cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sankta Klemento Maria Hofbauer
Vivo
Kun alia submajstro nome Emmanuel Kunzmann li pilgrimis dufoje al Romo. La duan fojon li ricevis fare de la posta papo Pio la 7-a (tiam ankoraŭ kardinalo Chiaramonti, episkopo de Tivoli) la permeson vivi ermite en arbaro. Post ses monatoj li tamen reiris Vienon por kontinuigi la studojn. Helpis lin finance certa pia vidvino. Post la fino de la filozofia studoparto li pilgrimis kun alia samlandano el Bohemio, Thaddäus Hübl, en 1784 denove al Romo. Ambaŭ eniris la fare de Alfonso Maria de Liguori fonditan ordenon de la Redemptoristoj. En 1785 li faris la solenajn promesojn kaj finstudis teologion en Frosinone. Ordinite en 1787 ili senditis al Varsovio kie ili estu misiitoj en Kurlando laŭ ordono de lia nuncia moŝto Saluzzo. Kunzmann aliĝis al la duopo en Vieno kiel laika frato. La nuncio retenis ilin en Varsovio kie komisiitis al ili la animzorgadon en la Kirko Sankta Benno: pro tio ili nomiĝis fare de la varsovianoj simple Benno-anoj. La nombro de la redemporistoj polaj kreskis. En 1792 Hofbauer iĝis generalvikario ordena por la provincoj je la alia flanko de la Alpoj.
Přípeř
Přípeř (Peiperz) estas XVI-a parto de statuta urbo Děčín en Ĉeĥio. Ĝi troviĝas nordoriente de Děčín. Estas ĉi tie registritaj 43 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Přípeř situas en katastra teritorio Prostřední Žleb kun areo 11,15 km². La propra katastro de la setlejo inkluzive de komunikiloj havas areon proksimume 0,07 km².
Historio
La plej malnova skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1720.
C/1975 V1
La kometo West, oficiale konata kiel C/1975 V1 estis spektinda kometo kiu fariĝis la Granda Kometo de 1976.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita per fotado por Richard M. West, de European Southern Observatory, la 10a de aŭgusto 1975, kaj atingis sian plej grandan brilecon en marto 1976; atingis brilecon -3 en sia perihelio. Dum sia plej granda brileco, astronomoj eĉ kapablis studi ĝin dum tage.
Spite ĝia spektinda brileco, la kometo West ne atingis grandan reperkuton en la medioj. Parte tio ŝuldis al la seniluziigo kiu kaŭzis la kometo Kohoutek.
Oni kalkulis la orbita periodo de ĉi tiu kometo en 558.000 jaroj.
Rompiĝo
Dum la flugado de la kometo tra la interna Sunsistemo, eble la unuan fojon dum 500.000 jaroj, ĝia kerno rompiĝis en kvar pecoj kiam ĝi flugis je malpli ol 30 milonoj de km de la Suno.
La unua raporto pri ĉi tiu rompiĝo aperis la 7a de marto 1976 je 12:30UT. Poste la astronomo Steven O'Meara, uzante la 9-cola Refraktoro Harvard, anoncis ke unu el tiuj fragmentoj rompiĝis je du novaj pecoj la 18a de marto.
Okoč
Okoč, hungare Ekecs (ekeĉ) estas vilaĝo en Slovakio en regiono Trnava, en distrikto Dunajská Streda.
Situo
la vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Komarno-Bratislavo. La plej proksima urbo estas Veľký Meder 5 km-ojn for. Apud la vilaĝo lagoj kaj kanalo troviĝas. La distrikto troviĝas inter Danubobranĉoj.
Historio
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1268 en formo Ekech, tiam ĝi apartenis al fortikaĵo de Komárom. Tial la loĝantaro havis privilegiojn, la plej ofta okupiĝo estis fiŝkaptado. Baldaŭe la bienoj apartenis al diversaj ekleziuloj. Post la mezepoko la turkoj suferigis la loĝantojn. En 1822 okazis incendio.
En 1910 loĝis en la vilaĝo 544 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Komárom (reĝa departemento), al distrikto Csallóköz, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. Dum la socialismo kolĥozo formiĝis. En 1976 memstara vilaĝo Opatovský Sokolec kuniĝis al Okoč, pli frue ankaŭ la kolĥozoj unuiĝis. En 2001 loĝis tie 3804 da homoj (3520 hungaroj kaj 231 slovakoj).
Maurice Briquet
Maurice BRIQUET (prononcu moris brike, naskiĝis la en Lille, mortis en 1953) estis franca kuracisto-radiologo kaj Esperantisto aktiva en medicinaj rondoj.
Briquet kunlaboris al Internacia Medicina Revuo kaj direktis ĝin kun Julien Vanverts. Li redaktis la bultenon de Tutmonda Esperanta Kuracista Asocio (TEKA) kaj verkis la terminaron "Esperanta Teknika Medicina Vortaro", Bruxelles (Bruselo) 1933.
Insulo Wolf
Insulo Wolf aŭ Wenman Island estas eta insulo de la Galapagoj kaj nomita laŭ la germana geologo Theodor Wolf, laŭ kiu ankaŭ nomiĝas la vulkano Wolf sur la insulo Isabela. Ĝi havas areon de 1,3 km2 (0.5 mi2) kaj maksimuman altecon de 253 m.
La insulo estas malproksima de la ĉefaj insuloj kaj ne havas daŭran loĝantaron, la Nacia Parko Galapagoj ne permesas albordiĝi sur la insulo, kvankam ĝi estas populara loko por subakvado. Antaŭe ĝi nomiĝis Wenman Island.
Faŭno
Insulo Wolf estas parto de Nacia Parko Galapagoj, kvankam, ĝi ne alireblas de tervizitantoj. Kiel ĝia najbaro, Insulo Darwin, ĝi estas malfermata por subakvadantoj. La submara vivo de Insulo Wolf inkluzivas: arojn da martelŝarkoj, galapagoŝarkoj kaj kelkfoje balenŝarkoj, kiel ankaŭ kelonioj, mantarajoj kaj aliaj fiŝoj el la pelaga zono.
Birdovivo abundas sur la insulo kun fregatedoj; ruĝkruraj naivuloj kaj vampira fringo.
Taleroj de Jáchymov
Taleroj de Jáchymov estis arĝentaj moneroj kreitaj dum mezepoko en bohemia urbo Jáchymov (nuntempe en Ĉeĥio).
Danke al la arĝentaj minejoj, kiuj estis malfermitaj komence de la 16-a jarcento, fariĝis tiutempe Jáchymov elstara centro de progresa mineja tekniko, scienco kaj komerco. Pro tio estis en la urba jam ekde la jaro 1519 stampataj famaj "Taleroj de Jáchymov", kiuj famiĝis kiel la plej kvalita kaj la plej potenca mono en la mondo. Unue ili estis stampataj en keloj de iama burgo Freundstein. Pli poste estis konstruita en la jaroj 1534-1537 nova t.n. "Reĝa monfarejo", tuj najbara de la urbodomo.
Multvariebla Γ funkcio
En matematiko, la multvariebla Γ funkcio, γp(·), estas ĝeneraligaĵo de la Γ funkcio. Ĝi estas utila en multvariebla statistiko.
Ĝi havas du ekvivalentan difinojn. Unu estas
kie S>0 signifas ke S pozitiv-definitivas. La alia difino, pli utila praktike, estas
Tial:
kaj tiel plu.
De ĉi tie estas ankaŭ rikura formulo:
Zsigmond Ritoók (kuracisto)
RITOÓK Zsigmond (rito:k) estis hungara kuracisto pri internaj malsanoj. Li naskiĝis en Nagyvárad la 5-an de januaro 1870 kaj mortis en Budapeŝto 1-an de oktobro 1938. Lia nepo estis Zsigmond Ritoók (filologo).
Cully (stacidomo)
Cully estas fervoja stacidomo en Cully, Svislando.
Jurij Gazinskij
Jurij Gazinskij aŭ plennome Jurij Aleksandroviĉ Gazinskij - cirile Юрий Александрович Газинский, angle latinliterigata Yury Aleksandrovich Gazinsky - estas rusia futbalisto. Li naskiĝis en Komsomolsk-ĉe-Amuro, do nun estas -jara.
Ekde la jaro 2013 li profesie ludas futbalon en la unua vira teamo de la klubo FK Krasnodar. Krome Jurij Gazinskij ekde la jaro 2016 estas membro de la rusia nacia teamo de futbalo. Kadre de ĝi li kunkonkuras pri la Futbala Mondpokalo 2018 en Rusio. Matĉe li en la nacia teamo de 2018 rekoneblas per la numero "8".
Moeda
(oficiale Município de) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Metropolitana de Belo Horizonte kaj en la mikroregiono Itaguara. Laŭ la stato de en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
Piramida nombro
Piramida nombro estas unu el kelkaj specoj de nombroj:
Preĝejo Sankta Anna (Bozsok)
La preĝejo Sankta Anna estas romkatolika historia monumento en Hungario, en vilaĝo Bozsok.
Historio
La unua preĝejo onidire estis konstruita en la mezepoko, fakte apud la nuna kirko estas videbla ruino. La nun videbla preĝejo estis konsekrita en 1630. Ĝi estis renovigita en 1743, pligrandigita laŭ baroko en 1772. La orgeno estis farita en 1842. En 1949 oni kovris la tegmenton per ardezoj, en 1958 la ekstra parto estis restaŭrita. La nun videblaj murpentraĵoj estis pentritaj en 1972. Ekstere, poste interne la preĝejo estis renovigita en 1990.
Konstruaĵo
La konstruaĵo situas sola laŭ la ĉefvojo en korto, kiu estas ĉirkaŭita per defenda muro. En la korto estas ankaŭ krucifikso kaj monumento pri miljaro. La kvadrata turo estas la plej proksime al la vojo. Malantaŭ la turo dekstre la navo, maldekstre la kvadrata absido etendiĝas. La absido estas iomete pli mallarĝa, ol la navo. Inter la turo kaj absido la sakristio situas.
Kermeso okazas en dimanĉo depost la 26-an de julio.
Tombeja-Hospitala Preĝejo
Tombeja aŭ Hospitala Preĝejo (ĉeĥe: Hřbitovní - Špitální kostel), nomata ankaŭ "Preĝejo de ĉiuj Sanktuloj", troviĝas en la meza parto de la urbo Jáchymov. Nun ĝi estas la plej malnova konservita memoraĵo de la urbo, devene malfru-gotika konstruaĵo de saksa tipo, kostruita kiel simpla kamparana sanktejo.
Tempo de ĝia ekesto ne estas precize atestita, sed oni mencias, ke ĝi estis konstruita tuj post fondigo de la urbo Jáchymov aŭ nelonge post tiu ĉi jaro - do inter 1516 kaj 1533 jaroj. En la jaro 1783 oni ĝin rebonigis, ĉar ĝi estis tiam sufiĉe kaduka. En la jaro 1964 estis renovigita nur fasado.
Iam ĝi estis kunigita per malalta muro kun konstruaĵo de malsanulejo, pri kiu oni parolas, ke ĝi estis fierindaĵo de la urbo, ĉar tie povis restadi ĉiuj malsanuloj eĉ maljunuloj, eĉ malriĉuloj.
Apud la preĝejeto estis urba tombejo jam ekde la jaro 1530. Riĉa renesanca ekipo kaj altaraj bildoj devenis el laborejo de la fama pentristo Lukaso Cranach - ili estis transdonitaj al urba muzeo. La preĝejeto estis rekonstruita danke al urba magistrato dum la jaroj 1990-1993.
Hezeriș
Hezeriș [hezeriŝ] (hungare: Lugosegres) estas vilaĝo en Rumanio norde de Lugoj. Administre ĝi apartenas al Coșteiu.
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 563 loĝantojn (rumanoj); en 1992 267 (rumanoj).
Historio
Ĝia unua mencio skriba estas en 1401. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Krassó-Szörény).
12157 Können
12157 Können estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 29-an de septembro 1973 de la usona astronomo Tom Gehrels, de la Observatorio de la Monto Palomar (Usono) kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la "Dua Enketo pri Trojanoj" (Second Trojan Survey).
Nomo
Ĝia nomo honoras Günther Peter Können, sciencan esploriston ĉe la Reĝa Nederlanda Instituto de Meteologio, fakulon pri la atmosfera optiko. Li estas fama pro sia libro Polarized light in Nature en kiu li priskribas fenomenojn kiel halooj kaj ĉielarkoj.
Felitto
Felitto estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la regiono Kampanio kaj la provinco Salerno. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kristana patrono estas la sankta Vito, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.
Najbaras la komunumoj Aquara, Bellosguardo, Castel San Lorenzo, Laurino, Magliano Vetere, Monteforte Cilento kaj Roccadaspide.
Kőszegpaty
Kőszegpaty [kOsegpatj] estas malgranda vilaĝo en Hungario en en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Vas (Hungario), en Distrikto Kőszeg.
Situo
Kőszegpaty situas laŭ flakovojoj. Distancoj de Kőszegpaty: Kőszeg 12, Szombathely 16, Budapeŝto 216 km.
Historio
En Kőszegpaty dum la historio estis du vilaĝetoj: Kis- kaj Nagy-paty (malgranda kaj granda Paty). Ili situis laŭ la flankovojo inter Kőszeg kaj Sárvár.
En Kőszegpaty migra poŝto servas.
Apopleksio
Apopleksio (laŭ angla ekzemplo ankaŭ cerbovaskula akcidento, CVA) estas supernocio de diversaj malsanoj, kies komuna trajto estas subita perturbo de la sangocirkulado en la centra nervosistemo. Ĝi kaŭzas multajn diversajn simptomojn depende de la regiono, kiu estas trafita.
Ĉar el apopleksio povas sekvi daŭra damaĝo kaj handikapo, ege urĝas, ke paciento montranta la simptomojn de apopleksio estu prenata alhospitalen kiel eble plej rapide. Prefere oni voku la ambulancon. Tiam la ekzameno, diagnozo, kaj kuraco povas komenciĝi haste.
Termino
Pro la subita ekesto de simptomoj, en naciaj lingvoj la populara vorto por tio ofte venas de la signifo „bato“ aŭ „atako“ (stroke, Schlag(anfall), ictus, Accident vasculaire cérébral). En Esperanto ne evoluis nefakula vorto, ĉar mankis la ĉiutaga bezono. La vorto apopleksio tamen estas malpreciza, ĉar ĝi rilatas al tuta grupo de neŭrologiaj malsanoj, kiuj prezentas similajn simptomojn, sed bezonas alian traktadon.
Epidemiologio
Mondskale, en 2015 apopleksio estas la dua plej grava kaŭzo de mortoj. Entute mortis 6,24 milionojn da homoj pro apopleksio. La incidenco de apopleksioj estas 140-230/100.000 loĝantoj/jaro, sed la risko malsamas depende de geografiaj regionoj, etno, sekso, socia tavolo kaj aliaj faktoroj.
La risko por havi apopleksion forte dependas de la aĝo. Ĝi kreskas laŭ eksponenciala maniero kun la vivaĝo, tiel ke 95% el la pacientoj kun apopleksio aĝas 45 jarojn kaj pli, kaj proksimume du trionoj de la pacientoj aĝas pli ol 65 jarojn. La risko por apopleksio estas iom pli alta por viroj ol por inoj, sed ekde la aĝo de 80 jaroj la risko preskaŭ samaltas por ambaŭ seksoj.
Faktoroj altigantaj la riskon por apopleksio krom aĝo kaj sekso estas diabeto, konsumo de tabako, alta sangopremo, alta kolesterola nivelo, kora malsano, atria fibrilacio kaj antaŭa apopleksio.
Simptomoj
Simptomoj de apopleksio kutime manifestiĝas subite, sed povas ankaŭ dum kelka tempo pliiĝi. Ili povas aperi multforme kaj – depende de la grandeco de la apopleksio – ankaŭ pluraj samtempe. Kiel bona memorigilo, kvankam ĝi nekomplete priskribas la situacion, uzeblas la akronimo TEMPO (en la angla lingvo, la testeto estas konata sub la akronimo „FAST“): Ĝi estas akronimo por memori la simptomojn kaj laŭeble plej helpe reagi, se bezonatas. Frua rekono de la simptomoj estas la ĉefa faktoro por plibonigi la prognozon.
Kaŭzoj de apopleksio
Ĝenerale oni distingas la cerban infarkton (aŭ cerban iskemion), kie pro ŝtopiĝo de vaskulo arteria aŭ vejna okazas manko de sango en iu cerba regiono, de la cerba hemoragio, kie vaskulo rompiĝas kaj la sango fluas el la vaskulo en la organon.
En ambaŭ kazoj rezultiĝas manko de sango en la malantaŭa histo. Ĉar la cerbo estas organo kun rapida metabolo, ĝi havas la plej grandan bezonon de oksigeno kaj glukozo por daŭrigi sian funkciadon. Jam mallonga halto de sangofluo (dum minutoj) povas kaŭzi misfunkcion.
Arteria trombozo
Arteria trombozo estas okluzio de vaskulo pro obstaklo (ekz. koagulaĵo aŭ rompita plakaĵo ĉe la vaskula muro) formiĝinta surloke. Ĝi kaŭzas inter 20 kaj 40% de la cerbaj infarktoj.
Tion povas kaŭzi en grandaj arterioj: arteriosklerozo, dissekcio de arterioj, diversaj inflamoj de la arterioj (arteriito Takayasu, arteriito tempia kaj aliaj) kaj misformado de arterioj kiel ekz. en la malsano Moya-Moya aŭ fibromuskola displazio.
En malgrandaj arterioj kutime respondecas por trombozo la tielnomata mikroangiopatio. Tio estas dumviva ŝanĝiĝo kaj dikiĝo de vaskula muro pro influo de diabeto kaj alta sangopremo. Krome la arterieta muro povas ŝanĝiĝi pro genetikaj malsanoj kaj cerba amiloidangiopatio.
Arteria embolio
El ĉiuj cerbaj infarktoj, emboliaj infarktoj aperas en 25-40%. Embolia infarkto okazas, se en iu fora organo amasiĝas trombocitoj por formi koagulaĵon (embolion), kiu per la sangofluo estas transportita al cerba arterio kaj ŝtopas tion. Embolioj povas formiĝi plej ofte en la koro pro kormalsanoj kiel atria fibrilacio, endokardito kaj malsano de la kora muskolo, aŭ el la materialo de arteriosklerozaj plakaĵoj en antaŭaj, pli grandaj arterioj kiel la aorto.
Vejna trombozo
Samkiel oni povas havi trombozon de gambaj vejnoj, ankaŭ en cerbaj vejnoj povas okazi trombozo. La fermiĝo de la vejnoj per koagulaĵo, precipe se temas pri granda vejno, malebligas la forfluon de la vejna sango. Sekve la eluzita sango stagnas en la kapilaroj; freŝa (oksigen- kaj glukozo-hava) sango ne povas atingi la nervoĉelojn, kiuj malgraŭ la troa kvanto da sango ne ricevas la bezonatajn nutraĵojn. Ili malrapide formortas. Pro la troo de sango la infarktoj kaŭzataj de vejna trombozo tre ofte transformiĝas hemoragie.
Perturboj de koagula sistemo
Ili estas relative maloftaj, kaj plejparte ludas rolon de kunfaktoro, precipe ĉe junaj pacientoj. Ekzistas genetikaj perturboj kiel ekzemple manko de proteino S/C, mutacio de faktoro V, manko de AT III, aŭ dumvive alproprigitaj perturboj kiel hematologiaj malsanoj, antifosfolipid-antikorpoj-sindromo kaj aliaj.
Cerba hipoperfuzo
Se misfunkcio de koro aŭ pulmoj kaŭzas krizan malpliiĝon de la sangopremo („ŝokon“), ankaŭ la sangopremo de la cerbo malaltiĝas draste. Depende de la daŭro kaj graveco tiu manko de sango povas kaŭzi infarktojn multlokajn aŭ ĝeneralan damaĝon al la tuta cerbo.
Kaŭzoj de cerba hemoragio
Generale oni distingas diversajn specojn de enkraniajn hemoragiojn, inter kiuj la cerba hemoragio estas nur unu. Kutime cerbaj hemoragioj havas kiel bazon ian vaskulan problemon: misformado kiel kavernomo, amiloidangiopatio, aneŭrismo, arteria-vejna-misformado kaj aliaj. Al tiuj aldoniĝas alta sangopremo, kiu kondukas al rompiĝo de la cerba vaskulo.
La risko de cerba hemoragio estas plialtigita per konsumo de tabako, alkoholo aŭ kokaino kaj diabeto.
Metodoj de diagnozado
Se paciento suferas de simptomoj, kiuj povas indiki apopleksion, tuja ekzamenado kaj diagnozo nepras, ĉar ĝenerale validas: Ju pli frue oni komencas la terapion, des pli verŝajna estas sukcesa remalfermo de la vaskulo aŭ haltigo de la sangado. El tiu sekvas, ke des pli verŝajnas, ke la daŭra damaĝo al la cerbo nur estas malgranda.
Unua paŝo (urĝa): diagnozo de la apopleksio mem
La diagnozado sekvas jenajn paŝojn:
Klinika ekzamenado
Al la klinika ekzamenado apartenas anamnezo (demandado pri antaŭaj malsanoj, prenataj medikamentoj, vivkondiĉoj ktp.). Plej gravas certigi la momenton, kiam la unuaj simptomoj de la apopleksio montriĝis, ĉar de tio dependas la posta terapio. Krome la historio povas indiki, se temas pri alia malsano. Se oni havas nesufiĉe da informoj, ekzistas pluraj malsanoj, kiuj povas „imiti“ apopleksion (angle: stroke mimics), kiel migreno, epilepsia atako, maltro da korpa fluidaĵo (eksikozo), hipo- aŭ hiperglukozo ĉe diabeto.
Aldoniĝas rapida, sed zorga korpa ekzamenado kun nerva stato. Internacie disvastiĝinta skalo por difini kaj observi la apopleksiajn simptomojn estas la tielnomata NIHSS (National Institute of Health Stroke Scale).
Cerba bildigo
Ĉar la simptomoj de cerba infarkto kaj cerba hemoragio povas esti tute la samaj, nepras havi bildigon en la urĝa situacio por distingi unu de la alia.
Hemoragioj estas kutime bone videblaj. Cerbaj infarktoj ofte dum la unuaj horoj ne aŭ nur parte videblas.
Por diagnozado de cerba iskemio en la urĝa situacio :
komputila tomografio (KT) (sen kontrastilo)
sentiveco = 16%
specifeco = 96%
magneta resonanca bildigo (MRB)
sentiveco = 83%
specifeco = 98%
Tamen la aspekto de iskemioj tre varias depende de la tempo pasinta inter la komenco de la okazaĵo kaj la sinprezento de la paciento en la urĝejo.
En la komputila tomografio la cerba infarkto dum la unuaj horoj tute ne videblas. Ĝis 24 horojn post la fermiĝo de la vaskulo la infarkto nur prezentiĝas per la tielnomataj „fruaj signoj“: la cerbaj sulkoj aperas iomete pli svagaj kaj la bazaj ganglioj estas malpli bone distingeblaj de la blanka substanco. Se cerba arterio estas okluziita per emboliaĵo, oni ankaŭ sen kontrastilo povas vidi la t.n. „signon de la densa arterio“ (angle: dense artery sign), kie la arterio aperas kiel hela strio. Tamen kontrastilo estas tre helpa en komputila tomografio por prijuĝi la grandecon kaj intensecon de freŝa infarkto.
En la akuta periodo, t.e. la unua semajno ekde la dua tago, la infarkto aperas iomete hipodensa. Grandaj infarktoj nun evoluas edemon, kies maksimuma efiko videblas en la tria tago. Dum la subakuta periodo, kiu ekvivalentas la duan ĝis kvinan semajnon, la infarkto kelkfoje apenaŭ videblas, ĉar la trafita histo iĝas izodensa. Oni parolas pri la „nebuliga efiko“ (angle: fogging effect). Post pluraj semajnoj la infarkto pli kaj pli hipodensiĝas, ĉar la korpo forprenas la mortan histon, ĝis kiam la iama infarkto fine povas esti truo samaspekta kiel la likvejoj. En magneta resonanca bildigo la aspekto de iskemio dependas de la sekvenco. La plej sensitiva rilate iskemiojn estas la tielnomata difuzo-sekvenco, kie tre freŝaj iskemioj post kelkaj minutoj aŭ plej malfrue du horoj aperas kiel perturbo de difuzo, hiperintensa en la difuzo-sekvenco. La kerno de la iskemio, t.e. la histo, kiu jam mortis, montriĝas hiperintensa en la FLAIR-sekvenco.
Por diagnozado de cerba hemoragio en la urĝa situacio :
KT (sen kontrastilo)
sensitiveco = 89%
specifeco = 100%
MRB
sensitiveco = 81%
Freŝa sango en la komputila tomografio bone videblas hiperdense, t.e. blanka. La KT tial estas la plej bona elekto por detekti akutan sangadon. La sango dum kelkaj semajnoj malplidensiĝas kaj iam ne plu estas videbla en la bildo. Se la hemoragio ne postlasas histan difekton, oni ofte nenion plu vidas post pluraj semajnoj en la KT. Pro tio por la trovo de malnovaj hemoragioj la MRB estas pli sensitiva. Freŝa sango malbone videblas en la kutimaj T1- kaj T2-sekvencoj de MRB. Sed en la tielnomata T2*-sekvenco (ankaŭ nomata „hemo-sekvenco“) la postlasaĵoj de iamaj hemoragioj aspektas tre hipointensaj (t.e. forte nigraj).
Dua diagnoza paŝo: trovo de la kaŭzo
Kaŭzoj por la apopleksio varias laŭ aĝo, sekso kaj vivkondiĉo. Pro tio, post la akuta terapio necesas trovi la specifa(j)n kaŭzo(j)n, kiuj kondukis al la apopleksio. Tiucele oni uzas ultrasonografion de la cerbaj kaj kolaj arterioj (por detekti ekzemple karotidan stenozon), elektrokardiografion (EKG) kaj 24h-EKG-monitoradon (por detekti korajn misritmojn) kaj multajn sangotestojn (pri kolesterolo, glukozo, la koagula sistemo ktp.) Kiujn testojn la kuracisto elektas, iom varias, sed la menciitaj estas la plej kutimaj.
Antaŭhospitala situacio
Oni zorgu, ke pacientoj kun simptomoj de apopleksio estu diagnozataj de kuracisto senpere, ĉar la rezultoj de la terapio forte dependas de la tempo, kiam oni ekkuracas. Rimarkante apopleksiecajn simptomojn oni devas tuj voki la ambulancon. Oni restu ĉe la paciento, ne donu al ĝi ion por drinki aŭ manĝi, ĉar povas esti, ke la paciento ne povas kontroli glutadon. Se oni misglutas, estas la danĝero de posta pneŭmonio aŭ eĉ sufokiĝo.
La ambulanco translokigas la pacienton al hospitalo. Se troviĝas pluraj hospitaloj proksime, kutime la ambulanculoj zorgas pri tio, ke la plej taŭga hospitalo estas elektita. Preferinda estas veturigi la pacienton al hospitalo kun stacio specifa por apopleksioj (angle: stroke unit). Esploroj montris, ke estas avantaĝa por pacientoj esti kuracata sur tiu specifaj stacioj kompare kun stacioj sen specifa sperto pri apopleksioj. Sed specifaj apopleksi-stacioj ne ekzistas ĉie. En Germanio ekzemple tutlande ekzistas 300 hospitaloj kun apopleksi-stacioj, en Britio estas 183 kaj en Usono oni nombris 750 de tiuj stacioj en 2010. En tuta Afriko ekzistas nur kelkdekoj da apopleksi-stacioj. Kompreneble, la disvastiĝo de tiuj specifaj stacioj dependas de la financoj kaj de la landa sansistemo, kaj ene de iu lando tamen kutime ekzistas grandaj diferencoj inter urboj kaj kamparaj regionoj.
En regionoj kun malmultaj hospitaloj la pacientoj devas esti transportitaj eĉ per helikoptero.
En la hospitalo
La terapio komenciĝas tuj post la korpa ekzamenado kaj la bildigo.
Terapio de cerba iskemio
Ekzistas du principaj ebloj: Ĉe pruvita fermiĝo de unu el la grandaj arterioj (karotido aŭ la komencaj partoj de cerbaj arterioj antaŭa, meza aŭ posta) oni povas per kateterizado elsuĉi la koagulaĵon (trombektomio). Tiun procedon pluraj esploroj en 2015 pruvis efika. Ĝi povas okazi nur en hospitaloj kun neŭroradiologio. La metodo aplikeblas dum la unuaj ses horoj post la ekapero de simptomoj kaj nur tre escepte post tiu tempo. Kondiĉo estas la trovo de fermiĝo de granda arterio. Tio eblas per angiografio; pro tio ĉe pacientoj alvenantaj la hospitalon ene de ses horoj post apero de simptomoj kaj kun sufiĉe grava deficito, oni rekomendas tuj bildigi ne nur la cerbon mem, sed ankaŭ la arteriojn. Tiu angiografio eblas kaj kiel MRB- kaj kiel KT-angiografio. En ambaŭ kazoj bezonatas kontrastilo.
Ofte la bildigo tamen ne montras la konkretan okluzion, ekzemple se la vaskulo trafita estas tre malgranda. Tiam la terapio estas vejna injekcio de forta kontraŭ-koagulilo, kiu – donita dum 3 horoj post ekapero de simptomoj – pligrandigas la ŝancon de posta vivo sen handikapo je 10%. En 2010 post esploroj oni plilongigis la tempon, kiam estu donita la injekcio, al 4,5 horoj post ekapero de simptomoj. Ju pli malfrue oni donas ĝin, des malpli efike ĝi tamen estas. Oni kutime uzas rtPA (rekombinanta histo-plasminogen-aktivigilon).
Se la cerba infarkto definitive jam estas okazinta kaj tre granda, kelkfoje necesas ĥirurgia terapio. La leziĝinta cerba histo disvolvas edemon, kiu povas kaŭzi severan altiĝon de enkrania premo. Por doni pli da spaco al la ŝvelanta cerbo, oni eltranĉas pecon el la krania osto (kraniektomio), kiun oni remetos post la malŝvelado.
Terapio de cerba hemoragio
Pacientoj kun cerba hemoragio same estas enstaciigita en stacio specifa por apopleksio. Oni monitoras sangopremon, koran ritmon, oksigenon en la sango ktp. La sangopremo ne estu tro alta. Se la paciento antaŭe prenis kontraŭkoagulilojn, tiuj estas paŭzigitaj, ĉar ili povas pligravigi la sangadon. Kelkaj pacientoj devas esti operaciitaj, por aliaj ekzistas neŭroradiologiaj metodoj, sed tio dependas de la loko de la hemoragio kaj de la speco de hemoragio.
Apopleksi-ambulanco
Ĉar tempo tre gravas por la rezulto de aplopleksioterapio, Germanio kiel unua lando mondskale enkondukis specialan apopleksi-ambulancon en 2010 (germane: STEMO Stroke-Einsatz-Mobil, angle: MSU mobile stroke unit). Ĝi estas ambulancaŭtomobilo iom pli granda ol normale; en ĝi troviĝas komputila tomografo, kaj la kuracisto laboranta estas neŭrologo aŭ havas ekranan kontakton al neŭrologo en iu el la grandaj hospitaloj. Tiel la anamnezo, klinika ekzamenado kaj bildigo povas okazi suraŭtomobile, dum la transporto. Per la apopleksi-ambulanco oni intencas ankoraŭ minimumigi la tempon inter la alvoko ĝis kiam la paciento povas ricevi la akutan terapion. Oni provis ĝin en la ĉefurbo Berlino, kaj ĝi estas tiom sukcesa, ke malgraŭ la altaj kostoj oni decidis aĉeti pluajn du de tiuj apopleksi-ambulancoj. 2015 oni ekprovis similan koncepton en Houston, Teksaso, Usono.
Limbe (Kamerunio)
Limbe (ankaŭ Limbé; antaŭe, 1858–1982: Victoria) estas marborda urbo en la Sud-Okcidenta regiono de Kamerunio. Brita baptisma misiisto Alfred Saker fondis ĝin en 1858 sur la suda deklivo de Monto Kameruno. Li nomis la novan urbon Victoria laŭ la nomo de la tiama brita reĝino. Laŭ la censo de 2005, la loĝantaro nombriĝis 84,223.
Intercivitana Milito de Salvadoro
Oni konas sub la nomo Intercivitana Milito de Salvadoro la armitan konflikton kiu okazis en tiu centramerika lando inter la registara armeo kaj la gerilaj fortoj de la Fronto Farabundo Martí por la Nacia Liberado (FMLN). Ĝi neniam estis oficiale deklarita, sed la ĉefa parto okazis inter la jaroj 1980 ĝis 1992, kvankam jam en antaŭaj jaroj la malstabileco kaj konfliktemo de la lando estis rimarkinda.
Oni ĉirkaŭkalkulis viktimojn je 75.000 mortintoj kaj malaperintoj. La konflikto konkludis, post dialogo inter la partoj, per subskribo de la t.n. Pacakordo de Ĉapultepeko, kiu permesis la malaligon de la gerila armeo kaj ĝian aligon al la politika vivo de la lando.
Krome Salvadoro jam estis suferinta iam almenaŭ alian enlandan militon, tiam inter 1826 kaj 1829, kiam ĝi formis parton de la Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko.
Politikaj krizoj
Ekde la sendependeco de Hispanio en 1821, la lando vivis konstantajn politikajn krizojn. En la du jardekoj sekvaj al la sendependeco, Salvadoro klopodis formi federacion kun la aliaj centramerikaj landoj. Post la malsukceso de la klopodo de la federa projekto, Salvadoro proklamis sian unuan Konstitucion kiel unueca ŝtato en 1841.
En la venontaj jaroj, la lando vivis en konstanta politika malstabilo, pro luktado inter liberaluloj kaj konservativuloj. La definitiva venko de la unuaj, en 1871, helpis serion de registaroj estritaj de terposedantoj, la t.n. Kafrespubliko ("República Cafetalera"). Dum tiu epoko, en 1881 kaj 1882, la prezidento Rafael Zaldívar nuligis la komunumajn posedaĵojn. La historiistoj konsideras, ke tiu politiko kontribuis krei koncentriĝon en la terposedo, unu de la kaŭzoj de la enlanda milito de la 20a jarcento.
La militistaj registaroj
En decembro de 1931 la generalo Maximiliano Hernández Martínez iĝis prezidento de Salvadoro post la puĉa forigo de la civila estro, nome Arturo Araújo. Tiel komenciĝis serio de militistaj estraroj kiuj regos la landon ĝis 1979. La koncentriĝo de la terposedo en malmultaj posedantoj kaj la enormaj sociaj malegalecoj kaŭzis kamparanan kaj indiĝenan insurekcion en 1932, kiu estis perforte subpremata kaj kie oni okazigis ĉirkaŭ 20.000 mortojn. La reĝimo de Martínez konsolidiĝis post la nuligo de tiu insurekcio kaj pluestis en la povo ĝis 1944. En la 1950-aj jaroj, la registaro de la koloneloj Óscar Osorio kaj José María Lemus helpis kelkajn sociajn reformojn, sed plukontrolis perforte la opoziciantojn. La tiel nomata "Futbala Milito" kontraŭ Honduro (1969) revenigis amase milojn da salvadoranoj setlintajn en la najbara lando, kio pligrandigis la sociajn konflikotjn.
La 1970-aj jaroj
Dum la 1970-aj jaroj Salvadoro iĝis iom post iom socia konfliktaro. La manko de libero, la abisma vakuo inter riĉuloj kaj malriĉuloj (la 10 % de la popolanaro ĝuis la 80 procentojn de la riĉoj de la lando), sume al la kreskanta internacia kontraŭstaro inter kapitalismaj kaj komunismaj landoj, plikomplikigis la landan situacion. En 1970 naskiĝis la organizo Fuerzas Populares de Liberación "Farabundo Martí" (FPL), disigaĵo el la Partido Comunista Salvadoreño (Komunista Partio fondita en 1930). En februaro de 1971, la "Grupo", organizo formita de universitatanoj (antaŭaĵo de la Ejército Revolucionario del Pueblo, ERP) kidnapis kaj mortigis la entrepreniston Ernesto Regalado Dueñas en la unua perarma ago de revolucia maldekstra grupo. En la balotado de la 20-a de februaro de 1972 la civila opozicio formis aliancon Unión Nacional Opositora (UNO) kiu prezentis kiel porprezidenta kandidato la eksurbestron de San Salvador, José Napoleón Duarte. Post la balotado la Centra Konsilantaro pri Balotadoj proklamis venkinton la oficialan kandidaton, nome kolonelon Arturo Armando Molina. La UNO denoncis grandan balotan fraŭdon.
La 25-an de marto de 1972 proteste kontraŭ la fraŭdo grupo de junaj militistoj klopodis puĉi malsukcese. La malsukceso balota kontribuis akceli la socian radikaligon kaj plinombrigi la membraron de la ĵuse fonditaj gerilaj organizoj. Februare de 1977 en nova fraŭda balotado oni elektis prezidento la generalon Carlos Humberto Romero.
En 1975 oni konstituis la grupon Fuerzas Armadas de la Resistencia Nacional (Armitaj Fortoj de Nacia Rezistado, FARN), kiel disiĝo el la ERP kaj en 1976 eliris la Partido Revolucionario de los Trabajadores Centroamericanos (Revolucia Partio de la Centramerikaj Laboristoj). Tiuj armitaj grupoj kunlaboris kun la laboristaj, kamparanaj kaj studentaj organizoj. Por financi sin la novaj gerilaj grupoj organizis kidnapojn de entreprenistoj kaj funkciuloj kiel tiujn de Roberto Poma (fare de la ERP) kaj Mauricio Borgonovo Pohl (fare de la FPL), ambaŭ okazintajn en 1977. La registaro de Molina kaj tiu de lia sukcedanto Romero klopodis bremsi la kreskon de la maldekstra movado per perforto fare de la polico kaj de la paramilita grupo ORDEN (ordo). Okazis organizita amasmortigado de instruistoj, kamparanaj kaj sindikatistaj estroj kaj universitataj studentoj kaj subpremado de publikaj manifestacioj, kiel la nuligo de studenta marŝado la 30-an de julio de 1975 kaj la nomita amasmortigado de la ŝtuparo de la katedralo la 8-an de majo de 1979.
FMLN
Antaŭ la kreo de la FMLN okazis kelkaj klopodoj cele la unuigon de la gerilaj fortoj. La 19-an de decembro de 1979 kreiĝis la Politika-Militara Kunordigo (Coordinadora Político Militar), integrita de la FPL, la RN kaj la PCS. La 22-an de majo de 1980 kreiĝis la Unuigita Revolucia Direktoraro (Dirección Revolucionaria Unificada, DRU), kie partoprenis la FPL, la ERP, la RN kaj la PCS.
La FMLN estis fondita oficiale la 10-an de oktobro de 1980 kiel alianco de politik-militistaj organizoj de maldekstro: la Fuerzas Populares de Liberación "Farabundo Martí" (FPL), la Ejército Revolucionario del Pueblo (ERP), la Resistencia Nacional (RN) kaj la Salvadora Komunista Partio (PCS). En decembro samjare sumiĝis la Partido Revolucionario de los Trabajadores Centroamericanos (PRTC).
Internacia kunteksto
La enlanda milito de Salvadoro estis konsiderata kiel unu el la konfliktoj devenaj el la ideologia, politika kaj militista kontraŭstaro inter Sovetunio kaj Usono (kun ties koncernaj aliancanoj), konata kiel Malvarma Milito. La du luktantaj partioj en la salvadora konflikto estis influataj de la tutmonda kontraŭstaro. La registaro de Salvadoro ege alianciĝis kun Usono ekde mezo de la 20a jarcento. Oficiroj de la registara armeo, la FAES, ricevis milititstan edukadon en usonaj militistolernejoj kiel la School of the Americas jam en la epoko antaŭ la milita konflikto salvadora, akirante la apogon de la registaroj de Jimmy Carter, Ronald Reagan kaj George H. Bush. Aliflanke la movadoj de maldekstro kiuj kunformis la FMLN, ĉefe, la Partido Comunista Salvadoreño, havis kunordigajn rilatojn kun Sovetunio, la landoj de la socialisma bloko de Orienta Eŭropo, Kubo kaj Nikaragvo.
Apopleksio
Post-akuta terapio
Dum la akuta terapio de apopleksio intencas minimumigi la damaĝon al la cerba histo, kiu estus kaŭzita de la aktuala apopleksio, la celo de la post-akuta terapio estas eviti pliajn apopleksiojn. La post-akuta terapio komenciĝas la duan tagon de la hospitala restado kaj daŭras dumvive. Ĝi koncentriĝas pri la reduktado de la riskfaktoroj.
Intercivitana Milito de Salvadoro
La konflikto
Ĉirkaŭ 1979 la violento inter la dekstreca registaro kaj la maldekstreca opozicio iĝis jam enlanda milito. La maldekstro organiziĝis en la grupigo kiu celis repreni la ateston de Farabundo Martí, la nomita Frente Farabundo Martí para la Liberación Nacional (FMLN), estrata de Schafik Handal, Salvador Cayetano Carpio kaj Joaquín Villalobos, kun apogo de la kamparanoj organizitaj en la ruraj zonoj kaj inter la urbaj laboristaj sektoroj. La 24-an de marto de 1980 la ĉefepiskopo de San-Salvadoro, Monsinjoro Óscar Arnulfo Romero, estis mortigita dum la celebro de meso, en la kapelo de hospitalo, fare de membro de la dekstreca registare apogita morteskadrono (escuadrón de la muerte). Li estis petinta pacon en sia lando kaj klopodis organizi konversaciojn kun la gerilo. Dum la konflikto antaŭeniĝis, la gerilo akiris nerektan kaj rektan apogojn de Kubo kaj la subteno de la sandinisma reĝimo de Nikaragvo, jam en la povo post la forigo de la diktaturo de Anastasio Somoza Debayle la 19-an de julio de 1979 fare de la gerilo de la Frente Sandinista de Liberación Nacional (FSLN).
Apopleksio
Post-akuta terapio
Kontraŭ cerba iskemio, se neniu konkreta kaŭzo estas trovita, momente oni rekomendas acetilsalikatan acidon (aspirino) 100 mg/tago kombinita kun statino kaj inhibilo de angiotenzinon-konverta enzimo. Se kaŭzoj estas trovitaj, ekzistas detalaj rekomendoj de la diversaj landaj asocioj pri apopleksio. Laŭbezone, oni devas agordi sangopremon kaj diabeton. La paciento devas ĉesigi fumadon.
Intercivitana Milito de Salvadoro
La konflikto
La registaro siaflanke mobilizis la armeon kaj la policon cele lukti kontraŭ la insurekcio. Kun la apogo de la usona registaro, oni starigis la Infanteriajn Rotojn de Tuja Reago (BIRI), el kiuj la roto Batallón Atlacatl akiris famon kiel violenta kaj kruela pro sia agado kontraŭ la civila loĝantaro. La usona registaro sendis al la salvadora armeo modernajn armilarojn kaj helikopterojn per kiuj oni patrolis eĉ la stratojn de la ĉefurbo. Dume grupoj de militistoj kaj policistoj for de la leĝo kun apogo de entreprenistoj kaj terposedantoj kreis la nomitajn escuadrones de la muerte (morteskadronojn), kiuj dediĉis sin terurigi la ruralajn kaj malriĉajn zonojn, kie la FMLN akiris sian plejan apogon.
Apopleksio
Post-akuta terapio
Kontraŭ cerba hemoragio, plej gravas teni malaltan la sangopremon. Rekomendita estas premo inter 120 kaj 140 mmHg. Konduto plialtiganta la riskon estas ĉesigenda (uzo de drogoj, alkoholo, tabako ktp.).
Intercivitana Milito de Salvadoro
La konflikto
Dufoje (nome en 1981 kaj en 1989) la FMLN klopodis konkeri la ŝtatan ĉefurbon San-Salvadoron, kaj la departamentajn ĉefurbojn malsukcese, ĉar la armeo repuŝis la atakon de la gerilanoj kiuj malsupreniris el la montaro kiu ĉirkaŭas la ĉefurbon. Kiam la Prezidento de Usono Ronald Reagan ekpoviĝis la 20-an de januaro de 1981, li prezentis tiun atakon de antaŭ tri semajnoj kiel pruvo de la antaŭenigo de la akso de malbono – Sovetunio – en la "malantaŭa korto" de sia lando. La registaroj de Meksiko, Venezuelo kaj Francio male agnoskis la FMLN-on kiel militan legitiman forton. La 16-an de novembro de 1989, en la Universidad Centroamericana José Simeón Cañas, morteskadrono mortigis grupon de 6 pastroj jezuitoj de Hispanio proksimaj al la religia tendenco de la Teologio de la Liberigo, kiuj estas la jenaj: Ignacio Ellacuría, Amando López, Juan Ramón Moreno, Ignacio Martín Baró, Segundo Montes kaj Joaquín López y López. La masakro indignigis la tutan mondon kaj pligrandigis la alvokojn de la internacia komunumo por ke ambaŭ flankoj iniciatu dialogon.
Apopleksio
Rehabilito kaj prognozo
Kiam okazas apopleksio, ne eblas antaŭdiri dum la unuaj tagoj kiel estos la fina rezulto. Multe dependas de tio, kiom rapide la fermita vaskulo estas remalfermita kaj kiom longe la malantaŭa histo restas sennutraĵa. Sed eĉ sen kuracado ekzistas iskemioj, kiu estas sinlimigaj, tiel ke la fermita vaskulo remalfermiĝas pro metabolaj kialoj.
Intercivitana Milito de Salvadoro
La paco
En 1990 la du partoj akceptis ke la UN peru en la konflikto kaj oni komencis konversaciojn por trovi solvon al la milito. Post streĉa negocado, UN skizis planon laŭ etapoj, laŭ kiu okazu jene:
Apopleksio
Rehabilito kaj prognozo
Se la fermiĝo ne daŭras tro longe, povas esti ke tute ne okazas daŭra damaĝo al la cerbo. Se simptomoj restas nur dum malpli ol 24 horoj kaj en bildigo ne troviĝas videbla damaĝo, oni parolas pri „pasema/transira iskemia atako“ (TIA, en la angla: transient ischemic attack).
Intercivitana Milito de Salvadoro
La paco
Fine de 1991 la UN atestis ke ambaŭ flankoj plenumis siajn memdevigojn kaj kunvokis la subskribon de la Pacakordo de Ĉapultepeko la 16-an de januaro de 1992 en la Kastelo de Ĉapultepeko, Meksikurbo, Meksiko.
Apopleksio
Rehabilito kaj prognozo
Sed ankaŭ se parto de cerbo formortis pro la apopleksio, dependas de la grandeco kaj la preciza loko, kiom gravaj estos la daŭraj simptomoj. Per terapio eblas plibonigi la simptomojn. Se la paciento troviĝas en specifa apopleksistacio, la terapio komenciĝas ekde la unua tago, ĉar esploroj montris, ke laŭeble plej frua terapio minimumigas la handikapon.
Intercivitana Milito de Salvadoro
Sekvoj
Oni ĉirkaŭkalkulas 75.000 mortintojn, plejparte civilulojn. Se konsideri ke en la 1980-aj jaroj la loĝantaro de Salvadoro estis ĉirkaŭ 4,5 milionoj de loĝantoj, tio egalas al la takso ke preskaŭ 2 % de la populacio mortis dum la konflikto. Dekoj da miloj da personoj vundiĝis fizike (sekve de armiloj, eksplodoj, kontraŭpersonaj minoj, ktp.) kaj miloj el ili kripliĝis porvive. Ankaŭ miloj vundiĝis psikologie (se konsideri la seksatencojn kiujn suferis multnombraj virinoj kaj la torturojn kaj humiligojn kiujn suferis ankaŭ multnombraj viroj). Multnombraj geinfanoj orfiĝis ĉu el patro, el patrino aŭ ambaŭe.
Apopleksio
Rehabilito kaj prognozo
La rehabilita teamo konsistas el fizioterapiistoj, okupterapiistoj kaj logopediistoj. Fizioterapio okupiĝas pri ekzercado de normala movado kaj trejnas ekzemple la piediradon de homoj, kiuj pro paralizo aŭ pro problemoj kun la ekvilibro ne povas piediri. Ĉe pacientoj kun severa apopleksio, kiuj ne povas memstare moviĝi entute, la pasiva movado de artikoj kaj streĉado de muskoloj kaj tendenoj povas redukti dolorojn kaj eviti, ke aperas kontrakturoj.
Intercivitana Milito de Salvadoro
Sekvoj
La materiala perdo estis kvantega. Pontoj, ŝoseoj, elektraj fostoj kaj turoj, ktp, detruiĝis aŭ ege damaĝiĝis; la foriro de kapitalo kaj la retiriĝo el la lando aŭ fermo de multnombraj entreprenoj haltigis la ekonomion de la lando dum pli ol unu jardeko. La rekonstruo de infrastrukturo plilongiĝis ĝis la nuntempo.
Apopleksio
Rehabilito kaj prognozo
Okupterapio celas ebligi al la paciento laŭeble plej normalan, memstaran vivon. La ekzercado de atento, perceptado kaj koncentriĝo apartenas al tio, same kiel re-lernado de ĉiujtagaj farendaĵoj (kuirado, sinflegado ktp.). Okupterpiistoj ankaŭ konsilas al la paciento kiel uzi helpilojn, aŭ kiujn anstataŭajn metodojn ĝi povas uzi por atingi ion.
Intercivitana Milito de Salvadoro
Sekvoj
Ankaŭ el socia vidpunkto la perdo estis tre alta. La malmobilizigo de la eksmilitistoj kaj reeniro en la civilan vivon malfacilis kaj ankoraŭ daŭras. Kiel sekvo de la milito restis enmane de civiluloj miloj da pafiloj, kiu helpis la aperon de junulbandoj kaj plenkreskulbandoj nomitaj mara, dediĉitaj al deliktado kaj drogokomercado kio faris el Salvadoro unu el la landoj kie (senmilite) estas plej violentaj de la mondo. Aliflanke ĉirkaŭ 500.0000 salvadoranos forlasis la landon. La plejparto translokiĝis al ŝtato usona de Kalifornio, kie enmigrintoj kaj ties posteulojn iĝis grava forto ekonomia-labora, kaj kies monsendoj al familianoj en Salvadoro iĝis unu de la motoroj de la landa ekonomio.
Apopleksio
Rehabilito kaj prognozo
Logopedio tre gravas, ĉar problemoj kun parolado, elparolo aŭ glutado oftas ĉe pacientoj kun apopleksio. La tasko de logopediistoj estas unue klasifiki la konkretajn problemojn de la paciento por trafe ekzerci ĝuste tiujn kaj trovi helpilojn por kompensi laŭeble la deficitojn. Ankaŭ gravas instrui la parencojn pri la efikoj de parol- aŭ glutproblemoj.
Intercivitana Milito de Salvadoro
Sekvoj
Ekde politika vidpunkto la lando demokratiiĝis. Ekde la fino de la enlanda milito ĝis nun ĉiu balotado okazinta en Salvadoro estis detale observitaj de UN kaj aliaj internaciaj institucioj por certigi la travideblon de la elektoj. La novaj institucioj kreitaj kiel rezulto de la packordoj garantias la bonan funkciadon de la politika sistemo kaj celas servi ĉiujn sektorojn de la socio. Tamen la milito polusigis kaj kreis malŝaton en la salvadora socio.
Apopleksio
Rehabilito kaj prognozo
Post la restado en hospitalo, la rehabilito okazas en specifaj resanigejoj, ĉar ofte bezonatas pluraj semajnoj de ekzercado. La finan staton de pacientaj deficitoj oni pritaksas en Eŭropo kaj la nordamerikaj landoj per la t.n. modifita Rankin-Skalo (mRS):
Prognozo
Malgraŭ provoj de resanigo ne ĉiuj pacientoj komplete resaniĝas. La statistikaj rezultoj de apopleksioj estas: Depresio aŭ emocia malstabileco povas esti konsekvenco de apopleksio. Inter 30 kaj 50% el la pacientoj spertas tielnomatan post-apopleksian depresion. Por la maleblo de memstara vivo kognaj perturboj same respondecas kiel korpaj handikapoj. Aparte se homo suferis de pli ol unu apopleksio, iom post iom pro la detruo de cerberoj povas kaŭzi vaskularan demencon. 10% el la pacientoj kun apopleksio post iom da tempo havos epilepsian atakon. Severa danĝero post apopleksio estas la risko havi plian apopleksion. Kiom granda estas la risko, dependas la riskfaktoroj, kiujn havas la paciento. Por taksi la riskon de rea cerba infarkto ekzistas kvantigiloj kiel la apopleksi-prognoza instrumento (Stroke-Prognostic Instrument, SPI-II). La kvoto de homoj kun denova apopleksio dum du jaroj estas 10% inter tiuj kun 0-3 poentoj, 19% inter tiuj kun 4-7 poentoj kaj 31% inter tiuj kun 8-15 poentoj. Nesurprizige la riskofaktoroj kalkulitaj en SPI-II estas pli-malpli la samaj kiel la riskofaktoroj por cerbaj iskemioj entute. Tio montras tamen la gravecon, trovi la personajn riskofaktorojn de ĉiu paciento dum restado en hospitalo, por laŭeble plej strikte kontraŭefiki ilin.
Rilate cerbajn hemoragiojn, la risko de rea hemoragio estas malpli facile kalkulebla, ĉar multe dependas de la speco de hemoragio (encerba aŭ subaraknoida) kaj de la loko, kie ĝi okazis (infratentoria aŭ supratentoria).
Literaturo
Bedaŭrinde aktuala literaturo esperantlingva malmultas. Jen listo de utilaj legaĵoj en naciaj lingvoj:
Gvidlinioj
Gvidlinioj de la Eŭropa Organizaĵo pri Apopleksioj (European Stroke Organisation, ESO) el 2008 (jam ne plu tiom aktuala, sed multlingve): http://eso-stroke.org/eso-guideline-directory/
Gvidlinioj de la Usona Asocio pri la Koro (American Heart Asociation, AHA), angle: http://professional.heart.org/professional/GuidelinesStatements/searchresults.jsp?q=&y=&chosen-search-y=&t=1084
Libroj
Caplan LR (2016) Caplan's Stroke: A clinical approach. Cambrige University Press: Cambridge, 684 p.
Gill SK, Brown MM, Robertson F, Losseff N (2015) Stroke Medicine: Case Studies from Queen Square. Springer: Novjorko, 288 p.
Hacke W. (2015) Neurologie. Springer: Novjorko, 1039 p.
Hufschmidt A, Lücking CH, Rauer S (2013) ''Neurologie compact. Für Klinik und Praxis''. Thieme: Stuttgart/Novjorko, 949 p.
Seidel G & Jauß M (2017) Stroke XXS pocket. Börm Bruckmeier Verlag: Grünwald, 164 p.
NGC 1104
NGC 1104 (aliaj indikoj — PGC 10634, UGC 2287, MCG 0-8-19, ZWG 389.20, IRAS02461-0028) estas galaksio en konstelacio Baleno.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Ploŝĉad Aleksandra Nevskogo-1 (metrostacio en Sankt-Peterburgo)
Ploŝĉad Aleksandra Nevskogo-1 (Площадь Александра Невского-1) estas stacio de la Metroo de Sankt-Peterburgo sur Nevsko-Vasileostrovskaja linio, ĝi situas inter la stacioj ' kaj ' en Sankt-Peterburgo.
Lujza Szabó
Lujza Szabó [sabO], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo Szabó Lujza Gizella estis hungara operkantisto (koloratursoprano). Ŝiaj 2 geedziĝaj nomoj estis Unger Ernőné kaj Palik Frigyesné, ŝia unua edzo estis Ernő Unger.
Lujza Szabó naskiĝis la en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto.
Biografio
Lujza Szabó komence lernis violonadon de Jenő Hubay, dum ŝi violonadis en kineja orkestro. Ŝia voĉo estis malkovrita, tial ŝi akiris operkantistan diplomon en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt en 1927. Ŝiaj plej gravaj instruistoj estis József Sík kaj Ernő Unger. Ŝi komencis sian kantistan karieron en Budapeŝta Ŝtata Operejo, kie ŝi restis ĝis sia tre frua morto. Ŝi havis 50 rolojn, krome ŝi kantis oratoriojn. En tiu periodo ŝi estis gastkantisto en Berlino kaj Amsterdamo.