cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Torrenueva
Torrenueva (Nova Turo) estas municipo de Hispanio, en la provinco de Ciudad Real, regiono de Kastilio-Manĉo. Proksime al Valdepeñas, ties vino estas protektataj de la deven-marko Valdepeñas, nome la dua plej antikva de Hispanio. Ties plej grava monumento estas la preĝejo, situa inter la Placo de Hispanio kaj la Placo de Kastilio-Manĉo, de stilo gotika izabela (Preĝejo de Santiago).
Boris Hrinĉenko
Naskiĝis en Ĥarkiva gubernio (nun - Suma provinco), laboris kiel instruisto, poste - por Ĉernihiva gubernia estraro. De 1902 loĝis kaj laboris en Kievo. Fervore deefendis la ukrainan lingvon. Iniciatis eldonadon de populara malmultekosta ukraina libroserio. Multflanke strebis apliki la ukrainan lingvon en ĉiujn sferojn de homa agado. Kompilis kaj redaktis 4-voluman "Vortaron de ukraina lingvo" (1907-1909). Tradukis de la germana kaj la franca. Multe verkis ankaŭ por infanoj.
Torrenueva
Formas parton de la Kamparo de Montiel (historia), kiel loko kiu apartenis al la Ordeno de Santiago ekde la Mezepoko al la 19a jarcento. En Torrenueva oni celebras tipan feston per rajdado sur ĉevalo (antikve sur azenoj aŭ muloj). Tiu festo estas de religia deveno kaj nun oni celebras en karnavalo.
Loĝantoj
La loĝantoj nomiĝas Torreveños. La censita populacio en 2010 estis de 2.991 loĝantoj kaj la denseco estas de 21,04 loĝ/km².
Situo
Torrenueva estas situa en la suda parto de Kastilio-Manĉo en la komarko aŭ distrikto Sierra Morena en la suda parto de la provinco de Ciudad Real, je altitudo de 323 m; je 79 km el Ciudad Real, provinca ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 142.15 km². La geografiaj koordinatoj estas 38º 37' 59" N, 03º 22' 00" Ok.
Boris Hrinĉenko
Mortis en Italio, entombigita en Kijivo.
Lian rakonton "Olesja" esperantigis Viktor Pajuk (Norda gazeto, Francio).
Torrenueva
Ekonomio
Agrikulturo (cerealoj, olivarboj, vitoj, fruktoĝardenoj) kaj brutobredado.
Historio
Torrenueva dependis el la Ordeno de Santiago. En 1440 kaj 1527 ricevis privilegiojn (oficialajn dokumentojn).
6847 Kunz-Hallstein
6847 Kunz-Hallstein estas marsrenkonta asteroido, malkovrita la de la germana astronomo Hans-Emil Schuster elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.
Orizaba
Orizaba estas komunumo en la meksika subŝtato Veracruz. La ĉefurbo de la komunumo estas Orizaba. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 30 118.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 117289 loĝantojn. El tiuj estis 54392 viroj kaj 62897 virinoj. La komunumo havas surfacon de 28 kvadratkilometroj. La komunumo situas je 18 gradoj kaj 51 minutoj norda latitudo kaj 97 gradoj kaj 6 minutoj okcidenta longitudo. La meza alteco estas 1230 metroj super la marnivelo.
Kfar Saba
Kfar Saba, hebree כפר סבא, arabe كفار سافا, estas urbo en Israelo. Ĝi situas en la centra distrikto de Israelo kaj en la metropola areo de Tel-Avivo, nomata Guŝ Dan (גוש דן), lime al Cisjordanio.
Orizaba
Sociogeografio
En la jaro 1995 en la komunumo vivis 114425 personoj. En la jaro 2000 temis pri 118593, do temis pri kresko / malkresko je 0.72 %. En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 107971 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 2783 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al % de la loĝantoj.
Kfar Saba
Historio
La originoj de la setlejo komenciĝis dum la epoko de la Dua Templo. Tion pruvas pluraj mencioj de la urbo je la nomo Ĥabarzaba en la Talmudo.
La hodiaŭa urbo Kfar Saba ekestis el malgranda agrikultura setlejo (moŝavao), kiu estis fondita en 1892.
Orizaba
Sociogeografio
Fontoj: Statistikoj de la INEGI
Kfar Saba
Historio
La 6-a de aŭgusto 1910, araboj el la palestina setlejo Kalqilija (‏قلقيلية‎) atakis la tiam malgranda vilaĝom kaj detruis ĝin.
Dum la Unua Mondmilito Kfar Saba servis kiel kolekteja urbo por multaj rifuĝintoj el Jafo kaj Tel-Avivo. Fino de la milito la urbo situis inter la anglaj kaj turkaj armeaj linioj kaj estis denove detruita. La rekonstruo estis malvigla ĉar la araboj jam en 1921 denove detruis la setlejon. Ekde 1922 la plantado de citrusoj estis kuraĝigita ankaŭ danke al novaj loĝantoj.
Orizaba
Eksteraj ligiloj
http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/veracruz/municipios/30118a.htm
Kfar Saba
Historio
Nuntempe Kfar Saba estas signifa, precipe industria urbo kun pli ol 80 000 loĝantoj. La kibuco Nir Elijahu kaj la universitata kampuso Beit Berl situas tutproksime, sed jam ne estas urba teritorio.
Dunum
Dunum estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Wittmund de la federacia lando Malsupra Saksio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. La komunumo estas parto de la komunumaro Esens, administra ligo de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj. La teritorio apartenas al la historia regiono Orienta Frislando.
Sebastian van der Borcht
Sebastián VAN DER BORCHT (naskiĝis ĉirkaŭ 1725) estis armea inĝeniero, kiu partoprenis en pluraj konstruaĵoj en Sevilo, inter ili la Reĝa Tabak-Fabriko, la Monerstampejo kaj eble la renovigo kaj pligrandigo de la Turo de la Oro.
En 1745 li estis oficiro de la hispana armeo. En 1768 li iĝis kolonelo. Retiriĝinta, en 1787 petis ekonomian helpon al la reĝo por publikigi ĝeneralan traktadon pri milito kaj militarto; tio malsukcesis. ​
En 1754 refaris la pinton de la centra kupolo de la Reĝa Kapelo de la Katedralo de Sevilo, kaj en 1766 desegnis la kradon kiu fermas la aliron al la kapelo.
(13012) 1987 SO5
(13012) 1987 SO5 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la dana astronomo Poul Jensen elde la Observatorio Brorfelde en la municipo Holbæk (Danio).
Batalo de Żyrzyn
Batalo de Żyrzyn estis la batalo okazinta la 8-an de aŭgusto 1863 dum la Januara Ribelo kontraŭ Rusia Imperio. Kelke da ribelaj taĉmentoj sub la komando de Michał Heidenreich-Kruk komence de aŭgusto 1863 ekmarŝis de Lublinio norden direkte al Podlaĥio, dezirante tiamaniere foriri de postkurantaj ilin rusaj soldataroj kaj tie vivigi la ribelon.
Trapasante ŝoseon varsovia-lublinan la ribela patrolo transprenis depeŝon, laŭ kiu evidentiĝis, ke tra la poŝtejo en Żyrzyn estas trapasonta milita eskorto veturiganta 201 milojn da rubloj. Generalo Kruk tuj decidis aranĝi embuskon. Lia plano estis simpla: la konvojon oni decidis ataki fronte kaj ambaŭflanke. La malfronton planis bloki unu el la ribelaj taĉmentoj.
Matene la 8-an de aŭgusto 1863, nombranta ĉ. 500 soldatojn kaj du pafilegojn la eskorto subgvide de leŭtenanto Laudański estis atakita de pli multnombra (sed malpli bone armita) taĉmento de ribelantoj (ĉ. 3 mil, en tio 1400 pafistoj. La unua atako kaŭzis grandan kaoson. Rusoj ordigis vicojn kaj kun granda determino pretis defendi poŝtajn veturigilojn. Post trihora batalado ili komencis retiriĝi el la batalejo, kio sukcesis nur al Laudański kun 87 homoj.
Oni akiris ĉ. 400 karabenojn kaj transprenis 140 milojn da rubloj. Gajnitan monon Kruk donis al organiza fortigo de taĉmentoj batalantaj en Lublinio kaj Podlaĥio. Sciigo pri la sukceso disvastiĝis ne nur en la tuta Kongresa Pollando, sed ankaŭ en Eŭropo.
Ankaŭ la okcidenta publika opinio reagis postulante de siaj registaroj doni apogon al batalantaj poloj. Tamen en Sankt-Petersburgo oni decidis retirigi el Varsovio guberniestron de la Kongresa Pollando la grandan princon Konstantino Nikolajeviĉ kaj nomumi feldmarŝalon grafon Fiodor Berg. La ŝanĝo kaŭzis plifortigon de persekutado rilate al poloj kaj finfinan likvidon de la Kongresa Pollando.
La batalon kun antaŭantaj ĝin eventoj priskribis Jarosław Iwaszkiewicz en rakonto titolita "Haydenreich", verkita maje 1963, kiun la aŭtoro dediĉis al memoro de sia patro kaj onklo, partoprenintoj de la januara ribelo.
La bataloj apud Żyrzyn (proksime al Puławy) estis memorigitaj post 1990 sur tabulo ĉe la Tombo de Nekonata Soldato en Varsovio per surskribo "ŻYRZYN 8 VIII 1863"
Málaš
Málaš, hungare Málas estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Levice.
Situo
La vilaĝo situas laŭ flankovojoj. Levice troviĝas 26 km-ojn for.
Historio
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1156 en formo Malos. La kampoj apartenis precipe al diversaj ekleziuloj. Dum la historio formiĝis tie 2 vilaĝoj: Granda kaj Malgranda Málas. La lasta senhomiĝis dum la turkoj. Poŝto konstruiĝis en 1882. En 1910 loĝis tie 691 da homoj, (hungaroj en majoritato, slovakoj en minoritato). Ĝis 1919 ili apartenis al Bars, al distrikto de Léva, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝoj rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj estis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 562 da homoj (289 hungaroj kaj 265 slovakoj).
Preĝejo Senmakula Koncipiĝo (Csatár)
Preĝejo Senmakula Koncipiĝo (hungare Szeplőtelen Fogantatás) estas romkatolika historia monumento en Hungario, en vilaĝo Csatár.
Historio
En Csatár romanika kirko dediĉita al Sankta Petro estis konstruita en la 12-a aŭ 13-a jarcentoj. Ĝi jam estis ruina en 1690, tial oni renovigis ĝin en 1738. La kirko grandparte barokiĝis en 1775 kaj la nova patrono estis Senmakula Koncipiĝo. Kapelo estis alkonstruita en 1781. Helpe de Svislando la preĝejo ekstere renoviĝis en 1992.
Konstruaĵo
La konstruaĵo situas sola sur monteto en korto, antaŭe estas videbla kruco, laŭvoje al la preĝejo en niĉo statuo pri Johano Nepomuko. La preĝejo havas kvadratan turon meze de la fasado, la turpinto estas longa piramido. La fenestroj en la turo estas origine romanikaj. Post la fasado la unusola navo etendiĝas, fine la duonronda absido troviĝas. Sakristio aliĝas al la norda flanko de la kirko, flankonavo al la suda parto. Tio rompas la simetrian aspekton. Interne la predikejo estis farita en la 18-a jarcento. En la galerio la orgeno funkcias. La galerio havas enirejon el la ekstero helpe de lignaj ŝtupoj.
Fijaš
Fijaš estas vilaĝo kaj municipo en la Distrikto Svidník en la Regiono Prešov en nord-orienta Slovakio.
Historio
En historiaj rekordoj, la vilaĝo estis unue menciita en 1414.
Geografio
La municipo kuŝas ĉe alteco da 240 metroj kaj kovras areon da 4,402km². Ĝi havas loĝantaron da proksimume 150 homoj.
Péré
Péré estas la nomo de pluraj komunumoj en Francio:
Kometa kerno
La kerno estas la solida, ĉefa parto de kometo, populare nomata malpura neĝa bulo. Kometa kerno konsistas el roko, polvo kaj frostigitaj gasoj. Kiam ili estas varmigitaj de la Suno, la gasoj sublimiĝas kaj produktas atmosferon ĉirkaŭ la kerno, nomata hararo. La forto aplikita sur la hararo de la premo de la suna radiado kaj la suna vento estigas grandegan voston, kiu direktas sin for de la Suno. Tipa kometa kerno havas albedon de 0.04.
NGC 7594
NGC 7594 (aliaj indikoj — IC 1478, UGC 12485, MCG 2-59-23, ZWG 431.38, PGC 70991) estas galaksio en konstelacio Pegazo.
Kometa kerno
Grando
Oni pensas ke la plejmulto de la kernoj de la kometoj ne estas pli grandaj ol 16 kilometroj. Sed ekzistas iuj kometoj ĝis grandoj de 40 km.
NGC 7594
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Kometa kerno
Grando
La kerno de la kometo Halley (15×8×8 km) entenas la saman kvanton el glacio kaj el polvo. Proksimume 80% de la glacio estas akva glacio, kaj frostigita karbona monooksido faras alian 15%. La restaĵo de la glacio estas frostigita karbona dioksido, metano, kaj amoniako. Sciencistoj kredas ke la aliaj kometoj estas kemie similaj al kometo Halley. La kerno de la kometo Halley estas ekstreme malhela nigra. Sciencistoj kredas ke la surfaco de la kometo, kaj eble de la plejmulto el la aliaj kometoj, estas kovrita de nigra krusto el polvo kaj roko kiu kaŝas la plejmulton de la glacio. Tiaj kometoj elĵetas gasojn nur kiam la truoj direktas sin al la Suno, elmontrante la glacion sub la varmiga lumo el la Suno.
Dum superflugo en 2001, la kosmosondilo Deep Space 1 observis la kernon de la kometo Borrelly kaj malkovris ke ĝia grando estis duono (8×4×4 km) de la grando de la kometo Halley. La kerno de la kometo Borrelly ankaŭ havis terpoman formon kun obskura surfaco. Kiel la Haleja kometo, la kometo Borrely nur elĵetas gasojn el malgrandaj areoj kie la truoj sur la kustro elmontras la suban glacion.
Oni kalkulas ke la kerno de la kometo Hale-Bopp 30 aŭ 40 km granda. Ĉi tiu kometo montriĝas brila nudokule ĉar ĝia nekutima granda kerno elĵetas grandan kvanton el polvo kaj gaso.
La kerno de la kometo P/2007 R5 estas tre eble nur 100-200 metrojn granda.
Oni kredas ke la plej granda centaŭro are estas 250 km to 300 km granda. Tri el la plej grandaj estas 10199 Chariklo (258 km), 2060 Chiron (230 km), kaj 1995 SN55 (~300 km).
Oni taksas ke la averaĝa denseco de la konataj kometoj estas 0.6 g/cm³. Sube estas tabelo kun la kalkulitaj grandoj, densecoj kaj masoj.
Albedo
Kometoj ofte estas priskribitaj kiel malpuraj neĝaj buloj, kvankam ĵusaj observadoj montris sekajn polvajn aŭ rokajn surfacojn, kiuj sugestas ke la glacio kaŝiĝas sub la krusto. Kometaj kernoj estas unu el la plej obskuraj objektoj en la Sunsistemo. La kosmosondilo Giotto malkovris ke la kerno de la kometo Halley reflektas proksimume 4% el la lumo kiu atingas ĝin, kaj la kosmosondilo Deep Space 1 malkovris ke la surfaco de la kometo Borrelly reflektas nur 2.4-3% el la lumo kiu atingas ĝin; kompare, asfalto reflektas 7% el la lumo kiu atingas ĝin.
Oni pensas ke proksimume 6% el la ter-proksimaj objektoj estas estingiĝintaj kometaj kernoj (vidu estingiĝinta kometo) kiuj ne plu elĵetas gasojn. Du ter-proksimaj asteroideoj kun tiom malgranda albedo estas 14827 Hypnos kaj 3552 Don Quixote.
Péré (Charente-Maritime)
Péré [] estas franca komunumo en la departemento Charente-Maritime, en la regiono Puatuo-Ĉarentoj. Ĝi havis 416 loĝantojn en la jaro 2012.
Geografio
Péré situas en la nordo de Charente-Maritime, nordoriente de Rochefort.
Viso del Marqués
Viso del Marqués estas municipo de Hispanio, en la provinco de Ciudad Real, regiono de Kastilio-Manĉo.
La Ĝenerala Arkivo de la Armeŝiparo Álvaro de Bazán havas sidejon en Viso del Marqués, en Palaco de la Markiso de Sankta Kruco, belega palaco renesanca kiu apartenas al la Markisoj de Sankta Kruco de Mudela kiuj luas ĝin al la Hispana Mararmeo per la simbola prezo de unu bileto antikva de unu peseto jare.
La municipo apartenas al jurisdikcio de Valdepeñas kaj posedas unu de la municipaj teritorioj plej grandaj de Hispanio, kiu etendas al deklivaroj nordaj de Sierra Morena.
Loĝantoj
La censita populacio en 2010 estis de 2.804 loĝantoj kaj la denseco estas de 3,4 loĝ/km².
Situo
Viso del Marqués estas situa en la suda parto de Kastilio-Manĉo en la komarko aŭ distrikto Sierra Morena en la suda parto de la provinco de Ciudad Real, je altitudo de 323 m. La areo de ties teritorio estas de 533.20 km².
Ekonomio
Agrikulturo (olivoj) kaj brutobredado (ĉasado).
Historio
Eble la reĝo Alfonso la 7-a mortis tie.
Post la batalo de la Navas de Tolosa, en 1212, El Viso estas donata al la Ordeno de Kalatravo. Sed komence de la 16a jarcento la loko, fruktoĝardenoj kaj montoj estis donataj de Filipo la 2-a al nobelulo marista Álvaro de Bazán, unua Markiso de Santa Cruz.
42487 Ångström
42487 Ångström estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la germanaj astronomoj Freimut Börngen kaj Lutz D. Schmadel elde la Observatorio Karl Schwarzschild en Tautenburg (Germanio).
Nomo
Ĝi estas nomita en memoro de la sveda fizikisto Anders Jonas Ångström (1814–1874), kunfondinto de la astrospektroskopio. Li mezuris la ondolongojn de ĉirkaŭ 1000 linioj de Fraunhofer, malkovrante inter ili kelkajn liniojn de hidrogeno. La anstromo, mezurunuo de longo, egala al 10-10 metro, estas nomita laŭ li.
ISO 3166-2:UG
ISO 3166-2:UG estas subaro de la normo ISO 3166-2 rilate Ugandon. Ĉiu kodo konsistas el du partoj. La unua estas UG, la ISO 3166-1 dulitera (alpha-2) kodo de Ugando. La dua parto estas po unu litero por ciu el la 4 regionoj, kaj po tri ciferoj por ĉiu el la 127 distriktoj kaj por la ĉefurbo.
Muskovito
La muskovito (KAl2AlSi3O10(OH, F)2) estas mineralo de la grupo de silikatoj ĉe tavol-silikatoj, nome glimoj. La nomo devenas el la ĉefurbo de Rusio nome Moskvo, ĉar iam tie oni uzis tiun mineralon por vitrofenestroj.
Karakteroj
Ĝi estas la plej kutima speco de glimoj, kaj ĝi estas konata kiel blanka glimo aŭ kalia glimo pro la arĝenteca koloro kaj brilo kvazaŭ perlamota. Ĝi tipe formiĝas kiel tavolecaj kristaloj de heksagona konturo aŭ kiel flekseblaj kaj elastaj lamenoj. Tiuj lamenetoj ofte disiĝas kaj troviĝas en sablo, tamen en Barato oni trovis grandajn lamenojn de muskovito ĝis 3 m larĝaj kaj 5 m longaj.
Ĉeesto
Ĝi ĉeestas en metamorfozaj rokaĵoj kiel la gnejso kaj la skisto. La glimo muskovito, pro siaj karakteroj estas pli utila ol la flogopito. Ĉar ĝi posedas bli bonajn elektrajn kondiĉojn (ĝi elektre izolas), pli da mekanika rezistado, ĝi estas pli malmola, fleksebla kaj elasta. Ĝi estas ankaŭ varmo-rezista, pro tio uzeblas en industrio de vitroj por fornoj.
Ĝi estas elemento de diversaj rokaĵoj. Ekzemple ĝi troviĝas en acidaj fajro-devenaj rokaĵoj, kiel pegmatitoj aŭ granitoj kaj en metamorfozaj rokaĵoj, ĉefe en mikazito, gnejso kaj ĉe filadio.
Péter Csehi
CSEHI Péter (pr. ĉehi) estas rumanuja hungara pentristo, grafikisto naskita en Cluj la 3-an de novembro 1950 - Budapest ? oktobro 2016. Li estas la filo de literaturkritikisto Gyula Csehi.
Biografio
Péter Csehi inter 1970-73 studis en la Belarta Altlernejo Ion Andreescu de Kluĵo kaj en Belarta Altlernejo Nicolae Grigorescu de Bukareŝto kun majstroj Ioachim Nica, Ion State. Ekde 1975 li instruis en delto de Danubo, ekde 1978 li estis reklamgrafikisto. Ekde 1991 li vivas en Hungarujo. En semajngazeto Élet és Irodalom en 1998 kaj 2000 aperis grafikaj apartnumeroj kun liaj kreaĵoj.
Otatitlán
Otatitlán estas komunumo en la meksika subŝtato Veracruz. La ĉefurbo de la komunumo estas Otatitlán. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 30 119.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 5562 loĝantojn. El tiuj estis 2653 viroj kaj 2909 virinoj. La komunumo havas surfacon de 53.5 kvadratkilometroj. La komunumo situas je 18 gradoj kaj 11 minutoj norda latitudo kaj 96 gradoj kaj 2 minutoj okcidenta longitudo. La meza alteco estas 10 metroj super la marnivelo.
Sociogeografio
En la jaro 1995 en la komunumo vivis 5459 personoj. En la jaro 2000 temis pri 5236, do temis pri kresko / malkresko je -0.83 %. En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 4741 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 95 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al % de la loĝantoj.
Fontoj: Statistikoj de la INEGI
Vizito de Maria
Je la festo Vizito de Maria (latine: Visitatio Mariae) la Latina Eklezio kaj la Prakatolika Eklezioj samkiel parte la anglikanaj kaj luteranismaj eklezioj memoras pri la epizodo rakontata en Lk 1,39 sekve de la Anunciacio: Maria ekvojaĝas por viziti sian parencon Elizabeto (pro tio la nomo "vizito") kaj partigi la ĝojon kun ŝi. Elizabeta, mem graveda je la sesa monato (vd. Johano la Baptisto), salutas ŝin per la vortoj: „Benata vi estas inter la virinoj, kaj benata estas la frukto de via ventro. Kaj pro kio okazas al mi ĉi tio, ke la patrino de mia Sinjoro venas al mi?“ Maria respondas per sia fama laŭdokanto, la Magnificat.
Otatitlán
Eksteraj ligiloj
http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/veracruz/municipios/30119a.htm
136473 Bakosgáspár
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la hungara astronomo Sárneczky Krisztián elde la Stacio de Piszkéstető de la Konkoly Observatorio, proksime de Mátraszentimre en Hungario.
Nomo
Ĝia nomo honoras la hungaran astronomon Bakos Gáspár, patron de la Hungara Reto de Aŭtomataj Teleskopoj (HATNet) kiu servas por trovi kaj karakterizi la kaj studi la brilajn. Li ricevis la premion Newton Lacy Pierce 2011 de la American Astronomical Society.
Vizito de Maria
Dato
La malnova dato de ĉi tiu festo estas la 2-a de julio. La feston enkondukis en 1263 la ordengeneralo de la Franciskanoj Bonaventura por sia ordeno. Pro la rapida kreskado de la ordeno ĝi disvastiĝis en la tuta okcidenta eklezio. Sub papo Pio la 5-a la festotago estis enprenita en la ĝeneralan roman kalendaron la 2-an de julio. Ĉar la 2-a de julio situas post la naskiĝfesto de Johano la Baptisto (24-an de junio) (ekzakte unu tagon post la oktava tago de la johanofesto), la postkoncilia liturgireformo antaŭenigis la feston sur la 31-an de majo (ĝis tiam dato de la festo Maria Reĝino), tiel ke ĝi samtempe fariĝis la fino de la tradicia mariamonato.
En la prakatolika eklezio oni festas Viziton de Maria la 2-an de julio.
Eklezia muziko
La ĥorkantaĵo Übers Gebirg Maria geht de Johann Eccard, ofte kantata je advento, origine estas festkanto pri Vizito de Maria.
En Oberndorf (Salcburgio) staras altebenaĵe bela pilgrimokirko estnante sub la patroneco de vizito de Mario.
Kiyoshiro Tsuboi
Kiyoshiro Tsuboi (坪井 清志郎, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalas ĉe Tokushima Vortis.
István Bocskai
BOCSKAI István aŭ Stefano Boĉkai estis princo de Transilvanio kaj Hungario. Li naskiĝis la 1-an de januaro 1557 en Koloĵvaro kaj mortis la 29-an de decembro 1606 en Kassa.
Kariero
Bocskai estis la estro de la unua ribelo kontraŭhabsburga en 1604-1606. La 21-an de februaro 1605 en Marosszerda (Nyárádszereda) li estis elektita landestro de Transilvanio (Lia investado okazis en Medgyes. La 20-an de aprilo 1605 en Szerencs oni elektis lin landestro de Hungario. La reĝan kronon li ricevis de la turka sultano. Post la Milito 15-jara li sukcesis parte restarigi la sendependecon de Transilvanio kaj la liberan praktikadon de la religioj en sia lando. En lia kortego vivis la plej gravaj intelektuloj de la lando: János Rimay, Simon Péchi (sekretarioj), Mihály Káthay (kancelaro), Péter Alvinczi, János Petki (sikula generalo), János Bocatius (diplomato).
Theodor Scheffer
Theodor SCHEFFER (naskiĝinta la en Düsseldorf mortinta la  en Vajmaro) estis germana pedagogo kaj dum la nazia reĝimo docento ĉe la Universitato de Jena.
Vivo
Li interrompis la lernejan karieron kaj fariĝis librovendejlernoknabo. Post sukcesa sinprezento ĉe eksterula maturiĝekzameno li ekstudis teologion, historion kaj filozofion. Doktoriĝo estis en 1900.
Post trejniĝo pedagoga Scheffer fasciniĝis de la reformpedagogo Berthold Otto, kies unuajn skribitaĵojn li publikigis. Post kiam li provis en 1919 evoluigi specifan modelon de germania popola altlernejo en Berlino ĉe Arndthochschule, li fondis en 1922 en Bad Berka en iama junulargastejo Deutsche Heimatschule. Tiu ĉi lernejo ankaŭ estis trejnigejo por la Blut-und-Boden-movado Artamanen.
Scheffer kunlaboris kun la prahistoriisto Hans Hahne kaj la pedagogo Peter Petersen. Kun ili li fondis la laborrondon Mitteldeutsche Arbeitsgemeinschaft. En la 9.5.1934 petis Petersen docentadrajtigon (kun rekomendo de Hans F. K. Günther) por Scheffer; tio malceditis tiam ankoraŭ fare de la berlina Regna ministerio pri edukado.
En 1937 Scheffer iĝis docento pri politika pedgogiko en Jena post interveno de Heinrich Himmler kiu letere substrekis ke Scheffer estis ĉiam antaŭkomunisto, kontraŭjudismulo kaj grandgermania aktivulo. Ankaŭ ties engaĝiĝo por la Artamanen-movado estis pozitiva kaŭzo por sukcesa dungigo ĉealtlerneja.
Emeterio
Sankta Emeterio (mortis la ) estis romia soldato kiu estis senkapigita pro sia kredo en kristanismo. Li estas konsiderita martiro fare de la Katolika Eklezio kaj, kun Sankta Celedonio, patrono de la urbo (Kantabrio) kaj de Calahorra, en Rioĥo, kie eble li mortis.
Emeterio kaj Celedonio, eble fratoj, servis en tiu rioĥa urbo fine de la 3-a jarcento; ĉu dum la persekutado fare de Diokleciano ĉu en tiu de Valeriano ili estis enprizonigitaj kaj devigitaj ĉu rezigni sian fidon ĉu abandoni la militservon. Ili estis torturitaj kaj finfine senkapigitaj en la sablejo de la rivero Cidacos ekster Calahorra, kie poste oni konstruis la nunan katedralon en Calahorra; pro tio ĝia stranga loko ekster la muregoj de la urbo. La legenda rakonto asertas, ke la kapoj de la sanktuloj alvenis al la urbo Santandero (Kantabrio) pere de ŝtona boato (ofta legendo) kaj ili estis garditaj fare de tiea komunumo de monaĥoj.
Laragne (stacidomo)
Laragne estas franca stacidomo sur linio -, situanta en  Laragne-Montéglin, en departemento Hautes-Alpes, regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Provenco-Alpoj-Bordo Lazura.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de linio Lyon-Perrache P1 - Marseille-St-Charles (tra Grenoble) (905000).
Ameriko
Ameriko estas superkontinento situanta en la okcidenta hemisfero. Ameriko estas konsiderata en pluraj landoj la dua plej granda kontinento en la mondo, post Azio. Ĝi okupas grandan parton de la Okcidenta Hemisfero de la Tero. Ĝi etendiĝas ekde la Arkta Glacia Oceano norde ĝis la Horna Kabo sude, en la kunfluado de la oceanoj Atlantiko kaj Pacifiko kiuj limigas la superkontinenton oriente kaj okcidente, respektive.
Kun surfaco de pli ol 42.000.000 km², ĝi estas la dua termaso plej granda en la planedo, kovrante 8,3% de la tuta surfaco kaj 30,2% de la emerĝita tero kaj krome ĝi koncentras ĉirkaŭ 12% de la homaro.
Pro tia grando kaj geografiaj karakterizoj, Ameriko estas tradicie dividita en Nordameriko, Centrameriko, la Antiloj kaj Sudameriko. Kelkaj geografoj konsideras Centramerikon kaj Antilojn unu sola subregiono ene de Nordameriko. Laŭ ĝiaj kulturaj trajtoj, oni povas distingi anglosaksan Amerikon, la nelatinidan Karibion kaj Latinamerikon.
La superkontinento estis malkovrita de Kristoforo Kolumbo. Antaŭe ĝi estis nomita kiel Abya Yala de la majaoj kaj la centramerikaj kulturoj, kiel "Amerrikua" (vento-lando) de la majaoj de nuna Nikaragvo kaj "Cem Anahuac" de la aztekoj.
Toponimio
La unua fojo kiam estis uzita la nomo "Ameriko" en Eŭropo por nomi la terojn atingitajn de Kolumbo estis en Cosmographiae Introductio, verkita de la germana kartografo Martin Waldseemüller, kiu priskribis en siaj laboraĵoj la hispanajn posedojn de Nordameriko, Antiloj, Centrameriko kaj Sudameriko, kiujn li desegnis en la unua ekzistanta mondmapo kaj kiujn li nomis en sia tuto kiel Ameriko honore de Amerigo Vespucci. Danke al la evoluo de la presilo, la nomoj donitaj de Waldseemüller rapide diskoniĝis en la sciencaj rondoj de Eŭropo. Rilate al la insuloj kaj la tuta superkontinenta maso de la okcidenta hemisfero, la flandr-devena geografo Gerardus Mercator uzis la saman vorton Ameriko unuafoje en siaj kartografiaj laboraĵoj per mondmapo eldonita en 1538. Aliflanke la hispana monarkio jure nomis siajn amerikajn posedaĵojn kiel Kastiliaj reĝlandoj de Indioj. La Brita Krono nomis siajn posedaĵojn Okcidentaj Indioj.
Alia vorto uzata por la superkontinento estas Nova Mondo, kompare kun la Malnova Mondo, t.e. la teritorioj jam konataj al eŭropanoj dum la Mezepoko.
Historio
Ĝis la lastaj jardekoj regis la teorio pri malfrua loĝado kiu asertas ke la alveno de la homo en Amerikon okazis el Siberio antaŭ 12-14 mil jaroj tra Beringio dum la Vurma Glaciepoko. Tamen, pli poste diversfakaj sciencistoj pridubis tion kun ĉiam pli da evidentaĵoj, kreante la novan teorion pri frua loĝado. Ĝi asertas, ke loĝado de Ameriko estas pli antikva (eble inter 20.000 kaj 50.000 jaroj), kaj dum tiu proceso oni uzadis aliajn itinerojn por veni en Amerikon el Siberio, Mongolio kaj eĉ el aliaj lokoj.
En Ameriko okazis du sendependaj Neolitikaj Revolucioj: en Mezameriko, antaŭ 10.000 jaroj kaj en la anda regiono de Sudameriko, antaŭ 5.500 jaroj. Antaŭ 5.000 kaj 6.000 jaroj, formiĝis la grandaj indiĝenamerikaj lingvaj grupoj.
En Ameriko disvolviĝis gravaj civilizoj, kiaj Caral (la plej antikva urbo de Ameriko), la prapuebla kulturo, Pueblo-indianoj, kimbajo, nazka, Ĉimu-kulturo, Ĉavina kulturo, parakazo, moĉeo, hŭari-kulturo, lima kulturo, zapotekoj, miŝtekoj, totonakoj, toltekoj, olmekoj, mŭiska (or-kulturo) kaj la pintaj civilizoj de la imperioj de Teotiŭakano, Tiahuanaco, majaoj, aztekoj kaj inkaoj, inter multaj aliaj.
Kelkaj historiistoj asertas, ke la vikinga koloniado en Ameriko estis la unua veninta el la eŭropa teritorio, kvankam ekzistas teorioj pri antaŭa ĉeesto. Eriko la ruĝa establis la unuajn koloniojn en Gronlando en la jaro 985. Lia filo Leif Eriksson ĉirkaŭ la jaro 1000 establis en nuna Novlando koloniojn, kiuj malaperis kun la paso de la jaroj.
Ekde la alveno de Kristoforo Kolumbo, la enkonduko de novaj malsanoj kiel la variolo okazigis demografian katastrofon. Laŭ kelkaj esploristoj, ili estigis la formorton de 93% de la loĝantaro. En tiu kadro, kelkaj eŭropaj imperioj konkeris kaj koloniis parton de la kontiento, okupita de kulturoj kaj civilizoj jam loĝintaj tie de antaŭ jarmiloj. Hispanujo venkis la grandajn civilizojn azteka kaj inkaa kaj etendigis sian imperion laŭlonge de la tuta pacifika marbordo kaj la baseno de Rivero de la Arĝento, dum Portugalujo koloniis la marbordan strion de nuna Brazilo. Francio establis koloniojn en la atlantika marbordo ekde la nuna Kanado ĝis la nordo de Brazilo. Britio establiĝis en la orienta marbordo de Nordameriko kaj en kelkaj regionoj de la kariba marbordo. Nederlando kaj Danio establis koloniojn en etaj insuloj de Karibio kaj Rusio fine konkeris la regionon de Alasko. La jezuitoj organizis en la regiono de la Rivero Parano reton de jezuitaj gvaraniaj urboj-misiejoj, loĝitaj ekskluzive de jezuitoj kaj indiĝenoj (gvaranioj) kun ekskluziva uzo de la gvarania lingvo. Altgrade memstaraj, ili estis konsideritaj kiel ŝtato ene de la Hispana Imperio.
Oni ankaŭ devas substreki ke la eŭropa konkerado estis malakceptita en diversaj partoj de la superkontinento. Pluraj originaj popoloj sukcese rezistis la eŭropajn invadojn sur vastajn teritoriojn, kaj daŭre kontrolis ilin ĝis la fino de la 19-a jarcento. Araŭkanio, Patagonio, Pampo, Mato Grosso, Amazono kaj la grandaj pratoj de la nordamerika okcidento, restis sub kontrolo de nacioj kiaj la mapuĉoj, pŭelĉoj, rankeloj, viĉioj, tobaoj, amazonanoj, algonkenoj, aopioj, komanĉoj, eskimoj, ktp.
La malsanoj enkondukitaj de la eŭropanoj, kiel la variolo, kaŭzis amasan pereon de la originaj loĝantoj kaj demografian kolapson kiu superis 90% de la tuta loĝantaro
En Sudameriko ankaŭ instaliĝis respublikoj de afrikdevenaj sklavoj, kiuj fuĝis de la portugaloj, kaj establis siajn ŝtatojn kiel Quilombo de los Palmares aŭ Quilombo de Macaco.
Post tri jarcentoj da kolonia regado, la amerikaj popoloj komencis deklari sian sendependecon, postulante la rajton por organiziĝi kiel naciaj ŝtatoj, milite konfrontitaj kontraŭ la eŭropaj potencoj, tiel malfermante la mondan proceson pri senkoloniado de Ameriko. La unuaj kiuj faris tion estis la britaj Dek Tri Kolonioj, el kiuj en 1776 estiĝis Usono, kiel nova socia modelo, bazita sur novaj politikaj konceptoj kiel sendependeco, konstitucio, federismo kaj homaj rajtoj.
En 1804 la afrikdevenaj sklavoj de Haitio ribelis kontraŭ la francaj koloniantoj, deklarante la sendependecon de tiu lando kaj kreante la unuan modernan ŝtaton, regata de amerik-afrikanoj.
En 1809 okazis pluraj ribeloj en la hispanaj kolonioj de Ameriko: la 25-an de majo kaj la 16-an de julio okazis la ribeloj en la urboj Chuquisaca kaj La Paz, respektive, en la Vicreĝlando Río de la Plata, kaj la 10-an de aŭgusto ekflamis la Kita Revolucio gvidata de la markizo Juan de Montúfar. Post kompleksaj procesoj kaj militoj, naskiĝis novaj nacioj: Argentino, Bolivio, Kolombio, Kostariko, Ĉilio, Ekvadoro, Salvadoro, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, Nikaragvo, Paragvajo, Peruo, Urugvajo kaj Venezuelo. En 1844 kaj 1898 la proceso kompletiĝis per la sendependiĝo de Domingo kaj Kubo.
En 1816 naskiĝis la granda sendependa sudamerika ŝtato, nomata Granda Kolombio, kiu ampleksis la teritoriojn de nunaj Panamo, Kolombio, Venezuelo kaj Ekvadoro kaj regionoj de Brazilo, Kostariko, Gujano, Honduro, Nikaragvo kaj Peruo. Ĝi disiĝis en 1830.
En 1822 Brazilo organiziĝis kiel sendependa monarkio — la Brazila Imperio — post disiĝo de la Unuiĝinta Reĝlando de Portugalio, Brazilo kaj Algarvo. Ĝi ekzistis ĝis 1889, kiam la monarkio estis forigita por krei respublikon. Aliflanke, Usono kaj Britio negocis en 1867 sendependigan proceson kun restriktoj por Kanado, kiu konsolidiĝis dum la 20-a jarcento.
En la dua duono de la 20-a jarcento pro la premo de la senkoloniiga proceso, akcelita de Unuiĝintaj Nacioj, pluraj popoloj de Karibio ricevis sian sendependecon disde Britio: Belizo, Antigvo kaj Barbudo, Bahamoj, Barbadoso, Grenado, Jamajko, Sankta Kito kaj Neviso, Sankta Vincento kaj Grenadinoj, Sankta Lucio, Trinidado kaj Tobago. Samtempe sendependiĝis Surinamo disde Nederlando kaj Gujano disde Britio. En la nuntempo, ankoraŭ ekzistas pluraj popoloj kaj teritorioj sub kolonia regado brita, franca kaj nederlanda.
Post la emancipiĝo la landoj de Ameriko sekvis malsamajn vojojn. Dum la 19-a jarcento Usono fariĝis monda potenco kaj anstataŭis Eŭropon kiel regpovon en la regiono. La 20-a jarcento vidis la pliigon de la diferenco en la evoluo kaj disvolviĝo de Usono kompare kun la cetero de la kontinento. Tiel, dum Usono konvertiĝis en grandan mondpotencon ekde la mezo de la jarcento, Latinameriko kaj Karibio fariĝis regiono kun pli da socia malegaleco de la mondo, inkluzive de Haitio, Bolivio kaj Brazilo.
Inter la plej gravaj politikaj okazintaĵoj de la historio de Ameriko troviĝas la Meksika Revolucio (1910-1917), la Malvarma Milito (1945-1991), kiu fronte oponis Usonon kontraŭ Sovetio kaj pluraj diktaturoj en Latinameriko kaj la Kastrisma revolucio (1959). En la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj la apero de rock and roll, kiel rezulto de la fuzio de afr-amerikaj kulturoj kaj ĝia tutmonda disvastigo, kaj de junulaj radikalaj movadoj okazigis profundan kulturan ŝanĝiĝon. Ekde la 1980-aj jaroj la koncentriĝo de entreprenoj, universitatoj kaj la teknologiaj novaĵoj, produktitaj en Silicon Valley en Kalifornio, konvertis la regionon en la akson de la Informa socio.
Ameriko: unu aŭ du kontinentoj?
En Usono kaj Kanado, homoj lernas, ke Ameriko havas du kontinentojn: Sudameriko kaj Nordameriko. Sed en Meksiko, Centra Ameriko kaj Sudameriko, homoj lernas, ke Ameriko estas nur unu kontinento. La ekzisto de la dividantaj Panama kanalo kaj Mezamerika terkolo pravigas la unuan ideon, dum la dua ĉerpas sian veron el la situo de Ameriko kiel mondparto izolita disde Afriko, Eŭrazio kaj Aŭstralio.
El lingva-kultura vidpunkto oni ankaŭ povas dividi Amerikon en du partojn: Angla-Ameriko (tiuj areoj norde de Meksiko) kaj Latin-Ameriko (tiuj areoj sude de Usono, kie latinidaj lingvoj ĉefrolas), aŭ eĉ en tri partojn: Nordameriko, Hispan-Ameriko kaj Portugal-Ameriko (= Brazilo, portugallingva).
Usonanoj nomas sian landon America ("Ameriko") kaj sin mem Americans ("amerikanoj"), dum ili nomas Amerikon the Americas ("la Amerikoj") kaj alilandajn amerikanojn per specifaj terminoj ("sudamerikanoj", "kanadanoj", "peruanoj" ktp.), sekve la angla frazo "America to Americans" povas signifi "Ameriko al amerikanoj" aŭ "Ameriko al usonanoj". Hispanamerikanoj nomas ilin "nordamerikanoj". Tio foje kaŭzas miskomprenojn, ĉar ne ĉiam eblas scii, ĉu oni diras pri amerikanoj entute aŭ nur pri usonanoj.
En la jaro 1992 la amerikaj indiĝenaj popoloj decidis nomi Amerikon Abya Yala. Tiu nomo estis proponita de la Tuloj, panama indiĝena popolo.
Fizika geografio
Ameriko estas la dua plej granda termaso de la planeto, post Azio. Ĝi havas ĉirkaŭ 42.437.680 km². Ĝi etendiĝas de nordo al sudo ekde Kolumbia Kabo (58ºN, Kanado) en Glacia Artika Oceano ĝis la Insuloj Diego Ramírez (56ºS, Ĉilio), situantaj ĉe la Drake-pasejo, kiu disigas la amerikan kontinenton disde Antarkto. Ĝia plej orienta punkto korespondas al la Blanka Kabo en Brazilo (34°47'W) dume la plej okcidenta korespondas al la insulo Attu en la Aleutoj (173°11'E), ĉe la Beringa Markolo, kiu disigas Alaskon disde Azio.
Ĝi konsistas el du kontinentoj kaj subkontinento: Nordameriko kaj Sudameriko, Centrameriko (subkontinento) kaj insula arko konata kiel la Antiloj. Laŭ la teorioj de la kontinenta drivo kaj de platotektoniko, tio kio estas Norda kaj Suda Amerikoj dum milionoj da jaroj estis apartaj termasoj. Post la divido de Gondvano kaj Laŭrazio ambaŭ subkontinentoj moviĝis ĝis la nunaj pozicioj, restante unuigitaj per Centrameriko, terponto elmergita inter ili pro la ago de la tektonikaj plakoj, kiu unue estis insula arko kaj pli malfrue ĝi konvertiĝis en laŭlonga tero. La plej maldika punkto de tiu unio estas la Istmo de Panamo, formita antaŭ tri milionoj da jaroj. Alia insula arko, la Antiloj, estas dua konektilo inter la subkontinentoj.
Klimato
Pro la grandega surfaco etendiĝinta de nordo al sudo, Ameriko havas preskaŭ ĉiujn klimatojn. Inter la marbordoj de Meksiko, la okcidento de Nikaragvo kaj la sudo de Brazilo, troviĝas la varma klimato en la plataj marbordoj kaj montaraj flankoj. La pluva intertropika klimato kaj la arbaro estas tipaj por granda parto de Centrameriko, la amazona plataĵo kaj la karibaj insuloj, dum ĉe la atlantika marbordo de Kolombio, Venezuelo kaj Gujano troviĝas zono de savanoj.
En la subtropikaj zonoj proksime al la latitudo 30º troviĝas aridaj regionoj, el dezertaj trajtoj kiel Sonora-Dezerto (sude de Usono kaj norde de Meksiko) kaj tiu de Atakama-Dezerto (norde de Ĉilio), dum en Patagona Stepo ekzistas malvarma dezerta klimato. La stepoj utilas kiel transiro al pli malvarmaj klimatoj. La modera klimato etendiĝas en la mezaj latitudoj kaj ĉe montaroj, ĉefe en la atlantika flanko. La modera klimato kun pluvoj dum tuta jaro troviĝas en la marbordaj strioj de Kanado, Alasko kaj sudo de Ĉilio, igante zonojn kun miksta arbaro, dum la modera kun pluvoj en somero estas la plej etendita klimato sur la superkontinento, ĉefe en la sudorienta parto de Usono, centro de Meksiko kaj sudoriento de Brazilo. La mediteranea klimato troviĝas en Kalifornio kaj en Ĉilia Centra Valo, generante vegetad-stilo konata kiel ĉaparalo.
Laste, la malvarmaj klimatoj etendiĝas laŭlonge de la ekstremoj de la superkontinento en la proksimaĵoj de la polusoj, precipe en Nordameriko. La tundro troviĝas laŭlonge de granda parto de Alasko kaj Kanado, kaj en la sudamerika ekstremo; pro la alteco de Puna de Atacama kaj grandparte pro la montara regiono. Fine, la polusa klimato troviĝas en Gronlando kaj la malvarma klimato pro la alteco de la montaraj zonoj ĉe la Andoj.
Demografio
Ameriko estas la kvara superkontinento plej loĝata post Azio, Afriko kaj Eŭropo kaj ankaŭ unu el la malpli dense loĝataj, pro ĝia granda surfaco. Tri kvaronoj de la loĝantaro loĝas en urboj.
Politika divido
La amerika superkontinento konsistas el 35 ŝtatoj, 21 dependaĵoj, tri franciaj departementoj kaj unu libera ŝtato asociita al Usono.
Etnografio
La amerika loĝantaro konsistas el 900 mililonoj da loĝantoj proksimume, devenantoj de tri grandaj etnaj grupoj, tiel pro la miksiĝo inter ili (ĉefe en Latinameriko): indianoj kaj eskimoj (kiuj estis la aborigenaj loĝantoj de Ameriko); eŭropanoj (el Hispanio, Portugalio, Britio, Francio, Italio, Germanio, Nederlando, Danio kaj slavaj popoloj, kiuj estas ĉirkaŭ 572,9 milionoj da homoj, t.e. 63,5% de la amerika loĝantaro) kaj afrikanoj subsaharanoj devenantoj de sklavoj. Ankaŭ estas devenantoj de aliaj enmigrintoj, pli frue, ĉefe el Azio, Meza Oriento kaj Fora Oriento. Eĉ se en ĉiuj amerikaj landoj pli aŭ malpli kvante havas eŭropajn devenantojn, ĝi estas ĉefa en landoj kiaj Argentino, Brazilo, Kanado, Kostariko, Kubo, Ĉilio, Urugvajo kaj Usono. En kelkaj el tiuj landoj, kies loĝantoj havas fizikajn trajtojn de blankuloj, oni observis (laŭ fakaj esploroj) ke sub genenitkaj esploroj ili havas indiĝenan kaj afrikan sangon. La rasaj problemoj en Ameriko malpliiĝis laŭlonge de la historio, ĉefe laŭleĝe, ĉar la sklaveco estis tute malpermesita kaj forigita en ĉiuj landoj. Tamen, ekzistas malakcepto kaj diskriminacio kontraŭ kelkaj malplimultoj el indiana, afrika aŭ azia origino en klkaj landoj kies ĉefa loĝantaro estas blanka.
Karakterizoj de la loĝantaro
La loĝantaro de Ameriko varias laŭ la vivkondiĉoj. En Latinameriko, la plejparto de siaj loĝantoj estas junuloj inter 15 - 24 jaroj, kaj la vivdaŭro varias inter 60 kaj 80 jaroj. Cetere, pli ol la duono de la loĝantaro en la plimulto de la landoj estas kamparana. Argentino, Kubo, Ĉilio kaj Urugvajo, estas la landoj de Latinameriko kun demografia strukturo relative maljuniĝinta, ĉar la loĝantaro kun 60 jaroj aŭ pli egalas aŭ superas la 13%. En landoj kiel Gvatemalo, Haitio, Salvadoro, Honduro, Nikaragvo, Panamo, Paragvajo kaj Domingo, ekzistas pli granda junula loĝantaro, regante la junuloj inter 15 kaj 25 jaroj kaj Bolivio estas lando kun proceso je maljuniĝo sed ankoraŭ kun juna loĝantaro. Laste, en Brazilo, Kolombio, Ekvadoro, Kostariko, Meksiko, Peruo, Puerto-Riko kaj Venezuelo, same ilia plimulto konsistas el juna loĝantaro, kvankam en la lastaj jardekoj en Brazilo, Meksiko kaj Puerto-Riko oni spertis progresivan loĝantaran maljuniĝon. Same okazas en la transmaraj departementoj Gvadelupo, Franca Gujano kaj Martiniko (apartenantaj al Francio) kaj en ne latinidaj landoj kiel Bahamoj, Belizo, Gujano, Jamajko, Surinamo, Malgrandaj Antiloj, Trinidado kaj Tobago, inkluzive de la eŭropaj dependaĵoj kiel Nederlandaj Antiloj, Arubo, ktp. En Usono kaj Kanado la plejparto de siaj loĝantoj estas adolta, superante la junulojn.
Lingvoj
La tuta nombro da lingvoj de Ameriko ege superas kvincenton da lingvoj, dialektoj kaj kreoloj. La precipaj lingvoj estas la altruditaj aŭ alportitaj de la eŭropaj koloniantoj sekvataj de la ĉefaj indianaj kulturoj.
Kelkaj aliaj lingvoj kiuj havas konsiderindan nombron eĉ se ne oficialaj, inter ili:
Religio
La precipaj religioj de Ameriko estas la jenaj:
Aliaj gravaj religioj kaj kredoj inkluzivas Siĥismon; Budhismon; Hinduismon; Bahaan Kredon; kaj ampleksan gamon de indiĝenaj religioj, el kiuj la plimulto estas animismaj; kaj multaj tradiciaj afrikaj religioj kaj afrikdevenaj religioj. Sinkretismo ankaŭ troviĝas en la afrikaj, katolika kaj indiĝenaj religioj.
Kaŝmira Valo
La Kaŝmira Valo, konata ankaŭ kiel Valo de Kaŝmiro, estas inter montaroj valo en la parto de la regiono Kaŝmiro administrata de Barato. La valo estas limigita sudokcidente de la montaro Pir Panjal kaj nordoriente de la ĉefa montaro de Himalajo. Ĝi estas proksimume 135 km longa kaj 32 km larĝa, kaj estas drenita de la rivero Ĝelum.
La Kaŝmira Dividaĵo estas administracia dividaĵo de la Barat-administrata Ĝamuo kaj Kaŝmiro. La Kaŝmira Dividaĵo bordas kun Ĝamua Dividaĵo sude kaj Ladako oriente dum la Kontrollinio formas ties nordan kaj okcidentan limon. La dividaĵo konsistas el la jenaj distriktoj: Anantnag, Baramulla, Budgam, Bandipore, Ganderbal, Kupwara, Kulgam, Pulwama, Shopian kaj Srinagar.
Avalon (kanto)
"Avalon" estas usona kanto, komponita de Al Jolson, Vincent Rose kaj Buddy DeSylva en 1920. Unue ĝin registris Jolson, kiu ankaŭ kantis ĝin en la muzikaloj Sinbad kaj Bombo.
La kanto estas populara ĵaza normkanto. Ĝin registris inter aliaj Cab Calloway (1934), Coleman Hawkins (1935) kaj Eddie Durham (1936). La kvarteto de Benny Goodman ludis ĝin en ilia koncerto en Carnegie Hall en 1938.
La komenca melodio de la kanto estas de la ario "E lucevan le stelle" de Giacomo Puccini, de la opero Tosca.
(18529) 1996 WK3
(18529) 1996 WK3 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la Beijing Schmidt CCD Asteroida Programo elde la Stacio Singlong de la Observatorio de Purpura Monto, en provinco Hebejo (Ĉinio).
NGC 7595
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
8494 Edpatvega
8494 Edpatvega estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Henry E. Holt elde la Observatorio de la Monto Palomar (kantono San Diego, Kalifornio, Usono).
Ed kaj Pat Vega estis dinamika teamo da astronomoj dum multaj jaroj. Apogante sin sur sia sperto kiel patologiisto, Ed Vega plenumis studon nomita "Kometa Katastrofo", pri la longtempaj efikoj kontraŭ la homaro de granda kometa alfrapo sur Tero.
Maquiné
Maquiné estas municipo en la brazila subŝtato Suda Rio-Grando, kiu havis 6.905 loĝantojn en 2010.
Ladir
Ladir estas komunumo de la komunumaro Ilanz kaj la distrikto Surselva en Kantono Grizono, Svislando. Ĝi havis 109 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.
Geografio
Ladir situas alte super la valo de la Antaŭa Rejno. Al ĝi apartenas ankaŭ la eksklavo Alp Dadens da Ladir, kiu etendiĝas en nordo ĝis al la Vorab-Glaĉero.
Lingvoj
La oficiala lingvo de la komunumo estas la romanĉa.
Trafiko
Ladir situas flanke de la gravaj trafikvojoj. Al la publika transportreto Ladir estas konektita per poŝtaŭtolinio tra Ruschein al Ilanz.
Historio
La unua dokumenta mencio de Ladir datiĝas el la jaro 831 kiel Litura en la imperia urbaro. Alia mencio datiĝas el la jaro 850 kiel Leitura. Dum mezepoko parto de la kamparanoj apartenis al al Eksteraj Liberuloj de Laax, kaj pluraj de ties ĉefoj devenis el Ladir. Ladir formis kun Schnaus kaj Ruschein najbararon. En la jaro 1502 la alpopaŝtejoj estis dividitaj. En la jaro 1851 estis fonditaj la komunumoj Ladir, Ruschein kaj Schnaus. La preĝejo Sankta Zeno estis menciita la unuan fojon en la jaro 840 kiel havaĵo de Monaĥejo Pfäfers kaj estis ĝis 1684 filio de la paroĥo Ruschein. Kelkaj familioj, kiuj en la jaro 1556 aliĝis al la reformacio devis forlasi la vilaĝon. La 14-an de oktobro 1891 inscendio detruis la tutan vilaĝon.
Dünwald
Dünwald estas loĝloko kaj eksa komunumo en Germanio. Ĝi ĝis la jaro 2022 troviĝis en la distrikto Unstrut-Hainich de la federacia lando Turingio, kaj ekde januaro 2023 disdividiĝis: la loĝloko Zaunröden nun estas parto de la komunumo Unstruttal, kaj la loĝlokoj Beberstedt kaj Hüpstedt doniĝis al la urbo Dingelstädt en la pli norda distrikto Eichsfeld. Fine de la jaro 2019 la loĝloko havis 2 205 loĝantojn, fine de decembro 2021 estis 2 257 loĝantoj.
Johan Zoffany
Johan Joseph ZOFFANY, membro de RAA (denaske Johannes Josephus Zaufallij, 13a de Marto 1733 – 11a de Novembro 1810) estis germana novklasikisma pentristo, aktiva ĉefe en Anglio. Liaj verkoj estas en multaj elstaraj Britaj kolektoj kiaj en la National Gallery, Lon|dono, la Tate Gallery kaj en la Reĝa Kolekto. Lia nomo estis foje literumita Zoffani aŭ Zauffelij (sur lia tomboŝtono, ĝi estis literumita Zoffanij).
Zoffany estis fondinta membro de la nova Reĝa Akademio de Artoj en 1768, kaj ĝuis grandan popularecon pro siaj societaj kaj teatraj portretoj; li pentris multajn elstarajn aktorojn kaj aktorinojn, partikulare David Garrick, nome la plej fama tiama aktoro – Garrick kiel Hamleto kaj Garrick kiel la Reĝo Lear – ofte en la koncerna kostumo. Li estis majstro de tio kio estis nomita "teatra konversaciero", sub-ĝenro de la "konversaciero", nome ĝenro kiu stariĝis kun la mezaj klasoj en la 18a jarcento. (La konversaciero – aŭ conversazione – estis relative malgranda, kvankam ne necese malmultekosta, neformala grupa portreto, ofte de familia grupo aŭ de grupo da amikoj. Tiu ĝenro disvolviĝis en Nederlando kaj Francio kaj iĝis populara en Britio el ĉirkaŭ 1720.)
Mekanika filozofio
Mekanika filozofio estas filozofia doktrino, kiu klarigas la realon de nur mekanikaj leĝoj de la movado. Li asertas, ke la sola formo de kaŭzeco estas la fizika influo inter la materiaj elementoj, kiuj konsistigas la realan mondon kaj, tial, defendas ankaŭ materiismon kaj fizikismo. Ĉi tiu necesa fizika kaŭzado signifas, ke kapabloj kiel libera volo, konscienco aŭ la ekzisto de etiko ne havas sencon en la mekanisma koncepto. Krome ĝi implicas akcepton de determinismo. Li kontraŭas vivismon, kiu defendas vivajn organismojn posedantajn ne-fizikajn fortojn, kiuj donas al ili vivon.