cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tadeo Brakko
Brakko kaj Rat-Man
La unua renkontiĝo inter Tadeo Brakko kaj Deboro La Roko, la estonta Rat-Man, okazis en 1978, kiel rakontite en "Grandaj Esperoj!" (originale: "Grandi Speranze!", RMC30): Tadeo estis la sola negra (Leo Ortolani uzas intence tiun vorton, por montri la oftan mensogon de la ideo de politika korekteco) knabo en la kvartalo, kaj eta Deboro al li amikiĝis, eĉ se iel suspekteme pro lia hautkoloro... Iam, tamen, kiam Brakko estis kaptita de junaj huliganoj, kiuj batas lin, Deboro faras nenion por helpi al li; do la juna Tadeo, naŭzita de la inerteco de la amiko, decidas rompi la amikrilaton.
La du denove renkontiĝos (la unuan fojon, je publikiga ordo) en 1996, sed ne rekonos unu la alian: memoro de Deboro estis fakte forviŝita, kaj Brakko neniam lin vidis sen masko, kaj eĉ kiam tio okazas (RMC51) ne kapablas lin rekoni.
Privata vivo
En la jaro 2047 Brakko estos alportita Paradizen de la arkianĝelo Gabrielo.
Dillenia indica
La hinda dilenio (Dillenia indica) aŭ ĉalta estas foliarbo kun manĝeblaj fruktoj el la familio de la Dileniacoj (Dilleniaceae). La origina disvastigejo estas suda kaj sudorienta Azio, la specio ankaŭ estas kultivata en Okcidentaj Indioj.
Priskribo
La folioj staras alterne kaj longas 15 ĝis 40 cm. La folioj estas oblongaj kaj havas flugilojn. La folirando estas segildenta. La folisurfaco estas kalva kaj brile malhelverda. La duseksaj floroj staras unuope ĉe la finoj de la branĉoj kaj havas diametron de 12 ĝis 20 centimetroj. La kvin sepaloj estas rondaj, 4 ĝis 6 cm longaj kaj 2 cm larĝaj, karnecaj kaj flave-verdaj. La petaloj estas blankaj, renverse ovformaj kaj 7 - 9 cm longaj kaj 5 – 7 cm larĝaj. Ili defalas jam tre frue. La stamenoj konsistas el du grupoj. La multnombraj eksteraj stamenoj longas ĉ. 15 cm kaj estas rektaj. La ĉ. 25 internaj stamenoj longas 20 cm. La blankaj stilusoj estas blankaj.
La agregataj fruktoj havas diametron de 10 ĝis 15 cm. Ili estas envolvitaj de la verdecaj, flavecaj aŭ oranĝecaj sepaloj. Ili ne havas arilon.
La kromosomo-nombro estas 2n = 24, 56 aŭ 52.
Sistematiko
La hinda dilenio (Dillenia indica) estas specio el la genro Dillenia en la familio de la Dileniacoj (Dilleniaceae). La specio estas unue priskibita de Carl von Linné 1753 en Species Plantarum: La sinonimoj estas Dillenia elliptica THUNB. kaj Dillenia speciosaTHUNB.
Uzado
La fibraj-karnecaj, sukaj kaj acide aromaj sepaloj estas manĝeblaj. Ili estas kuiritaj kiel legomo. Oni povas fari el ili ĉatnion, dolĉaĵojn kaj saŭcojn kaj ĵeleon. La hinda dilenio ankaŭ estas uzata kiel ornamplanto.
Loceri
Loceri [loĉeri] - jen itale, sarde Lotzeri [loceri] - estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la insulo kaj administra regiono Sardio. estis parto de la en februaro 2016 malfondita provinco Ogliastra kaj de tiam apartenis al la provinco Nuoro, sed per nova administra reformo en 2021 la provinco Ogliastra reviviĝis kaj ekde tiam denove apartenas al ĝi. Fine de en la komunumo vivis. Kristana patrono estas la sankta Simono Petro, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.
Najbaraj komunumoj estas Bari Sardo, Ilbono, Lanusei, Osini kaj Tertenia.
Asarĥaddon
Asarĥaddon (Asr-Hdn; en asira: Aššur-aḫe-iddina; en malnovgreka: Ασαραδδων; en la latina: Asor Haddan; la nomo signifas "Assuro donis fraton") estis la reĝo de Asirio en 681-669 a.K.
Vivo
Malgraŭ la neregula ekregado de Asarĥaddon, la okupitaj popoloj de la imperio ne hastis ribeli kontraŭ Asirio. Okazis malsukcesa provo de Egiptio provoki ribelon en la Lando de Israelo. En Babilono leviĝis viro nomata Navu-ahu-Idina kaj provis persvadi la reĝon de Elamo invadi Babilonon kaj forpeli Asirion, kaj en la marregiono okazis provo ribeliĝi kontraŭ Asirio. Ambaŭ tiuj provoj baldaŭ estis subpremitaj. En la okcidento ribelis la reĝoj de Tiro kaj Cidono; Responde, Asarĥaddon tute detruis la reĝlandon de Cidono kaj ekkonstruis novan urbon nomita Ker-Asarĥaddon (Ker = komerco areon). Asarĥaddon ricevis la kapitulacon de la reĝo de Tiro, kaj prenis de li la landaj teritoriojn de la regno, kaj subskribis kun li interkonsenton, kiu submetis ilin al Asirio. Asarĥaddon provis turni la mediteranean regionon en mara komerczono.
Asarĥaddon difinis Egiption kiel malamikon. Li faris kampanjon kontraŭ urbo nomita Eretz (ŝajne regno en norda Sinajo); La urbo estis konkerita kaj la vojo al Egiptio estis malfermita. La reĝoj de Filiŝtoj kaj Fenicion donis al li pli fortan floton por translokigi la armeo trans la maro. En 673 a.K., Asarĥaddon estis venkita fare de la egiptoj, sed en 671 a.K. li revenis al Egiptio, batalis kontraŭ reĝo Taharko kaj konkeris la Delton kaj la grandurbon de Memfiso, tiel atingante Asirion ĉe la alteco de ĝia disvastiĝo. Asarĥaddon ekzilitigis el Egiptio en Asirion homojn kun postulataj profesioj. La scio akumulita en Egiptujo estis transdonita al Asirio, kiel la egipta divido de la tago en 12 egalajn partojn. Revenante de sia milito de Egiptio, li pasis Samal, kiu estis en tiu tempo la ĉefurbo de la Asira provinco, kaj ordonis konstrui en ĝi la triumfan estelon de Asarĥaddon, prezentante sian venkon super Taharko.
Asarĥaddon ankaŭ batalis norde de Asirio: li kontraŭbatalis la Cimeroj kaj venkis ilin, kaj tiam nova regno nomita Aŝgaza estis malkovrita, kiun la grekoj nomis skitoj. La reĝo de la Skitoj, Barduta, proponis al Asarĥaddonon fari pacokontrakton kaj edziĝi kun sia filino. En norda Irano, Asarĥaddon renkontis novan grupon de popoloj - la Medoj.
Asarĥaddon plenumis la profetaĵon donitan al li kaj rekonstruis Babelon; li baris la riveron Eŭfrato, kiu antaŭe inundis la urbon, kaj deturnis ĝin al ĝia malnova vojo; Rekonstruis la templon de Esagilo kaj la Zigurato, kaj redediĉis Esagilon al la dioj; Rekonstruis du el la muregoj de Babel; Sendevigis la urbon de impostoj ; Kaj rekonstruis la templon de la diino Iŝtar en la urbo Akado, tiel montrante ke li daŭrigas la vojon de la reĝoj de Akado ekde la tria jarmilo a.K.
Asarĥaddon konsultas astrologojn, kiuj ofertas al li retiriĝi de sia seĝo en sia vivo kaj nomumi heredanton. En 672 a.K., alvokinte al Nineve ĉiujn eminentulojn de la regno, kaj montris al ili siajn du filojn: unuenaskitajn filojn Ŝamaŝ-Ŝum-oĥin estu reĝo de Babel, kaj lia alia filo Asurbanipal esti la reĝo de Asirio post lia morto. En la monato de Ijaro ĉiujn eminentulojn kaj subulaj reĝoj ĵuris ĵurlojalecon al siaj du filoj.
Asarĥaddon mortis en 669 a.K. sur sia vojo al Egiptio. Lia regado estis periodo de prospero kaj paco en Asirio.
Edith Pásztory
Edith Pásztory [pAstori], laŭ hungarlingve kutima nomordo Pásztory Edith (en Hungario konata ankaŭ Bartókné Pásztory Ditta aŭ Bartók Béláné) estis hungara pianisto, la dua edzino de Béla Bartók.
Edith Pásztory naskiĝis la  1903 en Hungario, en Rimaszombat (nuntempa Rimavská Sobota en Slovakio). Ŝi mortis la 1982 en Budapeŝto.
Biografio
Edith Pásztory devenis el juda familio. Ŝi frekventis Muzikakademion en Budapeŝto, dume ŝi edziniĝis al Béla Bartók. Iliaj kunaj debutoj okazis en 1938 en Basel, poste en Eŭropo kaj Usono. Post 2 jaroj pro konstanta minacado de judoj ili migris al Usono. Edith hejmenvenis sola en 1946. Ekde 1960 ŝi denove partoprenis en koncertoj precipe eksterlande (ekzemple en Svislando), kie preskaŭ senescepte prezentis verkojn de Bartók. En 1965 ŝi verkis rememorojn pri lastaj monatoj de Béla Bartók. En 1986 ŝi fondis premion.
Fonduso Rolf Uhlen
La Fonduso Rolf Uhlen (norvege Uhlens legat) subtenas projektojn por la progresigo de la Esperanto-movado en Norvegio, havigante interalie vojaĝkostajn stipendiojn por junuloj kiuj ĉeestas sian unuan Esperanto-kongreson eksterlande.
Gravas ke ĉiuj aplikoj proponiĝas en skriba formo per aprobita formularo al la fondusa estraro ĝis la jara limdato, kiu estas la 31-a de januaro.
Inter la jaraj kunvenoj pri atribuo de la stipendioj, la estraro havas la eblon skribe interkonsenti pri stipendioj de limigita monsumo, se en tiu jaro restis sufiĉe da disponebla mono. Ĉiu kiu ricevas monon de la fonduso devas submeti skriban raporton al la fondusa estraro.
Kantono Schleicher (Teksaso)
La malurba kaj maldense loĝata kantono Schleicher (nomata laŭ la germano Gustav Schleicher el Darmstadt) situas en la subŝtato Teksaso de Usono. Laŭ censa takso de ĝi havis  loĝantojn. Ĝia ĉefloko kaj administra centro nomiĝas Eldorado.
Twyla Tharp
Twyla THARP (1a de julio, 1941, Portland) estas usona koregrafo, eks-dancistino kaj direktorino de danco.
ŝi dancis kun la Paul Taylor Dance Company el 1963 ĝis 1965, kiam ŝi formis sian propran dancokompanion, ekkoregrafianta baletojn kiel Deuce Coupe en 1973, Push Comes to Shove (de propra aŭtoreco) en 1976, Baker's Dozen en 1979, Nine Sinatra Songs en 1982 kaj Fait Accompli en 1984.
En 1988 ŝi disigis sian kompanion kaj iĝis koregrafino de la American Ballet Theatre samjare. Ŝi laboris ankaŭ por Brodvejo en verkoj kiel The Catalina Wheel en 1981 kaj en kelkaj filmoj kiel Hair de 1979, Ragtime de 1981 kaj Amadeus de 1984.
61404 Očenášek
61404 Očenášek estas malgranda, malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono proksima de la orbita resonanco 2:9 kun la Tero. Ĝi estis malkovrita la de la ĉeĥa astronomo Petr Pravec kaj de la slovaka astronomo Peter Kušnirák elde la Observatorio de Ondřejov en la vilaĝo Ondřejov (distrikto Prago-oriento, (Ĉeĥio).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la ĉeĥa inventisto Ludvík Očenášek (1872–1949), kiu konstruis por aviadiloj kaj lian propran monoplanon en 1905. Li fariĝis esploristo pri raketoj en 1928, kaj en 1930 liaj du-etaĝaj raketoj atingis alton de 1,5 km. Li pensis pri lanĉoj de raketoj elde aviadilo kaj livero de leteroj per long-distancaj raketoj.
Marcelino Oreja
Marcelino OREJA AGUIRRE, naskiĝinta la 13-an de februaro 1935 en Madrido, estas hispana politikisto. Li estis plurfoje ministro kaj komisaro kaj vicprezidanto en la Eŭropa Komisiono.
Li apartenas al familio devenanta el la vaska karlismo. Lia nevo Jaime Mayor Oreja estas ankaŭ konservativa politikisto.
Li laboris en la Ministerio pri Eksteraj Rilatoj ankoraŭ dum la diktaturo de Francisco Franco. Li poste evoluis al kristandemokrataj sintenoj, kaj estis unu el la fondintoj de la partio Unión de Centro Democrático. Li estis senatano post la reveno de la demokratio, kaj estis ministro de 1976 al 1980 en la unua registaro de Adolfo Suárez.
Li poste estis deputito en la listoj de la Popola Partio.
En 1989 li estis elektita membro de la Eŭropa Parlamento kaj kunlaboris en la redaktado de la unuaj malnetoj de la Eŭropa Konstitucio en 1993.
Oreja estis komisaro kaj vicprezidanto en la Eŭropa Komisiono Santer, kiu gvidis la Eŭropan Union de la 23-a de januaro 1995 ĝis la 15-a de marto 1999. En la Eŭropa Komisiono, li prezidis la fakojn de rilatoj kun la Eŭropa Parlamento, Instruado, informsocio, edukado kaj kulturo. Post la demisio de la komisiono Santer, lia samlandano Manuel Marín provizore gvidis la komisiajn laborojn ĝis elekto de nova Eŭropa Komisiono Prodi. Jam dum la antaŭa tria periodo de la Eŭropa Komisiono Delors, inter la jaroj 1993 kaj 1995, li ekde aprilo 1994 respondecis pri la fako transporto, energio kaj Eŭratom.
Li estas nun retirita el la unuaj linioj de la politiko.
Indianoj
Indianoj estas la nomo de la praloĝantoj de Ameriko (antaŭ la alveno de la eŭropa koloniado) kaj de ties posteuloj. Tiu vorto aludas al multaj triboj, ŝtatoj, kaj etnaj grupoj, el kiuj multaj ankoraŭ nun ekzistas kiel politikaj komunumoj. Nur inuitojn ne inkluzivas la vorto "indianoj".
Etimologio kaj signifo
La vorto "indiano" devenas de la erara opinio de Kristoforo Kolumbo kaj la unuaj eŭropaj vizitantoj, kiuj vojaĝinte okcidenten serĉinte vojon al Hindio, albordiĝis en Ameriko kaj opiniis la indiĝenojn loĝantoj de Hindio: indio estas la hispane vorto por "hindiano". Eĉ post kiam oni sciis pri la eraro, la nomo estis konservita.
Ĝuste pro tio, ke la nomo "indiano" baziĝas je misidentigo, multaj indianoj malŝatas esti tiel nomataj. Kontraŭe al eŭropanoj alvenintaj poste oni nomas ilin ankaŭ "indiĝenoj" aŭ "praloĝantoj" de Ameriko.
Jam en la unuaj jaroj post la alveno de Kolumbo eŭropanoj komprenis, ke la indianoj en norda kaj suda Amerikoj apartenis al multaj diversaj etnoj, kiuj kulture tre malsamis.
Amerikaj popoloj neniam sentis sin unuiĝinta grupo antaŭ la 19-a jarcento, sed nur parto de sia tribo aŭ foje de portempa alianco. Dum la evoluo de la persekutoj kaj genocidoj fare de la blankuloj, la nordamerikaj etnoj pli kaj pli gajnis tian gruposenton. Nuntempe en Usono indianoj uzas por si mem la anglajn vortojn american indian (amerikana indiano) aŭ native american (denaska amerikano), inter kiuj la unua esprimo estis ĉefe de politike agademaj homrajtuloj, kaj ankaŭ la plej komplika indiĝenaj popoloj de Ameriko. En Kanado oni kutimas diri first nations (unuaj nacioj).
Kontraŭe al la termino indianoj, denaskaj amerikanoj inkluzivas inuitojn, aleutojn kaj jupikoj el Alasko kaj la nordkanada arkto. Ili alvenis en Ameriko multe pli poste ol la indianoj kaj estas genete kaj kulture tre malsamaj. Same validas por la indiĝenoj de Havajo, usona Samoo kaj la Paskinsulo. Pro tio, oni kutime ne nomas ilin indianoj, kiel ankaŭ mestizojn, la posteulojn de eŭropanoj kaj indianoj.
La sudamerikajn indianojn oni nomas kutime en la hispana pueblos indígenas (indiĝenaj popoloj), ĉar la vorto indios veturigas negativan ideon. En la germana tamen, la vorto indios, uzata nur por la sudamerikaj indianoj, tute ne havas tian fisenson. En la brazila portugala la vorto indio signifas indiĝenon, oni distingas inter „indio latinamericano“, „indio africano“ kaj „indio australiano“.
Malnovaj teorioj
Ankoraŭ antaŭnelonge oni supozis, ke tiuj popoloj alvenis antaŭ ĉirkaŭ 12.000 jaroj en Ameriko, sed pli novaj arkeologiaj malkovroj atestas la unuajn migradojn antaŭ ĉirkaŭ 40.000 jaroj. Veninte de Siberio ili transirintus la beringan markolon tiam glaciiĝintan por enloĝi la amerikan kontinenton.
Aliaj teorioj supozas ke popoloj oceaniaj navigaciintaj tra la Pacifiko alvenis kaj ekloĝis en Sudameriko. Tia teorio estas esprimita interalie de Paul Rivet (kunfondinto de la Musée de l'Homme, muzeo de la homo, en Parizo).
La arkeologo Dennis Stanford supozas, ke eŭropanoj estas la prauloj de la indianoj.
Mormonanoj kredas, ke la lamanidoj, laŭ la libro de Mormono prauloj de la indianoj, estas posteuloj de la judoj.
Indianoj mem diras, ke ili ĉiam vivis tie.
Plej novaj malkovroj
Notindas malkovroj, kiuj kontraŭstaras la ĝeneralan skemon pri la koloniado de la Amerikoj fare de la indianoj. Iuj fakuloj opinias, ke la popoloj havas diversajn devenojn:
Alia nesolvita afero estas la dato de la alveno de la praloĝantoj. La trovaĵoj de la arkeologoj estas pli kaj pli malnovaj :
Adaptiĝo al medio
Indianoj ĉiam adaptiĝis al la medio. Ili iĝis fiŝkaptistoj, nomadaj ĉasistoj-kolektistoj aŭ agrokulturistoj. Ili kreskigis plantojn kiel maizon, kukurbojn kaj terpomojn. En meza kaj suda Ameriko indianoj kreis urbajn altajn civilizojn, kiuj plejparte estis neniigitaj nur de la hispanaj koloniistoj. Tenoĉtitlano, la ĉefurbo de la azteka imperio estis antaŭ la detruo fare de la trupoj de Hernán Cortés unu el la plej grandaj urboj en la mondo, pli granda ol la tiamaj eŭropaj urboj. En Nord-Ameriko ekzistis en la orienta regiono de la Misisipo kompleksaj komunumoj (templomontkulturoj), kiuj tamen neniiĝis iom antaŭ la alveno de la unuaj eŭropaj sidlantoj, eble pro la kunportitaj malsanoj. En la sudokcidento de la nuna Usono estiĝis parte multetaĝaj argildomaroj kun ĝis 500 ĉambroj, la puebloj.
Bestbredado preskaŭ nenie kreiĝis inter indianaj kulturoj, ĉar ekzistis malmultaj malsovaĝeblaj bestoj: krom lamoj, nur aliaj kameledoj, kiel la alpakoj kaj vikunoj, meleagroj kaj lupoj. Indianoj piediris kaj mem portis ŝarĝojn. Foje, en hierarkemaj socioj de meza aŭ suda Ameriko, altranguloj estis portitaj en palankenoj. Krom lamoj la nuraj ŝarĝbestoj estis hundoj.
Hispana konkero
Post la alveno de Kristoforo Kolumbo en Ameriko la duobla kontinento estis grandstile invadita de eŭropanoj.
En Meksiko, Hernán Cortés surteriĝis proksime de Veracruz en 1519. Li estis unue bonvenita de la azteka imperiestro Moctezuma kaj la hispanoj alvenis al Tenoĉtitlano la 8-an de novembro 1519. Pro ribelo de la popolo ili estis ĉasita el la urbo la 30-an de junio 1520. Subtenita de aliaj sudamerikanaj popoloj Cortez venkis ĉe Otumba la 7-an de julio 1520 kaj sieĝis la ĉefurbon, kiu falis la 13-an de aŭgusto 1521. La lasta imperiestro, Cuauhtémoc, malliberigita por malhelpi alian ribelon estis ekzekutita inter 1524 kaj 1526 kaj Tenoĉtitlano neniigita por krei Meksikurbon. Kun nur 180 soldatoj kaj alianculoj indianaj Hernán Cortés sukcesis neniigi la potencan imperion de la aztekoj.
Kiam Francisco Pizarro alvenis en Peruon en 1532, li estis traktata kiel dio. Li kaptis la imperiestron Atahualpa kaj pelis la popolon al ribelo kontraŭ la inkaon. La imperio dispeciĝis kaj la imperiestro estis ekzekutita de la hispanoj en 1533. Ekde la mezo de la 16-a jarcento la hispanoj kontrolis la inkaan teritorion. Kun la estiĝo de la hispanaj kolonioj, estiĝis ŝteloj, novaj malsanoj, malsatoj, sklaviĝo de la indianoj kaj kristanigo de la popolo.
La 16-an de aprilo 1550, Karlo la 5-a ordonis interompon de la konkeroj de la nova mondo pro moralaj kialoj. La sekva diskuto, inter teologoj, fine konkludis ke la indianoj "posedas animon" kaj rajtas do la samajn homajn rajtojn kiel aliaj homoj.
Eŭropa koloniigo
Eŭropaj koloniistoj forte modifis la vivon de indianoj. Multaj indianaj popoloj estis tute malaperis pro neniigmilito, importitaj malsanoj, translokigoj kaj sklavigo. Ne scieblas kiom da loĝantoj vivis en Ameriko antaŭ la alveno de eŭropanoj. Nombradoj okazis ofte nur kiam granda nombro de regionaj popoloj jam estis neniigitaj. Multaj popoloj malaperis post 1492 pro el Eŭropo kunportitaj epidemioj, sen ke iu eŭropanoj iam ekvidis ilin.
Dum la 19-a jarcento kaj ĝis meze de la 20-a jarcento taksadoj de la nombro de antaŭkolumbaj loĝantoj, ĉefe faritaj de usonaj antropologoj, estis pli kaj pli malgrandaj kaj atingis nur onon de antaŭaj estimoj. Ĉirkaŭ 1940 post publikaĵo de la influriĉa antropologo Alfred Kroeber oni oficiale akceptis, ke en 1492 loĝis en la tuta okcidenta duono de la mondo entute nur 8 milionoj da homoj kaj norde de la Rio Grande nur ĉirkaŭ 1 miliono (la usona censo de 1890 registris 235.116 supervivantajn indianojn). Tiaj estimoj havis ĉefe politikajn kialojn, ĉar tiel la neniigo de indianaj popoloj ŝajnis kiel eble plej malgranda kaj pluvivis la mito pri hommalplena kontinento, kiun konkeris la blankuloj.
En la 1960-aj jaroj la Berkely School provis rekonstrui, uzante modernajn metodojn, la antaŭkolumbajn popolojn de unuopaj regionoj, ĉefe sub vidpunkto de tiamaj agrikulturteknikoj. Laŭ tio la popolo de nur Hispaniolo estas taksita je 8 milionoj da homoj, tiu de centra Meksiko eĉ je 25 milionoj. Borah tial korektis la taksadon de Nord-Ameriko je 7,5 milionoj da loĝantoj. Dobyns poste taksis la antaŭkolumban popolon de Nord-Ameriko je 18 milionoj. Nuntempe la plej multaj antropologoj taksas la tutan popolon de la okcidenta duonsfero en 1500 inter 75 kaj 110 milionoj da homoj, kaj inter ili ĉirkaŭ 12 milionoj norde de la Rio Grande. La poste observitaj grandegaj bubalaroj estis laŭ iuj la brutaroj de la preskaŭ neniigitaj indianoj. La grandeco de la aroj, ne reprezentis naturan ekvilibron, sed multobliĝis la nombro de bestoj dum kelkaj generacioj pro la malpligrandiĝego de la homa popolo (tria Lotka-Volterra-ekvacio). La Smithsonian Institute, konata pro konservativegemo tiurilate, triobligis lastatempe sian taksadon pro Nord-Ameriko al 3 milionoj da homoj.
En Nord-Ameriko malsanoj, kiel ekzemple variolo, morbilo kaj gripo katastrofe damaĝis la indianojn. Indianoj havis neniajn antikorpojn kontraŭ tiaj al ili novaj malsanoj. Eŭropaj koloniistoj profitis de tio, kaj disdonis variolinfektitajn kovrilojn al la indianoj.
Alia kialo de la neniigo de indianoj en la nordamerikaj britaj kolonioj kaj poste en la usonaj federaciŝtatoj estis la skalppremioj. Tiuj validis en kelkaj ŝtatoj ĝis dum la 1880-aj jaroj. Skalpo estis pruvo pri mortigo de indiano kaj finance rekompensita. Pro tiu sistemo la masmurdado de indianoj iĝis fruktodona ekonomibranĉo, kiu ne necesis agon de la armeo. Tiel en Kalifornio ekzemple, post la komenco de la orimpetego en 1849, dum nur 2 jardekoj estis muditaj pluraj dekmiloj da indianoj. Prie vidu artikolon Indianaj Militoj.
Pri kiu parto kulpis ekonomia ekspluatado kaj katastrofaj sociaj rilatoj, militoj, epidemioj kaj planita genocido kaj kiel ili rilatis unuj al la aliaj, verŝajne daŭre estos ideologa disputkazo, malfacile solvebla pro mankaj fontoj. Certas nur, ke centoj da popoloj kune kun siaj kulturo kaj lingvo estis tute neniigitaj kaj ke la neniigo de la indianaj popoloj estas plej granda demografia katastrofo en la historio de la homaro.
Kaj en norda, kaj en meza kaj en suda Amerikoj, misiistoj de la plej diversaj kristanaj kredkomunoj partoprenis la neniigon de la indianaj kulturoj. Ofte indianoj estis devigitaj forlasi sian tradician kredon por ani kristanismon. Ligitaj al tio estis malpermeso de kulturaj ecoj. Tiel viroj devis fortondi siajn harojn kaj poligamio estis malpermesita, same kiel la triba lingvo.
Hispanaj, sed parte ankaŭ aliaj eŭropaj koloniistoj kunportis ĉevalojn, el kiuj iuj fuĝis kaj rapide disvastiĝis en la nordamerikaj ebenaĵoj. Tiel rapide estiĝis indianaj rajdpopoloj. Ĉevaloj plifaciligis la ĉasadon kaj transportadon al nomadaj popoloj kaj starigis novajn rilatojn inter la diversaj popoloj.
Kontraŭstarado de indianaj popoloj kontraŭ blankuloj ekzistis en Nord-Amriko ĝis la fino de la 19-a jarcento. Depost tiam, ili ĉiuj estas sub la ŝtatpotenco de Kanado aŭ Usono.
Percepto el Eŭropo
Unuaj eŭropaj raportoj pri indianoj, skribas pri ili kiel "sovaĝuloj", "barbaroj" kaj "paganoj". Tiaj esprimoj montras la ĝeneralan sintenon de eŭropanoj, la ideo ke indianoj estas malsuperaj homoj, kaj la neceso pri misiado, forpelado kaj neniigado.
Eŭropanoj sciis pri indianoj per la unuaj raportoj de vizitantoj en Ameriko kaj per indianoj, kiuj venis al Eŭropo, vole aŭ nevole.
Kiam la hispano Hernando de Soto iris ekde 1539 kun siaj trupoj el la nuna Florido al la enaj regionoj de Nord-Ameriko, li ne trovis la esperitan oron. Sed li ĉe renkontis indianojn. Ili padelis en miloj da kanuoj sur la riveroj kaj rikoltis maizon el siaj kampoj. La tuta lando, miris Soto, estis "dense okupita de grandaj urboj".
Tute alian bildon vidis la franca esploristo René Robert Cavelier de La Salle, kiu alvenis al la regiono ĉirkaŭ 150 jarojn poste. 200 mejlojn li navigaciis sur la Misisipo-rivero kaj vidis neniun indianan vilaĝon. Malsanoj certe mortigis la popolon taksitan je ĝis 120 milionoj.
Tial por bone kompreni la indianan kulturon antaŭ la alveno de la unuaj eŭropanoj, gravas uzi nur la tutunuajn raportojn.
La maristo Amerigo Vespucci hejmenvojaĝis el Sud-Ameriko al Hispanio kun 200 indianoj; la skipo de Gaspar Corte-Real kun 50 nordamerikanaj indianoj al Portugalio, ĉirkaŭ 1500. Je la sama epoko Sebastian Caboto veturigis la unuajn indianojn al Anglio kaj en 1534 Jacques Cartier la unuajn al Francio. Oni prezentis tiujn indianojn kiel atrakcioj ĉe la kortegoj.
Inter la unuaj kritikantoj de la eŭropana sinteno kontraŭ la indianoj estis Bartolomé de Las Casas kaj Michel de Montaigne en la 16-a jarcento kaj Gabriel Sagard en la 17-a jarcento. Fine de la 18-a jarcento la percepto de eŭropanoj ekŝanĝiĝis. Indianoj ne plu estis konsiderataj kiel "aĉaj sovaĝuloj", sed pli kaj pli romantike kiel "noblaj sovaĝuloj". Indianaj ecoj kiuj malsamis de eŭropanaj, ne plu estis interpretataj negative, sed pozitive. Tiel eŭropanoj ne plu vidis indianojn primitivaj, pigraj kaj infanece stultaj, sed kiel simplaj, trankvilaj kaj senpekaj.
Samtempe indianoj vizitante Eŭropon ne plu estis atrakcioj, sed esplorobjektoj. Inter la sciencistoj, kiuj esploris ekstereŭropajn indiĝenojn estis la nederlanda kuracisto Peter Camper kaj la germanoj Johann Friedrich Blumenbach kaj Christoph Meiners.
Meza kaj suda Ameriko
Nur malmultaj indiĝenaj lingvoj estas oficiale agnoskitaj. Esceptoj estas la ajmara lingvo kaj La keĉua en Bolivio kaj Peruo, kaj la gvarania en Paragvajo. En Gvatemalo 40% de la homoj parolas la majaan lingvon, sed ĝi tamen ne estas oficiala lingvo.
Nord-Ameriko
En Nord-Ameriko indianoj ofte loĝas en rezervejoj. En Kanado rezervejoj ekestis post traktatoj inter la indianoj kaj la registaro, kiu "donacis" certajn terenojn al la indianoj, kie ili rajtis vivi sen pagi impostojn. Lastatempe tamen multaj indianoj translokiĝis al urboj, kaj en Kanado, kaj en Usono.
La politiko pri indianoj en Usono estis tre ŝanĝema laŭ registaro. Rezulte indianoj vivas nuntempe plej ofte elreviĝitaj kaj malriĉaj. En Usono indianoj estas randa popolo, malmulte aŭ tute ne agnoskitaj. Laŭ censo en 2000 indianoj kaj alaskaj indiĝenoj reprezentis ĉirkaŭ 1% de la tuta loĝantaro. Ĉirkaŭ 85% el ili loĝis ekster rezervejoj, ĉefe en urboj.
Kulturo
Indianaj popoloj tre malsamis antaŭ la konkero de eŭropanoj. Iuj estis ĉasistoj-kolektistoj, aliaj fiŝkaptistoj aŭ agrokulturistoj. Iuj vivis en malgrandaj grupoj, aliaj evoluis al grandaj nacioj. Kiam Kolumbo alvenis al Ameriko, ekzistis du altkulturaj indianpopoloj: astekoj kaj inkoj. Alimaniere, la altkulturo de majoj estis iutempe rompita.
Malgraŭ la kulturaj diferencoj inter la diversaj kulturoj ekzistas kelkaj eroj, kiuj similas ĉe la plejmultaj indianaj etnoj. Tiel la tre disvastigita kredo je bestanimuloj, vizicela fastado kaj mito, ke Ameriko estis starigita sur la dorso de akvotestudo. Tiu mito troviĝas tra la tuta duobla kontinento.
En Nord-Ameriko oni distingas kutime dek diversajn kulturarealojn.
Skriboj
Transdonado de konoj kaj scioj okazis tamen ĉefe parole ĉe indianoj. Faktaj raportoj kaj mitoj ofte ŝajnas flue transiri de unu al la alia. Tamen lastaj arkeologiaj kaj geologiaj trovaĵoj pruvis, ke la indiana parola historio konservis eventojn centojn kaj milojn da jaroj maljunajn.
Lingvoj
Laŭ estimado ekzistis en Sud-Ameriko ĉirkaŭ la jaro 1500, ĉirkaŭ 1500 lingvoj, el kiuj ankoraŭ 350 ekzistas nuntempe. Kontraŭe al nordamerikaj indiĝenaj lingvoj, la sudamerikaj estas ankoraŭ malmulte pristudataj. En Nord-Ameriko oni distingas ĉirkaŭ 30 lingvaroj laŭ la fakuloj. Nuntempe ĉirkaŭ 10% de la nordamerikaj indianoj parolas ankoraŭ sian tradician triban lingvon.
Indianoj en Esperanto
Marjorie Boulton, en sia mikspota libro Faktoj kaj fantazioj, dediĉas ties 21an ĉapitron "Fabeloj de indiana tribo en Usono" al komentoj pri tiuj popoloj, sed ĉefe al du rakontoj pri kojotoj.
En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome Poemo de Utnoa okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo anoŭdo. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kaj poste la japana pentristo Hokusajo kiuj montras al li laŭvice la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, unue en Azio, kaj poste venas la vico de Fidiaso, kaj poste Maria Sklodovska, kiuj montras al Utnoa la mirindaĵojn de Eŭropo. La venontaj ĉiĉeronoj estas ankaŭ laŭvice unue Akenatono kaj poste Sunĝata Kejta kiuj omaĝas la historian gravon de Afriko. En Ameriko estas unue Nezaŭhtezoma la ĉiĉerono kiu vidigas la kulturan gravon de Indianoj:
Matthew Chisholm
Matthew (Mateo) J.S. Chisholm (1977-2018), sekretario de KEA, kaj prezidanto de Esperanto-Toronto, naskiĝis en Toronto, Kanado, en 1978, kaj estis kanada esperantisto.
Mateo lernis Esperanton kiel junulo. Lia instruisto estis Alice Kazmierowski, jam longdaŭra membro de la Toronta klubo. Li baldaŭ fariĝis ĝia prezidento kaj starigis kurson por komencantoj, kiun li mem instruis. Lia ambicio estis revivigi la klubon al ĝia antaŭa gloro, kion li nomis la bela epoko. Tio estis la postmilita tempo kiam la klubo allogis multajn enmigrintojn kiuj jam parolis Esperanton sed ankoraŭ ne regis la anglan.
Mateo estis jam lingvemulo en juna aĝo. Li estis membro de infana ĥoro kie li lernis la perfektan prononcadon de la germana por kanti la lidociklon Die schöne Müllerin (La bela muelistino) de Franz Schubert. Li frekventis dulingvan lernejon, kiun li nomis la franc-entrempa lernejo, laŭvorta traduko de la angla French immersion. Li ĉiam havis fortan intereson pri la gaela lingvo, kiun li bone parolis kaj studis ĝis lastatempe, estante estrarano de la Gaela Societo de Toronto.
Kiam en 1999 li unue elektiĝis prezidanto de la Esperanto-Rondo de Toronto li estis la plej juna prezidanto en la historio de la klubo.
Per siaj organizaj kapabloj kaj vizio li pliigis la membrojn kvinoble. Sub lia deĵoro, la Toronta klubo gastigis en 2015 Mekaron (Mez-kanada-renkontiĝo), kiu en tiu jaro estis la plej granda Esperanto-aranĝo en Nord-Ameriko.
Mateo laboris por la Ontaria registaro en la ministerio pri la medio, kie li plenumis la oficon de dulingva prijuĝisto de permesilpetoj, kaj ankaŭ estis komisiito de la sindikato. Lastatempe li organizis franclingvan klubon en sia oficejo por helpi kolegojn ekzerci sin en tiu bezonata laborlingvo.
Eksteraj Ligiloj
Nekrologo UE 2018:4
Municipoj de la provinco Segovio
La hispana provinco Segovio, apartenanta al la aŭtonoma komunumo (nome regiono) Kastilio-Leono, estas dividita en 209 municipoj, laŭ la teritoria organizado kolektita en la artikolo 137 de la Hispana Konstitucio de 1978.
La administracio kaj regado de la municipo estas plenumita pere de plurpersona organismo nome urbestraro aŭ magistraro, estrita de urbestro helpita de skabenoj. Plej ofte la urbestro estas de la politika partio kiu venkis en la municipa balotado aŭ atingis koalicion.
Ĝenerale, la municipoj enhavas kelkajn loĝlokojn (domarojn), unu el kiuj estas la municipa ĉefurbo aŭ ĉefvilaĝo, kiu kutime estas hejmo de la urbodomo. Kelkaj municipoj havas la nomon de unu el siaj loĝlokoj — ĉu la municipa ĉefurbo aŭ ne— kaj aliaj ne havas la nomon de unu el ili.
The Enterprise Incident
"The Enterprise Incident"	("La Afero Enterprise") estas la dua epizodo de la tria sezono de Star Trek. Verkita de D. C. Fontana kaj reĝisorita fare de John Meredyth Lucas, ĝi estis unue elsendita la 27-an de septembro 1968.
D. C. Fontana bazis ĉi tiun rakonton tre libere sur la incidenton de "US Pueblo (AGER-2)", en kiu ŝipo de Usona mararmeo kaj ĝia ŝipanaro estis kaptitaj kaj tenis akuzojn pri spionado dum preskaŭ unu jaro post kiam ili supoze vagis en Nord-Koreiaj akvoj.
Intrigo
Kapitano James T. Kirk metas la USS Enterprise, ŝajne sen rajtigo, en Romulanan spacon. Romulanaj batalŝipoj interrompas la "Enterprise" kaj Kirk estas ordonita kapitulaci. Kirk, kune kun Spock estas tiam invititaj en la Romulanan kosmoŝipon.
En la Romulana kosmoŝipo, Kirk kaj Spock estas recevitaj de la komandanto (Joanne Linville) (kies nomo ne estas konata dum la epizodo). Ŝi postulas eksplikon pri neregula eniro en Romulanan spacon. Kirk asertas, ke misfunkciado de instrumentoj kaŭzis tion, sed Spock malkaŝas, ke la Kapitano ordonis eniri en Romulanan spacon kaj asertas, ke li estas freneza. Romulanaj gardistoj gvidas Kirkon al malliberejo.
Takuya Miyamoto
Takuya Miyamoto (宮本 卓也, naskiĝis la, mortis la ) estis japana futbalisto.
The Enterprise Incident
Intrigo
Sola kun Spock en sia kazerno, la estro demandas al Spock pri lia kariero. Ŝi argumentas, ke teraj homoj eble montris sian malkonfirdon pri liaj talentoj kaj kapabloj, ke ili ne donis al li komandon de stelŝipo, sed la Romulanoj, se li estus preta, ne faros tiun eraron.
Majno
Majno estas parto de la regiono Nov-Anglio. Ĝi limas Nov-Hampŝiron kaj la kanadajn provincojn Kebekio kaj Nov-Brunsviko. Majno estas la sola usona ŝtato, kiu limas nur unu alian usonan ŝtaton.
Takuya Miyamoto
Li futbalis ĉe Cerezo Osaka, Montedio Yamagata kaj Avispa Fukuoka.
The Enterprise Incident
Intrigo
En la malliberejo, Kirk vundas sin per ĵetado kontraŭ la fortokampa pordo. Ĉefkuracisto Dr. McCoy estas alvokita por ĉeesti lin. La romulana komandanto petas al McCoy konfirmi la karakterizadon de Spock pri la kapitano kiel mense nekompetenta kaj McCoy tiel faras, tiel la komandantino sugestas ke Spock prenu komandon de la Enterprise. Kirk, vokante al Spock, perfidulo, atakas lin, kaj Spock defendas sin uzante, kion li nomas "Vulcana morta pinĉo". Kirk falas planken, kaj McCoy deklaras lin morta.
Majno
La ĉefurbo estas Augusta, kaj la plej multhoma urbo estas Portland. Lewiston estas la dua plej granda urbo de Maine.
The Enterprise Incident
Intrigo
Ree en la Enterprise, Kirk vekiĝas. Klariĝas ke lia ŝajna frenezo, la ne rajtigita eniro en Romulanan spacon, kaj la perfido de Spock ĉiuj estis parto de sekreta Federacia plano por ŝteli la Romulanan kaŝaparaton. Kirk ordonas al McCoy fari plastan kirurgion por doni al li Romulanajn trajtojn kaj poste li transportiĝas reen al la Romulana kosmoŝipo, kiel unu el ĝiaj oficiroj.
Oswiu
Oswiu (aŭ Oswy, naskiĝis ĉirkaŭ 612, mortis la 15-an de februaro 670) estis reĝo de Northumbria, Anglio, de 642 al sia morto.
Majno
La loĝantaro estis en 2014.
The Enterprise Incident
Intrigo
Dume, Spock kaj la komandanto manĝas en ŝia kazerno, kaj ilia konversacio kreskas intime. Kiam la komandanto iras ŝanĝi sian veston, Spock sciigas al Kirk, tra komunikilo, kie troviĝas la aparato. Lia signalo estas malkovrita kaj spurita, kaj Spock kapitulacas al la romulanaj oficiroj, sed estas tro malfrue por eviti ke Kirk forkuras kun la kaŝaparaton kaj revenas kun ĝi al la Enterprise.
Ĉefa Inĝeniero Montgomery Scott provas adapti la Romulanan kaŝaparaton al la "Enterprise" dum Piloto Pavel Chekov sukcesas distingi la vivajn signojn de Spock de tiuj de la Romulanoj. Ambaŭ Spock kaj la Romulana komandantino estas teletransportitaj al la "Enterprise", kie Kirk donas la ordonon reveni al la spaco de la Unuiĝinta Federacio de Planedoj. La persekutantaj Romulanoj pretas pafi sur ili, kiam Scott sukcese aktivigas la kaŝaparaton kaj la "Enterprise" malaperas antaŭ iliaj okuloj.
Oswiu
Frua vivo
En 633 Edwin mortis dum batalo kontraŭ Penda, reĝo de Mercia. Sekvis iom da konfuzo en Northumbria. Eanfrith mallonge regis Bernicia. En 634, post la mortigo de Eanfrith, Oswald iĝis reĝo de tuta Northumbria. Ne certas kiun jaron Oswiu revenis al tiu regno, kvankam laŭ Bede li akompanis Eanfrith en 633.
Regado
La 5-an de aŭgusto 642 Oswald mortis dum batalo kontraŭ Penda. Lia filo Aethelwald estis ankoraŭ knabo kaj Oswald heredis la tronon de Bernicia. Deira sendependiĝis sub Oswin: en 651 Oswiu atakis Bernicia. Oswin rifuzis batali, kaj retiris sin al monaĥejo ĉe Gilling, Jorkŝiro: tie li estis perfidata de amiko, kaj mortigata de soldatoj de Oswiu, kiu reunuigis la du regnojn. Eanflaed, kuzino de Oswin, persvadis sian edzon fondi abatejon ĉe Gilling. La unua abato estis Trumere, kiu estis parenco de Oswin. Tiel oni evitis revenĝon.
Kiam Oswiu altroniĝis, Mercia estis la plej potenca anglosaksa regno. Rilatoj kun Mercia estis daŭre iom tiklaj, kvankam du gefiloj de Oswiu edziĝis al du idoj de Penda (Alhflaed al Peada filo de Penda kaj Alhfrith al Cyneburh ties filino).
En 655 Penda kaj granda armeo invadis Northumbria kaj atingis Stirling. Revene al Mercia, proksime al Leeds Penda malvenkiĝis kaj mortis. Post lia morto Mercia iĝis kristana. Oswiu dominis Mercia, kiun li dividis en du regnojn: la nordan li mem regis, kaj la sudan li konfidis al Peada. Tiu estis murdata en 656, kaj Oswiu tiam ekregis tutan Mercia. Laŭ la anglosaksa historiisto Bede, post la murdo de sia frato Peada, Wulfhere, frato de Peada, estis kaŝata de tri nobeloj de Mercia, Immin, Eafa kaj Eadbert. En 658 tiuj sukcese ribelis kontraŭ Northumbria (eble dum Oswiu militis en Skotlando kontraŭ la piktoj), kaj Wulfhere iĝis reĝo de Mercia.
4227 Kaali
4227 Kaali estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la finnlanda astronomino Liisi Oterma elde la Observatorio de Iso-Heikkilä en Turku.
Oswiu
Regado
Kimraj fontoj sugestas ke dum la malfrua 650-a jardeko Oswiu invadis Kimrion.
En 660 Oswiu edzigis sian filon Ecgfrith al Aethelfryth, filino de Anna, kiu regis East Anglia ĝis sia morto en 653.
Ekleziaj aferoj
Oswiu forte subtenis la kristanigon de Mercia. En 664 okazis la sinodo de Whitby kie estis decidate sekvi la kutimojn de la roma eklezio, ne la kelta.
En 669 Teodoro de Tarso, la nova ĉefepiskopo de Canterbury, renkontis Oswiu.
Oswiu kolektis relikvojn kaj papo sendis al li la supozitajn ĉenon de Sankta Petro.
Morto
Laŭ Bede, Oswiu planis pilgrimi al Romo kun Sankta Wilfrid, sed li malsaniĝis kaj mortis la 15-an de februaro 670. Li estis sekvata de sia filo Ecgfrith, kiu nomumis sian fraton Aelfwine subreĝo de Deira.
Edzinoj kaj idoj
Oswiu trifoje edziĝis, al:
8251 Isogai
8251 Isogai estas marsrenkonta asteroido, malkovrita la de la japana astronomo Toshimasa Furuta elde la observatorio de Toukai (aŭ Tōkai) en la gubernio Ajĉi (Japanio).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Rensuke Isogai, kamarado de lernejo de la malkovrinto, elektra inĝeniero kaj amatora astronomo. Li interesigis la malkovrinton pri astronomio, kaj pruntedonis al li teleskopon per kiu li komencis observi stelojn.
Sojlolando
La angladevena nocio estiĝis en la 1970-aj jaroj kaj celis komence la aziajn "tigroŝtatojn". Okaze oni nomas tian landon, en la angla, ankaŭ "take-off-country", ĉar ĝi superis la tipajn strukturajn trajtojn de evolulando kaj estas eliĝonta el tiu grupo.
La sociaj evolu-indikiloj (alfabetigo-kvoto, bebo-mortiĝo, vivespero, disvolvado de civila socio) kaj mediprotektado ofte postlamas la ekonomiajn progresojn. survoje al industria lando, do "ĉe la sojlo de industrilando". Ekzemploj, en la jaro 2006, estas, en Ameriko: Brazilo, Meksiko, en Azio: Sud-Koreio, Barato, Ĉinio...
Trajtoj
Sojlolando montras kutime jenajn sukcesojn:
Pli ol averaĝaj kreskokvotoj, kiuj klare superas ankaŭ tiujn de la OEKE-landoj.
Ili disvolvas la larĝec- kaj profund-strukturon de la prilabora industrio ĝis produktado de investaĵoj kaj kreas per celitaj investoj en la materialan kaj socian infrastrukturon, ĉefe en formado de hom-kapitalo, la kondiĉojn por evolu-saltoj.
Laborproduktivo komparebla kun tiu de la OEKE-landoj, kun signife pli malalta salajronivelo.
Uzado de niĉoj de la mondmerkato kaj veto pri eksporto de finproduktoj.
Popersona enspezo superas 699 usonajn dolarojn jare.
Listo de landoj
Post tio, la ministrejo (BMZ) retiris sian liston de 30 sojlolandoj, kiu enhavis interalie ankaŭ Ekvadoron kaj Nikaragvon.
Naciaj parkoj en Nepalo
Nacia parko
Naciaj parkoj en Nepalo
Everesto nacia parko
Ĝi situas en la nord-orienta parto de Nepalo proksime al Everesto kaj kovras 1148 km2.
Ĉitavan Nacia Parko
Situante en la suda parto de Nepalo, ĝi enhavas multe da famaj sovaĝaj bestoj kaj birdoj. Ekzemple: tigrojn, elefantojn, krokodilojn, unukornajn rinocerojn kaj diversajn cervojn. Ĝi kovras 932 km2.
Bardia Nacia Parko
Areo: 968 km2. Situante en la sud-okcidenta parto de Nepalo, ĝi famas pro siaj diversaj tigroj kaj cervoj, ekzemple la norda cervo.
Lantana Nacia Parko
Areo: 1110 km2. Ĝi situas en la mez-norda parto de Nepalo kaj famas pro siaj montoj kaj siaj vojoj por piedvagantoj.
Shey-Phoksundo Nacia Parko
Areo: 3555 km2. Situante en la ekstrem-okcidenta parto de Nepalo, ĝi famas pro sia natura medio kaj la altege situanta lago Shey-Phoksundo. La parko estas la plej granda de Nepalo.
Rara Nacia Parko
Areo: 106 km2. Ĝi ankaŭ nomiĝas Rara Lago, kaj estas la plej malgranda nacia parko de Nepalo. Situante en la ekstrem-okcidenta parto de Nepalo, en Ĝumla-distrikto, ĝi enhavas grandegan lagon kune kun aliaj naturaj allogaĵoj.
Makalu-Barun Nacia Parko
Ĝi situas en la nord-orienta parto de Nepalo proksime al Arun valo. Ĝi famas pro multaj raraj birdoj. Arun rivero fluas tra ĝi.
NGC 5040-1
NGC 5040-1 (aliaj indikoj — MCG 9-22-31, ZWG 271.24, PGC 45945) estas galaksio en konstelacio Ĉashundoj.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Haĝi Dimitro
Haĝi Dimitro (Хаджи Димитър)(1837- 1868) estis bulgara revoluciulo. En Rumanio, li partoprenis al la organizado de armitaj liberigaj grupoj, kiuj celis puŝi la bulgaran popolon al ribeliĝo kontraŭ la turka subpremado. Kun Stefan Karaĝa, li revenis al Bulgario en 1868 kun 120 kunbatalantoj, kaj batalis ĝismorte kun sia taĉmento kontraŭ la turka armeo.
Ĥristo Botev, kiu spertis similan sorton 8 jarojn pli poste, dediĉis unu el siaj poemoj al la priskribo de lia morto.
Pardonpetoj de la papo
La pardonpetoj de la papo, latine la Mea culpa papae”, pro la pekoj de la Eklezio laŭ la dudek jarcentoj, estis eldiritaj en baziliko Sankta Petro (Romo) la dekduan de marto de 2000. Pri tiu ago de Johano Paŭlo la 2-a, oni nun povas legi la antaŭpreparon kaj diskutan disvolviĝon en la Aktoj de la simpozio kunvokiĝinta en Vatikano en la oktobro 1998, publikigitaj de la Vatikana Biblioteko en la serio “Studi e testi” (Studoj kaj tekstoj).
La graveco kaj seriozeco de la iniciato estas reasertataj de la papo en letero al la kardinalo Roger Etchegaray - kiu de la peticio pri pardonpetoj estis la reĝisoro – kie estas ankaŭ substrekata “la intenco de vera pento” kun kiu Johano Paŭlo la 2-a volis ke la problemo estu studata en la simpozio kaj akompanata de la tuta katolika eklezio. Jen la specifaj pardonpetoj laŭ la sep demandoj proponitaj de la papo mem:
2)	Pro la kulpo en la sevo de la vero
3)	Pro la disiĝoj en la Eklezio
4)	Pro la kulpoj kontraŭ la hebrearo
5)	Pro la kulpoj kontraŭ la amo, la paco, la rajtoj de la popoloj, la respekto pri la kulturoj kaj religioj
6)	Pro la pekoj kiuj fendis la dignecon de la virino kaj la unuecon de la homaro
7)	Pro la pekoj rilate la fundamentajn rajtojn de la persono
La motivaĵo de tiuj pardonpetoj – konsente legita de la kardinalo Ratzinger, tiam prefekto de la Kongregacio por la Doktrino de la kredo, kiu posteule heredis la antaŭan “Sankta Romana Inkvizicio”/n – estas esprimata en la publika papa preĝo: “Sinjoro, Dio de ĉiuj homoj, en certaj epokoj de la historio, kristanoj foje konsentis al metodoj de maltolero kaj ne sekvis la grandan ordonon de la amo, malbeligante tiel la vizaĝon de la Eklezio via Edzino. Kompatu viajn filojn kaj akceptu nian volon engaĝiĝi anaŭenpuŝi la veron en dolĉeco de la amo, konsciaj ke la vero komunikiĝas per la forto de la vero mem”.
Okazis ke, inter la miroj kaj admiroj, kelkaj rimarkigis ke en la perdonpetoj ne estas menciata la “Inkvizicio”, fama pro akuzoj pri la kulpoj menciataj de la papaj pardonpetoj; sed tiu Instituto estas eksplicite nomata ĝuste en la supre menciita letero sendita la kardinalo Etchegaray.
En la supremenciita 786-paĝa publikigaĵo estas integre enlibrigitaj la eseoj de 29 studuloj. Inter la kvindeko da invititoj iuj sendis sian memoraĵon. Unu el ili, B. Neveu de Ecole Pratique des Hautes Etudes en Parizo, elstarigis: “ekzistas inkvizicia herezo”.
Eksteraj ligiloj
Inquisizione: finalmente svelate le menzogne dei laici
Otto Bässler
Otto	Bässler [besler] (naskita en Erbisdorf apud Freiberg (Saksio) en 1897; mortinta en 1981) estis germana komunisto kaj esperantisto, aktiva en la laborista movado.
Li estis preseja laboristo en Leipzig. Li direktis la SAT-gazetservon de 1925 ĝis 1930, sed poste eksiĝis el SAT kaj aliĝis al Internacio de Proleta Esperantistaro (IPE) kaj laboris por la Proleta Esperanta Korespondanto. Ankaŭ lia edzino estis esperantisto.
(10192) 1996 OQ1
(10192) 1996 OQ1 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la en la kadro de la Beijing Schmidt CCD Asteroida Programo elde la Stacio Singlong de la Observatorio de Purpura Monto, en provinco Hebejo (Ĉinio).
Jón Helgason (1931 - 2019)
Jón Helgason  (naskiĝinta la 4-an de oktobro 1931 -- mortis la 2-a de aprilo 2019) estis islanda farmisto, politikisto kaj ministro. Li estis parlamentano de la Progrespartio 1974-1995.
Komunumo (intenca loĝado)
Komunumo  estas internacia termino uzata por intenca komunumo de personoj kiuj loĝas kune, kunhavante komunajn interesojn, ofte havante komunajn valorojn kaj kredojn, same kiel kunhavatajn posedaĵojn, resursojn, kaj en kelkaj komunumoj, laboron kaj renton kaj aktivojn. Aldone al la komunuma ekonomio, interkonsenta decidfarado, ne-hierarkiaj strukturoj kaj ekologia vivmaniero iĝis gravaj kernaj principoj por multaj komunumoj. La ĵurnalisto Andrew Jacobs de The New York Times verkis ke, male al la popularaj miskonceptoj, "plej komunumoj de la 90-aj jaroj ne estas liberamaj rifuĝejoj por florinfanoj, sed bone ordigitaj, finance funkciantaj kooperativoj kie pragmatiko, ne psikedelo, regas la ĉiutagaĵojn." Estas multaj nuntempaj intencaj komunumoj tra la tuta mondo.
Kategorioj de komunumoj
Benjamin Zablocki kategoriigis komunumojn tiele:
Jón Helgason (1931 - 2019)
Liaj gepatroj estis Helgi Jónsson (1894—1949) kaj Gyðríður Pálsdóttir (1897—1994). Jón kaj Hjörleifur Guttormsson estas kuzoj.
Chalais (stacidomo)
Chalais estas franca stacidomo sur linio Paris-Austerlitz -, situanta en , en departemento Charente, regiono Nova Akvitanio.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Nova Akvitanio.
Piedkateno
Piedkatenoj aŭ maleolkatenoj estas eroj uzataj por kunligi (kateni) piedojn aŭ maleolojn kune. Ĉi tio kun la celo limigi la movajn eblojn de la portanto. La katenoj estas kutime faritaj el fero.
Chalais (stacidomo)
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de linio Paris-Austerlitz - Bordeaux-St-Jean (570000).
Komunumo (intenca loĝado)
Kategorioj de komunumoj
Kompreneble, multaj komunumoj enhavas pli ol unu el tiuj kategorioj.
Piedkateno
Male al mankatenoj, piedkatenoj ne tute malhelpas la movadojn de homo. Ekzemple, iu kun piedkatenoj ankoraŭ povas marŝi, sed ne plu kuri aŭ piedbati. Katenoj estas ĉefe uzataj por deteni kaptitojn, sed ankaŭ en sklaveco kaj katenado ekzemple.
Rotenburg (Wümme)
Rotenburg estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Rotenburg (Wümme) de la federacia lando Malsupra Saksio, borde de la rivereto Wümme. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. Ĝi apartenas al la metropola regiono Hamburgo, ne al la najbara metropola regiono Bremeno-Oldenburgo, kvankam la regiono situas pli-malpli mezvoje inter Bremeno kaj Hamburgo kaj ekonomie orientiĝas al ambaŭ urboj kaj ties metropolaj regionoj.
En Rotenburg okazis la Internacia Festivalo 1995/1996 organizita de la Hans-Dieter Platz, kaj la Internacia Seminario 2001/2002 organizita de la Germana Esperanto-Junularo.
Egalpaŝa tiparo
Egalpaŝa tiparo estas tiparo kies ĉiuj tipoj havas egalan paŝon. Per tio ĝi diferencas disde proporcia tiparo, kies signoj povas avancigi je variaj paŝoj.