cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maĉgumo
Historio
Simile tio estis ĉe indianoj. Antaŭ pli ol 1000 jaroj majaoj maĉis en Meza Ameriko sukon el gumarbo, nome ĉiklon, kaj indianoj el Nova Anglio denove sukon el piceo. Tiun ĉi kutimon transprenis ankaŭ blankaj enloĝintoj kaj ili komencis kolekti malmoliĝintan rezinon produktante el ĝi sian hejman maĉgumon per aldono de abelvakso.
La unuan patenton (tio estis numero 98 304) por maĉgumo ricevis la 28-an de decembro de 1869 Wiliam Finley Semple el Ohio. Sed Semple neniam komerce produktis la maĉgumon.
Granda rompo venis la saman jaron de aliloke. La eksa meksika prezidento Antonio López de Santa Anna aĉetis sukon el gumarbo esperante, ke li vendos ĝin. Li persvadis Thomason Adamsonon, fotografiston kaj inventiston, por ke li aĉetu ĝin. Adams volis tiun ĉi sukon vulkanizi kaj uzi ĝin anstataŭ kaŭĉuko. Sed la vulkanigado ne sukcesis al li. Sed li rimarkis, ke Santa Anna ofte maĉas tiun ĉi malmoliĝintan sukon. Ĉagrenita pro siaj malsukcesoj kun la vulkanigado, li kuiris malgrandan porcion de la gumsuko en kuirejo kaj li kreis tiel maĉgumon. Post tio Adams donis pli malgrandan porcion de la maĉgumo en vendejon por provi ĝin: la maĉgumo estis aĉetata.
En la jaro 1871 Adams lasis patenti por si maŝinon por produkti maĉgumojn, por ke li povu produkti pli grandan kvanton. Li aldonis en la maĉgumon dolĉan lignon, por ke li allogu pli da homoj. Kaj denove li havis sukceson. Tio estis la unua gustumigita maĉgumo kaj ĝi nomiĝis Black Jack. Tiutempe la maĉgumo ŝanĝis formon el nodetoj en stangetojn. Kun sia sukceso li daŭrigis per enpraktikigo de produkto kun maĉgumo Tutti-Frutti. Lia maĉgumo estis la unua varo, kiun oni komencis vendi en vendejaŭtomatoj en New York en la jaro 1888.
En la jaro 1892 aperas en "maĉguma" merkato Wm. Wrigley Jr. kaj Wrigley fariĝas nocio. Karakteriza pakumo en plataĵoj po kvin pecoj memstare pakumitaj kaj kunigitaj kun alipakumo kun malfermitaj finaĵoj aperis en la 40-aj jaroj de la 20-a jarcento. Tiel ekkonis la maĉgumon la milita generacio en Eŭropo.
Lasta signifa novigo estis enpraktikigo de maĉgumo sen sukero en la 50-aj jaroj de la 20-a jarcento.
Maĉgumoj kontraŭ fumado
Dum lastaj jaroj estis enkondukitaj en merkaton maĉgumoj por malkutimigo de fumado, nomataj Nicorette. Temas pri tre gustume agordigitaj maĉgumoj kun subtila frukta algustaĵo, kiuj havas pleje molan konsiston kaj kiuj estas bone maĉeblaj.
Kulturo
Danke al klopodoj de la produktantoj kaj foje ankaŭ spontane evoluis sia kulturo ĉirkaŭ uzo de maĉgumoj, precipe inter la infanoj. Ekzemple, multaj produktantoj enmetadis papereton kun bildo aŭ bildstrio en ĉiun pakon de maĉgumo. Tio kaŭzis, ke la infanoj ekkolektis la bildojn, interŝanĝis ilin en sia medio, ludis specialajn azartajn ludojn per tiuj paperetoj (ekzemple, en sovetiaj mezlernejoj en la unua duono de la 1990-aj jaroj). Grandan kolekton de tiaj maĉgumaj bildoj eblas trovi en dediĉita al ili ruslingva paĝaro.
12190 Sarkisov
12190 Sarkisov estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 27-a de septembro 1978 de la rusa astronomino Ljudmila Ivanovna Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno, (en tiama Sovetunio, nun en Rusio).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la rusa kemiisto Pavel Ĝibraeloviĉ Sarkisov (cirile: Павел Джибраелович Саркисов, 1932–2012), rektoro de la Rusia Kemia-Teĥnologia Universitato D. I. Mendelejev. Li faris valoran kontribuon al la teknologio de novaj glasaj kaj kristalaj materialoj por la industrio kaj la aerospaca inĝenierarto.
Haveno de Odeso
La Haveno de Odeso (Одеський морський торговельний порт) estas la plej grandaj havenoj en Ukrainio kaj unu el la plej gravaj havenoj en la baseno de Nigra Maro, kun kapacito de totala ĉiujara trafiko de 40 milionoj da toneloj (15 milionoj da toneloj de solida kargo kaj 25 milionoj da toneloj de likva kargo). La haveno havas tujan aliron al fervojoj kiuj permesas rapidan transporton de kargo de maraj itineroj al surtera transporto. Kune kun siaj malgrandaj satelitaj havenoj de Iliĉevsk (Ĉornomorsk) (1958) kaj Juĵnij (1973) la haveno de Odeso estas unu el la ĉefaj transportaj naboj de varoj kaj servoj de Ukrainio. La haveno situas ĉe la okcidenta marbordo de la golfo de Odeso.
Plusendaj kompanioj
Ekzistas pluraj plusendaj kompanioj, kiuj priservas la havenon de Odeso:
Willadingen
Pri la komunumo
Willadingen estis ĝis la 31-a de decembro 2009 komunumo de la distrikto Burgdorf kaj ek de la 1-a de januaro 2010 komunumo de la administra distrikto Emme-Valo en Kantono Berno, Svislando. Ĝi havis 196 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.
Geografio
La komunumo Willadingen situas en la Svisa Mezlando ĉe la bordo de la rivero Oesch en la flotebenaĵo de la riveroj Emme kaj Oesch proksimume 7 kilometrojn norde de Burgdorf kaj 25 kilometrojn sudoriente de Soloturno. Flanka kanalo de la rivero fluas tra la vilaĝo kaj super tiu estas konstruitaj du historiaj grejnejoj. La vilaĝo kerno estas pro tio kaj pluraj tipaj regionaj kamparandomoj memoraĵo de nacia signifo. La komunumo konsistas el la vilaĝo Willadingen, el la setlejo Länggi, kiu situas en genuo de la rivero Oesch okdidente de ĝi, de la setlejo Moosgass ĉe la arbarbaordo flanke de de la vojo al Höchstetten, kaj Mösli sude de la vilaĝo ĉe la bordo de la vojo al Koppigen. En nordo la komunumo etendiĝas ĝis la alfluejo de Chrümmelbach al Oesch. La rojo Chrümmelbach formas la nordorientan komunumlimon. En sudoriento de la komunumo kun alteco de 519 m s.m. sur la monteto Fänglenberg situas la plej alta punkto de la komunumo. La komunumoj Alchenstorf, Hellsau, Höchstetten, Koppigen kaj Willadingen formas la komunumasocion Koppigen.
La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 2,16 km², de kiuj 28,2% estas kovritaj de arbaro, 68,5% servas por agrikulturo kaj 4,6% por setlado.
Trafiko
Willadingen situas komplete flanke de la gravaj trafikvojoj. La konekta vojo n-ro 1456 de Höchstetten al Koppigen kondukas tra la vilaĝo, krome alia mallarĝa vojo de Koppigen al Recherswil. Per loka buslinio al Koppigen, la komunumo estas konektita kun la publika transportreto. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 situas en distanco de proksimume 5 kilometroj sude en Kriegstetten.
Historio
En la jaro 1214 estis unuan fojon menciita nobela familio von Wilading, kiu supozeble rilatas al Willadingen, tamen ne ekzistas dokumenta pruvo pri la rilato. La unua dokumenta mencio de la vilaĝo datiĝas el la jaro 1259 kiel Wielanding. Ĝis la Helveta Revolucio Willadingen apartenis al la tribunala distrikto Koppigen, kies historian sorton ĝi dividis. Dum la tempo de la Helveta Respubliko de 1798 ĝis 1803 Willadingen apartenis al la distrikto Wangen. Ek de 1803 ĝi estis komunumo de la distrikto Burgdorf, kiu en la jaro 2010 estis integrita al la administra distrikto Emme-Valo.
Septaga milito
La Septaga milito estis armea kunpuŝiĝo de Ĉeĥoslovakio kaj Pollando je Teŝinio en la jaro 1919, okazanta enkadre de ĉeĥoslovaka-pola disputo je Teŝinio.
Unua-aĵoj esperantistaj
EdE-U
Septaga milito
La ĉeĥoslovakaj taĉmentoj sturmis al fare de Pollando aneksita parto de Teŝinio, por ke en la disputata teritorio ili malebligu okazadon de balotoj en polan Sejmon kaj rekrutojn de la loka loĝantaro en la armeon de Pollando. La atako estis haltigita pro premo de Entento. Rezulto de la milito estis difino de nova demarkiga linio, kiu ampleksigis teritorion kontrolata de Ĉeĥoslovakio.
Distrikto Aleksandrów
Distrikto Aleksandrów - pole Powiat aleksandrowski - estas distrikto en la provinco (vojevodio) Kujavio-Pomerio de Pollando. Administra centro estas la urbo Aleksandrów Kujawski. Fine de en la distrikto vivis.
Unua-aĵoj esperantistaj
Ilian liston prezentis Enciklopedio de Esperanto (1934-1935, Budapeŝto) sur la paĝoj 550-552, kvankam la artikolo ne havas tian titolon kaj la vorto unua estas en unuopaj alineoj anstataŭigita per streketo (-), por ne esti ripetata, kio iomete erarigas la leganton. La liston oni povas daŭre kompletigi.
Metaxas-linio
Metaxas-linio estis sistemo de fortikaĵoj konstruita en la jaroj 1936 - 1941 fare de Grekio. Post la decido de la greka registaro konstrui la fortikaĵojn sur la norda limo kun Bulgario, la gazetaro nomigis tiun ĉi linion laŭ prezidanto de la registaro kaj ministro de milito, ekde la jaro 1938 ankaŭ diktatoro, generalo Ioanis Metaxas, kio konserviĝis ĝis hodiaŭ. Metaxas-linio estas ĝis la hodiaŭaj tagoj eluzata fare de la greka armeo.
Septaga milito
Kadro de eventoj
Ekde la jaro 990 ĝis la jaro 1327 Teŝinio estis parto de Pollando. Ekde la jaro 1327 Teŝinio estis en feŭda dependeco je ĉeĥa reĝo kaj kiel parto de landoj de Krono ĉeĥa ĝi fariĝis eĉ parto de Aŭstrio-Hungario. Komence de la 20-a jarcento en la regiono vivis ĉeĥoj, poloj, germanoj kaj judoj. Signifa parto de la loĝantaro ne estis naciece distingita kaj ili konsciis sole sian regionan silezian apartenecon (ŝlonzanoj). Sekve de industriigo en Teŝinio venis multnobraj almigrintoj, precipe el la pola Galicio. En lasta aŭstra popolnombrado en la jaro 1910 superduona plimulto de loĝantoj de Teŝinio indikis kiel sian parollingvon (la t.n. Umgangssprache) la polan lingvon, sed en tiun ĉi grupon estis envicigitaj eĉ la ŝlonzanoj (parolantaj ĝis hodiaŭa tempo per uzata teŝina dialekto), kiuj havis amikajn rilatojn kun la germanoj kaj ili orientiĝis akre kontraŭpole.
Post disfalo de Aŭstrio-Hungario en Teŝinio estiĝis ĉeĥa nacia komitato (Nacia komitato por Silezio - ) kaj pola nacia komitato (Nacia konsilantaro de Princlando teŝina - ). La pola komitato proklamis Teŝinion kiel parton de Pollando kaj nokte el la 31-a de oktobro je la 1-a de novembro 1918 konkeris armee plimulton de Teŝinio. La ĉeĥa komitato proklamis Teŝinion kiel parton de Ĉeĥoslovakio. La streĉo gradiĝis kaj klopodo trankviligi la situacion kondukis al fermo de dumtempa interkonsento pri divido de Teŝinio inter ambaŭ naciaj komitatoj. laŭ tiu ĉi interkonsento granda plimulto de Teŝinio dumtempe falis al Pollando, kiu tiel akiris eĉ kontrolon super fervojo Košice-Bohumín, ununura fervoja kunigo de Ĉeĥaj landoj kun la orienta Slovakio. Ĉeĥoslovaka registaro kaj la ĉeĥa publiko perceptis tiun ĉi dividon kiel longtempe neakceptebla. La pola flanko estis kun tiu ĉi divido kontenta.
Al fino de januaro de 1919 Pollando ekplanis okazadon de balotoj en la polan Sejmon. En konflikto kun la fermita interkonsento tiuj ĉi balotoj devis okazi eĉ en de Pollando kontrolata parto de Teŝinio, kie Pollando ankaŭ komencis rekrutojn de la loka loĝantaro en la polan armeon. En konekso kun la okazado de tiuj ĉi balotoj Pollando en fare de ĝi kontrolata parto de Teŝinio dislokigis soldatajn taĉmentojn. La ĉeĥoslovaka protesto kontraŭ la okazado de la balotoj kaj la soldataj rekrutoj de la loka loĝantaro kiel neakceptebla montro de la ŝtata suvereneco en la disputata teritorio estis fare de Pollando rifuzita kaj Ĉeĥoslovakio decidiĝis por armea solvo de la disputo.
Partoprenintoj
En la ĉeĥoslovaka flanko por fari la operacon estis komisiita subkolonelo Josef Šnejdárek. La ĉeĥoslovakaj soldataj fortoj estis kreitaj per la 21-a pafista regimento de legianoj el Francio kun forto de 3 batalionoj, per bataliono de la 54-a infanteria regimento el Olomouc, per regimento de la 93-a infanteria regimento el Šumperk, la 17-a arbarista bataliono el Fryštát, per bataliono de volontuloj el Bohumín kaj per bataliono de volontuloj el Orlová. La operacon en la ĉeĥoslovaka flanko partoprenis ankaŭ pluaj lokaj volontuloj, formitaj en la t.n. Naciaj gvardioj kun forto proksimume 5000 viroj. El regiono de la nordokcidenta Slovakio devis subteni la antaŭenmarŝon de la ĉefaj ĉeĥoslovakaj fortoj la 35-a legia regimento el Italio, gvidita de itala kolonelo Grasellini kaj pli poste plifortigita de bataliono de la 33-a legia pafista regimento el Italio. En paso de la bataloj la ĉeĥoslovaka soldataro estis plifortigita de nove kreita 2-a brigado kun forto 6 batalionoj, kun subteno de 2 baterioj de artilerio kaj 1 rajdista eskadrono.
Al la preparata atako kontraŭ Skoczów la ĉeĥoslovaka soldataro estis plu plifortigita je la 1-a bataliono de infanteria regimento el Prago, je la 1-a regimento de la 3-a infanteria bataliono el Kroměříž, je la 2-a regimento de la 93-a infanteria bataliono el Šumperk kaj je 5 batalionoj de volontuloj.
la polaj fortoj gvidataj de Franciszek Latinik estis malpli fortaj ol la ĉeĥoslovakaj fortoj. Pollando havis post fino de la unua mondmilito teritoriajn disputojn kun ĉiuj siaj najbaroj kaj en la tempo de la septaga milto ties ĉefaj fortoj estis ligitaj en pola-ukraina milito je orienta Galicio. La pola soldataro estis kun forto 5 batalionoj, kun subteno de 4 mitralrotoj, rajdista plotono kaj artileria baterio. En armilo estis plu proksimume 550 membroj de la pola ĝendarmaro kaj ĉirkaŭ 6500 lokaj polaj volontuloj. Ankaŭ la pola soldataro estis en la paso de bataloj plifortigata.
Paso
La 19-an de januaro 1919 ĉeĥoslovaka Ministerio de nacia defendo eldonis ordonon al armea konkero de Teŝinio. La 21-an de januaro 1919 Ĉeĥoslovakio apelis al Pollando pri detiro de la pola soldataro kaj organoj el Teŝinio. Pollando ignoris la apelon.
La 23-an de januaro 1919 je la 11-a horo anonciĝis en Teŝino ĉe la pola komandanto Franciszek Latinik la ĉeĥoslovaka komandanto Josef Šnejdárek kun grupo da oficiroj, kreitaj de angla, franca, itala kaj usona reprezentantoj (per kies aŭtoritateco kiel reprezentantoj de Entento la ĉeĥoslovaka flanko ŝildiĝis). Al la pola flanko estis transdonita ultimato, postulanta vakigon de la regiono ĝis rivero Biała ĝis du horoj. Post vana forpaso de tiu ĉi limdato la ĉeĥoslovakaj soldataroj komencis je la 13-a horo antaŭenmarŝon en direktoj al Bohumín kaj Karviná. De oriento samtempe komencis antaŭenmarŝon legiaj taĉmentoj el Italio. La ĉeĥoslovakaj soldataroj marŝis antaŭen, estis konekrita Bohumín (je la 16-a horo), Orlová kaj post malfacilaj bataloj eĉ Karviná. Teŝino estis konkerita sen batalo la 27-an de januaro 1919. La polaj soldataroj retiriĝis malantaŭ rivero Vistulo.
La 27-an de januaro 1919 Josef Šnejdárek ricevis ordonon al transpaŝo de Vistuklo kaj sekurigo de fervojo Bohumín - Teŝino - Jablunkov. La 30-an de januaro 1919 komencis la ĉeĥoslovaka antaŭenmarŝo kaj la polaj soldataroj retiriĝis ĝis Skoczów, kie haltis kaj la antaŭenmarŝo kaj la retiriĝo. Al la ĉeĥoslovaka armeo venis pluaj superfortoj, pro kio ĝi fariĝis tre superita super la polaj taĉmentoj. La ĉeĥoslovakaj soldataroj preparis atakon kontraŭ Skoczów kun supozo, ke okazos kolapso de la pola defendo.
Finigo de la bataloj
La atako kontraŭ Skoczów pro premo de Entento ne okazis kaj nokte je la 31-a de januaro 1919 la ĉeĥoslovakaj soldataroj haltigis surbaze de la ordono de la ministerio de nacia defendo la batalagadon. Inter Ĉeĥoslovakio kaj Pollando estis subskribita armistico kaj la 26-an de februaro 1919 la ĉeĥoslovakaj soldataroj retiriĝis al nova demarkiga linio, difinita de internacia komisiono de Entento surbaze de la ĉeĥoslovaka-pola interkonsento, fermita la 3-an de februaro 1919 en Parizo. La disputebla teritorio estis donita sub la internacia kontrolo. La fermo de la interkonsento inter Ĉeĥoslovakio kaj Pollando ebligis al Ĉeĥoslovakio liberigi ligitajn taĉmentojn por defendi sudan kaj orientan Slovakion antaŭ Hungario. En pola literaturo ofte aperas aserto, ke la armistico estis fermita ne pro sekvo de la premo de Entento, sed sekve de onidira malvenko de la ĉeĥoslovakaj soldataroj sub Skoczów.
Disputo de Masaryk kaj Beneš
Rilate al la septaga milito okazis unu el maloftaj disputoj inter prezidento Masaryk kaj Edvard Beneš, la ĉefa ĉeĥoslovaka intertraktisto en Pariza packonferenco. Masaryk apartenis al akcipitroj kaj li subtenis la armitan enpaŝon en Teŝinion. Beneš male en Parizo perceptis nevolon de la gvidantaj ŝtatoj de Entento al tiu ĉi enpaŝo kaj li estis kontraŭ ĝi. Dum Masaryk ĉe la fino de la bataloj sekrete ordonis al la antaŭemarŝantaj soldataroj, por ke ili militiru ĝis lastaj sekundoj de la interkonsentita finigo de la bataloj, Beneš subpreme de la gvidantaj ententaj ŝtatoj emfaze postulis tujan finigon de la militiro. Post la finigo de la bataloj prezidento Masaryk intime akceptis kaj kun "aparta laŭdo" subkolonelon Šnejdárek. Beneš male prefere igus punigi la komandintajn oficirojn.
Viktimoj
La septaga milito estis mallonga kaj relative malmulte sangema. Viktimoj estis eĉ inter civila loĝantaro kaj ambazx militantaj flankoj kulpigis unu la alian pri kruelaĵoj. La pola flanko ekz. kulpigis la ĉeĥajn soldatojn, ke al falinta filo de la pola generalo Haller onidire eligis la okulojn. La ĉeĥa presaro male skribis pri onidiraj brutalaĵoj kaj pafado de malantaŭe elflanke de la polaj civiluloj kaj poloj, kiuj onidire al falinta ĉeĥa legiano fortranĉis la nazon, la orelojn kaj seksorganon.
44 (laŭ aliaj fontoj 53) ĉeĥoslovakaj soldatoj falis en la bataloj, 124 viroj estis vunditaj. Triono de la perdoj falis al la ĉeĥoslovakaj legianoj. La ĉeĥoslovakaj viktimoj (inkluzive de la murditoj dum la plebiscita periodo) rememorigas monumento en Orlová, kiu estis laŭ rememoroj de generalo Alois Vicherek dum la pola okupacio de la ĉeĥoslovaka Teŝinio en la jaro 1938 disbatita kaj la restaĵoj estis disĵetitaj en publikaj balaaĵejon. Post la dua mondmilito la monumento estis parte renovigita.
En la pola flanko falis 92 soldatojn, 855 viroj estis vunditaj. La polajn viktimojn rememorigas monumento en Zebrzydowice kaj en Stonava. La monumento en Stonava rememorigas 20 falintajn polajn soldatojn de la 12-a vadovica regimento de infanterio, kiuj laŭ rememoroj de tiamaj polaj rememorintoj la 26-an de januaro 1919 estis fare de la soldatoj de la 21-a ĉeĥoslovaka regimento (legianoj el Francio) murditaj per pafo, bajonetoj kaj kolboj. Tomboj de la polaj soldatoj en Septaga milito estas ankaŭ en tombejo en Skoczów.
Literaturo
Kolektiv autorů: Stonawa pamięta: 1919-1999, Interfon (1999), Těšín, ISBN 83-87308-18-8
Roccagloriosa
estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Kampanio kaj la provinco Salerno. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Najbaras la komunumoj Alfano, Camerota, Celle di Bulgheria, Laurito, Rofrano, San Giovanni a Piro kaj Torre Orsaia.
Plomb (Manche)
Plomb estas malaperinta franca situanta en departemento Manche, regiono Normandio.
Ĝi nun formas parton de Le Parc (Manche).
Flago de Suda Aŭstralio
Ĝi konsistas el malhelblua fono, kun la Union Jack en la supra maldekstra kvarono. En la centro de la dekstra duono de la flago estas la ŝtata emblemo; konsistas el orkolora disko kun aŭstralia pigo en ĝi. Tiu pigo estas la tiel nomita Piping Shrike, nome simbola sudaŭstralia birdo. La proporcioj de la flago estas 1:2.
Krejcero
La krejcero, Kreuzer, estas monero, kiu estis uzata en la sudgermana areo, en la Aŭstra Imperio kaj en Svislando.
Saint-Brieuc
Saint-Brieuc, (Sant-Brieg), proponita esperantigo San-Briego estas urbo en Bretonio, en la okcidento de Francio. Ĝi estas la ĉefurbo de la departemento Côtes-d'Armor (jen france, Aodoù-an-Arvor), “marbordoj de la lando ĉe la maro”, en la regiono Bretonio (Bretagne, Breizh), krome estas administra centro de la arondismento Saint-Brieuc kaj de tri kantonoj. Fine de en la urba komunumo vivis.
Krejcero
La krejcera origino reiras al la groŝomoneroj, kiuj estis presitaj ekde 1271 en Merano en Provinco Bolzano. Pro la duobla kruco sur la antaŭa flanko, la monero baldaŭ ricevas la nomon krejcero (el la germana vorto „Kreuzer”). Ĝi disvastiĝis en la 16-a jarcento en la tuta suda germanparola regiono. La imperia monera leĝo de 1551 igis ĝin unuo por la eta arĝenta mono. 72 krejceroj egalis al unu ora guldeno, 237 krejceroj al kolonja marko. Konvene al tio, krejcero estis presita en alojo arĝenta-kupra, ekde la 17-a jarcento nur en kupro.
NGC 1428
NGC 1428 (aliaj indikoj — PGC 13611, ESO 358-53, MCG -6-9-22, FCC 277) estas galaksio en konstelacio Forno.
Saint-Brieuc
Nomo
Ĝia nomo devenas de la sanktulo Briego (409–502), kiu estis unu el la sep sanktuloj fondintaj Bretonujon kaj la unua episkopo de la urbo.
Krejcero
En la plimulto de la valuta sistemo de la sudgermana regiono, egalis 8 heleroj = 4 pfenigoj = 1 krejcero kaj 4 krejceroj = 1 bacoj. En la sudgermanaj ŝtatoj kun guldena valuto, ĝis 1872 unu guldeno egalis 60 krejcerojn. Male al tio, la groŝo estis la kutima monero en norda Germanio.
Kustavi
Kustavi (Gustavs) estas komunumo de Finnlando en provinco Origina Finnlando. Ĝia areo estas 770.04 km², el kio 165.78 km² estas tero, 602.42 km² maro kaj 1.84 km² enlanda akvo, kaj 30-a de junio 2021 la komunumo havis 961 loĝantojn. En Kustavi estas proksimume 3100 someraj loĝantoj, kaj en somero el homoj en la komunumo estas somerloĝantoj pli ol 90 %. En Kustavi situas 20 lagoj. Komunumestro de la komunumo estas en 2021 Veijo Katara.
Krejcero
En Germanio ĝi estis uzata ĝis la enkonduko de la marko 1873. En Svislando ĝi ekzistis ĝis la enkonduko de franko 1850. En kelkaj regionoj oni jam provis pli frue enkonduki alian moneron nome centimon, sed la popolo ne akceptis la iniciaton. En Aŭstrio oni ŝanĝis la moneran sistemon en 1857, sed la krejcero ekzistis ankoraŭ plu ĝis 1892 kiel centono de guldeno.
Saint-Brieuc
Transporto
Sankta-Briego estas atingebla pere de fervojo (3-hora veturado de Parizo) kaj rapidaj aŭtovojoj. Ekzistas ankaŭ malgranda flughaveno. Ene de la urbo, la publikaj transportiloj estas busoj.
Ĝemelitaj urboj
En 2005, la ĝemelaj urboj de Sankta-Briego estas:
Kulturo
Ekzistas pluraj artaj festivaloj:
Esperanta vivo
Ekzistas loka Esperanto-klubo kaj pluraj adresoj en Pasporta Servo.
Krejcero
Oni povas traduki la iamajn brazilajn monunuojn kiel („Cruzeiro kaj Cruzado”) "krejcero".
Mária Neumann
NEUMANN Mária (najman) estis hungara matematikistino naskita en Lugos la 22-an de junio 1905 kaj mortinta en Temeŝvaro la 28-an de aŭgusto 2003.
Kariero
Neumann Mária diplomiĝis pri matematiko en la Universitato Reĝo Ferdinand la 1-a de Kluĵo (1931). Ŝi prelegis en la universitato kaj en la Porinstruista Altlernejo de Temeŝvaro ĝis sia pensiiĝo (1971); ŝi estis doktoro pri matematiko (1968). Ŝi estis kunulaŭtoro de universitata kursoj kaj problemaroj pri geometrio.
Fuentelisendo
Fuentelisendo estas vilaĝo kaj municipo, en la plej sudo de la provinco Burgoso, regiono Kastilio kaj Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la distrikto Ribera del Duero, en la jurisdikcio de Aranda de Duero.
Geografio
Ĝi havas areon de 7.16 km² kun 106 loĝantoj (2021).
Etimologio
La nomo Fuentelisendo venas de la antikva nomo Fuente Lisendro, kiu etimologie venas de Font Alesandro. Eĉ nuntempe kelkaj enciklopedioj kaj publikaj organismoj enhavas la antikvan nomon «Fuentelisendro».
Kiel toponimia kuriozaĵo, Fuentelisendo estas unu el la hispanaj municipoj kun la nomoj plej longaj en nur unu vorto (13 literoj).
Demografio
Ĝi perdis preskaŭ 450 loĝantojn ekde la 1950-aj jaroj pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono.
Historio
La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento.
Aktualo
Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, vitejoj), kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe plej ekgravis kultura kaj rura turismo, ekzemple piedirado tra naturaj lokoj.
Roberto da Silva Ribeiro
Roberto da Silva Ribeiro (naskiĝis la 24-an de marto 1968 en Santos, Brazilo) estas brazila esperantisto. Kiam li estis 17-a jaraĝa, li iris al Campina Grande Paraibo kaj ekstudis elektrikan inĝeniarton, sed li ne finis la kurson. Poste li studis lingvosciencon, magistriĝis en sociologio kaj doktoriĝis en lingvoscienco per UFPE.
Li estis arkeologo de Brazila Nacia Instituto pri Historia kaj Arta Heredaĵo (IPHAN). Li profesoriĝis en unua katedro kreita en Brazilo en 1808, katedro pri la latina lingvo en Recifo, kaj estas docento de kelkaj brazilaj universitatoj.
Li estas patro de Ana Ribeiro.
Tradukoj
-Memoroj pri Milica Serĝento (romano de Manuel Antônio de Almeida) el la portugala.
Bombado de Bankoko en la Dua Mondmilito
Bankoko estis bombita de la Aliancanoj ofte dum la Dua Mondmilito. Ĝi estis celo ankaŭ de la unua batalmisio de la Boeing B-29 Superfortress en junio 1944.
Aliancanaj bombatakoj al la ĉefurbo de Tajlando ekis eĉ antaŭ la lando deklaris militon, ĉar la Japana Imperio estis uzanta la landon kiel baza areo por siaj invadoj kaj de Malajzio kaj de Birmo, kun netutvolonta konsento de la registaro de Tajlando post la sukcesa invado fare de Japanio de la sudorientazia lando la 8an de decembro 1941. La unua aeratako okzis la 7an de januaro 1942, Kiam aviadiloj de la Royal Air Force (RAF) flugantaj el Ranguno, atakis militajn celojn en la urbo.
Post Ranguno falis al la japanoj la 7an de marto, pezaj bombaviadiloj, kiel britaj kaj usonaj "Consolidated B-24 Liberator", kun bazo en Hindio kaj Ĉinio, atakis celojn en Tajlando. La aeratakoj estis faritaj ĉar Bankoko tiam estis jam komandocentro por la japanoj en la fronto de Sudorienta Azio. La bombaviadiloj de la RAF kaj de la USAAF faris la atakojn kiel parto de la Pacifikaj kampanjoj. La bomboj frapis instalaĵojn uzitajn de la okupaciantaj japanaj militistoj, sed la atakoj intencis ankaŭ premi la registaron de la tajlanda militista fortulo Plaek Pibulsongkram por ke tiu abandonu sian nepopularan aliancon kun Imperia Japanio. La ĉefaj celoj estis la ĵus finkompletigita Haveno de Bankoko kaj la Tajlanda fervoja sistemo. Atakoj fare de RAF, USAAF, kaj de aliaj Aliancanaj aerfortoj pluis pli intense el Hindio, kaj post la liberigo de Ranguno la 3an de majo 1945, el Ranguno ĝis la fino de la milito en aŭgusto tiun jaron.
Kantono Fremont (Iovao)
La kantono Fremont - angle Fremont County - estas unu el la 99 kantonoj de Usono en la subŝtato Iovao. Ĝia administra centro estas la urbo . La kantono, kiu nomatas laŭ la usona politikisto John C. Frémont (1813-1890), situas tute sude en Iovao, kaj dividas limon kun la najbara subŝtato Misurio.
Laŭ la stato de la jaro en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Hejbanoj
La hejbanoj (ankaŭ nomataj Ebang) vivas en la Nuba-montoj en Sudano ĉirkaŭ la loko Heiban-urbo kaj apartenas al tiuj afrikaj etnoj, kiuj estas kunprenataj sub la nomo "nubaoj". La hejbanoj estas malpli ol 50.000 homoj. Multaj hejban-nubaoj estas kristanoj.
La hejbana lingvo (aparta) apartenas al la subgrupo hejbanaj lingvoj el la kordofanaj lingvoj.
Distrikto Augustów
La distrikto Augustów - pole powiat augustowski - estas distrikto en la administra provinco (historie vojevodio) Podlaĥio de Pollando. Ĉefurbo estas la samnoma urbo Augustów. Fine de en la distrikto vivis.
Dua mondmilito
6.11.1943: Pola Rezistomovado: taĉmento de Pola Enlanda Armeo frakasis gardejon de ĝendarmaro en la distrikto.
Amamioj
Amamiaj insuloj (奄美群島 Amami-guntō) estas insularo en la Sacuna Insularo, kiu estas parto de Rjukju-insularo, kaj estas sudokcidente de Kjuŝuo. Administracie, la grupo apartenas al la Gubernio Kagoŝimo, Japanio. La Geospaca Informa Aŭtoritato de Japanio kaj la Japana Marborda Gvardio interkonsentis la 15an de februaro, 2010, uzi la nomon Amami-guntō (奄美群島) por la Amami Insularo. Antaŭ tio, estis uzata ankaŭ Amami-shotō (奄美諸島). La nomo Amami estas probable rilata al Amamikju (阿摩美久), diino de kreado en la Rjukjua Ŝintoa kreadmito.
La Amamiaj insuloj estas kalkoŝtonaj insuloj de korala deveno kaj havas totalan areon de proksimume 1,240.28 km². La plej alta altaĵo estas Ĝuvandake kun alto de 694 metroj en Amami-Oŝima.
Ucunomija Haĵime
UCUNOMIJA Haĵime, japano, metodisma pastro. Nask. 3 nov 1906 en Ehime-ken. Studanto de Bibliaj vortoj en E; artikoloj en „La Revuo Orienta“, 1929-30.
Armi Aavikko
Armi Anja Orvokki AAVIKKO (naskiĝinta la en Helsinko, mortis la  en Helsinko) estis finna belulino kaj popkantistino. Estas dirite, ke ŝia antaŭnomo estis kiel prognozo – ŝi ricevis sian nomon laŭ Armi Kuusela. Ŝi estis elektita Miss Suomi ("Fraŭlino Finnlando") 18-jara en 1977, kaj en Miss Skandinavia-konkurso ŝi fariĝis la tria. Aavikko kunlaboris longe kun Danny (kantisto). Ili estis populara duopo Danny & Armi. La duopo estis populara speciale en 1977–1982. Ĝiaj forurkantoj estis ekzemple Tahdon olla sulle hellä kaj Kaiken sulle antaisin. En siaj lastaj jaroj Aavikko havis deprimajn kaj alkoholajn problemojn. Aavikko mortis je pneŭmonito.
Gornal (Metroo de Barcelono)
Gornal aŭ Bellvitge estas stacio sur linio 8 de la Metroo de Barcelono, situanta en L'Hospitalet de Llobregat.
Tokod
Situo
Tokod situas sur ebenaĵo kaj sur mildaj deklivoj, la Danubo estas proksime, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Budapeŝto-Nyergesújfalu. Dorog kaj Esztergom estas proksime.
Historio
Oni trovis terfortikaĵon el la bronzepoko kaj diversajn objektojn de la romianoj. La komunumo estas menciita unuafoje en 1181, kiun la tataroj en 1242, la turkoj en la 16-a j.c. faris senhoma. En la 19-a j.c. minado de terkarbo kaj kalkoŝtono komenciĝis. En 1892 vitrofabriko ekfunkciis. Tokodaltáró disiĝis kaj sendependiĝis en 1999.
Austin (lago)
Austin estas rezervujo sur rivero Kolorado en Aŭstino en Usono. La rezervujo estis formita en 1939 per konstruado de akvobaraĵo Tom Muelista per la Aŭtoritato de suba rivero Kolorado. Austin estas unu el la sep Teksasaj altaj terenaj lagoj.
Poilley (Manche)
Poilley estas franca situanta en departemento Manche, regiono Normandio.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Polucéens.
Encirkla punkto
La encirkla punkto, aŭ eirklo kun punkto en sia centro estas antikva simbolo. Ĝi povas reprezenti la jenon:
Roccamonfina
Roccamonfina (elparolu: Rokamonfina) estas komunumo de Italio, en la norda parto de la regiono Kampanio.
La urbeto kuŝas ene de la kratero de malaktiva vulkano, kiu estis nomita per la sama nomo de la urbeto.
La plej malnovaj skribaĵoj menciantaj la nomon de tiu urbeto (Roccae Monfinum) estas de la 10-a jarcento; tamen supozeble la urbeto jam ekzistis ekde la 3-a jarcento.
NGC 1430
NGC 1430 estas stelo en konstelacio Eridano.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
15160 Wygoda
15160 Wygoda estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la dum la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Jennifer A. Wygoda, finalistino de la konkurso de sciencaj mezlernejoj Discovery Young Scientist Challenge (DYSC) de 2001. Ŝi estis lernantino ĉe la F. K. White Middle School de Lake Charles (Luiziano, Usono).
Kuhardt
Kuhardt estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Germersheim de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Ĝi apartenas al la komunumaro Rülzheim, administra ligo de kvar najbaraj komunumoj.
Yuri Kawamura
Yuri Kawamura (川村 優理 n. ) estas japana futbalisto. Ŝi de 2010 ĝis 2017 membris en la japana virina nacia teamo de futbalo.
Rivero Monnow
Landlima rivero
En la plejparto de ĝia malgranda longeco ĝi markas la landlimon inter Anglio kaj Kimrio antaŭ ol ĝi kuniras la Riveron Wye en Monmouth. La Wye estas ankaŭ duone angla de Monmouth ĝis ĝi renkontas la riveron Severn en Chepstow. La Monnow estas transirebla en Monmouth per la unika mezepoka Ponto Monnow. Promenejo (Monnow Valley Walk) laŭiras la riveron.
Fonto en Nigraj Montoj
La rivero ŝprucas apud Craswall sur Cefn Hill tuj sub la altaj Nigraj Montoj, Kimrio. Ĝi fluas suden, ricevante la akvojn de siaj alfluantoj la Escley Brook kaj Olchon Brook apud Clodock kaj la akvojn de Afon Honddu, el la kimra flanko de la Nigraj Montoj, apud Pandy. La rivero poste mallonge fluas orienten antaŭ denove suden. En Monmouth la rivero enfluas Riveron Wye kun la Rivero Trothy. Ĝia entuta longeco estas ĉirkaŭ 26 mejloj (42 km).
Bruna Truto
Iam la rivero estis notita pro ties konsiderinda populacio de bruna truto, laŭlonge ekde Pontrilas ĝis Skenfrith rezultigante rekordajn kaptojn. Nombroj konsiderinde falis dum la 20-a jarcento kaj aparte post la 1960-aj jaroj sed en pli postaj jaroj fiŝkaptado de trutoj signife pliboniĝis kaj la kaptado en rivero Monnow denove rangas kiel unu el la plej bonaj fiŝejoj de sovaĝa truto en Anglio kaj Kimrio kaj ĝi nun ankaŭ estas notita pro kaptado de timalo. Antaŭ nelonge malfermita fiŝ-pasejo en Monmouth ebligante migrantajn fiŝojn preterpasi antaŭe netrapaseblan digeton plian fojon donis aliron al salmoj kaj maraj trutoj al la plejmulto de la kaptejo kaj salmonoj estis viditaj transsalti la digeton de Kentchurch unuafoje depost multaj jaroj en aŭtuno 2008. La "Monnow Fisheries Association" havas grandan parton de la merito por la plibonigo de la fiŝado per sia laboro por plibonigo de la habitato tra la tuta kaptejo kaj instigado al fiŝistoj remeti altan proporcion de kaptitaj fiŝoj sekure en akvon.
Willow Smith
Willow Camille Reign SMITH (naskiĝis la 31-an de oktobro 2000 en Los-Anĝeleso, Kalifornio) estas usona infana aktorino.
Ŝi estas la filino de la aktoro Will Smith kaj de ties edzino Jada Pinkett Smith, aktorino kaj kantistino. En la filmo I Am Legend Willow rolis flanke de sia patro kaj pro sia aktorado ricevias nomunon por la premio Young Artist Awards 2008 en la kategorio "plej bona televida aktorado - infano 10-jaraj aŭ pli junaj". Samjare ŝi aktoris en sia dua filmo, Kit Kittredge: An American Girl, kaj estis voĉa aktorino en la animacia filmo Madagascar 2 (- eskapo al Afriko). En tiu ĉi filmo ankaŭ ŝia patrino havis voĉan rolon.
Willow Smith havas du pli aĝajn fratojn, Jaden kaj Trey Smith, kiuj ankaŭ havas aktorajn spertojn.
Laŭ la stato de 2023 ŝi vivas en la protektita urbeto Hidden Hills, iom pli ol 40 kilometrojn nordokcidente de la urbocentro de Los-Anĝeleso kaj de Holivudo, kun multaj same socie konataj najbaroj.
Makgadikgadi Salebeno
La Makgadikgadi Salebeno estas granda Salebeno meze de la seka savano de nordorienta Bocvano. Ĝi estas unu el plej grandaj salebenaĵoj de la mondo. Tiu salebeno estas ĉio kio restas el iame enorma Lago Makgadikgadi, kiu iam kovris areon pli granda ol Svisio, sed sekiĝis antaŭ kelkaj miloj da jaroj.
673 Edda
673 Edda estas malgranda, ne tre hela asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Joel Hastings Metcalf elde Taunton (Masaĉuseco). Ĝi estis sendepende malkovrita la de la germana astronomo August Kopff, de Hejdelbergo.
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la "Edda", du kompilaĵoj da poemoj en norena lingvo de la 13-a jarcento.
Anne Marivin
Anne Marivin - franca prononco laŭ sistemo IFA [] - estas franca aktorino. Ŝi naskiĝis en Senlis (Oise) en Pikardio, Francio, do nun estas -jara.
Kurt Krenn
Kurt KRENN (naskiĝis en Neustift im Mühlkreis, Distrikto Rohrbach, mortis ) estis episkopo de St. Pölten.
Anne Marivin
Ŝi interalie aktoris en la filma komedio Bienvenue chez les Ch'tis de 2008, en kiu precipe temis pri antaŭjuĝoj de la francoj el la sunplena sudo de la lando kontraŭ la laŭdire pluva, griza kaj senkultura pleja nordo de la lando, la historia franca Flandrio, baze la arondismentoj Dunkerque kaj Lille.
Kurt Krenn
Vivo
Post la abiturienta ekzameno ĉe la gimnazio cisterciana en Schlierbach, la frekventado de la porpastra seminario en Linz kaj la studado en Romo, li fariĝis sacerdoto la 7-an de oktobro 1962 en Romo.
Dum 1970-1975 li estis profesoro de filozofio ĉe la privata katolika altlernejo de Linz. En 1975 li fariĝis profesoro de teologio sistema ĉe la fakultato teologia de la universitato de Regensburg. La 3-an de marto 1987 li iĝis helpepiskopo de la ĉefepiskopujo de Vieno. Ankoraŭ antaŭ liaj unuaj diroj leviĝis poltrone organizitaj partiaj protestoj, kiuj pligrandiĝis ankoraŭ dum lia episkopa ordino la 26-an de aprilo - ĝis tiam nekonata afero en Aŭstrio, kie ordino de episkopo estis estinta plejofte feliĉa afero!
Pro lia konservemeco en aferoj pri la fido kaj la moroj - kaj certe ankaŭ pro lia ofta direkteco de tempo al tempo taksata aroganta, li baldaŭ fariĝis unu el la plej pridiskutataj uloj de la eklezio en Aŭstrio.
Li estis estro de la financa sekcio de la aŭstria konferenco episkopa kaj zorganto pri sportaĵoj. Substreki oni devas ke li - kontraŭe al multaj aliaj - neniam rezignis pri publika opiniesprimo laŭ la eklezia doktrino. Sekve li ofte estis invitata fare de la amaskomunikiloj en Aŭstrio kaj Germanio kiel kritika kundiskutanto.
Pro maldiafana skandalo en la porpastra seminario en St. Pölten li devis retiriĝi kiel episkopo la 29-an de septembro 2004 laŭ la volo de Johano Paŭlo la 2-a. Pro sanecaj kialoj li ekde tiam jam ne publike aperis.
Pontaubault
Pontaubault estas franca situanta en departemento Manche, regiono Normandio.
Ĝiaj enloĝantoj nomiĝas Pontaubaltais.
Meksika krokodilo
La Moreleta krokodilo, konata ankaŭ kiel Meksika krokodilo, estas mezgranda krokodilo troviĝanta nur en fluanta akvo de la atlantikaj regionoj de Meksiko, Belizo kaj Gvatemalo. Ĝi kutime povas kreski ĝis 3 m longe. Ĝi estas endanĝerita specio.
Historio
La Meksika krokodilo estis malkovrita en Meksikio en 1850 kaj nomata laŭ la franca naturalisto kiu faris la malkovron, nome P.M.A. Morelet (1809-1892). Ĝi estis dumlonge konfuzata kun la Kuba krokodilo aŭ kun la Centramerika krokodilo pro similaj karakteroj kunhavataj inter la specioj. Oni konstatis ke temas pri tute diferenca specio nur dum la 1920-aj jaroj. Nuntempaj krokodiluloj venas de antikva stirpo kiu enhavas ĉirkaŭ 125 genroj.
Aspekto
Tiu centramerika krokodilo estas malgranda kompare kun aliaj krokodiloj. Maskloj povas iĝi pli grandaj ol inoj; tio estas ia seksa dimorfismo. Tiu krokodilo povas atingi longon de ĉirkaŭ 3 m al 4.3 m ĉe plenkreskuloj kaj estas simila al la Centramerika kaj Kuba krokodiloj laŭ aspekto.
Karakteroj de tiu specio apartigas ĝin kaj faciligas ties identigon. Ĝi havas tre larĝan muzelon kun 66 al 68 dentoj ĉe plenkreskuloj. Krokodiloj distingiĝas el aligatoroj pro la dentoj en kaj supra kaj malsupra makzeloj. Ties dentoj en ambaŭ makzeloj perfekte liniiĝas. La kvara dento de la suba makzelo de la krokodilo videblas kiam la buŝo estas fermita ĉar ĝi estas iom pli granda ol la resto de ties dentaro.
La naztruoj situas antaŭ la muzelo, rekte malantaŭ ili estas la okuloj, sekve de la oreloj kaj ĉiuj el la tri organoj estas en la pinto de la kapo de la krokodiloj. Kiam ili estas preskaŭ tute submerĝitaj, ili ankoraŭ kapablas flari, aŭdi kaj vidi sian ĉirkaŭaĵon. Krokodiloj povas vidi sub akvo danke al siaj niktitantaj membranoj kiuj ĉirkaŭas ties okulojn. Tio estas klara palpebro kiu povas protekti la krokodilajn okulojn kaj permesas ĝin ankaŭ vidi.
La Meksika krokodilo estas malhelgrizecbruna. Ili havas malhelajn zonojn kaj punktojn ĉe korpo kaj vosto. Tiu similas al aliaj krokodiloj kiel la Centramerika krokodilo, sed la Meksika estas iom pli malhela. Junuloj estas brilflavaj kun iomaj malhelaj zonoj. La iriso estas arĝentbruna. Ili havas 4 krurojn kaj longan voston kiu estas uzata por naĝadi. La malantaŭaj piedoj de krokodiloj estas retecaj. La kruroj estas mallongaj kaj pro tio krokodiloj estas tre proksimaj de la grundo. Ili havas surprizajn kapablojn pro la fortegaj muskoloj kaj ili estas rapidaj kurantoj.
Esko Valtaoja
Esko Jorma Johannes Valtaoja (naskiĝinta 20-a de junio 1951) estas finna astronomo. Li estas astronomia profesoro emeritus de Universitato de Turku kaj estis ĉefo de observatorio de Tuorla. El liaj libroj almenaŭ Kotona maailmankaikkeudessa estas vere ŝatata. El ĝi li ricevis Tieto-Finlandia premion en 2002. La libro rakontas pri astrobiologio. Li estas ankaŭ notebla popularigisto de scienco. En libro Nurkkaan ajettu Jumala? li konversis pri religio kaj scienco kun Juha Pihkala. Ili ricevis komunan premion pri la libro. Estas dirita, ke li estas la plej konata sciencisto de Finnlando. Li estas pensiulo ekde 1-a de septembro 2015.
Meksika krokodilo
Vivejo
La Meksika krokodilo troviĝas en fluantakvaj habitatoj en Centrameriko kaj laŭlonge de la Golfo de Meksikio tra Belizo, Gvatemalo kaj Meksikio. En tiuj fluantakvaj habitatoj ili preferas izolatajn areojn solecajn. Tiu specio de krokodilo povas amplekse troviĝi en fluantakvaj habitatoj kaj marĉoj kiuj situas interne kaj en grandaj riveroj kaj lagoj. Ambaŭ habitatoj estas rearbarigataj por helpi kroman kovron.
Dieto
Ĉi tiu krokodilo havas nutroriĉan dieton. Krokodiloj estas karnomanĝaj kaj manĝas grandan kvanton de viando. Ili kaptas sian predon per rabado kiel teknikoj, malrapidiganta ŝteliranta super kaj sur sia predo. Kiam krokodiloj kaptas sian predon ili unue devas mortigi ĝin antaŭ manĝi. Krokodiloj mortigas la plimulton de sia predo ektenanta ĝin inter iliaj muskolaj makzeloj kaj trenanta sian predan malantaŭon en la akvo por droni ĝin.
Krokodiloj nutras sin plejparte el fiŝoj kaj insektoj. Tio ĉi estas la dieto de la plimulto de la junaj krokodiloj ĝis ili fariĝas pli grandaj kaj pli kapablaj alporti malsupren pli grandan predon. Krokodiloj predos malgrandajn mamulojn, birdojn kaj eĉ aliajn rampulojn. Ĉi tiuj malgrandaj mamuloj povas inkluzivi enhejmajn bestojn same kiel aliaj sovaĝaj bestoj. Krokodiloj estas kanibalecaj, tio ĉi inkluzivas manĝi siajn junulojn.
Reproduktado
Reproduktado kutima okazas inter aprilo kaj junio kaj la ovodemetado okazas antaŭ la komenco de la pluvsezono. Meksikaj krokodiloj estas unikaj inter nordamerikaj krokodiloj je tio ke ili konstruas nur amasetecajn nestojn kaj ne nestojn kun amaseto kaj truo. Tiuj amasetecaj nestoj estas ĉirkaŭ 3 m larĝaj kaj 1 m altaj kaj povas troviĝi ĉe akvo aŭ inter flosanta vegetaĵaro. Ino de krokodilo povas demeti el 20 al 45 ovojn kaj oni trovis nestojn enhavantajn ovojn de pli da unu ino. La ovoj estas enterigitaj kaj la nestoj estas zorgataj de inoj kiuj protektas siajn nenaskitajn idojn el predantoj. Eloviĝo okazas post 80 tagoj de kovado kaj la idoj estas kutime ĉirkaŭ 17 cm longaj. Post eloviĝo la krokodilino portas sian idaron akven kie ili estos protektataj de ambaŭ gepatroj kaj iom poste sendependiĝos.
Minacoj
Meksikaj krokodiloj estis delonge minacataj pro habitatodetruo kaj neleĝa ĉasado. Ambaŭ kialoj influis drastege super ties populacioj. Ili estis ĉasataj pro ties haŭtoj dum la 1940-aj jaroj kaj la 1950-aj ĉar oni produktis bonkvalitan ledon el la krokodilaj haŭtaĵoj. Krokodila ledo povas esti uzata por fari monujojn, jakojn kaj ŝuojn.
Krom ĉasado kaj habitatodetruo, tiu neotropisa specio iĝas minacata de aliaj kialoj. Krokodilidoj estas predataj de birdoj. Ankaŭ testudoj kaj serpentoj manĝas junajn krokodilidojn. Ankaŭ lavursoj elfosas la ovojn el la krokodilaj nestoj kaj manĝas ilin.
Slipknot
Slipknot estas naŭmembra usona muzika grupo, ludanta crossover metal, tio signifas kombinon de ĉiuj elementoj de la metalmuziko. La bando estas konata precipe pro siaj strangaj kostumoj kaj maskoj de la membroj kaj pro kruda aparta stilo. Iliaj kantoj estas en la angla lingvo kaj ili estas de multaj konsiderataj kiel kontraŭversaj.
Plidurigo
Plidurigo, plimalmoligo, plifortigo, laborfortigo, konata ankaŭ kiel premofortigo aŭ malvarma laborado, estas la plifortigo de metalo fare per plastika deformigo. Tiu plifortigo okazas pere de movoj kaj generado de dislokado ene de la kristala strukturo de la materialo. Multaj nefragilaj metaloj kun alta fandopunkto same kiel kelkaj polimeroj povas esti plifortigitaj tiele. Alojoj nepretaj al varmotraktado, kiaj malalt-karba ŝtalo, estas ofte plifortigitaj. Kelkaj materialoj ne povas esti plifortigitaj je malaltaj temperaturoj, kiaj indio, tamen aliaj povas esti plifortigitaj nur pere de laborfortigado, kiaj pura kupro kaj aluminio.
Ĝi estas grva procezo en la historio de metalurgio.
Bolanta kaldrono
Bolanta kaldrono estis esperanta kabaredo en Parizo, gvidita de 1936 ĝis 1939  de la lorena verkisto Raymond Schwartz.
George Grosz
George GROSZ (naskiĝinta je la 26-a de julio, 1893 - mortinta je la 6-a de julio, 1959) estis grava membro de la Berlina Dadaisma kaj Nov-Objektiveca grupoj, konata precipe pro sia sovaĝe distordaj desegnaĵoj de berlina vivo dum la 1920-aj jaroj.
Biografio
En 1914 Grosz ofertis sin por armea servado; kiel multe da aliaj artistoj, li plenkore akceptis la Unuan Mondmiliton kiel "la milito fini ĉiujn militojn," sed li rapide senreviĝis kaj maldungiĝis post enmalsanulejeco en 1915. En januaro, 1917, li envarbiĝis por servado, sed en majo li maldungiĝis kiel porĉiame netaŭga.
Grosz estis arestita dum la Spartakisma Ribelo en januaro, 1919, sed eskapis uzante pseŭdajn identecajn dokumentojn; li membriĝis en la Komunista Partio de Germanio en la sama jaro. En 1921, Grosz estis akuzita pro esti insultinta la armeon, kiu rezultis je monpuno de 300 germanaj markoj kaj la detruo de la kolekto Gott mit uns ("Dio estas kun ni"), satiro pri germana socio. Grosz forlasis la Partion en 1922 post esti pasinta kvin monatojn en Rusio kaj esti renkontiĝinta kun Lenin kaj Trockij, pro sia adverso kontraŭ iu ajn formo de diktatora aŭtoritato.
En liaj desegnaĵoj, kutime en plumo kaj inko, kiujn li foje plievoluigis per akvarelo, Grosz faris multon por krei la bildo la plejparto da homoj havas de Berlino kaj la Vajmara Respubliko dum la 1920-aj jaroj. Dikaj negocistoj, vunditaj soldatoj, prostituitinoj, seksaj krimoj kaj orgioj estis liaj grandaj subjektoj. Lia desegnopovo estis bonega, kvankam la artaĵoj pro kiuj li estas plej bone konata alprenas intence malelegantan formon de distordo. Lia artaĵaro inkluzivas je kelke da absurdaj verkoj, kiel "Memoru Onklon Aŭguston la Feliĉa Inventisto", kiu havas butonojn kudritajn sur ĝi kaj ankaŭ inkluzivas je erotikaĵoj, el kiuj kelkoj nun estas en la Monda Muzeo de Erotika Arto.
Amare kontraŭ-nazia, Grosz elmigris Germanion en 1932 kaj estis invintita instrui ĉe la Arstudenta Ligo en Novjorko en 1933, kie li instruis intermite ĝis 1955. Li estiĝis civitano usona en 1938. Kvankam moliĝo de lia stilo estis evidenta ekde la malfruaj 1920-aj jaroj, la verko de Grosz turnis sin al sentimenta romantiko en Usono, ŝanĝo ĝenerale konsiderata regreso.
Li daŭre ekspoziciis regule. Li faris la pentraĵon Kain, aŭ Hitler en Inferno (1944), kiu montris la mortintojn atakantajn al Hitler en Inferno, kaj en 1946 li eldonis sian aŭtobiografion, Eta Jes kaj Granda Ne. Dum la 1950-aj jaroj li malfermis privatan artlernejon ĉe sia hejmo kaj ankaŭ laboris kiel Ĉeloĝanta Artisto ĉe la Artcentro de Des Moines. Grosz estis elektita al la Usona Akademio de Artoj en 1954. Eĉ kvankam li havis usonan civitanecon, li decidis reiri al Berlino en 1959, kie mortis li je la 6-a de julio tiujare pro nokto de drinkado.
En 1960, Grosz estis la subjekto de la akademi-premia nomumita filmo La Interregno de George Grosz.
Referenco
Tiu ĉi artikolo estis rekte tradukita el la angla versio je la 10-a de februaro, 2007.
9679 Crutzen
9679 Crutzen estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels, elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono) kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten de la observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la Palomar–Leiden survey.
Tom Gehrels fotis la ĉielon elde la Monto Palomar. La platoj estis ekzamenitaj de Ingrid kaj Cornelis van Houten en la observatorio de Leiden.
Laŭ la absoluta magnitudo de tiu asteroido : 15,9, oni povas taksi ties diametron inter 2 kaj 5 km.
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la nederlanda kemiisto kaj meteologiisto Paul J. Crutzen, kun-ricevinto kun la meksika Mario J. Molina kaj la usona F. Sherwood Rowland de la Nobel-premio pri kemio en 1995 pro lia laboro pri la atmosfera kemio, ĉefe koncernante la formiĝon kaj malkomponiĝon de la ozono.
Tigran Petrosjan
Tigran Vartani PETROSJAN (armene: Տիգրան Վարդանի Պետրոսյան) (naskiĝis - mortis ) estis soveta ŝakludisto, monda ĉampiono de 1963 al 1969.