cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Anda komunumo
Membraj kaj asociigite ligitaj ŝtatoj
Krome la sekvaj du ŝtatoj havas observantan statuson:
Evergem
Evergem (nederlande, proksimuma prononco [E:v'rgem]) estas municipo en Belgio, en la nederlandlingva provinco Orienta Flandrio. Komence de la municipo havis  loĝantojn.
Ekde 1977, la municipoj Belzele, Doornzele, Ertvelde, Kerkbrugge-Langerbrugge, Kluizen, Rieme, Sleidinge kaj Wippelgem apartenas al Evergem, la ĉefa municipo.
Albert Huet (Transilvanio)
Albert HUET (aŭ Albrecht Huet), naskita en 1537 en Sibiu, mortinta samloke la, estis reĝa konsilisto kaj juĝisto en Sibiu. Li estis filo de la saksa grafo Georg Huet kaj de Barbara Armbruster.
Je la li faris paroladon en Alba Iulia antaŭ la hungara princo Sigmundo Báthori, por pledi, ke la saksoj en Transilvanio estas ne "nur gastoj" (latine: hospites), sed "civitanoj" (civites). Per tio li argumentis kontraŭ la tiama koncepto, ke ekzistas nur nobeloj kaj subuloj, ĉar inter la saksoj ne ekzistis nobeleco.
Unu el la tri centraj placoj de Sibiu portas lian nomon.
Vivo
La filo de saksa grafo lernis unue en Sibiu, poste en Vieno kie li servis soldate kaj administrante ĝis la jaro 1574 por diversaj imperiestroj (Karlo la 5-a, Ferdinando la 1-a, Rudolfo la 2-a). Post reveno patrujen li iĝis en 1577 ano de la urba konsilantaro kaj baldaj grafiĝis. Li iĝis ŝatata interparolanto, ekz. por Báthory pri itala politiko. En la 30.12.1582 Huet vojaĝis al Pollando al István Báthory por subsigni la Saksian kodekson. La rajtojn liberecajn de la transilvaniaj saksoj li defendis en la 10.6.1591 en la kongreso de Alba Iulia. En 1592 li fondis biblitekon por la lernejo en Sibiu kaj difinis novan taskaron por instruistoj kaj lernantoj. En 1594 li ĉeestis en la Parlamento de Kluĵo.
Josef Kurt kaj Karl Haffner verkis triaktan teatraĵon Albert Huet oder drei Bilder aus Siebenbürgens Vorzeit über sein Leben und Alter.
NGC 3833
NGC 3833 (aliaj indikoj — UGC 6692, MCG 2-30-20, ZWG 68.43, PGC 36441) estas galaksio en konstelacio Virgo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Hovhannes Tumanjan
Hovhannes Tumanjan (armene: Հովհաննես Թումանյան) (n. la 19-a de februaro 1869 - m. la 23-a de marto 1923). Li estis poeto kaj verkisto en armena lingvo ĉefe pri tragedioj, ofte pri la malfacilaj vivkondiĉoj de la armenaj loĝantoj de la regiono kie li naskiĝis, Lori.
Tumanjan naskiĝis en la vilaĝo Dsegh en Lori, Armenio. Lia patro Ter-Tadevos estis la vilaĝa paroĥestro, devenanto el aristokrata armena familio de Tumanian, branĉo de la Mamikonjan-oj, kaj lia patrino estis rakontistino tre interesita en la fabeloj, el kiuj Hovhannes inspiriĝis por sia verkartemo.
Kiam la Katolikoso de la Armena Apostola Eklezio ordonis al la rifuĝintoj de la okcidento ne eniri en la preĝejon kaj en la domon per la fundamento ke li mem ordonis tion kiel la Katolikoso de ĉiuj armenoj, Tumanjan respondis ke la rifuĝintoj povas serĉi helpon en la dormoĉambro de la Katolikoso mem sub ordono de la poeto de ĉiuj armenoj, titolo per kiu li estas populare konata.
Biografio
Lia patro estis Ter Matheos, nome pastro de la Armena Apostola Eklezio, kiu kantis kaj liturgiajn kantojn, kaj epikajn poemojn, akompane de ĉonguro, nome popola plukinstrumento. La patrino devenis el montara etoso. Li naskiĝis en Dsegh, en la provinco Lori, en la nordo de teritorio de la nuntempa Armena Respubliko; li devis foriri por studi unue en Stepanavan, poste en Tbiliso, ĉefurbo de Kartvelio kaj grava kulturejo de Transkaŭkazio (Armenio, Azerbajĝano kaj Kartvelio). Tie li vivos.
Pro la morto de sia patro li devis eklabori en 1887 kiel sekretario ene de la Armena Eklezio. Sed li forlasis tiun lasborlokon, kaj devis eniri en diversaj laboroj por vivteni sian familion de dek filoj. Lia kulturo estis ampleksa, nome pri rusaj (Lermontov, Puŝkin), germanaj (Goeto), britaj (Byron, Milton, Ŝekspiro), usonaj (Longfellow) kaj aliaj poetoj, kiujn li tradukis. Sed ĉefe influis lin la poemoj de H. Tumanjan, kaj tiel li dediĉis sin al rakontaj poemoj, kiel La hundo kaj la kato, La malbonŝanca komercanto, La monaĥinejo de la kolombo. Tiuj rakontoj temas pri bestoj aŭ homoj agantaj al surprizaj okazoj kaj precizaj finaj esprimoj.
Lia patrino, Sona (1842–1936), estis fervora rakontanto kun aparta intereso pri fabeloj. Tumanjan estis la plej maljuna el ok infanoj; liaj gefratoj estis Rostom (1871-1915), Osan (1874-1926), Iskuhi (1878-1943), Vahan (1881-1937), Astghik (1885-1953), Arŝavir (1888-1921), Artaŝ (1892-1916).
De 1877–1879, Tumanjan frekventis la parokan lernejon de Dsegh. De 1879–1883 ​​li iris al lernejo en Ĝalaloghli. Tumanjan estis sendita al Tbiliso en 1883, kie li studis en la lernejo Nersisjan de 1883-1877. Tumanjan skribis sian unuan poemon en la aĝo de 12, studante en la lernejo Ĝalalogli. Li loĝis ĉe la instruista domo dum kelka tempo kaj ekamis la filinon de la instruisto Vergine. Ekde 1893, Tumanjan laboris por periodaĵo Aghbjur, Murĝ, Hasker kaj Horizon kaj ankaŭ okupiĝis pri publika aktivismo.
En 1899, Tumanyan ekhavis ideon organizi kunvenojn de tiamaj armenaj intelektuloj hejme sur la strato Bebutov 44 en Tbiliso (nuna Amaghleba 18, en Sololaki). Baldaŭ ĝi fariĝis influa literatura grupo, kiu ofte kolektiĝis en la mansardo de la domo de Tumanjan. Vernatun signifas mansardon en la armena, kiu estis la nomo al kiu la grupo estis referita. Elstaraj membroj de la kolektivo estis Avetik Isahakjan, Derenik Demirĝjan, Levon Ŝant, Ghazaros Aghajan, Perĝ Proŝjan, Nikol Aghbaljan, Aleksandr Ŝirvanzade, Nar-Dos, Vrtanes Papazjan, Vahan Terjan, Arakel Babaĥanjan, Stepan Lisicjan, Mariam Tumanjan, Gevorg Baŝinĝagjan kaj multaj aliaj signifaj armenaj figuroj de frua 20-a jarcento. Kun kelkaj paŭzoj, ĝi ekzistis ĝis 1908.
En 1912 Tumanjan estis elektita prezidanto de la Kompanio de Kaŭkazaj Armenaj Verkistoj
En la aŭtuno de 1921, Tumanjan iris al Konstantinopolo por trovi subtenon de armenaj rifuĝintoj. Post monatoj pasigitaj tie, li revenis malsana. Post kirurgio en 1922, li komencis pliboniĝi. Sed en septembro, la malsano de Tumanjan denove progresis. Li estis translokigita al hospitalo en Moskvo, kie li mortis la 23-an de marto 1923.
Karierpinto
H. Tumanjan atingis karierpinton de rakonta poezio, ĉefe per Anuŝ kaj La kapto de la fortikaĵo Tmuk. Anuŝ enhavas ses kantojn, krom enkondukon. Tiu tragedia amhistorio iĝis inspiro de inter aliaj Armen Tigranjan por fama opero. La kapto de la fortikaĵo Tmuk temas al historia okazaĵo: la edzino de princo Tatul, trompita de la trukoj de Nadir Ŝah, de Persio, perfidas sian edzon kaj havigas la fortikaĵon al la irananoj. Poste tamen, la konkerinto mortigis ŝin. Tiu poemo estis inspio por la opero "Almast" de Aleksandro Spendiarjan. Nuntempe la statuo de ambaŭ artistoj staras ĉe la operejo de Jerevano.
Aliaj poemoj restis nefinitaj, kiel David de Sasuno kaj La fajrobirdo, ĉar la verkisto dediĉis sin al organizado de literatura grupo Vernatun (nome alta ĉambro) siahejme, kun amikoj, kiel ekzemple Avetis Aharonjan, Aleksandro Ŝirvanzade, Avetik Isahakjan kaj Nikol Aghbaljan, nome klubo kiu ludis gravan rolon en la armena kulturo ĝis la oktobra revolucio. Krome Tumanjan eniris en politikon. Dum la armen-tatara konflikto en 1905, li iĝis peranto inter partioj kaj sukcesis eviti la pligravigon de la milito en la provinco Lori. Li same klopodis dum la mallonga armenkartvela milito de 1919. Pro tiaj aferoj li estis arestita, kaj en 1908 kaj en 1911. Dum la armena genocido de 1915, li klopodis savi armenajn rifuĝintojn, kaj tiu sperto estis inspiro por du el liaj plej gravaj poemoj, nome Rekviemo kaj Al mia patrujo, en kiuj malverŝajne li ne montras tiom da hato al malamikoj.
Politika kaj publika aktivismo
Dum la registar-provokitaj armenaj-tataraj masakroj de 1905-1907, Tumanjan prenis la rolon de pacigisto, pro kiu li estis arestita dufoje. Tumanjan ankaŭ profunde kritikis la kartvelan-armenan militon de 1918. Tumanjan ankaŭ aktive okupiĝis pri predikado de la Evangelio. Dum li enmetis unu el siaj versoj "Estas nur unu vojo de savo; per Jesuo Kristo restanta en ĉiu el ni". En oktobro 1914 Tumanjan aliĝis al la "Komitato por Subteno de Militaj Viktimoj", kiu poste helpis rifuĝintojn de Armena Genocido ekloĝi en Eĉmiadzin.
En 1921 en Tbiliso li fondis la Domon de Armena Arto.
Literatura verkado
La laboro de Tumanjan estas simpla, natura kaj poezie inspirita samtempe. Ne hazarde dekoj da frazoj kaj esprimoj de la verkoj de Tumanjan fariĝis natura parto de la ĉiutaga lingvo de homoj, iliaj diroj, eldiroj kaj maksimumoj.
Tumanjan estas kutime rigardata en armenaj rondoj kiel "Poeto de ĉiuj armenoj". Li gajnis ĉi tiun titolon kiam la Katolikoso de Armenio ordonis, ke armenaj rifuĝintoj el la okcidento ne eniru iujn areojn de lia preĝejo kaj domo, ĉar li estas konsiderata kiel "La Katolikoso de ĉiuj Armenoj". Tumanjan responde bedaŭris tiun decidon asertante ke la rifuĝintoj povus serĉi helpon en la loĝejo de Katolikoso laŭ ordo de "La Poeto de ĉiuj Armenoj".
Li kreis tekstojn, fablojn, epopeojn kaj tradukojn al la armena de Byron, Goethe kaj Puŝkin.
La plej famaj verkoj de Tumanjan inkluzivas:
Heredaĵo
La verkoj de Tumanjan estis tradukitaj de Valerij Brjusov, Konstantin Balmont, Iosif Brodskij, Samuil Marŝak, Bella Aĥmadulina kaj aliaj.
La sekvaj lokoj ricevis la nomon de Tumanjan:
Ekster Armenio
Estas 2 muzeoj de Tumanjan en Armenio, unu en lia naskiĝloko Dsegh kaj alia en Erevano. La muzeo de Tumanjan en Erevano estis malfermita en 1953 Tumanyan's museum in Yerevan was opened in 1953. .
En aŭtuno de 2011 la registaro de Armenio aĉetis la domon de Tumanjan en Tbiliso de sia kartvela posedanto kaj ĝiaj ŝlosiloj estas nuntempe konservitaj ĉe la Verkista Unio de Armenio. La domo supozeble staros kiel muzeo.
Plascheid
Plascheid estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Bitburg-Prüm de la federacia lando Rejnlando-Palatinato, kaj apartenas al la komunumaro Suda Ejfelo (Verbandsgemeinde Südeifel), administra ligo de pluraj najbaraj komunumoj, kiu ekestis la 1-an de julio 2014. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Makedonio (regiono)
La referenco al Makedonio kiel pure geografia regiono de sudorienta Eŭropo (Balkanio) variis laŭlonge de la historio, ĉar ĝi apartenis tute aŭ dividita diference al diversaj ŝtatoj.
Difini la geografiajn limojn de Makedonio estas io partikulare malfacila ĉar estas multaj diferencaj priskriboj laŭ la lando priskribanta aŭ la partio interesato. Tamen, plej komune Makedonio estas komprenita kiel areo inter: la rivero Nestos kaj la montoj Rodopoj, oriente; la montoj Stara Planina, norde; la albanaj montoj de Jablanica kaj la lagoj Ohrid kaj Prespa, okcidente; kaj la montoj Grammos kaj Olimpo, sude.
La geografia makedonia areo estas aktuale dividita inter la greka Makedonio (52,4 %), Nord-Makedonio (35,8 %), Bulgario (10,1 %) kaj, laŭ mapoj, Albanio (1,4 %) kaj Serbio (0,3 %).
Tuvala dolaro
La tuvala dolaro kaj la aŭstralia dolaro estas la du valutoj oficiale uzataj en la oceania ŝtato Tuvalo. Unu tuvala dolaro estas dividita je cent cendoj. La internacia valuta kodo laŭ la normo ISO 4217 estas TVD. La valuto estas ligata al la aŭstralia dolaro je kurzo 1=1. Moneroj de la tuvala dolaro estis produktitaj inter la jaroj 1976 kaj 1994, kaj daŭre cirkulas kiel oficiala pagilo en Tuvalo, paralele al moneroj kaj monbiletoj de la aŭstralia dolaro. La valuton administras kaj eldonas la centra banko de Aŭstralio. Kvankam ĝi do ne vere estas sendependa valuto, simile al la kiribata dolaro, ĝi tamen ricevis kodon laŭ la normo ISO 4217 por substreki la internacian rekonon de la ŝtata sendependeco de Tuvalo.
Flago de finnoj en Svedio
La flago de finnoj en Svedio aŭ pli klare flago de finnlingvanoj en Svedio, ankaŭ pli koncize sed malpli klare nomebla flago de svedio-finnoj - svede sverigefinska flaggan, "svedio-finna flago", finne ruotsinsuomalaisten lippu - estas nordia krucflago, en kiu blua kruco havas flavajn flankojn, dum la ceteraj partoj estas blankaj. Do la flago havas kaj la kolorojn de flago de Svedio kaj la kolorojn de flago de Finnlando. La flago estis funkciigita en 2014. La flago estas en uzo en etoso de finnlingvanoj en Svedio speciale en tago de svedio-finnoj la 24-a de februaro. Tiu tago ne tamen estas laŭ la sveda juro oficiala flagtago. Male al tio, kion povus sugesti la nomoj, finna-svedo kaj sved-finneco ne estas spegulaj bildoj unu de la alia. Finnlandaj svedoj aŭ pli klare svedlingvaj finnlandanoj rilatas al la hejma svedlingva malplimulto de Finnlando, kiu devenas de svedoj kiuj enmigris al Finnlando antaŭ multaj jarcentoj kaj de finnlingvaj familioj kiuj ŝanĝis sian lingvon kaj kunfalis kun tiu populacio. Anstataŭe, svedaj aŭ svediaj finnoj rilatas al finnoj kiuj enmigris al Svedio dum la Dua Mondmilito aŭ poste kaj siaj posteuloj kiuj estis naskitaj ekde tiam en Svedio. Se finno transloĝiĝas al Svedio, li fariĝas sved-finno, sed kvankam svedo transloĝiĝus al Finnlando, li ne fariĝas finn-svedo.
Tuvala dolaro
Regule cirkulas moneroj de 1, 2, 5, 10, 20 kaj 50 cendoj, kaj de 1 dolaro. Ĉiuj moneroj unuflanke bildigas portreton de la brita reĝino Elizabeto la 2-a kaj aliflanke prezentas bildojn el la loka flaŭro kaj faŭno.
17823 Bartels
17823 Bartels estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la usona amatora astronomo James M. Roe elde Oaxaca de Juárez (Meksiko).
Nomo
Ĝia nomo honoras la usonan informadikiston Mel Bartels, kiu multe kontribuis al la amatora astronomio, ĉefe per sia publika programaro por komputila regado de facile konstrueblaj azimutaj teleskopoj
Mikano
La Mikano (Citrus unshiu) estas specio de la genro Citruso. La frukto estas dolĉa iomete plata mandarino kun maldika fruktŝelo, pro kiu la frukto estas facile senŝeligebla. Ĝi devenas el Japanio.
10104 Hoburgsgubben
10104 Hoburgsgubben estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la en la kadro de la "Enketo de Upsalo-ESO pri Asteroidoj kaj Kometoj" (Uppsala-ESO Survey of Asteroids and Comets, aŭ "UESAC"), elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al Hoburgsgubben, karaktera klifinsuleto en suda Gotlando, kiu similas oldulon rigardantan la maron.
Revolucia Institucia Partio
Revolucia Institucia Partio (Partido Revolucionario Institucional, PRI) estis fondita en 1929 de eksprezidanto Plutarco Elías Calles (prez. 1924-1928), kun la celo kunligi ĉiujn ĉefojn kiuj partoprenis en la armita etapo de la meksika revolucio (1910-1917). Tiel li celis pacigi la interbatalantajn ĉefojn kaj definitive ĉesigi la armitajn ribelojn kontraŭ la konstitucia registaro. La unua prezidanto de la partio estis Manuel Pérez Treviño.
P'yŏngch'ŏn-guyŏk
P'yŏngch'ŏn-guyŏk (koree 평천구역), aŭ la P'yŏngch'ŏn Kvartalo, estas unu el la 19 Kvartaloj(guyŏk) de Pjongjango, Nord-Koreio. Ĝi estas lokiĝinta suda bordo de Taedong Rivero kaj norda kaj okcidenta bordoj de Pot'ong Rivero. Ĝi establiĝis en oktobro de 1960.
Latina lingvo
Inter malkleruloj Latino iompostiome simpliĝis kaj fariĝis nova lingvo, vulgara Latino, kiu siavice pluevoluis post la disfalo de la imperio, kreante la latinidajn lingvojn (la franca, hispana, itala, portugala, rumana, ktp.). La klasika Latino ĉesis esti denaske parolata lingvo post ĉirkaŭ la jaro 300 en kelkaj regionoj kaj en aliaj ankoraŭ dum postaj jarcentoj, sed pli kaj pli aparte de la pura klasika latino, tio estas pli kaj pli modifita. En la lernejoj dum la renesanco, Latino fariĝis pli ĝuste kaj klasike parolata laŭ la modelo de Cicerono.
Eĉ ĝis la frua 20-a jarcento, Latino restis ordinara parto de klerigado en Okcidento kaj de la katolika trenta meso. Pro la graviĝo de presarto kaj naciaj aspiradoj ekde la 16-a jarcento la latina en longa procezo perdis iom post iom la funkcion de interlingvo. Sed eĉ hodiaŭ ĝi estas fonto por sciencistoj, kiam ili inventas novan vorton aŭ por la nomado de ĵus malkovritaj bestoj kaj plantoj, jam per tute modernigita latino. Nur Vatikano kaj la katolika eklezio ankoraŭ uzas Latinon oficiale, eĉ eldonante vortaron de novaj vortoj. Sed eĉ en la katolika eklezio, Latino mortis kiel efektiva laborlingvo de la episkopoj kaj sacerdotoj post la dua Vatikana koncilio; praktike oni uzas pleje la italan en ĉiutaga vivo kaj en la diversaj landoj la respektivajn proprajn lingvojn. Ekzemple, la katekismo estis redaktita en la franca kaj en aliaj lingvoj, kvankam la oficiala redakto estas en Latino. Uzadon de la latina kiel viva lingvo liturgie kaj ĉiutage ankaŭ en niaj tagoj proponas la usona Familia Sancti Hieronymi.
En la mezepoka kaj renesanca okcidento, regado de Latino estis necesa por alta klerigado, ĉar la alta scio de la okcidenta civilizo estis disponebla plejparte per latinaj libroj kaj latinlingvaj universitatoj. (La angla havas similan rolon hodiaŭ).
Latino estis unu el la ĉefaj fontoj, el kiu Esperanto pruntis vortojn. Ekzemple: facila, sed, tamen, okulo, akvo. Ĉirkaŭ 75% el la vortoj de teksto Esperanta estas el lingvo latina aŭ latinida. Latino ankaŭ estas la radiko, rekte aŭ nerekte, de tre granda parto de la klera, eleganta vortprovizo de la angla lingvo.
Historio
La etapoj de Latino:
Post la falo de la Okcidenta Romia Imperio en 476 kaj la Ĝermanaj regnoj anstataŭis ĝin, la Ĝermanaj popoloj adoptis la Latinon kiel la lingvo plej taŭga por juraj kaj aliaj, pli formalaj uzoj.
Malnova Latino
La plej antikva konata formo de Latino estas la Malnova Latino, kiu estis parolita el la Roma monarkio ĝis la fina parto de la periodo de la Roma Respubliko. Ĝi estas atestita kaj en skribaĵoj kaj en kelkaj el plej fruaj survivantaj Latinaj literaturaj verkoj, kiel la komedioj de Plaŭto kaj Terencio. La Latina alfabeto estis derivita el la Etruska alfabeto. La skribmaniero de tiu lasta estis ŝanĝita el sia dekomenca maniero kiel dekstre-maldekstren aŭ per bustrofedona skribmaniero al tio kio estis finfine, nome strikte maldekstre-dekstrena skribmaniero.
Klasika Latino
Dum la fina parto de la periodo de la Roma Respubliko kaj en la unuaj jaroj de la imperio, nova klasika Latino aperis, kiel konscia kreitaĵo de oratoroj, poetoj, historiistoj kaj aliaj kleraj homoj, kiuj verkis la grandajn verkojn de la klasika literaturo, kiuj estis instruitaj en la lernejoj de gramatiko kaj retoriko. La nuntempa instruado en gramatiko derivas siajn radikojn el tiaj romiaj lernejoj, kiuj utilis kiel speco de neformala lingva akademio dediĉita al plutenado kaj pludaŭrigado de la edukita parolmaniero.
Vulgara Latino
Filologia analizo de arkaikaj Latinaj verkoj, kiel tiuj de Plaŭto, kiuj enhavas pecojn da ĉiutaga parolmaniero, indikas, ke parolita lingvo, nome Vulgara Latino (terminigita kiel sermo vulgi, "la parolmaniero de la homamasoj", fare de Cicerono), ekzistis konkurence kun la klera klasika Latino. La neformala lingvo estis rare skribita, kaj tiel la filologoj disponas nur el unuopaj vortoj kaj frazoj cititaj de klasikaj aŭtoroj kaj de tiuj trovitaj en grafitioj. Estas tialoj por supozi, ke la parolmaniero estis unuforma nek diakronie nek geografie. Male, la romiigitaj eŭropaj populacioj logike disvolvigis siajn proprajn dialektojn de la lingvo, kio eventuale kondukis al la diferencigo de la Latinidaj lingvoj. La Falo de la Okcidenta Romia Imperio rezultis en deterioro de la edukaj normigoj kio rezultis en Malfrua Latino, nome postklasika stadio de la lingvo konstatebla en la kristanaj tiamaj verkoj. Tio kongruis kun la ĉiutaga parolmaniero, ne nur pro dekadenco en edukado sed ankaŭ pro deziro etendi la verkojn al la homamasoj.
Spite la dialektan variadon, kiu certe troviĝas en ajna disvastigita lingvo, la lingvoj ĉefe de Hispanio, Francio, Portugalio, kaj Italio retenis remarkindan unuecon en fonologiaj formoj kaj disvolvigoj, helpite de la stabiliga influo de ilia komuna kristana (romkatolika) kulturo. Nur je la maŭra konkero de Iberio en 711, kiu tranĉis la komunikadon inter la ĉefaj latinidaj regionoj, la lingvoj ekdiverĝis serioze. La vulgarlatina dialekto kiu poste iĝos la rumana diverĝis iom pli el la aliaj variaĵoj, ĉar ĝi estis tre separata el la unuigintaj influoj de la okcidenta parto de la Imperio.
Unu ŝlosila markilo ĉu difinita latinida trajto troviĝis en Vulgara Latino estas kompari ĝin kun ĝia paralelaĵo en klasika Latino. Se tiu ne estis preferita en Klasika Latino, tiam plej verŝajne venis el nedokumentita tiutempa Vulgara Latino. Por ekzemplo, la latinida vorto por "ĉevalo" (itale cavallo, france cheval, hispane caballo, portugale cavalo kaj rumane cal) devenas el Latina caballus. Tamen, la Klasika Latino uzis equus. Tial, caballus estis plej verŝajne la parolita formo, respektive en Vulgara Latino.
Vulgara Latino ekdiverĝis en distingaj lingvoj ĉirkaŭ la 9a jarcento aŭ antaŭe, kiam ekaperis la plej fruaj konataj latinidaj skribaĵoj. Ili estis, tra tiu periodo, limigitaj al ĉiutaga parolmaniero, ĉar ankoraŭ estis la Mezepoka Latino kio estis uzita por skribado.
Mezepoka Latino
La Mezepoka Latino estis skriba Latino uzata dum tiu parto de la postklasika periodo kiam ne ekzistas koresponda nacilingva Latino. La parolata lingvo disvolviĝis en la variaj fruaj latinidaj lingvoj; tamen, en la edukita kaj oficiala mondo, Latino pluis sen natura parolata bazo. Krome, tiu Latino etendiĝis en landojn kie neniam estis parolita Latino, kiel en ĝermanaj kaj slavaj nacioj. Tio estis utila por internacia komunikado inter la ŝtatoj membroj de la Sankta Romia Imperio kaj ties aliancanoj.
Nova Latino
Dum la komenco de la Moderna Epoko, Latino ankoraŭ estis la plej grava lingvo de kulturo en Eŭropi. Tiel, ĝis la fino de la 17-a jarcento la majoritato de libroj kaj preskaŭ ĉiuj el la diplomataj dokumentoj estis verkitaj en Latino. Poste, plej diplomataj dokumentoj estis verkitaj en franca (nome latinida lingvo) kaj poste en naciaj aŭ aliaj lingvoj.
Moderna Latino
Spite manko de indiĝenaj parolantoj, Latino estas ankoraŭ uzata por variaj celoj en nuntempa mondo.
Religia uzado
La plej granda organizo kiu retenas Latinon en oficialaj kaj preskaŭ-oficialaj kuntekstoj estas la Katolika Eklezio. La Katolika Eklezio diris, ke la meso ne nepre devas esti dirita en Latino en la koncilio de 1962-1965. Latino restas la lingvo de la Roma rito; la Trenta meso estas dirita en Latino. Kvankam la meso de papo Paŭlo la 6-a estas kutime dirita en la loka lingvo, ĝi povas esti kaj ofte estas dirita en Latino, ĉu parte ĉu tute, speciale por multlingva publiko. Ĝi estas la oficiala lingvo de la Sankta Seĝo, la ĉefa lingvo de ties oficiala gazeto, nome Acta Apostolicae Sedis, kaj la laborlingvo de la Tribunalo de la Roma Rota. Vatikanurbo estas hejmo ankaŭ de la nura bankaŭtomato kiu donas instrukciojn en Latino. En la Pontifikaj Universitatoj postgradigaj kursoj de Kanona juro estas instruitaj en Latino, kaj artikoloj estas verkitaj en la sama lingvo.
En la Anglikana Eklezio, post la publikigo de la Book of Common Prayer de 1559, latinlingva eldono estis publikigita en 1560 por ties uzado en universitatoj kiel Oksfordo kaj la ĉefaj "public schools" (anglaj privataj akademioj), kie la liturgio estis ankoraŭ permesita en Latino. Estis kelkaj latinlingvaj tradukoj ekde tiam, kiel Latina eldono de 1979 fare de USA Anglican Book of Common Prayer.
Uzado de Latino por motoj
En la Okcidenta mondo, multaj organizoj, registaroj kaj lernejoj uzas Latino por siaj motoj pro ties asocio kun formaleco, seriozeco, tradicio kaj la radikoj de la Okcidenta kulturo.
La moto de Kanado A mari usque ad mare ("el maro ĝis maro") kaj plej el la motoj de Provincoj kaj teritorioj de Kanado estas ankaŭ en Latino. La Kanada Viktoria Kruco estas modelita laŭ la Brita Viktoria Kruco kiu havas la surskribon "For Valour" (pro kuraĝo). Ĉar Kanado estas oficiale dulingva, la kanada medalo anstataŭis la anglalingvan surskribon per la samsignifa Latina Pro Valore.
La moto de Hispanio PLVS VLTRA, kun la signifo "transe", estas ankaŭ Latina origine. Ĝi estis prenita el la persona moto de Karlo la 5-a, Sankta Romia Imperiestro kaj Reĝo de Hispanio (kiel Karlo la 1-a), kaj estas modifo al malo de la origina frazo Non (terrae) plus ultra ("Ne estas tero transe"). Tio laŭdire estis surskribita kiel averto sur la Heraklaj Kolonoj de la Ĝibraltara Markolo, kiuj markis la bordon de la tiame konata mondo. Karlo adoptis la moton post la malkovro de la Nova Mondo fare de Kristoforo Kolumbo, kaj tio havas ankaŭ metaforajn sugestojn pri la riskoj kaj baraktoj necesaj por atingi elstarecon.
Kelkaj Usonaj Subŝtatoj havas latinlingvajn motojn: kiel la moto de Konektikuto nome Qui transtulit sustinet ("kiu transplantis subtenas"); de Kansaso nome Ad astra per aspera ("Al steloj tra aspraĵoj"); de Koloradio nome Nil sine numine ("Nenio sen providenco"); de Miĉigano nome Si quaeris peninsulam amoenam, circumspice ("Se vi volas plezuran duoninsulon, rigardu ĉirkaŭ vi"); de Misurio nome Salus populi suprema lex esto ("La salvo de la popolo estos la suprema leĝo"); de Norda Karolino nome Esse quam videri ("Esti pli ol aspekti"); de Virginio nome Sic semper tyrannis ("Tiel ĉiam kontraŭ tiranoj"); kaj de Okcidenta Virginio nome Montani semper liberi ("Montanoj estas ĉiam liberaj").
Multaj militistaj organizoj nuntempe havas Latinlingvajn motojn, kiel Semper paratus ("ĉiam pretaj"), moto de la Usona Marborda Gardistaro; Semper fidelis ("ĉiam fidelaj"), moto de la Usona Marinfanteria Korpuso; Semper Supra (“ĉiam supre”), moto de la Usona Spacforto; kaj Per ardua ad astra ("Tra malfacilo/lukto al la steloj"), nome moto de la brita Reĝa aerarmeo (RAF).
Kelkaj kolegioj kaj universitatoj adoptis latinlingvaj motojn, ekzemple la moto de la Universitato Harvard estas Veritas ("vero"). Veritas estis la diino de la vero, filino de Saturno, kaj patrino de Virto.
Aliaj modernaj uzoj
Svisio adoptis la latinlingvan mallongan nomon de la lando Helvetia en moneroj kaj poŝtmarkoj, ĉar tie ne estas loko por meti ĉiujn kvar oficialajn lingvojn de la lando. Pro simila tialo, ĝi adoptis internacian kodon por vehikloj kaj interreto CH, kiu signifas Confœderatio Helvetica, nome kompleta latinlingva nomo de la lando.
Kelkaj filmoj kun agado okazanta en antikveco, kiel Sebastiane kaj The Passion of the Christ, estis faritaj kun dialogo en Latino en la intenco montri realismon. Aliokaze, la Latina dialogo estas uzata pro sia asocio kun religio aŭ filozofio, en filmoj aŭ televidaj serioj kiel respektive The Exorcist kaj Lost (epizodo "Jughead"). Subtekstoj estas kutime montrataj por la profito de tiuj kiuj ne komprenas Latinon, plej verŝajne majoritato en la nuntempa socio. Estas ankaŭ multaj kantoj kun latinlingva vortumado. Ekzemple la "libreto" por la oper-oratorio Oedipus rex de Igor Stravinski estas en Latino. Eble pli popularaj estas kantoj kiel Adeste Fideles, por celebro de Kristnasko en kelkaj landoj, Gaudeamus igitur, en universitataj medioj, kaj la kolekto Carmina Burana, nome poeziaj manuskriptoj en mezepoka latino, kiuj estis malkovritaj en 1803 kaj uzitaj de Carl Orff, por sia samnoma verko, kiu estis siavice celo de multaj koncertoj, registraĵoj kaj eĉ filmoj.
La kontinua instruado de Latino estas ofte vidita kiel tre altvalora komponanto de la beletra edukado. Latino estas instruata en multaj altlernejoj, speciale en Eŭropo kaj Ameriko. Ĝi estas ofta en britaj public schools kaj grammar schools, la italaj liceo classico kaj liceo scientifico, la germanaj Humanistisches Gymnasium kaj la nederlandaj gymnasium.
Foje, kelkaj amaskomunikiloj, celantaj entuziasmulojn, elsendas en Latino. Rimarkindaj ekzemploj estas Radio Bremen en Germanio, YLE radio en Finnlando (la elsendaĵo "Nuntii Latini" el 1989 ĝis ĝi estis fermita en Junio 2019), kaj Vatikana Radio kaj Televido, ĉiuj el kiuj elsendas novajn segmentojn kaj alian materialon en Latino.
Estas multaj retejoj kaj forumoj kiuj estas funkcigitaj en Latino fare de entuziasmuloj. La Latinlingva Vikipedio fine de Marto 2021 havas pli ol 135 000 artikoloj.
Fakte, studi Latinon povas plibonigi lernadon de diversaj kapabloj kaj speciale de ekkono de diversaj lingvoj, partikulare de la Hindeŭropa lingvaro, sed ne necese de Latinida lingvaro. Ĝenerale, studi Latinon kreas pli riĉan edukadon kaj por sciencaj (latinlingvaj sciencaj nomoj de animaloj kaj plantoj en biologio, de diversaj konceptoj en medicino ktp.) kaj por beletraj studoj.
Skribo kaj elparolo
Latino uzas la latinan alfabeton, originale nur majuskle aŭ manskribita per romia kursiva skribado ne facile deĉifreblaj por uzanto de la tradicia alfabeto latina. Al la originalaj 21 literoj, ABCDEFGHIKLMNOPQRSTVX, poste venis Y kaj Z, asimilitaj pruntoj por pli facile bonvenigi neologismojn el la pli prestiĝa Helena lingvo. Tial same venis K, malgraŭ tio ke ĝi preskaŭ ekskluzive troviĝas ĉe kalendæ apud calendæ (speciatim, calendæ propriæ sunt Latinorum, neque enim Græci hac appellatione, quamvis origine Græca sit, sed alia utuntur ad denotandum primum mensis diem). Litero U uziĝis por kaj la vokala kaj konsonanta variantoj; tiel same ĉe I. Dum la mezepoko konsonanta U komencis esti skribata per V, kaj konsonanta I per J. Adicie, ligaturoj komencis esti uzataj, precipe kiam ili reprezentas diftongon. Aktuale, la latina ortografio plejparte sekvas la italan normon, t.e. distingi inter vokala kaj konsonanta U kaj V, sed ne inter I kaj J, sen ligaturoj.
Historio de la latina alfabeto
La latina alfabeto devenas de la greka alfabeto ne rekte, sed per la etruska alfabeto. Komence la latina alfabeto estis: ABCDEFZHIKLMNOPQRSTVX. Oni vidas ke estas tri literoj por la sama sono /k/: C, K kaj Q, tio devenas de la fakto ke la etruska lingvo, kiel ŝemidaj lingvoj havis malsamajn fonemojn por guturala surda sono, sed la latina havis nur unu fonemon /k/ kvankam kun tri alofonoj, sekve oni uzis C antaŭ A, K antaŭ E kaj I kaj Q antaŭ U kaj O, sed ne estis speciala litero por reprezenti la fonemon /g/, kiu ne ekzistis en la etruska; alie S kaj Z reprezentis la saman fonemon /s/. Finfine, en la 3-a jarcento a.K., oni reformis la alfabeton kaj ĝi restis tiel:
ABCDEFGHILMNOPQRSTVX.
Kiam en la mezo de 2-a jarcento a.K., Romo konkeris grekajn urbojn, fakte dekomence grekparolantajn areojn en suda Italio, oni prenis grekajn literojn K, Y kaj Z. Z ne reprezentis plu /s/, kiel antaŭe, sed /dz/. Kaj aperis finfine la "klasika" latina alfabeto.
Elparolo
Kompreneble oni ne scias kiel precize prononcis la romianoj, ĉar en tiu tempo ne estis sonaparatoj. En la fino de 19-a jarcento, la katolika eklezio kreis oficialan elparolon bazita sur la itala lingvo. En multaj protestantaj landoj estis reago kaj oni intencis krei "sciencan prononcon" de la latina.
La lingvohistoriaj kaj fonologiaj esploroj malkovris la verŝajnan sonsistemon, elparolon de Latino; tiun elparolon oni nomas restaŭrita elparolo. En 1956 la unua "Congrès International pour le Latin Vivant" (Internacia Kongreso por la Viva Latino) aprobis rezolucion, kiu rekomendis la nuran uzon de "restaŭrita elparolo" en Eŭropaj nereligiaj lernejoj. Tiel, multaj eŭropanoj, kiuj lernis Latinon en lernejo post tiu kongreso, pensas ke ĝi estas la nura "vera" elparolo de la latina, sed ĝi estas nur konvencia elparolo, kun ia scienca bazo, sed tre diskutinda.
En modernaj tekstoj oni foje uzas super la vokaloj horizontalajn strekojn aŭ arkojn (ā ē ī ō ū ; ă ě ĭ ŏ ŭ) por helpi la lingvolernadon. Tiuj strekoj ne ekzistis en Latino; ili nun montras por la lernantoj la longecon aŭ mallongecon de la vokalo (silablongo tre gravas en la latina).
Restaŭrita prononco
Ekzemple, la literoj v kaj u plej verŝajne aludis al duonvokalo /ŭ/ (kiel en aŭto, ŭa!). Sed en "VVA" la prononco de unua "V" estas vokala, ne eblas la prononco /ŭŭa/ sed du silaba /u'ŭa/, alie en "SILVANVS", la lasta V esta klare vokala: /nus/, sed la unua V eble estas vokala aŭ duonvokala: /sil'ŭa'nus/ aŭ /si'lu'a'nus/, klare la prononco /si'lu'a'nus'/ ne taŭgas, sed la sistemo proponita ne klarigas kiel V estas vokalo aŭ duonvokalo.
La restaŭrita prononco pretendas reprodukti la klasikan prononcon, t. e., la prononco de la tempo de Cicerono, sed ĝi miksas prononcojn tre malproksimajn en la tempo. Pro la evoluo de certaj sonoj en vulgara Latino, oni dum jarcentoj instruis "malĝustan" prononcon de la klasika lingvo. Inter tiuj enradikiĝintaj prononcoj menciindas [e] por ae kaj [rondigita e] por oe. Sed OE kaj AE evoluis al [e] antaŭ la klasika erao, kiel oni povas vidi en grafitoj de Pompeo, sekve la prononco [ajdes] por [aedes] estas arkaisma, ne klasika, kvankam la "restaŭrita prononco" diras la malon. En la klasika erao, eble oni prononcis ankoraŭ la C kiel /k/, sed tute ne plu AE kaj OE kiel diftongoj.
La elparolo de c laŭ la restaŭrita elparolo estas ĉiam /k/. Oni elparolis ĝin ekde la frua mezepoko antaŭ altaj vokaloj (ae, e, i, oe, y) kiel /c/ kaj oni elparolis nur antaŭ la malaltaj vokaloj kiel /k/; tiu elparolo radikiĝis eĉ en Hungario. En aliaj lingvoj tiu /c/ plusimpliĝis al /s/. (En Italio ekzistas tria elparola metodo, ĉar ili elparolas ĝin antaŭ altaj vokaloj kiel /ĉ/; same antaŭ altaj vokaloj sonas la g kiel /ĝ/, kaj la gn sonrilato estas elparolata kiel [nj].)
Tiel oni elparolas la nomon de Cicero [CIcero:] (Hungario) aŭ [KIkero] (Okcident-Eŭropo) (en Italio kiel [ĈIĉero]). Oni povas ĉiun akcepti, sed oni devas esti konsekvenca.
En Francio, Britio kaj Nordio, interalie, la natura prononco de Cicero estas [SIsero] - sed kompreneble tio validas nur kiam oni tiun vorton uzas dum nacilingva parolado. Ŝanĝante al Latino, oni samtempe devas ŝanĝi la prononcon.
Alie, oni povas ekspliki la originon de vortoj kiel Kaiser en la germana lingvo, nerekte el la parolata latina, sed el la skriba formo, sekve oni ne povas rigardi la evoluon de latinaj vortoj en nelatinaj lingvoj kiel helpaj, ĉar la latina ĉiam restis kiel skriba lingvo, eĉ en landoj kie neniu parolis ĝin.
Akcento
En multaj lernolibroj oni markas latinan akcenton per signo ´ (akuto); do "ímperat" estu [IMperat].
La akcento estas plej ofte kiel en Esperanto: je la dua silabo de la vortofino. Se tiu silabo estas mallonga, la akcento migras pli antaŭen (ekz. amīcus, sed fābula, ĉar en tiu vorto u estas mallonga). – La longo aŭ mallongo de silaboj (kaj la vokaloj) ne estas antaŭdirebla, oni devas lerni ilin kun la vorto. La silaboj finiĝantaj je konsonanto estas ĉiam longaj. Oni devas memori nur la sonrilaton t.n. muta cum liquida, kiam la sonanton sekvas p, b, t, d, g, c, kaj pli poste r aŭ l, ekz. librum: tie la du konsonantoj (br) komencas kune la duan silabon kaj la li- silabo restas mallonga.
Gramatiko
Klasika Latino estis tre fleksia lingvo, en kiu diversaj finaĵoj indikas la gramatikan funkcion de vortoj.
Ĉe la substantivo kaj adjektivo estas ses kazoj, kies formoj malsamas laŭ la nombro, genro, kaj deklinacio (specifa fleksiaro) de la vorto. Jen la kazoj de la virgenra dua-deklinacia vorto amicus (longaj vokaloj markitaj per ĉapelo):
Tiuj rilatoj, kiujn ne esprimas ia kazo, esprimiĝas per prepozicioj kune kun la ablativo (aŭ kelkfoje la akuzativo). La antikva prapatra lingvo de la latina kaj la aliaj hindeŭropaj lingvoj enhavis du pliajn kazojn: la instrumentalo kaj la lokativo. En la latina, la instrumentalo enfaldiĝis en la dativon, kaj la lokativo en la ablativon aŭ foje la dativon.
La substantivo kaj ĝiaj adjektivoj akordas laŭ kazo, genro, kaj nombro:
Adverboj kaj konjunkcioj ne fleksiiĝas. Ankaŭ ne ekzistas artikolo, same kiel en la plej multaj el la nuntempaj slavaj lingvoj. La artikoloj de la latinidaj lingvoj evoluis el la montraj pronomoj de la klasika latina (ille, illa, illud aŭ ipsus, ipsa, ipsum).
Vortordo en Latino
La ĝenerala vortordo de klasika latino estas SOV - subjekto unue, objekto sekve, kaj fine la verbo. Tamen, pro la vasta fleksiado, la vortordo estis tre variebla kaj libera. Subjekto, Objekto, ĉefVerbo povas aperi ajnvice; adjektivoj povas aperi antaŭ- aŭ postmetite; hiperbato estas afero sufiĉe ordinara. Estas konsiderinda variado en la latina vortordo ĉe diversaj aŭtoroj, en diversaj stiloj kaj tra diversaj epokoj. En historiaj verkoj de Julio Cezaro la ĉefverbo pli ofte aperas frazofine, ol en la filozofiaj verkoj de Cicerono; la vortordo en poeziaĵoj estas pli varia ol en la prozaĵoj. La adeptoj de la sintaks-orda tipologio klasas Latinon kiel SOV-lingvon, kun la ordoj "prepozicio-substantivo", "substantivo-genitivo" (sed ankaŭ "genitivo-substantivo") kaj "adjektivo-substantivo" (sed ankaŭ "substantivo-adjektivo"). Kvankam la vortordo en Latino estas libera, ĝi ne estas arbitra. Variado en la ordo indikas diversajn nuancojn de senco kaj emfazo.
Specimeno
Pater Noster (Patro Nia)
1825 Klare
1825 Klare estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la germana astronomo Karl Wilhelm Reinmuth elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl.
Latina lingvo
Specimeno
Pater noster, qui es in caelis, sanctificetur nomen tuum. Adveniat regnum tuum. Fiat voluntas tua, sicut in caelo et in terra. Panem nostrum quotidianum da nobis hodie, et dimitte nobis debita nostra sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Et ne nos inducas in tentationem, sed libera nos a malo.
1825 Klare
Nomo
Ĝia nomo honoras la gemanan astronomon Gerhard Klare.
Latina lingvo
Literaturo
La ora epoko de latina literaturo estis en la 1-a jarcento a.K. (la fina jarcento de la Romia Respubliko) sub la plumo de Cicerono, Cezaro, Lukrecio, Katulo kaj aliaj. La sekva jarcento (la unua de la Imperio) estis la epoko arĝenta. Ĝi floris sub la plumo de Vergilio, Horacio, Ovidio, Lukano kaj aliaj.
Makaronia poezio nomiĝas la poemaj produktoj miksitaj el latina kaj vulgaraj lingvoj (ekz. la itala, franca, germana). Karaktero grava de la tuto estis, ke ankaŭ la nelatinaj vortoj submetitas al la latina gramatiko.
En la aktualo
Sur tiu bazo la latino estis proponita ankaŭ kiel bazo por kelkaj planlingvoj, kiel Latino sine flexione, Interlingvao kaj aliaj, ĉu rekte aŭ kiel akso de la latinidaj lingvoj.
7108 Nefedov
7108 Nefedov estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la rusa astronomo Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno (Ukrainio), en tiama Sovetunio (nun en Aŭtonoma Respubliko Krimeo).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la rusa sovetunia kemiisto Oleg Matvejeviĉ Nefjodov, (cirile : Олег Матвеевич Нефёдов) vicprezidento de la Rusa Akademio de Sciencoj kaj prezidento de la Nacia Komitato de la Rusaj kemiistoj.
Tetov
Municipo Tetov situas en Ĉeĥio, regiono Pardubice, distrikto Pardubice, en ebenaĵo de rivero Elbo, 14 km nordokcidente de urbo Přelouč, 14 km norde de urbo Chvaletice. Vivas ĉi tie.
Historio
La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenas nur el la jaro 1716.
Interesaĵo
La vilaĝon en la 1980-aj jaroj famigis planoj konstrui proksime de la vilaĝo atomcentralon. Oni konsideris de ĉi tie provizi per varmo urbojn Pardubice, Hradec Králové, Chrudim Kolín kaj Kutná Hora.
Organizaĵo por helpo al naciaj politikaj prizonuloj kaj iliaj proksimuloj
La organizaĵo por helpo al naciaj politikaj prizonuloj kaj iliaj proksimuloj (Hilfsorganisation für nationale politische Gefangene und deren Angehörige e.V. mallongigite HNG) estis organizaĵo, kiu prizorgis kaj subtenis dekstrajn ekstremistojn kondamnitajn je malliberiĝo en malliberejoj de Germanio. En septembro 2011 la asocio havis 600 membrojn, kaj sekve estis inter la plej fortaj dekstre ekstremismaj organizaĵoj en Germanio. Sian lastan administran sidejon la asocio havis en Frankfurto ĉe Majno, dum la lasta poŝta adreso estis en Majenco. La 21-an de septembro 2011 la registaro de Germanio malpermesis la organizaĵon.
Taskoj de la organizaĵo
La malliberigitaj "samideanoj", kiun la organizaĵo nomis "politikaj malliberigitoj" aŭ "naciaj malliberigitoj", ricevis propagandan materialon de la organizaĵo, ricevis ofertojn pri "leteramikecoj" kaj novaj kontaktoj al la dekstre ekstremisma movado, kaj krome ricevis financan subtenon. Tiun helpon la organizaĵo ankaŭ ofertis al ĝis nun neorganizitaj dekstraj ekstremuloj kaj al malliberigitoj sen politika konvinko, por gajni ilin por la dekstre ekstremisma movado. Krome la organizaĵo peris advokatojn en procesoj kontraŭ novnazioj kaj jure subtenis la akuzitojn en tiaj procesoj.
Celo de la psika kaj financa subteno estis teni altan "batalan moralon" de la novnaziaj malliberigitoj kaj eviti ke ili pro frustriĝo pri la malliberigo forlasus la novnaziisman movadon.
Eksolingvistiko
Ekzolingvistiko aŭ eksolingvistiko estas la studo de lingvoj aŭ komuniksistemoj de inteligentaj manifestiĝoj de vivo aliloke en la kosmo. La vorto estas formita analogie al la pli frue uzata termino ekzobiologio, signifanta la studon de eksterteraj biologiaj organismoj.
Ĉar la universo aĝas 10-20 miliardojn da jaroj, kaj nia tero nur 4,5 miliardojn, civilizacioj sur aliaj planedoj povas esti pli aĝaj ol la nia, kaj ili eble jam inventis komuniksistemojn granddistancajn. La Internacia Astronomia Unio (IAU) havas sian SETI-programon (Serĉado de EksterTera Inteligento) kaj ĝi havas kiel celon la serĉadon kaj registradon de radiosignaloj venantaj de aliaj civilizacioj en la kosmo.
Cumiana
Cumiana estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Piemonto kaj al la provinco Torino, kiu ekde la 1-a de januaro 2015 havas la nomon metropola urbo Torino. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Giaveno, Trana, Piossasco, Pinasca, Volvera, Pinerolo, Frossasco, Cantalupa, Airasca kaj Piscina.
Fajron sentas mi interne
Fajron sentas mi interne, eldonita en 1990 de Pro Esperanto, estas romano verkita de Ulrich Matthias orginale en Esperanto.
Tiu libro konstituas parton de la Baza legolisto kiun William Auld kompilis en 1988 kaj ĝisdatigis en 1997.
Enhavo
La verko rakontas la historion de Manfred Brinkmann dum la lernejaj jaroj.
La rakonto komenciĝas dum la adoleskaĝo de la protagonisto, Manfred Brinkmann. Malfacilas por li dormi, kiu malbonas pro tio, ke li estas lernanto ĉe alta lernejo en Germanio. Li penas endormiĝi malgraŭ siaj sinmortigemaj pensoj. Fifine li povas ekdormi pensante pri Martina, knabino, kiun li amas. Manfred biciklas al la lernejo, kie li havas problemojn pro lia anksio. Kvankam li estas sufiĉe inteligenta, li ne parolas ofte en la klasoj. Manfred revenas hejmen kaj lia patro batas lin pro tio, ke li rifuzis tuj meti sian biciklon en la kelo. Manfred ŝanceliĝas, sed rezolucias ne sinmortigi por tio, ke li povu plibonigi la mondon. Li verkas artikolon, kiu titoliĝas "Inter aliuloj" kaj aldonas ĝin al la redaktaro de la lernejana gazeto. Manfred sentas triumfon pro la pozitiva ricevo de la artikolo de la redaktaro. Tamen, multe da liaj samklasanoj ne tiom ŝatas ĝin. Martina, al kiu li sendis leteron konfesantan sian amon, respondas riproĉnte lin pro tio, ke li prijuĝas siajn kunhomojn kaj nomas ilin bagatelemaj. Manfred malpliamas Martinan kaj miras, kial neniom da liaj samklasanoj alparolas lin.
Manfred iras al la kinejo kaj renkontas mezaĝan viron, kiu nomiĝas Erik. Erik parolas al Manfred afable kaj aĉetas biletojn por si ambaŭ. Ili spektas filmon kune kaj Erik metas sian manon inter la gamboj de Manfred. Manfred sentas sin nekomforta. Erik ofertas monon al Manfred, kaj li rifuzas.
Manfred abiturientiĝas kaj iras al universitato por studi matematikon. Ĉe la universitato, li aranĝas rendevuon kun psikoterapiisto por helpi al li pli facile konatiĝi kun aliaj homoj. La interparolo ne estas sukcesa.
94-a simfonio (Haydn)
La simfonion no 94 G-maĵoran Joseph Haydn komponis en la jaro 1791. La verko ekestis kadre de la unua turneo en Londono kaj estis antaŭprezentata la 23-an de marto 1792.
Ĝeneralaĵoj
La germana titolo „kun timbalfrapo“ koncernas la 2-an movimenton; ĝi tamen ne estas konvena, ĉar je la koncerna loko la tuta orkestro surprize ludas fortissime. La titolo „surprizo-simfonio“ do estus pli trafa. La unua biografiisto de Haydn, Georg August Griesinger, raportis:
''„Mi iam ŝerce demandis al (Haydn), ĉu estas vere, ke li komponis la andanton kun la timbalfrapo por vekigi la anglojn endormintajn en sia koncerto? „Ne“, mi ricevis kiel respondo, „sed mi volis surprizi la publikon per iu nova kaj per brila maniero debuti'' (…).“
La granda konateco de la simfonio koncernas unualinie la 2-an movimenton. Ĉi tiu disvastiĝis ankaŭ en aliaj instrumentadoj kaj aranĝoj, el kiuj la plimulto ekestis jam en la unuaj jaroj post la unua prezentado. I.a. temas pri tekstigoj de la ĉefa melodio kaj parte ankaŭ de kelkaj variacioj en diversajn lingvojn. Unu el la plej fruaj aranĝaĵoj por piano kaj kantado estas angla- resp. itallingva kun la tekstoj „Hither com ye blooming fair“ resp. Per compenso offir non sò“. La menueton oni publikis en Bonn en 1811 kiel parto de kvodlibeto nomita „Rochus Pumpernickl“. En ĝi la melodio estas ŝanĝita kaj kunmetita kun fremda trio. Ankaŭ Haydn mem aranĝis la movimenton: en la ario de sia en 1801 komponita oratorio „Die Jahreszeiten“ li fajfigas la melodion de ĉi tiu movimento per la terkultivisto sur la kampo.
Estas malklare, ĉu Haydn mem komplete komponis la melodion aŭ parte resp. komplete elprenis de popolkanto. Kandidatus por tio la aŭstra kanto „Geh im Gässle auf und n’unter“. Martinez-Göllner (1979) opinias, ke unuflanke la melodio kun siaj simplaj intervaloj kaj repetitaj tonoj bone taŭgas por prezentado de teksto, aliaflanke ĝuste la multaj diversaj tekstigoj argumentus kontraŭ la ekzisto de ĝenerale konata kanto. Tamen ankaŭ penseblus, ke – kaze de ke bazus popolkanto – ĉi tiu precipe en Anglio estus nekonata.
En la unua versio de la 2-a movimento la nomdona „timbalfrapo“ ne estis planita. Post kiam tamen laŭ samtempaj gazetraportoj la timbalfrapo je la unua prezentado treege efektis, Haydn devus jam antaŭe metinti ĝin kaj foriginti la 2-an movimenton el la manskribaĵo. La koncerna paĝo en la fragmento estas ja trastrekita, sed la ŝanĝita versio en manskribo de la komponisto mem ĝis nun ne estas trovita.
Muziko
Ensemblo: 2 flutoj, 2 hobojoj, 2 fagotoj, 2 kornoj pokaze en G kaj D, 2 trumpetoj en G, timbaloj, 2 violono, vjolo, violonĉelo, kontrabaso. Klaviceno ne estas eksplicite notita, tamen tre verŝajne kunludus.
Daŭro: ĉ. 25 minutoj
13992 Cesarebarbieri
13992 Cesarebarbieri estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la en la kadro de la "Enketo de Upsalo-ESO pri Asteroidoj kaj Kometoj" (Uppsala-ESO Survey of Asteroids and Comets, aŭ "UESAC"), elde la Observatorio La Silla (Ĉilio).
Nomo
Ĝia nomo honoras la italan astronomon Cesare Barbieri, respondeculon por la konstruo kaj scienca etalonado de la Larĝ-Angula Fotilo por la sistemo OSIRIS de la kometa misio Rosetta.
Mancha Júcar-Centro
Mancha Júcar-Centro, aŭ Manĉo Ĥukar-Centro, estas hispana municiparo (komarko) de la nordokcidento de la provinco Albacete, en la regiono Kastilio-Manĉo.