cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
José María de Pereda
José María de PEREDA y Sánchez Porrúa (Polanco, 6a de Februaro 1833 - Santandero, 1a de Marto 1906) estis hispana romanisto de la realisma periodo, aŭtoro de famaj ĝenrismaj romanoj. Li estis ankaŭ politikisto, aliĝinta al la karlismo. Lia plej konataj verkoj estas Peñas arriba, De tal palo tal astilla, La puchera kaj, precipe, Sotileza, kiuj havigis al li grandan famon, kio rezultis en la fakto, ke en 1872 li estis nomumita membro de la Real Academia Española.
Théophile-Jules Pelouze
Théophile-Jules Pelouze (1807-1867) estis franca kemiisto kaj apotekisto, kiu studis la proprecojn kaj la atompezojn de certaj kemiaj elementoj kaj verkis plurajn sciencajn librojn. Li produktis materialojn kun alta eksplodrisko, ekzemple la pulvokotonon kaj kelkajn nitrosulfatojn. En 1834 li sintezis la propionitrilon.
José María de Pereda
Li ne estis diligenta studento kaj komencis sian karieron kombinante beletron kun ĵurnalismo, inter Santandero kaj Madrido. En 1871 Pereda estis elektita deputito el la distrikto Cabuérniga kaj en la karlisma partio. Tio ebligis amikecon kun verkistoj de tute apartaj ideologio, kiel Galdós kaj Leopoldo Alas «Clarín».
Théophile-Jules Pelouze
Vidu ankaŭ
<Gallery> dosiero:Andreas_Sigismund_Marggraf-flip.jpg| Andreas Marggraf (1709-1782) dosiero:Louis_Nicolas_Vauquelin_3.jpg| Louis-Nicolas Vauquelin (1763-1829) dosiero:Louis_Jacques_Th%C3%A9nard.jpg| Louis Jacques Thénard (1777-1857) dosiero:Gaylussac.jpg| Gay-Lussac (1778-1850) dosiero:J%C3%B6ns_Jacob_Berzelius.png| Jöns Jacob Berzelius (1779-1848) dosiero:Jean_Baptiste_Andr%C3%A9_Dumas.jpg| Jean-Baptiste Dumas (1800-1884) Butyric acid 3D.png| Buterata acido Gallic acid molecule ball from xtal.png| Gajlata acido L-Lactic acid molecule ball.png| Laktata acido Maleic-acid-3D-balls-B.png| Maleata acido Nitrogylcerin_(3D_ball-and-stick_model).png| Nitroglicerino Tartaric-acid-3D-balls.png| Tartrata acido </Gallery>
José María de Pereda
En la 1870-aj jaroj lia verkaro transiris el ĝenrismaj rakontoj al pli ambiciaj romanoj. En ili la centra temo estas la elstarigo kaj idealigo de la kutimoj de la ruraj areoj kontraŭ la vivo de urboj. Liaj plej famaj verkoj estas Sotileza (1885), en kiu li portretis la vivmanieron de fiŝkaptistoj, kaj Peñas arriba (1895), pri la loĝantoj de montaroj.
En 1893 lia plej aĝa filo, Juan Manuel, memmortigis sin, kio kondukis la verkiston al forta deprimo kaj preskaŭ abandono de la literaturo.
Veľké Ludince
Veľké Ludince, hungare Nagyölved estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Levice.
Historio
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1282 en formo "Vluend". La kampoj longe apartenis al ĉefepiskopejo de Esztergom. Dum la turkoj la vilaĝo restis viva. Dum la historio 2 vilaĝoj formiĝis: Granda kaj Malgranda Ölved. Ili kunfandiĝis, sed la nomo restis Granda. En 1910 loĝis tie 1801 da homoj, (plejparte hungaroj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Esztergom (reĝa departemento), al distrikto de Párkány, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj estis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 1682 da homoj (1389 hungaroj, 263 slovakoj).
Insurekcio de la 2-a de majo
La Insurekcio de la 2-a de majo, okazinta en 1808, estas la nomo per kiu oni konas la okazintaĵojn de Madrido (Hispanio) tiutage, pro la popola protesto kontraŭ la situacio de politika malcerto generita post la Tumulto de Aranjuez. Subpremita la protesto fare de la napoleonaj trupoj estaj en la urbo, etendiĝis tra la tuta lando tajdo de proklamoj de indigno kaj publikaj alvokoj al armita insurekcio kio rezultos en la Milito de Hispana Sendependiĝo.
32730 Lamarr
32730 Lamarr estas tre malgranda, treege hela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la germana astronomo Karl Wilhelm Reinmuth elde la elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl en Heidelberg (Germanio).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la aŭstra-usona aktorino kaj inventistino Hedy Lamarr (1914–2000), kiu, kune kun George Antheil, disvolvis teknikon por sistemo de radiogvidado kiu helpis la Aliancanojn dum la dua mondmilito. Tiuj teknikoj estas uzataj en la nunaj sistemoj "Bludento".
Kantono Cambrai-Est
La kantono Cambrai-Est (france canton de Cambrai-Est) estas franca kantono lokita en la departemento Nord kaj en la regiono Nordo-Kaleza Markolo. Ĝi estas unu el la 7 kantonoj de la arondismento de Cambrai.
Komunumoj
Apartenas al la kantono Cambrai-Est la jenaj 14 francaj komunumoj :
Morton Feldman
Morton Feldman (* 12-an de januaro 1926 en Novjorko; † 3-an de septembro 1987 en Bufalo) estis usona komponisto.
Vivo
Sian unuan muzikinstruon Morton Feldman ricevis en la aĝo de dek du jaroj far sia pianinstruistino Maurina-Press. En 1941 li ekstudis kompozicion; en 1944 li fariĝis lernanto ĉe Stefan Wolpe. En 1973 Feldmanon atingis serĉomendon de la Ŝtata Universitato de Nov-Jorkio en Bufalo, transpreni la profesorpostenon de Edgard Varèse, ĝis tiam li laboradis en la familia tajlorejo por infanvestaĵo. Li instruis dum la resto de sia vivo. En la aĝo de sesdek unu jaroj Morton Feldman mortis la 3-an de septembro 1987 en Bufalo.
Artista kreado kaj graveco
Morton Feldman estis unu el la pioniroj de grafika notacio. Ĉar ĉi tiu tamen lasis tro multaj liberojn al la interpreto, li rifuzis ĝin en 1969 kaj revenis al preciza notado.
18572 Rocher
18572 Rocher estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la kampanjo OCA-DLR Asteroid Survey (ODAS) elde la Observatorio de la altebenaĵo de Calern, en Caussols (Alpes-Maritimes, Francio).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la franca astronomo Patrick Rocher, kiu laboras ĉe la Institut de mécanique céleste de Parizo. Lia ĉefa tasko estis konstrui bibliotekon por kalkuli la orbitajn parametrojn de asteroidoj kaj kometoj. Li ankaŭ partoprenas al la kalkuloj de efemeridoj por la Bureau des longitudes kaj estas fakulo pri la historiaj kalendaroj
Rodney Stark
Rodney STARK naskiĝis en Norda Dakoto, Usono la 8-a de julio 1934 - mortis la 21-a de julio 2022, el luterana familio; antaŭ ol li magistriĝis en Berkeley li laboris kiel ĵurnalisto en la armeo. Post 32jara instruado ĉe la universitato de Vaŝingtono, Stark translokiĝis (2004) ĉe Baylor University kie (2011) estas direktoro de la “Instituto por Prireligiaj Studoj” kune kun Philip Jenkins. Stark estas ankaŭ honora docento pri sociologio ĉe la universitato de Pekino. Liaj eseoj estas tradukitaj al 15 lingvoj, inkluzive de ĉina, turka kaj korea. Li specialiĝis ankaŭ pri sociologio de la religioj kaj estas unu el la plej entuziasmaj subtenantoj de la teorio de “racia elekto”.
Neversio
Neversio (Nivernais) estas malnova provinco de Francio, kies ĉefa parto situis en nuna departemento Nièvre en regiono Burgonjo, kun partetoj en departementoj Cher kaj Yonne.
Rodney Stark
La eseo kiu lin plifamigis estas “The Victory of Reason: How Christianity Led to Freedom, Capitalism, and Western Success”. 2005 kie li pruvas kiel, laŭvidpunkte de kulturo, kristanismo “estas la portinto de libero, progreso kaj riĉeco”. Lasta lia verko esploras pri “La urbo de Dio. Kiel kristanismo konkeris la romian imperion”.
Neversio
Ĝi havis limojn kun :
Vipero
Vipero aŭ vipuro (science: Vipera) estas genro de venenaj serpentoj vivantaj en Eŭropo kaj Norda Azio. Plenkreskaj viperoj estas kutime 50–65 cm longaj, plej longaj povas esti eĉ 104 cm. Vipero ofte havas nigran zigzagan figuron sur la dorso.
Esperanta nomo
En la unua eldono de la Universala Vortaro aperis la formo vipero. Tamen en la rekompostita dua versio, kiu estis la bazo por la parto Universala Vortaro en la Fundamento de Esperanto, ĝi estis ŝanĝita al vipuro. Multaj esperantologoj supozas, ke temas pri preseraro, kiu okazis ĉe la kompostado de la dua eldono de la Universala Vortaro. Zamenhof mem antaŭ 1907 uzis nur la formon vipero. Ekde tiam li komencis uzi vipuron kaj ŝanĝi viperon al vipuro okaze de represoj de liaj verkoj, ŝajne por konformigi sian lingvouzon al la netuŝebla Fundamento, eĉ se la Fundamenta formo vipuro origine aperis kiel preseraro.
En la Oka Oficiala Aldono de 1974, Akademio de Esperanto oficialigis la alternativan formon vipero. PIV rekomendas viperon kiel ĉefan formon, dum ReVo listigas ambaŭ, sen rekomendi unu super la alia.
Specioj
Al viperoj apartenas:
Neversio
La ĉefaj urboj estis Nevers (ĉefurbo), Pouilly, Clamecy, Vézelay, Château-Chinon, Decize, Donzy, La Charité-sur-Loire.
Tiu teritorio estis donita de Ludoviko la Unua la Pia al lia filo Pipino, reĝo de Akvitanio, kaj fariĝis graflando ekde la 9-a jarcento.
Aléria
Aleria [aleria] estas franca ĉemara urbo lokita en la regiono Korsiko. Aleria situas je la oriento de la insulo,en la departemento Haute-Corse.
Geografio
Aleria stariĝas meze je la orienta korsika ebenaĵo (kiu iafoje nomiĝas Ebenaĵo Aleria), nuntempe ĉe la vojkruciĝo de la naciaj vojoj N200 kaj N198. La komunumo etendiĝas sur la ĉirkaŭaj agrikulturaj terenoj, de la lageto de Teppe Rosse, je la okcidento, al la laguno de Diano (Diana), je la nordoriento, kaj al la pundomo de Casabianda, je la sudoriento. Tra ĝi trapasas la rivero Tavinjano (Tavignanu) kiu finas ĉi tie ĝian fluon al la maro. La vilaĝo Caterraghju (centro) superas la rivieron apenaŭ for de la bordo.
Rodney Stark
Sociologia, historia kaj religia rezultoj de la studoj de Rodney Stark
Laŭ liaj verkoj, historio montras ke kristanismo liveris al la homaron la liberon kaj la senton de la aparta libero kaj ekzaltis la uzon de la racio ĉar estas evidentigite ke la kristana revelacio kaj racio ne kontraŭdiras inter si, male ili kunhelpas unu la alian. Inter la liberoj elstaras tiu religia.
Aléria
Antikva epoko
En 565 a.K, la Persoj elpuŝis el Malgrand-Azio la Foceanojn kiuj formigris al Korsiko. Ĉe la enfluejo de la Rhotanos (estonta Tavinjano, Tavignanu), ili fondis kolonion: Alalia, estonta Aleria. Korsiko ekkontaktis la aliajn mediteraneajn civilizaciojn, interalie dank'al la komerco. La urbo popolumiĝis kun enmigrantoj grekaj familioj. La lokuloj venis al la urbo nur por komerci sed loĝis pli fore ĉe la altaĵoj kaj la arbaroj. La Foceanoj enmetigis en Korsiko la viton kaj la olivarbon, importis amforojn kaj ceramikojn, kreskigis la artojn, la belletrojn, starigis durajn konstruaĵojn, inter stratoj kaj placoj strekataj per urbokreistoj, konstruigis templon.
La Etruskoj alianciĝis kun la Kartaganoj por invadi riĉabundan Alalia-n. En 535 a.K., en maro apud la urbo, okazis la militŝipa batalo de Alalia. La Foceanoj perdis 60 ŝipoj kaj devis amasfuĝi al Masalia aŭ Italio. La staplurbo Alalia rasmiksis sin: popoloj etruskaj kaj kartaganoj kunloĝis tie kun Grekoj.
Sed la kartagana ĉeesto en Korsiko ne plaĉis je Romio. Ĝi ekprenis Alalia-n en 259 a.K. kaj renomis ĝin Aleria. En 78 a.K, Sulao starigis legian fortreson. Aŭgusto promociis Aleria-n ĉefurbon de la provinco Korsiko kaj Sardio: la prokuristo de la imperiestro loĝis tie en palaco. Iam post iam, Aleria iĝis samromia. Ĝi havis forumon, pretorejon, vilaojn, butikojn, templon, termobanejon kaj kloakon. Dum 7 jarcentoj ĝi estis la centro de forta romiigo de Korsiko kaj granda haveno por eksporti graniton, ercojn, oleon kaj korkon.
Rodney Stark
Sociologia, historia kaj religia rezultoj de la studoj de Rodney Stark
El sociologia vidpunkte li vidas estontan grandan progreson de la kristana religio.
Aléria
Antikva epoko
Kiam Romio falis, ĉe la 5-a jarcento, la Vandaloj disĵetiĝis en Korsiko kaj eldetruis la urbon. Kunportante la ĝermoj de malario, ili igis la homan ĉeeston neeblan en la Ebenaĵo Aleria dum la estontaj jarcentoj.
Rodney Stark
Sociologia, historia kaj religia rezultoj de la studoj de Rodney Stark
Per la racio Stark transiris al kredo, laŭ liaj deklaroj. Lia atento al la teorio de Inteligenta dezajno, pri kiu li simpatias, lin enkondukis deklari (Avvenire, 18a de marto 2011): “Mi opinias ke oni povas diskuti ĉu inteligenta dezajno povas esti malkovrita en la historio, sed ĝi aperas evidentiĝanta en la scienco. Tiu lasta, fakte, eblas nur ĉar la fizika universo aktivas laŭ raciaj reguloj kiujn la homaj estuloj kapablis malkovri kaj interpreti. La scienco ne kapablas ekspliki de kie venas tiuj reguloj. Kiel montris Albert Einstein, ‘apriore iu devus antaŭvidi kaosan mondon kiu nenimaniere povas esti racie priskribita de la menso’. Sed, kiel Einstein agnoskis, tio ne estas la maniero per kiu funkcias la sperto. La mondo estas afero ege racia. La vojo plej efika por ekspliki tiun raciecon konsistas en la supozo ke ĝi estas antaŭplanita, nome supozo pri racia kreinto. Nesencas aserti ke la scienco konfliktus kun tia supozo. La scienco povas pruvi kaj malkovri kaj priskribi per kelkaj teorioj la materian mondon. Tio nenimaniere kontrastas kun la supozo de inteligenta dezajno, ĉar ĝuste la scienco estas tute nekapabla scii de kie venas tiuj reguloj”.
Aléria
Ekde la Mezepoko al la Nuna Epoko
Dum la 15-a jarcento, la Ĝenovanoj provis senrezulte restarigi la urbon kaj konstruis fortreson. La familio DE MATRA estis komandanta tiun kaj restis fidela je la Respubliko de Ĝenovo eĉ dum la 18-a jarcento kvankam la Korsikanoj el interninsulo batalis por liberi sin je Ĝenovo.
Rodney Stark
Sociologia, historia kaj religia rezultoj de la studoj de Rodney Stark
Persone, kiam li ekinteresiĝis pri siaj fakaj studioj lia kristana kredo apudiĝis al indiferenteco se ne al skeptikismo, sed ĝuste tiuj studoj lin enkondukis al nova adhero al kristanismo: nun li simpatias la kristana movado “evangelia”. Li vidas kun simpatio ankaŭ la specifan kulturan agadon de katolika mondo kaj aparte de papo Ratzinger, kaj ĝenerale de katolikaj kulturaj centroj. Demandite pri la “Korto de la gentoj”, ĵusa iniciato de la Sankta Seĝo por ekdialogi kun sinceraj ateistoj kaj skeptikuloj” li montris aprezon kvankam, laŭ li, ateismo estas, plejofte, pli vola elekto ol racia konkludo de la menso. Kaj, do, la nova misio de la papo eble ne atingos la esperitajn rezultojn.
Aléria
La "Eventoj en Aleria"
La 21-an de aŭgusto 1975, kelkaj dekoj da homoj, estrataj de Edmond SIMEONI, okupaciis la farmbienon de vitokulturisto el Aleria kiu estis suspektata entrudiĝi financan skandalon. La ĉefo de la Action Régionaliste Corse (Agado Regionaŭtomista Korsika aŭ "A.R.C.") konigis la motivon de tiu fortomontro tial: "Tio okazas por senvualigi la skandalon de la vinoj kiu responcigas la vitbienulon kaj multaj el liajn amikajn negocistojn. Post profiti grandegajn pruntaĵojn, la responculoj de la vitejoj ellaboris enorman trompadon de multaj miliardoj da malnovaj frankoj, damaĝante la etajn vitokulturistoj." Poste helikopteroj alportis 1.200 ĝendarmojn kaj policajn soldatojn por ataki kun subteno de tankoj kaj vakigi la vitejon je ĝiaj okupaduloj.
La vendredon 22-an de aŭgusto, kapitulaciis la okupaduloj je la farmbieno DELPEILLE, post fusilado kiu kaŭzis du mortintojn ĉe la policistoj kaj unu gravan pafvunditon ĉe la manifestadistoj. La aŭtonomistoj eliris el ilia pozicio kun iliaj armiloj, kvankam pli da plifortigoj alvenis per helikopteroj. La homamaso provis tiam trapasi policajn baradojn, ekkantis la korsikan himnon kaj finfine incendiis la farmo-restojn. Ĉiam-nokte ĉe Bastia okazis violentajn interbatadojn.
La dramo en Aleria senkreditigi la lokajn financojn kaj politikojn, kaj difektis la korsikajn vinojn. "Tiuj tri minutoj kiu konfuzis Korsiko" estas la komencmomento de la radikaligeco de la korsika naciismo.
Ekonomio
Dank'al la klimato kaj la fekundeco de la ĉirkaŭaj terenoj, la Ebenaĵo Aleria estas la koro de la agrikutura produktado en Korsiko. La ŝafa kaj bova bredadoj estas ankaŭ ĉirkaŭ kutima Aleria. Finfine, la laguno Diana ekimpetigas la ekonomion dank'al la fiŝbredado kaj al la konkaĵbredado (ostroj, mituloj). La turismo pliiĝas. La nomo Costa Serena (korsiklingve por "serena marbordo") vidiĝas sur la broŝuroj. Tio indikas la faktan kontraston inter la orienta bordo serena, glata kaj sabla, kaj la okcidenta bordo kruta, roka kaj malglatega.
26170 Kazuhiko
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la japana amatora astronomo Kazuhiko Ichikawa, unu el la fondintoj de la Gupo Yamaneko de Kometaj Observantoj kaj grava ano de la grupo Ota Uchuno Kai. Kiel organizanto de la Somera Lernejo pri Kometoj, antaŭeniranta laborejo por la esploro pri kometoj, li mentoris multenombrajn amatorajn kometajn serĉantojn.
Aléria
Fortreso DE MATRA kaj Muzeo Jérôme CARCOPINO
La Fortreso situas sur roka rostro norde de Aleria kaj superas la rivieron Tavinjanon (Tavignanu) kaj la ĉirkaŭan ebenaĵon. Konstuata ĉirkaŭ 1484 de la Ĝenovanoj, estis garnizonejo kaj observejo de la bordo kaj de la lagetoj. Ĉar estis ankaŭ ĝenova armilo-staplo, la ribelistoj predis ĝin dum la korsika ribelo de 1729. La 12-an de marto 1736, Teodoro DE NEUHOFF, tiam nomumata Reĝo de Korsiko kaj elŝipiĝanta al Korsiko, estis salutata tie solene. Finfine, la familio DE MATRA uzis ĝin kvazaŭ apogpunkton por lukti kontraŭ Paskalo PAOLI.
Tiu fortreso gastigas nuntempe la Muzeo Arĥeologia de Aleria. Ekde 1962 ĝi estas klasata Monument Historique (Monumento Historia), kaj ekde 1969 nomata de la korsika klerulo Jérôme CARCOPINO, kiu subtenis la rekomenco de la serĉfosoj ĉe la antikvejo. Ĉirkaŭ 8.000 jaroj da historio estas ekspoziciataj. La plej malnovaj aĵoj datiĝas je la 5-a jarcento a.K. kaj la plej novaĵoj je la 5-a jarcento p.K. La prahistoriaj vestiĝoj, la grekaj, etruskaj kaj romianoj ceramikoj, la ornamaĵoj, la utilaĵoj kaj la armiloj videblaj montras grandan arĥeologian gravecon por antikva Korsiko.
14515 Koichisato
14515 Koichisato estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Tomimaru Okuni elde la observatorio de Nan'jo (gubernio Jamagata, Japanio).
Stacio Shitte
Stacio Shitte (japane: 尻手駅 [Ŝitte-eki], angle: Shitte Station) estas fervoja stacio en Kvartalo Saiŭai, Kaŭasaki, Gubernio Kanagaŭa, Japanio. La stacio servas 1 linion de JR Orienta: Linio Nambu.
14515 Koichisato
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Koichi Sato, lokala registara dungito kaj amatora astronomo aktiva de 1984 en la Klubo de Fervoruloj de Astronomio de Nan'jo.
4443 Paulet
4443 Paulet estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 10-an de septembro 1985 de la belga astronomo Henri Debehogne elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.
Nomo
Ĝi estas nomita en honoro de la perua inventisto Pedro Paulet, (1874–1945), una sciencisto kiu kreis funkciantan per likvaj brulaĵoj.
Paul Motian
Stephen Paul MOTIAN (25-an de marto 1931 en Filadelfio, Pensilvanio – 22-an de novembro 2011 ) estas usona ĵaza frapinstrumentisto.
Vivo kaj verkado
Motian alkreskis en Providence, Rod-Insulo. Jam dum sia tempo je la mezgrada lernejo ĝis 1949 li ludis en diversaj lernejaj bandoj. Dum la korea milito li estis soldato de la usona mararmeo. En 1955 li iris al Novjorko. Tie li renkontiĝis kun Bill Evans, je kies unua albumo New Jazz Conceptions li kunlaboris kaj kun kiu li komence (1956/57) ludis en la bando de Tony Scott. Li kunlaboris kun muzikistoj kiel Oscar Pettiford (1957), Lennie Tristano (1958/59), en la ensemblo de Zoot Sims kaj Al Cohn (1959), sed ankaŭ kun George Russell kaj Sonny Rollins, antaŭ ol en 1959 formiĝis la triopo de Bill Evans kun Motian ĉe frapinstrumentaro kaj Scott LaFaro ĉe baso, kiu markis revolucion en la piantriopo-ludo, en kiu la ritmosekcio liberiĝis de la nura akompanado de la soloa instrumento, ĝis pli libera, egalrajta, sonkolore orientiĝinta kunmuzikado, kion ekzemple dokumentas la mitiĝintaj sonregistraĵoj de la 25-a de junio 1961 en la novjorka Village Vanguard (Sunday at the Village Vanguard kaj Waltz for Debby ĉe Riverside). Malpli ol du semajnojn poste LaFaro suferis mortigan akcidenton. Chuck Israels anstataŭis lin, poste en 1964 Gary Peacock.
Ekde la fruaj 1970-aj jaroj Motian pli kaj pli ankaŭ aperis kiel bandestro kaj komponisto. Ĉe la munkena diskeldonejo ECM aperis liaj unuaj albumoj Conception Vessel (1972), Tribute (1974) kaj Dance (1977), je kiuj kunlaboris Keith Jarrett, Charlie Haden, Leroy Jenkins, Sam Brown, David Izenzon kaj Carlos Ward.
En 1980 komencis la ĝis nun tre produktipova kunlaboro kun Bill Frisell kaj Joe Lovano, kiuj ambaŭ estas proks. 20 jarojn pli junaj ol li; komence en kvinopo kun plua saksofonisto Billy Drewes resp. Jim Pepper kaj Ed Schuller ĉe baso, poste precipe kiel senbasa triopo, ekz. je It Should've Happened a Long Time Ago (1984), Monk in Motian (1988), Time and Time Again (2007) aŭ denove pliampleksigita per ĝia plej konstanta kunulo Charlie Haden, ekz. ĉe Paul Motian on Broadway Vol.I-III aŭ 1990 omaĝa albumo por Bill Evans kun Marc Johnson ĉe baso. Precipe tamen li ĉiam denove kunmuzikas kun pianistoj: krome unue kun Paul Bley ankaŭ kun Geri Allen, Eric Watson, Marilyn Crispell, Bobo Stenson, Enrico Pieranunzi, Stéphan Oliva kaj en 2010 kun Jason Moran kaj Chris Potter ĉe saksofono, plua senbasa triopo. Potter ludas jam ekde 997 en Trio 2000, kun kiu Motian daŭrigis sian albumaron On Broadway per normkantoj. Regula gasto de ĉi tiu triopo estis Masabumi Kikuchi,kiu ankaŭ estas la pianisto de la triopo Tethered Moon, fondita en 1991 (kun Gary Peacock ĉe baso), kiu orelfrapis per arbitraj interpretaĵoj de la muzikoj de Kurt Weill, Édith Piaf kaj Puccini. Krom tio nomendas la Electric Bebob Band (EBBB) fondita en 1993, kiu per eĉ du elektrogitaristoj, elektrobasisto kaj saksofonoj novinterpretis komponaĵojn de Parker, Monk, Powell kaj Davis.
Diskoj
Kiel bandestro
Rubomanĝaĵo
La termino rubomanĝaĵo (traduko de la termino anglalingva junk food) referencas al manĝaĵo kiu enhavas, ĝenerale, altajn nivelojn de grasoj, salo, kondimentoj aŭ sukeroj (kiuj stimulas la apetiton kaj la soifon, kio rezultas en granda komerca intereso por la negocoj kiuj liveras tiun tipon de manĝaĵo) kaj nombrajn manĝaldonaĵojn, kiel ununatria glutamato potencigitajn de la gusto aŭ la tartrazino (kolorigilo).
Paul Motian
Diskoj
kun la Electric Bebop Band (EBBB)
Rubomanĝaĵo
Potenciale, ĉiuj manĝaĵo estas malprofitaj por la sano, se oni troigas ties konsumon, sed tiuj konsiderataj rubomanĝaĵoj faras tion pli grandmezure ĉar necesas malpli grandajn kvantojn por produkti nedeziratajn efikojn aŭ ĉar oni konsumas ilin en pli grandaj kvantoj, kio okazas pro ties konsumfacileco (rapida manĝaĵo) aŭ pro la socia uzado de ties konsumo (ligita al formoj de distro de junuloj). Povas okazi ankaŭ ke determinitaj sociaj tavoloj, aŭ tiuj kiuj suferas determinitajn antaŭajn malsanojn, estas pli suferemaj al ties efikoj. Kutime oni rilatas la konsumon de rubomanĝaĵo kun la obezeco, la kormalsanoj, la diabeto, la kario kaj la celulito. La rubomanĝaĵo havigas al la konsumanto grasojn, kolesterolon, sukerojn kaj salon, dum saniga manĝaĵo havigas fibrojn, proteinojn, karbonhidratojn, vitaminojn kaj mineralojn necesajn por la bona funkciado de la homa korpo.
Paul Motian
Diskoj
kun Trio 2000 + One/+ Two
kunlabore kun
Geri Allen, Charlie Haden
Keith Jarrett, Gary Peacock
kiel Tethered Moon kun Masabumi Kikuchi, Gary Peacock
kun Lee Konitz, Steve Swallow
kun Paul Bley, Gary Peacock
kun Stéphan Oliva, Bruno Chevillon
kun Bill Frisell, Ron Carter
Oslo
Oslo (Oslo – laŭdialekte prononcata [uslu] aŭ [uŝlu]) estas la ĉefurbo de Norvegio, situanta fine de Oslo-fjordo, proksime al la najbaraj Svedio kaj Danio. Ĝi estas la plej granda urbo de Norvegio, kun pli ol 500 mil loĝantoj. Oslo estas aparta gubernio, ĉirkaŭata de la gubernio Akershus.
Vidindaĵoj: La Parko Vigeland, Muzeo Kon-Tiki, la Vikinga Muzeo de Bygdøy.
En Oslo subskribitis la Oslo-traktato inter israelanoj kaj palestinanoj.
Nomoj kaj etimologio
Oslo signifas aŭ "La ĉemonta ebenaĵo" aŭ "La ebenaĵo de la gedioj".
En 1624, post granda incendio, oni transmetis la urbon pli proksimen al fortikaĵo Akershus kaj donis al ĝi la nomon Christiania laŭ la reĝo Kristiano la 4-a. En 1877 oni oficiale ekuzis norvegigitan skribmanieron de la urbonomo: Kristiania. Nur en 1925 la urbo (re)ricevis la originan nomon Oslo.
Moderna epitetnomo de Oslo estas "La tigra urbo" (Tigerstaden).
Historio
La Interkonsentoj de Oslo estis grava negocado en la ekmildigo de la Araba-israela konflikto.
Transporto
La Metroo de Oslo (aŭ T-fervojo de Oslo) estas kombinaĵo de pluraj trajnaj kaj tramaj linioj, kiu iom post iom transformiĝis en kvalita metroreto. Ĝi estas 85 km longa, kaj enhavas 5 liniojn.
Esperanto en Oslo
La Klubo Esperantista en Oslo fondiĝis en 1906 (kaj refondiĝis en 1916). La klubo nun havas ĉirkaŭ 45 pagantajn membrojn sed multaj el ili ne aktivas. Ĝi posedas propran ejon, aĉetitan en 1982 per granda mon-donaco plus mon-kolekto inter la membroj. Eblas tranokti sursofe en la klubejo laŭ la kondiĉoj de Pasporta Servo. Oni ankaŭ povas prunti biciklon. La klubo kutime renkontiĝas dufoje monate.Por informoj pri la urbaj busoj kaj tramoj, kiel aĉeti biletojn k.s. vidu la TTTejon esperanto.no/oslo --> "vojklarigo"
Oslo havas du rajtigitajn Esperanto-parolantajn gvidistojn (ĉiĉeronojn): Tamiko Kaŭakami (daŭre malsana) kaj Cato Haugen.
Halumo
Ĉar halumo havas altan enhavon de proteino, tiu fromaĝo on povas rosti aŭ friti en olivoleo, dum kio ĝi ne fandiĝas sed akiras kraketantan kruston.
Sándor Mezei
Sándor MEZEI estas rumania hungara agronomo. Li naskiĝis en Tatrang la 17-an de januaro 1919 kaj mortis en Aiud la 27-an de aŭgusto 1995.
Kariero
Sándor Mezei diplomitiĝis en la agronomia altlernejo de Kluĵo (1944). De 1949 li estis direktoro por tridek kaj duono da jaroj de agrikultura mezlernejo de Ciumbrud (1983).
2079 Jacchia
2079 Jacchia estas asteroido de la asteroida zono, ano, laŭ giaj orbitaj elementoj, de la Eŭnomia familio.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de Richard Eugene McCrosky, Cheng-Yuan Shao, G. Schwartz, J. H. Bulger kaj aliaj astronomoj de la usona Observatorio Oak Ridge (tiam konata sub la nomo de George R. Agassiz Station) en Harvard (Masaĉuseco).
Nomo
Ĝia nomo honoras la italan-usonan astronomon Luigi Giuseppe Jacchia (1911 - 1996).
Regiono Pwani
Regiono Pwani (Mkoa wa Pwani) estas unu el la regionoj de Tanzanio. Ĝia ĉefurbo estas Kibaha.
Laŭ censo de 2002 la regiono havis loĝantojn. Ĝia areo estas.
Norde la regiono limas al regiono Tanga, sude al regiono Lindi kaj okcidente al regiono Morogoro. Oriente estas la Hinda Oceano kaj la regna ĉefurbo Daresalamo, tri-kvarone ĉirkaŭata de Pŭani.
La regiono estas dividita al ses distriktoj: Bagamoyo, Kibaha, Kisarawe, Rufiji, Mkuranga kaj Mafia. Distrikto Mafia estas insulo en la Hinda Oceano, kiu distancas malpli ol de kontinenta Pwani.
5322 Ghaffari
5322 Ghaffari estas malgranda, ne tre hela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la belga astronomo Henri Debehogne elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la usona-persa matematikisto Abolghassem Ghaffari (1907 — 2013), kiu kreis teknikojn de optimumigo de la trajektorioj Tero - Lunon, novajn analitikajn teknikojn por la ŝanĝoj de interplanedaj trajektorioj, kaj li studis la efikojn de la suna premo de radiado kaj de la ĝenerala relativeco sur la satelitoj en tera orbito.
Vasilij Smislov
Lia ludo estis fama pro gloraj poziciaj dueloj kaj preciza finigo.
Arno Arthur Wachmann
.
Li studis pri astronomio en la Universitato Christian Albrecht de Kijlo kaj tie faris en 1926 sian disertaĵon pri la propraj movoj de la steloj.
En 1927 li dungiĝis en la Observatorio de Hamburgo, en Hamburg-Bergedorf. Tie, kun Arnold Schwassmann li malkovris la periodajn kometojn 29P/Schwassmann-Wachmann, 31P/Schwassmann-Wachmann kaj 73P/Schwassmann-Wachmann.
Li malkovris aŭ kunmalkovris ankaŭ 4 asteroidojn.
Li emeritiĝis en 1969.
La asteroido 1704 Wachmann estas tiel nomata en lia honoro.
Historio de Azio
La historion de Azio oni povas vidi kiel la kolektivan historion de pluraj periferiaj marbordaj regionoj kiel Orienta Azio, Suda Azio kaj la Meza Oriento ligitaj per la interna amaso de la Eŭrazia stepo. Alidire, temas pri la historio de ĉiom da Eŭrazio krom de Eŭropo; estas do Eŭropcentrisma koncepto. Ĉi tiu artikolo konsekvence nur resumas; por pli precizaj informoj vidu tiujn artikolojn.
La marborda periferio estis la hejmo de kelkaj de la plej fruaj konataj civilizacioj de la mondo: ĉiuj el la tri regionoj evoluigis fruajn civilizaciojn ĉirkaŭ fekundaj riveraj valoj. Ĉi tiuj valoj estis fekundaj ĉar la grundo estis riĉa kaj povus porti multajn radikajn kultivaĵojn. La civilizacioj en Mezopotamio, la Indusa Valo kaj Ĉinujo estis tre similaj kaj probable interŝanĝis teknologiojn kaj ideojn kiel matematikon kaj la radon. Aliaj ideoj kiel tiu de skribo probable evoluis unuope en ĉiu areo. Urboj, ŝtatoj kaj poste imperioj evoluis en tiuj malaltaj regionoj.
En la stepa regiono longe loĝis surĉevalaj nomadoj kaj de la centraj stepoj ili povis atingi ĉiujn areojn de Azio. La nordan parton de la kontinento, kovrantan multe da Siberio ankaŭ ne povis aliri la stepaj nomadoj pro la densaj arbaroj kaj pro la tundro. Tiuj areoj en Siberio estis tre maldense loĝataj.
La historio de Azio prezentis gravajn evoluadojn viditajn en aliaj partoj de la mondo, samkiel eventojn kiuj influis tiujn aliajn regionojn. Ĉi tiuj inkluzivigas la komercon de la Silka Vojo, kiu disvastigis kulturojn, lingvojn, religion kaj malsanon dum Afrika-Eŭrazia komerco. Alia grava avanco estis la novaĵo de pulvo en mezepoka Ĉinujo, kiu kaŭzis altnivelan militadon pro la uzo de pafiloj.
Papa trajno
Papa trajno (origine en la pola Pociąg Papieski) estas speciala trajno de serio 14WE (de produkanto Newag), kies celo estas rememorigi al homoj vivon de papo Johano Paŭlo la 2-a. Tiu ĉi speciala trajno iĝis en jaro 2006 laŭ ideo de fervoja kapelano Ryszard Marciniak. Tiu ĉi trajnkompleto havas kompare kun aliaj pecoj de la serio 14WE oran koloron, papan signon kaj latinan skribaĵon "Totus Tuus" (Tuta via - moto de Johano Paŭlo la 2-a). En la trajno estas ekranoj (kiuj servas pro projekciado de filmo pri Johano Paŭlo la 2-a). Maksimuma rapideco estas 110 km/h, kapacito estas 187 homoj, longeco estas 68 metroj kaj maso estas 137 t. Komence la Papa trajno estis uzita je linio inter Wadowice (naskiĝloko de papo Johano Paŭlo la 2-a) kaj Krakovo, sed pro malgranda intereso de homoj uzi trajnon je tiu ĉi linio oni decidiĝis ŝanĝi linion kaj uzi ĝin de septembro 2008 je linio Krakovo - Bielsko-Biała - Žilina. De jaro 2010 la trajno estas uzata ankaŭ je linio inter Krakovo kaj Zakopane.
Historio de Azio
Prahistorio
Templan areon en sudorienta Turkujo ĉe Göbekli Tepe, kun verŝajna dato ĉirkaŭ 10000 a. K., oni vidis kiel la komencon de la kulturo "Novŝtonepoka 1". Tiu ejo estis estigita de nomadaj ĉasistoj-kolektistoj; tion oni scias pro tio ke estas ne konstanta domaro en la proksimaĵoj. Tiu templa ejo estas la plej malnova konata homfarita adorejo. De 8500–8000 a. K. farmantaj komunumoj komencis disvastiĝi al Anatolio, Norda Afriko kaj norda Mezopotamio.
Raporto de arkeologo Rakesh Tewari pri Lahuradewa (Barato) montras novajn C14-datadojn, inter 8000 a. K. kaj 9000 a. K., asociitajn kun rizo, igante Lahuradewa la plej frua novŝtonepoka ejo en tuta Suda Azio.
Papa trajno
Vizito de najbaraj landoj
En septembro 2011 vizitis tiu ĉi trajno Slovakion, Hungarion kaj Ĉeĥion. En Slovakio estis haltejoj en jenaj urboj: Prešov, Košice, Banská Bystrica kaj Štúrovo. En Ĉeĥio estis haltejoj en jenaj urboj: Staré Město u Uherského Hradiště, Olomouc, Hradec Králové, Praha kaj Stará Boleslav.
Historio de Azio
Prahistorio
La prahistoria ejo de Beifudi proksime al Yixian en la provinco Hebejo, en Ĉinujo, enhavas restaĵojn de kulturo samtempa kun la Cishan- kaj Xinglongwa- kulturoj de ĉirkaŭe 7000–8000 a. K., novŝtonepokaj kulturoj oriente de la Taihang-montaro. Tio plenigas arkeologian mankon inter la du Nordĉinaj kulturoj. La totala elkavigita areo estas pli ol 1,200 kvadrataj metroj kaj la kolekto de novŝtonepokaj trovaĵoj ĉe la ejo konsistas je du fazoj.
Kantono Walker (Georgio)
Kantono Walker (angle Walker County) estas kantono de la usona ŝtato Georgio, kreita je la 18-a de decembro, 1833. Laŭ la popolnombrado en 2000, ĝi enhavis 61 053 loĝantojn, kaj en 2005 ĝi enhavis 63 890. La kantona ĉefurbo estas LaFayette (Georgio).
Historio de Azio
Prahistorio
En suda Mezopotamio estis la aluviaj ebenaĵoj de Sumero kaj Elamo. Pro tio ke estis malgranda pluvokvanto, irigaciaj sistemoj estis necesaj. La Ubaida kulturo kulturo viglis ekde 5500 a. K.
Komenco de skriba Historio: la Sumera kulturo ĝis 2500 a. K.
Bilda skribo (antaŭformo de la estonta kojnoskribo) en Mezopotamio ĉe la Sumeranoj aperis inter 3400 kaj 3000 a. K. Tio estas la eko de Historio (almenaŭ rilate al Azio: eble la Egiptaj hieroglifoj eĉ pli malnovas), kie oni ĝenerale povas citi precizajn datojn.
La Sumeranoj vivis en la suda Mezopotamio. Komence ĉiu urbo estis sendependa ŝtato, kiun regis urba reĝo nomata “granda viro” (“Lugal”). La urbestro ankaŭ estis templestro. Tiujn diojn oni adoris: Enlil, Anu-on, Enki-on, Utu-on (sunan virseksan dion), Nana-on (lunan virseksan dion) kaj Inanon (amoran inseksan dion).
Ekde ĉirkaŭe 2800 a. K. malrapide venis Sumeren ŝemidoj.
Ĉirkaŭ 2800 a. K., Mesilim de Kiŝ iĝis la unua ĉiomasumera estro, sed la religia centro ekestis Nipur. Do la politika kaj la religia povoj malsamiĝis. Ekde tiu tempo (2800 – 2500 a. K.) oni konstruis la konatajn ziguratojn, pluretaĝajn templojn.
Bronza Tempo
La ĥalkolitika periodo (aŭ Kupra Tempo) komencis ĉirkaŭ 4500 a. K.; poste la Bronzepoko komencis ĉirkaŭ 3500 a. K., anstataŭigante la Novŝtonepokajn kulturojn.
Hindujo
La Induso-civilizacio estis Bronzepoka civilizacio (3300–1300 a. K.; matura periodo 2600–1900 a. K.), kiu estis centrita plejparte en la okcidenta parto de la Bharata Subkontinento; oni konsideras, ke frua formo de hinduismo estis elfarita de tiu civilizacio. Kelkaj de la grandaj urboj de ĉi tiu civilizacio estas Harapo kaj Mohenĝo-daro, kiuj havis altan nivelon de urba planado kaj de artoj. La proo de la detruo de tiuj regionoj ĉirkaŭ 1700 a. K. diskuteblas, kvankam indicoj sugestas, ke ĝi estis kaŭzita de naturaj katastrofoj (precipe inundoj) kaj de Hindeŭropaj invadantoj. Tiujn invadantojn oni ofte nomas la Arjoj kaj ilia superregado kreis la Vedan civilizon, kiu daŭris ĉirkaŭe de 1500 a. K. al 500 a. K. Dum tiu periodo, la Sanskrita lingvo evoluis kaj la Vedoj estis skribitaj, himnoj kiuj rakontis pri Arjaj dioj kaj militoj. Tio estis la bazo por la Arja religio, kiu poste evoluis je Hinduismo, religio bazita sur la kasta sistemo de klaso (kiu konsistis el la kvar varnoj), sur la brahmana sacerdoceco kaj sur la evoluanta duon-monoteismo.
Sudorienta Azio
Ĉinujo kaj Vjetnamujo estis ankaŭ centroj de metaluzo. La unuajn bronzajn tamburojn, nomitajn la Dong-Son-tamburoj oni malkovris en kaj ĉirkaŭ la Ruĝ-riveraj Deltaj regionoj de Vjetnamujo kaj Suda Ĉinujo. Tiuj rilatas al la antaŭhistoria Dong-Son-Kulturo de Vjetnamujo.
En Ban Chiang, Tajlando, oni trovis bronzajn artefaktojn el 2100 a. K.
En Nyaunggan, Birmo, bronzaj iloj estis elkavigitaj kune de ceramiko kaj ŝtonaj artefaktoj. Datigo estas ankoraŭ nepreciza (3500–500 a. K.).
Mezopotamio
Ĉirkaŭe en 2500 a. K. ekestis la Unua dinastio de Lagaŝ: la ĉefurbo de Sumero ekde tiutempe estis Lagaŝ. De la tempo de la dua Lagaŝa estro, Eanatum, estas la plej malnova historia monumento, la vulturo-steleo. La dinastia fino estas la reĝiĝo de la uzurpisto Urukagino. Kontraŭ tiu revoluciis Lugalzageso de Umao, la lasta Sumera reĝo.
Ĉirkaŭe en 2350 a. K., Sargono anstataŭigis la Sumeran regnon per nova ŝtatego. Tiu iĝis estro de la ĉioma Mezopotamio kaj de partoj de la ĉirkaŭaj regionoj. Tiu konstruis novan ĉefurbon: Akadon.
Ekde 2150 a. K. regis Akadon la Gutianoj. Tiujn foririgis Utuĥengal de Uruk en 2050 a. K.
En 1728 a. K. reĝiĝis en Babilono Hamurabo. Tiu militprenis la aliajn urbojn kaj tiel iĝis ĉiomamezopotamia estro. Hamurabo mortis en 1686 a. K. La sekvaj reĝoj perdis la sudan parton de Mezopotamio, t. e. pli-malpli Sumero. En 1531 a. K. la Hititoj militprenis Babilonon.
George Crumb
George Crumb (* 24-an de oktobro 1929 en Charleston, Okcidenta Virginio - 6-an de februaro 2022) estis usona komponisto.
Historio de Azio
La Asiria Nova Regno
En 729 a. K. la Asiria reĝo Tiglatpilezero la 3-a, jam reĝo de malsuda Mezopotamio, de Sirio, kaj de partoj de Fenicujo kaj de Palestino, iĝis reĝo de Babilono. Tiel Asirio mondapoviĝis.
Sargono la 2-a (reginta inter 722 kaj 705 a. K.) konstruis novan ĉefurbon, Dur-Ŝarukin.
George Crumb
Crumb atingis per uzado de nekutimaj voĉkantaj kaj instrumentaj teknikoj egan riĉecon de sonkoloroj. Li studis ĉe usona komponisto Ross Lee Finney kaj ĉe Boris Blacher en Berlino. Poste li instruis ĉe Universitato de Koloradio en Boulder Kaj ekde 1965 ĝis 1997 ĉe Universitato de Pensilvanio en Filadelfio.
Krom multaj aliaj dekoracioj kaj stipendioj li ricevis en 1968 la Premion Pulitzer por Echoes of Time and the River. La plej multaj el siaj voĉkantaj verkoj – inter ili siaj kvar madrigalkolektoj Madrigals (1965 kaj 1969), Night of the Four Moons (1969) kaj Ancient Voices of Children (1970) – muzikigis versojn de la hispana poeto Federico García Lorca. Lia arĉkvarteto "Black Angels, Thirteen images from the dark land (1970)" por elektrike plifortigitaj instrumentoj povas validi kiel kulmina verko de la nova kvartetliteraturo. En A Haunted Landscape (1984) por elektronike plifortigita piano kaj granda orkestro li generas per uzado de instrumentoj kiel ĉinaj templogongoj, ŝtaltamburoj aŭ zimbalonoj kaj momentoj de silento nekutimajn etosojn.
Historio de Azio
La Asiria Nova Regno
Sanĥerib (704-681 a. K.) detruis Babilonon. Tiu ankaŭ pliegigis Ninivon, igante tion la ĉefa urbo. Tiun mortigis iu en 681 a. K.
La tiua filo Asarhadono (680-669 a. K.) rekonstruis Babilonon. Tiu militprenis Egiptujon; tiam Asirio plej egis. Sed tiu rapide reperdis Egiptujon.
Asurbanipal (668-626 a. K.) ree militprenis Egiptujon, sed ree rapide reperdis tion, pro ke tiu devis kontraŭmiliti revolucion en Babilono. En 648 a. K. tiu militprenis Babilonon.
La Babilona Nova Imperio
Post la morto de la Asiria reĝo Asurbanipal (626 a. K.), Nabopolasaro de Babilono militprenis kaj detruis ĉiujn Asiriajn urbojn, kun helpo de Kjaksaro de Medujo. Nabopolasaro regis Mezopotamion, Sirion kaj Palestinon inter 625 kaj 605 a. K.
Ekde la Persa imperio
La Aĥemenida dinastio de la Persa imperio, fondita de Kiro la 2-a, regis areon de Helenujo kaj de Turkujo al la Induso kaj al Centra Azio inter la 6-a kaj 4-a jarcentoj a. K. Persa politiko inkluzivis toleremon por aliaj kulturoj, tre centran registaron kaj gravajn infrastrukturajn evoluigojn. Poste, sub Dario la Granda, la teritoriojn oni enigis, burokratismon evoluigis, al la nobeloj asignis militistajn poziciojn, impostan kolekton zorgeme organizis kaj spionojn uzis por certigi la lojalecon de regionaj oficialuloj.
La persa Imperio estis sukcesa pri establi pacon kaj stabilecon en Okcidenta Azio kaj havis gravan influon pri arto, pri politiko (influante Helenismajn gvidantojn) kaj pri religio.
Aleksandro la Granda konkeris tiun imperion en la 4-a jarcento a. K., kreante la nelongan Helenisman periodon. Li estis nekapabla establi stabilecon kaj post lia morto, Persujo rompis je malgrandaj, malfortaj dinastioj inkluzivantaj la Seleŭkidan Imperion, sekvitan de la Parta Imperio. Je la fino de la "Klasika epoko", Persujo estis restabiligita je la Sasanida Imperio, ankaŭ konata kiel la dua persa Imperio.
La Roma Imperio poste kontrolis partojn de Okcidenta Azio. La Seleŭkida, Parta kaj Sasanida dinastioj de Persujo superregis Okcidentan Azion dum jarcentoj.
Bharato
La Maŭrjan kaj Guptan imperiojn oni nomas la Ora Aĝo de Bharato; ili estis markitaj de multaj inventaĵoj kaj eltrovoj en scienco, teknologio, arto, religio, kaj filozofio, kiuj kristaligis la elementojn de tio, kio estas ĝenerale konata kiel Bharata kulturo. La religioj hinduismo kaj budhismo, kiuj komenciĝis en la Bharata subkontinento, estis grava influo por Suda, Orienta kaj Sudorienta Azio.
Zhou-Dinastio
Sed ĉirkaŭ 500 a. K., ĝia politika stabileco komencis malpliiĝi pro ripetaj nomadaj trudeniroj kaj interna konflikto pro la batalantaj princoj kaj familioj. Tio estis malpliigita de la multaj filozofiaj movadoj, komencantaj kun la vivo de Konfuceo. Liaj filozofiaj skriboj (nomataj Konfuceismo) koncerne al la respekto de plejaĝuloj kaj de la ŝtato poste estis popole uzitaj sub la Han-Dinastio. Cetere, la konceptoj de Laozio pri Taoismo, inkluzivantaj Jinon kaj Jangon kaj la denaskan duecon kaj ekvilibron de naturo kaj de la universo, iĝis populara dum tiu periodo. Tamen, la Zhou-Dinastio poste disfalis kiam la lokaj nobeloj komencis akiri pli da potenco kaj ilia konflikto estigis la Militŝtatan periodon, de 402 a. K. al 201 a. K.
Qin-Dinastio
Unu gvidanto poste venis supren, Qin Shi Huang (ĉine: 始皇帝, pinyin: Shǐ Huángdì), kiu venkis la lastan Zhou-reĝon kaj establis la Qin-dinastion. La Qin-Dinastio (ĉine: 秦朝; pinyin: Qín Cháo) estis la unua reganta dinastio de Imperia Ĉinujo; ĝi daŭris de 221 al 207 a. K. La nova Imperiestro aboliciis la feŭdan sistemon kaj rekte nomumis burokration, kiu devu fidi je li por potenco. La Imperiaj fortoj de Huang disbatis ajnan regionan reziston kaj ili antaŭenigis la ĉinan imperion vastigante ĝin al la Sudĉina Maro kaj al norda Vjetnamujo. Pli granda organizado alportis unuforman impostan sistemon, nacian censon, reguligitan vojan konstruaĵon (kaj ĉaran larĝon), normajn mezurojn, norman monon kaj oficialan skriban kaj parolitan lingvon. Pli foraj reformoj inkluzivis novajn irigaciajn projektojn, la instigon de silka fabrikado, kaj (plej fame) la ekkonstruon de la Granda Muro de Ĉinujo — desegnitan por teni ekstere la nomadajn invadantojn kiuj konstante turmentis la Ĉinojn. Tamen, Shi Huang estis fifama pro lia tiraneco: tiu devigis laboristojn konstrui la Muron, ordonis pezajn impostojn kaj severe punis ĉiujn kiuj oponis lin. Li subpremis Konfuceanojn kaj instigis Leĝismon, la ideon ke homoj estis fundamente malbonaj kaj ke forta registaro estis necesa por kontroli ilin. Leĝismo estis inspirita de realismaj, logikaj vidoj kaj malakceptis la plezurojn de edukita konversacion kiel frivolajn. Ĉio ĉi igis Shi Huang ekstreme nepopulara ĉe la homoj. Kiam la Qin-imperiestroj komencis malfortiĝi, diversaj frakcioj ekbatalis por kontroli Ĉinujon.
Han-Dinastio
La Han-Dinastio (simpligita ĉina: 汉朝; tradicia ĉina: 漢朝; pinyin: Hàn Cháo ; 206 a. K. – 220 p. K.) estis la dua imperia dinastio de Ĉinujo, antaŭirita de la Qin-Dinastio kaj postirita de la Tri reĝlandoj (220–265). Kvarjarcentan, la periodon de la Han-Dinastio oni konsideras ora aĝo en la Ĉina historio. Unu el la plej grandaj imperiestroj de la Han-Dinastio, Wu Di, establis pacon en Ĉinujo. Ĝis ĉi-tempe, la plimulta etna grupo de Ĉinujo nomas sin la "Han-popolo". La Han-Dinastio estis establita kiam du kamparanoj sukcesis altiĝi kontraŭ la grave pli malforta posteulo de Shi Huang. La nova Han-registaro retenis la centralecon kaj burokratismon de la Qin-dinastio, sed tre reduktis la subpremon viditan antaŭe. Ili vastigis ilian teritorion en Koreujo, en Vjetnamujo kaj en Centra Azio, kreante eĉ pli grandan imperion ol la Qin-dinastio.
Postklasika historio
Dum "Mezepoko", la epoko inter la klasika ("ora") aĝo kaj la moderna tempo, la Aziaj imperioj plu vastiĝis per komerco, migrado kaj konkeroj de najbaraj areoj. Pulvo estis ĝenerale uzita ekde la 11-a jarcento kaj oni ekpresis per moveblaj tipoj ĉirkaŭ samtempe. Budhismo, Taoismo, kaj Konfuceismo estis la superregaj filozofioj de Orienta Azio dum "mezepoko".
Islama Okcidentazio
Komence de la Postklasika epoko en 500, Okcidenta Azio estis apartigita je malgrandaj, malfortaj ŝtatoj; la du plej eminentaj estis la Sasanida Imperio en Persujo (ĉi-tempa Irano) kaj la Bizanca Imperio en ĉi-tempa Turkujo. En la Araba duoninsulo (nun plejparte Sauda Arabio), la nomadaj Beduenaj triboj superregis la dezerton, kie ili adoris idolojn kaj restis en malgrandaj klanoj ligitaj kune per parenceco. Urbigo kaj agrikulturo estis tre limhavaj, krom en kelkaj regionoj proksime al la marbordo. Mekao kaj Medino estis du el tiuj urboj, kiuj estis gravaj naboj por komerco inter Afriko kaj Eŭrazio. Tiu komerco estis centra por urbo-vivo, kie plejparto de loĝantoj estis negocistoj.
De 613 ĝis 630, Mohamedo estigis kaj vastigis Islamon en la Araba dezerto. Poste tiu unuigis la tribojn je Islama imperio, regata de religia kaj politika estro, la kalifo.
La islama Kaliflando kaj aliaj islamaj ŝtatoj transprenis Okcidentan Azion, la Kaŭkazon kaj Centran Azion dum la islamaj konkeroj de la 7-a jarcento kaj poste vastiĝis en la Bharata subkontinento kaj en la Malaja insularo.
Bharato
La Bharata frua Postklasiko, de 600 al 1200, estas difinita per regionaj reĝlandoj kaj kultura diverseco. Kiam Harŝo de Kannauj, kiu regis multe de la Ganga Ebenaĵo de 606 al 647, provis vastigi sian imperion suden, li estis venkita de la Ĉalukja reganto de la Dekano. Kiam lia postulo provis vastigi sian imperion oriente, li estis venkita de la Pala reĝo de Bengalo. Kiam la Ĉalukjoj provis vastigi sian imperion suden, ili estis venkitaj de la Palavoj de pli fora sudo, kiujn oponis la Pandjoj kaj la Ĉoloj de eĉ pli fora sudo. Neniu reganto de tiu periodo estis kapabla krei imperion kaj konsekvence kontroli landojn tre pretere sia kerna regiono. Dum tiu tempo, paŝtistaj loĝantaroj, kies lando estis malplenigita por fari vojon al la kreskanta agrikultura ekonomio estis akomoditaj ene de kasta socio, kiel estis novaj ne-tradiciaj regantaj klasoj.
Ĉinujo
Postklasika Ĉinujo vidis la altiĝon kaj falon de la Sui-, Tang-, Song- kaj Yuan-dinastioj kaj sekve plibonigojn en ĝia burokratismo, la disvastiĝon de budhismo kaj la alveno de Novkonfuceismo. La postklasika estis nesuperita epoko por ĉina ceramiko kaj pentraĵo. Kelkaj de la pluekzistantaj konstruaĵoj de tiu epoko estas la Granda Suda Krado en Todaiji (Japanujo) kaj la Tien-ning-Templo en Pekino.
Japanujo
Dum tiu periodo en Japanujo okazis la procezo de ĉinigo : la eniro de ĉinaj kulturaj kaj politikaj ideoj. Japanujo ĉiniĝis plejparte pro ke la imperiestro kaj aliaj gvidantoj dum tiu tempo estis plejparte similaj je la burokratismo de Ĉinujo. La gravaj influoj, kiun Ĉinujo havis je tiu regiono, estis la disvastiĝo de Konficeismo kaj de budhismo kaj la establo de burokratismo (kvankam povis okazi trofavoremo por la riĉaj). En Japanujo, dum tiuj pli lastaj postklasikaj jarcentoj, oni revenis al la tradicia Ŝintoa kredo, kaj daŭris la populareco de Zena budhismo.
Mezepoka Japanujo estas markita de la komenco de la Asuka-epoko. Dum tiu tempo, la Jamato-dinastio estis establita, kune de la komenco de registrita japana historio kaj kun ĉefurbo en la suda Nara regiono. En 600, la Japanoj sendis ilian unuan diplomatian mision al Ĉinujo, katalizante la procezon de adopto de ĉina kulturo. La Jamatoj establis ilian potencon kun ĉin-bazita burokratismo kaj instigis la disvastiĝon de budhismo, trovita en Ĉinujo. La lasta estis atingita precipe per la konstruo de budhismaj temploj en urboj kaj en la kamparo.