cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Charles Piper
Charles Vancouver Piper (16a Junio 1867 – 11a Februaro 1926) estis usona botanikisto kaj agrikulturologo. Naskiĝinta en Viktorio, Brita Kolumbio, Kanado, li pasigis sian junaĝon en Seattle, Vaŝingtona Teritorio kaj gradiĝis el la Universitato de Vaŝingtonio en 1885. Li instruis botanikon kaj zoologion en 1892 ĉe la Vaŝingtonia Agrikultura Alltlernejo (nune Vaŝingtoniŝtata Universitato) en Pullman. Li akiris magistran gradon en botaniko en 1900 el la Universitato Harvard.
Piper verkis la unuajn seriozajn gvidilojn al flaŭro en nordokcidenta Usono. En 1906 la Smithsonian Institution publikigis lian katalogon Flora of the State of Washington. Li publikigis ankaŭ Flora of Southeast Washington and Adjacent Idaho kaj Flora of the Northwest Coast (1915).
Poste li dediĉis sin al enkonduko de kultiveblaj herboj, nome de la sudana sorgo unue kaj poste de sojfabo.
A
A (minuskle a) estas la unua litero de la latina alfabeto, kaj de preskaŭ ĉiuj alfabetoj devenintaj de la latina, inkluzive de la esperanta alfabeto. Ĝi estas samforma ankaŭ kun la unua litero de la cirila alfabeto. La majusklo estas samforma kun la unua litero de la greka alfabeto, kiu nomiĝas alfa; la minusklo de tio tamen iomete diferencas: α.
Formoj
La majusklo estas formo de trianglo kia maldekstra kaj dekstra oblikvaj linoj sube longiĝintas. La minusklo havas du formojn: cirklo kio havas tanĝanton dekstre (single-storey), kaj surbaze de tio, formo ke topo de ĝia tanĝanto kurviĝas maldekstre (double-storey); la unua io kutime uzantas kiel manskribo kaj tiparo kio estas surbaza de ĝi, kaj la dua io kutime usantas kiel ĝenerala tiparo.
En Frakturo, la formoj estas (la majusklo) kaj  (la minusklo).
Troia
Troia estas komunumo en la provinco Foggia en la regiono Apulio (Italio). La urbo situas sudoriente de Foggia proksime de la antikva vojo de Benevento al Brindisi.
Historio
Troia estis fondata en 1022 sur la ruinoj de la antikva urbo Aecae (poste Colonia Augusta Apulia) kaj fariĝis grava episkopa urbo. En 1229 ĝi estis detruita de la imperiestro Frederiko la 2-a.
Aparte fama estas la romanika katedralo S. Maria Assunta inaŭgurata en 1129 kun ĝiaj bronzaj pordegoj. Ĝi estas la plej antikva kaj bone konservita konstruaĵo el tia stilo en Apulio.
Bandar Baru Nilai
Bandar Baru Nilai estas nova urbeto en Negeri Sembilano, Malajzio.
Esperanto kaj Bandar Baru Nilai
Kelkaj loĝantoj konis Esperanton
Kingdom Force
Kingdom Force estas kanada desegnofilma serio. Ĝin kreis, verkis Matthew Fernandes, kiu ankaŭ kontribuas la programon ofte per sia voĉo. La serion ekelsendis la televida kanalo CBC Kids en 2019.
Michery
Michery estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 845 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.
Geografio
Michery etendiĝas sur 17.05 km², kaj havis 845 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 50 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.
Dąbrowa Tarnowska
Dąbrowa Tarnowska estas urbo en Malgrandopolio en Pollando. Ĝi apartenas al komunumo Dąbrowa Tarnowska en distrikto Dąbrowski.
Michery
Historio
La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio.
Zenmajstro
Zenmajstro (ĉine 禅师 "majstro de djano "; mandarene chánshī [ĉánŝī]; japane zenji [zenĝi]) estas honoriga titlo en Zeno, kiu malgraŭ estas arĥaja en orientazio ofte ankoraŭ uzitas en aliaj landoj, ĉefe okcidentaj.
Michery
Historio
Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Francis Garnier, kiu do fariĝis la loka urbestro.
Administrado
Michery apartenas al la kantono de Pont-sur-Yonne, kies ĉefurbo estas Pont-sur-Yonne. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Sens, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.
Helvesiek
Helvesiek estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Rotenburg (Wümme) de la federacia lando Malsupra Saksio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn. Ĝi apartenas al la metropola regiono Hamburgo, ne al la najbara metropola regiono Bremeno-Oldenburgo, kvankam la regiono situas pli-malpli mezvoje inter Bremeno kaj Hamburgo kaj ekonomie orientiĝas al ambaŭ urboj kaj ties metropolaj regionoj.
27056 Ginoloria
27056 Ginoloria estas malgranda, meze hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la de la usona astronomo Paul G. Comba elde la observatorio de Prescott (Arizono, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en memoro de la itala matematikisto Gino Loria (1862–1954), profesoro pri alta geometrio ĉe la Universitato de Ĝenovo. Li verkis du traktatojn pri ebenaj kaj spacaj kurboj, sed lia ĉefa intereso estas la historio de matematiko de la antikva epoko ĝis nuntempo. Li verkis biografiojn de Arkimedo, Newton, Cremona kaj Beltrami.
Frik
Frik estis armena poeto de la 13-a kaj 14-a jarcentoj. Li vivis en la tempo de la mongola okupado de Armenio.
Liaj versoj estas skribitaj en la spirito de religia fatalismo; en la sama tempo, li kritikis la pastraron pro hipokriteco.
Kleiner Arbersee
Kleiner Arbersee estas lago en la bavaria komunumo Lohberg, kvin kilometrojn sude de ĝia centro. Ĝi estas unu el tri kaldron-valaj lagoj en la Bavaria arbaro (la du aliaj estas Großer Arbersee kaj Rachelsee). Tiuj lagoj ekestis pro glaĉera aktivado dum glaci-epoko.
La lagon ĉirkaŭas densa arbaro. Ĝia areo estas 9,4 ha. El la lago fluas rivereto Kleiner Regen.
La laga akvo estas tre acida: ĝia pH-valoro estas nur 4,5, laŭ aliaj 5,51. Tial fiŝoj ne povas vivi en ĝi.
Post la lasta glaci-epoko la lago iom post iom malgrandiĝis, sed en 1885 oni per baraĵo altigis ĝian nivelon por flose transporti lignon. Tiel la laga areo pligrandiĝis ĝis antaŭa grandeco, kaj torfaĵoj malfiksiĝis de la grundo kaj ekflosis. Tiel ekestis flosantaj insuloj, kiuj dum multaj jaroj moviĝis dise sur la lago. De kelkaj jaroj ili havas konstantan pozicion. Ilia diko atingas inter 1,5 kaj 3,5 metroj, kaj iuloke sur ili kreskas pinoj pli-ol-40-jaraj. La plej granda insulo mezuras 0,45 ha.
Ek de la 28-a de novembro 1959 la ĉirkaŭaĵo de la lago estas naturprotektejo; ĝi ampleksas 307,5 ha. La lago mem estas protektata de regulo, kiu malpermesas uzi akvoveturilojn aŭ suriri la insulojn.
Tuglie
Tuglie estas komunumo de Italio.
Kantono de La Courtine
La kantono de La Courtine (france canton de La Courtine) estas franca kantono lokita en la departemento Creuse kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi estas unu el la 12 kantonoj de la arondismento de Aubusson.
21925 Supasternak
21925 Supasternak estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Susan Marie Pasternak, finalistino en 2005 de la scienca konkurso por mezlernejoj The Discovery Channel Young Scientist Challenge (DCYSC) pro ŝia projekto pri plantoscienco kaj bestoscienco. Ŝi estis lernantino ĉe la Colina Junior High School de Santa Barbara (Kalifornio).
Kantono de La Courtine
Komunumoj
Apartenas al la kantono de La Courtine la jenaj 9 francaj komunumoj :
István Hoffmann
István Hoffmann [iŝtvAn hofman], laŭ hungarlingve kutima nomordo Hoffmann István estas hungara lingvisto, altlerneja instruisto, koresponda membro de Hungara Scienca Akademio (2019).
István Hoffmann naskiĝis la en Pápa.
Biografio
István Hoffmann maturiĝis en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Universitato Lajos Kossuth en 1977. En la sekvaj jaroj li ricevis stipendion, en 1979 li doktoriĝis. Ekde 1980 li estis asistanto en la menciita universitato, en 1994 docento, en 2009 profesoro, intertempe inter 1995-2016 katedrestro. Li estis ankaŭ institutestro (2007-2017). Li akiris sciencajn gradojn PhD (CSc) en 1993, DSc en 2008. La habilitiĝo okazis en 2001. Lia laboro fokusiĝas al la loknomoj. Li ricevis premiojn inter 2008-2017.
Sarlando
Sarlando (Saarland ) estas federacia lando en la okcidento de Germanio, ĉe la limo kun Francio. Ĝi havas areon de 2 568 kvadrataj kilometroj kaj fine de ĝi havis  loĝantojn.
Historio
Kvankam Sarlando ĉiam estis loĝata de germanoj, ĝi dum du periodoj estis sub politika regado de Francio.
Sekve de la Traktato de Versajlo de 1920 ĝis 1935 la Sar-regiono estis, kvankam plu parto de la Germana Regno, laŭ internacia juro administrata de la Ligo de Nacioj, praktike de Francio. Post referendumo en 1935 ĝi estis reunuigita kun (tiam nazia) Germanio.
De 1945 ĝis 1957 la Sar-regiono (iomete pli granda ol antaŭe) estis denove administrata de Francio. La ĉefministroj de Francio kaj Germanio, Pierre Mendès-France kaj Konrad Adenauer, interkonsentis doni al ĝi statuson de sendependa ŝtato, sed la loĝantaro en denova referendumo en 1955 malakceptis tion. Sekve de tio la Sarlando membriĝis al la Federacia Respubliko Germanio (jure 1957, plene efektive 1959).
Distriktoj
(la numeroj korespondas al la apuda skema mapo)
1 Distrikto Merzig-Wadern
2 Distrikto Sankt Wendel
3 Distrikto Saarlouis
4 Distrikto Neunkirchen
5 Regiona Ligo Saarbrücken
Großbockedra
Großbockedra estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Saale-Holzland de la federacia lando Turingio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Mĥitar Goŝ
Mĥitar GOŜ (armene: Մխիթար Գոշ) (1130-1213) estis armena akademiulo kaj pastro. Li skribis kodon de leĝoj inkluzive de civila kaj kanona juro kiuj estis uzitaj kaj en Granda Armenio kaj en Armena reĝlando en Kilikio. Ĝi ankaŭ estis uzita en Pollando, sub la ordono de la reĝo Sigismondo la Maljuna, kiel la leĝo sub kiu la armenoj de Lvivo kaj Kamenec-Podolskij vivis de la jaro 1519 ĝis kiam la regiono falis sub aŭstria regado en 1772. Li ankaŭ verkis kelkajn popularajn fabelojn. Li fondis monaĥejon de Nor-Getik kiu post lia morto estis konata kiel monaĥejo Goŝavank.
Verkoj de Mĥitar Goŝ poste estis adaptitaj en la kodekso de Datastanagirk en meza armena lingvo, kiu estis preparita Smbat la Soldato, armena nobla komandanto kaj juĝisto en la 13-a jarcento.
(18985) 2000 RR21
(18985) 2000 RR21 estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).
Bulea algebro
En abstrakta algebro, Bulea algebro estas algebra strukturo (kolekto de eroj kaj operacioj sur ilin obeanta difinitajn aksiomojn) kiuj enkaptas esencajn propraĵojn de ambaŭ aroperacioj, logikaj operacioj. Ĝi aparte rilatas al la aroperacioj, komunaĵo, kunaĵo, komplemento; kaj la logikaj operacioj logika kajo, logika aŭo, logika neo, logika malinkluziva aŭo.
Bulea algebro estas tiel nomata honore al la matematikisto George Boole, kiu unue aplikis ĝin.
Difino de simboloj
Bulea algebro estas sesopo (A, ∧, ∨, ¬, 0, 1) konsistanta el aro A, du dulokaj operacioj ∧ (nomata "komunaĵo" aŭ "kajo"), ∨ (nomata "kunaĵo" aŭ "aŭo"), unu unuloka operacio ¬ (nomata "komplemento" aŭ "neo") kaj du elementoj 0 kaj 1 (nomataj "malsupro" kaj "supro"), tielmaniere, ke por ĉiuj elementoj a, b kaj c de A, validas la sekvantaj aksiomoj:
Insight
InSight (el la angla "Interior Exploration using Seismic Investigations, Geodesy, and Heat Transport", Ena Esploro per tertrema enketo, geodezio, kaj transloko de varmeco) estas kosmosondilo de NASA por esplori la interno de Marso. Ĝi surgrundiĝis sur Marson la 26-an de Novembro 2018. Ĝia misio estas kolekti faktojn pri la subsurfaco de la planedo. Tiel, oni povos pli bone kompreni la naskiĝon kaj kombinon de ĉi tiu planedo kontraste al Tero.
Malsame la kosmaŭtoj Spirit, Curiosity, k.a., InSight ne moviĝas sur la planedo, sed restas ĉiam en la sama loko.
34708 Grasset
34708 Grasset estas tre malgranda treege hela asteroido de la asteroida zono malkovrita la en la kadro de la kampanjo Near Earth Asteroid Tracking (NEAT), elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono).
Nomo
Ĝia nomo honoras la francan planedoscienciston Olivier Grasset, profesoro ĉe la Laboratorio pri Planedoscienco kaj Geodinamiko de la Universitato de Nantes. Li estas fakulo pri la interna strukturo de la naturaj satelitoj de Jupitero kaj de Saturno. Li aktive partoprenas difini la estontajn misiojn al la ekstera sunsistemo.
Lambro
Lambro (lombarde Lamber aŭ Lambar) estas alfluanto de Po en itala regiono Lombardio. Ĝi longas ĉirkaŭ 130 km, fontas en Monto San Primo (1685 m), la plej alta monto de Triangolo Lariano, kiu dividas la lagon Comer en du partoj.
La rivero trafluas Monza kaj poste oriente de Milano, por alflui la riveron Po ĉe Corte Sant'Andrea.
Kanō Jigorō
En sia profesia vivo, Kanō estis edukisto. Gravaj funkcioj inkluzivis postenojn kiel direktoro de bazinstruado por la eduka ministerio de Japanio (文部省, Monbuŝo) de 1898 ĝis 1901, kaj kiel prezidanto de Tokia Pli Alta Normala Lernejo de 1900 ĝis 1920. Li ludis ŝlosilan rolon en la integrigo de ĵudo kaj kendo kadre de la japanaj publiklernejaj programoj de la 1910-aj jaroj.
Kanō ankaŭ estis pioniro de internaciaj sportoj. Plenumoj inkluzivis esti la unua azia membro de la Internacia Olimpika Komitato (li deĵoris de 1909 ĝis 1938); oficiale reprezentante Japanion en la plejmultaj olimpikoj okazigitaj inter 1912 kaj 1936; kaj servante kiel ĉefa proparolanto de la oferto de Japanio por la Olimpiko de 1940.
Liaj oficialaj honoroj kaj ordenoj inkluzivis la Unuan Meriton kaj Grandan Ordon de la Leviĝanta Suno kaj la Trian Imperian Gradon. Kanō estis enmetita kiel la unua membro de la Halo de Famo de la Internacia Federacio de Ĵudo la 14-an de majo 1999.
Fulda
Fulda estas urbo en la germana federacia lando Hesio. Ĝi estas administra sidejo de la distrikto Fulda. Krome ĝi estas sidejo de episkopo (diocezo Fulda) kaj ankaŭ sidejo de la germana episkoparo (Deutsche Bischofskonferenz). Fine de la urbo havis  loĝantojn.
Ĉefa turisma allogaĵo estas la Katedralo de Fulda, en kiu troviĝas la tombejo de la misiisto Sankta Bonifacio.
Esperanto
En Fulda troviĝas la hotelo kaj Kongresejo Esperanto. Apud ĝi, situas strato nomata "Esperantostraße" kaj placo je nomo "Esperantoplatz".
Marie Victor Nicolas de Fay de La Tour-Maubourg
Marie Victor Nicolas de Faÿ de Latour-Maubourg alidire Victor de Faÿ de Latour-Maubourg (aŭ La Tour Maubourg) (naskiĝis en La Motte-de-Galaure, mortis  en Dammarie-lès-Lys), estis franca militisto kaj politikisto kiu oficis dum la periodoj de la Revolucio kaj Imperio, kiel sia frato, Charles César de Fay de La Tour-Maubourg (1756-1831). Li estis Divizia generalo en 1807, kaj Militministro de 1819 ĝis 1821.
Laguna Hedionda
Laguna Hedionda [hedjOnda] estas sallago en la Provinco Nor Lípez, Potosiio en Bolivio.Ĝi famas ĉar estas hejmo de diversaj migrantaj specioj de flamengoj. Hedionda signifas en la hispana fiodora alude al odoro kaj kvanto de sulfuro ĉe la lago.
Geografio
La Laguna Hedionda estas unu el naŭ malgrandaj sallagoj en la anda Altiplano. Ĝi kuŝas je altitudo de 4,121 m, kun areo de 3 km². Salaj kusejoj kaj bofedales (humidejoj) etendas ĉe la periferio de la lago. Ĝi esras en tre malproksima areo kie maleblas homa setlejo. Tamen, lamoj kaj alpakoj videbis paŝtante en la areo.
Thomas Piketty
Thomas Piketty (naskiĝis la en Clichy) estas franca ekonomikisto kaj profesoro en École d'économie de Paris kaj en École des Hautes Études en Sciences Sociales, EHESS. Li estas specialisto pri la sociaj malegalecoj, aparte laŭ perspektivoj kaj historia kaj kompara, kaj aŭtoro de la libro La kapitalo en la 21-a jarcento (france en 2013: Le Capital au XXIe siècle). En 2014 ĝia publikigo en la angla (Capital in the Twenty-First Century) kaŭzis tre grandan atenton, ĉefe en Usono.
Studoj kaj kariero
Thomas Piketty sukcesis sian abiturientan ekzamenon jam en la aĝo de16 jaroj kaj post du jaroj de antaŭpreparado studis ekonomikon en École normale supérieure (ENS). Li doktoriĝis 22-jara per la tezo Essais sur la théorie de la redistribution des richesses (Provo pri la teorio de redistribuado de la riĉaĵoj) preparita en EHESS kaj en London School of Economics sub la gvido de Roger Guesnerie kaj ricevis la premion de la plej bona tezo de la jaro 1993 fare de Association française de sciences économiques (Asocio franca pri ekonomiko). De 1993 ĝis 1995 li instruis kiel asistanta profesoro en Massachusetts Institute of Technology (MIT). En 1995 li iĝis membro de CNRS (Centre national de la recherche scientifique) kaj 2000 studdirektoro en EHESS. De 2007 li instruas ankaŭ en École d'économie de Paris.
Esploroj
Thomas Piketty esploras speciale pri la temoj distribuo de enspezoj, distribuo de posedaĵoj kaj socia malegaleco.
Enspezoj
Longjaraj esploroj kunlabore kun kolegoj (precipe Anthony Atkinson, Emmanuel Saez) montras, ke post malkresko de ekonomia malegaleco en la okcidentaj industrieŝtatoj inter 1940 kaj 1970 la socia malegaleco denove kreskis.
CFA Franko
En oktobro 2021, Thomas Piketty deklaris pri la uzata valuto en franclingva Okcidenta Afriko kaj en franclingva Mezafriko "Daŭre paroli en 2021 de la CFA Franko, ĝi estas formo de anomalio". la CFA-franko estas multe mallaŭdita valuto.
Posedaĵoj
En La kapitalo en la 21-a jarcento Piketty ligas siajn antaŭajn historiajn esplorojn pri distribuo de enspezoj kaj posedaĵoj kun teorio de la kapitalismo. Li argumentas ke nereguligita kapitalismo kondukas nepre al kreskanta koncentrado de posedaĵoj. Forta koncentrado de posedaĵoj kondukas al stagnanta ekonomio kaj estas minaco por la demokratio: "Se la financa branĉo tro multe kreskas, tio akcelas la diferencon inter la enspezoj, ĉar de la rilataj enspezogajnoj profitas antaŭ ĉio la plej altaj salajroj."
Ekologio
Ekonomia indiko kiu uzas Thomas Piketty estas la malneta nacia enspezo (MNE) kaj ne la malneta enlanda produkto (MEP). Laŭ Thomas Piketty, ili ne similas unu la alian. Fakte, la nacia enspezo subtrahas :
Moldavio (apartigilo)
Moldavio aŭ Moldavujo estas geografia kaj politika nomo, kiu povas signifi:
Thomas Piketty
Ekologio
Thomas Piketty ekzemplas ĉi-tiun ekonomian nocion : "Se vi eltirus hidrokarbonidojn el grundo, la enlanda produkto kreskus, sed ne la nacia enspezo ĉar, laŭ la vidponkto de la MNE, la natura kapitalo (t.e. la hidrokarbonidoj) jam ekzistis. Plie, se oni bruligus hidrokarbonidojn, vi negative efikus sur aliaj homaj aktivecoj."
Moldavio (apartigilo)
Akademio de Esperanto en sia listo de rekomendataj landnomoj listigas "Moldavujo/Moldavio*" por lando kun kodaĵo "MD" laŭ ISO-3166.
PIV rekomendas nomi la princlandon "Moldavujo".
Thomas Piketty
Ekologio
Laŭ Thomas Piketty, la konsidaro de homaj individuoj (ekz. profesia projekto, salajro, loĝeja kondiĉo) estas tiel grava kiel la komuna bono (ekz. vakcino, elsendo de CO₂, zorgo pri la vivo sur Tero). Laŭ li, oni ne solvas problemojn, pasantaj de la libera merkato al la universala vizio de komuna bono. Konsideri individuaj celoj kaj deziroj estas tiel esencaj kiel kolektivaj vizioj.
Distingoj
La unua de januaro 2015, Thomas Piketty refuzis la Honoran Legion, opiniante, ke ne estas la rolo de registaro decidi kiu estas honorinda homo."
Émile Combes
Émile Justin Louis COMBES, franca politikisto, naskiĝis la 6-an de septembro 1835 en Roquecourbe (Tarn) kaj mortis la 25-an de majo 1921 en Pons (Charente-Maritime).
Post studoj pri filozofio, li doktoriĝis pri beletroj en 1860, sed ekde 1862 komencis studojn pri medicino kaj iĝis doktoro pri medicino en 1868 kaj instaliĝis en Pons, naskiĝurbo de lia edzino, kie li estis elektita kiel urbestro en 1876. Li aniĝas en la Radikala Partio kaj grimpas la politikan hierarkion ĝis la posteno de ĉefministro de Francio de la 7-a de junio 1902 ĝis la 24-a de januaro 1905.
Kvankam edukita en religia lernejo kaj kredanta je Dio, li gvidis batalon kontraŭ la influo de la katolika eklezio sur la Francia politiko, kaj decidigis plurajn leĝojn tiucele. Tial dum lia regado la diplomatiaj rilatoj inter Francio kaj Vatikano estis rompitaj en 1904, kaj estos restarigitaj nur en 1920.
Robert Boyer
Robert Allen Boyer (30a Septembro, 1909 en Toledo, Ohio - 11a Novembro, 1989 en Dunedin, Florido) estis kemiisto dungita de Henry Ford por inventi sistemojn por konverti sojfabojn en farbo kaj plastaj partoj por la aŭtoj de Ford.
Li sukcesis pri farado de tekstila fibro el ŝpinitaj sojproteinaj fibroj, harditaj aŭ sunbrunigita en formaldehida bano, kiu ricevis la nomon Azlon. Ĝi estis uzebla en la farado de vestokompletoj, feltaj ĉapeloj, kaj manteloj. Kvankam provproduktado de Azlon atingis 5000 funtojn je tago en 1940, ĝi neniam atingis la komercan merkaton; la nilono de Dupont estis la gajninto en la serĉo por produkti artefaritan silkon. En 1932-33, la Ford Motor Company elspezis ĉirkaŭ 1,250,000 USD da usonaj dolaroj por sojfaba esplorado.
Churchill
Churchill povas esti:
diversaj
Araŝijama
Araŝijama ( 嵐山 Storma Monto ) estas distrikto en la okcidenta ĉirkaŭurbo de Kioto, Japanio. Ĝi ankaŭ aludas al la monto trans la Kacura rivero, kiu formas fonon al la distrikto. Araŝijama estas fama ripozloko.
Notindaj Vidindaj lokoj inkludas en Araŝijama la jenajn:
Transporto
Araŝijama estas atingebla per la Keifuku Elektra Fervojo de centra Kioto aŭ per la Hankyū Araŝijama Linio de Osaka. Alie, la JR Saga Araŝijama Stacidomo situas en la distrikto.
Togetsukyō
La Togetsukyō estas ponto trans la rivero. La rivero ŝanĝas nomojn ambaŭflanke de tiu ponto. Okcidente de la ponto estas la Hozu Rivero kaj oriente de la ponto estas la Kacura Rivero.
Demeĉi
Bazaj informoj
Demeĉi, ukraine Демечі, hungare Dimicső [dimiĉO] estas ne memstara malgranda vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Uĵhorodo en municipo de Mala Dobronj.
Situo
Demeĉi situas sur ebenaĵo. Uĵhorodo troviĝas je 33 km-oj.
Krondependaĵoj de la brita monarkio
La krondependaĵoj (angle crown dependencies) de la brita monarkio estas areoj, kiuj estas rekta posedaĵo de la brita monarkio kaj formale ne estas parto de la ŝtato Britio (la Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Norda Irlando). En tiu kategorio estas la Manikinsuloj inter Britio kaj Francio, kaj la Manksinsulo en la Irlanda Maro. Tiuj insuloj estas apartaj juraj subjektoj kaj ne apartenas al la Eŭropa Unio. Tamen parto de la leĝaro de EU validas en la insularo, kaj ankaŭ la leĝoj de la eŭropa dogana unio.
Elizabeth Bowes-Lyon
Elizabeth Bowes-Lyon, aŭ Elizabeto, la reĝina patrino ( – ), estis 1936–1952 reĝino de Grand-Britio kaj Nord-Irlando (ne reganta mem, sed edzino de reĝo Georgo la 6-a).
La 11-an de decembro 1936, Eduardo la 8-a abdikis kaj edzo de Elizabeto iĝis reĝo, kun la nomo Georgo la 6-a. Elizabeto neniam pardonis al Eduardo, ke li abrupte abdikis.
Kiam ŝia edzo mortis je la kaj Elizabet la 2-a surtroniĝis, la pli frua reĝino oficiale iĝis "Ŝia Moŝto reĝino Elizabet, la Reĝino patrino", populare nomata Queen Mum ("Reĝino-Panjo"). Ŝi restis plej estimita ano de la reĝa familio.
Eŭropcentrismo
La termino Eŭropcentrismo (kaj ankaŭ eŭrocentrismo) kiel neologismo per asimilo al aliaj lingvoj aplikiĝas al ĉiu ajn tipo de agado, sinteno aŭ intelekta tendenco, ĉu historiografia aŭ pri socia evoluo, kiu konsideras, ke Eŭropo kaj ties kulturo estas aŭ estis la centro kaj motoro de la civilizo, kaj ke pro tio oni identigas la eŭropan historion kun la Historio de la mondo. La eŭropcentrismo estas unu el la diversaj formoj de etnocentrismo.
La Eŭropcentrismo (kiel la aliaj formoj de etnocentrismo) estas ankaŭ kaj kona kaj kultura antaŭjuĝoj, kiu supozigas la ekzistadon de historiaj espertoj rektaliniaj movitaj de fiksaj kulturaj skemoj, korespondaj al tiuj havigitaj de la eŭropa historio, konsiderante la ne-eŭropajn vojojn kiel nekompletaj aŭ misformitaj strukturoj.
La grandaj atingoj de neeŭropaj kulturoj kiaj tiuj de Ĉinio, Japanio, Hindio, araboj ktp., restis marĝenitaj pro tiu antaŭjuĝo. Eĉ Esperanto mem ricevis kritikojn kiel eŭropcentrisma lingvo, konsiderinte, ke plejparto de radikoj el vortotrezoro devenas el eŭropaj lingvoj (kaj ĉefe latinidaj aŭ ĝermanaj), anstataŭ esti kreita plej diverse por alproksimigi al la intencita universaleco.
Bibliografio
Hobson, John M. (2006). Los orígenes orientales de la civilización de Occidente. Barcelona: Crítica. ISBN 84-8432-718-3. Konsultita la 3an de julio de 2011 ĉe http://ed-critica.claudator.com/libro/los-origenes-orientales-de-la-civilizacion-de-occidente-978848432718
Eksteraj ligiloj
The Eastern Origins of Western Civilisation
Blaut, James M. Eight Eurocentric Historians. New York: Guilford Press, 2000. ISBN 1572305916 (revizio)
Friedrich J. Haberlandt
Friedrich J. Haberlandt (1826–1878) estis profesoro de agrikulturo ĉe la Hochschule fuer Bodenkultur (Reĝa Altlernejo de Agrikulturo) en Vieno, Aŭstrio-Hungario. Li estas plej bone konata pro sia libro Die Sojabohne (La sojfabo, 1878), kiu enkondukis la kultivadon de sojfabo en Okcidenta kaj Centra Eŭropo.
En 1873, Professoro Friedrich J. Haberlandt la unua interesiĝis en sojfaboj kiam li akiris semojn de 19 sojfabaj variantoj ĉe la Viena Monda Ekspozicio (Wiener Weltausstellung). Li kultivis tiujn semojn en Vieno, kaj tuj ekdistribuis ilin tra Centra kaj Okcidenta Eŭropo. Plej farmistoj kiuj ricevis semojn el li kultivis ilin, kio poste reportis rezultojn reen al li. Eke en Feb. 1876, li publikigis tiujn rezultojn la unua en variaj gazetartikoloj, kaj finfine en granda verko, Die Sojabohne (La sojfabo) en 1878.
Vojtech Zamarovský
Vojtech Zamarovský (en ĉeĥaj versioj Vojtěch) (naskiĝis la 5-an de oktobro 1919 en Trenčín – mortis la 26-an de julio 2006 en Praha) estis slovaka historiisto, verkisto kaj tradukisto, populariganto de la antikvaj civilizacioj kaj mitoj. Li verkis slovake kaj ĉeĥe (kiam li vivis en Ĉeĥio).
Pļaviņas
Pļaviņas estas urbo en Latvia historia regiono Vidzeme, en la oriento de Latvio. Ĝi situas en distrikto Aizkraukle. La distancoj al la plej gravaj centroj estas 20 km de Jēkabpils kaj 119 km de Rigo. Laŭ la stato de la jaro en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
7687 Matthias
7687 Matthias estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la de la usona astronomo Tom Gehrels kaj de la nederlandaj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la observatorio de Leiden, en la kadro de la Palomar–Leiden survey.
Pļaviņas
Historio
La areo ĉirkaŭ la nuna Pļaviņas kaj iama Stukmaņi grandbieno estas loĝita ekde la 3-a jarcento, kiel pruvas la arkeologiaj elfosadoj en Lokstene kasteltumulo.
Ĝis la komenco de la 13-a jarcento, la teritorio de Pļaviņas estis parto de la latgala ŝtato Jersika.
Post la kolapso de Livonio en la 1560-aj jaroj, ĝi venis al la pola Duklando Pārdaugava. La novaĵoj pri Pļaviņas devenas de la pola-sveda milito, kiam sveda milittendaro situis aoud la enfluejo de Aiviekste en Daŭgavo, kaj fortikaĵoj estis konstruitaj. Tiuj svedaj fortikaĵoj pluvivis ĝis la nuntempo.
7687 Matthias
Tom Gehrels fotis la ĉielon en septembro kaj oktobro 1960 elde la Observatorio de la Monto Palomar. La platoj, senditaj en Leiden (Nederlando), estis ekzamenitaj de la geedzoj Ingrid kaj Cornelis van Houten dum la sekvantaj jaroj.
Pļaviņas
Historio
En 1721 la regiono venis sub la kontrolon de Rusia Imperio. Pļaviņas (Malgranda herbejoj) ricevis sian nomon de la domo de la kamparano, kiu troviĝis ĉi tie. Ĉe la fino de la 19-a jarcento, setlejo komenciĝis formiĝi en tiam Stukmaņi paroĥo. Ĉe la jarcentŝanĝo, ĝi gastigis drinkejon, poŝto stacio kaj kelkajn butikojn servantajn la vitrofabrikon kaj dolomitforbruligilon konstruitan en 1894. Kelkajn kilometrojn plu ĉe la enfluejo de la Aiviekste formiĝis alia setlejo - Gostiņi. Kiam la fervoja linio Stukmaņi-Valka estis malfermita en 1903, pluevoluigo de la vilaĝo estis certigita. Dum la Unua Mondmilito, domoj kaj fabrikoj estis detruitaj, sed post la milito, la kresko de Pļaviņas daŭris.
7687 Matthias
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Matthias Busch, amatora astronomo de la Observatorio Starkenburg en Heppenheim, kiu faris gravajn kontribuojn por la astrometrio de la malgrandaj planedoj. Li estas fervora observanto de apudteraj objektoj kaj lerta disvolvisto de astronomiaj programaroj.
Pļaviņas
Historio
Pļaviņas akiris la statuson de urbeto en 1922, sed la urborajtojn en 1927. En 1956, la urbo Gostiņi estis aldonita al Pļaviņas.
De 1949 ĝis 1959 kaj de 2009 ĝis 2021, Pļaviņas estis centro de Pļaviņas distrikto (komunumo).
Geografio
La urbo situas ĉe la loko kie la degelaj akvoj de la Orienta latva glaĉero trarompis la Sēlija montetoj, kreante antikvan valon. Pļaviņas situas ĉe la rando de tiu ĉi antikva Malsupra Daugava valo en 8 km longa strio ĉe la dekstra bordo de Daugava. Skanstupīte kun alfluanto Maiļupīte enfluas ĉe la Daugava inter Gostiņi kaj malnova Pļaviņas.
Transporto
Tra la urbo pasas fervojaj linioj Rigo-Moskvo kaj Pļaviņas-Gulbene. La aŭtovojo E22/A12 (Rigo-Moskvo) iam pasis tra la urbo, la pretervojo estis konstruita. La P37 Pļaviņas-Gulbene kaj P87 Pļaviņas-Ērgļi vojoj komenciĝas de la pretervojo. Lokaj vojoj estas V945 (Pļaviņas-Jūči), V944 (Pļaviņas-Jaunmuiža), V924 (Pļaviņas-Krievciems) kaj V978 (Pļaviņas-Uģēres). Ne ekzistas pontoj super la Daugava sude.
Vojtech Zamarovský
Li studis en gimnazio en Trenčín, komencis komercan altlernejon en Praha, sed transiris al jura fakultato en Bratislava, kie li promociiĝis en 1943. En la komerca altlernejo li daŭrigis per telestudado, poste laboris en la Slovaka Nacia Banko, ekde 1946 en Oficejo de la ĉefministro en Prago, ekde 1951 en la Ŝtata Planiga Oficejo. En 1953 pro politikaj kialoj li devis eksiĝi kaj eklaboris en Ŝtata Eldonejo de Beletro, kie li komencis traduki fakan kaj beletran literaturon. Post 1956 li dediĉis sin sole al tradukado kaj komencis verki proprajn verkojn. Fine de la vivo li suferis pro Parkinson-malsano kaj du lastajn monatojn kuŝis en komato.
Liaj unuaj verkoj estis artikoloj pri ekonomiko, recenzoj, postparoloj kaj studoj.
Lia unua libro estiĝis laŭ instigo de la slovaka eldonejo Mladé letá kiel historia vojaĝo tra antikvaj Mezopotamio, Egiptio kaj Grekio. Dank‘ al studado de historiaj memorindaĵoj kreiĝis sinsekve novaj popularsciencaj verkoj pri la antikva mondo. Siajn 14 librojn li verkis en slovaka kaj ĉeĥa versioj samtempe, plue li tradukis el la angla, franca, germana kaj latino. Inter liaj tradukoj estis historiaj verkoj (Perdita piramido de Mohammed Zakaria Goném, Ora faraono de Karl Bruckner, Dioj, tomboj kaj sciencistoj de C. W. Ceram, Spuro en la dezerto de L. N. Lavolle), sed ankaŭ beletro (J.-J. Rousseau, S. Leacock, korespondaĵoj inter Goethe kaj Schiller).
En 1977 li ricevis literaturan premion de Fraňo Kráľ, en 1987 premion de Asocio de Slovakaj Verkistoj, en 1992 premion de Egon Erwin Kisch, en 2000 la slovakan ŝtatan honorigon Kruco de Pribina de la I-a Klaso, en 2004 premion de Kulturministro de Slovaka Respubliko.
Liaj verkoj estis tradukitaj en multajn lingvojn kaj atingis eldonkvanton de 2 milionoj da ekzempleroj.
Mura surtabulaĵo
Mura surtabulaĵo aŭ lambrio, lambris estas ĝenerale ĉiu dominterna murkovraĵo, en pli strikta senco, ĝi kovras nur suban parton de la muro.
Ĝi havas ornaman kaj protektan funkcion kaj oni pretigas ĝin ĉefe el ligno (pli frue oni pretigis ĝin ex el marmoro, kahelo, eĉ sukceno) aŭ plasto. Supre, kovras la tabulaĵon kovra lato.
La uzo de mura surtablaĵo karakterizis la anglajn renesancajn kastelojn. Oni uzis tie kverkan lignon kaj la kovraĵo altis 2,5-3m, oni pendigis sur ĝi pentraĵojn, armilojn, kirasojn, trofeojn k.s..
(73458) 2002 NZ47
(73458) 2002 NZ47 estas malgranda malhela asteroido de la ekstera asteroida zono, ano de la Hilda grupo.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la en la kadro de la kampanjo Near Earth Asteroid Tracking (NEAT) elde la Observatorio de la Monto Palomar (80 km norde de San-Diego, Kalifornio, Usono).
Ornitorinko
Ornitorinko, (Ornithorhynchus anatinus) aŭ anasbeka platopiedulo estas mamulo el la ordo de monotremoj (aŭ kloakuloj), vivanta en Aŭstralio, kiu demetas ovojn, kaj kies buŝo similas al anasa beko (la scienca nomo signifas "Birdonazo anasa"); tamen la "beko" estas fleksebla kaj ne malmola kiel ĉe anasoj. Tiuj du ecoj similigas la specion al birdoj kaj faras el ĝi tro strangan mamulon, tiom ke kiam la unuaj ekzempleroj estis konataj en Eŭropo oni supozis, ke temas pri trompo.
La besto estas longa je proksimume 75 cm. Inter la fingroj ĝi havas naĝhaŭton, kaj la tutan korpon kovras densa nemalsekiĝema hararo. La besto subakviĝas por unu minuto ĉasante predon. Ili ne havas dentojn, sed ostecajn platojn. Krome ili havas harecajn sensilojn, ĉar ili ne vidas en akvo.
La virbesto kaj la ino loĝas en komuna truo en argilo, sed post pariĝo la ino elfosas sian propran truon kun globforma kamero kovrita de folioj ĉe la fino ĝis 15 m. Tie ŝi demetas kutime du blankajn rondajn ovojn, super kiuj ŝi buliĝas por varmigi ilin dum 7 - 10 tagoj. Kiam la idoj eloviĝas, ili nutras sin per la patrina lakto (lekante, ĉar ili ankoraŭ ne kapablas suĉi). Post dek unu semajnoj la idoj malfermas la okulojn kaj post kvar monatoj ili lernas naĝi sub kontrolo de la patrino.
Viroj produktas venenon, kiu povas mortigi kelkajn bestojn kaj kaŭzas fortan doloron al homoj kaj aliaj animaloj.
Ŝtato
Ŝtato estas, laŭ PIV, "politika formo de organizita socio en limdifinita teritorio, kies registaro havas super la tiea loĝantaro regantan, leĝodonan, jurisdikcian kaj administracian povon". La nocio "ŝtato" povas do inkluzivi en la praktika uzo la organizadon de la povo en tiu teritorio, kaj la teritorio mem. En tiu ĉi lasta kazo iuj Esperanto-parolantoj uzas anstataŭe vortojn kiel "lando" aŭ "regno". Koncerne la koncepton de la povo, oni uzas foje (ne tre ĝuste) kiel sinonimojn la terminojn ŝtato kaj registaro. La tria elemento de la tuto estas la loĝantaro kiel subjekto kaj objekto de tiu koncepto.
Ŝtato estas malsimpla temo. Laŭ Max Weber estas nacio, kiu havas teritorion kaj suverenecon. Laŭ Lenin, ŝtato estas organo kreita de reganta klaso por perforto al la aliaj. Al Antonio Gramsci estas loko, kie okazas la klasbatalado. Se iu ne volas pripenson, la nocio de Weber estas taŭga, sed se oni demandas, kio estas "suvereneco", do la nocio necese malsimpliĝos.
Ŝtato estas tiele organizita politika komunumo kiu funkcias sub unu sistemo de regado. La problemo ĉe tiu difino estas ke ĝi povas iĝi cirkla se oni konsideras oftan difinon de "registaro", ĉar ŝtatoj estas foje difinitaj kiel registaroj kaj reciproke registaroj kiel ŝtatoj. Tio evidentiĝas kiam ambaŭ konceptoj aperas sinonime en sprimoj kiaj "la ŝtato" kaj "la registaro" ambaŭ reference al organizita politika grupo kiu plenumas aŭtoritaton super partikulara teritorio.
Multaj homaj socioj estis regataj de ŝtatoj dum jarmiloj, sed ankaŭ multaj estis senŝtataj socioj. La unuaj ŝtatoj aperis antaŭ ĉirkaŭ 5,500 jaroj en konekto kun rapida kresko de urboj, inventado de la skribado, kaj kodigo de novaj formoj de religio. Laŭlonge de la tempo, vario de diversaj formoj disvolviĝis, uzante variojn de aljustigoj por sia ekzistado (kiaj tiuj pri didevena rajto, la teorio de la socia kontrakto ktp.). Nuntempe, tamen, la moderna nacio-ŝtato estas la hegemonia formo de ŝtato al kiuj la popoloj estas submetitaj.
Difinoj
Ne estas akademia interkonsento pri la plej taŭga difino de ŝtato. La termino "ŝtato" referencas al serio de diferencaj, sed interrilataj kaj ofte koincidantaj, teorioj pri ia gamo de politikaj fenomenoj. La agado difini la terminon povas esti vidata kiel parto de ideologia konflikto, ĉar diferencaj difinoj kondukas al diferencaj teorioj de ŝtataj funkcioj, kaj kiel rezulto ili povas validigi diferencajn politikajn strategiojn. Kaj laŭ Jeffrey & Painter, "se oni difinas la 'esencon' de ŝtato en unu loko aŭ epoko, oni dependas el trovo ke en alia tempo aŭ spaco io kio estas ankaŭ komprenita kiel ŝtato havas diferencajn 'esencajn' karakterojn".
La plej ofta uzata difino estas tiu de Max Weber,  kiu priskribas ŝtaton kiel deviga politika organizaĵo kun centralizita registaro kiu tenas monopolon de legitima uzado de perforto ene de ia teritorio. Ĝeneralaj kategorioj de ŝtataj institucioj estas administraj burokratioj, juraj sistemoj, kaj militistaj aŭ religiaj organizoj.
Konfuzigas la difinan problemon la fakto ke "ŝtato" kaj "registaro" estas ofte uzataj kiel sinonimoj en populara konversacio kaj eĉ en kelkaj akademiaj diskursoj. Laŭ tiu difina skemo, ŝtatoj estas nefizikaj personoj de internacia juro, registaroj estas organizoj de popolo. La rilato inter registaro kaj ties ŝtato estas iu de reprezentado kaj rajtigita perado.
Ecoj de la Ŝtato
Laŭ tiuj konsideroj, Ŝtato fariĝas subjekto de la publika internacia juro kaj membro de la Internacia Socio. Oni povas fari diversajn konsideraĵojn:
Unualoke, Ŝtato estas organizita politika socio, establita sur difinita teritorio ene de ŝtatlimo, kaj kadranta la homojn troviĝantajn sur tiu teritorio. Ĝi havas specifan organizon, kiu celas plenumi siajn objektivojn, laŭ siaj karakteroj geografiaj, ekonomiaj, kulturaj ktp. Ĉiuokaze, la ŝtato havas:
Plie, tiu konkreta (homa) forto povos utili rilate la eksterlandon, ekz. por defendi la pluekziston de la ŝtato. Tiusence, la rajto je pluekzisto estas unu el la fundamentaj rajtoj de la ŝtato sur la internacia skalo.
La ŝtatoj en tiu difino estas nemultaj. La Unuiĝintaj Nacioj enkalkulas 193 membrajn ŝtatojn. Se oni inkluzivas la ŝtatojn ankoraŭ ne UN-membroj, oni nombras proksimume 210 ŝtatojn en la mondo.
Ili estas tre diverstipaj rilate siajn enloĝantarojn, teritoriojn, politikajn instituciojn, evolustatojn, ktp. Ekzemple:
Aliaj uzoj
La vorto "Ŝtato" estas uzata en diversaj landoj por nomi la individuajn partojn kiuj konsistigas federacion, kiu fakte estas la suverena ŝtato. Tiu estas la kazo de Usono, kies originala nomo aludas al tiu fakto: "Unuiĝintaj Ŝtatoj de (Norda) Ameriko", aŭ de Niĝerio, Brazilo aŭ Meksiko. En Vikipedio oni plejofte utiligas por tiu koncepto la nomon "subŝtato"; "usonero" estas proponita por subŝtato de Usono. Kelkaj ŝtatoj estas submetitaj al ekstera suvereneco aŭ hegemonio kie la vera suvereneco kuŝas en alia ŝtato. La termino ŝtato povas esti uzata ankaŭ por aludi al praktikaj sociaj branĉoj de regado ene de ŝtato, ofte kiel maniero kontrastigi ilin al eklezioj aŭ civilaj institucioj.
Oni uzas la nomon Membroŝtato por suverena ŝtato, rigardata kiel ano de pli vasta organizo de ŝtatoj, ekzemple Unuiĝintaj Nacioj, kiu havas 193 membroŝtatojn, aŭ Eŭropa Unio, formata de 27 ŝtatoj.
Tipoj de ŝtatoj
Klienta ŝtato estas unu el pluraj konceptoj, kies celo estas priskribi la subigon de unu ŝtato al alia ŝtato, pli forta ol ĝi, en internaciaj rilatoj. Ĉi tiu koncepto estas la malplej specifa koncepto inter ĉi tiu familio de konceptoj, kiu ankaŭ inkluzivas satelitan ŝtaton aŭ marionetan ŝtaton, novkolonion, protektoraton aŭ patronŝtaton, vasalŝtaton kaj tributan ŝtaton (kiu pagas specialajn impostojn = tributojn al la potenca ŝtato). La ideo, ke ekzistas hierarkio inter la ŝtatoj, kaj iuj dependas en unu grado aŭ alia de la aliaj, kontraŭdiras la ideon de vestfalia suvereneco, laŭ kiu ĉiu ŝtato estas suverena ento egala al iu alia.
Pupa aŭ marioneta ŝtato estas ĝenerale ŝtato regata de registaro, kiun enpotencigis fremda lando, kiu regas, direktas tra tiu marioneta registaro, samkiel marioneton per fadenoj direktas homo.
Ŝtato kaj registaro
Ŝtato devas esti distingata el registaro. Registaro estas la partikulara grupo de personoj, la administracia burokratio kiu kontrolas la ŝtatan aparaton je difinita momento. Tio estas, registaro estas la rimedo pere de kiu oni uzas la ŝtatan povon. Ŝtatoj estas servataj de konstanta sukcedo de diferencaj registaroj. Ŝtatoj estas nemateriaj kaj nefizikaj sociaj objektoj, dum reĝistaroj estas grupoj de personoj kun certaj devigaj povoj.
Ĉiu sukcesa registaro estas komponita de specializita kaj privileĝiita korpo de individuoj, kiuj monopoligas politikan decidaron, kaj estas separataj per statuso kaj organizado el la loĝantaro kiel tuto. Ties funkcio estas plifortigi ekzistantajn leĝojn, fari novajn leĝojn kaj arbitri konfliktojn. En kelkaj socioj, tiu grupo estas ofte mem-eterniĝanta aŭ hereda klaso. En aliaj socioj, kiaj demokratioj, la politikaj roloj restas, sed estas ofta turniĝo de personoj fakte plenumantaj la postenojn.
Ŝtatoj kaj naci-ŝtatoj
Ŝtatoj povas kaj devas esti distingitaj ankaŭ el la koncepto de "nacio", kiu referencas al granda geografia areo, kaj la popolo kiu interne vidas sin kiel havanta komunab identecon.
La persono antaŭ kaj kontraŭ la ŝtato
Antonio Gramsci opiniis ke la civila socio estas la unuaranga loko de politika aktivado ĉar ĝi estas kie ĉiaj formoj de "identeco formado, ideologia luktado, aktivado de intelektuloj, kaj konstruado de hegemonio okazas" kaj ke la civila socio estis la ligilo konektanta la ekonomian kaj politikan sferojn. Elirante el la kolektiva agado de la civila socio estas tio kion Gramsci nomigas "politika socio", kiun Gramsci diferencigas el la nocio de ŝtato kiel reĝimo. Li asertis ke politiko ne estis "unu-voja procezo de politika administrado" sed, pli bone, ke la aktivaĵoj de civilaj organizoj kondiĉigis la aktivaĵojn de politikaj partioj kaj de ŝtataj institucioj, kaj estis kondiĉitaj de ili mem laŭvice. Louis Althusser argumentis ke civilaj organizoj kiaj la eklezio, lernejoj, kaj la familio estas parto de "ideologia ŝtata aparataro" kiu komplementas la "subpreman ŝtataparataron" (kiel la policon kaj armeon) por refari la sociaj kunigoj.
Jürgen Habermas, parolas pri publika sfero, kiun li traktas kiel aparta de kaj la ekonomia kaj la politika sferoj.
Surbaze de la rolo kiun multaj sociaj grupoj havas en la evoluo de publika politiko kaj la ampleksaj ligoj inter ŝtatburokratioj kaj aliaj institucioj, fariĝis ĉiam pli malfacile identigi la limojn de la ŝtato. Privatigo, ŝtatigo, kaj la kreado de novaj reguligaj korpoj ankaŭ ŝanĝas la limojn de la ŝtato rilate al socio. Ofte la naturo de kvazaŭ-sendependaj organizoj estas neklara, generante debaton inter politikaj sciencistoj pri ĉu ili estas parto de la ŝtato aŭ de la civila socio. Kelkaj politikaj sciencistoj tiel preferas paroli pri strategioretoj kaj malcentra administrado en modernaj socioj prefere ol pri ŝtatburokratioj kaj direkti ŝtatkontrolon super politiko.
Racio de ŝtato
Strikte parolante, la racio de ŝtato estas koncepto de itala deveno uzita el Nikolao Makiavelo (kiu uzis ĝin per la nomo arte dello Stato, arto de ŝtato) kaj uzita poste de Guicciardini kaj Giovanni della Casa, kvankam nur ĉe Giovanni Botero ĝi estos disvolvigita kiel doktrino (Della Ragion di Stato, 1589), por referenci al esceptaj decidoj kiujn plenumas reganto cele al konservo aŭ pliigo de la bonfarto kaj forto de ŝtato, sub la supozo ke la survivado de tiu ŝtato estas valoro supera al aliaj individuaj aŭ kolektivaj rajtoj.
Teorioj pri ŝtato
Plej politikaj teorioj pri ŝtato povas malglate esti klasifikitaj en du kategoriojn. La unua estas konata kiel "liberala" aŭ "konservativa" teorioj, surbaze de kiuj oni traktas kapitalismon kiel tio, kaj tiam koncentriĝas sur la funkcio de ŝtatoj en kapitalisma socio. Tiuj teorioj tendencas vidi la ŝtaton kiel neŭtrala unuo apartigita de socio kaj ekonomio. Marksismaj teorioj aliflanke, vidas politikon kiel intime ligita kun ekonomiaj rilatoj, kaj emfazas la rilaton inter ekonomia potenco kaj politika povo. Ili vidas la ŝtaton kiel partia instrumento kiu ĉefe servas la interesojn de la supera klaso.
La apartigo de eklezio kaj ŝtato estas filozofa koncepto por difinado de politika distanco en la rilato inter religiaj organizoj kaj la nacio-ŝtato. Precipe, la esprimo rilatas al la kreado de laika ŝtato (kun aŭ sen laŭleĝe eksplicita eklezi-ŝtata apartigo) kaj al malestablo, la ŝanĝiĝado de ekzistanta, formala rilato inter la eklezio kaj la ŝtato. vLa filozofio de la apartigo de la eklezio de la civila ŝtato egalas la filozofiojn de sekularismo, malestablismo, religia libereco, kaj religia plurismo, per kiuj eŭropaj ŝtatoj iĝis kelkaj el la sociaj roloj de la eklezio, la socialan ŝtaton, sociajn ŝanĝojn kiuj produktis kulture laikan loĝantaron kaj publikan sferon. Praktike, eklezi-ŝtata apartigo distingiĝas de totala apartigo, postulita fare de la politika konstitucio de la lando, kiel en Barato kaj Singapuro, al ŝtata religio, kiel en la Maldivoj.
Anarkiismo
Anarkiismo estas politika filozofio kiu konsideras ŝtaton senmorala, nenecesa, kaj damaĝa kaj anstataŭe defendas senŝtatan socion, aŭ anarkion.
Anarkiistoj kredas ke la ŝtato estas esence instrumento de dominado kaj subpremado, ne grave kiu estas en kontrolo de ĝi. Anarkiistoj notas ke la ŝtato posedas la monopolon sur la laŭleĝa uzado de perforto. Male al marksistoj, anarkiistoj kredas ke revolucia forkapto de ŝtato ne devus esti politika celo. Ili kredas anstataŭe ke la ŝtataparato devus esti tute malmuntita, kaj alternativa aro de sociaj rilatoj devus esti kreita, kiuj ne estu bazitaj sur ŝtato entute.
Diversaj kristanaj anarkiistoj, kiaj ekzemple Jacques Ellul, identigis la Ŝtaton kaj politikan povon kiel la Bestaĉo en la Apokalipso de Johano.
Marksisma vidpunkto
Marx kaj Engels estis klaraj en tio ke la komunista celo estu senklasa socio en kiu la ŝtato "forvelkintus". Iliaj opinioj estas disaj ĉie en la Kolektitaj Verkoj de Marx/Engels kaj traktas pasintecon aŭ la tiamajn ĵusajn ŝtatformojn de analiza aŭ taktika vidpunkto, ne estontaj sociaj formoj, konjekto pri kiu estas ĝenerale anatemo al grupoj konsiderantaj sin marksistoj sed kiuj, ne konkeris la ekzistanta(j)n ŝtato(j)n ne en la situacio de liverado de la institucia formo de fakta socio. Laŭ la mezuro kiun donas opinio, ekzistas neniu ununura "Marksisma teorio de ŝtato", sed sufiĉe multaj malsamaj "marksistaj" teorioj kiuj estis evoluigitaj fare de anoj de Marksismo.
La fruaj verkoj de Marx portretis la ŝtaton kiel "parazita", konstruita sur la superkonstruaĵo de la ekonomio, kaj laboranta kontraŭ la ĝenerala intereso. Li ankaŭ skribis ke la ŝtato spegulas klas-rilatojn en socio ĝenerale, funkcias kiel reguligilo kaj subpremanto de klasbatalo, kaj funkcias kiel ilo de politika povo kaj dominado por la reganta klaso. La Komunista Manifesto asertis ke la ŝtato estas nenio pli ol "komisiono por administrado de la komunaj aferoj de la burĝaro".
Por marksistaj teoriuloj, la rolo de la ne-socialisma ŝtato estas determinita per ĝia funkcio en la tutmonda kapitalisma sinsekvo. Ralph Miliband argumentis ke la reganta klaso utiligas la ŝtaton kiel sian ilon por domini socion danke al la interhomaj ligiloj inter ŝtatoficistoj kaj ekonomiaj elitoj. Por Miliband, la ŝtato estas dominita fare de elito kiu venas de la sama fono kiel la kapitalisma klaso. Ŝtatoficistoj tial partumas la samajn interesojn kiel posedantoj de kapitalo kaj estas ligitaj al ili tra larĝa aro de sociaj, ekonomiaj, kaj politikaj ligiloj.
La teorioj de Gramsci pri ŝtato emfazis ke la ŝtato estas nur unu el la institucioj en socio kiu helpas certigi la hegemonion de la reganta klaso, kaj ke ŝtato estas fortigita per la ideologia dominado de la institucioj de burĝa socio, kiel ekzemple eklezioj, lernejoj, kaj amaskomunikiloj.
Historio
En la 20-a jarcento disvolviĝis koncepto, laŭ kiu ke ĉiu nacio, kiu deziris ĝin, rajtis je ŝtato. Ĉar naciismo estas la esprimo de popola deziro ekzisti en komuna socia kaj politika kadro. La devizo de multaj naciaj movadoj estis ŝtato por ĉiu nacio kaj ĉiu nacio en unu ŝtato. Tiu devizo fakte kaj principe diras nenion pri disvastigo de politika povo aŭ pri la rajtoj de malplimultoj en ŝtato en kiu unu nacio dominas.