cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kazaĥa Ĥanlando
Religio
Laŭ multaj fakuloj, en la XV-XVI jarcentoj, la kazaĥoj ankoraŭ havis paganajn kultojn, kaj islamo ne estis tiom disvastigita. Sunaisma Islamo estis ensopigita en la pleboj fare de la kazaĥaj sultanoj kaj ĥanoj. La kialo de tio estas, ke la gvidantoj kaj regantoj serĉis potencan socian subtenon en la persono de la tre influa islama pastraro, kiu ne nur helpis unuigi la nomadan socion, sed ankaŭ plifortigis socian disciplinon. La rolo de religiaj predikistoj estis prenita fare de mulaoj, hojas, imamoj. Hojas, kiel la kazaĥaj sultanoj, ne estis parto de la triba komunumo, ĉar ili konsideris sin posteuloj de Mohamedo kaj lia proksima rondo, tio estas, ili spuris sian genealogion al la profeto kaj liaj unuaj kvar kalifoj. El la araba lingvo, Hoja estas tradukita kiel "kleriganto", "kleriganto". Do la kazaĥoj vidis en la hodja klerigitan, kleran homon, iusence pastron. Hojas, estante reprezentantoj de spirita scio, ne pagis impostojn. Kiam ili estis kondukotaj al justeco, ili estis juĝitaj nur de la sultanoj. Kiel la Tore, la Hojas apartenis al la aristokrata klaso aksuyek (el kazaĥa — blanka osto), tial ili posedis la teron (Ŭakfo).<ref name="aûtonomo1">https://zqai.kz/sites/default/files/kazahskoe_hanstvo.pdf
Aldone al islamanoj, reprezentantoj de aliaj kredoj ankaŭ vivis sur la teritorio de la Kazaĥa Ĥanlando, laŭ la fonto, "estas ĉirkaŭ mil urboj kaj vilaĝoj, la ĥakimo de la regiono estas nomumita de Kasim Hano [XVI-a jarcento], kaj liaj regatoj estas duono kafiroj, duono islamanoj".
Gilad Ŝalit
Gilad ŜALIT (hebree: גלעד שליט, naskiĝis la 28-an de aŭgusto 1986, do nun -aĝa) estas israela soldato en rango de kaporalo el Micpe Hila en Okcidenta Galileo. Tiam 19-jaraĝa, li estis kaptita la 25-an de junio 2006 fare de ekstremaj palestinoj (Hamas) kaj kunportita el Israelo tra la demarkacia linio al iu nekonata loko en la Gaza-strio. Ŝalit havas duoblan ŝtatanecon: de Israelo kaj de Francio.
Post la kapto, eniris la strion israeloj soldatoj, sed ili ne sukcesis trovi lin. Post la nesukceso de la militista solvo okazis diplomatiaj provoj por liberigi lin. Hamas volas liberigon de ĉ. 450 palestinoj - multaj el ill estas murdistoj - el israela prizono, sed Israelo ne volas liberlasi tiujn, kiuj murdis israelanojn.
Pro la evento, Israelo ne permesas aŭ limigas transporton de varoj al la Gaza-strio, kio malfortigis popularecon de Hamas. Tio kaj la araba reĝimŝanĝo en Egiptio, tumultoj en Sirio, malfortiĝo de la israela eksterlanda politiko helpis interkonsenton de Hamas kaj Israelo pri ŝanĝo de pli ol mil palestinaj enprizonigitoj kontraŭ Ŝalit. Ŝalit liberiĝis kaj hejmenveturis la 18-an de oktobro 2011.
Krplivnik
Ne miskomprenu kun Kruplivnik!
Krplivnik, hungare Kapornak estas malgranda vilaĝo en Slovenio, en provinco Prekmurje, en statistika regiono Pomurska, en municipo de Hodoš.
Situo
La vilaĝo situas sur malebenaĵo, laŭ la hungara landolimo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Budapeŝto-Murska Sobota. Ĉe la hungara flanko troviĝas Kercaszomor.
Historio
Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Szentgotthárd, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo senbatale okupis la komunumon kaj post 10 tagoj transdonis ĝin al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario, ekde 1991 de Slovenio. Depost 2007 Slovenio kaj Hungario apartenas al interna zono de Schengen, sekve la limoj ne estas gardataj, ili estas trapaseblaj senkontrole ie ajn.
Boa Vista do Incra
Boa Vista do Incra situas en la mezoregiono Nordokcidento de Rio-Grando (portugale Noroeste Rio-grandense), kaj estas la administra centro de samnoma mikroregiono Cruz Alta. Laŭ la stato de en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km² - en 2010 estis 2 425 loĝantoj.
Provinco Sinop
Sinop estas provinco en la norda parto de centra Turkio. Ĝi situas en la nigramara regiono (turke Karadeniz Bölgesi) de la lando, do sude de la Nigra Maro. Administra centro de la provinco estas la samnoma urbo Sinop, kies koordinatoj estas
Stacio Aboshi
Stacio Aboshi (japane: 網干駅 [Aboŝi-eki], angle: Aboshi Station) estas fervoja stacio en Himeĝi, Gubernio Hjogo, Japanio. La stacio servas 1 linion de JR Okcidenta: Linio Sanyō (ĉefa).
Ahrgebirge
La Ahrgebirge (ankaŭ nomata Ahreifel) aŭ Ahr-montaro estas ĝis 623,8 metroj alta kaj 25 km longa mezmontaro de la mezmontaro Ejfelo, kiu situas sudokcidente de Bonn en la limregiono de la germanaj federaciaj landoj Nordrejn-Vestvalio kaj Rejnlando-Palatinato (Germanio).
La arbara montaro havas multajn ekskurso-celojn, interalie la burgo Aremberg, la Radioteleskopo Effelsberg kaj parton de la romia strato Treviro-Kolonjo kun romia akvodukto.
Situo
La Ahr-montaro estas parto de la Ejfelo, kiu mem estas parto de la Ardenoj. La Ahr-montaro sitas je la maldekstra kaj nordokcidenta riverbordeo de la Ahr, ĉirkaŭ 40 km sudokcidente de la urbo Bonn. Kelkfoje la altaĵo je la sudorienta rivero de la Ahr en la ĉirkaŭejo de Altenahr estas rigardata kiel parto de la Ahr-montaro. La malgranda montaro esta limigata de kvarangulo inter Grafschaft kaj Remagen en oriento, de Altenahr en la sudoriento, Antweiler en la sudo, Blankenheim en la okcidento kaj Bad Münstereifel aŭ Rheinbach en la nordo.
En la nordo la montara pejzaĝoj traniras al montetara kaj pli kaj pli ebena malaltaĵo ĉirkaŭ Kolonjo, la Kölner Bucht, en la oriento estas la Voreifel kaj la meza Rejno, en la sudo sekvas trans la rivero la vera mezmontaro Ejfelo (ĝis alteco de 746, 9 m ), en la okcidento la Zitterwald kaj en nordokcidento la Nordeifel.
Montoj
La montoj de la Ahr-montaro estas (ordigitajlaŭ altedo en metroj (m) super marnivelo):
Akvejo
La Ahr-montaron trafluas jenaj akvejoj: kun la alfluantoj Trierbach, Sahrbach, Liersbach, Armuthsbach kun Buchholzbach (fonto proksime de la akvodislimigo apud Esch); kun la alfluantoj Swist (fonto apud Kalenborn) kaj Steinbach.
Lokoj
Lime de la Ahr-montaro estas jenaj urbetoj kaj konunumoj:
Pliaj lokoj en la Ahr-montaro estas inte alie:
Turismo
Ahrtal (valo de la rivero Ahr) kun siaj vinlokoj. La sudorientaj deklivoj de la Ahr-montaro estas vitejoj. La fama Rotweinwanderweg (ruĝvina migropado) iras tra tiuj vitejoj.
Ganashakti
Ganashakti Patrika [ganaŝakti patrika] (1967-nuntempe) estas barata bengallingva taggazeto eldonata de Kolkato, en ŝtato Okcidenta Bengalio de Barato. La papero naskiĝis kiel organo de la komitato de la Komunisma Partio de Barato (Marksisma) en Okcidenta Bengalio.
Historio
Ĝi ekaperis kiel duonmonata periodaĵo en 1967 kaj tiam ĝi komencis kiel vespera taggazeto dum iom da tempo, kaj fine transformiĝis en plena ĉiutaga ĵurnalo. Aktuale, Ganashakti havas 3 eldonojn (en Kolkato, Durgapur kaj Siliguri), havantaj ĉiutagan cirkuladon de malpli ol 200 000 kopioj. Unu el ĝiaj la fondintoj estis Aŝok Gupta aŭ Ramendranat Bataĉarja, kiu batalis en la Goaa Liberiga Movado kaj estis eminenta marksisma gvidanto de Okcidenta Bengalio.
La ĉefa proponanto de la transformo de Ganashakti estis Saroĝ Mukerĝi, batalanto por libereco kaj ŝtata sekretario de la partio dum la 1980-aj jaroj. Post la morto de Mukerĝi, Anil Bisvas transprenis lian poston. Ganashakti atingis ties plej altan eldonkvanton ĉe la tempo de la redaktoro Bisvas. Ganashakti Trust estas la posedanto de la ĵurnalo. La nuna redaktoro estas Debaŝis Ĉakraborti.
Antaŭpomerio
Antaŭpomerio, (Vorpommern), estas regiono en la nordoriento de Germanio. Ĝi estas la orienta (kaj pli malgranda) parto de la federacia lando Meklenburgo-Antaŭpomerio. La alia parto estas Meklenburgo.
Historio
El la perspektivo de la historio oni povas diri, ke Antaŭpomerio estas proksimume tiu parto de Pomerio, oriente de Odro, kiu post la Vestfalia Paco venis sub svedan regon, nomata Sveda Pomerio.
Geografio
La regionon karakterizas antaŭ ĉio la bordo de la Balta maro. Tipa estas la tiel nomata "duobla bordo", kreita de lagunoj en tre specifa formo "Bodden". En Antaŭpomeranio troviĝas la du plej grandaj insuloj de Germanio: Rügen kaj Usedom. La lasta estas politike dividita inter Pollando kaj Germanio.
La plej granda enlanda lago estas la Lago de Kummerow. En la regiono situas du naciaj naturparkoj: Vorpommersche Boddenlandschaft kaj Jasmund.
Leymus
Priskribo
Ili estas staŭdaj kun rizomoj. Ili havas spikojn kun spiketoj due alternataj.
Disvastiĝo
La genro vivas precipe en la Holarkto en dunoj aŭ stepoj.
Ĉefaj specioj
La genro enhavas ĉirckaŭ 40 speciojn.
Max Gallo
Max GALLO naskiĝis la 7-an de januaro 1932 en Nico kaj mortis la 18-an de julio 2017 en Vaison-la-Romaine, estis franca verkisto, historiisto kaj politikisto.
Origine fakulo pri historio, li sekve elektis literaturon per siaj historiaj romanoj kiuj estas la gravaj partoj de lia verkaro. Liaj unuaj romanoj, nomigitaj de li mem verkoj de "politika fikcio", estis verkitaj sub la pseŭdonimo Max Laugham. Verkisto monema kaj sukcesa biografo, li iĝis ano de la Franca Akademio al brakseĝo 24a la 31-an de majo 2007.
En 1981, li estis socialista deputito, kaj iĝis la proparolanto de la tria registaro Mauroy. En 1992-1993, li foriris la francan socialistan partion por sekvi Jean-Pierre Chevènement okaze de la kreado de la Movado de la Civitanoj. Sekve li subtenis Chèvenement dum la prezidanta baloto de 2002, poste Nicolas Sarkozy en 2007.
Infanaĝo
Max Gallo estas filo de malriĉaj italaj enmigrintoj. Lia patro, kiu venis el Piemonto, eliris lernejon post la akiro de sia atesto de studado dekunu-jaraĝe. Lia patrino venis el la regiono de Parmo. La familio Gallo vivis en Nico, kaj Max infanvivis dum la Dua Mondmilito. Lia patro estis tiam rezistanto, sed ne diris ĝin al sia ĉirkaŭularo. Max ĉeestis spektante al Okupado kaj al la Liberigo de Nico kaj travivis intense ĉiujn tiujn eventojn, kiuj profunde markis lin kaj ekdonis al li la deziron historivivi. Tamen la patro de Max, prudentulo, orientis Max al teknikaj studadoj por iĝi oficisto.
Studadoj
Li unue obtenis CAP-on kaj poste trapasis abiturientan ekzamenon de matematiko.
En la jaro 1960, li ekhavis historian agregacion, kaj tial iĝis profesoro en la liceo Masséna. Li daŭrigis sian studadon ĝis doktoriĝo pri historio, kiun li akiris en 1968 per disertacio pri la propagando de la faŝisma Italio.
Ĵurnalisto
Max Gallo estis kronikisto ĉe la franca ĵurnalo L'Express dum 10 jaroj, en la 1970-aj jaroj, antaŭ ol eksiĝi. Post sia registara provo en la 1980-jaroj, li estris la redaktistaron de la ĉiutaga ĵurnalo Le Matin de Paris. Tiuepoke, la gazeto estis "mitterand-ŝatanto". Li partoprenis en la radioprogramado L'Esprit public, prezentita de Philippe Meyer, en France Culture. La lasta interparolo de Max Gallo en tiu programado datiĝis de la 31-a de aŭgusto 2014.
Sklaveco de la nigruloj
La 4-a decembro 2004, invitito de la programo 12/14 de France 3, Max Gallo deklaris, pri la sklaveco de la nigruloj sub Napoleono: «Ĉu tiu ĉi makulo, ĉar temas pri vera makulo, estas kontraŭhomara krimo, mi ne scias.». La CM98 (Comité Marche du 23 mai 1998, esperantlingve Komitato Paŝado de la 23-a majo 1998) asocio ano de la Komitato por la Memoro de Sklaveco plendis kontraŭ li por negado de kontraŭhomara krimo sed ne sukcesis ĉar «ĉiu devas esti libera pridemandi sin pri historia fakto kiam ne plu estas homoj juĝotaj». La CM98 poste apelaciis sed malsukcesis ĉar la apelacia kortumo konsideris, ke «la Taubira leĝo ne kreis krimigecon apartan por protekti leĝe tian rekonon».
La 5-a julio 2006, la tribunalo de granda instanco deklaris la CM98 neagebla.
Politika vivo
Aktivulo kaj ano de la Franca Komunista Partio, li forlasis ĝin dum sia studado de historio.
Li aniĝis al franca socialista partio en 1981, post la demando de la nicaj socialistoj, kiuj serĉis famulon por kontraŭi la tiuepokan urbestron Jacques Médecin, kiu urbestris ekde jardekoj. Max Gallo estis tiam vere konita pro sia romano pri sia urbo Nico, La Anĝela Golfo (La Baie des Anges), kiu estis loka kaj nacia sukceso. Li sukcesis deputitiĝi en la Alpes-Maritimes departemento en 1981, sed li estis malvenkita okaze de la nica komunuma baloto, en 1983.
Li unuafoje renkontis François Mitterrand en la televidprogramo Apostrophes en 1976. En 1983, li iĝis ŝtata sekretario, registara proparolanto de la tria Pierre Mauroy registaro. Li partoprenis la modernigon de tiu ofico, interalie per kreado de ejo por ĵurnalistoj en la Elizeo. Lia kabineta direktoro estis François Hollande. Max Gallo forlasis la registaron en la jaro 1984 por dediĉi pli da tempo al sia literatura laboro kaj ankaŭ iĝi eŭropa deputito de 1984 ĝis 1994.
En 1992-1993, li forlasis la socialistan partion kun Jean-Pierre Chevènement, por krei la Mouvement des Citoyens (la Movado de la Civitanoj), kies prezidento li iĝis. En la jaro 1994, li tute forlasis sian politikan engaĝiĝon por nur verki. Li prezidis la komitaton por subtenado de Jean-Pierre Chevènement al la prezidenta baloto de 2002. En 2005, li aktivis kontraŭ la «Ne» al referendumo pri la Traktato pri Estigo de Konstitucio por Eŭropo.
La 13-an de marto 2007, li anoncis, ke li subtenos S-ron Nicolas Sarkozy dum la franca prezidenta baloto.
Ekde 2007, li konsideris, ke Francio trairadas iun «nacian adegan krizon», kiu ekis de la Unua Mondmilito, kaj kiu estas komparebla al la krizo de la Centjara Milito, konita de la Francoj.
Ano de la Franca Akademio
Post sia unua malsukcesa provo la 22-an de junio 2000 al brakseĝo numero 10a de Jean Guitton, kiam li ricevis nur 6 voĉojn post "blanka" baloto, li estis elektita la 31-an de majo 2007 en la Franca Akademio al brakseĝo numero 24a, kiu estis iam okupita de Jean-François Revel. Li estis akceptita la 31-an de januaro 2008 fare de Alain Decaux.
Malsano kaj morto
La 28-an de majo 2015, li agnoskis, ke li suferas pro la Parkinsona malsano, dirante, ke «la malsano ŝanĝas la aferkoncernecon de la verkisto kun si mem, kun la aliaj verkistoj kaj kun la mondo tia, kia ĝi estas».
Li mortis la 18-an de julio 2017, en sia hejmo de Vaison-la-Romaine, 85-jaraĝa.
Isojoki
Isojoki estas komunumo de Finnlando en provinco Suda Ostrobotnio. La areo de la komunumo estas 687,09 km², el kio 5,05 km² estas akvo. 31.12.2020 la komunumo havis 1 925 loĝantojn. Parte en Isojoki fluas Isojoki (rivero).
Kantono Washington (Vermonto)
aŭ plene esperantlingve kantono Vaŝingtono (Washington County) estas kantono de Usono en la subŝtato Vermonto. La administra centro estas la subŝtata ĉefurbo Montpelier. La kantono estis fondita la. Kiel ĉiuj samnomaj kantonoj de Usono ĝi estas nomata laŭ George Washington, aŭ laŭ PIV esperantigite Georgo Vaŝingtono, la unua prezidanto de Usono (1789–1797). Laŭ la stato de la jaro en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Lubań
Lubań (ĝis 1945 germane Lauban) estas urbo en la provinco Malsupra Silezio de Pollando. Ĝi apartenas al samnoma komunumo Lubań kaj estas la administra centro de ankaŭ samnoma distrikto Lubań.
Esperanto-movado en Lauban
La 2-an de junio 1910 Ferdinand Maly el Görlitz parolis en tiea komerca unuiĝo tiel lerte pri Esperanto, ke tuj 40 personoj decidiĝis fondi grupon esperantistan. Esperanto-Unuiĝo de Lauban'aj Gimnazianoj la 12-an de marto 1913 okazigis sian ĉefkunvenon. Ĉar s-ro Lutteroth faris sian abiturientan ekzamenon kaj pro tio eksiĝis el la grupo, oni elektis novan estraron: s-ron Herttrich (prezidanto) kaj s-ron Hainke (sekretario). Gimnaziana Grupo festis la 27-an de septembro 1913 sian fondiĝfeston en la gimnazio.
Münsingen BE
-
Münsingen estas urbo kaj komunumo en Kantono Berno, Svislando. Ĝis la 31-a de decembro 2009 ĝi estis parto de la distrikto Konolfingen. Ek de la 1-a de januaro 2010 ĝi apartenas al la nove fondita administra distrikto Berno-Mezlando. Ĝi havis 11046 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.
Geografio
Münsigen situas en la sudo de la aglomeraĵo de la federacia urbo Berno. Ĝi situas ĉe la orienta bordo de la rivero Aro.
Najbaraj komunumoj
La komunumo limas en nordo al Rubigen kaj Trimstein, en oriento al Konolfingen kaj Tägertschi, en sudo al Wichtrach, kaj en okcidento al Gerzensee kaj Belp.
Trafiko
Münsingen estas tre bone integrita en la publika trafikreto. Ĝi disponas unuflanke pri stacidomo ĉe la linio de Berno-Lötschberg-Sempiono-Fervojo de Berno al Thun kaj aliflanke pri propra loka busreto. Per la busentrepreno Tangento la urbo estas krome ligita kun la Flughaveno de Berno en la najbara komunumo Belp kaj kun la distriktĉefloko Konolfingen. Poŝtaŭtolinio funkcias inter Wichtrach kaj Münsingen.
Oriente de la urbo paralele al rivero Aro kondukas la nacia aŭtoŝoseo A6 de Berno al Thun kaj Spiez.
Historio
Münsingen estiĝis el kelta vilaĝo, kiu sur la tereno de la hodiaŭa urbo ekzistis ĉirkaŭ la jaro 400 antaŭ Kristo. Okaze de gruzminado oni malkovris en Münsigen en la jaro 1904 tombejkampo de la La-Tène-kulturo.
En mezepoko Münsingen apartenis al la regno Alta Burgonjo kaj poste al la Grafoj de Kiburgo, de kiuj la urbo Berno en la jaro 1406 akiris la kampargrafajn privilegiojn kaj tiel akiris la suverenecon pri la urbo.
La 10-an de januaro 1831 en la preĝejo de Münsingen okazis popola asembleo, kies sekvo estis la forigo de la aristokrata reĝimo de Berno kaj enkonduko de la liberala konstitucio.
Guy de Maupassant
Guy DE MAUPASSANT (naskiĝis la en la Château de Miromesnil (Kastelo Miromesnil) en la komunumo Tourville-sur-Arques, situanta en departemento Seine-Maritime, regiono Normandio Fécamp; mortis la ) estis franca verkisto, aŭtoro de romanoj kaj fabeloj.
Li naskiĝis en Fécamp kaj ne en la kastelo de Miromesnil, kvankam lia patrino pro snobismo volis kredigi ĝin. Admiranto kaj amiko de Gustave Flaubert, li publikigis sian unuan novelon, «Boule de Suif», en la Manifesto de la Naturalismo de la Vesperoj de Medano (Soirées de Médan), organizitaj de Émile Zola en 1880.
David Hilbert
David HILBERT (naskiĝis la en Königsberg (nun Kaliningrado); mortis la  en Göttingen) estis germana matematikisto kaj unu el la plej influaj kaj universalaj matematikistoj de la 19a kaj komenco de la 20a jarcentoj. Hilbert malkovris kaj disvolvigis ampleksan gamon de fundamentaj ideoj en multaj areoj, kiel la invarianta teorio, la variada kalkulo, la konmuta algebro, la algebra nombroteorio, la fundamento de geometrio, la spektra teorio de operatoroj kaj ĝia aplikado al integralaj ekvacioj, la matematika fiziko kaj la fundamento de matematiko (partikulare la pruvteorio).
Guy de Maupassant
Tiu novelo ebligis al Maupassant esti lanĉita en la verkarto kaj obteni ian sukceson; li fariĝis aŭtoro de naturalismaj fabeloj kaj noveloj, liaj plej ŝatataj temoj estis la vivo de la normandaj kamparanoj, de la et-burĝoj, en kiuj li rakontas pri amaj aventuroj aŭ pri frenezecaj halucinoj: La Maison Tellier (1881), Les Contes de la Bécasse (1883).
David Hilbert
Hilbert adoptis kaj varme defendis la teorion de serio kaj de transfiniaj nombroj de Georg Cantor. Fama ekzemplo de lia estreco en matematiko estas lia prezentado en 1900 de kolekto de problemoj kiu pavis la vojon por multo de la matematika esplorado de la 20a jarcento.
Hilbert kaj liaj disĉiploj ege kontribuis al establado de rigoro kaj disvolvigis gravajn ilojn uzatajn en moderna matematika fiziko. Hilbert estas konata kiel unu el la fondintoj de la pruvteorio kaj de la matematika logiko, same kiel unu el la unuaj kiuj distingis inter matematiko kaj metamatematiko.
Guy de Maupassant
Trafita de nervozaj perturboj (sekvoj de sifiliso) li mortis preskaŭ freneza en la kliniko de D-ro Blanche kaj estis entombigita en la pariza tombejo de Montparnasse.
David Hilbert
Ekvivo kaj edukado
Hilbert, la unua de du gefiloj kaj unusola filo de Otto kaj Maria Therese (Erdtmann) Hilbert, naskiĝis en la Provinco Prusio, Reĝlando Prusio, ĉu en Königsberg (laŭ aserto de la propra Hilbert) aŭ en Wehlau (konata ekde 1946 kiel Znamensk) apud Königsberg kie lia patro laboris en la epoko de lia nasko.
Fine de 1872, Hilbert eniris en la Friedrichskolleg Gymnasium (Collegium fridericianum, nome la sama lernejo kie Immanuel Kant studis 140 jarojn antaŭe); sed, post malfeliĉa periodo, li transiris al (fine de 1879) kaj gradiĝis el (komence de 1880) la pli scienc-orientita Wilhelm Gymnasium. Post gradiĝo, en aŭtuno 1880, Hilbert eniris en la Universitato de Königsberg, nome "Albertina". Komence de 1882, Hermann Minkowski (du jarojn pli juna ol Hilbert kaj ankaŭ lokano de Königsberg sed irinta al Berlino por tri semestroj), revenis al Königsberg kaj eniris en la universitato. Hilbert disvolvigis dumvivan amikecon kun la timida, talentohava Minkowski.
Kariero
En 1884, Adolf Hurwitz alvenis al Göttingen kiel Krom-Profesoro (t.e., helpoprofesoro). Tiel startis intensa kaj fruktodona scienca interŝanĝo inter la triopo, kaj Minkowski kaj Hilbert speciale faros reciprokan influon unu super la alia variajn fojojn en siaj sciencaj karieroj. Hilbert doktoriĝis en 1885, pere de disertacio, verkita sub estreco de Ferdinand von Lindemann, titolita Über invariante Eigenschaften spezieller binärer Formen, insbesondere der Kugelfunktionen ("Pri la invariantaj proprecoj de la specialaj binaraj formoj, partikulare la sferaj harmoniaj funkcioj").
Hilbert restis en la Universitato de Königsberg, habilitiĝis en 1886, laboris tie kiel privata docento Privatdozent (senior lecturer) kaj laboris kiel profesoro el 1886 ĝis 1895. En 1895, kiel rezulto de interveno je lia konto fare de Felix Klein, li estis vokata al la Universitato de Göttingen, kie li akiris la postenon de Profesoro de Matematiko kaj restis, malgraŭ multaj ofertoj de aliaj universitatoj kaj akademioj, ĝis sia emeritiĝo en 1930. Dum la jaroj de Klein kaj Hilbert, Göttingen iĝis la plej elstara institucio en la matematika mondo.
Gotingena lernejo
Inter la studentoj de Hilbert estis Hermann Weyl, ŝak-ĉampiono Emanuel Lasker, Ernst Zermelo, kaj Carl Gustav Hempel. John von Neumann estis lia helpanto. En la Universitato de Gotingeno, Hilbert estis ĉirkaŭita de socia cirklo de kelkaj el la plej gravaj matematikistoj de la 20a jarcento, kiel Emmy Noether kaj Alonzo Church.
Inter liaj 69 studentoj por doktorigo en Gotingeno estis multaj kiuj poste iĝos famaj matematikistoj, kiel (laŭ dato de disertacio): Otto Blumenthal (1898), Felix Bernstein (1901), Hermann Weyl (1908), Richard Courant (1910), Erich Hecke (1910), Hugo Steinhaus (1911), kaj Wilhelm Ackermann (1925). Inter 1902 kaj 1939 Hilbert estis redaktoro de Mathematische Annalen, hegemonia primatematika gazeto de la epoko.
Lastaj jaroj
Ĉirkaŭ 1925, Hilbert eksuferis pro damaĝa anemio, tiam nekuracebla vitamin-manko de B!" kies unuaranga simptomo estas elĉerpgiĝo; lia helpanto Eugene Wigner priskribis lin kiel suferanto de "enorma lacego" kaj kiel li "aspektis ege maljuna", kaj ke kvankam finfine diagnozita kaj traktita, li "jam ne plu restis sciencisto post 1925, kaj certe jam ne plu Hilbert mem."
Ĉirkaŭ unu jaron poste, Hilbert estis partopreninta en bankedo kaj estis side apud la nova Ministro de Edukado, Bernhard Rust. Rust demandis ĉu "vere la Matematika Instituto reale suferis tiom multe pro la foriro de la judoj". Hilbert respondis, "Ĉu suferis? Ĝi jam tute ne ekzistas plu!"
Morto
Kiam Hilbert mortis en 1943, la Nazioj jam estis komplete anstataŭigintaj la universitatistojn, ĉar multaj el la iamaj fakultatanoj aŭ estis judoj aŭ estis geedziĝintaj al judoj. Al la funebro de Hilbert venis nur ĉirkaŭ deko da personoj, kaj nur du el ili estis akademiaj kolegoj, inter ili Arnold Sommerfeld, teoria fizikisto kaj ankaŭ lokano de Königsberg. La sciaro pri lia morto disvastiĝis nur ses monatojn post li mortis.
Tradukeble jene:
La tagon antaŭ Hilbert prononcis tiujn frazojn en la ĉiujara kongreso de 1930 de la Societo de Germanaj Sciencistoj kaj Fizikistoj, Kurt Gödel — en rondatabla diskuto dum la Konferenco pri Epistemologio okazinta kune kun la kunsidoj de la Societo — provizore anoncis la unuan esprimon de sia teoremo pri la nekompleteco. "The Conference on Epistemology of the Exact Sciences ran for three days, from 5 to 7 September" (Dawson 1997:68). "It ... was held in conjunction with and just before the ninety-first annual meeting of the Society of German Scientists and Physicians ... and the sixth Assembly of German Physicists and Mathematicians.... Gödel's contributed talk took place on Saturday, 6 September [1930], from 3 until 3:20 in the afternoon, and on Sunday the meeting concluded with a round table discussion of the first day's addresses. During the latter event, without warning and almost offhandedly, Gödel quietly announced that "one can even give examples of propositions (and in fact of those of the type of Goldbach or Fermat) that, while contentually true, are unprovable in the formal system of classical mathematics [153]" (Dawson:69) "... As it happened, Hilbert himself was present at Königsberg, though apparently not at the Conference on Epistemology. The day after the roundtable discussion he delivered the opening address before the Society of German Scientists and Physicians – his famous lecture Naturerkennen und Logik (Logic and the knowledge of nature), at the end of which he declared: 'For the mathematician there is no Ignorabimus, and, in my opinion, not at all for natural science either. ... The true reason why [no-one] has succeeded in finding an unsolvable problem is, in my opinion, that there is no unsolvable problem. In contrast to the foolish Ignorabimus, our credo avers: We must know, We shall know [159]'"(Dawson:71). Gödel's paper was received on November 17, 1930 (cf Reid p. 197, van Heijenoort 1976:592) and published on 25 March 1931 (Dawson 1997:74). But Gödel had given a talk about it beforehand... "An abstract had been presented on October 1930 to the Vienna Academy of Sciences by Hans Hahn" (van Heijenoort:592); this abstract and the full paper both appear in van Heijenoort:583ff. La teoremoj pri la nekompleteco de Gödel montras, ke eĉ la elementpruvaj aksiomaj sistemoj kiel la Peano aritmetiko estas ĉu mem-kontraŭdira aŭ enhavas logikajn proponojn kiuj maleble estas pruveblaj aŭ malpruveblaj.
Persona vivo
En 1892, Hilbert edziĝis al Käthe Jerosch (1864–1945), "nome filino de komercisto el Königsberg, honesta junulino kun sendependa menso kiu kongruis kun li". En Königsberg ili havis unu filon, Franz Hilbert (1893–1969).
La filo de Hilbert nome Franz suferis laŭlonge de sia vivo pro nediagnozigita mensa malsano. Lia malsupra inteligento estis terura seniluziigo por lia patro kaj tiu misfortuno estis tialo de sufero por la matematikistoj kaj studentoj de Gotingeno.
Hilbert konsideris la matematikiston Hermann Minkowski kiel sia "plej bona kaj fidinda amiko".
Hilbert estis baptita kaj edukita kiel kalvinisto en la Prusia Evangelia Eklezio. Li poste lasis la eklezion kaj iĝis agnostikulo. Li ankaŭ argumentis, ke la matematika vero estas sendependa el la ekzisto de Dio aŭ de aliaj dekomencaj premisoj.
Verkarenhavo
La verkaro de Hilbert forte influis la matematikon kaj la teorian fizikon.
Li faris gravajn kontribuojn i.a. al algebra geometrio, nombroteorio, funkcionala analitiko (hilbertaj spacoj) kaj la ĝenerala teorio de relativeco.
En 1900 Hilbert eldonis liston da 23 nesolvitaj problemoj. La listo inkluzivis la rimanan hipotezon kaj la kontinuum-hipotezon, kaj gvidis matematikan esploradon tra la dudeka jarcento.
En 1920 li postulis konstrui la matematikon komplete sur sistemo de aksiomoj, pri kiu oni pruvu, ke ĝi estas sen kontraŭdiroj (programo de Hilbert). Tiu ĉi postulo fiaskis pro la teoremoj de nekompleteco trovitaj de Kurt Gödel en 1930; tamen la programo de Hilbert estis sukcesa en tiu senco, ke ĝi kondukis al profundaj scioj pri la funkciado de formalaj sistemoj.
Hotelo de Hilbert
La senfina Hotelo de Hilbert estas abstrakta konstruo elpensita de David Hilbert. Tiu ĉi paradoksaĵo klarigas, simple kaj intuicie la paradoksojn rilatajn al la matematika koncepto pri senfineco (plej ekzakte pri la transfinaj numeroj enkondukitaj de la matematikisto Georg Cantor). Ĉiuj paradoksaĵoj de Hilbert priskribas pere de hotelo el senfinaj ĉambroj, kvar paradoksojn el la eltrovitaj de Georg Cantor. Multaj personoj kreis kompletajn historiojn pri la metaforo de David Hilbert. Du renomaj hotelistoj volis konstrui la plej grandan hotelon de la mondo, renkontiĝis por pritrakti la aferon kaj komencis per la unua kaj plej evidenta temo: kiom da ĉambroj ĝi havus. Kiel kutime, povus aperi pli granda hotelo, ili alvenis al la konkludo pri la bezono konstrui hotelon kun senfinaj ĉambroj por ke neniu alia hotelo superu ĝin. Pli kaj pli ampleksiĝas la ŝtupoj trudrompante la senfinecon.
Hilberta spaco
En matematiko, hilberta spaco (nomata laŭ David Hilbert) estas ĝeneraligo de eŭklida spaco kiu estas ne limigita per finia kvanto de dimensioj. Tial ĝi estas ena produta spaco, kio signifas ke ĝi havas nociojn de distanco kaj angulo (aparte la nocio de orteco). Ankaŭ, ĝi kontentigas pli teknikan plenecon kiu certiĝas ke limigoj ekzistas kiam oni ilin atendas, kiu faciligas diversajn difinojn de kalkulo. Hilbertaj spacoj provizas ĉirkaŭtekston kun por formaligi kaj ĝeneraligi la konceptojn de la fourier-a serio en terminoj de ajnaj perpendikularaj polinomoj kaj de la fourier-a konverto, kiu estas centra koncepto de funkcionala analitiko. Hilbertaj spacoj estas gravaj en matematika formulaĵo de kvantummekaniko.
La teoremo de fineco
La unua grava verko de Hilbert pri invariantaj funkcioj kondukis lin, en 1888, al pruvo de lia fama teoremo de fineco. Dudek jarojn antaŭe, Paul Gordan estis pruvinta la teoremon de fineco de generatoroj por binaraj formoj, uzante kompleksan fokuson komputan. La klopodoj ĝeneraligi tiun metodon al funkcioj kun pli ol du variabloj malsukcesis pro la enorma malfacilo de la necesaj kalkuloj. Hilbert rimarkis, ke necesas sekvi vojon tute alian. Kiel rezulto, li pruvis la Teoremon de la Bazo de Hilbert: nome montris la ekziston de finia aro de generatoroj, por la invariantoj kvantaj en ajna nombro de variabloj, sed tute abstrakte. Tio estas, li pruvis la ekziston de tiu aro, sed ne algoritme ses pere de teoremo de ekzistado.
Klein, aliflanke, rekonis la gravecon de la laboro kaj zorgis, ke ĝi estu publikigita senŝanĝe. Kuraĝigita de Klein kaj de la komentoj de Gordan, Hilbert etendis sian metodon per dua artikolo, havigante kalkulojn pri la maksimuma grado de la minimuma aro de generatoroj, kaj li sendis ĝin denove al la Annalen. Leginte la manuskripton, Klein respondis jene: «Sendube temas pri la plej grava verko en ĝenerala algebro kiun la Annalen iam publikigis». Poste, kiam la utileco de la metodo de Hilbert estis jam rekonoita universale, la propra Gordan diris: «Mi devas konfesi, ke eĉ teologio havas siajn meritojn».
Aksiomigo de geometrio
La verko Grundlagen der Geometrie (Fundamentoj de geometrio), kiun Hilbert publikigis en 1899, anstataŭis la tradiciajn aksiomojn de Eŭklido per formala sistemo de 21 aksiomoj. Ili evitas la malfortecon identigitan en tiuj de Eŭklido, kies klasika verko Elementoj estis ankoraŭ uzita tiam kiel lernolibro.
La fokuso de Hilbert markis la ŝanĝo al moderna formala aksioma sistemo. La aksiomoj ne estas komprenataj kiel evidentaj veraĵoj. La geometrio povas trakti aferojn, pri kio oni havas fortajn intuiciojn, sed ne necesas atribui eksplicitan signifon al la konceptoj nedifinitaj. Kiel diras Hilbert, la elementoj kiaj la punkto, la rekto, la ebeno kaj aliaj, estas anstataŭeblaj per tabloj, seĝoj, bierkruĉoj kaj aliaj objektoj. Diskutendaj kaj disvolvigendaj estas iliaj difinitaj rilatoj.
Hilbert listigis la konceptojn nedifinitajn: nome punkto, rekto, ebeno, incido (rilato inter punktoj kaj ebenoj), kongruo de paroj de punktoj kaj anguloj. La aksiomoj unuigas la ebenan geometrion kaj la solidan geometrion de Eŭklido en ununura sistemo.
La 23 problemoj
Hilbert proponis ampleksan liston de 23 nesolvitaj problemoj en la Internacia Kongreso de Matematikistoj de Parizo en 1900. Estas ĝenerale agnoskite, ke tiu estas la kolekto de malfermaj problemoj plej sukcesa kaj de profunda konsidero iam produktita fare de ununura matematikisto.
Reverkinte la fundamentojn de la klasika geometrio, Hilbert estus povinta transigi tion al la cetero de la matematiko. Tiu fokuso diferencas, tamen, de la postaj «logikismajn» vidpunktojn de Russell-Whitehead aŭ de la «matematika formalismo» de lia samtempulo Giuseppe Peano kaj pli ĵuse de la «matematika aro» de la grupo Nicolas Bourbaki. La matematika komunumo komplete povus aliri en problemojn kiujn li mem identigis kiel ŝlosilaj aspektoj en la areoj de matematiko kiujn li mem konsideris mejloŝtonaj.
Li lanĉis tiun problemaron en la konferenco "La problemoj de la matematiko" prezentita dum la okazigo de la Dua Internacia Kongreso de Matematikistoj en Parizo. La enkoduko al la prelego de Hilbert jenis tiel:
Li prezentis malpli ol la duono de la problemoj en la Kongreso, kiuj estis publikigitaj en la protokoloj. Li etendis la panoramon per posta publikaĵo, per tiu li alvenis al la nuntempa kanona formulado de la 23 Problemoj de Hilbert. La kompleta teksto estas grava, ĉar la interpreto de la demandoj povas plue esti celo de neevitebla diskutado, ĉiam kiam oni demandas kiom da ili jam estis solvitaj:
1. Problemo de Cantor pri la bazo de la kontinuo. Kiu estas la (kardinala) bazo de la kontinuo?
2. La akordigeblo de la aksiomoj de aritmetiko. Ĉu estas akordigeblaj la aksiomoj de aritmetiko?
3. La egaleco de la volumenoj de du kvaredroj de samaj bazo kaj alto.
4. La problemo de la plej mallonga distanco inter du punktoj. Ĉu vere la rekta linio estas la plej mallonga distanco inter du punktoj, sur ajna surfaco, en ajna geometrio?
5. Stabli la koncepton de grupo de Lie, aŭ kontinua grupo de transformoj, sen akcepti la diferenceblon de la funkcioj kiuj difinas la grupon.
6. Aksiomigo de fiziko. Ĉu eblas krei aksioman korpuson por fiziko?
7. La neracieco kaj transcendeco de precizaj nombroj, kiel, ktp.
8. La problemo de la distribuado de la primaj nombroj.
9. Pruvo de la plej ĝenerala regulo de reciprokeco en ajna nombraro.
10. Stabli efikajn metodojn de solvado de diofantaj ekvacioj.
11. Formoj kvadrataj kun ajnaj algebraj koeficientoj.
12. La etendo de la teoremo de Kronecker pri abel-aj korpoj al ajna domeno de algebra racieco.
14. Pruvo de la finia kondiĉo de kelkaj kompletaj sistemoj de funkcioj.
15. Fundamentado rigora de la nombriga kalkulo de Schubert aŭ algebra geometrio.
16. Problemo de la topologio de kurboj algebraj kaj de surfacoj.
17. La esprimo de formoj difinitaj per adicioj de kvadratoj.
18. Konstruado de la spaco de la kongruaj pluredroj.
19. La solvoj de la regulaj problemoj de la kalkulo de variado, ĉu estas ĉiam analizaj?
20. El problema general de condiciones de contorno de Dirichlet.
21. Pruvo de la ekzisto de liniaj diferencialaj ekvacioj de fuchs-a tipo, konitaj ties senegalaj punktoj kaj grupo monodroma.
22. Uniformeco de la analizaj rilatoj pere de memformaj funkcioj: ĉiam eblas uniformigi ajnan algebran rilaton inter du variabloj pere de memformaj funkcioj de variablo.
23. Etendo de la metodoj de la kalkulo de variado.
Kelkaj el tiuj problemoj estis solvitaj baldaŭ. Aliaj estis diskutitaj dum la tuta 20a jarcento, kaj aktuale oni alvenis al la konkludo ke kelkaj estas banalaj aŭ malsolveblaj. Kelkaj plue estas aktuale defio por matematikistoj.
7714 Briccialdi
7714 Briccialdi estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la elde la Observatorio Santa Lucia de Stroncone (Umbrio, Italio).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la itala komponisto kaj flutisto Giulio Briccialdi (1818–1881), kiu iĝis fama koncerta muzikisto je la aĝo de 15 jaroj. Li instruis en Milano kaj en Vieno kaj donis koncertojn en Eŭropo kaj Ameriko. Li inventis apartan specon de fluto kaj kreis gamon por ĝi.
Hespe
Hespe estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Schaumburg de la federacia lando Malsupra Saksio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Kuba amazono
La Kuba amazono (Amazona leucocephala), konata ankaŭ kiel Kuba papago, blankkapa papago aŭ rozgorĝa papago, estas papago mezgranda ĉefe verda kiu troviĝas en malsekaj kaj sekaj arbaroj de Kubo, de Bahamoj kaj de Kajmana Insularo en Karibio. Kvankam ili estis observita en la naturo en Puerto-Riko, ili estas probable la rezulto de fuĝintaj maskotoj, kaj oni ne registris reproduktadon. La specio apartenas al la Novtropisa genro Amazona.
Priskribo
La Kuba amazono estas mezgranda papago 28–33 cm longa. Ĝi estas ĉefe verda kun kelkaj bluaj plumoj en siaj flugiloj. La verdaj plumoj havas nigran finan bordon. La malsupra vizaĝo, mentono kaj gorĝo estas rozkoloraj, kaj ĝia frunto kaj okulringoj estas blankaj. La etendo de la variaj koloroj de la kapo, la etendo de la rozkoloro en la supra brusto, kaj la etendo de la malbrila ruĝo sur la ventro varias inter la subspecioj. Ties irisoj estas paloliv-verdecaj, ties beko estas korno-kolora, kaj la plumoj super la oreloj estas nigrecaj. La kruroj estas rozkoloraj. La junulo havas malmulton aŭ nenion ruĝan en la ventro, malpli da nigra en la bordoj de la verdaj plumoj, kaj kelkaj el la plumoj sur la pinto de sia kapo estas palflavaj pli ol blankaj. . ..
Aprilo de 2018
Jen listo de okazaĵoj en aprilo 2018:
Sciencisto
Sciencisto estas homo, kiu studas kaj aplikas sciencon kaj uzas sciencan metodon en sia esplorado.
Anthony Burgess
Anthony BURGESS, aŭ plennome: John Anthony BURGESS WILSON (naskiĝis la 25-an de februaro, 1917, mortis la 25-an de novembro, 1993) estis brita verkisto.
Anthony Burgess naskiĝis en Manĉestro. De 1940 ĝis 1946 li servis en la armeo kaj ekde 1954 li laboris kiel edukoficiro pri angla lingvo kaj angla literaturo en Malajzio kaj Brunejo. En la jaro 1959 kuracistoj diagnozis ĉe li ne-operacieblan cerbotumoron kaj prognozis lian morton ene de unu jaro. Burgess tiam forlasis la instruadon, revenis al Britio kaj fariĝis plentempa verkisto. Dum unu jaro li verkis kvin romanojn, poste proksimume du librojn jare: krom romanojn ankaŭ biografiojn, traktatojn kaj literaturkritikojn. Anthony Burgess parolis plurajn fremdlingvojn kaj ankaŭ komponis muzikaĵojn. Li kreis la fikcilingvon Nadsato. Li mortis en 1993 de pulmokancero en Londono.
Lubawa
Lubawa (germane: Löbau in Westpreußen, prapruse: Lūbawa) estas urbo en Varmio-Mazurio en Pollando. Ĝi apartenas al komunumo Lubawa en distrikto Iławski.
Cantagalo (Rio-de-Ĵanejrio)
Cantagalo estas municipo de la brazila subŝtato Rio-de-Ĵanejrio, kiu taksis 19.826 loĝantojn en 2010.
Lubawa
Historio de Lubawa en la Mezepoko
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, la doktoriĝ-kandidato en Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk, kaj publikigita ĉi tie laŭ lia peto kaj permeso)
Historio de Lubawa de la 16a jc ĝis la 18a jc
De la jaro 1466 ĝis la jaro 1772 Lubawa troviĝis en la lomoj e Pollando. Na ten okres przypada najszybszy rozkwit miasta. Szczególnie dobrze rozwinął się handel i rzemiosło. W kolejnych latach miasto przeszło pod panowanie Królestwa Prus. Pożary, epidemia dżumy, która nawiedziła Lubawę na początku XVIII wieku, oraz przerwanie kontaktów handlowych z Polską po 1772 roku doprowadziło do zapaści gospodarczej i spadku znaczenia miasta. W 1774 roku w Lubawie ulokowany został garnizon pruski. Jednocześnie nowe władze rozpoczęły akcję kolonizacyjną, ściągając na ziemię lubawską osadników niemieckich, w znacznej mierze wyznania ewangelickiego. Pomimo napływu dużej liczby ludności niemieckiej okoliczne tereny zachowały swój polski charakter. W mieście umacniały się tendencje patriotyczne. En la episkopa kastelo en Lubawa, dum la jaroj 1535-1539, kvarfoje restai en la urbo pola astronomo Nikolao Koperniko (1473-1543) (vidu la apudan pentraĵon). Lubawa zasłynęła nie tylko z tego, że przebywał w niej słynny astronom, ale także z Biblio de Gutenberg (vidu la du apudj fotoj de la biblio). Zakupił ją dla zamku biskupów chełmińskich biskup Mikołaj Chrapicki. Niestety na początku XIX wieku, po zmianie granic biskupstwa, biblia została wraz ze stolicą diecezji przeniesiona do Pelplin. W drugiej połowie XVIII wieku w mieście wybudowano sinagogo, która uległa zniszczeniu w czasie II wojny światowej. La sama sorto trais la du judaj tombejoj, kiuj estis malfermitaj fine de la sama jarcento.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, la doktoriĝ-kandidato en Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk, kaj publikigita ĉi tie laŭ lia peto kaj permeso)
Historio de Lubawa de la 19a jc ĝis 21a jc
eta|300px|maldekstra|Perdoj de teritorio de Germanio pro la [[Traktato de Versajlo
]] Komence de la 19a jc okazis la ekonomia regreso kaj ĝia pligrandigo pro la Napoleonaj militoj kaj pro la restado de la franca korpuso, ĉirkaŭ 40 mil da soldatoj (vidu la apudan mapon). Pobyt wojska, nakładane kontrybucje i samowola francuskich żołnierzy wyniszczyły Lubawę. W 1818 roku miasto stało się siedzibą władz powiatowych, co sprawiło, że Lubawa zaczęła powoli odzyskiwać pozycję lokalnego centrum rzemieślniczo-handlowego. Dodatkowo miasto pełniło funkcje ośrodka usługowego dla rolnictwa. W drugiej połowie XIX wieku Lubawa i okoliczne tereny stały się znaczącym ośrodkiem polskiego ruchu narodowego na ziemiach pruskich. Laŭ la decidoj de la Traktato de Versajlo (1919) la distrikto Lubawski revenis al Pollando (vidu la apudan mapon). Dnia 19 stycznia 1920 roku do Lubawy wkroczyły entuzjastycznie witane oddziały polskie armii generała Józef Haller (1873-1960). Rozpoczął się nowy okres w dziejach miasta, w którym Lubawa utrzymała nadal swój charakter zaplecza usługowego dla rolnictwa. Okupacja hitlerowska przyniosła wzmożoną eksterminację ludności polskiej i żydowskiej. Na terenie Lubawy zlokalizowany był obóz karny dla nieletnich. Natomiast 21 stycznia 1945 roku do Lubawy wkroczyły oddziały Ruĝa Armeo, które doprowadziły do katastrofalnych zniszczeń. Miasto utraciło niemal 80% wszystkich budynków mieszkalnych. Malgraŭ la grandaj detruoj, la savitaj objektoj de la sakrala arkitekturo estas nun la fiero de la urbo Lubawa.
(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, la doktoriĝ-kandidato en Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk, kaj publikigita ĉi tie laŭ lia peto kaj permeso)
Bibliografio: Stanisław Archemczyk (2010): Historia Warmii i Mazur, tom 1. Pradzieje - 1772 rok, Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego, Olsztyn.
István Mátyus
MÁTYUS István (ma:tjuŝ) estis hungara kuracisto naskita en Kibéd en 1725 kaj mortinta en Marosvásárhely la 6-an de septembro 1802.
Lubawa
Historio de Lubawa de la 19a jc ĝis 21a jc
Stanisław Archemczyk (2011): Historia Warmii i Mazur, tom 2. Lata 1772-2010, Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego, Olsztyn.
István Mátyus
Biografio
István Mátyus havigis la diplomon de kuracisto en Utrecht. Li laboris en Göttingen, Marburg kaj Vieno. En 1757 li revenis kaj iĝis la ĉefkuracisto de Marosszék. Li lasis sian bibliotekon (1326 volumoj), presejon kaj domon al kolegio de Marosvásárhely. Li priokupiĝis ankaŭ korpotrejnadon korpedukadon kaj balneologio en la hodiaŭa senco.
Teuva
Teuva (Östermark) estas komunumo de Finnlando en provinco Suda Ostrobotnio. La areo de la komunumo estas. La 31.12.2020 la komunumo havis 4,994 loĝantojn.
Lubawa
Historio de Lubawa de la 19a jc ĝis 21a jc
Jan Andrzej Choroszy (1995): Cmentarze żydowskie. Studia z dziejów kultury żydowskiej w Polsce, Uniwersytet Wrocławski, Wrocław.
Mieczysław Hoffmann, Jerzy Sikorski (1971): Iława i okolice,Wojewódzki Komitet Kultury Fizycznej i Turystyki, Olsztyn.
Marcin Kuleszo, Barbara Wojczulanis (2001): Warmia i Mazury. Przewodnik ilustrowany,Agencja Fotograficzno-Wydawnicza Mazury, Olsztyn.
Antoni Liedtke (1994): Zarys dziejów diecezji chełmińskiej do 1945 roku, Wydawnictwo Diecezjalne, Pelplin.
Gustav Liek (1893):Die Stadt Löbau in Westpreussen mit Berücksichtigung des Landes Löbau,Im Verlage des Historischen Vereins,Marienwerder.
Wiesław Niesiobędzki (2006): Powiat iławski. Dzieje miast i wsi. Szkice historyczne od czasów krzyżackich do 1945 roku, Lokalna Organizacja Turystyczna Pojezierza Iławskiego i Dorzecza Drwęcy, Iława.
Piotr Nitecki (2000): Biskupi Kościoła w Polsce w latach 965-1999. Słownik biograficzny, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa.
Zbigniew Nowak (1994): Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, tom 2, Gdańskie Towarzystwo Naukowe, Gdańsk.
Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski (1884): Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, tom 5, Nakładem Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, Warszawa.
Dekstra aŭtoritatemo
Dekstra aŭtoritatemo (DA) estas personeca kaj ideologia variablo, studata en politika, socia, kaj personeca psikologioj. Dekstraj aŭtoritatemuloj estas personoj, kiuj havas altan gradon da volonteco cedi al aŭtoritatoj, kiujn ili konsideras establitaj kaj legitimaj, kiuj fidele sekvas sociajn konvenciojn kaj normojn, kaj kiuj agas malamike kaj pune al tiuj, kiuj ne sekvas tiujn konvenciojn kaj normojn. Ili valoras unuformecon kaj favoras la uzon de grupa aŭtoritato, inklude perforto, por atingi ĝin.
Historio
La koncepton pri dekstra aŭtoritatemo enkondukis kanad-usona psikologiisto Bob Altemeyer en 1981. kiel pliprecizigon de la teorio de la aŭtoritatema personeco, originita de la enketistoj el Universitato de Kalifornio ĉe Berkeley Theodor W. Adorno, Elsa Frenkel-Brunswik, Daniel Levinson, kaj Nevitt Sanford. Post longa demandara enketado kaj statistika analizo, Altemeyer trovis, ke nur tri el la originalaj naŭ hipotezitaj komponaĵoj de la modelo interkorelaciis: aŭtoritatema cedemo, aŭtoritatisma agreso, kaj konvenciemo. Enketistoj tradicie supozis, ke ekzistis nur unu speco de aŭtoritatema personeco, kiu povus esti aŭ sekvanto aŭ gvidanto. La malkovro, ke sekvantoj kaj gvidantoj estas plej ofte malsamaj specoj de aŭtoritatemuloj, estas bazita je enketoj faritaj de Sam McFarland.
Dekstra kaj maldekstra
La adjektivo "dekstra" en "dekstra aŭtoritatemo" ne per si mem temas pri ies politiko, sed pri psikologiaj preferoj kaj personeco. Ĝi signifas, ke la persono tendencas sekvi la establitajn konvenciojn kaj aŭtoritatojn en la socio. Teorie, la aŭtoritatoj povus havi dekstrajn aŭ maldekstrajn politikajn vidpunktojn.