cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
21723 Yinyinwu
21723 Yinyinwu estas malrapide rotacianta asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Yin Yin Wu, kiu gajnis la duan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2006 pro sia projekto pri kemio. Ŝi estis lernantino ĉe la J.M. Atherton High School de Louisville (Kentukio, Usono).
Pollutri
Pollutri estas komunumo de Italio.
Pilo
Pilo estas fonto de elektra energio, uzanta la transformiĝon de kemia energio. Ĝi konsistas el
Gravaj specoj de piloj estas:
Grupo da piloj ligitaj por plialtigi la povon (la tension kaj/aŭ la kurenton), nomiĝas baterio. Pilo reŝargebla per inversigo de la kurentofluo nomiĝas akumulatoro.
Elektraj piloj estas uzataj por provizi energion al moveblaj aparatoj. Ili estas haveblaj en normigitaj grandoj, por kiuj ekzistas diversaj nomsistemoj, ekzemple:
(12231) 1986 QQ1
(12231) 1986 QQ1 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la belga astronomo Henri Debehogne elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.
Salto Grande
(oficiale Município de) estas municipo en la subŝtato San-Paŭlio de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Assis kaj en la mikroregiono Ourinhos. Laŭ la stato de en la municipo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en estis. La teritorio havas komunan limon kun.
Gangapur (Savai Madhopur)
Gangapur, laŭ (गंगापुर) estas urbego kaj municipo en Barato, en orienta parto de subŝtato Raĝastano, en distrikto de Savai Madhopur.
Geografio
Gangapur situas sur montetaro 269 metrojn super la marnivelo. Hindaun troviĝas 43, distrikta sidejo Savai Madhopur 63, Tonk (Raĝastano) 101, subŝtata ĉefurbo Ĝajpuro 105, Dholpur 117, Morena 127, Gvalior 148, Ŝivpuri 150, Baran 155, tutlanda ĉefurbo Delhio 245, Ĝodpur 370, Mumbajo 926, Kolkato 1255 kilometrojn (aere).
Historio
Reĝo Kuŝaliram establis Gangapur kaj origine nomis ĝin Kuŝalgarh (hinde: कुशालगढ़). Gangapur prenis sian nunan nomon de Gangaram, kiu estis la frato de Kuŝaliram. En la pli malnovaj tempoj Gangapur estis kultura ĉefurbo de la regiono.
Lingvoj
En Gangapur la oficialaj lingvoj estas la hindia kaj en:Rajasthani languages.
Religioj
En Gangapur plejparto de la populacio estas hinduoj (72%), krome islamanoj (26%), ĝajnistoj (iom pli, ol 4%), sikoj 1%.
Klimato
Gangapur situas en subtropiko kaj havas 3 sezonojn, someron, vintron, kaj pluvsezonon. Jare pluvas averaĝe po 245 mm. Inter junio-septembro ofte pluvas pro la musonoj, en la ceteraj monatoj nur apenaŭ pluvas. La averaĝa temperaturo varias inter 20-33 °C.
Trafiko
Gangapur havas trairan fervojan linion inter Delhio-Mumbajo, krome 6 vojojn el ĉiuj direktoj. La plej proksima flughaveno funkcias en Ĝajpuro.
Puligny-Montrachet
Puligny-Montrachet estas franca komunumo situa en la departemento Côte-d'Or kaj en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo.
Vino
La surfacampleksoj pri produktado estas :
Historio
Blagny apartenis al la abatejo de Maizières.
Okazoj
La 12 kaj la 13-an de januaro 2013 okazis bildliteraturo festivalo. Aŭtoroj kiel Vincent Wagner, Roger Seiter aŭ Jim Maitre venis tie.
Cornelius Vanderbilt
Biografio
Vanderbilt naskiĝis kiel kvara infano kaj dua filo de Cornelius kaj Phebe Vanderbilt (nask. Hand). Liaj antaŭuloj venis el komunumo De Bilt el provinco Utrecht, Nederlando. Patro de Vanderbilt estis malriĉa bienulo kaj li poste lukris plusan monon per ŝiptransportaj komercoj en la novjorka haveno.
Vanderbilt forlasis la lernejon en aĝo de 11 jaroj kaj aĉetis - per gepatra helpo - en aĝo de 16 jaroj velŝipon, per kiu li veturservis inter Staten Island kaj Novjorko. Baldaŭ li havis jam malgrandan floton el boatoj. Dum la brita-usona milito de 1812, li prizorgis kelkajn fortikaĵojn de la Usona Armeo per nutraĵoj, proksime al la Novjorka haveno.
Vanderbilt vendis en 1818 siajn boatojn kaj iĝis kapitano de vaporŝipo. Li fondis en 1829 propran vaporŝipan entreprenon kaj en la 1850-aj jaroj posedis jam floton el pli ol 100 ŝipon. La veran sukceson atingis li per la fervojo.
Li certigis por si en 1848 por 12 jaroj per „American atlantic and pacific ship canal company“ la ekskluzivajn transitajn rajtojn sur la marvojo de San Juan del Norte apud la Kariba marbordo - tiam nomata Greytown -, tra Río San Juan tra Nikaragva lago tra la lando al San Juan del Sur ĉe la Pacifiko. Pli poste li firmigis la entreprenon kiel „accessory transit company“. Sed por Vanderbilt sufiĉis la transitaj enspezoj kaj kanalkonstruo (Nikaragva kanalo).
Post la usona enlanda milito, li investis en la elkonstruon de la fervoja reto kaj posedis baldaŭ la plej gravajn fervojajn liniojn de Usono. Li malfermis en 1873 la unuan fervojan ligon inter Novjorko kaj Ĉikago.
Cornelius Vanderbilt donis en 1873 unu milionon da USD por fondi universitaton en Nashville (Universitato Vanderbilt), kiu apartenas nuntempe al elitaj universitatoj de Usono.
La nomo "Vanderbilt" signas kun la nomoj Andrew Carnegie, Rockefeller kaj Charles Morgan (1795 – 1878, fervoja magnato) komencon de nova epoko en usono. Entrepreprenoj de Vanderbilt kaj la sukcesaj borsaj spekuladoj igis lin unu el la plej riĉaj homoj en sia tempo.
Literaturo
Udo Hielscher: Der Pionier. Commodore Cornelius Vanderbilt - Das Finanzgenie der jungen USA, Finanzbuch Verlag 2006, ISBN 978-3898791601.
Plilongigita kvadrata kupolo
En geometrio, la plilongigita kvadrata kupolo estas unu el la solidoj de Johnson (J19). Kiel la nomo sugestas, ĝi povas esti konstruita per plilongigo de kvadrata kupolo (J4) per aldono de oklatera prismo al ĝia bazo. La solido povas esti konsiderata ankaŭ kiel rombokub-okedro kun ĝia "kovrilo" (alia kvadrata kupolo) forprenita.
Margaretha Guidone
Margaretha Guidone estas dommastrino el Kapellen (Belgio) kiu konatiĝis pro ŝia agado de konsciigo pri la medio kaj la tutmonda varmiĝo.
Ŝi instigis politikistojn spekti la filmon An inconvenient truth de Al Gore. La flandra ministro pri medio, Bruno Tobback, rezignis pri sia rajto alparoli la publikon dum la priklimata konferenco en Nairobi, Kenjo por tiel al ŝi ebligi alparoli la aŭskultantaron.
Caer Ibormeith
La historio de Fionnuala kaj de la aliaj filoj de Lir kunhavas la temon de transformo en cignoj.
Villalgordo del Marquesado
Villalgordo del Marquesado [bijalgOrdo del markesAdo] (Vilaĝo de la Dikulo de la Markizlando) estas municipo de Hispanio, en la Provinco Kvenko, regiono de Kastilio-Manĉo.
Loĝantoj
La loĝanto nomiĝas villalgordero. La censita loĝantaro en 2013 estis de 97 loĝantoj kaj la denseco estas de 3,23 loĝ/km².
Situo
Villalgordo del Marquesado estas situanta en la orienta parto de Kastilio-Manĉo en la komarko aŭ distrikto Kvenka Manĉo en la sudokcidenta parto de la Provinco Kvenko, je altitudo de 800 - 900 m. La areo de ties teritorio estas de 30.02 km². La geografiaj koordinatoj estas 39°40′57″N 2°30′32″O.
Historio
Meze de la 20a jarcento la loĝantaro de multaj vilaĝoj de la regiono atingis pinton, kaj ankaŭ ĉe Villalgordo del Marquesado, sed poste okazis elmigrado, senloĝigo kaj maljuniĝo de la loĝantaro, kaj ankaŭ ĉe Villalgordo del Marquesado kie oni falis al la nunaj malpli ol 100. Eĉ en la lastaj du jardekoj oni perdis preskaŭ duonon de la loĝantaro.
Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado tradicie.
(16377) 1981 EY11
(16377) 1981 EY11 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la usona astronomo Schelte J. Bus elde la Observatorio de Siding Spring, apud Coonabarabran en Novsudkimrio (Aŭstralio).
Rokaĵo
Rokoj povas esti kunmetitaj de kristaloj de nur unu mineralo - monominerala roko, kiel ekzemple kalkŝtono kunmetita ekskluzive de kalcito, aŭ miksaĵo de kristaloj de pluraj mineraloj - polimera roko, kiel granito konsistanta el kvarco, feldspato kaj glimo.
La scienca difino de roko estas: "natura kaj valida kombinaĵo de mineraloj". La termino "valida" en ĉi tiu difino havas du signifojn:
La studfako de geologio, esplorado pri rokoj nomiĝas petrologio (greke: petra – roko, logia – studfako) kiu esploras la strukturon de la rokoj, ilian konsiston, teksturon, distribuon, ordigon kaj la procezojn, kiuj kondukis al ilia formado.
Difinoj
Laŭ NPIV, roko estas tre malmola tavolo de la terkrusto, dum rokaĵo estas artefarita aranĝo el naturaj aŭ cementaj rokpecoj (en parko, ĝardeno ks). Se oni konsideras la konsiston, la strukturon kaj la teksturon de iu roko oni povas elteni konkludojn pri deveno de la rokaĵo, kaj laŭ tiu kriterio oni enklasigas plej ofte la rokojn jene:
Kelkaj lingvoj malhavas klarajn terminojn por distingi inter rokoj kaj rokaĵoj; ekz-e angle por ambaŭ povas servi «rock», kaj france, «roche»; aliflanke la germana, rusa, ĉeĥa zorge distingas la terminojn por tiuj malsamaj aferoj (germane Fels kaj Gestein, ruse скала kaj порода). En la esperanta tradicio la pli ĝeneralan nocion esprimas rokaĵo.
PIV francmaniere uzas la saman konfuzan terminon por la du nocioj (sub «roko»); NPIV por la signifo, kutime esprimanta per «rokaĵo», uzas vorton «petro».
Magmorokaĵo
Sub magmo-rokaĵoj aŭ magmaĵoj (magmo-devenaj rokaĵoj) oni kunigas nocie en la geologio ĉiujn ŝtonaĵojn, kiuj ekestas per solidiĝo de magmo kaj do havas sian originon per procezoj en la terinterno. La magmaĵoj estas unu el la tri ĉefgrupoj de la petrografio. La du aliaj ŝtonaĵ-grupoj, kiuj havas tre malsaman ekestohistorion kaj strukturon, estas la sediment-devenaj kaj la metamorfoz-devenaj rokaĵoj (metamorfaĵoj). Je la mineralenhavo la tri grupoj tamen povas esti similaj.
Magmaj rokaĵoj ĝenerale estas la naturaj kristaliĝoproduktoj de varmega silikata fandaĵo, la tielnomata magmo. Kiam tiu arda-fluida maso el la terinterno venas al la surfaco, oni nomas ĝin lafo. Ĉu la malvarmiĝo kaj solidiĝo de la petrofandaĵo okazas super- aŭ subtere, havas fortan influon al la kristaliĝo kaj la teksturo de la ekestantaj rokaĵoj. Pro tio oni distingas du ĝis tri petrogrupojn, nome profundo- kaj elflu-rokaĵoj.
Sedimenta rokaĵo
Sedimentaj rokoj, aŭ sedimentaj petroj laŭ NPIV (t.e. tavolrokaĵoj), estas rokaĵoj, kiuj plej ofte ekestas per sedimentado aŭ formiĝo de materialo je la tersurfaco. Oni distingas lozajn sedimentojn kaj solidajn sedimentrokojn, nomitajn ankaŭ sedimentitoj. La procezo de la solidiĝo de lozpetro al solidpetro nomiĝas dia- aŭ litogenezo. Sedimentoj ekestas per erozio, transporto kaj sedimentado de petroj kaj ties efloreskaj produktoj aŭ per precipitado aŭ eliminado de solvitaj substancoj.
La sedimentojn oni disdividas en tri grupojn, nome klastaj, kemiaj kaj biogenaj. Klastaj sedimentoj estas formitaj de kunmetaĵo de rub-eroj aŭ sableroj. La klasadon de tiuj sedimentoj oni organizas laŭ la diametro de la grajnoj aŭ sedimenteroj. Tiun klasadon uzas inĝenieroj ekzemple por kalkuli la rezistecon de sedimentaj grundoj sub estontaj konstruaĵoj.
En kemiaj sedimentoj okazas kemiaj reakcioj. El kalkoŝtono oni produktas kalkon kaj magneziton uzas la metalurgia industrio. Gipso estas uzata kaj en konstruado kaj en kemia industrio.
Félix Tournachon Nadar
Félix Tournachon NADAR (naskiĝis la 5-an de aprilo 1820, mortis la 10-an de marto 1910) estis fotisto, literaturisto, desegnisto kaj aerŝipisto.
Rokaĵo
Sedimenta rokaĵo
La biogenaj sedimentoj estas klaso interesege pristudebla ĉar alportas al la geologio partikularajn specifaĵojn. Jene:
Félix Tournachon Nadar
Vivo
Nadar ekstudis medicinon en Lyon, sed baldaŭ forlasis la studadon kaj dediĉis sin al ĵurnalista okupiĝo, unue en Lyon, poste ekde 1842 en sia naskiĝurbo Parizo. Pli poste li aldone desegnis, teatrumis, eĉ laboris iom en la industrio. En la jaro 1849 li fondis la revuon Revue comique kaj instalis fotatelieron. Baldaŭ li gajnis renomon per siaj desegnoj.
Rokaĵo
Metamorfa rokaĵo
Metamorfaĵoj aŭ metamorfoz-devenaj rokaĵoj, aŭ metamorfaj petroj (laŭ NPIV ) ekestas el pli malnovaj rokaĵoj de iu ajn tipo per metamorfozo, tio estas transformiĝo sub alta premo, alta temperaturo kaj eventuale per ĥemia substancinterŝanĝo en solidan staton. Je la transformiĝo la mineralkonsisto de la rokaĵo ŝanĝiĝas, ĉar formiĝas novaj mineraloj kaj mineralagregaĵoj, kiuj estas stabilaj sub la novaj prem- kaj temperaturkondiĉoj; krome ankaŭ la rokaĵo-tavolaro transformiĝas. Tipe el metamorfaj petroj estas la skisto.
Félix Tournachon Nadar
Vivo
Sian unuan foton lifaris 1853.
Rokaĵo
Utileco por homoj de rokoj
La rokoj povas esti utilaj pro siaj fizik-kemiaj proprecoj (dureco, akv-imuneco ktp.), pro sia energia potencialo aŭ pro la kemiaj elementoj kiujn ili enhavas. Laŭ tiu kriterio, la rokoj povas esti klasitaj en:
Graflando Moers
Graflando Moers estas historia teritorio situanta ĉe la maldekstra malsupra Rejno, kiu entenis la urbojn Moers kaj Krefeld same kiel ĉirkaŭajn loĝlokojn kaj terenojn. Kvankam la graflando laŭleĝe estis jam malfondata en 1797/1801, ankaŭ aktuale oni rilatas sur per la kromnoma adjektivo „Graflanda“ kromnomo en nomo por urbaj institucioj kaj firmaoj.
Rokaĵo
Minado
Minado estas la elfosado de valoraj mineraloj aŭ aliaj geologiaj materialoj el la tero, fakte el erco aŭ geologia vejno. Tiu terminego inkludas ankaŭ la forigon de grundo. Materialoj atingitaj pere de minado estas bazmetaloj, valormetaloj, fero, uranio, karbo, diamantoj, kalkoŝtono, naftoardezo, rok-salo kaj potaso. Minado necesas por akiri materialojn kiuj ne povas esti akirita pere de agrikulturaj procezoj, aŭ kreitaj artefarite en laboratorio aŭ fabriko. Minado en pli ampleksa senco enhavas elfosadon de ajna rimedo (ekz. nafto, natura gaso, salo aŭ eĉ akvo) el la tero.
Félix Tournachon Nadar
Vivo
Kun granda fido je la aerŝipado li mem konstruis helican aerŝipon. En 1863 li ripete leviĝis per la balonego "Le Géant" (= la giganto). Per ĝi li entreprenis vojaĝon de Parizo al Hanovro. Tiujn veturojn li priskribis en la libro "Mémoires du Géant; à terre et en l'air" (Memoroj pri Géant; surtere kaj enaere) (1864) kaj "Le droit au vol" (La rajto flugi) (1865).
Rokaĵo
Minado
Minado de rokoj kaj metaloj estis farita ekde prahistoriaj epokoj. Modernaj minprocezoj estas komponitaj de traserĉado de ercoj, analizo de la profita potencialo de proponita mino, elfosado de la dezirataj materialoj kaj finfine rekuperado de la tero por prepari ĝin por aliaj uzoj post la minado haltas.
Félix Tournachon Nadar
Vivo
En lia fotateliero, kiun li pruntadis al grupo de pentristoj, okazis en aprilo de la jaro 1874 la unua ekspozicio de la impresionistoj.
Rokaĵo
Minado
La naturo de minprocezoj kreas eblan negativan efikon sur la medio kaj dum la minoperacioj kaj dum jaroj post la mino estis forlasita. Tiu efiko kondukis al plej el la landoj de la mondo adopti regularon por administri la negativajn efikojn de la minoperacioj.
Félix Tournachon Nadar
Vivo
Post la morto en 1910 li estis enterigita en la pariza tombejo Père Lachaise (= Cimetière de l'Est, orienta tombejo).
Publikigaĵoj
Inter liaj skribaĵoj rimarkindaj:
Stajner
Stajner aŭ Štajner estas familia nomo de jenaj personoj:
Jenő Kiss (aktoro)
Jenő Kiss [kiŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Kiss Jenő estas hungara aktoro, voĉoaktoro. Lia edzino estis Erika Réti.
Jenő Kiss naskiĝis la  en Görcsöny.
Biografio
Jenő Kiss komencis sian aktoran karieron en Teatro Petőfi (Veszprém) en 1963. Liaj sekvaj teatraj stacioj estis: Li edziĝis en 1993, poste 2 gefiloj naskiĝis. Li ricevis premiojn en 1985 kaj 1998.
Valea Strâmbă
Valea Strâmbă [valja strımbə] (hungare: Tekerőpatak tekeropatak) estas vilaĝo en Rumanio sude de Gheorgheni. Ĝi apartenas al Suseni.
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 2 650 loĝantojn (hungaroj); en 1992 1 457.
Historio
Ĝi estis unue menciita skribe en 1567. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Csík). En 1907 Béla Bartók kolektis tie 34 popolmelodiojn.
Launy Grøndahl
Launy Grøndahl (1886–1960) estis dana komponisto kaj dirigento. Grøndahl lernis violonon ekde sia oka jaro. Li jam laboris profesie kiel violonisto de la Orkestro de la Kasion-Teatrejo en Kopenhago, kiam li ĵus aĝis dek tri.
Longan tempon (1925–1956) li estis ĉefdirigento de la Dana Nacia Simfoni-Orkestro, la plej renoma orkestro de Danujo.
Verkoj
Inter liaj komponaĵoj estas simfonio, verkoj por malgrandaj ensembloj kaj violonkonĉerto. Plej konata tamen estas lia trombonkonĉerto, verkita en 1924 dum la epoko de Grøndahl en Italujo. Onidire li komponis ĝin por la trombonsekcio de sia kopenhaga orkestro (kies membro estis Grøndahl), kies ludnivelo estis tre alta. Krome li verkis la muzikon por la muta filmo Häxan de Benjamin Christensen.
Kiel dirigento li ankaŭ renomiĝis pro sia pionira sonregistraĵo de la simfonioj de sia dana kolego Carl Nielsen.
Kaniljo
Kaniljo aŭ Canillas en hispana origine, estas kvartalo de Madrido, Hispanio, en la distrikto Hortalezo. Ĝi havas populacion de 44.861 loĝantoj kaj enhavas grandan parton ed kio estis iama municipo Canillas antaŭ ties aneksigo al Madrido okazinta en 1949. Ĝi situantas nordoriente de Madrido.
Grandantila kviskalo
La Grandantila kviskalo (Quiscalus niger) estas paserina birdo de la familio de Ikteredoj kaj genro de Kviskaloj, kiu enhavas ses vivantajn speciojn de tre brilaj nigraj birdoj.
Ĝi troviĝas tra la Grandaj Antiloj (kio nomigas la specion en la komuna nomo) kaj la Kajmanoj krom en pli malgrandaj, najbaraj insuloj.
Kiel ĉe ĉiuj membroj de Quiscalus, ĝi estas granda kaj gregema birdo. La 27 cm longa masklo estas brilnigra (nigra koloro nomigas la specion en la latina scienca nomo kie niger signifas precize "nigra") kun granda vosto; la 24 cm longa ino havas pli malgrandan voston kaj estas similkolora sed malpli brila ol la masklo. Ili loĝas multe en tre loĝataj areoj.
Ĝi havas varion de lokaj nomoj kiaj Klingoklingo aŭ variaĵoj de tiu nomo en Jamajko kaj Kajmanoj. Ĝi estas komune konata kiel Toti en Kubo, Ĉango en Porto-Riko aŭ Ĉinĉilín (onomatopea pro ties kanto) en la Dominika Respubliko.
Harxheim
Harxheim estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Mainz-Bingen de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro la komunumo havis 0 loĝantojn.
Grandantila kviskalo
Estas sep subspecioj, cĉiu limigita al unu insulo aŭ insularo. Ili diferenciĝas el la nomiga subspecio de Hispaniolo nome Quiscalus niger niger laŭ grando, bekogrando kaj kolornuanco.
Sherwin Wine
Sherwin Theodore Wine (naskiĝis la 25-an de januaro 1928, mortis la 21-an de julio 2007) estis rabeno kaj fondinto de humanisma judismo. En 1969 li fondis la Societon por humanisma judismo.
Stacio Imagawa (Osaka)
Stacio Imagawa (japane: 今川駅 [Imagaŭa-eki], angle: Imagawa Station) estas fervoja stacio en Kvartalo Higaŝi-Sumijoŝi, Osako, Japanio. La stacio servas 1 linion de Kintetsu: Linio Kintetsu-Minami-Ōsaka.
Fera (III) acetato
Fera (III) acetato aŭ ferika acetato estas organika kombinaĵo apartenanta al la familio de la organikaj saloj, rezultanta el interagado de la acetata acido kaj fera (III) hidroksido. Fera (III) acetato estas solidaĵo, nesolvebla en akvo sed solvebla en alkoholoj kaj aliaj nepolaraj organikaj solvantoj. Fera (III) acetato prezentas (III) acetatan grupon ligitan al fera (III) katjono. Ĝi konsistas je 6 karbonatomoj, 9 hidrogenatomoj, 6 oksigenatomoj, 1 feratomo kaj posedas antifungajn kaj antimikrobajn proprecojn.
Biodiverseco
La vorto biodiverseco aŭ biologia diverseco estas kunfandiĝo de la vortoj biologio kaj diverseco, indikas la diversecon de vivoformoj en ekologia sistemo.
La dirmanieron biological diversity inventis Thomas Lovejoy en 1980 kaj la terminon biodiversity inventis W.G. Rosen en 1985 dum la preparado de National Forum on Biological Diversity ke organizis National Research Council en 1986. Unuafoje ĝi aperis en eldono en 1988 dum la entomologisto E.O. Wilson uzas ĝin por la titolo de la raporto de tiu forumo. La vorto biodiversity ŝatiĝis pli efikoplena komunike ol biological diversity.
Ekde 1986, la terminon kaj la koncepton uzis multe biologoj, ekologoj, ekologiistoj, estroj kaj civitanoj. La uzo de la termino okazis dum la konscio de malapero de specioj de lastaj dekjaroj.
Lingva biologia diverseco
Lingva biologia diverseco temas pri la paralela rilato inter la malkresko de biologia diverseco kaj la malkresko de diverseco de lingvoj kaj kiun oni esploras en ekolingvistiko. “Lingvaj ekologioj kaj biologiaj ekologioj interrilatas per homa scio, uzo kaj administrado de la naturmedio kaj per la lingvoj uzataj por transdoni ĉi tiun scion kaj praktikon ..." (Maffi 2002).
La perdo de flaŭro, faŭno, kaj mikroorganismoj kaj la detruo de ekosistemoj ne nur estas fizikaj perdoj. Ĉio tio ankaŭ signifas la perdon de scio-sistemoj, kulturoj, lingvoj, kaj identecoj de ekzmple indiĝenaj popoloj.
La 28-an de februaro 2018 estis fondita en Meksiko Dialogo, transnacia agadgrupo por lingvaj biodiverseco kaj juro. Ĝi havas du laborlingvojn: la hispana kaj Esperanto, ĉi lasta pro respekto al ĉiuj lingvaj minoritatoj. La agadgrupo subtenas la Esperantan PEN-centron.
Geografio
Aparte riĉaj je biodiversecoj estas:
Mezuro pri specia diverseco
Estu S la nombro de la specioj (en la vivejo), N la suma nombro de ĉiuj individuoj, ni la nombro de la individuoj de la i-a specio:
Diverseco
La plej ofte uzata mezuro estas la indekso de Shannon: Shannonindekso
Tiu "diverseco" estas maksimuma, se ĉiuj specioj havas identan nombron de individuoj (kio ne konsideras la tre malsimilan mason de la specianoj):
Tiu maksimuma diverseco kreskas logaritme kun la nombro S de specioj. Se oni deziras sendependecon de tiu nombro, oni normigas dividante per la logaritmo de S por ricevi la "egalnivelecon" (evenness):
Kio estas specio
En biologio, same kiel en ĉiuj areoj de la scienco, la difinoj estas gravaj. Termino devas havi koncizan difinon kaj esti universala, ĝi devas inkludi al ĉiuj ekzistantaj kazoj. Tamen la biologio estas la scienco de la esceptoj, ne pro la disciplino en sed pro la kampo studata. La vivo estas tiel diversa ke ajna difino prezentas sian escepton. Estas pro tio ke estas tiel malfacile difini specion, difino kiu eble estu valida por ĉiuj regnoj: bakterioj (eŭbakterioj kaj arkeoj), protistoj, fungoj, plantoj kaj bestoj.
La plej komuna difino, la plej uzita, kaj eble la plej malnova (pro tio ke ĝi inkluzive citas ion similan en la Biblio) estas tiu kiu diras ke specio estas formita de individuoj kiuj povas reproduktiĝi inter si kaj okazigi individuojn kiuj estas fekundaj. Ĉi tiu estas malfacila difino por apliki al bakterioj kaj iuj plantoj, sed tio okazigus alian debaton. Malgraŭ la limigoj de ĉi tiu difino estis tre uzita pro tio ke estas tre oportuna, estas facile aplikebla al la bestoj kiuj onin ĉirkaŭas kaj ĝi permesis la disvolviĝon de la taksonomio el la tempoj de Linneo. De tiam ĝis nun miloj da natursciencistoj dediĉis sin trairi la planedon studante kaj katalogante la tutan biodiversecon ĉeestantan en la biosfero.
Ĉi tiuj natursciencistoj estis rapide konsciaj de la enorma vario, de la granda kvanto de aspektoj, formoj, koloroj, grandecoj kiujn prezentas la vivantaj estaĵoj. Malgraŭ tio, multaj estaĵoj havas similajn morfologiajn karakterojn. Estas tiam kiam ŝprucis la unua demando: ĉu du tre estaĵoj similaj inter si apartenas al la sama specio?. La dua demando ankaŭ estis ofte preterlasata: kiel aperis ĉiu ĉi tiu diverseco?. La biologio dum pluraj jarcentoj provas koni la respondon al ambaŭ demandoj. Oni jam scias ke la biodiverseco generiĝis el procezo nomita biologia evoluado aŭ simple evoluo, kies mekanismoj ankoraŭ estas sub plena studo. Estas dekoj de sciencaj revuoj dediĉitaj al la temo kaj centoj de internaciaj kongresoj kie oni pridiskutas ĉi tiujn aspektojn. La evoluado estas tia kaj hodiaŭ oni ne povas kompreni la biologion sen ĝi.
Kaj same kiel ekzistas la evoluado ekzistas la specioj. Kaj la individuoj de ĉiu ili aŭ bone ne povas reproduktiĝi kun estaĵoj de aliaj specioj, aŭ, se ili faras ĝin, ilia idaro ne estas fekunda. Ekzistas multaj kaŭzoj kiuj povas malpermesi kruciĝon de individuoj de malsamaj specioj. Oni povas citi kelkajn, sed estas multaj pliaj:
Homoj
Homa efiko sur la medio aŭ antropogena efiko sur la medio estas la ŝanĝoj kiujn suferas la biofizikaj medioj kaj la ekosistemoj, la biodiverseco, kaj la naturaj rimedoj okazigitaj rekte aŭ malrekte de la homoj, inter kiuj enkalkuliĝas la tutmonda varmiĝo, la media degradado (kiel la oceana acidiĝo), amasa formorto kaj perdo de biodiverseco, ekologiaj krizoj kaj falego.
En Esperanto
-
- La gazeto Unesko Kuriero dediĉis sian numeron 3 de Julio-Septembro 2021 al biodiverseco sub la titolo "Restarigo de viv-diverseco, revivigi vivon". La tuta enhavo de la numero rilatas iel al la temo kaj la enhavtabelo estas jena: Wang Ding, Protekto por cetacoj en la rivero Jangzio
Ordinara buteo
La ordinara buteo (Buteo buteo) estas mezgranda ĝis granda rabobirdo de la familio de Akcipitredoj, kies teritorioj kovras plejparton de Eŭropo kaj etendiĝas ĝis Azio. Ĝi estas kutima specio de birdoj loĝantaj la tutan jaron, escepte en la plej malvarmaj partoj de ĝiaj teritorioj, kaj ĉe unu subspecio.
Disvastiĝo kaj vivejo
Ĝi estas trovebla ĉiuepoke en Eŭropo (escepte Islando kaj norda Skandinavio) kaj centra Siberio, sed la birdoj de Skandinavio, Rusio, kaj Siberio migras vintre ĝis Sudorienta Afriko kaj Suda Azio. Krome ili loĝas ankaŭ en iom pli izolitaj regionoj, kiel Japanio, montara regiono inter Hindio kaj sudokcidenta Ĉinio kaj Kaŭkazo.
Ĝi reproduktiĝas en densa arbaro, arbarbordoj aŭ rokaroj kaj montetaroj, sed povas ĉasi en proksimaj ne tiom densaj, pli malfermaj arbaroj aŭ arbustaroj, eĉ terkultura kamparo.
Aspekto
Buteoj estas 50 ĝis 57 centrimetrojn longaj. La enverguro estas inter 110 kaj 150 centimetroj. La plumoj estas ĝenerale brunaj, kun makuleca subparto. Buteoj estas facile rekoneblaj dumfluge pro larĝaj flugiloj, granda rondoforma vosto kaj tre mallonga kolo; vidate desube rimarkindas kontrasto inter malhelbrunaj korpo kaj akzelaj plumoj, blankaj vosto kaj flugilplumoj kaj nigraj bordoj. Tamen dum ripozo plenkreskuloj montras diversan plumaron: blanko en subaj partoj ne estas sama en ĉiu individuo sed en Vilkrura buteo estas multe pli blanka. Krome la plej grizbruna vosto kun strietoj kaj fina strio iom diferencas. Dumfluge flugiloj aperas brunaj antaŭe, blankaj malantaŭe kaj ĉe fino kun nigra bordo.
Pro tiom da varieco laŭ plumaro, tiu specio povas esti konfuzita en Eŭropo kun simila Vilkrura buteo, Buteo lagopus, kaj eĉ kun la pli malproksima Vespobuteo, Pernis apivorus, kiuj tiel protektas sin kontraŭ akcipitroj per kamuflimito al plumaro de la ordinara buteo. La plumaro povas varii ekzemple en Britio de preskaŭ tutblanka ĝis nigra, sed ĝi kutime nuancas al bruno, kun pala 'kolumo' de plumoj.
La voĉo estas akra miaŭo piuuu aŭ pieeej, foje plilongigita; krome ili povas uzi mallongan pli mallaŭtan kvakadon.
Sistematiko
La ordinara buteo estis unuafoje priskribata de Linnaeus en sia verko Systema naturae de 1758 kiel Falco buteo. La subspecioj de tiu ordinara buteo estas arigeblaj en du grupoj.
La orienta grupo vulpinus inkludas
Du formoj de loĝantaj birdoj en insuloj ĉe Afriko estas ofte atribuataj al la unua grupo, sed ŝajnas distinga specio, pli proksime rilata al la afrika Aglobuteo, baze sur biogeografio kaj provizoraj analizoj de DNA (Clouet & Wink 2000) nome:
Kutimoj
Ili ne ofte moviĝas poare, sed ili povas kuniĝi por migrado aŭ en favoraj vivkondiĉoj. La viktoriana verkisto de Dartmoor, William Crossing, notis, ke foje li estis vidanta arojn de 15 aŭ pliaj individuoj en kelkaj lokoj. Kvankam rare, ĝis 20 buteoj estas videblaj en unu kampo, proksimume 30 metrojn dise, ses tio ne povas esti konsiderata aro en ĝenerala senco, konsiste el birdoj sen partnero aŭ teritorio.
Tiu palearktisa specio estas fiere teritoriema, kaj, kvankam rare, luktas kontraŭ entruduloj. Paroj ligiĝas porvive. Por alogi partneron (aŭ impresi la nunan partneron) la masklo plenumas ritan ceremonian flugon memmontran antaŭ la komenco de la printempo. Tiu spektakla memmontrado inkludas altegan ascendon, turniĝon kaj flugofalon suben, spirale, kirle and turniĝante dum descendo. Li tiam leviĝas subite supren por ripeti la ekzercon.
La konstruado de nesto komenciĝas en februaro. Du aŭ tri ovoj estas demetataj en aprilo kaj kovataj dum kvin semajnoj.
Stepbuteo
La Stepbuteo, B. (b.) vulpinus reproduktiĝas el orienta Eŭropo orienten al malproksima Oriento, escepte Japanio. Ĝi estas long-distanca migranto, escepte kelkaj birdoj el norda Himalajo, kaj vintras en Afriko, Barato kaj sudorienta Azio. En malferma kamparo ili favoras vintreji, kie ili estas ofte vidataj ripoze sur ĉeŝoseaj fostoj.
Amonia sulfato
Amonia Sulfato estas salo de Amonio de la sulfata acido. Ĝi estas industrie produktita per rekta reakcio inter sulfata acido kaj amoniako kun emisio de varmo.
Biodiverseco
Bibliografio
(angla) Maffi, L. 2002. “Endangered Languages, Endangered Knowledge” (Lingvoj en risko, scio en risko), International Social Science Journal 173(3): 385–393.
Guewenheim
(jen france, germane Gewenheim, alzace Gaiwana) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Haut-Rhin/Owerèlsass (Supra Alzaco), kiu apartenas al la historia regiono Alzaco kaj al la en 2016 kreita administra regiono Grand Est. La komunumo etendiĝas sur kaj havis  laŭ la lasta oficiala nombro de. Administre la komunumo apartenas al la arondismento Thann-Guebwiller/Gebweiler, kaj al la kantono .
Amonia sulfato
Je media ordinara temperaturo ĝi prezentiĝas kiel blankeca-senkolora kaj senodora solido. Ĝi estas utiligita en la kemia industrio kaj ankaŭ kiel sterko. Fakte, inter la ĝiaj utiligoj elstaras tiu de la sterkumado de alkalaj terenoj. En la tereno la amonia jono estas allasita kaj formas etan kvanton de acido malpliigante la pH de la tereno kun pliigo de kvanto de azoto.
Biodiverseco
Ekstera ligilo
(angla) Biodiverseco. (Monda Natur-Fonduso)
Amonia sulfato
Ĝi povas esti produktita, ekzemple, per transŝanĝigo de gaso solvita en likvido al fazo gasa (angle: stripping) de la amoniako entenata en la rubeja “perkolato” (likvido filtriĝinta tra la rubeja maso), neŭtraligita per sulfata acido, post ĝiaj kontencentrado kaj kristalizado.
Amonia sulfato ekzistas en naturo en la rara mineralo nomata Maskagnito en la vulkanaj fumaroloj.
Ordinara buteo
Stepbuteo
La Stepbuteo estas foje disigata kiel separata specio, B. vulpinus. Kompare kun la nomiga formo, ĝi estas iome pli malgranda (45–50 cm longa), de pli longaj flugiloj kaj de pli longa vosto. Estas du kolormorfoj: la ruĝeca formo kiu havigas al tiu subspecio ties sciencan nomon (vulpes estas latina vorto por "vulpo"), kaj malhelgriza formo.
La vosto de vulpinus estas pli pala ol tiu de la nomiga formo, kaj ofte tre ruĝeca, kaj tiele nomigas la nordamerikajn birdojn kiel Ruĝvosta buteo. La supraflugiloj havas palajn unuarangajn makulojn, kaj la unuarangaj flugilplumoj estas ankaŭ pli palaj vidataj el sube. Plenkreskulo havas nigran bordon en flugiloj kaj ambaŭ morfoj ofte havas senmarkajn subajn partojn, sen la brustobendo ofte vidata en B. b. buteo.
Arbarbuteo
La Arbarbuteo, B. (b.) trizonatus, estas alia formo foje levita al statuso de plena specio, kvankam plej ĵusaj fakuloj lokigis ĝin kiel subspecio de alia specio, nome la Montobuteo, B. oreophilus. Tiu estas specio de loĝantaj birdoj reproduktantaj en arbaroj de suda kaj orienta Suda Afriko.
Ĝi estas tre simila al la abunda somermigranta Stepbuteo, sed plenkreskuloj distingeblas per bona rigardo pro siaj pli blankaj subaj partoj kaj senstriecaj flankoj. La junuloj diferencas el samaĝa stepbuteo pro sia blanka frunto kaj larmoforma flanka strieco.
La Arbarbuteo, kiel ties nomo sugestas, loĝas em ĉiamverdaj arbaroj, inklude de enmetitaj eŭkaliptoj kaj pinoj, dum la stepbuteo preferas pli malfermajn habitatojn. Tamen nur habitato ne estas bona indikilo por tiuj formoj.
Rialto (Kalifornio)
Rialto estas urbo en Usono, en subŝtato Kalifornio, en Kantono San Bernardino.
Geografio
Rialto situas sur montetaro en la sudokcidenta landparto de Usono, en la suda parto de la subŝtato. Fontana (Kalifornio) troviĝas 7, San Bernardino (Kalifornio) 8 km.
Historio
En la nuna Rialto indianoj vivis jam en la 16-a jarcento. Laŭ dokumento bieno estis tie en 1842. En 1887 la fervojo faris ligojn al San Bernardino kaj Pasadena (Kalifornio). En la sekva jaro ankaŭ lernejo konstruiĝis. En 1911 Rialto oficiale urbiĝis. En 1920 incendio okazis.
Famuloj
En Rialto mortis Rodney King.
Mont-Tramelan
Geografio
Mont-Tramelan situas en la Berna Ĵuraso sur alteco de 1060 m s.m. ĉe la suda marĝeno de la altebenaĵo de la Franches-Montagnes. La komunumo, kiu ne disponas pri centra vilaĝo konsistas el la setlejogrupoj Les Vacheries Brunier kaj Pré Vanne, kaj kelkaj izolitaj bienoj.
La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 4,63 km², de kiuj 37,7% estas kovritaj de arbaro, 59,5% servas por agrikulturo kaj 2,8% por setlado.
Najbaraj komunumoj
La komunumo Mont-Tramelan limas en nordo al Tramelan, en oriento al Corgémont, en nordoriento al Cortébert, en sudo al Courtelary, kaj en okcidento al La Chaŭ-des-Breuleux.
Trafiko
Tra Mont-Tramelan kondukas la vojo n-ro 248.1 de Les Breuleux al Tramelan kaj kondukas vojo de Mont-Tramelan al Saint-Imier. Per poŝtaŭtolinio de Saint-Imier al Tramelan la komunumo estas konektita al la publika transportreto.
Batalo de Cúcuta
La Batalo de Cúcuta [KUkuta] estis milita agado inter Simón Bolívar kaj la hispanaj trupoj, kie venkis la Libertador kaj oni akiris la sendependigon de la urbo kolombia Cúcuta kaj oni iniciatis la nomitan Campaña Admirable, per kiu oni liberigis la okcidenton de Venezuelo.
La batalo ekis je la 6a matene de la 28a de februaro de 1813 kaj finis tagmeze. La luktantoj estis 400 homoj estritaj de Simón Bolívar kaj 800 je ordonoj de la hispana generalo Ramón Correa.
Post tio la kolonelo Simón Bolívar iniciatas grandan atakon kontraŭ la hispanaj trupoj de la orienta bordo de la Rivero Magdalena, kaj, rapide atingis rimarkindajn venkojn kiuj kondukis lin al realigo de la liberigo de la valoj de Cúcuta kiuj estis en povo de la monarkistoj estritaj de la kolonelo Ramón Correa.
Punktokoturno
La Punktokoturno, Odontophorus guttatus, estas specio de birdoj de la familio de Odontoforedoj aŭ Amerikaj koturnoj kaj de ties tipa genro de Odontoforoj, kiuj estas perdrikecaj specioj fortikabekaj kaj kun rimarkindaj nigrablankaj gorĝaj aŭ vizaĝaj markoj.
Oni ne konas subspeciojn.
Disvastiĝo
Tiu ĉi estas malgranda surgrunde vivanta specio de loĝantaj birdoj de la montoj de Centrameriko el suda Meksiko (el centro de la subŝtato de Veracruz kaj Jukatano) kaj Belizo suden tra norda Gvatemalo kaj okcidenta kaj centra Honduro al lima Nikaragvo; estas du pliaj malgrandaj populacioj, unu en norda Kostariko, kaj alia en suda Kosta-Riko kaj apuda sudokcidenta Panamo.
Aspekto
La Punktokoturno estas 25-30 cm longa kaj pezas 300 g. Ili havas oranĝecan kreston kiu leviĝas kaze de ekscito kaj tio estas la plej rimarkinda karaktero. La supraj partoj estas malhelbrunaj kun nigra kaj ruĝeca makuleteco. La subaj partoj estas kutime olivecbrunaj, sed estas kolormorfo kun ruĝecaj subaj partoj. Ambaŭkaze la subaj partoj estas tre punktecaj je pura blanko, kio nomigas la specion. La frunto estas malhelbruna kaj la vango kaj la gorĝo estas nigraj striecaj je fajna blanko.
Ambaŭ seksoj estas similaj, sed la masklo averaĝe estas iom pli granda kaj la ino havas pli senkoloran kreston. Nematuruloj havas pli malgrandan kaj pli sablokoloran punktecon kaj la gorĝo estas malhela pli ol nigra. Ne estas subspecioj.
La avertalvoko de la Punktokoturno, fakte dueto, estas klara fajfado kuuŭit KOŬuit kuuŭit KOO, kaj la kontaktalvokoj estas klara ĉirpado kaj pepado.
Kutimaro
La Punktokoturno troviĝas en grupoj de 4-10; ili manĝas surgrunde, skrapinte la grundon serĉe de semoj, falitaj fruktoj kaj insektoj. Tiu estas timida kaj timema specio, kiu kutime fuĝas perpiede, sed se ili ekflugas, okazas eksplodo en mallonga kaj rapida flugo al kovro. Oni povas vidi tiun specion nur frumatene kiam ili manĝas ĉe ŝoseflankoj aŭ ĉe arbarpado.
Tiu specio estas surloke komuna en taŭga habitato de Kostariko kaj Panamo, sed ili suferis en multe de sia teritorio pro pliiĝanta senarbarigo kaj pro fragmentado.
Charles Poletti
Charles POLETTI (julio 2, 1903 - aŭgusto 8, 2002) estis usona advokato kaj politikisto. Li estis la 46-a Guberniestro de Novjorko en decembro 1942, kaj estis la unua ital-usona reganto en Usono.
Li naskiĝis en Barre, Vermonto el italaj enmigrintoj, Poletti studentiĝis kaj fariĝis advokato en Novjorko. Li aktivis en la Demokrata Partio, kaj servis kiel konsilanto al la Demokrata Nacia Komitato, konsilis al Reganto Herbert H. Lehman, kaj Justico de la Novjorka Ŝtata Supera Tribunalo.
Popoli
Popoli estas komunumo de Italio.
44455 Artdula
44455 Artdula estas tre malgranda, treege hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la usona astronomo Roy A. Tucker elde ties Observatorio Goodricke-Pigott, proksime de Tucson (Arizono, Usono).
Koberovy
Koberovy (germane antaŭe Koberwald) estas municipo en Ĉeĥio. Ĝi situas en Regiono Liberec, en distrikto Jablonec nad Nisou. Koberovy situas en nordokcidenta rando de Bohemia paradizo. En la municipo vivas.
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1323.
Vittorio Emanuele Orlando
Vittorio Emanuele ORLANDO (Palermo, la 18-an de majo 1860 - Romo, la 1-an de decembro 1952) estis itala politikisto, juristo kaj preleganto.
Oni scias, ke li reprezentis Italion en la Pariza Konferenco pri Paco de 1919 kun sia Ministro pri Eksterlandaj Aferoj, Sidney Sonnino, sekvante la italan venkon kune kun la Triopa Entento kontraŭ la Centraj Imperioj dum la Unua Mondmilito, simbola rolo, kiu gajnis al li la titolon "Prezidanto de Venko". En 1946, post la fino de la Dua Mondmilito kaj de la faŝisma diktaturo, Orlando estis membro kaj prezidanto de la Konstituciiga Asembleo, kiu post la referendumo havis la taskon formaligi la formon de la itala ŝtato en la respubliko. Aldone al lia grava politika rolo, Orlando estas ankaŭ konata pro siaj verkoj, pli ol cent verkoj, pri juraj kaj juĝaj aferoj. Distingita itala juristo kaj politikisto, li estis profesoro pri konstitucia juro kaj administra juro en la universitatoj de Mesino, Modeno, Palermo kaj Romo. Li ankaŭ estis la fondinto de la itala publika jurstudo. Li multe kontribuis al juraj sciencoj; li redaktis la unuan kompletan traktaton pri administra leĝaro (1897-1925), en kiu estis inkluditaj la kontribuoj de la plej aŭtoritataj aŭtoroj de la temo. Precipe la tiel nomata "priskriba metodo" estas montrita en la verko, kiu indikas la principojn de organizo kaj administracia agado kaj ekzamenas la celojn de la administrado.
Bruce Harding
Bruce Harding estas tranĉisto de gemoj kaj mekanika desegna inĝeniero kaj matematikisto. Li ricevis la premion Lapidary Award de la Orienta Federacio de la Mineralogical and Lapidary Society en 1975. Tiun saman jaron, en artikolo pri "Faceting Limits" en Gems and Gemology, nome gazeto de la Gemologia Instituto de Usono, li identigis la efikon de la kapo de observanto kaŝanta la radiojn de lumo por la ĉefaj facetoj de nombraj gemmaterialoj, inklude diamantojn.
Pajlhomo
Pajlhomo estas termino uzata en literaturo, en juro kaj psikologio, por aludi la persono(j)n kiuj anstataŭigas, kaŝas aŭ maskas ne nepre kontraŭleĝe, pruntante nomon kaj identecon, subskribon, aprobon ktp., personece ĉu fizike ĉu jure, plenumante la socian rolon de la persono mendinta al kiu fakte kaj fone tiu reprezentas.
En juraj kaj ekonomiaj aspektoj, oni foje aludas per tiu termino ankaŭ al tiuj personoj kiuj anstataŭas aliajn en ekster- aŭ kontraŭ-leĝaj negocoj tile ke spite la surogatigon tiuj kaŝitaj personoj plu ricevas enspezojn el fraŭdo, ekzemple: eviti impostadon, ŝtelpreni heredojn ktp.
En gazetoj aŭ interreto eblas trovi personojn kiuj proponas siajn servojn kiel pajluloj por diversaj financaj instancoj ĉar en kelkaj landoj, ekzemple Hispanio kaj Urugvajo, tio ne estas konsiderata kontraŭleĝa afero.
137082 Maurobachini
137082 Maurobachini estas asteroido de la ĉefa asteroida zono, en orbita resonanco 4:9 kun Marso.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la de la italaj astronomoj Luciano Tesi kaj Giuseppe Forti elde la Observatorio de la Montoj Pistoiese en San Marcello Pistoiese (Italio).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Mauro Bachini, arkitekto kaj amatora astronomo, kiu laboras ĉe la Astronomia Observatorio de Tavolaia (kvartalo de Santa Maria a Monte). Li devontiĝis al la popularigo de astronomio.
Strigorĝa amfispizo
La Strigorĝa amfispizo aŭ Nigragorĝa amfispizo (Amphispiza bilineata) estas specio de birdo de la familio de Emberizedoj. Ĝi estas malgranda membro de la grupo de la Amerikaj paseroj troviĝanta precipe en sudokcidenta Usono kaj ĝis la centro de Meksiko (Baĥio). Ĝi estas foje nomata kiel Dezertopasero, pro sia preferata vivejo de aridaj dezertaj montetoj, makiso kaj arbustaroj, sed tiu nomo estas precipe uzata por la Dezertopasero de Afriko kaj Azio.
Aspekto
La Strigorĝa amfispizo atingas longon de ĉirkaŭ 12 al 13 cm, kaj estas helgriza supre, blankeca sube, kun distinga nigrablanka kapobildo konsista el ampleksa blanka supraokula strio iom bordita je nigro supre kaj komence kaj ankaŭ blanka "mustaĉo"; estas nigra vertikala makulo en gorĝo kiu etendas horizontale al la supra parto de la brusto; ĝenerale, la grizo de la kapo estas pli malhela ol tiu de la dorso kaj nigra ĉe la brido. Estas blanka suba duona okulringo.
La beko estas griza kaj pli malhela en supra makzelo.
Ne estas seksa dimorfismo.
Nematurulo estas simila, sed ne havas nigran gorĝon kvankam havas nigran striecon en ventro.
Kutimaro
Ties alvoko estas altatona kaj sonorileca, kaj la maskla kanto estas simpla, mekanikeca sonorilaĵo. Ili manĝas ĉefe insektojn kaj semojn, kaj formas malgrandajn arojn, kvankam tiuj povas esti pli grandaj ĉirkaŭ akvejoj en la dezerto.
Ĝi konstruas neston ne tre prilaboritan el herbotigoj kaj vegetalaj fibroj, zorge kaŝita en arbusto, el 15 al 50 cm supergrunde. La ino demetas 3 aŭ 4 helbluajn ovojn.
Lui Morais
Lui Morais (vera nomo Luis Carlos de Morais Junior) estas brazila verkisto kiu skribas pri diversaj temoj: filozofio, alkemio, literaturo, ŝamanismo, brazila popola muziko (aparte sambo), eduko kaj surdeco.
Lui Morais naskiĝis en Rio-de-Ĵanejro kaj estas filo de radio-diktoro kaj kantisto konata kun kromnomo Speed Luiz. Li diplomiĝis en filozofio kaj portugala literaturo en la Federala Universitato de Rio-de-Ĵanejro. Poste li laboris kiel instruisto, farante filmetojn kun studentoj kaj lernejan radion. Lia edzino estas Eliane Marques Colchete (kromnome Eliane Blener), kiu kunaŭtoris en multaj de liaj libroj.
Tibor Niman
Tibor NIMAN estas rumania hungara psikologo. Li naskiĝis en Kluĵo en 1945.
Kariero
Tibor Niman diplomitiĝis en UBB de Kluĵo kaj estis la psikologo de la laboratorio (Területi Kutató és Alkalmazottlélektani Laboratórium). Li publikigis en Studia Universitatis Babeş-Bolyai, A Hét, Dolgozó Nő.
Biokemio
Biokemio aŭ bioĥemio aŭ biologia ĥemio estas la scienco, kiu studas kemion en organismoj.
Ernő Palkó
PALKÓ Ernő [palko:] estas rumania hungara ceramikisto. Li naskiĝis en Kluĵo la.
Chileni
Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 886 loĝantojn (hungaroj); en 1992 860. Ĝi estis unue menciita skribe en 1576.
Historio
Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario (Csík vármegye). En 1907 Béla Bartók kolektis tie 11 popolmelodiojn.
Biokemio
Biokemio aŭ, ekvivalente, biologia kemio estas branĉo de kemio, kiu klarigas la kemiajn fenomenojn de la vivaj estaĵoj.
El karbono (atomnumero 6, atompezo 12,01) konsistas ĉiu vivanta estaĵo. Biokemio esploras la funkciadon de la vivantaj estaĵoj - kies funkcia unuumo estas la ĉeloj - per la kombino de tiu elemento kun aliaj, precipe hidrogeno, oksigeno, nitrogeno, sulfuro kaj fosforo.
Historie, evoluis biokemio ekde la 18-a jarcento, kiam oni malkovris oksigenon (1772) kaj ties procezojn en vivaj estaĵoj.
En la postaj jardekoj oni identigis ankaŭ ureon (kiel malkombinaĵa produkto de proteinoj) kaj izolis glikogenon, hemoglobinon, nukleajn acidojn, enzimojn (nomo kreita en 1887). Estis ankaŭ klarigata la fenomeno de la alkohola fermentado. Biokemio rilatas al multaj fakoj, ekzemple metabol-studado, molekula biologio, genetiko, biofiziko, organika kemio, toksologio, farmakologio kaj tiel plu.
La historio de la biokemio
Ĉe ĝia plej larĝa difino, biokemio povas esti vidita kiel studo de la komponentoj, kaj kunmetaĵo de porvivaĵaĵoj kaj kiel ili venas kune por iĝi vivo, kaj la antaŭhistorio de biokemio povas tial iri reen ĝis la malnovgrekoj. Tamen, biokemio kiel specifa scienca disciplino havas sian komencon iam en la 19-a jarcento, aŭ iomete pli frue, depende el kiu aspekto de biokemio estas enfokusigita. Kelkaj argumentis, ke la komenco de biokemio eble estis la eltrovo de la unua enzimo, diastazo (hodiaŭ nomita amelazo), en 1833 fare de Anselme Payen, dum aliaj konsideris la unuan pruvon fare de Eduard Buchner de kompleksa biokemia procezalkohola fermentado en ĉel-liberaj eltiraĵoj en 1897 kiel la naskiĝo de biokemio. Kelkaj montros tiun komencon al la influa verko de 1842 fare de Justus von Liebig, nome Die organische Chemie in ihrer Anwendung auf Physiologie und Pathologie, kiu prezentis kemian teorion de metabolo, aŭ eĉ pli frue al la 18-a-jarcentaj studoj pri fermentado kaj spirado fare de Antoine Lavoisier. Multaj aliaj pioniroj en la kampo kiuj helpis malkovri la tavolojn de komplekseco de biokemio estis proklamitaj fondintoj de moderna biokemio, ekzemple Emil Fischer pro sia laboro pri la kemio de proteinoj, kaj F. Gowland Hopkins pri enzimoj kaj la dinamika naturo de biokemio.
La esprimo "biokemio" mem estas derivita de kombinaĵo de la nomoj de biologio kaj kemio. En 1877, Felix Hoppe-Seyler uzis la esprimon (Biokemie en la germana) kiel sinonimon por fiziologia kemio en la antaŭparolo al la unua numero de Zeitschrift für Physiologische Chemie (Ĵurnalo de Fiziologia Kemio) kie li argumentis por la scenaro supren de institutoj dediĉitaj al tiu kampo de studo. La germana apotekisto Carl Neuberg tamen estas ofte citita kiel kreinto de la vorto en 1903,  dum kelkaj konsideris tion al Franz Hofmeister.