cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mühlviertel
Historio
Mühlviertler Hasenjagd estis nazia militkrimo kiu okazis en la regiono Mühlviertel. En februaro 1945, proksimume 500 sovetiaj kaptitoj eskapis de la Koncentrejo Mauthausen-Gusen. Lokaj civiluloj, soldatoj kaj lokaj naziaj organizoj ĉasis fuĝintojn dum tri semajnoj, murdante la plej grandan parton de ili. De la originaj 500 kaptitoj kiuj partoprenis en la fuĝeksperimento nur dek unu transvivis la Duan mondmiliton.
Vidu ankaŭ
La tri pliaj historiaj regionoj de Supra Aŭstrio estas la Hausruckviertel (nomata laŭ la montoĉeno Hausruck), la Innviertel (nomata laŭ la rivero Inn) kaj la Traunviertel (laŭ rivero Traun). Por la tuta regiono tre gravis kaj gravas la premonstratoj de Konvento Schlägl.
Estraro de UEA 1911-1913
En la Komitato de UEA (tiam la nomo de la Estraro) dum la periodo 1911-1913 oficis jenaj personoj:
Ŝanĝoj
Maximilian Kandt en 1913 estis eksigita el la Komitato.
Vlao
Vlao (vla, ) estas nederlanda produkto farita el freŝa lakto.
La nederlanda vorto "vla" estis unuafoje dokumentita en la 13-a jarcento kaj origine temis pri ajna kustardeca substanco, kiu kovras kukojn aŭ aliajn bakaĵojn.
Tradicie vlao estas farita el ovoj, sukero kaj freŝa lakto, kvankam kelkaj industriaj produkantoj nuntempe uzas maizamelon anstataŭ ovoj. Vlao estas disponebla en multaj malsamaj gustoj. Vanila gusto estas la plej populara. Aliaj gustoj inkluzivas ĉokoladan, karamelan, bananan, oranĝan kaj poman.
Kvankam vlao estas origine tipe nederlanda produkto, ĝi estas intertempe ankaŭ vendata en Valonio kaj Germanio.
György Poszler
POSZLER György (posler) hungara estetikisto, kritikisto, literaturhistoriisto, universitata profesoro. Li naskiĝis en Kluĵo la 12-an de junio 1931 kaj mortis en Budapest la 13-an de aŭgusto 2015.
Ned Zelic
Ned Zelic (n. ) estas aŭstralia futbalisto. Li de 1991 ĝis 1997 membris en la aŭstralia nacia teamo de futbalo.
Apizaco
Apizaco estas unu el la 60 komunumoj de la meksika subŝtato Tlaxcala, kiu estas meksika subŝtato kiu situas en la centra Meksiko, relative proksime al la urbo de Meksiko. La ĉefurbo de la komunumo estas Apizaco. Krom la ĉefurbo 12 aliaj loĝlokoj (statistike: urboj, vilaĝoj vilaĝetoj, domaroj) apartenas al la komunumo. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 29005.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 73097 loĝantojn. El tiuj estis 34830 viroj kaj 38267 virinoj. La komunumo havas surfacon de 56,83 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 2380 metroj super la marnivelo.
Sociogeografio
En la jaro 2000 en la komunumo vivis 55520 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 329 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifaske 0,59 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Zofia Banet-Fornalowa
Zofia BANET-FORNALOWA (naskiĝis la en Varsovio kiel Zofia Banet, mortis la  samloke) estis pola mezlerneja instruistino de historio kaj esperantisto, kiu konatiĝis ĉefe pro studoj pri Zamenhof, lia familio kaj aliaj judaj esperantistoj en Pollando kaj pri la Esperanta teatro.
Profesia vivo
Banet studis historion ĉe la Universitato de Varsovio. En 1954 ŝi magistriĝis per disertacio pri "Kleriga sistemo de minoritatoj en Pollando en la jaroj 1918-1939". Dum 25 jaroj ŝi instruis historion en mezlernejo kaj inter 1954 kaj 1956 ŝi laboris en la Universitato de Vroclavo.
Esperanta agado
Esperanton ŝi ekkonis en 1963 kaj tuj post la fino de Esperanto-kurso ŝi komencis instrui la lingvon al siaj lernantoj. Komence de la 1970-aj jaroj ŝi estis estrarano de la Vroclava Vojevodia Filio de Pola Esperanto-Asocio (PEA). Ekde 1983 ŝi gvidis la teatran grupon "Espero". De 1983 ĝis 1986 ŝi prezidis la Varsovian Vojevodian Filion de PEA kaj en la jaroj 1986 ĝis 1989 ŝi estis membro de la Ĉefa Estraro de PEA kaj prezidantino de la Historia Komisiono.
Banet-Fornalowa estis kunlaborantino de diversaj Esperanto-gazetoj, interalie de Monato, Sennaciulo, Sennacieca revuo, Heroldo de Esperanto, Literatura Foiro, Pola Esperantisto. Ŝi publikigis politikajn, historiajn kaj kulturtemajn artikolojn. En la Jubilea Jaro 1987 ŝi publikigis ciklon da pri-esperantaj artikoloj en la pola gazetaro.
Ŝi estis historiistino de la Esperanta Teatro kaj zamenhofologino. Ŝi aktive prelegadis kaj verkis broŝurforme Skize pri Esperanto-Teatro en tri kajeroj eldonitaj de Alfred Conzeth (Mettmann, Germanio, 1993). Historiografie grava, sed pro ĝia hagiografia (idol-adorada) tono ankaŭ forte kritikata estas ŝia verko La familio Zamenhof (LF-koop, 2000, 2011).
Ŝi faris preleg-turneojn tra Svedio, Danlando, Norvegio, Finnlando, Nederlando, Britio kaj Germanio. Ŝi prelegis ankaŭ dum la OSIEK-konferenco 1992 en Ateno, Grekio kaj dum pluraj SAT-kongresoj.
De 1981 dum pluraj jaroj ŝi loĝis en la apudvarsovia vilaĝo Raszyn, poste en Varsovio, kun sia edzo Jerzy Fornal, kies teatran agadon ŝi forte subtenadis.
698 Ernestina
698 Ernestina estas malgranda, meze hela asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita de la germana astronomo Joseph Helffrich, la elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl.
Nomo
Ĝia nomo aludas al Ernst Wolf, filo de la astronomo Max Wolf.
NGC 1658
NGC 1658 (aliaj indikoj — PGC 15899, ESO 304-16, MCG -7-10-20, AM 0442-413) estas galaksio en konstelacio Ĉizilo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Avast!
Avast! aŭ anglece Avast Antivirus estas gamo de kaj senpagaj kaj komercaj, inter-sistemaj kontraŭvirusiloj kapablaj detekti multajn tipojn de malica programaro, inkluzive de komputvirusoj. Ĝi produktiĝas fare de la ĉeĥia firmao Avast, kiun en 1991 fondis la komputistoj Pavel Baudiš kaj Eduard Kučera, post kiam la sociaj ŝanĝoj pro la ĉeĥoslovaka revolucio en 1989, nome la "velura revolucio", ebligis tion. Nun la firmao havas oficejojn ankaŭ en Londono kaj notiĝas en la londona borso. La aplikaĵoj estis disvolvitaj por Vindozo (Microsoft Windows), Linukso, macOS kaj Android.
En novembro 2022 la firmao kun usona konkura firmao fuziis al nova konzerno Gen Digital, kun centraj oficejoj en Aŭstino (Teksaso) kaj Prago.
Voires
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Doubs, en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (Bourgogne-Franche-Comté, prononco []) kaj en la historia regiono Franĉkonteo. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Besançon (france arrondissement de Besançon), la okcidenta parto de la departemento, kaj al la kantono .
Carrión de Calatrava
Carrión de Calatrava estas municipo en la provinco Ciudad Real en Hispanio. Ĝi situas nur 10 km el Reĝurbo, la ĉefurbo de la samnoma provinco, sudecentre en Hispanio.
Ĝian loĝantaron konsistas 2.636 loĝantoj.
Sui generis
Sui generis estas Latina esprimo kiu signifas "laŭ sia (lia, ŝia, ĝia, ilia) propra tipo; en klaso de si mem; unika."
Vetaĵo Belmont
La Vetaĵo Belmont (aŭ Belmont Stakes en la angla) estas ĉevalvetkuro kiu estas oficiala evento de la Novjorkia Vetkura Asocio kaj okazas ĉe la vetkurejo Parko Belmont en Elmont, Novjorkio. La Vetaĵo Belmont estas la tria vetkuro en la Triobla Krono.
Sui generis
Nombraj fakoj uzas tiun terminon por aludi al unikaj entoj. Ekzemple la jenaj:
Estraro de UEA 1909-1911
En la Komitato de UEA (tiam la nomo de la Estraro) dum la periodo 1909-1911 oficis jenaj personoj:
Płock
Płock (prononcata: pŭock) estas urbo en centra Pollando laŭ la rivero Vistulo kun 127474 (2005) loĝantoj. Ĝi situas en Mazovio.
Historio
Pola-bolŝevika milito
La 18-an de aŭgusto 1920 komenciĝis la batalo de Płock — kozaka 3-a Kavaleria Korpuso el teritorio de Kubano dumvoje al la Batalo de Varsovio enrompiĝis al la urbo, kie seksperfortis ĝis morto 40 virinojn en malsanulejo (kuracistinoj, flegistinoj kaj pacientinoj
Dua mondmilito
17.02.1941: Gestapo forveturigis 8 pastrojn de Płock al koncentrejo en Działdowo
Esperanto
En la urbo estas La Preĝejo de Mariavitoj (malnov-katolikoj), La Mariavita Preĝejo de Mizerikordo kaj Amo (vidu la supran foton) kaj multaj lokaj kredantoj de Mariavitismo estis esperantistoj.
Mariavitismo. Religia movado naskiĝinta en Polujo (Płock) en 1887, en la naskiĝjaro de Esperanto. La Mariavitoj vidas en tio signon, ke ĉiu adepto de Mariavitismo devas posedi Esperanton. Iniciatinto estis „panjo“ Feliksa Kozłowska, antaŭe katolika monaĥino, estis pluraj pastroj esperantistoj (ekz. pastro Furmaniak Adamo Gabrielo), episkopo esperantisto Maria Filip Feldman li loĝis en Płock (ĉe la strato Dobrzyńska 27) li i.a. prizorgis la "Mariavitan Junularon" (li persone partoprenis la UK de Esperanto kaj aliajn E-aranĝojn) kaj eĉ estis unu arĥiepiskopo d-ro Johano Mario Miĥaelo Kowalski aŭ Maria Michał Kowalski, ĉefulo de mariavita religio (li ankaŭ loĝis en Płock), esperantisto kaj li instruis persone Esperanton, laŭ lia ordono ĉiuj mariavitaj pastroj devas posedi Esperanton kaj en ĉiuj mariavitaj lernejoj Esperanto estis instruata. Komence la mariavita movado estis kaŝa, sed post la ekskomuniko de la Roma papo en 1906 ĝi malkaŝe deklaras sin kiel nova (registrita) eklezio. Mariavitismo distingiĝas de la romkatolikismo: Diservoj okazas en nacia lingvo. Celibato estis forigita, la pastroj edziĝas kun pastrinoj. Pastroj povas esti ne nur viroj (iam ekzistis 57 pastrinoj kaj 1 arĥiepiskopino). Pekkonfesoj okazas ne antaŭ pastro, sed senpere antaŭ Dio mem. Estas permesite al ĉiuj legi ĉiujn librojn. Forestas devigaj fastoj. La pastroj ne estas pagataj. Ĉefa sidejo: la Sanktejo de Mizerikordo kaj Amo en Płock. La pastro devige posedas Esperanton. La eklezio eldonas gazeton en Esperanto („La Juna Mariavito“ kaj „Renkonte al la Suno“).
Traunviertel
La Traunviertel (prononco, laŭvorte "Traun-kvartalo", en oficialaj nomoj ankaŭ Traunkreis), estas regiono de Aŭstrio kaj konsistigas unu el la kvar historiajn regionojn de la federacia lando Supra Aŭstrio, nome ties sudorientan parton. La regiono nomatas laŭ la rivero Traun, kiu origine estis sia nordokcidenta limo. La ekzaktaj nuntempaj limoj nur fiksiĝis en la 19-a jarcento, lige al tiutempa kreo de la nunaj politikaj distriktoj de la federacia lando.
La regiono tradicie konsistas el la distriktoj Gmunden, Kirchdorf an der Krems, Steyr-Land kaj Linz-Land, kaj el la eksterdistriktaj urboj Steyr kaj Linz - de la lasta urbo tamen laŭ iuj difinoj nur la (pli granda) parto sude de la rivero Danubo.
Vidu ankaŭ
La tri pliaj historiaj regionoj de Supra Aŭstrio estas la Hausruckviertel (nomata laŭ la montoĉeno Hausruck), la Innviertel (nomata laŭ la rivero Inn) kaj la Mühlviertel (nomata laŭ la riveroj granda kaj malgranda Mühl).
Géza Szilvay
Géza Szilvay [silvai], laŭ hungarlingve kutima nomordo Szilvay Géza estas hungara violonisto, dirigento, altlerneja instruisto. Lia frato estis violonĉelisto Csaba Szilvay, lia filino estis Réka Szilvay.
Géza Szilvay naskiĝis la en Budapeŝto.
Biografio
Géza Szilvay studis violonadon en konservatorio en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt en 1966. Li ankaŭ studis juron kaj politikan sciencon en la Scienca Universitato Loránd Eötvös kaj ricevis sian doktorecon 1970. Dum la studentaj jaroj en la 1960-aj jaroj li estis violonisto en la Budapeŝta Simfonia Orkestro kaj la primara violonisto en la familia kvarteto Szilvay, kiu tiam estis fama en Hungario. En 1971 Szilvay komencis instrui violonadon en muzika instituto en Helsinko kaj li estis institutestro inter 1984-2010 tiel, ke li ne parolis la finnan lingvon. Li ankaŭ instruis en la Akademio Sibelius inter 1978-2010. Intertempe en 1972 naskiĝis lia filino (estonta violonisto). En la sama jaro kun lia frato Csaba Szilvay li fondis violonan junularan orkestron. Ili gvidis ĝin ĝis 2010. Géza Szilvay estis la kreinto de la internacie fama kaj sukcesa instrua metodo "Kolorkordoj", dokumentitan en 42 publikaĵoj. Dum longaj jaroj li disvolvis la metodon konstante revizii kaj aldoni novajn elementojn al la materialo. La instrumetodo baldaŭ havis fortan efikon en la muzika edukado en Finnlando. Granda parto de liaj studentoj fariĝis profesiaj muzikistoj. Li havis televidprogramon en 55 epizodoj elsenditaj en la 1970-aj jaroj kaj 1980-aj jaroj. Post preskaŭ 40 jaraj senlacaj laboroj la Szilvay-fratoj demisiis en 2010. Géza Szilvay ricevis ĉefe finnajn premiojn inter 1981-2013.
Sevan
Sevan (Սևանա լիճ, en antikvaj tempoj nomita "maro Gegham" ]) estas la plej granda lago en Armenio kaj unu el la plej grandaj altaj lagoj en la mondo. La tuta lago situas en la orienta armena provinco Gegharkunik. Ĝi estas nutrata de 28 riveroj kaj torentoj. Nur de la enfluinta akvo iras al rivero Hrazdan, dum la ceteraj  forvaporiĝas. Okcidente de ĝi etendiĝas la Ararat-ebenaĵo. Kun lagoj Van kaj Urmia Sevan estis unu el la tri grandaj lagoj de la historia Armena Regno, kolektive nomataj la Maroj de Armenio, kaj ĝi estas la sola en la limoj de la nuna Respubliko Armenio. Sevanavank estas la historia areo ĉe la lago.
Antaŭ ke homa interveno ege ŝanĝis tiun ĉi ekosistemon, la lago estis 95 metrojn profunda, kovris areon de ( de la tuta areo de Armenio), havis volumenon de  kaj perimetron de. La laga surfaco estis je alto de super marnivelo.
Etimologio
Akademiuloj kredas, ke Sevan originis de la urarta vorto su (i) n (i) a, kutime tradukita kiel "lago". La vorto troviĝas sur kojnskriba surskribo de la 8-a jarcento a.K. de la urarta reĝo Rusa la 1-a, trovita en Odzaberd, sur la suda bordo de la lago. Laŭ popola etimologio, Sevan estas aŭ kombinaĵo de sev ("nigra") + Van (te, Lago Van) aŭ sev ("nigra") kaj vank '  ("monaĥejo"). Rusaj kaj eŭropaj fontoj de la 19-a kaj frua 20-a jarcentoj foje nomis la lagon Sevanga aŭ Sevang,  kiuj verŝajne estas la rusigita versio de la armena frazo sev vank ' ("nigra monaĥejo")  aŭ, eble, la armena frazo սա է վանքը sa ē vank'ə ("ĉi tiu estas la monaĥejo").
Ketama
Ketama estas muzik-grupo de hispanaj ciganoj de flamenko-fuzio. Formita origine komence de la 1980-aj jaroj de José Soto "Sorderita" (1961), Ray Heredia (1963-1991) kaj Juan José Carmona Amaya "El Camborio" (1960), poste, la du unuaj lasis la grupon, kiu kompletiĝis per la eniro de Antonio Carmona Amaya "Ajillo" (1965) kaj José Miguel Carmona Niño "Josemi" (1971), frato kaj kuzo respektive de Juan José.
Stefan Maul
Stefan MAUL (naskiĝis la en Gundinci, Slavonio) - germana ĵurnalisto, teologo kaj esperantisto.
Sevan
Etimologio
La historia armena nomo de la lago, atestita en fruaj mezepokaj tekstoj, estas Maro Gegham (klasika armena: ծով Գեղամայ, cov Geghamae). En Antikva Armenio, la lago estis konata kiel Liknito (malnovgreke: Λυχνῖτις). La historia kartvela nomo de la lago estas Gelakuni (გელაქუნი), kio estas esence la kartvela transskribo de armena Gegkarkuni.
Ketama
Ketama estis, ĝis sia dissolvo en 2004, unu el la reprezentantoj plej elstaraj de la nomita Nova flamenko.
Stefan Maul
Kiel junulo multe aktivis en la Katolika Esperanto-movado kiel redaktoro de la katolika junulara gazeto Birdo / La Alta Flugo (organo de la junulara sekcio de IKUE, 1960-63) kaj ankaŭ kiel redaktoro de Kristana Ekumeno (1963-65), Kontakto (1966-67), Espero Katolika de IKUE (1966-71) kaj Internacia Ĵurnalisto (1991-2004).
Sevan
Etimologio
John Chardin, kiu vizitis la lagon en 1673, nomis ĝin la "Lago Erivan" kaj skribis ke ĝi estis "de la persoj nomitaj Deria-Ŝirin, aŭ la Dolĉa Lago; de la armenoj Kjagar-kuni-su, kio signifas la sama afero".
La nomo Gokĉa (turke: Gökçe, azere: Göyçə, "blua akvo")  ofte aperis en rusaj kaj eŭropaj fontoj ekde la 17-a jarcento.
Kultura
Kune kun Lago Van kaj Urmijo, Sevan estas konsiderata unu el la tri grandaj "maroj"  de historia Armenio. Ĝi estas la sola ene de la limoj de la nuna Armena Respubliko, dum la aliaj du situas respektive en Turkio kaj Irano. Lago Sevan estas konsiderata la "juvelo" de Armenio kaj estas "agnoskita kiel nacia trezoro" de la lando. La Juro pri Lago Sevan de 2001 difinas la lagon kiel "strategian ekosistemon valoran por sia media, ekonomia, socia, scienca, kultura, estetika, medicina, klimata, distra kaj spirita valoroj. "
Chardin en 1673 rimarkis la "eksterordinaran dolĉecon de la akvo", la "malgranda Insulo meze de ĝi; kie staras monaĥejo konstruita antaŭ ĉirkaŭ 600 jaroj, kies prioro estas ĉefepiskopo", kaj "naŭ specoj de fiŝoj, kiuj estas tie kaptitaj; la plej belaj trutoj kaj karpoj, kiuj estas manĝataj en Erivan, kaptitaj en ĉi tiu Lago".
Naturisto kaj vojaĝanto Friedrich Parrot, plej konata pro supreniro al la monto Ararato en 1829 por la unua fojo en la historio, skribis tion,"[la] maro ĝuas altan famon pro la sankteco kaj danke al la armenoj, proksimaj kaj foraj, kaj nun parte forlasitaj religiaj domoj sur ĝiaj bordoj; kaj kun ĉiuj ceteraj lokanoj pro ĝiaj mirindaj fiŝkaptoj, el kiuj salmtrutoj estas aparte estimataj, sekigitaj kaj transportataj al grandaj distancoj por vendado. '"
Stefan Maul
Li estis prezidanto de la ĵurnalista asocio TEĴA (1991-2003), prezidanto de la FAME-fondaĵo (1994-99), membro de la Akademio de Esperanto (1998-2007) kaj la unua direktoro de ties Lingva Konsultejo (1999-2007).
Sevan
Origino
Sevan originis dum la frua Kvarternaro kiam Paleo-Sevan, dekoble pli granda ol la nuna lago, ekekzistis per tektonika formado. La nuna lago formiĝis antaŭ ĉirkaŭ 25 ĝis 30 mil jaroj.
Stefan Maul
De 1995 li estas docento de AIS San-Marino. Ĉion ĉi li plenumis honorofice, laborante ĝis emeritiĝo kiel politika redaktisto de germana ĵurnalo.
Sevan
Fono
Sevan estis jam rigardata kiel grava ebla akvoresurso en la 19-a jarcento. Ĝia alta sintena loko rilate al la fekunda Ararat-ebenaĵo kaj limigitaj energiaj rimedoj altiris la atenton de inĝenieroj esplori uzmanierojn de la akva lago. En sia libro de 1910, armena inĝeniero Sukias Manasjerjan proponis uzi la akvon de Sevan por irigacio kaj hidrelektra generado. Li proponis dreni la lagon je 50 metroj. Granda Sevan estus plene sekigita, dum Malgranda Sevan havus surfacan areon de 240 kvadrataj kilometroj.
Stefan Maul
Bibliografio
Halina Gorecka, Aleksander Korĵenkov, ''Nia diligenta kolegaro. Biografioj de 200 eminentaj esperantistoj'', p. 197-198, Sezonoj, Kaliningrado, Litova Esperanto-Asocio, Kaunas 2018, ISBN 978-609-95087-6-4
Sevan
Efektivigo
La propono de Manaserjan estis adoptita de la sovetaj aŭtoritatoj en la 1930-aj jaroj kiam, sub Josif Stalin, la lando spertis rapidan industriiĝon. Laboroj pri la projekto komenciĝis en 1933. La fluejo de Hrazdan estis profundigita ĝis funda elfosado. Tunelo estis borita ĉirkaŭ 40 metrojn sub la surfaco de la lago. La tunelo estis kompletigita en 1949 kaj poste la nivelo de la lago Sevan komencis fali signife, kun rapideco pli ol 1 metro jare. La akvo estis uzata por akvumado kaj la akvofalo Sevan–Hrazdan de ses hidrelektraj centraloj ĉe la rivero Hrazdan.
Efikoj
Dum la dua duono de la 20-a jarcento, la ekologia stato de la lago Sevan spertis palpeblajn ŝanĝojn kaj vastan degeneron pro reduktita akvonivelo, pliigita eŭtrofiĝo kaj malutila efiko de homa agado al la biologia diverseco de la lago. Laŭ Babajan la akvonivelo falis je 19,88 m antaŭ 2002, dum la volumeno malpliiĝis je 43,8% (de 58,5 ĝis 32,9 km 3. Pro la akvonivelo ĝi malpliiĝis, la kvalito de la akvo malboniĝis, detruiĝis naturaj vivejoj, kio signifis perdon de biodiverseco. Vardanjan skribis, ke falo de la lagnivelo kaj la ekonomia disvolviĝo en la baseno kaŭzis la ŝanĝon de hidrokemia reĝimo de la lago. La kvalito de la akvo malboniĝis, akva malklareco pliiĝis. La interna cirkulado de la akvokomponentoj same kiel la cirkulado de la biologiaj substancoj ŝanĝiĝis.
Inversigo kaj reakiro
Laŭ Babayan "antaŭ la 1950-aj jaroj evidentiĝis, ke la ekologiaj kaj ekonomiaj konsekvencoj de vasta ekspluatado de la akvo de la lago Sevan estis tro nedezirindaj por daŭri same."
Tunelo Arpa-Sevan
En 1964 projekto komencis deturni la riveron Arpa (de akvorezervejo proksime al Keĉut) tra 49 km longa tunelo al la lago proksime al Arcvanist. La tunelo, nomita Arpa-Sevan, estis kompletigita en 1981. Ĝi alportas ĝis 200 milionojn da kubaj metroj da akvo al Sevan ĉiujare .
Oni kalkulas, ke pro klimata ŝanĝo antaŭ la jaro 2030, la elfluo de la rivero Arpa malpliiĝos je 22%.
Tunelo Vorotan-Arpa
Ĉar la akvonivelo en la lago ne kreskis tiel rapide kaj tiel multe, la 20-an de aprilo 1981 la Konsilio de Ministroj de Sovetunio faris decidon pri la konstruado de la tunelo Vorotan-Arpa. Ĉi tiu 21,6 km longa tunelo estis komencita de la Spandarjan Rezervujo ĉe la rivero Vorotan pli sude de Keĉut. Pro la konflikto en Montara Karabaĥo kaj la tertremo en nordokcidenta Armenio en 1988 la projekto ĉesis. La tunelo estis inaŭgurita la 26-an de aprilo 2004. La tunelo Vorotan-Arpa alportas pliajn 165 milionojn da kubaj metroj al la lago ĉiujare.
Pliiĝo de akvonivelo
Post la konstruado de la du tuneloj la akvonivelo komencis signife altiĝi jam meze de la 2000-aj jaroj. En 2007 estis raportite ke la akvonivelo pliiĝis je 2.44 metroj en la antaŭaj ses jaroj. Ĝi atingis 1.900,04 m en oktobro 2010. La registara komitato pri Sevan antaŭvidas, ke la nivelo atingos 1.903.5 m antaŭ 2029.
Akvonivelo staris je 1900,44 m en novembro 2019.
Loĝantaro
La provinco Gegharkunik, kiu ĉirkaŭas la tutan basenon de la granda Lago Sevan, havis faktan loĝantaron de 211,828 laŭ la armena censo en 2011. La plej grandaj loĝlokoj en la provinco estas: Gavar (20,765), Sevan (19,229), Martuni (12,894), Vardenis (12,685), Vardenik (9,880), Jeranos (6,119), Ĝambarak (5,660), Lĝaŝen (5,054), Covagjugh (4,189).
Strandoj
Lago Sevan havas la ununurajn strandojn en Armenio. Ili estas populara celloko por la armenoj kaj eksterlandaj vizitantoj. La strandoj de Sevan disponigas unikan travivaĵon ene de la senhavena lando por la armenoj. La strandoj najbaraj al hoteloj estas kutime privatigitaj. Multaj strandoj situas laŭ la tuta lagobordo. La plej populara el ili estas 2,5-kilometra plaĝo sur la norda marbordo, etendante sin nordokcidente de la duoninsulo. Feriejoj inkluzivas Harsnaqar Hotel, Best Western Bohemian Resort, kaj multajn pli malgrandajn instalaĵojn. Agadoj inkluzivas naĝadon, sunbanadon, akvoskiadon, kaj promenadon pero vilŝipoj. La areo ankaŭ inkluzivas multajn kampadejojn kaj ripozejojn por tagtempa uzo. Malpli evoluinta plaĝa celloko etendiĝas laŭ la orienta bordo de Covagjugh ĝis Ŝorĵa, kun multaj malgrandaj kabanoj ĉe Ŝorĵa. La Hotelo Avan Marak Capatagh, Tufenkian Heritage Hotel, estas luksa feriejo sur la neevoluinta sudorienta bordo de la lago proksime de Capatagh.
La armena registaro promesis "redukti la kreskantan komercadon de ripozo ĉe la lago Sevan, kiu igas ĝin nepagebla por plej multaj civitanoj luktantaj por trovi aliajn strandajn elektojn dum varmaj armenaj someroj. "  En 2011 la registaro establis publikajn strandojn en la distra zono de la Nacia Parko Sevan. La unuaj du publikaj strandoj estis malfermitaj en julio. Ĉirkaŭ 100.000 homoj vizitis la publikajn strandojn somere de 2011. La strandoj havas senpagan parkumejon, infanajn kaj sportajn ludejojn, necesejojn, medicinajn helpajn staciojn kaj sav-servojn. Ili ankaŭ estas ekipitaj per strandaj kanapoj. Antaŭ 2014, la nombro de publikaj strandoj atingis 11. Proksimume 200 000 homoj feriis tie en 2014.
Interesaj lokoj
La plej fama kultura monumento estas la monaĥejo Sevanavank situanta sur la duoninsulo, kiu estis insulo ĝis la mezo de la 20-a jarcento sed pro la drasta akvofalo dum la pasintaj jardokoj, la komenca insulo fariĝis terkolo. Alia elstara monaĥejo ĉe la okcidenta bordo estas Hajravank, kaj pli sude, en la vilaĝo Noratus, estas la mezepoka tombejo kun centoj da ĥaĉkaroj.
Fiŝoj
Sevanaj trutoj (Salmo iŝĥan) estas endemia specio de la lago, sed ĝi estas endanĝerigita ĉar iuj konkurencantoj estis enkondukitaj en la lagon, inkluzive de ordinara blankfiŝo (Coregonus lavaretus) de Ladoga Lago, orfiŝo (Carrasius auratus), kaj kankroj (Astacus leptodactylus). Se la Sevana truto probable formortus en sia "hejma" lago, ŝajnas ke ĝi pluvivos en la lago Isik-Köl (Kirgizio), kie ĝi estis enkondukita en la 1970-aj jaroj.
Pro antropogena efiko, ŝanĝoj okazis en ĉiuj biologiaj eroj de la lago, inkluzive bakteriojn, bentosojn kaj kompreneble fiŝojn. Tiel, la bentosa maso pliiĝis dekoble en 1940, pro oligoĉetoj kaj kromomicoj. Hodiaŭ la unuaj regas kaj multigas la oksigenriĉan restaĵon ĉe la fundo de la lago.
La specioj buĝakoj kaj vintraj baĥtakoj de la Sevan-endemia truto jam malaperis. La somera baĥtako malofte videblas; la gegharkunia truto ankoraŭ kapablas reproduktiĝi nature. En 1980-aj jaroj, la kvanto de Sevanaj koghakoj signife malpliiĝis. Multaj kialoj de ĉi tio estis identigitaj:
Birdoj
La birdaro de la lago kaj ĝia ĉirkaŭaĵo formas pli ol 200 speciojn, el kiuj 95 specioj reproduktiĝas nature en ĝi. La lago estas grava reproduktejo por la armena mevo (Larus armenicus) kun ĉirkaŭ 4.000-5.000 paroj. Dum migrado la lago estas vizitata de multaj birdoj inkluzive de rabobirdoj, kiel griza cirkuo ( Circus pygargus ) kaj stepagloj ( Aquila nipalensis ), akvobirdoj kiel ruĝkapa anaso ( Netta rufina ) kaj blanokula anaso ( Aythya nyroca ), dum dum la vintra periodo la lago gastigas alian specion kiel ekzemple malgranda cigno ( Cygnus columbianus ) kaj granda nigrakapa mevo ( Larus ichthyaetus). Foje la lagon vizitas tre rara armena migranto blanka ansero (Anser erythropus).
Poluado
La riveroj nutrantaj la lagon Sevan fluas tra dense loĝataj setlejoj, kiuj produktas agrikulturajn, hejmajn kaj industriajn rubojn. Ĝi signife ŝanĝas la ekosistemon de la lago. Laŭ studo de 2017 la akvo de la lago enhavas koncentriĝon de metaloj kiel aluminio, nikelo, arseniko, kobalto kaj plumbo.
Laŭ armena media organizaĵo EcoLur, la lago estas en kritika stato pro la ĉeesto de vanado. Environmental Impact Monitoring Center, agentejo de la Armena Ministerio pri Natura Protekto, raportis en 2012, ke la averaĝa jara koncentriĝo de vanado (64 μg / l) en la specimenoj prenitaj de la lago Sevan superis la maksimuman permesatan koncentriĝon (MPC) de 6,4 fojoj, dum seleno (26 μg / l) superis MPC 2,6 fojojn, kupro (21 μg / l) 2,1 fojojn, magnezio (60 μg / l) 1,2 fojojn. Studo de 2016 trovis, ke minindustriaj kaj metalurgiaj industriaj agadoj, nome la Sotkora minejo ĉe la sudorienta bordo de la lago, kaŭzis gravan pezan metal-akuuladon, precipe vanadon, poluadon de la riveroj Sotk kaj Masrik en la akvokolekta areo de la lago Sevan. Laŭ la esploristoj ĝi "eble kaŭzis san-riskojn al akva vivo same kiel al homoj (almenaŭ ĉe riveraj akvoj uzataj por trinki). "
Nesse-Apfelstädt
Nesse-Apfelstädt estas administra komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Gotha de la federacia lando Turingio. La komunumo kreiĝis la 1-an de decembro 2009 el la eksaj najbaraj komunumoj Apfelstädt, Gamstädt, Ingersleben (Nesse-Apfelstädt) kaj Neudietendorf. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Zeiss-planetario Bochum
La Zeiss-planetario Bochum estas planetario en Bochum, NRV. Ĝi estis starigita en la jaro 1964 kaj ekde tiu tempo ĝi apartenas al la plej modernaj establaĵoj tiuspecaj mondvaste. Sub la 20 metrojn alta kupolo ĉ. 300 havas kuŝsidlokon. Cenra projekciilo projekcias bildon de la stelarĉielo sub la kupoltegmenton, tiel ke por la spektantoj ekestas efekto de realisma stelaraspekto. Ĉirkaŭ la projekciejo troviĝas rondpasejo, en kiu lokas permantentaj kaj ŝanĝaj ekspozicioj.
Elio Donato
Elio Donato (320-380) estis itala gramatikisto, latinisto, retorikulo, ekzegezisto, komentariisto pri Publius Terentius Afer kaj Vergilio. Li estis la plej tiama influhava gramatikisto, kiel pruvas la titoloj excellentissimus gramaticus, clarissimus grammaticus kaj honoratissimus grammaticus al li atribuitaj. Supozeble el afrika origino, li instruis retorikon kaj inter siaj lernantoj troviĝas Sankta Hieronimo kaj Tiranio Rufino. Dum la Mezepoko, la latina gramatikisto Elio Donato, kvankam naciano, estis alte estimita, precipe de Sankta Hieronimo, kiu orgojle parolis pri li kiel sia instruisto.
Vidu ankaŭ
<Center> <Gallery> Terence cropped.png| Publius Terentius Afer (195 a. K. - 159 a. K.) Lucretius_De_Rerum_Natura_1675_page_1.jpg| Lukrecio (99 a. K. - 55 a. K.) Virgilio.png| Vergilio (70 a. K. - 19 AD) Publius_Ovidius_Naso.jpg| Ovidio (43 a. K. - 17 AD) Nuremberg_chronicles_f_111r_1.png| Suetonio (69-122) Expositio_symboli_contra_Jovinianum_haereticum.jpg| Tiranio Rufino (345-410) Lucas_van_Leyden_019.jpg| Sankta Hieronimo (347-420) Macrobii_scipionis_saturnalorium_ludguni_paganum_1560.jpg| Makrobio (385-430) Johannes_Gutenberg.jpg| Johano Gutenbergo (1395-1468) Lodi-Stemma.png| Maffeo Vegio (1407-1458) Vat._lat._3311,_101v_of_Claud._Ruf._1361%E2%80%931376_by_Julius_Pomponius_Laetus.png| Pomponio Leto (1428-1498) Hermann_von_dem_Busche_(1468-1534).jpg| Hermann von dem Busche (1468-1534) Johannes_Caesarius_(1468-1550)_Diomedis_gramatici.jpg| Johannes Caesarius (1468-1550) Konrad-Pelikan.jpg| Konrad Pellikan (1478-1556) Glarean-Holbein.jpg| Henriko Glareano (1488-1563) Aeneas%27_Flight_from_Troy_by_Federico_Barocci.jpg| Thomas Phayer (1510-1560) Georgius_Fabricius_(1516-1571).png| Georgo Fabrico (1516-1571) Thomas Twyne (1543-1613).png| Thomas Twyne (1543-1613) </Gallery> </Center>
Laufach
Laufach estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Aschaffenburg kaj en la distriktaro Malsupra Frankonio de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Distrikto Pajęczno
La distrikto Pajęczno - pole powiat pajęczański - estas distrikto en la provinco Lodzio de Pollando. Ĉefurbo estas la samnoma urbo Pajęczno. Fine de en la distrikto vivis.
Wickersheim-Wilshausen
(jen france, origine germane kaj alemane, prononco ) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Bas-Rhin, en la historia kultura regiono regiono Alzaco kaj la nuna administra regiono Grand Est ("Granda Oriento"). Fine de en la komunumo vivis.
Ödön Literáty
Ödön Literáty [odon literAti], laŭ hungarlingve kutima nomordo Literáty Ödön estis hungara advokato, oficisto, parlamenta deputito. Lia nobela antaŭnomo estis tordai.
Ödön Literáty naskiĝis la en Nagybégány (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Velika Bijhanj en Ukrainio), li mortis la  en Budapeŝto.
Biografio
Ödön Literáty akiris juran diplomon en Reĝa Universitato de Pest en 1867, poste li laboris jaron en administracio de Bereg. Inter 1868 kaj 1874 li laboris en la financa ministerio. Intertempe en 1871 li akiris advokatan diplomon, tial post 3 jaroj li malfermis advokatan atelieron. Ekde 1881 li estis parlamentano. Li mortis en duelo kaj li postlasis edzinon.
Carmen Blanco
Carmen Blanco (Lugo, Galegio, 1954). Galega verkistino el universala spirito, feminista temaro kaj liberala ideologio.
Kružlov
Kružlov (hungare Kőtelep germane Krausenhau) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.
Situo
Kružlov situas laŭ rojo, laŭ traira flankovojo. Bardejov troviĝas je 24 km.
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1460. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis Kruzslyó, poste ĝi ricevis hungaran nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Kőtelep 550 homoj, (rutenoj en majoritato, slovakoj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Sáros, al distrikto de Bardejov, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Kružlov 982 homoj, (922 slovakoj, 33 rutenoj, 10 ukrainoj).
Irén Psota
Irén PSOTA [pŝota], hungare Psota Irén estis elstara hungara aktorino. Irén Psota naskiĝis la en Budapeŝto, mortis la  en Budapeŝto.
Biografio
Irén Psota frekventis aktoran ĉeflernejon inter 1948-1952. Poste ŝi debutis en ĉefurba teatro laŭ nomo Dávid Irén, sed baldaŭ ŝi uzis sian originan nomon spite tion, ke hungaroj ne ŝatas la komencajn konsonantojn. Psota tuj estis talenta, tial la publiko aldonis "a" (=hungara artikolo) kaj ŝi estis "Apŝota" (en tiu formo la prononco estas bona). Ŝi daŭre aktoradis en diversaj ĉefurbaj teatroj, inter ili en Nacia Teatro (Budapeŝto). Ŝi ricevis premiojn Kossuth en 1966 kaj 2007, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn. Ŝi apartenis al Aktoro de la nacio.
Tinko
La tinko (Tinca tinca) estas dolĉakva fiŝo, kiu apartenas al la ciprinoj. Ĝi povas fariĝi ĉirkaŭ 70 cm longa.
Priskribo
La fiŝo havas verdecan koloron kiu varias laŭ la fundo kaj aĝo, ĝi havas dikan mukan haŭton kun multe da etaj skvamoj. La tinko bone rekoneblas pro ĝia ruĝa iriso en la okulo.
Oni povas bone distingi virojn pro la pli grandaj ventraj naĝiloj. Ili etendiĝas ĝis preter la anuso.
Tinkidoj de malpli ol kvar centimetroj havas nigran makulon ĉe la vosta artiko, la t.n. okulmakulo. Eble ĉi tiu makulo estas por konfuzi predobestojn pri la antaŭaĵo de la fiŝo.
Cravans
Cravans [] estas franca komunumo en la departemento Charente-Maritime, en la regiono Puatuo-Ĉarentoj. Ĝi havis 764 loĝantojn en la jaro 2012.
Geografio
Cravans situas en la sudo de Charente-Maritime, sudokcidente de Saintes kaj  oriente de Saintes.
9705 Drummen
9705 Drummen estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels de la Observatorio de la Monto Palomar kaj de la nederlandaj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la "Tria Enketo pri Trojanoj" (Third Trojan Survey).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Mat Drummen, de 1975 direktoro de "de Koepel", la nederlanda centro de disvastigado de informoj pri astronomio, kosma scienco kaj meteologio. Li estas aŭtoro de la almanako Sterrengids (Gvidlibro pri Steloj) kaj redaktis en la nederlanda populara astronomia revuo Zenit.
NGC 1659
NGC 1659 (aliaj indikoj — NGC 1677, PGC 15977, MCG -1-13-6, IRAS04440-0452) estas galaksio en konstelacio Eridano.
Ĉi tiu objekto estas en NGC-katalogo kelkfoje, kun indikoj NGC 1659, NGC 1677.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Rotenburg
Rotenburg estas la nomo por du urboj, du distriktoj kaj unu kastelo en Germanio:
Vidu ankaŭ
...plurajn aliajn urbojn kun la iom diferenca literumo
Entei
Entei estas Pokémon-specio en Nintendo kaj Pokémon-franĉizo de Game Freak. Kreita de Muneo Saitō, Entei unue aperis en la videoludoj Pokémon Oro kaj Arĝento kaj postaj sekvoj, poste aperitaj en diversaj varoj, spinotaj titoloj, viglaj adaptoj kaj presitaj adaptoj de la franĉizo.
Konata kiel la Vulkana Pokémon, Entei naskiĝas dum la erupcio de vulkano. Ĝi estas unu el la tri "Legendaj Bestoj", kiuj aperas en Pokémon Oro, Arĝento kaj Kristalo. Entei estis ĉefa gravulo en Pokémon 3: The Movie, kie ĝi estas iluzio kreita fare de Unown. Ĝi ankaŭ aperas en Pokémon: Zoroark: Master of Illusions. Ekde ĝia apero en la Pokémon-serio, Entei ricevis ĝenerale miksitan ricevon. Ĝi estis prezentita en diversaj formoj de varoj, inkluzive de figuroj, ludkartoj, la Pokémon Trading Card Game, kaj aliajn.
Dezajno kaj karakterizaĵoj
Entei estas unu el la tri "Legendaj Bestoj", desegnita de manga artisto Muneo Saitō, kiu aperas en Pokémon Oro, Arĝento kaj Kristalo. En intervjuo, Tsunekazu Ishihara, Prezidanto de la Pokémon-Firmao, priskribis al Entei same kiel la aliaj du Legendaj Bestoj Raikou kaj Suicune kiel allogaj kaj ekscitaj por kaj novaj kaj malnovaj ludantoj; li deklaras, ke ili elvokus memorojn por malnovaj ludantoj, dum al novaj ludantoj surprizus la hazarda aspekto de ili. Laŭ Pokémon-legendo, la Legendaj Bestoj estis reenpersonigitaj de Ho-Oh el la spiritoj de tri Pokémon, kiuj mortis en la fajro, kiu donis al li la nomon de la Bruna Turo. Ili vekiĝas en ĉi tiu turo en sia unua videoludo. Entei estas ĉina gardisto, simila al leono, kovrita per bruna fero kun longa, dika peco kovranta lian kolon. Ĝi havas grizajn telerojn ĉirkaŭante la kapon, kiu faras ĝin aspekti kvazaŭ fumo eliras de kratero sur lia dorso. Entei havas blankajn pajojn kaj nigrajn manĝajn bandojn sur siaj kruroj. Ĝi havas ruĝan vizaĝon kun blanka plato, kaj tri-pinta flava kresto sur sia frunto. La kapo de Entei ŝajnas simili al kabuto, samuraja kasko. Mitoj diras, ke ĝi naskiĝis dum la erupcio de vulkano, kaj ke nova naskiĝas kune kun ĉiu vulkano. Entei estas enkorpigo de magmo, povante lanĉi potence ekbruliĝantan fajron, kiu estas pli varma ol magmo el ĝia buŝo. Kiam ĝi ruliĝas, ĝi povas fari ke vulkano rompu sur alia parto de la globo. Kiel membro de la monda bestotrio, Entei senĉese moviĝas sen loko por pendigi.
En la videoludoj
Entei unue aperas en la videoludoj Game Boy Color Pokémon Oro kaj Arĝento. Je la alproksimiĝo de la gravulo de la ludanto, Entei, kune kun liaj kompanoj Raikou kaj Suicune, ili fuĝas, vojaĝante je nekredebla rapido tra Johto. La tri el ili hazarde aperos sur certa vojo, fuĝante de batalo ĉe la unua okazo. La tri poste aperos en Pokémon FireRed kaj LeafGreen; tamen, nur unu el ili aperas en ununura ludo. Se la ludanto elektas Bulbasaur, Entei aperos simile al kiel ĝi aperis en Oro kaj Arĝento. En Pokémon HeartGold kaj SoulSilver, Entei troviĝas simile al kiel ĝi estas en Oro kaj Arĝento. Por helpi la liberigon de Pokémon Black and White, ludantoj povis elŝuti la brilajn Entei, Raikou kaj Suicune de GameStop-vendejoj dum pluraj semajnoj en januaro kaj februaro 2011, kiuj aktivigos la okazaĵon Zoroark en la ludoj.
Trohantera indekso
Trohantera indekso (alivorte femura indekso) estas la rilato de la alteco de homo al la longeco de la gambo mezurata de plando ĝis femura artiko. Do ĝi estas unu de antropometriaj karakterizoj de homo. La femura indekso ĉe sanaj plenkreskuloj varias inter 1,85 kaj 2,05. Femura indekso estas grava ĉe difino de la seksa konstitucio (vidu tie la paragrafon "Antropometriaj karakterizoj").
Navalkarnero
Navalkarnero (hispane Navalcarnero, kio signifas "alta kampo de la virŝafo") estas hispana municipo de la Madrida Regiono. Laŭ la censo ĝi havis 20.161 loĝantojn en julio 2007. La unua urba registaro estis establita la 10-an de oktobro 1499 fare de la reprezentanto de la segovia konsilio, Hernán Pérez, kiu kunvenis kun kvin vilaĝanoj kaj per simpla solenaĵo estis elektita la urbestro de Navalkarnero. Navalkarnero estis sub la jurisdikcio de Segovio ekde 1499 ĝis 1627. Navalkarnero elstaras pro ĝiaj nunaj klopodoj allogi turistojn en la vilaĝon. Ĝiaj allogaĵoj estas la kuirarto, la zorgado de la historia urboparto, ĝia arkitektura beleco kaj la ampleksa kultura oferto. Ĝi estas inter la ses turismaj municipoj plej gravaj de la Madrida Regiono (kune kun Alcalá de Henares, Aranjuez, Ĉinĉono, Madrido kaj San Lorenzo de El Escorial).
Arlena di Castro
Arlena di Castro estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la regiono Latio kaj en la provinco Viterbo. Kristana patrono de la komunumo estas Johano la Baptisto.
Universitato de Bamberg
La universitato de Bamberg – germane oficiale Otto-Friedrich-Universität Bamberg, mallonge Uni Bamberg – estas universitato en la historia urbo Bamberg de la federacia lando Bavario en Germanio. Ĝi estis fondita en 1647 kiel akademio, sed nur en 1972 ricevis ĉiujn fakultatojn kaj per tio plenan universitatan statuson.
Esperanto kaj la universitato
Estante universitata urbo, Bamberg jam frue dum la 20-a jarcento havis Esperanto-grupon, kiu ĉiam je signifa parto konsistis el studentoj kaj kunlaborantoj de la altlernejo. Aktuale, interalie la esperantisto Martin Haase estas docento pri lingvosciencoj; li estras la fakon pri latinidaj lingvoj.
City-turdomego
La City-turdomego (City-Hochhaus) estas fama multetaĝa domo en Lepsiko, Germanio, situante proksime de Augustus-placo.
Priskribo
La turdomego konstruitis inter 1968-72 laŭ la planoj de la arkitekto Hermann Henselmann kaj iam estis parto de la universitato. Ĝi estas 142 m alta kaj ekde la jaro 2000 monumentprotektitaĵo.
La nova, duetaĝa nigra alkonstruaĵo (2001, fare de Peter Kulka) gastigas provsalonojn por la Sinfonia orkestro kaj la Radia kaj infana koruso de MDR kaj estas unita per 23 m longa ponto kun la koncertejo Gewandhaus. En la 29-a etaĝo estas restoracio, en la 31-a aperta platformo, de kie oni havas ravan belvidon super Lepsikon kaj longen en la ĉirkaŭaĵojn.
Fonto
Mundus, Doris: ''Leipzig an einem Tag. Ein Stadtrundgang'', Eldonejo Lehmstedt, Leipzig 2007 (6-a eldono de 2015), p. 58
Helga Farukuoye
Helga FARUKUOYE (naskite Vokal, naskiĝis en 1943 en Vieno, mortis tie la 12-an de Julio 2009) estis aŭstra instruistino pri lingvoj kaj afergvidantino de Aŭstria Socialista Ligo Esperantista (ASLE).
Jam en 1945 ŝia patro komencis paroli kun ŝi en Esperanto. La sperto de dulingveco, speciale la klara strukturo de Esperanto, poste multe helpis al ŝi pli facile lerni aliajn lingvojn. En la universitato de Vieno ŝi studis la latinidajn lingvojn kaj la germanan; en 1971 ŝi magistriĝis en la franca kaj la germana. En 1975 ŝi edziniĝis al niĝeriano kun kiu ŝi havas du filinojn. De aŭgusto 1980 ĝis aŭgusto 1984 la tuta familio vivis en Niĝerio. En Adeyemi College of Education, universitata institucio, ŝi instruis la francan kaj ankaŭ ofertis kurson de Esperanto kiun frekventis multe pli da gestudentoj ol la francajn lecionojn. Pro la malboniĝinta situacio en Niĝerio ŝi devis reveni kun siaj filinoj al Aŭstrio, kie ŝi daŭrigis la Esperanto-instruadon al afrikanoj perkoresponde kelkajn jarojn.
En 1998, dum la UK de Montpellier, ŝi ricevis pro tio la premion Deguĉi. Tamen baldaŭ poste la koresponda instruo finance ne plu eblis.
En 1994 ŝi magistriĝis pri interlingvistiko en la universitato de Budapeŝto. De 1995 ĝis sia frua pensiiĝo pro malsano fine de 2004 ŝi laboris en la Esperantomuzeo de Vieno kaj precipe kontribuis al la elektronika registrado de la Esperanto-kolekto en la datumbazo Trovanto. Pri la progreso de la laboro ĝi regule informis per dissendo-listo. Pli ol dudek jarojn ŝi instruis la internacian lingvon en la popola altlernejo Brigittenau, kiu situas en la samnoma 20-a distrikto de Vieno.
Lupo
La lupo havas kelkajn similojn kun la germana ŝafhundo, longas 1,5 m, pezas 40 – 50 kg. Lupoj pariĝas inter decembro kaj februaro, laŭte hurlante, en marto kaj aprilo lupinoj naskas 4 ĝis 6 lupidojn, kutime en grotoj. Pri siaj idoj ili modele zorgas. Dum la unuaj 10 tagoj patrino tute ne forlasas ilin, manĝaĵojn alportas patro. Poste lupidoj malfermas okulojn kaj komencas rampi tra nesto. Lupino ilin mamnutras du monatojn, poste donas al ili viandopecetojn, kiujn ŝi vomis, por ke la idoj ricevu la manĝon jam parte digestitan. Post duonjaro lupidoj komencas lerni ĉasadon kun plenkreskaj bestoj.
Somere lupoj ĉasas malgrandajn bestetojn kaj manĝas eĉ arbarajn fruktojn, sed vintre la etaj bestoj malaperas sub la neĝo kaj la lupoj ne havas alian eblon ol ĉasi cervojn kaj kapreolojn. Tiam lupaj familioj kuniĝas en hordon gvidatan de la plej forta kaj sperta lupo kaj ĉasas komune pelante grandan ĉasaĵon eĉ multajn kilometrojn.
Disvastiĝo
Tiu holarktisa kaj orientalisa specio troviĝas interalie en jenaj ekoregionoj : la anatoliaj koniferaj kaj deciduaj miksarbaroj, la arbaroj de Frejzer-Altebenaĵo kaj Frejzer-Baseno, la arbaroj de norda-centra Rokmontaro, la arkta marborda tundro, la barataj orient-altaĵaj humidaj deciduaj arbaroj, la brit-kolumbiaj kontinent-marbordaj arbaroj, la egeaj kaj okcident-turkaj sklerofilaj kaj miksaj arbaroj, la emin-vala stepo, la iberaj sklerofilaj kaj kvazaŭdeciduaj arbaroj, la malaltebenaĵaj arbaroj oriente de Grandaj Lagoj, la mongolaj-manĉuraj herbejoj, la sekaj deciduaj arbaroj de Katiarbar-Gir, la skandinavaj marbordaj koniferaroj, la skandinavaj montaraj betularoj kaj herbejoj, la sud-anatoliaj koniferaj kaj deciduaj montarbaroj kaj la zagros-montara arbarstepo.
Dum la lastaj jardekoj lupoj revenis en plurajn areojn kie ili malaperis antaŭ ĉirkaŭ 100 jaroj, ekzemple en sudan kaj orientan Francion, en Svision, en grandan parton de Germanio.
Kultura signifo
Lupoj kaj ursoj estis en historiaj tempoj la ĉefaj rabobestoj en Eŭropo. Kiam Eŭropo estis kovritaj de pli da arbaro ol nun, homoj timis enarbariĝi, speciale nokte, timante atakojn.
Lupoj estis timitaj sed ankaŭ simboloj de kuraĝo kaj forto. Romia mitologio rakontis, ke la mitaj fondintoj de Romo, Romulo kaj Remo, estis savitaj de lupino kiam beboj, kaj suĉis el lupinaj mamoj ties kuraĝon, transdonante ĝin al romianoj. Ankaŭ ĝermanoj respektis lupon kaj la vorto por lupo estas etimo de ĝermanaj kaj skandinavaj personaj nomoj kiel Adolfo, Rudolfo, Olavo, Volfgango.
Eŭropanoj (kaj ties nordamerikaj idoj) kredis je luphomoj, homoj kiuj kapablis sorĉe transformiĝi en lupojn.
Rakontoj pri lupoj estas: Petro kaj la lupo, La tri porketoj, Ruĝkufulino, La ĝangala libro de Rudyard Kipling.
Subspecioj
Antaŭ kelkaj jaroj aperis du luphundaj rasoj: la Saarloosa luphundo kaj la ĉeĥoslovaka luphundo.
La tibeta lupo (Canis lupus chanco), ankaŭ konata kiel la lana lupo, estas griza lupsubspecio indiĝena al Azio de Turkestano ĉie en Tibeto ĝis Mongolio, norda Ĉinio kaj la hinda subkontinento. En Tibeto kaj Ladako ĝi estas konata kiel chánkú aŭ shanko.
La iberia lupo (Canis lupus signatus) vivas en la norda duono de Iberio.
Vivantaj
Formortintaj :
Proverbo
Ekzistas pluraj proverboj pri lupo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili :
Ariccia
Ariccia [Ariĉĉa] estas komunumo de Italio, ĉirkaŭ 25 km sude de Romo.
Historio
En la jaro 505 a.K. grava batalo okazis apud Aricia inter Etruskoj kontraŭ Romanoj, Latinoj kaj Grekoj el Kuma; la Etruskoj malvenkis.
Aricia estis apud la Via Appia, la vojo de Romo ĝis Brindizio. La antikva Via Appia pasis en la valo sub la urbeto. Hodiaŭ estas nuntempa vojo kiu nomiĝas same sed pasas tra la centro de Ariccia.
En 1223 Ariccia, kiu dum la Mezepoko iĝis tre malgranda vilaĝo, estis vendita al la papo Honorio la 3-a.
En 1870 Ariccia, kun Romo, iĝis parto de la Reĝlando Italio, kreita 9 jarojn antaŭe.
Estraro de UEA 1908-1909
En la Komitato de UEA (tiam la nomo de la Estraro) dum la periodo 1908-1909 oficis jenaj personoj:
Lorenzo Staelens
Lorenzo Staelens (n. ) estas belga futbalisto. Li de 1990 ĝis 2000 membris en la belga nacia teamo de futbalo. Li estis aktiva teamano kiu partoprenis en 70 matĉoj kaj atingis 8 golojn.
Calpulalpan
Calpulalpan estas unu el la 60 komunumoj de la meksika subŝtato Tlaxcala, kiu estas meksika subŝtato kiu situas en la centra Meksiko, relative proksime al la urbo de Meksiko. La ĉefurbo de la komunumo estas Calpulalpan. Krom la ĉefurbo 102 aliaj loĝlokoj (statistike: urboj, vilaĝoj vilaĝetoj, domaroj) apartenas al la komunumo. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 29006.
Klimato
En la komunumo jare falas averaĝe 686,9 mm/m2 de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas 13,9 °C.
Sociogeografio
En la jaro 2000 en la komunumo vivis 30117 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 81 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifaske 0,27 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
3127 Bagration
3127 Bagration estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 27-an de septembro 1973 de la rusa astronomino Ljudmila Ivanovna Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.
Nomo
Ĝia nomo honoras la princon kaj generalon de la Rusia Imperio Pjotr Ivanoviĉ Bagration (cirile : Пётр Иванович Багратион, 1765–1812).
Pata Negra
Pata Negra (nigra kruro, rilate al la plej bonkvalita ŝinko) estis hispana muzik-grupo de flamenko fondita, en 1978, en la kvartalo "las 3000 Viviendas" (la tri mil loĝejoj) de Sevilo kaj estrita de la ciganaj fratoj Raimundo Amador kaj Rafael Amador post la dissolvo de ilia antaŭa grupo, Veneno (el kiu formis parton ankaŭ la muzikisto Kiko Veneno).