cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Icogne
Trafiko
Icogne situas komplete flanke de la gravaj trafikvojoj. Tra Icogne pasas konekta vojo de Lens al Ayent. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 situas en distanco de proksimume 15 kilometrojn sude apud Siono. Pre de poŝtaŭolinioj al Siono, Crans-sur-Sierre kaj Lens la komunumo estas konektita al la publika transportreto.
Historio
La unua dokumenta mencio de Icogne datiĝas el la jaro 1233 kiel Ucogni. Dum mezepoko Icogne apartenis al la Senjoroj de Granges, kiuj koncedis la feŭdorajtojn al la familioj d'Ayant, de la Tour kaj Albi. Ek de la 15-a jarcento Icogne estis parto de la grandkomunumo Lens, konservis tamen grandan aŭtonomion, kiel evidentiĝas el la vilaĝa statuto de la jaro 1603. Kvankam la konstitucio de Valezo de 1802 kaj la kantona regularo de 1851 antaŭvidis la kuniĝon de la kvartaloj de Lens al grandkomunumo, Icogne konservis sian sendependecon kaj fariĝis en la jaro 1905 oficiale memstara komunumo. La kapelo konsekrita al Gregoro de Nanziaz, kiu datiĝis el la jaro 1678 estis detruita dum la tertremo de 1946 kaj rekonstruita aliloke. Nuntempe la komunumo apartenas al la turisma regiono Crans-Montana.
34331 Annadu
34331 Annadu estas tre malgranda, tre hela asteroido de la ĉefa asteroida zono proksima de la orbita resonanco 7:2 kun Jupitero.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo « LINEAR » (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras Anna Du, finalistinon de la Broadcom MASTERS 2018, konkurso pri matematiko kaj scienco por studentoj de meza lernejo, pro ŝia projekto pri plantoscienco. Ŝi estis lernantino ĉe la Andover School of Montessori de Andover (Masaĉuseco, Usono).
Juhan Vilms
Juhan Vilms (naskiĝis la 22-an de septembro 1893 en paroĥo Pilistvere ĉe Viljandi, distrikto Viljandimaa, mortis la 22-an de februaro 1952 en Bonaero) estis estona kuracisto kaj eŭgenikisto.
Biografio
Juhan Vilms diplomiĝis el la scienca lernejo de Tartu, inter la jaroj 1914 kaj 1917 studis en la Fakultato de Medicino de la Universitato de Tartu, kaj diplomiĝis en 1919 en la Universitato de Tomsk. Ekde 1926 li praktikis kiel kuracisto dermatologia en Talino. Inter la jaroj 1929 kaj 1932, li estis membro de la nacia parlamento Riigikogu. Dum pluraj jaroj li apartenis al la Estona Laborista Partio, estone nomata Tööerakonda, sed poste pro konfliktoj forlasis la partion. Inter 1930 kaj 1932 li krome estis membro de la urba parlamento de Talino. En 1944, Juhan Vilms fuĝis al Svedio, kaj poste vivis en Argentino, kie li mortis en 1952.
Verko eldonita en Esperanto
En 1921, laŭ traduko de Johannes Vahtkerl, en Esperanto aperis lia verkaĵo La malbonaj flankoj de sporto kiel anstantaŭaĵo de fizika laboro rilate higienon.
Fontoj
La unua versio de tiu-ĉi artikolo transprenis iujn informojn el la samtema artikolo en la estona lingvo. La informo pri la libro de 1921 estas el Enciklopedio de Esperanto de 1934.
NGC 5729
NGC 5729 (aliaj indikoj — MCG -1-37-12, IRAS14394-0847, PGC 52507) estas galaksio en konstelacio Pesilo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Susanoo
Susanoo (kelkfoje Susanovo, japane スサノオ (Koĝiki: 〔建〕〔速〕須佐之〔能〕男命、〔神〕〔武〕〔速〕素戔嗚尊)) estas en ŝintoismo la kami („Dio“) de la vento kaj la maro, frato de sundiino Amaterasu kaj lundio Cukujomi.
Naskiĝo
Susanoo estas filo de Izanagi kaj Izanami kaj naskiĝis kiam Izanagi vizitis la submondon kaj kaj forviŝis la malpuraĵon de sia nazo. Ekzistas ankaŭ alia versio en la japana mitologio, laŭ kiu li naskiĝis iom mallonge antaŭ morto de Izanami, samtempe kun Amaterasu kaj Cukujomi. Li estis forpelita el la ĉielo post kverelo kun la fratino Amaterasu.
Li estis protekta dio de la agroj. Plue ekzistas legendo, laŭ kiu li alportis la unuan kulturon al la homoj kaj fondis la civilizon.
(7375) 1980 PZ
(7375) 1980 PZ estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la ĉeĥa astronomino Zdeňka Vávrová elde la Observatorio Kleť apud České Budějovice en tiama Ĉeĥoslovakio (de 1993, en Ĉeĥa Respubliko).
Tombo de Ĥentkaus la 1-a
La tombo de Ĥentkaus la 1-a sur la altebenaĵo de Gizo estas specifa tomba monumento de la reĝino Ĥentkaus la 1-a de antikva Egiptio. Ĝi havas elementojn de piramido, de mastabo kaj de enroke ĉizita tombo. Pro sia grandeco kaj la ŝtupa strukturo ĝi ofte nomatas la "kvara el la piramidoj de Gizo". Estas la sola tombo de antikva Egiptio konstruita en tia formo. Ĝi situas en la nekropolo de Gizo sudoriente de la tri grandaj piramidoj, en senpera proksimeco de la Sfinkso de Gizo.
32550 Sharonthomas
32550 Sharonthomas estas tre malgranda sed eksterordinare hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  en la kadro de la astronomia kampanjo « LINEAR » (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Alhambra (Ciudad Real)
Alhambra  estas municipo de Hispanio, en la provinco de Ciudad Real, regiono de Kastilio-Manĉo. La municipo de Alhambra estas unu de la plej etendaj de la provinco de Ciudad Real memore al sia historia gravo dum la Mezepoko; al ĝi apartenas la submunicipo de Pozo de la Serna.
32550 Sharonthomas
Nomo
Ĝia nomo honoras Sharon Thomas, mentorinon de unu finalist(in)o de la Intel Science Talent Search de 2016, scienca konkurso por gelernantoj en lasta jaro de mezlernejo. Ŝi estis instruistino ĉe la Oak Ridge High School de Oak Ridge (Tenesio).
Alhambra (Ciudad Real)
Loĝantoj
La loĝantoj nomiĝas alhambreños. La censita populacio en 2010 estis de 1.114 loĝantoj kaj la denseco estas de 1,92 loĝ/km².
Situo
Alhambra estas situa en la suda parto de Kastilio-Manĉo en la komarko aŭ distrikto Kamparo de Montiel en la orienta parto de la provinco de Ciudad Real. La areo de ties teritorio estas de 580.25 km².
Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado.
25511 Annlipinsky
25511 Annlipinsky estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Ann Lipinsky, kiu mentoris unu finalist(in)on de la Intel Science Talent Search de 2009, scienca konkurso por gelernantoj en lasta jaro de mezlernejo. Ŝi instruas ĉe la John Jay High School en Lewisboro (Nov-Jorko, Nov-Jorkio).
Roĉestra Instituto de Teknologio
Roĉestra Instituto de Teknologio (RIT) estas privata universitato en Henrietta, Nov-Jorkio, Usono, fondita en 1829. Ĝi estas sude de Roĉestro. RIT enhavas naŭ lernejojn, kaj ĝi estas konata por siaj instruprogramoj pri komputoscienco, inĝenierado, bildoscienco, kaj belartoj.
Hradec nad Svitavou
Municipo Hradec nad Svitavou (Greifendorf) estas ĉirkaŭ 7 km longa municipo, kiu situas en Ĉeĥio, regiono Pardubice, distrikto Svitavy, 5 km sude de urbo Svitavy, proksime de ŝoseo n-ro 43 inter Svitavy kaj Brno. Tra la vilaĝo kondukas ankaŭ paralela fervoja linio el Česká Třebová al Brno. Vivas ĉi tie.
Memorindaĵoj
La plej signifa memorindaĵo en la vilaĝo estas origine gotika preĝejo de Sankta Katarino sur tombejo ĉirkaŭigita per baroka muro kun enira pordego kun mansarda tegmento. La origina preĝejo estis rekonstruita baroke post incendio en la jaroj 1673 kaj 1710. Antaŭ la pordego troviĝas ŝtona kruco el la jaro 1796 kaj statuo de Sankta Maria Dolorplena el la jaro 1835.
La preĝejo estas ununava oblonga kun poligone fermita presbiterejo kaj oblonga sakristio, kun oratorio en la dua etaĝo ĉe la norda flanko de presbiterejo kaj oblonga kapelo apud norda flanko de la navo. Antaŭ la suda flanko de la navo estas oblonga kamero kaj kvadrata antaŭĉambro kun gotika portalo kaj ortangula enirejo kadrita per pintarkaĵoj. La pordego estas baroka, forĝita en la jaro 1643. Ĉe suda vando de la presbiterejo estas ligna ŝtuparo kun skulptita bariero. Antaŭ la okcidenta frontalo situas prisma turo kun piramida tegmento. Ekstere estas la preĝejaj vandoj membrigitaj per lizenaj kadroj, interne per toskanaj pilastroj portantaj masivan kornicon, super kiu estas duoncirklaj fenestroj. La preĝejo kaj kapelo estas volbitaj barele kun segmentoj, sakristio, suda antaŭĉambro kaj subturejo kruce. Ligna ĥorejo sur tri arkadoj estas subvolbita ankaŭ kruce. La aranĝaĵo estas pseŭdostila el la fino de 19-a jarcento. Sur flanka altaro estas bildo de Anĝelo Gardanto, eble el la komenco de la 19-a jarcento. En la norda kapelo de Dolorplena Sankta Maria troviĝas portala altaro el la jaro 1710, la centra bildo de Krucumado estas origina, flankaj statuoj en niĉoj estas Sankta Maria Dolorplena kaj Ecce Homo. En suda antaŭĉambro estas bildo de Sankta Katarina de J. Umlauf.
Kolono de la Sankta Triunuo
En suda parto de la vilaĝo apud ŝoseo troviĝas ŝtona kolono de Sankta Triunuo el la jaro 1725, valora verko kun riĉe skulptita soklo.
Makinona lanio
Aspekto
Tiu specio havas nigrajn bekon, maskon al la orelareo, flugilojn kaj longan voston kun blankaj eksteraj plumoj. La krono kaj nuko estas grizaj kaj super la nigra masko estas blanka superokula strio. En flugiloj estas blankaj flugilmakuloj, kutimaj ĉe lanioj. La dorso estas griza kun blankaj bordoj kaj blankeca pugo. La subaj partoj estas blankecaj.
La beko estas mallonga, larĝa ĉebaze kaj hokoforma en pinto de supra makzelo, kiel ĉe aliaj lanioj. Per tiu beko tiu lanio, kiel la aliaj, havas kutimon palisumi kadavraĵojn sur dornoj aŭ pikdrato kaj konservi ilin por posta manĝado. Ĝi manĝas grandajn insektojn kaj malgrandajn vertebrulojn.
14500 Kibo
14500 Kibo estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Takao Kobayashi elde la Observatorio de Ooizumi en gubernio Gunma (Japanio).
"Kibo" ("espero" aŭ "deziro" en japana lingvo) iĝis la kromnomo de la Japana Eksperimenta Modulo de la Internacia Kosmostacio. La nomo estis selektita inter aliaj kandidatoj proponitaj de de infanoj, kiuj partoprenis al la Amika Kosma Festivalo 2003 en Tokio.
Ernest Ellis Clark
Ernest Ellis CLARK (Naskiĝis en 1869? en Derby, mortis en 1932 en Derby) estis artisto kiu fariĝis artisto por Crown Derby. Tri el liaj pentraĵoj troviĝas en Muzeo kaj artgalerio de Derby.
Biografio
Clark naskiĝis en Derby kaj post kiam li studis arton en vespera kurso li komencis labori ĉe Royal Crown Derby kaj poste fariĝis instruisto de arto kaj pli poste Mastro de arto ĉe Derby College of Art. Li gajnis multajn premiojn pro arto inkluzive fariĝante Nacia Arĝenta Medalito pri Ornamo kaj Desegno. En liaj kvardekaj jaroj li servis en la Royal Field Artillery dum la Unua mondmilito. Lia sola libro estis manlibro al siaj studentoj por desegni formojn laŭ plantoj. Li provizis desegnojn en la libro sed detenis sin montri kiel fari dekoraciojn el ili. Clark diris "... oni ne tro ofte avertas studentojn ke la sola ĝusta maniero por ili estas mem studi rekte el naturo." Tri el liaj pentraĵoj troviĝas en Muzeo kaj artgalerio de Derby post kiam ili estis donacitaj de Alfred Edward Goodey. La pentraĵo de Green Street montras tempon tri jarojn antaŭ la konstruo de Hippodrome Theatre maldekstre kaj dekstre troviĝas la Kolegio de arto kie Clark trejniĝis.
Clark mortis 63-jaraĝa en Derby en 1932 kaj lia verko liberiĝis el kopirajto en 2002.
Riposto
Riposto estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la orienta marbordo de la insulo Sicilio. Ĝi apartenas al la samnoma administra regiono Sicilio kaj al la provinco Katanio, itale provincia di Catania, sicililingve pruvincia di Catania, ekde 2015 formale nomata città metropolitana di Catania. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Acireale, Giarre kaj Mascali.
Centra nerva sistemo
La centra nerva sistemo (mallonge CNS, kompare angle central nervous system) estas parto de la nerva sistemo. La diferencigo inter centra kaj periferia nerva sistemo fakte estas arbitra — laŭ funkciado ambaŭ partoj de la nerva sistemo intense interplektiĝas.
Priskribo
La centra nerva sistemo en kompleksa vivaĵo havas diversajn taskojn:
Ĉiuj kompleksaj, kiel tuto moviĝantaj vivaĵoj bezonas nervan sistemon kun tiuj funkcioj. Facilas konsideri ĝin reguliga sistemo, sed tio fakte ne ĝustas: la centra nerva sistemo mem ne reguligas, sed pro sia centra pozicio nur kontribuas - krom la enorgana memregulado — al reguliga vivteno de la organisma funkcio rilate al gravaj kondiĉoj de la organisma ĉirkaŭaĵo.
La centra nerva sistemo en tio ĉiam "peras" en du direktojn: kiel centra integriga, kunordiga kaj reguliga organo ĝi ne nur prilaboras signalojn de ekster la organismo, sed ankaŭ tiujn de en la organismo. Bestoj tial ne nur pro kondiĉoj el la ĉirkaŭaĵo instigiĝas al agoj, sed ankaŭ mem ekagas. Tiaj ekagoj ankaŭ povas okazi dum ripozado aŭ dormado, nome tiam kiam internaj nervaj signaloj signife plifortiĝas — ĉe homoj tio okazas ekzemple dum forta sonĝado. La korpaj rezultoj kiel plifortiĝo de la muskola tensio, ŝvito aŭ plirapidiĝo de la korbatoj povas siaflanke kaŭzi vekiĝon.
Organismoj kiel homoj, kiuj scipovas lerni, do ekzerci produktadon de tiaj nervaj signaloj per imagoj en maldorma stadio, povas utiligi tion por instigi organismajn reagojn ne konscie kontroleblajn.
La centra nerva sistemo de vertebruloj
Ĉe homo kaj aliaj vertebruloj la centra nerva sistemo konsistas el la cerbo kaj la mjelo — kontraste ekzistas la periferia nerva sistemo, kiu parte konsistas el aksonoj de neŭronoj de la centra nerva sistemo. Funkcie oni diferencigas inter motoraj fibroj, kiuj transportas signalojn de la cerbo al la muskoloj, sentaj fibroj kiuj transportas signalojn el la korpa periferio al la cerbo kaj fibroj de la vegetativa aŭ aŭtonoma nerva sistemo.
La centra nerva sistemo konsistas el "griza substanco" (latine substantia grisea) kaj "blanka substanco" (substantia alba). La griza substanco en la cerbo situas ekstere, malcentre, en la mjelo interne, centre. Ambaŭ partoj en tranĉaĵo de la cerbo aŭ mjelo videblas sen plia helpo pro la nomdona diferenco je koloro. La griza substanco plejparte konsistas el neŭronaj ĉelkorpoj ("perikarioj"), la blanka plejparte el ties daŭrigoj, la "aksonoj". Tamen en la blanka substanco ankaŭ situas grupiĝoj de neŭronoj nomataj "nukleoj". La pli grandaj tiuspecaj grupiĝoj ankaŭ en tranĉoj videblas pro pli griza koloro ene de blankeca ĉirkaŭaĵo.
Aliaj bestoj
La ventraj partoj de la "ŝtupara nervosistemo", serio de interplektitaj paroj de ganglioj, en insektoj povus konsideriĝi kompareblaj al la dorsaj, centraj nervostrukturoj de la vertebruloj. Tian hipotezon jam en 1875 vortumis la zoologo Felix Anton Dohrn.
Stacio Shimbashi
Stacio Ŝimbaŝi (新橋駅 [Ŝinbaŝi-eki], Shimbashi station) estas fervoja stacio en centro de Tokio en Japanio. Tie intersekcas enurbaj kaj ĉirkaŭurbaj linioj de la fervoja reto Japana Fervojo (JR) kaj metroaj linioj. La stacio servas 4 liniojn de Orient-Japania Fervoja Kompanio kaj 2 metroajn liniojn: 1 linion de Tokjo Metro kaj 1 linion de Metroo Toej. Krome tio estas finstacio de Jurikamome.
La stacio Ŝimbaŝi situas en Kvartalo Minato-ku, je 10 minutoj marŝe de la komerca kvartalo Ginza, sude de la Stacio Tokio.
Réaux
Réaux [] estas franca komunumo en la departemento Charente-Maritime, en la regiono Puatuo-Ĉarentoj. Ĝi havis 459 loĝantojn en la jaro 2012.
Geografio
Réaux situas en la sudo de Charnte-Maritime, sude de Cognac.
Kulturo (televidkanalo)
Kulturo (Культура aŭ Россия К) estas rusia televidkanalo en rusa lingvo. Tie laboris esperantisto Grigorij Arosev.
Dominanta septnaŭta akordo
Dominanta septnaŭta akordo, ankaŭ dominantseptnaŭtakordo, dominantnaŭtkord aŭ dominanta naŭtakordo, estas naŭtakordo sur la dominanto. Ĝi estas ankaŭ komprenebla kiel dominantseptakordo kun aldonita naŭto.
Aperaĵoj de dominanta septnaŭta akordo
Dominanta septnaŭta akordo estas kvinsono, kiu ekestas per tritotavoligo. Ĝia bazotono troviĝas sur la kvina ŝtupo (dominanto) de la respektiva tonalo. Super ĉi tiu bazotono sonas la granda trito kaj la perfekta kvinto, la eta septo (vidu dominantseptakordo) kaj la granda aŭ eta naŭto. Se estas la granda naŭto, oni diras „granda naŭtakordo“, se estas la eta naŭto, oni diras „eta naŭtakordo“.
En C-maĵoro ekzemple g estas la kvina ŝtupo kaj per tio la bazotono de la dominanta septnaŭta akordo. La trisono g-b-d estas dominantakordo, la kvarsono g-b-d-f dominantseptakordo, la kvinsono g-b-d-f-a aŭ g-b-d-f-a♭ dominanta septnaŭta akordo.
NGC 5730
NGC 5730 (aliaj indikoj — UGC 9456, MCG 7-30-46, ZWG 220.44, KCPG 430A, IRAS14379+4257, PGC 52396) estas galaksio en konstelacio Bovisto.
Dominanta septnaŭta akordo
Aperaĵoj de dominanta septnaŭta akordo
Ĉar je naŭtakordo temas pri kvinvoĉa akordo, en kvarvoĉa tonmetaĵo oni devas ellasi unu tonon. Tiu kutime estas la kvinto; en la ekzemplo la d. (septo kaj kompreneble naŭto devas enesti, la trito destinas, ĉu temas pri maĵoro aŭ minoro. Sen bazotono oni ricevas la malsupre priskribotan mallongigitan dominantan septnaŭtan akordon.)
La dissolvo de septnaŭta akordo
Je la dissolvo de la granda dominanta septnaŭta akordo la naŭto direktiĝas malsupren, en la kazo de la eta dominanta septnaŭta akordo etan duton; celtono estas ambaŭkaze la kvinto de la toniko.
La aliaj dissolvoreguloj laŭas al tiuj de septakordo: La bazotono de dominanto saltas perfektan kvinton supren aŭ perfektan kvinton malsupren sur la bazotonon de la toniko; la trito de dominanto moviĝas etan duton supren al la bazotono de la toniko; la kvinto de dominanto paŝas plentonon malsupren al la bazotono de la toniko; la septo glitas etan duton malsupren al la trito de la maĵortoniko aŭ grandan duton malsupren al la trito de la minortoniko.
Ekzemplo: g-b-d-f-a resp. g-b-d-f-a♭ → c-c-e-g resp. c-c-e♭-g
La mallongigita dominanta septnaŭta akordo
Kiam je dominanta septnaŭta akordo „mankas“ la bazotono, oni diras mallongigita dominanta septnaŭta akordo. En la funkciteorio oni skribas trastrekitan D kun altenmetitaj 7 kaj 9. Mallongigita „granda naŭtakordo“ konformas kun tiel nomata duondiminuita, mallongigita „eta naŭtakordo“ al diminuita.
Ekzemplo: b-d-f-a resp. b-d-f-a♭ („mankas“ g)
Uzado de dominanta septnaŭta akordo
La dominanta septnaŭta akordo estas stila karakterizaĵo aparte de la romantisma lida kaj instrumenta tonmetaĵo. Kiel multaj akordoj, kiuj origine staris en specife funkciteoria interrilato, ankaŭ la naŭtakordo memstariĝis harmonie kaj aperas foje sendissolviĝe kaj vicigite (komparu la apudan notekzemplon).
2886 Tinkaping
2886 Tinkaping estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la elde la Observatorio de Purpura Monto, apud Nankingo (Ĉinio).
Nomo
Ĝia nomo honoras la honkongan industriiston kaj mecenon Tin Ka Ping.
Andrea Rost
Andrea ROST [roŝt], hungare Rost Andrea estas hungara operokantistino (soprano).
Andrea Rost naskiĝis la 1962 en Budapeŝto.
Biografio
Andrea Rost frekventis muzikan ĉeflernejon en Budapeŝto, sed dume ŝi jam kantis en Budapeŝta Ŝtata Operejo. En 1991 ŝi aliĝis al operejo de Vieno. Post 3 jaroj ŝia kanto kaŭzis internacian sukceson en Milano. Baldaŭe ŝi gastroladis ekzemple en Londono, Madrido, Novjorko, Ĉikago, Tokio. Ŝi ricevis premion Kossuth en 2004, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn.
Steinfeld (Ŝlesvigo)
Steinfeld (dane: Stenfelt) estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Schleswig-Flensburg de la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio. La 30-an de junio 2005 la komunumo havis 746 loĝantojn.
Claire Pérot
Claire PÉROT (naskiĝis la ) estas franca aktorino kaj kantistino.
Biografio
Claire Pérot studis en municipa Konservatorio (1995 ĝis 1998), sekvis staĝojn en "Studio des Variétés" (1999 ĝis 2004) kaj en "Ateliers de Chaillot" kun Azize Kabouche (2000).
Ŝi ludas en teatro kaj en filmoj kaj telefilmoj. De 2006 ĝis 2008, ŝi ĉefrolis en muzikalo Cabaret.
Ŝi partoprenis la trupon de Mozart, l'opéra rock (produktita de Dove Attia kaj Albert Cohen, ludata ekde septembro 2009), en rolo de Constanze Weber, la edzino de Mozart. Tamen, ŝi forlasis la trupon por turniĝi al kino, kaj estis anstataŭita de Diane Dassigny en rolo de Constanze.
(11534) 1992 EB16
(11534) 1992 EB16 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la en la kadro de la "Enketo de Upsalo-ESO pri Asteroidoj kaj Kometoj" (Uppsala-ESO Survey of Asteroids and Comets, aŭ "UESAC"), elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.
Steinfeld (Palatinato)
Steinfeld - prononco, germane: "ŝtona kampo" - estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Südliche Weinstraße de la federacia lando Rejnlando-Palatinato, rekte ĉe la limo al la historia regiono Alzaco en la nuna administra regiono Granda Oriento de Francio. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Steinfeld apartenas al komunumaro, do administra ligo de pluraj najbaraj, formale sendependaj politikaj komunumoj, germane nomata Verbandsgemeinde Bad Bergzabern, kiu kovras la sudan parton de la distrikto.
Cinamila heksanato
Cinamila heksanato aŭ C15H20O2 estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la esteroj de la heksanata acido kaj cinamila alkoholo. Cinamila heksanato estas senkolora likvaĵo, uzata kiel gustigagento kaj odorigagento en la nutrondustrio kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj kaj farmaciaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun sulfata acido kiel katalizilo. Cinamila heksanato estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en alkoholo, duetila etero, kloroformo kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Cinamila heksanato reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj kaj posedas antifungajn kaj antibakteriajn proprecojn.
Béla Erődi
ERŐDI Béla (eroe:di) Harrach estis hungara lingvisto, geografia verkisto naskita en Szászrégen la 16-an de aprilo 1846 kaj mortinta en Budapeŝto la 5-an de majo 1936.
Kariero
Béla Erődi pristudis orientajn lingvojn en la Universitato de Budapeŝto. Li plustudis en Konstantinopolo, li vojaĝis en Malgranda Azio, Egiptio kaj en landoj de Balkano. En 1870 li revenis kaj li havigis diplomon de instruisto, en 1875 li doktoriĝis pri turka kaj persa lingvoj. Li estis komence instruisto en Budapeŝto, de 1882 direktoro de gimnazio de Fiume. De 1889 li instruis en Koloĵvaro, poste de 1892 ĝis 1919 li estis lernejdistrikta ĉefdirektoro en Budapeŝto]. Li estis prezidanto de tutlanda komisio pri ekzameno de stenografio, kaligrafio kaj maŝintajpado. Li estis lingvotalentulo, eklernis 15 lingvojn. Li priokupiĝis la turka kaj persa lingvojn, li tradukis hungaren ([[Omar Ĥajam: Keleti gyöngyök, Hafizo, Abol-Gasem Ferdousio ktp.). De 1875 li estis sekretario de la Földrajzi Társaság (Geografia Asocio), de 1893 ĝis 1904 li estis ĝia prezidanto.
Slatina (distrikto Znojmo)
Slatina (Latein) estas municipo en Ĉeĥio, en Sudmoravia regiono, en distrikto Znojmo. Vivas ĉi tie.
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1287. En la ĉirkaŭaĵo komence de la 19-a jarcento oni minis ferercon.
Návojná
Návojná estas municipo en Ĉeĥio troviĝanta en distrikto Zlín, en Regiono Zlín. Vivas ĉi tie. Ĝi situas en PPR Blankaj Karpatoj.
Situo
Municipo Návojná, situanta 9 km sudoriente de Valašské Klobouky, estas enirpordego en regionon nomata Závrší. Dum someraj monatoj estas en la municipo je dispozicio baniĝejo kaj proksime estas du refreŝigejaj centrejoj, Královec kaj Vršatecké podhradie – tiu jam troviĝas sur teritorio de Slovakio. Závrší, la etnografian regionon sur nura limo kun Slovakio, kreas vasta pentrinda valo ĉirkaŭ rojo Návojský potok kaj enfalas en ĝin tri municipoj – Návojná, Nedašov kaj Nedašova Lhota. La popolaj kutimoj kaj tradicioj estas ĉi tie senĉese nekutime vivaj. El ĉirkaŭaj montodorsoj estas belegaj vidoj en la tutan valon, sed ankaŭ al la slovaka flanko, kie elstaras monumentala Vršatecké bradlo. Krome por la ĉi tiea regiono tipaj popolaj kutimoj kiel estas paska frapado kaj ĉarumado, nikolaa marŝantaro kun diabloj kaj multaj aliaj.
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1503.
János Áder
János Áder [jAnoŝ Ader], laŭ hungarlingve kutima nomordo Áder János estas hungara politikisto, juristo, prezidanto, parlamentano, parlamentestro. Lia edzino estas Anita Herczegh.
János Áder naskiĝis la  1959 en Csorna.
Biografio
János Áder frekventis bazlernejon en sia naskiĝurbo, gimnazion en Győr, poste li estis soldato en Kalocsa. Li akiris juran diplomon en Scienca Universitato Eötvös Loránd en 1983. Dum la studentaj jaroj en la kolegio li konatiĝis kun László Kövér, Viktor Orbán kaj Anita Herczegh. Post siaj studoj li laboris en Budapeŝto en la municipa administrado, poste en akademia sociologia instituto, dume li akiris advokatan diplomon. Li edziĝis en 1984, baldaŭe li havis 4 gefilojn. En 1988 li partoprenis en fondo de nekomunista partio Fidesz. Inter 1990 kaj 2010 li estis parlamenta deputito, kie li estis 2 jarojn subparlamentestro, poste ĝis 2002 parlamentestro. Inter 2009–2014 li estis membro de Eŭropa parlamento. En 2012 li estis elektita prezidanto de Hungario.
Oliver Stone
William Oliver STONE naskiĝis estas usona verkisto, kinproduktoro kaj reĝisoro de filmoj kaj dokumentfilmoj. Stone gajnis Akademian Premion por Best Adapted Screenplay kiel verkisto de Midnight Express (1978). Li ankaŭ verkis la aklamitan gangsteran filmon Scarface (1983). Kiel reĝisoro, Stone atingis eminentecon kiel reĝisoro/verkisto de la milita dramo Platoon (1986), per kiu Stone gajnis la Oskar-premion por plej bona reĝisoro. Platoon estis la unua en trilogio de filmoj surbaze de la Vjetnama milito, en kiu Stone funkciis kiel infanteria soldato. Li daŭrigis la serion per Born on the Kvarono of July (1989) - pro kiu Stone gajnis sian duan premion al la plej bona reĝisoro kaj Heaven & Earth (1993). La aliaj rimarkindaj verkoj de Stone inkludas la dramon Salvador (1986) bazita en la Salvadora milito, la prifinancan dramon Wall Street (1987) kaj ĝian daŭrigon de 2010 Money Never Sleeps, la biografian filmo de Jim Morrison The Doors (1991) kaj trilogion de filmoj bazitaj sur la Usonaj prezidantoj JFK (1991), Nixon (1995) kaj W.  (2008). Lia plej lasta filmo estas Snowden (2016). Multaj el la filmoj de Stone temas pri usonaj politikaj temoj dum la malfrua 20-a jarcento, kaj tiuj estis konsideritaj disputigaj dum iliaj aperoj. Ili ofte kombinas malsaman fotilon kaj filmformatojn ene de ununura sceno, kiel ekzemple en JFK, Natural Born Killers kaj Nixon.
20850 Gaglani
20850 Gaglani estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Shiv Gaglani, kiu gajnis la duan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2004 pro sia projekto pri medicino kaj sano. Li estis lernanto ĉe la West Shore High School de Melbourne (Florido, Usono).
Poldero
Poldero estas tereno en kiu la interna akvo povas esti kontrolata. Ne ekzistas rektaj ligoj inter la interna kaj la ekstera akvo, krom per artefaritaj konstruaĵoj, kiel kluzoj kaj pumpiloj. En la plejmulto de la polderoj la akvonivelo ene estas malpli alta ol la ekstera nivelo, sed tiu ne nepras. Se la nivelo en la poldero estas malpli alta ol la ĉirkaŭanta akvo, bezonatas pumpoj por teni la polderon seka. Tiuj polderoj ankaŭ bezonas digojn por elteni la premon de la pli alta ĉirkaŭanta akvo. En multaj polderoj ekzistas fiksa strebnivelo por la ena akvo, la polderonivelo.
Ferenc Ács
ÁCS Ferenc [pr. a:ĉ] estis hungara pentristo naskiĝinta en Koloĵvaro la 16-an de junio 1876 kaj mortinta en Koloĵvaro la 5-an de septembro 1949. Li estis la edzo de pentristino Ilona Méder.
Poldero
En Nederlando ekzistas pluraj specoj de polderoj, sube sekvas listo de tiuj specoj. Krome tamen ankaŭ ekzemple en norda Germanio borde de la Norda Maro ekzistas polderoj - tie ili havas la nacilingvan nomon Koog.
Ferenc Ács
Kariero
Ács estis en Budapeŝto disĉiplo de Bertalan Székely (1893 – 94), en Munkeno de Simon Hollósy, pli poste de Ludwig Herterich, fine de Franz Lenbach. Ekde 1899 li pasigis kelkajn jarojn en Nagybánya ĉe Hollósy. En 1905 – 06 li estis ano de la majstrolernejo de Károly Lotz. Ekde 1906 ĝis sia morto li vivis en Koloĵvaro, kie dum jaroj li gvidis pentristlernejo. Lia unua ekspozicio estis en 1896. En 1906 malfermiĝis en Budapeŝto lia retrospektiva ekspozicio. La Artmuzeo en Koloĵvaro konservas kelkajn el liaj pentraĵoj.
Poldero
En Nederlando
En la pasinteco, ĉirkaŭ 40% de Nederlando estis kovritaj de marakvo. La loĝdenso kaj la bezono de porvivaĵo kaj agrikultura tero igis la nederlandanojn fari sennombrajn "militojn" kontraŭ la maro. La bezono de ĝisfunda kaj fina solvo intensiĝis post la katastrofo de 1953, kiam ĉirkaŭ 2 000 homoj dronis en la Norda Maro inundoj. Entute en Nederlando ekde la 13-a jarcento sekiĝis 7 050 kvadrataj kilometroj da tero, el kiuj 4 000 danke al la konstruado de marbordaj digoj.
Gravaj nederlandaj polderoj kaj la jaroj kiam ili estis sekaj inkludas tiuj en Beemster (1609-1612), Scharmer (1633-1635), kaj Haarlemmermeer (1852). Polderoj kreitaj kiel parto de la projekto de Zuiderzeepolders inkludas tiuj en Wieringermeer (1930), Noordoostpolder (1942) kaj Flevoplando (1956-1968)
Riverpolderoj
Riverpoldero estas poldero kuŝanta apud rivero. Se la rivernivelo estas normala, la plejmulto de la riverpolderoj ne bezonas pumpojn por elpumpi la akvon, ĉar la rivernivelo estas malpli alta ol la poldernivelo. Sed fojfoje la rivernivelo povas esti multe pli alta ol la poldernivelo kaj por tiaj okazoj tiuj polderoj havas altajn riverdigojn kaj pumpojn por elmeti la akvon.
Ekzemploj de riverpolderoj en Nederlando estas:
Malaltaj riverpolderoj
Malaltaj riverpolderoj iam estis normalaj riverpolderoj, menciitaj supre. Sed pro la daŭra forpumpado de la akvo, la tero de la poldero malaltiĝis kaj la nuna nivelo de la poldero estas pli malalta ol eĉ la malplej alta nivelo de la apuda rivero. Pro tio tiuj polderoj ĉiam bezonas pumpojn kaj altajn digojn.
Ofte antaŭe tiuj polderoj uzis flankriveretojn por lasi la akvon flui al la granda rivero. Tiam oni tamen ekbezonis baraĵetojn en la flankriveroj, por malhelpi al la akvo flui de la ĉefa rivero al la malalta tereno - do en inversa direkto ol celate. Tial ekzistas hodiaŭ en Nederlando multaj urboj kaj vilaĝoj, kies nomo finiĝas per "-dam", ĉar tio estas la nederlanda vorto por baraĵo.
Ekzemploj de malaltaj riverpolderoj en Nederlando estas:
Torfpolderoj
Torfpolderoj estas polderoj kies tero estas torfa. Antaŭ 1500 jaroj tuta Holando (do la tuta okcidenta parto de Nederlando) estis torfa marĉo. La unuaj loĝantoj komencis sekigi la marĉon per fosado de kanaletoj. Post tio la akvo povis elflui el la torfo kaj la tero iĝis preta por enloĝiĝi. Granda problemo de torfo estas tamen, ke ĝi fakte konsistas preskaŭ sole de akvo. Tial se oni lasas forflui la akvon, la torfo tuj komencos malaltiĝi. Iam ĉirkaŭ jaroj 1200–1250, la ternivelo en Holando estis proksimume sama kiel la marnivelo. Ekde tiam pro daŭra malsekigado de la tero oni devis ekkonstrui digojn kaj baraĵojn en la iamaj torfaj riveretoj. El tiu tempo devenas ankaŭ la nomoj de pluraj urboj, kiel Amsterdamo kaj Roterdamo. Tiuj urboj nome ekkreskis tie, kie oni konstruis baraĵojn en la riveretoj Amstel kaj Rotte, respektive (dam = nederlanda vorto por digo).
La antaŭurboj de Amsterdamo ankaŭ estas fonditaj sur sekigita grundo de la maro, grundo kiu antaŭe estis kovrita per lagoj, marĉoj aŭ maro. Preskaŭ tuta Holando konsistas de torfpoldero – nur kelkaj regionoj konsistas de senakvaĵoj, dunoj aŭ malaltaj riverpolderoj.
Senakvaĵoj
Senakvaĵoj (nederlande "droogmakerijen") estas polderoj situantaj tie, kie iam estis lago aŭ eĉ parto de la maro. La tero de tiuj polderoj do iam estis la fundo de tiu lago aŭ maro. Ĉar torfo povas servi kiel bruligaĵo oni dum multaj jarcentoj forfosis torfon en Holando. Pro tio ekestis kelkaj lagoj, kiuj povis kreski je ĉiu ventego, ĉar la ĉirkaŭanta tero ankaŭ estis mola torfo. Je la fino de la 16-a jarcento la holandanoj komencis ĉirkaŭigadi la lagojn kaj forpumpi la akvon. En la 17-a jarcento fama holandano Jan Adriaanszoon Leeghwater estris la sekigadojn de multaj lagoj en Norda Holando. Leeghwater ne estis lia oficiala nomo, sed lia kromnomo – li mem elektis tiun nomon, kiu en la nederlanda signifas "malplenakvo".
Jen listo de kelkaj gravaj senakvaĵoj kun indikoj pri jaro de pretiĝo:
Sudmaraj polderoj (Zuiderzeepolders)
En la 20-a jarcento sinjoro Cornelis Lely faris planojn por fermi la internan maron Zuiderzee (Suda maro) per longega digo de Norda Holando al Frislando. Laŭ tiu plano oni poste farus grandegajn polderojn en la iama maro. Ĉi tiu projekto estas konata kiel la Zuiderzeewerken, la Sudmar-projekto.
Kiam la Fermdigo (Afsluitdijk) estis preta, oni komencis konstrui ankaŭ digojn en la iama maro nomiĝanta Isela lago (IJsselmeer), kiuj ĉirkaŭas grandajn partojn de la lago, kaj poste oni forpumpis la akvon. En 1932 la Ferma digo estis preta kaj en 1968 same pretis la lasta de la kvar polderoj. Tri de la kvar polderoj nun kune estas nova provinco, la 12-a de Nederlando. La ĉefurbo de tiu provinco, al kiu oni donis nomon Flevoland, estas la nova urbo Lelystad (Lely-urbo, nomita laŭ la planinto, sinjoro Lely). Oni unue planis fari kvin polderojn, sed la kvina, la Markerwaard, neniam estis finkonstruita.
La kvar sudmaraj polderoj estas, kun jaro de pretiĝo:
Metodoj de forpumpado
Unue oni uzis ventpseŭdomuelejojn por forpumpi la akvon. Tial okazis, ke Nederlando hodiaŭ estas fama eksterlande pro la alta nombro de siaj muelejoj. La plejmulto de la nederlandaj muelejoj tamen ne estas veraj muelejoj, sed pseŭdomuelejoj, ĉar oni ne muelas tie. La forto de la vento estas uzata ne por mueli grenon al faruno, sed por pumpi akvon. Ekde la 19-a jarcento oni uzis vaporpumpilojn. Kun tiuj pli fortaj pumpiloj oni kapablis sekigi pli grandajn kaj pli profundajn lagojn, kiel la Haarlemmermeer (Harlema lago). Poste oni ankaŭ komencis uzi dizelajn kaj elektrajn pumpilojn. Nun la plejmultaj de la pumpiloj en Nederlando estas elektraj.
La "malrekta sistemo"
Kiam unue bezonatis forpumpado de akvo ĉirkaŭ la 13-a jarcento, oni nur havis ventmuelejojn por pumpi. Oni nur povis uzi la forton de la vento por la pumpado. Tiu fakto havis kelkajn gravajn efikojn al la sistemo de akvoregado. Ne ĉiam blovas vento, do la pumpoj ne povas ĉiam funkcii. Bezonatas do iu kolektejo por kolekti la akvon kiam ne ventas. Alia efiko de la pumpado per muelejoj estas, ke la muelejoj ne povas pumpi la akvon en multe pli altan nivelon – la maksimuma altecdiferenco estas proksimume 2 metroj.
La Polderoj en Esperanto
En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome Poemo de Utnoa okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo anoŭdo. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kiu montras al li la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, el Ĉina Murego al insulo Srilanko. Poste aperas la japana pentristo Hokusajo kiu siavice montras aliajn mirindaĵon el Azio. Kaj poste venas la vico de Fidiaso, kiu montras mirindaĵojn el suda kaj centra Eŭropo kaj la venonta ĉiĉerono estas Maria Sklodovska, kiu montros al Utnoa la mirindaĵojn de centra kaj orienta Eŭropo. Jen kiel ŝi prezentas la polderojn per pli ol tri versoj dum Samarkando aŭ Kievo meritis nur malgrandajn aludojn:
117093 Umbrio
117093 Umbrio estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la itala amatora astronomo Vincenzo Silvano Casulli elde la Observatorio de Vallemare di Borbona en Borbona (Italio).
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la italia regiono Umbrio, karakterizita de valetaj verdaj montetoj kaj de mezepokaj urboj riĉaj en historio kaj tradicioj.
Vihanti
VIhanti estas eksa komunumo de Finnlando en provinco Norda Ostrobotnio. Ĝi estis ligita al urbo Raahe en komenco de jaro 2013. En 31-a de decembro 2012 la komunumo havis 3020 loĝantojn. Ĝia areo estis 489.64 km², el kio 484.70 km² estis tero kaj 4.94 km² akvo. Kirko de Vihanti pretiĝis en 1784. En Vihanti estas terspinoj. Kirkkojärvi estas lago en Vihanti. En Vihanti estas ankaŭ aliaj lagoj.
Hodonice
Nomon Hodonice havas pluraj municipoj aŭ iliaj partoj:
Nigra maro
Nigra Maro (შავი ზღვა [ŝavi zgva], Kara Deniz, Чёрное море [ĉórnaje móre]) estas interna maro de la Atlantika baseno, inter sudorienta Eŭropo kaj Okcidenta Azio, kiu limas inter Eŭropo, Anatolio kaj Kaŭkazo, ĉe la bordoj de landoj kiaj Rusio, Ukrainio, Rumanio, Bulgario, Turkio kaj Kartvelio. Per la Kerĉa markolo ĝi ligiĝas al la Azova Maro kaj al la Marmora Maro per Bosporo. Sude de la Marmora troviĝas la Dardaneloj kaj la Egea kaj Mediteranea maroj.
La Nigra Maro havas precizan areon de 436,400 km² (sen inkludi la Maron Azov), maksimuman profundan punkton de 2212 m, kaj volumenon de 547,000 km³. La Nigra Maro formas orientan al okcidento tendencan elipsan depresion kiu kuŝas inter la menciitaj landoj Bulgario, Kartvelio, Rumanio, Rusio, Turkio kaj Ukrainio. La maro estas retenita de la Pontaj Montoj sude kaj de la Kaŭkaza Montaro oriente kaj prezentas ampleksan breton al nordokcidento. La plej longa orienta al okcidento etendo estas ĉirkaŭ 1,175 km longa.
Gravaj urboj laŭlonge de la marbordo estas Batumi, Burgas, Constanța, Giresun, Hopa, Istanbul, Kerĉo, Mangalia, Năvodari, Novorossijsk, Odeso, Ordu, Poti, Rize, Samsun, Sebastopolo, Soĉi, Suĥumo, Trabzon, Varna, Jalto kaj Zonguldak.
La Nigra Maro havas pozitivan akv-ekvilibron; tio estas, eliro da akvo de 300 km³ jare tra Bosporo kaj Dardaneloj al la Egea Maro. Mediteranea akvo fluas en la Nigran Maron kiel parto de dudirekta hidrologia interŝanĝo. La elfluo de la Nigra Maro estas pli malvarma kaj malpli salakvenhava kaj flosas super la varma, pli salakvenhava Mediteranea enfluo – kiel rezulto de diferencoj en denseco kaŭzitaj de diferencoj en salakvenhavo – konduke al grava tavolo da anoksaj akvoj tre sub la surfacaj akvoj. La Nigra Maro ankaŭ ricevas riverakvon el grandaj riveroj de Eŭrazio norde de la maro, el kiuj Don, Dnepro kaj Danubo estas la plej gravaj.
En la pasinto, la akvonivelo variis grave. Pro tiuj variadoj en la akvonivelo en la baseno, la ĉirkaŭaj bretoj kaj asociaj elstaraĵoj foje estis tero. Je iaj precizaj akvoniveloj eblas ligiĝi kun ĉirkaŭaj akvejoj. Tra la plej aktiva el tiuj ligaj vojoj, nome la Turkaj Markoloj, la Nigra Maro aliĝas al la oceano. Kiam tiu hidrologia ligilo ne funkcias, la Nigra Maro estas endorea baseno, kiu funkcias sendepende de la tutmonda oceana sistemo. Nune la akvonivelo de la Nigra Maro estas relative alta kaj tiel la akvo de la Nigra maro interŝanĝiĝas kun la Mediteraneo. La Turkaj Markoloj ligas la Nigran Maron kun la Egea Maro kaj tio koncernas Bosporon, la Marmaran Maron kaj la Dardanelojn.
Etendo
La Internacia Hidrografia Organizo difinas la limojn de la Nigra Maro jene:
Modernaj nomoj
Nunaj nomoj de la maro kutime samegalas al "Nigra Maro", inklude tiujn de la landoj borde de la maro:
Tiuj nomoj ne ĉiam estis konataj kiel uzitaj jam antaŭ la 12a jarcento, sed estas indikoj ke ili eble estas konsiderinde pli malnovaj.
En Grekio (grekoj historie moviĝis tra la tuta Nigra Maro), la historia nomo "Euksina Maro" montras diferencan signifon (vidu sube) kaj estas ankoraŭ amplekse uzata:
Historiaj nomoj
Strabono en sia verko Γεωγραφικά (Geografio, 1.2.10) informas, ke en antikvo, Nigra Maro ofte estis ĝuste nomita "la Maro" (en greka ho pontos). Plejparte, grek-romia tradicio nomas Nigran Maron la "Gastama maro", Eŭksinos Pontos (εὔξεινος Πόντος). Tio estas eŭfemismo anstataŭiganta pli fruan "Malgastama maro", Pontos Akseinos, unue atestita en Pindaro (ĉ. 475 a.K.).
Strabo (7.3. 6) opinias ke Nigra Maro estis nomita "malfavora" antaŭ greka koloniigo ĉar estis malfacile navigi kaj ĉar ĝiaj marbordoj estis loĝataj de sovaĝaj triboj. La nomo estis ŝanĝita al "gastama" post kiam la Miletanoj koloniis la sudan marbordon, nome la Pontuson, igante ĝin parto de greka civilizo.
Estas ankaŭ eble ke la nomo Akseinos ekestiĝis preter popola etimologio de skita vorto aksšaina- "malluma", "malhela"; kaj tiele la nomo "Nigra Maro" povas tiel origini de Antikveco.
Angla-lingvaj verkistoj de la 18-a jarcento ofte utiligis la nomon "Euxine Sea" (/ˈjuːksɨn / aŭ /ˈjuːkˌsaɪn/) por rilati al Nigra Maro. Edward Gibbon, ekzemple, nomas la maron sub tiu nomo ĉe The History of the Decline and Fall of the Roman Empire (La Historio de la Malkresko kaj Falo de la Romia Imperio).
Geologio kaj batimetrio
Sub marfundo troviĝas grandaj rezervujoj de nafto kaj tergaso, delonge ekspluatataj de Bulgario kaj Rumanio. En aŭgusto 2020 Turkio anoncis malkovron de la granda gasminejo kun kapacito 320 miliardoj da kubaj metroj. Se tiuj prognozoj konfirmiĝos, tio estos la plej granda gasminejo en la Nigra maro.
Hidrologio
La Nigra maro estas la plej granda akvejo kun plurtavola akvobaseno. La profundaj akvoj ne miksiĝas kun la supraj akvotavoloj kiuj ricevas oksigenon el la atmosfero. Kiel rezulto, ĉirkaŭ 90% de la pli profunda volumeno de la Nigra maro estas de senoksigenaj akvoj. La modelo de la cirkulado de la Nigra maro estas ĉefe regata de la basentopografio kaj de la akvoricevoj el riveroj, kio rezultas en tre tavolita vertikala strukturo. Pro la troa tavoligo, ĝi estas klasita kiel salenhava estuaro.
La Nigra maro interŝanĝas akvon nur kun la Mediteranea maro, tiel ke enfluo kaj elfluo okazas tra Bosporo kaj Dardaneloj. Enfluo el la Mediteraneo havas pli altan salenhavon kaj densecon ol la elfluo, kreante la klasikan estuaran cirkuladon. Tio signifas, ke la enfluo de densa akvo el la Mediteraneo okazas funde de la baseno dum la elfluo de pli freŝa surfaca akvo de la Nigra maro en la Marmaran maron okazas ĉe la surfaco. La elfluo estas de 16 000 m³/s (ĉirkaŭ 500 km3/j) kaj la enfluo estas de 11 000 m3/s (around 350 km3/j), laŭ Gregg (2002).
La submara marfluo de la Nigra maro estas marfluo de partikulare salenhava akvo fluanta tra la Bospora Markolo kaj laŭlonge de la marfundo de la Nigra maro. La malkovro de la submara marfluo, anoncita la 1an de aŭgusto 2010, estis farita de sciencistoj de la Universitato de Leeds kaj estas la unua siatipe kiu estis identigita. La submara marfluo alportas salakvon tra la Bospora Markolo el la Mediteranea maro en la Nigran maron, kie la akvo havas pli altan salenhavon.
Hidrokemio
Pro la anoksa akvo en la marfundo, organika materialo, inklude antropogenajn artifaktojn kiel boatfuelo, estas bone konservata. Dum periodoj de alta surfaca produktiveco, mallongdaŭra algoflorado formas organikajn riĉajn tavolojn konatajn kiel sapropeloj. Sciencistoj informis pri ĉiujara eksplodo de fitoplanktono kio povas esti vidata en multaj bildoj de la mondoregiono fare de NASA. Kiel rezulto de tiuj karakteroj la Nigra maro ricevis intereson el la kampo de mara arkeologio kaj oni malkovris restaĵojn de antikvaj vrakoj en elstaraj statoj de konservado, kiel ekzemple de la bizanca ŝipo Sinop D, en la anoksa tavolo ĉe la marbordo de Sinop (Turkio).
Modelado montras, ke en la okazo de asteroida frapo sur la Nigra maro, la liberigo de nuboj de hidrogena sulfido metas minacon al sano — kaj eble eĉ al la vivo mem — por la personoj kiuj loĝas sur la marbordo de la Nigra maro.
Estis izolataj informoj pri briloj en la Nigra maro okazintaj dum tondro-ŝtormoj, eble okazigita per fulmoj kiuj estus bruligintaj brulgason elirintan el marprofundoj.
Ekologio
Dum vintro, forta vento antaŭenigas konvektan renversadon kaj suprenfluon de nutraĵoj, dum altaj someraj temperaturoj rezultigas konsiderindan vertikalan tavoliĝon kaj varman, malprofundan miksitan tavoligon. Ankaŭ taglongo kaj sunradiuma intenseco kontrolas la amplekson de la eŭfotika zono. Subsurfaca produktiveco estas limigita per nutra havebleco, ĉar la anoksaj malsupraj akvoj funkcias kiel lavujo por reduktita nitrato, en la formo de amoniako. Ankaŭ la benta zono ludas gravan rolon en nigramara nutra reciklado, ĉar kemosintezaj organismoj kaj anoksaj geokemiaj vojoj reciklas nutraĵojn kiuj povas esti suprenmetitaj al la eŭfotika zono, plifortigante produktivecon.
Ekologiaj efikoj de poluo
Ekde la 1960-aj jaroj, rapida industria vastiĝo laŭ la marborda linio de la Nigra Maro kaj la konstruado de grava akvobaraĵo signife pliigis ĉiujaran ŝanĝeblecon en la proporcio N:P:Si en la baseno. En marbordaj regionoj, la biologia efiko de tiuj ŝanĝoj estis pliiĝo en la frekvenco de monospecifa fitoplanktono, kun frekvenco de florado de diatomeoj pliiĝanta je faktoro 2.5 kaj frekvenco de florado de ne-diatomeoj pliiĝanta je faktoro 6. La ne-diatomeoj, kiaj ekzemple la primnesiofitaj Emiliania huxleyi (kokolitoforo), Chromulina sp. kaj la eŭglenofita Eutreptia lanowii povas for-konkurenci diatomeajn speciojn pro la limigita havebleco de Si, necesa ero de diatomea frustulaĵoj.. Kiel sekvo de tiuj floraroj, bentaj makrofitaj populacioj estis senigitaj je lumo, dum oksigenmanko kaŭzis oftan tumormortigon de marbestoj.
La malkresko en makrofitoj estis pliigita per troa fiŝkaptado dum la 1970-aj jaroj, dum la enpenetra ktenofora Mnemiopsis reduktis la biomason de kopepodoj kaj alia zooplanktono en la fino de la 1980-aj jaroj. Plie, fremda specio - la verukeca kombilmeduzo (Mnemiopsis leidyi) - povis establi sin en la baseno, eksplodante el kelkaj individuoj ĝis laŭtaksa biomaso de unu miliardo da tunoj. La ŝanĝo en speciokonsisto en nigramaraj akvoj ankaŭ havas sekvojn por hidrokemio, ĉar C-produktanta Kokolitoj influas salecon kaj pH, kvankam tiuj konsekvencoj ankoraŭ devas esti plene kvantigitaj. En centraj nigramaraj akvoj, Si niveloj ankaŭ estis signife reduktitaj, pro malkresko en la fluo de Si asociita kun advekcio trans isopiknaj surfacoj. Tiu fenomeno montras la potencialon por lokalizitaj ŝanĝoj en nigramara nutra enigaĵo por havi basen-kovrantajn efikojn.
Klimato
Mallongdaŭra klimata variado en la mondoregiono de la Nigra maro estas tre influata de la funkciado de la Nordatlantika oscilado kaj de la klimataj mekanismoj kiuj rezultas el la interagado inter la aermasoj de Norda Atlantiko kaj de meza latitudo. Kvankam la precizaj mekanismoj kiuj okazigas la Nordatlantikan osciladon restas neklaraj, oni supozas, ke la klimataj kondiĉoj establitaj en okcidenta Eŭropo mildigas la varmon kaj la precipitadon kiu atingas Centran Eŭropon kaj Eŭrazion, regulante la formadon de vintraj ciklonoj, kiuj estas tre responsaj de la regionaj ricevoj de precipitaĵo kaj influas la temperaturojn de la Mediteranea marsurfaco.
La relativa forto de tiuj sistemoj ankaŭ limigas la kvanton de malvarma aero alvenanta el nordaj regionoj dum vintro. Aliaj influantaj faktoroj estas la mondoregiona topografio, ĉar depresioj kaj ŝtormosistemoj alvenantaj el Mediteraneo estas kanaligitaj tra la malaltaj teroj ĉirkaŭ Bosporo, dum la Ponta kaj la Kaŭkaza montaroj funkcias kiel ondogvidiloj, kiuj limigas la rapidon kaj vojojn de la ciklonoj kiuj trapasas la regionon.