cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elekto-Palatinato
Kurpfalz hodiaŭ
Hodiaŭ oni uzas la nomon Kurpfalz proksimume por la sama regiono kie situis la historia elektoprinclando, pli-malpli la regiono ĉirkaŭ Mannheim kaj Heidelberg.
Alajos Károlyi
Grafo Alajos Károlyi [alajoŝ kAroji], laŭ hungarlingve kutima nomordo Károlyi Alajos estis aŭstrohungara diplomato instruisto. Lia nobela antaŭnomo estis nagykárolyi (nadjkAroji), lia patro estis Lajos Károlyi.
Alajos Károlyi naskiĝis la en Vieno (Aŭstra Imperio), li mortis la  en Tótmegyer (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Palárikovo en Slovakio).
Biografio
Alajos Károlyi jam en 1845 estis ataŝeo en Berlino, poste en Sanktpeterburgo, Hanovro, Berno, Romo, Ateno. En 1852 pro familia funebro li interrompis la laboron, sed inter 1853-1858 li estis sekretario en Londono, poste plenrajtaj diplomato kaj ministro en pluraj lokoj ĝis 1866, tiam pro la milito li hejmenvenis el Berlino kaj okupiĝis nur pri la familia bieno. En 1871 li denove estis ambasadoro en Berlino, kie li partoprenis en la Berlina Kongreso en 1878, poste li estis en Londono ĝis 1878. Li ricevis plurajn premiojn kaj titolojn. Li edziĝis en 1867, lia edzino naskis 4 gefilojn.
Rogliano
Rogliano estas komunumo de Italio.
Iúna
Iúna estas municipo de la brazila subŝtato Espirito-Santo, kiu taksis 27.340 loĝantojn en 2010.
Mongoj
La mongoj estas bantua etno, kiu vivas en la nordokcidento de la Demokratia Respubliko Kongo en la kongobaseno (provinco Ekvatoro) (Équateur). Ili apartenas kune kun la bakongoj, luboj kaj lundaoj al la kvar etnoj en Kongo, kiuj konsistigas la plej grandan parton de la loĝantaro. La mongoj parolas diversajn dialektojn de la monga lingvo (Lomongo).
22405 Gavioliremo
22405 Gavioliremo estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la elde la Observatorio Geminiano Montanari, en Cavezzo (Emilio-Romanjo, Italio).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Remo Gavioli, unu el la kun-fondintoj kaj sindonema ano de la Astronomia Asocio "Geminiano Montanari" de Cavezzo. Senlaca en sia verko, li dizajnis kaj konstruis la kupolon de 4,5 metroj ĉe la Observatorio de Cavezzo. Li daŭre helpis la tieajn amatorajn astronomojn por ĉirkaŭbraki la belecojn de la astronomio.
Rygge
estas komunumo de Norvegio. Ekde la komenco de 2020 ĝi apartenas al la provinco Viken - antaŭ tio ĝi de 1919 ĝis 2019 estis parto de la historia provinco Østfold. Laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
La teritorio havas komunan limon kun. Parto de la komunuma teritorio estas la lago Vansjø.
Hitman: Contracts
Hitman: Contracts estas la tria ĉapitro de la videoludserio Hitman; la lanĉodato estis la 20-a de aprilo 2004 en Usono kaj la 30-a de aprilo 2004 en Eŭropo. La videoludo vendis pli ol 3 milionojn da ekzempleroj antaŭ la fino de la jaro 2004. La muzikojn, kiel en la aliaj ĉapitroj de la sagao, verkis Jesper Kyd.
Temo
La ludo sin prezentas kiel retromemorserio de 47, kiu, vundite de pistolfrapo de policisto dum li plenumis laboron (la hommortigon de Richard Delahunt kaj Philippe Berceuse, poste renomata Alvaro D’Alvade en Hitman: Blood Money – la ludo en kiu oni plenumos ekzakte tiun ĉi mision), atendas esti kuracata de kuracisto kaj dume pripensas siajn antaŭajn aventurojn.
La misioj kovras kvarjaran tempoperiodon, ekde 2000 ĝis 2004. Kelkaj el ili estas rearanĝo de la misioj de la unua ĉapitro, aliaj estas novaj.
Ludmaniero
Antaŭ ĉio estas fine libere kuri en preskaŭ ĉiuj niveloj ne naskante suspektojn, eĉ kiam oni travestiiĝis (krome en kelkaj specifaj situacioj, kiam kuri estas malkonsilite).
La malamikoj ne eksuspektos subite tiel, kiel en la antaŭaj ĉapitroj, kiam vi alproksimiĝis al ili travestiiĝinte kaj ilia suspektonivelo atingis la kulminon, kvazaŭ ili jam scius, ke estas enŝteliĝinto.
La unuapersonan vidaĵon oni plibonigis, permesante al ni sondi la situacion ĉu dekstre ĉu live ankaŭ per tiu ĉi vidaĵo. Anstataŭ kloroformo oni implementis la injektilon, pli rapidan por endormigi la necelulojn.
Oni aldonis ankaŭ multenombrajn sangajn ekzekutojn. Nune per la fibrokavo eblas strangoli plimaniere malamikon alklakante unu el la direkciaj sagoj antaŭ ol sturmi la atakon.
Sonstrio
La sonstrion ankaŭ ĉi-foje verkis Jesper Kyd. Jen ĉi tie la titoloj de la muzikoj aŭskulteblaj dum la ludado.
NGC 748
NGC 748 (aliaj indikoj — PGC 7259, MCG -1-6-4, IRAS01538-0442) estas galaksio en konstelacio Baleno.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Brzostowa Góra
Brzostowa Góra estas pola vilaĝo, kiu troviĝas en la Ĉekarpata Provinco, Distrikto Kolbuszowa. Ĝi kuŝas en sud-orienta Pollando. Ĝi kuŝas proksimume 3 km oriente de la loĝloko Majdan Królewski, al kies samnoma komunumo ĝi apartenas, 15 km norde de Kolbuszowa, kaj 42 km sude de la regiona ĉefurbo Rzeszów. Fine de 2016 la vilaĝo havis 943 loĝantojn.
Zebrokolombo
La Zebrokolombo aŭ strikolombo, Geopelia striata, estas specio de birdo de la familio de Kolombedoj kiu estas loĝanto kaj disvastigata reproduktanto en Sudorienta Azio. Ĝi estas proksima parenco de la Pacema kolombo de Aŭstralio kaj Novgvineo kaj de la Striata kolombo de orienta Indonezio. Tiuj du estis iam klasigitaj kiel subspecioj de la Zebrokolombo ĝis antaŭ nelonge kaj ankaŭ la nomoj Pacema kolombo kaj Striata kolombo estis ofte uzata por la tuta specio.
Disvastiĝo kaj teritorio
La indiĝena teritorio de tiu ĉi specio ampleksiĝas el Suda Tajlando, Tenasserim kaj Duoninsula Malajzio ĝis la insuloj de Indonezio nome Sumatro, Javo, Balio kaj Lomboko. Ĝi povas loĝi indiĝene ankaŭ ĉe Filipinoj.
La Zebrokolombo estas popola kiel birdo en kaptiveco kaj multaj loĝantaroj aperis for de ties indiĝena teritorio pro birdoj eskapintaj aŭ laŭvole liberigitaj. Nuntempe oni povas trovi tiun specion loganta en centra Tajlando, Laoso, Borneo, Sulaveso, Havajo (enmetita en 1922), Tahitio (1950), Nov-Kaledonio, la Sejŝeloj, la insularo Ĉagoj (1960), Maŭricio (antaŭ 1768), Reunio kaj Saint Helena.
Aspekto
Tiuj birdoj estas malgrandaj kaj maldikaj kun longa, mallarĝa vosto. La supraj partoj estas grizbrunaj kun nigroblanka striado. La subaj partoj estas rozkolorecaj kun multaj kaj proksima nigraj strioj en ambaŭ flankoj de la kolo, brusto kaj ventro. La vizaĝo estas blugriza kun nuda blua haŭtaĵo ĉirkaŭ la okuloj. Estas blankaj pintoj en la vostoplumoj. Junuloj estas pli senkoloraj kaj helaj ol la plenkreskuloj. La Zebrokolombo estas 20-23 centimetroj lonka kun enverguro de 24-26 cm.
Ties voĉo estas serio de mildaj, stakataj kuus. En Tajlando, tiu ĉi specio estas tiom popola kiel hejmbestoj pro sia voĉo kaj organizas konkurencon pri la plej bonkvalita voĉo.
Manĝado
La Zebrokolombo manĝas etajn herberojn kaj semojn. Ili manĝas ankaŭ insektojn kaj aliajn etajn senvertebrulojn. Ili preferas manĝi sur nuda grundo, malalta herbo aŭ eĉ ĉe ŝoseoj, ĉirkaŭkurantaj kun movo de ronĝuloj. Malkiel aliaj kolomboj, ili manĝas solaj aŭ en paroj. Ties koloraro kamuflas ilin akuratege ĉe la grundo. En Havajo kaj la Sejŝeloj ili venas ĝis hoteloj kaj restoracioj por manĝi panerojn ĉe eksteraj tabloj.
Reproduktado
En ties indiĝena teritorio la reprodukta sezono estas el septembro ĝis junio. Maskloj realigas ceremonion de montrado por pariĝado kiel salutado per inklinado kaj montrado de la vosto. La nesto estas simpla platformo el folioj kaj herberoj. Ĝi estas konstruita en arbusto aŭ arbo aŭ foje surgrunde. La ino demetas unu aŭ du ovojn kiuj estas kovataj de ambaŭ gepatroj dum 13 aŭ 18 tagoj. La idoj elnestiĝas post du semajnoj kaj ekflugas rege post tri semajnoj.
Illesheim
Illesheim estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Neustadt an der Aisch-Bad Windsheim kaj en la distriktaro Meza Frankonio de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Cachan
Cachan, esperante Kaĉano, estas franca komunumo kaj pariza ĉirkaŭurbo, lokita en la departemento Val-de-Marne kaj en la Pariza Regiono. La urbo havas proksimume 25 000 loĝantojn, kiuj nomiĝas Cachanais.
Cachan gastigas plurajn prestiĝajn lernejojn, inkluzive la École normale supérieure de Cachan ("Supera Normala Lernejo de Cachan").
Geografio
Cachan estas proksima suda ĉirkaŭurbo de Parizo, kaj situas 2 kilometrojn el la sudaj pordoj de la franca ĉefurbo. Ĝi havas landlimojn kun la komunumoj Arcueil, Villejuif, L'Haÿ-les-Roses, Bourg-la-Reine kaj Bagneux.
Cachan etendiĝas laŭlonge de la valo de la rivero Bièvre.
Historio
La komunumo ekzistas nur depost la jaro 1923. Ĝi estis antaŭe riĉa, kampara kvartalo de la apuda industria urbo Arcueil.
Carlos Ruiz Zafón
Carlos Ruiz Zafón (Barcelono, n. la 25-an de septembro 1964 en Los-Anĝeleso, m. la 19-an de junio 2020) estis hispana verkisto. Li famiĝis tutmonde per la eldono en 2001 de sia romano La sombra del viento (La ombro de la vento) kaj verkis plurajn romanojn, infanlibrojn kaj kelkajn kinscenarojn. Gajninto de multaj literaturaj premioj, lia verkaro estis enmetita en la liston de la 100 plej bonkvalitaj hispanlingvaj libroj de la pasintaj 25 jaroj kreitaj en 2007 fare de 81 latinamerikaj kaj hispanaj aŭtoroj kaj kritikistoj. Liaj verkoj estis tradukitaj en pli ol 36 lingvoj.
Provinco Liberŝtato
Liberŝtato estas sud-afrika provinco, antaŭe nomata Oranĝa Liberŝtato. Ĝia ĉefurbo estas Bloemfontein (florfontano), kiu estas ankaŭ la juĝa ĉefurbo de la lando. La 9-an de julio 1995 ĝi eknomiĝis kiel nune. La nunaj terlimoj estas tiuj de 1994, kiam la bantustanoj estis abolitaj kaj enmetitaj en la provincojn de Sud-Afriko.
Ĝi sidas en la centro de Sud-Afriko. La grundo estas riĉa kaj la klimato estas bona, kio favoras la agroindustriajn aktivaĵojn. Tie estas pli ol 30 mil bienoj, kiuj produktas pli ol 70% de la grenoj konsumataj en la lando, kaj ankaŭ oraj kaj diamantaj minoj el la plej riĉaj de la mondo.
Grava urbo estas Welkom (614.517 loĝantoj en 2010).
Elkington & Co.
Elkington & Co. estis fabrikanto de arĝento de Birmingham, Anglio, fondita dum la 1830-aj jaroj de George Richards Elkington kaj lia frato, Henry Elkington. Ĝi funkciis el la mezo de la 19-a jarcento. En 1971 la tiam nomita entrepreno British Silverware, Ltd. iĝis filio de Delta Metal Co. Ltd.
Tiu entrepreno liveris al diversaj reĝaj familioj. Nuntempe kelkaj el ties produktoj estas ekspoziciitaj en diversaj gravaj muzeoj.
Junio de 2018
Jen listo de okazaĵoj en junio 2018: Ali Ĥamenei
Owsiszcze
Owsiszcze (ĉeĥe Ovsiště, germane Habergrund) estas vilaĝo situanta en suda Pollando, en komunumo Krzyżanowice (pollingve gmina Krzyżanowice).
Owsiszcze (legu: Ovŝiŝĉe) etendiĝas en pentrinda valkaldrono, ĉirkaŭigita de monetoj laŭlonge laŭ limo al Ĉeĥio. La vilaĝo estiĝis verŝajne en la 14-a jarcento kaj la unuaj mencioj, ĉe kiuj estas indikata nomo Ovsist, devenas el la jaro 1425, kiam la vilaĝo apartenis al Opava princlando. Moravie sonanta nomo devenas de vorto „ofista“ kaj ĝi signifas, ke temas pri loko, kie kreskis aveno. Sed ekzistas legendoj, laŭ kiuj la nomo estas kunigita kun ŝafinejo kaj paŝtado de ŝafinoj, per kio estis okupiĝontaj loĝantoj de tiu ĉi regiono.
En la 18-a jarcento la vilaĝo apartenis al posedaĵoj de princoj de familio Lichnovký kaj en la jaro 1772 estis ĝis parto vendita al Mariana Lasak.
Lernejo estas en la vilaĝo ekde la jaro 1865 kaj en la jaro 1923 estis ĉi tie konstruita preĝejo inicita al La plej sankta koro de Jesuo. Por memoro de viktimoj de la unua mondmilito la loĝantoj de Owsiszcze konstruis monumenton, sur kiu estas hakitaj nomoj de ĉiuj falintoj.
Kontraŭe al aliaj paroĥoj de komunumo Krzyżanowice, Owsiszcze apartenis al olomouca episkopujo, tial eblas ĝis hodiaŭ aŭdi elementojn de moravia dialekto, simile kiel en Nowa Wioska.
En lastaj jaroj ĉi tie estis farataj arkeologiaj esploroj, kiuj estis daŭrigo de hazarda trovo de pugnilo, kiu estis produktita el la tempo de paleolito. Tiun ĉi kvarcan ilon uzis nia antaŭulo proksimume antaŭ 250 – 200 mil jaroj. La ilo karakterizas aszelan kulturon, kiam homo jam sciis prilabori ŝtonon, kiu servis al niaj antaŭuloj ekster alia al tranĉado de karno eĉ al hakado de ostoj. La pugnilo el Owsiszcze pezas 420 g, ĝi mezuras 14,6 x 6 x 4,2 cm kaj ĝi estas la plej bela trovaĵo de tiu ĉi tipo en Pollando.
(9585) 1990 QY2
(9585) 1990 QY2 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Henry E. Holt elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono).
Uragano Ethel (1960)
Uragano Ethel estis la sesa nomita ŝtormo kaj kvara uragano de la uragana sezono en 1960.
Ethel disvolviĝis en la Golfo de Meksiko la 14an de Septembro. Post iĝi tropika ŝtormo, Ethel rapide intensiĝis kaj iĝis uragano ses horojn poste. Frue la 15an de Septembro, la ŝtormo atingis uraganan intensecon kiam ĝi iĝis de kategorio 3 laŭ la skalo Saffir–Simpson. La 15an, Ethel intensiĝis ĝis sia pinto de kategorio 5. Tamen, tuj poste, Ethel rapide malfortiĝis al kategorio 1 atingante orientan Luizianon. Poste saman tagon, Ethel malfortiĝis al tropika ŝtormo. Fire la venontan tagon, Ethel tuŝis teron en Pascagoula, Misisipio. La ŝtormo laŭgrade malfortiĝis internen, antaŭ finfine disiĝi ĉe suda Kentukio la 17an de Septembro.
Rømskog
estas komunumo de Norvegio. Ekde la komenco de 2020 ĝi apartenas al la provinco Viken - antaŭ tio ĝi de 1919 ĝis 2019 estis parto de la historia provinco Østfold. Laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Kleinbrembach
Kleinbrembach - prononco - eestas loĝloko kaj eksa komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Sömmerda de la federacia lando Turingio, kaj ekde januaro 2019 estas parto de la urbo kaj „landa“ komunumo Buttstädt. Fine de la jaro la loĝloko havis  loĝantojn.
Koichi Hashiratani
Koichi Hashiratani (japane 柱谷 幸一, n. 1-an de marto 1961) estas japana futbalisto. Li de 1981 ĝis 1986 membris en la japana nacia teamo de futbalo.
Kirk Douglas
Kirk DOUGLAS, realnome: Issur Danielovitch DEMSKY (naskiĝis la, mortis la ) estis usona aktoro.
Li naskiĝis en Amsterdam, Novjorkio, kiel filo de rus-devenaj judoj. Dum sia aktora kariero li ĉefe aperis en krimfilmoj kaj vakeraj filmoj, sed ankaŭ brilis en karakteraj roloj.Ankaŭ lia filo Michael Douglas famiĝis kiel aktoro.
En 2001 li kadre de la Berlina Internacia Film-Festivalo Berlinale en Germanio ricevis la premion Honora Ora Urso pro sia vivoverko.
(75409) 1999 XR104
(75409) 1999 XR104 estas marsrenkonta asteroido malkovrita la de la usona amatora astronomo Charles W. Juels elde la Observatorio de Fountain Hills (Arizono, Usono).
Jaromír Železný
Jaromír aŭ Jaroslav ŽELEZNÝ <Jaro> (la 11-an de aprilo 1889 en Husinec – la 8-an de aprilo 1970 en Těchonice apud Klatovy) estis ĉeĥa esperantisto, aŭtoro de projekto Esperanta kaj projekto Esperantisha, Idemaj (Ido-similaj) modifoj de Esperanto.
(75409) 1999 XR104
Ĝia discentra klinita orbito proksimiĝas tiun de Marso ĉe sia suprenira nodo. Ĝia marsa MOID estas 0,204241 AU, tie estas 30,554 milionoj da km.
Jaromír Železný
Profesie li estis pastro.
En 1921 li verkis ĉeĥlingve lernolibreton pri Esperantido kun F. Jelinek.
En 1924/1925 li elpaŝis kun la projekto Esperanta.
Sur lia tombo-tabulo estas teksto en lia "Esperantisha".
''Ĉeĥoslov. Esperantistoj ricevis multobligitan prospekton pri nov-eldonita, fuŝita Esperanto, kiun la aŭtoro nomas „Esperantština“. Temas pri elpensaĵo de pastro J. Železný el Těchonice, pošta Nalžovské Hory (se vi volas kontakti kun li) kiun studie ordigis dipl. d-ro. de scienco politika, J. Tichý el Instituto „GLOBUS“ en Praha. K-do. pastro Železný estas ankaŭ nia abonanto, kaj ni rekomendas al li, ke li prefere sin okupu anstataŭ per „Esperantido“ kaj „Esperantština“, per aktiva partopreno en la esperantista pacbatalo, kie li certe trovos pli da simpatiuloj, kiuj ne ĵetos liajn verkojn en paperkorbon. La dipl.sc.pol.d-ro J. Tichý verŝajne ne povas trovi oportunan okupon, pro tio ni konsilas al li, ke li provu fari same.''
Rimarkigo pri la persona nomo
En la Historio de Kamarýt estas skribite Jaroslav, en Kiu kiam? de Mařík estas Jaromír. En la broŝureto pri Esperantido estas nur J. Železný, en la antaŭparolo Jaro Železný (familiara mallongigo por ambaŭ nomoj)
Tapiraí (Minas-Ĝerajso)
Eksteraj ligiloj
<!-- Eble utilas ankoraŭ ion reenmeti de la antaŭa, tro mallonga teksteto, plej bone per enporto en vikidatumojn:
Rágol
Rágol estas vilaĝo kaj municipo de la Aŭtonoma Komunumo Andaluzio, en la provinco Almería, sude de Hispanio. Ĝi estas en la komarko Alpujarra Almeria. La areo de la municipo estas 27 km2 kie loĝas 376 geloĝantoj, do loĝdenso estas 13.9 loĝ./km2. Rágol situas je 39 km de la provinca ĉefurbo Almería.
Demografio
Laŭ statistikoj de la andaluza registaro (SIMA, 2007) la 376 geloĝantoj de la municipo Rágol estas 195 inoj kaj 181 viroj. En la 27-kvadratkilometra teritorio estas nur la vilaĝo, kie loĝas ĉiuj 376 geloĝantoj de la municipo, kaj neniu loĝas dise en kamparo. Lasta konata nombro de naskiĝoj po jaro estis 1, 0 inoj kaj 1 viroj, kaj mortis 3, 1 inoj kaj 2 viroj. Tiel la natura kresko estis -2 (-0.5%). La laborkapabla loĝantaro estis 165 homoj (43.9%).
Daĉo
Daĉo estas nur parttempe loĝata de urbanoj, kiuj foriras de urba bruo, troloĝiteco kaj manko de naturo. La koncepto kaj vorto de la rusa penetris ankaŭ ekzemple la germanan.
Schule Schloss Salem
La Schule Schloss Salem, "lernejo kastelo Salem", estas internuleja gimnazio kun ĉefa sidejo en la eksa imperia abatejo Salem en la komunumo Salem de Germanio, proksime de la Bodenlago. La lernejo fondiĝis la 14-an de aprilo 1920.
Dekomence Salem estis lernejo kaj por knaboj kaj por knabinoj. La fondintoj  Kurt Hahn, Karl Reinhardt kaj Max von Baden inklinis pri la konceptoj de progresema eduko kaj evoluis la ĝis nun validajn lernejajn principojn.
La lerneja komplekso nun konsistas el du partoj, lernejo por infanoj ĝis la 10-a klaso en Salem mem kaj supera lernejo ĝis la abituro en la kastelo Spetzgart kaj en plia kampuso nomata Härlen en la proksima komunumo Überlingen. Plia lerneja konstruaĵo en la burgo Hohenfels funkciis inter la jaroj 1931 kaj 2017.
Antaŭ kelkaj jaroj estis pli ol 700 lernejanoj, en 2018 estis iom mali ol 600, el ili 540 en la internulejo. Proksimume 40 procentaĵoj venas el familioj el ekster Germanio, kaj proksimume 25 procentaĵoj el ĉiuj lernejanoj ricevas stipendion.
Quimarumi
Quimarumi estas 5459-metra monto en la Blanka Montaro en Peruo. La nomo en indiĝena keĉua lingvo eble signifas "Tri ŝtonjn". Estas uzata ankaŭ nomo en hispana lingvo, nome Minas (minoj).
Historio de la mondo
La esprimo monda historio ofte rilatas al la historio de la homaro, komenciĝante ĉe la Paleolitika Epoko. Aparta de la historio de la terglobo (kiu inkludas fruan geologian historion kaj prahomajn biologiajn epokojn), la monda historio konsistas el la studo de arkeologiaj kaj skribaj registroj, de antikvaj tempoj. Malnovega registrita historio komenciĝas ĉe la invento de skribo. Tamen, la radikoj de civilizo atingas reen al la periodo antaŭa al la invento de skribo. Prahistorio komenciĝas en la Paleolitika Epoko, aŭ "Komenca Ŝtonepoko", kiu estas sekvita de la Neolitika Epoko, aŭ "Nova Ŝtonepoko", kaj la Agrikultura Revolucio (inter 8000 kaj 5000 a.K.) en la Fekunda Duonluno. La Agrikultura Revolucio markis ŝanĝon en homa historio, kiam homoj komencis la sistemajn agrikulturon de plantoj kaj bredadon de bestoj. Agrikulturo avancis, kaj la plej multaj homoj transiris de nomada ĝis definitiva vivstilo kiel farmistoj en permanentaj setlejoj. Nomadismo daŭris en kelkaj lokoj, precipe en izolitaj regionoj kun malmultaj hejmeblaj plantospecioj; sed la relativa sekureco kaj pliigita produktiveco disponigita fare de farmopermesitaj homaj komunumoj por disetendiĝi en ĉiam pli kaj pli grandajn unuojn, kreskiĝis per progresoj en transportado.
Ĉar terkultivado formiĝis, grenagrikulturo iĝis pli sofistika kaj instigis dividadon de laboro por stoki manĝaĵon inter kreskosezonoj. Labordivido tiam kaŭzis la ascendon de komforta supera klaso kaj la evoluo de grandurboj. La kreskanta komplekseco de homaj socioj necesigis sistemojn de skribo kaj kontado. Multaj grandurboj formiĝis sur la bordoj de lagoj kaj riveroj; tiom frua kiom ĉe 3000 a.K. kelkaj el la unuaj elstaraj, bone evoluintaj setejoj ekestis en Mezopotamio, sur la bordoj de la Rivero Nilo de Egiptujo, kaj en la Indusa valo. Similaj civilizoj verŝajne formiĝis laŭ gravaj riveroj en Ĉinio, sed arkeologia indico por ampleksa urba konstruo ekzistas malpli klare.
La historio de la Malnova Mondo (precipe Eŭropo kaj Mediteranea Maro) estas ofte dividita en antikvan epokon (aŭ "Antikvon"), ĝis 476 p.K.; la Postklasika Epoko (aŭ "Mezaĝoj" ), de la 5-a al 15-a jarcentoj, inkluzive de la Islama Ora Epoko (ĉ. 750 p.K. - ĉ. 1258 p.K.) kaj la frua eŭropa Renesanco (komenciĝanta ĉirkaŭ 1300 p.K.);  la Frua Moderna periodo, de la 15-a jarcento ĝis la fino de la 18-a, inkluzive de la Klerismo; kaj la komenco de la Moderna periodo, de la Industria revolucio ĝis la nuno, inkluzive de Nuntempa historio. La praa Proksima Oriento,  antikva Grekio, kaj malnova Romo figuras elstare en la periodo de Antikveco. En la historio de Okcidenta Eŭropo, la falo en 476 p.K. de Romulus Augustulus, per kelkaj finkalkuloj la lasta okcidenta romia imperiestro, estas ofte prenita kiel signalado de la fino de Antikveco kaj la komenco de la Mezepoko. Kompare, Orienta Eŭropo vidis transiron de la Romia Imperio ĝis la Orientromia imperio, kiu ne malkreskis ĝis multe pli poste. En la mezo de la 15-a jarcento, la invento de Johannes Gutenberg de moderna presado, utiliganta moveblajn tipojn, revoluciigis komunikadon, helpante fini la Mezepokon kaj eniri en la Scienca Revolucio. Ekde la 18-a jarcento, la amasiĝo de scio kaj teknologio, precipe en Eŭropo, atingis sojlan mason kiu alportis proksimume la Industrian revolucion.
Ekster la Malnova Mondo, inkluzive de antikva Ĉinio kaj antikva Hindio, historiaj templinioj disvolviĝis alimaniere. Ekde la 18-a jarcento, aliflanke, pro ampleksa internacia komerco kaj koloniigo, la historioj de la plej multaj civilizoj fariĝis altagrade interplektitaj (vidu Tutmondiĝon). En la lasta kvaron-jarmilo, la indico de kresko de populacio, scio, teknologio, komerco, armildetruemo kaj media degenero multe akcelis, kreante ŝancojn kaj danĝerojn kiuj nun alfrontas la homajn komunumojn de la planedo.
Prahistorio
La prahistorio estas la tempo inter la apero de la homoj kaj la invento de la skribo. Do tio estas la tempo de la homa historio, kiun oni nur konas per la arkeologio.
Gunaroŝ
Gunaroŝ, slave Gunaroš, serbe , estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto Norda Bačka, en municipo de Bačka Topola.
Situo
Gunaroŝ situas sur ebenaĵo.
Historio de la mondo
Praŝtonepoko
La plej malnova ĉi-tempe konata homa osto estas la kranio de tielnomata Tumaj, aŭ Sahelanthropus tchadensis (prononco de “tchadensis”: ĉaDENsis). Tiun oston oni trovis en Toros-Menela, en Ĉado. La verŝajna dato estas ĉirkaŭe 7 milionojn da jaroj antaŭ ĉi-tempe. Tiu homo vivis nelonge post la disiĝo de la estontaj homoj kaj de la estontaj ĉimpanzoj.
Gunaroŝ
Historio
Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. Post la turka erao alvenis diversaj popoloj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1944 tio estis parto de Hungario. En 2002 loĝis en Gunaroŝ 1441 da homoj, (hungaroj 1401 (97 %), serboj 18 (1 %) kaj aliaj).
Historio de la mondo
Praŝtonepoko
La plej malnovajn ĉi-tempe konatajn ilojn oni trovis, kune de nekompleta kranio de Australopithecus garhi (prononco de « australopithecus » : aŭstralopithekus), en Buri Hata, en Etiopujo. La aĝo estas ĉirkaŭe 2 500 000 jaroj. Tiuj iloj estas simple glataj ŝtonetoj unu- (ĉoperoj) aŭ du- (ĉoperaj iloj) foje frapitaj per alia ŝtoneto.
La plej malnova speco de la genro Homo estis Homo habilis. Tiu homo vivis ekde ĉirkaŭe 2 400 000 jarojn antaŭ ĉi-tempe, ĝis ĉirkaŭe 1 440 000 jarojn antaŭ ĉi-tempe.
La sekva speco estis Homo erectus (pronunco de « erectus » : eREKtus). Tiu speco aperis ĉirkaŭ 2 milionoj da jaroj antaŭ ĉi-tempe. Ĉirkaŭ 1 760 000 jaroj antaŭ ĉi-tempe, tiu homo inventis la pugnokojnon, ŝtonon multfoje frapitan sur ambaŭ flankoj. Jam de tiu speco anoj vivis en Eŭropo, en Azio kaj en insuloj de la Pacifika Oceano. Homo erectus ankaŭ inventis la metodon por estigi fajron. La dato de la plej malnovaj sendubaj restoj de homa fajro estas ĉirkaŭe 400 000 jaroj antaŭ ĉi-tempe. Oni ne scias, kiam ekzakte Homo erectus malaperis – eble ĉirkaŭe 100 000 jarojn antaŭ ĉi-tempe.
Homo sapiens, nia speco, aperis ĉirkaŭ 200 000 jaroj antaŭ ĉi-tempe en Afriko. Ioman tempon poste, la speco vivis en ĉiuj kontinentoj krom Antarktiko, eĉ en Ameriko almenaŭ ekde 14 000 jaroj antaŭ ĉi-tempe.
Novŝtonepoko
Dum la ĉioma Praŝtonepoko, la homoj estis nomadoj. Sed ekde ĉirkaŭe 12 500 a. K. vivis la Natufanoj en la unuaj daŭraj vilaĝoj, en la ĉi-tempaj Israelo, Jordanio kaj Sirio. Tiuj ne estis komplete malnomadaj, sed tiuj havis domojn kien tiuj almenaŭe ofte revenis. Tiuj manĝis la plantojn nature ekzistantajn proksime de siaj domoj, kaj la viandon de animaloj vivantaj proksime de siaj nedaŭraj loĝkampoj. Por rikolti la plantojn, tiuj uzis la unuajn (ankoraŭ ŝtonajn) falĉiletojn. La Natufa kulturo finiĝis ĉirkaŭ 10 000 jaroj a. K.
Ĉirkaŭ 9500 a. K., homoj en Mezopotamio ekprovis kultivi grenon. Sed tiuj vere povis tion nure ekde ĉirkaŭe 8500 a. K. En Ĉinujo, oni sendepende inventis la kulturadon ĉirkaŭ 8000 a. K. kaj en la Andoj ĉirkaŭ 7000 a. K.
Poste venis la aldomigo de la unuaj bestoj : ĉirkaŭ 8000 a. K. en Ĉin-lando, ĉirkaŭ 7000 a. K. en Mezopotamio kaj ĉirkaŭe en 4000 a. K. en Ameriko.
La unuajn restojn de brulinta argilo oni trovis en Ĉinujo (dato: ĉirkaŭe 18 000 a. K.). Poste oni uzis tion en Japanujo (17 000 – 15 000 a. K.), proksime de la Nigero (ekde ĉirkaŭe 9500 a. K.), kaj en Mezopotamio (ekde ĉirkaŭe 8800 a. K.).
La plej malnovajn ĉi-tempe konatajn putojn oni trovis en Kipro (dato: inter 8400 kaj 7500 a. K.). La plej malnovajn ĉi-tempe konatajn verajn irigaciilojn oni trovis en la Zagros-montaro (dato: ĉirkaŭe 6000 a. K.).
La plej malnovajn ĉi-tempe konatajn tukojn oni trovis en Mezopotamio kaj en la ĉi-tempa Turkujo (dato: 7a jarmilo a. K.).
Registrita historio ĝis 1492 en Afriko, Azio kaj Eŭropo
La hieroglifoj en Egiptujo kaj alia bilda skribo (antaŭformo de la estonta kojnoskribo) en Mezopotamio ĉe la Sumeranoj aperis ĉirkaŭe samatempe, inter 3400 kaj 3000 a. K. Tio estas la eko de registrita historio, kie oni ĝenerale povas citi precizajn datojn.
Krom la egiptujan, la afrikan historion oni malbone konas.
La Sumera kulturo ĝis 2500 a. K.
La Sumeranoj vivis en la suda Mezopotamio. Komence ĉiu urbo estis sendependa ŝtato, kaj plej povis la urba templestro. Oni adoris interalie tiujn diojn: Enlil, Anu-on, Enki-on, Utu-on (sunan virseksan dion), Nana-on (lunan virseksan dion) kaj Inanon (amoran inseksan dion).
Poste, la urbaj reĝoj (nereligiaj estroj) pli povis, interalie ĉar ili ekhavis plian landon kaj povis kontroli ankaŭ la templon.
Ĉirkaŭ 2600-2500 a. K., Mesilim de Kiŝ ŝajne havis povon super aliaj urbestroj: tiu decidis en konflikto inter la urboj Umao kaj Lagaŝ. Sed la religia centro ekestis la templo de Enlil en Nipur.
La Frua Dinastia Periodo kaj la Tinita Tempo en Egiptujo
En Egiptujo, pli ekzakte en la Nila valo, aperis unu el la plej malnovaj kulturoj, pro la fekundeco de la Nilo: la Helena historiisto Herodoto poste nomis Egiptujon la "donaco fare de la rivero". La (fekundan) valon oni nomis la "nigra lando", la (malfekundan) ĉirkaŭan dezerton la "ruĝa lando".
Antaŭhistoriaj kulturoj en Egiptujo estis la Badari-kulturo, la Merimde-kulturo kaj la Negade-kulturo.
Ĉirkaŭe en 3000 a. K. estiĝis supregiptuja kaj malsupregipta regnoj. Ĉirkaŭe en 2850 tiojn kunigis Narmer (aŭ Hor-Aha aŭ Menes), kaj oni estigis la novan ĉefurbon Memfison (“Blankan Muron”).
Dum la sekva epoko (Tinita tempo, ĝis 2650 a. K.), la nova ŝtato izolis sin kontraŭ eksteraj popoloj kaj influoj. La reĝoj kontraŭmilitis la Beduinojn de la Sinaja duoninsulo kaj tiel ekhavis la tieajn kupro-minojn. Tiuj organizis vojaĝojn en Biblon por la tiea cedro-ligno, kaj ekspediciojn en Nubion. Oni konstruis egajn reĝajn tombojn nomatajn mastaboj.
La tempo de la Harapo-kuturo (ĉirkaŭe 2500 – 1800 a. K.)
2500 a. K. estas la ĉirkaŭa dato de la apero de la Harapo-kulturo kaj de la eko de bronz-uzado en Mezopotamio.
La Harapo-kulturo
Ekde ĉirkaŭe 3000 a. K. aperintis Novŝtonepokaj kulturoj en la Indusa valo. Ekzemploj estas la Amri-kulturo, la Nal-kulturo, la Kveta-kulturo, la Kulli-kulturo kaj la Nundara-kulturo.
Verŝajne la plej grava (aŭ almenaŭ la plej konata) eco de tiu kulturo estas la ĝia skribo. Sed ĉi-tempe oni ne scipovas legi tiun skribon ; oni eĉ ne scias, por kiu lingvo oni uzis tion.
La du plej egaj urboj estis Harapo kaj Mohenĝo-Daro.
Eduard Maria Oettinger
Eduard Maria Oettinger estis prusa beletristo, enciklopediisto, bibliografo de la germana imperio, komediverkisto, ĵurnalisto kaj poeto.
Historio de la mondo
La Harapo-kulturo
Eble ankaŭ ekzistis rilato al la Sumeranoj.
Eduard Maria Oettinger
Vivo
Li devenis el juda familio, kiu malriĉiĝis pro la milito kaŭzata de Napoleono. Estinte studita en gimnazio Maria Magdalena en lia propra urbo, li finis sian mezlernejon, iris al Vieno kaj asociiĝis al la Romkatolika Eklezio, en 1828. Post 1829, li eldonis malsamajn periodaĵojn en Berlino, Hamburgo, Mannheim kaj Lepsiko.
Historio de la mondo
La Harapo-kulturo
La Harapo-kulturo finiĝis ĉirkaŭe en 1800 a. K.
Eduard Maria Oettinger
Vivo
La revuo Eulenspiegel, kies eldonisto li estis, estis malpermesita en novembro 1831, kaj Oettinger eldonis la revuon Das Schwarze Gespenst en Munkeno. Ĉi tiu revuo ankaŭ estis malpermesita kaj Oettinger estis forpelita de la lando. Post restadoj en Francio, Belgio kaj Nederlando, li redaktis gazetojn en Berlino kaj Hamburgo.
Historio de la mondo
Sumero kaj Akado
Ekde tiu tempo (2800 – 2500 a. K.) oni konstruis la famajn ziguratojn, pluretaĝajn templojn.
Ĉirkaŭe en 2500 a. K. ekestis la Unua dinastio de Lagaŝ: la plej grava urbo de Sumero ekde tiutempe estis Lagaŝ. De la tempo de la dua Lagaŝa estro, Eanatum, estas la plej malnova historia monumento, la vulturo-steleo. La dinastia fino estas la reĝiĝo de la uzurpisto Urukagino. Kontraŭ tiu revoluciis Lugalzageso de Umao, la lasta Sumera reĝo. Tiu ĉirkaŭ 2340 diris ke tiu estis reĝo de ĉioma Babilonio (suda Mezopotamio).
En 2334 a. K., Sargono de Akado anstataŭigis la Sumeran regnon per nova ŝtatego. Tiu iĝis estro de la ĉioma Mezopotamio kaj de partoj de la ĉirkaŭaj regionoj. Tiu ĉefurbigis Akadon.
Novaj Akadaj dioj estis Iŝtar kaj Ŝamaŝ (suna virseksa dio).
Ekde 2150 a. K. regis Akadon la Gutianoj. Tiujn foririgis Utuĥengal de Uruk en 2050 a. K.
La Egiptuja Malnova Imperio
Antaŭ 2190, la reĝoj iom post iom perdis ilian povon. De 2190 ĝis 2052 okazis la Unua meza periodo sen ĉiomegiptuja estro.
Egiptuja Meza Regno
Egiptujo reunuiĝis. La unua pruvo de la reunuiĝo estas el la 41-a rega jaro de Mentuhotep la 2-a, kiu ekregis verŝajne en 2052 a. K. La nova ĉefurbo estis Tebo.
La reĝo Amenemhet la 3-a (1841 - 1795 a. K. ) estigis la Moeris-lagon.
En 1778 a. K. ekis la Dua Meza Periodo sen ĉiomegiptuja estro. Ĉirkaŭe ekde 1650 a. K. regis Malsupran Egiptujon la tielnomataj Hiksosoj.
La tempo de la malnovaj palacoj en Kreto
En Kreto jam ekde ĉirkaŭe 2600 a. K. ekzistis la Minoa kulturo. Sed nur ekde ĉirkaŭe 2000 a. K., la Kretanoj uzis bildan skribon. Inter ĉirkaŭe 2000 kaj 1570 a. K. estas la tempo de la malnovaj palacoj. La palacoj (en Knoso, Faistos kaj Malia) estis manĝaĵ-konservaj konstruaĵoj.
Babilono
Antaŭ 1792 a. K., neniu urbestro iĝis ĉiomamezopotamia estro. La ĉefaj urboj estis Aŝuro, Babilono, Eŝnunna, Halepo, Katno kaj Larsa.
En 1792 a. K. reĝiĝis en Babilono Hamurabo. Tiu militprenis la aliajn urbojn kaj tiel iĝis ĉiomamezopotamia estro. Hamurabo mortis en 1686 a. K.
La Babilona dio Marduk tiel iĝis plurajregione grava.
La sekvaj reĝoj perdis la sudan parton de Mezopotamio, t. e. pli-malpli Sumero.
En 1595 a. K. la Hititoj militprenis Babilonon.
Hititujo ĝis 1531 a. K.
En 1640 a. K. estigis la Hititan Malnovan Imperion Labarna en Anatolio (la ĉi-tempa Turkujo). La ĉefurbo estis Kuŝara.
Ekde la tempo de la sekva reĝo Ĥattusili la 1-a, la ĉefurbo estis Hatuŝa.
La sekva reĝo Murŝili militprenis en 1531 Halepon kaj Babilonon.
Hititujo
La tielnomata Hitita Malnova Imperio finiĝis en 1380 a. K. La Novan Imperion estigis Ŝupiluliuma samjare.
La reĝo Muvatali venkis la Egiptan soldataron en 1299 a. K. en Kadeŝ. Tiel la Hititoj prenis Sirion el la Egipta povujo.
La Hitita regno finiĝis ĉirkaŭe en 1200 a. K.
La Ŝan-dinastio en Ĉinujo
Ĉirkaŭe en 1500 a. K. la Ŝana dinastio estigis feŭdan ŝtaton en malsud-orienta Henano. La reĝo ankaŭ havis religian rolon. La pastroj uzis por orakloj la unuan praformon de la ĉina skribo. La Ŝana dinastio finiĝis ĉirkaŭe en 1000 a. K.
La Egiptuja Nova Imperio ĝis Ŝeŝonk
En 1570 a. K., Ahmose foririgis la Hiksosojn, kaj estigis la Novan Imperion.
La sekvaj reĝoj Amenhotepo la 1-a (regis verŝajne 1525 - 1504 a. K. ) kaj Tutmosiso la 1-a (regis verŝajne 1504 - 1492 a. K. ) militprenis Palestinon kaj Sirion.
Stacio Kanayama (Ajĉi)
Stacio Kanayama (japane: 金山駅 [Kanajama-eki], angle: Kanayama Station) estas fervoja stacio en Kvartalo Acuta kaj Naka-ku, Nagojo, Gubernio Ajĉi, Japanio. La stacio servas 2 liniojn de JR Centra: Linio Tōkaidō (ĉefa), Linio Chūō (ĉefa), kaj 1 linion de Meitetsu: Linio Meitetsu-Nagoya (ĉefa) kaj 2 liniojn de la metroa reto Nagoja Urba Subtera Fervojo: Linio Meijō, Linio Meikō.
Historio de la mondo
La Egiptuja Nova Imperio ĝis Ŝeŝonk
Sub Tutmosiso la 3-a (reginta inter 1480 kaj 1448 a. K. ), le regno plej egis: de la Kvara Nila Katarakto al Sirio.
La reĝo Amenofiso la 4-a (reginta inter 1377 kaj 1358 a. K. ) estigis egajn ŝanĝojn: tiu estigis novan religion, la kredon je la suna dio Atono kiel je la nura; tiu konstruis novan ĉefurbon, Eketatonon; kaj tiu elektis novan nomon por si – Akenatono.
Sed la sekvaj reĝoj neniigis tiujn novaĵojn. Inter tiuj famas Tutanĥamun pro sia riĉega tombo (ne plu piramido, sed denove simpla mastabo).
Kreto kaj Helenujo
Ĉirkaŭe en 1570 a. K. ekestis la tempo de la Novaj Palacoj en Kreto. La tiutempaj palacoj estis en Knoso, Faistos kaj Hagia Triada. Tiutempe aperis la linia skribo A. Tiutempe ankaŭ aperis centra regado.
Dum la 15a jarcento a. K. venis Kreten la helenalingvaj Aĥajoj kaj alportis kun si la linian skribon B, jam uzitan de tiuj sur la Helenuja malinsulo. Ekde tiu tempo, Kreto havis la saman historion ol la ĉioma Helenujo.
En Helenujo okazis la Mikena tempo ĉirkaŭe ekde 1600 ĝis 1150 a. K. Famaj konstruaĵoj de tiu epoko estas la Leona Pordego kaj la Trezorejo de Atreo en Mikeno.
La Frua Veda Epoko en Barato
Ĉirkaŭe en 1500 a. K. venis Baraten la Arjoj. Ili superis la originajn loĝantojn pro la uzo de ĉeval-tiritaj armeaj ĉaroj.
La posta tempo ĝis ĉirkaŭe 1000 a. K. estas la Frua Veda Epoko. La ĉefa parto de la agrikulturo estis la bredo ĉe unuopaj bienoj; preskaŭ ne ekzistis grenkultivo.
Fenicujo
Ĉirkaŭe en 1000 a. K. la Fenicoj inventis la Fenican skribon, la unuan sonan skribon – la antaŭaj estintis vortaj aŭ silabaj. Tamen tiuj ne skribis la vokalojn.
Ĉiu Fenica urbo estis sendependa ŝtato regata de reĝo.
En la 8a jarcento a. K., Fenicujo dependis de Asirio. En 701 a. K., la Asiria reĝo Sanĥerib militprenis la Fenicajn urbojn krom Tiron.
La Asiria Nova Regno
En 729 a. K. la Asiria reĝo Tiglatpilezero la 3-a, jam reĝo de malsuda Mezopotamio, de Sirio, kaj de partoj de Fenicujo kaj de Palestino, iĝis reĝo de Babilono. Tiel Asirio mondapoviĝis.
Sargono la 2-a (reginta inter 722 kaj 705 a. K.) konstruis novan ĉefurbon, Dur-Ŝarukin.
La tiua filo Asarhadono (680-669 a. K.) rekonstruis Babilonon. Tiu militprenis Egiptujon; tiam Asirio plej egis. Sed tiu rapide reperdis Egiptujon.
Asurbanipal (668-626 a. K.) ree militprenis Egiptujon, sed ree rapide reperdis tion, pro ke tiu devis kontraŭmiliti revolucion en Babilono. En 648 a. K. tiu militprenis Babilonon.
La Egiptuja Tria Meza Periodo
Ĉirkaŭe en 950 a. K. Egiptujestriĝis Ŝeŝonk, Libia soldulestro.
En 715 a. K. ekregis Etiopoj en Egiptujo.
En 662 a. K. militprenis Egiptujon la Asiria reĝo Asurbanipal.
Helenujo
Ĉirkaŭe en 1150 a. K., nove venintaj Helenoj (Helena popolmigrado) detruis la Mikenajn burgojn; tiel okazis la fino de la Mikena kulturo.
Ĉirkaŭ la 10-a jarcento a.K., la Helenoj (re)lernis la skribadon. La Helena skribo, varianto de la Fenica, estas la unua kompleta sona skribo, ankaŭ kun la vokaloj.
La urboj estis sendependaj ŝtatoj, krom en Makedonujo kaj en Epiro, kiuj estis pli egaj reĝlandoj. La nobelaro regis multajn urbojn en la suda Peloponeso; ekzemplo estas Sparto, kiun regis du reĝoj samtempe. Alia ekzemplo estas Ateno, inter 683 kaj 594 a. K., kiun regis tri (ekde ĉirkaŭe 624 a. K.: naŭ) arkontoj.
Lidujo
En la 7a jarcento a. K., la Lidoj, en la malorienta ĉi-tempa Turkujo, inventis la monon.
La Malorienta Ĉoŭ-dinastio en Ĉinujo
Ĉirkaŭe en 1000 a. K. ekregis la tiel nomata Malorienta Ĉoŭ-dinastio en Ĉinujo. La ŝtato estis pure feŭda: la reĝa lando meze kaj la vasalaj landoj ĉirkaŭe.
La Malfrua Veda Epoko en Barato
En Barato, la tempo ĉirkaŭe inter 1000 kaj 600 a. K. estas la tiel nomata Malfrua Veda Epoko. La Arjoj sin vastigis ĝis la regiono de la ĉi-tempa Delhio, sed ankaŭ kontraŭbatalis unu tribo la alian.
La Babilona Nova Imperio
Babilonaj reĝoj regis ĝis 539 a. K.
Fenicujo
Inter 586 kaj 539 a. K., la Fenicaj urboj, krom Tiro, estis partoj de la Nova Imperio de Babilono.
Egiptujo
Rapide post la militpreno fare de Asirio (662 a. K.), rea Egipto iĝis estro de Egiptujo: Psametiko, reginta ĝis 609 a. K. Ankaŭ la sekvaj reĝoj estis Egiptoj.
Helenujo
En 594 a. K., Solono estigis la popolan estrecon (demokration) en Ateno.
Ĉirkaŭe inter 750 kaj 550 a. K., Helenaj urboj estigis koloniojn en multaj partoj de la Mediteranea regiono. (Vidu ankaŭ la aritkolon Helenaj kolonioj.)
Ĉinujo: la Orienta Ĉoŭ-dinastio ĝis la Militŝtata Periodo
En 770 a. K. ĉefurbiĝis Lŭojano; tio estas la ekrego de la Orienta Ĉoŭ-dinastio. La tiutempa Ĉina ŝtato iĝis pli kaj pli feŭda, ĝis la oficiala malunuigo en 403 a. K.
La Persa imperio
En 550 a. K., la Persa reĝo Kiro la 2-a, ĝis tiutempe vasalo de la Meda imperio, militprenis tion. Poste tiu militprenis Lidion kaj la Helenajn urbojn de la ĉi-tempa Turkujo en 546 a. K., regionojn oriente de Irano inter 545 kaj 540 a. K., kaj Babilonon en 539 a. K. Kiro la 2-a mortis en 529 a. K.
La sekva reĝo Kambizo la 2-a (529-522 a. K.) militprenis Egiptujon en 525 a. K.
Dario la 1-a (521-486 a. K.) militprenis la Indusan regionon en 513 a. K., kaj Trakujon kaj Makedonujon en 512 a. K.
En 500 a. K. revoluciis la Helenaj urboj persimperiaj ; la revolucion regis Aristagoro de Mileto. Sed la Persoj subpremis tiun provon en Efeso kaj detruis Mileton en 494 a. K.
En 490 a. K., Persan punekspedicion venkis la Atena soldataro ĉe Maratono.
Ankaŭ la sekvaj reĝoj, precipe Kserkso la 1-a (486-465 a. K.), ne sukcesis militpreni Helenujon.
La Militŝtata Periodo en Ĉinujo
Inter 403 kaj 221 a. K., ne ekzistis ĉiomaĉina ŝtato. La Ĉinaj ŝtatoj estis interalie Zhao, Qi, Qin, Zhou, Chu, Han, Yan, Lu, Song, Shu, Ba, Wei (laŭ la latinalfabetigo pinyin). Iom post iom la ŝtato Qin iĝis la plej grava.
Fondiĝo de religioj en Barato
Ĉirkaŭ la sama epoko, inter ĉ. 540 kaj ĉ. 468 a. K., Vardhamano anoncis salviĝon per asketeco: surtera sufero venas el la kuneco de spirito kun materio, do la spirito (de homo, sed ankaŭ de ĉio ajn materia) devas eliri la materion. Ĉiu malbona ago devigas resti en la ciklo de reenkarniĝo. Por eliri, homoj devas almenaŭ: Tiel Vardhamano estigis ĝajnismon (krom se vere ekzistis la lasta el ties legendaj antaŭuloj, Parŝvanatho; laŭ multaj tio ĉiom eblas. ).
La Helenaj imperioj
La Makedona reĝo Filipo la 2-a (359-336 a. K.) iĝis reĝo de la preskaŭ-ĉioma Helenujo, krom Sparto: en 358 a. K. tiu unuigis Makedonujon; tiu militprenis Tesalion en 352 a. K. kaj Trakujon en 342 a. K.; kaj en 337 a. K. tiu iĝis estro de la de tiu kreita Korinta ligo (resta Helenujo krom Sparto).
La tiua filo Aleksandro (336-323 a. K.) militprenis la Persan imperion en 330 a. K.
Post la morto de tiu, unue ĉiu el la eksgeneraloj provis iĝi reĝo de la ĉioma imperio; sed post longaj bataloj (la Diadokaj militoj) la imperio disiĝis (281 a. K.): la Antigonidoj regis Makedonujon, la Ptolemeidoj Egiptujon kaj la Seleŭkidoj la kroman imperion.
Barato: Maŭrja kaj Helen-baktria imperioj
Ekde verŝajne 313 a. K. ekzistis la Maŭrja imperio en Magadho.
La unuan Baratan imperion estigis la Maŭrja reĝo Aŝoko (reginta dum la 3a jarcento a. K. : inter 272 kaj 231 a. K. laŭ kelkaj, inter 269 kaj 232 a. K. laŭ aliaj ). Post konkeri Kalingon per manieroj kiujn la reĝo mem abomenis, tiu iĝis budhismano kaj poste ĉiam pacis. Post tiu la imperio disiĝis, sed budhismo plu estis la ĉefa religio en Barato.
La Ĉin-dinastio kaj la Okcidenta Han-dinastio en Ĉinujo
En 221 a. K., Qin Shihuangdi, la reĝo de la ŝtato Ĉin, aneksis la kromajn Ĉinajn ŝtatojn kaj tiel estigis novan ĉiomaĉinan ŝtaton. La ŝtato estis tre centralisma. Oni bruligis librojn por detrui la feŭdan tradicion (Libro-bruligo) kaj ekkonstruis la Egan Muron.
La Roma Respubliko
Inter 510 kaj 103 a. K., Romon regis multaj homoj samtempe – tion oni nomas respubliko. Normale la du plej povaj homoj estis la konsuloj, regantaj nur dum unu jaro ; aŭ regis nur unu homo, la diktatoro, nur dum jarduono, kiam oni opiniis tion necesa.
Romo, jam mastro de Italujo kaj de multaj provincoj ĉirkaŭ la Mediteraneo, militprenis Makedonujon en 148 a. K. kaj la kroman Helenujon en 145 a. K.
En 104 a. K. oni elektis kiel konsulon duafoje Kajon Marion (kontraŭleĝe); tiu estontis konsulo ĉiome sepfoje (106 a. K., 104 ĝis 100 a. K. kaj ree en 86 a. K.): simptomo de la malforteco de la Respubliko.
En 64 a. K. Romo militprenis la Seleŭkidan imperion, en 30 a. K. Egiptujon.
La Roma Imperio
Oktaviano, ekde 27 a. K. ankaŭ nomata Aŭgusto (t. e. dia), ricevis la konsulecon samjare. En 23 a. K. tiu anstataŭe ricevis la tribunan povon (t. e. vetorajto) sen esti tribuno, kaj aldone la konsulan povon sen esti konsulo en 19 a. K.
Tiujn povojn havis ankaŭ la sekvaj estroj, ekde 14 p. K. Tiun periodon oni nomas la Imperio.
Dum la rego de la sekva imperiestro Tiberio (14 – 37 p. K.) aperis en la unudiisma Palestino homo kun la nomo Jesuo. Pri tiu, du faktoj ĝenerale akceptataj estas: (Tamen kelkaj opinias, ke tiu ne ekzistis. Temas pri la teorio de Jesua mito.) Post la tiuaj alkrucigo kaj laŭrakontaj ekrevivo kaj alĉieliro, estiĝis religio fakte nova, kristanismo.
Plej egis la Imperio sub Trajano en 117 p. K.
En 293 p. K. la imperiestro Diokleciano estigis novan sistemon, la tielnomatan Tetrarkion: kvar partojn de la imperio regis po unu estro. Do fakte estiĝis kvar pli aŭ malpli dependaj imperioj.
En 313 p. K., la imperiestro Konstantino la 1-a (324 – 337) rajtigis la kristanan religion (antaŭe la ŝtato ofte malrajtigis tion). Verŝajne tiu mem kristanis.
En 391 p. K., la imperiestro Teodosio (379 – 395, nura imperiestro ekde 394) igis kristanismon la ŝtata religio kaj malrajtigis la tradiciajn plurdiismajn kultojn (sed ne kredojn). Ekde tiutempe Eŭropo pli kaj pli kristanis.
Ne plu unuis la imperio ekde 395 p. K.: estiĝis orienta kaj malorienta Romaj imperioj.
Ekde 395 p. K., multegaj Ĝermanoj venis en la du partojn de la Roma imperio, fugante la Hunojn. Tiuj tiom multis, ke tiuj graviĝis en la imperioj kaj ricevis proprajn landerojn.
Barato (1-a ĝis 5-a jarcentoj)
Dum la epoko de la Roma imperio, ne ekzistis ĉiomabarata regno. Ekzistis:
Ĉirkaŭe en 320 p. K. estiĝis la Gupta imperio de Magadho, kun la reĝo Ĉandragupto la 1-a. La reĝo Samudragupto (335 - 375 p. K.) estris malsudan Baraton. Sub la sekva reĝo Ĉandragupto la 2-a (ĉirkaŭe 375 - 415 p. K.) la Gupta imperio plej egis. Sed post 467 p. K. estiĝis orienta kaj malorienta regno.
Ĉinujo : la orienta Han-dinastio kaj la disiĝinta imperio
En 9 p. K., la nobelo Wang Mang igis sin imperiestro kaj tiel interrompis la Han-dinastion ĝis 23 p. K. Tiu volis estigi politikajn reformojn, sed ne sukcesis. Sub ties regado Ĉinujo perdis la centraziajn havaĵojn; kaj okazis naturaj katastrofoj. Pro tio okazis ribeladoj kiel ekzemple tiu de la ruĝaj brovoj.
En 25 p. K., la Han-dinastio ekreregis, kun la imperiestro Liu Xiu. Sub tiu dinastio, oni komercis transmare ele de Nanhai, kaj elportis silkon en la Roman imperion. Oni militprenis Turkestanon. Ĉirkaŭ la jaro 100 p. K., oni inventis la paperon. Budhismo aperis en Ĉinujo en la 1-a jarcento p. K.