cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nombro kiu ne estas valoro de eŭlera kuna φ funkcio
10, 26, 34, 50, 52, 58, 86, 100, 116, 122, 130, 134, 146, 154, 170, 172, 186, 202, 206, 218, 222, 232, 244, 260, 266, 268, 274, 290, 292, 298, 310, 326, 340, 344, 346, 362, 366, 372, 386, 394, 404, 412, 436, 466, 470, 474, 482, 490, 518, 520.
Erdős kaj Sierpinski demandis ĉu ekzistas malfinie multaj nombroj kiuj ne estas valoroj de eŭlera kuna φ funkcio. Ĉi tio estis fine respondite jese de Browkin kaj Schinzel (1995), kiuj montris ke ĉiu membro de malfinia familio 2k·509203 estas la ekzemplo. La aliaj malfiniaj familioj de proksimume la sama formo estis donitaj de Flammenkamp kaj Luca.
Borgo Velino
Borgo Velino estas komunumo de Italio.
Artistkolonio (Nagybánya)
Artistkolonio de Nagybánya estis la plej grava hungara artista kolonio de pentristoj en Hungario de la 20-a jarcento.
La hungara erao
En 1896 hungaraj pentristoj fondis artistan kolonion en urbo Nagybánya, kiu nun apartenas al Rumanio, kiel Baia Mare. La kolonio iĝis libera lernejo ekde 1902 kaj kremo de hungaraj pentristoj ĉeestis en 3 generacioj. Tie etendiĝis komence la naturalismo, poste laŭ franca influo la plein air. La fondistoj estis Simon Hollósy, István Réti, Károly Ferenczy, Béni Ferenczy, János Thorma, Béla Iványi-Grünwald, Géza Bornemisza, baldaŭe aliĝis multaj, ekzemple Lídia Agricola, Andor Basch, Ágost Benkhard, Tibor Boromisza (pentristo), Zoltán Csáktornyai, Dezső Czigány, Elek Falus, Valér Ferenczy, Sándor Galimberti, Oszkár Glatz, Elemér Halász-Hradil, György Haller (pentristo), Ödön Heller, Ferenc Joachim, József Koszta, János Krizsán, Mihály Kuczka, Jenő Maticska, András Mikola, Vilmos Perlrott-Csaba, Károly Réthy, Gyula Rudnay, Lajos Tihanyi, Tivadar Zemplényi, Sándor Ziffer. Tiu skolo efikis al la sekvaj hungaraj artistokolonioj.
La rumana erao
Post la 1-a mondmilito la urbo rumaniĝis, kiel Baia Mare. Tiam ankaŭ junaj rumanaj pentristoj alvenis el Bukareŝto, Iaşi kaj Chişinău. Tiu faris la lernejon legala. La gvidanto de la skolo estis János Thorma. Daŭre alvenis ankaŭ pli junaj hungaroj, ekzemple István Boldizsár, Gizella Dömötör, Tibor Jankay, Károly Patkó, János Pirk, en 1930 András Mikola, Aurél Bernáth, József Mokos, sed revenis el la pli maljunaj Vilmos Perlrott-Csaba. La kolonio oficiale funkciis ĝis 1937, tiam la tiama politiko malebligis la funkciadon. Inter 1940-1945 Nagybánya rehungariĝis, sed la komenciĝinta 2-a mondmilito baris la artan laboron. Poste la urbo denove estis apartenaĵo de Rumanio kaj la artistkolonio paŝo post paŝo ĉesis funkcii. En la socialismo tiu skolo forgesiĝis en Rumanio, sed en Hungario restis ekzemplodona kolonio.
En la 1920-aj jaroj Elek Petrovics kune kun Societo Szinyei Merse Pál strebis multe por disvastiĝo de pentraĵoj pentritaj en la artistkolonio.
Distrikto Przasnysz
Distrikto Przasnysz - pole powiat przasnyski - estas distrikto en la provinco (historie vojevodio) Mazovio de Pollando. Distrikta centro estas la urbo Przasnysz. Fine de en la distrikto vivis.
Trubĉevsk
Trubĉevsk (ruse Трубчевск) estas urbo en Brjanska provinco en Rusio.
Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 15256501.
La urbo estis fondita en jaro 975.
Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1778.
La interurba telefona kodo estas 08352 (ĝis 2005), 48352 (ekde 2006), la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).
La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).
Geografiaj koordinatoj de la urbo estas.
La urbo estas ĉe rivero Desna (Десна), apud enenfluo en ĝin de rivero Nerussa (Нерусса).
La urbo antaŭe estis nomita kiel:
En jaro 1959 la urbo havis 9,6 mil loĝantojn.
En jaro 2002 la urbo havis 16,3 mil loĝantojn.
Terkrusto
La terkrusto estas la ekstera, solida tavolo de la tero. Ĝi kompareblas, koncerne sian dikecon, al pomo kun ties ŝelo. Sub ĝi kuŝas la solida ĝis tenaca termantelo, kaj 2900 km pli profunde la plejparte likva terkerno.
La terkrusto kunmetiĝas el mozaiko de multaj terplatoj, kies moviĝon (po 2-10 centimetroj en jaro) priskribas la teorio de la platotektoniko. Tertremoj ekestas, kiam tensioj je la petrolimoj aŭ terplatoj puŝsubite solviĝas.
30095 Tarabode
30095 Tarabode estas tre malgranda tre hela asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo Catalina Sky Survey elde la Stacio Catalina de la Observatorio Steward, nord-oriente de Tucson (Arizono, Usono).
Terkrusto
Diko
La limo inter terkrusto kaj suba termantelo estas la Malkontinuo de Mohorovičić (mallongite Moho), kies profundo varias de loko al loko. Ĝi estas kutime ĉirkaŭ 35km sub la surfaco, do kutime la terkrusto estas ĉ. 35km dika; sed la terkrusto povas esti multe pli dika, ĝis 80-90km sub kelkaj montaraj areoj, kaj multe pli maldika, eĉ malpli ol 10km, sub la oceanoj.
30095 Tarabode
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Tara Bode, kiu estis longtempe mastrumistino ĉe la Lunar and Planetary Laboratory de la Universitato de Arizono kaj de la Departemento pri Planedoscienco. Ŝi alportis gravan helpon al multenombraj planedaj sciencistoj, estraroj, studentoj, programoj kaj kosmaj misioj.
Terkrusto
Esplorhistorio
En 1909 la kroata sciencisto Andrija Mohorovičić eltrovis ke la konduto de iuj sismaj ondoj postulis la ekziston de subita ŝanĝo en la denso de la profundaj rokoj. Tiu malkontinuo, konfirmita de la postaj esploroj, portas nun lian nomon (Malkontinuo de Mohorovičić).
Sanctórum de Lázaro Cárdenas
Sanctórum de Lázaro Cárdenas estas unu el la 60 komunumoj de la meksika subŝtato Tlaxcala, kiu estas meksika subŝtato kiu situas en la centra Meksiko, relative proksime al la urbo de Meksiko. La ĉefurbo de la komunumo estas Sanctórum. Krom la ĉefurbo 23 aliaj loĝlokoj (statistike: urboj, vilaĝoj vilaĝetoj, domaroj) apartenas al la komunumo. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 29020.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 7553 loĝantojn. El tiuj estis 3754 viroj kaj 3799 virinoj. La komunumo havas surfacon de 110,35 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 2740 metroj super la marnivelo.
Klimato
En la komunumo jare falas averaĝe 1164,9 mm/m2 de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas 14,6 °C.
Sociogeografio
En la jaro 2000 en la komunumo vivis 5836 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 4 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifaske 0,07 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.
Ringo de Brodgar
La ringo de Brodgar estas henĝo kun cirkloforma ŝtonaranĝo interne, en Orkadoj. Kun diametro de 104 m ĝi estas pli granda ol Stonehenge. De la origine ĉ. 60 ŝtonoj restas ankoraŭ 27. Ĝi verŝajne ekestis 2700 a.K.
Sanctórum de Lázaro Cárdenas
Sociogeografio
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Ringo de Brodgar
Situo
Ĝi situas sur Mainland, la ĉefa insulo de la insularo Orkadoj norde de Skotlando. En la ringo inter la lagoj Stenness kaj Harray, nome en marbrako, troviĝas:
La ŝtonrompejo el kiu la konstruantoj prenis la ŝtonojn por la ringoj de Brodgar kaj Stennes originis la regionon de Vestra Fiold, norde de Skara Brae situanta monteto.
Sur agrikultura bieno en Brodgar oni trovis ses mallongajn ŝtonkestojn kun cizelaĵoj sur la ŝtonoj.
Ernő Kardos
Ernő Kardos [kardoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Kardos Ernő estis hungara kemiisto, inspektoro de la luterana eklezio.
Ernő Kardos naskiĝis la  en Hungara reĝlando en Pozsony (nuntempa Bratislavo en Slovakio). Li mortis la en Budapeŝto.
Biografio
En 1940 li edziĝis baldaŭe havanta 5 gefilojn. Dum sia plena vivo li agadis multe por la luteranoj.
Funkcio φ
En nombroteorio, la eŭlera φ-funkcio φ(n) de pozitiva entjero n estas difinita kiel kvanto de pozitivaj entjeroj malpli grandaj ol aŭ egala al n, kiuj estas interprimoj al n. Ekzemple, φ(9)=6 pro tio, ke la ses nombroj 1, 2, 4, 5, 7 kaj 8 estas interprimoj al 9.
La funkcio estas nomita pro svisa matematikisto Leonhard Euler, kiu studis ĝin.
La eŭlera kuna φ-funkcio de n estas difinita kiel n-φ(n), la kvanto de pozitivaj entjeroj malpli grandaj ol aŭ egala al n, kiu estas ne interprimoj al n.
La φ funkcio estas grava ĉefe, ĉar ĝi donas la amplekson de la multiplika grupo de entjeroj module n. φ(n) estas ordo de grupo de unuoj de ringo. Ĉi tiu fakto, kaj ankaŭ teoremo de Lagrange koncerne al grupa teorio provizas pruvon de la eŭlera teoremo.
Komputado de φ funkcio
φ estas multiplika funkcio, ĉi tio estas, ke se m kaj n estas interprimoj do φ(mn) = φ(m)φ(n).
kie pj estas diversaj primoj, do
kun la produto ruliganta nur tra diversaj primoj p dividantaj na n.
Ekzemplo:
La diversaj primaj faktoroj de 36 estas 2 kaj 3; duono de entjeroj inter 1 kaj 36 estas dividebla per 2, restas 18; triono de tiuj estas dividebla per 3, restas 12 interprimaj al 36. Ili estas 1, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 25, 29, 31, 35.
Iuj valoroj de la funkcio
Valoroj de la funkcio φ por :
Proprecoj
Per inversiga formulo de Möbius eblas inversigi la sumon kaj ricevi la alian formulon por φ(n):
kie μ estas la kutima funkcio de Möbius difinita sur la pozitivaj entjeroj.
Central Seattle (Seatla kvartalo)
Central Seattle (en Esperanto, Centra Seatlo) estas la parto de la urbo Seattle, kiu situas sude de la akva vojo inter Lago Vaŝingtono kaj Puĝeta Fjordo, sed norde de (proksimume) la latitudo de la Ŝoseo I-90. Ĝi enhavas do la centran komercan distrikton de la urbo, kaj ankaŭ kvartaloj kiel ekzemple Magnolia, Queen Anne Hill, Capitol Hill, kaj Central Area. Ankaŭ la basbala kaj futbala stadionoj, kaj partoj de International District kaj Central Area, kvankam sude de I-90, estas rigardataj kiel partoj de Centra Seatlo.
Fontoj
Bazita sur la angla Vikipedio, kun freŝe aldonita mapo.
Funkcio φ
Generante funkcioj
La du sekvaj generantaj funkcioj aperas pro tio, ke
Serio de Dirichlet kun φ(n) estas
kie ζ(s) estas la rimana ζ funkcio. Ĉi tio estas montrata sekve:
La serio de Lambert estas
kiu konverĝas por |q|<1.
Ĉi tiu sekvas de
kio estas
Kreskado de la funkcio
La kreskado de φ(n) kiel funkcio de n estas interesa demando. Por malgrandaj n φ(n) estas signife pli malgranda ol n, Sed por grandaj n ĉi tio ne veras. Asimptote estas
por ĉiu donita ε > 0 kaj n > N(ε).
Se konsideri funkcion φ(n)/n do de la formulo pli supre
φ(n) estas ĝenerale proksime al n en averaĝa senco:
kie O estas la granda O. Ĉi tiu ankaŭ diras, ke la probablo de du pozitiva entjeroj elektitaj hazarde de {1, 2, ..., n} al esti interprimoj estas proksimume 6/\pi^2, kiam n strebas al malfinio. Rilatanta rezulto estas la averaĝa ordo de φ(n)/n, kiu estas
Aliaj formuloj kun la funkcio
kie m > 1 estas pozitiva entjero, kaj ω(m) estas kvanto de diversaj primaj faktoroj de m. (Ĉi tiuj formulaj kalkulas kvanton de pozitivaj entjeroj malpli grandaj ol aŭ egala al n kaj interprimaj al m.)
Neegalaĵoj
Iuj neegalaĵoj kun la φ(n) estas:
Vaŝingtonio
Vaŝingtonio (angle Washington [ŬOŜ-ing-tn], laŭ George Washington) estas usona subŝtato. Ĝi estas en la nordo de la pacifika marbordo apud la kanada landlimo, kaj fariĝis la 42-a ŝtato de Usono je la 11-a de novembro 1889. La loĝantaro estis de 6,724,540 en 2010.
Funkcio φ
Neegalaĵoj
kaj
Por primo n, φ(n)=n-1. Por komponita n:
Vaŝingtonio
La vulkano Monto Saint Helens erupciis en 1980 mortigante 61 homojn.
Funkcio φ
Neegalaĵoj
Por ĉiu n > 1:
Vaŝingtonio
En la balotado de la 2-a de novembro 2004, malpli ol 0,1% da voĉoj disigis la du ĉefkandidatojn, la Demokrato Christine Gregoire kaj la Respublikano Dino Rossi. Gregoire inaŭguriĝis je la 12-a de januaro, 2005. (La Demokrato John Kerry venkis en la ŝtato rilate al la usona prezidenteco.)
Geografio
La ŝtato Vaŝingtonio estas la plej nordokcidenta de la kunapudaj ŝtatoj de Usono, nome okupante ties angulon, kun la plej sudokcidenta parto de Kanado kaj la Pacifika Oceano oriente. Sude estas la ŝtato Oregono kaj oriente Idaho.
Lauterbach (Hesio)
Lauterbach estas urbo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Vogelsberg de la federacia lando Hesio, kaj estas la administra sidejo de la distrikto, kvankam la plej granda urbo de la teritorio ne estas Lauterbach, sed Alsfeld. Krome ĝi apartenas al la distriktaro Gießen.
Vaŝingtonio
Geografio
Whidbey Island (kutime Vidbejo en Esperanto) estas insulo en Vaŝingtonio, ĉe la norda ekstremaĵo de Puĝeta Fjordo. Ĝi estas la plej granda insulo en Vaŝingtonio, kaj formas la plej grandan parton de sia kantono, Island County.
Funkcio φ
Neegalaĵoj
Neegalaĵoj kun la φ(n) kaj la dividanta funkcio σ:
Lauterbach (Hesio)
Fine de la jaro la komunumo havis  loĝantojn sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La alto super la marnivelo estas metroj.
Vaŝingtonio
Geografio
Montpasejo Snoqualmie (angle Snoqualmie Pass) estas montpasejo tra kiu pasas la ŝoseo I-90 trans la Kaskadan Montaron inter la okcidenta kaj orienta partoj de la ŝtato Vaŝingtonio. La plej alta punkto en la montpasejo situas 919 metrojn super la marnivelo.
Urboj
Plej granda urbo: Seattle
Aliaj urboj: Colfax, Spokeno (Spokane), Takomo (Tacoma), Belvjuo (Bellevue), Kirklando (Kirkland), Jakimao (Yakima), Belingamo (Bellingham), Sedro-Vulio (Sedro-Woolley), Valavalo (Walla Walla), Pullman, Vankuvero (Vancouver), Evereto (Everett), Bremertono (Bremerton), Redmondo (Redmond), Venaĉio (Wenatchee), Elenzburgo (Ellensburg), Portaŭnsendo (Port Townsend), Portanĝeleso (Port Angeles), Mosealagurbo (Moses Lake), Kenmoro (Kenmore), Bothelo (Bothell), Lago-Arbaro-Parko (Lake Forest Park)
Ekonomio
En agrikulturo elstaras la vinproduktantaj areoj de Naches Heights.
Granda otido
La okcidenta Granda otido (Otis tarda tarda) kaj ties orientazia varianto (Otis tarda dybowskii) estas relative timema birdo el la familio de otidedoj (Otididae) de la ordo Gruoformaj; samfamiliano estas la Malgranda otido, Tetrax tetrax aŭ Otis tetrax.
Priskribo
Ĝi apartenas al la plej pezaj flugkapablaj birdoj de la mondo kaj tutcerte en Eŭropo. La masklo pezas ĝis 18 kg kaj atingas enverguron de 260 cm kaj alton de 104 cm. La femalo estas preskaŭ duonalta -ĝis 76 cm.- kaj pezas ĝis 6 kg; ŝi estas pli svelta kaj ne tiom bunta. La granda otido povas vivi el 10 ĝis 20 jarojn.
La granda otido estas brune makulita supre kaj blanka sube, granda birdo kun fortaj kruroj. La pli aĝaj maskloj -ĝis 6 jaroj- havas pluman barbon ekde la beko ĝis ĉ. meze de la kolo. Ambaŭ seksoj havas similajn kolorojn. Ĝenerale blankeca, sed brunaj brusto, dorso kaj supra vosto; la dorso malhele striita, brusto kaj vosto pli ruĝeca. La vostopinto montras striojn nigroblankajn. Kapo estas iom blueca, sed barboplumaro pli blanka.
Vivejo kaj disvastiĝo
Tiu palearktisa specio ŝatas la platajn areojn kiel stepojn, kie oni bredas brutaron per etenda metodo, aŭ herbejojn, eĉ terkulturitaj por cereala produktado.
La granda otido troviĝas sporade de Hispanio ĝis Mongolio. Ĝi malaperis el multaj landoj jam kaj en aliaj estas endanĝerita pro malpliigo de ties natura medio (terkulturado de stepoj, maŝinado kaj akvumado de sekaj ebenaĵoj), kontraŭleĝa ĉasado kaj akcidenta frapado kontraŭ elektraj kabloj aŭ fostoj. Ĝi estas nun protektita besto kaj konsiderata vundebla specio, kio signifas, ke malpliiĝis je 30 % dum la tri lastaj generacioj. La okcidenta granda otido Otis tarda tarda troviĝas en Hispanio (15.000 ĝis 25.000), Rusio (10.000), Turkio (4.000), Hungario (1.200), Ukrainio (550), Portugalio (500), Aŭstrio (100), Germanio (90) kaj Maroko (50). Otis tarda dybowskii verŝajne ekzistas en Mongolio (100-500 (?)) kaj Suda Rusio (100-200 (?)).
Rimarkindas, ke Hispanio estas lando kie loĝas ĉirkaŭ duono de la monda loĝantaro. Pli precize en centraj kaj okcidentaj regionoj kaj nome en nordokcidenta regiono Kastilio kaj Leono, ĉefe en najbaraj provincoj Valladolid (2,523 birdoj) kaj Zamora (1,377 birdoj), kaj sudokcidenta regiono Ekstremaduro, ĉefe en najbaraj provincoj Badajoz (1,783 birdoj) kaj Cáceres (1,557 birdoj) laŭ informoj de 1982.
Kutimoj
La plenkreskintaj bestoj manĝas ĉefe verdaĵojn, grajnojn, semojn kaj fruktojn (92 % de la dieto), sed -ĉefe pli junaj- ankaŭ voras insektojn, lacertojn, musojn, moluskojn, vermojn kaj idojn aŭ ovojn de aliaj birdoj. Malsame de aliaj birdoj, ili bezonas trinki akvon.
Ili ekflugas post forta elano. Dumfluge la rega koloro estas blanka. Ili piediras solene kaj fortike per fortaj kruroj kun grandaj fingroj kaj dume serĉas manĝaĵojn per bekofrapoj. Tamen ili estas timemaj kaj kaŭras, forflugas aŭ kuras je la plej malgranda okazo de danĝero. Homoj povas alproksimiĝi nur je duonkilometro, traktoro ĉ. je kvaronkilometro. Sed se ili vidas sin ĉirkaŭataj kaj sen eskapeblo ne hezitas ataki homojn per fortega kaj danĝera bekfrapado.
Temas pri silentaj birdoj. Aŭtune inoj kaj maskloj formas po unu apartan aron kaj tiele ili kondutas malsame rilate manĝadon, translokiĝon kaj bredado. Inoj ne tiom translokiĝas, ne tiom estas endanĝeritaj kaj estas pli pure familiaj. Kaŭzo estas la klarvidebla laŭseksa malsameco (duformismo).
Reproduktado
Reproduktado komenciĝas per spektaklega pariĝada ceremonio. La maskloj krepuske ŝveligas sian plumaron: levas la voston, suprenigas la kapon kaj ĉefe malfermas la vostoplumaron ĝis ili aspektas blankaj nubecaj pilkoj. Per tiu metodo la masklo allogas inojn kaj kuniĝas kun kelkaj, kiuj mem elektas la masklon. Poste la masklo malinteresiĝas pri reproduktado kaj la inoj faras ĉion. Pro tio malmultaj sukcesas.
Ili ne konstruas nestojn. Ili uzas etajn surgrundajn truojn kiujn ili plenigas per herbo. Nesta epoko estas el aprilo ĝis junio. Ili demetas de du ĝis tri ovojn olivkolorajn iome brunpunktitajn. La ino kovas dum 25 ĝis 28 tagoj; foje haltas por manĝoplukado, turnas ovojn kaj plue kovas. La idoj elnestiĝas kaj kuras post eloviĝo, sed ili estas manĝigataj de la ino dum duonmonato kaj restas ĉe ŝi dum unu jaro. Ilia plumaro estas kaŝebliga por malhelpi rabadon. Post monato ili ekflugas.
Monotropo
La monotropo (Monotropa) estas holarktisa genro kun du specioj, kiun oni antaŭe konsideris la tip-genro de la familio de monotropacoj (Monotropaceae) sed nun klasas inter la erikacoj.
La du specioj, Monotropa hypopitys (pinasparago) kaj Monotropa uniflora (indiana pipo, spirita planto) kreskas en la norda hemisfero, en la modera klimata zono. La specio M. uniflora mankas en Eŭropo kaj havas unu floron kiel montras la scienca nomo.
Atlaso Miller
La atlaso Miller estas portugala kartografia verko el la 16-a jarcento, kiu nun troviĝas en la franca nacia biblioteko en Parizo. Ĝi verŝajne estis kreita inter 1519 kaj 1522 de Pedro Reinel, Jorge Reinel kaj Lopo Homem kaj ilustrita de António de Holanda.
Monotropo
vidu ankaŭ
monotropio
Atlaso Miller
Laŭ siaj aŭtoroj la atlaso foje estas nomata "atlaso Lopo Homem / Reinéis" ("Reinéis" estas la portugala pluralo de "Reinel"). La nomo "Miller" estas tiu de iama posedanto.
La atlaso estas fama provo registri la geografian scion akiritan per la esplorvojaĝoj inter 1480 kaj 1520 (Bartolomeu Dias, Kristoforo Kolumbo, Paulo da Gama, Vasco da Gama, Amerigo Vespucci).
La interpretado de la mapoj en la atlaso ne ĉiam estas facila. Ĝi ekestis antaŭ la ekspedicio de Fernão de Magalhães ĉirkaŭ la mondon kaj ŝajnas sugesti, ke tia vojaĝo ne estas ebla.
Viskonsino
Viskonsino (Wisconsin [ŭis-KAN-sn]) estas usona subŝtato. Ĝi fariĝis la 30-a subŝtato de Usono la 29-an de majo 1848.
En la fruaj jaroj de la 19-a jarcento, la ŝtaton setlis kultivistoj el Usona Nov-Anglio, kaj malfrue germanaj, skandinaviaj, polaj kaj nederlandaj.
La loĝantaro estis de 5 771 337 (en 2015). La ĉefurbo estas Madisono.
La rivero Viskonsino estas alfluanto de la rivero Misisipo en Viskonsino. Proksimume 692 km longa, ĝi estas la plej longa rivero de la ŝtato.
Kantonoj
Entute ekzistas 72 kantonoj (aŭ distriktoj) en Viskonsino. Pri la jenaj jam ekzistas apartaj e-lingvaj artikoloj:
Plumbovireo
La Plumbovireo (Vireo plumbeus) estas specio de birdo de la familio de Vireedoj kaj genro de Vireoj, kiuj estas malgrandaj paserinoj de Ameriko, de koloroj olivverdecaj al sablokoloraj.
Tiu specio teritorias kaj reproduktiĝas el interna okcidenta Usono nome el sudorienta Montano kaj okcidenta Suda Dakoto suden al la marbordo de Pacifiko de Meksiko, inklude la plej sudajn regionojn de Suda Malsupra Kalifornio kaj ĝis Honduro. Ĝi estas komuna reproduktanto ekzemple en Utaho. Ĝi estas migranta, kiu moviĝas al la suda parto de sia teritorio vintre, kaj ties vivejo ĝenerale estas el malferma pinarbaro aŭ miksita kun junipero, kverko aŭ eĉ en ĉeriveraj arbaroj.
La Plumbovireo estas 12 cm longa, kun tre grizaj kapo, dorso kaj flankoj, kaj tre kontrastaj blankecaj subaj partoj. Ĝi havas blankajn tre markatan okulringon kunigitan al superokula strio al supra makzelo kaj blankajn flugilstriojn. Ene de la okulringo la okulo ŝajnas pli granda ĉar malhelas ankaŭ iriso. La beko estas fortika ĉebaze kaj nigreca kaj el la suba makzelo venas malhela traokula strio kiu klare dividas la okulringon. Estas du blankaj flugilstrioj ne tre markataj en flugiloj de plumoj malhelbrunaj kun blankecaj bordoj. Ne estas apenaŭ olivverdecaj aŭ flavaj partoj kaj nur foje iom da tre malmulta kaj helflava nuanco en flankoj aŭ ventro, sed ĝenerale estas tre griza birdo, malkiel ĉe plej granda parto de vireoj; tiu grizeco nomigas la specion kaj en Esperanto kaj en la latina scienca nomo kie la komparo samas: griza kiel plumbo.
La konstanta kanto konsistas el mallongaj akre fajfecaj frazoj de kelkaj notoj, separataj ĉirkaŭ 2 sekundoj. La frazoj ofte alternas per fino ĉu en alta nota ĉu en malalta, kio havigas impreson de demando kaj respondo.
La Plumbovireo konstruas tasforman neston en arbo aŭ arbusto el arboŝeleroj kaj sub la forko de branĉoj. La ino demetas 3 al 5 blankajn ovojn kun iom da brunaj punktoj. Ambaŭ gepatroj kovas 12 al 15 tagojn kaj zorgas la idojn; elnestiĝo okazas post 13 aŭ 14 tagoj. Tiu specio estas tre parazitata de la Brunkapa molotro kaj foje ankaŭ de la Bronzkolora molotro.
Ili manĝas preskaŭ nur artropodojn, kvankam ili manĝas fruktojn vintre.
Tiu specio estis iam konsiderata kiel apartenanta el sama specio kun la Kasina vireo kaj la Blukapa vireo. Nune tiu specigrupo estas nomata kiel la "Soleca vireo".
Yosuke Toji
Yosuke Toji (田路 耀介, n. ) estas japana futbalisto.
Li ekde la jaro 2020 futbalas ĉe la unua vira teamo de la klubo Zweigen Kanazawa.
Károly Kernstok
Károly KERNSTOK [kAroj kernŝtok], hungare Kernstok Károly estis eminenta hungara pentristo.
Vivo
Li naskiĝis en Budapeŝto la 23-an de decembro 1873, li mortis en Budapeŝto, la 9-an de junio 1940. Li frekventis en Budapeŝto faklernejon pri pentroarto. Poste li lernis pentradon en Munkeno kaj Parizo, fine denove en Budapeŝto. En 1907 li fondis grupon Okopoj. En 1919 li instruis kaj apogis la komunistojn, tial li rifuĝis al Berlino. En 1926 li hejmenvenis kaj longe vivis en Nyergesújfalu. Foje li vizitis artkolonion de Szolnok. Ekspozicioj okazis en 1911, 1917, 1922, 1928 kaj en 1951.
Envica domo
Envica domo, estas domo kiu situas en vico kaj je ambaŭ flankoj estas enfermita de alia, plejofte identa domo. Ofte estas 4 aŭ pli da domoj en la vico, kun je ambaŭ anguloj anguldomo kiu plejofte havas pli grandan terpecon, kaj kelkfoje aŭtejon. Envicaj domoj ĝenerale havas antaŭ- kaj postĝardenon.
NGC 1685
NGC 1685 (aliaj indikoj — PGC 16222, MCG -1-13-32, IRAS04500-0301) estas galaksio en konstelacio Oriono.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Diabloinsulo
Diabloinsulo (Île du Diable) estas la plej malgranda insulo de la Îles du Salut (Savinsuloj) en la Kariba Maro apud Franca Gujano. Ĝi estas rokeca insulo de 14 hektaroj. Ĝi havas la geografian pozicion.
Lopo Homem
Lopo HOMEM (16-a jarcento) estis portugala kartografo kaj kosmografo.
Diabloinsulo
Historio
De 1852 ĝis 1946 la insulo servis kiel punlaborejo de Francio. La cirkonstancoj en la punejo sur la insulo ne estis tiel malbonaj kiel sur la kontinento de Franca Gujano (apud Kuru), sed la insulo tamen estis simbolo por tio.
Lopo Homem
Biografio
Ne estas sciate, kiam kaj kie Homem naskiĝis. Preskaŭ certe li naskiĝis fine de la 15-a jarcento, ĉar en 1517 li ricevis de Emanuelo la 1-a la privilegion produkti kaj ripari la kompasajn nadlojn de ĉiuj ŝipoj. Aliaj personoj farantaj tiun laboron devis pagi al Homem 20 cruzados. La privilegio estis renovigita en 1524 de Johano la 3-a.
En 1524 li estis ano de la komisiono Badajoz-Elvas, komisiita de la reĝoj portugala kaj hispana por marki la limojn de mar-veturado inter la du landoj.
Diabloinsulo
Historio
Unu el la plej konataj personoj, kiuj estis malliberigitaj sur Diabloinsulo, estis, kadre de la Dreyfus-skandalo, la franca kapitano Alfred Dreyfus, kiu en 1895 registris la terurajn cirkonstancojn kaj pro tio la publiko konatiĝis kun la insulo. En 1938 pere de la libro Dry guillotine (seka gilotino) la situacio estis montrata al la mondo, post kio en la sama jaro oni decidis ne plu sendi kaptitojn al la insulo. En 1946 la punlaborejo ĉesis ekzisti.
Lopo Homem
Biografio
En 1531 li ricevis dumvivan renton de 20.000 real-oj, kiu en 1532 estis altigita je pliaj 5.000.
Diabloinsulo
Historio
En 1973 la libro Papilio de la franco Henri Charrière, kiu ankaŭ estis kaptito sur la insulo, estis filmata.
Lopo Homem
Biografio
Diogo Homem, filo de Lopo Homem, same estis kartografo.
Verkoj
Lia unua konata verko estas astronomia mapo, verŝajne el 1519, retrovita en Londono en 1930. Plia stelmapo lia el 1554 ekzistas en Florenco. La nacia biblioteko de Lisbono posedas marmapon, kiun Armando Cortesão atribuis al Homem. Tre konata estas lia kontribuo al la atlaso Miller (1519–1521), kiun li faris kune kun Pedro Reinel kaj Jorge Reinel.
Diabloinsulo
Historio
La insulo nun estas uzata de la Eŭropa Spac-Agentejo (ESA) por radiokomunikado dum la lanĉado de satelitoj.
Blera
Blera estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Latio kaj al la provinco Viterbo. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Barbarano Romano, Canale Monterano (RM), Monte Romano, Tolfa (RM), Vejano, Vetralla kaj Villa San Giovanni in Tuscia.
Historio
Oni povas dati la originon de Blera ĉirkaŭ la 8a-7a jc a.K., kiel montras la multnombraj nekropoloj ĉirkaŭ la vilaĝo. Kvankam sur la altebenaĵo estis malkovritaj restaĵoj dateblaj je la malfrua Bronz-epoko.
La vilaĝo naskiĝis, kiel la plej multaj tiuepoke, el la kuniĝo de Fer-epokaj vilaĝoj, sur tof-roka sperono ĉe la kunfluejo de du riveretoj: Biedano kaj Ricanale. La latina nomo, Blera, citita de diversaj fontoj tiuepokaj (Strabo, Plinio la pli maljuna, Ptolemeo, Tabula Peutingeriana), konserviĝas ĝis la mezepoko, kiam, ni trovas Bleda, kaj poste Bieda, ĝis 1952, kiam la urbo reakiras la originan nomon.
La plej grava periodo de la vilaĝo certe estas tiu etruska, dum la Arkaika Periodo (7a-5a jc a.K.), kiam, unue sub la influo de Tarquinia kaj poste de Cerveteri, ĝi atingas la riĉecon montratan de la vastaj nekropoloj ĉirkaŭantaj ĝin. Tiuepoke Blera situis centre de kruciĝo de vojoj kunligantaj Cerveteri kaj Tarquinia al alia internregionaj urboj, kiel Norchia,Tuscania, Castel d'Asso, Volsinii (Orvieto), Veio.
La graveco de Blera plu daŭris dum la Respublika kaj Imperia epokoj de Romo, kiam tra la vilaĝo pasis la Klodia Vojo, konsula vojo kunliganta Romon al Cosa. El ĉi tiu Vojo, krom diversaj gorĝoj fositaj en la tofo restas la du pontoj (Ponte del Diavolo, kaj Ponte della Rocca), respektive de la 1a kaj 2a jc a.K. Dum la Imperia Epoko ĝi estis nomumita Municipo kaj havis ankaŭ propran magistraton. Al tiu epoko apartenas diversaj maŭzoleoj kaj multnombraj restaĵoj de kamparaj vilaoj dissemitaj en la ĉirkaŭa kamparo. Kun la falo de la Romia Imperio, komenciĝas ankaŭ la dekadenco de la urbo.
Blera estis unu el la unuaj episkopejoj kaj havis siajn proprajn episkopojn de la jaro 457 ĝis 1093, kiam ĝi estis kunigita al la episkopejo de Toscanella (hodiaŭa Tuscania); en 1192 ĝi estis kunigita al tiu de Viterbo. Tradicio indikas en Sankta Vivenzio (hodiaŭa protektanto de la vilaĝo) la unuan episkopon. En Blera vivis ankaŭ, inter la 4a kaj 5a jc Sankta Sensia Martire.
En Blera naskiĝis du papoj: Sabiniano (604-606) kaj Pasquale II (1099-1118).
En la jaro 772 ĝi estis unuafoje detruita, post sieĝo, de la Reĝo Desiderio, kiel respondo al la papo Adriano I, kiu postulis la redonon de la teritorioj okupitaj de Longobardoj.
En 1516 la papo Leono X donacas ĝin, kiel feŭdon, al Don Lorenzo Anguillara el Ceri kaj sub ĉi tiu familio ĝi restos ĝis la jaro 1572, kiam mortos, sen heredantoj, la filo, Don Lelio. De tiam ĝis 1870 estos administrata de la Eklezio.
Kun la komeco de Romantikismo kaj revalorigo de la antikvaj civilizacioj, la vilaĝo estas priskribita en diversaj verkoj pri etruskoj, el kiuj la plej fama estas tiu de George Dennis: "The cities and cemeteries of Etruria"(Urboj kaj nekropoloj de Etruskio).
Dum la jardekoj '50 kaj '60 la Sveda Arkeologia Instituto, sub la direktado de la Sveda Reĝo Gustavo Adolfo VI, komencas sisteman studon kiu kondukos al la malkovro de la etruskaj vilaĝo de San Giovenale kaj de Luni ĉe Mignone.
Filipinoj
Filipinoj (filipine: Pilipinas [ˌpɪlɪˈpinɐs]), oficiale Respubliko Filipinoj (filipine: Republika ng Pilipinas, angle: Philippines kaj Republic of the Philippines, hispane: Filipinas kaj República de Filipinas, iloke: Filipinas kaj Republika ti Filipinas, cebue: Pilipinas kaj Republika sa Pilipinas) estas suverena lando en sud-orienta Azio, konsistanta el malaja arkipelago da 7 641 insuloj en okcidenta Pacifiko. La landnomo devenas de la hispana reĝo Filipo la 2-a. La sudĉina maro disigas la insularon de Vjetnamio en okcidento, Celebes-maro de Indonezio en sudo. Respubliko Filipinoj estas la kvine plej granda insula ŝtato de la mondo.
Laŭ la Instituto por Medio kaj Homa Sekureco de la Universitato de Unuiĝintaj Nacioj, la Filipinoj viciĝas en la tria loko (en 2011) laŭ la riska skalo pro probableco de naturaj katastrofoj tutmonde. La lando situas en la deka loko, denove tutmonde, por la probableco de minacoj al biodiverseco kaj la loĝantaro pro la klimata ŝanĝo, kaj situas kvina inter la landoj plej tuŝotaj de la marnivela altiĝo.
Rothenburg LU
-
La Wantzenau
La Wantzenau (jen francigite, prononco aŭ, origine germane kaj alemane Wanzenau, prononco ) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Bas-Rhin, en la historia kultura regiono regiono Alzaco kaj la nuna administra regiono Grand Est ("Granda Oriento"). Fine de en la komunumo vivis.
Rothenburg LU
Rothenburg estas komunumo en la distrikto Hochdorf en Kantono Lucerno, Svislando. Ĝi havis 7118 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.
Filipinoj
Geografio
Filipinoj estas insula lando formata de arkipelago de pli ol 7 600 insuloj situaj sudoriente de Azio. La distanco ĝis la okcidenta marbordo de la Pacifiko estas de ĉirkaŭ 1 210 km.
La Wantzenau
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas france Wantzenauviens kaj germane Wanzenauer.
Rothenburg LU
Geografio
La komunumo Rothenburg situas norde de la urbo Emmen kaj apartenas kune kun Emmen al la aglomeraĵo de la kantonĉefurbo Lucerno.
Látky
Situo
Látky situas inter montoj, laŭ traira flankovojo. Hriňová troviĝas je 9 km.
Filipinoj
Geografio
Limas oriente kun la Filipina Maro, okcidente kun la Sudĉina Maro, kaj sude kun la Sulavesa Maro. Sude troviĝas la insuloj de Molukoj kaj Sulaveso en Indonezio, sudoriente la malajzia parto de Borneo kaj rekte norde estas Tajvano. Filipinoj estas inter 116° 40' kaj 126° kaj 34' Or longitudo, kaj 4° 40' kaj 21° 10' N latitudo.
Látky
Historio
La unua mencio okazis pri la domaro en 1734. En 1895 vitrofarejo ekfunkciis. Ĝis Traktato de Trianon la loko apartenis al Hungara reĝlando, al Zólyom (reĝa departemento), al distrikto de Zvolenská Slatina, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 1952 Látky ricevis la rangon vilaĝo, kie vivis en 2001 627 homoj, (614 slovakoj).
Rothenburg LU
Najbaraj komunumoj
La komunumo Rothenburg limas en nordo al Rain, en oriento al Eschenbach, en sudo al Emmen, kaj en okcidento al Neuenkirch.
Filipinoj
Geografio
Aliaj ne tiom etendaj insuloj, sed gravaj pro diversaj tialoj (historiaj, kulturaj, ekonomiaj ktp.) estas Corregidor, Mindoro, Cebuo ktp.
Rothenburg LU
Trafiko
Rothenburg disponas pri stacidomo ĉe la trajnlinio de la Svisaj Federaciaj Fervojoj de Olten al Lucerno.
Filipinoj
Geografio
Biogeografie Filipinoj apartenas al la sundalanda-filipina ekoprovinco de la orientalisa ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF). La Filipinaj humidaj arbaroj estas diferantaj de tiuj de Sunda Lando.
Rothenburg LU
Trafiko
La nacia svisa aŭtovojo A2 pasas laŭlonge de la suda komunumlimo kaj la plej proksima alveturejo situas 2 km de la vilaĝocentro en Emmen-Nordo.
Filipinoj
Geografio
La Filipina plato estas inter la mezgrandaj tektonaj platoj de la mondo. Kiel ĉiuj tektonaj platoj ĝi estas parto de la litosfero. La plato ampleksas parton de la Pacifika Oceano oriente de la insulara ŝtato Filipinoj kaj sudoriente de Japanio. En la oriento la multe pli granda pacifika plato ŝoviĝas sub la filipinan, tie en la oceano troviĝas la profunda Mariana Fosego. La Filipina Fosego (ankaŭ Filipina Profundo, Mindanaa Fosego, kaj Mindanaa Profundo) estas submara fosego oriente de la Filipinoj. Je ĝia plej profunda punkto, la fosego atingas 10,540 m.
Rothenburg LU
Historio
La unua skriba mencio de Rothenburg datiĝas el dokumento de la jaro 1130, kiu mencias certan Senjoron Walther von Rodemburg.
Filipinoj
Biodiverseco
Filipinoj estas megadiversa lando. Ok ĉefaj tipoj de arbaroj estas distribuitaj tra Filipinoj; nome de dipterokarpoj, de betuloj, de pinoj, de molave (Vitex parviflora), malaltaj montarbaroj, altaj montarbaroj aŭ muskarbaroj, mangrovoj, kaj ultrabazaj arbaroj. Je 2021, Filipinoj havas nur 7 milionojn da hektaroj de arbaroj, laŭ oficialaj ĉirkaŭkalkuloj (ĉirkaŭ 23% de la totala terareo de la lando), kvankam fakuloj plendas, ke la reala cifero estas tre verŝajne multe pli malalta. Senarbarigo, ofte rezulto de eksterleĝa lignoproduktado, estas akra problemo en Filipinoj. Arbarkovro malpliiĝis el 70% de la totala terareo de la lando en 1900 al ĉirkaŭ nur 18.3% en 1999.
Rothenburg LU
Historio
La Baronoj de Rothenburg estis unu el la plej potencaj kaj militemaj familioj de la tuta regiono kaj flegis intensivan malamikecon kun la urbo Lucerno. En la jaro 1285 la familio formortis. La Habsburgoj estis la heredantoj de la Rothenburgoj kaj transformis ilian posedaĵon al voktejo. En la jaro 1371 ili koncedis al Rothenburg la urborajton por krei kontraŭpotencon kontraŭ la fortiĝanta urbo Lucerno. La 28-an de decembro 1385 la lucernanoj konkeris la urbeton kaj detruis la kastelon kaj la urbomuron.
Filipinoj
Biodiverseco
Ĉirkaŭ 1 100 surteraj vertebrulaj specioj povas esti trovataj en Filipinoj kiel ĉirkaŭ 100 mamulaj specioj kaj 243 birdospecioj supozeble ne ekzistantaj aliloke. Filipinoj havas unu el la plej altaja proporcioj de malkovroj en la mondo kun dek ses novaj specioj de mamuloj malkovritaj en la lastaj dek jaroj. Pro tio, la proporcio de endemieco de Filipinoj pliiĝis kaj plej verŝajne plu pliiĝos. Partoj de la filipinaj marakvoj enhavas la plej altan diversecon de marbordaj fiŝoj en la mondo.
Rothenburg LU
Historio
Post la Batalo de Sempach en la jaro 1386 la lucernantoj tiam transprenis la regadon en Rothenburg, kiu tiel perdis sian urborajton. La Lucernanoj kreis nun lucernan distrikton Rothenburg, kies vokto havis sian sidejon en Lucerno. Rothenburg tamen estis nur la ĉefloko de la interna parto de la voktejo, dum la ĉefloko de la ekstera voktejparto estis Hochdorf. Ek de 1803 Rothenburg estas parto de la lucerna distrikto Hochdorf.
Filipinoj
Biodiverseco
Grandaj reptilioj estas la Filipina krokodilo kaj la Mara krokodilo. La plej granda krokodilo en kaptiveco, konata surloke kiel Lolong, estis kaptita en la suda insulo Mindanao, kaj mortis la 10an de Februaro, 2013, pro pneŭmonio kaj korspira halto. La nacia birdo, konata kiel Filipina aglo, havas la plej longan korpon inter ĉiuj agloj; ĝi ĝenerale estas 86 ĝis 102 cm longa kaj pezas 4.7 ĝis 8.0 kg. La Filipina aglo apartenas al la familio Akcipitredoj kaj estas endemia de la pluvarbaroj de Luzono, Samar, Leyte, kaj Mindanao. Filipinoj havas la trian plej altan nombron de endemiaj birdoj en la mondo (malantaŭ Indonezio kaj Aŭstralio) kun 243 endemioj. Elstaraj birdoj estas la ĉiela monarko (Hypothymis coelestis), la dasikrotafo (Dasycrotapha speciosa), la ruĝpuga kakatuo (Cacatua haematuropygia), la koĉia eritropito (Erythropitta kochi), la Sulua antrakocero (Anthracoceros montani), la ruĝa kalao (Buceros hydrocorax), la Luzona korkolombo (Gallicolumba luzonica) kaj la Fajrbrusta fruktokolombo (Ptilinopus marchei).
Rothenburg LU
Fontoj
Tiu-ĉi artikolo baziĝas plej-parte sur libera traduko de la teksto pri Rothenburg en la germanlingva vikipedio.
Filipinoj
Biodiverseco
Filipinaj marakvoj enhavas ĝis 2 200 000 km², kiuj produktas unikan kaj diversan marvivon, kaj gravan parton de Korala Triangulo, teritorio kunhavata kun aliaj landoj. La totala nombro de koralaj kaj marfiŝaj specioj estis ĉirkaŭkalkulita je 500 kaj 2 400 respektive. Novaj registroj kaj specimalkovroj pluas. La Rifo Tubbataha en la Sulua Maro estis deklarita Loko de Monda Heredo en 1993. Filipinaj akvoj eltenas ankaŭ la kultivadon de fiŝoj, krustuloj, ostroj kaj algoj. Unu specio de ostro, nome Pinctada maxima, produktas perlojn kiuj estas nature orkoloraj. Tiaj perloj estis deklaritaj "Nacia Gemo".
Kun ĉirkaŭ 13 500 plantospecioj en la lando, el kiuj 3 200 estas unikaj de la insuloj, Filipinaj pluvarbaroj enhavas amplekson de flaŭro, inklude multajn rarajn tipojn de orkidoj kaj raflezio. Multaj specioj estas endanĝerigitaj kaj sciencistoj diras, ke Sudorienta Azio, al kiu apartenas Filipinoj, frontas katastrofan formortan proporcion de 20% fine de la 21a jarcento parte pro habitatoperdo rezultinta el senarbarigo.
Historio
La historio de Filipinoj komenciĝis per la alveno de homaj estuloj pere de teraj pontoj en la supra Paleolitiko antaŭ pli ol 30 000 jaroj. La valo de Kagajan, en la nordo de insulo Luzono entenas ŝtonajn ilojn, kiuj atestas la ĉeeston de homedoj, ĉasistoj de grandaj bestoj, kiel la stegodontoj (prahistoriaj elefantoj), rinoceroj, krokodiloj, testudoj, aproj kaj damaoj.
Tiuj insuloj fariĝis ĝenerale memstaraj indiĝenaj reĝlandoj. Ili havis komercajn rilatojn kun suda Ĉinio kaj kulturajn rilatojn kun Hindio pere de la nunaj malajaj kaj indoneziaj teritorioj. En 1380 estis enkondukita Islamo en la sudaj insuloj. La historio je eŭropeca vidpunkto komenciĝis kun malkovro de la insularo fare de portugala ŝipisto Fernão de Magalhães (servanta la hispanojn) en 1521. Ekde 1565 Filipo la 2-a (Hispanio) faris hispanaj kolonioj laŭvice la insulojn, kies nomo estis "Nova Hispanio". Tiuj insuloj pli frue estis memstaraj indiĝenaj regnoj. En 1571 jam fondiĝis Manilo, kiel administrejo kaj kolonia ĉefurbo. La lando estis grava komerca centro de la hispanoj.
La hispana dominado unuafoje unuigis la insulojn, kvankam la reala povo neniam estis tre granda ekster la ĉefurbo kaj kelkaj teritorioj. La insularo estis administrita nerekte el la kolonio Nova Hispanio, t.e. la nuna Meksiko, de 1565 ĝis 1821, kiam ĝi komencis esti administrata rekte el Hispanio, post la sendependiĝo de la plejmulto de la amerikaj kolonioj. Dum tiu periodo eniris la insulojn la bazaj trajtoj de la eŭropa civilizo, floris la komerco kaj kreiĝis la ĉefaj urboj. Ankaŭ estis enkondukita la katolikismo, ankoraŭ nun la ĉefa religio de la lando. La oficiala lingvo estis la hispana, kvankam plejmulto de la loĝantaro plu parolis la lokajn lingvojn.
Fine de la 19-a jarcento komenciĝas sendependista movado. Unu el la ĉefaj figuroj estis la okulkuracisto José Rizal, aŭtoro de literaturo en la hispana kaj prestiĝa intelektulo. Lia ekzekuto fare de la koloniaj aŭtoritatoj en 1896 faris lin nacia heroo, kaj plifortigis la sendependisman movadon. Tiu ĉi movado kongruis kun la samtempaj movadoj en Kubo kaj Portoriko, kaj ebligis la enmiksiĝon de Usono en la movado.
La Filipina Revolucio (en angla: Philippine Revolution; en filipina: Himagsikang Pilipino; en hispana: Revolución Filipina aŭ Guerra de Filipinas) estis revolucio kaj posta armita konflikto luktata inter la popolo kaj la insurekciantoj de Filipinoj kaj la hispanaj koloniaj aŭtoritatoj de la Hispana Azi-Oceanio, de la Hispana Imperio. La Filipina Revolucio startis en aŭgusto 1896, kiam la hispanaj aŭtoritatoj malkovris Katipunan, nome kontraŭ-kolonia sekreta organizo. Dum amaskunveno en Kalookano, la estroj de Katipunan organizis sin en revolucia registaro, nomis la ĵus establitan registaron "Haring Bayang Katagalugan" (Tagaloga Respubliko), kaj malferme deklaris tutlandan armitan revolucion. Bonifacio alvokis al atako al la ĉefurbo Manilo. Tiu atako malsukcesis; tamen, la ĉirkaŭaj provincoj ekribelis. Partikulare, ribeluloj en Kavito estritaj de Mariano Álvarez kaj Emilio Aguinaldo (kiuj estis el du diferencaj frakcioj de Katipunan) sukcesis atingi gravajn venkojn. En 1897 la estreco venis al Aguinaldo, kiu regis la la ĵus formitan revolucian registaron. Tiun jaron, la revoluciuloj kaj la hispanoj subskribis la Pakton de Biak-na-Bato, kiu provizore malpliigis la konfliktojn. Aguinaldo kaj aliaj filipinaj oficiroj ekziliĝis en la kolonio Brita Hongkongo en suda Ĉinio.
Dum la uson-hispana milito en 1898 la usona ŝiparo venkis la hispanojn. Oni deklaris sendependan respublikon, sed Usono aneksis la landon. Disvolviĝis nova sendependa milito. La Filipin–usona milito (en angla Philippine–American War, ankaŭ Filipino–American War, Philippine War, Philippine Insurrection aŭ Tagalog Insurgency, en Filipina lingvo: Digmaang Pilipino–Amerikano; en hispana lingvo: Guerra filipino–estadounidense), estis armita konflikto inter la Unua Filipina Respubliko kaj Usono kiu daŭris el 4a de februaro, 1899, ĝis la 2a de julio, 1902. La luktado startis inter fortoj de Usono kaj tiuj de la Filipina Respubliko la 4an de februaro, 1899, en tio kio iĝos konata kiel la Batalo de Manilo de 1899. La 2an de junio, 1899, la Unua Filipina Respubliko oficiale deklaris militon kontraŭ Usono. La milito oficiale finis la 2an de julio, 1902, per venko de Usono. Tamen, kelkaj filipinaj grupoj — estritaj de veteranoj de Katipunan, nom filipina revolucia societo — plue batalis kontraŭ la usonaj fortoj dum kelkaj pliaj jaroj.
Nur en 1913 finiĝis la bataloj kaj la insularo oficiale apartenis al Usono. En 1935 Filipinoj ricevis aŭtonomion, sed konstituis kun Usono la novan enton Filipina Komunumo. Inter 1941-1945 Japanio okupis la landon dum la Dua Mondmilito. Post la usona reokupo en 1946 Usono akceptis plenan sendependecon de Filipinoj. Ekde la 1970-aj jaroj industria impeto komenciĝis, simile al Japanio.
Post la reala sendependiĝo estis formita Respubliko. La ekonomio kreskis dum la jardekoj de la 50-aj kaj 60-aj, renversante la fortan damaĝon faritan de la Mondmilito. kaj ekde la 1970-aj jaroj industria impeto komenciĝis, simile al Japanio. La Sudorientazia Traktatorganizo (en angla Southeast Asia Treaty Organization, do SEATO, komparu kun NATO) estis internacia organizaĵo por kolektiva kontraŭkomunisma defendo en Sudorienta Azio kreita pere de la Sudorientazia Kolektiva Defendotraktato, aŭ Manila Pakto, subskribita en Septembro 1954 en Manilo.
De 1965 ĝis 1986 la historion de Filipinoj dominis la figuro de Ferdinand Marcos, kiu diktatoris la landon. Li enkondukis militjuron en 1972 por kontraŭbatali protestojn. La korupto estis ege videbla. En 1981 li forigis tiun tipon de regado, sed plu regis nedemokratie. En 1983 estis murdita la gvidanto de la opozicio Benigno Aquino, kaj la protestoj intensiĝis. Respublikana elekto en 1986 estis gajnita de la vidvino de Aquino, Corazón Aquino, malgraŭ la ĝenerala fraŭdo, kaj Marcos devis fuĝi el la lando kun sia familio. De tiu jaro sinsekvas regulaj elektoj, malgraŭ kutimaj balotaj problemoj kaj relativa politika malstabileco.
Administrado
Ili havas prezidenton oficiale. La lando administracie dividiĝas en 79 provincoj. Prie detala artikolo estas Provincoj de la Filipinoj.
La plej grandaj urboj
La barokaj preĝejoj de la Filipinoj kaj la historia urbo Vigan estas ankaŭ historiaj lokoj listigitaj kiel Mondaj Heredaĵoj.
Edukado
La Universitato de Filipinoj (UF) enhavas 7 konsistajn universitatojn (KU-jn), 1 aŭtonoman altlernejon kaj 4 bazajn edukado-lernejojn situantajn en 15 kampusoj tra la lando. La unua KU malfermigis la Universitaton de Filipinoj Manilo en Manilo dum 1909 kun la Kolegiojn de Belartoj, kaj la Kolegio pri Medicino. La KU en Los Baños estis ankaŭ komencita kiel la Universitato de Filipinoj Los Baños kun la Kolegio pri Agrikulturo dum la sama jaro. 5 aliaj KU poste estis establitaj; la lasta ekde 2002 estas la Universitato de la Filipinoj Baguio en Baguio, malgraŭ ke ĝi formiĝis 41 jarojn pli frue (en 1961); la Universitato de la Filipinoj Diliman en Kezonurbo, la kvara KU kiu estis establita en 1949, estas la pli granda KU kaj la sidloko de administrado de la UF. En 2008, la Universitato de Filipinoj iĝis Nacia Universitato laŭ Akto 9500.
Reĝimo
Filipinoj estas reprezenta respubliko. Nuna prezidento estas Rodrigo Duterte ekde 2016.
Homaj rajtoj
La homrajtaj organizoj plurfoje akuzis la registaron de prezidentino Arroyo pri persekutado de la opozicio. Laŭ polica informo, de 2001 al junio 2008 estis mortiĝitaj agitantoj. Karapatan, filipina homrajta organizo, atestas pri dekoj malaperintaj kaj 902 mortigitaj sindikatgvidantoj, ĵurnalistoj, sacerdotoj kaj farmistgvidantoj. Siaflanke la filipina registaro akuzis opozicion, inkluzive de la Nacia Demokrata Fronto de Filipinoj, pri militkrimoj.
Akuzoj fare de la Permanenta Popola Tribulano
En 1980 en Antverpeno (Belgio) okazis unua sesio por Filipinoj fare de tiu tribunalo. Rezulte la reĝimo de Ferdinand Marcos estis kondamnita pro «krimoj kontraŭ la Filipina- kaj Bangsa Moro popoloj».
La 21-25-an de marto 2007 en Hago (Nederlando) okazis dua sesio por Filipinoj, dum kiu sep ĵurantoj ekzamenis la akuzojn registritaj de homoj kaj homrajtoj organizoj. Rezulte de ĉi tiu asizo la registaro de filipina prezidantino Arroyo kaj tiu de usona prezidanto George W. Bush estis kondamnitaj pro la «malobservoj de la rajtoj de la filipinaj homoj», ke egalas «krimojn kontraŭ humaneco». Estis asertite, ke pli ol 8 milionoj da filipinanoj estis forpelitaj el la lando pro politikaj kaj ekonomiaj krizoj.
Ankaŭ ĵurantoj kondamnis kiel «senhonta» politikon de nederlanda registaro, kiu, laŭ ili, neglektas homajn rajtojn, por akiri profitojn por samlandaj koncernoj. Ekzemple, la registaro konfiskis ĉiujn materialojn rilate al la tiu sesio tribunalo kaj ĵurantoj antaŭtimis, ke ili povus esti uzataj de la filipina reĝimo.