cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Malsano
La malsano estas kutime konsiderata kiel nedezirinda kondiĉo, traktinda pere de Medicino, kaj asociita kun specifaj simptomoj kaj signoj. Ĉe homoj, la termino "malsano" estas ofte uzita pli larĝe por paroli pri ajna kondiĉo kiu kaŭzas doloron, misfunkcion, aflikton, sociajn problemojn kaj/aŭ morton al la persono afliktita aŭ similajn problemojn por tiuj en kontakto kun la persono. En ĉi tiu pli larĝa senso, ĝi foje inkluzivas vundojn, kriplaĵojn, malordojn, sindromojn, infektojn, deviajn kondutojn kaj maltipajn variantojn de strukturo kaj funkcio, dum en aliaj kuntekstoj kaj por aliaj celoj ĉi tiuj povas esti konsideritaj kiel apartaj kategorioj.
La sano kaj la malsano estas partoj integraj de la vivo, de la biologia procezo kaj de la interagado media kaj socia. Ĝenerale, oni subkomprenas la malsanon kiel la perdo de la natura sano, kies negativa efiko estas konsekvenco de ŝanĝo, ĉu struktura aŭ funkcia, de organo je iu ajn nivelo.
Difinoj
La difino de malsano laŭ la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS), estas “Ŝanĝo aŭ disvojigo de la fiziologia stato ĉe unu aŭ variaj partoj de la korpo, pro kaŭzoj ĝenerale nekonataj, montrata de karakterizigaj simptomoj kaj signoj, kaj kies evoluo estas pli malpli antaŭvidebla”.
La koncepto de malsano estas alproksimigo kiu orientigas pri la tipo de la koncerna problemo de la sano, kaj helpas al ties kompreno. Ĉiu malsano havas precizajn ecojn kiuj kategoriigas ĝin, kaj havigas referenckadron por identigi tion kion ili povas havi komune aŭ kio povas diferencigi unu disde alia.
Unu ekzemplo: la nomo «diabeto» referencis signife al la «akvopasado» evidenta en la pliiĝo de la soifo ("polidipsio") kaj de la ekskrecio de urino ("poliurio"). Tio kondukis al grupigo de du malordoj (nome diabetes mellitus kaj la sengusta diabeto) kiuj havas komune nur la polidipsion kaj poliurion, ĉar ties kaŭzoj, frekvencoj kaj ceteraj manifestaĵoj estas tute malsamaj.
Diferenco inter malsano kaj aliaj rilataj terminoj
Laŭ difino, ekzistas nur unu koncepto de malsano, sed la karakterigo kaj identigo de variaj procezoj kaj diferencaj statoj de la sano kondukis al la diskriminacio de ampleksa gamo de diferencaj situacioj (nozologiaj entoj), multaj el kiuj estas komprenataj strikte kiel veraj malsanoj, dum aliaj entoj ne (oni vidu la konceptojn de sindromo, klinika ento kaj misordo). Tial, la malsanoj kaj similaj kaj analogaj, anstataŭaj aŭ surogataj procezoj, estas komprenataj kiel kategorioj determinitaj foje nur fare de la homa menso.
Sansciencoj
La malsanoj kiuj tuŝas la plantojn kaj ceterajn botanikajn ĝenrojn koncernas al la fitopatologio, dum tiuj kiuj tuŝas la animalojn estas kampo de la veterinara medicino, kaj pri tiuj kiuj tuŝas la homojn okupiĝas la medicino, la sanflegado, la fizioterapio... Tiuj sciencoj esploras kaj havigas siajn sciarojn en la prevento, diagnozo kaj traktado de la malsanoj en ties respektivaj kampagadoj.
Homa patologio kaj nozologio
Strikte parolante (ene de la medicinaj kampoj), la malsanoj estas celo de studo de la patologio (de la greka παθος: 'afekcio', 'sufero'), branĉo de la medicino kiu esploras la ecojn proprajn de ĉiu ento, ties komponantojn kaj la procezon kiun ili disvolvigas, rilate al la morfofiziologia pruvaro kiu evidentiĝas en la biologio de la malsana organismo. Tamen, estas la nozologio la fako kiu temas pri la difino kaj klasigo de la diversaj malsanoj laŭ normoj bazitaj sur la ecoj kaj identigo de la komponantoj kaj funkcioj kiuj difinas ĉiun nozologian enton kiel iu unika kaj distingebla de la cetero. Tiel, estas studitaj en kunteksto pli ampleksa, kompareca kaj sistemiga, ene de ĝenerala skemo de la patologio.
Nomenklaturo
Por nomi malsanon, kiel ĝenerala regulo, oni specifas la parton aŭ organon de la korpo kiu estas tuŝita, sekvite de sufikso kiu indikas la "etiopatogenio" de la sanproblemo.
Kelkaj malsanoj portas la nomon de tiu kiu malkovris aŭ priskribis ĝin por la unua fojo; estas la nomitaj eponimoj.
Ekzemploj:
Kvankam populare estas tre uzataj tiukadre, la vorto patologio kaj patologioj ne estas sinonimoj de 'malsano' kaj 'malsanoj', ĉar ili referencas al fako, kaj ne al la nomo mem de la malsanoj. Ekzemploj: oni preferas la esprimon inflamigaj malsanoj anstataŭ inflamigaj patologioj; oni preferas la esprimon neŭrona malsano anstataŭ neŭrona patologio.
Klasifikado
Oni distingas inter la malsanoj surbaze de la atakata organismo:
Kompreneble kelkaj nurbestaj malsanoj povas transsalti al homo, kies korpo, imunsistemo ne taŭgas defendi sin kontraŭ la nova ataka organismo. Tiam multaj mortas (ekz. la birda gripo en 2003-2004 kaŭzis morton de centoj, kompare al la Kronvirusa malsano de 2019, kiu ĝis 2022 oficiale kaŭzis morton de 6 milionoj, sed laŭ diversaj taksoj oble pli).
Laŭ alia klasifikado, estas kvar ĉefaj tipoj de malsano: patogena malsano, deficita malsano, hereda malsano kaj fiziologia malsano.
Kelkaj malsanoj havas nomon honore al la unuaj malkovrintoj kiaj la Alzheimer-malsano aŭ la Parkinsona malsano.
Infekto
Ĉi tiu termino larĝe rilatas al ajna eksternorma kondiĉo kiu difektas normalan funkcion. Ofte, ĉi tiu termino estas uzita por aludi specife al infektaj malsanoj, kiuj estas klinike evidentaj malsanoj kiuj rezultas el la ĉeesto de patogenaj mikroorganismaj agentoj, inkluzivante virusojn, bakteriojn, fungojn, protozoojn, aŭ nenormalajn proteinojn konatajn kiel prionoj. Infekto kiu ne produktas klinike evidentan kripliĝon de normala funkciado ne estas konsiderata malsano. Ne-infektaj malsanoj estas ĉiuj aliaj malsanoj, inkluzivanta plejpartojn de formoj de kancero, kora malsano kaj genetika malsano.
La neglektitaj tropikaj malsanoj estas kerna grupo de 18 tropikaj infektaj malsanoj, tiel difinitaj de la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS).
Komponantoj de la malsanoj
La malsanoj estas mensaj kategorioj, ĉiu kun iu partikulara signifo kiu havigas la necesan individuecon por esti komprenita kiel nozologia koncepto. Tia intelekta distingo (kategoriigo) estas realigata laŭ la funkcio de la komponantoj propraj de ĉiu nozologia koncepto, kiuj karakterigas ĝin kiel tia. Konsekvence, la totala informaro, kiu faras ĉiun nozologian koncepton tio kio ĝi estas, parte eliras el la analizo de minimumaj kaj partaj unuoj; el kiuj ĉiu reprezentas aspekton de la totala procezo de la malsano. En kelkaj kazoj, kelkaj aspektoj restas ĉu nekonataj ĉu necertaj, kio malfacilas akuratan priskribon de tiuj nozologiaj konceptoj.
Estas variaj la bazaj aspektoj (komponantoj) konsiderataj ĝenerale por la studado de la diversaj patologiaj procezoj. Ajna el tiuj komponantoj povas esti uzata kiel kriterio taksonomia por ordigi la diversajn nozologiajn konceptojn. Sube oni listigas kaj skize oni resumas la priskribon de kelkaj el tiuj aspektoj:
Epidemiologio
La fako epidemiologio kolektas kaj reprezentas gravan informaron kiu intence difinas la plej probabla kuntekston sur kiu eblas la disvolvigo de malsano. La scienco de la epidemiologio konsideras — statistike — multajn variablojn por difini kazistike tian kuntekston (ĉu loĝantaraj, mediaj, etnodevenaj, genetikaj, laborlokaj, ekologiaj, ktp.). La epidemiologia studo de malsano havigas ankaŭ parametrojn por determini la gravon de patologio partikulare rilate al ties kazistiko (frekvenco de kazoj) kaj al la probableco determini kaŭzon por tiaj kazoj.
Etiologio
La medicina vortotrezoro identigas la eblajn kaŭzojn, ĉu probablajn ĉu certajn, de malsano per la termino «etiologio». La kaŭzoj de malsanoj povas ne esti tre klaraj por kelkaj malsanoj (por ekzemplo, por la mensaj malsanoj), dum por aliaj, la rilato kaŭzo-efiko estas praktike nedubebla kaj evidenta (kiel ofte okazas en la infektaj malsanoj).
La etiologio aŭ kaŭzo de malsano ne ĉiam estas ununura, kaj en multaj kazoj (diabeto, arteria hipertensio, nefekundigo, psikozo, vundo-kojlito, ktp.) malsanoj estas komprenataj kiel plurkaŭzitaj, tio estas, en ili intervenas variaj faktoroj patogenaj, tio estas, malsanigaj. Ekzistas modelo kiu konsideras kiel kaŭzoj serion de faktoroj, nome ampleksa gamo kiu varias ekde unu ekstremaĵo de genetikaj kaŭzoj (endogenaj) ĝis alia ekstremaĵo, koresponda al faktoroj mediaj (eksteraj).
Por iu malsano, la etiologio estas ties ĉefa identigita kaŭzo; ĝi reprezentas la elirejon por establi la devenon kaj evoluon de la malsano. Estas la faktoro sine qua non (nepra) por la genezo de la patologia procezo. Tamen, en multaj malsanoj kaj similaj procezoj, la etiologio estas necerta aŭ nekonata. Menciindas, ke la sindromoj estas kutime pluretiologiaj; dum la malsanoj mem, maksimume havas nur ununuran kaŭzon.
Foje kun la etiologio oni kutime priskribas la faktorojn kiuj okazigas la malsanon. Ofte, kunekzistas determinitaj cirkonstancoj kiuj ne estas kaŭzoj (almenaŭ rektaj) de la malsano, sed agas kiel faktoroj kiuj startigas la komencon de la procezo en si mem; temas pri la nomitaj startigaj faktoroj. Foje, por malsano, oni priskribas sian «etiopatogenion», tio estas: ties etiologion kaj ties patogenion kune, tio estas kiel unuigita procezo.
Patogenio
Patogenio aŭ patogenezo estas la priskribo (foje nur intenca) de la kompleksa fiziopatologia procezo kiu disvolviĝas el la efikoj startigitaj de la etiologia faktoro. Tia priskribo difinas la transiron al la statuso de malsano.
La patogenio de malsano estas la reprezentado de la mekanismoj ŝanĝitaj el la normala fiziologio kiuj generas, subtenas kaj finigas aŭ pluigas la patologian procezon promociitan da specifa kaŭzo (etiologio).
Klinika kadro
Klinika kadro, klinikaj manifestaĵoj aŭ simple nur «kliniko», estas la kunteksto aŭ kadro de signifo, difinita de la rilato inter la signoj kaj la simptomoj kiuj prezentiĝas en difinita malsano. La klinika semiologio estas la instrumento kiu permesas difinir klinikan kadron, en kiuj distingindas:
Komplementaj ekzamenoj
La komplementaj ekzamenoj aŭ esplorado fare de la klinika semiologio kondukas al havigo de aldona informaro devena de la biologio de la paciento pere de la aplikado de diversaj teknikoj, ĝenerale instrumentaj. La rezultoj havigitaj per la komplementa esplorado devas esti interpretataj ene de la klinika kunteksto.
Ekzemploj de komplementaj ekzamenoj estas jenaj: ĉiuj bildoteknikoj (ultrasonografio, Ikso-radioj per radiologio, tomografioj, magneta resonanco, ktp.), elektrokardiografio, spirometrio, sanganalizo (hemogramo), mjelogramo, punkturoj (variaj), urinanalizo, psikologiaj testoj, esplorado pri fizikaj atingoj, polisomnografio ktp.
Diagnozo
Diagnozo estas la identigo de malsano per esploro de la simptomoj prezentataj de la paciento, per ties deklaro, per korpa ekzameno kaj per teknikaj eblecoj (laboratoriaj ekzamenoj de korpaj likvaĵoj aŭ histoj, radiologio, sonografio kaj aliaĵoj). Temas pri kompleksa procezo kiun disvolvigas la profesiulo, kaj postulas kognan respondon antaŭ la montro de la situacio de la paciento. La diagnozo povas determini patologian staton aŭ ne (ankaŭ oni diagnozas la sanon en paciento).
La procezo inkludas ankaŭ la diferencialan diagnozon, tio estas, la valorigo de ĉiuj eblaj nozologiaj kaŭzoj kiuj povus havigi similan klinikan kadron. Ĝi devenas el la elekto de la plej taŭga eblo laŭ la funckio de la rezultoj de la anamnezo, la fizika esplorado, la komplementaj ekzamenoj, kaj foje la traktado.
Patologia anatomio
La anatomia kaj histopatologia studo permesas esplori la fizik-kemian pruvaron de la procezo de malsano, kiu restis montrita en ŝanĝoj de la morfologio kaj normala fiziologio je ajna nivelo (molekula, ĉela, hista, organika ktp.). La rezulto de la studo anatomi-patologia, ĝenerale, ĝi havas econ de definitiva diagnozo.
Estas variaj teknikoj kaj metodologioj por montri la diversajn morfofunkciajn vundojn, kaj determini ties interpretadon en la kunteksto de la patogenio; ĉar la vundoj povas esti komprenitaj kiel mejloŝtonoj kiuj markas ties kurson: nome la patogeneza vojo, kiu kondukas al specifa tipo de malsano.
Evoluo
La evoluo estas la kurso de biologiaj okazaĵoj inter la sekvenca agado de la kaŭzoj komponantoj (etiologio) ĝis la disvolviĝo de la malsano kaj okazas la finfino (kuraco, kronikiĝo aŭ morto). La natura historio de malsano reprezentas la evoluon de la patologia procezo sen kuracinterveno. Oni parolas pri medicina prevento kiam estas medicina interveno cele al ŝanĝo de la natura evoluo de la malsano al pli benigna stato por la paciento. Prevento estas la antaŭmalhelpo de malsano aŭ pli ĝenerale malbona, nedezirata evento aŭ evoluo.
Terapio
Terapio konsistas en tiuj ĉiuj mediaj, homaj, fizikaj, kemiaj rimedoj, inter aliaj, kiuj kontribuas al la kuracado de la paciento, de ties patologia procezo, aŭ almenaŭ al la mildigo de ties simptomoj (paliativa terapio) por plibonigi plej eble ties vivkvalito atingante la aligon de la paciento al la normala vivo. Terapio estas metoda kuracado de malsanoj kaj lezoj. La celo de la terapiisto estas neniigo aŭ malpligrandigo de la simptomoj kaj reĝustigo de la korpaj kaj psikaj funkcioj. Por elekto de la taŭga terapio, necesas havi ĝustan diagnozon. De la kunigo de taŭgaj diagnozo kaj terapio, oni povas alveni al sukcesa fino de la medicina procezo.
Medicina prognozo
La medicina prognozo havigas informon de statistika eco pri la tendenco kiun sekvas patologia procezo. Multaj variabloj devas esti atentitaj je la momento produkti prognozon. Ne ĉiam eblas prognozi la precizan evoluon de malsano en preciza paciento, ĉu sekvante ĉu nesekvante terapion. La statistika prognozo povas helpi kuracistojn kaj pacientojn decidi pri la adopto de terapio, fari operacion ktp. Ekzemple, se paciento scias, ke 90 % de pacientoj superas specifan malsanstaton per trapaso de specifa operacio, tio helpos al la decido akcepti tiun terapion. Dum la Kronvirusa pandemio de 2019-2021 la plej diversaj prognozoj pri la evoluo de la malsano, la efikeco de terapio, specife de vakcinoj, mortindicoj ktp., iĝis tutmonda intereso, partikulare de amaskomunikiloj kaj de sansistemaj aŭtoritatoj.
Prevento
La prevento, medicina prevento aŭ profilaktiko estas la informo rilata al agado kiu povas modifi la probablon malsaniĝi, malpliigante la riskojn. La prevento konsistas en decidoj pri agado aŭ malagado (fasto, fumĉesado, fizika ekzeco ktp.) orientitaj al evito de la malsano kaj al la plibonigo de la sanstato kaj la bonfarto. Prevento estas la antaŭmalhelpo de malsano, aŭ de pli ĝenerale malbona, nedezirata evento aŭ evoluo de la patologia stato.
Socia signifo de malsano
Iu korpa aŭ psiĥa kondiĉo povas esti konsiderata malsano en kelkaj kulturoj aŭ epokoj sed ne en aliaj. Kondiĉoj kiel atento-deficita hiperaktiveco kaj obezeco estas konsiderataj malsanoj en kelkaj evoluintaj landoj, sed estis rigardataj malsame en aliaj kulturoj. Ekzemple, obezeco ankaŭ povas reprezenti riĉecon kaj abundon kaj estas statusa simbolo en malsategafektitaj areoj kaj kelkaj lokoj frapitaj de HIV/Aidoso.
Malsano havigas la socian legitimadon de iuj favoroj, kiel kuracado, evito de laborado aŭ atento fare de aliuloj. Kontraŭe, ekzistas devontigo al la malsana persono serĉi traktadon kaj penon resaniĝi. Kiel komparo, oni konsideru gravedecon, kiu kutime ne estas interpretata kiel malsano, sed aliflanke, ĝi estas konsiderata de la kuraca komunumo kiel kondiĉo postulanta kuracan prizorgon.
La identigo de kondiĉo kiel malsano, prefere ol kiel simple vario de homa strukturo aŭ funkcio, povas havi gravan socian aŭ ekonomiajn implikaĵojn. La polemikaj rekonoj kiel malsanoj de post-traŭmata streĉiteca malordo, de ripetema moviĝo-vundo aŭ de Golf-Milita sindromo havis amason da pozitivaj kaj negativaj efikoj sur la financa kaj aliaj respondecoj de registaroj, kompanioj kaj institucioj al individuoj, kaj ankaŭ sur la individuoj mem. La socia implico vidi maljuniĝon kiel malsano povus esti profunda, kvankam ĉi tiu klasifiko ne estas ankoraŭ vasta. Lepruloj estis grupo de afliktitaj individuoj kiu estis historie malakceptitaj kaj la termino ankoraŭ elvokas socian honton. Timo de malsano ankoraŭ povas esti vasta socia fenomeno, kvankam ne ĉiuj malsanoj elvokas ekstreman socian honton.
Socia kondiĉo kaj ekonomia statuso efikas sur sanon. Malsanoj de malriĉeco estas malsanoj kiuj estas asociitaj kun malriĉeco kaj malalta socia statuso; malsanoj de bonfarto estas malsanoj kiuj estas asociitaj kun alta socia kaj ekonomia statuso. Kiuj malsanoj estas asociitaj kun kiuj statoj varias laŭ tempo, loko kaj teknologio. Kelkaj malsanoj, kiel diabeto, povas esti asociitaj kun kaj malriĉeco (malriĉa manĝaĵelektoj) kaj bonfarto (longa vivo kaj hejmsidaj vivstiloj), tra malsamaj mekanismoj. La termino malsanoj de civilizo (nomitaj ankaŭ "vivstilaj malsanoj") priskribas malsanojn kiuj estas pli oftaj inter pli maljuna loĝantaro kaj inter tiu kiu sekvas difnitan vivostilon. Ekzemple, kancero estas ege pli ofta en socioj en kiu plejpartoj de membroj vivas ĝis ili atingas la aĝon de 80 ol en socioj en kiu plejpartoj de membroj mortas antaŭ ol ili atingas la aĝon de 50.
Difinoj de malsanulo
Malsanulo estas homo kiu suferas malsanon, ĉu tiu estas konscia aŭ ne je sia stato. Joan Riehl-Sisca difinas la rolon de malsanulo kiel «la pozicio kiun adoptas persono kiam ĝi sentas sin malsana».
La maniero laŭ kiu unuopulo perceptas kaj la sanon kaj la malsanon estas fenomeno kompleksa kaj partikulara laŭ kiu tiu reagas ĝenerale kaj frontas la situacion en diferencaj dimensioj de sia personeco (emocie, racie, fizike kaj spirite ekzemple). Tiele, ĉiu persono vivas la sperton de sano-malsano de diferenca maniero kaj tio kondiĉigas la signifon kiun tiu donos al la spertoj.
Spite la unuopaj reagoj de individuoj, la socia kaj kultura etosoj havigas specifajn kadrojn al tiuj reagoj, limigante ties esprimivon al kelkaj formoj «kulture akcepteblaj».
«Kiam persono malsaniĝas, tiu faras tion integre, ne ere aŭ limdate. Ĉiuj komponaĵoj de la homa ento ŝanĝiĝas kaj ĉiu el ili postulas proprajn necesojn. Tiele ke la malsano generas fizikajn simptomojn kiaj la doloro kaj la dispneo; psikemociajn simptomojn kiaj timo, anksieco, kolero, deprimo; spiritajn necesojn kiaj sentoj de kulpo, de perdo, de interna paco; kaj socialajn postulojn kiaj konsidero kaj malakcepto de abandono.»
Sperto de malsano
La sperto de malsano estas la vivosperto de procezo kiu inkludas ŝanĝojn aŭ modifojn de iama stato. Ĝi divideblas en kvin etapoj jene:
Konduto ĉe malsano
Ĝenerale, la malsanuloj agadas laŭ speciala maniero antaŭ siaj statoj; la kuracistoj nomigas konduto ĉe malsano al tia modifo de konduto.
La konduto ĉe malsano implicas kiel la malsanulo kontrolas sian organismon, difinas kaj interpretas siajn simptomojn, adoptas agojn kaj uzas la sansistemon. Ekzistas granda variableco en la maniero kiel la personoj reagas antaŭ la malsano, ĉu la propra ĉu tiu de aliuloj. Tamen, la manifestado de la konduto ĉe malsano povas esti uzata ankaŭ por kontroli la vivajn malfacilaĵojn.
En literaturo
Unu el plej konataj verkoj kiu temas pri malsanoj kaj malsanuloj estas La malsanulo pro imago (Le Malade imaginaire) de Molière el la jaro 1673, La teatraĵo temas pri Argan, la «imagita malsanulo», vidvo kiu reedziĝis al Béline, kiu ŝajnigas atentajn zorgojn, sed kiu reale esperas la morton de sia edzo por heredi. Li obeema akceptas ĉiajn rimedojn preskribitajn de trompemaj kuracistoj, kiuj deziras nur kontentigi sian pacienton anstataŭ kuraci lin. Trompema servistino Toinette maskas sin kiel kuracisto kaj same preskribas ironiajn kaj mokemajn rimedojn. Angélique, la filino, amas Cléante, kion ne deziras Argan, kiu preferas kiel bofrato Thomas Diafoirus, kuracisto mem. Toinette rekomendas Argan ŝajnigi sin mortinta. La edzino kontentiĝas prie dum la filino Angélique tute sincere doloras pro la morto de sia patro, kiu siavice malkovras sian ludon kaj akceptas Cléante, kondiĉe ke tiu mem iĝu kuracisto, dum oni konsilas Argan ankaŭ iĝi kuracisto. Resume la verko primokas la malprofesiecon de kuracistoj, kiuj kaŝas sian scimankon per supozita falsa sciaro.
Tiu verko sekvas tradicion el la Baroko kiu simile satiras kaj parodias la profesion de kuracistoj en epoko en kiu fakte malsanoj estis teruraj kondiĉoj mortigaj, kontraŭ kiuj ankoraŭ ne facilis batali. La alveno de la skolo de naturalismo en la dua duono de la 19-a jarcento fokusis al fiziologiaj aspektoj de la vivo de personoj, tiel ke oni detale priskribas fizikajn sentojn (malsato, soifo, varmo, malvarmo ktp.) inter kiuj doloroj, mensaj malsanoj ktp. Tio malfermis vojon al definitiva eniro de malsanoj en la literatura enhavo. Tiukadre ekzemple en la novelo "Insolación" (Insolacio, Sunfrapo, 1889) de la hispana verkistino Emilia Pardo Bazán aperas virino kiu ĝuas popularan feston kie suno, manĝo kaj drinkado kontribuas al la ĥaosa situacio de specifa amafero; la detala rakonto de la simptomoj kiuj sentas la rolulino estas tute moderna maniero alproksimiĝi al fizikaj kaj psikaj malordoj.
Reage, ankaŭ la rolo de kuracistoj, kiuj frontas reale la malsanojn, ekludas gravan rolon en la enhavo de la romanoj fine de la 1a 19-a kaj komenco de la 20-a jarcento. Denove hispanaj verkistoj Felipe Trigo per "En la carrera" (En la kariero, 1909) kaj "El médico rural" (La rurkuracisto, 1912) kaj samtempe Pío Baroja per La arbo de la sciado (El árbol de la ciencia) priskribas detale la edukadon de medicinaj studentoj kaj la penojn de junaj kuracistoj kiuj devas batali kontraŭ la fuŝa situacio de la sansistemo en la malprogresinta tiama socio. Ambaŭ verkistoj estis kuracistoj mem.
La kuracisto (en germana: Der Medicus) estas germana aventura filmo de 2013 bazita sur la samnoma historia romano The Physician de Noah Gordon (1986). Kaj la filmo kaj la romano fokusas al orfo el angla urbo de la 11-a jarcento kies patrino mortiĝis pro mistera malsano. La knabo dediĉas sin al la studo de medicino kaj decidas veturi al Persio por koni la faman kuraciston Aviceno.
Religia vidpunkto
Se Dio ne volus, ke la korpaj suferoj estu forigataj aŭ mildigataj en iuj okazoj, ĝi ne metus kuracigajn rimedojn je homa dispono kaj ĝia antaŭvidema zorgado pri tio, en akordo kun la instinkto de memkonservado, montrus, ke estas homa devo serĉi kaj apliki la kuracajn rimedojn.
Laŭ tiu vidpunkto, homoj devas rezignacii kaj suferi la kondiĉojn de la medio, kien ilin metas ilia malsupereco, ĝis fine ili meritos alian. Tio ne devas malhelpi, dum la atendado, ke ili faru tion, kio dependas de ili, por plibonigi ilian nunan situacion; sed se, malgraŭ niaj klopodoj, ili ne povas sukcesi, tiuj religioj instruas al siaj adeptoj elteni kun rezignacio iliajn dumtempajn malfeliĉojn.
Proverboj
Ekzistas pluraj proverboj pri malsan(ec)o en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili :
Opatovice (distrikto Přerov)
Opatovice estas municipo en Ĉeĥio, en Regiono Olomouc, en distrikto Přerov. Ĝi situas proksimume 21 km oriente-nordoriente de urbo Přerov kaj 6 km sude de Hranice. Vivas ĉi tie.
Inundigita ŝtonminejo
Proksime de la municipo troviĝas inundigita ŝtonminejo, kies profundeco atingas 37 metroj. Firmao planis surŝuti ĝin en la jaro 2011, ĉar onidire minacis falo de unu muro kaj ankaŭ elfluigo de naftmaterioj el inundigitaj fosmaŝinoj. Kontraŭ estis la civitanoj kaj reprezentantaro de Opatovice.
Lýdia Machová
Lýdia Machová [] (naskiĝinta la ) estas slovaka interpretistino, poliglotino, mentorino kaj prelegistino. Krom sia denaska lingvo (la slovaka) ŝi scipovas 7 aliajn lingvojn, kaj strebas lerni novan lingvon ĉiun duan jaron. Ŝi prelegis dum TED kaj TEDx. Ŝi fondis la firmaon Jazykový mentoring s.r.o. (“Lingva mentorado”) kaj kunfondis Polyglot Gathering, kunveno por plurlingvuloj.
Lingvoj
Machová scipovas la slovakan (denaske), anglan (C2), germanan (C1–C2), polan (C1–C2), hispanan (C1), Esperanton (B2), francan (B2), rusan (B2) kaj svahilan (A1). Ŝi scipovis la slovakan signolingvon sed forgesis ĝin. Ŝi komencis lerni fremdajn lingvojn 11-jaraĝe en la lernejo. Ŝi nuntempe lernas novan lingvon ĉiun duan jaron.
Ŝi estas defendanto de memlernado de lingvoj, taksante la taskon de instruisto kiel helpan. Ŝi agnoskas, ke eblas havi antaŭkapablon, kiu helpas lerni lingvojn, sed opinias, ke iu ajn kapablas lerni fremdan lingvon.
Surbaze de sia sperto, ŝi asertas, ke por efike lerni lingvon necesas 4 bazaj kondiĉoj :
En 2016 ŝi prelegis en TEDx en Trenčín pri la temo “Kiel lerni lingvon kaj kial vi ankoraŭ ne sukcesis”.
En oktobro 2018 ŝi prelegis dum TED pri la temo “La sekretoj de lernado de nova lingvo”. En aprilo 2021 ŝia prelego havis 11,6 milionojn da spektoj.
Profesia vivo
Ŝi studis dum 4 jaroj interpretadon en la Komenia Universitato en Bratislavo. Ŝi interpretis profesie dum 6 jaroj, interalie por Iveta Radičová, Brian Tracy kaj Tony Robbbins.
En 2016 ŝi komencis entrepreni. Ŝi kreis por sia laboro novan kategorion, kiun ŝi nomis “lingva mentorado”. Ŝi fondis en 2017 Jazykový mentoring s.r.o. kaj en 2018 Language mentoring s.r.o..
En 2017 kaj 2018 ŝi estis, kune kun Peter Baláž, unu el la du ĉeforganizantoj de la plej granda tutmonda renkontiĝo de lingvemuloj, Polyglot Gathering, en Bratislavo.
Premioj
Ŝi ricevis la premion Cena za moderný inovatívny prístup (“Premio por moderna noviga aliro”) en la konkurso Podnikateľka Slovenska (“Entreprenistino de Slovakio”) en 2017.
Vidu ankaŭ
Poligloto
Poliglot Gathering (plurlingva kunveno)
Eksteraj ligiloj
(en) Lýdia Machová dum la oficiala TED-prelego en Novjorko
(en) Filmeto pri la Poliglota Renkontiĝo en 2019, kiun partoprenis pli ol 600 poliglotoj el la tuta mondo inter kiuj parolis pli ol kvarono Esperanton, kiu fariĝis populara inter partoprenantoj.
Piet Retief
estas grandurbo en Sudafriko, en provinco Mpumalanga.
Geografio
situas sur altebenaĵo en la orienta parto de la lando proksime de Svazilando. Newcastle (Sud-Afriko) troviĝas 120, Emalahleni 201, Richards Bay 238, Johanesburgo 284, Pretorio 294, Durbano 318, Welkom 416, Bloemfontein 510, Port Elizabeth 922, Kaburbo 1413 km.
Historio
estis fondita en 1883 kaj oni nomis la urbeton pri bura gvidanto Piet Retief. En 1886 oni donis al la urbeto novan loknomon Klein Vrystaat (=Malgranda Liberŝtato). En 1891 la urbo estis integrigita al Sudafriko (brita). La urbo iĝis municipo en 1932. En 2010 kampanjo komenciĝis por nomi la grandurbon eMkhondo.
Ekonomio
En oni okupiĝas pri lignoj, paperoj, oni minadas kaolinojn glimojn kaj feroercojn.
Trafiko
El kuras ĉefvojoj al Johanesburgo kaj Richards Bay, krome estas vojo al Svazilando.
Klimato
havas subtropikan klimaton. Jare pluvas ĉ. 1000 mm.
Bitca (stacio)
Bitca (Битца) estas haltejo sur la Linio MCD-2 Kursko–Riĵskij de la Moskvaj centraj diametroj en Bitca.
Lorquí
Lorquí [lorKI] estas municipo apartenanta al Murcia Regiono. Ĝia areo konsistas el 15 km2. Ĝiaj limoj estas ĉeaj de Molina de Segura, Archena kaj Ceutí. En la jaro 2019 sep mil cent kvardek unu personoj rezidis en la municipo.
Lorquí formas parton de la Metropola areo de Murcio. La municipa teritorio estas trapasata de la rivero Segura.
Estas agrikulturo de irigacio kaj granda industria agado.
Inter vivindaĵoj estas preĝejo kaj granda akvorado Rapao, de la 18a jarcento, tipa en la murcia legomĝardenaro.
Seyssel (Haute-Savoie)
Seyssel (prononcu [Sesel]) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento alta Savojo (france Haute-Savoie, arpitane Savouè d'Amont), en la regiono Aŭvernjo-Rodano-Alpoj (france Auvergne-Rhône-Alpes). Fine de en la komunumo vivis.
Ĝi situas sur la maldekstra bordo de rivero Rodano, ĉirkaŭ 24 km birdfluge okcidente de Annecy kaj ĉirkaŭ 44 km birdfluge norde de Chambéry. La urbo situas en la plej malalta loko de departemento Haute-Savoie (250 m). La kulmino de la komunuma teritorio estas sur la deklivo de monto "Montagne des Princes" alta de 937 m.
Norde de la komunumo, torento Les Usses sin ĵetas en Rodanon, kaj sude, estas la alfuejo de rivero Fier.
Kiel la samnoma komunumo Seyssel kuŝanta trans Rodano, Seyssel produktas vinon de Nomo de Origino.
La malnova pendoponto datiĝas de 1838 La statuo de la Nigra Virgulino en ĝia supro, memoriĝas ke Rodano estis grava akvovojo. La Nigra Virgulino estis protektantino de la ŝipveturistoj sur rivero Rodano.
En la komunumo estas pluraj vilaĝoj: Chavagny, Cologny, Curty, Les Côtes, Pologny, Prairod, Vallod kaj Vens.
La najbaraj komonumoj estas: norde: Bassy kaj Desingy; oriente: Droissy; sude: Val-de-Fier kaj Motz; kaj okcidente, trans Rodano: Seyssel (Ain) kaj Corbonod.
Eduard Schwartz
Eduard SCHWARTZ (naskiĝinta la en Kilo, mortinta la  en Munkeno) estis germana filologo kaj eklezihistoriisto. Li estis filo de ginekologo kaj nuptis en Emma Blumenbach kun kiu li havis tri filojn.
László Novotny
[lAslO novotni], laŭ hungarlingve kutima nomordo Novotny László estas hungara inĝeniero, kajakisto.
Eduard Schwartz
Vivo
Post frekvento de gimnazio en Göttingen li studis ekde 1875 samloke antikvosciencojn ĉe Hermann Sauppe kaj Curt Wachsmuth, poste en Bonn ĉe Hermann Usener kaj Franz Bücheler, en Berlino ĉe Theodor Mommsen, en Greifswald ĉe Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff kaj fine denove en Bonn. En Bonn li doktoriĝis en 1880 post defendo de la laboraĵo De Dionysio Scytobrachione. Plej influhavaj estis Usener kaj Wilamowitz.
En 1881 Schwartz gajnis studvojaĝstipendion de Germana Arkeologia Instituto. Poste paĉjo ebligis al li kelkajn jarojn eksterlande. En 1884 Schwartz habilitiĝis en Bonn privatdocentonte. En 1887 li vokitis kiel orda profesoro pri klasika filologio al Rostock. En 1893 li iris al Gießen kaj en 1897 Strasburgon, en 1902 al Göttingen, en 1909 al Freiburg, en 1914 reen al Strasburgo (kie li rektoris en 1915/16). En 1918 li forpelitis el Alzaco kaj perdis ĉiujn havaĵojn tie post kiam oni riproĉis al li la verkadon de politika pamfleto kun ideoj pri estonta stato de germanaj landoj. En 1919 li posteulis munkene profesoron Otto Crusius.
Chif Toshio
CHIF Toshio [千布利雄 Ĉihu Toŝio] (naskiĝis la 22-an de januaro 1881 en Saga (gubernio), mortis en 1944) estis japana esperantisto.
Chif lernis Esperanton en la Esperanto-Lernejo de Osugi Sakae en 1906 kaj estis efektiva redaktoro de Japana Esperantisto de 1908 (?) ĝis 1911. Kun Ossaka Kenji li estis unu el la du kolonoj de la Esperanto-movado en Japanio.
Li komprenis Esperantismon fidele laŭ la Bulonja Deklaracio kaj multe diskutis kontraŭ Ossaka Kenji pri organizaj problemoj. Li verkis multajn utilajn gramatikajn librojn kaj vortarojn.
Interalie li kompilis:
kaj verkis:
László Novotny
Biografio
maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1959, poste li akiris maŝininĝenieran diplomon en Teknikuniversitato de Budapeŝto en 1964, veldistan diplomon samloke post jardeko. Li doktoriĝis pri veldado en 1978 kaj li kandidatatiĝis ĉe Hungara Scienca Akademio en 1988. Intertempe li akiris trejnistan diplomon en 1967 en instituto kaj iam librotenistan licencon. Ekde 1964 li laboris en pluraj laborlokoj. Inter 2006-2011 li politikadis en Budakalász. Li ricevis premion en 1983.
Sporta kariero
ekde 1955 estis kajakisto en pluraj ĉefurbaj sportkluboj sur la Danubo. Li estis hungara ĉampiono dufoje en 1961 kaj 1966 kvarope en distanco 1000 m, dum li apartenis al la hungara nacia teamo inter 1959-1970. Lia plej bona rezulto estis en 1965 en eŭropa ĉampionumo la dua loko duope.
Elektitaj kontribuoj
(1982)
Eduard Schwartz
Graveco
Pli furoris tamen lia skribaĵo De scholiis Homericis ad historiam fabularum pertinentibus (Jbb. f. Class. Philol., Suppl. XII, 1881). Taksitis li eĉ la plej bona spertulo pri antikva mito-evoluo. Manuskriptscience li bonegis dum eldonado de Scholia in Euripidem (skolioj pri Eŭripido; du volumoj, 1887-91). Aliaj verkoj el la fruaj jaroj estis pri Taciano(Oratio ad Graecos, 1888) kaj pri Atenagoro el Ateno (Libellus pro Christianis. Oratio de resurrectione cadaverum, 1891). Inter 1894 kaj 1907 presitis ĉ. 200 artikoloj pri helenaj historiistoj ĉe la enciklopedio "Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft" (RE) (i.a. Aleksandraj historiistoj; mitografoj; Dionizo de Halikarnaso; Apiano, Kasio Diono, Diogeno Laertio, Eŭzebio de Cezareo). Kelkaj eseoj aperis ankaŭ ĉe "Griechische Geschichtsschreiber" (Berlino, 1957).
Liaj tekstkritikaj esploroj kulminis per la eldono de Historia ecclesiastica de Eŭzebio (1903-09). Ligite al Eŭzebio estis la laboraĵo Zur Geschichte des Athanasios (1904-11) post atenta foliumo de multaj dokumentoj. Tio kondukis Schwartz al la fontoj de eklezia historio. Do li publikigis la monumentan verkon Acta conciliorum oecumenicorum (por la tempo de inter 431 kaj 553; en kvar volumoj inter 1914 kaj 1940). Por majstri eklezihistorian esploradon li lernis la lingvojn armenan, araban, sirian kaj rusan. Teologie li okupiĝis pri la Nova Testamento, ĉefe en Göttingen, kie influis lin kontaktoj kun Julius Wellhausen (Über den Tod der Söhne Zebedaei, 1904; Zur Chronologie des Paulus, 1907). Koncerne la helenan literaturon menciindas liaj belegaj eldonoj de Iliado (1923) kaj Odiseo (1924) por bremenaj institucioj kaj kelkaj kontribuaĵoj pri la demando pri al identeco de Homero: li mem estis jesanto de la analizteorioj (Zur Entstehung der Ilias, 1918; Die Odyssee, 1924). Analizadon li ankaŭ preferis en la verko Das Geschichtswerk des Thukydides (1919, ²1929) rilate al la unue de Franz Ullrich en 1846 prezentita problemo de neperfekteco de la tucidido verko. Kromis serio de pli etaj eldonoj, ekz. de aĵoj de Cirilo el Skitopolo (1939). Ĉe Fünf Vorträgen über den griechischen Roman (²1943) li defendis la tezon ke la helena romano evoluis el romanoza historiografio. En la prelegserio Konstantin und die christliche Kirche (1913, ²1936) estis klarigita de Schwartz kaj la evoluo de la frua eklezio kaj ties konekso al imperiestro Konstanteno la Granda. El prelegoj naskiĝis ankaŭ la interesa biografiaro Charakterköpfe aus der Antike (⁴1956).
Gasonafta kontakto
Gasonafta kontakto  estas limo inter libera gaso kaj nafto en gasonafta aŭ naftogasa kuŝejoj.
Tio estas ebeno, kiu povas esti horizontala aŭ oblikva. Ĝia alteco dependas de litologiaj kaj fiziko-kemiaj ecoj de la tavoloj-kolektujoj, iliaj filtro-volumenaj ecoj, ktp. Nivelo de gasonafta kontakto estas difinata surbaze de geofizika esplorado de putoj, elprovado de la putoj, esplorado de kernaĵoj
Pojejena de Sus
Pojejena de Sus [poĵeĵena de sus] (hungare: Felsőpozsgás, germane: Serbisch-Poscheschena) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Moldova Nouă. En 1910 ĝi havis 664 loĝantojn (serboj), en 1992 1 386 kune kun Pojejena de Jos. Ĝia unua mencio skribe estas en 1334. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, (Krassó-Szörény vármegye). Administre ĝi apartenas al Pojejena.
Nigrabrusta ajmofilo
La Nigrabrusta ajmofilo (Aimophila humeralis) estas specio de birdoj de la familio de Emberizedoj kaj genro de Ajmofiloj, kiu enhavas speciojn kun rimarkindaj kapobildoj. Ĝi estas endemia de okcidenta kaj suda Meksiko, el Jalisco ĝis Guerrero.
Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbustaroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj altaltitudaj arbustaroj.
Plenkreskulo estas 15 cm longa. Inoj kaj maskloj estas similaj. La kapo estas malhelgriza al nigreca, kun blankaj malgranda strio el bekobazo al okulo, pli markata mustaxca strio kaj gorĝareo, separataj de nigraj areoj. En supra parto de la brusto estas nigra larĝa strizono. La resto de la brusto estas blankeca kaj la ventra parto estas pli sablokolora. Estas distinga de tiu specio ankaŭ la ruĝecbruna dorso, kiu rimarkindas el la resto de supraj partoj pli brunecgriza.
Ili manĝas kutime insektojn, semojn kaj malgrandajn fruktojn. La ino demetas 2 al 5 ovojn en kupolaj nestoj faritaj el pajlo.
Duoblulo
Duobluloj ankaŭ aperis elstare minimume ekde la 19-a jarcento en literaturo, kaj en kino de la 20-a kaj 21-a jarcentoj. Vidu ekzemple la japanan filmon Kagemuŝa de Akira Kurosawa.
26389 Poojarambhia
26389 Poojarambhia estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Pooja Rambhia, kiu gajnis la duan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2010 pro sia projekto pri biokemio. Ŝi estis lernantino ĉe la Jericho High School de Jericho (Nov-Jorkio, Usono).
Beletro, sed ne el katedro
Beletro, sed ne el Katedro estas libro de eseoj de Gaston Waringhien. Ĝenerale temas pri studoj pri literaturo el diversaj vidpunktoj.
Izodekano
Izodekano aŭ 2-Metilnonano estas saturita branĉoĉena hidrokarbonido kun 10 karbonatomoj kaj 22 hidrogenatomoj. Ĝi estas senkolora, brulema kaj senodora likvaĵo uzata kiel solvanto kaj en kemiaj sintezoj. Kiel ĉiuj hidrokarbonidoj. Izodekano estas nesolvebla en akvo sed solvebla en pluraj organikaj solvantoj tiaj kiaj kloroformo, benzeno, benzino, etanolo kaj eteroj. 2-Metilnonano estas unu el la 75 izomeroj de la dekano.
Beletro, sed ne el katedro
Neologismoj
En la fina Glosareto la aŭtoro listigas vortareton inter kiuj troviĝas teknikaj vortoj, propraj nomoj, kaj historiaj notoj, sed precipe interesas vortojn kiuj ŝajnis al Waringhien ankoraŭ ne tute esperantaj. Inter tiuj estas vere puraj neologismoj, vortoj kiuj ankoraŭ ne estas konataj de mezaj esperantistoj kaj aliaj tute jam akceptitaj ĝenerale.
Sen enkalkuli la proprajn nomojn, pri kiuj la aŭtoro iom klarigas, estas la jenaj, inter kiuj kelkaj nur kun duaranga senco: afina, agapo, aj!, alter-ego, aramea, atrabilo, boreala, brutala, burso signife monujon, eskatologio, fantasta, feluko, fu!, gazalo, girfalko, glosolalio, ĝenro, ĝermana, ĝino kiel feo de araba rakontaro, hajko, hipo-, hipoĥondro, holmo, horto, hotelo kiel dmego de riĉulo, bulo, karavelo, konstitucio kiel homa korpokondiĉo, koplo, korteza, kraŭlo, krifo, krino, lido, -logo, -logio, loza, mistranĉo, musketero, noci, okult-romano, paladino, paramioklonio, peripetio, pintumo, primavero, proksimumo, rafinismo, rimorso, robaio, rojo, ronĝi, ruro, salono kiel literatura etoso, sartrismo, sencoturno, senrjuo, serendipeco, sisterona, skoldi, sob, sonalterno, sor, splendi, stavo, svaga, utao, zimozo.
Kresta akcipitro
La Kresta akcipitro  (Accipiter trivirgatus) estas taga rabobirdo el familio Akcipitredoj kiu inkludas ankaŭ multajn aliajn tagajn rabobirdojn kiel agloj, buteoj kaj cirkuoj.
Disvastiĝo
Krestaj akcipitroj reproduktiĝas en sudorienta Azio el Barato kaj Srilanko ĝis suda Ĉinio, Indonezio kaj Filipinoj. Ili estas specio de loĝantaj birdoj ĉe lokoj de malaltaj teroj kie estas arboj ĉu ĝangaloj ĉu arbaroj ĉu manglejoj; ankaŭ en malfermaj altaj zonoj kie estas arboj en Butano kaj Barato ĉe Himalajo (arbaroj de Shorea robusta); tamen en tiuj nordaj habitatoj ĝi estas tre rara. Ili vivas el marnivelo ĝis 2.400 m de alteco. Esence tiu orientalisa specio estas limigita al tropikaj kaj varmaj subtropikaj areoj.
Goesk
Goesk estas arta lingvo bazita sur ĝermanaj lingvoj kreita de James Grossmann. La gramatiko estas simpla, ĉar sed prenita el vivantaj lingvoj, ĝi estas regula.
Kresta akcipitro
Aspekto
La Kresta akcipitro estas rabobirdo kun mallongaj larĝaj flugiloj kaj longa vosto, taŭgaj por manovri inter arboj. Ili estas 30-46 cm longaj, kaj la ino estas multe pli granda ol la virbirdo. Pligrandeco kaj eta kresto surnuka, klare videbla en konturo, diferencigas ĝin disde la plej proksima familiano nome Hindia akcipitreto aŭ Besro, Accipiter virgatus. Virbirdoj pezas ĉirkaŭ 200 gm, la inoj ĉirkaŭ 350 gm.
Goesk
Ekzemploj:
Kresta akcipitro
Aspekto
La virbirdo havas malhelbrunan kronon, grizan vizaĝon, nigrajn strietojn gorĝa kaj mustaĉa. Helaj subaj partoj estas ruĝecbrune striecaj vertikale en brusto kaj horizontale en ventro.
Goesk
Eksteraj ligiloj
http://www.eccentrix.com/members/rainchild/goesk1.html
Karl-Herrmann-fontano (Erfurto)
La Herrmann-fontano troviĝas sur la Herrmannsplatz en la centro de Erfurto, Germanujo, ne malproksime al la Katedralo de Erfurto. Tiu placo estas historia bazarplaco.
Kresta akcipitro
Aspekto
La ino -pli granda- havas pli brunajn kapon kaj striojn en subaj partoj. La junuloj havas helajn bordojn en kapaj plumoj kaj la kolorfono de subaj partoj estas pli flaveca (sablokolora) ol blanka.
Karl-Herrmann-fontano (Erfurto)
Historio
Krom la monumentoj por Richard Breslau kaj Christian Reichart la Herrmann-fontano estas unu el la plej imponaj monumentoj de la turingia ĉefurbo. Fakte la urbo multe ŝuldas al la komercanto, historiisto kaj urba konsiliano, tiel ke post la inaŭguro de la fontano la 24-an de septembro 1876 oni alinomis la placon: Roßmarkt fariĝis Herrmannsplatz.
Kresta akcipitro
Aspekto
Kruroj kaj irisoj estas tre flavaj. La beko estas malhelgriza kaj la vaksaĵo flava.
Karl-Herrmann-fontano (Erfurto)
Priskribo
La interesege kaj unike farita monumento imitas la turojn de la proksima katedralo. Meze de okangula akvopelvo la monumentkolono ĉielen suprenkondukas kiel gotika ornamaĵtureto. Estu tio alludo al la mezepoka ekfloro de la urbo, pri kio ege fieris Herrmann kiel regiona historiisto. Ĉar pli ol aliaj li science vekis la konscion pri la malnova Erfurto kaj ĝiaj elstaraj trezoroj kaj vidindaĵoj. Faris la artaĵon Georg Kugel.
Kresta akcipitro
Kutimoj
Temas pri arbara specio de loĝantaj birdoj, tio estas nemigrantaj, kiuj konstruas neston el bastonetoj en arbo kun folioj en interno, kie la ino demetas du aŭ tri ovojn bluecblankajn, kiuj estas kovotaj dum iomete pli ol unu monato.
La flugo estas karaktera malrapida flugilfrapado kaj posta glitado, simila al aliaj Akcipitroj kiaj la Akcipitro (A. gentilis). Kiel samfamilianoj, tiu silenta arbara birdo ĉasas birdetojn, mamuletojn kaj reptiliojn en arbaro, kaptante ilin neatendite per surpriza ekflugo ekde gvatejo.
Karl-Herrmann-fontano (Erfurto)
La personeco
La enskribo surfontane dediĉas la monumenton al vera amiko de sia naskiĝurbo: Karl Herrmann, filo de komercista familio, naskiĝis la 24-an de oktobro 1797 en Erfurto kaj mortis samloke en la 24-a de oktobro 1874. Lia plej granda merito estis la engaĝiĝo por la konekso de Erfurto al la fervoja liniaro en 1847, kio ege helpis la pluan evoluon de la urbo. Krome li propagandis por ĉefurbaj planoj kaj la kunvoko de la deputitoj al la Erfurta Unuigparlamento en 1850. Inter ili estis ankaŭ la juna Otto von Bismarck; la asembleo kunvenis en la Aŭgustenana monaĥejo.
Busoj de Amsterdamo
La Busoj de Amsterdamo estas ekspluatataj de GVB, kiu krom 14 tramlinioj, tri metrolinioj, unu rapida tramlinio, ok pramoj ankaŭ ekspluatas 35 bus-itinerojn en Amsterdamo por la jaro 2017.
Karl-Herrmann-fontano (Erfurto)
La personeco
Tamen li publike pli konatas kiel regiona historiisto aktivanta en societoj kaj kiel kolektinto de historiaj fontoj. Kiam la renomita historisocieto Societo historia de Erfurto festis la 150-an datrevenon de la fondiĝo en 2013, ĝi juste honoris ankaŭ Herrmann kiel spiritan patron. Li ankaŭ unuarange batalis por la establo de la riĉa urba arkivejo (1864). Per la kolekto da gravaj historiaj fontoj (Bibliotheca Erfurtina, 1863) li metis la fundamentojn por moderna esplorado pri urbohistorio en sia tiom amata naskiĝurbo de ĉe la rivero Gera.
Aschbach (Alzaco)
Aschbach (jen france, origine germane kaj alemane, prononco ) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Bas-Rhin, en la historia kultura regiono regiono Alzaco kaj la nuna administra regiono Grand Est ("Granda Oriento"). Fine de en la komunumo vivis.
Kresta akcipitro
Subspecioj
La subspecioj de la  Kresta akcipitro  (Accipiter trivirgatus) estas diversaj laŭ la loĝloko. Tiele:
Busoj de Amsterdamo
Anstataŭaj buslinioj por la metroo
Okaze de nefunkcianta metroo, funkcias jenaj anstataŭaj buslinioj:
Por la trajekto Station Bijlmer ArenA - Amstelveen Ouderkerkerlaan - Station Zuid transiro estas farita al linio 300 kun haltoj ĉe linio 55 kaj por la trajekto Bijlmer-Zuid aŭ Duivendrecht-Zuid al la trajno.
Kresta akcipitro
Vivo
En Hongkongo, A. trivirgatus estas protektata specio laŭ la Wild Animals Protection Ordinance Ĉap 170. Ĝi povas troviĝi en la Parko Kam Ŝan.
Busoj de Amsterdamo
Anstataŭaj buslinioj por la metroo
Por la sudokcidenta branĉo de metrolinio 50 ankoraŭ neniu vojo estis establita. Okaze de nefunkcio inter Sloterdijk kaj Isolatorweg ankaŭ transiro estas farita al linio 36, kiu tamen havas limigitan tempon de ekspluatado. Iuj malfruaj veturoj de linio 57 povas veturi de Van der Madeweg al Centraal Station. Por parta nefunkcio parta itinero estas farita.
Ankaŭ okaze de nefunkcio de la tramo anstataŭas ĝin navedaj buslinioj klasifikitaj. Ekzemple, en la somero de 2016, la navedaj buslinioj 11 kaj 27 inter Surinameplein kaj De Aker kaj Dijkgraafplein anstataŭis la detranĉitajn tramliniojn 1 kaj 17 pro trak-laboro sur Cornelis Lelylaan kaj naveda buslinio 116 inter Station Zuid kaj la "VU" anstataŭis la detranĉitan tramlinion 16 al Stadionplein.
Veturanta materialo
Por tiu busreto disponas GVB en 2017 pri ĉirkaŭ 215 busoj. En 1977, la busreto havis sian plej grandan ekspansion kaj enkalkulis 419 busojn.
Juárez Hidalgo
Juárez Hidalgo estas unu el la 84 komunumoj de la meksika subŝtato Hidalgo, kiu situas en la centra Meksiko norde de la urbo de Meksiko. La ĉefurbo de la komunumo ankaŭ nomiĝas Juárez Hidalgo. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 13033.
Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 2820 loĝantojn. El tiuj estis 1370 viroj kaj 1450 virinoj. La komunumo havas surfacon de 161,9 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 1600 metroj super la marnivelo.
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Esperanto-movado en Vigo
La Esperanto-movado en Vigo elstaris inter la urboj de Galegio. La loka esperanto-grupo daŭris pli ol iu ajn alia de Galegio kaj ĝin konsistigis entuziasmaj kaj ideoplenaj homoj. En Vigo okazis du hispanaj kongresoj en 1972 kaj 1986 kaj ĝi havas esperanto-straton en sufiĉe centra parto, inaŭguritan okaze de la Tago de Zamenhof en 1987. Elstaris en la historio de ĝia esperanto-movado Julio Bueno Cortés (1903-1988), vera animo de la loka grupo Paco kaj Amo. Tiu grupo tenis longdaŭrajn rilatojn kun la samideanaro el Porto de Portugalio.
Unaj jardekoj
Male ol aliaj galegaj urboj, kiel A Coruña, Santiago aŭ Mondoñedo, en Vigo ne naskiĝis esperanto-grupoj komence de la 20-a jarcento. La santiagano Santiago Carro García (1889-1966) verve prelegis pri la lingvo en la viga societo La Oliva. La prelegon prezidis la arkitekto Manuel Gómez Román kaj reeĥis la revuo Vida gallega (1-2-1910).
Formiĝo de loka grupo. La unua kongreso en Vigo
Ni devas atendi ĝis 1960 por la unua hispana kongreso en Galegio, en urbo Pontevedro, impulsita de Antonio Alonso Núñez. Tiu kongreso vigligis la jam ekzistantajn vigajn samideanojn kaj spronis ilin al ariĝo en la esperantan grupon Paco kaj Amo, nun ne plu ekzistanta. La grupo kreiĝis ĉe la sino de la Kultura Societo Komerca kaj Industria de Vigo (konata kiel Círculo Mercantil, aŭ kiel Komerca Rondo, inter esperantistoj) en la Princostrato (Príncipe). Ties prezidanto estis unue la junulo Arturo Moreira Lorenzo kaj sekve, dum longa tempo kaj ĝis sia morto, la entuziasma Julio (Xulio) Bueno Cortés (1903-1988), vera animo de la grupo, kaj al ĝi apartenis homoj kiel Pio Moa Banga (patro de konata polemika verkisto), Emilio Crespo Cano, María Elvira Álvarez Iglesias (fervora kaj nelacigebla vojaĝantino), Jaime Canoa González kaj Manuel Lojo Martínez.