cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
El Peruano
Diario Oficial El Peruano (Oficiala Gazeto El Peruano (La peruano)) estas la oficiala gazeto de Peruo. Tiu gazeto estis fondita la 22-an de oktobro, 1825, fare de Simón Bolívar, kvankam ĝi ŝanĝis ofte sian nomon en la venontaj jardekoj kaj ĝi ne estis publikigita kontinue ekde sia apero. Krom disvastigo de novaĵoj, ĉiuj leĝoj aprobitaj en Peruo devas esti publikigita de El Peruano.
Ĝi estas nune eldonita de Delfina Becerra González. Ĝi estas publikigita de la Perua Kompanio Editorial Services SA - Editora Peru (Empresa Peruana de Servicios Editoriales SA - EDITORA PERÚ), nome ŝtata entrepreno sub privata juro.
19-a de junio
La 19-a de junio estas la 170-a tago de la jaro (la 171-a en superjaroj) laŭ la Gregoria kalendaro. 195 tagoj restas.
Kalikooj
La kalikooj estas etno en Ugando, Demokratia Respubliko Kongo kaj Sudano. La plej multaj el ili estas muslimoj. La kalikoa lingvo apartenas al la nilo-saharaj lingvoj. La kalikooj estas pli ol 10.000 homoj.
19-a de junio
Je la 19-a de junio okazis, interalie:
Tagoj de semajno
La 19-a de junio estas (laŭ gregoria kalendaro):
7162 Sidwell
7162 Sidwell estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Edward L. G. Bowell elde la Stacio Anderson Mesa de la observatorio Lowell, sud-oriente de Flagstaff (Arizono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Daniel R. Sidwell, mastrumanto de la operacioj de la Observatorio de Table Mountain, okaze de lia emeritiĝo post 42 jaroj al servo de la Jet Propulsion Laboratory. Sidwell laboris kun la grupo de la "venta tunelo" de la JPL en Pasadena antaŭ iri al Table Mountain en 1976.
Ostrovce
Ostrovce (Ostrowitz) estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de urbo Černošín, troviĝanta en distrikto Tachov. Ĝi troviĝas proksimume 3,5 km sude de Černošín. Estas ĉi tie registritaj 53 adresoj. En la jaro daŭre vivas ĉi tie.
Ostrovce estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 5,93 km².
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1379.
2776 Bajkalo
2776 Bajkalo estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 25-an de septembro 1976 de la rusa astronomo Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de la lago Bajkalo de orienta siberio.
17928 Neuwirth
17928 Neuwirth estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Melissa Marie Neuwirth, kiu gajnis la kvaran rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2003 pro sia projekto en teamo pri konduta kaj socia sciencoj. Ŝi estis lernantino ĉe la Francis Howell North High School de St. Charles (Misurio, Usono).
Szaniszló Thurzó
Grafo Szaniszló (Stanislao) THURZÓ, laŭ hungarlingve kutima nomordo Thurzó Szaniszló estis hungara palatino, kortegano. Lia nobela antaŭnomo estis bethlenfalvi.
Broșteni (Păuca)
Broșteni [broŝtenj] (hungare: Kiskerék, germane: Kradendorf) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Sibiu. En 1910 ĝi havis 671 loĝantojn (rumanoj); en 1992 425 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas en 1272. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Alsó-Fehér vármegye). Administre ĝi apartenas al Păuca.
Fonto
Broșteni situas 1 km de la limo al distrikto Alba. Tra la vilaĝo pasas vojo 141C, ĉe kiu situas sud-okcidente Bogatu Român kaj nord-oriente Cenade.
Szaniszló Thurzó
Biografio
Szaniszló Thurzó lernis en Padovo, Bologna kaj Siena inter 1591-1595. Hejmenveninta li batalis kontraŭ la turkoj. En 1598 li edziĝis baldaŭe havanta 2 filojn. En 1604 li senbatale transdonis fortikaĵon de Bajnóc al Stefano Bocskai. En 1614 li iĝis „eterna” departementestro de Szepes, baldaŭe li ricevis ankaŭ postenon en kortego de la Habsburgoj. En 1622 parlamento en Sopron elektis lin palatino.
Verkoj
Postrestis nur manuskripto.
Litova lingvo
La litova lingvo estas la oficiala lingvo de Litovio, parolata de ĉirkaŭ 4 milionoj da Litovoj. La litovlingva nomo de la lingvo estas "lietuvių kalba" (lingvo de la litovoj).
Historio
Inter la jaroj 400 ĝis 600, la litova kaj latva lingvoj disiĝis el la okcidenta balta (Prusa) lingvaro, kiu poste malaperis. La unue konata litovlingva skribaĵo venas el himna traduko en 1545. Publikiĝintaj libroj en la litova lingvo estas konataj ekde 1547, sed la nivelo de legkapableco inter Litovoj estis malalta dum la 16-a ĝis la 18-a jarcento kaj libroj ne estis facile disponeblaj. Legkapableco en Litovio plialtiĝegis dum la 19-a jarcento, malgraŭ viktimigo, farata de rusaj aŭtoritatistoj (kiu estis la plej grava post la subpremo de la Januara Ribelo, en 1864 ĝis 1904, kiam rusaj oficialuloj malpermesis ian publikan paroladon de la litova lingvo kaj la uzadon de la latina alfabeto por skribaĵoj).
La litova estis la oficiala lingvo de Litovio ekde 1918. Dum la Sovetunia tempo (1944 ĝis 1990), oni uzis ĝin en oficialaj aferoj apud la rusa lingvo, kiu estis oficiala en la Sovetunio kaj estis rigardita kiel pli grava ol la litova.
Klasifiko
La litova estas unu el du (la alia estas la latva) ankoraŭ parolataj baltaj lingvoj, kiuj konsistigas apartan branĉon de la Hindeŭropa lingvaro.
Geografia distribuo
La litova estas ĉefe parolata en Litovio. Ĝi estas ankaŭ parolata en Argentino, Aŭstralio, Belarusio, Brazilo, Britio, Estonio, Germanio, Kanado, Kazaĥio, Kirgizio, Latvio, Pollando, Rusio, Svedio, Taĝikio, Turkmenio, Urugvajo, Usono kaj Uzbekio.
Raúl Sanguinetti
Raúl Carlos SANGUINETTI (Paraná (Argentino), la - Buenos Aires, la ) estis argentina ŝakludisto, sepfoja nacia ĉampiono, en 1956, 1957, 1962, 1965, 1968, 1973 kaj en 1974. Li estis en 7 ŝakolimpiadoj (1956, 1958, 1962, 1966, 1968, 1974 kaj 1976). Li fariĝis grandmajstro je 1978.
Litova lingvo
Oficialeco
La litova estas la oficiala lingvo de Litovio.
Dialektoj
La litova lingvo havas du ĉefajn dialektojn: la aŭkŝtajtia (Aukštaičių, altlanda litova) kaj la ĵemajtia dialekto (Žemaičių, malaltlanda litova).
La norma lingvo estas bazata je la okcidenta aukŝtajtia dialekto. Komprenebleco inter la aŭkŝtajtia kaj ĵemajtia dialektoj estas konsiderata kiel malfacila por la plejparto de litovoj. Inter la fremdaj lingvoj, precipe la rusa, angla kaj germana estas uzataj kun alilandanoj.
Ortografio
Kiel multaj hindeŭropaj lingvoj, la litova uzas modifitan latinan alfabeton. Ĝi enhavas 32 literojn. Laŭalfabeta ordigo prezentas unu surprizon: "Y" estas movita inter Ogoneka I (Į) kaj J.
Dekstrakorna, maldekstrakorna kaj makrona/tilda diakritiloj povas esti uzataj por montri akcenton kaj vokalan longecon. Tamen, ĉi tiujn oni ĝenerale ne skribas, krom en vortaroj kaj kie ili estas necesaj por klareco. Plie, la sekvantaj duliteraĵoj estas uzataj, sed estas rigardataj kiel du literoj por laŭalfabeta ordigo. Notu ke la duliteraĵo "Ch" indikas velaran frikativon, sed la aliaj estas logikaj komponaĵoj de siaj enhavaj literoj.
Prononco
Konsonantoj antaŭ e, ę, ė, i, į, y estas palataligataj. "i" antaŭ vokalo (krom e) havas nur tiun funkcion kaj eĉ ne estas prononcata. Kie "i" aŭ "j" estas postirita per "a" aŭ "ą", la "a" estas prononcata kiel "e". Sekve:
La akcento estas libera kaj movebla. Estas tri akcentoj: La tildo, la dekstra korno kaj la maldekstra korno.
Substantivoj kaj adjektivoj
Ekzistas du gramatikaj genroj en la litova. La litova estas fleksia lingvo. Ĝi havas kvin substantivajn kaj tri adjektivajn deklinaciojn kun diversaj variantoj.
Verboj
Ekzistas tri verbaj konjugacioj. Ĉiu verbo havas prezencan, preteritan, preteritan iterativan kaj futuran verbotempojn de la indikativa modo; la kondicionala kaj imperativa modo estas sen distingo de verbotempoj. Ĉi tiuj formoj estas konjugacieblaj. La unua kaj dua persono havas distingon inter singularo kaj pluralo, sed la tri-persona formo estas komuna inter la plurala kaj la singulara. Krom la konjugaciataj formoj ekzistas la infinitivo. Ĉiu verbo povas formi participojn simile al la esperanta simetria sistemo anta/inta/onta+ata/ita/ota. Neniu alia lingvo posedas tian unikan trajton.
Scienca traktado
La unua scienca "Kompendio de la litova lingvo" estis publikigita en 1856-57 de August Schleicher, instruisto ĉe Praga Universitato.
Numeraloj
Jen la numeraloj:
Kursoj pri la litova
Esperantlingva kurso pri la litova estas Litova lingvo per Esperanto-okuloj de Marc Vanden Bempt. Recenzo (jen arkivigite) pri la verko aperis en Monato.
31706 Singhani
31706 Singhani estas malgranda malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras Anish Singhani, finaliston en 2015 de la Broadcom MASTERS : konkurso pri matematiko kaj scienco por gestudentoj de mezlernejoj, pro lia projekto pri elektra kaj mekanika inĝenierarto. Li estis lernanto ĉe la Diablo Vista Middle School de Danville (Kalifornio).
Mihály Kenderesi
KENDERESI Mihály (pr. kendereŝi miha:j) estis hungara reĝa juĝisto, verkisto naskita en Felsőszálláspatak la 17-an de novembro 1758 kaj mortinta en Koloĵvaro la 26-an de aprilo 1824.
Biografio
Mihály Kenderesi studis en Nagyenyed kaj li iĝis en Marosvásárhely pronotario. En 1786 li iĝis departementa arkivisto, en 1787 ĉefnotario. En la landkunveno de Transilvanio li plurfoje reprezentis la departementon Hunyad, en 1793 li iĝis sekretario gubernia. Li apogis entusiasme la kulturon.
Fonto
]
(24470) 2000 SJ310
(24470) 2000 SJ310 estas troja asteroido de Jupitero, kiu orbitas, kun sufiĉe granda klinangulo, proksime de la punkto de Lagrange L5 de la sistemo Suno-Jupitero: ĝi estas ano de la tiel nomata "Troja Tendaro".
(17929) 1999 GQ21
(17929) 1999 GQ21 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
(24470) 2000 SJ310
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la farde la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Itabi
Itabi estas municipo en la brazila subŝtato Serĝipo, kiu havis 4.972 loĝantojn en 2010.
Saint-Jean-Lasseille
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Lasseillais.
20345 Davidvito
20345 Davidvito estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de David Vito, kiu mentoris unu finalist(in)on de la Intel Science Talent Search de 2004, scienca konkurso por lernantoj en lasta jaro de mezlernejo. Li estas instruisto ĉe la North Attleboro High School en North Attleborough (Masaĉuseco, Usono).
Anglo-Persian Oil Company
La Persangla Naftokompanio aŭ en angla Anglo-Persian Oil Company (APOC) estis Brita kompanio fondita en 1908 post la malkovro de granda naftejo en Masjed Solejman, Irano. Ĝi estis la unua kompanio kiu elfosis nafton el Irano. En 1935 APOC estis renomita kiel Anglo-Iranian Oil Company (AIOC) kaj en 1954 ĝi estis renomita denove kiel British Petroleum Company (BP), nome unu el la antaŭaĵoj de la moderna limigita publika kompanio BP, kvankam ties havaĵoj en Irano estis ŝtatigitaj kaj ekposedita fare de la Nacia Irana Naftokompanio. La Brita trezoro aĉetis 51% el la kompanio en 1914.
Butch Cassidy and the Sundance Kid
Butch Cassidy and the Sundance Kid estas 1969-a vesterno kiu rakontas pri bankrabistoj Butch Cassidy (rolata de Paul Newman) kaj lia helpanto la "Sundance Kid" ("La Sundanco-Knabo"; Harry Longabaugh rolata de Robert Redford). La filmo estas nur parte bazita de historia fakto, sed popularigis la legendojn de ĉi tiuj vesternaj kontraŭherooj.
La filmo estis direktita de George Roy Hill kaj produktita ĉe 20th Century Fox de John Foreman de scenaro de William Goldman. La filmmuziko estis farita de Burt Bacharach kaj la kameraado estis fare de Conrad L. Hall. Kune kun Newman kaj Redford, aperas en la film Katharine Ross, Stronther Martin, Henry Jones, Jeff Corey, Sam Elliott, Cloris Leachman, Ted Cassidy, Kenneth Mars, kaj Donnelly Rhodes.
Premioj kaj kandidatigoj
La filmo gajnis Akademiajn Premiojn por plej bona kameraarto, plej bona muziko, plej bona filmmuziko, plej bona kanto, kaj plej bona verkado. Ĝi kandidatiĝis por tri pluajn: plej bona reĝisoro, plej bona filmo, kaj plej bona sono.
La filmo ankaŭ gajnis Premion BAFTA por plej bona filmo.
En 2003, ĝi estis elektita de la Usona Biblioteko de Kongreso kiel "kulture grava", kaj tial konservita ĉe la Usona Nacia Film-Registro.
Hermann Philipps
Hermann PHILIPPS (naskiĝis la ) estas la oka ĉifalo de la Volapuk-movado ekde 2014 ĝis nun. Li loĝas en Bonn en Germanujo. Antaŭ lia pensiuliĝo li estis tradukisto por skandinaviaj lingvoj, la nederlanda kaj poste, ĉefe la angla. Li estas diplomita ekonomo. Li trovis profesion de tradukisto en norda Londono dum kvin jaroj kaj post lia reveno al Germanujo li laboris kiel memstara tradukisto kaj faris la diplomon de tradukisto en la Teknologia Universitato de Darmstadt (ĉirkaŭ 1987). Li okupiĝis pri Esperanto nur dum sia junaĝo. Li transprenis la funkcion de Brian Bishop el Anglujo.
Distrikto Marburg-Biedenkopf
La distrikto Marburg-Biedenkopf [Maburk-Bidnkopf] situas en la distrikto Gießen de la germana federacia lando Hesio. Ĝia sidejo estas la urbo kun speciala statuso Marburg.
Najbaras la hesiaj distriktoj Waldeck-Frankenberg norde, Schwalm-Eder nordoriente, Vogelsberg oriente, Gießen sude, Lahn-Dill sudokcidente kaj la federacia lando Nordrejn-Vestfalio okcidente.
Urboj kaj neurbaj komunumoj
Nombroj de loĝantoj fine de inter krampoj
Partneraj rilatoj
La distrikto havas partnerajn rilatojn kun
Tom Hanks
Thomas Jeffrey "Tom" HANKS (naskiĝis la 9-an de julio, 1956) estas usona aktoro.
Naskiĝinte en Concord, Kalifornio, li komencis sian karieron kiel teatra aktoro. En la jaro 1980 li unuafoje aperis en filmo. En la jaro 1988 li unuafoje estis nomumita por la Oskaro (pro Big), kaj dufoje li gajnis la premion: 1994 pro Philadelphia kaj 1995 pro Forrest Gump. En 1996 li unuafoje agis kiel aktoro, reĝisoro kaj scenaristo: en la filmo That Thing You Do!Ekde 1988 li estas edziĝinta kun la aktorino Rita Wilson.
Ferenc Kovács (minejinĝeniero)
Ferenc Kovács [kovAĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Kovács Ferenc estas hungara minejinĝeniero, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1993).
Ferenc Kovács  naskiĝis la  1938 en Győr.
Biografio
Ferenc Kovács frekventis gimnazion en Pannonhalma, universitaton en Miskolc, kie li ricevis diplomon en 1962. Post lernado li ekinstruis samloke en la universitato, kie li iĝis vicrektoro en 1978, katedrestro en 1984, rektoro en 1986. Li estis gastoprofesoro en Leoben kaj Petroșani. Li doktoriĝis el scienco en 1976. Li redaktis ekzemple fakrevuon Acta Geodaetica. Li ricevis (ankaŭ eksterlandajn) premiojn inter 1973-2009.
Riozinho
Riozinho estas municipo en la brazila subŝtato Suda Rio-Grando, kiu havis 4.330 loĝantojn en 2010.
Alavus
Alavus estas komunumo de Finnlando en provinco Suda Ostrobotnio. Areo de la komunumo estas 1151.50 km², el kio estas tero 1087.24 km² kaj akvo 64.26 km², kaj en la komunumo estas 60 lagoj. En 30-a de junio 2021 ĝi havis 11 279 loĝantojn. Najbaraj komunumoj de Alavus estas Alajärvi, Kuortane, Seinäjoki, Virrat kaj Ähtäri. Töysä estas ligita al Alavus en 2013.
Riozinho
Riozinho signifas en la portugala "rivereto".
Ivan Veliĉkovskij
Ivan VELIĈKOKVSKIJ (ukraine Іван Величковський; naskiĝinta en la 1640aj aŭ 1650aj jaroj; mortinta en 1701 aŭ 1726 en Poltavo) apartenas al malmulte konataj ukrainaj poetoj de la 16-a jarcento. Li laboris en tipografio de Ĉernihivo, poste ĉe la preĝejo en Poltavo.
Por Ukraina antologio liajn versojn esperantigis Volodimir Pacjurko kaj Kris Long.
Rehden
Rehden - prononco, platgermane Rehrn - estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Diepholz centre de la federacia lando Malsupra Saksio, sude de la urbo Bremeno. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. Samtempe la komunumo estas la administra sidejo de samnoma komunumaro, germanlingve nomata Samtgemeinde Rehden.
Bernardo Wexler
Francisco José Bernardo WEXLER (Bukareŝto, la - Buenos Aires, la ) estis argentina ŝakludisto (naskiĝinta en Rumanio, nacia ĉampiono en 1959).
Ariano Suassuna
Ariano SUASSUNA (naskiĝis la en Ĵoan-Pesoo; mortis la  en Recife, Brazilo) estis poeto, dram- kaj romanverkisto.
Graveco
El tiu mestizado naskiĝis nova homtipo, en kiu Ariano Suassuna vidas, en sia verkaro, kiel la vera fondinto de tute novtipa popolo: la vera brazila popolo.
Lia ĉefa verko, la romano "A Pedra do Reino" (La Ŝtono de la Reĝlando), estas vera epopeo kiu priskribas la karakterojn kaj kvalitojn de tiu nova popolo, laŭ la verkisto, la vera brazila popolo, interesa ideo poste brile disvolvita de alia membro de la Brazila Beletristika Akademio, Darcy Ribeiro, en sociologia studo, "O Povo Brasileiro" (La Brazila Popolo).
La bona lingvo
La bona lingvo estas titolo de libro verkita de Claude Piron. Tiun ĉi 109-paĝan eseon eldonis Pro Esperanto en Vieno en 1989 kaj Internacia Esperanto-Muzeo samloke en 1997 (2-a eldono) (ISBN/ISSN 3901752117). Nova eldono aperis en 2015 ĉe Monda Asembleo Socia.
Subdialektoj parolataj de partizanoj pri lingva ideologio, kian pretendas Piron estas, laŭ Norma Esperantologio, iu variaĵo misinterpreta de la Fundamento:
Pro tiu ĉi verko la aŭtoro ricevis la OSIEK-premion de la Organiza Societo de Internaciaj Esperanto-Konferencoj en 1998.
La Tezo de la libro
La bona lingvo referencas samtempe la lingvon Esperanto mem, kaj ankaŭ la subjektivan perspektivon pri kiel la lingvo estu parolata, laŭ la aŭtoro. Ĝi defendas verve unu specifan manieron uzi la lingvon: ĝi estu klara, kun maksimuma ekspluato de la bazaj ecoj de la klasika lingvo, la fundamentaj radikoj, kaj la kombinoj de la prefiksoj kaj sufiksoj, por krei ĉiujn necesajn nuancojn de la skriba kaj la parola lingvaĵo. Probable, ĝia sukceso montras la emon de granda fluo de la parolantoj, kiuj petas simplecon, kaj ne ŝatas la daŭran uzon de vortaroj kaj glosaroj al kiu ilin devigas kelkaj aŭtoroj. Piron traktas Esperanton de pluraj facetoj, konkludinte sian preferon por originalaj kunmetaĵoj anstataŭ unuradikaj vortoj internaciaj. Tiel paroli, laŭ li, konsistigas "bonan" Esperanton. Kunmetado estas natura kvalito de aglutina lingvo kia Esperanto, sed la kreinto de la lingvo avertas kontraŭ troa aplikado de la konsiloj de Piron: Piron skizas la bazajn lingvosciencajn kaj sociajn aspektojn de Esperanto. Li tezas, ke Esperanto pli senĝene kaj libere, pli "pens-ekonomie" ebligas esprimadon, ĉar ĝi respegulas bazajn mensajn principojn rilate al lingva lernado, interalie kaj plej grave la ĝeneraligo de gramatikaj formoj kaj reguloj (analogio). Tio povas, tamen, krei Prokrustan liton.
En la plej polemika parto de la libro la aŭtoro forte esprimas sian malŝaton de radikoj kiujn li nomas neologismoj sed, inter kiuj, pluraj estas novaj vortoj laŭ la Zamenhofa difino. Tiusence, Piron proponas kontraŭfundamentan reformon al la lingvo. Li kritikas francojn pro tiu, kiun li perceptis esti ilia tendenco preferi pseŭdoprecizajn, intelektajn vortojn. Kontraste, li almontras povon sin esprimi per baza vortprovizo kun imagema kunmetado. Piron postulas, ke estas eble esprimi eĉ la plej komplikajn sentojn pere de simpla vortprovizo.
La libro ne nur helpas klarigi la diversajn kriteriojn laŭ kiuj oni povas nomi Esperanton la "bona" lingvo, sed ĝi ankaŭ donas ian pli profundan rigardon al la maniero kiel esperantistoj povas enkonduki novajn vortojn en Esperanton.
Post elĉerpiĝo de ĉiuj antaŭaj eldonoj, la Monda Asembleo Socia (MAS) reeldonis ĝin en 2015, kun antaŭparolo de Renato Corsetti: Claude Piron: La bona lingvo, kun antaŭparolo de Renato Corsetti, Monda Asembleo Socia (MAS), kunla­bore kun la grupo La bona lingvo ĉe www.bonalingvo.org 2015, 104 p., ISBN 978-2-36960-006-0.
Vendado
La bona lingvo tre bone vendiĝis. De la unua eldono (1989) vendiĝis ĉiuj 2 000 ekzempleroj, kaj de la dua eldono (1997) vendiĝis 600 ekzempleroj ĝis 2007. Krom vortaroj kaj lerniloj, malmultaj libroj en Esperanto vendiĝis tiakvante.
Rebato
La plej elstaran rebaton al la libro de Piron donis Jorge Camacho, en sia artikolo “La mava lingvo”, aperinta en la kolektiva libro Lingva arto. Jam en la titolo Camacho montras la lingvouzon kiun li sentas sin devigita defendi kontraŭ la tezo de Piron. Laŭ li, Esperanto-parolantoj uzu ĉiujn vortojn kiujn la jam longa historio de Esperanto donis al ili, kaj specife tiujn kies jam delonga apero igas sensence ke oni nomu ilin neologismoj. Liaopinie, oni ankaŭ ne timu krei novajn terminojn, kiam oni konsideras ke la nun ekzistantaj ne plenumas la postulojn de esprimriĉeco kiun la lingvo bezonas.
Recenzoj
La libro estas nek scienca nek beletra verko: ĝi povus esti, en larĝa senco, rigardata kiel resuma esprimo de la lingva koncepto de la aŭtoro –verva eseo kun instrua celo kiu, de tempo al tempo, alprenas ecojn de pamfleto kaj tonon de profeta vizio… Se la ideoj ne estas novaj, almenaŭ por la atentaj literaturemuloj, nova estas la tono de Claude PIRON, kaj la tuta strukturo de lia polemikado." LF120, Perla MARTINELLI
Prilingva grupo
La verko de Piron iĝis programo de samnoma neformala grupo, iniciatita de Anna Löwenstein kaj Renato Corsetti, kelkfoje kromnomata bonlingvismo aŭ bonalingvismo. Ĝi provas apliki principojn kiuj favoras al lingva purismo.
Iuj bonlingvistoj agas kiel pledantoj por sia kaŭzo per prelegoj, artikoloj, kaj rimarkoj en blogoj, kritikantaj tiujn, kies opinioj estas diferencaj.
La grupo laboras en propraj retejoj kaj konstruas la vortliston "Simplaj samsignifaj vortoj", kiu proponas alternativojn por vortoj kiuj ne plaĉas al ili.
Serra do Mar
La Marmontaro (en portugala, Serra do Mar) estas montaro de la terena reliefo de Brazilo kiu etendiĝas proksimume ĉirkaŭ 1500 km laŭlonge de la marbordo el oriento ĝis la sudo de la lando, el la ŝtato Rio-de-Ĵanejrio ĝis la nordo de la ŝtato Sankta Katarino. ​ Kelkaj fontoj inkludas ankaŭ Serra Geral en Serra do Mar, tiuokaze la montaro etendiĝus ankaŭ ĝis la nordoriento de la ŝtato Suda Rio-Grando.
La plej alta punkto estas la pinto Maior de Friburgo, kun altitudo de 2310 m s.m.
La montaro estas nekontinua en kelkaj lokoj kiuj ricevas unuopajn nomojn kiel Serra de Bocaina, Serra de Paranapiacaba, Serra Negra, Serra dos Órgãos, Serra do Indaiá, ktp. La montaro etendiĝas ankaŭ al kelkaj insuloj ĉe la marbordo, kiel Ilhabela kaj Ilha Anchieta.
Transjurassienne
La kurado enhavis unue nur ununura kurado 76-kilometra. Nun ĝi proponas plurajn kuradojn:
kaj diversajn porinfanajn kuradojn laŭ aĝoj de infanoj : Transjeuneorganizata la lastan merkredon  de januaro en les Rousses.
interna ligo
Vasaloppet
Cikloheksila 4-cianobenzoato
Cikloheksila 4-cianobenzoato aŭ cikloheksila p-cianofenilmetanato estas organika kombinaĵo apartenanta al la familio de la esteroj, rezultanta el interagado de la 2-Cianobenzoata acido kaj cikloheksanolo. Cikloheksila 4-cianobenzoato estas blanka solidaĵo, nesolvebla en akvo sed solvebla en alkoholoj kaj aliaj nepolaraj organikaj solvantoj. Cikloheksila 4-cianobenzoato prezentas cikloheksilmetanatan grupon kaj nitrilan grupon ligitajn al benzena ringo respektive en la 1-a kaj 4-a karbonatomoj. Ĝi konsistas je 14 karbonatomoj, 15 hidrogenatomoj, 2 oksigenatomo, 1 nitrogenatomo kaj uzatas en kemiaj sintezoj.
Blankakapa cinklo
Aspekto
Temas pri mezgrandaj birdoj (15 cm longaj) dukoloraj kun partoj kaj malhelbrunaj kaj blankaj, kio rilatas al la Blankgorĝa cinklo, sed tiu havas pli da blanka etendo, nome en kapo kaj ventro. Pli precize plenkreskulo havas kronon grizecblankan kun nigrecaj strioj al la nuko; tiu blankeca kapo nomigas la specion kaj en Esperanto kaj en la latina scienca nomo kie la grekaj vortoj “leŭko” kaj “kefale” respektive signifas kaj blanka kaj kapo. La dorso, ŝultro, pugo, flugilplumoj kaj flugilkovriloj estas uniforme nigrece malhelbrunaj. La mentono, la gorĝo kaj la brusto formas blankecan etendareon kiu kontrastas kun la resto de la subaj partoj (ventro kaj flankoj) kiuj montras la saman koloron de la dorso kaj flugiloj. Dividas la du blankaj zonoj (kapo kaj subaj partoj) malhelbruna strizono kiu venas de la ankaŭ malhela beko al la okulo (kie plilarĝiĝas), malantaŭen (pli larĝiĝas) kaj flanke subeniras al la ankaŭ malhelaj ŝultroj. La subflugiloj estas ankaŭ grizecnigraj kun interna blanka makulo videbla dumfluge. La iriso estas bruna, la beko nigra. La gamboj kaj piedoj estas plumbogrizaj.
La krio estas tranĉata "zit zit". La kanto estas pova kaj muzika trilado malfacile aŭdebla pro la bruo de akvofaletoj kaj zumado de la torento.
Kutimaro
Ili estas ruzaj kaj malfacile kapteblaj, ĝenerale moviĝas laŭ paroj serĉe de nutrado kaj scivolemas, kiam ili preferas vidi observanton. Kutimoj estas tre similaj al tiuj de aliaj cinkloj. Ĉiukaze ili nek plonĝas en la torentoj nek naĝas tiom ofte kiom la specioj de Nordameriko (Cinclus mexicanus) kaj Eŭrazio (Cinclus cinclus). La tekniko uzata por serĉi nutradon konsistas ĉefe je plaŭdo sur borda akvo. Ili same plukas en la mezo de rokoj. Ili ne restas en tro kirlitaj akvoj escepte ĉe la limo de akvofalo. Ili ankaŭ traserĉas la bordajn grundojn serĉe de teraj predoj kiaj tervermoj. Ili manĝas ĉefe akvajn senvertebrulojn, sed ankaŭ terajn moluskojn de la bordoj. Oni supozas, ke la Blankakapaj cinkloj estas loĝantaj birdoj, sed oni ne scias ĉu ili faras altitudinajn movojn vintre kiel aliaj parencoj.
Cașolț
Cașolț [kaŝolc] (hungare: Hermány, germane: Kastenholz) estas vilaĝo en Rumanio orient-nordoriente de Sibiu. En 1910 ĝi havis 721 loĝantojn (rumanoj, germanoj); en 1992 667 (rumanoj, 10 % da germanoj, 10 % da ciganoj). Ĝia unua mencio skriba estas en 1302. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Szeben vármegye). Administre ĝi apartenas al Roșia.
Blankakapa cinklo
Reproduktado
Oni scias malmulte pri la reproduktado de tiu neotropisa specio. Nur oni konis du nestojn en Ekvadoro. La unua estis en rokfendo kovrita de musko, kaŝita malantaŭ akvofalo, ĉirkaŭ 1 m 30 cm sub la akvofluo. Kiel ĉe aliaj cinkloj estis sferoforma kaj kovrita el musko eksterne kaj kun flanka enirejo. Interne estis kovrita el mortintaj folioj, arboŝeleroj kaj eĉ plastopecoj. La dua nesto estis en mallarĝa fendo de roka klifo ĉe akvofalo. La ovoj estis 2, ne detale priskribitaj, sed probable blankaj. Ĉar estas granda latituda diferenco inter nordo kja sudo de la teritorio, oni trovis idojn en tre diversaj epokoj de la jaro.
Vivejo kaj distribuado
Blankakapaj cinkloj ĉeestas la montarajn torentojn. Ili same instaliĝas laŭlonge de grandaj riveroj aŭ de etaj rojoj. Ili preferas purajn akvojn, sed oni trovas ilin same ĉe neklaraj akvoj almenaŭ provizore. Ties habitato situas je altitudoj kiuj varias de 1000 al 3900 m, tio estas ĝis la supra limo de altebenaĵoj.
Ili estas endemiaj de precizaj areoj de nordokcidenta Sudameriko, nome ĉe Andoj, de Venezuelo al centra Bolivio, tra Kolombio, Ekvadoro kaj Peruo. Je tiu tiom etenda teritorio oni povas trovi ĝis 3 agnoskatajn subspeciojn : C.l. leucocephalus, la nomiga raso (Andoj de Peruo kaj Bolivio) - C.l. leuconotus (Okcidenta Venezuelo, Kolombio kaj Ekvadoro) - C.l. vivularis (montaroj de Santa Marta, en norda Kolombio).
Johann Christian Polycarp Erxleben
Johann Christian Polycarp ERXLEBEN (22-a de junio 1744 - 19-a de aŭgusto 1777) estis germana naturalisto el Quedlinburg.
Erxleben estis profesoro de fiziko kaj bestokuracado ĉe la Universitato de Göttingen. Li verkis Anfangsgründe der Naturlehre (1772) kaj Systema regni animalis (1777). Li estis fondinto de la unua kaj plej malnova akademia Bestokuracada Lernejo en Germanio, nome Instituto de Bestokuracado, en 1771.
Li estis la filo de Dorothea Christiane Erxleben, kiu estis la unua virino en Germanio kiu iĝis kuracisto.
Verkoj
Parta listo:
Kurda nacia teamo de futbalo
La kurda nacia teamo de futbalo (kurde Helbijardey Topî pêy Kurdistan, ھەڵبژاردەی تۆپی پێی كوردستان) estas futbalteamo el viraj futbalistoj, kiu futbale reprezentu la Aŭtonoman Regionon Kurdistano en Irako. La teamo estas parto de la Futbala Asocio en Iraka Kurdistano, kurde یەکێتی ناوەندی تۆپی پێی کوردستان‎‎. Ĉar Iraka Kurdistano aŭ pli granda regno Kurdistano (kiu kovrus teritoriojn de pluraj nunaj membroŝtatoj de Unuiĝintaj Nacioj) internacie ne konsideratas suverena ŝtato kaj ne estas membroŝtato de Unuiĝintaj Nacioj, la Futbala Asocio en Iraka Kurdistano ne estas membro de la Federacio Internacia de Futbalo Asocia, mallongigata FIFA. Anstataŭe ĝi membras en alternativa ligo de regionaj naciaj futbalaj asocioj ekster FIFA, nomata esperantlingve NF-Ligo (longigo aŭ Nova Federacia Ligo aŭ Ne-FIFA-Ligo) respektive angle NF-Board. La teamo en novembro 2008 unuafoje partoprenis la Futbalan Pokalon VIVA de la NF-Ligo, kaj ricevis la 4-an lokon. En 2009 kaj 2010 la teamo ambaŭfoje atingis la duan pozicion, en novembro 2012 rajtis organizi la tiujaran Futbalan Pokalon VIVA kaj ĉampioniĝis en tiu turniro.
Sarah Adams
Sarah Fuller Flower Adams, naskiĝinta la 22-an de februaro 1805, mortinta la 14-a de aŭgusto 1848, estis angla poetino.
Vivo
Sarah Flower naskiĝis en Old Harlow, Essex, kiel filino de la ĵurnalisto kaj eldonisto Benjamin Flower kaj ties edzino Eliza Gould. Ŝia pli aĝa fratino estis la komponistino Eliza Flower. Ili estis membroj de la unitaria eklezio. En 1834 ŝi edziniĝis kun la fervoja inĝeniero William Bridges Adams. Ili vivis en Loughton, Essex. Havanta nur 43 jarojn, ŝi mortis en Londono pro tuberkulozo kaj estis enterigata en Harlow.
Verkoj
De ŝiaj verkoj, ĉefe de ŝiaj kontribuoj en gazetoj, ne ekzistas kompleta listo.
Religiaj poemoj
En W. J. Fox, Hymns and Anthems, Londono 1841.
Esperanto
En la ekumena Diserva libro ADORU troviĝas unu kanto de Sarah Adams:
Roberto la 1-a (Burgonjo)
Roberto la 1-a (naskiĝis la 1-an de januaro 1011, mortis la 21-an de marto 1076, en Fleurey-sur-Ouche) estis duko de Burgonjo.
Takuro Nishimura
Takuro Nishimura (西村 卓朗, n. ) estas japana futbalisto.
Roberto la 1-a (Burgonjo)
Vivo
Li naskiĝis ĉirkaŭ 1011, li iĝis duko en 1031. Li fondis dinastion, kiu daŭris ĝis 1361. Li estis kolerema. Dum kverelado li mortigis sian bopatron.
Takuro Nishimura
Li futbalis ĉe Urawa Reds, Omiya Ardija, Portland Timbers, Crystal Palace Baltimore kaj Consadole Sapporo.
Roberto la 1-a (Burgonjo)
Familio
Li estis filo de la franca reĝo Roberto la 2-a kaj de Konstanca de Arles. Li estis frato de la reĝo Henriko la 1-a.
11315 Salpêtrière
11315 Salpêtrière estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio de Calern en Caussols (Alpes-Maritimes, Francio).
Nomo
Ĝia nomo aludas al la fama neŭrologia Malsanulejo Salpêtrière, fondita en Parizo en 1862. Dank'al la kuracisto Jean-Martin Charcot, tiu malsanulejo iĝis la plej granda centro de neŭrologio de sia tempo en Eŭropo. En 1885, Sigmund Freud vizitis Charcot kaj interesiĝis pri la psikologa deveno de la neŭrozoj.
NGC 4211
NGC 4211 (aliaj indikoj — NGC 4211A, KCPG 327A, UGC 7277, ARP 106, MCG 5-29-42, VV 199, ZWG 158.53, PGC 39221) estas galaksio en konstelacio Berenica Hararo.
Ĉi tiu objekto estas en NGC-katalogo kelkfoje, kun indikoj NGC 4211, NGC 4211A.
Ĉefo Seattle
Ĉefo Seattle [Sjetl, Sje'l] aŭ Seathl (en la moderna ortografio de la propra lingvo siʔał) estis ĉefo de la indianaj triboj Suquamish kaj Duwamish.
Vivo
Li naskiĝis proksimume en 1786 sur insulo Blake Island en Vaŝingtonio kaj mortis la 7-an de junio 1866 en la rezervejo de la Suquamish-indianoj ĉe Port Madison (nun Bainbridge Island).
Jam la patro de Seattle estis ĉefo, sed lia popolo ne havis heredajn ĉefojn. Krome lia patrino estis de alia tribo. Li verŝajne iĝis gvidanto de sia tribo pro personaj distingoj, kvankam estas malfacile taksi la influon de la gepatroj.
En 1848 li petis kaj ricevis la katolikan bapton kaj alprenis kristanismon. Tio estis konsiderata kiel signo, ke li emas pace akcepti la superregon de blankaj enmigrintoj, kvankam katolikoj malmultis inter ili.
Kiam Seattle mortis en rezervejo, oni funebris pri li laŭ katolika kaj indiana kutimoj. Sur lia tomboŝtono estas skribite "Seattle, ĉefo de la Suquamp-indianoj kaj aliancaj triboj, mortis la 7-an de junio 1866. Firma amiko de la blankuloj, laŭ kiu la urbo Seattle estis nomita de siaj fondintoj", kaj dorse "baptonomo: Noah Sealth, verŝajna aĝo 80 jaroj".
La instiginto de la urbonomado estis la multinflua entreprenisto Maynard, amiko de Seattle, kiu iam savis lian vivon.
La repliko de Ĉefo Seattle
Seattle konatiĝis nelaste pro parolado, kiun li faris en januaro 1854, kaj kiun raportis d-ro Henry A. Smith en la ĵurnalo Seattle Sunday Star pli ol tridek jarojn poste, en 1887. La parolado estas nomata "repliko", ĉar ĝi estis reago al parolado de Isaac M. Stevens, teritioria guberniestro (Vaŝingtonio iĝis usona ŝtato nur en 1889).
Smith ĉeestis la paroladon, kiu daŭris proksimume duonhoron, sed ne komprenis la lingvon de Seattle. Li iom, sed ne bone, scipovis la ĉinukan piĝinon de la regiono, kaj ne estas klare, ĉu kaj kiom da traduko al la ĉinuka estis farita, kaj kiom Smith do povis kompreni. Evidente la stilo en la raportita parolado ne povis esti tiu de Seattle, sed estis de Smith. Sed la publikigita parolado ĝis nun trovas vastan atenton kaj igis ĉefon Seattle profeteca figuro de la ekologiisma movado.
György Kovács (hidrologo)
György Kovács [djordj kovAĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Kovács György estis hungara hidrologo, inĝeniero, profesoro, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1979).
György Kovács naskiĝis la  1925 en Budapeŝto. Li mortis la 1988 en Budapeŝto.
Biografio
György Kovács frekventis teknikuniversitaton en Budapeŝto, kie li ricevis diplomon en 1947. Post lernado li tuj ekinstruis samloke en la universitato ĝis 1949. En 1950 li eklaboris en entrepreno, baldaŭe li longe laboris en hidrologia instituto, kie ekde 1980 li estis ĉefdirektoro. Li okupiĝis precipe pri grundakvoj, kiamaniere la grundo suĉas la pluvojn. Li ricevis 2 premiojn kaj memormedalon.
Nichelino
Nichelino (esperante Nikelino) estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Piemonto kaj al la provinco Torino, kiu ekde la 1-a de januaro 2015 havas la nomon metropola urbo Torino. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Torino, Orbassano, Beinasco, Moncalieri, Candiolo kaj Vinovo.
Historio
En 1559 la duko de Savojo feŭdis la teritorion de Nikelino al la familio Ussel (Occelli). 1564 li rajtigas sian feŭdulon nomi sin grafo. La 22-an de junio 1694 Viktoro Amadeo la 2-a, duko de Savojo, deklaris Nikelinon kaj ĝiajn ĉirkaŭaĵojn teritorio aparta de Mancalieri. Ekestis la feŭdo de Nikolino, kiun ricevis – por 10.000 arĝentaj dukatoj – grafo Niccolò Manfredo OCCELLI.
Demografio
Loĝantoj
Dum la 1990-aj jaroj neniu urbo ĉirkaŭ Torino tiom rapide kreskis kiom Nikelino.
Viŝnjevo
Viŝnjevo (pole: Wiszniew, beloruse: Ві́шнева); estas vilaĝo en la hodiaŭa Minska regiono en Belorusio. En 2008 la vilaĝo havis 461 loĝantojn. En 1907 ankoraŭ 2650 el kiuj 1863 Judoj.
Dum la intermilita periodo Viŝnjevo apartenis al la Dua Pola Respubliko. Dum la Dua Mondmilito je la 30-a de aŭgusto 1942 la SS murdis 1100 Judojn. Post la milito la judaj loĝantoj malaperis el la vilaĝo.
Schleiz
Schleiz estas urba komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Saale-Orla de la federacia lando Turingio. Fine de la jaro la komunumo havis  loĝantojn. Ekde la komenco de 2019 la antaŭe sendependa komunumo Crispendorf apartenas al la urba teritorio, kaj ekde la komenco de 2020 ankaŭ la antaŭe sendependa komunumo Burgk.
Priskribo
La urbeto situas en la Turingia Ardeza Montaro ĉirkaŭite de multaj lagoj kaj lagetoj kaj fondite fare de la senjoroj de Lobdeburg. Ili kontinuigis setlon tuj apud pli malnova slava komunumo. En 1232 estis ĝia unua mencio endokumenta sub la nomo Slewitz kaj en 1297 donitis al la urbanoj la urbaj privilegioj. Ambaŭ partoj, slava malnova urboparto kaj la lobdeburga nova urboparto, restis je la komenco separitaj. Kunfandiĝo estis ne antaŭ la 15-a jarcento kiam ankaŭ la statutoj refariĝis. Dum mezepoko estis Schleiz metia kaj komerca centro de la supra Saale-regiono. Krom la tukfarado kaj lana komblado gravis ankaŭ la prilaborado de fermetaloj. En 1650 la loko estis trafiknodo de longdistancaj komercvojoj kaj administra, eĉ rezideja loko (Reuß-Schleiz). En 1848 estiĝis la Princlando Reuß pli juna linio post la kunpreniĝo de la regneroj Schleiz, Lobenstein-Eberdorf kaj Gera.
En la konstruaĵo sur la Nova bazarplaco, nomite Malnova monstampejo (Alte Münze) naskiĝis en 1682 Friedrich Johann Böttger, inventisto germana de porcelano. La gimnazio Rutheneum fondita en 1656 originas el lernejo alia de la 13-a jarcento kie aktivis inter 1869 kaj 1876 Konrad Duden. Disde Schleiz la grava germana Duden-vortaro akiris ĝeneralan akcepton en la tuta mondo.
Metioj kaj komercoj ja floris ekde jarcentoj en la trafike bone situanta urbeto kiu gastigis ankaŭ multajn elstarulojn, kiel Johann Sebastian Bach, Goeto, Napoleono Bonaparte. Daŭra subteno de metioj kaj mezgrandaj komercistoj sekurigis al Schleiz bonstaton ankaŭ post la Turniĝo.
Gasbotelego
Gasbotelego, ankaŭ gascilindro (ĉe pli granda volumeno) kaj ĉe pli malgranda volumeno ankaŭ gaskartuĉo, estas premrezista ujo por transporto aŭ deponado de kunpremita gaso kaj vaporo. La botelego havas volumenon ĝis 150 litroj kaj prem-eltenon ĝis 300 baroj. Tiutipaj gasbotelegoj estas plenigitaj ĉefe per gasoj, kies krita punkto estas grave sub la 20 C° kaj tiel ne estas fluidigebla. Gravaj esceptoj estas la botelegoj kun karbona dioksido kaj aliaj fluidgasaj botelegoj.
La botelego povas esti produktita el aluminio aŭ nobla ŝtalo (tre-puraj gasoj) aŭ nobligita ŝtalo (industriaj gasoj). La spirgasa deponado de la savinstancoj aŭ la pelgasa deponado de la aŭtomobiloj estas ofte deponita el ujo el malpeza fibro-fortigita materialo (karbonfibro, kevlaro, vitrofibro).
Por la sekureco servas la sekureca ventilo, kiu malfermas je certa interna tropremo (30 baroj).
Schöntal (Neustadt)
Schöntal (en esperanto: bela valo) estas urboparto de la palatinata sendistrikta urbo Neustadt ĉe la Vinvojo aŭ Neustadt ĉe la Vinŝoseo en Rejnlando-Palatinato.
Geografia situo
La urboparto situas sur alteco de 150 ĝis 200 m super marnivelo ĉe la okcidenta eniro de Neustadt en la ankoraŭ mallarĝa valo de la rivereto Speyerbach, kiu tie trarompas la montaran ĉenon de la Haardt kaj enfluas la montetolandon ambaŭflanke de la Germana vinvojo antaŭ ĝi atingas la Malaltebenaĵon de la supra Rejno. La Schöntal, de kie la urboparto ricevis sian nomon, etendiĝas de nordokcidento al sudoriento.
Kropf (apartigilo)
Kropf estas la nomo de jenaj personoj:
Schöntal (Neustadt)
Geografia situo
Norde, maldekstre de la Speyerbach, troviĝas kiel suda etendaĵo de la 554 m alta Weinbiet la montoj Wolfsberg (alteco 490,7 m) kun la naturprotektejo Am Wolfsberg kaj la burgruino Wolfsburg. Dekstre de la rojo situas sudokcidente de la Schöntal la monto Königsberg (alteco 427,3 m) kaj sudsudoriente la monto Nollenkopf (alteco 490,3 m). Ĉe ties norda deklivo troviĝas la tiel nomata "afrika kvartalo".
Kropf (apartigilo)
Vidu ankaŭ:
Schöntal (Neustadt)
Geografia situo
Tra la Schöntal iras de Neustadt direkte al Kaiserslautern la B 39, kiu en Neustadt nomiĝas Talstraße (vala strato), kaj la fervoja linio Mannheim–Saarbrücken.
Historio
La urboparto ekestis en la 19-a jarcento en la ĉirkaŭo de fabrikoj, kiuj tie ĝis 1902 per la helpo de la akvo de la Speyerbach el la ligno de la Palatinata Arbaro fabrikis paperon. Hodiaŭ la industrio pli kaj pli cedas al loĝdomoj.
Cyprian Norwid
Cyprian Kamil NORWID (naskiĝis la 24-an de septembro, 1821 en Laskovo, mortis la 23-an de majo, 1883 en Parizo) estis el la grandaj polnaciaj profetoj, granda pola poeto, skribisto, pentristo kaj filozofo (mesianismo kaj etiko de Norwid). Unu el gravaj kunkreantoj en Romantisma epoko, kiu paradokse kreis ne nur romantike sed ankaŭ klasike, parnase, simbolike kaj eĉ simile al postea pola moderna tempo (Juna Pollando). Li estas opiniata kiel geniulo malaprecita dum lia vivo. Li estis malkovrita nur dum Juna Pollando (precize: dudekaro interbatala 1918-1939)
Vivo
Cyprian Norwid naskiĝis en la mazovia vilaĝo Laskovo-Głuchy ĉirkaŭ Radzymin. Li estis baptita en proksima preĝejo en Dąbrówka. Ĉe tombejo troviĝas simbola tombo de lia patrino Ludvikino el Zdzieborscy.
Patro de Norwid estis plenipotento de Radziwiłłowie. Gepatroj de Norwid mortis tre frue kaj juna poeto elkreskadis de 1825 ĉe avino Hilarino el Sobiescy. Jaro 1830 kaj novembra ribelo Norwidoj travivis en Varsovio. Kune kun pli aĝa frato Ludviko, Cyprian Norwid lernis en varsovia gimnazio. Li devis interrompi sian lernadon ne fininte kvinan klason kaj eniris al privata lernejo pentrista. Neregulara kaj interrompita edukacio de Norwid faris lin memlernanto. Li mem estis genia do li fine posedis grandan scion ĝeneralan.
Juneco
Unua literata medio de Norwid estis ĝenerale aŭtoroj skribantaj en gazeto de Hipolit Skimborowicz nomita "Pismiennictwo Krajowe". Li kontaktiĝis kun la tiel nomata "Cyganeria Warszawska" (Varsovia Ciganerio) (Seweryn Filleborn, Roman Zmorski, Włodzimierz Wolski, ktp.) kaj kun Karol Levittoŭ. En 1841 li proksimiĝis al "Varsovia Biblioteko" kaj salono de Łuszczewscy. Li debutis en "Piśmiennictwo Krajowe" per verso "Mia lasta soneto".
Vojaĝoj en Eŭropo kaj unua vizito en Parizo
En 1842 Norwid veturis al Dresden, ĝenerale por perfektigi sian arton skulptan. Li vojaĝis al Venecio kaj Florenco. En 1844 li ekloĝis en Romo ĉe Via Quattro Fonatne. Tiam fianĉino de la poeto, Kamila, ĉesigis fianĉadon kaj Norwid ekkonis Maria el Nesseroldowie Kalergis, kiu estiĝis lia granda, senespera amo. En tiu tempo Norwid komencis sian malsanadon.
Ĝis 1846 la poeto vojaĝis al Berlin kie li aŭskultis univestitatajn prelegojn kaj partoprenis en renkontoj de loka pola diasporo. Ĝi estis por Norwid tempo de multaj kontaktoj kamaradaj, artistikaj kaj politikaj. Arestita kaj devigita al forveturo el Prusujo en 1846 Norwid veturis al Brukselo. Tempon de la Printempo de la Popoloj li travivis denove en Romo kie li konis aliajn grandajn profetojn de Pollando- Adam Mickiewicz kaj Zygmunt Krasiński.
En jaroj 1849-1852 li loĝis en Parizo kie li renkontiĝis kun Juliusz Słowacki kaj Fryderyk Chopin. Situacio de Norwid estis tiam malfacila kaj finance kaj en amado, rifuĝoj de kritikuloj kaj politikaj nekomprenadoj. La poeto publikiĝis en "Goniec polski" en Parizo vivante en malriĉeco. Ĉiam pli Norwid iĝis blinda kaj surda.
Estado en Usono
Poeto decidis emigri al Usono kion li faris kun helpo de Władysław Zamoyski la 29-a de novembro 1852. En 12-a de februaro 1853 ŝipo Margaret Evans alfluis al Novjorko. Printempe Norwid ricevis bone espenzitan laboron en grafika laborejo. Ĉi jare li sciiĝis pri krima milito, tial li komencis planadi revenon al Eŭropo. Li skribis al Mickieviĉ kaj Hercen petante ilin pri helpo por realigi liajn planojn.
Reveno al Parizo
Junie de 1854 Norwid revenis al Eŭropo kun princo Marceli Lubomirski kaj ekloĝis en Londono enspezante per laboroj aristikaj kaj metiaj. Fine li revenis al Parizo. Artistika agado de Norwid tre ekviviĝis kaj li povis publiki kelkajn verkojn. En 1863 komenciĝis januara ribelo en okupita Pollando, kaj pri tio li interesiĝis. Kvankam li mem ne povis partopreni en ĝi pro sia sanstato li strebis influi iel ĝian rezulton.
En 1866 la poeto finis la laboradon super lia grava verko "Vade-Mecum" kvankam tiam li ne povis eldoni ĝin. En la postaj jaroj Norwid falis en grandan mizeron. Li komencis malsanadi pro ftizo. En 1877 li travivis tragedion kaŭze ne prosperita elveturo al Florencio. Li esperis ke li saniĝos kaj li sendis sian posedaĵon sed princo Władysław Czartoryski ne pruntis al li la promesitan monon. La kuzo de Norwid, Michał Kleczkowski loĝigis lin en Domo de Sankta Kazmiro en ĉirkaŭaĵo de Parizo.
En 1882 unua el skribaĵoj varsoviaj ektroviĝis noto pri Domo de Sankta Kazmiro: "...tie loĝis kaj mortis Olizarowski kaj tie agonias Cyprian Norwid...". De aŭtuno Norwid travivis sur sia lito, tre ofte li ploris kaj li al neniu konfidis. En sia medio oni vidis en li granda profeto neniam aprecita. Li mortis matene en azilo la 23-an de majo 1883. Li estis entombigita ĉe tombejo en Montmartre. Simbola tero el lia tombo estis instalita en Kripto de Polnaciaj Profetoj en Katedralo en Wawel. Parto de notoj de Norwid estis brulitaj.
Verko
Verkaĵo de Norwid estas tre kunigita kun parnasismo, klasikismo kaj romantismo. Li tamen nenie apartenis. Lia originala poezio ne estas klasikisma nek romantisma. Eĉ aperis hipotezo, ke poezio de Norwid estas "prapostmoderna". Li ofte uzas neologizmojn, kontaminaciojn de vortojn, li ludas per lingvo kaj samtempe kreadas per ĝi la grandan kanton de arto. Kvankam lia verkaĵo tre antaŭigas verkojn de sia tempo lia verkaĵo estis forgesita. Nur dum la Juna Pollando estis malkovrita denove lia verko. La juna ĵurnalisto, Zenon "Miriam" Przesmycki, legante forgesitajn poetojn de antaŭa (19-a) jarcento trovis versareton de Norwid. Post lego de kelkajn versojn li en ŝoko kriis: "Kiu ĝin skribis?!". Li komencis serĉi en ĉiujn bibliotekojn universitatajn informoj pri Norwid. Poste li veturis al Domo de Sankta Kazmiro kie okazis, ke preskaŭ ĉiuj manskribaĵoj hazarde pereis. Kiam li trovis Promethidion li estis tiel ŝokita, ke li skribis en sia revuo Chimera, ke post Mickiewicz, Krasiński kaj Słowacki, Norwid estas la kvara granda profeto nacia. Li publikadis poeziaĵojn de Norwid en revuo kaj vekigis famon de li. Norwid estis forigita per sia medio kaj sia epoko kiel aŭtoro senkomprenebla kaj nur li estis komprenita dum Juna Pollando (kiel li skribis- vi komprenos malfrua nepo). Fariĝis tio kion li antaŭvidis: forigita poeto estos denove malkovrita. Norwid opinis, ke nur poeto forigita povus esti granda ĉar antaŭigas sian epokon. Li priskribis tian fenomenon en multaj versoj, ekzemple en "Coś ty Atenom zrobił Sokratesie?" ("Kion vi faris al Ateno, ho Sokrato?").
Ĝardena ringo (Moskvo)
Ĝardena ringo (Садо́вое кольцо́) estas cirkla aŭtomobila vojo ĉirkaŭiganta centron de Moskvo. Ĝia longo estas 15,6 km, dikeco estas 60 — 70 metroj.