cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tadeusz Kościuszko
Deveno kaj junaĝo
En 1766, ĉe la aĝo de 20, li diplomiĝis de la Korpuso de Kadetoj en Varsovio, Pollando. Post kiam komencis la civila milito en la Bara Konfederacio en 1768, Kościuszko transloĝiĝis la postan jaron (1769) al Francio por tie studi.
Kosĉjusko en Francio
La 6-an de oktobro 1769 Kościuszko kaj lia lerneja kolego Józef Orłowski forveturis al Parizo kiel stipendianto de la reĝo ĉar li estis ekstreme talenta. En Parizo li studis ĉe la Akademio de Pentroarto kaj Skulptarto. Post nelonga tempo Kościuszko konsciis, ke la kariero de pentristo ne plaĉas al li. Li volis plialtigi siajn inĝenierajn sciojn, sed estante alilandano kaj ne havante sufiĉe da mono li ne povis iĝi studento de iu ajn pariza milita lernejo. Kościuszko lernis mem kaj frekventis privatajn prelegojn de militlernejaj profesoroj. La kvinjara periodo en Francio, kelkaj jaroj antaŭ la franca revolucio, serioze influis politikan kaj socian vidpunktojn de Kościuszko.
Eburturo
La esprimo ebura turo originiĝas el la Biblia Alta Kanto de Salomono (7:4) kaj ĝi estis poste uzata kiel epiteto por Maria. Ekde la 19-a jarcento, ĝi estis uzata por aludi al mondo, medio, etoso aŭ atmosfero kie intelektuloj engaĝiĝas en celoj kaj taskoj kiuj estas tute malkonektitaj el la praktikaj koncernoj de la ĉiutaga reala vivo. Ĝi kutime kunportas pejorativajn konotaciojn de vola malkonekto el la ĉiutaga mondo: esoterismaj, super-specialigitaj, aŭ eĉ senuzaj studoj, kaj akademia elitismo. En usonangla ĝi estas ankaŭ uzata kiel kromnomo por akademio aŭ universitato, ĉefe por la departementoj de homaj sciencoj kaj de sociaj sciencoj.
Tadeusz Kościuszko
Kosĉjusko en Francio
Li revenis al la pola–litova Konfederacio en 1774, du jaroj post ties unua dispartigo kaj prenis pozicion kiel guvernisto en Józef Sylwester la familio de Sosnowski. En 1776, Kościuszko transloĝiĝis al Nordameriko, kie li partoprenis en la amerika Revolucia Milito kiel kolonelo en la Kontinenta Armeo.
Kosĉjusko en Pollando
Somere de la jaro 1774 (du jaroj post la 1-a dispartigo de Pollando fare de Rusio, Aŭstrio kaj Prusio) li revenis al la patrujo. Li ne trovis laboron en la Pola Militistaro (reduktita ĝis nur dek mil soldatoj). Ĉar la familia propraĵo bienposedis lia frato. Tedeusz, ne havante posedaĵon, ne sukcesis edziĝi. Li senrezulte svatiĝis al Ludwika, filino de litova hetmano Józef Sosnowski.
Kosĉjusko en Germanio kaj Francio
Aŭtune de 1775 li forveturis al Dresden (Germanio). Kościuszko pretendis tie servi ĉe la saksia kortego aŭ aliĝi la saksian armeon. La streboj ne sukcesis kaj Tadeusz forveturis denove al Parizo. Tie li informiĝis pri la usona revolucio por sendependeco de la anglaj kolonioj en Nordameriko. En Parizo oni ofte parolis pri la unuaj venkoj de usonanoj kun helpo de francoj.
Kosĉjusko en Nordameriko
En Parizo Kościuszko ne restis longe. Probable jam en junio li forvojaĝis al Usono kaj atingis ĝin en aŭgusto 1776, malpli ol unu monaton post la aprobo de Usona Deklaro de Sendependeco.
Probable pro favora interveno de generalo Robert E. Lee, Kościuszko iĝis inĝeniero de la usona armeo. Post veno al Filadelfio, la li ricevis la taskon prepari fragmenton de urba fortikaĵo ĉe la rivero Delavaro.
En printempo de 1777 Kościuszko sub komando de generalo Horatio Gates estis sendita norden, ĝis la limo kun Kanado. Dum monatoj li fortikigis militistajn tendarojn de la Kontinenta Armeo. Lia nomo iĝis konata pro helpo dum fotikigo por la batalo ĉe Saratoga, kiun venkis usonanoj. Respekte al lia inĝeniera talento oni igis Kościuszkon konstruanto de la fortreso West Point apud la rivero Hudsono. Tiun decidon apogis George Washington.
Poste oni sendis Kościuszkon suden laŭ lia propra peto. Ankaŭ tie liaj scipovoj helpis al usonanoj venkadi.
Omaĝe al liaj meritoj, la Usona Kongreso avancis Kościuszkon al la rango de brigada generalo de la usona armeo. Li ricevis ankaŭ specialan dankon, ĉ. 250 ha da grundo kaj grandan monsumon per ĉiujaraj partopagoj. Kiam en 1798 li ricevis posttempan soldatan salajron, la tutan sumon, malgraŭ malbona financa situacio, li destinis por liberigo kaj klerigo de sklavoj (nigruloj). La ceteron de sia posedaĵo Kościuszko konfidis al Thomas Jefferson, la realiganto de lia testamento:
Reveno al Pollando
En julio de 1784 Kościuszko adiaŭis amikojn kaj revenis Pollandon (la ). Situacio en la lando estis tre malbona. Denove li revenis al la familia bieno en Siechnowicze kaj tie restis kvin jarojn. Feliĉe, lia parto de la tuta posedaĵo, bone administrata de lia bofrato, ne estis ŝuldoŝarĝita kaj eĉ ĝi estis enspeza. Malgraŭ malgranda monsumo, kiu sufiĉis nur por bazaj elspezoj, Kościuszko limigis servutecon al siaj kamparanoj. Depost tiam ili devis labori ĉe sia mastro nur dum du tagoj semajne. Virinoj ne devis labori ĉe Kościuszko. Lia liberema mondkoncepto ne plaĉis al la ĉirkaŭa nobelaro.
En 1789 Kościuszko estis komisiita kiel grava generalo en la pola–litova konfederacia armeo. En 1792 li batalis por defendo de la Konstitucio de la 3-a de Majo. Tiu leĝa akto estis la unua konstitucio en Eŭropo. Ĝi celis progresigajn reformojn de la pola ŝtato. Volis malhelpi la reformojn la rusa carino, kiu sendis fortegan armeon sur la teritorion de la najbara Pollando.
Post kiam la pola–rusa milito de 1792 rezultis en la Dua dispartigo de Pollando, li organizis insurekcion kontraŭ Rusio en marto 1794, servanta kiel ties Naczelnik (ĉefkomandanto). Rusaj batalfortoj kaptis lin ĉe la Batalo de Maciejowice en oktobro 1794. La malvenko de la Kościuszko Insurekcio gvidis al la 3-a dispartigo de Pollando en 1795, kiu finis sendependan ekziston de la pola–litova konfederacio dum 123 jaroj.
Li tre interesiĝis pri la landaj aferoj. En politiko pligrandiĝis la rolo de reformemuloj. La pensmaniero de granda parto de la patriota nobelaro iĝis radikala. Eminentaj politikaj verkistoj, kiel i.a. Stanisław Staszic kaj Hugo Kołłątaj estis por pli granda centra povo kaj pli granda libereco de urbanoj kaj kamparanoj. En la jaroj 1788-1792 konferis tiel nomata Granda (aŭ Kvinjara) Sejmo kiu volis ripari la respublikon. Unu el ĝiaj unuaj decidoj estis pligrandigo de la armeo ĝis 100 mil soldatoj. Jen aperis ĉe Kościuszko la ŝanco de kariero en la pola armeo.
La li ricevis reĝan nomumon kaj la rangon de generalo-majoro de la regna militistaro. Tio povis ankaŭ plibonigi lian financan situacion ĉar li devis ricevi altan salajron – 12 mil zlotojn jare.
La agadoj en Pollando kaŭzis maltrankvilon de Rusio kaj Prusio, sed ankaŭ de la loka magnataro ligita kun aliaj regnoj. En aprilo de 1792 konservativaj magnatoj – Szczęsny Potocki, Seweryn Rzewuski kaj Franciszek Ksawery Branicki establis konfederacion kontraŭ la reĝo kaj kontraŭ la Konstitucio de la 3-a de Majo. Restituon de malnovaj nobelaraj rajtoj garantiis Katerino la 2-a. La akto de la konfederacio estis anoncita la en la ĉelima loko Targowica. Kelkajn tagojn poste la rusa armeo post peto de konfederantoj transiris la limon de Pollando. Dum kelkaj antaŭaj monatoj en Pollando ili prepariĝadis por antaŭvidita rusa interveno. Kościuszko mem aktive agadis inspektante la militistaron kaj preparante militekzercojn. Li ankaŭ iĝis komandanto de divizio dum foresto de duko Józef Poniatowski. Komence de majo 1792 la reorganizo de la pola militistaro efektiviĝis. La reĝo decidis, ke Józef Poniatowski estos komandanto de la tuta reĝa armeo konsistanta el 17 mil soldatoj. Tadeusz Kościuszko samtempe estiĝis komandanto de unu el tri divizioj el kiuj konsistis la armeo.
La la rusaj trupoj (ĉirkaŭ cent mil soldatoj) eniris la teritorion de Pollando kaj komenciĝis pola-rusa milito. La litova armeo pro perfido de ĝia estro, Ludoviko von Württemberg-Montbéliard, faris preskaŭ neniun reziston. La reĝa armeo ne estis sufiĉe forta por kontraŭi rusajn trupojn en Ukrainio. Poloj sukcesis nur retroiri sen multaj viktimoj ĝis la rivero Okcidenta Bugo. Dum la retroiro la la polaj trupoj sukcesis venki en la batalo ĉe Zieleńce – la venko ne havis grandan signifon en la milito, sed montris efikan luktadon kontraŭ la malamikoj. Por honori la venkon, la reĝo fondis novan distingilon – la krucon Virtuti Militari. Ĉe la unua listo de premiitaj uloj estas interalie la nomo de generalo-majoro Tadeusz Kościuszko. Li famiĝis pro bataloj ĉe Włodzimierz (la ), batalo de Dubienka (la ) kaj Zieleńce, kaj tial li ricevis Virtuti Militari. Post bataloj ĉe Bugo, en kiuj poloj forpuŝis atakon de trifoje pli granda rusa armeo, oni ekopiniis pri grandaj kapabloj de Kościuszko por komandi. La li ricevis la rangon de generalo-leŭtenanto. Post nelonga tempo, ĉiujn ŝokis terura novaĵo – la reĝo partoprenis la konfederacion de Targowica kaj ordonis ĉesi batalojn kontraŭ la rusaj trupoj.
Plejmulto de politikaj agantoj decidis elmigri, ĉefe al Saksio – tie en Leipzig kaj Dresdeno ĝermiĝis la centro de elmigrintoj kontraŭantaj la konfederacion de Targowica. Kościuszko ankaŭ komencis pensi pri forveturo. La la Nacia Leĝdona Konvento de la revolucia Francio decidis doni al Kościuszko la honoran titolon Civitano de Francio Tiel oni honorigis lian tutan agadon kaj luktadon por liberecaj idealoj.
En letero al princino Izabela Czartoryska (oktobro 1792) li informis, ke baldaŭ li veturos al Leipzig. En tiu urbo estis jam Ignacy Potocki kaj Hugo Kołłątaj, kiuj jam preparadis kun ĉiuj samideanoj ribelon kontraŭ la okupantoj. Printempe de 1793 naskiĝis la dua konspira centro – grupiganta malgrandajn organizojn en Pollando. Gvidis ĝin interalie Ignacy Działyński kaj Karol Prozor. Ili havis bonan kontakton kun la emigracia centro.
Dum du semajnoj Kościuszko loĝis en Leipzig, poste li forvojaĝis al Parizo. Tie li petis helpon por la preparata ribelo, sed li ricevis neniun precizan promeson.
La situacio en la patrujo ŝajnis esti favora por la planata ribelo. La Prusio konsentiĝis kun Rusio pri la dua dispartigo de Pollando. La kunvokita en Grodno Sejmo malvigle subskribis la dispartigan traktaton kun du okupantaj ŝtatoj. Pollando malgrandiĝis ĝis 200 km² kaj havis 4 milionojn da loĝantoj. La ekonomio kaj la socio estis detruitaj kaj elĉerpitaj. Tian finon ne antaŭvidis eĉ plej fervoraj ŝatantoj de la konfederacio. Plejmulto de la civitanoj ekkomprenis verajn intencojn de la okupantoj kaj tio igis favoran situacion por armita luktado por sendependeco.
Insurekcio
Post reveno el Parizo al Dresdeno en junio 1793 Kościuszko preparis organizan skizon de la insurekcio (kio signifas tutnacia ribelo). Tiu instrukcio estis sendita al la patrujo, ĉar tie oni bezonis antaŭpreparojn. La ribelontoj havis tamen alian planon de la agado. En septembro 1793 Kościuszko ekkonis tiun planon, sed opiniis, ke la antaŭpreparoj ne estas sufiĉaj. Pro tio li decidis prokrasti la komencon de la ribelo.
La situacio denove iĝis malbona. Rusoj devigis la registaran konsilantaron malgrandigi la nombron de polaj trupoj. Komence de majo oni elspionis la varsoviajn konspirantojn. Pro tiuj informoj Kościuszko decidis urĝe komenci la insurekcion, malgraŭ ke lia instrukcio ne estis realigita. Probable la li forveturis el Dresdeno al Krakovo.
La insurekcio daŭris inter la jaroj 1794 kaj 1795.
La ĉe la krakova foirplaco Tadeusz Kościuszko eldiris al la nacio solenan ĵuron kaj formale akiris la komandantecon de la insurekcio kiel la Ĉefo de la Nacia Militforto:
Fina elmigrado
En 1796 rusa imperiestro Paŭlo la 1-a liberigis Kościuszkon de malliberejo en Petropaŭla fortikaĵo, kiu konsentis ĵuri sian fidelecon. Danke al tio la imperiestro liberigis ankaŭ 20 mil polojn. Kościuszko forveturis al Usono kaj post nelonga tempo (en 1797) revenis al Eŭropo.
En la jaroj 1798-1815 li loĝis en Brevile apud Parizo en la domo de Piotr Zeltner kaj partoprenis kreadon de la Polaj Legioj en Italio. En 1799 Kościuszko renkontiĝis kun Napoleono Bonaparte, al kiu li tamen ne fidis. Pro tio li kontraŭis la ligojn inter Napoleono kaj la pola afero de sendependeco.
En 1799 li partoprenis fondon de la Societo de Polaj Respublikanoj. En 1800 li eldonis broŝuron sub la titolo „Ĉu Poloj povas reakiri sendependecon”. En 1808 li skribis libron pri kavaleria artilerio. Probable en 1808 li elmigris al Francisko Zeltner, vokto de Soloturno (Svislando), kaj ekloĝis ĉe la strato Gurzelngasse 12. En tiu brikdomo li loĝis ĝis sia morto. Depost la jaro 1936 troviĝas tie muzeo pri Kościuszko. En 1815 rusa imperiestro Aleksandro la 1-a invitis Kościuszkon al Vieno volante akiri lian aprobon pri la kreo de la marioneta ŝtato – Kongresa Pollando. Aŭskultinte, ke planata reĝlando estos malpli granda ol Varsovia Duklando (1807-1815), li diris, ke rusoj parolas pri mokataĵo kaj post senrezulta provo de letera kontakto Kościuszko forlasis Vienon. Li mortis la en Soloturno en Svislando. Li estis unue enterigita en la tombejo de Zuchwil apud Soloturno, ĝis kiam lia kadavro estis rehejmigita al la reĝa tombejo de Krakovo en Pollando.
Testamento de Kosĉjusko por aboli sklavecon en Usono
En 1796, sekve de la morto de carino Catherine la Granda, Kościuszko estis pardonita de lia posteulo, caro Paul I kaj li elmigris al Usono. En sia testamento, Tadeo Kościuszko petis sian amikon, Thomas Jefferson, postan prezidenton de la Unuiĝintaj Ŝtatoj de Nordameriko (Usono), ke li uzu la grandan monsumon, kiun konsistigis la posttempe pagita salajro al la generalo, por aĉeti liberecon de tiom da sklavoj (nigruloj), al kiuj eblos doni grundon, ilaron kaj brutaron, garantii edukadon, fakan kaj socian, por ke ĉiu el ili konu la rajtojn kaj devojn de liberaj civitanoj.
Kiel proksima amiko de Thomas Jefferson, kun kiu li kundividis idealojn de homaj rajtoj, Kościuszko skribis testamenton en 1798 por transdoni siajn usonajn valoraĵojn al la edukado kaj libereco de la tieaj sklavoj. Li poste revenis al Eŭropo kaj vivis en Svislando ĝis sia morto en 1817. La ekzekuto de lia testamento montriĝos malfacila kaj la financoj neniam estis uzataj por la celo kiun li destinis ilin..
Bedaŭrinde, malgraŭ la promeso, la testamento ne estis realigita. Tamen la ideo de Kościuszko kontribuis al la abolo de sklaveco en Usono, en 1865.
Rememorigoj
En 1818 la kadavron de Kościuszko oni transportis al Pollando, unue de la pola muzeo en Rapperswill (Svislando) kiu en 2022, per decido de la loka registaro de Rapperswill, estos fermita. De tie ĝi trovis sian vojon al la kripto Sankta Leonardo ĉe la monteto Vavelo kaj poste en urno en la Reĝa Kastelo en Varsovio.
La plej rimarkindaj monumentoj omaĝe al li situas en Vaŝingtono proksime al la Blanka Domo kaj en la Usona Armea Akademio, West Point. Muzeoj, memorŝtonoj kaj statuoj ankaŭ retroveblas en Belorusio, kie li naskiĝis, en Francio, Rusio kaj Svislando kaj Aŭstralio kies plej alta monto nomiĝas Monto Kosciuszko. Kvankam Tadeusz Kościuszko ne estas konata pere de biografia filmo, tamen en Pollando kaj en Usono gelernantoj lernas bazajn faktojn pri Kościuszko dum lecionoj pri historio.
Urboj, stratnomoj, parkoj, muzeoj kaj statuoj
Usono: Ĉar li estas ankaŭ nacia heroo de Usono, unu el distriktoj de Indianao nomiĝas Kosciusko County, estas ankaŭ urbeto Kosciusko en Misisipio. En Ĉikago monumento omaĝe al Kościuszko staras en la urbocentro ĉe la lago Miĉigano. Ĉiujare la polaj organizoj tie omaĝas lin per floroj. La nomon de Kościuszko havas ankaŭ parko en Milwaukee en Viskonsino. Memorigas lin ankaŭ i.a. statuo en la parko Lafayette en Vaŝingtono, monumento sur la batalkampo en la Saratoga provinco, statuo kaj tabulo en la Usona Militistara Akademio West Point. En Filadelfio ĉe la adreso 301 Pine Street staras domo, en kiu dum la jaroj 1797-1798 loĝis Tadeusz Kościuszko kaj Jan Ursyn Niemcewicz. Troviĝas tie la usona muzeo pri Tadeusz Kościuszko.
Aŭstralio; Por honorigi sian samlandanon, pola vojaĝanto Paweł Edmund Strzelecki nomis la plej altan monton (2 228 metroj) en Aŭstralio Monto Kosciuszko (Mount Kosciuszko).
Surpliso
Surpliso estas ornato, konsistanta je blanka vesto surmetita de la klerularo kaj de ministrantoj por la liturgiaj ceremonioj.
Tadeusz Kościuszko
Rememorado en Pollando
Nuntempe multaj stratoj kaj placoj en Pollando estas nomataj laŭ Tadeusz Kościuszko. Pli ol 200 bazaj kaj mezgradaj lernejoj en Pollando portas la nomon de T. Kościuszko. PEĉ pola fregato havas la nomon ORP Gen. T. Kościuszko.
Surpliso
Ĝi estas rigore vestita sur (latine “superpellicium”) la eklezia talaro (sutano, de la katolika klerularo). kaj de la ministrantoj, kaj estas facile rekonata pro sia kvadrata kolo. Ĝi multe similas la albon, tamen, dum la albo kovras la tutan korpon ĝis piedoj. la surpliso etendiĝas nur ĝis genuoj.
Tadeusz Kościuszko
Himno de Pollando
Pri Kościuszko temas ankaŭ la lasta el la ses strofoj (nuntempe ne plu kantata) de la himno de Pollando fare de Mazurek Dąbrowskiego,
Surpliso
Ĉar temas pri "albo mallongigita", la surpliso posedas ĉiujn karakterojn de la albo. Ĝia teksa formo descendas perpendikle de la korpo, provizita, antaŭe kaj malantaŭe, per verticaj faldoj.
Tadeusz Kościuszko
Tumuloj kaj ŝutmontetoj
Por honorigi la estron de insurekcio, oni konstruis en Krakovo en la jaroj 1820-1823 ŝutmonteton (tumulo kiel simbola tombo de Tadeo Kościuszko) laŭ la modeloj de la tumuloj en Krakus kaj Wanda. Ŝutmonteto simile al tiu pri Kościuszko en Krakovo estis konstruita en Olkusz (Pollando) en la jaro 1861. Ĉe la monteto Vavelo en Krakovo (Pollando) staras ankaŭ monumento de rajdanta Kościuszko.
Surpliso
Ankaŭ al ĝi, same kiel por la albo, eblas apliki brodaĵoj ĉiuspecaj. la surplisoj plej simplaj povas posedi moderajn brodaĵojn aŭ simplajn religiajn simbolojn.
Tadeusz Kościuszko
Pola parlamento
La pola parlamento proklamis la jaron 2017 Jaro de Tadeusz Kościuszko.
UNESKO
Unesko akceptis aŭspicii en la jaroj 2016–2017, 53 gravajn jubileojn en la mondo, inter ili du en Pollando: la 200-an morto-datrevenon de Tadeusz Kościuszko (1746–1817) kaj la 100-an datrevenon de la morto de Ludoviko Zamenhof. Ludoviko Zamenhof ne estis tiom honorigita en Pollando ol Tadeusz Kościuszko, sed ĵurnalistoj, abunde verkantaj pri la Kościuszko-jubileo, ofte menciadis fine de siaj artikoloj, ankaŭ la nomon Ludoviko Zamenhof, kiel la alian aŭspiciaton de UNESKO.
Surpliso
La surpliso ne komfuzendas kun la la surpliseto. Ĝi similas, proforme kaj profunkcie, al la surpliso sed la manikoj atingas la pojnojn kaj la longo haltas iom ĉirkaŭ la tibikarno; kutime surpliseto estas abunde arte brodita. Ĝi estas rezervita por episkopoj kaj aliaj prelatoj.
Tadeusz Kościuszko
UNESKO
Kościuszko estis filantropo. Li ne diskriminaciis homojn pro ilia nacia aŭ etna aparteno, haŭtkoloro, religio aŭ socia klaso. Generalo Lafayette, lia kunmilitanto en Usono, diris pri li: „Li apartenas al la tuta mondo kaj liaj virtoj estas propraĵo de la tuta homaro”. La meritoj de Kościuszko estas universalaj kaj nefortempiĝantaj. Pruvas tion, interalie, la ĉirkaŭ 200 lin omaĝantaj monumentoj en la mondo. Al la plej malnovaj apartenas la simbola tombo de la heroo - la tielnomata 'Ŝutmonteto al Kościuszko' (Kopiec Kościuszki), en Krakovo, konstruita de la pola nacio en la jaroj 1820-1823. Ĝi estas nacia rememorejo, reprezentante samtempe unu el la plej gravaj simboloj de Krakovo, de Pollando kaj de solidareco de la nacioj por la bono de la homaro.
Kościuszko-Komitato kaj Esperanto
La plej grava pola institucio, fleganta la memoron pri Tadeusz Kościuszko estas la Komitato de la Ŝutmonteto Kościuszko en Krakovo. La Komitato, kiu havas vastajn kontaktojn en la mondo, akceptis la internacian internacian Esperanto-movadon kiel partneron kaj volas kunlabori por informi mondskale pri ambaŭ personecoj kiujn Unesko estimas gravuloj por la homaro. Ekde 1994 la prezidanto de la Komitato estas Mieczysław Rokosz, historiisto, esploristo en la Instituto pri Historio de la Jagelona universitato (Univ. Jagiellońskiego).
Kościuszko kaj Zamenhof estis multrilate similaj. Ambaŭ dediĉis sian vivon al la bono de la homaro kaj al homaj rajtoj, ĉiu agante en sia sfero kaj laŭ siaj kompetentoj. Kościuszko por la homa rajto je libereco ne nur de iuj sed por ĉiuj (sklavoj, kamparanoj, ) kaj L. Zamenhof pro la homa rajto je libereco interalie de kredo kaj lingvo. Ankaŭ, laŭ la personeco, ambaŭ estis noblaj homoj.
UNESKO aldonis la centan datrevenon de la forpaso de LL Zamenhof sur la listo de la festindaj datoj en 2017. Esperantistoj informos pri Kościuszko pere de prelegoj kaj artikoloj en Esperanto-medioj kaj ekstere kaj la Kościuszko-Komitato informos pri Zamenhof kaj ĉefe pri Esperanto, ankaŭ per 5-minuta prelego-teksto ĉe organizaĵoj pri la homaj rajtoj en la mondo, en lernejoj kaj ĉe siaj partneroj en multaj landoj. En la oficiala retejo de la Kościuszko-Komitato oni povas ekscii pli pri la agado de la Komitato, pri Kościuszko, la muzeo, la konferenca centro kaj la monteto.
= Opinioj pri Kościuszko =
Literaturo
(pl) Herbst, Stanisław (1969), "Tadeusz Kościuszko", Tadeusz Kościuszko, vol. 14, Warszawa: Instytut Historii (Polska Akademia Nauk)
Eksteraj ligiloj
Bildoj de Kopiec Kościuszki (Monteto Kościuszki) kaj filmeto
Oficiala retejo de la Kościuszko-Komitato (parto en Esperanto)
(en, pl) Ŝutmonteto al Kościuszko
(en) Foundation Kosciuszko, pri la fondumo pri pola kulturo
(en) Tadeusz Kosciuszko: A man of unwavering principle, The Institute of World Politics
Ordoño la 2-a (Leono)
Ordoño [orDOnjo] la 2-a de Leono (ĉ. 871, Leono - junio de 924) estis reĝo de Galegio, subordigita al la reĝo de Leono, inter la jaroj 910 kaj 914 kaj reĝo de Leono de la jaro 914 ĝis sia morto.
Dua filo de Alfonso la 3-a, estis energia suvereno kaj batalema kiu submetis al sia sola aŭtoritato la teritoriojn de la leona reĝlando kaj batalis sukcese kontraŭ la islamanoj, kiu ankoraŭ regis la plej grandan parton de la iberia duoninsulo. Lia reĝado okazigis la subkomprenitan kaj trankvilan transiron de la Regum Asturorum al la Regnum Legionense, kun la reĝa sidejo jam establita definitive en la urbo Leono.
Junaĝo
Naskiĝinta ĉirkaŭ la jaro 871, estis la dua de la gefiloj de Alfonso la Granda, reĝo de Asturio, kaj de sia edzino, la reĝino Jimena. El patra parto estis nepo de la reĝo Ordoño I kaj de lia edzino, la reĝino Nuña. Estis edukita de la Banu Qasi de Zaragozo. Kunlaboris en la taskoj de registaro dum la reĝado de sia patro.
Jam en vivo de sia patro li praktikis la registaron de Galegio. Li direktis persone, antaŭ la jaro 910, militan ekspedicion kontraŭ la islamanoj de la sudo de la iberia duoninsulo en kiu alvenis ĝis la urbo de Sevilo, detruante kaj disrabante la kvartalon Regel, "konsiderita kiel unu el la plej fortaj kaj riĉegaj", laŭ raportas la Historia silense, kvankam tiu menciita kvartalo ne estis identigita kun certeco fare de la historiistoj.
Pro nekonataj motivoj, la gefiloj de Alfonso la 3-a  sin ribelis kontraŭ sia patro en la jaro 909. Kvankam la infanto García, frato de Ordoño, estis kaptita kaj enfermita en la kastelo de Gauzón, unu jaron poste Alfonso la 3-a estis devigita de siaj gefiloj abdiki kaj disdoni la reĝlandon inter ili. La reĝlandon de Leono ricevis la plej aĝa filo, la infanto García, tiun de Asturio ricevis la infanto Fruela kaj tiun de Galegio ricevis la infanto Ordoño, subordigitaj ambaŭ plej malaĝaj gefratoj al García. Alfonso la 3-a forpasis en la urbo Zamoro la 20an de decembro de la jaro 910.
Estis la kvara jaro de la propra reĝado de Ordoño en Galegio kiam Urdun ibn Adfuns —en esprimo de la anonima Kroniko de al la-Nasir— atingis Évora la 19an de aŭgusto de 913 kun armeo de tridek mil homoj, inter rajdantoj, infanterianoj kaj ark-pafistoj, kaj, profitante la ekziston de rubejo apud la muregoj, li penetris en la urbon kaj disrabis ĝin. En unu sola tago ruinigis la rezistadon de la urbo, okazigante la morton de la reganto Marŭan Abd el-Malik kaj tiun de la sescent homoj kiuj formis la garnizonon. Li kaptis kvar mil personojn, en sia plimulto virinoj kaj infanoj, kun kiu ekis la revenon al sia teritorio la sekvan tagon de sia atingo de Évora. Laŭ  mencias la sama kroniko, "Ne estis memoro en Andalusio de katastrofo de la Islamo, fare de la malamiko, pli ofenda kaj terura ol ĉi tiu".
Supreniro al la leona trono (914)
Je la morto de lia frato García, okazinta en la urbo Zamoro en la jaro 914, Ordoño la 2-a heredis la reĝlandon de Leono pro tio ke, kvankam lia frato estis geedziĝinta, li forpasis sen lasi idaron. Kvankam ĝi kredis de devigita plenumo sukceda iun leĝan normon aŭ laŭkutima, la posta skribanto de la Cronica albeldense asertas ke "je la morto de García, lia frato Ordoño -ut decebat kiel decis- akiris la registaron de la reĝlando". La kordova historiisto Ibn Hajjan indikis en sia verko ke:
Tamen, la monarko eble rekuperis sin plene, ĉar komence de decembro estis aklamita kiel reĝo en la urbo Santiago de Compostela. Asertas la post-Albeldense ke Ordoño Adefónsiz, "debelador de Kristo", estis aklamita suvereno fare de ĉiuj magnatoj, episkopoj, abatoj, grafoj kaj primatoj kunvenintaj en ĝenerala asembleo, estante al li asignita la reĝa diademo la 12an de decembro 914, post ol esti unktita de dek du episkopoj en la trono de Leono.
Unuaj militaj kampanjoj (914-916)
Enposteniĝinte ĉe Leono, solidigita lia pozicio kaj gajnita la apogo de la nobelaro, Ordoño la 2-a entreprenis sian unuan militan ekspedicion kiel reĝo de Leono en la somero de la jaro 915 kontraŭ la teroj lokitaj norde de Miknasat al la Asnam, nomo laŭ kiu la islamaj nomumis la urbon Merido. Laŭ la andalusa historiisto al-Razi, li entreprenis la kampanjon laŭ la itinero de Zamoro, submetante unue la urbon Medellín kaj poste la kastelo de la Kolubro aŭ Kalat al la-Hanaŝ (Castro Alange), kampadante la sekvan tagon apud Mérida. Tie submetiĝis al li la regantoj de ĉi tiu urbo kaj de Badajoz, kiuj pagis impostojn al la leonanoj. Ĉi tiuj revenis al siaj teroj kun granda predo kaj multaj kaptitoj laŭ la vojo de Toledo.
La kampanjo estis tiel sukcesa, ke, tuj kiam li atingis Leonon, la monarko volis montri sian dankemon al Dipatrino, starigante kiel donacon novan templon katedralan en anstataŭo de la tiam ekzistanta, nome modesta konstruaĵo lokita ekstermure kaj konsekrita al Sankta Petro Apostolo. Por tio li donacis sian propran palacon, grandigante same kun donacoj de teroj la diocezon de Leono.
En la somero de la jaro 916, li direktis novan ekspedicion kontraŭ la islamanoj kaj atakis la ĉirkaŭaĵojn de la urbo Merido, kiun li estis minacinta en sia kampanjo al Évora de la 913. Ankaŭ tiam li ruinigis kaj disrabis la areojn ĉeurbajn kiuj estis restintaj senvunde en la antaŭa ekspedicio. La leonaj trupoj frontis armeon kiu estis elirinta el Kordovo por fronti ilin. La leonanoj disvenkis ilin kaj la islama majoro estis kaptita kaj portita al Leono.
La batalo de Castromoros (916)
La fulma reago de la andalusoj estis tuja. Laŭ la anonima Kroniko de Al-Nasir, ili komencis unuan aceifa-n (militista kampanjo) la 15an de junio de 916, sub la komando de la kaido Ahmad ibn Muhammad ibn Abi Abda, kiu revenis al Kordovo sen pli granda akcidento. La nova kordova emiro, Abderamano la 3-a, aŭdante la popolajn kriojn kontraŭ la sinsekvaj kristanaj sukcesoj, kunvenigis tiam nemezureblan armeon kiu korpigis kontingentojn de la Tingitania kaj Maŭritanio. Je ĝia komando iris denove Ahmad ibn Muhammad ibn Abi Abda, nomita Hulit Abulhabat fare de la post-Albeldense Kroniko.
La islama armeo eliris el Kordovo la 2an de aŭgusto de 917 kaj atingis la bordon de la rivero Doŭro, kiun la omajado pretendis establi kiel limo, la tagon 1an aŭ 2an de septembro, disrabante kaj disvenkante je sia paŝado la terojn de la kristanoj. La islamanoj establis sian tendaron apud la loĝloko de San Esteban de Gormaz, de tiam nomita Castromoros (maŭra kampadejo). Tiam aperis subite la reĝo Ordoño la 2-a kaj liaj trupoj kiuj atakis la islaman armeon. La batalo de Castromoros estas unu el la limŝtonoj de la hispana mezepoka historio. La kristanaj kronikoj de la epoko raportas ke la leonanoj kaŭzis tiomajn mortigojn al siaj malamikoj ke la nombro de iliaj kadavroj superis la komputadon de la astroj, ĉar ili rimarkas ke, ekde la bordo de la rivero Doŭro ĝis la kastelo de Atienza kaj Paracuellos, la tuta teritorio troviĝis kovrita de kadavroj kaj la islama armeo, disvenkita, ĝi revenis al siaj bazoj la tagon 4an de septembro. Inter la multnombraj islamanoj kiuj perdis la vivon en Castromoros troviĝis la propra Hulit Abulhabat, majoro de la disvenkitaj islamanoj, kies kapon ordonis la reĝo Ordoño pendigi el la kreneloj de San Esteban de Gormaz apud tiu de apro. La navaroj alvenis tiam  peti la helpon de la leona monarko kun la espero ke la leonanaj trupoj helpus ilin lukti kontraŭ la islamanoj.
Finante la printempon de la jaro 918, kaj aliancanoj inter si Ordoño la 2a kaj Sancho Garcés, reĝo de Pamplona, ambaŭ monarkoj mobilizis siajn trupojn kaj marŝis kune al Nájera, en la Supera Marko, al kiu alvenis je la komenco de la monato de junio, sieĝante ĝin dum tri tagoj. Ili paŝis poste al Tudela, ĉirkaŭis la randojn de la Morcuera kaj Tarazona kaj penetris en la antaŭurboj de Valtierra, Arnedo kaj Calahorra, kiuj troviĝis sub la povo de la Banu Qasi de Zaragozo, lokoj kiuj estis konkeritaj.
Ĉi tiuj okazaĵoj iritis tiel al la emiro Abderamano la 3-a kiu jam la 8an de julio de tiu jaro elirigis el Kordovo novan armeon de puno, komandita de Badr ibn Ahmad. La islamaj trupoj atingis la teritorion de Mutonija aŭ Mutonia (loko hodiaŭ ne konata, sed situa en teroj de Sorio aŭ Segovio), kie ili disvenkis la navarajn kaj leonajn armeojn, en du sinsekvaj bataloj okazintaj  la 14an kaj 16an de aŭgusto de la jaro 918. La reveno de la venkintoj, kun abunda predo kaj kaptitoj, estis celebrita en Kordovo kun publikaj ĝojegoj. La kronikisto Sampiro nur indikis ke post la venko de Castromoros atingis la lokon de Mitonia aceifa islama (militista kampajno), en kies renkonto okazis la ruinigo de multaj homoj de ambaŭ partoj, aldonante kiel konsolo biblian citaĵon, kiu atribuis al David: "Varii sunt eventus belli" (diversaj estas militaĵoj).
1713 Bancilhon
1713 Bancilhon estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la franca astronomo Louis Boyer elde la observatorio de Alĝero.
Nomo
Ĝia nomo honoras la francan astronominon Odette Bancilhon, kolegino de la malkovrinto.
Abdulqawi Yusuf
Abdulqawi Ahmed Yusuf (en somalia: Cabdulqaawi Axmed Yuusuf) estas advokato kaj juĝisto de Somalio kiu estas la nuna Prezidanto de la Internacia Kortumo. Li doktoriĝis pri internacia juro en Ĝenevo kaj faris aliajn postgradigajn studojn en la Universitato de Florenco. Li regas la somalian, araban, anglan, francan kaj italan. Li plenumis tre diversajn juristajn postenojn en internaciaj organizoj ekde la 1990-aj jaroj. Krome li estis invitita profesoro en nombraj universitatoj kaj institutoj en Svisio, Italio, Grekio kaj Francio.
GIZ
La tri-litera kombinaĵo GIZ havas plurajn signifojn:
Fitiso
La Fitiso aŭ Fitisofiloskopo, Phylloscopus trochilus, estas tre komuna kaj disvastigata filoskopo kiu reproduktiĝas en nordaj kaj moderklimataj Eŭropo kaj Azio.
Ĝi estis priskribata de Linnaeus en sia verko Systema Naturae de 1758 ene de la genro Motacilla.
Tiu filoskopo estas tre migranta kaj la majoritato de la populacio vintrumas en subsahara Afriko. Ĝi estas unu el la unuaj filoskopoj kiuj revenas printempe sed ĝi estas pli malfrua ol la Ĉifĉafo, Phylloscopus collybita.
Tiu palearktisa birdo preferas malferman arbaron kun arboj kaj grundotavolo por nestumado, inklude arbarojn de fagoj kaj salikoj de altaj teroj. La nesto estas kutime konstruata ĉegrunde, ofte en malalta vegetaĵaro. Kiel plej parto de silviecaj birdoj, ankaŭ tiu malgranda paserina birdo estas insektovora.
Aspekto
Tiu estas tipa filoskopo laŭ aspekto, verdecbruna supre kaj blankeca sube kun iom da flaveca nuanco en brusto. Ĝi estas tre simila al la Ĉifĉafo, sed nekantantaj birdoj povas esti distingitaj el tiu specio pro multe pli helaj kruroj, pli longan helan bekon, pli elegantan formon kaj pli longaj unuarangaj plumoj. Ties kanto estas simpla ripeteca descenda fajfo.
Kutimaro
Pristudo indikas, ke Fitisoj preferas malferman arbustecan arbaron; ĉefe ĉe malgrandaj arboj kiel ŝosoj, ĉe abundo de betuloj, likenoj, akvofluoj kiel rojoj, kampoj kun abundo de filikoj kaj musko, kaj makuloj de malaltaj rubusoj (por nestokovrilo). Ili uzas ŝosojn ĝis 10-jaraĝajn, prefere de betuloj kaj pli humidajn grundojn. Ili uzas ankaŭ arbustojn de diversa strukturo kaj alto. Ili ĝenerale preferas humidajn arbarajn areojn. Makiso de prunelo havigas taŭgan biotopon. Ĉeestado de cervoj povus degradi la postulatan malaltan tavolkovron.
Vibrio cholerae
Vibrio cholerae estas Gram-negativa, komo-forma bakterio. Kelkaj branĉoj de V. cholerae kaŭzas la malsanon ĥolero. V. cholerae estas fakultativa anaeroba organismo kaj havas flagelon ĉe unu ĉela stango. V. cholerae estis unuafoje izolita kiel kaŭzo de ĥolero fare de itala anatomiisto Filippo Pacini en 1854, sed lia malkovro ne estis amplekse konata ĝis Robert Koch, laborinte sendepende 30 jarojn poste, publikigis la konaron kaj luktorimedojn kontraŭ la malsano.
LYN
La tri-litera kombinaĵo LYN povas signifi la jenajn:
Chassal (stacidomo)
Chassal estas fermita franca stacidomo sur linio Andelot-en-Montagne -, situanta en Chassal, en departemento , regiono Burgonjo-Franĉkonteo.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF).
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Andelot-en-Montagne - La Cluse (878000).
Sendanĝera razilo
Sendanĝera razilo estas razilo por tiel nomata "malseka razado", do razado (kompleta fortranĉo de korpaj haŭtoj) helpe de sapa ŝaŭmo. En sendanĝera razilo uzatas razilklingo(j), kiu(j) nur iomete elstaras el la ilo, por eviti pli grandajn tranĉajn lezojn. Tial uzo de la ilo kontraste al la antaŭe uzita tranĉilrazilo havas malpli grandan riskon je senintenca vundiĝo, kaj tial ricevis sian nomon. La unuaj sendanĝeraj raziloj aperis en Eŭropo en la 18-a jarcento, signifa disvastigo okazis post tio, kiam fine de la 19-a jarcento perfektigis ilin usona inventisto King Camp Gillette, kies nomon hodiaŭ portas tiuj ĉi klingetoj en pluraj landoj. Ekster la kadro de "sendanĝera razilo", razilklingo tamen estas efika eta armilo kaj mem tute ne nomeblas "sendanĝera", kaj ankaŭ per "sendanĝera razilo" ja eblas vundi sin, nur malpli draste ol per tranĉilrazilo. Iuj psikaj malsanuloj tendencas mem vundi sian haŭton per razilklingo, principe facile eblas mem mortigi sin per razilklinga tranĉo de manartika arterio, kaj ankaŭ facile eblas signife vundi aliajn vivaĵojn aŭ tranĉe detrui objektojn per ĝi.
La uzo de sendanĝera razilo kun unu razilklingo estis la precipa raza metodo en la grandaj industriaj nacioj de la Unua Mondmilito ĝis la 1970-aj jaroj. Tiam en norda Ameriko, okcidenta Eŭropo, post la falo de la komunismaj sistemoj ankaŭ en orienta, kaj en pluraj pliaj mondaj regionoj plipopulariĝis sendanĝeraj raziloj kun pluraj razilklingoj kaj aldonaj mekanismoj kontraŭ senintenca vundiĝo, kaj ankaŭ plidisvastiĝis elektraj raziloj, kiuj funkcias sen sapa ŝaŭmo kaj apenaŭ havas ajnan riskon de senintenca vundiĝo, se aplikataj al sana haŭto. En iuj landoj ekster Eŭropo kaj Ameriko, ekzemple en Barato, Egiptio, Japanio aŭ Pakistano, tamen ankaŭ nuntempe la originaj unuklingaj "sendanĝeraj raziloj" estas en vasta ĉiutaga uzo.
Bonham (Teksaso)
Bonham estas urbo en la subŝtato Teksaso de Usono. Ĝi estas la administra centro de la kantono Fannin, ĉe la nordorienta limo de Teksaso. Laŭ censa takso de ĝi havis  loĝantojn.
Belega fruktokolombo
La Belega fruktokolombo, Ptilinopus pulchellus konata ankaŭ kiel Skarlattufa fruktokolombo aŭ Rozfrunta fruktokolombo estas eta, ĝis 19cm longa, verda fruktokolombo. Ĝi havas ruĝan kronon, blankecan gorĝon, olivverdan bekon kaj purpurajn piedojn. Ĝi havas helgrizan bruston (kun bluaj nuancoj) kaj flavecoranĝan ventron, kun ruĝeca purpura nuanca makulo intermeze. Ambaŭ seksoj estas similaj.
La Belega fruktokolombo estas disvastigita en pluvarbaroj de Novgvineo kaj en la insuloj Batanta, Waigeo, Salawati kaj Misool de Papuo-Barato, Indonezio. La ino kutime demetas ununuran blankan ovon.
La dieto konsistas ĉefe el diversaj fruktoj, de palmoj kaj vitoj. En la areo de Port Moresby, tiuj birdoj manĝas miksitan dieton en majo. Grandaj fruktoj de Tristiropsis canarioides estas manĝataj se estas disponeblaj, sed la specio devas konkurenci pri tiuj fruktarboj kun pli grandaj kolomboj kiel Ducula mullerii. Etaj fruktoj de Endiandra estas ofte manĝataj, sed ili konsistigas nur etan kvanton da manĝaĵo. Aliaj manĝaĵoj estas Gymnacranthera paniculata kaj malgrandaj kvantoj de palmoj Polyalthia kaj Livistona kaj eventuale beroj de pipro. Spite ties malgrandon, tiuj birdoj povas engluti fruktojn de 5cm³ volumeno, kio supozigas diametron de ĉirkaŭ 2cm en sferoformaj fruktoj.(Frith et al. 1976)
Disvastigita kaj komuna tra ĝis granda teritorio, la Belega fruktokolombo estas konsiderata kiel Malpli Zorgo ĉe IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.
Koji Homma
Koji Homma (本間 幸司, n. ) estas japana futbalisto.
6-a SAT-Kongreso 1926
La 6-a kongreso de SAT okazis en Leningrado (nun Sankt-Peterburgo) inter la 6-a kaj la 10-a de aŭgusto 1926, sub la honorprezidenteco de Lunaĉarskij. Partoprenis 400 homoj el 14 landoj, sed ĉeestis neniu direkciano de SAT el Parizo. La sekretario de la organiz-komitato estis Simeono Podkaminer
Raportoj pri Esperanto en lernejoj kaj lab. grupoj, Esperanto kaj radio, internacia lab. korespondado k.a. Rekomendo starigi lokajn SAT-grupojn. Tezoj pri rilatoj inter SAT kaj LEA-oj. Sovetia poŝto eldonis.
Por la kongreso estis eldonitaj diversaj libroj, ekzemple Mallonga skizo de ekzisto kaj agado de Unuiĝo de Sovetiaj kaj Komercaj Oficistoj en USSR.
Rufbrova troglodito
La Rufbrova troglodito (Troglodytes rufociliatus) estas specio de birdo de la familio de Trogloditedoj. Ĝi troviĝas en Centrameriko nome en Salvadoro, Gvatemalo, Honduro, suda Meksiko kaj Nikaragvo. Ties natura biotopo estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montarbaroj.
Kiel ĉe aliaj trogloditoj, tiu ĉi estas ankaŭ malgranda ĝenerale bruna birdo, pli malhele supre kaj ĉefe ĉe flugiloj; estas horizontala malhela striado videbla en flugiloj kaj ĉefe vosto. Estas ruĝecaj zonoj ĉe kolo kaj brusto kiu kontrastas kun pli malhelbrunaj vizaĝo kaj krono inter kiuj siavice kontrastas tre longa malhelbruna aŭ rufbruna superokula strio kiu markas el la nigreca beko al la kolo kaj kiu nomigas la specion kaj en Esperanto kaj en latina scienca nomo kie rufociliatus signifas precize rufbrova.
Tiuj neotropisaj birdoj manĝas ĉefe insektojn.
(38617) 2000 AY161
(38617) 2000 AY161 estas malhela, malgranda troja asteroido de Jupitero, malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo « LINEAR » (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Ĝi orbitas proksime de la punkto de Lagrange L4 de la sistemo Suno-Jupitero, do en la tiel nomata « Greka Tendaro ».
Kako
Kako - Nov-Zelanda endemia papago.
Lynx
Lynx povas signifi:
Vidu ankaŭ: Linko (apartigilo).
24-a de majo
La 24-a de majo estas la 144-a tago de la jaro (la 145-a en superjaroj) laŭ la Gregoria kalendaro. 221 tagoj restas.
Je la 24-a de majo okazis, interalie:
Tagoj de semajno
La 24-a de majo estas (laŭ gregoria kalendaro):
Fenerbahçe Spor Kulübü
Fenerbahçe Spor Kulübü (Fenerbahçe Sport-Klubo), kutime konata kiel Fenerbahçe, estas sportklubo el Istanbulo (Turkio) fondita en 1907. La plej populara sekcio de la klubo sendube estas la futbala teamo, sed en la klubo ankaŭ estas praktikataj basketbalo, volejbalo, remado, bokso, boatado, atletiko, naĝado kaj tabloteniso.
Apalaĉio
Apalaĉio aŭ Apalaĉujo (angle Appalachia) estas geografie kaj kulture difinita parto de orienta Usono, respondante pli-malpli al la regiono de la Apalaĉa Montaro, kaj estas oficiale agnoskita de la Usona registaro kiel 13 ŝtatoj kaj 406 kantonoj. La nomo devenas de la indian-tribo, Apalaĉoj.
Partoj de ĉi tiuj ŝtatoj inkluzivas en Apalaĉio: Alabamo, Georgio, Kentukio, Marilando, Misisipio, Norda Karolino, Nov-Jorkio, Ohio, Okcidenta Virginio, Pensilvanio, Suda Karolino, Tenesio, Virginio
Fluganta vaporanaso
La Fluganta vaporanaso, Tachyeres patachonicus, aŭ laŭ la scienca nomo ankaŭ Patagonia vaporanaso, estas birdospecio de la grupo de la Vaporanasoj. Ĝi estas la plej disvastigata el tiu grupo kaj estas specio de loĝantaj birdoj en suda duono de Ĉilio kaj Argentino, Fuegio kaj Falklandoj, kie loĝas simpatrie kun la Falklanda vaporanaso, pro kio certe temas pri aparta specio. Ties plumaro estas tre simila al tiu de la aliaj vaporanasoj. Ĝi estas la ununura vaporanaso kiu povas flugi, kaj la ununura kiu loĝas en internaj fluantakvaj akvejoj, sed ankaŭ ĉe marbordoj.
Hisahito
Hisahito estas japana nomo ĉefe por viraj membroj de la imperistra familio.
Fluganta vaporanaso
Aspekto
Ĝi estas granda anaso 65 al 71 cm longa. La maskloj pezas el 2,8 al 3,1 kg, la inoj el 2,4 al 2,8 kg. Ĉar ĝi flugas, malkiel la samgenranoj, ĝi estas pli svelta kaj de pli grandaj kaj longaj flugiloj. Estas ĝenerale birdo grizeca supre (inklude la bruston) kaj blanka sube. La brusto kaj dorso estas tre blanke makuleca. En flugiloj la duarangaj formas tre markatan blankan areon kontraste kun la resto de la malhelgrizaj flugiloj. La kruroj estas oranĝecflavaj.
Temas pri specio kun ioma seksa duformismo. La beko estas oranĝecflava ĉe la masklo kaj oliveca kun flava bazo ĉe la ino. La masklo estas ĝenerale pli griza, sed estas pli hela en kapo kaj kolo. La ino havas pli malhelan kapon. Ambaŭ seksoj havas blankajn okulringon kaj postokulan strion, sed ĉe la ino ĉefe rimarkindas la ringo dum ĉe la masklo ĉefe la strio. La ino montras iomajn ruĝecajn nuancojn.
Oni ne konas subspeciojn.
Ekologio
Ĝi loĝas ĉemarbordoj, sed ankaŭ en fluantakvaj lagetoj kaj riveroj. Ĝi loĝas el marnivelo al 1.200 metroj de altitudo. Ili manĝas moluskojn kaj krustulojn. La populacio de tiu specio estas ĉirkaŭkalkulata je 11.000 al 26.000 individuoj.
Reproduktado
Ili konstruas sian neston surgrunde inter herbo kaj alia vegetaĵaro. La ino demetas 5 al 9 ovojn. La kovado dauras 30 al 40 tagojn kaj estas farata de la ino, dum la masklo restas proksime dum tiu periodo.
Tago de la malaperintaj infanoj
La Tago de la malaperintaj infanoj estas la 25-a de majo, ekde 1983, kiam tiun tagon elektis usona prezidento Ronald Reagan por memore de la sesjara Etan Patz, kiu malaperis la 25-an de majo 1979 survoje al la lernejo. Li estis la unua infano en Usono, kies vangofoto aperis sur lakta skatolo kiel foto de serĉata infano.
Pedro Bonifacio Palacios
Pedro Bonifacio Palacios (San Justo, Argentino, 13-a de majo 1854 - La Plata, Argentino, 28-a de februaro 1917), konata ankaŭ laŭ la pseŭdonimo Almafuerte, estis argentina instruisto kaj poeto, konsiderata kiel unu de "la kvin saĝuloj" de la urbo La Plata, kun Florentino Ameghino, Juan Vucetich, Alejandro Korn kaj Carlos Spegazzini.
Tago de la malaperintaj infanoj
La memortago estis enkondukita en 2002 en Eŭropon, tiel ĝi iĝis ankaŭ internacia memortago de la malaperintaj infanoj.
Pedro Bonifacio Palacios
Lia unua labortendenco estis la pentrarto, sed li ne ricevis stipendion de la registaro por veturi al Eŭropo por perfektiĝi, ŝanĝis siajn planojn kaj dediĉis sin al la verkado (ĉefe en polemika ĵurnalismo) kaj la instruado, kie li havis problemojn ĉu pro manko de titolo ĉu pro siaj polemikaj verkoj. Foje li eniris en politiko.
Bradáčov
Bradáčov (Bradatschow) estas municipo de Ĉeĥio troviĝanta en distrikto Tábor, en Sudbohemia regiono. En ĉi tie vivis.
Historio
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1378.
Maranjonaj sekaj arbaroj
Priskribo
La Maranjonaj sekaj arbaroj etendiĝas sur areo de 11 400 kvadrataj kilometroj en la alta valo de Supra Maranjono kaj de kelkaj de ĝiaj alfluantoj. La limoj de la ekoregiono estis difinitaj de la Instituto Geográfico Nacional.
Estas ekoregiono kun multe da endemiaj birdoj.
Flaŭro
Kakto-superreganta kserofitaro, seka arbaro, galeria arbaro konsistigas tiun sekan tropikan arbara mozaiko. En la deciduaj duonarbaroj, dissemitaj prozopaj, akaciaj, ceibaj (Ceiba), kaj cesalpiniaj (Caesalpinia) arboj estas alternitaj de stangecaj kaktoj. Laŭlonge de riveroj kaj riveretoj, tiu arbedaro estiĝas pli densa kaj malpli sezoneca, ofte restante verda tra la jaro. Je pli altaj altitudoj, la seka arbedaro transiras al herbejoj kaj veprejoj antaŭ ol estiĝi montarbaro.
Hoka drato
Hoka drato aŭ razilklinga drato - angle nomata barbed tape (do "hoka [ŝtal]bendo") aŭ razor wire ("razilklinga drato"), germane NATO-Draht (do "NATO-drato") - estas variaĵo de pikdrato, farita el ŝtala rubando, el kiuj akraj hokoj estas eltranĉataj, kaj kiu poste estas aldone turnata. Ĝia tasko estas forte malfaciligi la pasadon de personoj kaj iugrade ankaŭ de veturiloj tra barilo, kies parto ĝi estas. Kompare al kutima pikdrato la tempo necesa por pasi hokan draton signife pli grandas. Ĝi tial uzatas en instalaĵoj, kiuj estu aparte protektataj de senpermesa aliro aŭ eliro. Krome hoka drato signife pli danĝeras ol pikdrato, ĉar la akraj anguloj, preskaŭ kompareble akraj kiel razilklingoj, kaŭzas pli severajn lezojn en la korpo de homoj kaj bestoj ol la pikiloj de pikdrato. La uzo en privataj areoj en plej multaj landoj ne estas leĝe malpermesata, sed ekzemple en Germanio juĝejoj pro tro granda danĝerigo de infanoj kaj adoleskuloj jam en unuopaj instalaĵoj postulis la malinstaligon de protekta hoka drato.
Geodezia vertico
Geodezia vertico estas signalo kiu indikas precizan situon kaj kiu formas parton de reto de trianguloj kun aliaj najbaraj geodeziaj verticoj. En multaj el ili estas metala pinto kie eblas munti teodoliton aŭ reflektilon.
Aliaj nomoj uzataj povas esti triangula stacio, triangula piliero, 'trigonometria stacio, trigonometria punkto, eĉ ene de unusola lingvo kaj depende de la ŝtatoj, la nomoj varas laŭregione; ekzemple ili estas ĝenerale konataj kiel trigonometrical stations en Nordameriko, trig points en Grandbritio, Novzelando kaj Aŭstralio, kaj trig beacons en Sudafriko; dum triangulation pillar estas la plej formala termino por la cementaj kolonoj de GB.
Hispanio
En Hispanio ekzemple estas ĉirkaŭ 11000 verticoj kiuj kutime estas en formo de cilindro 120 cm alta kaj kun 30 cm de diametro eltenataj sur kuba bazo de cemento, ĉio blanke farbita. Kutime ili estas en altaj kaj nekaŝitaj lokoj por esti facile vidataj el aliaj punktoj, kaj pro tio kutime videblas belaj panoramoj el tiuj. Ekde 1975 ili estas protektataj per leĝo.