cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yvelines
Yvelines [] estas franca departemento kun la numero 78, en la regiono Francilio. La departemento Yvelines estis oficiale kreita la 1-an de januaro 1968.
Ĝi situas en la regiono Francilio en centro de norda Francio. Ĝian nomon donas la poeto Jehan Despert, pensigita per la nomo de la malnova arbaro Yveline, ties nuna arbara montaro de Rambouillet estas restaĵo.
La departemento entute enhavas 262 komunumojn.
William H. Harrison
William Henry HARRISON (naskiĝis la 9-an de februaro 1773 en Virginio, kaj mortis la 4-an de aprilo 1841 en Vaŝingtono) estis la naŭa prezidento de Usono. Li estis la unua usona prezidento, kiu mortis en ofico. Lia administrado, kiu daŭris 31 tagojn, estas la plej mallonga el la usonaj prezidentoj.
9-a arondismento de Parizo
La 9-a arondismento (IXe arrondissement) estas unu el la dudek arondismentoj de Parizo. Ĝi troviĝas sur la dekstra bordo de Sejno. La arondismento havas proksimume 56000 loĝantojn kaj kovras 2,18 km².
Kune kun la 2-a kaj la 8-a arondismentoj, ĝi parte entenas la plej gravan ekonomian centron de Parizo (krom La Défense), organizitan ĉirkaŭ la operejo Garnier. Laŭ takso en 1999, la arondismento havis 111939 ekonomiajn postenojn.
La 9-a arondismento plie gastigas plurajn parizajn vidindaĵojn, ekzemple la famaj grandaj magazenoj de la bulvardo Haussmann kiel Galeries Lafayette aŭ Printemps.
Attila Kaszás
Attila KASZÁS [kasaŝ] (naskiĝis la en Budapeŝto) estas hungara redaktoro, konsultanto, manaĝisto, lingvoinstruisto kaj esperantisto. En 2016 li estis redaktoro de la revuo Esperanto.
9-a arondismento de Parizo
Konataj homoj kun ligoj al la arondismento
Naskiĝis tie
William H. Harrison
Harrison estis Episkopano kaj serioza studanto de la Biblio. En 1795 en Ohio li edziĝis kun Anna Tuthill Symmes, la filino de juĝisto. La paro havis dek gefilojn, el kiuj naŭ travivis infanecon.
Attila Kaszás
Liaj fakoj estis politika scienco, historio kaj Esperanto ĉe la universitato ELTE, kie li finstudis en 1991.
Kaszás estis aktiva en la junulara Esperanto-movado kiel estrarano de Hungara Esperanto-Junularo kaj Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (1997–1998). Li estis prezidanto de LKK de la 55-a IJK en Veszprém, Hungario.
William H. Harrison
Li mortis 68-jaraĝa pro pneŭmonio, kelkajn tagojn post sia inaŭgura prelego (sen ĉapo kaj mantelo) en la malvarma marta vetero de Vaŝingtono. Post lia morto ne estis tuj klare ĉu la vic-predizento fariĝu prezidento.
Attila Kaszás
En 2016 li laboris kiel la redaktoro de la oficiala organo de UEA, revuo Esperanto, kaj kiel konsultanto.
William H. Harrison
Harrison estas la avo de la 23-a usona prezidento Benjamin Harrison.
Attila Kaszás
Antaŭe li laboris por registaraj instancoj, ne-registaraj organizaĵoj kaj komercaj entreprenoj en diversaj kampoj, kiel ekz. junulara politiko, ekologia manaĝado, internaciaj rilatoj. Li doktoriĝas en la Universitato Andrássy. Li estis membro de la hungara UNICEF-komisiono inter 2012-2019.
9-a arondismento de Parizo
Konataj homoj kun ligoj al la arondismento
Mortis tie
Attila Kaszás
Kaszás loĝas en Budapeŝto.
Yvelines
Geografio
La departemento Yvelines limas al la departementoj Eure-et-Loir, Eure, Val-d'Oise, Hauts-de-Seine kaj Essonne.
Bajza utca (metrostacio)
Historio
Tiu metrostacio estis konstruita en 1896 pro miljara datreveno de alveno de la hungaraj triboj al la Karpata baseno. Pli frue oni volis konstrui tramon, sed pro beleco de la avenuo la tramo "kaŝiĝis" sub la teron. La konstruado estis simpla: oni elfosis la teron, poste oni muntis la relojn sube kaj la elektran relon pli supre, oni faris la betonajn murojn, fine oni kovris la elfosaĵon. Komence super la ŝtuparejoj oni konstruis po unu dometojn, kiujn post jaroj oni malkonstruis. En 1941 plena Hungario ŝanĝis la trafikan direkton al la dekstra flanko, tamen la subtera tramo restis laŭ la maldekstra sistemo ĝis 1973. En 1970 ekfunkciis jam la vera metroo, tial ĉi tiu linio estis nomita jam metrolinio, ja ĝi trafikas sub la tero, pli precize sub la krusto. En 1973 kaj 1995 plenaj renovigaj laboroj okazis.
Stacio
La stacio estas alirebla laŭ po unu ŝtuparejoj. Komence ili estis kovritaj per dometoj, post jaroj ili estis malkonstruitaj. En la peronoj la muroj estas kovritaj per blankaj kaheloj. Feraj kolonoj tenas la plafonon. Dekomence en la peronoj estis lignaj budoj, kie estis aĉeteblaj la biletoj (vidu la foton!). Post jardekoj jam aŭtomatoj servas pri tio, tamen la budoj ankaŭ nun estas videblaj.
Kontaktoj
La pasaĝeroj havas trafikan kontakton al sola aŭtobuso-linio. Luterana gimnazio, Luterana alea kirko (Budapeŝto-Erzsébetváros) kaj ambasadorejo de Pollando estas tre proksime.
David R. De Graff
Li ricevis sian doktorecon pri astrofiziko ĉe la Universitato de Norda Karolino kaj fariĝis profesoro pri astronomio ĉe la Universitato Alfred (Novjorkio, Usono).
Laŭ Minor Planet Center, li kunmalkovris du asteroidojn en 1997 kun J. Scott Weaver.
Li faris esplorojn pri la astrometrio kaj fotometrio de asteroidoj, kaj interesiĝas pri la scienco en la sciencfikcio.
Meuzac
- jen france, prononco [], okcitane Meusac - estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Haute-Vienne, en la administra regiono Nova Akvitanio kaj en la historia kultura regiono Limoĝio. Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Limoĝo kaj al la kantono .
La teritorio havas komunan limon kun.
Pescosolido
Pescosolido estas komunumo de Italio.
Vlada Avramov
Vlada Avramov (n. ) estas serba futbalisto. Li en 2007 membris en la serba nacia teamo de futbalo.
Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso 2014
La 12-a Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso okazis la 15-an de novembro 2014 en la urbeto Il-Marsa ("la haveno") proksime de La-Valeto (Malto).
Venkinto de la konkurso estis la knaba kantisto Vincenzo Cantiello el Italio, tiam 14-jaraĝa. Laŭ oficialaj deklaroj li mem verkis sian konkurse prezentitan kanton Tu primo grande amore ("via unua granda amo").
Etem
Etem estas internacia planlingvo kreita en 1917 kaj reprezentita en 1928 de rusa arabista kaj fonetikisto Nikolay Vladimirovich Yushmanov, profesoro pri Studoj pri Egipto kaj Afriko dum 41 jaroj en Universitato de Leningrado. Ĝi devenas el Idiom Neutral.
Unuaj versoj de Patro nia: Nostro patro ki es in urano, tuo nomin a sanktifik, tuo vol a es, kuam in urano tam in geo.
Flattach
Flattach estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Karintio kaj al la distrikto Spittal. Fine de en la komunumo vivis.
Etem
Alia ekzempleto: "Etem signifie ekonomi, tempor, energi, medi" (Etem signifas ekonomio, tempo, energio, rapido).
Nathan Hosanski
Omaĝo
Postmorte li ricevis "Croix de guerre" (Militkrucon).
Frederick James Williams
Frederick James WILLIAMS, brito, kuracisto en Samarai, Papuo. Naskiĝis 12-an 1895 en Mornu Ponds, Aŭstralio, (Vict.). Kvar jarojn li laboris kiel medicina misiisto en la Novaj Hebridoj, Ĉinujo kaj en Papuo. Dudek jarojn li laboris por internacia amikeco, paco kaj Esperanto. En 1928-29 prezidanto de Esperanto-Societo en Sydney. Deligito de UEA.
EdE-W
Carl Winberg
EdE-W
Carl WINBERG (vinberj), svedo, kasisto. Nask. 15 majo 1864 en Foss. E-isto de 1905. Membro de UEA preskaŭ de ĝia fondo. Kursgvidanto. Mecenato de blindula E-movado.
Fundamenta franca
Fundamenta franca (: Français fondamental) estas versio de franca, kiu konsistas el simpligita gramatiko kaj limigita vortareto. La versio estis kreita dum jardekoj 1950 kaj 1960 por disvastigi la francan lingvon inter fremduloj. La Franca Akademio subtenis fundamentan francan kiel unuan paŝon al plena posedo de la lingvo.
Klasika gitaro
La esprimo "klasika gitaro" povas referenci al du konceptoj krom al la instrumento mem, nome:
Utsjoki
Utsjoki (en la nordsamea lingvo Ohcejohka) estas la plej norda komunumo de Finnlando fakte ĉe vilaĝo Nuorgam, situanta en la la Laponia provinco de Finnlando, mallonge en finna Laponio. Ĝi havas 1 373 loĝantojn (2005) kaj ĝia areo estas 5 371,74 km², el kiu 202,93 km² estas akvo. Ĉ. 70% el loĝantoj estas sameoj kaj ĉirkaŭ duono el la loĝantoj parolas la nordsamean lingvon.
Digitoksino
Digitoksino estas steroida glikozido kun kemia formulo de C41H64O13.
Ĝi estas gajnita el folioj de purpura digitalo (Digitalis purpurea). Ĝia efiko similas al tiu de digoksino, el lana digitalo Digitalis lanata, sed ĝi havas do pli longan duoniĝan tempon kaj sekreciiĝas per la hepato.
Komercaj nomoj
Digimed (Germanio), Digimerck (Germanio, Aŭstrio)
Augentonicum Stulln (Svislando)
La Polla Records
La Polla Records estas grupo de muziko punka, el Eŭskio (Hispanio). Ili aktivis de 1979 – 2003
Distrikto Krosno
Distrikto Krosno - pole powiat krośnieński - estas distrikto en la provinco (vojevodio) Antaŭkarpatio de Pollando. Administra centro estas la samnoma urbo Krosno, kiu estas plene ĉirkaŭata per la distrikto, sed mem ne apartenas al ties teritorio. Fine de en la distrikto vivis.
Termoradiila figuro
Termoradiila figuro estas dekorilo kaj rekonilo de multaj aŭtomobilaj markoj (ĉe iuj markoj historia, nun ne plu uzata).
Kiam fine de la 19-a jarcento ekkonstruiĝis la unuaj aŭtomobiloj, termoradiiloj estis grava konstruero de la novaj aŭtomobilaj motoroj kaj ili iĝis impresa parto de la karoserio, kutime centre de la antaŭa flanko de la aŭto, ĉar tie pro la veturado estis plej da vento, kiu dumveture ĉirkaŭfluis la termoradiilon ankaŭ sen aldona ventumilo. Por ankoraŭ pliakcenti la imponecon de la termoradiiloj de tiuj unuaj aŭtoj, la produktantaj firmaoj ofte super ĝi instalis dekoran statueton, kiu embleme reprezentis la aŭtomobilan firmaon - la termoradiilan figuron. Ili estis kutimaj ĝis la 1940-aj jaroj, sed nuntempe nur malmultaj, kutime aparte multekostaj kaj luksaj, aŭtomobilaj markoj ankoraŭ havas tian embleman figuron.
Povas temi pri figuretoj de homoj (ekzemple de la firmao Rolls-Royce, de bestoj (ekzemple la jaguaro de la marko Jaguar aŭ emblemoj (ekzemple la triradia stelo de Mercedes-Benz). La figuroj kutime estis kaj estas produktitaj aparte artece kaj detalece - ja temas pri dekorilo kiu substreku la valorecon de la aŭtomobilo.
Kiam aŭtomobiloj signife pli disvastiĝis kaj malmultekostiĝis post la Dua Mondmilito, termoradiilaj figuroj ekmalaperis. Krom la kialo ŝpari la aldonajn kostojn de la dekorilo, plia kaŭzo estis la sekureco: Kiam aŭtomobilo ekipita per termoradiila figuro koliziis kun piediranto, la figuro ofte kaŭzis aldonajn, foje tre severajn, vundiĝojn. La nuntempe ankoraŭ uzataj figuroj de la firmao Mercedes-Benz tial ekzemple havas mekanismon, kiu garantias ke en kazo de kolizio la figuro moveblas sen frakasiĝi disde la aŭta karoserio.
Termoradiilaj figuroj ofte estas aparte alloga celo de rabo kaj ankaŭ de vandalismo. Ekzemple la figuro de la menciata firmao Mercedes-Benz, malgraŭ la fakto ke ĝi moveblas sen frakasiĝi, estas la plej ofte reaĉetata aŭtomobila parto de tiu marko. La figurojn de la plej novaj modeloj de la firmao Rolls-Royce tial eblas aŭtomate subenlevi kaj malaperigi en la karoserio per premo de butono ene de la aŭto, kaj ankaŭ se mekanismo perceptas ke iu tuŝas la figuron, ĝi aŭtomate estas subenlevata kaj malaperigata en la karoserio.
Liebstadt
Liebstadt estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Saksa Svislando-Orienta Ercmontaro de la federacia lando Saksio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Brenta (rivero)
Brenta estas rivero en Italio kun longo de 174 km. Ĝi fontas en alto de 506 m kaj kolektas akvon sur areo de 5840 km².
Ĝi fontas en la lagoj de Levico kaj Caldonazzo en la regiono Trentino-Alto Adige kaj alfluas la Adriatikon. Ĝi fluas norde-sude tra la provinco Veneto. La rivero Brenta estis ĉiam grava akvovojo por la komercado dum la historio.
La Brenta estis unue enkanaligita en la 16-a jarcento kiam longa kanalo estis konstruita de la vilaĝo de Stra ĝis la Adriatiko, preterirante la venecian lagunon. Branĉo de la Brenta, nomita Naviglio Brenta, estis igita ligi rekte Venecion kaj Padovon (kiu estis speco de dua kapitalo de Venecia respubliko).
Ek de la 16-a jarcento, multaj grandaj vilaoj estis konstruitaj laŭ la bordoj de la Naviglio Brenta kaj la areo estis poste nomita Riviera del Brenta. Tri el tiuj vilaoj estas alireblaj por la publiko: la masiva baroka Villa Pisani en Stra, Villa Widmann-Foscari en Mira, kaj la paladia Villa Foscari, nomata ankaŭ La Malcontenta. Villa Ferretti-Angeli en Dolo estas ankaŭ sur la Riviero. Nordokcidente de Padovo, proksime de la vilaĝo de Piazzola sul Brenta, ne longe de la rivero, Villa Contarini estas alirebla.
En Bassano del Grappa, la rivero estas transirita fare de la Ponte Vecchio ( malnova ponto), aŭ Ponte degli Alpini, kovrita ponto dizajnita fare de Palladio en 1569. La ponto estas ponton-stila kaj estas konstruita tute el ligno.
La Provinco
La Provinco (angle The Shire) – fikcia regiono en Mez-Tero kreita de John Ronald Reuel Tolkien. Ĝi troviĝas en la nord-okcidenta parto de la kontinento, en Eriadoro, ene de la limoj de Arnoro. En La Provinco loĝas la hobitoj nomataj la provincanoj.
En la Provinco okazas la komenco kaj la fino de la romanoj La Hobito kaj La Mastro de l' Ringoj. Kvin roluloj havas la hejmon en la Provinco: Bilbo Baginzo (la titola rolulo de La Hobito) kaj kvar membroj de la Kunularo de la Ringo: Frodo Baginzo, Samsaĝo Vato, Gaja Brandoboko kaj Grinĉjo Tjuko. La ĉefa intrigo de La Mastro de l' Ringoj revenas al la Provinco ĉe la fino de la libro, en la ĉapitro La purigado de la Provinco, kie la hobitoj trovas la regionon kontrolata de subuloj de Saŭrono kaj reordigas la aferojn.
Tolkien bazis la pejzaĝojn, klimaton, flaŭron, faŭnon kaj anglalingvajn loknomojn sur kamparoj de Anglio, kie li vivis – unue en Worcestershire kiel knabo, poste en Oxfordshire. En la filmoj de Peter Jackson La Hobito kaj La Mastro de l' Ringoj la Provincon ludas kamparo de Matamata en Nov-Zelando.
Baranduino (angle Baranduin) estas fikcia rivero en la legendaro de Mez-Tero. En La Provinco oni konstruis sur ĝi la Ponton Brandovino, kiu estis parto de la Granda Orienta Vojo.
Resurekto de Jesuo
La Resurekto de Jesuo, el verbo “resurekti” (greke: ανάστασις,), estas la centra evento de la Evangelioj kaj de la aliaj tekstoj de la Nova Testamento; laŭ tiu tezo, la trian tagon post sia surkruce morto, li revenis al la vivo lasante la tombon senkorpa kaj aperante dekomence al kelkaj sekvantinoj kaj poste al la apostoloj kaj al aliaj disĉiploj. Por Kristanismo la evento “resurekto” estas la principo kaj la fundamento de la Fido-Kredo, liturgie memorigita en la Paska Dimanĉo kaj dumsemajne la dimanĉo.
La kristana tradicio konsideras la eventon de la resurekto de Jesuo kiel historian, personan kaj karnan. Kelkaj opiniantoj nekredantaj, kune kun kelkaj kristanoj, ĝenataj de la materia karneco de Jesuo-Difilo, proponis ”psikologia” aŭ spirita aŭ mita legado.
Evangelia sinoptiko
Laŭ la unuanima atesto de la Evangelioj, la trian tagon post la lokigon en la tombon Jesuo resurektis (1-a tago: vendredon, morto kaj entombigo; 3-a tago: dimanĉon, resurekto. La Evangelioj ne priskribas la eventon, kiu ne havis vidatestantojn, sed nur atestaĵon de la senkorpa tombo kaj de la aperoj al la disĉiplaj virinoj al kiuj li manifestiĝis. La malkovros okazis ektagiĝe de la tago post la sabato, nome la dimanĉan matenon, kiam Maria Magdalena kune kun aliaj virinoj alvenis al la tombo por kompletigi la enbalzamigon de la kadavro, duonpreterlasitan la vendredon pro la falanta subeniĝo, nome komenciĝo de la sabato. Kiel okazas kutime por multaj aliaj evangeliaj eventoj, la raportoj unuanimas rilate la fundamentajn elementojn sed senunuanimas rilate duarangajn apartaĵojn.
Loko kaj dato
. Laŭ la Evangelioj, la loko de la resurekto de Jesuo estis la tombo en kiu li estis deponita, tiam situinta iom for de la muregoj de Jerusalemo najbare de Golgoto-Kalvario, eta roka promontoro kie Jesuo estis krucumita. La kristana tradicio konservis memoron pri la loko, en kiu nun elstaras la Baziliko.
La Evangelioj ekplicite indikas la daton de la resurekto. Ili rakontas ke la malkovro okazis ĉe la tagiĝo de la tago postsabata, nome tri tagoj post la morto kaj entombigo. Kronologie parolante, la tri tagoj estas iom pli ol unu tago kaj duono, el la sunsubiro de la vendredo ĝis la sunleviĝo de la dimanĉo.
La dato de la morto de Jesuo, tamen, ne estas eksplicite indikata en la Evangelioj. La hipotezo plej disvastiĝinta inter la esploristoj estas ke ĝi okazis la vendredon de la 7-a de aprilo de 30 (aŭ malpli probable, la vendredon de la 27-a de aprilo de 33, kiu reirigas, por la dato de la resurekto, al la dimanĉo de la 9-a de aprilo de 30.
Historieco de la evento
La kristana tradicio kaj kredo konsideras la resurekton de Jesuo historia kaj fundameno mem de la kristana kredo. Ĝi estas esplorebla ĉar konigita en medio de kredo respektante la postulojn de la racio.
Esploristoj nekredantaj konsideras la eventon-resurekton nehistoria, reprilaboraĵo spiritiganta aŭ mitiganta pri Jesuo, aŭ frukto de mem-konvinkiĝo. Malmultege, hodiaŭ, subtenas ke temas pri trompo dum kelkaj etaj grupoj de kristanoj, por savi la kredon en Jesuo, rigardas la resurekton, same kiel aliajn supernaturaĵojn de la Evangelioj (virgan naskiĝon, miraklojn kaj ĉieliron) simboloj kaj alegorioj de kredaj veroj.
Argumentoj favoraj al la historieco
La evangeliaj raportoj substance unuanimas en la rakontado pri la resurekto, atestata per la “senkorpa tombo” kaj per la aperoj antaŭe al la disĉiplinoj antaŭe kaj poste al la aliaj. La diferencoj inter la diversaj rakontoj, kompreneblaj en la malsamaj redaktoj rilate kronologion kaj geografian zonon, plifortigas la favoron al la historieco: se la unuaj kristanoj volintus aposteriore elpensi la resurekton, ili almenaŭ zorgintus ĝin igi kredebla. .
La evento, krome, ne povis esti elpensita de la disĉiploj puŝite de ilia kredo en Jesuo-Mesio: en la Malnova Testamenro ne estas skribite ke la Mesio devintus morti kaj resurekti. La “plenrealigo” de la Malnova Testamento atingita de Jesuo troviĝas ĉe transa nivelo, ekstere de la samaj kategorioj antaŭvidigitaj en la Skriboj.
Kroma argumento proponita estas tiu de la “proporcia kaŭzo” (Martin Dibelius): Antaŭ la resurekto, apostoloj kaj disĉiploj sin tenis kuŝite, timoplenaj, post la aperoj de la resurektinto ili aŭdaciĝas. Vola trompo aŭ halucino ne povis konvinki ĝispunte ke kristanoj risku la vivon kaj fakte ĝin perdi avantaĝe de mensogo. La resurekto, do, devis esti la kaŭzo de tiu radika ŝanĝo, “proporcia” al la efiko atingita.
Aliaj esploristoj rimarkigas, krome, ke la raporto pri la resurekto de Jesuo estas tre antikva kaj konstituis ekdekomence la kredon de la kristana predikado (1Kor1 5,1-8; kaj Agoj 2,32): proksimiĝo tiel forta al faktoj ekskludas, do, laŭ ilia juĝo, la eblon de mitaj distordoj kaj prielaboradoj
Argumentoj favoraj al la nehistorieco
Laŭ diversaj aŭtoroj la evangeliaj tekstoj povis estiĝi pograde laŭ la kuro de la tempo pere de aldonaĵoj kaj sinsekvaj modifoj, kaj ankaŭ tio povas klarigi la diferencon inter ili. La unuaj skribitaj versioj de la Evangelioj nin atingintaj reirigas, fakte, al 60-70 p.K.: tio signifas ke ili estis redaktitaj 35-40 jarojn post la morto de Jesuo, tempo-kvanto sufiĉa por riadapti la rakontojn al la bibliaj kaj spiritaj postuloj kaj bezonoj de la tiuepokaj kristanoj.
Necesas, krome, antaŭmeti ke, en la kristanismo de la originoj estis multe atendita la promesita alveno de la Mesio opiniata baldaŭa, al kiu estis postulite sin prepari per vivkonduto bazita sur la amo kaj la biblia justeco. Laŭ kelkaj esploristoj, do, eblas ke, post la morto de Jesuo, disĉiploj atendus tiun alvenon, sed poste, senhiluziiĝinte, mem-hiluziiĝis ke li ankoraŭ vivu kaj ke tia estus Jesuo mem.
Oni proponis ankaŭ eksplikojn tipajn de antropologia historiigo, kiu similigas al la formiĝo de la mitoj la eventon Jesuo kun ties resurekto: fakte, mitaj diaĵoj, kiel Mitrao, Dionizo, Atiso, Oziriso, estis postmorte rezuretintaj ĉe la mitologioj. La resurekto de Jesuo estus, do, instinkta obeo al arketipo kiu faras martintaj kaj resurektintaj eĉ la diojn. Mitologioj apartenantaj al la sama areo foje kunekzistas kaj kunfloras: ĉi-kaze kristanismo kaj mitraismo procedas paralele!
Aliaj kritikistoj amasiĝas sur la ĉeesto de supernaturaj elementoj aŭ ĉiukaze malmulte kredindaj en la evangeliaj rakontoj (tertremo, anĝeloj, resurektoj de mortintoj... ). Aliaj, fine, hipotezis volan trompon: laŭ tiu tezo la disĉiploj ŝtelis la korpon de Jesuo kaj disvastiĝis, trompige kaj konscie, lian resurekton. Tiu tezo estis subtenata ĉe tiutempaj hebreoj se Mateo (28,11-14) konfekciis la rakonton de la gardistoj ĉe la tombo.
La resurekto de Jesuo laŭ religioj nekristanaj
Judismo ne agnoskas la resurekton de Jesuo: en Talmudo estas nur dirate ke li estis mortigita ĉar herezulo. Onidiraĵo, en hebreaj medioj, enŝoviĝis ke post lia morto lia kadavro estis forigita el la tombo por anonci ke li resurektis. (Pri tiu onidiraĵo atestas Mateo 28,1ì-14)
Laŭ Islamo Jesuo ĉieleniris rekte el la vivo, kaj ne bezonis nek krucumiĝi nek resurekti ĉar la dia forto ne povas esti humiligita per la mortigo de sia profeto. Laŭ kristanoj, male, Dio humiliĝas por montri sian mizerikordon al la homo pekanta.
Mer (Loir-et-Cher)
Mer estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Loir-et-Cher, en la regiono Centro-Valo de Luaro (Centre-Val de Loire ). Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Blois kaj al la kantono .
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas mérois.
Philipp Otto Runge
Philipp Otto RUNGE (n. la 23-an de julio 1777 - m. la 2-an de decembro 1810) estis romantikista germana pentristo kaj desegnisto. Kvankam li komencis sian artan karieron sufiĉe maljunaĝe kaj mortis frue, li estas rigardata kiel la dua plej grava germana romantikista pentristo post Caspar David Friedrich. Li loĝis en Hamburgo dum la plej granda parto de sia vivo.
Runge estis mistikema kaj panteista : li en siaj verkoj provis esprimi la harmonion de la universo per simbolaj koloroj, formoj kaj numeroj. Li ankaŭ verkis poezion.
Laplace (stacidomo)
Laplace estas franca stacidomo de Linio de Sceaux, situanta en komunumo Arcueil (departemento Val-de-Marne).
Serre-les-Sapins
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Doubs, en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (Bourgogne-Franche-Comté, prononco []) kaj en la historia regiono Franĉkonteo. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Besançon (france arrondissement de Besançon), la okcidenta parto de la departemento, kaj al la kantono .
Laplace (stacidomo)
Temas pri stacidomo de Régie autonome des transports parisiens (RATP) priservata de trajnoj de linio B de RER.
Kastelo Ettersburg
Kastelo kaj parko Ettersburg (Schloß und Park Ettersburg) kuŝas apud Ettersburg en Germanujo ĉe la monteto Ettersberg (474 m), altebenaĵo longa norde de Vajmaro. Ekde 1998 la tuto apartenas al Monda heredaĵo de Unesko. Ideojn por la realigo arĥitekturo kaj de la parko kaj de la kastelo liveris ankaŭ Oskar Hensoldt.
Starigo
Duko Vilhelmo Ernesto (Saksio-Vajmaro), kiu ege ŝatis ĉasi en la proksimo, starigis tuj oriente de la vilaĝo Ettersburg en la jaroj 1706–1712 kiel trialan, malornamitan konstruaĵon. En 1722 aldonitis trietaĝa t.n. Nova kastelo. Lia nevo kaj posteulo Ernesto Aŭgusto la 1-a (Saksio-Vajmaro-Eisenach) konstruigis inter 1728–1740 la kastelon alie; krome antaŭenmetitis liberstaranta ŝtuparo. Malgraŭ bona stato kastela malbonas la dokumentado de la konstruhistorio kastela pro forbrulo de la dokumentoj.
Post la potencakiro de Karolo Aŭgusto (Saksio-Vajmaro-Eisenach) la duka patrino Anna Amalia elektis la lokon kiel someran sidejon. Tie ĉi konvenis ŝia literatura-muzika rondaro, kiun frekventis i.a. Wieland, Goethe, Herder, la fabelisto Johann Karl August Musäus kaj la aktorino Corona Schröter. Ankaŭ anoj de Vajmara amatora teatro (Liebhabertheater) aktoris intertempe tie-ĉi. Sed ekde 1780 tiaj someraj restadoj estis pli en Kastelo Tiefurt, kie estis estintaj ampleksaj alikonstruoj. Poste la ettersburg-a kastelo nur malofte frekventitis. Friedrich Schiller finverkis tie ĉi en 1800 la dramon Maria Stuart.
Nur en la 19-a jarcento grandduko Karolo Aleksandro kaj granddukino Sofio revivigis la muzan tradicion surloke. En 1842 nuptis Karlo Aleksanddro la nederlandan pricinon; la libera ŝtuparo ĉe la Nova kastelo estu fakte donaco pornupta fare de la nederlanda kortego. Ettersburg iĝis hereda grandduka somerrezidejo kaj gastigis la sekvantajn jarojn denove multajn elstarulojn, ekz. Hans Christian Andersen, Emanuel Geibel, Friedrich Hebbel, Franz Liszt. En 1845 estiĝis parko en stilo de britio|angla pejzaĝĝardeno laŭ planoj de la pejzaĝarkitekto Eduard Petzold kaj de la parkema duko Hermann von Pückler-Muskau. En 1865 finiĝis la rekonstruo de la iama monakeja preĝejo Sanktaj Justino kaj Laŭrenco.
En 1918 la kastelo ekposedis la Lando Turingio. ekde 1923 luprenis la tuton Alfred Andreesen kaj tenadis surloke Hermann-Lietz-lernejon de la Fondaĵo Deutsche Landerziehungsheime. Ĉirkaŭ 80 lernantoj lernis kaj loĝis surloke, i.a. ankaŭ Wernher von Braun. kastelo apartenis al la plej grandaj ĉaskompleksoj de Turingio.
Kaduko kaj reakirita graveco
Tre najbare estiĝis ekde 1937 la koncentrejo Buchenwald; Lietz-lernejo konfiskitis fare de SS kaj fermitis finfine en 1945. Post la Dua mondmilito ege neglektitis la kastelo; unue ĝi servis kiel klerigejo por justicanoj, kaj post alikonstruo troviĝis ene maljunulejo. Danke al studentoj, junuloj el Ettersburg, voluntuloj kaj kulturemulo la kastelo kal kaj la kapelo savitis antaŭ komplekta ruiniĝo dum la glora GDR-tempo. Ekde 1984 faritis ankaŭ oficialaj restaŭradlaboroj. La kirka navo rekonstruitis sub tre plej gravaj kondiĉoj. Jam tiam okazis surloke diversaj kulturaj aranĝoj sub kontrolo de Stasi. Vera restaŭro ekis ne antaŭ la jaro 2006-a. Hodiaŭ ĝi estas luksa tranoktejo kaj kun nobla hotela restoracio. Dumsemajnfine okazas rondgvidadoj parkaj kaj kastelaj.
Literaturo
laŭ alfabeta ordigo
Izotopoj de kalio
Kalio (K) havas 24 konatajn izotopojn. Tri izotopoj okazas nature: 39K (93,3%), 40K (0,012%) kaj 41K (6,7%).
La norma atompezo estas 39.0983(1) u.
La disfalo de 40K al 40Ar estas bazo de kutime uzita maniero por datigo de rokoj. La kutima kalio-argona datigo dependas de supozo ke la rokoj ne enhavis argonon je la tempo de formiĝo kaj ke ĉiu aperinta pro radioaktiveca argono 40Ar ne estis ellasita. Mineraloj estas datigataj per mezuro de la koncentriteco de kalio kaj la kvanto de aperinta pro radioaktiveco 40Ar kiu estas akumulita. Iuj mineraloj kiuj estas plej bone konvenaj por ĉi tiu datigo estas nigra glimo, muskovito, profundeca/alte metamorfa kornea blendo, vulkana feldspato; ankaŭ tutaj rokaj specimenoj de vulkanaj fluoj kaj malprofundaj enenpremaĵoj povas esti datitaj se ili estas neŝanĝitaj.
Kaliaj izotopoj estas multe uzataj kiel radioaktivaj traceantoj en studoj de efloresko. Ili ankaŭ estas uzata por studoj de nutraj cikloj ĉar kalio estas makroonutraĵo bezonata por vivo.
40K okazas en natura kalio kaj tial en prodiktataj saloj en sufiĉa kvanto tiel ke granda sakoj de ĉi tiu substanco povas esti uzata kiel radioaktiva fonto por klasĉambraj demonstradoj. En korpo de sanaj animaloj, 40K donas la plej grandan fonton de radioaktiveco, pli grandan ol tiu de 14C. En homa korpo de maso de 70 kg proksimume 4400 kernoj de 40K disfalas dum sekundo.
La Porcherie
- jen france, prononco [], okcitane La Porcharia - estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Haute-Vienne, en la administra regiono Nova Akvitanio kaj en la historia kultura regiono Limoĝio. Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Limoĝo kaj al la kantono .
La teritorio havas komunan limon kun.
János Martinek
János Martinek [jAnoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Martinek János estas hungara moderna pentatlonisto, ankaŭ skermisto, dufoja olimpiano, mondĉampiono, trejnisto.
Biografio
akiris trejnistan kaj pedagogian diplomojn en Gimnastika Altlernejo de Budapeŝto (1994, 2001). Li edziĝis en 1990 kaj filino naskiĝis post 2 jaroj. Li ricevis ŝtatajn premiojn en 1988 kaj 1996. Depost sia aktiva sporta kariero li estis arbitraciisto, trejnisto aŭ li havis postenon en la hungara sporta vivo.
Sporta kariero
inter 1975-1999 estis moderna pentatlonisto en signifaj ĉefurbaj sportkluboj. Li estis hungara pentatlona ĉampiono naŭfoje inter 1986-1999 unuoble, teame aŭ stafete, ankaŭ hungara skerma ĉampiono en 1993 teame. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1988 kaj Hungario en la Somera Olimpiko 1996 kun 2 oraj kaj bronza medaloj, krome en mondĉampionumoj li estis la unua kvarfoje inter 1987-1994 teame aŭ stafete.
J'accuse
La Dreyfus-skandalo
La temo de la letero estis la maljusta traktado al Alfred Dreyfus. Dreyfus estis juda oficiro en la franca armeo kaj oni maljuste konviktis lin de ŝtatperfido dum sekreta juĝado. Poste li estis malhonore maldungita de la armeo kaj sendita al Diabloinsulo, franca punkolonio en Sudameriko.
La letero de Zola
La letero de Zola, kiu publikiĝis la 13-an de januaro 1898 en la gazeto L'Aurore kaj iĝis tre fama, akuzis la plej altajn nivelojn de la franca armeo pri malhelpo al justico kaj kontraŭjudismo. La letero dividis la francan societon en simpatiantojn kaj malsimpatiantojn de Dreyfus, sed ĝia celo estis ke la registaro akuzu Zola-on pri kalumnio. Tia akuzo permesus al la defendantoj de Dreyfus aliri gravajn pruvmaterialojn de la sekreta juĝado.
Efekto de la letero
La plano funkciis: malpli ol du semajnoj post la aperigo de la letero, oni konviktis Zola-on pri misfamigo. Oni forprenis sian membrecon en la franca Honora legio kaj li devis fuĝi de Francio dum dek unu monatoj por eviti la malliberejon.
Alfred Dreyfus estis rejuĝata unu jaron post la letero. Oni denove konstatis lian kulpon, sed oni pardonis lin. Finfine, en 1906, Dreyfus estis komplete senkulpigata kaj oni eĉ premiis lin per kruco de la Honora legio - honoro kiun kutime ricevas soldatoj kiuj subiris senparalelan martiradon. Li devis frue emeritiĝi de la armeo pro sia malbona sano (post efiko de sia mallibero en Diabloinsulo) sed re-aktiviĝis en la armeo kiam ekis la Unua mondmilito. Li batalis kiel batalionestro en la artilerio dum la Batalo apud Verdun kaj aliaj gravaj bataloj. Dreyfus mortis en 1935. Se oni vizitas la muzeon Musée d'Art et d'Histoire du Judaïsme en Parizo, oni vidos statuon de Dreyfus tenante sian dispecigitan glavon, indiko de sia malhonora maldungigo.
Posta uzado de "J'accuse"
J'accuse (mi akuzas), la titolo de la letero, iĝis termino kaj en la franca lingvo kaj en la angla lingvo. Oni uzas tiujn vortojn, en la originala franca, por esprimi indignon kontraŭ potenculo, specife se oni kondamnas grandan socian maljustecon.
Pingveno
Pingveno estas iu birdo el la ordo Sfeniskoformaj aŭ Sphenisciformes kaj familio Sfeniskedoj kiu ne povas flugi. Ĝi vivas preskaŭ nur sur la suda hemisfero, sed, male al kutima supozo, ne nur en malvarmaj klimatoj, kiel Antarkto. Fakte malmultaj specioj loĝas en tiom malvarmaj klimatoj, kelkaj specioj vivas en moderklimataj areoj kaj unu specio tiom norde, kiom ĝis la Galapagoj ĉe la Ekvatoro nome la Galapaga pingveno kaj serĉante nutraĵon ili kelkfoje eĉ transiras Ekvatoron. La plejmulto da pingvenoj manĝas krilon, salikokojn, fiŝojn, loligojn kaj aliajn marajn nutraĵojn, kiujn ili kaptas naĝante subakve. Ĉar ili estas akvobirdoj, ili estas adaptitaj por vivo en akvo, nome pingvenoj havas kontrastan malhelan kaj blankan plumaron, kaj ties flugiloj evoluis al naĝiloj. Ili pasigas preskaŭ duonon de siaj vivoj surtere kaj duonon en oceanoj.
Etimologio
Kelkaj vortaroj sugestas ke pingveno devenas aŭ de la kimraj vortoj: pen (kapo) kaj gwyn (blanka), kiaj la Oxford English Dictionary, la American Heritage Dictionary, la Century Dictionary kaj la Merriam-Webster, kaj aplikiĝis por la granda aŭko, kiu havis klaran blankan makulon inter la beko kaj okulo (kvankam ĝia kapo estis nigra), aŭ ke ĝi devenas de insulo ĉe Novlando, nomata "Blanka kapo" (kimre Pen Gwyn) pro granda blanka roko, aŭ ĉar ĝi havis blankajn cirklojn ĉirkaŭ la okuloj (kvankam ja la kapo estas nigra).
Alternativa etimologio ligas la vorton al latina pinguis kiu signifas "grasdika". En nederlanda alternativa vorto por pingveno estas 'grasdika-ansero' ('vetgans' vidu nederlandan vikion aŭ vortarojn ĉe Pinguïn), kaj tio indikus, ke tiu birdo ricevis sian nomon pro sia aspekto.
Vivantaj specioj kaj ĵusaj formortoj
La nombro de nunaj pingvenaj specioj estas pridisputita. Depende el la sekvita fakulo, la pingvena biodiverseco varias inter 17 kaj 20 vivantaj specioj, ĉiuj en la subfamilio Sfeniskenoj. Kelkaj fontoj konsideras la taksonon de la Blankanaĝila pingveno specio aparta de la genro Eudyptula, dum aliaj traktas ĝin kiel subspecio de la Blua pingveneto; la efektiva situacio ŝajnas eĉ pli malsimpla. Simile, estas ankoraŭ neklara ĉu la Reĝa pingveno estas nur kolora morfo de la Ortufa pingveno. La statuso de la Flavtufaj pingvenoj estas same neklara.
Genroj kaj specioj
En la unua kolumno oni listigas adaptitan nomon el la latina scienca nomo, en la dua la latinan sciencan nomon kaj en la tria la komunan nomon:
Listoj de formortintaj genroj
La genro de komenca Oligoceno nome Cruschedula estis iam supozata apartenanta al Sfeniskedoj, tamen reekzameno de la holotipo en 1943 rezultis en tio ke la genro estis lokita en Akcipitredoj. Plua ekzameno en 1980 rezultis en lokigo kiel Aves incertae sedis.
Taksonomio
Kelkaj ĵusaj fontoj aplikas la filogenetikan taksonon Spheniscidae (Sfeniskedoj) al kio ĉi tie estas menciita kiel Spheniscinae (Sfeniskenoj). Plie ili limigas la filogenetikan taksonon Sphenisciformes (Sfeniskoformaj) al neflugaj taksonoj, kaj uzas la filogenetikan taksonon Pansphenisciformes (Tutsfeniskoformaj) kiel ekvivalento al la Linea taksono Sphenisciformes (Sfeniskoformaj), tio estas, inklude iujn ajn flugantajn bazajn "pra-pingvenojn" eventuale malkovrotajn. Ĉar nek la rilatoj de la pingvenaj subfamilioj nek la lokigo de la pingvenoj en la birda filogenetiko estas aktuale solvitaj, tio estas konfuza, kaj tiele ĉi tie oni sekvas la starigitan Linean sistemon.
Evoluo
La evolua historio de pingvenoj estis bone studita kaj reprezentas montrofenestron de evolua biogeografio; ĉar pingvenaj ostoj de iu ajn specioj varias multe laŭ grando kaj oni konas nur malmultajn bonajn specimenojn, la alfa taksonomio de multaj prahistoriaj formoj ankoraŭ bezonas dezirindajn kompletigojn. Oni publikigis kelkajn pionirajn artikolojn pri pingvena prahistorio el 2005,   kaj la evoluo de la vivantaj genroj povas esti konsiderata solvita ĝis nun.
La bazaj fosilioj
La plej aĝa pingvena specio el fosilioj estas Waimanu manneringi, kiu vivis en komenca Paleoceno de Novzelando, aŭ antaŭ ĉirkaŭ 62 mj. Kvankam ili ne estis ankoraŭ tiom bone adaptitaj al akva vivo kiel modernaj pingvenoj, Waimanu estis ĝenerale birdoj kun aspekto de kolimboj sed jam neflugaj, kun mallongaj flugiloj adaptitaj al neprofundaj plonĝoj. Ili manĝis surface uzante ĉefe ties piedojn, sed la flugiloj estis – male al plej aliaj plonĝobirdoj, kaj vivantaj kaj formortintaj – jam adaptintaj al subakva movado.
Perudyptes el norda Peruo estis datita al antaŭ 42 mj. Sennoma fosilio el Argentino pruvas, ke ĉe la Bartonia epoko (Meza Eoceno), antaŭ ĉirkaŭ 39–38 mj, prapingvenoj jam estis etendintaj al Sudameriko kaj estis etendantaj al akvoj de Atlantiko.
Palaeŭdiptenoj
Dum fina Eoceno kaj komenca Oligoceno (40–30 mj), ekzistis kelkaj stirpoj de gigantaj pingvenoj. La Giganta pingveno de Nordenskjoeld estis la plej alta, kaj kreskis preskaŭ ĝis 1.80 metrojn alte. La Novzelanda giganta pingveno estis probable la plej fortika, pezante ĝis 80 kg aŭ plie. Ambaŭ troviĝis en Novzelando, kaj la unua ankaŭ en Antarkto iom pli orienten.
Tradicie plej formortintaj specioj de pingvenoj, ĉu gigantaj aŭ malgrandaj, estis lokigitaj en la parafiletika subfamilio nome Palaeŭdiptenoj. Pli ĵuse, post malkovro de novaj taksonoj kaj ties lokigo en la filogenetiko se eble, oni akceptis, ke estis almenaŭ du ĉefaj formortintaj stirpoj. Unu aŭ du proksime rilataj loĝis en Patagonio, kaj almenaŭ unu alia — kiu estas aŭ inkludas la Palaeŭdiptenojn kiel agnoskitaj nune – loĝis en plej marbordoj de Antarkto kaj Ĉeantarkto.
Sed grandovario ŝajne estis granda ĉe tiu komenca epoko de la pingvena radiado: sur Insulo Seymour, Antarkto, ekzemple, ĉirkaŭ 10 konataj specioj de pingvenoj game laŭ grando el mezgrandaj al grandaj ŝajne kunekzistis antaŭ ĉirkaŭ 35 mj dum la Priabonia (fina Eoceno). Eĉ oni ne scias ĉu la gigantaj Palaeŭdiptenoj konstituas monofiletikan stirpon, aŭ ĉu gigantismo evoluis sendepende en multe limigitaj Palaeŭdiptenoj kaj ĉe la Antropornitenoj – se ili estis konsideritaj validaj, aŭ ĉu estas ampleksa gamo ĉe la Palaeŭdiptenoj kiel limigitaj aktuale (tio estas, inklude la Anthropornis nordenskjoeldi). La plej aĝa bone priskribita giganta pingveno, la 1.5 m alta Icadyptes salasi, fakte loĝis tiom for norde kiom ĝis norda Peruo antaŭ ĉirkaŭ 36 mj.
Ĉiukaze, la gigantaj pingvenoj estis malaperintaj fine de Paleogeno, antaŭ ĉirkaŭ 25 mj. Ties malpliiĝo kaj malapero koincidis kun la etendo de la Squalodontoidea kaj aliaj primitivaj, fiŝomanĝantaj Dentocetacoj, kiuj certe konkurencis kun ili por manĝo, kaj estis finfine pli sukcesaj. Nova stirpo, nome Paraptenodytes, kiu inkludas pli malgrandajn sed klare fortikakrurajn formojn, estis jam aperintaj en plej suda Sudameriko tiam. La komenca Neogeno vidis la aperon de alia morfotipo en la sama areo, nome la similgrandaj sed pli sveltaj Palaeosfeniskenoj, same kiel la radiadon kiu kreis la pingvenan biodiversecon nunan.
Origino kaj sistematiko de modernaj pingvenoj
Modernaj pingvenoj konsitituas du nedisputatajn kladojn kaj alian du pli bazajn genrojn kun pli ambiguaj rilataroj. La origino de Sfeniskenoj kuŝas probable en la plej lasta Paleogeno, kaj geografie ĝi devis havi multe la saman ĝeneralan areon kie la ordo evoluis: nome la oceanoj inter la regiono de Aŭstralio-Novzealando kaj Antarkto. Supozeble diverĝintaj el aliaj pingvenoj antaŭ ĉirkaŭ 40 mj, ŝajnas, ke la Sfeniskenoj estis dum ioma tempo limigitaj al ties praareo, ĉar la bone studitaj kuŝejoj de la Antarkta Duoninsulo kaj Patagonio ne montris paleogenajn fosiliojn de la subfamilio. Krome la plej fruaj sfeniskenaj stirpoj estas tiuj kun plej suda distribuado.
La genro Aptenodytes ŝajne estas la plej baze diverĝa inter vivantaj pingvenoj, ili havas brile flavorangan kolon, bruston, kaj bekomakulojn; kovas metante siajn ovojn sur siajn piedojn, kaj post eloviĝo la idoj estas preskaŭ nudaj. Tiu genro havas distribuadon centre sur marbordoj de Antarkto kaj apenaŭ etendiĝas al kelkaj ĉeantarktaj insuloj nune.
Pygoscelis enhavas speciojn kun tre simpla blankanigra kapobildo; ties distribuado estas intermeza, centre ĉe marbordoj de Antarkto sed etende iome norden el tie. Laŭ ekstera morfologio, tiuj ŝajne ankoraŭ similas al la komuna praulo de la Sfeniskenoj, ĉar mempomorfoj de Aptenodytes' estas plejkaze sufiĉe markitaj adaptoj rilate al ekstremaj habitatokondiĉoj de tiu genro. Kiel ĉe la antaŭa genro, Pygoscelis ŝajne diverĝis dum la Bartoniano, sed la teritoria etendo kaj radiado kiuj kondukis al la nuntempa diverseco probable ne okazis ĝis multe pli poste; antaŭ ĉirkaŭ la epoko de Burdigaliano de komenca Mioceno, antaŭ ĉirkaŭ 20–15 mj.
La genroj Spheniscus kaj Eudyptula enhavas speciojn kun ĉefe ĉeantarkta distribuado centre en Sudameriko; kelkaj tamen havas teritoriojn tre for norden. Mankas al ili ĉiuj koloraro per karotenoido, kaj la unua genro havas rimarkindan bendan kapobildon; ili estas unikaj inter vivantaj pingvenoj ĉar nestumas en nestotruoj. Tiu grupo probable radiadis orienten kun la Antarkta Ĉirkaŭpolusa Marfluo for el la prateritorio de modernaj pingvenoj tra la Ĉatiano (fina Oligoceno), starte proksimume antaŭ 28 mj. Kvankam ambaŭ genroj separiĝis dum tiu tempo, la nuntempa diverseco estas rezulto de radiado de Plioceno, okazanta antaŭ ĉirkaŭ 4–2 mj.
La klado de Megadyptes–Eudyptes loĝis ĉe similaj latitudoj (kvankam ne tiom for norden kiom la Galapaga pingveno), havas sian plej altan diversecon en la regiono de Novzelando, kaj reprezentas okcidentenan disiĝon. Ili estas karakterizita de harecflavaj ornamaj kapoplumoj; ties beko estas almenaŭ parte ruĝa. Tiuj du genroj diverĝis ŝajne en meza Mioceno (Langiano, antaŭ ĉirkaŭ 15–14 mj), sed denove, la vivantaj specioj de Eudyptes estas produkto de pli posta radiado, etende el ĉirkaŭ fina Tortoniano (malfrua Mioceno, 8 mj) fine de la Plioceno.
La geografia kaj tempa modeloj de la sfeniskena evoluado korespondas proksime al du epizodoj de tutmonda malvarmiĝo dokumentita en paleoklimataj registroj. La apero de ĉeantarkta stirpo fine de la Bartoniano korespondas kun la apero de malrapida periodo de malvarmiĝo kiu eventuale kondukis al la glacialoj ĉirkaŭ 35 milionoj da jaroj poste. Kun habitato en marbordoj de Antarkto malpliiĝanta, ĉe Priaboniano pli gastigaj kondiĉoj por plej pingvenoj ekzistis en la ĉeantarktaj regionoj ol ĉe Antarkto mem. Rimarkinde, ankaŭ la malvarma Antarkta Ĉirkaŭpolusa Marfluo startis kiel kontinua ĉirkaŭpolusa fluo nur antaŭ ĉirkaŭ 30 mj, unuflanke okazigante la antarktan malvarmigon, kaj aliflanke faciligante la orientenan etendon de la genro Spheniscus al Sudameriko kaj eventuale pli for. Spite tion, ne estas fosilia pruvaro por elteni la ideon de krona radiado el la antarkta kontinento en la Paleogeno.
Poste, intermetita periodo de ioma varmigado finis per la Mezmiocena Klimata Transiro, akra falo en tutmonda averaĝa temperaturo el antaŭ 14–12 mj, kaj simila subitaj malvarmigaj eventoj sekve ĉe antaŭ 8 kaj 4 mj; fine de la Tortoniano, la Antarkta Glacitavolo estis jam multe kiel nune laŭ volumo kaj etendo. La apero de plej el nunaj ĉeantarktaj pingvenaj specioj preskaŭ certe estis kaŭzita de tiu sekvenco de klimataj ŝanĝoj en Neogeno.
Rilato kun aliaj birdordoj
Pingvenaj prauloj trans Waimanu restas nekonataj kaj ne bone solvitaj pere de molekula aŭ morfologia analizoj. Tiu lasta analizo tendencas esti konfuziga pro la fortaj adaptaj memmorfoj de la Sfeniskoformaj; foja konstatita tre proksima rilato inter pingvenoj kaj greboj estas preskaŭ certe eraro, bazita sur la fortaj plonĝadaptoj de ambaŭ grupoj, kiuj estas homoplaziaj. Aliflanke diferenca informo el analizoj per DNA ankaŭ ne kongruigas unujn kun la aliaj.
Kio ŝajnas klare estas ke pingvenoj apartenas al klado Neoaves (vivantaj birdoj escepte paleognatoj kaj kokanseroj) kiu enhavas kio estas fojfoje nomata "pli altajn akvobirdojn" por distingi ilin el pli antikvaj akvobirdoj. Tiu grupo enhavas birdojn kiaj cikonioj, raloj, kaj marbirdoj, kun la ebla escepto de la Karadrioformaj.
Ene de tiu grupo, la pingvenaj rilatoj estas neklaraj. Depende el la analizo kaj la informaro, oni sugestis proksiman rilaton al Cikonioformaj aŭ al Procelarioformaj. Kelkaj fakuloj konsideras, ke la pingvensimilaj plotopteroj (kutime konsiderataj parencoj de anhingoj kaj kormoranoj) povus fakte esti frata grupo de pingvenoj, kaj ke pingvenoj povus finfine esti kunhavantaj komunan praulon kun la Pelikanoformaj kaj sekve estu inkluditaj en tiun ordon, aŭ ke la plotopteredoj ne estas tiom proksimaj al la aliaj Pelikanoformaj kiel ĝenerale oni supozas, kio bezonigus disigon de la tradiciaj Pelikanoformaj en tri.
Anatomio kaj fiziologio
Pingveno taŭgas bonege por akva vivo, kaj estas konsiderata kiel akvobirdo. Ĝiaj vestiĝaj flugiloj funkcias nun kiel naĝiloj kaj estas ne-uzeblaj por en aero flugi (kontraŭe al tiuj de la Alca torda); tamen akve pingveno estas surprize rapida. La pingvena naĝado estas fakte tre simila al birda flugo en aero. Ili tenas iom da aero sub la glata plumaro, kiu funkcias por supreniro kaj flosanteco. Tiu aero ankaŭ helpas izoli la birdon en la malvarmegaj antarktaj maroj. La plumaro de pingveno estas, kompreneble, malpli densa en tropikaj kaj moderaj klimatoj.
Ĉiu pingveno havas blankan suban flankon kaj malhelan (plej ofte nigran) supran flankon (dorson kaj flugilojn). Tiu estas kamuflilo. Rigardante supren malamika rabobesto (kiaj orcino aŭ marleopardo) distingas nur malfacile inter blanka ventro de pingveno kaj la reflekta akva surfaco. Same nigra vesto malhelpas distingi ilin kontraŭ la malhela profundo.
Subakviĝante pingveno atingas rapidecon inter 6 kaj 12 km/h, tamen estas raportoj pri rapidecoj ĝis 27 km/h. Malgranda pingveno ne kutime subakviĝas tre malsupren, tial ĝi kaptas nutraĵon proksime al la akva surfaco kaj la plimulto da subakviĝadoj nur daŭras unu ĝis du minutojn. Tamen bezonante ili ja povas subakviĝi tre malsupren kaj la granda Imperiestra pingveno estas registrita por atingi la profundecon de 267 metroj kaj restadi dum 22 minutoj.
Surtere, pingveno estas mallerta. Ĝi aŭ anasiras piede aŭ glitas surventre sur la neĝo. Tamen ĝi fakte povas kuri tiel rapide aŭ pli rapide ol la plimulto da homoj. Ĝi glitas surventre por konservi energion kaj samtempe movi sin sufiĉe rapide. Kaj uzas sian voston kaj flugilojn por teni ekvilibron por sia rekta staro. Ili ankaŭ saltetas sur ambaŭ piedoj kune se ili volas moviĝi pli rapide aŭ trapasi deklivan aŭ rokan terenon.
Pingveno averaĝe inter birdoj bone kapablas aŭdi kaj tio estas uzata de gepatroj kaj idoj por lokigi unu la aliajn en amasaj kolonioj. . Ĝiaj okuloj estas por vidi subakve kaj ĝiaj plej gravaj iloj por trovi nutraĵon kaj eviti malamikojn. Aere ŝajne ĝi estas miopa, sed ne estas sufiĉe da studado por elteni tiun hipotezon. Ĝian aŭdan sentumon oni ankoraŭ ne esploris.
Pingvenoj havas dikan tavolon de izoligaj plumoj kiu tenas ilin varmaj en akvo (varmoperdo en akvo estas multe pli granda ol en aero). La Imperiestra pingveno (la plej granda pingveno) havas la plej grandan korpomason el ĉiuj pingvenoj, kio plue malpliigas relative la surfacan areon kaj la varmoperdon. Ili kapablas ankaŭ kontroli la sangofluon al siaj membroj, malpliigante la kvanton de sango kiu iĝas malvarma, sed ankoraŭ tenante la membrojn for el frostiĝo. En pleja malvarmo de la antarkta vintro, la inoj estas en maro fiŝkaptante por manĝo kaj lasas la masklojn alfronti la veteron per ili mem. Ili ofte ariĝas por teni sin varme kaj ŝanĝas postenojn por certigi, ke ĉiu pingveno estas laŭvice fojfoje varma en la centro de la amaso.
Ili povas trinki salan akvon ĉar ties superokula glando filtras la troan salon el la sangofluo. La salo estas forigita laŭ koncentrita fluido el la nazaj trapasejoj. La glanda funkcio estas simila al tiu de renoj, kvankam ĝi estas multe pli efika por formovi salon, permesante pingvenojn travivi sen aliro al nesala akvo. Kontraŭe al populara kredo, tiu glando ne rekte konvertas salan akvon al nesala.