cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Čachotín
Historio
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1352.
Kariolo
Kariolo estas malpeza, de ĉevaloj tirata ĉaro por la transporto de personoj. La specialaĵo de kariolo rilate al ordinara ĉaro estas ke la personujo de la kariolo estas pendita per ledaj rimenoj. Kariolo povas havi malsuprenigeblan tegmenton el tolo.
Missen-Wilhams
Missen-Wilhams estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Oberallgäu (Supra Algovio) kaj en la distriktaro Ŝvabio de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Ali Abdula Saleh
Ali Abdula Saleh, ankaŭ latinliterigita Ali Abdullah Saleh aŭ Salih (arabeعلي عبد الله صالح ‏, latinliterigo laŭ sistemo DMG ʿAlī ʿAbdullāh Ṣāliḥ, naskiĝis en Bajt al-Ahmar, Norda Jemeno; mortinta la  en Sanao) estis jemena politikisto. De 1990 ĝis 2012 li estis la unua prezidanto de la unuiĝinta ŝtato Respubliko Jemeno, kiu kreiĝis en 1990. Jam antaŭe li de 1978 ĝis la ŝtata unuiĝo estis la prezidanto de Norda Jemeno.
Sekve de la politikaj perturboj en Tunizio kaj Egiptio komence de la jaro 2011, ankaŭ en Jemeno ekestis tumultoj: Ekzemple la 3-an de februaro 2011, pli ol 20 miloj da homoj manifestacias en la nacia ĉefurbo Sanao, postulante tujan eksiĝon de la prezidanto. Samtempe ĉirkaŭ 2 miloj da liaj subtenantoj kolektiĝis ĉe la randoj de la ĉefurbo. La antaŭan tagon, do la 2-an de februaro, li estis anoncinta ke li ne rekandidatos kiel ŝtata prezidanto fine de la nuna oficperiodo en 2013, kaj ke li ankaŭ ne transdonus la potencon al sia filo. En prezidanta baloto de 2012 elektiĝis nova prezidanto Mansur Hadi. Ekde 2013 ribeluloj de la grupiĝo Huthi (ŝijaismaj membroj de zajdisma islamo), subtenantoj de la nuna eksprezidanto Ali Abdula Saleh, subtenantoj de separatisma suda Jemeno, kaj landa branĉo de la terorisma movado Al-Kaida batalas kontraŭ la armeo de la centra registaro pri al potenco en la ŝtato. La Huthi-ribeluloj sukcesis okupi la ĉefurbon Sanao kaj grandajn partojn de la ŝtato, kaj ili jam proksimis al konkero de la provizora ĉefurbo Adeno, kiam la armeo de Sauda Arabio kun partopreno de la armeoj de ok pliaj ŝtatoj la 25-an de marto 2015 komencis armeon intervenon favore al la elektita ŝtata prezidanto Mansur Hadi kaj ties ĉefministro Ĥalid Bahah.
Pacifika kurlo
Aspekto
Ĝi havas longan, subenkurvitan bekon -plie ĉe maskloj; iom hela ĉebaze ĉefe en la suba duono- kaj tufecajn plumojn baze de la kruroj. La plumaro varias el punktita bruno supre al hela ventro kaj rustkolora vosto. La vizaĝo montras bildon konsistanta el malhela strio traokule, sube iom da helo kaj ĉefe supre alia klare hela kaj pli supre alia malhela ĉekrono. Ties longo estas el 40 ĝis 45 cm, pezo ĉirkaŭ 400 g kaj ties enverguro 84 cm.
Reproduktado
Nestojn oni konstruas en plankaj truoj protektitaj de tundra musko. La 4 ovoj de ĉiujara demetado estas brunecaj kun brunaj punktoj. Kovado daŭras 25 tagojn; ambaŭ gepatroj zorgas la neston kaj la elovitajn idojn. La gepatroj forlasas la idojn post kvin semajnoj por migradi suden; tiuj restas manĝante ĝis kiam ili estas pretaj por migradi siavice.
Kutimoj
Ili manĝas grandan variecon el vegetaĵoj, insektoj, maraj bestetoj kaj eĉ ovojn de aliaj birdoj, por kio ili uzas ŝtonojn kiel iloj por malfermi ilin, kiel faras perknopteroj.
Migrado
Migrado inkludas dekomence senhaltan flugon de ĉirkaŭ 4,000 km el Alasko ĝis insulo Lajsano. Ili kapablas fari senhaltajn flugojn de 6,000 km kaj ĝis pli da 9,000 km. Robert E. Gill kaj sia teamo lokigis radioelsendilojn per satelito sur ekzempleroj de Pacifika kurlo kaj sekvis ties vojojn. Ili konstais ke tiu specio povas flugi senhalte el Alaasko al insulo Marŝaloj, tio estas 9,650 km, longa vojaĝo sed ne tiom kiom tiu de la Lapona limozo. Krom ili konstais ke du diversaj populacioj de Alasko migras laŭ sama vojo kaj senhalte al du diversaj vintrejoj nome el Duoninsulo de Seward kaj Montetoj de Nulato al Insuloj Marŝaloj kaj Franca Polinezio respektive.
La Pacifika kurlo estas iamaniere unikaj kompare kun aliaj vadbirdoj ĉar ili estas neflugantaj ĉe la plej granda parto de la birdoj dum plumoŝanĝado. Krome la migrado fariĝas laŭ etaj aroj kaj komencas dumnokte.
Asyik FM
Asyik FM estas la indiĝena radio en Malajzio. La nomo de la radio antaŭe estis Radio 7. Ĝi estas elsendita de Radio-Televido-Malajzio (RTM) en Wisma Radio, Ankasapuri, Kuala Lumpur. La programo elsendas en malaja kaj indiĝenaj lingvoj, Jakun, Semai, Temiar kaj Temuan. La programoj, novaĵoj kaj muzikoj de indiĝenoj, estas elsendataj ekde la 08-a horo ĝis la 22-a horo ĉiutage.
Pacifika kurlo
Disvastiĝo
La Pacifika kurlo okupas teritorion el Alasko -kie reproduktiĝas- ĝis tropika Pacifiko -kie vintras-. Ties loĝantaro multnombras inter 7,000 kaj 10,000. Tiu birdo apenaŭ estas vidata proksime de loĝata teritorio; nur maloftege estis vidata ĉe Kanado, Kalifornio kaj Oregono.
Tiu specio estis unuafoje science priskribita dum vizito de James Cook al Tahitio en la 18a jarcento, sed ties someraj nestejoj ne estis trovitaj ĝis 1948. Someraj nestejoj estas en malalta rivero Jukono kaj duoninsulo Seward, kie la birdoj preferas malaltajn ejojn ĉe tundro proksime de la marbordo. Vintrejoj estas ĉe tropika Oceanio kaj inkludas teritoriojn de Mikronezio, Fiĝioj, Tongo, Havajo, Samoo kaj Franca Polinezio. Estas danĝero por la specio pro invado de enmetitaj predantoj en tiuj vintrejoj, kiuj troe predas la plenkreskulojn kiuj neflugantas pro plumoŝanĝado.
23404 Bomans
23404 Bomans estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la 15-an de septembro 1972 de la usona astronomo Tom Gehrels elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kantono San Diego, Kalifornio, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la populara nederlanda verkisto Godfried Bomans (1913–1971), konata pro lia libroj de nuntempaj fe-rakontoj kaj liaj mallongaj humuraj teatraĵoj plenaj je parodiaj kaj akraj spritaĵoj. Lia fantasta porjunula |romano "Eriko en la Lando de la Insektoj" (1940) estis farita filmo en 2004.
15569 Feinberg
15569 Feinberg estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la dum la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Departemento Kundinamarko
Departemento Kundinamarko estas departemento en la centro de Kolombio. La departemento ekestis je la 1-a de januaro 1886. Ĝi ĉirkaŭas la federacian distrikton de Bogoto, la ŝtata ĉefurbo.
Agoĥorio
Agoĥorio estas ka nekonscia disvastigo de plantoj (disvastigmeĥanismoj de planto) fare de la homo. Agoĥorio estas apud la eteloĥorio kaj speiroĥorio subformo de la r hemeroĥorio, la disvastigo de plantoj fare de la homo.
Pere de agoĥorio antaŭ ĉio disvastiĝas akvoplantoj. Precipe la balastakvo de grandaj ŝipoj kulpas pri la disvastigado. Agoĥorie transportataj plantoj havas precipe negativan efikon al la marborda faŭno kaj flaŭro..
Arūnas Matelis
Arūnas Matelis (naskiĝis la 9-an de aprilo 1961 en Kaŭno, Litovio) estas litova filma reĝisoro kaj filmproduktoro. Li internacie konsideratas inter la plej elstaraj litovaj reĝisoroj el la tempo fine de la 20-a jarcento.
Inter la jaroj 1979 kaj 1983 li studis matematikon en la Universitato Vilno. Fine li ĝis la jaro 1989 studis filmfaradon en la Litovia Muzika kaj Teatra Akademio (Lietuvos muzikos ir teatro akademija). En 1992 li fondis la filmproduktan firmaon Nominum, unu el la unuaj sendependaj tiutemaj firmaoj de Litovio. Per sia firmao li ĝis nun produktis pli-malpli 20 kinejajn filmojn.
Ekde la fino de la 1980-aj jaroj li publikigis unuajn mallongajn filmojn en la 35-milimetra filma formato, interalie la dekminutan filmon Dešimt minučių prieš Ikaro skrydį ("Dek minutojn antaŭ la flugo de Ikaro"). Temis pri la unua filmo farita en la arta kvartalo Užupis de Vilno. Sekvis pliaj dokumentaj mallongvaj filmoj sub lia reĝisorado.
Kune kun sia amiko Audrius Stonys, same filmproduktoro, Arūnas Matelis por litovia prezentejo en la Monda Ekspozicio 2000 en Hanovro, Germanio produktis la filmon Skrydis per Lietuvą arba 510 sekundžių tylos ("Flugo super Litovio aŭ 510 sekundoj da silento"), en kiu dum 8 minutoj el aviadila perspektivo prezentiĝas la pejzaĝo kaj kulturo de Litovio.
Internacie aparte atentiĝis lia 52-minuta filmo Prieš parskrendant į Žemę ("Antaŭ la reflugo al la tero"). En tiu filmo li prilaboris la okmonatan hospitalan restadon de sia filino malsana je leŭkemio, kaj bildigas la ĉiutagan vivon de la infanaj pacientoj de pediatria-onkologia hospitala unuo. La filmo en 2005 nomumiĝis en la kategorio "plej bona dokumenta filmo" por la Eŭropa Filmpremio. Samjare li ricevis la nacian kulturon kaj artan premion de Litovio (Nacionalinė kultūros ir meno premija).
En 2006 Arūnas Matelis iĝis plena membro de la Eŭropa Filmakademio kun la rajto voĉdoni.
Rilatoj al Esperanto
En sia junaĝo, Arūnas Matelis estis en la sama infana "internacia klubo" (Interklubas) de Kaŭno kiel la (du jarojn pli juna) esperantistino Remigija Rudaitytė, kiu ankaŭ aktivis en la urba junulara Esperanto-klubo Ondo.
Provo (movado)
Provo aŭ Provokuloj estis nederlanda kontraŭkultura movado el la mezaj 1960-aj jaroj. Ĝia celo estis provoki (de tie la mallongigo provo) aŭtoritatojn (tra malperfortaj metodoj) por ke ili reagu perforte kontraŭ ili. La movado kiu venis antaŭe estis la nozem movado, kaj la movado kiu sekvis ĝin estis la Hipioj. Malsame al tiuj du movadoj, Provo estis fakte fondita, je la 25a de majo de 1965, de la kontraŭ-cigareta-movadano Robert Jasper Grootveld, kaj la anarkiistoj Roel van Duyn kaj Rob Stolk. Ĝi oficiale finiĝis je la 31a de majo de 1967.
Komenco
La Provo movado komencis de la kuniĝo de ideoj de du homoj, Robert Jasper Grootveld kaj Roel van Duyn.
Van Duyn, junulo studema, interesiĝis pri la ideoj anarkismaj kiam li legis antikvan revuon pri la temo, kaj decidis krei li mem revuon pri tio, kaj pri revolucio farita de la labortistoj. Por verki la revuon, li bezonis tajp-maŝinon, kaj por aĉeti maŝinon, li komencis labori en frabrikejo. Tie, li rimarkis ke la fabrik-laborantoj ne vere volis fari la revolucion. Ke ili jam estis "venditaj" al la sistemo. Roel do pensis: la revolucio devis esti farita de la junuloj.
Pensante tio, Van Duyn komencis verki sian revuon Provo. Ĝi tia nomiĝis, pro tio ke la junuloj devis esti provokemaj.
Samtempe kiam Van Duyn komencis verki sian revuon, alia junulo, Grootveld, jam estis okazante "happening"-jn en Nederlando. "Happenings" estis okazaĵoj ribelemaj. En 1964, Grootveld komencis fari tiujn happening-jn kontraŭ la cigareta kulturo kaj la kapitalisma kulturo. Li faris happenings en la placo Spui, ĉirkaŭ la Lieverdje statuo (statuo donita de la cigaret-fabriko al la urbo).
La happenings flanke al la Lieverdje statuo okazis ĉiu Sabat-vespere, kaj komencis atentigi pli kaj pli da junulojn kaj policistojn.
Do, Van Duyn kaj Grootveld kuniĝis por krei la Provan movadon.
Teorioj
Iuj diras ke la nomo "Provo" devenas de Wouter Buikhuisen, kiu, en 1965, verkis pri la "junaj kvereluloj" kiel la ‘provoj’.
Bernhard de Vries diras ke la Provoj estis faritaj de kvar grupoj:
La Provoj rigardis la policistoj kiel "gravegaj ne-kreivaj elementoj por sukcesa happening", kaj "co-happeninguloj".
Libro de Harry Mulisch, nomata "Bericht aan de rattenkoning" (Mesaĝo al la Musa Reĝo, 1966), parolas pri la manifestacioj kiuj okazis post artikolo de la Telegraaf pri morto de iu laboristo dum protesto. "Dum kiam iliaj gepatroj sidiĝis sur siaj fridujoj kaj vest-purig-maŝinoj, spektis siajn televidilojn kun siaj maldekstraj okuloj kaj siajn aŭtojn kun siaj dekstraj okuloj, portante miksilon en unu mano kaj la "Telegraf"n en alia, siaj gefiloj eliris ĉiu Sabat-vespere por viziti la placon Spui."
Revuo
Je la 12a de Julio 1965, la unua revuo Provo estis publikigita. En ĝi estis la Provo manifesto, verkita de Van Duyn, kaj ankaŭ artikolo de 19-jarcenta anarkisma revuo instruante pri kiel fari hejmajn bombojn. La revuo estis tuj prenita de la polico. Sed tio agado de la polico atentigis la ĵurnalojn kaj la junularon pri la ekzisto de la Provo movado, kaj tuj ĉiuj volis scii pri la celoj de ĝi.
Tio estis ja la celo de la Provoj: ke la polico, tra ĝia aŭtoritata agado por detrui la Provojn, atentigu la ĵurnalojn kaj la popolojn pri la ideoj de la Provo.
Agadoj kaj Ideoj
La Provoj monde famiĝis pro la okazaĵo de protesto dum la edziĝo de la nederlanda princino Beatrix kaj Claus von Amsberg. La Reĝa Familio estis ter malŝatata tiam, kaj Claus von Amsberg ne estis akceptita de multaj nederlandanoj pro tio ke li estis membro de la Hitlerjugend dum la Dua mondmilito. La edziĝo estis anoncita en junio, kaj en julio, la Provoj lanĉis kontraŭ-monarkiajn panfletojn de ponto sur la Reĝa boato.
Drancy - Bobigny (Tramtrajno en Francilio)
Drancy - Bobigny estas estonta haltejo de Eksprestramo 11 situanta en Drancy en departemento Seine-Saint-Denis, regiono Francilio.
Sigelo de Malio
La blazono de Malio aŭ formale sigelo de Malio estis oficialigita la 20-an de oktobro 1973, post kiam la ŝtato Malio en 1960 ekestis post la epoko de franca koloniado kadre de Ekvatora Franca Afriko.
Sur ĝi legeblas la moto de la lando – Un peuple, un but, une foi (franca por: „Unu popolo, unu celo, unu kredo“) – kiu aperas en artiklo 25 de la konstitucio. La moto formas duonrondan arkon kaj estas en majusklo, en la suba duono, apud rando de la blazono. La rondon formas la vortoj Republique du Mali en la supra duono.
La sigelo de Malio estas rondforma kun helblua fono. En ties mezo troviĝas la skizo de la Granda Moskeo de Djenné en orkoloro, super kiu – same en orkoloro – ŝvebas vulturo (kelkfoje piskribita kiel kolombo) rigardante maldekstre. Sube de la moskeo aperas simbolo de la suno, same en orkoloro. Ambaŭflanke de tiu troviĝas du blankaj pafarkoj kun sago.
Ĝis 1981 ekzistis blazono kun samaj simboloj, sed en alia aranĝo kaj koloro.
Giza Mészáros
Giza Mészáros [mEsAroŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Mészáros Giza estis hungara aktoro. Ŝia origina nomo estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) Schultz Katalin [ŝulc], ŝia filino estis Paulette Mészáros. Katalin Schultz naskiĝis la en Újpest (nun parto de Budapeŝto), ŝi mortis la  en Parizo (kelkaj biografioj mencias aliajn datenojn!).
Biografio
Giza Mészáros post la necesaj lernejoj studis en privata aktorlernejo de Elek Solymossy. Ŝi debutis en Arad (urbo) en 1896 ĉe András Leszkay. Ŝiaj sekvaj pli gravaj teatraj stacioj estis Hungara Teatro en Kassa, Szeged ĉe Lajos Makó, Teatro Magyar (1907), Népszínház, Gaja Teatro (1910-1916), Teatro Belvárosi (1918-1921), de:Renaissancetheater (Wien), Teatro Renaissance, pli poste nur en Budapeŝto. Inter 1983–1989 ŝi estis membro de Nacia Teatro (Budapeŝto). Ŝi naskis filinon en 1897. Ŝia bofilo (en freneza stato) murdis ŝin.
(131502) 2001 SW273
(131502) 2001 SW273 estas asteroido de la ekstera asteroida zono en orbita resonanco 3:2 kun Jupitero, tie estas ano de la Hilda grupo.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la 19-an de septembro 2001 en la kadro de la astronomia kampanjo Spacewatch elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak proksime de Tucson (Arizono, Usono).
Buseno
Pri la komunumo
Buseno estas komunumo de la komunumaro Calanca kaj la distrikto Moësa en Kantono Grizono, Svislando. Ĝi havis 104 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.
Geografio
Buseno situas en la sudo de la Valo de Calanca ĉe la bordo de la rivero Calancasca. La komunumo konsistas el la vilaĝo Buseno kaj la setlejoj Molina, Giova kaj San Carlo.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Buseno limas en nordo al Arvigo, en nordnordoriento al Braggio, en nordoriento al Santa Maria in Calanca, en oriento al Castaneda, en sudoriento al Grono, en sudo al Roveredo, kaj en okcidento al San Vittore.
Trafiko
Buseno situas kiel la tuta valo de Calanca flanke de la gravaj trafikvojoj. En la valo pasas la vojo, kiu kondukas laŭlonge de la rivero Calancasca de Grono al Rossa. Du kurbaj flanka vojetoj ek de tiu vojo kondukas al la setlejoj de Buseno. Per poŝtaŭtolinio al Grono la komunumo estas konektita al la publika transportreto.
Lingvoj
La ĉefa kaj sola oficiala lingvo en Buseno, parolata de pli ol 90% de la loĝantaro estas la itala.
Historio
Ĝis la administracia reformo de Kantono Grizono de 1851 Buseno estis parto de la komunumo Calanca. Per la administracia reformo ĝi fariĝis memstara politika komunumo de la komunumaro Calanca en la distrikto Moësa. La komunumoparto Giova origine apartenis al San Vittore. Surbaze de referendumo en la jaro 1899 ĝi estis integrita al la komunumo Buseno. La pastra preĝejo Sanktaj Petro kaj Antonio estis konsekrita en la jaro 1483. Ĝi estis grandigita en la jaro 1776 kaj renovigita en 1990. La moderna preĝejo Nostra Signora di Fatima in Giova estis konstruita en la jaro 1984 ĝis 1988.
Ferenc Telbisz
Ferenc Telbisz [telbis], laŭ hungarlingve kutima nomordo Telbisz Ferenc estis hungara fizikisto, informadikisto.
Ferenc Telbisz naskiĝis la  en Szerep. Li mortis la en Budapeŝto.
Biografio
Ferenc Telbisz frekventis piaristan gimnazion en Budapeŝto, poste li akiris pedagogian diplomon en Scienca Universitato Eötvös Loránd en 1955. Post la diplomo li instruis unu jaron, poste li eklaboris en fizika esplora instituto, kie komence li okupiĝis pri kosma radiado. Ekde 1971 li okupiĝis pri komputilaj retoj, en 1985 li havis la taskon enkonduki lokan komputilan reton por la instituto. Inter 1992 kaj 1996 li havis similan taskon, sed en la menciita universitato. Li apartenis al la stabo, kiu enkondukis en Hungario la interreton. En 1996 li pensiuliĝis.
Koš
Koš (hungare Kós [kOŝ], germane Andreasdorf) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.
Situo
Koš situas laŭ maldekstra bordo de Nitra (rivero), inter urboj Prievidza kaj Nováky, inter fervojo kaj aŭtovojo. Prievidza troviĝas nur je 3 km.
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1367 en germana formo "Andreasdorf". En 1681 Emeriko Thököly disrabis la vilaĝon. En 1828 loĝis tie 634 vilaĝanoj en 91 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Kós 1238 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Prievidza, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Koš 881 homoj, (867 slovakoj).
Dimetiltriptamino
N,N-Dimetiltriptamino (DMT aŭ N,N-DMT) estas triptamina molekulo kiu ekzistas en multaj plantoj kaj bestoj. Ĝi povas esti konsumita kiel potenca psikedelaĵo kaj historie estis preparita de diversaj kulturoj por ritaj kaj resanigaj celoj. Rick Strassman donis al ĝi la etikedon "la spirita molekulo". En la plimulto da landoj, DMT estas malpermesita.
Ĝi estas struktura analogaĵo de serotonino kaj melatonino kaj funkcia analogaĵo de aliaj psikedelaj triptaminoj kiaj 4-AcO-DMT, 5-MeO-DMT, 5-HO-DMT, psilocibino (4-PO-DMT), kaj psilocino (4-HO-DMT).
5-MeO-DMT, psikedela drogo strukture simila ol N,N-DMT, estas fojfoje misnomata DMT. Kiel blanka, kristaleca solido, ĝi ankaŭ simile aspektas ol pura DMT. Tamen, 5-MeO-DMT estas pli potenca. Ĝia tipa vaporigita dozo estas 5–20 mg, dum la doza gamo de DMT estas iom ĉirkaŭ 20–70 mg.
3982 Kastelʹ
3982 Kastelʹ estas malgranda, hela asteroido (hipoteze duopa) de la asteroida zono, malkovrita la de la ukraina astronomino Ljudmila Georgijevna Karaĉkina elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de rusa astronomino Galina Riĉardovna Kastel, fakulino pri la movoj de la kometoj kaj asteroidoj.
Ebla satelito
Per observo de ĝia luma kurbo inter la 24-a kaj la far de P. Pravec, P. Kušnirák, L. Kornoš, J. Vilagi, D. Pray, R. Durkee, W. Cooney, J. Gross kaj D. Terrell, estis suspektita ĉeesto de satelito. Tamen, nenia eklipso estis observita.
Tiu hipoteza satelito orbitus, kun orbita periodo tiam taksita je 8.488 h, je ĉirkaŭ 10 km de la centra korpo, ĝia rotacia periodo estus 5.8358 horoj. Ĝiaj aliaj ecoj estas nekonataj.
Olten Hammer (stacidomo)
Olten Hammer estas fervoja stacidomo en Olten, Svislando.
Los Molinos
estas municipo (administra komunumo) de Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko Gvadarama Baseno (hispane Cuenca del Guadarrama) de la Madrida Regiono kaj etendiĝas sur 19,56 kvadrataj kilometroj. Fine de en la komunumo vivis.
Kazumasa Kawano
Kazumasa Kawano (河野 和正, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Sanfrecce Hiroshima, Nagoya Grampus Eight, Yokohama Marinos kaj Cerezo Osaka.
Listo de asteroidoj (11001–12000)
Jen la listo de la asteroidoj kun numeroj 11 001 al 12 000.
Krom numeron, multe da asteroidoj (ne ĉiuj) ricevas nomon. Iuj povas ricevi nomon longtempe post esti numerotita.
Kalvinana preĝejo (Fonyód)
La Kalvinana preĝejo estas religia historia monumento en Fonyód (Hungario).
Konstruaĵo
La preĝejo situas sola sur deklivo de monteto. La fasado estas simetria, meze la kvadrata turo iomete reliefas, la turpinto estas bulba. La enirejo funkcias tra la turo, ŝtuparo kuras al la enirejo. Interne la muroj estas kovritaj per lignolamenoj.
Barko
Barko estas surakva veturilo pli malgranda ol ŝipo kaj pli granda ol boato.
Barko estas senferdeka ŝipeto. En la origina lingvouzo ĝi ne havis maston, kaj sekve ankaŭ ne velojn, do principe moviĝis per remado. Aparte en antikva Egiptio la barkoj en tiu origina difino tre gravis en la navigado de la rivero Nilo kaj ankaŭ havis gravan kultan kaj kulturan signifon. Post enkonduko de la Reo-kulto en la 5-a dinastio de antikva Egiptio la suna dio dumtage sur "sunbarko" traveturis la ĉielon kaj nokte traveturis la submondon. Pli poste tamen oni atribuis la nomon ĝenerale al ĉiu speco de "mezgranda" akva veturilo. Laŭ tiu pli liberiĝinta difino oni eknomis barkon ankaŭ velŝipo kun tri aŭ pli da mastoj.
Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj
La Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj konsistas el la Eŭropa Centra Banko (ECB) en Frankfurto ĉe Majno kaj la naciaj centraj bankoj de ĉiuj membroŝtatoj de la Eŭropa Unio. La enkonduko de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj decidiĝis kadre de la tria ŝtupo de la Eŭropa Ekonomia kaj Valuta Unio per la traktato de Mastriĥto en 1992: Ĝi realiĝis la 1-an de januaro 1999.
La funkcion kaj celaron de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj difinas la Traktato pri la Labormanieroj de la Eŭropa Unio, tiel nomata ekde la traktato de Lisbono de 1999 kaj daŭrigo de la Traktato pri la fondo de la Eŭropa Komunumo de 1957, kaj la statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj.
La Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj ne miksiĝu kun la Eŭro-sistemo. Dum la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj ampleksas ĉiujn ŝtatojn de la Eŭropa Unio, la Eŭro-sistemo krom la Eŭropa Centra Banko (ECB) nur ampleksas la centrajn bankojn de tiuj EU-membroŝatoj, kiuj apartenas al la "Eŭrozono" kaj enkondukis la valuton Eŭro kiel nacia valuto.
Rosate
Rosate estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la metropola urbo Milano de la regiono Lombardio. Fine de en la komunumo vivis.
8-a de marto
La 8-a de marto estas la 67-a tago de la jaro (la 68-a en superjaroj) laŭ la gregoria kalendaro. 298 tagoj restas.
Tagoj de semajno
La 8-a de marto estas (laŭ gregoria kalendaro):
Sigeberht la bona
Sigeberht estis murdata de du fratoj kiuj estis liaj parencoj. Cedd ekskomunikis unu el la fratoj pro edziĝo kontraŭ la reguloj de la eklezio kaj komandis ke neniu eniru ties domon aŭ manĝu kun li. Tamen Sigeberht akceptis inviton manĝi en lia domo. Survoje li renkontis Cedd kaj petegis pardonon, sed Ced profetis ke, pro lia malobeo, li mortos en la domo de la parenco. Kaj tie li ja murdiĝis.
Lofoforoj
Lofoforoj aŭ Monaloj estas birdoj de la genro Lophophorus de la familio de Fazanedoj. Estas tri specioj kaj kelkaj subspecioj ene de la genro Lophophorus. Lofoforoj estas adapto de la latina scienca nomo, dum Monaloj estas adapto de la nomo en multaj nacilingvoj.
Temas pri specioj kun metalecaj bluaj, verdaj aŭ purpuraj partoj.
Espero (asocio)
Espero estas esperanto-societo, la unua oficiale fondita en Rusio en 1892. Ĝi plu ekzistas en Peterburgo.
Respubliko Prekmurje
Respubliko Prekmurje, hungare Vendvidéki Köztársaság aŭ Muravidéki Köztársaság, kroate Republika Prekmurje, germane Murrepublik estis efemera respubliko dum disfalo de Hungara reĝlando inter 29-a de majo - 6-a de junio de1919.
Historio
Aŭtune de 1918 hungara respubliko deklariĝis, kies kabineto radikale ŝanĝis la politikon kaj planis aŭtonomion ankaŭ al ĉi tiu regiono. La plano jam ne ŝatis al la loĝantaro, ili ŝanceliĝis inter sendependeco kaj aliĝo al ŝtatoĝermo de serboj kaj kroatoj. La 13-an de novembro 1918 batalpaŭzo okazis, tiu ĉi regiono oficiale restis Hungario. Tkálecz tiutempe (ankaŭ dum la marta komunisma ŝanĝo) estis loka funkciulo de la hungara kabineto. Decembre la kroatoj interrompis la paŭzon kaj okupis Intermurejon, sed la hungara armeo tuj reokupis ĝin. La loĝantoj konsistis el slovenoj, hungaroj kaj germanoj, kiun pruvis la hungara popolnombrado en 1910 kaj la slovena en 1921. La 21-an de marto en Budapeŝto Hungara Sovetrespubliko deklariĝis. Tiu tuj faris argumenton por la kroatoj akiri Intermurejon: oni devas protekti la loĝantojn de la komunismo. La loĝantoj preskaŭ unuece rifuzis la novajn ideojn pro la kontraŭreligieco kaj forpreno de gravaj havaĵoj. La komunistoj senarmile akiris la potencon, ili tuj promesis aŭtonomion por Intermurejo. Pro la postmilitaj statoj la loĝantoj okupiĝis pri kontrabandado. En Aŭstrion ili liveris sapojn, kokojn porkojn, bovojn, ovojn, vinojn, reire salon, sukeron, petrolon, ŝuojn, vestojn. Pro la komunisma diktaturo ili jam preferis la kroatojn.
Proklamo
Tkálecz akiris pli gravan postenon, sed li komencis kontrabandadi. Tiu ago disfamiĝis kaj okazis prirespondecigo. Tkálecz sciis, ke la komdamno estus ankaŭ morto, tial dumnokte kun kelke da amikoj li faris protokolon kaj tuj deklaris respublikon en hotelo de Muraszombat. La 30-an de majo, kiel respublika prezidanto - li telegrafis al Budapeŝto. Li pretendis retiriĝon de la komunisma hungara armeo. Komence en Budapeŝto oni ne kredis la famon, dume en Alsólendva 600 da soldatoj (grandparte hungaroj), ĉe la aŭstra landlimo ankaŭ iom da slovenoj aliĝis al la nova respubliko. La nova kabineto konstatis, ke ili havas resume 1194 soldatojn kaj 36 oficirojn, dume la "prezidanto" forsendis sian edzinon al Aŭstrio kune kun la moveblaĵoj.
La fiasko
La nova respubliko ne povis kolekti la kontraŭkomunismajn fortojn. Post 6 tagoj la hungara Ruĝa Armeo atakis, nur sporadaj pafadoj okazis. Laŭ la kutimoj estis venĝoj. Tkalecz sekvis sian edzinon. Ankaŭ regado de la komunistoj estis efemera, la centra diktaturo ĉesis la 1-an de aŭgusto. Post 2 semajnoj la kroatoj kaj serboj okupis la iaman respublikon. Iom poste ankaŭ la hungara armeo sporade atakis, sed sensukcese. El la apudmaraj regionoj diversaj slavoj alvenis, kiuj ne parolis la vendan ligvon. Sekve proporcio de la hungaroj malaltiĝis.
Nazca
La nomo Nazca [nazka] rilatas al:
6965 Niyodogawa
6965 Niyodogawa estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Tsutomu Seki elde Geisei en la gubernio Koĉi (Japanio).
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la Rivero Nijodo (japane : 仁淀川, Niyodo-gawa), longa de 124 km, kiu havas fonton en la centro de Ŝikoku.
Kantaro (greka ceramiko)
Kantaro (en antikva greka, κάνθαρος, en latina, cantharus, ‘skarabo’) estas ujo uzita por trinki en Antikva Grekio kaj ĉe Etruskoj. Morfologie temas pri pokalo kun du grandaj kaj altaj vertikalaj ansoj flanke, kiuj elstare super la bordo de la ujo poste falas al longa kaj vertikala bazo. Ĝi estis tre disvastigita en la greka ceramiko kaj en ĉiuj el ties ĉefaj periodoj.
Laŭ Francisko Azorín Kantaro estas ''Tipa greka trinkvazo, duansa, argila aŭ metala, belforma, ofte ornamita. Ĝi estas atributo de Bakĥo. Li indikas etimologion el greka kantharos kaj de tie la latina cantharus''.
En NPIV Kantaro estas ankaŭ genro (Cantharis) de insektoj el la ordo de koleopteroj, kun ledosimilaj elitroj, vivantaj parte el aliaj insektoj, parte el vegetaĵoj.
Edra konfiguro
En geometrio, edra konfiguro estas skribmaniero de priskribo de edro-transitivaj pluredroj kaj ebenaj kahelaroj. Ĝi estas vico de nombroj. Ĉiu nombro estas la kvanto de edroj kiu ekzisti je ĉiu vertico ĉirkaŭ edro. La nombroj estas skribitaj en la sama ordo kiel la verticoj estas ĉirkaŭ la edro.
Ne estas la sola akceptita normo de skribado, sed unu el la plej komunaj estas tiu kun prefikso V kaj poste la nombroj apartigitaj per punkto ( . ) aŭ komo ( , ).
La alia formo de ĉi tiu skribmaniero estas kun krampoj ĉirkaŭ la simbolo, ekzemple [3.4.3.4].
Edro-transitivaj pluredroj estas ĝenerale la dualaj pluredroj de la vertico-transitivaj pluredroj, kiu estas priskribita per simila vertica konfiguro. Edro-transitivaj pluredro kun edra konfiguro Va1.a2.....an estas duala al vertico-transitiva pluredro kun vertico konfigura a1.a2.....an.
Oberammergau
Oberammergau estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Garmisch-Partenkirchen de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. La komunumo precipe konatas pro festivala teatraĵo pri la pasiono de Jesuo.
Superba fruktokolombo
Teritorio
Inidiĝena de Aŭstralazio, la Superba fruktokolombo loĝas en pluvarbaroj de Nov-Gvineo, Aŭstralio, Salomonoj, Filipinoj kaj Sulaveso de Indonezio. En Aŭstralio, ĝi troviĝas el suda Viktorio norden, kie ĝi iĝas pli komuna en Kabo Jorko en Kvinslando. En kelkaj areoj de sia teritorio, kiel ĉe la pluvarbaroj de Nov-Gvineo, ĝi estas loĝanta birdo; en pli marĝenaj aŭ laŭsezonaj habitatoj kiel tiuj de Aŭstralio, oni konas arojn moviĝantajn laŭ la manĝodisponeblo (Frith et al. 1976).
Aspekto
Seksoj varias laŭ la Seksa dumorfismo. Maskloj estas superbe koloritaj de tre oranĝa nuko, verdaj oreloj kaj purpura krono. La brusto estas griza, kaj dividita el la ventro de larĝa kaj malhelblua strio. Ĝiaj flugiloj estas olivverdaj kovritaj de malhelaj punktoj, kaj la vosto estas havas blankajn pintojn. Inoj estas ĉefe verdaj, kun blanka ventro, bluaj flugilpintoj, helblua brusto kaj eta malhelblua punkto en la dorso de la kapo. Ambaŭ seksoj havas flavajn okulojn kaj okulringojn. Spite ĝia kolorplena plumaro, la Superba fruktokolombo kapablas lerte kamufli inter la foliaro de la pluvarbaro.
Dieto
La Superba fruktokolombo manĝas ĉefe fruktojn kaj berojn. En la areo de Port Moresby, la kerno de ĝia dieto estas figoj, drupoj kaj palmofruktojn. Ili manĝas ofte ankaŭ fruktojn de cinamarbo, Litsea, Neolitsea kaj Cryptocarya. Malpli grave, sed ili manĝas ankaŭ fruktojn de Ilang-ilang (Cananga odorata), Syzygium kaj Vitex cofassus. Ili manĝas pli etajn fruktojn ol aliaj kolomboj; la plej granda informita estis 2.5 cm³; en sferoforma frukto, kun 1.7 cm diametro.
Kutimaro
La flugiloj de la Superba fruktokolombo fajfas dumfluge kaj ĝia voĉo estas konstanta kuu-kuu-kuu-kuu.
La reprodukta sezono daŭras el septembro ĝis januaro. Ili konstruas etan platformon el bastonetoj kaj branĉetoj 5-30 metrojn supergrunde, kie la ino demetas ununuran etan blankan ovon. Ŝi kovas dumtage kaj la masklo dumnokte.
Konservado
La perdo de habitato estas unua minaco, sed la Superba fruktokolombo estas ankoraŭ sufiĉe disvastigita kaj komuna tra sia granda teritorio. La IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj konsideras ĝin kiel Malpli Zorgo. En Novsudkimrio, tamen, la Superba fruktokolombo estas konsiderata vundebla, povas iĝi endanĝerita.
Eksteraj ligiloj
BirdLife Specidatumbazo Birdoj en kortoj
Fotografio
Fotado estas kreado de fotoj aŭ fotografaĵoj. Homo fotanta profesie estas nomata fotisto aŭ fotografiisto. Por fari foton oni utiligas fotilon.
Fotografio aŭ fotarto (vidu sekcion malsupre por etimologio) estas ne nur la arto, sed ankaŭ scienco kaj praktiko de kreado de daŭraj bildoj registrante lumon aŭ alian elektromagnetan ondon, aŭ kemie per lumsenta materialo kiel ekzemple fotografia filmaĵo, aŭ elektronike per bildsensilo. Tipe, lenso kutimas enfokusigi la lumon reflektita aŭ elsendi objektojn en realan bildon sur la lumsentema surfaco ene de fotilo dum tempigita malkovro (ekspono). La rezulto en elektronika bildosensilo estas farita pere de ŝargkuplita aparato je ĉiu pikselo, kiu estas elektronike prilaborita kaj stokita en cifereca bilddosiero por posta ekranigo aŭ pretigo.
Etimologio
La vorto "fotarto" estis kreita de la greka radika φωτός (fōtos), genitivo de φῶς (fōs), "lumo" kaj γραφή (grafé) "reprezento per linioj" aŭ "desegnaĵo", kune kun la signifo "desegnaĵo per lumo".
Pluraj homoj eble elpensis la saman novan esprimon de tiuj radikoj sendepende. Hercules Florence, franca farbisto kaj inventinto loĝanta en Campinas, Brazilo, uzis la francan formon de la vorto, fotografie, en privataj notoj kiujn brazila fotarta historiisto kredas, ke ili estis skribitaj en 1834. Johann von Maedler, berlina astronomo, estas kreditita en germana historio de la fotografio el 1932 ke li uzis ĝin en artikolo publikigita la 25an de februaro 1839 en la germana gazeto Vossische Zeitung. Ambaŭ de tiuj asertoj estas nun vaste raportitaj sed ŝajne neniu el ili iam estis sendepende konfirmitaj kiel preter akceptebla dubo. Kredito doniĝis tradicie al Sir John Herschel kaj por kreado de la vorto kaj por enkondukado de ĝi en publiko. Liaj uzoj de ĝi en privata korespondado antaŭ la 25a de februaro 1839 kaj ĉe lia prelego ĉe Royal Society pri la subjekto en Londono la 14an de marto 1839 estis longe tre dokumentitaj kaj akceptitaj kiel definitiva fakto.
Historio kaj evoluado
Fotarto estas la rezulto de kombinado de pluraj teknikaj eltrovaĵoj. Longe antaŭ ol la unuaj fotoj estis faritaj, ĉina filozofo Mo Di kaj grekaj matematikistoj Aristotelo kaj Eŭklido priskribis fotilon kun trua objektivo en la 5-a kaj 4-a jarcentoj a.K. En la 6-a jarcento p.K., bizanca matematikisto Antemio de Tralle uzis specon de fotilo obskura en siaj eksperimentoj, Ibn al-Hajtam (Alhazen) (965-1040) studis la fotilon obskuran kaj fotilon kun trua objektivo, Alberto la Granda (1193-1280) malkovris arĝentnitraton, kaj Georg Fabricius (1516-71) malkovris arĝentokloridon. Teknikoj priskribitaj en la Libro de Optiko estas kapablaj je produktado de primitivaj fotoj utiligante mezepokajn materialojn.
Daniele Barbaro priskribis diafragmon en 1566. Wilhelm Homberg priskribis kiel lumo mallumigis kelkajn kemiaĵojn (fotokemia efiko) en 1694. La fikcia libro Giphantie, publikigita en 1760, fare de franca verkisto Tiphaigne de la Roche, priskribis tion kio povas esti interpretita kiel fotarto.
La eltrovo de la fotilo obskura kiu disponigas bildon de scenoj datas reen al antikva Ĉinio. Leonardo da Vinci mencias naturajn fotilojn obskurajn kiuj estas formitaj per malhelaj kavernoj sur la limo de suna valo. Truo en la kavernomuro funkcios kiel fotilo kun trua objektivo kaj projekcios laterale inversigitan, renverse bildon en peco el papero. Tiel la naskiĝo de fotarto temis ĉefe pri evolua rimedo por fiksi kaj reteni la bildon produktitan per la obskura kamero.
La unua sukceso de reproduktado de bildoj sen fotilo okazis kiam Thomas Wedgwood, de fama familio de ceramikistoj, akiris kopiojn de pentraĵoj sur ledo uzante arĝentajn salojn. Ĉar li havis neniun manieron de permanenta fiksado de tiuj reproduktaĵoj (stabiligante la bildon ellavante la ne-senŝirman arĝentajn salojn), ili fariĝis tute nigraj en la lumo kaj tiel devis esti konservitaj en malhela loko por spektado.
Filmo
Filmo aŭ filmbendo estas bendo farita el celuloido aŭ celuloza acetato, unuflanke kovrita de fotoemulsio konsistanta el mikroskopaj, lum-sentemaj (impresiĝemaj) kristaloj. La kvalito de la kristaloj determinas la sentemon, kontraston kaj distingivon de la filmo. Ĝi estas uzata en fotografio kaj kinematografio.
Eastman Kodak Company, plej ofte konata kiel Kodak, estas usona teknologia entrepreno kiu koncentriĝis al bildaj produktoj, kun historia bazo sur fotografio. La entrepreno havas sidejon en Roĉestro, Nov-Jorkio, Usono kaj krome en Nov-Ĵerzejo. Ĝi estis fondita de George Eastman en 1892. Kodak estas plej konata pro siaj fotografiaj filmoproduktoj. Dum la plej granda parto de la 20-a jarcento Kodak havis dominantan pozicion en komercado de fotografia filmo, kaj en 1976, havis 90% el la merkato de fotografia filmovendo en Usono. La ĉie-eco de la firmao estis tia ke ĝia vortumo "Kodak-momento" eniris la komunan leksikonon por priskribi personan okazaĵon kiu postulis esti registrita por posteularo.
Procezo
Rivelado de fotomaterialoj (filmoj kaj fotopaperoj) estas procezo, kies esenca etapo estas kemia reakcio rezulte de kiu transformiĝas eksponitaj partoj de impresiĝema substanco. Tiel latenta bildo ŝanĝiĝas al videbla negativo. Rivelado kutime okazas en solvita rivelilo; sekve plejparto de fotomaterialoj bezonas fiksadon.
Laŭ Francisko Azorín fotografi estas Fari bildojn de objekto aŭ persono per la ĥemia agado de la lumo sur impresebla tavolo sternita en vitra aŭ celuloida plato, helpe de speciala aparato nomata senluma kamero. Kaj li sinonimigas terminojn fotografio, fotografiado kaj fotografarto kaj ĉiuj kun ĝi ligitaj laboroj; same sinonimigas fotografaĵo kaj foto, nome bildo farita per fotografilo; fotografiisto, fotografiejo, fotografimaŝino. Multaj el tiuj terminoj aktuale arkaikiĝis kompare kun plej populara uzado de foto, fotisto, fotilo.
Pri la procezo Azorín listigas sep teknikajn konceptojn rilatajn al tio. nome la jenaj:
Fotado en socia kulturo
Dekomence la plej fruaj fotoj konsistis el eksperimentoj kaj ne ludis precizan rolon en la socia vivo, sed tuj jam fine de la 19-a kaj komenco de la 20-a jarcentoj fotoj estis faritaj kun precizaj celoj. Unu el tiuj estis havi oficialan bildon de familianoj, kaj tiel tutfamilia foto, geedza foto, nupta foto kaj simile estis tre oftaj. En multaj hejmoj la ĉefa salono estis prezidita de geedza foto, foje jam de avoj ktp. Kompreneble kiam komencis tiu kutimo nur riĉaj aŭ burĝaj klasoj povis permesi al si tiun lukson, dum malriĉaj kamparanoj, senlaboruloj, nomadoj ktp. devis atendi pli favoran epokon. Tamen nupta foto pli kaj pli disvastiĝis kaj nun apenaŭ estas imagebla almenaŭ iom solena nupto sen foto aŭ eĉ fotaro. Multaj geedzoj laŭlonge de jardekoj eĉ konstruis tutan albumon nur per la nuptaj fotoj, ĉu de la solena ceremonio mem, ĉu de la sekva festo ktp. Speciala tipo de tiuj personaj fotoj estas tiuj de gravaj personoj, ĉefe reĝoj, prezidentoj ktp. En multaj lokoj estas kutime montri tiujn bildojn sur muroj, banderoloj kiel montro de omaĝo, respekto aŭ obeo al la reprezetitaj gravuloj, foje eĉ de timo, okaze de diktaturoj. Tia kutimo en multaj ŝtatoj estas eĉ devigaj laŭ juro. Specifa kutimo de studenda historio ofte faris fotojn de mortintoj sur la mortolito; tiu kutimo apenaŭ estas hodiaŭ populara, eble escepte de iaj gravuloj.
Alia celo de fotoj jam de la komenco estis atestoj pri historiaj eventoj, laborista kondiĉaro, urba etoso, asociaj grupoj ktp. Tiukadre malnovaj fotoj estas ofte gravaj studiloj por historiistoj kiuj povas certigi ekzemple pri la ĉeesto de iu persono ie kaj iam, pri la ĝenerala aspekto de la historiaj eventolokoj ktp. Tiele multaj fotoj eĉ igis ikonoj de historiaj momentoj, kiel Lenino diskursanta antaŭ homamaso, hispana soldato falanta pafita dum la Hispana Enlanda Milito, usonaj soldatoj starigantaj flagon en pacifikinsula batalo, ktp. Politikaj interesoj tre ofte utiligis kaj eĉ manipulis fotojn depende de siaj tendencoj: estas tre konata la afero de fotoj de rusaj revoluciuloj, kiuj estis manipulitaj en epoko de stalinismo por malaperigi jam ne plu akcepteblajn gravulojn el la eventa atesto.
Ĉirkaŭ la mezo de la 20-a jarcento kaj depende de la grado de industriigo kaj modernigo de kutimoj, do en kelkaj landoj antaŭe dum en aliaj poste, la familiaj fotoj oftiĝis kaj etendiĝis al porokazaj momentoj, ĉu por specialaj eventoj, kiaj naskiĝfesto, kristnasko, ferioj ktp., ĉu por la ĉiutaga vivo ĝenerale. Tiukadre ofte fotoj iĝis esenca parto de feritagoj, ĉefe someraj aŭ por veturoj al malproksimaj lokoj, ĉefe eksterlande. Tiele fotarto iĝis parto de same disvastigata kutimo kiel turismo.
Dum jardekoj preskaŭ neniu turisto vizitis interesajn vizitendajn lokojn sen fari la preskaŭ devigan foton. Foje kiam aperis homo kun fotilo, tuj oni konsideris, ke temas pri turisto. Samtempe plej konataj kaj simbolaj lokoj de urboj aŭ aliaj vizitendaj areoj, kiel la Ejfel-turo en Parizo, la Baziliko de Sankta Petro en Romo, Kremlo en Moskvo, Placo Tian An Men en Pekino, nubskrapuloj en Novjorko aŭ Kapitolo en Vaŝingtono ktp., iĝis tutmonde konataj pere de la ripetitaj fotoj. Ĉirkaŭ fino de la 20-a kaj komenco de la 21-a jarcentoj etendiĝis la kutimo foti turiston farante "originalan" aŭ "genian" fotaĵon antaŭ la fotenda monumento, ekzemple puŝante la klinaĵon de la Turo de Pisa, prenante la Ejfel-turon el la pinto ktp. Nune estas eble milionoj da tiaj fotoj en la mondo.
Pro disvastigo de fotilhavaj poŝtelefonoj, ĉefe inter junuloj, la kvanto, proporcio kaj ofteco foti sin mem kaj porokazan grupon eksponenciale multobliĝis. Ankaŭ la modoj pozi kaj foti ŝanĝiĝis. Junulinoj montras fermitajn lipojn por ŝajnigi kispretadon, orientazianoj montras la v-signon, en intimaj etosoj oftis nudaĵoj ktp.
Luterana preĝejo (Kondoros)
La Luterana preĝejo estas religia konstruaĵo en Hungario, en urbo Kondoros, en la urbocentro.
Fotografio
Fotado kiel arto aparta el pentrarto
Jam en la komenco de la disvolvigo de la fotarto, ĝi ludis esencan rolon en la disvastigo de monumentoj, artaĵoj, skulptaĵoj, pentraĵoj ktp. Fotoj iĝis pli fidindaj ol ĝistiamaj kutimaj desegnaj reprezentoj, se ne pli artaj dekomence. Tiele multaj pentraĵoj ekzemple povis iĝi pli konataj pere de libroj, gazetoj ktp., por tiuj kiuj ne povis viziti la koncernajn muzeojn.
Kaguja-hime
Kaguja-hime ( かぐや姫、la Princino Kaguja) estas la ĉefrolulino de Taketori-monogatari (竹取物語、La Rakonto de la bambu-hakisto), kiu estas rakonto de la japana folkloro de la 10-a jarcento. Ĝi estas konsiderita kiel la plej malnova ekzistanta japana rakonto. Ĝi ĉefe detalas la vivon de mistera knabino nomita Kaguja-hime, kiu estis malkovrita kiel bebo ene de la tigo de brilanta bambuo. Kaguja-hime signifas la princinon kiu estas brilanta kaj bela. Ŝi venis de Cuki-no-Mijako (月 の 都 "La Ĉefurbo de la Luno"), laŭ la rakonto.
Fotografio
La taskoj de fotistoj
La fotistoj kutime estas klasitaj sur bazo en la temoj en kiuj ili specialiĝis. Kelkaj esploras la temoj kiuj estis iam tipaj de pentrarto: pejzaĝoj, aĵpentraĵoj kaj portretoj. Aliaj specialiĝis en temoj kiel stratofotografio, socidokumenta fotografio, fotografio de modo, fotografio de nuptoj, fotografio de militoj, foto-ĵurnalismo kaj fotografio por reklamado. Estas specialaĵoj pri teknikaj aferoj kiel la scienca fotografio aŭ la elaera fotografio.
La fotistoj de nuptoj kaj similaj celebroj venas kun sia ekipaĵaro en la indikita dato al la celebrejo. Tre ofte, ili realigas fotojn de la edziĝontoj kaj de iliaj familiaj en ties hejmoj aŭ en belaj aŭ simbolaj fonoj, kiel monumentoj kaj parkoj, antaŭ la celebro. Tiuj fotoj estas pli preparitaj ol tiuj dumcelebraj; nepre ili estu faritaj antaŭ la celebro, ĉar dumcelebre povas okazi damaĝoj al la eksterordinaraj vestoj. Poste ili faras fotojn de la ĵusedzoj kaj de la akompanantoj dum la diversaj nuptokazaĵoj, kaj post tio, de ili mem kaj de la invititoj ĉu laŭ malgrandaj aŭ mezgrandaj grupoj. Dum la nuptobankedo, ili trairas la manĝotablojn de la restoracio aŭ bankedejo fotante la kunmanĝantojn. Poste, ili prilaboras fotoalbumon pri la nupto kion ili havigas al la ĵusedzoj (foje tre multekoste) kaj ili restas je dispono de la invititoj por vendi al ili la faritajn fotojn.
La prisportaj fotistoj estas tiuj kiuj krom posedon de granda sciaro pri la specifa sporto prilaborata, ili havas kapablon fari fotojn en la preciza plej konvena momento. Antaŭ sportokonkurenco, la fotisto esploras la sportejon kaj serĉas la plej taŭgajn angulojn. En la sportofotografio necesas ne nepre atingi bonan komponon sed male necesas kapti la plej gravan momenton: en sporto tio povas esti nur preciza sekundo aŭ eĉ sekundono. La momento lanĉi golpilkon en futbalo povas decidi la rezulton de tuta monda ĉampioneco; aŭ la momento kapti punpilkon. Pri la ekipaĵaro estas rekomendata cifereca spegula fotilo altkvalita aŭ duoonprofesia, kiu obturas inter 6 ĝis 10 fotojn por sekundo, kaj teleobjektivon de 200 ĝis 600 mm, kun bona lumeco.
Lastatempe populariĝis internacie la termino paparazzi por la fotistoj kiuj faras fotojn de famuloj kaŝe. Paparaco (itale paparazzi /pa.pa.ˈrat.tsi/) estas trudfotisto, kiu kaptas fotojn pri famuloj, precipe - sed ne ĉiam - el kaŝita situo aŭ maniero, klopodante, ke la ĉeesto kaj fotado ne estu rimarkitaj de la fotita homo, do, tre ofte tiu persono estas speciala klaso de paparacoj. Tia tipo de fotado levigas koncernojn sociajn kaj etikajn pri privatec-rajtoj, trudo de cirkonstancoj, okazigo de problemoj al la privatuloj ktp.
Delonge la fotografio altiris la atenton de sciencistoj kaj lastatempe la intereso por naturo rezultis en la sekva intereso por fotoj kiuj estas gravaj por apartaj sciencoj kiel zoologio kaj botaniko, krom pri specifaj fakoj kiel birdoj, floroj ktp. En specifaj okazoj tiaj fotoj utilis por certigi la ekziston de specimenoj de supozita formortinta specio ĉu ĝenerale ĉu en difinita areo: insulo, montaro ktp. Foje la foto povas utili por determini diferencojn inter specioj, subspecioj kaj diversaj taksonoj, same kiel por ilustri specifajn kondutojn (predado, manĝado, reproduktado ktp.).
Fotografio kiel arto
La fotografio ne ĉiam estis konsiderita arto. Ties integrigo en arton estis procezo tre diskutita kiu ekis ĉe la fotistoj kiuj dediĉis sin al portretoj. La fotografia portreto havis grandan akcepton kiel surogato de la portreto kiel parto de pentrarto ĉar tiu estis multe pli malmultekosta. Pro la kreskanta popularigo de la fotografia portreto malprofite al la pentroportreto, granda kvanto de pentristoj decidis konvertiĝi en fotistoj portretistaj por survivi. Tio okazis al Félix Tournachon, Gustave Le Gray kaj la dua de la fratoj Bisson. Tio estis la unua eniro de la fotografio al la arta medio. Krome tiuj pentristoj estis kelkaj el la unuaj kiuj luktis por ke la fotografio estu konsiderata arto.
Meze de la 19a jarcento aperis nova arta tendenco, nome la naturalismo. La apero de tiu nova skolo, centrita en la objektiveco, celis imiti la realon kaj la naturon per alta grado de perfekteco kaj malaprezis la subjektivecon. Tiel, la naturalismo estis la pordo kiu malfermiĝis por havigi al la fotografio veran gravon en arto, ĉar imitante tiom preskaŭ perfekte la realon, superis amplekse la pentrarton tiurilate. Aliflanke, la konstanta disvolvigo de la fotografio en tiu epoko, ĉefe per de la novaj teknikoj pri la utiligo de la sunlumo, ebligis fotojn kun pli granda signifo stetike, kio rezultis en plua alproksimgo de la fotografio al arto.
Poste oni malkovris teknikojn uzante ovoblankon, kiuj ebligis, ke la bildo per si mem restu gravurita sur la papero. Tiu tekniko estis perfektigita pere de la kompreno de la kemia fenomeno okazanta kaj per kontinua eksperimentado pere de alternativaj materialoj. Tuj estis eble havi skatolon kun lumsensiva papero kaŝita for de la lumo, kanontubo tra kiu fokusigi ĝin kaj obturatoro por pasigi la lumon la tempon sufiĉan por la impresigo de la filmo.