cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Falo de la Berlina Muro
Nova Orient-germana enmigradpolitiko
En Politburoo kunveno la 7-a de novembro, oni decidis tuj partoprenigi parton de la projektaj vojaĝaj regularoj traktantaj permanentan elmigradon. Komence, la Politburoo planis krei specialan landliman krucon proksime al Schirnding specife por ĉi tiu elmigrado. La burokratoj Interior kaj Stasi, kiuj zorgis pri fabrikado de la nova teksto, tamen konkludis, ke ĉi tio ne estas farebla, kaj ellaboris novan tekston rilate al elmigrado kaj portempa vojaĝo. Ĝi kondiĉis ke orientgermanaj civitanoj povus peti permeson vojaĝi eksterlanden sen devi plenumi la antaŭajn postulojn por tiuj vojaĝoj. Por faciligi la malfacilaĵojn, la Politburo gvidita de Krenz decidis la 9an de novembro permesi al rifuĝintoj eliri rekte tra krucpunktoj inter Orienta Germanujo kaj Okcidenta Germanujo, inkluzive inter Orienta kaj Okcidenta Berlino. Poste la saman tagon, la ministra administracio modifis la proponon inkluzivi privatajn, rondveturajn, vojaĝajn. La novaj regularoj ekvalidis la sekvan tagon.
Eventoj
La anonco de la regularoj, kiuj faligis la muron, okazis je unu-foja gazetara konferenco gvidata de Günter Schabowski, la partiestro en Orient-Berlino kaj la pinta registara proparolanto, komencanta je la 18a horo CET la 9-a de novembro kaj elsendita en rekta oriento Germana televido kaj radio (Deutscher Fernsehfunk). Al Schabowski aliĝis Ministro de Eksterlanda Komerco Gerhard Beil kaj Centraj Komitatanoj Helga Labs kaj Manfred Banaschak.
Schabowski ne estis implikita en la diskutoj pri la nova regularo kaj ne estis plene ĝisdatigita. Baldaŭ antaŭ la gazetara konferenco, li estis donita noto de Krenz anoncanta la ŝanĝojn, sed ne donis pluajn instrukciojn pri kiel trakti la informojn. La teksto kondiĉis ke orientgermanaj civitanoj povus peti permeson vojaĝi eksterlanden sen devi plenumi la antaŭajn postulojn por tiuj vojaĝoj, kaj ankaŭ permesis permanentan elmigradon inter ĉiuj landlimaj transirejoj - inkluzive de tiuj inter Orienta kaj Okcidenta Berlino.
Je la 18:53, proksime al la fino de la gazetara konferenco, Riccardo Ehrman de ANSA demandis, ĉu eraro de la projekto pri vojaĝoj de 6-a de novembro. Schabowski donis konfuzan respondon, kiu asertis, ke ĝi estas necesa ĉar Okcidenta Germanujo eluzis sian kapablon akcepti fuĝi orientgermanojn, tiam memoris la noton, kiun li estis donita kaj aldonis, ke nova leĝo estis redaktita por permesi permanentan elmigradon ĉe iu ajn landlima transirejo. Ĉi tio kaŭzis movadon en la ĉambro; meze de pluraj demandoj samtempe, Schabowski esprimis surprizon, ke la raportistoj ankoraŭ ne vidis ĉi tiun leĝon kaj komencis legi de la noto. Post tio raportisto, aŭ Ehrman aŭ Bild-Zeitung- raportisto Peter Brinkmann, kiuj ambaŭ sidis en la unua vico en la gazetara konferenco, demandis kiam la regularo efektiviĝos. Post kelkaj sekundoj da hezito, Schabowski respondis, "Laŭ mi scias, ĝi ekvalidas tuj, sen prokrasto" (germane: Das tritt nach meiner Kenntnis... ist das sofort... unverzüglich.) Ĉi tio estis ŝajna supozo surbaze de la malferma alineo de la noto; dum Beil provis interjekti, ke ĝi estas al la Konsilio de Ministroj decidi kiam ĝi ekvalidis, Schabowski procedis al legado de ĉi tiu klaŭzo, kiu deklaris, ke ĝi efektivas ĝis leĝo pri la afero estis pasigita de la Volkskammer. Komence ĵurnalisto tiam demandis, ĉu la regulado ankaŭ validas por la transirejoj al Okcidenta Berlino. Schabowski ŝirmis kaj legis la eron 3 de la noto, kiu konfirmis, ke jes.
Post ĉi tiu interŝanĝo, Daniel Johnson de The Daily Telegraph demandis kion ĉi tiu leĝo signifas por la Berlina Muro. Schabowski sidis glaciigita antaŭ ol doni rampan deklaron pri tio, ke la Muro estas ligita al la pli granda demando pri demando. Li tiam finis la gazetaran konferencon rapide al la 19:00 dum ĵurnalistoj rapidis el la ĉambro
Intervjuo de NBC
Post la gazetara konferenco, Schabowski sidis por intervjuo kun NBC-raportisto Tom Brokaw, en kiu li ripetis, ke orientgermanoj povos elmigri tra la landlimo kaj la regularo tuj efikos.
En la Okcidento
La novaĵo komencis disvastiĝi tuj: la okcident-germana Deutsche Presse-Agentur publikigis bultenon je la 19:04, kiu raportis, ke orientgermanaj civitanoj povos transiri la internan germanan limon "tuj". Eltiraĵoj de la gazetara konferenco de Schabowski estis elsenditaj en la du ĉefaj novaĵprogramoj de Okcidenta Germanujo tiun nokton - je la 19:17 je heuteo de ZDF, kiu venis en la aeron kiam la gazetara konferenco finiĝis, kaj kiel la ĉefrakonto je la 20:00 en Tagesschau de ARD. La ARD kaj ZDF elsendis al preskaŭ la tuta Orienta Germanujo ekde la fino de la 1950-aj jaroj, estis multe pli vaste vidataj ol la orientgermanaj kanaloj kaj estis akceptitaj de la orientgermanaj aŭtoritatoj, jen kiel la plej multaj el la loĝantaro aŭdis la novaĵojn. Poste tiun nokton, en Tagesthemen de ARD, ankormano Hanns Joachim Friedrichs proklamis, "Ĉi 9 novembro estas historia tago. La GDR anoncis, ke tuj, ĝiaj limoj estas malfermitaj al ĉiuj. La muro estas malfermij."
En 2009, Ehrman asertis, ke membro de la Centra Komitato vokis lin kaj instigis lin demandi pri la vojaĝa leĝo dum la gazetara konferenco, sed Schabowski nomis tion absurdaĵo. Ehrman poste recenzis ĉi tiun deklaron en intervjuo en 2014 kun aŭstra ĵurnalisto, agnoskante, ke la alvokanto estis Günter Pötschke, estro de la orientgermana novaĵagentejo ADN, kaj li nur demandis, ĉu Ehrman ĉeestos la gazetara konferenco.
Homamaso de la limo
Aŭdinte la elsendon, orientgermanoj komencis kolektiĝon ĉe la Muro, ĉe la ses kontrolpunktoj inter Orienta kaj Okcidenta Berlino, postulante, ke landlimaj gardistoj tuj malfermu la pordegojn. La surprizitaj kaj superfortitaj policanoj faris multajn hektajn telefonvokojn al siaj superuloj pri la problemo. Unue, ili estis ordonitaj trovi la "pli agresemajn" homojn kolektitajn ĉe la pordoj kaj stampi siajn pasportojn per speciala poŝtmarko, kiu malpermesis ilin reveni al Orienta Germanio - efektive, revokante sian civitanecon. Tamen tio ankoraŭ lasis milojn da homoj postulantaj esti ellasitaj "kiel Schabowski diris, ke ni povas". Baldaŭ evidentiĝis, ke neniu el la orientgermanaj aŭtoritatoj prenos personan respondecon pri emisio de ordonoj por uzi mortigan forton. eksterlandaj soldatoj havis neniun manieron reteni la grandegan homamason de orientgermanaj civitanoj. Mary Elise Sarotte en la rakonto pri The Washington Post en 2009 karakterizis la serion de eventoj kaŭzantaj la falon de la muro kiel akcidento, dirante: "Unu el la plej momentaj eventoj de la pasinta jarcento estis fakte akcidento, duonmiksa kaj burokratia eraro ''
Limo-malfermoj
Finfine, je la 22:45 la 9-a de novembro, Harald Jäger, komandanto de la landlima transirejo de Bornholmer Straße, trankviliĝis, permesante al gardistoj malfermi kontrolpunktojn kaj lasi homojn pasi kun malmulta aŭ neniu identeco-kontrolo. Dum Ossis plumarĝis, ili estis salutitaj de Wessis, kiu atendis ilin kun floroj kaj ĉampano meze de sovaĝa ĝojo. Baldaŭ poste amaso da okcidentaj berlinanoj saltis sur la muron kaj baldaŭ aliĝis al la orientgermana junularo. La nokto de la 9-a de novembro 1989 estas konata kiel la nokto, kiam falis la Muro.
Forigo de la Muro komenciĝis vespere de la 9-a de novembro 1989 kaj daŭris dum la sekvaj tagoj kaj semajnoj, kun homoj alnomitaj Mauerspechte (murpentristoj) uzante diversajn ilojn por elĉerpigi memoraĵojn, malkonstruante longajn partojn en la procezo, kaj kreante plurajn neoficialajn landlimajn transirejojn.
Televidreklamado de civitanoj malkonstruantaj sekciojn de la Muro la 9-a de novembro baldaŭ estis sekvita de la orientgermana reĝimo anoncanta dek novajn landlimajn transirejojn, inkluzive de la historiaj signifaj lokoj de Potsdamer Platz, Glienicker Brücke, kaj Bernauer Straße. Amasoj kolektitaj ambaŭflanke de la historiaj krucoj atendantaj horojn por ĝojigi la buldozojn, kiuj detruis porciojn de la Muro por rekonekti la dividitajn vojojn. Dum la Muro oficiale restis gardata je malpliiĝanta intenseco, novaj landlimaj transirejoj daŭris iom da tempo. Komence la Orient-Germanaj Landlimaj Trupoj provis ripari damaĝojn faritajn de la "Mauerspechte"; iom post iom ĉi tiuj provoj ĉesis, kaj policanoj fariĝis pli maldiligentaj, tolerante la kreskantajn malkonstruojn kaj "ne rajtigitajn" landlimojn tra la truoj.
Ĉefministroj kunvenas
La Brandenburga Pordego en la Berlina Muro malfermiĝis la 22-a de decembro 1989; en tiu dato okcident-germana kanceliero Helmut Kohl trairis la pordegon kaj estis salutita de orient-germana ĉefministro Hans Modrow. Ĝis tiam ili povis nur viziti Orientan Germanion kaj Orientan Berlinon sub restriktaj kondiĉoj, kiuj implikis kandidatiĝon por vizo plurajn tagojn aŭ semajnojn anticipe kaj devigan interŝanĝon de almenaŭ 25 DM ĉiutage de sia planita restado, kio malhelpis spontaneajn vizitojn. Tiel, en la semajnoj inter 9-a de novembro kaj 23-a de decembro, orientgermanoj povis fakte vojaĝi pli libere ol okcidentanoj.
Oficiala malkonstruo
La 13-a de junio 1990, la Orient-Germanaj Landlimaj Trupoj oficiale komencis malmunti la Muregon, komencante en Bernauer Straße kaj ĉirkaŭ la distrikto Mitte. De tie, malkonstruado daŭris tra Prenzlauer Berg/Gesundbrunnen, Heiligensee kaj tra la urbo Berlino ĝis decembro 1990. Laŭ taksoj de la landlimaj trupoj, entute 1,7 milionoj da tunoj da konstruaj ruboj estis produktitaj de la malkonstruo. Neoficiale, la malkonstruo de la Bornholmer Straße komenciĝis pro konstrulaboroj en la fervojo. Ĉi tio partoprenis entute 300 GDR-limajn gardistojn kaj - post la 3-a de oktobro 1990. Ĉi tiuj estis ekipitaj per 175 kamionoj, 65 gruoj, 55 elkavatoroj kaj 13 buldoziloj. Praktike ĉiu vojo, kiu estis kaŝita de la Berlina Muro, ĉiu vojo, kiu iam estis ligita de Okcidenta Berlino ĝis Orienta Berlino, estis rekonstruita kaj remalfermita antaŭ 1 aŭgusto 1990. En Berlino sole 184 km (114 mejl.) De muro estis 154 km (96 mejl.) landlima barilo, 144 km (89 mejl.) signalsistemoj kaj 87 km (54 mejl.) barierfosaĵoj estis forigitaj. La restado estis ses sekcioj, kiujn oni devas konservi memoraĵon. Diversaj militaj unuoj malmuntis la Berlinan / Brandenburgan landliman muron, kompletigante la laboron en novembro 1991. Pentritaj murpartoj kun artaj valoraj motivoj estis venditaj por aŭkcio en 1990 en Berlino kaj Montekarlo.
La 1-a de julio 1990, la tago kiam Orienta Germanio adoptis la okcidentgermanan moneron, ĉiuj de jure landlimaj kontroloj ĉesis, kvankam la inter-germana limo jam delonge estis sensignifa antaŭ tio. La malkonstruo de la Muro estis finita en 1992.
La falo de la Muro markis la unuan kritikan paŝon al la germana reunuiĝo, kiu formale finis nur 339 tagojn poste la 3-a de oktobro 1990 kun la dissolvo de Orienta Germanio kaj la oficiala reunuiĝo de la germana ŝtato laŭ la demokratiaj linioj de la Baza Juro de Okcident-Germano.
Post
Tra la jaroj, estis plurfoje polemika debato pri tio, ĉu la 9-a de novembro faros taŭgan germanan nacian feston, ofte iniciatitan de iamaj membroj de politika opozicio en Orienta Germanujo, kiel Werner Schulz. Krom esti la emocia apogeo de la paca revolucio de Orienta Germanio, la 9-a de novembro estas ankaŭ la dato de la abdiko de 1918 de Kaiser Vilhelmo la 2-a kaj deklaro de la Vajmara Respubliko, la unua germana respubliko. Tamen la 9-a de novembro estas ankaŭ la datreveno de la ekzekuto de Robert Blum post la Revolucio de 1848 en la Aŭstria Imperio de 1848, la Hitler-Ludendorff-puĉo de 1923 kaj la famaj Kristallnacht-pogromoj de la nazioj en 1938.
14684 Reyes
14684 Reyes estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la dum la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras  Cynthia L. Reyes, mentorinon en 2001 de unu finalisto de la konkurso de sciencaj mezlernejoj Discovery Channel Young Science Challenge. Ŝi estis instruistino ĉe la Seven Springs Middle School de New Port Richey (Florido, Usono).
Alexovice
Alexovice estas vilaĝo situanta en Ĉeĥio, loka parto de urbo Ivančice en distrikto Brno-provinco. Ĝi troviĝas en Boskovica sulko. En ĉi tie daŭre vivis. En la jaro 2011 ĉi tie estis registritaj 166 adresoj.
Alexovice estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 2,10 km².
Kondutismo
La kondutismo (angle behaviorism aŭ behaviourism, de behavior = konduto) estas, laŭ propra difino, teorio de la scienco pri la konduto de homo. Ĝin iniciatis - post gravaj antaŭlaboroj de Edward Thorndike - la usona psikologo John Watson. Burrhus Frederic Skinner popularigis kaj radikaligis ĝin en la 1950-aj jaroj.
En Esperanto estas uzata ankaŭ la termino behaviorismo kun difino laŭ PIV, ke ĝi estas "teorio, laŭ kiu psikologio konsistu el scienca kaj eksperimenta studo de la kondutoj ekstere konstateblaj, kaj evitu la uzon de memobservo, de fiziologiaj klarigoj kaj de la konceptoj propraj al psikanalizo kaj profundpsikologio".
Kalvinana preĝejo (Nyírtass)
Historio
La unua mencio pri katolika gotika kirko Naskiĝo de Maria okazis en 1299. Laŭ la posta dokumento el 1766 la jam kalvinana kirko estis ruina. Ĝi estis trakonstruita laŭ romantikismo en la 1880-aj jaroj, tiam estis konstruita la turo antaŭ la navomezon. En 1974 depost arkeologia ekzameno la preĝejo estis renovigita. La arkeologoj trovis gotikan fenestron kaj la originan pordon.
Konstruaĵo
La preĝejo situas sola sur monteto en mezo de la vilaĝo en korto. Ŝtupoj kuras al la turo, kie estas la enirejo. La fasado estas simetria, meze la kvadrata turo plene reliefas. La turopinto estas oklatera piramido. Ĉe la navo restis kelkaj apogpilieroj. Interne lignaj kolonoj tenas simplan galerion por orgeno. Ĉe la fundo estas videblaj kelkaj lignaj platoj kun koloraj pentritaj motivoj, supozeble ili estis iam parto de la plafono. La benkoj estas simplaj el la 19-a jarcento.
Tipologio
Tipologio estas:
Asembleo de la Afrika Unio
La Asembleo de la Afrika Unio, kiu estas formale konata kiel Afrikunia Asembleo de Ŝtatestroj kaj Registrarestroj (AU-AŜR), estas unu el kelkaj decidofaraj organismoj de Afrika Unio ene de Afrika Unio. La aliaj organismoj estas la Tutafrika Parlamento, la Plenuma Konsilantaro konsistanta el ministroj pri eksterlandaj aferoj de la membroj ŝtatoj de AU, kaj la Afrikunia Komisio. La Prezidanto de la Asembleo havas malmultajn formalajn funkciojn, plej gravaj el kiuj estas prezidi la Tutafrikan Parlamenton dum la elektoj kaj ĵuradon al Prezidenteco de Tutafrika Parlamento.
Erzsébet Korb
Erzsébet KORB [erĵEbet], laŭ hungarlingve kutima nomordo Korb Erzsébet estis hungara pentristo. Ŝia patro estis Flóris Korb, ŝia fratino estis Flóra Korb.
Novoaltajsk
Novoaltajsk (ruse Новоалтайск) estas urbo en Altaja regiono en Rusio.
Erzsébet Korb
Erzsébet Korb naskiĝis la  en Budapeŝto, ŝi mortis la  en Budapeŝto.
Novoaltajsk
Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 01413.
La urbo estis fondita en mezo de la 18-a jarcento.
Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1942.
Erzsébet Korb
Biografio
Erzsébet Korb aĝis 17, kiam ŝiaj 3 pentraĵoj estis videblaj en ekspozicio. En la sekva jaro ŝi lernis en liberaj lernejoj de Oszkár Glatz, Béla Iványi-Grünwald kaj Aladár Körösfői-Kriesch, krome ŝi estis en Artistkolonio de Nagybánya, fine ŝi lernis jaron en Belarta Altlernejo de Budapeŝto, kie ŝia instruisto estis István Réti. En 1919, kiam Róbert Berény estis arestita, ŝi transprenis la instruadon en la aktorlernejo de Berény. Tiutempe ŝi uzis komunan atelieron kun Vilmos Aba-Novák kaj Károly Patkó, baldaŭ ŝi aliĝis al rondo de István Szőnyi. En 1924 ŝi studvojaĝis al Italio, en la sekva jaro ŝi aranĝis ekspozicion en Romo.
Novoaltajsk
La urbo antaŭe estis nomita kiel:
La interurba telefona kodo estas 38532, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).
Breznica (Žirovnica)
Loko, priskribo
Ati situas ĉe la piedo de Stol (2225 m super marnivelo) en Karavanky. La vilaĝo mem estas al alteco de ĉirkaŭ 540-580 m super marnivelo. Ĉe la suda bordo la ŝoseo N-638 kondukas de Žirovnica al Begunje. La vilaĝo situas nordokcidente de Kranj, la ĉefurbo de la regiono ĉirkaŭ 25 km.
Novoaltajsk
Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 3 horoj (en jaro 2005).
Breznica (Žirovnica)
Referencoj
Statistikoj: http://www.citypopulation.de/php/slovenia-gorenjska.php
Novoaltajsk
La urbo estas sur dekstra bordo de rivero Obj (Обь), kontraŭ urbo Barnaul (Барнаул), kun kiu Novoaltajsk estas konektita per aŭtomobila ponto.
Breznica (Žirovnica)
Referencoj
Geografia loko: http://www.geopedia.si/#T13_F410:10097746_x435339_y139200.5_s15_b4
Novoaltajsk
En la urbo estas fervoja stacio Altajskaja (Алтайская).
En jaro 2002 la urbo havis 60 mil loĝantojn.
Gablenz
Gablenz (jen germane, suprasorabe Jabłońc) estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Görlitz de la federacia lando Saksio. Fine de la jaro la komunumo havis  loĝantojn.
Saint-Omer-en-Chaussée (stacidomo)
Saint-Omer-en-Chaussée estas franca stacidomo sur linio - Le Tréport - Mers, situanta en  Saint-Omer-en-Chaussée, en departemento, regiono Hauts-de-France.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Hauts-de-France.
Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK) de la linio Épinay-Villetaneuse - Le Tréport-Mers (325000).
290 Bruna
290 Bruna estas malgranda asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la de la aŭstria astronomo Johann Palisa elde la observatorio de Vieno. Ĝia nomo venas de tiu de la ĉeha urbo Brno.
Vidu ankaŭ 2889 Brno.
Arnaldo Silveira
La futbalisto Arnaldo SILVEIRA estis la unua idolo de la brazila futbala teamo Santos Futebol Clube, la sama klubo kie 44 jarojn poste ekludis Pelé, en la urbo Santos. Li faris la historian unuan golon de la teamo en oficiala maĉo kontraŭ Santos Atlhetic Club (Clube dos Ingleses).
Komunumoj en distrikto Covasna
Aldoboly (Dobolii de Jos), Alsócsernáton (Cernat), Angyalos (Angheluş), Árapatak (Araci), Árkos (Arcuş), Bálványosfüred (Băile Bálványos), Barátos (Brateş), Bardoc (Brăduţ), Barót (Baraolt), Bélafalva (Belani), Bélmező (Lunca Mărcuşului), Bereck (Breţcu), Bibarcfalva (Biborţeni), Bikfalva (Bicfalău), Bita (Bita), Bodos (Bodoş), Bodzaforduló (Întorsura Buzăului), Bölön (Belin), Bölönpatak (Belin - Vale), Borbat (Sărmaş), Bredét (Brădet), Cófalva (Ţufalău), Csángótelep (Cărpinenii), Csomakőrös (Chiuruş), Csomortán (Lutoasa), Dálnok (Dalnic), Dobolló (Dobârlău), Dobollópatak (Valea Dobârlăului), Ozsdola (Ojdula), Egerpatak (Aninoasa (Covasna)), Előpatak (Vâlcele), Erdőfüle (Filia), Erősd (Ariuşd), Esztelnek (Estelnic), Étfalvazoltán (Zoltan), Feldoboly (Dobolii de Sus), Felsőrákos (Racoşul de Sus), Floroaia (Floroaia), Fotosmartonos (Fotoş), Futásfalva (Alungeni), Gelence (Ghelinţa), Gidófalva (Ghidfalău), Haraly (Harale), Hatolyka (Hătuica), Hetye (Hetea), Hídvég (Hăghig), Hilib (Hilib), Ikafalva (Icafalău), Illyefalva (Ilieni), Imecsfalva (Imeni), Kálnok (Calnic), Kézdialbis (Albiş), Kézdialmás (Mereni), Kézdikővár (Petriceni), Kézdimárkosfalva (Mărcuşa), Kézdimartonfalva (Mărtineni), Kézdimartonos (Mărtănuş), Kézdiszárazpatak (Valea Seacă), Kézdiszentkereszt (Poian), Kézdiszentlélek (Sânzieni), Kézdivásárhely (Târgu Secuiesc), Kilyén (Chilieni), Kisbacon (Băţanii Mici), Kisborosnyó (Boroşneu Mic), Kiskászon (Caşinu Mic), Kispatak (Valea Mică), Kökös (Chichiş), Kökösbácstelek (Băcel), Kommandó (Comandău), Köpec (Căpeni), Kovászna (Covasna (urbo)), Középajta (Aita Medie), Kraszna (Crasna), Kurtapatak (Valea Scurtă), Ladoc (Lădăuţi), Lécfalva (Leţ), Lemhény (Lemnia), Lisznyó (Lisnău), Lisznyópatak (Lisnău-Vale), Magyarhermány (Herculian), Maksa (Moacşa), Málnás (Malnaş), Málnásfürdő (Malnaş-Băi), Márkos (Mărcuş), Merişor (Merişor), Miklósvár (Micloşoara), Mikóújfalu (Micfalău), Nagyajta (Aita Mare), Nagybacon (Băţanii Mari), Nagyborosnyó (Boroşneu Mare), Nagypatak (Valea Mare), Nyáraspatak (Iarăş), Nyújtód (Lunga), Ojtoz (Oituz), Olasztelek (Tălişoara), Oltszem (Olteni), Orbaitelek (Telechia), Páké (Pachia), Papolc (Păpăuţi), Réty (Reci), Sepsibesenyő (Pădureni), Sepsibodok (Bodoc), Sepsibükszád (Bixad), Sepsikőröspatak (Valea Crişului), Sepsimagyarós (Măgheruş), Sepsiszentgyörgy (Sfântu Gheorghe), Sepsiszentkirály (Sâncraiu), Sugásfürdő (Băile Şugaş), Szacsva (Saciova), Szárazajta (Aita Seacă), Székelypetőfalva (Peteni), Székelyszáldobos (Doboşeni), Székelytamásfalva (Tamaşfalău), Szentivánlaborfalva (Sântionlunca), Szentkatolna (Catalina), Szitabodza (Sita Buzăului), Szörcse (Surcea), Szotyor (Coşeni), Tálpatak (Scrădoasa), Torja (Turia), Uzon (Ozun), Uzonkafürdő (Ozunca-Băi), Vargyas (Vârghiş), Zabola (Zăbala), Zabrató (Zăbrătău), Zágon (Zagon), Zágonbárkány (Barcani), Zalán (Zălan), Zalánpatak (Valea Zălanului).
Rethel (stacidomo)
Rethel estas franca stacidomo sur linio -, situanta en  , en departemento , regiono Grand Est.
(10409) 1997 WP44
(10409) 1997 WP44 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Rethel (stacidomo)
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj TGV inOui kaj Grand Est.
Arnold Bennett
Arnold BENNETT (naskiĝis 27-an de majo 1867 en Hanley, Staffordshire, mortis 27-an de majo 1931 en Londono) estis angla verkisto. Bennett precipe estas konata kiel aŭtoro de realismaj romanoj kaj mallongaj rakontoj pri la „Five Towns“ (kvin urboj), fikcia regiono, tamen inspirita de sia patrio, en norda Anglio. Al ili apartenas Tales of the Five Towns (rakontoj el la kvin urboj), The Old Wives’ Tale (rakonto de la maljunaj edzinoj) kaj la trilogio Clayhanger. Siatempe li havis grandan influon kiel kritikisto kaj eseisto.
Bennett estis influita de Émile Zola, Gustave Flaubert kaj Guy de Maupassant. Li aŭtoris inter 70 kaj 80 librojn de malsam-nivela literatura pretendo.
Kantono Fayette (Pensilvanio)
La kantono Fayette - angle Fayette County - estas kantono de Usono en la subŝtato Pensilvanio. La administra centro estas la urbo . La kantono estis fondita la.
Laŭ la stato de la jaro en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
Honkonga Insulo
Hongkonga Insulo estas insulo en la suda parto de Honkongo, Ĉinio. Sur Honkonga Insulo loĝis en 2008 1,289,500 da homoj. La loĝdenseco estas. La insulo estis konkerita en la 1840-aj jaroj de la britoj, kiuj fondis la urbon Victoria City. La nuntempa centra Honkongo estas la historia, politika, ekonomia centro de Honkongo. La norda marbordo de la insulo estas la suda bordo de Victoria Harbour. Sudokcidente de la insulo situas la najnara insulo Ap Lei Chau.
Greka-itala milito
Greka-itala milito (Ελληνοϊταλικός Πόλεμος, Guerra di Grecia) estis milito inter Grekio kaj Italio inter 28-a oktobro 1940 kaj 23-a aprilo 1941. Tiu loka milito ekis kiel Balkana Kampanjo de la Dua Mondmilito inter la potncoj de la Akso Berlino-Romo-Tokio kaj la Allies. Ĝi iĝis Batalo de Grekio kiam Britaj kaj Germanaj fortoj intervenis komence de 1941.
Honkonga Insulo
Administracio
Administraciaj distriktoj de Hongkonga Insulo estas:
Miguel Cané
Miguel CANÉ (naskiĝis la 27-an de januaro 1851 en Montevideo, mortis la 5-an de septembro 1905 en Bonaero) estis argentina diplomato.
Li naskiĝis en Urugvajo, tamen li aliiĝis al Argentino en 1853. Kiel diplomato, laboris en Kolombio, Venezuelo kaj Francio.
Li ankaŭ estis leĝisto, ĵurnalisto, politikisto kaj verkisto. Li skribis Juvenilia (1884), Ensayos kaj En Viaje (1884).
Amonia perjodato
Amonia perjodato, perjodato de amonio aŭ NH4IO4 estas neorganika substanco rezultanta el reakcio inter la perjodata acido kaj amoniako. Ĝi estas blanka salo, malmulte solvebla en akvo kaj uzata en analiza kemio. Ĝi estas tre malstabila kaj facile eksplodas.
Večeslavci
Večeslavci, hungare Vasvecsés estas vilaĝo kaj samtempe municipo en Slovenio, en provinco Prekmurje, en statistika regiono Pomurska, en Občina Rogašovci. La oficiala loknomo estis Vecseszlavec ĝis 1887, poste pro la hungariga politiko la vilaĝo ricevis pli hungarecan nomon.
Situo
Večeslavci situas sur deklivoj, laŭ traira flankovojo.
Historio
La unua mencio devenis el 1365 laŭ hungara formo "Wechezloufolua" (=Veĉeŝlu-vilaĝo), apartenanta al fortikaĵo de Felsőlendva. Ĝis fine de la 1-a mondmilito Vasvecsés apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), al distrikto Muraszombat, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, kiu baldaŭe ŝanĝis nomon al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo senbatale okupis la komunumon kaj post 10 tagoj transdonis ĝin al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario, ekde 1991 de Slovenio. En 1958 vilaĝa festego okazis.
Saint-Omer-en-Chaussée
Saint-Omer-en-Chaussée estas franca situanta en departemento, regiono Hauts-de-France.
Ĝiaj loĝantoj nomiĝas Audomarois.
Akvokonuso
Akva konuso estas loka levaĵo de la surfaco de planduma akvo dum ekspluatado de borputoj en la naftaj aŭ gasaj kuŝejoj.
Ĝi kreiĝas pro specifa distribuo de hidrodinamika premo ĉirkaŭ putbuŝo, ĉe kiu vertikala komponanto de gradiento de la premo kaj de la rapideco de filtrado havas maksimuman ekstremumon ĉe malsupra finaĵo de traborita spaco, kiu situas super akvonafta aŭ gasakva kontaktoj. Formadon de akvokonuso grave influas neizotropeco de tavolo kaj tavola depresio ĉe putbuŝo.
Se en tavolo haveblas longaj, nepenetreblaj argilaj tavoletoj, akvumeco de la puto malkreskas pro pumpado en putbuŝon de tampona solvaĵo ĝis ilia nivelo.
Formiĝo de akvokonuso okazas malregule pro elpremiĝo de nafto aŭ gaso fare de akvo.
Absoluta avantaĝo
Absoluta avantaĝo en la lingvaĵo de internacia komerco signifas, ke iu homo, lando aŭ entrepreno estas en certa sfero (fako aŭ agado) pli bona ol aliaj homoj, landoj aŭ entreprenoj. Specialigo (kaj interŝanĝo) bazata sur absoluta avantaĝo estas aplikata en internacia komerco.
Vere ne ekzistas daŭra absoluta avantaĝo. Ekzemple, en la fino de la 19-a kaj komenco de la 20-a jarcentoj, Brazilo produktis preskaŭ la tutan kaŭĉukon en la mondo, ĉar estas kaŭĉukarboj nur en naturaj tropikaj ĝangaloj, kaj havis absolutan avantaĝon en tiu produktado. Sed angloj kaj nederlandanoj malkovris manieron planti kaŭĉukarbojn en siaj kolonioj en Azio, kaj Brazilo perdis rapide la avantaĝon kaj hodiaŭ eĉ aĉetas kaŭĉukon de fremdaj landoj.
Tajlanda virina nacia teamo de futbalo
La tajlanda virina nacia teamo de futbalo reprezentas sian landon, Tajlandon, en internaciaj turniroj de virina futbalado. En la taja lingvo la teamo neoficiale nomatas ช้างศึก, latinlitere "Ĉangsuk", en traduko "la militaj elefantoj". La teamo ekde la jaro 1975 konkuras en la Azia Virina Futbal-Ĉampionado, kaj en 1983 atingis la 1-an pozicion.
Prozo
Prozo (prosa, greke πроза) estas resuma nomo de literaturaj verkoj aranĝitaj nek laŭ versmezuro nek laŭ drama formo, t.e. ne nur beletro senversa (normala rakontado), sed ankaŭ tekstoj instruaj, fakaj, retorikaj, dokumentaj, publicistaj, ĵurnalistaj aŭ beletraj, tiuj lastaj estas romanoj, noveloj, rakontoj, eseoj kaj aliaj. Prozo estas verkita en natura lingvo kun uzado de flua sintakso. La difino de prozo estas iusence negativa, kiel tio, kio ne estas poezio. Prozo havas nek ritmon, nek metrikon, nek ripetadon, nek periodecon (rimo) male al poezio (Ducrot kaj Todorov, 1974). Tial ne estas facile analizi la diversajn specojn de prozo. Laŭ la celo de aŭtoro eblas plej facile distingi inter beletra kaj utileca prozoj; beletro esence sekvas artajn celojn similajn al tiuj de poezio, dum utileca prozo emfazas la enhavon de teksto kaj ĝian komunikadkapablon. Komunaĵoj de tiuj du kampoj povas okazi en propagando kaj varbado. Letero estas koncepto kiu povas kliniĝi al unu fako aŭ al la alia: kelkaj verkistoj kaj eĉ ne profesiaj verkistoj (normaluloj) povas iam verki leterojn kun iome literatureca stilo, kvankam sen belarta intenco; alifoje letero povas iĝi nur simple faka teksto kun abosolute nura komunikada intenco: komerca letero, invitletero ktp.
Pro la kontraŭeco de prozo al poezio la adjektivo "proza" akiris la kromsignifon "senpoezia", "ordinara" kaj foje kun negativaj konotacioj kaj eĉ signifoj. En la antikva kaj mezepoka tempoj oni ne diferencigis inter beletra kaj faka stilo, sed ankaŭ nun kelkaj ĝenroj staras sur la dislimo de beletro kaj ĵurnalismo. Spite la humoran konfuzon de Sro. Jourdan en Le Bourgeois gentilhomme de Molière (vidu sube) oni ne konfuzu prozon kun parola lingvo, ĉar tiu ne estas konstruita laŭ racia kaj intenca manipulado. Tiele laŭ kelkaj fakuloj frazoj, kiaj "La libro estas surtable" aŭ "Nun multe pluvas" ne estus prozo, sed nur parola lingvaĵo.
Dum estas kritika polemikaro pri la konstruado de prozo, ties simpleco kaj izole difinita strukturo kondukis al ties adopto por uzado en majoritato de parolita dialogo, fakta diskursaro kaj en kaj pritema kaj fikcia verkado. Ĝi tiele estas komune uzata, por ekzemplo, en literaturo, gazetaro, ĵurnalismo ĝenerale, enciklopedioj, radio, kino, historio, filozofio, juro kaj multaj aliaj formoj de komunikado.
Klasado de prozo
Kiel menciite ekzistas baza disdivido inter arta (ĉefe neutilcela) kaj utila prozo (sen klara belarta intenco sed ofte kun zorgitaj strukturo kaj vortotrezoro).
Arta prozo
La arta prozo estas enhave komparebla al poezio; pliparte ĝi estas literatura, kaj ĝia klasado sekvas tiun de literaturo. Oni distingas diversajn ĝenrojn laŭ la aliro, aŭtoraj motivoj, longo de la verko kaj laŭ aliaj kriteroj. Ĉefa ĝenro estus diversaj tipoj de rakontaro, nome romano, novelo rakonto ktp. Eĉ transkribado de parola rakonto povas oĝi prozo, ekzmeple popola fabelo, ferakonto, anekdoto, ŝerco ktp. Iom pli proksimaj al la utila prozo povas esti eseoj, leteroj, ktp.
Utila prozo
La kampoj de la utila prozo estas multaj, kaj analizi ilian strukturon egalus al filozofia disdivido de la fakoj de la homa scio. Tamen ekzistas kelkaj, kiuj evoluigis, almenaŭ en iuj lingvoj, apartan prozan faklingvon. Parte ĝi difiniĝas nur per sia vortotrezoro, sed parte ankaŭ per frazostrukturo kaj esprimmaniero. Tiaj fenomenoj povas esti konsiderataj kiel sociolektoj. Ekzemploj estas:
Hebrea prozo
La plej konata verko de la hebrea literaturo estas la Biblio. Ĝi konsistas el nombro da libroj, do ne temas pri ununura verko aŭ libro, sed pri libraro. Plej parto de tiuj libroj estas rakontaj, do tute prozaj, sed kelkaj estas poeziaj kiel Psalmoj ktp. La kvin libroj de Moseo celas la leĝon de Dio donita al la judoj per Moseo, kies kapo estas la Dekalogo. Priskribas la historion de la mondo de la kreo de la mondo fare de Dio al la epoko de Moseo. Adamo kaj Eva, Noa, Babelo, Abraham, Jakob, Jozef, moralo, koŝero, ritoj, ktp. La ceteraj libroj de la juda biblio estas helpo por interpreti la leĝon. La skriboj de la profetoj estas libroj per kiuj la profetoj admonis kontraŭ la diboĉado de la judoj sub la reĝoj, profetinte la pereon de Izraelo per Asirio, la elvenon al Babilono, la revenon al Izraelo, kaj la alvenon de la Mesio, kiu regos la mondon en paco kaj justeco. La fruaj ses libroj (de Josuo al 2 Reĝoj) priskribas la historion de la judoj de la jaroj -1100 al -600. La Skriboj estis skribitaj de profetoj per la gvido de Dio, sed ne estas rektaj profetaĵoj. Ili enhavas sanktajn proverbojn, kantojn, preĝojn, rakontojn, ktp; la psalmojn de Davido, la sentencojn de Salomono, la rakonton de Ijob, Daniel en la leonejo, ktp. Estas diversaj konsideroj pri la lastaj libroj de la Biblio. La evangelioj ne estis parto de la hebrea prozo, ĉar ili estis verkitaj en la greka lingvo.
Greka prozo
La deveno de prozo originas el Jonio en la 6-a jarcento a.K., unue por rakonta prozo por priskribi lokojn, kutimojn aŭ fadeni rakontojn, per lingvaĵo pli raciisma, diferenca el tiu de liriko. Tamen, ties ĉefa disvolviĝo okazis en Ateno dum la jarcentoj 5-a kaj 4-a a.K.
Por la unua fojo oni disponis de lingva instrumento kapabla servi al la abstrakta pensaro.
La ĉefaj aŭtoroj de la greka historiografio en prozo estas la jenaj:
Alia opinio
Laŭ la unuaj du frazoj de la verko de Isaac Newton nome The Chronology of Ancient Kingdoms,
Gerach
Gerach estas la nomo de la sekvantaj lokoj:
Prozo
Alia opinio
Ferecido estis aŭtoro de kosmogonio. Ĝi formis ponton inter la mita pensaro de Heziodo kaj antaŭsokrataj filozofoj. Lia verko perdiĝis, sed ĝi survivis en la Helenisma Epoko kaj oni konas parton de ties enhavo nerekte. Ferecido estas konata kiel unua verkisto kiu komunikis filozofiajn meditojn en prozo. Kadmo de Mileto estis laŭ kelkaj antikvaj fakuloj, la plej antikva el logografi aŭ antikvaj historiistoj antaŭ Herodoto.
Latinlingva prozo
La romia kulturo fakte estas iel sekvo de la helena kulturo. De la antaŭklasika epoko menciindas Katono la Maljuna. Lia plej konata verko "De agri cultura" (Pri agrikulturo), kiu ekestis proksimume dum la jaro 150 antaŭ Kristo, estas la plej aĝa komplete konserviĝinta proza verko en la latina lingvo; temas pri enkonduko en la agrikulturon, respektis la tradiciojn kaj idealojn de la malnova itala agrikulturo, sed ankaŭ fokusis ekonomiecon kaj profitecon. Li verkis aliajn verkojn pro historio, politiko ktp.
De la klasika periodo elstaris Julio Cezaro, Cicerono, Varono kaj Vitruvio. Julio Cezaro, kies plej konataj verkoj estas fakte kronikoj de la militoj kiuj okazis dum sia regado nome De bello Gallico, pri la militoj en Gaŭlio, kaj De bello civili pri lia milito kontraŭ Pompeo kaj la Senato; tiu kovras la okazaĵojn de 49-48 a.K. el tuj antaŭ la invado fare de Cezaro de Italio sekve de la malvenko de Pompeo en la Batalo de Farsalo kaj foriro al Egipto kun Cezaro persekutanta. Ĝi finiĝas kun la murdo de Pompeo, kaj la klopodoj de Cezaro por peri inter rivalaj postuloj al la Egipta trono, kaj la komenco de la Aleksandria Milito.
Cicerono, ĝenerale konsiderata la plej granda latina proza stilisto, estas aparte fama pro siaj oratoraĵoj kontraŭ Katilino. Sume estis kvar: du al la senato, kaj du al la popolo. Oni ekzilis lin, kaj dum ĉi tiu tempo, li verkis siajn oratoraĵojn, antaŭ ol reveni al Romo. Varono abunde verkis, sed liaj verkoj ne konserviĝis, kvankam oni konas la enhavon pro aludoj fare de aliaj verkistoj; konserviĝis al ni nur unu verko kompleta: Pri kampara laboro. Laŭforme ĝi estas dialogo, same kiel la famaj verkoj de Platono kaj kiel la filozofiaj verkoj de Cicerono.
Varono verkis ĝin okdekjaraĝa. Vitruvio verkis inter 25-23 a.K. deklibran verkon kun titolo "De architectura" (Pri Arkitekturo). La unuaj sep volumoj okupiĝas pri la konstruado, la 8-a pri la akvoprovizado, kanaloj, akveduktoj, la 9-a pri la tempomezuro (sunhorloĝoj, akvo-horloĝoj), la 10-a pri maŝinoj, inkluzive militistaj. En tiu epoko estis akaŭ historiistoj kiel Salustio, Tito Livio kaj Neposo.
De la arĝenta periodo menciindas Petronio, Plinio, Kvintiliano, Plinio la Juna, Aŭlo Gelio kaj Apuleo. Oni kredas ke Petronio verkis komikan romanon, nome la Satirikono pri la aventuroj de du samseksemuloj, Encolpius (Enkolpio) kaj Giton. La romano estas satira kaj ofte lasciva, kaj donas al ni konon de latina slango. La teksto estas multe perdita: restas nur fragmentoj, inter kiuj estas longa priskribo de grandega manĝ-festo de persono nomata Trimalĥio. Plinio la Maljuna konatiĝis al la posteula mondo per sia verko Naturalis historia ("naturhistorio"). Ĝi estas speco de 37-voluma enciklopedio, dediĉita al Tito, kaj resumas la natursciencan scion de la epoko. Plinio ĝisvivis la publikigon de la unuaj dek volumoj (per mana kopiado); la ceteraĵo estis publikigita nur post lia morto. La malfrua verko de Kvintiliano nome Institutio oratoria en 12 volumoj lernigas sisteme ĉiujn facetojn de retoriko kaj estas samtempe ĝenerale edukada verko. La verko certe sukcesis ankaŭ pro la multo da personaj travivaĵoj de sia verkisto. Ĝia efiko super humanistoj ne estas trotaksebla. Ĝi ankaŭ estas la fundamento de la ankoraŭ gis la 20-a jarcento floranta ciceronismo. La 10-a libro de tiu ĉi verko donas superrigardon pri la helena kaj la romia literaturoj kun karakterizado ekvilibrata kaj sprita kritikemo.
La ĉefa verko de Plinio la Juna estis kolekto da 247 leteroj, dividita al 10 libroj, kiujn li skribis inter 96 kaj 109. La leteroj ne estas fikciaj, sed vere senditaj, frukto de korespondado kun amikoj kaj kolegoj, foje skribitaj je specialaj okazoj (notoj, rekomendoj), pro sociaj kaŭzoj (invitoj, opiniinterŝanĝoj) aŭ pro priskribo de eventoj (famegas lia kroniko de la eruptiĝo de Vezuvo en 79, kiu mortigis lian onklon). En 159 estis publikigitaj la Noctes Atticae (eldiru: noktes Átiĉe) de Aŭlo Gelio, verko en dudek libroj, konserviĝinta preskaŭ integra, en kiu la aŭtoro paradas per vasta sciaro en la plej diversaj kampoj: el la latina retoriko ĝis medicino praktikata en Romo, filozofio, literatura kritiko, sciencoj, arkeologio kaj romia juro. En ĝi Gelio citas epizodojn eltiritajn el sia loĝado en Atiko, el kiu la titolo de la verko, danke al kiuj eblas rekonstrui, almenaŭ parte, lian travivadon.
La plej konata verko de Apuleo estas "La ora azeno", prozaĵo en 11 libroj kiun komence li nomis "Metamorfozoj". Ĝi estas la aventuroj de junulo Lucio, kiu estis transformita per magio en azenon kaj kiu nur reiĝis al homa formo per interveno de Izisa, al kies servo li konsakriĝis. La epizodo plej grava de tiu verko, la nura romanco el Antikveco kiu alvenis al nia erao, estas la bela fabelo pri Eroso kaj Psiĥa, kiun oni eblas interpreti kiel alegorion je mistika unio. Historiistoj de tiu epoko estis Tacito kaj Suetonio, kiu verkis pri la historio de la Cezaroj.
Post la Falo de la Romia Imperio en Okcidento, la latina lingvo plue estis uzata laŭlonge de jarcentoj kiel ununura lingvo skribita ĝis la 9-a jarcento. En juro, liturgio de la katolika eklezio, en lernolibroj, la nura uzata lingvo estis latino; sed ĉiam latino tre zorgita kvankam samtempe iom influita de la parolaj lingvoj. Inter kristanaj verkistoj menciindas Aŭgusteno de Hipono, Boecio, Paolino el Nola, Prudencio, Sidonjo Apolinaro kaj Sulpicio Severo. Inter nekristanaj verkistoj menciindas Amiano Marĉelino, Aŭsonio, Klaŭdiano kaj Makrobio inter aliaj.
Azia prozo
Pri ĉina prozo en Dinastio Jin aperis "Romano pri la Tri Regnoj", "Ĉe akvorando" kaj "Pilgrimo al la okcidento"; en Ming Dinastio (1368-1644) Feng Menglong kolektis rakontojn kaj verkis "Parabola novelaro"; en Qing Dinastio (1665-1911) aperis "Ruĝdoma sonĝo" de Cao Xueqin kaj Gao E kaj "Mirrakontoj de Liaozhai" de Pu Songling pri "fantomoj, feoj, spiritoj de vulpoj kaj aliaj bestoj" por eviti politikan subpremadon.
La romano Ruĝdoma Sonĝo atingis kulminon de la realismaj klasikaj romanoj de Ĉinio kaj samtempe estas rigardata kiel perlo en la trezorejo de la monda literaturo. La verko estis ege studita, tiom ke "Ruĝologio" estas termino por la studfako dediĉita ekskluzive al tiu verko. Ĝi enhavas ene de siaj paĝoj montrojn de ĉiuj el la plej gravaj modoj kaj ĝenroj de la ĉina literatura tradicio. La rakonto temas pri riĉa sed malpligraviĝanta familio, la domo Jia, kiu okupas du grandajn konstruaĵojn en la ĉefurbo. La ĉefaj roluloj estas la potenca patriarkino Avino Jia, la eksterordinara nepo Jia Baoyu (賈寶玉) kaj liaj du kuzinoj, la socie graca sed interne avara Xue Baochai (薛寶釵) kaj la koleriĝema sed fidinda Lin Daiyu (林黛玉). Fakte, estus pli ĝuste diri ke la ĉefa rolulo estas kolektive la tuta familio mem: ĝiaj multaj anoj, iliaj servistoj, iliaj devoj kaj atendoj, kaj la elvolviĝanta sorto de ĉiu.
La Hindia literaturo eble estas pli antikva, sed ties fruaj verkoj estis parole disvastigitaj per-verse, nome la Vedoj (himnoj), Ramajano kaj Mahabarato (eposoj). Nur postaj juraj klarigoj estis prozaj, kiel Darmoŝastro (sanskrite, dharmaśāstra aŭ धर्मशास्त्र) kiu estas la klera tradicio (ŝastro) pri religiaj kaj juraj devoj (darmo) en la hinduismo. Ofte, oni celas per tiu vorto la tekstojn de tiu ĉi tradicio, la plej fama el kiuj estas la Leĝoj de Manu. La teksta historio de tiu ĉi tradicio, tamen, komencis ĉ. la 3a aŭ 2a jarcento a.K. kun la Darmosutroj, kiuj konsistas el mallongaj, interligitaj prozdeklaroj. La kvar Darmosutroj fokusas al ritoj kaj aliaj religiaj devoj de ortodoksa bramano, t.e. bramano, kiu observas la vedajn ritojn.
Arablingva prozo
La arablingva literaturo aperis en la 6-a jarcento, sed el fruaj epokoj antaŭaj al Korano, de la 6-a jarcento oni konservis nur malmutajn fragmentojn. Korano estas la ĉefa literatura fonto de la arabaj kulturo kaj literaturo. La skribaĵoj post komenco de alveno de Mohamedo estis jam multe influita per reguloj de Korano, ankaŭ skribita jam en la 9-a jarcento de laŭtvoĉa komunikado. Inter gravaj filozofoj kiel Aviceno kaj Ibn-Ruŝd plej granda verkisto estis filozofo Ibn Arabi. Egan popularecon de araba literaturo donis al ĝi Mil kaj unu noktoj, kiuj estis ĉefa inspiro por eŭropaj verkistoj kiel Jan Potocki aŭ Daniel Defoe. Tamen pri verko disvastigita el pers-araba tradicio. Aliaj gravaj prozistoj estis la geografo Muhammad al-Idrisi, Ibn Tufail (ankaŭ filozofo), Ibn al-Nafis kaj Al-Maari.
Al-Nahda (en araba: النهضة, al-Nahḍa), «Renaskiĝo» aŭ «Araba vekiĝo», estis termino uzata por aludi al renaskiĝo de la arabaj literaturo kaj pensaro sub la influo de Okcidento, dum la dua duono de la 19a jarcento kaj komenco de la 20a jarcento. Tiu movado ekis en Egiptio, Libano kaj Sirio kaj poste etendiĝis al aliaj arabaj landoj. Inter modernaj verkistoj aparte elstaris Nagib Mahfuz, (1911-2006) Nobel-Premio de Literaturo (1988), fama pro sia Kaira trilogio.
Eŭropa prozo
Kvankam jam en malfrua Mezepoko aperis prozaĵoj en diversaj lingvoj en Eŭropo, estis en Renesanco kie ja gravis forta movado de kultura disvastigo en naciaj lingvoj, jam for el la iama latinlingva monopolo. Grava areo tiukadre estis la urboj de la norda duono de Italio, ĉefe rilate al la kreado de universitatoj. En itala lingvo elstaris verkistoj kiel Marko Polo, Bocaccio, Giovanni Villani, Baldassare Castiglione kaj Makiavelo. En Hispanio jam antaŭ la Renesanco elstaris la proza laboro de la teamo de Alfonso la 10-a ĉefe pri juro, la rakontoj de El conde Lucanor de Don Juan Manuel (fakte de araba inspiro, inter aliaj) kaj ĉefa verko La Celestina. Jam en la Hispana Ora Jarcento menciendas El Lazarillo de Tormes kaj verkoj de Miguel de Cervantes inter multaj aliaj. En kataluna lingvo menciidas Ramon Lullo (ankaŭ kun araba influo), Ramon Muntaner kaj ĉefe Joanot Martorell.
Inter francaj prozistoj elstaris Rabelais, Jean Bodin, Montaigne, Blaise Pascal kaj Voltaire. Ankaŭ aliaj lingvoj kiel la angla (Chaucer, Jonathan Swift, David Hume, Adam Smith, Thomas Paine, Charles Dickens, Charles Darwin kaj John Ruskin), germana, nordiaj ktp., spertis disvolvigon de siaj prozoj, kadre de la propraj naciaj literaturoj. En la 18-a jarcento en praktike preskaŭ ĉiuj eŭropaj landoj, la spirito de la Klerismo plifortigis la gravon de la prozo, ĉefe antaŭ la poezio kaj eĉ ĝenerale antaŭ la fikcia literaturo. La franca Enciklopedio (france Encyclopédie ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers) estis majstroverko de la tiama prozo. La disvolvigo de la realisma romano (ĉefe en franca kaj angla) etendiĝis tra la tuta Eŭropo kaj altiris al la grava prozo literaturaĵojn en rusa lingvo (Lev Tolstoj, Fjodor Dostojevskij, Ivan Turgenev, Anton Ĉeĥov) kaj en aliaj.
Strukturo
Al prozo mankas la pli formala metrika strukturo de verso kiu preskaŭ ĉiam troviĝas ĉe tradicia poezio. Poeziaĵoj kutime enhavas skemojn de metriko kaj/aŭ rimo. Prozo, anstataŭe, enhavas kompletajn, gramatikajn frazojn, kiuj poste konstituas paragrafojn kaj preteratentas estetikan allogon. Kelkaj verkoj de prozo enhavas restojn de metrika strukturo aŭ versigo kaj intenca mikso de ambaŭ literaturaj formatoj estas konata kiel proza poezio. Verso estas konsiderata kiel pli sistemeca aŭ formuleca, dum prozo estas plej pripensa el ordinara (ofte konversa) parolaro. Tiurilate, Samuel Taylor Coleridge humore postulis, ke novaj poetoj ekkonu la "difinojn de prozo kaj poezio; tio estas, prozo,—vortoj en sia plej bona ordo; poezio,—plej bonaj vortoj en sia plej bona ordo." En la verko de Molière nome Le Bourgeois gentilhomme (La Nobela Burĝo), Monsieur Jourdain petas ion verkita nek en verso nek en prozo. Filozofa majstro respondis ke "ne estas alia vojo por esprimiĝi ol per prozo aŭ verso," pro la simpla tialo ke "ĉio ke ne estas prozo estas verso, kaj ĉio kio ne estas verso estas prozo." La senklera burĝo s-ro Jourdain ekscias, ke ordinara parolado estas proza, kaj ekkonscias, ke dum kvardek jaroj li eldiris prozon sen scii tion.
Biografio
Biografio estas eseo kiu rakontas la vivon kaj la aktivecojn de persono. Ĝi estas ĝenro de prozo kiu temas pri historio, sed ankaŭ estas samtempe kaj arteca kaj scienca. La moderna biografio montras ankaŭ la historiajn, naciajn kaj sociajn cirkonstancojn, la psikologian tipon de la personeco, ties rilatojn de kaŭzo kaj efiko kun la socikultura etoso ktp. La vidpunkto de la biografiisto povas gami el subjektiveco ĝis intencita objektiveco; en tiu lasta okazo la figuro, la opinioj de la aŭtoro povas preskaŭ malaperi aŭ eĉ malaperi entute. Subjektivaj biografiistoj povas gami el propagando, ekzemple ĉe ŝtatestroj, politikistoj, gravuloj ktp., ĝis malferma kritiko, ekzemple por biografio de Hitlero ktp. Ĉiuokaze en subjektivaj biografioj la graveco de la aŭtoro povas el literatura vidpunkto egaliĝi al tiu de la biografiito aŭ eĉ superi ĝin; ekzemple ĉe "El general en su laberinto" de Gabriel García Márquez pri Simón Bolívar, kiu estas duone romano kaj duone biografio.
Eseo
Eseo estas speco de aparta formo de literaturo sed kun nuancoj al manko de literatureco, nome de fikcio, kiu diferenciĝas de alia proza formo, nome la rakonto, pro manko de ununura konflikta intrigo, kio fakte solviĝas rapide kaj en la granda disvolvigo de priskribo kaj pripensado. Ambaŭ diferencoj dependas de la precizecoj de la karakteroj de la eseo. Ĝi ne tuŝas la problemojn de la formado de la karaktero de personeco en intrigo kaj konfliktoj kun la socia medio, sed fakte la problemojn de la socio kaj de la medio. La eseo povas esti enkadrita en la scienca verkaro, en literaturo aŭ en ĵurnalismo. La eseo estas for de la literaturo pro sia enhavo, sed uzas rimedojn proprajn de literaturo, kiel esprimrimedoj, zorgita lingvaĵo, ekzemploj, primeditado ktp. Oni konsideras kreinto de la ĝenro la francan Michel de Montaigne, kies ĉefa verko titoliĝis fakte Essais, Eseoj, kaj faris fortan influon ekzemple en la franca kaj angla literaturo.
18643 van Rysselberghe
18643 van Rysselberghe estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.
Prozo
Rakonto kaj novelo
Estas tri terminoj kiuj referencas similajn ĝenrojn inter kiuj estas malgrandaj diferencojn, inter kiuj la etendo. "Historio" estas verko de eposa prozo, proksima al la romano, kiu tendencas al kohera prezentado de la intrigo, limigita al minimumo de intrigaj epizodoj. Ĝi diferenciĝas de la romano pro malpli granda kompleteco kaj amplekseco de la bildoj de la ĉiutaga vivo, la kutimoj ktp. Ĝi ne postulas precizan longon kaj okupas lokon intermezan inter romano unuflanke kaj rakonto, aliflanke. Grava fonto ekzemple de antikvaj rusaj "rakontoj" estas la kronikoj. En la antikva rusa literaturo oni nomis "historio" ajnan rakonton pri realaj okazaĵoj, kies fidindeco kaj reala signifo ne levis dubojn inter samtempuloj. La intrigo de klasika rakonto, kies trajtoj venis al la realisma literaturo de la dua duono de la 19-a jarcento, kutime centriĝas en la bildo de la protagonisto, kies personeco kaj destino estas montrata per la malmultaj faktoj en kiuj tiu estas rekte enkondukita.
18643 van Rysselberghe
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la belga punktista pentristo Théo van Rysselberghe (1862–1926), influita de Georges Seurat. post la morto de Seurat (1891), van Rysselberghe iom post iom forlasis la punktismon kaj revenis al la klasika franca impresionismo.