cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kálmán Déri
Kálmán Déri, laŭ hungarlingve kutima nomordo Déri Kálmán estis hungara-germana pentristo. Lia origina familia nomo estis Deutsch ĝis 1881, lia nomvarianto estis Koloman Dery. Deutsch Déri  naskiĝis la  en Bács (Hungara reĝlando, nuntempa Bač en Serbio), li mortis en 1940 en Munkeno (Nazia Germanio).
Evoluo
Evoluo kaj Evoluismo
Tial flanke de la teorioj pri biologia evoluo alfaciĝas evoluismaj teorioj kiuj el la unuaj deduktas konkludojn kiuj ne povas konfrontiĝi kaj validiĝi sur la realo sed nur sur la propra pensmaniero. Kritikistoj de la scienco ĉi-kaze distingas sciencon de eksperimenta metodo el transsciencaj aspektoj demonstreblaj aliscie sed ne science.
Biblio kaj evoluo
La modernaj malkovroj kaj teorioj pri evoluo akrigis la okulojn de la ekzegezistoj kaj esploristoj pri la Biblio kaj konsiderigas jenon: La unuaj ĉapitroj de la Genezo, oni rimarkigas, allasas lumostrion por travidi evoluon: Dio dekomence kreas la ĉielon kaj la teron, kaj poste ordonas ke la akvoj kolektiĝu ktp (kosma evoluo) kaj ordonas al tero kreskigi verdaĵon, herbon. kiuj naskas semon, fruktarbon, kiu... (biologia evoluo).
Kálmán Déri
Biografio
Kálmán Déri devenis el juda familio. Li pasis la infanaĝon en Baja, poste li iris al Vieno por esti presisto, tamen li studis en Akademio de Belartoj de Vieno (1876-1882). Lia ĉefinstruisto estis August Eisenmenger, sed Déri lernis de li ankaŭ private. Li daŭris la lernadon en Munkeno (1884) de Ludwig Löfftz, poste li restis en tiu urbo. Li atingis la unuan lokon en konkurso en Budapeŝto en 1880. Li pentradis plej ofte ĝenrojn el la hungara popola vivo.
Misĥoro
La teritorio prezentas mallarĝan apudbordan ter-strion proksmume 10 kilometrojn larĝan; sude ĝi estas limita de la Nigra maro, norde — de la monta masivo Ajpetro.
NGC 1191
NGC 1191 (aliaj indikoj — PGC 11514, MCG -3-8-64, HCG 22D, NPM1G -15.0164) estas galaksio en konstelacio Eridano.
Misĥoro
Historio
En la ruslingva presliteraturo la loko estis plej unue menciita en la vojaĝ-notoj de sciencisto Peter Simon Pallas (la jaroj 1793—1794).
NGC 1191
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Misĥoro
Klimato
Misĥoro estas konsiderata kiel la plej varma loko de la Suda Bordo de Krimeo. Ĝin karakterizas subtropika klimato de la mediteranea tipo. La bansezono daŭras de junio ĝis oktobro. La jara kvanto de precipitaĵoj estas ĉirkaŭ 500 mm. La jara kvanto de la sun-brilo estas ĉirkaŭ 2300 horoj.
Erzsi Kőmíves
Erzsi Kőmíves [erĵi kOmIveŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Kőmíves Erzsi estis hungara operetkantisto, aktoro. Ŝiaj geavoj estis Imre Kőmíves kaj Anna Lukács, ŝia patro estis Károly Baumann, ŝia frato estis Sándor Kőmíves (1897).
Erzsi Kőmíves naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto.
Biografio
Erzsi Kőmíves akiris diplomon en Aktora Lernejo de la Tutlanda Aktora Societo en 1919. Ŝi havis rolojn province dum jardeko, poste ŝi rolis aŭ kantis ankaŭ en Budapeŝto: en Teatro Erkel (1929-1932), Teatro Madách (1953), Operetoteatro (Budapeŝto), Teatro Thália (Budapeŝto) (1957-?), Gaja Teatro (1972). Ŝi havis ankaŭ filmajn rolojn.
Some Thoughts Concerning Education
Locke verkis la leterojn kiuj finfine iĝis Some Thoughts por aristokrata amiko, sed liaj konsiloj havis pli larĝan intencon, ĉar liaj edukaj principoj sugestis, ke iu ajn povas akiri la saman tipon de karaktero kiel la aristokratoj por kiuj Locke origine teorie intencis la verkon.
Nacia himno de Irano
La nacia himno de la Islama Respubliko Irano (perse: سرود ملی جمهوری اسلامی ایران, Sorude Melliye Jomhuriye Eslâmiye Irân) estas komponita de Hassan Riyahi. La tekston verkis pluraj aŭtoroj. Ĝi fariĝis oficiala himno de Irano en 1990, kiam ĝi anstataŭis himnon uzatan en la tempo de Ajatolaho Ĥomejni.
István Andrássy (generalo)
Barono István Andrássy [iŝtvAn andrAŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo Andrássy István estis hungara generalo. Liaj nobelaj antaŭnomoj estis csíkszentkirályi kaj krasznahorkai.
István Andrássy naskiĝis 1650 kaj li mortis en 1720.
Biografio
István Andrássy ekde 1683 apartenis al kortumo de Emeriko Thököly. Li estis departementestro inter 1703 kaj 1711. Ĝuste tiam okazis liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a. En 1703 armeo de Rákóczi kaptis lin, poste li omaĝis al Rákóczi kaj aliĝis al ties armeo. En 1704 li jam havis altan rangon. Komence li gvidis taĉmenton inter Danubo kaj Tiso, poste li batalis en Transdanubio. En 1710 li perfidis Rákóczi-n kaj li senbatale transdonis urbon Lőcse al armeo de Habsburgoj. Li ricevis tujan amnestion de la Habsburgoj. Post jaroj li konstruis kastelon en Betlér (ankaŭ nun videblan).
9650 Okadaira
9650 Okadaira estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la japana astronomo Takao Kobayashi elde la Observatorio de Ooizumi en gubernio Gunma (Japanio).
Nomo
Ĝia nomo aludas al la Konka Amaso de Okadaira en la vilaĝo Miho (gubernio Ibaraki), konstruita sur la suda bordo de la lago Kasumigaura ĉirkaŭ 7 000 al 3 500 jaroj antaŭ. La esploro de tiu amaso da konkoj fare de Isao Iiĵima kaj Ĉuĵiro Sasaki en 1879 estis aprezita kiel "la Komencpunkto de la Japana Arkeologio" : estis la unua nure japana arkeokogia prifosado.
Flago de Kostariko
La nacia flago de Kostariko estis oficiale adoptita la 27-an de novembro 1906. Tamen, la blua, blanka kaj ruĝa horizontalaj dizajnoj estis kreitaj kaj uzitaj ekde 1848 kiam Kostariko forlasis la Unuiĝintajn Provincojn de Centra Ameriko kaj deklaris sin suverena respubliko. Pacífica Fernández, edzino de la prezidanto José María Castro Madriz kreis ĝin inspirita sur la koloroj de la flago de Francio. La ŝtatflago inkludas la blazonon de Kostariko, dum la civila flago preterlasas la blazonon.
Arondismento Louhans
La arondismento Louhans (france arrondissement de Louhans) estas unu el la kvin arondismentoj de la franca departemento Saône-et-Loire. Ĝia ĉefurbo estas la subprefektujo Louhans. Ĝi havis 54 149 loĝantoj en 2009.
Flago de Kostariko
La blua koloro signifas la ĉielon, idealismon kaj persistemon. La blanka koloro signifas pacon, saĝecon kaj feliĉon. La ruĝa koloro signifas la sangon disverŝita de la martiroj en defendo de la lando, same kiel la varmeco kaj malavareco de la homoj. La strioj estas en la rilatumo 1:1: 2:1: 1.
Babócsa
Babócsa [babOĉa] estas vilaĝo kaj banloko en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Barcs.
Arondismento Louhans
Kantonoj
La arondismento Lons-Le-Saunier konsistas el la jenaj 8 kantonoj :
Flago de Kostariko
Ruĝa, blanka, kaj blua memoras la kolorojn de la franca Trikoloro. Blua kaj blanka estis la koloroj de la origina flago de la Unuiĝintaj Provincoj de Centrameriko.
Babócsa
Situo
Babócsa situas sur ebenaĵo, laŭ rojo (Dravo preterfluas), laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Murakeresztúr-Barcs. Dravo kaj Kroatio troviĝas 5, Barcs 15, Csurgó kaj Kadarkút po 37 km-ojn.
Historio
La loko estis loĝata dum la kuprepoko kaj bronzepoko, baldaŭe la alvenintaj hungaroj vivis tie. En 1332 kapelo, en 1450 fortikaĵo menciiĝis. Dum la kontraŭturkaj bataloj foje la hungaroj, foje la turkoj havis la fortikaĵon. Fine Miklós Zrínyi okupis ĝin en 1664. Babócsa ekde 1715 iĝis kampurbo. En 1953 oni trovis gason, dume ankaŭ termalan akvon. En 1960 la banejo ekfunkciis. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kulturdomo, polico, vendejoj, 2 restoracioj, hotelo, poŝto.
Famuloj
En Babócsa naskiĝis hungara skulptisto Viktor Kalló.
Albert Stasney
Biografio
Albert Stasney diplomitiĝis en Selmecbánya (1912), kaj tie li fariĝis asistanto en la katedro pri stereografio. En 1917–18 li direktis fornuzinon. De 1929 li estis eksterordinara, de 1937 publika ordinara profesoro de la altlernejo de Sopron pri stereografio.
Visions (Stratovarius)
Visions estas la sesa muzikalbumo de la finnlanda muzikgrupo Stratovarius. Ĝi estas koncepta muzikalbumo pri Nostradamus.
10857 Blüthner
10857 Blüthner estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la germana astronomo Freimut Börngen elde la Observatorio Karl Schwarzschild en Tautenburg (Germanio).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la germana konstruisto de pianoj Julius Blüthner (1824–1910), kiu fondis fabrikon de pianoj en Leipzig en 1853. Liaj instrumentoj trovis grandan dankemon pro siaj sonoreco, sonkoloro kaj pluraj teknikaj novaĵoj. La nomo Blüthner inspirita muzikamantojn ĉirkaŭ la mondo. Spite al la elementoj de amasproduktado, ĉiu piano restas verko de arto.
Benito Mussolini
Benito Amilcare Andrea MUSSOLINI (naskiĝis la 29-an de julio 1883, mortis la 28-an de aprilo 1945) regis Italion kiel diktatoro de 1922 ĝis 1943. Li kreis kontraŭ-demokratian, faŝisman ŝtaton nome Faŝisma Italio uzante propagandon; per plena regado de la amaskomunikiloj, li detruis la ekzistantan demokratan regsistemon.
La 25-an de julio 1943 Granda Faŝisma Konsilantaro revokis sian fidon al li kaj redonis la povon al la Reĝo, kiu tuj arestis Mussolini-n. Germanaj trupoj, estritaj de s-ro Skorzeny, liberigis lin de lia malliberejo kaj starigis lin kiel reganto de ŝtato en la norda parto de Italio kiun ili kontrolis.
Dum li provis fuĝi al Svislando, li estis kaptita de italaj partizanoj, kiuj, post mallonga proceso mortpafis lin kaj pendigis lian korpon sur placo de Milano.
Titoloj
Duce ([DUĉe] itala prononco: [ˈduːtʃe], "estro") estis itala titolo, derivita el la latina vorto "dux", kaj adapto de duko. La estro de la Nacifaŝisma Partio nome Benito Mussolini estis identigita de la faŝistoj kiel Il Duce ("La estro") de la movado. En 1925 ĝi iĝis referenco al la diktatora posteno de Sua Eccellenza Benito Mussolini, Capo del Governo, Duce del Fascismo e Fondatore dell'Impero ("Lia Ekscelenco Benito Mussolini, Registarestro, Estro de Faŝismo kaj Fondinto de la Imperio").
Carcès
(jen france, okcitane  Carces) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Var, en la regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura (Provence-Alpes-Côte d'Azur, prononcata, okcitane Provença-Aups-Còsta d'Azur). Fine de en la komunumo vivis.
István Zsakó
István ZSAKÓ [ĵako:] hungara/rumania huingara kuracisto (psikiatro). Li naskiĝis en Gyulafehérvár la 17-an de aŭgusto 1882 kaj mortis la 6-an de februaro 1966.
Kariero
István Zsakó diplomitiĝis en Universitato de Koloĵvaro en 1906. Li laboris en Koloĵvaro (1904–1909), en Marosújvár, de 1910 en Dicsőszentmárton. En 1927 li translokiĝis en Budapeŝton. De 1936 li estis direktoro-ĉefkuracisto de Mens- kaj Nervinstituto de Buda­pest-Lipótmező.
Tonkino
Tonkino estis franca protektorato de Sudorienta Azio kiu konstituis kio nun estas la plej parto de la nordo de Vjetnamio.
Ĝi apartenis al Ĉinio ekde la 2-a jarcento a.K. ĝis la vjetnama sendependiĝo en la 10-a jarcento. La francoj ekprenis la regionon en 1883 konvertanta ĝin en protektorato; fakte oni unuigis kun aliaj regionoj kontrolataj de Francio en 1887 por formi la Francan Hindoĉinion. Estis la ĉefa celo de la zono dum la bataloj kontraŭfrancaj post la Dua Mondmilito. En 1964 okazis en la golfo de Tonkino ŝipa konflikto kiam du usonaj destrojeroj informis pri atako fare de vjetnamaj boatoj, kio poste estis malkonformita. Tio rezultis ekskuzo definitive de Lyndon B. Johnson por peti al al usona kongreso aprobon pri la Rezolucio de la Golfo de Tonkino, kiu permesis usonanojn operaci en Vjetnamo kaj pligrandigi la militistan ĉeeston de Usono en la lando. Tiele komencis la Milito de Vjetnamo.
Nicola Ruggiero
Nicola RUGGIERO (naskiĝis la en Mola di Bari) estas itala esperantisto, premiito de Belartaj Konkursoj de UEA, aktiva en la junulara kaj en la literatura movadoj. Ekde 2008 ĝis 2016 li loĝis en Rejkjaviko kaj Seltjarnarnes, Islando. Li studis lingvojn anglan kaj islandan ĉe la Universitato de Islando kaj diplomiĝis per islandlingva disertacio pri la memtradukado ĉe poeto Baldur Ragnarsson. Ekde 2017 li translokiĝis al Torino, Italio, kaj studas lingvistikajn sciencojn kiel magistra studento en la tiea universitato. Interalie, li trapasis la ekzamenon pri planlingvistiko (docento: Federico Gobbo), kiu inkluzivas interlingvistikon kaj esperantologion, kaj donis du gastlecionojn en la itala pri William Auld kaj la poemo de Utnoa.
Esperanto-movado
De 2006 ĝis 2008 li estis prezidanto de Itala Esperantista Junularo, kaj sekve de 2006 ĝis 2008 estis komitatano B de Tutmonda Esperantista Junulara Organizo. Ekde 2006 li estas komitatano de Esperantlingva Verkista Asocio. En 2013 li aktivis en la LKK de la UK 2013 (98-a UK).
De 2018 li apartenas al la redakta skipo de Beletra Almanako.
Premioj
En la jaro 2009 li gajnis la 1an kaj la 2an premiojn en la kategorio Poezio en Belartaj konkursoj de UEA. En la jaro 2013 li gajnis la 1an kaj la 3an premiojn en la kategorio Poezio en Belartaj konkursoj de UEA. En la jaro 2015 li gajnis la 2an premion en la kategorioj Eseo, Prozo kaj Teatraĵo en Belartaj konkursoj de UEA.
Miklós Zrínyi (heroo)
Kroata Grafo Nikola IV Zrinski, kroate Nikola Šubić Zrinski, hungare Zrinyi Miklós, (1508-1566) estas grava historia figuro de Kroatio kaj Hungario, kiu konstante batalis kontraŭ la turkoj.
En 1542 en Somlyó, en 1556 en Hrvatska Kostajnica kaj en Babócsa li venkis la turkojn, tial la reĝo donacis al li regionon de Čakovec/Csákvár en la nuntempa Kroatio en 1546. Ekde 1557 li estis estro de fortikaĵo Szigetvár, poste en 1564 denove venkis en Segesd. En 1566 la turka sultano ekatakis Szigetvár-on. Dum la longa sieĝo eĉ la sultano mem mortis, sed la turkaj ĉefoj prisilentis ĝin. Tiutempe estis nekutime seka vetero, sekve la marĉo defendanta la fortikaĵon iĝis trairebla. La turkoj okupis la fortikaĵon, ĉiuj defendantoj mortis. La hungaroj donacis al li epiteton Heroo de Szigetvár, krome ankaŭ la kroatoj estimegas lin, ja li naskiĝis en Kroatio.
Narin
Narin estas ĉefurbo de samnoma provinco Narin en Kirgizio. Ĝia loĝantaro en 1999 estis 40 049.
László Balázs (grafikisto)
BALÁZS László [bala:ĵ] estas rumania hungara ledplastikisto. Li naskiĝis en Kluĵo en  1962.
Kariero
László Balázs estas la filo de pentristo Péter Balázs kaj de la tekstilartistino de Ibolya B. Kőrössy.
Torres Novas
Torres Novas estas portugala urbo kiu apartenas al la distrikto de Santarém, Centra regiono kaj subregiono de Meza Tejo, kun ĉirkaŭ 14 900 loĝantojn. Antaŭe apartenis al la antikva provinco Ribatejo. Torres Novas estas sidejo de municipo kun 269,50 km2 kaj 36 908 loĝantojn (2001), subdividita en 17 fregezioj (portugale: freguesias). La municipoj havas limojn nordoriente kun Ourém, oriente kun Tomar, Vila Nova da Barquinha kaj Entroncamento, sudoriente kun Golegã, sude kun Santarém kaj okcidente kun Alcanena.
Historio
Torres Novas venas ekde la komencoj de la portugala nacieco. Estis konkerita al la araboj de Afonso Henriques en 1148 ricevinte en 1190 la foruon de Sancho la 1-a. Tiu ĉi foruo estis konfirmita pli malfrue de aliaj portugalaj reĝoj. Aperas en diversaj dokumentoj "Foros de Torres Novas" reguligitaj de la urba administrado. En Torres Novas estis realigitaj du gravaj kunvenoj: la 1438-a kiuj estis unuigitaj post la forpaso de Dom Duarte, kal la 1535-a, en kiu estis akordita la geedziĝ-kontrakto de la reĝinido Dona Isabel kun Karlo la 5-a. Pri la antikveco de Torres Novas, apenaŭ oni povas diri ke ĝi naskiĝis dum la romia regado ĉar estis malkovritaj ruinaĵoj de iu romia urbo "Vila Cardilium".
Fiskelausvatnet
Fiskelausvatnet estas norvega lago kiu kuŝas en municipo Grane en Nordland.
Folivejno
Folivejnoj aŭ folinervuroj estas la vaskulaj faskoj en la foliplatoj de folioj. Ekzistas ĉefa nervuro kaj flankaj nervuroj. Ilia tasko estas la transportado de akvo kaj asimilaĵoj. Ili ankaŭ plifortigas la folion.
La dukotiledonaj plantoj havas retformajn folivejnojn irantajn kiel fajnaj linioj de la meza vejno al ambaŭ direktoj, iĝante pli kaj pli fajnaj. La paralelnervuraj folioj havas nur vejnojn en laŭlonga direkto de la folia bazo ĝis la folia pinto. La specioj de unukotiledonaj plantoj ĉiam havas paralelajn folivejnojn, sed ankaŭ plantagoj. Ankaŭ inter la unukotiledonaj plantoj ekzistas esceptoj. Ekzemple Morphophallus havas retformajn folivejnojn.
Ŝimkento
Ŝimkento (Шымкент) estas due plej granda urbo de Kazaĥio (post Almato), unu el la tri urboj de la lando kun la formala statuso "urbo de respublika signifo"; estas aparta administra-teritoria unuo (17-a regiono de la respubliko), ne estas parto de la ĉirkaŭa Turkistana provinco. Kun loĝantaro 1 096 577 personojn laŭ censo de la 1-a julio de 2021 j., ĝi estas la tria plej loĝata urbo en Kazaĥio post Almato kaj Nursultano, kun unu el la plej grandaj metropolitaj areoj de Kazaĥio. En tiu ĉi urbo estas grava vojkruciĝo de la fervojo Turkestano-Siberio kaj notinda kultura centro kun internacia flughaveno. Ĝi troviĝas je 690 kilometroj okcidente de Almato kaj je 120 kilometroj norde de Taŝkento, Uzbekio.
Historio
La unuaj loĝlokoj en la areo de nuntempa Ŝimkento datumas je XI-XII jarcentoj. Krome, nun ekzistas unu hipotezo, ke Ŝimkento estis fondita pli frue, ol ĝi estis menciita en tre fama literatura memoraĵo "Zafar-Name" (La libro de venkoj). Lastaj arĥeologiaj elterigadoj konfirmas la version per multaj trovaĵoj.
En 1864 jaro rusaj trupoj prenis sturme la urbon kaj ĝi iĝis kiel grava transita punkto, kio ligis eŭropan parton de Rusio kaj Okcidenta Siberio kun Meza Azio.
En 1914 jaro, honore de 50-jariĝo de aliĝo de Kazaĥio al Rusia Imperio, la urbo ricevis nomon de rusa generalo Ĉernjajev, sed en 1924 jaro renomis fruan nomon - Ĉimkento.
Ekde 8-a septembro de 1992 jaro urbo ricevis novan prononcon kaj skribon (laŭ reguloj de moderna kazaĥa ortografio) - Ŝimkento.
Urba loĝantaro en fino de XIX jarcento
Laŭ censo de 1897 jaro en tiama Ĉimkento (frua nomo de Ŝimkento) loĝis 11 194 homoj (6185 viroj kaj 5009 inoj). Distribuo de loĝantaro laŭ nativlingvoj en 1897 jaro: sartoj - 84,5%, rusoj (inkl. grandarusoj, malgrandarusoj kaj belorusoj) - 7,4%, kirgiz-kajsakoj (kazaĥoj) - 4%, hebreoj - 1,7%, tataroj - 1%, uzbekoj - 0,08%.
Entute en Ĉimkenta provinco en 1897 jaro loĝis 285 059 homoj, distribuo de loĝantaro laŭ nativlingvoj estis sekva: kirgiz-kajsakoj (kazaĥoj) - 78,8 %, sartoj - 11,2 %, uzbekoj - 7,2 %, rusoj (inkl. grandarusoj, malgrandarusoj kaj belorusoj) - 2,2%, tataroj - 0,2 %, hebreoj - 0,06 %.
Nuntempa loĝantaro de urbo
Laŭ lastaj datumoj pli ol 70% de urba loĝantaro estas kazaĥoj. Ankaŭ ĉi tie loĝas rusoj, uzbekoj, koreoj, tataroj, turkoj, germanoj, kurdoj, grekoj, azerbajĝananoj, ĉeĉenoj kaj ceteraj.
Esperanto en Ŝimkento
En la urbo naskiĝis la konataj esperantistaj kantistoj kaj muzikistoj Ĵomart kaj Nataŝa. Meze de 80 jaroj de XX jarcento Ĵomart sukcese organizis surbaze de loka Pedagogia altlernejo muzikbandon "Kredo" kaj gvidis kursojn de Esperanto. Tie li konatiĝis kun Natalja Gerlaĥ, kun kiu li formigis muzikan duopon kaj ili kune multe koncertumis. Poste, ilia amo al muziko kaj al Esperanto, kaj ankaŭ varmaj interrilatoj, kreskis al granda amo kaj ili sukcesis kiel familio.
En 1991 jaro dum disfalo de Sovetunia reĝimo ili koncertumis en Svedio kaj restis loĝi en Stokholmo. Nun ili loĝas tie kun ilia filino Carina, kaj kantas triope. Multe partoprenas en UK, IJK kaj aliaj aranĝoj de Esperantujo.
ĴomArt havas propran muzik-studion en Stokholmo kaj daŭras krei kaj kanti belajn kantojn kun siaj gefamilianoj.. La KD-jn kun iliaj kantoj estas aŭdeblaj kaj aĉeteblaj per Interreto.
Centra-kongaj humidaj arbaroj
La centra-kongaj humidaj arbaroj estas  unu el la regionoj kiuj troviĝas en la listo de la tutmondaj 200 difinita fare de la Monda Natur-Fonduso (WWF). Ĝi ampleksas la tropikaj humidaj arbaroj de la centro de la konga akvokolekta areo. Ĝi konsistas el du ekoregionoj :
Kvadrato
Kvadrato povas signifi
Terre del Reno
Terre del Reno estas nova komunumo en Italio. Ĝi apartenas al la administra regiono Emilio-Romanjo kaj al la provinco Ferrara. En 2018 la komunumo havis loĝantojn.
La komunumo naskiĝis la, per la kuniĝo de Mirabello kun Sant'Agostino.
Runina
Runina (ukraine Руніна hungare Runyina aŭ Juhászlak) estas vilaĝo en orienta Slovakio, en Regiono Prešov, en distrikto Snina.
Situo
Runina troviĝas en montaro Bukovské vrchy, 28 km de Snina, fine de sakovojo, ĉe slovak-pola landlimo, ĉe ĉefa montoĉeno de Karpatoj. La vilaĝo troviĝas inter montoj 1188, 1012 kaj 907 m altaj, en montara valkaldrono en Nacia parko Poloniny kaj ĝi estas plej alte situanta vilaĝo en la distrikto.
Historio
La unua mencio pri la vilaĝo devenis de 1569 en formo "Ronua". Ĝis Traktato de Trianon Juhászlak apartenis al Hungara Reĝlando, al Zemplén (reĝa departemento), al distrikto de Szinna, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. Dum unua disfalo de Ĉeĥoslovakio en 1939 la hungara armeo okupis tiean limozonon loĝatan de ankaŭ rutenoj. Tiu loko estis parto de aŭtonomio rutena kune kun iama Karpata Ukrainio. Tio apartenis al Hungario ĝis apero de Ruĝa Armeo fine de 1944.
Loĝantaro
En 1910 loĝis en la vilaĝo 555 da homoj (rutenoj en majoritato, poloj kaj germanoj en minoritato). En 2001 loĝis en la vilaĝo 91 da homoj (62 rutenoj kaj 23 ukrainoj).
Marigliano
Marigliano estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Kampanio kaj al la provinco Napolo. Fine de en la komunumo vivis. Najbaraj komunumoj estas Acerra, Brusciano, Mariglianella, Nola, San Vitaliano, Scisciano kaj Somma Vesuviana.
Kristana patrono de la komunumo estas la sanktulo Sebastiano, kies memortago, la 20-a de januaro, sekve ankaŭ estas la komunuma festotago.
Lago Beyşehir
La lago havas surfacon de 651 km², longon de 45 km, plej larĝan parton kun 25 km. Ĝia maksimuma profundo estas 10 m. En la ĉirkaŭo troviĝas altaĵoj kun pli ol 2000 metroj. La laga akvonivelo estas 1.115 m super la marnivelo. La lago havas kelkajn insulojn (ekz. İğdeli, Akburun, Kızkulesi, Mada, Yılanlı kaj Külbent) kaj abundon je fiŝoj en la dolĉakvo.
Herbie Mann
Herbie Mann (* 16-an de aprilo 1930 en Broklino, Novjorko; † 1-an de julio 2003 en Santa Fe), vere Herbert Jay Solomon, estis usona ĵaza kaj rokĵaza flutisto kaj komponisto (komence ankaŭ klarnetisto kaj saksofonisto. Li apartenas al la fruaj reprezentantoj de la „mondmuziko“.
Vivo kaj verkado
Herbie Mann komencis sian muzikistan karieron kiel tenorsaksofonisto en armebando en Triesto Komence de la 1950-aj jaroj li revenis al Novjorko kaj koncertvojaĝis kun la kvinopo de akordionisto Mat Mathews. Tiutempe li transiris al transversa fluto kiel ĉefinstrumento.
En 1954 li estis membro de la bando de Pete Rugolo, surdiskigis kun Sam Most kaj laboris kiel studiomuzikisto ĉe la usona okcidenta marbordo. Unuaj diskoj je propra nomo ekestis en 1954 por eldonejo Bethlehem kun Joe Puma ("Herbie Mann Plays"). En 1956 li kunverkis la unuan albumon This Is How I Feel About Jazz de Quincy Jones. En 1959 li fondis sian kvinopon "Afro-Jazz-Quintet", prezentis je Newport Jazz Festival kaj laŭ komisio de la usona ministrejo por eksteraj aferoj koncertvojaĝis en la jaro 1960 tra Afriko kaj 1961 tra Brazilo, kio poste ege influis lian muzikon (ekz. Latin Fever 1962, Mann ĉiam denove elektas brazilajn temojn kaj muzikistojn). Sian komercan sukceson li atingis en 1962 per la albumo "At the Village Gate". Per la peco Coming Home Babe de ĉi tiu albumo li lanĉis furoraĵon. Per tio Mann fariĝis konata al pli granda publiko; li apartenis (laŭ la elektoj de Down Beat) inter 1957 ĝis 1970 al la plej popularaj flutistoj.
Meze de la 1960-aj jaroj li denove vojaĝis al Brazilo kaj muzikis kun la steluloj de populara brazila muziko kiel Antonio Carlos Jobim kaj Joao Gilberto. Post tio li laboris en okcidenta Azio kun Al-Udo-muzikistoj kaj kun sakfajfilisto Rufus Harley; Lia provo laŭmodigi la muzikon de okcidenta Azio tamen frakasiĝis. En 1968 li prezentis kun sia bando el Roy Ayers, Sonny Sharrock, Miroslav Vitous kaj frapinstrumentisto Bruno Carr je la Berlinaj Ĵaztagoj. Kun simila instrumetistaro en 1969 ekestis la albumo Memphis Underground. Li estis en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj unu el la plej bone sinvendaj muzikistoj de la diskeldonejo Atlantic, je kiu li estis subkontrakte ekde 1959 ĝis 1979. Je Atlantic li ankaŭ laboris kiel produktisto, kie li produktis i.a. diskojn de Chick Corea (Tones for Joans Bones), Miroslav Vitous (Mountains in the Clouds), Roy Ayers, Sonny Sharrock, Attila Zoller, Jim Pepper kaj Ron Carter.
En la 1980-aj jaroj li koncentriĝis pro ekonomiaj kialoj je solokoncertoj, prezentis kun Glen Moore, Frank Gravis kaj Badal Roy kaj agis per la nova propra diskeldonejo, The Alternative, per kiu li publikigis siajn albumojn "Mellow" (de sia prezentado en Montreux en 1977) same kiel "Forest Rain". En 1982 li prezentis kun sia bando "Family of Mann" en Frankfurto kaj en Mumbajo.
En la 1990-aj jaroj li fondis sian propran eldonejon Kokopelli, forlasis ĝin tamen en 1996. Herbie Mann sonregistris entute por pli ol cent diskoj. Li laboris i.a. kun Chet Baker, Sarah Vaughan, Machito, Baden Powell, Art Blakey, kun la triopo de Bill Evans (Nirvana 1962) kaj kun Chick Corea.
En 1989 li transloĝiĝis kun sia edzino, aktorino Susan Janeal Arison, el Novjorko al Santa Fe. En 1997 li malsaniĝis je prostatokancero, pro kiu li malgraŭ multjara lukto finfine mortis la 1-an de julio 2003 en la aĝo de 73 jaroj.
Erica ventricosa
Erica ventricosa estas specio de planto en la familio Erikacoj, Ericaceae, indiĝena de Afrotropiso.
Distribuado
Ĝi nature estas sur montaraj deklivaroj en la areoj Paarl kaj Stellenbosch de la montaro Hottentots-Holland, kiam la alto estas pli alta ol 300 m super marnivelo.
Geneuille
estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Doubs, en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (Bourgogne-Franche-Comté, prononco []) kaj en la historia regiono Franĉkonteo. Fine de en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Besançon (france arrondissement de Besançon), la okcidenta parto de la departemento, kaj al la kantono .
Fiskeløysvatnet (Saltdal)
Fiskeløysvatnet estas norvega lago kiu kuŝas en municipo Saltdal en Nordland.
Estonto (klubo Linco)
La Esperantoverein Estonto (Esperantoklubo Estonto) estas Aŭstra Esperantoklubo en la urbo Linco (Linz).
Havante la celon de la disvastigo de Esperanto en Supra Aŭstrio, la klubo estis fondita en 1946 en Linco kaj ankoraŭ regule, semajne renkontiĝis en 2011. Al la klubaj ofertoj en kunvenejo proksime de la urba ĉefstacidomo aldoniĝas regulaj lingvokursoj de Esperanto kaj biblioteko de pli ol 1000 libroj.
El la historio de la klubo interalie menciindas la trifoja okazigo de la SAT-kongreso en la urbo, en 1955, 1983 kaj 1990, la inaŭguro de la strato "Zamenhofstraße" (Zamenhof-strato) proksime la aŭtostrato elveturejo "Linz-Vöest" de aŭtostrato A7 en 1958, kaj (pro intertempa detruo eĉ du-foja) inaŭguro de statuo pri Esperanto antaŭ la ĉefstacidomo en 1965 kaj 2006.
En 2018 la klubo malfondas pro manko de sufiĉaj, aktivaj membroj.
Ruggiero
Ruggiero aŭ Ruggero estas la itala formo de persona vira nomo Rudigero.
639 Latona
639 Latona estas granda, meze hela asteroido de la ĉefa asteroida zono, ano de la Eosa familio.
Nomo
Ĝi ricevis la nomon de la romia diino "Latona", ekvivalenta de la helena diino Leto.
Norda Bahr el Ghazal
Norda Bahr al-Ghazal (شمال بحر الغزال) estis unu el la dek subŝtatoj de Suda Sudano inter 2011 kaj 2015. Ĝia suma areo estis proksimume kvadrataj kilometroj, la grandeco de ĝia populacio estis proksimume  (aktuale en 2008) kaj ĝi estis unu el la kvar subŝtatoj en Bahr al-Ghazal. La subŝtato estas limita fare de Suda Darfura subŝtato en la nordo, Okcidenta Bahr al-Ghazal subŝtato en la okcidento kaj sudo, kaj Warrap kaj Abay subŝtato en la oriento. La urbo Aŭeil estis la ĉefurbo de la subŝtato.
Pro ĝia proksimeco al la subŝtato Kurdufan, kiu apartenas al Sudano, kaj la fervojo kiu trairas ĝin al la grandurbo de Vav, la subŝtato multe suferis en la Dua Sudana Enlanda Milito. Norda Bahr al-Ghazal kaj subŝtatoj najbaraj al Okcidenta Kurdufan estas la plej politikaj sentemaj lokoj inter Suda Sudano kaj Sudano. De multaj jaroj, la membroj de la Missriya araba tribo kaj la Dinka tribo batalas unu la alian. Dum ili konservis relativan pacon dum la kolonia periodo, la lastatempa milito rebruligis malamikecojn inter la du flankoj.
Hamid Farrokhnezhad
Hamid Farrokhnezhad (n. 1969) estas irana teatra aktoro, dramisto kaj direktoro, kaj kina kaj televida aktoro. Li naskiĝis en Ŝemirano, Teherano, Irano. Lia praktika tezo estis bazita sur la teatraĵo "Li diris jes / Li diris ne" (Bertolt Brecht) kaj lia teoria tezo estis titolata, "Teatro en Oriento".
Ibolya B. Kőrössy
B. KŐRÖSSY Ibolya [koeroeŝi] estas rumania hungara tekstilartistino. Ŝi naskiĝis la 23-an de marto 1928 en Simeria.
Kariero
Ibolya B. Kőrössy diplomitiĝis pri tekstilarto en Magyar Művészeti Intézet de Kluĵo en 1954. Inter 1955 kaj 1984 ŝi instruis en Arta Altlernejo de Kluĵo. Ŝi havis plurajn grupajn kaj solajn ekspoziciojn. Ibolya B. Kőrössy estis la edzino de pentristo Péter Balázs kaj estas la patrino de ledgrafikisto László Balázs.
Sándor Kristály
KRISTÁLY Sándor (kriŝta:j) estas rumanuja hungara matematikisto naskiĝinta en Sândominic la 22-an de marto 1975.
Kariero
Sándor Kristály la mezlernejon li finis en Miercurea Ciuc kaj la universitaton en Kluĵo. Liaj esplortemoj estas la Finsler-geometrio kaj la kritikaj punktoj. Laŭ la scienca societo Ad Astra nuntempe li estas la plej bonrezulta matematikisto de Rumanujo. Li doktoriĝis en 2003 (Kluĵo) kaj 2005 (Debrecen) kaj preparas sin al la tria doktorado en Budapeŝto en la Universitato de Mezeŭropo. En 2003–2004 li laboris en la Matematika Instituto de la Pola Scienca Akademio, li pasigis laŭ konkurso du monatojn en Catania. Li estis invitita lekciisto en Italujo de la kongreso ISAAC Congress 2005. Li loĝas en Sfântu Gheorghe.
Kraja
Kraja estas loĝloko kaj eksa komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Nordhausen de la federacia lando Turingio, kaj ekde januaro 2019 estas parto de la urba komunumo Bleicherode. Fine de la jaro 2017 la tiam ankoraŭ memstara komunumo havis 301 loĝantojn.
(13455) 6626 P-L
(13455) 6626 P-L estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels de la Observatorio de la Monto Palomar (Usono) kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la Palomar–Leiden survey.
Movado por unuiĝo de Rumanujo kaj Moldavujo
La movado por unuiĝo de Rumanujo kaj Moldavujo estiĝis fine de la 20-a jarcento, iom post kiam Moldavujo deklariĝis sendependa de Sovetunio. Historie la plimultaj etnoj kaj la regiono de Moldavujo apartenis al Rumanujo. Post kiam disfalis Sovetunio venis la peto ke ambaŭ ŝtatoj unuiĝu. Tion subtenas en Moldavujo la kristandemokratia kaj la naciliberala partioj.
Hermann Brill
Hermann Louis BRILL (naskiĝinta la en Gräfenroda, mortinta la  en Wiesbaden) estis germana kuracisto kaj politikisto socialdemokratia.
Biografio
Brill estis naskita kiel la filo de tajloro; post finado de lernejo, li studis en la Herzog-Ernst-seminario en Gotha por iĝi instruisto. Lia politika kariero komenciĝis en 1918, kiam li eniris la maldekstran alon de SPD Unabhängige Sozialdemokratische Partei Deutschlands (USDP); malpli ol du jarojn poste, li iĝis membro de la Turingia Landa Parlamento la unuan fojon, kie li restis ĝis 1933.
9654 Seitennokai
9654 Seitennokai estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la de la japana astronomo Takao Kobayashi elde la Observatorio de Ooizumi en gubernio Gunma (Japanio).
Hermann Brill
Biografio
Tamen Brill membris ĉe USPD dum kvar jaroj; en 1922, li forlasis la partion denove kaj trovis sian novan politikan hejmon en la centra alo socialdemokratia. En 1932, Brill ankaŭ estis membro de la berlina parlamento Reichstag.
La nazioj ekkonis baldaŭ la rezistemon de Brill ĉar li unue venis en kontakto kun ili post kiam ili iĝis parto de la rega koalicio en Turingio en 1930; Brill estis aparte malfavora al la politiko de nazia ministro de la interna Wilhelm Frick kaj gvidis komisionon de enketo establita fare de la landa parlamento en 1932 kiu esploris la mirajn praktikojn de Frick. Estis ankaŭ dum tiu tempo ke li renkontis Adolf Hitler, kiu prezentiĝis kiel atestanto antaŭ la komisiono. Tiu travivaĵo decidigis Brill voli daŭri rezisti al Hitler "en iu tempo, ie ajn kaj sub ĉia cirkonstanco".
9654 Seitennokai
Nomo
Ĝi ŝuldas sian nomon al la japania astronomia klubo Seitennokai fondita en 1985, kun proksimume 20 anoj. Ili provas malkovri novajn astronomiajn objektojn kaj grandigi la publikan popularecon por astronomio.
Hermann Brill
Biografio
Sekvante la ascendon de Hitler al potenco, Brill postlasis la socialdemokratian partion en majo 1933, ŝokite per la pasiva sinteno de la partioficularo antaŭ Hitler; unu jaron poste, li fondis Deutsche Volksfront, rezistan grupon en Berlino kune kun Otto Brass. Brill ankaŭ skribis kelkajn eseojn kaj broŝuretojn dum tiu tempo; li estis arestita plurajn fojojn fare de la kaŝpolico Gestapo. Post la malkovro de la agoj ĉe Deutsche Volksfront li estis akuzita pro ŝtatperfido en 1938 kaj juĝita al 12 jaroj en malliberejo.
Okcidenta Bahr el Ghazal
Okcidenta Bahr al-Ghazal (غرب بحر الغزال; elparolo: R'rab Bahr al-Razal ) estis unu el la dek subŝtatoj de Suda Sudano inter 2011 kaj 2015. La subŝtato kiu estis parto de Bahr al-Ghazal. Ĝia areo estis kvadrataj kilometroj, ĝia populacio estis proksimume  (aktuale en 2008) kaj ĝia ĉefurbo estis la urbo Vav. La subŝtato estas dividita en tri sub-provincoj: Raja, Jur-rivero kaj Ŭau.
Hermann Brill
Biografio
Post la unua prizonuleco den Brandenburg-Görden, oni transportis lin en la koncentrejon Buchenwald en 1943; post la liberigo fare de la Usona Armeo en la 11.4.1945 li verkis la Buchenwald-manifeston de demokratiaj socialistoj.
La saman monaton, Brill ankaŭ komencis krei planon por la administra rekonstruado de Turingio por la amerika administracio. En junio 1945, li estis nomumita unua postmilita ministroprezidento de Turingio, kiun postenon li perdis en julio de la sama jaro, kiam komenciĝis la maldemokratia sovetia okupado, sub premado de Walter Ulbricht mem. En majo 1945, li fondis la Federacion de demokratiaj socialistoj kio konduku al la novigo de SPD en Turingio. Post du arestoj kaj esplordemandoj fare de la sovetiaj oficialuloj li forlasis Turingion antaŭ 1946 komencis labori por la amerika administracio en Berlino.
En 1948, Brill helpis redakti modernan konstitucion por Germanlando (Grundgesetz) kaj de 1949 ĝis 1953 li estis membro de Bundestag por la unua balotdistrikto de Frankfurto ĉe Majno. En sia lasta jaro parlamentana li laboris por la unua Bundesentschädigungsgesetz (kompenso-leĝo) por homoj suferintaj pro malŝatataj politikaj vidoj kaj aliaj diskriminacikialoj.
En pli postaj jaroj, Brill instruis en la universitatoj de Frankfurto kaj Speyer. Li respondecis pri la enkonduko de politika scienco kiel kampo de studo en Germanio kaj skribis plurajn artikolojn apartenantajn al temoj kiel ekzemple pri la germania reunuiĝo.
Marzano Appio
Marzano Appio estas komunumo de Italio.
NGC 1192
NGC 1192 (aliaj indikoj — PGC 11519, MCG -3-8-65, HCG 22E, NPM1G -15.0165) estas galaksio en konstelacio Eridano.
Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.
Marquelia
Marquelia estas unu el la 81 komunumoj de la meksika subŝtato Guerrero, kiu situas en la centra suda parto de Meksiko, ĉirkaŭ 400 km sudokcidente de la ĉefurbo Meksikurbo. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Marquelia.
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2010, (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
Fjallavatn
Fjallavatn estas la dua plej granda lago en Ferooj. Ĝi estas lokigita sur la insulo Vágar kaj ĝia amplekso estas 1,02 km².
Péronnes
Péronnes estas la nomo de pluraj loĝlokoj franclingvaj. Interalie temas pri
Of the Conduct of the Understanding
Of the Conduct of the Understanding estas eseo de John Locke kiu priskribas kiel pensi klare kaj racie. Ĝi estas ia lernolibro por memlernantoj. Ĝi komplementas la enhavon de alia verko de Locke nome Some Thoughts Concerning Education, kiu klarigas kiel eduki infanojn. La teksto estis por la unua fojo publikigita en 1706, du jarojn post la morto de Locke, kiel parto de la publikaĵo de Peter King nome Posthumous Works of John Locke (Postmortaj verkoj de John Locke).
Historio de Usono
Prahistorio
Homoj unuafoje venis al la teritorio de la nuna Usono ĉirkaŭ -35 000 el Siberio al Alasko (tiam kunigita per seka tero), probable sekvantaj la bestojn kiujn ili ĉasis. Dum la Glacia Epoko la amerikanoj ĉasis grandajn bestojn. Kennewick Man
1500
Eŭropanoj esploris la nunan Usonon, serĉante oron kaj mallongan vojon al Ĉinio, Barato kaj al la Insuloj de Spicoj (la nuna Indonezio).
1513- Ponce de León malkovris Floridon. 1520-1526 Francisco Gordillo, Esteban Gómez kaj Lucas de Ayllón navigis longe de la orienta marbordo de Usono, ankaŭ en la rivero Hudsono. 1526- Ayllón faris hispanan kolonion en Sud-Karolino (San Miguel de Guadalupe). 1539- Hernando de Soto kaj siaj viroj veturas tra Florido, Georgio, Nord-Karolino, Sud-Karolino, Tenesio, Alabamo, Misisipio, Arkansaso, Luiziano. Li malkovris kaj transiris la Misisipon Riveron en 1541. 1940- Francisco Vásques de Coronado veturis tra Arizono, Nov-Meksiko, Kansaso, Oklahomo, kaj Teksaso. 1550- Arellano fondis Pensacola. 1565- Menéndez De Avilés fondis la unuan urbon en Usono, San Agustín (Saint Augustine), Florido. 1607- La britoj fondis Jamestown, Virginio, kiu estis la unua daŭra angla kolonio.
1600
Ĉi tiu malsamo inter la nordo kaj sudo profunde formigis Usonon.
En la sudo, pro la deziro por profito per plantado kaj pro supereco de pafoforto, eŭropanoj facile forprenis multe da tero el la amerikanoj. Sed ili forprenis pli da tero ol ili povas memlabori. Do ili bezonis laborantojn. Sed Eŭropo ne ankoraŭ havis milionojn aŭ eĉ dekmilojn da homoj malriĉaj kaj senokupaj. Do la plantistoj sin turnis al Afriko por laborantoj.
Per preteksto de religio, afrikanoj estis sklavigitaj por labori en kampoj de tabako kaj kotono. Sed kiam la afrikanoj kristaniĝis, raso anstataŭigis religion kiel preteksto. Do tiele ekestis en Usono rasismo kaj la rasoj blanka kaj nigra. Tabako kaj kotono ne ankoraŭ nun regas la usonan ekonomion, sed raso ankoraŭ regas usonan socion. La potenco de tradicio kaj kutimo.
Je la fino de la jarcento, divido de laboro laŭ koloro subtenis la ekonomian: la blankaj (eŭropanoj) ŝtelis teron for de la ruĝaj (indianoj), pereigante ilin per kuglo, malsano kaj forta drinkemo, kaj, por labori la teron, sklavigi la nigrajn (afrikanoj), kaj tiam enpoŝigis la profiton.
1700
Dum la 18-a jarcento, en la amerikaj kolonioj de Britio, evoluis aparta kulturo.
La Pensilvania Ribelo de 1783, konata en angla kiel Pennsylvania Mutiny of 1783 aŭ Philadelphia Mutiny (Filadelfia Ribelo), estis kontraŭ-registara ribelo de ĉirkaŭ 400 soldatoj de la Kontinenta Armeo en Filadelfio, Usono, Junio de 1783. La ribelo, kaj la malakcepto fare de la pensilvania registaro "Executive Council of Pennsylvania" haltigi ĝin, finfine rezultis en la fakto ke la Kongreso foriru el Filadelfio kaj en la kreado de federacia distrikto por funkcii kiel la nacia ĉefurbo.
Helpe de francaj armeoj, la usonanoj militis kontraŭ Britio por sia sendependeco (1776) kaj verkis konstitucion (1787) kiu ankoraŭ validas.
La revoluciuloj fondis la politikan sistemon de Usono, uzinte la ideojn de Locke, la brita filozofo. Tio estas evidenta en la "Deklaracio de Sendependeco":
Ni supozas ĉi tiujn verojn esti memevidentaj: ke ĉiu homo estas kreita egala, ke ili estas dotitaj de sia Kreinto per iuj nealiproprigeblaj rajtoj, ke inter ĉi tiuj estas vivo, libereco kaj la kurado post feliĉeco; ke por teni ĉi tiujn rajtojn, registaroj estas starigitaj inter homoj, havante siajn justajn potencojn de la konsento de la regatoj; ke kiam iu ajn formo de registaro fariĝas detruema al ĉi tiuj celoj, la popolo rajtas ŝanĝi aŭ renversi ĝin kaj starigi novan registaron, kuŝante ĝian fundamenton sur tiaj principoj, kaj organizante ĝiajn potencojn en tian formon kiu ŝajnas al ili la plej probable efiki sian sekurecon kaj feliĉon.
- Thomas Jefferson, "La Deklaracio de Sendependeco", 1776
Triumfinta generalo de la Usona Revolucio George Washington fariĝis la unua Prezidento de Usono sub la Konstitucio en 1789. La unua Vicprezidento estis John Adams, alia revoluciano.
1800
Usonanoj akiris, per milito kaj aĉetado, Alaskon kaj la nunan okcidentan duonon de la lando (el Misisipio al Kalifornio). Dum la jarcento la usonanoj eventuale venkis la indiĝenajn usonanojn kaj puŝis ilin sur teroj kie kondiĉoj tiam kaj nun estas tre povraj.
En la 1860-aj jaroj Usonon konsumis la milito inter la sudo kaj la nordo ĉefe pro sklaveco, la unua moderna milito laŭ iuj. La 20-an de decembro 1860, Sud-Karolino secesiis el la Unio kaj 10 aliaj sudaj ŝtatoj sekvis kaj kreis novan union, la Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko. La nordo, sub la prezidenteco de Abraham Lincoln, venkis la sudon en la Usona Enlanda Milito kaj liberigis la sklavojn. Sklaveco estis aboliciita en Usono en 1865. Post la milito, tri konstituciaj amendoj ŝanĝis la staton de la ekssklavoj: 13a por liberigi kaj malpermesi por ĉiam nevolan laboron, 14a por doni (al ĉiuj) egalajn rajtojn ĉe la landa registaro kaj ŝtataj registaroj, kaj la 15a por ebligi ke ili povas baloti. La Rekonstrua Epoko, nome periodo en la usona historio kiu daŭris el 1865 ĝis 1877 post la Usona Enlanda Milito (1861–65), markis gravan epizodon de la historio de la lukto por civilaj kaj politikaj rajtoj en Usono. Rekonstruo klopodis finigi la restaĵojn de la konfederacia secesio kaj de la jam aboliciita sklaveco, kio faris la ĵus liberigitajn eks-sklavojn civitanoj havantaj civilajn rajtojn klare garantiigitajn per tri novaj konstituciaj amendoj. Rekonstruo aludas ankaŭ al klopodoj transformi la 11 Sudajn, iamajn konfederaciajn ŝtatojn, direktitaj de la Kongreso, kaj al la rolo de Uniaj ŝtatoj en tiu transformado.
Dum okupado en la sudo, la rajtoj de ekssklavoj estis protektitaj, tamen post la okupo, la situacio de nigrahaŭtuloj en la sudo mizeriĝis. Ili restis malegalaj kaj multe da la nigraj laboris por blankaj bienistoj kontraŭ malmulta pago. Multaj ege suferis sen registara helpo ĝis la 1950-aj jaroj.
Post la milito usona ekonomio rapide industriiĝis. Je la fino de la jarcento, Usonanoj fariĝis unu el la ĉefaj ekonomioj en la mondo.
1900
La dudeka jarcento estas foje nomata la "Usona jarcento" pro granda influo de Usono al la cetera mondo. Dum la 20a jarcento, Usonanoj batalis du mondmilitojn kontraŭ Germanio, malvarman militon kontraŭ Sovetunio, fariĝis monda potenco, paŝis sur la luno kaj inventis la aviadilon, kuracon kontraŭ polio, televidon, komputilon, rokmuzikon, ĵazon, atombombon, Mickey Mouse, McDonald's, Unikson, la Interreton kaj la kreditkarton.
Dum la 1960-aj jaroj, trans la maro ĝi batalis por alianca registaro en Suda Vjetnamio kontraŭ Norda Vjetnamio, kiun subtenis komunistoj. Dum la sama jardeko, okazis granda maltrankviliĝo, grandparte inter generacioj; ĉe unu flanko la generacio de la dua milito, kaj ĉe la alia, ties gefiloj. Amasoj da homoj protestis la militon kaj akcepis "kontraŭkulturon" en kiu estis akceptataj libero por uzo de drogoj, malkonformeco kaj malamo por aŭtoritateco. Aliflanke murdistoj pafmortigis bonkonatajn politikistojn (la fratoj Kennedy, Johano kaj Roberto, Malcolm X, Martin Luther King). Okazis granda ekspansio de homrajtoj fare de la Usona Alta Kortumo, kiu klarigis multajn partojn de la Konstitucio por protekti la rajtojn de akuzitojn, kaj fare de Kongreso, kiu faris la Akton de Civitanaj Rajtoj de 1964
En la 1970-aj jaroj, pro la Vjetnama milito kaj skandalo de Nixon, kreskis malfido kiu mildiĝis nur dum la jaroj de Ronald Reagan. Nixon demisiiĝis pro skandalo, kaj lia posteulo Ford malpopulariĝis pro pardoni Niksonon. En 1976, Usono agnoskis sian ducent-jariĝon per publikaj festoj dum la tuta jaro. La saman jaron, la popolo elektis Jimmy Carter Prezidanton, kies kampanjo forte emfazis ke li estis "eksterulo" rilate Vaŝingtonon. En sportoj, bokso populariĝis per la eventoj de Muhammad Ali, kaj "ekstremaj sportoj" vere naskiĝis per riskantoj kiaj Evel Kneivel.
La 1980-aj jaroj estis la epoko de Reagan, kiu intervenis tutmonde, okupis kontraŭan rolon kontraŭ Sovetunio, kaj lanĉis la programon "Stategian Defendan Iniciativon", kiu estas armilo lokota en kosmo por defendi kontraŭ interkontinentaj nukleaj misiloj. La programo, kiu ebligis la ideon de venkebleco en atoma milito, allogis kritikojn, sed helpis krei psikologian avantaĝon. La sekvanta armila konkurenco fine bankrotigis Sovetunion. Tiun saman jardekon, populariĝis kabla televido kaj ĝiaj multaj kanaloj (MTV, ESPN, HBO, ktp). En muziko, cifereca muziko en kompaktdiskoj forpuŝis gramofonajn diskojn kaj hejmaj vidbendaj maŝinoj fariĝis ege popularaj, ŝanĝante hejman distradon revolucie.
En la 1990-aj jaroj, Usono gvidis koalicion en la unua milito en persgolfa regiono, por liberigi Kuvajton kontraŭ Iraka okupacio. Malgraŭ venko en tiu milito, la publiko elektis Bill Clinton kaj ne la venkintan prezidenton George H. W. Bush. Pro interreto, la ekonomio spertis grandan ekspansion kun novaj kaj novspecaj retaj kompanioj. Granda plimulto de informo-tenado fariĝis cifereca, kaj por unua fojo estis eldonita rete. En 1995 Usono intervenis kontraŭ iama Jugoslavio, helpis krei pacon en Bosnio (almenaŭ provizoran) kaj obsedis pri la murda proceso de O. J. Simpson, kiu malkaŝis vastajn malsamopiniojn inter rasoj en la lando. En 1999 Usono partoprenis NATO-an militan kampanjon kontraŭ Jugoslavio por haltigi ties agojn kontraŭ ribelantoj en Kosovo.
En 1998 la amora afero de William J. Clinton kun Monica Lewinsky estis malkovrita dum la proceso de Paula Jones kontraŭ Clinton. La afero Lewinsky, tamen, ne povis renversi Clinton-on. Anoj de la kontraŭa partio provis eksigi Clinton pro mensogi ĵurinte. La voĉoj por renverso mankis en la Senato; la Demokratanoj estis tute fidelaj al la Prezidento, kaj ne ĉiuj Respublikanoj donis voĉojn kontraŭ li.
2000
Je marto 2000 la ekonomio dot.com atingis sian pinton.
La voĉdonado de 2000 por prezidento inter George W. Bush kaj Al Gore finiĝis egale en la gubernio Florido: el 6 milionoj voĉoj, Bush gajnis nur 537 (0,01%) pli da voĉoj ol Gore. Post kvin semajnoj de barakto en la tribunaloj, advokato kontraŭ advokato, Bush, kies patro estis prezidento 1989-93, fine venkis.
2001
La prezidentajn elektojn venkis George W. Bush, kiu ricevis je 3,7 milionoj pli da voĉoj ol John Kerry.
Energio
La vorto energio devenas de la greka "energeia" ( ἐνέργεια) kaj havas signifon "ago, agado". Ĝi estas komuna kvanto, kiu permesas mezuri la kapablon de materio produkti laboron.
Tra la historio de scienco, energio estis esprimata per pluraj malsamaj unuoj, tiaj ergoj kaj kalorioj. Nuntempe, la akceptata mezurunuo pri energio estas la ĵulo, unuo de energio de la Internacia Sistemo SI. Krom la ĵulo, aliaj unuoj de energioj inkludas la kilovathoron (kWh) kaj megatunon da ekvivalento de nafto (Mten). Ili estas multe pli grandaj unuoj de energio.
Laŭ variaj fizikaj procezoj, en fiziko oni distingas specojn de energio:
Alia distingo:
Rezulte de la ekzisto de principo de konservado de energio, la nocio "energio" interligas ĉiujn fenomenojn de la naturo. La senco de la principo de konservado de energio estas en tio, ke energio ne aperas el nenio kaj ne malaperas nenie; ĝi povas nur transformiĝi de unu formo de energio al alia. Unu el filozofiaj doktrinoj, nome energetiko, rigardas la energion kiel fundamenton de ĉiuj naturokazaĵoj.