cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ultraviola radiado
UV-radiado ĉeestas en sunlumo, kaj konsistigas ĉirkaŭ 10% de la tuta elektromagneta radiado eligita de la Suno. Tiu ĉi elradias ĉiujn tri specojn, sed pro la ŝirmo de la atmosfero preskaŭ nur UVA atingas la surfacon de la Tero; nur 1 % estas UVB kaj UVC. Pro la difektiĝo de la ozona tavolo tiu parto nun pligrandiĝas.
A-ha
Historio
La membroj de a-ha unue renkontiĝis en 1979, dum la "Norvega Rok-Konkurso". Magne kaj Paul havis bandon nomatan "Bridges", kaj tie Morten spektis ilin. Artistoj kiel Jimi Hendrix, Janis Joplin kaj precipe The Doors influis la muzikon de Bridges. Tiam, Morten estis kantisto de la muzikgrupo "Soldier Blues", kiu ludis bluson kaj soulon.
Ultraviola radiado
Kvankam long-ondolonga ultraviola ne estas konsiderata joniga radiado ĉar al ĝiaj fotonoj mankas la energio por ionigi atomojn, ĝi povas kaŭzi kemiajn reakciojn kaj kaŭzas multajn substancojn brili aŭ fluoriĝi. Sekve, la kemiaj kaj biologiaj efikoj de UV estas pli grandaj ol simplaj varmaj efikoj, kaj multaj praktikaj aplikoj de UV-radiado devenas de ĝiaj interagoj kun organikaj molekuloj. UV-lumo permesas al korpo produkti D-vitaminon (specife per UVB), kiu estas esenca al vivo; tamen ekscesa eksponiĝo produktas nocajn efikojn, kiuj tipe superas la avantaĝojn.
Felice Miuccio
Felice MIUCCIO (mortis 45-jara la 17-an de novembro 1972 estis itala esperantisto, fakdelegito de UEA en Messina, Italio.
Post 11-hora operacio ĉe la koro, por kiu pluraj esperantistoj en Romo donis sian sangon, li forpasis en kliniko.
A-ha
Historio
Post tio, a-ha estis kreita en 1982, en Norvegio. En januaro de 1983 ili vojaĝis el Norvegio en Londonon, por fari muzikokarieron.
En 1982, Magne trovis la nomon "a-ha" en la notlibro de Paul, kiel parton de kantoteksto. Tiu nomo estis elektita kiel la nomo de la grupo ĉar en multaj lingvoj ĝi esprimas bonan surprizon aŭ bonajn aferojn ĝenerale. Ĝi ankaŭ estas mallonga kaj facile prononcebla.
a-ha atingis sian plej grandan sukceson per sia unua albumo, kun la furorkanto "Take On Me". Tiu muzikaĵo kondukis la bandon ĝis la unua pozicio de populareco en Usono kaj en Britio.
En la 1990-a jardeko, post la lanĉo de la albumo "Memorial Beach", la bandmembroj okupiĝis pri siaj unuopaj karieroj.
Post ludi "The Sun Always Shines On TV" kaj "Summer Moved On" (nova kanto tiam) en la koncerto de Nobel-premio en 1998, la triopo reunuiĝis en la studion por registri la albumon "Minor Earth | Major Sky".
En 2009, post la lanĉo de "Foot of the Mountain", a-ha anoncis ke la bando disigos ĉe la fino de 2010. Ĝis tiam, dum la tuta jaro 2010, ili faros grandan adiaŭan turneon tra la tuta mondo.
Barbirey-sur-Ouche
Barbirey-sur-Ouche estas franca komunumo lokita en la departemento de Côte-d'Or en regiono Burgonjo-Franĉkonteo.
Ultraviola radiado
Mallongonda ultraviola lumo damaĝas DNA kaj steriligas surfacojn, kun kiuj ĝi kontaktiĝas. Por homoj, sunbruno kaj sunbruligo estas konataj efikoj de ekspozicio de la haŭto al UV-lumo, kune kun pliigita risko de haŭta kancero. La kvanto de UV-lumo produktita de la Suno signifas, ke la Tero ne povus subteni vivon sur seka grundo, se la plej granda parto de tiu lumo ne estus filtrita de la atmosfero. Pli energia, pli mallonga ondolonga "ekstrema" UV sub 121 nm jonigas aeron tiel forte, ke ĝi estas sorbita antaŭ ol ĝi atingas la teron.
Barbirey-sur-Ouche
Geografio
etendiĝas sur kaj havis  loĝantojn laŭ la lasta oficiala nombro de, tiel ke la loka loĝdenso estas po 0 homoj kilometre alt du.
Ultraviola radiado
Aliflanke, brila sunlumo produktas serotoninon, kiu agas sur homan humoron. La produktado de serotonino estas rekte proporcia al la kvanto da sunlumo, kiun ricevas la korpo. Krom la suno, UV ankaŭ estas produktita per elektraj arkoj kaj specialigitaj lumoj, kiel ekzemple hidrarg-vaporaj lampoj, sunbrunigaj lampoj kaj nigraj lumoj.
La pli malalta ondolonga limo de homa vizio estas kutime laŭ 400 nm, do ultraviolaj radioj estas nevideblaj por homoj, kvankam iuj homoj povas percepti lumon je iomete pli mallongaj ondolongoj ol tiuj. Insektoj, birdoj kaj iuj mamuloj povas vidi preskaŭ transviolan lumon (t.e., iom pli mallongajn ondolongojn ol tio, kion homoj povas vidi).
Malkovro
La malkovro de la ultraviola radiado estas asociita al la eksperimentado de la malheligo/malheliĝo de la arĝentosaloj se eksponitaj al la sunlumo. En 1801 la germana fizikisto Johann Wilhelm Ritter malkovris, ke la nevideblaj radioj situaj ĝuste malantaŭ la viola ekstremo de la videbla spektro estas speciale efikaj malheligante paperon trempitan je Arĝenta klorido. Li nomis tiujn radiojn "desoksidaj radioj" por emfazi ilian kemian reaktivecon kaj por distingi ilin disde la «varmaj radioj» (malkovritaj de William Herschel) kiuj troviĝas ĉe la mala flanko de la videbla spektro. Tuj poste oni adoptis la terminon «kemiaj radioj». Tiu du terminoj restis sufiĉe popularaj laŭlonge de la 19-a jarcento. Finfine tiuj terminoj estis anstataŭitaj per pli modernaj terminoj, kiaj estas ultraviola radiado kaj infraruĝa radiado respektive.
Farnezila butanato
Farnezila buterato aŭ farnezilo butanato estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la esteroj de la buterata acido kaj farnezila alkoholo. Farnezila buterato estas senkolora likvaĵo uzata kiel gustigagento kaj odorigagento en la nutrondustrio kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun sulfata acido kiel katalizilo. Farnezila buterato estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en alkoholo, duetila etero, kloroformo kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Farnezila buterato reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj.
Stanisław Szczuka
Stanisław Szczuka (naskiĝis la 25-an de novembro 1928 en Varsovio, mortis la 20-an de aprilo 2011) – pola advokato, defendanto en politikaj procesoj en Pola Popola Respubliko. Kunlaboranto de Interven-Buroo de la Komitato de Socia Memdefendo ĉe KOR.
16238 Chappe
Nomo
Ĝi estis nomita en honoro de Sean Chappe, mentoro en 2002 de unu finalisto de la Intel Science Talent Search, scienca konkurso por lernantoj en lasta jaro de mezlernejo. Chappe estas instruisto ĉe la Hunterdon Central Regional High School de Flemington (Nov-Ĵerzejo, Usono).
Ultraviola radiado
Videbleco
La ultraviolaj radioj estas nevideblaj por la majoritato de la homaj estaĵoj. La homa okullenso blokas la plej parton de la radiado en la ondolonga rango de 300-400 nm (nanometroj); la pli mallongaj ondolongoj estas blokitaj fare de la korneo. Al homoj mankas ankaŭ adaptaĵoj kiel kolorriceviloj por ultraviolaj radioj. Tamen, la lumsensiloj de la retino estas sensiblaj al la proksimaj ultraviolaj radioj, kaj la personoj al kiuj mankaj kristalino (kondiĉo konata kiel "afaĥio") perceptas la proksimaj ultraviolaj radioj kiel blankecblua aŭ blankecviola. En kelkaj kondiĉoj, la infanoj kaj junaj plenkreskuloj povas vidi ultraviolan ĝis ondolongoj de ĉirkaŭ 310 nm. La preskaŭ-ultraviola radiado estas videbla ĉe insektoj, kelkaj mamuloj kaj birdoj. La malgrandaj birdoj havas kvaran kolor-ricevilon por ultraviolaj radioj; tio havigas al birdoj «veran» ultraviolan vidkapablon.
Stanisław Szczuka
Vivo
En 1952 li finis juron ĉe la Jura Fakultato de Varsovia Universitato. En la jaroj 1951–1955 adovakta aplikanto, de 1955 advokato, en la jaroj 1955–1993 membro de la adokata skipo n-ro 25 en Varsovio, poste gvidanta individuan kancelarion.
Ultraviola radiado
Aplikaĵoj
La ultraviola lumo povas utili al nombraj praktikaj aplikaĵoj. Oni uzas ĝin por la steriligo de akvo kaj manĝaĵoj, por la lutado de industria arko, por traktado lumkemia de inkoj, farboj, plastoj, por medicina traktado de diagnozo kaj terapio, kiel ĉe la ultraviolaj lampoj uzitaj en dermatologio kaj kosmetika bronzado (kvazaŭsunbruneciĝo). ​
Stanisław Szczuka
Vivo
Bofilo de Władysław Winawer.
Omutninsk
Omutninsk (ruse Омутнинск) estas urbo en Kirova provinco en Rusio.
Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1921.
La urbo antaŭe estis nomita kiel:
La interurba telefona kodo estas 83352, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).
La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).
La urbo estas apud Uralo, ĉe rivero Omutnaja (Омутная).
En la urbo estas fervoja stacio Stalnaja (Стальная).
En jaro 1959 la urbo havis 24,8 mil loĝantojn.
ISO 3166-2:SX
ISO 3166-2:SX estas subaro de la normo ISO 3166-2 rilate Sint-Maartenon. La subaro ISO 3166-2:SX estas malplena. La dulitera (alpha-2) kodo de Sint-Maarten laŭ la normo ISO 3166-1 estas SX, kaj neniu sub-unuo de Sint-Maarten havas kodon laŭ la normo ISO 3166-2. Krome, ĝi mem kiel parto de la Reĝlando de Nederlando havas laŭ la normo ISO 3166-2 la kodon <tt>NL-SX</tt> en la listo ISO 3166-2:NL por Nederlando.
Omutninsk
En jaro 2002 la urbo havis 26,1 mil loĝantojn.
Serba ortodoksa preĝejo Ĉieliro (Rácalmás)
La serba ortodoksa preĝejo oficiale preĝejo Ĉieliro de Kristo estas sakrala historia monumento en urbo Rácalmás (Hungario).
Historio
Pro dominado de turkoj rifuĝintoj serbaj alvenis ankaŭ en Hungarion, ekzemple en Rácalmás. Oni supozas, ke en la 16-a jarcento ili konstruis lignan kirkon. En la fruaj 1770-aj jaroj ĝi bruliĝis, sed ili konstruis la nun videbla preĝejon en 1773. En 2014 ĝi estis plene renovigita.
Konstruaĵo
La preĝejo situas sola. La fasado estas simetria, meze malsupre la enirejo funkcias, la plej supre la turo altiĝas. La navo havas en la dekstra flanko alian enirejon, krome enmuritan enirejon. La absido estas sesangula. Interne la ikonostazo ne havas la kutimajn bildojn.
Linio Paris-Montparnasse - Brest
La linio Paris-Montparnasse - Brest (Ligne de Paris-Montparnasse à Brest) estas unu el la ĉefaj radiaj fervojaj linioj de Francio. Ĝi iras de la stacidomo Paris-Montparnasse en Parizo al la stacidomo. Malfermita en 1840 de Parizo al Versajlo, ĝi atingis la, poste  en Majo 1857 kaj fine Brest en 1865.
Ĝi estas la linio 420000 de la franca nacia fervoja reto.
Historio
La linio estis malfermita po sinsekvaj partoj : de Parizo (barilo de Maine) al Versajlo en 1840, poste al en Julio 1849, poste al  en Majo 1857. Ĝi atingis en Septembro 1863, kaj fine  en 1865.
Diversaj projektoj estis faritaj pri ĝia vojo. En 1853, mapo prezentis la projekton ligi Rennes al Brest per centra vojo, tra Montfort-sur-Meu, Napoléonville-Pontivy kaj Châteaulin ĉirkaŭirante la montojn de Arrée sude. Fine la norda ĉirkaŭiro estis decidita.
Iuj partoj de tiu linio restis unutrakaj dum pluraj jardekoj : tiel estis por ekzemplo en 1892 por la partoj inter kaj  kaj de  al Kerhuon, tio estis preskaŭ ĝis.
Ruĝa perdriko
La Ruĝa perdriko aŭ ankaŭ en kelkaj landoj Ruĝkrura perdriko (kvankam ĉiuj perdrikoj el la genro Alectoris havas ruĝajn krurojn), Alectoris rufa, estas birdospecio el la ordo kokoformaj (Galliformes) kaj familio fazanedoj (Phasianidae). En Britio foje oni konas ĝin kiel Franca perdriko, por distingi ĝin el la Griza aŭ Angla perdriko.
Temas pri fortika birdo, kun helbruna dorso, griza brusto kaj ruĝecbruna al sablokolora ventro. La vizaĝo estas blanka kun nigra gorĝorando. Ĝi havas ruĝecstriecajn flankojn kaj ruĝajn krurojn. Kaze de ĝenado, ili preferas kuri anstataŭ ekflugi, sed se necese ili ekflugas mallongajn distancojn per rondoformaj flugiloj kiuj bruege frapas.
Tiu estas semomanĝanta specio, sed ĉefe junuloj manĝas insektojn kiel esenca fonto de proteinoj. La alvoko estas trisilaba ka-ĉu-ĉu.
Disvastiĝo kaj vivejo
Ĝi estas indiĝena en sudokcidenta Eŭropo, enportita en Anglion, en la Balearajn insulojn, Kanariajn insulojn, Acorojn kaj Madejron. Oni sensukcese provis setligi ĝin en Usono, Havajo, Aŭstralio kaj Nov-Zelando.
Pli precize tiu membro de la grupo de la perdrikoj reproduktiĝas nature en sudokcidenta Eŭropo, ĉefe en Francio kaj Iberio escepte ĉe la norda marbordo de Kantabra Maro. Ĝi naturaliĝis en ebenaĵaj areoj de Anglio kaj Kimrio, kie ĝi estis enmetita kiel ĉasbirdo, kaj ĝi estis vidata dum reproduktado tiom norde kiom ĝis Lancashire kaj orienta Yorkshire. Ĝi estas anstataŭata en sudorienta Eŭropo de la tre simila Rokperdriko (Alectoris graeca). Ĝi estas nemigranta surterema specio, kiu formas arojn for de la reprodukta sezono.
Tiu palearktisa specio reproduktiĝas en sekaj malaltaj teroj, kiaj ĉe farmoj kaj malfermaj ŝtonecaj areoj kaj makisoj, kie la ino demetas siajn ovojn en grunda nesto. Habitatoj estas el marnivelo al 2,500 m.s.m.n.
Calvert Vaux
Calvert VAUX (n. la 20-an de decembro 1824, m. en Londono - la 19-an de novembro 1895, en Novjorko) estis brita arkitekto kaj pejzaĝisto. Li dizajnis la projekton de la Central Park de Novjorko kune kun Frederick Law Olmsted. Calvert havis influojn de la eŭropaj kamparanaj pejzaĝoj kaj de la alegoriaj pentraĵoj de la skolo Hudson. En 1895, en la novjorka kvartalo Brooklyn, dum li vizitis sian filon, Vaux droniĝis.
Ruĝa perdriko
Aspekto
Ĝia korpo longas 32-40 cm, la flugila enverguro estas 45-60 cm kaj vosto de pli da 10 cm, korpopezo 400-500 gramoj. Ĝia beko, okulringo kaj kruroj estas tre ruĝaj. La frunto estas griza, la gorĝo blanka kun nigra rando kiel kolumo al traokula strio, sube estas nigreca blanke makulita areo. Sur la flugiloj videblas vertikala bruna strio. Plenkreskulo estas sablobruna supre, kun ruĝecbruna al sablokolora ventro, helgriza brusto, kaj rimarkinda tipa makulo de strieco.
La krono kaj supra nuko de plenkreskulo estas helbruneca kun iom da rozkolora nuanco; la frunto kaj flankaj bordoj de la krono estas helbluecgrizaj, kaj tiu birdo havas mallarĝan blankecan superokulon el suprabridoj al la rozbruna nuko. La brido havas markatan strion de nigraj plumetoj super makulo de rozruĝa haŭtaĵo. Tiu nigra koloro pluas malantaŭ la okulo, kie ĝi larĝiĝas, kaj tie etendiĝas suben ĉirkaŭ la blanka gorĝomakulo por konsistigi la supran bordon de la gorĝorando. Estas makulo de hela sablobruna plumaro ĉe orelkovriloj, kiu eliras el nigra malantxuokulo. La okulo estas ĉirkaŭata de tre brilruĝa okulringo, foje pli etenda ol ĉe la samgenranoj.
La mentono kaj supra gorĝo estas blankaj kun iome da kremokolora nuanco, kaj estas bordataj flanka kaj sube per tre markata nigra gorĝorando. La nigra koloro pluas suben al suba gorĝo kiel larĝa makulo de triangulaj nigraj strioj sur hela fono. Simila, sed pli mallarĝa, nigra strieco estas sur palblugriza fono en supraj kolflankoj, dum la subaj kolflankoj estas rozecbrunaj. La brusto estas pale blugriza, kaj la ventro ruĝecbruna al sablokolora kun rozkoloreca nuanco. La flankoj estas klare markataj per brilaj ruĝecbrunaj strioj, tipe el 8 al 10; ĉiu strio havas mallarĝan nigran bordon, la fonkoloro estas blankeca antaŭ ĉiu strio, kaj palgriza malantaŭ. La supraj partoj estas senmarkaj malhele sablogrizaj. La supra vosto estas simila laŭ koloro, kaj kontrastas kun la rozruĝecaj vostoplumoj, oranĝecaj en subvosto.
La beko estas brilruĝa, la iriso estas mezbruna, kaj la kruroj rozruĝaj. En la kruroj prezentiĝas grava karaktero de seksa dimorfismo, ĉar maskloj posedas en la malantaŭa parto de la tarsoj elstaraĵon kornecnaturan kiu utilas kiel sprono. La ino ĉu ne havas tiun elementon aŭ ĝi estas pli malgranda. Ambaŭkaze la ŝpuroj de la perdriko estas ege karaktera, ĉar ties meza antaŭa fingro estas preskaŭ duoble longa ol la flankaj, separataj per tre simila angulo, dum la malantaŭa fingro situas en la sama linio kiel la meza antaŭa.
Vivkutimo
La Ruĝa perdriko vivas laŭ familiaj aroj kiuj montraa ĝeneralan bonfarton de la populacio se ili enhavas el 16 al 25 ekzempleroj. Ili okupas malgrandan teritorion averaĝe de ĉirkaŭ 500 m², ĉefe pro ties nemigranta kutimaro kaj malpliiĝo de risko pro ne veturi longdistance por nutri sin. Vintre la perdriko kantas mateniĝe kaj krepuske kaj ĉefe kiam la aro disiĝis aŭ por allogi la masklon. Kaze de ektimo ĉiuj individuoj de la aro ekkuras en la sama direkto. Ili ripozas ĝenerale en malfermaj lokoj kiu faciligas fuĝon kaj dum la horoj de multa aktiveco (krepusko kaj frumateniĝo) moviĝas perpiede, dum iu individuo restas vigle. Ili trinkas en marĉoj kaj profitas la akvon el roso kaj tagmeze ili dediĉas sin al higieno, plumaranĝado kaj sablobanado.
Tiom da prudento necesas, ĉar paro de perdrikoj sukcesas supervivigi nur el 30 % al 35 % de la kovitaj idoj dum la jaro. Ĉefaj kialoj estas komence malgrandaj predantoj kiaj gliroj, musoj, serpentoj, lacertoj kaj en pli kreskaj fazoj agloj, vulpoj kaj aliaj rabobirdoj pli enverguraj kiel buteoj, akcipitroj ktp. La faktoroj kialoj de tia mortindico inter 65 kaj 60 % estas plej verŝajne la ĉasado je 40 % - inklude tiun leĝan kiel tiun kontraŭleĝan -, la klimato tro malvarma de la vintro je 10%, la pesticidoj je 5 % kaj la predantoj je 10%.
Nutrado
Tiu perdriko estas specio kiu manĝas preskaŭ ĉiun tipon de nutraĵojn (ĉiomanĝantoj), ĉefe la cerealojn kultivitajn de la homo, la foliojn, la verdan herbon de la herbejoj kaj la naturajn fruktojn. Aliflanke la Ruĝa perdriko kutime troviĝas regule proksime de fontoj de akvo, marĉoj kaj rojoj, ĉar tiu elemento ixgas necesega por ties organismo pli ol ĉe aliaj membroj de la grupo.
Post unu semajno la dieto de la perdrikidoj estas komponita de 66 % de senvertebruloj kaj 33 % de semoj kaj floroj. Post du semajnoj tiu nutrado ŝanĝas al 66 % de semoj kaj floroj kaj 33 % de senvertebruloj. Post 3 semajnoj, kiam ili povas esti konsiderataj jam plenkreskuloj ili manĝas ankoraŭ majoritate vegetalojn (97 % inter semoj, fruktoj, folioj, radikoj kaj floroj, la resto estas insektoj kaj likenoj. Evidentiĝas ke la nutrado de la perdriko estas dependa de la manĝodisponeblo, kiu siavice dependas de la klimato kaj de la kondiĉoj de la habitato.
Reproduktado
La ruĝkrura perdriko atingas la seksan maturecon en aĝo de 1 jaro. Ĝi kovas inter aprilo kaj aŭgusto, malofte eĉ dufoje. Ĝi pretas nesti sur la grundo. La inbirdo kovas 10-20 kremkolorajn, rust-ruĝajn ovojn dum 23-25 tagoj. La idoj kapablas flugi post 10 tagoj, post 50-60 tagoj ili plenkreskiĝas.
La reprodukta sezono de la Ruĝa perdriko komencas en januaro kaj februaro, kiam en la birdaroj de tiu specio, la maskloj komencas seksallogi la inojn. Tiam okazas nombraj kaj violentaj luktoj inter la maskloj kiuj intencas posedon de inoj. La reproduktado komencas en marto aŭ aprilo. La lukto inter maskloj de la specio okazas ĉar ĉiu masklo seksumas kun pli da unu ino, tio estas, ne temas pri monogamio. Male, post la unua seksumado, la masklo foriras serĉe de nova partnerino. Post la seksumado, la ino ekserĉas rifuĝeĝon surgrundan (foje inter kelkaj antaŭpreparitaj de la masklo), kutime kaŝita depresio, heĝo, sulko de kultivejo, arboradiko, makiso ktp., kie ĝi ovodemetos. Ĝenerale la ovaro estas formata de 9 al 18 ovoj (demetitaj po unu ĉiun tagon kaj duonon) tre grandaj kompare kun la tipa grando de Ruĝa perdrikino. La formo de la ovoj estas ovala, rondeca je la du pintoj, blankecaj kun ruĝecflava fono, malhelbrune makulecaj. Tiu ovoj estas ege fortaj eble kiel protekto kontraŭ la malprotekto de la fuŝa surgrunda nesto kiu utilas kiel kovejo. Foje la ino faras po unu ovodemetadon en du diferencaj nestoj; tiam la masklo kovas unu el ili kaj la ino la alian.
La Kovado de la ovoj de la Ruĝa perdriko estas farata nur de la ino dum ĉirkaŭ 20 al 23 tagoj, kaj tuj post eloviĝo la idoj kapablas serĉi nutradon per si mem, kvankam ĉe la atentema zorgo de la patrino; tio estas la idoj estas frumaturaj. La perdrikidoj tuj ekkuras kaj ekflugetas post du semajnoj, kaj kuras kaj flugas normale post malpli da unu monato. La idaro restas kune kutime ĝis la venonta ovodemetado.
Diference de plenkreskuloj, la perdrikidoj nutras sin ĉefe per larvoj de insektoj, malgrandaj moluskoj de nesala akvo, tervermetoj kaj malgrandaj grajnoj kiujn eblas mueli per beko. Dum ili kreskas, ili povas pli kaj pli esti grenovoraj. Tiuj manĝokarakteroj de la Ruĝa perdriko helpas bredadon kaj retenon de la perdrikoj en kaptiveco, kion ili povas elteni dum jaroj. Plumoŝanĝo postnupta estas kompleta, kaj finiĝas el oktobro al novembro. La plumoŝanĝo postjunula estas parta inklude ĉiujn plumojn escepte la du plej eksterajn unuarangajn; ĝi finiĝas plej ofte el aŭgusto al komenco de novembro.
Kaptiveco
En multaj lokoj okazas ĉefe por maskloj, kiuj utilas por allogi inojn (kaj kverelemajn masklojn) kaj faciligi ĉasadon. Tio estas malpermesata.
Ambaŭ seksoj estas facile distingeblaj. Masklo havas ampleksajn brilnigrajn makulojn baze de la beko kaj kolumo; estas spronoj en ambaŭ kruroj larĝaj ĝis 8’6 mm.; enverguro de 158 mm. Ino estas kun nigraj makuloj pli malgrandaj kaj nebrile nigraj baze de la beko kaj kolumo; sen spronoj, kun sprono nur en unu kruro aŭ en ambaŭ, sed pli akrapintaj kaj larĝaj nur ĝis 8’4 mm.; enverguro de 154 mm. Junuloj estas sekse diferenceblaj post tri monatoj, kiam ekkreskas la spronoj ĉe la maskloj.
(82023) 2000 SG34
(82023) 2000 SG34 estas malgranda malhela asteroido de la ekstera asteroida zono, ano de la Hilda grupo; kvankam ĝia discentreco estas relative malgranda, la tipa discentreco de la korpoj de la Hilda grupo estas inter 0,07 kaj 0,3.
Malkovro
Ĝi estis malkovrita la en la kadro de la astronomia kampanjo Lincoln Near-Earth Asteroid Research (LINEAR) elde la observatorio de la Laboratorio Lincoln en Socorro (Nov-Meksiko, Usono).
Gergely Ittzés
Gergely Ittzés [gergej icEŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo Ittzés Gergely estis hungara flutisto, muziklerneja kaj altlerneja instruisto. Lia patro estis Mihály Ittzés.
Gergely Ittzés naskiĝis la en Győr.
Biografio
Gergely Ittzés estis edukita en Kecskemét. Li jam bekflutadis jam en la infanĝardeno. Li aĝis 9, kiam li prenis transversan fluton. En 1987 li ekstudis en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt, kie li akiris diplomon en 1993. Liaj plej gravaj instruistoj estis Henrik Prőhle, György Kurtág kaj Ferenc Rados. Li plustudis jaron en Prago, krome li partoprenis kelkajn kursojn en la mondo. En la lernojaro 1995 li instruis en muziklernejo en Budapeŝto, ankaŭ en Universitato István Széchenyi, kie li habilitiĝis en 2007. En 2008 li disertaĵo estis akceptita. Ekde 1996 li instruis jardekon ankaŭ en muziklernejo de Vác, eĉ ekde 2019 en Novjorko. En 1998 kaj inter 2018 kaj 2021 li ricevis stipendiojn.
Jam dum la studentaj jaroj li aliĝis al diversaj klasikaj orkestroj. En 2003 li fondis propran orkestron. Malofte li estas ankaŭ ĵazmuzikisto, krome li komponas kadencojn. Li estis redaktoro de muzika revuo 5 jarojn. Li ricevis muzikkonkursajn premiojn inter 1982-1998, ŝtatajn inter 2001-2012.
Encyclopedia Americana
Encyclopedia Americana estas unu el la plej grandaj enciklopedioj en la angla lingvo. Post la akiro de Grolier en 2000, la enciklopedio estis produktita de Scholastic Corporation.
Entreprenisto
La entreprenisto estas tiu persono kiu, de individua formo aŭ are, fiksas la objektivojn kaj prenas la decidojn strategiajn kiuj alproksimigas al la celoj la rimedojn, la administradon kaj la kontrolon de la entreprenoj kaj ŝi aŭ li supozeble havas respondecon tiel komercan kiel leĝan fronte al la ekstero.
La termino entreprenisto ĝenerale aplikiĝas tiel al la altaj tavoloj de direktado -la nomitaj plenumaj direktoroj - vidu, ekzemple Bill Gates kaj Steve Jobs - kiel al la membroj de la konsilo de administrado aŭ estraro de direktoroj -vidu, ekzemple Sergio Marchionne kaj Ramón Aboitiz- aŭ al iuj akciuloj (ĝenerale "majoritataj akciuloj" aŭ tiuj kiuj posedas multnombrajn investojn, vidu ekzemple: Warren Buffett kaj Ricardo Certe) kaj, pli ĝenerale, al la proprietuloj de entreprenoj de ajna grandeco.
Entreprenista enspezo aŭ entreprenista salajro estas enspezo kiun ĝuas entreprenisto pro sia gvido de la entrepreno.
En literaturo
La rolulo de la entreprenisto estas ripetiĝanta motivo en usona literaturo. Foje la entreprenisto estas priskribita kiel senkora, ekspluata kaj kruela karaktero, kiel en la verkoj de Upton Sinclair, kaj foje li estos priskribita kiel kortuŝa karaktero, kiel la heroo de la verko Babbit de Sinclair Lewis. La mondo de entreprenado kaj komerco foje estas priskribita kiel severa mondo, en kiu tiuj, kiuj ne estas flekseblaj kaj sufiĉe ambiciaj, estas puŝitaj al la randoj kaj perditaj de la usona revo. Tiel la rolulo de Willy Loman en la teatraĵo Morto de agento, de Arthur Miller, provas ensorbigi en siaj filoj la deziron "fari ĝin en du semajnoj", kaj tiel la grupo de teragentoj teatraĵo Glengarry Glen Ross de David Mamet.
Pli naiva aludo al la entreprenisto aperas en la fama verko de Antoine de Saint-Exupéry, La Eta Princo, unu el kies herooj estas la entreprenisto, kiu ĉiam estas okupata nombri la stelojn kiujn li opinias apartenas al li. Li volas uzi ilin por aĉeti pli da steloj.
Soběsuky (apartigilo)
Nomon Soběsuky havas pluraj setlejoj:
Kapriĉo B♭-maĵora (Bach)
La Capriccio sopra la lontananza de il fratro dilettissimo („Kapriĉo pri la forvojaĝo de la tre amata frato“) en B♭-maĵoro estas plurmovimenta fruverko por klavarinstrumento de Johann Sebastian Bach (BWV 992). Rimarkindaj je ĉi tiu komponaĵo estas la programaj subtitoloj maltipaj por Bach. Ili montras sur eblaj modeloj, ekz. sur ''„Musicalische Vorstellung einiger Biblischer Historien in 6. Sonaten“'' [Muzika prezentado de kelkaj bibliaj historioj en 6 sonatoj] de Johann Kuhnau (1700).
Ekesto
En la pasinteco oni supozis kiel adresiton plejparte la fraton de Bach, Johann Jacob (1682–1722), kiu en 1704 aliĝis kiel hobojisto en la sveda armeo kaj ŝanĝis analoge la titolon en ...del suo fratello.... Fratello signifas fraĉjo. Sed la rilato al la frato de Bach nun validas kiel treege dubinda. Verŝajne la komponaĵo ekestis pli frue. Manskribaĵo ne konserviĝis.
Muzikaj ideoj kaj kvazaŭ improviza elverkado
La difinoj de la samtempuloj de Bach Friedrich Erhard Niedt, Sebastien de Brossard (de Johann Gottfried Walther enigita en la germanan enciklopediaron) kaj Johann Mattheson pri la kapriĉo egalas en tio, ke ili starigas en la malfonon la improvizajn aŭ improvizecajn ideojn, la formojn sekvantajn laŭ neniu fiksa regulo kaj la malkutiman prilaboradon de la muzika materialo. Tion la kapriĉo de Bach laŭas tutplene. Je li aldoniĝas la ekstermuzikaj imagoj, kiuj destinis la elekton de liaj muzikaj rimedoj.
Literaturo
Rolf Dammann: Bachs Capriccio B-Dur. In Werner Breig u. a. (Hrsg.): ''Analysen. Beiträge zu einer Problemgeschichte des Komponierens. Festschrift für Hans Heinrich Eggebrecht zum 65. Geburtstag.'' (= Beihefte zum Archiv für Musikwissenschaft, Band XXIII), Stuttgart 1984, S. 158–179
Soběsuky
Soběsuky estas municipo en Ĉeĥio en distrikto Kroměříž, en Regiono Zlín. Vivas ĉi tie.
Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1287.
Victor Frankenstein
Li devenas de Ĝenevo kaj okaze de serĉado sukcese vivigis sennoman kreitulon, faritan el pecoj da homaj kadavroj. Post la romano, plejmultaj kinadaptoj prezentis lin kiel tipan frenezan scienciston, kvankam lia personeco estas sufiĉe pli subtila en la originala verko de Mary Shelley.
Kolegiata preĝejo
Kolegiata preĝejo estas la preĝejo de kolegiato posedata de kapitulo, t.e. unuiĝo de kanone vivantaj klerikoj devigitaj celebri solenajn diservojn. Kelkfoje ankaŭ monaĥopreĝejoj estas tiel nomataj, kaj iuj kolegiataj preĝejoj iĝis monaĥejoj (ekzemple la angla Abatejo Dorchester); sed la kanonikoj estis ĝenerale sekularaj ekleziuloj - tiel estas, ne monaĥoj. Multaj el la ankoraŭ hodiaŭ tiel nomataj kolegiataj preĝejoj estas ekde la reformacio aŭ la sekularigo komence de la 19-a jarcento paroĥopreĝejoj. Tamen la unuaj kolegiataj pregexjoj fondiĝis dum la frua mezepoko. Ili ofte ricevis donacojn de grandaj bienoj. Rilate siajn konstituciojn kaj diservojn ili similis al katedraloj, sed sen episkopo.
Gejŝo
Gejŝo estas japana virino, kiu praktikas la tradiciajn artojn (ikebano, danco, muziko kaj te-ceremonio).
Kolegiata preĝejo
En Anglio oni ofte nomis tiajn preĝejojn Minsters. Restas tie pluraj paroĥaj preĝejoj nomataj Minster kaj ili estas plejparte antaŭaj kolegiataj preĝejoj (kvankam la Minsters de Jorko kaj Ripon estas katedraloj).
Gejŝo
Etimologio kaj terminologio (deveno kaj uzado de la vorto)
La termino gejŝo, kunligita el gei (芸, 'arto(j)') kaj sha (者, 'persono'), venas el la tokia dialekto kaj de tie transpreniĝis en la eŭropajn lingvojn. La altjapana konas la terminon geigi (芸妓, 'artistino'), en la dialekto de Kansajo ili nomiĝas geiko (芸子, 'infano de arto'). Gejŝo dum trejnado nomiĝas han'gyoku (半玉, 'duon-gemo') en Tokio kaj maiko (舞妓, 'dancanta knabino') en Kioto.
Kolegiata preĝejo
La kolegia sistemo de la Universitatoj de Kembriĝo kaj Oksfordo parte evoluis el kolegiataj preĝejoj kie la kanonikoj prelegis. Ĝis 1891 la kapelo de Merton College, Oksfordo, ankaŭ servis kiel kolegiata preĝejo.
Gejŝo
Historio
La termino gejŝo ĝenerale estas uzata por akompana fraŭlino, amuzistino, kiu estas vestita en tipaj, severe stilitaj vestoj kaj kun klasika japana muziko, kanto kaj danco, agrable plibriligas la vesperon de kunularoj. Dum la 18-a kaj 19-a jarcento gejŝoj estis tre kutimaj dum certaj okazaĵoj. Karakteriza por la gejŝo estas la arta peruko el nigraj haroj, la blankigita vizaĝo kun ruĝaj lipoj kaj okulfrapa kimono aŭ silka vesto, kiu en speciala maniero nodligite ĉirkaŭas la korpon. Gejŝoj estas konsiderataj kiel modelo de beleco kaj rafinita kulturo.
Kolegiata preĝejo
Germanio
Pereintaj kolegiataj preĝejoj kaj kolegiatoj
Italio
Káptalan
Gejŝo
Historio
En la pasinto oni asociis gejŝojn ofte (kaj ĝenerale malprave) kun prostituado. Ekzistis krom la mondo de gejŝoj ankaŭ la mondo de amoristinoj (Tayuu/Oira) kie okazis prostituado. Kvankam tiam oni povis aĉeti la rajton forpreni la virgecon de gejŝo, ili ne estis devigataj sekse kuniĝi kun klientoj, ankaŭ ne kun tiu kiu pagis monon por la virga gejŝo.
Knabino junaĝe estis dungita kiel maiko, kaj dum kelkaj jaroj estis edukita de sperta gejŝo, kiu perfektigis la knabinon en klasika japana muziko, kantado kaj dancado. Gejŝoj aktivis en certaj poramuzaj kvartaloj de grandaj urboj, kiel Yoshiwara en Edo (Tokio) kaj Gion en Kioto, kaj ofte estas ligitaj al certa domo per kio ilia rango en la hierarkio estis fiksita. Ankaŭ nuntempe en Japanio kelkdekoj da gejŝoj aktivas, sed nur kiel akompanulinoj kiuj estas edukitaj en klasikaj japanaj artoj.
Ekstera ligilo
Informdona retejo pri gejŝoj (angle)
Listo de mondaj heredaĵoj en Azio kaj Oceanio
La Mondaj Heredaĵoj en Azio kaj Oceanio, agnoskitaj de UNESKO estas listigataj laŭlande. ''Ĉi-listo estas tre for de esti kompleta. Helpu kompletigi ĝin!''
Fortikaĵo de Lahore
József Wolfstein
József Wolfstein [volfstejn], laŭ hungarlingve kutima nomordo Wolfstein József estis hungara-kroata matematikisto, profesoro.
József Wolfstein naskiĝis la  1773 en Kroatio en Karlovac. Li mortis la 1859 en Buda.
Biografio
József Wolfstein frekventis universitaton en Padovo, kie li lernis ekzemple de Alessandro Volta kaj Lazzaro Spallanzani. Post siaj studoj li ekinstruis en gimnazio en Osijek en 1797, post jaroj en Reĝa Jura Akademio (Kassa). En 1818 li estis nomumita eksterordinara profesoro en Reĝa Universitato de Pest, en 1832 ordinara profesoro. Kelkfoje li estis dekano, en la studjaro 1838 rektoro. Li instruis ĝis 1848. Lia samnoma filo estis kuracisto.
La Migranto
La Migranto estis la gazeto de la organizaĵo TANEF (malllongigo de Turisma Asocio de Naturamikoj - Esperanto-Fako), la Esperanto-sekcio de la Naturamika Internacio. La gazeto aperis dum la plena ekzistotempo de la organizaĵo, de 1950 (prepare al la formala fondo de la organizaĵo en somero 1951) ĝis decembro 2005. TANEF kunlaboris ĉefe kun SAT, ĉe kiu ĝi deponis sian bonhavon post la malfondo en 2006.
Nadab
Pri Nadab, filo de Aaron, la Biblio diras:
Pri Nadab, filo de Jerobeam, donas Biblio jenajn informojn:
Biblio mencias ankoraŭ du Nadabojn:
Ignác Udvardy (instruisto)
Ignác Udvardy [udvardi], laŭ hungarlingve kutima nomordo Udvardy Ignác estis hungara instruisto, redaktoro. Liaj nobelaj antaŭnomoj estis udvardi kaj básthi [bAŝti]. Lia filo estis pentristo Ignác Ödön Udvardy.
Ignác Udvardy naskiĝis la  1848 en Dad. Li mortis la 1920 en Zalaegerszeg.
Biografio
Ignác Udvardy frekventis katolikajn gimnaziojn en Veszprém (urbo) kaj Győr, universitaton en Pest (urbo). Post la diplomo li instruis laŭvice en Sopron, Nagykanizsa, fine en Zalaegerszeg. En tiu lasta urbo li iĝis lernejestro, krome li edziĝis. Li partoprenis en la urba (loka) politika vivo, li estis prezidanto de la fajrobrigado. En 1882 li fondis, ĝis 1900 eldonis kaj redaktis lokan gazeton. En 1907 li pensiuliĝis.
Arthur Nikisch
Arthur Nikisch (laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj laŭ ĝusta ortografio Nikisch Artúr; n. 12-an de oktobro 1855 en Lébény; m. 23-an de januaro 1922 en Lepsiko) estis hungara dirigento. Li validis kiel elstara interpretanto de la verkoj de Anton Bruckner kaj Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij.
Nikisch geedziĝis en julio 1885 kun aktorino Amélie Heussner (Bruselo 1862 - Berlino 1938). Iliaj gefiloj estas jursciencisto Arthur Philipp Nikisch kaj pianisto, komponisto kaj bandestro Mitja Nikisch.
Vivo
Nikisch studis ĉe Konservatorio de Vieno violonon, pianon kaj kompozicion. Inter 1872 kaj 1877 li laboris komence kiel violonisto en diversaj orkestroj, i. a. en la Viena Ŝtatopero (= Vienaj Filharmoniistoj). Ekde 1878 ĝis 1889 li estis 1-a kapelmajstro de la Lepsika Urboteatro. Lia 2-a kapelmajstro estis Gustav Mahler (1886-1888). La 30-an de decembro 1884 Nikisch direktis la unuan prezentadon de la 7-a simfonio de Bruckner ĉe la Lepsika Nova Teatro.
Post restadoj en Boston (ĉefdirigento de la Simfonia Orkestro je Boston) kaj Budapeŝto (direktisto de la Reĝa Hungara Opero) en la jaro 1895 li fariĝis sukcede al Carl Reinecke kapelmajstro ĉe Gewandhausorchester Leipzig; ĉi tiun postenon li tenis ĝis sia morto. En aŭtuno 1895 li estis vokita al ĉefdirigento de la Berlinaj Filharmoniistoj. Sub lia direktado ili kiel unuaj sonregistris en 1913 kompletan simfonion, la 5-a simfonion de Beethoven.
Ekde 1902 ĝis 1907 li estis direktisto de la Lepsika Konservatorio.
En februaro 1906 li ludis por la reproduktopiano Welte-Mignon kiel pianisto kvar el la Hungaraj dancoj de Brahms sur nottruaj rulaĵoj (n-oj 1, 4, 5 kaj 6) samkiel Valse lente el la baleto Coppélia de Léo Delibes.
Nikisch estis bona amiko de Alexander Frommermann, patro de Harry Frommermann (1906–1975), kiu en 1927 fondis la Comedian Harmonists. Nikisch instruis pianon al la juna Harry ekde 1910 dum kelkaj jaroj.
La 23-an de januaro 1922 Nikisch mortis en la aĝo de 66 jaroj en Lepsiko, kie li ankaŭ estas entombigita.
Departemento San Vicente
San Vicente estas departemento de Salvadoro, en la centra regiono. La ĉefurbo estas la samnoma San Vicente.
La departemento estis kreita la 12-an de junio 1824 kaj funkciis kiel la ĉefurbo de Salvadoro inter 1834 kaj 1840. Nuntempe en ĝi loĝas ĉ. 155,265 personoj (2001) sur areo de.
Elze
Elze estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Hildesheim de la federacia lando Malsupra Saksio. Fine de la komunumo havis  loĝantojn.
Levente Szabó
SZABÓ Levente (pr. sabo:) estas rumanuja hungara literaturhistoriisto naskiĝinta en Târgu Secuiesc la 30-an de aprilo 1977.
Kariero
Levente Szabó diplomiĝis en 1999 en la fako pri hungaraj kaj anglaj lingvoj kaj literaturoj en la Universitato Babeş-Bolyai en Kluĵo. Li estas doktoro de filologiaj sciencoj ekde 2004. Li prelegas la historion de hungara literaturo de la dua parto de 19-a jarcento ekde 2002 en la sama universitato, kie li studis.
Tamarikacoj
La tamarikacoj (Tamaricaceae) estas planta familio el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo kariofilaloj (Caryophyllales). Ĝi enhavas 3 genrojn kaj ĉirkaŭ 80 speciojn,. Ĝia tipa genro estas tamariko.
Tiuj plantoj kreskas en Azio, Eŭropo, Afriko, sed la centro estas apud la Mediteraneo kaj Mez-Azio. Ilia vivtereno estas la dezertoj, stepoj, sed multaj vivas eĉ sur salaj grundoj. Ili havas malgrandajn, skvamecajn foliojn, alterne starantajn. La folioj havas dikan kutiklon kaj ofte saloglandojn. Ili havas duseksajn 4-5-nombrajn florojn.
Taksonomio
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (13 jun. 2020), , jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj :
Magdeburga folio
Magdeburga folio, subtitole ''Neregula interreta informilo pri aktualaĵoj el la mondo esperantista'', estas gazeteto en formato DIN A5, eldonata en Magdeburg (Germanio), redaktata de Dieter Dungert. Ĝi kutime enhavas aktualajn artikolojn primovadajn kaj prilingvajn, raportojn pri E-aranĝoj, vojaĝraportojn, facilajn legaĵojn kiel instruhelpilojn (ekz. anekdotojn) ktp. Eblas aboni la gazeton senpage en aranĝo PDF, retpoŝte petante ĝin ĉe la redaktoro sub DDungert@t-online.de. Papera eldono ne plu aperas.
Loquillo
José María Sanz Beltrán, kromnome Loquillo [lokIjo] (frenezetulo), estas kantisto de rockabilly kaj Rokenrolo hispana. Naskiĝis la 21-a de decembro de 1960 en la popola kvartalo Clot de Barcelono. Ĝis meze de 2007, lin akompanis la nomataj Trogloditas (Simón, la lasta origina Troglodito, abandonis la bandon kaj plutenis la nomon de Trogloditas). Aktuale li prezentiĝas kiel Loquillo, sed akompanata de siaj kutimaj kunlaborantoj, kiaj Igor Paskual aŭ Jaime Stinus.
Magdeburga folio
Eksteraj ligiloj
Aktuala numero
Loquillo
Li estis grava figuro de la kontraŭkultura movado nome Madrida Movida el la 1980-aj jaroj kaj aktiva aganto de la grupoj Loquillo y los Intocables kaj Loquillo y Trogloditas.
Diskaro de Loquillo
Kun Gabriel Sopeña:
Soloe:
Alzheimer-malsano
Alzheimer-malsano (esperantigebla al Alchajmero aŭ Alchejmero; vidu sube) estas neŭrodegenera malsano, nome difuza cerba atrofio, kutime manifestata kiel kogna kadukiĝo kaj malordo de konduto, okazanta kune kun demenco, normale dum la senileco.
Ĝi estas la ĉefa kaŭzo de demenco ĉe la maljunuloj. Nune, ĝi trafas ĉirkaŭ 26 milionojn da homoj en la mondo (kaj eble kvaroblo en ĉirkaŭ 2050).
Alchajmeron karakterizas grada perdo de la ĵusa memoro kaj de aliaj mensaj kapabloj, des pli grave ju pli da neŭronaj ĉeloj mortas kaj diversaj cerbaj zonoj atrofias. La malsano kutimas daŭri ĉ. 10 jarojn ekde la diagnozo, post kiuj la detruiĝo de la cerbo atingas vivoneprajn zonojn, kio rezultigas morton. Kvankam tio povas varii en rekta proporcio kun la akreco de la malsano en la momento de la diagnozo. Oni ankoraŭ ne eltrovis plene la kaŭzojn de alchajmero, kvankam oni identigis kvar genojn kun rilato al alchajmeremo. Nuntempe ne ekzistas kuraco por ĉi tiu malsano.
La malsano de Alzheimer estas la formo plej ofta de frenezo, estas nekuracebla kaj finigebla, kaj aperas plej ofte en personoj pli aĝaj ol 65 jaroj. ​ Kvankam en raraj okazoj ankaŭ povas esti disvolvigita el la 40 jaroj. La simptomoj de la malsano kiel gnozologia afero difinita estis identigitaj de Emil Kraepelin, ​ dum la neŭropatologio karaktera estis observita por la unua fojo de Alois Alzheimer en 1906. ​ Tiele, la malkovro de la malsano estis verko de ambaŭ psikiatriistoj, kiuj laboris en la sama laboratorio. Tamen, pro la granda gravo kiun Kraepelin atribuis al la trovo de la neŭropatologia bazo de la malordoj psikiatriaj, decidis nomumi la malsanon Alzheimer honore al sia kompano.
Ĝenerale, la dekomenca simptomo estas la malkapablo akiri novajn memorojn, sed kutime ĝi estas konfuzata kun agado rilata kun la maljunuleco aŭ la streso. Antaŭ la supozo de Alzheimer, la diagnozo fariĝas per pritaksado de kogna konduto, same kiel de neŭrobildoj, se ili estas disponeblaj. Dum progresas la malsano, aperas mensa konfuzo, iriteblo kaj agresemo, ŝanĝoj de humoro, malordo de la lingvaĵo, perdo de la ĵusa memoro kaj antaŭdispono al izoleco dum malpliiĝo de la sentoj de la pacienco. Laŭgrade oni perdas la biologiajn funkciojn, kio finfine portas la pacienton al la morto. La prognozo por ĉiu individuo estas malfacile determinebla. La ĝenerala averaĝo estas de 7 jaroj, malpli ol 3% de la pacientoj vivas malpli ol 14 jarojn post la diagnozo.
La kaŭzo de la malsano de Alzheimer restas nekonata, kvankam la lastaj esploroj ŝajne indikas ke ĝi rilatas al procezoj de priona tipo. ​ La esploroj kutime asociigas la malsanon al la apero de senilaj platoj kaj neŭrofibraj fadenaroj. La nuntempa traktado havigas moderajn simptomajn profitojn, sed ne estas traktado kiu klare prokrastu aŭ haltigu la progreson de la malsano. Tamen, kelkaj kazoj de asociigo de demenco pro Alzheimer kun la celiakio montris la plibonigon pere de la plenumo de dieto sen gluteno.
Pri la nomo
La nomo de la malsano devenas de la germana medicinisto Alois Alzheimer, profesoro de Universitato en Breslau (nun Vroclavo), kiu priskribis la simptomojn.
La esperantigo de la nomo ne estas stabila, kaj oni proponis diversajn variantojn. Vidu diskutpaĝon kaj jenan retan diskuton.
En la Esperanta Retradio, oni uzas ambaŭ Alchajmero-n kaj Alchejmero-n. La nova PIV mencios nur la formon „Alchejmero”.
La uzanto de H-sistemo devas scii, ke ne elparolu tion kiel "Alĉajmero".
Epidemiologio
Kvankam la ofteco iomete varias laŭ etno kaj sekso, oni povas diri, ke ĝenerale de la aĝo de 65 jaroj la prevalenco de Alzheimer-malsano duobliĝas pli-malpli ĉiujn 5 jarojn. Tio signifas, ke el la homoj en la aĝo inter 65-74 jaroj 2,5-6% suferas de Alzheimer-malsano, en la grupo de vivaĝo inter 75-84 jaroj estas 7,5-14%. En la aĝo de 85 jaroj aŭ pli jam ĉe 12,5-25% de la homoj detekteblas la malsano.
En la jaro 2012 oni taksis, ke en la tuta mondo ekzistas proksimume 35,6 milionoj de Alzheimer-malsanuloj. Pro la pliaĝiĝo de la populacio la kvanto de malsanuloj kreskos en la estonteco, tiel ke WHO kalkulas, ke la kvanto de malsanuloj duobliĝos ĝis la jaro 2030 kaj triobliĝas ĝis la jaro 2050. Sekve estos proksimume 106 milionoj da Alzheimer-pacientoj en la jaro 2050.
Simptomoj kaj gradoj
Jam multaj jaroj antaŭ ol oni rimarkas simptomojn de Alzheimer-malsano en la konduto de la paciento, oni povus montri per laboratoriaj ekzamenoj la aperon de specifaj markiloj (beta-amiloido kaj taŭ-proteino) en la cerbospina likvo. Kaj proksimume ok jarojn antaŭ ol oni povas „klinike verŝajne“ diagnozi la malsanon laŭ la oficialaj kriterioj, rimarkeblas unuaj malpliboniĝoj en la neŭropsikologiaj testoj. Tiun periodon oni nomas la antaŭ-klinikan stadion; oni ankaŭ trovis la nomon „mild cognitive impairment“ (milda kogna damaĝo) por tiu etapo, kiu ofte estas transira periodo inter la normala aĝiĝo kaj la komenco de Alzheimer-malsano.
Milda Alzheimer-malsano
Malpliboniĝo de lernado kaj memoro estas la simptomoj, kiuj unue kondukas al diagnozo. Tipe por la malsano estas la malsamgrada efiko sur diversaj kampoj de la memorkapablo: Unue aperas malfacilaĵoj lerni novajn aferojn; la epizoda memoro (scioj pri la propra biografio kaj antaŭaj jaroj de sia vivo) kaj la implicita memoro (la scio pri sinsekvo de ĉiutagaj procedoj kiel laĉi ŝuojn ktp.) en tiu frua stadio kutime bone funkcias, kvankam malfunkcio povas jam apereti.
Ankaŭ aliaj neŭropsikologiaj deficitoj kiel malatentemo, problemoj en planado aŭ perceptado povas jam akompani la memorperdon, sed ne estas la ĉefa simptomo kaj nur diskrete rimarkeblas.
Severa Alzheimer-malsano
Dum la fina stadio la paciento bezonas daŭran helpon.
Tipaj simptomoj en tiu stadio :
Fine pacientoj ne plu povas piediri, havas problemojn kun manĝado, la lingva kapablo estas limigita al facilaj kaj mallongaj frazoj, kelkfoje paciento eĉ ne plu povas paroli. Agresemo povas okazi, ĉar la pacientoj ofte ne plu komprenas la cirkonstancoj aŭ la celoj de siaj helpantoj aŭ flegistoj; ankaŭ apatio kaj elĉerpiĝo videblas.
Prognozo
Ankoraŭ ne ekzistas kuracilo por komplete haltigi la malsanon; pro tio la malsano ĉiam finiĝas fatale. Tamen ĝi havas subformojn kaj progresas en malsama rapideco ĉe diversaj homoj, tiel ke preciza prognozo malfacilas. Post diagnozado paciento averaĝe vivas ankoraŭ inter 7 kaj 10 jaroj; sed oni konas pacientojn, kiuj vivis ankoraŭ ĝis 20 jarojn post diagnozado, kaj aliajn, kiuj mortis jam malmultajn jarojn poste. Kaŭzo de morto ĉiam estas kroma malsano kiel pneŭmonio aŭ infekticiita dekubito ekestanta pro la malmoviĝebleco en la fina stadio.
Moskvoreĉje (stacio)
Moskvoreĉje (Москворечье) estas haltejo sur la Linio MCD-2 Kursko–Riĵskij de la Moskvaj centraj diametroj en Moskvo.
(14591) 1998 SZ21
(14591) 1998 SZ21 estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la elde la Observatorio de Višnjan en Kroatio.
Gablo
Gablo estas la supra triangula parto de muro, sur kiu sin apogas la firstotrabo. Ĝiaj flankoj sekvas la deklivon de la tegmento.
Laŭ Francisko Azorín gablo estas ''Akrepinta kronaĵo de muro kaŝanta duflankan tegmenton. Ornamo similforma. Li indikas etimologion el latina gabulum el gabula, gabel (forko), kaj li aldonas terminon gableto, por Ornamaĵo kiu kronas aperturon aŭ pilastron, tre uzata en la gotika stilo''.
Do, speciala speco de gablo troveblas en la gotika arkitekturo. Temas pri gablo kiu ne subtenas tegmenton, sed estas nura triangula ornama muro, kiu enkadrigas kaj kronas pordon aŭ fenestron. Ĝi estas ofte trarompita de bele formitaj truaĵoj.
Frederick Law Olmsted
Frederick Law Olmsted (n. la 26-an de aprilo 1822 - m. la 28-an de aŭgusto 1903) estis pejzaĝito de Kansas, ĵurnalisto, kaj aŭtodidakta botanikisto, fama pro la dizajnado de multaj konataj urbaj parkoj, inkluzive de Central Park kaj Prospect Park, ambaŭ en Novjorko.
En 1895, lia demenco devigis lin emeritiĝi. Omlsted translokiĝis al Belmont, Masaĉuseco, kaj tie vivis en la Hospitalo McLean, kiun li mem ĝardenigis dum pluraj jaroj, kaj tie restis ĝis la forpaso en 1903, kaj estis enterigita en la malnova tombejo de Hatford, Konektikuto.
Granda centropo
Aspekto
Tiu ĉi estas granda specio 48 cm longa. La kapo kaj korpo estas purpurnigraj, la flugiloj estas avelkoloraj supre kaj nigraj sube, kaj la longa vosto estas malhelverda. Ambaŭ seksoj estas similaj, sed junuloj estas pli senkoloraj kaj tre striitaj.
Kutimoj
Ili estas neparazitaj membroj de la ordo de Kukoloformaj kaj nestumas en arbustejoj, kaj la tipa ovodemetado estas de 3 ĝis 5 ovoj.
Riddes (stacidomo)
Riddes estas fervoja stacidomo en Riddes, Svislando.
Granda centropo
Kutimoj
La Granda centropo estas granda birdo kiu manĝas ampleksan varion de insektoj, raŭpoj kaj etaj vertebruloj. Ili eventuale manĝas aliajn manĝaĵojn.
La alvoko de tiu ĉi specio, kiel tiuj de plej parto de kukoledoj estas simpla ripetado, ĉe tiu ĉi kazo de profunda resonanta noto.
Magne Furuholmen
Magne FURUHOLMEN (Kromnome: Mags) (naskita la, en la urbo Oslo, Norvegio) estas la pianisto/sintezilisto de la muzikgrupo a-ha. Li ofte ankaŭ ludas gitaron.
Magne ankaŭ estas artisto, li kreas artaĵojn kun farbo, vitro, akvaforto kaj ligno.
En lia albumo "Past Perfect Future Tense", Magne ludis kune kun Guy Berryman kaj Will Champion de la bando Coldplay kaj kun Andy Dunlop de la bando Travis.
Departemento Sonsonate
Sonsonate estas departemento de Salvadoro. Ĝia ĉefurbo estas la samnoma Sonsonate. Ĝi situas en la okcidento de la lando. Ĝia havas areon de kaj ĉ. 438,960 loĝas ĉi tie (2007).
Selinunte
Selinunte (greke Σελινοΰς, itale Selinunte) estas arkeologia ejo en sud-italia regiono Trapani en Sicilio. La arkeologia ejo situas sur la teritorio de komunumo Castelvetrano ĉe la suda marbordo de Sicilio, rekte ĉe la Mediteraneo.