cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Občina Križevci
Občina Križevci estas unu el 212 municipoj de Slovenujo, lokita en la nordorienta stato de regiono Pomurska. La municipo enhavas 16 komunumojn kaj ĝia areo estas 46,2 km². Komence de 2018 tie loĝis 3568 homoj. La administra centro estas la vilaĝo Križevci pri Ljutomeru.
Loko, priskribo
La apudaj municipoj estas: Urba municipo Murska Sobota en la nordo, Občina Veržej en la nordoriento, Občina Ljutomer en la oriento kaj sudo, Občina Sveti Jurij ob Ščavnica en la okcidento kaj Občina Radenci en la nordokcidento.
Komunumoj
La municipo konsistas el la sekvaj 16 vilaĝoj:
Berkovci, Berkovski Prelogi, Boreci, Bučečovci, Dobrava, Gajševci, Grabe pri Ljutomeru, Iljaševci, Ključarovci pri Ljutomeru, Kokoriči, Križevci pri Ljutomeru, Logarovci, Lukavci, Stara Nova vas, Vučja vas, Zasadi
Referencoj
Statistikoj: http://www.citypopulation.de/php/slovenia-pomurska.php
Geografia loko: http://www.geopedia.si/#T1257_F408:166_x586353.125_y158708.363_s13_b4
Ligaturo (muziko)
Ligaturo  estas en muziko la grafika ligo de du noto.
Ligaturo ligas du sinsekvajn notojn de sama tonalto, tiel ke tiuj ĉi sonas kiel ununura tono. Tio signifas, ke la dua tono ligita per ligaturo al la unua noto ne eksonas, sed plilongigas la daŭron de la unua tono. Tiamaniere oni povas generi per ligaturoj laŭplaĉajn notolongecojn aŭ plilongigi notojn trans taktostreko– ĉi-kaze oni diras „transligo“. Tiel oni povas noti pedaltonon, kiu daŭras trans pluraj taktoj. Oni povas meti ligaturon ankaŭ ene de de takto, por altigi la klarecon ekz. je sinkopo.
Kiel alternativa, mallongiga skribmaniero por alkroĉitaj notoj ofte sufiĉas punktado.
Distingenda disde ligaturo estas la laŭvide egala ligarko, uzata je legato kaj portato, kaj disde la frazarko, kiu klarigu frazojn.
2036
2036 estos superjaro komenciĝanta je mardo (vidu ĉi tie kalendaron).
En la jaro 2036 post Kristo okazos, interalie:
Preĝejo Koro de Jesuo (Rákospalota)
Kirko Koro de Jesuo estas katolika konstruaĵo en Hungario, en Budapeŝto, en distrikto Rákospalota.
Historio
En la frua 20-a jarcento estis tie konstruita kolonio (kun kapelo por la fervojistoj. La kirko mem estis konstruita en la 1930-aj jaroj helpe de Hungaraj Ŝtatfervojoj kaj municipo. Ekde 1982 MÁV ne plu patronas la kirkon. Ligiĝas al la kirko koruso kaj skolta grupo.
Konstruaĵo
Kermeso okazas en la tria dimanĉo post Pentekosto.
Martin Luther King (patro)
Martin Luther King (19an de Decembro, 1899 - 11a de Novembro, 1984) estis baptisma pastro, misiisto, kaj frua estro de la Afrikusona Civilrajta Movado. Li estis ankaŭ la patro de Martin Luther King. Li estis estro de la Ebenezara Baptisma Eklezio kaj dediĉis sin al religia misiismo post kontakto kun ekleziuloj kiuj dediĉis sin ankaŭ al kontraŭrasisma aktivismo. Li mortiĝis pro koratako en 1984, tio estas 18 jarojn post lia fama filo.
ALP
La tri-litera kombinajo ALP havas plurajn signifojn, inter aliaj:
La Alpoj
ALP eble signifas la montaro Alpoj:
Santa Margherita di Staffora
Santa Margherita di Staffora estas komunumo de Italio.
1147
En la jaro 1147 post Kristo okazis, interalie:
Tonka fabo
La tonka fabo estas la mandelforma grajno de la dipteriko odorata (Dipteryx odorata [Aubl.] Willd.), kiu kreskas en norda Sud-Ameriko kaj en suda Karibiko.
La tonka-fabojhavas dolĉan, vanil-similan guston. Oni uzas ĝin kiel spicon en desertoj, kiuj baziĝas ofte je papavo aŭ kokoso. Oni uzas ĝin ankaŭ en keksoj kaj kukoj.
Robert H. Hewsen
Robert H. HEWSEN (naskiĝis en Novjorko, la 20-an de majo 1934 - mortis en Fresno, la 17-an de novembro 2018) estis usona historiisto kaj profesoro pri historio ĉe Universitato Rowan. Li estis spertulo pri la antikva historio de la suda Kaŭkazo. Hewsen estas la aŭtoro de Armenio: Historia Atlaso  (2001), grava referenca libro, aklamita kiel grava atingo en armenaj studoj.
Tonka fabo
Ĝi estas tre dura, tiel oni devas atente froti, raspi ĝin. Por desertoj sur lakta bazo, oni kuiras la grajnojn ĉ. 10 minutojn.
Oni uzas ĝin ankaŭ en parfumoj.
Bredoregistro
Bredoregistro, rasregistro konata ankaŭ kiel studolibro aŭ simple registro, ĉe bredado kaj ĉe la ŝatokupo de dombestoj, estas oficiala listo de animaloj ene de specifa raso kies gepatroj estas konataj. Animaloj estas kutime registrataj de siaj bredistoj kiam ili estas ankoraŭ junaj. La terminoj "studlibro" kaj "registro" estas uzataj ankaŭ por aludi al listoj de masklaj animaloj "pretaj", tio estas, tiuj animaloj aktive reproduktaj, male al ĉiu konata specimeno de tiu raso. Tiaj registroj kutime eldonas atestilojn por ĉiu registrita animalo, nome Pedigro, aŭ plej komune, animalaj "paperoj". Tiaj Registropaperoj povas konsisti el simpla atestilo aŭ el listo de prauloj en la animala kunteksto, foje kun karto montranta la stirpon.
Tonka fabo
La tonka fabo entenas kumarinon, kiu povas kaŭzi morton en granda dozo, pro tio oni limigas ties uzon.
Aleksej Uvarov
Grafo Aleksej Sergejeviĉ UVAROV (Алексей Сергеевич Уваров; 28-an de februaro 1825 - 29-an de decembro 1884) estis rusa arkeologo ofte konsiderata kiel la fondinto de la studoj de la prahistorio de Rusio. Uvarov estis filo de grafo Sergej Uvarov, influa ministro pri edukado. Ekde frua aĝo li ekkonis la plej gravajn historiistojn de la epoko, Miĥail Pogodin kaj Timofej Granovskij. Li estis edukita en la universitatoj de Sankt-Peterburgo, Berlino kaj Heidelberg. Post la morto de sia patro, li memorfestis sian nomon per estigo (en 1857) de la Premio Uvarov, donita de la Akademio de Sciencoj al distingitaj verkistoj kaj historiistoj.
Bredoregistro
Ĉe ĉevaloj
La unua bredoregistro de Clydesdale, el Skotlando estis formita en 1877. La unua bredoregistro de puraj Perĉeronoj estis kreita en Francio en 1883, dum la bredoregistro de nuntempaj usonaj Perĉeronoj kreiĝis en 1934.
Aleksej Uvarov
La agadoj de Uvarov kiel arkeologo komenciĝis per vizitoj al Rostovo, Vladimir, Ĉernigova kaj aliaj centroj de Kievia Ruslando. Komencante en 1854.
Uvarov estis impresa ĉeesto en la historio de la Rusa Arkeologia Societo. En 1864 li helpis organizi la Arkeologian Societon de Moskvo, de kiu li restis prezidanto ĝis sia morto. Dum la administrado de Uvarov, la societo kunvenis unu fojon en tri jaroj ĉe iu praa rusa urbo. Pli grave en la longa tempo, Uvarov kontribuis al la establado de la Ŝtata Historia Muzeo, kun la intenco promocii nacian mem-konscion.
Kvankam lia juĝo ne ĉiam estis preciza kaj liaj esploraj metodoj eble aspektas amatoraj al moderna observanto, la laboro de Uvarov multe progresis konon de pra kaj antaŭslavaj kulturoj en la eŭropa parto de la Rusa Imperio.
Möckmühl
Möckmühl estas urba komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Heilbronn kaj en la distriktaro Stutgarto de la federacia lando Baden-Virtembergo. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Café Paradis
Café Paradis estas dana drama filmo aperinta en 1950. Ĝi estis reĝisorita de Bodil Ipsen. Café Paradis estis originale filmita en la dana lingvo. Ĝi temas pri la vivo de du homoj kaj ties alkoholismaj problemoj
En la filmo interalie aperas la aktoroj Poul Reichhardt, Ib Schønberg kaj Ingeborg Brams.
La filmo entute daŭras 101 minutojn.
István Boros (biologo)
István Boros [iŝtvAn boroŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Boros István estis hungara zoologo, instruisto. Lia origina familia nomo estis Sauerwein [saŭervejn] ĝis 1902, lia frato estis Béla Boros (kuracisto).
István Sauerwein naskiĝis la en Sárosd, li mortis la  en Pécs.
Biografio
István Boros maturiĝis en cisterciana gimnazio en Pécs en 1910, poste li studis en Reĝa Universitato de Budapeŝto kaj pro la 1-a mondmilito li akiris provizoran diplomon en 1914. Li batalis, sed en 1915 li estis militkaptito. Li aliĝis al la rusaj komunistoj en 1918, pli frue li instruis en mezlernejo kaj establis muzeon. Li edziĝis kaj filo naskiĝis en 1920. Li hejmenvenis en 1922 kaj ekinstruis en Pécs. Intertempe li akiris ordinaran diplomon en Scienca Universitato Erzsébet. En 1936 pro komunismaj agadoj li estis malpermesita de la instruado, poste li laboris en asekura firmao. Depost la 2-a mondmilito li tuj ricevis altajn postenojn en la urba administracio, fine li estis muzeestro de la Hungara Nacia Muzeo inter 1949 kaj 1960. Intertempe en 1952 li kandidatiĝis. Li ricevis premiojn inter 1950-1979.
Canon EOS-1 D
Canon EOS-1 D estis cifereca spegula fotilo fabrikita de Canon.
Shingi Ono
Shingi Ono (小野 信義, n. ) estas japana futbalisto.
Li futbalis ĉe Verdy Kawasaki, Denso, Gamba Osaka, Yokohama FC kaj New Wave Kitakyushu.
Bettlach (stacidomo)
Bettlach estas fervoja stacidomo en Bettlach, Svislando.
Cuvette okcidenta
Cuvette okcidenta (france Cuvette-Ouest, kitube Kuvete ya Wesete) estas unu el sume dek du departementoj de la Respubliko Kongo. La departemento kovras areon de 27 200 kvadrataj kilometroj kaj laŭ kalkulo de 2007 ĝi havis 73 000 loĝantojn, kio rezultigas loĝdenson de 2,7 homoj po kvadrata kilometro. Administra centro estas la urbo Ewo. La departemento plu dividiĝis je ses distriktoj. La nuna administra unuo ekestis en 1995 per divido de la regiono Cuvette. Ekde la jaro 2002 ambaŭ partoj havas la statuson de departemento.
Amfiprostilo
En klasika arkitekturo, amfiprostilo estas termino uzata por templo kun ambaŭ portikoj kaj antaŭe kaj malantaŭe. La nombro de kolonoj neniam devas superi po kvar antaŭe kaj po kvar malantaŭe. La plej bone konata ekzemplo estas la tetrastilo de la malgranda Templo de Atena Nike ĉe Ateno.
Vidu ankaŭ la ekzemplon de la Templo de Venuso kaj Romo.
Adolf Gutmann
Adolphe GUTMANN (origie Wilhelm Adolf Gutmann) (12a de Januaro 1819 – 27a de Oktobro 1882) estis germana pianisto kaj komponisto kiu estis disĉiplo kaj amiko de Frédéric Chopin.
Li ludis, en koncerto kun Chopin, Charles-Valentin Alkan kaj Pierre-Joseph Zimmerman, la transkribon de Alkan de parto de la Sepa Simfonio de Beethoven dum koncerto en 1838. Chopin dediĉis al Gutmann sian Scherzo, Op. 39, publikigita en 1839.
Gutmann agis kiel kopiisto por nombraj verkoj de Chopin, kaj kiel kuriero por porti leterojn de Chopin al lia familio en Varsovio. Serio de Etudes (Op. 12) de Gutmann estis dediĉita al Chopin. Li ĉeestis dum la morto de Chopin kaj konservis la glason el kiu Chopin trinkis sian lastan akvon. Gutmann mortis en La Spezia.
Liaj verkoj estis tre popularaj liaepoke; sed poste iom forgesiĝis. Menciindas jenaj:
Ábrahámhegy
Ábrahámhegy [AbrahAmhedj] estas malgranda vilaĝeto kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en Veszprém (departemento), en Distrikto Tapolca. La loknomo signifas hungare: Abraham-monto.
Geografio
La vilaĝo situas inter monto kaj norda bordo de Balatono laŭ ĉefvojo kaj fervojo Székesfehérvár-Keszthely. Révfülöp troviĝas 5 km-ojn for.
Historio
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1082 en formo Ábram. La fervojo atingis la vilaĝon en 1909. Ĝis 1913 la komunumo apartenis al Salföld. Inter 1913-1991 la vilaĝo unuiĝis kun Balatonrendes. La komuna nomo ĝis 1977 estis Balatonrendes, poste Ábrahámhegy. La vinvilaĝo apartenas al vinregiono Badacsony.
Vilaĝservoj estas kulturdomo, kulturcentro, biblioteko, interretejo, kuracejo, familihelpa servo, movpoŝto.
ALS
La vorto havas plurajn signifojn:
(17536) 1993 FM40
(17536) 1993 FM40 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la "Enketo de Upsalo-ESO pri Asteroidoj kaj Kometoj" (Uppsala-ESO Survey of Asteroids and Comets, aŭ "UESAC") elde la Observatorio La Silla (Ĉilio).
Genevrey
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Haute-Saône (prononco [],, arpitane Hiôta-Sona), en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (Bourgogne-Franche-Comté, prononco []) kaj en la historia regiono Franĉkonteo. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Lure (france arrondissement de Lure), la orienta parto de la departemento, kaj al la kantono .
Aborigeno
Aborigeno origine estas nomo por la mitaj praloĝantoj de antikva Latio, antaŭ la alveno de la romanoj. Ĝi estas uzata ankaŭ en la ĝenerala signifo praloĝanto aŭ indiĝeno. La vorto venas etimologie de la latinlingvaj vortoj ab origine, "dekomence".
Sub influo de la angla lingvo kelkaj uzas la vortojn precipe por la aborigenoj de Aŭstralio.
Malfinioedro
En geometrio, malfinioedro estas pluredro havanta malfinie multajn edrojn. Simile al ordinara pluredro ĝi havas nebaritan surfacon. Surfaco de ordinara pluredro estas nebarita ĉar ĝi faldiĝas kun estas koneksa al si de la alia flanko, sed surfaco de malfinioedro estas nebarita ĉar ĝi estas malfinia.
Du ĉefaj specoj estis studitaj:
Hipermalfinioedro
Ĝenerale, n-hipermalfinioedro estas malfinia n-dimensia hiperpluredro. Denove estas du ĉefaj klasoj studis: kahelaroj de (n-1)-spaco kaj deklivaj formoj en n-spaco.
Ekzemple la konveksaj uniformaj kahelaroj de eŭklida 3-spaco estas uniformaj 4-hipermalfinioedroj.
Kosiv Verĥ
Kosiv Verĥ (Косів Верх) estas tre malgranda, ne memstara vilaĝeto en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto Miĵgirja, en municipo de Negrovec.
Historio
La vilaĝo en 1400 fondiĝis. Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Máramaros, al distrikto de Ökörmező, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon Karpata Ukrainio. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Kosib Verĥ. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.
Kolorado-altebenaĵo
La Kolorado-altebenaĵo (Colorado-Plateau []) estas regiono okcidente de la Roka Montaro en la okcidento de Usono, kiu geografie fakte estas alta baseno el pluraj altebenaĵoj. La areo kovras la sudokcidenton de Utaho, la nordon de Arizono kaj partojn de Koloradio kaj Nov-Meksiko. La teritorio kovras 337.000 kvadratajn kilometrojn kaj, por komparo, preskaŭ same grandas kiom la eŭropa ŝtato Germanio. La parto de la akvo de la altebenaĵo, kiu ne tuj forvaporiĝas, forkondukiĝas pere de la rivero Kolorado kaj siaj alfluaj riveroj, tial la regionego ricevis sian nomon de la rivero.
En la altebenaĵo situas ok naciaj parkoj de Usono kaj multaj aldonaj naciaj naturaj monumentoj – interalie la Nacia Parko Granda Kanjono, la Nacia Parko Kanjono Bryce kaj la Nacia Parko Zion.
Punkto (muziko)
Notado
Ĉar oni legas notojn de maldekstre dekstren, la punkto staras dekstre apud la koncerna noto aŭ paŭzo. Se la noto staras sur linio, la punkto lokas en la supra interspaco. Ĉi tiu plilongiga punkto ne estas intermiksenda kun punktoj supre aŭ malsupre de la notkapo, kiuj signifas stakato (formo de artikulacio), dum la tempo de viena klasiko foje ankaŭ akcento.
Ĉar la punkto simbolas malantaŭen alkroĉitan noton de duona daŭro, la uzebleco de la simbolo dependas de la pozicio de la ĉefnoto ene de la metrika kadro. Se do ekzemple punktita kvarona noto en 3/4-takto ne komencu sur taktotempo, sed ekzakte intere, ĝia notado kiel kvaronnoto plus punkto ne estas korekta; ĝi devas esti skribita kiel okona noto kun (per ligaturo) alkroĉita kvarono.
Oni nomas notojn tiamaniere plilongigitajn per la adjektivo punktigitaj, do ekz. punktigita duona noto aŭ punktigita kvarona noto; ankaŭ tri-kvarona noto, tri-okona noto ktp. estas kutimaj
Duoblaj kaj pluroblaj punktigoj
Al punktitaj notoj oni povas alkroĉi pluan punkton. Ĉi tiu plilongigas ne la tutan noton, sed nur la valoron reprezentatan per la unua punkto denove per la duona longeco. Duoble punktita duona do havas la longecon de duona plus kvarona plus okona notoj.
Je triobla punktado la tria punkto plilongigas la notvaloron denove per la duono de la dua punkto. Trioblaj punktadoj estas fakte nekonataj en la muziko de baroko kaj klasikismo, foje tamen estas troveblaj en la muziko de romantismo aŭ malfrua romantismo, ekz. ĉe Frédéric Chopin, same kiel regule ĉe Richard Wagner kaj Anton Bruckner. Teorie la nombro de pluroblaj punktadoj estus daŭrigebla laŭplaĉe, en la praktiko tamen treege malofte troviĝas maksimume kvaroblaj punktadoj.
La nocio „punktado“
Ankaŭ sendepende de ilia notado tonojn oni povas nomi „punktitaj“, se ili havas la norman notolongecon de unu kaj duona. Ekzemple oni ofte kunigus en rapida tri-kvarona takto tri el la donitaj bazaj valoroj al unu taktotempo, do en 6/8-takto (ekz. lido „Komm, lieber Mai“ de W.A. Mozart) oni ne nombrus ses okonojn, sed nur du taktotempojn. Tiuj kunigas po tri okonojn kaj estus nomeblaj kiel „punktitaj kvaronoj“.
Ankaŭ ritmoj, en kiuj regule malantaŭ punktita noto sekvas la venonte pli malgranda nepunktita (ekz. punktita okona – deksesona – punktita okona – deksesona), nomiĝas „punktitaj ritmoj“.
Punktadoj en la barokmuziko
La notacio evoluis nur dumpase de la tempo al vera sistemo. Ankoraŭ en 1752 la fama flutisto Johann Joachim Quantz skribis, ke „oni fakte ne povas tre ekzakte difini la tempon de la mallonga noto post la punkto“. Quantz ankaŭ ŝajnas esti la unua, de kiu devenas la uzado de duobla punkto.
Eltenataj tonoj sur la taktotempoj, al kiuj mallonga tono aŭ rapida pasaĵo sekvas tuj antaŭ la venonta taktotempo, estis tre popularaj en la baroko; ili estas karakterizaj por la komenca parto de la franca uverturo. Je tio oni toleris certagrade malprecizan notadon, kiu nuntempe validus kiel ne ĝusta kaj en modernaj eldonaĵoj plejparte ankaŭ estas korigitaj laŭ nunaj normoj. Ĉi tiu „korektaĵo“ tamen kompreneble ne estas unusenca. Laŭ la kompreno de la historiema koncertado la muzikisto havas la taskon informiĝi pro la tiama notad- kaj ludmaniero kaj poste mem decidi, kiel tio estas ludenda. Pro tio la muzikistoj provas uzi, se eble, kopiojn de la originalaj notoj por kompari.
La reprezentantoj de la diversaj interpretado-stiloj parte akre disputas pri tio, kio estas la historie ĝusta praktiko.
23477 Wallenstadt
23477 Wallenstadt estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la svisa urbeto Valenurbo (Walenstadt) kaj al la apuda Valenlago (Walensee), unu el plej grandaj lagoj en Svislando. Franz Liszt dediĉis unu el siaj komponaĵoj por piano al tiu bela lago.
Steinach SG
Pri la komunumo
Steinach SG estas komunumo en la elektodistrikto Rorschach, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 3265 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006.
Geografio
Steinach estas la plej norda komunumo de la elektodistrikto Rorschach kaj de Kantono Sankt-Galo. Ĝi situas ĉe la bordo de Bodenlago inter la turgovia komunumo Arbon en oriento kaj Horn en okcidento. Norde de Steinach situas la komunumoj Berg SG, Mörschwil kaj Tübach. Tra la komunumo fluas la rivero Steinach, kiu alfluas al Bodenlago.
Trafiko
Steinach situas ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Rorschach tra Romanshorn kaj Kreuzlingen al Ŝafhaŭzo unuflanke kaj de Rorschach al Sankt-Galo aliflanke. Krome estas aliro al la aŭtoŝoseo A1 de St. Margrethen al Ĝenevo.
Historio
La unua dokumenta mencio de Steinach datiĝas el la jaro 769. En la jaro 1300 estis konstruita la Kastelo Steinerburg, kiu estas la ĉefaj vidindaĵoj de la vilaĝo. En la jaro 1833 Steinach SG fariĝis sendependa politika komunumo de Kantono Sankt-Galo.
Shun Suzuki
Shun Suzuki (鈴木 俊, n. ) estas japana futbalisto.
Franz Xaver Messerschmidt
Franz Xaver MESSERSCHMIDT (6a de Februaro, 1736 – 19a de Aŭgusto, 1783) estis german-aŭstria skulptisto plej fama pro siaj "karakteraj kapoj", kolekto de bustoj kun vizaĝoj torditaj en tre ekstremaj mienoj.
Ekkariero
Messerschmidt edukiĝis en Munkeno ĉe sia onklo, nome skulptisto Johann Baptist Straub, kiu iĝis lia unua majstro. Li loĝis du jarojn en Graz, ĉe ka ateliero de liaq alia patrinflnka onklo, nome skulptisto Philipp Jakob Straub. Fine de 1755 li matrikiuliĝis ĉe la Akademio de Belartoj de Vieno, kaj iĝis disĉiplo de Jacob Schletterer. Gradiĝinta, li eklaboris ĉe la kolekto de imperiaj armiloj. Tie, en 1760-63 li faris siajn unuajn konatajn artaĵojn, nome bronzaj bustoj de geimperiestroj kaj reliefojhn reprezentantajn la heredanton de la krono kaj lian edzinon. Per tiaj verkoj li aliĝis al la Fina Baroko de kortega reprezentado, kiu estis sub la determina influo de Balthasar Ferdinand Moll. Al tiu tendenco apartenas du aliaj, pli grandaj metalaj statuoj reprezentantaj la geimperiestrojn, menditajn de Maria Tereza de Aŭstrio kaj plenumitaj inter 1764 kaj 1766. Li faris ankaŭ aliajn portretojn kaj ankaŭ artaĵojn pri religia temaro.
Maturiĝo
La Baroka periodo de lia verkaro finif en 1769 per busto de la kortega kuracisto Gerard van Swieten, mendita de la Imperiestrino. Samtempe aperis liaj unuaj fruaj verkoj de Novklasikismo faritaj por la Akademio. Al tiuj kaj postaj verkoj li aplikis multaj espertojn aakiritajn en 1765 dum studa veturo al Romo. Unu el tiuj fruaj kapoj el la jaroj 1769-70, influitaj de la romrespublikaj portretoj, reprezentas la bone konatan doktoropn Franz Anton Mesmer. Ĉirkaŭ samtempe, en 1770-72 Messerschmidt eklaboris al liaj tiel nomitaj karakteraj kapoj, kiuj laŭ kelkaj (ĉefe Ernst Kris) estis ligitaj al iaj paranojaj ideoj kaj halucinoj el kiuj, komence de la 1770-aj jaroj, la majstro eksuferis. Messerschmidt trafis sin mem pli kaj pli for de sia etoso. Lia situacio malboniĝis je tia etendo, ke en 1774, kiam li kandidatis por la ĵus vaka posteno de ĉefa profesoro ĉe la Akademio, kie li estis instruinta ekde 1769, anstataŭ atingi ĝin, li estis elpelita el la instruado. En letero al la Imperiestrino, la grafo Kaunitz agnoskis la kapablojn de Messerschmidt, sed sugestis ke la naturo de lia malsano (referencita kiel "konfuzo en la kapo") estus farinta tiun nomumon damaĝa al la institucio.
Sebastian Münster
Sebastian MÜNSTER (naskiĝis en 1488 en Ingelheim, apud Mainz, mortis en 1552 en Bazelo) estis germana humanisto kaj unu el la 15 plej eminentaj hebreistoj de la reformacio. Li ankaŭ estis kartografo, kosmografo, teologo, lingvisto en la kampo de ŝemidaj lingvoj kaj profesoro pri la hebrea lingvo.
Kiel instruito pri la hebrea lingvo, li eldonis hebrean Biblion, akompanate de latina traduko. Ekde 1527 li ĉefe laboris en la universitato de Bazelo.
Cefverkoj
Lia ĉefa majstroverko, Cosmographia (1544), estas la plej frua germanlingva priskribo de la tiama konata mondo. Ĝi spertis multajn eldonojn en variaj lingvoj, inkluzive de la latina, la franca (tradukita de François de Belleforest), la itala, la angla kaj eĉ la ĉeĥa. La lasta germana eldono eldoniĝis en 1628, multe da jaroj post lia morto. La Cosmographia estis unu el la plej sukcesaj kaj popularaj libroj de la 16-a jarcento. Ĝi spertis 24 eldonojn dum 100 jaroj. Tia sukceso parte rezultas el la belegaj gravuraĵoj de la verko, fare de pluraj artistoj kiel Urs Graf, Hans Rudolph Manuel Deutsch kaj David Kandel. Tio grandege kontribuis al la disvolviĝo de geografio en 16-a jarcenta Eŭropo.
En 1540, Münster publikigis latinan eldonon de la Geographia de Ptolemeo, kune kun bildoj. La eldono de 1550 enhavas urbojn, portretojn kaj kostumojn.
Münster cetere verkis la vortaron Dictionarium trilingue en la latina, la greka kaj la hebrea. Li desegnis Mappa Europae (mapon de Eŭropo) en 1536.
3283 Skorina
3283 Skorina estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la rusa astronomo Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio (nun de fakto en Rusio).
Nomo
Ĝia nomo estas omaĝo al la belorusa presisto Francysk Skaryna (ĉ.1490 – ĉ.1551).
Aŝot G. Abrahamjan
Aŝot Garegini ABRAHAMJAN (armene: Աշոտ Գարեգինի Աբրահամյան; 31-an de januaro 1903 - la 30-an de aprilo 1983) estis sovetia armena historiisto.
Abrahamjan naskiĝis en la vilaĝo Keĉut. Post studado en armena lernejo en Naĥiĉevano kaj Gevorgjan Teologia Seminario en Eĉmiadzin, li laboris kiel pastro inter 1920 kaj 1926. Li studis historion ĉe Erevana Ŝtata Universitato, diplomiĝante en 1933. Ekde 1938 ĝis sia morto li instruis ĉe la universitato en diversaj pozicioj.
Liaj esploraj areoj inkludis la verkojn de mezepokaj armenaj akademianoj kiel Anania Ŝirakaci, Hovhannes Imastaser. En 1944 li publikigis la unuan kompletan kolekton de verkoj de Ŝirakaci post jaroj da esplorado ĉe Matenadarano.
Li mortis en Erevano.
Indiĝeno
Indiĝeno estas homo, kies prapatroj jam tiom longe vivas en iu regiono, lando aŭ kontinento, ke neniu plu memoras la tempon de eventuala enmigrado. Grava dato rilate tion foje estas la konkerado fare de fremda popolo.
Biologio aplikas la terminon, precipe kiel adjektivon, ankaŭ al bestoj kaj plantoj. Tie la "enmigrado" okazas normale per transporto de ekzempleroj (ĉe plantoj ankaŭ de semoj) flanke de homoj.
La signifo de "indiĝeno" estas simila al tiu de praloĝanto, aŭtoktono kaj aborigeno. Oni ne uzu tiujn vortojn, kvazaŭ ili distingus la praloĝantojn de diversaj landoj, ekzemple la aborigenojn de Aŭstralio. En Ameriko indiĝenoj estas la indianoj kaj inuitoj, en Barato la plej praaj ĝis nun vivantaj loĝantoj estas la adivasioj.
Spring Arbor (Miĉigano)
Spring Arbor (foje esperantigita Arbaro de Fontoj) estas urbeto en Miĉigano; fondita en 1832. Ĝi situas proksime al Ĝakson.
La vorto arbor latine signifas "arbo", sed en la angla lingvo povas signifi ankaŭ "laŭbo". La vorto estas en Usono plej ofte uzata en la esprimo Arbor Day (arbo-plantada festo).
La Universitato de Spring Arbor situas en Arbaro de Fontoj. Ĝi estas ligita al la Libera Metodana Eklezio.
Cage of Gold
Cage of Gold ("Ora kaĝo") estas brita drama filmo aperinta en 1950. Ĝi estis reĝisorita de Basil Dearden. Cage of Gold estis originale filmita en la angla lingvo. Ĝi temas pri juna virino, kiu forlasas la stabilecon de sia fianĉo kaj enamiĝas en edziĝintan viron, kiu gravedigas kaj forlasas ŝin.
En la filmo interalie aperas la aktoroj Jean Simmons, Herbert Lom kaj Bernard Lee.
Aberystwyth
Situo
La vorto Aber signifas enfluejon kaj Ystwysth estas la nomo de la rivero. Fakte, la urbo situas precize ĉe la kunfluejo de la du riveroj Ystwyth kaj Rheidol. Malantaŭ la urbo staras la montaro Cambrian. Tiu altaĵo sekvas la kurbon de la golfo Cardigan kaj kovras la preskaŭ tutan landon de Kimrujo.
La kastelo de Aberystwyth
La reĝo Eduardo la 1-a konstruigis kastelon en Aberystwyth dum sia milito kontraŭ Kimrujo. Komencita en 1177, preskaŭ detruita en 1282, ĝi estis finita en 1289. Dum la sekvaj jarcentoj, la kastelo apartenis laŭvice al la angloj kaj la kimroj. En 1649 Oliver Cromwell detruis ĝin per fajro. Poste, la ĉirkaŭa loĝantaro uzis la ŝtonojn por konstrui siajn domojn.
La nacia biblioteko de Kimrujo
Konstruita en 1905, la nacia biblioteko de Kimrujo enhavas kopion de ĉiuj libroj eldonitaj en la tuta Britujo. Ĉirkaŭ 4 milionoj da libroj estas ordigitaj ĉi tie. Pli ol 1.000 mapoj, pentraĵoj, filmoj kaj son-kompaktaj diskoj estas lupreneblaj. Eblas ankaŭ viziti artgaleriojn.
Valo de Rheidol Railway
La valo de Rheidol Railway (Fervojo de Rheidol) estas la nomo de la fervojo, kiu iras laŭlonge de la valo de la rivero Rheidol. Ĝi estis konstruita, kiam oni ekspluatis minojn de karbo en la regiono. Movigita per vaporo, ĝi funkcias nuntempe por turistoj, kurante inter krudaj montetoj.
Devil’s Bridge
Devil's Bridge, tio estas ponto de la diablo, estas la nomo de la vilaĝo ĉe la ponto super la rivero Rheidol.
Constitution Hill
Constitution Hill, monteto de la konstitucio, estas 150 metrojn alta monteto. Eblas atingi la pinton de la monteto aŭ piedirante laŭ la pado aŭ per kablotrajno, la Victorian electric Cliff Railway.
Sur la suprenaĵo, la vido iras ĝis Snowdown, la plej alta pinto de la Kambria montaro. Snowdown estas 1.085 metrojn alta.
Promenado laŭlonge de la marbordo
La strando etendiĝas laŭ 1.500 metroj. La tre bela ĝeto estis konstruita en 1864. Multaj amuzaĵoj estas proponitaj al la turistoj laŭlonge de tiu ĝeto.
Llanbadarn Fawr
Llanbadarn Fawr estas unu el la kvar kvartaloj de Aberystwyth. En ĝi staras la preĝejo de Sankta Padarno. Ofte estis konfuzita tiu sanktulo kun Sankta Paterno de Vannes en Bretonujo (Francujo).
Aleksandro de Mediĉo
Aleksandro de Mediĉo (Alessandro de' Medici), kromnomita Aleksandro la Maŭro, (naskiĝis la 22-an de julio 1510, mortis la 6-an de januaro 1537) estis neleĝa filo de Lorenzo la 2-a de Mediĉo, duko de Urbino, kaj de andaluzia, maŭrodevena sklavino. Oni kelkfoje asertis, ke Aleksandro estis la filo de la estonta papo Klemento la 7-a, sed tio estas nur malprobabla konjekto.
Duko de Penne, Aleksandro cetere fariĝis la unua duko de Florenco en 1532 (kvankam lia regado fakte komencis ekde 1530). Post diboĉa kaj krimema vivo, Aleksandro estis murdita de sia kuzo Lorenzino de Mediĉo (la fama "Lorenzaccio" de Alfred de Musset).
Angela parulio
Pro ties malgrandaj populacioj kaj limigita habitato, oni komencis konservadajn klopodojn jam en 1982 (nur 10 jarojn post la priskribo) por protekti tiun specion, sed, je 2005, tiu parulio ankoraŭ bezonis protekton. Tiu neotropisa specio ne estas sub tuja danĝero kiel la majoritato de tiu habitato, sed enmetitaj specioj, kiaj ratoj kaj la Java herpesto, habitatoperdo kaj naturaj katastrofoj reprezentas eventualajn minacojn al la populacio.
Malkovro
La Angela parulio estas unu de 29 specioj de la genro Dendroica de la amerika familio de Paruliedoj. Ĝi estis unuafoje observata en 1968 fare de Cameron kaj Angela Kepler dum ili direktoris observadojn pri du puertorikajn endemiajn birdojn, nome la Puertorika amazonpapago kaj la Puertorika todio. La 18an de majo 1971, oni kaptis specimenon en la Nacia Arbaro El Yunque, kiun tiam oni supozis la ununura habitato. Post unu jaro Kepler kaj Parkes priskribis kaj nomigis la specion kaj tiele faris la plej ĵusan malkovron de paruliedoj (Dendroica spp.) en Ameriko. Ankaŭ ĝi estas la unua specio priskribita en Karibio ekde 1927 kaj la unua puertorika specio priskribata en la 20a jarcento.
Aspekto
La supra korpo de la Angela parulio estas ĉefe blankanigra dum la subaj partoj estas blankaj kun nigra strieco. Aliaj identigaj karakteroj estas malhelbrunaj okuloj, blankaj makuloj ĉe orelareo kaj kolo, duonigita blanka okulringo, nigra traokula strio kaj du blankaj punktomakuloj en eksteraj vostoplumoj. Kiel karaktero ankaŭ de la insulaj parulioj de Antiloj (nome D. adelaidae, D. delicata, D. plumbea kaj D. pharetra), ankaŭ tiu specio montras longan bekon kaj mallongajn, rondoformajn flugilojn (53.8 mm averaĝe). Inter la specioj de Dendroica, nur D. adelaidae havas pli mallongan enverguron (50 mm) ol tiu de la Angela parulio. Junuloj diferencas el plenkreskuloj, retenantaj grizecverdecan dorson dum proksimume unu jaron kaj parte plumoŝanĝas el julio al oktobro. La averaĝa longo de matura Angela parulio estas de 12.5 cm kaj la averaĝa pezo estas 8.4 g. La kruroj estas blugrizaj. Oni ne videblas seksa dimorfismo en tiu specio, male al aliaj samgenranoj, sed maskloj povas montri iom pli da nigra strieco en brusto kaj gorĝo.
La Angela parulio estas ofte konfuzata kun la simila nesamgenra Zebroparulio (Mniotilta varia), nereproduktanta specio en Karibio sed videbla en Puerto-Riko el mezo de septembro al komenco de majo. La ĉefa fizika distingilo estas ĉe okuloj. La Angela parulio havas nekompletan blankan okulringon dum la Zebroparulio havas blankan strion superokulan kaj blankan nur suban duonon de la okulringo. Alia distingilo troviĝas en la krono, ĉar tiu de la Angela parulio estas tute nigra kaj tiu de la Zebroparulio havas blankan vertican strion.
Populacio kaj distribuado
Septembre de 1989, la uragano Hugo frapis la centrajn kaj orientajn regionojn de Puerto-Riko damaĝante tri (populacioj de la Naciaj Arbaroj El Yunque, Toro Negro kaj Carite) de la kvar konataj populacioj de la Angela parulio. Studo farita post du jaroj en Arbaro Toro Negro, ĉe la Cordillera Central, trovis neniun individuon. Ĵusaj studoj sugestas ke pro nekonataj kialoj la populacio de Carite kaj Toro Negro estis ŝajne formortintaj. Oni faras censojn ĉiun 3an aŭ 4a jaron fare de la puertorika Breeding Bird Survey (PRBBS). La lasta censo estis farata en 2001 en kiu 3 individuoj estis observataj ĉe la Ŝtata Arbaro Maricao. Lasta ĉirkaŭkalkulo de IUCN, preparata en 2000, ĉirkaŭkalkulis stabilan populacion de 600 maturaj individuoj.
Historie la Angela parulio estis limigita al humidaj montararbaroj de kvar diversaj lokoj en Puerto-Riko. Nune oni supozas, ke la specio estas formortinta el du lokoj, kaj loĝas nur ĉe la Nacia Arbaro El Yunque kaj la Ŝtata Arbaro Maricao. La “nana” arbaro de El Yunque karakteras pro alta pluvokvanto kaj humideco, malaltaj temperaturoj kaj sunbanado, kaj konstantaj ventoj. Ĝi troviĝas ĉe montopintoj kaj ĉefe estas komponita de densa arbustaro kaj malgrandaj arboj kun musko kaj epifitoj en ties plantoj kaj grundo. La speciriĉo estas malalta kompare kun aliaj tipoj de arbaroj (tabonuko, cirilao kaj Prestoea) troviĝantaj ĉe la Montoj Luquillo. La nana arbaro de Maricao, situa en okcidenta Puerto-Riko, ricevas jaran averaĝan pluvokvanton de 2,250 cm, alta kvanto konsidere ke pluvarbaro difine ricevas minimuman kvanton de 1,700 mm jare. Tamen ĉar la grundo havas malaaltan akvujan kapaciton ties vegetaĵaro estas pli ksera ol atendite. La plej alta denseco de specioj okazas ĉe la arbaro de Podocarpus en Maricao. Oni havas malmultan informon pri la nanaj arbaroj de Toro Negro kaj Carite.
Dieto kaj kutimoj
La Angela parulio troviĝas komune manĝanta insektojn meze de la kanopeo. Dum serĉado ili ofte ariĝas kun aliaj birdoj, kiaj la Zebroparulio, la Puertorika nesospingo kaj la Malgrandantila kontopo. Oni priskribis tri sistemojn predokaptajn, plukado, ŝvebado kaj bekoprobado. Plukado estis priskribita kiel ĉassistemo fare de stara aŭ moviĝanta birdo. Ŝvebado estas ĉassistemo fare de birdo dumfluga. Bekoprobado estas ĉassistemo per kiu la birdo elfosas per sia beko, manĝas en substraton serĉante manĝon per maniero simila al tiu de kokoj. Plukado, ĉefe ĉe folioj, estas la sistemo uzata plej ofte de la Puertorika parulio dum bekoprobado estas la malplej uzata.
La kantoj kaj alvoko de la Angela parulio estas malfacile aŭdeblaj. La specio havas subtilan voĉon kaj ties alvoko kaj kanto similas al tiuj de la Cerebo, la plej abunda birdo en Puerto-Riko. La kanto estas serio de "mallongaj, rapide kriataj, pli nemuzikecaj notoj en unu tono, descendaj laŭ volumo kaj fine per mallonga serio de distingaj duoblaj silaboj sonantaj pli malaltatone" dum la alvoko estis priskribita kiel "sola, mallonga, metaleca ĉip".
La Angela parulio reproduktiĝas el marto al junio. Ambaŭ gepatroj implikiĝas en la konstruo de la nesto kaj en la manĝigado de la idaro. La nestoj estas konstruataj ĉe la arbotrunko ene de seka mortinta foliaro, kutime folio de Cecropia (materialo uzata de neniu alia specio de Paruliedoj), ĉe arboj de Bulbophyllum wadsworthii. Nestoj estas bone kaŝitaj kaj situaj je 1,3 al 7,6 m supergrunde. Nestoj estas tasformaj kaj faritaj el malgrandaj radikoj kaj branĉetoj, sekaj folioj de Chusquea abietifolia kaj B. wadsworthii, kaj folioj de Panicum maximum. La interno estas farata el fibroj de C. abietifolia, sekaj folioj kaj alia plantomaterialo. La ino demetas 2 aŭ 3 blankajn ovojn kun ruĝecbrunaj punktoj. La dieto de la idaro konsistas je insektoj – oni observis gepatrojn proponantajn plenkreskajn lepidopterojn kaj ortopterojn kaj larvojn de lepidoptero al la idoj.
Minacoj kaj konservoklopodoj
La survivado de la angela parulio frontas du ĉefajn minacojn nome predadon kaj detruon aŭ ŝanĝadon de taŭga habitato. Konfirmitaj indiĝenaj predantoj estas ekzemple la Perlokula margaropo (Margarops fuscatus), la Striakcipitro (Accipiter striatus) kaj la surloke formortinta Blankgorĝa korvo (Corvus leucognaphalus) dum nekonfirmataj indiĝenaj predantoj inkludas du endemiajn serpentojn kaj kelkajn karnovorulojn (el fosiliaj restoj). Ankaŭ enmetitaj specioj, kiaj katoj (Felis domesticus), hundoj (Canis lupus familiaris), Nigra rato (Rattus rattus) kaj Java herpesto (Herpestes javanicus) estas eventualaj nestopredantoj. Tiuj specioj pliiĝis pro homdisvolvaj facilaĵoj ĉefe por komunikado, en Maricao kaj El Yunque. Du faktoroj kontribuas al la detruado de la habitato de la angela parulio, homoj kaj naturo. Homorilata habitatodetruo inkludas konstruadon de komunikturoj, elproduktadon de ligno, kaj vastigon de ŝoseoj kaj padoj. Natura kontribuado al detruo venas el naturkatastrofoj kiaj forstaj incendioj kaj uraganoj.
La angela parulio estis situanta en la usonfedera kandidatolisto por Endangered Species Act en 1982. en 2005, grupo de sciencistoj, studentoj, artistoj kaj konservistoj petis al la regadministrado de Bush akcepti 225 speciojn, inter kiuj la angela parulio, por la listo de Endanĝeritaj Specioj. El tiuj 225 specioj, pli ol unu triono estis en tiu kandidatolisto dum 20 aŭ pli da jaroj kaj duono dum 10 aŭ pli da jaroj. Ĵusaj studoj montris ankaŭ, ke ekde la kreado de la Endangered Species Act en 1973, 114 specioj de Usono iĝis formortintaj, multaj pro manko de habitatoprotekto fare de la federala registaro.
La IUCN unue taksis la statuson de la angela parulio en 1988. Tiam ĝi ricevis klasigon de Malalta Risko/malplej zorgiga. En 1994, ties statuso estis ŝanĝita al Malalta Risko/preskaŭ minacata kaj en 2000, ties statuso estis reŝanĝita al vundebla, kie ĝi restas. La justigo por pluhavi la specistatuson kiel vundebla estas ke "Ne estas rektaj aŭ tujaj minacoj, sed la kombino de tre malgrandaj teritorio kaj populacio povas havi gravan implikon por ties ebloj de longdaŭra survivado, kaj tiu specio estis sekve kvalifikita kiel Vundebla".
Esperanto-movado en Finnlando
La Esperanto-movado en Finnlando komencis iom post iom jam en la malfrua 19a jarcento. Esperanto-Asocio de Finnlando estis fondita la 28-an de aprilo 1907. La unua prezidanto estis Nino Runeberg, nepo de la finnlanda nacia poeto Johan Ludvig Runeberg. La asocio, kiu estas landa asocio de Universala Esperanto Asocio (UEA), havas laŭ UEA 300 membrojn, kaj Finnlando havis 77 individuajn membrojn de UEA en 2020.
Jam en 1895, la gazeto Esperantisto havis 12 abonantojn en malgranda Finnlando. Enlandaj esperantaj gazetoj estis Finna Esperantisto dum periodoj frue, Esperanta Finnlando dum periodoj ekde ĉirkaŭ la fino de Unua mondmilito ĝis la fino de la Malvarma milito, kaj post tio Esperantolehti (subtitole Esperanta Finnlando esperante kaj Esperanto-Bladet svede).
La Universala Kongreso de Esperanto estis aranĝita en Finnlando en 1922, 1969, 1995 kaj 2019.
Historio
En Finnlando, pluraj lingvoj estas parolataj, kio donas iom siaspecan lingvan situacion. En la lernejoj ekde longe, krom la denaska lingvo, kutime du aliaj lingvoj estas devigaj studi, kaj kutime oni do lernas kaj la finnan, kaj la svedan – kiuj estas la du ĉefaj lingvoj de Finnlando – kaj ankaŭ la angla n.
Laŭ Enciklopedio de Esperanto (EdE) de 1934, Esperanto atingis Finnlandon en 1888, sed oni ne klarigas kiel. La unua esperantista klubo aperis inter studentoj de la Politeknika Altlernejo en Helsinki en 1893, kaj ekdormis post du jaroj. La ”fidela esperantisto, esploristo kaj lingva profesoro Gustaf John Ramstedt” lernis pri Esperanto en 1895. Ankaŭ en 1895, 12 de 170 abonantoj de la gazeto Esperantisto ekster Ruslando troviĝis laŭ EdE en ”malgranda Finnlando” – implicite relative granda kvanto. Jam en la unua Universala Kongreso de Esperanto en 1905 atendis finnlandan partoprenanton – Nino Runeberg, kiu esperantiĝis en Parizo plej malfrue per la AdE-ano Théophile Cart.
En 1905, la organizita movado efektive komenciĝis per fondo de la Klubo Esperantista de Finnaj Studentoj. La klubo organizis kurson en 1906, al kiu 208 personoj aliĝis. Post tio, laŭ EdE, fariĝis necese fondi novan ĝeneralan societon, La Polusstelo, kiu dum 15 jaroj estis la plej grava esperanta grupo en Finnlando. Inter la anoj, la studento A. A. Sola dediĉis plej grandan parton de sia tempo al Esperanto, sed li mortis jam en 1909.
En 1907 la tutlanda organizaĵo Esperanto-Asocio de Finnlando (EAF) estis fondata. La unua prezidanto de la asocio estis la antaŭe menciita ”Nino” Runeberg (kromnomo por Hjalmar Johannes Runeberg). Runeberg, kiu estis filologo, poeto kaj tradukisto, ankaŭ estis nepo de la finnlanda nacia poeto Johan Ludvig Runeberg.
La unua finna Esperanto-lernolibro aperis nur en 1904, kaj la komenca manko malhelpis la disvastigon de la lingvo laŭ EdE. La unuaj finnaj esperantistoj studis la lingvon per svedaj lernolibroj. Jam en 1895, kiel antaŭe menciite, la gazeto Esperantisto havis 12 abonantojn en Finnlando, sed ankaŭ ĉesis aperi tiun jaron pro perdo de siaj rusaj abonantoj.
Grek-katolika preĝejo Sankta Georgo (Baktalórántháza)
La preĝejo Sankta Georgo estas grek-katolika konstruaĵo en urbo Baktalórántháza (Hungario).
Esperanto-movado en Finnlando
Historio
1907, samjare je la fondigo de la landa asocio EAF, la unua Esperanto-gazeto de Finnlando mem, Finna Esperantisto, naskiĝis. Ĝi aperadis kun kelkaj interrompoj ĝis 1914. La kooperativa societo Ilarejo Esperantista administris la gazeton ĝis 1909, kiam EAF prenis la eldonadon sur sin. La kooperativo estis fondita – ankaŭ en 1907 – laŭ propono de la direktoro Albin Sandström, kiel komerca entrepreno por liverado de lerniloj kaj literaturo.
Grek-katolika preĝejo Sankta Georgo (Baktalórántháza)
Historio
En 1630 estis menciita rutena loĝantaro en la iama Bakta. Ekzistis ankaŭ hungaroj apartenantaj al la grek-katolika paroĥo en Petneháza. Ili komune konstruis lignan kirkon en 1693, samtempe ili fondis paroĥon. En 1806 la kirko estis renovigita, sed la posta sorto ne estas konata. Ŝtona sentura preĝejo estis konstruita inter 1833-1842, la turo estis konstruita en 1905. En la jaroj 2005 kaj 2006 plenaj renovigaj laboroj okazis.
Esperanto-movado en Finnlando
Historio
{{EDE| evento= Citaĵo el Enciklopedio de Esperanto 1934| teksto=
Grek-katolika preĝejo Sankta Georgo (Baktalórántháza)
Konstruaĵo
Kermeso okazas en la 23-an de aprilo.
Esperanto-movado en Finnlando
Historio
Iom post iom la E-istaro kreskis, societoj fondiĝis kaj kelkaj fakaj rondoj komencis utiligi E-n en sial int. rilatoj. I. a. la turisma organizaĵo "Suomen Matkailijayhdistys" eldonis 64-paĝan libron "Vojaĝado en Finnlando", kaj sendis en 1914 Vilho Setälä al paroladvojaĝo por fari turisman propagandon eksterlande per E.
La mondmilito interrompis tiun vojaĝon, kiel ankaŭ la tutan movadon. Kvankam Finnlando havis relative vastan aŭtonomion kaj ne devis partopreni en la milito, la rusaj oficialuloj tamen povis malhelpi la E-istan agadon. Sed tuj post la rusa revolucio en 1917, kiu kreis pli liberajn cirkonstancojn, la movado revivigis, kaj post kiam Finnlando en 1918 fariĝis memstara respubliko, ĝi disvolvis belan floradon.
Vilho Setälä kun juneca fervoro subite sukcesis reveki malnovulojn kaj varbi novajn adeptojn. Li verkis kompetentajn lernolibrojn kaj vortarojn, kiuj estis uzataj ankaŭ en najbaraj landoj. En 1920 li fondis kaj redaktis unike bonan gazeton E-a Finnlando, kiu en sia plej bona tempo havis unu abonanton por ĉiuj 4.000 loĝantoj en la lando. Apud li staris aktiva stabo, el kiu aparte menciindaj estas Alb. Sandström, Leo Jalava, Sulo Attila kaj G. Cernohvostov, ĉiuj en Helsinki, kaj plue la fervora prop-isto, staciestro H. Salokannel.
Nun sekvis unuaj oficialaj rekonoj. En 1922 la parlamento decidis doni al E Instituto de Finnlando ŝtatan subvencion de 25000 f. markoj. La Instituto ricevis saman sumon ĉiujare ĝis 1932, kiam la registaro en sia "kriza budĝeto" reduktis la subvencion al 17.700 f. m. Krom tio, la ŝtato cedis speciale por la XIV-a UK en 1922 50.000, la urbo Helsinki 10 000 markojn.
Glogonj
Glogonj, serbe Глогоњ, germane Glogau, hungare Galagonyás estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto Suda Banato, en municipo de Panĉevo. La serba kaj hungara loknomoj signifas: kratagokampo.
Esperanto-movado en Finnlando
Historio
La movado trovis ankaŭ fortan spiritan simpation ĉe oficialaj kaj duonoficialaj institucioj. En 1920 la Lerneja Administracio permesis la instruadon de Esperanto kiel libervolan lernobjekton en ĉiuj lernejoj, kie la rektoroj tion proponas; malpli favora sinteno de pli postaj registaroj en praktiko parte nuligis la utilon de tiu permeso. Tamen E estis instruata en pluraj gimnazioj.
Glogonj
Situo
Glogonj troviĝas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Timiş. Panĉevo troviĝas 16 km-ojn.
Historio
La unua mencio devenis el 1586. Dum regado de turkoj la vilaĝo senhomiĝis ĝis 1660. Tiam serboj refondis la komunumon. Inter 1704-1872 la vilaĝo apartenis al limgarda zono, kiu rekte apartenis al Habsburga Imperio. En 1767 germanaj limgardistoj, en 1774 germanaj loĝantoj alvenis. En 1788 la turkoj bruldetruis la vilaĝon, post 2 jaroj ĥolero okazis, poste rumanoj alvenis el Transilvanio. Ekde 1872 ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Torontál, al distrikto de Pancsova, poste al estonta Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1910 vivis en Galagonyás 2669 homoj (1745 germanoj, 756 rumanoj). En Inter 1941-1944 la germana armeo okupis la vilaĝon. Post la 2-a mondmilito pro venĝo de serboj multe da germanoj mortis, la restintoj deportiĝis. En 1973 akvoenergia centralo konstruiĝis. En 2002 loĝis en Glogonj 36 281 homoj (2400 serboj, 367 macedonoj, 156 rumanoj, 106 jugoslavianoj, 26 hungaroj kaj aliaj).
Esperanto-movado en Finnlando
Historio
Tre gravaj estis la servoj, kiujn ia Finnlanda Foiro kaj E reciproke faris unu al la atia; i. a. la Foiro dungis specialan E-sekretarion, Konrad Ojala, kaj publikigis en E verkon pri la ekonomia vivo en Finnlando.
Ober-Flörsheim
Ober-Flörsheim estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Alzey-Worms de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Esperanto-movado en Finnlando
Historio
Tia estis la situacio en 1922, kiam la UK okazis en Helsinki. Por la kongresaj laboroj estis mobilizataj preskaŭ ĉiuj aktivaj E-istoj. La kongreso ankaŭ sufiĉe bone sukcesis, la aranĝoj estis ĝenerale laŭdataj.
Sed en la fino de la kongreso montriĝis politika malkonsento inter kelkaj funkciantoj, kaj tio havis fatalajn sekvojn por la bele kreskanta movado. La ĝis tiam unueca fronto disfalis. Parto de la anoj eksiĝis el EAF kaj organiziĝis en Laborista E Asocio. La skismo per si mem ne estus ia granda malfeliĉo, sed la tuta E-istaro en Finnlando ankoraŭ ne estis tre forta, aŭ kvalite aŭ kvante. Ĉiuj aktivuloj estis trolacigitaj en la kongresaj laboroj.
Ĉar la skismo okazis ĝuste en tiu momento, ĝi paralizis la tutan movadon, kaj de tiam ĝi stagnas en la lando. Kaj sensacisoifaj taggazetoj donis al la publiko kalumniajn raportojn pri la okazintaĵo. Tial E perdis simpation ĉe influriĉa parto de la publiko kaj la propagando malfaciliĝis. Grave estas ankaŭ, ke V Setälä, ĝis aŭtuno salajrita oficisto de EAF, plu ne povis dediĉi sian tutan tempon por la gvidado de la movado.
Kvankam ĝis nun oni ne sukcesis plivigligi la movadon, parte pro la ekonomiaj malhelpoj de la kriza tempo, oni certe fine antaŭenigos Finnlandon al sama vico kun la aliaj nordaj landoj, kiuj nun multe superas Finnlandon.