cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
MITROPA
Historio
Post Turniĝo kaj Mitropa kaj DSG daŭre funkciis en iliaj respektivaj partoj de Germanio ĝis la 1.1.1994 kiam Reichsbahn kaj Bundesbahn estis kunfanditaj por formi Deutsche Bahn AG. Mitropa kaj DSG ankaŭ estis re-kombinitaj sub la Mitropa-emblemo. La nova Mitropa daŭre servis vojaĝantojn sur relo, vojo kaj maro kaj disponigis servojn ĉe stacidomoj. Ĉar la enspezoj ne bonis, la ŝipkomerco sur la baltaj pramoj estis vendita al Scandlines en 1999/2000-a. La 1an de julio 2002, la tradicia kernkomerco de fervojmanĝoprovizo kaj dormantoj estis transdonitaj al DB Reise & Touristik AG kiu renomitis DB Fernverkehr en 2003, 100 procenta filio de Deutsche Bahn AG. Dormanto-trejnistoj sur Deutsche Bahn-trajnoj estas administritaj fare de City Night Line-servoj.
La 1an de aprilo 2004 la resto de Mitropa AG estis vendita al la germana branĉo de la Compass-Grupo kaj transformita en kompanion kun limigitan respondecon (GmbH). Ĝi funkciigis manĝservojn ĉe stacidomoj kaj aŭtovojservon. Ekde 2006, Mitropa funkciigas aferojn sub la nomo SSP Deutschland GmbH.
Filmoj kaj bagatelaĵoj
En la filmo "Enemy at the Gates", majoro Erwin König (Ed Harris) estas montrita en luksa Mitropa-restoracivagono survoje al Stalingrado kiam li rimarkas en la kontraŭa trako kuŝvagonojn plenaj de pafvunditaj soldatoj. La filmo "Europa" de Lars von Trier kun intrigo en la Usona okupadzono de Germanujo en 1945, implikas firmaon nomitan Zentropa ofertantan servojn por restoraciaj kaj aŭtotransportaj vagonaroj. En la filmo "Goodbye Lenin" la ĉefa figuro Alex Kerner (Daniel Brühl) instrukcias sian kunlaboranton kaj amikon Denis Domaschke (Florian Lukas) mensoge aserti ke li estas manĝaĉetanto por Mitropa-restoracioj. En la sepa epizodo de la filmo "Seventeen Moments of Spring" la emblemoj de la firmao estas videblaj, kiam la generalo, la kunvojaĝanto de Stierlitz, piediras tra la stacidomo.
La malfermo de Café Mitropa en Okcidenta Berlino en 1979, tiam populara ejo por artistoj kaj bohemianoj, gajnis akrajn protestojn fare de la Orientgermana Mitropa-anoj tiel ke la tuto devis renomiĝi je Café M.
La amikara societo Freunde der Mitropa, unuiĝo por klasika restoracivagonrestarigo, estis fondita la 28an de novembro 1996. Mitropa- modelfervojvojaĝbusoj estis produktitaj fare de multaj firmaoj inkluzive de Märklin, Fleischmann, Trix kaj aliaj.
(15485) 1999 CY53
(15485) 1999 CY53 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la dum la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Hélène Brion
Hélène Brion estis franca instruistino, feminisma, sindikatistino, CGT (Ĝenerala Konfederacio de la Laboro) kaj pacifistino, verkinto de « La voie féminine » (la feminisma vojo). Ŝi naskiĝis en 1882 kaj mortis en 1962.
Junaĝo
Hélène Brion naskiĝis la 27-an de julio 1882 en Clermont-Ferrand. Tre junaĝa orfino, ŝi estis hejmakceptita de sia avino kaj pasigis sian junaĝon en la departemento Ardennes. Ŝi vizitis la elementan superan lernejon Sophie Germain en Parizo por iĝi instruistino.
Instruistino kaj feminisma engaĝiĝo
Instruistino en 1905, ŝi enskribiĝis en la sindikato de la instruistoj kaj en SFIO (franca sekcio de la Dua Internacio). Ŝi engaĝiĝis en multaj feminismaj organizoj. Ŝi batalis por la agnosko de la rajtoj de la virinoj en laborejoj kaj en hejmoj. Tiam fakte la virinoj havis neniun rajton, ne povis esti kuratoroj de siaj propraj infanoj, estis ofte subpagitaj en la labora mondo.
Pacifismo
En 1911, ŝi estis nomumita en la infanĝardeno de la strato Caudale en Pantin. En 1912, ŝi eniris en la konfederan komitaton de CGT (Ĝenerala Konfederacio de laboristoj), kie en 1914, ŝi estis kunlaboranta sekretariino. Pro la milito kaj la mobilizado malpliiganta la estraron, ŝi iĝis provizora ĝenerala sekretariino. En 1915 naskiĝis forta fluo de pacistaj opinioj interne de CGT, Hélène Brion iĝis la proparolanto de tiu fluo. Ŝi aliĝis al la franca sekcio de la internacia Komitato de la virinoj por daŭra paco. Malhelpate de la polico ŝi ne povis ĉeesti en la pacista konferenco en 1915 en Zimmerwald, nek en tiu de Kienthal (Svislando), sed ŝi poŝtkorespondis pri tiu temo. Tiuj leteroj interkaptitaj de la polico estis utiligitaj en la dosiero de akuzado kontraŭ ŝi militfine. Ŝi publikigis ankaŭ pacistajn manifestojn kaj sendis je la 23-a de oktobro 1916 leteron al la Komitato por la rekomenco de internaciaj rilatoj, pacista Komitato estrata de Alphonse Merrheim.
Akuzado de kontraŭmilitismo
En 1917, la premo pli streciĝis sur ŝiaj aktivaĵoj. La 26-an de julio 1917 ŝia loĝejo estis traserĉata kaj la 27-an de julio, ŝi estis eksigita el sia funkcio sensalajre. En novembro 1917, iom da tempo post la alveno de Georges Clemenceau  kiel prezidanto de la Konsilio, ŝi estis arestita pro defetisma propagando kaj enkarcerigita en la malliberejo por virinoj Saint-Lazare. Ŝi suferis kampanjon de misinformado faritan de la tiamaj ĵurnaloj le Matin, l'Écho de Paris kaj l'Homme libre. Oni taksis ŝin nenormala, ŝi portis virajn vestojn, oni diras ŝin korespondinta kun militistoj, fabrikantoj de municioj, germanaj kaptitoj, oni diras ŝin kaŝinta strangajn personojn, vizitinta Rusion, kaj ĉeestinta en la Konferenco de Zimmerwald. Oni akuzis ŝin kiel anarkiiston, partizano de Bonnet Rouge. La ĵurnalo Le Petit Parisien suspektis, ke ŝi ricevis monon el Germanio por organizi sian pacistan kampanjon. Akuzita pri ŝtatperfido kaj pacismo pere de feminisma preteksto, Hélène Brion defendis sin :
«La akuzado asertas, ke pretekste de feminismo mi agas por pacismo. Ĝi misformas mian propagandon nur por sia celo : mi asertas, ke estas male (...) Mi estas kontraŭ la milito ĉar por mi feminista, la milito estas la triumfo de la brutala perforto, la feminismo povas triumfi nur per la morala forto kaj la mensa valoro. Ekzistas antinomio inter la du faktoj ».
Ŝi aperis antaŭ la unua Konsilio de milito (milita tribunalo) de la 25-a ĝis la 31-a de marto 1918. Ŝi precipe pledis fame al la kaŭzo de feminismo, rimarkigante, ke senigita je politika rajto, ŝi ne povis esti persekutita pro politika delikto kaj orientis sian defendon al la rajtoj neitaj al la virinoj. Ŝi estis subtenata de moral-atestantoj Jean Longuet, Jeanne Mélin, Marguerite Durand kaj la ĵurnalistino Séverine, kiuj el tiu proceso faris la apologion de la pacismo kaj de la feminismo. Ŝi estis kondamnita al prokrastita trijara mallibero. Ŝi estis eksoficigita de la instruado ekde la 17-a de novembro 1917. Ŝi estis reenoficigita nur sep jarojn pli malfrue sub la registaro de la maldekstra kartelo.
Politika agado
Post la milito Hélène Brion disiĝis de la sindikata movado. Ŝi forlasis sian postenon kiel ĝenerala sekretariino de la FNSI (Nacia federacio de sindikatoj de instruistoj). De februaro 1919 ĝis oktobro 1921, ŝi publikigis la revuon « La Lutte féminime » (La feminisma Batalo), « ununura organo absolute libera de la integra feminismo ». En februaro 1920, kun Maurice Foulon, ŝi fondis la popolan altlernejon de Pantin. Allogita de la komunismo ŝi plurfoje vojaĝis al Rusio en la jaroj 1920-1922 kaj aniĝis en la nova komunisma partio ekde la Kongreso de Tours en 1920.
Ŝi estis ankaŭ adepto de la spiritismo.
En decembro 1924 ŝi estis refoje reenoficigita en sia funkcio de instruistino en la infanet-lernejo de la strato Caudale en Pantin, kie ŝi laboris ĝis la komenco de la Dua mondmilito. Post la milito, ŝi daŭrigis siajn feminismajn agadojn. Ŝi mortis la 31-an de aŭgusto 1962 en la kliniko por dietistiko kaj gerontologio en Ennery (departemento Val-d’Oise). Entombigita en la sekcio de senhavuloj, ŝi poste estis enmetita en tombokelon pagitan de kuzo.
Biomagnifiko
Biomagnifiko estas teknika internacia termino uzata en kemio, ekologio kaj biologio por la procezo de bioakumulado de venena substanco (kia ekzemple la pesticido DDT). Tiu prezentiĝas laŭ malaltaj koncentroj en organismoj komence de la manĝoĉeno kaj laŭ pli altaj proporcioj dum oni ascendas en la manĝoĉeno. Tio signifas ke las predoj havas malplej koncentrojn de venenaj substancoj ol la predanto.
Tio estas konsekvenco de:
Ekzemple, hidrargo estanta en la Mediteraneo en malalta kvanto (kiel Metilhidrargo), produkto de industriaj forĵetaĵoj. Estas efike absorbita de algoj, sed ĝi estas malbone forigita. La zooplanktono manĝas tiujn algojn, poste la nektono kaj poste grandaj fiŝoj. Ĉiu ajn viva estaĵo kiu manĝus tiujn, havos grandajn koncentrojn de hidrargo. Same, specioj kiaj spadofiŝoj, ŝarkoj aŭ birdoj, havas plej altajn koncentrojn ol tiuj kiuj estas eksponitaj rekte al tiu substanco (vidu ekzemple artikolon Hidrargo en fiŝoj).
Svaljava
Svaljava (Свалява, Svalová, Szolyva (sojva), Svalova) estas urbo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto Svaljava, kies distriktejo estas. Ankoraŭ 2 vilaĝoj apartenas al la municipo.
Situo
Svaljava situas ĉe bordo de Latorica sub la montoj. La urbo estas trafika nodo, ĉefvojoj kaj fervojoj estas al Niĵnij Vorota, Ĥust (urbo) kaj Mukaĉeve.
Historio
La loko estis loĝata dum la bronzepoko. En 895 la hungaraj gentoj ĉi tie trairis Karpatojn kaj setlis en la ebenaĵo. La unua mencio devenis el 1263 pri la loko. La proksimaj altaj montoj iomete defendis la komunumon de ŝtormoj de la historio. Post la mezepoko ĝi apartenis al princlando Transilvanio. Francisko Rákóczi la 2-a veninta el Pollando tie renkontiĝis kun estroj de ribeluloj. Familio Schönborn (ŝonborn) en 1728 akiris la kampojn, kaj la vilaĝo komencis prosperi kaj en 1798 iĝis kampurbo.
En 1910 Solyva havis 3802 da loĝantoj (1698 rutenoj, 1115 germanoj, 735 hungaroj kaj 195 slovakoj. Ĝis 1920 Szolyva apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Szolyva (kies distriktejo estis), poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon Karpata Ukrainio. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis Svaljava/Szolyva. Ekde 1945 Svaljava apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.
Lajos Tavy
TAVY Lajos [tavi lajoŝ] estis hungara inĝeniero pri kulturo (komprenu: hidrologo) naskita en Zalatna la 27-an de decembro 1885 kaj mortinta en Bp. la 13-an de decembro 1970.
Elne
Elne [ɛln] (Elna [ˈɛlnə]) estas komunumo en la departemento Pyrénées-Orientales en la regiono de suda Francio.
Ĝi kuŝas en la iama provinco Rusiljono, kies unua ĉefurbo estis, poste anstataŭita de Perpignan. Ties loĝantoj estas ankoraŭ nomita Illibériens (illiberianoj) reference al la ibera nomo, Illiberis, kiun ili kunhavis kun la urbo Illiberis kiu iĝis poste Granado (Hispanio).
Moncontour
Moncontour estas la nomo de du komunumoj en Francio:
Prádena de Atienza
Prádena de Atienza estas municipo de Hispanio, en la Provinco Gvadalaĥaro, regiono de Kastilio-Manĉo.
Loĝantoj
La loĝanto nomiĝas pradense. La censita loĝantaro en 2016 estis de 51 loĝantoj kaj la denseco estas de 1,77 loĝ/km².
Situo
Prádena de Atienza situas en la nordorienta parto de Kastilio-Manĉo en la komarko aŭ distrikto Montaro de Gvadalaĥaro en la nord-okcidenta parto de la Provinco Gvadalaĥaro, je altitudo de 1150 m super marnivelo; je 83 km el Gvadalaĥaro, provinca ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 28,86 km². La geografiaj koordinatoj estas 41°10′25″N 3°00′19″Ok.
Historio
Post la Hispana Enlanda Milito la loĝantaro falis el pinto en 1950 al 51, tio estis oni perdis loĝantojn pro diversaj tialoj: nome bataloj, prizono, politika persekutado, malsato ktp. Meze de la 20a jarcento la loĝantaro de multaj vilaĝoj de la regiono atingis pinton, kaj ankaŭ ĉe Prádena de Atienza, sed poste okazis elmigrado, senloĝigo kaj maljuniĝo de la loĝantaro ĉefe dum la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj, kaj ankaŭ ĉe Prádena de Atienza kie oni falis al la nunaj 51.
Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado tradicie. Pensioj de emerituloj.
Neve’ shalom/Wahat as-Salam
Neve’ shalom/Wahat as-Salam (aŭ, arabe واحة السلام kaj hebree נְוֵה שָׁלוֹם, Oazo de paco) estas vilaĝo kune volontule kreita de judoj kaj araboj de Israelo, ĉiuj civitanoj de Israelo. La membroj de la vilaĝo estas engaĝitaj en la edukado por la paco, egalrajteco kaj reciproka akceptiĝo de la du popoloj.
Ĝi situas sur monteto ĉeborde de la valo Ayalon, samdiste (30 km) el Jerusalemo kaj Tel-Avivo-Jafo. En 2019 vivis 324 loĝantoj en la vilaĝo (inter ili 145 judoj kaj 162 araboj).
La organizo de la vilaĝo enradikiĝas en dunacia eduka sistemo por infanoj, funkciigas lokon de renkonto inter la du popoloj nome la komuna “Lernejo por la Paco”, plurisman porspiritan centron “Doumia Sakinah”, kaj hotelon.
NSWAS – mallonge dirita – akceptas, kvankam etnombre, kunlaborantojn el diversaj lokoj.
Origino de Neve’ shalom/Wahat as-Salam
Ĝia iniciatintoj estis katolika pastro, juddevena, filo de judoj ne-praktikantaj, egipta laŭnaske, nome Bruno Hussar  (1911-1996), kaj Anne Le Meigren, kiuj ĉion kreis en 1974, inspiriĝitaj de Jesaja 32,18: ”Kaj mia popolo loĝos en loĝejo paca (= NEVE’ Shalom) kaj en sidejoj sendanĝeraj kaj en ripozejoj senzorgaj”.
En la vilaĝo estas instruataj, laupete, tri religioj: hebrea, islama kaj kristana; kaj estas respektataj la respektivaj festoj.
En la vilaĝo elstaras la “kupolo de la silento”, ideita de Bruno Hussar kiel loko de silenta preĝo. Ankaŭ tiu ideo naskiĝis el biblia sugesto: el la psalmo 62 kiu knatas “la silento estas laŭdo al Dio”.
Referencoj
Proksimorento – La senbremsuloj por la paco – Spite de ĉio.
Vidu ankaŭ
Israelo
Verda vilaĝo
Eksteraj ligiloj
Vent’anni di Attività
Georgios Andrea Papandreu
Georgios PAPANDREU (foje latinliterigita ankaŭ Giorgos respektive Papandreou), plennome Georgios Andrea Papandreu (greke Γεώργιος respektive Γιώργος Ανδρέα Παπανδρέου, naskiĝis la 16-an de junio 1952 en Saint Paul, Minesoto) estas greka politikisto. Li estas membro de la Tutgrekia Socialista Movado kaj ekde februaro 2004 estas ties prezidanto. Krome en 2006 li fariĝis prezidanto de la Socialista Internacio.
Laŭ la rezulto de la parlamenta baloto de la 4-a de oktobro 2009, du tagojn pli poste li oficiale estis deklarita la nova ĉefministro de Grekio. Jam antaŭe inter la jaroj 1999 kaj 2004 li estis la ministro pri eksteraj rilatoj de la lando, kaj de tiam estis la gvidanto de la parlamenta opozicio.
Li anstataŭigas la politikiston Kostas Karamanlis, kies registaro ekde 2008 estis publike forte kritikata interalie pro pridisputebla financa transakcio inter la greka ŝtato kaj la monaĥejo Vatopedi sur la sankta monto Athos. Kaj la daŭre ne plene solvita skandalo kaj la ĝenerala finance kriza situacio de la lando fine en septembro 2009 instigis la ĉefministron Kostas Karamanlis peti la grekian prezidenton pri plifruigita parlamenta baloto, kiu por Karamanlis rezultigis drastan perdon de voĉoj en tiu baloto (8 procentaĵojn kompare al la lasta).
Tamen, la politika kaj ekonomia krizo daŭris dum lia regado, kaj fine en novembro 2011 li estis devigita demisii, post la premo de la internaciaj merkatoj kaj la registaroj de aliaj eŭropuniaj landoj. Lin anstataŭis teknokrata ekonomikisto Lukas Papadimos.
Deveno kaj eduko
La politikisto estas la nepo de la liberala politikisto Georgios Papandreu, kiu inter 1944 kaj 1945, kaj denove inter 1964 kaj 1965 estis ĉefministro de Grekio, forte kontraŭbatalita de la anoj de la tiama instalita armea diktaturo en Grekio, kaj filo de Andreas Papandreu, kiu same estis kontraŭbatalita dum la instalo de la armea diktaturo kaj enkarcerigita en 1967, kaj kiu poste inter 1981 kaj 1989 kaj denove inter 1993 kaj 1996 estis ĉefministro de Grekio.
Georgios Andrea inter la jaroj 1972 kaj 1972 vizitis la universitaton de Stokholmo, sekve de 1975 ĝis 1979 la Amherst-kolegion en Usono kaj diplomiĝis pri sociologio. Plue li studis en la Londona Altlernejo pri Ekonomiko kaj Politika Scienco.
Messein (stacidomo)
Messein estas franca stacidomo sur linio -, situanta en  Messein, en departemento Meurthe-et-Moselle, regiono Grand Est.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Grand Est.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de linio Jarville-la-Malgrange - Mirecourt (040000).
Sinagogo de Speyer
La sinagogo Beit-Ŝalom (hebree: "domo de la paco"), germane Synagoge Beith-Schalom, ekde la 9-a de novembro 2011 estas la sinagogo de la urbo Speyer kaj la centro de la juda komunumo en la regiono "rejnlanda palatinato" (germane Rheinpfalz). Temas pri la sume kvara sinagogo ekde ekzisto de la juda komunumo de Speyer, kiu - kun la komunumoj de la samregionaj urboj Mainz kaj Worms - en la mezpoko estis la gvida centro de juda vivo en Eŭropo, fakte eĉ tutmonde. Kontraste al la sinagogo de Worms, la antaŭa sinagogo de Speyer estis tiom komplete detruita en la pogroma nokto de la 9-a de novembro 1938, ke ne eblis historia rekonstruo de la antaŭa konstruaĵo.
Konstruo kaj inaŭguro
La kernaj konstrulaboroj komenciĝis en aŭtuno 2009 kaj daŭris ĝis tuj antaŭ la inaŭgura dato la 9-an de novembro 2011. La konstruo kostis 3,5 milionojn da Eŭroj.
La 9-an de novembro 2011 la sinagogo solene inaŭguriĝis. La ceromonion interalie partoprenis la germania prezidanto Christian Wulff, la ministroprezidanto de Rejnlando-Palatinato, Kurt Beck, la urbestro de Speyer, Hansjörg Eger, la prezidanto de la konferenco de eŭropaj rabenoj, Pinchas Goldschmidt, la katolika episkopo de Speyer, Karl-Heinz Wiesemann, kaj la luterana eklezia prezidanto de la regiono Palatinato, Christian Schad. "Ponto" al la historia urba juda komunumo estis la partopreno de la 80-jara eksa urba judo Jakob (Jack) Mayer, nun 80-jara, kun edzino nun vivanta en Usono. Jakob Mayer, naskiĝinta en la urbo en 1930, en printempo de 1938, do apenaŭ ok-jara, kun la patrino kaj la pli aĝa frato sukcesis fuĝi de la kontinue plifortiĝanta nazia persekuto de judoj al Usono.
La konstruaĵo iĝis biblia sinagogo per enmeto de la torao en la toraujon. La arkitekto Alfred Jacoby transdonis la sinagogan ŝlosilon al la komunumo.
Aspekto
La kerna preĝosalono estas elipso, malrekte aldonata al la orienta fundamento de la historia hala kirko Sankt Guido. La konservita centra parto de la hala kirko iĝis centro de la juda komunumo.
La enirejo frontas la najbaran kristanan kirkon "Friedenskirche Sankt Bernhard", dediĉita al la pacaj rilatoj inter Germanio kaj Francio. La vitralaj fenestroj ĉirkaŭ la toraujo direktiĝas al la historia katedralo de Speyer.
Meze de la plafono, kiuj kiel la muroj estas blankaj, videblas kvarangula tegmenta fenestro, en kies mezo troveblas davida stelo - la arkitekto nomis tiun fenestron "pordo al la ĉielo". La 110 sidlokoj estas grupigitaj en du arkaj vicoj laŭlonge de la elipsa muro.
Dum la preĝaj ceremonioj la sankta torao estas elprenata el la ujo kaj metata sur la legejon, hebree nomata bima. Kiel en aliaj tradiciaj sinagogoj de la aŝkenazaj judoj, kies tradicioj fontas el la mezepokaj judaj centroj de la urboj Speyer, Worms kaj Mainz, la legejo situas en la mezo de la salono.
Raillicourt
- prononco laŭ sistemo IFA [] - estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Ardennes (prononco []), en la regiono Grand Est (prononco [], (france, en Esperanto Granda Oriento) kaj en la antaŭa regiono Ĉampanjo-Ardenoj. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Charleville-Mézières, kaj al la kantono .
Westerplatte
Historio
En la jaroj 1926–1939 eksklavo de Dua Pola Respubliko ene de la teritorio de Libera Urbo Dancigo, kun konstruita militista transŝarĝejo. Per atako kontraŭ ĝi la 1-an de septembro 1939 iĝis simbolo de la eksplodo de la dua mondmilito. Kvankam germanoj havis superforton, nome kaj per nombro de soldatoj, kaj per materia, kapablis la pola defendantoj sukcese rezisti al ili dum tutaj sep tagoj. Sed poste ilia komandanto decidiĝis kapitulaci. Por memoro de tiuj ĉi defendantoj, kiuj estas en Pollando aprezataj pro sia kuraĝemo, estis en la jaro 1966 en Westerplatte konstruita monumento. Altaj politikaj reprezentantoj regule rememorigas apud ĝi la komencon, sed ankaŭ finon de la dua mondmilito en Eŭropo.
Vargeão
Vargeão estas municipo en la brazila subŝtato Sankta Katarino, kiu havis 3.532 loĝantojn en 2010.
Egio (luno)
Egio aŭ Ægir estas neregula satelito de Saturno, ano de la norda grupo. Ĝia orbito estas retrograda.
Malkovro
Observinte ĝin de la ĝis la, Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Brian G. Marsden kaj Jan Kleyna anoncis ĝian malkovron la. Ĝi ricevis maldaŭran nomon S/2004 S 10.
Nomo
Ĝi ricevis en 2007 la nomon Egio, laŭ Ægir, giganto de la nord-ĝermana mitologio, kiu personigas la kvietan maron.
Schlüttsiel
La loko ne estas kreskiĝinta setlejo, sed sisteme konstruita haveno kun ĉiuj necesaj konstruaĵoj. La poldero okcidente de ĝi estas grandparte naturprotekta areo, kaj ekde la jaro 1980 rekte en Schlüttsiel ekzistas informa centro pri la poldera naturrezervejo, pri la "nacia parko ŝlesvigo-holstinia vadomaro" kaj pri la protekto de marbirdoj.
Per aŭto, biciklo kaj buso eblas atingi la havenon de la sudo el Husum respektive Bredstedt kaj de la nordo el Niebüll.
Ĥaŝo
Ĥaŝo (azere: xaş) estas tradicia supo de la kaŭkaziaj kuirartoj kaj ankaŭ de la najbaraj landoj Turkio, Irano ktp. Ĝi originas el la armena regiono Ŝirako, ĉefe ellaborata el la piedoj de bovino. En la pasinteco ĝi estis konsiderita kiel humila plado manĝata de la plej malaltaj klasoj de la armenoj en la kamparo, ĝi estas ĉefe kuirata dum vintro kaj ĝenerale antaŭ viroj. La plado estis adoptita ankaŭ de la nacioj ekster la kaŭkazia regiono (ekz. tra Balkanio).
37646 Falconscott
37646 Falconscott estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.
Nomo
Ĝi estas nomita en memoro de la polusa esploristo Robert Falcon Scott (1868–1912), la unua brita esploristo, kiu atingis la kaj vaste esploris Antarkton tra tero.
Niederfell
Niederfell estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Mayen-Koblenz de la federacia lando Rejnlando-Palatinato, kaj ekde julio 2014 apartenas al komunumaro Rhein-Mosel el pluraj najbaraj, proksime kunlaborantaj komunumoj; antaŭe ĝi estis parto de pli malgranda komunumaro Untermosel. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Benemérito de las Américas
Benemérito de las Américas estas unu el la 118 komunumoj de la meksika subŝtato Chiapas, kiu estas la subŝtato kiu situas plej sude. La ĉefurbo de la komunumo estas Benemérito de las Américas. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 07114.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 15213 loĝantojn. El tiuj estis 7695 viroj kaj 7518 virinoj. La komunumo havas surfacon de 979 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 120 metroj super la marnivelo.
Sociogeografio
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Ezra Meeker
Ezra MEEKER (n. la 29-an de decembro, 1830–m. la 3-an de decembro, 1928) estis frua pioniro enmigrinta en la Oregonan Teritorion per ĉaro laŭ la Oregona vojo en sia junaĝo. Li estas la ĉeffondinto de Puyallup, Vaŝingtonio. Ekde siaj 70-aj jaroj, li laboris nelacigeble por primemorigi la Oregonan vojon, kaj plurfoje reklame repaŭsis la vojaĝon de sia junaĝo. Li ludis gravan rolon en la frua historio de la suda parto Kantono King kaj la orienta parto de Kantono Pierce. Statuon pri Ezra Meeker oni starigis apud la biblioteko de Puyallup en 1926.
Frua vivo
Meeker naskiĝis en Huntsville, Ohio, filo de Jacob kaj Phoebe Meeker; lia familio translokiĝis al Indianao en 1840. Li edziĝis en 1851 al Eliza Jane Summner, kaj en 1852, kun la edzino kaj ĵusnaskita filo Marian, li forvojaĝis al Oregona Teritorio dum la epoko de la Parceldonaca Leĝo de 1850, atingante Puĝetion. Ĉ. 1857, li estis unu el la ĵurianoj, en la unua proceso kontraŭ Ĉefo Leŝaj, kiuj voĉdonis por senkulpigo. Li poste verkis libron pri la maljustaĵoj tiam okazintaj. Ili fikse ekloĝis kie nun estas la urbo Puyallup en 1862, kaj tie Meeker komencis kultivadi lupolon por fari bieron.
Riĉiĝo kaj ruiniĝo
Ĝis 1885, la lupola komerco riĉigis lin. Lia edzino, Eliza Jane, konvinkis lin permesi ŝin konstrui luksan domegon tian, kiajn ŝi vidis en Eŭropo. Post tri jaroj kaj dudek ses mil dolaroj, la domego finiĝis. Tamen, en 1891 afidoj atakis liajn plantojn kaj preskaŭ bankrotigis lin. Poste, li provadis plej diversajn entreprenojn, interalie la senakvigadon de legomoj kaj fruktoj, la pakadon de lakto en paperaj laktujoj, kaj kvar plejparte sensukcesajn vojaĝojn al la Klondike serĉante oron. Krom tio, li verkis romanon pri siaj spertoj survoje okcidenten.
<!--
1906 trek
In 1906, at the age of 76, Ezra Meeker decided that the nation had forgotten the Oregon Trail. He assembled a covered wagon and a team of oxen and, stemming the tide of western migration, traveled east over the route, raising money for his trek as he went.
Meeker's rough appearance and his gaudy, painted wagon featuring slogans, advertisements, and a prominent portrait of himself caused some to receive him as a "corn doctor," as he charged admission to see his wagon -- 10 cents for adults, 5 cents for children.
Clearly Meeker was a traveling salesman. He depended upon selling the Oregon Trail as a patriotic pathway of Manifest Destiny as much as he relied upon selling post cards and trinkets to meet expenses. For he sought with his 1906 trek to "kindle in the breasts of the rising generation a flame of patriotic sentiment."
At each town along the way the white-haired, bearded pioneer stopped and made speeches. He became a modern day Johnny Appleseed, traveling the western rangeland planting monuments and sewing seeds of patriotism and nostalgia to mark the Oregon Trail. As the trip progressed, publicity started to build, so that he began to find that towns had raised funds and organized memorials in advance of his arrival.
After reaching the start of the Oregon Trail, he decided to extend his trip all the way to Washington, DC via New York City where he dutifully applied for a permit to drive his team and wagon down Fifth Avenue. The permit was not forthcoming but the stalwart pioneer continued his trek. Everything went fine until Meeker and his wagon reached 161st on Amsterdam Avenue where he left his oxen and driver in search of a place to "camp."
Meeker's writings recount that he returned to discover that his driver had been arrested for driving cattle on a New-York street. City officials decided nothing short of an edict would resolve the situation. Yet 30 days later the situation remained unresolved. Officials reportedly looked the other way as Meeker sailed his prairie schooner down Broadway and across the Brooklyn Bridge, leaving behind what must have been a host of startled New Yorkers.
On November 29, 1907, Meeker's frontier troupe reached Washington, where he met with President Theodore Roosevelt. Roosevelt expressed interest in the trail. Congress subsequently considered but did not appropriate a $50,000 request spearheaded by Meeker to mark the trail.
Dave and Dandy, the oxen that pulled his wagon thousands of miles, became artifacts of Meeker's relentless promotion when he had them slaughtered and mounted by a taxidermist. Meeker claimed their carcasses to be an "honorable shrine" so that they could "do their part in the perpetuating of history." Even death did not free the beasts. Meeker, the mounted oxen, and his covered wagon traveled cross country by rail to Washington D.C. in 1915 and later appeared at the Washington State Building during San Francisco's Panama-Pacific Exposition. Today the oxen, still hitched to their wagon, are housed at the Washington State History Museum in Tacoma, Washington.
From covered wagon to open-cockpit plane
Ezra Meeker repeated his trip by ox team in 1910 and again in 1916 driving an 80 horsepower (60 kW) automobile with a prairie-schooner top. Finally, in 1924, at the age of 94, Meeker flew from Vancouver, Washington over the trail to Dayton, Ohio in an open-cockpit army plane. The next day, he rode in a parade with Orville Wright, and then flew to Washington, DC and met with President Calvin Coolidge, presenting him with a plan to designate a national highway honoring the Oregon Trail. Meeker's vision of commemorating the trail, albeit unrealized, included erecting 100-foot-tall beacons to light the way for transcontinental airplanes, according to a book that he and Howard Driggs of the Oregon Trail Memorial Association published in 1932, Covered Wagon Centennial and Ox-Team Days.
At the time of his death on December 3, 1928, Meeker was planning a final drive across the trail, with the support of Henry Ford. On July 4, 1930, a bronze plaque bearing Ezra Meeker's likeness was unveiled at Independence Rock. The programmers of the mid-1980s version MECC computer game "The Oregon Trail" paid tribute to Meeker by listing his name alongside a fifth-place score of 2052 on the default version of the high-score list known as the "Oregon Top Ten."
Vidu ankaŭ
-->
(30793) 1988 SJ3
(30793) 1988 SJ3 estas malgranda malhela troja asteroido de Jupitero, ano de la tiel nomata "Troja Tendaro", tie estas de la grupo da korpoj, kiuj orbitas proksime de la punkto de Lagrange L5 de la sistemo Suno-Jupitero.
Nándor Körmendy
Nándor Körmendy [kormendi], laŭ hungarlingve kutima nomordo Körmendy Nándor estis hungara arkitekto.
Nándor Körmendy naskiĝis la  en Celldömölk. Li mortis la en Budapeŝto.
Biografio
Nándor Körmendy frekventis benediktanan gimnazion en Győr, poste li akiris diplomon en Reĝa Teknika Universitato József en 1912, poste li laboris en diversaj arkitektaj projektaj laborejoj. En la fruaj 1920-aj jaroj li fondis propran arkitektan laborejon. Ekde 1949 li laboris en diversaj ŝtataj arkitektaj institutoj. En 1942 li ricevis premion, en 1965 li pensiuliĝis. Li projektis diversajn konstruaĵojn (kirkojn, hospitalojn, banejojn, lernejojn).
Harlan Lattimore
Harlan Lattimore (naskiĝis la 25-an de novembro 1908 je Cincinnati en Ohio kaj mortis en julio de 1980) estis usona kantisto de ĵazo.
Vivo
Baritonkantisto Harlan Lattimore, kiu laboris en diversaj ĵazorkestroj de la 1930-aj jaroj, inter ili tiu de Don Redman, estis populara kiel „nigrula Bing Crosby“. Li alkreskis en Cincinnati, kie li vizitis la gimnazion kaj diskoniĝis per elsendoj de radiostacio WLW; je tiuj li akompanis sian kantadon per gitaro. Marton de 1932 li iris al Novjorko, kie li surdiskigis kun Fletcher Henderson („I Wanna Count Sheep“). Baldaŭ post tio Don Redman kontraktis kun li, ke li kantu en lia bando. Unuaj sonregistraĵoj ekestis jam en 1932, kiam li estis aŭdebla kiel rekantaĵo-kantisto en la kanto „Got the South in My Soul“ de Lee Wiley. Inter 1932 kaj 1936 li surdiskigis proksimume dudek titolojn kun la orkestro de Redman, el kiuj ankaŭ kelkaj publikiĝis je la nomo de Lattimore (ekzemple „Chant of the Weed“, „I Heard“ kaj en 1932 „The Reefer Man“ kiel Harlan Lattimore and the Connie's Inn Orchestra ĉe Columbia); La ligo kun la bandestro daŭris dum la tutaj 1930-aj jaroj. Al liaj registraĵoj kun la orkestro de Don Redman apartenas interalie „Doin´ the New Low-Down“ 1932 kaj „Shuffle Your Feat“ 1933.
Lia kantado, kiu per sia sonkoloro ege memorigis pri Bing Crosby, ankaŭ aŭdeblis je studioregistraĵoj de li kiel rekantaĵkantisto kun la (blankulaj) dancorkestroj de Victor Young, Abe Lyman kaj Isham Jones; krom tio li havis du registradojn kun Fletcher Henderson kaj aliajn je pli malgrandaj diskeldonejoj, ekzemple Melotone, Banner, Oriole, Romeo kaj Perfect). Lattimore ankaŭ aŭdeblis en la tiamaj radioelsendoj kun Redman. Ties bando kunverkis filmeton de Vitaphone, en kiu Lattimore kantas version de „Ill Wind“ de Harold Arlen.
Lian karieron daŭre superombris drogoproblemoj; post 1937 li pasigis kelkan tempon en malliberejo. Post militservo dum la Dua Mondmilito li malaperis el la muzikmedio. Mallonga provo reaktivi fine de la 1940-aj jaroj fiaskis, kaj Harlan Lattimore vivis forgesite ĝis sia morto en la jaro 1980.
Taksado
Laŭ opinio de Will Friedwald Harlan Lattimore estus povinta la unua nigrula distrostelulo; „lia (drogo-)manio prezentis tamen nur unu el liaj problemoj kaj liveris al la rasisma socio la pretekston, enkradigi lin pro multege pli malbona krimo, (nome pro) la fakto, ke nigrula kantisto aŭdacas kanti pri amo, precipe tiam, kiam blankulaj virinoj povus audi tion“.
La merito de Harlan Lattimore estis, kiel nigrula kantisto prezenti modelon por pli malfruaj muzikistoj kiel Nat King Cole aŭ Billy Eckstine. Ĉi tiu sin memoris pri li en 1947 kiel „unu el la uloj, kiuj inspiris min“.
Brokken uit de Geschiedenis der Wereldtaal
Brokken uit de Geschiedenis der Wereldtaal [Elementoj el la Historio de la Mondolingvo], estas nederlandlingve de Oscar Van Schoor verkita historio de la planlingvoj, eldonita en Antverpeno en la jaro 1920. Ĝi siatempe ŝajne estis celanta atingi nederlandlingvan kleran publikon por konigi la ekzistokialojn kaj la historion de Esperanto.
Nuntempe la libro antaŭ ĉio estas interesa el la vidpunkto de la historio de Esperanto.
Ctirad Mašín
Ctirad Mašín (naskiĝis la 11-an de aŭgusto 1930, mortis la 13-an de aŭgusto 2011; ankaŭ Radek Mašín, en Usono Ray Masin) - ĉeĥa kontraŭkomunista batalanto, unu el fratoj kunkreintaj grupiĝon de fratoj Mašín, batalanta postmilite kun komunistoj en Ĉeĥoslovakio.
La 28-an de januaro 2008 ĉeĥa ĉefministro Mirek Topolánek distingis lin private per atribuita "Medalo de Ĉefministro" (ne estanta ŝtata distingo).
Augustin Grosselin
Augustin GROSSELIN (1800 - 1878 ) estas la fondanto de la samtempa instruado de surduloj. Li naskiĝis en Sedan kaj estis stenografisto kaj ano de konsilo de elementa instruado. Li publikigis en 1922 la Vocabulaire sténographique inspirita en la sistemo de Samuel Taylor por faciligi la lekturon de stenografia teksto. Li kreis metodon por instrui la elementojn de stenografio en malpli ol 2 horoj.
En 1836 li publikigis sian Universalan lingvon (Système de langue universelle), pazigrafio kun stenografiaj elementoj. En 1864, li publikigis sian Méthode phonomimique por alfabetigo. Li fondis en 1866, la Société pour l’instruction et la protection des sourds-muets par l’enseignement simultané des sourds-muets et des entendants parlants (Societo por la instruado de surduloj-mutuloj per la instruado samtempa de surduloj-mutuloj kaj aŭdantoj-parolantoj". Por surduloj, li kreis fonetikan alfabeton de 32 gestoj, kiu estas la bazo de franca signolingvo. Li mortis en Parizo en la 5-a de januaro 1878. Unu lernejo por surduloj en Parizo havas sian nomon.
Departemento Ujlao
''Esperanto-movado en Ujlao - Vikipediistoj de Kolombio Vi ankaŭ povas kunlabori!
Departemento Ujlao estas departemento de Kolombio.
Ujlao estas departemento en la sudo en Kolombio. La rivero Magdalena estas plej granda en la regiono. La departemento havas 37 municipojn.
Historio
Ujlao estas fondita la 29a de aprilo de 1905.
Kulturo
Muziko kaj dancoj
Sankta-Aŭgustena Arkeologiejo
Sankta-Aŭgustena Arkeologiejo.
La Sankta-Aŭgustena Arkeologiejo, agnoskita de UNESKO kiel tutmonda kultura heredaĵo
Rilatumo talia-koksa
La rilatumo talia-koksa estas la rilatumo inter la ĉirkaŭmezuro de la talio kaj de la koksoj. Valoroj de 0,7 por virinoj kaj 0,9 por viroj estas taksataj indikoj de juneco, bona sanstato kaj seksallogo.
Messein
Messein estas franca situanta en departemento Meurthe-et-Moselle, regiono Grand Est.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Messinois.
Saint-Marcel (Haute-Saône)
Saint-Marcel estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Haute-Saône (prononco [],, arpitane Hiôta-Sona), en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (Bourgogne-Franche-Comté, prononco []) kaj en la historia regiono Franĉkonteo. Fine de en la komunumo vivis. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Vesoul (france arrondissement de Vesoul), la suda kaj okcidenta parto de la departemento, kaj al la kantono .
Veyrier
Pri la komunumo
Veyrier estas komunumo en Kantono Ĝenevo, Svislando. Kun 9849 loĝantoj je la 30-a de aprilo 2010 la komunumo havas preskaŭ la grandecon de urbo.
Geografio
La komunumo Veyrier kun kun tre urbeca karaktero situas ĉe la suda bordo de la rivero Arve sude de la kantona ĉefurbo Ĝenevo. La origina vilaĝo Veyrier estis en la jaro 1816 distranĉita per la landlimo inter Francio kaj Svislando. La franca parto de la malnova vilaĝo (Pas de l'Echelle) apartenas hodiaŭ al la franca komunumo Étrembières. Al la komunumo krom la ĉefvilaĝo mem apartenas la lokoj Pinchat, Vessy kaj Sierne. Veyrier komplete kunkreskis kun ĝiaj najbaraj komunumoj, kiuj formas kune integran parton de la aglomeraĵo de Ĝenevo.
Balázs Németi
NÉMETI Balázs (pro. ne:meti) estis hungara kapitano de hajdukoj naskita en ? kaj mortinta en ? la 30-an de novembro 1604.
Veyrier
Geografio
Norde de la komunumo jam sur franca teritorio situas la monto Salève, kiu estas ŝatata ekskursocelo de Ĝenevanoj. Al la monto kondukas aertelfero, kies vala haltejo estas sur franca teritorio rekte apud la landlimo.
La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 6,53 km², de kiuj 13,8% estas kovritaj de arbaro, 33,2% servas por agrikulturo kaj 50,4% por setlado.
Balázs Németi
Biografio
Balázs Németi partoprenis la 15-jaran militon kontraŭ turkoj, en 1604 li luktis sub komando de Belgiojoso, la 14-an de oktobro li aliĝis inter la unuaj al Stefano Bocskai je antaŭvespero de batalo de Álmosd. La 17-an de novembro 1604 en la batalo de Osgyán li vundite fariĝis kaptito de Georgo Basta, kiu suferigis kaj ekzekutigis lin.
Veyrier
Najbaraj komunumoj
La komunumo Veyrier limas en nordokcidento al Carouge, en nordnorokcidento al la kantonĉefurbo Ĝenevo, en nordo al Chêne-Bougeries, en nordoriento al Thônex, en oriento al Étrembières (Francio), en sudoriento Bossey (Francio), en sudokcidento al Troinex, kaj en okcidento al Plan-les-Ouates.
Trafiko
Ĝis en la 1950-aj jaroj Veyrier estis konektita kun Ĝenevo per tramo, kiu tiam estis anstataŭigita per la hodiaŭaj buslinioj.
La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 situas 4 kilometrojn okcidente en Carouge al la franca aŭtovojo A40 ekzistas alvetureblo 4 kilometrojn oriente en Annemasse.
Historio
Dum mezepoko Veyrier apartenis al Savojo. En la jaro 1770 Veyrier atingis la rangon de Grafejo. En la jaro 1816 Veyrier estis atribuita al la Respubliko Ĝenevo, kiu samtempe kiel Kantono Ĝenevo aliĝis al Svislando.
István Ábrahám (aktoro)
István Ábrahám [iŝtvAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo Ábrahám István estis hungara aktoro.
István Ábrahám naskiĝis la en Szeged, li mortis la  en Miskolc.
Biografio
István Ábrahám akiris aktoran diplomon en Altlernejo pri Teatro kaj Filmo en 1968. Lia plej grava instruisto estis Zsuzsa Simon. Li estis membro de Teatro de Kecskemét resume 3 jardekojn. Li ricevis ne nur dramajn, sed ankaŭ muzikajn rolojn. Li ludis ankaŭ en Nacia Teatro (Miskolc) kaj Nacia Teatro (Pécs). Li ricevis premiojn en 1987 kaj 1995.
(15486) 1999 CP62
(15486) 1999 CP62 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la dum la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Best
La municipo havis 28 594 loĝantojn en 2014 kaj areo de 35,10 km².
En la regiono oni antaŭe faris multajn lignoŝuojn, tio ankoraŭ videblas pro la multaj poploj en la pejzaĝo.
23-a de marto
La 23-a de marto estas la 82-a tago de la jaro (la 83-a en superjaroj) laŭ la gregoria kalendaro. 283 tagoj restas.
Je la 23-a de marto okazis, interalie:
28678 Lindquester
28678 Lindquester estas tre malgranda, hela asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras Terri E. Lindquester, mentorinon por unu finalisto de la Intel Science Talent Search de 2013, scienca konkurso por gelernantoj en lasta jaro de mezlernejo. Ŝi estas instruistino ĉe la Houston High School en Germantown (Tenesio).
28108 Sydneybarnes
28108 Sydneybarnes estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo Lowell Observatory Near-Earth-Object Search (LONEOS) elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, en Flagstaff, (Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Sydney Barnes, helpanta astronomo de la Observatorio Lowell, kiu ŝatas labori ĉe la interfaco inter teorio kaj observo, ĉefe pri temoj rilataj al la ĝeneralaj ecoj de la steloj kaj ties ŝanĝoj kun la stela aĝo.
NGC 3280B
NGC 3280B (aliaj indikoj — NGC 3295B, MCG -2-27-7, NPM1G -12.0323, PGC 31156) estas galaksio en konstelacio Hidro.
Ĉi tiu objekto estas en NGC-katalogo kelkfoje, kun indikoj NGC 3280B, NGC 3295B.
Ĉi tiu objekto ne estis en la originala versio de NGC-katalogo kaj estis aldonita poste.
Oroonoko
Oroonoko estas mallonga romano verkita de la angla verkistino Aphra Behn kaj eldonita en 1688. La verko, kies protagonisto estas Afrikano, sklavigita kaj portita al Surinamo dum la 1660-aj jaroj, rakontas pri tragika amrilato kaj estis verŝajne inspirita de la vojaĝoj, kiujn la verkistino mem faris al la sudamerikaj kolonioj. Oni ofte asertas, ke Aphra Behn estis historie la plej unua vera verkistino de la anglalingva literaturo. Kvankam tio ne tute pravas, Behn sendube estis la unua angla virino, kiu dediĉis sin profesie al la verkado de romanoj kaj teatraĵoj. Oroonoko viciĝas inter la plej fruaj anglalingvaj romanoj kaj bone priskribas la tiaman sklavec-sistemon.
Resumo
Oroonoko estas relative mallonga romano, kies kompleta titolo estas fakte Oroonoko, aŭ la Reĝa Sklavo (anglalingve Oroonoko, or the Royal Slave). La verko raportas pri mis-aventuroj de Oroonoko, nepo de afrika reĝo: Oroonoko enamiĝas en Imoindan, la filinon de la plej kompetenta generalo de la reĝlando. Sed la junan virinon ankaŭ arde deziras la reĝo, kiu ordonas al ŝi, ke ŝi fariĝu unu el liaj edzinoj (Aphra Behn supozas, ke ĉiuj afrikaj triboj praktikas poligamion). Imoinda preferas la princon Oroonoko kaj do rifuzas obei: ŝi sciigas la reĝon, ke ŝi pli volonte mortus ol edziniĝus al tia maljuna tirano. La reĝo furioziĝas pro la elekto de la juna virino, kaj vendas ŝin kiel sklavinon. Oroonoko, simile, estas enkaptita fare de la malica kapitano de sklavŝipo. La du kaptitojn oni portas al Surinamo, kiu tiam estis angla kolonio de Antiloj, kaj kies ekonomio plene baziĝis sur la kultivado de kano. Oroonoko kaj Imoinda ambaŭ alvenas al la sama loko kaj do kapablas denove komunikiĝi, kvankam la beleco de la juna virino rapide vekas la deziron de Byam, la deputito-guberniestro de la kolonio.
Oroonoko, furioza pri siaj vivkondiĉoj, rapide inspiras kaj organizas ribelon de la lokaj sklavoj: la ribeluloj estas pelitaj fare de la soldatoj for de la kolonio, kaj la plejmulto el ili finfine kapitulacas kiam Byam promesas amnestion al ili. Malgraŭ tiu promeso, kaj ĉar li estis gvidanto de la ribelo, Oroonoko estas severe skurĝita. Dezirante venĝi sian dignon kaj manifesti sian koleron, Oroonoko tiam mortigas la deputiton-guberniestron, kvankam li ja sciis, ke pro tio oni lin serĉos kaj sendube ekzekutos. Ĉar li timas, ke Imoinda eble spertos seks-atentojn aŭ aliajn humiligojn post lia morto, Oroonoko planas ankaŭ ŝin mortigi: la du amantoj diskutas pri tiu projekto, kaj Imoinda finfine konsentas morti, pro despero. Pro la amo, kiun li sentas pri Imoinda, Oroonoko longtempe hezitas antaŭ ponardi la junan virinon: tamen, kiam li finfine mortigas ŝin, rideto aperas sur la vizaĝo de lia amantino. Oroonoko sekve noktogardas la korpon de Imoinda kaj eĉ ne provas fuĝi: li estas retrovita fare de la soldatoj, kiuj sukcese interrompas lian memmortigon, sed nur por ke li spertu taŭgan, publikan ekzekuton. Ekde la komenco ĝis la fino de sia longa turmentoplena ekzekuto per dismembrumo, Oroonoko kviete fumas pipon, kaj stoike rezistas la intensan doloron sen unu sola krio. Iom post la morto de Oroonoko, nederlandanoj alproprigas al si la kolonion kaj subpremas alian ribelon, senkompate masakrante la sklavojn.
Analizo
Gramatike la romano miksas la unuan kaj la trian personojn, ĉar la tuta aventuro estas rakontata de fikcia atestanto, kiu observas de ekstera vidpunkto la vivon de la du amantoj en Surinamo. Ŝi prezentas sin kiel junan aristokratan anglinon: ŝi ĵus alvenis al la kolonio kune kun sia patro, kiu principe devis fariĝi la nova deputito-guberniestro, sed malbonŝance forpasis dum la ŝipveturo. Oni, tamen, provizis la junan virinon kaj ŝian familion per unu el la plej belaj domoj de la regiono. Krom la aventuro de Oroonoko kaj Imoinda propre, la spertoj de la juna aristokratino kaj ŝiaj renkontoj kun la sklavoj ofte aperas en la teksto kaj pornelonge interrompas la ĉefintrigon. Je la fino de la romano, la virino forlasas Surinamon kaj revenas al Londono.
La strukturo de la verko dividiĝas en tri grandajn partojn. Unue, la teksto komenciĝas per (fantazia) atesto pri la aŭtenteco de la rakonto: la verkistino certigas, ke ŝia verko konsistigas nek fikcion, nek pedantan historian eseon. Aphra Behn ĵuras, ke ŝi estis la rekta vidintino de la faktoj, kiujn ŝi raportas. Ŝi plie atentigas la leganton, ke ŝi neniam emis plibeligi aŭ falsi la faktojn, ĉiam klopodinte por bazigi la rakonton sole sur realeco. En la dua parto sekvas priskribo de Surinamo kaj de la Indianoj, kiuj antaŭ nelonge ankoraŭ vivis sen la Eŭropanoj. La aŭtorino rigardas la indiĝenojn kiel sanan kaj senpompan popolon, kiu ŝajne ankoraŭ ĝuis la vivkondiĉojn de la ora aĝo, kiel cetere evidentigas la ĉeesto de oro en tiu regiono. Nur post tiuj du prologoj komenciĝas la propra rakonto pri Oroonoko, kun la komploto inter la reĝo kaj la kapitano kaj la kapto de Imoinda kaj de la princo. La sekvantaj okazaĵoj, ĉar ili estas observitaj rekte far la juna anglino, estas raportitaj uzante la gramatikan prezencon: Oroonoko kaj Imoinda renkontiĝas, kaj sekve renkontas la anglinon. La tria kaj la lasta sekcio entenas la rakonton pri la ribelo, kondukitan de Oroonoko, kaj ties tragika fino.