cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kronvirusa malsano de 2019
Vizaĝaj maskoj kaj spira higieno
La Monda Organizaĵo pri Sano, kaj multaj landaj burooj pri malsano (ekzemple la usona CDC) rekomendas, ke homoj uzu vizaĝ-kovrilojn en publikaj lokoj, kie estas plia risko de transdono kaj kie estas malfacile teni sufiĉan distancon disde aliaj homoj. Ĉi tiu rekomendo celas malpliigi la disvastiĝon de la malsano per sensimptomaj kaj antaŭsimptomaj homoj, kaj estas kuna kun establitaj preventaj metodoj kiel teni distancon de aliaj homoj. Vizaĝ-kovriloj limigas la volumon kaj distancon de elspiraj gutetoj disvastigita dum parolado, spirado, kaj tusado. Vizaĝ-kovrilo sen aerumiloj aŭ truoj ankaŭ filtras erojn kiuj enhavas la viruson el enspirita kaj elspirita aero, malpliigante la probablon de infekto. Sed, se la masko inkluzivas elspiran valvon, infektita uzanto (eble sensimptoma kaj ne scianta) elsendas la viruson eksteren tra ĝi. Do la maskoj kun elspira valvo ne estas por la infektitoj kaj ne estas fidindaj por halti la pandemion grandskale. Multaj landoj kaj lokaj jurisdikcioj instigas aŭ postulas la uzon de vizaĝaj maskoj aŭ tukaj vizaĝ-kovriloj por limigi la disvastiĝon de la viruso.
Maskoj estas ankaŭ forte rekomenditaj por tiuj kiuj eble infektiĝis kaj tiuj kiuj prizorgas iun kiu povas havi la malsanon. Kiam sen masko, la CDC rekomendas kovri la buŝon kaj nazon per viŝpapero dum tuso aŭ terno, kaj rekomendas uzi la enan flakton de la kubuto se neniu viŝpapero estas havebla. Mana higieno post tuso aŭ terno estas rekomendita. Oni rekomedas, ke kuracaj laborantoj, kiuj interrilatas rekte kun homoj kiuj havas la malsanon, uzu spirilojn almenaŭ tiel protektajn kiel NIOSH-atestitaj N95 aŭ ekvivalentajn, aldone al alia persona protekta ekipaĵo.
Eviti homplenajn endomajn spacojn kaj ventolado
La CDC rekomendas ke oni evitu homplenajn endomajn spacojn. Kiam endome, oni povas malpliigi transdonon per pliigi la rapidon de aerŝanĝo, malpliigi recirculado de aero, kaj pliigi la uzon de eksterdoma aero. La Monda Organizaĵo pri Sano rekomendas ventoladon kaj aerfiltradon en publikaj spacoj por helpi forigi infektajn erojn.
Elspiritaj spiraj erojn povas pliiĝi ene de ĉirkaŭfermitaj spacoj kun nesufiĉa ventolado. La risko de infekto pliiĝas precipe en spacoj kie homoj agas fizike aŭ levas la voĉon (ekz., ekzerci sin, kriegi, kanti) ĉar tio pliigas elspiradon de spiraj gutetoj. Longedaŭra ĉeesto en ĉi tiu situacioj, ĝenerale pli ol 15 minutoj, rezultas je pli alta risko de infekto.
Purigi la manojn
Plena mana pureco post iu ajn tuso aŭ terno estas necesa. La Monda Organizaĵo pri Sano ankaŭ rekomendas, ke oni lavas la manojn ofte kun sapo kaj akvo dum almenaŭ dudek sekundoj, precipe post iri al la necesejo aŭ kiam manoj estas videble malpuraj, antaŭ manĝi, kaj post blovi la nazon. Kiam sapo kaj akvo ne estas haveblaj, la CDC rekomendas uzi alkoholbazan mansanigilon kun almenaŭ 60% alkoholo. Por lokoj kie komerca mansanigiloj ne estas haveblaj, la Monda Organizaĵo pri Sano provizas du metodojn por loka produktado. En ĉi tiuj metodoj, la kontraŭmikroba agado devenas de etanolo aŭ izopropanolo. Hidrogena peroksido estas uzita por helpi elimini bakteriajn sporojn en la alkoholo; ĝi "ne estas aktiva substanco por mana seninfektigo." Oni aldonas glicerolon kiel malsekigilon.
Teni distancon disde aliaj homoj
Teni distancon de aliaj homoj celas malrapidigi la disvastiĝon de la malsano per minimumigi proksiman kontakton inter homoj. Metodoj inkluzivas kvarantenojn; restriktojn de vojaĝado; kaj la fermadon de lernejoj, laborejoj, stadionoj, teatroj, aŭ butikejoj. Homoj povas efektivigi ĉi tiajn metodojn per resti hejme, limigi vojaĝadon, eviti homplenajn lokojn, uzi senkontaktajn salutojn, kaj fizike malproksimiĝi disde aliaj homoj. Multaj registaroj nun postulas aŭ rekomendas ĉi tiujn metodojn en regionoj efikataj de la malsano.
Purigi surfacojn
Post eliro de la korpo, kronvirusoj povas vivi sur surfacoj dum horoj ĝis tagoj. Se iu tuŝas la malpuran surfacon, tiu povas meti la viruson ĉe la okulojn, nazon, aŭ buŝon, kie ĝi povas eniri la korpon kaj kaŭzi infekton. Indiko montras, ke kontakto kun infektitaj surfacoj ne estas la ĉefa transdonmaniero de la kronvirusa malsano de 2019.
La daŭro de vivado de la viruso dependas grave je la tipo de surfaco, la temperaturo, kaj la humideco. Kronvirusoj mortas tre rapide sub ultraviola radiado en sunlumo. Kiel aliaj envolvitaj virusoj, SARS-CoV-2 vivas plej longtempe kiam la temperaturo estas je ĉambra temperaturo aŭ pli malalta, kaj kiam la relativa humideco estas malalta (<50%).
Sur multaj surfacoj, inkluzive vitro, iuj tipoj de plasto, neoksidebla ŝtalo, kaj haŭto, la viruso povas resti infektema dum pluraj tagoj endome ĉe ĉambra temperaturo aŭ eĉ prsokimume semajno je idealaj kondiĉoj. Sur multaj surfacoj, inkluzive vitro, iuj tipoj de plasto, neoksidebla ŝtalo, kaj haŭto, la viruso povas resti infektema dum pluraj tagoj endome ĉe ĉambra temperaturo aŭ eĉ prsokimume semajno je idealaj kondiĉoj. Sur kelkaj surfacoj, inkluzive katunan ŝtofon kaj kupron, la viruso kutime mortas post kelkaj horoj. La viruso mortas pli rapide sur poraj surfacoj ol sur neporaj surfacoj pro kapilara ago ene de poroj kaj pli rapida forvaporiĝo de gutetoj. Tamen, el la multaj elprovitaj surfacoj, du kun la plej longaj vivdaŭroj estas maskoj N95 kaj kirurgiaj maskoj, ambaŭ konsiderataj kiel poraj surfacoj. vojaĝis al lando aŭ regiono kun vasta dissendo, ke ili kvaranteni sin dum 14 tagoj de la tempo de lasta ebla infektiĝo.
Laŭ la CDC, purigi surfacojn per sapo, ne seninfektigi, sufiĉas por malpliigi transdonon. La CDC rekomendas, ke se oni suspektas aŭ konfirmas kazon de la malsano en loko kiel oficejo aŭ lernejo, ĉiuj partoj kiel oficĉambroj, banĉambroj, komunaj areoj, kune uzataj elektronikaj ekipaĵoj kiel tuŝekranoj, klavaroj, kaj monmaŝinoj uzitaj de la malsanuloj devus esti seninfektigitaj. Surfacoj povas esti elpurigitaj per 62–71% etanolo, 50–100% izopropanolo, 0,1% natria hipoklorito, 0,5% hidrogena peroksido, kaj 0,2–7,5% povidono-jodo. Aliaj seninfektigiloj, kiel benzalkoniuma klorido kaj klorheksidina glukonato, estas malpli efikaj. Oni ankaŭ povas uzi ultraviolan mikrobmortigan radiadon.
Sana dieto
La Lernejo de Publika Sano T.H. Chan de Universitato Harvard (Harvard T.H. Chan School of Public Health) rekomendas sanan dieton, ekzercadon, direktadon de psikologia streĉo, kaj sufiĉan dormon.
Konstante fari la sciencajn gvidliniojn de po 150+ minutoj semajne da ekzercado aŭ simila fizika agado havas rilaton kun pli malgranda risko de enmalsanulejiĝo kaj morto pro la malsano, eĉ kiam probablajn riskajn ecojn kiel granda korpomasa indico estas konsiderita.
Efiko
La viruso SARS-CoV-2 povas infekti gamon de ĉeloj kaj sistemoj de la korpo.
Digesta sistemo
La viruso ankaŭ efikas la organojn de la digesta sistemo ĉar ACE2 abundas en la glandaj ĉeloj de stomaka, duodena, kaj rektuma epitelio, kaj ankaŭ la endoteliaj ĉeloj kaj enterocitoj de la maldika intesto.
Korvaskula sistemo
La viruso povas kaŭzi akutan korinfarkan damaĝon kaj kronikan difekton al la korvaskula sistemo. Akuta kora damaĝo troviĝis en 12% de infektitoj en la malsanulejo en Vuhano, Ĉinio, kaj estas pli ofta en severa malsano. Indicoj de korvaskulaj simptomoj estas altaj, pro la sistema inflama respondo kaj imunaj sistemaj malordoj dum la antaŭeniro de la malsano, sed akuta korinfarka damaĝo ankaŭ povas rilati al ricevantoj ACE2 en la koro. Ricevantoj ACE2 estas multaj en la koro kaj estas parto de kora funkcio. Multa ofteco de trombozo kaj vejna tromboembolo estis trovita en homoj senditaj al departementoj de kriza prizorgo kun infektoj de la kronvirusa malsano de 2019, kaj eble rilatas al malbona prognozo. Oni kredas, ke angia misfunkcio kaj kreiĝo de emboloj (kiel indikas alta nivelo de D-dimer kaŭzita de emboloj) havas gravan rolon en mortado. Oni estas rimarkinta okazojn de emboloj rezultantaj al pulmaj embolioj kaj apopleksio en la cerbo kiel komplikaĵojn rezultantajn je morto en infektitoj de SARS-CoV-2. Infekto ŝajne instigas ĉenon de vaskulmalgrandigaj respondoj en la korpo, kaj malgrandiĝo de angioj en pulma cirkulado estas ebla maniero por oksigena malpliiĝo dum virusa pulminflamo. Cetere, damaĝo al angietoj (arterietoj kaj kapilaroj) estis raportita en malmultaj ekzemploj de histo de la cerboj – sen eltrovita SARS-CoV-2 – kaj la flaraj ampoloj de mortintoj pro la kronvirusa mansano. La malsano ankaŭ kaŭzis sufiĉajn – inkluzive formajn kaj mekanikajn – ŝanĝojn al sangoĉeloj – kiel pligrandiĝon – foje daŭrantajn dum monatoj post elmalsanulejiĝo.
Nerva sistemo
Oni ankoraŭ ne scias ĉu SARS-CoV-2 kapablas invadi la nervan sistemon. Tamen, estas klare, ke multaj homoj kun la kronvirusa malsano spertas nervajn kaj mensajn problemojn. Oni ne trovas la viruson en la centra nerva sistemo de la plimulto da malsanuloj kun nervajn problemojn. Perdo de flaripovo rezultas pro infekto de la subtenaj ĉeloj de la flara epiteliumo, kun posta damaĝo al la flaraj neŭroj. SARS-CoV-2 povas kaŭzi spiran nefunkcion per efiki la cerban radikon kiel alia kronvirusoj foje faras.
Aliaj organoj
Alia ofta kaŭzo de morto estas komplikaĵoj rilataj al la renoj. Fruaj raportoj indikas, ke ĝis 30% de homoj en malsanulejoj kaj en Ĉinio kaj en Nov-Jorko spertis iom damaĝon al la renoj, inkluzive iuj sen antaŭaj renaj problemoj.
Nekropsioj de homoj kiuj mortis pro la malsano trovis alveolan damaĝon kaj limfocit-havajn inflamajn envenaĵojn en la pulmoj.
Gravedeca respondo
Multaj nesciataĵoj ekzistas pri gravedaj virinoj dum la pandemio. Pro tio, ke ili emas sperti malfacilaĵojn kaj severan infekton de aliaj tipoj de kronvirusoj, ili estis minacata grupo kaj estas konsilataj fari suplementajn preventajn rimedojn.
Korpaj respondoj al gravedeco povas inkluzivi:
Tamen, laŭ pruvaĵoj, estas malfacile konkludi, ĉu gravedaj virinoj havas plian riskon de gravaj efikoj pro ĉi tiu viruso.
Diagnozo
Oni povas provizore diagnozi la kronvirusan malsanon per simptomoj kaj konfirmi ĝin per inverstransskriba polimeraza ĉena reago aŭ alia testo de nukleaj acidoj de infektita sekrecioj. Kune kun laboratoria testado, komputila tomografio de la brusto povas helpi diagnozi la kronvirusan malsanon en tiuj kiuj havas altan klinikan suspekton de infekto. Malkaŝo de pasinta infekto eblas per serologiaj testoj, kiuj trovas antikorpojn produktitajn de la korpo responde al la infekto.
Testado pri la viruso
La norma testa metodo pri la ĉeesto de SARS-CoV-2 estas nukleacida testo, kiuj eltrovas la ĉeeston de virusaj RNA-eroj. Ĉi tiuj testoj ne eltrovas la infektan viruson mem, do ĝi ne kapablas sciigi pri la daŭro de infekto. Oni ĝenerale faras la teston je ekzemplero prenita de la malantaŭo de la nazo/gorĝo; tamen, oni ankaŭ povas uzi ekzempleron de la nazo aŭ kraĉaĵo. Rezultoj ĝenerale haveblas post iuj horoj.
Kelkaj laboratorioj kaj firmaoj estas kreintaj serajn testoj, kiuj eltrovas antikorpojn produktitajn de la korpo responde al infekto.
Kuraco kaj traktado
Ne ekzistas specifa, efika kuraco por la kronvirusa malsano de 2019, la malsano kaŭzita de la viruso SARS-CoV-2. Unu jaron post la komenco de la pandemio, tre efikaj vakcinoj estas komencintaj malrapidigi la disvastiĝon de SARS-CoV-2; tamen, por tiuj kiuj atendas vakcinon, kaj por la taksataj milionoj da imune kompormititaj homoj kiuj verŝajne ne respondos bone al vakcino, kuracado restas grava. Tial, la manko de progreso pri la kreado de efikaj kuracoj signifas, ke la fundamento de la traktado de la kronvirusa malsano de 2019 estas helpema prizorgo, kiu inkluzivas traktadon por malpliigi simptomojn, likvaĵan terapion, oksigenan subtenon kaj surstomakan kuŝigon laŭbezone, kaj medikamentojn aŭ aparatojn por subteni influitajn gravajn organojn.
La plimulto da kazoj de la kronvirusa malsano estas mildaj. En ĉi tiuj kazoj, helpema prizorgo inkluzivas medikamenton kiel paracetamolon aŭ nesteroidajn kontraŭinflamajn drogojn por malpliigi simptomojn (febron, korpdoloron, tuson), konvenan konsumadon de likvaĵoj, ripozo, kaj naza spirado. Bona persona higieno kaj sana dieto estas ankaŭ rekomendataj. La Usonaj Centroj por Kontrolo kaj Malhelp de Malsano rekomendas, ke tiu kiu suspektas, ke tiu havas la viruson, izolu sin hejme kaj uzu vizaĝan maskon.
Homoj kun pli severaj kazoj povas necesi traktadon en hospitalo. Por tiuj kun malalta nivelo de oksigeno, oni forte rekomendas la uzon de glukokortikoida deksametazono, ĉar ĝi povas malpliigi la riskon de morto. Eksterkorpa ventolado kaj, fine, iro al ejo por kriza prizorgo por mekanika ventolado eble estos bezonata por subteni spiradon. Eksterkorpa membrana oksigenigado estis uzita por trakti spiradan ĉeson, sed ĝia utileco estas ankoraŭ konsiderataj. Iuj kazoj de severa malsano estas kaŭzitaj de sistema inflamego, la tiel konata citokina ŝtormo.
Pluraj eksperimentaj kuracoj estas studataj en klinikaj elprovoj. Ĉi tiuj inkluzivas fluvoksaminon, malmultekostan kaj ĝenerale haveblan kontraŭdeprimilon; kaj la kontraŭvirusaĵojn molnupiravir (kreita de Merck) kaj PF-07321332 (kreita de Pfizer). Aliaj, kiujn oni taksis eble bonaj frue dum la pandemio, kiel hidroksiklorokino kaj lopinavir/ritonavir, posta esplorado malkovris, ke ili estas senefikaj aŭ malhelpaj. Malgraŭ daŭranta esplorado, ankoraŭ ne ekzistas sufiĉa altkvalita indiko por rekomendi laŭdirajn fruajn kuracojn. Tamen, en Usono, du terapioj bazitaj je monoklonaj antikorpoj estas haveblaj por frua uzo en kazoj taksataj altriskaj pri daŭro al severa malsano. La kontraŭvirusa remdesivir estas havebla en Usono, Kanado, Aŭstralio, kaj pluraj aliaj landoj, kun nekonstantaj restriktoj; tamen, ĝi ne estas rekomendata por homoj devantaj mekanikan ventoladon kaj estas malkuraĝigata entute de la Monda Organizâjo pri Sano, pro malmulta indiko de efikeco. En novembro 2021, Britio aprobis la uzon de Molnupiravir por kuraci la kronvirusan malsanon por minacataj pacientoj ĵus diagnozitaj kun la malsano.
Iuj povas sperti daŭrantajn simptomojn aŭ malkapablojn post resaniĝo de la infekto; oni nomas tion ĉi longa kronvirusa malsano. Ankoraŭ akzistas nur malmulta informo pri la plej bona traktado kaj resaniĝo por ĉi tiu situacio.
La Monda Organizaĵo pri Sano, la Ĉina Nacia Sana Komisiono, la Britia Nacia Instituto por Sano kaj Prizorga Plejboneco, kaj Nacia Instituto pri Sano de Usono, inter aliaj organizaĵoj kaj agentejoj tutmonde, ĉiuj estas eldonintaj rekomendojn kaj gvidliniojn pri prizorgi homojn kun la kronvirusa malsano. Krizaj kuracistoj kaj pneŭmonologoj en Usono kunmetis rekomendojn pri kuracado el diversaj agentejoj en senkostan rimedon, la IBCC.
Prognozo
La severeco de la kronvirusa malsano varias. La malsano povas esti milda kun malmultaj aŭ neniuj simptomoj, simile al aliaj kutimaj supraj spiraj malsanoj kiel m alvarmumo. En 3–4% de kazoj (7.4% de tiuj pli ol 65-jarhavaj) simptomoj estas sufiĉe severaj por necesigi enmalsanulejigon. Mildaj kazoj plej ofte resaniĝas antaŭ du semajnoj, kaj severaj aŭ krizaj malsanoj povas daŭri tri al ses semajnojn. Inter tiuj kiuj mortis, la tempo de la komenco de simptomoj ĝis morto variis de du al ok semajnoj. La itala Istituto Superiore di Sanità (Supera Instituto de Sano) raportis, ke la mediana tempo inter la komenco de simptomoj kaj morto estis dek du tagoj, kun sep en malsanuleja prizorgo. Tamen, homoj translokigitaj al departamento de intensa prizorgo havis medianan tempon de dek tagoj inter enmalsanulejigo kaj morto. Longedaŭra tempo de protrombino kaj altaj niveloj de C-reagaj proteinoj je enmalsanulejigo rilatas al severa progreso de la malsano kaj translokigo al departamento de intensa prizorgo.
Iuj fruaj studoj indikas, ke 10% ĝis 20% de homoj kun la kronvirusa malsano spertos simptomojn daŭrantajn pli ol monato. La plimulto de enmalsanulejigitoj kun severa malsano raportas longdaŭrajn problemojn inkluzive lacecon kaj malfacilan spiradon. Je la 30-a de oktobro 2020, estro de la Monda Organizaĵo pri Sano Tedros Adhanom avertis, ke "al grava nombro de homoj, la kronviruso donas gamon de gravaj longadaŭraj efikoj." Li priskribis la vastan spektron de simptomoj de la malsano, kiuj varias laŭ tempo, "vere zorgiga". Ili varias de laceco, tuso, kaj malfacila spirado, al inflamo kaj vundo de gravaj organoj, inkluzive la pulmoj kaj koro, kaj ankaŭ nervaj kaj mensaj efikoj. Simptomoj povas influi iun ajn sistemon en la korpo. Infektitoj estas raportintaj ciklajn vicojn de laceco, kapdoloron, monatojn de plena laceco, emociajn ŝanĝiĝegojn, kaj aliajn simptomojn. Tedros sekve konkludis, ke strategio atingi grupan imunecon per infektado, anstataŭ vakcinado, estas "morale senkonscia kaj nefarebla".
Pri reveno al malsanulejoj proksimume 9% el 106000 homoj devis reveni por kuraceja traktado antaŭ du monatoj post eliro. Meznombre reveno al malsanulejo estis ok tagoj post la unua vizito. Oni estas identiginta kelkajn riskajn faktorojn kiel kaŭzon de multobla reveno al malsanulejo. Inter ĉi tiuj estas maljuneco (pli ol 65 jaroj) kaj ĉeesto de kronika malsano kiel diabeto, kora malsukceso, aŭ kronika rena malsano.
Laŭ sciencaj studoj fumantoj havas pli altan probablon bezoni krizan prizorgon aŭ morti kompare kun ne-fumantoj. Efikante la samaj pulmajn receptorojn ACE2 kiujn fumado efikas, aera polucio havas kunrilaton kun la malsano. Mallongatempa kaj kronika spirado de aera polucio ŝajne pliigas malsanecon kaj mortadon pro la kronvirusa malsano. Jam ekzistantaj koraj kaj pulmaj malsanoj, kaj trodikeco, precipe kune kun grasa hepata malsano, kontribuas al pliigita risko de la kronvirusa malsano.
Oni ankaŭ supozas, ke imune kompromitaj homoj havas pli altan riskon de severa malsano pro SARS-CoV-2. Unu esploro, kiu prienketis la infektojn de la kronvirusa malsano en ricevintoj de renoj, trovis mortindicon de 11%.
Genetiko ankaŭ multe efikas la kapablon batali la malsanon. Ekzemple, tiuj kiuj ne produktas rimarkeblajn interferonojn tipo I aŭ produktas memantikorpojn kontraŭ ĉi tiuj povas multe pli malsaniĝi pro la kronvirusa malsano. Genetika filtrado kapablas eltrovi genojn, kiuj efikas interferonon.
Gravedaj virinoj povas havi pli altan riskon de severa infekto laŭ datumo de aliaj similaj virusoj, kiel SARS kaj MERS, sed datumo por la kronvirusa malsano de 2019 mankas.
Infanoj
Kvankam tre junaj infanoj spertas malaltajn indicojn de infekto, pli maljunaj infanoj havas indicon de infekto kiu similas al la loĝantaro ĝenerale. Infanoj probable havos pli mildajn simptomojn kaj pli malaltan riskon de severa malsano ol plenkreskuloj. La usona Centro de Kontrolo de Malsano raportas, ke en Usono proksimume triono de enmalsanulejigitaj infanoj devis iri al departamento de kriza prizorgo, dum eŭropa multlanda studo de enmalsanulejigitaj infanoj de junio 2020 malkaŝis, ke proksimume 8% de infanoj, kiuj venis al malsanulejo, bezonis krizan prizorgon. Kvar el la 582 infanoj (0,7%) en la eŭropa studo mortis, sed la vera mortindico povas esti "multe pli malalta" pro tio, ke pli mildaj kazoj kiuj ne serĉis kuracan helpon ne estis inkluzivitaj en la esploro.
Komplikaĵoj
Komplikaĵoj povas inkluzivi pulminflamon, akutan spirafliktan sindroman (ARDS), multorganan nefunkcion, sepsan ŝokon, kaj morton. Korangiaj komplikaĵoj povas inkluzivi koran nefunkcion, koran misritmon (inkluzive atria fibrilacio), kora inflamo, kaj trombozo, precipe vejna trombembolio. Proksimume 20–30% de infektitoj havas altiĝintan nivelon de hepataj enzimoj, signifante hepatan difekton.
Nervaj efikoj inkluzivas paroksismon, apopleksion, encefaliton, kaj sindromon Guillain–Barré (kiu inkluzivas perdon de movipovoj). Post la infekto, infanoj povas sperti infanan multisisteman inflaman sindromon, kiu havas simptomojn similajn al malsano Kawasaki, kiu povas esti mortiga. En tre maloftaj kazoj, akuta encefalopatio povas okazi, kaj oni povas konsider ĝin en infektitoj kiuj havas ŝanĝitan mensan statuson.
En la kazo de gravedaj virinoj, gravas rimarki, ke laŭ la Usona CDC, gravedaj virinoj havas plian riskon fariĝi grave malsana pro la kronvirusa malsano de 2019, ĉar ili ŝajne pli ofte spertas spirajn kaj gravedecajn komplikaĵoj kiuj povas rezulti je aborto, trofrua akuŝo, kaj enutera kresklimigo.
Oni estas vininta fungajn infektojn kiel aspergilozon, kandidozon, kriptokokozon, kaj mukormikozon en paciencoj resaniĝantaj de la kronvirusa malsano.
Longedaŭraj efikoj
Iuj fruaj studoj indikis, ke 10-20% de infektitoj spertos simptomojn daŭrantajn pli ol monato. Plimulto de enmalsanulejigitoj kun severa malsano raportas longedaŭrajn problemojn, inkluzive lacecon kaj spiran malfacilecon. Proksimume 5–10% de enmalsanulejigitoj progresas al severa aŭ kritika malsano, inkluzive pulminflamo kaj akuta spira nefunkcio.
Per variaj mekanismoj, la pulmoj estas la organoj plej influita de la malsano. En homoj kiuj bezonas malsanulejon, ĝis 98% de komputilaj tomografiaj bildoj montras pulmajn nenormalaĵojn post 28 tagoj de malsano eĉ se ili malsane pliboniĝis.
Homoj maljunulaj, kun severa malsano, kun longedaŭraj restadoj en departamento de kriza prizorgo, kaj kiuj fumas pli probable havos longedaŭrantajn efikojn, inkluzive pulman fibrozon. Entute, proksimume triono de prienketitoj post kvar semajnoj havos pulman fibrozon aŭ malpliiĝintan pulman funkcion mezuritan de disvastiĝa kapablo de karbona monoksido, eĉ en sensimptomuloj, sed kun indiko de daŭranta pliboniĝo post pli da tempo.
Mortintoj
Esperantistoj:
Aliaj homoj:
Elektitaj sciencistoj esplorantaj pri la pandemio
[alfabete ordigitaj]
Wassenaar
Wassenaar (esperantigite: Vasenaro) estas municipo en la provinco Sud-Holando (Zuid-Holland) de Nederlando. La municipo situas en la proksimeco de Hago, borde de la Norda Maro. Ĝi kovras areon de 62,37 kvadrataj kilometroj kaj la 1-an de januaro 2014 havis loĝantojn, kio rezultigas loĝdenson de po  homoj laŭ kvadrata kilometro. En Wassenaar interalie naskiĝis la astronomo Sidney van den Bergh kaj mortis la ilustristo Cornelis Jetses. La municipo estas loko de unu el kvar agentejoj de La Nederlanda Banko.
Wassenaar havas, kune kun Bloemendaal, la plej bonhavajn loĝantojn de Nederlando.
Andrea Finczinski
FINCZINSKI Andrea [fincinski] Posta Andrea estas rumanuja hungara aktorino naskita en Oradea la 16-an de aŭgusto 1971.
Kariero
Ekde 1995 ŝi estis aktorino de la teatro Temesvári Állami Csiky Gergely Színház. Ŝi dungiĝis al la Tomcsa Sándor Színház Odorheiu Secuiesc en 1999.
Telemark
Telemark ("Frostoza Kampo") ĝis la fino de 2019 estis pejzaĝo kaj estis provinco de sud-orienta Norvegio, lime de Vestfold, Buskerud, Hordaland, Rogaland, kaj Aust-Agder. En en ĝi loĝis  homoj. Areo estas. La administra centro estis Skien. Ekde la komenco de 2020 ĝi kun la antaŭe najbara provinco Vestfold konsistigas novan provincon Vestfold og Telemark.
Inter la multaj lagoj de la teritorio estas Bandak.
Komunumoj
Telemark ankaŭ estas nomepitetoj de ski-speco kaj vintra sporto.
Ĵitkaviĉia distrikto
Ĵitkaviĉia distrikto (belaruslingve: Жыткавіцкі раён, : Житковичский район) estas administra subdivido en okcidenta parto de la Homela regiono. La distrikto estis fondita en 1924a jaro, en 1954a jaro eniris en konsisto de Homela regiono (antaŭ ĉi tio eniris en konsiston de aliaj subdividaĵoj). La areo de la distrikto estas 2900 da km2. Administra centro estas urbo Ĵitkaviĉi. En la distrikto estas eldonata gazeto "Nova Palesje"
Naturo
La areo de la distrikto estas nealta: mezaj altaĵoj estas inter 140 kaj 150 da metroj. Tra la distrikto fluas la rivero Pripjac kaj ĝiaj flankriveroj: Sluĉ, Skripica kaj aliaj. Pli grandaj lagoj estas Ĉirvonaje lago kaj Belaje lago. En la distrikto situas Pripjaca pejzaĵa kaj hidrologia rezervejo.
Agrokulturo
En la distrikto estas disvastiĝita bovbredado, porkbredado, ŝafbredado, cerealplantado, terpomplantado, furaĵplantado.
Elfosaĵoj
En la distrikto estas mintavoloj de torfo, kaolino, bruna karbo, argilo, bruleblaj skistoj.
Komunikado
Tra la distrikto trairas fervojo kaj aŭtovojo inter Homel kaj Brest, ŝoseo inter Ĵitkaviĉi kaj Stolin. Ŝipnavigado tra Pripjac.
Gaziabad
Gaziabad, en lokaj lingvoj गाज़ियाबाद kaj غازی آباد, estas industria milionurbo en subŝtato Utar-Pradeŝo en federacia ŝtato Barato.
Geografio
Gaziabad situas laŭ kanalo (rivero preterfluas), laŭ ĉefvojo Kanpur-Delhio. Noida troviĝas 12, ĉefurbo Delhio 21, Mirat 34, Aligarh 107, Kanpur 370, subŝtata ĉefurbo Laknaŭo 401, Mumbajo 1176, Kolkato 1289 kilometrojn (aere).
Historio
La loko estis loĝata jam dum 4500 jaroj. La moderna urbo en 1740 formiĝis. Dum dominado de britoj tie okazis la unua milito por la sendependiĝo en 1857. La fervojo atingis la urbon en 1864.
Klimato
Gaziabad havas la saman klimaton kiel Delhio. La musono daŭras inter junio kaj oktobro.
33991 Weixunjing
33991 Weixunjing estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo « LINEAR » (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras Wei Xunjing, kiu gajnis la unuan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2017 pro sia projekto pri fiziko kaj astronomio. Ŝi estis lernantino ĉe la Mezlernejo de Ŝanhajo (Ĉinio).
Gary Cooper
Gary COOPER, aŭ realnome: Frank James COOPER (naskiĝis la 17-an de majo 1901, mortis la 13-an de majo 1961) estis usona aktoro.
Gary Cooper naskiĝis en Helena (Montano). Li famiĝis pro diversaj vakeraj filmoj, en kiuj li prezentis silentemajn heroojn, kiuj luktis por la justeco. Sed ankaŭ en karakteraj roloj kaj per sia komedia talento li konvinkis la publikon.
1588 Descamisada
1588 Descamisada estas asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la de la argentina astronomo Miguel Itzigsohn, elde la Observatorio de La Plata.
Nomo
Ĝia nomo aludas al la "Descamisados" (sen-ĉemizuloj en hispana lingvo), proletoj subtenantoj de Eva Perón.
Todd Gitlin
Todd Alan GITLIN (naskiĝis en Novjorko, la 6-an de januaro 1943 - 5-an de februaro 2022) estis usona sociologo, politika verkisto, romanisto, kaj kultura komentisto. Li verkis pri la amaskomunikiloj, politiko, intelekta vivo kaj artoj, kaj por popularaj kaj sciencaj eldonaĵoj.
90482 Orko
90482 Orko estas granda duopa transneptuna objekto malkovrita la de Mike Brown kaj lia teamo. Ĝi ricevis la maldaŭran nomon 2004 DW.
Ĉar ĝia orbito estas proksima de tiu de Plutono, ĝi devis ricevi nomo de infera dio. La malkovrintoj propopnis "Orko", laŭ Orko, romia dio de infero. Tiu nomo estis oficialigita la.
Orbito
Orko estas la dua plej granda plutoneno (post Plutono mem). Kiel Plutono, ĝi havas orbitan periodon de 247 jaroj kaj estas en orbita resonanco 2:3 kun Neptuno (planedo). Kvankal ĝi periode proksimiĝas Neptunon, la resonanco tenas minimuman angulan distancon de 60° inter ambaŭ objektoj.
Fizikaj ecoj
La absoluta magnitudo, 2,3 estas simila al tiu de la kubevano Kvavaro. Infraruĝa observoj per la kosmoteleskopo Spitzer indikas diametron de 947 ± 73 km (ekzakte: 946 +74,1 / -73,2 km). Ĝia albedo de ~ 20% estas tipa, de la transneptunaj objektoj de diametro proksimaj de 1000 km.
Infraruĝaj observoj de la Eŭropa suda observatorio pensigas, ke ĝia surfaco konsistas el mikso de akva glacio kaj tolino.
La infraruĝa spektro ricevita per la teleskopo Gemini konfirmis la ĉeeston de glacio sur 30% ĝis 50% de ĝia surfaco. Estus malpli da glacio ol sur Karono, sed ĉirkaŭ tion kiom sur Tritono aŭ la grandaj satelitoj de Urano. La spektro de akva glacio estas komuna al la objekto de la Kujperzono, kiuj ne estas asociataj kun la kolizia haŭmea familio.
Observoj per la Tre Granda Teleskopo de ESO montras ĉeeston de kristala akva glacio kaj eble de glacio da amoniako. Ĉar la akva glacio emas iĝi amorfa pro sufero de jonigantaj radiadoj sur daŭro de ĉirkaŭ 10 milionoj da jaro, tio sugestas, ke la surfaca glacio estus renovigita. glaciaj vulkanoj, rigarditaj kiel plej probabla mekanismo por kialigi la geologian aktivecon de la satelitoj de la eksteraj planedoj, estas ebla sur la objektoj de la Kujperzono de diametro ekde 1000 km.
Natura satelito
Ĝi estis maldaŭre nomata S/2005 (90482) 1. La, Mike Brown petis, en sia semajna rubriko ke la legantoj sugestu nomojn por la satelito. Estis elektita, el la respondoj, la nomo Vanto, etruska diino kiu gvidas la animojn de la mortintoj al la subtera mondo.
Nestelbach bei Graz
Nestelbach bei Graz estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Stirio kaj al la distrikto Graz aŭ formale distrikto Graz-Umgebung ("ĉirkaŭaĵo de Graz", germane: Bezirk Graz-Umgebung). Komence de la jaro en la komunumo vivis  loĝantoj.
13627 Yukitamayo
13627 Yukitamayo estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japanaj astronomoj Kin Endate kaj Kazurō Watanabe elde la observatorio de Kitami en Abaŝiri-subgubernio (insulo Hokajdo).
Nomo
Ĝia nomo honoras Tamayo Yuki, aninon de la Astronomia Societo de Fukuoka, kiu aktive partoprenas al ties regulaj kunvenoj. Post sia edziniĝo, ŝi konstruis privatan observatorion en sia ĝardeno. Ŝi ĝuas observi kaj foti nebulozojn kaj stelamasojn per sia Schmidt-Cassegrain-teleskopo de 0,3 m.
Trümper
Trümper estas la familia nomo de jenaj personoj:
Provinco Okcidenta Azerbajĝano
Provinco Okcidenta Azerbajĝano ) estas provinco de Irano.
La ĉefurbo de la provinco estas Urmia.
1244
En la jaro 1244 post Kristo okazis, interalie:
Provinco Okcidenta Azerbajĝano
Aliaj setlejoj estas Alaguz-e Sofla, Silvaneh...
Peter Monau
Ricevinte sian diplomon pri doktoreco en Bazelo, kie li studis kun Felikso Platero (1536-1614) kun la verko "De dentium affectibus", la unua doktora tezo pri buŝa medicino, li establiĝis en Vroclavo kiel kuracisto. En 1580, li estas nomumita "Archiater Caesareus" (imperia kuracisto) de Rudolfo la 2-a (1552-1612) laŭ rekomendo de Johano Krato de Krafthajmo (1519-1585).
Li tenadis korespondadon kun la orientalisto el Heidelberg, Jakob Christmann (1554-1613), kaj la rektoro de Aŭgsburgo, David Hoeschel (1556-1617) ĝis 1584. Li ankaŭ tenis korespondaĵojn kun Thomas Erastus (1524-1583), profesoro pri medicino de la universitatoj de Hajdelbergo kaj Bazelo.
Vidu ankaŭ
<Gallery> Scuola toscana, ritratto di luca ghini, xix secolo.jpg| Luca Ghini (1490-1556) Paracelsus.jpg| Paracelsus (1493-1541) Jer%C3%B4me_Cardan.jpg| Ĝerolamo Kardano (1501-1576) Giovanni Argenterio (1513-1572).png| Johano Arĝenterjo (1513-1572) Matteocolombo.jpg| Realdo Colombo (1516-1559) Johann-Crato-von-Krafftheim.jpg| Johano Krato (1519-1585) Bildnis_des_Thomas_Erastus.jpg| Tomaso Erasto (1524-1583) Francisco_Vall%C3%A9s_1592_Tratado_de_las_aguas_destiladas,_pesos,_y_medidas.jpg| Francisco Vallés (1524-1592) Blason_de_la_ville_de_Clermont_(60).svg| Jacques Charpentier (1524-1574) THajek.jpg| Thaddaeus Hagecius (1525-1600) CPeucer.jpg| Kaspar Peucer (1525-1602) Johannes_Sambucus.jpg| Johannes Sambucus (1531-1584) Dudith_Andr%C3%A1s.JPG| Andreas Dudith (1533-1589) TheodoreZwinger.jpg| Theodor Zwinger (1533-1588) Felix_Plater.jpg| Felix Platter (1536-1614) Herb_wroclaw.svg| Thomas Rediger (1540-1576) Pontresina_Dorf.jpg| Johano Stupano (1542-1621) Tycho_Brahe.JPG| Tycho Brahe (1546-1601) Herb_wroclaw.svg| Jakob Monau (1546-1603) Pistorius_Johannes1.jpg| Johannes Pistorius (1546-1608) Nicolaus Taurellus.jpg| Nicolaus Taurellus (1547-1606) Rudolf_Goclenius_der_%C3%84ltere.jpg| Rodolfo Gokleno (1547-1628) Wappen_Konstanz.svg| Wacker von Wackenfels (1550-1619) Joseph Heintz d. Ä. 002.jpg| Rudolfo la 2-a (1552-1612) Herb_wroclaw.svg| Laurenz Scholz (1552-1599) Theater_of_Insects.jpg| Thomas Moffet (1553-1604) De_Revolutionibus_manuscript_br.jpg| Jakob Christmann (1554-1613) David_Hoschelius_-_Johan_Jacob_Haid_um_1747.jpg| David Hoeschel (1556-1617) Salomon Geßner (1559-1605).png| Salomon Gessner (1559-1605) Bauhin Gaspard 1550-1624.jpg| Kasparo Bahuino (1560-1624) 3rd_Aug_2012-_Abdn_Harbour_2.JPG| Duncan Liddel (1561-1613) Jan_Jesenius.jpg| Johannes Jessenius (1566-1621) Valens Acidalius (1567-1595).jpg| Valens Acidalius (1567-1595) Portrait Confused With Johannes Kepler 1610.jpg| Johano Keplero (1571-1630) Wappen_Tuebingen.svg| Georg Gruppenbach (1571-1610) Adam_Melchior_(1575-1622).jpg| Melchior Adam (1575-1622) SS-harvey.jpg| William Harvey (1578-1657) POL_Z%C4%85bkowice_%C5%9Al%C4%85skie_COA.svg| Christoph Schilling (1583-1583) Herb_wroclaw.svg| Fridericus Monavius (1592-1659) </Gallery>
Robert Bork
Robert Heron BORK (naskiĝis en Pittsburgh, Pensilvanio, la 1-an de marto 1927 - mortis en Arlington, Virginio, la 19-an de decembro 2012) estis usona juĝisto, registara oficisto kaj laŭleĝa akademiano kiu funkciis kiel la Ĝenerala Prokuroro de Usono de 1973 ĝis 1977. Profesoro ĉe Yale Law School per okupo, li poste servis kiel juĝisto de la influa usona Tribunalo de Apelacioj de 1982 ĝis 1988. En 1987, prezidanto Ronald Reagan lin promociis al la Supera Kortumo de Usono, sed la Usona senato malakceptis lian nomumon.
Konstantino la 3-a (Skotlando)
Konstantino la 3-a, Causantín mac Cuiléin aŭ Còiseam mac Chailein (mortis en 997) estis reĝo de Skotlando dum mallonga regado de 995 ĝis 997. Li estis la filo de la reĝo Cuilén. Johano de Fordun nomis lin Constantinus Calvus aŭ esperante Konstantino la Kalva.
5545 Makarov
5545 Makarov estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la ukraina astronomino Ljudmila Vasilievna Ĵuravljova elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno (en tiama Sovetunio, nun en Krimeo).
Krizo
Krizo kiel ekonomia termino
IKEV difinas la vorton jene: "grava malordiĝo de la ekonomia vivo, speciale ŝanĝiĝo de alta konjunkturo. Grava kaj danĝera fazo, decida momento en iu afero.
5545 Makarov
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de la rusa sovetunia baleta dancisto Askold Anatoljeviĉ Makarov (cirile : Аскольд Анатольевич Макаров, 1925–2000), koregrafo kaj profesoro pri danco en la konservatorio de Sankt-Peterburgo.
Hornillos de Cameros
Hornillos de Cameros [orNIljos dekaMEros] estas vilaĝo kaj municipo de Rioĥo (norda Hispanio), nome en la suda komarko Malnova Kamero. La loknomo Hornillos estas etimologie komprenebla kiel Fornetoj.
Geografio
Ĝi estas ĉe la valo de la rivero Leza kaj komunikebla nur laŭ la regiona ŝoseo LR-465 al Jalón de Cameros kaj de tie al aliaj lokoj de la komarko. Proksime estas areoj de iknitoj, inter kiuj spuroj de dinosaŭroj.
Historio
Dum la Moderna Epoko, Hornillos prosperis pro la protekto fare de la Mesta kaj la industrio de la lano. La tolaĵoj fabrikitaj en la 18-a jarcento estis konsumitaj de la lokanoj, sed ankaŭ estis liveritaj al la reĝaj trupoj aŭ eksportataj al la cetero de Iberio.
Aktualo
La rura elmigrado okazis laŭlonge de la 20-a jarcento kaj tial oni malaltiĝis el 200 loĝantoj ĝis nunaj 20.
La ekonomio estas bazata ĉefe sur la brutobredado, agrikulturo, forstado, kaj la rura turismo.
Vizitindaĵoj estas la preĝejo, du ermitejoj, neĝujo, iknitoj, kaj mirindaj rigardejoj al pejzaĝo ktp.
Zero (revuo)
Zero estas hispana ĉiumonata geja revuo, direktita de Miguel Ángel López. Ĝia unua periodo estis senpaga kaj nur cirkulis en Madrido. En la jaro 1998 ĝi fariĝis monata revuo je nacia skalo. En 2008 ĝi estas eldonita 50.000 ekzemplerojn po ĉiu numero En 2008 unu ekzemplero kostas po 4,95 € en Hispanio, kaj ankaŭ aĉeteblas en kioskoj de Portugalio, Grekio, Francio, Germanio, Britio, Svislando, Belgio, Argentino, Andoro, Venezuelo, Meksiko, Ĉilio kaj Ekvadoro.
Enhavo
Ĉiu numero havas proksimume 135 paĝojn. Plurfoje jare ĝi inkludas specifajn kromaĵojn pri vivstiloj, sano kaj beleco, dekoracio, turismo kaj vojaĝoj i.a.
Ĝia strukturo havas fiksajn sekciojn:
Konstantino la 3-a (Skotlando)
Oni (eble lia sekvanto, Kenneth la 3-a) mortigis lin en 997. Li ne havis idon, do li estis la lasta posteulo de la reĝo Aed.
FIAN
FIAN (FoodFirst Information and Action Network) estas internacia organizaĵo por homaj rajtoj, kiu aktivas unuavice por la manĝorajto. Ĝi havas ĉ. 3 600 membrojn en 60 landoj kaj landajn sekciojn en Aŭstrio, Barato, Belgio, Brazilo, Filipinoj, Germanio, Ganao, Honduro, Meksiko, Norvegio, Svedio kaj Svislando.
Esperantlingva literaturo en la reto
Esperantlingva literaturo en la reto temas pri literaturo en cifereca (bita, diĝita, elektronika) formo, kiu ne estas blokata de kopirajto kaj tial povas esti eksponita en la interreto en Esperanto. La uzantoj povas legi la verkon rekte en la reto aŭ elŝuti ĝin en sian komputilon, foje senpage, foje kontraŭ certa sumo. Motivo por eksponi verkojn en la reto estas liveri al kursanoj sufiĉe da legaĵo, propagandi malmulte konatajn verkojn aŭ disponigi raraĵojn, kiujn damaĝus ofta palpado per fingroj de multaj homoj. La elektronika versio tiamaniere protektas la paperan originalon.
Enkomputiligado de tekstoj
Novaj verkoj kutime jam estas prilaborataj per komputilo kaj naskiĝas rekte en elektronika formo. Pri ilia kopirajto disponas la aŭtoro, kiu povas eksponi aŭ permesi eksponadon de sia verko en la reto.
Malnovaj verkoj komponitaj per klasika metodo (en la antaŭkomputila epoko) aŭ manuskriptoj konservitaj en arkivoj (vere manskribitaj aŭ tajpitaj) povas esti enkomputiligitaj aŭ mane per diligenta klavado aŭ per skanado. Skanilo faras fotografe precizan bildon de la teksto, kiun scias deĉifri diversaj OCR-programoj kaj rezultigi tajpaĵon kvazaŭ de iom ne atentema tajpisto. Tial necesas relegi la tekston plurfoje kaj mistajpojn korekti. Skanaĵoj destinitaj por deĉifrado per OCR bezonas minimume 300 dpi.
Kiel fari elektronikan libron
Elektronikan libron eblas fari aŭ el la skanitaj fotaĵoj aŭ el la deĉifrita tajpaĵo.
Elektronika libro farita el skanitaj fotaĵoj povas esti eksponita kiel serio de unuopaj bildoj aŭ kiel granda dosiero en PDF-formato.
Elektronika libro farita el deĉifrita teksto povas esti enretigita laŭ unuopaj ĉapitroj aŭ volumenoj aŭ kiel unu granda dosiero. Kutime ĝi estas disponigita en pluraj formatoj (TXT, DOC, PDF, HTML, MOBI, EPUB), el inter kiuj la uzanto povas elekti.
Pri elektronikaj bibliotekoj
Kelkaj bibliotekoj liveras nur tekstojn kiel fotaĵojn, ekz. la Viena Esperanto-muzeo kaj la hispana Bitoteko, aliaj deĉifritajn tekstojn, ekz. Vikifontaro, Tekstaro, la japana Sakura aŭ la slovaka Bretaro. Esperantajn librojn liveras ankaŭ pluraj ekstermovadaj projektoj, el kiuj la plej konata estas Gutenberg proponanta ĉirkaŭ cent deĉifritajn verkojn en Esperanto. La usona World E-Book Library proponas tridekon da esperantlingvaj libroj en formoj de fotaĵoj kunmetitaj en unu PDF-dosiero ĉe ĉiu libro. Sed tiu ĉi biblioteko estas alirebla nur pere de nacia scienca biblioteko. Nian fakan literaturon kolektas la hungara STEB - Scienc-teknika Esperanto-Biblioteko. Tre unikan bibliotekon de esperantlingva beletro preparis la forpasinta Franko Luin - liaj libroj nun troviĝas ĉe I-Espero.
Ankaŭ unuopuloj enretigas fakan literaturon aŭ beletron, foje tutan libron, foje fragmenton, foje nur rakonton aŭ poemon.
Pri supervido pri la enretigitaj esperantlingvaj verkoj
Certe la plej bonan supervidon pri enretigita literaturo esperantlingva faris Don Harlow, sed li bedaŭrinde forpasis en 2008 kaj ekde tiam estas lia retejo Literaturo, en la reto, en Esperanto ŝlosita kaj ne plu aktualigata, kvankam pietate konservata. Li senĉese traserĉadis la tutmondan interreton kaj kiam li trovis iun novan verkon (aŭ la enretigantoj mem anoncis al li) li tuj envicigis ĝin en sian retejon per ligo (do li ne „ŝtelis“ la tekston, li faris nur aktivan referencon). Bedaŭrinde multaj ligoj en la supervido ne plu funkcias, plej ofte tial, ĉar la enretiginto ŝanĝis servilon, kio en la ŝlosita retejo ne estas korektebla.
Originala beletro
A - B - C - Ĉ - D - E - F - G - H - Ĥ - I - J - Ĵ - K - L - M - N - O - P - Q - R - S - Ŝ - T - U - V - W - Y - Z
Tradukita beletro
Anonimaĵoj - Antologioj - A - B - C - Ĉ - D - E - F - G - H - Ĥ - I - J - Ĵ - K - L - M - N - O - P - Q - R - S - Ŝ - T - U - V - W - Y - Z
Choteč (distrikto Pardubice)
Municipo Choteč situas en Ĉeĥio, regiono Pardubice, distrikto Pardubice, en ebenaĵo apud rivero Elbo, 3 km nordoriente de urbo Sezemice kaj 8 km okcidente de urbo Holice. Vivas ĉi tie.
Historio
Teritorio, kie nun situas vilaĝo Choteč estis prisetlita jam en prahistoria tempo. Atestas pri tio tomboj de tiamaj homoj en tiu ĉi loko.
La unua skriba mencio pri Choteč estas el la jaro 1394, kiam Čeněk el Choteč vendis parton de la vilaĝo al monaĥinejo Sezemice. Post detruo de la klostro en husanaj militoj en la jaro 1421 posedigis al si tiun parton Bořek el Miletínek kaj en fino de la 15-a jarcento aĉetis ĝin Vilém de Pernštejn.
Posedantoj de la dua parto de Choteč ofte ŝanĝiĝis. Nur en la jaro 1551 Markvart Slepotický vendis ĝin al familio de Pernštejn kaj tiel ambaŭ partoj de la vilaĝo ree kuniĝis.
Ĝis fino de la 18-a jarcento ne estis en Choteč lernejo kaj lernantoj devis piede vizitadi lernejon en Sezemice. En precize nekonata jaro estis en la vilaĝo aranĝita neoficiala neaprobita lernejo. Sed ligna domo, kie oni instruis, en la jaro 1805 forbrulis kaj plua lernado okazadis en diversaj privataj domoj. Nur en la jaro 1837 estis konstruita nova ligna lernejo kaj tiu estis en la jaro 1882 anstataŭigita per masonita unu-klasa, en la jaro 1885 rekonstruita je du-klasa lernejo. Pro manko de lernantoj kaj favore al altigo de instrukvalito estis en la jaro 1973 instruado en Choteč finita kaj lernantoj veturadas per busoj en la lernejon en Sezemice.
NGC 2449
NGC 2449 (aliaj indikoj — UGC 4026, MCG 5-19-7, ZWG 148.20, PGC 21802) estas galaksio en konstelacio Ĝemeloj.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Diego del Carpio
Diego del Carpio [Diego del Carpio] estas municipo en la okcidento de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al Komarko de Avilo kaj al la jurisdikcia teritorio de Piedrahíta, en la centro de la provinco. La loknomo Diego del Carpio estas komprenebla etimologie kiel kunmetaĵo de kunigo en 1976 de la municipoj Diego Álvaro kaj Carpio Medianero.​
Geografio
Ĝia municipa teritorio estas formita de la du menciitaj iamaj sendependaj municipoj, disaj ĉirkaŭ 2'8 km; ĝi okupas totalan areon de 33,81 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 117 loĝantojn. Ĝi perdis 400 loĝantojn el la 1980-aj jaroj pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 68 km de Avilo, provinca ĉefurbo.
Ĝi limas kun Alaraz (Salamanko), San Miguel de Serrezuela, Chagarcía Medianero (Salamanko), Pascualcobo, Martínez kaj Zapardiel de la Cañada.
Historio
Estas restaĵoj de loĝado de epoko de visigotoj. Carpio Medianero kiel la najbaraj Horcajo Medianero kaj Chagarcía Medianero havas kromnomon "Medianero" (mezlima) ĉar iam estis ĉe la historia limo inter la regnoj Leono kaj Kastilio, nune inter la provincoj Salamanko kaj Avilo. La preĝejo de tiu loko datas de 1600 kaj havas romanikajn elementojn.
75972 Huddleston
75972 Huddleston estas malgranda, malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo Catalina Sky Survey, elde la Stacio Catalina de la Observatorio Steward kaj elde la Observatorio de Monto Lemmon, proksime de Tucson (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝi estas nomita en honoro de Marvin Huddleston, kiu vivas en Mesquite (Teksaso). Li estas ano de la Asocio de Lunaj kaj Planedaj Observantoj, de la Reĝa Astronomia Societo de Londono kaj observanto de ŝtormoj kun la meteologia grupo « Texas CoCoRaHS ».
Parilly (stacio en Liono)
Parilly estas stacio sur linio D de la Metroo de Liono, ĝi situas inter la stacioj ' kaj ' en Vénissieux. Ĝi estis malfermita la.
22905 Liciniotoso
22905 Liciniotoso estas malrapide rotacianta asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la Astronomia Rondo de Farra d'Isonzo elde la Observatorio de Farra d'Isonzo en Friulo-Venecio Julia (Italio).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de Licinio Toso (1920–1999), avo de Alberto Toso, unu el la malkovrintoj.
Wayne Ferreira
Wayne Ferreira estas sudafrika tenisisto. Li naskiĝis en Johannesburg, Sud-Afriko, do nun estas -jara. Ekde la jaro 1989 ĝis 2005 li estis tenisa profesiulo. Interalie li partoprenis en la Someraj Olimpikoj de 1992, 1996 kaj 2000, kaj krome en 2000 kune kun la samlanda tenisistino Amanda Coetzer gajnis la internacian Hopman-Pokalon en Perto, Aŭstralio - en tiu turniro interkonkurencas la po plej bona vira kaj virina tenisistoj de ok naciaj teamoj.
Nun li vivas en Lafayette, Kalifornio.
3869 Norton
3869 Norton estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Edward L. G. Bowell elde la Stacio Anderson Mesa de la observatorio Lowell apud Flagstaff (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de Arthur P. Norton (1876–1955), verkinto de unu plej uzita stela katalogo
Orienta Havano
Orienta Havano (hispane: Habana del Este estas municipo de Provinco Havano, Kubo. Ĝi havas teritorian areon de 144,9 kvadrataj kilometroj kiu reprezentas ĉirkaŭ 20% de la tuta provinco, estante la plej granda el la 15 municipoj. La municipa ĉefurbo troviĝas en la komunumo Alamar, sidejo de la municipa registaro. La municipo havis 178 000 loĝantojn en 2002, kio estas granda kresko kompare kun la censo de 1981 kiam estis registritaj 105 048 personoj.
orienta Havano limas norde kun la Florida Markolo; sude kaj okcidente kun la municipoj Regla kaj Guanabacoa, de provinco Havano, sude kun San José de Las Lajas, de Mayabeque; orinete kun Jaruco kaj Santa Cruz del Norte. Orienta Havano estis municipo la 31-an de oktobro 1976. Antaŭ tiu dato ĝi apartenis al la municipo Guanabacoa.
Naŭaf al-Ahmad al-Ĝabir as-Sabah
Naŭaf al-Ahmad al-Ĝabir as-Sabah (نواف الأحمد الجابر الصباح; naskiĝis la en Kuvajturbo) estas kuvajta nobelo kaj politikisto. Ekde la li estas la emiro de Kuvajto kaj do ties ŝtatestro, post la morto de sia duonfrato Sabah al-Ahmad al-Ĝabir as-Sabah.
Kontraŭe al ekde 1921 ekzistanta kutimo inter la dinastiaj branĉoj al-Ĝabir kaj as-Salim, Sabah al-Ahmad al-Ĝabir as-Sabah nomumis sian fraton ŝejko Naŭaf al-Ahmad al-Ĝabir as-Sabah kronprinco kaj do tronheredonto.
15339 Pierazzo
15339 Pierazzo estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la en la kadro de la kampanjo Spacewatch elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak, proksime de Tucson (Arizono, Usono).