cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rudolf Tomsits
Biografio
Rudolf Tomsits komencis trumetadi en sia aĝo 8 en lernejo, poste li aliĝis al pluraj ĵazorkestroj. En la aĝo 16 li iĝis profesia muzikisto en orkestro de János Gonda. Iomete li lernis muzikon private, sed li estis ĉefe memlernanto. En 1963 li estis ĵazmuzikisto en Stokholmo, kie li muzikadis ekzemple kun Jan Johannson. Inter 1964 kaj 1979 li estis trumpetisto, komponisto, instrumentadisto de distra orkestro de Hungara Radio, krome en 1964 li fondis propran kvarteton (kun György Vukán). Li ofte turneis ĉefe eksterlande kun la menciitaj orkestroj, enlande li estis kunmuzikisto de László Földes (muzikisto), Gyula Babos, Aladár Pege. En 1969 li partoprenis en Ĵazo-festivalo de Montreux. Inter 1994-1999 li instruis en la muzikarta mezlernejo, iom poste li estis docento en Muzikarta Universitato Ferenc Liszt. Li ricevis premion en 2003. Lia edzino tragike mortis pro akcidento en 1972.
Urbo de anĝeloj (Beslano)
Urbo de anĝeloj en Beslano — nomo de la tombejo, kiu ekzistas in Beslano, Norda Osetio, Rusio. En ĉi tiu tombejo oni entombigis 266 homojn, kiuj pereis dum la terorisma atako en Beslano la 1-an de septembro 2004 jaro. En teritorio de la tombejo estas monumento «Arbo de funebro», tradicia armena krucifikso (donaco de infanoj de Armenio) kaj monumento por militantoj, kiuj pereis dum sturmo al beslana lernejo №1.
Arcos
(oficiale Município de) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Oeste de Minas (do "Okcidento de Minas-Ĝerajso") kaj en la mikroregiono Formiga. Laŭ la stato de en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
Eksteraj ligiloj
<!-- Eble utilas ankoraŭ ion reenmeti de la antaŭa, tro mallonga teksteto, plej bone per enporto en vikidatumojn:
(11903) 1991 RD7
(11903) 1991 RD7 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la aŭstralia astronomo Robert H. McNaught elde la Observatorio de Siding Spring, apud Coonabarabran en Novsudkimrio (Aŭstralio).
Metodiko en la Praktiko
Metodiko en la Praktiko estas libro redaktita de Zsuzsa Barcsay kaj eldonita  en 1982 de  Esperanto-Centro Paderborn kaj Hungara Esperanto-Asocio.
Serbin
Serbin estas vilaĝo en kantono Lee, Teksaso. Laŭ la stato de 2000 ĝi havis 90 loĝantojn. La en la jaroj čirkaŭ 1850 de sorabaj elmigrintoj fondita loko situas čirkaŭ 80 km oriente de Austin. Ĉirkaŭ 550 sorabaj luteranoj el Saksio kaj Brandenburgio setlis tie en la 19-a jarcento. Ili estis la unuaj membroj de la luteranisma eklezio en Teksaso.
Kvankam en Serbin la soraba lingvo ne plu estas parolata, la loĝantoj veke tenas memoron pri siaj prauloj kaj flegas kontaktojn al la malnova hejmlando. En la iama lernejo de Serbin estas lokita Texas Wendish Heritage Museum.
Alice in Wonderland (filmo de 2010)
Alice in Wonderland (Alico en Mirlando) estas usona filmo de Tim Burton, aperinta en 2010.
Temo
Temas pri adapto de verko de Lewis Carroll, Alico en Mirlando reinterpretita de Tim Burton. La ĉefaj homoj estas Alice, Freneza ĉapelisto, Ruĝa kaj Blanka Reĝinoj, ambaŭ oponantaj fratinoj.
Filmmuziko
La kompaktdisko por la filmo (de Walt Disney Records D000490002) aperis en 2010, sur kiu estas registrita la originala filmmuziko de la filmo. Muzikon komponis Danny Elfman.
Rodrigo Palacio
Rodrigo Palacio (naskiĝis la 5-an de februaro de 1982) estas argentina futbalisto. Li partoprenis en en la Futbala Mondpokalo 2006 en Germanio kaj en la Futbala Mondpokalo 2014 en Brazilo kun la argentina nacia teamo. La sportisto havas argentinan kaj hispanan ŝtatanecojn, kio permesas al li senobstakle ludi en konkursoj de klubaj teamoj en la Eŭropa Unio.
Novorleano-ĵazo
Novorleano-ĵazo aŭ nov-orleana ĵazo (angle: New-Orleans-Jazz) estas stilo de la klasika ĵazo inter 1890 kaj 1928 (ĉefe en la 1920-aj jaroj), nomita laŭ sia devenloko kaj plej grava centro Nov-Orleano. La historia antaŭulo estis la praĵazo de la stratmuzikaj bandoj. Ankaŭ ragtimo influis la novorleanan ĵazon.
Subspeco formiĝis en la france stampitaj kvartaloj de Nov-Orleano: kreola ĵazo. Tiun formis hispanaj, francaj kaj latinamerikaj dancoj. En la 1940-aj kaj 1950-aj jaroj novorleano-ĵazo travivis renaskiĝon, same kiel la blankula kontraŭparto diksilando.
Stildistingiloj
Fine de la 19-a jarcento la diversaj influoj kunfandiĝis al unua plenformita ĵazo, kiu nomiĝis laŭ sia devenloko novorleano-ĵazo. Jen korneto aŭ trumpeto tenis la melodion, dum kiam la klarneto ludis riĉe ornamitajn kontraŭmelodiojn, kaj la trombono metis ritmajn glitsonojn same kiel la bazajn tonojn de la akordoj kaj harmonitonojn. Tubjo aŭ kontrabaso metis sub ĉi tiun norman instrumentotriopon baslinion, la frapinstrumentaro kontribuis la ritmon. Vigleco kaj dinamiko estis pli grava ol muzika precizeco, kaj pluraj voĉoj de la ensemblo improvizis (grupo-, tuteco- aŭ kolektivimprovizado). Ankaŭ gravas la ripetfrazoj laŭ la principo voko kaj respondo kaj la „malpuraj tonoj“ (ankaŭ blusaj tonoj, imitadoj de la afrikdevena kantotekniko kun intence „malpuraj“ tonoj), aŭ elementoj el la bluso kiel la 12-takta blusmodelo. Male al la „interpulsa“ ludmaniero de ĉikago-ĵazo, kiu akcentis pokaze la 2-an kaj 4-an taktotempojn, la muzikistoj de novlorleana ĵazo akcentis la 1-an kaj 3-an taktotempojn. La plimulto de la ĵazesploristoj emas nomi novorleano-ĵazo la ĵazon ludatan de nigruloj kaj kreoloj, dum kiam ili nomas la muzikon de blankulaj bandoj kiel deduktita diksilando.
Estas pridisputate, kiun stilkarakterizan rolon havas improvizado en frua ĵazo. Nuntempaj muzikistoj el Nov-Orleano raportas unusence, ke la muzikistoj de novorleana ĵazo komence ne improvizis (eĉ la vorto improvizado ne estis uzata), sed ornamis, je kio la diferenco kompreneble disfluas. Komparo de la partregistraĵoj de fruaj surdiskigoj (se konserviĝintaj) ne rezultigas tute unuecan bildon. Dum kiam je kelkaj duaj aŭ triaj partregistraĵoj nepre aperas novaj muzikaj turnoj, la plej multaj el ĉi tiuj sonregistroprovoj esence distingiĝas nur malmulte je tempo, je laŭteco de la kunludantaj instrumentoj kaj similaĵoj. Foje sur dua partregistraĵo oni nur neniigis eraron de muzikisto aŭ mallongigis la registraĵon tiel, ke ĝi konvenis sur la tiam kutimaj sondiskoj (kies registropovo superis nur malmulte la tri minutojn).
Aliaflanke je la tiamaj cirkonstancoj multkaze simple ne eblis prezenti la pecojn ĉiam sammaniere. Je multaj orkestroj, aparte je la marŝbandoj, regis irado kaj venado de muzikistoj; estis eĉ okazoj – ekz. novorleanaj enterigoj, karnavalĵaŭdaj procesioj –, je kiu ofte survoje laŭplaĉe multaj instrumentistoj aliĝis. Kaj krome grandnombro de muzikistoj ne sciis legi notojn (tio eĉ ĝustis ankoraŭ por la bando de King Oliver je 1924, en kiu nur Lil Hardin kaj – limigite – Louis Armstrong sciis ludi laŭ notojn). Eĉ se oni konsideras, ke multaj tiamaj muzikistoj atribuis grandan signifon al la memoro ol nuntempaj, unueca ludado baziĝanta sur ekzakta ripetado kutime nur eblis je grupoj, kiu ludis iom pli longe kun la sama personaro.
Tio sekvus pro la naturo de la afero nepre al ludmaniero, je kio la muzikistoj orientiĝis maldetale je harmonioj kaj ritmo, kaj krom tio pli malpli spontane evoluigis unu aŭ plurajn variaĵojn de la baza melodio. Ĝis kiu grado oni memortenis variaĵojn iam evoluigitajn kaj ludis ĉiam denove, ĝis kiam ili fiksiĝis, certe dependis de multnombro da faktoroj. Unuflanke rolis la okulfrapa kvalito de variaĵo (Ekzemploj: klarnetsoloo de Alphonse Picou pri High Society, kornetsoloo de King Oliver en Dippermouth Blues, la trombonvoĉoj de George Brunie kaj Kid Ory en Tin Roof Blues kaj Muskrat Ramble), aliaflanke la pokaza inspiro aŭ humoro de la partoprenantaj muzikistoj je certa okazo. Je tio la kutima variolarĝeco ĝenerale estus pli malvasta kompare kun moderna ĵazo. Esceptoj estas la en tiama ĵazo tre ŝatataj ekpaŭzoj (mallongaj, plejofte dutaktaj „respondoj“ de unuopaj instrumentoj al antaŭaj refrenoj), kiuj ne starigis limojn al la individua inventemo, kaj pli longaj elludadoj de pecoj trans dekkvin aŭ dudek minutoj (kion ekzemple jam frue praktikis Joe Oliver), dum kiam la postaj variaĵoj iam malproksimiĝas tiom de la baza temo, ke tio iam atingas la limon al pli malpli libera improvizado. Esencan rolon ektenis la libera („libera“ laŭ senco de tradicia ĵazo, do ene de harmoniaj limoj) improvizado ja nur pli malfrue, fine de la dudekaj, komence de la tridekaj jaroj, per la elpaŝado de solosteluloj kiel Armstrong, Coleman Hawkins kaj Benny Goodman (muzikhistorie aparte interesa estas je tio komparo de la malsamaj partregistraĵoj de la Goodman-triopo kaj -kvaropo).
Deveno
En la 19-a jarcento ĝis 1899 en la urbo Nov-Orleano regis kompare kun aliaj usonaj urboj relative malmulta rasapartigo, kio rezultigis intermiksadon de la relative multaj tieaj grupoj da enmigrintoj. Aparte du grupoj de nigraj civitanoj renkontiĝis kaj decide influis la evoluon de la novorleana stilo: Al la kreoloj francdevenaj kontraŭstaris la grupo de anglalingvaj nigrusonanoj.
Usona leĝo el 1889 proklamis la kreolojn en Luiziano, kiuj ĝis tiam rajtis partopreni la atingaĵojn de burĝa, eŭrope stampita kulturo, kiel duarangajn „neblankulojn“. Tio sekvigis, ke nigrusonanoj kaj kreoloj muzikis kune, je kio la ĝis tiamaj kulturaj diferencoj iom post iom perdiĝis: "Nigraj" muzikistoj ludantaj, improvizantaj laŭ aŭdkompreno, kaj iliaj kolegoj ludantaj laŭ notoj unuafoje kunludis en strataj kaj aliaj muzikaj bandoj, en kiuj ili interpretis ragtimon, marŝojn, himnojn, spiritkantojn, bluson kaj eŭropajn dancojn. Tiamaniere la ĵazo de Nov-Orleano povis ekesti. Ĝia unua elstara muzikisto estis Buddy Bolden.
Alie ol kreoloj kiel Lorenzo Tio, Alphonse Picou, Peter Bocage aŭ Freddie Keppard, kiuj ege devenis de ragtimo kaj parte ricevis muzikan edukadon laŭ eŭropa modelo, nigrusonanoj kiel Bunk Johnson, Johnny Dodds aŭ Joe King Oliver pli klare orientiĝis je bluso. Al la influo de la kreoloj estas dankende, ke en novorleana ĵazo la klarneto grave rolis, ĉar tiutempe ĝi estis ege ŝatata en Francujo.
Evoluo kaj revivigo de novorleano-ĵazo
La amuzokvartalo Storyville, en kiu la ĵazmuzikistoj de Nov-Orleano havis ĝis tiam bonajn prezentadeblecojn, en 1917 estis malfermata pro incidentoj kun la maraermeo. Sekve de tio multaj ĵazmuzikistoj forlasis la urbon ĉe Misisipo-delto, antaŭ ĉiuj Joe Oliver kaj Jelly Roll Morton, por migri en la urbojn de la nordo, precipe al Ĉikago kaj Novjorko. Multaj muzikistoj kiel Kid Ory, Jimmie Noone, Johnny Dodds, Baby Dodds, Henry „Red“ Allen, Johnny St. Cyr kaj Louis Armstrong sekvis poste; en la urboj de la nordo multaj muzikistoj – ekz. Lil Hardin – aliĝis al ili. Nur tie ekestis la unuaj surdiskigoj de ĉi tiu muziko.
Dum kiam la muziko de la enmigrintoj en la urbegoj de la usona nordo moderniĝis plej malfrue ekde la fino de la 1920-aj jaroj kaj miksiĝis kun la postsekvaj stiloj en la historio de ĵazo, la stilo de la muzikistoj postrestantaj en Luiziano komence restis senŝanĝa: Centraj estis tie la bandoj „Tuxedo Band“ ĉirkaŭ Papa Celestin kaj de Sam Morgan. Aliĝis pli junaj muzikistoj kiel Kid Howard, Dede Pierce, Kid Thomas Valentine aŭ klarnetisto George Lewis, kiuj tamen parte estis emaj por la influoj de la svingstilo. Ankaŭ remigrintoj kiel Johnny St. Cyr aŭ Paul Barbarin estis influitaj de la stilaj novigoj.
Reimer von Essen distingas laŭtempe translokite tri diversajn revivigojn de novorleano-ĵazo:
Gabriel Milito
Gabriel Milito (naskiĝis la 9-an de julio de 1980) estas argentina futbalisto. Li partoprenis en Futbala Mondpokalo 2006 kun la argentina nacia teamo.
Barizalo
Barizalo (বরিশাল, historie Bakla-Chandradwip, ankaŭ Gird-e-Bandarestas) estas signifa universitata urbego, rivera havenurbo, romkatolika diocezo en Bangladeŝo. La urbego estas ĉefurboj de la Barizalo (regiono) kaj la samnoma distrikto. La grandurbo foje estas nomita la " Venecio de la Oriento " aŭ la "Venecio de Bengalio".
Geografio
Barizalo situas en suda-meza parto de la lando sur ebenaĵo laŭ rivero. Dako troviĝas 124 km.
Mattinata
Mattinata estas komunumo de Italio.
Barizalo
Historio
Municipo Barizalo estis establita en 1876. La urba historio asimilas al la landa historio.
Ekonomio
Barizalo estas komerca centro pri rizoj, jutoj kaj fiŝoj.
Trafiko
Barizalo estas ligita al la plej multaj aliaj regionoj de la lando per nacia aŭtovojo. En la urbego 2 aŭtobuso-stacidomoj kaj loka flughaveno funkcias. Barizalo havas ŝipajn ligojn al la ceteraj riverhavenoj, eĉ al Ĉitagongo.
Klimato
Barizalo situas en la tropika klimato kun indluo de musonoj. La averaĝa jara temperaturo varias inter 21-30 °C. Jare pluvas po 2124 mm, en ĉiuj monatoj pluvas, sed pli ofte inter aprilo-oktobro.
Dražíč
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1379. Kun efikeco ekde la 1-a de januaro 2007 la municipo estis elprenita el distrikto Písek kaj ĝi fariĝis la plej norda municipo de distrikto České Budějovice.
Partoj de municipo
Municipo Dražíč konsistas el kvar partoj, kiuj ĉiuj situas en la katastra teritorio Dražíč.
Lipsinkronigo
En la kazo de vivaj prezentoj, lipsinkronigo estas ofta "mallongigo", tamen ĝia uzo povas esti konsiderita kontestata. En filmproduktado, lipsinkronigo estas parto de la postprodukta stadio.
Dublado de filmoj en fremda lingvo, same kiel dublado de roluloj en animaciaj filmoj postulas lipsinkronadon.
Komputilaj ludoj multe uzas lipsinkronadon de sondosieroj.
Armena Respubliko (1918-1920)
La Armena Demokratia Respubliko *
La nova respubliko havis landlimojn kun la Kartvela Demokratia Respubliko norde, kun la Azerbajĝana Demokratia Respubliko oriente, la Persa Imperio sude kaj la Otomana Imperio okcidente. Eventuale, la lando estis en milito kun ĉiuj ĝiaj najbaroj, escepte de Persio, pro landlimaj konfliktoj. Ĉi konfliktoj signifis perdon de de ĝia teritorio. La Unua Armena Respubliko malaperis en novembro 1920, kiam Azerbajĝano, plene regata de la bolŝevikoj, invadis ĝin. La mallonga sendependiĝo de la Armena Demokratia Respubliko finiĝis per milito, teritoriaj konfliktoj, amasa enmigrado de rifuĝintoj el la turka Armenio, malsanoj kaj malsato. Malgraŭ tio, la Entento, hororigata de la agado de la otomana registaro, intencis helpi la novan ŝtaton pere de fondusoj kaj aliaj rimedoj.
Post la fino de la milito, decidiĝis dissolvi la Otomanan Imperion. Subskribata inter la aliancitaj potencoj kaj la Otomana Imperio en Sèvres la 10-a de aŭgusto 1920, la Traktato de Sèvres promesis restigi la ekzistadon de la Armena Demokratia Respubliko kaj aneksi la teritoriojn kiuj apartenis al la turka Armenio al la nova respubliko. Pro tio ke la novaj landlimoj devis esti desegnataj de la usona prezidanto Woodrow Wilson, la Otomana Armenio ankaŭ estas konata kiel la “Wilsona Armenio”. Eĉ estis konsiderata la eblon ke Armenio fariĝu usona protektorato. La traktato, tamen, estis rifuzita de la nacia turka movado kaj neniam vere efektiviĝis. La movado gvidata de Mustafa Kemal (Atatürk), uzis la traktaton kiel la okazo por deklari la laŭleĝan registaron de Turkio kaj anstataŭis la monarkion kaj ĉefurbon en Istanbulo al respubliko kun ĉefurbo en Ankaro.
En 1920, Armenio kaj Turkio ekmilitis, akra konflikto kiuj finiĝis per la Traktato de Aleksandropolo (la 2-a de decembro 1920). La Traktato de Aleksandropolo devigis Armenion senarmigi la plimulton de ĝia jam malforta armeo, cedi pli ol 50% de ĝia teritorio antaŭ la milito, rezigni pri ĉiuj teritorioj kiuj estis ceditaj je ĝia favoro per la Traktato de Sèvres. Samtempe, la Dekunua Soveta Armeo sub la gvido de Grigorij Ordĵonikidze, invadis Armenion en Karavansarai (nuna Iĝevano) la 29-a de novembro. La 4-a de decembro la trupoj de Ordĵonikidze eniris Erevanon kaj la efemera Armena Respubliko malaperis.
Fono
La rusa ofensivo dum la militkampanjo en Kaŭkazio de Unua mondmilito kaj posta okupo kaj la kreado de provizora administra registaro donis esperon meti finon al otomana turka regado en okcidenta Armenio. Kun la helpo de pluraj batalionoj de armenoj varbitaj de la Rusa Imperio, la rusa armeo progresis sur la Kaŭkaza Fronto, antaŭenirante ĝis la urbo Erzerum en 1916. La rusoj daŭre faris konsiderindajn progresojn eĉ post la faligo de caro Nikolao la 2-a en februaro 1917.
En marto 1917, la spontana revolucio, kiu faligis caron Nikolao kaj la dinastion Romanov, starigis provizoran administracion, nomatan Provizora Registaro. Baldaŭ post kiam la Provizora Registaro anstataŭigis la administradon de grandduko Nikolao en Kaŭkazo kun la kvin-membra Speciala Transkaŭkaza Komitato, konata per la akronimo Ozakom. La Ozakom inkluzivis armenan demokraton Mikajel Babaĝanjan, kaj estis destinita resanigi vundojn kaŭzitajn de la malnova reĝimo. Tiel farante, Okcidenta Armenio havus ĝeneralan komisaron kaj subdividiĝus en la distriktojn Trebizond, Erzerum, Bitlis kaj Van. La dekreto estis grava koncesio al la armenoj: Okcidenta Armenio estis metita sub la centran registaron kaj per ĝi sub tuja armena jurisdikcio. D-ro Hakob Zavriev funkcius kiel asistanto por civilaj aferoj kaj li siavice zorgus pri tio, ke plej multaj civilaj oficialuloj estu armenaj.
Al sendependeco
La 5-an de decembro 1917 Otomana Imperio kaj Transkaŭkaza Komisariato subskribis la armisticon de Erzincan, metante finon tiel al armita konflikto. Post la bolŝevika potencpreno, multnacia kongreso de transkaŭkazaj reprezentantoj kunvenis por krei provizoran regionan plenuman organon konatan kiel la Transkaŭkaza Komisariato. La Komisariato kaj la Seim estis tre ŝarĝitaj per la preteksto, ke la Suda Kaŭkazio formis integran unuon de neekzistanta rusa demokratio. La armenaj deputitoj en la Komisariato esperis, ke la kontraŭbolŝevikaj fortoj en Rusio venkos en la Rusia enlanda milito kaj malakceptis ĉian ideon disiĝi de Rusio.
En februaro 1918, la armenoj, kartveloj kaj islamanoj kontraŭvole aliĝis por formi la Transkaŭkazan Federacion, sed disputoj inter la tri grupoj daŭris, ĉar unueco estis tre delikata.
La 3-an de marto 1918, Rusio sekvis la armisticon de Erzincan per la Traktato de Brest-Litovsk kaj forlasis la militon. Ĝi cedis teritorion de la 14a de marto ĝis aprilo 1918, kiam okazis konferenco inter la Otomana Imperio kaj la delegacio de la Komisariato. Laŭ la Traktato de Brest-Litovsk, la rusoj permesis al la turkoj repreni la okcidentajn armenajn provincojn, kaj transpreni la provincojn Kars, Batum kaj Ardahan.
Aldone al ĉi tiuj dispozicioj, sekreta klaŭzo devigis la armenojn kaj rusojn malmobilizi siajn fortojn kaj en okcidenta kaj en orienta Armenio. Mortiginte kaj deportinte plej multajn armenojn de Okcidenta Armenio dum la Armena genocido, la Otomana Imperio intencis elimini la armenan loĝantaron de Orienta Armenio. Baldaŭ post la subskribo de Brest-Litovsk la turka armeo komencis sian antaŭeniĝon, prenante Erzurum en marto kaj Kars en aprilo, kiun la Transkaŭkaza registaro de Nikolaj Ĉĥeidze ordonis al soldatoj forlasi ĝin. Komencante la 21-an de majo, la otomana armeo antaŭeniris denove.
La 11-an de majo, 1918, nova packonferenco malfermiĝis en Batumo. Ĉe ĉi tiu konferenco, la otomanoj etendis siajn postulojn inkluzivi Tbilison, same kiel Aleksandropolon kaj Eĉmiadzinon, kiujn ili volis, ke oni konstruu fervojon por ligi Kars kaj Ĝulfo kun Bakuo. La armenaj kaj kartvelaj membroj de la delegacio de la respubliko ekhaltis. La 26an de majo 1918 Kartvelio deklaris sian sendependecon; la 28-an de majo, ĝi subskribis la Traktaton de Poti, kaj ricevis protekton de Germanio. La sekvan tagon, la Islama Nacia Konsilio en Tbiliso anoncis la starigon de la Azerbajĝana Demokratia Respubliko.
Forlasita de ĝiaj regionaj aliancanoj, la Armena Nacia Konsilio, kun sidejo en Tbiliso kaj gvidata de rusiaj armenaj intelektuloj, kiuj reprezentis armenajn interesojn en Kaŭkazo, deklaris sian sendependecon la 28-an de majo. Ĝin ekspedis Hovhannes Kaĝaznuni kaj Aleksandr Ĥatisjan, ambaŭ membroj de la Armena Revolucia Federacio, al Erevano por transpreni potencon kaj publikigi la sekvan deklaron la 30an de majo (retroaktiva al la 28a de majo) :
Dume, la turkoj kaptis Aleksandropolon kaj celis forigi la centron de armena rezisto bazita en Erevano. La armenoj povis eviti totalan malvenkon kaj donis gigantajn batojn al la turka armeo en la bataloj de Sardarapat, Karakilisa kaj Aparan.
La Respubliko Armenio devis peti negocadon pro la Traktato de Batumo, kiu estis subskribita en Batumo la 4-an de junio 1918. Ĝi estis la unua traktato de Armenio. Post kiam la Otomana Imperio prenis vastajn teritoriojn kaj altrudis severajn kondiĉojn, la nova respubliko restis kun 10.000 kvadrataj kilometroj.
Administrado
La 30-an de majo 1918 la Armena Revolucia Federacio decidis, ke Armenio estu respubliko sub provizora koalicia registaro. La deklaro proklamis, ke la Respubliko Armenio estos memreganta ŝtato, dotita per konstitucio, la supereco de ŝtata aŭtoritato, sendependeco, suvereneco kaj plenrajta potenco. Kaĝaznuni fariĝis la unua ĉefministro de la lando kaj Aram Manukjan estis la unua ministro pri internaj aferoj.
Armenio establis Ministerion pri Internaj Aferoj kaj kreis komunan polican trupon. La armena parlamento aprobis leĝon pri la polico la 21an de aprilo 1920, precizigante ĝian strukturon, jurisdikcion kaj respondecojn. La Ministerio pri Enlandaj Aferoj ankaŭ respondecis pri komunikadoj kaj telegrafo, fervojo, kaj la publika lerneja sistemo, aldone al devigado de jura protekto. La reformoj baldaŭ venis kaj ĉiu el ĉi tiuj fakoj fariĝis ministerioj.
En 1919, la gvidantoj de la respubliko devis trakti aferojn en tri frontoj: enlanda, regiona kaj internacia. La Armena Kongreso de Orientaj Armenoj, kiu ekregis en 1918, disfalis kaj en junio 1919 okazis la unuaj naciaj elektoj. Dum la 1920-aj jaroj, kiuj komenciĝis sub la ĉefministro de Hovhannes Kaĝaznuni, armenoj de la antaŭa Rusa Imperio kaj Usono helpis disvolvigi la juĝan sistemon de la novpublika respubliko. En januaro 1919 alia grava mejloŝtono estis finita de la Armena Parlamento, kiu estis la malfermo de la unua ŝtata universitato de la lando, la Erevana Ŝtata Universitato.
Sociekonomika situacio
La socia kaj ekonomia situacio en Armenio estis ekstreme malfacila. Laŭ registaraj taksoj, pli ol duono de ĝia loĝantaro estis rifuĝintoj kaj senhejmuloj senigitaj de rifuĝo kaj manĝo. La vilaĝoj estis detruitaj kaj ruinigitaj pro la konstantaj militadoj, laboro en ili estis tute ĉesigita. Pro la manko de pano kaj akra manko de aliaj manĝaĵoj, la loĝantoj de armenaj vilaĝoj jam elspezis siajn semajn provizojn ĝis oktobro, kaj baldaŭ venis la vico de tirbestoj. Rezulte de la amasa malsato kreskis la disvastiĝo de infektaj malsanoj, ĉefe tifo. Laŭ la Ministerio pri Internaj Aferoj de la Respubliko Armenio, ĝis la somero de 1919 pro la epidemio de tifo kaj malsatego, la lando perdis ĉirkaŭ 192 mil homojn. La Respubliko Armenio estis izolita de la ekstera mondo, ĉar la sola fervoja linio Kars- Aleksandropolo-Ĝulfo estis kaptita de la turkoj. Pro manko de rektaj ligoj kun Rusio, Persio kaj Eŭropo, la importado de konsumvaroj ĉesis, kaj ekestis akra manko de esencaj varoj. Kaoso kaj anarkio regis en la lando, pligravigitaj de la kolizio de konfliktaj interesoj de la loĝantaro kaj lokaj gvidantoj de diversaj regionoj de Armenio: Erevano, Van, Sasuno, Montara Karabaĥo, ktp.
La situacio plue komplikiĝis pro tio, ke ĉirkaŭ 30% de la loĝantaro de la Respubliko Armenio estis islamanoj, kiuj minacis la junan ŝtaton. Islamanoj ne nur ne rekonis la potencon de la armenaj gvidantoj, sed ofte rezistis ĉi tiun potencon kun armiloj en la manoj.
Kiel historiisto Gegham Petrosjan rimarkas, la malfacila interna kaj ekstera politika situacio kaŭzis malfidon de la plimulton de la loĝantaro je la sendependeco de la Respubliko de Armenio. Laŭ la atesto de la estro de la partio Daŝnakcutjun Arŝak Ĝamaljan, la plimulto de orientaj armenoj: kamparanoj kaj etburĝuloj suferantaj pro politika kaj ekonomia kaoso, revis reveni al Rusio kaj al sia antaŭa vivo. Eĉ unuopaj parlamentanoj petis la reunuiĝon de Armenio kun Rusio. En la mensoj de okcidentaj armenoj, ilia hejmlando estis nur Okcidenta Armenio.
Dum la unuaj monatoj de la ekzisto de la Respubliko Armenio, la morala kaj psikologia etoso reganta en la lando negative influis la agadojn de la registaro. La aŭtoritatoj montris nekapablon labori precize kaj bone, inkluzive rilate al malkonsentoj inter la parlamento, registaro kaj la reganta politika forto de la lando: la Armena Revolucia Federacio. Hovhannes Kaĝaznuni poste agnoskis: “Praktike nia partio celis subigi, regi kaj la leĝdonan periodon kaj la registaron. Aperis neakceptebla dueco de potenco: publike, parlamento kaj registaro, en la ombro, la partio kaj ĝiaj korpoj. Estas klare, ke ĉi tiuj du potencaj formoj, oficialaj kaj neoficialaj, povus nur enmiksiĝi kaj malhelpi unu la alian; formalaj postuloj ne permesis al la partio agi libere kaj rapide.
Aŭtune, pro gravaj malkonsentoj inter la registaro kaj parlamento pri la enlanda kaj ekstera politiko, oni decidis krei koalician registaron. La 4-an de novembro parlamento akceptis la eksiĝon de la registaro. La novan koalician registaron denove gvidis Hovhannes Kaĝaznuni.
Loĝantaro
Antaŭ la unua mondmilito, en 1914, la teritorio estis parto de rusa Armenio; inter la totala armena popolo de 2 800 000, ĉirkaŭ 1 500 000 loĝis en la Otomana Imperio, kaj la resto estis en rusa Armenio. Takso en 1918, dum la unua jaro de la nova Armena Respubliko, indikis, ke estas 800.000 armenoj kaj pli ol 100.000 islamanoj, plejparte otomanaj turkoj, kaj azerioj kaj kurdoj. El la 800 000 armenoj, ĉirkaŭ 500 000 estis denaskaj rusiaj armenoj kaj 300 000 estis malriĉaj kaj malsataj rifuĝintoj fuĝantaj de la masakroj okazintaj en la Otomana Imperio.
La pluvivanta armena loĝantaro en 1919 estis 2.500.000, el kiuj du milionoj estis distribuitaj en Kaŭkazo. El ĉi tiuj 2,000,000 en Kaŭkazo, 1,300,000 troveblis ene de la limoj de la nova Respubliko Armenio, kiu inkluzivis 300,000 ĝis 350,000 rifuĝintojn, kiuj eskapis de la Otomana Imperio. Estis 1.650.000 armenoj en la nova respubliko. Ankaŭ aldonitaj al ĉi tiu armena loĝantaro estis 350,000 ĝis 400,000 homoj de aliaj naciecoj, kaj totala loĝantaro de ĉirkaŭ 2,000,000 ene de la Armena Respubliko. La pluvivanta armena loĝantaro en 1921 estis 1.200.000 en la respubliko, 400.000 en Kartvelio, 340.000 en Azerbajĝano kaj tiuj en la aliaj regionoj de Kaŭkazio alportis la totalon al 2.195.000.
Problemo pri rifuĝintoj
Ekzistis ankaŭ armena loĝproblemo kiu alportis konflikton kun aliaj etnaj loĝantoj. Entute estis pli ol 300,000 amaraj kaj senpaciencaj armenaj rifuĝintoj eskapintaj de la Armena genocido en la Otomana Imperio, kiuj nun estis la respondeco de la registaro. Ĉi tio montriĝis nesuperebla humanitara afero. Tifo estis grava malsano, pro ĝia efiko al infanoj. Kondiĉoj en la malproksimaj regionoj, ne nepre konsistantaj el rifuĝintoj, ne estis pli bonaj. La otomana registara strukturo kaj rusa armeo jam retiriĝis de la regiono. La armena registaro havis nek tempon nek rimedojn por rekonstrui la infrastrukturojn. La 393 700 rifuĝintoj estis sub ĝia jurisdikcio tiele:
La registaro de Hovhannes Kaĝaznuni alfrontis plej sobran realecon en la vintro de 1918-1919. La nove formita registaro respondecis pri pli ol duona miliono da armenaj rifuĝintoj en Kaŭkazo. Estis longa kaj severa vintro. La senhejmaj amasoj, malhavantaj manĝaĵojn, vestaĵojn kaj medikamentojn, devis elteni la cirkonstancojn. Multaj, kiuj postvivis la malvarmon kaj malsaton, pereis poste pri la epidemiaj malsanoj. Antaŭ la printempo de 1919, la tifa epidemio disvastiĝis, la vetero pliboniĝis kaj la unua sendaĵo de tritiko de Usona Komitato por Helpo en la Proksima Oriento atingis Batumon. La brita armeo transportis la helpon al Erevano. Tamen ĝis tiu tempo ĉirkaŭ 150 000 el la rifuĝintoj pereis. Vracjan taksas ĉi tiun ciferon ĉirkaŭ 180.000, aŭ preskaŭ 20% de la tuta naskiĝanta Respubliko. Raporto komence de 1919 rimarkis, ke mortis 65% de la loĝantaro de Sardarapat, 40% de la loĝantaro de ok vilaĝoj proksime de Eĉmiadzin kaj 25% de la loĝantaro de Aŝtarako.
Eksterlandaj rilatoj
En 1920, la Respubliko Armenio administris areo kiu kovris la plej multon el la hodiaŭa Armenio, Kars, Iğdır, kaj la distriktoj Chuldur kaj Gole de Ardahan, dum la regionoj Naĥiĉevano, Montara Karabaĥo, Zangezur (hodiaŭ la armena provinco Sjunik), kaj Qazax estis pridisputataj kaj kontraŭbatalitaj kun Azerbajĝano. La regiono Oltu (nelonge administrita de Kartvelio en 1920) ankaŭ estis postulita de Armenio. La plimult-armena areo de Lori estis pridisputata kaj administrata de Kartvelio. Kelkaj regionoj sude de Erevano loĝataj de islamanoj ne agnoskis armenan aŭtoritaton kaj rezistis provojn de la armena registaro firmigi sian regadon super tiuj regionoj.
Tamen, post la subskribo de la Traktato de Sèvres en 1920, Armenio ricevis formalan internacian rekonon. Usono, same kiel kelkaj sudamerikaj landoj, oficiale malfermis diplomatiajn kanalojn kun la registaro. Multaj armenaj misioj ankaŭ estis establitaj en Britio, Italio, Germanio, Serbio, Grekio, Irano, Japanio kaj Afriko.
Kartvela-armena milito
En decembro 1918, Armenio kaj Kartvelio okupiĝis pri mallonga milita konflikto pri pridisputataj limregionoj en la plejparte armen-loĝataj distriktoj Lori kaj Aĥalkalako kune kun kelkaj aliaj najbaraj regionoj. Ambaŭ nacioj postulis la distriktojn, kiujn Kartvelio okupis post kiam la otomanoj evakuis la areon. Nekonkludebla batalado daŭris dum du semajnoj. Armena ofensivo sub Drastamat Kanajan (Dro) faris grandajn gajnojn en la unuaj dek tagoj. Ĝis la 25a de decembro armenaj trupoj atingis poziciojn 50 kilometrojn de Tbiliso (kiu havis grandan armenan loĝantaron tiam), kiam la aliancitaj reprezentantoj en la urbo intervenis. . La 1an de januaro 1919, armeaj operacoj de ambaŭ flankoj ĉesis kaj pacnegocadoj komenciĝis gvidataj de la britoj kaj francoj, kiuj finiĝis en Tbiliso kelkajn tagojn poste. La projekto de brita plano establis, ke kartvelaj trupoj restos en Aĥalkalako kaj norda Borĉalu, dum armenaj fortoj ekloĝos en suda Borĉalu, kaj la britoj prenos poziciojn inter la du kontraŭuloj. Ĉi tio devigis armenojn rezigni pri iliaj gajnoj dum la milito. Kartvelio akceptis la planon kaj la aliancanoj decidis trudi ĝin kun aŭ sen la aprobo de la registaro de Armenio. Finfine, malamikecoj ĉesis la 31an de decembro kiam la partioj konsentis pri la brita perita batalhalto. Brita mediacio faciligis la finon de la milito, kaj rezultigis la starigon de komuna armen-kartvela ĝentila administracio en la "Lori-neŭtrala zono" aŭ la "Ŝulavera kunregado". Samŝvilde, Bolnis-Ĥaĉen kaj Ŝulaver restis sub kartvela regado ekde tiam, dum ekzistis neniuj kartvelaj setlejoj sub armena regado.
Rilatoj inter Armenio kaj Kartvelio tamen restis streĉaj. En la fonto de 1919, usonaj help-agentejaj oficialuloj komencis plendi, ke kartvelaj oficialuloj, kiuj postulis parton de la provizaĵoj, subtenis fervojan trafikon portante esencajn provizojn de faruno kaj aliaj nutraĵoj al Armenio. Kortuŝita de iliaj plendoj kaj la vasta manĝokrizo en Armenio, Georges Clemenceau, kiel prezidanto de la Konferenco de Versajlo, publikigis protestan leteron la 18-an de julio, alvokante Kartvelion ĉesi plian enmiksiĝon. . Kartvelio publikigis sian propran proteston al ĉi tiu komunikaĵo, sed ĝis la 25a de julio usonaj oficialuloj jam raportis, ke fervoja trafiko komencis ekkreski. En aŭtuno 1919, la du landoj komencis la negocadojn pri nova trafika traktato.
Armena-Azerbajĝana Milito
Konsiderinda grado de malamikeco ekzistis inter Armenio kaj ĝia nova najbaro oriente, la Demokratia Respubliko Azerbajĝano, devenanta plejparte el rasaj, religiaj, kulturaj kaj sociaj diferencoj. La azeroj havis proksimajn etnajn kaj religiajn ligojn kun la turkoj, kiuj provizis materialan subtenon por ili dum sia veturado al Bakuo en 1918. Kvankam la limoj de la du landoj estis ankoraŭ nedifinitaj, Azerbajĝano asertis, ke la plej granda parto de la teritorio sur kiu Armenio sidis, apartenis al ili aŭ eĉ plej multo el la antaŭaj rusaj provincoj Elizavetpol, Tbiliso, Erevano, Kars kaj Batumo. Ĉar diplomatio ne sukcesis kompromisi, eĉ per la perado de la komandantoj de brita ekspedicia trupo instalinta sin en Kaŭkazo, teritoriaj kolizioj inter Armenio kaj Azerbajĝano okazis tra 1919 kaj 1920, precipe en la regionoj de Naĥiĉevano, Montara Karabaĥo kaj Sjunik (Zangezuro). Ripetaj provoj alporti ĉi tiujn provincojn sub azeran jurisdikcion estis renkontitaj per furioza rezisto de iliaj armenaj loĝantoj. En majo 1919, Dro gvidis ekspedician unuon, kiu sukcesis establi armenan administran regadon super la teritorio de Naĥiĉevano.
Dum problemoj kun Azerbajĝano daŭris, nova memproklamita kaj nerekonita ŝtato estrita de Fakhr al-Din Pirioghlu kaj centrita en Kars, estis establita la Sudokcidenta Kaŭkaza Respubliko. Ĝi postulis la teritorion ĉirkaŭ la regionoj de Kars kaj Batumo, la distriktojn Naĥiĉevano kaj Ŝurur de la iama Erevana gubernio kaj la distriktojn Aĥalciĥo kaj Aĥalkalako de la provinco Tbiliso. Ĝi ekzistis kune kun la brita ĝenerala guberniestreco kreita dum la interveno de la Entento en Transkaŭkazio. Ĝi estis aboliciita de brita alta komisaro admiralo Somerset Arthur Gough-Calthorpeen en aprilo 1919 kaj la regiono estis atribuita al la Armena Respubliko.
Traktato de Sèvres
La Traktato de Sèvres estis subskribita inter la Aliancitaj kaj Asociitaj Potencoj kaj Otomana Imperio en Sèvres, Francio, la 10-an de aŭgusto 1920. La traktato inkluzivis klaŭzon pri Armenio: ĝi igis ĉiujn partiojn subskribantajn la traktaton agnoski Armenion kiel liberan kaj sendependan ŝtaton. La desegno de difinitaj limoj tamen estis lasita al prezidanto Woodrow Wilson kaj al la Ŝtata Departemento de Usono, kaj estis prezentita al Armenio nur la 22-an de novembro. La novaj limoj donis al Armenio aliron al Nigra Maro kaj aljuĝis grandajn partojn de la orientaj provincoj de la Otomana Imperio al la respubliko.
Turkaj kaj sovetaj invadoj
La 20-an de septembro 1920, la turka generalo Kazım Karabekir invadis la regionon Sarikamiŝ, por repreni teron perditan pro la Traktato de Sèvres. En respondo, Armenio deklaris militon al Turkio la 24-an de septembro kaj la Turka-Armena Milito komenciĝis. En la regionoj Oltu, Sarikamiŝ, Kars kaj Aleksandropol (Gjumri) armenaj trupoj interbatalis kun tiuj de la 15a Korpo de Karabekir. Timante pri ebla rusa subteno al Armenio, Mustafa Kemal Paŝa antaŭe sendis plurajn delegaciojn al Moskvo serĉante aliancon, trovante akcepteman respondon de la soveta registaro, kiu komencis sendi oron kaj armilojn al la turkaj revoluciuloj. Ĉi tio montriĝis katastrofa por la armenoj.
La 11a Ruĝa Armeo komencis sian preskaŭ senoponan antaŭeniĝon al Armenio la 29-an de novembro 1920. La efektiva transdono de potenco okazis la 2-an de decembro en Erevano. La armena gvidantaro aprobis ultimaton, prezentitan al ĝi de la soveta plenrajta Boris Legran. Armenio decidis aliĝi al la soveta sfero, dum Soveta Rusio konsentis protekti sian restantan teritorion de la progresanta turka armeo. La sovetianoj ankaŭ promesis fari paŝojn por rekonstrui la armeon, protekti la armenojn kaj ne persekuti nekomunistajn armenojn. La fina kondiĉo de ĉi tiu promeso estis prirezignita kiam la Daŝnakoj estis devigitaj foriri el la lando post provita ribelo.
Armenio cedis lokon al komunisma potenco fine de 1920. En novembro 1920, la turkaj revoluciuloj kaptis Aleksandropolon kaj pretiĝis translokiĝi al la ĉefurbo. Batalhalto estis finita la 18-an de novembro. Intertraktadoj tiam okazis inter Karabekir kaj pacdelegacio gvidata de Aleksandro Ĥatisjan en Aleksandropolo; kvankam la kondiĉoj de Karabekir estis ekstreme severaj, la armena delegacio havis malmultan rimedon krom konsenti pri ili. La Traktato de Aleksandropolo tiel estis subskribita la 3-an de decembro 1920.
La 5-an de decembro ankaŭ la Armena Revolucia Komitato ( Revkom, konsistanta el plejparte armenoj el Azerbajĝano) eniris la urbon. Fine, je la sekva tago, la 6-an de decembro la Ĉeka de Feliks Dzerĵinskij eniris en Erevanon, tiel finante la ekziston de la Unua Respubliko de Armenio. Tiutempe kio restis de Armenio estis sub la influo de la bolŝevikoj. La parto okupita de Turkio restis plejparte ilia, kiel difinis la kondiĉoj de la posta Traktato de Kars. Baldaŭ, la Armena Soveta Socialisma Respubliko estis proklamita, sub la gvidado de Aleksandr Mjasnikjan. Ĝi estis enmetota en la nove kreitan Transkaŭkaza Soveta Federacia Socialisma Respubliko.
En kulturo
La Memorejo Sardarapat ĉe la loko de la Batalo de Sardarapat estas la simbolo de la Unua Respubliko. Ĉiujare la 28-an de majo la politika gvidantaro de Armenio kaj miloj da ordinaraj homoj vizitas la monumenton por festi la fondon de armena ŝtatiĝo.
En sia romano Andranik de Armenio, armena-usona verkisto William Sarojan skribis pri la Unua Respubliko de Armenio. "Ĝi estis malgranda nacio kompreneble, tre negrava nacio, ĉuflanke ĉirkaŭita de malamikoj, sed dum du jaroj Armenio estis Armenio, kaj la ĉefurbo estis Erevano. Por la unua fojo post miloj da jaroj Armenio estis Armenio".
Malgranda otido
Disvastiĝo
La malgranda otido estas palearktisa specio kiu vidiĝas en suda kaj centra Eŭropo -ĉefe Iberio (inter 50.000 kaj 100.000 birdoj, sed malpliiĝintaj pro maŝinado terkultura) kaj Francio-, okcidenta kaj centra Azio, ekzemple Ŝinĝango de Ĉinio kaj ankaŭ en Japanio. Ĝi estas la plej malgranda el la otidoj en Ĉinio. Sudeŭropaj birdoj estas loĝantaj; la aliaj migras suden vintre. Ili loĝas en stepoj, herbejoj kaj ebenaj terkulturejoj.
Dum la lastaj jardekoj la specio ege malpliiĝis. Jam formortis en multaj landoj; ekzemple en Afriko ĝi loĝas jam nur en Maroko, kaj en Eŭropo restas nur populacioj en la okcidenta sektoro en Hispanio (ĉefe en Ekstremaduro kaj Kastilio-Manĉo), Portugalio, Francio kaj Italio, dum en la orienta sektoro nur en Rusio kaj Kazaĥio. Pro tio ĝi estis katalogita kiel Vundebla. Ĉefaj tialoj estas malpliigo de areo de cerealoj kaj ties limoj, plagicidoj, kaj ankaŭ habitatoperdo kaj kolizio kun homa agado.
Priskribo
Dum sezono de fekundiĝo la virbirdo havas nigrajn kaj blankajn striojn sur la kolo, nome unue pli larĝan nigran zonon kiu kovras preskaŭ la tutan kolon, kie videblas supre unu blanka strieto laŭforma de litero v; poste alia blanka kaj poste pli sube alia nigra; tiuj du lastaj povas esti de malsimilaj larĝecoj; la kapo estas grizblua. Dum vintro la maskla kaj femala birdoj portas samkoloran plumaron -brunaj striitaj dorso, kolo kaj kapo kaj blankaj subaj partoj- kaj ambaŭ havas larĝan blankan pecon sur la flugiloj klare videbla dumfluge.
Temas pri grandaj birdoj de 40 ĝis 45 cm longaj kaj kun enverguro de 105-115 cm, sed ne tiom grandaj kiom la Granda otido, sed iom malpli ol duone, kaj pezo de 700-900 gr. La kruroj estas longaj kaj fortikaj.
Kutimoj
La malgrandaj otidoj vivas en vastaj stepoj kaj sekaj kampoj kun kaŝiga herbaro kaj nutras sin ĉefe per ĝermoj, bulboj, semoj, kaj ankaŭ akridoj, krustuloj, moluskoj kaj insektoj. Printempe kaj somere ili manĝas plie bestetojn dum aŭtune kaj vintre estas pli vegetaranoj. Ili estas sociemaj kaj vivas en aroj -ĉefe vintre- kaj estas tre singardemaj. Surprizite, ili tuj forkuras, kaŝas sin surgrunde aŭ forflugas tre rapide, forte skuante la flugilojn kaj produktante tre specifan sibladon per flugilfrapo, ĉar unu el la flugilplumoj estas iome pli mallonga. Iam ili sin levas alten en arka formo kaj iam abrupte alteriĝas.
Septembre ili komencas kolektiĝi en Azio kaj baldaŭ flugas al okcidenta Azio kaj Egiptio por tie travintri.
Reproduktado
Ili flugas al la nordo por fekundiĝi ĉe la komenco de aprilo. Tie ili vivas komence en aroj kaj poste pare. Tiam la virbirdo kreskigas belajn plumojn. La gebirdoj ordinare pariĝas en elstara loko sur stepo. La virbirdo, kun levita vosto en formo de ventumilo, mallevitaj flugiloj kaj hirtigitaj gorĝoplumoj, malrapide rondiradas kaj de tempo al tempo saltadas, eligante mallongan krion. Tiam aliras birdino de fore kaj la pariĝo plenumiĝas. Se tiam aperas alia virbirdo, do certe okazas lukto. Tamen la masklo povas ripeti la pariĝadon kun aliaj inoj.
Porto Nacional
Porto Nacional estas municipo en la brazila subŝtato Tokantinso, kiu havis 49.146 loĝantojn en 2010.
Glest
Glest estas projekto por fari malfermitan 3d-an kodon realtempan aranĝeblan strategian ludon. Ĉar temas pri videoludo, kiu havas sian kodon maferman, oni povas facile traduki ĝin al iu ajn lingvo.
Károly Kuna
Károly Kuna [kAroj], laŭ hungarlingve kutima nomordo Kuna Károly estas hungara aktoro.
Károly Kuna naskiĝis la  en Budapeŝto.
Bieruń
Bieruń (jen pole, germane Berun) estas urbo en Silezio (provinco de Pollando) en Pollando. Ĝi apartenas al samnoma komunumo Bieruń kaj estas la administra centro de la distrikto Bieruń-Lędziny.
Károly Kuna
Biografio
Károly Kuna frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1980. Post siaj studoj li aliĝis al trupo de Nacia Teatro (Miskolc). Inter 1984 kaj 1987 li apartenis al Teatro Csiky Gergely (Kaposvár). Liaj sekvaj teatraj stacioj estis: Li ricevis premion en 2002.
Krokodila lacerto
La krokodila lacerto (Shinisaurus crocodilurus) el la ordo de skvamuloj kaj familio de lacertedoj vivas nur en Dajaŭ-monto de Ĝinŝiŭ-gubernio, Gŭangŝji, Ĉinio. Ĝi similas al la lacerto, tamen ĝia vosto kun du vicoj da eĝoj sur la dorso tre similas al tiu de la krokodilo. Ĝuste pro tio ĝi ricevis la nomon krokodila lacerto. Ĝia tuta korpo estas olivbruna, escepte de la korpoflankoj helbrunaj kun makuloj nigraj, persikruĝaj aŭ oranĝflavaj. Nigra horizontala strio vidiĝas de la dorso ĝis la vosta pinto. La lacerto longas 15 cm., kaj ĝia vosto 20 cm. La krokodilaj lacertoj loĝas ĉe la malrapidfluaj montriveretoj aŭ malprofundaj lagetoj. Tage ili rigardas ĉirkaŭen sur arbobranĉoj kun levita kapo por serĉi manĝaĵojn. Surprizite, ili tuj saltas en akvon, tial la lokanoj nomas ilin dronantaj hundoj. Nokte ili dormas kuŝante sur arbobranĉoj tute senmove. Ili ne moviĝas eĉ kiam oni tuŝas mane ilian dorson. Pro tio ili havas alian kromnomon dormema serpento, kaj estas facile kapteblaj nokte. Kaptite, ili ofte ŝajnigas sin mortaj por sin savi. Ili manĝas ĉefe insektojn, lumbrikojn, ranidojn kaj fiŝetojn. En la frosta- vintro, kiam inankas manĝaĵoj, ili vintrodormas en arbotruoj, rokfendoj aŭ tcrkavoj. Ili vekiĝas ĉe varmeta printgmpo. Se ilia vosto rompiĝas, ĝi povas rekreski, tamen la rekreskinta vosto estas mallonga kaj ronda, sen segilforma rando. Ankaŭ la generado de krokodila lacerto estas originala. Post pariĝo la femala lacerto ne demetas ovojn eksteren, sed restigas la fekundigitajn kaj nefekundigitajn ovojn en la ovodukto. Kiam la fetoj maturiĝas, ili forlasas la patrinan korpon kune kun la nefekundigicaj ovoj. La femala lacerto ĉiufoje naskas 4-6 idojn, ĉiu kun pezo de é. 3 gramoj. Ili povas naĝi kaj sendepende agadi tuj post sia naskiĝo.
73059 Kaŭno
73059 Kaŭno estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la litovaj astronomoj Kazimieras Černis kaj Justas Zdanavičius elde la Observatorio de Molėtai (Molėtai, Litovio).
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al Kaŭno, dua plej granda urbo de Litovio kun 40 0000 loĝantoj. Situita ĉe la kunfluejo de la du plej grandaj litovaj riveroj, Neris kaj Nemunas, Kaŭno estis unufoje menciita en skribitaj fontoj en 1361, kaj de 1920 ĝis 1940 fariĝis la dumtempa ĉefurbo de Litovio.
Aŭda sistemo
La aŭda sistemo estas parto de la sensa sistemo kaj de la nerva sistemo. Ĝi permesas al organismo aŭdi. Ĝi kolektas kaj interpretas vibrojn (sonojn) de aero aŭ alia medio per la orelo kaj sendas tiun informon al la cerbo.
Memmelshoffen
(jen france, origine alemane kaj germane Memmelshofen, prononco ) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Bas-Rhin, en la historia kultura regiono regiono Alzaco kaj la nuna administra regiono Grand Est ("Granda Oriento"). Fine de en la komunumo vivis.
Bierfarado
Historio
La unuaj pruvoj por biero ekzistas en la mezopotamia regiono. Ĝi apartenis al la nutraĵoj de la ĉiutaga bezono. Ĉe la romianoj la biero nomiĝis „cervisia“ laŭ Cereso, diino de la kampofruktoj.
En la mezepoko monaĥejaj bierfarejoj organizis regulan bierfaradon. Dum ĉi tiu tempo en multaj regionoj la homoj elspezis malgraŭ treege malaltaj bierprezoj averaĝe 20 elcentojn de sia salajro por la bierkonsumo. Biero validis pro la malpli alta alkoholkvoto kiel taŭga trinkaĵo por infanoj. Biero estis pro la kuirado de la lupolo plejparte sterila – male al la tiama trinkakvo. Pro sia alta nutrovaloro ĝi estis grava kompletigo de la ofte tro malabunda nutraĵo. La bierfaristoj ofte kuŝigis herbojn ĉirkaŭ la dekoktujo, por forteni malbonajn fantomojn, ĉar je manka sperto kaj malbona produktoteĥnikoj la rezulto ofte estis nekonsumebla trinkaĵo, la disvastiĝinta superstiĉo kulpigis la „biersorĉistinojn“. Pro la alta bierkonsumado en la mezepoko kaj en la frua novepoko biero estis interesa por la urba fisko kaj la landaj impostoficejoj ekestantaj ekde 1500. En la malfrua mezepoko preskaŭ ĉie en la Sankta Romia Imperio la regantoj enkasigis produktajn kaj vendajn impostojn por biero.
Bieron produktitan en Germanujo ĝis nuntempe oni rajtas vendi en Germanujo nur tiam kiel biero, se ĝi estas produktita laŭ la leĝo de pureco.