cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Diplomata imuneco
Origine, tiuj privilegioj kaj imunecoj estis konceditaj sur duflanka, ad hoc bazo, kiu kaŭzis miskomprenojn kaj konfliktojn, premon sur pli malfortaj ŝtatoj, kaj sentaŭgecon por ke aliaj ŝtatoj taksu kies partio estis ĉe kulpo. Internacia interkonsento konata kiel la Viena Kongreso kodigis la regulojn kaj interkonsentojn, disponigante normojn kaj privilegiojn al ĉiuj ŝtatoj.
Eblas ke la hejmlando de la oficialulo rezignu pri imuneco; tio tendencas okazi nur kiam la individuo faris gravan krimon, senrilatan kun sia diplomatia rolo (kontraste al, ekzemple, akuzoj de spionado), aŭ atestis tian krimon. Tamen, multaj landoj rifuzas rezigni pri imuneco; individuoj havas neniun aŭtoritaton rezigni pri sia propra imuneco (krom eble en kazoj de transfuĝo). Alternative, la hejmlando povas procesigi la individuon. Se imuneco estas rezignita fare de registaro tiel ke diplomato (aŭ iliaj familianoj) povas esti procesigita, necesas ke ekzistas kazo por respondi kaj ĝi estas en la ĝenerala intereso procesigi ilin. Ekzemple, en 2002, kolombia diplomato en Londono estis procesigita pro murdo, post kiam diplomatia imuneco estis rezignita fare de la kolombia registaro.
Historio
Delonge la netuŝeblo de diplomatoj estis klare atentita. Tiu netuŝeblo iĝis konata kiel diplomata imuneco. Kvankam estis nombraj kazoj kie diplomatoj estis mortigitaj, tio estas normale rigardita kiel granda firompo de honoro. Ĝingis-Ĥano kaj la Mongoloj estis bone konataj ĉar forte insistis en la rajtoj de diplomatoj, kaj ili ofte entreprenis hororajn revenĝon kontraŭ ajna ŝtato kiu estus firompinta tiujn rajtojn.
Diplomatiaj rajtoj estis establitaj en la mezo de la 17a jarcento en Eŭropo kaj etendiĝis tra la tuta mondo. Tiuj rajtoj estis formaligitaj ĉirkaŭ la Viena Konvencio de Diplomatiaj Rilatoj de 1961, kiu protektas diplomatojn el persekuto aŭ akuzado dum diplomatia misio. Se diplomato ne fifaras serizan krimon dum en gastiganta lando ĝi povas esti deklarita persona non grata (nedezirata persono). Tiaj diplomatoj estas tiel ofte procesataj pro la krimo en sia hejmlando.
Ankaŭ diplomatiaj komunikoj estis rigarditaj kiel io preskaŭreligia, kaj diplomatoj estis delonge rajtigitaj porti dokumentojn trans landlimoj sen esti priserĉitaj. La mekanismo por tio estas la tielnomita "diplomatia valizo" (aŭ, en kelkaj landoj, la "diplomatia sako"). Kvankam radiaj kaj ciferecaj komunikadoj iĝis pli normigaj kaj kutimaj por ambasadoj, diplomataj sakoj estas ankoraŭ tre komunaj kaj kelkaj landoj, kiaj Usono, deklaras tutajn ŝipkontentorojn kiel diplomatiajn sakojn por porti specialan materialon (ofte eĉ konstrumaterialon) en alia lando.
En tempo de malamikeco, diplomatoj estas ofte retirigitaj pro tialoj de persona sekureco, same kiel en kelkaj okazoj kiam la gastiganta lando kondutas amike sed estas konstatita minaco fere de internaj opoziciantoj. Ambasadoroj kaj aliaj diplomatoj estas foje realvokitaj provizore el siaj hejmlandoj kiel sistemo esprimi malplaĉon rilate al la gastiganta lando. En ambaŭ situacioj, malaltrangaj dungitoj restas ankoraŭ pro la fakta funkciado de diplomatio.
Heinrich Leberecht Fleischer
Heinrich Leberecht FLEISCHER (naskiĝinta la en Bad Schandau, mortinta la  en Lepsiko) estis germana orientalisto. Estante filo de impostokontrolisto li nuptis en 1836 Ernestine Mathilde Jässing kun kiu li havis du filojn kaj ses filinojn.
Vivo
Post kiam jam dum gimnaziaj tagoj vekiĝis lia intereso pri la araba lingvo Fleischer studis inter 1819 kaj 1824 ĉe la Universitato de Lepsiko krom teologio kaj klasika filologio ankaŭ orientalajn lingvojn. Post doktoriĝo en la 1824-a jaro li daŭrigis studi la lingvojn araban, persan kaj turkan en Parizo inter 1825 kaj 1828. Tie li lernis ĉe Antoine-Isaac Silvestre de Sacy tekstinterpretadon bazitan sur strikta raciismo. En 1835 (post kvar jaroj da gimnazia instruado je Kreuzschule) venis vokiĝo je la lepsika katedro pri orientalaj lingvoj kiu translokigitis en 1840 disde la teologia fakultato al la filozofia (ankaŭ laŭ instigado de Fleischer mem). Sukcesis tie ĝis 1888 ege fruktodona docentado.
Graveco
Restante disĉiplo de pozitivismo laŭ modelo de Sacy li emfazis la forman flankon de orientalismaj studoj. Li ade lernigis al multaj germanaj kaj eksterlandaj studentoj akuratajn konojn de la lingvoj araba, persa kaj turka laŭ gramatiko, vortaro kaj praktika uzo. Ankaŭ liaj publikigoj montras grandan talenton pri kritika analizado, ekz. la verko Beiträge zur arabischen Sprachkunde (t.e. prilaborado de la sacy-a verko Grammaire arabe), Studien über Dozy's Supplément aux dictionnaires arabes kaj la multo de plibonigoj de arabaj tekstoj. Siajn esplorrezultojn li parte mem eldonis parte grandanime metis je dispono de eldonintoj de similaj verkoj.
Krome Fleischer estis gravega teologo kiel videblas ĉe lia tre ŝatata eldono de la Korano-komento de al-Baidāwī (1846-49). Por la estiĝanta fako de islamaj sciencoj sur bazo de historiismo disponigis Fleischer kaj lia lepsika skolo altvaloran filologian fundamenton. Fleischer estis kunfondinto de Deutsche Morgenländische Gesellschaft (1845) kaj kuneldonanto de ties organo. Sekve li eĉ trans la mondo de siaj samfakanoj povis influadi diskutojn kaj esplorojn. Fleischer estis grava leksikografo kaj priesploradis la verkon Mil kaj unu noktoj. Li ricevis multajn honorajn doktorecojn kaj estis membro de multaj akademioj.
Fonto
Fück, Johann W.: "Fleischer, Heinrich Leberecht". Ĉe: Neue Deutsche Biographie 5 (1961), p. 231-232 (tie ĉi interrete)
Algarra
Algarra estas municipo de Hispanio, en la Provinco Kvenko, regiono de Kastilio-Manĉo. La klimato estas de alta montaro, tio estas, malvarma dum la tuta jaro, kun abunda neĝofalo el mezo de aŭtuno al komenco de la printempo. Estas preĝejo kaj ruinoj de kastelo.
Loĝantoj
La censita loĝantaro en 2016 estis de 29 loĝantoj kaj la denseco estas de 0,69 loĝ/km².
Situo
Algarra estas situanta en la orienta parto de Kastilio-Manĉo en la komarko aŭ distrikto Serranía Media-Campichuelo kaj Serranía Baja en la orienta parto de la Provinco Kvenko. La areo de ties teritorio estas de 41,91 km². La geografiaj koordinatoj estas 40°00′08″N 1°26′08″Ok. Algarra troviĝas je malpli ol 2 km el Casas de Garcimolina kaj je ĉirkaŭ 6 km el la submunicipoj Santo Domingo de Moya kaj El Cubillo. Ĝi estas je ĉirkaŭ 98 km el la provinca ĉefurbo, Cuenca. Altitudo estas 1,289 m super marnivelo.
Historio
Post la Hispana Enlanda Milito la loĝantaro falis, tio estis oni perdis loĝantojn pro diversaj tialoj: nome bataloj, prizono, politika persekutado, malsato ktp. Meze de la 20a jarcento la loĝantaro de multaj vilaĝoj de la regiono atingis pinton, kaj ankaŭ ĉe Algarra, sed poste okazis elmigrado, senloĝigo kaj maljuniĝo de la loĝantaro, kaj ankaŭ ĉe Algarra kie oni alvenis al la nunaj nur 29.
Ekde la Hispana transiro al la demokratio la urbestro estis foje de maldekstra partio PSOE sed lastatempe el dekstra PP.
Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado tradicie. Servoj kaj loĝejoj.
Iveta Mukuĉjan
Iveta Mukuĉjan (en armena lingvo: Իվետա Մուկուչյան; naskiĝis en Erevano, Armenio, la 14-an de oktobro 1986) estas kantistino kaj modelo. Ŝi ekfamiĝis en la jaro 2010 post la apero kiel konkursanto de la programo "Haj Superstar" en Armenio kaj ankaŭ en 2012 kiam ŝi konkursis en la programo The Voice "La Voĉo de Germanio". Ŝi reprezentos Armenion en la Eŭrovido-Kantokonkurso 2016.
Iveta pasigis siajn unuajn jarojn en Erevano sed poste la familio translokiĝis al Germanio en 1992. Tie de 1998 al 2006, ĉeestis lecionojn en la katolika lernejo"Sankt-Ansgar-Schule" de Hamburgo kaj en 2009 laŭ konsilo de la gepatroj revenis al Armenio por eklerni kantadon kaj ĵazon en la prestiĝa Ŝtata Erevana Konservatorio Komitas. Dum tiu epoko ankaŭ ŝi lernis dizajnadon en akademio sed tion forlasis por okupiĝi nur pri muziko.
Kiel modelo ŝi laboris por pluraj mod-firmaoj, per kiuj ŝi ĉeestis multnombrajn ekspoziciojn printempaj kaj aŭtunaj kaj aperis en frontpaĝoj de pluraj revuoj pri modo kaj germanaj kaj armenaj.
Kelkaj el ŝiaj sukcesaj kantaĵoj estas "Ari Jar", "Summer Rain" kaj "Simple Like a Flower" lasta kanto lanĉita en oktobro 2015. Ĉiuj kantoj ŝiaj estos inkluditaj en la muzikalbumo "Welcome To Paradise" (Bonvenon al Paradizo).
La 13-an de oktobro 2015, la publika televido Armenia 1 TV (Հայաստան 1, AMPTV) anoncis la internan elekton de Iveta kiel reprezentanto de Armenio en Eŭrovido por la jaro 2016, kiu okazos en Stokholmo, Svedio.
Mirinda Amo
Mirinda Amo estas romano, originale Esperantlingve verkita de Heinrich August Luyken. La 295-paĝa libro estas eldonita en la jaro 1913 ĉe Brita Esperanto-Asocio en Londono.
Ĝi estis "Kronita verko de la Akademio".
Satu Nou (Bistrița-Năsăud)
Satu Nou [satu noŭ] hungare: Felsőszászújfalu, germane: Oberneudorf) estas komunumo en Rumanio oriente de Bistrița. En 1910 ĝi havis 864 loĝantojn (germanoj, rumanoj); en 1992 698 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas en 1332 kiel ekleziejo. Ĝi estis libera saksa vilaĝo. En la 1600-aj jaroj ĝia loĝantaro tre plimalmultiĝis kaj koloniiĝis rumanoj. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario (Beszterce-Naszód vármegye). Ĝi estas sidejo de la komunumo Cetate, al kiu krome apartenas Orheiu Bistriței kaj Petriș. Ĝis 2002 krome apartenis al ĝi Budacu de Sus, Dumitrița kaj Ragla.
Gérard de Sède
Gérard DE SÈDE (naskiĝis la, mortis la ) estis franca ĵurnalisto kaj aŭtoro pri historiaj temoj.
Biografio
Li naskiĝis kiel Géraud Marie de Sède de Liéoux en la ''Rue d'Armaillé Nr. 10 en la XVII° Arrondissement'' de Parizo kiel ano de malnova nobela familio kun radikoj en suda Francio kaj mortis la 29-an de majo 2004.
La familio kutimis pasigi la feriojn en la familia kastelo en la Pireneoj najbara al la loko de Rennes-le-Château, sur kiu poste baziĝis lia famo. Lia filo Arnaud de Sède rakontis, ke li multe pli ŝatis la naturon ol la salonon. Li malŝatis sian konservativan familion kaj speciale sian naskiĝnomon Géraud, kiun li poste anstataŭigis per sia militnomo aŭ kromnomo, uzita en la Résistance.
Vivante kaj studante en Parizo li apartenis al la grupo de la Superrealismo. Dum la germana okupo de Francio li aliĝis al la Résistance kaj poste ricevis du ordenojn pro sia kontribuo en la liberigo de Parizo.
Post la Dua Mondmilito de Sède laboris kiel ĵurnalisto por franca revuo en Jugoslavio. En la jaro 1950 – post konflikto kun la eldonistoj – li transprenis farmbienon en Norda Francio. Tie li hazarde renkontiĝis al Roger Lhomoy, kiu demandis pri laboro. Lhomoy estis gardisto kaj ĝardenisto de la kastelo de Gisors, kie laŭ lia opinio troviĝas sekreta trezoro. Li kaŝe kaj nokte fosis putojn kaj tunelojn. Sub la kastelo li trovis salonegon kun kestoj, kiuj estis por li la trezoro de la Templanoj. Neniu kredis al li, la komunumo malpermesis pliajn elfosojn kaj maldungis Lhomoy, kiu travivis kiel taglaboristo en la agrikulturo.
Gérard de Sède utiligis la rakontojn unue por artikolo en revuo, poste por la libro Les Templiers sont parmi nous aŭ L'Énigme de Gisors, kiu unue aperis 1962 ĉe la eldonejo René Julliard kaj estis poste prenata por la serio J'ai lu, kiel numero A185 en la kolekto L'Aventure mystérieuse.
Karnavalo en Recife
La karnavalo en Recife estas krom la karnavaloj en Salvador de Bahio kaj en Rio-de-Ĵanejro la plej granda karnavala okazaĵo de Brazilo. Ĝi ofertas krom karnavalaj paradoj kaj strata karnavalo aron da variaj muzikaj prezentadoj, kiuj okazas en Recife, ĉefurbo de la brazila federaciero Pernambuko. Recife havas per Galo da Madrugada („koko de la matenkrepusko“) la tutmonde plej grandan karnavalan blokon. Galo da Madrugada sin prezentas karnavalan sabaton, ankaŭ nomata Sábado de Zé Pereira („Samstag von Zé Pereira“). Recife okazigas krom karnavalo ankaŭ karnavalecajn festojn dum aliaj sezonoj (Carnaval fora da época, „karnavala ekstersezona“), ekzemple la eventegon Recifolia kaj Micaretas.
Gérard de Sède
Biografio
Kelkaj aŭtoroj kredigas, ke Pierre Plantard inspiris de Sède verki ĉi tiun libron kaj postan rekte pri la sekreto de Rennes-le-Château. Fakte Plantard aperas en intervjuo kaj kiel la persono, kiu produktis la desegnojn. Plantard asertis, ke li verkis manuskripton, kiu estis ne akceptata de eldonejo, kaj la konata aŭtoro de Sède reverkis ĝin kaj publikigis sub la titolo L'Or de Rennes, ou La Vie Insolite De Bérenger Saunière curé de Rennes-le-Château denove ĉe la eldonejo René Julliard en la jaro 1968.
Karnavalo en Recife
Historio
Je la fino de la 17-a jarcento ekzistis organizaĵoj, kiuj festis la Feston de la Reĝoj (Festa de Reis). La plimulto el la partoprenantoj estis idoj de afrikdevenaj sklavoj. En la 18-a jarcento aperis la Maracatu Nação („marakatua nacio“) aŭ ankaŭ la Maracatu de Baque Virado („marakatuo kun la inversa surtrafo“), kiu imitis la kronadon de la nigra reĝo aŭ de la reĝo de Kongo kaj estis en ligo kun la afrikobrazila religio kandombleo. Tiu ĉi ceremonio okazis en la preĝejo Nossa Senhora do Rosário resp. Igreja do Rosário dos Pretos. Post la forigo de sklaveco en Brazilo fine de la 19-a jarcento ankaŭ en Recife ekestis la unuaj karnavalaj asocioj, kiuj baziĝas sur la marakatuoj kaj la ceremonioj pri la reĝoj de Nagoo. Unu el la unuaj karnavalaj asocioj estis Clube dos Caiadores, fondita en 1887 de Antônio Valente en la kvartalo São José. Tiu ĉi okazigis la unuajn stratajn paradojn. Liaj anoj portis sitelojn, farbon kaj penikojn kaj pripentris la preĝejojn per simbolaj signoj. En la 20-a jarcento jam okazis la unua konkurso inter la plej grandaj karnavalaj kluboj kiel ekzemple Clube Internacional do Recife kaj Clube Português do Recife, kiuj devenas de la Sociedade Recreativa Tuna Portuguesa kaj Recreativa Juventude. Nuntempe la paradoj koncentriĝas sur la stratojn Concórdia, Imperatriz kaj Nova, kie marŝas la kostumitoj.
1349 Bechuana
1349 Bechuana estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la sud-afrika astronomo Cyril V. Jackson, elde la Observatorio de la Unio en Johanesburgo.
Stacio Aburahi
Stacio Aburahi (japane: 油日駅 [Aburahi-eki], angle: Aburahi Station) estas fervoja stacio en Koka, Gubernio Ŝiga, Japanio. La stacio servas 1 linion de JR Okcidenta: Linio Kusatsu.
1349 Bechuana
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de la tiama sud-afrika provinco "Bechuana", kiu iĝis la brita protektorato Beĉuanalando, antaŭ iĝi la nuna Bocvano.
Universitato de Scienco kaj Teknologio de Benino
La Universitato de Scienco kaj Teknologio de Benino (Université des sciences et technologies du Bénin, USTB) estas privata universitato situanta en Kotonuo en Benino.
Gérard de Sède
Biografio
Arnaud de Sède substrekas, ke lia patrino tute malŝatis Pierre Plantard kiel personon kaj malestimis lian literaturan talenton. Li kaj de Sède estas kontrastaj: unuflanke la honesta personeco el malnova nobela gento, kiu poste inklinis al maldekstra politiko kaj batalis kontraŭ la germanaj faŝistoj. Aliflanke la etkrimulo el simplaj cirkonstancoj, kiu kunlaboris kun ĉi tiu faŝistoj, kiu dum sia tuta vivo deziris esti "pli supera" kaj finfine sin mem prezentis, kiel estro de la (de li inventita) Prieuré de Sion kaj ido de Jesuo Kristo.
Karnavalo en Recife
Aŭtoparadoj
Apartaĵo de la karnavalo en Recife estas la aŭtoparadoj. Origine en la korso kunveturis ĉevalkaleŝoj, poste malfermaj motorveturiloj, precipe terenaŭtoj. Homoj kun kantado kaj fanfaroj akompanis la ornamitajn veturilojn. Je la komenco oni disŝprucigis parfumitan akvon en la homamason, nuntempe estas kranakvo kaj talko. La aŭtoparado okazas en la noktoj antaŭ la vera karnavalo kaj dumtage ankaŭ je la karnavalaj tagoj.
Gérard de Sède
La ekesto kaj la evoluo de la mito
Plej verŝajne la dosieroj ekestis en kunlaboro de Philippe de Chérisey kaj Pierre Plantard, kiuj havis tre familian rilaton. La preparo de la dosieroj postulis profundajn konojn pri genealogio, historio kaj la maniero, kiel estis produktata literaturo, kaj la belga nobelo de Chérisey certe havis tion. Vivante en Parizo li laboris en la filma, radia kaj televida branĉoj. Li respondecis pri radioprogramo, kiu amuzis la publikon per inteligentaj trompoj de famuloj. Eble li planis trompon de sia amiko de Sède, pri kies inklino al same misteraj kaj historiaj temoj li sciis.
Karnavalo en Recife
Strataj paradoj
La stratajn paradojn en Recife partoprenas la sambolernejoj, la marakatuoj, la kaboklinjoj kaj Ursoj, kiujn prijuĝas je la fino juĝantaro.
Gérard de Sède
La ekesto kaj la evoluo de la mito
La tutmonda kariero de la dosieroj ne estas la kulpo de Gérard de Sède, sed de Henry Lincoln. Li laboris fine de la 1968-aj jaroj por BBC kaj produktis filmon pri la afero. Poste en la libro Holy Blood, Holy Grail li detale priskribis la aperon de la dokumentoj kaj aldonis multajn informojn.
Karnavalo en Recife
Sambolernejoj
En la 1930-aj jaroj ekestis la unuaj batukado -grupoj en Recife kiel antaŭuloj de la sambolernejoj. En 1945 maristoj el Rio-de-Ĵanejro realigis en la stratoj de Recife paradon, kiu akcelis la formiĝon de organizitaj sambolernejoj. En la 1950-aj jaroj la sambolernejoj estis organizitaj en la Federação Carnavalesca de Pernambuco kaj pli malfrue en UNESPE. La plej gravaj lernejoj tiutempe estis Gigante do Samba, Limonil, Império do Asfalto, Dois de Julho, Estudantes de São José, Labariri, Galeria do Ritmo, Samarina kaj Quatro de Outubro. En la komencaj jaroj ankoraŭ malmuta konkurenco ekzistis inter la unuopaj lernejoj, kio ŝanĝiĝis dumpase de la tempo. Ekde la 1970-aj jaroj oni disdonis premiojn al elstaraj sambolernejoj.
Gérard de Sède
La ekesto kaj la evoluo de la mito
Finfine la trezoro de Rennes-le-Château, kiu komence estis reala merovida oro, transformiĝis al malpli konkreta afero (sekreta vivo de Jesuo Kristo post lia oficiala morto, sangolinio, sankta gralo kaj la eluzo de ĉi tiuj informoj de pastro Bérenger Saunière kontraŭ la katolika eklezio).
Karnavalo en Recife
Nuntempa karnavalo
La parado ĉesis en la 1980-aj jaroj, kaj la karnavalaj ceremonioj pli malpli dissemiĝis en la diversajn kvartalojn. La malnovaj karnavalaj asocioj malkreskis rilate sian anaron, ekestis novaj asocioj kiel Galo da Madrugada kaj Bloco da Parceria. Post resanigo de la malnovurba kvartalo de Recife (Recife Antiguo) ankaŭ la stratokarnavalo tie estis revivigata per multaj muzikaj eventoj. La karnavalo en Recife, kiun la urbo Recife organizas, nun nomiĝas Carnaval Multicultural. La karnavalo en Recife validas kiel plej libera karnavalo de la mondo, ĉar oni ne devas pagi por la partopreno. La sambolernejoj plejparte ekiras en la kvartalo São José. En la jaro 2009 estis Gigante, Galeria do Ritmo, Deixa-Falar, Imperadores do Samba kaj Unidos de São Carlos.
Gérard de Sède
La ekesto kaj la evoluo de la mito
Gérard de Sède ne sukcesis per pliaj libroj korekti ĉi tiun impreson.
Plej verŝajna sinsekvo
En la jaro 1961 aŭdis Philippe de Chérisey pri incendio, kiu detruis la urbodomon de Rennes-le-Château kun ĉiuj dokumentoj. Li tiam kunlaboris en radia programo, kiu celis al trompo de konataj personoj. Estis la elsendo Canular téléphonique kiu estis kreita de Francis Blanche, kiu siaflanke konis de Sède ekde jardekoj.
Philippe de Chérisey eble ekscis pri la mistera rakonto el elsendo en franca televido el la jaro 1961, en kiu Noël Corbu, estro de la restoracio La Tour  kaj inventinto da la afero rolis kiel Bérenger Saunière. Li konatiĝis al Pierre Plantard, kiu poste laboris por de Sède en la preparo de la libro pri Gisors (aperis 1962).
Certe la nobelo de Chérisey, kiu forlasis sian familion por labori en mondo de la teatro, amuziĝis pri homo, kia Plantard, kiu venis el malsupra socia tavolo (patro estis servisto) kaj kiu ne havas laŭordan profesion, sed ŝajnigis esti ido de la veraj reĝoj de Francio. Ili komencis prepari fikciajn dokumentojn, kiuj estis transdonataj al la Nacia Biblioteko de Francio inter 1964 kaj 1967. Tio ligis la profundan scion de de Chérisey pri la enhava flanko kun la teknikaj spertoj de Plantard, kiu laboris kiel desegnisto.
La tri unuaj verkoj de Gérard de Sède pli la temo aperis ekde 1967. Supozeble Philippe de Chérisey, kiu sin rigardis kiel superrealiston kiel Gérard de Sède, aludis la temon dum hazardaj renkontiĝoj kaj direktis la intereson.
Tibor Osváth
Tibor Osváth
Litenĉica montetaro
Litenĉica montetaro (ĉeĥe: Litenčická pahorkatina) estas membriĝinta montetaro kun areo 590 km², la plej alta monto estas Hradisko atinganta altecon 518 m s. m., meza alteco estas 293,7 m s. m., meza dekliviĝo 3°44´. La montetaro ricevis sian nomo laŭ kampurbo Litenčice.
Ĝi troviĝas en meza Moravio en distrikto Kroměříž en Regiono Zlín kaj en distrikto Vyškov en Sudmoravia regiono. Ĝi najbaras kun Vyškovská brána, Supramoravia valego, Ždánický les kaj Chřiby.
Geomorfologio
Geomorfologia tutaĵo Litenĉica montetaro estas konsisto de geomorfologia regiono Mezmoraviaj Karpatoj, kiu estas parto de geomorfologia subprovinco Eksteraj Okcidentaj Karpatoj.
Dompasero
Aspekto
La birdo aspektas grandega en komparado kun aliaj kantbirdoj de simila grandeco. Ĝi havas grandan kapon kaj bekon. La specio estas evidenta kazo de seksa duformismo, do koloro de ino kaj masklo malsamas.
Litenĉica montetaro
Geomorfologio
Ĝi mem dividiĝas en tri geomorfologiajn subtutaĵojn:
Dompasero
Aspekto
La dompasero estas diketa birdo, tipe ĉirkaŭ 16 centimetrojn longa, kun mezuroj de 14 ĝis 18 cm. Ĝi havas grandan rondoforman kapon, mallongan voston kaj fortikan bekon. Laŭ peso la dompasero ĝenerale gamas de 24 ĝis kaj mezaveraĝas ĉirkaŭ 30 g. La enverguro mezaveraĝas ĉirkaŭ 21 cm. La pezo varias laŭ sekso, inoj estas iom malpli grandaj ol maskloj. Pli junaj birdoj estas pli malgrandaj, maskloj estas pli grandaj dum vintro, kaj la inoj estas pli grandaj dum la reprodukta sezono. Inter kaj ene de subspecioj, estas plia variado baze sur latitudo, altitudo, klimato kaj aliaj mediaj faktoroj, laŭ biologiaj reguloj, ekzemple laŭ la regulo de Bergmann.
Litenĉica montetaro
Hidrologio
La regiono estas deakvigata de riveroj Litava, kiu enfluiĝas en riveron Svratka, kaj Haná kaj Kotojedka, kiuj enfluiĝas en riveron Moravo.
Dompasero
Aspekto
En reprodukta plumaro, la maskla krono grizas. Supro de korpo estas bruna kun malhelaj al nigraj strioj kaj blanka rimarkinda strio en ŝultro, dum malsupra dorso, pugo kaj subvosto estas grizbruna dum la supra vosto estas pli malhela; la subo estas griza. Grizaj vangoj apartigitaj de malhelgriza krono per malhela strio iranta de beko tra okulo, kiu poste plivastiĝas kiel tre bruna makulo sur nuko kaj supra parto de kolo kaj eĉ iomete al kolflanko, preskaŭ ekĉirkaŭante la grizan vangon; la kolo esta helgriza al blankeca. Beko dum nestumado estas nigra, alie griza. Piedoj brunaj, flavecaj aŭ rozecaj. La ino estas multe malpli senkolora kaj senmarka: ne havas nigron en kapo nek en gorĝo, nek grizan kronon kaj ties supraj partoj estas malhel-, helbrun- kaj grize striecaj. La vango, kapo kaj nuko estas helbrunaj. Tra okulo iras pli hela strieto. Idoj estas kolorigitaj kiel plenkreskuloj, pli brunaj ol inoj, kaj blanko estas anstataŭata de sablokolora; la beko estas rozkolora ĝis flavasablokolora.
La ĝenerala koloro estas kamufleca.
Eberhard Friedrich Walcker
Eberhard Friedrich Walcker (naskiĝis la 3-an de julio 1794 en Cannstatt (hodiaŭ Stutgart), mortis la 2-an de oktobro 1872 en Ludwigsburg) estis germana orgenkonstruisto kaj samkiel sia filo Oskar „Walcker Kortega Orgenkonstruisto sub Vilhelmo la 2-a (Virtembergo) kaj liveranto de la Vatikano“. Same laŭ li estas nomata orgenfabriko tutmonden liveranta en Ludwigsburg.
Dompasero
Aspekto
Estas iome da variado en la dekdu agnoskitaj subspecioj de la dompasero. Tiuj subspecioj estas dividataj en du grupoj, la grupo indicus de orientalisaj birdoj, kaj la grupo domesticus de la palearktisaj birdoj. Birdoj de la grupo domesticus havas grizajn vangojn, dum la birdoj de la grupo indicus havas blankajn vangojn kaj brilan koloron en krono, pli malgrandan bekon kaj pli longan “antaŭtukon”. La subspecio Passer domesticus tingitanus diferencas iom el la nomiga subspecio, escepte en la reprodukta plumaro de la masklo, kie la kapo estas punkteca je nigro kaj la subaj partoj estas pli palaj. P. d. balearoibericus estas iom pli pala ol la nomiga sed pli malhela ol P. d. bibilicus. P. d. bibilicus estas pli pala ol plej parto de subspecioj, sed havas la grizajn vangojn de la grupo domesticus. La simila P. d. persicus estas pli pala kaj malgranda, kaj la P. d. niloticus estas preskaŭ identa sed pli malgranda.
Eberhard Friedrich Walcker
Priskribo
Eberhard Friedrich Walcker validas kiel la plej fama orgenkonstruisto de la 19-a jarcento. Per variaj plibonigoj teknikaj kaj sonaj, precipe pro la perfektigo de la konusvalva kesto. Li edukiĝis en la orgenkonstruejo de sia patro Johann Eberhard Walcker kaj en 1821 li fondis en Ludwigsburg sian propran metiejon (ekde 1854 sub la nomo E. F. Walcker & Cie.).
Dompasero
Aspekto
El la subspecioj de la malpli teritorigranda grupo indicus, P. d. hyrcanus estas pli granda ol P. d. indicus, P. d. bactrianus estas pli granda kaj pala, P. d. parkini estas pli granda kaj malhela kun pli da nigro en brusto ol ĉiu ajn alia subspecio, kaj P. d. hufufae estas pli pala.
Soma Borszéky
Soma Borszéky [ŝoma borsEki], laŭ hungarlingve kutima nomordo Borszéky Soma estis hungara prokuroro, ministeria oficisto. Lia origina familia nomo estis Pintye [pintje] ĝis 1868.
Dompasero
Aspekto
La dompasero povas esti konfuzata kun kelkaj el aliaj semomanĝataj birdoj, sed ĉefe kun ties parencoj en la genro Passer. Multaj el tiuj parencoj estas pli malgrandaj, kun aspekto pli pura, kiel ĉe la Moaba pasero. La senkolora ino ofte ne povas esti distingata el aliaj birdoj, kaj ŝi estas preskaŭ identa al inoj de la hispana pasero kaj de la itala pasero. La Kampopasero estas pli malgranda kaj pli svelta kun bruna krono kaj nigra makulo en ĉiu vango. La maskloj de Hispana pasero kaj de la Itala pasero distingiĝas pro siaj brunaj kronoj. La ĝangala pasero estas pli malgranda, kaj la masklo estas malpli nigra en gorĝo dum la ino kutime havas distingan palan superokulan strion.
Soma Borszéky
Soma Pintye naskiĝis la en Almásmező (vaste konata ankaŭ Pojen, Transilvanio, Aŭstra Imperio, nuntempa Poiana Mărului (Brașov) en Rumanio), li mortis la  en Nagyszeben (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Sibiu en Rumanio).
Dompasero
Voĉo
Logado estas vastkonata “ĉim-ĉim”, kiu estas ankaŭ parto de la kantado. La birdo kantas sidante kun „torfa“ plumaro kaj mallevitaj flugiloj.
Eberhard Friedrich Walcker
Verkoj
Por la firmao E. F. Walcker & Cie. nomindas jenaj konstruaĵoj kaj gravaj novkonstruaĵoj :
Soma Borszéky
Biografio
Soma Borszéky maturiĝis en piarista gimnazio en Kolozsvár en 1847, poste li estis ŝtata oficisto du jarojn en Nagyszeben. Li batalis en fino de la Hungara revolucio de 1848 (1849), poste li estis ĉefamilia edukisto. Li ankaŭ akiris diplomon en la Reĝa Jura Akademio (Nagyszeben) en 1851, poste li estis prokuroro en kelkaj urboj de Transilvanio. Inter 1861–1867 li laboris en la hungara konsulejo en Bukareŝto, poste en ministerio en Budapeŝto ĝis la emeritiĝo en 1889. Li kontribuis en hungaraj kaj germanaj gazetoj.
Dompasero
Voĉo
Ĉiuj voĉoj de tiu birdo estas variaĵoj de sia mallonga kaj senĉesa duobla ĉirpaĵalvoka noto. Transkribata kiel “ĉim”, ĉirAp, cĉilp, tiu noto estas farata kiel kontaktalvokon ĉe birdaroj, aŭ de maskloj kiel proklamado de nestoposedanto aŭ invitado al pariĝo. La dompasero ankaŭ faras tiun alvokon kiel "socian kantadon", dum ripozado inter periodoj de manĝo, aŭ dum ripozado. Dum la reprodukta sezono tiu alvoko iĝas "ekxtaza alvoko", kio similas al kanto, ĉar ĝi estas kriata de la masklo je alta rapido. Junuloj, ĉefe kaptivataj, ankaŭ faras veran kanton, nome trilecon similan al tiu de la Verda fringo. Agresemaj maskloj de Dompasero faras trilecan version de tiu alvoko, transkribata kiel "ĉar-ĉar-r-r-it-it-it-it". Tiu alvoko estas ankaŭ uzata de inoj dum la reprodukta sezono, por establi hegemonion super maskloj por peli ilin manĝigi idojn aŭ kovi ovojn. La dompasero faras nazecan alarmalvokon, la bazan sonon kiu estis transkribata kiel kuii, kaj faras akratonan alvokon "ĉrii" per granda kolero. Alia voĉo de la dompasero estis priskribita kiel "trankviliga alvoko", nome mildan kuii faras por eviti agreson, kutime de parigata paro. Tiuj voĉoj ne estas unikaj de la dompasero, sed estas kunhavataj laŭ malgrandaj variadoj de ĉiuj paseroj.
Taksonomio
La dompasero estas parto de la pasera genro passer, kiu enhavas ĉirkaŭ 20 speciojn, depende de la fakulo. Plej parto de specioj en la genro estas inter 11–16 cm longa, sablokoloraj birdoj kun mallongaj kvadrataj vostoj kaj fortika konusformaj bekoj. Analizoj de DNA sugestas, ke speciigo en la genro Passer okazis dum la Pleistoceno kaj antaŭe, dum aliaj evidentaĵoj sugestas ke la speciigo okazis antaŭ 25 000 ĝis 15 000 jaroj. Ene de Passer, la dompasero estas parto de la grupo de "palearktisaj nigratukaj paseroj" kaj proksima parenco de la mediteraneaj "salikopaseroj".
La taksonomio de la dompasero kaj de ties mediteraneaj parencoj estas tre komplika. La komuna tipo de "salikopasero" estas la Hispana pasero, kiu similas al la dompasero laŭ multaj faktoroj. Tiu ofte preferas pli humidajn habitatojn ol la dompasero, kaj estas ofte kolonia kaj nomadeca. En plej parto de la Mediteraneo, estas ĉu la Dompasero ĉu la Hispana pasero, aŭ ambaŭ, kun ioma grado de hibridado. En Nordafriko, la du specioj hibridiĝas etende, formantre tre variajn miksitajn populaciojn kun ampleksa gamo de karakteroj el puraj dompaseroj al puraj Hispana pasero kaj ĉio inter ili.
En multe de Italio estas tipo de pasero ŝajne intermeza inter la dompasero kaj la hispana pasero, nome la itala pasero. Ĝi ŝajnas hibrido inter ambaŭ specioj, kaj estas en aliaj aspektoj intermeza. Ties specifa statuso kaj origino estas temo de multa debato. Ĉe la Alpoj, la itala pasero interreproduktiĝas ĉe zono de 20 km kun la dompasero, sed sude ĝi interreproduktiĝas en la suda duono de Italio kaj en kelkaj mediteraneaj insuloj kun la Hispana pasero. En la mediteraneaj insuloj de Malto, Gozo, Kreto, Rodoso, kaj Karpathos, estas aliaj ŝajne intermezaj birdoj de nekonata statuso.
La kutima esperanta nomo de la birdo kaj ties scienca nomo havas la saman signifon. La latina vorto passer, kiel la esperanta vorto "pasero", estas termino por malgranda aktiva birdo, devena el radiko aluda al rapido. La latina vorto domesticus signifas "de la domo" sed ankaŭ “de la hejmo” kio donus same taŭgan nomon hejmpasero, kiel komuna nomo aludanta al asocio inter paseroj kaj homoj. La dompasero estis science priskribata de Carl Linnaeus en sia verko de 1758 Systema Naturae, kiel Fringilla domestica. Poste la nomo Fringilla iĝis uzata nur por la fringo kaj ties parencoj, kaj la dompasero estis lokata en la genro Passer kreata de la franca zoologo Mathurin Jacques Brisson en 1760. La dompasero estas nomata laŭ nombroj de aliaj nomoj, inklude Angla pasero, ĉefe en Nordameriko; aŭ Barata pasero aŭ Barata dompasero, ĉe la birdoj de la Hindia subkontinento kaj Centra Azio.
Subspecioj
En Nordameriko kaj Havajo, la populacioj de dompaseroj estas pli diferencaj ol tiuj de Eŭropo. Tiu variado sekvas antaŭviditajn modelojn, kun birdoj de plej altaj latitudoj pli grandaj kaj tiuj de aridaj areoj pli palaj. Tamen ne klaras kiom de tio estis kaŭzata de evoluo aŭ kiom de mediaj kondiĉoj. Similaj observoj estis farataj en Novzelando, kaj en Sudafriko. Enmetitaj populacioj de dompaseroj povas esti sufiĉe distingaj por meriti statuson de subspecio, kaj usona ornitologo Harry Church Oberholser eĉ donis la nomon de subspecio plecticus al pli palaj birdoj de okcidenta Nordameriko en sia verko de 1974 Bird Life of Texas.
Distribuado kaj habitato
La dompasero originis en Mezoriento, kaj disvastiĝis kun agrikulturo al plejparto de Eŭrazio, kaj partoj de Nordafriko. Ekde la mezo de la 19-a jarcento, ĝi disvastiĝis tra multe de la mondo, ĉefe pro laŭvolaj enmetoj sed ankaŭ per natura disiĝo kaj permara veturado. La dompaseroj ankaŭ ege etendis sian territorion en norda Eŭrazio el la 1850-aj jaroj, kaj plufaras tion, kiel montrite de la koloniigoj, ambaŭ ĉirkaŭ 1990, de Islando kaj la Riŝiri-Insulo.
Ties enmetita teritorio enhavas plej partojn de Nordameriko, Centrameriko, suda Sudameriko, suda Afriko, parto de Okcidenta Afriko, Aŭstralio, Novzelando, kaj insuloj tra la tuta mondo, kio faras el ĝi la plej amplekse distribuata natura birdo de la planedo. La dompasero iĝis ege sukcesa en plej partoj de la mondo kie ĝi estis enmetita. Tio pro ties frua adaptado al vivo ĉe homoj, kaj ties adaptebleco al ampleksa gamo de kondiĉoj. Aliaj faktoroj povas inkludi ilian fortan imunoreagon. Kiam enmetita, la dompasero disvastiĝas rapide, foje je indico de ĉirkaŭ 140 mejloj jare. En multaj partoj de la mondo iĝis plago kaj minaco por multaj indiĝenaj birdospecioj. Malmultaj enmetoj formortiĝis aŭ estis de limigita sukceso, kiaj tiuj de Gronlando kaj Kabo-Verdo.
La unua de multaj sukcesaj enmetoj al Nordameriko okazis kiam 50 paroj el Anglio estis liberigitaj en Brooklyn, Novjorko, en 1852. Nuntempe ties teritorio ampleksas el Nordokcidentaj Teritorioj en Kanado al Darieno en orienta Panamo, kaj ĝi estas unu el plej abundaj birdoj en Nordameriko. La dompasero estis unuafoje enmetita en Aŭstralio en 1863 ĉe Melburno kaj ĝi estas grava plago por orienta Aŭstralio, sed oni evitis ties setligon en Okcidenta Aŭstralio kie ĉiu dompasero trovata en la subŝtato estas mortigita. dompaseroj estis enmetitaj en Novzelando en 1859, kaj el tie ili atingis multajn el la insuloj de Pacifiko, inklude Havajon. En suda Afriko birdoj kaj de la eŭropa subspecio domesticus kaj de la hindia subspecio indicus estis enmetitaj ĉirkaŭ 1900. Birdoj de prauloj de domesticus estas limigitaj al malmultaj urboj, dum birdoj de prauloj de indicus disvastiĝis rapide, kaj atingis Tanzanion en la 1980-aj jaroj. Spite tiun sukceson, ankaŭ indiĝenaj parencoj kiaj la Nigrakapa pasero loĝas en urboj, konkurence sukcese kun ĝi. En Sudameriko, ĝi estis enmetitaj en Argentino, kaj disvastiĝis tiom norden kiom ĝis la bordoj de la Amazonio.
La dompaseroj estas ege asociaj kun homaj setlejoj kaj kultivejoj. Ĝi ne estas la ununura kunmanĝanto kun homoj kiel kelkaj sugestas, ĉar centraziaj birdoj reproduktiĝas for de homoj en malferma kamparo, lasante urbojn por la Kampopasero, kaj paseroj troviĝas ie ajn for de homoj. La unikaj habitatoj kie ne troviĝas dompaseroj estas densa arbaro kaj malvarma malferma kamparo, kia tundro. Ĝi estas tamen tre bone adaptata al vivo ĉe homoj. Ĝi ofte loĝas kaj eĉ reproduktiĝas endome, ĉefe en fabrikoj, magasenoj kaj bestoĝardenoj. Oni konstatis reproduktadon karbomino 640 m subgrunde, kaj manĝado en la observejo de la Empire State Building nokte. Ili atingas sian plej grandan densecon en urbaj centroj, sed ties reprodukta sukceso estas pli granda en ĉeurboj, kie insektoj estas pli abundaj. En pli granda skalo, ĝi estas pli abunda en tritikokreskantaj areoj kiaj tiuj de Usona Mez-Okcidento. En plej parto de orienta Azio la dompaseroj forestas, anstataŭata de la Kampopasero. Kie tiuj du specioj koincidas, la dompasero kutime estas pli komuna ol la Kampopasero, sed unu specio povas anstataŭi la alian kiel Maud Doria Haviland priskribis kiel "hazarda, aŭ eĉ kaprica". Ĝi toleras varion de klimatoj, sed preferas pli sekajn kondiĉojn, ĉefe en humidaj tropikaj klimatoj. Ĝi havas nombrajn adaptojn al sekaj areoj, inklude altan saltoleron kaj kapablon por survivi sen akvo per ingestado de beroj. En plej parto de sia teritorio la dompaseroj estas ege komunaj, spite kelkajn malpliiĝojn, sed en marĝenaj habitatoj kiaj pluvarbaroj aŭ montaraj teritorioj, ties distribuado povas esti punkteca.
Kutimaro
Sur la tero ĝi saltetas. Ĝi estas gregema. La flugo de la birdo estas ondeca, plejparte moviĝema sed ne persista.
La dompaseroj estas tre sociemaj birdoj. Ili estas gregemaj ĉiusezone dum manĝado, ofte formante arojn kun aliaj tipoj de birdoj. Ili ankaŭ ripozas komunume, ties nestoj estas kutime lokitaj kune en nestaroj, kaj ili engaĝiĝas en multaj sociaj aktivaĵoj, kiaj en polvo aŭ akvo banado, kaj "socia kantado", en kiu birdoj alvokas kune ekzemple el arbustoj. La dompaseroj manĝas ĉefe surgrunde, sed laŭ aroj ankaŭ en arboj kaj arbustoj. Ĉefe ili estas loĝantaj birdoj, rare moviĝantaj pli da kelkaj kilometroj. Estas limigita migrado ĉe malnomadaj populacioj, kie montaraj birdoj moviĝas al pli malaltaj altitudoj kaj kelkaj junuloj disiĝas longdistance, ĉefe ĉe marbordoj. Krome du subspecioj, nome bactrianus kaj parkini, estas hegemonie migrantaj kaj malkiel la birdoj de loĝantaj populacioj kiuj migras, prepariĝas por migrado per plipeziĝo. Nereproduktaj dompaseroj ripozas en grandaj grupoj en arboj, ariĝante iom antaŭe kaj engaĝigante en "socia kantado". Je manĝejo kaj ĉe nestoj, la ino de la dompaseroj hegemonias super la masklo, spite sia malgrando.
Manĝado
Ili manĝas precipe semojn de grajno simile kiel aliaj paseredoj, sed ankaŭ semoj de arboj, arbedoj kaj herbaĉoj. Dum nutrado de idoj ili kaptas insektojn. Ankaŭ en urboj ĝi nutriĝas per homaj manĝindaj defalaĵoj (paneroj, ktp.)
Plenkreskaj dompaseroj manĝas ĉefe semojn de cerealoj kaj herboj, sed ĝi estas oportunema kaj adaptebla, kaj manĝas ĉiujn ajn manĝon disponeblan. Ili povas realigi komplikajn kaj malkutimajn taskojn por akiri manĝaĵojn, kiaj malfermi aŭtomatajn pordojn por eniri en ĉiovendejoj, atendi ĉe terasoj por atenti la forlasitajn erojn de manĝintoj, preni insektojn el aŭtoradiatoroj, kaj eĉ preni nektaron el floroj de koŭhai.
Kelkaj studoj pri la dompaseroj en moderklimataj agrikulturaj areoj troviĝis ke la proporcio de semoj en ties dieto estas ĉirkaŭ 90 %. Ili manĝas preskaŭ ĉiujn ajn semojn, sed kie eblas elekto, ili preferas avenon kaj tritikon. Ĉe urbaj areoj, La dompaseroj ege manĝas manĝerojn havigitajn rekte aŭ nerekte de homoj, kiel panon, kvankam ili preferas maturajn semojn. La dompaseroj manĝas ankaŭ berojn kaj fruktojn, kaj ili povas travivi sen akvo en aridaj areoj per ingestado de humido el beroj.
Alia grava parto de la dieto de la dompaseroj estas animala manĝo, ĉefe insektoj, el kiuj gravas skaraboj, raŭpoj, muŝoj, kaj afidoj. Aliaj animaldevan manĝo estas variaj neinsektaj artropodoj, moluskoj kaj krustuloj kie disponeblas, tervermoj, kaj eĉ vertebruloj kiaj lacertoj, ranoj, kaj musoj. Idoj de dompaseroj manĝas ĉefe insektojn ĝis 15 tagojn post elnestiĝo. Ili manĝas ankaŭ malgrandajn kvantojn de tritiko kaj herbosemoj, araneoj kaj sableroj aŭ tre malgrandajn ŝtonetojn. En plej parto de lokoj, akridoj kaj griloj plej gravas. Ankaŭ cimoj, formikoj, insektoj de la subordo Symphyta, kaj skaraboj gravas, sed dompaseroj profitos la plej abundan manĝon por manĝigi siajn idojn.
La dompaseroj havas kutimon kapti insektojn dumfluge komence de la printempo kaj komence de aŭtuno, kaj kutimon disŝiri florojn, ĉefe la flavajn, en printempo. La dompaseroj bezonas gastrolitojn por digesti sian manĝon de duraj semoj. Tiuj stomakoŝtonoj povas esti ĉu ŝtono, ofte granoj el konstruejoj, aŭ konkoj de ovoj aŭ helikoj. Oblongaj kaj aspraj eroj estas preferataj.
Reproduktado
La dompaseroj povas reproduktiĝi en la reprodukta sezono tuj post eloviĝo. Kelkaj birdoj kiuj reproduktiĝas la unuan fojon en tropikja areoj estas nur kelkajn monatojn aĝaj, kaj ankoraŭ havas junulan plumaron. Birdoj kiuj reproduktiĝas la unuan fojon estas rare sukcesaj ĉe idozorgado, kaj reprodukta sukceso pliiĝas kun aĝo, ĉar pli aĝaj birdoj reproduktiĝas pli frue en la reprodukta sezono, kaj produktad pli da idoj. La tempo de la reprodukta sezono de la dompaseroj estas varia, depende ĉefe de la disponeblo de insektoj.
La dompasero estas monogama, kaj tipe pariĝas porvive. Birdoj el iu paro ofte engaĝiĝas en eksterpara kopulacio, kun ĉirkaŭ 15 % de idoj de dompaseroj ne rilataj al partnero de ties patrino. Bigamio okazas, kaj ĉefe es limigita pro la agresemo inter inoj. Masklo de dompasero ege zorgas sian partneron antaŭ reproduktadi por eviti eksterparan kopulacion. Multaj birdoj trovas nek neston nek partneron, kaj anstataŭe povas servi kiel helpantoj por pariĝitaj paroj, rolo kiu pliigas la ŝancojn esti elektita por anstataŭi la perditan partneron. Perditaj partneroj de ambaŭ seksoj povas esti rapide anstataŭataj dum la reprodukta sezono. La formado de paro kaj la ligo inter la du birdoj rilatas al la pluhavo de nestoloko, kvankam birdoj de paro povas rekoni unu la alian for de la nesto. Antaŭ la reprodukta sezono, neparigitaj maskloj prenas nestolokon kaj alvokas senĉese por allogi inojn. Kiam ino alproksimiĝas al sin montranta masklo, la masklo ceremonie montriĝas per subenigo kaj trembligo de siaj flugiloj, levante sian kapon, kaj levante kaj atendante sian voston kaj montrante sian nigran “antaŭtukon”. La masklo tiam klopodas pariĝi kun la ino, kiu adoptas minacan sintenon kaj atakas kin antaŭ forflugi. La masklo tiam flugosekvas la inon kaj montriĝas antaŭ ŝi, alogante aliajn masklojn, kiuj same montriĝos antaŭ ŝi. Tiuj aliaj maskloj kutime ne pariĝas kun la ino, kvankam tion oni konstatis iam. Kiam la ino pretas kopulacii, ŝi postulas la masklon per milda alvoko dii-dii-dii. Paroj kopulacias ofte kaj la masklo suriros la inon ripete.
La birdo estas gregema kaj ankaŭ nestas grege en kolonioj malpli ol unuope. Iam la nestoj tuŝas sin. Ili konstruas malfermitaj nestoj sur la homaj loĝejoj, sub tegmentoj, en fendoj de muroj, sub pontoj, en nestoskatoloj kaj arbokavoj kaj iam nestas sub grandaj nestoj de cikonio, rabobirdoj aŭ en abandonitaj aŭ rabitaj nestoj de aliaj specioj kiel de hirundoj.
La dompaseroj preferas la ŝirmon de truo, sed ties nestolokoj estas ege variaj. Nestoj estas plej ofte konstruitaj en aleroj aŭ aliaj fendoj de domoj. Oni uzas ankaŭ truojn en klifoj kaj bordoj, aŭ en arbokavaĵoj. Ili foje elfosas siajn proprajn nestojn en sablobordoj aŭ putriĝintaj branĉoj, sed ĝi plej ofte uzas al nestojn de aliaj birdoj: tiuj de hirundoj en bordoj kaj klifoj, kaj abandonitaj kavaĵoj de pego. Ili kutime uzas neuzitajn nestojn, kvankam ili foje elrabas aktive uzitajn nestojn. La dompaseroj nestumas pli komune en arbotruoj en Nordameriko ol en Eŭropo, kaj tiele ili konkurencas kun blubirdoj kaj aliaj nordamerikaj kavonestumantoj, kontribue al malpliigo de ties populacioj. Ĉefe en pli varmaj areoj, la dompaseroj ankaŭ konstruas siajn nestojn en malfermo, sur branĉoj de arboj, ĉefe ĉiamverdaj kaj kratagoj; aŭ en nestoj de pli grandaj birdoj kiaj cikonioj aŭ pigoj. En tiaj nestolokoj, la reprodukta sukceso kutime estas pli malalta, ĉar reproduktado komencas malfrue kaj la nesto povas esti facile detruita aŭ damaĝita de ŝtormoj. Malpli komunaj nestolokoj uzataj de la dompaseroj estas stratolampoj kaj neonlampoj, favore pro la varmo; kaj la uzitaj malfermaj nestoj de aliaj kantobirdoj, kiuj estas kupolitaj. Foje eĉ en tuboj de hejtiloj, ankaŭ por profiti la varmon.
La nesto havas fortan bazon sur kiu estas la malpli forta parto. La nesto en kavoj estas tre malforta. Eno de nesto oni kovras per plumoj kaj pajlo. Maleno de nesto ne estas tre alaranĝita.
La nesto estas kutime kunkupola, kvankam foje ne havas tegmenton kiam temas pri malferma loko. Ĝ havas eksteran tavolon de tigoj kaj radikoj, mezan tavolon de mortinta herbo kaj folioj, kaj kovradon de plumoj, krom papero kaj alia milda materialo. Nesto tipe havas eksterajn mezurojn de 200 × 300 cm, sed ties grando ege varias.
La konstruado de la nesto estas komencata de neparigita masklo, kiu komencas konstruadon dum ceremonia memmontrado al inoj. La ino ĉeestas la konstruadon, sed ĝi estas malpli aktiva ol la masklo. Kelka nestokonstruado okazas tra la jaro, ĉefe post plumoŝanĝado en aŭtuno. En pli malvarmaj areoj la dompaseroj konstruas specife ripoznestojn, aŭ ripozas en stratolampoj, por eviti varmoperdon dum vintro. La dompaseroj ne defendas teritorion, sed ĝi defendas sian neston agreseme kontraŭ entruduloj de la sama sekso.
La nestoj de la dompaseroj suferas ampleksan gamon de kadavromanĝantaj insektoj, inklude nestomuŝojn kiel Neottiophilum praestum, kaj la speciojn de Protocalliphora, kaj ĉirkaŭ 1,400 speciojn de skarabojn.
Ovaroj enhavas kutime 4 aŭ 5 ovojn, kvankamoni konstatis ovodemetadojn de nur 1 ovo kaj de ĝis 10. La ovonombro pli grandas ĉe polusaj latitudoj kaj pli malgrandas ĉe maro kaj insuloj. Centraziaj dompaseroj, kiuj migras kaj havas pro tio nur unu ovodemetadon jare, havas averaĝon de 6.53 ovoj jare. Variado en ovogrando estas kaŭzata de mediaj kaj sezonaj kondiĉoj, inaĝo, reprodukta denseco, sed ĝi estas probable ne hereda. Kelka enspecia nestoparazitado okazas, kaj kazoj de nekutime grandaj nombroj de ovoj en nestopovas esti rezulto de inoj ovodemetintaj en la nestoj de siaj najbaroj. Tiaj fremdaj ovoj estas foje konitaj kaj forogitaj de la inoj. La dompaseroj estas viktimoj de interspecifa nestoparazitado, sed nur rare, ĉar ĝi kutime uzas nestojn en truoj tro malgrandaj por parazitoj enirontaj, kaj ili manĝigas siajn idojn per manĝo netaŭga por junaj parazitoj. La dompasero estis iam konstatita kiel nestoparazito de la Klifhirundo iam.
La ovoj estas blankaj, bluecblankaj aŭ verdecblankaj, punktecaj je bruna aŭ griza. Subelipsaj laŭforme, ili gamas el 20–22 mm longaj kaj 14–16 mm larĝaj, kaj havas averaĝan mason de 2.9 g, kaj averaĝan surfacareon de 9.18 cm2. Ovoj el tropikaj subspecioj estas distinge pli malgrandaj. La ovoj ekdisvolviĝas je la depono de ovoflavo en ovarion kelkajn tagojn antaŭ ovolado. En la tago inter ovolado kaj ovodemetado, formiĝas la ovoblanko, sekve de la ovokonko. La plej malfruaj ovoj de ovodemetado estas pli grandaj, kiel tiuj demetitaj de pli grandaj inoj, kaj ovogrando estas hereda. La ovoj iomete malpliiĝas laŭ grando el la ovodemetado al eloviĝo. The yolk enhavas 25 % de la ovo, la blankaĵo 68 %, kaj la konko 7 %. Ovoj estas ekvecaj, je 79 % likvidaj, kaj krome ĉefe proteino.
Idoj forlasas la neston post 17 tagoj. La idoj post la elnestiĝo restas kun parencoj kaj kreas birdarojn por serĉado de manĝaĵo kaj vagadas tra la teritorio ofte en grandegaj grupoj ĉirkaŭ nestejo.
Ekologio
La plej longa konata aĝo de la birdo estas 20 jaroj sed pli averaĝe 13 jaroj. La plej danĝeraj malamikoj de ĝi, al kiuj la birdo servas por nutrado, estas rabobirdoj – akcipitroj kaj strigoj.
La ĉefaj predantoj de la dompaseroj estas katoj kaj rabobirdoj, sed multaj aliaj predantoj manĝas la dompaserojn, nome korvedoj, plej malgrandaj sciuroj, kaj eĉ homoj, ĉar la dompaseroj estis manĝataj kiel manĝo en multaj partoj de la mondo, kaj ankoraŭ en partoj de la Mediteraneo, eĉ en lokoj kiel ili estas protektataj laŭleĝe, kiel ekzemple en suda Hispanio, kie paseroj estas servitaj en trinkejoj kaj en la manĝolisto ne aperas laŭ ties nomo sed kiel “voladores” (flugantoj) por trompi la leĝon. Plej parto de specioj de rabobirdoj estis konstatitaj kiel predanto de la dompaseroj en lokoj kie estas etenda informo. Akcipitroj kaj kolombfalko partikulare estas la ĉefaj predantoi, kvankam ĉefe hejmkatoj grande agresas la paserajn populaciojn. La dompaseroj estas ankaŭ komuna viktimo de ŝosemortigo; sur eŭropeaj ŝoseoj, ĝi estas la specio plej ofta trovata mortinta.