cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dana Pedofilia Asocio
Historio
En 2004 DPA decidas malfondiĝi kaj fermi ĝian retejon dum la disvolvo de enketo stariginta de la Dana Ĝeneraja Prokurorejo pri la aktivaĵoj de la asocio kaj antaŭ la fortaj atakoj de kelkaj ĵurnalistoj. Dividiĝinta grupo da membroj nekonformaj kun la decido, nomita DPA Grupo 04, decidas tiam remalfermi la retejon de la asocio. En komunikaĵo publikiginta en la sama retejo la grupo klarigis, ke ĝiaj membroj rifuzis "esti dominataj de la maljusta premo de antidemokratiaj ĵurnalistoj, politikistoj kaj grupoj ne malpli fanatikaj de Danio kaj eksterlando", esprimis la volon "povi uzi la konstitucian parolliberecon, apartenanta al ĉiuj civitanoj (...) kaj politike labori cele al tio" kaj asertis, ke la malfondiĝo de la asocio kaj de ĝia retejo egalis al cedi al terorismo. En ĝia komunikaĵo la grupo akuzis kelkajn grupojn esti uzintaj aŭ menacintaj uzi kontraŭleĝajn rimedojn kontraŭ DPA, kaj ĝi citis la asocion Stop Pædofili Nu, kiu minacis ŝteli kaj publikigi la liston de membroj de la organizaĵo. En decembro 2005 DPA estis kvitigita de la Enketa Komitato de la Dana Ministrejo pri Justico, kiu juĝis, ke la asocio estis laŭleĝa pro parollibereco.
Celoj
En ĝia retejo, el kie ĝi disvastigas ĝian idearon, DPA esprimas tiel ĝiajn celojn kaj politikojn:
Hikarunikso
Hikarunikso estas senpaga programaro bazita sur la mangao Hikaru no go. Inter aliaj, tiu softvaro havas multajn programojn por ludi kaj lerni Goon.
Inter la iloj por ludi Goo, oni trovas:
Wilhelm Ernst Tentzel
Wilhelm Ernst TENTZEL (naskiĝinta la en Greußen, mortinta la  en Dresdeno) estis germana multflanka historiisto.
Vivo
Estante filo de diakono kaj posta superintendanto en Arnstadt tie li frekventis lernejojn en Arnstadt. En 1677 Tentzel ekstudentis ĉe la Universitato de Wittenberg por studi teologion, filologion kaj historion. En 1683 li iĝis adjunkto ĉe al filozofia fakultato kaj publikigs la unuajn siajn skribaĵojn.
En 1685 li estis en Arnstadt, kien vokis lin la patra morto. La sekvintan jarojn li nomumitis instruisto ĉe la gimnazio gotaa kio eĉ pli interesa iĝis post ekdeĵoro kiel monerkabinetinspektisto duka. Tion li varie plenumis dum 17 jaroj admirite de fakuloj. Tiam li ankaŭ nomumitis historiografo saksia.
En 1702 li iris Dresdenon kiel arkivisto elekto-saksia kaj historiografo; ĵus antaŭe li rifuzis iri Vienon pro malvolo konvertiĝi je katolikismo. Jam 1n 1703 li demisiis pro nekonataj kialoj kaj vivis la lastajn jarojn en malriĉeco.
Graveco
Tentzel nombriĝis inter la plej diligentaj kaj fruktodonaj kleruloj siatempe. Konatas liaj skribaĵoj pri Monatliche Unterredungen von allerhand Büchern, kiuj aperis inter 1689 kaj 1698 al kiuj aldoniĝis Curieuse Bibliothek. En la fako de diplomatiko, kiu tiutempe floris, li ankaŭ vaste konatis - kio ankaŭ validis por siaj atingoj en numismatiko. Historie oni posedas siajn kompletigojn je la sagittar-a verko Historia Gothana kaj Geschichte des Mark- und Landgrafen Friedrichs in Meißen kiel menciidaĵojn. Ankaŭ por la societo Collegium historicum imperiale li engaĝiĝis ktp. Liaj pli malgrandaj eseoj ktp. troviĝis enlistigitaj ĉe Adolf Clarmund, Leben und Schriften Tentzel's (Dresdeno kaj Lepsiko, 1708).
Fonto
"Tentzel, Wilhelm Ernst" fare de Franz Xaver von Wegele, ĉe: Allgemeine Deutsche Biographie, herausgegeben von der Historischen Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, Band 37 (1894), p. 571–572, (tie ĉi interrete)
Saint-Étienne-de-Lisse
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Ĝirondio (france Gironde [] respektive okcitane kaj gaskone Gironda), en la administra regiono Nova Akvitanio (france Nouvelle-Aquitaine [], okcitane kaj gaskone Nòva Aquitània) kaj en la tradicia, historia regiono Akvitanio (france Aquitaine [], okcitane kaj gaskone Aquitània). Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la arondismento Libourne (aŭ Liborna) kaj al la kantono .
Laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun la najbaraj komunumoj.
Vierzon-Forges (stacidomo)
Vierzon-Forges estas franca stacidomo sur linioj Les Aubrais-Orléans - kaj Vierzon -, situanta en  Vierzon, en departemento , regiono Centro-Valo de Luaro.
Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Centro-Valo de Luaro.
Áron Xantus
XANTUS Áron (santus) estas filmreĝisoro, kameristo naskita en Kluĵo la 27-an de oktobro 1981. Li estas la filo de Gábor Xantus.
Kariero
Áron Xan­tus diplomiĝis en la fako pri ĵurnalismo de UBB de Kluĵo.
Librejo "Esperanto" (Moskvo)
"Esperanto" estis esperantista librovendejo kaj eldonejo, organizita de Aleksandr Andrejeviĉ Saĥarov en Moskvo en 1908. Ĝis la Oktobra revolucio de 1917 tiu ĉi librejo estis centro de moskva Esperanto-movado. La librejo situis en diversaj lokoj de Moskvo, laŭ jenaj adresoj:
Razilbeka mutuo
La Razilbeka mutuo (Mitu tuberosum) estas specio de birdo de la familio Kracedoj kiu estas parenca de la nestamasuloj de Aŭstralazio, sed loĝanta en Ameriko. La Razilbeka mutuo estis iam traktita kiel subspecio de Mitu mitu, sed nune tiu scienca nomo estis limigita al la tre rara Alagoasa mutuo.
Distribuado
Tiu specio troviĝantas en granda parto de la Amazona Pluvarbaro, kvankam tre limigite al la regionoj sude de la Amazona Rivero. Pli precize ĝi loĝas en amazonia norda Brazilo, norda Bolivio, orienta Peruo (Perua Amazonio) kaj plej sudorienta Kolombio. Oni ne konas subspeciojn.
Aspekto
Malkiel aliaj membroj de la genro Mitu, ties kloakareo estas tre kaŝtankolora dum la vostopinto estas blanka. Ĝi estas 83 cm longa averaĝe. La plumaro estas bluecnigra, brila; flankoj, ventro kaj vostopinto estas blankaj. La beko estas tre ruĝa, kaj kurba. La kruroj estas oranĝecaj.
Ekologio
Ĝi loĝas en malsekaj ĝangaloj kaj arbaroj de malaltaj teroj.
Nándor Ratkóczy
Nándor Ratkóczy [ratkOci], laŭ hungarlingve kutima nomordo Ratkóczy Nándor estis hungara kuracisto, radiologo, profesoro.
Nándor Ratkóczy naskiĝis la  en Pécs. Li mortis la en Budapeŝto.
Biografio
Nándor Ratkóczy akiris medicinan diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto en 1914. Post siaj studoj li laboris 2 jarojn en la radiologis kliniko, poste en la radiologia instituto, ekde 1922 denove en la kliniko. En 1925 li estis nomumita privata profesoro, en 1932 titulara eksterordinara profesoro, en 1942 publika ordinara profesoro en la menciita universitato. En 1955 li doktoriĝis antaŭ Hungara Scienca Akademio. Li estis ankaŭ institutestro inter 1956–1962, poste li pensiuliĝis. Li kreis protektan kabinon kontraŭ la danĝera radiado.
István Gulyás
István GULYÁS (1934) estas hungara esperantisto, inĝeniero kaj ekonomikisto. Li instruis en la Teknika kaj Ekonomika Universitato de Budapeŝto. Li laboris kiel fakinĝeniero kaj direktoro en hungaraj fervojdirekcioj. Li lernis Esperanton en 1958. Li estis aktivulo de diversaj esperantistaj fervojistaj asocioj el la 1950-aj jaroj al la 1990-aj jaroj. Li ĉefe aktivulis por IFEF eĉ komence de la 21a jarcento.
7547 Martinnakata
7547 Martinnakata estas malgranda hela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usonaj geastronomoj Eleanor Francis Helin kaj Schelte J. Bus elde la Observatorio de Siding Spring, apud Coonabarabran en Novsudkimrio (Aŭstralio).
Fony
Fony [fonj] estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Gönc.
7547 Martinnakata
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Martin Nakata, profesoro kaj Adjunkta Vice-Kanceliero (Indiĝena Eduko kaj Strategio) ĉe la Universitato James Cook en Townsville, Aŭstralio. Li estas indiĝeno el la insulo Naghir en la Toresa Markolo. Li gvidas esplorajn kaj edukajn kursarojn ĉe la interfaco inter Indiĝena astronomio kaj Okcidenta astrofiziko.
Fony
Situo
La vilaĝo situas sur deklivoj, laŭ flankovojoj. La fervojo troviĝas 4, Abaújszántó 17, Encs 21, Miskolc 65 km-ojn.
Historio
La loko estis loĝata jam dum la neolitiko. La unua mencio devenis el 1219 en formo "Fon". En 1910 laŭ la popolnombrado vivis tie 820 homoj, (817 hungaroj). Vilaĝservoj estas aŭtonomio de ciganoj, infanĝardeno, lernejo, kulturdomo, kuracejo, migra poŝto.
Freudenberg (Supra Palatinato)
Freudenberg estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Amberg-Sulzbach de la federacia lando Bavario. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Vadarci
Vadarci, hungare Tiborfa estas malgranda vilaĝo en Slovenio en provinco Prekmurje, en statistika regiono Pomurske, en Občina Puconci. La historia hungara loknomo estis Tivadarc.
Situo
Vadarci situas inter monto 326 m-ojn alta kaj rojo, laŭ flanka vojoj.
Historio
Dum la hungara regado oni nombris en Tiborfa 103 domojn kaj 578 homojn. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Muraszombat, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo senbatale okupis la komunumon kaj post 10 tagoj transdonis al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario, ekde 1991 de Slovenio. En 1984 vilaĝa festego okazis.
Acerfolia kverko
La acerfolia kverko (Quercus acerifolia) estas nearktisa plantospecio el la familio de la fagacoj. Ĝi estas endemia en Ozark-Altebenaĵo, Arkansaso,  Usono. Ĝi estas minacata kaŭze de habitatodetruo.
Paul Cornu
Paul CORNU (1881 en Glos-la-Ferrière; 6-an de junio 1944 en Lisieux) estis franca inĝeniero, kiu produktis biciklojn.
Cornu evoluigis kiel unua la unuan kunhoman helikopteron, nomatan tiam fluganta biciklo. La unua flugo (leviĝo) okazis la 13-an de novembro 1907 en Lisieux, Calvados, Francio kaj atingis alton de 30 cm dum 20-sekunda flugtempo.
La fluganta biciklo pruviĝis nedirektebla kaj okazis nur kelkaj provoj.
Kvankam alia franco konstruis helikopteron (Bréguet-Richet I), sed tio estis ligita al la tero kaj estis senhoma.
Cornu mortis pro bombardado en Normandio (Operation Overlord).
Spytihněv la 2-a (Bohemio)
Spytihněv la 2-a (naskiĝis 1031, mortis la 28-an de januaro 1061) estis ĉeĥa princo el dinastio Přemyslidoj, laŭ la kronikisto Kosmas „viro tre bela, la hararon li havis pli malhela ol nigra peĉo, la barbojn longe fluetantajn, la vizaĝon gajan…“.
Li estis la plej aĝa filo de Břetislav la 1-a kaj Guta von Babenberg, frato de Vratislav la 2-a, Konrado kaj Oto, regantaj en moraviaj apanaĝoj kaj de Jaromír, posta episkopo. Lia edzino estis Ida de Wettin (germana nobela familio).
Regado
Dum lia regado estis alikonstruita la rotondo de sankta Vito en Praga burgo je romanika baziliko.
Gefiloj
Lia unusola filo Svatobor (Frederiko) en la jaro 1085 iĝis episkopo en itala urbo Aquileia, sed jam la 23-an de februaro 1086 li estis murdita dum surstrata batalo. Krome li havis filinon de nekonata nomo.
Tetiso (nimfo)
Tetiso (hel. Θέτις) estas mara nimfo el la helena mitologio. Ŝi estas unu de la filinoj de la mara dio Nereo, nomataj Nereidoj. La titanino Tetiso estis ŝia avino.
Profetaĵo diris, ke ŝia filo estos pli potenca ol lia patro. Tial neniu dio volis edziĝi kun ŝi, kaj ili lasis ŝin kunedziĝi la mortemulon Peleon.
El tio geedzeco rezultis Aĥilo. Lin trempis Tetiso en la riveron Stikso, pro kio li iĝis nevundebla. Nur la kalkano restis nearosita.
Je la edziĝfesto de Tetiso kaj Peleo ĉiuj olimpiaj dioj invitiĝis, escepte de Eriso, la diino de diskordo. Pro venĝo ŝi ĵetis pomon inter la gegastoj kun la surskribo "al la plejbelaĵo". Tiu kaŭsis balaton inter la diinoj Hera, Ateno kaj Afrodito, kiun Paris, troja princo repacigu. Afrodito promesis al li la plej belan virinon por voĉdoni ŝin. Li elektis Helenon, kiu estis jam edzigita. Afrodito helpis lin forkapti Helenon, kio okazigis la trojan militon.
Tribromoacetata acido
Tribromoacetata acido, hidrogena tribromoacetato aŭ Br3C-COOH estas organika kemiaĵo, derivita el bromigo de acetata acido, toksa kaj koroda kombinaĵo, kie ĉiuj hidrogenatomoj de la metila grupo (-CH3) estis anstataŭataj de bromoatomoj. Kiam varmigitaj ĝis bolpunkto, tribromoacetatoj malkomponiĝas al bromoformo. Tribromoacetata acido uzatas en akvotraktado kaj kiel herbicido en tomato-kultivejoj.
Halogenidaj derivaĵoj de acetata acido
<Gallery> Fluoroacetic acid 3D.png| Unufluoroacetata acido Difluoroacetic acid 3D 2.png| Dufluoroacetata acido Trifluoroacetic acid 3D.png| Trifluoroacetata acido </Gallery> <Gallery> Chloroacetic acid 3D.png| Unukloroacetata acido Dichloroacetic acid 3D.png| Dukloroacetata acido Trichloroacetic acid 3D.png| Trikloroacetata acido </Gallery> <Gallery> Iodoacetic acid 3D.png| Unujodoacetata acido Diiodoacetic acid3D.png| Dujodoacetata acido Triiodoacetic_acid3D.png| Trijodoacetata acido
</Gallery> <Gallery> Bromoacetic acid 3D.png| Unubromoacetata acido Dibromoacetic acid 3D 2.png| Dubromoacetata acido Tribromoacetic acid3D.png| Tribromoacetata acido
</Gallery> <Gallery> MCPA molecule ball.png| Unuklorofenokso-acetata acido 2,4-Dichlorophenoxyacetic-acid-3D-balls-2.png| Duklorofenokso-acetata acido 2,4,5-Trichlorophenoxyacetic-acid-3D-balls.png| Triklorofenokso-acetata acido </Gallery>
Saint-Germain-du-Puch
- jen france, prononco [], okcitane respektive gaskone Sent German dau Pug - estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Ĝirondio (france Gironde [] respektive okcitane kaj gaskone Gironda), en la administra regiono Nova Akvitanio (france Nouvelle-Aquitaine [], okcitane kaj gaskone Nòva Aquitània) kaj en la tradicia, historia regiono Akvitanio (france Aquitaine [], okcitane kaj gaskone Aquitània). Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la arondismento Libourne (aŭ Liborna) kaj al la kantono .
Laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun la najbaraj komunumoj.
Tomas Jansson
Tomas JANSSON (naskiĝis 18-an de februaro 1951, mortis 26-an de oktobro 2016) estis sveda esperantisto kaj kuracisto (onkologio). Li lernis Esperanton en 1963 kaj en tiu medio li aktivis per administrado de brokanta librovendejo. Li estis estrarano de Sveda Esperantista Junulara Unuiĝo kaj de TEJO.
Li partoprenis en kolektiva verko La arto labori kune per artikolo TYresö - ĝiaj kongreso kaj deklaracio.
Cavnic
Cavnic [kavnik] (hungare: Kapnikbánya [kapnikba:nja]) estas urbo en Rumanio ĉe la sudokcidenta parto de Gutin-montaro oriente de Baia Mare. Ĝi estas valormetalmineja centro.
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 3517 loĝantojn (hungaroj, rumanoj); en 1992 5778 (rumanoj, 19 % da hungaroj).
Historio
Ĝia unua skriba mencio estas el 1336. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szatmár (reĝa departemento) vármegye).
Michał Węgrzyn
Michał WĘGRZYN (naskiĝis la 22-a de aprilo 1978 en Nowy Sącz) estas pola reĝisoro.
De 1999 ĝis 2002, Węgrzyn studis kinejon ĉe la Jagelona Universitato en Krakovo. Li studentiĝis ĉe la Pola Filmo, Televido kaj Teatra Fako en Lodzo. Li estis asociita kun dokumentarioj ekde la komenco de sia arta kariero. Kiel ŝia studo en la dokumenta filmo Zaszumiał, Powiał (2003) en ŝia unua jaro ĉe la Filma Lernejo de Lodzo, ŝi gajnis plurajn premiojn ĉe filmaj festivaloj.
Li havas 4 premiojn kaj 6 nomumojn por plej bona filmo.
Eŭropa ŝoseo 10
La eŭropa ŝoseo 10 aŭ E 10 estas eŭropa ŝoseo, kiu komenciĝas en Å en Norvegio kaj finiĝas en Luleå en Svedio.
La ŝoseo longas 880 kilometrojn, el ili 397 kilometrojn kondukiĝas tra Norvegio kaj 483 kilometrojn tra Svedio.
Itinero
Å–Narvik–(limo Norvegio-Svedio)–Kiruna–Gällivare–Överkalix–Kalix–Luleå
En la norvegia parto la ŝoeso kondukiĝas super 10 pontoj kaj tra 12 tuneloj. La plej longaj pontoj estas la Tjeldsund bru (1007 m) kaj la Raftsundbrua (711 m). La plej longaj tuneloj estas la Sørdalstunnelen (6338 m) kaj la Sløverfjordtunnelen (3337 m)
La ŝoseo E 10 en mallongaj partoj kondukiĝas komune kun tri aliaj eŭropaj ŝoseoj:
La 1-an de decembro 2007 malfermiĝis la ŝosea parto "Lofast" inter la golfeto Raftsund kaj la loko Gullesfjordbotn. Tiu parto longas 53 kilometrojn kaj mallongigas la ŝoseon E 10 je 30 kilometroj. Tial pramŝipa veturo inter la lokoj Melbu kaj Fiskebøl ne plu necesas por atingi la Lofotojn de nordo.
La nuna ŝoseo E 10 havas sian kodon nur ekde la jaro 1992. La norvegia parto nomiĝis „vei 19“ (vojo 19) kaj la sveda parto inter la ŝtata limo kaj la urbo Töre havis la nomon „riksväg 98“ (regna vojo 98).
33319 Kunqu
33319 Kunqu estas malrapide rotacianta hungaria asteroido de la interna asteroida zono, malkovrita la de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.
Hejce
Hejce estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Gönc.
Situo
La vilaĝo situas sur deklivoj inter montoj 747 kaj 783 m-ojn altaj, laŭ rojo, fine de longa sakovojo el Vilmány. Gönc troviĝas 11, Miskolc 60 km-ojn.
Historio
La unua mencio devenis el 1009, aparteninta al episkopejo de Eger. En la 15-a jarcento husanoj alvenis kaj la komunumo iĝis kampurbo. Vilaĝservoj estas kulturdomo, migra poŝto.
Tetiso (titanino)
Tetiso (hel. Τηθύς — eble rilatanta al hindeŭropa téta, patrino) estas titanino kaj mara diino en la helena mitologio, filino de Urano kaj Geo. Ŝi estis edzino de sia frato Okeano kaj simbolas, kiel Talaso, la inan fekundkapablon de la maro. Unu el ŝia nepinoj estis la nimfo Tetiso kiu naskis Aĥilon (generitan de la mortemulo Peleo). Multaj verkistoj konfuzas ambaŭn diaĵojn. Laŭ la pelasga mito pri mondkreado, Eŭrinomo kreis la planedojn kaj rilatis Venuson al Oceano kaj Tetiso.Tetiso estas la patrino de la ĉefaj riveroj de la universo: Nilo, Alfejo kaj Meandro. Krome ŝi estis patrino de la tri mil riveroj kaj de la kvardekuno Oceanidinoj, personigoj de la rojoj kaj fontoj. Ŝi estis grava diino antaŭ la helena epoko, pro tio eĉ Homero asertis ke ŝi estas la patrino de ĉiuj vivantaĵoj el la mondo, tial kial ĉio devenas el la maro.
Dum la milito de dioj kaj titanoj Tetiso vartis Heran, kio, laŭ Graves simbolas la transdonon de malnovaj kultoj al tiuj novaj (de Tetiso al Hera). Kiam la edzino de Zeŭso koleris pri la lokumo de Kalisto kaj Arkaso en la firmamento (ol la konstelacioj nuntempe nomataj granda kaj malgranda ursino), ŝi petis Tetison por helpo. Tetiso malbenis ilin senhalte migradi tra la ĉielo sen ripozi sub la horizonto.
Kvankam troviĝas multnombraj pruvoj pri ŝia graveco en antikvaj tempoj, Tetiso ne estis tro kultita en la helena religio, kaj ŝi ne ofte aperas en mitologiaj rakontoj. Walter Burkert asertas ke kiam Homero mencias ŝian nomon en lia Iliado, li celis nomi nur la maron, per la arkaika akadia nomo tiamtu, tre simila al la nomo de la diino.
Tamen, ŝi aperas en la rakonto pri la Troja Milito: kiam la divenisto Esako sonĝis pri la detruo de la urbo (tuj post la naskiĝo de Pariso) kaj afliktite ĵetis sin en la maron, ŝi transformis lin en mara birdo.
Ne troviĝas multaj prezentadoj de la titanino, kaj malfacilas scii ĉu kelkaj montras ŝin aŭ alian mardiinon. Ŝi certe (per surskribado) estis prezentita sur la planko de romia termobanejo de la 4a jarcento en Antiokio, videbla nuntempe en Dumbarton Oaks (Vaŝingtono, kaj en atika vazo de la 6a jarcento a.K., nuntempe en la Brita Muzeo, sur kiu Sofiloso pentris ŝin en la nupto de Peleo kaj Tetiso.
Eksteraj ligiloj
Tetiso ĉe Theoi.com, angle
Preĝejo Ĉieliro de Maria (Acsa)
La preĝejo Ĉieliro de Maria estas romkatolika historia monumento en vilaĝo Acsa.
Historio
En tiu loko estis kirko jam dum la mezepoko, kiu ruiniĝis aŭ detruiĝis dum dominado de turkoj. Christoph Anton von Migazzi konstruis novan kirkon en 1780, sed oni profitis la restintajn murojn. La altaro kaj la mebloj estis faritaj en la 18-a jarcento).
Konstruaĵo
La preĝejo situas sola sur montetopinto en mezo de la vilaĝo. La fasado estas simetria, meze la enirejo funkcias, pli supre estas granda ronda fenestro, la plej supre la malalta kvadrata turo altiĝas. Kelkaj ŝtupoj kuras al la enirejo. La absido estas kvadrata kaj pli mallarĝa, ol la navo, sed la alteco estas sama kun la navo.
Kermesoj okazas en la 15-an de aŭgusto.
Eickendorf (Oebisfelde-Weferlingen)
Eickendorf estas eksa komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Börde de la federacia lando Saksio-Anhalto. Ekde la 1-a de januaro 2010 la loĝloko estas parto de nova urba komunumo Oebisfelde-Weferlingen. Fine de 2011 la komunumoparto havis 180 loĝantojn.
Beaucouzé
Beaucouzé estas franca komunumo situanta en la departemento Maine-et-Loire, en la administra regiono Luarlandoj.
La nomo de la urbo venas de la lageto nomita "Couzé".
Demografio
fonto : http://www.insee.fr/fr/ffc/docs_ffc/psdc.htm.
Ekonomio
Beaucouzé havas gravan ekonomian rolon en la Anĝeva kunurbaro, pro tre grava industria areo.
Lokoj kaj monumentoj
La strato de la Mancharderie estas la plej granda strato de la urbo. Ĝi estas konata pro siaj multenombraj vojturniĝoj, kiuj igas la cirkuladon aparte nefacila.
Magosliget
Situo
Magosliget situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ la ukrainia ŝtatlimo. Milota troviĝas 11, Fehérgyarmat 34, Nyíregyháza 104, Debrecen 126, Budapeŝto 329 kilometrojn.
Historio
La unua mencio devenis el 1493 en formo Magaslyged. En 1920 la vilaĝo trovis sin apud nova limo de nova ŝtato Ĉeĥoslovakio.
Vilaĝservoj estas infanĝardeno, migra poŝto.
Banjano
Banjano (science Ficus benghalensis), ankaŭ nomata Bengala fikuso, subgenro el la genro de la figoj (Ficus) en la familio de Morusacoj (Moraceae). La specio origine hejmiĝis en suda kaj okcidenta Barato, nuntempe ĝi troviĝas en la tutaj tropikoj. "Banjano" ofte aludas specife al la Barata banjano aŭ Ficus bengalensis, nome nacia arbo de Barato, kvankam la termino estis ĝeneraligita por inkludi ĉiujn figojn kiuj kunhavas unikan vivociklon, kaj sistematike aludas al la subgenro Urostigma.
La banjano komencis sian vivon kiel epifito (planto kreskanta sur alia planto) kiam ties semoj ĝermas en la fendoj de gastiganta arbo (aŭ sur konstruaĵoj kiaj domoj aŭ pontoj). La planto estas la nacia arbo de Barato, kvankam la termino estis ĝeneraligita por inkludi ĉiujn figojn kiuj kunhavas unikan vivociklon, kaj sistematike aludas al la subgenro Urostigma.
Priskribo
Kiam la aerradikoj atingas la teron, la planto komencis forte kreski, ĉar ekde tiam la arbo povas uzi la multe pli granda nutraĵrezervojn de la grundo. Dum la jaroj la banjano kiel iama epifito kreskas rapide kaj ĝi subpremas la suscepton ĝis tiu mortas.
Banjanarboj atingas alton de 20 metroj, malofte ĝis 30 metroj. La arboŝelo estas griza kaj glata. La trunko estas malalta kaj la branĉoj kreskas vaste. La ligno estas mola kaj tial nur de malgranda ekumena valoro. La flankaj branĉoj havas aerradikojn, kiuj dikiĝas post kontakto al la grundo kaj subtenas la arbokronon simile kiel la al trunko. Tielmaniere la banjano kovros areon de pluraj cent kvadrataj metroj. La radikoj kreskas malprofunde sub la tera surfaco. La banjano havas grandajn ledajn foliojn. Ili estas ovformaj ĝis eliptaj kun rondigita aŭ iom ovforma bazo, apikale ili estas malpinta. La foliotigo estas 1,5 cm longa, la stipuloj longas 2 ĝis 2,5 cm kaj ĉirkaŭas la burgonon. La stipuloj defalas, kiam la folio disfaldiĝas. La junaj folioj estas ruĝecaj kaj same kiel la junaj branĉoj kovrata de molaj hararo. La folio restas ĉ. unu jaro ĉe la arbo, poste la folioj abrupte defalas kaj novaj folioj aperas.
La floroj staras kune en por figoj specialigitaj floraroj (kunmetita ŝajnfrukto). La ŝajnfruktoj de banjano enhavas masklaj, inaj kaj sterilaj floroj. La masklaj floroj grupiĝas ĉe la aparturo de la floraro. Ili konsistas el kvar larĝaj petaloj kaj unu stameno. Inaj floroj havas reduktitaj petaloj kaj longan stiluson. Sterilaj flloroj havas ankaŭ larĝaj petaloj kaj mallongan stiluson. La vespa specio Eupristina masonii polenigas la florojn de la banjano. La vespo enpenetras la floraron kaj metas siajn ovojn tra la stiluso an la ovario, kie evoluiĝas la larvojn.La planto havas laktosukon. Birdoj, vespertoj, sciuroj kaj simioj manĝas la fruktojn, per tio kio disvastigante la semojn.
La kromosomonombro estas 2n = 26.
Disvastigo
La banjano origine hejmiĝas en la nordokcidento de Hindujo ĉe la deklivoj de la Himalajo kaj la Dakan- montoj kaj en la sudo de Hindujo. Hodiaŭ la planto troviĝas en la tuta sudorientazia regiono.
Uzado
La banjano estas plantata kiel parkarbo havante larĝan kronon kaj tial altan ornamon. La ligno oni nur malofte uzas. El junaj aerradikoj oni povas fari malfajnajn ŝnuregojn. La laktosuko estas uzata malofte medicine. En Barato la banjano estas rigardata kiel sankta arbo de la hinduoj.
Sistematiko kaj botanika historio
Ficus benghalensisestis priskibita 1737 fare de Carl von Linné, kaj pli poste oni ankaŭ nomis la planton Ficus indica. La specionomo signifas bengala. La nomparto „Banja“ („Banyan“) estas la nomo de hinduaj komercistoj ĉe la Persa golfo.
Johann Gottfried Krause
Johann Gottfried KRAUSE (naskiĝinta la en Greußen, mortinta la ) estis germana teologo kaj eklezikantverkisto.
Vivo
Estante filo de lernejestro Krause venis en la aĝo de 17 jaroj ĉe Augusteum je Weißenfels. En 1704 li ekstudentis ĉe la Universitato de Lepsiko kaj tri jarojn poste ĉe la Universitato de Jena. Post studofinoj li estis unue ĉedoma instruisto, ekde 1717 diakono en Weißenfels. Vokiĝon kiel superintendanto kaj unua paroĥestro je Dahme (Mark) li ricevis en 1721. Samfunkcie li nomumitis krome pli malfrue eklezikonsilisto por Saksio-Querfurt. En 1746 li iru kiel superintendanto al Lübben, sed mortis je apopleksio antaŭ ekdeĵorpovo.
La tria edonono de la kantolibro de Bad Langensalza el la jaro 1719 enhavas sep edifajn kantojn de Krause. Jam en 1716 li estis eldoninta en Bad Langensalza tian libron. Krome li kunlaboris en Dahme ĉe la kreo de alia kantolibro, kiu finiĝis malmulte antaŭ lia morto. Johann Gottlieb Horwein prizorgis en Wittenberg en 1764 la duan eldonon de la menciita kantolibro. Ankaŭ en tiu ĉi versio troviĝas kelkaj kantoj de Krause, same en postaj tiaj libroj.
Kajal
Kajal, hungare Nemeskajal [nemeŝkajal] estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio. Ankaŭ alia vilaĝo apartenas al la municipo.
7550 Woolum
7550 Woolum estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Schelte J. Bus elde la Observatorio de Siding Spring, apud Coonabarabran en Novsudkimrio (Aŭstralio).
Kajal
Historio
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1297. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis Kajal, poste ĝi ricevis pli longan nomon pro peto de poŝto. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Nemeskajal 1457 homoj, (plejparte hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Pozsony (reĝa departemento), al distrikto de Galanta, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko. Inter 1938-1945 Nemeskajal rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Poste Kajal denove apartenis al Ĉeĥoslovakio, ekde 1993 al Slovakio. En 1947 parto de la hungaroj deportiĝis al Hungario, la restintaj hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 vivis en Kajal 1417 homoj, (1004 hungaroj, 358 slovakoj), la junularo povas lerni en hungarlingva lernejo kaj en infanĝardeno.
Vaneča
Vaneča, hungare Vaslak estas malgranda vilaĝo en Slovenio en provinco Prekmurje, en statistika regiono Pomurske, en Občina Puconci. Ĝis 1887 la oficiala hungara loknomo estis Vanecsa, poste pro la hungariga politiko la vilaĝo ricevis hungaran nomon.
Situo
Vaneča situas sur deklivoj, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Hungario-Murska Sobota.
Historio
La unua mencio devenis el 1549 en formo "Wanecha". Tiam la kampoj apartenis al fortikaĵo de Lendva. Dum la hungara regado oni nombris en Vaslak 82 domojn kaj 431 homojn. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Muraszombat, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo senbatale okupis la komunumon kaj post 10 tagoj transdonis al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario, ekde 1991 de Slovenio. En 1954 vilaĝa festego okazis.
Zenkovci
Zenkovci, hungare Zoltánháza estas malgranda vilaĝo en Slovenio en provinco Prekmurje, en statistika regiono Pomurske, en občino Puconci.
Situo
Zenkovci situas sur mildaj deklivoj, laŭ traira flanko vojo.
Historio
Dum la hungara regado oni nombris en Zoltánháza 70 domojn kaj 399 homojn. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Muraszombat, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo senbatale okupis la komunumon kaj post 10 tagoj transdonis al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario, ekde 1991 de Slovenio. En 1928 kaj en 1955 vilaĝaj festegoj okazis.
Károly Rauss
Károly Rauss [kAroj rauŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Rauss Károly estis hungara kuracisto, profesoro, mikrobiologo.
Károly Rauss naskiĝis la  en Mernye. Li mortis la en Pécs.
Biografio
Károly Rauss frekventis akiris medicinan diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány en 1929. Post siaj studoj li laboris en tutlanda instituto pri sanstato sub gvidado de Hugó Preisz en Budapeŝto. En 1934 li studvojaĝis en Eŭropo kaj Usono. Li estis nomumita privata profesoro en 1943 en Universitato Erzsébet, post 3 jaroj publika ordinara profesoro. Ekde 1946 li estis institutestro pri sanstato en Pécs, inter 1951 kaj 1975 same institutestro pri mikrobiologio. Li estis vicrektoro inter 1964-1967. Li pensiuliĝis en 1975.
En 1952 li doktoriĝis antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Li ricevis premion Kossuth en 1953. Li estis membro de Leopoldina (akademio).
Philip Pullman
Philip PULLMAN (naskiĝis la 19-an de oktobro 1946 en Norwich, Anglio), estas angla verkisto, kiu sian infanaĝon plenigis en Rodezio (hodiaŭ Zimbabvo), Aŭstralio, Londono kaj Kimrio.
Li iĝis konata pro sia trilogio His Dark Materials, kies titolon li prenis el Paradise Lost de John Milton.
Verkoj
nekompleta bibliografio:
Fernando la 7-a (Hispanio)
Ferdinando la 7-a de Burbono, Fernando VII de Borbón, (San Lorenzo de El Escorial, 14-a de oktobro 1784 - Madrido, 29-a de septembro 1833), estis reĝo de Hispanio, unue proklamita en 1808, kaj poste efektive aginta kiel tia post la fino de la milito kontraŭ Napoleono, de 1813 ĝis sia morto.
Li estis filo de la reĝo Karolo la 4-a kaj de reĝino Maria Luiza de Parmo (Parmo). Li estis nomita la dezirata de siaj favorantaj, ĉefe dum la nomata milito de Hispana Sendependiĝo kontraŭ napoleona invado, sed poste pli ĝeneraliĝis la nomo de la perfida reĝo pro liaj agadoj kontraŭ la liberalaj hispanoj kaj la favorado de absolutisma regado.
Vivo
Fernando de Burbono naskiĝis dum ankoraŭ vivis lia avo Karlo la 3-a. Li estis la naŭa el dek kvar filoj, sed ok el ili mortis antaŭ 1800. En 1788, kiam ekreĝis lia patro, li estis nomumita Princo de Asturio aŭ heredanto al la hispana trono.
Li komencis konspiri baldaŭ kontraŭ sia patro, kaj ĉefe kontraŭ ties ĉefministro Manuel Godoy, favorato kaj amanto de la reĝino. En 1807 okazis la unua granda konspiro, kiu estis malkovrita. La juĝo estis konita kiel la Procezo de Eskorialo. La princo denuncis ĉiujn komplicojn kaj estis absolvita kaj pardonita de la reĝo.
En marto de 1808, antaŭ la ĉeesto de la francaj trupoj la Kortego translokiĝis al Aranjuez. La popolo, instigite de la partianoj de Fernando, leviĝis pro la timo ke la reĝa familio estu translokita pli malproksimen, atakis la palacon de Godoy kaj devigis la reĝon Karolo la 4-a abdiki.
Fernando revenis en la Kortegon, kie li estis aklamita de la popolo. Tamen, tiam intervenis la trupoj de Francio, komanditaj de generalo Murat. Napoleono invitis la du reĝojn, patron kaj filon, al Bajono (Francio), por intertrakti. Tie li sukcesis ke ambaŭ transdonu la kronon de Hispanio al lia frato Jozefo Bonaparte, kiu reĝis kiel Jozefo la 1-a de Hispanio. Dume, la 2-an de majo la hispanoj ekribelis kontraŭ kion oni jam vidis kiel franca invado kaj ekis la milito.
Dume, Fernando kaj la cetero de la familio restis ekzilitaj en la kastelo de Valençay (propraĵo de Talleyrand), kie li restis ĝis la fino de la milito.
Reveno en Hispanion
La rezistantoj plu konsideris Fernandon sia reĝo. Li revenis Hispanion en marto de 1814.
Kvankam li estis promesinta pardoni la partianojn de Jozefo, kaj aliflanke respekti la laboron de la liberaluloj, la Konstitucion de Kadizo de 1812, li publikigis dekretojn kiuj garantiis al li absolutan regadon. La Kortesoj estis dissolvitaj. En januaro de 1820 ekis leviĝo de la trupoj vojaĝontaj al Ameriko, por subpremi la sendependiĝon de la landoj de Hispanameriko. La movado, estrita de Rafael del Riego sukcesis devigi la reĝon preni liberalajn mezurojn, kaj akcepti la Konstitucion. Tiu movado nomita Liberala Jartrio daŭris nur tri jarojn, ĉar la reĝo sukcesis konspiri ĉe la ceteraj absolutistaj monarĥioj, kaj en 1923 invadis la landon francaj trupoj (konataj kiel la Centmil Filoj de Sankta Luizo), kiuj revenigis la absolutismon.
Komenciĝis tiam la nomata Malaminda Jardeko (1823-1833), en kiu la partianoj de la absolutismo persekutis ĉiujn malfermemajn tendencojn. Tiuj tendencoj estis favoritaj de la frato de la reĝo, Carlos María Isidro, kiu estis tiam la heredonto.
Sukcedo de Fernando la 7-a
Fernando edziĝis plurfoje: kun María Antonia de Napolo, kun Izabela de Portugalio kaj kun María Josefa Amalia de Saksio, sed ili ne sukcesis generi filojn. En 1829 li kvarefoje edziĝis, kun sia nevino Maria Kristina Burbono. Kiam tiu ĉi gravediĝis, Fernando subskribis leĝon permesanta la heredon fare de filino, kio estis malpermesata per leĝo de lia patro.
Tion kontraŭis la partianoj de la fratoj, kiuj estis nomataj karlistoj. Kiam efektive naskiĝis filino, la estonta Izabela la 2-a, komenciĝis diversaj konspiroj inter ambaŭ flankoj. La edzino alproksimiĝis al la liberaluloj.
Fernando mortis en 1833 sen viraj filoj. La disputoj pri la sukcedo kondukis al la Unua Karlisma Milito.
14613 Sanchez
14613 Sanchez estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la en la kadro de la kampanjo OCA-DLR Asteroid Survey (ODAS) elde la Observatorio de la altebenaĵo de Calern, en Caussols (Alpes-Maritimes, Francio).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Christian Sanchez, ĉef-redaktoro de la franca astronomia revuo Pulsar. Tre ĝentila kaj afabla persono, li laboris kun tre malmulte da helpo por produkti pli ol 100 numerojn de revuo, kiuj ĉiam enhavas multenombrajn informojn utilajn por la amatoraj astronomoj.
Tangento de angulo de perdado
Tangento de angulo de perdado estas valoro, karakterizanta perdadon de elektra energio en elektra cirkvito kun alterna kurento.
Estu ke inter bornoj de la cirkvito estas tensio U.
Tiam inter la bornoj fluas kurento I = Iaktiva + j Ireaktanca.
Tangento de angulo de perdado estas tg φ = ( |Iaktiva/Ireaktanca| )
Tensio, kurentoj kaj angulo de perdado:
En okazo de seria kunigo de kapacitanco kaj rezistanco tg φ = RωC.
En okazo de paralela kunigo de kapacitanco kaj rezistanco tg φ = 1/(RωC).
En okazo de seria kunigo de induktanco kaj rezistanco tg φ = R/(ωL).
Ĉi tie
R - rezistanco;
C - kapacitanco;
L - induktanco;
ω - angula frekvenco.
Ĉiu reala kondensatoro kaj induktilo havas tangenton de angulo de perdado pli grandan ol nulo, kvankam ideale la tangento devas egali al nulo. Ju pli malgranda estas la tangento des pli bona estas kondensatoro aŭ induktilo.
Valoro de la tangento por ĉiu kondensatoro aŭ induktilo signife dependas de la frekvenco, do la tangento estadas garantiita por iu certa frekvenco.
Izobutila sulfito
Izobutila sulfito aŭ C8H18O3S estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la esteroj de la sulfita acido kaj izobutila alkoholo. Izobutila sulfito estas senkolora kaj toksa likvaĵo, analiza reakciaĵo uzata en kemiaj sintezoj kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj kaj farmaciaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun sulfata acido kiel katalizilo. Izobutila sulfito estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en alkoholo, duetila etero, kloroformo kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Izobutila sulfito reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj. Sulfitaj esteroj malkomponiĝas per varmigo en sulfura duoksido kaj akvo.
Arĥeoj
Arĥeoj (latine Archaea) estas biologia regno de prokariotaj estaĵoj. Arĥeoj estas unuĉelaj kaj ne havas ĉelkernojn, tamen ili ne estas bakterioj, kvankam ili dekomence estis klasigitaj kiel bakterioj, kaj ricevis la nomon prabakterioj (latine archaebacteria, en la Prabakteria regno) - tiu klasigo eksmodiĝis post la studoj fare de Carl Woese. Sur la genetika nivelo, ili estas pli similaj al eŭkariotoj kiel ni mem. Estis Carl Woese, kiu eltrovis la arĥeojn en 1977.
Priskribo
Arĥeaj ĉeloj havas unikajn trajtojn kiuj apartigas ilin el la aliaj du vivoregnoj, nome Bakterioj kaj Eŭkariotoj. La arĥeoj estas krome subdividitaj en multajn agnoskitajn filumojn. Ilia klasigo estas malfacile farebla, ĉar plimulto el ili ankoraŭ ne estas izolita en laboratorioj kaj estas detektita nur pere de analizo de la nukleataj acidoj en montraĵoj elprenitaj el koncernaj medioj.
Arĥeoj kaj bakterioj estas ĝenerale similaj laŭ grando kaj formo, kvankam kelkaj arĥeoj havas formojn tre malsimilajn al tiuj de bakterioj, kiaj la ebenaj kaj kvadrat-formaj ĉeloj de Haloquadratum walsbyi. Spite tiun morfologian similecon al la bakteriio, arĥeoj posedas genojn kaj kelkajn metabolajn sistemojn kiuj estas pli proksime rilataj al tiuj de eŭkariotoj, ĉefe la enzimoj kiuj funkcias en la genetikaj procezoj de transskrinado kaj tradukado. Aliaj aspektoj de arĥea biokemio estas unikaj, kiaj ilia dependo el eteraj lipidoj en iliaj ĉelmembranoj, kiel ĉe la arĥeoloj. Arĥeoj uzas pli da energifontoj ol la eŭkariotoj: tiuj gamas el organikaj komponaĵoj, kiel sukeroj, al amoniako, metalaj jonoj aŭ eĉ hidrogenhava gaso. Sal-toleraj arĥeoj (nome Haloarchaea aŭ Salarĥeoj) uzas sunlumon kiel energifonto, kaj aliaj specioj de arĥeoj fiksigas karbonon, sed malkiel ĉe plantoj kaj cianobakterioj, neniu konata specio de arĥeo plenumas ambaŭ procezojn. Arĥeoj reproduktiĝas nesekse pere de binara fisio, fragmentado, aŭ burĝonado; malkiel ĉe bakterioj kaj eŭkariotoj, neniu konata specio de arĥeo formas sporojn.
Multaj arĥeoj estas ekstremofiloj, tio estas vivas en tre akraj medioj — ekzemple, varmegaj, salegaj, kaj acidaj lagoj. Inter tiuj estis registritaj dekomence termofontoj kaj sallagoj, sed ekde tiam ili troviĝis ankaŭ en ampleksa gamo de habitatoj, kiel grundoj, oceanoj kaj marĉoj. Ili estas ankaŭ parto de la homa mikrobaro, kiu troviĝas en kojlo, buŝo kaj haŭto. Arĥeoj estas partikulare multnombraj en la oceanoj, kaj la aĥeoj de la planktono povas esti el la plej abundaj grupoj de organismoj sur la planedo. Arĥeoj estas la ĉefa parto de la surtera vivo kaj ili povas ludi gravajn rolojn kaj en la karbona kaj en la nitrogena cikloj.
Oni ne konas klarajn ekzemplojn de arĥeaj patogenoj aŭ parazitoj, sed ili estas ofte mutualistoj aŭ kunmanĝantoj. Unu ekzemplo estas la metanogenoj kiuj loĝas en la digesta sistemo de homoj aŭ remaĉuloj, kie ilia multnombreco fakte helpas la digestadon. Metanogenoj estas uzataj ankaŭ en produktado de biogaso kaj en procezoj de akvopurigado, kaj bioteknologio ekspluatas enzimojn el ekstremofilaj arĥeoj kiuj povas rezisti altajn temperaturojn kaj organikajn solvigaĵojn. Laŭ nuna scio, la arĥeoj kaŭzas neniun ajn homan aŭ bestan malsanon — ili estas plej interesaj laŭ la vidpunkto de evoluo. Multaj sciencistoj nun kredas ke la komuna parencaro de ĉiuj eŭkariotoj estis simila al arĥeoj.
Nova regno
Dum multo de la 20a jarcento, prokariotoj estis konsiderataj kiel aparta grupo de organismoj kaj klasigitaj baze sur sia biokemio, morfologio kaj metabolo. Por ekzemplo, mikrobiologoj klopodis klasigi mikroorganismojn baze sur la strukturoj de iliaj ĉelmuroj, ilia formoj kaj la substancojn kiujn ili konsumas. En 1965, Emile Zuckerkandl kaj Linus Pauling proponis anstataŭe uzi la sekvencojn de la genoj en diversaj prokariotoj por studi kiel ili estas rilataj unu al la alia. Tiu filogenetika aliro estas la ĉefa metodo uzata nuntempe.
Por emfazi tiun diferencon, Woese, Otto Kandler kaj Mark Wheelis poste proponis novan naturan sistemon de organismoj kun tri apartaj domanioj: nome Eŭkariotoj, Bakterioj kaj Arĥeoj, en tio kio estas nune konata kiel "La Woese-a Revolucio". La historo de la esplorado pri Arĥeoj estas dokumenita detale fare de Jan Sapp.
La vorto archaea de la scienca nomo derivas el la antikva greka ἀρχαῖα, signife "antikvaj aĵoj", ĉar la unuaj reprezentantoj de la domanio Archaea estis metanogenoj kaj oni supozis, ke ilia metabolo spegulis la praatmosferon de la Tero kaj la antikveco de la organismoj, sed kiam aliaj novaj habitatoj estis studitaj, pliaj organismoj estis malkovritaj. Ankaŭ ekstremaj halofiloj kaj hipertermofilaj mikroboj estis inkluditaj en Archaea. Dum longe, archaea estis konsideritaj kiel ekstremofiloj kiuj ekzistas nur en ekstremaj habitatoj kiaj termofontoj kaj sallagoj. Fine de la 20a jarcento, archaea estis identigitaj ankaŭ en ne-ekstremaj medioj. Nuntempe, ili estas konata kiel granda kaj diversa grupo de organismoj kiuj estas amplekse distribuataj en naturo kaj estas oftaj en ĉiuj habitatoj. Tiu nova alproksimiĝo al la gravo kaj ĉieeco de la arĥeoj venis el la uzado de polimeraza ĉen-reakcio (PĈR) por detekti prokariotojn el mediaj montraĵoj (kiel akvo aŭ grundo) per de la multobligo de iliaj ribosomaj genoj. Tio ebligas la detekton kaj identigon de organismoj kiuj ne estis produktitaj en la laboratorio.
Giganta malagaskukolo
La Giganta malagaskukolo (Coua gigas) estas specio de la kukoledoj, familio de la ordo de birdoj, nome Cuculiformes, kiuj inkludas ankaŭ la vojkurulojn, la aniojn, la centropojn kaj la hoacinon.
Tiu specio estas endemismo de la sekaj arbaroj de la okcidenta kaj suda Madagaskaro. Oni sugestis, ke la genro Coua probable originis el preciza azia grundokukolo (Dinets 2007). La genro Coua enhavas 10 speciojn, pli ol iu ajn genro en Madagaskaro (Moreau 1966). Kvankam la birdo estas listita kiel Malpli zorgiga (LC) ĉe la Ruĝa Listo de IUCN pri Minacataj Specioj, C. gigas restas nur en preciza biologia niĉo de Madagaskaro, garantiante sian agnoskon kiel specio konservenda je tutmonda skalo.
Ekologio
C. gigas manĝas semojn (Capurodendron madagascariensis kaj Bŭus madagascariensis), insektojn kaj kelkajn etajn vertebrulojn kiel kameleonoj (Furcifer sp.) (Chouteau 2006A). Tiu ĉi specio de birdo estas ofte trovata en grandaj sed unuarangaj koridoraj arbaroj kie mankas densaj tavoloj, kio havigas al la specio facilon moviĝi kaj implicas preferon por unuarangaj arbaroj kun altaj arboj (Chouteau 2006A & 2006B; 2004). Pristudoj indikas, ke ĉe duarangaj arbaroj, la Giganta malagaskukolo kutime glitas dum la sekaj sezonoj kaj pli ofte saltas kaj ekiras dum la pluvaj sezonoj (Chouteau 2006A). Kontraste, ili estis trovataj farante la malon en duarange forstitaj areoj (pli ofte gliti dum pluvaj sezonoj kaj pli ofte bekotuŝi dum sekaj sezonoj), kio sugestas la gravan rolon kiun ludas la medio en la manĝa kutimaro (Chouteau 2006A; 2006B; 2004). La Giganta malagaskukolo kutimas uzi mikrohabitatoj de duarangaj arbaroj kun granda branĉara kovro kaj manĝi en duarangaj koridoraj arbaroj kun pli altaj branĉaroj ol ĉe aliaj areoj por eviti lokoj kun pli da tigoj kaj baroj (Chouteau 2006A; 2004).
Teritorio
C. gigas troviĝas en malaltaj teroj ĝis 700 metrojn en okcidenta kaj suda Madagaskaro (Sibley 2007). La teritorio de tiu specio estas konsiderata granda kun supozata amplekso de 50,000-100,000 km². La tutmonda loĝantaro ne estis ankoraŭ kalkulita, sed oni konsideras ĝin granda, ĉar ĝi estis priskribita kiel 'komuna' en almenaŭ partoj de sia teritorio. Simile, ankaŭ la tendencoj en la tutmonda loĝantaro ne estas konataj kaj eĉ oni supozas, ke kvankam la specio ne alproksimiĝis al la malpliigaj limoj laŭ la kriterioj de la IUCN Ruĝa Listo (t.e. Malpliiĝo de pli ol 30% en dek jaroj aŭ tri generacioj), estas pruvoj de ia loĝantara malpliiĝo. Tio resumas la kialojn konsideri la Gigantan malagaskukolon kiel Malpli zorgiga de la oficiala Ruĝa Listo de IUCN.
Konservado
Kelkaj studoj defendas la neceson konservi la Gigantan malagaskukolon. C. gigas estas inter la surloke vundblaj specioj de Madagaskaro kiuj estas eventuale ĉasitaj aŭ kaptitaj de infanoj (Ellis 2003). Ĝenado pro fajro aŭ lignokolektado povas eventuale endanĝerigi krome la specion (Chouteau 2006). Homa agado modifas la habitatan strukturon kaj havas certan negativan influon sur la kutimaro kaj la habitata selektado (Chouteau 2004). Selekta lignokolektado estas la plej grava ĝeno por la insektovoraj birdoj de arbaroj, ĉefe ĉe la Giganta malagaskukolo (Chouteau 2004; 2006B). Necesas rehavi diverson da manĝaĵo en diversaj habitattipoj por pluhavi la normalan manĝodisponeblon de tiuj birds (Chouteau 2006B).
Aliaj
Ĵusaj vidaĵoj en Sainte Luce atestas, ke la vosto de la Giganta malagaskukolo ŝajnas esti pli longa ol en aliaj regionoj (Ellis 2003). Tio neas la antaŭan supozon, ke la genro Coua ne havas morfologian specialigon, anstataŭ indiki distingigajn morfologiajn diferencojn kiujn garantius pliajn studoj pri la ŝanĝoj en la specio (Moreau 1966). Sainte Luce estas nune unu el la plej bonaj lokoj por vidi tiujn birdojn en kelkaj arbareroj kiuj povus delonge loĝigi limigitajn loĝantarojn (Ellis 2003). Kiel unu el la proponitaj konservaj zonoj nune regitaj de loka komunumo, la regiono havas grandan eblon por ekoturismo por helpi la daŭrigan konservon de la specio (Ellis 2003).
Eksteraj ligiloj
Endemic birds of Madagascar and western Indian Ocean islands
Ligiloj al fotoj
Sándor Gálffy
GÁLFFY Sándor (ga:lfi),Gálfi estis hungara poeto, folklor-kolektinto naskita en Firtosmartonos la 14-an de junio 1810 kaj mortinta en Demeterfalva la 3-an de februaro 1871.
Kariero
Sándor Gálffy studis en unitariisma gimnazio de Székelykeresztúr kaj en unitariisma altlernejo de Koloĵvaro. Li estis kunulo de János Kriza kaj Mihály Szentiváni en literatura studentasocio. Li estis ĉefoficisto de departemento Udvarhely. En 1861 oni elektis lin reĝa juĝisto. Li sedis popolbaladojn kaj popolfabelojn la kolekton Vadrózsák de János Kriza.
Eldonejo Libera
Eldonejo Libera estas malgrandkvanta eldonejo fondita de Lode Van de Velde en 2016. La celo estas disponigi al ĉiuj verkemaj esperantistoj eblecon eldoni librojn sen eldonaj komisionoj de ekzistantaj asocioj kaj sen investo pro altaj minimumaj eldonkvantoj.
La eldonejo eldonas ĉefe librojn en Esperanto (originalajn kaj tradukitajn) kaj multlingvajn librojn.