlaboranto, poste en jaroj 1876 – 84 redaktoro de la Erdélyi Protestáns Közlöny. Li tradukis multe hungaren.
Tuko de Edessa
La kvara krucmilito
La marfloto de krucmilitistoj, gvidate de Veneciaj generaloj, anstataŭ laŭakorde atingi la marbordojn de Palestino, direktiĝis al Konstantinopolo kaj kontraŭgentjure disrabadis la urbon kaj Mandylion malaperis...
Kiu la sorto de Mandylion?
Hodiaŭ ekzistas du supozitaj posedantoj de Mandylion: unu estas la urbo Ĝenova kaj alia la urbo Romo (kaj nun konservita en la kapelo Matilda en Vatikano). Sed ili estas vere pentraĵoj, eble temas pri imitaĵoj, eĉ fantaziaj imitaĵoj. Onidiris ankaŭ ke, oni vendis la tukon de Edessa en 1204 al la francaj kavaliroj, kiuj reveninte lokigis ĝin en la pariza Sainte-Chapelle. Fakto estas ke meze de la 14-a jarcento (1357) en Francio (Lirey, Ĉampanjo), aperis la Mortotuko kiu nun estas konservata en Torino: ĝia historio kaj peripetioj oni povas legi en la artikolo pri la Mortotuko de Torino.
Ĉu la Mortotuko de Torino kaj la Mandylion estas la samo?
La posedanto de la Mortotuko de Lirejo estis posteulo de krucmilita kavaliro, kiu probable ĝin kunportis kun sia rabitaĵoj. Sed la indico plej forta kuŝas en la fakto ke la precipa karakterizo, nome la akeropiteco, tiom asertita rilate Mandylion, koincidas kun la sama karakterizo de la Mortotuko de Torino. Fakte, sur tiu ĉi moderna kemio ne trovas spurojn de farbo sur la tuta homa figuro! Oni provis alvidigi farbajn spurojn per spektroskopio en videbleroj kaj en ultraviola per refkekto kaj per fluoresko, per iksoradia spektroskopio kaj IR – infraruĝa radiado -, per maspektroskopio kaj infraruĝa termografio, radiografio ktp..., kaj ĉiam ĉio tio riveligis... koloron senfarban!
Vidu ankaŭ
Mortotuko de Torino
Veronika
Kvara Krucmilito
Eksteraj ligiloj
Muzeo de la Mortotuko en Torino
Internacia centro pri Sindologio
CICAP
Ligo inter fakuloj pri Mortotuko:
Bibliografio
1.	 Jack Markwardt, Antioch and the Shroud (1998) [1].
2.	 Ian Wilson, Holy Faces, Secret Places, p. 162; Das Mandylion von Genua und sein paläologischer Rahmen - The Mandylion of Genoa [2] (en la germana); Annalen van de stad Genua uit de 14de eeuw beschrijven dat het de echte Edessa-mandylion betreft [3] (en la nederlanda).
3.	Ian Wilson, Holy Faces, Secret Places, p. 193. 4.	Lindsay Warner, Vatican Road Show, The Bulletin, 19-a de februaro 2008 [4]. 5.	Mary e Alan Whanger, The Shroud of Turin, An Adventure of Discovery, cit.
6.	Sermone di Gregorio Referendario in occasione dell'arrivo dell'Immagine di Edessa a Costantinopoli (angla traduko de Mark Guscin) [5]. 7.	Pierluigi Baima Bollone e Pier Paolo Benedetto, Alla ricerca dell'Uomo della Sindone, cit.
8.	Luigi Garlaschelli, Processo alla Sindone, cit., p. 125
9.	A. Cherpillod, La mortotuko de Torion, la objekto neesbla, Francio (la aŭtoro, kvankam ne kredanto, demonstras ke la Mortotuko vere envolvis la korpon de Jesuo).
13.	Carlo Papini, Sindone – Una sfida alla scienza e alla fede, Claudiana, Torino, 1998.
14.	Lawrence M.F. Sudbury, Non per mano d'uomo?, Napoli, Boopen, 2007, ISBN 978-88-6223-070-4
Ansonia latidisca
La specio grandas 5 cm, havas longajn krurojn, dorsan koloron de brila verda, purpura kaj ruĝa.
Oni remalkovris la bufojn en 2011 sur insulo Borneo. La ekspedicio trovis tri bufojn sur diversaj arboj en la Penrissen-montaro.
Miklós Csemiczky
Miklós Csemiczky [ĉemicki], laŭ hungarlingve kutima nomordo Csemiczky Miklós estas hungara komponisto, mezlerneja kaj altlerneja muzikinstruisto.
Miklós Csemiczky naskiĝis la en Budapeŝto.