cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kavo de Postojna
Laŭ trovitaj malnova murskribaĵoj la kavo estis vizitata jam en la 13-a jarcento. Jam en la jaro 1884 estis farita elektrolumigo kaj en 1872 estis starigita relvojo. Tiam la vagonetojn puŝis kavaj gvidantoj, hodiaŭ trajnojn tiras etaj elektraj lokomotivoj. Turistoj povas viziti 5,3 km da kavaj vojoj. Mistera subtero de la kavo de Postojna estas tiu peceto de Slovenio kiun elfosis, formis kaj teksis akvo. En la sino de mondfama Postojnska jama estas kaŝitaj belaĵoj, kiujn akvo kreis dum milionoj da jaroj, per gutado.
La kavernon dum 175 jaroj vizitis pli ol 26 milionoj a homoj. Malnovaj surskriboj en la enirŝaktoj atestas ke la unuaj vizitantoj estis en ĝi jam en la 13a jarcento.
Nov-Gorico
Nov-Gorico (Nova Gorica) estas la ĉefa kaj plej granda urbo de la Regiono Goriška, Slovenio.
Ĝi estas juna urbo, evoluinta post la jaro 1947, kiam Gorico (Gorizia/Gorica) apartenis al Italio. Urba spaco de novestiĝinta urbo havas malmulte da malnova arkitektura heredaĵo. Sur la suda parto de la urbo estas Kostanjevico (Kostanjevica, Castagnevizza) (Kapela) Post la unua mondmilito estis renovigita franciskana monaĥejo, kie estis fama tombejo de Burbonoj kaj preĝejo de Apero de Maria. Norde estas pli ol 1000 jarojn aĝa Solkano, nun kvartalo de Nov-Gorico.
De la ne plu estas limaj kontroloj inter Nov-Gorico kaj Gorico, danke al la traktato de Schengen.
Kun malfermo (spano) de 220 m, la Solkan-ponto (Solkanski most, Ponte di Salcano) super la rivero Soĉo en Solkano ĉe Nov-Gorico en Slovenio, estas arkoponto (laŭ fervoja terminaro ĝi estas viadukto) kaj la dua plej granda ŝtonponto en la mondo kaj la plej longa fervoja ŝtonponto. Ĝi estis kompletita en 1905. Ties arko de 85 m, kiu estis konstruita el ĉirkaŭ 5 000 tunoj de ŝtonblokoj en ĝuste 18 tagoj, estas la duaj ple granda ŝtonarko en la mondo, superpasita nur de Friedensbrücke (Syratalviadukt) en Plauen, kaj la plej granda fervoja ŝtonarko.
Coronel Murta
(oficiale Município de) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Vale do Jequitinhonha (foje esperantigita: Valo de Ĵekitinjonja) kaj en la mikroregiono Araçuaí. Laŭ la stato de en la municipo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
Vidu ankaŭ
<!-- Probable utilas ankoraŭ ion reenmeti de la antaŭa, tro mallonga teksteto, plej bone per enporto en vikidatumojn:
Teorio de tridimensia juro
La teorio de tridimensia juro estas teoria koncepto pri juro unue formulita de Miguel Reale. Formule: fakto estas valorata en jura normo. Ekzemple, en leĝo pri rajto je senpaga edukservo (jura normo), edukado por ĉiuj homoj (fakto) estas taksata bona (valoro).
Cordisburgo
(oficiale Município de) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Metropolitana de Belo Horizonte kaj en la mikroregiono Sete Lagoas. Laŭ la stato de en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
Eugène Atget
Eugène Atget (naskita la 12-an de februaro 1857; mortinta la 4-an de aŭgusto 1927) estis franca fotisto rimarkita pro lia fotaro dokumenta pri la arkitekturo kaj la stratoscenoj de malnova Parizo kaj ĝia ĉirkaŭaĵo. Liaj fotoj, kiuj estis origine prenitaj en komerca medio, kaj ne estas certe, ĉu li atribuis ian artan gravecon al ili, ricevis bonegan artan aprezon post lia morto, kaj influis generaciojn de fotistoj en la 20a jarcento.
Koper
Kapodistrio (itale Capodistria, slovene Koper) estas la plej granda haveno en Respubliko Slovenio kaj prezentas pordon al internaĵo de centra Eŭropo. Ĝi situas ĉe la Adriatika maro, sur supro de duoninsulo Istrio en la slovena regiono Primorska.
Bellum omnium contra omnes
Ĝi priskribas la homnaturan staton supozata de Thomas Hobbes en siaj verkoj De Cive kaj Levjatano. Tia stato estas antaŭ socieco. En ĝi, laŭ la teorio de Hobbes, homoj (kiujn li konceptas kiel nature avaraj kaj zorgantaj nur pri si mem) ne havus leĝajn limojn, kaj tial okazus konstanta milito pro intereskonfliktado.
Eugène Atget
Biografio
Naskita en Libourne (Francio) de paro de metiistoj, li orfiĝis sepjara kaj estis edukita de siaj geavoj. En la jaroj 1870-aj, post lia edukiĝo, Atget mallongan tempon dungiĝis kiel ŝipknabo kaj maristo, sur Transatlantikaj ŝiplinioj. Post pluraj tiaj vojaĝoj, Atget malsukcese provis eniri la Konservatorion por studi dramarton. Li tiam devis plenumi la militservon, kaj reprovis, ĉifoje sukcese, eniri la Konservatorion. En 1885, li aliĝis al turneanta teatra trupo. Pro sia profesio li renkontis sian estontan edzinon, Valentine Delafosse-Compagnon. En 1886, viktimo de infekto de la voĉkordo, li forlasis teatron kaj komencis pentri, desegni kaj foti.
Koper
Ĝis la 19-a jarcento la urba tereno estis insulo, poste ĝi estis ligita al la bordo. Jam en mezepoko ĉirkaŭ la urbo ekzistis salfarejoj, kiujn oni forlasis en la jaro 1911. La malnova urba kerno fieras pro riĉa arkitekturo kaj multaj kulturaj monumentoj; vidindaĵo estas la Pretora Palaco.
Eugène Atget
Biografio
Li unue interesiĝis pri la stratmetioj de Parizo, kies malaperon li spektis, pri la kortoj, la antaŭaĵoj de la vendejoj, ktp. Tiu laboro kondukis lin fotadi ĉion artan kaj pentrindan en Parizo. Institucioj, kiel la franca Nacia Biblioteko, rimarkis la intereson de tia dokumentaro kaj aĉetis milojn da liaj fotoj.
Koper
En Kapodistrio troviĝas kelkaj institutoj kaj fakultatoj de la Universitato de Primorska.
Eugène Atget
Biografio
Ĉirkaŭ 1899, li ekloĝis en Montparnasse en la 17-a "bis" de la strato Campagne-Première, kie li vivis ĝis lia morto, enspezante nur malmulte da mono. Malgraŭ lia klientaro, inter kiu estis elstaraj artistoj (Georges Braque, André Derain, Maurice Utrillo, Maurice de Vlaminck, André Dunoyer de Segonzac, Moïse Kisling, Tsuguharu Fujita), lia monsituacio estis malfacila ĉefe dum kaj post la Unua Mondmilito, kiam li iom post iom ĉesigis foti ĝis la jaroj 1920-aj.
Koper
Loĝantaro
En 2006 Koper havis 24.704 loĝantojn. La urbo kaj kelkaj antaŭurboj estas dulingvaj (slovena kaj itala lingvoj). Ĉe censo en 2002 la loĝantoj indikis jenajn gepatrajn lingvojn: En 1900 estis 7.205 italoj, 391 slovenoj, 167 kroatoj kaj 67 germanoj.
Eugène Atget
Biografio
La morto de lia edzino, en 1926, ŝancelis lin. Antaŭ lia morto en mizero la sekvan jaron, lian laboron ekkonis la superrealistoj, ĉefe la fotisto Man Ray kaj lia helpistino Berenice Abbott, kiu fotis lin ĵus antaŭ lia morto. Berenice Abbott estis forte imponita de lia verko, kaj estis unu el tiuj, kiuj plej multe faris por disfamigi ĝin. Kiam mortis Atget, ŝi kun la helpo de la usonano Julien Levy kolektis la monon por aĉeti ĉirkaŭ 1.500 negativojn kaj 8.000 printaĵojn.
Fota tekniko
Atget fotis Parizon per larĝformata ligna kamerao kun rapidaj rektliniaj lensoj. La bildoj estis esponitaj kaj rivelitaj kiel 18x24cm vitraj plataĵoj.
La angla teksto tradukota troviĝas ĉi tie kiel komentaro. Alklaku dekstre "Redaktu".
Heredaĵoj
En 1968, la Muzeo pri moderna arto de Novjorko aĉetis de Abbot ŝian kolekton da fotoj de Atget.
En Parizo, estas konservataj fotoj de Atget en tiuj fondaĵoj:
Eksteraj ligiloj
Angle:
France:
Sečovlje
Sečovlje estas vilaĝo en Slovenio apud Adriatika maro, fama de salfarejo (slovene Sečoveljske soline) kiuj iam estis inter la plej grandaj en tiu regiono. Hodiaŭ salfarejo estas forlasitaj kaj estiĝis natura rezervejo por birdoj. Sečoveljske soline laŭ Ramsar-Interkonsento apartenas al malsekaj lokoj de Slovenio (marborda kaj antropogena marĉo). *Ramsara tereno de Sečoveljske soline mezuras 650 hektarojn en enfluejo de rivero Dragonja. Leĝera venteto kaj sala odoro ankoraŭ ravigas promenantojn en ĉiuj sezonoj. Krom senton de Mediteraneo, en la Mureo de salproduktado oni povas havigi valorajn informojn pri akirado de la salo. Bordo de Pirana golfo kun la turismaj lokoj, estas grava turisma kaj kongresa centro de Slovenio. Gian evoluon ebligis salfarejoj…jam en la 19a jarcento oni ekkonis sanigan efekton de salfareja koto kaj turismo startis.
Cordislândia
estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Sul e Sudoeste de Minas kaj en la mikroregiono Santa Rita do Sapucaí. Laŭ la stato de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun.
Coração de Jesus
Coração de Jesus (nomo kiu signifas Koro de Jesuo, oficiale Município de) estas urbo kaj municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Norte de Minas (do "Nordo de Minas-Ĝerajso") kaj en la mikroregiono Montes Claros. Laŭ la stato de en la municipo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
Miguel Reale
Miguel REALE estis brazila filozofo, juristo, profesoro kaj verkisto, kaj unu el la gvidantoj de integrismo en Brazilo.
Vaste konata kiel la formulinto de la teorio de tridimensia juro, laŭ kiu la triopo fakto, valoro kaj jura normo konsistigas koncepton pri juro.
Kavoj de Škocjan
Pro sia eksterordinara graveco por monda natura heredaĵo, estis Kavoj de Škocjan en la jaro 1986 enskribitaj en la liston de monda heredaĵo de Unesco. Respubliko Slovenio promesis zorgi pri protektado de Škocjanske jame kaj faris Leĝon pri Regiona parko Škocjanske jame. La parkon mastrumas publika entrepreno Parko Škocjanske jame, Slovenio, Škocjan n-ro 2. Regiona parko Škocjanske jame situas en sudokcideta parto de Slovenio, sur klasika karsto, teritorio kie esplorantoj unue komencis malkaŝi karstajn formojn: karstajn kavojn kaj aliajn karstajn fenomenojn. Internacie agnoskita esprimo en karstologio »dolina (valo)« havas sian hejmrajton ĝuste en la valoj de Škocjan (Granda kaj malgranda valo). Tie la rivero Reka lastfoje sinkas al subtero. Regiona parko apartenas al la komunumo Divača. Ĝia areo mezuras 413 ha kaj ampleksas surfacon de kavoj, terenojn super kavoj, sistemon de sinkriveroj kaj kanjonon de rivero Reka ĝis la ponto en Škofije.
Limoj de la parko iras al okcidento ĝis aŭtoŝoseo Kozina-Divača, norde enhavas parton de Divaški kras (Karsto de Divača) kaj en sudoriento atingas montpiedojn de Brkini, konstistanta el mineralo fliš. Transiro de la rivero el flišaj al kalcikarbonataj rokoj estas nomita kontakta karsto, tial Škocjanske jame, situantaj sur tia transira tereno estas unika ekzemplo de tiu fenomeno. Regiona parko entenas karakterizan kaj unikan karstan pejzaĝon. Tie sur unu loko estas amasitaj pluraj karstaj fenomenoj. Kun reto de kavoj, sinkvaloj, kaj opaj kulturaj monumentoj formas la Regia parko tipan karstan »arkitekturon«. Apartaj klimataj cirkonstancoj en la valoj kaj ĉe enirejoj al kavoj, ebligas aperon kaj interplektado de alpa kaj mediteranea flaŭro. Unika diverseco de plantoj kaj bestoj, kuniĝinta en kunekzisto sur eksterordinare malgranda spaco, donas al tiu teritorio gravan biologian variecon. Okupantoj en parkaj servoj kunlaborante kun loĝantoj zorgas pri protektado de naturaj ekosistemo kaj arkeologiaj terenoj, renovigo de la konstruheredaĵo kaj kunnatura mastrumado.
Škocjanske jame havas escepte disbranĉitan sistemon de subteraj ŝaktoj kaj naturaj tuneloj longaj 5,8 km. Altdiferenco ĝis la plej malsupra punkto en la kavoj estas 209 m. La kavoj estas la plej konata sur teritorio de la klasika karsto. Per translokiĝo de sinklokoj en la geologia pasinteco sur tiu kontakta zono, formiĝis sub tiuj kavoj pluraj sinkaj valoj. Granda kaj Malgranda valo ravigas ĉiun vizitanton per sia profundo de 163 m. La plej bela vidaĵo de ambaŭ valoj, kun natura ponto kaj kavo kiu dividas ilin, estas de aparta rigardloko. Profundo de la kanjono kelkfoje superas 100 m. Škocjanske jame havas verŝajne la plej grandan salonon en Eŭropo kun surfaco 12.000 m² (1,2 ha). Reka fluas subtere preskaŭ 40 km malproksime de fontoj de Timava en la Triesta golfo.
Sur protektata areo de la Parko estas tri etaj kolonioj kun la tipa karsta arkitekturo: Škocjan, Betanja kaj Matavun. Aparte estas interea kompleta kolonio Škocjan, kiu en la pasinteco estis fortikaĵo kaj estas urbanisma monumento kun la placo kaj preĝejo de sankta Kancijan, laŭ kiu kavij ricevis sian nomon. Sur teritorio de la Parko estas kelkaj arkeologiaj lokoj kaj elfosejoj kolonioj, tombejoj, kaj kavaj eltrovejoj). Ili devenas el diversaj arkeologiaj tempoj kaj pro sia aparta valoro estas en la reĝimo de protektado de kultura heredaĵo. Ŝtonaj domoj kun Ŝtonaj putoj – fontoj de la vivo, portaloj, garbejo por draŝado kaj konservado de la grenoj, akvaj muelejoj, glaciejoj por konservado de glacio kaj tombejoj kun malnovaj steleoj konsistigas kulturan cirklon de indiĝena vivo. Vizitantoj estas invitititaj plene travivi belecon de Karsta provinco en nia Parko kaj per tio helpas al ni protekti naturajn kaj kulturajn valorojn por ĉiuj el ni kaj por la venontaj generacioj.
Izola
Izola (latine: Haliaetum, itale: Isola d'Istria, germane: Insel im Küstenländchen) estas malnova fiŝista kaj feria urbo en Slovenio apud Adriatika maro kun riĉa pasinteco.
Pro favora ĉemara situo en nordo de Istrio, Izola kun sia marino estas unu el la gvidaj centroj de naŭtika turismo. En la jaro 1820 estis tie malkovrita termika akvo kaj tiam komenciĝis la turismo. La urbo estas hodiaŭ grava ankaŭ pro fiŝindustrio, ĉar ĝuste en Izola estis konstruita unua fabriko por prilaboro kaj pakado de fiŝoj ĉe la adria bordo. Kuriozaĵo estas ke malnova parto de la urbo situas sur iama insulo. La insulo estis loĝata jam en 1-a jarcento p.K. kaj poste estis ligita al la bordo per Ŝtona ponto. En la mezepoko Izola estis ĉirkaŭita per urbaj muroj, kiuj estis detruitaj komence de la 19a jarcento fare de armeo de Napoleono. La ŝtonojn el la muroj oni uzis por surŝuti la maron inter la insulo kaj la bordo. En sia historio Izola estis konata kiel urbo de ribelantoj. En la jaro 1253 ĝi proklamis sian memstarecon kaj estiĝis urbo kun siaj leĝoj kaj aŭtoritato. En la 13a kaj 14a jarcentoj okazis interurbaj militoj por teritorio kun Piran kaj Kapodistrio.
Corinto (Brazilo)
Corinto (prononco korintu, oficiale Município de Corinto) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Central Mineira (do "Centro de Minas-Ĝerajso") kaj en la mikroregiono Curvelo. Laŭ la stato de en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
Eksteraj ligiloj
<!-- Eble utilas ankoraŭ ion reenmeti de la antaŭa, tro mallonga teksteto, plej bone per enporto en vikidatumojn:
Romanjo
Romanjo estas historia regiono en norda Italio parto de nuna administra regiono Emilio-Romanjo
Philippe Noiret
Philippe NOIRET [filIp nŭarE] (naskiĝinta Philippe Pierre Fernand Noiret la en Lille kaj mortinta la  en Parizo) estis franca teatra kaj kina aktoro.
Malmultvivsubtena
Malmultvivsubtena estas ekologia sistemo kiu donas malgrandon por apogi vivon. Ĉi tiu termino estas kutime uzata por priskribi korpoj akvaĵojn (lagojn, riverojn, rezervujojn) aŭ grundojn kun tre malaltaj nutraĵaj niveloj.
Ekzemploj
Ekzemplo de tia lago estas Vostok, purakva lago kiu estas izolita de la mondo sub 4 km de antarkta glacio por proksimume 500000 jaroj.
Ekzemplo de malmultvivsubtena grundo estas tiuj sur blankaj sabloj, kun grunda pH malpli granda ol 5, en baseno de Rio Negro en norda Amazonio kiuj enhavas nigroakvajn riverojn kaj tre maldiversajn kaj delikatajn arbarojn. Ĉi tiu koloro de la riveroj estas por granda enhavo de taninoj, humaj acidoj kaj aliaj organikaj kombinaĵoj aperataj de la tre malrapida malkomponado de plantoj.
En Usono la ĉefa ekzemplo de malmultvivsubtena sistemo estas Everglades en Florido.
Valentinois
Valentinois estis duklando de Dauphiné en Francio, kies ĉefurbo estis Valence. Nuntempe ĝi estas parto de la departemento Drôme.
Glacilenso
Glacilenso estas elstaraĵo de la grundo, kiu aperas je frosto kaj malloza grundo.
Kontaŭrimedo ekzemple estas la uzo de loza grundo kun fundamentado 80 ĝis 120 cm dika.
Coroaci
(oficiale Município de) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Vale do Rio Doce (do "Valo de Rivero Dolĉa") kaj en la mikroregiono Governador Valadares. Laŭ la stato de en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
Eksteraj ligiloj
<!-- Eble utilas ankoraŭ ion reenmeti de la antaŭa, tro mallonga teksteto, plej bone per enporto en vikidatumojn:
Oficiala
Cezaro Borgia
César BORGIA (naskiĝis en 1475; mortis en 1507 ĉe Viana, Hispanio) estis renesanca princo.
Li estis la eksterleĝa filo de la onta papo Aleksandro la 6-a.
François Bartsch
François BARTSCH (1957) estas franca esperantisto kaj antaŭa vic-prezidanto pri informado de Unuiĝo Franca por Esperanto (franca landa asocio) kaj estrarano de la regiona federacio Rhône-Alpes en sud-orienta Francio.
Laboras en la dokumenta kampo, t.e. teame konceptas kaj redaktas novajn informilojn por la ne-esperantista publiko, specialajn dosierojn por la gazetaro, por instruistoj, ktp.
Li instruas Esperanton pere de la reto.
Irlando
Irlando aŭ Ejro (Éire, Ireland) estas lando en okcidenta Eŭropo. Ĝi kovras proksimume 5/6 de la insulo Irlando, la alia sesono nomiĝas Nord-Irlando kaj apartenas al Britio. Oni foje uzas la terminon Respubliko Irlando (Poblacht na hÉireann/Republic of Ireland), sed tio estas "leĝa priskribo" de la ŝtato, ne ties nomo. La oficiala nomo ekde 1937, kiam akceptiĝis la nuna konstitucio, restas simple Irlando aŭ Ejro.
Griza flavkrura tringo
La Griza flavkrura tringo, Tringa incana (eksa Heteroscelus incanus: Pereira & Baker, 2005; Banks et al., 2006), estas malgranda amerika vadbirdo de la granda familio de Skolopedoj, la tipaj vadbirdoj, kaj la ordo de Ĥaradrioformaj.
Irlando
Irlando sendependiĝis en 1922 post la Irlanda Milito de Sendependeco (1919-1921) kontraŭ Britio kaj estis membro de la Komunumo de nacioj ĝis 1949 kiam ĝi oficale iĝis respubliko. La ŝtato estas demokratia, parlamenta respubliko. Irlando estas membro de la Eŭropa Unio ekde la jaro 1973, sed ne estas membro de NATO.
Geografio
La respubliko Irlando kuŝas sur 70 273 km². Norde suden 486 km, kaj okcidete orienten 275 km. La plej alta punkto estas Carrán Tuathail/Carrauntoohill je 1 039 m. La vetero estas tre pluva kaj la klimato estas oceana.
Administra divido
La lando estas dividita en 26 graflandoj kaj 4 provincoj (Munstro, Konoĥto, Lenstro, Ulstero).
Griza flavkrura tringo
Tiu specio havas fortikajn korpojn kun grizaj supraj partoj, subflugiloj, vizaĝo kaj kolo kaj blanka ventro. Ili havas mallongajn malhelajn flavajn krurojn.
Irlando
Demografia evoluo
Laŭ la censo farita en 2006, 4 234 925 homoj loĝas en la Respubliko Irlando, inter ili 98,5 % irlandanoj. Tio estas 60 loĝantoj/km², relative maldense loĝata lando en okcidenta Eŭropo. Tamen, en 1841, la loĝantaro de la lando estis 8 178 000. La kialo de tiu loĝantara sobiĝo estas la granda terpoma malsato kiu okazis inter 1845 kaj 1847. Tiam pereis 1,5 milionoj da irlandanoj kaj en tiu situacio, multaj personoj amase elmigris al landoj kiel Usono, Francio kaj Svisio, kie vivo estis pli facila, kaj do la tuta loĝantaro eĉ pli malaltiĝis. En 1847, en Bostono vivis 37 000 irlanddevenuloj.
Male, depost sia aliĝo al la Eŭropa Unio, Irlando pli bone fartas, kaj ankaŭ ties loĝantaro. Dum en la fruaj 1960-oj estis 2,9 milionoj da loĝantoj, ĝi kreskis al pli ol 4 milionoj hodiaŭ. Kongruante kun eksplodo de la ekonomika stato de la lando, la enmigrado superis la elmigradon ekde 1990, multaj revenantaj irlanddevenuloj sed ankaŭ alilandanoj kiu transloĝiĝas tien por ĝui la favoran ekonomion. Dum ili preskaŭ neestis antaŭ la 1990-oj, foraj fremduloj kiel nord-afrikanoj aŭ ĉinoj nun regule enmigras en la landon. La naskokvanto estas nuntempe la plej granda de Eŭropo. La Respubliko Irlando ankaŭ estas tre juna lando, 23,8 % de la loĝantaro aĝas malpli ol 15.
Urboj
La loĝantaro loĝas precipe en la kamparo. Sed la ĉefurbo Dublino arigas 40 % de la tuta loĝantaro kun 1 186 159 loĝantoj en la Graflando Dublino.
Lingvoj
La du oficialaj lingvoj de la Respubliko estas la Irlanda lingvo (kelta lingvaro) kaj la Angla lingvo (Ĝermana lingvaro). Depost 2003, ĉiuj oficialaj dokumentoj kaj strataj paneloj devas esti dulingvaj. Hodiaŭ, la angla estas vaste parolata en la tuta insulo kaj preskaŭ ĉiuj irlandanoj scipovas ĝin. Laŭ la censo de 2001, 1,6 milionoj scipovas la irlandan kaj 71 000 parolas ĝin ĉiutage. La lingvo estas aŭdebla precipe en kelkaj regionoj (t.n. gaeltacht) en la okcidenta kaj okcident-norda parto de la lando. Kvankam la irlanda estas devige lernenda en la lernejoj, multaj lernantoj havas malfacilaĵon lerni ĝin kaj eĉ pli bone parolas la francan, kiun ili lernas samtempe, ol la irlandan! Multaj personoj cetere kulpigas la instruan metodon de la lingvo. Dum la ĵusaj jaroj, okazas reinteresiĝo de la irlandanoj pri ilia historie propra lingvo kaj fariĝas laŭmoda kaj ŝika paroli ĝin. Cetere, ankaŭ ekzistas irlanda gestlingvo.
Ekonomio
Irlando suferis dum jaroj de malriĉeco kaj la kontrabando de loĝantoj kiel rezulto de sia malbona ekonomia situacio kaj estis plejparte bazita sur agrikulturo.
Griza flavkrura tringo
Ili estas tre similaj al siaj malnovmondaj samfamilianoj kaj diferenco dependas el detaloj kiel longo de nasa sulkostrio kaj skvamado ĉe tarso. Plej facila distingilo estas alvoko: la Mallongkrura tringo havas dusilaban fajfadon kaj la Griza flavkrura tringo murmuran kanton.
Irlando
Ekonomio
En 1972, Irlando subskribis la Traktaton de Aliiĝo al la Eŭropa Unio (vidu Treaty of Accession 1972 en la angla).
Kvankam Irlando iam estis malriĉa lando, ekonomiaj reformoj en la 1980-aj jaroj rezultis ke en la 1990-aj jaroj, samtempe kun akceliĝo de industriiĝo, komenciĝis fenomeno nomata "Kelta Tigro", kiu karakteriziĝis per rapida kresko de la irlanda ekonomio kaj turnis ĝin de malsukcesa ekonomio en kreskantan ekonomion - la irlanda ekonomio kreskis per mezumo de 10 % inter 1995-2000. Irlando lanĉis la Eŭron en 1999 kune kun la aliaj EU-landoj.
Griza flavkrura tringo
Somere, ili troviĝas en Alasko kaj nordokcidenta Kanado. Ili nestumas en rokaj areoj ĉe montoĉenoj. Alisezone ili troviĝas en rokaj insuloj en sudorienta Pacifiko kaj en rokaj pacifikaj marbordoj el Kalifornio ĝis Suda Ameriko kaj eĉ ĝis Aŭstralio.
Irlando
Ekonomio
La lando prosperiĝis tiel, ke ĝi fariĝis inter la plej riĉaj (la 5-a) landoj de la mondo, kun MEP po kapo de 50.303 en internaciaj dolaroj en 2005. Tamen la financa krizo de 2008 severe frapis la landon kaj kreskigis la senlaborecon de 8 % en 2008 al 12,5 % en oktobro 2009. Al tio ĉi kontribuis ankaŭ la kreskantaj salajroj. Ekzistas garantiita minimuma salajro de 1.183 eŭroj monate.
Griza flavkrura tringo
La ino de metas 4 olivkolorajn ovojn en neprofunda truo. Ambaŭ gepatroj kovas kaj manĝigas la idojn, kiuj tuje manĝas ili meme.
Irlando
Ekonomio
En la unua jardeko de la 21-a jarcento, la irlanda registaro komencis serion de mezuroj celantaj trakti inflacion, malaltigi la impostan ŝarĝon, plibonigante la kvaliton de la laborantaro kaj instigante eksterlandan investon en la lando. La irlanda ekonomio estas moderna kaj relative malgranda ekonomio bazita sur komerco. Agrikulturo, en la pasinteco la plej grava sektoro en la irlanda ekonomio, estis anstataŭigita per industrio, kiu hodiaŭ respondecas pri proksimume 46% de MEP, 80% de eksportaĵoj kaj proksimume 29% de la laborforto. Kvankam eksportoj estas la ĉefa motoro kiu pelas la irlandan ekonomion, la kresko de privata konsumo kaj la reakiro en la konstruindustrio kaj komercaj investoj kontribuas al ekonomia kresko.
La ĉefurbo Dublino estas la 22-a en tutmonda enketo, kiu ekzamenis la vivkoston en diversaj urboj tra la mondo.
Politiko
Irlando estas respubliko kun parlamenta sistemo de reĝistaro. La parlamento (Oireachtas) enhavas du ĉambrojn - Dáil Eireann (rekte elektita fare de la popolo) kaj Seanad Eireann (elektita fare de aliaj politikistoj). La Dáil havas 158 membrojn kaj la mandato de la parlamento daŭras kvin jaroj ĝis nova voĉdonado. La ministroj devas esti membroj de la parlamento. La nuna reĝistestro estas Micheál Martin.
La ŝtatestro estas la prezidento kies mandato daŭras sep jaroj kaj rajtas esti elektita nur du fojoj. La nuna prezidento estas Michael D Higgins, elektita en 2011.
Famaj irlandanoj
Vidu Kategorio:Irlandanoj
Jura kodo
Kodekso de leĝoj aŭ jura kodo estas, laŭ nuntempa koncepto, kolekto da metode kaj kohere kunordigitaj skribitaj leĝoj koncernantaj branĉon de pozitiva juro. La unua tiukoncepta kodo estis civila kodekso de Prusio ekvalidinta la 1-an de junio 1794. Laŭ antikva koncepto, ĝi estas ajna kolekto da leĝoj. El antikvaj kodeksoj, famas inter aliaj la Kodekso de Hamurabi kaj la romia Dekdu-tabela leĝaro.
Etimologio
Ambaŭ terminoj devenas el unu sama metonimio: «kodekso, entenanta la leĝaron de Justiniano» → «la Kodekso de Justiniano» (Codex Justiniani). Ĉi tiun klaran parolfiguron iuj lingvoj (ekz‑e la germana, la rusa) plu retenas, dum en aliaj lingvoj (ekz‑e la franca, la angla) codex transformiĝis en code, kaj anstataŭ la klara parolfiguro tie estiĝis homonimio kun la datumprezenta kodo. En Esperanto ambaŭ tradicioj kunekzistas.
Fresko
Fresko (el la itala: al fresco, a fresco = al freŝo)) estas pentraĵo per akvaj koloriloj sur freŝa stukaĵo de muro. La pentraĵo estas farita dum la stukaĵo estas ankoraŭ malseka, kaj stukaĵo kaj koloroj kune sekiĝos.
Laŭ Francisko Azorín fresko estas Pentraĵo farita per koloriloj solvitaj en gluakvo sur freŝe kalkglatigita muro aŭ tolo. Li indikas etimologion el latina frigus (malvarma).
Distrikto Sabinov
Distrikto Sabinov estas norda distrikto en Regiono Prešov. Ĉefa urbo de distrikto estas Sabinov. Distrikto najbaras kun distrikto Prešov (sude kaj oriente), distrikto Bardejov (nordoriente), distrikto Stará Ľubovňa (nordokcidente), distrikto Kežmarok (okcidente) kaj distrikto Levoča (sudokcidente). En la historio ĝi apartenis al departemento Šariš kaj nune apartenas al nuntempa regiono Ŝariŝo.
Plantoziĝo
Plantoziĝo, aŭ eŭtrofiĝo, de lando aŭ akvo (en lago, rivero, rezervujo, maro) estadas kaŭzata per la malpligrandiĝo de diverseco de ekologia sistemo per troa kvanto de kemiaj nutraĵoj, kutime per kombinaĵoj enhavantaj nitrogenon aŭ fosforon. Plantoziĝo estas ofte rezulto de nutraĵa poluado, se akvo kun sterkoj de agrikulturo enfluas en naturajn akvojn, kvankam ĝi povas okazi ankaŭ nature en lokoj, en kiuj nutraĵoj akumulas aŭ kie ili kontinue enfluas en la sistemon. Plantoziĝo ĝenerale estas ega kreskado de plantoj kaj malpligrandiĝo de biologia diverseco per venko de iuj certaj specoj super la aliaj, kaj estas verŝajna kaŭzo de malpligrandiĝo de la akva kvalito. En akva ĉirkaŭaĵo, troa kresko de akvaj plantoj aŭ fitoplanktono ĝenas normalan funkciadon de la ekologia sistemo kaj kaŭzas diversajn problemojn. Ankaŭ homa socio estas influata: plantoziĝo malpligrandigas la resursan valoron de riveroj kaj lagoj rilate al la uzoj de akvo, fiŝkaptado, ĉasado kaj banado.
Sano-rilatantaj problemoj povas okazi tie, kie plantoza akvo estas uzata por trinkado.
Plantoziĝo estas agnoskata, kiel polua problemo en eŭropaj kaj nordamerikaj lagoj kaj en rezervujoj ekde mezo de la 20-a jarcento.
Reddy
La Reddy estas tre konata Jati aŭ kasto de la sudo de Barato. Ili apartenas al la varno de la Ŝudroj, kaj tradicie ili estas ter-posedantoj. La plej multo de ili vivas en la ŝtato de Andra-Pradeŝo kaj parolas la Teluguan, sed multaj ankaŭ vivas en Karnatako kaj Tamilnado.
En Andra Pradeŝo ili estas 10 ĝis 15% de la popolacio. En malgrandaj vilaĝoj ili ofte estis la estroj de la vilaĝo.
Prezidanto de la Eŭropa Parlamento
Tiu oficperiodo estas egala al la duono de la parlamanta oficperiodo. Kutime la ĉefaj frakcioj de la parlamento faras interkonsenton komence de ĉiu parlamenta oficperiodo (tiel nomata "teĥnika interkonsento"), por dividi inter si la du prezidantajn oficperiodojn de la parlamenta oficperiodo.
Prezidanto reprezentas parlamenton ekstere kaj gvidas ĝiajn debatojn.
Kronologio
Kelkaj el la prezidantoj de la Parlamento estis patroj de la eŭropa integriĝo kiel Paul-Henri Spaak, Alcide De Gasperi kaj Robert Schuman. Tri virinoj okupis la postenon, Simone Veil, Nicole Fontaine kaj Roberta Metsola.
Veterana Esperantista Klubo
Veterana Esperantista Klubo (VEK) estas Esperanto-klubo, kies membroj ĉiuj estas minimume dum kvardek jaroj esperantistoj. Ĝi estis fondita en 1949 (vd. Maurice Lewin).
Membro kun minimume kvindekjara esperantisteco nomiĝas jubileano kaj la membro, kiu esperantistiĝis plej frue, estas la dojeno de VEK.
Celoj
VEK pasivas jam de pluraj jaroj. Pro tio oni decidis, provi reaktivigi ĝin kun novaj, utilaj celoj: krei arkivon de homoj, kies profundaj spertoj pri la lingvo kaj la movado povas esti utilaj por doni informojn kaj konsilojn al la nunaj gvidantoj de la movado kaj ties historiistoj.
Turbacio
Turbacioj (de latina turbatio, kirlado) estas miksiĝoprocezoj de grundhorizontoj aŭ sedimentoj. Laŭ ilia kaŭzo estas distingataj la bioturbacio, la hidroturbacio kaj la krioturbacio.
Bioturbacio
Vidu ankaŭ: Bioturbacio
Fakte ankaŭ la grundoprilaborado far la homo apartenus al la bioturbacio, sed konvencie oni ne enkalkulas ĝin.
Hidroturbacio
estas per ŝanĝiĝanta akvoenhavo kaŭzita ŝvelprema moviĝo - hidroturbacio, ankaŭ nomata peloturbacio, rezultas el ŝveliĝ- kaj ŝrumpiĝokazaĵoj de argilmineraloj. Ekestas grundofendoj, en kiujn argilmineraloj estas alnaĝigitaj. Je la surfaco ekestas strukturo de mikroaltaĵoj apud mikrovaloj (mikroturbacio).
Hidroturbacio rezultigas la ekeston de vertisoloj.
Literaturo
D. Schroeder: Bodenkunde in Stichworten, Unterägeri 1984, S.95, ISBN 3-266-00192-3 (germanlingva)
Pozitiva juro
Pozitiva juro estas objekta juro agnoskata kaj aplikata de ŝtato iam ie. Oni kreis tiun esprimon por distingi homfaritan juron disde natura juro. Pozitiva juro estas la objekto de jurscienco.
Zygmunt Bauman
Zygmunt Bauman (naskiĝis la 19-a de novembro 1925 en Poznań, mortis la 9-an de jnuaro 2017 en Leeds (Britio)) - pola filozofo pri historio kaj sociologo.
Naskita en familio de polaj judoj post germana invado en Pollandon kaj sovetia invado en Pollandon kun la familio fuĝis en Sovetunion, kie eniris al Komsomolo kaj en 1943 komencis studi en Niĵnij Novgorod. Post mobilizo eklaboris en rusa milico. En 1944 eniris al Unua Armeo de Pola Soldataro, kie estis politika oficiro. En 1971 eniris profesoro de sociologio en Universitato de Leeds.
Serve al stalinismo
En intervjuo al brita "The Guardian" Bauman klarigis sian amon al komunismo en ties stalinisma versio asertante, ke ĝi estis daŭrigo de klerismo.
Polaj historiistoj Bogdan Musiał kaj Piotr Gontarczyk malkaŝis detalojn de rapidega avancado de Bauman en Korpuso de Publika Sekureco (1945-1953) (respektiva al sovetia NKVD) kaj poste kiel agento de Ĉefa Estraro pri Informado de Pola Armeo kun pseŭdonomo „Semjon”.
Laŭ arkivoj de Instituto pri Nacia Memoro:
- junie 1945 enposteniĝas kiel anstataŭanto de komandanto pri politika edukado en la 5-a memstara protekta bataliono en Bydgoszcz
- decembre nomumita kiel pli maljuna instruktoro pri politikaj-edukaj aferoj
- julie 1946 translokigita Varsovien, kie en Memstara Lerneja Regimento iĝas lekciisto pri soci-politikaj aferoj
- julie 1947 estas Maljuna Instruktoro pri Politika-Eduka Klerigo en Politik-Eduka Estraro de la Fakultato de Politika Instruado
- februare 1948 iĝas ĉefo de Fakultato de la Unua Fako pri Politika Instruado kaj Propagando en Politik-Eduka Estraro
- decembre 1948 iĝas ĉefo kaj samtempe anstataŭanto de la ĉefo de Unua Fakultato de Politik-Eduka Estraro
- Sekvan jaron Bauman krom edukado okupiĝas pri propagando
Dalito
En la Hinduisma kasta sistemo de Hindio, dalito estas homo kiu ne apartenas al iu ajn varno (kiu malsamas de la ĝatio aŭ kasto), kaj do estas teorie ekster la kasta sistemo. Oni ofte nomas ĉi tiun grupon da homoj la "netuŝebluloj", ĉar tradicie pli alt-kastaj homoj devas ilin ne tuŝi.
Zygmunt Bauman
Serve al stalinismo
- julie 1949 iĝas ĉefo de Propaganda Fako kaj Agitado en Politika Estraro
- ĝis marto 1953 estis ĉefo de la Dua Fako de Politika Estraro, sodatservante en rango de majoro.
Dalito
La dalitoj estas homoj kiuj tradicie faras laborojn kiuj estis vidataj kiel ne-puraj aŭ malalt-rangaj de la Hinduisma socio, ekzemple lavi vestaĵojn, purigi necesejojn, labori kun mortintaj bestoj aŭ tuŝi kadavrojn. Tradicie, ili estis traktitaj kiel malsupera kategorio, kaj ekzistis multaj aferoj kiujn ili ne rajtis fari. Ili estis devigataj vivi en apartaj kvartaloj, kaj ili ne rajtis havi iun ajn kontakton kun pli alt-kastaj homoj. Ili ne rajtis trinki akvon de puto uzata de la pli altaj kastoj, aŭ eĉ promeni en apartaj kvartaloj, kaj homoj de pli altaj kastoj evitis eĉ ilian ombron en kelkaj kazoj.
Zygmunt Bauman
Serve al stalinismo
Intertempe dum 20 tagoj kiel komandanto batalas kontraŭ banditoj kaptante grandan nombron de ili. Distingita per Batal-Kruco, "kio signifas, ke kondamnis al torturoj kaj kruela morto Anatemitajn Soldatojn de Pola Enlanda Armeo, Naciaj Armitaj Fortoj de Pollando aŭ Libero kaj Sendependo".
Dalito
Homoj estas konsiderataj dalitoj se ili naskiĝis en dalita familio, kaj ne eblas ŝanĝi tiun sorton dumvive. La dalitoj mem, same kiel la cetero de la Hinduistoj, dividiĝas en multajn ĝatiojn, kiuj estas heredaj grupoj kies membroj ofte havas la saman familian nomon kaj ĉiam geedziĝas inter si, kaj kutime ĉiuj faras la saman laboron aŭ laborojn.
Zygmunt Bauman
Verkado
Studinto de Universitato Varsovia. Li estas preleganto de la universitato en Leeds kaj li prelegis en Ĥajfo kaj Tel-Avivo. Li estas ankaŭ rektoro de la Universitato "Jan Józef Lipski" en Teremiski, en Pollando.
Dalito
La dalitoj estas konsiderataj la plej malalt-rangaj homoj en la kasta sistemo, ĉar laŭ la Hinduisma kredo la homoj dividiĝas inter la apartenantoj al la kvar varnoj, la Brahmanoj, la Vajŝjoj, la Kŝatrijoj kaj la Ŝudroj, kiuj devenas de malsamaj korpopartoj de la dio Puruŝa, kaj fine la Dalitoj, kiuj ne devenis de lia korpo.
Zygmunt Bauman
Verkado
Unue Bauman estis marksisto, sed jam dum la studado en Varsovio li komencis opinii laŭ sia teorio pri postmoderneco. Post problemoj kun la komunistoj en Pollando li venis al Britio. Li kreis la teorion de post-moderna epoko de civilizo. Laŭ li post moderna tempo de sistemoj totalitaraj kaj kapitalismaj - la tempo de la manaĝeroj de la ŝtatoj - la civilizo transiros al tempo postmoderna. En tiu tempo la homaro estos libera de organizantoj, aŭtoritatoj kaj majstroj estante tute memsufiĉa. La ordonoj estos organizitaj en la homaro tiel konstruktive, ke la devigo al la homa unuo estos nenecesa. La sistemo estos organizita laŭ la kapablo de la homaj unuoj. Laŭ Bauman la mankoj de tiuj ŝanĝoj estos tre maletikaj; tial oni devas gardi la tutan diversecon en la homaro.
Dalito
La vorto dalito estas uzata nur de kelkaj jardekoj, kaj ĝi signifas "subpremataj homoj".
Zygmunt Bauman
Verkado
Alia grava temo lia, el kiu li dediĉis pluraj libroj estas la nocio de "likva socio", kiun li denuncas kiel la evoluon de la nuna, kie neniu homa rilato estas profunda, kaj ĉio malsekura kaj ne impresanta la animon, "glata", kaj fluanta kiel likvo.
Dalito
Nuntempe, oni kalkulas ke estas ĉirkaŭ 130 milionoj da dalitoj en Hindio. La kasta sistemo estas multe malpli rigide sekvata nun ol en la pasinteco, ĉefe en la pli grandaj urboj. Tamen, kastoj ankoraŭ havas gravecon en la Hinda socio, kaj ĉefe en kamparaj regionoj ankoraŭ ekzistas diskriminacio kontraŭ la dalitoj, kaj ĝenerale dalitoj ankoraŭ estas averaĝe pli malriĉaj ol aliaj Hindoj. Ankoraŭ estas rare ke Hinduistoj geedziĝas ekster sia kasto.
Zygmunt Bauman
Verkado
Bauman estas ĉefe grava analizinto pri la kaŭzoj de la holokaŭsto, kiujn li vidas ĉefe en la "spirito de la moderneco" kaj ties ekstermorala volego al totala mastreco de la realo.
Dalito
La Hinda konstitucio malpermesas diskriminacion surbaze de la kasto, kaj oni rezervas proporcion de la lokoj en Hindaj publikaj oficejoj, lernejoj kaj institucioj al dalitoj, por helpi ilin. Ĉi tio estas tre delikata politika demando en Hindio, ĉar la homoj de aliaj kastoj ofte protestas kontraŭ ĝi.
Ne-registaraj organizaĵoj
La Nacia Kampanjo pri Dalitaj Homaj Rajtoj (NCDHR) fondita en 1998 fare de dalitaj homrajtaj aktivistoj, estas unu el multaj organizaĵoj kiu dediĉas sin al la eliminado de kasta diskriminacio. Ĝiaj ĉefaj celoj estas "respondecigi la baratan ŝtaton pri ĉiuj malobservoj de homaj rajtoj faritaj kontraŭ dalitoj, sentivigi la civilan socion per altigo de videbleco de la dalita problemo, kaj fari justecon al dalitoj viktimoj de diskriminacio kaj perforto". La Internacia Dalita Solidareca Reto, fondita en 2000, estas alia organizaĵo kiu maltrankviliĝas pri kasta diskriminacio kaj similaj diskriminacioj bazitaj sur laboro kaj deveno. Ĝi aperis kiel reto de naciaj solidarecaj grupoj de afektitaj landoj kiel tiuj en Suda Azio kaj eĉ Okcidentafriko.
Eksteraj ligiloj
(angla) Netuŝebleco kaj perforto kontraŭ dalitoj
(angla) Raporto pri aliro al rajtoj por dalitoj (HCDHR)
Frakcio (Eŭropa Parlamento)
Preskaŭ ĉiuj deputitoj de la Eŭropa Parlamento grupiĝas en frakcioj, en kiu membras naciaj politikaj partioj de la membroŝtatoj. Aparte staras iuj deputitoj sen aliĝo al grupo (kiuj havas la kodon "NI" - neligitaj institucie).
Komence por ekkrei la frakcion en la Eŭropa Parlamento sufiĉis nur 9 deputitoj. Dum 4-a kaj 5-a oficperiodo de PE (1994-2004) por ekkrei frakcion limitoj estis sekvaj:
Dum 6-a oficperiodo (2004-2009) por ekkrei frakcion oni bezonis deputitojn el almenaŭ kvinono da membroŝtatoj:
Ŝanĝo dum daŭrigo de oficperiodo okazis motive vastiĝo de EU la 1-an de januaro 2007 je du novaj membroŝtatoj (Bulgario, Rumanio).
La 9-an de julio 2008 Parlamento aprobis novan principon kiu diras ke en la nova oficperiodo (2009-2014) la limito levigis je 25 deputitoj reprezentantaj minimume 7 ŝtatoj (kvarono de membroŝtatoj). La limito ne ŝanĝiĝos eĉ kaze vastiĝo je la nova membroŝtato.
Ĉiuj leĝoj pri fondado, fundado kaj funkciado de politikaj grupoj de Eŭropa Parlamento troviĝas en ĝia regularo.
Konsolvirinoj
Konsolvirinoj aŭ ianfu (japane: 慰安婦 [ianfu]) estas la nomo de virinoj, kiujn la japana imperio uzis dum la Dua Mondmilito por konsoli siajn soldatojn, t.e. ili laboris kiel seksaj rilatantoj kun soldatoj. Ianfu estas eŭfemismo por shōfu (娼婦 [ŝofu]), kies signifo estas prostituino(j). Ili ankaŭ estas nomataj jūgun-ianfu (従軍慰安婦 [ĝugun-ianfu], militistaj konsolvirinoj) ekde la 1970aj jaroj, kaj komencis esti nomataj seksaj sklavoj (angle sex slave) en la 1990aj jaroj. Da ili estis inter 50.000 kaj 200.000 laŭ diversaj fontoj. Ili devenis ĉefe el Japanio (Honŝuo), sed ankaŭ el Koreio (konataj kiel wianbu), Ĉinio, Filipinoj, kaj Indonezio.
Motivoj
Post la masakro de Nankingo en 1937 kaj la sekva internacia protesto kaj skandalo, la stabo de la japana imperia armeo, serĉis rimedojn por limigi seksajn perfortojn multnombregajn fare de Showa-soldatoj en konkeritaj teritorioj.
Alia celo estis bonteni la humoron de la trupoj kaj protekti ilin kontraŭ seksaj malsanoj (devigante la uzon de kondomoj en bordeloj). Por atingi tian celon, necesis daŭre disponigi sufiĉe grandan nombron da prostituitinoj.
Sub la komando de la princo Kan'in, onklo de la patro de Hirohito, la stabo instalis en okupitaj regionoj ripozejojn aŭ konsolejojn (fakte bordelojn) simile al tiuj, kiujn starigis la generalo Yasuji Okamura en 1932 dum la kampanjo de Ŝanhajo.
Organizo kaj funkciado
La virinoj estis estritaj aŭ de la armeo, aŭ de lokaj registaroj, aŭ de privatuloj.
La estroj ricevis parton de la prezo. Sufiĉe ofte la virinoj ricevis neniom, kvankam la regularo de la japana armeo postulis tion. Tiu regularo malpermesis ankaŭ armilojn kaj alkoholaĵojn.
La japanaj estroj difinis funkciadregulojn, kiel malfermajn horojn (de la 9-a vespere ĝis noktomezo, ĉiutage), ripoztagojn (2 tagoj monate, dum la menstruo), seninfektigon de la ĉambroj, kuracistajn vizitojn aŭ kuracadon de la virinoj sekse malsanaj (tia kuracado estis ofte nura forlaso aŭ mortigo).
Varbado de konsolvirinoj
Komence, tiaj virinoj estis voluntuloj; prostituitinoj venis el Japanio. Tamen ankaŭ pri la fakto, ke la unuaj konsolvirinoj estis japanaj, ekzistas duboj: povas esti, ke ili estis koreinoj translokigitaj devige japanien inter 1910 kaj 1930.
Sed tio ne sufiĉis kaj oni organizis falsan varbadon de servistinoj aŭ kuiristinoj por trovi novajn virinojn. Ekzistas raporto de la US Army Force Office pri intervjuoj de 20 konsolvirinoj en Birmo, kiu evidentigas, ke la knabinoj estis allogitaj de granda monsumo, eblo pagi familiajn ŝuldojn, kaj pro tiaj falsaj prezentaĵoj multaj knabinoj enroliĝis por transmara servo kaj ricevis rekompence antaŭpagon de kelkaj centoj da enoj. Sed tia trompvarbado ne ebligis trovi sufiĉan kvanton da virinoj kaj ekis organizitaj forportoj. Ankaŭ japaninoj estis trompitaj per kreado de volontulinoj, kiuj devis labori en fabrikoj. La militista polico (Kempeitai) zorgis pri varbado kaj postsekvis junajn virinojn deklaritaj volontuloj, kiuj forkuris.
La esploroj de Yoshiaki Yoshimi, profesoro ĉe la Universitato Chûô, montris la partoprenon de la japanaj administracioj, ne nur de la armeo Kôa-in, sed ankaŭ de la ministro pri enlandaj aferoj, pri laboro kaj pri financoj. Post analizo de la dosieroj de la japana imperia armeo, li konkludis, ke inter 1938 kaj 1945 oni instalis 2000 bordelojn, inter ili konsolejon de 1000 virinoj por 100.000 soldatoj en aprilo 1939 en la provinco Kangŭon, Koreio. Laŭ Yoshimi, la virinoj devenis el ĉiuj konkeritaj teritorioj kiel Filipinoj, Hindoĉinio, Birmo, nederlanda Hindio kaj Singapuro, sed ĉefe el Koreio kaj Ĉinio. Kelkaj inter ili estis do aŭstral- aŭ nederlanddevenaj malliberuloj.
Laŭ la japana neisto Ikuhito Hata, profesoro ĉe la Universitato Nihon kaj unu el la ĉefaj roluloj de la cenzurorganizaĵo Tsukurukai, la kunlaboranta korea administracio estis ĉefe respondeca pri la trompvarbado de junulinoj. Aliaj historiistoj, politikistoj kaj esploristoj, ĉefe japanaj, opinias ke la japana armeo partoprenis nek rekte, nek malrekte, en varbado kaj dungado de konsolvirinoj.
Nombro de konsolvirinoj
Pro manko de oficialaj dokumentoj la takso de la nombro de virinoj, enrolitaj kiel konsolvirinoj estas tre malfacila.
Laŭ la aŭtoroj la nombro de konsolvirinoj estas taksita diversnivele:
Kelkfoje la japana armeo masakris la virinojn de konsolejoj antaŭ la alveno de la usona armeo, por ne esti devigota transporti ilin.
Deveno de la virinoj
Oni ne konsentas pri la devenlandoj kaj proporcioj de la virinoj.
Internacie oni kutime diras, ke la plej multaj devenis el Koreio kaj Ĉinio. * Artikolo de BBC "An estimated 200,000 to 300,000 women across Asia, predominantly Korean and Chinese, are believed to have been forced to work as sex slaves in Japanese military brothels" (Oni taksas inter 200.000 kaj 300.000 la kvanton de la virinoj de Azio, ĉefe el Koreio kaj Ĉinio, kiuj estis devigitaj labori kiel sekssklavoj en japanaj militistaj bordeloj)
Aliaj devenis de la Filipinoj, Tajvano, Nederlanda Orienta Hindio, kaj aliaj regionoj okupitaj de japanoj.
La historiisto Ikuhiko Hata alvenis al jenaj proporcioj: 40% estis el Japanio, 20% el Koreio, 10% el Ĉinio kaj 30% el aliaj landoj.
Laŭ profesoro Hirofumi Hayashi de la Kanto Gakuin University, la plimulto de la virinoj devenis el Japanio, Koreio kaj Ĉinio.
Vivkondiĉoj
Ekzistas diversaj atestoj pri la vivkondiĉoj. Laŭ kelkaj eksaj konsolvirinoj, kvankam la japanaj estroj fiksis regularon, la prioritato kompreneble estis nek la sano, nek la vivkondiĉoj de la virinoj, sed tiuj de la japanaj soldatoj.
Ili priskribas vivkondiĉojn similajn al sklaveco: ili apartenis al la bordeloj. Ili devis kontentigi ĝis 70 klientojn tage. La soldatoj ofte batis, torturis aŭ eĉ kripligis ilin. Kelkaj estis tutsimple mortigitaj, kiam la soldato ne estis kontentigita. Kelkaj, kiuj provis forkuri, estis batitaj, foje ĝismorte.
Laŭ la enketo de la usona armeo United States Office of War Information verkita en 1944, la vivkondiĉoj tute malsimilis tiajn, priskribitajn de la viktimoj. Ĝi priskribas la konsolvirinojn kiel dungitojn. Ili eĉ povis promenadi kun la soldatoj kaj aĉeti tion, kion ili deziris. Tamen tiu enketo ne formale kontraŭdiras la atestojn de konsolvirinoj, ĉar neniu el la priskribitaj faktoj kontraŭas sklavecon, kiel ricevo de salajro. Aldone, tiam la usonaj aŭtoritatoj persekutis la respondeculojn de la japana atako de Pearl Harbor, kaj ne kontraŭhomarajn krimulojn.
Forkapto de virinoj
La forkapto de virinoj fare de la japana armeo estas hodiaŭ unu el la plej diskutataj temoj de la historio de konsolvirinoj. La unua atesto estis tiu de Yoshida Seiji.
La 4-an de marto 1938, la japana armeo dissendis noton nomitan Gun ian-jo jungyô-fu tô boshû ni kansuru ken (La afero de la varbado de konsolvirinoj), petante la stabestron atenti pri prostituigantoj, kiuj forkaptis virinojn.
Agnosko
En 1982, la japano Yoshida Seiji rakontis sian sperton pri forkapto de virinoj. Tiu estis la unua japana atesto. La sekvan jaron, li publikigis sian verkon Watashi no sensô hanzai (Mia militkrimo). Tiu verko popularigis la problemon de konsolvirinoj danke al la helpo de la ĵurnalo Asahi Shimbun. Tamen, en 1996, Yoshida konfesis, ke la rakontita forkapto estis fikcia, sen nei sian partoprenon en forkaptado de koreinoj.
En 1991 ekiĝis granda skandalo, kiam eksa konsolvirino, Kim Hak Sun, petis justican proceduron kontraŭ Japanio. De tiam multaj aliaj virinoj ekplendis (same ankaŭ kelkaj landoj, kiel Sud-Koreio). Tamen ekzistas kontraŭdiroj en la diversaj atestoj.
La publikigo en 1992 de la esploroj de la historiisto Yoshiaki Yoshimi, pri la dosieroj forprenitaj de la alianculoj en 1946 kaj deponitaj en la biblioteko de la National Institute for Defense studies en Usono, fine montras ligon inter la Showa-armeo kaj la bordeloj.