cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Majaoj
Politiko kaj socio
Almenaŭ en la malsupraj tavoloj troviĝis demokratiaj strukturoj. La hodiaŭa tradicio elekti ĉiun trian jaron novan urbestron, la "majaurbestro", ŝajne ekzistas jam delonge.
Kulturo
La majaa skribo aŭ la majaaj hieroglifoj, estas la skribsistemo uzita de la majaa civilizo en la Antaŭkolumba Ameriko, pli specife en la regiono Mezameriko. La skribaĵoj aŭ literoj estis nomataj hieroglifoj de la antikvaj eŭropaj esploristoj de la 18a kaj 19a jarcentoj, kiuj ne komprenis ĝian signifon, sed atribuis similecojn laŭ ilia aspekto kun la egiptaj hieroglifoj, kun kiuj la majaa civilizo ne havis kontaktojn. Temas pri la sola skribsistemo deĉifrita el la mezamerikaj skribsistemoj. La unuaj enskriboj identigeblaj kiel majaaj datas de la 3a jarcento a.K. kaj la skribo estis uzata ĝis iom da tempo post la alveno de la hispanaj konkistadoroj en la 16a jarcento (kaj eĉ poste en lokoj kiel Tayasal). La majaa skribo uzis logogramojn kompletigitajn de silabaj glifoj, kun funkcioj similaj al tiuj de la japana skribo.
La majaaj ciferoj estas sistemo por skribado de kalendaraj datoj kaj aliaj nombroj, kiu ekzistis en la majaa civilizacio. Estas pozicia dudekuma nombrosistemo. La ciferoj estas jenaj: la signo, simila al malplena testuda kiraso aŭ konko, signifas nulon; la aliaj 19 ciferoj estas kunmetitaj el du signoj: punkto, kiu signifas 1 kaj streketo, kiu signifas 5. Ordinare oni skribis punktojn en horizontala vico, kaj sub ili horizontalajn streketojn en vertikala vico. Ekzemple, la nombron 19 oni skribis kiel. Foje oni skribis streketojn vertikalaj, kaj maldekstre de ili punktojn en vertikala vico. La nulon oni povis skribi iom diverse:, , , kaj simile. Okazis, sed malofte, ke cifero povis esti anstataŭita per figuro de kapo de la diaĵo, kiu estas ligita kun tiu cifero.
Majaa arto estas termino kiu referencas al arto de la majaa civilizo kiu disvolviĝis en la oriento kaj sudoriento de Mezameriko dum la Malfrua Antaŭklasika epoko (500 a.K. - 200 p.K.) kaj kiu floris en la Klasika periodo (200 p.K. - 900 p.K.). Inkludas arkitekturajn strukturojn, skulptaĵojn el ŝtono, pecojn ĉizitajn el ligno, mudladon de stuko, pentraĵojn, murpentraĵojn, skribaĵojn kaj librojn, ceramikon, juvelojn kaj aliajn materialojn de korpa skulptarto kaj ornamaĵo.
Milito
La milito estis ofta afero en la majaa mondo. Okazis militkampanjoj pro diversaj tialoj, inklude la kontrolon de la komercvojoj kaj la kolektadon de impostoj, invadojn por ekhavi kaptitojn, kaj pli altnivelajn konfliktojn ĝis atingi la kompletan detruadon de malamika ŝtato. Oni konas malmulte pri la majaa militorganizo, aŭ pri la logistiko kaj militista formado. La milito estas reprezentata en la majaa arto de la periodo klasika, kaj la bataloj kaj venkoj estas menciitaj en la glifaj surskribaĵoj. Tamen, la surskribaĵoj ne havigas precizan informon pri la tialoj de la milito aŭ pri la maniero en kiu ili okazis. En la 8-a kaj 9-a jarcentoj, intensiva milito finis per la falo de la regnoj de la regiono de Petexbatún en la okcidento de Petén. La rapida abandono de Aguateca fare de ties loĝantoj, havigis la neatenditan oportunon ekzameni la restaĵojn de la majaa armilaro in situ (surloke). Nekonataj malamikoj atakis Aguateca ĉirkaŭ la jaro 810 n.e., superis ties elstarajn defendejojn kaj bruligis la reĝan palacon. La loĝantoj de la elito de la urbo fuĝis aŭ estis kaptitaj, kaj ĉiuokaze neniam revenis rekuperi siajn abandonitajn propraĵojn. Ankaŭ la loĝantoj de la ĉirkaŭoj abandonis la lokon tuj poste. Tio estas ekzemplo de intensiva milito farita cele al la eliminado kompleta de rivala ŝtato, anstataŭ submeti ĝin. La esplorado en Aguateca indikis, ke la militistoj de la klasika periodo estis precipe membroj de la elito.
Jam ekde la antaŭklasika periodo, oni esperis, ke la reganto de majaa politika ento estu elstara militestro, kaj ofte oni repreaentis lin havante homajn kapojn kiel trofeo pendantaj el sia zono. En la klasika periodo, tiaj kapo-trofeoj jam ne plu aperis ĉe la zono de la reĝo; anstataŭe, la reĝoj de la klasika periodo estis ofte reprezentataj stare sur la militprizonuloj humiligitaj. Ĝis fino de la postklasika periodo, la majaaj reĝoj estris kiel milit-komandantoj. La majaaj surskribaĵoj de la klasika periodo montris, ke la venkita reĝo povis esti kaptita, torturita kaj buĉita. La hispanoj rakontis, ke la majaaj estroj tenis registrojn de la movado de la armeoj en libroj kun pentraĵoj.
Militistoj
De la periodo de kontakto kun la hispanoj oni scias, ke kelkaj militistaj postenoj estis limigitaj al la membroj de la aristokrataro, kaj ke tiuj postenoj estis heredataj per patroflanka sukcedo. Estas probable ke la posedanto de specifa militista posteno instruis al sia sukcedanto la specialan sciaron koncernan al la posteno, inklude la strategion, la ritaron kaj la militdancojn. La majaaj armeoj de la periodo de kontakto kun la hispanoj estts tre disciplinemaj, kaj la militistoj partoprenis en ŝajnigoj kaj en regulaj trejnekzercoj; ĉiuj plenkreskaj kaj sanaj viroj estis disponeblaj por la militservo. La majaaj ŝtatoj ne bontenis permanentajn armeojn; la militistoj estis arigitaj de lokaj funkciuloj kiuj estis respondecaj antaŭ la militestroj. Estis ankaŭ unuoj de solduloj plentempe kiuj sekvis al la permanentaj estroj. Tamen, la majoritato de la militistoj ne servis plentempe, kaj estis ĉefe agrikulturistoj, kiuj ĝenerale dediĉis sin al siaj kultivoj anstataŭ partopreni en militoj. Ĝenerale, la celo de la majaa milito ne estis la detruado de la malamiko, sed la kaptado de prizonuloj kaj la rabado.
Ekzistas ioma pruvaro ke, ekde la klasika periodo, la virinoj plenumis kelkajn funkciojn de helpo en milito, sed ili ne agadis kiel militoficiroj, kun la escepto de tiuj raraj okazoj en kiuj reĝino estis la suprema reganto. Ĉirkaŭ la postklasika periodo, la majaaj kronikoj sugestas, ke la virinoj foje ja luktis en la batalkampo.
Armiloj
La pelilo aŭ atlatl (sagolanĉilo) estis enkondukita en la majaa regiono fare de Teotihuacan en la frua klasika periodo. La "atlatl" estas bastoneto 0,5 m longa, kun kongruiga pinto taŭga por enirigi en ĝin ĵetsagon aŭ ĵetlancon. Tiu bastoneto estis uzata por ĵeti la ĵetaĵon pli forte kaj precize ol tio atingebla per ĵeto simple per la brako. La sagopintoj el ŝtono rekuperitaj en Aguateca indikas, ke la ĵetsagoj kaj ĵetlancoj estis la ĉefaj armiloj de la majaa militisto de la klasika periodo. La plebanoj uzis kanpafilojn kiel militarmilon, same kiel ili uzis ilin por ĉasado.
Disvolvigo
Komerco estis ŝlosila komponanto de la majaa socio, kaj esenca por la disvolvigo de la majaa civilizacio. La urboj kiuj kreskis ĝis iĝi la plej gravaj, ĝenerale kontrolis la akiron al la bazaj gravaj komercvaroj, aŭ al la komercvojoj. Urboj kiel Kaminaljuyú kaj Q'umarkaj en la supraj teroj de Gvatemalo, kaj El Tazumal en Salvadoro, kontrolis diverse la aliron al la kuŝejoj de obsidiano en diferencaj momentoj de la historio de majaoj. La plej gravaj urboj de la nordo de la duoninsulo Jukatano kontrolis la aliron al la fontoj de salo. Dum la postklasika periodo, la majaoj estis partoprenantaj en la floranta sklavokomerco de tiu mondoregiono eĉ antaŭ la alveno de la eŭropanoj.
La majaoj de Tabasco realigis intensan komercan interŝanĝon, kiu iras de la klasika al la postklasika periodo (nome de la jaro 600 ĝis la jaro 900), pere de etenda reto de rivera komunikado, kiu igis ilin la grandaj komercistoj de la mondoregiono de Mezameriko. Komalkalko estis grava loko dum la klasika periodo, kiel parto de la komercvojoj en la sudo de Mezameriko. Tio fariĝis evidenta kiam oni malkovris jugojn, hakilojn kaj ŝtonajn materialojn el Verakruco, Hidalgo kaj Gvatemalo kaj bildarojn el la centra altebenaĵo, hakilojn el kupro devenajn el tio kio nuntempe estas Michoacán, same kiel pistilojn el ŝtono devenaj el la nuntempa zono de Puebla. Aliflanke en Veracruz kaj Campeche oni trovis figuretojn kaj ceramikon de la stilo de la majaoj de Komalkalko.
Ankaŭ la urboj de la oriento de Tabasco estis gravaj komercaj centroj, la loko kie nun estas la arkeologia kuŝejo de San Claudio estis grava centro eksportanto de sagopintoj faritaj el siliko kiuj estis komercigitaj al multaj urboj, el kiuj kelkaj estis tiom malproksimaj kiom Nito en la nuna Gvatemalo kaj Naco en Honduro. Moral Reforma, Pomoná kaj Panhalé estis riverhavenoj el kiuj la majaoj kontrolis la pasadon de varoj devenaj el la montaroj de la gvatemala Peteno al la marbordo de la Golfo de Meksiko. En la postklasika periodo, Potonĉano estis grava komerca haveno, kiu interŝanĝis varojn el la centra altebenaĵo ĝis la hondura marbordo, kaj siaflanke Jonuta esti granda centro fabrikanta de ceramiko: la varoj estis komercigitaj al multaj urboj malproksimaj kiel Ĉetumal kaj Bakalar en la marbordo de la Kariba Maro.
La majaoj partoprenis en la komerco longdistanca en la regiono de majaoj, kaj en la tuta Mezameriko, kaj eĉ transe. En Mezameriko, la komercvojoj centriĝis ĉefe al la centro de Meksiko kaj al la marbordo de la golfo de Meksiko. En la frua klasika periodo, Chichén Itzá estis la centro de etenda komercreto kiu importis diskojn el oro el teritorioj de nunaj Kolombio kaj Panamo, kaj turkison de Los Cerrillos (Nov-Meksiko). La komerco longdistanca de luksaĵoj kaj utilaj havaĵoj estis probable kontrolita de la reĝa familio. La prestiĝaj varoj akiritaj tra komerco estis uzitaj por la konsumo fare de la reganto de la urbo, kaj kiel luksaj donacoj por plifirmigi la fidelecon de la vasaloj kaj aliancanoj. En la malproksima metropolo Teotihuakano, en la centro de Meksiko, estis identigita areo por majaaj komercisnoj kiu datas de la frua klasika periodo.
La komercvojoj permesis ne nur la interŝanĝon de produktoj, sed ankaŭ faciligis la interŝanĝon de personoj kaj sciaro laŭlonge de Mezameriko. Ŝanĝoj en la komercvojoj okazis depende de la hegemonio kaj falo de gravaj urboj de la majaa regiono, kaj dum ĉiu grava reorganizado de la majaa civilizacio, kiel la apero de la majaa civilizacio de la Antaŭklasika periodo, la transro al la Klasika, kaj la falo de la finklasika. Eĉ la konkero fare de la hispanoj ne finigis tuje la tutan majaan komercaktivecon; por ekzemplo, la ĉoleoj de Manĉeo de la periodo de la konkero interŝanĝis prestiĝajn kultivproduktojn kiel kakao, anato kaj vanilo en la areo de la vicreĝlando en Verapaz.
Komercistoj
Oni scias malmulton pri la majaaj komercistoj, spite la fakton ke ili estis reprezentitaj en la ceramiko vestitaj fajne kaj nobele. Pro tio oni scias almenaŭ ke kelkaj komercistoj estis membroj de la elito. Oni scias ankaŭ, ke la majaa nobelaro partoprenis en komerccelaj ekspedicioj longdistancaj almenaŭ dum la periodo de kontakto kun la hispanoj. La plej parto de la komercistoj mala apartenis al la meza klaso kaj dediĉis sin ĉefe al la loka kaj regiona komerco anstataŭ al la prestiĝa longdistanca komerco kiu estis precipe monopolo ekskluziva de la elito. La komercaj vojaĝoj en danĝeraj eksterlandaj teritorioj estis komparataj al trairado tra la submondo; la patronaj diaĵoj de la komercistoj estis du dioj de la majaa submondo kiuj portis dorsosakojn. Kiam la komercistoj eliris al vojaĝoj, ili iris forte armitaj kaj nirge farbitaj, same kiel ties patronaj diaĵoj.
La majaoj ne havis tirbestojn, pro kio ĉiuj komercaj varoj estis transportitaj surdorse de la portistoj se ili veturis surtere; se la komercvojo sekvis la fluejon de rivero aŭ la linion de la marbordo, la varoj estis transportitaj per kanuoj. Kristoforo Kolumbo trafis longan majaan komercan kanuon laŭlonge de la marbordo de Honduro dum sia kvara vojaĝo. La kanuo estis prilaborita el longa malplenigita arbotrunko kaj havis tegmenton de palmofolioj. Ĝi havis larĝon de 2,5 m kaj estis pelita de 25 remistoj. Ĝi transportis komercajn varojn kiel kakao, obsidiano, ceramiko, tekstiloj, hakiloj kaj tintiloj de kupro, same kiel manĝaĵoj kaj trinkaĵoj por la ŝipanaro. Oni uzis kakaon kiel monero (kvankam ne ekskluzive), kaj ties valoron estis tiom alta ke foje ĝi estis falsita pere de la forigo de la karno de la semo, kiu estis anstataŭita per tero aŭ ŝelo de avokado.
Bazaroj
La bazaroj estas malfacile identigeblaj en la arkeologia registrado. Tamen, la hispanoj rakontis pri prospera merkata ekonomio kima ili alvenis en la regionon. En kelkaj urboj de la klasika periodo, la arkeologoj identigis provizore arkitekturaj strukturoj el masonaĵo en stilo de formala arkaro kaj paralelaj liniigoj de disaj ŝtonoj kiel la permanentaj bazoj de bazarbudoj. Studo de 2007 analizis la grundojn de moderna gvatemala bazaro kaj komparis la rezultojn kun tiuj havigitaj per analizo de ebla antikva bazaro Ĉunĉukmil, Ambaŭloke oni trovis eksterordinare altajn nivelojn de fosforo kaj zinko, kio indikas la ekzistadon de simila aktiveco de produktado de manĝaĵoj kaj de vendado de legomoj. La kalkulita denseco de la bazarbudoj en Ĉunĉukmil sugestas, ke jam ekzistis prospera merkata ekonomio en la frua klasika periodo. Kombinante la arkeologion kaj la analizon de grundoj, la arkeologoj sukcesis identigi provizore la bazarojn en kreskanta nombro de urboj. Dum la postklasika periodo, en la epoko de la kontakto kun la hispanoj, la urboj de la altebanaĵo havis bazarojn en permanentaj placoj, kiuj disponis de funkciuloj por la solvo de disputoj, la plenumigo de la regularoj, kaj la kolektado de impostoj.
Agrikulturo
La antikvaj majaoj havis variajn kaj prilaboritajn metodojn por la produktado de manĝaĵoj. Iam oni kredis, ke la migra kampokultivado (ĉefe per Hakado kaj bruligado) havigis la plej parton de la manĝaĵoj, sed nuntempe oni supozas, ke ankaŭ la permanentaj altaj kampoj, la terasoj, la intensiva ĝarden/hortikulturo, la forstaj ĝardenoj kaj la neirigaciitaj kampoj estis ŝlosilaj por la eltenado de la grandaj populacioj de la klasika periodo en kelkaj areoj. La pruvaro de tiuj diferencaj agrikulturaj sistemoj estas ke ili persistas en la numtepo; por ekzemplo, per elaeraj fotografioj eblas distingi altajn kampojn konektitajn per irigaciaj kanaloj. En la zonoj kiuj estis estintaj dense loĝataj en la antaŭkolumba epoko, la nuntempa kompono de la naturaj specioj montras abundon klare pli grandan de specioj kun ekonomia valoro por la antikvaj majaoj, kaj la registroj de poleno en la sedimentoj de la lagoj en Mezameriko sugestas, ke ekde almenaŭ la jaro 2500 a.n.e., la maizo, la manioko, la sunfloro, la kotono, kaj aliaj plantoj, estis kultivataj asocie kun la senarbarigo.
La bazmanĝaĵoj de la majaa kuirarto estis la maizo, la fazeoloj, kaj la kukurboj. Tiuj estis komplementataj per ampleksa vario de aliaj plantoj, kultivataj en fruktiĝardenoj aŭ kolektitaj en la ĝangalo. Kiel konsekvenco de vulkana erupcio en Joya de Cerén, oni konservis registron de manĝaĵoj stokitaj en la majaaj hejmoj, kio inkludis kapsiketojn kaj tomatojn. Semoj el kotono estis muelotaj, probable por produkti kuir-oleon. Krom la bazmanĝaĵoj, la majaoj produktis ankaŭ kultivojn cele al prestiĝo, kiel kotono, kakao kaj vanilo. La kakao estis speciale aprezata de la elito, kiu konsumis ĉokoladtrinkaĵojn. Kotono estis ŝpinita, tinkturita kaj teksita por produkti valorajn tekstilojn por la komerco.
La majaoj havis malmultajn aldomigitajn animalojn; hundoj estis aldomigitaj ĉirkaŭ la jaro 3000 a.n.e., kaj la moskanasoj ĉirkaŭ la malfrua postklasika periodo. La meleagroj ne esits taŭgaj por aldomigo, sd ili estis kaptitaj en naturo kaj enkaĝigitaj por dikiĝo. Ĉiuj tiuj animaloj estis uzitaj por ties konsumo; la hunfoj estis uzitaj ankaŭ por ĉasado. Eble ankaŭ cervoj estis malliberigitaj por la dikiĝo.
Majaoj en Esperanto
En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome Poemo de Utnoa okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo anoŭdo. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kaj poste la japana pentristo Hokusajo kiuj montras al li laŭvice la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, unue en Azio, kaj poste venas la vico de Fidiaso, kaj poste Maria Sklodovska, kiuj montras al Utnoa la mirindaĵojn de Eŭropo. La venontaj ĉiĉeronoj estas ankaŭ laŭvice unue Akenatono kaj poste Sunĝata Kejta kiuj omaĝas la historian gravon de Afriko. En Ameriko estas unue Nezaŭhtezoma la ĉiĉerono kiu vidigas la gravon de Majaoj:
Egyházasharaszti
Egyházasharaszti [edjhAzaŝharasti] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en subregiono de Siklós. Signifo de la loknomo estas: eklezia (=havanta preĝejon)-filiko.
Situo
Egyházasharaszti situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, laŭ rojo. Siklós troviĝas 8, Beremend kaj Harkány po 11, Villány 15, Bóly 28, Kozármisleny 30 km-ojn.
Historio
La loko estis loĝata jam dum la bronzepoko. La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1294. Post la mezepoko La komunumo apartenis al la Osmana Imperio dum 150 jarojn, tamen ne senhomigĥis. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon. En 2005 oni boris puton kun termala akvo (37,5 °C).
Famuloj
En Egyházasharaszti naskiĝis verkisto Gábor Albert.
Komunumoj pri egyházas (=ekleziejo) en Hungara reĝlando
Komence en Hungarujo ĉiuj 10 vilaĝoj kune devis havi komunan preĝejon. Tiu vilaĝo, kie tiu konstruiĝis, nomiĝis "ekleziejo" vilaĝo havanta preĝejon. Jen listo, kie tiu rango restis:
Internacia Civila Servo
Internacia Civila Servo, aŭ SCI de ĝia franca nomo Service Civile International estas ne-registara organizo, kies celo estas la organizo de naciaj kaj internaciaj staĝoj, longdaŭraj, edukaj kaj klerigaj. Dum konkreta laboro por paco homoj el diversaj kulturoj konatiĝadas kaj interkompreniĝadas por realigi komunan celon.
Monarkio
Monarkio aŭ monarĥio (de la monos = "unu", kaj arĥejn = "regi") estas ŝtatformo kie la ŝtatestro estas monarko (havanta titolon kiel cezaro, reĝ(in)o, imperiestr(in)o, car(in)o aŭ princ(in)o, grandduk(in)o k.s.; en islamaj landoj ekz-e sultano, ŝaho, emiro), kiu okupas oficon, ekde la momento de sia nomumo, por la resto de sia vivo. La legitimeco de la reĝimo kutime devenas de heredeco, sed foje ankaŭ pro aliaj kialoj kiel ekzemple la potenco de tradicio kaj praktiko aŭ la forto de la leĝo. Ĉi tiu pretendo al legitimeco estas kio apartigas la monarkion de diktatoreco. Kutime la monarkeco ("la trono") sinsekve herede transiras de unu membro de reĝa familio al alia (filo, frato, ktp, vidu tronosukcedo), tio estas nomata dinastio (de la greka dynasteia = "regado").
Internacia Civila Servo
Strukturo kaj disvastiĝo
La fundamento estas libervola kunlaboro. Ekzistas filioj en 40 ŝtatoj kaj datenbanko kun partneraj organizoj. Ĝia ĉefsidejo troviĝas en Antverpeno, Belgio. SCI estas en konsultaj rilatoj kun la Eŭropa Konsilio. Ĝi membras en (CCIVS) YFJ, AVSO kaj UNITED. En 1987 ĝi estis agnoskita de UN kiel "heroldo de paco".
Monarkio
La esprimo "monarkio" ankaŭ estas uzita por priskribi landon kiu favoras monarkian tiun-ĉi sistemon de reĝimo. Tiaj landoj identigas sin pli mallarĝe per la titolo de la monarko, kiel ekzemple regno (reĝo), emirlando (emiro), princlando (princo), imperio (kaiser), sultanlando (sultano) kaj grandduklando (grandduko).
Internacia Civila Servo
Historio
En jaro 1920 la organizo estis fondita de esperantisto Pierre Ceresole, kun sekretario ekde 1935 Rodolfo Olgichi. Ties unua agado okazis en 1920-21 sur la iama batalkampo de Verdun, Francio. Pri postaj helpagadoj en diversaj landoj, Pierre Ceresole verkis bultenojn en Esperanto.
Monarkio
Priskribo
Monarkio estas ŝtatformo en kiu suvereneco estas fakte aŭ nominale enkarnigita en ununura individuo (nome la monarko). Formoj de monarkio malsamas vaste surbaze de la nivelo de laŭleĝa aŭtonomeco kiun la monarko tenas en administrado, la metodo de elektado de la monarkoj, kaj ajnaj antaŭdestinitaj limoj por la longdaŭro de ilia permanenta ofico. Kiam la monarko havas neniujn aŭ malmultajn laŭleĝajn katenojn en ŝtato kaj politikaj aferoj, ĝi estas nomita absoluta monarkio kaj estas formo de aŭtokratio. Kazoj en kiuj la diskreteco de la monarko estas formale limigita (plej ofte hodiaŭ) estas nomitaj konstituciaj monarkioj. En heredaj monarkioj, la posteno pasas tra heredo ene de familigrupo, dum elektomonarkioj uzas iun sistemon de voĉdonado, plej ofte ne universala, sed limigita inter gravuloj. Ĉiu el tiuj havas variojn: en kelkaj elektitaj monarkioj nur tiuj de kelkaj genealogioj estas elekteblaj, dum multaj heredaj monarkioj trudas postulojn koncerne la religion, aĝon, sekson, mensan kapaciton, malsanon kaj aliajn faktorojn. Foje tio eble kreos situacion de rivalaj postulantoj kies legitimeco estas kondiĉigita de efika elekto. Finfine, okazis kazoj kie la esprimo de la regado de monarko estas aŭ fiksa en jaroj aŭ daŭras ĝis certaj celoj estas realigitaj: invado estanta repuŝita, ekzemple. Tiel ekzistas vaste diverĝaj strukturoj kaj tradicioj difinantaj monarkion.
Internacia Civila Servo
Historio
Svisa sekcio fondiĝis en jaro 1945, kiam ĝi kunorganizis helpagadon por infanoj suferintaj la militon. Post la dua mondmilito SCI aktivadas en pluraj landoj de Eŭropo, Azio, kaj Afriko. Dum la Malvarma Milito okazis komenciĝo de interŝanĝo de volontuloj el oriento kaj okcidento.
Monarkio
Priskribo
Hodiaŭaj monarkioj estas preskaŭ ĉiam heredaj, sed historie ankaŭ ekzistis diversaj elekto-monarkioj, kie la ŝtatestro estis elektita inter pluraj kandidatoj (ekzemple kiel inter visigotoj), ne nepre anoj de la sama familio, kaj ofte nur por limigita posten-periodo. Tiaj elektitaj monarkoj pli similas al elektitaj prezidantoj de respublikoj ol al dinastiheredaj monarkoj.
Monarkio estis la plej ofta ŝtatformo ĝis la 19-a jarcento, sed ĝi jam ne estas tiom ĝenerala (en Ameriko estas neniu efektiva monarko, en Afriko nur unu). Kie ĝi ekzistas, ĝi nun estas kutime konstitucia monarkio, en kiu la monarko retenas unikan laŭleĝan kaj ceremonian rolon, sed praktikas limigitan aŭ neniun politikan rajtigojn: sub la skribita aŭ neskribita konstitucio, aliaj havas regantan aŭtoritaton. Nuntempe, 44 suverenaj landoj en la mondo havas monarkojn funkciantajn kiel regnestroj, 16 el kiuj estas komunregnaj areoj kiuj rekonas la reĝinon Elizabeton la 2-a kiel sia ŝtatestro. Ĉiuj eŭropaj monarkioj estas konstituciaj, kun la escepto de la Vatikanurbo, sed regantoj en la pli malgrandaj ŝtatoj ekzercas pli grandan politikan influon ol en la pli grandaj. La monarkoj de Kamboĝo, Japanio, kaj Malajzio "reĝas, sed ne regas", kvankam ekzistas konsiderinda vario en la grado de administracieco kiun ili uzas. Kvankam ili regas laŭ konstitucioj, la monarkoj de Brunejo, Omano, Kataro, Saud-Arabio kaj Svazilando ŝajnas daŭrigi ekzerci pli politikan influon ol iu alia ununura fonto de aŭtoritato en iliaj landoj, aŭ de konstitucia regorajto aŭ laŭ tradicio.
Etimologio
La vorto "monarko" (el latina monarcha) derivas el la greka vorto μονάρχης, monárkhēs (el μόνος monos, "unu, singularo", kaj ἄρχω árkhō, "regi" (kompare ἄρχων arĥon, "estro, reganto, ĉefo")) kiu aludas al absolute ununura, almenaŭ laŭnome reganto. En nuna uzado la vorto monarkio kutime aludas al tradicia sistemo de hereda regado, dum elektaj monarkioj estas raraj nuntempe. El tiuj duradikaj vortoj derivas aliaj vortoj kiel monarkismo, monarkisto, kontraŭmonarkismo, kontraŭmonarkisto, monarkeco ktp.
Historio
Monarkioj estas konsiderataj antaŭataj de simila formo de prahistora socia hierarkio konata kiel tribestreco aŭ triba regno. Tribestroj estas identigitaj kiel tiu kiuj formis monarkiajn ŝtatojn, kiel en civilizacioj kiel Mezopotamio, Antikva Egipto kaj la Indusvala Civilizacio. En kelkaj mondopartoj, tribaj regnoj iĝis monarkioj. Kelkaj el la plej antikvaj registritaj kaj pruvitaj monarkioj estis tiu de Narmer, faraono de Antikva Egipto ĉirkaŭ 3100 a.K., kaj de Enmebaragesi, reĝo de la sumera urbo Kiŝ ĉirkaŭ 2600 a.K.
El plej fruaj registroj, monarkoj povis esti rekte heredantoj, dum alliaj estis elektitaj el inter elekteblaj membroj. La egiptoj, mezopotamianoj, sudananoj, rekonstruis pra-hindeŭropan religion, kaj ĉe aliaj, la monarko tenis religiajn funkciojn rekte ligitaj al ceremonioj kaj estis foje identigitaj kiel havantoj de didevena praularo, eble establante nocion de la didevena rajto de reĝoj.
Internacia Civila Servo
Historio
La germana filio kun sidejo en urbo Bonn refondiĝis kiel IFDF - ĝi originis el klopodoj de junulara movado de 1924 kun la aktivisto Erich Mohr, kiu agadis por la franc-germana interkompreno. Dum nazia epoko, la SCI provis kaŝi la persekutitajn judojn, plejparte infanojn en franca regiono de Le Chambon-sur-Lignon, kunlabore kun aliaj organizantoj. La aktivulino Simone Chaumex kun Jamy Bisserier savis kvin junajn infanojn en Col du Fanger, Francaj Alpoj.
Monarkio
Historio
Triba reĝeco ofte estis ligita al sakraj funkcioj, tiel ke la reĝo funkcias kiel pastro, aŭ estas pripensita de dia deveno. La sakra funkcio de reĝeco estis transformita en la nocio de "Dio-rajto de reĝoj" en la kristana Mezepoko, dum la ĉinaj, japanaj kaj nepalaj monarkoj daŭre estis konsideritaj vivantaj dioj en la moderna periodo. Dum la Romia Imperio la imperiestroj ja iĝis adoritaj kiel dioj.
Ekde antikvo, monarkio kontrastis al formoj de demokratio, kie plenuma potenco estas havita fare de kunigoj de liberaj civitanoj. En antikvo, monarkioj estis aboliciitaj en favoro de tiaj kunigoj en Romo (Romia Respubliko, 509 a.K.), kaj Ateno (atena demokratio, 500 a.K.).
Internacia Civila Servo
Historio
En Okcidenta Afriko, nome Togolando kaj Ganao, en 1950 kaj poste organizis helpagadon togolandano Gerson Gu-konu. Li baptis sian asocion: Les Volontaires aux Travail (LVT).
Monarkio
Historio
Polibio identigis monarkion kiel unu el tro "bonaj" bazaj formoj de registaro (monarkio, aristokrataro, kaj demokratio), opozicie al la tri "malicaj" bazaj formoj de registaro (tiraneco, oligarkio, kaj oklokratio aŭ perfortemo). La monarko en la klasika antikveco estas ofte identidita kiel "reĝo" aŭ "reganto" (traduke el arkonto, basileus, rex, tirannos, ktp.) aŭ kiel "reĝino" (basilinna). Polibio origine komprenis monarkion (nuntempe anstataŭata per la koncepto de aŭtokratio) kiel komponanto de respubliko (nuntempe anstataŭata per la koncepto de ŝtato), sed ekde antikveco monarkio kontrastis kun formoj de respubliko, en kiuj la plenuma povo estas plenumita de liberaj civitanoj kaj iliaj asembleoj. La hinduisma teksto de la 4-a jarcento a.K. nome Arthaŝastra metis la bazon por la etiko de monarkismo. En antikveco, kelkaj monarkioj estis abolitaj favore al asembleoj en Romio (Romia Respubliko, 509 a.K.), kaj Ateno (Atena demokratio, 500 a.K.).
Internacia Civila Servo
Arkivo
La arkivo de SCI troviĝas en urba biblioteko de La Chaux-de-Fonds, Svisio.
Monarkio
Historio
En ĝermana antikveco, reĝeco estis ĉefe sakra funkcio, kaj la reĝo estis elektita de inter elekteblaj membroj de reĝaj familioj fare de la asembleo. Tia antikva "parlamentismo" malkreskis dum la eŭropa Mezepoko, sed ĝi pluvivis en formoj de regionaj kunigoj, kiel ekzemple la Islanda Ŝtatkomunumo, la svisa Landkomunumo kaj pli posta Svisa Dieto, kaj la frumezepoka komunuma movado ligita al la pliiĝo de mezepoka urborajto.
Internacia Civila Servo
Civila Esperanta Servo
Dum malaperis la esperantistoj en la internacia asocio, nova esperantista asocio, noma la Civila Esperanta Servo naskiĝis kiel societo en lando kie mankas sekcio de Civila Servo Internacia. La nova establo petos la aliĝon al la Pakto por la Esperanta Civito, kiel kutimas fari la progresemaj movadoj en Esperantio: feminisma (FEM), pacifisma (SIPU), naturamika (Esperanta Naturamikaro - ENa).
Monarkio
Historio
La moderna revigliĝo de parlamentismo kaj kontraŭ-monarkismo komenciĝis per la evoluo de regionaj parlamentoj aŭ asembleoj (kiel la Islanda Komunumo, la svisaj Landsgemeinde aŭ Landkomunumo kaj Tagsatzung aŭ Svisa Dieto, kaj la malfrumezepoka komunuma movado ligita al la starigo de mezepokaj urbaj privilegioj) kaj de moderna kontraŭ-monarkismo ekz. de la provizora demisio de la angla monarkio fare de la Parlamento de Anglio en 1649, sekvita fare de la Usona Revolucio de 1776 kaj de la Franca Revolucio de 1792. Multo de 19-a-jarcenta politiko estis karakterizita per la disiĝo inter kontraŭ-monarĥista radikalismo kaj monarkista konservativismo.
Nuntempe kvar dek kvar suverenaj ŝtatoj en la mondo havas monarkon, inklude dek ses komunumaj reĝlandoj kiuj havas Elizabeton la 2-an kiel ŝtatestro. Plej modernaj monarkoj estas konstituciaj monarkoj, kiuj retenas unikan juran kaj ceremonian rolon sed plenumas nur tre limigitan aŭ eĉ neniun politikan povon laŭ konstitucio. Multaj estas tiel nomitaj "kron-respublikoj", survivante partikulare en malgrandaj ŝtatoj.
Calasetta
Calasetta - jen itale, sarde Cala Seda - estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Sardio kaj al la provinco Sud-Sardio. Fine de en la komunumo vivis. Najbara komunumo estas Sant'Antioco - ambaŭ situas sur samnoma insulo Sant'Antioco.
La komunumo inter 2005 kaj 2015 apartenis al tiam malfondita provinco Carbonia-Iglesias kaj post tio de januaro 2016 ĝis aprilo 2021 apartenis al la provinco Sud-Sardio. Tiam tamen la malnova provinco restiĝis, nur ricevis la novan nomon provinco Sulcis Iglesiente. Tiu provinco kovras kompare malgrandan teritorion en la sudokcidenta angulo de la insulo Sardio.
Anastasija Jermakova
Anastasija Jermakova (Анастасия Николаевна Ермакова; naskiĝis la en Moskvo, do nun -jara) estas rusia sinkrona naĝistino kaj kvinfoja olimpika ĉampiono.
Ŝi gajnis orajn medalojn en duopo kun Anastasija Davidova en la Somera Olimpiko 2004 en Ateno, en la Somera Olimpiko 2008 en Pekino, kaj estis parto de la rusia teamo en la Someraj Olimpikoj de 2004, 2008 kaj 2012, kiu en ĉiu el tiuj fojoj gajnis la oran medalon. La duopo krome ankaŭ venkis en sep Mondaj Ĉampionadoj.
Monarkio
Historio
Nuntempe oni konsideras, ke estas nur kvin veraj absolutaj monarkioj restas, nome la jenaj: Sauda Arabio, Omano, Brunejo, Svazilando, kaj Vatikanurbo.
Geografio
La deveno, evoluo kaj rezulto de la diversaj monarkioj plej ofte estas similaj en la diversaj mondoregionoj, kaj ankaŭ ofte okazas esceptaj kazoj. En Ameriko estis diverstipaj monarkioj (aztekoj, inkaoj ktp.) antaŭ la alveno de la eŭropanoj, kiuj fakte anstataŭis la iamajn per la propraj. Okazis diversaj klopodoj post la kolonia epoko por remeti monarkiojn, preskaŭ ĉiam nur kiel provizora eksperimento, kiel ekzemple en Meksiko aŭ Haitio; nur en Brazilo la klopodo daŭris pliajn jarojn (Brazila Imperio) pro ligo al la situacio en la metropolo Portugalio.
En Eŭropo estis tradicie multaj monarkioj. En Centra Eŭropo estis same multaj tradiciaj monarkioj en Germanio, Aŭstrio, Hungario, Ĉeĥio, Pollando ktp. Ĉiuj malaperis ĉefe post la eventoj de la Unua Mondmilito kaj poste post la Dua Mondmilito. Ankaŭ en Suda Eŭropo malaperis monarkio el Portugalio, Italio kaj Grekio (laŭ tiu ordo) laŭlonge de la 20a jarcento, dum, kiel escepta kazo, en Hispanio post interrompo de preskaŭ duonjarcento, ĝi estis remetita dum la 1970-aj jaroj, nur kiel parto de reveno al demokratio. En Orienta Eŭropo monarkioj malaperis el Rumanio, Bulgario kaj ĉefe el Rusio post la komunisma revolucio. En Okcidenta Eŭropo monarkioj restis en tri tre rilataj inter si landoj, nome Nederlando, Belgio kaj Luksemburgo, kaj same en tre escepta kazo kia Unuiĝinta Reĝlando, kiu krome eksportis la atingamplekson de sia monarkio al landoj tra la tuta mondo pere de la koloniismo. Ankaŭ aliaj monarkioj kiaj tiu nederlanda aŭ belga estis eksportitaj. Restis monarkioj ankaŭ en tre komunrilataj landoj en Skandinavio nome en Norvegio, Svedio kaj Danio.
La monarkioj de Azio, Afriko kaj Oceanio ĉefe suferis la perfortan agreson de la eŭropaj monarkioj. En Afriko nur unu el la tradiciaj monarkioj restis kaj pluhavis la teritorion pli malpli kohera, nome Etiopio, kie ĝi daŭris ĝis la 1970-aj jaroj, kiam estis nuligita per komunisma revolucio. En aliaj landoj koloniismo ŝanĝis situaciojn: nur en Maroko oni instalis monarkion, kiu pluas kaj estas sufiĉe akceptita ĉu vole ĉu nevole, de la loĝantaro. En Mezoriento malaperis tradiciaj monarkioj de grandaj landoj kiaj Egiptio kaj Turkio, kaj restis nur en pli malgranda lando, kia Jordanio. En la landoj ĉirkaŭ la Persa Golfo monarkio restis en kaj Saud-Arabio kaj en la malgrandaj emirlandoj, dum malaperis en la 1970-aj jaroj el Irano (pro islamisma revolucio), kie estis instalita iam danke al apogo de okcidentaj potencoj. Esceptaj kazoj en Sudorienta Azio estas Kamboĝo aŭ Tajlando, kie restas monarkio, kio malaperis el aliaj aziaj landoj. Pli escepta kazo estas Kamboĝo, kie monarkio kunekzistis kun komunisma reĝimo. Ankaŭ escepta kazo estas tiu de Japanio, ege tradicia, kie monarkio povis resti malgraŭ la malvenko suferita dum la Dua Mondmilito, male al iom similaj kazoj en Eŭropo. Ankaŭ escepta estas la preskaŭ religiigo (diigo) de la figuro de la imperiestro. En Oceanio restas monarkioj en tre malgrandaj landoj insulaj.
Monarkio kaj religio
En kelkaj monarkioj, ĉefe en la antikvaj apokoj, oni havigis al la monarko (kaj ankaŭ ak ties dinastio) diecan karakteron, por ekzemplo, la faraonoj de Antikva Egipto aŭ la romiaj imperiestroj, kiuj estis konsideritaj dioj mem. Malproksime de tiu koncepto de la reĝo kiel dio, eĉ en la 2020-aj jaroj, kvankam la koncernaj ŝtatoj mem estas nereligiaj, kelkaj parlamentaj monarkioj, plue estas ligitaj al difinita religio, ĉu ŝtata religio ĉu ne. Por ekzemplo, Hispanio kaj Belgio al katolikismo, Unuiĝinta Reĝlando kaj Nederlando al Protestantismo. Estas aliaj multaj ekzemploj, kaj nuntempaj kaj historiaj, kiel tiuj de la rusaj caroj, kiuj ĝis antaŭ la Rusa Revolucio kiu finigis la regadon de la dinastio Romanov, estis ligitaj al la Ortodoksa Eklezio. En Islamo, la otomana kaliflando konstituis monarkion subtenitan soci-politike de la islamaj institucioj, same kiel la nuntempaj monarkioj de Sauda Arabio kaj Maroko, sed ne nur, ankaŭ ĉe Jordanio, kaj la ŝtatetoj de la Persa Golfo. Diference de aliaj ekzemploj de monarkioj, ankoraŭ hodiaŭ estas sektoroj kiuj defendas la ideon de revenon al kaliflando, kio malfermas eblon kaj polemikon pri restarigo de monarkioj en Mezoriento.
En la Antikveco, la politika ŝanĝo de monarkio al respubliko tute ne estis kondiĉita de la religia aspekto, kaj ankaŭ ne rezultis en ŝanĝo de oficiala religio la nura politika ŝanĝo de formo de registaro. Simile okazis en la moderna epoko ĉe ĉiuj movadoj en la religia etoso: la Protestanta Reformo, la Kontraŭreformacio, la luteranismo, la kalvinismo, ktp.
El abstrakta vidpunkto pri ideologioj, konsiderinte, ke preskaŭ ĉiuj monarkioj de la historio estis heredrajtaj, necesas grava tialo kiu pravigu la rajton de la sukcedanto supreniru al trono, post morto aŭ abdiko de monarko. Simpla heredrajto simila al tiu de posedrajto, ekzemple de bienoj, ne sufiĉas. Utilas montri eldian elekton de la dinastia familio kiel rajtigita posedanto de la aliro al trono. Nur tial la koncerna dinastio monopoligas la ĉenon de sukcedo. Eĉ en moderna epoko multaj eŭropaj moneroj montris reĝajn figurojn akompanatajn de titoloj kiuj aperas kun diaj pravigoj. Tiukadre eĉ diktatoro Francisco Franco ne nur uzis en moneroj inventitan titolon "Caudillo" (li, kiel nenobelo, ne povis aperi kiel monarko), sed ankaŭ "Por la G. de Dios" (pro la dia graco) kiel uzurpo de la dia rajto de monarkoj.
Alia politika konsekvenco de la diec-devenaj rajtoj de dinastioj rezultis en la fakto, ke ofte kreitaj monarkioj aŭ interrompitaj dinastioj (ekzemple pro manko de fila sukcedanto) devis aliri al eksterlanda nobelo kiu iĝu monarko por pluigi la monarkiĉenon. Tio pruvas, ke utilas plie la rajtoj de monarkaj familioj (laŭdire elektitaj diece) ol ajna politika rajto de la regataj popoloj. Ekzemploj multas: la franca monarka dinastio de Burbonoj venis reĝi en Hispanio komence de la 18-a jarcento kaj ili monarkas ĝis nuntempe; dum interrompo de la burbona ĉeno, la hispanaj politikistoj alvokis nobelon el Italio kiel Amadeo la 1-a de Savojo. Aleksandro la 1-a de Bulgario, nome la unua reĝo de la moderna Bulgario estis de la germana dinastia familio de Battenberg, kaj same germana estis Ferdinando la 1-a, de la dinastio Saksio-Koburgo kaj Gotao. Ankaŭ germandevena estis la unua reĝo de la moderna Grekio, nome Otto la 1-a de la dinastio Vitelsbaĥoj, al kiu sekvis Georgo la 1-a de la dinastio Glücksburg, al kiu sekvis la sekvantaj grekaj monarkoj, do de la sama germandevena dinastio. Same germandevenaj estis la familioj el kiuj venis la reĝoj de Rumanio, nome la unua Karolo la 1-a de la dinastio Hohenzollern-Sigmaringen.
Biblia kaj judisma
Laŭ la Biblio, post la setliĝo de la triboj, 12 sendependaj monarkioj estis establitaj (ne inkluzive de la tribo de Levidoj, kiu ricevis aŭtonomajn urbojn), kiuj post la periodo de la juĝistoj estis kunigitaj fare de reĝo Ŝaul en federacian monarkion kiu inkluzivis ĉiujn tribojn de la Izraelidoj. Post nelonge, la regno estis ankoraŭfoje dividita, sed la monarkia regado daŭris en la du novaj regnoj kreitaj el ĉi tiu divido: la Reĝlando de Izraelo kaj la Reĝlando de Judujo. Multaj reĝoj regis kaj Izraelon kaj Judujo, ĝis tiuj du regnoj estis konkeritaj. Multajn jarojn poste, la juda monarkio estis reestablita en la Hasmonea regno, sed ankaŭ ĝi ne postvivis longe ĝis la konkeroj de Pompeo en 63 a.K.
Malpliiĝo
Lando povas ĉesi esti monarkio per konstitucia ŝanĝo, per referendumo kiel okazis en Italio, aŭ per revolucio dum kiu la monarko estas senpovigita, la monarkio estas renversita kaj nova reĝimo estas establita, kiel okazis en la Franca Revolucio.
Motindas ke la foresto de monarko ne indikas la falon de la monarkio, kaj ekzistis landoj kiuj konsideris sin monarkioj kvankam ekzistis neniu monarko ĉe sia kapo. Tiel estis en Hispanio sub la regado de Franco kaj en Hungario sub la regado de Miklos Horty, kiu regis kiel regento.
Tipoj de monarkioj
Oni distingas inter diversaj specoj de monarkio: absoluta, konstitucia, teokratia monarĥioj.
Exceptoj
En la historio, kaj ankaŭ en la moderna tempo, ekzistas pluraj ekzemploj de monarkioj, kiuj devias de la akceptitaj modeloj aŭ havas novajn kaj neatenditajn trajtojn.
Monarkioj en la mondo hodiaŭ
Ekzistas hodiaŭ 44 monarkioj en la mondo kun entute 29 monarkoj. 16 el tiuj estas Commonwealth realms, t.e. tiuj membroj de la Komunumo de Nacioj kiuj havas la saman monarkon kiel Britio, nuntempe reĝino Elizabeto la 2-a.
[[Dosiero:World Monarchies.png|center|800px|eta| Monarĥioj de la mondo
Signifo de la koloroj: Notu: La bildo montras la juran staton, kiu ne nepre estas la fakta stato. ]]
Michael Ende
Michael ENDE (naskiĝis la 12-an de novembro 1929 en Garmisch-Partenkirchen, mortis la 28-an de aŭgusto 1995 en Filderstadt apud Stutgarto) estis germana verkisto.
Monarkio
Titoloj, etiketo kaj ceremoniaro
En Eŭropo:
Ĝenerale, oni konsideras, ke imperiestro aŭ reĝo de reĝoj estas monarko de imperio, tio estas, de politika strukturo de granda etendo; kiu, ĉu estas supraŝtata (super variaj ŝtatoj, ĉiu el kiuj povas havi sian propran reĝon, kiu foje, kiel oftis en la feŭdismo, estas vasaloj de la imperiestro), ĉu estas supranacia, tio estas, ke etendas sian suverenecon sur kelkaj nacioj. Tamen en la modernaj internaciaj rilatoj (nome ekde la Vestfalia Paco, 1648) estas tre kutimee ke la imperia titolo, malplena je la plej parto de sia iama antikva aŭ mezepoka signifo, estas uzata simple kiel pretendema titolo, kiu la diplomata ĝentileco akceptas uzi, sed tio ne pravigas pli grandan povon.
En la islama mondo:
En Afriko:
En Azio:
En Oceanio:
En Kanarioj kaj Antaŭkolumba Ameriko:
Aliaj nobelaj titoloj, povas foje, laŭ historiaj cirkonstancoj, kunporti la konsideron de suvereneco kaj egalvalori al la reĝeco:
La ceremoniaj traktadoj de la monarkio kutime inkludas diversajn variaĵojn de la termino majesto, kaj foje de la terminoj alteco kaj moŝto, kvankam tiu lasta kutime aplikeblas ĝenerale al la membroj de la reĝa familio.
La Reĝino Patrino (en la angla: Queen mother) estas titolo donita en monarkioj al la patrino de reganta monarko. Tiu ĉi titolo ofte venas de kombinaĵo de du atribuoj: ŝi estas "reĝino" kiel edzino aŭ vidvino de antaŭa reĝo, kaj samtempe ŝi estas la patrino de la nuna reĝo (aŭ reĝino). Se ŝi estas nur la patrino de reganta reĝo sed ne estis la edzino de reĝo antaŭe, ŝi ne rajtas al la titolo "Reĝinpatrino", kaj estas simple nomita "Patrino de la Reĝo". Se ŝi estis la edzino de antaŭa reĝo sed ne estas la patrino de la nuna reĝo, ŝia titolo daŭre estas "Reĝino".
Nereganta Reĝino aŭ Reĝino Edzino estas reĝa titolo donita al la edzino de reĝo.
Sándor Bihari (1947)
Sándor Bihari [ŝAndor], laŭ hungarlingve kutima nomordo Bihari Sándor estis hungara pentristo.
Sándor Bihari  naskiĝis la  en Debrecen, li mortis la  en Pilisvörösvár.
Quercus cerris
Priskribo
Ĝi altas ĝis 30 m. La kupulo de ĝia glano estas kovrita de triĥomoj. La skvamoj de la burĝonoj estas haraj kaj finiĝas kiel longaj pintoj.
Distrikto Lilienfeld
La Distrikto LILIENFELD (germane: Bezirk Lilienfeld) troviĝas en la sudorienta parto de la aŭstria federacia lando Malsupra Aŭstrio. Distrikta ĉefurbo estas Lilienfeld. Areo: 931,55 km², loĝantaro: 26.555 (en 2011). La distrikto situas sudokcidente de la ŝtata ĉefurbo Vieno, kaj estas parto de la historia regiono Mostviertel (mosta regiono).
Mana Nakao
Mana Nakao (中尾 真那, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Sanfrecce Hiroshima kaj Zweigen Kanazawa.
Listo de islandaj ministroj pri mediaj aferoj
Jen listo de islandaj ministroj pri mediaj aferoj. La sekvantaj servis kiel ministroj pri mediaj aferoj en Islando:
Pirahana lingvo
La pirahana lingvo estas fonologie la plej simpla konata lingvo, havanta nur dek fonemojn, unu fonemo malpli ol la rotokasa. Ĝiaj fonemoj estas:
La sumo de fonemoj estas nur dek unu se /k/ estas konsiderata kiel fonemo; se ne, viroj uzas dek fonemoj, kaj virinoj nur naŭ (Esperanto, kompare, havas dudek ok). Tamen, ekzistas multaj alofonoj de ĉi tiuj fonemoj; ekzemple, /b/ havas kiel alofonojn bilabialan nazalon (kiel Esperanto /m/) kaj bilabialan voĉan trilon, kaj /g/ havas tre strangan duoblan frapon kiu estas unika al tiu lingvo, laŭ aktuala lingvistika scio.
La IFA ekvivalentoj de la fonemoj estas:
<div style="margin-left: 2em; font-family: Arial Unicode MS, Lucida Sans Unicode, sans-serif;"> /p t k ʔ b g s h a i o/
La pirahana ankaŭ uzas sufiksojn kiuj komunikas evidentecon, kategorio de gramatiko, kiu komplete mankas al la hindeŭropaj lingvoj. Unu el tiuj sufiksoj, /-xáagahá/, signifas ke la parolanto estas komplete certa pri sia informo:
Interese, la pirahana uzas kvin parolmediojn; informo povas esti parolata (la normalo), fajfita, zumita, kriegita aŭ enmuzikigita. Fajflingvoj estas raraj, interesiganta la pirahanan kiel studo pri la forteco de tono kaj akcento en komuniko.
Aparte frapa trajto de la pirahana estas la plena foresto de vortoj esprimantaj nombron. Ja ekzistas diversloke en la mondo lingvoj kiuj nur konas la numeralojn unu, du, kaj tri, sed la pirahanoj eĉ ne distingas inter unu kaj du aŭ inter unu kaj pluraj. Ili nur havas vortojn por "pli granda kvanto" kaj "malpli granda kvanto".
Kelkaj vortoj el la baza vortprovizo de la pirahana, ekzemple pronomoj, ŝajas esti pruntaĵoj el la nengatua lingvo. Krom tiuj, la lingvo havas malmultajn fremdajn vortojn, el la portugala. La pirahana kóópo 'taso' venas el la portugala vorto copo, kaj bikagogia 'aferoj' venas el la portugala mercadoria.
Nur ĉirkaŭ 150 personoj parolas la pirahanan, en ok vilaĝoj laŭ la Majsia Rivero; tamen, la plejparto de ili estas unulingvaj, sciantaj nur kelkajn portugalajn vortojn, aŭ kelkajn vortojn pri kiuj ili pensas, ke ili estas portugalaj, dum ili fakte estas nengatuaj. (La malmultaj fremduloj, kiujn ili foje renkontas ankaŭ konas tiujn vortojn kaj pensas, ke ili estas pirahanaj). Estas kredo inter la pirahana popolo ke ilia lingvo estas la plej bona parolata lingvo, tial ne ŝajnas esti antaŭvidebla danĝera de lingvomorto.
Daniel Leonard Everett estas usona verkisto kaj sciencisto plej multe konata pro lia studado de la Pirahanoj kaj ilia lingvo.
NGC 4923
NGC 4923 (aliaj indikoj — MCG 5-31-101, ZWG 160.97, DRCG 27-78, PGC 44903) estas galaksio en konstelacio Berenica Hararo.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Jacqueline Govaert
Jacqueline GOVAERT [ĵAkelin ĥOvart] (naskiĝis la en Kaatsheuvel) estas nederlanda kantistino, kantverkistino kaj pianistino, rekonita kiel la kantistino de la grupo Krezip kaj pro sia kunlaboro kun grupoj kaj artistoj kiel ekzemple Ayreon, Relax, Armin van Buuren kaj Fernando Lameirinhas. Post kiam Krezip disiĝis en 2009, Govaert komencis solokarieron. Ŝi publikigis sian debutalbumon, Good Life en aŭgusto 2010.
Govaert loĝas en Harlemo kun sia partnero. La 29-an de oktobro 2008, ŝi sciigis, ke ŝi atendas infanon kaj prenis paŭzon de la muzika industrio. Govaert naskis filon la 26-an de marto 2009. Ŝia dua filino naskiĝis la 10-an de novembro 2010. Jacqueline estas la pli aĝa fratino de Onno Govaert, drumisto plejparte aktiva en la kampo de nova improvizadmuziko.
Singulto
La singulto estas ripeta kaj nevolata kontrahiĝo de diafragmo, pro ŝanĝo de frenika nervo, kiu kontrolas la kontrahiĝojn de la diafragma muskolo.
La sono devenas el abrupta fermo de la gloto je ĉiu kontrahiĝo de diafragmo.
Marporko
Marporko (Scotoplanes globosa) estas markukumo el la familio de la Elpidiidae. Ĝi havas globforman gelatenecan korpon kaj vivas en la maro. La markukumo estas de la genro skotoplanoj (Scotoplanes). Por la unua fojo ĝi estis priskribita de Théel en 1879.
Distrikto Niederschlesische Oberlausitz
La distrikto Niederschlesische Oberlausitz estis parto de la Respubliko Saksio, kiu estas federacia lando de Germanio, en la ekstrema oriento de la lando. La distrikto ekzistis ĝis la 31-a de julio 2008. La 1-an de aŭgusto 2008 ĝi kun la iama distrikto Löbau-Zittau kaj la antaŭa eksterdistrikta urbo Görlitz kunfandiĝis al nova distrikto Görlitz.
Seega
Seega estas eksa administra komunumo en Germanio. Ĝi troviĝis en la distrikto Kyffhäuser de la federacia lando Turingio. Fine de la jaro 2011 la komunumo havis loĝantojn. Ekde la 1-a de januaro 2013 ĝi estas parto de la nove kreita komunumo Kyffhäuserland.
Serologio
Serologio estas subfako de la medicina fako imunologio. kiu esploras en la sero de homoj kaj bestoj la interagadon de antigenoj kaj antikorpoj, formitajn per kontakto kun patogenoj, fremdaj proteinoj aŭ proteinoj de la korpo (en kazo de memimuniga malsano). Praktike oni ĉefe serĉos antikorpojn por defendi la homan korpon kontraŭ damaĝigaj substancoj.
La serologio interalie traktas ekzaktajn pruvometodojn pri antigenoj kaj antikorpoj. Tiaj ekzaktaj pruvoj eblas, ĉar la antigeno-antikorporeagoj estas tre specifaj. Ekzaktaj pruvoj unuflanke ebligas la identigon de antigen-portantoj kiel ekzemple malsanigaj substancoj (kiel ekzemple specifaj bakterioj, virusoj aŭ parazitoj). Aliflanke ankaŭ la ekzisto respektive ekapero de difinitaj antikorpoj en la sero povas esti signo por (pasinta aŭ aktuala) infektiĝo per certaj malsanigaj substancoj. La metodoj pri pruvoj de antikorpoj tamen estas limigitaj laŭ du dimencioj: unuflanke la infektita organismo devas esti komenciĝinta produkti antikorpojn, kaj duaflanke ili devas ekzisti en la sero en sufiĉe granda koncentraĵo, por esti mezureblaj.
La sciencistoj fokusantaj sian laboron je la esploro de serologio nomiĝas serologoj. Aparte elstara serologo estis la medicinisto Emil Adolf von Behring, kiu dum 1901 iĝis la unua Nobel-premiito pri medicino.