cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Josef Munzinger
Martin Josef MUNZINGER naskiĝis la 11-an de novembebro 1791 en Olten kaj mortis la 6-an de februaro 1855 en Bern. Li kutime estas konata kiel Josef Munzinger. Munziger estis svisa komercisto, revoluciisto kaj politikisto. Li provokis en la jaro 1830 la faligon de la konservema registaro de Kantono Soloturno, kaj elektiĝis en la jaro 1848 kiel membro de la unua Federacia Konsilio de la Svisa Konfederacio. Munzinger apartenis al la tiama liberal-radikala frakcio.
Du de liaj filoj ankaŭ fariĝis konataj: Walther Munzinger (1830-1873) estis juristo, eklezijuristo kaj la fondinto de la Kristkatolika Eklezio. Werner Munzinger, konata ankaŭ kiel Munzinger Pascha (1832-1875) estis orientisto kaj afrikisto.
Slanec
Slanec (hungare Nagyszalánc [nadjsalAnc], germane Salzburg, Zalantz) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.
Situo
Slanec situas laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Michaľany-Košice. La lasta urbo troviĝas je 20 km.
Burgo
La fortikaĵo konstruiĝis en nekonata tempo, sed la unua mencio okazis en 1230 en latina formo "Castrum Salis". Ĝi havis gravan rolon dum la sekvaj internaj militoj. En 1440 Johano Jiskra kun la husanoj okupis ĝin, baldaŭe en 1448 Johano Hunyadi reokupis ĝin. En 1605 Stefano Bocskai, en 1644 Georgo Rákóczi la 1-a, en 1678 Emeriko Thököly okupis ĝin, sed en la sama jaro la Habsburgoj reokupis ĝin kaj faris ĝin ruino.
Vilaĝo
La loko estis loĝata jam dum la neolitiko kaj bronzepoko. Supozeble la vilaĝo formiĝis dum konstruado de la fortikaĵo. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Nagyszalánc 856 homoj, (hungaroj en majoritato, slovakoj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Abaúj-Torna, al distrikto de Košice, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio.
Oranto
Kiel orans aŭ oranto (latine: orans, la preĝanto) oni nomas en la bildigaj artoj la bildigon de Dipatrino aŭ aliaj figuroj kiel „preĝantoj“.
Ulica Milaŝenkova (Monorelo de Moskvo)
Ulica Milaŝenkova (Улица Милашенкова) estas stacio de la Monorelo de Moskvo. Ĝi situas en la disktrikto Butirskij de la Nord-Orienta administra arondismento de Moskvo.
Pakdaŝt
Pakdaŝt (, ankaŭ konata kiel Palaŝt, Paleŝt, Paliŝth, Polaŝt kaj Pol Daŝt) estas urbo kaj distrikta ĉefurbo en la provinco Ilamo de Irano. Laŭ la censo de la jaro 2006, ĝi havis 126 281 loĝantojn en 32 625 familioj. La urbo situas 25 kilometrojn sudoriente de Teherano. Ankoraŭ 5 kilometrojn pli sudoriente, do 5 kilometrojn de Pakdŝt, situas la militindustria uzino Parĉin en samnoma vilaĝo, en kiu Irano en la 2000-aj jaroj kaŝe riĉigis uranion, kiel sciigis la Ali Reza Ĝafarzade, unu el la gvidantoj de la Nacia Konsilio de Irano pri Rezistado. En la sekvaj jaroj pluraj okcidentaj ŝtatoj premis la irana registaron fini tiujn preparlaborojn por eblaj atomaj bomboj kaj allasi kontrolojn per fakuloj de la Unuiĝintaj Nacioj al la uzino.
Argenteuil-Grande-Ceinture (Tramtrajno en Francilio)
Argenteuil-Grande-Ceinture estas estonta haltejo de tramvojo T11, situanta en Argenteuil, en departemento Val-d'Oise, regiono Francilio.
Tivadar Tulassay
Tivadar Tulassay [tulaŝai], laŭ hungarlingve kutima nomordo Tulassay Tivadar estas hungara kuracisto, infankuracisto, profesoro, membro (korespondanta en 2001, ordinara en 2007) de Hungara Scienca Akademio. Lia frato estas Zsolt Tulassay same kuracisto kaj akademiano.
Biografio
Tivadar Tulassay apartenis al la hungara minoritato en Ĉeĥoslovakio. Li frekventis universitaton en Budapeŝto inter 1968-1974. Post 4 jaroj li akiris fakdiplomon ankaŭ pri infankuracado, baldaŭe pri virinaj malsanoj. En la studjaro 1985 li plulernis en Humboldt-Universitato en Berlino. En 1992 li estis nomita katedrestro en la medicina universitato (post du jaroj li profesoriĝis). Li estis vicdekano inter 1990-1995, poste vicrektoro, fine rektoro en 2003. Li doktoriĝis en 1990 antaŭ la akademio. Li okupiĝas ekzemple pri la alta sangopremo. Li ricevis premiojn inter 1988-2010, inter ili aparte menciinda estas belga premio en 2002.
Novgotiko
Novgotiko estas stilodirekto de la 19-a jarcento ene de arkitekturo kaj artmetio, kie oni provis iamaniere daŭrigi gotikon. Ĝi povas esti rigardata kiel fazo de historiismo.
La stilo estiĝis dum la 1740-a jaroj en Anglio, kie oni intencis revivigi la mezepokan gotikan stilon por kontrasti la tiam tre uzatan novklasikan stilon. Konstruaĵoj en novgotika stilo estas interalie la brita parlamentejo kaj ankaŭ la tura ponto (Tower Bridge) en Londono.
Katalin Bara
Katalin BARA rumania hungara instruistino pri hungara lingvo kaj literaturo, verkistino pri pedagogio. Ŝi naskiĝis en Miercurea Ciuc en 1956. Ŝi estas la edzino de socisciencisto József Gagyi kaj la patrino de Ágnes Gagyi.
Novgotiko
En Francio kaj Germanio la stilo estis ofte aplikata por preĝejoj. Ĝi estas rekonebla ankaŭ en pluraj de la pli aĝaj nubskrapuloj en Novjorko kaj Ĉikago.
Katalin Bara
Kariero
Katalin Bara akiris diplomon pri hungara lingvo kaj literaturo-franca lingvo en UBB de Kluĵo, kaj ŝi instruas en Miercurea Ciuc. Ŝi estis fondintanino de societo Asocio NyIT, redaktorino de fakperiodaĵo NyITLapok, organizinto de 1991 de Somera Akademio Bolyai por instruistoj de hungara lingvo kaj literaturo, studobjektkonkurso de hungara lingvo kaj literaturo por mezlernejaj gelernantoj de Sovata.
Novgotiko
La plej frua konstruaĵo en Danio, kie videblas la stilo estas la nova ĉefkonstruaĵo de la universitato de Kopenhago, kie klasikismo en kurioza maniero miksiĝas kun gotiko.
Ellefeld
Ellefeld estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Vogtland de la federacia lando Saksio. Fine de la jaro la komunumo havis  loĝantojn.
Jukos
JUKOS (ЮКОС, YUKOS) estis unu el la plej grandaj konzernoj de Rusio, kiu agadis en la naftobranĉo (transporto, prilaboro de nafto, tergaso). Post la aresto de fondinto Miĥail Ĥodorkovskij en 2003, la firmaon trafis financa krizo kaj ĝi bankrotis en 2006.
La nomo JUKOS estas akronimo de tiuj firmaoj, kiuj partoprenis en fondo de la naftokonzerno tiel JUganskneftegaz“ kaj „KujbiŝevnefteOrgSinteza“ (Юганскнефтегаз, КуйбышевнефтеОргСинтеза).
Jukos estis akirita-fondita inter perturbaj cirkonstancoj per financa helpo de MENATEP, banko de Miĥail Ĥodorkovskij.
Lalande-de-Pomerol
- jen france, prononco [] - estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Ĝirondio (france Gironde [] respektive okcitane kaj gaskone Gironda), en la administra regiono Nova Akvitanio (france Nouvelle-Aquitaine [], okcitane kaj gaskone Nòva Aquitània) kaj en la tradicia, historia regiono Akvitanio (france Aquitaine [], okcitane kaj gaskone Aquitània). Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la arondismento Libourne (aŭ Liborna) kaj al la kantono .
Batalo apud Verdun
Germanflanke bataladis precipe la samaj korpusoj; male la francoj rotaciis 70% el la francaj «haruloj» apud Verdun. Do ampleksigis ties nomo simbolan gravecon kaj kontribuis al la famo de la generalo Philippe Pétain, kiu estris dum la unua parto de tiu batalo. Duaparte, (junio-julio), la germanan puŝadon haltigis la generalo Robert Nivelle, antaŭ ol regajni pli-malpli la perditan terenon ĝis novembro, helpe de sia subulo Charles Mangin.
Lalande-de-Pomerol
Laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun la najbaraj komunumoj.
Batalo apud Verdun
Retrospektive aperis Verdun kiel loko de plej timiga kaj vana batalo, kie artilerio kaŭzis 80 % da pereoj. La homoj provis nur transvivi tiun inferon, kie eblis nenia movo sub minaco de morto, des pli absurda, ke la milita finrezulto estis evidentiĝonta nula. Verdun — kiel ĉe Somme — estis terura sperto, kies lecionon la germanaj militaj teoriistoj poste komprenos: la foresto de motorveturiloj malhelpis ian movadon. En la jaro 1940, danke al siaj lertaj pafveturiloj, la moveblaj «Panzer», la germana armeo ekprenis Verdun en unu tago.
Kunteksto en la komenco de la jaro 1916
Laŭ ĉiuj militantaj regnoj, la milito komenciĝinta en la jaro 1914 certe nelonge daŭrus. Tamen, post la haltigo de germanoj apud la rivero Marne, «kurado ĝis maro» okazis. Fine stabiliĝis la fronto laŭ 750 km linio inter Norda Maro kaj Svislando. Ĉiu armeo jam talpiĝis. Finiĝanta movmilito antaŭvidigis neatendite longan konflikton.
Dum la jaro 1915, francoj provis trarompi en Artois kaj Champagne-Ardenne. Tiuj ofensivoj sange malsukcesis, mortigante inter 310 000 kaj 350 000 francoj. Milito evidentiĝis ne nur longa, sed ankaŭ mortiga.
Malblokostrategioj
Laŭ la franca stabo, estrita de generalo Joffre, la movmilito pluaktualis. La armeestro ege interesiĝis al pretigado de grava ofensivo ĉe la Somme, kiu ebligos restartigi finan movmiliton.
La vidpunkto de germana stabestro, generalo Erich von Falkenhayn, iom malsimilis. Kompreneble urĝis fini la konflikton, ĉar Britio strebis asfiksii la centrajn imperiojn per eluziĝomilito. Tiucele milito iĝus kiel eble plej multekosta por angloj per submara milito. Samtempe la franca armeo estis pereigenda: « La francaj fortoj estos mortsangitaj... ĉu ni atingos nian celon aŭ ne ». Sekve, Francujo devus submetiĝi.
En februaro 1915 komencis la Aliancanoj senhaltan pafadon cele trarompi malamikajn liniojn. Tiu strategio alarmis tamen la defendantojn pri la loko de la antaŭkalkulita atako, kaj ebligis al ili alsendi helpotaĉmentojn. Krome, tia bombardado ĥaosigis la grundon, kaj ege ĝenis ontan infanteriosturmon. Tial devis la stabo ĉesi multekostajn atakojn en Champagne kaj Artois.
Germana strategio: la Operaco "Juĝo"
Dum la vintro de 1915, la germana supera stabo (OHL), estrita de generalo Erich von Falkenhayn, taksis ĉiun fronton laŭ ĝia graveco, kaj konkludis, ke oni nepre rompigu la britan-francan aliancon. Franca malvenko verŝajne forigus Brition el la Entento, kio estigus rapidan venkon, ĉar germanoj taksis aliajn frontojn akcesore.
Sed kial Verdun? Dum la limbatalo, en 1914, germanoj sukcesis antaŭeniri duflanken apud Saint-Mihiel. Sekve troviĝis Verdun kvazaŭ malforta duoninsulo, nesekurece alirebla el Bar-le-Duc. Eblis al la 5-a armeo ataki ĝin triflanke. Tamen, la afero ne estis tiel facila, pro la timinda fortikaĵosistemo, kiu ĉirkaŭŝirmis la urbon Verdun. Ties sturmo evidente okazigus ege multnombrajn pereojn ĉe atakontoj. Kristnaske de 1915 permesis la imperiestro Vilhelmo la operacon, kiun oni nomis "Chi 45", t.e."Juĝo" (Gericht) laŭ la tiama kodo ĉe germanoj.
Francoj kaj la fortikaĵoj Verdun
Post sia malvenko en 1871 kontraŭ Prusio, Francio ĉirkaŭigis ĉiujn limurbojn per forta glaciso. Tial timinda ringo de 40 fortikaĵoj protektis Verdun, inter ili 20 fuortoj kun artilerio.
Laŭ franca vidpunkto, defendi Verdun estis kompreneble patriota devo. Tamen, tio ne kongruis kun la tiama stabodoktrino de "ĉiapreza ofensivo". Raraj defendistoj, ekz. generalo Pétain aŭ kolonelo Driant, estis mistaksitaj, kvazaŭ ili estus defetistoj.
Post la unua batalo apud Verdun (22-a ĝis 25-a de aŭgusto 1914), kiu haltigis la germanan antaŭenpuŝadon, la loko ŝajnis sufiĉe kvieta. Do la 5-a de aŭgusto 1915, Verdun postviciĝis el grado "ĉefloko de RFV" (Fortikita Regiono Verdun), kaj la stabo de generalo Joffre decidis parte malekipi ĝin por artilerie plifortigi kampanjajn regimentojn: 43 fortaj kaj 11 malfortaj baterioj delokiĝis. Nur restis 3 divizioj de la 20-a korpuso (72a rezervodivizio el regiono Verdun, 51-a rezervodivizio el Lille, kaj 14-a regula divizio el Besançon). Krome kuŝis rezerve la 37-a divizio el Alĝerio.
Zorgema pretigado
Fine de 1915 komenciĝis la pretigo: germanoj arigis 1220 kanonajn pecojn kaj per 1300 vagonaroj alportis 2,5 milionoj da municioj. 12 flugtaĉmentoj kaj 4 eskadroj disponiĝis al 5-a armeo, unue por zorgeme fotografi la alfrontiĝontan zonon. La 6-an de februaro translokiĝis la germana stabo al vilaĝo Billy. La plej gravaj el la kanonoj estis la 21 cm haŭbizoj, longatrafpovaj kanonoj, kiel la timinda 38 cm "Longa Maks" kaj 13 egaj haŭbizoj, la t.n. "Dicke Bertha" (Dika Bertha). En la komenco 12 regimentoj estis intervenontaj. La 7-a rezervokorpuso el Vestfalio kaj Rheinland estis atakonta norde, la 18-a korpuso (el Hessen) meze, la 3-a korpuso (el Brandenburg) sude. Malgraŭ ĉia singardemo por kaŝi tiun amasigon, ne eblis longatempe ŝtelmovigi tiom da ilaro sen vekigi atenton de francoj. Jam de la 10-a de februaro 1916 malkovris la franca stabo nenormalan koncentradon kaj ekkonsciis, ke tie malamikoj estis pretigantaj ofensivon.
Kvar inferaj tagoj
La 21-an de februaro 1916, je la 7-a horo kaj 12 minutoj, de arbaro Warphémont pafis la kanono longa Maks 380 mm obuson ĝis la urbo Verdun 27 km for. Ĝi maltrafis sian celon, nome ponton super la rivero Meuse, kaj eksplodis apud la katedralo aŭ la stacio. Tuj poste ekpafis samtempe la 1220 germanaj kanontuboj al la francaj linioj kaj malantaŭen, ĝis la provizadovojoj. La rulbrua pafadego senhalte daŭrigis pli ol 9 horoj: tian inferon oni neniam spertis antaŭe kaj atakantoj estis tiel surprizitaj, kiel la atakitoj. Proksimume po 100 000 pafoj hore okazis. Je la 1-a horo kaj 30 min. posttagmeze 150 tranĉeohaŭbizoj aldoniĝis al tiu terura fajro kaj ferodiluvo. Kulminis je la 4-a horo.
Dumtempe pretiĝis 6 germanaj infanterio-divizioj, sed antaŭe impetis sturmtrupoj, trejnitaj mortigistoj, kiuj kapablis kuri pafante, ekipitaj per bajonetoj, grenadoj kaj flamĵetiloj por «elpeladi» la tranĉeojn. Ilin trejnis la kapitano Willy Rohr dum la jaro 1915. Iuj el ili jam surportis la novan 1916-an kaskon, kiu jam ekipos dum 30 jaroj la germanajn piedsoldatojn. Ilia trejnado ankaŭ inkludis la uzadon de malamikaj pafiloj kiel mitraloj, kiujn ili ekkaptus sturmante la tranĉeojn.
Tuj poste alvenis la infanterio, kiu devis rapide aranĝi tranĉeojn cele rezisti ian antaŭvideblan kontraŭatakon. La germana aviadilaro kontrolis la ĉielon kaj bombadis bateriojn kaj provizadoaranĝojn.
Bilanco de la unua tago aperigas neatenditan francan reziston. La 22-an de februaro ekprenis germanoj la vilaĝon Haumont. Drama afero faciligis ilian taskon la 23-an, kiam bombadis la franca artilerio siajn samlandanojn, la defendantojn de la vilaĝo Samogneux, erare kredante, ke tiu vilaĝo estis jam okupita de germanoj. Sekve, la morgaŭon la 18-a germana armeo prenis multajn lokojn: nome Samogneux, Beaumont, Brabant, Wavrille, la Krucon Vaux, la Herbebois, la monteton 304, kaj arbarojn Caures, Chaume, Wavrille.
Fine de la 24-a de februaro, estis perdintaj la 51-a kaj 72-a francaj divizioj 60 % el siaj homoj, kaj ilia spiritostato sinkis. Generalo Herr opiniis, ke oni evakuus la dekstran flankon de la rivero Meuse, sed generalo Joffre tute malkonsentis, kaj ordonis, ke oni tenu je kia ajn kosto. Helpe estis sendataj 4 aliaj divizioj. Tamen, germanoj superis aere per 168 aviadiloj kaj pli da katenbalonoj.
La 25-an de februaro, francaj mitralonestoj haltigis apud Louvémont la germanan puŝadon. Krome, germanoj tro antaŭeniris kaj jam troviĝis sub franca fajro, el kontraŭbordo de la rivero Meuse. Tial decidis Kronprinco movadon ĝis Bezonvaux kaj fortikaĵo Douaumont.
26-a de februaro: Germanoj ekprenas la fortikaĵon Douaumont
En 1885 estis konstruita tiu fortikaĵo kiel ĉefpeco de la defenda zono Verdun. Dum la jaro 1888 oni eĉ plifirmigis la kazernoplafonon per 2,50 m dika betona tavolo, cele protekti ĝin kontraŭ la plej gravaj kanonoj (420 mmm). En la somero 1915 la fortikaĵo disponis 400 mm haŭbizon, sed pro la postvicigo de Fortikita Regiono Verdun, oni deprenis la plej gravajn pecojn kaj Verdun estis jam defendota nur per 155 mm kanontuboj.
La 25-a de februaro, la 24-a regimento el Neuruppin (Brandenburg) estis ordonita sin fortikigi pli-malpli 1 km antaŭ la fortikaĵo, por helpi sturmon de la 12-a grenadista taĉmento kontraŭ la vilaĝo Douaumont. La defendistoj de la fortikaĵo, ŝirmitaj en malsupraj kazematoj, ne ekrimarkis la malamikan trafiltradon. Suboficiro nomata Kunze eĉ malkovris puton, kiu direkte kondukas en la fuorton. Dudeko da germanaj soldatoj kaŝe grimpis la puton kaj tute surprizis la 67 francajn defendistojn, kiujn ili kaptis senpafe. Tiun neatendite facilan sed gravan venkon festegis dum pluraj tagoj Germanio, tra naciistaj artikoloj en ĵurnaloj kaj per bruaj preĝejaj sonoriladoj. Kompreneble demoraliziĝis la francoj, des pli, ke la fortikaĵo estis kaptita senbatale, kaj tia evento kvazaŭ antaŭanoncis timindan falon de la urbo Verdun mem. Ĉiuj opiniis, ke la fortikaĵo estis nepre rekonkerenda.
La 26-a de februaro okazis ankoraŭ lasta venka atako sur la intermezan fuorton Hardaumont, sed poste stabiliĝis la fronto en relativa kvieteco.
Batalo ĝis la fino de marto 1916
Danke al ilia nova konkero de la fortikaĵo Douaumont, kaj ties artileria apogo, Germanoj provis pluantaŭenpuŝi de la 27-a de februaro ĝis la 2-a de marto. Tiel, post pluraj multekostaj sturmoj sukcesis la 52-a infanteriregimento el Cottbus konkeri la elruiniĝitan vilaĝon Douaumont. Tamen, la francaj mitralistoj malhelpis ilin ekpreni la malpli gravan fortikaĵon Vaux.
Dum marto germanoj atakis la montetojn "Mort-Homme" kaj "cote 304".
La 10-an de marto sange fiaskis germana sturmo sur la fortikaĵon Vaux, pro la supera pozicio de francoj okcidente, kiu ebligis al ili kontraŭpafi je ĉiu germana atako. Tial decidis la OHL (germana supera stabo) plilarĝigi la ofensivon okcidenten, do atakadi ambaŭflanken laŭ rivero Meuse. Ne estis tiel facile: je la dekstra bordo, arbaroj kaj multaj trapasejoj iom ŝirmis ŝteltransiradon ; male okcidente etendiĝis senarbaj malfermitaj montetoj. Jam komenciĝis la 6-an de marto, laŭ 2 aksoj, ofensivo de la 22-a rezervodivizio el Schlesien kaj Wurttemberg. Per perfortaj alfrontiĝoj, la morgaŭon, ĝi konkeris la vilaĝojn Regnéville kaj Forges, ankaŭ strategie plej gravajn poziciojn: le Mort-Homme kaj Côte du Poivre (Piprosuprenirejo). La 14-an de marto sturmis la regimento el Schlesien la tutan monteton. Ĝis la fino de marto okazis multaj aliaj bataloj, kies rezultoj -kvankam ne decidigaj- estigis ambaŭflanke alian batalon, propagande, per venkaj komunikaĵoj,
Aprilo: la fronto stabiliĝas, Pétain foriras...
Post la preno de Douaumont, germanoj uzis ties fortikaĵo kiel provizaĵodepoto kaj sanitarejo, kie soldatoj povis halti aŭ ŝirmi sin survoje al aŭ el la fronto. Tiu fortikaĵo nur havis etan strategian intereson, pro la neebleco reversi ties pezan artilerion kontraŭ Francoj. Krome, germanaj kolonoj paŝis sub laŭvola fajrado de francaj artileristoj, fortikitaj en Nez de Souville, sen paroli pri mitralistoj kiuj firme tenis la altaĵojn Froideterre kaj Fort Souville. Tial germanoj nomis tiun vojon Todespfad (Mortpado).
La 9-an de aprilo, la germana stabo ekfunkciigis novan atakegon laŭ larĝo de 30 km, kies ĉefcelo baldaŭ evidentiĝis la du montetoj Mort-Homme kaj Cote-304. Terura batalo, sinksekvaj prenoj, kontraŭatakoj, perdoj, ktp rapide turnis tiujn lokojn en inferon, tiom pli, ke frostis dum aprilo 1916. La 10-an de aprilo, generalo Pétain laŭdis la francan kontraŭstaron per fama parolado al la 2-a armeo:
"Glora tago por niaj armeoj estas la 9-a de aprilo . Ĉie frakasiĝis furiozaj sturmoj de la Kronprincaj armeoj. Infanteristoj, artileristoj, sapeistoj, aviadistoj de la 2-a armeo rivalis pri heroeco. Honoron al ĉiuj! Sendube daŭrigos ataki la germanoj. Ĉiu laboru kaj viglu por atingi saman sukceson kiel hieraŭ! Kuraĝu! Ni venku ilin!"
Tia firmeco kaj lia relativa zorgo pri vivkondiĉoj de soldatoj alte taksigis Pétain post la milito, kiel "savanto" de Francio, kaj nacia heroo.
Tamen, la 19-an de aprilo, Pétain estis eksigita de sia komando en Verdun, kaj nomumita kiel estro de la armearo-Centro. Verŝajne Joffre intencis haltigi la rotacian kaj defendan metodon uzitan de Pétain, kaj anstataŭigi ĝin per pli ofensiva taktiko, des pli ke, kune kun la angloj, li antaŭvidis egan ofensivon apud la Somme. Tiucele, Joffre anstataŭigis generalon Pétain per Nivelle, kiu ne timus sendi siajn soldatojn al masakro. Tiu ŝanĝo ebligis al la franca stabo amasigi 30 novajn diviziojn apud la rivero Somme, por atako kiu okazos la 26-an de aprilo.
Majo 1916: nova franca ofensivo
Robert Nivelle, kiel adepto de "ĉiupreza ofensivo", tuj multobligis sangajn atakojn, senrezulte krom tio, ke tia "aktiveco" alte taksigis lin ĉe la supera stabo. Soldatoj, kiuj retretis, oficiroj, kiuj provis spari la vivon de siaj homoj estis minacataj per militkortumo, nome ekzekuta taĉmento.
Germanflanke, la kronprinco preferintus haltigi tiun vanan ofensivon, sed Falkenhayn insistis por daŭrigi ĝin, ĉar ĉesigi tiam estus aperinta kiel ia agnosko de malvenko. Tiamaniere, "danke al" generaloj Nivelle kaj Falkenhayn, ambaŭflankajn pereojn jam atingis 170 000 homojn, fine de majo.
La 8-an de majo okazis katastrofa eksplodo en la fortikaĵo Douaumont, kontrolita de germanoj. La kialo estis verŝajne intermiskompreno. Post akcidenta fajro en la suba parto de la fortikaĵo, ties eksteraj defendantoj kredis pro malinformo je franca atako, kaj panike ĵetis siajn mangrenadojn en la ŝtuparon. La municideponejo troviĝis bedaŭrinde sube. Terura eksplodo mortigis 800 homojn.
Junio de 1916: Batalo je la fortikaĵo Vaux kaj strategia turno
La 1-an du junio, konkero de la arbaro Caillette ebligis al germanoj ĝeneralan atakon kontraŭ la fortikaĵo Vaux. Strategie, la afero ne estis tiel grava, sed ĝia sovaĝeco ankoraŭ rimarkigis ĝin inter tiuj inferaj monatoj.
Jam de la unua vespero, laŭ majoro Raynal, kiu estris la francan garnizonon, falis ĉ. 1500-2000 grenadoj je horo. Dum 5 tagoj, la germanoj sturmis la fortikaĵon kaj sukcesis eniri. La batalo jam okazis en koridoroj, senlume, per gaso kaj flamĵetilo, sed ĉefe per bajoneto kaj ŝovelilo. Majoro Raynal plurfoje provis evakui siajn soldatojn el senespera situacio, sed malsukcesis ĉar ĉiuj eskapvojoj troviĝis sub germana fajro. 90 homoj, serioze vunditaj, kuŝis en sanitarejo kun 6 litoj. Krome, ekde la 5-a de junio, mankis al ili akvo. La lastajn rezervojn ordonis Raynal disdoni al la plej vunditaj el siaj homoj. Per varma vetero, estis tiel terure, ke homoj devis kolekti kondensiĝantan akvon ĉe la muroj, kaj eĉ trinki lian propran urinon. Finfine, la 7-an de junio, Raynal nepre devis sin submeti, kaj eliris kune kun 250 postvivantaj soldatoj (inter 600 en la komenco), kaj ĉiuj foriris en malliberejon. Pro lia kuraĝo, la kronprinco vizitis kaj honorigis lin per armiloj. La germanoj certe venkis sed perdis 2700 homoj dum tiu batalo.
Samtempe, neatendita evoluo oriente estis modifonta germanajn planojn. La 4-an de junio, ega ruso atako de generalo Brusilov, disrompis je 75 km larĝo la aŭstran fronton en Galicio. Rusoj antaŭenpuŝis ĝis 20 km kaj kaptis survoje 200 000 homojn, ĉefe aŭstro-hungarojn. La 15-an de junio, aŭstra stabestro generalo Conrad von Hötzendorf, agnoskis ke tio estas la plej grava krizo ekde la komenco de la milito. Tial, nek sufiĉis aŭstraj helpotaĉmentoj senditaj el la itala fronto, nek germanaj el orienta fronto. Por malebligi aŭstran disfalon, Falkenhayn mem devis depreni 4 diviziojn el la sektoro Verdun, kaj tio kompreneble necesis iom ŝanĝi liajn projektojn tie.
Junio ĝis oktobro de 1916: lastaj germanaj atakoj
Malgraŭ tiu malpliiĝo de homrimedoj, Falkenhayn, obstinis pri siaj planoj apud Verdun. Generalo Schmidt von Knobelsdorf antaŭvidis atakon ĝis Fort de Souville, la intermezan fuorton Thiaumont kaj la vilaĝo Fleury-devant-Douaumont. Tamen, la Kronprinco ege kritikis tion, ĉar li krome konsciis pri la nova artileria plifortigo de francoj, kiu estis okazonta gravajn pereojn ĉe atakantoj. Knobelsdorf sukcesis tamen per perfida atako uzante fosgenon, novan gason, kontraŭ kiu la francoj neniel estis ŝirmitaj. Tio ĵetis panikon ĉe la defendantoj, kiuj provis fuĝi aŭ falis, sufokitaj kaj kruele brulvunditaj. La 23-an, je la 7-a horo, komenciĝis la sturmo, kaj la bavariaj regimentoj rapide atingis la vilaĝon Fleury, Côte de Froide Terre kaj la mezan fortikaĵon Thiaumont, tamen kun seriozaj pereoj pro la bombado per franca artilerio. Krome, ĉiuj suferis pro junia varmo kaj soifo, kaj kuŝis tiom da mortoj, ke soldatoj ne eĉ povis ŝoveli la grundon sen eltiri pecojn de korpoj. La franca aviadilo kontrolis la ĉielon, kaj reportis precizajn informojn al sia artilerio por gvidi ties pafiladon. Multaj homoj perdis sian vojon kaj la plej bonŝancaj estis verŝajne tiuj, kiuj estis kaptitaj de francoj. La 24-an de junio, angloj kaj francoj komencis egan ofensivon apud la rivero Somme. Tial, la germana stabo devis denove malgarni la sektoron Verdun kaj sekve rezigni siajn planojn. De la 25-a ĝis la 30-a, francaj kontraŭofensivoj reprenis la perditajn poziciojn. La 11-an de julio okazis la lasta germana atako, kies celoj estis la fortikaĵoj Souville, Saint-Michel kaj Belleville. Ĝi tute fiaskis, ĉar francoj atendis ĝin kaj lia artilerio trafis kaj disrompis la sturmantojn, kaŭzante gravajn pereojn inter ili. Germanoj lastfoje reprenis la vilaĝon Fleury, sed la saman tagon ilia stabo ordonis ĉesi la ofensivon por urĝe transloki nepre bezonatajn trupojn al la batalo ĉe la Somme. Ili esperis, ke francoj agos sammaniere, sed Nivelle ordonis dum la somero kontraŭofensivon.
La 28-an de aŭgusto, Rumanio ekmilitis kontraŭ Aŭstrio-Hungario kaj Germanio. La morgaŭon, Vilhelmo la 2-a nomumis Falkenhayn estron de la 9-a armeo kaj sendis lin kune kun Mackensen al la rumana fronto. Falkenhayn estis anstataŭigata de generaloj Paul von Hindenburg kaj Erich Ludendorff. Post unua vizito de la pozicioj apud Verdun, Hindenburg tuj decidis ĉesigi tie ian militagadon. La 4-an de septembro okazis drama eksplodo en la tunelo Tavannes, kie la francoj stokis municiojn. La sinsekvan fajron francoj povis haltigi nur post tri tagoj. Oficiale, tiu akcidento mortigis 500 homojn.
Aŭtuno 1916: franca kontraŭofensivo
Nivelle kaj Mangin planis egan ofensivon en la « ruĝan zonon », je la dekstra flanko de la rivero Meuse, inter la fortikaĵoj Vaux kaj Douaumont. Ili tute eksigis la planon de Pétain, kiu antaŭvidis unue disrompi la minacon de germana respondo el tiuj fortikaĵoj, cele ŝparigi novan buĉadon al siaj homoj. Neniel prizorgis Nivelle pereojn, aparte se eblis al li aranĝi belan atakon, kiu surprize rompus la malamikajn liniojn. Li do ordonis samtaktan antaŭenpuŝon: peza artilerio devis ekzakte pafi 150 m antaŭ infanterio, kaj eĉ 70 m celis malpeza artilerio! Tiel piedsoldatoj devis senprokraste preni la ĵus bombaditajn tranĉeojn, kio ne lasis tempon al germanoj por organizi ion ajn defendon. Tion elegante nomis Nivelle « fajrovalso » (tiom pli, ke li mem kompreneble ne partoprenis en tia danco...).
Post kvin tagoj artileria pretigado, okazis la ofensivo la 24-an de oktobro. Pro pluvado, la grundo estis iĝinta koto, kio penigis la antaŭeniron. Krome, germanaj mitralistoj hakadis la atakantojn, kiuj tamen, per ege multnombraj pereoj, sukcesis rompi la malamikajn liniojn. Jam la unua tago, francoj reprenis la sektorojn Fleury-Thiaumont, la arbaron Chapitre, kaj la vilaĝon Douaumont. Danke al tre preciza 400 mm haŭbizo, ili trafis la defendojn en la fortikaĵo Douaumont kaj estigis incendion. Germanoj parte sukcesis forfuĝi, aliaj provis estingi la fajron, kiu minacis grenadodeponejon. Finfine, francoj sturmis la fortikaĵon Douaumont, kaptante tie la restantajn 28 germanajn soldatojn.
La 2-an de novembro, nova franca ofensivo reprenis la fortikaĵon Vaux. Tiuj sukcesoj ebligis al Nivelle plialtgradiĝi: la 15-an de decembro, li estis nomumita ĉefgeneralo, estro de la franca supera stabo anstataŭ Joffre. La saman tagon okazis lasta franca atako je la dekstra flanko de rivero Meuse, kiu malantaŭenigis germanojn je 3 km ĝis la 18-a de decembro. La 20-an de decembro haltis la franca ofensivo. Tiel, dekmonata amasbuĉado finiĝis kvazaŭ per reveno al la antaŭbatala stato.
Verdun ĝis la fino de la milito
Kvankam delokiĝis la ĉefaj agcentroj post la terura jaro 1916, okazis ankoraŭ kelkaj notindaj ofensivoj apud Verdun. En junio 1917 sukcesis nova germana sturmo al la « cote 304 », sed francoj fine forpuŝis ilin en aŭgusto. La decidigan liberigon estigis la usona armeo, estrita de generalo Pershing, ekde la 30-a de aŭgusto 1918, kaj fina usona-franca kunofensivo je Meuse kaj Argonne la 26-an de septembro. Tiam retretis ĉie la venkitaj germanaj armeoj, ĝis la armistico, kiu okazis la 11-an de novembro 1918.
La infero Verdun
Pro samtempa uzo de 4000 artilerieroj, proksimume 10 000 grenadoj kaj obuzoj hore falis sur malgranda batalareo. Neimageble estis la senĉesa bruego. Tia bombado rapide turnis la grundon en lunan pejzaĝon, kie surprizitaj homoj foje ne eĉ havis tempon fuĝi kaj estis vive enterigitaj.
Krome, ĉar neniam vere ĉesis la bombado, ambaŭ armeoj ne povis eltiri siajn viktimojn el la nenies lando, kie falintoj putris kaj vunditoj agoniis. Dum la somero, la fetoro iĝis neeltenebla.
Nur germanflanke, estis pafitaj 1.350.000 tunoj da municioj dum la 30 ĉefaj semajnoj de tiu batalo. Nuntempe ankoraŭ troviĝas tie en la grundo proksimume 50 tunoj da ŝtalo je hektaro.
Kiel legendo nebuligis historion
La violento de la batalo tiel imponis agantojn kaj vidintojn, ke ties rakonto foje troigis kaj naskis kelkajn legendojn:
270 Anahita
270 Anahita estas granda hela asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita de la usona astronomo Christian Heinrich Friedrich Peters, elde la observatorio de Clinton, en Nov-Jorkio (Usono), la.
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de la antikva persa diino Anahita.
Preĝejo Sankta Lucio (Essen)
La preĝejo Sankta Lucio en Essen estis katolika filia kirko de la benediktana monaĥejo en Werden, urboparto de Essen (Germanio). Sub abato Werinbert komenciĝis la konstruado de la preĝejo en la jaro 995, kaj en 1063 la kolonja ĉefepiskopo Anno la 2-a konsekris ĝin. Komence ĝi estis simpla halokonstruaĵo, kiu ĉirkaŭ la jaro 1100 ricevis pli malaltajn flankajn navojn, kiujn ritme ŝanĝantaj kolonoj separis de la ĉefnavo.
Sekve de la sekularigo en 1803 oni uzis la domon ekde 1811 kiel grenstokejo kaj poste kiel loĝdomo, ĝis kiam oni forigis la enmetitajn intermurojn kaj enkonstruaĵojn ekde 1957. La rekonstruitan preĝejon oni denove konsekris en 1965.
En 1968 la skulptisto Elmar Hillebrand enmetis en la front- kaj dorsflankojn de la altaro po unu reliefon, en 1985 oni buntigis laŭ skizoj de Egon Stratmann (Hattingen, Ruhr) la internon de la preĝejo inkluzive la traboplafonon, parte sinapoge sur kolorhistoriaj fundamentoj. En la absido ankoraŭ troviĝas restoj de historiaj, figuraj elpentraĵoj.
En 1991 la domo ricevis bronzanportalon post malavara donaco.
Batalo apud Verdun
Fleury kaj Thiaumont
La vilaĝon Fleury kaj la mezan fuorton Thiaumont celis multaj sturmoj. Germanoj kaj francoj alterne prenis, perdis, reprenis, ktp., tiujn lokojn. Laŭ onidire estus okazintaj 13, 23 kaj eĉ 42 ŝanĝoj! Fakte en Fleury kaj Thiaumont alternis 4 fojoj la okupantoj inter la unua germana atako (23-an de junio) kaj ĝia fina liberigo (23-an de oktobro). La troigo certe ŝuldas al la akreco de atakoj, kaj al la ĝisgrunda detruo de la vilaĝo Fleury. Tion pruvas simbola decido de franca registaro, post la milito: Fleury, kaj 8 aliaj komunumoj en la "ruĝa zono", neniam estis rekonstruotaj kaj estis jam klasitaj "mortintaj por Francio". Tial, kvankam sen iu loĝanto, 6 francaj ruinigitaj vilaĝoj nuntempe rangas kiel komunumoj.
La tranĉeo de bajonetoj
Post la milito, oni malkovris en "Ravin de la Dame" (Damravino), apud Thiaumont, iun plenigitan ekstranĉeon, kie nur bajonetoj ekstere staris, kvazaŭ malmergiĝantaj el la grundo. Prifosado evidentigis, ke soldatoj ankoraŭ tenis sian fusilon, kiam ili estis ĉi-tie terkovritaj. Poste estiĝis legendo, laŭ kiu la francaj defendistoj de la tranĉeo (57 soldatoj el la 137-a infanterio-regimento) heroe kontraŭstaradis atakon, ĝis ili estis vive enterigitaj. Ĉefe kontribuis al tiu legendo la naciista ĵurnalisto kaj verkisto Jacques Péricard. Pro ega emocio kaŭzita de ties rakonto, iu riĉa usonano, la bankisto George T. Rand, donacis 500 000 frankojn por konstruigi memormonumenton, nome longan galerion super la t.n. "tranĉeo de bajonetoj".
Tamen, pastro Polimann, leŭtenanto ĉe la 3-a kompanio, kies homoj kuŝis tie, tute detruis la kortuŝan miton. Li asertis, ke tiuj soldatoj falis dum germana sturmo okazinta la 13-an de junio 1916, matene. Germanoj entombigis falintojn surloke kaj starigis bajonetojn cele marki ties tomblokojn. En 1920, eltombigo konfirmis la verecon de liaj diroj, ĉar neniu el la 47 malkovritaj korpoj staris, ĉiuj kuŝis kaj 14 el ili ne eĉ estis identigeblaj. Sekve, la verkisto Jean Norton Cru severe kaj argumente kontraŭbatis la tezon far de Péricard. Tiu legendo tamen pludisvolvis, verŝajne ĉar tiutempe oni bezonis tiajn heroajn epopeojn, por transpasi la traŭmon kaŭzitan de abomena milito.
Laŭ franca vidpunkto
Verdun ludis gravan rolon kiel simbolo de nacia unuiĝo por francoj. Unue, Verdun simbolis venkan kontraŭstaron al germana agreso sur nacia grundo, kiu krome celis historie gravan urbon. Ĝi atestis, ke temus pri "prava milito", ĉar ĝi klare aperigis francojn kiel defendantojn, frontante maljustan agreson. Due, la rotacia strategio far de Pétain ekkonsciigis multe pli da homoj pri ilia "nacia devo" aŭ respondeco. Finfine, fieris tiuj, kiuj partoprenis ("Mi ĉeestis en Verdun" iĝis kvazaŭ diplomo de heroeco), tiom ke, post la venko en 1918, naciista parolmaniero regis ĉion (politiko, ĵurnaloj, instruado, ktp.). Dum la jaroj 1920, oni konstruis monumentojn (Ossuaire de Douaumont = "ostarejo Douaumont"), kaj rakontoj ĉiel laŭdegis sinoferon de kuraĝegaj "haruloj" por patrujo. Kiam oni enterigis "nekonatan soldaton" sub la Triumfarko, en Parizo, ties korpon oni elektis inter neidentigitaj viktimoj de la batalo apud Verdun. Ĉiun 11-an de novembro, je datreveno de armistico, okazas memoriga ceremonio apud flamo kiu simbolas ĉiujn batalintojn de la unua mondmilito. Ofte estis organizitaj vizitoj sur lokoj, kie okazis la plej dramaj eventoj el tiu amasbuĉado: "Mort-Homme", "cote 304", "Bois des Caures", la fortikaĵoj Vaux kaj Douaumont, ktp. Tia fervora etoso, preskaŭ religia aŭ mita, evidente malfaciligis denuncon de krima stulteco, kiu okazigis pli ol 800 000 viktimojn (mortintojn kaj vunditojn). La plejmulto el la supervivantoj kompreneble preferis ĉu ĝui sian meritan prestiĝon kiel naciaj herooj, ĉu forgesi neelteneble hororajn rememorojn. Oni jam konsideris generalon Pétain "savanton de Verdun", sekve de Francio mem. Tial, ekde 1918, li iĝis marŝalo. Lia eksterordinara prestiĝo pludaŭris dum la jaroj 1920-1930, kaj klarigas kial multaj francoj denove akceptis lin kiel "savanto" post sia milita disfalo, en 1940.
Interalie batalis apud Verdun (francflanke):
Laŭ germana vidpunkto
Kvankam ofensivoj apud Verdun ne atingis sian celon, tiu batalo ne estis vere taksita kiel germana malvenko. Ĉiuokaze, naciistoj ŝuldigis la finan malvenkon al iu bolŝevika komploto, kiu estus je la fino malantaŭe ponardinta la germanan armeon (Dolchstoßlegende). Laŭ tiu legendo, la armea honoro superis ĉion, kaj ne estis permesita dubi, ke ĝi neniam estus venkita se ne perfidintus ĝin internaj malamikoj. Dum la Vajmara Respubliko, la plejmulto el la militromanoj temis pri Verdun, sed, ĉar ĉiuj konsciis pri la absurdeco de senrezulte dekmonata amasbuĉado, oni parolis nek pri venko nek pri malvenko. Verdun nur simbolis modernan, industriigitan militon, sperton de batalo en kiu ĉefe gravis ilaro. Eĉ sange pozicia milito aperis duaranga afero kompare kun nova pafpotenco, kiu jam donis superon en la moderna milito. Koncerne homoj, temis pli pri ilia sperto ol kritika postpripenso, des pli ke verkistoj ĝenerale senigis siajn personojn de individuaj personeco aŭ sentoj. Dum la tria imperio, tia mito kompreneble fortikiĝis, ĉar nur el ŝtalo oni povas elforĝi heroojn. Krome, ĉar multaj el la oficistoj dum la dua mondmilito estis partoprenintaj en la batalo apud Verdun, nazia propagando ege utiligis la temon ĝis 1945.
Interalie, batalis apud Verdun germanflanke:
Videbla heredaĵo per memorlokoj
ktp.
Filmoj
Pro la 90-a datreveno de la batalo, aperis dum la jaro 2006 multaj filmaj dokumentoj kaj fikcioj.
Ildikó Hűvösvölgyi
Ildikó Hűvösvölgyi [huvoŝvoldji], laŭ hungarlingve kutima nomordo Hűvösvölgyi Ildikó estas elstara hungara aktoro. Ŝia edzo estis András Kisfaludy, ŝia parenco estis Péter Hűvösvölgyi.
Ildikó Hűvösvölgyi naskiĝis la 1953 en Budapeŝto.
Biografio
Ildikó Hűvösvölgyi maturiĝis en konservatorio en sia naskiĝurbo en 1971, poste ŝi akiris aktoran diplomon en Altlernejo pri Teatro kaj Filmo en 1975. Ŝiaj plej gravaj instruistoj estis István Horvai kaj Dezső Kapás. Ŝi komence aktoradis en Teatro Petőfi (Veszprém) unu jaron, poste en Teatro Madách, kie ankaŭ nun estas membro. Ŝi estas ankaŭ eterna membro de Teatro Petőfi (Sopron). Ŝi ricevis en 2015 premion Kossuth, pli frue ankaŭ aliajn premiojn en 1983 kaj 2012. Ŝi naskis 2 filinojn.
Oakland (apartigilo)
Oakland estas anglalingva loknomo (kverka lando), kiun portas multaj lokoj. Eble la plej konata estas la urbo Oakland en Kalifornio.
En Usono:
Du ŝipoj de la usona mararmeo portis la nomon "USS Oakland".
En Anglio estas familioj, hoteloj, parkoj, kiuj portas la nomon, sed ne iom grandaj urboj.
Mrázovce
Mrázovce, hungare Dér, rutene Мразівцї [mrazivcji]) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1406. Ĝis 1890 la oficiala hungara loknomo estis Mrázócz, poste ĝi ricevis hungaran nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Dér 61 homoj, (plejparte rutenoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Ŝariŝo, al distrikto de Stropkov, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Mrázovce 100 homoj, (ĉiuj slovakoj).
Aigle VD
-
Aigle estas historia urbo, komunumo kaj ĉefloko de la Distrikto Aigle en Kantono Vaŭdo, Svislando. Ĝi havis 9,541 loĝantojn je la 31-a de decembro 2012.
Geografio
La komunumo Aigle situas ĉe la orienta bordo de la rivero Rodano en la flotebenaĵo sudoriente de la Lago Lemano. La komunumo konsistas el la urbo Aigle kaj la vilaĝoj Le Cloître, Vers Pousaz kaj Fontanney.
La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 16,41 km², de kiuj 36,3% estas kovritaj de arbaro, 34,3% servas por agrikulturo kaj 25,5% por setlado.
Trafiko
En Aigle kruciĝas la kantonaj ĉefvojoj n-ro 9 kaj 11, kaj pasas la svisa aŭtovojo A9, al kiu la komunumo disponas pri propra alveturejo. Aigle disponas pri stacidomo ĉe la trajnlinio de Laŭzano al Brigo. De la stacidomo de eliras tri etspuraj fervojlinioj, nome al Leysin, al Champéry kaj al Sepey-Diablerets. Krome Aigle disponas pri loka busreto.
Historio
La unuaj dokumentaj mencioj de Aigle datiĝas el la jaro 1150 kiel Alium kaj el la jaro 1152 kiel Aleo. El la malfrua bronzepoko en Aigle estis trovitaj restaĵoj de ceramikaĵoj kaj el la romia epoko vilao kaj restaĵoj de akvokondukilo. En la jaro 1231 Aigle ricevis merkatorajtojn kaj en la 1314 per liberecletero de la princo Amadeo la 5-a de Savojo la urborajton.
13069 Umbertoeco
13069 Umbertoeco estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio de Haute-Provence en Saint-Michel l'Observatoire (Alpes-de-Haute-Provence, Francio).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la itala filozofo kaj romanverkisto Umberto Eco, bone konata pro liaj romanoj Il nome della rosa (1980) kaj Il pendolo di Foucault (1988) kaj pro lia eseo La ricerca della lingua perfetta nella cultura europea (1996). De 2008, li estas prezidento de la Scuola Superiore di Studi Umanistici de la Universitato de Bolonjo.
Dąbrowski
Dąbrowski havas plurajn signifojn:
Aliancanoj de la Unua Mondmilito
Aliancanoj de la Unua Mondmilito aŭ Ententaj Potencoj estis koalicio de landoj estrita de Francio, Britio, Rusio, Italio kaj Japanio kontraŭ la Centraj Potencoj de Germanio, Aŭstri-Hungario, la Otomana Imperio, Bulgario kaj iliaj kolonioj dum la Unua Mondmilito (1914–1918). Kiam eksplodis la milito en 1914, la Centraj Potencoj jam estis frontigitaj de la Triopa Entento, formita jam en 1907 de la Brita Imperio, la Rusia Imperio kaj la Tria Respubliko de Francio.
Fine de la unua jardeko de la 20a jarcento, la ĉefaj Eŭropaj Potencoj estis dividitaj inter la Triopa Entento kaj la Triopa Alianco. La Triopa Entento estis formita de Francio, Britio kaj Rusio. La Triopa Alianco estis origine komponita de Germanio, Aŭstri-Hungario kaj Italio, sed Italio restis neŭtrala en 1914. Dum la milito antaŭeniris, ĉiu koalicio aldonis novajn membrojn. Japanio aliĝis al la Entento en 1914. Post proklami sian neŭtralecon komence de la milito, ankaŭ Italio aliĝis al la Entento en 1915. La termino "Aliancanoj" estis plej amplekse uzata ol "Entento", kvankam la ĉefaj aliancanoj nome Francio, Britio, Rusio, Italio kaj Japanio estis foje konataj ankaŭ kiel Kvinopa Entento. Ankaŭ la kolonioj kaj okupacioj de landoj kiuj luktis por la aliancanoj estis parto de la Ententaj Potencoj kiel ekzemple Brita Hindio (Hindio, Birmo, Bangladeŝo kaj Pakistano), Franca Hindoĉinio (Laoso, Kamboĝo kaj Vjetnamio) kaj Japania Koreio.
Usono aliĝis en 1917 (en la sama jaro en kiu la jam soveta Rusio retiriĝis el la konflikto) kiel "asocia potenco" pli ol kiel oficiala aliancano. Aliaj "asociaj membroj" estis Serbio, Belgio, Montenegro, Idrisida Emirlando Asiro, Emirlando Nejd kaj Hasa, Portugalio, Rumanio, Reĝlando Hejaz, Panamo, Kubo, Grekio, Ĉinio, Siamo (nuna Tajlando), Brazilo, Armenio, Gvatemalo, Nikaragvo, Kostariko, Haitio, Liberio, Bolivio, Ekvadoro, Urugvajo kaj Honduro. La traktatoj subskribitaj en la Konferenco de Parizo 1919 rekonis Unuiĝintan Reĝlandon, Francion, Italion, Japanion kaj Usonon kiel la 'ĉefaj aliancanaj potencoj'.
Le Cloître
Le Cloître - france por "la monaĥejo" povas rilati interalie al
Dufenila dusulfido
Dufenila dusulfido aŭ C12H10S2 estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la dusulfidoj de la sulfida acido kaj tiofenolo. Dufenila dusulfido estas senkolora aŭ blanka solidaĵo, analiza reakciaĵo uzata en kemiaj sintezoj kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj kaj farmaciaĵoj. Dufenila dusulfido estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en alkoholo, duetila etero, kloroformo kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Dufenila dusulfido reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj. Dusulfidaj derivaĵoj malkomponiĝas per varmigo aŭ kun la tempopaso en sulfuro aŭ dusulfuraj derivaĵoj.
8529 Sinzi
8529 Sinzi estas asteroido de la asteroida zono.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la japanaj astronomoj Kin Endate kaj Kazuro Watanabe elde la observatorio de Kitami en Abaŝiri-subgubernio (insulo Hokajdo).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Akira M. Sinzi, (1922 – ? ), direktoro de la astronomia divido de la Departemento pri Hidrografio de Japanio kaj prezidanto de la Komisiono 4 de IAU de 1979 ĝis 1982. Kvankam lia morto ne estis konfirmita, li malaperis dum soleca montogrimpo en regiono Kanto en 1995.
Troubky (Troubky-Zdislavice)
Troubky estas vilaĝo en Ĉeĥio, la norda parto de municipo Troubky-Zdislavice en distrikto Kroměříž. Kondukas tra ĉi tie ŝoseo II/428. En la jaro 2011 ĉi tie estis registritaj 127 adresoj. En la jaro ĉi tie daŭre vivis.
Troubky estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 6,92 km².
16214 Venkatachalam
16214 Venkatachalam estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la dum la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Vivek Venkatachalam, finalisto en 2002 de la Intel Science Talent Search, scienca konkurso por lernantoj en lasta jaro de mezlernejo. Vivek lernis ĉe la Governor Livingston High School de Berkeley Heights (Nov-Ĵerzejo, Usono).
Afrik-usonanoj
Afrik-usonanoj (African Americans) estas nomo de la afrikdevenaj civitanoj de Usono. Ili devenas plejparte de antaŭaj sklavoj: Ĉirkaŭ 500.000 afrikanoj estis sklavigitaj kaj transportitaj al Nordameriko inter 1619 kaj 1808.
La afrikusona loĝantaro ege gravis en certaj momentoj de la Historio de Usono, ekzemple dum la Intercivitana Nordamerika Milito, la Afrikusona Civilrajta Movado aparte de la 1960-aj jaroj, de Martin Luther King ĝis la Black Panthers, kiel soldataro en la Milito de Vjetnamio ktp. Nuntempe en Usono jam la hispandevena estas la unua etna minoritato kaj la afrikusona la dua.
Esprimoj
Nuntempe African American (do "afrik-usonano") estas la plej kutima esprimo en formalaj kuntekstoj. Alia esprimo, ankaŭ uzata de la afrik-usonanoj mem, estas Black (nigra, nigrulo), kiu pro politikaj kialoj ofte estas majuskligita.
La Esperanta esprimo "afrikamerikano" havas pli vastan signifon, ĉar ĝi inkluzivas ankaŭ la afrik-devenajn homojn en aliaj partoj de Ameriko: Estas multaj aliaj landoj en Ameriko kie granda parto de la loĝantaro aŭ eĉ la majoritato estas devena el afrikaj sklavoj alportitaj de eŭropanoj por labori en la novposedataj kolonioj kaj ĉefe dum la 17a kaj 18a jarcentoj, dum la 19a komenciĝis la kontraŭstaro al tiu komerco de sklavado. Nuntempe la afrikamerika loĝantaro, krom en Usono, estas en Brazilo, Karibio, anglaj ekskolonioj, kiel Jamajko, hispanaj ekskolonioj, kiel Kubo kaj Domingo kaj francaj ekskolonioj, kiel Haitio, kiu estis la unua ŝtato regata de tia loĝantaro majoritata tie.
La esprimo "afrik-usonanoj" ne estas aplikita al afrikaj enmigrintoj al Usono, kiuj identiĝas kun siaj respektivaj naciecoj; ĝi prefere rilatas ekskluzive al la posteuloj de sklavoj alportitaj al Usono en koloniaj tempoj.
Lagoj Unianga
La lagoj Unianga aŭ france Ounianga indikas lagan pejzaĝon en la provinco okcidenta Ennedi en la nordoriento de Ĉado.
Priskribo
La lagoj estas ligitaj subtere kaj estas la restaĵoj de multe pli granda laga sistemo, kiu disvolviĝis dum la tiel nomata Verda Sahara Periodo, kiu inter la jaroj 10 000 ĝis 1 500 antaŭ nia erao kovris la ĉadan basenon. Hodiaŭ, la nuntempe 18 lagoj, kiuj estas nutritaj de fontoj de la Nubia sabloŝtona akvejo, situas en la hiperarida Ennedi-regiono de la Saharo, kun malpli ol 2 milimetroj da precipitaĵo jare. La du lagogrupoj aŭ kolektejoj Ounianga Kebir kaj Ounianga Serir distancas proksimume 40 km. Kun suma surfacareo de 15.15 km² kaj maksimuma profundo de 27 metroj, ili estas la plej granda kaj plej profunda laga pejzaĝo en la Saharo. La lagoj Ounianga varias laŭ grandeco, profundo, koloro kaj kemia konsisto de dolĉakvo al hipersala akvo: Krom la Teli- kaj Yoa-lagoj, ĉiu lago estas dolĉakva. La 1-an de julio 2012, la Lagoj Ounianga iĝis la unua Monda Heredaĵo de Ĉadio estanta enskribita en la Unesko-listo de la Monda Heredaĵo.