cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Virina balotrajto
La unua mondmilito kaj ties sekvoj kaŭzis rapidan disvolviĝon de la virina balotrajto. Inter 1914 kaj 1939 en 28 landoj akiris la virinoj samajn rajtojn kiel la viroj. Tiuj landoj estis ekz. Soveta-Rusio (1917), Hungario kaj Kanado (1918), Aŭstrio, Pollando kaj Ĉeĥoslovakio (1918), Germanio kaj Nederlando (1919), kaj Usono (1920), Britio (1918 kaj 1928), Mianmaro (1922), Urugvajo (1927), Ekvadoro (1929), Sud-Afriko (1930), Brazilo kaj Tajlando (1932), Turkio kaj Kubo (1934), Filipinoj (1937). En Brazilo, vere, oni neniam malpermesis la balotrajton al virinoj kaj antaŭ 1930, kelkaj el ili voĉdonis kaj eĉ elektiĝis, sed en 1930 oni kreis specifan legon pri tio kaj iĝis la virina voĉdonadon deviga kiel la vira.
Post la dua mondmilito, la virina balotrajto disvastiĝis, plej laste ĝi aperas en la arabaj landoj.
En Francio la virinoj akiris la balotrajton je la 21-a aprilo de 1944, sed voĉdonis unuafoje je la 24-a de aprilo 1945. En Argentino stariĝis la virina balotrajto en 1947, dum la regado de Juan Domingo Perón.
Virinoj representigantaj en la parlamento
Kvankam plej multaj landoj en la mondo agnoskas la rajton de virinoj elekti kaj esti elektitaj al politikaj postenoj, la nivelo de reprezentado de virinoj en elektitaj politikaj instancoj en preskaŭ ĉiuj landoj de la mondo estas pli malalta ol tiu de viroj. Ĝenerale la landoj, kiuj elstaras pri la alta reprezentado de virinoj en la parlamento, estas la skandinavaj landoj, sed la unua lando, kie ina plimulto estas registrita en la parlamento, estas fakte en Afriko, Ruando. Post la elektoj de 2008, la Ruanda Ĉambro de Reprezentantoj havis 44 virinojn el entute 80 membroj, el tiuj 24 estis garantiitaj al virinoj. La inkludo de virinoj en politikon estas unu el la lecionoj pri genocido en Ruando, kaj baziĝas sur la supozo, ke la inkludo de virinoj ne la politikpinto de la lando reduktos etnajn streĉojn.
Brand-Laaben
Brand-Laaben estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Malsupra Aŭstrio kaj al la distrikto Sankt Pölten(-Land). La komunumo situas en la centra parto de la federacia lando, iom okcidente de la ŝtata ĉefurbo Vieno, kaj estas parto de la historia regiono Mostviertel (mosta regiono). Komence de la jaro en la komunumo vivis  loĝantoj.
Bronisław Pieracki
Bronisław Wilhelm PIERACKI (naskiĝis la 28-an de majo 1895 en Gorlice, murdita la 15-an de junio 1934 en Varsovio) estis pola politikisto, diplomita kolonelo de Pola Militistaro, vicĉefministro, ministro pri internaj aferoj, parlamentano, unu el la plej proksimaj kunlaborantoj de Józef Piłsudski post maja puĉo.
Fruaj jaroj
Bronisław Pieracki naskiĝis en familio de Stanisław Pieracki, kiu estis ĉefo de trezor-gardistaro, kaj Eugenia Budziszewska. Lia familio setlis en Galicio, forkurante de rusaj reprezalioj tuj post la novembra ribelo kontraŭ Rusia Imperio. Infanecon kaj junecon pasigis en Nowy Sącz. Tie frekventis al la 1-a Gimnazio. Baldaŭ eniris al Związek Walki Czynnej (Asocio de Reala Batalado) kaj al kvazaŭarmea Związek Strzelecki (Pafista Asocio), kaj ankaŭ al sekreta sendependiga organizaĵo Związek Jastrzębi (Akcipitra Asocio)
Manfred Mann
Manfred Mann estas brita muzika grupo el la 60-aj jaroj, kiun fondis ludanto sur klavarinstrumento, kiu estis pli poste sukcesa en la 70-aj jaroj kun muzika grupo Manfred Mann's Earth Band.
Bronisław Pieracki
Ministro
De 1929 okupis diversajn postenojn ĉe la registaro, komencante de vicĉefministrado en kvar registaroj (i.a. la 5-a de Kazimierz Bartel, la 2-a de Józef Piłsudski). Li estis adepto de kontraŭbatalado de kontraŭŝtataj fortoj, precipe de komunistoj kaj strebis al interkonsento kun moderaj ukrainaj grupoj, escepte de radikalaj, naciismaj organizaĵoj. Li fondis i.a. Komitaton pri Naciecaj Aferoj (en 1934) kaj gvidis decidan politikon, sed kondamnis rasismon kaj terorismon.
Pafvundita la 15-an de junio 1934, antaŭ restoracio ĉe la str. Foksal, de Hryhorij Maciejko, la membro de Organizo de Ukrainaj Naciistoj. La saman tagon mortis.
Batalo de Sempach
Dum la Batalo de Sempach la Svisa Ĵurkomunumo venkis la 9-an de julio 1386 apud la urbeto Sempach kontraŭ la imperiaj trupoj de la Habsburgoj.
Pierre Albertini (ĵudisto)
estis franca ĵudisto. Li naskiĝis je la en  kaj mortis la 27-an de januaro 2017 (75-jara) en Conches-sur-Gondoire, departemento Seine-et-Marne. Sian sportan kulminon li havis inter la jaroj 1966 kaj 1972, kiam li inter alie konkuris en la somera olimpiko 1972, ĝis la pli posta ormedalinto, la kartvelo Ŝota Ĉoĉiŝvili (kartvele შოთა ჩოჩიშვილი) venkis lin nome de la sovetunia teamo.
140628 Klaipeda
140628 Klaipeda estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la litovaj astronomoj Kazimieras Černis kaj Justas Zdanavičius elde la Observatorio de Molėtai (Molėtai, Litovio).
Ĝi estas en orbita resonanco 1:2 kun Marso.
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de Klaipėda, la tria plej granda urbo de Litovio kun 200 000 loĝantoj. Ĉe la kunfluejo de la Kurona Laguno kaj de la Balta Maro, Klaipėda estis fondita en 1252 kaj havas la malnova germana nomo Memel. La haveno de Klaipėda estas la plej norda haveno libera de glacio el la orienta bordo de la Balta Maro.
Batalo de Sempach
Legendo de Winkelried
Laŭ la legendo la heroo Winkelried ĵetis sin en la falankson de la habsburgaj lancoj kaj tiel per la ofero de sia vivo kreis truon en la habsburgaj linioj, kio ebligis al la ĵurkomunumanoj la gloran venkon. Historie certigitaj estas nur la faktoj, ke la 9-a de julio 1386 estis varmega somertago kaj ke la venko estis grava evento por la posta sendependeco de la Svisa Ĵurkomunumo.
Antaŭhistorio
En la 13-a jarcento la Habsburgoj fondis sur la vojo de la habsburga kernlando, la hodiaŭa svisa Kantono Argovio, kaj la montpasejo tra Gotardo diversajn urbojn por protekti la gravan novan vojon trans la Alpoj. Unu el tiuj urbetoj estis Sempach. Pro la kreskanta influo de la Svisa Ĵurkomunumo Sempach la 6-an de januaro 1386 aliĝis al la ĵurkomunuma urbo Lucerno kaj tiel evitis atakon flanke de la Ĵurkomunumo. La Habsburgoj ne povis toleri tiun-ĉi agon, kio kondukis al la Milito de Sempach, kiu finiĝis per grava malvenko dum la batalo la 9-an de julio 1386. Pri la ekzakta okazo de la batalo ne ekzistas skribaj dokumentoj sed nur multnombraj gloraj legendoj. Laŭdire la habsburga duko Leopoldo la 3-a mortis dum la batalo.
Sekvoj de la batalo
Unu el la sekvoj de la batalo estis la Letero de Sempach, kiu fakte estis milita regularo de la Svisa Ĵurkomunumo, kiu formis la bazan kontrakton inter la 8 malnovaj lokoj de la Ĵurkomunumo. Ĝis la Habsburgoj oficiale rekonis la Svisan Ĵurkomunumon tamen daŭris ankoraŭ ĝis la jaro 1415.
Reĝlando de Rumanio
Reĝlando de Rumanio, Rumana reĝlando (rumane Regatul României) estis konstitucia monarkio ekzistanta inter 1881 kaj 1947.
Bronisław Pieracki
Ministro
La 16-an de junio 1934 prezidento de Pollando Ignacy Mościcki avancis lin ĝis rango de brigada generalo. La 21-an de junio estis entombigita en Nowy Sącz.
Reĝlando de Rumanio
Unuiĝo kaj monarkio
En 1859 rumana popolo unuiĝis: Moldavujo kaj Valaĥio estis ekregitaj de unu homo, Aleksandro Johano Kuzo, sub protektado de Otomana Imperio. La 5-an de februaro 1862 ambaŭ ŝtatoj formale unuiĝis en Duklandon de Rumanio kun Bukareŝto kiel ĉefurbo.
Bronisław Pieracki
Ministro
Lia morto senpere kontribuis al fondo de izolejo en Bereza Kartuska (nun en Bresta regiono).
Reĝlando de Rumanio
Unuiĝo kaj monarkio
La 23-an de februaro 1866 alianco de konservativuloj kaj radikalaj liberaluloj devigis Kuzon rezigni el la posteno. La suverenecon de Rumanio ekhavis duko Karolo Hohenzollern-Sigmaringen. Liaj idoj regis la landon ĝis la komunisma ŝtatrenverso en 1947. En 1877, kiam Duklando de Rumanio kaj Rusia Imperio militis kontraŭ Otomana Imperio, sendependeco de la lando estis rimarkita en internacia medio kaj agnoskita dum la kongreso de Berlino en 1878. La lando regajnis preskaŭ tutan Dobruĝon sed devis fordoni al Rusio Buĝakon. Karolo estis kronita en 1881 kiel la unua reĝo de Rumanio.
Bronisław Pieracki
Memorigo
Postmorte li iĝis kavaliro de la Ordeno de Blanka Aglo, pro esencaj kaj eminentaj meritoj favore al laboro por reakiro kaj firmigo de la sendependeco de Pollando.
Postmorte pluraj startoj en polaj urboj ricevis lian nomon, kiuj tamen post la dua mondmilito ne revenis al la antaŭa nomo. Ili estas en Varsovio (nun str. Foksal), Katowice (nun str. Staromiejska kaj str. Zygmunta Waltera-Jankego), Sosnowiec (nun aleo Zwycięstwa), Zgierz (nun str. Łęczycka), Poznań (nun str. Gwarna), Gdańsk (nun str. Dworcowa), Bydgoszcz (nun str. Karola Chodkiewicza), Tarnów (nun str. Adama Mickiewicza), Radom (nun str. Mieczysława Niedziałkowskiego), Białystok (nun str. Warszawska), Lublin (nun str. I Armii Wojska Polskiego), Leżajsk (nun strato al urbestroj Jan kaj Leopold Zawilski), Chełm (nun str. Adama Mickiewicza), Łomża (nun str. Dworna), Lvovo (nun str. Zaliznyczna), Stanisławów (nun ?). Antaŭmilite en Częstochowa ekzistis placo al Bronisław Pieracki, kiu nun nomiĝas placo al Biegański. Nuntempe stratoj je la nomo al Bronisław Pierackie estas i.a. en Krakovo, Nowy Sącz kaj Łapy.
Triglicerido
Trigliceridoj estas la plej granda grupo de lipidoj, kiuj konsistas el la esteroj de glicerino kun tri grasacido. (en mallarĝa senco oni nomas triglicerido nur la solidstatajn grasacidajn glicerinesterojn (ĉe plantoj oni nomas ofte pri plantaj oleoj).
Pierre Michaux
Pierre MICHAUX (Bar le Duc, 25-a de junio de 1813 - Parizo, 1883) estis franca forĝisto kaj fabrikisto de pecoj por kaleŝoj kaj unu el ĉefaj disvolvigintoj de la biciklo kun pedaloj. Kun sia filo Ernest, li estis inventisto de la moderna biciklo en 1861. Aliaj fontoj indikas, ke tiu rolo povas esti same atribuita al Pierre Lallement.
Reĝlando de Rumanio
Unuiĝo kaj monarkio
La nova ŝtato, troviĝanta inter Otomana Imperio, Aŭstrio-Hungario kaj Rusia Imperio, kun slavaj najbaroj sude kaj korde kaj hungaraj okcidente, decidis sekvi okcidentajn landojn, ĉefe Francion, enkondukante en sia teritorio tieajn kulturajn, edukajn kaj administrajn sistemojn.
Pierre Michaux
En 1868 li formis partnerecon kun la fratoj Olivier laŭ sia propra nomo, Michaux et Cie ("Michaux kaj kompanio"), kiu estis la unua entrepreno kiu fabrikis biciklojn kun pedaloj je granda skalo, nome maŝino kiu tiam estis nomata velocipedo aŭ "Michaudine".
Triglicerido
La diversaj trigliceridoj diferencas per la longo de la karbonĉeno kaj la (ne)saturiteco de la gras-acidoj.
Ju pli nesaturita estas la triglicerido, des pli alta estas la fandopunkto, tiel la grasa-olea distingo havas specifan sencon ne nur priskriban.
Reĝlando de Rumanio
Unuiĝo kaj monarkio
En 1916 Rumanio post iomaj duboj aliĝis al la unua mondmilito flanke de Entento. Rumanio malvenkis kaj preskaŭ la tuta lando estis okupita de germanaj, aŭstraj-hungaraj kaj bulgaraj trupoj. Ĝi estis devigita subskribi la traktaton de Bukareŝto kaj ĝian pereon savis ĝenerala malvenko de la Centraj Potencoj. Organizaĵoj regantaj Transilvanion, Besarabion kaj Bukovinon decidis aliĝi al Rumanio, foje perforte nuligante ribelojn; la decidojn agnoskis en 1920 la traktato de Trianon.
Quinty Trustfull
Quinty Trustfull-van den Broek [Kvinti] (Amsterdamo, 6-an de oktobro 1971) estas nederlanda televidprezentistino kaj antaŭa fotomodelo.
Triglicerido
La trigliceridoj ne solviĝas en akvo, sed solviĝas en etero, kloroformo, karbon-tetraklorido.
Reĝlando de Rumanio
Intermilita periodo
Rumanio akceptante konstitucion en 1923 fariĝis konstitucia monarkio. Dum unuaj jaroj post la unua mondmilito ĝian politikon dominis Nacia Liberala Partio. En 1928 ekregis Nacia Kamparana Partio. En 1927 mortis reĝo Ferdinando la 1-a. La sekva reganto fariĝis lia nepo, kronita kiel Mikaelo la 1-a. De lia patro, posta Karolo la 2-a, oni forprenis la rajton heredi la potencon kaj li elmigris. En 1930 li revenis, oni trovis la forprenon de la heredpovo nevalida, kaj estis kronita kiel nova reĝo.
La granda depresio en 1929 havis seriozan influon al Rumanio. La komencon de la 1930-aj jaroj karakterizis sociaj turmentiĝoj, politikaj konfliktoj, granda senlaboreco kaj strikoj. Kelkfoje la reĝimo estingis sociajn turmentiĝojn perforte, ekz. strikon de ministoj en Valea Jiului. La ekonomio komencis resaniĝon meze de la 1930-aj jaroj. Politikaj organizaĵoj radikaliĝis kaj la politika situacio malstabiliĝis. La regadon atingis partioj naciismaj kaj kontraŭjudismaj. La Nacia Liberala Partio fariĝis pli kaj pli naciisma; la Nacia Kamparana Partio unuiĝis kun Rumana Fronto kaj kreis Nacian Kristanan Partion. Fine ege fortiĝis Fera Gvardio, ekstreme naciisma kaj faŝisma organizaĵo. La regantaj partioj ne fidis al reĝo Karolo la 2-a, kun reciproko. Krome la rumana konstitucio donis al reĝo la rajton nuligi la parlamenton kaj anonci baloton. Pro tio dum nur dek jaroj Rumanion regis 25 ministraroj.
Malgraŭ tio en 1937 Karolo la 2-a nomumis Octavian Goga nova ĉefministro. Samtempe reĝo renkontiĝis kun Adolf Hitler kiu diris pri sia deziro konsistigi la rumanan ministraron el membroj de la Fera Gvardio. Karolo la 2-a ne plenumis tiun deziron - la 10-an de februaro 1938 li eksigis la ministraron de Goga kaj enkondukis diktatoran regadon. Agnoskis ĝin nova konstitucio, akceptita dek sep tagojn poste. Ĝi donis al reĝo la rajton nomumi ne nur ĉefministron, sed ĉiujn ministrojn. La estro de la Fera Gvardio, Corneliu Zelea Codreanu, estis arestita kaj en novembro 1938 mortigita.
La reĝa diktatoreco daŭris mallonge. La 7-an de marto 1939 estis nomumita nova ministraro, gvidata de Armand Călinescu. La 21-an de septembro Călinescu estis murdita de batalgrupo el la Fera Gvardio, kiu venĝis la morton de Codreanu.
La 23-an de aŭgusto 1939 Sovetunio kaj la Tria Regno subskribis la pakton Ribbentrop-Molotov, en kiu estis diro pri sovetaj "pretendoj" al Besarabio.
Triglicerido
La energio liberiĝanta dum la oksidado estas la duobla de tiu de la karbonhidratoj kaj proteinoj. Tiel la trigliceridoj estas bonaj deponaĵoj por la bestoj kaj deponiĝas en certaj partoj de la besta organismo en relative granda parto.
Ili troviĝas ankaŭ kun aliaj lipidoj en multaj ĉeloj, ĉefe en la membranoj.
Gregoria Misio
La Gregoria misio, ankaŭ alnomata Aŭgustena misio<sup class="reference" style="white-space:nowrap;margin-right:-3px">:p. 17, estis misiista entrepreno sendita de Papo Gregorio la Granda al la anglosaksoj en 596 p.K. Estrita de Aŭgusteno de Canterbury, ĝi celis konverti tiun popolon al Kristanismo<sup class="reference" style="white-space:nowrap;margin-right:-3px">:p. 50 . Kiam la lasta misiisto forpasis, la grupo jam estis sukcesinta enkonduki la Kristanismon sude de Britio.
Quinty Trustfull
Quinty trapasis la mezlernejon (havo) kaj studis por la hotel/restoracio/kafejo-diplomo. Post tio ŝi estis proviantada- kaj hotelmanaĝero kaj ankaŭ laboris kiel fotomodelo. Ekde 1993 ŝi estis anoncistino ĉe la televidstacio Veronica.
Ŝi estas edzino de eks-futbalisto Orlando Trustfull kaj ili kune havas du infanojn (filino Moïse kaj filo Kayne). Ili loĝas en Almere.
Gregoria Misio
Kiam la Roma Imperio reprenis siajn legiojn de la provinco de Britanio en 410 p.K., partoj de la insulo jam estis koloniigitaj de paganaj germanaj triboj, kiuj, fine de tiu jarcento, ŝajne jam kontrolis Kenton kaj aliajn apudmarajn regionojn. <span class="ĉ-segment" data-segmentid="24"> Fine de la jarcento VI p.K., la Papo Gregorio sendis grupojn de misiistoj al Kent por konverti la reĝon Etelberto, kies edzino, Berta de Kent, estis franca princino fervore kristana. Aŭgusteno estis la prelato de la monaĥejo de la Papo en Romo, kaj Papo Gregorio pretigis la vojon al la misio petante la helpon de la francaj nobeluloj - kristanoj - tra la vojo de Aŭgusteno.<span class="ĉ-segment" data-segmentid="32">
En 597 p.K., la kvardek misiistoj alvenis al Kent kaj ricevis la permeson de Etelberto por prediki libere en la ĉefurbo Canterbury. Post nelonge la misiistoj sukcesis skribi al Papo Gregorio rakontante al li siajn bonajn rezultojn kaj la konvertiĝojn kiuj tie estis okazantaj. Dua grupo de monaĥoj kaj pastroj estis sendita en 601 p.K, alportante librojn kaj aliajn materialojn por helpi en tiu entrepreno. La preciza dato de la konvertiĝo de Etelberto estas nekonata, sed oni scias, ke okazis antaŭ ol tiu jaro. Papo Gregorio intencis, ke Aŭgusteno estu la metropola episkopo de la suda parto de la Britaj Insuloj kaj donis al li aŭtoritaton super la brita sacerdotaro, kiu siavice, dum kelkaj renkontiĝoj kun Aŭgusteno, rifuzis akcepti lian estrecon.<span class="ĉ-segment" data-segmentid="46">
Antaŭ ol la morto de Etelberto en 616 p.K., kelkaj aliaj episkopaj seĝoj estis starigitaj. Tamen, post lia morto, okazis rekreskiĝo de la paganismo kaj la seĝo de Londono estis forlasita. La filino de Etelberto, Etelburga, edziniĝis al Eduino, la reĝo de la nortumbrianoj, kaj, ĉirkaŭ 627 p.K., Paulinus, la episkopo kiu akompanis ŝin ĝis la norda regiono, sukcesis konverti Eduinon kaj diversaj aliaj membroj de lia nobelaro (malgraŭ gaŭlaj fontoj asertas, ke la brita kapelestro Rhun estis la konvertinto). Kiam Eduino forpasis, ĉirkaŭ 633 p.K., lia vidvino kaj Paŭlino estis altruditaj fuĝi al Kent. Malgraŭ, ke la misiistoj ne sukcesis resti en ĉiuj lokoj evangeliizitaj de ili, kiam la lasta misiisto el ili mortis, en 653 p.K., la Kristanismo jam estis radikiĝinta en Kent kaj ĉirkaŭaĵoj.
Kunteksto
La roma provinco de Britanio estis konvertita al Kristanismo proksime de la 4-a jarcento kaj tie eĉ naskiĝis herezo, la pelagianismo<sup class="reference" style="white-space:nowrap;margin-right:-3px">:p. 3-9 <sup class="reference" style="white-space:nowrap;margin-right:-3px">:p. 78–93 . Britanio sendis tri episkopojn al la sinodo de Arles en 314 kaj gaŭla episkopo estis en la insulo en 398 por helpi solvi disciplinajn aferojn<sup class="reference" style="white-space:nowrap;margin-right:-3px">:p. 80–81 . Restaĵoj de objektoj, kiel iloj surhavantaj kristanajn simbolojn kaj ujoj de plumbo uzitaj en baptoj, atestas la kristanan ĉeeston minimume ĝis la jaro 360 <sup class="reference" style="white-space:nowrap;margin-right:-3px">:p. 82–86.
Fontoj
Plejmulto da disponeblaj informoj pri la gregoriaj misioj venas de la mezepoka skribisto Bedo, speciale de lia verko Historia ecclesiastica gentis Anglorum ("Eklezia Historio de la Angla Popolo") <sup class="reference" style="white-space:nowrap;margin-right:-3px">:p. 40 . Por verki ĝin, Bedo petis helpon kaj informon de multaj homoj, inkluzive de lia samtempulo kaj abato de Canterbury - kaj futura ĉefepiskopo de Canterbury - Notelmo, kiu sendis al li kopiojn de la papaj leteroj kaj dokumentojn de Romo <sup class="reference" style="white-space:nowrap;margin-right:-3px">:p. 69 . Aliaj fontoj estas la biografioj de la Papo Gregorio, kiel unu el ili skribita en la nordo de Anglio ĉirkaŭ la jaro 700 p.K., kaj unu "Vivo de Gregorio" (Vita) skribita en la 9-a jarcento de roma skribisto. Oni kredas, ke la unua Vita estis bazita precipe sur la buŝaj tradicioj alportitaj al la nordo de Anglio, aŭ de Canterbury aŭ de Romo, kaj estis kompletigita en la Abatejo de Whitby inter 704 kaj 714 p.K. <sup class="reference" style="white-space:nowrap;margin-right:-3px">:p. 24–25 <sup class="reference" style="white-space:nowrap;margin-right:-3px">:p. 63 . Tiu ĉi vidpunkto estis kontraŭita de la historiisto Alan Thacker, kiu asertas, ke la Vita baziĝis sur antaŭe skribitaj verkoj. Li sugestas, ke multo da informo tie videbla venas de verko skribita en Romo tuj post la morto de Gregorio <sup class="reference" style="white-space:nowrap;margin-right:-3px">:p. 59-71 . La informo pri Gregorio en la Liber Pontificalis (Libro de la Pontifikoj) estas mallonga kaj preskaŭ senutila, male ol liaj verkoj, kiuj helpas iom lumigi la historion de la misio. Krome, preskaŭ 850 leteroj de Gregorio supervivis <sup class="reference" style="white-space:nowrap;margin-right:-3px">:p. 52 . Kelkaj postaj verkoj, kiel la leteroj de Bonifacio (anglosaksa misiisto de la 8-a jarcento) kaj reĝaj leteroj al la Papo de la fino de tiu sama jarcento, ankaŭ aldonis kelkajn detalojn <sup class="reference" style="white-space:nowrap;margin-right:-3px">:p. 11–14 . Kelkaj elk tiuj leteroj, tamen, nur estis konservitaj en la verko de Bedo <sup class="reference" style="white-space:nowrap;margin-right:-3px">:p. 24–25.
Bedo montris la naskitan britan eklezion kiel perversan kaj pekeman por klarigi la motivon, kial Britanio estis konkerita de la anglosaksoj: li daŭrigis la polemiko n de Sankta Gildas kaj kondukis ĝin al nova etaĝo en siaj verkoj. Kvankam li vidis kelkajn britajn sacerdotojn kiel valorajn homojn, li kondamnis ilin pro ilia malsukceso je konverto de invadintoj kaj pro ilia rezisto kontraŭ la eklezia aŭtoritato de Romo<sup class="reference" style="white-space:nowrap;margin-right:-3px">:p. 154–156 . Tiu konsidero eble estas la motivo, kial li malgrandigis la britajn misiistajn klopodojn. Bedo devenis de la nordo de Anglio kaj eble tio ankaŭ kaŭzis ion rilate al la okazantaĵoj en sia propra regiono <sup class="reference" style="white-space:nowrap;margin-right:-3px">:p. 21 . Gravas ankaŭ memori, ke li skribis pli ol cent jaroj post la okazo de la eventoj, kun malgranda informo pri la realaj klopodoj de konverto. Fine, Bedo ankaŭ ne disigis sian raporton pri la misiistoj de siaj prizorgoj de la komenco de la 8-a jarcento, aferoj tre malsamaj <sup class="reference" style="white-space:nowrap;margin-right:-3px">:p. 23 <sup id="ref_nota b">[nota b].
Malgraŭ malmultaj hagiografioj - biografioj de sanktuloj - pri sanktuloj naskiĝintaj en Britio supervivis post la misia periodo, neniu montras la kristanojn naskiĝintaj en Britio kiel aktivajn misiistojn inter la anglosaksaj. La plej granda parto de la informoj pri la tiama brita eklezio prizorgas la okcidentan regionon de la insulo kaj ne pritraktas la gregoriajn misiistojn<sup class="reference" style="white-space:nowrap;margin-right:-3px">:p. 39.
Ripo
Ripo estas ĉiu kurba osto aŭ kartilago, kiuj ĉirkaŭas la bruston de la homo aŭ aliaj bestoj.
Gregoria Misio
Fontoj
Fine, la aliaj fontoj estas la kronologioj de Bedo, la aro de leĝoj donitaj de Etelberto en Kent kaj la Anglosaksa Kroniko, kiun oni kompilis fine de la jarcento 9-a p.K. <sup class="reference" style="white-space:nowrap;margin-right:-3px">:p. 6-7.
Ripo
Religie
Dio kreis la unuan virinon el la ripo de la unua viro (Adamo); estis skribita en la Malnova Testamento.
Gregoria Misio
Kunteksto
En 595, kiam Gregorio la 1-a decidis sendi misiistojn al la anglosaksoj <sup class="reference" style="white-space:nowrap;margin-right:-3px">:p. 104-105, la Regno de Kent estis regata de Etelberto. Li edziĝis al kristana princino nome Berta de Kent antaŭ ol 588 <sup class="reference" style="white-space:nowrap;margin-right:-3px">:p. 105-106   kaj, probable, antaŭ ol 560 <sup class="reference" style="white-space:nowrap;margin-right:-3px">:p. 24–25 . Berta estis filino de Kariberto I (Charibert), unu el la merovidaj reĝoj de la frankoj. Kiel unu el la kondiĉoj de geedziĝo, ŝi irigis kun ŝi episkopon nome Leotardo (Liudhard) ĝis Kent kiel sian kapelanon. Ili riparis la Eklezion de Canterbury, kies starigo okazis en la romaj tempoj <sup class="reference" style="white-space:nowrap;margin-right:-3px">:p. 33–36, eble la nunan eklezio de Sankta Marteno. Etelberto estis pagano tiutempe, sed li permesis, ke sia edzino daŭre praktiku siajn kredojn. Leotardo ŝajne ne multe konvertis la anglosaksojn<sup class="reference" style="white-space:nowrap;margin-right:-3px">:p. 169  kaj, se oni ne malkovrus oran medalon, la medalon de Leotardo, kie legeblas Leudard Eps (Eps estas malgrandigo de vorto Episcopus, la latina vorto por "episkopo"), eĉ lia ekzistado estus konsiderita necerta<sup class="reference" style="white-space:nowrap;margin-right:-3px">:p. 73 . Unu el la biografiistoj de Berta asertas, ke pro ŝia influo Etelberto petis al la Papo Gregorio, ke li sendu misiistojn. La historiisto Ian Wood asertas, ke la iniciaton ankaŭ impulsis la nobelaro de la regno<sup class="reference" style="white-space:nowrap;margin-right:-3px">:p. 9–10.
Ripo
Botanike
Ripo aŭ nervuro estas elstara linio aŭ listelo de organo, precipe de folio, ĝenerale pli facile videbla sur la ekstera flanko de la limbo kaj de iaj fruktoj: folio estas karakterizata de la aranĝiĝo kaj dividiĝo de la ripoj en la limbo, ekzemple paralele ripa, plume ripa, mane ripa, stele ripa.
Proverbo
Ekzistas proverboj pri ripo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof :
John Randolph Bray
John Randolph BRAY (25a de Aŭgusto, 1879 – 10a de Oktobro, 1978) estis usona animaciisto.
Dum la 1910-aj jaroj, la produktado de animaciitaj mallongaj filmoj, tipe referencata kiel "cartoons", iĝis industrio per si mem kaj kartunaj kurtoj estis produktitaj por esti montritaj en kinteatroj. La plej sukcesa produktoro tiame estis John Randolph Bray, kiu, kun animaciisto Earl Hurd, patentis la procezon de la celuloida animacio kiu hegemonios en la animacia industrio dum la cetero de la jardeko.
MSN
MSN (aŭ Microsoft Service Network) estas komputilreta servo (origine kreita por esti paralelo al Interreto) farita de la konzernoMikrosofto je la, kiam Vindozo 95 estis ekvendita. La nomo MSN estis disvastigita kun la Mikrosoftaj retpoŝta servo Hotmail kaj tujmesaĝilo MSN Messenger, kune kun aliaj Mikrosoftaj servoj kaj retejoj. MSN ŝanĝiĝos al Vindozo Live en 2006, kiam Mikrosoft malfermos siajn retservojn kaj retprogramojn. Proveldono de Vindozo Live estas nun havebla.
Kun 9 milionoj da uzantoj MSN estas la dua Interreta servo en Usono post America Online kun 26,5 milionoj.
Per ĝi, multaj Esperantistoj interbabilas kaj ili eĉ kreas ĉiutagajn konferencojn kun 3 ĝis 20 partoprenantoj. Ankaŭ ekzistas du retadresaj iloj por kunvenigi la Esperantajn babilantojn per MSN:
Esmaël Gonçalves
Esmaël Gonçalves (n. ) estas futbalisto.
Volovano
Volovano (fr. vol-au-vent) – ronda kaj kava pasteĉo el foliigita pasto, entenanta delikatajn viandajn aŭ fiŝaĵajn kubetojn kun saŭco, ĉampinjonoj ks.
En Francio ĝi estas kutime uzata kiel antaŭmanĝo plenigita per kokidaĵo aŭ fiŝaĵo. En Belgio ofte ĝi estas ĉefa plado trovebla en la menuoj de restoracioj, kaj estas preskaŭ ĉiam plenigita per miksaĵo de kokida viando, fungoj kaj malgrandaj viandbuloj, servata kun terpomkaĉo aŭ fritoj. Ĉi tiu belga varianto ankaŭ estas havebla en kelkaj lokoj en Nederlando, kie ĝi estas nomita pasteitje (malgranda bakaĵo).
Újbuda-központ (metrostacio)
La Újbuda-központ (=Újbuda-centro) estas moderna metrostacio en Budapeŝto. La nomo estas plene artefarita, eĉ menciinda centro mankas tie. La loko tamen estas trafiknodo, kie 2 gravaj vojoj krucas. Nepre menciindas, ke la proksima Móricz Zsigmond körtér (metrostacio) estas tre proksime, kiu estas nekutima en metrooj.
Joop den Uyl
Johannes Marten (Joop) DEN UYL [jop den eŭl] (naskiĝis la en Hilversum, mortis la en Amsterdamo) estis nederlanda politikisto kaj partiestro de la Partio de la Laboro (PvdA) inter 1967 kaj 1986. De 1973 al 1977 li estis ĉefministro de Nederlando. Ĝenerela oni karakterizas lin kiel idealisman, sed pli disekstremigan ol integradan homon.
Újbuda-központ (metrostacio)
Historio
Konstruado de la 4-a metrolinio okazis inter 2006–2013 kune kun interrompoj pro politikaĵoj. Tiu stacio estis preta en 2013. Pli frue oni konstruis la subirejon, kie estas ligo al la metrostacio.
Joop den Uyl
Kiel partiestro Den Uyl havis grandan sekvantaron, kiu karese nomis lin Ome Joop (: Onklo Joĉjo). Kiel ĉe ĉiu signifa politikisto lia agado kaŭzis krom admiron ankaŭ nekontentecon, ekzemple pri la kreskanta ŝtata ŝuldo (kiu tamen kreskis ankaŭ sub sekvaj registaroj). Li estas eble la plej grava reprezentanto de la ideo pri "realigebla kunvivado" (de dekstruloj kaj maldekstruloj en unu registaro).
Mișca
Mișca estas nomo de pluraj vilaĝoj en Rumanio:
Joop den Uyl
Biografio
En 1953 Den Uyl iĝis urba deputito de Amsterdamo (ĝis 1965) kaj en 1956 ano de la dua ĉambro de la Ĝeneralaj Statoj (nacia parlamento). En 1963 li rezignis sian deputitecon por iĝi urba konsilisto pri ekonomio de Amsterdamo, kaj en 1965 kaj 1966 li estis ministro pri ekonomio. Unu el liaj decidoj estis la fermo de la karbominejoj de Limburgo, kiu kaŭzis signifan senlaborecon.
Inter 1967 kaj 1973 li estis frakciestro de PvdA en la parlamento.
De 1973 al 1977 Den Uyl estis ĉefministro de Nederlando, kiel estro de koalicio el maldekstraj partioj kaj la Katolika Popola Partio. Li konfrontiĝis kun nafta bojkoto de arabaj naftoproduktantaj landoj, kaŭzita de la nederlanda pozicio en la Jom-Kipur-Milito. Tiutempe Den Uyl diris: "Neniam refariĝos tiel, kiel estis." La registaro decidis porciumi benzinon kaj enkondukis sen-aŭtan dimanĉon.
En 1977 la registaro disfalis pro disputo inter Den Uyl kaj la katolika ministro pri justico, Van Agt. PvdA dum la balota kampanjo varbis per la slogano "elektu la ĉefministron" (vere oni elektas nur deputitojn, kiuj siavice elektas la ĉefministron). PvdA triumfe venkis, gajnante 33 % el la voĉoj kaj kreskigante la nombron de siaj deputitoj de 43 al 53. Sed kompense ĝiaj koalicianoj perdis, kaj provo koalicii kun la kristan-demokrata partio fiaskis. Nur en 1982 PdvA revenis en la registaron, kaj Den Uyl estis vic-ĉefministro sub Van Agt. Sed la registara kabineto eltenis nur ok monatojn kaj akiris la moknomon "batal-kabineto". Poste Den Uyl estis frakciestro ĝis 1986. Pri lia sukcedo estis granda disputo, en kiu venkis Wim Kok.
Den Uyl estis edzo de Liesbeth den Uyl kaj havis kun ŝi 4 filinojn kaj 3 filojn. Li mortis en 1987 pro cerba tumoro.
Újbuda-központ (metrostacio)
Historio
En tiu ĉi metrolinio dekomence vagonoj de Alstom trafikas.
Inversa vortaro
Inverse, t.e. de la vortfino, ordigitaj vortaroj pro tio helpas:
Újbuda-központ (metrostacio)
Priskribo de la stacio
4 rulŝtuparoj liveras la pasaĝerojn al/el la kajo. Por la handikapuloj 2 liftoj funkcias. La trakoj troviĝas en profundo 15,6 m. Apud la trakoj la peronoj longas 80 m. En fino de la kajo granda vitraĵo situas, kvazaŭ intersaĵo.
Gemünden (Wohra)
Gemünden estas urba komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Waldeck-Frankenberg de la federacia lando Hesio. Fine de la jaro la komunumo havis  loĝantojn.
Újbuda-központ (metrostacio)
Kontaktoj
Újbuda-központ havas kontaktojn al aŭtobusoj kaj tramoj. Proksime troviĝas ĉiovendejo, kuracejo, distrikta merkato, Kalvinana preĝejo (Újbuda) kaj loĝdomoj.
Berbera
Berbera povas esti:
Laŭretila-2-etera benzoato
Laŭretila benzoato 2-etoksohava aŭ laŭretila-2 etokso-etera fenilmetanato estas organika kombinaĵo apartenanta al la familio de la esteroj kaj eteroj, rezultanta el interagado de la benzoata acido, laŭrila alkoholo kaj etanolo. Laŭrila benzoato 2-etoksohava estas blanka solidaĵo, solvebla en akvo, alkoholoj kaj aliaj nepolaraj organikaj solvantoj. Laŭrila benzoato 2-etoksohava prezentas benzoatan grupon ligitan al laŭrila etila grupoj. Ĝi konsistas je 23 karbonatomoj, 38 hidrogenatomoj, 4 oksigenatomoj kaj posedas antifungajn kaj antimikrobajn proprecojn kaj uzatas en la produktado de kosmetikaĵoj.
Tamagoĉi
Tamagoĉi aŭ Tamagotchi (たまごっち) estas ludilo, nome man-tenata cifereca dorlotbesto, kreita en Japanio de Akihiro Yokoi 横井昭裕 de WiZ kaj Aki Maita de Bandai. Ĝi estis unuafoje vendata de Bandai la 23an de Novembro 1996, en Japanio. Je 2010, ĉirkaŭ 76 milionoj da Tamagoĉioj estis venditaj tutmonde. Plej Tamagoĉi estas metitaj en malgrandaj ovoformaj komputiloj kun interfaco kutime konsistanta el tri butonoj, kvankam la nombro de butonoj povas varii.
Laŭ Bandai, la nomo estas vortokunfando kombinanta la japanan vorton "たまご" (tamago), kiu signifas "ovo", kaj la angla vorto "horloĝo". Sekve, la nomo estis foje latinigita kiel "Tamagotch" sen "i" en Japanio. Plej rolulaj nomoj Tamagotchi finas per 'tchi' aŭ 'っち' en Japana, kun kelkaj esceptoj.
Intervalo
La esprimo intervalo estas uzata
Charlotte Perkins Gilman
Charlotte Perkins GILMAN aŭ Charlotte Perkins STETSON (naskiĝis la en Hartford, mortis la  en Pasadena) estis usona feministo, sociologo, verkisto, poeto kaj parolisto pri socia reformo. Ŝi estis utopia feministo kaj estis kiel modelo por multaj sekvantaj feministoj pro sia neortodoksa vivstilo.
Biografio
Gilman estis filino de Mary Perkins kaj Frederic Beecher Perkins. Ŝi havis unu pli aĝan fraton, Thomas Adie. Dum infaneco, la patro de Gilman forlasis sian familion malriĉa. La patrino finance ne povis zorgi pri la infanoj. Tial, la patroflankaj onklinoj de Gilman kunzorgis pri la infanoj. La onklinoj estis sufrageto Isabella Beecher Hooker, verkisto de La Kabano de Onklo Tom Harriet Beecher Stowe kaj edukisto Catharine Beecher.
En 1884 ŝi edziĝis kun la artisto Charles Walter Stetson. Ili havis unu gefilon, Katharine Beecher Stetson. Gilman suferis tre seriozan atakon de postnaska depresio. Tiuepoke virinoj estis viditaj kiel "histeriaj" kaj "nervaj" homoj. Tiam, kiam virino asertis esti grave malsana post naskiĝo, oni foje ignoris iliajn asertojn.
En 1888 Gilman kaj Stetson apartiĝis kaj en 1894 ili eksedziĝis – raraĵo en la 19-a jarcento. Poste, Gilman transloĝiĝis kun sia filino al Pasadena, kie ŝi iĝis aktiva en feministaj rondoj, kiel la Pacific Coast Women's Press Association ( Pacifika Marborda Presasocio de Virinoj), la Woman's Alliance ( Alianco de Virinoj), la Economic Club ( Ekonomia Klubo), la Ebell Society ( Ebell Societo), la Parents Association ( Gepatroj-Asocio) kaj la State Council of Women ( Ŝtatkonsilio de Virinoj), kaj ŝi verkis kaj redaktis la feminista revuo Bulletin.
En 1894 Gilman sendis sian filinon al Stetson kaj lia nova edzino, Grace Ellery Channing. Gilman skribis en sia memuaro ke ŝi estis feliĉa por la paro, ĉar la “dua patrino estis egale bona kiel la unua, [kaj eble] kelkmaniere eĉ pli bona.” Gilman opiniis progresive pri gepatraj rajtoj kaj agnoskis ke sia eksedzo "rajtis ion de la kompanio de Katharine" kaj ke Katharine "rajtis koni kaj ami sian patron."
En 1900 Gilman edziĝis kun Houghton Gilman. Ekde la edziĝo ĝis 1922, ili loĝis en Novjorko. Post la tujmorto de Houghton en 1934, Gilman retransloĝiĝis al Pasadena, kie loĝis Katharine.
En januaro de 1932 Gilman estis diagnozita kun nekuracebla mama kancero. Ŝi ĉiam pledis eŭtanazion por nekuracebluloj, kaj mem sinmortigis la 17-an de aŭgusto 1935 pere de trodozo kloroforma.
Kariero
Iam Gilman estis sap vendisto. Post transloĝiĝo al Pasadena, Gilman iĝis aktiva en sociala reformo-movadoj. Kiel deligito de Kalifornio ŝi iris en 1896 al la National American Woman Suffrage Association-kunveno en Vaŝingtono kaj la International Socialist and Labor Congress en Londono. En 1890 ŝi ekkonis la Nationalist Clubs-movado, kiu batalis por la "fino de kapitalisma avido kaj de la distingo inter klasoj, dume de pledi por paca, etika kaj vere progresema homaro." Tra 1890, ŝi verkis dek kvin eseojn, poemojn, unu romanon kaj la rakonton The Yellow Wallpaper. Ŝi ekparoladis pri Naciismo (la Bellamy-a socialista movado, ne la kutima signifo de naciismo). En 1893 ŝi iĝis konata pri sia unu volumo poezia, In This Our World. Kiel sukcesa parolisto, ŝi ne plu devis labori alimaniere. Ŝia famo kreskis kune kun sia socia rondo de samideanaj aktivistoj kaj verkistoj el la feminista movado.
Reforma Darwinismo kaj la rolo de virinoj en la socio
Gilman identiĝis kiel humanisto kaj kredis ke la doma medio subpremis virinojn per patriarkaj kredoj, kiujn havis la socio. Gilman kredis en teorio de reforma darvinismo kaj argumentis ke la teorioj de Darwin nur priis la viran sekson, tiele preteratendi la socian originon de la virina cerbo.
Arto
Arto estas diversa gamo de homaj aktivecoj en kreado vida, aŭ prezantantaj artefaktojn esprimantajn la aŭtoran imageman aŭ teĥnikan lerton, intencitan por esti estimita pro sia beleco aŭ emocia potenco. La termino inkludas diversajn homajn agojn, kreitaĵojn, kaj metodojn de esprimo, inkluzivante muzikon kaj literaturon.
Charlotte Perkins Gilman
Reforma Darwinismo kaj la rolo de virinoj en la socio
Gilman argumentis ke vira agresemo kaj patrinaj roloj de virinoj estas artefaritaj kaj ne longe necesaj por travivi en la postprehistoria epoko. Ŝi skribis: “Ne ekzistas virina cerbo. La cerbo ne estas organo seksa. Oni egale parolus pri virina hepato.”
Arto
Arkitekturo ofte estas inkludita kiel unu el la bildartoj; tamen, kiel la dekoraciaj artoj, ĝi implikas la kreadon de objektoj kie la praktikaj konsideroj de uzo estas esencaj - en maniero ke ili kutime estas ne en pentraĵo, ekzemple. Muziko, teatro, kino, danco, kaj alia prezentartoj, same kiel literaturo kaj alia amaskomunikilaro kiel ekzemple interagada amaskomunikilaro, estas inkluditaj en pli larĝa difino de arto aŭ la artoj. Ĝis la 17-a jarcento, arto rilatis al iu kapablo aŭ majstreco kaj ne estis diferencigita de metioj aŭ sciencoj, sed en moderna uzokutimo la belartoj, kie estetikaj konsideroj estas plej gravaj, estas distingitaj de lernitaj kapabloj ĝenerale, kiaj ekzemple la dekoraciaj aŭ dekoraj artoj.
Charlotte Perkins Gilman
Reforma Darwinismo kaj la rolo de virinoj en la socio
Ŝia ĉefideo estis ke sekso kaj domaj ekonomioj kunekzistas; pro survivo, virinoj dependis de siaj seksaj plusoj por plezurigi la edzon, do li laboras por sia familio. Ekde infaneco, junaj knabinoj estis perfortata en socian limigon, kiu preparas ilin por patrineco per la ludiloj kaj vestaĵoj disegnataj por knabinoj. Ŝi plendis por neniu diferenco inter vestaĵoj, ludiloj kaj aktivoj inter knaboj kaj knabinoj.
Arto
Arto povas esti karakterizita laŭ mimesis (imitado, sia reflektado de vivo), esprimo, komunikado de emocio, aŭ aliaj kvalitoj. Dum la Romantika periodo, arto estis vidita kiel "speciala fakultato de la homanimo por esti klasigita kun religio kaj scienco". Kvankam la difino de kio konsistigas arton estas pridisputata  kaj ŝanĝis dum la tempo, ĝeneralaj priskriboj mencias ideon de imagiva aŭ teknika kapablo devena de homa agado kaj kreado.
Charlotte Perkins Gilman
Reforma Darwinismo kaj la rolo de virinoj en la socio
Gilman argumentis ke kontribuoj de virinoj al civilizo, tra historio, haltis pro vircentrisma kulturo. Ŝi kredis ke la virinaro estas subevoluita duoblo de la homaro, kaj plibonigo estas necesa por eviti la difekton de la homaro. Gilman kredis ke ekonomia sendependeco estas la nura vojo por liberigi virinojn, kaj igi ilin egalaj al viroj.
Gilman opiniis ke la hejmo devas esti socie redifinita. Laŭ Gilman, la hejmo nun estas ekonomiaĵo, kie edziĝinta paro kunloĝis pro ekonomia neceso. La hejmo devus esti loko, kiun grupoj de viroj aŭ virinoj povas kunuzi en "paca kaj daŭra esprimo de persona vivo."
Bestoj
La feministaj verkoj de Gilman ofte pledas por reformi la uzado de aldomigitaj bestoj. En Herland, la utopia socio de Gilman ekskluzivas ĉiujn aldomigitajn bestojn, ankaŭ bruto. En Moving the Mountain Gilman priskribas la malsanojn, kiuj rezultas de la enkruciĝo de aldomigitaj bestoj.
Rakontaroj
Gilman verkis 186 rakontojn en revuoj, ĵurnaloj, kaj en sia propra periodaĵo The Forerunner. La plejparto de la rakontoj estas legeblaj en "The Yellow Wall-Paper" and Other Stories (1995).
Elektoj de paroladoj
Ekzistas naŭdek raportoj pri paroladoj de Gilman en Usono kaj Eŭropo.
Arto
La signifo kaj naturo de arto, kaj rilataj konceptoj kiaj ekzemple kreivo kaj interpreto, estas esplorita en branĉo de filozofio konata kiel estetiko.
La vorto arto venas el latina vorto ars (lerteco, metio, teknika scio). La greka vorto τέχνη (teĥne), kiu havis la saman sencon, evoluis al malsama direkto gardante nur la nunan teĥnikan sencon. Arto evoluas al esprimo de percepto pri la beleco, sed gardas ankaŭ la teĥnikan kaj spertagan sencon.
Homa kreo
La vorton “arto” oni ofte perceptas mala al “naturo”. Tiele, oni povas nomi kiel “arto” ĉion ne-naturan, devenantan de kreinto, aŭtoro, artisto. Tiu estas tro ampleksa difino pri arto, ĉar inkludas ĉiajn verkojn de homo. Emily L. Spratt argumentis ke la evoluo de artefarita intelekto, precipe ĝia kreado de bildoj, devigas onin rekoncepti la limojn de homa kreipovo. El la distingo inter naturo kaj homo devenas la ideo de artefariteco. Pro tio, ankaŭ Esperanto estas nomita ofte kiel “artefarita lingvo”.
Tamen ofte oni kontraŭmetas la koncepton de arto kun la ideo de praktiko. Arta estus ĉio kio ne estas praktika, sed multaj artefaritaĵoj, eĉ majoritato, estas ankaŭ praktikaj. Tio evidentas en arkitekturo, sed ankaŭ pentraĵo povas esti praktika, kiel propagandilo, priskribo, rekonila portreto ktp.
Ĝermolisto de germanaj esperantistoj
Diana Babec
Diana BABEC (naskiĝis, do nun -jara) estas germana esperantistino. Ŝi en la 1990-aj jaroj plurajn jarojn estis komisionano de Germana Esperanto-Junularo pri publikaj rilatoj, dum li estis studento en Soest. .
Anneliese Elsa Bepperling
Anneliese (Lisa) Elsa BEPPERLING (naskiĝis en 1919, mortis la 11-an de novembro 1990 en Hamburgo, Germanio, pro rajd-akcidento) estis dum multaj jaroj fakdelegitino de UEA.
Arto
Scioj kaj teĥnikoj
Arto estas aro de scioj kaj teĥnikoj necesaj por regi iun praktikon. Lingve, oni ofte kunmetas tiel infinitivon al la vorto “arto”, ekzemple: “La arto praktiki iun specialan sporton”. Ankaŭ tiu difino ege ampleksas ĉar enhavus multon, fakte ĉion, el homa konaro. Mankas en ĝi la spirita flanko de emocio, komunikivo ktp.
Buchberg SH
Buchberg estas komunumo en Kantono Ŝafhaŭzo, Svislando. Ĝi havis 812 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.
Arto
Verko aŭ aktivado, kiu kreas artaĵojn
Tradicie oni nomas artojn, tiujn teknikojn aŭ agadojn per kiuj kreiĝas artaĵoj, “belartoj”. Ili konsistas el ses subpartoj: arkitekturo, skulpturo, pentrarto, poezio, muziko kaj danco. La moderna arta epoko multe ŝanĝis tiun pensmanieron. Hodiaŭ “arto” estas homa esprimilo aŭ komunikilo povanta havi iun ajn homan aktivon kiel bazon.
Kontraste al ĉiutagaĵoj, artaĵo ne ŝanĝeblas sen perdi sian signifon. Ekzemple por necesejo kiel uz-objekto, nek koloro nek formo aparte gravas, sed la funkcio samas. Por necesejo montrata muzee kiel artaĵo, tiaj ecoj ja havas signifon.
Arto en Prahistorio
La prahistoria arto estas arta fenomeno kun granda amplekso tempa kaj geografia, kiu aludas la diversajn manifestiĝojn de la homa inĝenio, sprito, talento en la periodo antaŭ la invento de la skribado.
Kvankam malfacilas ĝeneraligi pri tiom ampleksa (en la tempo kaj en la spaco) pro la artagado de tiom diversaj kaj distancaj civilizacioj, oni povas diri ke en bildagoj de la prapopoloj, la realismo estas io escepta, dum simbolismo, abstraktado, stilizado kaj skizismo, aperas kiel tutmonda tendenco. Alia ebla ĝeneraligo estas ke preskaŭ la tuta surmura arto de la holoceno disvolviĝas en la ekstero, kaj ĉiukaze en rokaj ŝirmejoj, klifoj kaj kavetoj ne tre profundaj. Trie ankaŭ la megalitismo kaj konstruado de tomboj, rilate la adoradon al mortintoj, aŭ la neceso disvolvi defendan arkitekturon, ofte per ciklopaj konstruaĵoj (kies motivigo superas la militajn necesojn), estas ĝeneralaj en la tutmonda prahistoria arto.
Laste, spite al la rimarkinda religia signifo de la prahistoria arto, tiu ne nur asociiĝas al la funebra aŭ mitologia kampo, sed la temoj ampleksas ankaŭ ĉiujn aspektojn de la socia vivo de homoj (ĉasado, milito, taskoj, ceremonioj, hierarkioj, sekso, familio, eĉ distro...) kaj, ĉefe, dum la socioj evoluis, la glorigon de povo kaj de povuloj.
Arto en Antikveco
Malnova arto aŭ Arto de la Antikva tempo estas la arto de la Antikva epoko. La historio de la malnova arto estas la divido de la historio de la arto kiu centras sin en sia studo kaj formala interpreto, teknika, struktura, kaj ideologia (ikonografio) kaj en sia historia ekspliko; kvankam la arkeologio estas la historia scienco kies objekto estas la materiala kulturo el kiu la verkoj de arto estas la plej valora manifestacio, kaj estas la respondeco de ĝia malkovro kaj kunteksta analizo.
Ĝia kronologia limigo iras de la komenco de la Historio (proksimume la 4-a jarmilo a.K. en Mez-Oriento kaj Egiptio) ĝis la falo de la Romia Imperio de Okcidento (5-a jarcento). La geografia etendo de la disvolviĝo de la unuaj civilizacioj – difinitaj pro la apero de la skribo kaj la politika kaj religia povoj – postulas kie povas situi (mediteraneaj civilizacioj, de Barato, de Orienta Azio, de Antaŭkolumba Ameriko kaj de la cetero de Eŭropo kaj de Afriko) kaj kiam oni povas paroli en ĉiu pri historia periodo (Historio) aŭ de prahistoria periodo (Prahistorio), kiu determinus ke ĝia arta produktado estis objekto de la historio de la prahistoria arto; kvankam vere la metodiko por ĝia studo estas komuna en granda parto, estas fundamenta diferenco, kaj estas la eblo uzi la skribitajn fontojn por la historiaj periodoj. Ĉi tiu rimedo estas neanstataŭigebla, pro tio ke ĝi ne nur permesas la identigon en sia kazo de la aŭtoroj aŭ patronoj de la arta verko kaj rekonstrui la kuntekston en kiu okazis, sed ebligas la interpreton de la Arto en sia rilato kun la intelekta produktado en aliaj medioj de la penso, ĉefe la religio kaj la filozofio. Tiel oni povas efektivigi legadon de la arto kiu komprenas ĝin tra la vido de la mondo (Weltanschauung) aŭ reganta ideologio en epokoj kaj lokoj tiom malproksimaj onin kiom la civilizacioj de la Malnova Epoko, kaj de kiu la Arto estas la materiala kaj vida konkretiĝo.
Kontraŭe al la okcidenta civilizacio, la afrikaj civilizacioj, ekstrem-orientaj kaj amerikaj ne spertis la markitan maldaŭron kiu la okcidenta arto prezentas inter la malnova arto kaj la mezepoka arto; ĉi tiun lastan koncepton ne oni kutimas apliki al ĉi tiuj civilizacioj.
Prakristana arto
Prakristana arto estas termino uzata por la stilo arta kiu disvolviĝis dum la ses unuaj jarcentoj de nia erao en suda Eŭropo kaj ĉirkaŭ la Mediteraneo, ekde la apero de la kristanismo, dum la romia dominado, ĝis la invado de la ĝermanaj popoloj, kvankam en Oriento pluis, post la divido de la Imperio, en la nomita bizanca arto.
En Okcidento, Romo estas la centro kaj simbolo de la kristaneco, pro kio en ĝi okazis la unuaj manifestiĝoj artaj de la primitivaj kristanoj aŭ paleokristanoj, kio ricevas grandan influon de la romia arto kaj en arkitekturo kaj en la plastikaj artoj. Same kiel ĝenerale por la tuta historio de la kristanismo en ties unuaj momentoj, ankaŭ en arto distingiĝas du epokoj, separataj de la publikigo de la Edikto de Milano fare de Konstantino en la jaro 313, kio sekurigis al la kristanoj kompletajn rajtojn por publika manifestado de ties kredoj kaj sekve de ties projekcio en arto.
Praromaniko
La terminoj praromaniko kaj antaŭromaniko ampleksas en la arthistorio la epokojn de la Frua Mezepoko en Eŭropo, proksimume de la 5-a jarcento ĝis la 11-a jarcento. Ĝi karakterizas la epokon respektive la transiron de la malfrua antikvo al la romaniko. La termino uziĝas ĉefe por la arĥitekturo.
Romaniko
Romaniko estas epoko en la evoluo de la arto en okcidenta Eŭropo proksimume inter 950 kaj 1250. Ĝi sekvis la karolidan arton kaj poste cedis sian lokon al gotiko. La Skeldo-Gotiko estas regiona frugotika transira stilo de la romanika arkitekturo al la gotika arĥitekturo en la preĝejkonstruo, kiu aperis ĉefe en la nuna Belgujo. La Skeldo-Gotiko estis krom la gotikaj katedraloj en Francujo infludona por la evoluo de la brikogotiko en norda Germanujo kaj ĉe la suda baltamara regiono.
La romaniko eliras de konstruformoj de romia, frankonia-karolida kaj araba deveno kaj sintezas ilin je unueca stilo. Post la fino de la romia epoko la romanika arkitekturo estis la unua artostilo, kiun oni aplikis ĉie en Eŭropo. La romanikan konstrustilon karakterizas duonsferaj volboj, apogaj pilastroj, fenestroj kun rondaj arkoj, grandaj ebenaj surfacoj, dikaj defendotaŭgaj muroj kaj masivaj blokecaj formoj.