cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bratonci
Bratonci, hungare Murabaráti estas malgranda vilaĝo en Slovenio, en provinco Prekmurje, en statistika regiono Pomurska, en municipo de Beltinci.
Situo
La vilaĝo situas sur malebenaĵo, laŭ ĉefvojo Murska Sobota-Lendava, laŭ fervojo Murska Sobota-Ljutomer.
Historio
Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Zala (reĝa departemento), al distrikto de Lendva, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj. Inter 1941-1945 Murabaráti denove apartenis al Hungario, ekde 1991 al Slovenio.
1431 Luando
1431 Luando estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la sud-afrika astronomo Cyril V. Jackson, elde la Observatorio de la Unio en Johanesburgo.
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la afrika urbo Luando, ĉefurbo de Angolo.
Basutolando
Basutolando aŭ oficiale Teritorio de Basutolando, estis brita kolonio starigita en 1884 post la malkapablo fare de la Kabkolonio por kontroli la teritorion. Ĝi estis dividita en sep administraj distriktoj; Berea, Leribe, Maseru, Mohales Hoek, Mafeteng, Qacha's Nek kaj Quthing.
Basutolando estis renomita kiel Regno de Lesoto post la sendependeco el la Unuiĝinta Reĝlando la 4an de oktobro, 1966.
Distrikto Celle
La distrikto Celle (germane Landkreis Celle) situas en la federacia lando Malsupra Saksio, en la nordokcidento de Germanio. Administra centro estas la samnoma urbo Celle.
La distrikto havas areon de 1 545 km², kaj fine de ĝi havis  loĝantojn.
Administra disdivido
(Nombroj de loĝantoj fine de )
Komunumoj (indiko, se temas pri urbo):
Komunumaroj kun la membraj komunumoj
Ee Mungu Nguvu Yetu
Ee Mungu Nguvu Yetu (Ho Dio de tuta kreaĵaro) estas la nacia himno de Kenjo.
Teksto (svahila)
Ee Mungu nguvu yetu
Ilete baraka kwetu
Haki iwe ngao na mlinzi
Natukae na undugu
Amani na uhuru
Raha tupate na ustawi.
Amkeni ndugu zetu
Tufanye sote bidii
Nchi yetu ya Kenya
Tunayoipenda
Natujenge taifa letu
Ee, ndio wajibu wetu
Kenya istahili heshima
Tuungane mikono
Pamoja kazini
Kila siku tuwe na shukrani.
(74217) 1998 RB73
(74217) 1998 RB73 estas marsrenkonta asteroido en orbita resonanco 1:2 kun Marso.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Ĝia discentra orbito malproksime tanĝas tiun de Marso. Ĝia marsa MOID estas 0,230997 AU, tie estas 34,557 milionoj da km.
Variacio
Variacio estas aldona ornamo al muzika temo, tiel farita, ke konserviĝas la elementoj de la koncerna temo (PIV).
Per modifo de la baza temo estiĝas memstara komponaĵo aŭ memstara parto de komponaĵo.
22005 Willnelson
22005 Willnelson estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de William Nelson, kiu mentoris unu finalist(in)on de la scienca konkurso por lernantoj en lasta jaro de mezlernejo The Discovery Channel Young Scientist Challenge (DCYSC) de 2005. Li estas instruisto ĉe la Citrus Springs Middle School de Citrus Springs (Florido).
Erzurum
Erzurum (Կարին, 'Karin') estas turka urbo en la provinco Erzurum en la orienta Turkio, kun ĉ. 421 000 loĝantoj (2004). La urbo estis origine konata en la armena sub la nomo Karno K'aghak' (armene: Կարնո քաղաք), kiu signifas urbo de Karin.
Ĝi situas en alto de 1 950 m, sur produktiva ebenaĵo, apud la karavana vojo inter Anatolio kaj Irano. Ĝi estas grava komerca kaj militista centro ekde la mezepoko. Nun ĝi estas la plej granda fervoja stacio inter Ankaro kaj Irano.
La urbo havis la nomon Theodosiopolis en la Bizanca imperio. La urbon nomumis la araboj kaj turkoj ekde la 14-a jarcento kiel Arzan ar-Rum aŭ Arz ar-Rum, el kio venas la hodiaŭa nomo.
Historio
La loko graviĝis nur en la 5-a jarcento kiel bizanca fortikaĵo. Ĝin okupis araboj en 653, ekde tiam konkurbatalis por ĝi la bizanca imperio, araboj kaj armenoj, dum fine okupis ĝin la selĝukaj turkoj en 1071. La urbo floris en la 13-a jarcento dum regado de la selĝukaj sultanoj.
Ĝi venis sub osmanan regaon en 1515. La urbon okupis rusaj taĉmentoj en 1829, 1878 kaj 1916–18 (Batalo de Erzurum).
En julio de 1919, en Erzurum prezidis Mustafa Kemal en la unua turka nacia kongreso, kiu poste decidis pri establo de la Turka Respubliko.
Aliaj informoj
En la urbo funkcias la Universitato Atatürk (ekde 1957).
Erzurum gravas kiel bestokomerca centro, dum la urbo ne havas gravan industrian branĉon (krom sukerfabrikoj). La lokaj metiistoj pretigas metalvarojn kaj selojn.
Gravaj agrikulturaj produktoj estas la tritiko, hordeo, milio, sukerbeto kaj legomoj.
Lotuso
Lotuso laŭ PIV estas
Aparte de tio ankoraŭ diversaj sociaj organizoj kaj industriaj entreprenoj respektive siaj produktoj uzas la vorton en sia nomo.
Laŭ Francisko Azorín lotuso estas Akvema vegetaĵo abunda ĉe la Nilo-bordoj k. ofte kopiita en arkitekturaj ornamoj. Li indikas etimologion el la greka lotos kaj de tie la latina lotus (lotus edulis).
(35272) 1996 RH10
(35272) 1996 RH10 estas troja asteroido de Jupitero, ano de la tiel nomata "Greka Tendaro", grupo da korpoj, kiuj orbitas en la ĉirkaŭaĵo de la punkto de Lagrange L4 de la sistemo Suno-Jupitero.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la en la kadro de la kampanjo Spacewatch elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak proksime de Tucson (Usono).
Porvira pilolo
La porvira pilolo estas nomo por medikamenta kontraŭkoncipilo por viroj.
La produkto anoncita unue por 2005 kaj poste por 2009 estas fakte kombino el gestagen-implantato kaj regulaj testosteron-injektoj.
Clint Witchalls, brita ĵurnalisto, partoprenis 12-monatan sciencan teston, kiu finiĝis en aprilo 2007. En sia libro La pilolo kaj mi, li raportas pri siaj travivaĵoj kaj fortaj flankefikoj, kaj fizikaj kaj psikaj, ĉefe rilate al testosteroninjekcioj.
En junio 2007 la firmaoj Bayer AG kaj Organon anoncis, ke ili ĉesis esplorojn rilate al tiu projekto.
Tajmuraz Mamsurov
Tajmuraz MAMSUROV (osete Мамсыраты Таймураз, Таймураз Мамсуров) de la 7-a de junio 2005 ĝis la 7-a de junio 2015 estis la prezidanto de la respubliko Nord-Osetio, parto de la Rusia Federacio.
Tajmuraz Mamsurov naskiĝis la 13-an de aprilo 1954 en Beslano. Laŭ profesio inĝeniero-konstruisto, ekde oktobro 2000 ĝis sia enposteniĝo kiel estro de la respubliko li estis ĉefo de la nord-osetia parlamento.
Jam kiel estro de la respubliko li iĝis fama per i. a. malpermeso de vetluda komerco. Antaŭe malgrandaj ludsalonoj kaj kazinoj tre multiĝis en la respubliko, kaŭzante multajn homojn dependaj de ludoj. Komence de la jaro 2006 en du ludsalonoj okazis eksplodoj, kiuj mortigis du kaj vundis dekojn. Post la eksplodoj Mamsurov ordonis fermi ĉiujn ludejojn. Pli poste, tamen, la arbitra juĝejo de la respubliko agnoskis tiun decidon nevalida (nekongrua kun la federacia leĝaro) — la ludejoj parte ekfunkcios denove ĝis enpraktikigo de pli fleksebla federacia leĝo (jam ekfunkciinta).
Mamsurov estas edziĝinta, li havas tri filinojn kaj filon.
Isaiah Jewett
Isaiah Jewett - naskiĝis, do nun -jara - estas usona sportisto. Li specialiĝis pri 800-metraj kuroj. Kiam en la somera Olimpiko 2020, pro la kronvirusa pandemio prokrastita el somero 2021, li akcidente estis faligita de Nijel Amos el Bocvano, li ne kriis pro ĉagreno al sia kolego, kiu ankaŭ falis, sed helpis lin supren kaj finis la vetkuron kun li mano en mano. Javat konfesis, ke li estas seniluziigita, sed aldonis, ke ĝuste tiu estis la momento por montri sian homan flankon, ĉar "li kreskis kun bildstriaj superherooj, kiuj superis sin en malfacilaj momentoj".
Ernest Bord
Claude Ernest Bord [bor] estis franca profesoro en liceo pri historio kaj geografio. Li naskiĝis la kaj mortis la. Li fondis grupojn, faris multnombrajn paroladojn kaj varbis membrojn centope, de 1904 ĝis sia morto. Verkis prop. monologojn.
== Aldone al EdE: Raporto de Bord al la gazeto Tra La Mondo (1906) == Tra La Mondo zorge enpresas la progresojn de Esperanto ĉe la junularo. volonte ĝi rediras kune kun Rektoro Boirac: "Propagandi nur inter la plenaĝuloj estas kvazaŭ plenigi la barelon de la Danaidinoj".
Sed nia legantaro rigardu la portretojn de la junaj esperantistoj de Jenisejsk kaj de Beaune kaj ĝi estos rekuraĝigata pri la estonto de la Lingvo Internacia. Kiu estus pensita, antaŭ kelkaj jaroj, ke la junularo de Burgonjo kaj de Siberujo amike interŝanĝus pk., leterojn, t.e. ideojn? Mirinde! Nun interkompreniĝas facilege la landanoj de la ora suno, kiu maturigas la vinberojn, kaj de la arĝenta suno, kiu pale lumigas la senfinan kamparon...
La "Verda Stelo" (25 lernantoj - 12-17-jaraj) estas filio de la grupo de Beaune. Tiu ĉi agema grupo de 1903 senĉese laboradis por atingi kelkajn precizajn celojn:
1e. Disĵeti la bonan semon en la Burgonjan regionon. Bonega estis la rikolto. Per paroladoj de S-ro Bord naskiĝis la grupoj de Chalon sur Saône, Mâcon, Le Creusot.
2e. Per someraj ekskursoj unuigi la gesamideanojn. Ekzemple: la 10-an de Julio cent geesperantistoj grupiĝis en Nolay (Côte-d'Or), kie, sub la verda flago, antaŭ la bronza statuo de mirigita eksprezidanto Carnot, ili ĥore kantis:
en la mondon venis nova sento...
3e. Enkonduki Esperanton en ĉiujn lernejojn. Tial kursoj estas farataj ĉe Liceo en Mâcon, terkultura lernejo de Fontaines (Saône-et-Loire), unuagrada knabina lernejo de Beaune, kolegio de Beaune.
La Verda Stelo, kiu jam per ekzamenoj sukcese akiris 26 atestojn pri lernado kaj unu ateston pri kapableco, korespondas kun siaj kamaradoj de la tutmondo en: Anglujo, Germanujo, Bohemujo, Japanujo, Siberujo.
Ĝi atente rigardadis la energiajn simpatizajn vizaĝojn de la junaj siberanoj kaj precipe de ilia profesoro Romano Frenkel. Tiu ĉi inspektoro kaj profesoro proponas fondi tutmondan ligon de instruistoj por propagando de Esperanto inter gelernantoj. Li skribas: "Memoru, ke estas pli facile esperantigi dek infanojn ol unu plenaĝulon", kiu ĉiam ekdiras: "mi ne havas tempon por lerni". S-ro Frenkel aldonas: Inter miaj lernantoj jam troviĝas multaj tre fervoraj esperantistoj, kiuj preskaŭ ne bezonas vortaron por legi aŭ skribi".
Do estas la junularo kiu plenigos la Danaidinan barelon!
Prezidanto de la Verda Stelo
Estro en Esperantio
Li estis prezidento de verda stelo esperantista grupo de la liceo Monge (knaba lernejo) en Beaune. Li estis sekretario de la esperantista grupo de Beaune. Li iĝis prezidento de la esperantistaj grupoj burgonjaj en 1909. En Beaune, li vivis 20 faubourg Bretonnière.
Villarrasa
Villarrasa estas municipo de Hispanio, en la provinco Onubo, regiono Andaluzio.
Ĝi estas bone komunikita per aŭtoŝoseo kaj fervojo inter Onubo kaj Sevilo.
Inter elstaraj vilaĝanoj menciindas Alfonso García de Matamoros, humanisto de la Renesanco kiu estis rektoro de la Universitato de Alcalá de Henares.
Loĝantoj
La loĝantoj nomiĝas villarraseros. La censita populacio en 2010 estis 2170 loĝantoj kaj la denseco estas 30,14 loĝ./km².
Situo
Villarrasa estas situa en la okcidenta parto de Andaluzio en la komarko aŭ distrikto Graflando (Onubo) en la centra parto de la provinco de Onubo, je altitudo de 75 m; je 37 km el Onubo, provinca ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 72 km².
La geografiaj koordinatoj estas 37º 23' N, 6º 36' Ok.
Ekonomio
Agrikulturo ege fruktodona (cerealoj, vitoj kaj olivoj; per irigacio, fruktarboj) kaj brutobredado (kortobirdobredado).
En la industrio (malgrandaj entreprenoj pri nutrado aŭ aliaj) laboras 12 % de la laboristaro.
En servoj (ĉefe komerco) laboras 33 %.
Historio
Restaĵoj de Ĥalkolitiko, romiaj, arabaj, ktp.
Post la konkero fare de kristanoj en la dua duono de la 13a jarcento ĝi apartenis al la Graflando de Niebla, kontraŭ kiu insurekciis komence de la 17a jarcento, sed ne sendependiĝis ĝis post du jarcentoj.
Hammerbrücke
Hammerbrücke estas ekse memstara komunumo en Germanio, kiu la 1-an de oktobro 2009 kuniĝis kun la najbaraj komunumoj Morgenröthe-Rautenkranz kaj Tannenbergsthal al nova komunumo Muldenhammer, kaj nun estas ties komunumoparto. Ĝi troviĝas en la distrikto Vogtland de la federacia lando Saksio. Fine de 2008 la komunumo havis 1329 loĝantojn.
Eremitu
Eremitu [eremitu] (hungare: Nyárádremete [nja:ra:dremete]) estas komunumo en Rumanio sur la bordo de Niraĵ-rivereto nordoriente de Târgu Mureș. Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Călugăreni, Dămieni, Mătrici kaj Câmpu Cetății.
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1943 loĝantojn (hungaroj), en 1992 2239 (92 % da hungaroj).
Historio
Ĝia unua mencio estas el 1567. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Maros-Torda). En 1914 Béla Bartók kolektis tie 37 popolmelodiojn.
15025 Uwontario
15025 Uwontario estas asteroido de la ekstera asteroida zono, malkovrita la en la kadro de la kampanjo Spacewatch elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak, proksime de Tucson (Arizono, Usono).
Kalkulata por la epoko de la, ĝia orbita granda duonakso de 3,20117906 metas ĝin ĉ. 176 400 km trans la konvencia limo de 3,2 AU inter la meza kaj la ekstera asteroida zono.
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la Universitato de Okcidenta Ontario (University of Western Ontario; mallonge: UWO) de Londono (Ontario). La Observatorio Hume Cronyn estis konstruita sur ties kampuso en 1940, kaj la universitato havas teleskopon de 1,2 m. ĉe la Observatorio Elginfield.
Tibor Jármy
Tibor Jármy [jArmi], laŭ hungarlingve kutima nomordo Jármy Tibor estas hungara policano, entreprenisto, altlerneja instruisto.
Tibor Jármy naskiĝis la en Sátoraljaújhely.
Biografio
Tibor Jármy post la maturiĝo laboris en arĥivejo, poste li akiris diplomon en Policista Altlernejo en 1996. Ekde tiam li estis policano en Budapeŝto. Li akiris ankaŭ jurajn diplomojn en Universitato Janus Pannonius en 2001 kaj 2005. Lia artikolo en 2008 kaŭzis debatojn, tial li forlasis la policejon kaj li estis entreprenisto. Li faras policajn kaj komunikadajn laborojn, eĉ li prelegis en pluraj altlernejoj.
Rozoĝardeno de Eŭropo
Rozoĝardeno de Eŭropo aŭ la rozoĝardeno de Zweibrücken en la palatinata  urbo Zweibrücken (Rejnlando-Palatinato) estas pli ol 50.000 m² granda parko, kie kreskas pli ol 60.000 rozujoj de 2.000 diversaj kultivaroj.
La rozoĝardeno estas vidindaĵo de la urbo Zweibrücken, same kiel la restaŭrita rezideja kastelo de la dukoj de Pfalz-Zweibrücken. La parko estas unu el la plej grandaj ĝardenoj de Eŭropo kaj la tria plej granda rozario de la mondo. La parko estis malfermata en la jaro 1914 fare de princino Hildegard von Bayern.
Heřmanice v Podještědí
Heřmanice v Podještědí (Hermsdorf) estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de urbo Jablonné v Podještědí en distrikto Liberec. En la jaro 2011 estis ĉi tie registritaj 86 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Heřmanice v Podještědí estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 19,24 km².
Historio
La unua mencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1375. Ĝis tempo antaŭ la dua mondmilito Heřmanice estis loĝigita plejparte de germana loĝantaro. Plimulto el ili estis post la milito el siaj hejmoj ellandigita, pro kio okazis preskaŭ la tuta elhomigo kaj la municipo ĝis hodiaŭ ne atingis la devenan staton de nombro de loĝantoj.
Dum proceso de integro de municipoj Heřmanice fariĝis en la jaro 1980 parto de urbo Jablonné v Podještědí kaj estis komune kun ĝi al la 1-a de januaro 2007 transŝovitaj el distrikto Česká Lípa en trafike pli proksiman distrikton Liberec.
Turkovice
La komunumo Turkovice troviĝas en Ĉeĥio, regiono Pardubice, proksime de la ŝoseo n-ro 17 el Čáslav al Heřmanův Městec, Chrudim, proksimume 10 km okcidente de Heřmanův Městec kaj proksimume 10 km sude de la urbo Přelouč. La komunumo konsistas el tri lokpartoj - Turkovice, Bumbalka kaj Rašovy. Vivas ĉi tie. En tuta komunumo estas registritaj 236 domoj, el tio en parto Turkovice 74. Nomo de la komunumo devenas de la vorto "taŭro", ĉeĥe "tur", ne de "turko, turka".
Espiye
Espiye estas urbo en provinco Giresun en Turkio. Ĝi apartenas al la Nigramara regiono de la lando, do situas ĉe la suda bordo de la Nigra Maro.
Turkovice
Vilaĝpartoj
Al la komunumo apartenas vilaĝpartoj:
Preĝejo de Sankta Marteno
Origine frugotika preĝejo de Sankta Marteno el la jaro 1348, estis en la jaro 1729 aranĝita baroke kaj empire. En la jaroj 1816-17 estis alkonstruita turo, sakristio kaj oratorioj. Ĝi estas negranda ununava preĝejo kun ortangula pastrejo. La eksteraĵo estas dividata per lizenoj. La altaro estas pseŭdobaroka, bildo de Sankta Bartolomeo de J. Brandejs, predikejo kun figuraj reliefoj kaj statuoj el la dua duono de 18-a jarcento, frubaroka ŝtona baptujo. Ĝi servis kiel paroĥa preĝejo kaj familia tombo de posedantoj de sinjorejo Podhořany. Ĉe la preĝejo estas tombejo.
Enteriga kapelo
Enteriga kapelo de Pachtoj el Rájov estas empira el la jaro 1839. De la kapelo gvidas alta apogmuro de la deklivo kun ŝtuparo al paroĥejo. En tiu ĉi tombeja muro troviĝas naŭ renesancaj tomboŝtonoj.
Lernejo
Lernejo sur vilaĝplaco antaŭ la preĝejo havas relative longan tradicion. Lerni en la komunumo oni komencis jam en la jaro 1720. Oni lernis trivion - legadon, skribadon kaj kalkuladon kaj ankaŭ religion.
Statuo de Sankta Johano Nepomuka
Statuo de Sankta Johano Nepomuka estas sur vilaĝplaco antaŭ la lernejo. Ĝi devenas el 18-a jarcento.
Eksteraj ligiloj
Oficialaj paĝoj de la komunumo
Hidilyn Diaz
Hidilyn Diaz - naskiĝis la, do nun -jara - estas filipina sportistino. Ŝi specialiĝis pri halterlevado. En la somera Olimpiko 2020, pro la kronvirusa pandemio prokrastita el somero 2021, ŝi gajnis la unuan oran medalon al sia teamo, levinte 127 kg. Jam en la somera Olimpiko 2016 ŝi sukcesis pri arĝenta medalo.
Natria cianato
Natria cianato, cianato de natrio aŭ NaOC≡N estas neorganika kombinaĵo, blanka solido kun kristala strukturo korpo-centrita, romboedra krado, en meditemperaturo. Ĝi estas salo el cianata acido kaj natria hidroksido, ideala nukleofilo, kiu ĉefe kontribuas por la stereospecifeco en certaj reakcioj samkiel la produktado de la kirala okzazolidono.
Medicinaj aplikoj
Natria cianato estas utila reakcianto en produktado de asimetria ureo kiu havas rangon de biologia aktiveco ĉefe en arilaj izocianataj perantoj. Tiaj perantoj samkiel natria cianato uzatas en medicino por kontraŭstari la kancerogenajn efektojn en la korpo, eble helpante personojn kun serpoĉela anemio kaj blokante certajn akceptantojn por melanino kiu laŭŝajne helpas en kazoj de dikeco. Plejofte la perantoj produktitaj kun natria cianido estas uzataj por medicinaj studoj, tamen, en kazoj de serpoĉela anemio kaj esploroj pri anti-kancerogenaĵoj, natria cianato propradire estas la ĉefa kombinaĵo de intereso.
Malaperintaj vilaĝoj de Slovakio
Kelkaj dekoj da historiaj vilaĝoj malaperis de la teritorio de Slovakio pro minado de karbo, militaj aferoj, konstruado de valbaraĵoj. Ili estis neniigitaj.
Valbaraĵo Starina
Dum la jaroj 1981 - 1986 ĉe konstruado de Trinkakvujo Starina malaperis vilaĝoj en orienta Slovakio en la antaŭa distrikto Humenné, nuna distrikto Snina:
Pailly
Pailly estas la nomo de pluraj artikoloj.
Sensismo
Sensismo estas termino kiu, kune kun la malpli uzata sensualismo, indikas tiujn filozofiajn doktrinojn kiuj referencas ĉiuj enhavon kaj la adon mem de la scio al “sensi”, nome al procezo de transformiĝo de sensaĵoj, ekskludante tial el la akirado de la scio ĉion tion kio ne koncernas al la senso''.
La origino de sensismo troveblas, almenaŭ embrie, en la asertoj de sofistoj, inter kiuj Protagoro enpensiganta ke la animo nenialio estas ol amaso de sensaĉoj, tezo poste defendata kaj plidisvolvita de stoikistoj kaj epikuranoj.
Modernaj sensistoj
La sensima doktrino preciziĝas en la okcidenta moderna filozofio kies unuaj spuroj troviĝas en la Renesanco kaj, pli videble, en la filozofio de la naturo de Bernardino Telesio (1509–1588), kiu elstarigas ian prisciencan metodologion bazitan sur la sperto, kaj de Tommaso Campanella (1568-1639).
Tiu ĉi lasta taksas naturon amplekson de vivantaĵoj, ĉiu el ili “sensanta”, animita kaj inkliniganta al sia celo (obee al la koncepto de entelekio) kaj aliflanke ĉiuj unuigitaj kaj harmonie direktigitaj al la universa celo fare de komuna Animo de la mondo laŭ koncepto tipe neoplatona. La mondvizio de Campanella estas dirata pro tio “pansensismo kosma” (el la greka πάν (pàn), signifanta “ĉion”, kaj sensismo) por indiki iun specan senseblecon konscian pri la tuta universo: la granda vivanta “besto” laŭ mondvizio de Giordano Bruno.
Sensismo de la 17-a jarcento
Karakteroj de sensismo, kiuj, tamen, lin apudigas al materiismo, okulumas en Hobbes (1588-1679), en ties verkoj “The Elements of Law” kaj “De Corpore“ kie estas pritraktata lia sistemo materiisma, mekanisma, ĉioinkluziva ĝin bazante sur la substanca elemento “materiaj korpoj” kaj sur tiu akcidenca “moto”. La sensaĵo estas, do, la rezulto de la movoj de la korpoj kiuj generas imagojn, plezurigajn kaj dolorigajn sensaĵojn kaj la pasiojn. Ĉio naskiĝas pro la movo, pro ago al kiu respondas reaga kontraŭmovo. el kio produktiĝas la fenomenajn imagojn. Ankaŭ la morala vivo reduktiĝas, en tiu sistemo, al sensaĵo.
Sensismo de Condillac
La termino “sensismo” estis atribuata precipe al la filozofia sistemo de Condillac (1715-1780) esprimita en la Traité des sensations (1754), kiu ripetas diversajn formuladojn de la empirismo de Locke (1632-1704),
Fama tiusence la ekzemplo, aranĝita de la abato Condillac: statuo homaspekta, kiu iom post iom animiĝas laŭgrade de la kreskiĝo de la diversaj sensoj, kaj aparte la tuŝsento kiu al ĝi provizas la konscion pri la realo pri si kaj pri la mondo ĉirkaŭanta. Ĉio tio kion ĝis tiam oni atribuis al spirita/intelekta, juĝo, deziro, volo nenialio estas ol “sensaĵoj transformitaj”
Sensismo kaj materiismo
Substrekendas ke sensismo ne koincidas kun materiismo, ĉar la unua limiĝas almeti la pozicion de la asertantoj de la supereco de la persensa scio, nenimaniere, tamen, determini la valoron de la enhavoj atingitaj per tia scivojo.
La sensisma pozicio, do, ekskluzive koncernas la iradon al kono, aparte la manieron per kiu sin formas kaj ellaboras la diversaj scifakultatoj. Diri, ke nia scio originas el la sensaĵoj ne signifas ke la materio el si mem estas la kaŭzo de la movo kaj de la sensado per kiu la homo estus estulo tute materia. Ĝuste pro tio povis jese teoriumi por la ekzisto de Dio kaj senmorteco de la animo kunigante sensismon kaj sciteorion kaj spiritualismon.
La vojo al materiismo, el la bazo sensisma, estis entreprenita, male, de Julien Offray de La Mettrie (1709-1751), Helvetius (1715-1771) kaj Paul Henri Thiry d'Holbach (1723-1789), plej konata kiel Mirabaud.
Laŭ Julien Offray de La Mettrie, movo kaj sensaĵo komplete karakterizas ĉion materian, la homo mem estas “maŝino” (la homo maŝino) kondiĉita nur de la biologiaj leĝoj.
Jaminaŭoj
Jaminaŭoj (pt: Jaminauás, alilingve ankaŭ nomataj Jaminawa, Iaminauá aŭ Yaminawá), estas indiĝena popolo kiu loĝas en la trilanda angulo de Brazilo, Peruo kaj Bolivio: en la brazila ŝtato Akro, en la perua departemento Ucayali, regiono Loreto kaj en la bolivia departemento Pando. Ili loĝas ene de la arbaro kulpigitaj pro tio ke ili plagas la kaŭĉukplantejojn aŭ en la mizera periferio de urboj, konsiderataj kiel la malkulturigitaj indianoj kiuj almozulas surstrate, esprimo de unu el la plej dramaj aspektoj de la procezo de okupado de la Amazono.
Sensismo
Sensismo kaj materiismo
Helvetius kunpartigas kun Condillac la ideon ke la scio devenas el la sensaĵoj sed etendas tion al la tuta homa scieblo: ankaŭ moralo kaj juro havas la saman originon kaj do valoron.
Jaminaŭoj
En 2010, la popolo konsistis el 1 298 individuoj, laŭ la datumoj de la brazila ministerio pri sano (Funasa), kiu ankaŭ prizorgis sanservon por indiĝenoj en Brazilo.
Sensismo
Sensismo kaj materiismo
Per Holbach sparkas la kunligo de materiismo al ateismo kaj al neo de la libera volo en homa elektado.
Jaminaŭoj
Lingvoj kaj etnoj
Lingve kaj etne la jaminaŭoj estas proksime parencaj al la jawanawá, kiuj ankaŭ apartenas al la pana lingvaro.
Sensismo
Sensismo kaj materiismo
Ĝenerale materiismo ne plaĉis al la kleristoj ĉar ili en ĝi travivis la maskon de la malnova metafizika pretendo ĉiuenhave kaj totale ekspliki la universon. Eblas aserti ke materiismo estis de ili flankenlasita ne pro sciteoriaj kialoj sed pro motivoj politikaj kaj moralaj, nome kiel protesto kontraŭ aŭtoritatismo politika kaj religia de siaj tempoj.
Jaminaŭoj
Lingvoj kaj etnoj
Tamen ambaŭ grupoj ne estu konfuzataj kun la diversaj grupoj de Yanomami (janomamoj), kiuj apartenis al tute alia lingvofamilio, la janomama lingvaro.
Sensismo
Kritikoj al sensismo
Ĝin kritikis, por ĝin rifuzi, filozofiaj tendencoj de spiritismo, de la nova skolastikismo kaj nova tomismo. Ankaŭ ĝia emanaĵo pozitivismo distanciĝis el ĝi. Ĝin forlasis, kaj iamaniere absorbis.
Jaminaŭoj
Lingvoj kaj etnoj
Ili parolas la jaminaŭan lingvon, apartenanta al la pana lingvaro, parolata de multaj popoloj en Amazonio.
Referencoj.
<references group="" responsive="0">
Eksteraj ligiloj
(pt) Jaminauás, etnografia Kolekto de la Muzeo pri indianoj
Curawaka: Te Nande, kanto en la jaminaŭa lingvo
Silo
La Sila Nacia Parko, kreita en 2002, inkluzivas la teritoriojn kiuj iam konsistigis la "malnovan" nacia parko de Kalabrio (de 1968), protektante la medion en areojn por sume 73 695 hektaroj.
Konata pro ĝiaj arbaroj kaj arbaregoj de miksaj pingloarboj kaj folioarboj, ĝiaj altebenaĵoj, ĝiaj rondetaj pintoj, ĝiaj lagoj, ĝiaj grandaj neĝadoj, la stabila ĉeesto de lupoj, la sezonaj boleto-fungoj, en medio, kiu kelkfoje memorigas tiun nordian - Skandinavan; de la plej altaj pintoj, (depende de ilia pozicio en la altebenaĵo), eblas vidi en klaraj tagoj la Aspromont o sude kaj la Polina Masivo norde, la Tirena Maro okcidente, la Ionia Maro oriente, la ebenaĵo de Sibari norde, la Ebenaĵo deSant'Eufemia kaj tiu de Gioia Tauro, la insulo Sicilio, la vulkano Etna kaj la Eolaj insuloj sude.
Etimologio
La loknomo "Sila" devenas de la rom-epoka nomo Silva Brutia, tio estas arbaro, arbaro de la Brutioj, ĉar ĝi estis loĝata de tiu antikva popolo en antaŭromia epoko.
Historio
La Brutioj, antikva popolo de paŝtistoj kaj metiistoj, venis en kontakton kun la grekoj, kiuj koloniigis la marbordajn regionojn kun la fondo de Sibari, Krotono, Petelia, Krimisa kaj probable komence starigis bonajn "najbarajn rilatojn" kun ili. La plej grava setlejo de la greka epoko (de la 6-a ĝis la 3-a jarcento a. K.), en Silo, konsistas el la sanktejo malkovrita fare de kalabriaj arkeologoj je mallonga distanco de Camigliatello Silano - en la tereno kie nun estas la artefarita lago Cecita.
Post la detruo de Sibari en 510-a a. K. fare de la Krotonanoj, ili daŭre loĝis ĉefe en enlandaj regionoj. Nur multe pli poste, post la Punikaj Militoj, Romo ekinteresiĝis pri la tuta Kalabrio kaj ankaŭ pri ĉi tiu montara teritorio, eltirante ĉefe altvaloran lignon uzitan en la konstruado de ŝipoj kaj por la ekstraktado de peĉo (pix bruttia). Elfosadoj de la Superintendenco pri la arkeologiaĵoj de Kalabrio malkovris gravan romian setlejon dediĉitan al la ekstraktado kaj prilaborado de peĉo, aktiva inter la tria jarcento a.K. kaj la tria jarcento p.K. Kun la falo de la Okcidenta Romia Imperio kaj post la barbaraj invadoj, en la sesa jarcento la bizancanoj restarigis ordon, kaj la eblecon praktiki bredadon kaj agrikulturon. En la oka jarcento la longobardoj ŝtelis multe de la teritorio ĝis tiam kontrolita de Konstantinopolo. La postaj arabaj invadoj laŭlonge la kalabraj marbordoj konsistigis la definitivan malkreskon de la bizancanoj. De 1045 ĝis 1060 la normandoj kontribuis al establo de diversaj monakejoj. Iuj ekzemploj estas la Abatejo Santa Maria della Matina en San Marco Argentano, la Abatejo Sant'Angelo de Frigillo en Mesoraca, la Abatejo Santa Maria di Acquaformosa, la Abatejo Santa Maria della Sambucina en Luzzi, la Abatejo Santa Maria di Corazzo in Castagna, vilaĝeto Carlopoli kaj la Abatejo Florense en San Giovanni in Fiore. En 1224 imperia koncesio de Frederiko la 2-a de Ŝvabio dotis al la Abatejo Sant'Angelo de Frigillo en Mesoraca grandan Silan areon uzotan por senpaga paŝtado kaj ekstraktado de peĉo, ĝi inkluzivis: Ciricilla, Caput Tacina, Pisarello kaj Gariglione. La monakejoj estis studlokoj, kulturaj centroj kaj stimulo por agrikultura reviviĝo. Homoj de la marbordoj migris al la deklivoj de la Sila altebenaĵo, kie ili fondis la tiel nomatajn "Casali". Tiutempe monakejo estis konstruita de Gioacchino da Fiore ĉirkaŭ kiu disvolviĝis la unua loĝata centro de la altebenaĵo: San Giovanni in Fiore. Inter 1448 kaj 1535 multaj ekzilitoj de Albanio ekloĝis en la ionia flanko de la Sila kreante kelkajn komunumojn nomitajn Sila Greca. Estas nun ĉirkaŭ tridek albanlingvaj komunumoj. Iliaj uzoj, kutimoj kaj tradicioj restis senŝanĝaj laŭlonge de la tempo. La teritorio poste apartenis al la diversaj regantaj dinastioj; laste la Burbonoj antaŭ ol la tuta Sudo kaj la Insuloj estis aneksitaj al la Regno de Italio post la ekspedicio de la Mil fare de Garibaldi.
Por rompi la izoladon de la montaj vilaĝoj, vintre sufiĉe forta pro la neĝo, iuj fervojoj estis konstruitaj kun kelkfoje spektaklaj inĝenieraj verkoj kiel ekzemple viaduktoj: la Cosenza-Camigliatello-San Giovanni in Fiore de la Fervojoj Calabro-Lucane kaj la dentorela fervojo Paola-Cosenza, de la Ŝtataj Fervojoj. Multaj agrikulturaj vilaĝoj pro tio iĝis turismaj lokoj. Post la milito oni provis doni impulson al la disvolviĝo de la Sila-altebenaĵo establante la Institucion por Valorigo de la Sila.
Nur en la lastaj jardekoj, en 1974, estis konstruita laŭ iniciato de Giacomo Mancini, la strato  Paola  - Cosenza - Crotone, hodiaŭ SS 107, kiu transiras la tutan altebenaĵon de la Tirena ĝis la Ionia maro.
Fizika geografio
La plej altaj pintoj estas: Monto Botte Donato (1.928 m), Nigra Monto (1.881 m), Porĉinaj Montoj (1.826 m), Serra Stella (1.813 m), Monto Curcio (1.768 m, Colli Pirilli (1.766.) m), Monto Gariglione (1.765 m), Monto Scorciavuoi (1.745 m), Monto Timpone Bruno (1.742 m), Monto Femminamorta (1.730 m), Monto Volpintesta (1.729 m), Monto Pettinascura (1.689 m), Serra Ripollata (1.682 m), Cozzo del telegrafo (1.679 m), Monto Funnente (1.674 m), Monto Karolo la Granda (1.669 m), Timpone della Guardiola (1.667 m), Timpone Morello (1.665.) m), Monto Altare (1.653 m), Timpone Vecchio (1.648 m), Monto Scuro (1.633 m), Cozzo de la Princo (1.600 m), Timpone de la Monakino (1.598 m), Monto Paganella (1.526 m) kaj Monto Zigomarro (1.506 m), Monte Giove (1.239 m).
Klimato
La Sila altebenaĵo situas en areo de konverĝo de la mediteranea atmosfera cirkulado inter la suda Tirena Maro okcidente kaj la Ionia Maro oriente. La klimato de Sila ĝenerale varias laŭ la alteco. Ĉe pli malaltaj altitudoj la klimato prezentas tipajn mediteraneajn ecojn, observeblajn kaj laŭ la termika vidpunkto kaj laŭ la flaŭra vidpunkto. Analizante la diversajn sezonojn, oni konstatas, ke:
Super 1.100-1.200 metroj, la monta klimato karakteriziĝas per pli malaltaj averaĝtemperaturoj kaj pli mallonga somera sezono. Dum la somera sezono, posttagmezaj varmo-ŝtormoj produktas pli granda pluvokvanto ol en areoj kiuj situas je pli malaltaj altitudoj, kun oftaj hajloj kaj kun temperaturoj kiuj malofte superas 27 ° C eĉ en la altebenaĵo, sed en la vintra sezono estas pli grandaj precipitaĵoj, plejparte neĝaj, kio povas kaŭzi eĉ konsiderindajn kaj longdaŭrajn amasiĝojn. Ĉi tiuj, je pli ol 1 700 metroj, povas daŭri eĉ ĝis majo. Meza pluvokvanto estas ĉirkaŭ 1.200 mm jare, kun diferencoj inter la malsamaj sektoroj. La okcidentaj areoj profitas plej multe de atlantikaj fluoj, kun ofte abunda vintra pluvado, dum la orientaj areoj profitas ĉefe de la sudaj kaj orientaj fluoj, kiuj povas alporti konsiderindajn pluvojn, sed malpli egale distribuitajn dum la tempoj, tial ne ĉiam regulajn.
La Sila-montarmasivo forte karakterizas la pluvometran kaj termikan reĝimon de la ĉirkaŭaj regionoj. Danke al sia ĉeesto, la marbordaj regionoj de la krotona regiono kaj la ebenaĵoj de la Markizato profitas malmulte aŭ tute ne de la fluoj el la okcidento, kiuj kaŭzas eĉ abundajn pluvojn sur la Kosenca Tirena Maro; inverse, kiam estas la perturbitaj fluoj de la oriento, la nordaj kaj orientaj marbordaj regionoj ĝuas bonajn pluvojn, male al la tirenaj sektoroj. En ĉi tiuj kazoj la sirokaj ventoj ofte ne penetras la Valon Crati, nestitan inter la Marborda Montaro kaj la Silaj pintoj, kaj tio povas kaŭzi vintre bonegajn neĝojn sur Kosenco kaj ĉirkaŭaĵoj.
Hidrologio
La Sila estas la plej malseka parto de Kalabrio kaj la ĉefaj akvobasenoj de la regiono troviĝas tie, same kiel la ĉefaj regionaj riveroj havas siajn fontojn.
La nunaj silaj lagoj estas ĉiuj artefarite kreitaj, en la unua duono de la dudeka jarcento, por la produktado de elektro. Ili estis konstruitaj en aparte marĉaj lokoj, proksime al grandaj valoj, aparte favoraj por gastigi akvajn basenojn, konsiderante la geografian pozicion kaj la geologion de la tereno.
La ĉefaj riveroj estas la rivero Crati kaj la rivero Neto, la du plej longaj kaj gravaj riveroj de Kalabrio. Al ili alvenas serion da alfluantoj, iuj tre gravaj por la biogenetika simbiozo. Aliaj riveroj estas la Ampollino, la Arvo, la Crocchio.
La silaj lagoj, ĉiuj artefaritaj, estas Lago Cecita, Lago Ampollino, Lago Arvo kaj Lago Ariamacina Antaŭ miloj da jaroj estis aliaj lagoj poste malaperintaj pro formoj de erozio de iliaj sojloj. Ĉi tiuj lagoj estis la Mucone, kiu preskaŭ estis en la areon de la nuna lago Cecita, kaj la lago Trionto, situinta en Difesella di Trionto. Ambaŭkaze oni trovis spurojn de plejstocenaj deponejoj enhavantaj organikan materialon, elementojn, kiuj sugestus la ekziston de lagoj. Aliaj lagoj estas Lago Savuto, Lago Passante kaj Lago Votturino.
Flaŭro
La Sila ebenaĵo, kies pejzaĝaj trajtoj memoras nordiajn montarajn scenojn, havas flaŭran riĉaĵon kun granda scienca valoro. La Sila flaŭro konsistas el pli ol 900 specioj. Iuj el ĉi tiuj estas ekskluzivaj de la kalabraj montoj kiel ekzemple la "Soldanella" kaj la "Luzula", aliaj estas ekskluzivaj de la sudaj Apeninoj kiel la acero de la vario Acer lobelii kaj ankoraŭ aliaj estas ekskluzivaj al la Kalabraj-Peloritanaj Apeninoj kiel la "Rosa viskoza". Estas multaj kuracherboj ĉeestantaj. Ekzemple, ni mencias valerianon, sambukon, malvon, urtikon kaj la pinon, kies burĝonoj estas kolektitaj por kuracaj celoj.
Escepte de kelkaj maldensejoj, ĝenerale uzataj kiel paŝtejoj, en Sila regas kaj la arbaro de nur pinoj, kaj de pinoj asociitaj kun fagoj aŭ fagoj kun arĝenta abio. La plej multaj el la Silaj herbejoj estas de sekundara origino, t.e., ili venas de la detruo de la praa arbaro. En la herbejoj uzataj kiel paŝtejo, la furaĝaj flaŭraj specioj malfortiĝas kaj nemanĝeblaj specioj emas disvastiĝi, kiel plantoj kiuj enhavas toksajn substancojn kiel asfodelo kaj narciso aŭ plantojn kun fortikaj dornoj kiel Genista silana, aparte endemia planto. Ĉi-lasta planto estas legumenaco kun flavaj floroj, apartenanta al la eŭropaj marbordoj de Atlantiko, kiu en Italio kreskas nur en Sila kaj Aspromonto. La arbara areo de Sila povas fali en du altimetrikajn, klimatajn grupojn karakterizitajn per malsama superrega plantospecio. La unua zono estas tiu de la larika pino. Ĝi inkluzivas areojn kiel Fossiata, Gallopane, Colle del Lupo, Cozzo del Principe, Macchia della Giumenta kaj la Fallistro, kie estas 50 superbaj jarcentaj specimenoj de larika pino. En ĉi tiu unua zono, la larika pino trovas sian optimuman ĉirkaŭaĵon kaj regas ĝin senkonteste. Ĉe la malsupra limo de la zono de la larika pino, ĉi tiu planto miksiĝas kun la ileksokverko (verda kverko) aŭ kaŝtano. Tamen ĉe la supra limo ĝi miksiĝas kun fago. La pino emas okupi la deklivojn turnitajn al sudo, la fago al la norda. La dua bando nomiĝas faga bando, ĉar ĉi tiu planto trovis la optimuman medion por sia disvolviĝo. Tamen en grandaj areoj kiel sur Monte Gariglione, Macchia dell'Orso kaj Vallone Cecita, fago troviĝas miksita kun arĝenta abio. En la subkreskaĵaro disvastiĝas la filikoj kaj rozacoj kiel la hunda rozo. En la plej humidaj medioj estas aparta filiko, Blechnum spicant, kaj la frambo.
Faŭno
La Sila areo estas hejmo de la tipa faŭno de la apeninaj areoj. La lupo ankoraŭ ĉeestas, kun historia kerno, malgraŭ la pasintaj persekutoj, la malapero de sia ideala habitato kaj la malofteco de la sovaĝaj mamuloj, kiuj konsistigas ĝian nutraĵan bazon. La lupo, protektita per leĝo ekde 1976, estis en danĝero de formorto en pasintaj jardekoj, sed danke al la institucio de la Nacia Parko Kalabrio eblis rekoloniigi ĉi karnomanĝulon kaj ene kaj ekster la protektita areo. Nuntempe estas en Silo unu el la historiaj kaj plej multnombraj lupaj kernoj de la Apeninoj. Multnombra estas la reprezentado, sur la altebenaĵo, de malgrandaj predantoj. La sovaĝa kato estas sufiĉe malfacile videbla, sed loĝas en malsamaj lokoj de la Sila. La vulpo estas disvastigita kaj ankoraŭ atakas la kokinojn de la kamparanaj domoj.
Pluraj specioj de musteledoj ĉeestas en Sila eĉ se pro sia maloftaĵo kaj iliaj noktaj kutimoj malfacilas ekvidi ilin. Ni aludas al la melo, la plej granda en la familio (atingas 90 cm.) kun la karakterizaj nigraj strioj sur hela fono, kiuj, ekde la nazo, pasas al la okuloj kaj oreloj; al la mustelo, lerta predanto de sciuroj; la fojno (mustelkato), kiu distingiĝas de la mustelo per la blanka anstataŭ flava makulo sur la brusto; vizelo kaj putoro. Esplora projekto, lastatempe efektivigita de la Nacia Parko Sila, koncernas la tre maloftan lutron, en la pasinteco ĉeestanta en malsamaj lokoj de Silo kaj hodiaŭ limigita al iuj areoj, escepta vidaĵo estis registrita en majo 2013, ene de areo tenata sekreta., en la Sila Nacia Parko, de la agentoj de la Provinca Polico de Kosenco, deĵoranta ĉe la funkcia taĉmento de San Giovanni in Fiore ( CS ). Inter la ronĝuloj estas la gliro, la nigra sciuro karakteriza por suda Italio kaj la montoj Sila, la kverko kaj la gliro (dormomuso). Malofta kaj aparta la ĉeesto de la driomio, ronĝulo, kiu aperas nur en la orientaj Alpoj kaj sur la kalabraj reliefoj inkluzive de la Sila.
Aliaj mamuloj nuntempe ĉeestantaj en Sila estas kapreoloj kaj cervoj. La cervo formortis komence de la pasinta jarcento kaj de iom pli ol jardeko ĝi ĉeestas precipe en la granda Sila danke al la reenkonduko efektivigita de la Ŝtata Arbara Korpuso. La kapreolo, aliflanke, estis la temo de repopulado en la pasintaj jaroj kaj nun ĉeestas en ĉiuj sektoroj de la altebenaĵo. Ekzistas ankaŭ apro kaj leporo, kaj la italika kaj la ordinara specio.
Inter la nestanta ornitologia loĝantaro troviĝas rabobirdoj kiel: la astoro (kolomba akcipitro), la nizo (pasera akcipitro), la tre ofta buteo, la ĉiam pli rara ruĝa milvo, kiu nestas en la orientaj deklivoj de la Sila, la ĉirkaeto (serpent-aglo), kiu ankoraŭ ĉeestas kun tre malmultaj paroj kaj la tre rara strigo reala. Aliaj noktaj rabobirdoj nestas el marĝenaj kaj enlandaj areoj, kiel ekzemple la orelstrigo (Asio otus) la strigo, la turstrigo kaj la malgranda strigo. El la korvedoj estas la korvo, kiu en iuj areoj ĉeestas per kolonioj de centoj da individuoj. Tre disvastiĝinta kaj infestanta estas la kapuĉa korvo, kies videblas grandaj aroj. Inter la pegoj, en Silo, loĝas la verda pego, la granda makula pego, la malpli granda kaj la meza pego, ĉi-lasta maloftaĵo kune kun la nigra pego. Ankaŭ la fringelo (verda kardelo) nestumas. Ne maloftas observi haringajn mevojn, anasojn, grandajn grebojn, ardeojn kaj gruojn en la silaj lagoj la tutan jaron kaj dum migraj periodoj. Ekzistas ankaŭ nestoj de la fleso, la reganto, la marĉa paruo, la tottavilo, la tordelo, la emberizo, la mergo, la blua rokturdo kaj multaj aliaj specioj. En la printempa-somera periodo eblas ekvidi la brungorĝulon, la blankpugan saksikolon (rokenanto), la blankakolan muŝkaptulon, la sablopipion kaj la lanion, ĉiuj nestantaj specioj en la areo. Laŭlonge de la jaroj ornitologiaj observaĵoj ebligis dokumenti la paŝon de diversaj specioj: fiŝaglo, multaj specoj de cirkuoj, himantopo, gruo, kaj aliaj. Vintre oni informis pri la ĉeesto de la montofingro kaj ekvidis la pirolonkaj aliajn.
Inter la reptilioj estas la verda lacerto, kiu atingas 40 centimetrojn, kaj serpentojn kiel la vipuro, la ratserpento, la cervono. La vipuro estas disvastigita kaj troviĝas en formoj kun griza dorso, malhela dorso kaj hela ventro, kun tute nigra dorso. La serpento estas tre ofta serpento tute nigra, ne venena, kun tagaj kutimoj. La cervono estas la plej granda reptilio de la altebenaĵo. Ĉi tiu serpento, kiu povas superi du metrojn longa, estas nomata, dialekte, "mpasturavacche" pro la kredo, ke ĝi nutras sin per la lakto de brutaro, kiun ĝi ĉerpus rekte de la mamoj, post kiam la bovinoj estos blokitaj tordante siajn krurojn. La eltrovo farita antaŭ kelkaj jaroj estas emblema, en Sila tre malofta kazo de kompleta albinismo ĉe la cervona serpento estis trovita kaj dokumentita, probable la sola klare dokumentita kazo en la mondo. La brunaj trutoj estas la plej ofta fiŝo en la riveroj kaj lagoj de la Sila. Malgraŭ la multaj baroj pro hidroelektraj centraloj, ankoraŭ eblas fiŝkapti angilojn hodiaŭ. Lagtrutoj ĉeestas en la Silaj basenoj.
Komunumoj koncernataj
La teritorio estas dividita inter 37 komunumoj: La plej granda komunumo en Sila kaj en Kalabrio estas San Giovanni in Fiore (Cosenza) kun ĝiaj 27.945 hektaroj, el kiuj pli ol duono apartenas al la Parko.
Ekonomio
La ekonomio de Silo esence baziĝas sur la kultivo de furaĝoj kaj tipaj lokaj produktoj, sur la bredado de ŝafoj kaj kaproj (kiuj estas kutime lasitaj paŝtiĝantaj), sur pretigo de laktaĵoj, kaj sur monta turismo, somera kaj vintra. Antikvaj metioj estis tiuj de lignokarbo-faristoj, fungistoj, ŝtonhakistoj kaj teksistoj.
Infrastrukturoj
Ĝin trairas jenaj vojoj:
Eblaj agadoj
La Sila estas hejmo de multaj ekipitaj kampadejoj,
Historia Sila trajno
En la someraj kaj vintraj sezonoj, la Ferrovie della Calabria organizis trajnan vojaĝon de Camigliatello Silano al San Nicola Silvana Mansio, sur la linio Cosenza - San Giovanni in Fiore. Ĉi tiu mallarĝ-ŝpura linio, nuntempe limigita al Spezzano della Sila koncerne la regulan servon, trovis en ĉi tiu mallonga sekcio grandan kaj gravan turisman uzon. Fakte, la vojaĝo sur historiaj kupeoj, datitaj 1932, trajnitaj de FCL vaporo-lokomotivoj de la 350, 400 kaj 500 grupoj, aŭ de dizela lokomotivo, reprezentis grandan altiron por turistoj kaj fervojo entuziasmuloj, logitaj de la pejzaĝoj, kiujn ĉi tiu fervojo transiras.
Skiejoj
Estas du ĉefaj skiejoj: Lorica kaj Camigliatello Silano kun siaj telferoj kaj relativaj skideklivoj por alpa skiado. Skiekskursoj en la arbaro kaj nordia skiado ankaŭ estas fareblaj. Aliaj turismaj feriejoj estas Trepidò, Cupone, Vilaĝo Mancuso, Vilaĝo Racise, Fago del Soldato, Tirivolo, la Centro Fondo Carlomagno.
Eksteraj ligoj
(itale)
Pailly (Yonne)
Pailly estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 233 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2006.
Ĝjinĝou
Ĝjinĝou, ĉine 锦州 / 錦州 estas metropolo kaj universitata urbo en Ĉina Popola Respubliko. La prefektejo administras ankaŭ la proksimajn distriktojn, urbetojn kaj zonojn.
Pailly (Yonne)
Geografio
Pailly etendiĝas sur 14.89 km², kaj havis 233 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 13 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.
Ĝjinĝou
Geografio
Ĝjinĝou etendiĝas en la nord-orienta parto de la lando.
Pailly (Yonne)
Historio
La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio.
Ĝjinĝou
Historio
Ĝjinĝou estas pratempa urbo fanfaronanta dum mil jaroj da historio. Komence la loknomo estis Tuhe (徒河).
Pailly (Yonne)
Historio
Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Philippe Briois, kiu do fariĝis la loka urbestro.
Administrado
Pailly apartenas al la kantono de Sergines, kies ĉefurbo estas Sergines. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Sens, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.
Ĝjinĝou
Klimato
Ĝjinĝou havas kontinentan klimaton kun influo de musono. Jare pluvas po 568 mm. En ĉiuj monatoj pluvetas (aŭ neĝetas), escepte julion kaj aŭguston, tiam pluvegas. Tiam la temperaturo nur malofte superas 30 °C. Inter novembro-marto frostas.
Trafiko
Ĝjinĝou havas flughavenon kaj 2 stacidomojn. En la urbo aŭtobusoj liveras la pasaĝerojn, sed multaj iras perpiede aŭ uzas biciklojn.
Sennacieca historio
Sennacieca historio temas pri la studado de historio laŭ sennacieca vidpunkto. Estas la merito de Lanti krei la terminon "sennacieca" kiel kontraston, kaj al "internacia" kaj precipe al "nacia" pensmaniero. La projekto de Vikipedio povus esti la realigo de la revoj de Lanti, tamen ne vere estas.
Oni devas konstati, ke la pli aŭ malpli perfekta utiligo de "internacia" lingvo ne sufiĉas por detrui la "naciajn" strukturojn en la cerbo. Tio evidentiĝas en diversaj dokumentoj, kiuj traktas historiajn temojn. Kutime oni traktas la historion de certa lando – pli precize ŝtato – el nacia vidpunkto. Tio signifas, ke la aktuala situacio estas logika finrezulto de la historio proceso (determinismo).
La realeco tamen estas, ke ŝtatoj ofte estas tute hazardaj konstruaĵoj, kies teritorio ne estas fiksa kaj kies limoj ofte ŝanĝiĝas. En Eŭropo kelkaj ŝtatoj (ekz. Belgio aŭ Germanio fakte ekestis en la 18-a aŭ 19-a jarcento, sed oni priskribas la historion de la teritorio kiel necesan antaŭkondiĉon. Ofte la tuta teritorio aŭ partoj estis parto de aliaj nun ekzistantaj ŝtatoj. Partoj de la nuna Francio estis parto de Anglio. Germanio estis sur aktuale pola teritorio kaj Pollando estis sur teritorio, kiu nun estas Ukrainio.
Kastelo Josselin
Historio
Guéthénoc, reganto de Porhoët el la dinastio de la grafoj de Rennes, konstruigis la fortikaĵon proksimume la jaron 1000. Por tio li elektis lokon de alta milita kaj ekonomia valoro kaj trovis ĝin sur roko, kiu superregas la valon de la rivero Oust. La ekzisto de la preĝejo Notre-Dame du Roncier kiel pilgrimejo multe kontribuis al la riĉeco de la loĝantaro kaj ties regantoj.
Sennacieca historio
La prezento de historio el la mallarĝa nacia vidpunkto ĉiam entenas la riskon, maljuste trakti la fremdlandajn "okupantojn". Ofte spuroj de la plej fruaj loĝantoj ne plu estas troveblaj. Tial ekzemple la hungara historio, kiel aliaj, baziĝas sur invado, kiun oni ĝenerale pozitive prezentas. La turka invado (malsukcesa post kelkaj jarcentoj) estis prezentita kiel okupacio.
En la eŭropa historio abundas ĉi-tiuj naciaj perspektivoj, ĉar historio preskaŭ ĉiam estas afero de naciaj ŝtatoj. Estas nur malmultaj provoj alproksimiĝi al "supernacia" historio, ekzemple per serio de libroj, kiuj aperis paralele en la 1990-aj jaroj en diversaj grandaj eldonejoj de Britio, Francio, Germanio, Hispanio kaj Italio, kaj kie kontribuis sciencistoj el diversaj landoj. Ekzemple Umberto Eco verkis pri la "perfekta lingvo", menciante ankaŭ Esperanton.