cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nigra maro
Historio
La Nigra maro estas ligita al la Monda Oceano pere de ĉeno de du malprofundaj markoloj, nome Dardaneloj kaj Bosporo. Dardaneloj estas 55 m profunda kaj Bosporo estas nur 36 m profunda. Kompare, je la tempo de la lasta glaciepoko, marniveloj estis pli ol 100 m pli malaltaj ol nuntempe. Estas pruvoj ke akvoniveloj en la Nigra maro estis konsiderinde pli malaltaj en kelkaj punktoj dum la post-glacia periodo. Kelkaj esploristoj teoriumas, ke la Nigra maro estis fermita nesalakva lago (almenaŭ en supraj tavoloj) dum la lasta glaciepoko kaj eĉ dum iom da tempo poste. Post la lasta glaciepoko, akvoniveloj de la Nigra maro kaj de la Egea maro sendepende plialtiĝis ĝis ili estis sufiĉe altaj por interŝanĝi akvon. La preciza kronologio de tiu procezo estas ankoraŭ celo de debato. Unu eblo estas ke la Nigra maro pleniĝis la unua kaj la surplusa nesala akvo fluis super la Bospora sojlo kaj finfine al la Mediteranea maro.
Lasta glacimaksimumo
La Lasta Glacimaksimumo aŭ Lasta Glacia Maksimumo (LGM) aludas al periodo de la klimata historio de la Tero kiam glacietendoj estis ĉe sia maksimuma amplekso, antaŭ inter 26,500 kaj 19,000–20,000 jaroj, markinte la pinton de la lasta glaciepoko. Dum tiu tempo, ampleksegaj glacietendoj kovris multe de Nordameriko, nordaj Eŭropo kaj Azio. Tiuj glacietendoj ege profunde tuŝis la klimaton de la Tero, okazigante sekegojn, dezertigon, kaj enorman falon de la marnivelo. Ĝi estis sekvata de la Fina Glacimaksimumo.
Nigra maro
Historio
La Nigramara Diluvo estas hipoteza katastrofa plialtiĝo en la nivelo de la Nigra maro ĉirkaŭ 5600 a.K. pro tio ke la akvo el la Mediteranea maro rompis la sojlon en Bosporo. La hipotezo estis populare disvastigita kiam The New York Times publikigis ĝin en Decembro 1996, kvankam tuj antaŭe ĝi jam estis publikigita en akademia gazeto. Kvankam oni interkonsentas, ke la sekvenco de okazaĵoj priskribita ja tiel okazis pli malpli, estas ankoraŭ debato pri la subiteco, la datado kaj la grando de la okazaĵoj. Estas rimarkinda afero de la hipotezo, ke tiaj priskriboj kondukis kelkajn ligi tiun katastrofon kun la prahistoriaj mitoj pri Tutmonda diluvo.
Registrita historio
La Nigra maro estis aktiva akvovojo sur la vojkruciĝoj de la antikva mondo: nome inter Balkanio okcidente, la stepoj de Eŭrazio norde, Kaŭkazo kaj Centra Azio oriente, Malgranda Azio kaj Mezopotamio sude, kaj Grekio sudokcidente. La lando en la orienta pinto de la Nigra maro, nome Kolĉido (pli malpli nuna Kartvelio), markis por la antikvaj grekoj la randon de la konata mondo kaj ĝis tie ili kreis koloniojn.
Laŭ hipotezoj de kelkaj fakuloj kiel Marija Gimbutas, la stepoj norde de la Nigra maro estis la origina hejmlando (Urheimat) de parolantoj de la hindeŭropa pralingvo; aliaj hipotezoj movas tiun hejmlandon pli orienten — al la Kaspia maro, dum aliaj — al Anatolio.
La greka ĉeesto en la Nigra maro komenciĝis ne pli malfrue ol en la 9-a jarcento a. K. pere de kolonigo de la suda marbordo de la Nigra maro, kio altiris kolonojn pro la greno kultivita sur tiuj areoj. Ĉirkaŭ la jaro 500 a.K., permanentaj grekaj komunumoj ekzistis ĉirkaŭ la tuta Nigra maro kaj prospera komercreto ligis la tuton de la Nigra maro al la plej ampleksa reto de la Mediteraneo. Kvankam la grekaj kolonioj aliloke ĝenerale tenis tre fortajn kulturajn ligilojn kun siaj fondintaj polis, la grekaj kolonioj de la Nigra maro tuj ekdisvolvigis sian propran kulturon de la Grekoj de la Nigra maro, konataj nuntempe kiel Pontaj Grekoj. La marbordaj komunumoj de la Grekoj de la Nigra maro restis elstara parto de la Greka Mondo dum jarcentoj.
La Nigra maro iĝis poste fakte interna lago por la Otomana Ŝiparo post kvin jarojn post la Ĝenova Respubliko perdis la Krimean Duoninsulon en 1479, post kiu la nuraj okcidentaj ŝipoj kiuj navigis ties akvojn estis tiuj de la malnova rivalo de Venecio nome Ragusa. Tiu limigo estis defiita de la Rusa Mararmeo ekde 1783 ĝis la mildigo de la eksportaj kontroloj en 1789 pro la Franca Revolucio.
La Nigra maro estis grava marmilita scenejo de la Unua Mondmilito (ekzemple dum la Batalo de Kalipolis) kaj en tiu areo okazis kaj marmilitaj kaj surteraj bataloj ankaŭ dum la Dua Mondmilito.
Arkeologio
La Nigra maro estis navigita de Hititoj, Karianoj, Kolĉidanoj, Trakoj, Grekoj, Persoj, Kimerianoj, Skitoj, Romianoj, Bizancanoj, Gotoj, Hunoj, Avaroj, Slavoj, Varengoj, Krucmilitistoj, Venecianoj, Ĝenovanoj, Kartveloj, Tataroj kaj Otomanoj.
La koncentro de historiaj potencoj, kombinite kun la konservemaj kvalitoj de la profundaj senoksigenaj akvoj de la Nigra maro, altiris pliigitan intereson el mar-arkeologoj kiuj ekmalkovris grandan nombron de antikvaj ŝipoj kaj organikaj restaĵoj en tre bonkvalita stato de konservado.
Nuntempa stato
La Nigra maro ludas integran parton en la ligo inter Azio kaj Eŭropo. Aldone al la marhavenoj kaj fiŝkaptado, ŝlosilaj aktivecoj estas la ekspluatado de hidrokarbidoj por nafto kaj natura gaso kaj turismo.
Laŭ NATO, la Nigra maro estas strategia koridoro kiu havigas kontrabandajn kanalojn por movi kaj leĝajn kaj neleĝajn varojn kiel drogoj, radioaktivaj materialoj kaj falsajn varojn kies gajnoj povas esti uzataj por financi terorismon.
Laŭ studo de 2013 de la Internacia Federacio de Transportistoj, estis almenaŭ 30 funkciantaj komercaj marhavenoj en la Nigra maro (inklude almenaŭ 12 en Ukrainio). Estas ankaŭ ĉirkaŭ 2 400 komercaj ŝipoj funkciantaj en la Nigra maro.
La turka komerca fiŝkapta ŝiparo kaptas ĉirkaŭ 300 000 tunojn de anĉovoj jare. La fiŝkaptado fariĝas ĉefe vintre kaj la plej alta parto de la stokaĵo estas kaptita inter Novembro kaj Decembro.
En la 1980-aj jaroj, Sovetunio startigis aktivadon de esplorado por elfosi nafton ĉe la okcidenta parto de la maro (nome marbordo de nuna Ukrainio). Sendependa Ukrainio pluigis kaj intensigis tiun klopodon ene de sia ekonomia ekskluda zono, invitante gravajn internaciajn naftokompaniojn al esplorado. Malkovro de novaj, amasaj naftokampoj en la areo stimulis alvenon de eksterlanda investado. Tio rezultis en mallongdaŭra paca teritoria disputo kun Rumanio kiu estis solvita en 2011 pere de internacia tribunalo redefininta ekonomiajn ekskludajn zonojn inter ambaŭ landoj.
Ĉefhavenoj kaj marbordaj urboj
Apud la Nigra Maro troviĝas multaj gravaj havenurboj.
NGC 5731
NGC 5731 (aliaj indikoj — IC 1045, ZWG 220.45, UGC 9460, KCPG 430B, MCG 7-30-47, IRAS14382+4259, PGC 52409) estas galaksio en konstelacio Bovisto.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Tvořihráz
Tvořihráz (Durchlass) estas municipo en Ĉeĥio, en Sudmoravia regiono, en distrikto Znojmo. Vivas ĉi tie.
Szigetcsép
Szigetcsép (sigetĉEp) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en subregiono de Ráckeve. Sziget signifas: insulo.
Situo
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, en meza parto de insulo Csepel (ĉepel) laŭ flankovojoj kaj laŭ interurba tramo Budapeŝto-Ráckeve. Ĝi troviĝas ĉe la maldekstra Danubo-branĉo, kie estas insuletoj kaj iamaj riverbranĉoj kun kanaro, lutro, kapreolo, leporo, fazano.
Historio
Pli frue loĝis tie en la kuprepoko kaj ferepoko. Post la turka erao germanoj kaj serboj alvenis. En 1758 katolika omaĝe al Sankta Tereza, en 1768 serba ortodoksa, en 2000 kalvinana preĝejoj konstruiĝis. En 1838 kaj en 1878 inundoj, en 1870 incendio okazis. En 1944 bombardadoj okazis, poste 250 da viroj estis deportitaj al trudlaboro en Sovetunion. En 1946 la germanoj estis forpelitaj en Germanion. En 1952 kolĥozo pri Lenino formiĝis.
32552 Jennithomas
Nomo
Ĝia nomo honoras Jennifer Thomas, kiu mentoris unu finalist(in)on de la Intel Science Talent Search de 2016, scienca konkurso por gelernantoj en lasta jaro de mezlernejo. Ŝi estis instruistino ĉe la St. Francis High School de Mountain View (Kalifornio).
Géza Kandray
Géza KANDRAY [kandrai] estis rumania hungara pedagogo, lernolibroverkisto. Li naskiĝis en Kabolapatak la 12-an de januaro 1893 kaj mortis la 10-an de marto 1969 en Kluĵo.
Biografio
Géza Kandray akiris diplomon de mezlerneja instruisto en Budapeŝto (1906), poste pri filozofio kaj pedagogio samloke (1908) kaj kompletigis tion en Germanio kaj Nederlando. Li instruis en porinstruista lernejo de Deva (1908-40), poste li estis direktoro de la porinstruista lernejo de Kluĵo (1940-41).
Úsilov
Úsilov (Ausilau) estas municipo en Ĉeĥio, troviĝanta en distrikto Domažlice, en Regiono Plzeň. Vivas ĉi tie.
Historio
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1379.
14501 Tetsuokojima
14501 Tetsuokojima estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Takao Kobayashi elde la Observatorio de Ooizumi en gubernio Gunma (Japanio).
Nomo
Ĝia nomo honoras la japanan amatoran astronomon Tetsuo Kojima, aktivan anon de la Astronomia Klubo de Ota.
Valverde del Majano
Valverde del Majano [balBERde delmaĤAno] estas municipo en la sudo de la provinco Segovio, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko Tierras de Segovia (Teroj de Segovio) en la sudo de la provinco, atribuita ankaŭ al la Campiña Segoviana. La loknomo Valverde del Majano estas etimologie komprenebla kiel Verda Valo de la Ŝtonamaso (eble kiel limo).
Geografio
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 31 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 1 112 loĝantojn. Ĝi ne perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, sed male post malgranda malaltiĝo post la 1960-aj jaroj ĝi fakte revenis al la nombroj de la komenco de la 20-a jarcento pro sia funkciado kiel serva urbo de la provinca ĉefurbo.
87-a SAT-Kongreso 2014
La 87-a Kongreso de Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT) okazis inter la kaj  en Dinano, Francio. Antaŭe la kongreso okazis la lastan fojon en Francio en 2007.
Valverde del Majano
Geografio
Ĝi distas nur 12 km de Segovio, provinca ĉefurbo kaj limas kun municipoj Garcillán, Los Huertos, Hontanares de Eresma, Valseca, Martín Miguel, Segovia kaj Abades.
Harut Pambukĝjan
Harut Pambukĉjan (armene: Հարութ Փամբուկչյան), (naskiĝis en 1950 en Erevano, Armena Soveta Socialisma Respubliko, Sovetunio), ankaŭ konata kiel Dzaĥ Harut (ձախ Հարութ - Maldekstra Harout), estas uson-armena popkantisto vivanta en Los-Anĝeleso. Liaj armenaj danco, tradiciaj, revoluciaj kaj romantikaj kantoj igas lin unu el la plej popularaj kaj plej ŝatataj artistoj en la internacia armena komunumo.
87-a SAT-Kongreso 2014
La kongresejo estis Komunuma Centro de Sociala Agadado kaj loĝejo estis Junlaboristejo. En la ekskursa tago oni vizitis San-Maloon. Inter la 7-a kaj 9-a de aŭgusto okazis antaŭkongreso kun vizitoj al Miĥaelomonto, Frehel-Kabo kaj Lalata Fuorto.
Aliĝis preskaŭ 150 kongresanoj. La Organiza Kongres-Komitato estis komponita de deko da homoj, gvidite de Franjo Leveko, Gi' Marteno kaj Filipo Strido.
Valverde del Majano
Aktualo
Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, vitejoj, legomoj kaj terpomoj) kaj brutobredado (ŝafoj) kaj rilata komercado. Lastatempe funkciado kiel dormurbo kaj de servoj plej ekgravis. De la historia pasinteco restis tre diversaj vizitindaj vidindaĵoj kiel preĝejo, ermitejoj ktp.
87-a SAT-Kongreso 2014
Ekhaveblis dum tiu ĉi kongreso diversaj verkoj eldonitaj interkongrese fare de la Eldona Fako Kooperativa de SAT (SAT-EFK), nome de Ludoviko Gilju' la noveleto Dek du kugloj breloke muntitaj, Indignu de Stefano Heselo kaj nova bildrakontaro de Serĝo Sir': Varma Mezepoko, sagao en unu prologo, tri aktoj kaj unu epilogo, tre fantazie kaj humure priskribanta Mezepokan (interalie seksan) vivon.
Valverde del Majano
Aktualo
Estas fabriko por enboteligo de viskio DYC, kaj la entrepreno ONTEX dediĉas sin al fabrikado akj distribuado de celulozo por sansistemo.
87-a SAT-Kongreso 2014
La moto kaj inspiro por diversaj programeroj estis "Civitanoj loke konstruas ontecon". Ekzemple oni aktivis rilate al la uzado de loka monunuo nome "maillette" kiu celas aktivigi la lokan ekonomion, kaj oni organizis kelkajn programerojn rilate al ekologia agrikulturo, permakulturo, cirkla ekonomio kaj al organizado de alternativa ĝardenado. Aliaj prelegoj rilatis al la historio de esperantistoj (Vjeko Markov), pli precize pri Lanti (Patro Marko kaj Vinko Markovo) aŭ al poezio de Federico García Lorca (Miguel Fernández). Interesa rakonto pri vizito al Patagonio kaj ties kimra komunumo estis prezentita de Hilary Chapman, dum Arturo Prent prelegis pri komunumo "Whiteway".
La kulturdistraj programero konsistis en koncerto de bretona muziko zorge de la grupoj An Teuzar kaj Estran, kaj alia surstrate por libera partoprenado de lokanoj zorge de la grupo Kapriol'. Teatra vespero konsistis el prezentado de du teatraĵoj, nome la bretona legendo "La fabo" fare de Laurent Peuch kaj la vigla adaptaĵo de la vodvila teatroverko "Karakalo" zorge de la grupo "Kvak kaj Duono". La adiaŭa lasta vespero estis okazo por kolektiva prezentado de diversaj kongresanoj en plej diversaj fakoj: kanto, rakonto, amuzado ĝenerale.
Rezulto
Fine de la kongreso estis akceptita deklaracio, kiu do:
25512 Anncomins
25512 Anncomins estas tre malgranda kaj malrapide rotacianta asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Ann Comins, kiu mentoris unu finalist(in)on de la Intel Science Talent Search de 2009, scienca konkurso por gelernantoj en lasta jaro de mezlernejo. Ŝi instruas ĉe la James Madison Memorial High School de Madison (Viskonsino).
Regionoj de Madagaskaro
Madagaskaro estas dividita en 22 regionoj (malagase: faritra).
Hofgarten (Innsbruck)
La Kortega ĝardeno (germane: Hofgarten) estas protektita parko situanta sur la rando de la malnova urbokerno de Innsbruck. La parko kovras areon de 10 hektaroj, kaj limas al la Hofburg (Innsbruck), la Kongresejo, kaj la Tirola Landa Teatrejo.
Historio
La Hofgarten estis origine aranĝita en la loko de riverherbejo sub la direkto de arkiduko Ferdinando la 2-a en la 16-a jarcento. Tiutempe, ĝi estis unu el la plej kompleksaj ĝardenoj aranĝitaj norde de la Alpoj. Dum ĝia 600-jara historio, ĝi estis turnita en renesancan ĝardenon, francan formalan ĝardeno kaj, ekde 1858, en anglan pejzaĝoĝardenon. Ĝia lasta konvertiĝo estis elpensita fare de Friedrich Ludwig von Sckell: la planoj realigitis kvar jardekojn poste de nekonata pejzaĝdizajnisto kiu ŝuldis multe al originaj proponoj de Sckell.
La Hofgarten estas administrita fare Österreichischen Bundesgärten, malĉefa sekcio de la Federacia ministerio pri medio (Bundesministerium für Land- und Forstwirtschaft, Umwelt und Wasserwirtschaft).
La Hofgarten estas libertemppasigejo ene de la urbocentro kun interesaj kaj multfaceta objektoj: maturaj arboj, aro de lagetoj, moderna ludparko de infanoj, palmdomo, populara ĝardenrestoracio. La Hofgarten-administrado respondecas pri prizorgado de la parkon. Estas rimarkinde ke ekzistas daŭre plantoj en la parko kiuj estis priplantitaj propre fare de la imperiestrino, Maria Tereza de Aŭstrio! La Tirola Artpavilono / Tiroler Kunstpavillon en la mezo de la parko datumas eĉ de 1733. Hodiaŭ, la pavilono apogas multajn okazaĵojn - plejparte koncertojn. Ŝakturniroj estas faritaj sur la gigantaj ŝaktabuloj plej proksime al la pavilono. Ekzistas gazono por sunbanado en Hofgarten kun la ludparko de infanoj. Alie piediranta sur la brodornamitajn gazonojn estas ne permesite ĉar ili estus sentemaj al troa uzo. La palmdomo enhavas ampleksan kolekton de proksimume 1,700 specioj de plantoj, kiu povas esti rigardita plejparte en labortagoj. Dum la provizora arto- kaj skulptaĵekspozicioj en la somersezono la palmdomo ankaŭ povas esti vizitita ĉe semajnfinoj.
Roccalumera
Roccalumera estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la insulo kaj administra regiono Sicilio kaj al la provinco Mesino, itallingve provincia di Messina, sicililingve pruvincia di Missina, ekde 2015 formale nomata itale Città metropolitana di Messina, do metropola urbo de Mesino. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Fiumedinisi, Furci Siculo, Mandanici, Nizza di Sicilia kaj Pagliara.
Moulis-en-Médoc
- jen france, okcitane respektive gaskone Molís de Medòc - estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Ĝirondio (france Gironde [] respektive okcitane kaj gaskone Gironda), en la administra regiono Nova Akvitanio (france Nouvelle-Aquitaine [], okcitane kaj gaskone Nòva Aquitània) kaj en la tradicia, historia regiono Akvitanio (france Aquitaine [], okcitane kaj gaskone Aquitània). Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la arondismento Lesparre-Médoc kaj al la kantono .
Laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun la najbaraj komunumoj.
Numidio
Numidio estas historia regiono en Norda Afriko, kiu ampleksas grandajn partojn de la nuntempaj ŝtatoj Alĝerio kaj Tunizio.
Historio
En la antikva epoko, en Numidio loĝis berberaj triboj, nomataj numidoj. Pro la prosperiĝo de Kartagio la numidoj estis forpelitaj de la teritorioj borde de la Mediteranea Maro, pli suden. Nur fine de la 3-a jarcento a.K. kadre de la dua punika milito sub reĝo Masiniso fondiĝis la antikva Reĝlando Numidio, kiu regis la ĉirkaŭaĵon de la havenurbo Kartago kaj limis al la antikva Reĝlando Maŭritanio.
Post la morto de reĝo Micipsa, filo de Masiniso, la regno fare de la romianoj estis dividita inter liaj filoj Adherbal, Hiempsal kaj Jugurto. Tio gvidis al forta milito kaj enlanda kaj kontraŭ la Romia Respubliko (la "Jugurta Milito"). Ekde la 1-a jarcento a.K. Numidio estis sub romia rego.
La lasta numidia reĝo Iuba la 1-a (60–46 a.K.) flanke de Pompeo (Gnaeus Pompeius Magnus) batalis en la Romia Enlanda Milito, sed estis venkita en 46 a.K. kadre de la batalo de Thapsus fare de la armeo de Julio Cezaro kaj sekve suicidis. Numidio estis integrigita en la Romian Imperion, unue kiel parto de la provinco Africa proconsularis, ekde la jaro 199 p.K. sendepende kiel provinco Numidia.
En 435 la vandaloj ekregis la marbordan parton de Numidio, dum en la malmarbordaj, montaj regionoj ekestis pluraj romiaj-berberaj ŝtatetoj (inter alie la regno de Masties). En 534 la romia provinco Numidia estis restarigita, kaj fine de la 7-a jarcento la teritorio kadre de la islama ekspansio iĝis parto de la araba imperio.
Placo Albert Einstein
Placo Albert Einstein estas publika placo en Jerusalemo, Israelo. Ĝi situas ĉe la enirejo de la Israela Akademio de Sciencoj kaj Beletroj en la kvartalo Talbiya en Jerusalemo.
Vis (insulo)
Vis (itale kaj germane: Lissa) estas insulo lokata en la kroata zono de Adriatiko, kaj apartenanta al ĉi tiu lando. Distancas 47 km de la urbo Split, la plej granda urbo de la regiono Dalmatio kaj la dua en grandeco de Kroatio. La tuta surfaco de Vis egalas al 90,3 km², kun perimetro de ĉirkaŭ 77 km. Vis estas kunligita kun Split per pramoj, kaj en somero ankaŭ kun Ancona (Italio). La klimato estas tipa adria, suferante la plej fortajn ventojn en la tuta Dalmatio. Ĉirkaŭ Vis ekzistas multaj malgrandaj insuloj, kiel ekzemple Biševo (itale: Busi) aŭ Jabuka.
Loĝantaro
La censo de loĝantaro de 2001 indikis ke Vis havis 3.367 konstantajn loĝantojn. La loĝantaro malpliiĝis notinde de 1910 (en tempoj de la aŭstri-hungara regado). En tiu jaro ĝi havis preskaŭ 10.000 loĝantojn. Nuntempe la loĝantaro estas formita de 94% da kroatoj kaj 6% da eksterlandaj loĝantoj.
Estas du urbetoj en Vis, la samnoma Vis  kaj Komiža (itale: Comisa). Aliaj lokoj en Vis situas laŭlonge de la malnova vojo kiu kunligas Vis kaj Komiža.
Roccamena
Roccamena estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la insulo kaj administra regiono Sicilio kaj al la provinco Palermo, ekde aŭgusto 2015 formale itale nomata città metropolitana di Palermo, do metropola urbo Palermo. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Bisacquino, Contessa Entellina, Corleone kaj Monreale.
Vis (insulo)
Historio
Jam de la prahistorio la insulo estis popolata de homoj. En historiaj tempoj oni konstruis la unuan antikvan urbon, kiu nomiĝis Isa, de kio devenas la nomo donita en latino kaj poste en la itala al ĉi tiu insulo: Lissa. En la tria jarcento a. K. la romianoj konkeris la insulon.
Aleksandra Korejwo
Aleksandra Korejwo (naskiĝis la 14-an de junio 1958 en Poznano, Pollando) estas poetino, verkistino, pentristino, violonistino, sed ĉefe filmoreĝisorino de animaciaj filmoj. Ŝi diplomiĝis kun distingo pri animacia filmreĝisorado ĉe la Akademio de Belartoj en Poznañ, Pollando. Unika en la animaciaĵoj de Korejwo estas ke ili estis kreitaj pere de tekniko uzanta plumojn de kondoroj por movi bildojn kaj guaŝkoloritan salon aŭ sablon per kiu ŝi celas krei unuiĝon inter muziko, pentrarto kaj poezio helpe de animacia filmo, tiel ke ĝi aspektas kiel kolorita muziko antaŭ la spektanto. Pri sia tekniko ŝi klarigis jene: "En mia tekniko, mi animacias rekte sub la fotilo. Mi detruas la unuan bildon por krei la duan. Kiam mi finas, restas nur la salo sur la planko. La vivo de la materialo ekzistas nur en movado, kaj nur dum kelkaj minutoj".
Vis (insulo)
Historio
Dum la mezepoko la insulo estis regata de la bizancanoj kaj pridisputita poste de la lombardoj, la Karolida Imperio, la Respubliko de Venecio, la Respubliko de Raguza kaj la Otomana Imperio.
Aleksandra Korejwo
Ŝi diplomiĝis ĉe la Akademio de Belaj Artoj en Poznañ, Pollando, kie ŝi studis pentrarton, skulptarton kaj grafikon. De 1985 ĝis 1993 ŝi estis preleganto ĉe la Animacia Filmstudio kaj Studio de Vidaj Agadoj kaj Strukturoj de Poznañ. Ĝis 2001 ŝi kunlaboris kun la Televida Studio de Animaciaj Filmoj en Poznan.
Ŝi estas membro de la Association Internationale du Film d'Animation (ASIFA). Ŝi estis membro de la ĵurio ĉe multaj internaciaj animaciaj festivaloj okazintaj ekzemple en Luko, Madrido, Annecy, Oslo, Poznano.
Vis (insulo)
Historio
Inter la 18-a kaj la 19-a jarcento Vis estis pridisputita inter Francio kaj Anglio. Kiam Anglio konkeris la insulon, oni ludis unuafoje kriketon en kroataj teritorioj). Post la fina malvenko de Napoleono I, Vis pasis sub la kontrolo de la aŭstra Imperio.  En tempoj de la aŭstri-hungara Imperio la insulo estis parto de la Cisleitanio aŭ aŭstra sektoro de tiu imperio. Post la itala unuiĝo en 1861 okazis grava ŝipbatalo inter la aŭstri-hungara floto (kies ŝipanaro estis ĉefe kroata kaj itala) kaj tiu de Italio, dum kiu la itala marfloto malvenkis.
Aleksandra Korejwo
Filmoj
La filmoj de Korejwo estas artaj filmoj kiuj elvokas la vidan enhavon de muziko, en estetika harmonio, sur samaj ondoj sed kun malsamaj rakontoj.
Vis (insulo)
Vis en la 20-a jarcento
Kiam post la Unua Mondmilito en 1918 la Aŭstri-hungara Imperio malfondiĝis, Vis restis sub itala okupo (1918-1921) kaj ek de la jaro 1921 pasis al la kontrolo de la Reĝlando de Jugoslavio kvankam la potencoj de la Kora Entento (Anglio kaj Francio) estis promesintaj al Italio la kontrolon sur Vis. La agado de Antaŭ Trumbić (kroata politikisto de Jugoslavio) neebligis tian cedon. Jugoslavio nur rezignis pri Lagosta, tre malgranda insulo. Post 1945 Lagosta (Lastovo) pasis al la jugoslava povo kaj post la malfondiĝo de Jugoslavio en 1989, Lastovo, kune kun Vis, Palagruža/Pelagosa kaj aliaj insuloj de la Adrio restis sub la povo de Kroatio.
Aleksandra Korejwo
Filmoj
"Łabędź" (1990) estas filmo en nigra-blanka koloroj surbaze de la cigno en La Bestokarnavalo de Camille Saint-Saëns en kiu Korejwo uzas la malplenan spacon de la nigra fono por krei formon kun la blanka salo. La artaĵo prezentas perfektan sinkronigon inter muziko kaj pentrado. La kanto "Abo Atash" fare de Jahiar kaj Maria Natanson sur muziko de Rafal Rozmus estas kreita helpe de tiu ĉi animaciaĵo.
"Troja" (1984)
Vis (insulo)
Vis en la 20-a jarcento
La unua nuntempa sociekonomia krizo en la insulo de Vis okazis en la 1930-aj jaroj dum la Granda Depresio. En tiu jardeko preskaŭ la tuta loĝantaro vendis siajn bienojn. La jugoslava registaro uzis tiun okazon en la sekva maniero:  ĝi redonis la bienojn al loka loĝantaro sub la kondiĉo, ke ili aliĝu al la ortodoksa eklezio kaj forlasu la katolikismon. Tio signifis, akcepti unu el la ĉefaj kulturaj trajtoj kiuj distingis la kroatojn (katolikaj) de la serboj (ortodoksaj). Tiel la registaro intencis integri la loĝantojn de ĉi tiu strategia insulo en la serba loĝantaro. Oni konsideru, ke la Reĝlando de Jugoslavio estis regata de Serbio kaj tie la oficiala religio estis la ortodoksismo. En la jaro 1933 estis konstruita la unua ortodoksa preĝejo kaj tiu estis la momento de pli granda povo de la ortodoksismo en Vis. Parto de la loĝantaro restis lojala al katolikismo, kio iel estis provo de ribelo. Dum la Dua Mondmilito la insulo estis okupita de la faŝisma Italio kaj poste de la nazia Germanio kaj la ortodoksismo en Vis malaperis.
Aleksandra Korejwo
Filmoj
"Prząśniczka" (1989, Stanisław Moniuszko)
Vis (insulo)
Vis dum la Dua Mondmilito
Komence de la Dua Mondmilito Italio okupis la insulon Vis (1941) kaj tuj postulis la uzon de la itala lingvo en la insulo. Paramilitaj grupoj de Italio murdis multajn homojn kiuj ne volis akcepti la "italiigon". Aliflanke Vis estis la sola kroata teritorio kiun Germanio neniam konkeris dum la milito. Josip Broz Tito kaŝis sin en la insulo de Vis en kaverno hodiaŭ konata kiel Titova špilja aŭ en Esperanto La kaverno de Tito. La maljunuloj kaj la infanoj estis translokitaj al La Shatt, en Egiptio. Ili revenis al Vis en 1946, unu jaron post la fino de la milito.
Aleksandra Korejwo
Filmoj
"On the Beautiful Blue Danube" (1993) sur muziko de Johann Strauß (filo).
"Carmen Habanera" (1995 de Carmen Suites, Georges Bizet)
Vis (insulo)
Vis post la Dua Mondmilito
Dum la periodo en kiu Vis estis parto de Jugoslavio, neniu fremda persono povis eniri la insulon pro la strategia graveco de ĝia pozicio. Tiu malpermeso daŭris ĝis 1989. Sur surfaco de 90 km², ĝi havis pli ol 30 militajn konstruaĵojn, inkludante subteran flegejon. La jugoslava armeo forlasis Vis la 30-an de majo 1992, ses monatoj post la sendependeco de Kroatio.
Verda avenuo (apartigilo)
Verda avenuo havas kelkajn signifojn:
Imre Kapusy
Imre KAPUSY [kapuŝi] estis rumania hungara verkisto pri ekonomiko. Li naskiĝis en Szászrégen la 18-an de junio 1884 kaj mortis la 17-an de aŭgusto 1978 en Seattle.
Aleksandra Korejwo
Filmoj
"Carmen: Toreador Song" (1996, de Carmen Suites, Georges Bizet).
Emil Adorján
Kariero
Adorján studis en Budapeŝto kaj Berlino, poste li malfermis advokatoficejon en sia naskiĝurbo. Li redaktis la gazeton Gyorsírók Lapja, li verkis ankaŭ lernolibron pri stenografio. Li estis kunlaboranto de la gazeto Nagyvárad, amiko de Endre Ady.
Aleksandra Korejwo
Filmoj
"Carmen Suite" (1994-1996) estas ekzemplo en kiu ŝi uzas klasikan muzikon kiu je fono de animaciaĵo en sinkrona movado kun la muziko. La animaciaĵo adaptas sin ankaŭ al la ritmo de la muziko.
Imre Kapusy
Biografio
Imre Kapusy instruis en la supera komerca lernejo de Marosvásárhely, li estis la pioniro de lernejtipo Sanderson en Transilvanio. De la 20-aj jaroj li laboris en Győr
Aleksandra Korejwo
Filmoj
"Ave Maria" sur muziko de Schubert
"Eine Kleine Nachtmusik--Romanze Andante" sur muziko de Mozart.
"Fryderyk Chopin' s WALTZ" (2010)
"Exultate Jubilate Alleluja" (2011), ankaŭ sur muziko de Mozart.
„Koncert Jubileuszowy” (2011) estas 70-minuta filmo por la granda ekrano en kiu estas deklamata poezio de papo Johano Paŭlo la 2-a.
"Riverwind Casino Card Trick" (2008)
Premioj
Ŝiaj animaciaĵoj ricevis almenaŭ 50 premiojn. Ŝi estis nomumita kaj premiita pli ol kvindek fojojn en enlandaj kaj internaciaj festivaloj. Ŝi ricevis la Grandpremion ĉe la Ŝanhaja Internacia Filmfestivalo pro Łabędź (pola por La Cigno), kaj ŝia titolsinsekvo pro La Mirinda Glaciaĵo-Kostumo ĉe Walt Disney Pictures estis nomumita por Premio Annie (Annie Award) en Los-Anĝeleso. Ĉe la World Animation Celebration, ŝi gajnis la unuan premion per la filmo Carmen Torero, kaj Butterfly ricevis la premion en 2009. En 2010 la filmo Fryderyk Chopin's WALTZ estis montrita en la kategorio La Plejbonkvalita de La Mondo ĉe la Internacia Animacia Festivalo en Hiroŝimo. En 2011 ekestis Jubilee Concerto komponita surbaze de muziko de Frédérik Chopin kaj poemoj de papo Johano Paŭlo la 2-a.
Eksteraj ligiloj
(en) Aleksandra Korejwo en la Interreta Filma Datumbazo
Andrew Jackson Centro
La Andrew Jackson Centro, aŭ alinome la Andrew Jackson dometo, estas la praula hejmo de Andrew Jackson, 7-a Prezidanto de Usono. Ĝi situas en kvartalo Boneybefore de urbo Carrickfergus en gubernio Antrim, Nord-Irlando.
Sonora
Sonora (esperantigite Sonoro) estas federacia subŝtato de Meksiko. Ĝia nordo limas al la usona subŝtato Arizono, ĝia sud-okcidento al la Kalifornia Golfo. Okcidente ĝi tuŝas la subŝtaton Baja California, ĉe lima rivero Kolorado.
Aleksandra Korejwo
Eksteraj ligiloj
(ro) Video-animaĵo de la kanto "Abo Atash"
Sonora
Ĝi havas areon de kaj loĝantaron de  milionoj kaj dividiĝas en 72 komunumojn (Vidu ankaŭ la liston de la komunumoj de Sonora). Ĝia ĉefurbo nomiĝas Hermosillo. La provinca kodo laŭ ISO 3166-2 estas "MX-SON".
Aleksandra Korejwo
Eksteraj ligiloj
(en) Video-animaĵo "Carmen"
Sonora
Parto de la ŝtato estas dezerto (Sonora-Dezerto), alia parto utilas por bestobredado. La marbordo estas utiligata turisme.
Aleksandra Korejwo
Eksteraj ligiloj
(en) Pluraj filmoj videblas sur la retejo ACME Filmworks
Sonora
Ĉefe en tiu ŝtato loĝas Jakioj.
Aleksandra Korejwo
Eksteraj ligiloj
(sk) Pozerajte s deťmi hudbu (Spektu muzikon kun infanoj), kie videblas ses filmetoj de Korejwo
Andrew Jackson Centro
La grundoj de la dometo riltas al usonaj "Rangers", omaĝante al la soldatoj de la "First Battalions" de la pintaj Uson-Gardistoj, kiuj unue estis "aktivigitaj" en Carrickfergus en 1942.
Aleksandra Korejwo
Eksteraj ligiloj
(en) Fluisframes.net : du aliaj animaĵoj
Vidu ankaŭ
Animacio
Andrew Jackson Centro
Carrickfergus Komunumo-Konsilio lastatempe klopodis pli alirebligi la centron al turistoj. Inter aliaj, estis la instalaĵo de novaj informtabuloj kaj surstrataj montriloj por ke la loko estu pli facile trovebla. Ĉi tiuj lastatempaj ŝanĝoj estis provo antaŭenigi la urbajn historiajn Ulster-Skotajn konektojn al Usono, konektojn pri kiuj multaj lokuloj multe fieras.
La centro malfermas laŭ simpla peto ĉe la turismejo en Carrickfergus, aŭ okaze de lerneja vizito, aŭ je 15-a marto (la naskiĝdatreveno de Andrew Jackson).
Steinfeld (Malsupra Frankonio)
Steinfeld estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Main-Spessart kaj en la distriktaro Malsupra Frankonio de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Sosenki (Troickaja linio)
Sosenki (Сосенки) estos stacio de la Metroo de Moskvo sur, ĝi situos inter la stacioj ' kaj '. Ĝi estos malfermita en 2023.
Sehradice
Sehradice estas municipo en Ĉeĥio troviĝanta en distrikto Zlín, en Regiono Zlín. Ĝi situas apud ŝoseo el Dolní Lhota ĝis Loučka. Vivas ĉi tie.
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1261.
Sehradice estis ĉiam tipa agrikultura municipo kun kulturado de cerealoj kaj terpomoj, tradicion havis ankaŭ fruktokultivado kaj abelbredado. Grandan parton de la katastro de Sehradice kovras arbaroj, kiuj estis en la historio dum la jarcentoj kazo de disputoj, ĉar ĝuste tra tiuj ĉi arbaroj kondukis limoj de la senjorujoj.
Bede la Honorinda
Sankta Bede aŭ Beda, nomata la Honorinda, Beda Venerabilis, the Venerable Bede (naskiĝis 672 aŭ 673, mortis la 25-an de majo 735) estis anglosaksa sanktulo, monaĥo kaj verkisto kies Historia Ecclesiastica Gentis Anglorum (Eklezia Historio de la Angla Popolo) estas tre grava fonto por la historio de la anglosaksa epoko. Angle li estas ofte nomata The Venerable Bede (La honorinda Bede). Li estas konsiderata "la patro de angla historio".
Vivo
Li naskiĝis en Northumbria, proskime al la moderna Newcastle-upon-Tyne, kaj eble devenis de nobela familio. Kiam li havis sep jarojn li eniris la monaĥejon ĉe Wearmouth por esti edukata. Verŝajne en 682 li translokiĝis al la kunigita monaĥejo ĉe Jarrow, fondita tiun jaron. En 686 erupciis pesto en la monaĥejo kaj nur du el la postvivantaj monaĥoj scipovis kanti antifonojn: unu estis dek-kvar-jara knabo, eble Bede. Ĉirkaŭ 692 li iĝis diakono, kaj en 702, pastro.
Ĉe Jarrow li estis kaj verkisto kaj instruisto. Li havis reputacion de lerta kantanto kaj flua laŭtleganto de anglosaksa poezio.
En 708 ebriaj monaĥoj de Hexham akuzis lin pro herezo, ĉar lia libro De Temporibus (Pri Kronologio) proponis mondan kronologion malsaman ol tiu ĝenerale akceptata de teologoj. La episkopo Wilfrid ĉeestis la festenon dum kiu oni faris la akuzon, kaj ne respondis, sed Bede defendis sin per letero.
Bede korespondis kun multaj ekleziuloj kaj eminentuloj, kaj verŝajne multe vojaĝis tra Anglio. En 734 li planis viziti Ecgbert, episkopon de Jorko, sed tro malsanis. Li verkadis librojn ĝis sia morto, kaj eĉ verkis poemon sur sia mortlito. Li mortis en 735 kaj entombiĝis en la monaĥejo de Jarrow. Verŝajne dum la 11-a jarcento liaj restaĵoj estis relokataj en la katedralo de Durham. En 1541 la tombo estis rabata, sed liaj ostoj estis reentombigitaj en la katedralo.
Li estas honorita kiel sanktulo ekde la anglosaksa epoko. Lia festtago estas la 25-a de majo.
Verkoj
De 701 ĝis sia morto li verkis pli ol sesdek librojn. Pluraj estis lernolibroj. Ili traktis sciencajn, gramatikajn, literaturajn, teologiajn kaj historiajn temojn. Tamen li estas plej konata pro sia Historia Ecclesiastica Gentis Anglorum. Tiu historio, finita en 731, priskribas la historion de Anglio de la invado de Julio Cezaro ĝis la tempo de Beda mem, kaj aparte traktas la konvertadon de la anglosaksaj regnoj al kristanismo kaj la postan historion de la anglosaksa eklezio. Beda zorge petis informojn por sia Historio de aliaj homoj, kaj konsultis kopiojn de multaj originalaj dokumentoj.
Li verkis ankaŭ biografiojn de la abatoj de Wearmouth kaj Jarrow, kaj de Sankta Cuthbert.
Datsistemo
Liatempe estis diversaj sistemoj por doni la datojn de jaroj. Bede estis inter la unuaj uzantoj de la sistemo en kiu la dato estas la nombro de jaroj post aŭ antaŭ la supozata naskiĝjaro de Jesuo Kristo, kaj liaj verkoj tiom popularigis tiun sistemon ke ene de unu jarcento ĝi kutimis.
Ligno
La Tero enhavas ĉirkaŭ 434 mil milionoj da kubaj metroj de kreskanta arbartotalo, 47% el kiu estas komercebla. Kiel abundan, karbon-neŭtra renovigebla rimedo, lignaj materialoj estis de intensa intereso kiel fonto de renovigebla energio. En 1991, proksimume 3.5 kubaj kilometroj da ligno estis kolektitaj. Dominantaj uzoj estis por meblaro kaj por konstruado.
Laŭ Francisko Azorín ligno estas Malmola substanco, el kiu konsistas la radikoj, trunko k. branĉoj de la arboj, uzata por konstruo, por mebloj. Li indikas etimologion el la latina lignum (ligno). Kaj li aldonas la rilatajn terminojn lignisto por hakisto, segisto, laboristo je ligno; lignaĵisto, por metiisto, kiu faras benkojn, meblojn diversajn el ligno, malmola ligno (kverko, kaŝtanujo, ulmo, fago, nuksujo), rezinoza ligno (pino, abio, cedro, cipreso, eŭkalipto), blanka ligno (poplo, tilio, akacio, laŭro) kaj dolĉa ligno (santalo, pirujo).
Tipoj
Tre konataj uzataj tipoj de ligno estas el tiuj arboj:
Kemia konsisto
Bazaj kemiaj elementoj, el kiuj konsistas ligno, estas: karbono (49,5%), oksigeno (43,8%), hidrogeno (6,0%), azoto (0,2%) kaj aliaj etkvante. Ĉefaj kemiaĵoj kiuj konsistigas lignon estas: celulozo, duoncelulozoj kaj lignino. Krome ĝi enhavas karbonhidratojn, proteinojn, amelon, taninojn, volatilajn oleojn, kaŭĉukon kaj mineraralaĵojn, kiuj post brulo konsistigas cindrojn. Kemia konsisto de la cindro dependas de arbospecio, klimato, grundo kaj aliaj.
Uzoj, taskoj kaj metioj
Estis multaj la uzoj de ligno laŭlonge de la historio. Ĝi utilis ĉefe kiel brulaĵo (brulligno) kaj konstrumaterialo por domoj, iloj, ŝipoj, mebloj kaj aliaj. El ligno oni produktas ankaŭ paperon, tolon, inter aliaj necesaĵoj.
Brulligno
Brullignoj (fajrolignoj, hejtlignoj) estas pecoj de lignoj, destinitaj por bruli en forno, kameno, fajrujo aŭ lignofajro por ricevi varmon kaj lumon. Plej granda parto de brullignoj havas formon de ŝtippeco. Teknologio de preparo de ŝtippecoj estas simpla: trunkojn de arboj kaj dikajn branĉojn oni segas je pecoj 40–60 cm (ŝtipoj) kaj poste fendas ilin per hakilo laŭlonge je pli malgrandaj pecoj. Por fendi ŝtipojn prefere uzi specialan hakilon – fendilon, kies klingo havas formon de kojno kun angulo je 30°. Per la fendilo estas pli facile fendi eĉ plej dikajn ŝtipojn, per malpli multa batforto. Se fendi, precipe dikajn ŝtipojn, per hakilo kun maldika klingo, ĝi plej verŝajne povas enkaptiĝi en la fendo de ŝtipo. Ĉi-okaze por ke ĝisfendi aŭ liberigi la hakilon, oni renversas la hakilon ke la enkaptita ŝtipo estu supre kaj batas per la hakildorso kontraŭ alia ŝtipo.
Splitligno estas ligno, kiu estas fendita per hakilo aŭ lignosplitilo en la laŭlonga direkto el lignotrunko, kiuj estas uzataj kiel brulligno aŭ por fari lignaj ŝindoj. Lignofendilo estas ilo, kiuj fendas arbotrunkojn aŭ pli precize pecojn de arbotrunkoj, por uzi tiun lignon kiel splitligno. La ligno fendiĝas kiam ĝi estas premata kontraŭ fendokojno aŭ fendokruco el metalo.
Ĉarpentado
Ĉarpentado estas la ago krude prilabori lignopecojn en dikajn trabojn, kaj kunmeti tiujn trabojn por starigi la fortikigan internan parton de konstruaĵo (aŭ en modernaj brikaj aŭ betonaj domoj, almenaŭ la fortikigan parton de tegmento). Metiisto, kiu regas tiun metion, nomiĝas ĉarpentisto. Kontraste al tio pli fajnaj prilaboroj de ligno, ekzemple farado de lignaj manĝilaroj, de pordoj aŭ de lignaj mebloj, estas la tasko de lignaĵistoj kaj meblistoj (en aliaj lingvoj, ekzemple la anglalingva vorto carpenter, ĉiuj tri lignoprilaboraj profesioj havas komunan nomon).
Ĉar la plejmulto el la scioj, kiuj necesas por iĝi ĉarpentisto, lernatas per ekzerco kaj akiro de praktika sperto, la profesio estas relative facile majstrebla. La leĝaj priskriboj, kiuj spertoj kaj scioj necesas por iĝi aprobita ĉarpentisto, tial tre varias de lando al lando.
Picea ligno estas la plej ofte uzata speco de koniferligno, kaj tial la plej ofte uzata speco de ligno. Ĝi estas ne nur facila por prilabori sed ankaŭ relative malmultekosta. La koloro de la ligno estas pala al blankece flava kun mola kaj kruda desegno. Post longedaŭra elmeto al lumo, ĝi fariĝas flavbruna. Por malhelpi senkoloriĝon, la speco de ligno devas esti finlaborata rapide.
Lignotornado
Lignotornado (de verbo torni) estas formo de lignoprilaboro pere de tornmaŝino. Ĝi malsamas de aliaj formoj de lignoprilaboro per tio, ke dum ĝi la peco de ligno estas rapide movanta dum la iloj per kiuj oni ĝin prilaboras estas relative senmovaj. La tornmaŝino turnas la lignopecon je granda rapideco, kaj la plilaboristo uzas plurspecajn ĉizilojn, guĝojn, grifelojn, tranĉiletojn kaj fajlilojn por priraboti kaj priraspi ĝin. Tiel oni povas fari multajn aĵojn kun rondeca aŭ cilindreca formo.
Ĉar ĉiu ligno estas fibroza, tre gravas ĉu la akso de turno estas paralela aŭ perpendikulara al la fibroj. Depende de tio, prilaboristoj uzas du iom diversajn teknikojn. Per lignotornado ĉirkaŭ akso paralela al la fibroj oni faras longecajn aĵojn kiel lignaj skribiloj, longtigaj bokaloj, piedoj de mebloj ktp. Per perpendikulara tornado pli ofte estas faritaj aĵoj, kies vasteco estas egala aŭ pli granda ol longo: bovloj, potoj, kruĉoj ktp.
Lignoprilaboro
Lignoskulptado estas tiu laborproceso, dum kiu oni prilaboras diversajn lignojn. En etnografio, en mallarĝa senco ĝi estas komprenita ĉefe pri la konveksaj skulptadoj, noĉoj, rundplastikoj. En vasta senco en la etnografio, al lignoskulptaĵoj apartenas eĉ ĉizitaj (noĉitaj), skrapitaj ornamaĵoj, inkrustaĵoj, intarzioj, marketraĵoj (inkrustita ligno per mozaiko el multekosta ligno, perlamoto), trarompitaj skulptaĵoj, enbatitaj, enbruligitaj, tornitaj lignoobjektoj.
La supre skizitajn teknikojn, objektojn oni povas aldone trakti per tanado kaj fumaĵado, kiuj servas ne nur konservadon sed eĉ kolorizigon. Pliaj metodoj estas la traktado per urinoj, aŭ senbaza farbado.
Meblofarado
Meblofarado, meblometio aŭ meblarto estas speciala fako de ĉarpentado orientita al la konstruado, produktado aŭ muntado de mebloj. Do, temas pri profesio, arto kaj tekniko. La profesiuloj estas meblistoj. Sed en kelkaj eŭropaj lingvoj oni nomigas ilin ebonistoj, el ebono, nome tipo de ligno, konsiderata valorega ekde la antikveco, devena el arbo angiosperma kaj dukotiledona de afrika origino (Diospyros ebenum), kiu havigas duran kaj pezan lignon, nigran centre kaj blankan ĉe la ŝelo.
Lignoĉizado
Lignoĉizado estas formado de ligno per akra ilo. La formado povas esti realigata per tranĉilo en unu mano aŭ per ĉizilo en du manoj aŭ kun unu mano sur ĉizilo batata per martelo en alia mano. La rezulto estas ligna figuro aŭ statueto, aŭ skulptita ornamaĵo de ligna objekto. La kreado de skulptaĵoj el ligno estis kaj estas disvastigita tra la tuta mondo. Sed ili pluvivas multe malpli bone ol tiuj el aliaj materialoj kiel ekzemple ŝtono kaj bronzo. Fakte ili facile kadukiĝas pro malsekeco, insekto-infestiĝo (anobioj) kaj fajro. Subĉiele la lignaj skulptaĵoj ne vivas longe en la plej multaj mondopartoj. Pro tio ni havas malgrandan ideon kiel formiĝis la tradicio de totemaj palisoj. Multaj el la plej gravaj skulptaĵoj de Ĉinio kaj Japanio estas faritaj el ligno, kiel la granda plimulto de afrika skulptaĵo kaj tiu de Oceanio kaj aliaj regionoj.
Flosligno estas tiu ligno, kiu flosas en la akvo aŭ albordigas ĝin vento, tajdo, fluo aŭ ondado. En areo de Arkto, la flosligno estis ofte la sola lignofonto por inuitoj kaj aliaj popoloj, kiuj vivis super la arkta arbolimo, antaŭ intensa komerca kontakto al pli sudaj landopartoj. En la nord-ĝermana mitologio la unuaj homoj estis skulptitaj el flosligno fare de Odin, Hönir kaj Lodur. El frakseno skulptis ili viron Ask kaj el ulmo la virinon Embla. Ask kaj Embla iĝis tiel pragenerintoj de la homa specio. Hodiaŭ, flosligno estas uzata kelkfoje kiel bazmaterialo por artaĵoj.
Pargeto
Pargeto laŭ PIV estas luksa planko, konsistanta el simetrie kaj varie kunmetitaj tabuletoj el malmola kaj polurita ligno. Kutime ĝi konsistas el la ligno de foliarboj. La tabuletoj tiel segiĝas, ke la lignaj fibroj estas horizontalaj. Lignaj plankoj, en kiuj la arbaj kreskoringoj videblas, kies fibroj do estas vertikalaj, nomatas "ligna pavimo".
Konstruado
Koniferligno estas ligno devena de arbedoj kaj arboj el la ordo de pinaloj. Kaŭze de la fakto ke tia ligno ĝenerale estas pli mola ol tiu de la angiospermoj, oni ankaŭ parolas pri mola ligno kiel laŭvorta traduko de la termino softwood per kiu oni angle ankaŭ signas la koncernajn pinalajn speciojn. Tiuj ĉi enhavas, escepte de taksodioj kaj larikoj, nur ĉiamverdajn arbojn kaj arbedojn. Koniferligno estas la origino de ĉirkaŭ 80% de la monda produktaĵo de konstruligno, kun tradiciaj produktadaj centroj estante la Balta regiono ( inkluzive de Skandinavujo kaj Rusujo ) kaj Nordameriko.
Kruclamenigita ligno
Kruclamenigita ligno (Cross-Laminated Timber) (subkategorio de lignaĵmaterialo) estas lignotabula produkto fabrikata per lamenigo (intergluado). La kruclamenigita ligno estas konstrumaterialo surbaze de ligno, kiu prezentas sin sub la formo de plurtavola panelo kiu konsistas el inter 3 kaj 11 tavoloj de krucgluitaj lamenoj el ligno (ĝenerale tabuloj kun dikeco de trideko da milimetroj). La lamenigitaj lignotabuloj estas gluitaj transverse laŭ angulo de 90 gradoj kun la celo pliigi la rigidecon kaj la stabilecon de la paneloj en ĉiuj direktoj. Poste tiuj tabuloj estas kunpremitaj sub alta premo en la formo de gigantaj traboj aŭ paneloj. Surbaze de tio estas produktataj solidaj lignaj paneloj por konstrui domojn kaj eĉ altajn loĝejturojn.
Produktado kaj transformado de la ligno
La unua produkto el ligno farita de homo datas de la jaro 5255 a.K. Ekde tiam ligno ricevis diversajn uzojn, tiel kiel la jenaj:
Aglomeritaj kaj konglomeritaj tabuloj
Tiuj estas produktitaj el malgrandaj rabotaĵoj aŭ ligneroj, gluitaj sub premo en proporcio de 85 % da rabotaĵo kaj 15 % da gluo plej ofte. Oni fabrikas ilin de diferencaj tipoj depende de la grando de la partikloj, de ties distribuado tra la tabulaĵo, same kiel pro la tipo de gluo uzita por ties fabrikado. Ĝenerale oni uzas molajn tabulojn pli ol malmolajn pro la facileco prilabori ilin, ĉar estas pli facile premi molaĵojn ol malmolaĵojn.
La aglomeraĵoj estas materialoj kaj stabilaj kaj de uniforma konsisto, havas surfacojn totale ebenajn kaj rezultas pretaj kiel bazoj por plakitaĵoj. Ekzistas ampleksa gamo de tiuj tabuloj kiu estas el tiuj de bazo de ligno, papero aŭ plastaj lamenigitaĵoj. La majoritato de la tabuloj aglomeritaj estas relative fragilaj kaj montras malpli da rezisto al la tirado ol la tavollignoj ĉar tiuj havas tavolojn supermetitajn perpendikulare kiuj havigas pli da rezistado. Tiu materialo estas rekomendinda por konstrui ĉian tipon de mebloj (ĉu funkciaj ĉu artaj).
Tiuj tabuloj povas suferi pro troa humideco, montrante dilatiĝon en ties dikeco, dilatado kiu ne rekuperiĝas per sekigado. Ili ne pretas por uzado en la ekstero nek por lokoj en humidaj kondiĉoj; tiu tipo de ligno tuj ŝveliĝas se estas minimuma kontakto kun akvo. En kontinuaj humidaj kondiĉoj la tabuloj ŝveliĝas tiom ke ili povas malkomponiĝi. Tamen oni fabrikas modelojn kun ioma rezistado al kondiĉoj de humideco.
Kvankam oni devas eviti meti ŝraŭbojn tra la flankoj de tiu tipo de lamentabuloj, se necesus, la diametro de la ŝraŭboj ne devas esti pli granda ol la kvarono de la dikeco de la tabulo, por eviti fendojn en la tavollignoj.
Krome estas diferencaj tipoj de aglomeraĵo:
Tavollignoj
Tabula aŭ ligna lameno estas relative nestabila kaj suferos movojn de kuntiriĝo kaj dilatiĝo, ĉefe en la direkto de la fibroj de la ligno, kaj pro tio probable ĝi suferos distordojn. Por eviti tiun efikon la tavollignoj estas konstruitaj algluante la tavolojn metante la fibrojn transverse unu sur alia, alterne. La majoritato de la tavoltabuloj estas formataj per malpara nombro de tavoloj por formi ekvilibran konstruaĵon. La eksteraj tavoloj de tabulo estas nomataj flankoj kaj ties kvalito estas kvalifikita per kodo de literoj kiuj uzas la A kiel tiu de plej bona kvalito, la B kiel intermeza kaj la C kiel tiu de plej malalta kvalito. La flanko de plej bona kvalito de tabulo estas konata kiel «antaŭa flanko» kaj tiu de plej malalta kvalito kiel «malantaŭa flanko» aŭ reverso. Krome la centra tavolo estas nomata «animo». Tio estas farita por pliigi la reziston de la tabulo aŭ de la peco kiun oni faras.
Oni nomas antaŭkomponita lameno tiun maldikan lamenon el ligno kiun oni akiras pere de la lamenigo de tavolbloko el la rando de la bloko, tio estas, pere de la tavoloj el ligno kunpremitaj. La originaj tavoleroj estas konvertitaj en la grajno de la antaŭkomponita lameno, kaj tiel oni akiras grajnon kiu estas perfekte rekta aŭ homogena.
Manipulante la konturon de la lamenoj premotaj, oni povas akiri tre variajn formojn kaj aspektojn tre altirajn. Kelkaj aŭ ĉiuj lamenoj konstituantaj povas esti tinkturitaj antaŭ la kunigo, kaj tiel oni povas akiri diversajn aspektojn kaj buntetajn kolorojn.
Fibrotabuloj
La fibrotabulojn oni konstruas el ligno reduktita al siaj plej bazaj fibraj elementoj kaj poste rekonstituita por formi materialon kaj stabilan kaj homogenan. Oni fabrikas ilin de diferenca denseco depende de la aplikita premo kaj de la gluo uzata en ties fabrikado.