cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aosta Valo
Ĝia ĉefurbo estas Aosto (itale Aosta [aòsta], france Aoste [aòst], arpitane Auhta [òhta]). En la valo troviĝas mondfamaj turismurboj, kiel Champoluc en la komunumo Ayas, Courmayeur kaj Breuil-Cervinia [ŝa~polü'k, kurmajö'r kaj bröj-servinjá].
En la antikveco tie loĝis la kelta popolo de la salasoj. La romianoj konkeris la valon ĉirkaŭ la jaro 25 antaŭ nia erao. Poste ĝi estis regata de gotoj, lombardoj kaj burgundoj. En la 11-a jarcento ĝin akiris la Savoja dinastio.
Vivozono
La vivozono koncepto estis disvolvigita de Clinton Hart Merriam en 1889 kiel ilo por priskribi areojn kun similaj planto- kaj bestokomunumoj. Merriam observis ke la ŝanĝoj en tiuj komunumoj kun pliiĝo en latitudo ĉe konstanta altitudo estas similaj al la ŝanĝoj viditaj kun pliiĝo en altitudo ĉe konstanta latitudo.
Merriam
La vivozonoj kiujn Merriam identigis estas plej aplikeblaj por okcidenta Nordameriko, estantaj disvolvigitaj sur Pintoj Sankta Francisko (angle : San Francisco Peaks), Arizono kaj Kaskada Montaro en nordokcidenta Usono. Li provis disvolvigi sistemon kiu estas aplikebla trans la nordamerika kontinento, sed al tiu sistemo estas malofte plusendita.
La kanada kaj hudsona vivozonoj estas ofte kolektive konsiderataj kiel boreala vivozono. Tiu sistemo estis kritikita por esti tro nepreciza. Ekzemple, la kverkarbustaro en Arizono samhavas relative malmultajn planto- kaj bestospeciojn kun la grand-basena arbustara stepo, ankoraŭ ambaŭ estas klasifikitaj kiel Alta Sonora-Dezerto. Tamen ĝi daŭre estas foje referita fare de biologoj (kaj antropologoj) laborantaj en okcidenta Usono. Multe pli detalaj kaj empirie bazitaj klasifikoj de vegetaĵaro kaj vivozonoj nun ekzistas por la plej multaj areoj de la mondo.
Holdridge
En 1947, Leslie Holdridge publikigis vivozono-klasifikon uzante indikatorojn pri:
Biotemperaturo plusendas al ĉiuj temperaturoj super fandopunkto, kun ĉiuj temperaturoj sub frostado adaptitaj al 0 °C, kiam plantoj estas dormetantaj ĉe tiuj temperaturoj. La Holdridge-sistemo unue uzas biotemperaturon, prefere al la moder-latituda devio de la vivozonoj de Merriam, kaj ne ĉefe uzas altitudon. La sistemo estas konsiderita pli konvena al la kompleksecoj de tropika vegetaĵaro ol la sistemo de Merriam.
Eksponenta funelo
Eksponenta funelo estas - kiel anteno - radianta finaĵo de kavkondukilo aŭ sonfonto, kies areo de transversa sekcaĵo estas priskibebla per eksponenta funkcio :
Ah je tio estas la aera transversosekcaĵo de la funelkolo, k la funelkonstanto resp. la malfermmezuro de la funelo kaj A(x) ĝia transversosekcaĵo je distanco x de la funelkolo.
Turecká
Turecká, hungare Török estas malgranda vilaĝeto kaj municipo en Slovakio.
Situo
Turecká situas en montaro Granda Fatro, fine de sakovojo el Staré Hory. Banská Bystrica troviĝas je 17 km-oj.
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1563 en formo "Turetzka". En 1828 loĝis tie 548 vilaĝanoj en 70 domoj. Baldaŭ la vilaĝo unuiĝis kun Óhegy. Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Zólyom (reĝa departemento), al distrikto de Besztercebánya, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Turecká 127 homoj, (125 slovakoj).
Listo de esperantistoj el Baden-Virtembergo
Antaŭa organizaĵo estis SOGELO, ĝi ekzistis de 1947 ĝis 1981.
Pri antaŭmilitaj regionaj organizaĵoj en (hodiaŭa) Baden-Virtembergo mankas informoj.
La sekva listo grupigas aktivajn esperantistojn sur la teritorio de Baden-Virtembergo laŭ tiuj tri grupoj. Kiel loko estas menciita la loĝloko dum la ĉefa aktiveco.
Orsoy
Orsoy estas urboparto de la malsuprorejnlanda urbo Rheinberg sur la maldekstra bordo de la malsupra Rejno (Germanujo). Tradukite la vorto Orsoy signifas pli malpli „ĉevalpaŝtejo“. Orsoy estas ŝatata ekskursocelo pro sia Rejnpromenejo, siaj fortikaĵomuroj kaj sia historiaj konstruaĵoj. De Orsoy oni povas kruci la Rejnon per pramo al Walsum, urboparto de Duisburg.
Orsoy situas sur la maldekstra bordo de la Rejno. Pro egaj elminigaj difektoj vastaj partoj de la loko situas sub aŭ preskaŭ ne super la akvonivelo de la Rejno.
33343 Madorobin
33343 Madorobin estas tre malgranda, treege hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la far'de la teamo de la astronomia kampanjo OCA-DLR Asteroid Survey (ODAS) elde la Observatorio de la altebenaĵo de Calern, en Caussols (Alpes-Maritimes, Francio).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la franca koloratursopranino Mado Robin (1918–1960), notita pro ŝia ekstrema voĉa gamo.
San Felices de Buelna
San Felices de Buelna [sanfeLIzes deBŬELna] (Santa Felikso de B.] estas municipo en nordcentra Kantabrio, Hispanio, en la komarko Besaya.
Geografio
Ĝi limas norde kun Torrelavega kaj Cartes, sude kun Anievas, oriente kun Corvera de Toranzo kaj Puente Viesgo kaj okcidente kun Los Corrales de Buelna. La municipo estas trapasata de la rivero Besaya. La influo de la industria disvolvigo de la komarko Besaya gravis ankaŭ ĉe tiu municipo, sed malpli ol ĉe aliaj najbaraj. Ĉiuokaze, pro apudeco al Torrelavega, estis favorita de tiu disvolvigo, kaj entreprenoj kiel Sniace kaj Solvay ege influis sur la loko.
La municipa ĉefurbo estas loĝloko Rivero (tio ne signifas ĝuste rivero-n en hispana, sed ĉiuokaze temas pli pri riverano, riverbordo, riverbordano aŭ io tia), je 39 km de la regiona ĉefurbo.
Demografio
Por areo de 36,24 km² estas 2 355 loĝantoj (laŭ censo de 2021). Pro la perdo de loĝantoj pro rura amasmigrado la municipo perdis 1 000 loĝantojn el la 1960-aj jaroj, post esti akirinta 2 000 en la komenco de la jarcento.
La 2 355 loĝantoj (2021) estas distribuataj en jenaj loĝlokoj:
Ekonomio
Tradicie, la ekonomia agado de la municipo estis agrikulturo kaj brutobredado. Sed nuntempe nur 4,7% de la laboristaro de San Felices de Buelna estas en la unuaranga sektoro, 18,2% en la konstruado, 37,6% en la industrio kaj 39% ĉe servoj.
Historio
Kun la nuna municipo Los Corrales de Buelna, San Felices formis la Valon Buelna ĝis la kreado de la modernaj municipoj en la unua duono de la 19-a jarcento. En historia pasinteco menciindas la subaj vivindaĵoj.
Estas jenaj kvin Havaĵoj de Kultura Intereso en la municipo:
Krome, la preĝejo de Sankta Felikso en Rivero estas Havaĵo de Loka Intereso.
46691 Ghezzi
46691 Ghezzi estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la italaj astronomoj Augusto Testa kaj Paolo Chiavenna elde la Observatorio de Sormano en Lombardujo (Italio).
Historioj el Ĥelmo
Historioj el Ĥelmo (כעלעמער מעשיות) estas kolekto de rakontoj de Menaĥem Kipnis pri la juda vivo en la urbo Ĥelmo (hodiaŭ lublina provinco, Pollando) – antaŭ la holokaŭsto la urbo servis kiel la simbolo de "malsaĝula urbeto" en la popola humura literaturo de la judoj. La libro estis tradukita en Esperanton de Tomasz Chmielik kaj eldonita en 2019 de Bjalistoka Esperanto-Societo, Libro-Mondo kaj Ars Libri. La libro enhavas leksikonon de tradiciaj judaj vortoj aperantaj en la teksto. .
Vinagreto
Vinagreto estas klasika saŭco por salato. Ĝi estas farata per miksado de olivoleo kaj vinagro en proporcio de 3:1. Sekve oni aldonas salon, pipron, freŝajn spicherbojn, tekulereton da mustardo, tekulereton da kaporoj kaj ajlo kaj 2 supkulerojn da mielo.
Simon Sudbury
Simon Sudbury, ankaŭ nomata Simon Theobald of Sudbury kaj Simon of Sudbury (mortis la 14-an de junio 1381) estis Episkopo de Londono de 1361 ĝis 1375, Ĉefepiskopo de Canterbury de 1375 ĝis sia morto, kaj en la lasta jaro da sia vivo Lordkanceliero de Anglio.
Vivo
Li estis filo de Nigel Theobald, Sudbury (kiel li iĝis pli poste konata) naskiĝis ĉe Sudbury en Suffolk, studis ĉe la Universitato de Parizo kaj iĝis unu el armeaj pastroj de Papo Inocento la 6-a, unu el la Avinjonaj papoj, kiu en 1356 sendis lin je misio al Eduardo la 3-a.
En 1361 Sudbury iĝis Kanceliero de Salisbury kaj en oktobro de tiu jaro, la papo nomumis lin Episkopo de Londono, lia konsekro okazis la 20-an de marto 1362. Li baldaŭ servis reĝon Eduardo la 3-a kiel ambasadoro kaj laŭ aliaj manieroj. La 4-an de majo 1375 li sukcedis William Whittlesey kiel ĉefepiskopo de Canterbury, kaj dum la resto de lia vivo estis fidelulo de Johano de Gento.
En januaro 1380, Sudbury iĝis lordkanceliero de Anglio kaj la ribelantaj kamparanoj rigardis lin kiel unu el la ĉefverkintoj de iliaj problemoj. Post kiam ili liberigis John Ball de lia malliberejo ĉe Maidstone, la Kentaj ribelantoj atakis kaj damaĝis la posedaĵon de la ĉefepiskopo ĉe Canterbury kaj Lambeth; tiam, enirante la Turon de Londono, ili kaptis la ĉefepiskopon mem. Tiel nepopulara estis Sudbury ke gardistoj simple permesis la ribelantojn tra la pordegoj.
Morto
Sudbury estis portita al Tower Hill kaj la 14-an de junio 1381 li estis senkapigita. Lia korpo poste estis entombigita en Katedralo de Canterbury, kvankam lia kapo (post depreno desur la Ponto de Londono) estas daŭre konservata ĉe la preĝejo de Sankta Gregorio ĉe Sudbury en Suffolk, kiun Sudbury parte rekonstruita. Kun sia frato, Johano de Chertsey, li ankaŭ fondis kolegion en Sudbury; li ankaŭ faris iun konstruadon ĉe Canterbury.
En marto de 2011, komputila tomografio de la mumieca kranio de Sudbury estis farita ĉe la Okcidenta Suffolk-a Hospitalo, por fari vizaĝan rekonstruon de Sudbury. La rekonstruo estis kompletigita en septembro 2011 fare de jurmedicina fakulo Adrienne Barker ĉe Universitato de Dundee.
Friedelshausen
Friedelshausen estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Schmalkalden-Meiningen de la federacia lando Turingio, kaj krome estas parto de komunumaro, do grupiĝo de pluraj najbaraj komunumoj por komuna plenumo de iuj administraj servoj, nomata Verwaltungsgemeinschaft Wasungen-Amt Sand. Fine de la jaro la komunumo havis  loĝantojn.
Alzaco
Alzaco (Alsace [], alzace Elsàss [], Elsass aŭ en malmoderna literumo Elsaß, dum la unuaj 30 jaroj de Esperanto Elzaso) estas historia franca regiono kaj estis ĝis 2015 la plej orienta administracia regiono de Francio apud Germanio oriente kaj Svislando sude. Ĝi konsistis el du departementoj: Haut-Rhin kaj Bas-Rhin. Ĝia areo estas kaj ĝi havis 1,852,325 loĝantojn en 2011.
La ĉefurbo de la regiono estas Strasburgo. Pliaj aparte gravaj urboj estas Mulhouse, Colmar. La ISO-kodo de la regiono estas <tt>FR-A</tt>.
Historio
La regiono estas konkerita de la franca reĝo Ludoviko la 14-a ekde 1681 kaj definitive cedita per la Traktato de Ryswick (1697)
Dum pli ol du jarcentoj Alzaco fariĝis grava disputotemo inter Francio kaj Germanio, kaj kaŭzo rekte aŭ malrekte de pluraj militoj. Resume pro la germaneco de ĝia lingvo kaj de ĝia kulturo, la germanaj naciistoj rigardis memevidenta, ke Alzaco apartenu al Germanio. Male, la Francoj opiniis, ke la Alzacanoj estas perkore kaj historie ligitaj al Francio, kaj ke patrujon kreas tiaj ligoj, ne etnaj ecoj (vidu nacio-konceptoj dum 19-a jarcento). Fakte la ne-Alzacanoj samkiel la tro junaj Alzacanoj malfacile komprenas, ke ĝis relative freŝa dato la religiaj problemoj multe pli grave rolis ol la lingvaj; tiam porfrancia protestanto preskaŭ aŭtomate kaj sen korŝiro voĉdonis favore al porgermania protestanto kontraŭ porfrancia katoliko.
Lingva historio de Alzaco
Estas fakto, ke oni trovas neniun ĝermanan loknomon en la skribitaj dokumentoj de la Romia tempo: ĉiuj estas latinaj aŭ keltaj, kaj tio pruvas, ke la loĝantaro estis tiam gaŭlo-romia. Sed jam je la komenco de la 5-a jarcento la lando estis invadita de Alamanoj, rase Ĝermanoj, la toponimio estis tiel profunde ŝanĝita, ke oni rajtas supozi, ke la antaŭa loĝantaro estis forpelita aŭ murdita. Venkitaj de la Frankoj, kiuj jam antaŭe okupis la reston de Gaŭlio, la Alamanoj restis en tio, kion oni poste nomis Alzaco (la signifo de tiu vorto estas malklara kaj plu diskutata); la limo inter la lingvoj latinidaj kaj ĝermanaj fiksiĝis proksimume ĉe la spino de Vogezoj, kaj preskaŭ ĝis nun restis ne ŝanĝita.
La situacio malmulte aliiĝis post la anekso fare de Francio, ĉar la Francoj ne estis sufiĉe multnombraj por kolonii la regionon, cetere jam dense loĝatan malgraŭ la Tridekjara milito. Venis kelke da publikaj oficistoj franclingvaj kaj la alta burĝaro de la grandaj urboj fariĝis dulingva, sed sur la kamparo la ĝermanaj dialektoj plu superis, tiel ke en la 18-a jarcento, en la jam franca Alzaco, la posteuloj de franclingvaj protestantoj rifuĝintaj en Alsace Bossue (ĝiba Alzaco) asimiliĝis kaj perdis la uzadon de la franca. Cetere, la burbonaj reĝoj zorgis multe pli pri la katolikigo ol pri la francigo de siaj regatoj.
Dum la 19-a jarcento, ĝis la falo de Napoleono la 3-a, la franca lingvo iom post iom disvastiĝis en la burĝaron, sed la popolo, precipe sur la kamparoj, konservis sian dialekton kaj la francan ili apenaŭ aŭ tre malbone scipovis en 1870. Fremduloj kaj eĉ francoj vojaĝintaj en Alzaco parolis pri sia impreso sin trovi en nure germana regiono. Tial, kiam Germanujo ekprenis Alzacon laŭ la tutgermanismaj teorioj post la franca-germana milito de 1870–1871, la plejparto de la Germanoj estis persvaditaj, ke la spuroj de la franca tempo en Alzaco estis tre rapide forviŝiĝontaj.
Komplekso kaj suferoj de la alzacanoj
Oni donas la nomon Malgraŭuloj (Malgré-Nous) al la Alzaco-Lorenanoj perforte kaj kontraŭlege soldatigitaj en la germana armeo dum la 2-a mondmilito ekde 1942. Efektive, la armistico de 1940 inter Germanio kaj Francio precizigis nenion specialan koncerne Alzacon-Lorenon, kiu teorie restis franca regiono kiel la aliaj, okupita, sed ne aneksita. Ĝi tamen estis traktata, fakte, kiel germana regiono: la franca lingvo estis severe malpermesita kaj la publika vivo estis tute germanigita.
Restis grava escepto koncerne la militservon: la A-L-anoj estis instigataj soldatiĝi, sed tre malmulte konsentis. Fine, la 26-an de aŭgusto 1942 estis publikigita ordono, laŭ kiu la junuloj naskitaj de 1920 al 1924 estos enarmeigitaj. Poste estis soldatigitaj la viroj pli aĝaj same kiel adoleskantoj. Memkompreneble multaj volis fuĝi al Viŝia Francio, sed limgardistoj kontrolis kaj granda nombro da kaptitoj estis mortpafitaj; se ili sukcesis, la tuta familio estis deportita en Pollandon. Longtempe oni ne aŭdacis dekreti la enarmeigon de iamaj oficiroj de la franca armeo, sed en 1944 oni volis trudi ilin eniri en la Waffen-SS; ĉar preskaŭ ĉiuj rifuzis, oni ne kuraĝis mortpafi ĉiujn kaj oni nur deportis ilin.
El 130.000 enarmeigitoj 40.000 mortis aŭ malaperis kaj 30.000 estis vunditaj (10.000 tre grave). Tiuj grandegaj nombroj klariĝas per tio, ke la Alzacanoj estis prefere senditaj al la rusa fronto; aliaj, soldatigitaj en la Waffen-SS kontraŭ sia volo, ricevis la tatuaĵon de tiuj grupoj, tiel ke post ilia kapto la usonaj soldatoj ilin mortpafis aŭtomate. Kelkaj, trompitaj de la sovetiaj promesoj, provis dizerti, sed ili sin retrovis enfermitaj en kaptitulaj tendaroj kiel Tambov, kie multaj el ili mortis pro la malbonaj vivkondiĉoj.
Post sia liberiĝo la iamaj soldatoj longtempe konservis hontan senton, kvazaŭ ili kulpus, des pli ke en 1953 oni volis juĝi kelke da Malgraŭuloj, kiuj partoprenis je la masakro de Oradour en Sud-Francio. Pro la kolera ondo, kiu ektremigis Alzacon, rezultis, ke ili estis kondamnitaj de la tribunalo kaj amnestiitaj de la deputitaro. Siavice la familioj de la viktimoj ekkoleris kaj longtempe Alzacano ne kuraĝis viziti Oradour. Nur post duonjarcento okazis la repaciĝo.
Memstarismaj alzacaj movadoj
Kun risko seniluziigi multe da homoj «politike ĝustaj» estas konfesinde, ke en Alzaco-Loreno la memstarisma movado (almenaŭ la maldekstra kaj respektinda) nun ne plu estas tre vigla; de temp' al tempo, okaze de voĉdonadoj, sin prezentas memstarismaj kaj eĉ kontraŭfranciaj kandidatoj, sed iliaj rezultoj estas ĉiam tre malaltaj. En 1974 unu el ili, Ferdinand Moschenross, ankoraŭ ricevis 10 % el la voĉoj en Strasburgo, sed hodiaŭ 2 % estas la maksimumo esperebla.
Antaŭ 1914 oni donis la nomon aŭtonomistoj al tiuj Alzaco-Lorenanoj, kiuj konsentis pri la anekso de ilia landeto fare de Germanio, sed postulis, ke ĝi estu traktata tute same kiel la aliaj partoj de la Imperio. Tio fakte neniam okazis, unue ĉar en Berlino oni neniam volis konfidi je tiu popolo tro freŝdate konkerita, due ĉar oni devus fari el ĝi princion kaj oni ne scius, en kiu dinastio oni elektus la novan princon sen risko malkontentigi la aliajn. Konstitucio estis donita en 1911, sed la saverna misokazaĵo rapide montris, ke ĝi estas nur iluzio kaj la reala povo restas en la manoj de la armeo.
Estas fakto tamen, ke multe da aĵoj estis decidataj surloke, eĉ fare de germanaj publikoficistoj. Ĉio ŝanĝiĝis kun la redono de A-L al Francio; de tiam ĉio estis decidata en Parizo, fare de homoj, kiuj tute ne konis la lokan realaĵon. De unu tago al la alia oni volis, ke en la lernejoj oni instruu nur en la franca; tial, dum multe da instruistoj perdis sian postenon, venis por anstataŭi ilin francaj kolegoj, nekapablaj esti komprenataj de siaj lernantoj, ofte malpli kompetentaj, sed kiuj gajnis pli altan salajron. Plie la franca estraro volis disigi la eklezion el la ŝtato, malgraŭ la solemna promeso farita en 1914 de la marŝalo Joffre. Ĉio tio incitis la A-L-an popolon tiagrade, ke naskiĝis kontraŭfrancia kaj ofte porgermania movado, kaj en 1929 la nova strasburga urbestraro anstataŭigis sur la urbodomo la francan flagon per la alzaca.
Malgraŭ siaj malsukcesoj la franca estraro neniam volis ŝanĝi sian direkton kaj la memstarismo progresis, sed la veno al povo de Hitler en Germanio ĝin en metis en neelteneblan situacion: kiel de nun la demokratoj, kiuj postulis la liberan uzadon de sia lingvo nome de la libero, povus apogiĝi sur Germanio? Rezultis krizo en la memstarisma movado kaj en 1935 la franca flago revenis sur la strasburgan urbodomon.
Nuntempe ekzistas du tendaroj en la memstarisma movado: la unua, «politike ĝusta», rigardata kun admiro fare de la parizaj intelektuloj, suferas nur je unu bagatelo: la plena manko de anoj; la dua, Alsace d'abord (Alsaco unue), rigardata kiel ekstremdekstra, progresas kaj foje ricevas pli ol 10 % el la voĉoj okaze de la voĉdonadoj, sed estas ĝenata de la konkurenco de la Nacia Fronto (Front National) de Jean-Marie Le Pen. Kio okazos poste, tion oni ne povas diveni.
Nomo
En 1970, kiam estis reeldonita la fama PIV (Plena ilustrita vortaro), hastema kunlaboranto skribis «Elzaco = Alzaco»... kaj li forgesis klarigi, kio estas Alzaco. En 1970 ĉe kelkaj intelektuloj aŭtonomismo fariĝis laŭmoda kaj ili supozis, ke Elzaco estas la vera esperantlingva formo, malpermesita de la francaj premantoj, tiel ke ili volis revivigi ĝin, kvankam ĝi nur en unuopaj kazoj uziĝis en Esperanto antaŭe. Nuntempe Gugla serĉado montras, ke Elzaco estas preskaŭ kvaroble malpli uzata ol Alzaco, kaj, kio estas grava, Vikipedio uzas nur la formon Alzaco, kiu povas aspekti pli internacie el nuntempa perspektivo kaj estas, do, pli facile rekonebla ekster Eŭropo.
La simetriemuloj konstatos, ke ankaŭ Elzaso sin trovas, sed nur en la litova, en tiu lingvo tre ofte uzata genitiva formo de la substantivo Elzasas. Estas tamen malkonsilinde uzi ĝin en Esperanto nuntempa, krom kompromise kiam temas pri la historia regiono de antaŭ 1918.
Neebla enkonduko de dulingva edukado
Antaŭ nur tridek jaroj la plejparto de la Alzacanoj ankoraŭ komprenis la germanan lingvon kaj ne malofte la aĝaj homoj malfacile komprenis alian (escepte memkompreneble de la alzaca); hodiaŭ la plejparto de la junuloj ne nur malscias la germanan, sed ankaŭ rifuzas lerni ĝin, malgraŭ la evidenta avantaĝo, kiun ĝi povas doni en la serĉado de laboro. La preteksto ofte aŭdata estas, ke la angla pli utilas, sed estas facile konstati, ke tiuj, kiuj asertas tion, apenaŭ konas ĝin, dum tiuj, kiuj bone lernis la germanan, estas tre helpataj en la studado de la angla, kiun ili parolas multe pli bone.
Tiun regreson klarigas la manpleno da separatistoj, kiuj plu ekzistas en Alzaco, per la agado de la jakobenista pariza registaro, kiu provas elradikigi komplete la germanan en Alzaco, ĉar ĝi estus persvadita, ke tiu provinco fariĝos aŭtente franca, nur kiam oni jam forgesos ĝis la memoron, ke iam oni parolis tie alian lingvon ol la francan. Estas evidente, ke tiu deziro asimili ekzistas, sed oni devas konstati, ke preskaŭ ĉiufoje, kiam oni provis starigi dulingvan edukadon en Alzaco, la eksperimento malsukcesis pro loka opono.
La granda obstaklo, fakte, estas la sovaĝa egaligemo ĉe la ordinaraj Françoj. Oni diris, ke, kiam usona laboristo vidas sian dunginton en luksa veturilo, li revas pri la tempo, kiam ankaŭ li povos havi tian aŭton; franca laboristo, en sama okazo, revas pri la tempo, kiam li povos senigi sian dunginton pri lia veturilo kaj devigi lin iri piede kiel li. Nu, jam ĉe la komenco oni konstatis la neeblon doni al ĉiuj infanoj dulingvan edukadon: la plejparto, kiu apenaŭ povas studi en unu lingvo, baldaŭ perdiĝas kaj senkuraĝiĝas. Oni devas, do, elekti inter la kandidatoj por la dulingvaj klasoj. Sed tuj ekkoleriĝas la gepatroj de la malbonaj lernantoj ĉe la nura aŭdo de la vorto «elekti» kaj ili postulas (kaj atingas) la nuligon de tiuj dulingvaj klasoj.
Rezultas, ke dulingva edukado sin trovas nur en ŝikaj privataj aŭ duon-privataj lernejoj, kie la opinio de la popolanoj ne estas rigardata.
Vinoj de Alzaco
Alzaco havas tute apartajn vinfaran tradicion kaj ties vinoj apartajn gustojn, ne troveblajn ĉe aliaj francaj vinoj.
Malsame al la aliaj francaj vinoregionoj la kreskolokoj (crus: t. e. apartaj atestitaj nomoj laŭ la eta produktloko/tereno) estas aldoniteblaj post la vitovarioj:
Produktado kaj enmarketigo estas ĉefe farite de vilaĝaj kooperativoj.
Administra organizo
Aglomeraĵo Mulhaŭzo-Alzaco - france Mulhouse Alsace Agglomération (M2A) - estas la ĉefa interkomunuma strukturo de la regiono ĉirkaŭ la urbo Mulhaŭzo de Francio, en la departemento Haut-Rhin (Supra Alzaco), kiu apartenas al la historia regiono Alzaco kaj al la en 2016 kreita administra regiono Grand Est.
La Eŭropa kolektivumo de Alzaco (Collectivité européenne d'Alsace, alzace D'Europäischa Gebiatskärwerschàft Elsàssest) estas teritoria kolektivumo en Francio kiu ekvalidos la. Ĝi rezultos el la kunfandiĝo de la departementoj Bas-Rhin kaj Haut-Rhin kiuj daŭre ekzistos kiel administraj unuoj de la ŝtato.
Tropovci
Tropovci, hungare Murafüzes estas malgranda vilaĝo en Slovenio en provinco Prekmurje, en statistika regiono Pomurske, en Občina Tišina. Ĝis fino de la 19-a jarcento la oficiala loknomo estis Tropóc(z), kiu iĝis hungareca Füzes pro la hungariga politiko, iom poste Murafüzes pro peto de Poŝto por diferenci de la identaj aŭ similaj loknomoj.
Situo
Tropovci situas sur ebenaĵo inter Tišina kaj Gradišče kontaktiĝanta kun ambaŭ vilaĝoj, laŭ flankovojoj. La kampoj de Tropovci tuŝas Muro (rivero)-n.
Historio
La unua mencio devenis el 1365 en formo "Tropoch". Dum la hungara regado oni nombris en Murafüzes 47 domojn kaj 249 homojn. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Muraszombat, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo senbatale okupis la komunumon kaj post 10 tagoj transdonis ĝin al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario, ekde 1991 de Slovenio. En 1936 vilaĝa festego okazis.
Akrofonio
Akrofonio (de greka ákros — supra kaj phōnē sono) estas procedo dum kiu novaj vortoj aperas el iu speco de siglo aŭ alia mallongigo je unuaj literoj. Dum tio la sigloj estas legataj ne laŭ alfabetaj nomoj de literoj, sed kiel normalaj sonoj. Tiu ofte okazas en lingvoj kiel la rusa, la greka ktp. Ankaŭ simila procedo okazas en lingvoj, kiuj uzas diferajn skribsistemojn ol fonetika alfabeto - ekzemple, en la ĉina, kiam oni kreas kunmetaĵojn el kelkaj du- aŭ tri-ideogramaj vortoj, oni ofte skribas nur unuan ideogramon de ĉiu.
Fakte, la deveno de alfabeto mem estas formo de akrofonio. La plej fruaj fonetikaj alfabetoj kiel praĥanaana aŭ fenica devenas de egiptiaj hieroglifoj, kiuj estas ideogramaj. La unuaj uzantoj de la alfabetoj prenis kelkajn ideogramojn, kaj deklaris ke ili donu sonojn, kiu estis unua en la vorto, kiun originala ideogramo donis.
La originalaj alfabetaj nomoj de fenica skribo (kiuj preskaŭ senŝanĝe travivas en laa hebrea alfabeto - alef, bet, vav...) estis fakte vortoj, kiujn signifis originalaj ideogramoj. Ĉar la literoj mem tiam aspektis iom bildece, tio estis granda helpo por memorigo de literoj.
Post disvastigo de alfabeto en aliaj lingvoj kaj popoloj, tiu akrofonia efekto malaperis. Pro tio en multaj lingvoj oni klopodis reinventi nomojn de literoj por ke ili ree esti akrofonecaj. Ekzemple, en la frua angla la litero A nomiĝis axe (hakilo), kaj ĝi vere aspektis kiel hakilo. En ogamo oni preferis nomi la literojn laŭ arboj, ekz. A nomiĝis ailm (abio), B estis beith (betulo) and C estis coll (avelujo). En aliaj lingvoj oni uzis diferajn sistemojn por memorigi.
La solfeĝa gamo ankaŭ estas akrofonia, ĉar la nomoj de notoj (do, re, mi, fa, so, la, si) devenas de unuaj silaboj de ĉiuj linioj de latina religia himno Ut queant laxis, kiun oni ofte kantis kaj dum mesoj, kaj en religiaj muziklernejoj.
Einhausen (Turingio)
Einhausen estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Schmalkalden-Meiningen de la federacia lando Turingio, kaj krome estas parto de komunumaro, do grupiĝo de pluraj najbaraj komunumoj por komuna plenumo de iuj administraj servoj, nomata Verwaltungsgemeinschaft Dolmar-Salzbrücke. Fine de la nova urba komunumo havis  loĝantojn.
Geografio kaj trafiko
Einhausen (kun alteco de 305 metroj) kuŝas sude de Turingia Arbaro en la Werra-rivero ĉe la enfluo de Hasel en la riveron Werra, ĉ. 8 km sudokcidente de Meiningen. Situigitis la komunumo sur bunta sandŝtonbenko de larĝeco inter 200 kaj 300 m en la vala triangulo Werra-Hasel. Ĉirkaŭas la komunumon la sekvantaj montetoj: Döttberg (sude, 470 m), Langeberg (sudeoste, 490 m), Halsberg (nordoriente, 480 m), Steinberg (okcidente, 460 m). Je distanco de ĉ. 1 km troviĝas la stacidomo de Grimmental. Kurbo de la federacia aŭtoŝoseo A71 enkadris la komunumon en sudorienta direkto (ĉ. 2 km for). La plej proksima alirejo aŭtostratega estas Meiningen-Süd.
Karaktero
Einhausen esta tipa frankonia stratvilaĝo. Iam limigis ĝin du pordegaj domoj, barilo kaj foso. Du antikvaj en la 1990-aj jaroj rekonstruitaj naturŝtonpontoj unuigas la vilaĝon kaj la eksteran mondon. La centron vilaĝan formas establaĵo defenda kiu alikonstruitis je kirko en 1369. La spajro pinta naturŝtona imponegas. Pro sia centra situo Einhausen perfektas krome por ekskurseliropunkto je Turingia Arbaro, la Rhön-regiono kaj la teritorio de Grabfeld. Disde la montoj Dolmar, Gebaberg kaj Gleichberge apud Römhild ofertiĝas belvidoj ĉe la duonalta montaro kaj la interaj ebenoj. Ciklistoj ankaŭ per riĉa oferto da ciklovojoj dorlotatas: Haseltal-ciklovojo de Suhl al Einhausen, Werra-ciklovojo transvilaĝa kun posta konekso je la longega Weser-ciklovojo ktp.
Einhausen – kelta setlejo
La areo de Einhausen sendube jam antaŭ la unuaj mencioj, verŝajne inter 1000 kaj 500 a.K., setlita estis fare de keltoj. La jam menciitaj montetoj Dolmar kaj Gleichberge servis kaj kiel kultejoj kaj kiel ŝirmejoj. Envilaĝe troviĝis keltaj spuroj dum elfosadoj en la jaroj 1928, 1955 kaj okaze de la aŭtoŝosekonstruo A71 en 2002. Atestatas tiumaniere ke Einhausen ne estis iu duaranga setlejo sed areo kun vere viglega komercado.
Unua mencio disputita
Laŭ ĝisnuna interpreto menciitis unuafoje loko sub la nomo Egenenhusen en la 1151-a jaro. Tiu ĉi nomon rilatas je dokumento de episkopo Eberhard von Bamberg farite pro donaco kaj feŭdadtransmeto. Einhausen festis do en 2001 la 850-a datreveno fondiĝa. Alia dokuemnto de la 1.6.1010 (donaco de du bienoj al la episkopujo Bamberg laŭ peto de sia edzo Kunigunde] Post kiam pluraj historiistoj konsentis pri la korekteco festitis en 2010 jarmilo fondiĝa. ier.
Henebergia tempo
Grafo Bertoldo la 4-a garantidonis en 1315 Einhusen al Apel von Henneberg. Grafo Henriko la 5-a donis en 1375 al la fratro Berthold, rezigninte pri regado, rajtojn super Einhausen. Post ties morto Einhausen ekposeditis de Marschalk von Ostheim. Dummezepoke fontoj silentas kvazaŭ. En kroniko de 1808 raportatas pri vitkultivado en tiu ĉi regiono.
Kontraŭsorĉistinaj agadoj
Einhausen tuŝitis ene de 1612–1672 de ĉasado de sorĉistinoj. Brulmortigitis en 1612 Osanna Groß.
Katastrofo de tridek jaroj
La regiono de Einhausen troviĝis rekte en la centro de kontraŭantaj frakcioj dum la Tridekjara milito. En la komenco de la milito vivis (1623) vivis ankoraŭ 60 familioj envilaĝe. En 1644 restis nur kvar familioj kaj pli ol la duono de la konstruaĵoj en plu uzeblis.
Korunková
Korunková (hungare Pusztaháza [pustahAza], rutene Корунків [korunkiv], germane Kronberg) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio. La historia slovaka loknomo estis Pucakovce.
Einhausen (Turingio)
Preĝejo
Inter 1726 kaj 1729 novfaritis la kirko. La konsekro iĝis en la 14.10.1729 kun ĉeesto de la lia duka moŝto de Meiningen Anton Ulrich. Turo kun altarejo kaj sakristio, ambono kaj baptujo harmonie integritis en la novan ejon. Pro sia simpleco modesta la kirko taksatas esti unu el la plej belja en la medio.
Industriigo
Post la ekfunciigo de la fervojlinio inter Eisenach kaj Coburg tra Meiningen kaj Grimmental metitis la bazaj fundamentoj por industriigo de la Duklando Saksio-Meiningen. En la 3.10.1858 cirkulis la unua vaporlokomotivo disde Meiningen al Coburg. Je la komenco de la jarcento la reformideoj de la meiningen-a duko Georgo la 1-a (1782–1804) malfermigi la duklandon je industria evoluo iel fiaskis pro la tempo de la napoleonaj militoj. La kamparanoj pluse ne plu sukcesis manĝigi ĉiujn. En 1840 loĝis surloke jam 326 homoj. La metioj lamis pro troa konkurencpremo; mizero kaj malsato ĉiutagis. Post administracireformo de 1868 Einhausen ekapartenis al la Distrikto Meiningen Metiliberigo, fervojlinikonstruo kaj stratretarmodernigo helpis sanigi ekonomie la duklandon, kiu tamen - en komparo kun aliaj germanaj regionoj - konis nur modestajn progresojn.
Korunková
Situo
Korunková situas sur mildaj deklivoj, fine de sakovojo. Stropkov troviĝas voje je 16, aere je 7 km.
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1408 en formo "Puczagshaw". En la 16-a jarcento rutenoj alvenis. En 1600 oni komputis tie 18, en 1715 nur 8 domojn. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis Puczák, poste ĝi ricevis hungaran nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Pusztaháza 133 homoj, (plejparte rutenoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Zemplén, al distrikto de Stropkov, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Korunková 105 homoj, (95 slovakoj, 7 rutenoj).
Administra divido de Turkmenio
La teritorio de Turkmenio estas administre dividata en kvin provincoj (welayatlar, singulare welayat): (Balkan, Ahal, Daşoguz, Lebap kaj Mary) kaj aŭtonoma urbo: Aŝĥabado.
Tourcoing (stacidomo)
Tourcoing estas franca stacidomo sur linio - Mouscron (landlimo), situanta en  Tourcoing, en departemento Nord, regiono Hauts-de-France.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj TGV inOui, Ouigo, InterCity kaj.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Fives - Mouscron (frontière) (278000).
Komarko Valles Pasiegos
Valles Pasiegos [BAljes paSJEgos] (Valoj de Pas) estas komarko en centrorienta Kantabrio (Hispanio). Ties nomo devenas de la rivero Pas, fluanta en ĝi. Ĝi limas norde kun la Komarko Santandero, sude kun Campoo-Los Valles kaj Las Merindades, provinco Burgoso, Kastilio kaj Leono, okcidente kun Komarko Besaya kaj oriente kun Asón-Agüera kaj Trasmiera.
En Kantabrio komarkoj ne havas proprajn sendependajn povojn nek estas oficiale agnoskitaj, kaj tial komarko-divido restas pli kultura aŭ geografia ol administracia.
Municipoj
Jenas la municipoj je 1a de Januaro 2012 laŭ la INE. Ili estas grupigitaj je tradicia maniero, tio estas, en valoj aŭ kun la municipoj kun kiuj ili javis pli fortan historian rilaton:
(14601) 1998 SU73
(14601) 1998 SU73 estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.
Zetea
Loĝantaro
4 742 hungaroj en 1910, 5 979 en 1992, 5 753 en 2002 (en la komunumo; 4 473 en la vilaĝo mem).
Historio
En 1333 sub la nomo Zokaloka ĝi estis ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, al Udvarhely. El ĝia teritorio sendependiĝis Sub Cetate, sur kies areo konstruiĝis valoferma kaj akvorezeveja digo sur la rivero Târnava Mare inter 1976 kaj 1992. Ĝia katolika preĝejo konstruiĝis inter 1912 kaj 1914 sur la loko de la malnova preĝejo. Oni aperigas monatan gazeton titolitan Zetelaki közéleti lap (Publikviva gazeto de Zetea).
9207 Petersmith
9207 Petersmith estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak (Usono) en la kadro de la projekto Spacewatch.
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la usona planeda sciencisto Peter Smith de la Lunar and Planetary Laboratory. Li partoprenis en la projekto "Radial Velocity de la LPL kaj gvidis la disvolviĝo de multispektraj spektroskopaj fotiloj en flugo al Marso. Li estis kun-esploristo pri la bildojn de malsupreniro de la kosmosondilo Huygens.
Azia ora kato
La azia ora kato (Felis temminckii) aŭ (Catopuma temminckii) el la ordo de karnovoruloj kaj familio de felisedoj vivas en Fuĝjano, Gŭangŝio, Junano, Tibeto kaj Siĉuano de Ĉinio, suda kaj sudorienta Azio. Ĝi estas granda sovaĝa kato, 70-105 centimetrojn longa, kun vosto longa je 40-56 centimetroj, kaj pezas 10-15 kilogramojn. Ĝi tutkorpe kovriĝas per bruna hararo, kaj ĝia ventro per iom hela hararo. En la mezo de la kapo, kaj sur la muzelo kaj vangoj estas nigraj kaj blankaj strioj. Krom la bruna ora kato, estas ankaŭ nigra ora kato kaj piga ora kato.
La oraj katoj vivas en densaj arbaroj aŭ en la rokozaj regionoj, kaj ankaŭ sur montoj 3 000 metrojn super la marnivelo. Ili agas en nokto, tial oni malfacile vidas ilin tage. Kvankam la oraj katoj estas lertaj en grimpado, tamen ili ofte serĉas nutraĵojn surtere. Ili manĝas ĉefe malgrandajn mamulojn, kiaj ronĝuloj, kapro kaj mungo, kaj ankaŭ birdojn kaj eĉ kortobrutojn kaj kortobirdojn. Ili havas akrajn okulojn, flaron kaj orelojn. La oraj katoj estas ferocaj kaj malfacile dreseblaj. Laŭdire ora kato kuraĝis ataki bubalon, kompreneble bubalon ĵus naskitan, ĉar la dentoj de ora kato ne estas tiel akraj por mortigi plenkreskan bubalon.
La Esperanto-Klubo
La Esperanto-Klubo estas 48-paĝa verketo de Ernfrid Malmgren, eldonita en 1933 ĉe Eldona Societo Esperanto el Stokholmo. Ĝi pritraktas la asocian organizon de la loka Esperantistaro.
Azia ora kato
La ora katino naskas ĉiufoje du idojn en arbotruo. Ordinare la ido de bredata ora kato pezas nur 250 gramojn, post 6-12 tagoj ĝi malfermas siajn okulojn. La vira ora kato ne malamas siajn idojn, ĝi eĉ ludas kun ili. La ora kato bredata povas vivi 18 jarojn.
La ora kato havas belan hararon, ĝia felo estas uzata por fari surtuton aŭ litkusenon. Nun la nombro de la sovaĝaj oraj katoj estas sufiĉe malgranda, pro tio, ili devas esti rigore protektataj.
Igriția
Igriția [igricia] (Kisigrice) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Dej. Administre ĝi apartenas al Cornești.
Loĝantaro
En 1910 ĝi nombris 275 loĝantojn (rumanoj), en 1992 80.
Historio
Ĝia unua skriba mencio estis en 1379. Origine ĝi estis hungara vilaĝo. En ĝia areo altiĝas la Bobâlna-monto, kiu havis rolon en la ribelo en 1437. En 1600 ĝi estis rumana vilaĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szolnok-Doboka).
Robert Lewandowski
Robert Lewandowski (naskiĝis la en Varsovio) estas pola futbalisto. Li ludas nun kiel avanulo aŭ ofensiva halfo en hispana teamo FC Barcelona kaj en la Pola nacia teamo de futbalo. Partoprenanto de la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2012, Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2016 kaj Futbala Mondpokalo 2018.
Kluba kariero
La unua grava seniora klubo de Robert Lewandowski estis Znicz Pruszków. Li ludis tie dum du jaroj kaj estis golreĝo de tria kaj dua ligo. Post tiuj sukcesoj, en 2008 li estis vendita al Lech Poznań por 1 500 000 zł. Kun tiu teamo li gajnis polan pokalon en 2009 kaj ĉampionadon en 2010 kiam li estis golreĝo de la unua ligo. Pro lia bona ludo grandaj kluboj interesiĝis pri li kaj en 2010 li estis vendita al germana klubo Borussia Dortmund por 4 500 000 €. Li rapide fariĝis grava ludanto de la nova teamo kaj multe helpis venki du germanajn ĉampionadojn (2010-11, 2011-12) kaj germanan pokalon (2011-12). En 2014 li subskribis 5-jaran kontrakton. La kontrakto kostis 60 000 000 €. Nun li estas golreĝo en Unua germana ligo de futbalo ludante en germana teamo FC Bayern München.
Nacia teamo
Robert Lewandowski debutis en la pola nacia teamo de futbalo la en matĉo kontraŭ San-Marino.
Li estas kapitano en la pola nacia teamo.
Privata vivo
La 22-an de junio 2013 edziĝis kun karateo-sportistino Anna Stachurska.
Magda Bohman
Lerninte la lingvon en 1931, ŝi rapide ekmastris ĝin, kaj jam en Sveda Antologio (1934) la pli granda parto de la poemtradukoj estas el ŝia plumo. Poste ŝi kontribuis al Literatura Mondo, precipe en la jaroj 1936-37, tradukojn el svedaj poetoj. Postmilite ŝiaj tradukoj aperis kolektite en la libro Sveda Poemaro (1954). Sekvis kontribuado al Norda Prismo (ekde 1955). Du el ŝiaj maloftaj, sed elstaraj originalaj poemoj aperis en Esperanta Antologio (1958). Kelkfoje ŝi tradukis ankaŭ el la Esperanta poezio en la svedan. Magda Bohman estis longe aktiva ankaŭ en KELI kaj aplikis sian tradukarton ankaŭ al himnoj: Evangelia Kantaro (1952) konsistas grandparte el ŝiaj tradukoj, kiuj abundas ankaŭ en Adoru Kantante (1971) kaj ADORU (2001). Ŝi estis dumviva membro de UEA kaj ofte subtenis la Asocion finance.
Ivete Sangalo
Vivo
Jam en la lernejo Sangalo komencis ludi gitaron kaj kanti. Post la morto de siaj patro kaj frato Sangalo translokiĝis en la aĝo de 16 jaroj al Salvador de Bahio, kie ŝi laboris kiel manekeno kaj komizo. Jaron poste ŝi komencis kantprezenti en malgrandaj trinkejoj kaj klubejoj. Post kiam ŝi estis prezentinta en pluraj spektakloj kaj koncertoj, ŝin malkovris la produktisto Jonga Cunha. Ekde tiam ŝi estis kantisto de Banda Eva. En 1992 ŝi gajnis en Salvador la muzikpremion Troféu Dorival Caymmi. Post kiam ŝi estis publikiginta ses lumdiskojn kun Banda Eva, ŝi komencis en 1999 sian solistan karieron.
Muzike influis Sangalon aparte Elis Regina kaj Gilberto Gil. Per sia klarkontura, profunda voĉo Sangalo kantas ĉefe aŝeo-muzikon kaj samboregeon. En 2005 ŝi gajnis je la konkurso Grammy en Usono pri latinamerika muziko la premion pro la plej na tradicia brazila albumo. Ankaŭ en Brazilo mem ŝi ricevis multajn distingojn kaj validas kiel unu el la plej popularaj kantistinoj.
Ekde la komenco de ŝia solokariero vendiĝis pli ol 14 milionoj albumoj de Sangalo. Ŝi estas la vizaĝo de pluraj reklamagadoj, inter aliaj de TAM kaj Danone. Krom tio ŝi kunlaboris en flankaj roloj en la brazila televido kaj je kinofilmoj.
Ekde la 2-a de oktobro 2009 Sangalo patrinas por filo.
Kurtunga lutro
La kurtunga lutro (Amblonyx cinereus) estas specio el la ordo de karnovoroj kaj familio de musteledoj kiu vivas en la suda parto de Ĉinio, Hindio kaj Sudorienta Azio. Ĝi estas malhelbruna, ĝia abdomeno iom helbruna kaj ĝia gorĝo griza aŭ blanka. La plenkreska lutro longas 60 centimetrojn, ĝia vosto longas ĉirkaŭ 30 centimetrojn, kaj ĝia korpo pezas 2,7-5,4 kilogramojn.
La kurtungaj lutroj vivas ĉe riveroj kaj lagoj. En la suda parto de Hindio ili vivas sur montetoj, kaj en Indonezio ili ofte vidiĝas ĉe enfluejoj de riveroj kaj marbordoj. Tiu orientalisa specio estas lerta en naĝado, moviĝas rapide kaj facile. Ĝi manĝas mitulojn, helikojn kaj krabojn. Ili, samkiel aliaj lutroj, vivas grupete. La kurtunga lutro havas tre akran senton ĉe la piedfingra pinto. En Azio oni dresas diversajn lutrojn por; kapti fiŝojn. Ankaŭ ĉe Malako oni dresas kurtungajn lutrojn por kapti fiŝojn. La ĵus' naskita kurtunga lutro ne tuj malfermas la okulojn, Post tri semajnoj ĝi pezas ĉirkaŭ 0,5 kilogramon, kaj post ses semajnoj ĝi komencas manĝi solidan nutraĵon. La ĵus naskita ido povas bleki laŭte, poste ĝi povas doni diversajn sonojn pri kontento, malĝojo kaj surprizo.
Baritono
Baritono (greke: barys "malalta" kaj tonos "sono") oni nomas la mezan viran voĉo-registron inter tenoro kaj baso.
La sonamplekso de la baritonvoĉo etendiĝas ĉirkaŭ ekde G ĝis g’ (do sur 2 oktavoj).
Oni diferenciĝas esence jenajn voĉfakojn:
Krome ekistas gitara konstruserio, kiu estas agordita speciale je tiu sonamplekso. Tiuj plejparte estas 7-kordaj gitaro, kiuj disponas pri kroma baskordo.
Vidu registro (muziko)
Eksteraj ligiloj
קולות (מוזיקה)
Eleŭzisaj Misteroj
Eleŭzisaj Misteroj estis inicaj ritoj, kiuj okazis ĉiujare en Eleŭziso, ĉirkaŭaĵoj de Ateno, kaj estis konsekritaj al la diinoj Demetra kaj Persefona. El ĉiuj ritoj celebrataj en la antikva Grekio ili estis la plej gravaj. La eleŭzisaj misteroj komencis en la 15-a jarcento a.K. kaj daŭris ĝis la 4-a jarcento p.K, kiam Teodozio la Granda (346–395) fermis, per dekreto, kaj detruis per batiloj, la paganajn templojn, por altrudi la kristanisman kulton kiel ŝtatan religion. Tiuj ritoj daŭris du mil jarojn kaj atingis la Romian Imperion. La lastaj postsignoj de la Misteroj estis forviŝitaj en 396, kiam Alariko la Unua, reĝo de la gotoj, kun kristanoj efektivigis invadon, alportante la arianan kristanismon kaj profanante la antikvajn ritojn.
La eleŭzisaj misteroj celebris la revenon de Persefona el la regno de Hadeso (subtera mondo), kaj tio ankaŭ simbolis la revenon de la vegetaĵoj kaj de la tuta vivo sur la tero, post la vintro. Persofona manĝis la semon de granato, kiam ŝi restis en la submondo (sub la grundo, samkiel la semoj), kaj ŝia renaskiĝo reprezentas la renaskiĝon de la tuta vegetala vivo en la printempo, kaj respektive de la tuta vivo sur la tero.
La vorto "mistero" devenas de la greka μυστήριον (mysterion), kiu signifas sekreta afero, ago fermi la buŝon, de tio devenis la vorto μύστης (mýstes), tiu kiu fermas, kiu gardas sekreton, la inicito, μυστικός (mystikós), tiu koncernanta la misterojn, kiu penetras la misterojn, la mistikulo. La eleŭzisaj misteroj ne estis la solaj en la greka mondo, ankaŭ ekzistis aliaj, inter ili la misteroj de la Kabiroj, la misteroj de la trakio-frigia dio Sabazio, kaj aliaj.
La Minoraj Misteroj
Ili okazis unufoje jare, ekde 19ª ĝis la 21ª de la monato Antesteriono (marto), en Agro, en la ĉirkaŭaĵo de Ateno, situanta ĉe la maldekstra bordo de la rivero Iliso. La ritoj de la Minoraj Misteroj konsistis, oni kredas, de fastado, purigado, sinoferoj, orientitaj de la mistagogo, μυσταγωγός, la oficiala kondukanto de la misteroj.
La Maĵoraj Misteroj
Ses monatojn poste, en la monato Boedromiono (pli malpli 15ª de septembro ĝis la 15ª de oktobro), komenciĝis en Ateno la ĉefa parto de la Misteroj. Nur en la sanktejo de Eleŭziso oni povis havi la unuan kaj duan gradojn de la inicado. La unua grado nomiĝis teleteo, τελετή, kies signifo estas realigo, plenumo, elfaro. Oni kredas, ke la plejmulto sukcesis plenumi nur la unuan gradon. La plena dua grado, supereca, kiu nomiĝis epoteio, έποπτεία, supereca vido, kontemplado, la plena revelacio, estis atingebla nur de veteranaj inicitoj. Malmultaj sukcesis atingi tiun gradon.
La antaŭfarado de la Maĵoraj Misteroj okazis en la templo de Demetra kaj Kora, en Ateno. En la tago 13ª de Boedromiono, la efeboj (junuloj 16–18-jaraj) ekiris al Eleŭziso kaj de tie alportis, en la 14ª tago, surveturile, zorge garditajn en malgrandaj korboj, la sakralajn objektojn, kiujn portempe gardis, en la templo Eleŭziono, la sacerdotinoj de Atena. En la 15ª tago la inicitoj kunsidis kaj, post la instruado de la mistagogo, la hierokerikso, la sakrala heroldo, rememorigis al ili la malpermesaĵojn, kiuj malebligis la inicadon. La 16ª tago estis konsekrita al la ĝenerala purigado: je la ripeta elvoko de la mistagogo, αλαδε, μύσται, ek al la maro, inicitoj!, ĉiuj ekkuris por purigi sin en la salakvoj de Pozidono. Ĉiuj plonĝis en la maro, tenante enmane porkidon, kiu estis oferbuĉita omaĝe al la du diinoj, kiel faciliga ofero. Oni devas rememori, ĉi tie, ke tia oferbuĉo celis al fekundeco, ĉar la greka vorto κοιρος (koiros) signifis tiel porkon, kiel ankaŭ la inan generan organon. En la 17ª kaj 18ª tagoj oni interrompis la antaŭfarajn ritojn, almenaŭ ekde la 5-a jarcento a.K., ĉar oni celebris la kulton de Asklepio. La 19ª tago signalis la finon de la publikaj ceremonioj: je la mateniĝo granda procesio ekiris de Ateno. Inicitoj, novuloj kaj granda homamaso akompanis la sacerdotinojn, kiuj rekondukis al Eleŭziso la sakralajn objektojn alportitajn de la efeboj en la 14ª tago.
Kvazaŭ kapo de tiu gaja kaj brua procesio, iris veturilo kun la statuo de Iako (epiteto de Dionizo), kune kun ĝia respektiva sacerdoto, meze de entuziasmigaj elvokoj: Ιακχε, ώ Ιακχε! Iako, ho Iako! (Iako estis mistika nomo de Dionizo en la eleŭzisaj misteroj. Temas pri rita elvoko de la inicitoj kaj ĉi tiu elvoko fariĝis nomo de la dio. Eble Iako estis dajmono, peranto inter Dionizo kaj Demetra). Vespere la procesio atingis la riveron Cefizo kaj, transirante ponton, kelkaj maskitaj inicitoj diris insultaĵojn kontraŭ potenculoj kaj eĉ kontraŭ aliaj inicitoj. Tiaj insultoj sur la ponto nomiĝis γεφυρισμοί (gefirismoj – oni ne bone komprenas la signifon de tiuj skoldoj sur la ponto de la rivero Cefizo). Nokte, kun torĉoj enmane, la inicitoj alvenis Eleŭzison. Eble ili pasigis parton de la nokto dancante kaj kantante omaĝe al la du diinoj. La 20ª tago estis konsekrita al rigora fasto kaj sinoferoj, sed pri tio, kio okazis en la interno de la sanktejo kaj en la τελεστήριον, telesteriono, loko en la sanktejo, kie konsumiĝis la misteroj, oni preskaŭ scias nenion. Oni scias nur, ke la teleteo, la unuagrada inicado, kiu okupis la tagon 21ª, enhavis eble tri elementojn: δρώμενα (dromeno), λεγόμενα (legomeno) kaj δεικνύμενα (dejknimeno). La unua, dromeno, estis akto, eble scenigo de la mito de la diinoj: kun torĉoj enmane, la inicitoj rememoris la serĉon al Kora far Demetra. La inicitoj, oni kredas, en la scenigo, vagadis senespere tra la mallumo serĉe al la filino de Demetra, ili renkontis la noktajn fantomojn kaj la inferajn monstrojn, sed subite forpelis ĉi tiujn prilumante la vastajn kampojn antaŭ siaj okuloj. La dua elemento, legomeno, koncernis al liturgiaj formuloj kaj vortoj nur parolataj de la inicitoj, kaŭze ke nur la grekparolantoj povis partopreni en la inicado. La celo de tiu inica fazo estis veki en la inicito specialan animstaton, kiel bone komentis pri tio Aristotelo:
τούς τελουμένους ού μαθεϊν τι δεϊ, άλλά παθεϊν καί διατεθήναι (ne estas necese, ke la inicatoj lernu ion, sed ke ili spertu kaj kreu determinitajn internajn dispoziciojn).