cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Anna Dukász
Kariero
Anna Dukász estis 18-jara, kiam ŝi debutis en Nagyváradi Állami Színház Szigligeti Társulat kaj ludis tie ĝis 1961, poste ĝis 1968 ŝi estis anino de la Marosvásárhelyi Nemzeti Színház Tompa Miklós Társulat kaj pli poste ĝis 1973 ŝi estis direktorino de la Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház. Ŝi elmigris en 1976 kun sia edzo, belartisto István Vígh Usonon. En 1993 ŝi elpaŝis en Festivalo de la Teatroj Translimaj Hungaraj en Kisvárda en hungara trupo de Toronto. Ŝi festis sian 50-an jubileon en Munkács. En 1996 ŝi loksidiĝis kune kun sia edzo en Debrecen.
Biboptemo
Biboptemo estas en la terminaro de ĵazo la ĝenerala nomo por tipo da temoj, kiujn komponis precipe bibopmuzikistoj ekde la 1940-aj jaroj. La angla vorto por tiu, "bebop head", estas malpli preciza ol la esperanta traduko (vd. malsupren). Karakterizaj por ĉi tiu speco de melodioj estas ĉefe ilia interpulso-akcenta kaj fragmenta ritmaroj, baziĝantaj sur okonaj notoj, same kiel maniero de la melodikonduko, kiu celas malpli kanteblecon, sed pli la prezentadon de relative komplika harmoniaro. Biboptemoj baziĝas en sia plej tipa formo sur la (parte pliampleksigitaj) akordsinsekvoj de popularaj kantoj, kiuj estis ĉefe verkitaj por muzikaloj.
La termino
Ĵazmuzikistoj uzas la plejmultajn muzikajn fakvortojn ne laŭsence de akademie rigide difinita signifo. Anstataŭe ili uzas ĵaztipajn fakvortojn, kiuj estas malpli precizaj, sed klare indikas la anecon de la muzikistoj al la ĵazmedio aŭ al iu submedio. Bela ekzemplo estas la angla vorto „horn“ (korno), per kiu ĵazinstrumentistoj nomas la saksofonon. Same malpreciza estas la angla vorto „bebop head“.
Bibopo
Bibopo nomiĝas la plej frua stilo de moderna ĵazo, kiun evoluigis ekde proksimume 1940 muzikistoj kiel Charlie Parker kaj Dizzy Gillespie. La termino „bibopo“ tamen estas malklare difinita: Dum kiam ĝi laŭ pli malvasta senco indikas la muzikon ĝuste de ĉi tiuj pioniroj (krome ankaŭ tiun de muzikistoj kiel pianisto Bud Powell aŭ de la frapinstrumentistoj Kenny Clarke kaj Max Roach), pli vasta difino inkluzivas grandan parton de tonala kaj metrike ligita ĵazo ĝis la nuntempo.
Head
La nomo „kapo“ (angle: head) por la komenco de muzikpeco estas similamaniere kutima – kaj jen ankaŭ en malsamaj aplikoj - ankaŭ en eŭropa muziko. Tion atestas ekzemple terminoj kiel Kopfsatz (germane: „kapa movimento“, do unua movimento ekzemple de simfonio) aŭ la ludinstrukcio da capo (itale „ekde la kapo“, do ekde la komenco).
Kadre de ĵazpeco head signifas la temon ludatan je la komenco kaj fino, kun kiu strukture rilatas la improvizadoj. La vorto head tamen ankaŭ subkomprenigas la ludon „el la kapo“, do la parkeran ludon: Tion montras la termino head arrangement (parkera aranĝo), kiu povas signifi kaj elverkitan aranĝaĵon de la temoprezentado kaj ankaŭ parkere prezentata kompleta bandego-aranĝaĵo (ofte ludita en la orkestro de Count Basie dum la 1930-aj jaroj).
Antaŭuloj
Hauptsächlich in Achtelnoten geführte Melodioj ĉefe tenataj en okonaj notoj por ĵazsolistoj estas la normo plej malfrue ekde la pioniraj sonregistraĵoj de Louis Armstrong el la malfruaj 1920-aj jaroj. Multajn el la melodiaj-ritmaj figuroj luditaj en tiaj solaĵoj (tiel nomatajn frapfrazoj) la bandegaj aranĝistoj de la 1930-aj plurvoĉe notis kiel akompanfiguroj aŭ en tuteco-pasaĵoj por la blovinstrumenta aranĝaĵo: Ili notis do la origine sole improvizitan melodion kaj priverkis ilin plurvoĉaj, ekzemple por kvin saksofonoj. Dum siaj „lernojaroj“ en la bandegoj de la svingepoko la postaj bibopmuzikistoj akiris grandan repertuaron de ĉi tiuj figuroj. Tiaj ripetfrazoj estas la ĉefaj antaŭuloj de la pli malfruaj, tamen kutime ege pli komplike strukturitaj biboptemoj.
Muzika estetiko kaj akcepto deflanke de la publiko
En la kvinopoj tipaj por bibopo kutime la du blovinstrumentistoj (plejofte trumpetisto kaj saksofonisto) unusone prezentas la biboptemon. La plej multaj temoj, ofte komponitaj por treege rapidaj tempoj, tiel estas pure ludeblaj nur de klare virtuozaj, bone intermuzikemaj bandoj. Je tio la bibopmuzikistoj aprobis, ke la publiko sentas sin tropostulata, ĉar ili klare sin turnis kontraŭ la spektaklismo (bando-uniformoj, unuecaj notopupitroj, koreografioj k.s.) de la establiĝintaj bandoj, kiun ili rifuzis kiel kapitulaco antaŭ la tiam ĉiea rasismo en Usono.
Multaj biboptemoj havas sarkasme memkonsciajn titoloj. Ofte troviĝas ankaŭ ĉifritaj, klare intelektulaj vortludoj kiel en Evidence de Thelonious Monk: La vorto signifas en la usona ĵuĝado unue „pruvilo“. Monk tamen elektis la titolon, ĉar la temo baziĝas sur la harmonioj de la kanto Just You, Just Me (= just us, kio siaflanke sonas simile al justice, do „justeco“ aŭ „juĝinstanco“).
Je maljunaj muzikistoj kaj la vasta publiko la frua bibopo trafis sur parte fortan malakceptemon. Samtempuloj raportas pri sia konfuza senkonsileco rilate la novan stilon, kiun ili komence plejparte ne akceptis kiel ĵazo. La kromata harmoniaro kaj melodiaro de la muziko, kune kun ĝiaj „komplikaj“ ritmoj kaj la preferataj rapidaj tempoj postulis tro multan de la aŭdo de la plej multaj ĵazentuziasmuloj. Per bibopo ĵazo pretendis, tute neatendite tiutempe, rekonon kiel altkultura muziko kaj rezignis por tiu la ĵus atingitan vastan publikan sukceson, kiun svingo kiel klara dancmuziko estis alstrebinta.
Fiksitaj improvizaĵoj
Biboptemoj en sia plej „pura“ formo havas la strukturon de idealtipa, fiksita improvizaĵo pri malfremda harmonia skemo: Dum la fruaj jaroj de ĵazo, sed ankaŭ en la bandegoj estis tute kutime, ke la muzikistoj siajn solaĵojn ne vere improvizis, sed antaŭe konturis iliajn aperaĵojn kaj poste prezentis ilin parkere trans iom longa tempo ĉiam laŭ la sama maniero. Ĉi tiun specon de antaŭpretigitaj improvizaĵoj, malligitaj de la hazardoj de la koncerta situacio, la bibopmuzikistoj nun mem uzis kiel temoj. La akordsinsekvojn je tio ili elprenis el popularaj kantoj de la brodvejaj spektakloj kaj el filmoj originaj el la mezo de la 20-a jarcento, kiuj ankaŭ en siaj originaj formoj jam antaŭe plirangiĝis al ĵazaj normkantoj.
Jen ekzemple la siatempe populara kanto Whispering (originale verkita de la aŭtoraro de Tin-Pan-Alley, Schonberger/Coburn/Rose). La peco famiĝis ankaŭ en sia germana versioj sub la titolo Titel Lass' mich Dein Badewasser schlürfen [Lasu min sorbi vian banakvon] fare de Comedian Harmonists.
Eĉ je tiel simpla formo la peco prezentas ĉarman harmoniaron: La toniko-akordo kontrastas kun neatenditaj interdominantoj, la fakte ĉiam atendata dominantakordo B♭7 aperas nur pli malfrue en la peco. Al tio kontraŭstaras la akcentite simpla, furorkanteca melodio, kiun la komponistoj ja intencis, kiun tamen la ribelemaj junaj muzikistoj de la fruaj 1940-aj jaroj tamen sentis absurda.
Trumpetisto Dizzy Gillespie transverkis la furorkanton Whispering en la ĝis nun popularan biboptemon Groovin’ High:
Pliampleksigo de la elirmaterialo
Je la ekzmplo de Groovin' High estas montrebla, kiel biboptemoj ĉiurilate elkonstruas kaj pliampleksigas la materialon de la bazantaj popularaj kantoj:
Aranĝaĵo aŭ memstara komponaĵo?
La bibopmuzikistoj atribuis grandan signifon al tio, ke la rilato de iliaj novaj melodilinioj al la origine trivialaj popularaj kantoj restis rekonebla por sperta aŭskultanto. La estetiko de ĉi tiu speco de muzikpecoj esprimas krom fiero pri la propra, supera virtuozeco sur la instrumento ankaŭ komplezeman, ironian pozon kontraŭ medio, kiun oni tiam sentis muzike kaj intelekte malprogresema.
Ĝuste tiusence la muzikistoj anoncis siajn novajn pecojn – ekzemple sur la scenejo aŭ sur diskokovriloj – ne malofte per la titoloj de la bazaj kantoj, per kio ili kompreneble intencis kaj ankaŭ atingis ŝokan efikon.
Ĉi tiu procedo tamen rezultigis, ke biboptemoj estis rigardataj kiel duarangaj idoj de originalo, el kio rezultas la misopinio, ke la vera krea atingo devenas de la furorkanta. Al muzika analizo ĉi tiu opinio tamen ne povas rezisti. Ankaŭ kaj ĝuste la kantoj de Tin Pan Alley uzis ĉiam denove harmoniajn sinsekvojn komplete aŭ parte. Kontraste al tio oni bezonas tamen egan elspezon de melodia, harmonia kaj ritma detala verkado, por ekzemple alveni ekde Whispering al Groovin' High.
Krome la procedo, evolui novan pecon el eroj de jam ekzistanta, estas pli malpli kutima en la plej multaj muzikstiloj (Komparu pri tiu ekzemple la firman kanton de la malnova muziko, formoj kiel pasakaljo aŭ la finfine kliŝaj harmoniaj sinsekvoj en multaj verkoj de la klasika muziko, kiuj uzas la sonatoformon).
La tezo pri la „muzika pajlohomo“
La en pli malnovaj publikaĵoj (ekzemple plurfoje de Gitler, 1966 ) ofte kolportita supozo, ke la muzikistoj verkis biboptemojn ĉefe por eviti, ke ili devas pagi tantiemojn por la aŭtorrajte protektitajn kantojn de la Brodvejaj spektakloj, apartenas tiaforme al la regno de la mitoj. La muzika praktiko kaj la formalaĵoj je la pagado de tiaj tantiemoj trans la usonaj kopirajtaj kolektivoj (ASCAP kaj BMI) – en kiuj la muzikistoj nek je koncertoj nek je surdiskigoj rekte partoprenis – jam per se argumentas kontraŭ la evidenteco de ĉi tiu tezo.
Vere estas je tio, ke akordsinsekvoj male al melodioj ne estas kopirajte protektataj. Tamen la elspezo, kion oni devas investi lige kun komponado, aranĝado kaj nelaste ekzercado de eĉ nur mezume malfacila bibopmuzikaĵo, estas tiel malproporcie alta, ke ĝi vastege superas la etan financan avantaĝon.
Tamen la muzikistoj povis siaflanke protektigi kopirajte la iam verkitajn pecojn, kio garantiis al ili trans ĉi tiuj tantiemoj ioman kromgajnon el diskovendoj kaj koncertoj.
Bibopa subkulturo kaj kopirajto
Biboptemoj estas kompozicia esprimo de la kontraŭburĝa sinteno de iliaj kreintoj. Jen subkulturo, kiu je konscie ironia intenco lerte pridubigis la tradiciitan komprenon de verko kiel intelekta propraĵo per siaj rimedoj. Tamen ene de mallonga tempo montriĝis, ke la muzikistoj per sia defia neglekto de ĉi tiu aspekto de verkado difektis malpli la „socian kremaĉon“, sed precipe sin men, kaj ja sur tre materia nivelo.
Konataj estas multaj kazoj de muzikistoj, kiuj plene translasis plenumadon de ĉiuj juraj problemoj al siaj organizistoj, agentoj aŭ muzikproduktistoj. Tiuj ĉi tiam ne malofte alproprigis al sia la rajtojn pri la verkoj: Ofte tio okazis komence eĉ ne kun rekte trompa intenco, sed por eviti al la ofte iomete vivofremdaj muzikistoj financajn malfacilaĵojn. Tamen tio ankaŭ kompreneble estis invito al misuzo. En la kariero de Charlie Parker ĉi tiun probleman rolon tenis agento Billy Shaw kaj produktisto Ross Russell – lia posta biografo.
Post kiam granda parto de la bibopmuzikistoj, kaŭzate per embarasaj laborkondiĉoj kaj per la heroinmanio vaste disvastiĝinta en la subkulturo, havis daŭrajn monajn zorgojn, pli ruzaj muzikistoj siaflanke alproprigis al si ne malofte la rajtojn pri la komponaĵoj de siaj kolegoj. Multaj el ĉi tiuj „friponaĵoj“ nur dum la paso de la lastaj jardekoj fariĝis konataj. Tiamaniere evidentiĝis, ke multajn komponaĵojn, kiujn oni longan tempon atribuis al Miles Davis, fakte verkis membroj de liaj diversaj bandoj. Tamen Davis siaflanke ankaŭ kolektis plej aĉajn spertojn, ĉar lia malbonfame malfidinda bandestro Charlie lin superruzis pri la rajtoj pri la plej multaj el liaj fruaj pecoj.
Parker prezentas ankaŭ aparte ekstreman ekzemplon por la priskribita, treege kontraŭdira rilato de la bibopa subkulturo al la koncepto de „intelekta propraĵo“. Por povi aĉeti la dozon de heroino, kiun li bezonis por esti mallaca dum la venonta sonregistrado, li vendis al sia drogkomercisto ĉiujn rajtojn pri la propraj komponaĵoj tiuokaze surbendigendaj. La peco havas ĝis nun en la titolo la kaŝnomon de la drogoliveristo de Parker, nome „Moose The Mooche“.
Brodvejaj kantoj, bluso kaj kubaj ritmoj
La jam komence menciita neklara difino de la angla termino bebop head efikas kune kun la ankaŭ priskribita emo de ĵazmuzikistoj al privatlingvaĵoj, ke certaj temoj en la faknomaro de multaj muzikistoj ne estas enordigitaj en ĉi tiun kategorion. Laŭ harmoniaj, ritmaj aŭ stilaj vidpunktoj komponaĵoj, kiuj alikaze povas soni similaj, ankaŭ estas atribueblaj al diversaj aliaj subĝenroj. Estas akcentende, ke la distingoj parte estas arbitraj kaj la limlinioj fluaj.
Superproporcie ŝatata akordsinsekvo je bibopmuzikistoj estis tiu de la komponaĵo I Got Rhythm de George Gershwin. Pecoj, kiuj baziĝas sur ties harmonioj (aŭ ties variaĵo), enprenas en la repertuaro tiel gravan rolon, ke ili havas la apartan nomon Rhythm Changes. Tio estas la „ĉifrita“ mallonga formo de la korekta vortigo the chord changes of „I Got Rhythm“ [la akordsinsekvoj de „I Got Rhythm“], do ĝuste de la akordframo de ĉi tiu titolo de Gershwin. Veraj ritmaj aŭ metrikaj ŝanĝoj, kiujn oni povus supozi pro la mallongigo, en tiaj pecoj preskaŭ neniam aperas, ili preskaŭ ĉiam staras en modera ĝis rapida 4/4-takto kaj krom tio preskaŭ ĉiam en B♭-maĵoro.
Komponaĵo kiel „Cotton Tail“ de Duke Ellington el 1940, kiu jam havas ĉiujn karakterizaĵojn de la ekestas bibopo, eble nomiĝus Rhythm Changes, sed ne biboptemo, ĉar oni atribuas Djukon Ellington kutime ne al ĉi tiu ĵazstilo.
Pro ĝia tipe „bibopa“ formado jen la unuaj kvar taktoj de la temo de Ellington servu tamen por komparo kun la paralela loko en la originala melodio de Gershwin. En la aŭdekzemplo ambaŭ melodioj sonas samtempe, tiel ke fariĝas klare, kiel la du interkrociĝas kun akorda akompano kaj baslinio.
Por parenca akordsinsekvo en minoro parte estas en uzo ankaŭ la erariga termino Minor Rhythm Changes. Ĉi tiu nomo tamen eksuziĝas: Do ekzemple fama komponaĵo de Charlie Parker pri ĉi tiuj harmonioj (Segment, ankaŭ sub la titolo Diverse) nuntempe en ĝenerale pli verŝajne estus nomataj biboptemo.
Krom la Rhythm Changes la kampo de bluso estis la dua vasta harmonia eksperimentejo de la bibopmuzikistoj. La tradicia estetiko kaj sono de bluso estis transformita dum ĉi tiu procedo tiomege per la muzikaj novigoj de la epoko, ke en pecoj kiel Sippin' At Bell's (de Miles Davis), Dance Of The Infidels (de Bud Powell) aŭ Blues For Alice (denove de Charlie Parker) al la temoj preskaŭ komplete mankas tuj rekonebla bluskaraktero. Malgraŭ la superrego de la bibopa sono komponaĵoj de ĉi tiu ĝenro komence ĉiam nomiĝas bluso.
Ekde la ekesto de bibopo ĵazmuzikistoj pli ofte ol antaŭe komponis pecojn, kiuj reflektas la harmoniaron de la popularmuzikajn kantoj nur en fremdigita, abstrakta formo, sen ke ili plene fordonas la bazajn elementojn. Ĉiukaze pecoj de ĉi tiu ĝenro, kiajn komponis ekzemple Thelonious Monk aŭ Tadd Dameron grandkvante, estas verkitaj rekte kiel ĵazkomponaĵoj kaj tuj rekoneblaj kiel tiaj. Tutsimile kiel je Brodvejaj kantoj oni metis ankaŭ sur aparte agrablajn harmoniskemojn novajn melodiliniojn: ekzemple Half Nelson Miles Davis estas pluevoluigo de Ladybird de Dameron.
Ne malpli rimarkinda estas la fakto, ke ĝuste tiaj pecoj, je kiuj la bibopmuzikistoj surpaŝis tute novajn vojojn, preskaŭ neniel estis kategoriitaj sub la nomo biboptemo. Ekzemple komponaĵoj kiel A Night in Tunisia kaj Manteca de Dizzy Gillespie aŭ Un Poco Loco de Bud Powell fariĝis klasikaĵoj pro ilia nekredebla kombinado de afrikokubaj ritmoj, novspecaj harmoniaj skafaldoj kaj komplikaj melodiaj gestoj. Tiuj ĉi pecoj, kiujn junaj ĵazmuzikistoj ankaŭ nuntempe rigardas kiel defio, ricevis siatempe baldaŭ la ĝenronomon kubopo (el kuba bibopo). Nuntempe la nomo latinida ĵazo estas pli vaste uzata, kaj multaj tradicie orientiĝantaj bibopmuzikistoj nur flanke okupiĝas pri la ritmoj, kiuj efikis tiel inspiraj sur la fondinta generacio de ĉi tiu muziko.
La restantaj bibopkomponaĵoj estas nun tiuj, kiujn ni pli malvastasence nomas biboptemoj. Dum la tempospaco daŭra proks. jardekon, kiu estis la florepoko de bibopo (meze de a 1940-aj ĝis meze de la 1950-aj jaroj) ekestis centoj da melodiliniojn pri kantoj de la Tin Pan Alley, el kiuj kelkaj dekoj ankoraŭ apartenas al la repertuaro. La venonta alineo prezentas superrigardon.
Biboptemoj kaj la bazaj „spektaklomelodioj“
Pro la abundego da komponaĵoj la jena superrigardo tute ne povas pretendi esti kompleta. Ĝi surlistigas ĉefe verkojn de konataj komponistoj resp. interpretintoj, kies sonregistraĵoj ankaŭ nun estas facile ekhaveblaj. Ĝi ankauĵ konsideras la relativan pozicion en la nuntempa repertuaro.
Kanta bibopo
Biboptemoj estis verkitaj de instrumentistoj por la kutima kvinopo-ensemblo. Eĉ sur ĉi tiu bazo ili estas plejparte teknike malfacile realigeblaj, ili ankaŭ servas por ontaj ĵazmuzikistoj ĝis nun kiel ekzerco-studaĵoj. La demandon, ĉu tiaj melodioj estas kanteblaj, iliaj komponistoj tute ne starigis, por ili gravis ja nur la defio de la „stranga“: Sen akorda akompanaĵo la harmonia rilato de kelka kromata linio preskaŭ ne estas klasifikebla peraŭde, kaj la ankaŭ ŝatitajn disonancajn intervalsaltojn ne-edukita kantvoĉo nur malfacile povas plenumi.
Skatkantado
Skatkantado pri sensecaj silaboj ĝenerale apartenas al la tradicio de preskaŭ ĉiuj nigrusonaj muzikstiloj. La bibopmuzikistoj antaŭkantis unu al la alia dum la probado de iliaj pokaze novaj pecoj la frazigon de certaj ritmaj figuroj laŭ ĉi tiu maniero. La vorto „bibop'“ mem plej verŝajne ekestis kiel sonpentra priskribo de tipaj okonnotaj figuroj (kiel ekzemple ĉe la komenco de Groovin' High). Ĝuste Dizzy Gillespie, kiu kiel ununura membro de la „fondinto-generacio“ kunportis certan spektaklan talenton, disponis pri sufiĉe da humuro kaj memkonscio por prezenti sian kantadon ankaŭ koncerte kaj per-diske. La titoloj kaj „tekstoj“ de tiaj pecoj tiam ekzemple tekstis jene: Oo-Bop-Sh'Bam – a-klook-a-mop!.
Per tiaj prezentadoj Gillespie substrekis tamen – per la ironio kaj dusenseco tipaj por li – unue sian veran konvinkon, nome ke bibopo estas neniu muziko por kantistoj. Malgraŭ tio troviĝis jam fine de la 1940-aj jaroj la unuaj kantistoj, kiuj intertempe alproprigis al si la muzikajn konojn kaj teknikojn, por povi prezenti skatimprovizadojn laŭ la maniero de la bibopaj instrumentosolaĵoj (inter ili Sarah Vaughan, Babs Gonzales kaj Ella Fitzgerald).
Vokalizo
En la 1950-aj jaroj ekestis la tekniko vokalizo: kantistoj komencis meti sub la biboptemojn plejparte memverkitajn tekstojn. Unua stelulo de ĉi tiu nova kantistogeneracio fariĝis King Pleasure per siaj versioj de biboptemoj (Parker's Mood) kaj eĉ de improvizaĵoj (Moody's Mood For Love). Aparte bone regis ĉi tiun teknikon, ofte nomatan „kantakrobataĵo“, la tri kantistoj de la kantensemblo Lambert, Hendricks & Ross (Dave Lambert, Jon Hendricks kaj Annie Ross).
La tekstoj de ĉi tiuj vokalizaj interpretaĵoj kutime estas treege vortriĉaj, ĉar la biboptemoj pro sia kompontekniko enhavas aparte multajn notojn. Laŭstile ili reekprenas precipe la ĵargonon de la ĵazmondeto (jive talk) kaj la esprimmanieron de la poetoj el la beat-generacio. La enhavoj de vokalizoj etendiĝas ekde la tradicia amkanto (la versio de Skeeter Spight pri Confirmation de Charlie Parker) trans lirika meditado pri la muziko (ekzemple la teksto de Jon Hendricks pri Night In Tunisia de Dizzy Gillespie, ankaŭ sub la titolo And The Melody Still Lingers On) ĝis absurde humura komentado de aktulaj temoj (ekzemple la teksto de Annie Ross pri Twisted de Wardell Gray, kiu karikaturas la psikoanalizon). La nura vortriĉeco de ĉi tiuj kantoj kaj ilia komplika ritmaro, rezultanta el akcento-deŝovoj, kondukas la vokalizon kombine kun la abstrakta melodiaro sur ekstremajn kampojn de la kantotekniko.
Malpasia ĵazo
La muzikistoj de malpasia ĵazo verkis komponaĵojn pri normaj harmonioj, kiuj „surpapere“, do notitaforme, preskaŭ ne estas distingeblaj de originaj biboptemoj. Precipe la skolo de pianisto Lennie Tristano (kun ekzemple Warne Marsh kaj aparte Lee Konitz) produktis kelkajn teknike treege postulemajn pecojn, kiuj ĝis nun volonte estas ludataj. Por interpretanto de la komponita melodio la diferenco al la modeluloj, ĉefe Charlie Parker, troviĝas en fundamente alia (sed ne notacie kaptebla) kompreno de instrumenta sono same kiel en klare rekta, „eŭropklasika“ frazigo.
Krom tio oni ne plu nure ludas la temojn unusone, male la dua blovinstrumentisto ludas foje kontrapunktan linion kun la ĉefmelodio, kiu foje estas elkomponita, same ofte tamen ankaŭ povas esti improvizata.
La vera kaŭzo, kial komponaĵoj de malpasia ĵazo sonas klare aliaj ol tiuj de bibopo, sur kiu ili fakte baziĝas, estas la rolo de la ritmosekcio. Kvankam ties voĉoj kutime ne estas notitaj, tamen ekzistas senvorta interkompreno de la taskodisdono, la muziko do estas multdetale trakonceptita, sen ke ĉi tio estas skribe notita. Komparo kutime montras, ke „originalaj“ biboptemoj kuraĝigas kaj bezonas esence pli intensan, por aŭskultanto pli nekalkuleblan akompanadon, dum kiam temoj de malpasia ĵazo kalkulas per pli defendema, retenema ludmaniero de la akompanantoj. Aparte klare ĉi tiu pense subkomponita parto de peco efikas sur la frapinstrumentaro, kiu en bibopo ĝuas grandajn liberecojn, dum kiam la karakteriza malpasiaĵaza sono ekestas per deca tempoeltenado, do per markado de la baza ritmo.
Malmolbopo
La malmolbopo de la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj multrilate daŭrigas la tradicion de bibopo, retroviĝas tamen ĝenerale al pli grunda estetiko, radikiĝinta en origina bluso. Tial la stilo, ĝeneralige dirite, sindevigas al pli kantebla, pli alirebla muzikado-idealo, kiu ne plu serĉas tiel manie kiel bibopo pli rapidajn tempojn kaj pli komplikajn harmoniojn. La grandparto de la normiĝintaj ĵazaj originalkomponaĵoj ekestis en la stila kadro de malmolbopo. Kelkaj el ĝiaj plej bonaj komponistoj (Horace Silver, Sonny Rollins) tamen ankaŭ verkis tipajn biboptemojn, kiuj ĝis la nuntempo volonte estas ludataj je improvizad-kunsidoj tutmonde.
Post-bibopo
Dumpase de la 1960-aj jaroj la ĵazo pli kaj pli distanciĝis de la spektaklomelodioj kaj finfine ankaŭ de la biboptemoj ekestintaj el ili. La ikonrompisma muzikkompreno, kiu bazis al bibopo, estas kontinuata per ludmaniero, kiu foje estas trovebla sub la nomo libera bibopo. Ĝi havas sian komencon je la unuaj sonregistraĵoj de Ornette Coleman kaj Don Cherry (1958/59). Eĉ multaj muzikistoj, kiuj kun la fonda generacio de bibopo estis intimaj kaj persone kaj ankaŭ stile (ekzemple Jackie McLean kaj Charles Mingus), sorbis la ideojn de libera ĵazo. Ĝenerala nomo por ĉi tiuj „moderaj pioniroj“ de la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj ĝis nun ne venkis, la originan devenon deĝia muziko konsideras la vorto post-bibopo. Diversmaniere multaj modernaj muzikistoj enigas la stilformajn elementojn de bibopo en siajn komponaĵojn; la sono de la biboptemoj je tio ĉiam denove estas citata, la tradicia kompozicia tekniko tamen ankoraŭ nur malofte uzata. Gravaj komponistoj de ĉi tiu skolo estas interalie Joe Henderson, Wayne Shorter kaj Woody Shaw.
Ĵazroko
En la ĵazroko de la 1970-aj jaroj regis la elektraj kaj elektronaj instrumentoj. Dum kiam en la pli fruaj ĵazstiloj la blovinstrumentoj estis la direktodonaj instrumentoj, ili havis en ĉi tiu nova medio kun muzikistoj entuziasmaj de la atingoj de la muzikteknologio tute ne facile defendeblan pozicion. Ĉefe estis la elstare alta normo de iliaj instrumentaj kapabloj starigitaj de la bibopmuzikistoj, kiu povis savi por trumpetistoj kaj saksofonistoj niĉon en ĉi tiu stilo. Sur disko kun la karakteriza titolo Heavy Metal Bebop (1975) la fratoj Randy (trumpeto) kaj Michael Brecker (tenorsaksofono) prezentas ludmanieron, kiu „tradukas“ la okonnotan pulson de bibopo en la deksesonajn notojn de funko. Referenculoj de tiaj melodioj en la popularmuziko kompreneble ne plu estas la brodvejaj komponistoj, sed la gravuloj de soŭlo kaj ritmenbluso kiel ekzemple James Brown kaj Sly Stone.
J. D. Mendenhall
J. Dave MENDENHALL estas usona astronomo.
Dietrich Schernberg
Dietrich SCHERNBERG (ankaŭ Schermberg, Schrembergk; mortinta je la komenco de la 16-a jarcento) estis germana verkisto, juristo kaj eklezia vikario.
J. D. Mendenhall
Minor Planet Center kreditas lin de la kunmalkovro de la asteroido 11500 Tomaiyowit la kun Jean Mueller.
Dietrich Schernberg
Vivo
Schernberg estis inter 1483 kaj 1502 imperiestra notaro kaj vikario ĉe la Johano-kirko originanta el malsupra nobelaro. Lia dramo Schoen spiel von fraw Jutten transdonitis nur en preso de 1565 fare de la Andreas Petri je Eisleben. Ĝian eldonon prizorgis la unua protestantisma superintendanto de Mühlhausen, Hieronymus Tilesius surbaze de ne konserviĝinta origina manuskripto de 1485 kun la titolo ''Apotheosis Iohannis VIII. Pontificis Romani'' (laŭ la asertoj de Tilesius mem). La teatraĵo en 1724 versoj estas la plej malnova pritrakto de la intrigo pri papino Johana: en Turingio ĝi konatas ekde la 13-a jarcento (el Chronica minor, 1261/62, el Erfurto; Johannes Rothe, Düring. Chronik, 1421).
Schernberg en sia dramigo uzis kiel inspiriloj krom la menciitaj kronikaj fontoj ankaŭ la jenaj drametoj: Thüringer Zehnjungfrauenspiel, Mühlhäuser Katharinenspiel, Theophilusspiel (en mezmalaltgermana lingvo kaj eble eĉ Alsfelder Passionsspiel kaj Künzelsauer Fronleichnamsspiel (Haage). La surscenigo necesigis simultanan scenon kun kvar lokoj (ĉielo, infero, Parizo, Romo) kaj ne malpli ol 26 aktoroj krom statistoj. Ne forgesendas la muzikistoj por akompanado.
Intenco de Schernberg
Estis la volo de Schernberg montri la savocertecon por ĉiuj pekuloj eĉ por la plej gravaj pekoj: temis pri protagonistino papigita kies identeco nur en la momento de nasko senvualigitis. Jutta, kiu en la infero elstaras pro kredfirmeco kaj pieco por la Virgulino trovis gracon antaŭ Jesuo Kristo. Finfine kondukis ŝin ĉielen ĉefanĝelo Miĥaelo mem.
Por protestantismaj eldonintoj de la 16-a jarcento estis tiu ĉi teksto, kiu kvazaŭ ne ŝanĝitis, ebleco polemiki reformacikonfesie: la antaŭparolo de Tilesius kaj la postparolo de Christoph Irenäus, paroĥestro de Eisleben, interkrampis la tuton. Ĝi sekve servu kiel historia atesto por la morala perversio de la papoj.
Amaja (persona nomo)
Amaja estas virina persona nomo de hispania deveno.
Diverslandaj variantoj
Amaya, Amaia ( – eŭske)
Insulo Isabela
Isabela estas la plej granda insulo de Galapagoj kun areo de kaj longo de 100 km preskaŭ 4foje pli granda ol Santa Cruz, la dua plej granda el la insularo. Tiu insulo ricevis nomon honore de la reĝino Isabela de Hispanio, kiu protektis la veturon de Kolumbo. La Norda parto de la insulo kuŝas ĉe la ekvatoro.
Geologio
Kiel unu el la plej novaj insuloj de la insularo, Isabela situantas ĉe la okcidenta bordo de la arkipelago ĉe la Galapaga varmomakulo. Proksimume 1 milionjaraĝa, la insulo estis formata per la apero de 6 ŝildaj vulkanoj - nome Alcedo, Cerro Azul (blua monteto), Darwin, Ecuador, Sierra Negra (nigra montaro) kaj Wolf. Ĉiuj tiuj vulkanoj escepte Ecuador estas ankoraŭ aktivaj, kio faras ĝin unu el plej aktivaj vulkanaj lokoj en la mondo. Du el la vulkanoj, nome Ecuador kaj Wolf (la plej alta pinto en la insulo kun altitudo de ), kuŝas ĉe la ekvatoro. La insulo famas pro sia geologio, kiu havigas elstarajn ekzemplojn de geologia okazo kiu kreis la arkipelagon de Galapagoj inklude elstaraĵoj ĉe golfeto Urvina kaj la kanalo Bolivar, freatokonuso ĉe Kavo Tagus, kaj Pulmace en Alcedo kaj Sierra Negra, unu el plej aktivaj vulkanoj en la mondo.
Naturo
Isabela estas interesa ankaŭ pro sia flaŭro kaj faŭno. Tiu nova insulo ne sekvas la vegetalajn zonojn de aliaj insuloj. La relative novaj lafokampoj kaj ĉirkaŭaj grundoj ne estis disvolvigintaj la sufiĉa nutrado postulata por elteni la variajn vivozonojn trovantajn en la aliaj insuloj de la insularo. Alia evidenta diferenco estas ĉe la vulkanoj Wolf kaj Cerro Azul; tiuj trapasas super ma nuba tavolo kaj estas aridaj pinte.
La riĉa animala, birda, kaj mara vivo de tiu insulo estas for de komparo. Isabela estas hejmo de pli da naturaj testudoj ol ĉe ĉiuj la aliaj insuloj. La grando de Isabela kaj notinda topografio kreis barilojn por la malrapidaj testudoj; ŝajne tiuj animaloj ne kapablis trapsi la lafofluojn kaj aliajn barojn, kio kaŭzis kelkajn diferencajn subspeciojn de testudoj. Nune la testudoj vagadas libere en la internoj de Alcedo, Wolf, Cerro Azul, Darwin kaj Sierra Negra.
Enmetitaj kaproj multobliĝis ĝis ĉirkaŭ 100,000 sed estis forigitaj de la Ekvadora registaro.
Urboj
La tria plej granda homa setlejo de la arkipelago, Puerto Villamil, situantas ĉe la sudorienta pinto de la insulo.
Aliaj interesaĵoj
Aliaj popularaj allogaĵoj estas El Muro de las Lágrimas (Larmomuro, nome muro konstruita de prizonuloj kiam la insulo estis karcerkolonio) kaj la Flamenga Laguno (kun eventualaj rozkoloraj vizitantoj). Ambaŭ estas en la sudo de la insulo.
Burgo de Ŝemiran
Burgo de Ŝemiran (perse "قلعه شمیران") estas kastelo en la nordo de Irano en Qazvin-provinco. Tiu ĉi kastelo estis konstruita fare de Mohamed ibn Mosafer (Esperanto: Mohamedo, la filo de Mosafero), la fondinto de la Selarian-dinastio. Naser Ĥosro, nome fama irana vojaĝanto vizitis ĉi tiun kastelon en la 11-a jarcento. Dum la mongolinvado, tiu fortikaĵo estis en la posedo de la iŝmaelanoj (araboj). En la 19-a jarcento, kelkaj eŭropaj turistoj vidis ĝin kaj priskribis ĝin kiel forlasita kaj ruinita kastelo.
Emilia Plater
Emilia Plater [eMILja PLAter] (naskiĝis la 13-an de novembro 1806 en Vilno, mortis 23-an de decembro 1831 en Justianowo) - pola kaj litova ina heroo, soldatino de la Novembra ribelo, filino de Franciszek Ksawery kaj Anna von der Mohl. Distingiĝis kiel unu el nemultaj virinoj en la ribela armeo, komandantino de la 1-a Kompanio de Unua Litova Regimento. Konita pro sia kuraĝo kaj obstino, sed ankaŭ pro kunsento kaj kapablo persvadi batalemon inter soldatoj. Pro longdaŭraj bataloj Emilia Plater malsaniĝis kaj mortis post provo de helpo al minacita de rusoj Varsovio.
Ŝi estis eternigata de poetoj, i. a. de Adam Mickiewicz en Morto de la kolonelo.
En 1940 oni eldonis 50-zlotan monbileton kun portreto de Emilia Plater.
Nagatinskaja (stacio de Moskva metroo)
Nagatinskaja (Нагатинская) estas stacio de la Metroo de Moskvo sur Serpuĥovsko-Timirjazevskaja linio, ĝi situas inter la stacioj ' kaj ' en suda parto de Moskvo.
Janŝi
Yanshi estas urbo en Ĉinio, okcidenta parto de la provinco Henan, en distrikto de Lŭojango. Janŝi situas ĉe la riveron Luo. Ĝi estas la loko de du gravaj arkeologiaj situoj, la situo de bronzepoka kulturo de Erlitou kaj la Ŝang-a mura urbo nomita Janŝi Ŝang.
La tuta distrikto havis 806,738 loĝantojn en 1999 kaj ĉirkaŭ 830,000 loĝantojn en fino de 2003.
La nacia ŝoseo 310 servas Janŝi.
János Vaszary (pentristo)
Vivo
Li naskiĝis en Kaposvár en la 30-an de novembro 1867. Li mortis en Budapeŝto, en la 19-an de aprilo 1939.
Li lernis pentroarton en Budapeŝto, poste en Munkeno en 1887, poste en Parizo. Tie li konatiĝis kun la hungaraj kaj francaj pentristoj. En 1905 li revenis en Hungarion kaj edziĝis. Dum la 1-a mondmilito li vivis kaj pentris en Tata, poste li instruis en pentrista altlernejo.
Li ekspoziciis en 1898, 1902, 1906, 1912, 1916, 1920, 1924, 1933.
Franz Kafka
Franz KAFKA [franc KAFka], tre malofte esperantigita kiel Franc' Kafko (naskiĝis la 3-an de julio 1883 en Prago, mortis la 3-an de junio 1924 en Kierling [Kirling] (Aŭstrio) estis ĉeĥ-aŭstria germanlingva verkisto de noveloj kaj mallongaj rakontoj.
Franz Kafka estis filo de judaj komercistoj. Liaj gepatroj (ĉefe la patro) fervore kaj ambicie laboris por gajni pli kaj pli da riĉaĵoj kaj provis transdoni tiun ĉi idealon al sia filo. La juna Franz tamen estis tro sentema por mem fariĝi sukcesa komercisto. En la literatura agado li provis trovi trankvilon kaj internan pacon. Liaj verkoj ofte respegulas la kulposentojn de Kafka rilate al sia patro kaj ankaŭ liajn demandojn pri la senco de la homa vivo.
Li estis konsiderita fare de kritikistoj kiel unu el la plej influaj verkistoj de la 20-a jarcento. Kafka forte influis ĝenrojn kaj tendencojn kiaj ekzemple ekzistadismo. La plej multaj el liaj verkoj, kiaj ekzemple "Die Verwandlung" ("La metamorfozo"/"La transformiĝo"), "Der Prozess" (La proceso), kaj "Das Schloss" (La kastelo), estas plenigitaj el la temoj kaj arketipoj de fremdiĝo, fizika kaj psikologia brutaleco, gepatr-infana konflikto, roluloj sur timiga serĉovojo, labirintoj de burokratio, kaj misteraj transformoj.
Kafka trejniĝis kiel advokato kaj, post kompletigo de sia edukado por juro, akiris dungadon ĉe asekurentrepreno. Li komencis skribi novelojn en sia libertempo. Dum la cetero de sia vivo, li plendis pri la malmulto de la tempo, kiun li devis asigni al tio, kion li rigardis kiel sian vokiĝon. Li bedaŭris devi dediĉi tiom da atento al sia Brotberuf ("ĉeflaboro", laŭlitere "panotasko"). Kafka preferis komuniki per letero; li skribis centojn da leteroj al familio kaj proksimaj amikinoj, inkluzive de sia patro, sia fianĉino Felice Bauer, kaj sia plej juna fratino Ottla. Li havis komplikan kaj ĝenatan rilaton kun sia patro, kio havis gravan efikon al sia verkado. Li ankaŭ suferspertis konflikton pri sia judismo, sentante, ke ĝi havis malgrandan rilaton al li, kvankam kritikistoj argumentas, ke ĝi influis lian verkaron.
Nur kelkaj el la verkoj de Kafka estis publikigitaj dum lia vivodaŭro: la rakontaj kolektoj Betrachtung (Kontemplado) kaj Ein Landarzt (Kampara doktoro), kaj unuopaj rakontoj (kiaj ekzemple "Die Verwandlung") en literaturaj revuoj. Li preparis la rakontokolekton Ein Hungerkünstler (Malsata artisto) por presado, sed ĝi ne estis publikigita ĝis post lia morto. La nefinitaj verkoj de Kafka, inkluzive de liaj romanoj Der Prozess, Das Schloss kaj Amerika (ankaŭ konataj kiel Der Verschollene, La homo kiu malaperis), estis publikigitaj postmorte, plejparte fare de lia amiko Max Brod, kiu malobeis la deziron de Kafka havi la manuskriptojn detruitaj. Albert Camus kaj Jean-Paul Sartre estas inter la verkistoj influitaj el la verkaro de Kafka; la esprimo Kafkeca eniris diversajn lingvojn por priskribi superrealajn situaciojn kiaj tiuj de lia verkaro.
Familio
Kafka estis naskita proksime de la Malnovurba Placo en Prago, tiam parto de la Austri-Hungaria Imperio. Lia familio estis de etburĝaj aŝkenazoj. Lia patro, Hermann Kafka (1852-1931), estis la kvara filo de Jakob Kafka, nome ŝoket aŭ rita buĉisto en Osek, ĉeĥa vilaĝo kun granda juda loĝantaro situanta proksime de Strakonice en suda Bohemio. Hermann alportis la familion Kafka al Prago. Post laborado kiel migranta vendista reprezentanto, li poste iĝis podetalisto por ŝikaj varoj kaj vestoj kiuj dungis ĝis 15 homojn kaj utiligis la bildon de monedo (kavka en la ĉeĥa) kiel sian komercemblemon. La patrino de Kafka, Jorgia (1856-1934), estis la filino de Jakob Löwy, prospera podetala komercisto en Poděbrady, kaj estis pli bone edukita ol ŝia edzo. La gepatroj de Kafka verŝajne parolis diversaĵon de germana influita de la jida, kiu foje estis pejorative nomita Mauscheldeutsch, sed, ĉar la germana lingvo estis konsiderita la veturilo de socia moviĝeblo, ili verŝajne instigis siajn gefilojn paroli la altgermanan. Hermann kaj Jorgia havis ses gefilojn, el kiuj Franz estis la plej aĝa. La du fratoj de Franz, nome Georg kaj Henriko, mortis en infanaĝo antaŭ ol Franz estis sepjaraĝa; liaj tri fratinoj estis Gabriele ("Ellie") (1889-1944), Valerie ("Valli") (1890-1942) kaj Ottilie ("Ottla") (1892-1943). Ili ĉiuj mortis dum la holokaŭsto de la Dua Mondmilito. Valli estis deportita al la Geto de Łódź en Pollando en 1942, sed tio estas la lasta dokumentado pri ŝi.
Edukado
De 1889 ĝis 1893, Kafka vizitadis la germanlingvan lernejon Deutsche Knabenschule nome bazlernejo de germanaj knaboj ĉe la viandmerkato en ĉeĥa Masný trh aŭ en la germana Fleischmarkt, nun konata kiel strato Masná. Lia juda edukado finiĝis per lia Bar-micvo en la aĝo de 13 jaroj. Kafka neniam ĝuis viziti la sinagogon kaj iris tien kun sia patro nur dum kvar gravaj festotagoj jare.
Akceptita en la tiam germana sekcio de la Universitato de Karolo de Prago en 1901, Kafka komencis studi kemion, sed ŝanĝis al juro post du semajnoj. Kvankam tiu fako ne ekscitis lin, ĝi ofertis vicon da kariereblecoj, kiuj plezurigis lian patron. Krome, Juro postulis pli longan kurson de studado, donante al Kafka tempon preni lecionojn en la germanaj studoj kaj arthistorio. Li ankaŭ aliĝis al studenta klubo, Lese-und Redehalle der Deutschen Studenten (Legosocio de germanaj studentoj), kiu organizis literaturajn okazaĵojn, leĝaĵojn kaj aliajn agadojn. Inter la amikoj de Kafka estis la ĵurnalisto Felix Weltsch, kiu studis filozofion, la aktoro Yitzchak Lowy kiu venis de ortodoksa hasida Varsovia familio, kaj la verkistoj Oskar Baum kaj Franz Werfel.
Ĉe la fino de lia unua jaro de studoj, Kafka renkontis Max Brod, kunulan jurstudanton kiu iĝis proksima amiko por vivo. Brod baldaŭ rimarkis ke, kvankam Kafka estis ĉiam embarasita kaj malofte parolis, tio kion li diris estis kutime profunda. Kafka estis fervora leganto dum sia vivo; kune li kaj Brod legis Protagoro'n de Platono en la origina greka, pro la iniciato de Brod, kaj L'éducation sentimentale de Flaubert kaj La Tentation de Saint Antoine (La Tento de Sankta Antonio)) en la franca, ĉe sia propra sugesto. Kafka konsideris Fjodor Dostojevskij, Flaubert, Franz Grillparzer, kaj Heinrich von Kleist kiel siaj "veraj sangofratoj". Krom tiuj, li interesiĝis pri ĉeĥa literaturo kaj li ankaŭ ege ŝatis la verkojn de Goethe.  Kafka akiris la gradon da Doktoro pri Juro la 18an de julio 1906 kaj plenumis devigan jaron de sensalajra servo kiel jurista helpanto por la civilaj kaj krimaj tribunaloj.
Profesia vivo
La 1an de novembro 1907, Kafka estis dungita ĉe la Assicurazioni Generali, itala asekurentrepreno, kie li laboris dum preskaŭ unu jaro. Lia korespondado dum tiu periodo indikas, ke li estis malĝoja kun labortemposkemo - de 08:00 ĝis 18:00 - kio faradis supermalfacile koncentriĝi en verkado, kio supozis kreskantan gravecon al li. La 15an de julio 1908, li eksiĝis. Du semajnojn poste li trovis dungadon pli alirebla al verkado, kiam li eniris ĉe la Instituto por Akcidenta Sekureco de Laboristoj de la Regno de Bohemio. La tasko implikis esplori kaj taksi kompenson por persona damaĝo al industriaj laboristoj; akcidentoj, kiaj ekzemple perditaj fingroj aŭ membroj, estis ordinaraj ĉe tiu tempo.
La administrada profesoro Peter Drucker supozigas, ke Kafka evoluigis la unuan civilan protekttaskon dum sia dungado ĉe Akcidenta Sekureco de Laboristoj, sed tio ne estas apogita per iu dokumento de lia dunganto. Lia patro ofte prisignis la taskon de sia filo kiel asekuroficiro kiel Brotberuf, laŭlitere "pantaskon", taskon faritan nur por pagi la fakturojn; Kafka ofte postulis malestimi ĝin. Kafka estis rapide promociita kaj liaj devontigoj inkludis prilabori kaj esplori kompenspostulojn, skribi raportojn, kaj pritrakti pledojn de komercistoj, kiuj opiniis, ke iliaj firmaoj estis poziciigitaj en tro alta riskokategorio, kio kostis al ili pli en premiumoj. Li kompilus kaj verkus la jarraporton sur la asekurinstituto dum la pluraj jaroj, kiujn li laboris tie. La raportoj estis ricevitaj bone fare de liaj ĉefoj. Kafka kutime laboris ĝis 2a p.m., tiel ke li havis tempon foruzi en sia literatura verko, ĝis kiam li estis devige enhospitaligita. La patro de Kafka ankaŭ klopodis, ke li helpu lin ĉe transprenado de la familia ŝikvara stokejo. En liaj pli postaj jaroj, la malsano de Kafka ofte malhelpis lin el laborado ĉe la asekuragentejo kaj ĉe sia verkado. Jarojn poste, Brod elpensis la esprimon Der enge Prager Kreis ("La Proksima Praga Cirklo") por priskribi la grupon de verkistoj, kiuj inkludis Kafka, Felix Weltsch kaj lin mem.
Fine de 1911, la edzo de Elli, nome Karl Hermann, kaj Kafka iĝis partneroj en la unua fabriko por asbesto en Prago, konata kiel Prager Asbestwerke Hermann & Co., uzinte dotmonon de Hermann Kafka. Kafka montris pozitivan sintenon komence, dediĉante multon de sia libera tempo al la komerco, sed li poste malemis la intervenon de tiu laboro kontraŭ sia verkademo. Dum tiu periodo, li ankaŭ trovis interesiĝon kaj distron en la agokvalitoj de jida-teatro. Post vidado de jida teatrotrupa ludado en oktobro 1911, dum la venontaj ses monatoj Kafka "mergis sin en jida-lingvo kaj en jida-literaturo". Tiu intereso funkciis ankaŭ kiel deirpunkto por lia kreskanta esplorado de judismo. Estis tiam pli-malpli kiam Kafka iĝis vegetarano. Ĉirkaŭ 1915 Kafka ricevis sian skizinformon por militservo en la Unua Mondmilito, sed liaj dungantoj ĉe la asekurinstituto aranĝis servoliberigon, ĉar lia laboro estis konsiderita esenca registarservo. Poste li provis aliĝi al la militistaro sed estis malhelpita fari tion de sanproblemoj asociitaj kun tuberkulozo, el kio li estis diagnozita en 1917. En 1918 la Instituto por Akcidenta Sekureco de Laboristoj metis Kafkan sub pension pro lia malsano, por kiu ekzistis neniu kuracado tiutempe, kaj li pasigis la plej grandan parton de sia restanta vivotempo en sanatorioj.
Rilato al la patro
La konfliktoplena rilato al lia patro apartenas al la signifaj kaj centraj motivoj de la verkaro de Kafka.
Kafka, estante mem tre sentema kaj retenema, ja eĉ timema kaj pensema, priskribas sian patron, kiu devenis el malriĉa medio kaj perlabore socie altiĝis kaj per propra penado sukcesis, kiel vivokapabla kaj laborema, sed kruda, grumblanta kaj memkontenta kaj despota negoculo. La patrino, kiu devenis el klera familio, povintus esti kontraŭpoluso al sia kruda edzo, sed ŝi toleris - obeante la patriarkecajn leĝojn - ties valorojn kaj juĝojn.
En sia letero al la patro Kafka riproĉas al tiu, ke li postulis tiranecan povon: "Vi povas trakti infanon nur tiel, kiel vi fakte mem estas kreita, per forto, bruo kaj furiozo, kaj en tiu-ĉi okazo tio al vi ŝajnis krome tial tre bone taŭgi, ĉar vi volis eduki en mia persono fortan kuraĝan knabon."
En la rakontoj de Kafka la patriarko estis prezentita ne nur potenca, sed ankaŭ maljusta; tiel en la Metamorfozo, en kiu Gregoro, kiu transformiĝis al parazita insekto, estis frapita de sia patro pere de pomoj kaj mortvundita. La figuro de la patro - potenca kaj timiga - fakte kondamnas en la etrakonto "La verdikto" la filon Georgo Bendemann al la "Dronmorto" - juĝon, kiun Georgo pere de anticipa obeo mem ekzekutas saltante de ponto.
Rilatoj
Kafka havis ambiguan rilaton al virinoj. Unuflanke li sentis allogon al ili, aliflanke li fuĝis de ili. Al ĉiu konkero sekvis defendoreago. La leteroj de Kafka kaj liaj taglibraj notoj donas la impreson, ke lia amvivo estis postaĵkonstruaĵo. Lia produktado de amleteroj multiĝis ĝis po tri tage al Felice Bauer. Ke fine li restis senedzina, kaŭzis, ke oni nomis lin "fraŭlo de la monda literaturo".
Supozita kaŭzo de la rilatotimo de Kafka trovebla en la literaturo estas krom lia monaĥeca labormaniero (li havis la manion, ke li por povi skribi devas esti sola kaj senliga) ankaŭ impotenteco (Louis Begley) kaj samseksemo (Saul Friedländer).
La unua amo de Kafka estis en la jaro 1988 Hedwig Therese Weiler, abiturantino kvin jarojn pli juna. Kafka konatiĝis kun Hedwig en somero 1907 en Triesch ĉe Iglau (Moravio), kie ambaŭ pasigis siajn feriojn ĉe parenculoj. Kvankam el la feria amikeco sekvis leterinterŝanĝo, la du ne plu renkontiĝis. Felice Bauer, el etburĝa juda familio, kaj Kafka renkontiĝis la unuan fojon la 28-an de aŭgusto 1912 en la loĝejo de lia amiko Brod. La leteroj ĉefe okupiĝis pri la temo: Ĉu edziĝi aŭ sindediĉi en memelektita asketeco al la verkado? Post entute tricent leteroj kaj ses mallongaj renkontiĝoj ili gefianĉiĝis en Berlino en junio 1914 oficiale, sed jam ses semajnojn poste eksfianĉiĝis. Sekvis dua edziĝpermeso dum komuna restado en Marienbad en julio 1916, kiam ambaŭ havis feliĉigan intiman rilaton. Sed post la apero de la tuberkulozo de Kafka en somero 1971 ili denove eksfianĉiĝis.
Post la fina rompo de la rilato kun Felice, Kafka fianĉiĝis denove en la jaro 1919, ĉi-foje kun Julie Wohryzek, la filino de praga ŝufaristo. Li konatiĝis kun ŝi dum kuracrestado en la Gastejo Stüdl 30 kilometrojn de Prago en la vilaĝo Želízy. En letero al Max Brod li priskribis ŝin kiel "kutima kaj miriga personeco. […] Posedantino de neelĉerpebla kaj nebremsebla kvanto de la plej kuraĝaj ĵargonesprimoj, entute tre malscia, pli amuza ol trista." Ankaŭ ĉi-tiu geedziĝpromeso ne plenumiĝis. Dum la unua postmilita somero komune pasigita, la paro fiksis geedziĝan daton, kiu tamen estis prokrastita pro malfacilaĵoj dum la loĝejserĉado en Prago. Dum la sekva jaro ili disiĝis. Kialo eventuale estis la konatiĝo kun Milena Jesenská, la unua tradukistino de liaj tekstoj al la ĉeĥa lingvo.
Listo de verkoj
La plej grandaj verkoj de Kafka estis publikigitaj nur post lia morto kaj, fakte, kontraŭ lia lasta volo.
En Esperanto aperis rete
Tie legeblas jenaj rakontoj:
Eksteraj ligiloj
Multlingva retejo pri Kafka enhavanta esperantajn artikolojn:
Batalo de la Ebenaĵoj de Abrahamo
La Batalo de la Ebenaĵoj de Abrahamo, konata ankaŭ kiel Batalo de Kebeko, estis ŝlosila batalo en la Sepjara Milito (nomita Franc-Indiana Milito en Usono). La batalo, kiu startis la 13an de septembro 1759, estis luktado inter la Brita Armeo kaj la Reĝa Mararmeo unuflanke, kaj la Franca Armeo aliflanke, sur ebenaĵo ĝuste ĉe la muregoj de Kebeko, sur tero kiu estis origine ekposedita de farmisto nome Abraham Martin, kaj de tie la nomo de la batalo. La batalo implikis malpli ol 10,000 trupojn inter ambaŭ flankoj, sed iĝis decidiga momento en la konflikto inter Francio kaj Britio pri la estonto de Nova Francio, influante la postan kreadon de Kanado.
Izotopoj de kalcio
Kalcio (Ca) havas kvar stabilajn izotopojn 40Ca, 42Ca, 43Ca, 44Ca. Ankoraŭ du izotopoj 46Ca kaj 48Ca havas sufice grandajn duoniĝotempojn tiel ke por ĉiuj praktikaj celaj ili povas esti konsiderataj kiel stabilaj.
Estas ankaŭ produktata per kosma radiado radioaktiva 41Ca kun duoniĝotempo proksimume 100000 jaroj. Malsimile al multaj aliaj aperantaj pro kosmaj izotopoj de diversaj elemrntoj kiuj estas produktata en la atmosfero, 41Ca estas produktita per neŭtrona kaptado per 40Ca. La plejparto de ĝia produktado estas en la supra tavolo de grundo de diko de proksimume metro, kie la aperanta pro kosma neŭtrona fluo estas sufiĉe forta. 41Ca estas multe studata en stelaj studoj ĉar ĝi disfalas al 41K, kriza montrilo de suno-sistemaj anomalioj.
97% de nature okazanta kalcio estas 40Ca. 40Ca estas unu el la produktoj de disfalo de 40K kune kun 40Ar. La kalio-argona datigo estas multe uzata en la geologiaj studoj, sed la granda kvanto de 40Ca en naturo malfaciligas uzon de ĝi en datigo. Tamen manieroj uzantaj mas-spektrogramojn kaj duopan alkoholan izotopan dissolvigon estas uzataj por kalio-kalcia datigo.
La norma atompezo estas 40,078(4) u.
Claus Schreiner
Claus SCHREINER (naskiĝinta en 1943 en Fürstenwalde/Spree) estas germana muzikproduktisto kaj -publikigisto. Li estas tenanto de la libra kaj diska eldonejoj Tropical Music.
Vivo
Schreiner alkreskis komence en okcidenta Berlino, kie li estris kiel gimnaziano la lernantorevuon de sia lernejo. Ekde 1962 li vivis en Marburgo, kie li sukcesis la abituran ekzamenon kaj fondis lernantorevuon. Krom tio li ludis frapinstrumentiste en ĵazbandoj. En 1964 li organizis festivalon por lernanto-ĵazbandoj en Hesio. Samjare li komencis studi sociologion ĉe la universitato de Marburgo. Paralele li ankaŭ laboris kiel gazeta kaj radiotelevida ĵurnalisto.