cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Romo
Fondo, Reĝeco kaj Respubliko
Kvankam Romo apenaŭ povis kontraŭstari invadon de la keltoj en 390 a.K. la urbo daŭre pligrandiĝis. Kiel protekto kontraŭ aliaj atakoj estis starigita la serviana muro. En 312 a.K. estis konstruita la unua akvedukto kaj la Via Appia. Ankaŭ la sukcesaj Punikaj Militoj (264–146 a.K.) kontraŭ la nordafrika Kartago grandigis la influon de Romio en la tuta okcidenta Mediteraneo.
Post kiam estis murditaj la gefratoj Tiberius kaj Gaius Sempronius Gracchus, kiuj provis kiel popoltribunoj starigi grundreformojn, estiĝis epoko de nestabileco, kiu kulminis per la romiaj civitanaj militoj. La Interaliancana milito romia (latine: Bellum Marsicum) inter 90-88 a.K. gravis ĉar post ĝi la nacioj de Italujo kunfandiĝis en la Latianoj. En 91 tribuno M. Livius Drusus renovigis la ideon de Gaius Sempronius Gracchus koncesii al ĉiuj italaj aliancanoj la ŝtatanecon romian. Post kiam la Romia senato malakceptis tiun peton kaj Drusus estis murdita, multaj italaj komunumoj ribelis. Estinte trompitaj jam plurfoje ili intencis formi novan federacian ŝtaton. En la ĉefurbo Korfinio - kiu nomiĝis tiam Italica - kunsidadis konsilantaro de 500 viroj el ĉiuj ribelantaj komunumoj. La milito eksplodis en 91 en Asculum kaj estis ĝis 90 malavantaĝa por la Romianoj. Kondiĉo por romia civitaneco estis ke oni registriĝus en 60 tagoj ĉe la pretoro. Sekve la milito finitis en 89 ĉefe de Gnaeus Pompeius Strabo (patro de Pompeo) kaj de Lucio Kornelio Sulao. Sed la Samnitoj venkitis nur en la jaro 82-a ĉe batalo antaŭ la pordegoj de Romo.
Julio Cezaro faris kelkajn reformojn kiel roma diktatoro, sed estis murdita en la jaro 44 a.K.. Tiam la konstruaĵdenseco de la Roma Forumo estis jam tiel granda, ke necesis pligrandigi la areon. Tial Cezaro komencis la konstruon de la Julia Forumo.
Imperio
En la 1-a jarcento a.K. Romo estis jam urbo kun miliono da loĝantoj kaj samtempe la geografia kaj la politika centro de la Romia Imperio. Ĝi havis funkciantan freŝakvan kaj akvoforportan sistemon, stratoreton kaj funkciantajn popolprotektajn grupojn (Vigiles), kiu similis al fajrobrigadistoj kun policaj rajtoj. Malgraŭ tio la konstruado de Romo, kiun antaŭenigis ĉefe la posteulo de Cezaro, Aŭgusto Cezaro, estis portempe bremsita de la granda incendio de Romo sub Nero en la jaro 64.
Sub la rego de la flavia dinastio (69–96) komenciĝis vastaj konstrulaboroj. Iuj el tiuj konstruaĵoj, kiel la Koloseo kaj parto de la Imperiestraj Forumoj estas nuntempe inter la plej famaj monumentoj de Romo. Tiun epokon oni konsideras ofte kiel la kulminon de la romia imperio. Grandaj termoj kiel tiuj de Karakalo kaj Diokleciano, kiuj entenis eĉ bibliotekojn, iĝis ĉiutaga parto de la roma vivo. La imperiestroj konstruis pli kaj pli grandajn konstruaĵojn kiel la baziliko de Maksentio.
Krome estis starigita en la 3-a jarcento la Aŭrelia Murego, ĉar la urbo jam kreskas trans la servianan muron.
Malfrua antikvo kaj deklino
Komence de la malfrua antikvo Romo verŝajne atingis sian plej grandan nombron de loĝantoj. Plej ofte oni taksas la loĝantojn je ĉirkaŭ 1,5 milionoj. Sed la urbo baldaŭ perdis sian politikan signifon, ĉar la imperiestroj preferis aliajn loĝlokojn, interalie Konstantinopolo, Milano, Treviro, Tesaloniko aŭ Split. En la 5-a kaj 6-a jarcentoj okazis katastrofoj, kiuj signis la finon de la antikva beleco de la urbo. Eĉ la aŭreliana muro konstruita en la 3-a jarcento ne malhelpis, ke dum la popolmigradoj Romo estis elrabita de la okcidentaj Gotoj en 410 kaj de la Vandaloj en 455.
Post la oficiala neniigo de la Okcident-Romia Imperio en la jaro 476 daŭre funkciis konataj urboj instalaĵoj kiel la termoj de Diokleciano. Malgraŭ malaltiĝantaj nombroj de loĝantoj daŭre ekzistis la antikva vivmaniero. Prokopios menciis, ke la urbaj monumentoj estis prizorgataj dum la regno de la orientaj Gotoj. Ĉirkaŭ la jaro 530 vivis ankoraŭ ĉirkaŭ 100.000 homoj en Romo. La civiliza katastrofo okazis nur per la gota milito. La militagadoj detruis preskaŭ ĉiujn romajn akveduktojn ĝis 537.
La lasta malfruantikva monumento de la urbo estas la kolono de Fokas starigita en 608. La urbo apenaŭ eskapis kompletan detruiĝon. Ekde 554 Romo ja oficiale denove apartenis al la orientromia imperio, estis tamen ordigita en tiu epoko pli kaj pli de la papeco. Inter la 8-a kaj 11-a jarcento sekvis aliaj sieĝoj, atakoj kaj priraboj fare de Langobardoj, Saracenoj kaj Normandoj, tiel ke portempe la priloĝata urboareo eĉ ne transiris la riverbordojn de la Tibero.
Mezepoko
Je la fino de la Okcidenta Romia Imperio, en Romo okazis periodo markita de la alveno de ĝermanaj milit-elitoj en tuta Italio kaj ĉefe de la plifirmigo de la eklezio en la povo (kun la papo kiel ĉefa estro), kiu anstataŭis la Imperion kaj faligis la ponton kiu estus unuiginta la Antikvecon kun la nova mondo.
La malmultaj luktoj kaj en Romo kaj en Eŭropo malhelpis la starigon de konstanta politika strukturo en Romo, kiu tial trairis tiuepoke diversajn regosistemojn: Ĝi estis regata unue de gotoj kaj poste de bizancanoj. En tiu periodo oni kreis romian duklandon, kies limoj koincidis pli malpli kun urbo kaj la ĉirkaŭa teritorio. En la jaro 756, definitive malaperis la reĝo langobardo Astolfo. Pipino la pli juna, reĝo de la frankoj, cedis liajn konkeritajn terojn al la papo Stefano la 2-a, per kio naskiĝis la Patrimonium Sancti Petri (Heredo de Sankta Petro), nome la Papaj Ŝtatoj, kies ĉefurbo iĝis Romo. La nokton de Kristnasko de la jaro 800, la papo Leono la 3-a kronis kiel imperiestron la fran-ĝermanan reĝon Karolon la Grandan en la Antikva baziliko Sankta Petro, kaj tiel konstituiĝis la Karolida Imperio: Romo ne estis ĝia ĉefurbo (fakte en Akeno), sed Romo funkciis kiel religia centro de la nova teokratia ŝtato.
Ĉirkaŭ la duono de la 9-a jarcento, la papo Leono la 4-a, post islama invadatako de 846, ordonis la fortikigon de la tiel nomita Civitas Leonina (Leona Urbo, kiu koincidis pli malpli kun la aktuala Vatikanurbo), konfirmante la politikan povon alprenita de la papoj, kiuj estis protektitaj de la nobelaj familioj. Ankaŭ tiuj familioj fortikigis siajn domegojn ĝis igi ilin aŭtentaj kasteloj: temas pri la periodo inter la jaroj 1100 kaj 1200, periodo en kiu Romo plifotigis siajn rilatojn kun la najbaraj komunumoj. Meze de la 12-a jarcento la romiaj civitanoj starigis la Konsulan Municipon (kun sidejo sur la montopinto Campidoglio), rivalo kaj de la papa aŭtoritateco kaj de la aŭtonomeco de la nobeloj; en tiu periodo Romo havigis al si novajn kaj efikajn defendosistemojn.
Krome la Mezepoko karakteriziĝis per la luktoj inter la nobelaj familioj ligitaj al la papoj kaj tiuj ligitaj al la formortinta imperio, kio bremsis la disvolvigon de la centra areo de la urbo ĝis la 16-a jarcento. Romo, politika centro de la mondo pere de la povo de la papoj, konfirmiĝis kiel papa urbo kiam Bonifaco la 8-a, en 1300, proklamis la unuan Jubileon (evento kiu altiris en la urbon ĉirkaŭ du milionojn de pilgrimantoj kiuj venis laŭ iuj el la romiaj vojoj); la sama papo tri jarojn poste fondis la Universitaton 'Sapienza'. Sed kiam en 1309 la papo Klemento la 5-a retiriĝis al Avinjono, Romo estis regata de la nobelaj familioj en kontinua luktado inter ili: la urbo suferis krizon kaj en la 15-a jarcento ĝi registris apenaŭ 20 000 loĝantojn.
La radikala transformado de la mezepoka Romo estis komencita de la papo Nikolao la 5-a, kiu decidis realigi ex novo (elnule) la reformon de la nova centro de Romo, nome ankaŭ la centro de la kristanaro, diferenca de la pagana centro de la antikva Romo. Li forlasis Lateranon kaj planis la ideon de la konstruado de la nova baziliko de Sankta Petro: ekde tiam, dum preskaŭ kvar jarcentoj, Romo estis sub la kompleta dominado de la papoj.
Moderna epoko
Post la lutera reformacio (1517) kaj la Disrabado de Romo fare de trupoj de Karolo la 5-a (1527), okazis la Koncilio de Trento, kulminita en 1563, kiu konfirmis Romon kiel ĉefurbo de la Papa Ŝtato, kvankam ekde tiu momento la figuro de la papo suferis malpliigon de siaj influoj super la eŭropa politiko. La periodo post la Koncilio de Trento estis karakterizita per tuta renovigo de la urbo: la nobeloj kaj la povegaj familioj kiuj monopolis la kardenalajn postenojn abandonis siajn palacojn en la centro por konstrui novajn domegojn sur la montetoj; sed la vera verkanto de la grandaj vorkoj de arkitektura, kultura kaj ekonomia modernigo de la ĉefurbo Romo, estis la papo Siksto la 5-a, papo nur dum kvin jaroj (1585-1590). En 1626 estis inaŭgurita la nova baziliko de Sankta Petro, simbolo de la papa dominado.
Tiu papa dominado estis interrompita nur unu jarcenton kaj duonon poste, kiam la 15an de februaro 1798 estis proklamita la Roma Respubliko (kiel unu el la satelitaj ŝtatoj de la Franca Respubliko) kaj estis elpostenigita la papo Pio la 6-a. La nova regosistemo daŭris nur unu jaron, ĉefe pro ĝnerala malkontento de la pastraro kaj ne entuziasma akcepto fare de la romianoj, sed je la enpovigo de Napoleono Bonaparte, Romo estis okupaciita de la 2a de februaro 1808 kaj ĝi ekformis parton de la Unua Franca Imperio en 1809. Napoleono mem komisiis al la artisto Antonio Canova modernigon de la antikva imperia ĉefurbo: sub la ordonoj de la franca imperiestro, krome, komenciĝis la arkeologiaj elfosaĵoj (precize en la Roma Forumo) gviditaj de la franca Antoine Chrysostome Quatremère de Quincy.
La napoleona epoko finiĝis per serio de definitivaj bataloj, inter kiuj la batalo de Leipzig (1813) kaj la batalo de Waterloo (1815): Romo estis konkerita la 19an de januaro 1814 fare de la bofrato de la imperiestro nome Murat, kiu estis apartiĝinta el Napoleono kaj estis aliancaniĝinta kun Aŭstrio, kaj retiriĝis la lastaj francaj trupoj for de la Kastelo de Sankta Anĝelo la 10an de marto. La 23an de januaro Napoleono liberigis la papon Pio la 7-a, ĝis tiam enfermita en prizono fare de la francoj: la papo revenis al Romo la 24an de majo, starigis denove en la ĉefurbon la papan dominadon kaj redonis aŭtonoman regadon al la urba ŝtato.
Nuntempa epoko
Post la Viena kongreso kaj la reveno de Pio la 7-a al Romo, la ĉefurbo trairis tumultan periodon kiu finiĝis per la konkero de la urbo kaj la fino de la politika povo de la papoj. En 1849 oni starigis la Duan Romian Respublikon, regatan de Carlo Armellini, Giuseppe Mazzini kaj Aurelio Saffi; tiu daŭris iom malpli ol kvin monatoj, pro la invado de la Franca Armeo de Napoleono la 3-a komandita de la generalo Oudinot.
En 1861, post la Unuiĝo de Italio estrita de Cavour, komenciĝis la premoj de la reĝo Viktoro Emanuelo la 2-a kontraŭ la papo Pio la 9-a, kiu estis invitita ripete forlasi la politikan povon. Malsukcesis la klopodoj fare de nombraj patriotoj por aneksi Romon al la Regno Italio, kaj la situacio restis sama dum la regado de Napoleono la 3-a, franca imperiestro kiu opoziciis al la malapero de la Papa Ŝtato. Tamen, kiam falis la Dua Imperio en 1870, Italio ne havis baron kaj povis aligi la teritoriojn de la eklezio al la itala ŝtato. La 20an de septembro, la "bersaglieri", estritaj de la generalo Raffaele Cadorna, malfermis enirtruon en la muregoj aŭreliaj, proksime al Porta Pia, kaj eniris en Romo: Pio la 9-a estis devigita retiriĝi; oni donis al li nur la konstruaĵojn de la Palaco Vatikano, la Laterano kaj la papa palaco de Castel Gandolfo. La cetero de Romo tiukadre estis aligita al la Itala Reĝlando, kies ĉefurbo ĝi iĝis.
Post la nomita "giolittia epoko", kiu estis grava trajto de la unuaj jaroj de la 20-a jarcento (en kiu alterniĝis la registaroj de Giovanni Giolitti), kaj de la Unua Mondmilito, finigita en Romo kaj en Italio per la «mutilita venko» denoncita de Gabriele D'Annunzio, la urbo troviĝis en misorda situacio kaj politika necerteco kio, en 1922, favoris la ascendon al la povo fare de la faŝisma Benito Mussolini (28as de oktobro, pere de la puĉo konata kiel la Marŝo al Romo). Dum la faŝisma jardudeko, Romo estis la celo de drasta urba revolucio desegnita kaj plenumita fare de Mussolini mem: la duce [DUĉe] en itala, ordonis la detruadon de kelkaj areoj, nombraj mezepokaj konstruaĵoj kaj de la 16-a jarcento, kaj dekretis la malfermon de grandaj avenuoj, kiel la Via dei Fori Imperiali (apud la roma Koliseo), la Viale Regina Margherita kaj la Via della Conciliazione, kiu kunigas Romon kun la Vatikanurbo, sendependa ŝtato starigita la 11an de februaro 1929 per la subskribado de la Lateranaj Traktatoj.
Naskiĝis ankaŭ novaj kvartaloj kaj novaj etosoj, kiel la kvartalo EUR (konstruita por esti hejmo de la Universala Ekspozicio de Romo de 1942, sed neniam inaŭgurita pro la malfacilaĵoj de la Dua Mondmilito), la ĝardenurbo Aniene, la universitata urbo "Sapienza", la sporta komplekso Foro Italico tiam inaŭgurita kiel Forumo Mussolini kaj Cinecittà, ampleksa areo dediĉita al la kinarta produktado.
En 1940 Italio eniris en la Dua Mondmilito; Romo, scenejo de atakoj kaj masakroj kiel tiu okazinta en la vía Rasella kaj tiu de la Ardeaj Kavernoj, post esti deklarita de la germanaj okupaciantoj kiel malferma urbo, estis konkerita/liberigita de la Aliancanoj la 4an de junio 1944.
En tiu periodo la urbo etendiĝis vertiĝe: oni disvolvis novajn kvartalojn kaj la periferiaj zonoj, ĝis nun en la kamparo kiu ĉirkaŭis Romon, estis urbigitaj. Oni konstruis la trajnstacion "Roma Termini" kaj oni konstruis novajn infrastrukturojn, kiel la unua sektoro de la metroo kaj la Ringan Aŭtoŝoseon A90 same kiel la sportajn kompleksojn por la Somera Olimpiko por kiuj Romo estis gastiganto en 1960. La 25an de marto 1957, krome, oni subskribis en Romo la du traktatojn kiuj konsistigis la komencon de la Eŭropa Ekonomia Komunumo (nome Traktato pri la fondo de la Eŭropa Komunumo) kaj del Eŭratomo; ekde 1962 ĝis 1965 oni okazigis en la baziliko de Sankta Petro la Duan Vatikanan Koncilion.
Nuntempe, Romo, la plej loĝata kaj granda urbo de Italio, estas la centro de la itala politika vivo kaj de la katolika religio; kiel ŝtata ĉefurbo, ĝi ĝuas specialajn administraciajn povojn, iĝante el simpla municipo al metropola urbo.
Administracio
Romo estas dividitaj en kvartaloj. Ostio estas kvartalo por la historia haveno de Romo, nome Ostia.
Esperanto en Romo
La unua Esperanto-grupo en Romo estis fondita en 1905 de Luigi Giambene. Ekde 1908 aperis gazeto Roma Esperantisto.
Hodiaŭ la klubo aliĝinta al IEF/UEA nomiĝas Roma Esperanto-Centro "Luigi Minnaja" kaj renkontiĝas kutime lunde.
En Romo estas ankaŭ la oficiala sidejo de IKUE, kvankam ĝiaj aktivuloj en Romo ne estas loka grupo en tiu tempo (2019).
Esperanto-kongresoj en Romo
En 1913 la 4-a internacia katolika Esperanto-kongreso okazis en Romo; pluaj kongresoj de IKUE okazis en Romo en la jaroj 1927, 1935, 1950, 1962, 1975, 1983, 1997, 2000 (kelkfoje kune kun aliaj lokoj).
En aŭgusto 1935 okazis en Romo la 27-a Universala Kongreso de Esperanto.
Famaj esperantistoj en Romo
En Romo naskiĝis Hjalmar Johannes Runeberg, Primo Dottarelli, Francesco Barbèri, kaj Maŭro La Torre, loĝis kaj movadis Stefano la Colla kaj Ranieri Clerici, kaj studis Théophile Cart.
Romo kaj Esperanto
En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome Poemo de Utnoa okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo anoŭdo. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kiu montras al li la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, el Ĉina Murego al insulo Srilanko. Poste aperas la japana pentristo Hokusajo kiu siavice montras aliajn mirindaĵon el Azio. Kaj poste venas la vico de Fidiaso, kiu montras mirindaĵojn el Eŭropo. Jen kiel oni prezentas Romon:
Nesvík
Nesvík estas vilaĝo sur insulo Eysturoy de Ferooj. Administre ĝi apartenas al vilaĝo Sundini. Ĝi situas sur orienta parto de la insulo, rekte norde de la Streymin-ponto. Tie troviĝas la misia centro de la feroa popola eklezio, la konferenca kaj la plueduka centro Leguhúsið í Nesvík.
Gudenå
Gudenå estas rivero en Jutlando, Danio, kun longo de ĉ. 176 km, tiel ĝi estas la plej longa rivero de Danio. Ĝi havas la akvokolektan areon de 2.643 km².
Nesvík
Historio
Ekde la 1-a de januaro 2005, ĝi estas parto de distrikto Sundini, antaŭ tio ĝi apartenis al distrikto Hvalvík.
Gudenå
Ĝi fontas 65 m super la marnivelo en Tinnet Krat, nordokcidente de Tørring kaj alfluas ĉe Randers al Randers-fjordon. Apud la rivero situas la urboj Ry, Silkeborg, Bjerringbro kaj Langå, kie alfluas ankaŭ la rivereto Hadsten Lilleå.
Dutonaleco
Dutonaleco estas nocio el la muziko kaj priskribas la samtempan uzadon de du tonaloj (greka prefikso "bi").
Klare diferencigendas de tio estas la plurtonaleco, kiu estas la samtempa uzado de pluraj tonaloj en unu peco.
Gudenå
La rivero havis gravan historian kaj ekonomian signifojn por loĝantoj de Jutlando. La rivero servis por transporto, sed ankaŭ por energioproduktado.
Pro ĝia belega pejzaĝo, ĝi estas tre ŝatata turisma celo en la someraj monatoj, precipe por fiŝkaptado kaj kanuado.
Dutonaleco
Plej konata ekzemplo por dutonaleco estas la fanfaro je la komenco de la baleto Petruŝka de Igor Stravinski. La unua klarneto ludas melodion en C-maxjoro, dum kiam la dua klarneto ludas la saman melodion en F#-maĵoro:
Dutonaleco ja ofte ests menciita lige kun maltonala muziko, tamen la uzado baziĝas tute sur la funkciteorio kaj per tio sur la karmonia kunteksto de tonaloj kaj la kadenco. Nur la tute libera uzado de akordoj kaj la tavoligo de pluraj tonaloj resp. multaj unuopaj tonoj unu super la alian (kio sekvigas tonfaskojn) en la 20-a jarcento disigas la nocion de sia historia kunteksto.
Dutonaleco ekestis kadre de la pliampleksigo de la funkcia harmoniko en la malfruromantismo de la 19-a jarcento. Precipe en la komponaĵoj de Richard Strauss oni trovas harmoniajn interligojn preskaŭ neniel klarigeblaj el la funkciharmoniko, kiuj tamen staras en tonala kunteksto (ekzemple: la opero Salomeo). Ili precipe estas elkomponitaj pro emocia efekto. Ĉi tiuj turniĝoj, kiujn oni fore en la harmonika kunteksto nomas (ofte dubinde) kiel mediantoj, troviĝas ankaŭ en la verkoj de Franz Schreker, Erich Wolfgang Korngold, Alexander von Zemlinsky samkiel en la kantato "Herbstchor an Pan" de Joseph Marx, komponita en 1911, kaj eĉ jam en ties fruaj lidoj el la jaroj 1905-08.
"Veraj" dutonalaj pecoj troviĝas en la pianokomponaĵoj de Claude Debussy, poste ankaŭ je Charles Koechlin kaj Charles Ives. Bonegaj ekzemploj estas kelkaj pecoj el 'Mikrokosmos' de Béla Bartók, en kiuj ĉiufoje por la desktra kaj maldekstra manoj estas notitaj malsamaj antaŭsignoj. Pli fruaj ekzemploj kiel Ein musikalischer Spaß (muzika ŝerco) de Wolfgang Amadeus Mozart utiligas la teknikon ja pro la komika efekto.
Kiel sona rezultaĵo de dutonaleco ambaŭ tonaloj estas klare diferencieblaj de la aŭdo. Depende de tio, kiom ili distancas en la kvintociklo kaj ĉu ili enhavas komunajn tonojn, ekestas pli tonala aŭ maltonala sensaĵo je la aŭdado. La komponaĵoj de Ives kaj Koechlin finfine sin forturnas de tonala kunteksto, Koechlin uzas la apudecon de malsamaj tonaloj por krei varmajn, impresionismajn kolorojn, Ives tamen fasciniĝis pri la spacakustika efiko de pluraj marŝbandoj muzikantaj kunpuŝiĝaj unu kun la alia.
Farid ad-Din Attar
Farid ad-Din Attar (naskiĝis ĉirkaŭ 1145, mortis aprilon 1221), ofte konata simple kiel Attar, estis persa sufiisma poeto.
Vivo
Attar naskiĝis ĉe Nejŝaburo en Ĥorasano, kaj verŝajne lia patro estis farmaciisto. La nomo "Attar" mem signifas "farmaciisto", kaj Attar laboris en tiu profesio. Multaj homoj petis liajn konsilojn, kaj konfidis al li siajn problemojn, kaj tio profunde tuŝis lin. Fine li forlasis sian apotekon kaj vojaĝis al aliajn landojn, kie li renkontis sufiismajn ŝejkojn. Reveninte, li forte subtenis sufiismajn konceptojn.
Li mortis aprile de 1221 dum masakro fare de mongoloj. Dum la 16-a jarcento memore al li konstruiĝis maŭzoleo en Nejŝaburo.
Verkoj
Attar mem diris ke li estas flua poeto en kies menson alvenas pli da ideoj ol li povus uzi. Tamen ne tute certas ke Attar fakte verkis ĉiujn el la multaj verkoj atribuataj al li.
Alajärvi
Järviradio estas tie radielsendejo.
Farid ad-Din Attar
Verkoj
Eble lia plej fama verko estas la longa poemo "La Konferenco de Birdoj" (منطق الطیر). La upupo estras serĉon fare de diversaj specoj de birdoj por sia reĝo la simurgo (mita birdo), kaj la birdoj spertas multajn aventurojn kaj testojn. Ne ĉiuj finas la serĉon, sed tiuj kiuj sukcesas perdas sian propran identecon kaj iĝas ili mem la simurgo - metaforo de la unuiĝo de la homo spirito kaj Dio. La poemo plenplenas da sufiismaj konceptoj.
Norðskáli
Norðskáli (alinome Norðskála, dane Nordskåle) estas vilaĝo sur insulo Eysturoy de Ferooj. Ĝi havas ĉ. 250 loĝantojn.
La vilaĝo situas sur la okcidenta parto de la vilaĝo, apud markolo Sundini. Sude de ĝi, oni konstruis en 1973 la Streymin-ponton, interliganta Streymoy kaj Eysturoy. La preĝejo de la vilaĝo estis konstruita en 1932, ĝiaj domoj estas tipe novkonstruitaj.
Historio
Ĝia unua skriba mencio okazis en 1584.
Trafiko
Norðskáli situas norde rekte de orienta pontofino de la Streymin-ponto. Oni povas trafiki al okcidento tra la ponto al Streymoy, al norda Eiði, al suda Oyrarbakki, al oriento tra la tunelo ’’Norðskálatunnilin’’ plu al suda kaj orienta parto de la insulo.
Himmelbjerget
Himmelbjerget (en la germana Himmelberg; en Esperanto Ĉielmonto) estas monteto en Danio kun alteco de 147m. Ĝi situas inter la komunumoj Ry kaj Silkeborg. La monteto estas konata pro la bela panoramo al Lago Silkeborg kaj pro la 25 metrojn alta brika turo sur ties pinto.
La elvida turo estis konstruita je honoro de reĝo Frederiko la 7-a de Danio, kiu donis al la lando ŝtatan bazleĝaron la 5-an de junio 1849 (modernan, demokratian konstitucion), kiu ankoraŭ hodiaŭ estas bazo de la dana bazleĝaro.
Sur la ekstera muro de la turo estas enĉizitaj figuroj de gravaj danaj historiaj personoj, same kiel memorŝtono al enkonduko de la virina balotrajto en 1915.
Prostituo
Prostitu(ad)o (Noto) estas ago de homo, pli ofte virino ol viro, pli ofte relative juna, kiu seksumas pro aŭ por mono. La nomo devenas de la latina kaj signifas Antaŭenmontri aŭ publike eksponi.
Historio
Kelkaj kliŝe nomas ĝin "la plej malnova profesio", ĉar ekde la antikveco homoj sin prostituas. En frua historio, prostituo estis foje ligita al religio, kiel en Babilono kaj la orienta baseno de Mediteraneo. En aliaj tempoj kaj/aŭ regionoj, geprostituitojn forpelis la normala socio. En kelkaj aliaj ili havis agnoskitan lokon.
Dum la eŭropa Mezepoko, prostituitinoj havis gravan socian rolon, eĉ elektigis tri papojn per sia influo kaj monkontribuoj (pri tio, tamen, oni estas serĉantaj kaj indikantaj la fontojn). La mezepoka eklezio ne persekutis,kvankam kondamnante la malvirton, virinan prostituiĝon, nur regulis kie ĝi povus okazi, kaj bordeloj bezonis episkopan aŭ reĝan permeson; prostituitinoj povis frekventi diservon kaj donaci malkaŝe al la eklezio, kiel oni povas vidi en la franca katedralo Dipatrino de Parizo, kies vitralon donacis prostitua gildo. Estis eĉ papaj dokumentoj kiuj malpermesis fizikajn aŭ moralajn agojn kontraŭ prostituitinoj, kvankam ili kondamnis prostituon teorie.
Se submorale aspekto la Kristana Eklezio ĉiam kondamnis prostituitinojn, por ili, tamen, ĝi havis grandan atenton kaj kompaton kaj tie kaj tie kreis rifuĝojn por igi reala la eblecon de socia kaj morala elaĉeto. Citenda la episkopo Ivo el Chartres kiu rekomendis kiel gradan signon de karitato edziniĝi prostituitinon por ŝin forigi el la peko, kaj plie citenda la papo Inocento la 3-a kiu koncedis indulgencon al tiu kiu edzinigas prstituitinon (Il Timone, n.95).
Jure
Jure estas tri pozicioj pri la afero:
En la lastaj du grupoj, depende de la ŝtato, oni jen kaj jen permesas sindikatojn kaj asociojn de geprostituitoj, sociajn rajtojn kiel emeritecon, senpagan ŝtatan sanservon ktp, sed kondamnas perforton kaj ekspluatadon, unuavice de neplenkreskuloj.
Etike
Etike estas aliaj problemoj. Evidente la plejparto de geprostituitoj ne prostituas sin volonte, pro ŝato de tia maniero seksumi, sed pro mizero aŭ bezono de mono por aĉeti drogojn.
Sed oni ne eliminos mizeron aŭ aĉetadon de drogoj perfortante geprostituitojn. Oni ne finos prostituadon perforte, sed nur kiam oni eliminos sociajn problemojn, kiel mizeron aŭ droguzon, kiu kondukas al prostituado. Kio estas pli hontinda: permesi prostituadon aŭ permesi mizeron?
Grabow (Elde)
Grabow estas urba komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Ludwigslust-Parchim de la federacia lando Meklenburgo-Antaŭpomerio, kaj estas la administra centro de la samnoma komunumaro Amt Grabow. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Prostituo
Etike
Aliflanke, la t. n. kliento troviĝas en situacio de fakta avantaĝo. Li aŭ ŝi povas elekti prostituist(in)on laŭ siaj plaĉo kaj buĝeto, dum ĉi tiu en plej oftaj kondiĉoj ne povas elekti aŭ rifuzi klienton.
Al kiu amoras al geprostituitoj estas penso de, ke aliulo ne faras amoron pro amo, amikeco aŭ ĝuo, sed nur por mono, tio estas malagrabla penso, sed tamen multaj uzas tion, ĉu ŝate, ĉu surogate (adosleskanta viro, fremdulo, maljunul(in)o, ktp - ) tiuj aŭ rezignas amoron, aŭ agnoskas la bezonon pagi por tio. Tiurilate kelkaj rimarkigas, ke multajn fojojn eĉ en "normala" orda socio ne estas alia kvalito por altiri parulon krom mono.
Lingva noto
Anstataŭ "prostituitino", inter multaj sinonimoj, oni povas diri amovendistino, amoristino, ĉiesulino, ankaŭ putino, kvankam ĉi tiu vorto estas pli vulgara. La nomo sekso–laboristo ankaŭ troviĝas. Ĝi esprimas la ideon, ke la agado de prostituitino estas speco de laboro, komparebla kun aliaj specoj.
Viran prostituiĝinton oni povus nomi, metafore, "*puto" (ankaŭ piĉo havas du signifojn tute malsamajn, ekzemple), sed ĝis nun oni tion ne faris. Juna viro, kiu prostituiĝas por pli maljunaj virinoj, estas "ĝigolo".
Sinonimoj de "prostituejo" estas "putinejo" kaj "bordelo".
Plia legaĵo
Mathieu, Lilian. Ekonomiaj kaj sociaj kialoj de prostitucio 'Le Monde Diplomatique', februaro 2003.
7651 Villeneuve
7651 Villeneuve estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.
Nomo
Ĝia nomo honoras Don Villeneuve, antropologiiston kaj amikon de la malkovrinto.
(137099) 1998 YW3
(137099) 1998 YW3 estas tre malgranda sed tre hela merkurrenkonta, venusrenkonta, terrenkonta kaj marsrenkonta apolona asteroido.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la observatorio de la Laboratorio Lincoln en Socorro (Nov-Meksiko, Usono).
Orbito
Ĝi estas ne malproksima de la orbita resonanco 6:7 kun la Tero.
Ĝia tre discentra kaj tre klinata orbito pasas inter tiuj de Merkuro kaj de Venuso, ĝi krucas tiun de la Tero kaj interne proksime tanĝas tiun de Marso ĉe sia suprenira nodo, sed ĝia granda orbita klineco tenas ĝin malproksima de la Tero.
Haŝima
vidu ankaŭ la insulon Gunkanjima, kiu estas nomata foje same Haŝima
Haŝima aŭ Hashima (japane 羽島市) estas urbo en japana prefektujo Gifu, kun ĉirkaŭ 67.000 loĝantoj (kalkulado en 2008).
La urbo estis fondita la 1-an de aprilo en 1954, sude de Gifu kaj nordokcidente de Nagoya. La urbon trafluas de nordokcidento al sudokcidento la rivero Nagara. La rivero Kiso trafluas la urbon de nordoriento al sudoriento.
Palacios de la Valduerna
Palacios de la Valduerna [paLAzjos delabalDŬERna] estas municipo de la provinco Leono, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko Tierra de La Bañeza (Tero Banjeza), en la suda centro de la provinco kaj precize en ties tradicia areo La Valduerna, kies ĉefurbo ĝi estis. Palacios de la Valduerna estas komprenebla etimologie kiel Palacoj de la Valo de rivero Duerna. Tiu koncepto videblas simbole en la malsupra maldekstra kvarono de la blazono. Palacoj aludas al reĝa rezidejo de Alfonso la 5-a. Fakte iam la loko nomiĝis Palacios del Rey, nome Palacoj de la Reĝo.
Geografio
Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Palacios de la Valduerna kaj Ribas de la Valduerna, okupas totalan areon de 20,42 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 373 loĝantojn. Ĝi perdis preskaŭ 1 000 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 59 km de Leono, provinca ĉefurbo. Ĝi limas kun Riego de la Vega, Santa María de la Isla, Soto de la Vega, Villamontán de la Valduerna, La Bañeza, Villamontán de la Valduerna kaj Santa Elena de Jamuz.
Historio
Estas atestaĵoj de antaŭromia kaj romia loĝado ĉefe rilate al orminado; en Mezepoko okazis reloĝado rilate al reĝa rezidejo de Alfonso la 5-a. La areo tiam apartenis al la Regno Leono. Poste Henriko la 2-a kreis senjorlandon Valduerna, kiu post unu jarcento iĝis vicgraflando kun 28 loĝlokoj sube. En la 16-a jarcento estis konfliktoj kontraŭ franciskanoj de Astorgo kaj pro la komerca hegemonio de la najbara La Bañeza, Palacios ekdekadencis. Poste suferis pro la Milito de Hispana Sendependiĝo. Dum jarcentoj estis orminado en apudaj areoj.
Tradiciaj enspezofontoj estas agrikulturo (cerealoj, beto kaj maizo) kaj brutobredado (ŝafoj, porkoj kaj bovoj). Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, kastelo, preĝejoj, piedirado) kune kun servoj kaj kuirarto.
Malsupra Cinca
La Malsupra Cinca [CINka] aŭ Malsupra Cinko (Bajo Cinca en hispana; Cinca Baixa en aragona; Baix Cinca en la kataluna; oficiale Bajo/Baix Cinca) estas aragona distrikto (komarko de Hispanio) oriente de la regiono, ĉefe en la Provinco Ŭesko. Ĝia ĉefurbo estas Fraga. La nomo devenas de la rivero Cinca, kiu ĝin trairas.
Municipoj
La komarko inkludas la jenajn municipojn:
La 11 municipoj kiuj integras ĝin apartenas al la Provinco Huesko, escepte Mequinenza, kiu apartenas al Provinco Zaragozo.
Geografio
La Malsupra Cinko limas oriente kun Katalunio, norde kun la distriktoj Meza Cinko kaj La Litera, okcidente kun Monegros kaj sude kun la Malsupra Aragono. La subregiono setliĝas en la fina sekcio de la rivero Cinca, en la centro de la depresio de la Meza Ebro, inter la provincoj Zaragozo, Huesca kaj Lleida. La rivero Cinca, kultura kaj historia akso, estas la akso kiu dividas la Malsupran Cinkon nesimetrie kaj kiu aglutinas preskaŭ ĉiujn loĝlokojn, escepte Candasnos.
Ĝia geografio estas karakterizita de la kontrasto de la fekundaj bordoj de Ebro, Cinca kaj Segre kaj la sekaj teroj kiuj etendiĝas ekster la valoj. En la lastaj jaroj ankaŭ disvolviĝis la irigaciata kamparo en la zonoj de sekaj teroj, per kio la pejzaĝon oni modifis iomete por adapti ĝin al la terkulturaj necesoj. Ĝia reliefo estis frukto de miloj da jaroj da laboro de la rivero Cinca kiu, kun la ŝanĝo-procezo de la jaroj, iom post iom fosis sian fluejon formante ampleksajn kaj neegalajn terasojn ambaŭborde de sia fluejo, kiuj historie estis igitaj fekundaj legomĝardenoj.
Klimato
La klimato karakteriziĝas kiel kontinenta kaj kun malabundeco de pluvo, fakto kiu kondiĉigas la vegetaĵaron de la Malsupra Cinko. La plej varmaj monatoj estas julio kaj aŭgusto, en kiuj la temperaturo povas atingi 35ºC aŭ en okazoj ĝis 40ºC. Kontraŭe, en la malvarmaj monatoj de decembro kaj januaro la temperaturoj oscilas inter 0ºC kaj -5ºC. La regiono ricevas la malvarman kaj sekan venton "cierzo" kiu malsupreniras laŭlonge de la valo de Ebro.
La nivelo de averaĝaj pluvoj oscilas inter la 300 kaj 400 mm disdonitaj tre malregule dum la tuta jara periodo. Estas kutimaj la periodoj daŭriĝintaj de sekeco dum la jaro.
Institucio
La distrikto (comarca) estis aprobita per la leĝo 20/2002, eldonita la 7an de oktobro 2002 en la Aragona Oficiala Bulteno. Kvankam ĝi ne estis konstituita oficiale ĝis la 27an de novembro de 2002 kaj estis akceptita ties valideco de la 1a de januaro 2003. Ĝia ĉefurbo estas Fraga, konsiderita de la Ĝeneralaj Direktivoj de Teritoria Ordigo de la Ĝenerala Deputitaro de Aragono kiel kaploko suprakomarka aŭ subregiona pro sia influo en medio multe pli alta ol tiu de sia propra subregiono.
Loĝantaro
La sociekonomia transformo spertita en Hispanio en la 1960-aj jaroj okazigis teritorie kurantan duobligon de migrado: de la zonoj de interno al la periferio kaj de la kamparaj lokoj al la urbaj. Por la regiono de la Malsupra Cinko, same kiel por aliaj zonoj de Aragono, ĝi okazigis fortan senhomigon de siaj kamparaj lokoj kaj la koncentriĝon de parto de la loĝantaro en la ĉefurbo de la regiono.
La loĝantaro de la distrikto reprezentas ĉirkaŭ 11,03% de la tuta Provinco Huesko. La proporcio inter viroj kaj virinoj estas sufiĉe homogena. En Fraga estas kie koncentriĝas la plej granda parto de la loĝantaro, sekvita de Mequinenza kun preskaŭ ĉirkaŭ 9,64% de la tuta regiona loĝantaro. Ĉiuj municipoj prezentas historian malkreskon de la loĝantaro krom Fraga.
Ekonomio
La komarko Malsupra Cinko estas unu el la plej dinamikaj regionoj de Aragono helpita precipe de la agrara sektoro. La procento de agrara okupita loĝantaro koncerne al la tuto estas de 25,5% agordante gravan valoron aldonitan al la sektoro de la dolĉa frukto. La Malsupra Cinko estas la aragona komarko kun pli da ĉeesto de hektaroj kultivitaj en ĉi tiu sektoro. La Malsupra Cinko estis de ĉiam eminenta terkultura zono pro du fundamentaj kialoj, la unua ĉar tradicie kaj kulture estis asociita al la kamparo, kaj la dua kaŭzita de la klimata faktoro kaj de la malalta indico de pluveco. Estas tre grava sektoro kun rimarkinda kresko en la produktado kaŭzita de la modernigo de la terkulturaj ekspluatadoj kaj de la pliigo de la irigaciebla surfaco de Mequinenza, kun irigaciataj kampoj kiuj atingas la 3 000 hektarojn, kaj estas unu el la regionaj motoroj kiujn ĉefas en ĉi tiu sektoro dediĉita ĉefe al la persiko, la ĉerizo, la olivo kaj la migdalo.
La industrio en la Malsupra Cinko subtenas sin ĉefe en la industriaj aktivecoj. La sektoro agr-industria prezentas altan procenton de entreprenoj, kaj sia ĉefroleco en rilato kun la rekta kaj nerekta postenaro estas tre signifa. La sektoro servoj ankaŭ estas grava por la ekonomio de la zono, reprezentante la duan fonton de enspezoj por la loĝantaro, kun speciala graveco de la turisma sektoro en zonoj kiel Mequinenza kie estas multnombraj entreprenoj de aktiva turismo, de sporta fiŝkaptado kaj de kultura turismo, kiu altiras vizitantojn tiel naciajn kiel internaciajn dum la tuta jaro.
Historie, la sektoro de produktado de energio estis koncentrita en Mequinenza pro sia baseno karbonprodukta kiu estis ekspluatita dum pli ol 150 jaroj tra la minado kaj per la konstruado de hidroelektraj diglagoj kiel la akvorezervejo de Mequinenza, konita ankaŭ kiel "Maro de Aragono". La situo geostrategia de la zono ebligis la projekton de konstruo en Fraga de la Platformo Loĝistika de Transporto kies nuntempa disvolviĝo kun aliaj industriaj pluranguloj kiujn oni vidas favoritaj de sia geografia situacio.
Historio
La distrikto Malsupra Cinko estas lokita en privilegia kaj strategia pozicio kiu igis ĝin loko de renkonto de civilizacioj, kulturoj kaj lingvoj. Estas trairita de la rivero Cinca, al kiu devas sian nomon, rivero kiu ricevas la akvojn de Alcanadre kaj kuniĝas fine al la rivero Segre kiu finas deponante siajn akvojn en la rivero Ebro ĉe Mequinenza.
La regiono estas hejmo de multnombraj spuroj de prahistoriaj vilaĝoj (kiel la arkeologiaj kuŝejoj de Castellets aŭ Riols en Mequinenza) de iberoj, iber-romianoj, romianoj (kiel Vilaĝo Fortunatus), visigotoj, araboj, judoj kaj kristanoj. Frukto de tio estas miksaĵo de romanika, gotika kaj mudehara artoj kiu invadas la heredaĵon de jarmila regiono. Elstaras speciale multnombraj pentraĵoj kaj gravuraĵoj asociitaj trovitaj en Mequinenza, apartenantaj al la surroka arto de la mediteranea arko de la iberia duoninsulo, kaj deklarita Heredaĵo de la Homaro fare de la UNESKO en 1998.
Estas deklaritaj Havaĵo de Kultura Intereso en la kategorio de arkeologia zono: Villa Fortunatus kaj La Pilaret de Sankta Kiterio en Fraga, Mas de Fayonet I, Vallbufandes, Valmayor 1a kaj Valmayor 4a en Mequinenza, kaj La castellazo en Ballobar. En la kategorio de monumento estas troveblaj jenaj: la Turo de la Monaĥoj, la Turo de la Pilaret de Sankta Kiterio kaj la kastelo en Fraga, la Kruco de Escarpe kaj la Kastelo de Mequinenza, la kastelo de Zaidín, la Ermitejo de Sankta María en Chalamera kaj la kastelo de Torrente de Cinca. Krome, la regiono havas tri muzeojn en Mequinenza (kolektitaj en la Muzeoj de Mequinenza) kaj du lokitaj en Fraga kiel la Dommuzeo de Salvador Sabaté kaj tiu de la Palaco de Montcada.
Pri arto elstaras la paroka preĝejo de sankta Petro kaj Villa Fortunatos, ruinoj de romia vilaĝo (ambaŭ en Fraga), la romanikaj ermitejoj de Sankta María de Chalamera kaj de Sankta Valero de Velilla, la romanikaj preĝejoj de Ballobar kaj Ontiñena.
Kastelo de Mequinenza
La konstruaĵo staras preskaŭ sur la rando de granda abismo super la kuniĝejo de la riveroj Ebro, Segre kaj Cinca. Ĝia plano estas kvarlatero malregula, kun sep turetoj ortangulaj krom unu, la plej fortika, kiu estas kurioze de kvinangula plano. Du turetoj flankigas la malgrandan pordegon kiu estas duoncirkla. Malmultaj fortikaĵoj havas pli bonan situon ol ĉi tiu, kontemplanta vastan kaj impresan pejzaĝon super la kunfluejo de la tri riveroj kaj siaj ĉirkaŭaj teroj ĝis atingi vide Pireneojn. Moncada, nome senjoroj de la baronlando de Mequinenza elektis ĉi tiun agloneston por sia fortikaĵo. La konstruaĵo estas aŭtenta kastel-palaco, unu el la plej bonaj kiun la gotika arto havigis al la Krono de Aragono, datiĝinta en la 14a kaj 15a jarcentoj.
Araba fortikaĵo, konstruita de la berbera tribo de la Miknasoj en la 12a jarcento, tribo kiu ankaŭ donis nomon al la loĝloko. Kiam la rekonkero falis en manojn de Ramón Berenguer la 4-a, kaj post aparteni al la krono, ĝi pasis al manoj de la nobela familio Moncada. Unu el la grandaj sieĝoj de la loko okazis dum la Milito de Hispana Sendependeco kiam estis konkerita de la trupoj de la marŝalo Suchet, kaj apartenis ĝis 1814 al la franca registaro. Mequinenza ekestis enskribita en grandaj literoj en unu el la eksteraj kolumnoj en la Arko de la Triumfo de Parizo kiel unu el la grandaj francaj venkoj en la iberia duoninsulo.
Nuntempe la kastelo estas privata proprieto de la Fondo ENDESA. Por povi viziti la kastelon estas necese peti la viziton anticipe en la Oficejo de Turismo de la Urbodomo de Mequinenza. La vizitoj gviditaj okazas marde matene kun antaŭa peto.
Malnova vilaĝo de Mequinenza
La malnova vilaĝo de Mequinenza situis sur la maldekstra bordo de la rivero Ebro, ĝuste en la punkto kie kunfluas la akvoj de la riveroj Segre kaj Cinca. Estis malkonstruita preskaŭ komplete dum la konstruo de la akvobaraĵo de Ribarroja. Konstituis urban kernon kun propraj karakterizaĵoj de la loĝlokoj de Ebro, kun urba kreo el la islama epoko. Danke al la riveroj, Mequinenza establis riveran komercon, kiu donis prestiĝon, ne nur al la navigantoj mekinenzaj sed ankaŭ al la lignaĵistoj "calafateros", al la "sogueros" kaj al la jarmila Vojo de Sirga de Ebro. En la epoko de splendo oni atingis havi floton de pli ol 16 llaüts, tipaj ŝipoj de la malsupra sekcio de la Ebro, kiuj transportis inter 18 kaj 30 tunoj, kutime de lignito eltirita de la mina baseno mekinenza.
Kun la alveno de la entrepreno ENHER kaj la konstruo de la akvobaraĵoj de Mequinenza kaj Ribaroja, la vivo ŝanĝiĝis por la malnova loĝloko de la bordoj de Ebro. La industrioj komencis fermiĝi pro la signifa kresko de la akvonivelo de la kaptaĵo de Ribarroja kaj la loĝantaro komencis postuli alternativojn al la inundo de la urba kerno. Komencis tiel amas-elmigrado por la loĝantoj de Mequinenza kiuj devis forlasi siajn hejmojn por ekvivi novan loĝlokon.
Parto de la malnova loĝloko de Mequinenza povas esti vizitata nuntempe ĉar ĝi iĝis granda parko de la memoro sub la libera ĉielo. Rekuperis sin de inter la ruinoj la originalaj skizoj de la stratoj kaj de la domoj kiuj restis super la nivelo de la akvo. La malnova Mequinenza, la “Malnova Vilaĝo” kiel konas ĝin la mekinenzanoj, estas invito promeni tra la memoro de ties stratoj kaj stratetoj, al remalkovro de parto de la malnova preĝejo, al imago de la malnovaj distrejoj kaj al kono de mil historioj, vidindaĵoj kaj legendoj de tiu jarmila kaj historia vilaĝo de navigantoj kaj ministoj borde de la rivero Ebro.
Literaturo
Mequinenza estas ankaŭ punkto de referenco por la geamantoj de la literaturo. Jesús Moncada igis la malnovan Mequinenza ĉefrola scenejo de la multnombraj personaj historioj rakontitaj en siaj libroj. La romano Camino de Sirga, tradukita al pli ol 20 lingvoj (inter ili la japana, la sveda aŭ la vjetnama), rezultas miksaĵo de personoj kaj elvokaj historioj de la malnova Mequinenza kaj ties tragika malapero. Konsiderita unu el la aŭtoroj en la kataluna plej gravaj de sia epoko, li ricevis plurajn premiojn pro sia verkaro, inter aliaj la Premio Ciudad de Barcelona aŭ la Nacia Premio de la Kritiko en 1989 por Camí de sirga (Vojo de sirga) aŭ la Creu de Sant Jordi, donita de la Generalitato de Katalunio en la jaro 2001. En la 2004 li ricevis la Premion de la Aragonaj Beletroj monatojn antaŭ sia forpaso.
El inter la verkistoj kiuj naskiĝis en la distrikto, konkrete en Chalamera, oni devas elstarigi ankaŭ Ramón J. Sender.
La regiono estas dulingva. La komunumoj Mequinenza, Torrente de Cinca, Velilla de Cinca kaj Zaidín estas plimulte katalunparolantaj dum Fraga aglutinas similan procenton de katalunparolanta loĝantaro kaj kastiliparolanta. Tiuj municipoj apartenas al la nomita strio en Aragono. La komunumoj Ballobar, Belver de Cinca, Candasnos, Chalamera, Ontiñena kaj Osso de Cinca estas kastiliparolantaj.
Naturo
La regantaj plantoj en la regiono estas mediteraneaj specioj adaptitaj al la sekeco kaj al la malmolaj klimataj kondiĉoj. Estas plantoj malmulte postulemaj, de granda geologia amplekso kiel pinoj, kverkoj, rosmareno kaj timiano. La faŭno estas ligita al la vegetaĵaro stepa, de riverbordo kaj de la dezerta zono de Monegros. La bufoj diskogloso kaj komuna, testudoj, lacertoj kaj kolubroj estas la ĉefaj koncerne al amfibioj kaj rampuloj. Inter la mamuloj oni povas observi erinacojn, ronĝulojn kaj vespertojn kiuj vivas apud vulpoj, kunikloj kaj cervoj. Koncerne al la birdoj, la teritorio havas ses Zonojn de Speciala Protekto por la Birdoj kiuj estas: La Basal, La Menorcas kaj Llanos de Cardiel; la Diglago de Pas kaj Sankta Rita; Retuerta kaj la Saletaj de Sástago; la Aiguabarreig; la montaro de Alcubierre kaj Valcuerna, Serreta Nigra kaj Liberola. En ĉi tiuj lokoj oni povas observi birdojn kiel la otido, la blankventra stepkoko, la nigraventra stepkoko aŭ aliaj pli malgrandaj kiel la tufalaŭdo, la Mediteranea enanto kaj la mallongfingra alaŭdo.
Aiguabarreig Ebro-Segre-Cinca
En la suda zono de la Malsupra Cinko situas Mequinenza kaj la kunfluejo de la riveroj Cinca, Segre kaj Ebro, nome la Aiguabarreig kun granda natura riĉeco kaj granda vario de ekosistemoj kiuj gamas de la mediteraneaj stepoj al arbaroj de riverbordo, igante ĉi tiun spacon biologia paradizo. Ĉi tiu spaco ricevas la nomon de la vorto de kataluna origino kiu nomas la lokon en kiu du aŭ pli kurantaj akvejoj kuniĝas kaj formas unusolan. Segre kaj Cinca formas Aiguabarreig inter la loĝlokoj de La Granja d’Escarp, Massalcoreig kaj Torrente de Cinca, kaj je malmultaj kilometroj konverĝas kun la akvoj de Ebro, jam en la municipa teritorio de Mequinenza, laŭigante la plej grandan kunfluejon riveran de la tuta iberia duoninsulo kaj unu el la plej gravaj el la tuta Eŭropo.
En la "Aiguabarreig" situas centoj da metroj da larĝo de akvo, multnombraj riveraj insuloj kaj ĉeriveraj arbaroj, grandaj amasoj de kareksoj, strandoj de rulŝtonetoj kaj profundejoj. Estas kunfluejo de la flaŭro stepa kun tiu de la arida zono de Monegros kaj de la mediteranea flaŭro kiu supreniras laŭ la valo de Ebro. Danke al ĉi tiuj karakterizaĵoj kunvivas specioj de medioj plene kontraŭaj. La birdoj estas la plej multnombra grupo kaj gamas de kolonioj de ardeedoj al ĉiu tipo de rabobirdoj kaj birdoj propraj de dezertaj medioj. Ankaŭ povas esti rampuloj, amfibioj kaj mamuloj, elstarante speciale vespertoj, cervoj, kapreoloj, lutroj kaj la ĉeesto pli kaj pli abunda de sovaĝaj kaproj.
Sporta fiŝado
Unu el la plej propraj specioj kiun oni povas trovi en Mequinenza estas la siluro, devena fiŝo de Mezeŭropo, kiu estis enkondukita kontraŭleĝe en Mequinenza dum la printempo de 1974. Meze de la 1980-aj jaroj jam ekkaptiĝis ekzempleroj de pli ol unu metro de longo kaj nuntempe tiu iĝis ties plej granda vivmedio en Hispanio. Mequinenza iĝis internacia loko de referenco por la geamantoj de la fiŝkaptado de la tuta Hispanio kaj de eksterlande (precipe germanaj, francaj, anglaj, amerikaj kaj japanaj), atingantaj jam ekzemplerojn de 240 centimetroj kaj preskaŭ cent kilogramoj da pezo. Ankaŭ estas aliaj specioj kiel la karpo, la sandro, mikropteroj kaj alburnoj. En la diglago de Mequinenza okazas ĉirkaŭ 30 konkursoj de sporta fiŝado ĉiujare.
Itineroj BTT
Mequinenza havas 7 itinerojn signalitajn por montobiciklado, padumado aŭ rajdado kiuj trairas la municipan teritorion de Mequinenza per markoj de Turismaj Vojetoj de Aragono, iniciato de la areo de turismo de la Regiono Malsupra Cinko en kunlaborado kun la municipo de Mequinenza kaj la Bicikla Klubo de Mequinenza. La sep itineroj gamas de diversa malfacilo de la 7 kilometroj de longeco de la nomita “Segre-Cinca” ĝis la 57 de la nomita kiel “Vallaserra” kaj kiuj adicias entute proksime de 150 kilometroj da itinero en la komunumo.
2192 Pyatigoriya
2192 Pyatigoriya estas malgranda, malhela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la rusa astronomino Tamara Miĥajlovna Smirnova elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.
Malsupra Cinca
Naŭtikaj sportoj kaj aktiva turismo
Mequinenza havas kanukurejon konsideritan unu el la plej bonaj el Hispanio pro sia bonega alireblo, sia ebenaĵo de stabila akvo kaj siaj sportaj instalaĵoj borde de la diglago. En la trankvilaj akvoj de la diglago oni povas praktiki amason da sportoj. Inkluzive oni povas praktiki la surakvan skiadon kun la respektivaj permesoj en reguloj.
2192 Pyatigoriya
Nomo
Ĝi estis nomita por celebri la 200-jaran jubileon de la fondigo de la urbo Pjatigorsk, en 1780.
Malsupra Cinca
Birdumado
La riveroj Cinca, Segre kaj Ebro posedas naturan heredaĵon kun bonega vario de ekosistemoj, kiu iras de la mediteraneaj stepoj al ĉeriveraj arbaroj, igante ilin paradizo kun nekomparebla biodiverseco. Kun la jaroj, la zono iĝis grava kolonio de nestumado por multaj specioj de Ardeedoj kiel la Bovardeo (Bubulcus ibis), la Ordinara egretardeo (Egretta garzetta), la Malgranda botaŭro (Ixobrichus minutus), la Noktardeo (Nycticorax nycticorax), la granda egretardeo (Ardea alba), la Griza ardeo (Ardea cinerea) kaj la Purpura ardeo (Ardea purpurea). En la ĉeriveraj arbaroj kaj en la kareksejoj oni povas observi dum la tuta jaro birdajn speciojn kiel la raledoj, pegedoj, turdedoj, paruedoj, fringedoj aŭ emberizedoj.