cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Courtepin
Historio
La unua dokumenta mencio de Courtepin datiĝas el la jaro 1259 kiel Courtipin. Dum mezepoko Courtepin apartenis al la Grafoj de Thierstein, kies havaĵo en la jaro 1442 estis akirita de la urbo Friburgo kaj apartenis ek de tiam al la Malnova Kamapro de Friburgo. Dum la tempo de la Helveta Respubliko de 1798 ĝis 1803 kaj poste ĝis 1848 al la distrikto Friburgo. Surbaze de la nova konstitucio de 1848 ĝi estis atribuita al la friburga Lagodistrikto.
Kun efiko de la 1-a de januaro 2003 la ĝis tiam aŭtonoma komunumo Courtaman estis integrita al la komunumo Courtepin. La unua dokumenta mencio de Courtaman datiĝas el la jaro 1309 kiel Cortemant.
1219
En la jaro 1219 post Kristo okazis, interalie:
Ferenc Keresztes-Fischer
Ferenc Keresztes-Fischer [keresteŝ-fiŝer], laŭ hungarlingve kutima nomordo Keresztes-Fischer Ferenc estis hungara politikisto, ministro, advokato. Lia origina nomo (hungare) estis Fischer Ferenc ĝis 1929.
Ferenc Keresztes-Fischer naskiĝis la  1881 en Pécs. Li mortis la 1948 en Aŭstrio en Vieno.
Biografio
Ferenc Keresztes-Fischer lernis juron en Universitato de Budapeŝto. Ekde 1901 li estis advokato en sia naskiĝurbo. Li finbatalis la 1-an mondomiliton. En 1921 li estis elektita departementestro. Post jardeko li iĝis jam ministro, en 1936 eĉ senatano. En 1944 Gestapo deportis lin al Mauthausen. Post la 2-a mondmilito Hungario volis lin akuzi, sed Aŭstrio ne permesis ĝin. En 1999 solena reentombigo okazis en Pécs.
Rakedo
Rakedo (aŭ raketo ) estas plata pilkoĵetilo de interplektitaj ŝnuroj. Tian sportilon oni uzas interalie por teniso, badmintono kaj skvaŝo. La diversaj sportoj postulas diversajn raked-tipojn.
Incești (Poșaga)
Ĝi estis unue dokumente menciita en 1956.
Arnold Vértesi
Arnold VÉRTESI [vErteŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo Vértesi Arnold estis hungara ĵurnalisto, redaktoro, tradukisto, verkisto, membro de Societo Kisfaludy, membro de Societo Petőfi.
Arnold Vértesi naskiĝis kiel Viklida Arnold la 1834 en Eger. Li mortis la 1911 en Budapeŝto.
Biografio
Arnold Vértesi frekventis lernejon en Miskolc Li finbatalis la liberecbatalon en 1849, baldaŭe li frekventis universitaton en Pest (urbo). En 1856 lia debuta novelo aperis en Hölgyfutár. Li estis en Italio 2 jarojn pro malsano. Em la 1870-aj jaroj li daŭris sian literaturan karieron, dume en 1874 li edziĝis. En 1879 li iris al Debrecen, kie li redaktis lokan ĵurnalon. En 1893 li iris al Budapeŝto, kie li daŭris sian literaturan laboron.
Katedralo de Durham
La Katedralo de Durham Kirko de Kristo, Benata Maria la virgulino kaj Sankta Cuthbert de Durham (kutime konata kiel Katedralo de Durham) estas katedralo en la urbo Durham, Anglio, la sidejo de la anglikana episkopo de Durham. La episkopejo datas de 995, kaj la nuna katedralo fondiĝis en 1093. Ĝi estas konata kiel unu el la plej fajnaj ekzemploj de normana arkitekturo. Ĝi estas monda heredaĵo de Unesko.
La hodiaŭa katedralo anstataŭas la "Blankan kirkon" el la 10-a jarcento konstruita kiel parto de monaĥa fondaĵo al la domo de relikvujo de Sankta Cuthbert de Lindisfarne. La trezoroj de la kastelo de Durham inkluzivas relikvojn de Sankta Cuthbert, la kapon de Sankta Oswald kaj la restaĵojn de la historiisto Bede.
La katedralo okupas strategian pozicion sur promontora altaĵo super la rivero Viuro. Ĝi estas ĉefa turista allogaĵo, la centra turo de 66 m donas vidaĵojn de Durham kaj la ĉirkaŭa areo.
Multaj famaj personoj entombiĝis en la katedralo kaj la ĉirkaŭa tombejo.
Paul Mazursky
Irwin Lawrence "Paul" MAZURSKY (25a de aprilo, 1930 – 30a de junio, 2014) estis usona kin-reĝisoro, scenaristo kaj aktoro. Konata pro siaj dramaj komedioj kiuj ofte temas pri modernaj sociaj aferoj, li estis nomumita por kvin Oskar-premioj: trifoje por Plej Bonkvalita Originala Scenaro, unufoje por Plej Bonkvalita Adaptitaa Scenaro, kaj unufoje por Plej Bonkvalita Filmo pro An Unmarried Woman (1978). Aliaj filmoj liaj estas Bob & Carol & Ted & Alice (1969), Blume in Love (1973), Harry and Tonto (1974), Moscow on the Hudson (1984), kaj Down and Out in Beverly Hills (1986).
Lia familio estas jud-devena el Ukrainio. Lia kina debuto kiel aktoro estis en la filmo de Stanley Kubrick Fear and Desire (1953), por kiu li ŝanĝis sian nomon al Paul, kaj aperis poste en la rolo de juva krimulo en la filmo de Richard Brooks Blackboard Jungle (1955). Li orientiĝis sian karieron al verkado de scenaroj, kaj eklaboris en la populara programo de TV "The Danny Kaye Show" en 1963.
Lia debuto kiel kina scenaristo estis en la filmo de Hy Averback I Love You, Alice B. Toklas (1968), kun Peter Sellers. Venontjare li reĝisoris sian unuan filmon Bob, Carol, Ted kaj Alice (1969), ekkariere kiel reĝisoro kio pluis tra la 1970-aj, 1980-aj, 1990-aj kaj 2000-aj jaroj. Liaj filmoj estis ĉefe satiraj kaj tragedikomediaj.
Tamen, li ne abandonis sian karieron kiel aktoro, kaj aperis ankaŭ en nombraj serioj de televido kaj filmoj (kelkaj reĝisoritaj de li mem). En la 2000-aj jaroj li partoprenni en du epizodoj de la populara serio La Sopranoj, en la rolo de Sunshine.
904 Rockefellia
904 Rockefellia estas mezgranda malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la de la germana astronomo Max Wolf elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl.
Balzaminacoj
La balzaminacoj (Balsaminaceae) estas planta familio el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo erikaloj (Ericales). Ĝi enhavas 2 genrojn kaj ĉirkaŭ 490 speciojn,. Ĝia tipa genro estas impatiento, kies malnova sinonima nomo estas balzamino (Balsamina).
Tiuj plantoj estas arbedoj aŭ unu- aŭ plurjaraj herboj, kiuj vivas ĉefe en la tropikaj montaroj. La plej konata specio estas la netuŝumino (Impatiens balsamina).
Linea Societo de Londono
La Linea Societo de Londono aŭ en angla Linnean Society of London estas la unua kaj ĉefa societo en la mondo por la studo kaj disvastigo de taksonomio kaj natura historio. Ĝi publikigas zoologian akademian gazeton, same kiel botanikan kaj biologian gazetojn. Ĝi eldonas ankaŭ The Linnean, revuo pri historio de la societo kaj de taksonomio ĝenerale.
La Linnean Society, fondita en 1788, prenis sian nomon el la sveda naturalisto Karolo Lineo post lia ennobligo, nome Carl von Linné (de tie la literumado Linnean, ne "Linnaean"). La Societo estas bazita ĉe sidejo en Burlington House, Piccadilly, Londono. Individuaj membrokategorioj estas la jenaj: Studenta membro, Asocia membro kaj Kompleta membro. Ĉiuj formoj de membreco postulas nominadon fare de almenaŭ du membroj kaj estas submetita al elekto. Membroj uzas la mallongigon FLS post siaj nomoj.
Kolektoj
La kolektoj de Lineo pri botaniko kaj zoologio estis aĉetitaj en 1783 de Siro James Edward Smith, nome la unua Prezidanto de la societo, kaj estas nune tenitaj en Londono fare de la societo. La kolektoj enhavas 14,000 plantojn, 158 fiŝojn, 1,564 konkojn, 3,198 insektojn, 1,600 librojn kaj 3,000 leterojn kaj dokumentojn. Ili povas esti viditaj laŭ rendevuo.
Ankaŭ la propra kolekto de Smith estas tenita de la Societo. Ĝi estis ciferecita de la Smith Herbarium Project ĉe la Naciaj Muzeoj de Liverpulo. Ĉirkaŭ 6,000 specimenoj estis purigitaj kaj riparitaj.
Rusia kulturo
Kulturo de Rusio estas kulturo de la rusa kaj ĉiuj aliaj etnoj de Rusio. La grandeco de la lando kaj ĝia etna bunteco rezultis je reciprokaj kulturaj influoj, kiuj kaŭzis tre specifan kulturan spacon, kiu heredis ecojn de diversaj epokoj kaj etnaj kulturoj.
La domina kultura fluo en Rusio ĉiam estis tiu bazita sur la rusa lingvo kaj la ortodoksa kristana kredo, sed domino de tiu fluo neniam estis totala. Gravan spuron en la rusia kulturo postlasis la pli ol 70-jara soveta periodo.
Rusio estas pluretna lando. Krom rusoj (79,83% de la loĝantaro) en ĝi loĝas pli ol 180 aliaj etnoj. Krom la kontribuo de ties kulturoj, gravan influon al la kulturo de Rusio havis en diversaj periodoj Belorusio, Bulgario, Francio, Nederlando, Pollando, Ukrainio kaj aliaj landoj.
Religio en Rusio
Rusio estas laika multkonfesia lando. Forestas oficiala statistiko pri disdivido de rusianoj inter diversaj religioj, dum la lasta tutlanda censo tiurilata demando ne estis en la demandaro. Tamen laŭ kelkaj pritaksoj ĉirkaŭ duono de la loĝantaro estas nekredantoj (parto el ili ateistoj), 30-40% — ortodoksaj kristanoj.
Islamo
En Rusio loĝas pli ol 14,5 milionoj da islamanoj, enlandaj islamaj organizoj eĉ taksas tiun nombron je 20 milionoj. Plejparto de islamanoj loĝas ĉe Volgo kaj en Norda Kaŭkazio, krom tio ankaŭ en "la ĉefurboj" (Moskvo kaj Sankt-Peterburgo) kaj en Okcidenta Siberio. Funkcias pli ol 6 mil moskeoj (estis nur ĉirkaŭ cent en 1991).
Budhismo
Budhismo estas tradicia religio en Burjatio, Kalmikio kaj Tuvio. Kvanto de budhanoj en Rusio estas taksata je 1-2 mln.
Alberto Ángel Fernández
Alberto Ángel Fernández (Bonaero, 2-a de aprilo 1959) estas argentina politikisto kaj prezidanto de Argentino ekde la 10-a de decembro, 2019. Li estis antaŭ la 10a estro de la Ministraro inter 2003 kaj 2008. Li estas ankaŭ advokato kaj profesoro pri kriminala kaj civila juro.
28248 Barthélémy
28248 Barthélémy estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo OCA-DLR Asteroid Survey (ODAS) elde la Observatorio de la altebenaĵo de Calern, en Caussols (Alpes-Maritimes, Francio).
Nomo
Ĝi estis nomata en honoro de la franca scienca ĵurnalisto Pierre Barthélémy, kiu ĉefe laboras por Le Monde, kie li estas responsulo pri la scienca blogo, kiel pri ŝako. Li vivas en Cognac en okcidenta Francio.
Apro
La apro estas sovaĝa porko, precipe (Sus scrofa), antaŭulo al la endomigita porko, kun kiu ĝi povas interfekundiĝi. La nomo devenas de la latina aper, apri.
Aspekto
Tre simila al la porko, sed kun la postaj gamboj pli mallongaj ol ties, la korpo pli svelta kaj nazego taŭga por fosi. La felo estas grizebruna krom ĉe la novnaskitoj, striaj. La inoj pezas ĝis 60 kg dum la maskloj povas atingi 120 kg-ojn.
Loĝmedio
La apro vivas en arbaroj aŭ en kamparaj medioj kun arbovicoj, kondiĉe ke ekzistu veproj por ripozi kaj akvo por kotumi. La forlaso de la kamparo en Eŭropo tre pelis ĝian multnombriĝon.
Biologio
La apro estas besto societa, kiu vivas en grupoj kies kerno estas la familia nukleo, patrino kun gefiloj. La maskloj plenaĝaj emas soleci. Ĝi estas malmigrema kaj ĉionvora. La idoj povas esti kaptataj de vulpoj (sed tio ne certas); ĝia sola natura malamiko estas la lupo.
Rilatoj kun la homo
La apro difektas la grundon fosante, kaj rikoltojn, precipe maizajn. Nerektaj certaj signoj de ĉeesto estas la renversigo de la herba radikaro en kampoj, kotaj flakoj kun kotkovritaj arboŝeloj ĉirkaŭe, piedsignoj kvarungaj (du grandaj, du malgrandaj, ĉi lastaj ne ofte videblaj). Por ĝin kontroli oni devas sin turni al la junuloj ĉar la ĉaso al plenaĝuloj, kiuj regas la grupojn, kaŭzas disgrupiĝon kun pliaj damaĝoj al kultivoj kaj forta multnombriĝo. Almenaŭ en Mezeŭropo la nombro de aproj plue forte kreskas, ekzemple en Germanio de 2008 ĝis la fino de 2013 je 26 procentaĵoj, kaj tio kvankam ĉasistoj ĉiujare mortigas kompare grandan kvanton de aproj: laŭ statistiko publikigita la 15-an de januaro 2014, en Germanio en 2013 ĉasiĝis iom pli ol 640 000 aproj, kaj taksiĝas ke sen tiu ĉasado la populacio en tiu lando dum du jaroj kreskus al 3 milionoj da bestoj. Kialo por la ekologie favoraj vivkondiĉoj aparte en la modera klimata zono de Mezeŭropo estas la dum la lastaj jaroj kompare varmaj vintroj kaj la grandkvanta kultivo de maizo kaj kolzo, el kies kampoj la aproj dumnokte amplekse nutras sin. La tendenco estas tutmonda: Dum en Germanio la nombro de ĉase mortigitaj aproj inter la jaroj 1975 kaj 2014 kreskis je kvinoblo kaj en Aŭstrio eĉ je dekoblo, kompare ankaŭ en Japanio ĝi kreskis je kvaroblo, kaj malgraŭ tiu kresko je ĉasado la apraj populacioj plukreskas en ĉiuj tutmondaj vivregionoj, kaj en Eŭropo, Azio, Ameriko kaj Oceanio.
Subspecioj
La bredporko foje estas klasifikita kiel kroma subspecio ( Sus scrofa domestica ) kaj foje kiel aparta specio ( Sus domestica ). Ekzistas ankaŭ porkaj rasoj kiuj estis krucbredigitaj kun aproj.
Francaj kaj hispanaj aproj havas 36 kromosomojn, kompare kun la aproj de la resto de Eŭropo kiuj havas 38 kromosomojn (kiel hejmaj porkoj). Aproj kun 36 kromosomoj sukcese reproduktiĝis kun porkoj kun 38 kromosomoj kaj iliaj idoj havis 37 kromosomojn.
Kolonia arkitekturo de Brazilo
En Brazilo, la kolonia arkitekturo estas difinita kiel la arkitekturo farita en la nuna brazila teritorio ekde 1500, jaro de la malkovro de la portugaloj ĝis la Sendependeco en 1822.
Dum la kolonia periodo, la koloniantoj importis stilajn fluojn el Eŭropo al la kolonio, adaptante ilin al lokaj materialaj kaj sociekonomiaj kondiĉoj. Ekzistas koloniaj konstruaĵoj en Brazilo kun renesancaj, manierismaj, barokaj, rokokaj kaj novklasikaj trajtoj; tamen, la transiro inter la stiloj iom post iom estis efektivigita dum jarcentoj kaj la klasifikado de la periodoj kaj artaj stiloj de kolonia Brazilo estas kialo de debato inter fakuloj.
La graveco de la kolonia arkitektura kaj arta heredaĵo en Brazilo atestas la grupojn kaj monumentojn de ĉi tiu origino deklaritaj Monda Heredaĵo de Unesko. Ĉi tiuj estas la historiaj centroj de Salvador, Ouro Preto, Olinda, Diamantina, São Luís de Maranhão, Goiás, la Santuário do Bom Jesus de Matosinhos en Congonhas do Campo kaj la ruinoj de la Gvaraniaj Jezuitoj Misioj en San Miguel de las Misiones.
Fordlândia
Fordlândia estas hodiaŭ fantomurbo en proksimo de Santarém en Amazonio.
La Ford Motor Company en la 1920-aj jaroj akiris en la ĝangalo de Amazonio areon de 10.000 km², por establi kauĉukan plantejon. Tiutempe, oni produktis la aŭtomobilajn pneŭojn el naturaj krudmaterialoj, el kaŭĉuko, kaj Ford deziris sendependiĝi de produktado de la tiam brita Malajzio. Tiel oni konstruis usonan urbeton kun 8.000 lokaj loĝantoj, energicentralo, naĝejo, kinejo kaj hospitalo. Oni volis ŝiptransporti la produktojn al Sao Paulo, kie laboris Ford-fabriko kaj plu en la mondon.
La akirita areo estis monteta kaj malfruktema kaj neniu el la manaĝeroj de Ford havis la necesan konojn pri la tropika agrokultivado. La gumplantejo neniam estis sukceso, ĉar unuflanke la arboj estis plantitaj dense unu al la alia, aliflanke la lokaj laboristoj ne povis alkutimiĝi al la usondevenaj laborkondiĉoj kaj usona vivstilo. La laboristoj devis porti identigajn kartojn, devis labori kiel en Norda Ameriko (de 6 ĝis 15 horoj), alkutimiĝi la usonaj manĝajoj kiel hamburgero akcepti la malpermeson fumi kaj alkoholkonsumi. En 1930 okazis ribelo, kiun subpremis brazilaj soldatoj. La registaro iĝis pli kaj pli malfida je la eksterlandaj investistoj kaj ne plu apogis la projekton.
Ford provis duafoje en Belterra, riversupren, sed oni evoluigis en 1945 la sintezitan gumon kaj Ford tuj ĉesis ĉiujn elpagojn por la projekto kaj vendis la urbon al Bzazilo je prezo de 250.000 $, post kiam li investis pli ol 25 milionojn da $. Oni flegis la lokon dum mallonga tempo kaj la 800 loĝantoj baldaŭ forlasis la lokon.
Jakob Gogebaŝvili
Jakob Gogebaŝvili (kartvele იაკობ გოგებაშვილი) (n. la 15-an de oktobro 1840 - m. la 1-an de junio 1912) estis kartvela, edukisto, verkisto kaj ĵurnalisto kiu multe verkis por la infanoj. Li estas konsiderata kiel la fondinto de la Pedagogia Scienca Komunumo de Kartvelio. Pere de lia eminenta porinfana kompilaĵo, la gepatra lingvo (დედა ენა), kiu en modifita versio ĝis la nuntempo servas kiel manlibro en ĉiuj lernejoj de Kartvelio. Ĉiuj kartveloj ekde 1880, lernis legi kaj skribi per tiu efektiva metodo elpensita de li.
Amila bromido
Amila bromido aŭ 1-bromopentano estas organika kombinaĵo apartenanta al la familio de la kloridoj, rezultanta el interagado de la bromida acido kaj amila alkoholo. Amila bromido estas senkolora likvaĵo, nesolvebla en akvo sed solvebla en alkoholoj kaj aliaj nepolaraj organikaj solvantoj. Amila bromido prezentas bromatomon ligitan al amila grupo. Ĝi konsistas je 5 karbonatomoj, 11 hidrogenatomoj, 1 bromatomo kaj posedas antifungajn kaj antimikrobajn proprecojn. 1-bromopentano ankaŭ uzatas en la fabrikado de farmaciaĵoj kaj kosmetikaĵoj.
Yuji Keigoshi
Yuji Keigoshi (慶越 雄二, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Gamba Osaka, Verdy Kawasaki, Avispa Fukuoka kaj Kyoto Purple Sanga.
Juan Agustín Ceán Bermúdez
Juan Agustín Ceán Bermúdez (17a de septembro, 1749, Gijón – 3a de decembro, 1829, Madrido) estis hispana verkisto pri arto.
Bermúdez naskiĝis en Gijón, Asturio. Li fondis artan akademion en Sevilo, kaj ricevis respondecon pri la Ĝenerala Arkivo de Indioj nome historia dokumenta arkivo pri la kolonia epoko. Li poste iĝis sekretario de la Konsilantaro por Indianaj Aferoj en Madrido, posteno kiun li poste perdis. Li eniris al la servo de la politikisto kaj aŭtoro Jovellanos kaj verkis la biografion de sia mastro; Jovellanos poste helpis pagon por liaj artostudoj kaj lokigis lin en ŝtata postenon. Li estas konata ĉefe kiel aŭtoro de Diccionario Historico, biografial vortato pri ĉefaj artistoj de Hispanio. Li estis ankaŭ amiko de Goya.
Kanalpanama Fervojo
La Kanalpanama Fervojo (en hispana Ferrocarril de Panamá kaj en angla Panama Canal Railway) estas fervoja linio kiu iras paralele al la Panama Kanalo, ligante la marbordajn areojn de la Atlantika Oceano kun tiuj de la Pacifika Oceano en Centrameriko. La vojo etendas 76.6 km tra la Istmo de Panamo el Kolonurbo (Atlantiko) al Balboa (Pacifiko, ĉe Panamurbo). Ĝi estas funkciata de la entrepreno Panama Canal Railway Company (informa firmao: PCRC), kiu estas kune posedata de la entreprenoj Kansas City Southern kaj Mi-Jack Products.
La Kanalpanama Fervojo nune havigas servojn kaj por varoj kaj por pasaĝeroj.
Franz Ferdinand Greiner
Franz Ferdinand GREINER (naskiĝinta la en Stützerbach, mortinta samloke la ) estis germana teknikisto. Li kreis kune kun la migranta metiisto lernoknaba Wilhelm Berkes la unuan industrie faritan termometron de Germanlando.
Agadoj
Greiner transprenis la patran akvomuelejon en Stützerbach. La vivnivelon li perlabore plibonigis per lampvitra blovado, krome li faris etartaĵojn vitrajn kaj perlojn. Lia provo estigi bonkvalitajn termometrojn tamen fiaskis ĝis la renkonto de la dungota fakulo Wilhelm Berkes.
Sekve estiĝis floranta entrepreno en kiu en la jaro 1833 ne malpli ol 64 specoj de aerometroj kaj termometroj inter multaj aliaj aferoj mezurilaj faritis. Greiner fakte metis la fundamentan ŝtonon pri produktado de fizikaj kaj ĥemiaj vitraj artikoloj en Germanlando.
Malkovro de Brazilo
La termino malkovro de Brazilo aludas al la alveno, la 22-an de aprilo 1500 (2-an de majo, gregoria kalendaro), de la floto komandita de la portugalo Pedro Alvares Cabral al la teritorio kie hodiaŭ estas Brazilo. La vorto malkovro uziĝas ĉi-kaze el eŭropcentrisma vidpunkto, rilate strikte al la alveno de eŭropanoj al la teritorio de nuna Brazilo, jam loĝataj de pluraj indiĝenaj popoloj.
Erlenbach am Main
Erlenbach aŭ formale Erlenbach am Main estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Miltenberg kaj en la distriktaro Malsupra Frankonio de la federacia lando Bavario, kaj estas la administra centro de la distrikto. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. La urba teritorio situas ĉe rivero Majno en la nordokcidento de la federacia lando Bavario de Germanio, iom sude de la urbo Aschaffenburg en la distriktaro Malsupra Frankonio (Unterfranken). Ĝi estas la plej granda urbo de la distrikto Miltenberg, havas unu el la du distriktaj hospitaloj kaj konatas pro bonaj vinoj.
Historio
La loko estis frue loĝata. Tomboj el la bronza epoko (ĉirkaŭ 1550-1250 antaŭ Kristo) kaj pliaj de ĉirkaŭ 1000-800 antaŭ Kristo atestas pri tio. Dum la unua jarcento post Kristo la romia imperio etendiĝis ĝis ĝuste ĉi tie. La limon ĉe la rivero Majno, kiu dividis romian teritorion okcidente kaj ĝermanan oriente, la romia armeo sekurigis per fortikaĵoj. Por eviti eblan atakon de la romianoj, la ĝermanoj oriente de la rivero tamen translokiĝis for de la limo orienten, kaj eĉ post la disfalo de la romia imperio daŭris ĝis la jaro 531, kiam (ĝermanaj) frankonoj denove ekloĝis ĉe la orienta bordo de la Majno. La unuaj farmbienoj, kiuj formis la bazon de la hodiaŭa urbo, nur konstruiĝis inter 800 kaj 950 post Kristo. Ĉirkaŭ la jaro 1183 la germana cezaro Friedrich Barbarossa (la "ruĝbarbulo") permesis al al komunumo havi merkaton, promesis al ĝiaj loĝantoj liberecon kaj protekton. La negocado, sed ankaŭ produktado de vino sur la sunoplenaj montoj flanke de la rivero ekde tiam prosperas.
Nuntempe kultura halo gastigas teatraĵojn kaj koncertojn, kaj intelektula kinejo same altiras vizitantojn ne nur el la bavariaj distriktoj Miltenberg kaj Aschaffenburg, sed ankaŭ el la proksimaj hesiaj distriktoj Odenwald kaj Darmstadt-Dieburg okcidente (aŭte venante de tie, cetere bone eblas parki ĉe piedira ponto en komunumo Wörth okcidente de la Majno kaj simple piediri trans la ponto en la urbon).
Jerzy Pelc
Jerzy Pelc (naskiĝis la 30-an de septembro 1924 en Varsovio -- 2-a de junio 2017) estis filozofo, semiotikisto kaj logikisto, de 1971 profesoro de Varsovia Universitato kaj de la Instituto de Filozofio kaj Sociologio ĉe Pola Scienca Akademio.
Jerzy Pelc estas diplomito de Liceo je la nomo de Stefan Batory (abiturientiĝo 1942), partoprenis la Ribelon de Varsovio, estis ankaŭ kolego de Krzysztof Kamil Baczyński
Post la dua mondmilito studis la polan lingvon kaj eldonis interalie Beniowski de Juliusz Słowacki. Samtempe dediĉis sin al filozofiaj studoj, ĉefe sub gvido de Tadeusz Kotarbiński.
Lia interesiĝo fokusiĝis ĉirkaŭ problemoj de semiotiko. En la jaroj 1972-1994 estis gvidanto de la Fako de Logika Semiotiko ĉe Varsovia Universitato, de 1970 estas ĉefredaktoro de „Studia Semiotyczne” (Studoj Semiotikaj). De 1973 seninterrompe gvidas seminarion Logiko de natura lingvo kaj kurson de logika semiotiko. Li okupiĝas pri filozofio de lingvo, logiko de lingvo, teoria semiotiko, metodologio de semiotiko, kaj kadre de la pola lingvo pri lingvistiko kaj literaturscienco.
Li interalie estis prezidanto de International Association for Semiotic Studies kaj honora prezidanto de Institut International de Philosophie – la plej gravaj internaciaj organizaĵoj semiotikaj kaj filozofiaj.
Wörnitz (rivero)
La Wörnitz estas 132 km longa rivero en la germana federacia lando Bavario.
La rivero fontas en la komunumo Schillingsfürst kaj fluas suden respektive orienten. Post paso de la samnoma komunumo Wörnitz, ĝi atingas la pitoreskan mezepokan urbon Dinkelsbühl, de tie la loĝlokojn Wilburgstetten kaj Wittelshofen. Nun fluante pli-malpli orienten, apud Wassertrüdingen ĝi rekurbiĝas suden, kaj atingas la ebenan pejzaĝon Nördlinger Ries, kiu antaŭ ĉ. 15 megajaroj ekestis kiel alfrapa kratero de meteorito. En la nordo de la ebenaĵo ĝi pasas la historian urbeton Oettingen. Poste ĝi eniras valon ĉe la limo de Ŝvabia Ĵuraso kaj Frankonia Ĵuraso. En tiu valo ĝi pasas la historian urbeton Harburg (Ŝvabio). Baldaŭ poste ĝi en la urbo Donauwörth de la bavaria distriktaro Ŝvabio enfluas la Danubon. La kompleta akvokolekta areo estas 1569 kvadrataj kilometroj.
3978 Klepešta
3978 Klepešta estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la ĉeĥa astronomino Zdeňka Vávrová elde la Observatorio Kleť, apud České Budějovice en Ĉeĥio.
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la ĉeĥa astronomo Josef Klepešta (1895–1976).
Koraa lingvo
La koraa lingvo, sialingve Naáyarite, hispane Cora, apartenas al la jut-azteka lingvaro kaj ĝin parolas la koraoj. Ili vivas en la meksikaj subŝtatoj Nayarit, Jalisco kaj Durango. La koraa estas rekonata kiel "nacia lingvo" de Meksiko. Similaj estas la pima lingvo, la majoa lingvo kaj naŭatla lingvo. Plej similas tamen la viĉola lingvo kun kiu la koraa lingvo formas la tiel nomatan koraĉolan subgrupon.
Granda egretardeo
La Granda egretardeo, Blanka egretardeo aŭ Blanka ardeo (Ardea alba) estas granda birdo el la familio de Ardeedoj tre disvastigata.
Disvastiĝo
Distribuata tra multe de la tropikaj kaj pli varmaj moderklimataj regionoj de la mondo, en suda kaj centra Eŭropo (ekzemple facile observebla ĉe la lagoj de Aŭstrio, Hungario kaj Rumanio krom ĉe la delto de la Danubo), ĝi estas tre surloka. En Nordameriko ĝi estas pli amplekse distribuata, kaj ĝi estas komuna ĉe la Suna Zono de Usono kaj en pluvarbaroj de Sudameriko. Ĝi estas foje konfuzata kun la Granda blanka ardeo de Karibio, kiu estas blanka morfo de la proksime rilata Blucindra ardeo (A. herodias). Notu, tamen, ke la nomo Granda blanka ardeo estis foje uzata por aludi al la Granda egretardeo.
Ĝi loĝas prefere ĉe humidejoj arbaraj (nome de mangrovoj) kaj la proksimecon de ampleksaj etendoj de akvo (nesalakvaj, saletaj, salakvaj), rizkampoj, herbejoj aŭ kampoj kiuj inundiĝas. Ili reproduktiĝas en arboj aŭ kareksejoj kaj ĉefe ĉe marbordoj kaj humidejoj de malalta altitudo. Sed en Andoj kaj aliaj kelkaj regionoj oni povas trovi ilin pli alte.
Tiu specio estas parte migranta: la birdoj de la norda hemisfero plej nordaj vintras iom sude.
Aspekto
Temas pri specio kun grando de ĉ. 90 cm. Ĝia tuta plumaro estas brile neĝblanka. Ĝi estas pli granda ol la Malgranda egretardeo, kiu same blankas. Pli precize stare estas 1 m alta, kaj povas esti 80 al 104 cm longa kun enverguro de 131 al 170 cm. Ties korpopezo povas gami el 700 al 1500 g, kun averaĝo de ĉirkaŭ 1000 g. Ĝi estas nur iome pli malgranda ol la Blucindra ardeo aŭ la Griza ardeo (A. cinerea). Krom pro la grando, la Granda egretardeo povas esti distingata el aliaj blankaj egretoj pro ties flava beko kaj la nigraj kruroj inklude nigrajn fingrojn, (sed la beko povas nigriĝi aŭ malheliĝi por la reprodukta sezono same kiel la subaj partoj de la kruroj al oranĝecruĝa koloro). En reprodukta plumaro, aperas en dorso delikataj ornamaj longaj plumoj el la suba dorso.
La Granda egretardeo ne havas ornamplumojn, etendintajn malantaŭen al la nuko. Ĝia korpo estas svelta, la kolo estas tre longa, kun maldika S-formo. La bekofino de la maljunaj birdoj estas somere nigra, sed la subkola senpluma areo estas ankaŭ tiam verdecflava. La kruroj kaj fingroj estas plene brunnigraj. La ŝiritaj ornamplumoj de la dorso troetendas la voston dum la reprodukta sezono. Tiujn delikatajn ornamplumojn daŭre perdas la birdoj dum la reproduktado. La beko de junuloj estas flava, ili ne havas ornamplumojn. Maskloj kaj inoj estas identaj laŭ aspekto sed inoj estas iomete pli malgrandaj; junuloj aspektas kiel nereproduktaj plenkreskuloj.
Tiu specio diferencas el la Intermeza egreto (Mesophoyx intermedius) pro la malferma areo, kiu etendas trans la okulo ĉe la Granda egretardeo, sed finas ĝuste malantaŭ la okulo ĉe la Intermeza egreto. Ĝi estas komuna specio, facile vidata.
Sistematiko kaj taksonomio
Kiel ĉiuj ardeoj, ĝi estas membro de la ardea familio de Ardeedoj. Tradicie klasita kun la cikonioj en la Cikonioformaj, la Ardeedoj estas vere pli proksimaj parencoj de la pelikanoj kaj apartenas al Pelikanoformaj anstataŭe. La Granda egretardeo — malkiel la tipaj egretoj — ne apartenas al la genro Egretta sed kun la grandaj ardeoj ĝi estas nune lokita en Ardea. Iam tamen ĝi estis foje lokita en Egretta aŭ separata en monotipa genro Casmerodius.
Subspecioj
Estas kvar subspecioj en diversaj partoj de la mondo, kiu diferencas malmulte. Diferencoj estas la koloro de la nuda areo en la reprodukta sezono kaj grando; la plej grandan A. a. modesta el Azio kaj Aŭstralazio kelkaj taksonomiistoj konsideras plenan specion, nome Orienta egretardeo (Ardea modesta).:
Ekologio kaj statuso
La Granda egretardeo estas parte migranta, kaj birdoj de la norda hemisfero moviĝas suden el areoj kun pli malvarmaj vintroj. Ĝi reproduktiĝas en kolonioj en arboj proksime de grandaj lagoj kun kareksejoj aŭ aliaj etendaj humidejoj. Ĝi konstruas diketan neston el bastonetoj.
La Granda egretardeo estas ĝenerale tre sukcesa specio kun granda kaj etenda teritorio. En Nordameriko, grandaj nombroj de Grandaj egretardeoj estis mortigitaj ĉirkaŭ la fino de la 19a jarcento ĉar ties plumoj estis uzataj por ornami ĉapelojn. Nombroj ekde tiam rekuperiĝis kiel rezulto de konservadaj klopodoj. Ties teritorioj etendiĝis tiom norden kiom ĝis suda Kanado. Tamen, en kelkaj partoj de suda Usono, ties nombroj malpliiĝis pro habitatoperdo. Ĉiukaze ĝi adaptiĝas bone al homaj setlejoj kaj povas facile esti vidata ĉe humidejoj kaj akvejoj en urbaj kaj ĉeurbaj areoj. En 1953 la Granda egretardeo dumfluge estis elektita kiel simbolo de la National Audubon Society, kiu estis kreita parte por eviti mortigadon de tiuj birdoj pro ties plumoj.
La Granda egretardeo estas specio al kiu aplikiĝas la Agreement on the Conservation of African-Eurasian Migratory Waterbirds (AEWA). La tutmonda populacio estas ĉirkaukalkulita je 590.000 ĝis 2.200.000 individuoj.
Ĝi estas la plej granda de ĉiuj ardeoj de Eŭropp, sed ĝi estis formortonta pro la troa ĉasado fare de kolektistoj de la longaj reproduktsezonaj plumoj por la industrio de la ĉapelornamado (ĉefe virinoj) de la fino de la 19a jarcento ĝis komenco de la 20a. Poste la detruado de humidejoj, la uzado de pesticidoj kaj la detruado de mangrovejoj igis ties vivon malfacila. Ĝi estas nune protektita kaj rekuperas lante siajn populaciojn.
En Francio oni observas ilin denove en Orienta Francio, en Kamargo, ĉe Dombes, en Sologne, en Brenne kaj ĝis la marbordo de Atlantiko. Oni censis 81 parojn en 2004, kaj kelkajn nestojn kontrolitajn. Naturaj predantoj minacas la ovojn kaj idojn (ĉefe la lavursoj, la gufoj kaj kelkaj falkoj), sed ankaŭ kelkaj plenkreskuloj povas esti manĝataj de kojotoj aŭ falkoj.
Kutimaro
La Granda egretardo (simile al la aliaj ardeoj) flugas kun kunmetita kolo kaj etenditaj kruroj. La flugo estas facila, la flugilbatoj estas trankvilaj; tio ne estas konfuzebla kun flugo de iu alia birdo. La same blanka Malgranda egretardeo flugas per pli oftaj flugbatoj, havas kelkajn ornamplumojn sur la nuko kaj proksime estas bone videbla la flavaj fingroj. La etendita kolo estas karaktera de ardeoj kaj botaŭroj, kaj distingas ilin el la cikonioj, gruoj, ibisoj kaj plataleoj, kiuj etendas siajn kolojn dumfluge.
Dumnokte tiuj ardeoj ariĝas sur arboj (dormejoj). Ili povas konduti agreseme por defendi sian teritorion.
Ĝi estas silentema birdo, malofte eligas la kurtan, laŭtan voĉon: ’’kra:h’’ kutime en la reproduktaj kolonioj. Ĝi vivas en ampleksaj, densaj fragmitejaj marĉoj, lagoj, fiŝlagoj. Ĝi konstruas la neston en fragmitejoj, en kaŝita parto de la marĉo.
Manĝo
La Granda egretardo manĝas en neprofunda akvo aŭ eĉ pli sekaj habitatoj, kie manĝas ĉefe fiŝojn, ranojn, malgrandajn mamulojn, kaj foje malgrandajn reptiliojn kaj insektojn, kiujn ĝi harpunas per sia longa, akrapinta beko ĉefe stare senmove kaj permesante la predon alveni al frapa distanco de ties beko kiun ĝi uzas kiel harpuno.
Ĝi ofte gvatatendas senmove predon, aŭ malrapide sekvas sian viktimon, tiam ĝi uzas unu kruron por agiti la akvon kaj elirigi la predon.
Kaze de fiŝo, kaptinte tiun, turnas ĝin por engluti unue la kapon.
Ili ĉasas sola aŭ en malgrandaj grupoj.
Reproduktado
Temas pri specio monogama dum la sezono. La reprodukta sezono komencas meze de aprilo en la norda hemisfero. Ĝi konstruas la neston el bastonetoj, kareksoj, kanoj kaj akvoplantoj en kolonioj en fragmitejoj, en kaŝita parto de la marĉo, aŭ en arbo 6–12 m superakve. Ĝi estas ĝis 100 cm granda.
La masklo plenumas ceremonian memmontradon kaj eko de nestokonstruado formas parton de la ceremonio. La ino demetas dum du tagoj 3-5 helbluajn ovojn. Eloviĝo okazas post 25-26 tagoj de kovado plenumita de ambaŭ gepatroj laŭvice. Okazas ununura ovodemetado ĉiun sezonon. La idoj, duone nidifugaj estas blankaj kaj lanugaj; ties beko estas rozkolora al oranĝca kaj poste flava. La du gepatroj povas plukonstrui la neston dum la idokresko. Post pluaj 35-50 tagoj okazas ekflugo. La junuloj estos sekse maturaj post 2 aŭ 3 jaroj.
En kulturo
La Granda egretardo aperas en la reverso de monbileto de 5 brazilaj realoj.
La Granda egretardo aperas en poŝtmarkoj de almenaŭ 54 landoj.
White Egrets (Granda egretardo) estas la titolo de la 14a poemaro de la Sanktalucia poeto Derek Walcott.
La nomo de la respektinda Ŝariputra, unu el la plej konataj sekvantoj de Budho, signifas la filo de la egreto (inter aliaj ebloj), oni diras, ke lia patrino havis okulojn de Granda egreto.
Judoj
Judoj (יְהוּדִים, origine signifante "jehudaidoj" kaj poste "judujanoj"), aŭ hebreoj en la tradicia, zamenhofa uzo, estas etnoreligia grupo
Judoj estas ofte dividataj laŭ mezepokaj lokoj de diasporaj komunumoj kun koresponde apartaj ritoj, kutimoj, kaj prononcoj de la hebrea:
La plimulto de genetikaj studoj montras, ke aŝkenazoj, italkoj, mizraĥoj, romaniotoj, kaj sefardoj estas pli parencaj unu al la aliaj ol al siaj najbaraj popoloj. Ekzemple, ajna aŝkenaza judo el Pollando estas pli parenca al iraka judo ol al nejuda polo. Tio konfirmas la tradician historian opinion, laŭ kiu judoj estas praidoj de tiuj, kiuj estis ekzilitaj el la regno Judujo post militaj malvenkoj kontraŭ la okupantaj romianoj. Ajna aŝkenazo kaj ajna sefardo, italko aŭ romanioto estas eĉ parencaj je nivelo de kvara aŭ kvina kuzo, kaj ankaŭ proksime parencaj al ajna mizraĥo. Antisemitismo kaj la juda demando en la 19-a jarcento tamen kondukas al tio, ke multaj eŭropaj judoj ekasertis la malon, ke ili estas "eŭropanoj kun hebrea religio"; la nova reformisma judismo iĝis unu el la plej aktivaj asertantoj de tiu vidpunkto.
En la jaro 2000 dise tra la mondo vivis 13 milionoj da judoj: 5800 mil en Usono (44%), 4847 mil en Israelo (37%), 600 mil en Francio (5%), 550 mil en Rusio kaj 400 mil en Ukrainio, inter aliaj. Do 81% el judoj nun loĝas en du nacioj: Usono kaj Israelo. Novjorko mem havas 1750 mil judojn. Sed tio estas moderna fenomeno: antaŭ 1930, Ukrainio, Germanio, Pollando kaj Litovio havis grandajn nombrojn de judoj. Dum la Dua mondmilito, Hitlero murdis du trionojn de la judoj de Eŭropo. Nun Germanio havas nur 100 mil judojn (2005). En 1939 estis 16.7 milionoj da judoj.
Kaj la kristanismo kaj la islamo havas radikojn en la juda religio. Kvankam ili estas gento malgranda kaj ofte senlanda, la judoj estas gento profunde influa. Tamen, oni devas konscii, ke multaj el la famaj figuroj, kiujn oni komune identigas kiel judoj, ne apartenis al la religio kaj ne vidis sin mem kiel judoj (Spinozo, Markso, Lev Trockij) kaj ofte ne estis edukitaj en la juda religio kaj tradicioj (Markso, Trockij).
Kiu estas judo?
La preciza difino de "judo" estas afero tre politika kaj polemika. Ekster la judismo, kaj ofte ankaŭ inter ĝiaj praktikantoj, oni ofte uzas la vorton "judo" celante "praktikanton de la Judismo". Kelkaj ortodoksaj rabenoj faras distingon inter "Israelido" (ano de la gento) kaj "judo" (praktikanto de la ortodoksa judismo). Eĉ pli konflikte, ortodoksaj judoj, reformistaj judoj, konservativaj judoj kaj nereligiaj judoj havas malsamajn kriteriojn pri aparteno al la juda gento.
Por la reformistoj en Usono kaj pluraj aliaj landoj, judo estas tiu, kiu aŭ (a) havas almenaŭ unu judan patron aŭ patrinon, havis judan edukon, kaj ne konvertiĝis al alia religio, aŭ (b) konvertiĝis al judismo, kaj ne rekonvertiĝis al alia religio.
Por la ortodoksuloj, judo estas tiu, kiu aŭ (a) estis naskita el Judino, aŭ (b) konvertiĝis al ortodoksa judismo. (En tiu ĉi sistemo, la unuaj judoj estas tiuj, kiuj ricevis la revelacion en Sinajo). Laŭ la ortodoksuloj, ne estas maniero foriri el la judismo; judo restas judo, eĉ se li sekvas alian religion.
En Usono, nereligiaj judoj ĝenerale sekvas la reformistan vidpunkton; la konservativa judismo havas oficialan pozicion similan al la ortodoksa, sed almenaŭ du trionoj de ĝiaj praktikantoj havas personan pozicion iom similan al la reformista. Nereligiaj judoj (kaj ne judoj) en Israelo kaj Eŭropo ofte sekvas la ortodoksan pozicion.
Ĉiu, kiu havas almenaŭ unu geavon, kiu (a) estis agnoskita kiel juda laŭ la ortodoksa vidpunkto, kaj (b) ne praktikis alian religion, rajtas migri al Israelo; tamen tiuj, kiuj ne estas agnoskitaj kiel judoj de la ortodoksuloj estas registritaj kiel ne-judoj en Israelo, kaj, ekz., ne rajtas edz(in)iĝi al judoj ene de la ŝtato, aŭ esti enterigitaj en la plejmulto de tombejoj, inkluzive de armeaj tombejoj - krom aliaj malavantaĝoj.
Juda kulturo
Juda kuirarto rilatas al la kuiradaj tradicioj de la juda popolo en la mondo. Ĝi evoluis dum multaj jarcentoj, formitaj de judaj dietaj leĝoj (koŝero), judaj festotagoj kaj ŝabata tradicio. La juda kuirarto estas influita de la ekonomio, agrikulturo kaj kuirarta tradicio de la multaj landoj kie judaj komunumoj ekloĝis kaj varias multe tra la tuta mondo.
En Israelo
La juda loĝantaro en Israelo estas komponata de ĉiuj judaj diasporaj komunumoj, kiel Aŝkenazaj judoj, Sefardaj judoj, Mizrahaj judoj, Beta Israel, Koĉinaj judoj kaj Bene Israel (el Barato), Karaismaj judoj, kaj multaj aliaj grupoj. La komunumo de israelaj judoj montras ampleksan gamon de judaj kulturaj tradicioj, same kiel enhavas la tutan spektron de religiaj praktikoj, el la ĥaredaj komunumoj ĝis la "hilonaj" nereligiaj judaj komunumoj kiuj vivas en nereligia vivostilo. Inter la juda loĝantaro, ĉirkaŭ 25% el la lernejanoj kaj ĉirkaŭ 35% el la ĵusnaskitoj estas de miksa praularo kaj Aŝkenaza kaj Sefarda/Mizraha deveno, kio pliiĝas je 0.5% ĉiujare. Ĉirkaŭ la 50% el la juda loĝantaro estas de almenaŭ parta Sefarda/Mizraha deveno.
Resto de la juda kaj moriska loĝantaroj post la forpeloj de ambaŭ etnoj el Iberio
Tamen la ĵusaj studoj pri kromosomoj pruvas alion, nome ke la demografio estis ege influata de la konverto, same kiel de la forpelo. Tiele ĉirkaŭ 20 % (do, kvinono) de la nuna iberia loĝantaro estus devena el sefardoj kaj simila 11 % el nordafrikanoj. La genetika analizado de la popolaj migradoj eblas, se tiuj popoloj devenas el malsimilaj kaj malproksimaj lokoj, kiel okazas kun sefardoj (Palestino aŭ Israelo) kaj hispanaraboj (Nordafriko). Oni analizas la kromosomon “Y”, kiun oni transsendas tra patra linio kaj kiu ne malaperas tra jarmiloj.
Tiele la historio de la loĝantaro de la Iberia Duoninsulo klariĝas. La Ĝibraltara markolo neniam estis barilo inter ambaŭ loĝantaroj de unu flanko kaj alia. La unua historia trapaso okazis en 711, kiam komencis la islama invado (ĉirkaŭ 10,000 aŭ 15,000 nordafrikanoj, araboj kaj berberoj). Tio aldoniĝis al ĉirkaŭ 7 aŭ 8 milionoj da tiamaj hispanoj kaj ĉirkaŭ 200,000 visigotoj de la hegemoniaj klaso kaj etno. La judoj tiam jam estis tie ekde la romia epoko. Nune oni supozas, ke estas ĉirkaŭ 2 milionoj da sefardoj tutmonde, sed nur en Iberio estas ĉirkaŭ 8 milionoj da sefardodevenuloj.
Alia kurioza informo el la ĵusa pristudo estas, ke ne estas nordosuda limo en la demografia divido de la moriska heredo, sed okcidentorienta. Tio estas, la proporcio de moriska demografia heredo estas pli alta norde kaj okcidente (ekzemple en Galegio -20 %- kaj Ekstremaduro) ol oriente (Katalunio kaj Pireneoj). Tamen en Andaluzio la procentaĵo estas malalta, kie certe okazis pli draste la forpelo de 1609. La sefarda heredo estas pli homogena, sed ankaŭ malalta en nordoriento kaj Katalunio.
Judoj en Esperanto
Marjorie Boulton, en sia mikspota libro Faktoj kaj fantazioj, dediĉas ties 47an ĉapitron "Fabelo de la judoj" al komentoj pri judoj ĝenerale kaj pri kelkaj elstaraj judoj partikulare; poste ŝi rakontas la fabelon pri la magia ringo.
5593 Jonsujatha
5593 Jonsujatha estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomino Eleanor Francis Helin elde la Observatorio de la Monto Palomar, norde de San-Diego (Kalifornio, Usono).
Nomo
Ĝia nomo unuigas la antaŭnomoj "Jonathan" kaj "Sujatha" en honoro de Jonathan Brian Marsden kaj Sujatha Nagarajan, geamikoj de la malkovrintino, je la okazo de ilia geedziĝo la en Lexington (Masaĉuseco).
(15562) 2000 GF48
(15562) 2000 GF48 estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la dum la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Sulavesa maro
La Sulavesa maro situas en la okcidenta parto de la Pacifika Oceano. Ĝi estas limigita de la insularo Suluo norde, kun la Sulua maro, kaj la insulo Mindanao, Filipinoj. Oriente troviĝas la insuloj Sangi, sude la insulo de Sulaveso kaj okcidente la insulo de Borneo. Ĝi okupas areon de 280 000 km², kaj atingas profundecojn de ĝis 6.200 m.
Klimato
La hegemonia klimato en tiu zono estas tropika. Inter la baseno de Sulaveso kaj la Foso de la Filipinoj okazas la interŝanĝo de akvo kun la Pacifiko. En somero, la musono provokas la interŝanĝon de akvo kun la maro de Javo tra la Makasara Markolo.
Medio
La Sulavesa maro enhavas varian flaŭron kaj faŭnon, elstaranta la kolonio de cetacoj, ĉar 26 el la 78 specioj de balenoj vivas en tiuj akvoj. Inter la faŭno elstaras ankaŭ la koraloj, barakudoj, martestudoj kaj tunisedoj.
Diversaĵoj
Filipinaj kaj usonaj sciencistoj ĵus trovis ŝajne inter 50 kaj 100 novajn speciojn de marfaŭno en la Sulavesa maro inter Filipinoj kaj Indonezio, unu el la plej gravaj rezervejoj de biodiverseco de la planedo.
Inter ili troviĝas oranĝa kukumo, tio estas fiŝeto simila al tiu kiu rolulas en la animea filmo de Disney "Serĉe Nemon" aŭ vermo kun tentakloj kiuj eliras el sia kapo.
Renate
Renate estas komunumo de Italio. Ĝi estas parto de la laŭ decido de 2004 kreita kaj en 2009 plene ekfunkciinta provinco Monza kaj Brianza en la regiono Lombardio - antaŭe ĝi apartenis al la provinco Milano. Fine de en la komunumo vivis.
Najbaras la komunumoj Cassago Brianza (LC), Veduggio con Colzano, Briosco, Monticello Brianza (LC) kaj Besana in Brianza.
Susumu Uemura
Susumu UEMURA (植村 晋, naskiĝis en gubernio Ŝiga) estas japana eksa futbalisto.
Li futbalis ĉe Gamba Osaka.
Paweł Janeczek
Paweł JANECZEK (naskiĝis la 16-an de aprilo 1973 en Zwoleń, mortis la 10-an de aprilo 2010 en Smolensk) estis leŭtenanto de la Oficejo pri Protekto de Registaro (BOR), komandanto de protekto-skipo, fakta ĉefo de la protekto de la Prezidanto de Pollando, unu el viktimoj de la kraŝo de pola registara aviadilo Tu-154M en Smolensk.
En 1993 li finis energetikan teknikumon kaj komencis labori en Vojevodia Komandejo de Polico en Radom en kontraŭterorisma unuo. Post kelkaj jaroj translokiĝis al Varsovio, kie eklaboris en la Oficejo pri Protekto de Registaro. Li protektis i.a. Ryszard Kukliński (1998), papon Johano Paŭlo la 2-a (1999, dum la 7-a pilgrimado en Pollando), ĉefministron Leszek Millera (2001), Marek Belka (2003-2004, en Irako). Printempe 2004 komencis labori en protekto-skipo de prezidento Aleksander Kwaśniewski. Li estis ĉefo de protekto-skipo de prezidento Lech Kaczyński. Ĉeestis operacojn en Afganio.
Li partoprenis maratonojn, trejnis ĵudon, estis savisto de Akva Volontula Rapidservo kaj akva steristo. Septembre 2004 edziĝis al televida ĵurnalistino Joanna Racewicz, kiun ekkonis en la registara aviadilo. En 2008 aperis en la mondon ilia filo – Igor.
Li pereis en la akcidento de la aviadilo Tu-154M en Smolensk, kune kun pola delegitaro fluganta al solenaĵoj ligitaj kun la Celebrado de la 70-a datreveno de Soveta Krimo en Katin. La 20-an de aprilo 2010 oni enterigis lin kun militista omaĝo en Kvartiro de Smolensk de la Militista Tombejo Powązki en Varsovio. Postmorte estis avancita ĝis la grado de kapitano de BOR.
Jakoba Vojo de Hispanio
La situo de Santiago-de-Kompostelo en la nordokcidenta angulo de la Iberia Duoninsulo, kaj tiu de ĉi lasta en sudokcidenta Eŭropo, kreis, dum jarcentoj kun la popolamasaj pilgrimadoj, en la de la apostolo, riĉan artan kaj kulturan heredaĵon tra la tuta hispana geografio, riĉigita plejparte per natura medio de eksterordinara pejzaĝa kaj ekologia valoro.
La stato de konservado, uzo kaj studado de ĉiu el la historie konataj itineroj varias konsiderinde inter ĉiuj, kvankam ekzistas ĝenerala dispozicio por igi ilin kulturaj, turismaj, sportaj kaj religiaj instrumentoj, kiuj kontribuas al konservado, restarigo kaj riĉiĝo de la lokoj tra kiuj funkcias la diversaj itineroj.
Ĝi estas ankaŭ viva vojo, al kiu aldoniĝas aliaj vojoj, kiujn novaj kaj modernaj pilgrimoj forĝas ĉiun jaron, utiligante la historiajn itinerojn al kiuj ili aldonas novajn itinerojn.
Laŭlonge de la jarcentoj, ĉi tiuj religiaj kaj komercaj itineroj riĉigis la artan kaj kulturan heredaĵon de ĉi tiuj regionoj. En 1993 ĝi estis inkluzivita de Unesko kiel Monda Heredaĵo, kvankam ne ĉiuj vojoj estis enmetitaj en la listo.
Bělotín
Bělotín (Bölten) estas municipo en la distrikto Přerov kaj la regiono Olomouc de Ĉeĥio. Ĝi konsistas el la municipopartoj Bělotín, Kunčice, Lučice kaj Nejdek. En la municipo vivas.
Historio
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1201.
Olivo
Olivo estas frukto de olivarbo (Olea europaea). Ĝi estas ofta manĝaĵo en okcidenta kuirarto.
Tradicie olivo aŭ branĉo de olivarbo estis simbolo de paco kaj trankvileco, eble pro tio ke olivarbo ĉiam estas verda dum la jaro. Ĝi povas plantiĝi kaj kreski en Mediteranea klimato. Ĝia frukto unue estas helverda, sed post maturiĝo ĝi fariĝas nigra aŭ nigra-violeta. Ĝia frukto estas tre amara, ne manĝebla, nur post speciala proceduro ĝi fariĝas manĝebla. En maturita formo ĝi estas uzata ankaŭ por ekstrakti oliv-oleon, kiun oni uzas por kuiri manĝaĵon aŭ krudforme en salato.
Olivarbo estas rezista, sed dum somero ĝi bezonas sufiĉan akvumon. Ĝi ne eltenas malvarmegon; sub -7 °C ĝi damaĝiĝos.
La oliva koloro, nomata ankaŭ olivverda aŭ "militista verda", estas koloro bazata sur la koloraro de kelkaj variaĵoj de verdaj olivoj.
Nutra valoro
100 gramoj da verdaj olivoj (konservitaj) enhavas:
Koraĉola lingvaro
La koraĉola lingvaro (neologismo laŭ la hispana formo Corachol, alternative ankaŭ uzatas la formo Cora-Huichol) - aŭ en esperantlingve pli simpla, iom pli longa variaĵo koraviĉola lingvaro - estas subgrupo de la jut-azteka lingvaro, parolata en centra Meksiko. Ĝi konsistas el la koraa lingvo (sialingve Naáyarite, hispane Cora) kaj la viĉola lingvo (sialingve Wixárika Niukiyari, hispane Huichol). La koraa parolatas precipe en la meksikaj subŝtatoj Nayarit, Jalisco kaj Durango, kaj laŭ la retejo ethnologue (17-a eldono de 2013) en 2000 havis 13 000 parolantojn; la viĉola parolatas precipe en la meksikaj subŝtatoj Nayarit, Jalisco kaj Zacatecas, kaj laŭ la retejo ethnologue (sama eldono) en 2000 havis 18 000 parolantojn.
Géza Voinovich
Géza Voinovich [vojnoviĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Voinovich Géza estis hungara literaturhistoriisto, esteto, tradukisto, dramisto, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1923), membro de Societo Kisfaludy (1912), membro de Societo Petőfi (1920).
Géza Voinovich naskiĝis la 1877 en Debrecen. Li mortis la 1952 en Budapeŝto.
Biografio
Géza Voinovich frekventis gimnaziojn en sia naskiĝurbo kaj Budapeŝto, universitaton en Budapeŝto. En 1900 li ekinstruis en universitato de Kolozsvár, dume li estis motoro de libroeldonado. En 1905 li edziĝis. Li ofte verkis artikolojn por diversaj gazetoj. Li ricevis gravan premion en 1930.