cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mazzarrà Sant'Andrea
Mazzarrà Sant'Andrea estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la provinco Mesino, itallingve provincia di Messina, sicililingve pruvincia di Missina, ekde 2015 formale nomata itale Città metropolitana di Messina, do metropola urbo de Mesino. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Furnari, Novara di Sicilia, Rodì Milici, Terme Vigliatore kaj Tripi.
NGC 5641
NGC 5641 (aliaj indikoj — UGC 9300, MCG 5-34-55, ZWG 163.63, IRAS14270+2902, PGC 51758) estas galaksio en konstelacio Bovisto.
Transilvania Hungara Filmligo
Historio
La fondintoj de la filmligo estis Arthur Bálint, Cecília Felméri (Krézsek) kaj Róbert Lakatos. Al ĝi aliĝis Filmtett Egyesület, Spotfilm KFT, Video Pontes Alapítvány, ktp. Nuntempe la ligo havas 35 membrojn. Estas fondontoj la sekcioj de Televida Faksekcio kaj de Studenta Faksekcio.
Collioure
Tiu marborda vilaĝo, apartenanta al la historia komarko Rusiljono, sukcesis reteni netuŝita la trankvileman etoson de la historia urbo, fama el la epoko de la Reĝlando de Majorko, kaj estis senmortigita de grandaj pentristoj. Komence de la 20-a jarcento, Henri Matisse kaj André Derain, alvenis al tiu urbeto allogitaj de la lumo de ties fiŝkaptista haveno kaj la koloraro de ties domoj kiu pasis al iliaj pentraĵoj. En tiu urbeto mortis la fama hispana poeto Antonio Machado, ĵus ekzilita post la Hispana Enlanda Milito kaj li estas ankoraŭ entombigita en ties iama tombejo. El 1949 ĝis sia morto, tie loĝis la romanisto Patrick O'Brian, kiu same estis entombigita en la nova tombejo.
Kazuhito Esaki
Kazuhito Esaki (江﨑 一仁, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Kataller Toyama kaj Blaublitz Akita.
1997 Leverrier
1997 Leverrier estas malgranda, meze hela asteroido de la asteroida zono, ano de la flora familio laŭ gia orbito.
Nomo
Ĝia nomo honoras la francan astronomon kaj matematikiston Urbain Le Verrier.
4184 Berdyayev
4184 Berdyayev estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la rusa astronomino Ljudmila Ivanovna Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la rusa filozofo Nikolaj Aleksandroviĉ Berdjajev (cirile : Николай Александрович Бердяев, 1874–1948).
Vitteaux
Vitteaux estas franca komunumo. Ĝi situas en regiono Burgonjo-Franĉkonteo en departemento Côte-d'Or en la nord-oriento de Francio.
Historio
Oni trovis en la komunumo spurojn de fortikaĵo de la neolitika kak bronza epoko.
La unua skriba mencio de Vitteaux datiĝas el 992 kiel Vutellum. Tiam la preĝejo de Vitteaux apartenis al la abatejo Sankta Petro de Flavigny.
En la jaro 1250, la duko Hugo la 4-a donis al la urbo la rajton de komunumo.
En 1654 la monaĥejo de minimuloj malfermis. Post la franca revolucio ĝi iĝis monaĥejo por fratinoj de providenco.
Ellen Auerbach
Ellen AUERBACH [elen AŬerbaĥ], origine: Ellen ROSENBERG (naskiĝis la 20-an de majo, 1906, mortis la 30-an de julio, 2004) estis fotistino.
Ellen Auerbach naskiĝis en Karlsruhe, Germanio, kiel filino de juda familio. La gepatroj vokis ŝin per la karesnomo Pit. En la aĝo de 18 jaroj ŝi ekstudis skulptarton en sia naskiĝurbo, en 1928 ŝi daŭrigis la studadon en Stutgarto. Per fotilo, donacita de sia onklo, ŝi faris unuajn eksperimentojn, kaj ŝi decidis daŭrigi la fotadon.
En la jaro 1929 ŝi transloĝiĝis al Berlino, kie ŝi fariĝis fotistino. Ŝi ekkonis Grete Stern kaj fondis kun ŝi la foto-entreprenon ringl + pit – laŭ la karesnomoj de ambaŭ virinoj. Dekomence ili koncentriĝis al la fotado de varbaĵoj kaj portretoj.
En 1936 ŝi vojaĝis al Londono, kie Grete Stern intertempe ekloĝis. Sen grandaj esperoj pri profesia sukceso en Anglio, ŝi edziniĝis kaj elmigris kun sia edzo al Usono. Grete Stern elmigris al Argentino.
La geedzoj vivis unue en Philadelphia kaj poste en Novjorko, kie Ellen Auerbach eklaboris interalie por la magazino Time Magazine. Ŝi tie faris la plej esprimoplenajn fotojn, montrantajn miksaĵon el pompo kaj mizero. Unu foto montras kadritan desegnaĵon pri la Novjorka Statuo de Libereco, kiu meze inter aliaj brokantaĵoj estis vendata surstrate. Ŝi bone sukcesis esprimi per ĝi la grandajn esperojn kaj la grandajn seniluziiĝojn de la enmigrintoj.
En la jaro 1945 Ellen Auerbach disiĝis de sia edzo. Dum la sekvaj jaroj ŝi fote kaj filme dokumentis la kondutojn de infanoj. Ekde 1953 ŝi instruis en diversaj altlernejoj pri arto.
Dum sia tuta vivo ŝi sentis sin senhejma, sennacia. Citaĵo: „Mi ne sentas min kiel eŭropanino aŭ amerikanino, sed kiel tute neperfekta mondanino.“
Ellen Auerbach mortis en Novjorko.
5128 Wakabayashi
5128 Wakabayashi estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Masahiro Koishikawa, elde la observatorio de Ajaŝi, apud Sendai en gubernio Mijagi.
Prionosuchus
Prionosuchus estas formortinta genro de grandaj temnospondiloj, nome amfibioj. Ununura specio, nome P. plummeri, estas agnoskita el mezo Permio (antaŭ 270 milionoj da jaroj). Ties fosilioj troviĝis en tio kio nun estas nordorienta Brazilo.
5128 Wakabayashi
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al Wakabayashi-ku (japane 若林区), sud-orienta kvartalo de Sendai
Julie Gayet
Julie GAYET (naskiĝis en Suresnes (Hauts-de-Seine), estas franca aktorino de kino kaj televido.
Biografio
Julie Gayet naskiĝis en Suresnes, Francio.
Kiam ŝi estis 17-jara, ŝi iris al Londono por viziti staĝon kun Jack Waltzer en "Actors Studio". Poste, ŝi studis en cirko-lernejo de familio Fratellini kaj studis lirikan kanton de Tosca Marmor. Ŝi ankaŭ studis bildartohistorion kaj psiĥologion en universitato.
En 1993, ŝi debutis kiel kromaktorino en Trois couleurs : Bleu ("La tri koloroj: Bluo").
En 1994, ŝi ludis sian unuan grandan rolon en filmo Les Cent et Une Nuits de Simon Cinéma ("La cent unu noktoj de Simon Kino") de Agnès Varda.
Privata vivo
En 2003, Julie Gayet edziniĝis kun kinisto Santiago Amigorena, ili havas du infanojn kune. Ŝi divorcis en 2006.
Depost kelkaj monatoj onidiro disvastiĝis, laŭ kiu la aktorino havus rilaton kun Prezidento de la Respubliko François Hollande. Ŝi prezentis plendon en marto 2013 pro atenco al intimeco de privata vivo.
(134705) 1999 XA186
(134705) 1999 XA186 estas marsrenkonta asteroido malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo LINEAR elde la situejo de la Laboratorio Lincoln en Socorro (Nov-Meksiko, Usono).
Orbito
Ĝi estas proksima de la orbita resonanco 2:1 kun Marso.
Ĝia discentra orbito ekstere malproksime tanĝas tiun de Marso. Ĝia marsa MOID estas 0,29932 AU, tie estas 44,778 milionoj da km.
Shota Kanno
Li futbalis ĉe Kataller Toyama.
Teofrasto
Teofrasto (ĉ. -372 – ĉirkaŭ -287) estis helena filozofo, naskiĝinta en Eresos ĉe la insulo Lesbo. Li estas ofte konsiderata kaj la "patro de la botaniko". Li sekvis Aristotelon en la estrado de la Liceo. Ĉirkaŭ 320 komencis siajn studojn pri Botaniko.
Li skribis du gravajn verkojn:
Li skribis ankaŭ pri fiziko, pri geologio, pri filozofio ktp. Tiuj verkoj, tamen, estas malpli famaj.
Tămășești (Zam)
Tămășești [tǝmǝŝeŝti] (hungare: Tamasesd) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Deva. En 1910 ĝi havis 417 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 112 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1468. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Hunyad vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Zam.
Korantino (rivero)
La rivero Korantino aŭ Corentyne, Courantyne aŭ Corantijn, estas rivero marborda de la nordo de Sudameriko. La rivero elfluas en la montoj Akarai kaj fluas en direkto nordena proksimume 724 km inter Gujano kaj Surinamo, kaj elfluas en la Atlantika Oceano ĉe Corriverton, Gujano kaj Nieuw Nickerie, Surinamo. Pramo funkcias inter tiuj du setlejoj.
La okcidenta riverbordo konstituas landlimon inter Gujano kaj Surinamo, sed Gujano malkonsentas baze sur la doktrino Thalweg.
La rivero estas navigebla por malgrandaj maraj ŝipoj en ero de ĉirkaŭ 70 km, ekde la elfluo ĝis la rapidfluo de Orealla, en Gujano.
(32460) 2000 SY92
(32460) 2000 SY92 estas malgranda malhela kaj malrapide rotacianta jupiterrenkonta asteroido de la ekstera asteroida zono. Ĝi estas ankaŭ rigardita kiel anon de la Hilda grupo, kvankam ĝia discentreco estas iom pli granda, ol tiu de la klasikaj Hildaj asteroidoj.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la far'de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Fót
Fót [fOt] estas urbo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Dunakeszi.
Geografio
Fót situas ĉe deklivoj, laŭ fervojo Budapeŝto-Veresegyház, aŭtoŝoseoj M2 kaj M3 preteriras. Dunakeszi troviĝas 6, Veresegyház 10, Budapeŝto 21, Vác.
Historio
Fót dum la turka erao senhomiĝis. En 1855 impona romanika katolika preĝejo konstruiĝis. En la 19-a jarcento poeto András Fáy havis apud la komunumo vinberejon. Estis invititaj ĉiuj tiamaj famuloj. Foje tie debutis sian poemon Mihály Vörösmarty, kies titolo estas "Kanto en Fót". Nuntempe la vinbereja domo estas restoracio.
En la klasikisma kastelo de Károlyi en 1957 ekfunkciis Infanurbo. Tio estis centra orfejo, kie oni edukis la orfojn.
En 1970 la vilaĝo iĝis grandvilaĝo, en 2004 urbo.
Literatursociologio
Literatura sociologio estas subfako de la kultursociologio (sociologio de kulturo) okupiĝanta pri literaturaj studoj kaj kultura sociologio kaj kiu pristudas la rilaton inter la socia produktado de literaturo kaj ĝiajn sociajn sekvojn. Literatursociologio signifas "sisteman pristudon de literaturo kiel socia fenomeno kaj kiel sistemo kaj institucio en socio". Literatursociologoj estas interesitaj pri la kreado, perceptado kaj interpretado de literatura verko kaj ĝia socia fono.
Literatursociologio vs sociologio de literaturo
En la eŭropa tradicio, distingo estas farita inter "literatursociologio" kiel parto de literaturaj studoj kiu pritraktas rekte la literaturan tekston el socilingvistika vidpunkto, kaj "sociologio de literaturo" kiel parto de sociologio kiu uzas sociologiajn metodojn por studu la libromerkaton, distribuadon de literaturo kaj publikan sukceson.
Kampoj de aplikado
La litertaursociologio interesiĝas pri la literatura vivo, la literatura kreado, la akcepto de verkoj, la sociaj reprezentoj en la teksto samkiel kritiko de "formoj de kultura hegemonio".
Bibliografio
(franca) Paul Aron kaj Alain Viala, Sociologie de la littérature, Presses universitaires de France, kolekto «Que sais-je ?», 2006, 127 p. ( ISBN 978-2-13-054409-8 ).
(germana) Fritz Schütze: Sprache - Soziologisch Gesehen. Band 1, Wilhelm Fink Verlag, München 1975, urn:nbn:de:0168-ssoar-56223
(germana) Fritz Schütze: Sprache - Soziologisch Gesehen. Band 2, Wilhelm Fink Verlag, München 1975, urn:nbn:de:0168-ssoar-56233
Sakrilegio
La termino devenas el la latina sacrilegium, siavice sacrilegum ("kiu ŝtelas/forportas (legere) sanktaĵojn", kaj dekomence tio referencis aparte al ŝtelo de tombaj ornamaĵoj. Sed jam epoke de Cicerono la termino estis ricevinta pli ampleksan signifon, kiu inklzivis la objektojn supre indikitajn.
Analogaj konceptoj al tiuj de la sakrilegio troviĝas ankaŭ en preskaŭ ĉiuj antikvaj religioj, ofte en la amplekso de la krederoj rilataj al la tabuo. Principe tabuo ligiĝas al la koncepto ke la sanktaĵoj ne traktendas sammaniere de la nesanktaj, nome tabuo havas nemalracian originon.
La ŝtelo de sanktaj objektoj estis severe punataj precipe tie kie zorgis sacerdota kasto kiu konsideris sanktaj ĉiujn siajn posedaĵojn. Ekzemple, en la Antikva Egiptio aŭ ĉe la Asirio-Babilonio (Jam la Kodo de Hamurabi antaŭvidis la morton de ŝtelisto aŭ de la ricelinto de la  propraĵoj de la dio  (ilim) aŭ de la Templo/Palaco. (ekallim)": § 6).
Inter la plej famaj antikvecaj eventoj koncerne al sakrilegio, notas la skandalo de la hermoj (415 a.K.), kiam Alkibiado estis akuzita esti la mutilinto de hermoj ornamantaj la vojojn  de Ateno.
Ankaŭ la Biblio, kiu trairas la fazojn de la hebreaj kulturiĝoj, distingiĝas pro tabuaj eventoj, ekzemple kiam senkulpuloj tuŝis la keston de la interligo por malhelpi ke ĝi falus: "9 Kiam ili alvenis al la draŝejo de Kidon, Uza etendis sian manon, por subteni la keston, ĉar la bovoj klinpuŝis ĝin. 10 Tiam ekflamis la kolero de la Eternulo kontraŭ Uza, kaj Li mortigis lin pro tio, ke li etendis sian manon al la kesto; kaj li mortis tie antaŭ Dio. 11 Kaj afliktiĝis David pro tio, ke la Eternulo frapis Uzan, kaj li donis al tiu loko la nomon Perec-Uza, ĝis la nuna tago.(1 Kroniko)”.
Kun la alestiĝo de kristanismo kiel ŝtata religio de la Romia Imperio, oni alvenis, epoke de Teodozio la 1-a, perleĝe sankcii la sakrilegion, en kies nocio estis fakte enkondukataj herezoj, skismoj kaj ĉiu ofendo al la imperiestro, inkluzive de la imposta fraŭdo.
Dum Mezepoko, la koncepto pri sakrilegio iom post iom reakiris la ĝustan, nome religia, fizionomion sankciante, eventuale, nur la mistraktadon de la sanktaj objektoj.
La plej granda parto de la modernaj ŝtatoj ignoras kontraŭsakrilegiajn leĝojn, por respekti la esprimliberon. Kaj nur punas la damaĝojn al la personoj aŭ al sankta objektoj.
Spite, tamen, de ilia malkrimigo, la sakrilegiaĵoj estas ofte objekto de publika mallaŭdo ankaŭ flanke de neapartenantoj al la ofendita religio, aparte kiam tiuj misfaroj estas plenumitaj pro malamo al la celata religio aŭ sekto.
Katolika doktrino
En tomista la difino de sakrilegio sonas ‘’’profanado de religiaj personoj, lokoj aŭ aĵoj’’’. Perforti monaĥinon (konsekritan al Dio), estas de Tomaso konsiderita, krom peko, ankaŭ sakrilegio, kaj tiel ankaŭ ricevi la Eŭkaristion de publikaj pekuloj: la Sanktaj objektoj ne devas esti manuzitaj de malinduloj!
Samkriterie, multaj manlibroj de moralaj kaj sakramentaj teologioj konfirmas ke "neinda traktado de Eŭkaristio estas la plej malbona el la sakrilegioj". (Oni vidu: Kanonoj pri sakrilegio en la kanona juro).
1998 Titius
1998 Titius estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la germana astronomo Alfred Bohrmann elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl.
Nomo
Ĝia nomo honoras la germanan astronomon kaj fizikiston Johann Daniel Titius.
Urupá
Urupá estas municipo en la brazila subŝtato Rondonio, kiu havis 12.974 loĝantojn en 2010.
Mikrohiledoj
Mikrohiledoj aŭ laŭ la latina scienca nomo Microhylidae, ofte konataj kiel mallarĝbuŝaj ranoj, estas geografie tre disvastigita familio de ranoj. La 584 specioj estas en 61 genroj kaj 11 subfamilioj, kio estas la plej granda nombro de genroj de ajna ranfamilio.
Evolucio
Studo per molekula filogenetiko fare de van der Meijden, et. al (2007) ĉirkaŭkalkulis ke la dekomenca interna diverĝo de la familio de Mikrohiledoj okazis antaŭ ĉirkaŭ 66 milionoj da jaroj, aŭ tuj post la Kretacea-terciara evento. Plej ĵusa komuna praulo de Mikrohiledoj kaj de ties pli proksimaj parencoj ranoidaj estas ĉirkaŭkalkulita kiel vivinta antaŭ 116 milionoj da jaroj en Gondvano.
Priskribo
Kiel sugestas ties nomo, la Mikrohiledoj estas ĉefe malgrandaj ranoj. Multaj specioj estas sub 1.5 cm laŭlonge, kvankam kelkaj specioj estas tiom grandaj kiom ĝis 9 cm. Ili povas esti arboremaj aŭ suteremaj, kaj kelkaj eĉ loĝas proksime de akvo. La grundoloĝantaj estas ofte trovataj sub folirubo en arbaroj, foje kuraĝe ekstere nokte por ĉasadi. La du ĉefaj formoj de Mikrohiledoj estas de larĝaj korpoj kaj mallarĝaj buŝoj kaj normalgrandaj ranproporcioj. Tiuj kun mallarĝaj buŝoj ĝenerale manĝas termitojn kaj formikojn, kaj la aliaj havas dietojn tipajn de plej ranoj. Kutimaro de ovodemetado estas tre variaj.
NGC 5642
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Saché
[] estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Indre-et-Loire, prononco [] kaj en la regiono Centro-Valo de Luaro, Centre-Val de Loire, prononco [], borde de la rivero Luaro. Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Tours kaj al la kantono . Ĝis la departementaj balotoj de 2015, Saché situis en la kantono Azay-le-Rideau, kiu malaperis.
Geografio
La areo de la komunumo estas granda je 28,29 km² kaj ĝia alteco varias inter 41 kaj 113 msm. La rivero Indre trapasas la komunumon.
Ĉirkaŭaj lokoj
Jen estas la samlimaj komunumoj de Saché :
Masato Sakurai
Masato Sakurai (桜井 正人, n. ) estas japana futbalisto.
John Webster (dramisto)
John WEBSTER (n. ĉirkaŭ 1580, m. ĉirkaŭ 1634) estis angla dramisto.
Vivo
Pri la vivo de Webster tre malmulto certas. Verŝajne li studis juron en Londono. La 18-an de marto 1606 li edziĝis al 17-jarulino, Sara Peniall, kaj ili havis plurajn idojn. 1634-a teatraĵo de Thomas Heywood menciis lin kiel mortinto.
Ne post 1602 li komencis kontribui al teatraĵoj, kunlaborante kun aliaj dramistoj, inter kiuj estis Thomas Dekker, Thomas Middleton, William Rowley, John Ford kaj Thomas Heywood. Plejparte tiuj teatraĵoj neniam presiĝis.
Verkoj
Webster estas inter la plej gravaj anglaj aŭtoroj de tragedioj de la 17-a jarcento. La teatraĵoj de kiuj li estis la sola verkisto estis:
Inter la multaj teatraĵoj al kiuj li kontribuis estis:
En 1604 li adaptis La Malkontentulo de John Marston.
Influo
La influo de John Webster pligrandiĝis dum la 20-a jarcento, parte pro la admiro de T. S. Eliot, kiu en sia poemo Whispers of Immortality (Flustroj pri Senmorteco) diris pri Webster, ke li ĉiam vidis "la kranion sub la haŭto".
Stavenhagen
Stavenhagen estas urba komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Meklenburga Lagaro de la federacia lando Meklenburgo-Antaŭpomerio, kaj estas la administra centro de la komunumaro Amt Stavenhagen. Fine de la jaro la komunumo havis  loĝantojn.
Historio de Pitkarna Insularo
' ''
Historio de Pitkarna Insularo komenciĝas per unua ekloĝigo de Pitkarna Insularo fare de Polinezianoj en la 11-a jarcento, kiuj pruveble konstante loĝis en insuloj Henderson kaj Pitkarno, kie ili kreis prosperan socion. Polinezianoj eltenis en la insuloj proksimume dum kvar centjaroj kaj poste pro ne tute konataj kialoj forlasis ilin. La unua Eŭropano, kiu aperis en areo de Pitkarna Insularo, estis Pedro Fernandes de Queirós, kiu malkovris kaj nomis du el la insuloj; sed ne estas certe, precize kiujn insulojn li nomis. Dum la 17-a kaj la 18-a jarcentoj estis sinsekve malkovritaj kaj nomitaj ĉiuj kvar insuloj: Oeno en la jaro 1606 de Pedro Fernandes de Queirós, Henderson same en la jaro 1606 de Pedro Fernandes de Queirós, remalkovrita en la jaro 1819 de James Henderson, Pitkarno en la jaro 1767 de Philip Carteret (sed eble jam en la jaro 1606 de Pedro Fernandes de Queirós), Ducie en la jaro 1791 de Edward Edwards.
Travivitaj Britoj kaj iliaj idoj sur la insulo vivis forgesitaj ĝis la jaro 1808, kiam la insulon malkovris usonaj balenĉasistoj, en la jaro 1814 la Pitkernanojn malkovris ankaŭ Britoj. Pitkarna kolonio kreskis kaj pro troplenigo la loĝantoj en la jaro 1831 translokiĝis al Tahitio, de kie ili baldaŭ revenis; en la jaro 1856 la loĝantoj foriris al Norfolkinsulo, kie jam pliopo de ili konstante restis kaj al Pitkarna Insulo post kelkaj jaroj revenis nur parto de ili. Ekde dua duono de 20-a jarcento el Pitkarna Insulo foriras pli kaj pli da loĝantoj pro laboro kaj la populacio sur la insulo malkreskas. Komence de la 21-a jarcento komencis esploro de akuzo pri seksa misuzo de neplenkreskaj knabinoj, kiun devis sur la insulo fari parto de la viroj, en la jaro 2004 ses el ili estis kondamnitaj inklude insulestro Steve Christian. Pitkarna Insularo estas la lasta britia transmara teritorio en Pacifiko.
La plej frua loĝigo kaj malkovro fare de Eŭropanoj
Laŭ arĥeologoj ekzistis sur Pitkarna Insulo polinezia loĝantaro proksimume ekde 11-a ĝis 15-a jarcentoj. Ne estas klare, de kie la unuaj loĝantoj venis al la insulo. Laŭ stilo de loka arto ŝajnas, ke ilia origina lando ne estis tro malproksime; ekzistas hipotezoj, ke ili venis el insulo Mangareva, kiu estas 483 kilometroj (300 mejloj) for. Same ekzistas ebleco, ke Pitkarna Insulo origine devis servi kiel portempa bazo. Mangarevanoj nomis Pitkarnan Insulon kiel Mata-ki-te-rangi, ĝia tahitia nomo estis Hiti-aŭ-revareva. La diferencoj en teĥniko de trovitaj aĵoj montras, ke dum loĝigo de la insulo povis tie vivi homoj kun malsama origino. Unuaj loĝantoj tenis viglajn merkatrilarojn kun insulo Mangareva; manĝaĵoj el Mangareva estis ŝanĝataj kontraŭ produktoj faritaj el ŝtono kaj vulkana vitro, kiu estis sur Pitkarna Insulo atingebla. Por realigo de reciproka komerco Pitkarnanoj plej verŝajne uzis kanuojn malgraŭ centkilometraj distancoj inter Pitkarna Insulo kaj ĝiaj plej proksimaj najbaroj. Hodiaŭ ne klaras, kial tiu ĉi unua kulturo malaperis el Pitkarna Insulo, sed verŝajne tio rilatas kun senarbarigo de insulo Mangareva kaj kun rilata malkresko de tiea civilizacio. Multenombra populacio sur Pitkarna Insulo ne kapablis vivteni sin nur per naturaj fontoj sur la insulo sen aliaj kontaktoj kun ĉirkaŭaj insuloj. La insulo estis sen loĝantaro, kiam ĝi estis malkovrita je la 3-a de julio 1767 britia ŝipo HMS Swallow, estrata de kapitano Philip Carteret, kiun ŝtormo dividis de dua ŝipo HMS Dolphin. Kapitano Carteret nomis la insulon omaĝe al 15-jaraĝa kadeto Robert Pitcairn, filo de majoro de reĝa mara infanterio John Pitcairn, kiu vidis la insulon kiel la unua.
Sed eblas, ke la insulo estis malkovrita jam komence de la jaro 1606 de portugala maristo en hispana servo Pedro Fernandes de Queirós kaj nomita San Juan Bautista (Sankta Johano la Babtisto). Sur la insulo poste haltis ankaŭ kapitano James Cook kaj por freŝaj provizoj kelkfoje haltis ankaŭ balenĉasistoj. Sed ĉar kapitano Carteret erare markis pozicion de la insulo, ĝia pozicio estis diversa sur diversaj maraj mapoj, kio kaŭzis ĝian longtempan netuŝecon.
Ribelintoj el la ŝipo Bounty poste post ekloĝigo de la insulo trovadis multajn memoraĵojn post la unua populacio, ekzemple diversajn ŝtonajn kultajn aĵojn, rokpentraĵojn aŭ eĉ homajn restaĵojn.
Ribelo sur Bounty kaj reekloĝigo de Pitkarna Insulo
Je la 15-a de januaro 1790 alvenis al la insulo britia ŝipo Bounty kun britaj ribelintoj kaj kun ilia tahitia akompano sur la ferdeko sub estro de dua stiristo Fletcher Christian. Ĉar Fletcher Christian konis notojn de Carteret, li elektis Pitkarnan insulon intence. Sur la ŝipo estis entute 9 britaj ribelintoj, krom Fletcher Christian daŭre: Ned Young, John Adams, Matthew Quintal, William McCoy, William Brown, Isaac Martin, John Mills kaj John Williams. Sur la ŝipo Bounty daŭre estis entute 19 Polinezianoj: ses maristoj (Titahiti, Oha, Manarii, Teimua, Niau a Tararo), dekdu polineziaj virinoj (Mauatua, Puarai, Teio, Teehuteatuaonoa, Vahineatua, Tevaura, Faahotu, Terarua, Teatuahitea, Tinafanaea, Mareva, Toofaiti) kaj unu infano, dekmonata knabino Sally, kiu poste en la komunumo iĝis respektata persono. La anaro elŝipigis ĉion, kio eblis, kaj je la 23-a de januaro Matthew Quintal bruligis ĝin en golfo Bounty Bay por ke la ŝipo ne estu videbla el la maro kaj la ribelintoj ne estu trovitaj; vrako de la ŝipo videblas sur la margrundo de la golfo ĝis hodiaŭ kaj datreveno de ĝia subakviĝo (la 23-a de januaro) estas sur Pitkarna Insulo festata kiel la plej grava datreveno (Bounty Day). Ĉar Britoj ne interesiĝis pri la malgranda izolita Pitkarno kun danĝera aliro, la insulo iĝis ideala rifuĝejo por la ribelintoj.
La loĝantoj sukcesis konstrui sur la insulo memsufiĉan, prosperantan kolonion, hodiaŭan ĉefurbon de Pitkarna Insularo Adamstown. Ili vivtenis sin per kolektado de lokaj fruktoj, farmado (ĉefe per kreskigado de panarbo j kaj dolĉaj terpomoj) kaj per fiŝkaptado. Originaj tendoj estis anstataŭigitaj per konstantaj lignaj domoj. Sed malsanoj kaj mutualaj konfliktoj inter kolonistoj kaŭzis multajn problemojn; ekestis malamo inter Britoj kaj polineziaj viroj, kiuj ankaŭ volis inojn, kiuj estis je tri malpli ol polineziaj viroj, kiuj devis siajn inojn kundividi reciproke. Dum mutualaj luktoj en la jaro 1790 mortis edzinoj de John Adams kaj John Williams kaj la viroj poste alproprigis edzinojn de tri Polinezianoj Titahiti, Tararo, Oha, Toofaiti kaj Tinafanaea, kio ankoraŭ akrigis la problemon. Plian akrigon de rilatoj kaŭzis divido de grundo. Ĝi estis dividita inter familioj de blankuloj kaj Polinezianoj ne ricevis ajnan grundon, sed ili ekhavis rolon de servantoj; multaj Britoj traktis kun Polinezianoj kiel kun sklavoj, ĉefe McCoy, Martin, Mills kaj Quintal. Pliaj du Polinezianoj estis mortigitaj de alia Polineziano al la ordono de la ribelintoj. Komence de la jaro 1793 naskiĝis kelkaj infanoj sur la insulo kaj malamo inter blankuloj kaj Polinezianoj iĝis malfermita konflikto en septembro aŭ oktobro 1793, kiam kvar Polinezianoj provis mortigi ĉiujn blankulojn; ili mortigis Martin, Christian, Mills, Brown kaj Williams, pafita estis ankaŭ John Adams, sed li travivis la atakon. Tamen Polinezianoj baldaŭ komencis batali pri inoj inter si: unu el ili, Teimua, estis mortigita dum lukto kun alia Polineziano Manarii, kiun poste mortigis Quintal kaj McCoy, Titahiti estis mortigita de edzino de Ned Young Teraura, kaj la lastan Niau mortigis Ned Young. La morto de preskaŭ duono de la loĝantoj forte ŝanĝis la kolonion. Multaj ribelintoj havis infanojn kun siaj edzinoj kaj inoj kaj infanoj nombre eksuperis la virojn. Dum sekvaj kvin jaroj estis paco en la kolonio, sed kreskis nekontento de virinoj, kio en la jaro 1794 finis per ilia provo foriri el la insulo; sed fine oni sukcesis akordigi la rilatojn. Baldaŭ post tio Ned Young kaj John Adams transprenis estradon de la kolonio, per kio ili fremdiĝis por du restantaj blankuloj, Matthew Quintal kaj William McCoy, ĉefe post kiam McCoy malkovris eblecon de ekhavo de alkoholo el loka kreskaĵo Cordyline fruticosa. en la jaro 1798 ebria McCoy mortigis sin mem kaj sekvan jaron estis ebria Quintal mortigita de Young kaj Adams post kiam li minacis per mortigo de ĉiuj loĝantoj. Mallonge post tiam Young kaj Adams ekinteresiĝis pri kristanismo. Young eĉ instruis John Adams legi, por kio li uzis Biblion savitan el la ŝipo Bounty. Kiam en la jaro 1800 Ned Young mortis je astmo, John Adams iĝis la lasta travivita Eŭropano sur Pitkarna Insulo, kune kun naŭ inoj kaj deknaŭ infanoj.
Komence la komunumo vivis en tuta izoligo. En 90-aj jaroj de 18-a jarcento ŝajne proksimiĝis al Pitkarna Insularo kelkaj ŝipoj kaj unu eĉ ankrigis ĉe la insulo, por ke la anaro enŝipigu freŝajn kokosnuksojn, sed la maristoj ne trovis la loĝantojn. La unua kontakto kun ekstera mondo por loĝantaro de Pitkarna Insulo estis usona balenĉasista ŝipo Topaz sub estrado de Mayhew Folger, kiu ankrigis ĉe la insulo je la 6-a de februaro 1808. La usonanoj sur la insulo trovis unu anglon, kiu prezentis sin kiel Alexander Smith (fakte tio estis John Adams), la lasta vivinta ribelinto el la ŝipo Bounty. Tiam sur la insulo vivis ĉirkaŭ 35 homoj. Kapitano Folger estis konsternita de rakonto de la loĝantoj kaj li diris al ili, kio okazis en la mondo dum lastaj dudek jaroj. Samtempe li promesis, ke li informos pri ilia historio en firmtero. Tiujare li diris sian rakonton al britia Admiraloficejo kaj poste ankoraŭ unu post kvin jaroj, sed Britoj ne interesiĝis pri Pitkarno. Tiutempe John Adams konstruis lernejon kaj edukis infanojn naskiĝintajn sur la insulo en spirito de brita puritanismo. John Adams mem estis en la komunumo nomata kiel „patro“.
Restarigitaj kontaktoj kun ekstera mondo
Je la 17-a de septembro 1814 du fregatoj de britia reĝa mararmeo, Briton kaj Tagus, malkovris ekziston de kolonio sur Pitkarna insulo. Malgraŭ tio ke britia Admiraloficejo jam sciis pri pitkarna kolonio – pri kontakto de usona ŝipo kun la insulanoj skribas magazino de britia Admiraloficejo Quarterly Review el la jaro 1810 – ambaŭaj britaj kapitanoj Thomas Staines kaj Philip Pipon la insulon supozis esti sen loĝantaro kaj ili estis ege surprizitaj pro ĉeesto de loĝantaro. Britoj, same kiel Usonanoj estis konsternitaj pri historio de la kolonio kaj ĉefe pri persono Thursday October Christian, filo de Fletcher Christian. Al Pitkarna Insulo venadis pli kaj pli da ŝipoj, kiuj transportis por la loĝantoj britajn librojn kaj aliajn varojn. En decembro 1823 alvenis al la insulo sur balenĉasista ŝipo Cyrus du britaj aventuristoj, John Buffett kaj John Evans, kiuj ekvivis sur la insulo kaj ili edziĝis kun lokulinoj, idoj de ribelintoj el la ŝipo Bounty. Kvin jaroj poste alvenis al la insulo edukita George Nobbs, kiu en Pitkarno iĝis pastoro kaj instruisto. Post morto de John Adams en la jaro 1829 en la kolonio estiĝis povvakuo. George Nobbs, veterano de britia kaj ĉilia mararmeo, estis elektita de John Adams kiel lia sekvanto en pozicio de insulestro, sed John Buffett kaj Thursday October Christian, la unua koloniisto naskiĝinta sur la insulo, havis taskon bonveni ŝipojn, kiuj alvenis al la insulo kaj poste ili ankaŭ iĝis estimataj estroj de la koloniistoj. Jam en la jaro 1825 John Adams pensis pri danĝero de troplenigo de la insulo, pro tio post kvar jaroj ekestis preparoj por transloĝigo de la insulanoj al Tahitio; en la jaro 1831 Britoj transportis Pitkarnanojn, entute 87 homojn, al Tahitio. Sed Pitkarnanoj ne alkutimiĝis al Tahitiaj liberaj moroj de lokuloj, nek al loka medio, en kiu dekses el entute okdek sep homoj, inklude Thursday October Christian aŭ Edward Young la pli juna, malsaniĝis per febra malsano kaj mortis. Jam post ses monatoj Pitkarnanoj revenis sur la ŝipo de usona kapitano William Driver. La komunumo estis sen estro kaj inter la komunumanoj disvastiĝis alkoholismo. Dum kiam Pitkarna Insulo estis forlasita, alvenis tien homoj el Bora-Bora sur franca brigo Courier de Bourdeaux kaj damaĝis Adamstown, do Pitkarnanoj devis rekonstrui siajn domojn. George Nobbs ne sukcesis inter la loĝantaro ekhavi sufiĉan subtenon.
Moderna historio
Pliopo de pitkarnaj insulestroj de 20-a jarcento devenis de familioj de Fletcher Christian kaj Ned Young kaj kontaktoj kun ekstera mondo kreskis. En la jaro 1938 estis sur Pitkarna Insulo konstruita radiostacio kaj post dek jaroj ankaŭ nova lernejo. En la jaro 1952 transiris Pitkarna Insularo sub jurisdikcion de guvernero de Fiĝioj kaj en la jaro 1970, kiam Fiĝioj ricevis sendependecon de Britio, Pitkarna Insularo transiris sub alta komisaro de Nov-Zelando; nuntempa alta komisaro kaj pitkarna guvernero en 2015 estis Jonathan Sinclair. Nov-Zelanda ĉefurbo Auckland ankaŭ estas administrativa centro de Pitkarna Insularo. En la jaro 1989 oficiala titolo de estro de la kolonio ŝanĝiĝis el chief magistrate al mayor. Sekva ŝanĝo en la komunumo estis malkresko de adventisma kredo, sur la insulo restis nur 8 membroj de Septaga Adventisma Eklezio. En la jaro 1992 estis en zono de Pitkarna Insularo trovitaj grandaj kuŝujoj mineraloj, kiuj kreiĝis pro submaraj vulkanoj, kiel oro, arĝento, fero, nikelo kaj aliaj, kio signifas grandan ekonomian potencialon. Post unu jaro Pitkarnanoj formale plendis al britia guvernero pri britia politiko kontraŭ la insularo kaj ili starigis ankaŭ demandon pri pli granda aŭtonomio de Britio. En la jaro 1995 pro instigo de Pitkarnanoj kaj Greenpeace akriĝis konflikto inter Britio kaj Francio, kiu sur polinezia atolo Mururoa faris testojn de nukleaj armiloj, proksime al Pitkarna Insulo. Populacion sur la insulo ege influis elmigro de loĝantoj, kiuj foriris ĉefe al Nov-Zelando. Dum lastaj dekjaroj la trendo kreskas ĉar junuloj el la insulo foriras por laboro. En la jaro 1937 la kolonio atingis sian populacian pinton – 233 loĝantoj, en decembro 2004 sur Pitkarna Insulo vivis jam nur 44 loĝantoj, dekunu el ili estis pli ol 65-jaraĝaj. Kelkaj el la Pitkarnanoj pro tio ekpensis pri translokiĝo, sed Britio rifuzis translokiĝon de Pitkarnanoj financii.
Komence de la 21-a jarcento estis ekzisto de kolonio sur Pitkarna Insulo endanĝerigita de skandaloj kun seksa misuzo de neplenaĝaj knabinoj, kiu havis sur la insulo longan historion kaj tradicion. En la jaro 2000 Britoj komencis esplori la kazojn kaj post unu jaro britaj detektivoj ekkunlaboris kun novzelanda polico, kiam la kazo ekaperis kiel granda. Je la 30-a de septembro 2004 estis ses pitkarnaj viroj kaj pliaj sep viroj loĝantaj eksterlande juĝitaj pro pli ol 50 akuzoj pri seksaj krimoj dum lastaj 40 jaroj. Inter la akuzitoj estis ankaŭ Steve Christian, insulestro de Pitkarna Insulo, kiu estis akuzita pri sep seksperfortoj kaj seksaj miskondutoj. Je la 25-a de oktobro estis ses akuzitaj Pitkarnanoj, inklude Steve Christian, prijuĝitaj kiel kulpaj. La sepa akuzito Jay Warren, eksinsulestro, estis liberigita. Juĝigo de ses plenkreskaj viroj signifis ebla endanĝerigo de la kolonio, ĉar la juĝigitoj tiutempe estis ĝis duono de plenkreska vira populacio sur la insulo.
Dum lastaj jaroj ankaŭ malkreskas religieco de la loĝantaro; en la jaro 2005 estis membroj de Septaga Adventisma Eklezio malpli ol 12 homoj kaj multaj aliaj restas senreligiaj. En la jaro 2010 estis akceptita nova konstitucio (Pitcairn Constitution Order 2010), kiu anstataŭigis konstitucion el la jaro 1970.
Kulturo kaj esploro
Kulturo de loĝantaro sur Pitkarna Insulo devenas el malfura polinezia kulturo kaj ĝi miksas sin kun elementoj de kristanismo (respektive angla puritanismo ). Kiam en la jaro 1814 Britoj ekvidis Pitkarnanojn, ili estis fascinitaj pri civiliziteco de la loĝantaro kaj ilia proksimeco al eŭropaj moroj, ĉefe „bonega angla lingvo“ (Excellent English), kiun Pitkarnanoj regis. Angle parolis junaj, jam sur la insulo naskiĝintaj Pitkarnanoj, dum kiam pli maljunaj inoj el Tahitio parolis la tahitian kaj ili ne parolis la anglan flue. Populacio de Pitkarnanoj devenas nur el geediĝoj de Britoj kaj Polinezianinoj; tahitiaj viroj, kiuj alvenis kun la ribelintoj, ne postlasis ajnajn idojn. Populacio sur la insulo en la jaro 1814 estis tipe polinezie virinigita.
Tiean kulturon en posta tempo ankaŭ influis tradiciojn kaj kutimojn de adventisma eklezio; Pitkarnanoj festas sabaton kiel ripoztagon, ili ne manĝas porkaĵon, ne trinkas alkoholaĵojn, ne fumas aŭ ne dancas. Longa izoligo de la komunumo de la ĉirkaŭa mondo ankaŭ influis la lingvon uzitan de la insulanoj. La lingvo de la insulanoj nuntempe estas pitkarna lingvo, kiu estas mikso de angla lingvo de 18-a jarcento kaj de tahitia lingvo; kun alilandanoj Pitkarnanoj parolas angle, malgraŭ tio ke en ilia lingvo rimarkeblas unuopaj vortoj kaj frazoj el la angla du cent jaroj malnovaj. Pitkarnanoj prezentas sin havi britan naciecon, malgraŭ tio ke insulanoj ne estas polineziigitaj Britoj sed eŭropigitaj Polinezianoj; ekz. ĝis nun ili havas anglajn familiajn nomojn post la ribelintoj (Christian, Young, McCoy ktp.).
Lokan kulturon kaj historion de Pitkarna Insularo studis multaj sciencaj ekspedicioj; la unua esploristo, kiu Pitkarnan Insularon vizitis, estis Frederick William Beechey en la jaro 1825. En la jaro 1923 Henry Lionel Shapiro vizitis Norfolkinsulon, por ke li studu lokajn loĝantojn el Pitkarno; Shapiro poste vizitis ankaŭ Pitkarnan Insulon mem. Siajn esplorojn li resumis en ĝeneralan verkon pri historio de ses generacioj de pitkarnaj loĝantoj.
Henderson
Insulo Henderson estas la plej granda el Pitkarnaj Insuloj; ĝi estas ĉirkaŭ sesoble pli granda ol Pitkarna Insulo. Malgraŭ tio ke ĝi estas pro sia izoleco kaj nesufiĉo de fontoj de trinkebla akvo praktike neloĝigebla, arĥeologiaj trovoj pruvas ke tie estis malgranda konstanta kolonio de Polinezianoj dum ĝis 900 jaroj, ekde 8-a ĝis komenco de 17-a jarcento, kiam la loĝantaro de la insulo malaperis. Polinezianoj kultivigis Henderson kaj plantis tie multajn kreskaĵojn. Loĝantoj koncentriĝis ĉefe en la norda parto de la insulo, ili vivis en rokaj fendegoj kaj kavernaj marbordaj klifoj, kion pruvas ankaŭ trovoj de profesoro Yosihiko Sinot el Bernice Pauahi Bishop Museum en Honolulu el la jaro 1971. Kolonio estis pli malgranda ol en Pitkarna Insulo, oni supozas, ke en Henderson povis vivi komunumo de ĝis 100 homoj, kiuj vivtenis sin per fiŝkaptado kaj ĉasado de terestrikaj bestoj vivantaj sur la insulo. Ĉefe en fruaj tempoj de ekloĝigo estas pruvitaj intenzivaj kontaktoj inter Henderson kaj Pitkarno, ĉefe per arĥeologiaj trovoj de aĵoj de materialoj, kiuj en Henderson mem ne estis. Tamen eble ekde la jaro 1450 komencis rilatoj de ambaŭaj insuloj malkreski kaj malkresko de civilizacio sur Pitkarna Insulo grave influis ankaŭ malkreskon de Hendersonanoj, kiuj estis dependaj de Pitkarno, kio plej verŝajne grave kontribuis al malkresko de hendersona civilizacio. Oni ĝenerale supozas, ke homoj el la insulo malaperis ankoraŭ antaŭ alveno de Eŭropanoj.
Je la 29-a de januaro 1606 estis Henderson malkovrita de portugala maristo Pedro Fernandes de Queirós, kiu tri tagoj antaŭe malkovris ankaŭ insulon Oeno. Pedro Fernandes de Queirós la insulon nomis San João Baptista (španělsky San Juan Bautista, Sankta Johano la Baptisto). Ne tute klaras, ĉu San João Baptista estis vere insulo Henderson kaj ne Pitkarno. Je la 17-a de januaro 1819 la insulon malkovris kapitano James Henderson sur ferdeko de ŝipo de britia Orientbarata Kompanio Hercules, kiu ĝin nomis laŭ si – Henderson. Jam post kelkaj semajnoj, je la 2-a de marto, kapitano Henry King kun ŝipo Elizabeth elŝipiĝis sur la insulo kaj starigis tie britian flagon. Maristoj poste skribis nomon de la ŝipo en unu el arboj kaj en sekvaj jaroj la insulo estis nomata kaj Henderson, kaj Elizabeth. Sub nomo Elizabeth la insulon konis ankaŭ homoj el Pitkarno, kiam ili alvenis al la insulo. Je la 20-a de decembro 1820 elŝipiĝis en la insulo 21 ŝiprompuloj el usona balenĉasista ŝipo Essex, kiun subakvigis baleno en suda Pacifiko. Balenĉasistoj pensis, ke ili estas sur insulo Ducie. Usonanoj restis sur la insulo por unu semajno, ĝis 27-a de decembro. Tri el ili – Thomas Chappel, Seth Weeks kaj William Wright – restis sur la insulo, dum kiam iliaj kunuloj en tri savboatoj foriris al Suda Ameriko. La ŝiprompuloj ne havis ajnan manĝaĵon kaj antaŭ morto pro soifo ilin savis nur pluvakvo. La ŝiprompuloj el la ŝipo Essex tiel vivis dum kelkaj monatoj ĉirkaŭ jarŝanĝo 1820–1821, antaŭ ol ili estis trovitaj de ŝipo Surrey. Kelkaj el iliaj kunuloj, kiuj foriris el la insulo, estis savitaj de balenĉasista ŝipo Dauphin.
En la jaro 1838 estis Pitkarna Insularo, inklude Henderson, formale aneksitaj de britia krono. Pitkarnanoj alvenis al la insulon unuafoje en 1843, sed aliaj fontoj mencias unuan alvenon de Pitkarnanoj en la jaro 1851. Tiam devis Pitlarnanoj alveni al la insulo akompanate de ŝipo Sharon. Dum ŝanĝo inter 19-a kaj 20-a jarcentoj Henderson iĝis celo de multaj ekspedicioj – 1881, 1900, 1907, 1908 kaj 1912 – ĉar sur Henderson estis trovitaj kaŝujoj de fosfátoj, tamen neniu ekspedicio sukcesis trovi fosfátojn en tia amaso, por ke ilia minado estus profita. En la jaro 1902 al Henderson albordiĝis kutro sub estrado de kapitano G. F. Jones kaj sur la insulo estis starigita britia flago kaj plakedo kun skribaĵo: „Tiu ĉi insulo estas pitkarna kolonio kaj havaĵo de britia registaro“. Dum la dua mondmilito, en la jaro 1944, estis sur la insulo konstruita surteriĝejo por esploristoj de britia reĝa flugarmeo. Lasta homo, kiu vivis sur la insulo, estis en 1957 27-jaraĝa usonano Robert Tomarchin, kiu verŝajne pro famo kiel ŝiprompulo sur la insulo pasigis tri semajnojn kun sia ĉimpanzo; fine li estis savita de homoj el Pitkarna Insulo. Komence de 80-aj jaroj de 20-a jarcento usona komercisto Arthur Ratliff esprimis sian intereson pri aĉeto de insulo Henderson, kie li volis konstrui flughavenon, farmon kaj sian sidejon, kontraŭ kio li ofertis milionon de usonaj dolaroj. Pitkarna insula konsilio aprobis liajn intencojn en aprilo 1981, sed britia Foreign and Commonwealth Office post puso de environmentalistaj grupoj, kiuj petis protekton de tiea vivmedio, la decidon de la konsilio en la jaro 1983 ne konfirmis; la insulo estis poste en la jaro 1988 kiel natura memoraĵo markita, danke al siaj netuŝitaj koralklifoj, en listo de monda heredaĵo de UNESKO.
Ekde 20-a jarcento loĝantoj de Pitkarno havas longajn remilajn boatojn kun aluminia planko, danke al kiuj ili povas vojaĝi al Henderson por ekhavi lignon el arboj miro (Thespesia populnea) kaj tou (Cordia subcordata). Malgraŭ tio ke ili kutime faras tiun ĉi vojaĝon unufoje jare, ili rajtas fari ĝis tri vojaĝoj, se la vetero permesas tion. El tiu ĉi ligno ili kreas diversajn suvenirojn por turistoj, de kiuj venas pliopo de ilia enspezoj.
Trovoj de homaj restaĵoj
Kiam Pitkarnanoj en la jaro 1851 alvenis al Henderson, ili trovis en la kavoj ok homajn skeletojn kaj ankaŭ restaĵojn de ŝipvrakoj. La skeletojn dum sia loĝado sur la insulo trovadis ankaŭ ŝiprompuloj el la ŝipo Essex kaj eĉ ekzistas mencioj, ke la skeletoj estis trovitaj ankoraŭ pli frue.
Je la 29-a de marto 1958 grupo el Pitkarno malkovris en kavo en nordorienta marbordo entute ses konservitajn skeletojn, el kiuj unu estis infana. Komencis esplorado; analizoj de trovitaj haroj konfirmis, ke temis pri haroj de pluraj personoj kun pliopa koloro helbruna kaj ke ili havis kaj eŭropajn, kaj polineziajn elementojn. Mirinda estis, ke la skeletoj estis kompletaj kaj ke ili estis trovitaj en tute alia parto de la insulo, ol kie estis trovitaj homaj restaĵoj antaŭe; agenturo Reuters eldonis novaĵon, ke povus temi pri anaro kaj pasaĝeroj de la ŝipo Joyita, kiu malaperis en la jaro 1956. El la insulo estis forprenitaj nur specimentoj de haroj, dum kiam la skeletoj estis je peto de guvernero de Fiĝioj entombigitaj fare de Pitkarnanoj. En la jaro 1991 al insulo Henderson alvenis sciencaa teamo estrata de Michael Brook. Post dekokmonata laboro la teamo de Michael Brook konfirmis, ke trovitaj restaĵoj apartenas al originaj polineziaj loĝantoj de la insulo.
Tamen trovoj de restaĵoj de vrakoj montras, ke parto de la skeletoj ne apartenas nur al Polinezianoj, sed ankaŭ al aliuloj, kiuj ĉe la insulo en posta tempo akcidentis.
Naturscienca esploro
Multaj ekspedicioj, kiuj venis al Pitkarna Insularo, ankaŭ haltis ĉe Henderson. La unua sciencisto, kiu Henderson je la 3-a de decembro 1825, kvin jaroj post ŝiprompuloj el la ŝipo Essex, traserĉis, estis Frederick William Beechey sur la ŝipo HMS Blossom. Pliaj ekspedicioj alvenadis en la jaro 1912, 1922 (Whitney South Seas Expedition), 1934 (Mangarevan Expedition), 1986 (Operation Raleigh) kaj 1987 (Smithsonian Expeditions). La lasta ekspedicio en Henderson estis Sir Peter Scott Commemorative Expedition en jaroj 1991 – 1992.
Ducie
La insulo estis malkovrita je la 26-a de januaro 1606 de portugala maristo Pedro Fernandes de Quiros. Ducie estis la unua insulo, kiun karavano de de Quiros ekde sia forveturo el Callao je la 21-a de decembro 1605 trovis kaj la kapitano nomis ĝin Luna-Puesta. En memorlibro de de Quiros el la jaro 1609 estis la insulo renomigita kiel La Encarnación (Reviviĝo).
Sian hodiaŭan nomon la insulo ricevis de kapitano de HMS Pandora Edward Edwards el britia reĝa mararmeo, kiu devis taskon peli ribelintojn el la ŝipo Bounty. Edward alvenis al la insulo je la 16-a de marto 1791, sed same kiel de Quiros ne eniris en ĝin. La kapitano nove malkovritan insulon nomis laŭ lia kolego el reĝa mararmeo, barono Francis Ducie. La ribelintoj tiam estis proksime al malkovro kaj malliberigo, sed Edwards turnis la ŝipon norden kaj Pitkarnan insulon mistrafis. Dum sia ekspedicio en Pacifiko kaj arktika areo de Nordameriko britia esploristo Frederick William Beechey vizitis ankaŭ Pitkarnan Insularon, Henderson, Pitkarnon kaj je la 28-a de novembro 1825 ankaŭ Ducie. Beechey ne elŝipiĝis en la insulo, sed sendis boaton por traserĉi la insulon; lia mezuro iĝis bazo por mapo de la insulo (British Admiralty Chart No. 1176). La unua Eŭropano kiu vere ekstaris sur Ducie, estis je la 7-a de decembro 1827 brita natursciencisto kaj malakologiisto Hugh Cuming, kiu alvenis al Ducie sur la ŝipo Discoverer el Paskinsulo. Surbaze de leĝo Guano Islands Act akceptita de Usona Kongreso je la 18-a de aŭgusto 1856 la insulo igis subjekto de pretendoj de Usono en la jaro 1867. Je ordono de britia konsulo en Tahitio R. T. Simons en la jaro 1902 el Pitkarna Insulo fornavigaciis unu kutro sub estrado de kapitano G. F. Jones al Oeno, Henderson kaj Ducie; je la 19-a de decembro 1902 estis en Ducie kuŝigita plakedo kun skribaĵo: „Tiu ĉi insulo estas pitlarna kolonio kaj havaĵo de britia registaro“.
La unua preparita scienca ekspedicio en la insulo Ducie estis Whitney South Seas Expedition el Usona Naturscienca Muzeo, kies celo estis kolekti ekzempleroj de pacifikaj birdspecioj. Usonaj sciencistoj alvenis al la insulo je la 19-a de marto 1922 sur golero France kaj sur Ducie ili estis 12 tagojn, dum kiuj ili vaste strudis tieajn kreskaĵojn kaj bestojn. En aŭgusto 1937 ĉe la insuloj Oeno, Ducie kaj Henderson aperis britio-novzelana malpeza krozŝipo HMSNZS Leander, por ke ĝi renovigu pretendojn de britia krono pri tiu ĉi lando. Anaro sur la insulo Ducie starigis britian flagon kaj lasis tie plian plakedon. El aviadilo oni faris la unuajn deaeraj fotoj dela insulo kaj sur fonoj de U.S.-Navy Hydrographic Office estis kreita nova mapo de la insulo. En la jaro 1938 la insulo administrative iĝis parto de Pitkarna Insularo.
Dum la tempo alvenis al Ducie kelkaj sciencistaj ekspedicioj, ekzemple ekspedicio de usona Smithsonian Institution en la jaro 1971, aŭ Sir Peter Scott Commemorative Expedition to the Pitcairn Islands, kiu okazis ekde januaro 1991 ĝis aprilo 1992 kaj kiun partoprenis 20 sciencistoj el diversaj sciencaj fakoj.
Oeno
Pruvoj pri polinezia loĝigo sur la insulo Oeno ĝis nun ne estis trovitaj, sed ankaŭ konsiderante la malgrandecon de la insulo kaj ĝian negastemo ĝia pasinteca longtempa loĝigo ŝajnas esti neverŝajna. Tamen estinto de Polinezianoj sur la insulo estis pruvita; en la jaro 1858 la ŝipo Wild Wave trovis bazaltan klingon el ĉarpentilo, devenantan el insulo Mangareva, kiu estas 500 kilometroj for. Tiu ĉi trovaĵo, hodiaŭ situanta en Bernice P. Bishop Museum en Honolulu, pruvas kontaktojn inter loĝantoj de Pitkarna Insularo kaj de Gambier-insuloj.