cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Leszek Czarnobaj
Esperanto
La 30an de marto 2016 Leszek Czarnobaj renkontiĝis en Sztum kun la prezidanto de Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto Eduardo Kozyra, Helena Biskup (E-amatora aktorino kiu prezentis jam en kelkdeko da urboj la monologon "Doktoro Esperanto" de Mario Migliucci) kaj Krystian Zdziennicki loka ano de EDE-Pollando en Sztum (li organizis tie la Senatan E-ekspozicion). Dum la renkontiĝo Senatano dankis al EDE-Pollando pro la gratul-letero kiun li ricevis okaze de la venko en la parlamentaj balotoj en oktobro 2015 en la regiono Kwidzyn, Sztum, Malbork kaj Nowy Dwór Gdański, parte ankaŭ danke al la voĉoj de la lokaj esperantistoj. Dum la renkontiĝo la Senatano promesis kunfondi la Parlamentan Grupon Apogantan Esperanton (PGAE) en la nuna ofic-periodo de Pola Parlamento, li ankaŭ faris proponon, ke dum la inaŭgura kunsido de la PGAE en Pola Parlamentejo Helena Biskup prezentu al Senatanoj kaj Sejmanoj la monologon "Doktoro Esperanto".
La 13an de decembro 2016 okazis la unua kunsido de Parlamenta Grupo de la Lingvo Esperanto (PGLE) en kiu partoprenis Anna Wasilewska kaj kvin aliaj parlamentanoj el la 13 aliĝinta al la Grupo. Jen unu el la decidoj de la kunsido: La Zamenhofa Tago en Pola Parlamento - venontjare la 15an de decembro 2017, do en la jaro en kiu UNESKO honorigas Ludovikon Zamenhof pro la 100-jara datreveno de la morto de nia Majstro. Tian proponon al Pola Parlamento faris la novkreita Parlamenta Grupo de la Lingvo Esperanto (PGLE) dum sia unua kunsido, fakte proponis ĝin Andrzej Maciejewski - parlamentano de klubo de Paweł Kukiz. Prezidantino de la Grupo estis elektita Anna Wasilewska el partio Civitana Platformo kaj Vic-Prezidanto estis elektita Krzysztof Truskolaski kaj 3 aliaj vic-prezidantoj, do po unu el ĉiuj aliaj partioj. Aktuale estas en la Grupo 13 parlamentanoj (sejmanoj kaj senatanoj) kaj la kunsidon partoprenis du esperantistoj kiuj konvinkis la parlamentanojn por krei la Grupon t.e. Eduardo Kozyra el Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto kaj Mariano Zdankowski el Varmia-Mazuria Esperanto-Societo.
La 9an de februaro 2017 li partoprenis en la 4-a kunsido de Parlamenta Grupo de la Lingvo Esperanto (PGLE) kiun gvidis la Prezidantino de PGLE Anna Wasilewska. Tio jam estis la kvara laborsesio. Hungara gasto Laszlo Szilvasi prelegis historie pri la situacio de Esperanto en Hungario de la 1966, pri la juro, leĝoj, datumoj, spertoj kaj pri la nuna stato de E-o. La dua gasto la Honora Konsulo de Respubliko Peruo Kajetan Pyrzyński prelegis pri la enkonduko de Esperanto en ok klasoj de la Elementa Lernejo n-ro 7 en Poznano (Pollando), la projekto daŭras jam du jaroj. Ĉeestis ankaŭ Prezidanto de Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto Eduardo Kozyra kaj Eks-Prezidanto de Varmia-Mazuria Esperanto-Societo Marian Zdankowski. Eduardo Kozyra nome de d-ro Robert Biedroń Urbestro de Słupsk (Pollando) invitis parlamentanojn al la inaŭguro de la Zamenhofa Jaro en Slupsko kiu okazos la 24-an de aprilo 2017 en Urbodomo de Slupsko - tiam okazos i.a. la oficiala malfermo de E-ekspozicio "130 JAROJ de ESPERANTO". Partoprenis la kunsidon i.a. parlamentanoj Paweł Bejda (el Pola Popola Partio), Andrzej Maciejewski (el la parlamenta klubo Kukiz'15 de Paweł Kukiz) kaj senatano Leszek Czarnobaj (el Civitana Platformo). Por la sekvonta kunsido de PGLE estis invititaj prof. d-ro habil. Edmund Wittbrodt, la antaŭa Prezidanto de PGLE (dum la jaroj 2012-2015) kaj i.a. prof. Xie Nong - rektoro de la Privata Ekonomia Universitato en Pekino..
Anna Wasilewska - Prezidantino de Parlamenta Grupo de la Lingvo Esperanto (PGLE) estas la aŭtorino de la projekto de la rezolucio de Pola Parlamento (Sejmo) - kaj danke al ŝi la 7an de aprilo 2017 Pola Parlamento unuanime per aklamo akceptis la rezolucion pri la memorigo de la 100a datreveno de la morto de Ludoviko Zamenhof .
Brupoluo
Brupoluo aŭ brupoluado, konata ankaŭ kiel media bruo aŭ sonpoluado, estas la propagado de bruo kun damaĝa efiko sur la agado ĉu de homoj ĉu de animala vivo. La fonto de eksterdoma bruo tutmonde estas okazigita ĉefe de maŝinoj, transporto kaj propagosistemoj. Malkonvena urboplanado povas okazigi bruan disvastigon aŭ poluadon, apudaj industriaj kaj loĝejaj konstruaĵoj povas rezulti en brupoluado ĝena en loĝejaj areoj. Kelkaj el ĉefaj fontoj de bruo en loĝejaj areoj estas laŭta muziko, transporto (trafiko, fervojo, aviadiloj ktp.), gazontondiloj, konstruado, elektraj generatoroj, eksplodoj, sonoriloj, pirotekniko kaj personoj. Dokumentitaj problemoj asociaj kun la urbomedia bruo estas tiom antikvaj kiom la antikva Romo. Bruo estas mezurita en decibeloj (dB). Brupoluado asocia kun hejmaj elektrogeneratoroj estas aperinta medidegradado en multaj disvolviĝantaj landoj. La averaĝa brunivelo de 97.60 dB superis la valoron taksitan fare de la MOS de 50 dB permesitaj por loĝejaj areoj. Esplorado sugestas, ke brupoluado estas la plej alta en areoj de malriĉuloj kaj rasaj minoritatoj.
Leszek Czarnobaj
Vidu
la Parlamenta Grupo de la Lingvo Esperanto (PGLE)
Brupoluo
Altaj bruniveloj povas kontribui al efiko sur la kardiovaskula sistemo en homoj kaj pliigo de koronariarteria malsano. En animaloj, bruo povas pliigi la riskon de morto per modifo de predantokonduto aŭ predodetektado kaj evito aŭ malhelpo de reproduktado kaj navigado, kaj kontribuas al permanenta perdo de aŭdkapablo. Dum la plej aĝaj povas havi korproblemojn pro la bruo, laŭ la Monda Organizaĵo pri Sano, infanoj estas speciale vundeblaj al bruo, kaj la efiko kiun bruo povas havi al infanoj estas permanenta. Bruo metas seriozan minacon al la fizika kaj psikologia sano de infanoj, kaj povas negative malhelpi la lernokapablon kaj konduton de infanoj.
Ŝĉaslive
Ŝĉaslive, ukraine Щасливе, rutene Серенчово [serwnĉovo], ruse Счастливое [sĉastlivoe], hungare Szerencsfalva [serenĉfalva], slovake Serenčovce estas ne memstara vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto Mukaĉeve, en municipo de Kopinivci.
Vilmos Dobai
Vilmos Dobai [vilmoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Dobai Vilmos estis hungara reĝisoro. Lia origina familia nomo estis Deutsch.
Ŝĉaslive
Historio
Ĝis Traktato de Trianon Szerencsfalva apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris sendependan respublikon Karpata Ukrainio. Poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Ŝĉaslive. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.
Vilmos Dobai
Vilmos Dobai naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto.
NGC 5271
NGC 5271 (aliaj indikoj — MCG 5-32-65, ZWG 161.120, PGC 48477) estas galaksio en konstelacio Ĉashundoj.
Vilmos Dobai
Biografio
Vilmos Dobai devenis el juda familio. Li frekventis judan gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris reĝisoran diplomon en Teatra Akademio en 1952. Lia ĉefa instruisto estis Kálmán Nádasdy. Li komencis sian reĝisoran karieron post la diplomo en Teatro de Kecskemét. Liaj sekvaj teatraj stacioj estis: Li estis unu el la fondintoj de universitata teatro en Budapeŝto en 1961, samloke li estis ties arta gvidanto 5 jarojn. Depost 1974 li estis reĝisoro laŭvice en la Hungara Radio, Nacia Teatro (Budapeŝto), Teatro Radnóti, sed tiutempe li reĝisoradis ankaŭ en la menciita radio. Li ricevis 5 premiojn inter 1966-1998.
Pedralbes
Pedralbes estas kvartalo de la urbo Barcelono, en Katalunio; Ĝi formas parton de la disktrikto de "Les Corts". Ĝia loĝantaro havas altan aĉetpovon, speciale en Avenuo Pearson. En tiu kvartalo troviĝas la Konsulejo de Usono kaj rezidejoj de miliarduloj. En la jaroj 1940 kaj 1950, la Cirkvito de Pedralbes estis uzata kiel kurejo de aŭtomobiloj kaj motorcikloj.
NGC 5271
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
György Schulpe
György Schulpe [djordj ŝulpe], laŭ hungarlingve kutima nomordo Schulpe György estis hungara verkisto, tradukisto, pioniro de la sociologio. György Schulpe naskiĝis la en Törökkanizsa (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Novi Kneĵevac en Serbio), li mortis la  en Bratislavo (Ĉeĥoslovakio).
Biografio
György Schulpe devenis de riĉa aristokrata familio. En 1885 la familio translokiĝis al Pozono, kie la juna Schulpe studis en Reĝa Jura Akademio (Pozono) (1885–1889), poste en Germana Regno, kie li doktoriĝis el juro. Kiel junulo, li malkovris sian verkistan kaj tradukistan talentojn hungare kaj germane. Li ankaŭ zorgis pri socialaj problemoj de laboristoj. Li fondis sanan, malmultekostan loĝkolonion kun 700 loĝejoj, infanĝardeno, lernejo, biblioteko, preĝejo, hospitalo. La kolonio estis nomita laŭ li ekde 1904 kaj servis kiel modelo. Intertempe li studvojaĝis en tuta Eŭropo en periodo 1890-1898. Li ricevis plurajn ŝtatajn premiojn.
Pedralbes
Monaĥejo de Pedralbes
La kvartalo ŝuldas sian nomon al la monaĥejo de Klaraninaj monaĥinoj fondita en 1326 fare de la reĝino Elisenda de Montcada. En 1367 ĝi estis konfidita al la Konsilio de Cent.
Lokita okcidente de la urbo Barcelono, en areo kiu apartenis al la malnova urbo Sarriá kiu estas hodiaŭ samnoma kvartalo, ĝi konsistas el duetaĝa klostro (14-a kaj 15-a jc) kaj preĝejo (14-a jc) kun unu navo kaj kapeloj inter kontraŭfortoj, atribuita al Berenguer de Montagut; ĝi konsistigas reprezentan verkon de kataluna gotiko. Ĝi entenas gravajn artverkojn kiel la pentra dekoracio de la kapelo de San Miguel, verko de Ferrer Bassa (1346), kaj la duobla tombo de la fondintino.
Iuj spacoj de la monaĥejo estis renovigitaj en 1992-1993 por gastigi kolekton de antikvaj pentraĵoj de la Muzeo Thyssen-Bornemisza de Madrido. La malkresko de la publiko kaj la kulmino de la reformo de la MNAC (Museo Nacional de Arte de Cataluña) de Barcelono kondukis al rekonsidero de la interkonsento, tiel ke tiuj pentraĵoj estis translokitaj al la menciita nacia muzeo.
Instruado
La ĉefa kampuso de la Franca Liceo de Barcelono estas en Pedralbes.
Sho Miyasaka
Sho Miyasaka (宮坂 翔, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Tokyo Verdy.
Marie Curie
Maria Salomea SKŁODOWSKA-CURIE, aŭ mallongnome Marie Curie, esperantigite Mario KURIO (naskiĝis la en Varsovio, mortis la  en Sancellemoz) estis pola-franca sciencisto pri fiziko kaj kemio, kiu estis pioniro en la studo de radioaktiveco. Ŝi estis la unua virino kiu gajnis la Nobel-premion kaj la unua persono kiu dufoje gajnis tiun premion: en 1903 ŝi gajnis la Nobel-premion pri fiziko (kune kun sia edzo Pierre Curie kaj kun kolega sciencisto Henri Becquerel) pro siaj esploroj pri la fenomeno de radiado, kaj en 1911 ŝi gajnis la Nobel-premion pri Kemio pro malkovro de radiumo kaj polonio, kaj por sia esplorstudado de radiumo.
En la jaro 1891 Curie venis al Parizo por studi natursciencon en la Universitato Sorbono, kie ŝi en 1906 kiel unua virino fariĝis profesoro.
Kune kun sia edzo Pierre Curie Curie esploris "radiantajn" materialojn kaj uzis kiel unua persono en la historio la nocion radioaktiva. En la jaro 1903 ŝi kune kun sia edzo kaj la franca fizikisto Antoine Henri Becquerel ricevis la Nobel-Premion pri Fiziko. En la jaro 1911 Curie ricevis la Nobel-Premion pri Kemio: pro la malkovro de la kemiaj elementoj radiumo kaj polonio (tiu lasta nomita laŭ ŝia devena lando). Ŝi estas la sola virino, kiu ricevis du Nobel-Premiojn, la sola homo, kiu ricevis du malsam-fakajn sciencajn Nobel-Premiojn kaj unu el nur du homoj, kiuj ricevis du malsam-fakajn Nobel-Premiojn (la alia estas Linus Pauling, kiu ricevis kemian kaj pacan premiojn).
La 4-an de julio 1934 Curie mortis pro kancero, akirita pro la multjara laboro kun radioaktivaj substancoj. En 1995 ŝi iĝis la unua virino kiu estis entombigita pro siaj propraj meritoj en la Panteono de Parizo.
Malgraŭ siaj sukcesoj Curie devis batali kontraŭ la malamikeco de reakciuloj pro esti virino kaj fremda. Tiel ŝi ne estis akceptita en la Akademion pri Scienco kaj estis atakita per eksterordinara malvolemo de la grupo "Franca Agado", eĉ oni klopodis serĉi judan avon al ŝi por akrigi la polemikon. Curie estis apogata de liberaluloj, feministoj kaj kontraŭklerikaluloj. Ŝi estis la unua virina profesoro en la pariza universitato Sorbono.
Komencaj jaroj
Curie naskiĝis kiel Maria Salomea Skłodowska [ˈmarja salɔˈmɛa skwɔˈdɔfska] en Varsovio, tiam parto de la Rusia Imperio, kiel kvina kaj plej juna filo de instruistoj Bronisława, naske Boguska, kaj Władysław Skłodowski. La pli aĝaj gefratoj de Maria estis: Zofia (naskiĝis en 1862), Józef (1863), Bronisława (1865) kaj Helena (1866).
Kaj el patraj kaj el patrinaj flankoj, la familio estis perdintaj siajn riĉojn pro la patriotaj engaĝiĝoj en la polaj naciaj insurekcioj cele al restaŭrado de la pola sendependeco (la plej ĵusa estis la Januara Ribelo de 1863–65). Tiu kondamnis la venontan generacion, inklude Marian, ŝiajn pli aĝajn fratinojn kaj ŝian fraton, al malfacila lukto por antaŭeniri en vivo.
La patro estis poste maldungita fare de rusaj kontrolistoj pro siaj por-polaj sentoj kaj devigita preni sub-pagatajn postenojn. La familio ankaŭ perdis monon pro malbona investo kaj poste elektis kompletigi sian enspezon gastigante knabojn en la domo. La patrino de Maria Curie funkciigis prestiĝan Varsovian loĝlernejon por knabinoj; ŝi abdikis de la pozicio post kiam Maria estis naskita. Ŝi mortis pro tuberkulozo en majo 1878, kiam Maria estis dek jarojn aĝa. Malpli ol tri jarojn pli frue, ankaŭ la plej maljuna fratino de Maria, nome Zofia, mortis pro tifo kontaĝita de pensionano.
La patro de Maria Curie estis ateisto; ŝia patrino devota katoliko. La mortoj de la patrino kaj fratino de Maria igis ŝin prirezigni katolikismon kaj iĝi agnostika.
Kiam Curie estis dekjaraĝa, ŝi komencis ĉeesti la loĝlernejon de J. Sikorska. Poste ŝi studis en gimnazio por knabinoj, ĉe kio ŝi gradiĝis la 12-an de junio 1883 per ora medalo. Post kolapso, eventuale pro deprimo, ŝi pasigis la sekvan jaron en la kamparo kun parencoj de sia patro kaj la venontan jaron kun sia patro en Varsovio, kie ŝi faris iun konsilstudon. Nekapabla rekrutiĝi en regula institucio de alteduko ĉar ŝi estis virino, ŝi kaj ŝia fratino Bronisława iĝis engaĝitaj ĉe la sekreta Fluganta Universitato, nome pola patriota institucio de pli alta lernado kiu allasis virinstudentojn. Maria faris interkonsenton kun sia fratino, Bronisława, ke ŝi donu sian monhelpon dum la medicinstudoj de Bronisława en Parizo, en interŝanĝo por simila helpo du jarojn poste. Lige kun tio, Maria prenis postenon kiel guvernistino (infanedukistino): unue kiel hejma tutoro en Varsovio; poste dum du jaroj kiel guvernistino en Szczuki ĉe terposeda familio, la Żorawskis, kiuj estis parencoj de ŝia patro. Laborante por ĉi-lasta familio, ŝi enamiĝis al ilia filo, Kazimierz Żorawski, estonta eminenta matematikisto. Liaj gepatroj malaprobis la ideon ke li geedziĝu kun la malriĉega parencino kaj Kazimierz estis nekapabla kontraŭbatali ilin. La perdo fare de Maria de la rilato kun Żorawski estis tragedia por ambaŭ. Li baldaŭ gajnis doktorecon kaj okupiĝis pri akademia kariero kiel matematikisto, iĝante profesoro kaj rektoro de la Jagelona Universitato en Krakovo. Kiel maljunulo kaj matematika profesoro ĉe la Varsovia Politeknikejo, li sidos kontemple antaŭ la statuo de Maria Skłodowska kiu estis starigita en 1935 antaŭ la Instituto Curie kiun ŝi fondis en 1932.
Komence de 1890, Bronisława – kiu kelkajn monatojn pli frue geedziĝis kun Kazimierz Dłuski, nome pola kuracisto kaj socia kaj politika aktivulo – invitis Maria'n por kunigi ilin en Parizo. Maria dekomence malakceptis ĉar ŝi ne povis havigi la universitatajn lernokotizon; ŝi bezonis jaron kaj duonon pli longe por kolekti la necesan financon. Ŝi estis helpita de sia patro, kiu povis certigi pli enspezigan pozicion denove. Ĉiun tiun tempon ŝi daŭrigis eduki sin mem legante librojn, interŝanĝante leterojn kaj ŝi mem lernis aŭtodidakte. Frue en 1889 ŝi revenis hejmen al sia patro en Varsovio. Ŝi daŭre laboris kiel guvernistino kaj restis tie ĝis fino de 1891. Ŝi tiam daŭre mem lernis aŭtodidakte kaj komencis studi en la Fluganta Universitato kaj komencis sian praktikan sciencan trejnadon (1890–91) en kemia laboratorio ĉe la Muzeo de Industrio kaj Agrikulturo en Krakowskie Przedmieście 66, proksime de la Varsovia Malnova Urbo. La laboratorio estis prizorgita fare de ŝia kuzo Józef Boguski, kiu estis asistanto en Sankt-Peterburgo de la eminenta rusia kemiisto Dmitrij Mendelejev kaj kemiisto Napoleon Milicer kiu estis kunlaboranto de Robert Bunsen (fama germana sciencisto, malkovrinto de la kemiaj elementoj cezio kaj rubidio). Ĝuste tiuj sciencistoj instruis al Maria kemian analizon, tie akiritan scion poste en Francio ŝi profitis en la apartigado (kemia analizo) de radiumo kaj polonio.
Nova vivo en Parizo
Fine de 1891, ŝi lasis Pollandon kaj iris al Francio. En Parizo, Maria (aŭ Marie, kiel ŝi estos konata en Francio) kaj por mallonge ŝi trovis hejmon ĉe sia fratino kaj bofrato antaŭ lui mansardon proksime al la universitato, en la Latina Kvartalo kaj pluigis siajn studojn de fiziko, kemio kaj matematiko en la Universitato de Parizo, kien ŝi aliĝis fine de 1891. Ŝi vivtenis sin el siaj malabundaj rimedoj kaj akiris varmon dum la malvarmaj vintrojn vestante ĉiujn vestojn kiujn ŝi havis. Ŝi centriĝis tiom en siaj studoj ke ŝi foje forgesis manĝi.
Skłodowska studis dumtage kaj instruis vespere, tiel apenaŭ vivtenante sin. En 1893, ŝi ricevis gradigon en fiziko kaj eklaboris en industria laboratorio de profesoro Gabriel Lippmann. Dume, ŝi plue studis en la Universitato de Parizo kaj kun helpo de kolegoj ŝi povis atingi duan gradigon en 1894. Fontoj varias pri la fako de ŝia dua gradigo. Tadeusz Estreicher, en ĉapitro de la Polski słownik biograficzny el 1938, skribis ke ŝia dua gradigo estis pri kemio, kvankam multaj fontoj erare asertas, ke ŝi atingis gradigon en matematiko.
Skłodowska komencis sian sciencan karieron en Parizo per esplorado pri la magnetaj propraĵoj de diversaj ŝtaloj, komisiita de la Societo por Kuraĝigo al la Nacia Industrio (Société d'encouragement pour l'industrie nationale). Tiun saman jaron Pierre Curie eniris en ŝia vivo; estis ilia reciproka intereso en naturaj sciencoj kio kunigis ilin. Pierre Curie estis instruisto en la Lernejo de Fiziko kaj Kemio, la École supérieure de physique et de chimie industrielles de la ville de Paris (ESPCI). Ili estis prezentitaj de la pola fizikisto, profesoro Józef Wierusz-Kowalski, kiu sciis, ke ŝi estis serĉante pli grandan laboratorian lokon, io al kio Wierusz-Kowalski pensis, ke Pierre Curie havis aliron. Kvankam Curie ne havis grandan laboratorion, li povis trovi lokon por Skłodowska kie ŝi kapablis eklabori.
Ilia komuna pasio por scienco alproksimigis ilin kaj ili ekdisvolvigis sentojn unu por alia. Finfine Pierre Curie proponis geedzigon, sed dekomence Skłodowska ne akceptis ĉar ŝi ankoraŭ estis planinta reveni al sia lando. Curie, tamen, deklaris, ke li estas preta translokiĝi kun ŝi al Pollando, eĉ se tio rezultis en esti limigita al instruado de la franca. Dume, dum la somera feriaro de 1894, Skłodowska revenis al Varsovio, kie ŝi vizitis sian familion. Ŝi estis ankoraŭ laboranta sub la iluzio ke ŝi povos labori en sia elektita fako en Pollando, sed ŝi ne atingis postenon en la Krakova Universitato ĉar ŝi estis virino. Letero el Pierre Curie konvinkis ŝin reveni al Parizo por klopodi doktorigon. Pro insisto de Skłodowska, Curie redaktis sian informon pri esplorado pri magnetismo kaj ricevis sian propran doktorigon en marto 1895; li estis ankaŭ promociita al profesoreco en la altlernejo. Tiutempa ŝerco nomis Skłodowska "la plej granda malkovro de Pierre." La 26-an de julio 1895 ili geedziĝis en Sceaux (Seine); kaj neniu deziris religian servon. La malhelblua vesto de Curie, vestita anstataŭ nupta vesto, utilos al ŝi dum multaj jaroj kiel laboratoria vesto. Ili kunhavis du hobiojn: longaj biciklaj veturoj, kaj vojaĝoj eksterlanden, kio plie alproksimigis ilin. En Pierre, Marie estis trovinta novan amon, partneron, kaj sciencistan kunlaboranton de kiu ŝi dependis.
Novaj elementoj
En 1895 Wilhelm Roentgen malkovris la ekziston de Ikso-radioj, kvankam la mekanismo malantaŭ ties produktado ne estis ankoraŭ komprenita. En 1896, Henri Becquerel malkovris, ke saloj el uranio elsendis radiojn kiuj similis al Ikso-radioj en sia penetranta energio. Li pruvis, ke tiu radiado, malkiel fosforesko, ne dependis el ekstera fonto de energio sed ŝajnis eliri spontane el uranio mem. Influita de tiuj du gravaj malkovroj, Curie decidis rigardi al uraniaj radioj kiel ebla esplorkampo por disertacio.
Curie uzis plinovigan teknikon por esplori montraĵojn. Dekkvin jarojn pli frue, ŝia edzo kaj lia frato estis disvolviginta version de la elektrometro, nome sensiva aparato por mezuri elektran ŝargon. Uzante la elektrometron de sia edzo, ŝi malkovris, ke la uraniaj radioj okazigas, ke la aero ĉirkaŭ montraĵo portas elektron. Uzante tiun teknikon, ŝia unua rezulto estas la trovo, ke la agado de la uraniaj komponantoj dependis nur el la kvanto de uranio ĉeestanta. Ŝi hipotezis, ke la radiado ne estis la rezulto de ia interagado de molekuloj, sed devas veni el la atomo mem. Tiu hipotezo estis grava paŝo por malkcepti la ĝistiaman koncepton ke atomoj estas nedivideblaj.
En 1897 naskiĝis ŝia filino Irène. Por vivtenigi sian familion, Curie ekinstruis en la École Normale Supérieure. La geedzoj Curie ne havis specifan laboratorion; la plejmulto el ilia esplorado estis farita en adaptita remizo apuda al la Lernejo de Fiziko kaj Kemio. La remizo, iam dissekcejo de medicina lernejo, estis malbone aerumita kaj eĉ ne estis akvoprotektita. Ili estis senkonsciaj pri la danĝeraj efikoj de la ekspono al radiado dum sia neprotektita laboro kun radioaktivaj substancoj. La Lernejo ne sponsoris ŝian esploradon, sed ŝi ricevos stipendiojn el metalurgiaj kaj minlaboraj kompanioj kaj el variaj organizoj kaj registaroj.
La sistemaj studoj de Curie temis pri du uraniaj mineraloj, nome peĉblendo kaj torbernito (konata ankaŭ kiel ĥalkolito). Ŝia elektrometro montris, ke la peĉblendo estas kvar fojojn tiom aktiva kiel uranio mem kaj ĥalkolito dufoje tiom aktiva. Ŝi konkludis, ke, se ŝiaj pli fruaj rezultoj rilatigantaj la kvanton de uranio al ties aktiveco estis pravaj, tiam tiuj du mineraloj devis enhavi malgrandajn kvantojn de alia substanco, kiu estas multe pli aktiva ol uranio. Ŝi komencis sisteman esploradon de aldonaj substancoj kiuj elsendas radiadon kaj ĉirkaŭ 1898 ŝi malkovris, ke ankaŭ la elemento torio estas radioaktiva. Pierre Curie estis pli kaj pli scivolema pri ŝia laboro. Meze de 1898 li estis tiom implikita en tiu esplorado ke li decidis forlasi sian laboron pri kristaloj kaj aliĝi al ŝiaj esploroj.
Maria Curie konsciis pri la gravo akurate publikigi siajn malkovrojn kaj tiel establi sian sciencan unuarangecon. Curie elektis rapidan rimedon por publikigo. Ŝia artikolo estis prezentita ŝianome al la Académie la 12-an de aprilo 1898 fare de ŝia iama profesoro, Gabriel Lippmann. Eĉ tiel, Curie malvenkis en la konkurenco informi pri sia malkovro, ke torio elsendas radiojn same kiel uranio. Du monatojn pli frue, Gerhard Carl Schmidt publikigis sian propran trovon en Berlino.
Tiam neniu en la mondo de fiziko estis notinta kion Curie estis registrinta en frazo de sia artikolo, priskribante kiom multa estis la agado de la peĉblendo kaj la ĥalkolito ol la uranio mem: "La fakto estas tre rimarkinda kaj kondukas al supozo ke tiuj mineraloj povas enhavi elementon kiu estas multe pli aktiva ol uranio." Ŝi poste rememoros kiel ŝi sentis "pasian deziro pravigi tiun hipotezon tiom rapide kiom eblu." La 14-an de aprilo 1898, la ge-Curi-oj optimisne pezis 100-graman montron de peĉblendo kaj muelis ĝin per pistilo kaj pistujo. Ili ne konstatis tiam ke tio kion ili estis serĉante estis en tiaj malgrandaj kvantoj ke ili finfine estus devinta procezi tunojn el la erco.
Por pruvi siajn malkovrojn trans ajna dubo, la ge-Curi-oj klopodis izoligi polonion kaj radiumon en pura formo. Peĉblendo estas kompleksa mineralo kaj la kemia disigo de ĝiaj konstituantoj estis pena laboro. La malkovro de polonio estis relative facila. Kemie ĝi similas al la elemento bismuto, kaj polonio estis la nura bismut-aspekta substanco en la erco. Radiumo, tamen, estis pli malpreciza; ĝi estas tre rilata kemie al la bario, kaj la peĉblendo enhavas ambaŭ elementojn. Ĉirkaŭ 1898 la ge-Curi-oj estis atingintaj eretojn el radiumo, sed distingeblaj kvantoj, nepoluitaj kun bario, estis ankoraŭ atingotaj. La ge-Curi-oj entreprenis la laborigan taskon disigi la radiuman salon per diferenciga kristaligo. El unu tuno da peĉblendo, unu dekono de gramo de radiuma klorido estis disigita en 1902. En 1910, ŝi izoligis puran radiuman metalon. Ŝi neniam sukcesis izoligi polonion, kio havas duonvivon de nur 138 tagoj.
En junio 1903, superrigardita de Gabriel Lippmann, Curie ricevis sian doktorigon el la Universitato de Parizo. Tiun monaton la paro estis invitita al la Royal Institution en Londono por prelegi pri radioaktiveco; estante virino, ŝi ne rajtis paroli kaj nur Pierre Curie sole rajtis. Dume, nova industrio ekdisvolviĝis, baze sur radiumo. La geedzoj Curie ne patentis sian malkovron kaj eltiris malmultan profiton el tiu pli kaj pli enspeziga negoco.
Ŝi ricevis la Medalon Davy de la Reĝa Societo de Londono en 1903.
Nobelpremioj
En decembro 1903, la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj premiis Pierre Curie, Marie Curie kaj Henri Becquerel per la Nobel-premio pri fiziko, "kiel agnosko de la eksterordinaraj servoj kiujn ili faris per kuna esplorado pri la fenomenoj de radiado malkovrita de la Profesoro Henri Becquerel." Dekomence la komitato intencis honorigi nur al Pierre Curie kaj Henri Becquerel, sed komitatano kaj defendanto de virinaj sciencistoj, nome la sveda matematikisto Gösta Mittag-Leffler, avertis Pierre pri la situacio kaj post lia plendo la nomo de Marie estis aldonita al la nomumo. Marie Curie estis la unua virino kiu ricevis Nobel-premion.
En decembro 1904, Curie naskis sian duan filinon, Ève. Ŝi dungis polan guvernistinon por instrui al siaj filinoj sian gepatran lingvon kaj sendis aŭ kunportis ilin en vizitoj al Pollando.
La 19-an de aprilo 1906, Pierre Curie mortis en ŝosea akcidento. Piedirante laŭ la strato Rue Dauphine sub forta pluvo, li estis frapita de ĉevaltira vehiklo kaj falis sub ĝiajn radojn, kio okazigis la rompon de lia kranio. Curie estis kortuŝita pro la morto de sia edzo. La 13-an de majo 1906 la departmento de fiziko de la Universitato de Parizo decidis reteni la katedron kiu estis kreita por ŝia edzo kaj proponi ĝin al Marie. Ŝi akceptis ĝin, esperante krei alt-klasan laboratorion kiel omaĝo al sia edzo Pierre. Ŝi estis la unua virino kiu iĝis profesoro en la Universitato de Parizo.
La intenco de Curie krei novan laboratorion ne finiĝis ĉe la Universitato de Parizo, tamen. En siaj postaj jaroj, ŝi estris la Radiuman Instituton (Institut du radium, nune Instituto Curie, Institut Curie), priradioaktiveca laboratorio kreita por ŝi fare de la Instituto Pasteŭro kaj de la Universitato de Parizo. La iniciato por krei la Radiuman Instituton devenis en 1909 el Pierre Paul Émile Roux, direktoro de la Instituto Pasteŭro, kiu estis seniluziiĝinta ĉar la Universitato de Parizo ne donis al Curie taŭgan laboratorion kaj sugestis ke ŝi translokiĝu al la Instituto Pasteŭro. Nur tiam, kun la minaco de Curie forironta, finfine la Universitato de Parizo akceptis kaj la Paviliono Curie iĝis kuna iniciato de la Universitato de Parizo kaj de la Instituto Pasteŭro.
En 1910 Curie sukcesis izoli radiumon. Ŝi difinis ankaŭ internacian normigon por radioaktivaj elsendoj kiu estis finfine nomita laŭ ŝi kaj Pierre: nome kuriumo. Tamen, en 1911 la Franca Akademio de Sciencoj malakceptis, per unu aŭ du voĉdonoj, elekti ŝin kiel membro de la Akademio. Elektita anstataŭe estis Édouard Branly, nome inventisto kiu helpis Guglielmo Marconi disvolvigi la sendratan telegrafon. Nur ĉirkaŭ duonjarcento poste, en 1962, doktoriga studento pri Curie, nome Marguerite Perey, iĝis la unua virino kiu estis elektita membro de la Akademio.
Spite la famon de Curie kiel sciencisto laboranta por Francio, la publika sinteno tendencis al ksenofobio — la sama kiu kondukis al la afero Dreyfus — kiu ankaŭ distrumpetis falsan spekuladon ke Curie estas juda. Dum la elektoj de la Franca Akademio de Sciencoj, ŝi estis fiatakita de la dekstrula gazetaro kiel eksterlandana kaj ateisma. Ŝia filino poste rimarkis la hipokritecon de la franca gazetaro, kiu portretis Curie kiel sendigna eksterlandana kiam ŝi estis nomumita por franca honoro, sed kiu portretis ŝin kiel franca heroo kiam ŝi ricevis eksterlandajn honorojn kiel je ŝia Nobel-premio.
Gauriaguet
- jen france, prononco [] - estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Ĝirondio (france Gironde [] respektive okcitane kaj gaskone Gironda), en la administra regiono Nova Akvitanio (france Nouvelle-Aquitaine [], okcitane kaj gaskone Nòva Aquitània) kaj en la tradicia, historia regiono Akvitanio (france Aquitaine [], okcitane kaj gaskone Aquitània). Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la arondismento Blaye (aŭ Blaia) kaj al la kantono .
Marie Curie
Nobelpremioj
En 1911 oni distrumpetis, ke en 1910-1911 Curie havis amaferon de ĉirkaŭ unu jaro kun fizikisto Paul Langevin, iama studento de Pierre Curie kaj edziĝinta viro kiu estis separita el sia edzino. Tio rezultis en gazetara skandalo kiu estis ekspluatita de ŝiaj akademiaj opoziciantoj. Curie (tiam 40-iom-aĝa) estis kvin jarojn pli aĝa ol Langevin kaj estis misreprezentata en la figazetaro kiel eksterlanda juda hejm-detruanto. Kiam la skandalo eksplodis, ŝi forestis je kongreso en Belgio. Reveninte, ŝi trovis koleran homamason antaŭ sia hejmo kaj devis serĉi rifuĝon kun siaj filinoj en la hejmo de sia amikino Camille Marbo.
Luncoiu de Sus
Luncoiu de Sus [lunkoju] (hungare Felsőlunkoj) estas vilaĝo en Rumanio norde de Deva. En 1910 ĝi havis 730 loĝantojn (rumanoj); en 1992 estis 640 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1439. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Zaránd, de 1876 Hunyad vármegye). Administre ĝi apartenas al Luncoiu de Jos.
Gauriaguet
Laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun la najbaraj komunumoj.
Ĝiaj loĝantoj en la franca nomiĝas gauriaguetains.
Marie Curie
Nobelpremioj
Internacia agnosko por ŝia laboro kreskis al novaj altoj kaj la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj, preterirante opozicion helpitan per la Langevin-a skandalo, honorigis ŝin duan fojon per la Nobel-premio pri kemio de 1911. Tiu premio estis "agnosko de ŝiaj servoj al la progreso de kemio pere de la malkovro de la elementoj radiumo kaj polonio, pere de la izoligo de radiumo kaj de la studo de naturo kaj komponantoj de tiu rimarkinda elemento." Ŝi estis la unua persono kiu akiris aŭ kunhavis du Nobel-premiojn kaj restas sole kun Linus Pauling kiel Nobel-premiitoj en po du fakoj. Delegitaro de famaj kleraj poloj, estre de romanisto Henryk Sienkiewicz, kuraĝigis ŝin reveni al Pollando kaj pluigi sian esploradon en sia naskolando. La dua Nobel-premio de Curie ebligis ŝin konvinki la francan registaron subteni la Radiuman Instituton, konstruitan en 1914, kie okazis ŝia esplorado en kemio, fiziko kaj medicino. Unu monaton post la ricevo de la Nobel-premio de 1911, ŝi estis hospitaligita pro deprimo kaj rena malsano. Dum plejmulto el 1912 ŝi evitis publikan vivon sed pasigis tempon en Anglio kun sia amiko kaj fizikisto, Hertha Ayrton. Ŝi revenis al sia laboratorio nur en decembro, post interrompo de ĉirkaŭ 14 monatoj.
En 1912, la Varsovia Scienca Societo proponis al ŝi la direktoradon de nova laboratorio en Varsovio sed ŝi malakceptis, fokuse al la disvolvigo de la Radiuma Instituto kiu estis finkompletigita en aŭgusto 1914 kaj ĉe nova strato nomita Rue Pierre-Curie. Ŝi estis nomumita Direktoro de la Laboratorio Curie en la Radiuma Instituto de la Universitato de Parizo, fondita en 1914. Ŝi vizitis Pollandon en 1913 kaj estis akceptita en Varsovio, sed la vizito estis ignorita de la rusiaj aŭtoritatoj. La disvolvigo de la Instituto estis interrompita de la tuja milito, ĉar la plejmulto da esploristoj estis rekrutitaj en la Franca Armeo kaj ĝi pluigis sian agadon en 1919.
Metroo de Budapeŝto
La unua linio komencis funkcii en 1896, kiu estis la 3-a en la mondo, ĉar oni ne volis funkciigi tramon laŭ la bela avenuo. Tiu estas nun nomata M1 "flava" metroo, trafikanta inter placo Vörösmarty (interna urbo preskaŭ ĉe Danubo) kaj vojo Mexikói (iom post la urba parko).
Dolisie
Dolisie, ĝis 1975 nomata Loubomo estas grandurbo, (la tria plej granda urbo) en Respubliko Kongo. Ĝi situas en la departemento Niari kaj estas ties administra centro.
Geografio
Dolisie situas en la norda parto de la lando.
Historio
Dolisie ricevis la nomon de franca persono en 1934. Tiam la francoj konstruis fervojon, kies stacio estis tiu loko. Apud la stacidomo oni konstruis domojn por komerca urbo. La interna milito en la 1990-aj jaroj kaŭzis migradon de kamparanoj al la grandurboj, tial Dolisie signife pligrandiĝis. La urbo estas grava trafika kaj komerca centroj, kie la loĝantaro okupiĝas pri prilaboro de lignoj, produkto de nutraĵoj kaj pri metalurgio.
Marie Curie
Unua Mondmilito
Dum la Unua Mondmilito, Curie komprenis, ke vunditaj soldatoj estos plej bone zorgitaj se ili estas operaciitaj kiel eble plej tuje. Ŝi vidis la neceson de batalkampaj radiologiaj centroj ĉe la frontolinioj por helpi la batalkampajn kuracistojn. Post rapida studado de radiologio, anatomio kaj aŭtomobila mekaniko ŝi serĉis Ikso-radian ekiparon, vehiklojn, helpo-generatorojn kaj disvolvigis moveblajn unuojn de radiografio, kiuj populariĝis kiel petites Curies ("Curie-aĵetoj"). Ŝi iĝis la direktoro de la Radiologia Servo de la Ruĝa Kruco kaj kreis la unuan militistan radiologian centron de Francio, kiu funkciis fine de 1914. Helpita dekomence de militista doktoro kaj de sia 17-jaraĝa filino Irène, Curie direktoris la instaladon de 20 moveblaj radiologiaj vehikloj kaj de aliaj 200 radiologiaj unuoj en batalkampaj hospitaloj en la unua jaro de la milito. Poste, ŝi ektrejinigis aliajn virinajn helpantojn.
Metroo de Budapeŝto
La dua linio ekfunkciis en 1970, kiu iĝis M2 "ruĝa" metroo, laŭ sistemo de Metroo de Moskvo. Ĝi nun funkcias inter placo Örs vezér kaj stacidomo Déli, dume ĝi faras kontakton kun Stacidomo Keleti. Oni nomas ĝin ankaŭ linio oriento-okcidento.
Dolisie
Trafiko
Dolisie havas flughavenon kaj la fervojo ankaŭ nun gravas.
Klimato
Dolisie situas en proksimeco de Ekvatoro, sekve ĝi havas tropikan klimaton. La temperaturo varias konstante inter 18-32 °C. Jare pluvas po 1255 mm, inter junio-aŭgusto neniam pluvas.
Metroo de Budapeŝto
La tria linio ekfunkciis en 1976, kiu iĝis M3 "blua" metroo, same tiel laŭ sistemo de metroo de Moskvo. Ĝi nun funkcias inter centro Újpest kaj stacidomo Kőbánya-Kispest, dume ĝi faras kontakton kun Stacidomo Nyugati. Oni nomas ĝin ankaŭ linio nordo-sudo.
Marie Curie
Unua Mondmilito
En 1915, Curie produktis pinglojn kiuj enhavas "radiuman elsendon", nome senkolora, radioaktiva gaso elsendita el radiumo, kiu poste estis identigita kiel radono, por esti uzata por steriligi infektitan histon. Ŝi havigis la radiumon el sia propra unu-grama havaĵo. Oni ĉirkaŭkalkulas, ke ĉirkaŭ unu miliono da vunditaj soldatoj estis traktitaj per Ikso-radiaj unuoj. Tro okupita pro tiu laboro, ŝi entreprenis tre malmultan sciencan esploradon dum tiu epoko. Spite ĉiujn humanitarajn kontribuojn al la franca militklopodo, Curie neniam ricevis formalan agnoskon pro ĝi el la Franca registaro.
Metroo de Budapeŝto
La kvara linio ekfunkciis en 2014, kiu iĝis M4 "verda" metroo. Ĝi nun funkcias inter stacidomo Kelenföld kaj stacidomo Keleti.
Marie Curie
Unua Mondmilito
Krome, tuj post la milita starto, Curie klopodis donaci siajn orajn medalojn de Nobel-premioj al la militklopodo, sed la Banko de Francio malakceptis ilin. Ŝi aĉetis milit-kuponojn, uzante sian monon el la Nobel-premioj. Ŝi estis ankaŭ aktiva membro de komitatoj kiel "Polonia en Francio" dediĉita al la interesoj de Poloj. Post la milito, ŝi resumis sian milittempan sperton en libro, Radiologio dum milito (1919).
Postmilitaj jaroj
En 1920, dum la 25-a jariĝo de la malkovro de radiumo, la franca registaro establis stipendion por Curie; ties antaŭa ricevinto estis Louis Pasteur (1822–95). En 1921, ŝi estis triumfe bonvenigita kiam ŝi turneis en Usonon por arigi financon por esplorado en radiumo. Mrs. William Brown Meloney, post intervjui Curie, kreis fonduson Marie Curie Radium Fund kaj arigis monon por aĉeti radiumon, publikigante pri ŝia veturado.
En 1921, la Usona Prezidento Warren G. Harding akceptis ŝin en la Blanka Domo por donaci al ŝi la 1 gramon de radiumo kolektita en Usono. Antaŭ la kunsido, agnoskante ŝian pliiĝantan famon en eksterlando kaj honta pro la fakto ke ŝi ne havis francan oficialan distingilon por montri ĝin publike, la franca registaro proponis al ŝi la premion de la Honora legio, sed ŝi malakceptis. En 1922 ŝi iĝis ano de la Franca Akademio de Medicino. Ŝi veturis ankaŭ al aliaj landoj, aperis publike kaj prelegis en Belgio, Brazilo, Hispanio kaj Ĉeĥoslovakio.
Estrita de Curie, la Instituto produktis kvar pliajn Nobel-premiitojn, inklude ŝian filinon Irène Joliot-Curie kaj ŝian bofilon, nome Frédéric Joliot-Curie. Finfine ĝi iĝis unu el la kvar plej gravaj laboratorioj por radioaktiv-esplorado, el kiuj la aliaj estas la Laboratorio Cavendish kun Ernest Rutherford, la Instituto por Radiuma Esplorado de Vieno kun Stefan Meyer, kaj la Instituto de Kemio Kaiser Vilhelmo kun Otto Hahn kaj Lise Meitner.
En aŭgusto 1922 Marie Curie iĝis ano de la ĵus kreita Internacia Komitato por Intelektula Kunlaborado de la Ligo de Nacioj. Ŝi kunsidis en la Komitato ĝis 1934 kaj kontribuis al la scienca kunordigado de la Ligo de Nacioj kun aliaj elstaraj esploristoj kiel Albert Einstein, Hendrik Lorentz kaj Henri Bergson. En 1923 ŝi verkis biografion de sia lasta edzo, titolitan Pierre Curie. En 1925 ŝi vizitis Pollandon por partopreni en ceremonio por starigi la fundamenton de la Radiuma Instituto. Ŝia dua turneo en Usono, en 1929, sukcesis ekipigi la Varsovian Radiuman Instituton per radiumo; tiu Instituto malfermiĝis en 1932, kun ŝia fratino Bronisława kiel direktoro. Tiuj apartigoj el ŝiaj sciencaj laboroj, kaj la sekva publikigo, okazigis al ŝi grandan malkomforton sed havigis rimedojn por ŝia laboro. En 1930 ŝi estis elektita ano de la Komitato pri Izotopa Abundo kaj Atomaj Pezoj, en kiu ŝi partoprenis ĝis sia morto.
Morto
Curie vizitis Pollandon por la lasta fojo komence de 1934. Kelkajn monatojn poste, en la 4-a de julio 1934, ŝi mortis en malsanulejo Sancellemoz de Passy, Haute-Savoie, pro aplazia anemio plej verŝajne akirita pro sia longdaŭra eksponado al radiado.
La damaĝaj efikoj de la jona radiado ne estis konata en la epoko de ŝia laboro, kio povus esti evitita pere de la postaj sekurecoj. Ŝi estis portinta testotubojn kiuj enhavas radioaktivajn izotopojn en sia poŝo, kaj ŝi stokis ilin en la tirkesto de sia labortablo, rimarkinte la radiolumineskon kiujn la substancoj elsendas en la malhelo. Curie estis eksponita ankaŭ al Ikso-radioj el neŝirmita ekipaĵaro dum servis kiel radiologi en batalkampaj hospitaloj dum la milito. Kvankam ŝiaj multaj jardekoj de ekspono al radiado okazigis terurajn malsanojn (inklude preskaŭ blindigajn kataraktojn) kaj finfine sian morton, ŝi neniam vere sciis pri la sanriskojn pro radiada eksponado.
Ŝi estis entombigita en tombejo de Sceaux, Hauts-de-Seine, kun sia edzo Pierre. Sesdek jarojn poste, en 1995, honore al ŝiaj atingoj, la restaĵoj de ambaŭ geedzoj estis transportitaj al la Panteono de Parizo. Ŝi iĝis la unua virino kiu estis honorigita per la entombigo en la Panteono pro siaj propraj meritoj.
Pro iliaj niveloj de radioaktiva poluado, ŝiaj paperoj el la 1890-aj jaroj estas konsiderataj tro danĝeraj por esti manipulataj. Eĉ ŝia kuirarta libro estas tre radioaktiva. Ŝiaj paperoj estas konservataj en plumboprotektitaj skatoloj, kaj tiuj kiuj deziras konsulti ilin devas vesti specialan protektan vestaron. En sia lasta jaro, ŝi laboris por libro, nome Radioaktiveco, kiu estis publikigita postmorte en 1935.
Distingoj kaj premioj
Maria Skłodowska-Curie en 1909, simile kiel ŝia edzo la jaron pli frue, rifuzis la francan Kavaliran Krucon de Honora Legio, sed en 1919 akceptis la hispanan Grandan Krucon de la Civila Ordeno de Alfonso la 12-a. La 11-an de novembro 2018 postmorte ricevis Ordenon de la Blanka Aglo. Ŝi ankaŭ estis honorigita per honoraj doktorecoj de:
Maria Kurio kaj Esperanto
En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome Poemo de Utnoa okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo anoŭdo. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kiu montras al li la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, el Ĉina Murego al insulo Srilanko. Poste aperas la japana pentristo Hokusajo kiu siavice montras aliajn mirindaĵojn el Azio. Kaj poste venas la vico de Fidiaso, kiu montras mirindaĵojn el suda kaj centra Eŭropo. Jen kiel oni prezentas al li la venontan ĉiĉeronon nome Maria Sklodovska, kiu montros al Utnoa la mirindaĵojn de centra kaj orienta Eŭropo:
Pio la 5-a
Antonio Michele Ghislieri naskiĝis en Bosco Marengo en provinco de Alessandria (Piemonto) la 17-an de januaro de 1504, estis elektita papo (la 223-a) la 7-an de januaro de 1566 sub la nomo Pio la 5-a, kaj mortis en Romo la 1-an de majo de 1572.
Lia familio estis nobela sed malriĉa. Li fariĝis dominikano kaj pastriĝis en 1528. Dum 16 jaroj li instruis filozofion kaj teologion ene de la ordeno kaj fariĝis novulestro. En 1556, Paŭlo la 4-a lin nomumis episkopo de Sutri kaj inkvizitoro pri la fido en Milano kaj en Lombardio. En 1557 li ricevis la kardinalan ĉapelon kaj estis farita ĉefinkvizitoro. En 1559 li fariĝis episkopo de Mondovi. Ene de la kardinalaro li energie oponis kontraŭ Pio la 4-a, kiu volis enirigi Ferdinandon de Medici, apenaŭ 13-jaraĝan, same kiel kontraŭ la imperiestro Maksimiliano la 2-a, kiu deziris aboliciigi la fraŭlecon de la pastroj.
Post la morto de Paŭlo la 4-a li estis elektita papo per konklavo, kiu daŭris nur dum 18 tagoj. Apenaŭ elektite li penis malaperigi la lukson kaj la koruptecon de la moroj en la papa kortego. Li ankaŭ volis reformi la kurion kaj, en 1569, reformis la Apostolan Penitencejon kaj la Donejon, kiu zorgis pri la atribuo de la ekleziaj beneficioj. En 1571 li starigis la Kongregacion de la Indekso por surveli la publikigadon. Fine li publikigis la Roman Katekismon, rezulton de la Tridenta Koncilio, brevieron kaj meslibron, kiuj ĝuis aŭtoritaton ĝis la liturgiaj reformoj de la koncilio Vatikano la 2-a. La 14-an de julio de 1570, per la letero Quo Primum, li starigis la tridentan riton.
En la fremdaj landoj li ree asertis en 1570 la superecon de la papo sur la civila povo. Li vane deklaris eltronigita kaj ekskomunikita Elizabetan la 1-an en 1570. Precipe li volis unuigi la kristanaron kontraŭ la turkoj. La unuan jaron de sia papado, li proklamis jubileon por peti Dion pri venko. Tiucele li donis apogon al la Maltaj Kavaliroj kaj al la kristanoj de Hungario. Fine, en 1570, li starigis la Sanktan Ligon kun Hispanio kaj la Venecia Respubliko. La ligo triumfis en la mara batalo de Lepanto la 5-an de septembro de 1571 kaj li atribuis tiun venkon al la devocio pri la rozario. Tial li dediĉis la unuan dimanĉon de Oktobro al la rozaria festo kaj aldonis «helpo al la kristanoj» al la litanio de Nia-Damo de Loreto. La venko estis festita en la stratoj de Romo, maniere de ankikvaĝa triumfo.
Li mortis la 1-an de majo de 1572 pro litiazo. Lin beatigis Klemento la 10-a en 1672 kaj lin sanktigis Klemento la 11-a, la 4-an de aŭgusto 1712.
Vodevilbluso
Vodevilbluso aŭ ankaŭ „klasika bluso“ estas blusostilo de la 10-aj kaj fruaj 20-a jaroj de la 20-a jarcento, orientiĝanta je ĵazo. Ĝi ekestis precipe en la medio de urbaj vodevilo-teatrejoj kaj menestrelaj spektakloj. „klasikan bluson“ plejparte kantis virinojn akompanatajn de ĵazorkestro. La nigrula bandestro kaj komponisto W.C. Handy estis unu el la unuaj, kiuj notis kaj aranĝis bluson laŭ la „klasika“ stilo. Al liaj plej famaj komponaĵoj apartenas „Memphis Blues“ (1912) kaj „St.-Louis-Blues“ (1914).
Vodevilblusoj estis la unuaj bluskantoj surdiskigitaj por komerca merkato sur ŝelakdiskoj. La plej fruan ĝis nun konatan registraĵon de bluso, „Crazy Blues“, faris Mamie Smith la 10-an de aŭgusto 1920 en Novjorko. Ĝia sukceso ĉe nigrulaj aĉetintoj instigis la sondisko-eldonejojn registri pluajn bluskantistinojn kaj per tio ekigi la eraon de „klasika bluso“. La erao de vodevilbluso daŭris ĝis proksimume la mezo de la 20-aj jaroj. Ĉar intertempe la publika gusto estis ŝanĝinta al deltobluso, la nombro de venditaj „klasikaj“ blusregistraĵoj malpliiĝis. Tio konsekvencis, ke ĉiam malpli virinoj estis registrataj en bluso. Do la virinoj cedis sian regantan pozicion en bluso al novaj, viraj steluloj.
Ĥaldeoj
Ĥaldeoj estas la nomo de popolo apartenanta al la aramea lingvo de la Malgrandazio, eble origina de la orienta Arabio, kiu en la 14-a jarcento a.K. eniris el sudo Mezopotamion kaj enloĝiĝis inter Babilonio kaj Persa Golfo kune kun la Arameoj. Ili lasis diverstipajn kulturajn spurojn inter la ŝemidaj popoloj.
La ascendo al la trono de Babilonio de Nabopolasaro (626 a.K.) signis la komencon de novbabilona dinastio (aŭ ĥaldea) ankaŭ danke al la helpo de reĝo Kjaksaro reĝo de la Medoj. Ili obsedis kaj detruis Ninivon, la grandan ĉefurbon de la Asiroj (612 a.K.) kaj kune, ĉe Karkemiŝ, forpuŝis egiptanojn (605 a.K.). Ili etendis sian influon en Sirio kaj Palestino kaj Anatolio kaj Kipro kaj Arabio... Ili estingiĝis pro la milita atako de Kiro la 2-a (Persio) reĝo de Persoj kiu konkeris Babilonion en 538 a.K..
En la Biblio la ĥaldeoj estas konataj kiel "detruintoj de Jerusalemo" kiun ili konkeris en (597) kaj forportis loĝantojn.
Rilate Ĥaldeojn la Biblio (Genezo 11, 27-32) diras ke Abrahamo ricevis la ordonon de la Sinjoro forlasi sian teron ĝuste en ĥaldea teritorio komprenigante, eble, ke li estis membro de tiu etno.
Ili estis precipe astronomoj (ĥaldeo signifis "scianto pri la steloj") sed ankaŭ erare kromnomataj "ĉarlatanoj kaj divenistoj". Tiusence ĥaldeo estas uzata en la libro de Danielo (4, 2). Klasikaj verkistoj substrekantate tian astrologian aspekton, montras por ili ne multan estimon: Horacio diras ke ili perdas tempon dum Cicerono rimarkigas ilian obskurecon en astrologiaĵoj.
Kiel la Sabeoj ili estis bredistoj, terkultivistoj kaj paŝtistoj. Ili veneris ĉielajn diojn antropomorfigitajn.
Nun ekzistas Ĥaldea katolika Eklezio. En la historio de Kristanismo foje la termino ĥaldeoj estas uzata por indiki nestorianoj.
Calasparra
Calasparra [kalasPAra] estas hispana municipo de Murcia Regiono kaj lokas en komarko Comarca del Noroeste. Ĝi havas etendon de 185,5 km2. Ĝi limas al Moratalla, Cehegín, Mula, Cieza kaj municipo de la provinco Albaceto nomiĝanta Hellín. Dekmil cent sesdek personoj estis enregistritaj estantaj loĝantoj de la municipo en la jaro 2018.
Vidindaĵoj
El la historia kaj arkitektura heredo restas eroj de la remparoj de araba kastelo kaj de turo de kristanoj, preĝejo de Martiroj Abdón kaj Senén, preĝejo de Sankta Petro, Palaco El Molinico, grenujo Pósito de la Encomienda, Turo de la Horloĝo, Fontano Corredera, Sanktejo de la Virgulino de la Espero, elfosita en roko, kaj naturaj lokoj, kiel Cañón de Almadenes kaj Paraje de Cañaverosa, ĉe la rivero Segura, Cueva del Puerto (Kavo de la Montopaseoj) en la Sierra del Puerto, Cueva de los Monigotes, ĉe la rivero Segura kun rokpentraĵoj, montaroj Sierra del Molino, Sierra San Miguel kaj Cerro Negro (Nigra Monteto).
La municipa teritorio estas trapasata de la rivero Segura.