cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Miklós Barabás (pentristo)
Kariero
Miklós Barabás lernis en la kolegio de Nagyenyed kaj jam junaĝe li ekokupiĝis pri portreta pentrado. Post 1829, li lernis en Vieno, poste en Kolozsvár, ekde 1831 en Bukareŝto. Komence de la 1830-aj jaroj li faris studvojaĝon en Italio. Lia unua sukceso estis la kopipentrado de Veronese-a pentraĵo Forrabo de Eŭropo, kiun li pentris en Venecio kaj li prezentis en 1835, en Pest. Ekde tiam li vivis daŭre en Pest kaj li iĝis la unua hungara pentristo, kiu vivtenis sin nur per pentrado. Li iĝis jam en 1836 ano de MTA. Li iĝis modeca portretisto, li pentris ĉiujn gravulojn de la epoko. Li pentris multajn bonhumorajn, veran bidermejerajn ĵanerbildojn kaj pejzaĝ-bildojn. Liaj grupobildoj hodiaŭ ŝajnas esti jam tre rigidaj, artefaritaj. Estis malfacila periodo por li la Bach-epoko, post kio en 1859 ebliĝis por li fondi la Belartan Asocion (Képzőművészeti Társulat). Li estis inicianto kaj prezidanto de la Asocio ekde 1862 ĝis sia morto. En 1867, li estis elektita kiel reprezentanto de urbo Pest. Oni faris el liaj pentraĵoj memor-ekspozicion en 1948. Kelkajn pentraĵojn gardas, ekspozicias la Hungara Nacia Galerio.
Beurnevésin
Geografio
Bernevésin situas en la nordo de la kantono ĉe la franca landlimo porksimume 10 kilometrojn nordoriente de la distriktĉefloko Porrentruy. La teritorion de la komunumo senakvigas la rivereto Vendline, kiu alfluas al Allaine en Delle en Francio. La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 5,1 km², de kiuj 38% estas kovritaj de arbaro, 56% servas por agrikulturo kaj 5% por setlado.
Mindaugas
Mindaugas (jen litove, pole Mendog, rutene Міндоўг, "Mindoŭg"; naskiĝis ĉirkaŭ la jaro 1203, mortis la 12-an de septembro 1263) estis inter la jaroj 1238 kaj 1263 duko kaj pli poste grandduko de Litovio. Li iĝis gvidanto de la kvin plej gravaj litovaj triboj, kaj el la korespondaj kvin unuopaj litovaj duklandoj kreis ŝtaton, kiu estis signifa mezepoka regno, multe pli granda ol ekzemple la tiutempa reĝlando Pollando. Laŭ la tiuepoka politika geografio, regno de tia grandeco havu la titolon "reĝlando". Sed kontraŭe al la aliaj tiutempaj regnoj de Eŭropo, la litovoj estis nekristanoj, kune kun la aliaj baltaj popoloj la lasta nekristanigita parto de la kontinento, kaj ĝis tiam sukcese rezistis al ĉiuj (misiaj kaj ĉefe armeaj) provoj pri kristanigo. La mezepokaj reĝoj tamen ricevis siajn kronojn kaj titolojn de la papo, la supera gvidanto de la katolika eklezio. La papo Inocento la 4-a tial negocis kun Mindaugas, ke li konsentus pri la reĝiĝo, se la reganto konvertiĝus al kristanismo, kaj dum somero 1253 vere sendigis al la litova gvidanto reĝan kronon. La tago de kronigo, postokaze de historiistoj fiksita je la 6-a de julio 1253, ĝis la nuntempo estas oficiala festotago de Litovio. Tamen la kristanigo de Mingaudas ne montriĝis stabila, kaj tute ne signifis kristanigon de la lando Litovio, kiu "oficiale" nur komenciĝis pli ol cent jarojn poste, dum la jaro 1387.
Beurnevésin
Najbaraj komunumoj
La komunumo Beurnevésin limas en nordoriento al Pfetterhouse (Francio), en sudoriento al Bonfol, en sudokcidento al Damphreux, en okcidento al Lugnez, kaj en nordokcidento al Réchésy (Francio).
Mindaugas
Nediskutebla estas la merito de Mindaugas unuigi la kvin duklandojn de Litovio al unueca mezepoka ŝtato. Antaŭkondiĉo por tio estis la kreo de armeaj unuoj, parte el litovaj kamparanoj, parte el rusaj soldatoj fuĝintaj el sia hejma regno, kiuj fortigis la potenco-pozicion de Mindaugas.
Igrim
Igrim (Игрим) estas urbotipa setlejo en okcident-siberia Ĥanta-Mansa aŭtonoma distrikto — Jugra (Rusio) kun 8.775 loĝantoj (2010).
Beurnevésin
Historio
La unua dokumenta mencio de Beurnevésin datiĝas el la jaro 1270 kiel Brunnevisin. Dum mezepoko la vilaĝo Beurnevésin apartenis al la princepiskopejo de Bazelo kaj estis submetita al la majoro de Coeve. Post la franca revolucio de 1792 ĝi dum unu jaro apartenis al la Raŭraka Respubliko, kiu kiel departemento Mont Terrible estis integrita al Francio. De 1800 ĝis 1815 Beurnevésin apartenis al la franca departemento Haut-Rhin, kaj en la jaro 1816 ĝi per dekreto de la Viena Kongreso de 1815 fariĝis parto de la distrikto Porrentruy de Kantono Berno. Ek de la 1-a de januaro 1979 Beurnevésin apartenas kun la tuta distrikto al la nova Kantono Ĵuraso.
Igrim
Geografio
La setlejo situas en la Okcident-Siberia Malaltebenaĵo, ĉ. 342 km aerlinie nordokcidente de administra centro de la aŭtonoma distrikto Ĥanti-Mansijsk. La subdistrikta centro Berjozovo troviĝas ĉ. 88 km sude de Igrim.
La setlejo situas ĉe dekstra bordo de Norda Sosva, maldekstra alfluanto de Ob. Rekte ĉe la setlejo alfluas Eta Sosva al la Norda Sosva.
La unuaj setlintoj vivtenis sin ĉefe el fiŝkaptado. Oni fondis tie en 1925 fiŝkaptan kooperatuivon. Ekde 1931 estiĝis sur la dektsra bordo la setlejo Igrim-Lednik (Игрим-Ледник), en kiu vivis kulakoj, kiuj estis deportittaj el diversaj regionoj de la Sovetunio (vidu Senkulakigo). En Igrim-Lednik oni fondis fiŝ-fabrikon. Sur la dekstra riverbordo, sudoriente de Igrim-Lednik estiĝis la setlejo Igrim-Gornij (Игрим-Горный) sur ebenaĵo. Pro la inundoj en 1941, Igrim-Lugovoj estis translokita al Igrim-Gornij. Ankaŭ Igrim-Lednik estis forlasita post ripetintaj inundoj fine de la 1950-aj jaroj kaj la fiŝfabriko nov-konstruita en Igrim-Gornij.
Igrim estas la urbotipa setlejo la 3-an de decembro 1964.
Dlhoňa
Dlhoňa estas vilaĝo kaj municipo en la Distrikto Svidník en la Regiono Prešov en nord-orienta Slovakio.
Historio
En historiaj rekordoj, la vilaĝo estis unue menciita en 1618.
Mindaugas
Dum la 1230-aj jaroj la nobeloj de Litovio proponis, ke Mindaugas iĝu gvidanto de la regno kaj en dokumento de la jaro 1238 li unuafoje menciiĝis kiel reganto de Litovio. Dum la jaro 1249 li forpelis siajn nevojn Tautvilas kaj Gedivydas, kaj ties onklon patrinoflankan, la dukon Vykintas de Ĵemajtio, al Galicio, kiam ili en batalaro kontraŭ la rusa reganto Vladimiro restis sensukcesaj. Dum la sekvaj jaroj Mindaugas malebligis iliajn provojn reveni al Litovio. Tial li atingis la faktan regadon de la tuta ŝtato inkluzive de la marborda regiono Ĵemajtio. Jam dum pluraj antaŭaj jaroj, Litovio devis ĉiujare repuŝi armeajn atakojn de la armeo de la ordeno de germanaj kavaliroj, kiuj en la teritorio sudokcidente de Litovio provis (kaj iom post iom sukcesis) genocide neniigi la nekristanan baltan popolon de praprusoj. La same nekristanaj litovoj laŭ la kompreno de la kristanaj soldatoj de la kavalira ordeno estu la sekvaj, kiuj estu perglave kristanigitaj. Unu el la du forpelitaj nevoj de Mindaugas, Tautvilas, en Rigo baptiĝis kaj do kristaniĝis, kio signifis ties subtenon de la kavalira ordeno kaj armean premon de Mindaugas el plia direkto, la nordo. Pro taktikaj kialoj tial Mindaugas akceptis mem kristaniĝi, esperis pri armistico kun la ordeno de germanaj kavaliroj kaj laŭ la antaŭa interkonsento dum la jaro 1253 ricevis reĝan kronon de la papo. Pli poste li interpaciĝis kun Tautvilas.
Dlhoňa
Situo
La municipo kuŝas ĉe alteco de 348 metroj kaj kovras areon da 8,847 km². Ĝi havas proksimume 70 loĝantarojn.
Mindaugas
Dum postaj jaroj Mindaugas ankaŭ realianciĝis kun Danielo de Galicio († 1264), kiu tiutempe provis armee repuŝi la atakeman Oran Hordon. Geedziĝo inter filino de Mindaugas kaj la filo Švarno de Danielo krome ligis ambaŭ familiojn. La alianco restis sensukcesa, armeo de tataroj dum la jaroj 1258 kaj 1259 devigis kaj la armeojn de litovoj kaj de rusoj fuĝi. Tio malpliigis la fortopozicion de Mindaugas ĉe la armeo de Ĵemajtio, kiu la 13-an de julio 1260 signife venkis la armeon de la ordeno de germanaj kavaliroj – sen la soldataro de Mindaugas.
Mindaugas laŭ la interpreto de plimulto de la baltiaj historiistoj denove forturniĝis de la kristanismo, kaj alianciĝis kun la armeo de la daŭre nekristanaj ĵemaitianoj gvide de lia nevo Treniota kontraŭ la germana ordeno. Sed la batalaro de la jaro 1261 kontraŭ la ordeno restis nesukcesa kaj Mindaugas iĝis nekredinda kiel gvidanto, tial ke la bofrato Daumantas kaj la nevo Treniota dum aŭtuno 1263 kuraĝis murdi lin mem kaj du filojn.
Vaisalga, filo de Mindaugas, dum la jaro 1264 transprenis la regadon de la litovaj triboj, tamen rapide demisiis kaj same murdiĝis kiel la patro. Ĝis la fino de la 13-a jarcento sekve regis politika nestabileco en Litovio.
28208 Timtrippel
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Timothy D. Trippel, kiu gajnis la duan rangon en la Intel International Science and Engineering Fair de 2011 pro sia projekto pri ĉela kaj molekula biologio. Li estis lernanto ĉe la Marian High School de Mishawaka (Indianao, Usono).
898 Hildegard
898 Hildegard estas asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la de la germana astronomo Max Wolf elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl.
Nomo
Ĝia nomo honoras la germanan monaĥinon kaj verkistinon Hildegard de Bingen.
Mursko Srediŝĉe
Mursko Srediŝĉe, kroate Mursko Središće, hungare Muraszerdahely estas urbo kaj samtempe centro de municipo en Kroatio, en provinco Međimurje. La nomo signifas Muramerkredoloko.
Situo
La urbo situas ĉe la dekstra bordo de Mura kun ponto kaj grava limpasejo), apud la landlimo kroata-slovena, apud ĉefvojo kaj fervojo Ĉakovec-Lendava. La hungara landlimo estas nur 3 kilometrojn for.
Historio
Komence romianoj loĝis tie. En 896 hungaraj triboj okupis la regionon kaj fondis ŝtaton en 1000. La unua mencio devenis el 1334 pri la komunumo, kiu estis grava komerca stacio en 1477. Post la mezepoko la regiono apartenis al fronto inter turkoj kaj aŭstroj-hungaroj-kroatoj.
Fine de la 19-a jarcento la komunumo progresis, konstruiĝis ponto kaj fervojo. Komence de la 20-a j.c. oni trovis nafton, en 1901 en Eŭropo tie konstruiĝis la unua tubodukto. En 1910 loĝis 1474 da homoj (plej parte kroatoj). Ĝis 1920 la urbo apartenis al Zala (reĝa departemento), al distrikto de Csáktornya, poste al Jugoslavio, fine al Kroatio, escepte inter 1941-1945, kiam rehungariĝis. Oni trovis karbonon en 1921, kiu nuntempe jam ne funkcias. La urbo prosperas el teksaĵfabriko, konstruindustrio, komercado kaj turismo.
Komunumoj pri szerdahely en Hungara reĝlando
La vorto signifas: loko, kie merkrede okazis bazarado.
La Galatea
La Galatea estas novelo de Miguel de Cervantes publikigita en 1585 en Alcalá de Henares kun la titolo Primera parte de La Galatea, dividida en seis libros (Unua parto de La Galatea, dividita en ses libroj).
La Galatea estas plej ofte klasigita kiel grava paŝtista novelo. Tia priskribo estas iom limigita. Vere ties roluloj estas paŝtistoj, sed tio estas nur ilo por psikologia studo pri amo, kaj tiu estas la vera celo de Cervantes kiam li verkis ĝin.
La novelo probable ekredaktiĝis kiam Cervantes revenis el sia kaptiteco en Alĝero (decembre 1580). Ĝi ne sukcesis en librovendejoj, ĉefe kompare kun la grandaj sukcesoj de la Diana de Montemayor kaj de la Diana enamorada de Gil Polo. Cervantes dum sia tuta vivo havis tre altan koncepton de sia novelo kaj montris intencon publikigi duan parton, sed li mortis ne farinte ĝin.
La agado okazas en iu loko – inter ideala kaj reala – borde de la rivero Taĵo. Estas ĉefa intrigo kaj kelkaj duarangaj. En la ĉefa, Elicio kaj Erastro estas du paŝtistoj enamiĝintaj de Galatea, belega paŝstistino kiu posedas ĉiujn virtojn de la cervantaj heroinojn: nome discreteco, inteligento, racio, honesteco kaj bonkoreco. Sed Galatea adoras sian spiritan sendependecon kaj ŝi ne volas vidi sin ligita per amaj ligiloj, kaj tiel ŝi suferigos pro malakcepto de la amproponoj de ambaŭ paŝtistoj.
Krom belaj poemoj kaj interesaj kaj distraj novelle intermetitaj en la ĉefa afero (same kiel Cervantes faros poste en El Quijote kaj en Los trabajos de Persiles y Sigismunda) oni trafas en la verko dialektikaj defioj pri la naturo de amo aŭ pri la psikologio amafera. La paŝtista etoso en la novelo de Cervantes reprezentas la idealon al kiu aspiras la homo de la Renesanco.
En la libro VI oni trovas la longan Kanto de Kaliopo: la muo de poezio aperas al la paŝtistoj kaj tio utilas kiel ekskuzo al Cervantes por trudi etendan kanton pre kiu li laŭdas ĉiujn vivajn geniulojn de la tiama hispana poezio. Li mencias kaj laŭdas konatajn figurojn kiel ekzemple Góngora, Lope de Vega, Alonso de Ercilla, Fray Luis de León, Francisco Díaz kaj multaj aliaj.
Mamulĥorio
Mamuloĥio estas formo de  zooĥorio, kie precipe mamuloj zorgas pri la divastigo de la planta  semo.
Endozooĥorio
Male al la birdoĥorio la koloroj nur ludas sekundaran rolon, anstataŭe gravas odoron, kiu logas la bestojn. Ankaŭ la fruktoj estas pli grandaj kaj apenaŭ povas esti manĝataj de birdoj. Gravas ankaŭ la falo de la maturaj fruktoj ĉe arboj. Ili povas pli facile est manĝataj. Vintrostarantoj, kiuj ekzistas ĉe plantoj, kiuj uzas birdoĥorio praktike ne ekzistas.
Signifo
Multaj fruktoj uzas mamulĥorion, ekzemple pomoj, piroj kaj cidonioj. Alikaze multaj bestoj bezonas tiun nutraĵon, ekzemple aproj.
Premana
Premana estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Lombardio kaj la provinco Lecco [Leko]. Fine de en la komunumo vivis. Kristana patrono estas la sanktulo Dionizo de Milano, episkopo de Milano inter la jaroj 349 kaj 355 kaj viktimo de la meze de la 4-a jarcento forta konflikto inter la arianismo}} kaj la anoj de la [[Kredo Nicea vortumita en 325 ĉe la unua koncilio de Niceo.
Najbaras la komunumoj Casargo, Delebio (SO), Gerola Alta (SO), Introbio, Pagnona, Pedesina (SO), Primaluna kaj Rogolo (SO).
Michendorf
Michendorf estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Potsdam-Mittelmark de la federacia lando Brandenburgio. Fine de la jaro la komunumo havis  loĝantojn.
La komunumo havas busan kaj fervojan konekton kun la apudaj Berlino kaj Potsdamo, krome ekzistas bona konekto al najbara aŭtoŝoseo, kiu preteriras proksime de la komunumo.
En la urbo troviĝas 6 mezlernejoj kaj kelkaj hoteloj.
Ĉi tie situas la Esperanto-domo Michendorf, kiu estas ludonata al privatulo ne-esperantlingva kaj el kies enspezoj oni subvencias Esperanto-agadojn ĉefe en Berlino. En la ĝardeno kaj subteretaĝo regule ekde la 2000-a jaro okazas "Somera festo", kiun ĉeforganizas Peter Kühnel.
John Russell Hind
John Russell HIND (naskiĝis la 12-an de majo 1823 en Nottingham, mortis la 22-an de decembro 1895 en Twickenham) estis brita astronomo Oni foje trovas lian nomon misskribita "John Russel Hind" (kun unu "l").
Li iris al Londono, 17-jaraĝa por lernoservo kiel konstrua inĝeniero, sed, sub la gvidado de Charles Wheatstone, li forlasis la inĝenierarton kaj komencis sian astronomian karieron en la Reĝa Observatorio de Greenwich kun George Biddell Airy.
Pli malfrue li posteulas William Rutter Dawes kiel direktoro de la privata observatorio de George Bishop. En 1983 li iĝas ĉefeldonisto de la almanako "the Nautical Almanac" ĝis 1891.
Li estis konata kiel malkovrinto de asteroidoj. Krom ĉi tiuj li malkovris kaj observis la variantajn stelojn R Leporis, T Tauri kaj Muo Cefeo, kaj la novaon V841 Serpentisto en 1848.
La nomo 12 Victoria kiun li donis al unu el siaj trovaĵoj estigis polemikon: Tiam ne estis kutime doni al asteroido nomon de vivanta homo. Li argumentis, ke la nomo venis de tiu de la romia diino Viktorio kaj neniel tiu de la brita reĝino Viktoria.
Honoroj
Li estis ano de la Reĝa Societo de Londono kaj ricevis la Oran Medalon de la Royal Astronomical Society en 1853.
Oni donis lian nomon al:
St. Johann im Pongau
St. Johann im Pongau estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Salcburgio kaj estas la admiistra centro de la samnoma distrikto St. Johann im Pongau (germane Bezirk St. Johann im Pongau aŭ simple Pongau). Komence de la jaro en la komunumo vivis  loĝantoj.
Kokopelli
Kokopelli estas mitologia persono prezentata kiel ĝiba flutludisto, devenanta de la malnovaj amerindiaj kredoj de la okcidenta sudo de Usono, antaŭ pli ol 3000 jaroj. Kokopelli estis bildo de la mitologio de la indiĝenoj Prapueblanoj, simbolo de fekundeco, de ĝojo, de festo, de longa vivo. Ĝi estas ankaŭ menestrelo, spirito de la muziko, rakontisto, komerca vojaĝisto, pluvigisto, resanigisto, profesoro, ŝerca magiisto, deloganto, fekundigisto (cetere oni konas lin ankaŭ kiel "anasazia Casanova" aŭ "Casanova de la klifloĝantoj" ĉar ĝi estas ofte prezentata kun maskla atributo je troigita grandeco). Kokopelli posedas la saĝecon de la aĝo. Tiu ĝoja vojaĝanto havas lecionon por ĉiu. Ĝia plej grava leciono ŝajnas esti ke oni ne devus konsideri la vivon tro serioze.
Ĝi estas aparte viva en la regiono de la « Kvar anguloj », alta ebenaĵo situanta sur kvar ŝtatoj (Nova-Meksikio, Kolorado, Utaho kaj Arizono) kies intersekco troviĝas en la rezervejo de la indiĝenoj navahoj. Tamen surrokaj pentraĵoj montrante ĝin estis trovitaj en Peruo kaj en Kanado.
La mitoj
En iuj mitoj, la ĝibo de Kokopelli entenas semojn, plantojn, bebojn, mokasenojn kaj kovrilojn, kanzonsakojn, sakrajn aŭ medicinajn objektojn, la tuto estos donaco al la personoj, kiujn ĝi deziras delogi aŭ kontentigi. Semante la semojn kaŝitajn en la kavo de sia ĝibo, ĝi kantas kaj flutludas. Ĝi tiel enigas la vivblovon en la semojn. Ĝi estas bonvenata en la sezono de la plantado de maizo kaj dezirata de la sterilaj edzinoj.
En aliaj mitoj, ĝi parolas al la vento kaj al la ĉielo. Oni aŭdas ĝian fluton en la printempa venteto, alportantan la varmon post la vintra malvarmo. Ĝi enkorpigas ankaŭ la purecon kaj la spiriton de la muziko. Laŭ tiu legendo, Kokopelli alportas bonan sorton kaj prosperecon al tiu, kiu aŭskultas ĝiajn kanzonojn. Ĝia fluto anoncas ĝian alvenon kaj ĉe ĝia foriro la rikolto estas abunda kaj ĉiuj virinoj estas gravedaj.
Fine, en aliaj, ĝi posedas elstaran faluson, eĉ deligeblan, kiu flosas alvale kaj kiu, ne rimarkita, sorbigas la fraŭlinojn baniĝantajn en la riverego. Estis granda honoro por virino havi ĝin kiel "kunulo en sonĝtempo" dum ĝia ĉeesto en la vilaĝo.
Kokopelli estas do pozitiva diaĵo, adorata de la indianoj navahoj, hopioj, zunioj, Prapueblanoj, hohokamoj, mogolonoj, Fremonto, Hope, mimbreoj, Tewa Nepokwa'i. Kokopelli estas ankaŭ respektegata nuntempe de la idoj de la Taosoj kaj de la popolo Acoma. Ĝia nomo konsistas el « KOKO » por la ligno kaj « Pilau » por la ĝibo en la navaha lingvo kaj prononciĝas kô kô pel´ lê. Alia etimologio en zunia lingvo proksimigas « Koko » al Dio kaj « Pelli » al la nomo de ŝtela dezerta muŝo, kiu ankaŭ havas ĝibon kaj elstaran nazan rostron. Ĝi havas ankaŭ aliajn nomojn kiaj: « Kokopilau », « Kokopele », « Kokopetiyot » kaj "Olowlowishkya".
Ekzistas ankaŭ ina formo nomata « Kokopelli Mana » prezentata kelkfoje kiel la edzino de Kokopelli, kiu delogas la virojn. Ŝi ĉiam nokte vagas, serĉante por sekse helpi iun. En la hopia lingvo, Mana estas « virino; edzino. »
Universala diaĵo
Kokopelli estas la sola persono antropomorfa konata sur roka pentraĵo, kiu havas nomon, identecon kaj senduban genron. Iuj komparis ĝian gravecon por la sudokcidentaj indiĝenoj al tiu de Abrahamo por la judoj kaj al tiu de sankta Paŭlo por la kristanoj.
Kokopelli similas al Osiris en la egipta religio. Kaj, kiel Osiris, ĝi havas seksan ligilon. Ne en malpura senco, sed tiuj, kiuj adoras ĝin kredas en la kreado de la mondo. Osiris estas la Dio de la fekundeco (same kiel la signifo de la sekso), kiel pruvas al oni ĝia verda koloro. Kokopelli estas bazita sur la sama veraĵo. Ambaŭ estas prezentataj en la ĉielo per la sama konstelacio - Oriono.
En la kulturoj de multaj terpopoloj, estas kutime simbolo, kiu estas rekonebla de ĉiuj, indikanta la kernon de ilia kredsistemo. Egipto havis simbolon de eterneco - la Ansa kruco. En aliaj antikvaj kulturoj okangulo, aŭ cirklo, indikas senrompan linion, kiu simbolas la nedistingeblecon inter la Komenciĝo kaj la Fino. La kristanoj havas la krucon, simbolon de la elaĉeto, kiu kondukas al la eterna vivo. La indiĝenaj amerikaj havas la preĝradon (Prayer Wheel), simboligo de la kvar direktoj de kie ŝprucas la potenco kaj la vivo. La kristanaj amerikaj indianoj ofte kunigas la du, kio donas riĉan kombinon de tradicio kaj de nova kredo. La bildo de Kokopelli estas simbolo de la vivkreado. La popolo, kiu ĉiam konis kaj adoris Kokopelli pluvivigis tiun kredon netuŝitan jarcenton post jarcento portante tiun konon proksime de siaj koroj kaj amante ĝin.
Multaj aliaj indiĝenoj ne plu konas la signifon de Kokopelli krom tiu disdirata de la blankuloj.
La legendo de Kokopelli estas pura religia koncepto kaj, tial, estas nekredebla eraro trakti ĝin kiel « ŝercon » aŭ distraĵon. La indiĝenoj povas juĝi blasfema ĝian transformon en dekoracian artiklon ekster ĝia plej profunda signifo.
Lia portreto
La ĝibo de Kokopelli estas kelkfoje prezentata kiel arko, kiu kovras tute lian dorson. Alifoje, ĝi kovras nur la malsupran duonon. Ĝiaj brakoj estas kutime prezentataj en formo de "Vo" kun kubutoj direktitaj malsupren, alteren. Ĝia antaŭa kruro estas ofte prezentata simetrie de la ĝibolinio. Same, la malantaŭa kruro estas kutime prezentata kiel daŭrigo de la korpolinio. La fluto, kiu vere estas nazo, estas kutime prezentata kiel rekta linio, aŭ kiel paro de rektaj linioj. Kelkfoje, tamen, ĝi estas kurba. Ofte, ĝi prezentas bulban finon - kiel la fino de klarneto au de funelpafilo. Malpara nombro de elementoj konsistigas la kreston sur la kapo de Kokopelli. En la kulturo de la puebloj, la festa kresto prezentas la antenojn de la lokusto, al kiu ĝi estas kelkfoje asociita. Kiel reprezentanto de la spiritmondo, ĝi aperas kun plumoj sur la kapo. En aliaj priskriboj, la kresto sur la kapo prezentas la lumradiojn. Kiam ĝi ĉeestas, la faluso de Kokopelli estas ege longa kaj rekta, simbolanta la fekundajn semojn de la homa reproduktado. Kutime, ĝi estas plilongigita al la korpa supro kaj kelkfoje prezentata kiel unika linio aŭ sago. Ĝia faluso estas klare pentrita sur muro pli ol miljara en la nacia parko Mesa Verde. Ofte diratas ke la bildo de Kokopelli estis "viŝita" laŭlonge de la jaroj (ĝia faluso estas malpli ofte videbla) parte pro la influo de la katolikaj pastroj, kiuj forte pelis kristanismon al la loĝantoj de la usona sudokcidenta regiono.
Kokopelli kaj la bestoj de la arbaro
Iam, ĉe la rando de superkreskinta arbaro, estis vilaĝeto. La vilaĝanoj ĉasis en la arbaro kaj vivis feliĉaj en la kavernoj kavigitaj en la klifo.
Iam, kiam li serĉis sovaĝajn figojn en profunda arbareto en la arbaro, la juna Kokopelli estis timigita de agonia ĝemo basa kaj profunda. Singardeme, li direktiĝis al la raslo. Estis griza lupo kaptita per kaptilo. Vidante Kokopelli alproksimiĝi, la griza lupo muĝis kaj montris blankajn kaj pintajn grandajn dentojn. « Mi ne intencas malbonon al vi » diris Kokopelli alproksimiĝante singardeme al la lupo kaj per sia tuta forto, li provis malfermi la kaptilon. Ve, liaj manetoj ne estis sufiĉe fortaj.
Kun kora varmo kaj tre feliĉa pri si mem, Kokopelli reiris direkte al sia domo, forgesante ke li havos nenion por manĝi ĝis la nokto. Tamen, lia ĝojo ne daŭris. Alproksimiĝante al la vilaĝo, li konstatis ke la vilaĝanoj estis frapitaj per subita malsano. Dum lia mallonga foresto, terura plago estis frapinta unujn kaj la aliajn, inkluzive de la patrino de Kokopelli, kiu ne estis indulgita.
Tiunokte, ĉe la litkapo de sia patrino, li tenis al ŝi la manojn sed lia patrino ne plibone fartis. Konsciante sian nepovecon, Kokopelli kuris el la kaverno al la arbaretoj, kun larmoj fluetantaj sur siaj vangoj. Li kuris kaj kuris, ĝis kam li ne povis plu iri kaj eksidis, la ŝultrojn skuatajn per singultoj. Subite, li aŭdis movojn proksime en la arbedaroj kaj levis la kapon. La matena lupo rigardis lin je malpli ol ŝtonĵeta distanco!
Rigardante, la lupo ekretroiris al la arbaretoj. Instinkte, Kokopelli postiris ĝin. Tra la arbedaroj kaj sub la arboj, Kokopelli atingis senarbejon, kie li estis ĉirkaŭata de la arbarbestoj. « Via popolo ĉasis pli ol ĝi bezonis kaj ĝi ege reduktis nian nombron. La homo malobeis la leĝon inter ni kaj la naturo. La malsano estas via puno. Vi, tamen estas malsama. La griza lupo diris al ni vian kuraĝon kaj bonecon. Eble estas ankoraŭ espero por vivi harmonie kaj kune malgraŭ tio » muĝis la blanka urso.
Je granda miro de Kokopelli, la griza lupo, kiun li savis, parolis kaj diris : "Ĉiu el ni konsentos al vi talenton. Tiam vi devos vojaĝi por alporti sanon al via tuta popolo."
Aŭdante tiujn parolojn, Kokopelli sentis siajn okulojn fermiĝi kaj li eniris profundan dormon. En lia somnolo, ĉiu besto - la blanka urso (la resanigo), la blanka lupo (la inteligenteco), la rano (la kanzonkantisto) kaj la kojoto (la humuro), donis al li talenton kaj fine la plej grava el ĉiuj gardistoj, la aglo, lokis lignan fluton koloritan per la kvar koloroj de la kvar finoj de la tero - la blua (la nordo), la oranĝa (la okcidento), la purpura (la sudo), la flava (la oriento) - ĉe la flankon de Kokopelli.
Post tio, Kokopelli ne nur resanigis la pentintajn vilaĝanojn, sed li komencis sian longan vojaĝon. Liaj aventuroj nur komenciĝis...
Kokopelli kaj la virinoj de la maizo
Antaŭ trelonge, la viroj de la vilaĝo foriris por ĉasi. Estis la fino de vintro kaj estis tre malmulte por manĝi en la vilaĝo. La virinoj kaj la infanoj restis pro dikaj neĝofaloj. La viroj estis foririntaj supozeble por nur tri sunsubiroj, sed pro la neĝo ili perdiĝis. Ili restis for dum pli ol 20 sunsubiroj kaj kiam ili revenis al la vilaĝo, ĉiuj infanoj eliris kurante por saluti ilin. Kiam ili eniris la vilaĝon, ili malkovris ke ĉiuj virinoj mortis ! La virinoj sin oferis por ke la infanoj vivu. Ili estis donintaj ĉiujn nutraĵojn al la infanoj.
La vilaĝa ŝamano diris al la viroj "Ni devas danci la dankodancon, danke pro esti revenintaj sanaj kaj savitaj". La viroj ekkriis "Kiel ni povas danci dankodancon post la morto de ĉiuj niaj edzinoj ?" La ŝamano simple diris "Fidu al la kreema naturo". Do, la viroj organizis dankodancon kaj tiunokte la Naturo aperis antaŭ la ŝamano. Ĝi diris al li fari neimageblaĵon. Ĝi diris al li engrundigi ĉiujn virinojn kune, en unikan tombon malmulte profundan. La postan matenon la virinoj estis enterigitaj kune. Tiunokte, la viroj kaj la infanoj dancis la dankodancon kun pezaj koroj. La naturo kovris la vilaĝon per profunda dormo kaj sendis fantastan spiriton al la vilaĝo. La spirito estis alta kaj majesta kaj flutludis. Ĝi iris al la tombo kaj komencis flutludi. Li klinis sin super la tombo kaj, ludante, ĝi ploris, ploris. Je la fino de 20 sunsubiroj, nia Kreanto diris al ĝi, "Kokopelli, vi restos ĝiba por ĉiam kiel omaĝo al la knabinoj, kiujn oni konos por ĉiam kiel la junulinoj de la Maizo. La larmoj, kiuj eliris el via koro, fariĝis vivsemoj, la maizo. La popolo neniam plu suferos pro malsato ĉar vi donis al ili la vivon. (Andy Salinas)
Beletro
La Dio Kokopelli intervenas en romano de la fama usona romanverkisto Tony Hillerman, 'La tempoŝtelisto'.
En "La agla spuro", romano legebla de ĉiuj, etuloj kaj granduloj, de Frédéric Lasaygues, la legantoj povas renkonti Kokopelli.
Henry Moore
Henry Spencer MOORE (naskiĝis la 30-an de julio, 1898, mortis la 31-an de aŭgusto, 1986), estis mondkonata angla skulptisto.
Moore naskiĝis en Castleford, Yorkshire, Anglio. Li fariĝis unu el la plej gravaj skulptistoj kaj estas konata pro grandegaj abstraktaj bronzaj skulptaĵoj. Multe da liaj plej bonaj verkoj troviĝas en unu el du kategorioj; patrino kun infano aŭ kuŝantaj figuroj.
Li renkontis Barbara Hepworth (poste edzino kaj kunlaboranto) ĉe Leeds Fakultato de Arto.
Henry Moore mortis en Much Hadham, Hertfordshire, Anglio en 1986.
Gramatiko de Esperanto
La gramatiko de Esperanto estas la strukturo de vortoj, esprimoj, frazoj, diroj kaj tekstoj en Esperanto. Ĝi estas intence kaj ege pli regula ol la gramatiko de aliaj lingvoj, cele al facila lerneblo. Esperanto havas pli kompleksan sistemon de vortfarado, sintakso kaj frazeologio ol oni tradicie pretendas.
La vortofarado estas ekstreme aglutina: sufiksoj, prefiksoj kaj kunmetado de radikoj estas abunde uzataj, permesante efikan kaj flekseblan komunikadon per relative malgranda stoko de radikoj. Ĉiuj morfemoj estas nevariaj.
La precipaj vortospecoj havas proprajn karakterajn finaĵojn: -o por substantivoj, -a por adjektivoj, -e por adverboj (kvankam ekzistas limigita nombro da alispecaj adverboj: baldaŭ, jam, nun, ĵus, tuj ktp; "tabelvortoj" ktp), kaj ses finaĵojn por la ses bazaj formoj de verbo. Radikoj estas libere kombineblaj kun gramatikaj finaĵoj. Substantivoj kaj adjektivoj havas du kazojn kaj du nombrojn; verboj havas kvin finitivajn formojn, infinitivon kaj ses participajn variojn (tri aktivajn kaj tri pasivajn). Akordo inter verbo kaj subjekto ne ekzistas.
La sintaksa rilato inter frazeroj estas markata per kazo kaj prepozicioj, ne per vortordo, kiu en Esperanto ne estas sintakse limigita kaj servas precipe al esprimado de semantikaj kaj pragmatikaj nuancoj: ekzemple, emfazo kaj remao.
Vortospecoj
La finaĵoj ‑o, ‑a, kaj ‑e indikas, ke vorto estas respektive substantivo, adjektivo, aŭ adverbo. Verboj havas plurajn finaĵojn laŭ formo. La plejparto de radikoj aperas ĉiam kun vortoklasa finaĵo. Ankaŭ ekzistas fermita klaso de radikoj, kiuj povas aperi sen finaĵo (vortetoj). La facile rekoneblaj finaĵoj permesas tre rapidan komprenon de la frazstrukturo.
Radikoj estas libere kombineblaj kun la vortospecaj finaĵoj, sed semantike havas karakteron de unu vortospeco: substantiva, adjektiva, aŭ verba. La karaktero de la radiko influas la interpreton de la vortospecaj finaĵoj. Ĉe verba radiko, la substantiva finaĵo ‑o indikas agon (ekz. parolo de verba radiko parol-), ĉe adjektivo econ (ekz. belo de adjektiva radiko bel-), dum la substantiva formo de substantiva radiko estas pleonasma. La interpreto de la adjektiva sufikso ‑a ĉe substantiva radiko multe varias laŭ la kunteksto: reĝa povas ekzemple signifi "apartenanta al reĝo" (reĝa palaco) aŭ "estanta reĝo" (reĝa persono). Ĉe adjektivaj formoj de adjektivaj radikoj la signifo estas relative stabila. Verba finaĵo ĉe adjektiva radiko signifas same kiel la verbo esti (ekz. beli "esti bela"), dum ĉe substantiva radiko la interpreto dependas de la signifo de la radiko (ekz. reĝi "ofici kiel reĝo", gasti "loĝi kiel gasto", sed brosi "froti per broso", tamburi "muziki per tamburo"). Vortaroj kutime indikas la vortospecan karakteron de radiko.
Vortetoj havas diversajn semantikajn karakterojn, kaj tre multaj estas karaktere adverbaj. Ekzistas kelkaj finaj elementoj troviĝantaj ĉe pluraj (-i ĉe personaj pronomoj, -aŭ ĉe diversaj vortetoj), sed ili estas parto de la radiko, ne aparta finaĵo. Speciala morfologia klaso de vortetoj estas la tabelvortoj, kiuj laŭ aparta maniero kombinas limigitan aron de antaŭpartoj kun limigita aro de postpartoj.
Substantivoj kaj adjektivoj
La substantiva finaĵo estas -o. Substantivoj havas du nombrojn: ununombron (ne markatan) kaj plurnombron (-j), kaj du kazojn: nominativon (ne markatan) kaj akuzativon (-n). Ne ekzistas gramatika genro. La sinsekvo de morfemoj estas vortoklaso-nombro-kazo, t.e. la kvar eblaj kombinoj estas -o, -oj, -on, -ojn. Adjektivoj havas la vortoklasan finaĵon -a kaj akordas kun substantivoj je kazo kaj nombro, do finiĝas -a, -aj, -an, -ajn.
La nominativa kazo estas uzata por:
La akuzativo estas uzata por ĉiu substantiva frazero kiu havas alian sintaksan rolon ne indikatan per prepozicio, ĉefe:
Nombroj
La nombroj de unu ĝis dek, cent, kaj mil estas vortetoj, kiuj adjektive modifas la kvantigatan substantivon, tamen sen adjektivaj finaĵoj. La aldono de ordinaraj adjektivaj finaĵoj esprimas vicordon. Miliono kaj pli grandaj nombrovortoj estas substantivoj, kaj la kvantigata substantivo modifas ilin kiel prepozicia frazo kun da. Oni povas uzi kaj substantivon nulo ("Ŝparemulo elspezus nulon") kaj ordinaran adjektivon nula ("La princo dum sep tagoj fosis, sed post sep tagoj li vidis, ke la rezulto estas nula") kaj vorteton nul ("Mi vendis preskaŭ nul", "Por eviti malpacon, oni postulas nul politikon kaj nul religion en la babilrondo").
Pronomoj
Pronomoj estas malgranda, fermita klaso de vortetoj, kiuj anstataŭas substantivan frazeron, kiam la signifo estas sciata el la enlingva aŭ eksterlingva kunteksto. Esperanto havas du specojn de pronomoj: personajn pronomojn kaj pronomajn tabelvortojn.
Personaj pronomoj havas radikojn finiĝantajn per -i. Ili alprenas la akuzativan finaĵon -n, sed neniam la plurnombran finaĵon -j. La radiko mem esprimas nombron en la unua kaj tria persono. Laŭseksa distingo ekzistas nur en la ununombro de la tria persono.
²La seksneŭtrala ula ununombra triapersona pronomo ri estas neoficiala kaj polemika, sed uzata de multaj parolantoj, precipe post la jaro 2000.
La pronomaj tabelvortoj havas diversajn funkciojn. La ulaj alprenas la plurnombran finaĵon -j kaj la akuzativan -n kiel substantivoj kaj adjektivoj. La aĵaj ankaŭ alprenas la akuzativon, sed preskaŭ ĉiam estas gramatike ununombraj, eĉ kiam temas pri pluraj aĵoj.
Difiniloj
Esperanto havas unu artikolon, la difinan artikolon la. Iujn aliajn adjektivajn vortetojn, kiujn tradicia gramatiko ne klare distingas de ordinaraj adjektivoj, nuntempe oni klasas kun la artikolo kiel difinilojn pro komunaj sintaksaj ecoj. Se substantiva frazero havas difinilon, ĝi preskaŭ ĉiam estas la unua vorto. Unu substantiva frazero nur en apartaj okazoj havas plurajn difinilojn, kaj oni neniam kombinas la kun alia difinilo. La kutimaj Esperantaj difiniloj estas:
¹La identecaj tabelvortoj estas morfologie samaj kun la ulaj tabelvortoj (vidu supre) sed sintakse malsamaj, ĉar ili modifas substantivojn.
József Fogarasi Pap
FOGARASI PAP József (fogaraŝi) estis hungara filozofo, universitata profesoro naskita en Szászváros la 26-an de aŭgusto 1744 kaj mortinta en Marosvásárhely la 17-an de decembro 1784.
Gramatiko de Esperanto
Difiniloj
La tiel nomataj posedaj pronomoj estas la adjektivaj formoj de la personaj pronomoj (ekz. ilia "de ili"). Tiuj posedaj pronomoj, la identecaj tabelvortoj, kaj la ecaj tabelvortoj akordas kun siaj substantivoj same kiel ordinaraj adjektivoj. La, ambaŭ, kaj la posedaj tabelvortoj, kvankam ĉi tiuj semantike rilatas al la ulaj kaj aĵaj tabelvortoj same kiel la posedaj pronomoj al la personaj pronomoj (ekz. ties "de tiu, de tio"), ne akordas kun la substantivo.
József Fogarasi Pap
Biografio
József Fogarasi Pap post la fino de kolegio de Nagyenyed iris Svislandon en 1769, kie li pristudis filozofion. De tie li trairis Germanujon, poste al Utrecht, kie li studis tri jarojn, kaj en 1774 li havigis diplomon de filozofia doktoro. En 1779 li revenis Transilvanujon kaj unue li estis pastro en sia naskiĝurbo, poste instruisto pri filozofio kaj matematiko en Marosvásárhely. En 1784 oni nomumis lin profasoro de la universitato de Buda. Li estis la unua reformita profesoro de la universitato.
Gramatiko de Esperanto
Prepozicioj
Prepozicioj estas vortetoj, kiuj alprenas substantivan frazeron kiel komplementon por konsistigi prepozician frazeron. La prepozicio montras la rolon de la frazero ene de la frazo. Ĝi nepre estas la unua vorto de la prepozicia frazero, kaj ĝia komplemento estas nominativa, krom kiam oni uzas la akuzativon por doni direktan sencon al baze loka prepozicio.
La prepozicioj estas fermita klaso. Ili povas esti klasifikataj jene (iuj havas diversajn sencojn apartenantajn al malsamaj klasoj):
La prepozicio je ne havas unuecan sencon, sed estas uzata por esprimi ĉian rilaton, por kiu la aliaj prepozicioj ne taŭgas. Ekvivalenta rimedo, kiam ĝi ne malklarigas la signifon, estas uzi la akuzativon anstataŭ prepozicio: Ili iros je la tria de majo aŭ Ili iros la trian de majo.
Ĉar prepozicioj kaj la akuzativa finaĵo havas similan funkcion, t.e. montri la rolon de substantiva frazero en la frazo, ili povas esti konsiderataj kune kiel "rolmontriloj." La uzo de prepozicio kaj akuzativo kune por esprimi direkton ekvivalentas al la uzo de du prepozicioj, ekzemple en la domon pli-malpli samsignifas kun al en la domo.
Adverboj
La karaktera finaĵo de adverboj estas -e. Ankaŭ tabelvortoj finiĝantaj per -el, -e, -am, -al, kaj -om kaj multaj aliaj vortetoj funkcias kiel adverboj. La preciza signifo multe varias, kaj indikas interalie manieron, lokon, tempon, aŭ kvanton. Adverbo normale priskribas verbon, adjektivon, aŭ alian adverbon simile kiel adjektivo substantivon. Kvanta adverbo povas roli memstare en la frazo kvazaŭ substantiva frazero. Adverbo ofte similas al prepozicia frazero uzanta la saman radikon: ekzemple, parole ofte signifas kvazaŭ "per parolo" kaj dome povas signifi "en la domo". La finaĵo -n aldonita al adverbo indikas direkton, ekzemple domen signifas "en la domon" aŭ "al la domo".
Tabelo de verbaj finaĵoj
¹Imagaj participoj estas neoficialaj kaj maloftaj.
²Volaj-ordonaj participoj ne ekzistas. La sufiksoj -ind- kaj -end- havas signifon kvazaŭ ordona pasiva participo.
Finitivaj
La finitivaj formoj de verbo estas tiuj, kiuj rolas kiel ĉefverbo de frazo aŭ subfrazo. En Esperanto ĉiu verbo havas kvin, markatajn per propraj finaĵoj: -is (pasinta), -as (nuntempa), -os (venonta), -us (imaga), -u (vola-ordona). Oni kutime klasigas ilin laŭsignife tiel ke la imaga kaj vola-ordona formo estas modoj kaj la pasinta, nuntempa, kaj venonta estas tri tempoj de la reala modo. En multaj aliaj lingvoj, la formo de verbo ŝanĝiĝas ankaŭ por akordi kun ĝia subjekto, kaj iom malpli ofte kun ĝia objekto. En Esperanto tio ne okazas. Iuj distingoj, kiuj en multaj lingvoj estas gramatikaj kaj devigaj - rimarkinde aspekto - en Esperanto povas esprimiĝi nedevige per afiksoj.
La modoj esprimas la rilaton inter la enhavo de la frazo kaj la realo: por prezenti ĝin kiel efektivan, oni uzas la realan; por prezenti ĝin kiel neefektivan, oni uzas la imagan; por esprimi volon, ke ĝi iĝu aŭ restu efektiva, oni uzas la volan-ordonan. La tempoj de la reala modo ordinare montras la tempan rilaton inter la enhavo de la frazo kaj la tempo, kiam la parolanto eldiras ĝin. Tamen en nerekta parolo, t.e. en subfrazoj, kiuj rakontas ies diron aŭ penson ne citante ĝin laŭvorte, la tempo estas sama, kiel en la diro aŭ penso, pri kiu temas; ĝi montras la tempan rilaton inter la enhavo de la subfrazo kaj la tempo de ties originala diro aŭ penso, ne la eldiro de la kompleta frazo. Ekzemple, en la frazo Karolino diris, ke ŝi iros, la iro de Karolino estas futura relative al ŝia diro, sed povas esti pasea, nuntempa, aŭ futura relative al la nuna momento.
La ĉefverbo grandparte determinas, kiujn gramatikajn rolojn la substantivaj frazeroj en ĝia frazo aŭ subfrazo plenumas. Ekzemple, kreski postulas subjekton, sed neniun alian rolon; kolekti postulas subjekton kaj objekton; igi postulas subjekton, objekton, kaj priskribon de la objekto; kaj konduki postulas subjekton, objekton, kaj ofte movocelon markatan per al. Verbon, kiu povas havi objekton, oni nomas transitiva. Preskaŭ ĉiuj verboj postulas almenaŭ subjekton, sed ne ĉiuj; ekzemple, pluvas estas kompleta frazo.
Infinitivoj
La Esperantan infinitivon indikas la finaĵo -i. Tradicie la infinitivo estas konsiderata kiel modo de la verbo. Sintakse ĝi rolas en la frazo ne kiel verbo sed kiel substantivo. Ekzemple, La infano volas manĝi havas la saman strukturon kaj preskaŭ la saman signifon kiel La infano volas manĝon. Ĝi malsamas de substantivoj je tio, ke oni povas aldoni al ĝi ĉion, kio povus troviĝi en kompleta subfrazo, kies ĉefverbo ĝi estus - objekton, prepoziciajn frazerojn, adverbojn - krom subjekto; ke ĝi ne alprenas plurnombran aŭ akuzativan finaĵon; ke ĝi tradicie ne estas uzata kun prepozicioj krom por, anstataŭ, kaj krom; kaj ke oni modifas ĝin per adverboj anstataŭ adjektivoj (ekz. Estas preferinde diri ĉi tion). Ĉar la signifo de iuj verboj (ekzemple voli kaj povi) postulas agon kiel objekton, ili troviĝas kun infinitiva objekto pli ofte ol kun substantiva.
Participoj
Participoj estas verbaj formoj, kiuj rolas en la frazo ĉefe kiel adjektivoj. Ili esprimas tempon (pasintan, nuntempan, aŭ venontan) kaj voĉon. La ses participaj sufiksoj konsistas el vokalo montranta tempon (-i- por la pasinta, -a- por la nuntempa, kaj -o- por la futura), sekvata de -nt- por la aktiva voĉo aŭ -t- por la pasiva voĉo. Post la sufikso oni aldonas ordinarajn adjektivajn finaĵojn.
Substantivo modifata de participo rolas kiel ĝia subjekto se la voĉo estas aktiva, kiel ĝia objekto se la voĉo estas pasiva. Substantivo rolanta kiel subjekto de pasiva participo estas markata per la prepozicio de. La tempo de participo estas relativa al la ĉefverbo de la (sub)frazo, ne al la momento de la eldiro de la frazo.
Oni precizigas la tempan rilaton inter ago kaj iu koncerna momento, kiu povas ne esti la nuntempo, kunmetante finitivon de esti kun participo, ekzemple Mi estis kaptinta. La tempo de esti montras la rilaton inter la celata momento kaj la nuno, kaj la tempo de la participo montras la rilaton inter la ago kaj la celata momento. Per kunmeto de estus kun participo oni esprimas tempon en imaga frazo kiam tio necesas. Oni ankaŭ uzas kunmetitan verbon kun pasiva participo kiel pasivan ekvivalenton de simpla verbo, eĉ kiam oni ne celas esprimi iun temprilaton krom la rilato inter la fina plenumo de la ago kaj la nuno (t.e. kiam oni celas perfektivan aspekton). Tiam la participo normale estas pasinta, kvankam polemiko, ĉu ĝi prefere estu nuntempa, okazis meze de la 20-a jarcento.
Krom la adjektiva formo, participoj havas adverban kaj substantivan formon. La substantivo signifas ne econ, kiel ĉe ordinara adjektiva radiko, sed personon, kiun la adjektivo priskribus.
Konjunkcioj
Konjunkcioj estas vortetoj, kiuj indikas la rilaton inter subfrazoj kaj frazoj. Kunordigaj konjunkcioj, ekzemple kaj, aŭ, nek, sed, ligas elementojn de la sama gramatika rango, ĉu subfrazojn aŭ pli malgrandajn frazerojn. Subordigaj konjunkcioj, ekzemple se, ke, ligas subfrazon al ĝia ĉeffrazo. Rilataj tabelvortoj kombinas subordigan, kvazaŭkonjunkcian funkcion kun pronoma, adjektiva, aŭ adverba.
Ekkrioj
Ekkrioj ne estas parto de la strukturo de la frazo. Iuj estas arbitraj (adiaŭ, nu), iuj imitas sonojn (hm, glu glu) kaj iuj estas ordinaraj radikoj sen finaĵo (eks, krak).
Vortofarado
Esperanta morfologio estas ekstreme aglutina, t.e. vortoj ofte konsistas el pluraj morfemoj, kiuj esprimas po unu elementon de signifo kaj havas malmultajn alomorfojn (en Esperanto nur unu). Ĝi ne faras grandan distingon inter kunmetado kaj afiksado. Oni kutime nomas afiksoj tiujn radikojn, kiuj malplej ofte aperas memstare; la sola rigida malsamo estas tio, ke inter radiko kaj afikso oni neniam enmetas gramatikan finaĵon. Kunmetado kaj afiksado estas ekstreme oftaj relative al la plejparto de aliaj lingvoj. Tiu eco faciligas la lernadon de la lingvo, permesante, ke oni esprimu nekutime grandan konceptaron per nekutime malgranda radikstoko.
Partoj de substantiva frazero
La baza ordo en substantivaj kaj prepoziciaj frazeroj estas prepozicio - difinilo - nombro - adjektivo - substantivo - priskriba prepozicia frazero - priskriba subfrazo, ekzemple: al la du grandaj amikoj de Johano, kiuj estis en la ĝardeno. Adjektivoj ankaŭ ofte venas post la substantivo, kaj tio estas eĉ la pli ofta ordo por plurvortaj adjektivaj frazeroj - ekzemple vizaĝo plena de cikatroj estas pli ofta ol plena de cikatroj vizaĝo - kaj kiam la ĉefvorto de la substantiva frazero estas tabelvorto anstataŭ normala substantivo. Aliaj ordvarioj estas diversagrade maloftaj aŭ tute neeblaj.
Frazeroj en frazo
La ordo de frazeroj estas libera, influata nur de pragmatikaj faktoroj, dum kazfinaĵoj kaj prepozicioj determinas la gramatikan interpreton. La baza ordo estas Subjekto Verbo Objekto, ekzemple la hundo ĉasis la katon. Varioj de tiu ordo okazas laŭ la principo, ke unue venu la temo de la frazo kaj poste la komento; oni dirus la katon ĉasis la hundo kiam la kato estas la jam sciata temo de la parolo kaj la hundo estas nova informo. En priskribaj frazoj (kie la verbo estas kopulo) nek la subjekto nek la priskribo havas rolmontrilon; la vortordo ankoraŭ povas varii se iu malsimetrio klarigas kiu estas kiu, ekzemple se la priskribo estas adjektivo aŭ la subjekto havas difinilon, sed se ambaŭ estas nedifinitaj substantivoj, la ordo devas esti subjekto - verbo - priskribo: ekzemple, glavoj iĝu plugiloj kaj plugiloj iĝu glavoj havas malsamajn signifojn.
Neado
En nuntempa Esperanto, la vorto ne venas rekte antaŭ la vorto, kiun ĝi neas. Ekzemple, oni distingas:
Krom la ĝenerala vorto ne, Esperanto havas la neajn tabelvortojn, ekzemple nenio = ne io, kaj la nean konjunkcion nek = kaj ankaŭ ne. Oni normale ne metas du neajn vortojn en saman frazon, kaj kiam oni faras tion, la duobla neo interpretiĝas kiel jeso: Mi ne faris nenion estas speciale frapa maniero diri Mi faris ion.
Demandado
Jes-neaj demandoj estas markataj per la demanda partikulo ĉu metita ĉe la komenco de la frazo, kaj normale per altiĝa intonacio. Aliaj demandoj uzas la demandajn tabelvortojn komencantajn per ki-, ankaŭ kun altiĝa intonacio. La ki-vorto, aŭ se ĝi estas parto de substantiva aŭ prepozicia frazero, tiu tuta frazero, transmetiĝas al la komenco de la frazo. Ĉe nerektaj demandoj, la ĉu aŭ la ki-vorto funkcias kiel subordiga konjunkcio, paralele al ke ĉe nerektaj asertoj: ''Ĉu ŝi venos? Mi ne scias, ĉu ŝi venos.''
Fundamenta Gramatiko de Esperanto
La Fundamento de Esperanto enhavas liston de 16 reguloj, kiuj tamen ne konsistigas kompletan priskribon de la lingvo.
B. Reguloj. La gramatiko estas resumita en 16 reguloj:
12494 Doughamilton
12494 Doughamilton estas asteroido de la Hungaria familio (interna asteroida zono), malkovrita la en la kadro de la kampanjo Near Earth Asteroid Tracking (NEAT), elde la stacio de Maui de la reto GEODSS sur la monto Haleakala (Havajo, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras Douglas P. Hamilton, dinamikisto fakiĝinta pri la malgrandaj partikloj de la sunsistemo. Li ĉefe studis la movojn kaj resonancojn kiam pluraj malsamaj fortoj estas implikitaj : laboro, pro kiu li ricevis la Premion Harold C. Urey de la Usona Astronomia Societo en 1999.
Eduardo Novembro
Eduardo Novembro estas esperantlingva plumnomo de portugala esperantisto. Li konatas precipe pro la publikigo de la origine esperantlingva romano Liberaj tempoj en 2010. Profesie li estas komerca korespondisto, kaj li interalie aktivas kiel kunlaboranto de La Karavelo.
Jozef Van Gulck
Jozef VAN GULCK (naskiĝis en Antwerpen, mortis  en Wommelgem) estis vegetarana flandra esperantisto. Li estis unu el la fondintoj de Belga Esperanto-Instituto en 1926. En 1968, post 12 jaroj kiel Prezidanto de Skolta Esperanto-Ligo (SEL), Van Gulck, longtempe skoltkomisaro en Belgujo kaj jam dum pli ol 35 jaroj membro de IKUE, eksiĝis el tiu funkcio. Profesie li estis bankoficisto. Li ankaŭ estis aktivulo en flandremaj asocioj.
Tamsweg
Tamsweg estas urbo de Aŭstrio. Ĝi estas la administra centro de la salcburgia landero distrikto Tamsweg (germane Bezirk Tamsweg aŭ simple Lungau). Fine de en la komunumo vivis.