cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto
Priskribo
PIV 1970 laŭ propraj indikoj havas 15 200 kapvortojn kaj 39 400 leksikajn unuojn. Ĝi pro tio tiuepoke estis - kaj la aktualaj eldonoj (vd. sube) ankoraŭ estas - la senkonkurence plej ampleksa difin-vortaro de Esperanto, eĉ se ĝi intertempe forte postrestis vortarojn de la tipo Esperanto-etnolingvo (ekzemple la vortaro Esperanto-germana de Erich-Dieter Krause de 1999 kun ĉ. 80.000 vortaraj unuoj).
Kiel PV 1930/1934 ankaŭ PIV havas aranĝon laŭ vortnestoj, ne laŭ pure alfabeta ordo. Tiel oni ekzemple trovas "maljuna" ne inter aliaj vortoj kun mal- (malbona, malofta), sed en la artikolo pri "jun-" apud aliaj kunmetaĵoj de "jun-" kiel jun'ec'o, jun'ul'o, mal'jun'ul'ej'o ktp.
PIV 1970 indikas apartenon de radiko al la Fundamento de Esperanto aŭ al la 1-a ĝis 7-a Oficiala Aldono (OA, 1909–1958) kaj resume (kaj pro tio nekontroleble) al gravaj fontoverkoj kiel la Biblio en Esperanto aŭ verkoj de gravaj aŭtoroj kiel L.L. Zamenhof, Kabe, Grabowski k.a.
Ĝi difinas la vortojn kaj ofte aldonas ekzemplo-frazojn, kiuj montras la difinitan vorton en kunteksto. Ĉe multaj vortoj ĝi referencas al semantike parencaj vortoj.
Bogoto
Geografio
Krome kvankam ankoraŭ plue estas municipoj apartenantaj al la departemento Kundinamarko, la setlejoj Soacha, Zipaquirá, Facatativá, Chía, Mosquera, Madrid, Funza, Cajicá, Sibaté, Tocancipá, La Calera, Sopó, Tabio, Tenjo, Gachancipá kaj Bojacá estis konsiderataj kiel parto de la Metropola areo de Bogoto en la lasta landa censo realigita de la DANE en 2005.
Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto
Priskribo
Etimologiaj indikoj mankas.
Bogoto
Geografio
Estas integritaj ankaŭ, kunurbigitaj al ĝia teritorio (tio estas sen propraj impostoj), Soacha kaj Sibaté ĝis la alveno al la Akvofaloj de Tekendama kaj la Bestoĝardeno de Sankta Kruco en la pagejo Ĉusakao ĉe la suda parto. En la norda parto ĝis la Ponto de la Komuno en la limo kun Chía. En la okcidento ĝis la pagejo Siberia absorbante la teritorion de la Metropola Parko La Florida kaj parto de Cota. En la oriento estas La Calera.
Klimato
Pro sia granda alteco, Bogoto havas klimaton malvarma de montaro; pro sia malalta latitudo, ĝi prezentas malgrandan temperaturan osciladon laŭlonge de la jaro. La temperaturoj regule oscilas inter 6 kaj 22 °C, kun jara averaĝo de 14 °C.
Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto
"Kaŝitaj radikoj" en PIV
Ideale PIV devus listigi ĉiun uzitan radikon kiel apartan kapvorton (titolo de vortara artikolo). Tiel tamen ne ĉiam estas. Ekzistas kelkaj (malmultaj) radikoj uzataj en la difinoj de iuj vortaraj artikoloj, sed mem ne difinitaj. Oni kutime nomas ilin "kaŝitaj radikoj", ĉar ili ne estas facile troveblaj laŭ la alfabeta ordo. Sur p. 97 ekzemple troviĝas la enskribo "basbal-o = bazopilko", sed difino de bazopilko mankas. "filopodoj" estas uzata sur p. 123 en la difino de brankiopodoj, sed mankas kiel memstara vortara artikolo. Oni trovas la "kaŝitajn radikojn" en la terminaro "Nepivaj Vortoj" de André Cherpillod (1-a eld. 1988).
Bogoto
Klimato
Pro sia situo proksime de la Ekvatoro, ĝi havas nur du sezonojn: nome pluva kaj seka; la precipitaĵo estas abunda el marto al majo kaj el oktobro al novembro, koincide preskaŭ kun la ekvinoksoj de printempo kaj aŭtuno de la norda hemisfero, respektive, ĉar la suno trapasas la ekvatoran linion kaj la suna radiado estas pli granda, pliiĝante la varmon en la ĝangalo kaj favorante la formadon de ŝtormoj en la anda-montara zono.
Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto
Kunlaborintoj de PIV
Waringhien sukcesis arigi skipon de 59 spertaj kunlaborantoj, fakuloj, Esperanto-vortaristoj kaj -terminaristoj, multaj el ili Akademianoj. Preskaŭ ĉiuj jam antaŭ la apero de PIV en 1970 verkis aŭ terminarojn de siaj fakoj, aŭ ĝeneralajn vortarojn, aŭ aktivis en la terminaraj diskutoj de la 1950-aj aŭ 1960-aj jaroj. PIV tiel fariĝis bone preparita verko, en kiu kolektiĝis granda parto kaj esenco de la ĝistiama Esperanta leksikografio. Liston de la kunaŭtoroj vd. en aparta artikolo Kunlaborintoj de PIV.
Bogoto
Klimato
Kontraste, la plej sekaj sezonoj de la jaro estas el inter januaro al februaro kaj el julio al aŭgusto. La nebulo estas la plej ofta akva meteo: estas 220 tagoj kun nebulo jare.
Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto
Kritiko de PIV 1970
PIV estas la plej detale analizita kaj kritikata vortaro (kaj libro ĝenerale) de Esperanto (referencojn vd. en la sekcio "literaturo"). Apenaŭ ekzistas iu aspekto, kiu ne estas pridisputata. La kritiko ŝanĝiĝis kun la paso de tempo kaj ankaŭ simple de modoj. Tre resume oni povas distingi:
Bogoto
Klimato
La falo de hajlo estas malofta ekstrema fenomeno, kiu okazas averaĝe nur trifoje jare —inter 1939 kaj 2008 oni registris 231 okazaĵojn—. La ŝtormoj de hajlo okazas vespere dum la pluvsezonoj, kiam okazas la rapida disvolviĝo de aroj da nuboj nimbus-kumulusoj kiuj estas rilataj kun la formado de uraganoj; ili ankaŭ okazigas fortan malaltigon de la temperaturo en la tuŝitaj zonoj, ofte draste, ĉar ili povas malaltiĝi ĝis preskaŭ 20 gradoj dum malpli ol unu horo.
Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto
"Metiaj" kritikoj
Metiaj kritikoj celas (asertitajn aŭ verajn) mankojn de la metio "vortar-farado" (leksikografio). Ili koncernas ekzemple jenajn aspektojn: tajp-eraroj, "kaŝitaj radikoj" (vd. supre), neprecizaj aŭ malĝustaj fonto-indikoj aŭ indikoj pri Fundamenteco aŭ OA-eco, nekoheraĵoj kiel uzo de vorto en ekzemplo-frazo en alia senco ol en difino, mankantaj aŭ nekompletaj referencoj al semantike parencaj vortoj ktp. Ankaŭ la fakton, ke la bildotabuloj en la eldono de 1970 troviĝis librofine kaj ne apudartikole kaj hodiaŭ post pli ol 35 jaroj aspektas malmodernaj, oni povas klasifiki en tiu kategorio de kritiko.
Bogoto
Klimato
La plej ekstremaj temperaturoj registritaj ene de la limoj de la urbo estis de 30.0 °C kaj −7.1 °C, ambaŭ registroj de la meteo-stacio de la Flughaveno Guaymaral.
Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto
"Metiaj" kritikoj
Simile estas pri kelkaj jam en 1970 nete malĝustaj difinoj (ekzemple Krimeo jam tiam ne plu estis "rusa" insulo ktp.), kelkfoje uzo de jam en 1970 ne plu aktuala scienca nomenklaturo kaj similaj punktoj.
Elekto de la vortmaterialo
Tiutipaj kritikoj estas intime ligitaj al la ĝenerala diskuto pri "neologismoj" (detalojn vd. tie). Dum multaj fruaj recenzantoj, alkutimiĝintaj al PV 1930/1934, en la jaroj post 1970 plendis pri troa registro de "neologismoj" kaj troa "dikeco", la tendenco en postaj jaroj ŝanĝiĝis. Nun multaj asertis, ke mankus vortoj por tutaj kampoj de la moderna vivo, kiel ekzemple komputiko. Al tiu lasta kritiko (parte) reagas la Suplemento de 1987 (PIVS, vd. sube). Interalie sub la influo de la verko La Bona Lingvo de Claude Piron tamen denove kreskis la skeptikemo rilate al la novradikoj, kaj multaj nun konsideras ke PIV devus pli ofte marki ne vere bezonatajn novradikojn kiel evitindaj, simile kiel ĝi jam faras ĉe pluraj vortoj malgraŭ la aserto en la enkonduko, ke vortaro ne havas kiel celo decidi kio estas evitinda aŭ ne.
Asertita estis ankaŭ proporcie troa registro de nocioj rilatantaj al franca kulturo kaj historio. La eldono de 1970 ekzemple ja registras la sudfrancan fiŝ-supon "bujabeso", sed ne la ital-devenan, tamen de longe internaciigitan manĝaĵon "pico" (intertempe trovebla en la eldonoj de 2002 kaj 2005); la speciala historia nocio de "musketero" (specifa franca soldato de la 17-a jarcento) ja troveblas apud la ĝenerala "musketisto", sed ekzemple ne la germana infanteria soldato de la Tridekjara Milito "lankesneto" ktp. Tiu "francemo" probable estas klarigebla pro la intereso kaj konoj de la gvidaj kunlaborintoj (vd. supre).
Ju pli la mondo ĝenerale kaj Esperanto speciale "tutmondiĝis", des pli malfruaj kritikoj plendis pri laŭaserte tro malmultaj ekstereŭropaj nocioj.
Bogoto
Demografio
Ĝi estas la plej granda aglomeraĵo de personoj de la lando, superante laŭ pli ol 21 % la duan le landa nivelo: nome la departemento Antioquia inkludita ĝia ĉefurbo (6 065 846 loĝantoj).
Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto
Lingvaj kritikoj
Kritikoj en tiu rubriko koncernas preskaŭ ĉiujn "eternajn" diskutojn de Esperanto kaj ampleksas aspektojn de la interpunkcio ĝis la landnomoj kaj la uzo de "unu" kiel kvazaŭa nedifina artikolo k.m.a. Tiaj kritikoj ofte dependas de tio, ĉu la recenzanto emas al la naturalisma aŭ skemisma tendenco, ĉu al la minimumisma aŭ latinisma skolo.
Bogoto
Demografio
La publikaj servoj havas altan plenumon, nome 99,4 % de la loĝejoj havas servon de elektra energio, dum ĉirkaŭ 98,6 % havas servon de trinkakvo kaj 87,8 % de komunikeblo telefona. En la jaro 2013 la 10,3 % de la loĝantoj troviĝis en situacio de malriĉeco, kio estas la plej malalta indico inter ĉiuj la administraciaj dividaĵoj de la lando, kontraŭ tutlanda averaĝo de 30,6 %.
En Bogoto, same kiel ĉe la tuta cetero de la lando, la procezo de akcelita urbanizado ne rilatas nur al la industriiĝo, ĉar ekzistas komplikaj politikaj kaj sociaj tialoj kiel la rilato inter malriĉeco kaj perforto (enlanda milito), kiuj estis kaŭzo de la migrado el la kamparo al la urbo laŭlonge de la 20-a jarcento, kio determinis eksponencian kreskon de la loĝantaro en la urbaj areoj kaj la establadon de malriĉaj zonoj en ties ĉirkaŭaĵoj.
Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto
Politikaj tendencoj
Plia grupo de kritikoj celas la maldekstremajn politikajn tendencojn en kelkaj difinoj kaj precipe en iuj ekzemplofrazoj. PIV ja estas – ankaŭ ekonomie grava – verko eldonita de Esperanto-asocio kun socialismaj tendencoj.
Steleo de Kilamuva
La Steleo de Kilamuva estas steleo el la 9-a jarcento aK, de reĝo Kilamuva, de la Reĝlando de Samal. Li asertas esti sukcesa, kie liaj prapatroj estis malsukcesaj, servante la regnon.
Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto
Mankanta aktualeco
Ju pli da tempo forpasis post 1970, des pli PIV estis kritikata pro asertita malaktualeco. Kaj evidente la vortaro de 1970 nur povis silenti pri la mondo forte ŝanĝita ekzemple post 1989/1990 pro la malapero de Sovetunio, la internacia pligraviĝo de la araba kaj ĉina kulturoj ktp.
Tradukoj de PIV 1970 en aliajn lingvojn
La vorto-trezoro de PIV fariĝis la bazo de pluraj vortaroj de la tipo Esperanto-etnolingvo, kiuj tradukas ĝiajn kapvortojn, pli aŭ malpli fidele sekvante la PIV-an vorto-stokon. Menciindas i.a.:
Aliaj prilaboroj de la radikoj de PIV
La Inversa Vortaro (IVE) de Esperanto de Bernhard Pabst (Paderborn 1989) baziĝas sur 1a eld. de Plena Ilustrita Vortaro 1970 kaj de ties Suplemento 1987.
Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto, Suplemento, 1987
En 1987 aparte aperis Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto, Suplemento (PIVS, foje ankaŭ SPIV), verkita sub gvido de Gaston Waringhien kaj Roland Levreaud. Ĝi enhavas proksimume 1000 kapvortojn kaj 1300 unuojn. Liston de la kontribuintoj vd. en la aparta artikolo "Kunlaborintoj de PIV".
(Nova) Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto, eldono de 2002
En 2002 aperis, post plurjara laboro, nova profunde reviziita eldono kun la titolo La Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto (mallonge PIV 2002, PIV2 aŭ NPIV), ĉefredaktita de Michel Duc-Goninaz. Ĝi ampleksas (egale al PIV2005) 16 780 kapvortojn kaj 46 890 leksikajn unuojn. Ĝiaj ilustraĵoj estas lokitaj ne plu en la lastaj paĝoj, sed enkorpigitaj en la teksto mem.
La prezento de la Nova PIV okazis dum la SAT-kongreso en Alikanto (Hispanio) de la 1-a ĝis la 7-a de julio 2002.
La dumil produktitaj ekzempleroj de la Nova PIV jam estis forvenditaj en 2004.
Steleo de Kilamuva
La steleon malkovris la germana arkeologo ĉe fino de la 19-a jarcento kaj estas prezentata en la Vorderasiatisches Museum Berlin.
Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto
Paskaj ovoj en PIV 2002
En bildo sur la paĝo 1028 de PIV 2002 kaj 2005 ĉe la kapvorto "seruro" troviĝas seruro sur kiu estas pentrita heliko, kies korpo estas brako, kaj apud ĝi estas skribita vorto "KIEN?". (franclingve : Vers où ?). En alia bildo, paĝo 166 ĉe la kapvorto "bori" troviĝas elektra borilo ankaŭ kun la heliko kun vorto "ortenigra" (franca-angla miksaĵo por Black et d'équerre). Tiuj kaŝitaj mesaĝoj (virtuala paska ovo) estas referencoj al Serge Sire, aŭtoro de multaj bildoj en PIV, kiu uzas tiun helikon kiel subskribon.
Steleo de Kilamuva
Priskribo de la steleo
La steleo havas 16-linian tekston en fenicia lingvo. Reĝo Kilamuva estas prezentata starante sur la supra maldekstra parto kaj alparolante kvar diajn insignojn - (kanaanidaj dioj) –,almontranta per sia dekstra brako kaj fingro. Lia maldekstra, apudkorpa mano prenas velkitan lotus-floron, simbolon de la reĝa morto. Li estas vestita per reĝaj insignoj kun ĉapelo, kaj lia figuro staras ĉe komenco de la unuaj naŭ linioj de la teksto.
Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto
Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto, eldono de 2005
Eldono, kun preseraroj korektitaj kaj detalaj modifoj, aperis en marto 2005 (PIV 2005).
Indaiatuba
(oficiale Município de) estas municipo kaj grandurbo en la subŝtato San-Paŭlio de Brazilo, estante grava grandurbo en unu el la ĉefaj industriaj regionoj de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Campinas kaj en la samnoma mikroregiono Campinas. Laŭ la stato de en la municipo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto
Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto, eldono de 2005
Preparataj estas pliaj tradukoj de PIV 2002/2005 (stato 08.2009) al la
Vojtovce
Vojtovce (hungare Vojtvágása [vojtvAgAŝa], rutene Війтївцї [vijtjivcji], germane Voghtau) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.
Bogoto
Demografio
Ekzemplo de tio antaŭa, estas la nombro de translokigitoj kiuj alvenis al Bogoto. Laŭ la Consultoría para los Derechos Humanos, Codhes (Konsilantaro por Homaj Rajtoj), en la periodo 1999-2005 alvenis al Bogoto pli ol 260 000 translokigitoj, proksimume la 3,8 % de la totalo de la loĝantaro de Bogoto. La localidades kie koncentriĝas la majoritato de la translokigita loĝantaro estas la jenaj: Ciudad Bolívar, Kennedy, Bosa kaj Usme.
Kapitolo de Usono
La nomo devenas de la monto Kapitolo, unu el la sep montoj de la antikva urbo Romo.
La Statuo de Libereco — konata ankaŭ kiel Armita Libereco aŭ simple Libereco — estas bronza statuo dezajnita de Thomas Crawford (1814–1857) kiu, ekde 1863, estis kroninta la kupolon de la Kapitolo.
Historio
La 24-an de aŭgusto 1814 post la malvenko de la usonanoj en la batalo de Bladensburg, brita militistaro estrita de la generalo Robert Ross okupis la urbon Vaŝingtono kaj bruligis kelkajn publikajn konstruaĵojn, kiel la Blanka Domo kaj la Kapitolo, same kiel aliajn instalaĵojn de la registaro de Usono.
Indaiatuba
Geografio
Indaiatuba situas en montaro en sudorienta parto de la lando. Campinas troviĝas 26, San-Paŭlo (urbo) 80, Guarulhos 83, Curitiba 330, Nova Iguaçu 389, Rio-de-Ĵanejro 410, Belo Horizonte 491, Goiânia 745, Braziljo 815, Campo Grande 817, Porto Alegre 868, Salvador de Bahio 1452, Maceió 1931, Teresina 2057, Recife 2128, São Luís 2310, Natalo (Brazilo) 2316, Belém 2410, Manaus 2614 kilometrojn distance.
Kapitolo de Usono
Historio
La 6-an de januaro 2021, armitaj kaj perfortaj subtenantoj de Donald Trump sturmis la konstruaĵon de la Kapitolo de Usono klopodante ĉesigi la reciton de voĉdonoj por la prezidonto Biden kaj la atestanoncon, ke li estas la gajnanto en la kalkulo de la Usona Elektantaro en 2020. Finfine la atakitaj parlamentanoj, post la forigo de la insurekciantoj fare de polico kaj militistoj, pluigis la sesion kaj konfirmis la elekton de Joe Biden.
Bogoto
Etnografio
La plej jŭsa ĝenerala popolnombrado de la lando, realigita de la Departamento Administrativo Nacional de Estadística de Kolombio (DANE), prezentis la jenajn rezultojn pri la etna distribuado de la loĝantaro censita en la ĉefurbo Bogoto: Sen etna aparteno 98.27 % (tio signifas ke la absoluta plimulto ne indikas sian etnon, sendepende ĉu ili estas blankuloj, indiĝenoj arfrikdevenaj aŭ miksuloj; kaj plej verŝajne oni prifajfas pri tio), afrikdevenaj kolombianoj 1.47 %, indiĝenoj 0.23 %, Raizal-oj 0.01 %, ciganoj 0.01 %, kaj Palenkeroj de San Basilio 0.00 %. Kio signifas ke nur malgrandaj minoritatoj kiuj povus ricevi ian protekton, helpon aŭ identecon pro la etna deveno konsideras sin (kaj indikas tion) kiel aparta etno.
Sekureco
La lastaj regantoj de la urbo orfanizis kampanjojn al la civitanato tendencaj al la malpliigo de ĝiaj indicoj de deliktaro. Laŭ oficiala informo de la Veeduría Distrital (distrikta inspektistaro), en la lastaj dek jaroj oni pasis el 89,4 perfortaj mortoj por ĉiuj 100.000 loĝantoj en 1996, al 37,9 en 2005, kio reprezentas malpliigon de 57,6 %, konsiderinte ke en la sama periodo la loĝantaro pliiĝis je pli ol 25 %. El tiuj perfortaj mortigoj, oni registris ke 62,8 % okazis pro murdoj, dum 20,5 % estis okazigitaj pro akcidentoj de trafiko; krome oni registris ke 85,1 % de la viktimoj estis viroj dum 14,9 % virinoj. En 2014, indico de murdaro en Bogoto descendis eĉ plej, falante al 16,4 murdoj por ĉiu 100.000 loĝantoj jare. Tiu estas unu el la plej malaltaj indicoj de murdoj de Kolombio kaj la malplej alta indico de murdok de Bogoto en la lastaj 30 jaroj.
Tamen, mala tendenco konstatiĝas pri ŝteloj. La klara malpliiĝo de tiu delikto en la periodo 1998-2004, kiam la ĉiutaga ŝtelado en Bogoto malpliiĝis el 29.591 kazoj en 1998 al 14.028 en 2004 por malpliigo de 53 %, estis anstataŭita de klara pliigo en 2005-2014, ĉar oni registris pliigon de 180 % en la nombro ŝteloj laŭ ciferoj havigitaj de la Polico de Bogoto, kio situigas la indicon de ŝteloj en rekordaj 356,9 por ĉiu 100.000 loĝantoj jare. La pliigo de ŝteloj en Bogoto en la periodo 2011-2015 tuŝis tre negative la civitanaron, elstare la ŝtelado de poŝtelefonoj, rilataj al prostituado kaj raboŝteloj fare duope per motorcikloj, speciale damaĝaj kiam krome la viktimoj suferas violentajn atakojn pere de blankaj armiloj aŭ frapoj kontraŭ sia fizika integreco.
Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto
Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto, eldono de 2020
Laŭ Libera Folio la lasta tradicie presita eldono aperis en la 50-jara jubileo de la PIV (en la jaro 2020). La sekva eldono jam estas unuavice elektronika, eĉ se dezirantoj povos mendi presitajn ekzemplerojn.
Indaiatuba
Klimato
Indaiatuba situas en tropika zono, kiun forte influas la montara regiono.
Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto
Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto, eldono de 2020
La novan eldonon de PIV pretigis por SAT Duc Goninaz kaj Klaŭdo Roux. Enhave ne temas pri grava aktualigo; la ĉefa novaĵo ŝajnas la enmeto de referencoj al la 9-a Oficiala Aldono, tiel ke 209 kapvortoj estas nun signitaj per la cifero 9. La ĉeĥa eldonejo KAVA-PECH eldonis ĝin en kvincent ekzempleroj en formato B5, sume 1.268 paĝoj.
Bogoto
Sekureco
Malsekureco
Indaiatuba
Trafiko
Indaiatuba situas inter ĉefvojo Campinas-Sorocaba. La grandurbo havas ankaŭ fervojajn ligojn kaj lokan flughavenon. En la urbego aŭtobusoj liveras la pasaĝerojn.
Vojtovce
Situo
Vojtovce situas en valo, laŭ traira flankovojo. Stropkov troviĝas je 6 km.
Indaiatuba
Vidindaĵoj
En la urbo situas pluraj rimarkindaj kirkoj kaj muzeoj.
Bogoto
Sekureco
Bogoto prezentas nivelon de malsekureco malalta kompare kun la ceteraj ĉefurboj de Latinameriko. Localidades kiel Kennedy, Bosa, Ciudad Bolívar kaj Mártires estas la sektoroj kie oni vidas plej altajn indicojn de violento. La civitanoj kiuj sentas sin plej malsekuraj estas la loĝantoj de la kvartaloj de la sudoriento, centro kaj en la tavoloj 1 kaj 2. La loĝantaro indikas ke la murdoj rilatas al surstrataj atakoj, aktiveco de bandaĉoj kaj trafiko de drogoj.
Vojtovce
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1408 en germana formo "Votizhau". La unuaj loĝantoj estis germanoj. En 1600 oni komputis tie 6 servutulajn domojn. En 1715 15, post 5 jaroj 8 familioj pagis imposton. En 1828 205 vilaĝanoj en 26 domoj loĝis. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis Vojtócz, poste ĝi ricevis parte hungaran nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Vojtvágása 94 homoj, (plejparte rutenoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Zemplén, al distrikto de Stropkov, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Vojtovce 116 homoj, (74 slovakoj, 32 rutenoj, 8 ukrainoj).
Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto
Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto, eldono de 2020
Kvankam estas uzitaj la kritikaj notoj pri PIV publikigitaj en la retejo de Bertilo Wennergren, li tamen ne kunredaktis la verkon. Sed ja estas planate, ke li transprenos la redaktadon de PIV cele al posta eldono. Li preparis la Interretan version de PIV 2020, en kiu li faris kelkajn adaptojn por oportunigi priserĉadon de la teksto (sen ŝanĝi la efektivan enhavon).
PIV 2020 en la Interreto
En la reto troviĝas la senpage konsultebla beta-versio (2020) de PIV (Plena Ilustrita Vortaro) sub la adreso http://vortaro.net/.
En la somero de 2010, E@I informis pri sia kontrakto kun SAT, laŭ kiu la enhavo de PIV 2005 estu konsultebligota en la interreto. . La projekto de reta PIV aldone havu pli altajn ambiciojn ol esti nur simpla cifereca versio de la papera eldono. La retejo enhavu forumon por ĉiu unuopa vorto, kiu ebligos diskuton pri diversaj terminoj. Tiel ĉiu uzanto povos kontribui, proponante eblajn novajn esprimojn, taŭgajn uzojn de certaj vortoj ks. Laŭ la plano la retejo estu estonte uzebla ne nur per komputiloj, sed ankaŭ per poŝtelefonoj.
Post sukceso de monkolekta kampanjo, per kiu ĝis majo 2011 kolektiĝis la bezonata sumo de 10.000 eŭroj, E@I realigis la projekton kaj beta-versio de reta PIV estis lanĉita la 4-an de aprilo 2012.
Bibliografio (elekto)
PIV estas la plej granda vortaro de Esperanto kaj pridiskutata libro inter esperantistoj (pli ol 100 kritikoj pri Plena Ilustrita Vortaro en EBEA -> serĉu je "PIV" en la temo-kampo).
En la Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA) troviĝas pli ol 100 artikoloj, kiuj traktas diversajn aspektojn de ĝi:
Kelkaj recenzoj estas rete legeblaj, vd. la sekcion "eksteraj ligiloj". Aliaj estas legeblaj nur en la presita Esperanto-gazetaro. Jen kelkaj malmultaj ekzemploj:
Eldono de 1970
André Caubel, De A ĝis Z: Pli malpli zigzage pri la P.I.V. (Sennaciulo, 1969/6, p.58-60)
Detlev Blanke, Recenzo pri Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto (Der Esperantist,1970:44, p. 4-6)
I.N., Plena Ilustrita Vortaro (La Brita Esperantisto, 764, 1970, p. 328)
Reto Rossetti, Paŝo per sepmejla boto (La Brita Esperantisto, n-ro 768, 1970, p. 419-423)
Gaston Waringhien, La sortie du premier dictionnaire illustré d′Espéranto (Espéranto Actualités - Franca Esperantisto, n-ro 264 de jul.-okt. 1970, 1970:9)
Ma Young-tae, Studo pri Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto (La Espero el Koreio, nov.-dec. 1994, p. 12-14).
Eldono de 2002
Bernhard Pabst, Post 32 jaroj: Nova PIV praktikas spagaton (Esperanto aktuell, 2002)
Bertilo Wennergren, La nova PIV, Heroa verko - kun mankoj (Monato, 23-a jaro 2002, n-ro 10, p. 25-27)
Vidu ankaŭ
Esperanto-vortaro per Temo-tabeloj
Bogoto
Sekureco
Informo de la metropola polico de Bogoto farita en 2013 indikis ke la ŝtelado superis la prognozojn ĉirkaŭirante la 24 000 kazojn sen enkalkuli la statistikojn kiam la suferintoj ne denoncis pro timo, profido en ties efikeco aŭ pro manko de infrastrukturoj en la momento fari la denoncon. La surstrata ŝtelado descendis milde (de la 51 % al la 49 %). Simile okazis en la publika transporto (de la 19 % al la 17 %), tamen, la ŝtelado en komercaj instalaĵoj duobliĝis (de la 8 % al la 16 %) el 2013 al 2014. En la sektoro de la industrio de aŭtoj oni informas pri averaĝo de 4 ŝteloj de aŭtoj ĉiutage, eĉ al institucioj kiel la polico, kaj tio okazas ĉe la localidades Kennedy kaj Usaquén [usaKEN]; dume la aŭtoritatoj asertas ke la majoritato de la kazoj okazas pro malatento fare de la ŝtelataj posedantoj.
La enlanda milito en Kolombio faris sian ĉefurbon scenejo de variaj atencoj de teroristoj kiuj tiel transigis al la urbo la konfliktoj el la kamparaj areoj. El la 1980-aj jaroj, Bogoto estis la celo de drogtrafikantoj kaj armitaj grupoj kiuj agadis eksterleĝe. Okazaĵo kiu generis panikon en la loĝantaro okazis la 6an de decembro 1989 kiam bombokamiono eksplodis antaŭ la ĉefa sidejo de la centralo de kolombia spionado DAS, kio okazigis 67 mortojn kaj pli ol 600 vunditojn, atribuita al la estro de la iama krimulkartelo de Medeĝino, Pablo Escobar.
La 7 de februaro 2003 la eksplodo de bombaŭto sur aŭtohaltejo de la Klubo El Nogal (La Juglandarbo) de la norda zono okazigis 36 mortojn kaj pli ol 200 vunditojn. La atenco estis rekonita kiel farita de la gerilo de FARC. Samjare alia bombaŭto eksplodis antaŭ komerca centro (vendejaro) lasante kiel rezulto 6 personojn mortintajn kaj 12 vunditajn.
La 12an de aŭgusto 2010 alia bombaŭto estis eksplodigita antaŭ komplekso de konstruaĵoj en kiuj funkcias, inter aliaj entreprenoj, Caracol Radio. La okazaĵo rezultis en naŭ vunditaj personoj.
La 15an de majo 2012 aŭtobuso ŝarĝita de eksplodaĵoj eksplodis sur la strato 74 kun Avenida Caracas, proksime de la financa centro. La atenco estis direktita kontraŭ la eks-ministro de Internaj Aferoj, Fernando Londoño, kiu rezultis vundita. Du personoj mortis.
En 2017, el 19 de febrero una explosión en el barrio La Macarena dejó un policía muerto y 26 heridos, entre ellos 24 uniformados del Escuadrón Móvil Anti Disturbios. La guerrilla del Eln, asumió la autoría del atentado.
Ekonomio
Bogoto estas unu el la kvin ĉefaj latinamerikaj ĉefurboj plej allogaj al la investado. En Latinameriko, ĝi estas en la 21a loko rilate al la MEP por persono. Laŭ The Economist, Bogoto elstaras pro sia ekonomia forto asocia al la grando de sia produktiveco kaj al la MEP per cápita (la plej alta inter la ĉefaj urboj de la lando), pro la facileco por krei entreprenojn kaj por fari negocojn, la financa matureco, la allogeco de tutmondaj entreprenoj kaj la kvaliton de sia homa kapitalo. Krome ĝi estas la sesa urbo de Latinameriko se temas pri organizado de eventoj, kaj havas la flughavenon kun plel granda volumo de kargo en Latinameriko kaj la dua laŭ personoj. Tamen, iu studo konsideras ĝin unu el la ĉefurboj kun plej malbona reputacio en la mondo nur sub Karakaso kaj Nov-Delhio, kvankam ĝi indikas grandajn progresojn ekde 2014.
Ĝi ricevas investistojn el la tuta Kolombio kaj el aliaj lokoj de la mondo. En 2008 la urbo situiĝis kiel kvara financa centro plej influa el Latinameriko. En la periodo 2003-2006, la komerca MEP (malneta enlanda produkto) de Bogoto kreskis je 10,3 % jare, kio reprezentas 25,3 % de la komerca enlanda MEP, en kiu oni enkalkulas la aktivojn devenajn el la investado de la aliaj urboj de la lando en la ĉefurbo kaj tiujn de multaj transnaciaj entreprenoj; kaj tiele ĝi estas pli alta ol la MEP de tutaj landoj kiel Urugvajo, Kostariko, Salvadoro, Panamo, aŭ Bolivio; krome, ĝia indico de senlaboreco estas de 9,8 % kaj la subdungeco de 29,7 %, nome la dua pli malalta en la lando. Aliflanke, la vivokosto estas pli malalta ol la averaĝo de la 40 ĉefaj ĉefurboj de Latinameriko. Krom tio, Bogoto estas planita je meza limdaŭro kiel unu el la destinoj de negocoj plej gravaj de la mondo.
Bogoto okupis la sesan lokon inter 50 urboj el Latinameriko laŭ iliaj indicoj en vivkvalito, altaj ebloj permesi fari negocojn, kaj elstaraj kondiĉoj por la profesiula disvolvigo, laŭ la kriteroj establitaj de America Ekonomy Intelligence. Je tutlanda nivelo, la importado de kapitalaj havaĵoj estis helpita de la registaro, kiu favoras speciale Bogoton kiu fakte partoprenas pere de la 24,4 % de la totalo de la tutlanda industrio (2003). Tio rlatas parte al ĝia geografia situo, kiu faras la urbon strategian punkton laŭ loĝistikaj kriterioj, ĉar la transporto de varoj al aliaj lokoj de la lando estas relative rapida. Same oni faciligas la liveradon de krudmaterialoj por la industria sektoro en la urbo, pro sia proksimeco al agrikulturaj regionoj kiel Orinokio. Pro ĉio tio, kelkaj transnaciaj firmaoj establis sian regionan funkciadon tie dum la lastaj jardekoj. Tamen, la distanco disde la havenoj malpliigas la konkurencajn avantaĝojn por eksportado de industriaj produktoj. Tiele la servoj (inklude la telekomunikado kaj le komerco), estas gajnante partoprenon antaŭ la industrio.
Granda Frederikurbo
Granda Frederikurbo (Groß Friedrichsburg) estis kolonio de Brandenburgio-Prusio, kiu ekzistis de 1683 ĝis 1717 en okcidenta Afriko, en la regiono Ora Marbordo, kiu nun estas parto de Ganao. Granda Frederikurbo konsistis el pluraj fortikigitaj setlejoj sur marborda strio de ĉ. 30 km ĉe la Kabo de Tri Pintoj (Cabo tris Puntas, Cape Three Points, Kap der drei Spitzen) en la nuntempa Ganao, okcidente de Sekondi-Takoradi.
Bogoto
Ekonomio
En 2005, la porkonsumaj varoj estris la industrian produktadon, sekve de la intermezaj havaĵoj kaj la kapitaloj. El 248 mil entreprenoj kiujn havas Bogoto, la 78 % troviĝas ligitaj al aktiveco de servoj, kontribuante pere de la 76 % de la dungado kaj de la 79 % de la MEP. La localidades en kiuj koncentriĝas la plej granda nombro de industriaj instalaĵoj estas Puente Aranda, Fontibón, Kennedy, Los Mártires, Engativá kaj Barrios Unidos (laŭ tiu ordo), kie elstaras la industriaj sektoroj de nutraĵoj, kemiaĵoj, farmacio, tekstiloj, eldonejoj kaj metalmekaniko. Ankaŭ en 2005, la localidad kun pli granda labora produktiveco estis Tunjuelito, sekve de Chapinero kaj Teusaquillo. Bogoto estas la ĉefa turisma celo de la lando, kio montras partikularan gravon konsiderinte la pozitivan kreskon de tiu sektoro je tutlanda nivelo dum plej ĵusaj jaroj. Alia industria sektoro kiu estis kreskinta estas tiu de konstruado, kontribuante rekte al la reaktivigo de la ekonomia aktiveco de la ĉefurbo.
Granda Frederikurbo
Granda Frederikurbo ankaŭ estis la nomo de samnoma fortreso, kiu apartenis al la kolonio.
Bogoto
Transporto
En Bogoto okazas pli ol 13 milionoj da veturoj ĉiutage. Plej el ili estas farataj pere de publika transporto kaj ĉefe per busoj de la metropola sistemo TransMilenio (135 haltejoj laŭlonge de 11 zonoj, kaj 1 700 000 uzantoj ĉiutage). Spite la fakton, ke temas pri unu el la plej loĝataj urboj de Latinameriko, Bogoto ne havas sistemon de Metroo. Krome privataj aŭtoj kaj motorcikloj ludas gravan rolon en la normala transporto. La sistemo de "ciklovojoj" (pli ol 600 kilometroj por ekskluziva uzado pere de bicikloj) estas unu el la plej etendaj de Ameriko. ​ Siaflanke, la taksioj faras ĉirkaŭ 1,1 milionojn da veturoj ĉiutage.
Granda Frederikurbo
Geostrategia situacio de okcidenta Afriko
Jam fine de la 15-a jarcento portugaloj komencis fondi setlejojn en okcidenta Afriko. Ĉirkaŭ la jaro 1680 tie ekzistis krom la portugalaj ankaŭ nederlandaj, britaj, svedaj kaj danaj bazoj. Armitaj konfliktoj inter la eŭropanoj estis oftaj kaj la posedo de la setlejoj plurfoje ŝanĝiĝis.
Bogoto
Transporto
"TransMiCable" estas sistemo de aertelferoj kun 3,34 km de longo kaj kvar haltejoj.
Granda Frederikurbo
Geostrategia situacio de okcidenta Afriko
Precipa celo de la eŭropanoj en okcidenta Afriko estis la akiro de oro, eburo, pipro kaj de sklavoj. Pro tiuj produktoj la okcidentafrikaj apudmaraj regionoj ekhavis ĝiajn historiajn nomojn, kiel ekzemple la ŝtato Ebura Bordo.
Bogoto
Transporto
Pri fervojoj menciindas la Trajno "de la Sabana" kiu celas turismajn necesojn kaj transportadon de studentoj al la apudaj universitatoj.
Granda Frederikurbo
Listo de la „guberniestroj“ respektive komandantaj de Groß Friedrichsburg
La guberniestroj de Groß-Friedrichsburg estis:
Bogoto
Transporto
La Internacia Flughaveno El Dorado estas la unuaranga flughaveno en Bogoto, kies komplekso estas la plej granda pri kargo kaj dua pri pasaĝeroj en Latinameriko post San Pablo-Guarulhos. La Flughaveno Guaymaral estas la duaranga flughaveno en Bogoto.
Colmenar (Malago)
Colmenar [kolmeNAR] (Abelujaro, el kio aperas abelujo en la blazono) estas hispana municipo de la provinco Malago, regiono Andaluzio. Estas en la orienta parto de la marborda provinco Malago, kiu siavice estas en la Costa del Sol, borde de la Mediteranea Maro kaj sur la deklivaro de montaro.
Ĝi estas en la komarko Axarquía [aĥarKIa]], je ĉirkaŭ 32 km de urbo Malago kaj je ĉirkaŭ 44 km de la urbo Vélez-Málaga. La urba nomo referencas al la abelujoj kiuj estis la bazo de la loka ekonomio dum multe da tempo.
9239 van Riebeeck
9239 van Riebeeck estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.
21480 Jilltucker
21480 Jilltucker estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Jill Tucker, kiu mentoris unu finalist(in)on de la Intel Science Talent Search de 2005, scienca konkurso por lernantoj en lasta jaro de mezlernejo. Ŝi estas intruistino ĉe la Northview High School en Duluth (Georgio).
Movtelefonio
Movtelefonio estas sistemo de telefonio per moveblaj aparatoj.
La movtelefonio estis elpensita por anstataŭigi, per elektro-magnetaj ondoj, la dratojn kiuj ligas la centralojn al telefonaparatoj de telefonantoj. Tiel la aparato ne bezonus resti fikse en iu loko, kaj oni povus porti ĝin ien ajn.
Komenco
La unua prasistemo estis planita kaj enkondukita en 1947, en Usono. Tiam la cirkvitoj estis grandaj kaj la konsumo de baterio estis tiel alta, ke apenaŭ eblis starigi la sistemon. La ideo estis instali la telefonojn en veturilojn, por ke tiuj problemoj ne estus tiel gravaj. Tamen la kosto kaj aliaj teknikaj baroj ne ebligis ampleksan uzadon de la teknologio en tiu epoko. La sep-dekajn jarojn, post la inventado de integraj cirkvitoj ("icoj"), komenciĝis vera evoluigo de porteblaj telefonoj.
La unua sistemo por moveblaj telefonoj (ĉe 1970-aj jaroj ĝis la komenco de la 1980-aj) ankaŭ nomata konvencia sistemo evoluis el tiuj unuaj projektoj por uzado de telefono en veturiloj, aplikante la novajn teknologiojn ekzistantajn. Pro la konsumado de baterio, praktike ankoraŭ ne eblis uzi ĝin ekster veturiloj.
En tiu ĉi sistemo estis ununura anteno-turo por kovri la tutan areon de la servo (ekzemple tuta urbo). Ĉe la anteno-turo estas la centralo de komutado, ekskluziva por uzantoj de porteblaj telefonoj. Ĝi tamen estas konektita al la telefonreto por ebligi interparoladon kun uzantoj de la ordinara servo. Ĉiuj taskoj pri kontrolo de transmisiado kaj ricevado de signaloj estas plenumataj de la centralo mem.
Ĉiu telefono devas uzi siajn proprajn frekvencojn (same al radio- kaj televidostacioj), kaj la bendo-larĝo disponigita por la sistemo de porteblaj telefonoj estas konstanta, estas facile konstati do ke la nombro da uzantoj estas teknike limigita. La ne-sufiĉeco de la frekvenco-spektro neebligis la populariĝon de la servo kaj, konsekvence, la malaltigon de la kostoj.
Ĉela Sistemo
Unue enkondukita en 1983, la ĉela sistemo estas la sistemo uzata nuntempe. Por konstrui aparatojn vere porteblajn, precipe por enmana uzo, nepras ke la postulata signalo-potenco estu malalta, estigante malgrandajn cirkvitojn kaj baterion. La telefono kaj la turo ne povas esti do tiel malproksimaj inter si; tial, uzendas pluraj anteno-turoj.
La ĉela telefonsistemo dividas la tutan servo-areon je pluraj malgrandaj partoj, nomataj "ĉeloj". En ĉiu ĉelo estas uzataj apartaj anteno-turo kaj turkontrolilo (tiu ĉi duopo konsistigas bazan signalo-stacion). La unua rekta avantaĝo estas la pli malpli konstanta unuformeco de la signalopotenco en la tuta servo-areo; la dua, estas la ripetado de la samaj signalo-frekvencoj en multaj ĉeloj sen okazi interferencoj, pro la malalta potenco. Tio estas la ŝlosilo por la amasa uzado de porteblaj telefonoj kaj, konsekvence, ĝia populariĝo.
B) Sektorigitaj: estas dividitaj en sektoroj (kutime tri), ĉiu kun sia propra unudirekta anteno, tamen daŭre uzante po unu turo en ĉiu ĉelo. En la praktiko, tio egalas al pluraj apartaj ĉeloj.
La samaj frekvencoj estas uzataj en multaj ĉeloj, sen interferencoj; sed ne en apudaj ĉeloj. Ĉar ne eblas bone distingi kie finiĝas unu ĉelo kaj kie komenciĝas alia, okazas kunmiksiĝo inter ili. Kiel rimedo kontraŭ interferencoj en tiuj komunaj areoj, apudaj ĉeloj ne povas do elsendi signalojn je la samaj frekvencoj. Pro tio, la frekvenco-spektro (la parto disponigita por la tuta ĉela sistemo) estas dividita en partoj, ĝenerale tri, kvar, sep aŭ dek-du (K=3, K=4, K=7, K=12, respektive). Apudaj ĉeloj uzas do malsamajn frekvencojn de la spektro. La areto da apudaj ĉeloj kiuj uzas malsamajn partojn estas nomata "ĉelgrupo".
Etapoj de ĉela telefonado
Oni povas dividi la telefonadon per movebla ĉela telefonilo en etapoj:
Elito
Elito estas minoritata grupo ene de socio kiu havas statuson superan al tiuj de la resto de membroj de la socio.
Ene de sama socio povas ekzisti malsamaj elitoj, depende de la apartaj interesoj de ĉiuj el ili. La ekzisto de ĉi tiuj elitoj en pluralo rilatiĝas kun la kreskanta diferencigo de la socio. Laŭ malsamaj sociaj kampoj iĝas pli aŭtonomaj (arto, ekonomio, scienco, politiko, ktp.), ili konvertiĝas en sektoraj elitoj kiuj protektas siajn proprajn vidpunktojn. De ĉi tiu vidpunkto, unu el la centraj problemoj de la modernaj socioj estas la integriĝo horizontala, tio estas, la bontenado de rilatoj modere harmoniaj inter malsamaj sektoraj elitoj. Aliflanke, ili ankaŭ prezentas la defion de la vertikala integriĝo, ĉi tio estas, la starigo de flua kontakto kun la komuna loĝantaro.
En la historio de la socia penso ĉi tiu temo estis studita de la antikva tempo, el konceptoj saĝo kaj virto. Tamen, estas je la finoj de la 18a jarcento kaj komencoj de la 19a jarcento kiam la nocio de elito ekludas gravan rolon. La apero de la termino "elito" en la franco estas intime rilatigita kun la idealoj respublikaj, dum la koncepto simbolas la peton ke kiuj praktikas la povon devas esti elektitaj "pro ties virtoj kaj ties valoroj" kaj ne pro ties familia origino.
Elitismo estas la kredo aŭ nocio ke individuoj kiuj formas eliton — nome elektita grupo de personoj perceptitaj kiel havantaj esencan kvaliton, altan intelekton, riĉon, specialajn kapablojn, aŭ spertojn — estas pli pretaj konstrui socion kiel tuto, kaj tial ili meritas influon aŭ aŭtoritato pli grandan ol tiu de aliuloj.
Karakteriza funkcio
Karakteriza funkcio signifas kelkajn malsamajn konceptojn:
6312 Robheinlein
6312 Robheinlein estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 14-an de septembro 1990 de la usona astronomo Henry E. Holt elde la Observatorio de la Monto Palomar, (Kantono San Diego, Kalifornio, Usono).
Nomo
Ĝi estas nomita en memoro de la usona verkisto de sciencfikcio Robert A. Heinlein (1907–1988).
(106628) 2000 WH126
(106628) 2000 WH126 estas tre malgranda sed treege hela marsrenkonta asteroido malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo Lincoln Near-Earth Asteroid Research elde la observatorio de la Laboratorio Lincoln en Socorro (Nov-Meksiko, Usono).
Orbito
Ĝi estas en orbita resonanco 2:7 kun la Tero.
Ĝia discentra klinita orbito iom proksimiĝas tiun de Marso ĉe sia suprenira nodo, ĝia marsa MOID estas 0,214235 astronomia unuo, tie estas 32,049 milionoj da km.
Bory (distrikto Levice)
Bory, hungare Bori estas malgranda vilaĝo en Slovakio en regiono Nitra, en distrikto Levice.
Situo
La vilaĝo situas en valo de rojo, fine de mallonga sakovojo. Levice troviĝas 12 km-ojn for.
Historio
La unua mencio devenis el 1135 en formo Bory. En 1910 loĝis tie 362 da homoj, (hungaroj en majoritato, slovakoj en minoritato). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Hont, al distrikto de Bát, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la loko rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. La vilaĝo troviĝis laŭ la nova landolimo. Post la 2-a mondmilito granda parto de la hungaroj estis deportitaj, la restintaj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 333 da homoj, (180 slovakoj, 152 hungaroj).
Géza Ulrich
Kariero
Géza Ulrich studis en lernejo de industridesegno de Budapeŝto, poste en Munkeno kaj Stutgarto. Ĝis 1914 li laboris en Germanio ĉe Max Reinhardt, de 1920 en Svislando. Post 1923 li laboris 14 jarojn en Arad. De 1938 li denove laboris en Budapeŝto.
Ojmjakon
Ojmjakon (Ruse: Оймякон; Jakute: Өймөкөөн, Öymököön) estas vilaĝo en nordorienta siberio, en respubliko Saĥa (Rusio), havas ĉirkaŭ 800 loĝantojn kaj estas la "malvarma poluso de ĉiuj loĝataj areoj sur la mondo", do la plej malvarma homa setlejo sur la Tero.
Geografio
Ojmjakon situas ĉirkaŭ 640 km nordoriente de la urbego Jakutsk en Altebenaĵo de Ojmjakon en valo de rivero Indigirka, en alto de 750 m. La vilaĝo situas inter la Verĥojanska montaro kaj la Ĉerski-montaro. La altebenaĵon fermas sude montara ĉeno, tiel la alfluo de pli varmaj aermasoj estas limigita.
Ĉ. 135 km sudokcidente de Ojmjakon troviĝas la Mus Ĥaja, la plej alta monto de la Verĥojanska montaro.
Temperaturo
Kvankam Ojmjakon situas ĉirkaŭ 2.900 km fore de la Norda poluso, oni ofte mezuras tie la plej malaltan temperaturon de la Tero (en stacio, en vilaĝo Tomtor, 30 km sudoriente). La oficiale mezurita plej malalta temperaturo estis en 1926 −72,1 °C. Neoficiale rekonita mezuro okazis en 1916 kaj montris la temperaturon de −81,2 °C.
Oni mezuris tie la plej grandan aerpremon (1.083,8 mbaro) de la mondo. (31-an de decembro 1968)
En somero oni povas mezuri eĉ la varmon de ĝis +35 °C, tiel la temperatura ŝanĝiĝo ene de unu jaro superas la 100 Celsiusojn.
Vidu Ankaŭ
.
Akureyri
Klimato
La jaraveraĝa pluvo estas 450mm.
Ĝia norda lokiĝo estas antaŭ notinda rilate al la incido de sunaj radioj. Dum la somero, Suno restas en la ĉielo dum ĉirkaŭ 21 horoj. En la alia flanko, dum la vintro, nur 3 horoj estas helaj. Dum la tuta jaro ekzistas nur iom pli ol 1000 sunlumaj horoj.
Botanika Ĝardeno
Sudokcidente en la urbo, la ĝardeno mirigas pro la bunteco de la plantoj. Ekzistas ĉirkaŭ 6000 specoj de vegetaloj, inter kiuj 400 estas de la propra regiono.
Nonnahús
Domo de la porinfana verkisto Jón Sveinsson. En tiu loko, Sveinsson verkis aron da noveloj pri islanda knabo nomita Nonni.
Pál Markovics
Pál Markovics naskiĝis la  1758 en Hungara reĝlando en Szabadka (nuntempa Subotica en Serbio). Li mortis la 1832 en Pest (urbo).
Akureyri
Nonnahús
Nuntempe ĝi estas muzeo kun personaj havaĵoj de la verkisto.
Pál Markovics
Biografio
Pál Markovics frekventis piaristan gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li lernis juron en Jura Akademio (Győr) kaj Reĝa Universitato de Buda. Li doktoriĝis en 1783. Inter 1784 kaj 1811 li instruis en universitato en Zagrebo, poste ĝis 1823 en Reĝa Universitato de Pest (ja intertempe la universitato translokiĝis el Buda al Pest). En la lernojaro 1812 li estis dekano, en 1824 rektoro. En 1795 li nobeliĝis. Li pensiuliĝis en 1830, samtempe li estis nomumita reĝa konsilisto.
Akureyri
Akureyrarkirkja
Urba katedralo, inaŭgurita en 1940.
Náttúrufræðistofnun Norðurlands
Naturhistoria muzeo.
Transportoj
La urbo estas ligata al Þjóðvegur 1 (Vojo 1), ŝosea ringo kiu ligas la plej gravajn regionojn de la lando.
Ĝia haveno estas grava centro de procesado de peskadaj produktoj.
La flughaveno estas uzata ĉefe por landaj flugoj, sed ĝi povas ankaŭ ricevi internaciajn flugojn.
Edukado
La Universitato de Akureyri (Háskólinn á Akureyri) oferas gradigajn kaj magistrigajn kursojn en la fakoj: Juro, Socia Scienco, Sanscienco, Pedagogio, Ekonomiko kaj Naturscienco.
Ekde 2007, ekzistas la Lernejo pri scienco de renoviĝanta energio, projekto religita danke al kunlaboro de islandaj universitatoj, kun helpo de la Poreduka Ministerio.
Amano (gubernio)
La Gubernio Amano (oficiale Muhafazat Al-Asima, محافظة العاصمة, "ĉefurba gubernio"), estas unu el la 12 gubernioj de Jordanio. La ĉefurbo de ĉi gubernio estas Amano, kiu ankaŭ estas la landa ĉefurbo. Ĝi posedas kvadratajn kilometrojn kaj en ĝi loĝas  personoj. Interne ĝi estas subdividata en sep areoj: Amano, Al-Jiza, Al-Mwwqqar, Na'oor, Sahab, Um al-Basatin kaj Wadi al-Sayr.
Kuvejsima, aŭ laŭ alia literumo Al Quwaysimah, estas urbego kaj municipo en tiu gubernio. La grandurbo estas antaŭurbo de la jordania ĉefurbo.
Vadi as-Sir, arabe: ‎وادى السير estas urbego kaj municipo en Amanio. La urbego konsistas el dek kvartaloj.
Oster-Oratorium (Bach)
La Paska Oratorio (BWV 249, D-maĵora) estas oratorio de Johann Sebastian Bach, kiun li unuafoje prezentis la unuan paskotagon 1725 (1-an de aprilo). Ekzistas tri malsamaj pli malfruaj versioj kun okulfrapaj variantoj laŭ ensemblo kaj teksto. Oni enordigas la verkon kiel oratorio, ĉar ĝi baziĝas sur biblia rakonto; ĉi tiu tamen estas prezentata, alie ol en la kutima oratoria formo, ne de evangeliisto, sed per laŭpoetita formo.
Enhavo
Petro (tenoro) kaj Johano (baso) kuras al la tombo kaj trovas ĉi tiun malplena, ĉar Jesuo releviĝis.
Strukturo
La verko konstistas el dek du movimentoj:
Historio
La paska oratorio reekprenas la liturgian prezentadon de la paskokurado kaj paskoridado, kiel estis kutime en la diservoj ekde la mezepoko, por prezenti la paskan okazintaĵon (simile al la bebolulado en la kristnaskaj diservoj).
Tekstpoeto de la paska oratorio estis supozeble Picander. Bach reekprenis laŭ parodiado ŝafistokantaton „Entfliehet, verschwindet, entweichet, ihr Sorgen“ (BWV 249a) verkitan por la Weißenfelser Hof (naskiĝdatreveno de duko Christian de Saksio-Weißenfels), de kiu siaflanke ekzistas almenaŭ du malsamaj versioj; Bach nur ne transprenis la recitativojn de la profanaj versioj en la paskan oratorion kaj anstataŭis ilin per novkomponitaj recitativoj. La unuaj tri movimentoj de la paska oratorio resp. de la ŝafistokantato ja estas transaranĝaĵoj de perdiĝinta instrumenta konĉerto.
Hăpria
Hăpria [hapria] (hungare: Oláhherepe) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Alba Iulia. En 1910 ĝi havis 1063 loĝantojn (rumanoj), en 1992 507. Ĝia unua dokumenta mencio estas el 1520. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Alsó-Fehér vármegye). Administre ĝi apartenas al Ciugud.
François Mitterrand
François MITTERRAND (naskiĝis la  en Jarnac (Charente), mortis la  en Parizo) estis franca ŝtatpolitikisto, kiu ĝis nun plej longe estis prezidanto de la franca Respubliko de 1981 ĝis 1995.
Biografio
Lia patro laboris en fervoja societo, poste li fariĝis vinagrofaristo kaj prezidis la federacion de la sindikatoj de vinagrofaristoj.
Vincenzo Zappalà
. Li studas ĉefe la kometojn kaj la asteroidojn; la Minor Planet Center kreditas lin de la malkovro de 9 astroidoj.
François Mitterrand
Biografio
1925-1934: Li studis en la lernejo Sankta-Paŭlo en Angulemo (Angoulême) 1934-1937: Li studis en «Sciences-Po» (Altlernejo pri la politikaj sciencoj). En julio 1937 li obtenis sian diplomon.